cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tephrocybe anthracophila
Deskribapena
Etimologia: Tephrocybe terminoa grekotik dator, errauts, esan nahi duen "tefrós" hitzetik eta orri, esan nahi duen "phyllón" hitzetik. Anthracophila epitetoa ere grekotik dator, ikatza, esan nahi duen "ntrakos" hitzetik eta lagun, maitale, esan nahi duen "philos" hitzetik. Erretako lekuetan hazten delako.
Jangarritasuna
Ez du sukalderako balio.
Nahasketa arriskua
Habitat bera eta irin usaina duten Tephrocybe hauekin: Tephrocybe ambusta delakoarekin, honek erdian titi txiki bat du, Tephrocybe atrata espeziearekin, hau zertxobait likatsua da. Azterketa mikroskopikoa egin gabe zailak dira bereizteko.
William A. Wellman
William Augustus Wellman (Brookline, Massachusetts, 1896ko otsailaren 29a - Los Angeles, 1975eko abenduaren 9a) Estatu Batuetako film-zuzendaria izan zen. Hollywoodeko urrezko aroko zinemagilerik handienetako bat izan zen.
Biografia
Lehen Mundu Gerran La Fayette hegazkin-taldean borrokatu zen alemanen kontra, eta Estatu Batuetara itzulirik, hegazkin-akrobaziak eginez atera zuen bizimodua. Horrek guztiak eragina izan zuen haren filmegintzan: Wings (1927, Hegalak) gerrako hegazkin-pilotuen bizimodua maisutasunez deskribatzen zuen film mutua; The Story of G.I. Joe (1945), Darby´s Rangers (1957), La Fayette Escadrille (1958).
Clark Gable, James Cagney, Gary Cooper, Edward G. Robinson, Wallace Berry, Barbara Stanwyck eta lehen mailako beste aktoreekin lan egin zuen.
Idazlanak
Bi autobiografia idatzi zituen: A Short Time for Insanity (1974) eta Growing Old Disgracefully (1975).
Kanpo estekak
"«No soy tan duro»: el cine de William A. Wellman". Tren de sombras.
Token bus
Historia
IEEE 802.3 araua betetzen duten Ethernet sareek oso zabalduta egon arren lan merkatuan, ez daude prestatuta denbora errealean dabiltzan aplikazioekin funtzionatzeko, industria mailako kontrol-prozesuen aplikazioak esaterako. Aplikazio hauentzako, talka gabeko protokoloan oinarritutako estandar bat sortu zen 1986.urtean, IEEE 802.4 araua.
Ezaugarriak
IEEE 802.4 arauak bus edo zuhaitz topologia eduki arren, logikoki eraztun bat bezala funtzionatzen du. Estazio bakoitzak zenbaki bat du eta lekuko (token) baten erabilerarekin eta denbora-zatiketa bidezko multiplexazioaren bidez estazio guztiek dute transmititzeko aukera. Zenbaki altuenak transmititzeko eskubidea izaten lehena da, gero aldameneko estazioari ematen dio txanda. IEEE 802.4-ren MAC azpi-mailako protokoloa oso konplexua da. Lekukoaren protokoloan oinarritzen da baina lehentasun mailak dituenez gero, tenporizadore eta aldagailu mordo bat erabiltzen du bere inplementazioan (kodean), sortu zen helburuarentzako eskakizunak bermatzeko.
Maila fisikoa
IEEE 802.4 sareen maila fisikoak, kable bidezko telebistarako erabiltzen den 75 ohmio-ko banda zabaleko kable ardazkidea erabiltzen du eta abiadura 1,5 eta 10 Mb/s-koa da. Kable bakarreko zein bikoitzeko sistemak onartzen dira, terminal-buruekin edo gabe. Orokorki, IEEE 802.4-ren maila fisikoa IEEE 802.3-rekin bateraezina da.
Kanpo estekak
Telekomunikazio Hiztegia: www.telekomunikaziohiztegia.org
Galtza petodunak
Galtza petodunak edo praka petodunak bularra estaltzeko aurrealdea duen galtza da. Jatorrian lanerako jantzi gisa asmatua bada ere, bere erabilera zabaldu da. 1890eko hamarkadan Levi Strauss eta Jacob Davisek asmatu zituzten Levi Strauss & Co.
Asnières-sur-Oise
Asnières-sur-Oise Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Asnières-sur-Oise udalerrian erroldatutako biztanleak 2.541 ziren. Familiak 921 ziren, horien artean 190 pertsona bakarrekoak ziren (97 bakarrik bizi ziren gizonak eta 93 bakarrik bizi ziren emakumeak), 245 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 437 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 49 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 994 etxebizitza zeuden, 935 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 910 etxeak ziren eta 53 apartamentuak ziren. 935 etxebizitza nagusietatik 817 bere jabearen bizilekua ziren, 94 alokairuan okupaturik zeuden eta 24 doan lagata zeuden; 18 etxek gela bat zuten, 46 etxek bi zituzten, 126 etxek hiru zituzten, 239 etxek lau zituzten eta 506 etxek bost zituzten. 720 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 334 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 523 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.715 ziren, horien artean 1.284 aktiboak ziren eta 431 inaktiboak ziren. 1.284 pertsona aktiboetatik 1.182 lanean zeuden (653 gizon eta 529 emakume) eta 101 langabezian zeuden (61 gizon eta 40 emakume). 431 pertsona inaktiboetatik 121 erretiraturik zeuden, 186 ikasten zeuden eta 124 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Asnières-sur-Oise udalerrian 927 unitate fiskal zeuden, 2.570,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.846 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 101 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 16 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Asnières-sur-Oise udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Chailly-lès-Ennery
Chailly-lès-Ennery Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Asnières-sur-Oise
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Chenango konderria (New York)
Chenango konderria (Chenango County) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Norwich da. 2010eko zentsuaren arabera 50,477 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Chailly-lès-Ennery
Biztanleria
2007an Chailly-lès-Ennery udalerrian erroldatutako biztanleak 345 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
NA-8302
edo Arraiozko zeharbidea Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea errepide nagusiak eta Arraioz lotzen du.
