cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clarà i Villerac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Clarà i Villerac udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Josiah Willard Gibbs
Josiah Willard Gibbs (New Haven, Connecticut, AEB, 1839ko otsailaren 11–New Haven, Connecticut, AEB, 1903ko apirilaren 28a) fisikari bat izan zen, termodinamikaren adarraren oinarrien finkatzaileetako bat.
James Clerk Maxwell eta Ludwig Boltzmann zientzialariekin batera, mekanika estatistikoen kontzeptua sortu eta termodinamikaren legeak azaltzeko baliatu zituen. Honela, lege hauek partikula ugariren elkarrekintzaren ondoriozko propietate estatistikoak zirela finkatu zuen.
San Clodioko geltokia
San Clodio Galiziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Rouvres-sur-Aube
Rouvres-sur-Aube Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rouvres-sur-Aube udalerrian erroldatutako biztanleak 102 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 86 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 83 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 53 etxebizitza nagusietatik 48 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 59 ziren, horien artean 39 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 39 pertsona aktiboetatik 34 lanean zeuden (17 gizon eta 17 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rouvres-sur-Aube udalerrian 49 unitate fiskal zeuden, 92 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.697 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Rouvres-sur-Aube udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arrateta
Arrateta Ataungo auzoa da.
NGC 3746
NGC 3746 galaxia bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. Ralph Copelandek aurkitu zuen n.
Glyptemys
Gylptemys Emydidae familiako narrasti genero bat da. Kanada eta Ameriketako Estatu Batuetan bizi dira.
1 Formulako zirkuituak
Honakoa 1950-2017 artean 1 Formulako lasterketak izan dituzten zirkuituen zerrenda da.
Judaismo
Judaismoa erlijio abrahamdar eta monoteista bat da, juduen zibilizazioak eta tradizio erlijioso, kultural eta legalak osatzen dutena. Jatorria erlijio antolatu gisa Ekialde Hurbilean dauka, Brontze Aroan. Hainbat adituren arabera judaismo modernoa jahvismotik garatu zen, K.a. 500 urte inguruan, antzinako Israel eta Judeako Erresumetako erlijioa zenetik, eta horregatik bizirik dauden erlijio monoteistetatik zaharrena dela iritzi ohi da. Judaismoaren doktrina, profezia eta historian oinarritzen dira beste erlijio abrahamdar guztiak, adibidez kristautasuna eta islama. Judu fededunentzat, Jainkoak israeldarrekin ezarri zuen itunaren adierazpena da judaismoa.
Tora (תורה‎, «legea» edo «irakaskuntza» ) judaismoaren liburu fundatzailea da, eta Tanakh deritzonaren zati bat osatzen du. Adituek Hebrear Biblia izena erabili ohi dute Tanakha izendatzeko. Idatzizko Toraz gain, ahozko tradizioa ere garrantzitsutzat jotzen dute juduek, esaterako, midrax (Tanakhari egindako iruzkinak) eta Talmuda. Hebreerazko Tora izenak hainbat esanahi izan ditzake eta Tanakh osoa izendatzeko erabil daiteke, nahiz eta berez Moisesen bost liburuak, hau da, Tanakharen lehen zatia, izendatzen duen. Horregatik, batzuetan ahozko tradizioari «Ahozko Tora» esaten zaio.
Judaismoaren baitan erlijio-mugimendu ugari daude, horietako gehienak judaismo errabinikotik datozelarik. Judaismo errabinikoaren arabera, Jainkoak legeak eta aginduak Sinai mendian eman zizkion Moisesi, Idatzizko Tora eta Ahozko Tora gisa. Historikoki, hainbat taldek zalantzan jarri dute baieztapen hau, esaterako saduzearrek eta judaismo helenistikoak Bigarren Tenpluaren (edo Herodesen Tenpluaren) garaian; judu karaitek; eta gaur egungo mugimendu ez-ortodoxo batzuek. Horrez gain, judaismo modernoaren adar batzuk, adibidez judaismo humanistikoa, laikoak edo ez teistak dira. Gaur egungo judaismoaren mugimendu handienak judaismo ortodoxoa (haredi eta judaismo ortodoxo modernoa), judaismo kontserbadorea eta judaismo erreformista dira. Hauen arteko desberdintasun iturri nagusiak halakha (lege judua), tradizio errabinikoaren autoritatea eta Israelgo Estatuari ematen dioten garrantzia dira. Judaismo ortodoxoak berresten du Tora eta halakha jainkotiarrak, betierekoak eta aldaezinak direla jatorriz eta erabat jarraitu behar direla. Judaismo kontserbadore eta erreformistak ikuspuntu liberalago bat bultzatzen dute, nahiz eta judaismo kontserbadoreak oro har ikuspuntu tradizionalagoa daukan. Orokorrean, erreformisten iritzia da halakha jarraibide bat besterik ez dela eta ez debekuen eta betebeharren sorta bat.
2021ean, munduan 15,2 milioi judu zeudela kalkulatzen da, hau da, munduko biztanleriaren % 0,19. Horietatik gehienak Israelen eta Estatu Batuetan bizi dira.
Etimologia
Shaye J. D. Cohen-ek zera idatzi zuen The Beginnings of Jewishness liburuan:"Tentatuta gaude, jakina, [Ioudaïsmós] «judaismo» moduan itzultzeko, baina itzulpen hau hertsiegia da, zeren eta terminoaren lehen jazoeran, Ioudaïsmós oraindik ez zen erlijioaren izendapenera mugatu. Aitzitik, «judearrak judear (edo juduak judu) egiten dituzten ezaugarri guzti horien osotasuna» esan nahi du. Ezaugarri hauen artean, noski, gaur «erlijiozko» izendatuko genituen praktika eta sinesmenak daude, baina praktika eta sinesmen hauek ez dute terminoaren eduki osoa kontuan hartzen. Beraz, Ioudaïsmós ez litzateke «judaismo» moduan itzuli behar, baizik eta judeartasun moduan."
