cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abraham Zacuto
Biografia
Behartutako erbesteratze hartan, Tunisian egon zen eta El libro del linaje (Sefer Yuhassin, hebraieraz: ספר יוחסין) lan gistoriografikoa osatu zuen hebraieraz. Bertan, juduen belaunaldien kontadizo kronologikoa egin zuen, Mundua sortu zenetik bere garairaino. 1581ean berrargitaratu zuten Krakovian, 1717an Amsterdamen eta 1857an Königsbergen. Ingelesez, berriz, ez zen 2005era arte aterako.
Compton Gamma Izpien Behategia
Compton Gamma izpien behategia (ingelesez Compton Gamma Ray Observatory, CGRO) NASAren bigarren behategi garrantzitsuena izan zen, Hubble espazio teleskopioaren ondorengoa. Behategia 1991ko apirilaren 5ean bidali zen Atlantis anezkan. Behategi honen izena Arthur Holly Compton fisikari estatubatuarraren omenez jarrita dago, zientzialari honek Nobel saria irabazi baitzuen Gamma izpien alorrean eginiko ikerketen ondorioz. Hau izan zen espaziora bidalitako ordurainoko tresna astrofisikorik astunena, 17000 kg baitzeuzkan.
Helburua
GCROren helburua, unibertsoan gamma izpien energia bilatzea zen, eta bere aurkikuntzarik garrantzitsuenetarikoa Lurrean sortutako Gamma izpien jatorria izan zen, ekaitz-hodeiekin zerikusia dutenak. Honekin batera aurkikuntza asko bideratu ditu, esate baterako, 3C277 quasarea, zeina nahiz eta lurretik 5000 milioi argi urtetara egon, GeV energi mailako energi-iturri handienetarikoa eta garrantzitsuenetarikoa den.
Behategiaren helburuetariko beste bat espektro elektromagnetikoaren erradiazio energetikoenak aztertzea izan zen (20 eta 30 GeV artean) eta horretarako honako instrumentu hauek erabili zituen:
Zeruan bilatu zuen iraupen motzezko gamma izpiak. Honek 8 detektagailu zituen, bat satelitearen izkina bakoitzean (goi eta behealdean). Hauek guztiak Eremu Zabaleko Detektagailuak eta Espektroskopia detektagailuak zituzten.
4 detektagailu zituen, binaka jarrita zeudenak. Gamma izpien ekaitz batean detektagailu bat iturriaren behaketak egiten zuen, beste batek oinarriaren mailak neurtzen zuen bitartean.
Honek fotoien irispen angelua neurtzen zuen. Estereorradian baten zabalera zuen.
Gamma izpien energi iturri altuen kokapena aztertzen zuen.
Gainbehera
Behategiaren bizitza lau urtetakoa izan zen (espero zena baino luzeagoa). Denbora horren buruan, behategiaren giroskopio bat apurtu zenean, NASAk Ozeano Barera modu kontrolatu batean jaurti behar izan zuen 2000ko ekainaren 4an.
Hyloxalus peruvianus
Hyloxalus peruvianus Hyloxalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Solwayko fiordoa
Solwayko fiordoa (Tràchd Romhra, Solway Firth) Eskoziako hegoaldeko Dumfries eta Galloway eta Ingalaterrako Cumbria artean kokatzen da, Irlandako itsasoan. Man uhartea ere gertu dago.
Etimologia
Eskandinaviako Sulewad hitzetik dator.
Geografia
Kostaldea muino txikiz osatuta dago eta ingurunearen ekonomia nekazaritzan eta arrantzan oinarritzen da, nahiz eta azken aldian turismoak ere indar handia hartu duen.
Ingalaterrako Eden ibaia eta Eskoziako Esk ibaiaren estuarioek osatzen dute Solwayko fiordoa, baina beste ibai batzuek ere isurtzen dituzten beren urak bertara.
Hiru uharte txiki daude fiordoaren Eskoziako aldean, Hestan, Rough eta Little Ross.
Barnezine
Barnezine kulturaren inguruko informazioa eta iritziak eskaintzen zituen euskarazko blog itxurako webgunea zen. Ikus-entzunezkoak, musika, literatura eta artearen ingurukoak ziren bere edukiak.
Notomys mordax
Notomys mordax Notomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Saint-Julien-sur-Sarthe
Saint-Julien-sur-Sarthe Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Julien-sur-Sarthe udalerrian erroldatutako biztanleak 662 ziren. Familiak 292 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 72 bakarrik bizi ziren emakumeak), 104 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 368 etxebizitza zeuden, 291 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 345 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 291 etxebizitza nagusietatik 194 bere jabearen bizilekua ziren, 93 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 62 etxek hiru zituzten, 83 etxek lau zituzten eta 125 etxek bost zituzten. 251 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 129 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 112 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Erleen Nazioarteko Eguna
ko 2 eurotako txanpon bereziak atera ziren, abaraska baten irudia zutenak.]] Erleen Nazioarteko Eguna maiatzaren 20a izendatu zuen Nazio Batuen Erakundeak, polinizatzaileen garrantziaz, garapen jasangarriari egiten dioten ekarpenaz eta jasaten dituzten mehatxuez hausnarketa egiteko. Erleek eta beste polinizatzaile batzuek (tximeletek, saguzarrek, kolibriek...) landareen ugalketan hartzen dute parte, elikagai diren landare ugaritan ere bai.
Saint-Julien-sur-Sarthe
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 380 ziren, horien artean 283 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 283 pertsona aktiboetatik 256 lanean zeuden (130 gizon eta 126 emakume) eta 27 langabezian zeuden (13 gizon eta 14 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Erleen Nazioarteko Eguna
Egunaren aukeraketa
2017ko urriaren 18an izendatu zen Erleen Nazioarteko Eguna eta 2018an ospatu zen aurreneko aldiz. Maiatzaren 20a aukeratu zen Anton Janša (1734-1773) erlezain esloveniarraren jaioteguna zelako. Honek XVIII. mendean bere herrialdean erlezaintza teknika berriak ezarri zituen eta intsektu hauek zainketa gutxirekin lankarga izugarriak aurrera ateratzeko zuten gaitasuna aldarrikatu zuen. Maria Teresa I.a Austriakoak Vienako erlezain eskolako irakasle iraunkor izendatu zuen. 1775ean erabaki zen Austriako erlezain irakasle guztiak Janšaren teknika eta metodoetan oinarrituko zirela erabaki zen.
