cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dispepsia
Dispepsia funtzionalaren aurkako tratamendua
Sintomen hobekuntzarako, konplexu multientzimatikoak erabili daitezke. Erabilienak, amilasa, proteasa, zelulasa, laktasa eta lipasa duten konplexuak dira.
Hipoparatiroidismo
Hipoparatiroidismo guruin paratiroideen hipofuntzioak eragindako nahasmendua da, paratohormonaren (PTH) kontzentrazio baxuaren, kaltzioaren eta odol-fosforoaren kontzentrazioaren handitzearen ondorioz. PTH odol-serumean kaltzio-maila normalak mantentzeaz arduratzen den hormona da, eta digestio-traktuan xurgatzea errazten du, giltzurrunean D3 bitamina aktibatuz, horren ondoren hesteetako epiteliorantz migratuz eta hezur-erresortzearekin, osteoklastoen jarduera hezurrean areagotuz zeharka, neutroien hartuneek xurgatzen duten mineral-kopurua handitzeaz gain.
3646 Aduatiques
3646 Aduatiques asteroide baten izena da. irailaren 11n aurkitu zuen H. Debehogne-ek La Silla Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1985 RK izena zeraman. Ondoren Aduatiques omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3646 Aduatiques asteroidearen orbitak batezbeste 2,379 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,133 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,625 distantziara. Eszentrikotasuna 0,103 da, eta makurdura orbitala 7,32ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.6 da.
NGC 5985
NGC 5985 galaxia espiral bat da, Draco konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Nansha Barrutia
Nansha Barrutia (txinera sinplifikatuz: 南沙区; txinera tradizionalez: 南沙區; pinyineraz: Nánshā Qū), Guangzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 147.579 biztanle bizi ziren 544,12 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 271,23 biztanle/km2 da. Guangzhouko erdigunearen inguruko barrutietako bat da.
Azpiegiturak
Humen Perla ibaiko zubiak, Guangzhouko Nansha Barrutia Dongguan hiriko Humen herriarekin batzen du. Zubiak 3.618 metroko luzera eta 888 metroko gehienezko argia dauzka.
Corntown
, 'Corntwn', Galesko udalerri txiki bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Bridgend udalerriaren kanpoaldean dago, eta Cardiff hiriburutik 21,6 milia mendebaldera.
Oxyzygonectes dovii
Oxyzygonectes dovii Oxyzygonectes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anablepidae familian.
Martin Zabaleta
Martin Zabaleta Larburu (Hernani, Gipuzkoa, 1949ko irailaren 20a -) mendizale eta mendi-gidari gipuzkoarra da.
1980ko maiatzaren 14an bihurtu zen Everesteko gailurrera iritsi zen lehen euskaldun, Pasang Temba xerpa lagun zuela. Halaber, munduko tontorrik garaienera koroatu duen Espainiako lehen mendigoizalea da. Eztabaida piztu zuen, tontorrean ikurrina paratzean, Nepalgo bandera, energia nuklearraren aurkako bandera eta ETAren anagramarekin batera.
Gaur egun, Montanan (Ameriketako Estatu Batuetan) bizi da, Yellowstone Parke Nazionaletik gertu.
Biografia
Zabaleta Hernanin jaio zen, Gipuzkoako probintzian, 1949an. Hernaniko mendietan hazi zen, baina gaur egun Estatu Batuetan bizi da, eta bertan arotz lanak mendizaletasunaren sustapenarekin eta goi mendiko gidaritzarekin uztartzen ditu, batez ere Andeetan eta Mendi Harritsuetan.
Everestera 1980an egin zuen igoerak alpinismo espainiarraren mito bihurtu zuen, eta areagotu egin da Euskal Herritik urrundu egin zelako eta komunikabideetan presentzia eskasa izan zuelako.
Beste bi zortzimilako ere igo dira, Kanchenjunga (1988) eta Cho Oyu (1989).
1986ko Nafarroako Itzulia
1986ko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuli ko XXV. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (lehenbizikoa eta bosgarrena bi sektoreetan bananduak), ibilbidea Beriainen hasi eta Tuteran bukatu zen.
Marcel Queheille
Marcel Queheille (Zalgize-Doneztebe, 1930ko martxoaren 16a - Oloroe-Donamaria, 2021eko uztailaren 17a) zuberotar txirrindulari profesionala izan zen 1957etik 1963 arte. Bere emaitzarik onena 1959ko Frantziako Tourrean lortu zuen, non Baionan amaiera zuen etapa irabazi zuen.
Biografia
Queheille Zalgizen jaio zen, 1930eko martxoaren 16an, eta jaioterrian bizi izan zen heriotzara arte. "Hemen sortua naiz, Zalgizen, eta hil nahi nindukezu Zalgizen", adierazi zion Euskaldunon Egunkaria-ri 2002an eman zion elkarrizketa batean. Tourreko etapaz gain, bertze garaipen handi bat du palmaresean: Dauphine Libere astebeteko itzuli ospetsuko etapa bat, 1959an irabazia, Tourrean besoak altxatu zituen urte berean.
Profesionaletan egin zituen zazpi urteetan Frantziako lau Tourretan parte hartu zuen, eta Espainiako hiru Vueltatan. Txirrindulari txikia eta arina zen, eskalatzaile petoa. Tourreko sailkapen nagusian 21.a izan zuen posturik onena, eta Vueltan, berriz, 26.a (biak 1961ean).
Palmaresa
1956 1957 1958 1959 1960 1961 1962
XIII (komikia)
XIII komiki sail bat da, Jean Van Hammek (gidoia) eta William Vancek (ilustrazioak) egina. Jatorria Belgikan du. Argumentua Robert Ludlum idazlearen The Bourne Identity (1980) izeneko nobelan dago oinarritua, eta memoria galdu duen gizon baten istorioa kontatzen du. Gizon horrek, XIII-k, bere iraganari eta identitateari buruzko informazioa aurkitu nahian, zenbait konspirazio politikotan korapilaturik dagoela jakinen du, eta horiek argitzen saiatuko da.
Istorioa Le Journal de Spirou aldizkarian argitaratu zen lehenik, emanaldika, eta gero Dargaud argitaletxeak albumetan kaleratu zuen. Lehenengo albuma Le jour du soleil noir (Eguzki beltzeko eguna) izan zen, 1984an kaleratua. 2007an Le Dernier Round (Azken round-a) argitaratu zen, saga ixten duen albuma. Handik urtebetera, komikiaren spin-off bat atera zen merkatura: XIII Mystery. Bertan sagaren pertsonaia garrantzitsuenen ibilerak kontatzen dira. 2003an, lehenengo 5 albumetako argumentua bideo-joko formatura egokitu zen, eta honek ere XIII izena hartu zuen. 2008an telebistarako telesail laburra estreinatu zen, Stephen Dorff eta Val Kilmer protagonista zituena. 2011n, beste telesail bat agertu zen komikian oinarritua. Horretan Stuart Townsend izan zen protagonista.