Asnières-sur-Oise
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chenango konderria (New York)
Geografia
Chenango konderriak 232,744 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,316 ura dira. Beste 231,428 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,69 da.
NA-8302
Errepidea 0,95 kilometrokoa da.
Chailly-lès-Ennery
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Chenango konderria (New York)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 50,477 pertsonetatik 49,194 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 929 dira. 323 beltzak edo afroamerikarrak. 151 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 200 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 575 pertsonek kokatzen zuten.
Chailly-lès-Ennery
Etxebizitza
2007an 123 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 2 hutsik zeuden. 116 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 112 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 105 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 74 etxetan bat baino gehiago zituzten.
NA-8302
Historia
Errepide hori bat dator errepidearen trazadura zaharrarekin; gerora,  izena eman zitzaion, Baztan (Mardea eta Arraioz auzoen artean) udalerrian. Ibilgailuek Mardea eta Arraioz auzoak ez zeharkatzeko, saihesbide bat egin zen iparraldetik
Miguel Ortiz Berrocal
Miguel Ortiz Berrocal (Villanueva de Algaidas, Malaga, Espainia, 1933 - Antequera, Espainia, 2006) espainiar eskultorea izan zen.
NA-8302
Historia
Gaur egungo errepideak ibilbide bera egiten du.
Chailly-lès-Ennery
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Miguel Ortiz Berrocal
Biografia
1957an Parisa joan zen berriro, eta Le Corbusier ezagutu zuen. Harrezkero, alde batera utzi zuen arkitektura, eta eskultura besterik ez zuen egin. Obra handi bat egiten ari zela, zatika proiektatua, zatietako bakoitzak bizitza zuela ohartu zen, eta esperientzia horretatik abiatuta berak eskultura anizkoitza deitu zuena sortu zen. Eskultura-molde berri horren aitzindaria Maria de la O izan zen, Parisko Bienalean saria irabazitakoa.
NA-8302
Udalerriak
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
Julian Ursyn Niemcewicz
Julian Ursyn Niemcewicz (Skoki, Lituania, 1758ko otsailaren 16a - Paris, 1841eko maiatzaren 21a) poloniar politikaria eta idazlea izan zen.
Chailly-lès-Ennery
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 231 ziren, horien artean 168 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 168 pertsona aktiboetatik 161 lanean zeuden (84 gizon eta 77 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Miguel Ortiz Berrocal
Biografia
Lan aipagarriak: David, Goliat, Romeo eta Julieta, Meninak, Sanson eta abar. 1984an erakusketa antologikoa egin zuen Espainian. Guztira 176 eskultura jarri zituen erakusgai, gaika sailkatuta: gorputz-enborrak, emakume-irudiak, irudi etzanak eta buruak, animaliak eta pertsonaiak. Ortizen eskultura nabarmenetako bat Picassoren monumentua da, ia 7 metro garai dena. Beste obra askoren artean, aipagarria da, oso ezaguna delako, Goyaren burua, izen bereko zinema-sarietan saritzat ematen dena.
Julian Ursyn Niemcewicz
Biografia
Poloniaren eta Errusiaren arteko gerran parte hartu zuen (1794), eta preso egon zen San Petersburgon. Varsoviako Dukerri Handia sortu zenean estatuko idazkari izan zen, baina 1831ko iraultzarekin erbestera ihes egin behar izan zuen, Ingalaterrara lehenbizi eta Parisa ondoren. Azken hiri horretan hil zen, 1841ean.
Lanak
Poloniako historian oinarritutako pertsonaiez eta gertakizunez idatzi zituen bere lan gehienak. Antzerkiak idatzi zituen, batez ere, baina baita elezaharrak eta eleberriak ere. Lan aipagarriak: Diputatuaren itzulera (1790), Kantu historikoak (1816), Levy eta Sara (1821), Jan Teczyn (1825), Sigismundo II.aren historia eta Oroimenak. Hauek dira jatorrizko izenburuak:
Masashi Shimamura
Masashi Shimamura (島村 征志, 1971ko ekainaren 3a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight.
Roger Devauchelle
Roger Devauchelle (1915 - 1993) frantses liburu egilea izan zen.
Amiensen hasi liburugintzan, liburuen azalak egiten bereziki. Parisen soldadutza egiten ari zela, Georges Lahaye azal egile ospetsua ezagutu zuen. Hark erakutsi zion azalen eskulangintza eta bere lantegian jarduten utzi zion. Kalitatezko azalak egin zituen beti, eta larru gaineko urre-lanak ere landu zituen. Devauchelle maisua zen antzinako liburuak berriztatzen. Liburu-azalen teknikaren historiaz ere jakin-min handia zuen, eta 1959. urtetik 1961. urtea bitartean, hiru liburu argitaratu zituen izenburu honekin: La Reliure en France de ses origines à nos jours (Liburu-azalen langintza Frantzian, jatorritik gaur egun arte).
Chailly-lès-Ennery
Diru sarrerak
2009an Chailly-lès-Ennery udalerrian 122 unitate fiskal zeuden, 349 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.785 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Chailly-lès-Ennery udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ikerketa bat
Ikerketa bat, baita ere Simarro doktorea laborategian, Joaquín Sororolla y Bastida margolari valentziarrak 1897an egindako erretratua da. Gaur egun Sorolla Museoan gordeta dago, Madrilen. Margolan errealista da. Lana Madrilen, 1897an egin zen Arte Ederren Erakusketa Nazionalean aurkeztu zen.
Gaia
Margolanak Luis Simarro neurologoaren laborategia erakusten digu. Ikerlariak esperientzia bat prestatzen ari da, beste bost pertsona hari begira dauden bitartean. Simarro Sorolla familiako lagun urkoa eta medikua zen. Laborategia elementuz beteta ikusten da.
Lan honetan argia lanpara batetik mahai ganean zabaldu egiten da, ikerketa bera eta hurbilago dauden pertsonen aurpegiak argituz, tartean Simarroren berarena; argi horrek zentzu sinbolikoa izan dezake. Mahaiatik urrutiago dauden elementuak iluntasean kokatzen dira, halaber.
