cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eskubide
Erreklamazio eskubideak
Adierazten du pertsona batek eskubidea duen pertsonarekiko duen betebeharra. Kasu honetan eskubidea duen pertsonak erreklamatu dezake berarekiko zeregin bat, adibidez, zerbait ematea edo egitea, edo zerbait ez egitea. Logikoki adierazita itxura hau du eskubide mota honek: “A pertsonak B pertsonari zerbait erreklamatu diezaioke B pertsonak A pertsonarekiko betebeharra badu”. Erreklamazio eskubideak besteekiko betebehar bat egozten dio pertsona orori. Betebeharrak, lehen esan bezala pertsona batekiko ekitea edo ez ekitea dakar. Adibidez, jurisdikzio anitzek auzi hauen inguruan erreklamazio eskubidea dagoela onartzen dute: Bizitza, askatasuna eta jabetza pribatua. Eskubide honek jasotzen du norberaren jabetzakoak diren objektu edo eskubideak ezin dituela jabea ez den beste inork lapurtu edo suntsitu. Erreklamazio eskubidea segurtasunerako eskubidea ere bada.
Pribilegioak
Askatasun- eta erreklamazio-eskubideak, bata bestearen alderantzizkoak dira: Pertsona batek zerbait egiteko eskubidea du baldin eta bakarrik baldin ez badago beste pertsona bat zeinen erreklamazio eskubideak ekintza gauzatzea ukatzen dion.
Eskubide positiboak eta negatiboak
Halaber, eskubideak beste bi kategoriatan bana daitezke: zentzu positiboan eta negatiboan. Eskubide positiboak zerbait egiteko baimena da, edo besteengandik zerbait jasotzeko eskubidea barnebiltzen du. Bestalde, eskubide negatiboek pertsona baimentzen edo behartzen dute zerbait ez egitera. Espainian adibidez, pertsonek bozkatzeko eskubide positiboa dute, baina, era berean arriskurik gabe ez bozkatzeko eskubidea ere badute. Bozketa aginduzkoa den herrialdeetan herritarrek ez dute ez bozkatzeko eskubide negatiboa.
Eskubide positiboak nahieran ekiteko eskubideak dira, ongizate-eskubidea hemen sartuko litzateke.
Eskubide negatiboak zerbait ez egiteko eskubideak edo ez ekiteko eskubideak dira. Batzuen aburuz, kanpo-interferentziak ez izateko eskubidea hemen sartzen da.
Eskubide Indibidualak
Norbanakoak dituen eskubideak dira. Edozein pertsonak gizaki izateagatik baditu eta alienaezinak dira.
Talde-eskubideak
Batzuetan argudiatu da taldeko eskubideak existitzen direla, kasu batzuetan taldea bera entitate moduan ulertu behar delako, ez indibiduoen batura hutsa bezala. Hau da, argudiatzen da, kasu batzuetan beti ere, taldeak nolabaiteko indibiduo bat osatzen duela, zeinak eskubideak izan beharko lituzkeen. Esaterako, gerran dagoen soldadu pelotoi batean gizabanakoak taldearen hobebeharrez bere burua sakrifikatzeko prest daudela esaten da. Horrelako kasuetan gizabanakoaren gainetik taldea dago. Beste zentzu batean ulertuta, batzuetan indibiduoek beren eskubide indibidualak areagotu ditzakete talde bateko kide izateagatik. Adibidez, lan-sindikatuetako kide liberatuek beste langileek baino eskubide gehiago izan ditzakete: beraiek ezin daitezke kaleratuak izan.
Beiersdorf-Freudenberg
Beiersdorf-Freudenberg Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Eskubide
Talde-eskubideak
Austriar Eskola ekonomikoak aldarrikatzen du gizabanakoa dela pentsatzen eta sentitzen duena, ez taldea; gizabanakoak jokatzen duenean talde bateko kide izan edo, berak ez ekiten du. Beraz, eskola honen arabera, gizartea ikertu beharko litzateke gizabanakotik hasita. Metodo honi Indibidualismo metodologiko deritzo eta ekonomialariak honetaz baliatzen dira norbanakoaren eskubideak justifikatzeko.
Bestalde, argudiatu da gizabanakoaren eskubideak aldarrikatu behar direla ezer baino lehen gizartea osoaren askatasuna bermatzeko. Taldeari eskubideak egotziz gero, tirania justifikatzea posible litzateke. Adibidez, 1933an Nazioen Liga n judu batek kexa jarri zuen Alemaniaren aurka, Joseph Goebbels germaniar ordezkariak argudiatu baitzuen Alemania nazio subiraua zela eta pertsona horren iritziak ez zuela axola.
Eskubideen justifikazioak
Giza eskubideak justifikatu behar direnean bi jarrera nabarmentzen dira beste guztien gainetik. Ikuspuntu hauek saiatzen dira ezartzen zein diren gizakiei dagozkien eskubideak eta zergatik defendatu behar diren. Ikuspuntuek bi korronte etiko nagusiak irudikatzen dituzte: ikuspegi deontologikoak eta kontsekuentzialistak. Iritzi deontologikoek, “estatus-teoriak” ere izendatuak, aldarrikatzen dute gizakiak ezaugarri batzuk dituela, duintasuna besteak beste, zeintzuek errespetagarria egiten duten eta bere eskubideen defentsa beharrezko bilakatzen duten. Teoria kontsekuentzialistek defendatzen dute eskubideen defentsak onurak dakarzkiela gizakiei, eta, ondorioz haien aldarrikapena zilegia eta beharrezkoa dela.
Quinn-en aburuz, gizakiak ezaugarri batzuk ditu beste banakoengandik aitorpenak merezi dutenak. Aitorpen hori eskubideak onartzean azaldu liteke. Iritzi honek John Stuart Mill filosofoaren argudioarekin talka egiten du. Filosofo ingeles horrek uste du eskubideak gizarteak indibiduoari aitortu behar dizkion pribilegioak direla, aitorpen hori denok onartuz gero banakoak onura handia jasoko luke.
Hirugarren teoria batek, “kontraktualismoa” deiturikoak, aldarrikatzen du eskubideak dituzten eta erabiliko dituzten agenteen artean adostuak izan behar dutela.
Estatusean oinarritutako eskubideak
Ideia honen barnean hainbat teoria ezberdin daude, atributu horiek zeintzuk diren bat ez datozenak. Oro har, erlijiosoak ez diren doktrinak honako ezaugarriak proposatzen dituzte errespetuaren merezidun: gogo-askatasuna, arrazoimena eta autonomia. Eskubideen defentsa deontologikoa egiten dutenek esaten dute ezaugarri horiek gizakia izaki duin egiten dutela. Ildo horretatik, aldarrikapen hau egiten dutenek diote euren teoriak oinarri sendoagoak dituela kontsekuentzialismoak baino, izan ere, azken hau kalkulu-moralaren mende dago eta egoera ezberdinen menpe. Aldiz, estatus-eskubideak mugiezinak dira, beraz, zirkunstantzia polemiko ezberdinei ihes egin dakieke mugiezintasun horretatik.
