cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salix triandra
Hiru estamineko sahatsa (Salix triandra) Salicaceae familiako zuhaitza da, Eurasian jatorria duena. Normalean leku hezeetan, ibaien ertzeetan adibidez, bizi da.
Étaule
Étaule Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Étaule udalerrian erroldatutako biztanleak 416 ziren. Familiak 166 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 53 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 69 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 199 etxebizitza zeuden, 166 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 185 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 166 etxebizitza nagusietatik 132 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 46 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 137 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 90 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 297 ziren, horien artean 223 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 223 pertsona aktiboetatik 212 lanean zeuden (112 gizon eta 100 emakume) eta 11 langabezian zeuden (3 gizon eta 8 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Étaule udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shohei Ogushi
Shohei Ogushi (大串 昇平) Japoniako futbolaria da.
Ukrainar Nazionalisten Erakundea
Ukrainar Nazionalisten Erakundea (Організація українських націоналістів, OUN laburtua) muturreko ukrainar nazionalisten erakunde historiko bat da. Stepan Bandera izan zuen buruzagi nabarmenetako bat. 1929an sortu zen Vienan, Ukrainako Erakunde Militarrak, muturreko talde eskuindarrek eta ukrainar nazionalista eskuindarrek eta zenbait intelektualek osatua.
Viñales Ibarra
Viñales Ibarra (Valle de Viñales) mendebaldeko Kuban dagoen parke nazionala da, egungo Pinar del Ríoko probintzian dagoena. Guaniguanicoko mendilerroaren Sierra de los Órganos mendigunean kokaturik, 132 km2-azalera du. Bere paisaia kulturala zela eta 1999an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Ukrainar Nazionalisten Erakundea
Italiako faxismoaren hurbileko ideologia zuen, eta Ekialdeko Galitzia zuen ekintzarako eremu, orduko Polonia estatu eratu berriaren mugen barruan. 1938an, Konovalets haien burua hil zen, eta Andriy Melnikek hartu zion errelebua, Foia Research webgunearan arabera. Dena den, Melnik belaunaldi zaharrekoa zen, eta Stepan Bandera gazteagoak aurre egin zion; Banderak, izan ere, erakundea militarizatu nahi zuen.
1940an bi erakundetan banatu zen, zein baino zein eskuin muturragora lerratua: OUN-B, Banderazaleak, eta OUN-M, Melnikzaleak. Biak, hala ere, alemaniarrekin aritu ziren lankidetzan, Polonia Bigarren Mundu Gerran inbaditu zutenetik (1939). 1943an, Volinia n eta Ekialdeko Galitzian poloniarren sarraskietan parte hartu zuten, eta 100.000 herritarren heriotza eragin. Bigarren Mundu Gerra ostean, bi taldeak indarra galtzen joan ziren, eta diasporan sakabanatzen. Erakundea geroko muturreko ukrainar nazionalisten erreferente bihurtu da, bereziki 2014tik aurrera.
Bukovina zaldi
Bukovina zaldia, (Errumanieraz: Bucovina), Errumaniako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Bukovina arraza ponien sailkapen taldean sartzen da.
Bukovina zaldia arraza bakana da eta euren kopurua oso murritza da.
Arrazaren historia
Arraza modernoa da. Bukovina zaldia Hutsul poniak eta bertako gurdi-zaldien arteko nahasketatik dator. Dirudienez Ardenetako zaldiak erabi zituzten ere nahasketan. Jatorria Errumaniako Bukovina eskualdean dago. Arraza zaldi astuna izan gabe, eta ponien arintasuna mantenduz, gurdietatik tiratzeko ahamen handiagoko abereak izateko sortu zuten.
Austrolebias nioni
Austrolebias nioni Austrolebias generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Macroscelides proboscideus
Macroscelides proboscideus Macroscelides generoko animalia da. Macroscelidea ordenaren barruko ugaztuna da. Macroscelididae familian sailkatuta dago.
Izu (beldurra)
Izua edo ikara beldur handiko emozioa da, bat-batekoa eta iraupena aldakorrekoa, dardara, taupada azkarrak, bero- eta hotz- sentsazioakbihotz, disnea eta beste ondorio fisikoak ekar ditzakeena. Behin eta berriz izu-erasoak izaten dituen pertsona batek izu-nahasmenaren patologia psikiatrikoa izan dezake. Beldurra duen pertsona batek erabaki arrazionalak hartu eta babesa bilatu, ihes egin eta ezkutatzeko joera duen bitartean, izuaren mendean dagoen pertsona bat bere onetik aterata egoten da eta ez bere burua behar bezala kontrolatzen.
Fordland (Missouri)
Fordland Missourieko hiri bat da. Webster konderrian kokatua dago. 2010ean 800 biztanle zituen, 2.86 kilometro koadrotan banatuta.
Gerygone palpebrosa
Gerygone palpebrosa Gerygone generoko animalia da. Hegaztien barruko Acanthizidae familian sailkatua dago.
Lenaderg
2001eko erroldaren arabera 261 biztanle zituen.
Garvald (Scottish Borders)
Garvald, 'Garvit', Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Shoji Toyama
Shoji Toyama (唐山 翔自) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Austrolebias nonoiuliensis
Austrolebias nonoiuliensis Austrolebias generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Quierzy
Quierzy Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 426 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 27 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 23 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 62 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 188 etxebizitza zeuden, 158 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 187etxeak ziren. 158 etxebizitza nagusietatik 136 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 80 etxek bost zituzten. 127 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 88 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 258 ziren, horien artean 186 aktiboak ziren eta 72 inaktiboak ziren. 186 pertsona aktiboetatik 167 lanean zeuden (86 gizon eta 81 emakume) eta 20 langabezian zeuden (6 gizon eta 14 emakume). 72 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Quierzy udalerrian 158 unitate fiskal zeuden, 417 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.359 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Holger Drachmann
Holger Henrik Herholdt Drachmann (Kopenhage, 1846ko urriaren 9a - ibidem, 1908ko urtarrilaren 14a) daniar olerkari, antzerkigile eta margolaria izan zen.
Quierzy
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra supermerkatu bat zen.