Historia
Tradizio errabinikoaren arabera, Ahozko Tora deitutakoaren xehetasunak eta interpretazioa Jainkoak Moisesi esan zizkion Sinai mendian, eta idatzi gabeko tradizio gisa transmititu ziren. Dena dela, juduen jazarpena areagotu egin zenez eta ahozko lege hauek ahazteko arriskua zegoenez, Juda ha-Nasi errabinoak Mixna deritzon idazkian idatzi zituen, K.o. 200. urte inguruan. Errabinoek Mixnari egindako iruzkinen multzoari Gemara deitzen zaio, eta Mixna eta Gemara biltzen dituen idazkiari Talmud. Bi Talmud idatzi ziren, bata Babilonian (nahiz eta garai hartan Asoristan edo Irak izenaz ezagutzen zen judaismotik kanpo) eta bestea Palestinan.
Erlijio-testuak
Hauek dira judaismoaren testu nagusiak:
Lege-literatura
Tradizioaren eta halakharen oinarria Tora da. Tradizio errabinikoaren arabera, Toran 613 agindu daude. Hauetako batzuk gizonezkoei edo emakumezkoei bakarrik zuzenduta daude, beste batzuk antzinako apaiz-taldeei (Kohanim eta Leviim) bakarrik, eta beste batzuk Israelgo Lurraldeko nekazariei. Agindu horietako asko Jerusalemen Tenplua zegoenean bakarrik bete zitezkeen eta, ondorioz, gaur egun 369 soilik aplika daitezke.
Mendeetan zehar, Tora ahozko tradizioarekin batera transmititzen zen testu gisa erabiltzen zen soilik. Ahozko irakaspenak ahaztu egingo zirelakoan, Juda ha-Nasi errabinoa askotariko iritziak idazten hasi zen lege multzo batean, ondoren Mixna izenaz ezagutuko zena.
Mixna 63 tratatuz dago osatua, halakha kodetzen dutenak eta Talmudaren oinarria direnak. Abraham ben Daviden iritziz, Mixna Juda ha-Nasi errabinoak bildu zuen Jerusalemen suntsiketaren ondoren, 189. urtean (anno mundi 3949).
Hyphessobrycon cyanotaenia
Hyphessobrycon cyanotaenia Hyphessobrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Judaismo
Lege-literatura
Tora idatzian hainbat hitz zehaztugabeak dira eta hainbat prozedura azalpenik edo argibiderik gabe aipatzen dira. Honelako fenomenoak, batzuetan, Tora idatzia ahozkoarekin batera transmititua izan denaren ikuspuntua balioztatzeko erabili izan dira, irakurleak beste iturri batzuk, hau da, ahozko iturriak, ezagutzen dituenaren suposizioa argituz.
Hermeneutika errabinikoa
Batez ere judu ortodoxoek, baina beste batzuek ere, ez dute sinesten emandako Tora idatzitako edukiez bakarrik osatuta dagoenik, baina baita haren interpretazioez ere. Toraren ikasketa (zentzu zabalenean ulertuta, poesia, narratiba eta legea eta baita Hebrear Biblia eta Talmuda ere biltzen dituena) garrantzi handia duen ekintza sakratua da judaismoan. Mixna eta Talmudeko jakintsuentzat eta beren gaur eguneko ondorengoentzat, Tora ikastea ez da Jainkoaren errebelazioaren edukia ikasteko era soilik, baizik eta helburua bera. Talmudaren arabera:"Gauza hauengatik pertsonak dibidenduak gozatzen ditu mundu honetan, eta etorriko den munduan geratzen da garrantzitsuena; hauek dira: gurasoak ohoratzea, adeitasunezko ekintzak maitatzea, eta bakeak egitea pertsona baten eta beste baten artean. Baina Tora ikastea guzti horien parekoa da. (Talmud Shabbat 127a)."Judaismoan, Tora ikastea Jainkoa sentitzeko modua izan daiteke, batzuen arabera. Amoraim eta Tanaim jakintsuen ekarpenari buruz hausnartuz, Jacob Neusner katedradunak zera esan zuen:"Errabinoaren ikerketa logiko eta arrazionala ez datza neurriz gaineko argudio ahulak erabiltze hutsean. Huskerietan Jainkoaren borondatearen oinarrizko printzipioak aurkitzeko eta ohikeriazko munduan ekintza espezifiko eta konkretuenak bideratu eta donesteko ahalegin seriosa eta funtsezkoa da. Hona hemen judaismo talmudikoaren misterioa: adimena ez dela fedegabetasunaren instrumentua, baizik eta santutzearen instrumentua denaren konbikzio arrotz eta lausoa."Tora Idatziaren eta Ahozko Toraren ikasketa, batak bestea kontuan izanik, beraz, Jainkoaren izena nola ikasi ikastea da. Toraren ikasketan, jakintsuek hainbat printzipio logiko eta hermeneutiko formulatu eta jarraitu zituzten. David Stern-en arabera, hermeneutika errabiniko guztiak bi axioma basikotan oinarritzen dira:"Lehendabizi, Eskrituraren oro-esanguran sinesmena, bere hitz, letra, eta baita (txosten famatu baten arabera) eskriben errubriken adierazkortasunean ere; bigarren, Eskrituraren batasun esentziala, borondate jainkotiarraren adierazpena dena."Bi printzipio hauek interpretazio aniztasun handia ahalbidetzen dute. Talmudaren arabera:"Bertset bakoitzak hainbat esanahi ditu, baina ez daude bi bertset esanahi berarekin. R. Ismaelen eskolan zera erakutsi zen: «Nire hitza sua bezala da, harkaitza txikitzen duen mailua bezala. Hala diot nik, Jaunak» (Jeremias 23:29). Mailuak harkaitza kolpatzean txinparta asko sortzen dituen moduan, bertset batek esanahi asko izan ditzake (Talmud Sanhedrin 34a)."Judu praktikanteek, beraz, Tora dinamikotzat jotzen dute, bere barnean interpretazio ugari dituelako.