Argumentua
Amerikako ekialdeko kostaldeko herri bateko itsaslabarretan, gizon bat aurkitzen du arrantzale zahar batek, konorterik gabe. Gizonak buruan bala-zauria duen arren, bizirik dago, baina memoria galdu egin du guztiz; ez du deus gogoratzen, ez bere bizitzaz, ez bere iraganaz.
Erantzun bila hasteko dituen arrasto bakarrak bi dira: ezkerreko lepauztaiaren azpian duen tatuajea, XIII zenbakia agertzen duena (13, bere identitate-zeinu nagusitzat hartuko duen zenbakia), eta borrokarako abilidade eta gaitasun apartak, profesional batenak. Azken horien jabe zenik ez du jakinen, erabiltzeko premian dagoen arte.
Horrela hasiko da bilaketa amaigabea. Bilaketa hori korapilatu eginen da, gero eta bilbe gehiago agertzen direlako, ustez protagonista inplikatzen dutenak: AEBn erregimen berria inposatzeko konspirazio bat, Erdialdeko Amerikako herrialde txiki bateko mugimendu iraultzailea... Bidean aurkituko dituen zenbait aliaturen laguntzaz, bilbeetako batzuk argitzea lortuko du, eta, aldi berean, bere identitatea sortzen duen puzzle konplexua osatzen joanen da. Behin baino gehiagotan, ordea, berritik hasi beharko du, istorioaren bat-bateko norabide aldaketa harrigarriak direla eta. Istorio osoan zehar, airean galdera bat egonen da: nor da benetan XIII?
Pertsonaia nagusiak
XIII: protagonista nagusia da, eta bere inguruan dago eraikia istorioa. Memoria guztiz galdua du, hondartza batean konorterik gabe aurkitu zutenetik. Baina izugarrizko abilidadea du borrokarako, eliteko entrenamendu bati esker garatua, dudarik gabe. Gainera, beste trebezia batzuk ere baditu; eskiatzen badaki, eta gazteleraz ezin hobeki mintzatzen da. Ez daki zein den bere identitatea, baina, aldi berean, identitate asko ditu: Alan Smith, Steve Rowland, Jason MacLane, Kelly Brian... Izen hauekin guztiekin izan da identifikatua, baina bere benetako identitatea, gaur artean, eta beretzat ere, misterioa da.
Jones: neska militar erakargarria, eta, itxura hauskorrekoa izanagatik ere, izaera gogorrekoa. XIIIren aliatu nagusia. Unerik erabakigarrienetan hartzen du parte istorioan, ustekabean, eta horrek protagonistaren aingeru guardako bihurtzen du. XIIIrengan adiskiderasuna baino gehiago sentitzen du, baina hura ez omen da ohartzen.
Ben Carrington: armadako generala, izugarri lagunduko dio XIIIri bere identitatea bilatzen.
Kim Carrington: Carrington Generalaren alaba, eta XXen Konspirazioan pertsonaia nagusienetako bat. Organizazioan infiltratuta dago, XVII zenbakia du. Konspirazioa desegiteko asmotan, gure protagonista bere senartzat pasarazten du, Steve Rowland, Konspirazioko XIII.a. Istorioan zehar, behin baino gehiagotan agertzen eta desagertzen da.
Lewisham
Lewisham (London Borough of Lewisham) Londresko udalerrietako (borough) bat da. 2015eko erroldaren arabera 297.300 zituen 35,15 kilometro koadroko azaleran. Tamesis ibaiaren hegoaldean kokaturik dago, Southwark eta Greenwich udalerrien artean.
Historia
1965 urtean eratu zen Lewisham eta Deptford udalerriak elkartu zirenean. 1996an Deptfordeko kaialdea gehitu zitzaion.
Auzoak
Udalerria honako auzoek osatzen dute:
Paralaurionita
Paralaurionita haluro motako minerala da eta matlockita taldearen kidea da.
Gaspar Jauregi
Gaspar Jauregi Jauregi —Artzaia ezizenaz ere ezaguna— (Urretxu, 1791ko irailaren 15a – Gasteiz, 1844ko abenduaren 19a) euskal militarra izan zen.
Paralaurionita
Ezaugarriak
Paralaurionita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Gaspar Jauregi
Biografia
Urretxun jaio zen 1791ko irailean. Artzaia zuen aita, eta txikitatik harekin batera ibili zenez, 1808an frantsesen inbasioa gertatu zenean ederki ezagutzen zituen inguruko bazterrak. Handik bi urtera gerrilla batean sartu eta frantsesen zenbait mezulariri eraso zien. Napoleondar tropek bere gerrillari egindako presioaren ondorioz, Nafarroan babestu behar izan zuen, eta han Espoz Minaren "Corso Terrestre" gerrillan sartu zen. Nafarraren aginduetara hilabete batzuk eman ondoren, Nafarroan borrokan zebiltzan 60 bat giputz Jauregiren esanetara jarri zituen hark, gerrilla borroka Gipuzkoara hedatzen saiatzeko.
1811tik 1813ko udan frantsesak bota zituzten arte, etengabe borrokatu ziren Gipuzkoan, Araban eta Bizkaian. Tomas Zumalakarregi bere agindupean izan zuen: bere idazkaria izan zen eta idazten irakatsi zion.
Gerra amaitzean, koronel maila zuen, baina karrera militarrean jarraitu beharrean negozioetan hasi zen, tratulari, Urretxuko alkate izatearekin batera.
Hirurteko Liberalean gobernuaren alde egin zuen, eta Boluntarioen Milizietan ibili zen gerrilla errealistan sartu ziren bere kide izandakoen aurka -Zumalakarregi tartean- borrokatuz. San Luisen Ehun Mila Semeen etorrerarekin batera monarkia absolutua berrezarri zenean Frantzian erbesteratu zen. 1824ko amnistia eta gero herrira itzuli zen, baina 1830ean berriro zegoen erbestean, Baionan hain zuzen ere, eta han sistema konstituzionala berrezartzeko inbasioa antolatzen zebilen, Espoz Minarekin batera. Asmo hark herriaren babesik lortu ez eta porrot egin zuenez, erbestera itzuli zen Jauregi.