Saint-Julien-sur-Sarthe
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Erleen Nazioarteko Eguna
Azalpena
Erleak eta beste polinizatzaile batzuk, esate baterako tximeletak, saguzarrak eta kolibriak, gizakiaren jarduerek eragindako mehatxu gero handiagoaren pean daude.
Era berean polinizazioa gure ekosistemek bizirauteko ezinbesteko prozesua da. Planetako loredun landare espezieen %90 inguru animalien polinizazioari esker ugaltzen da, berdin uzten %75 baino gehiago eta nekazalgo eremuaren %35 inguru. Ez dira polinizatzaileak elikagaien ekoizpena segurtatzen duten bakarrak, baina bioaniztasuna mantentzeko ezinbesteko giltza dira.
Osage (ibaia)
Osage (Osage River) Estatu Batuetako ibaia da, Missouri ibaiaren adarra. Kansasen jaio, Missouriko estatutik igaro eta Jefferson City hirian elkartzen da Missouri ibaiarekin. 650 km da luze.
Kornukopiar
Kornukopiar bat futurista bat da, uste duena aurrerapen etengabea eta gizateriarentzako gai materialen hornidura teknologian izandako antzeko aurrerapenekin ase daitezkeela. Funtsean, uste dute Lurrean materia eta energia nahikoa dagoela munduko biztanleei emateko.
Saint-Julien-sur-Sarthe
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Julien-sur-Sarthe udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 816 hektarea erabiltzen.
Erleen Nazioarteko Eguna
Azalpena
Guztiok dugu polinizatzaileen beharra eta ezinbesteko neurria da haien beherakada monitorizatzea eta bioaniztasunaren galerari muga jartzea.
Columba arquatrix
Columba arquatrix Columba generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Saint-Julien-sur-Sarthe
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Stănișești
Stănișești Errumaniako udalerri bat da, Bacău konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Vivir sin permiso
Vivir sin permiso Aitor Gabilondok sorturiko telesail dramatikoa da, Mediaset eta Alea Mediak ekoiztua eta 2018 eta 2020 artean Telecincok igorri zuena. Manuel Rivas idazlearen lan batean oinarrituta, galiziar narkotrafiko munduan girotuta dago.
Neděliště
Neděliště Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 358 biztanle ditu eta 5,85 kilometro koadroko azalera. Hradec Královéko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1209 urtean egin zen.
Vivir sin permiso
Sinopsia
Nemesio "Nemo" Bandeira iraganean legez kanpoko jarduerekin aberastu zen gizona da, baina, Asunción "Chon" Moliner emaztearen familiako kontserba-konpainia garrantzitsu baten bidez, bere ibilbidea zuritzea lortu du Galiziako enpresaririk nabarmenetako bat izan arte. Nemori alzheimerra diagnostikatzen diotenean, bere gaixotasuna ezkutatzen saiatuko da, bere ondorengoa aukeratzeko prozesua martxan jartzen duen bitartean kaltebera ez agertzeko, eta horrek hekatombe bat eragiten du familian. Bere bi seme legitimoek, Nina eta Charles, ez dute inoiz interesik izan negozioetan, eta, bat-batean, bakoitza hautagai egokiena dela frogatzen saiatzen dira. Bere semebitxia, Mario Mendoza abokatu distiratsu eta gupidagabea, objektiboki prestatuena da, baina ez funtsezko ezaugarria: Nemoren odol bera eramatea. Nemok inperioaren oinordekotzat hartzen ez duela jakitean, bere plan propioa abian jarriko du, bere irribarre xarmanta alde batera utzi gabe, eta horrek etsaien artean arriskutsuena eta gupidagabeena bihurtuko du.
70 Panopea
70 Panopea edo Panopaea, asteroide gerrikoan aurkitutako 70. asteroidearen izena da. Hermann Mayer Salomon Goldschmidt aurkitu zuen 1861eko maiatzak 5ean Paristik. Eunomia familiako asteroideetatik gertu orbitatzen du. Gainera, iluna da, karbonozko C motako asteroide bat delarik, eta ez du Eunomia familiakoekin loturarik, zein S motako asteroidez osatutako familia den.
Kornukopiar
Etorkizunari begira, espazioan dagoen materia- eta energia-oparotasunak gizateriari hazteko espazio ia mugagabea ematen diola uste dute.
Terminoa kornukopiatik dator, mitologia grekoaren "oparotasun-adarra", zeinak magikoki jatordu eta edari amaigabeekin eman baitzizkien jabeei. Kornukopiarren aurkaritzat hartzen dira neomalthusiarrak.
Teoria
Gizarte bat aberatsago bihurtu ahala, arau juridikoen multzo ondo garatu bat ere sortzen du, aurrerapenak eskatzen dituen askatasun eta segurtasun baldintzak sortzeko.
1879an idatzitako Progress and Poverty liburuan, naturaren ugalketa-indar boteretsuak deskribatu ondoren, Henry George ekonomialari politikoak honako hau idatzi zuen: "Lurrak mila bilioi pertsona bezain erraz manten ditzakeela mila milioi egia nabarien ondoriozko beharrezko dedukzioa da, gure agentziari dagokionez behintzat materia betierekoa baita eta indarrak betiko jardun behar baitu".
Deskribapena kontrako ikuspegi batetik
Estereotipikoki, kornukopiar bat da hazkunderako muga natural trataezin gutxi daudela aldarrikatzen duena, eta munduak baliabide naturalen oparotasun ia mugagabea eman dezakeela uste duena. "Kornukopiar" etiketa oso gutxitan aplikatzen da, eta, gehienetan, helburua etorkizunean erabil daitezkeen baliabideei buruz optimistegia dela uste dutenek modu gutxiesgarrian deskribatzeko.
Etiketa hori erabiltzen duteek teknologiak baliabide naturalen oinarri finitu batetik bizi den biztanleria esponentzialki gorakorraren arazoa konpondu edo gainditu dezakeela dioen iritziaren eszeptikoak dira. Litekeena da kornukopiarrek giza populazioaren hazkundea bortizki moteldu izana aipatzea, eta, erritmo linealean hazi baino, XXI. mendearen bigarren erdian txikitzen hastea ere aurreikusten dela. Hala ere, proiekzio berriagoen ondorioz, munduko populazioa 11000 milioira igoko da 2100. urtean, eta hazkunde jarraitua izan du hurrengo mendera arte.
70 Panopea
Bere izena, greziar mitologiako Panopea izeneko pertsonaiagatik datorkio, nereida bat zena, eta, beraz, Nereo eta Dorisen alabetako bat.