Garra allostoma
Garra allostoma Garra generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Sardinella albella
Sardinella albella Sardinella generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Azti-linterna
Azti-linterna edo linterna magikoa gailu optikoa da, zinematografoaren aitzindaria. Kamera ilunaren diseinuan oinarritu zen, kanpoko irudiak jasotzen zituena barruan ikusteko, prozesu hori alderantzikatuz eta kanporantz irudiak proiektatuz. Garai batean Athanasius Kircher gailuaren asmatzailetzat hartu izan zen, 1646an Ars Magna Lucis et Umbrae ('Argi eta iluntasunaren zientzia handia') argitaratu zuena, baina badirudi 1671ko bigarren ediziora arte ez dagoela gailuaren deskribapenik. Irudiak proiektatzeko gai den gailuari buruzko lehen aipamena Christiaan Huygens- en 1659ko eskuizkribua izango litzateke.
Parkway (Missouri)
Parkway Missourieko herrixka bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 439 biztanle zituen, 0.71 kilometro koadrotan banatuta.
Rivulus cylindraceus
Rivulus cylindraceus Rivulus generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Cambonés
Cambonés Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cambounès udalerrian erroldatutako biztanleak 344 ziren. Familiak 158 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 51 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 275 etxebizitza zeuden, 161 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 95 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 268 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 161 etxebizitza nagusietatik 135 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 81 etxek bost zituzten. 112 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 217 ziren, horien artean 145 aktiboak ziren eta 72 inaktiboak ziren. 145 pertsona aktiboetatik 129 lanean zeuden (74 gizon eta 55 emakume) eta 16 langabezian zeuden (3 gizon eta 13 emakume). 72 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cambounès udalerrian 155 unitate fiskal zeuden, 336 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.168 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 zurgina eta 1 argiketaria.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 kirol-denda zen.
2000. urtean Cambounès udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 430 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Juan Plazaola Artola
Biografia
1936an Jesusen Lagundian sartu zen, eta handik hamabost urtera apaiztu zen. Doktorea zen Parisko Unibertsitatean eta Madrilgo Complutensean. Irakaskuntzaren munduan hasi zen berehala, eta Salamancako Jesusen Lagundiko Giza Zientzien Zentroko errektorea izan zen (1966-1968), baita Deustuko Unibertsitateko Filosofia Fakultateko Estetika irakaslea ere (1964-1974). Gipuzkoako Ikasketa Unibertsitario eta Teknikoetako Filosofia eta Letren Fakultateko Historia eta Arteko katedradun eta dekanoa (1974-1977) izan zen, eta Campus horretako bertako errektore. Gainerakoan, Loiolako Probintziako nagusi probintziala eta Deustuko Unibertsitateko kantzelariordea ere izan zen (1979-1985). Atzerrian ere aritu zen irakasle gonbidatu: Caracasco Andrés Bello Unibertsitatean, Mexikoko Iberoamerikarrean eta Alcalá de Henareskoan. Sevillako Real Academia de Bellas Artes de Santa Isabel de Hungríako kidea zen, eta Deustuko Unibertsitateko San Ignacio de Loyola Institutuko lehendakaria. 1964an Reseña aldizkaria sortzearen alde aritu zen, baita 1975ean Donostiako Mundaiz aldizkaria zuzentzen ere. Hogei liburu inguru kaletaratu zituen, eta 1998an, Eusko Ikaskuntza-Euskadiko Kutxak ematen duten Giza eta Gizarte Zientzien arloko Euskal Herriko curriculum vitae zientzialari aipagarrienaren saria eman zion.
Ymonville
Ymonville Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ymonville udalerrian erroldatutako biztanleak 475 ziren. Familiak 202 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 75 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ballycarney
Ballycarney (Baile Uí Chearnaigh) Irlandako udalerri bat da, Wexford konderrian dagoena.
Ymonville
Etxebizitza
2007an 249 etxebizitza zeuden, 202 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 245 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 202 etxebizitza nagusietatik 163 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 163 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 94 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 297 ziren, horien artean 215 aktiboak ziren eta 82 inaktiboak ziren. 215 pertsona aktiboetatik 209 lanean zeuden (110 gizon eta 99 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 82 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ymonville udalerrian 201 unitate fiskal zeuden, 482 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.442 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Jacques Pellen
Jacques Pellen, (Brest, 1957-Ibid, 2020ko apirilaren 21) Bretainiako jazz gitarra-jotzailea izan zen.
Biografia
Bresten jaioa, Jacques Pellen Portsall herrian bizi zen, Ploudalmézeau komuneko kostaldeko herrian. Hamabi urterekin hasi zen gitarra klasikoa ikasten. Oso azkar, jazz eta zelta soinuak ezagutu zituen, bereziki Alan Stivell eta Dan Ar Braz gitarra-jolearekin abian jarritako berpiztearekin. Ondoren, Keith Jarrett, John McLaughlin edo Pat Metheny unibertsoa ezagutu zuen. Musika klasikoaren zaletasuna ere nabaria zen: Béla Bartók, Francis Poulenc, Olivier Messiaen edo Claude Debussyren musikagileak adibidez. Quimper Eskola Normala utzi zuen musikari profesional izateko.
Jazz formazioen eta musika zeltiarraren taldeekin ibili zen bere ibilbide oparoan, musika tradizionalaren eta jazz idazteko eta inprobisatzeko tradizioen arteko benetako zubia izanik. 1986an, Gildas Scouarnec-ekin eta Bretainiarekin maitemindu zen Peter Gritz hungariar jazz bateria jotzailearekin hirukotea sortu zuen. 1988an «Celtic Procession» sortu zuen, jazza inspirazio zeltikoaren gaiak eta instrumentazioak nahastuta. Jacky eta Patrick Molard anaiekin «Triptyque» sortu zuen. Kristen Noguès arpajolearekin ere aritu zen.
2020ko apirilean, Jacques Pellen SARS-CoV-2 diagnostikatu zioten eta Bresten hiru astez ospitaleratu zuten. 2020ko apirilaren 21ean hil zen, 63 urte zituela, koronavirus gaixotasunaren ondorioengatik.
