cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Waldeyer-en eraztun linfatiko
Waldeyer-en eraztun linfatikoa edo Waldeyer-en eraztun linfoidea ehun linfoidez eraturiko eraztun-moduko eremua da, ahosabaiko eta faringeko amigdalek inguruko linfa-folikuluekin batera osaturik dagoena.
Obrnice
Obrnice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 2.105 biztanle ditu eta 7,46 kilometro koadroko azalera. Most barrutian dago.
Neuwittenbek
Neuwittenbek Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Gofre
Gofrea (gaufre; wafel; waffle) Belgikan eta Estatu Batuetan jaten duten torta bat da. Irinez eta arrautzez egindako oreak parrila itxura du. Bero zerbitzatzen dituzte askotan txokolate edo beste goxoekin.
Lunca Cernii de Jos
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Walker (Kalifornia)
Walker Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Mono konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pilota kirol
Pilota kirol edo jokoa pilota bat elementu beharrezkotzat duen kirol edo jokoa da. Euskal Herrian hala deitzen zaio ere pilota izeneko kirolari. Herri-joko eta kirol asko daude pilota edo antzeko gauzaren bat tartean dutenak. Joko horiek jolasaren helburu orokorraren arabera multzoka daitezke, eta batzuetan jatorri bera adierazten dute, bai jolas batena, bai oinarrizko ideiarena:
Montorra
Montorra Zornotzako auzoa da. Zornotzako kanpoaldeko industrialdeak Montorran daude, mota desberdineko enpresa txiki, kotxe kontzesionarioak, altzari saltokiak eta abar. Auzoan elkarte gastronomiko bat dago 1974. urtetik, orain ehun bazkide baino gehiago dituena.
Jaiak eta ospakizunak
Bertako San Lorenzo jaia abuztuaren 10 eta 11n ospatzen da.
Cherval
Cherval Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cherval udalerrian erroldatutako biztanleak 312 ziren. Familiak 136 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
La Truite (filma)
La Truite 1982ko Joseph Losey estatubatuar zinema zuzendariaren filma da, Roger Vaillanden izen bereko eleberrian oinarrituta.
Cherval
Etxebizitza
2007an 222 etxebizitza zeuden, 136 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 59 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 220 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 136 etxebizitza nagusietatik 114 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 16 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 86 etxek bost zituzten. 115 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 62 etxetan bat baino gehiago zituzten.
La Truite (filma)
Sinopsia
Filmaren ardatza Frederiquek, amuarrain-haztegi baten jabeak, aurre egin beharreko dilema morala da: edo gaixo dagoen senarrarekiko leialtasuna, edo beste bi gizonekin dituen harremanak
Cherval
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 177 ziren, horien artean 109 aktiboak ziren eta 68 inaktiboak ziren. 109 pertsona aktiboetatik 86 lanean zeuden (49 gizon eta 37 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 68 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cherval udalerrian 123 unitate fiskal zeuden, 275 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.283 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Cherval udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.380 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zenaida meloda
Zenaida meloda Zenaida generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
East Fairview (Ipar Dakota)
East Fairview Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. McKenzie konderrian dago, Ipar Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
El Monserrate
El Monserrate oktabatan idatzitako hogei kantutan banatutako olerki narratibo bat da, Cristobal de Viruesek idatzia, 1587an Madrilen argitaratua eta Garin monjearen eta Montserrat monasterioaren sorreraren elezaharra kontatzen duena.
Arrazoia IX. mendeko espainiar eliz eta erruki elezaharretatik dator. Garinek, ermitaua Montserrateko harkaitz bakartietan, Bartzelonako kondearen alaba bortxatu eta hiltzen du, deabruagandik aska zezan utzi ziotena. Hain ekintza izugarriaz damututa, penitentzia egiten doa Erromara aita santuaren barkamena lortzeko asmoz. Abentura zailen ondoren Erromara iritsita, aita santuak bere ermitara lau hankatan itzultzea eta belarrez eta sustraiez elika dadila agintzen dio haur batek Jainkoaren barkamena iragarri arte. Zazpi urteko penitentziaren ondoren, Mironek, monjeak hildako neskaren hiru hilabeteko nebak, mirariz, bere errua barkatua izan dela iragartzen dio. Garinek neskaren aitari bere hilketa aitortzen dio eta neska lurperatu zuen tokira daroa. Baina, mirariz, neska berpiztu egiten da eta Jainkoari sagaratzen zaio, Montserrateko komentua sortuz.
Lan honek arrakasta handia izan zuen mende bat baino gehiagoz, eta europar hizkuntzarik garrantzitsuenetara itzulia izan zen. Trebezia tekniko handi bat errekonozitu da Viruesengan, baita olerki honetan pertsonaia sinesgarri eta sendoen sortzea ere. Era berean, hagiografia eta eleberri bizantziarraren arteko nahasketa baliotsu bat da. Olerkariak berak lana berregin zuen bigarren zati batean, El Monserrate segundo (Milan, 1602).
Eeyorius hutchinsi
Eeyorius hutchinsi Eeyorius generoko animalia da. Arrainen barruko Moridae familian sailkatzen da.
Hyperolius obscurus
Hyperolius obscurus Hyperolius generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Steaming (filma)
Steaming 1985eko Joseph Losey estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Sinopsia
Bainu turko batzuetara joan ohi diren hiru emakumek kanpaina bati ekingo diote bainuak ixtea galarazteko.
Gotzon Plaza
Gotzon Koldo Plaza Jaio (Bilbo, 1963) bizkaitar idazlea da. Informatikan lizentziatua (Deustuko Unibertsitatea, 1987).
2016an Ernestina Champourcin XXVII. Poesia Lehiaketa irabazi zuen Orfeoren jaitsiera lanarekin, 2018an Arabako Foru Aldundiak argitaratu zuena.
Trukaneurri finko
Trukaneurri finkoa, kanbio-tasa finkoa edo kanbio finkoa dibisa jakin baterako beste dibisa baten edo batzuen balioaren erreferentziaz edo bestelako balio baten erreferentziaz (urrea, adibidez) ezarritako trukaneurria da.