Estatusaren teoriak duen arazoa da ezin duela azaldu zergatik eman behar zaizkion pertsona orori eskubideak eta zergatik duten balioa zirkunstantzia guztietan.
Ondorioetan oinarritutako eskubideak
Hala ere, utilitarismoa erabiltzeak eskubideak justifikatzeko, albo batera utz dezake justizia. Adibidez, pertsona errugabe baten gaineko salaketak zoriona maximizatuko balu (edo zorigaitza minimizatu), utilitarista behartuta legoke pertsona errugabea salatzera ongizate komunaren alde. Hor argi eta garbi pertsona salatuaren eskubideen urraketa legoke: Beraz, eskubidea dugu pertsona horren eskubideak urratzeko?
Beste teoria kontsekuentzialista batzuek proposamen interesgarriak egin dituzte. Berdinzaletasunaren teoriaren helburua eskubideek ematen dituzten abantailak modu berdintsuan banatzea da. Bestalde, lehentasunezko teoriak aldarrikatuko du.
Kontraktualismoa
Teoria honen arabera, eskubideak ez dira gizabanakoaren ezaugarrien fruitua, ezta eragin ditzaketen ondorioen araberakoa. Eskubideek intesubjektibitatean oinarrituak egon behar dutela aldarrikatzen da, hau da, eskubideen titular izango diren gizakien artean bizikidetza sustatzeko egiten den akordio batean. Teoria honen justifikazioa subjektuen arteko “kontratua” da. Kontratua zilegi izateko sinatzaile guztiak berdintasun puntu batetik ekin behar diote paktuari. John Rawls filosofoaren  Justiziaren teoria bat obrako proposamena bide honetatik doa.
Teoria horien baitan, eskubideak definitzeko orduan gizabanakoen nahiek balio dute. Norbanakoei desiragarriak zaizkien printzipioak onartzen dira denentzat kontuan har daitezen. Adibidez, Rawls-en teorian, hiritarraren eginbeharra jabetza pribatuari dagokionez, bakoitzaren independentzia eta bere buruarekiko errespetua bermatuko dituen hornikuntza minimoa bermatzea da. Scanlon-ek dio gizabanakoek oinarrizko eskubideak azpimarratzeko arrazoiak dituztela, beren bizitzak babesteko eta kontrolatzeko modu garrantzitsuak ematen dizkietelako.
Eskubideen belaunaldiak
Oro har eskubideez edo giza eskubideez hitz egiten denean hiru belaunalditan zatikatzen dira eskubideak. Karel Vasak txekiar legelariak egin zuen eskubideen belaunaldien bereizketa lehenengoz 1979an. Hiru belaunaldietako bakoitzak eskubide mota ezberdinak jasotzen ditu bere baitan. Belaunaldi bakoitzak bere lekua du Iraultza Frantses eko esaldi famatuan: Askatasuna, berdintasuna eta Senidetasuna. Lehenengo bi belaunaldietako eskubideak orokorrean nazio bakoitzeko konstituzioetan jasotzen dira, hirugarren belaunaldikoak aldiz, nazioarteko itunek biltzen dituzte.
Eskubideen lehenengo belaunaldia (Askatasuna)
Belaunaldi honetako eskubideak eskubide zibil eta politikoak dira. Eskubide hauek gizabanakoen askatasuna aldarrikatzen dute botere orohartzaile baten aurrean, estatuaren aurrean adibidez. Era berean, hiritarren bizitza publikoan parte hartzea bermatzen du askatasun osoz. XVII. eta XVIII. mendeetako tradizio liberalaren oinordeko dira eskubide hauek, monarkia absolutuen aurrean aldarrikatu ziren lehenengoz; John Locke printzipio hauen defendatzaile famatuenetakoa da. 1789ko Gizonaren eta Hiritarraren eskubideen aldarrikapenak eta Estatu Batuetako eskubideen kartak jasotzen dituzten eskubideak izaera honetakoak dira. Oro har, herrialde bat demokrazia liberaltzat hartzen da lehen belaunaldiko eskubideak betetzen baditu herritarrekiko.
Brendan McFarlane
Brendan Bik McFarlane  (Ardoyne, Belfast, Irlanda, 1951). Irlandako Mugimendu Errepublikanoaren kidea eta kantautore bat da.
Eskubide
Eskubideen lehenengo belaunaldia (Askatasuna)
Pertsonenganako diskriminazioa saihestea da beren helburuetako bat. Arraza, sexu, erlijio, sexu-orientazio, desgaitasun edo jatorriarengatik bereizkeriaz tratatzea debekatzen dute. Belaunaldi hau bi azpikategoriatan banatu daiteke: Lehenik, segurtasun fisiko eta zibila, zeinak tortura, esklabutza edo tratamendu ankerra debekatzen duen. Bigarrenik, askatasun zibilak baimentzen du gizabanakoaren parte-hartzea bizitza publikoko auzietan eta erlijio-, gogo- eta iritzi-askatasuna defendatzen ditu besteak beste.
Brendan McFarlane
Song for Marcella abestiaren egilea da.
Eskubide
Eskubideen lehenengo belaunaldia (Askatasuna)
1948ko Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalak eskubide mota hauek jasotzen ditu gehienbat: 30 artikuluetatik lehenengo 21ak eskubide zibil eta politiko ei dagozkie.
Brendan McFarlane
Biografia
Familia oso katoliko eta erlijiotsu batean jaio eta hazi zen, Ipar Belfasteko Ardoyne eremuan. 16 urte zituela, Ipar Galesen apaiz izateko gogoetak eta prestaketak egitera ere iritsi zen baina azken unean asmo hori alboratu zuen. Ipar Irlandara itzuli eta 1969an Behin-behineko IRA erakunde armatuan sartu zen.
1976ko epaiketa batean Bayardo Barreko erasoaren arduradun egin zuten eta bizitza osoko espetxe zigorra ezarri zioten. Long Kesh espetxean (espetxearen izen ofiziala: H.M.Prison Maze) sartu zuten, baina 1978an bertako Barrakoietatik abadez jantzita ihes egiten saiatu eta, harrapatu zutenez, Barrakoietan ziren preso errepublikarren estatus politikoa galdu eta espetxe bereko H-Blokeetara pasatu zuten. Bertan, estatus politikorik gabe, bat egin zuen mantaren borrokarekin.
Ezizena
Bik ezizena espetxean zegoela beste irlandar preso errepublikar batzuk ipinia da. Hitzaldietara joan eta gainontzeko presoek ez bezala, bertan entzundakoa edo bere gogoetak beti berarekin zaramatzan Bic markako bolalumarekin koadernotxo batean ohar moduan idazteko ohitura zuelako.