Ymonville
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Ymonville udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.024 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Kirats Handia
Kiratsa, haren balizko efektuak eta beldurrak zirela eta, arazorako konponbide posibleak aztertzen ari ziren tokiko eta estatuetako administratzaileak ekintzan hasi ziren. Agintariek Joseph Bazalgette ingeniari zibilaren proposamena onartu zuten elkarrekin konektatzen ziren estolden sistema baten bidez hondakin guztiak ekialderantz mugitzeko, eta inguru metropolitarraz beherago Tamesisera haiek botatzeko. Ipar eta Hegoaldeko estolderia sistema berrien lanak 1859ko hasieran hasi ziren, eta 1875era arte iraun zuten.
Drainatzean laguntzeko, ponpaketa-estazioak jarri ziren, estazioak beheko mailetatik hodi garaiagoetara igotzeko. Beste bi geltoki apaingarriago, Abbey Mills Stratforden eta Crossness Erith Marshesen, Charles Driver ingeniari kontsularraren diseinu arkitektonikoekin batera, Ondare ingelesaren babesa jaso zuten. Bazalgetteren planak hiru estoldak Tamesisaren erriparekiko paralelo zihoazen hiru hodi zituen: Victoria Embankment, Chelsea Embankment eta Albert Embankment.
Bazalgetteren lanak ziurtatu zuen estoldak ez zirela gehiago Tamesis ibaiaren ertzetara bideratuko, eta koleraren amaiera ekarri zuen; bere ekintzek beste edozein funtzionario viktoriarrek baino bizitza gehiago salbatu zituzten. Bere estolderia-sistemak XXI. mendean du eragina, 8 milioi biztanle baino gehiago dituen hiri bat zerbitzatuz. Peter Ackroyd historialariak argudiatu du Bazalgette Londreseko heroitzat hartu behar dela.
Testuingurua
XVII. mendetik aurrera adreiluzko estoldak eraikitzen hasi ziren Londresen, Fleet eta Walbrook ibaiak estali zirenean helburu horrekin. 1856a baino lehen, ehunka estola eraiki ziren Londresen, garai horretan 200.000 putzu septiko eta 360 estolda inguru zeuden hirian. Putzu septikoetako batzuek metanoa eta beste gas batzuk isurtzen zituzten, askotan su hartu eta lehertzen zirenak, heriotzak eraginez; estolda asko, gainera oso egoera txarrean zeuden, konponketarik gabe. XIX. mendearen hasieran Londresen ur edangarria emateko hobekuntza asko eman ziren, eta 1858an hirian zeuden Erdi Aroko egurrezko hoditeriaren ordez burdinazkoa ari ziren jartzen. Honi gehitu behar zaio etxe askotan komunak jartzen ari zirela garai horretan, eta populazioa milioi batetik hiru milioira hedatu zela oso tarte txikian: milioika pertsonen kakak komuneko urarekin batera estoletara zihoan, errekak sortuz. Fabriketako, animalia hiltegietako eta beste industria batzuetako hondakinak ere ur horietara botatzen ziren. Estolda askok gainezka egiten zuten han-hemenka eta, gainezka egiten ez zutenek, zuzenean isurtzen zuten Tamesis ibaira euren karga.
Michael Faraday zientzialariak egoera deskribatu zuen 1855an The Times egunkariari idatzitako gutun batean: ibaiaren egoeragatik kezkatuta, paper zuri zatiak bota zituen korrontera "opazitate maila neurtzeko" asmoz. Bere ondorioa zen "zubien inguruan materia fekalak hain hodei dentsoak sortu zituen ezen gainazaletik ikus zitezkeen (...) Usaina oso txarra zen, eta ur ibilgu osoan antzekoa; kaleetako estoldetako zuloetatik datorren berbera da; ibai osoa zen, une horretan, benetako estolda bat." Hain zen txarra ibaiaren usaina, 1857an gobernuak karea, kaltzio hipokloritoa eta fenola bota zuela usain txarra gutxitzeko.
Viktoriar aroko osasun zaintzan gaixotasun kutsakorren transmisioari buruzko pentsamendu nagusia miasmaren teoria zen, gaixotasun gehienak aire kutsatuaren inhalazioak eragindakoak zirela baieztatzen zuena. Lurrin horrek hilotz edo estolderia ustelduen usaina har zezakeen, baina baita landaretza ustelarena ere, edo jadanik gaixotua zegoen norbaiten arnasa arnastuarena. Miasma, gehienek, koleraren transmisioaren bektorea zela uste zuten, XIX. mendean Europan sortutako epidemien ondotik. Gaixotasunari beldur handia zioten denek, zabaldu ahal izan zuen abiaduragatik eta bere zoritxar handiagatik.
Londresko lehen kolera epidemia handia 1831ean izan zen, eta 6.536 hildako izan ziren. 1848-49an bigarren epidemia bat egon zen, 14.137 hildako eragin zituena. Hirugarren bat bat egon zen beranduago, 1853-1854an, 10.738 hildakorekin. Bigarren agerraldian, John Snow, Londresen bizi zen mediku bat, konturatu zen hildako kopuru handiagoa zegoela Lambeth eta Southward and Vauxhall ur konpainiek ur edangarria saltzen zuten etxeetan. 1849an lan bat argitaratu zuen gaiaren inguruan, On the Mode of Communication of Cholera, lehen aldiz koleraren uraren bidezko transmisioa proposatzen zuena, miasmen ordez; ez zitzaion jaramon handirik egin. Londresko 1854ko koleraldiaren ostean, Snowek bere tratatua hobetu zuen, ikusi zuenean Soho auzoko Broad Streeten efektuak handiagoak zirela. Lortu zuen bertan zegoen ur putzuko ponpa kentzea, eta beraz ur kutsatuari bidea itxi zion, hildako kopurua asko murriztuz. Beranduago aurkitu zen familia baten putzu septikoa ur edangarritik gertu zegoela eta kutsatutako baten kakak iragazi zirela.