Fernando VII.a hil ondoren, agintari liberalek deitu egin zuten karlisten aurkako tropa gipuzkoarrak gidatzeko. Brigadier izendatu zuten eta gerra hartako gudu nagusietan ibili zen, Gipuzkoako Boluntarioen zutabe mugikorra, txapelgorriak. alegia, gidatuz. Bere laguntzailea izandako Zumalakarregiren aurka borrokatu behar izan zuen berriro ere, Ormaiztegin eta Deskargan adibidez, eta porrot latzak jasan zituen han.
Karlismoaren aurkako jarrera irmoa izan zuen, baina herritar arruntak errespetatuz eta probintziari ahalik eta kalte gutxien egiten saiatuz. Horregatik, Rodil eta O'Donnellen tankerako jeneral ankerrei aurre egin zien.
Osasunez pattal zebilenez bere ardurak utzi behar izan zituen. Gerra amaiera aldean Muñagorriren "Bakea eta Foruak" lemara gerturatu zen, gobernu konstituzionalari zion leialtasunak harekin bat egitea galarazi zion arren.
Bergarako besarkadaren ondoren, probintziako mugen arduradun jarri zuten Behobian. 1841ean Esparteroren aurka eta foruen alde matxinatu zen, baina arrakastarik izan ez eta erbesteratu egin zen berriro. Baionan bizi izan zen 1843an Esparterok boterea galdu zuen arte. Euskal probintzietako kapitain jeneral izendatu zuten orduan. Azkenean, Arabako komandante jeneral izendatu zuten, eta ardura hori zuen 1844an Gasteizen hil zenean.
Hobelex
Hobelex euskararako lehen lexiko-zuzentzailea da, UZEI k garatua. Zuzentzaile ortografikoa eta lexikoa da, euskaraz akats ortografikorik gabe idazten eta, gainera, lexiko zuzen eta eguneratuarekin idazten laguntzen duen tresna.
Euskaltzaindiaren arauak eta Eusko Jaurlaritzako Terminologia Batzordearen erabakiak dira Hobelexen zuzenketa-proposamenen oinarri nagusiak. Hobelex etengabe eguneratzen da eta, beraz, bertsio berriak deskargatzen joan ahala eguneratutako proposamenak egiten ditu zuzentzaileak.
Erabilerraza da, izan ere, idatzi ahala egiten ditu hobekuntza-proposamenak, eta erabiltzaileak aski du azpimarratutako hitzaren gainean klik egitea proposamena onartzeko. Hiztegi pertsonala sortzeko aukera ere badu. Hasieran PCetarako Word testu-editorean eta Microsoft Officeko beste programetan erabil zitekeen. Geroago, LibreOffice paketean txertatzeko aukera ere eskaini zen.
Oso erraz instalatzen da.
Ezer instalatu gabe ere, online erabil daiteke.
Zuzentzaile ortografiko hutsek ez bezala, Hobelexek hobespen lexikoak ere egiten ditu, eta hori testuaren egokitasuna bermatzeko lagungarria da.
Leire Etxaniz
Leire Etxaniz Bengoa (Etxebarria, 1990eko otsailaren 2a) Euskal Herriko pilotaria da. Emakumezko esku-huskako pilotarien artean txapel gehien eskuratu dituena da.
Marc-André Leclerc
Marc-André Leclerc (Nanaimo, Kanada; 1992 ko urriaren 10a - Mendenhall glaziarra, 2018 ko martxoaren 5a) Kanadako eskalatzaile eta alpinista izan zen. Munduko hainbat tokitan mendi asko igo izanagaitik ezagun egin zena. Patagoniako Torre Egger eta Robson mendiko Enperor Face-ean, neguan eta bakarka egindako lehen igoerak osatu zituen.
Leire Etxaniz
Biografia
Txikitatik aritu izan zen frontoian pilotan jokatzen baina kirol ibilbidea futbolean jokatzen hasi zuen 2007an, hasieran Artibai taldean eta ondoren Eibarren. Bi urte egin zituen talde gipuzkoarrean. Pilota mundura palan jokatuz sartu zen eta 2017tik aurrera esku-huska ari da. Aurreneko urtea bikaina izan zuen, Emakume Master Cup bi modalitateetan, binaka eta bakarka lau t'erdian. Binakako lehen bi txapelak Olatz Arrizabalagarekin lortu zituen eta hirugarrena Leire Garairekin.
Marc-André Leclerc
Bizitzako lehen urteak
Marc-André Leclerc 1992ko urriaren 10ean jaio zen Nanaimon, Columbia Britainiarrean. Michelle Kuipers eta Serge Leclerc-en semea zen. Zortzi urterekin hasi zen eskaladan, aitonak Chris Boningtonen Quest for Adventure liburua erosi zionean. Bederatzi urte zituela, Marc-ek eskaladako lehen esperientzia izan zuen Coquitlam-en, merkataritza-zentro bateko rokodromo batean. Geroago, Abbotsford-ko gimnasio batean sartu zen, Project Climbing izenekoan.
2005ean, familia Agassiz era lekualdatu zen, Cascade Range ko tontorretatik gertu, eta Leclerc mendiak eskalatzen hasi zen. Leclerc bizikletaz josten zen Harrison Bluffs-era, Columbia Britainiarrean harkaitzean eskalatzeko eremu bat, bertan eskalatu eta gaua han bakarrik igarotzera.
Kirol ibilbidea
2014ko abuztuan, Slesse mendiaren ekialdeko hiru bideen bakarkako igoera osoa osatu zuen: "East buttress direct" (5.10+), "Navigator Wall" (5.10+) eta" Northeast buttress" (5.9+), egun bakarrean eskaladako 70 luze egin zituen. Datu ofizialen arabera, ordura arte inork ez zuen lortu lehen biak osotasunean igotzerik. Azken bidea bi edo hiru egunetan eskalatzen da, eta Marc-André Leclerc-ek 12 ordutan egin zuen. Komunikabide espezializatuen arreta lehen aldiz erakarri zuen aldia izan zen.
2015aren hasieran, hainbat igoera egin zituen Colin Haley-rekin batera, Patagonian; besteak beste, Cerro Torre ren iparraldeko lehen igoera integrala, "Directa de la mentira" saihesbidean.