Hillel-ek zazpi printzipio hermeneutiko ezagutarazi zituen, legeen interpretazioan maiz erabiltzen zirenak (Sifra hasierako baraitan dioenez, Sifra Lebitarren liburuaren midrax halakhikoa izanik); Rabbi Ismaelek, berriz, hamahiru (Hillelek esandakoaren hedapena da hau). Eliezer ben Jose ha-Gelilik 32 zerrendatu zituen, nagusiki Toraren elementu narratiboen exegesirako erabiliak. Talmudean eta Midraxean sakabanatutako arau hermeneutiko guztiak Malbim-ek jaso zituen Ayyelet haXahar-en, berak Sifrari egindako iruzkinen sarreran. Hala ere, Rabbi Ismaelen 13 printzipioak dira, agian, gehien ezagutzen direnak; logikari, hermeneutikari eta jurisprudentziari egindako ekarpen garrantzitsua osatzen dute, judaismoan izandako lehenetako bat. Juda Hadassik Ismaelen printzipioak judaismo karaitara txertatu zituen XII. mendean. Gaur egun, Ismaelen 13 printzipioak juduen otoitz-liburuetan agertzen dira eta judu praktikanteek egunero irakurtzen dituzte.
Sinesmena
Antzinako Ekialde Hurbileko beste jainko batzuek ez bezala, hebrear Jainkoa unitario eta bakarti gisa deskribatzen da. Ondorioz, hebrear Jainkoak harreman nagusiak ez ditu beste jainko batzuekin, munduarekin baizik eta, zehatz-mehatz, hark sortutako pertsonekin. Judaismoa, hortaz, monoteismo etikoarekin hasten da, hau da, Jainkoa bat denaren eta gizateriaren ekintzekin arduratzen den sinesmenarekin. Hebrear Bibliaren arabera, Jainkoak Abrahami hitzeman zion bere ondorengoak nazio aparta bihurtuko zituela. Hainbat belaunaldiren ondoren, Israelgo nazioari agindu zion Jainko bakar bat maitatu eta gurtzeko; hau da, nazio juduak Jainkoari hark munduarekiko duen ardura itzuli behar diola. Halaber, juduei agindu zien elkar maita zezaten, Jainkoak pertsonekiko duen maitasuna imitatuz. Agindu edo agindu hauek agindu eta lege corpus zabal bateko bi adibide baino ez dira, horiek guztiek judaismoaren substantzia den ituna osatzen dutelarik.
Jainkoa
Judaismoan Jainkoa hainbat modutan ulertu izan da. Judaismoaren arabera Jahvehk israeldarrak Egiptoko esklabotzatik aske utzi zituen, eta Sinai mendian Moisesen legea eman zien, Toran deskribatzen den bezala. Juduek tradizionalki Jainkoaren kontzepzio monoteista batean sinesten dute (Jainkoa bakarra da), transzendentea (unibertso materialetik erabat independentea eta baztertua) ez ezik, immanentea (unibertso materialean nahasia) ere badena.
Jainkoa bakar eta perfektutzat hartzen da, akats eta gabezia guztietatik libre eta, gainera, bere ezaugarri guztietan ahalguztidun, nonahiko, orojakile eta erabat infinitutzat hartzen da, bikoterik edo berdinkiderik ez duena, existentzian den guztiaren sortzaile bakarra delarik. Judaismoan, Jainkoa ez da inoiz ezein iruditan erretratatzen. Torak debekatu egin zuen beste kideren bat egoztea bere subiranotasun berezia partekatzeko, absolututzat hartzen baita, zatiezina eta berdingabea, ezeren antzekoa ez dena eta haren pareko ezer ez duena. Tanakhean gehien erabiltzen diren Jainkoaren izenak YHWH (יהוה) eta Elohim dira.
Batzuek argudiatu dute judaismoa kredorik gabeko erlijioa dela eta ez dela beharrezkoa Jainkoarengan sinestea. Beste batzuentzat, halakha jarraitzea garrantzitsuagoa da per se Jainkoarengan sinestea baino. Gaur egungo garaian, mugimendu judu liberal batzuek ez dute onartzen historian aktibo egon den jainko pertsonifikatu baten existentzia.
Monoteismo etikoa
Monoteismo etikoa judaismoaren barruan sortu zen. Monoteismo esklusiboaren forma bat da, non Jainkoa jainko bakarra dela uste den, baita moraltasun-arauen iturria ere, gizadia printzipio etikoen bidez gidatzen duena.
Monoteismo etikoa funtsezkoa da judaismoko testu sakratu eta normatibo guztietan. Haatik, monoteismoa ez da beti praktikatua izan. Hebrear Bibliak antzinako Israelen beste jainkoei egiten zitzaien gurtza hedatuaren berri ematen du eta kondenatu egiten du. Greziar-erromatar garaian, monoteismoaren interpretazio ugari zeuden judaismoaren baitan, kristautasunari hasiera eman ziotenak barne.
Ituna
Tanakharen arabera, zatien ituna edo aldeen arteko ituna (ברית בין הבתרים) gertakari garrantzitsua da juduen historian. Gertaera hartan, Jainkoa Abrahami agertu zitzaion eta harekin ituna egin zuen. Itun hartan, Jainkoak Abrahami iragarri zion bere ondorengoek Israelgo Lurraldea oinordetzan hartuko zutela. Brit mila (erdainkuntzaren ituna) delakoaren oinarria da.
Herri hautatua
Juduak herri hautatua izatearen kontzeptua (הָעָם הַנִבְחַר) juduak herri hautatua direla sinestea da, hau da, Jainkoarekin ituna egiteko aukeratuak. Israeldarrak Jainkoak aukeratuak izatearen ideia Deuteronomioaren Liburuan aurkitzen da.
Judaismo kontserbadoreak honela ikusten du hautatuak izatearen kontzeptua: «Torak eta profetek argi eta garbi esan zuten horrek ez dakarrela sortzetiko nagusitasun judurik. [...] Torak esaten digu "apaizen erresuma eta nazio sakratua" izan behar dugula, estatus hori onartu nahi izatetik sortutako betebehar eta eginkizunekin. Pribilegio berezirako askatasuna izatetik urrun, erantzukizun gehigarriak dakartza, ez bakarrik Jainkoarekiko, baita gure hurkoekiko ere. [...] Gizarte justu eta errukiorra eraikitzera behartzen gaitu [...]».
Judaismo erreformistaren ikuspuntua hauxe da: «Gure eginkizun historikotzat jotzen dugu Jainkoaren erresuma, anaitasun unibertsala, Justizia, egia eta bakea lurrean ezartzeko gizaki guztiekin lankidetzan aritzea. Hau da gure helburu mesianikoa».