Rattus korinchi
Rattus korinchi Rattus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Trukaneurri finko
Trukaneurri finko batek beste dibisa mota baten balioa zehazten du, dagoeneko finkatuta dagoenaren arabera. Horrek merkataritza salerosketak errazten ditu, eta herrialdeen arteko inbertsioak ere, elkarren artean erlazionatutako dibisen artekoa hain zuzen ere. Oso erabilgarria ekonomia txikietarako, non kanpo merkataritza BPGaren zati handia ordezkatzen duen.
Gainera, inflazioa kontrolatzeko oso erabilgarria da.
Konyaspor
Konyaspor Turkiako futbol taldea da, Konya hirikoa.
Historia
Taldea 1922an sortu zen Konya Gençlerbirliği izenarekin baina 1981an berregituratu egin zen gur egungo taldea osatuz.
1988an bigarren mailako txapelduna izan zen eta lehen aldiz Superligara igo zen. Bost urte egin zituen bertan. 1993an Kopako finalerdietara ere iritsi zen baina txapeldun izango zen Beşiktaşek kanporatu zuen. Hurrengo hamar urteak bigarren mailan egin ondoren 2003an itzuli zen lehen mailara eta sei urte egin zituen bertan. Ordutik aurrera igo eta jeitsi ibili da baina emaitzari onena 2016an lortu zuen, hirugarrena izan baitzen.
2017an Kopa irabazi zuen penalti jaurtiketak baliatuta.
Obrubce
Obrubce Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 216 biztanle ditu eta 7,64 kilometro koadroko azalera. Mladá Boleslaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1610 urtean egin zen.
Clinton Davisson
Clinton Joseph Davisson (Bloomington, Illinois, AEB, 1881eko urriaren 22a - Charlottesville, Virginia, AEB, 1958ko otsailaren 1a) Estatu Batuetako fisikaria izan zen.
Biografia
Elektroi-difrakzioa aurkitzeagatik (1927) eta, beraz, Louis-Victor de Broglieren uhin-mekanika egiaztatzeagatik Fisikako Nobel saria jaso zuen 1937. urtean. Lente elektronikoak ere aztertu zituen Chester Joseph Calbick fisikariarekin batera.
Xilosa
Xilosa formula duen monosakaridoa da, aldehido taldea (CHO) lehenengo karbonoan duena. Bost karbono dituenez pentosa bat da.
Etimologia
Landare askotan agertzen da, lastoan, kotoi-hazien estalkian eta zurean bereziki, hortik bere izena, grekeraz ξύλον (xylon) hitzak "egurra" esan nahi du.
Ezaugarriak
Solido kristalino zuria da, zaporez gozoa, eta uretan urtzen da. Izadian ez da aske agertzen, xilosa banakoz osaturiko xilano gisa baizik. Xilanoa izatez hemizelulosa mota bat da.
Bost karbonotako kate honek karbonilo talde bat du muturrean eta hiru karbono asimetriko ditu. Gainerako gluzidoen antzera bi enantiomero izan arren naturan D-Xilosa baino ez da ageri. Laborategian L-xilosak sintetizatu izan dira.
Bost karbono dituen arren eraztun hexagonalak eratzen ditu, α eta β-D-xilopiranosa konformaazioak hartuz.
Erabilerak
Xilosak ez du kaloriarik eta ondorioz diabetikoen jakiak egiteko erabiltzen da.
Hemizelulosaren degradazio azidoak furfurala sortzen du, hau industrian erabiltzen den disolbente berezia da eta polimero sintetikoen jatorrizko molekula ere izaten da.
Saint-Barthélemy-d'Anjou
Saint-Barthélemy-d'Anjou Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Barthélemy-d'Anjou udalerrian erroldatutako biztanleak 9.003 ziren. Familiak 3.629 ziren, horien artean 1.039 pertsona bakarrekoak ziren (401 bakarrik bizi ziren gizonak eta 638 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.256 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.056 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 278 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.790 etxebizitza zeuden, 3.690 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 88 hutsik zeuden. 2.454 etxeak ziren eta 1.331 apartamentuak ziren. 3.690 etxebizitza nagusietatik 2.046 bere jabearen bizilekua ziren, 1.576 alokairuan okupaturik zeuden eta 69 doan lagata zeuden; 63 etxek gela bat zuten, 275 etxek bi zituzten, 632 etxek hiru zituzten, 935 etxek lau zituzten eta 1.784 etxek bost zituzten. 2.683 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.822 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.469 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 5.868 ziren, horien artean 3.964 aktiboak ziren eta 1.904 inaktiboak ziren. 3.964 pertsona aktiboetatik 3.531 lanean zeuden (1.795 gizon eta 1.736 emakume) eta 432 langabezian zeuden (209 gizon eta 223 emakume). 1.904 pertsona inaktiboetatik 859 erretiraturik zeuden, 678 ikasten zeuden eta 367 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Barthélemy-d'Anjou udalerrian 3.615 unitate fiskal zeuden, 8.718 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.644 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 555 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 7 janari enpresak ziren, 9 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 4 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 33 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 62 eraikuntza enpresak ziren, 146 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 25 garraio enpresak ziren, 21 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 12 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 35 finantziazio enpresak ziren, 28 higiezinen enpresak ziren, 87 zerbitzu enpresak ziren, 45 administrazio publikoko enpresak ziren eta 35 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 112 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 7 banku bulegoak, 1 funeraria, 13 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 6 igeltseroak, 11 margolariak, 12 zurginak, 13 iturginak, 6 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 9 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 1 aldi baterako lan enpresa, 9 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 5 apaindegiak.
2000. urtean Saint-Barthélemy-d'Anjou udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 564 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, tratamendu luzeetarako ospitale 1  bat eta 4 botika zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 5 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Barthélemy-d'Anjou udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 705 ikaslekin.