2000. urtean Quierzy udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 336 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Long Thanh aireportua
Long Thanh aireportua (Vietnamez Sân bay quốc tế Long Thành) Vietnamko aireporturik handiena da, Saigoneko erdigunetik 40 kilometrora kokatuta dagoena. Long Thanh aireportua Vietnamgo aireportu aurreikusitako bat da, Long Thanh, Dong Nai probintzia, Saigon 40 km ipar-ekialdean auzoan. aireportua 5000 hektarea egongo da. Eraikuntza izango 2015 hasi eta 2020 bukatuko da. Lehenengo fasean akabera, aireportutik 2 pistak (4000 m, 45 m) izango dute eta 25 milioi bidaiari annum zerbitzatzeko gai izango da. Aireportua 2030 arte hedatuko da. 2030 From, 4 terminalak eta 4 pistak izango da eta urtean 100 milioi bidaiari, 5 milioi tona urtean zama zerbitzatzeko gai izango da. Vietnamgo aireportu handiena eta Asiako hego-ekialdean aireportu handienetako bat bihurtu da. Lehenengo fasea kostua guztira 6,7 milioi USD da.
Forest (Missouri)
Forest City Missourieko hiri bat da. Holt konderrian kokatua dago. 2010ean 268 biztanle zituen, 2.55 kilometro koadrotan banatuta.
Harlan konderria (Nebraska)
Harlan konderria (Harlan County) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alma da. 2010eko zentsuaren arabera 3,423 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Harlan konderriak 148,681 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,334 ura dira. Beste 143,347 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,3 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 3,423 pertsonetatik 3,388 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 45 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15 pertsonek kokatzen zuten.
Equus quagga crawshayi
Equus quagga crawshayi zebra arruntaren edo ordokietako zebraren sei azpiespezietako bat da. Bere hedapen zonaldea Zambiako ekialdea da, Luangwa ibairen ekialdera, Malawi, Tanzaniako hego ekialdea eta Mozambikeko hegoaldea, Gorongoza Distritoan.
Shinri Ono
Shinri Ono (大野 榛里) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Barack Obama
Barack Hussein Obama Jr. (Honolulu, Hawaii, AEB, 1961ko abuztuaren 4a) politikaria da, 2009tik 2017raino AEBko berrogeita laugarren lehendakaria izana 2009ko urtarrilaren 20tik 2017ko urtarrilaren 20ra arte ..Gainera, Estatu Batuetako Senatuko bosgarren legegile afroamerikarra da, Berreraikuntza arotik hirugarrena. Herrialde hartako lehendakari izatera iritsi den lehen afro-amerikarra da.
Columbia Unibertsitateko eta Harvard Law School -eko tituluduna da. Chicagoko Unibertsitateko zuzenbide fakultatean zuzenbide konstituzionala irakatsi zuen 1992tik 2004ra bitartean. Illinois estatuko senataria izan da. AEBko Senatuko bosgarren legelari beltza izan zen, eta hirugarrena berreraikuntzatik. Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratak izan duen bigarren senatari beltza da.
2007an Ameriketako Estatu Batuetako presidente izateko hautagaitza aurkeztu zuen, eta Hillary Clintonekin lehiatu zen hauteskundeetan Alderdi Demokrataren hautagai izateko. 2008ko ekainaren 5ean primarioak (lehen mailako hauteskundeak) irabazi zituen, eta hautagaia izateko aukera eskuratu. Azaroaren 4ko hauteskundeetan, Alderdi Errepublikanoko John McCain hautagaiaren aurka lehiatu eta garaile atera zen. Ameriketako Estatu Batuetako lehendakariorde izateko, Alderdi Demokratak Joe Biden izendatu zuen, Delaware estatuko senataria.
109. Kongresuan, gutxiengo demokrataren ordezkari gisa, beste senatari batzuekin batera, arma konbentzionalak kontrolatzeko eta funts federalen erabileran erantzukizun publiko handiagoa sustatzeko legea bultzatu zuen. Bidaia ofizialak egin zituen Ekialdeko Europara, Ekialde Hurbilera eta Afrikara. 110. Kongresuan lobbying eta hautes-iruzurrarekin, berotze globalarekin, terrorismo nuklearrarekin eta Irakeko eta Afganistango misio militarretatik Estatu Batuetara itzultzen ziren militarren arretarekin lotutako legedia sustatu zuen. 2007ko otsailean, presidentetzarako kanpainaren berri eman zuenetik, Obamak Irakeko Gerra amaitzea, independentzia energetikoa areagotzea eta osasun arreta unibertsala eskaintzea nabarmendu zuen lehentasun nazional gisa.
AEBren tropen presentzia areagotu zen Afganistanen, START III armak kontrolatzeko itun berria sinatu zuen Errusiarekin, AEBren esku hartzea agindu zuen Libiako gatazkan. 2011ko maiatzaren 1ean, komunikabideei jakinarazi zien AEBko Armadako indar berezien talde batek (DEVGRU Navy SEALS-eko kideak) Osama bin Laden hil zuela Pakistanen.
2009an Bakearen Nobel Saria eman zioten, nazioarteko diplomazia eta herrien arteko lankidetza bultzatzeagatik.
Presidente gisa, bere agintaldian politika ekonomikoak bultzatu zituen, hala nola 2009ko Berrinbertsio eta Berreskuratze Legea edo 2010eko Enplegua Sortzeko eta Langabezia Asegurua Berroneratzeko Legea. Beste ekimen politiko batzuen artean, Pazientea Babesteko eta Osasun Jasangarria zaintzeko legeak eta finantza-erreformari eta kontsumitzaileak babesteari buruzko Dodd-Frank Legea sartu dira. Bere bigarren agintaldian, Obamak LGBT estatubatuarren inklusioa sustatu zuen.
2017ko urtarrilaren 20an, Etxe Zuritik erretiratu zen, AEBko presidente batek azken hamarkadetan izan duen ospe-indizerik handienetako batekin.
Biografia
Obama 1961eko abuztuaren 4an jaio zen, Honolulun, Hawaiiko Kapiolani Medical Center for Women and Children-n. Bera da elkarren ondoan dauden 48 estatuetatik kanpo jaiotako presidente bakarra. Barack Obama Senior. Kenyako ekonomialariaren eta Stanley Ann Dunham, antropologo estatubatuarraren semea. Bere ama, Ann Dunham (1942-1995), Wichitan, Kansasen jaio zen eta, gehienbat, ingeles jatorrikoa zen, nahiz eta, 2007an, bere herenaitonak, Falmouth Kearneyk, Moneygall herritik (Irlanda) AEBra 1850. urtean emigratu zuela aurkitu zuten. 2012ko uztailean, Ancestry.com-ek aurkitu zuen Dunham, probabilitate handiz, John Punch-en, XVII. mendean Virginiako Kolonian bizi izan zen afrikar esklabo baten ondorengoa izatea. Obamaren aita, Barack Obama Sr. (1934–1982), ezkonduta zegoen  Nyang'oma Kogelo-ko.luo kenyarra zen. Obamaren gurasoak 1960an elkartu ziren Manoako Hawaiiko Unibertsitateko errusiar hizkuntzako klase batean, non bere aita atzerriko ikaslea zen beka batekin. Bikotea Wailukun (Hawaii) ezkondu zen, 1961eko otsailaren 2an, Obama jaio baino sei hilabete lehenago.