1980ko hamarkadaren erdialdean, mugimendu berreraikitzaileak bere Plataforma Berreraikitzailea argitaratu zuen. Hautatuak izatearen ideia «moralki jasanezina» dela dio, sinesmen horiek dituenak «komunitate hautatuaren nagusitasuna eta besteen arbuioa dakarrelako».
Aginduak
Tradizio juduaren arabera, Torak 613 agindu ditu (תרי״ג מצוות). Aginduen artean «agindu positiboak» daude, egin beharreko ekintzak, eta «agindu negatiboak», egin ez beharreko ekintzak.
EEE
EEE izan daiteke:
Judaismo
Aginduak
613 zenbakia Talmudean aipatzen den arren, bere benetako garrantzia Erdi Aroko amaierako literatura errabinikoan handitu zen, non aginduak zerrendatu edo moldatu zituzten lan ugari sortu ziren. Aipagarriena Maimonidesen zerrenda da.
Inork ezin ditu horiek guztiak burutu. Asko jada zutik ez dagoen Jerusalemgo tenpluan bakarrik bete daitezke. Kalkulu baten arabera, gaur egun 77 agindu positibo eta 194 negatibo bete daitezke, eta horietatik 26 Israelgo Lurraldean bakarrik aplikatzen dira. Gainera, agindu batzuk juduen kategoria jakin batzuei bakarrik aplikatzen zaizkie: batzuk kohen-ek bakarrik betetzen dituzte, eta beste batzuk gizonek edo emakumeek bakarrik.
Hamar Aginduak
Tanakharen arabera, Jainkoak Moisesi ezagutarazi zizkion Hamar Aginduak, Israelgo herriak Egiptotik ihes egin ondoren.
Hamar Aginduak lege juduaren oinarria dira. Jainkoaren araberako ona eta txarra denaren irizpide unibertsal eta betierekoak adierazten dira bertan. Torako gainerako 613 aginduek, ordea, hainbat betebehar eta zeremonia barne hartzen dituzte, adibidez kaxrut lege dietetikoak eta Tenplu Sakratuan apaizek egin beharreko erritualak. Juduen tradizioak Hamar Aginduak gainerako aginduen oinarri teologikotzat jotzen ditu. Beste batzuek, Saadia Gaon errabinoak kasu, Hamar Aginduekin duten loturaren arabera sailkatu dituzte gainerako aginduak.
Hauek dira aginduak:
Santutasuna
Santutasuna, sarri hebreerazko hitzaz adierazia, keduxa (קְדֻשָּׁה), judaismoan maiz erabiltzen da hainbat gauza deskribatzeko: Jainkoa; estatus sakratua duten munduko lekuak eta gauzak, hala nola Tora eta juduen errituetarako objektuak, esaterako menora, tzitzit, tefillin edo mikve; urteko egun bereziak; eta maila izpiritual handia dutela uste diren pertsonak (tzadik edo gadol).
Mistizismoa
Nahiz eta badagoen tradizio esoterikoa judaismoan, Max Kadushin aditu errabinikoak judaismo normatiboa «mistizismo normal» gisa bereizi zuen, Jainkoaren eguneroko esperientzia pertsonalak dakartzalako, judu guztientzat amankomunak direnak. Hau halakha edo lege juduaren praktikaren bidez burutzen da, eta baita birkat ha-mitzvot (agindu positibo bat egiten denean esaten den bedeinkazio motza) ahoz esatearen bidez ere."Bizi ditugun eguneroko gauza eta gertaera arrunt eta ohikoak Jainkoa sentitzeko aukerak dira. Eguneroko elikagaiak izatea eta eguna bera Jainkoaren maitasun-adeitasunaren seinaletzat jotzen dira, berakhot edo bedeinkazioak eskatzen dituena. Keduxa, santutasuna, Jainkoaren imitazioa baino ez dena, eguneroko jokabidearekin arduratzen da, adeitsua eta errukitsua izatearekin, eta norbera idolatriatik, adulteriotik eta odola isurtzearen profanaziotik urrun egotearekin. Birkat ha-mitzvot esatean erritu errabiniko bat sakratua denaren kontzientzia sorrarazten da, baina erritu hauetan erabiltzen diren objektu gehienak ez dira sakratuak, izaera orokorrekoak baizik [...]. Eta gauza eta gertaera arruntak ez dira Jainkoaren esperientzia ekartzen duten bakarrak. Norbaiti gertatzen zaion edozerk sorrarazten du esperientzia hori, izan gaiztoa zein ona, berakha gauza gaiztoak gertatzean ere esaten baita. Horregatik, nahiz eta Jainkoaren esperientzia beste ezeren modukoa ez izan, Hura sentitzeko aukerak, Harekiko kontzientzia izatea, askotarikoak dira, berakha eskatzen dutenak bakarrik kontuan hartzen baditugu ere."
Fede-artikuluak
Maimonidesen garaian, Hasdai Crescasek eta Josef Albok bere printzipioen zerrenda kritikatu zuten. Albo eta Abraham ben Davidek argudiatu zuten Maimonidesen printzipioek federako funtsezkoak ez diren gai gehiegi zituztela, nahiz eta egia diren.
Josefo antzinako historialariak praktikei eta ohiturei eman zien garrantzi handia, eta ez hainbeste sinesmen erlijiosoei. Ondorioz, apostasia halakha ez jarraitzearekin lotu zuen, eta mantendu zuen judaismora bihurtzeko baldintzak zirela erdainkuntza eta ohitura tradizionalei atxikitzea. Maimonidesen printzipioak neurri handi batean ez ziren aintzat hartu hurrengo mendeetan. Beranduago, printzipio hauen berrespen poetikoak (Ani ma'amin eta Jigdal) judu askoren liturgian gehitu ziren eta, ondorioz, onarpen ia unibertsalera iritsi dira.
Garai modernoan, judaismoak ez dauka dogma erlijioso zehatza aginduko lukeen autoritate nagusirik. Honengatik, oinarrizko sinesmenen aldaketa ezberdin asko daude judaismoaren helmenaren barruan. Hala ere, judaismoaren mugimendu guztiak daude, hein handiago edo txikiago batean, Hebrear Biblian eta Talmud eta Midrax bezalako iruzkinetan oinarrituta. Judaismoak, halaber, Jainkoaren eta Abraham Patriarkaren arteko itun biblikoa modu orokorrean onartzen du, baita Moisesi, judaismoaren profeta nagusiari, jakinarazitako itunaren alde gehigarriak ere. Judaismo errabinikoaren funtsezko testu bat den Mixnan, itun honen jatorri jainkotiarraren onarpena judaismoaren ezinbesteko alderditzat jotzen da, eta ituna ukatzen dutenek galdu egingo dute hurrengo munduko beren zatia.
