cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaztelania
Gaztelania edo espainierari buruzko eztabaida
Araugintza- edo preskripzio-eremuan, hizkuntza estandarraren kodifikazioari dagokionez (Real Academia Española eta Asociación de Academias de la Lengua Española) arlo hispano-hiztuneko hizkuntza-politikako erakunde nagusiek ezarritako araudiaren arabera, «gaztelania» eta «espainiera» hitzak sinonimoak dira, nahiz eta Diccionario panhispánico de dudas izenekoak, izaera arauemailea duen erakunde horren beraren lana, honako hau adierazten duen: «Espainiera terminoa gomendagarriagoa da, anbiguotasunik ez duelako, gaur egun laurehun milioi pertsona inguruk hitz egiten duten hizkuntzari erreferentzia egiten baitio modu unibokoan. Era berean, nazioartean erabiltzen den izena da (Spanish, espagnol, Spanisch, spagnolo, etab. )». Halaber, Real Academia Españolak eta Asociación de Academias de la Lengua Españolak argitaratutako hiztegi arauemaileak Diccionario de la lengua española du izena.
Bestalde, 1978ko Espainiako Konstituzioak, hirugarren artikuluan, «gaztelania» izen espezifikoa erabiltzen du hizkuntzarako, eta beste «hizkuntza espainiarretatik» bereizten du, hala nola euskara, aragoiera, katalana, galiziera, asturiera edo aranera.
Filologoei dagokienez, zenbait egilek justifikatzen dute termino bat edo bestea lehentasunez erabiltzea, jatorria eta bilakaera historikoa oinarri hartuta, eta modu desberdinetan interpretatuta.
Sorrera
Gaztelaniaren historia Erromatar Inperioko latin arruntarekin hasten da, zehazki Hispaniako erdialdeko eremuan. Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori ondoren, latin kultuaren eragina gutxituz joan zen jende arruntarengan. Orduko latin mintzatua hispaniar erromantzeen jatorria izan zen, espainieraren jatorrian dagoena. VIII. mendean, musulmanek Iberiar penintsula konkistatu zutenean, ondo bereizitako bi eremu sortu ziren. Al-Andalusen, erromantze-dialektoak hitz egiten ziren mozarabiar terminoarekin, agintean zegoen gutxiengoaren hizkuntzez gain (arabiera eta berberera). Al-Andaluseko arabieraren eta gaztelaniaren arteko hitzen eragina nabarmena da. Bien bitartean, musulmanen nagusitasuna hasi eta urte gutxira, erresuma kristauak sortzen diren eremuan, eboluzio dibergenteak jarraitzen du, eta bertan hainbat modalitate erromantze sortzen dira: katalana, nafar-aragoiarra, gaztelarra, astur-leonesa eta galiziar-portugaldarra.
Mendearen amaieratik aurrera hasi zen hizkuntza-asimilazio edo -berdintze prozesu bat, batez ere iberiar penintsulako erdialdeko dialekto erromanikoen artean: astur-leonesa, gaztelera eta nafar-aragoiera, baina baita gainerakoen artean ere. Prozesu horren ondorioz, hizkuntza komuna eratuko da, gaztelania. Gero eta filologo gehiagok defendatzen dute teoria hori (Ridruejo, Penny, Tuten, Fernandez-Ordóñez). Toledoko mozarabiarraren garrantzia ere nabarmendu da, bertan hasi baitzen gaztelania idatzia normalizatzen. Hala ere, beste filologo batzuek gaztelaniaren nagusitasunaren aldeko Pidalen teoria defendatzen jarraitzen dute espainieraren eraketan eta gaztelaniaratze-prozesu baten ondorioz penintsulako gainerako lurraldeetan zabaltzen.
Hedapena
Alfontso X.a Gaztelakoak Cantigas de Santa Maria lana idatzi zuen, galaikoportugesez. Honek atea ireki zion latina ez zen beste hizkuntza baten erabilera literarioari, baita gorte ilustratuan ere. Gaztelania penintsulan zehar hedatu zen Behe Erdi Aroan, garai horretan erresuma kristauak etengabe hedatzen ari zirelako, beranduago Errekonkista deiturikoan. Leongo eta Galiziako erresumak Gaztelako Fernando III.arekin Gaztelako Koroan sartzeak eta 1410ean Fernando I.a Aragoikoarekin Aragoiko Koroan Gaztelako dinastia bat sartzeak eragin nabarmena izan zuen. Penintsulako azken batasuna Errege Katolikoekin eman zen, eta areagotu egin zuten erresumako dialektoen arteko asimilazioa eta hizkuntza-nibelazioa.
Gaztelaniaz inprimatutako lehen liburua 1472 inguruan argitaratu zen, Sinodal de Aguilafuente. XV. mendean, Espainiako hizkuntza arrunta Iberiar penintsularen zati handi batean sartu zen. 1492an, Antonio de Nebrija sevillarrak Grammatica castellana argitaratu zuen Salamancan, espainieraren gramatikari buruzko lehen tratatua, eta Europako hizkuntza moderno baten moldean argitaratutako lehena. Nebrijarenak dira, halaber, lehen "Gaztelaniazko ortografia-arauak", 1517an Alcalá de Henaresen inprimatuak, non ortografia ahoskeraren eta idazketaren arteko erlazio biuniboko gisa postulatzen duen.
Kalkuluen arabera, XVI. mendearen erdialdean espainiarren % 80k espainolez hitz egiten zuten. Garai hartan, kontsonanteen egokitzapena hasita zegoen, eta horrek sistema fonemikoaren murrizketa ekarri zuen, sonoritate-ezaugarria galtzearen ondorioz, sei kontsonante sibilanteetatik bizpahiru kontsonante bakarrik izatera igaro baitzen barietatearen arabera.
