cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ethel Bellamy
Biografia
1939an, Bellamyk artikulu bat argitaratu zuen Nature aldizkari zientifikoan, Britainiar Elkarteko Sismologia Batzordeak 1913tik 1932ra erregistratutako lurrikaren epizentroen banaketa geografikoa ardatz hartuta.
Bere osaba Frank Bellamyrekin bizi izan zen Oxforden 1949. urtera arte. 1947ko uztailean erretiroa hartu eta Upweyra joan zen bizitzera, Dorsetera. Weymouthen hil zen 1960ko abenduaren 7an.
Horla
Le Horla narrazioa Guy de Maupassant frantziar idazleak 1882ko urriaren 23an plazaratu zuen beldurrezko ipuin ezaguna da. Euskarazko bertsioa Horla gisa izenburuarekin agertu zen 1999an, Pedro Diez de Ultzurrunren eskutik. Kontakizunaren hiru bertsio daude, azkena gaur egun gehien kontsultatzen dena da, aurrekoak baino luzeagoa eta 1887an izen bereko kontakizunen antologian argitaratua.
Argumentua
Eguneroko moduan idatzitako kontakizunak pertsonaia nagusiaren sintomak eta beldurrak azaltzen ditu, pertsonaia hori inguratzen eta kontrolatzen duen Horla izeneko izaki ikusezin baten presentzia sentitzen hasten denean. Gauero, lo dagoen bitartean, presentzia horrek inbaditu eta bere bizitza edaten du. Istorioa pertsonaia nagusiaren landetxean garatzen da, Rouenetik hurbil, Sena ibaiaren ertzean, non denbora pasatzen duen lorategian atseden hartzen, itsasontzi erraldoiak nabigatzen ikusten, eta baita ere Parisen, nora bidaiatzen duen atsekabeetatik pixka bat libratzeko eta bere familia bisitatzeko.
Gertakari ulertezinak direla eta, narratzailea bere zentzutasuna zalantzan jartzen hasten da. Denborak aurrera egiten du harik eta, egun batean, egunkarian Sao Pauloko (Brasil) biztanleei buruzko albiste bat aurkitzen duen arte, beren etxeetatik ihes egin baitute, beren borondatearen kontra kontrolatzen dituzten izaki ikusezinek inbaditu dituztela diotelako. Horrela lotzen du etxean bizi dena ziurrenik belaontzi brasildar batean iritsi zela eta arriskua benetakoa dela ulertzen duela.
Gure pertsonaia pixkanaka-pixkanaka eromenean hondoratzen da, izakia desagerrarazteko modu bat asmatu nahian, eta gero eta neurri zorrotzagoak hartzen ditu hori lortzeko; are gehiago, erabakitzen du ezin duela bizitzen jarraitu Horla gertu dagoen bitartean. Noizbehinka, larritasunak eta izuak gidaturik, Horla akabatzea erabaki zuen, barruan zituen zerbitzariekin etxeari su emanez. Hala ere, ez dago ziur izakia bizirik atera ote den, eta azkenean protagonistak bere buruaz beste egitea erabakitzen du.
Mercedes Diaz Morales
Langazainak
Lan horretan, errepideko ibilgailuen zirkulazioa mozten zen trenbidearekin gurutzatzean, eta zegozkien hesiak trenbidearen bi aldeetara jaisten ziren, trena agertu baino lehentxeago, eta pasatutakoan altxatu egiten ziren.
Tuneletako konponketak
Tuneletan konponketak egiten zirenean, eskuko argiak edo farolak erabiltzen zituzten langileek segurtasun-neurri. Likido sukoiak elikatzen zuen, argia ematen zuena, eta eskuz ateratzen ziren bi kristal trukagarri zituen, gorria eta berdea. Geroago ezagutu dugun semaforoen eginkizuna betetzen zuten. Erakusten zen kolorearen arabera, trenari pasatzen uzten zitzaion edo gelditzera behartzen zen, mantentze-lanetan erabiltzen ziren erreminta eta tresnak kentzeko. Bidea irekita utzi ondoren, trenari pasatzen uzten zitzaion; orduantxe agertzen zen farola kolore berdearekin. Trenaren gidaria farolean fijatzeko, farola batera eta bestera mugitzen zen.
Bizitza-luzera
Bizitza-luzera, bizi-luzetasun , longebitate terminoak biologiarekin eta izaki bizidunen gorputzak osatzen dituzten zelulen eta organoen bilakaerarekin lotutako kontzeptuei eta haien bizitzaren ondorengo aldaketei dagozkie. Gizakiaren kasuan, bizitza-luzerak lotura garrantzitsuak ditu gizartearen alderdi demografikoekin eta gizabanakoaren alderdi soziologikoekin. Bizitza-luzera lotuta dago zahartzaroarekin edo organismo batek izan ohi duen batezbesteko bizi-itxaropenarekin.