Vivir sin permiso
Pertsonaiak
{{zutabeak|kopurua=2|
Baltzolara Bidean
Baltzolara Bidean Ibon Koteron albokajolea eta Kepa Junkera trikilariaren abesti bat da. 1996ko Leonen Orroak diskoaren barnean argitaratu zuten.
Monocentris reedi
Monocentris reedi Monocentris generoko animalia da. Arrainen barruko Monocentridae familian sailkatzen da.
Dury (Aisne)
Dury Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 184 ziren. Familiak 74 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 79 etxebizitza zeuden, 72 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 78etxeak ziren. 72 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 116 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 60 lanean zeuden (34 gizon eta 26 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dury udalerrian 80 unitate fiskal zeuden, 201 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.979 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
2000. urtean Dury udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 519 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Helmstorf
Helmstorf Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dury (Aisne)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vaterita
Vaterita karbonato motako minerala da.
Ezaugarriak
Vaterita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Carlos Edmundo de Ory
Carlos Edmundo de Ory (Cádiz, - Thézy-Glimont, ) espainiar poeta eta narratzailea izan zen. XX. mendeko bigarren erdiko abangoardiazko higikundeen –eta batez ere postismo-aren– suspertzaile nagusietako bat.
== Biografia 1942an Madrila joan zen bizitzera, eta hiru urte geroago bere lehen poema bilduma argitaratzea lortu zuen: Versos de pronto (Bat-bateko bertsoak). Hala ere ez zuen kritikaren ezagutzarik jaso Félix Grande poetaren poesia antologia batean argitaratuta agertu ziren arte. Bere poemak esperientzia buhamearen eta, surrealismoan ohi denez, kontzientzia egoera aldatu baten fruitu dira, lotsagabeak beti, eta batere konbentzionalak ez.
Nedomice
Nedomice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 303 biztanle ditu eta 3,23 kilometro koadroko azalera. Mělník barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1220 urtean egin zen.
Khendyer
Userkara Nimaatra Khendyer edo Khendyer soilik, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1718 eta K.a. 1712 bitartean gobernatu zuena Krauss eta Franke egiptologoen arabera.
Turineko Errege Kanonaren arabera, User...ra Khendyer bezala agertzen da VI.20 erregistroan. Uste denez, bere erregealdiak, lau eta sei urte bitartean iraun zuen, K.a. XVIII. mendearen amaiera aldera.
Bere Horusen izena, Hor Dyed kheperu izan zen "Horus, aldaketa egonkorrena", bere Nebtyren izena, "Bi andreak, belaunaldi egonkorrenak", bere Urrezko Horusen izenak "belatz handia" esan nahi zuen (eta zeozer gehiago, ulertezina dena); bere Tronu izena Userkara izan zen "indartsua da Raren izpiritua", baita Nimaatra ere, "Maatarena dena, Ra da", bere jaiotza izena Khendyer izan zen. Errege zerrendetan, Userkara Khendyer bezala agertzen da.
Vaughanita
Vaughanita sulfuro motako minerala da.
Khendyer
Bere garaiko eraikinak
Hil tenplua ekialdean zegoen, piramidearen ondoan. Zutabe hondaren batzuk, bere izena daramate. Iparraldeko zatian kapera bat zegoen.
Piramidea, 52 metroko luze-zabalerako oinarria eta 37 metroko altuera zuena, granito beltzeko piramidioi batek koroatzen zuen, baina, beranduago, harrobi bezala erabilia izan zen, eta, gaur egun, askoz txikiagoa da. Piramidearen barnean, hirurogei tona pisatzen zituen kuartzitazko bloke bakarrean zizelkatua izan zen ganbera ixten zuten bloke sistema konplexudun pasabide batzuk zeuden. Sarrera, mendebaldeko aurpegian zegoen, 39 eskailera mailako korridore igokari batekin, bi harrizko bloke zituena, itxiz, hil kamerara iritsi aurretik.
Iparmendebaldean, tamaina txikiagoko ondoko piramide bat zegoen, ziuraski erreginarentzako, eta, eremuaren barnean, zenbait hilobi, ziuraski errege familiako kideenak. Dirudienez, multzoa ez zen eraikitzen amaitu. Erreginaren piramideko sarkofago batek, lau urteko erregealdia izan zuela adierazten du.
Bere garaiko testigutzak
Khendyer, nagusiki, bere hil multzoagatik da ezaguna, Saqqaran, bere lurperatze tokia, piramide batekin, barne harresi batekin eta kanpoko beste batekin inguratua. Multzoaren barnean, hil tenplu bat, kapera bat eta erreginaren piramidea ere baditu, iparraldean.
Khendyer faraoiaren daturen batzuk, bi papirotan erregistratuak daude: Brooklyngoa eta Boulaq 18an.
Bere izena daramaten zenbait objektu ere ezagutzen dira:
Ryholten arabera, faraoi honen izena daramaten beste objektu batzuk honako hauek dira:
Gastromyzon ornaticauda
Gastromyzon ornaticauda Gastromyzon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Balitoridae familian.
Brices Creek (Ipar Carolina)
Brices Creek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Craven konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hyloxalus pinguis
Hyloxalus pinguis Hyloxalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Museo Coconut
Museo Coconut telebistako umero saio bat da. Neox telebista kateak eskaintzen du. Lehenengo atala 2010eko azaroaren 1an estreinatu zen, eta bere ezaugarri nagusia zentzurik gabeko komedia dela esan daiteke egoera gehienetan. Aktore nagusiak Muchachada Nuitik etorritakoak dira, La 2ek egiten zuen sketch programa.
Telesailaren mamia Museo Coconuten gertatzen diren egoerak dira, gaur egungo museo bat. Jaime Walter (Raúl Cimas) museoaren zuzendaria bilakatzen da, New Yorkeko MOMAn eta bere bizitza pribatuan porrot egin ondoren. Ailegatzerakoan, gatazkak izango ditu, bai museoko jabearekin, Coconut andrea (Carlos Areces), bai bere enplegatuekin.
Museo Coconut zuzenean grabatzen da plato batean jendaurrearekin eta pertsonai famatuak agertu ohi dira. Gainera, hainbat eduki ditu, animaziozko miniserieak. Museo Coconut ez da existitzen, bere fatxada Madrilgo José Saramagoko gizarte etxea da. Gainera, kanpoaldeko eszena batzuk filmatu dira bertan.
Akagi mendia
Akagi mendia (赤城山) (euskaraz Gaztelu gorria) Japoniako Honshu uhartearen erdialdeko sumendia da, 1.828 metroko altuera duena. Maebashi hiriaren ondoan dago, Gunma prefeturan. Haruna eta Myōgi mendiekin batera Jōmō-ko hiru mendiak osatzen ditu (Jōmō Gunmaren aintzinako izena da).