Gobernua
Londresko estolden kudeaketa gainbegiratzen zuen azpiegitura zibikoak hainbat aldaketa jasan zituen XIX. mendean. 1848an Estolderiaren Batzorde Metropolitarra sortu zen (Metropolitan Commission of Sewers (MCS)), Edwin Chadwick erreformatzaile sozialaren eta Errege Batzorde baten eskariz. Batzordeak Henrike VIII.aren garaitik Londresko estolderia kudeatu zuten zortzi agintarietatik zazpi ordezkatu zituen; lehen aldia zen botere unitario batek hiriburuko saneamendu instalazioen erabateko kontrola zuena. 1844ko Eraikuntza Legeak eraikin berri guztiek estolda bati lotuta egon behar zutela bermatu zuen, ez putzu beltz bati, eta batzordeak putzu beltzak estoldetara konektatzea edo erabat ezabatzea proposatu zuen. Estoldetako miasmak gaixotasunen hedapena eragingo zuen beldurrez, Chadwickek eta John Simon patologoak estoldak erregulartasunez purgatuko zirela ziurtatu zuten, Tamesisera hondakin-ur gehiago isurtzea eragin zuen politika bat.
1849ko abuztuan, MCSak Joseph Bazalgette izendatu zuen topografo alboko posturako. Ingeniari aholkulari gisa lan egin zuen tren-industrian, harik eta gehiegizko lanak osasun-galera larria eragin zion arte; batzordeko bere izendapena izan zen lehen postua, berriro lanean hasi zenean. Frank Foster ingeniari nagusiaren zuzendaritzapean lanean, hiriko estolderiarako plan sistematikoago bat garatzen hasi zen. Bere karguaren estresa gehiegi izan zen Fosterrentzat eta 1852an hil zen; Bazalgette bere postura igoa izan zen, eta estolderia sistema garatzeko planak garatzen jarraitu zuen. 1855eko Metropoliaren Kudeaketa Legeak, batzordea, Metropoliko Obren Batzarragatik ordezkatu zuen, honek, estolden kontrola hartu zuelarik.
1856ko ekainean, Bazalgettek bere behin betiko planak osatu zituen, 3 oin inguruko (0,9 m) diametroa zuten estolda lokal txikiak aurreikusten zituztenak, estolda handiago batzuk elikatzeko, 11 oin (3,4 m) altuerako hustubide nagusietako hodietan isuri arte. Iparraldeko irteerako estolderia bat eta hegoaldeko beste bat planifikatu ziren ibaiaren alde bakoitzeko hondakinak kudeatzeko. Londres maila altu, ertain eta baxuko eremuetan banatu zen, horietako bakoitzerako estolda nagusi batekin; ponpaketa-estazio batzuk planifikatu ziren, hiriaren ekialderantz hondakinak kentzeko. Bazalgetteren plana Fosterrenean oinarritzen zen, baina handiagoa zen eta populazioa Fosterrena baino handiagoa izatea ahalbidetzen zuen: 3 milioitik 4,5 milioira. Bazalgettek bere planak aurkeztu zizkion Sir Benjamin Halli, obretako lehen komisarioari. Hallek estoldetako hustubideen gaineko erreserbak zituen – beste ur-masa batzuetako hondakinak deskargatzeko puntuak –, eta, haren arabera, hiriburuaren mugen barruan zeuden oraindik, eta, beraz, onartezinak ziren. Eztabaidan zehar, Bazalgettek bere planak findu eta aldatu zituen, Hallen eskakizunen arabera. 1856ko abenduan, Hallek planak hiru aholkulari ingeniariz osatutako talde bati aurkeztu zizkion: Douglas Strutt Galton kapitaina, James Simpson, bi ur konpainiatako ingeniaria, eta Thomas Blackwood, Kennet eta Avon kanaletako ingeniaria. Hirukoteak Halli jakinarazi zion 1857ko uztailean, hodien irteera posizioak aldatzeko proposamenekin, berak MBWri urrian helarazi ziona. Proposatutako isurketa gune berriak estolda irekiak izan behar ziren, batzordeak proposatutako posizioetatik haratago 15 miliako ibilbidea eginez (24 km); bere planen kostua 5,4 milioi liberatik gorakoa izango zen, Bazalgetteren planaren estimazio maximoa baino dezente handiagoa, 2,4 milioi liberakoa zena. 1858ko otsailean, hauteskunde orokorrek Lord Palmerstonen whig gobernuaren erorketa ekarri zuten, Lord Derbyren bigarren ministerio kontserbadoreak ordezkatu zuena, lord John Mannersek Hall ordezkatu zuen, eta Benjamin Disraeli Komunen Ganberako buruzagi eta Ogasun ministro izendatua izan zen.