Mercedes Diaz Morales
Tuneletako konponketak
Bidean zehar lanean ibiltzeko, ostera, langileek lau gurpileko bagoneta bat erabiltzen zuten, motorrik gabea, eta langileek berek eragiten eta mugitzen zuten palanka baten bidez.
Bizitza-luzera
Bizitza luzerari buruzko gogoetak, normalean, bizitzaren laburra onartzearekin lotuta egoten dira, eta eztabaida izaten dute bizitza normala den mugatik haratago zabaltzeko metodoei buruz. Zientzia ez ezik, bidaiei, zientzia-fikzioari eta eleberri utopikoei buruzko literatura ere izan da gaia.
Mercedes Diaz Morales
Arropa
Langileen arropa enpresak ematen zuen, baina langileek ordaindu egin behar zuten, deskontu txiki bat eginez hileko soldata apalean, ‘zor’ osoa itzuli arte. Finkatzaileei galtza pare bat eta panazko jaka bana ematen zitzaien, eta geltokietako eta treneko langileei, betetzen zuten lanaren arabera, zegokien uniformea.
Bizitza-luzera
Bizi-itxaropena
Denbora-tarte jakin batean populazio jakin batek bizi duen urte-kopuruaren batezbestekoa da bizi-itxaropena. Gizonezkoetan eta emakumezkoetan banatzen da, eta medikuntzaren kalitateak, higieneak, gerrek eta abarrek eragiten diote, nahiz eta gaur egun indarkeriarik gabeko heriotza duten pertsonei bakarrik egiten zaien erreferentzia. Bizi-itxaropena gizarte-adierazle gisa erabiltzen dute soziologoek herrialde baten garapen-maila neurtzeko, baina datuak erlatiboak izan daitezke, gerrek, epidemiek, indarkeriak eta adierazle ekonomikoez bestelako fenomenoek alda ditzaketelako. Kasu askotan, herrialde azpigaratuetako, garapen-bidean dauden edo kultura naturaletako pertsonek bizitza luzea izan dezakete, eta horrek ez du esan nahi zenbat eta garapen handiagoa izan, orduan eta bizi-itxaropen handiagoa izango dutenik.
Mercedes Diaz Morales
Etxebizitza
Trenbideko langile gehienek etxebizitza zuten eurentzat eta haien familientzat, lineako geltoki eta geralekuetan. Ortua ere izaten zutenez, batzuetan lortutako ortuariekin gainsoldata lortzen zuten tren bezeroei salduta.
Geltoki eraikinak
Alejandro Mendizabal Peña Euskal Herriko obren ingeniari zuzendariak eraikin batzuk diseinatu zituen estazioak benetan lerden eta erakargarriak izateko, ingurunearekin bat etorriz eta garai hartako zerbitzu aurreratuekin. Eraikin bat bera ere ez zen errepikatu, denak desberdinak ziren eta batzuk benetako euskal baserriak ziruditen.
Regina Biarritz Hotel & Spa MGallery
Regina Biarritz Hotel & Spa MGallery Biarritzen dagoen luxuzko hotela da. Kostaldean kokaturik, itsasargia eta golfa artean dago. Hasieran, Parisko Régina hotelaren sukurtsal moduan eraiki zuten. Henri Martinet arkitektoak diseinatuta, 1907ko abuztuaren 10ean Barthou, Moussières eta Journeau jaunek inauguratu zuten.
San Jose eliza (Biarritz)
San Jose eliza Lapurdiko Biarritz udalerriko eliza katolikoa da.
San Karlos eliza, Santa Eugenia eliza, San Martin eliza, Espiritu Santuaren kapera eta Biarritzeko Santa Teresa elizarekin batera osatzen duen Andre Maria Harkaitzeko parrokiaren menpe dago. 2012az geroztik, Baionako Aillet monsinoreak hala aginduta, San Martin kristau-elkarteak kudeatzen du eliza. Josef Nazaretekoaari eskainia dago.
Eliza hau 1895ean sagaratu zuten, gertuko domingotarren kapera izanda. Bokazio faltagatik, komentua 1960ko hamarkadaren hondarrean itxi eta fededunen elkarte batek erosi zuen. Eraikina parrokia eliza bilakatu zen, eta ondotik Andre Maria Harkaitzeko parrokiaren filiala.