3 x 4 kilometrotako kraterra dauka eta beronen ipar-ekialdean Ōno aintzira dago. Ōno aintziraren ondoan Akagi santutegia dago. Gailurrak Kurobi izena hartzen du eta Akagi Hiroba autobus geltokitik hiru ordutako igoera dago.
Erupzioak
Duela 31.000 urte inguru izan ziren erupzioek eratu zuten sumendiaren konoa. Jakina da IX mendean hainbat erupzio izan zituela eta azkenengoa 1251ean izan zuen. 1938ko erupzioa gertatu izana ez da ziurra, beraz ez da ofizialki onartzen.
Seventh Heaven (1937ko filma)
Seventh Heaven 1937ko Henry King estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Sinopsia
Chico, Parisko putzugile batek Diane ezagutu du, Nana bere ahizpa krudelaren menpe bizi den neska. Nanak Diane kalera botatzen duenean, Chicok zazpigarren solairuko bere apartamentu kalamastran babesa ematen dio.
Lantanoide
Lantanoideen (edo lantanidoen) serieak 15 elementu kimiko barne hartzen ditu, hain zuzen 57 eta 71 zenbaki atomikoen artean daudenak, lantanotik luteziora. Elementu hauek, kimikoki antzekoak diren beste batzuekin batera, eskandioa eta itrioa, orokorrean, Lurreko elementu arraroak bezala ezagutzen dira.
Lantanoideak deitzen dira periodoko (serieko) elementuak kimikoki lantanoaren antzekoak baitira. Lantanoa eta lutezioa 3. taldeko elementu bezala etiketatuak izan dira, 5d orbitalean elektroi bakarra baitute. Hala, bi elementuak askotan lantanoidde elementuen kimikako eztabaidetan sartuak izaten dira. Lantanoa bietatik gehien sartzen dena da, honek 3 elementu taldean duen lekua ohikoagoa delako testuetan aurkitzea, "lantanoide" "lantano"-a esan nahi duenez gero. Eztabaidan jarri zen ere lantanoak logikoki ezin zuela lantanoide bat izan, baina IUPACek bere erabilpena ezagutarazi zuen bere erabilera ohikoan oinarrituta.
Taula periodikoan, lantanoideak eta aktinidoak taularen gorputzaren bi erregistro gehigarri bezala adierazi dira, leku markagailuarekin edo bakoitza serieko elementu bakar gisa hautatua (lantano eta aktinioa, edo lutezio eta lawrentzioa) taula nagusiko zelula bakar gisa adierazia, bario eta hafnio, radio eta rutherfordio bitartean, hurrenez hurren. Hitzarmen hau guztiz estetikoa eta praktikoa da; oso gutxi erabilitako formatu zabaleko taula periodikoetan lantanoideen eta aktinidoen seriea leku egokian txertatzen da, taulako seigarren eta zazpigarren errenkadetan (periodoak), hain zuzen.
Etimologia
Zenbaitetan lur arraro izen arrunta erabiltzen da lantanoideak, eskandioa eta itrioa biltzen dituen multzoa adierazteko. Aipatutako elementuen jatorri nagusia oso bakanak diren mineralak dira, eta horregatik hasieran "lur arraro" deitu zitzaien. IUPACek baztertu egin du izen honen erabilera, elementu hauek ez baitira ez bakanak ez "lurtarrak" (18. mendeko teknologiarekin metala sortzeko urtu ezin ziren metal oso elektropositiboen oxido basiko sendo disolbaezinak adierazteko sortu zen termino zaharkitua). Izan ere, elementu hauek kantitate handietan ageri dira naturan, nahiz eta lur "arruntagoak" baino arraroagoak diren. Zerioa Lurrazaleko 26. elementurik ugariena da, neodimioa urrea baino ugariagoa da eta tulioa bera ere, lantanoiderik bakanena izanik, iodoa baino ugariagoa da. Hala ere, "lantanoide" hitzak (grezieraz: λανθανειν, "ezkutuan dagoena"), aurkitzeko zailak izan zirela adierazten du. IUPACek lantanoide hitza erabiltzea aholkaten du lantanido ordez, "-ido" sufijoa gehienetan ioi negatiboak adierazteko erabiltzen baita. "-oide" sufijoak, berriz, familia bereko elementuekiko antzekotasuna adierazten du.
Lur arraro izeneko "arraro" hitza gehiago da lantanoide elementu bakoitza bereitzeko zailtasunagatik, beren eskasiagatik baino. 66 elementuaren izena (disprosio), grezieraz "dysprostos", hau da, "aurkitzeko zaila" hitzetik eratorria da. Lantanoa, aldiz, "hidden" "ezkutuan dagoena"-tik eratorria da. 57(La) eta 71(Lu) elementuak oso antzekoak dira ikuspegi kimikotik eta askotan batera sortzen dira naturan. Normalean, 3-tik 15-erako lantanoideak( itrioarekin batera, 16a bezala) mineraletan sortzen dira, hala nola, samarskita, monazita eta beste asko non baita ere 3.taldeko elementuak eduki ditzazkeen, adibidez, torio eta batzuetan aktinido batzuk. Lur arraroko asko Ytterby, Sweden-eko meategi berdinean aurkituak izan ziren eta horietako lau : itrio, iterbio, erbio eta terbio izenak hiriagatik eratorriak dira eta bostgarrena (holmio) Stockholm-etik. Eskandio izena Scandinavia-tik eratorria da, tulio Thule izenatik eta 4.taldeko elementuko 72 elementua (Hafnioa) Copenhagen izenetik.
Samarskia (mineral bat samario elementuaren izenez emana) eta beste antzeko mineral batzuk ere elementu hauek dituzte komunean tantalo, niobio, hafnio, zirkonio, banadio eta titanio metalak, 4.taldeko eta 5.taldeko elementuen oxidazio egoera berdintsuagatik. Monazita 3+ lantanoide+ aktinido metal taldeko fosfato bat da eta bereziki torio eta lur arraroko lantano, itrio eta zerio-engatik metatua. Zerioa eta lantanoa lur arraro taldeko beste elementu batzuekin batera askotan Misch metalean ekoiztuak izaten dira, aurreko elementuez osatuak; zuzeneko erabilera du, txinparta sotzeko iturrieran non ez duten elementurik purifikatu behar. Badaude, baita ere, beste lur arraroko mineral batzuk 2.taldeko elementuak direnak, hala nola, "yttrocalcite", "yttrocerite", "yttrofluorite" non bariatu egiten diren itrio, zerio eta lantanoen kasu partikularrean.