Saint-Barthélemy-d'Anjou udalerrian 2 goi-mailako hezkuntza ez-unibertsitarioko zentroak zeuden, horietatik1 formakuntza teknikoko zentroa eta 1 bestelako formakuntzazentroa.ingenieritza eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zuzenean bizitzeko gogoa
Zuzenean Bizitzeko Gogoa Gatibu taldeak argitaratutako laugarren lana da, eta zuzenean grabatutako lehena. 2009ko abuztua eta iraila bitartean Durango, Bilbao, Donostia eta Gernikan emandako kontzertuetan grabatu zen. 2010eko iraila eta urria bitartean Muxikako Muxikon eta Berrizko Lorentzo Records estudioetan CDra erantzi zitzaizkion 3 abesti gehigarri grabatu zituzten. 2010ean kaleratu zen.
Elkarrizketak
Taldekideei egindako elkarrizketak
Nahasmen (konbinatoria)
Konbinatorian, nahasmena multzo bateko elementuen permutazio bat da, non inongo elementurik ez dagoen bere jatorrizko kokapenean, hau da, nahasmena puntu finkorik gabeko permutazio bat da. Adibidez, bedi ABCD multzo ordenatua, multzoko nahasmen guztiak zerrenda honetan agertzen direnak dira:
Nahasmenen ebazkizuna elementu kopuru bati dagozkion nahasmenen kopurua zenbatzean datza. n elementuko multzo batean dauden nahasmenen kopurua n zenbakiaren azpifaktoriala da.
Nahasmen partzialak ere badaude, non zenbait puntu finko edo kointzidentzia onartzen den. Nahasmen partzialen kopuruak zenbatzen dituzten formulak kointzidentzia zenbakiak dira.
Nahasmenen ebazkizuna Pierre Raymond de Montmort matematikariak asmatu zuen, bere Essai d'analyse sur les jeux de hasard (euskaraz, Ausazko jokoen gaineko azterketarako entsegua) izeneko liburuan, 1708. urtean. Montmort berak ebatzi zuen ebazkizuna 5 urte geroago, 1713. urtean.
Nahasmenen kopurua
n elementuko multzo baterako, nahasmen edo puntu finkorik gabeko permutazioen kopurua honela kalkulatzen da, azpifaktorialaren ikurrez ere irudika daitekeela:
Horrela, n=0-rekin hasita, nahasmenen kopuru hauek ditugu ondoz ondoko elementu kopuruetarako:
Águila Roja
Águila Roja abenturazko telesaila da, XVII. mendean girotutakoa, TVE 1 telebista katean eman zena. 2009an estreinatu zen eta bereratzi denboraldi iraun zuen, 2016 arte.
Eguzkiaren Harria
Eguzkiaren Harria (gaztelaniaz Piedra del Sol) kosmogonia aztekari eta eguzki gurtzei buruzko idazkunak dituen basaltozko disko bat da. Modu arruntean eta oker Azteka egutegia deitzen da. Ziuraski cuauhxicalli (ontzi zeremonial bat) edo temalacatl edo gladiatore sakrifiziozko aldare bat izan zen, Tlacaxipehualiztli izeneko jai aztekarekin zerikusia zuena. 3,6o metroko diametroa, 122 zentimetroko sendoera eta 24 tonako pisua ditu.
Ziur asko nahuatlez Ollin Tonatiuh deitua izan zen, "Mugimeduzko Tonatiuh" edo "Mugimenduzko Eguzkia" esan nahi duena. Deitzeko era honek kosmogonia aztekaren arabera Bosgarren Eguzkiaren aroa amaitzea espero den moduarekin zerikusia du. Aurreko laurek, horietako bakoitza amaituko zen modua zeramaten izen bezala; Ollin Tonatiuh lurrikara sail batzuekin amaituko zela esaten da.
Historia
Eguzkiaren Harria kontserbatzen den kultura aztekako monolitorik antzinakoenetako bat da, bere zizelkatzea 1479 inguruan datatu zelarik. Mexiko-Tenochtitlaneko Tenplu Nagusian, ziur aski toki garrantzitsu bat bete zuen Quauhxicalco izeneko tenplu baten gainean jarria. Berriki lurreko jainko-jainkosa den Tlaltecuhtliren monolitoa aurkitu aurretik, 4 metro gari eta 3,57 metro zabal dena, eta gaur egun zaharberritze eta salbamendu prozesuan dagoena, Eguzkiaren Harria handiena zela uste zen.
Mexikoren konkista burutu zenean bota edo lurperatu egin zen eta hala jarraitu zuen Mexiko Hiriko Konstituzio Plazan, El Zócalo bezala ere ezagutzen denean, Mexiko Hiriko plaza nagusia dena, aurkitua izan zen arte 1790eko abenduak 17an. Katedral Metropoliarraren albo batean jarri zen. XIX. mendearen amaieran Moneda kaleko arkeologia museora eraman zen eta 1964an Mexikoko Antropologia eta Historiaren Museo Nazionalera, bertan museo honetako azteka aretoa presiditzen zuelarik eta zenbait txanpon mexikarretan irudikatua dagoelarik.
Deskribapena
Bere azala estaltzen duten eskultura motiboak dirudienez kosmogonia azteka konplexuaren laburmen bat dira.
Erdiko diskoa
Monolitoaren erdian Tonatiuh eguzki jainkoaren aurpegia agertzen da "mugimendu" (Ollin) zeinuaren barnean, bere bi eskuekin, bakoitza eskumuturreko batekin, begi bat eta bekain bat, ezin baitzaio ezer ezkutatu. Gainera, esku bakoitzean, bere errapeek giza bihotz bat heltzen dute, eta bere mihia sukarrizko aizto bat bezala irudikatua dago, eguzkiaren mugimenduak jarrai dezan sakrifizioen beharra adieraziz.
Lau aroak
Erdian dagoen jainkoa inguratzen duten lau karratuak egungo Bosgarren eguzkiaren aurretik egon ziren lau eguzkiak irudikatzen dituzte.