Jeroni Estades i Llabrés
Jeroni Estades i Llabrés (Sóller, Mallorca, 1862ko abuztuaren 7a - Madril, 1932) enpresaburu eta politikari bat izan zen, Espainiako Gorteetako diputatua Borboien berrezarkuntzan.
Biografia
Antonio Maurarekin lotura estua eduki zuen, jarduera politikoari dagokionez. Gas, zementu eta eraikuntza enpresetan parte hartu zuen, eta Compañía de Navegación Sollerense (Sóllerseko Nabigazio Konpainia) garraio enpresa sortu zuen. Sóllerreko trenbidea eraikitzea proposatu zuen, 1904an; proiektua 1912an gauzatu zen, eta 1929an Sóllerreko tranbiaren elektrifikazioa arrakastaz bultzatu zuen. Palmako barrutiko diputatu hautatua izan zen, Alderdi Liberal-Kontserbadorearen izenean, 1914ko Espainiako hauteskunde orokorretan. Tokian tokiko jauntxoen sistemaren barruan, Mauraren konfiantzazko gizon gisa, Sóllerreko politika erabat bere mendean eduki zuen.
San Karlos eliza (Biarritz)
San Karlos eliza Lapurdiko Biarritz udalerriko eliza katolikoa da.
Emakumeak Parisko Komunan
Parisko Komunako emakumeak —"communardes", frantsesez— Parisko Komunan aktiboki parte hartu zuten emakumeak izan ziren. Ekintzaile hauek, bere konpromisoarekin, emakumeen eskubideak sustatzen lagundu zuten.
Parisko Komuna XIX. mendean hiri hartan gertatutako matxinadari esaten zaio. Bi hilabete pasatxo baino ez zuen iraun, 1871ko martxoaren 18an hasi eta 1871ko maiatzaren 28an, "Aste odoltsuan", amaitu baitzen. Erreboltariek ez zuten ontzat hartu gizonezkoen sufragio unibertsalaren bidez hautatu berria zen Asanblea Nazionaleko gobernua eta arbuiatu egin zuten.
San Karlos eliza (Biarritz)
San Jose eliza, Santa Eugenia eliza, San Martin eliza, Espiritu Santuaren kapera eta Biarritzeko Santa Teresa elizarekin batera osatzen duen Andre Maria Harkaitzeko parrokiaren menpe dago. 2012az geroztik, Baionako Aillet monsinoreak hala aginduta, San Martin kristau-elkarteak kudeatzen du eliza. San Karlos Borromeoari eskainia dago.
Emakumeak Parisko Komunan
Komunan, emakumeek oso parte-hartze garrantzizkoa izan zuten, batez ere beren eskubideak eta laneko eta familiako bizi-baldintzak hobetzeko. Hainbat eginkizunetan lehen lerroan izanik, Komuna emakumeen emantzipaziorako bidean urrats garrantzitsua izatea lortu zuten. Nahiz eta Komunaren bilakaera mugatua izan bere iraupen laburragatik, utzi zuen ondare politikoa oso garrantzitsua izan zen emakumeentzat, ordukoak baitira parekotasunaren aldeko lehen aldarrikapenak, eta baita emakumeen antolaketa egituratuaren hastapenak ere: Union des femmes pour la défense de Paris et les soins aux blessés (Parisko Defentsarako eta Zaurituen Zaintzarako Emakumeen Batasuna) erakundea eta Comité de vigilance de Montmartre  (Montmartreko Zaintza Batzordea) batzordea Komunan sortu ziren.
San Karlos eliza (Biarritz)
Charles Hézardek, Biarritzeko gatz-termen elkarteko lehendakari eta Beskoitzeko gatzagaren sortzaileak, gaixoentzat eliza bat ireki zuen gatz-termen lurretan, horietako batzuk, beren osasun egoeragatik, ezin baitziren San Martin parrokiara joan. .
Emakumeak Parisko Komunan
Emakumeen mugimenduaren sorrera
1848ko iraultzan ospea lortu zuten zenbait emakumek, hala nola Jeanne Deroin edo Pauline Roland-ek, baina laster ahaztuak izan ziren. Emakumeen eskubideen aldeko borrokak jarraitu zuen, baina arlo intelektualean bakarrik, langileen egoeraz ardurarik ez baitzegoen.