Hau guztia, elementuen elektroi geruza beteta dagoelako da -kanpokoenak konfigurazio berdina du beste guztiekiko eta geruza sakonago bat elektroiekin betetzeko eta ondorioz, masa atomikoa handitzen da 57-tik 71-era. Urte askoan, lur arraro elementuen nahasteak elementu bakun gisa kontsideratzen ziren, hala nola, neodimio eta praseodimio. Elementu haue purifikaziorako beraien arteko disolbagarritasun aldaketa txikia eta ioi trukaketa metodoa erabiltzen da eta hau askotan errepikatu behra da metal puru bat lortu nahi bada.
Zerioa lurrazaleko 26.elementu ugariena da eta kobrea baino ugariagoa ere, neodimioa urrea baino ugariago da, tulioa (naturalki gutxien sortzen den bigarren lantanoidea) ugariagoa da iodoa baino eta hau bere baitan biologian erabilgarritasun kritikoak garatu ahal izateko ohikoa da. Gainera, serieko elementu erradiaktibo bakarra, prometioa, ohikoagoa da naturako bi elementu arraroenak, frantzioa eta astatoa, konbinatuta baino. Ugaritasunez gain, termino teknikoa "lantanoideak" zentzu zaila bezala interpretatua izan daiteke, grezieraz λανθανειν (lanthanein) "to lie hidden" -etik eratorria. Hala ere, ez da bere ugaritasunez ari, baizik eta "hiding" propietateari (ezkutatu) buruz. Terminoaren terminologia lantanoaren lehenengo aurkikuntzan bilatu behar da, garai hartan, lur arraro elementuak deituak "lying hidden" zerio mineralean, eta ironia da lantanoa gerora kimikoki antzekoak diren elementuen lehenengo seriea bezala identifikatua izan zelako eta serie osoari izena ema ziolako. "Lantanoide" terminoa Victor Goldschmidt- engatik aurkeztua izan zen 1925.urtean
Elementuen propietate fisikoak
Lantanoide guztiek lantanoaren antzeko ezaugarriak dituzte. Metal tribalente elektropositiboak dira. Distiratsuak eta zuri zilarkarak dira, eta erraz ugertzen dira airearekin kontaktuan. Bortizki erreakzionatzen dute ez-metal askorekin. Nahiko bigunak dira baina beren gogortasuna handitu egiten da zenbaki atomikoa handiagoa den heinean. Airean suak hartzen ditu, eta urtze- eta irakite-puntu altuak dituzte. 1988.urtean, Gschneider eta Daane izan ziren seriean zehar fusio puntua handitzen zela konturatu zirenak Lantanotik (920 °C) luteziora (1652 °C) bitartean, 6s, 5d eta 4f orbitalen hibridazioaren neurriagatik, hain zuzen. Hibridaziorik handiena zerioak duela sinetsi da, non lantanoidea guztietatik fusio puntu txikiena duen (795 °C). Lantanoide metalak leunak dira baina beren gogortasuna seriean zehar handitu egiten da. Europioa nabarmentzen da, guztietatik dentsitate txikiena duelako (5,24g/cm3) eta erradio metaliko handiena (208,4pm). Barioarekin konparatu daiteke bere erradio metalikoa 222pm baita. Bestalde, uste da Eu2+ ioi handiena lantanoide metalak daukala eta eroankortasun bandan bi elektroi besterik ez dituela. Iterbioak ere erradio metaliko handia du, honi ere azalpen antzekoa iradokio. Lantanoide metalen erresistentzia oso altuak dira, 29-134μΩ·cm bitartekoak. Balore hauek eroale onekin, hala nola, aluminioarekin konparatu daiteke non bere erresistentzia 2,655μΩ·cm-koa den. La, Yb eta Lu salbuespenak izanik (f orbitalean elektroi desparekaturik ez dutelako), lantanoideak oso paramagnetikoak dira eta hori beraien sentikortasun magnetikoan islatzen da. Galdolinioa ferromagnetikoa bihurtzen da 16 °C-tik beherako tenperaturetan (Curie puntua). Beste lantanoide astunenak -iterbioa, disprosioa, holmioa, erbioa, tulioa eta terbioa- ferromagnetikoak bihutzen dira tenperatura askoz ere baxuagoetan
Kimika eta konposatuak
Lantanoide konplexuen koloreak, ia guztiz, estekatzailearen eta metalaren arteko karga transferentziatik dator. f → f transtsizioak ez dira inolaz ere simetrikoak, trantsiziozko metaletan bezala. Hala ere, trantsiziozko metalak akoplamendu bibronikoari esker, arau hau apurtzeko gai dira. Lantanoideetako balentzia orbitalak ia lotuezinak dira, ondorioz, f → f arteko espektroa d → d baino askoz ahulagoak dira. Honek, lantanoide konplexuen koloreak askoz argiagoak egiten ditu trantsiziozko metalekin alderatuta. f → f trantsizioak ez dira posibleak f1 eta f13 konfigurazioekin Ce3+ eta Yb3+ ioietan eta hori dela eta, ur disoluzioetan kolorgeak izaten dira.
Lantanoideen oxidazio egoerak
Lantanoideak direnelementu guztiak +3 oxidazio egoeragatik ezagutzen dira orokorrean, eta hasiera batean uste zen soilik samarioak, europioak eta iterbioak lor zitzaketela +2 oxidazio egoera erraz. Gau egun ordea, jakin da lantanoide guztiek osa dezaketela +2 oxidazio konplexua bat, disoluzioan. Lantanoideen ionizazio energiak aluminioak duenarekin alderagarriak dira. Aluminion, hasierako hiru ionizazio energien batuketa 5139kJ/mol da, bestalde, lantanoideenak 3455-4186kJ/mol artekoak dira. Honek lotura zuzena dauka lantanoideen erreaktibo izakerarekin.