2015eko otsailaren 21ean, egun bakarrean, Cerro Torre-n bakarka egindako lehen igoera gauzatu zuen. Hori gauzatzeko gai izan zen Zazpigarren pertsona izanik, eta lehena The Corkscrew bidetik lortzen. Leclercek bere blogean idatzi zuen The Corkscrew bakarka lotzea "etorkizunerako urrats labur" gisa sentitu zuela, "nolabait esatearren...", bere bizitzako ametsa, esploratzaile bihurtzea, betetzeko ahaleginean. Rolando Garibotti eskalatzaile eta mendiko gidari argentinarrak idatzi zuenez, Leclercetik Sacacorchos-era igotzea "garrantzi handiko ibilbidea izan zen, asko jota, inoiz bakarka egindako Cerro Torre-ko biderik zailena, eta zazpigarrena bakarka egitekoa orokorrean".
Urte hartako urrian, Patagonian ere, Cerro Pollone igotzen saiatu zen, baina gailurretik 30 metrora utzi behar izan zuen. Hortik Tomahawk eta Exocet bideak probatu zituen Standhardt orratzera igotzeko. Bakarrik igo zen bigarren eskalatzailea izan zen, Colin Haley-ren atzetik, 2010ean lortu baitzuen. 2015ean, Guy Lacelle Pure Spirit Award saria jaso zuen.
2016ko apirilean, Infinite Patience (VI, M7) ibilbidearen bakarkako lehen igoera amaitu zuen, Robson mendi ko "Emperor Face"  delakoan. Lorpen horren ondoren, bere blogean hauxe idatzi zuen: "Enperadorearen aura indartsuak beldurtu nintzen, baina azkenean, lagun egin ginen eta erregeak oparo partekatu zuen bere aberastasuna, askoz aberatsagoa den pertsona utziz".
Urte horretako irailaren 17an Egger dorrea gailendu zuen 15 ordutan, eta 6 ordu geroago amaitu zuen jaitsiera. Bakarka egindako, neguko lehen igoera izan zen. Dorre-muinoaren gailur nagusietan bakarka egindako eskalada-hirukotea osatu zuen. Hurrengo elkarrizketa batean, hauxe esan zuen: "eskaladaren ondoren normala sentitu nintzen, ez nuen lorpen handi baten sentsaziorik izan, baina pozik nengoen. Zerbait berezia egin izanaren sentimendua neureganatzeak denbora pixka bat hartu ninduen, esperientzia benetan handia izan baitzen." Colin Haleyk adierazi zuenez, "Marc-André azkar ari da denak atzean uzten eskaladaren arloan".
Heriotza
2018ko martxoan, Georges Johnsonekin batera, Mendenhalleko dorre nagusian iparraldetik lehen igoera egiten saiatu zen, Juneau n (Alaska). Gailurra egin eta Mendenhall mendebaldeko glaziarretik jaitsi nahi zuten, eta hilaren 7an amaitzea zuten asmoa. Astelehenean, hilak 5, argazki bat argitaratu zuen Instagramen, gailurretik gertu. Azken albistea izan zen. Senideek desagertzearen berri eman zieten agintariei, eta hilaren 8an Juneau mendiko erreskate-zerbitzuak bi helikopterorekin hasi ziren bilatzen. Egun batzuetan, bilaketa, eten egin behar izan zuten, eguraldi txarra zela eta. Ekaitza pasata, lau egun igaro ondoren, bilaketa-taldeak eskalada sokak aurkitu zituen eskalatzaileen jaitsiera-ibilbidearen behealdean, kanpamentu nagusitik metro gutxira. Horrek iradokitzen du eskalatzaileak elur-jausi batek, goitik erori zen arroka batek edo erlaitz batek jo zituela.
Martxoaren 14an, desagertu eta bederatzi egunera, agintariek ofizialki desagertutzat jo zituzten Leclerc eta Johnson. Haien gorpuak ez ziren agertu.
Bizitza pertsonala
Leclercek ahizpa nagusi bat zuen, Bridgid-Anne Dunning, eta ahizpa txiki bat, Kellyn Kavanagh. Columbia Britainiarreko Fraser haranean hazi zen, Kanadan. Arreta-defizita ren eta hiperaktibitatea ren nahastearekin diagnostikatua zegoen.
Squamish herrian bizi zen Brette Harrington neska-lagunarekin, berau ere, eskalatzaile eta alpinista. Bikotea Squamish-ean ezagutu zen 2012an, eta, 2016. urtean, Hidden Dragon (5.12b) Chinese Puzzle Wall-en kokatua dagoen Slesse mendiaren aurrean.
2021ean The Alpinist izeneko dokumentala estreinatu zen, Leclerc-en bizitzari eta eskaladei buruzkoa.
Sarolta Kovács
Sarolta Kovács (1991ko martxoaren 12a) hungariar pentatleta modernoa da. Bakarkako eta taldeko Munduko txapelduna. 2012, 2016 eta 2020ko Udako Olinpiar Joko etan pentatloi modernoan lehiatu zen.
Ibilbide profesionala
2016an, UIPM Munduko Txapelketako ezusteko irabazlea izan zen, lesio baten ondorioz denboraldiaren zati handi bat galdu baitzuen. Txapelketa Moskun ospatu zen, eta lehenago Munduko Txapelketan zilarra irabazi zuen 2011. urtean.
Europa mailan, banakako zilarra irabazi zuen 2017an, eta brontzea 2018an. Taldekako probetan, urrea irabazi zuen emakumezkoen erreleboan 2011n (Toth eta Gyeneseirekin), brontzea 2017an errelebo mistoan ( Robert Kaszarekin ) eta 2018an ( Demeter Bence-rekin ), urrea emakumezkoen taldekako proban 2011n (Toth eta Gyeneseirekin) eta 2018an (Foldhazi eta Alekszejev-ekin) eta brontzea 2012an proba berean (Toth eta Gyeneseirekin).
Constance Markievicz
Constance Georgine Markievicz edo Markievicz Kondesa, jaiotze izenez Constance Georgine Gore-Booth (1868ko otsailaren 4a, Londres - 1927ko uztailaren 15a, Dublin) irlandar nazionalista, iraultzaile, sufragista eta sozialista bat izan zen. Sinn Féin eta Fianna Fáil alderdietako kidea, ordezkaria eta politikaria ere izan zen. Bere ideologia edo pentsakeraren ondorioz Kondesa Gorria ezizenaz ere ezaguna izan zen.
Biografia
Londres hirian Constance Georgine Gore-Booth izenez jaio zen. Casimir Markievicz poloniar kondearen ezkondu ondoren Constance Georgine Markievicz edo Markievicz kondesa izatera igaro zen.