1961eko abuztuaren amaieran, haurra jaio eta aste gutxira, Barack eta bere ama Seattleko Washingtongo Unibertsitatera joan ziren bizitzera, eta, urtebetez, bertan bizi izan ziren. Garai hartan, Baracken aita ekonomian lizentziadun egin zen Hawaiin, eta 1962ko ekainean graduatu zen. Harvard Unibertsitateko beka batekin, graduondoko eskolara joan zen, non ekonomian master bat lortu zuen. Obamaren gurasoak 1964ko martxoan banandu ziren. Obama Sr. Kenyara itzuli zen 1964an, eta, han, hirugarren aldiz ezkondu, eta Kenyako gobernuan lan egin zuen Ogasun Ministerioko Ekonomian analista nagusi gisa. Bere semea behin bakarrik bisitatu zuen Hawaiin, 1971ko Gabonetan, 1982an automobil istripu batean hil baino lehen, Obamak 21 urte zituela. Bere lehen haurtzaroa gogoratuz, Obamak zera esan zuen: «Nire aitak ez zuen nire inguruko jendearen antzik —hura ikatza bezain beltza zen; ama, berriz, esnea bezain zuria—; ia ez zitzaidan buruan erregistratuta gelditu. Gazte-heldutan izandako bere borrokak deskribatu zituen bere arraza anitzeko ondarearen pertzepzio sozialak bateratzeko.
1963an, amak, Dunhamek, Lolo Soetoro ezagutu zuen Hawaiiko Unibertsitatean; Indonesiako Ekialde-Mendebaldeko Zentroko geografiako graduondoko ikaslea zen. Bikotea Molokain ezkondu zen, 1965eko martxoaren 15ean . Bere J-1 bisaren urtebeteko bi luzapenaren ondoren, Lolo Indonesiara itzuli zen 1966an. Emaztea eta semeordea, berriz, hamasei hilabete geroago joan ziren, 1967an. Hasieran, familia Hego Jakartako Tebet auzoko Menteng Dalam auzoan bizi zen. 1970etik aurrera, Jakarta Erdialdeko Menteng auzoko auzo aberatsago batean bizi izan ziren.
Liburuak
Hainbat liburu dauzka bere izenean, hala nola:
Acanthiza katherina
Acanthiza katherina Acanthiza generoko animalia da. Hegaztien barruko Acanthizidae familian sailkatua dago.
Banco Guipuzcoano
Banco Guipuzcoano banketxe bat izan zen Gipuzkoan sortua 1899an eta desagertua 2012an, Sabadell Banketxearen SabadellGuipuzcoano marka bihurtu zenean. 11 3 urteko historian egoitza Gipuzkoan mantendu zuen. 250 bulego baino gehiago edukitzeagatik, ez bakarrik eskualdean, baizik eta Espainia osoan, “banku ertaina” gisa sailkatu zen.
Gipuzkoa, Bizkaia, Araba, Nafarroa Garaia, Madrid, Errioxa, Levante, Bartzelona, Andaluzia eta Kanariar eta Balear Uharteak izan ziren Banco Guipuzcoanoren ezarpen lekuak. Espainiatik kanpo sukurtsal bakarra ezarri zuten, Hendaian. 2010ko Azaroan, Sabadell Bankuak Banco Guipuzcoanoren absortzioa gauzatu zuen. Elkartearen antolamendu eta funtzionamendu egitura eta egitura korporatiboa sinplifikatzea izan zen xurgatze honen helburua, modu honetan, finantza- eta gizarte-garapena erraztuz eta Elkartearen baliabideak hobeto erabiltzea ahalbidetuz. Absortzio honen ondorio nagusi bezela, Sabadell Bankua bihurtu zen Banco Guipuzcoanoren akzionista bakarra, baita azken hau banatzen den akzio guztien jabea ere. Euskal Herrian, Nafarroan eta Errioxan kokatutako Banco Guipuzcoanoko bulego guztiak SabadellGuipuzcoano markak bildu zituen, gainerako bulegoak SabadellAtlantico markaren barruan geratu ziren.
Banco Guipuzcoanok 2009an 28 milioi euroko irabazia izan zuen. 256 bulego ditu eta 1.266 langile. Banco Sabadellek, berriz, 108 milioi euro irabazi zituen urte honen lehen hiruhilekoan. 1.180 bulego ditu eta 9.839 langile.
2011ko Ekainean gizarte aurrean izan zen aurkeztua azkenik Sabadell-en marka berria: SabadellGuipuzcoano. 2012ko maiatzean behin betiko bat-egitea burutu zen. Integrazio honek Sabadell Bankua, 93.168 milioi eurokin, 11.060 langile eta 1.436 bulegoekin, aktiboen bolumenean Espainiako 4. entitate handienean bilakatzea suposatu zuen, Santander Bankua, BBVA eta Banku Popularraren atzetik.
Fusioak ez zuen ondorio handiegirik izan Banco Guipuzcoanoren langileen postuetan. Zuzendaritza eta kontseilu organigraman ordea, aldaketak ikusi ahal izan ziren. Egun, Pedro Sánchez Sologaistua da SabadellGuipuzcoanoren zuzendari nagusia, baita Bankuak Iparraldean duen ekintza-lurralde guztiarena ere (Euskal Herria, Nafarroa, Cantabria, Errioxa eta Aragoi).
Javier Equinique Kontsultarako Kontseiluaren presidentea izaten jarraitu zuen, Joan Llonch-en integrazioarekin, aurreko Administrazio Kontseiluaren presidentea zena. Hauek, José María Bergareche, Íñigo Echevarría, José Luis Larrea, Anton Serrats, José Antonio Urquizu, Pedro María Sainz y Fernando Cosío (azken biak ordezkari independenteak bezala) rekin batera, dira gaur egun Kontseilua osatzen duten partaideak. Kontseiluak gaur egun duen eginkizun negusia, Bankua lurraldearen alderdi sozioekonomiko nagusienei buruz aholkatzea. Beste alde batetik, Ángel Simón y Alfredo Martínez dira Lurraldeko Arrisku Zuzendaritzaz arduratzen direnak, eta Alvaro Ochoa da Banka Pribatuaren zatia eramaten duen pertsona.