Eskubide
Eskubideen bigarren belaunaldia (Berdintasuna)
Bigarren belaunaldiko eskubideak ekonomikoak, sozialak eta kulturalak dira. Tradizio sozialistaren aldarriak jasotzen ditu; XIX. mendean zehar gertatutako langile borrokaren eta borroka sindikalaren eskakizunak betetzea dute helburu eskubideok. Lehenengo belaunaldiko eskubideek askatasuna bermatzea bazuten helburu, hauek bizi-egoera duin bat bermatu nahi dute.
1948ko aldarrikapena idatzi zenean herrialde kapitalistek zalantzati onartu zituzten eskubide hauek “kutsu sozialista” izan zezaketela argudiatuz, hala ere, Sobietar Batasunak herrialde komunistekin batera eskubide hauek mahai gainean jartzea lortu zuen. Aldarrikapenaren ostean hainbat itun sinatu zituzten herrialdeek eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalak bermatzeko konpromisoa hartuz, Eskubide ekonomiko, sozial eta kulturalen nazioarteko ituna besteak beste. Bertan herrialde sinatzaileak konprometitzen dira eskubideok bermatzera edo haien alde ekitera.
Brendan McFarlane
Ihesaldia
McFarlanek gidatu zuen IRAko presoek Long Kesheko H-Blokeetatik 1983an burutu zuten ihesaldia. 3. H-Blokeko preso errepublikarrek Blokea hartu eta ihes egin zuten janaria banatzen zuen furgonetan. Dena dela, furgoneta atzeratu zela-eta, arazoak izan zituzten azken atea igarotzerakoan, borroka eta tiroketa bat sortu zen, kartzelari bat hil zen, hamabost iheslari espetxearen inguruetan atxilotu zituzten, beste lau hurrengo egunean atxilotu zituzten eta 19 lortu zuten ihes egitea. Horietako hiru ez dituzte inoiz berriro atxilotu.
1986ko urtarrilean Holandan atxilotu zuten Gerry Kellyrekin batera. Ipar Irlandara estraditatu eta 1997an kaleratu zen Long Kesh espetxetik.
Gaur egunean
Gaur egunean preso ohiak biltzen dituen Coiste na n-Iarchimí erakundeko kidea da eta Sinn Fein alderdi politiko errepublikarrean ere parte hartzen du, batez ere preso ohien inguruetan.
McFarlane musikaria da, Tuan musika taldean jotzen du Terry 'Cruncher' O’Neillekin batera. Bobby Sandsi eskeinitako Song for Marcella abestiaren egilea da.
Eskubide
Eskubideen bigarren belaunaldia (Berdintasuna)
Bigarren belaunaldiko eskubideak ardura ezberdin bat jartzen dute estatuaren gain. Lehen belaunaldiko eskubideek betebehar negatibo bate jartzen dute bere gain, hau da, zer ez den egin behar agintzen diote, estatuari agintzen diote ez oztopatzeko gizabanakoa, adibidez, ez diskriminatu edo ez ezarri gobernu autokratikorik. Aldiz, eskubide ekonomikoek estatuaren eskuartze positiboa edo aktiboa eskatzen dute: zer edo zer egin gizabanakoen eskubide hauek bete daitezen.
Etxebizitza izateko eskubidea, hezkuntzarako eskubidea, langabezia prestaziorako eskubidea edo aisialdirako eskubidea dira besteak beste bigarren belaunaldiko eskubide gisa ulertzen direnak.
Paco Etxeberria
Francisco "Paco" Etxeberria Gabilondo (Beasain, Gipuzkoa, 1957ko otsailaren 14a) auzitegi medikua da, antropologoa, espeleologoa, ikertzailea, EHUko Lege eta Auzitegi Medikuntzako irakasle titularra, Aranzadi Zientzia Elkarteko lehendakaria izan zen 2018ra arte. Jokin Otamendik ordezkatu zuen lehendakari karguan, Espainiako Paleopatologia Elkarteko idazkaria, eta Euskal Kriminologia Institutuko zuzendariordea da.
Pedro Sánchezen Lehendakaritza Ministerioari atxikitako Memoria Demokratikoaren Idazkaritzako aholkularia ere bada.
Irujo Etxea Elkarteak Manuel Irujo saria eman zion 2018an.
Lanak
Gune arkeologikoetan, gorpu ateratze ugaritan hartu du parte, ikertzaile gisa: Napoleondar Gerretako soldaduen gorpuak, Espainiako Gerra Zibileko fusilatuenak... ateratze lanei ikuspegi zientifikoa emanez, betiere. Argitalpen ugari egin ditu, Euskal Herrian eta nazioartean, antropologiaz, paleopatologiaz, lege eta auzitegi medikuntzaz eta abarrez.
Besteak beste, Euskal Herrian izandako tortura kasuak ikertu zituen 2017ko txostenean parte hartu zuen (hainbat kasu frogatutzat emanez). Ikerketa batzordeetan ere egin ditu agerpenak, frankismoaren garaian ustez lapurtutako haurren kasuan adibidez (frogarik ez dela esateko, kasu horretan).
Cannaeko gudua
Cannaeko gudua K.a. 216ko abuztuaren 2an Apuliako Cannaetik gertu Bigarren Gerra Punikoko gudua izan zen. Bertan Hanibalek zuzendutako kartagotar armadak, bera baino handiagoa zen Gaio Terentzio Mario Varron eta Luzio Emilio Paulok zuzendutako erromatar armada menderatu zuen. Adituek historia militarraren garaipen taktikorik handienetariko batez gain, Antzinako Erromaren bigarren porrotarik handienentzat hartzen dute, hildakoen kopurua kontuan hartuta.
Trebia (K.a. 218) eta Trasimeno aintzirako guduetan (K.a. 217) menderatuak izan ondoren, erromatarrek Cannaen Hanibal aurre egitea erabaki zuten. Horretarako, aliatuak barne, 87.000 soldadu eraman zituzten. Erromatarrek bere infanteria astuna formazio sakon batean kokatu zuten, Hanibalek matxarda-mugimendua erabili zuen bitartean. Hain zen latza porrota ezen erromatar armada desegin eta Capua eta beste italiar hiri-estatuek Erromatar Errepublikatik atera baitziren.
Will Durant historialariak honela deskribatu zuen gudua:
Oinarri estrategikoak
Bigarren Gerra Punikoa hasi bezain pronto, Hanibal Italiara heldu zen eta Alpeak neguan zeharkatu ondoren, erromatarrak bi gudutan garaitu zituen, hots, Trebian eta Trasimeno lakuan. Erromatarrek porrotaren ostean, Kinto Fabio Maximo Erromako diktadore izendatu zuten kartagotar mehatxuari aurre egin ziezaion. Fabiok higadurazko gerra bat antolatu zuen Hanibalen hornidurak mozteko, baina gudu bat aurkeztu gabe. Erromatarrentzat taktika hauek ez ziren gogokoak, zeinek jasandako porroetatik berreskuratuta, zalantzan jartzen baitzuten Fabioren estrategia, kartagotarren armadari elkartzeko aukera ematen ziolako. Erromatar gehienek nahi zutena zen gerra ahalik eta azkarren bukatzea. Honetaz gain, pentsatzen zuten kartagotarrek Italia arpilatzen bazuten oposiziorik gabe, erromatar aliatuen iritzia izango zen Erromak ezingo zuela penintsulan ziurtasuna eman eta, ondorioz, etsaiaren aldera igaroko zirela.