Puntu kardinalak
Gainera, erdiko diskoak puntu kardinalen zeinuak ditu Aroen zeinuen artean kokatuak: Iparraldea, 1 Sukarria zeinua, Hegoaldea, 1 Euria, Ekialdea, Xiuhuitzolirekin, zeinu heraldiko bat eta Mendebaldea, 7 Tximua zeinuarekin.
Lehen eraztuna
Honako hauek dira: Cipactli, Ehecatl, Calli, Cuetzpallin, Coatl, Miquiztli, Mazatl, Tochtli, Atl, Itzcuintli, Ozomatli, Malinalli, Acatl, Ocelotl, Cuauhtli, Cozcaquauhtli, Ollin, Tecpatl, Quiahuitl eta Xochitl.
Bigarren eraztuna
Bigarren koroak zenbait sekzio karratu ditu, bost puntu dituen sekzio bakoitzean bost eguneko asteak irudikatuta daudela uste da. Harria zortzi zatitan banatzen duten beste hainbeste angelu ere badaude. Hauek, uste denez, puntu kardinaletarantz begira dauden eguzki izpiak irudikatzen dituzte.
Hirugarren eraztuna
Monolitoaren goiko zatian, sugeen isatsen artean zizelkaturiko karratu batek 13 Acatl data irudikatzen du. Honek 1479. urteari dagokiola uste da egutegia osatu zen urtea.
Katapulta
Katapulta, antzinatean, objektu handiak jaurtikigai bezala jaurtitzeko erabili zen tresna militar bat da. Ziuraski, greziarrek asmatu zuten, eta, ondoren, kartagoarrek eta erromatarrek hobetuko zuten eta Erdi Aroan oso erabilia izango zen.
Katapulta, nagusiki, etsaiaren harresiak behera bota eta gazteluak asaltu bidez hartzeko sortua izan zen. Asmo honekin erabili zutenak, greziarrak izan zirela esaten da, baina eztabaidagarria da. Katapultak, Erdi Aroko gerra eta gatazketan erabili ziren setio armak dira. Lehen katapultak, distantzia oso luzeetara erabiliak ziren, honek, bere eraikuntza eta ondorengo erabilera asko zailtzen zuelarik. Honek, asmatzaile eta ingeniariak, bere forma, tamaina, pisu, diseinu eta mugikortasunean lanean jarrarazi zituen, borroka handietan ezinbesteko armak baitziren. Honela, katapulta arinago bat lortu zen, erabiltzeko eta eramateko errazagoa, guduetan parte harraraziz.
Arma hauek, latinezko velopoietica izenez ere ezagutzen dira. Eredurik handienak, zurezko plataforma indartsuen gainean muntatuak zeuden, balezta mota honen bultzatzailea, soken bidez tinkatzen zen, kako batekin eutsia geratu arte. Beste katapulta mota batek, bihurtze printzipioa erabiltzen zuen harriak edo objektu astunak harresi eta hobien aurka botatzeko: tornuekin biribilkaturiko soka batzuk, mekanismo bultzatzailea atzerantz botatzeko. Katapulta txikiagoak ere erabiltzen ziren, eramangarriak zirenak.
Katapulta primitiboenek, muturrean koilara forma zuen beso bat erabiltzen zuten jaurtigaia kokatu eta jaurtitzeko, baina, bolbora agertu aurretik erabili ziren azken bertsioek, jaurtigailua jaurtitzeko habaila bat erabiltzen zuten.
Katapulta motarik eraginkorrena, trabuketea zen, grabitate indarraren bidez funtzionatzen zuena. Kontrapisu bat igotzen zen soka batzuen bidez, eta, behin jaurtigailua kokatu ondoren, sokak askatzen ziren, eta kontrapisuak, azken hau jaurtigailua baino astunagoa zena, jaurtigailua jaurtitzen zuen. Lehen katapultak, Alexandro Handiak eta bere ingeniariek Persiar Inperioko harresiak bota ahal izateko pentsatutako habaila baten formakoak ziren. Greziarrek, soka elastikoen bidez, gezi erraldoiak botatzen zituen habaila erraldoi bat zuten, ondoren, eredu hori, birmoldatua izan zen, harriak, soka elastikoen indarra eta beste tentsio soka batzuen indarrarekin bota ahal izateko.
Katapulta deritzo, baita ere, japoniarrek asmatutako tresna bati, funtzio bezala, hegazkinak hegazkin-ontzi batetatik aireratzea erraztea duena. Sistema honetan, pistan dagoen errail batek, hegazkinaren aurrealdeko lurreratze trenera kakotzen den pistoi bat du. Pistoia, seguru batek heldua geratzen da, lurrina oso presio altuan metatzen den bitartean. Aireratzeko unean, segurua askatu egiten da, hegazkina, aireratze abiadan bultzatuz segundo eskas batzuetan.
Gaur egun, elektromagnetismoa erabiltzea aztertzen ari da katapulta bultzatzeko, pixkana-pixkana gaur egungo itsasontzietan gasezko turbinak sartzeak, modu iraunkorrean nahiko presiora dagoen lurrina izatea zailtzen baitu.
Jose Luis Padron
Biografia
Bereak dira, Ilargirik gabeko kalea (1987, Urruzuno saria), Antioju biribilduen kristaletatik zehar (1991, Pasaia Hiria saria), Egunez egun jendetzaren kiratsa (1993), Itzal izotzezkoan bildurik (1996ko Imajina Ezazu Euskadi saria), Txori erratuen bilera (Erein, 1998), Ibaia euri-erasoetan bezala (Felipe Arrese Beitia saria, 1999), Hitz-erraietan (2001), Bihotzak planto (2001) eta Zure bila itsasoa bidaliko dut (2002) poema-liburuak. Euskal Filologia ikasi zuen Gasteizen, eta Eusko Ikaskuntzan Espezialista Diplomatua da.
Euskal Herriko Unibertsitateak babesten duen “Gaur Egungo Euskal Poesia” bilduman itzultzaile eta koeditore izan da. Literatura-kritika lanak egin ditu urtetan komunikabide ezberdinetan, baita ETBko “Sautrela” telebista saiorako ere. Artikulugile ibili da “Argia” astekarian, eta hala dabil Urola Garaiko “Aisia” aldikarian edota “Pérgola” Bilboko udal-hilabetekarian orain ere.