Aro modernoan judaismoaren oinarrizko printzipioak finkatzea zailagoa da oraindik, mugimendu judu garaikideen aniztasuna dela eta. Esate baterako, Joseph Soloveitchikek, mugimendu ortodoxo modernoarekin lotuta dagoenak, modernitateari emandako erantzuna da judaismoa identifikatzea halakha betetzearekin, azken xedea mundura santututasuna ekartzea delarik. Mordecai Kaplanek, judaismo berreraikitzailearen sortzaileak, erlijioaren ideia alde batera lagatzen du eta judaismoa zibilizazioarekin identifikatzen du; oinarrizko printzipioen itzulpen laikoaren bitartez, judaismoaren ahalik eta mugimendu gehien barne hartzen saiatzen da. Beste alde batetik, Solomon Schechterren judaismo kontserbadorea berdin-berdina da Toraren interpretazioaren moduan ulertzen den tradizioarekin, izatez Legeari etengabe egindako eguneraketa eta moldaeren historia dena. Azkenik, David Philipsonek judaismo erreformista deskribatzerakoan, ohiturazko ikuspuntu errabiniko zorrotzen aurka egiten du.
Etika
Etika juduak tradizio halakhikoak, bertute judu nagusiak edo beste printzipio moral batzuk izan ditzake gidari, Mendebaldeko tradizio filosofikoa barne. Juduen praktika etikoa, orokorrean, justizia, abegi ona, maitasun-onginahia (hesed), errukia, eta norbere buruarenganako errespetua bezalako balioek markatzen dute. Juduen praktika etiko zehatzek karitatearen antzeko praktikak (tzedaka, «justutasuna») eta hizkera negatiboari uko egitea (laxon hara) barne hartzen dituzte.
Otoitza
Tradizionalki, juduek hiru aldiz errezitatzen dituzte otoitzak egunero:
Sabbatean eta jaiegunetan laugarren otoitz bat, musaf, gehitzen zaie.
Erlijio-ekitaldi bakoitzaren erdialdean amida edo xemone esrei dago. Erlijio-ekitaldi askoren beste funtsezko otoitz bat fedearen adierazpena da, xema deitua. Xema Toraren bertso baten errezitazioa da (Deuteronomioa 6:4): Xema Israel Adonai Eloheinu Adonai Ehad (euskaraz: entzun, Israel, Jauna da gure Jainkoa, Jauna bakarra da).
Erlijio-ekitaldi tradizional judu bateko otoitz gehienak pertsona bakar batek errezitatu ditzake, nahiz eta otoitz komunala nahiago izan ohi den. Otoitz komunalak hamar judu helduen quoruma eskatzen du, minyan izenekoa.
Otoitz-zerbitzuez gain, judu tradizionalek otoitzak eta bedeinkazioak errezitatzen dituzte egunean zehar hainbat ekintza egiten dituztenean. Bedeinkazioak goizean esnatzean errezitatzen dira, jan edo edan aurretik, otordu bat jan ondoren, eta abar.
Janzkera
Tzitzit uhalak edo borlak dira, tallit-aren lau ertzetan ipintzen direnak. Tallit-a gizon juduek eta emakume judu batzuek otoitz egitean erabiltzen duten xala da.
Tefillin larruzko bi kutxa karratu dira, Tanakheko bertsoak dituztenak, bata kopetan erantsia eta bestea ezkerreko besoaren inguruan lotua, larruzko uhalez. Gizon judu erlijiosoek eta emakume judu batzuek erabiltzen dituzte.
Jaiegunak
Jaiegunak hebrear egutegiaren arabera ospatzen dira. Eguzki-ilargi egutegi honek hamabi hilabete ditu, zerrenda honetan egutegi zibilaren arabera ordenatuta:
SabbatSabbata, judaismoan, astearen zazpigarren eguna da. Hebrear egutegian egunak iluntzean hasten direnez, sabbata egutegi zibileko ostiral gauean hasten da.
Ahab
Ahab honakoa izan daiteke:
Judaismo
Jaiegunak
Sabbata betetzeak lan egiteari uko egitea dakar, askotan zorroztasun handiz, eta eguna ohoratzeko jarduera atsedentsuetan aritzea. Bizitzaren alderdi espiritualen inguruan hausnartzeko eta familiarekin egoteko aukera eskaintzen du.
Judith Colell
Judith Colell (Bartzelona, Katalunia, 1968ko uztailaren 14a) kataluniar zinema zuzendaria, gidoilaria, gidoi-irakaslea eta ekoizlea da. Emakume zinemagileen eta ikus-entzunezko baliabideen elkartearen sortzaileetako bat da (CIMA) (2006). 2016ko uztailaz geroztik, Espainiako Arte eta Zinematografikoen Akademiaren presidenteordea da, eta Enrique González Macho 2011tik 2015era arte izan zuen kargua hartu zuen. 2021eko ekainaz geroztik Kataluniako Zinemaren Akademiako presidentea da.
Judaismo
Jaiegunak
Erromesaldiaren hiru jaiak Erromesaldiaren hiru jaiak (שלוש רגלים) hauek dira:
Begirunearen egunak
Judith Colell
Lan ibilbidea
1992an Clara Foc film laburrarekin egin zuen debuta. 1996an, Escrito en la piel film laburra Goya sarirako izendatu zuten.
Judaismo
Jaiegunak
Begirunearen egunak (יָמִים נוֹרָאִים) jaiegun garrantzitsuenetakoak dira:
Judith Colell
Lan ibilbidea
1997an El dominio de los sentidos/Zentzumenak menderatzea lana egin zuen lau errealizadorerekin batera (Teresa de Pelegrí, María Ripoll, Nuria Olivé-Belles eta Isable Gardela). Ikusmena (zentzumenen pertzepzio gisa) izan zen lan horren inspirazioa.