Eskubide
Eskubideen bigarren belaunaldia (Berdintasuna)
1948ko Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsaleko azken 9 artikuluak eskubide hauei dagozkie.
Cannaeko gudua
Oinarri estrategikoak
Gauzak honela, agintaldiaren amaieran, erromatar senatuak ez zion diktadoreari botereak berriztu eta armadaren agindua Kneo Servilio Gemino eta Marko Atilio Regulo kontsulei itzuli zien.
K.a. 216ko hauteskundeetan, Gaio Terenzio Varron eta Luzio Emilio Paulo aukeratuak izan ziren kontsulak izateko. Ordura arte ikusita ez zegoen armada berri baten agindua eman zieten eta zuzenean Hanibalen kontra abiatu ziren. Polibiok honako hau idatzi zuen:
Erromatar armada, zortzi legio horiek, gehi 2.400 zaldun inguruk osaten zuten. Legio bakoitzak beste horrenbeste soldadu aliatuen kopurua zuen eta zalditeri aliatua 4.000 gizon ingurukoa zen, beraz, Hanibalen kontrako erromatar armada ez zen 90.000 gizon baino gutxiago izango.
Atarikoa
K.a. 216ko udaberrian, Hanibalek ekimena hartuz, hornidurazko biltegi bat setiatu eta hartu zuen, Cannae hirian kokaturik zegoena, Apuliako lautadan. Honela erromatarren eta haien hornidurazko iturri nagusiaren artean kokatu zen. Polibiok komentatu zuen Cannae hartzeak ezinegona sortu zuela erromatar armadan, ez zituelako bakarrik hiria eta biltegiak galtzen baizik eta eskualde osoa. Kontsulek erabaki zuten Hanibali aurre egitea eta hegoaldera abiatu ziren horren bila. Bi eguneko ibilaldiaren ostean, afrikarraren armada ikusi zuten Audifus ibaiaren ezkerraldean, eta erabaki zuten 10 kilometrora kanpamendua jartzea. Dirudienez, Giskok izeneko kartagotar ofizial batek agerian utzi zuen erromatar armadaren tamaina baina Hanibalek erantzun zion: Beste gauza harrigarri bat ez duzu kontuan hartu, nahiz eta hain handia izan, beraien artean ez dago inor Gisko izena duenik. Hanibalen iruzkinak barrearazi zien soldadu urduri horiei.
Ohikoa zenez, kontsul bakoitzak bere armada zuzentzen zuen, baina biak elkarrekin zeudenez, erromatar legeen arabera, boterea tartekatu behar zuten. Hanibalek, jakinaren gainean zegoenez, horren arabera antolatu zuen bere estrategia. Varron kontsula, lehenengo egunean agintzen zuena, antzinako iturrien arabera arduragabekoa izateaz gain, erabakita zegoen Hanibal garaitzea. Erromatarrak Cannaera hurbiltzen ziren bitartean, Hanibalen indar txiki batek erromatar armada inguratu zuen. Varronek, erasoa atzera bota ondoren, bidaia jarraitu zuen. Garaipen honek, balio militarreko borrokatxo bat baino ez bazen ere, erromatar soldaduen adorea suspertu zuen baita Varronena ere. Paulok, berriz, ez zuen gogoko halako enfrentamendurik eta Varronen alderantziz, zuhurragoa zen uste zuelako lelokeria zela zelai zabalean Hanibalen kontra borrokatzea, nahiz eta latinoek indar gehiago eduki. Hori zentzuduna zen Hanibalek zalditeria trebeagoa eta handiagoa zelako. Hala ere, Paulok lehenengo garaipenaren ondoren, ez zuen erabaki bere armada erretiratzea eta horren bi herenari Aufidus ibaiaren ekialdera agindu zion kanpatzea, gainontzeko soldaduak, berriz, ibaiaren beste aldera bidali zituen posizioa gotortzeko. Bigarren kanpamenduaren helburua zen kanpamendu nagusiko hornidura-biltzaileen partidak babestea eta etsaia erasotzea.
Eskubide
Eskubideen hirugarren belaunaldia (Senidetasuna)
Bakean bizitzeko eskubidea, ingurunea garbi batean bizitzeko eskubidea, garapenerako eskubidea, komunikaziorako eskubidea, giza ondarearen babeserako eskubidea...
Cannaeko gudua
Atarikoa
Bi egunez armada bakoitzak hasierako tokian jarraitu zuen. Bigarren egunean, (abuztuaren 1ean), Hanibalek bazekienez hurrengo egunean Varron agintean egongo zela, kanpamendutik irten zen eta erromatarrei borroka eskaini zien, baina Paulok ez zuen onartu. Jarraian, Hanibalek armada bidali zuen erromatar kanpamendu txikiari, uraren bila joaten ziren soldaduak erasotzeko. Polibioren arabera, zalditeri punikoak bueltaka ibili zen erromatar kanpamenduaren inguruan kaosa eta izua sortaraziz.
Eskubide
Eskubideen hirugarren belaunaldia (Senidetasuna)
Hirugarren belaunaldiko eskubideak Elkartasun Eskubideak ere deituak XX. mendean agertutako hainbat aldarrikapenen ondorio dira. Askotan indibidualak ez diren eskubideak jasotzen dituzte beren baitan; autore askok defendatu dute eskubideok indibidualak eta taldekoak direla, izan ere, bakerako eskubidea adibidez, ezin da norbanakoarena bakarrik izan, edo ingurune garbi batean bizitzeko eskubidea ere ezin da indibiduoarena bakarrik izan. Belaunaldi honen kritikariek hor jo dute gogor, eskubideak banakoarenak bakarrik izan behar direla argudiatuz. Kritika hauei erantzunez, hirugarren belaunaldiko eskubideen babesleek argudiatu dute indibidualismoa gainditu behar dutela eskubideek munduak kolektiboki aurka egin behar dizkion arazoei aurre egiteko, haien ustez, aldaketa klimatikoa ezin borrokatu daiteke indibidualki bakarrik.
Cannaeko gudua
Indarrak
Bi kontsulen bateratutako indarrek infanteriazko 75.000 soldadu zituzten, gehi 2.400 erromatar zaldun eta 4.000 aliatu. Hauek izan ziren gudu-zelaian parte hartu zutenak. Honetaz gain, gotortutako kanpamenduan infanteria astuneko 2.600 gizon eta arinekoa 7.400 zeuden. Honen arabera, erromatarrek gerrara eramandako indarrak 86.400 soldaduren bat ziren. Kartagotar taldean, berriz, infanteria astunean 40.000 gizon zeuden, 6.000 infanteria arinekoak eta 8.000 zaldun.