Gari, Gontzal Mendibil, Jexusmai Lopetegi edota Jabier Muguruza bezalako kantariek bere hainbat poema musikatu dituzte. Itzulpengintzan ari da azken urteetan, eta poesia-jardunaldiak koordinatzen Koldo Mitxelena Kulturunean.
“Lizardiren Baratza” irratsaio zuzendu eta aurkezten du Euskadi Irratian.
Euskarara itzuli du, Pello Zabaletarekin batera, Jorge Oteizaren poesia lan osoa.
Ángel Elizalde
Ángel Elizalde Sainz de Robles (Viana, - Sevilla, ) nafar abokatu karlista izan zen.
Biografia
Logroñon eta Zaragozan ikasi ondoren, Valladolideko Unibertsitatean zuzenbidean lizentziatu zen. Ideologiaz tradizionalista, Iruñeko Gazteria Tradizionalistaren burua izan zen. Gerra Zibila piztu zenean, erreketen sartu eta Somosierrako frontean alferez moduan aritu zen zen. Jesús bere anaia boluntario ere izan zen.
1936ko azaroaren 29an larri zauritua, berriro itzuli zen frontera. Teniente izendatu zuten eta Extremaduran heriotza-zauriak jasan zituen.
Anne Franken egunkaria
Anne Franken egunkaria (nederlanderazko jatorrizkoan Het Achterhuis, «etxostea») Anne Frank (Annelies Marie) neskatxak 1942ko ekainaren 12tik 1944ko abuztuaren 1 arte idatzitako egunkaria da.
Bere familiarekin eta beste judu batzuekin batera, Amsterdameko biltegi batzuen ganbaran ezkutatuta bizi izan zen, naziek Herbehereak okupatuta izan zen aldian. Anne Frankek, hamahiru urterekin, Kitty deitu zuen bere egunkarian, taldearen bizitza kontatzen du. Anneren aita Otto Franken enpresako zenbait langilek lagunduta, bi urte baino gehiagoz egon ziren achterhuisean («etxearen atzeko aldea», nederlanderaz), azkenik salatuak izan ziren arte. Annek egunkari bat idatzi zuen 1942ko ekainaren 12tik 1944ko abuztuaren 1 arte, hau da, etxe atzealde hartan ezkutaturikoak tradituak izan baino hiru egun lehenago arte. Margot Frankek ere idatzi zuen egunkari bat, baina sekula ez da beste egunkari horren arrastorik aurkitu.
Anne Franken egunkaria euskaratua dago (itzultzailea: Josu Zabaleta), eta Erein argitaletxeak 2005ean argitaratua.
Istorioa
1944ko abuztuak 4an, Gestapoko agenteek, okupatzaile guztiak atxilotu eta hainbat kontzentrazio esparrutara eraman zituzten.
Denbora batez, Westerbork eta Auschwitzeko kontzentrazio zelaietan egon ondoren, Anne eta bere ahizpa nagusia Margot, Bergen-Belsenera erbesteratuak izan ziren, non biak hil ziren 1945eko otsailaren amaiera martxoaren erdialde artean gertatu zen tifus izurrite batean.
Bere aita, Otto Frank, ezkutatuta egon zirenen artetik, kontzentrazio zelaietatik bizirik irten zen bakarra izan zen. Amsterdamera itzuli zenean, Miep Giesek, eranskinean eman zuten denboran lagundu zienetako batek, Annek, ezkutatuta egon ziren bitartean idatzi zuen egunkaria eman zion. 1947an eta Anneren nahia jarraituz, bere aitak egunkaria argitaratzea erabakitzen du, eta, ordutik, munduko libururik irakurrienetako bat bihurtu da.
Egunkaria, lehen aldiz, Het Achterhuis («etxostea») izenburuarekin argitaratu zen Herbeheeretan, 1947an, Contact editorearen aldetik.
Otto Frank hil zenean, 1980an, idatziak Gerraren Dokumentaziorako Herbehereetako Institutuaren eskuetara igaro ziren, halaxe baitzegoen ezarria Ottoren testamentuan. Suitzan dagoen Anne Frank Funtsa da testuen egile eskubideen oinordekoa. 1998an, aipaturiko egunkariaren beste bost orrialde ezezagunago argitaratu ziren.
Liburuak berebiziko arrakasta izan zuen mundu osoan, bereziki Israelen, AEBetan eta Erresuma Batuan. Azken herrialde horretan, libururik salduenen zerrendan lehenengo izan zen hogei astez jarraian. 350 milioi ale baino gehiago saldu ziren.
Pertsonen batzuek —bereziki naziek eta Holokaustoaren ukatzaileek— diote liburu hau gerraondoko propaganda politikoa dela, eta egunkaria ez dela benetakoa. Alabaina, testuari eta eskuidatzi originalari eginiko azterketa kritikoek eta auzitegietakoek frogatu dute benetakoa dela.
Museoa
Ezkutuan zeudenak harrapatu ondoren, ezkutalekua hustu zuten eta baina bertan geratu ziren Frank familiaren eta beraien lagunen gauza guztiak (arropa, altzariak eta objektu pertsonalak). Gobernuaren ondasun bihurtu ziren eta beste Alemaniako familia bonbardatu batzuei banatu zizkieten. Eraikina garbitua izan baino lehen, Miep Giesek eta Beb Voskuijl-ek, zeintzuk familia ezkutuan mantentzen lagundu zuten, bertara itzuli ziren polizia holandesen aginduen aurka eta objektu pertsonal batzuk berreskuratu zituzten. Haien artean, Anne Franken egunkaria zegoen. Liburua argitaratu eta denbora gutxira, bisitariak agertu eta gela sekretua ikusi nahi izan zituzten, hasiera oso modu informalean bazen ere. Baina 1955an, bertako enpresa lokal berrietara eraman zen eta bloke osoa saldu zen. Eraikina higiezinen agente batengana iritsi zen, non eraisteko asmoa izan zuen fabrika bat eraikitzeko. Eraikina babesteko kanpaina bat hasi zen, bere egoeran gorde ahal izateko, Het Vrije Volk egunkari holandesaren bitartez. Babesa 1955eko azaroaren 23an lortu zen. Anne Frank fundazioa, bere aita, Otto Frankek eta Johannes Kleimanek sortu zuten 1957ko maiatzaren 3an, diru bilketa egiteko eta horrela eraikina erosi eta leheneratzeko. Urte horretako urrian, eraikin hori zeukan enpresak fundazioari eman zion, borondate ona agertzeko asmoz. Bildutako diru hori alboan zegoen etxea erosteko erabili zuten, 265 zenbakiarekin blokean zeuden eraikinak eraitsi baino lehen.