Amerikaren kolonizazioak, XVI. mendean hasitakoak, espainiera amerikar kontinente gehienera hedatu zuen, nahuatl edo kitxua bezalako jatorrizko hizkuntzen hiztegia aberastu zuten maileguak hartuz. Hizkuntza horietan ere eragin nabarmena izan zuen. Independentzia lortu ondoren, estatu amerikar berriek hizkuntza bateratzeko prozesuak hasi zituzten, eta espainiar hizkuntza kontinente osoan zehar hedatzen amaitu zuten, Kaliforniatik Suaren Lurralderaino.
Gaztelania Aro Modernotik aurrera
XVII. eta XVIII. mendeetan zehar hainbat eta hainbat argitalpen publiko eta pribatu sortu ziren gaztelaniaz. Lehenengoa Madrilen argitaratu zen 1661ean, Julián Paredesen (Gazeta nueva) eskutik, eta Salamancan, Leonen, Granadan, Sevilla eta Zaragozan hainbat argitalpenek jarraitu zioten. Lurralde elebidunetan ere hasi ziren argitaratzen aldizkako argitalpenak gaztelaniaz. Lehenengoa 1792an izan zen, Diario de Barcelonan, Kataluniako gaztelaniazko lehen egunkaria ere izan zena. Ondoren, El Correo de Gerona (1795), Diario de Gerona (1807) eta, are lehenago, Palma de Mallorca (1778), Vigo edo Bilbo bezalako hiri elebidunetan. Amerikan, gaztelania irakaskuntzako hizkuntza normala izatera igaro zen, hizkuntza indigenetan oinarritutako hizkuntza orokorren kaltetan. Kalkuluen arabera, Espainiako Amerikako biztanleen herenak ezagutzen zuen espainiera 1810. urtearen inguruan.
Espainierak aldaera ugari izan zituen beti, eta horiek, latindar enbor nagusia errespetatzen badute ere, ahoskera eta hiztegi desberdintasunak dituzte, beste edozein hizkuntzarekin gertatzen den bezala. Horri herri natiboetako hizkuntzekiko kontaktua gehitu behar zaio, hala nola aimara, chibcha, guarani, mapudungun, maya, nahuatl, kitxua, taino eta tagalo hizkuntzekiko kontaktua, hizkuntzaren lexikoari ekarpenak egin baitzizkioten, ez bakarrik bere eragin-eremuetan, baita zenbait kasutan lexiko globalean ere. Gaur egun beste hainbat hizkuntzekin harreman estuan dago, bai botere harremanen bidez (euskara, katalana, aimara, kitxua, galiziera...) bai nahasketen bidez (euskañol, portuñol, spanglish...). Hainbat hizkuntza gaztelaniatik eratorritakoak dira, adibidez ladinoa (judu-espainiera), chavacanoa edo papiamentoa.
Gaztelaniaren lurralde eremua
[[Fitxategi:Países por número de hablantes de español.PNG|thumb|center|900px|Herrialdeak hiztunen arabera:
]]
Monnetay
Monnetay Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Monnetay udalerrian erroldatutako biztanleak 13 ziren. Familiak 8 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak) eta 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 24 etxebizitza zeuden, 8 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 24etxeak ziren. 8 etxebizitza nagusietatik 4 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek hiru gela zituen, 5 etxek lau zituzten eta 2 etxek bost zituzten. 6 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 6 ziren, horien artean 5 aktiboak ziren eta1 inaktiboa zen. 5 pertsona aktiboak lanean(3 gizon eta 2 emakume) zeuden.. Pertsona inaktibo bakarra "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zegoen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 eraikuntza enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Štefanovce (Prešoveko barrutia)
Štefanovce  Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 5,25 km²ko azalera du eta 216 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1331. urtekoa da.
Cyclothone kobayashii
Cyclothone kobayashii Cyclothone generoko animalia da. Arrainen barruko Gonostomatidae familian sailkatzen da.
Aibi aintzira
Aibi aintzira (txineraz: 艾比湖), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang eskualde autonomoan dagoen arrakala aintzira da. Aintzirak 1000 kilometro koadroko azalera dauka eta batez besteko sakonera bi metrokoa baino ez da.
Ezaugarriak
Lakua Xinjiang probintziaren ipar-mendebaldeko muturrean dago, Txina eta Kazakhstan arteko mugan. Lakuak gatz kontzentrazio handia dauka (87 gramo litroko) eta hori dela eta, ez da inongo animalia edo landarerik bizi bertan. Dena den, lakua hornitzen duten ibaietan hainbat arrain espezie bizi dira.
Natura erreserba
2007ko abuztuan, Txinako Herri Errepublikako gobernuak Natura Erreserba izendatu zuen, lakuaren hezegunea.
B linea (Bordeleko tranbia)
Bordeleko tranbiaren B linea sarean aurreikustako lau lineetako bat da. Berges de la Garonne edo Claveau eta Pessac−Centre edo France−Alouette geltokiak lotzen du, Bordeleko erdigunetik igaroz duen iparralde-hegomendebalde ardatza osatzen du.
2004ko maiatzaren 15an inauguratu zen Quinconces eta Saint-Nicolas geltokien artean, linea Bordelen eraikitzen hirugarrena izan zen.
Avignongo igarotze azkarreko autobusa
Avignongo igarotze azkarreko autobusa (Bus à haut niveau de service d'Avignon, frantsesez, Bus de naut nivèl de servici d'Avignoun edo Bus de naut nivèl de servici d'Avinhon, okzitanieraz) —chron'hop izenekoa— Okzitaniako Avignon udalerrian dagoen igarotze azkarreko autobus sarea da. Sarea bi lineak osatzen du eta Transdev enpresak kudeatuta.
Igarotze azkarreko autobusa 2019ko urriaren 19an inauguratu zen, eta linearekin.
56 geltokietatik, 3n bi lineak gelditu eta 2n Avignongo tranbiarekin lotura dago.