Eskubide
Eskubideen hirugarren belaunaldia (Senidetasuna)
Kolektibismoaren aurkako kritikak izan dira entzunenak arlo honetan, baina baita aurreko belaunaldietako eskubideekin sor daitekeen talka. Lehenengo bi belaunaldietako eskubideek gizabanakoaren defentsa egiten dute, inork ere indibiduoarengan esku-hartzea saihestea dute helburu. Aldiz, garapenerako eskubideak esaterako, haren izenean diktadura gogorrenak justifika ditzake.
Eskubideen kritika
Eskubideen doktrinak kritika latzak jaso ditu hainbat ikuspegitik, hala ere, Giza Eskubideen doktrina izan da gehien salatu dena. Oro har, eskubideen aurkako aldarriak bi puntu salatzea du helburu: Batetik, eskubideen esentzia salatu nahi da, kritika hauek salatzen dute eskubideak (edo eskubide batzuk) insubstantzialak direla edo justifikaziorik gabekoak. Puntu honetan sar daitezke Benthamen eskubide naturalei kritika, edo giza eskubideei egiten zaien kritika erlatibista edo antiunibertsalista. Bigarrenik, eskubideen lengoaiari egiten zaio eraso. Hemen salatzen da eskubideez gehiegi hitz egiten dela.
Cannaeko gudua
Ekipamendua
Errepublikako indarrek gerra punikoen erromatar ohiko ekipamendua erabiltzen zuten. Honentan pilum eta hastae armak erabiltzen ziren baita ezkutuak, armadurak eta ohiko kaskoak ere. Armak kantitate handitan eta serie-fabrikazioan egiten ziren aurretiazko diseinu batzuen arabera, res miitaris edo disziplina izenekoak. Material horren erabilerak Errepublika eta Erromatar inperioa bikaintasun militarrera eraman zituen, baita hainbat garaipenetara ere.
Hugh Eltonen arabera, erromatar ekipamenduak (bereziki armadurak) abantaila handia eman zien soldaduei etsaien aurrean. Edward Luttwakek, berriz, uste zuen erromatar ekipamendua ez zela Erromako etsaiena baino hobea.
Eskubide
Eskubideen doktrinari kritika
Marxen aburuz isolatzaileak eta antisozialak direla argudiatzeko jabetza izateko eskubidearen aurka jotzen du adibide gisa. Lehenik, eskubide hori besteak urrunduta mantentzeko eskubidea dela dio, hesi juridikoa balitz bezala. Bigarrenik, eskubide horrek jabea baimentzen du bere jabetza nahieran transferitzeko pertsona txiroen beharrak kontuan hartu gabe. Bestalde, Marxek askatasunaren eskubidearen ikusmoldearen aurka egiten du: bere ustez, askatasunerako eskubideak gizakia berekoi bihurtzen du; norberak nahieran jokatzea betiere inor mindu gabe ez da Marxentzat irtenbidea, horrek askatasunaren ikuspegi egoista iraunaraztea ekarriko baitu eta. Gero berdintasunerako eskubidea ere salatu zuen, bere esanetan berdintasuna estatu liberaletan berdintasun formala besterik ez da, formalki bermatua izan arren beti egongo dira ezberdintasun ekonomiko eta politiko sakonak.
Teixeirópolis
Teixeirópolis Brasilgo udalerri bat da, Rondônia estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Eskubide
Eskubideen doktrinari kritika
Indibidualismoaren kritikaren aurrean autore batzuek defendatu dute eskubideen aldarrikapen indibiduala ez dela ekintza berekoia. Izan ere, eskubideak defendatzeak esan nahi du pertsona ororen eskubideak defendatzen direla, gizarte orotako kide guztienak. Eskubidedun agenteen arteko errekonozimenduak ikuspegi indibidualista baztertzen du.
Squalus montalbani
Squalus montalbani Squalus generoko animalia da. Arrainen barruko Squalidae familian sailkatzen da.
Eskubide
Eskubideen doktrinari kritika
Eskubideei egin zaien beste kritika famatuetako batek Giza Eskubideen aurka jo du batez ere; haiek salatu dituen ikuspegi famatuenari “erlatibismo morala” deritzo. Erlatibista moralek Giza Eskubideek duten asmo unibertsalista salatzea dute helburu. Giza Eskubideen aldarrikapenean erreibindikatzen da bertako eskubideak munduko herrialde guztietan aplikatu behar direla salbuespenik gabe. Hori da hain zuzen ere erlatibistek salatzen dutena, ez dagoela lege moral unibertsalik eskubideak zilegiztatuko dituena mundu osoan eta aldarrikapenak kutsu mendebaldar eta inperialista handia duela.
Erlatibistek morala fenomeno soziala bailitzan ulertzen dute, horregatik, gizarte ezberdinek moral ezberdinak garatzen dituztenez ez dago mundu osoan aplikagarria den etika bat egiaztatu dezakeen ezer, are gutxiago eskubideen aldarrikapen unibertsal bat. Halaber, fenomeno sozial gisa uste dute moralitateak ezin direla kritikatu hauek duten izaera lokalagatik, erlatibista erradikalenek pentsatzen dute moralitate bat kritikatu dezaketen bakarrak bertan hazi eta bizi direnak direla; gainera, kritika ez datza aldaketan, baizik eta moralitatea desbideratu ezkero bertara itzultzean. James Rachels filosofoak salatzen du erlatibismoa aldaketa saihesteko tresna ikaragarria dela.
Eskubideen lengoaiari kritika
Eskubideak erasotzeko beste bide bat haien hizkuntza kritikatzea da, haietaz hitz egiteko dugun modua, alegia. Glendonek salatzen du eskubideez behin eta berriz hitz egiteak gizartearen aurrerapena galarazten duela. Bere ustez, eskubideez mintzatzeak espektatiba sinesgaitzak ezartzen ditu eta gizartean gerta litekeen dialogoa eragozten du, kontuan hartu gabe dialogo horrekin lor zitezkeen puntu komunak.
Fresnes (Côte-d'Or)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 98 etxebizitza zeuden, 72 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 97etxeak ziren. 72 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 106 ziren, horien artean 84 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 84 pertsona aktiboetatik 75 lanean zeuden (48 gizon eta 27 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fresnes udalerrian 74 unitate fiskal zeuden, 184,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.963 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra higiezinen agentzia zen.
2000. urtean Fresnes udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 885 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Glossogobius obscuripinnis
Glossogobius obscuripinnis Glossogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Cannaeko gudua
Ekipamendua
Hasieran, greziar eta etruriar ereduetako armak erabiltzen zituzten. Zeltekin harremanetan hasi zirenean, hauen ekipamenduko zenbait barietate hartu zuten. Kartagotarrak irabazi zituztenean, hasieratik flota berria egin zuten afrikarren eredua kopiatuz.