1916. urtean Pazko Altxamenduan parte hartu zuen, ondorioz britainiar handiek traizioa leporatu eta heriotzera zigortu zuten. Halere, emakumea zenez zigorra hutsean gelditu zen, ez zen horrela pasatu gainontzeko altxamendu hartako buruzagiekin.
1918an Erresuma Batuko Legebiltzarreko lehenbiziko emakumezko biltzarkidea bilakatu zen, halere Sinn Féin alderdiko ordezkaria zenez eta bere irlandar nazionalista pentsakerarekin koherentea izanez, hauteskundeetan irabazitako bere eserlekuari uko egin zion.
Eugenia Sacerdote de Lustig
Eugenia Sacerdote de Lustig (Turin, Italia, 1910eko azaroaren 9a - Buenos Aires, Argentina, 2011ko azaroaren 27a) mediku italiar-argentinarra izan zen. Argentinan poliomielitisaren aurkako txertoa probatzen lehena izan zen. 180 lan baino gehiago argitaratu zituen.
Constance Markievicz
Biografia
Horren ordez eta urte berean, Sinn Féin alderdiko beste ordezkari batzuekin batera legez kanpoko lehenbiziko Dáil Éireann legebiltzarreko biltzarkidea izan zen. 1919-1922 bitartean Europako Gobernu batetako lehenbiziko emakumezko ministroa bilakatu zen, nahiz eta Irlandako Gobernu hura legez kanpokoa izan, Lan Ministroa izan baitzen.
Eugenia Sacerdote de Lustig
Karrera zientifikoa
1929an medikuntza ikastea erabaki zuen, Rita Levi-Montalcini lehengusu nagusiarekin batera (ikus eranskinean 1986ko Medikuntzako Nobel Saria ), medikuntza ikasten zuten hasierako lau emakumeetako bat izan zen.
Giuseppe Levi irakasleak Turineko Unibertsitean histologia katedrako laguntzaile aukeratu zuen.
Lambeth
Lambeth (London Borough of Lambeth) Londresko udalerrietako (borough) bat da. 2015ko erroldaren arabera 324.400 zituen 26,82 kilometro koadroko azaleran. Westminster Hiria udalerriaren parean dago, Tamesis ibaiaren hegoaldeko ertzean. Udalerriaren erdigunea Brixton auzoa da.
Eugenia Sacerdote de Lustig
Karrera zientifikoa
1939an senarra eta alabarekin batera Argentinara emigratu zen. Buenos Aireseko Unibertsitateko Histologia katedran, zelula biziak in vitro landatzen hasi zen, birus eta tumore mota desberdinak aztertzeko aukera ematen duen teknika dena. Poliomielitisaren epidemian, Osasunaren Mundu Erakundeak Amerikako Estatu Batuetara bidali zuen, Jonas Salk irakaslearen lana ezagutzera. Argentinara itzuli zenean, bere burua eta seme-alabak publikoki txertatu zituen, poliomielitisaren txertoak biztanleariaren oneritzia lor zezan.
Lambeth
Historia
XIII mendean Lambeth jauregia eraiki zen Canterburyko artzapezpikuaren Londresko egoitza izan zena eta honen inguruan Lambeth parrokia ezarri zen.
XIX mendearen erdialdera trenbidea iritsi zen eta klase ertaineko suburbioa eratzen hasi zen Brixton inguruan. 1900 urtean Lambeth Borough eratu zen eta lurrak handitu egin zitzaizkion, iparraldean Tamesiseraino iritsiz eta hegoaldean Londresko konderriaren mugaraino. Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen eta eraikin ugari suntsitu ziren. Gobernuak etxe sozial ugari eraiki zituen Brixton inguruan eta auzora inmigranteak iritsi ziren, karibearrak eta portugaldarrak gehienbat. 1965ean Wandsworth borougharen auzo batzuk gehitu zitzaizkion mendebaldean gaur egungo borough-a osatuz.
Eugenia Sacerdote de Lustig
Karrera zientifikoa
1989az geroztik, erradikal askeen eta estres oxidatiboaren eragina ikertu zuen Alzheimerra, dementzia baskularra eta Parkinsona zuten pertsonekin, gaixotasun neurologikoen oinarrizko ezagutzak zabalduz.
Lambeth
Historia
Politikoki Alderdi Laboristaren eremua izan da eta hainbat manifestazio entzutetsu izan dira udalerrian, Margaret Thatcher-en gobernuaren aurkakoa (1979) eta Golkoko Gerraren aurkakoa (1991) esate baterako. 1981 urtean ere istilu gogorrak izan ziren Brixtonen baldintza sozio-ekonomiko latzen ondorioz, polizien eta karibear jatorriko biztanleen artean.
Eugenia Sacerdote de Lustig
Karrera zientifikoa
CONICETeko ikertzailea eta Instituto Malbráneko Birologia sailaren burua izan zen. 40 urtetik gora eman zituen tumore zelulak aztertzen Angel H. Roffo Onkologia Institutuan. 80 urterekin laborategian ziharduen, itsutasunak mikroskopioaren bidez behatzea eragotzi zion arte. 90 urterekin laborategiko biologo gazteak gainbegiratzen jarraitzen zuen.
Lambeth
Historia
2016ko "Brexit"-aren erreferendumaren bozketan hautesleen %78,62-ak Europan gelditzearen aldeko bozka eman zuen, Erresuma Batuko portzentairik altuena (Gibraltarren atzetik).
Eugenia Sacerdote de Lustig
Karrera zientifikoa
Eugenia Sacerdote de Lustig-ek 180tik gora lan zientifiko argitaratu zituen.
91. Oscar Sariak
91. Oscar Sarien ekitaldia 2019ko otsailaren 24an Hollywoodeko Dolby Antzokian ospatu zen 2018. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.
Sari eta izendapen laburpena
The Favourite eta Roma lanek bakoitzak 10 izendapen lortu zituzten. Sari gehien Bohemian Rhapsody filmak lortu zituen, lau sarirekin, eta hauen artean garrantzitsuenetako bat: gizonezko aktore onenarena. Hala ere, film onenaren saria Green Book filmak eskuratu zuen. Roma filma bai zuzendari onenaren saria bai ingelesez besteko film onenaren saria irabazi zituen historiako lehen filma bilakatu zen, baina ez zuen film onenaren sari nagusia lortu.
Bibliotekonomia
Bibliotekonomia (biblioteka eta ekonomia hitzetatik) liburutegiak mantendu, antolatu eta kudeatzen dituen diziplina da, informazioa modu egokienean eskuragarri jartzeko helburuaren alde.