Azkenik eraikina jendaurrean 1960an ireki zen.
Tefnakht
Plutarkok Tecnatis deitu zuen, eta Diodoro Sikulok Tnefaktos.
Tefnakht, nor ez zen Libiako jatorria, sinesmen herriaren aurka, bere hiriburua Saisen ezarri zuen, non K.a. 742tik K.a. 727 arte gobernatu zuen. Aliantza bat sortu zuen Niloren deltako beste agintari txikiago batzuekin, Goi Egipto eta Egipto Ertaina konkistatzeko, Pije kushitar erregearen eraginpean zeudenak. Tefnakht, deltako hiri asko hartzeko gai izan zen, XXII eta XXIII. dinastiako bere aurreko erregeetako edozein baino are boteretsuago bihurtuz.
"Mendebaldeko Buruzagi Handia" titulua hartu aurretik, erregetzarekin zerikusirik ez zuen titulua, Tefnakhtek, bere eragina hegoalderantz hedatzea lortu zuen, Menfis hartu eta Herakleopolis Magna setiatuz, azken hau, kushitar erregearen aliatua zelarik. Honek, Piyeren oposizio indartsuari aurre egin behar izatea eragin zuen, bereziki, Hermopoliseko gobernari zen Nimlotek Piyeren eraginetik desertatu eta Tefnakhtekin aliatu ondoren.
Egipto Ertainean gertatutako bi itsas borrokek, laster baieztatu zituzten Tefnakhten koalizioaren aurrerakuntzak Pijeren lurraldean, kushitarrek Menfis laster berreskuratu zuten arren. Zenbait kanpainaren ondoren, Tefnakhten aliatuek, Piyeren aurrean amore eman zuten, eta Tefnakht bakarrik geratu zen. Azkenik, kushitar erregearen mende geratu zen, eta leiala izango zitzaiola zin egin zion, baina haren aurrean aurkeztera uko egin zuen.
Gertaera hauek, Piyek Urte Berri egunean eraikitako Garaipenaren Estela Handian grabatuak daude, bere erregealdiaren hogeita batgarren urtean. Handik gutxira, Pije bere etxera itzuli zen, Gebel Barkalen, Kusheko erresuman, eta ez zen sekula gehiago Egiptora itzuli.
Porrot hau gora-behera, Tefnakht, bere eskualdeko gobernari bezala mantendu zen, eta denbora bat igaro ondoren, deltaren eskualde osoan, Behe Egipton, bere boterea berrestea lortu zuen.
Princeton (Idaho)
Princeton Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Latah konderrian dago, Idaho estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Chabrillan
Chabrillan Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chabrillan udalerrian erroldatutako biztanleak 654 ziren. Familiak 258 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 87 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 322 etxebizitza zeuden, 261 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 292 etxeak ziren eta 23 apartamentuak ziren. 261 etxebizitza nagusietatik 197 bere jabearen bizilekua ziren, 50 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 52 etxek lau zituzten eta 155 etxek bost zituzten. 218 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 94 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 154 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 430 ziren, horien artean 306 aktiboak ziren eta 124 inaktiboak ziren. 306 pertsona aktiboetatik 281 lanean zeuden (156 gizon eta 125 emakume) eta 25 langabezian zeuden (11 gizon eta 14 emakume). 124 pertsona inaktiboetatik 51 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chabrillan udalerrian 261 unitate fiskal zeuden, 688,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.963 euro zen.
Obruby
Obruby Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 254 biztanle ditu eta 4,48 kilometro koadroko azalera. Mladá Boleslaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1365 urtean egin zen.
Chabrillan
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina eta 2 argiketariak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Chabrillan udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 920 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Brion (Ain)
Brion (Ain) Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Eretmophorus kleinenbergi
Eretmophorus kleinenbergi Eretmophorus generoko animalia da. Arrainen barruko Moridae familian sailkatzen da.
Bi.zero
Bi.zero Atarrabiako Karrikaluze Euskaldunon Elkartearen tokiko informazioaren gaineko euskarazko hiruhilabetekaria da.
Xukari jarraitzen dio.
Sanedrin
Sanedrina (hebreeraz סנהדרין), Antzinako Israelen, jakintsuen kontseilu edo biltzar bat zen, hiri judutar bakoitzean, 23 epailetan egituratua. Aldi berean, Sanedrin Handia, Israelgo herriko 71 partaideko biltzar edo gorte gorena zen.
Sanedrinak, gorputz judizial bezala funtzionatzen zuen, eta ez zuen bakarrik kontu erlijiosoei buruzko agintea, baizik eta baita kontu zibilei buruzkoa ere. Israel erromatarren mende egon zen garaian funtzionatu zuen, Jerusalemeko Bigarren Tenpluaren azken alditik V. menderarte. Apaiz goren bat zen bere presidentea.
Gobernu erlijioso bezala, bere ardura zen judutar doktrina erlijiosoa ezartzea, baita jai egutegia ezartzea eta herrialdeko bizitza erlijiosoa erregulatzea ere. Gobernu politiko bezala, bere ardurak, legeak egin eta onartzea, legeak betetzen zirela ziurtatzea eta delituak epaitzea ziren. Botere hauek, autoritate erromatarrek mugatzen zituzten. Honela, esate baterako, Sanedrinak pertsona bat hiltzera zigortzen bazuen, epaia, ezin zen erromatar prokuratore edo gobernariaren baimenik gabe betearazi.
