cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garapen Jasangarrirako 11. helburua: hiri eta komunitate jasangarriak
Garraio publiko kolektiboa
Gaur egungo munduan, mugikortasunaren gaia funtsezko adjektibo batean oinarritzen da: Jasangarria. Mugikortasunari buruzko azterlanak eta planak ez dira mugatzen pertsonen eta salgaien joan-etorrien denborak eta kostuak minimizatzen dituzten sistemak garatzera soilik, baizik eta gizarte-garapenari, ondasun urriak (energia eta hiri-espazioa, adibidez) arrazionalki erabiltzeari eta ingurumenaren gaineko inpaktuei egiten dieten ekarpena ere aztertzen dute. Mugikortasunaren ikuspegi integral horrek, zalantzarik gabe, gaiari buruzko ikuspegi berriak eskatzen ditu. Izan ere, mugikortasun jasangarriak pertsonen beharrak modu eraginkor eta bidezkoan asetzeko aukera ematen du. Bestalde, gizarte-bazterketak, pertsonek gizartean erabat parte hartzea zail edo ezinezko egiten duten oztopoak daudela deskribatzen du eta argi eta garbi ikusten da, diru-sarrera txikiak eta langabezia integraziorako oztopo garrantzitsuenak direla.
Betidanik existitu izan den gizarte-bazterketa horri aurre egiteko modurik egokiena inklusio soziala bultzatzea da eta horretarako ezinbestekoa da mugikortasuna eta garraio publiko kolektiboaren garapena areagotzea. Hau da,  gizarteratze-prozesua gertatzeko oinarrizko baldintzetako bat bidaiariei garraio kolektiboko zerbitzu eraginkor bat ematea da. Herritar guztiei mugikortasuna ematen dienez, garraio publikoak gizarteratze-politiken arrakastari laguntzen diola esan daiteke.
XIII. mendetik aurrera, hazkunde demografikoa eman zen eta horrekin batera, hiriak ere garrantzi handia hartzen joan ziren. Betidanik egon izan dira ezberdintasun handiak hiriko biztanleen artean. Historian zehar, gizarte-bazterketa oso nabarmena izan da hirietako biztanleen artean. Hiriak erabat baztertzaileak ziren eta biztanleriaren mugikortasuna oso mugatuta zegoen.
Azkenengo hamarkadetan, hirietan gero eta jende gehiago bizi izan da. Milioika biztanleko gero eta hiri gehiago daude munduan. Mundua, ekonomia eta kapitalismoa globalizatu egin dira eta hiriak handitzen doaz. Hirien antolamenduari eta funtzionamenduari erreparatzen badiogu, adierazi beharra dago, politika librekanbistek, irekidurek eta globalizazio dinamika berriaren informazio- eta komunikazio-teknologia berrien garapenek edota “modernizazio kapitalistaren fase berriek” eragin handia izan dutela. Hala ere, hirietan sozialki eta ekonomikoki banandutako lurraldeak ikusten dira. Agerian geratzen da muturreko sektoreetako bizileku eremuen arteko kontrastea. Horren erantzule nagusietako bat ibilgailu partikularren erabilera da. Beraz, argi eta garbi ikusten da garraio publiko kolektiboa behar beharrezkoa dela hirien jasangarritasuna bultzatu ahal izateko.
Latinoamerikako hiri modernoei erreparatzen badiegu, gizarte-bazterketaren fenomenoa arazo garrantzitsuenetako bat dela ikusi dezakegu. Bertan, argi eta garbi bereizten dira muturreko maila sozioekonomikoko taldeak bizi diren hiri-espazioak. Alde batetik, auzo pobreak daude, hiri-zerbitzu askotatik kanpo daudenak, eta bestetik, auzo aberatsak. Baztertutako lurraldeak integratzeko moduetako bat mugikortasuna eta hiri-zerbitzuetarako sarbidea hobetzea da. Beraz, garraio publiko kolektiboa funtsezko tresna gisa ikusten da, hirien garapena areagotu ahal izateko. Adibidez, Mendozako metropoli-eremuari erreparatzen badiogu, bereizketa handia nabaritzen da ekonomikoki maila handiago bat dutenen eta maila baxuagoa dutenen artean. Beraz, bazterkeria handia nabarmentzen dela esan daiteke. Ekonomikoki maila altuagoan bizi direnek, ibilgailu pribatuak erabiltzeko joera handia dute eta besteek, aldiz, garraio publiko kolektiboa erabiltzen dute, eta orain arte adierazi dudan bezala, garraio publiko kolektiboa funtsezko tresna da gizarteak modu orekatu batean garatu ahal izateko.
Laburbilduz, Latinoamerikako industri ondoko hirien ezaugarrietako bat gizartearen segregazio-indize handia da, hiriko lurralde-zatiketa sakonean adierazia. Horrela, lurralde mugakideetan maila sozioekonomiko desberdinak dituzten taldeak bizi dira, argi eta garbi elkarrengandik bereizita. Baina globalizazio-prozesuek sortutako egoera hori munduko hiri guztietan gertatzen ari da, eta gizarte-arazoa konpontzeko edo, gutxienez, arintzeko neurriak behar dira. Adituek diote mugikortasuna eta garraio publiko kolektiboa funtsezko elementuak direla marjinazio-prozesu horiei aurre egiteko eta horretarako, beharrezkoa da garraio publiko kolektiboa hobetzea, eragozpen nabarmen batzuk baititu, hala nola, bidaiaren denbora eta salneurria. Beraz, aurreko guztia kontuan hartuta, adierazi beharra dago, hiriak jasangarriak eta inklusiboak izatea nahi badugu, garraio publiko kolektiboaren erabilera bultzatu behar dugula.
Etxebizitzarako eskubidea
Hirien inklusibitatea bultzatzeko beste faktore garrantzitsuetako bat pertsona guztiok etxebizitza bat izateko eduki beharko genukeen eskubidea da.
Horren guztiaren ondorioz, etxebizitza eskubidea, beste eskubide sozial asko bete daitezen aurrebaldintza gisa ulertu beharra dago, hala nola, osasuna, hezkuntza eta abar. Baita hiriarekiko eskubidea ere. Izan ere, munduko biztanleriaren portzentaje hazkor bat hirietan bizi da. Hirien antolamendua eta espazioa ez dira neutroak eta jasangarriak eta inklusiboak izan daitezen, beharrezkoa da ingurugiro ardatzetik, zein klabe sozialetik eta generotik ondo aztertzea.