Sabadell Bankuak esan zuenez: “lurralde zabalketa honekin, Bankuak erabaki hartzeak merkatura hurbildu nahi ditu, hau arinduz, bere esperientzia eta profesionaltasuna aitortuz. Aldi berean hauek kudeaketan suposatzen duten funtsezko papera eta bezeroarekiko arreta eraginkorra goraipatuz. Antolaketa-egitura berriak bi erakundeetako gaitasunak eta indarguneak hobeto erabiltzea ahaleginduko du, kapilaritate sare altuari, bere eraginkortasuna, erabaki-autonomia eta enpresetako Kankan duen espezializazio sendoarengatik nabarmentzen den eredu komertzial bati gehituz”.
Hiruko batezbesteko
Hiruko batez bestekoa honela kalkulatzen den zentro neurria da, hiru kuartilak haztatuz kalkulatzen dena, bigarren koartila den medianari besteen bi halako haztapena emanez:
Abantaila gisa, jasankorra dela aipatu behar da, muturreko datuek ez baitute bere emaitzan eraginik. Hau dela eta, datuen azterketa esploratzailean erabili ohi da.
Bahrain
Bahrain (البحرين, al-Baḥrayn), izen ofiziala Bahraingo Erresuma (مملكة البحرين, Mamlakat al-Barayn), Asiako hego-ekialdeko herrialdea da, Persiar golkoko hegoaldeko uhartedi batek osatua, Saudi Arabiaren eta Qatarko penintsularen mendebaldeko kostaren artean. 765.3 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 1.425.171 biztanle zituen. Hiriburua Manama da.
Geografia
Persiar golkoko uhartedi lau eta agorra da. 33 uharte dira guztira, 765,3 kilometro koadroko eremua hartzen dutenak. Muharraq, Sitra, Umm an Nasan, Hawar uharteak eta Bahrain dira uharterik handienak. Uhartediaren mendebaldean Saudi Arabia dago, 1986ko azaroaren 25ean ireki zen King Fahd pasabidearen bitartez lotua; Qatar hegoalderantz dago, Bahraingo golkoaren beste aldean. Mendirik garaiena Jabal ad-Dukhan da (134 metro), Bahrain uhartean dagoena.
Bahrainek basamortuko klima dauka. Udak oso beroak dira, eta eguneko tenperatura 48 °C-ra irits daiteke. Hezetasuna ere handia izaten da, batez ere gauez. Prezipitazioak txikiak eta irregularrak dira, metro koadroko 70,8 litro besterik ez urtean. Ekainean eta uztailean, ipar-mendebaldeko haizeak hauts ekaitzak eragiten ditu.
Historia
1521ean portugaldarrek hartu zuten uhartedia, eta gotorleku bat eraiki zuten Muharraq uhartean. Bertan egon ziren, 1602an Persiako safaviek egotzi zituzten arte. Persiarrek xiismoa sustatu zuten. 1783an, Arabiar penintsulako tribu eta klan batzuk jabetu ziren lurraldeaz. Harrezkero, Al Khalifa familiak agindu du Bahrainen. 1820an, emirraren oniritziarekin, britainiar protektoratu bilakatu zen.
1971n, burujabetasuna aldarrikatu ondoren, 1973an konstituzioa onartu zen, emirraren boterea murrizten zuena (besteak beste, Nazio Biltzarra sortzea proposatzen zuen), baina indar gabe utzi zen handik bi urtera. 1981ean, talde batek estatu kolpe saiakera egin zuen Irango eredua ezartzeko.
1994az gero, gorabeherak eragiten dituzte xiitek, tarteka, Nazio Biltzarra berriro antolatzea eta langabezia murrizteko neurriak hartzea eskatuz. Oro har, Mendebaldeko herrialdeen aldera jo izan du Bahrainek politikan eta 1991ko Golkoko Gerran, esaterako, Estatu Batuek antolaturiko nazioarteko taldearekin bat egin zuen. Ezkerreko taldeek eta talde islamiar fundamentalista askok ezkutuan dihardute.
Hiruko batezbesteko
Eragozpen gisa, esan behar da, ez duela datuetan biltzen den informazio guztia kontuan hartzen.
Cirrhinus mrigala
Cirrhinus mrigala Cirrhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Bahrain
Historia
2011ko otsailean, Arabiar Udaberriaren baitan, milaka lagunek bete zuten Manama hiriburua, aldaketa demokratikoa eta lehen ministroaren dimisioa eskatzeko. Monarkia sunitak egoera kontrolatu ezin zuela ikusita, laguntza eskatu zion Golkoko Lankidetzarako Kontseiluari (GCC), eta Saudi Arabiak eta Arabiar Emirerri Batuek tropak bidali zituzten martxoan.
Politika
Bahrain monarkia konstituzionala da; kontserbadurismo islamiar tradizionalista da gobernuaren politikaren ezaugarri nagusia. Estatuburua erregea da, titulua oinordekotzaz jasotzen duena. 1999an Hamad bin Isa Al Khalifak hartu zuen errege kargua. Haren eskumenak dira, besteak beste, lehen ministroa eta gobernuko ministroak izendatzea. 2010ean gobernukide erdiak Al Khalifa familikoak ziren.
Legebiltzarra edo Nazio Biltzarra (al-Jam'iyyah al-Watani) ganbera bikoa da. Goi ganbera Xuraren Kontseilua da (Majlis Al-Shura), erregeak hautatutako 40 kide dituena. Behe ganbera, berriz, Ordezkarien Kontseilua da (Majlis Al-Nuwab); 40 kide ditu, hiritarrek zuzenean hautatuak lau urteko legegintzaldirako. Alderdi politikoak debekaturik daude.
Ameriketako Estatu Batuen aliatu garrantzitsua da, bertan baitu Bosgarren Gerra Ontzidia, Persiar golkoko urak eta Iranen mugimendu oro zaintzeko indar militarra.
Banaketa administratiboa
2014tik, herrialdea lau gobernorato edo muhafazahetan banaturik dago:
Biztanleria
2016an 1.425.171 biztanle zituen. Dentsitatea oso handia da, 2.007 kilometro koadroko, eta baita hazkunde-tasa ere (%2,26 2017an). Adineka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak %19,1 dira, 15-24 urte bitartekoak %15,6, 25-54 urte bitartekoak %56, 55-64 urte bitartekoak %6,3 eta 65 urtetik gorakoak %2,9. Bizi itxaropena 79 urtekoa da, 76,8 urtekoa gizonezkoena eta 81,3 urtekoa emakumezkoena (2017ko zenbatespenak). Biztanle gehienak iparraldean bizi dira eta erdiak baino gehiago hartzen dituzte estatuko bi hiri nagusiek.