1858ko ekaina eta abuztua
1858. urtearen erdialdean, Tamesisekin izandako arazoek hainbat urte zeramatzaten metatzen. Bere Little Dorrit eleberrian, 1855 eta 1857 artean argitaratua, Charles Dickensek Tamesia "estolda hilkor bat... ibai fin eta fresko baten tokian" zela idatzi zuen. Lagun bati bidalitako gutun batean, Dickensek esan zuen: "Usain iraingarriak, baita usain laburrenean ere, buruarentzat eta sabelarentzat oso gogaikarriak izan dira"; George Godwin zientzialari sozial eta kazetariak idatzi zuen, berriz, "Zati batzuetan deposituak sei oin baino gehiagoko sakonera duela" Tamesis ibaiaren ertzean, eta "hau guztia materiaz lohituta dagoela". 1858ko ekainean, Londresko itzaleko tenperaturak, batez beste, 34-36 °C izan ziren, eguzkitan 48 °C izatera iritsiz. Denbora lehor luze batekin batera, Tamesis ibaiaren maila jaitsi egin zen, eta estoldetako efluente gordinak ibaiaren ertzetan geratu ziren. Viktoria erregina eta Alberto printzea Tamesis ibaian barna plazer bidaia bat egiten saiatu ziren, baina handik minutu gutxira itsasertzera itzuli ziren, usaina ikaragarria baitzen. Prentsak berehala deitu zion gertakariari "Kirats Handia"; City Presseko artikulu nagusiak adierazi zuen "hitzaren zintzotasuna amaitu egin dela: kiratsa dario, eta kiratsa behin arnasten duenak ezin du inoiz ahaztu, eta zorionekotzat jo daiteke gogoratzeko bizi bada". The Standardeko idazle batek iritziarekin bat egin zuen. Bere erreportarietako batek ibaia "tifusa ugaltzen duen kirasdun higuingarri" gisa deskribatu zuen, eta bigarren batek zera idatzi zuen: "Askatzen den gas pozoitsuen kopurua errekan isurtzen diren hondakin-uren hazkundearekiko proportzionala da". The Illustrated London Newsen editorialak hala adierazi zuen :
Ekainean, ibaiaren kiratsa hain zen handia, non Legebiltzarraren saioetan eragina izan zuten, eta ibaiaren alboko gortinak kare kloruroz estali ziren usaina gainditzeko. Neurriak ez zuen arrakastarik izan eta gobernuaren aferak Oxfordera edo St Albansera eramateko aukera eztabaidatu zen. Examinerrak jakinarazi zuenez, Disraeli, batzordeko gela batera joan zenean, handik gutxira joan zen batzordeko gainerako kideekin, "Paper pilo bat eskuan eta poltsikoko zapia sudurrean jarrita", usaina oso txarra zelako. Bere legegintza-lana eteteak Komunen Ganberan galderak planteatzea eragin zuen. Hansarden arabera, John Brady diputatuak Mannersi jakinarazi zion kideek ezin zituztela Batzorde Aretoak eta Liburutegia erabili kiratsaren ondorioz, eta ministroari galdetu zion "jaun prestuak neurririk hartu ote duen eflubioak arintzeko eta eragozpenei amaiera emateko". Mannersek erantzun zuen Tamesis ez zegoela bere eskumenean. Lau egun geroago, bigarren diputatu batek Mannersi esan zionez, "Xalotasun zital batengatik, ibairik nobleenetako bat putzu beltz bihurtu da, eta galdetu nahi dut ea Maiestatearen Gobernuak neurririk hartu nahi duen gaitza konpontzeko". Mannersen esanetan, "Maiestatearen Gobernuak ez du zerikusirik Tamesisen egoerarekin". Punch aldizkari satirikoak adierazi zuenez, "Legebiltzarreko bi ganberetan gai xurgatzaile bakarra... pozoitzeko konspirazioaren kontua zen. Aita Tamesis gaizkile zahar horren erruduntasunaren ebidentziarik handiena zegoen ".
Eraikuntza
Bazalgetteren planak 1.800 kilometro kale estolda proposatzen zituen (etxeko gorotzak zein euri-ura jasotzek), azkenean 132 elkar-lotutako estolderian amaitu zutenak. 1859 eta 1865 artean estolda horiek eraiki behar ziren. Laurehun pertsonek lan egin zuten plan zehatzak egiten eta kaleetako sekzioak marrazten eraikuntza fasearen lehen atalerako. Ingeniaritza arazo batzuk zituzten gainditzeko, batez ere Londresko zona batzuk -Lambeth eta Pimlico kasu- itsas-maila altuenaren azpitik zeudela. Bazalgetteren plana Londresko beheko partean zeuden estoldetako ura altxatzea zen, altuera erdian edo gorenean zeuden estoldetaraino, eta ondoren grabitatzeak lagunduta beherantz egitea, 38 zentimetro kilometroko maldan.
Bazalgette Portland zementua erabiltzearen aldekoa zen, ohiko zementua baino indartsuagoa zen material bat, baina ahulagoa gehiegi berotzen zenean. Arazo horiek ekiditeko, kalitate kontrola sistema bat ezarri zuen zementu loteak aztertzeko, Stephen Halliday historialariaren arabera "elaboratua" eta "drakonianoa" zena. Emaitzak ekoizleei esaten zitzaizkien, euren produktua hobetzen laguntzen ziena. Zementu ekoizle batek esan zuen MBWa zela lehen instituzioa horrelako prozesu bat egiten. Bazalgetteren lanen garapenak kritika onak izan zituen prentsan. Paul Dobraszczykek, arkitekturaren historialariak, esaten du prentsan agertzen zen langileen lana "positiboa, baita heroikoa" zela esaten zela eta 1861ean The Observerrek esan zuen estolderia hori "garai modernoetako obrarik garestiena eta ederrena" zela esan zuen. Eraikuntzaren kostua oso handia izan zen, hainbeste ezen 1863ko uztailean beste 1,2 milioi libera eman zitzaizkion MBWari obra ordaintzen jarraitu ahal izateko.
Hegoaldeko estolderia sistema
Estazioa 1865ko apirilean ireki zuen Galesko Printzeak (etorkizunean Eduardo VII.a Erresuma Batukoa izango zena), motorrak piztuz. Ekitaldian errege etxeko hainbat kidek, ministrok, Londresko Lord Nagusia eta Canterbury eta Yorkeko artzapezpikuak izan ziren eta, ondoren 500 pertsonentzako afari bat eskaini zen eraikinean bertan. Ekitaldiaren ostean hegoaldeko estolderia sistema martxan zegoen eta lanean.
Hegoaldeko estolderiaren eraikuntzaren amaierarekin, MBWko kideek eta Miller diputatuak Bazalgetterentzat sari bat proposatu zuten. £ 6.000 ordaintzea adostu zuten, bere urteko soldata halako hiru, eta beste £4.000 bere hiru laguntzaileekin banatzeko. Ideia bertan behera utzi zuten, kritika handiak egonda, baina Hallidayk ikusten du garai horretan ez ohikoa zela horrelako gastu publikoak egitea eta, beraz, egindako lanarekin oso pozik zeudela adierazten du.
Iparraldeko estolderia sistema
Tamesis ibaiaren iparraldean askoz jende gehiago bizi zen, Londresko biztanleriaren bi heren, eta lanak egiteko jada eraikuntzez beteriko eremu batean aritu behar ziren, kanal, trenbide eta zubi ugarirekin. 1859ko urtarrilaren 31n hasi ziren lanean, baina arazo asko aurkitu zituzten eraikitzen ari zirela, tartean 1859-60ko langileen greba bat, izozte handi bat negu hartan, eta ohi baino euri gehiago. 1862ko ekainean euritea hain izan zen handia, ezen Freeteko estoldaren berreraikuntza lanetan istripua egon zen. Clerkenwellen Metropolitan Railway trenbidearekiko paralelo egiten ari ziren zulo handiaren alboan zegoen pareta erori eta Fleeteko urak Viktoria kalean isuri ziren.