Bibliotekonomiaren atalak
Bibliotekonomiak bi azpiatal ditu: teorikoa eta aplikatua. Atal teorikoan sartzen dira informazioaren teoria eta ezagutzaren kudeaketa, informazioaren beharra eta behar hori asetzeko modua, ezagutza interpretatzeko orduan eragina duten kanpo-faktoreak, etab. Bibliotekonomia aplikatuaren ardura, berriz, bestelakoa da: bildumak osatzea eta mantentzea (erostea, katalogazioa, mailegatzea, garbitzea...), liburutegien arteko elkarlana, egile-eskubideak, informazio-askatasuna (informazioa eskuratzeko eskubidea), kontserbatzea, liburutegia kudeatzea, etab.
Informatika eta bibliotekonomia
Iraultza digitalak –batez ere, sareko datu-baseek– aldaketa sakona ekarri dute liburutegien mundura. Hori dela eta, fitxen bidezko betiko katalogoak baztertu eta katalogo elektronikoak sortu dira, erabilera publikoko sareko katalogoak izenekoak (OPAC = Online Public Access Catalogs). Bildumaren ideia ere aldatu egin da datu-base elektronikoak iristean. Izan ere, gaur egun ez dago bilduma fisikoki liburutegian gorde beharrik erabiltzaileentzat eskuragarri egoteko. Horrek erabateko aldaketa ekarri die dokumentu-bildumen politikari (bai elektronikoei, bai inprimatutakoei).
Liburuzainaren rola
Liburuzainak bitartekari gisa jokatu behar du. Bitartekari-lanak egin behar ditu erabiltzailearen eta liburutegiaren edo informazio-zentroaren artean. Bere helburua betetzeko, liburuzainak elkarrizketa egin behar dio erabiltzaileari, eta hortik abiatuta informazio bila hasiko da ezagutzen dituen baliabideak erabilita.
Bibliotekonomoak
Honako liburuzain hauek aipagarriak dira:
Étrépigny
Étrépigny Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Étrépigny udalerrian erroldatutako biztanleak 262 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 95 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 1 bigarren erresidentzia bat zen. Etxebizitza guzti hauek 96etxeak ziren. 95 etxebizitza nagusietatik 82 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 8 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 182 ziren, horien artean 124 aktiboak ziren eta 58 inaktiboak ziren. 124 pertsona aktiboetatik 120 lanean zeuden (61 gizon eta 59 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 58 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Étrépigny udalerrian 96 unitate fiskal zeuden, 246,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.271 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Étrépigny udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Réjaumont (Pirinio Garaiak)
Réjaumont Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Réjaumont udalerrian erroldatutako biztanleak 161 ziren. Familiak 63 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 85 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 82 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 102 ziren, horien artean 71 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 71 pertsona aktiboetatik 67 lanean zeuden (40 gizon eta 27 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Réjaumont udalerrian 75 unitate fiskal zeuden, 176 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.719 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 zurgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Réjaumont udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 259 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bank of America
Bank of America Corporation (normalean Bank of America edo BofA laburtua deitua) Charlotten egoitza duen bankua da. Aktiboak kontuan hartuz, Estatu Batuetako bigarren banketxe holding handiena da. 2010etik aurrera, Bank of America Ameriketako Estatu Batuetako bosgarren konpainiarik handiena da guztizko diru-sarrerei dagokienez, eta petrolio-konpainia ez den hirugarrena (Wal-Mart eta General Electricen ondoren). 2010ean, Forbes aldizkariak Bank of America munduko hirugarren enpresarik handiena izendatu zuen.
2008an Merrill Lynch erosi zuenean, Bank of Americak postu inportantea bereganatu zuen inbertsio-bankaren merkatuan. 2009ko abuztuan gordailu guztien %12,2 egin zuen Estatu Batuetan, eta Estatu Batuetako lau banku handienetako bat da, Citigroup, JPMorgan Chase eta Wells Fargorekin batera. Estatu Batuetatik at, 40 herrialdetan lan egiten du. Estatu Batuetan txikizkako bankaren tamaina du, herrialdeko biztanleriaren %80 inguru hartzen du eta 57 milioi bezero eta enpresa txiki artatzen ditu 5.600 banketxetan eta 16.200 kutxazain automatikotan (ATMak).
Gottfried Wilhelm Leibniz
Gottfried Wilhelm Leibniz, edo Gottfried Wilhelm von Leibniz (Leipzig, 1646ko uztailaren 1a – Hannover, 1716ko azaroaren 14a) alemaniar filosofo, matematikari, logikari, teologo, jurista, liburuzain eta politikaria izan zen.
XVII. eta XVIII. mendeetako pentsalari handienetakoa izan zen, azken jenio unibertsal gisa ezaguna. Metafisika, epistemologia, logika, erlijioaren filosofia, matematika, fisika, geologia, legegintza eta historiaren alorretan, ekarpen sakon eta garrantzitsuak egin zituen.
Filosofiaren historian zein matematikarenean figura esanguratsua da. Newtonen lanarekiko paralelo, kalkulu infinitesimala garatu zuen, notazio eta guzti, ordutik erabiltzen dena. Sistema bitarra ere asmatu zuen, egungo ordenagailuen oinarri birtuala dena.
René Descartes, Baruch Spinoza eta Leibniz izan ziren XVII. mendeko hiru arrazionalista handiak. Haien filosofia tradizio eskolastikoari loturik dago, eta logika modernoaren eta filosofia analitikoaren aurrekariak dira. Bestalde, Leibnizek teknologian ekarpenak egin zituen, bai eta biologian, medikuntzan, geologian, probabilitate teorian, ingenieritzan eta konputazio zientzietan ere. Autoreak gai hauen zerrenda luzeari egindako ekarpenak egunerokoetan eta hamarnaka mila gutun eta argitaratu gabeko eskuizkribuetan jasotzen dira. Momentu honetara arte, ez da bere idazkien argitalpen osaturik egin, eta beraz, oraindik ezin da bere lorpenen zenbaketa osorik egin.
== Bizitza == Gottfried Leibniz 1646ko uztailaren 1ean sortu zen, Leipzig-en, Hogeita Hamar Urteko Guda amaitu baino bi urte lehenago. Federico Leibnizen semea zen, jurista eta Leipzigeko Unibertsitateko filosofia moraleko irakaslea, eta Catherina Schmuckena, lege-irakasle baten alaba.