Aurrekariak
1849an Paris-Lyon-Marseilla burdinbidea ireki zutenean, lehen omnibusek Avignongo geltokia hiriko hotel handiekin lotzen zuten. XIX. mendearen amaieran, Pourquery de Boisserin alkatearen eraginez, tranbiaren proiektua argitara atera zen. 1899ko urtarrilaren 1etik 1932ko maiatzaren 31ra arte egongo da martxan. Honek, omnibus eta autobus primitiboen aroaren amaiera suposatu zuen. Hala ere, 1979ko martxoaren 1etik, Avignon Handiaren garraio publikoak Transports Communauté Régionale d'Avignoneren (TCRA) emakidaren pean agertzen dira. Izen bereko autobus-sarea loditu eta zabaldu egiten da Avignongo hirigune osoan hurrengo urteetan.
BusPlus sarea
2012ko irailean, Avignongo eskualdeko garraio sarea eraldatu egin zen. Gautxori bat jarriko dugu hiriko linea jendetsuenetan. Ordutegi zabala handituz doa 19: 40etatik 21: 00etara sareko hiru linea nagusietan: 3, 4 eta 7 lineetan. Aparkalekuak hirigunearekin lotzen dituzten ontzien ordutegia prest dago. Hirigunetik igaro gabe, hirigunearen ekialdean dagoen lerro berri bat sortu da. Prestazio horien helburua da sarea prestatzea tranbiaren iritsieran, aurretik 2016rako aurreikusita zegoena.
chron'hop
Avignongo tranbiaren linea eta chron'hop lehen bi lineak 2019ko urriaren 19an inauguratuko dituzte, Mireille Mathieueren eta Renaud Muselier eskualdeko presidentearen presentzia nabarmenarekin. Bi nobedade logistiko nagusi horien ondoren, Avignon Handiko garraioaren sarearen identitate grafiko berria dator (izena eta logoa). TCRA sarea desagertu egiten da Orizo sare berriaren mesedetan. Sare horren logotipoa, berdea eta grisa, 2019ko abuztuan agertu zen.
Sare berri honen linea nagusiak, eta dira, 33 autobus linea erregularrek, 12 autobus lineek, 35 eskola lineek eta 30 geltoki, 300 bizikleta libreentzako. Iveco markako autobus hibrido elektrikoak 2020ko otsailaren 20ra arte ez ziren sarera iritsi. 4 hilabeteko atzerapenak eta lineen lanak amaitzea ere ekarri zuen. Hala ere, ibilgailu zaharrek linea beltz asko mantendu dituzte (atzerapen ugari, zerbitzuaren kalitate txarra...).
Horrela, TCRA sare zaharraren 1. linea Avignongo tranbiaren linea izatera pasa zen, sare horren 2. eta 3. lineen ordez egungo eta lineak, chron'hop lineak, jarri ziren bitartean.
Geltokiak
Avignongo igarotze azkarreko autobusen geltokiak Avignon Handiak kudeatzen eta mantenetzen ditu 2019tik. Hala ere, Transdev enpresak, ditu trenak eta horiek ustiarteaz arduratzen da.
Rockefeller Center
Rockefeller Center New York hiriko eraikin-multzo bat da, Rockefeller familiak eginikoa. 19 eraikinez osatuta dago, eta Bosgarren Etorbidearen eta Seigarren Etorbidearen artean kokatuta, Manhattan uharteko Midtown eremuan. Eraikin horietako batzuk dira Art Déco estiloak arkitekturaren esparruan izandako hezurmamitzearen adibide bikainak.
Avignongo igarotze azkarreko autobusa
Ustiapena
Sarea Transdev usiatzen du Avignon Handiak kudeatutako trenbide eta geltokietan.
Rockefeller Center
Rockefeller Center eraikin-multzoan saltoki eta ikuskizun-areto ugari daude, horietako aipagarriena Radio City Music Hall, mundu osoan ospetsua.
Avignongo igarotze azkarreko autobusa
Flota
Garraiobide honen flota osatzen duten autobusak Iveco markako 14 autobus dira, Urbanway modeloa.
Rockefeller Center
Eraikin-multzo honetako etxe orratzik altuena GE Building da, 70 solairukoa eta 259 metroko altuera duena.
Avignongo igarotze azkarreko autobusa
Tarifak
Orizo sarean tarifa-sistema bakarra dago.
Rockefeller Center
Rockefeller Center New Yorkeko turismo-helmuga ezagunenetarikoa da. Jende asko bertaratzen da, besteak beste Rockefeller Plazako apaingarri ugariak ikustera eta GE Building-en goialdeko behatokiak eskaintzen duen ikuspegi zoragarriaz gozatzera. Halaber, urte-sasoi bakoitzean jarduera erakargarri asko antolatzen da, hala nola izotz gaineko irristaketa, zerupean berariaz instalatzen den pista batean. Azaroaren bukaeran, ezin konta ahala argitxoz ederturiko Eguberrietako zuhaitz bat ipintzen da, zeina, 1931n lehenbizikoz jarri zenez geroztik, New Yorkeko eguberri-ospakizunen ikur bereizgarria bilakatu baita.
Avignongo igarotze azkarreko autobusa
Tarifak
Bidaia sinple batek 1,40 euro balio du, eta egun batek 3,50. 10 bidaiako txartela 12,50 euro da. Korrespondentziak doakoak dira ordubetez, txartela bete ondoren.
Guneak
Ez dago guneak Avignongo igarotze azkarreko autobusan.
Line berriak
2023rako bi chron'hop linea berri sortzea espero da, eta, hain zuzen ere.
Anolis incredulus
Anolis incredulus Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Tutóia
Tutóia Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Eugnathogobius siamensis
Eugnathogobius siamensis Eugnathogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Shunya Suganuma
Shunya Suganuma (菅沼 駿哉, 1990eko maiatzaren 17a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Júbilo Iwata eta Kyoto Sanga FC.