Sanedrinaren papera Jesusen Gurutziltzaketan
Jesukristoren epaiketa eta heriotza, autore batzuek kontrajarritzat jotzen dituzten formez kontatzen dira, ebanjelioetan aipatutako xehetasunak elkarren artean bat ez etortzeaz gain, batzuetan aurkakoak ere badirelako.
Hiru Ebanjelio sinoptikoen arabera (Mateo, Marko eta Lukas), Jesus Getsemaniko lorategian atxilotu zuen Apaiz Gorenen, eskribauen eta zaharren agindupean zegoen talde batek, eta Juda Iskariotek musu batekin identifikatu zuen. Joanen arabera, Jesus atxilotu zutenak apaiz gorenek eta fariseuek izendatutako guardiak izan ziren, "Kiliarka" baten agindupean, beraz, praetoriumeko soldaduak zituen erromatar ofizial baten lan bezala aurkezten du. Bertsio honetan Jesusek bere burua identifikatu zuen. Batzuek ukatu egiten dute Joanek soldadu erromatarrek operazioan parte hartzeari buruz dioenaren historikotasuna (Mommsen, Blinzler, Barrett, Lohse, Besnier), beste batzuek onartu egiten dute (Bruce, Goguel, Winter).
Atxilotu ondoren, Jesus, sinoptikoen arabera, Kaifas apaizaren etxera eraman zuten. Juanen Ebanjelioaren arabera, lehenbizi Anasen aurrean eraman zuten, eta hark, gero, Kaifas suhira bidali zuen, "urte hartan apaiz gorena zena". Hiru sinoptikoen artean ere desberdintasunak daude Jesusen galderaren inguruan agintari juduen artean. Markos eta Mateo Sanedrin osoak gau hartan bertan egin zuen lehen bileraz mintzatzen dira. Jesusek blasfemia bidezko heriotza merezi zuela erabaki zuen, eta Sanedrinak hurrengo goizean egin zuen bigarren bileran, Pilatosengana bidali zuten. Lukasek Sanedrinaren bilera bakar bati buruz hitz egin du goizean, eta ez du berariaz aipatzen kondena. Juanek ez du hitz egiten ez Sanedrinaz, ez Jesus atxilotu ondoren apaiz batek egindako galdeketari buruzko kondena batez, baizik eta aste batzuk lehenago Sanedrinak Lazaro Betaniakoaren berpizkundearen inguruan egindako bilera batez, non, Kaifasek eskatuta, Jesus hiltzea erabaki baitzen.
Raymond Edward Brown jakintsu eta apaizak, exegesiaren kritika historikoa erabili zuen lehen akademiko katolikoetako batek, ikusi zuen Jesusek eratutako arazoa eztabaidatzeko Sanedrinek izandako bilera bateko kristau komunitatearen artean indarrean zegoen oroitzapen bat sinoptikoen narrazioetan sar zitekeela soilik Jesusen Jerusalemera bere heriotza baino pixka bat lehenago iritsi izanari dagokionez, hirira egindako bisita bakarra. Juanek hainbat bisita kontatzen ditu, eta Jesus hil baino aste gutxi lehenago egindakoa aukeratu zuen bilera hori aipatzeko. Brownen arabera, Sanedrinen bilera batean, Jesus atxilotu aurretik, Markosek eta Mateok aurkeztutako premiazko gaueko saioa baino onargarriagoa izan daiteke. Köstenbergerrek ere, Juanen Lazarorekin zerikusia zuen bilera bat aipatzeak, Markosek eta Mateok hitz egiten duten saioaren inguruko bere isiltasuna azaltzen duela uste du.
Brownek, ebanjelioetan eta bere egileek oinarri bezala erabili zituzten ahozko tradizioetan transmititzen dena ulertzeko, xehetasun bakoitzaren historikotasuna baieztatzeko obsesioa, kristauek gertatu zenaz ezer ez zekitela dioen ustea baino oztopo txikiagoa ez dela ikusten du. Brownen arabera, bost dira lau ebanjelioetako narrazioetan oinarri sendoa duten puntuak :
Dukeko Unibertsitateko akademikoa den Ed Parish Sandersek ere, Jesus historikoari buruzko ikerketa garaikidearen aitzindarietako batek, epaiketaren kontakizunaren desberdintasunak aztertzean, ez du batere babesten Mateok eta Markosek aipatzen duten gaueko bilera:
Markosek eta Mateok kontatzen dutenez, Sanedrinak Jesus blasfemiagatik hiltzera kondenatu zuen bera Mesiasa, Jainkoaren Semea zela adieraztean. Kontrara, Lulasek ez du hitz egiten Sanedrinen gaitzespenaz, ez eta blasfemia-akusazio batez ere, eta Juanek ez du aipatzen Sanedrinen bilerarik, ez Jesusen atxiloketa-gauean, ez hurrengo goizean. Sandersek eta Brownek uste dute Jesusek Mesias eta Jainkoaren Semea zela esateak, ebanjelioen idazketaren garaiko ideien atzeranzko proiekzioa dela, termino horiek kristauentzat zutelako zentzua, kristauak ez ziren garaiko juduei blasfemia iruditzen zitzaiena.
Brownek interpretatzen du ebanjelistek narrazioaren apaiz gorenaren galdera interpretatzen zuen jendearentzat idazten zutela: "Mesiasa al zara, Jainko bedeinkatuaren semea?", judu garaikideen etsaitasunaren adierazpen gisa, kristauen fedearen froga eta gorespen liturgikoa.
Xipri Arbelbide
Xipri Arbelbide Mendiburu (Heleta, Nafarroa Beherea, 1934ko abenduaren 17a) euskal idazle, kazetari eta apaiza da. 1981ean Gure Irratiaren sorreran parte hartu zuen eta haren garapenean gero hainbat urtez. Ipar Euskal Herriko euskara hutsezko lehen irratia izan zen hori. Eliza, euskara eta euskalduntasuna izan ditu bere bizitzako ardatz nagusi.