Kartagotarrei zegokienez, anitz ekipamendu erabiltzen zuten: libiarrek erromatarrei hartutako armak eta ekipamenduarekin borroka egiten zuten; hispaniarrek ezpata mota bat zuten (falkata) oso aproposa mozteko eta ziztatzeko, honetaz gain, xabalinak eta zuzko lantzak zituzten, eta defentsarako obalantzeko ezkutuak; galiarrek ezpata luzeak zituzten eta ezkutu obalatu txikiak baina hauskaizak. Kartagotar zalditeri astunak bi lantza, kurbatutako ezpata bat eta armadura sendo bat zeramatzan. Numidiar zalditeriak, arinagoa zenak, armadura ez bazuen ere, ezkutu txiki bat, xabalinak eta ezpata bat erabiltzen zituen. Azkenean, jazartzaileek, zalditeria arina moduan borroka egiten zutenek, habailak eta lantzak zituzten, eta hauen artean balear habailariek (oso ospetsuak arma honekin zuten trebetasunarengatik) habaila laburrak, erdikoak eta luzeak zeramatzaten, nahiz eta defentsarako ekipamendurik ez. Lantzariek ezkutuak zituzten, eta agian ezpata edo gutxienez distantzia laburrean ziztatzeko lantza motz bat.
Zabaltze taktikoak
Princeps-ak hastatien atzean kokatu ziren, zeinak prest zeuden aurrera bultzatzeko etsaiekin kontaktuan egon bezain pronto, eta honela ziurtatzeko erromatarren aurrea zulorik gabeko fronte bat izango zela. Polibiok idatzi zuen: Manipuloak hain elkarren ondoan zeuden non tarteak laburragoak baitziren eta manipuloek sakontasun gehiago zuten frontea baino.. Nahiz eta erromatar tropen kopurua kartagotarrena baino handiagoa izan, formazio ezarpen honekin erromatar tropen luzera eta etsaiarena antzekoak ziren. Erromatar armadak aurkeztutako irudia eredu klasikoarena zen. Ibaiarekiko bi bloke perpendikular ziztuzten, infanteria arina aurrean eta astuna atzean. Eskuinean, ibaiaren ondoan, erromatar zalditeria eta ezkerreko ertzean erromatar aliatuen zalditeria.
Varron kontsularen ustez, Hanibalek ez zuen nahiko espaziorik maniobratzeko eta erretiratzea ezinezkoa zitzaion ere, Aufidus ibaia haien atzeguardian zegoelako. Varronek uste zuen erromatarrek bultzatu orduko, kartagotarrak ibaian eroriko zirela eta, mugitu ezinik, haien artean izua zabalduko zela. Bestalde, Varronek Hanibalen garaipenak ikasi zituen baita honek erabilitako trikimailuak ere. Horregatik, Varronek bilatu zuen zelai zabalean borroka egitea Hanibalen ezkutaturiko tropek segada bat egin ez zezaten.
Hanibalek ere, bi lerrotan antolatu zuen armada, baina ez zuen trinko egin. Zabaltzean, kartagotar armadak apuntatzen zuen erromatar armadaren gunera. Iberiarrak, galiarrak eta zeltiberiarrak erdian kokatu zituen, honela konposizio etnikoa tartekatuz fronteko lerroan. Gunean, Hanibalek tropa iberiarrak kokatu zituen disziplina handiago zutelako, eta hauen atzean, galiarrak horren disziplinatuak ez zirelako. Hanibalen infanteria punikoa ertzetan kokatu zen.
Ohiko akatsa da pentsatzea afrikar tropek pikak zituztela, Peter Connolly historialariak adierazi zuen moduan. Egia esan, libiar tropek lantza zeramaten, erromatar triariienak baino laburragoak. Abantaila, beraz, ez ziren pikak izan, baizik eta infanteriaren eskarmentua. Honek kohesionaturik jarraitu zuen eta erromatar ertzak eraso egin zituen.
Hasdrubalek gidatu zuen kartagotar armadaren ezkerraldeko iberiar eta zeltiberiar zalditeria (hegoaldean zegoena, Aufidus ibaiaren ondoan). 6.500 zaldun zeuden horren esanetara, Hannonek, berriz, eskuineko 3.500 zaldun numidiar gidatzen zituen. Hasdrubalek azkar irabazi zuen hegoaldeko erromatar zalditeria, gero infanteriaren atzeguardia zeharkatu zuen eta zalditeria aliatuaren kontra borrokatzera abiatu zen, (numidiarren aurka borrokatzen zutenak). Hasdrubal eta Hannonen konbinaturiko indarrek erromatar zalditeria sakabanatu zuten. Honek ahalbideratu zien atzeguardiatik Lazioko infanteria erasotzea.
Hanibalek hispaniar eta numidiar zalditeri arina ertzetan kokatu zituen erromatar zalditeria azkar irabazteko eta geroago, erromatar infanteria atzeratik erasotzeko. Hau gertatzen zen erromatarrek kartagotarren zentru ahula erasotzen zuten bitartean. Afrikar tropa beteranoek ertzen erdian presioa egin zuten erromatarrak inguratzeko.
Erromatarrak Cannaeren aurreko muinoan zeuden eta eskuinean Aufidus ibaia zutenez, ezkerraldetik zen ihes egiteko toki bakarra. Gainera, kartagotarrek maniobratu zuten erromatarrak ekialdera begira jartzeko. Honela, goizeko eguzkiaren argiak erromatarrak itsutu egiten zituen eta hegoekialdeko haizeak harea eta hautsa botatzen zuen erromatarren aurpegien kontra kartagotarrak gudu-zelaira hurbiltzen ziren bitartean. Hanibalek armada zabaltzerakoan, lurraren ezaugarriak eta tropen trebetasuna kontuan hartu zituen. Garaipenerako hau guztiz erabakigarria izan zen.
Guduaren garapena
Armadak elkarren kontra joan zirenean, Hanibalek haren lerroaren zentroa zabaldu zuen, Polibiok azaldu zuenaren arabera:
Polibiok azaltzen du kartagotar gunea oso ahula zela, kurba bat eratzen zuena, erromatarrak erdian eta afrikar tropak hegaletan, diagonal-formazioan. Antza denez, formazio honen asmoa zen erromatar infanteriaren aurrealdea oztopatzea Hanibalen infanteria afrikarra ahalik eta hobekien erabili arte. Historialari gehienek uste dute Hanibalen ekintza aproposa izan zela, beste batzuen ustez, kurbatura hau gertatzen da infanteria indartsu bat aurrera doanean, edo kartagotar zentroaren atzeko partea tolesten denean erromatarren presiopean.
Gudua hasi zenean, zalditeriak gogor eraso egin zituen ertzak. Polibiok gertaera azaltzen du : Ezker ertzeko zaldi hispaniarrek eta zeltek talka egin zuten erromatar zalditeriarekin, ondoriozko borroka izugarria izan zen. Kartagotar zalditeriak laster irabazi zuen eskuineko erromatar zalditeria. Orduan, zalditeri zati bat, ezker ertzetik banatuz, inguraketa egin zuen erromatar atzeguardiatik eskuin ertzera. Han, atzetik erromatar zalditeria eraso egin zuen. Hauek, bi frontetatik erasoa jasatean, azkar sakabanatu ziren.