Stjørdal
Stjørdal Norvegiako udalerria da. Nord-Trøndelag konderrian kokatua dago. 937.87 km² ditu eta 20,616 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gouzon
Gouzon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gouzon udalerrian erroldatutako biztanleak 1.450 ziren. Familiak 617 ziren, horien artean 208 pertsona bakarrekoak ziren (77 bakarrik bizi ziren gizonak eta 131 bakarrik bizi ziren emakumeak), 239 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 135 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 35 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 915 etxebizitza zeuden, 640 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 144 bigarren erresidentzia ziren eta 131 hutsik zeuden. 864 etxeak ziren eta 50 apartamentuak ziren. 640 etxebizitza nagusietatik 470 bere jabearen bizilekua ziren, 148 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 41 etxek bi zituzten, 96 etxek hiru zituzten, 173 etxek lau zituzten eta 325 etxek bost zituzten. 476 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 281 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 260 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 807 ziren, horien artean 591 aktiboak ziren eta 216 inaktiboak ziren. 591 pertsona aktiboetatik 549 lanean zeuden (289 gizon eta 260 emakume) eta 41 langabezian zeuden (14 gizon eta 27 emakume). 216 pertsona inaktiboetatik 103 erretiraturik zeuden, 55 ikasten zeuden eta 58 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gouzon udalerrian 672 unitate fiskal zeuden, 1.452 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.147 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 120 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 9 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 38 zerbitzu publikoetatik, 2 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak ziren, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 2 jatetxeak eta 3 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 15 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 5 okindegiak, 2 harategiak, 2 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 2 drogeria eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Gouzon udalerrian 51 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.360 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
John Augustus Roebling
John Augustus Roebling (Mühlhausen, (Prusia), 1806ko ekainaren 12a – New York (AEB), 1869ko uztailaren 22a) Alemanian jaio zen ingeniari zibil amerikarra zen. Burutu zuen zubi esekiaren diseinuak eta, bereziki, Brooklyn zubiaren diseinuaren kontu egoteak eman zion duen ospea.
Biografia
John Augustus Roebling Mühlhausenen jaio zen 1806ko ekainaren 12an. Gurasoak Dorothea Friederike Therese Röbling eta Christoph Polykarpus Röblingen izan zituen eta lau seme-alabetatik gazteena izan zen Roebling.
Mühlhausengo Divi Blasii eliza luteranoan bataiatua izan zen. Gaztaroan, klarinete baxua eta tronpa edo frantziar kornoa jotzen ikasi zuen. Erakusgai zuen, halaber, zirriborroak eta pinturak egiteko talentu artistiko handia.
Roeblingen aita tabako-denda txiki baten jabe zen, baina negozioa ez zen nahikoa hiru semeren bizibidea mantentzeko. Horregatik, Roeblingen arreba Friederike Amaliek herriko merkatari apal batekin, Carl August Meissnerrekin, ezkondu behar izan zuen; anaia zaharra, Herman Christian, ordea, tabako-dendaz kargu egiteko prestatu zen.
1825ean eta ondorengo hiru urteetan gobernuarentzat lanean ibili zen Westfaliako Arnsbergen, errepide militar baten eraikuntzan. Aldi berean, zubi esekien zirriborroak egin zituen.
1829an bere etxera itzuli zen berriro ere, azken tesia egin eta bere bigarren ingeniaritza azterketa prestatzeko. Baina arrazoi ezezagunak direla medio, ez zuen sekula azterketa hori burutu.
Alemaniatik Ameriketako Estatu Batuetara
1831ko maiatzaren 22an, Roebling Prusiatik alde egin zuen bere anaia Carlekin eta utopista teknologikoa zen Johann Adolphus Etzlerrekin. Ingeniari gisa lan egiteko, independentzia ekonomikoa eta karreraren aurrerapenak trabak ziren Prusiako garaiko gizartean. Napoleonen Gerren ondorenaz gero (1815) zorigaitzak heldu zion herriari eta hartatik ihes egiteko abiatu ziren bertatik. Atzean, gobernu autoritario batek eragindako ezinegon politikoan murgilduta zegoen Prusia utziko zuten.
Etzlerrek Amerikako Estatu Batuetan utopia bat sortzeko ideia zuen, baina ibilbide arazotsua izan ondoren, taldea banandu egin zen. John eta Carlek 1.582 hektarea (6,4km2) erosi zituzten Pennsylvaniako Butler konderrian 1831ko urriaren 28an. Geroko etorkin alemaniarrek kokagune bat izateko xedean egin zuten hura eta Saxonburg deitu zioten. Beste kolono asko Etzlerrekin mantenduko ziren. 1976an, Saxonburgeko John Roebling Etxea Ameriketako Estatu Batuetako Gune Historikoen Erregistroan zerrendatua izan zen.
Lana
John eta Carl Roebling une interesgarri batean iritsi ziren AEBetara. Nazioa boom ekonomikoaren azken etapan zegoen, 1837ko krisiarekin amaituko zena. Nekazariak zeharo kaltetuak izan ziren, baina 1840ko hamarkadan pentsatzeko modu berri bat nagusituko zen. Ekialdeko industria-guneen eta mugako nekazaritza merkatuen arteko garraioa nazioaren onerako gai bihurtu eta hainbat proiektu jarri ziren abian. Garraio proiektu horietako asko koloniatik gertu ziren, baina ingeniaritza lanez okupatu beharrean, nekazaritzari ekin zion Roeblingek.
Bost urte geroago, jostun baten alaba zen Johanna Hertingekin ezkondu zen.
Horiek gorabehera, nekazaritza ez zen John Roeblingek uste bezalako oparoa eta kolono gutxi ekarri zituen. 1837an, anaiaren heriotzaren eta bere lehenengo semearen jaiotzaren ostean, bere bokaziora itzuli zen, ingeniaritzara, hain zuzen ere.
AEBetan eskuratu zuen lehen ingenieritza lana ibai-nabigaziorako hobekuntzak gauzatzea eta ubide baten eraikuntzan zetzan. Hiru urte eman zituen Allegheny mendikatean zehar burdinbidea eraikitzen, Harrisburgetik Pittsburghera arte, Pennsylvaniako estatuan. 1840an, Charles Ellet, Jr. zubi esekien diseinatzaileari idatzi zion, Filadelfia inguruko zubi bat diseinatzeko laguntza eskainiz.