Nazio Batuen 1948ko Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean eskubide zibil eta politikoez gain, hainbat eskubide sozial ere jasotzen dira. Horien artean, bizi-maila nahikoa izateko eskubidea, osasuna eta ongizatea, eta etxebizitza izateko eskubidea. Europako Gutun Sozialean eta honen Gutun Sozial berrikusian ere jasotzen da etxebizitza eskubidea. Bertan, estatuei egozten zaie etxebizitzarako sarbidea errazteko zeregina, etxerik gabeko egoerak ekidin eta erraztekoa, eta baliabide nahikoak ez dituzten pertsonei etxebizitza prezio eskuragarriak lortzekoa.
Bigarren Mundu Gerraren ostean egindako Konstituzio gehienak Estatu Sozialean oinarritu izan dira. Estatu Soziala, Zuzenbide Estatua edo Ongizate Estatua da eta horiek garrantzi handia ematen diete gizabanakoen eskubideei eta askatasunei. Horrenbestez, Ongizate Estatu horretan oinarritzen diren Konstituzio guztietan jasotzen da etxebizitza izateko eskubide unibertsala. Hala ere, eskubide horrek ez zuen indar handirik. Eskubidea Europako estatu gehienetan integratu zen baina adarrik ahulenetakoa izan dela esan daiteke. Azken batean, herrialde gutxi batzuen salbuespenarekin, ez da existitu etxebizitza oinarrizko eskubide bezala babestuko zukeen balio konstituzionaleko printzipiorik. Horren partez, balio konstituzionaleko helburu gisa finkatu da, botere publikoei esku hartzeko mandatuarekin.
Etxebizitza eskubidearen bermeari dagokionez, EAEn milurteko berriarekin ahalegin hazkorra egin zen etxebizitzaren arazoari bultzada publikoa zuen irtenbidea bilatzeko. 2002-05 eta 2006-09 urteetan egindako Etxebizitza Plan Gidarietan bultzada handia eman zitzaion etxebizitza politikari, baina depresio handiak eragin kaltegarria izan zuen arlo honetan ere. Urte horietan, etxebizitza babestuen eraikuntza areagotu egin zen. Etxebizitza politikaren ardatz nagusia zen eta baita etxebizitza merkatuan eragiteko asmoz ekindako bide zehatz bat ere. Baina nahiz eta hazkunde ekonomiko garaietan baliabide eta helburu handiagoz hornitu, krisiak kalte handiak eragin zizkion Etxebizitzarako Plan Gidariei, hain zuzen ere, etxebizitza berri babestuen eraikuntzan zentraturik zeudenei. Babesturiko etxebizitzen bilakaerak, laburbilduz, 2000. urtetik aurrera goranzko joera azaldu zuen, 2007an goia joz: 7.310 babesturiko etxebizitza hasi ziren. Orduz geroztik, beherantz joan zen babesturiko etxebizitzen eraikuntza.
2015eko ekainaren 18an Etxebizitzaren Legea onartu zen. Lege honekin, eskubide formal bat galdagarri edo subjektibo batera pasatzeko pausoa eman zen, saiakera hutsal eta eztabaida askoren ostean. Honek erabat baldintzatzen du ondorengo etxebizitza politika, eta baita horren ostean indarrean jarri den Etxebizitza Plan Gidaria ere. Lege honen bidez, hainbat baldintza ezarri ziren etxebizitzen inguruan. Horien artean, etxebizitza duin eta egoki bat legez okupatzeko eskubide subjektiboa definitzen da. Bertan, eskubide subjektiboa betetzeko moduak eta exijitzeko baldintzak zehazten dira, besteak beste, bizitoki egonkorrik ez izatea, babesturiko etxebizitzen eskatzaile erregistratua izatea (behar den antzinatasunaz), urteko diru-sarreren gehienezko muga ez gainditzea eta exekuzio prozesu bat pairatzea.
2018an Azken Etxebizitza Plan Gidaria egin zen, 2015eko ekainaren 18ko Etxebizitzaren Legearen barruan egina, alegia. Horrela, lege horrek barne hartzen dituen helburuak betetzea bere gain hartzen du. Auzitegietan eska daitekeen eskubidea izango da eta alokairuko etxebizitza edo ostatua emanez (ahal den kasuetan), edo prestazio ekonomiko baten bidez (lehenengo bidetik ezin denean) gauza daiteke. Ordain ekonomikoa, behin-behineko irtenbide gisa agintzen da etxebizitza eman ezin zaien pertsona eta familien kasuan, baina alokairu publikoko parkearen mugak nabarmenak izanik, bide hau ezinbestekoa izango dela aurreikusi daiteke.
Laburbilduz, etxebizitzarako eskubidearen erregulazioaren argitasun falta, nabarmena da oso. Zalantzagarria da bere edukia, titulartasuna, babes juridikoa, eta abar. Finean, duen garrantzia dela eta, araudi oso eta zehatzago baten beharra du. Izan ere, aipatu dudan bezala, Konstituzio gehienetan jasotzen da baina sekulako ahultasunarekin. Hori dela eta, hiriak jasangarriak, inklusiboak eta seguruak izatea lortu nahi badugu, behar beharrezkoa da guztiok etxebizitza duin eta egoki bat izateko eskubidea izatea eta argi dago gogor borrokatu behar dugula hori lortu ahal izateko.
Adierazleak
Hirien erronkak gaindi daitezke aberasten eta hazten jarraitzeko, baliabideak hobetzen eta kutsadura eta pobrezia murrizten dituzten bitartean. Nahi dugun etorkizunak denentzako aukera hiriak barne hartzen ditu, oinarrizko zerbitzuak, energia, etxebizitza, garraioa eta gehiago lortzeko. Hona hemen hau guztia neurtzen duten bi adierazle: alde batetik, hondamendi naturalek eragindako heriotzak eta lesioak, eta bestetik, auzo marginaletan bizi den giza populazioa.