Euskaltzain urgazlea (1987tik) eta ohorezkoa (2014tik) ere bada.
Biografia
Haurtzaroan Heletan bizi izan zen. 2. Mundu Gerraren garaian eta alemanen okupazioan ere bai. Ikasketak misionistekin egin zituen gero; hamar urterekin Heleta utzi eta Tarnosera joan zen ikastera, artean gerra garaia zela. 1957-1958an hamalau hilabete eman zituen Aljerian; han ikusitakoa Gerlako tresna bizidunak lanean jaso zuen. 1961ean Teologian lizentziatu zen Lyonen (Lyoneko Unibertsitate Katolikoa); Naoned (Bretainia) eta Belgikan ere ikasketak egin zituen. Boli Kostan 1964 eta 1975 artean ibili zen misiolari eta irakasle; hango esperientziaz frantsesez (Les Baoulés d'après leurs Dictons et Proverbes) zein euskaraz (Afrikako "Salbaien" zuhurtzia) idatzi zuen. 1976an Parisen École des Hautes Études en Sciences Sociales diploma atera zuen. 1977 eta 1982 artean Uharte Garaziko apaiz ibili zen eta 1998an Aiherra-Izturitzekoa izendatu zuten.
Kazetaria
1981etik kazetari lanetan ari da, nahiz eta Teologian lizentziatu baino lehen dagoeneko Herrian kolaboratzen zuen. Gure Irratiaren sortzaileetakoa da eta beste Euskal Irratietan kolaboratzailea da. Herriz Herri (1981ean jaioa eta 10 urtez iraun zuena) eta Fededunak aldizkarien sortzailea ere izan zen.
Bere kolaborazioak (kazetaritza, iritzia, ikerketa...) hainbeste hedabidetan idatzi ditu: Argia, ASJU, Deia, Diario Vasco, Egan, Egin, Eguna, Euskaldunon Egunkaria, Gazte, Euskera, Eusko Ikaskuntza, HABE, Hemen, Herria, Herriz Herri, La Semaine du Pays Basque...
1991ean Rikardo Arregi sariaren barruan ohorezko aipamena eman zioten bere urte luzeetako lanagatik. 1998an bere apaiz lanetan gehiago zentratzeko kazetaritza lana utzi zuen, kolaborazioak egiten segitzen badu ere.
Euskaltzaina (1987etik)
Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 1987ko uztailaren 24an, eta ohorezko, 2014ko maiatzaren 30ean. Lexiko Ebazpenen Finkapena batzordean (LEF) aritu zen 1993 eta 1995 urteen artean.
Teliucu Inferior
Teliucu Inferior Errumaniako udalerri bat da, Hunedoara konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Oromiño
Oromiño Zornotzako auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 44 biztanle ditu. Oromiño errekaren ertzean kokaturik dago.
Euskarari dagokionez, bizkaiera hitz egiten da, euskaldunak % 55 dira.
2017ko Sei Nazioen Txapelketa
2017ko Sei Nazioen Txapelketa Errugbi txapelketa honen hemezortzigarren ekitaldia izan zen (guztira 123. ekitaldia). 2017ko otsailaren 4an hasi eta martxoaren 18an amaitu zen. Ingalaterrak bere 28. garaipena eskuratu zuen, bigarrena jarraian. Ez zuen ordea Gran Slama lortu.
Pseudogastromyzon laticeps
Pseudogastromyzon laticeps Pseudogastromyzon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Balitoridae familian.
2017ko Sei Nazioen Txapelketa
Palmaresa
2017 arteko txapelketak.
Chambord (Eure)
Chambord Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
2017ko Sei Nazioen Txapelketa
Emakumezkoen txapelketa
Sei Nazioen Txapelketaren hamaseigarren edizioa izan zen (guztira 22.a) eta Ingalaterrak bere 14. txapelketa irabazi zuen.
Chambord (Eure)
Biztanleria
2007an Chambord udalerrian erroldatutako biztanleak 174 ziren. Familiak 77 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 41 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
2017ko Sei Nazioen Txapelketa
Palmaresa
2017 artekoak.
Chambord (Eure)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
2017ko Sei Nazioen Txapelketa
20 urtez azpikoen txapelketa
Hamargarren ekitaldia izan zen.
Chambord (Eure)
Etxebizitza
2007an 120 etxebizitza zeuden, 78 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 117etxeak ziren. 78 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 16 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 44 etxek bost zituzten. 68 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 33 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 110 ziren, horien artean 79 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 79 pertsona aktiboetatik 68 lanean zeuden (39 gizon eta 29 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chambord udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 150 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.860 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Chambord udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.045 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Luis Alberto Orta
Luis Alberto Orta Sánchez (Habana, 1994ko abuztuaren 22a) borroka greko-erromatarreko kirolari kubatarra da, Tokio 2020ko Joko Olinpikoetan 60 kg-tako proban urrezko domina eskuratu zuena.
Kirol ibilbidea
La Güinera auzoan hasi zen kirola praktikatzen. Hasiera batean beisbolari ekin zion baina ondoren borroka greko-erromatarra egiten hasi zen Cerro Pelado klubean.
Nazioarte mailan 2018an hasi zen lehiatzen eta 2019an Pan amerikar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen Liman. Tokio 2020ko Joko Olinpikoetan Kenichiro Fumita japoniarra garaitu zuen finalean.
Gizarte harreman
Gizarte harremanak pertsona, talde edo gizarte eragileen arteko edonolako harremana da, gizarte eremu batean garatzen dena. Max Weberek Ekonomia eta Gizartea (1920) lanean emandako oinarrizko kontzeptu soziologikoetako bat da. Amodioa, gorrotoa, adiskidetasuna eta gatazka dira gizarte harremanetako batzuk. Gizarte harremanetako eragileek pertzepzio subjektibo desberdinak izan ditzakete, ordea, garatzen ari diren gizarte harremanaren izaerari buruz.