1841ean, Roebling alanbre soka ekoizten hasi zen Saxonburgen. Garai hartan, Filadelfiako kanaleko itsasontziak tren-bagoietan garraiatzen zituzten Allegheny mendikatean zehar beste aldeko kanaletaraino, ontziak Pittsburgheraino iris zitezen. Allegheny Portage Railroad enpresa publikoak ontziak eta tren-bagoiak lekuz aldatzeko sistema bat burutu zuen. Sistema honek, 7 zentimetroko lodierako kalamu kable bakarra erabiltzen zuen ontzi eta bagoiak altxatu eta jaisteko. Baina kalamu kableak oso garestiak ziren eta, gainera, maiz ordezkatu behar ziren. Roebling alanbre-sokari buruz irakurri zuen artikulu batez gogoratu zen eta, handik gutxira, 7 hari-zuntzeko kable bat garatzen hasi zen bere baserrian.
1844an, Roeblingek Allegheny ibai zeharkatzen zuen egurrazko ubidea ordezkatzeko eskaintza irabazi zuen. Bere diseinuan 50 metroko bi bao aurreikusten zituen. Horietako bakoitza, egurrezko enbor banaz osatuta zegoen, ura edukitzeko elkarri ondo lotutako kable paralelo askok osatutako alanbre bana finkatuta zegoen enborren alboan.
1845ean, Monongahela ibaia zeharkatzen zuen zubia eraiki zuen, Pittsburghen.
1848an lau ubide esekien eraikuntza hitzartu zuen, Delaware eta Hudson Kanalean. Urte berean, New Jerseyko Trenton hirira aldatu zen. Roeblingek alanbre ekoizpenerako gune industrial bat eraiki zuen bertan. Lower Trenton zubiaren lema -Trenton makes, the world takes- industria-gune honetan inspiratu dago.
Roeblingek hurrengo proiektua 1851n hasi zuen. New York Central Railroad eta Great Western Railway of Canada konektatzen zituen trenbide-zubia zen, eta lau urte behar izan zituen zubia amaitzeko. 251 metroko luzera zuen eta 10 hazbeteko (25cm) lodierako lau kablez finkatuta zegoen. Bi maila zituen, ibilgailuentzako bat eta trenbide-trafikora zuzendutako beste bat.
Niagara zubia eraikitzen ari zen bitartean, Roeblingek beste trenbide zubi eseki bat obratu zuen, Kentucky ibaia zeharkatuz eta 373 metroko luzera zuena. Harrizko dorreen egitura egina zegoela, trenbide konpainia kapital gabe geratu eta zubiaren eraikuntza gelditu bazen ere, geroago amaitu ziren eraikuntza lanak.
1859an beste zubi eseki bat eraiki zuen Pittsburghen. Zubiaren luzera 314 metrokoa zen, 105 metroko bi bao eta 52 metroko beste biez egituratuta zegoen.
AEBetako Gerra Zibilarengatik behin-behineko etenaldi bat egin zuen Roeblingek. Hala eta guztiz ere, 1863an Ohio ibaia zeharkatzen zuen zubiaren eraikitze lanari ekin zion berriro. 1865ean hasi zen zubi honen erakuntza eta finantzazio arazoengatik gelditu; zubia, azkenerako, 1867an amaitu zen. Cincinnati-Covington Zubia, geroago John A. Roebling izenekoa, munduko zubi eseki luzeena izan zen, amaitu zen garaian.
1867an, New Yorkeko East River ibaia zeharkatuko zuen eta gaur egun Brooklyn zubiaz ezagutzen duguna diseinatzen hasi zen. 1869ko egun batean, kaiaren ertzean zegoen, zubia eraiki behar litzatekeen tokian. Porturatzen ari zen ferry batek oina harrapatu zion bertan eta zauritu zituen behatzak ebaki behar izan zizkioten. Tratamendu medikoa ukatu eta oina sendatzeko ur-terapia (zauriaren gainean ura isuriz etengabe) nahi izan zuen. Bere egoerak txarrera egin zuen. Istripua gertatu eta 24 egun ondoren hil zuen tetanos gaixotasunak.
Roeblingen aburuz, oreka indar batean, oreka beti betetzen da baina deformazioen bateragarritasuna ez dauka zertan. Hau zen, funtsean, indarren metodoaren antzeko hurbilketa metodo bat: lehenik eta behin, zuzeneko eta zeharkako kargen kalkuluak egiten zituen; ondoren, karga totala kable eta euskarri kopuruaz zatitzen zuen. Roeblingek segurtasun faktore handi bat gehitu, eta ondoren karga lortzen zuen. Planteamendu honek, egituraren analisia nahiko zehatza itzultzen du, deformazioa jasateko egitura nahiko harikorra dela suposatuz.
Heriotza
Brooklyngo zubiaren dorrea eraikiko zen eremua ikuskatzen ari zela, porturatzeko zegoen itsasontzi batek Roeblingen eskubiko oina harrapatu zuen. Behatzak ebaki ostean, tetanosa diagnostikatu zioten. Gaixotasuna garatu ahala, konbultsio larriak jasan zituen aldian-aldian. Azkenerako, koman sartu, eta geroago hilko zen 1869ko uztailaren 22an, goizean goiz, Brooklyn Heights auzoan, New Yorken.
Trenton hiriburuan (New Jersey), Riverview Hilerrian, dago lurperatuta Roebling.
Ondorengoak
John Roebling eta Herting Johannak bederatzi seme-alaba izan zituzten: John Roeblingen lana ez zen bere heriotzarekin amaitu:
Monticola explorator
Monticola explorator Monticola generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Tampa
Tampa Ameriketako Estatu Batuetako Florida estatuko hiria da. Estatuaren mendebaldeko itsasaldean dago, Tampako badian, Mexikoko golkotik gertu. 441,9 km²ko eremua du eta 2010ean 335.709 biztanle zituen.