Banaketa etnikoa
2010eko zenbatespenaren arabera, %46 bahraindarrak dira, bi talde etnikotan banatuak: baharnak eta ajamak; %45,5 asiar etorkinak dira (filipinarrak, zeilandarrak, indiarrak, pakistandarrak, irandarrak), beste herrialde batzuetako arabiarrak %4,7, afrikarrak %1,6, eta europarrak %1.
Hizkuntzak
Arabiera da hizkuntza ofiziala, baina ingelesa ere asko erabiltzen da.
Erlijioa
Islama da estatu erlijioa da, eta biztanleen %70,3 musulmanak dira, xiitak gehienak, errege familia sunita den arren. Kristauak %14,5 dira, hinduistak %9,8, budistak %2,5, eta juduak %0,6.
Ekonomia
Ekonomiaren oinarria petrolioaren industria da, eta herrialdearen kokagune estrategikoak ere garrantzi handia du ekonomian, Persiar golkoko garrantzi handiko merkataritzaren eta finantzen gune bihurtu baita. Petrolioaren ekoizpenak eta langintzak hartzen du esportazioen parte handi bat (% 60), eta barne-produktu gordinaren % 30 osatzen du. Dena dela, eta petrolio-erreserbak ez agortzeko beste industria batzuk sortu diren arren, herrialdeko ekonomia petrolioaren mende dago, eta arazo larriak sor daitezke petrolioaren prezioen gorabeheren eraginez, edo 1990-1991 urteetan Persiar golkoan sortutako krisiaren antzeko egoeretan. Arazo ekonomiko nagusiak langabezia (gazteen artean, batez ere), eta petrolioa eta lurpeko ur-erreserbak agortzea dira. 1986an Fahd erregeak Bahrain Saudi Arabiarekin lotzeko egindako errepideari esker, gora egin du turismoak.
Kirola
Formula 1 lasterketa bat egiten da. Lehen lasterketa Michael Schumaker Ferrarirekin irabazi zuen. 2011ko martzoaren 13an, urte hartako lehenengo lasterketa egin behar zuten, baina matxinada bat izan zenez bertan bera utzi zuten. Formula 1ean gertatu den lehen aldia da arazo politikoengatik laterketa bertan bera ustea.
Herrialdeak, Mikel Landar en txirrindularitza taldearen jabea da.
Erro karratu
Matematikan, x zenbaki baten erro karratua r zenbakia da, r^2=x betetzen duena; hau da, r karratu edo r \times r eragiketaren emaitza x da.
Zenbaki ez negatibo erreal orok erro karratu ez negatibo bakarra dauka, erro karratu nagusia deritzona. x zenbakiaren erroa \sqrt{x} ikurraren bitartez adierazten da, edota, berreketa erabiltzen bada, x^{1/2}\, idatziz. Adibidez, 9 zenbakiaren erro karratu nagusia 3 da, hau da, hau betetzen baita:
k edozein zenbakitarako, gainera, hau betetzen da:
Froga daiteke karratu perfektuak ez diren zenbakien erro karratuak zenbaki irrazionalak direla.
Kalkulua
Erro karratua kalkulatzeko algoritmo anitz dago.
Jarraian, eskuzko algoritmoa delakoa azaltzen da. Irudiko elementuak azaltzen dira lehendabizi:
Jarraibidea
Jarraitu beharreko pausoak hauek dira:
Hartara,.
Laguna Negra
Laguna Negra (urmael beltz), gaztelaniazko toponimoa, izan daiteke:
Gattonside
, Eskoziako herri txiki bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Petrodromus tetradactylus
Petrodromus tetradactylus Petrodromus generoko animalia da. Macroscelidea ordenaren barruko ugaztuna da. Macroscelididae familian sailkatuta dago. Generoko kide bakarra da.
Arbustu japoniarra
Arbustu japoniarra Aureum (Ligustrum ovalifolium) Ligustrum generoaren espeziea da. Korean du jatorria.
Alkmeon Krotonakoa
Alkmeon Krotonakoa (fl. c. K.a. 500), grekeraz, Alkmaiōn, filosofo pitagoriko eta medikuntzaren teoriko bat izan zen. Filosofo pitagoriko moduan, arimaren izankizuna baieztatu zuen. Halaber, aurkakoen teoria bat ere osatu zuen. Animaliekin egindako saiakuntzei esker, sendagintzari buruzko aurkikuntza garrantzitsuak egin zituen, hala nola burmuina sentipenen atal nagusia zela egiaztatu zuen.
Tindu erreaktibo
Tindu edo koloratzaile erreaktibo batean, kromoforo batek (konposatu baten koloreaz arduratzen den atomoak edo taldeak) substratuarekin erreakzionatzen duen ordezkatzaile bat du. Koloratzaile erreaktiboek sendotasun-propietate onak dituzte, tindatzean gertatzen den lotura kobalentea dela eta. Tindu erreaktiboak zelulosa tindatzeko erabiltzen dira batez ere; kotoia edo lihoa adibidez. Hala ere, artilea ere tindu erreaktiboekin tinda daiteke.
Tindatze erreaktiboa da zelulosa-zuntzak koloreztatzeko metodorik garrantzitsuena. Tindu erreaktiboak artilean eta nylonean ere aplika daitezke; azken kasuan, azidotasun gutxiko baldintzetan aplikatzen dira. Tindu erreaktiboak gutxi erabiltzen dira beste koloratzaile batzuekin alderatuta, funtzio-taldeak urarekin ere erreakzionatzen baitu hidrolisia gertatuaz.
Aguts
Biztanleria
2007an Aguts udalerrian erroldatutako biztanleak 218 ziren. Familiak 78 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 101 etxebizitza zeuden, 82 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 96 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 82 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 67 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 137 ziren, horien artean 97 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 97 pertsona aktiboetatik 92 lanean zeuden (46 gizon eta 46 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Aguts udalerrian 90 unitate fiskal zeuden, 234 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.027 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Aguts udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 828 hektarea erabiltzen.
Laguna Negra de Urbión
Laguna Negra de Urbión, arruntki Laguna Negra (urmael beltz) soilik deitua, Vinuesan dagoen urmaela da. Soriako probintzian dago, 1753 metroko altueran, Urbión mendizerran. Elezaharrek diotenez, Laguna Negrak ez du hondorik, baina, errealitatean, ez du 8 metro baino gehiagoko sakonerarik (batzuetan 10 eta 12 metro esaten dute).