Hondamendi naturalek eragindako heriotzak eta lesioak
Hondamendiei egotzitako heriotzen, desagertutako pertsonen eta zuzenean kaltetutako pertsonen kopurua 100.000 biztanleko. Hemen neurtutako adierazleek barne-desplazatuen, desagertutako pertsonen eta hondamendi naturalak jasan dituztenen heriotza-tasa k adierazten dituzte. Hondamendi naturalek, batez beste, 60.000 pertsona hiltzen dituzte urtean, mundu osoan. Izan ere mundu mailan, hondamendiek eragin zituzten azken hamarkadan izandako heriotzen % 0,1. Hori oso aldakorra izan zen, % 0,1 eta% 0,4 artekoa. Azken mendean ordea, hondamendi naturalek eragindako heriotzek beherakada handia izan dute; izan ere, urte batzuetan milioika heriotza izan dira urtean, eta azken hamarkadan, batez beste, 60.000. Historikoki, lehorteak eta uholdeak izan ziren hondamendirik larrienak. Gertaera horien ondoriozko heriotzak oso baxuak dira orain, eta gaur egun, gertaera hilgarrienak lurrikarak izaten dira. Hondamendiek behartsuei gehiago eragiten diete: pobreen kopuru handia diru-sarrera baxuko herrialdeetan zentratzeko joera du, gertakariei aurre egiteko azpiegitura rik gabe.
Hemen erakusten diren bistaratzeetan, azken hamarkadetan hondamendi naturalek eragindako heriotzen kopuruaren eta proportzioaren urteko aldakortasuna ikusten dugu.
Ikusten duguna da urte askotan heriotza kopurua oso txikia izan daitekeela, askotan 10.000 baino gutxiago, eta heriotza guztien % 0,01 baino ez dela. Baina talka gertaeren inpaktu suntsitzailea ere ikusten dugu: 1983-1985eko gosetea eta lehortea Etiopian; 2004ko Indiako ozeanoko lurrikara eta tsunamia; 2008an Myanmar astindu zuen Nargis zikloia; eta 2010eko Port-au-Princeko lurrikara Haitin. Gertaera horiek guztiek hondamendi globalen ondoriozko heriotzak bultzatu zituzten 200,000 baino gehiagora, urte horietako heriotzen% 0,4 baino gehiago.
Maiztasun txikiko eta inpaktu handiko gertakariak, hala nola lurrikarak eta tsunamiak, ezin dira prebenitu, baina giza bizitzaren galera haundi horiek bai. Datu historikoen arabera, badakigu munduan nabarmen murriztu direla hondamendien ondoriozko heriotzak, iragarpen goiztiarragoen, azpiegitura erresilienteagoen, larrialdietarako prestaketen eta erantzun-sistemen bidez.
Diru-sarrera txikiak dituztenak izaten dira hondamendien aurrean ahulenak: eskualde horietako bizi-maila, azpiegitura eta erantzun-sistema k hobetzea funtsezkoa izango da datozen hamarkadetan hondamendi naturalek eragindako heriotzak prebenitzeko.
Auzo marjinaletan bizi den giza populazioa
Bazterreko auzo etan, kokaleku informaletan edo etxebizitza desegokietan bizi den hiri-biztanleriaren sustapena. Honek, bazterreko suetan bizi den hiri biztanleriaren proportzioa neurtzen du. Bazterreko auzo-etxe bat honela definitzen da: etxe beraren azpian bizi den pertsona-talde bat, baldintza hauetako bat edo gehiago betetzen ez dituena: ur hobetua eskuratzea, saneamendu hobea izatea, azalera bizigarri nahikoa izatea eta etxebizitzaren iraunkortasuna.
Irudiak
Industria iraultzak eragin handia izan zuen garai hartako gizartean, fabrikak eta makineria ugaritzen hasi ziren eta landa guneak atzean gelditzen hasi ziren, honen ondorioz nekazariei lana gutxitzen ere hasi zitzaien. Hau ikusita, nekazari askok erabaki bat hartu zuten, hirira emigratzea lan bila. Biztanleriaren gorakada nabarmena zen -hirietan batez ere- eta gizarte masa k lehen mailako faktore bihurtu ziren. Euskal Herrian gizarte masa hau probintzia bakoitzean desberdina izan zen. Bizkaian esaterako, nabarmen egin zuen gora, baita Gipuzkoan ere, baina Araba eta Nafarroan hazkundea txikia izan zen. Honek arrazoi bat zuen, Bizkaia eta Gipuzkoan lan gehiago sortu zen eta langile gehiago behar ziren.
Masa emigrazio honek hiriak asko aldatu zituen eta honekin batera klase gizartea finkatu zen. Hiru klase desberdintzen ziren: goi, erdi eta behe mailako klaseak. Lehenengoa bi multzok osatzen zuten, goi burgesiak eta aristokraziak; hauek gehienetan industria guneetatik kanpo bizi ziren eta baldintza duinetan. Bigarrena burgesia ertainak, goi postuko militarrak eta ogibide liberaleko pertsonak (medikuak adibidez) osatzen zuten eta nahiko baldintza onetan bizi ziren. Azkenengoan aldiz, langileak sartzen dira, hau da, besteentzat lan egin ohi zutenak. Azken hauek oso bizi-kalitate kaxkarretan bizi ziren; zabor asko pilatu zen, kaleak oso ilunak ziren, etxebizitza bakoitzean pertsona asko bizi ziren… Gaur egun oraindik klaseek borrokan jarraitzen dute eta aditu gehienen arabera langileek ezin dezakete jendarte berria jaso borroka hori gabe. Hau ongi islatzen dute garai hartako irudi eta artelanek. Eskubian ikusten dugun argazkian, XIX. mendeko Ignacio Zuloagaren artelanean Segovia-ko hiria ikusi dezakegu. Artelan honetatik hainbat informazio atera dezakegu; lehenik eta behin, hiriaren estruktura, etxeak egiten hasi ziren hirietan pertsona asko pilatu zirelako eta etxeak bata bestearen gainean ikusten dira. Aurreko berdegunea gutxitzen doa, hau da, hiria berdegune horiek jaten ari da. Bigarrenik, zerua oso iluna ikusten da, hau airera emititutako kutsadurarengatik izan ohi zen, fabrikak areagotzen ari zirelako eta honekin batera langileen bizi baldintzak okertu ziren.