Iparraldean zegoen maila altuko estolda Hampstead Heathetik Stoke Newingtonera egiten zuen bidea, Viktoria parkean barrena, eta hor batzen zen maila-ertaineko estoldako ekialdearekin. Maila-ertaineko estolda hori Bayswaterren hasten zen eta Oxford Streetetik zihoan Clerkenwellera eta Bethnal Greenera, konexioaren aurretik. Batutako estolda hau Abbey Mills Pumping Stationeraino iristen zen Stratforden, eta hor behe mailako estoldarekin batzen zen. Punpatzeko horrek Abbey Millsen isuri guztia altxatzen zuen 11 metro inguru estolda nagusira. Estolda honek 8 kilometro egiten zituen Becktonera, gaur egun Greenway gisa ezagutzen den bide berdearen azpitik.
Crossmessko punpatzeko estazioa bezala, Abbey Millsekoa Bazalgettek eta Driverrek elkarrekin diseinatu zuten. Eraikinaren erdialdean zegoen motor-etxearen gainean domo dekoratu bat zegoen, Dobraszczyken ustez, "eliza bizantziar baten itxura" zuena. Nikolaus Pevsner arkitekturaren historialariaren abera, eraikinak "oso arkitektura interesgarria zuen, helbururik tontoenarentzat"; bere ustez "italiar arkitektura gotikoa zen estiloan baina bizantziar leihoak zituen eta erdiko oktogonoak errusiar zaporea zuen".
Maila baxuko estolden drainatzea emateko, 1864ko otsailean Bazalgette Tamesis ibaiaren ertzetan zehar hiru lubeta eraikitzen hasi zen. Iparraldean Victoria Embankment eraiki zuen, Westminsterretik Blackfriars zubiraino doana, eta Chelsea Embankment, Millbanketik Chelseako Cadogan kairaino doana. Hegoaldean Albert Embankment dago, Westminster zubiaren Lambeth muturretik Vauxhalleraino. Estoldek Tamesis ibaiaren ertzak zeharkatzen dituzte, ertzean hormak eraikiz, estolderia-hodiak barruan jarriz eta horiek betez. Lanek 21 hektarea baino gehiagoko lur eremua eskatu zuten Tamesisetik; Victoria Embankment ontziak Westminster eta Londresko City artean zeuden errepideen pilaketa arintzeko abantaila erantsia izan zuen. Lubetak eraikitzearen kostua 1,71 milioi libera esterlina zela kalkulatu zen, horietatik 450.000 ibaiaren aurrean behar ziren jabetzak erostera bideratu ziren, industria-erabilera arinekoak izan ohi zirenak. Lubetaren proiektua, garrantzi nazionalekotzat hartu zen, eta, Erregina ezin izan zenez joan gaixotasunagatik, Victoria lubeta, Galesko Printzeak inauguratu zuen 1870eko uztailean. Albert Embankment 1869ko azaroan amaitu zen, Chelsea Embankment 1874ko uztailean inauguratu zen bitartean.
Bazalgettek esan zuen lubeta hauek izan zirela proiektu guztian zehar egin behar izan zen gauzarik zailena eta korapilotsuena, eta Chelsea Embankment ireki eta gutxira zaldun titulua eskuratu zuen. 1875ean mendebaldeko drainatze sistema amaitu zen eta sistema osoa martxan jarri zen. Lanak 318 milioi adreilu behar izan zituen eta 670.000 metro kubo porlan eta hormigoi; amaieran, 6,5 milioi libera inguru behar izan zirela kalkulatzen da.
Ondorioak
1866an Londresen beste kolera agerraldi bat izan zen, 5.596 pertsona hil zituena, Aldgate eta Bow arteko East Endeko gune batera mugatu zen arren. Garai hartan Bazalgette sistemara konektatu gabe zegoen Londresko zati bat zen, eta hildakoen % 93 inguru horretan gertatu ziren. Errua Londres Ekialdeko Uren Konpainiarena zen, bere ur zikinak milia erdi (800 m) bere urtegitik behera isurtzen baitzituen: ur zikinak urtegira eramaten zituzten marea igotzearekin batera, inguruko ur edangarria kutsatuz. Agerraldiaren eta haren kausen diagnostikoaren ondorioz, kolera uretik transmititzen zela onartu zen, eta ez miasmatik. The Lancet aldizkariak, William Farr doktoreak gertakariaren inguruan egindako ikerketaren xehetasunak azaltzean, bere txostenak "ur hornidurak epidemiaren kausalitatean izan duen eraginari buruz atera dituen ondorioak jasanezinak" egingo dituela adierazi zuen. Gaixotasunaren azken agerraldia izan zen hiriburuan
1878an, Tamesiseko itsasontzi batek, SS Princess Alicek, Bywell Castle ontzia jo zuen eta hondoratu egin zen, 650 hildako baino gehiago eraginez. Istripua hustubideetatik gertu gertatu zen, eta Erresuma Batuko prentsak bere buruari galdetu zion ea hondakin-urek eragin ote zituzten heriotzetako batzuk. 1880ko hamarkadan, zabortegiek eragin zitzaketen osasun-arazoen beldur, MBWk hondakin-urak araztu zituen Crossness eta Becktonen, tratatu gabeko hondakinak ibaira isuri beharrean, eta sei lohi-ontzi eraikitzeko agindua eman zen, efluenteak Ipar Itsasora isurtzeko. 1887an martxan jarritako lehen itsasontziak SS Bazalgette izena hartu zuen; prozedura 1998ko abendura arte egon zen martxan, isurketa amaitu eta hondakinak deuseztatzeko erraustegi bat erabili zen arte. Estolderia XIX. mendearen amaieran zabaldu zen, eta berriro XX. mendearen hasieran. 2015etik, estolderia sarea Thames Waterrek kudeatzen du, eta egunean zortzi milioi pertsonak erabiltzen dute. Konpainiak 2014an adierazi zuenez, "Sistema borrokan ari da XXI. mendeko Londreseko eskaerei aurre egiteko".