NA-7561
NA-7561 edo Albiasuko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-1300 nafar errepideko 14,27 kilometroan hasi eta Larraunen dagoen Albiasu kontzejura arte doa. Errepidea 3,28 kilometro luze da.
Guaniguanicoko mendikatea
Guaniguanicoko mendikatea (Cordillera de Guaniguanico) mendebaldeko Kubako mendikatea da, Pinar del Ríoko probintziatik Artemisako probintziaraino hedatzen dena.
160 km-ko luzera du. Kostaldearen paraleloan doa, Guanetik Marielera bitartean. Sierra del Rosario eta Sierra de los Órganos azpimendikateetan banaturik, mendikateko gailur nagusia Pan de Guajaibón da (699 m). Bere barnean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Viñales Ibarra dago.
Sahats ilun
Sahats iluna (Salix atrocinerea) Salicaceae familiako zuhaitza da, mendebaldeko Europan eta iparraldeko Afrikan jatorria duena.
Escambray
Escambray edo Guamuhayako mendizerra (Macizo de Guamuhaya) erdialdeko Kubako mendigunea da, Sancti Spíritus, Villa Clara eta Cienfuegos probintzietan zehar hedatzen dena.
Austrolebias paranaensis
Austrolebias paranaensis Austrolebias generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Escambray
80 km-ko luzera eta 80 km-ko zabalera ditu. Mendiguneko gailur nagusia Pico San Juan da (960 m). 1959 eta 1965 artean bertan Castroaren aurkako matxinada bat burutu zuten.
Giovanni Pierluigi da Palestrina
Giovanni Pierluigi da Palestrina (Palestrina, Erroma inguruan, 1525eko irailaren 30a - Erroma, 1594ko otsailaren 2a) italiar musikagilea izan zen. Berpizkundeko musikalari garrantzitsuenetakotzat jotzen da. R. Mallapert eta F. Lebel frantses maisuekin egin zituen musikako ikasketak. 1537. urtean, Erromako Santa Maria Maggioreko koru-mutila izan zen, eta 1544. urtean, Palestrinako katedraleko koru-maisu eta organo-jotzaile. 1551. urtean, berriz, Julio III.a Aita Santu zela, San Pedro basilikako Giulia kaperako kapera-maisu izendatu zuten. 1554. urtean, meza-liburu bat argitaratu zuen. Hurrengo urtean, Paulo IV.ak debekatu zuen aita santuaren kaperan ezkondutako inor egotea; Palestrinak kargua utzi zuen, eta Letrango San Joan kaperan kapera-maisu izan zen, Lassusen ordez. 1560. urtean, Santa Maria Maggioreko kapera-maisu izan zen, eta 1566etik 1571ra Erromatar Mintegien musika-maisu; aldi berean, Ippolito d´Este kardinalaren kontzertuak antolatu zituen, Tivolin. 1571. urtean, Giulia kaperaren zuzendaritzaren ardura izan zuen berriro, eta Erroman geratu zen bizitzen. Palestrina italiar Errenazimentuko musikagile emankorrenetako bat izan zen. 105 meza inguru idatzi zituen, lau-zortzi ahotsez abestekoak; 250 motete; 35 magnificat; salmoak; letaniak; baita madrigalak ere, erlijiozkoak eta bestelakoak. Polifoniaren maisu handia baitzen, ahots soiletarako kontrapuntuaren musikagile ospetsuena izan zen, bere garaian. Palestrinak ez zuen berrikuntzarik sartu musikagintzan, baina ezin hobeki erabili zituen musikagintzaren ohiko baliabideak.
Loughbrickland
Loughbrickland (Loch Bricleann) Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena. Banbridge udalerriaren hegoaldean dago, Dublindik Belfastera doan errepidean.
2001eko rroldaren arabera 681 biztanle zituen.
Foristell (Missouri)
Foristell Missourieko hiri bat da. St. Charles konderrian kokatua dago. 2010ean 505 biztanle zituen, 14.31 kilometro koadrotan banatuta.
Frantses ertain
Frantses ertaina (le moyen français) frantsesaren banaketa historiko bat da, gutxi gorabehera 1340 eta 1611. urteen arteko aldia hartzen duena. Trantsizio-aldi honen ezaugarri nagusiak honakoak dira:
Hizkuntza honetarako ISO 639-2 eta ISO 639-3 kodea 'frm' da.
Jiro Nakamura
Jiro Nakamura (中村 仁郎) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Gavinton (Berwickshire)
Gavinton, Eskoziako etxalde bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Armenia
Armenia (Հայաստան, Hayastan), ofizialki Armeniako Errepublika (Հայաստանի Հանրապետություն, Hayastani Hanrapetut’yun), hego-mendebaldeko Asiako estatu itsasgabea da, hegoaldeko Kaukasian dagoena. 1991 arte sobietar errepublika federatua izan zen. Mugakide ditu Turkia mendebaldean, Georgia iparraldean, Azerbaijan ekialdean, eta Iran eta Azerbaijango Nakhitxevan eskualde autonomoa hegoaldean. 29.743 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 3.018.854 biztanle zituen. Hiriburua Erevan da (1.091.234 biztanle).
Nahiz eta Asian kokatua egon, autore ugarik kulturaz, historiaz eta politikaz Europako zatitzat hartzen dute. Nazioarteko 45 erakundeko kide da, hala nola, NBE, Europako Kontseilua eta Estatu Burujabeen Erkidegoa. Frankofoniaren Nazioarteko Elkarteko kide ere bada.
Ondare historiko aberatsekoa, munduko zibilizazio zaharrenetakoa da. Konstituzioaren arabera estatu sekularra den arren, kristautasunak garrantzi handia izan du Armenian, estatu-erlijio izendatu zuen munduko lehen estatua izan baitzen 301ean.
Geografia
Armenia hegoaldeko Kaukasian dago, Armeniar goi-ordokiaren ipar-ekialdean, Iran eta Asia Txikiko goi-ordokien, Itsaso Beltza eta Transkaukasia eta Mesopotamiako ordokien artean.
Mugak
Mendebaldean eta hego-mendebaldean Turkiarekin du muga, Georgiarekin iparraldean, Azerbaijanekin ekialdean, eta Iranekin eta Azerbaijanen kanpo-lurralde Nakhitxevanekin hegoaldean.