Europioaren lehen eta bigarren ionizazio energiaren batuketa, 1632kJ/mol-ekoa da, eta barioak duenarekin alderatu daiteke, 1468,1kJ/mol-ekoa baita. Honez gain, europioaren hirugarren ionazazio neregia lantanoideetatik altuena da. Iterbioaren lehen eta bigarren ionizazio energiaren batuketa, serieko bigarren baxuena da eta hirugarren ionizazio energia bigarren altuena da guztietatik. Eu eta Yb elementuen 3. ionizazio energiak zerikusi handi du 4f7 orbitala erdi beteta egotearekin eta 4f14 orbitalaren betetzearekin, eta bi konfigurazio hauek ematen duten egonkortasunarekin. Europioak eta iterbioak gatzaren antzekoak diren konposatuak osatzen dituzte Eu2+ eta Yb2+ ioiekin, esaterako, dihudruroak. Bai europioak baita iterbioak amoniako likidotan disolbatzen dira, Ln2+(NH3)x disoluzioak eratuz eta berriro ere frogatuz zerioak oxigenoarekin erreakzionatzen duela.lur-alkaliar metalekin natzekotasun hurbil bat daukatela.
Zerioan laugarren elektroia kentzeko behar den erraztasunak, Ce(IV) eta Pr(IV) konposatuak zergatik osa daitezken azaltzen du. Adibidez, CeO2 eratuko da Ce2O3 baino errazago, zerioak oxigenoarekin erreakzionatzen duelako.
Lantanoideen banaketa
Alboz albo dauden bi lantanoidden arteko erradio ionikoak hain antzekoak direnez, zailagoa da bata besteaz banatzea naturako meatan eta bestelako nahasteetan. Historikoki, kaskada prozesuak eta kristalizazio zatikatuak erabili izan dira. Lantanoide ioiek erradioak apur bat ezberdinagoak dituztelako, hauen gatzen energia erretikularrak eta ioien hidratazio energiak nahiko ezberdinak izango dira, ondorioz disolabagarritasunean zerbaiteko eragina izango du. Ln(NO3)3·2NH4NO3·4H2O formula daukaten gatzak erabil daitezke. Indutrialki, elementuak likido-likido erauzketa eginik banatu daitezke. Gehienetan nitratoen disoluzio akuoso bat erauzten da, kerosenoa daukan tri-n-butilfosfato tik. Osatu diren konplexuen indarra handiagoa izango da, erradio ionikoa txikitzen doan heinean, beraz, fase organikoaren disolbagarritasuna handitu egingo da. "Kontrakorronte truke" metodoak erabiliz, guztizko banaketa lor daiteke modu jarrai batean. Baita ere, ioi trukaketa kromatografia burutuz banaketa hau aurrera eman daiteke. Azken honetan, EDTA konplexatzaileen egonkortasun konstantearen erabilpena garrantzitsua da.
Koordinazioa eta katalisia
Koordinazio konposatuen forman egotean, lantanoideka haien +3 oxidazio egoeran existitzen dira kopuru oso handietan, nahiz eta partikularki egonkorrak diren 4f konfigurazioek +4 (Ce, Tb) or +2 (Eu, Yb) ioiak eman. Ioi guzti hauek oso elektropositiboak dira, horrela lantanoide ioiak Lewis azido sendoak izanik. Oxidazio egoerak ere oso egonkorrak dira; SmI2 eta Ce(IV) gatzak izan ezik, lantanoideak ez dira erredox erreakzioetan erabiltzen. 4f elektroiek oso probabilitate altua dute nukleotik hurbil aurkitzeko eta ondorioz, eragin handia jasaten dute karga nuklearra seriean zehar handitzen den heinean; honek erradio ionikoan aldaketa ergiten du, lantanoide kontrakzioa deritzona.
4f elektroiek atomo edo ioiaren kanpoko gunean existitzeko daukaten probabilitate baxuagatik, lantanoide ioi baten eta edozein estakatzaileen orbitaletan gainezarmen efektibo txikia egongo da. Hau dela eta, lantanoide konplexuek izaera kobalente ezer gutxi dute eta ez dute eraginik jasotzen orbital geometrikoengandik. Orbital interakzio gutxi egoteak baita ere esan nahi du metala aldatu arren, ez dela ezberdintasun askorik somatuko konplexuan (tamaina alde batera), bereziki trantsiziozko metalekin alderatzean. Konplexuak indar elektrostatiko ahulez lotzen dira, omnidirekzionalak direnak, eta ondorioz estekatzaileak bere kabuz dikta dezake konplexuen simetria eta koordinazioa, Beraz faktore esterikoak izango dira estekatzaile arteko aldarapenen kontra balantzatuak izango diren ala ez erabakitzeko gai izango direnak, betiere metalaren saturazio koordinatiboaren laguntzarekin. Honek koordinazio geometria mota ugariak dakar, asko irregularrak izango dira.
Ezaugarri hauetako askok lantanoide konplexuak katalizatzaile bikainak egiten dituzte. Lewisen azido sendoak konposatuen elektrofilia aldatzeko gai dira koordinazioko loturak polaritzatzeko gai direlako; adibide jakinena Luche erredukzioa izango da. Ioien tamaina handia haien lotura ioniko labilekin elkatutakoan, espezie koordinatzaileak bizkor disoziatzea lortuko du.
Orbilen arteko interakzio gutxiek eta lantanoide kontrakzioak batera, lantanoideak seriean zehar tamainaz asko aldatzen direla esan nahi du, ezaugarri kimikoak berdin mantendu arren. Honek ingune esterikoaren aldaketa edota doitze erraztasuna ematen digu eta adibideak daude non hau konplexuaren aktibitate katalitikoak hobetzeko erabilia izan den  eta metal pilaketen nuklearitatea aldatzera iritsi izan da.
Hau horrela izan arren, lantanoide koordinazio konplexuen erabilera (katalizatzaile homogenea bezala) nahiko mugatuta dago laborategietan eta oso eredu urri daude eskura, gehienak industrain erabili izanez.
Ln(III) konposatuak
Lantanoide tribalenteak orokorreak gatz ionokoak osatzen dituzte. Ioi tribalenteak hartzaile oso onak dira eta konplexu egonkorragoak osatzen dituzte oxigenoa ematen duten estekatzaileekin, nitrogeno emaileekin baino. Ioi handienak 9-koordinatuak dira disoluzio akuosoetan, [Ln(H2O)9]3+ baina ioi txikiagoak 8-koordinatuak, [Ln(H2O)8]3+. Hainbat ebidentzia daude adierazten dutenak lantanoide berrienak ur molekula gehiago dituztela bigarren koordinazio esferan. Monodentato estekatzaileekin diren akonplexazioak orokorrean ahula da, zaila delako ur molekulak lekualdatzea haien hasierako lehen koordinazio esferatik. Konplexu sendoagoak kelazio estekatzaileekin osatzen dira, kelatzaile efektu delarik.