Crossness ponpaketa estazioa 1950eko hamarkadaren erdialdera arte erabili zen, ordezkatua izan zen arte. Motorrak handiegiak ziren kentzeko eta in situ utzi ziren, baina hondatu egin ziren. Estazioa bera, Eraikin eta Herri Lan Ministerioak, I. graduko katalogatutako eraikina izatera pasa zen 1970eko ekainean (ordutik English Heritagek ordezkatua). 2015etik, Crossness Engines Trustek eraikina eta bere motorrak zaharberritu ditu. Peter Bazalgette britainiar telebista ekoizlea eta birbiloba da fundazioaren presidentea. 2015etik, Abbey Mill enpresaren instalazioetako batzuk hondakin-urak ponpatzeko estazio gisa funtzionatzen jarraitzen dute. Eraikineko tximinia bikoitz handiak, Bigarren Mundu Gerran kendu ziren, Luftwaffek nabigaziorako erreferentzia gune bezala erabil zitzakeen beldurrez, eta eraikina, II* graduko katalogazio bihurtu zuen Herri Lan Ministerioak 1974ko azaroan.
Hiribururako estolderia sistema integratua eta funtzionamenduan dagoena hornitzeak, eta ondorioz kolera kasuak murrizteak, John Doxat historialariak esan zuen Bazalgettek "ziurrenik beste edozein funtzionario viktoriarrek baino hobeto egin zuela, eta bizitza gehiago salbatu zituela". Bazalgettek MBWn lan egiten jarraitu zuen 1889ra arte, garai honetan Londresko hiru zubi ordezkatu zituelarik: Putney 1886an, Hammersmith 1887an eta Battersea 1890ean. 1884an Ingeniari Zibilen Erakundeko (ICE) presidente izendatu zuten, eta 1901ean bere bizitza gogoratzeko monumentu bat inauguratu zen Victoria Embankmenten. Hil zenean, 1891ko martxoan, The Illustrated London Newsen obituarioak idatzi zuen "Bazalgetten ospearen bi titulu nagusiak Londres edertu eta drainatu izana" direla, eta Sir John Coodek, garai hartako ICEko presidenteak, esan zuen Bazalgetteren lanak "bere trebetasun eta gaitasun profesionalaren monumentu gisa mantenduko direla beti". The Times egunkariaren obituarioaren arabera, "Zeelandaberritarra mila urte barru Londresera iristen denean... Tamesiseko dikearen horma osatzen duten granitozko bloke handien sendotasun eta simetria paregabeak indarrean jarraituko du". Eta jarraitu zuen: "Londreskoen azpitik doan estolda handiak... 20 bat urte gehitu dizkio bere bizi-aukerei". Peter Ackroyd historialariak, bere lurpeko Londresko historian, "[John] Nash eta [Christopher] Wrenekin, Bazalgette Londresko heroien panteoian" sartzen dela uste du, bere lanagatik, bereziki Victoria eta Albertoren lubeten eraikuntzagatik. .
Kirats Handia artean
Kirats Handia Antonin Varenneren Trois mille chevaux-vapeur eleberriaren bigarren zatia da, 2014an argitaratua, lehen atalaren lehen zatian zehar deskribapen luze batekin.
Ankh ibaia, Ankh-Morpork ureztatzen duena Terry Pratchetten Mundudisko liburu sailan, garai honetako Tamesisen egoera inspiratua dago. Han, ibai bat bezala deskribatzen da, bere urak hain lodiak direnez, bertan zehar korrika egin daitekeelarik, eta bertan itotzea ezinezkoa denez, bere kiratsa hain da handia, ezen inbaditzaile askok atzera egin baitute hiriko ateak zeharkatu ondoren.
Kirats Handia, Blake eta Mortimerren abenturen 24. liburukian aipatzen da, William S-ren testamentua. Baina komiki honetan akats bat dago: Tower Bridge irudikatzen duen bineta bat ikusten da 1858an gertatu zen Kirats Handiaz hitz egiten den testu batekin. Tower Bridge ez zen 1858an eraiki, 1880ko hamarkadan eraiki zen.
Gertakaria Y. S. Leeren gaztetako eleberri batean ere aipatzen da, "Agentzia" sagaren lehen liburukia, Jaderen zintzilikaria izenekoa.
Kirchberg an der Iller
Kirchberg an der Iller Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Nazio Askapenerako Frontea
Nazio Askapenerako Frontea edo Nazio Askatasunerako Frontea hainbat partidu eta mugimenduen izena da:
Parma (Missouri)
Parma Missourieko hiri bat da. New Madrid konderrian kokatua dago. 2010ean 713 biztanle zituen, 1.8 kilometro koadrotan banatuta.
Nogai Horda
Nogai Horda turkiar nomaden konfederazio bat izan zen, XVI eta XVII. mendeetan zehar eta errusiarrek hegoalderantz eraman zuten arte estepa pontikoa okupatu zuena. «Nogai» etnonimo bat da talde etniko bat baino gehiago. Nogaiak, Urrezko Horda, kumandarrak, petxenegoak, abaroak eta khazariarak herri berekoak ziren, hizkuntzan ezberdintasun txiki eta talde nagusi ezberdinak zituztenak, hortik tribu batetik bestera izena aldatzea. Bere izena Nogai Khanetik dator, XIII. mendeko Urrezko Horda Inperioko khana.
Historia
Nogai Horda izeneko bi talde izan ziren: Kaspiar itsasoaren iparraldean bizi zirenak, beren bey (buruzagia) zutenak, eta Itsaso Beltzaren iparraldekoak, teorian Krimeako Khanerriaren menpe zeudenak. Lehen taldea 1632 inguruan desagertu zen, kalmukek garaituta. Bigarrenak Krimeako Khanerriaren patua partekatu zuen mende bat beranduago, Errusiar Inperioak menderatu zuelarik.
Nogaiera turkiar hizkuntzen parte zen. Auzokoen- kazakhen, baxkirren eta Kazango tataroen- familia bereko hizkuntza zen. Erlijioari dagokionez, musulmanak ziren, baina beren erlijio-erakundeak oso gutxi garatuta zeuden.