cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manuel Legris
Biografia
2003. urtean bere errepertorioa beste bi lanekin osatu zuen: "Carmen de Roland Petiten bariazioak" eta Phrases de Quatuor de Maurice Béjart. 2004. urtean, Jiri Kylianek Manuel Legrisentzat Il faut qu’une porte... duoa sortu zuen, Aurélie Dupontekin dantzatu zuena. 2005. urtean, Oneguin laneko dantzari nagusia izan zen Stuttgarteko balletean.
Maroko
Historia
1975ean Hassan II.a Marokokoa erregeak 350.000 marokoar bidali zituen Espainiaren mende zegoen Saharara, lurralde hura Marokori zegokiolakoan, eta Espainia lurraldea uztera behartu zuen; hala, 1975eko Madrilgo hitzarmenean Mendebaldeko Sahara Marokoren eta Mauritaniaren mende geratzea onartu zen. 1976az geroztik, Sahararen independentzia aldarrikatzen duen eta Aljeria eta Libiaren laguntza duen Saharako Fronte Polisarioaren kontrako gerran ari da Maroko. 1979an Marokok Mauritaniaren mendeko Saharako zatia hartu zuen. Harrezkero, Saharako gerra eta Estatu Batuetatik jasotzen duen laguntza dela eta, Marokoren eta Afrikako iparraldeko herrialdeen arteko harremanak nahasiak dira.
XX. mendearen azkeneko urteetan langabezia handia izan da Marokon. Urtero ehunka mila pertsonek alde egiten dute herrietatik hirietara, eta horrek izugarrizko arazoak sortzen ditu, etxebizitzak direla, ura eta zerbitzuak direla, eta abar. Beste asko eta asko Europara sartzen ahalegintzen dira, horretarako bizia arriskuan jarri behar badute ere, itsasoa igarotzean. 1992ko urrian, adibidez, 800 lagun atxilotu zituzten Tarifan (Espainiako hegoaldean), Espainian baimenik gabe sartzeko ahaleginean. Bestalde, droga trafikoaz arduratzen den Nazio Batuetako sailak salatu duenez, Marokoko nekazari asko opio eta koka lantzen hasiak dira, heroina eta kokaina egiteko gero.
Azkeneko urteetan, Maroko eta Aljeriaren harremanak onbideratu direnez gero, Saharako auzia negoziazio bidez konpontzeko ahalegina egin da. Erreferenduma egitea proposatzen da, Nazio Batuen ardurapean, Saharako biztanleek erabaki dezaten herrialde independentea izan edo Marokori loturik egon. Nolanahi dela ere, Marokoko gobernua behin eta berriz atzeratzen ari da erreferenduma, Fronte Polisarioa behin betiko gaindituko duelako esperantzan. 1992ko abuztuan Hassan II.a erregeak kargutik kendu zuen Azedine Laraki Lehen Ministroa, eta 1971-1983 bitartean kargu hori bera eduki zuen Mohamed Karim Lamraniren eskuetan utzi zuen. Gobernu berriak erreferenduma deitu zuen, Legebiltzarrari ahalmen handiagoa emango zion konstituzio berri bat onartzeko. Dena dela, erregeak Lehen Ministroa izendatzeko ahalmena gorde zuen.
Erreforma haren ondorengo Legebiltzarrerako lehenengo hauteskundeetan, 1993ko ekainean, oposizioa izan zen garaile, 222 aulkietatik 99 eskuratuta. Alderdi ofizialak, berriz, 74 aulki baizik ez zituen eskuratu. Handik bi hilabetera Hassan II.ak munduko meskita handienetako bat inauguratu zuen, Casablancan. Konstituzioaren erreformak gorabehera, nazioaren politika erregearen eskuetan dago oraindik ere neurri handi batean.
1994ko maiatzean, erregeak bere ahaide bat izendatu zuen Lehen Ministro, Abd al-Latif Filali. Abuztuan, askoren harridurarako, erregeak berberiar hizkuntza eta kultura nazioaren bizitzan integratzeko deia egin zuen. 1995ean, euririk ez zela eta, uzta aurreko urtekoa baino sei aldiz txikiagoa izan zen, eta egoera ekonomikoak okerrera egin zuen nabarmen. 1996an legegintzarako aginpidea bi ganberatan banatzean onartu zen erreferendum bidez, baina erregeak ganberak desegiteko ahalmena gorde zuen. Bien bitartean, gobernuak pribatizazio politikarekin segitu zuen, eta zenbait konpainia saldu zituen.
1997ko irailean, Marokok eta Fronte Polisarioak hitzarmen bat egin zuten Saharako auzia konpontzeko, eta lurraldearen estatutua (independentzia edo integrazioa) erabakitzeko erreferenduma egingo zela iragarri zen. 1997ko legegintzarako hauteskundeetan, oposizioko lau alderdi politikoren koalizioak Legebiltzarreko 325 aulkietatik 102 eskuratu zituen; gobernuaren aldeko koalizio eskuindarrak, berriz, 100 aulki eskuratu zituen, eta hauen aliatu zentristek, 97. 1998ko otsailean, erregeak Abderrahman Youssoufi izendatu zuen Lehen Ministro.
Erregea 1999an hil zen, eta haren semeak –Mohammed VI.ak– hartu zuen kargua. Mohammed VI .a Marokokoak hainbat erreforma sustatzen ari da, ekonomian nahiz politikan, baina oraindik oso mugatuta daude askatasun zibilak eta giza eskubideak urratzeagatik salaketa asko egin ohi dizkiote nazioarteko erakundeek, bereziki 2003an Casablancan juduen kontra izandako atentatuaz geroztik (20 lagun hil ziren atentatu hartan).
2014ko abuztuaren 14ean, hil egin zen Mustafa Meziani, 31 urteko preso marokoarra, 72 egun gose greban igaro ostean. Fezeko Unibertsitatean ikasle islamisten eta ezkertiarren artean izandako istiluen harira atxilotu zuten, apirilaren amaieran, eta behin-behineko espetxealdian egon da ordutik; Marokoko Giza Eskubideen Elkarteak preso politikotzat jotzen zuen.
Abenduaren 16an, Interneten emakumeak erreklutatzen zituen sare jihadista desegin zuten. Bost Espainian eta beste bi Marokon atxilotu zituzten.