Judaismo
Jaiegunak
Purim
Judith Colell
Lan ibilbidea
2001ean, Nosotras lana zuzendu zuen, Isabel Clara-Simó-ren kontakizun-liburu batetik abiatuta, Kataluniako film onenaren Butaca Saria irabazi zuen 2001ean, eta jarraian 53 días de invierno egin zuen.
Judaismo
Jaiegunak
Purim (פּוּרִים) adar hilabetean ospatzen da. Juduak Akemenestar Inperiotik askatuak izan zirela ospatzeko egiten da festa hau, Esterren Liburuan kontatzen den bezala. Jaiegun honetan janari eta edariak oparitzen dizkiete elkarri, behartsuei laguntza ematen zaie, ospakizun-bazkari bat jaten da, Esterren Liburua irakurtzen da eta mozorrotu egiten dira. Hanuka
Hanuka (חֲנֻכָּה) kislev-aren 25ean hasten den zortzi eguneko ospakizuna da. Makabearren matxinadaren hasierako Jerusalemen berreskurapena eta Bigarren Tenpluaren birsagarapena ospatzen dira.
Judith Colell
Lan ibilbidea
2006an, Emakume zinemagileen eta ikus-entzunezko baliabideen elkartea (CIMA) sortu zuen, beste zinemagile batzuekin batera, hala nola Icíar Bollaín, Chus Gutiérrez, Inés París eta Isabel Coixet.
Judaismo
Jaiegunak
Jai honetan bederatzi adarreko argimutil baten kandelak pizten dira zortzi egunetan zehar. Adar bat besteen gainetik edo azpitik jarri ohi da, eta gau bakoitzean beste kandela bat pizteko erabiltzen da. Kandelak ez dira itzaltzen, beraz, jaiaren azken gauean kandela guztiak piztuta daude.
Horrez gain, Hanukako kantak abesten dira, dreidelarekin jolasten da eta frijitutako elikagaiak jan ohi dira, esaterako latkeak (patataz egindako opilak) eta sufganiot (marmeladaz betetako donutak).
Judith Colell
Lan ibilbidea
2014. urtean Nora Navas protagonista izan zuen El último baile de Camen Amaya telefilma zuzendu zuen.
Judaismo
Jaiegunak
Tu bixvat
Judith Colell
Lan ibilbidea
Gidoi-irakaslea da komunikazio-sailean Pompeu Fabra Unibertsitatean, Ramon Llull Unibertsitatean, Gironako Unibertsitatean eta Taller de Guionistas eskolan.
Judaismo
Jaiegunak
Xevateko 15a (ט"ו בשבט) jai txiki bat da hebrear egutegian. Frutak eta fruitu lehorrak jan ohi dira. Israelgo eta diasporako erakunde ekologikoek jaiegun honetan ingurumenarekiko sentsibilizazio programak egiten dituzte, ingurugiroarekin lotutako ekintza eta aktibismoa azpimarratuz.
Judith Colell
Lan ibilbidea
2011tik 2015era, Espainiako Arte eta Zinematografia Akademiaren presidenteordea izan zen, Enrique González Macho ekoizlea buru zuen taldean. 2016ko uztailean, berriro hartu zuen kargua bitarteko gisa, Antonio Resines presidenteak eta Edmon Roch presidenteordeak dimititu ondoren.
Judaismo
Jaiegunak
Barau egunak
Judith Colell
Lan ibilbidea
2021eko ekainean Kataluniako Zinemaren Akademiako presidente hautatu zuten.
Kurchatovita
Kurchatovita borato motako minerala da.
Judith Colell
Sariak eta goraipamenak
Donostiako Nazioarteko Zinemaldia
Kurchatovita
Ezaugarriak
Kurchatovita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Judaismo
Jaiegunak
Sigd
Kreditu (argipena)
Kreditu terminoak adiera zenbait ditu:
Judaismo
Sinagoga
Sinagoga deitzen zaie juduen gurtza eta otoitz egiteko eraikinei. Hauek dira sinagogen ezaugarri batzuk:
Apaizgoa
Apaizgoak judaismoan zuen garrantzia nabarmen murriztu zen Bigarren Tenplua 70. urtean suntsitu zenetik. Apaizgoa oinordetutako kargua da, eta apaizek eginbehar zeremoniatsurik ez duten arren, oraindik ere ohoratuak dira komunitate judu askotan.
Otoitza
Sinagoga bateko otoitza zuzentzen dutenak hauek izan ohi dira:
Batzuetan, kongregazio bateko kideak, errabinoaren eta hazanaren papera ondo betetzeko gai izanez gero, txandakatu egiten dira.
Judaismo errabinikoa
Judaismo errabinikoa izan da judaismoaren adar nagusia VI. mendean Talmuda kodifikatu zenetik. Korronte honen arabera, Jainkoak israeldarrei Idatzizko zein Ahozko Tora eman zien, eta ondorioz Idatzizko Tora ezin daiteke modu egokian interpretatu Ahozko Tora eta honi egindako iruzkin eta legerik gabe.
Askenaziak
Judu askenaziak Erdi Aroan zehar Rhin ibaiaren inguruan finkatutako juduak eta horien ondorengoak dira. Beren ohizko hizkuntza yiddisha da, hebreeraren eta eslaviar hizkuntzen eragina duen hizkuntza germaniar bat. Jazarpenaren eraginez, askenazi gehienek Ekialdeko Europara ihes egin zuten eta bertan finkatu ziren, gaur egun Bielorrusia, Estonia, Letonia, Lituania, Moldavia, Polonia, Errusia, Eslovakia eta Ukrainak osatzen duten lurraldeetan.
XVIII. mende amaierako haskala edo Ilustrazio juduaren ondorioz, askenaziak erlijio-mugimendu ezberdinetan banandu ziren.
Sefardiak
Sefardiak XV. mendean Iberiar Penintsulan bizi ziren juduak, bertatik kanporatuak eta beren ondorengoak dira. Hala ere, zentzu zabalagoan, sefardiak liturgia jakin bat jarraitzen duten juduak dira, nahiz eta beren arbasoak Iberiar Penintsulan inoiz ez bizi. Hau gertatzen da ihes egindakoak tokiko komunitateekin nahastu zirelako, ondorioz sefardien ohiturek nagusitasuna hartuz. Kanporatuak izan ziren juduak Otomandar Inperioan eta Iparraldeko Afrikan finkatu ziren, besteak beste.