Bigarren argazkian argi eta garbi ikus dezakegu industria iraultzak hirietan eragindako aldaketak. Fabrika bat soilik ikusi dezakegu baina informazio nahiko ematen digu. Lehenik, fabrikaren egoera kaxkarra, kanpotik zikina dirudi, leiho nahiko puskatuekin eta nahiz eta barnekoa ez ikusi, suposatu dezakegu garai hartako lan baldintzak ikusiaz barnekoa ere zikina eta zaindu gabea egongo dela. Horrelako fabriketan behe mailako langileak egiten zuten lan eta ordu asko sartu behar izaten zituzten. Gainera, langileak fabrika hauetatik gertu bizi ohi ziren oso bizi baldintza txarretan eta ez ziren bermatzen etxebizitza seguruak.
Gaur egungo argazki honetan ikusi dezakegu hiriek egin duten aldaketa. Lehenengo, tranbia bat ikusten da, honek hirian onura asko ekartzen ditu: alde batetik jasangarriagoa da eta bestetik garraio mota hau publikoa izan ohi denez herritar guztiak erabili dezakete prezio baxuetan. Arrazoi hauen ondorioz, urtetik urtera handitzen doa garraio publikoaren erabilera, 2019an adibidez %3,6 igo zen.
Erresilientziari dagokionez hiri batek iraunkorra, moldagarria eta inklusiboa izan behar du. Hiri iraunkor batek aurrea hartzen die egungo eta etorkizuneko inpaktuei, honi esker hondamendi naturalei aurre egiteko erresistentzia-politikak eta -mekanismoak gara daitezke. Gainera, mekanismo horiekin biztanleak eta hiria bera babestuago egongo dira eta mehatxuen ondorioak errazago arinduko dira. Hiri moldagarriak hiri malguak dira eta beren baliabideak eboluzionatu eta egokitu ditzakete, gizarteak dituen premien arabera. Hiri inklusiboek biztanleriaren sektorerik ahulena kontuan hartzen dute inpaktu natural baten aurrean jarduera-politika inklusiboak ezarriz. Aurrekoa aurrera eramateko, Rockefeller fundazioak 2013an proiektu bat martxan jarri zuen. Hasiera batean proiektu horretan 32 hirik hartu zuten parte baina 2016rako 100 hirietara iritsi ziren. Hauen helburua hiriak erresilienteagoak izatea zen hondamendi natural bat izanez gero prestatuta egoteko. Proiektu honen parte izan da Bartzelona adibidez.
Goian ikusten dugun argazkia Madrileko "El retiro" parkekoa da. Parke hau Madrilgo erdigunean kokatuta dago eta hiriko arnasgune bat da. Azken urteetan munduko hiri askotan jasangarritasun hitza gero eta gehiago aipatu izan da. Arrazoia nahiko begi-bistakoa da, izan ere, historian zehar ez da kontuan hartu munduko jasangarritasuna eta orain ondorioak pairatzen ari gara. Industria indarra hartzen hasi zenean munduko kutsadura asko hazi zen baina momentu hartan gizakiak ez zion garrantzirik eman (zaborra itsasoetara botatzen zen, fabriketako soberakinak ere itsasora isurtzen ziren, kea airera botatzen zen inolako kontrolik gabe…). Orain mundu kutsatu batean bizi gara eta horren eragina oso argia da; ozono geruzako zuloan ikusi dezakegu adibidez.
Arrazoi horiengatik munduko buruzagi batzuek argi utzi dute zerbait aldatu behar dela gizartean. Madrilgo irudi honetan ikusi dezakegu berdeguneak ugaritzen saiatu direla hirietan inpaktu hori gutxitzeko, nahiz eta errepide ugari ere ikusi. Badaude hirietan jasangarritasunaren alde martxan jarri diren hainbat proiektu ere, Madrilen adibidez autoek ezin dute nahi bezala mugitu.
Hiri handi gehienetan eta herri batzuetan bizikleta publikoak ezarri dira jasangarritasunaren alde, sistema honen bidez hainbat helburu lortzen dira. Batetik biztanleei bizi-kalitatea eskaintzen die eta bestetik klima aldaketa eragiten duten emisio kutsatzaileak eta zarata-mailak murriztea.
Ikus, gainera
Garapen Jasangarrirako Helburuak
Oltressenda Alta
Oltressenda Alta Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Oltressenda Altak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lethrinops lethrinus
Lethrinops lethrinus Lethrinops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Carlos Salinas de Gortari
Carlos Salinas de Gortari (Mexiko Hiria, 1948ko apirilaren 3a) mexikar politikaria da. 1988-1994 bitartean Mexikoko presidentea izan zen.
Finantza ministerioko kide zen 1971n, eta Mexikoko Barruti Federaleko Egitasmo eta Aurrekontuetarako ministro izendatu zuten 1982an. Lehendakarigai izan zen 1988ko hauteskundeetan PRI alderditik, baina haren garaipena gogor kritikatu zuten eskuindarrek zein ezkertiarrek, iruzurra egin izana leporatu baitzioten PRI alderdiari. 1988aren amaieran, lehendakari hautatu zuten. 1993aren amaieran eta 1994aren hasieran aurre egin behar izan zion Mexiko hegoaldeko Chiapas estatuan mexikar gobernuak hango indiarren eskaerei jaramonik egiten ez zielako gertatu zen matxinadari.
Reffannes
Reffannes Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Reffannes udalerrian erroldatutako biztanleak 369 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Cromac
Cromac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
1766ko matxinada
1766ko matxinada Gipuzkoan gertatutako errebolta izan zen, urte hartan zerealak zuen salneurri handiak, eta merkatariek biltegietan zeukatena saldu nahi ez izateak eragindakoa. Testuinguru orokorrago batean, Antzinako Erregimenaren gainbehera eta aldaketa ekonomiko sakonen ondorioa izan zen, eta Madrilgo Esquilacheren aurkako matxinadaren jarraipen gisa ikus daiteke. Jauntxo lokalen gehiegikerien, librekanbismoaren eta aldatzen ari zen nekazaritza munduaren arteko talka ikusteko balio izan zuen.