Zenbait inkesten arabera, Tampa AEBetako zortzigarren hiririk garbiena eta 20 eta piko urte dituzten gazteentzako bizitzeko lekurik hobenetakoa da.
Hiri senidetuak
Tampa ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Frosta
Frosta Norvegiako udalerria da. Nord-Trøndelag konderrian kokatua dago. 76.34 km² ditu eta 2,466 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Moutiers (Ille eta Vilaine)
Moutiers Bretainiako udalerri bat da. Administraiboki Frantziako Ille eta Vilaine departamenduan dago Bretainia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Asarina
Asarina (Asarina procumbens) apo-belarraren familiako landarea da. Harkaitzen artean sortzen da; kiratsa dario. Loreek kolore more zurixka dute, eta hostoak iletsuak dira, bihotz itxurakoak. Mundu Zaharreko landarea da.
Moutiers (Ille eta Vilaine)
Biztanleria
Biztanleriak, denborak, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 333 etxebizitza zeuden, 299 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 323 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 299 etxebizitza nagusietatik 230 bere jabearen bizilekua ziren, 68 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 38 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 180 etxek bost zituzten. 268 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 112 etxetan auto bat zegoen eta 172 bi edo gehiago zeuden
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 523 ziren, horien artean 427 aktiboak ziren eta 96 inaktiboak ziren. 427 pertsona aktiboetatik 407 lanean zeuden (217 gizon eta 190 emakume) eta 20 langabezian zeuden (6 gizon eta 14 emakume). 96 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Moutiers udalerrian 311 unitate fiskal zeuden, 906,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 16.373€ zen.
Activitats ecomòmiques
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 4 zurginak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Moutiers udalerrian 50 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.927 hektarea erabiltzen.
Mundo Novo (Mato Grosso do Sul)
Mundo Novo Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Moutiers (Ille eta Vilaine)
Equipaments sanitaris i escolars
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Azpil
Azpila plater gisako ontzi handia da, janaria zerbitzatzeko erabiltzen da.
Reissner eta Nordströmen metrika
Fisika eta astronomian, Reissner eta Nordström-en metrika Einstein-Maxwell-en eremu ekuazioen soluzio estatikoa da. M masa estatiko, q karga eta simetría esferikodun zulo beltz batek sortzen duen grabitazio-eremu baten kasuan. Soluzio hau Kerr eta Newman-en metrikaren kasu partikularra da non masa biratzen ari den.
1916an eta 1921ean Hans Reissner, Hermann Weyl , Gunnar Nordström eta George Barker Jeffery -k deskubritu zuten era independentean.
Metrika
Metrika lortzeko Einstein-Maxwellen eremu ekuazioen soluzio estatiko, asintotikoki lau eta esferikoki simetrikoa bilatzen da. Einsteinen ekuazioak ondorengoak dira;
non T^{\mu\nu} energia-momentu tentsorea den. Karga gabeko eremu batean honela definitzen dena;
Tentsore honen heina zero denez Ricciren eskalarra nulua izango da eta ondorioz Einsteinen ekuazioen baliokidearekin lan egin dezakegu;
Liu Hao (piraguista)
Liu Hao, txineraz 刘 浩, (Yunnan (Txina), 1993ko irailaren 6a) piraguismoan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
Reissner eta Nordströmen metrika
Metrika
Simetria esferikoa betetzen dela onartu denez (t,r,θ,Φ) koordinatu sistema erabili daiteke eta estatikotasuna kontuan hartuz hurrengoa da metrika;
Liu Hao (piraguista)
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen, C-1 1000 m modalitatean, 4.05,724ko denboraz, Isaquias Queiroz brasildarraren (urrezkoa) atzetik eta Serghei Tarnovschi moldaviarraren (brontzekoa) aurretik sailkatuz. Zilarrezkoa eskuratu zuen, Zheng Pengfei herrikidearekin batera, C-2 1000 m modalitatean ere, 3.25,198ko denboraz, Kubako bikotearen (urrezkoa) atzetik eta Alemaniakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
Reissner eta Nordströmen metrika
Metrika
non angelu solidoaren infinitesimala den.
Maxwellen lehen ekuazio identikoki betetzen da eta bigarren ekuazioa aplikatuz
Asintotikoki laua izatea eskatzen denez infinituan eta  q kargako partikula baten eremu Coulomb-dar klasikoa berreskuratu nahi izanez gero K=q aukeratu behar da.
Baldintza hauekin hurrengo aukeraketa egin dezakegu:
non Schwarzschilden erradioa eta  diren, q gorputzaren karga elektriko osoa izanik. Q karga (edota r_{q}) desagertzen den limitean Schwarzschilden metrika berreskuratzen da. Gainera, Newtonen grabitateren teoria klasikoa berruskuratu dezakegu limitean. eta limitean erlatibitate bereziko Minkowskiren metrika berreskuratzen dugu.
Masa r koordenatuaren funtzioan aldatzen da. Masa efektiboa M infinituko masa baino txikiagoa da. Izan ere, eremu elektrikoak masa dauka baliokidetasunaren printzipioaren arabera.