Bestalde, kartagotarrek erromatar zalditeria garaitzen zutenean, bi armada nagusiek elkarren kontra joaten ziren. Gudua ondo ulertzeko beharrezkoa da jakitea erromatar infanteriazko soldaduek jasaten zituzten egoera gogorrak. Erromatarrak aurrera joan ahala, ekialdeko haizeak haien kontra jotzen zuen, aurpegira hautsa jaurtikiz eta ikusmena oztopatuz. Kontuan hartu beharrekoa da bi armadek mugitzean hauts handia harrotzen zutela eta horrek haizearen efektua biderkatzen zuela. Hautsaz gain, beste faktore bat tropen logura izan zen. Kanpamenduak eta gudu-zelaiaren arteko distantziengatik, litekeena da soldaduek ordu gutxi lo egitea. Erromatarrek guduaren aurreko hidratazio falta zuten, afrikarren erasoak ibaitik ura ekartzea ekidin zielako. Azkenean, tropen izugarrizko kopuruak zarata handia egiten zuen, soldaduentzat psikologikoki oso gogorra zena.
Kartagotarrek lerro bat egin zuten 800 balear habailariekin erromatarren aurrera egitea eragozteko, baina alperrik. Bi armadak elkarren aurrean zeudenean eta jazartzaileek lantzen eurijasa egin ostean, aurrez aurreko borroka hasi zen.
Hanibalek gidatutako konpaniak, formazioaren gunean kokaturik, modu kontrolatuan erretiratu ziren. Erromatarrak espazio honetaz jabetu ziren kartagotarren ertzek inguratzen zituzten bitartean. Honela, erromatarren indarra ahulezia bilakatu zen, hauek aurreratzean tarteak gutxitu zituzten eta elkarren kontra hasi ziren bultzatzen. Azkenean, hain txikia zen haien arteko tartea non ezin baitzuten armekin maniobratu. Gainera, erromatarrek ez zituzten kontuan hartu (beharbada hautsarengatik) afrikar tropak kartagotarren formazioaren ertzetan kokatu zirela. Kartagotar zalditeriak, bi ertzetako erromatar zalditeria irabazi zuena, erromatar formazioaren gunea atzeguardiatik eraso egin zuen.
Marc Cardona
Marc Cardona Rovira (Lleida, Katalunia, 1995eko uztailaren 8a) Osasuna Iruñeako taldean jokatzen duen futbol jokalaria da. Bere ohiko posizioa erdi aurrelariarena da, baina hegalean ere joka dezake, baita bigarren punta gisa ere. Bartzelonako eta Atletico Sanluqueñoko harrobietan hazi eta gero iritsi zen hona, Eibarren urte bat utzita egon ondoren. 2019ko ekainaren 25ean fitxatu zuen Osasunak bere kontratuan lau urteko sinadura eta 14 milioi euroko etete-klausula ipinita, 2,5 milioi eurorengatik.
Cannaeko gudua
Guduaren garapena
Erromatar armada ertzik gabe, joan zen kartagotarren zirkuluaren barruan sartzen, non afrikar infanteriak bi ertzak kontrolatzen baitzituen. Une hartan, Hanibalek agindu zuen bere infanteria afrikarrari eraso egitea eta honela erromatarrak guztiz inguratu zituen. Hau izan zen kurrika-taktikako adibideren bat. Beste ereduren bat Maratongo Gudua izan zen. Kartagotarren armada harresi-formazioa eratu ondoren, hasi ziren inguratutako erromatarrak hiltzen. Polibiok idatzi zuen:
Legionarioak izututa, ez ziren gai ezkutuak altxatzeto ezta ezpatak zorrotik ateratzeko ere. Une horretan, iberiar falangea aurrera joan zen itxituraraino hegaletatik erromatarrak erasotzeko. Iberiarrek ezpata laburrekin sarraski bat egin zuten etsaien artean. Gudu honen ondoren, erromatarrek iberiar ezpataz harriturik, beste antzeko bat erabili zuten haien armadarako (gladius hispaniensis).
Hanibalek ikustean garaipena lortzen ari zela eta emaitzak sendotu nahian, erabaki zuen bakarrik preso hartzea kartagotar armadara pasatu nahi zutenak. Gainontzekoak agindu zuen mutilatzea. Aurrerago, bakarrik erresistentziarik gabeko erromatar soldaduak geratzen zirenean, agindu zuen hauek errukirik gabe sarraskitzea.
Tito Liviok honako hau azaldu zuen:
Minutoko 600 legionarioren bat hil zituzten, iluntasunak odol isuriaren amaiera ekarri arte. Bakarrik 14.000 soldaduk hanka egin zezaketen ihesbide bat zabaldu zutelako hurbileko Canusium hiriraino.
Blusa eguna Gasteizen
Uztailaren 25ean, Gasteiz hiriak nesken eta blusen eguna ospatzen du. Egun batzuk beranduago, abuztuaren 4ean, hasiko diren Andre Maria Zuriaren ohorezko jai nagusien atari moduan.
Egun horretan, blusen taldeek lehen joan-etorria egingo dute zezenketara eta bestelako ekintzak bururuko dira, hala nola, nekazaritza- eta abeltzaintza-azoka, zezenketak, astoen lasterketak, herri kirolak, musika, dantza-plaza,merkatua,etab.
SANTIAGO EGUNAREN 2012ko EGITARAUA:
-8:00. San Migel eliza. Andre Maria Zuriaren kapera Meza Santua. Antolatzailea: Andre Maria Zuriaren Kofradia
-9:30. Santa Isabeleko hilerria Hilerrira Bisitaldia Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea eta Andre Maria Zuriaren Kofradia
-10:00 Unibertsitateen aparkalekua Santiago Bideko Nekazaritza Azoka Antolatzailea: Arabako Foru Aldundia
-10:30. Zezen Plaza Zezen ikuskizunak handia eta bigantxak
-12:00. Foru plaza Herri kirolak Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea
-13:00 Florida parkeko kioskoan Gasteizko Udal Musika Bandaren kontzertua, Blusa baten zuzendaritzapean
Cannaeko gudua
Erromatarrak
Livioren aburuz, 40.000 oinezko, 2.700 zaldi, hiritarren edo aliatuen kopuru bera sarraskituak izan zirela. Berak zioen ere infanteriazko 3.000 erromatar eta aliatu preso hartu zituztela. Nahiz eta Liviok ez du aipatzen haren informazio iturria, antza denez, Kinto Fabio Piktor izan zen. Erromatar historialari honek borroka egin zuen II. Gerra Punikoan eta honi buruz idatzi zuen. Libiok, Piktorren oinarritzen da Trebiako guduaren hildakoak aipatzean. Paulo kontsulaz gain, Liviok dio bi kuestore hil zirela, 48tik 29 tribuno militar (batzuek kontsul kategoria zutela, hala nola, aurreko urteko kontsula Gneo Servilio Gemino eta aurreko Magister equitum Marko Munizio Rufo) eta 80 gizonezkoen senatore, senatoregaiak izan zitezkeenak.