Leibnizek sei urte zituela aita zendu zenez, haren heziketa prozesua ama eta osabaren gain geratu zen, eta bere hitzetan, bere gain ere bai. Aita hil zenean, liburutegia utzi zion, zazpi urtetatik aurrera nahieran erabili ahal izan zuena. Horrela, bertako edukiaz baliatu ahal izan zen, eta zehazki, Antzinaroko Historia eta Elizaren Aiten liburuez.
Hamabi urterekin, latina ikasi zuen bere kabuz, bere bizitzan zehar erabili zuena. Hori gutxi balitz, ordurako ere, grekera ikasten hasi zen. Ordurako, filosofo klasikoak ezin hobeto ezagutzen zituen: Platon, Aristotele, Virgilio, Plotino, eta oro har, filosofo latindar gehienak. Azpimarratzekoa da, baina, Aristotelerengandik jaso zuen eragina: azken honen Silogistikarekiko, batez ere predikatuen auziekiko, besteak beste, interes handia izan baitzuen. Era berean, bere Logikaren ulerkeran, Platonen zenbait postulatu ate-joka zeuden: logika gizakiek erabiltzen duten zeinuen multzo bezala definitzean, mundu erreala (monadena) adierazten duena, kasu. Unibertsitatera sartu aurretik, hamabost urte zituela, filosofo modernoak irakurtzen zituen jadanik: Bacon, Kepler, Galileo, Descartes, etab. 1661. urtean, hamalau urte zituela, Leipzigeko Unibertsitatean izena eman zuen, bere ikasketa ofizialak filosofian hasiaz, matematikaren historiarekiko jakinmina adierazi zuen, baina azkenean, Zuzenbidea izan zen bere espezializazio-arloa. 1666. urtean, bere lehenengo liburu eta habilitazio-tesia argitaratu zuen: arte konbinatorioari buruzko disertazioa. Gaztetako obra honetan Konbinatoria, artea eta zientziaren inguruan Leibnizen ideia nagusiak jasotzen dira. Leipzigeko Unibertsitateak bere graduazioa eta gero legegintzan irakasle-postua ematea ukatu ziotenean, Altdorfeko Unibertsitatean entregatzea erabaki zuen, eta bertan bost hilabetez lortu zuen bere doktoretza. Gerora, Altdorfen akademiko postua izatea ukatu zuen eta bere bizitza noblezia alemaniarren bi familia entzutetsuren zerbitzura jarri zuen.
Zenbait urtetan Europako zenbait hiritan zehar bidaiatzen ibili zen, baina zalantzarik gabe, Parisko egotaldia gehien markatu zuen. Izan ere, bertan, Spinozaren jarraitzaileekin harremana egin zuen, eta Descartes, Roberval eta Pascalen eskuizkribuen berri izan. Horrez gain, Huygensen adiskidea egin zen, ordu arte Leibnizek hain gutxi esploratutako matematiken munduan murgiltzen lagundu ziona. Zientzialari eta matematikari ugarirekin gutun bidezko harremana egiten hasi zen: Mariotte, Malebranche Prestet eta Tschirnhaus, esaterako. 1667. urtean, kalkulu infinitesimala aurkitu zuen, ziurrenik, Pascalen zikloidearen inguruko tratatuan oinarrituta. Ingalaterran Newton bisitatu zuen eta berak ere kalkulu infinitesimala deskubritu zuen arren, gerora jakin da bide ezberdinetatik heldu zirela ondorio berdinera. Hau guztia gutxi balitz, diferentzien kalkulua edota bere koadratura aritmetikoa deskubritu zituen, bai eta Parisko Zientzia Akademian aurkeztua izan zen aritmetika makina eraiki ere. Makina hau gaur egungo ordenagailuen aurrekarietako bat da.
1676. urtean, Alemaniara itzuli zenean, Hannover eta Brunswickeko Etxeetako liburuzain eta historialari izendatua izan zen. Esan beharra dago, urte hau mugarria izan zela bere bizitzan, formazio fasetik sistematizazio eta ideien garapenerako trantsizioa izan baitzen. Urte horretatik aurrera, bere bizitza aurkikuntza eta proiektu zientifiko ugariz inguratua egon zen, gaztetako ikasketa eta bidaietan barneratutako jakintza guztiari esker. Bertan, denbora gehiena pasatu zuen jarduera filosofiko zientifiko, erlijioso eta politikoetan bere burua prestatzen. Bestalde, 1684. urterako, Ezagutza, egia eta ideien inguruko gogoeta izeneko obra amaitu zuenean bere sistema filosofikoa ia erabat osatua zegoen. 1700an, Berlingo Zientzien Akademia sortu zuen eta bertako lehendakari izendatua izan zen.
Hurrengo urteetan, 1700 eta 1705 urte artean, bidai ugari egin izanak ez zion idaztea galarazi, guztiz kontrakoa baizik. Fisikan energiaren kontserbazio-legea ezarri zuen; matematiketan, kalkulua deskubritu zuen; psikologian inkonstzientearen aitzindarietakoa izan zen; logika modernoaren oinarriak finkatu zituen. Era berean, geologia, astronomia, historia, jurisprudentzia, teologia eta filosofian ekarpen paregabeak egin zituen. Garai honetan ere, bere obra filosofiko handienetakoa idatzi zuen: Giza adimenari buruzko Entsegu berriak.
Bere bizitzaren azken urteetan, 1710an Teodizea izeneko obra handia argitaratu zuen bere kabuz, berak argitara eman duen bakarra. Horrez gain, lau urte beranduago, bi testu handi egin zituen: Monadologia eta Natura eta Graziaren Printzipioak. Bere lan akademikoez aparte, zabalpen urria izan zutenak, Leibnizek garaiko aldizkari zientifikoetan baino ez zituen publikatu bere artikuluak, asko ezizen batekin gainera. Teodizea izan zen, baina, inprimatzera bidali zuen liburu bakarra. Azkenik, 70 urterekin zendu zen 1716. urtean, oharkabean igaro zelarik bere heriotza. Berak sortutako Berlingo Akademiak ere ez zuen bere pertsona ohoratu; bakarrik Frantziako Akademiak egin zion pentsalari handi honi omenaldia.