Erliebea
Oso herrialde menditsua da: batez besteko garaiera 1.800 metrokoa da, eta 1.000 eta 2.500 metro arteko garaieran dago lurraldearen % 76,5. Mendiguneek lurraldearen % 47 hartzen dute, eta goi-ordokiek herena. Aragats (4.095 metro), Kaputiugh (3.904 metro), Azhdahak (3.598 metro) eta Spitaksar (3.555 metro) dira gailurrik garaienak. Sumendiak ugariak dira, hala nola, Aragats eta Porak (2.800 metro). Debed ibaiaren arroila da punturik beherena.
Hidrografia
Herrialde osoa Kuraren arroan dago, ibai hori Armenian sartzen ez bada ere. Aras da ibai nagusia, Armenia eta Iranen arteko muga egiten duena. Haren ibaiadar handienak Akhurian, Hrazdan eta Vorotan dira. Iparraldeko ibai batzuk, hala nola, Debed eta Aghstev, zuzen isurtzen dira Kurara. Aitzirarik handiena Sevan da, 1.262,2 kilometro koadroko eremua duena.
Klima
Klima lehorra eta kontinentala da. Tenperaturak altueraren araberakoak dira. Mediterraneoaren eta Itsaso Beltzaren eragina ez da oso handia, mendiek oztopatzen baitute. Horregatik urtaroen araberako ezberdintasun handiak daude. Armeniako goi-ordokian neguko batez besteko tenperatura 0°Ckoa da eta udakoa 25 °Ckoa. Hala ere goi-ordokiaren lur bolkanikoak uztak jasotzeko ona egiten du lurra.
Lehen urteak
Lehen Armenia Van aintziraren inguruan egituratu zen K.a. XIII. mende aldera. Asiriarren erasoak jasan ondoren, herri indoeuropar batek inbaditu zuen K.a. VII. mendean. Bertako biztanleriarekin elkartu eta egungo herri armeniarra osatu zuten. Estatu berria mediar, persiar eta mazedoniarren esku egon zen. Seleukotar errege Antioko III.aren agintaldian bi zatitan banatu zen: Armenia Handia eta Armenia Txikia.
Erromatarren konkistak batasuna itzuli zien armeniarrei, Inperio barruko probintzia nahiz erreinu izan baitzen. Tiridate III.aren erreinaldian (294-324), Armenia kristautu egin zen; Gregorio I.a Argi-egilea izan zen lehen apezpikua. 636. urtean arabiarrek konkistatu eta nolabaiteko autonomia gorde bazuten ere, bizantziar eta turkiar seljukidarren arteko guduen ondorioz, XI. mendean, biztanleriaren zati batek erbestera jo eta Krimea, Galitzia eta Ziliziako lurraldeetan Armenia Txikia izeneko estatua sortu zuten (1080). Gurutzadetan parte hartu zuen Armeniak.
XVI. mendean, turkiarrek eta persiarrek erdibanatu zuten Armenia. Turkiarrak mendebaldean egokitu ziren eta irandarrak ekialdean. XIX. mendean, errusiarrek Erevan lurraldea hartu zuten (1828), baina Erzerum aldeak turkiarren esku iraun zuen. Turkiarrek izugarrizko zapalkuntza eta sarraskiak bideratu zituzten armeniar abertzaleen aurka (1894-1896 eta 1915-1916 urteetan nagusiki).
Lehen Mundu Gerra
Bi milioi armeniar hil zituzten Lehen Mundu Gerran eta bizirik geratu zirenek Turkiak hartutako herria utzi eta erbestera jo behar izan zuten, Armenia sobietarrera nagusiki. Sèvresko Itunean Armeniako estatu burujabea eraiki zedin onartu bazen ere, bertako erabaki guztiak ez ziren indarrean jarri. Mustafa Kemal turkiarraren gudarosteek Kars eta Ardahan hartu zituzten bitartean, boltxebikeek, Mikoian buru, Armeniako errepublika sobietarra aldarrikatu zuten, Erevan lurraldean.
Azken urteak
Sobietar Batasunak perestroika politika abian jarri zuenean, indar handiz nabarmentzen hasi ziren bertako errepublikek lurraldetasunari, hizkuntzari, burujabetasunari eta abarri buruz egiten zituzten eskakizunak. Horrela, 1991. urtean, armeniarrek Sobietar Batasunetik aldentzeko erabakia hartu zuten hauteskundeetan, eta Armenia estatu burujabe eta independente bihurtu zen; Levon Ter-Petrosian izan zen errepublikako lehenengo presidentea. Urte hartan bertan Estatu Burujabeen Batasunean sartu zen, eta 1992an Nazio Batuetako kide egin zen.
Dena dela, independentzia ondoko urteetan arazo asko izan ditu Armeniak. Batetik 1988ko lurrikararen kalteei aurre egin behar zien gobernuak (55.000 lagun hil ziren), eta bestetik 1988an Armenia Azerbaijanekin gerran sartu zen Nagorno-Karabakh lurralde armeniarrak Armeniarekin bat egin nahi zuela eta (biztanleen % 80 armeniarrak ziren). Sobietar Batasunak Nagorno-Karabakheko armeniarren eskakizunak 1989an onartu zituen arren, ez zen konpondu gatazka. Arazo horiek guztiak zirela eta, gobernuaren aurreko oposizioak indar handia hartu zuen. Oposizioko alderdi nagusietako bat Armeniako Federazio Iraultzailea (Dashnakutisun) izan da, Nagorno-Karabakheko gudaroste armeniarrean eragin handia duen alderdia; ez zituen onartu Armeniako gobernuak antolaturiko berrikuntza ekonomikoak, eta Errusiarekiko lotura estuagoa eskatzen zuen. Talde haren eta oposizioko beste batzuen eraginez, dimisioa eman behar izan zuen Kosrov Arutiunian lehen ministroak, eta Grant Bagratian izendatu zuten behin-behineko lehen ministro 1993an.
Urte hartan bertan Armeniak Azerbaijango gudarostea garaitu zuen eta Nagorno-Karabakh eta inguruko lurraldeen gaineko kontrola eskuratu zuen, baina Azerbaijanek energia blokeoa ezarri zion Armeniari eta horrek oso ondorio kaltegarriak izan zituen bertako ekonomian, Armeniak ez baitu lehengai aski. 1994an su-etena izenpetu zuten bi herriek eta Armeniako ekonomiak gora egin zuen —energia blokeoak bere hartan iraun bazuen ere—, baina egoera politikoa oso kaskarra zen. Oposizio nazionalista erradikalak ez zuen onartu konstituzio berriaren sorburu izan zen erreforma politikoen prozesua, presidentearen ahalak areagotzen zituelako konstituzio hark, eta ez zuen onartu, halaber, 1995eko hauteskundeetan aginpidean zegoen alderdiaren garaipena (MNA); nazioarteko behatzaileek ere salatu zituzten hauteskunde haietako nahasmendua eta gorabeherak.