Ln(II) eta Ln(IV) konposatuak
Lantanoideen deribatu dibalente ohikoenak Eu(II)-ri dagozkie eta horrela f7 konfigurazio elektroniko komenigarri bat lortzeko. Deribatu haluro dibalenteak ordea elementu guztiei dagozkie. Gatz konbentzionalak izan daitezke, edo Ln(III) "elektruro" itxurako gatzak. Gatz sinpleetan YbI2, EuI2, eta SmI2 gatzak sartzen dira. Elektruro itxurako gatzak, Ln3+, 2I−, e− bezala deskribatuak, LaI2, CeI2 eta GdI2 gatzak dira zenbaiten artean. Ioduroetan ugarik eterrak dituzten eta disobagarriak diren konplexuak osatzen dituzte, hala nola, TmI2 (dimetoxietano)3. Samario (II) ioduroa agente erreduktore lana egiteko balio duen oso konposatu ona da. Ln(II) konplexuak transmetalazio erreakzio bidez sintetiza daitezke. Oxiadazio egoeren helmena esterikoki "handiak" diren zikopentadienil estekatzaile bidez espanditu daiteke. Modu honetara lantanoide asko Ln(II) forman isolatu ditzakegu.
Ce(IV) konposatua amonio nitrato zerikoak oso oxidatzaile agente ona da. Hala izango ez balitz, tetrabalenteak dire lantanoideak oso urriak izango lirateke. Ce(IV) salbuespen bat da, f geruza bete gabe osatzen delako gehienetan.
Hidruroak
Metalak diren lantanoidek exotermikoki erreakzionatzen dute hidrogenoarekin LnH2 konposatuak, dihidruroak osatzeko. Eu eta Yb konposatuek Ba eta Ca konposatuen antzekotasuna daukatela (isolatzaileak, gatz itxurako konposatu kolorgeak) izan ezik, gainerakoek hauts piroforiko beltza osa dezakete, hauek eroaleak izanik eta non metaal azpiegitura kubikoa den eta H atomoak ertzetan dauden. Gehiago hidrogenatzeak trihidruro gehiago ematen ditu, hauek konposatu ez-estekeometrikoak, isolatzaileak eta gatzaren antzekoagoa izanik. Trihidruroaren eraketa honek konposatuak izango duen %8-10 bolumen aldaketan eragiten duela jakina da.
Haluroak
Dihaluroen barruan, batzuk eroaleak dira baina beste guztiak isolatzaileak. Eroaleak direnak LnIII eletruro konposatutzat kontsidera ditzakegu, non elektroiak deslokalizatua den banda eroale batera, Ln3+ (X−)2(e−). Diioduro guztiek metal-metal banaketa erlatiboki motzak dauzkate. Lantanoaren, zerioaren eta praseodimioaren (diioduroen) CuTi2 estrukturak, HP-NdI2-rekin batera, 44 diren metalezko sareak eta iodo atomoak ditu, metal-metal lotura motzekin (393-386 La-Pr). Konposatu hauek metal bidimentsionalak kontsideratu beharko lirateke (grafitoa den moduan). Gatz antzerako dihaluroetan honako hauek sartzen dira: Eu, Dy, Tm eta Yb. Eu eta Yb-ren +2 oxidazio-egoera erlatiboki egonkorraren formazioa orokorrean erdi betetako (f7) eta betetako f14 energia trukaketak emandako egonkortasunarekin azaltzen da. GdI2-ak MoS2 geruzaren estruktura dauka, ferromagnetikoa da eta magnetoerresistentzi itzela erakusten du. Ln2X3 seskihaluroak eta taulako Ln7I12 konposatuek "cluster" metalak dituzte barne. Eskandioa antzerakoak diren "cluster" konposatuak osatzeko gai da kloroarekin, Sc7Cl12. Trantsiziozko-metal askoren cluster/multzoak ez bezala, lantanoide hauek ez dituzte metal-metal interakzio sendoak izaten, balentzi elektroi kantitate txikiak direla-eta. Horren ordez, inguruko atomo halogenoek egonkortzen dituzte lantanoide hauek.
LaI ezguna den monohaluro bakarra da. LaI3 eta La metalaren erreakzio batekin prestatuta, NiAs motako estruktura du.
Oxidoak eta hidroxidoak
Lantanoide denek seskioxidoak osatzen dituzte, Ln2O3. Lantanoide arin/handiek 7-koordenatu estruktura hexagonal bat hartzen dute, astun/txikiek 6-koordinatu "C-M2O3" estruktura kubikoa hartzen duten bitartean. Seskioxido guztiak basikoak dira, eta ura eta karbono dioxidoa xurgatzen dute karbonatuetatik, hidroxidoetatik eta hidroxikarbonatoetatik. Azidoetan disolba daitezke eta horrela gatzak sortu.
Les Granges
Les Granges Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Granges udalerrian erroldatutako biztanleak 78 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Lantanoide
Oxidoak eta hidroxidoak
Europioak eta iterbioak gatz antzerako monoxidoak osatzen dituzte, EuO eta YbO. EuO ferromagnetikoa da tenperatura baxuetan, eta semieroaletako bat da eta spintronikan hainbat erabilera posible ditu. EuII/EuIII oxido nahastu bat Eu3O4 ekoiz daiteke Eu2O3 erreduzituz hidrogenoaren laguntzaz. Neodinioak eta samarioak ere monoxidoak osatzen dituzte baina hauek solido eroale distiratsuak dira, samario monoxidoaren existentzia zalantzan jarria izan den arren.
Les Granges
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Lantanoide
Kalkogenuroak (S, Se, Te)
Lantanoide guztiek osa dezakete Ln2Q3 (Q= S, Se, Te). Seskisulfuroak ekoiztea posible da elementuen erreakzio bidez (Eu2S3 salbuespena izanik) oxidoak sulfuratzen (Ln2O3) H2S-rekin. Seskisulfuroak, Ln2S3, orokorrean sulfuroa galtzen dute beroa ematean eta Ln2S3 -tik Ln3S4-rainoko konposatuak osa daitezke. Seskisulfuroak isolatzaileak dira Ln3S4-ren hainbat metal eroaleak dira (hala nola, Ce3S4) beste batzuk semieroaleak diren bitartean (Eu3S4 eta Sm3S4). Estrukturalki, seskisulfuroek Ln metalaren arabera bat datorren estruktura bat hartzen dute, aukera asko izanik. Arinak eta handiek 7-koordenatu metal atomoei mesede egiten diete, bestelade, astun eta txikiek (Yb eta Lu) 6-koordenazioari mesede egiten die eta gainerako guztiek 6 eta 7 koordinazioen arteko nahaste batekin. Polimorfismoa seskisulfuroen artean nahiko ohikoa da. Seskisulfuroen kolorea aldatu egingo da metalaren arabera eta forma polimorfikoaren menpekoa izaten da. Seskisulfuroen koloreak hauek dira: La2S3, zuri/horia; Ce2S3, gorri iluna; Pr2S3, berdea; Nd2S3, berde argia; Gd2S3, hondar kolorea; Tb2S3, hori argia eta Dy2S3, laranja. γ-Ce2S3-ren tonua aldakorra izango da Ca edo Na gehitzean, gorri ilunetik horira aldatuz, eta Ce2S3 -n oinarritutako pigmentuak komertzialki erabiltzen dira kadmioan oinarritutako pigmentu toxikoak ordezkatzen.