Horizonteak
non
Q kuadratikoaren diskriminantea da.
m^{2}-q^{2}<0
Kuadratikoak ez du soluzio errealik eta ondorioz positiboa da r-ren balio guztietarako. Honek esan nahi du ez dagoela gertaeren mugarik. Ondorioz, singularitate bakarra r=0 jatorrian dago eta biluzia dela esaten da. Emaitza hau ez da harritzekoa, izan ere, hemen dago kokatuta eremua sortzen duen q karga. Singularitate biluziek arazoak sortzen dituzte kausalitatearekin, hori dela eta, normalean Penrose-n zentsura kosmikoaren hipotesian oinarrituz ez da soluzio fisiko bezela onartzen.
planoa aztertuz, honela idazten da geodesiko nulu baten ekuazioa:
m^{2}-q^{2}>0
Ondorioz, hurrengo moduan idazten da metrika Eddington Finkelsteinen koordenatueatan;
m^{2}-q^{2}=0
Aurreko kasuaren limite bat da non gertaeren horizontea degeneratua den, gertaeren-horizontean izan ezik, r koordenatua espazio motakoa da. r=r_{+} puntua Schwartzilden r=2m kasuaren antzekoa da. Geodesika nulu erradialen ekuazioa honako hau da;
eta metrika Eddington Finkelsteinen koordenatueatan;
Denboraren zabalkuntza grabitazionala
Denboraren zabalkuntza grabitazionala hurrengo moduan adierazten da gorputzaren inguruan;
ihes abiadura lokalarekin hurrengo eran erlazionatzen dena;
Christoffel-en ikurrak
Christofellen ikurrak
hurrengo adierazpenak dakarzkite
Ikur hauen bidez proba partikula baten geodesikoa lor daiteke.
Higidura ekuazioak
Simetria esferikoa dela eta, beti hautatu daiteke koordinatu sistema proba-partikula plano batean aurkitzeko moduan. Hori dela eta, θ erabiliko dugu φ-ren ordez. Dimentsio gabeko unitate naturaletan G=M=c=K=1 q kargako partikula baten higidura
Valmestroff
Valmestroff Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
da eta ondorioz,
Valmestroff
Biztanleria
2007an Valmestroff udalerrian erroldatutako biztanleak 236 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
Kontuan hartu deribatu guztiak denbora propioarekiko direla,
Valmestroff
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
Higidura konstanteak -rekin lortzen dira, hurrengo ekuazio diferentzialaren soluzioa dena,
Lehenago aipatutako bigarren deribatuak ordezkatu ondoren metrika bera ekuazio diferentzialaren soluzioa da,
Valmestroff
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
Ekuazio banangarriak momentua angeluar erlatibista ematen digu,
Valmestroff
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 164 ziren, horien artean 107 aktiboak ziren eta 57 inaktiboak ziren. 107 pertsona aktiboetatik 103 lanean zeuden (62 gizon eta 41 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 57 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
Hirugarren konstantea energia espezifikoa (energia geldiuneko masaran unitateko) da
Valmestroff
Diru sarrerak
2009an Valmestroff udalerrian 95 unitate fiskal zeuden, 232 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.879 euro zen.
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
S_2 eta S_3, S_1-en ordezkatuz ekuazio erradiala lortzen da,
Valmestroff
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
Proba partikularen eta infinituan kokatuta dagoen behatzailearen arteko denboraren dilatazioa
Valmestroff
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Valmestroff udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 618 hektarea erabiltzen.
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
da.
Valmestroff
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
v^i 3-abiadura lokalaren osagai kontrabarianteak eta \dot x^ilehen deribatuak -ren bidez erlazionatzen dira eta honela ezartzen dira hasierako baldintzak;
eta momentu angeluar erlatibo espezifikoa
higiduraran konstatnte mantentzen diren kantitateak dira. eta v_{\perp}abiadura lokalaren osagai erradial eta tangentziala dira, hurrenez hurren, beraz, abiadura lokala
Anolis isolepis
Anolis isolepis Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Reissner eta Nordströmen metrika
Higidura ekuazioak
izango da,
Zuzenketa kuantikoak
Grabitazio kuantikoaren zenbait alderditan, Reissner-Nordströmen metrikak zuzenketa kuantikoak behar ditu. Honen adibide da, Barvinsky eta Vilkovisky-k eremuen teorien hubilketa. Bigarren ordeneko kurbaduran, Einstein-Hilberten akzio klasikoa termino lokal eta ez-lokalekin batzen da:
non \mu energia eskala den. Alde batetik, c_1,c_2 eta c_3 koefizienteen balio zehatza ezezaguna da, izan ere, grabitazio kuantikoaren teoria ultra-morearen naturan oinarritzen dira. Bestalde, eta \gamma koefizienteak kalkulagarriak dira. operadorea integral baten bidez adierazi daiteke
Akzioaren termino berriek soluzio klasikoaren aldaketa bat dakarkate. Kuantukoki zuzendutako Reissner–Nordström metrika, ordeneraino, Campos Delgado-k aurkeztu zuen:
2015eko zika birusaren agerraldia Amerikan
2015ean zika birusaren agerraldia zabal Amerikan gertatu zen. Agerraldiaren lehenengo datuak urte horren apirilean eman ziren, Brasilen, eta handik Hego-Amerikako eta Karibeko beste herrialdetara zabaldu zen. Aurretik birusa Afrikan, Asian eta Ozeano Barean detektatua izan zen. Zika birusa (ZIKV) Flavivirusa da eta izen bereko gaixotasuna sortzen du. Birusa eltxo batek zabaldu egiten du, Aedes generokoa. Familia bereko gaixotasunak hauexek dira: sukar horia, denge sukarra, Mendebaldeko Niloko birusa, chikungunya sukarra eta entzefalitis japoniarra.
Sintomak
Berez ez da gaixotasun larria nahiz eta batzutan eragin gogorrak izan. Inkubazio garaia zenbat denborakoa den ez dago garbi baina laburra dela ematen du. Sintomak beste arbobirusek eragindako antzekoak dira: sukarra, konjuntibitis, mialgiak, ezinegona, zefaleak, artralgiak... Gaixotasunak bi egunetik zazpi egunetara irauten du.
Kezkagarriena ezagutu ditzakeen ondorio batzuk dira. Brasilen, esaterako, haurdun dauden emakueek izan ondoren jaioberrien artean mikrozefalia kasuak handitu dira. Dena dela, lotura hori oraindik ikertzekotan dago.
Gaur egun ez dago txertoarik gaixotasun hau prebenitzeko.