1996ko hauteskundeetan, dena dela, Ter-Petrosianek botoen % 52 lortu zuen eta bera atera zen berriro lehendakari. Ordu arteko norabide politiko beretik segitu zuen harrezkero: liberalizazio ekonomikoaren barruan, enpresak pribatizatzea, oposizioari gogor aurre egitea (Dashnakutisun alderdia debekatu zuen), Iranekin eta Errusiarekin harremanak sendotzea, eta Nagorno-Karabakheko gatazka amaigabeari elkarrizketa bidezko irtenbidea bilatzea. Ter-Petrosian lehendakariaren neurrien kontra agertu ziren gobernuko zenbait kide, eta azkenik 1998an Azerbaijanekiko hitzarmen bat proposatu zuelarik, dimisioa ematera behartu zuten.
1998ko martxoan, ordu arte lehen ministro izandako Robert Kotxarian izendatu zuten estatuburu eta presidente eta Armen Darbiniam, gobernuburu; alderdi komunistak indar handia izan arren, presidentea ez zen alderdi horretakoa eta joera nazionalistako gobernua eratu zen. Bestalde, eta arazo nagusiak Nagorno-Karabakh lurraldearen gerrak ekarri badizkio ere, aipagarriak dira Turkiarekin izandako arazoak, PKK (Langile Kurduen Alderdia) babestu izanaz Turkiako gobernuak Armenia salatu baitu.
Politika
Estatu burua errepublikako presidentea da eta sufragio unibertsal bitartez hautatua izaten da. Nazio Asanblada (Azgayin Zhoghov) organo legegile gorena da. 1990ean lehen hauteskunde legegileak egin ziren eta 1991ean hautatu zen lehen presidentea. Azken horrek lehen ministroa izendatzen du, eta hark hautatzen ditu ministroak. 1995ean onartu zen gaur egun indarrean dagoen konstituzioa. Armenia Estatu Independenteen Erkidegoko kidea da.
Banaketa administratiboa
Armenia administratiboki honako 10 probintzia eta estatus bereziko hiri batean banatzen da: † 2011eko errolda Iturriak: Probintzien azalera eta biztanleria.
Atzerriko harremanak
Harreman tirabiratsuak ditu Turkiarekin, Turkiako Gobernuak ukatu egiten baitu armeniar genozidioan izan zuen erantzukizuna. Turkia izan zen 1991n Armeniaren independentzia onartu zuten lehen estatuetako bat, baina 1993an mugak itxi zituen, Nagorno-Karabakheko gerra arrazoitzat aipatuta, eta geroztik blokeoa mantendu du, nahiz eta Turkiako enpresaburuek Armeniako merkatuan sartu ahal izateko presioa egiten duten.
Biztanleria
2016an Armeniak 3.051.250 biztanle zituen, 102,6 biztanle kilometro karratuko dentsitatearekin. Biztanleen % 62,7 bizi da hiriguneetan ; beraz, inguru hartako herrialdeetako urbanizazio maila gorena du. Adinari dagokionez, berriz, biztanleria honela banatuta dago: 0-14 urte bitartekoak, % 19; 15-24 urte bitartekoak, % 13,6; 25-54 urte bitartekoak, % 43,4; 55-64 urte bitartekoak, % 13; eta 65 urtetik gorakoak, %11. Bizi itxaropena 74,6 urtekoa da: gizonezkoena, 71,4 urtekoa eta emakumezkoena, 78,3 urtekoa (2016ko zenbatespena).
Banaketa etnikoa
Etniei dagokienez, biztanleria oso homogeneoa da, armeniarrak baitira biztanleen % 97 baino gehiago. Proportzio hori igo egin da, gainera, azken urteetan, Azerbaijango Karabakh Garaia eskualde armeniarraren burujabetasuna zela-eta, Armeniaren eta Azerbaijanen artean piztu zen gerraren ondoren; izan ere, gerraren eraginez, Azerbaijango armeniarrak itzuli egin ziren eta Armeniako azerbaijandarrek ihes egin zuten. Armeniarrez gainera yezidiak (% 1,3) eta errusiarrak (% 0,5) dira Armeniako hurrengo gizatalde nagusiak, baina biztanleria osoaren % 1,5 bakarrik hartzen dute. Bestalde, Armenian bizi diren armeniarrez gainera, beste 8 bat milioi armeniar daude (Armeniakoak bertakoak baino gehiago), Sobietar Batasun ohian, Estatu Batuetan eta beste hainbat herrialdetan sakabanaturik. Karabakh Garaia eskualdean gehiengoa dira.
Hizkuntzak
Armeniera da hizkuntza ofizial bakarra. Yezidiak kurdueraz mintzatzen dira.
Ekonomia
1991n, independentzia lortu zuelarik, Armeniako ekonomia alor nagusia industria zen; industria jarduera oso bizia eta modernoa zeukan, Sobietar Batasuneko kide zenean osaturiko plangintza zentraleko sistemari esker. 1992an barne produktu gordinaren % 46,3 hartzen zuen industriak, eta 1990ean langileen % 41ek ziharduen industrian lanean. 1990eko hamarkadan, ordea, arazo ekonomiko larriak bizi izan zituen Armeniak, 1991n Sobietar Batasunetik aldendu eta ekonomia zentralizatuak hondoa jo zuelako eta, Azerbaijanen kokatutako Karabakh Garaia lurralde armeniarrari buruz izandako gatazka etnikoaren eraginez blokeoa ezarri zitzaiolarik, ezin lortu zituelako industriarako behar zituen gasa eta petrolioa.
Dena dela, 1994. urterako Armeniako gobernuak Nazioarteko Diru Funtsarekin antolaturiko politiken bidez, onera egin zuen ekonomia egoerak; maileguez gainera, aipatzekoa da diasporak egiten zuen ekarpena. Armeniak inflazioaren igoera etetea lortu zuen, eta enpresa handi eta ertainak eta nekazaritzako lurrak pribatizatu zituen. Inflazioa % 10 jaitsi zen eta barne produktu gordina, berriz, % 6 igo. 1995etik aurrera ekonomia hazkundea nabarmena izan zen, eta sektore berriak indartzen hasi ziren (bitxigintza, turismoa, etab.), oraindik ere langabezia arazo handia zen arren.