Les Granges
Etxebizitza
2007an 37 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 36etxeak ziren. 32 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 9 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lantanoide
Kalkogenuroak (S, Se, Te)
Lantanoide guztiek monokalkogenuroak osa ditzakete, LnQ, (Q= S, Se, Te). Monokalkogenuroetan gehiengoak eroaleak dira, LnIIIQ2−(e-) dela adierazten, non elektroia banda eroaletatik doan. SmQ, EuQ eta YbQ izango lirateke salbuespen bakarrak, semieroaleak edo isolatzaileak direlako baina aldi berean indukzio presiozko trantsizio bat "jasaten" dute, eroale bezala jokatuz. LnQ konposatuak ere badaude baina hauek ez daukate LnIV, baizik eta LnIII konposatuak dira, anioi polikalkogenuroak dituztelarik.
Fernando de Trazegnies Granda
Ferdinand Carlos Léopold de Trazegnies Granda (Lima, 1935eko irailaren 3a), Peruko abokatu, idazle, historialari eta genealogista da. Kanpo Arazoetako ministroa izan zen, eta 1998. urtean, Ekuadorrekiko Bakearen, Adiskidetzearen eta Mugetako Behin Betiko Akordioa sinatu zuen. Gaur egungo Torrebermejako markesa eta Las Lagunasko kondea da.
Koldo Chamorro
Koldo Chamorro de Aranzadi (Gasteiz, -Iruñea, ) arabar argazkilaria izan zen. Alabern taldeko kide zelarik, bertan antropografia eta etnologia jorratutako dokumentalak egiten zituen. Haren gaien artean kulturarekin lotura handiko gauzak aurkitzen ditugu: zezenketak, erritu kristauak, sinbolo nazionalistak...Beste autoreekin batera, Koldo Chamorroren lana espainiar argazki dokumentalaren bideak ireki zituen 70. hamarkadan. Bere lanetan espainiar mundu ruralaren tradizio erlijiotsu eta paganoak biltzen zituen. Zuri-beltzaren konposizioarekin eta nagusitasunarekin, bere argazkien argi eta itzalekin eta mezuaren sakontasunarekin zuen maisutasunak garaiko argazkilari espainiar onenetako bat bihurtu zuen.
Les Granges
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 46 ziren, horien artean 34 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 34 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (16 gizon eta 13 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lantanoide
Kalkogenuroak (S, Se, Te)
Oxisulfuroak, Ln2O2S, nahiko ezagunak dira, 7-koordenatu diren Ln atomoen estruktura berdina daukate, eta 3 sulfuro eta 4 oxigeno atomoak aldamenean. Hauek beste lantanoide elementuekin nahasiz, fosforoa lortzeko gai izan gaitezke. Adibidetzat, gadolinio oxisulduroa dugu, Gd2O2S eta Tb3+ nahastuta baditugu begi-bistako fotoiak askatzen dituena energia altuko X izpiak erabilitakoan. Misch metal bat, lantanoide metalen aleazio bat, urtutako altzairuari gehitzen zaionean oxigenoa eta sulfuroa kentzeko, oxisulfuro egonkorrak ekoizten dira eta hauek solido nahastezin bat osatzen dute.
Koldo Chamorro
Lehenengo urteak
Gasteizen jaio zen 1949ko abuztuaren 20an, hala ere, gurasoekin Afrikara joan eta gaztaroa Ekuatore Ginean eman zuen. Hamasei urte zituela Espainiara itzuli eta Nafarroako Unibertsitatean telekomunitate, marketing eta enpresaren ekonomiaren inguruko ikasketak jorratu zituen. Nahiz eta ingeniaritza ikasketak egin, bere kabuz argazkilaritzan ibiltzen hasi zen, horrela, modu autodidakta batean, bere bokazioa aurkitu zuen.
Les Granges
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak eraikuntza enpresenak ziren.
Lantanoide
Pniktogenuroak (15. taldea)
Lantanoide guztiek mononitruroak osa ditzakete, LnN, arroka-gatz estrukturarekin. Mononitruroak interesa piztu dute haien propietate fisiko bitxiak direla eta. SmN eta EuN konposatuak "erdi metalak" direla esaten da. NdN, GdN, TbN eta DyN konposatuak ferromagnetikoak dira, SmN antiferromagnetikoa izanik. Spintronikaren arloan hauek izan dezaketen aplikazioak oraindik ikertuak izaten ari dira. CeN konposatua nahiko arraroa da, eroale metaliko bat delako, beste nitruroak eta zerio pniktogenuroak ez bezala. Deskripzio sinple bat Ce4+N3− (e–) izango litzateke baina honen distantzi interatomikoek hobeago egiten dute bat egoera tribalentearekin, tetrabalentearekin baino. Nitruroak, lantano metalekin eta nitrogenoarekin presta ditzakegu. Nitruro batzuk oxidoarekin batera ekoizten dira, lantano metalei su emandakoan airean. Sintesiaren metodo alternatiboak bestalde, tenperatura altuetako lantanoide metalen erreakzioak dira amoniakoarekin edo bestetan lantanoide amiden deskonposizioak, Ln(NH2)3. Estekiometrikoki puruak diren konposatuak lortzea baita akats-dentsitate baxuko kristalak lortzea zaila dela ikusi ahal izan da. Lantanoide nitruroak sentikorrak dira airearekiko eta hidrolizatu egiten dira horren ondorioz amoniakoa emanez.
Beste fosforo, artseniko, antimonio eta bismuto pniktogenuroel lantanoide metalekin erreakzionatzen dute monopniktogenuroak osatuz, LnQ. Honez gain, beste hainbat konposatu ekoiztu daitezke estekiometria aldatuz gero, LnP2, LnP5, LnP7, Ln3As, Ln5As3 eta LnAs2 bezala.