Obrak
Hiru hizkuntzatan idatzi zuen Leibnizek: latinez, frantsesez eta alemanieraz. Bere bizitzan zehar, esku-orri ugari argitaratu zituen, gehienetan anonimoak. Hauen artean De jure suprematum izenekoa aurki dezakegu. Gutun askotan ere, ageri dira bere pentsamenduaren nozio anitz. 1895. urtean amaitu zen bere eskuizkribu eta gutunen jasoketa, 15.000 gutun eta 40.000 items-ekin osatutakoa. Hala ere, 1685 osteko eskutitzen zati handi batek argitaratu gabe jarraitzen du, autorearen beraren antolamendu arazoak direla medio. Bestalde, liburu filosofikoei dagokienean, hauek azpimarra ditzakegu:
== Zientzia == Leibnizen jardun zientifikoa oso intentsoa eta anitza izan zen, bera bizi zen artean emaitza garrantzitsuak eman zituelarik, baina batez ere pentsamendu zientifikoari aztertzeko bide berriak ireki zizkiolarik, asko egun jorratuak izaten jarraitzen dutenak. Antzinakoen zientzia eta matematika berreskuratzeko borondatea ageri da beregan, betiere zientzia eta matematika modernoaren emaitzen bidez, kritikaren galbahetik igaroz. Esate baterako sustantzia eta fenomeno bakoitzaren helburuaren azterketa berreskuratzen du. Hori izango litzateke filosofiaren jardun-eremua Jainkoaren obraren zentzua azaleratzea. Honela, zientzia eta filosofia ez dira kontrajartzen, mundua eta gure izatea bera hobeto ulertzeko bidean bat egiten duten ikuspuntuen artean elkar osatu baizik. Horrez gain, azpimarratzekoa da benetako ezagutza metafisikoetara heltzeko, logika eta fisikatik abiatzela zela bere asmoa; eta horrela, bere sistema zientifikoaren oinarria logika dela ikus daiteke.
Leibnizek gehiago edo gutxiago hauetan jardun zuen: logika formala, aritmetika, geometria, probabilitateen kalkulua, lehen kalkulu-makinetariko baten sorreran…
Autodidakta zen, baina C. Huygensek ongi orientatua -Descartes eta Pascalen irakurketa gomendatu zion-, eta matematikaren ikasketan hasi zen triangelu harmonikoak triangelu aritmetikoarekiko zituen ezaugarrien eta serie infinitoen analisiaren bitartez. Bigarren honetan oso trebea izatera heldu zen.
Azkenik, esan beharra dago bere liburuak oraindik eztabaidatuak dira, ez bakarrik aitortu gabeko aurkikuntzen existentziaren aukeragatik, gaur egungo ezagutzarari egin dakizkiokeen ekarpenengatik baizik.
Fisika
Leibnizek ekarpen handiak egin zituen bere garaiko estatika eta dinamikaren zientzia-esparruetan; sarritan Descartes eta Newtonekiko desadostasunek bultzatuta. Berak mugimenduaren teoria (dinamika) berri bat sortu zuen, energia zinetikoa n eta energia potentzialean oinarritutakoa. Horrela, Newtonek uste zuenaren kontra (espazioa absolutua zela defendatzen baitzuen), espazioa erlatiboa zela frogatzen saiatu zen.
Partikula azpiasubatomikoen eta mekanika kuantikoaren aurkikuntzara arte, Leibnizen ideia asko, estatikara mugatu ezin ziren naturaren alderdien ingurukoak, zentzugabekotzat hartuak ziren. Bestalde, azpimarratzekoa da Albert Einsten aurreratu zuela, Newtonen aurka, espazioa, denbora eta mugimendua erlatiboak eta ez absolutuak direla baieztatu zuenean.
Teknologia
1906. urtean izan ziren argitaratuta Leibnizen praktika eta ingenieritza lan asko. Zoritxarrez, oso gutxi dira ingelera itzulitakoak. Edozein kasutan, Leibniz ezaguna bihurtu da zientzia-aplikatuan egindako ekarpenengatik. Teoria eta praxiaren arteko bateragarritasunaren beharra azpimarratu zuen, Theoria cum Praxi latindar esaeran oinarrituz. Zentzu horretan, zientzia aplikatuaren sortzailetzat hartua izan da.
Haize-propultsore eta ur-bonbak, mineralak erauzteko meatze-makinak, prentsa hidraulikoak, lanparak, itsaspekoak eta erlojuak sortu zituen. Denis Papinekin batera, lurrun-motore bat asmatu zuen. Hauek eta askoz gehiago dira Leibnizen ahalegin intelektualez gaur egun ezagutzen ditugun tresna zientifiko asko.
Konputazioa
Leibniz, lehenengo zientifiko informatikoa edo informazioaren teoriko gisa hartua izan daiteke. Gaztetan, zenbaki sistema bitarra dokumentatu zuen, bere ibilbide akademikoan zehar birpasatu zuena. Beste autore batzuk landutako sistema bitarra sinplifikatu zuen, propietate logikoekin artikulatuz: konjuntzioa, banaketa, ukapena, identitatea, integratzea eta multzo hutsa.
1670. urtean, lau eragiketa aritmetiko oinarrizkoak egin zitzakeen makina bat eraikitzen hasi zen, urteetan zehar hobetzen joan zena. Gaur egungo ordenagailuen aurrekarietakoa den makina hau, Parisko Zientzien Akademian aurkeztu zuena. Horrez gain, zifratze-makina sortu zuen, 2010. urtean, Nicholas Rescherrek berreskuratutakoa. Azkenik, 1693. urtean, ekuazio diferentzialak barnebil zitzakeen makina baten diseinua garatu zuen, "Integraph" deitu zuena.
Banakoaren izate modu anitzez
Banakoa Leibnizen filosofiaren oinarritzat hartuta, bere pentsamenduaren ertz asko agerian geratzen dira. Lehenik eta behin, gizaki bizidun orok forma substantziala daukala baieztatu zuen. Izaki idealak, aldiz, zenbakiak, figura geometrikoak, eta oro har, gizakiaren sorkuntza gehienak, substantziarik gabekoak dira. substantziadun bakarra, berauen sorkaria da. Izan ere, Leibnizek banaezintasun espaziala eta betierekotasuna esleitu zion substantzia bakoitzari, aipatutako izaki idealetan aurkitu ez zituen ezaugarriak. Banakoa da substantzia duena, Leibnizen aburuz, banaezina baita. <<Ni>> bakoitza banakoa den heinean, << ni>> bakoitzean substantzia bat aurkitu du. Are gehiago, banako substantzia zenbaezinak topatu ditu. Azpimarratu beharrekoa da substantzia izatea ez dagokiola soilik gizabanakoari, bai animaliak, bai landareak ere substantzialak direla argudiatu zuela. Bere hitzetan: forma substantzialak dira, monadak.