Aditu batzuen arabera, nahiz eta gaur egun Iberiar Penintsula osoko juduak sefarditzat hartzen diren, hasiera batean Al-Andaluseko juduei bakarrik egiten zien erreferentzia. Ikerketa historiografikoak erakutsi du Kataluniako juduek beren liturgia eta ohiturak zituztela, sefardiengandik ezberdinak. Judu katalanek Italiara, Otomandar Inperiora, Iparraldeko Afrikara eta Mendebaldeko Asiara egin zuten ihes, lehenengo 1391ko sarraskien ondorioz, eta gero 1492ko kanporatzeagatik. Hasieran identitate eta ohitura katalanak mantendu bazituzten ere, azkenean komunitate hauek Xoan suntsituak izan ziren edo beste komunitate batzuetako ohiturak bere egin zituzten.
Mizrahiak
Talde mizrahien artean judu irandarrak, egiptoarrak, siriarrak, kurduak, eta abar daude. Horrez gain, yemendar juduak, bukhararrak, Kaukasiako juhuriak, georgiarrak eta afgandarrak daude; batzuen arabera mizrahiak dira, baina beste batzuek diote talde bereiziak direla.
Beste talde batzuk
Askenazi, sefardi zein mizrahi ez diren talde bereizi batzuk italkiak (italiarrak), erromaniotarrak (greziarrak),  krimtxakoak (krimearrak) eta Kaifeng-eko juduak dira.
Judaismo ez errabinikoa
Judaismo ez errabinikoak ez du Ahozko Tora jainkotiartzat hartzen, eta beraz ez ditu prozedura errabinikoak onartzen eskritura juduak interpretatzeko.
Haymanot
Beta Israel edo etiopiar juduek praktikatzen duten judaismoari haymanot deritzo; nahiz eta ge'ezez eta amhareraz hitz horrek «erlijio» esan nahi duen, sarri erabiltzen da espresuki etiopiar juduen erlijioa izendatzeko. Ia 2000 urtez beste juduengandik isolatuak bizi izan zirenez, ez zuten Talmudaren kodifikazioa ezagutzen eta ez dute Ahozko Legean sinesten. Ondorioz, ez dituzte garai biblikoaren ondorengo jaiegunak ospatzen, hala nola Hanuka.
Karaismoa
Karaismoa IX. mendean sortu zen, Benjamin Nahawandi jakintsu ez-errabinikoak eta bere jarraitzaileek Anan ben David-en Ahozko Toraren ukatzea berretsi eta Tanakharen ageriko esanahia bilatzen hasi zirenean. Judu karaitek Tanakha bakarrik dute jainkotiartzat eta halakharen iturritzat, eta Talmuda eta errabinoen iruzkinak, berriz, ez.
Talde historikoak
I. mendean hainbat talde judu zeuden, esate baterako, fariseuak, saduzearrak, zeloteak eta eseniarrak. Herodesen Tenpluaren suntsiketaren ondorioz, 70. urtean, talde hauek desagertu egin ziren.
Jazarpena
Juduek jazarpena pairatu dute milaka urtez. Horren ondorioz juduek toki askotatik ihes egin behar izan dute eta diaspora judua sortu zen; lehenbizikoz K.a. 605ean, Neobabiloniar Inperiotik kanporatuak izan zirenean.
Elizaren igoeraren eta kristautasunak judaismoaren inguruan zituen iritzien ondorioz, juduen aurkako erasoak gehien bat arrazoi erlijiosoengatik izatera igaro ziren, arrazoi politikoak izan beharrean.
Juduen jazarpen suntsitzaileena Alemania Nazian gertatu zen, non juduekin akabatzea lehentasuna zen. Hasieran juduak jazartzen hasi ziren eta gero, Bigarren Mundu Gerran eta Xoan zehar, 1941etik 1945ra bitartean, 6.000.000 judu inguru hil zituzten.
Pradons
Pradons Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pradons udalerrian erroldatutako biztanleak 412 ziren. Familiak 185 ziren, horien artean 62 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 57 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 41 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 25 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 326 etxebizitza zeuden, 193 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 128 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 223 etxeak ziren eta 45 apartamentuak ziren. 193 etxebizitza nagusietatik 145 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 50 etxek hiru zituzten, 71 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 143 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 107 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 74 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 233 ziren, horien artean 155 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 155 pertsona aktiboetatik 133 lanean zeuden (70 gizon eta 63 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pradons udalerrian 181 unitate fiskal zeuden, 419 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.486 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Pradons udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Smaug giganteus
Smaug giganteus Smaug generoko animalia da. Narrastien barruko Cordylidae familian sailkatuta dago.
Pradons
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lobotomia
Lobotomia (grezieratik, lobo: burmuineko lobulu, eta tomos: xerra), burmuineko kortex prefrontaleko konexioak moztean oinarritzen den ebakuntza kirurgikoari deritzo. Buruko hainbat gaixotasunen sendabidean praktikatzen zen.
Hasiera
Jardunbide hau gizakietan aurrera eramateko lehenengo saiakerak 1935etik aurrera hasi ziren, Egas Moniz neurologoak Almeidas Lima kirurgialariarekin leukotomia prefrontal batzuetan lan egitea erabaki zuenean.
Monizek eta Limak, emaitza onak izan zituztela esan zuten, depresioaren tratamenduan bereziki. Baina aipatu ez zutena izan zen, gaixoen %6 ez zela ebakuntzatik bizirik atera eta maiztasunez aurkako aldaketak gertatzen zirela gaixoen nortasunean eta portaera sozialean. Arriskuak zituen arren, AEBetan prozedura hau gogo handiz hartu zuten egoera mental sendaezinen tratamendu gisa.
Metodo honengatik Egas Moniz-ek 1949an Nobel Saria jaso zuen, nahiz eta bere metodologia guztiz frogatuta ez egon. Izan ere, John P.J. Pinel-ek esan zuen Monizen ondore guztiak kasu kliniko bakar batean zutela oinarria eta kasu hori ez zen ezta gizatiarra ere, txinpantzeetan gauzatua hain zuzen. Argi dago horrek ez duela funts zientifikorik. Garbi ikus daiteke hori 1928. urtean egindako beste esperimentu batean: beste bi txinpantzeri lobotomia egin zieten eta biak hil ziren ebakuntzan.