Zabaltze prozesua
MSOren arabera Zika birusa eltxoen ziztaden bitartez zabaltzen da eta, baita ere, odol transfusioaren bidez. Birusaren lehenengo berriak 2007 eta 2013an Ozeano Barean eman ziren, Yap uhartean eta Polinesia Frantsesan hurrenez hurren. 2015ean, bestetik, Kolonbian eta Cabo Verden. Dagoeneko Amerikako 23 herrialdetan birusa indentifikatu da eta horrek oso azkar zabaltzen ari dela adierazten du.
Munduko Osasun Erakundearen alerta
MOEren arabera infekzioa Latinoamerikako 23 herrialdetan dago zabalduta.Margaret Chanek urtarrilaren 29an zera azaldu zuen: alerta maila gorena dagoela ezarrita. MOEren beste arduradunaren hitzetan, Marcos Espinal, hiru zein lau milioi pertsona infektatuak izango dira. Gaixotasuna Aedes aegypti eltxoa aurkitzen den toki guztietara helduko da. Denge sukarrak antzeko baldintzekin lurralde hori Ameriketako Estatu Batuen hegoaldetik Argentinaraino doa. Bakarrik Kanada eta Txile geldituko dira salbu.
Shohei Otsuka
Shohei Otsuka (大塚 翔平, 1990eko apirilaren 11a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka eta JEF United Chiba.
Žehňa
Žehňa Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 16,76 km²ko azalera du eta 1149 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1330. urtekoa da.
Erupzio minoikoa
Erupzio minoikoa edo Therako erupzioa Santorinin gertaturiko sumendi-erupzioa izan zen, 6 edo 7ko sumendi-leherketa indize eta 60 km³-ko dentsitate litiko baliokidea zituena. K.a. 2. milurtekoaren erdialdean gertatutakoa, historiako inoizko erupziorik handienetariko bat izan zen. Thera uhartea (egungo Santorini) guztiz- tartean Akrotiri hiri minoikoa- suntsitu ez ezik, lurrikarek eta tsunamiek inguruko uharteak eta Kreta ere kaltetu zituzten.
Egun ez dugu garai hartako lehen mailako iturririk baina litekeena da zenbait greziar mitoen (batez ere Atlantidarena) inspirazioa izatea. Egipton asaldura sortu zuen, eta txinatar kroniketan ere aipatu zuten. Erupzioaren data zehatza zalantzazkoa da, nahiz eta aditu gehienen ustez udan gertatu.
Eugnathogobius stictos
Eugnathogobius stictos Eugnathogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Eba Ferreira Martínez
Eba Ferreira Martínez (Barakaldo, 1973eko uztailaren 13a) euskal futbolari ohia da. Aurrelari jokatzen zuen, ezkerrean moduan. Lau aldiz izan zen Superligako txapelduna Athletic Clubekin (2003, 2004, 2005 eta 2007).
Ibilbide oparoa
1989an hasi zen futbolean Sondika talde aitzindarian. Bederatzi denboraldi eta gero Bilbao CFF taldera pasa zen bi urtez 2000ra arte. Eta handik pasa zen elitezko taldea zen Leioa taldera 2001-02 denboraldian. Eta Leioa EFTkoa talde bikaina zenez 2002ko irailean bertan Athletic Club bihurtu zen.
Horrela, Athleticen emakume taldea 2002-03 denboraldian sortu zen, Leioa Futbol Taldeagaz batu zenean. Leioa Taldea bi urte lehenago sortua zen, 2000 urtean, lehenago Sondikako taldean aritzen zen jokalari batzuek klub berria sortu zutenean. Azkenean Sondikako jokalari gehienak talde berrira pasa ziren, eta hori izan zan lehenengo Athletic haren oinarria, hainbat fitxaketa egin baziren ere.
Leioa taldeak ia partidu guztiak irabaziz zituen. Azken mailatik abiatuta nahiko izan ziren bi denboraldi gorengo mailara heltzeko. Eta ez hori bakarrik,azken urte horretan Superligan, jokatzeko aukera eskuratu zuten, eta Athleticek, ikusitakoarekin txundituta zegoena, talde biak batzeko eskaintza bat luzatu zien. Eta Leioak onartu zuen.
2002ko urriaren 6an debutatu zuen Ebak Athleticekin, 29 urterekin.
Geroago, beste hiru urtez ea jarraian irabazi zuten Superliga. Hala ere, emaitzak ez ziren hasierako denboraldian bezain ikusgarriak; lehen urteko gol festak ohikoak izan ziren, hurrengo bi urteetan berriro irabazi zuten baina nagusitasuna ez zen erabatekoa izan.
Guztira Athleticen 8 denboraldi egin zituen, 152 partida eta 55 gol.
Villarrasa
Villarrasa Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 75 m-ko altueran eta Huelvatik 37 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 2.142 biztanle zituen 72 km²-tan banaturik.
Serra dos Ancares
Serra dos Ancares (Ancaresko mendilerroa) Galiziako ekialdean eta Gaztela eta Leongo ipar-mendebaldean dagoen mendigunea da. Kantauriar mendikatearen hego-mendebaldeko muturrean dago kokatuta. Os Ancares izeneko eskualdea Lugoko probintziaren aldean dago. Beste aldean, Bierzo eskualdea dago, Leongo probintzian.
2006an izendatu zuen UNESCOk Biosfera erreserba.
Osagarriak
Pico Cuíña (1.987 m), Miravalles (1.966 m), O Mustallar (1.935 m), Pico de Lagos (1.886 m), Pena Longa (1.881 m), Penarrubia (1.822 m) eta Pico dos Tres Bispos (1.794 m) dira tontor nagusiak.
Bertako haranetan, Navia ibaiaren adarrak galiziar isurialdean eta Sil ibaiarenak alde leondarrean isurtzen dira.
Faunaren barruan, otso, orkatz, basoilar eta arranoak daude, are hartz arreak ere.
Floran, sahats, haltz beltz, gaztainondo, lizar, hurritz, haritz eta gorostiak ditugu.
Leksvik
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga: