cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cocoliztli epidemiak
Hamabi epidemia identifikatu dira cocoliztli barnean sailkatzeko modukoak. Horietako handienak 1520, 1545, 1576, 1736 eta 1813koak dira. Ikertzaile modernoak ez datoz bat patogenoa zehazterakoan. Hala ere, bakterioen genomaz berriki egin azterlanek iradoki dute salmonela (Salmonella enterica) izan zitekeela lehenengo agerraldiaren eragilea. Sukar hemorragikoa ere izan zitekeen.
Hamlin (Kansas)
Hamlin Kansasko hiri bat da. Brown konderrian kokatua dago. 2010ean 46 biztanle zituen, 0.24 kilometro koadrotan banatuta.
Kongoko Erresuma
Kongoko Erresuma Afrika hego-mendebaldeko inperio bat izan zen, gaur egungo herrialde hauen lurraldeak hartzen zituena: Angolako iparraldea, Kabinda, Kongoko Errepublika, Kongoko Errepublika Demokratikoaren mendebaldeko ertza eta Gaboneko puska bat. Momenturik gorenean, mendebaldetik ekialdera, Ozeano Atlantikotik Kwango ibaira, eta iparraldetik hegoaldera Kongo ibaitik Loje ibaira zabaltzen zen. 1650ko kalkuluan arabera, 500.000 biztanle inguru zituen.
Tamora (Nebraska)
Tamora Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Seward konderrian dago, Nebraska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Colostethus lynchi
Colostethus lynchi Colostethus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
2010eko San José meatzeko istripua
San José meatzeko istripua 2010eko abuztuaren 5ean Txileko Copiapó hiritik 30 kilometro ipar-mendebaldera kokatuta dagoen San José meatzean jazotako lur jausia izan zen, honen ondorioz 33 meatzari 700 metroko sakoneran 70 egunez harrapaturik gelditu zirelarik. Meatze honen jabea San Esteban konpainia zen.
Erreskate lanak istripua gertatu eta egun berean hasi ziren Miguel Fortt Zanoni izeneko meatze ingeniariaren kargu, erreskate talde batzuk aireztatze tximinia batzuetatik sartzeko proposamena bideratuz. Abuztuaren 7an, beste istripu bat gertatu eta makineria pisutsua erabili behar izan zuten lanekin jarraitu ahal izateko.
17 egun geroago, meatzariak bizirik aurkitu zituzten eta, arrakastarik gabeko zulatzez beteriko 33 egunen ondoren, makineria arazoak zirela-eta, plan B-a jarraituz 623 metroko sakonerako zulaketa lortu zuten. Zenbait lanen ondoren, 56 metroko zulaketa lortu eta urriaren 11an, Laurence Golborne meatzaritzako ministroak, urriaren 13an hasiko zirela erreskateak esan zuen, 00:00etan hain zuzen ere. Erreskateek 48 orduko iraupena izango luketela adierazi zuen, gutxi gorabehera. 00:10etan lehen meatzaria ekarri zuten eta, bata bestearen atzetik, ateratzen joan ziren gainontzekoak, meatzari bat orduko.
Erreskateak 10-20 milioi dolarreko kostua izan zuen eta bi heren esku pribatuen donazioei esker finantzatu zuten batez ere. Orain arte izandako erreskaterik arrakastatsuena izan zen eta 1.000 eta 1.300 milioi ikuslek jarraitu zuten telebistatik (Michael Jacksonen hiletak eta Apolo 11ren misioak baino 400 milioi ikusle gehiagorekin). Gainera, 2010eko otsailaren 27ko lurrikarak baino eragin handiagoa izan zuen txiletarrengan.
Erreskatearen ondoren, istripuaren ikerketa bat gin zen, 2013an ardurarik gabe itxi zena.
San José meatzea
Txileko meatze historia oso mamitsua da eta meatzeak herrialdeko sektore ekonomiko garrantzitsuenak dira. Meatze honek, zehazki, 100 urte baino gehiago ditu eta 2010eko istripu hau baino lehenago, beste zenbait istripu ere izan zituen, itxiarazi egin zutenak 2007ko martxoan. Geroago, 2008ko maiatzean, berriro ireki zuten Sernageominen agindupean. 2010eko abuztuko istripua baino lehenago beste meatzari batek hanka galdu zuen 2010eko uztailean gertatutako istripu batean. Gainera, 2006an, beste zenbait zorigaitz gertatu ziren, meatzari baten heriotza besteak beste.
Horka u Staré Paky
Horka u Staré Paky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 249 biztanle ditu eta 2,03 kilometro koadroko azalera. Semilyko barrutian dago.
2010eko San José meatzeko istripua
Garapena
Laurence Golborne, Meatze ministroa, Ekuadorren zegoen lehendakaritzaren jarraigoaren parte bezala. Golborne abuztuaren 7an joan zen istripua gertatutako tokira. Behin bertan zegoela, prentsari eta meatzarien famialiakideei erreskatea burutu behar zutenek meatzera igarotzeko erabiltzen zuten aireztatze tximinian istripu berri bat gertatu zela esan zien, egun horretako lanak eten zutenak. Sebastian Piñera lehendakariak, Kolonbiako lehendakariaren jabetzarako bertaratzea bertan behera utzi zuen Txilera bidaiatzeko.
Oceanodroma homochroa
Oceanodroma homochroa Oceanodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Hydrobatidae familian sailkatua dago.
Horka u Staré Paky
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
2010eko San José meatzeko istripua
Garapena
Lan hauek abuztuaren 9an hasi ziren eta oso azkar aurreratu ziren. Lan handia egin ondoren, 510 metroko sakontasun batean, lantegi abandonatu bat aurkitu zuten, itxaropen faltsuak ekarri zituena, meatzearen topografia konplexuarengatik batik bat.
Abuztuaren 19an, istriputik bi astetara, San Josèko muinoaren azpitik 760 metrotara zegoen zunda batek bide oker bat egotzi zuen 700 metroko sakoneran zegoen babesleku bat ez aurkitzean. Geroago, zulagailu zehatzagoen bitartez aurkitu zen larrialdietarako babeslekuarekin.