Cromac
Biztanleria
2007an Cromac udalerrian erroldatutako biztanleak 278 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Reffannes
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Cromac
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Reffannes
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 239 ziren, horien artean 164 aktiboak ziren eta 75 inaktiboak ziren. 164 pertsona aktiboetatik 149 lanean zeuden (84 gizon eta 65 emakume) eta 15 langabezian zeuden (6 gizon eta 9 emakume). 75 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
1766ko matxinada
Testuinguru ekonomikoa
XVII. mendeko krisiaren eraginez, politika ekonomikoa zeharo aldatu zen Europan. Espainiak pisua galdu zuen Europako politikan, eta asko kostatu zitzaion krisialdi horretatik ateratzea. Elikagaien prezioan eta banaketan ere eragin handia izan zuen Erdi Aroko feudalismotik burgesiak kontrolatutako ekonomia batera pasatzeak. Antzinako Erregimenak ogiaren beharra zuen, eta garia edo irina funtsezko elikagaiak ziren biztanleriaren gehiengoarentzat. Familia normal bati gastuaren %60 eta %75 artean joaten zitzaion elikaduran, eta diru sarreren herenaren eta erdiaren artean garia erosteko erabiltzen zen. Horregatik, monarkiak rol garrantzitsua zuen irinaren eta ogiaren prezioaren kontrolaren gainean. Espainia modernoan ohikoa zen gariaren prezioaren gora-beherek eragin larria izatea herritarrengan, goseteak eragitea eta matxinadak sorraraztea. Gainera, Espainiak ez zuen errepide sistema onik, eta kostaldean garia lortzea posible bazen ere, barnealdeko merkataritza oso mugatua zen. Honela, XVIII. mendearen erdialdean Mediterraneo inguruko hirietan elikadura-krisiak ia desagertu baziren ere, ez zen egoera bera barnealdean edo Gaztelaren gariaren dependentzia zuten herrietan. Herri eta hirien hornikuntzaz arduratzen ziren obligaziodunek eta herrietan sortutako udal bihitegiek garrantzi handia zuten gariaren banaketan.
Cromac
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Reffannes
Diru sarrerak
2009an Reffannes udalerrian 145 unitate fiskal zeuden, 338,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.931 euro zen.
1766ko matxinada
Testuinguru ekonomikoa
Bi eredu ekonomiko ezberdin zeuden lehian Antzinako Erregimenaren amaiera fase horretan. Alde batetik ekonomia morala deitutakoa zegoen. Haren oinarria da morala eta ekonomia loturik daudela, eta ez dela bidezkoa soberakinak dituen ekoizle batek berauek kanpoan saltzea garestiago sal dezakeelako, haren inguruan norbaitek beharra badu ; hortik dator prezio justuaren nozioa. Nekazariek pentsatzen zuten beharrezko elikagaien prezio justu hori garrantzitsuagoa zela merkatu librearen nozioa baino. Bestetik fisiokraziaren kontzeptua garatzen ari zen Frantzian, gariaren liberalizazioa (besteak beste) bultzatzeko asmoz. Indibidualismoa eta Laissez faire ideiak bultzatzen zituzten, Txinako ereduetan oinarrituta. Fisiokratek ondasun guztia lurretik zetorrela pentsatzen zuten, eta horregatik hori zela liberalizatu behar zen gune nagusia. Esku ikusezinaren ideia defendatzen zuten, alegia, eskaintza eta eskaria naturalki erregulatzen zirela. Geroago, Espainian desamortizazioa ekarri zuen pentsaera horrek, baina lehen pausoa gariaren liberalizazioa izan zen. Proto-liberal haiek gobernura iritsi ziren Espainian eta Frantzian, despotismo ilustratu izena hartu zuen sistema politikoan.
Cromac
Etxebizitza
2007an 235 etxebizitza zeuden, 119 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 85 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 232etxeak ziren. 119 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 65 etxek bost zituzten. 92 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 50 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Reffannes
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
1766ko matxinada
Gariaren liberalizazioa
Gariaren liberalizazioa 1765eko uztailaren 11ko Errege Pragmatikarekin eman zen lehengoz Espainian. Frantzian Anne Robert Jacques Turgotek jarri zuen martxan 1763 eta 1764 artean, baina bertan behera geratu zen. 1774an Turgotek berriro abiarazi zuen neurri hori, eta irinen gerra deitutako altxamendua eragin zuen. Egoera hartan, arrazoi ezberdinak zirela-eta, ohikoak izan ziren Europa osoan janari-matxinada deitutakoak. Adibidez, Esquilacheren aurkako matxinada testuinguru berean gertatu zen.
Cromac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ashfield (Massachusetts)
Ashfield Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Franklin konderrian kokatuta dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cromac
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 170 ziren, horien artean 105 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 105 pertsona aktiboetatik 92 lanean zeuden (52 gizon eta 40 emakume) eta 13 langabezian zeuden (7 gizon eta 6 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cromac udalerrian 117 unitate fiskal zeuden, 270 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.268 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
1766ko matxinada
Gariaren liberalizazioa
Madrilgoaren ostean, hainbat altxamendu izan ziren Espainia osoan 1766an. Martxoaren 31n Alacanteko Tobarran, apirilaren 6an Cuencan eta Zaragozan. Hilabete horretan, Aragoi eta Kataluniako hainbat herritan. Eta apirilaren 14a baino lehen Elxen ere. Gipuzkoako matxinada eta gero ere, Béjar, Salamanca, Hervas, Lorcan, Mancha Realen eta, ondoren, Jaénen. Apirilaren 26an Toboson eta Campo de Criptanan, ondoren Totanan Guztira, ehun altxamendu baino gehiago izan ziren 1766an, eta historialari batzuek proposatu dute Esquilacheren aurkako matxinada ezin dela gertakari isolatu gisa ulertu.
Liberalizazioaren bultzatzaileen ustez, gariaren prezioa askatzeak ez zuen desagerraraziko gosea edo espekulazioa, baina bai lortuko zuen irabaziak gari produktoreengana joatea, eta haien ustez baxua zen ogiaren prezioa igotzea.
Cromac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Anolis bellipeniculus
Anolis bellipeniculus Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
1766ko matxinada
Gariaren eskasia
Eguraldi txarra zela eta, 1761 eta 1765 artean oso gari gutxi jaso zen Gaztela osoan, eta prezioa bikoiztu zen: anega batek 843 marabedi balio zuen hasieran, 1.657 amaieran. Hamarkadako lehen urteetan, eguraldiak eragin handia izan zuen gariaren eta beste aleen uztan. Garaiz kanpoko hotzak, gehiegizko beroak, eurite handiek, izozte latzek (1766an izoztu egin ziren Arga ibaia Iruñean eta itsasoa Bizkaiko kostaldean) eta elurte izugarriek, garia ez sortzeaz gain, ezin inportatzea ekarri zuten. Izotz Aro Txikiaren gertakarietako bat izan zen.