Biztanleak
Berbereak dira Marokoko jatorrizko biztanleak, eta gaur egungo biztanleen hiru laurdenak berbere jatorrikoak dira. Bigarren gizatalde nagusia arabiarrena da. Bestalde, 100.000 inguru europar bizi dira (frantsesak, gehienak), eta 12.000 inguru judu, orain aspaldi hara bizitzera joandakoen ondorengoak.
Biztanleen erdia, gutxi gorabehera, hirietan bizi da. Rabatez gainera, Casablanca (2.940.000 biztanle), Marrakex (1.517.000 biztanle) eta Fez (510.000 biztanle) dira Marokoko hiri nagusiak. XX. mendea arte amazigera izan da nagusi Marokon, baina mendean zehar arabiera bultzatu eta nagusitu da, eta mendearen bukaeran biztanleen laurden batek baizik ez zuen erabiltzen amazigera hizkuntza nagusi bezala. Biztanle gehien dituen hirugarren herrialde arabiarra da.
Armada
Hau da Marokoko erresumaren armada:
Ekonomia
Marokoko ekonomian izugarrizko pisua du nekazaritzak, nahiz eta lurren % 20 baizik ez den lantzen. Laboreak (garagarra eta garia), patatak, meloiak, olibak, eltzekariak, datilak, azukre kanabera eta azukre erremolatxa lantzen dira batez ere. Mea baliabide nagusia fosfatoak dira, baina ikatza, burdina, manganesoa, beruna eta zinka ere ustiatzen dira.
Politika
Maroko monarkia konstituzionala da, nahiz eta erregeak oraindik ere botere handia izan. Egungoa Mohamed VI.a da, 1999ko uztailaren 23tik agintean. Lehen Ministroa Driss Jettou da, 2002ko urriaren 9tik. Lehen Ministroa erregeak berak izendatu zuen eta hautsa harrotu zuen, ez baita inongo alderdiren kide.
Parlamentua bi ganberakoa da: Diputatuen ganbera eta Kontseilarien ganbera (Senatua). Diputatuen ganberan 325 diputatu daude, zuzeneko boto unibertsal bidez 5 urterako hautatuak. Egungo ganbera burua Abdelouahed Radi da (USFP). Kontseilarien ganberan 270 kontseilari daude, zeharkako boto unibertsal bidez hautatuak.
Alderdi politikoak:
Kirolak
Txirrindularitza aspalditik dago han, baina XXI. mendean, ospea hartu du, berriro ere, herrialdean. Marokoko Itzulia Afrikako garrantzitsuena da. 1937tik egiten da naiz eta urte batzuetan ez den antolatu. Itzulia Casablanca hirian hasi eta bukatzen da.
Basamenda
Basamenda (Mentha arvensis) Lamiaceae familiako landare fanerogamo bat da, Europa eta Asia osoko eskualde epeletan aurki daitekeena.
Landare belarkara iraunkorra da, eta 10-60 cm-ko altuera du (oso gutxitan 100 cm-koa). Hostoak kontrakoak dira, sinpleak eta 2-6,5 cm luze eta 1-2 cm zabal, iletsuak, eta ertzak zerratuta dituzte. Loreak purpura kolore zurbilekoak dira (batzuetan zuriak edo arrosak), zurtoinen gaineko multzotan, lore bakoitzak 3-4 mm-ko luzera du. Urte osoan uztatzen dute.
Sedimentologia
Sedimentologia arroka sedimentarioak sortzen dituzten sedimentu gorputzen formazio, garraio eta metatzea ikertzen dituen geologiaren azpiatala da. Iraganeko ingurune sedimentarioak interpretatu eta berreraikitzeko asmoa du. Oso harreman handia du estratigrafiarekin, baina honek ez bezala, ez ditu arrokak deskribatzen baizik eta berauek sortu zirenean zegoen egoera.
Irizpide batzuk
Arro sedimentario bateko sedimentuak bertan sortuak edo kanpotik etorriak izan daitezke. Bigarren kasuan, meteorizazio kimiko zein fisikoz sortuak egon daitezke. Kimikoki eraldatutako sedimentuek jatorri eskualdearen klima berreraikitzen laguntzen digute, eta prozesu fisikoen bidez sortutakoek, aldiz, jatorri eskualdearen konposizio mineralogikoari buruz hitz egiten digute.
Partikula hauek ikertzeko orduan, gehien nabarmentzen den propietatea sedimentuen kolorea da. Horregatik, kolorearen arabera konposizioa ezagutu nahi izateko joera dago beti, baina jarrera hau arriskutsu xamarra da: kolorearen jatorria ez da arrokaren konposizioaren araberakoa, eta bestalde, sedimentuak iragazkorrak izanki, arrokaren barneko kolore ere ez da fidagarria. Adibidez, urak ekarritako lohiak kolore marroixka eman diezaioke kareharri zati bati.
Badaude, hala ere, kolorearen araberako irizpide batzuk:
1) Sedimentuak kolore gorrixka (okrea) har dezake geruza barneko burdina oxidatzen denean. Herdoiltze hori oxigeno atomo ugarien kontaktuan soilik gerta liteke, eta beraz, usposa dezakegu sedimentu hori airearekin kontaktuan metatu zela, uretatik kanpo. Baina beti ez da hala.
3) Arroka sedimentarioaren kolorea beltza bada, karbono ugari duen geruza baten aurrean gaude. Hau da, materia organiko askoren bidez osatua izan den arroka baten aurrean.
Sedimentologiaren historia
Gizakiak antzinatetik harriak erabili baditu ere interes ekonomikorako XIX. menderarte ez da ikerketarik egin sedimentologiaren alorrean. Izena bera 1932ean sortu zuen Wadellek.
1960ko hamarkadan sedimentologiak aurrerapausu handiak izan zituen hidrokarburoen ustiapena zela eta, hauek reserborio handienak arroka sedimentarioetan daudelako. Gaur egun kostaldeko inguruetako ekologian ere sedimentologia erabiltzen da.
Rúben Dias
Rúben Santos Gato Alves Dias (Amadora, Portugal, 1997ko maiatzaren 14a) portugaldar futbolaria da, Ingalaterrako Premier Leage ManchesterCity F. C. taldearen defentsan jokatzen duena.
Ibilbidea
Bederatzi urterekin hasi zen C. F. Estrela da Amadora taldean futbolari gisa trebatzen, eta bi urte geroago, 2008an, S. L. Benfica ko diziplinan parte hartzeko alde egin zuen. 2015eko irailaren 30ean, erreserba taldera igo ondoren, Diasek debuta egin zuen G. D. Chavesen aurka Bigarren Ligan.2
2017-18 denboraldian, 2017ko irailaren 16an, debuta egin zuen lehen taldearekin, Boavista F. C-ren aurkako partida batean, 3 partida hasieratik osatuz. 2019ko azaroaren 2an 100. partida jokatu zuen eta Rio Ave F. C.4 taldearen aurkako garaipenaren lehen gola sartu zuen.
2020ko irailaren 26an, debuta egin eta hiru urtera, kapitainaren besokoa jantzi zuen eta gol bat sartu zuen Moreirense F. C-ren aurkako partidan.
Hurrengo egunean, talde lisboarrak Manchester City F. C.taldera aldatuko zela iragarri zuen, 68 milioi euro gehi 3,6 euroren truke. Urriaren 3an egin zuen debuta, Leeds United F. C. ren aurka, Premier League-n, bana berdinduta. Lehiaketa horretan, bere lehen gola lortu zuen, 2021eko otsailaren 27an, West Ham United F. C.8ren aurkako partida batean. Taldeak titulua eraman zuen azkenean, eta denboraldiaren amaieran FWA saria jaso zuen urteko futbolariarentzat eta Leagueko Urteko Jokalariarena.
Hautaketa nazionala
Portugaleko 16 urtez azpiko futbol selekzioan, 17 urtez azpikoetan, 19 urtez azpikoetan, 20 urtez azpikoetan eta 21 urtez azpikoetan jokatu ondoren, azkenean 2018ko maiatzaren 28an egin zuen debuta selekzio absolutuarekin, Tunisiaren aurkako partidan. Emaitza bikoitzarekin bukatu zen, Andre Silvak eta João Mariok Portugalerako, eta Anice Badrik eta Fakhreddine Ben Youssefek Tunisiarako sartutako golei esker. 2020ko azaroaren 17an sartu zituen lehen bi golak selekzioarekin, bigarrena 90.ean, eta horri esker Portugalek 2-3 irabazi zion Kroaziari 2020-21.12 UEFAko Nazioen Ligako multzoen faseko azken jardunaldian.
Phrynocephalus parvulus
Phrynocephalus parvulus Phrynocephalus generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Leuciscus chuanchicus
Leuciscus chuanchicus Leuciscus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Hérouville
Hérouville Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hérouville udalerrian erroldatutako biztanleak 580 ziren. Familiak 203 ziren, horien artean 31 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 61 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 23 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Aliota txiki
Aliota txikia (Gavia stellata) Gaviidae familiako hegaztia da, Ipar Hemisferio osoko kostaldetan bizi dena.
Hérouville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 229 etxebizitza zeuden, 207 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 191 etxeak ziren eta 36 apartamentuak ziren. 207 etxebizitza nagusietatik 177 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 9 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 123 etxek bost zituzten. 193 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 137 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 398 ziren, horien artean 306 aktiboak ziren eta 92 inaktiboak ziren. 306 pertsona aktiboetatik 287 lanean zeuden (144 gizon eta 143 emakume) eta 19 langabezian zeuden (12 gizon eta 7 emakume). 92 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Hérouville udalerrian 207 unitate fiskal zeuden, 596 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.926 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 1 aldi baterako lan enpresa, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2000. urtean Hérouville udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Charles Péguy
Charles Péguy (Orléans, 1873ko urtarrilaren 7a - Villeroy, 1914ko irailaren 5a) frantses idazle eta filosofoa izan zen. Parisko École Normale Supérieure ikastetxean egin zituen ikasketak. Dreyfus kapitainaren alde atera zen Dreyfus aferan, eta sozialismoa bultzatu zuen biziki. 1900ean, Cahiers de la Quinzaine egunkari independentea sortu zuen, Alderdi Sozialistako kideekin izan zituen gorabeheren ondorioz. Frantsesen eta alemaniarren artean borroka pizteko mehatxuak eragina izan zuen Peguyren abertzaletasunean, eta Maurice Barrèsen nazionalismorantz hurbildu zen; aldi berean, Maritain eta Bergson filosofoen eragina izan zuen. Hala, ikasle-garaian galdutako fedea berreskuratu zuen 1908an. Marneko guduan hil zen, Lehen Mundu Gerran, 1914ko irailaren 5ean, gudua hasi eta handik gutxira. De Jean Coste (1902), Notre patrie (1905, Gure sorterria), Victor-Marie, comte Hugo (1911), Argent (1913, Dirua), Note sur M. Bergson et la philosophie bergsonienne (1914, M. Bergson eta filosofia bergsoniarrari buruzko oharra) dira prosaz idatzitako obra nagusiak; Mystère de la charité de Jeanne d´Arc (1910, Joana Arc-ekoaren karitatearen misterioa), Le Porche du mystère de la deuxième vertu (1911, Bigarren bertutearen misterioaren atea), La Tapisserie de Notre-Dame (1913, Ama Birjinaren tapizeria), Eve (1913, Eba) dira aipagarrienak poesian.
Hozalla
Hozalla Lausa Haraneko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2016an 4 biztanle zituen. Arabako Gaubeatik gertu kokaturik, herri hustu bilakatzekotan dago.
Hancock konderria (Ohio)
Hancock konderria (Hancock County) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Findlay da. 2010eko zentsuaren arabera 74,782 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Hancock konderriak 138,217 kilometro koadro ditu. Horietatik 596 ura dira. Beste 137,621 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 54,1 da.
Vendelles
Vendelles Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 108 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tâmega (azpieskualdea)
Tâmega Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.
Vendelles
Etxebizitza
2007an 46 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 46etxeak ziren. 42 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 11 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 32 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 2 higiezinen enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Vendelles udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 654 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Txulpan Khamatova
Txulpan Nailevna Khamatova (Чулпаaн Наилевна Хаматова) edo Txulpan Nail kyzy Khamatova (Чулпан Наил кызы Хаматова) (Kazan, Errusia, 1975eko urriaren 1a) errusiar aktorea da. Txulpan izenak Artizarra esan nahi du tatareraz.
Isberguesko Sari Nagusia
Isberguesko Sari Nagusia (Grand Prix d'Isbergues) Frantziako txirrindulari lasterketa profesionala da. 1945. urtean eratu zen eta Frantziako Kopako lasterketa da. Herria, irteera eta helmuga izaten da, eta iraileko hirugarren igandean ospatzen da. Lehenengo sei ekitaldietan podiuma frantziarrek osatu zuten bakarrik, baina gero belgikar ugari izan dira. Garaile ia guztiak bi herrialde hauetakoak izan dira.
Lastras de Teza
Lastras de Teza Lausa Haraneko herria da, Burgosko probintzian. Arabako Gaubeatik gertu kokatuta, Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2016an 25 biztanle zituen.
Parabathymyrus karrerae
Parabathymyrus karrerae Parabathymyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Congridae familian sailkatzen da.
Suediako bandera
Suediako bandera atzealde urdinduna da, gainean gurutze hori bat duelarik.
Oinarrian Eskandinaviako gurutzea du.
Leuciscus danilewskii
Leuciscus danilewskii Leuciscus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ironia-marka
Ironia-marka testu batean ironia edo sarkasmoa adierazteko proposatutako edo erabilitako edozein puntuazio marka mota da. Euskara idatziak, gainontzeko hizkuntzen bezala, ez du ironia markatzeko modu estandarrik. Inguruko hizkuntzatan puntuatzeko hainbat modu proposatu dira. Zaharrenen eta ohikoenen artean Henry Denham inprimatzaile ingelesak 1580ko hamarkadan proposatutako perkontazio puntua eta Marcelin Jobardek eta Alcanter de Brahm poeta frantsesak XIX. mendean erabilitako ironia-marka daude. Bi zeinuek alderantzizko galdera-markaren forma hartzen dute, "⸮". John Wilkinsek alderantzizko harridura-marka erabiltzea proposatu zuen 1668an, ¡.
Puntuazio ironikoa, batez ere, esaldi bat bigarren maila batean ulertu behar dela adierazteko erabiltzen da. Kortxeteen arteko harridura-marka edo galdera-marka, baita komatxo ironikoak ere, ironia edo sarkasmoa adierazteko erabiltzen dira noizean behin. Emojien artean 🙃 erabili izan da sarkasmoa edo ironia adierazteko, baina beste sentimendu batzuk ere adieraz ditzake, hala nola beldurra, txantxa edo haserrea.
Shokichi Sato
Shokichi Sato (佐藤 昌吉, 1971ko apirilaren 9a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kyoto Purple Sanga eta Omiya Ardija.
Serbiako bandera
Serbiako bandera hiru errenkadaz osatuta dago: gorria, urdina eta zuria. Ezkerraldean Serbiako armarria dauka.
Serbiako bandera Errusiakoa alderantzizkatua da. Serbiarak turkiaren aurka altxatu aurretik, Errusia ra jo zuten, laguntza eske: jaso zutenez, hori eskertzeko beraien bandera erabiltzeko baimena eskatu zieten. Horren inguruan bi bertsio kontatzen dira: lehenak dio baimena eman zietela, baina koloreen ordena ahaztu zutela; eta bigarrenak, baimenak ez ziete eman dio, eta haiei eragozpenik ez sortzeko, koloreak lekuz aldatu zituztela.
Diemeringen
Diemeringen Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Asiturri
Asiturri Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.
Les Demoiselles de Rochefort
Les Demoiselles de Rochefort 1967ko Jacques Demy frantziar zinema zuzendariaren musikal filma da. Filmak arrakasta izan zuen eta Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Sarirako izendatu zuten. 25 urte geroago, Agnès Vardak, Jacques Demyren emaztea, Les demoiselles ont eu 25 ans dokumentala grabatu zuen.
Diemeringen
Biztanleria
2007an Diemeringen udalerrian erroldatutako biztanleak 1.640 ziren. Familiak 656 ziren, horien artean 172 pertsona bakarrekoak ziren (84 bakarrik bizi ziren gizonak eta 88 bakarrik bizi ziren emakumeak), 212 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 220 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Asiturri
XIX. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Zabaldika kontzejura pasa ziren.
Diemeringen
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Asiturri
Bertako biztanleak beltzunegiarrak ziren.
Diemeringen
Etxebizitza
2007an 719 etxebizitza zeuden, 667 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 512 etxeak ziren eta 206 apartamentuak ziren. 667 etxebizitza nagusietatik 471 bere jabearen bizilekua ziren, 182 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 32 etxek bi zituzten, 82 etxek hiru zituzten, 137 etxek lau zituzten eta 408 etxek bost zituzten. 570 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 304 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 273 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Asiturri
Izena
Asiturri toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Minho-Lima
Galizia mugakide ditu: iparraldean Miño ibaiak Pontevedrako probintziatik bereizten du eta ekialdean Ourense dauka.
Diemeringen
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.092 ziren, horien artean 785 aktiboak ziren eta 307 inaktiboak ziren. 785 pertsona aktiboetatik 716 lanean zeuden (398 gizon eta 318 emakume) eta 69 langabezian zeuden (32 gizon eta 37 emakume). 307 pertsona inaktiboetatik 98 erretiraturik zeuden, 82 ikasten zeuden eta 127 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Diemeringen udalerrian 677 unitate fiskal zeuden, 1.611 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.285 euro zen.
Asiturri
Historia
Arga ibaiaren ezkerraldean zegoen, Zabaldika kontzejuaren kontra. 1049tik dokumentatutako herria da. Dirudienez, antzinako parrokia ermitaren hondamendiren bat geratzen da. Lehenik Landetako Saint-Severreko abadiaren mende egon zen. Erakunde horretako santutegi nafar bakarra izan zen (XI. mendea). Dohaintza honen aberastasuna garai hartako herstura monastikoaren garaiekin kontrastatzen du. Ondoren, ikastetxea Iruñeko Katedralaren eskuetara pasa zen erosketa bidez 1292an, toki guztiarekin batera. Orduan, kalonjeen aisialdirako eta jolaserako erabiltzen zen. 1533 eta 1678 bitartean, familia bakar batek hartu zuen, baserri eta ermita gisa. XIX. mendera arte bizi izan zen bertan. Iturri bat izan zuen, hortik datorkio izena, eta estropada, ikasturtetik urrun
Diemeringen
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 124 komertzioetatik, 7 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 43 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Asiturri
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Diemeringen
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 22 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 5 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 2 elektrotresna dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Diemeringen udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1 eta botika 1 bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Boilur beltz
Boilur beltza (Tuber melanosporum) Tuberaceae familiako onddo hipogeo jangarria da. Onddo honen fruitu-gorputza lur azpian hazten da eta kanpotik, bere itxura patata ilun baten antzekoa da.
Ate (futbola)
Atea 7,32 metro x 2,44 metroko marko errektangularra da, bi zutoin edo paldo bertikalez eta zeharkako langa batez osatua, barrualdetik sare batek mugatu edo ixten duena, eta hondoko marraren erdialdean jokalekuaren albo banatan kokatua, baloiak hortik sartu beharra dauka, zeharo, gola lortu ahal izateko. Bere ondoan ate marrak daude: Bi marra ate marratik perpendikularki, ate zutoin bakoitzaren barrualdetik 5,5 metro urrunduta eta zelaiaren barrualderantz 5,5 metro sartuta. Bi marra horiek, ate marraren paraleloa den beste marra batekin elkartuko dira.
Jokoaren arauak errespetatuz baloia arerioaren atean sartzeari gol egitea deritzo, eta futbol partida batean puntu bateko balioa du. Arerioak hori lortzea ekiditeko funtzio berezia duen jokalariari atezain deritzo.
Boilur beltz
Morfologia
Boilur beltzaren karpoforoa puxika itxurakoa da, irregularra eta 2-8 zentimetroko diametrokoa. Hasieran kolore gorria badu ere, laster ilundu eta beltz bihurtzen da. Garatxoz estalita dago, eta gainean arrakalak dauzka.
Mami konpaktua eta samurra dauka, lehenengo gorrixka edo morea eta azkenean beltza, zain zuri mehez zeharkatutakoa. Usain sarkorra dauka, berezia, eta zapore bikaina.
Espora beltzak dauzka, eztenez estalitakoak.
Ekologia
Onddo sinbionte hau abenduan hasten da karpoforoa ekoizten, baina alerik onenak urtarriletik aurrera bil daitezke, eta martxora arte aurki daitezke. Lurzoru basiko eta ondo drainatuetan bizi da, askotan artadien azpian, baina baita urritzetan, pagoetan eta zumarretan. Mahastiak edo olibondoak egon diren tokietan ere ager daiteke.
Onddo hau lur azpian bizi denez, zaila da aurkitzen. Txakurrak eta txerriak erabiltzen dira beren kokapena zehazteko.
Gastronomia
Onddorik garestienetakoa, oso estimatua da. Bi aste inguruz kontserba daiteke hozkailuan eta ia 10 hilabetez izozkailuan. Mota guztietako janarien ongailu gisa erabiltzen da, saltsak prestatzeko, entsaladetan, pastaren osagarri gisa edo beste elikagai batzuei, esaterako arrautzei, usaina emateko.
Deskribapena
Karpoforoa: Globo formakoa, irregularra, zertxobait zapaldua, 2 - 8 (10) cm-ko diametrokoa. Kolore gorrixkakoa, gero beltz mate eder batekoa. 3 mm-tik 5 mm-ra bitartekoa, garatxo poligonal zabalez estalia. Goiko aldean elkartzen diren luzetarako arrailekin eta oinarrian ildaskek bereiziak, mizelioaren harizpi zuriak ditu oinarrian.
Gleba: Trinkoa, samurra, grisaxka, ondoren, gorrixka edo morexka, azkenik, belztuta, zain zurixkak zeharkatzen dute, finak, adarkatuak. Usain eta zapore oso sendoak eta bereizgarriak.
Etimologia: Tuber terminoa "tuber" "tubero" hitzetatik dator, boilurraren izena Plinio eta beste autore batzuentzat. Melanosporum epitetoa grekotik dator, beltza esan nahi duen "melanos" hitzetik. Esporen koloreagatik.
Jangarritasuna
Bikaina, Tuber brumale delakoaren oso antzekoa. Batzuen aburuz, oraindik hobea da Tuber melanosporum.
Nahasketa arriskua
Tuber brumale boilurrarekin, hau pixka bat txikiagoa da eta zain zuri gehiago ditu.
Oharra: Europako boilurrak hogei eta hamar bat dira, horien artean daude hauek: Tuber aestivum, Tuber uncinatum, Tuber mesentericum etab. beltzak. Horixken artean daude: Tuber magnatum, Tuber excavatum, Tuber rufum, Tuber Borchii, etab.
Banaketa eremua
Bere habitat naturala Frantziako, Italiako eta Espainiako hegoaldeko basoak dira.
Prisma pentagonal birgehitu
Geometrian, prisma pentagonal birgehitua Johnsonen solidoetako bat da (J53), prisma pentagonal bati bi piramide karratu (J1) gehituz eraiki daitekeena, haren ekuatore-aurpegietako biri lotuz.
Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.
The Lone Ranger (2013ko filma)
The Lone Ranger, 2013ko Gore Verbinski estatubatuarrak zuzendutako western film bat da. Lone Ranger irratsaioan oinarritua dago. Johnny Depp, Armie Hammer, Tom Wilkinson, William Fichtner, Barry Pepper, James Badge Dale eta Helena Bonham Carter aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Texasko Ranger talde batek bidelapur batzuen erasoa jasoko du. Toro (Johnny Depp) komantxeak erasoalditik bizirik atera den ranger bakarra topatuko du, Lone Ranger (Armie Hammer). Ordutik aurrera, Lone Ranger, Silver zaldia eta Torok Texas estatuan barna bidelapurren bila hasiko dira, haietaz mendekatu eta justizia ezartzeko asmoz.
Antônio Dias
Antônio Dias Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Kafegailu espres
kafegailu espresa italiar kafe espresa egiteko erabiltzen den kafe-makina mota da.
La Courneuve–8 Mai 1945 (Parisko metroa)
La Courneuve–8 Mai 1945 Parisko metroaren geltokia da, La Courneuve udalerrian kokatuta dagoena.
Silonia silondia
Silonia silondia Silonia generoko animalia da. Arrainen barruko Schilbeidae familian sailkatzen da.
Silonia childreni
Silonia childreni Silonia generoko animalia da. Arrainen barruko Schilbeidae familian sailkatzen da.
Kondrosteo
Kondrosteoek (Chondrostei) Actinopterygii arrain klasearen bi azpiklaseetako bat osatzen dute. Eskeleto kartilaginosoa baina zati batean osifikaturik dute. 52 espezie inguru dira, bi ordenatan banatuak: acipenseriformes eta polypteriformes.
Talde parafiletikoa da. Izan ere, acipenseriformeak filogenetikoki hurbilago daude teleosteoengandik polipteriformeengandik baino. Horregatik, gaur egun azpiklase hau eztabaidan dago.
Parentalia
Parentalia edo Parentes festa Antzinako Erromako hileta-ospakizuna zen. Otsailaren 13tik 21era familia baten (parentes) edo, batzuetan, herri baten hildakoen alde sakrifizioak eta zeremoniak antolatzen ziren.
Ohiturak
Festen lehenengo egunean, otsailaren 13an, Vestaren birjin batek Tarpeyako Vestaren birjinaren hilobian erromatar parentes guztien erritu publikoen irekiera egiten zuen. Gainontzeko zeremoniak familia giroan egiten ziren.
Ovidiok egiten ziren eskaintza sakratuak deskribatu zituen (sacrificia). Hirietatik kanpoko nekropolietan, familien hilobien aurrean, loreen sortak, garia, gatza, ogia ardoaz bustita eta bioletak jartzen ziren. Produktu horiek "hilen itzalentzako" ziren (manes edo Festusen, di manes - "onak"); horrela hilen eta bizien arteko loturak eta elkarrekiko betebeharrak indartu nahi zituzten. Hau guztia paterfamilien (familia-buruen) betebehar legala zen..
Parentaliatik Caristia arte tenplu guztiak ixten ziren, ezkontzak debekatuta zeuden eta magistratuek haien domeinik gabe agertzen ziren, horrela lan ofizialak egin ezin zirela adierazteko. W. Warde Fowler-en iritziz Parentalia "hileten errituaren urteroko berritzea zen."
Festen azken egunean manesak omentzen ziren (arbasoen espirituak) eta Mania Larunda jainkosari sakrifizioa eskaintzen zitzaion; jainkosa hori, nolabait, heriotzaren anderea zen. Parentalia zela eta, otsailean aktibitate alaiak egitea ez zen batere egokia.
Ongizatearen ekonomia
Ongizatearen ekonomia zientzia ekonomiko eta politikoaren adarretako bat da, non efizientzia ekonomikoaren eta ongizate sozialaren inguruko gaiez aritzen den. Neurria edozein izanda ere, sozietatea osatzen duten indibiduoen aktibitate ekonomikoaren terminotan aztertzen du ongizate orokorra. Indibiduo horiek (aktibitate ekonomikoarekin batera) interesaren unitate basikoak dira: indibiduoen ongizaterik gabe, ez da posible ongizate soziala egotea.
Ostera, Zaragozako Unibertsitateko analisi ekonomikoko sailak honela zabaltzen du: "Ongizatearen ekonomiak, Mikroekonomiare n adarretako bat izanik, sozietate batek duen ongizate maila azaltzen du". Gainera, honako galderei erantzuna ematen saiatzen da: behin oreka egoera izateko baliabide nahikoak lortu ostean, ikuspegi sozial batetik zer esan dezakegu propietate optimoei buruz? Esleipen hori izango al da aukera guztietan gizartearentzako hoberena? Azken batean, taldearen ikuspegitik egoera sozialaren balioespena egitea da gakoa, betiere, aukeraketa sozialerako irizpideren bat erabiliz (ikus efizientzia banatzailea).
= Gogoeta Orokorrak = Ongizate soziala gizartearen ongizate orokorrari dagokio. Ongizate hau gizarteko indibiduo guztien ongizatearen batuketa gisa zehatz daiteke. Bi modutara neurt daiteke: kardinalki (utilitate edo diru terminotan) edo ordinalki (Paretoren efizientzia terminotan). Utilitateen metodo kardinala ez da oso erabilia teoria puruetan, izan ere, gehikuntza arazoek zalantzagarri eta ziurgabea egiten dute. Salbuespen moduan hautemate oso orokorrak daude, baina eztabaidatuak izan dira.
Ongizatearen ekonomia aplikatuan (esate baterako, galdu-irabaziaren analisian), balioak termino monetarioetan izan ohi dira landuak, batez ere, banaketaren efektuak analisian barneratuak daudenean, hau inplizituki egin daiteke, adibidez, banaketak eraginik ez duela onartzen duten analisietan.
Ikuspegi praktiko batetik, ongizatearen ekonomiak ongizate orokorra aztertzen du (bere neurria edozein izanda ere) gizarte bat osatzen duten gizabanako guztien aktibitate ekonomikoaren terminotan. Indibiduo horiek (beraien aktibitate ekonomikoarekin batera) interesaren funtsezko unitatea diraː gizabanakoen ongizaterik gabe, ezinezkoa da ongizate soziala egotea.
Ikuspegi ordinal batetik, ongizateren ekonomiak orokorrean gizabanakoen lehentasun orokorrak onartzen ditu, hala nola, ongizatearen hobekuntza proposatzen du (Paretoren efizientzia terminotan). Horretarako ez da beharrezkoa "unitate kuantitatibo" bakar edo orokor bat.
Ekitatea erabiliz, diziplinaren hurbilketan bi ikuspegiak bateratzen saiatzen da (irabazien banaketa terminotan eta ondasun/zerbitzuen lorpenetan neurtuta) ongizatearen aparteko dimentsioa balitz bezala.
1980. urtetik aurrera, ekonomialariak hurbilketa eta arazo berriei buruz arduratu dira. Horien artean "hurbilketarako gaitasuna" agertzen da, non askatasunari buruzko gauzak materia honetan kontuan izan behar direla argudiatzen duten. Hurbilketa hauek garapen arazoetarako erabili dituzte. Garapenean interesatuta dauden ekonomialari batzuk faktore gehigarri batzuekin (utilitate, demokrazia, altruismo eta abarrekin batera) "esplotabilitate" kontzeptua garatzen ari dira. Ostera beste ekonomilari batzuk "bizitzarekin asebetetzea" erabiltzearekin interesatu dira, hala nola, Daniel Kahneman eta bere bazkideak "esperimentatutako utilitate" bezala deitzen diotena neurtzeko asmoz.
Garapen horietan Tibor Scitovskyren lanak funtsezko papera izan zuen. Berak dioenez, askotan ongizatea "kontsumoarekin" nahasten da eta, ondorioz, garapen ekonomikoarekin; baina giza aurrerapena kalitatearen ikuspegitik neurtua izan behar duela argumentatzen du. Bere ustez, ongizatea edo kontsumotik eratorritako plazera hainbat elementuz osatua dago, non lorpen eta garapen pertsonalek garrantzi handiagoa hartuko luketen. Sozietate askok baliabide gutxiago izanda, baliabide gehiago dituztenak baino kalitate hobeagoko kontsumoa lor dezaketela argumentatzen du Scitovskyk, soilik kontsumo baxuagoko kalitateak lortzen dituztela. Autorearen iritziz, kontu handiz alderatu behar dira ongizate sozialaren egoerak (ikus Bizi Kalitatea).
Beste interes termino batzuk ere gaineratzen dituzte, adibidezː ekitatea, justizia, berdintasun eta desberdintasun soziala eta altruismoa, eta abar.
Ikusi: Ongizate Ekonomiaren funtsezko Teoremak
Mantentze
Mantentzea edo mantentze-lana eraikin, gailu eta bestelako sistemak erabilera-kondizio egokietan izan daitezen eta matxurak izateko arriskua minimotzeko burutzen diren lanen multzoa da. Sistema horiek hondatutakoan horiek konpondu eta erabiltzeko prest jartzeko lanak ere barnehartzen ditu.
Ongizatearen ekonomia
Hurbilketa
Hurbilketa neokalsikoa honako hautemateetan oinarritzen da: Aurreikuspen hauen arabera ongizate sozialaren funtzioa eraiki daiteke. Banakako utilitate funtzioen gehikuntza egin eta, funtzio horiek maximizatzen diren lekuan lortu ahalko da.
"Ongizate Ekonomia berriak" utilitatea kontzeptu ordinal gisa hartzen du: lehentasunak modu ordenatuan antolatu daitezke, baina ordena horrek neurri absolutu edo objektiboa hartzen du. Hurbilketak efizientzia eta banaketa ulertzeko esfortzuak esplizituki desberdintzen ditu eta, horregatik, tratera ezberdina ematen die.
Ekoizpena eta kontsumoaren arteko erlazioa
Ekoizpena eta Kontsumoaren arteko erlazioa grafikoki sistema sinple (bi kontsumitzaile - 1 kontsumitzailea eta 2 kontsumitzailea -, bi produktu (X eta Y) eta bi ekoizpen faktore bakarrik (Lana (L) eta Kapitala (K)) baten bitartez honela erakutsi daitekeː Diagraman PQ kurbak, ekoizpenaren aukera agregatuak erakusten ditu. X eta Y produktuen arteko efizientzia puntu guztiak erakusten ditu. Ekonomiak ondasun horietako A produktuak ekoizten baditu, X bidezko aldaketa-tasa marjinala (MRS), Y=2 izango da (hots, bi X behar dira Y produktu bakoitzeko, edo Y produktuko bi X ekoitziko dira).
A puntuak, Edgeworth kaxa baten ertza definitzen du, non kontsumoaren diagrama barneratzen duen. Honek, X eta Y produktuen konbinaketa irudikatzen du eta bi kontsumitzaileek kontsumitu ditzakete. Beraien lehentasunak, kaxaren barneko indiferentzia kurbekin daude ordezkatuta. B puntuan, ordezkapen-tasa marjinala (MRT) 2ren berdina da, eta C puntuan, 3ren berdina. Ekoizpenarekin orekan B kontsumoa dago bakarrik (MRS = MRT). BCA kurbak gizabanakoen kontsumoan efizientzia puntuen locus-ak definitzen ditu (MRS1 = MRTS2). Kurba horretan mugitzen garen heinean, gizabanako bakoitzak aukeratu eta kontsumizen dituen X eta Y ondasunak aldatzen dira. Puntu bakoitzari lotutako utilitate datuak, utilitate-funtzioak sortzeko erabiliak izan daitezke (goian, hurbilketa), horrela erlazio optimoak ebatzi daitezke.
Aintzat hartu beharreko lehentasun eta utilitateak ongizatearen inguruan
Honako utilitate ezberdinak daudeː kontsumitzaileak, ekoiztutako ondasunen saski eta konponketak edo ekoizpen prozesura ekarritako faktoreen nahasketa. Paretoren efizientziaren arabera, denak bateragarriak dira. Teorian ekoizpen kurbako aukerak bezain besteko puntu "optimo" daude. Emaitza optimo horiek kontsumo eta ekoizpenaren arteko infinitu oreka puntu inplikatzen dituzte.
Ondorioz, Paretoren efizientzia ongizate sozialerako beharrezko baldintza (baina ez nahikoa) dela argudiatu da. Paretoren puntu optimo bakoitzak ekonomiako sarrera ezberdinen banaketa suposatzen du. Nola determinatu dezakegu hortaz banaketa horietako bat besteak baino desiragarriagoa den? "ongizate sozialeko funtzio" bat zehazten dugunean, esplizituki edo inplizituki, hau da erabakitzen duguna. Funtzio horrek gizarteko utilitate unipertsonalaren inguruko balioak biltzen ditu. Beste hitz batzuetan, gizarte bat osatzen duten indibiduoen garrantzi erlatiboa zehazteko modu matematikoa da.
Funtzio erabilgarri batek (Bentham-en ongizate-funtzioa deritzo baita ere) indibiduo bakoitzaren utilitatea gehitzen du gizartearen utilitatea lortzeko. Ikuspegi honetatik begiratuta, indibiduo bakoitza berdina da, bakoitzaren hasierako utilitate mailari garrantzirik eman gabe.
Beste muturrean "maximo-minimo" edo "Rawlsen funtzioak" moduko hurbilketak daude. Rawlsen iritziaren arabera, ongizatea gutxien daukatenen utlitatea maximizatzerakoan maximizatzen da. Gutxien daukatenen egoera hobetu ezean inongo aktibitate ekonomikok ez du ongizate soziala haziko.
Eremu honetako ekonomialari gehienak ongizatea bi ikuspegi hauen bitarteko zerbait dela zehazten dute.
Espazio grafiko batean lantzeko helburuarekin, ongizate sozialaren funtzioa normalean indiferentzia soziala gisako kurba batera lekualdatzen da, bertan beste funtzio ekonomikoekin elkar eragiteko. "Kurba utilitario" bat lineala (zuzena) da eta eskubirantz jaitsi edo beherazten da. Horrela, indibiduo baten utilitatea handitzen doan heinean beste batena jaisten doala erakusten du, izan ere, "utilitate sozial" kantitate bakarra dago banatu edo konpartitu behar dena gizarte batean. Max eta min kurbak jatorri bereko bi zuzenetan agertzen dira, 90 graduko angelu bat osatuz. Honek, utilitate eta irabazi soziala osagarriak direla erakusten duː ez du garrantzirik indibiduo baten utilitatea zenbatean handitzen den, bestearena handitu ezean, ez da gizartean hazkunde totalik egongo. Erdibideko kurbek lehenengoarekin dute antzekotasun handiena, orokorrean, zuzenak izan beharrean kurbak izaten baitira. Batzuk bitarteko hurbilketa baten moduan ikusten dute.
Ongizate sozialaren kurba osagarri bat eraiki daitekeː ekonomia bateko indibiduotan banatutako ondasun eta zerbitzuen balio monetarioa neurtuz, horrela "kontsumitzailearen irabaziak" kalkulatu daitezke eta irabazi hori ondasun eta zerbitzu gehigarriak eskuratzeko erabiltzen dela erabakiz.
Zazpi ekuazioko eredu sinple bat
Ongizate-ekonomiaren arazo nagusiena, ongizate sozial baten funtzioaren maximo teorikoa aurkitzea da. Hainbat mugapenetara lotuta dago, hala nola, ekoizpen sistemak dituen teknologiaren egoera, erabilgarriak diren baliabide naturalak, azpiegitura nazionala eta muga "sozialak" (esate baterako, indibiduoen jokabidea, utlitate pertsonalen maximizazioa, irabazien maximizazioa, ...).
Eredu ekonomiko sinpleenetan, aurrez aipatutako zazpi ekuazio ebatziak lortu daiteke. Berriro errepikatuzː eredu horiek bi kontsumitziale soilik izango lituzkete (1 kontsumitzailea eta 2 kontsumitzailea), bi produktu (X eta Y) eta ekoizpeneko bi faktore (Lana (L) eta Kapitala (K)). Modu honetara zehatz daitezke gainerako kontsiderazioakː 1. kontsumitzailearen utilitatea U1 izanik eta 2. kontsumitzailearen utilitatea U2, Ongizate Soziala honela maximizatu daiteke (OS edo BS)ː
Ekuazio hauen emaitzek Paretoren optimoa sortzen dute.
Adibide erreal batean, milioika kontsumitzailerekin, ehundaka produkturekin eta ekoizpeneko hainbat faktorerekin, kalkuluak askoz ere zailago bihurtuko lirateke.
Ongizate Sozialaren maximizazioa
Arestian aipatu bezala, kurba baten uzkurduretatik deribatu daitezke utilitate-funtzioak. Funtzio asko, puntu bakoitzeko bat, kurba horietatik deribatu daitezke. Utilitate sozialaren muga, utilitate horien guztien ertz edo kanpo-limite batetik erdietsi daitezke.
Paretoren optimoaren ikuspegitik baliabide ekonomikoen banaketa, ekoizpen, kontsumo eta, ekoizpen eta kontsumoaren arteko interakzioa.
Ondorengo diagraman, MN kurba utilitate sozialaren muga da. D puntua, lehen diagraman B puntua dena, aldaketa marjinalaren oreka dago (MRS = MRT), hau da, kontsumoa eta ekoizpena A puntuan eraldatzen dira. E puntua utilitate sozialaren mugaren barruan dago (inefizientzia bezala adierazia), izan ere, MRS C, MRT A puntuaren desberdina da.
Nahiz eta Paretoren efizientziaren arabera puntu guztiak ezberdinak izan, batek soilik adierazten du utilitate soziala noiz maximizatzen den. Z puntu honek, non utilitate funtzioaren muga (MN) indiferentzia sozialaren kurbaren (SI) tangentea den.
Ongizatea eta efizientzia
Nahiz eta ekonomiak "efizientziaren banaketa" duela pentsatu izan den, ekoizten diren ondasunak hauen utilitate maximoa lortzen duten pertsonetan banatzen direnean, ekonomialari askok nahiago izaten dute Paretoren efizientziaren kontzeptua erabili efizientzia egokiiren muga adierazteko.
Ongizate sozialeko neurri honen arabera, egoera bat optimoa izango da inoren egoera okertu gabe ezin daitekeenean inorena hobetu.
Paretoren efizientzia hau, soilik honako irizpideak gogobetetzen badira lortu daitekeː
Hainbat baldintzek inefizientziara eramaten duela argudiatu da. Besteak beste honakoak barneratzen diraː
Ekonomia bat Paretoren efizientziara garatzen ari den determinatzeko asmoarekin "konpentsazio-testak" burutu dira. Hori burutzeko, aldaketa gehienak pertsona batzuen egoera hobetu eta beste batzuen egoera okertzen dutela kontuan hartu dute.
Horregatik, irabazleak galtzaileei konpentsatuko balie zer gertatuko litzatekeen aztertu dute. "Kaldorren irizpide"-aren arabera, irabazle maximoak galtzaileak onartzeko prest dauden minimora heltzen badira, aldaketak Paretoren egoera optimo batera lagundu dezake. Hau irabazleen ikuspegitik begiratuta kontsideratu daiteke, izan ere, nahi dutena lortzeko prest daudenak baitira.