Blusa eguna Gasteizen
-13:00. Arka plaza 2011ko Zintzarritar sarien banaketa Antolatzailea: "Zintzarri" taldea
Cannaeko gudua
Erromatarrak
Beranduago, erromatar eta greko-erromatar historialariek Livioren zenbakiak erabili ziztuzten: Apianoren ustez, 50.000 hil ziren eta kopuru handi bat preso harturik. Plutarkok onartzen du 50.000 gizon hil zirela guduan eta bizirik zeuden 4.000 hartu zituztela. Kintilianok dio Hanibalek 60.000 gizon hil zituela Cannaen. Eutropioren esanetan, 20 ofizial kontsular eta pretoriar mailakoak, 30 senatore, eta beste 300 aitoren semeak hilda edo preso hartuta, gehi 40.000 oinezko eta 3.500 zaldun.
Blusa eguna Gasteizen
-17:00. Espainia plazatik, Eduardo Dato eta Florida kaleetan barrena Zezenetara joatea Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea
Cannaeko gudua
Erromatarrak
Cannaen erromatar bizi gehiago galdu ziren geroko edozein gudutan baino, Arausioko guduan izan ezik, K.a. 105ean gertatu zena , eta Teotoburgoko oihaneko guduan.
Blusa eguna Gasteizen
-17:00. Foru plazako pilotalekua Blusa eta Nesken arteko pilota partidak Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea
Cannaeko gudua
Kartagotarrak
Livioren arabera, Hanibalek 8.000 gizon galdu zituen. Polibiok esan zuen 5.700 hil zirela: 4.000 galiar; 1.500 hispaniar eta afrikar eta 200 zaldun.
Bao Shanju
Bao Shanju (txineraz 鲍珊菊, Ruyang konderria, Txina, 1997ko azaroaren 3a) txirrindulari txinatarra da. Emakumezkoen taldekako esprint proban parte hartu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. Ekitaldiaren lehen txandan, berak eta Zhong Tianshi taldekideak munduko errekor berria ezarri zuten 31,804 segundoko denborarekin. Urrezko domina lortu zuten probako finalean, Alemaniako taldeari irabazita
Blusa eguna Gasteizen
-18:00. Zezen Plaza Abonuko lehen zezenketa Carmen Segoviaren zezenak. Zezenketariak: Saúl Jiménez Fortes, Juan José, Padilla, David Fandilla "El Fandi"
Cinclus schulzii
Cinclus schulzii Cinclus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cinclidae familian sailkatua dago.
Blusa eguna Gasteizen
-20:30. Zezen Plazatik Zezenetatik itzultzea Independentzia kalean barrena (1. taldea) Dato kalean barrena (2. taldea) Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea
Bao Shanju
Ibilbidea
Baok eta bere taldekide Zhong Tianshik 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan Zhong Tianshi-k eta bere esprinteko taldekide ohi Gong Jinjie-k, Txinako taldekoak, ezarritako munduko errekorra hautsi zuten 31,804 segunduko denbora berriarekin. Podiumeko ekitaldian, urrezko dominak ematen zizkieten bitartean, Bao eta Zhong taldeko kirol jaketan Mao Zedong pin-txapak jarrita ikusi zituzten, abertzaletasun sinbolikoari erreferentzia eginez, baina, Graham Dunbar eta Joe McDonald Associated Press-ekoen arabera, sinbolismo horrek baliteke Olinpiar Gutunaren 50. araua urratu izana (podiumean adierazpen politikoak debekatzen dituena), baina, aurreko egunean, Raven Saunders zilarrezko dominadunak (Gong Lijiao Txinako urrezko dominaren azpian zegoen podiumean) besoak altxatuz eta eskumuturrak gurutzatuz agertu zen, eta Dunbarrek eta McDonaldek adierazi zuten «ez zegoela argi (Gong/Saunders) emakumezkoen tiro-jaurtiketaren dominaren zeremoniaren erantzuna ote zen».
Russula queletii
Russula queletii Russulaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Indigestioa eragiten du.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, hasieran ganbila titi apur batekin eta gero zabaldu eta hondoratu egiten da, ertz mehe inkurbatu eta ildaskatuarekin, azala erdi banangarria, likatsua hezetasunarekin eta matea lehorrarekin, koloreen nahasketa bat du, purpura iluna, purpura-ardo kolorekoa eta purpura morez, gorrixkaz eta berdexkaz nahasia eta erdian ilunagoa, batzuetan ia beltzaxka dena. Beste batzuetan kapela oso koloregabetua.
Orriak: Meheak, gaztetan oso estu eta gero zabalago, hasieran zurixkak eta gero zuri-kremak, batzuetan, erreflexu grisaxkekin eta orban berdexkekin, baina inoiz ez hori-limoi kolorekoekin, Russula sardonia espezieak izaten dituen bezalakoak. Amoniakoarekin ere ez dute arrosaz erreakzionatzen.
The Devil's Own
The Devil's Own (euskaraz Deabruaren Itzala) 1997ko Alan J. Pakula estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko filma bat da. Bertan, Harrison Ford, Brad Pitt, Margaret Colin, Ruben Blades, Treat Williams eta George Hearn aktoreek antzeztu zuten.
Russula queletii
Deskribapena
Hanka: Liraina, luzea eta mehea, hauskorra, zimurtsu samarra eta kolore tipikokoa, gorri-andere-mahats eta purpura-ardo kolorekoen artekoa. Baina zurixka izan daiteke, tindu arrosekin edo moreekin. Oinarrian zuria da.
The Devil's Own
Alan J. Pakulak bere heriotza aurretik zuzendutako azken filma izan zen.
Russula queletii
Deskribapena
Haragia: Zuria, hauskorra, urtsua eta zuria edo zertxobait grisaxka, baina kapelaren azalaren azpian kolore gorri-purpura du. Fruta usaina du, sagarrak bezala, eta, batzuetan, zahartzaroan arrain usain arina. Zapore azidoa du. Ez du gorriz erreakzionatzen amoniakoarekin Russula sardonia-aren haragiak bezala eta "sulfato de hierro"-rekin kolore arrosa zurbila ematen du.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako Russula generoko espezie askok. Queletii epitetoa, Quelet frantziar mikologoaren omenez da.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Russula sardonia-aren antzekoa da, baina besteak beste, gaztaroan ez ditu besteak bezala, tonu horixkak orrietan, haragian eta hankan, orriak eta haragia ez dira gorritzen amoniakoarekin, haragia zuriagoa du eta mendiko izeien azpian bizi da, lautadako pinudien ordez. Russula torulosa delakoaren antza ere badu, baina honek silueta sendoa du, oina motzagoa, orriak estuago, haragi gogorragoa eta zapore garratzagoa eta lautadako koniferoen azpian bizi da.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean hazten da mendiko izeien basoetan.