Egoera Gipuzkoan eta Azpeitian
Elikagai horniketa ziurtatu asmoz, Gipuzkoako Foruak gariaren esportazioa debekatzen zuen, eta inportazioa baimendu. Oro har, janariaren esportazioa gaizki ikusia zegoen, lehenago ez bazen herrian bertan salgai jartzen, edo gosetea izanez gero. 1755eko haragiaren matxinadak ere arrazoi bera izan zuen, jendeak haragia kanpoan saltzea espekulazioa eginez. Diferentzia handiarekin: haragi-ekoizleek euren behiak eta idiak saltzen zituzten ez zutelako modurik garia ematen jarraitzeko. Gainera, 1718ko matxinadaren ondorioz, Bizkaia eta Gipuzkoako portuek ez zuten aduanarik; Donostiako merkatariek egoera hau probestu zuten, eta Gaztela edo Galiziara eramaten zuten Gipuzkoa elikatzeko ekarritako gariaren parte bat.
1765eko alearen liberalizazioak ondorio larriak ekarriko zituela uste zuten azpeitiarrek, esportazioa baimendu arren, inportazioa bultzatzen ez zuelako. Herritarrek, gainera, uste zuten (eta kasu batzuetan hala zen) jauntxoek aleak gordetzen zituztela garestiagoa zenean espekulatu ahal izateko. Donostian, jaiotzen ari zen burgesiak garia erosi eta kanpora esportatzen zuen, eta horrek eskasia areagotzen zuen. Ez zen, beraz, nekazari-eremuaren eta hiri-eremuaren arteko gatazkarik, baizik eta gari produktoreen eta gari espekulatzaileen artekoa. Izan ere, Gipuzkoako baserri gehienetan ekoizten zen garia errentak ordaintzeko erabiltzen zen hein handi batean.
Herritarren artean gosea zabalduta zegoen, eta askok liberalismoari egozten zioten gosete hori. Iñigo Aranbarrik Txanton Garrote agertokitik jaitsi zen eguna entseguan aipatzen duenez, Peñafloridako kondeak El borracho burlado Bergaran estreinatu zuen egunean, 1764ko irailaren 11n, aberatsek eta jauntxoek pobreen goseaz barre egiteko espektakulua antolatu zuten plazan: donibane-zuhaitz koipetu batzuen gainean janaria jarri, eta eurek balkoitik ikusten zuten nola saiatzen ziren janaria eskuratzen, txokolatea edaten zuten bitartean.
Cromac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 harategi zen eta 1 drogeria zen.
1766ko matxinada
Egoera Gipuzkoan eta Azpeitian
Bitartean, Donostiak eta Bilbok euren boterea handitzen zuten etengabe. Bertan esportazio eta inportazioetan aritzen zen klase burgesak botere handia zuen, eta baita instituzioen kontrola ere.
Cromac
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Cromac udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.580 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 1346
NGC 1346 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Paramormyrops hopkinsi
Paramormyrops hopkinsi Paramormyrops generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
1766ko matxinada
Gertakariak
Apirilaren 13an Azkoitiako apaizak bere igandeko sermoian aberatsei eskatu zien ez ateratzeko garaurik ezta jakirik kanpoan saltzeko, eta herritarrei ez baimentzeko janaririk kanpora atera zedin. Hurrengo egunean, bi emakumek gidatutako gurdi batek Leturiondo etxean alea bildu eta Azkarateko bidea hartu zuen. Laster iritsi ziren Egurbide Burdinolara. Bertan, buelta emateko eta ale guztia hartutako lekuan uzteko eskatu zien gizon talde batek. Gizonak herrira jaitsi ziren, eta goiz hartan bertan adostu zuten alearen prezio berria jauntxoekin.
Apirilak 14: Azkoitia eta Azpeitia
Alea jatorrizko etxera itzuli eta gero, kanpaiak jo zituzten, eta inguruko baserrietako jendea Azkoitiko plazara jaitsi zen. Jauntxoak laster agertu ziren plazan eta, zer nahi ote zuten galdetuta, garia 30 errealetan anegako eta artoa 20tan jartzeko eskatu zieten baserritarrek. Eskariari kasu egin, eta jendea lasai geratu zen. Arratsaldean, ordea, albisteak Azpeitira iritsi ziren: alde batetik matxinatuen bidetik, lortutakoa azalduz; bestetik, jauntxoen aldetik, arriskua zegoela ohartaraziz. Bigarrenek euren jabetza defendatzeko hainbat baserritar deitu zituzten, armak eskuetan, herria babesteko.
Arratsalde hartan bertan, Azkoitiko alkateak mezua bidali zion Loiolako Santutegiko erretoreari, bertan zituen langileak armatu eta herrira bidaltzeko Azpeitia defendatzera. Baina langileei zer gertatu zen azalduta, Azkoitikoen alde jarri eta ez zirela joango esan zioten erretoreari. Are eta gehiago, «Azpeitiaren aurka etorriko zirela esan zuten, baina ez bere alde» Iluntzean, ikusita dena bakean zegoela, Azpeitiko jauntxoek etxera lasai bueltatzeko esan zieten baserritarrei; baina hauek jakin nahi izan zuten, orduan, zergatik deitu zieten. Zergatia jakinda, Azkoitikoekin ados zeudela esan eta alearen prezioa jaisteko matxinatu ziren haiek ere. Jendetza biltzen hasi zen, kanpaiak jo zituzten eta Urrestillako matxinoak ere jaitsi ziren herrira.
Arratsaldeko zazpietan, txirula eta danborra hartuta, Loiolara joan ziren. Bertako langileak hartu eta Azkoitiraino abiatu ziren, bertakoekin Azpeitira bueltatu eta indarra egiteko asmoz. Azkoitian gauzak erre eta biolentzia erabiltzeko mehatxua egin zuten, eta gauean lortu zuten azkoitiarrek Azpeitira laguntzea. Garaiko iturrien arabera, 2.000 bat matxinatu ziren, eta aurrean jauntxo bat eta hiru apaiz jarri zituzten, aizkora eta banderekin.
Apirilak 15: Kapitulazioak
Goizean jendea Azpeitiko plazan bildu zen eta aldarrikapenak egiten hasi ziren. Herriko ordezkariak bertan biltzera behartu eta, Azkoitian bezala, 26 erreal gari anegako eta 16 arto anegako prezioak ezartzera derrigortu zituzten. Elizaren hamarrena ere erregulatzeko eskatu zieten, eta zeuden bi neurriak suntsitu eta berri bakarra egiteko proposatu. Neurri hauei Azpeitiko kapitulazioak izena eman zaie, eta aurrerantzean beste herri askotan erabili ziren eskariak egiteko. Dokumenturik ez da gordetzen, hala ere, eta Mutrikun egun batzuk geroago onartutako kapitulazioa irakurri behar da ideia bat egiteko.
Azpeitiko kapitulazioa honen antzekoa izango zatekeen, neurri zehatz batzuk aldatuta. Kapitulazioa onartuta, arratsalde hartan bertan prozesio bat antolatu zuten Loiolako Santutegira, herriko handikiak bertaratzera derrigorturik. Te Deum bat errezatu ostean, herrira itzuli ziren eta arratsalde osoa garaipena ospatzen eman zuten. Garaipena ospatzearekin batera, lorpenaren albistea azkar hedatu zen inguruko herrietara.
Debabarrena
Matxinada laster mugitu zen Azpeitia eta Azkoititik Debabarrenara. Orokorrean, matxinatuak ondoko herrira joaten ziren, eta han pizten zutenean errebolta, matxinatu berriak mugitzen ziren hurrengo herrira.
Elgoibarrera apirilaren 16an iritsi zen matxinada. Egun horretako arratsaldez, herritarrak udalean bildu ziren, eta apaiz eta agintariak San Bartolome parrokiako hilerrian. Jauntxoak euren bileratik atera ziren, protesta gelditzeko eskatuz, baina herritarrek kasurik egin ez eta agintarien etxeetara joan ziren, janari bila. Gau osoan zehar kanpaiek jo zuten, eta goizean baserritar ugari hurbildu ziren zer gertatzen zen jakitera. Goizean, udalera bueltatzerakoan, kapitulazio propioa erredaktatu zuten matxinoek. Agintari, apaiz eta frantziskanoei sinarazi ostean, herriko plazara jaitsi ziren eta aurreko ordenantzak erretzea erabaki zuten.
Elgoibarren arrakasta lortu ostean, Mutrikura joatea erabaki zuten, itsasotik sartzen zen garia hartzeko asmoz. Laster izan ziren bueltan: Mutriku, Ondarroa eta Berriatuan ere altxamendua martxan zegoela esan zieten, eta 2.000 pertsona zetozela, oinez, Elgoibarrerantz. Agintariek matxinatuen liderrari eskatu zioten geldiarazteko, eta eurak joango zirela Bergara eta Gasteizera, garauaren inguruko legeak aldatzera. Matxinatu batzuek onartu zutela uste da, apirilaren 20an 300 gizon heldu baitziren, eta ez 2.000.
Apirilaren 20an jendetza bildu zen Eibarko udaletxeko pleno-aretoan. Hainbeste ziren, ezinezkoa zela gerturatutako guztien izenak idaztea. Bertan Azpeitian hartutako neurriak irakurri ziren, probintziak idatzitako gutun baten bidez. Eibarrek ere neurri berberak hartzea proposatu zen, eta bai justiziak bai Elizak bat egin zuten neurri horiek hartzearekin, matxinada ekiditeko. Azpeitiko kapitulazioa inongo aldaketarik gabe hartu zen Eibarren. Eibarrek alea erosten zuen prezioan baino merkeago saltzen zien herrikideei, eta horrekin dirua galtzen hasi zen. Udalak armak zituela ohartarazi zuen, edozein matxinadari aurre egiteko. Hilaren 27an, Eibarrek eta inguruko herriek garaurik ez zutela ohartarazita, alkateak Diputazioari eskatu zion portuetan edo Donostian zegoena bidaltzeko.
Apirilaren 21ean Elgoibarren hainbat herritar bildu eta Bergarara oinez joatea erabaki zuten, matxinada han pizteko. Martxa horretan Altzola eta Mendaroko baserritarrei eskatu zitzaien agertzea, edo bestela isuna izango zutela. Bergarara bidean, Soraluzen gelditu ziren, matxinada pizteko asmoz. Baina bertan bazekiten helduko zirela, bergararrek esanda, eta beraz bolborarekin hartu zituzten. Bergarara iritsi zirenak atxilotu zituzten.
Eibarren, udaletxea okupatu zutenen aurkako jazarpena hasi zen hurrengo egunetan, eta hainbatek herritik ihes egin zuten. Maiatzaren 4an berriro buelta zitezela eskatu zuen Udalak, eta prezioa berriro berrezarriko zela esan zen bertan. Matxinada osorik piztu ez bazen ere, herritarrek apaizaren etxea harrikatu zuten. Maiatzaren 10ean beste pleno bat egin zen, Erregearen eta Probintziaren alde. Udalak 30.000 erreal bildu behar izan zituen egindako kalteak ordaintzeko, Zumaran alkate indianoak berak mailegatu zuen dirua. Ihes egindakoak atxilotu zituzten eta soldaduak egon ziren Eibarren zein Elgoibarren maiatzaren 23tik abenduaren 17ra arte.
Debagoiena
Debagoienan matxinadak eragin txikiagoa izan zuen, baina saiatu ziren matxinoak hainbat herritara heltzen. Bergaran, adibidez, Elgoibartik etorritako 700 bat pertsona herrian sartzen saiatu ziren, baina ez zuten lortu. Bergarak, gainera, 13 matxino atxilotu zituen eta probintziak eskertu zion. Espainiako erregeak ere mezua bidali zien Bergarako jaunei, egindako defentsagatik. Bergara merkataritza gune nagusia zen, eta zentzu horretan liberalek indar handia zuten eremua.
Antzuolaraino ez zen matxinada iritsi, baina bai matxinadari aurre egiteko neurriak hartzeko gutuna. Gutunaren gomendioz, okinari prezio baxuagoan saldu zitzaion garia. Arrasaten, matxinada iritsi ez zedin, armatara deitu zituen udalak herritarrak. Bergara defendatzeaz gain, alkateak kapitulazioak ez sinatzeko neurriak hartu zituen. Hala ere, emakume talde batek apaiza iraindu eta matxinatuen alde hitz egin zuen; andre horietako bat atxilotu zuten, eta 2 urtez deserriratzeko mehatxua egin zioten, matxinadaren alde hitz egiten segitzen bazuen.
Matxinatuek Oñati eta Arantzazuko santutegirako bidea hartu zuten. Arantzazun, hala ere, fraideek ez zieten utzi santutegian sartzen.
Gipuzkoako kostaldea
Debara apirilaren 17an iritsi ziren matxinoak, Elgoibartik eta, Itziar zeharkatuz, Zestoatik. Itziarren eta Deban neurriak hautsi zituzten, eta ondoren Mutrikurako bidea hartu zuten. Deban, Antonio Eizagirre alkateari kanpaiak joarazi zizkioten matxinoek batzarra deitzeko, eta Zestoako kapitulazio bera sinatzera behartu zuten. Kapitulazioak euskarara itzuli zituen alkateak, herritarrek uler zitzaten. Deban sinatutako kapitulazioan, espresuki aipatu ziren apaizak egindako sexu-gehiegikeriak, eta horiekin jarraituz gero plazan zikiratzeko neurria onartu zuten.
Reffannes
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Enneanectes exsul
Enneanectes exsul Enneanectes generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Reffannes
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Reffannes udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 402 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1766ko matxinada
Gipuzkoako kostaldea
Mutrikura goiz berean iritsi, eta etxeetan sartu ziren. Euren buru Elgoibarko Antonio Bentura Agirre zihoan. Bertan lehen osorik aipatu dugun kapitulazioa sinatu zen.
Zestoa eta Arroatik iritsi zen matxinada Getariara, apirilaren 20a baino lehen. Arroako Antonio Getariara sartu zenean, jauntxoei euren ileordeak kenarazi zizkien. Juan Baptista Ezenarrori, Sardinazaleen Konpainiako kapitainari, ontzian zeraman gari guztia atera eta Getarian bertan saltzera behartu zuten. Itziarko Ignazio Lazkano Begibeltz-ek apaizak eta hiribilduko ordezkariak kapitulazioa sinatzera derrigortu zituen, eta bete ezean mendekua egongo zela esan zien. Manuel Txakartegi zumaiarrak Manuel Agote derrigortu zuen jantzi dotoreen ordez baserritar jantziak jartzera eta plazan dantzatzera, bestela etxea erreko ziola esanez, jauntxoek herri kultura erabiltzen zutenean lotsatzen zirela ikusi baitzuen. Matxinatuek Sardinazaleen Konpainiako etxola suntsitu nahi izan zuten, ez baitzeuden pozik konpainia horrek sortutako lan-egoera berriarekin.
Apirilaren 20an Getarian kapitulazio berriak sinatu ziren, Azpeitikoak oinarri hartuta, baina kostako herri baterako beharrezkoak ziren eskari berriak sartuz. Honela, Armadak behartutako itsasoratzeei buruzko eskariak sartu zituzten, derrigorrez deitutako marinelen soldatak igotzea, barrualdeko biztanleei marinelek utzitako postu libreak hartzea debekatzea edo Caracasko Gipuzkoar Konpainiak marinelak ez zirenak ez hartzea Ameriketara joateko. Beste neurri zehatzago batzuk ere sartu zituzten, adibidez, harrapatutako baleen gaineko zergarik ez jartzea udalak, Sardinazaleen Kofradiaren etxola berriro erabilera publikokoa izatea edo itsasoz inportatutako gariaren eta gatzaren prezioa ezartzea.
Apirilaren 18an Zarautzera iritsi ziren Aiatik etorritako hainbat matxinatu, eskopeta eta makilekin. Ignazio Esnal zen alkate eta epaileak, eta berak ikusi zuen nola Aiatik etorritako horiek kanpainak jotzea eskatu zuten, Frantzisko Madariaga Kapitanek gidaturik. Herriko plazara iritsita, mahai batera igoarazi zuten Erregearen ordezkari Frantzisko Ignazio Alzuru, eta Azpeitiko kapitulazioa irakurtzera behartu zuten. Neurri guztiak apurtu zituzten plazan, eta ordezkariak bidali zituzten zegoen garia atera eta behar zen prezioan saltzera. Ondoren, frantziskotarren komentuko apaizari mantua kendu eta sasietara bota zuten. Dena lasai zegoela pentsatu zutenean, matxinatu batzuk Narros jauregian zeudela ohartu ziren, bertako janaria eta edaria hartzen. Handik ateratzea lortu zuen, tabernan nahi adina ardo, bakailao eta ogi ematearen truke. Ondoren, Asentzio Alkortaren etxea erre nahi izan zuten, eta alkatea hara joan zenean "hemen ez dago gu baino alkate gehiagorik" esan zioten. Hiru pertsona atxilotu zituzten, baina hurrengo goizean askatu eta herritik kaleratu zituen.
Donostia eta inguruak
Matxinada ez zen Donostiaraino heldu, baina agintarien kezka handituz joan zen albisteak jaso ahala. Donostian atxilotutako bat Antonio Zubillaga izan zen, behinola aguazil izandakoa. Epaiketan adierazi zutenez, bera Donostia inguruan ibili zen esanez matxinoen alde zegoela eta, Donostian matxinada lehertuz gero, bera ez zela azkena izango batzen. Beste batzuetan bezala, Donostian Esquilache asko zeudela ere esan zuen. Agintariek, asaldatuta, horrelakoak esatea ere zigortuko zuten epaiketatan. Apirilaren 15 eta 16 artean, baziren Donostian matxinadaren berri zutenak, eta emakume bat atxilotu zuten azokan haren alde hitz egiteagatik. Matxinada pizteko saiakeran, Donostiako kaian kobratzen ziren prezioei buruz hitz egin zuen Zubillagak, beste lekuko baten arabera. Matxinadarekin bat etortzeko susmopean, Zubillaga lau urte espetxeratu zuten Iruñean, eta beste hamar urtez deserriratu zuten.