Gainera, Monizen txostenen ondoren egindako lehenengo ebaluazioak, ebakuntzak egiten zituzten mediku berberek egiten zituzten. Horrela metodoa erabat subjektiboa bihurtu zen eta honen emaitza ebaluazio positibo eta optimistegia izan zen.
Tratamendurako hasierako irizpideak oso zorrotzak izan ziren, “auto tortura”-ko baldintza gutxi batzuk bakarrik proposatu ziren,. Antsietate kroniko latza, depresioa buru-hilketarekin eta obsesibo-konpultsibo desordena izan ziren trataturiko sintoma nagusiak.
Gaur egungo egoera
Orain psikoebakuntza deritzo lobotomiari. Ikerlari askok uste dute gaixotasun mental oso latza batzuentzako irtenbide bakarra dela. Gainera gaixo batzuei metodo hau jartzen zaie beraien arazo torturatzaile eta gogorretatik ihes egin ahal izateko. Nahiz eta egungo ebakuntza hauek oso desberdinak diren antzinako lobotomiengandik. Egun, ebakuntza-gela oso aurreratuetan egiten dira eta tribunal batek gaixo bakoitza eta bere kasua oso hurbiletik jarraitzen ditu.
Gaixotasun konkretu batzuetan erabiltzen da psikoebakuntza: depresioetan, trastorno obsesibo-konpultsiboan (TOC) eta antsietate eta portaera gogorretan bereziki. Gainera gaixoek beste hainbat tratamenduekin hobetzen ez dutela demostratu behar da.
Gaur egun gauza asko hartzen dira kontuan, ez baitute nahi Ingalaterran gertatu zen moduan, 10000 pertsonari metodo ez-gizatiar hau aplikatzea. Gainera, 1970ko hamarkadan oso ondorio latzak zituela ikertu zen epilepsia eta gizentasuna barne.
Arazo etikoa
Lobotomiaren gaiak, polemika handia sortu du urte askotan zehar, arazo etikoekin batera. Metodo honek helburu on bat dauka; gaixotasun gogorrak eta ia sendaezinak tratatzea burmuina ikertuz eta modu batean hala bestean hau zulatuz. Kontua da ez dela oso fidagarria ezta eraginkorra ere, eta gaixoak egoera oso kaxkarrean uzten dituela maiz. Baina populazioaren %3ak normalean izaten ditu horrelako gaixotasun itzulezinak eta ezin dira sendatu droga edo beste tratamendu batzuen bitartez. Horregatik psikoebakuntza da geratzen zaien aukera bakarra. Eta hemen hasten ohi dira eztabaidak.
83 Beatriz
Beatriz edo Beatrix, asteroide gerrikoan aurkitutako 83. asteroidearen izena da. 1865eko apirilak 26an aurkitu zuen Annibale de Gasparis astronomo italiarrak.
Florentziako dama bategatik deitua, Portinari familia noblekoa, Dantek, bere Jainkotiar Komedian hilezkortu zuena. Annibale de Gasparis astronomoaren alabaren izena ere bada.
Graptemys pearlensis
Graptemys pearlensis Graptemys pearlensis Graptemys generoko animalia da. Narrastien barruko Emydidae familian sailkatuta dago.
Saint-Laurent-l'Abbaye
Saint-Laurent-l'Abbaye Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Laurent-l'Abbaye udalerrian erroldatutako biztanleak 230 ziren. Familiak 101 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 149 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 147 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 100 etxebizitza nagusietatik 88 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 76 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 147 ziren, horien artean 113 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 113 pertsona aktiboetatik 94 lanean zeuden (55 gizon eta 39 emakume) eta 19 langabezian zeuden (8 gizon eta 11 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Laurent-l'Abbaye udalerrian 106 unitate fiskal zeuden, 238,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.840 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak iturgina ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mayodan (Ipar Carolina)
Mayodan Ipar Carolinako herri bat da. Rockingham konderrian kokatua dago. 2010ean 2,478 biztanle zituen, 7.45 kilometro koadrotan banatuta.
Bidaiak scriptoriumean zehar
Bidaiak scriptoriumean zehar (Travels in the Scriptorium) Paul Auster idazleak 2006an argitaratu zuen eleberria da. 2007. urtean Oskar Aranak euskaratu zuen.
Sinopsia
Gizon zahar bat gela itxi batean eserita dago. Gelak ate bakarra du, leiho bakarra, ohe bat, mahai bat eta aulkia. Memoriarik gabe esnatzen da egunero. Ez da gogoratzen ezta gelatik irtetea zilegi duen edo ez. Gela barruan dituen objektu gutxi horiek guztiek zinta-zerrenda bana dute objektuaren izena eskuz idatzita dakarrela. Mahaiaren gainean, berriz, argazki zuri-beltzezko batzuk ezagun egiten zaizkionak eta lau fardel folio.
Ahari-joko
Ahari-jokoa, ahari-talka edo ahari-topeka Euskal Herriko joko tradizionala, non bi artzainek prestatutako ahari aurrez aurre jarri eta borrokari egiten dioten, apustu bat tarteko gehienetan. Jokoa zortzi kintze edo ekitalditan zehar burutzen da; ekitaldi horietan zehar irabazi-talka edo topekada gehien jo dituen ahari-jabeak irabazten du; kintze batean, ahari batek atzera egiten badu, jabeak aharia hartu eta berriz bestearen aurrean jartzeko aukera du.
XX. mendearen bukaeratik, ahari-jokoak eztabaida bizia sortu zuen, animalien eskubideen aldeko eta jokoaren tradizioa aldezten dutenen artean. 2007 urtean, Eusko Jaurlaritzak Iurretako jaietan ospatzen ziren ahari-jokoak debekatu zituen.
Montfalcon
Montfalcon Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montfalcon udalerrian erroldatutako biztanleak 126 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 67 etxebizitza zeuden, 54 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 59 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 54 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 74 ziren, horien artean 58 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 58 pertsona aktiboetatik 56 lanean zeuden (34 gizon eta 22 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montfalcon udalerrian 52 unitate fiskal zeuden, 122 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.645 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.