Babeslekura iristen
Abuztuaren 22an, 07:15 aldera, bigarren zulaketa bat egin zuten 688 metrora iritsi zen babeslekutik 20 metrora zegoen arrapala batera iritsiz. Berri honek itxaropen handia ekarri zien meatzarien senideei, hasierako lansaio hutsaren ondorioz honezkero hilda egongo zirela uste zuten-eta. Geroago, 14:55 aldera, meatzarien egoeraren lehen berriak jaso ziren, zulagailua lurretik ateratzerakoan, kolore gorri batez zikinduta baitzegoen, meatzariak bizirik zeudela adierazten zuena. Sebastian Piñera lehendakariak meatzearen barrualdetik bidalitako ohar bat erakutsi zuen, paper batean gorriz idatzita. Oharrean meatzari guztiak bizirik zeudela baieztatzen zen, estamos bien en el refugio los 33 esanez.
Berri honek zoriontasun ikaragarria ekarri zuen, festa nazionala eragin zen eta jendea kalera irten zen normalean kirol garaipenak ospatzen diren lekuetan biltzen joanez, hala nola, Italia Plaza hiriburuan, meatzean aurkitzen zirenek herrialdeko ereserkia abesten zuten bitartean. Ordu batzuk geroago, ikuskatzerako bideo-kamera baten bidez, meatzariekin lehen kontaktua izatea lortu zuten, irudi batzuk filmatu zituelarik.
Hurrengo egunean, meatzariak hidratatzeari ekin zioten: ura, edari isotonikoak eta medikamentuak bidali zitzaizkien. Goizeko 11:00ak aldera, galdeketa bidali zieten beraien osasunari buruzko informazioa jaso zedin, meatzari erdiak estresatuta zeudela erakutsi zuena. Elementu hauek paloma deituriko gailu bat zuten, erresistentzia handiko PVC tuberia batez osatuak eta zulaketaren barnetik lasaitasunez mugitzen uzten zutenak.
Jean Pierre Darrigol
Jean Pierre Darrigol (Lehuntze, - Baiona, ) lapurtar apaiz katoliko eta idazlea izan zen. Apaiz egin zen 1815. urtean. Baionako apaiztegi nagusiko irakaslea izan zen, eta gero ikastegi horretako zuzendari hautatu zuten. Obra nagusia: Dissertation critique et apologétique de la langue basque gramatika-lana (1827, Euskarari buruzko saiakera kritikoa eta apologetikoa).
2010eko San José meatzeko istripua
Babeslekura iristen
26an, ostegunean, meatzariek bideo bat bidali zuten, non beraiek agertzen ziren familiakideak agurtzen. Grabazio honek, telebista guztietan agertu ondoren, herrialde osoa hunkitu zuen. Umore onarekin agertzen ziren berriro ere ereserki nazionala abestuz, mundu osoan zehar zabaldu zen azal guztietan agertuz.
Jean Pierre Darrigol
Obrak
- Analyse raisonnée du système grammatical de la langue basque, 1828. Eskuzko kopia bat badago Frantziako Liburutegi Nazionaleko Celtique et Basque funtsean (FCB152).
- Dissertation critique et apologétique de la langue basque (1827, Baiona)
2010eko San José meatzeko istripua
San Lorenzo lanak
Meatzarien patroi Santuari honela deiturik, San Lorenzo, hemendik aurrera ingeniari eta aditu batzuen taldeak erreskate lanetan, André Sougarret ingeniaritza buruak bideratuta, behin betiko erreskatea izango zena pausoz pauso planifikatzen hasi ziren.
Scooby-Doo (filma)
Scooby-Doo 2: Monsters Unleashed (2004, Scooby-Doo 2: Monstruo Laxatuak) jarraipena du.
Argumentua
Mystery Inc. enpresa itxitzera behartu zuen egoen talka jazo aurretik, Scooby-Doo (Neil Fanning) eta bere lagun Fred (Freddie Prinze Jr.), Daphne (Sarah Michelle Gellar), Shaggy (Matthew Lillard) eta Velmak (Linda Cardellini) Spooky uhartera bertarati daitezen eskatuko dien Emile Mondavarious (Rowan Atkinson) gizaseme bitxiaren deia jasoko dute, Spring Break gau klubean gertatzen ari diren naturazgaindiko gertaerak ikertu ditzaten.
2010eko San José meatzeko istripua
San Lorenzo lanak
Medikuen taldeak elikagai konplexuenen barneratzea erregulatzen zuten bitartean, zulaketa taldearen lehen urratsa azterketa topografikoak burutzea izan zen, lanaren une egokiena aurkitzeko. Abuztuaren 20an, meatze ingeniari nabarmenak, Ricardo Vega Robles, Golborne ministroarekin harremanetan jarri zen San José meatzearen zulaketan laguntzeko, lehen aukera bat gomendatuz, non Raise Borer deituriko zulaketa makina bat erabiltzea aholkatzen zen, zulaketa bertikal bat egin zedin. Bigarren aukerak, Junbo deituriko beste makina batekin hurbileko puntu batetik zulaketa horizontal bat egitea eskaintzen zuen.
Era berean, Codelco División El Tenienteko langile ohiak eta ingeniariak, gailua diseinatu zuen, dimentsio zehatz batzuk eta segurtasun neurriak eduki behar zituena. Gailu hauek ASMARek eraiki zituen eta Fenix izenaz deitu zitzaien. 3 egin ziren.
Lehenago pentsatua izan zen beste aukera bat petrolio-putzuak zulatzeko makina bat erabiltzearena zen, behin betiko diametroko zuloa haustera ahalbidetzen zuena; gainera, honen botereak azkarrago aurrera egiten lagunduko zuen. Hirugarren aukeratzat hartua izan zena, ENAPen laguntza bat izan zen. Irailaren 10ean iritsi zen meatzera, familiakideen txaloen artean, haren bi arbasoekin batera, 42 kamioiko auto-ilara batean, aztarnategiko sarrera handitzea egin zuena. Haren kokapena egokitu zen bederatzi egunen ondoren, familiakideek Transformer deitzen zioten 45 metrotako egitura moldatu ondoren, zulatzeari ekin zioten. T-130ren era berean, lantegira bideratuta zegoen, baina altuera baxuago batean kokatuta egotean (sakonera bigarren aukerakoa baina 100 metro gutxiagokoa zen) hasieran aurreikusitako hiruzpalau hilabetetan denbora aurrezteko aukerak ikusi ziren.
Behin zailtasun tekniko hauek gaindituta, 33 mindutakoen osasuna babestea erabaki zuten. Horretarako, jantzi espeziala eman zitzaien, inolako ezustekorik gabe irteten utziko ziena. Eguneroko lanetan erabiltzen zituzten kaskoak, bat-bateko argitasunak kalte egin ez egin zezan eguzki-izpiak iragazteko leiar, arnesak eta zainetako tronbosia saihesteko hesgailuak eman zitzaizkien, edari isotonikoak eta bestelako sendagaiak hornitzeaz gain.
Urriaren 7an, Laurence Golbornek, meatzariak erreskatatzeko kontakturako egun bat urriaren 9a, larunbata, izan litekeela adierazi zuen, B aukerako T-130 zulagailuak 500 metrotako zuloa gainditu baitzuen aurreko egunean, adierazitako egunean, dagoeneko, 535 metro eginda zituelarik. Honek, bi egun barru meatzariak irteten hastea suposatzen zuen. Gainera, Jaime Mañalichekin, osasun ministroarekin, erreskatearen entsegua burutu zuten.
Azkenean, larunbatean, B aukerako makina zulatzailea meatzeko lantegira iritsi zen.
Laurence Golbornek burutuko zen hurrengo pausua barren altxamendua izango zela esan zuen, sei ordutako lana eskatuko zuena. Honek poz handia eragin zuen eta meatzariek familiakideak harrapatuta geratutako meatzarien ohorez jarritako 33 bandera zeuden lekura joan ziren ospatzera.
Txileko gobernuak meatzariak urriaren 12an ateratzen hasiko zirela sumatu zuen eta urriaren 13 eta 15 egunen bitartean burutuko zirela, nahiz eta azkenean urriaren 13rako burutu. Azterketa batek zioenez, erreskate egunetako albisteetan protagonismo kopuruaren arabera komunikabideen arreta gehien jaso zutenak ondorengoak izan ziren, ordenan: Florencio Avalos (lehen erreskatatua), Mario Sepulveda (bigarren erreskatatua), Luis Urzúa (azken erreskatatua), Carlos Mamani (laugarren erreskatatua, txiletarra ez zen meatzari bakarra, Boliviakoa), Mario Gomez (bederatzigarren erreskatatua, zaharrena, 63 urterekin).
2016ko Kataluniako Volta
2016ko Kataluniako Volta Kataluniako Volta lasterketaren 96. edizioa izan zen. Martxoaren 21 eta martxoaren 27 bitartean jokatu zuten. Calella eta Bartzelona lotu zituen, guztira 1.219,6 km eginez sei etapatan. 2016ko UCI WorldToureko bostarren ekitaldia izan zen.
Svend I.a Danimarkakoa
Harald Blaatand Danimarkako eta Norvegiako errege bikingoaren eta bere lehen emazte Gunhilda-ren lau seme-alabetako zaharrena zen.
Aitaren ondorengo errege izan zen Danimarkako eta Norvegiako tronuetan; hura garaitu eta hil ondoren, 985ean hartu zuen erregetza, baina erresuma norvegiarrean izendapenezko gobernua baino ez zuen, de factoko agintaria Haakon Sigurdsson baitzen. Txanpona egin zuen lehen errege daniarra da; txanponaren inskripzioa hauxe zen: Zven Rex Dænor ("Svend, daniarren erregea"). Familia kristautasunera bihurtu zenean, Svendek Oton izena hartu zuen, germaniar enperadore Oton II.aren omenez.
995ean, Olaf I.ak tronua berreskuratu zuen, 1000. urtean, Svolder-eko Guduan garaitua eta hila gertatu zen arte. Orduan, Svend I.ak hartu zuen Norvegiaren parte baten kontrola.
Ingalaterraren aurkako espedizioetan parte hartu zuen —hiru alditan, hain zuzen ere—, eta 1013an herrialdea inbaditzeko erabakia hartu zuen.
Ezkontza eta ondorengoak
988an, Świętosława Poloniakoarekin (ezkondu eta gero Gunhilda izena hartzen du) ezkondu zen, eta sei seme-alaba izan zituzten. Harald II.a izan zen aitaren ondorengoa (1014-1018).
Lasiopodomys fuscus
Lasiopodomys fuscus Lasiopodomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Montegiordano
Montegiordano Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Montegiordanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Durdo berde
Durdo berdea (Labrus viridis) Labridoen familiako arrain osteiktioa da. 47 cm-ko luzera izan dezake, nahiz eta normalean 37,5 baino gehiago ez izan. Itsaso Beltzean, Mediterraneoan eta Atlantiko ekialdean bizi da.
Gauville (Orne)
Gauville Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gauville udalerrian erroldatutako biztanleak 563 ziren. Familiak 210 ziren, horien artean 34 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 259 etxebizitza zeuden, 214 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 247 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 214 etxebizitza nagusietatik 155 bere jabearen bizilekua ziren eta 58 alokairuan okupaturik zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 76 etxek lau zituzten eta 80 etxek bost zituzten. 173 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 95 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 364 ziren, horien artean 293 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 293 pertsona aktiboetatik 273 lanean zeuden (147 gizon eta 126 emakume) eta 20 langabezian zeuden (6 gizon eta 14 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gauville udalerrian 236 unitate fiskal zeuden, 606,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.362 euro zen.
Eudocimus
Eudocimus da ibis hegaztien genero bat, Ameriketako bi ibis espezieak hartzen dituena bere baitan (munduan diren 26 ibis espezien artean).
2004ko EPELen lau eta erdiko txapelketa
2004ko Lau eta erdiko Pilota Txapelketa 2004an Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatutako Lau eta erdiko Pilota Txapelketa da. Bertan Asegarce eta ASPE enpresetako pilotariek parte hartu zuten.
Eudocimus
Hegazti hauek aurkitzen dira padura eta hezeguneetan, askotan kostaldetik gertu. Eraiki ohi dituzten habiak makilekin egiten dituzte, zuhaitz edo zuhaixktetatik hartuta. Errunaldiak bi eta bost arrautza artekoak egiten dituzte. Eudocimus generoko ibis hauek monogamo eta kolonialak dira.
Eudocimus ibisen dieta osatzen dute arrain, igel, krustazeo eta intsektuek.
Gauville (Orne)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Gauville udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.067 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Horky (Svitavyko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1380 urtean egin zen.
Real Sociedad (atletismoa)
Real Sociedad futbol taldearen atletismoaren atala da.
Historia
1914an izan zen lehen atletismo proba Gipuzkoan eta Real Sociedad taldeko atletak baziren bertan. 1916koa da Errealaren armarria erakusten duen atleta baten lehen argazkia. Urte hartan sortu zen Gipuzkoako Atletismo Federazioa eta Erreala izan zen sortzaileetako bat.
1963ko abuztuaren 3an Alicia Gómez izan zen Errealaren izenean korritu zuen lehen emakumezko atleta.
Atletak
Taldeko hainbat atletak hartu izan dute parte Udako Olinpiar Jokoetan.
Emakumezko atleta historikoak:
Gaur egungo atletak:
Santa Katalina baseliza (Mundaka)
Santa Katalina baseliza Bizkaiko Mundaka udalerrian dagoen baseliza bat da. Izen berdineko penintsulan kokatua dago, balio geoestrategiko handiko gunean, izan ere ikuspedi bikaina eta garai batean Urdaibaiko itsas sarbideraren eremuaren defentsa bikaina baizegoen. Bestetik, Izaro eta Ogoño ezinegokiago ikus daitezke.
Gaur egungo baseliza 1879. urtekoa da, baina Erdi Arotik biltokia, izurrialdietan ospitalea eta defentsa gotorleku ere izan da.
Baselizak enbaten ondorioz kalteak izan eta ondorioz berreraikuntza ugari jasan arren, eraikinak bere jatorrizko gotiko eta errenazentista arteko trantsizio estiloa mantendu ahal izan du. Bestalde, historiari dagokionez, eraikina ingurtzen duen harresiari ere so egin behar zaio, hau ere eraikina berreraiki zen garaikoa baita.
Gaur egun, udalerri honetako turismogune nagusienetakoa da, eta horrela adierazten da udal webgunean. Gainera, urtero azaroaren 25ean mundakarrek eraikinaren inguruan eta barnealdean Santa Katalinaren omenezko jaia ospatu ohi dute.
N'zi-Comoe
N'zi-Comoe Boli Kostako 19 probintzietako bat da. Bere hiriburua Dimbokro da. 19.560 kilometro koadroko azaleran 1.038.166 biztanle ditu.
Apiaceae
Apiaceae edo apiazeoak (lehen Umbelliferae, deskriptiboak izaterakoan, ginbaildunak ) landare loredunen familia bat da. Apiaceae izena Apium generoaren izenetik eratorria da.
Apiazeoak landare kosmopolitak dira, baina gehienbat eskualde epeletan eta azpitropikaletan egoten dira presente.
Euren ezaugarri nagusia, zalantzarik gabe, infloreszentziak dira, lore euritakoa bezala jokatzen dutenak.
Familiak nekazaritza landare asko du, adibidez apioa, azenarioa, anisa eta abar.
Synodontis rebeli
Synodontis rebeli Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Pistatxondo
Pistatxondoa (Pistacia vera), Anacardiaceae familiako zuhaitz txikia da. Jatorriz, Iran eta Irakeko lurralde menditsuetakoa da, baina, gaur egun, Grezia, Siria, Iran, Kirgizistan, Turkmenistan, Turkia, Pakistan, Afganistan, Egipto eta AEBetako Kalifornian ere landatzen da.
Pistatxondoak 10 m inguruko garaiera izaten du. Hosto pinatuak ditu, 10-20 cm-koak, zeinak askatu egiten baitira adarretatik ondu ondoren. Basamortuko landarea denez, ongi jasaten ditu lurzoru gaziak, eta gauza da muturreko tenperaturetan bizitzeko —neguan, 10 °C zero azpitik, eta, udan, 40 °C—. Eguzkira begira egon behar du, eta lurzoru drainatuan. Izan ere, ez da ongi garatzen hezetasun handiko lekuetan, eta sustraiak usteldu egin daitezke, ur gehiegi izanez gero. Uda luzeak komeni zaizkio, fruituak behar bezala ondu daitezen.
Landareak dioikoak dira, hau da, zuhaitz batzuk arrak dira, eta beste batzuk, emeak. Zuhaitz ar batek polen aski ematen du zortzi-hamabi zuhaitz eme polinizatzeko. Loreak petalogabeak dira, sexubakarrak eta luku-erakoak. Fruitua drupa bat da, zeinak hazi luzexka bat baitu barruan: pistatxoa, jateko fruitua. Fruituaren kanpoko oskola gogorra da, zuri-marroixka. Haziak malba koloreko azal fin bat du; mamia, berriz, berde argia da. Fruitua umotzen denean, oskolak kolore hori-gorrixka hartzen du, eta bat-batean hautsi eta irekitzen da, zati batean. Oskol-hauste horri dehiszentzia deritzo, eta entzuteko moduko soinua egiten du. Pistatxondo bakoitzak, batez beste, 50 kg hazi ematen du bi urtean behin. Zazpi-hamar bat urte behar dira pistatxo-produkzio ederra izateko. Pistatxondoa bi urtez behingoa da; hortaz, uzta hobea izaten da hirugarren urtean. Zuhaitzak 20 urte inguru dituenean lortzen da ekoizpen handiena.
Vaux-en-Dieulet
Vaux-en-Dieulet Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Pistatxondo
Jateko fruitua da pistatxoa. Bere horretan edo txigortu eta gatzatuta jaten da. Izozkiak, gozokiak —baklava, adibidez— eta hestebeteak egiteko erabiltzen da, besteak beste.
Vaux-en-Dieulet
Biztanleria
2007an Vaux-en-Dieulet udalerrian erroldatutako biztanleak 70 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Pistatxondo
Pistacia generoko beste espezie batzuekin nahasten da maiz Pistacia vera. Beste espezie horien fruituak, ordea, askoz txikiagoak dira, eta trementina-zapore handia eta azal biguna dute.
Landareen sexualitatea
Pistatxondoari esker, Sébastian Vaillant frantses botanikariak aurkikuntza erabakigarriak egin zituen landareen sexualitatea argitzeko.
1702an, Joseph Pitton de Tournefortek zenbait pistatxo ekarri zituen Txinatik, eta Parisko Sendabelarren Errege Lorategiko hazitegian landatu zituen. Pistatxondo ar bat atera zen. Gaur egun, Parisko Landare Lorategiko alpetar landareen atalean dago zuhaitz historiko hori.
Vaux-en-Dieulet
Etxebizitza
2007an 40 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 8 bigarren erresidentzia ziren. 37 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 32 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 13 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Pistatxondo
Landareen sexualitatea
Sébastien Vaillant konturatu zen pistatxondoa urtero loratzen zela baina ez zuela fruiturik ematen, eta gauza bera gertatzen zitzaiola Parisko beste auzo batean zegoen eta lore diferenteak zituen beste espezimen bati. Bada, Vaillant botanikariak Errege Lorategiko pistatxondoaren adar loredun bat hartu, eta loretan zegoen beste pistatxondoaren ondoan astindu zuen. Orduan atera ziren fruituak lehenengo aldiz. Hala, esperimentu hori erabakigarria izan zen landare espermafitoen sexualitatea eta polinizazioa ulertzeko.
Vaux-en-Dieulet
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 41 ziren, horien artean 33 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 33 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (18 gizon eta 11 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
Florencio Ansoleaga
Florencio Ansoleaga Elizondo (Iruñea, 1846ko urriaren 27a - ib., 1916ko abenduaren 21a) nafar arkitekto eta arkeologo bat izan zen.
San Fernando Arte Ederretako akademiako kidea, Nafarroako monumentuen batzordeko lehendakariordea, Bartzelonako Elkarte Artistiko-arkeologikoko kidea eta Frantziako Arkeologi elkarteko kidea izan zen. Telesforo Aranzadirekin elkarlanean Exploración de cinco dólmenes de Aralar liburua idatzi zuen (1915); baita Nafarroako arte eta arkeologiari buruzko beste zenbait obra ere. Iruñeko udal-arkitektoa izan zen. Alde Zaharreko zenbait etxeren proiektuez arduratu zen. Nafarroako Euskara Elkargoaren sortzaileetariko bat izan zen (1878).
Savanes
Savanes ondorengo lekuen izenak izan daitezke:
Authie (Somme)
Authie Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Authie udalerrian erroldatutako biztanleak 274 ziren. Familiak 98 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 49 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 34 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 98 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 14 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 113etxeak ziren. 98 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 72 etxek bost zituzten. 68 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 56 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 162 ziren, horien artean 131 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 131 pertsona aktiboetatik 119 lanean zeuden (65 gizon eta 54 emakume) eta 12 langabezian zeuden (6 gizon eta 6 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Authie udalerrian 99 unitate fiskal zeuden, 277 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.522 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Authie udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 545 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Colostethus mertensi
Colostethus mertensi Colostethus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Oceanodroma hornbyi
Oceanodroma hornbyi Oceanodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Hydrobatidae familian sailkatua dago.
A eraztuna (Saturno)
A eraztuna Saturnoren eraztunetako bat da. Handienak eta argitsuenak diren bi eraztunetatik kanpoalderen dagoena da. Bere barne muga Cassini banaketa da, eta bere kanpoaldeko muga Atlas artzain-ilargi txikiak zehazten du. A eraztuna bere kanpoaldeko ertzetik gertu bitan banatua dago Encke banaketaren bidez, Pan artzain-ilargiak eragiten duena. Banaketa txikiago bat, Keeler banaketa, S/2005 S 1 ilargiari esker mantentzen da. A eraztuna B eraztunarekin alderatzen badugu, A eraztunak ez du nabarmentzen den ezaugarririk adierazten eta uniformeki distira egiten du, kanpoaldereneko zatietan zenbait ezaugarri bereizgarri dituen arren, estuak eta diskretuak. Alde batetik, Encke banaketaren bandak, iluna eta nahiko hutsik dagoena, 350 kilometroko zabalerarekin, bi edo hiru eraztun ez erregular ditu, txikiak eta estuak, partikula txikiez osatuak daudenak. Hartutako irudiek, tamaina txikiko eraztun horiek F eraztunean topatutakoak gogorarazten dituzten zimur edo tolesdurak dituztela erakusten dute. Encke banaketa ez ohiko lau zerrendez konfinatua dago, egitura ez erregular eta uhinduarekin, Pan ilargiak eraginda.
Saturnogandik distantzia handiagora, A eraztunaren kanpoaldeko ertzak zerrenda estu ugari erakusten du, 20 kilometro inguruko zabalerakoak, non partikula txikiak ugari diren. Zerrenden arteko tartea murriztu egiten da kanpoalderantz. A eraztunaren kanpo ertza oso definitua dago. Hemen ere partikula txikiak ugari dira.
Kanpo estekak
Rings of Saturn
Ellsworth (Pennsylvania)
Ellsworth Pennsylvaniako borough bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 1,027 biztanle zituen, 1.91 kilometro koadrotan banatuta.
Kobuleti
Kobuleti (ქობულეთი) mendebaldeko Georgiako hiria da, Adjariako Autonomia Errepublikan dagoena.
Homo naledi
Homo naledi (latinezko homo, «gizaki», eta sothoerazko naledi, «izar») egungo Hegoafrikan bizi zen hominino iraungitua da.
2015ean Berger estatubatuar paleoantropologoak eta bere lankideek deskribatu zuten Johannesburgotik gertu dagoen Rising Star leizeko gela batean topaturiko 15 adin ezberdineko espezimenen fosil aztertu eta gero. Aztarnategian ia eskeletoko hezur guztiak topatu zituzten, Afrika osoan hominino beraren agerraldirik handiena izanik. Hala ere, ezin izan zuten datazio zehatzik eman. Era berean, ezin izan zuten H. naledi-ren kokapen filogenetiko zehatza eman, lehendabiziko Homoen ezaugarri anatomiko berak izan arren. Garezurraren morfologia aztertuta, lehenengo Homo (H. erectus, H. habilis edo H. rudolfensis) bat izan zen baina bolumen endokranial ikusita, 500 cm³ ingurukoa, Australopithecus bat izan zen. Espeziea australopitekoaren eta lehen homo espeziearen —homo habilis, orain dela 2,5 milioi urte inguru bizi izandakoa— arteko espezie bat dela iradoki dute aurkikuntza egin duten ikertzaileek: baieztatuko balitz, inoiz aurkitutako giza espezie zaharrena litzateke.
Bataz besteko altuera 1,50 metrokoa zen eta 45 kilo inguru zituen.
Hezur guztiak leize batean pilatuta aurkitu zituztenez, aurkikuntza egin duten adituek iradoki dute giza espezie horren 'pentsamendu sinbolikorako gaitasunaren' erakusgarri izan daitekeela hori; hain justu, gizaki haien hobi bat izan daitekeela pentsatzen dute.
Eneko Belitz Gebarakoa
Eneko Belitz Gebarakoa izen bereko zenbait Oñatiko konde izan daiteke:
Morano Calabro
Morano Calabro Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Morano Calabrok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Una salus victis, nullam sperare salutem
Una salus victis, nullam sperare salutem latinezko esapidea da eta porrot handi bat jasan duenaren baldintza etsigarriekin lotuta erabiltzen da, etsipenetik ausardia lortzeko; hitzez hitz “Garaituentzako  salbazio bakarra dago, inongo salbaziorik espero ez izatea” esan nahi du.
Esaldia Virgilio k erabili zuen (Eneida II, 354) ; Eneas en hitzak dira bere kideak borrokara bultzatu nahi dituenean Troia ren alferrikako azken defentsa egitera.
Tammuz (hilabetea)
Tammuz (תמוז, ) hebrear egutegiaren hila da, hamargarrena egutegi zibilean eta laugarrena erlijiosoan. Aurretik Sivan eta ondoren Av ditu.
Mormanno
Mormanno Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Mormannok honako udalerri hauekin egiten du muga:
AutoCAD
Autodesk AutoCAD bi eta hiru dimentsioko irudiak lantzeko ordenagailuz lagunduriko diseinurako programa bat da. Gaur egun, Autodesk izeneko enpresa batek garatu eta merkaturatzen du. AutoCAD terminoa Autodesk konpainiak sortutakoa da 1982an. AutoCAD, ediziorako dituen ahalmen handiengatik, nazioartean ezagutzen den software bat da. Programa horrek eraikinen planoen irudi digitalak edo 3Dko irudien birsorkuntza ahalbidetzen du.
AutoCAD arkitektoek, ingeniariek eta diseinatzaile industrialek gehien erabiltzen duten programetakoa da. Izena xehatuz gero Auto aurrizkiak bere sortzailea den Autodesk enpresari egiten diola erreferentzia eta CAD formak, berriz, Computer Aided Design edo Computer Aided Drafting esan nahi duela aurkituko dugu.
Horky (Kutná Horako barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1271 urtean egin zen.
AutoCAD
Ezaugarriak
Bertsio bakoitzean errepikatzen diren ezaugarri apartak dituelako nabarmentzen da programa. Ordenagailuz lagunduriko beste diseinurako programa batzuk bezala, AutoCADek entitate geometrikoko (puntuak, marrak, arkuak, etab.) datu-base bat kudeatzen du. Datu-base horrekin pantaila grafiko baten bidez lan egin ahal izango da, irudi-editorea deiturikoa. Erabiltzailearekiko interakzioa komandoen, edizioaren edo irudien bidez egiten da programaren agindu-lerroa erabiliz. Programaren bertsio modernoek prozesua automatizatzen duten irudi-erabiltzailearen interfaze batetik aginduak sartzea ahalbidetzen dute.
Horky nad Jizerou
Horky nad Jizerou Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 570 biztanle ditu eta 4,15 kilometro koadroko azalera. Mladá Boleslaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1823 urtean egin zen.
Synodontis resupinatus
Synodontis resupinatus Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Noah Centineo
Karrera
2009. urtean bere aktore-karrera The Gold Retrievers pelikularen protagonista izaten hasi zan. Josh Peters papera interpretatzen. Ondoren, paper txikiagoak euki ebazan Disney Channel katean. Esaterako: Austin & Ally eta Shake It Up telesaietan. Gero, 2014. urtean, How to Build a Better Boy komedia erromantikoa protagonizatu eban Disney Channel katean Jaden Stark bezala. Urte berean, aukeratua izan zen Ben Eastman pilotua interpretatzeko Growing Up and Down telesaian Disney Channel katean ere. Baina proiektu hau ez zan aurrera atera. 2015. urtean, Jesus Foster papera interpretatzen hasi zan The Fosters serie dramatikoan. Telesai hau, Freeform katean transmititzen zan. Bere lehenengo agerpena telesaian, hirugarren denboraldian izan zan. 2015eko abuztuaren 17an.
Abeslari ospetsuen bideo musikaletan ere paperak eta film laburrak egin dauz. 2017an "Havana" bideo musikalean agertu zan, Camila Cabello-ren maitsaun-interes bezala. Bideo honegaz, Camilak, MTV video Music Award saria irabazi eban 2018an. Noah-k beste agerpen txiki bat euki eban ARTY-ren Save Me Tonight bideo musikalean. Bideo musikal honegaz, Netflix-ekin eta Calvin Klein arropa markarekin publizitate-iragarkiak egiten hasi zan.
Bitxikeriak
Gazte honen bitxikerietako bat hau da, "El chico preferido de Netflix" moduan ezagutzen zaio Netflix plataforman hainbat pelikuletan agertu dalako.
Aktoreak aitortu duen beste gauza bat da, txikitan izan zuen lehen maskota "printzesa" izeneko untxi bat izan zala. Baina honek ez zuela amaiera onik izan, gurasoek txakur bat adoptatu ebelako eta honek untxia jan eban.
Colostethus panamansis
Colostethus panamansis Colostethus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Noah Centineo
Bitxikeriak
Centineok ere esan dau bere denbora librean yoga eta alpinismoa egitea gustoko dauala.
Aktore gaztea Netflix-eko 'Mi primer beso' filmerako Noah protagonista bezala ere audizio proba egin eban. Baina, azkenean, paper hori Jacob Elordi-k lortu eban.
Ellwood City (Pennsylvania)
Ellwood City Pennsylvaniako borough bat da. Beaver konderrian kokatua dago. 2010ean 7,921 biztanle zituen, 6.02 kilometro koadrotan banatuta.
Cassini banaketa
Cassini banaketa Saturno planetaren kanpoaldekoa den A eraztuna eta B eraztunaren artean dagoen banaketa da. Giovanni Cassinik aurkitu zuen 1675ean. Banaketa hau Saturnoren erdigunetik 122.340 kilometrora dago eta 4.800 kilometroko zabalera du.
Itxura batean banaketa honetan materialik ez dagoela dirudien arren, berriki egineko azterketa batzuek material dentsitate txikiagoko gune bat baino ez dela adierazten dute. Cassini banaketan dagoen material urritasunaren arrazoia Mimas satelitearekin duen eragin grabitatorioa da. Cassini banaketa aipaturiko ilargiaren orbitarekin erresonantzia grabitatorioan dago, eta, beraz, materiala Mimasen igaroeren ondorioz kanporatua da.
Saturnoren eraztunek beste banaketa aipagarri batzuk ere baditu, Encke banaketa edo Keeler banaketa kasu, baina Cassini banaketa da biziena eta zaletu baten teleskopio baten bidez argi ikus daitekeen bakarra da.
Gorka Bereziartua
Gorka Bereziartua Mitxelena (Hernani, 1984), kazetari euskalduna da. Eremulauak webgunean eta Argian lan egin izan du. Batez ere kultur gaiak landu izan ditu, eta gai horiek bere blogean ere lantzen ditu, Boligrafo Gorrian. 2011 eta 2013 urteen artean, euskarazko lehen bideo-kanal jarraituetako batean parte hartu zuen, Beranduegi delakoan.
Rikardo Arregi Kazetari Gaztea Saria irabazi zuen 2009an, Argia aldizkarian argitaratu zituen lanengatik.
Koganei
Koganei (小金井市) Tokio prefeturako erdialdean dagoen hiria da. 2011ko erroldaren arabera 11'33 km²-tan 116.055 biztanle zeuden.
Geografia
Tama ibaiaren adarrak diren No eta Sen errekek zeharkatzen dute lurraldea eta hainbat parke ditu, Koganei iparraldean eta Nogawa eta Tama hilerria hegoaldean.
Historia
1889an sortu zen herria eta 1958an lortuzuen hiri estatusa.
Oceanodroma furcata
Oceanodroma furcata Oceanodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Hydrobatidae familian sailkatua dago.
Fundyko badia
Fundyko badia  (Bay of Fundy; Baie de Fundy), Kanadako Atlantikoko kostaldeko itsas adarra.
Maineko golkoaren iparraldean dago, kontinentearen eta Eskozia Berria penintsula handiaren artean.
270 km luze eta 80 km zabal da. Sakonera nahiko txikia du badiak, 50 m batez beste, baina oso irregularra da. Hondar-pilak, arrezifeak eta uhartetxoak ditu, bokalean, batez ere.
Duela 160 milioi urte, Ozeano Atlantikoa zabaldu zenean lurrazala hondoratu egin zelako sortu zen badia hau. Gero, glaziazioek eta higadurak itxuraldatu zuten. Marea handiak —21 metrorainokoak— dituelako da munduan ezaguna Fundy badia. Badiaren mutur batetik bestera iristeko olatuek behar duten denbora eta bi itsasgoren arteko denbora-tartea berdina da: 12,4 ordu. Bi fenomeno horiek marea-erresonantzian sartu, eta handitu egiten dute itsasgoren eta itsasbeheren arteko aldea. Denbora-tarte horretan, 115 mila milioi tona ur sartu edo ateratzen da badiatik.
Arrain-espezieak ere asko dira, hala nola bakailao arrunta, sardinzarra, platuxa, legatza, arraia eta marrazoa. Ur hotz hauetako krillak baleak eta beste zetazeo batzuk ere erakartzen ditu; ekainetik urrira, mazopa arruntak, zere arruntak nahiz txikiak eta xibarta baleak biltzen dira. Itsas txakurrak ere ohikoak dira.
800 ornogabe-espezie baino gehiago daude Fundy badian.
Administrazioari dagokionez, Kanadako Eskozia Berria eta Brunswick Berria probintziek kudeatzen dute Fundy badiaren itsasertza.
Elverson (Pennsylvania)
Elverson Pennsylvaniako borough bat da. Chester konderrian kokatua dago. 2010ean 1,225 biztanle zituen, 2.57 kilometro koadrotan banatuta.
Stenonita
Stenonita haluro motako minerala da.
Ezaugarriak
Stenonita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Hanover (Kansas)
Hanover Kansasko hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 682 biztanle zituen, 1.39 kilometro koadrotan banatuta.
Oñatiko Jaurerria
Oñatiko Jaurerria XII. mendetik XIX. mendera arte Oñati eta inguruko herrietan garatu zuten Erdi Aroko aginte sistema izan zen.
Historia
XV. mendean eta, jadanik Gaztelako koroaren zuzendaritzapean, jaurerria konderri bihurtu zen, lehendabiziko kondea Eneko Velez Gebarakoa izanik. 1481ko irailaren 18an Errege katolikoek Aragoiko Erresumako aurreratu eta aholkulariari eman zioten. "De iure" eman ere, "de facto" Oñatiko jaunek titulua aspalditik erabiltzen zutelako, Henrike IV.a Gaztelakoaren garaietan ohikoa zen bezala. 1640an Filipe IV.a Espainiakoak kondeak Espainiako handiki bihurtu zituen.
Jaurerri "burujabea"ren estatusak mendez mende iraun zuen XIX. mendeko liberalismoak herria jauntxoen eskuetatik askatu arte. Lehen saiakera batzuk izan zuten arren, 1845eko urriaren 9an behin betiko Gipuzkoarekin anexioko eskritura formalizatu zuten.
Oñatiko jaunen zerrenda
Hona hemen Gebaratarren zenbait jaunen izenak:
Jean-François Millet
Jean-François Millet (Gruchy, Gréville-Hague, 1814ko urriaren 4a – Barbizon, 1875eko urtarrilaren 20a) frantziar margolari errealista, grabatzaile eta marrazkilaria izan zen. Ororen gainetik, artea bere garaiko gizartearen egoerari egokitzeko ahaleginean nabarmendu zen, eta nekazarien bizimoduari buruzko margolanengatik da batez ere ezaguna.
Biografia
Jean-François Millet Gréville-Hague udalerriko (Manche departamendua) Gruchy herrixkan jaio zen, nekazari familia batean. Haurtzaroan artzain, eta geroago nekazalgoan jardun zuen. Herriko apaizari esker, latina ikasi zuen eta irakurzaletu zen. Besteak beste, Bibliaz gain, San Agustin, Virgilio, Shakespeare, Lord Byron, Goethe, Victor Hugo eta Chateaubrianden lanak irakurri zituen. 1833an Cherbourgera bidali zuten eta Paul Dumouchel margolariaren ikaslea izan zen. Ondoren, Théophile Langloisekin ikasi zuen. 1837an Parisen finkatu zen, Cherbourgeko udalak eta Mancheko Kontseilu Jeneralak emandako beka bati esker. Paul Delarocheren ikaslea izan zen han, eta Louvreko maisuen obrak ikertu ahal izan zituen egonaldi hartan.
Hasieran erretratuak eta gai mitologiko koadroak egin zituen. Baina 1847tik aurrera harremana izan zuen Honoré Daumier, Jules Dupré eta Constant Troyonekin, eta horrek gaietan aldaketa ekarri zion Milleti. Izan ere, landa giroko eta nekazarien bizimoduari buruzko gaiak erabili zituen aurrerantzean, batez ere. Horrela, 1848ko Erakusketa Ofizialean nekazarien bizimoduarekin loturiko lehen koadro ospetsua aurkeztu zuen, Galbahetzailea.
Urte hartan bertan Barbizonera aldatu zen, eta han bizi izan zen aurrerantzean, bidaia labur batzuk gorabehera. Ez zen, hala ere, Barbizongo eskola deritzon margolari taldeko kide izan, nahiz eta haiekin harremana izan zuen eta haiek bezala naturalismoa bilatzen zuen bere ideologiaren adierazpide gisa, hau da, hiriko bizitza ankerretik ihes egiteko joeraren adierazgarri.
1848ko iraultzatik sortu zen langilearen heroi irudi berriak, nekazari giroko bizitzaz zuen ulermen bereziarekin batera, XIX. mendeko errealismoa sendotzeko aukera eman zion Milleti. Joera horren erakusgarriak dira, besteak beste, Ereilea (1850, Bostongo Arte Ederren Museoa), Buruxka biltzaileak (1857, Orsay museoa, Paris), Angelusa (1858-59, Orsay museoa, Paris), etab.
1863tik aurrera, Théodore Rousseau bere adiskidearen eraginez batez ere, paisajea landu zuen bereziki (Grévilleko labarrak, 1871, Ohara Arte Museoa, Kurashiki), eta pastel margoak erabili zituen sarritan, inpresionismotik hurbileko emaitzekin. Zenbait obratan sentimentalismo bizia eta efektu koloristak adierazi zituen, eta horrek sinbolismoaren iragarle bihurtu zuen (Udaberria Barbizonen, 1873, Orsay museoa, Paris).
Nauplius
Nauplius krustazeoen larba sortu berria. Hiru luzakin pare izaten ditu toraxean, krustazeo heldu egitean antena eta murtxikatzeko baraila bihurtzen direnak. Nauplius larbak ez du segmenturik izaten. Krustazeo primitiboetan, bitarteko aldirik gabe bihurtzen dira naupliusak krustazeo heldu. Goi-mailako krustazeoek, berriz, larba-aldi bat edo gehiago izan dezakete krustazeo heldu izan arte.
Halls Crossing (Utah)
Halls Crossing Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Juan konderrian dago, Utah estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bramidae
Bramidae arrain pertziformeen familia bat da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. Familiako kiderik handiena den papardoak metro bateko luzera izan dezake.
Emma Stebbins
Emma Stebbins (New York, AEB, 1815eko irailaren 1a – ib., 1882ko urriaren 25a) eskultore estatubatuarra izan zen. Bere obra ezagunenetako bat 1873ko “The Angel of the Waters” (“Uretako aingerua”) da, “Bethesda iturria” ere deitua, Bethesda Terrace inguruan, New Yorkeko Central Parken.
Biografia
Stebbins New Yorken jaio zen, txikitatik artea ikastera bultzatu zuen familia dirudun batean. 1857an, Henry G. Stebbins nebak (New Yorkeko Burtsaren zuzendaria) laguntza ekonomikoa eman zion Erromara joateko, eta Harriet Hosmer eskultorearekin joan zen hara bizitzera. Etapa horretan, Stebbins John Gibson-en ikaslea izan zen, aditu neoklasizista ingelesa.
Erroman, Stebbins mugimendu bohemio eta feministan sartu zen. Han lesbiana deklaratu zuten argi eta garbi, eta New Yorken Erroman baino okerrago zegoen hori. Charlotte Cushman aktoreaz maitemindu zen, eta harekin harremanetan hasi zen hark Matilda Hays aktorearekin harremana hautsi ondoren. Orduan, Stebbins eta Cushman artista batzuekin hasi ziren denbora pasatzen, besteak beste, Edmonia Lewis eta Harriet Hosmer eskultoreekin.
Lanak
Stebbinsen lanik ezagunena "Uretako aingerua" (1873) da, "Bethesda iturria" izenez ere ezaguna, Central Parkeko Bethesda Terrace inguruan, New Yorken. Central Parken espezializatutako historialariaren arabera, Sara Cedar Miller Stebbinsek bere neba Henryren eragin handiari esker jaso zuen enkargua, garai hartan parkeko batzarreko lehendakaria baitzen. Henry harro zegoen arrebaren talentuaz, eta bere obra asko Central Parken instalatu nahi zituen. "Uretako aingerua" Croton akueduktuko uraren saneamendua ospatzeko sortu zen, 1842an osatua. Iturria XIX. mendeko eskultura amerikarraren lanik ikusgarrienetako bat da.