1870eko gerra
1870eko irailaren 8an, André Léok eta Louise Michelek gidaturiko manifestazio bat egin zen Parisko Udalaren aurrean armada prusiarrari aurre egiteko armak eskatzeko. Hurrengo hilabetean, 1870eko urriaren 7an, 150 bat emakumek 1870eko gerran zauritutakoak frontean bertan artatzeko eta anbulantzietan gizonak ordezkatzeko eskubidea aldarrikatu zuten. 1871ko urtarrilaren 26an, Frantziaren kapitulazioak amaiera eman zion Parisko setioari, baina Paristarrek, ia lau hilabetez arerioari aurre egin eta negu hartako gosete larria sufritu ondoren, onartezina iritzi zioten egoera berriari. Setioak iraun zuen bitartean, Parisen hainbat klub eta elkarte herrikoi sortu ziren, zeinetan emakumeek aukera izan zuten beraientzat garrantzitsuak ziren gaiei buruz hitz egiteko.
Ezin da ahaztu setioan ausarki lagundu zuten emakume horiek Komunan ere parte hartuko zutela. Haien artean, Sophie Poirier eta Louise Michel. Poirierek uniformeak egiteko 70-80 langileko lantegi kooperatibo bat ireki zuen. Bestalde, Michel propagandista izan zen, eta baita Montmartreko 61. batailoiko guardia, anbulantziako erizaina eta soldadua ere, horrez gain, Iraultzaren Kluba animatzen zuen Saint-Bernard de la Chapelle-ko elizan.
Neurri sozialak
Eugenio Varlin, Léo Frankel eta Benoît Malon kenduta, esan daiteke Komunako gizonezko buruzagietako bakar bat ere ez zela arduratu garai hartako emakumearen egoerari zuzenean eragiten zioten gaiez. Gainera, aldi hartan emakumeek ez zuten sarbiderik izan aginte-postuetan.
Hala ere, Komunaren neurri askok familien eta langileen eskubideei eragiten zieten. Mugimenduak, adibidez, izatezko bikoteak inplizituki onartu zituen, ezkondutako edo ezkondu gabeko federatuen alargunei eta haien seme-alaba legitimo edo naturalei pentsio bat ordaintzean. Horrez gain, prostituzioa debekatu zuten, eta lehen urratsak eman zituzten soldata-berdintasunaren printzipioa ezartzeko, hezkuntza eskubidea zabaltzeko eta dibortzioa errazteko. Bistan denez, emakumeak neurri horien zeharkako onuradun nagusiak izan ziren.
Denbora falta izan zuten, baina, emakumeen boto-eskubidea ezartzeko. Jacques Rougerie historialariak dioenez, "ez dirudi emakumeek une hartan, 1848koek ez bezala, botoa emateko eskubidea —beren gizonezko kide iraultzaileek, zalantzarik gabe, ukatuko zietena— aldarrikatu zutenik".
Hatz-marka genetiko
Hatz-marka genetikoa (DNA proba edo DNA analisia ere deitzen zaio) espezie bereko indibiduoak bereizteko erabiltzen den teknika da, bere DNA laginak erabiliz. Bere asmakizuna Leicesterreko Unibertsitateko Alec Jeffreys doktoreari zor zaio, 1984an bere teknika berriaren aurkeztu baitzuen. Auzitegiko medikuntzaren lehen emaitza praktikoak Colin Pitchfork kondenatu zuen hainbat hilketen errudun gisa.
Teknikaren oinarria da bi gizakik DNA sekuentzia oso berdina dutela, eta bi gizabanako bereizteko, minisatelite edo VNTR izeneko sekuentzia oso aldakorren errepikapena ustiatu daiteke. Litekeena da loturarik ez duten bi gizakik minisatelite kopuru bera izatea locus jakin batean. Profilen SSR/STR delakoan, polimerasaren kate-erreakzioa (PCR) hainbat lekutan gertatzen diren errepikapenen kopurua detektatzeko adina DNA lortzeko erabiltzen da. Ausaz sortzeko aukera oso gutxi dituen aukeraketa bat egin daiteke, biki berdinen kasuan izan ezik, profil genetiko berberak izango baitituzte.
Hatz-marka genetikoa auzitegiko medikuntzan erabiltzen da, susmagarriak odol, ile, listu edo hazi laginekin identifikatzeko. Kondenatuen zenbait errugabetze ere eragin ditu. Beste zenbait aplikaziotan ere erabiltzen da, hala nola, giza hondakinen identifikazioa, aitatasun-probak, organo-emateen bateragarritasuna, basa-animalien populazioen azterketa eta elikagaien jatorria edo osaera ezartzea. Historiaurreko gizakien migrazioei buruzko hipotesiak sortzeko ere erabili da.
Mikrosateliteek beste genomako zatiek baino aldakuntza handiagoa dute; izan ere, haietan, errepikapen desberdineko sekuentziak daude, eta birkonbinazio-maila desberdina dute, locusaren ezegonkortasuna dela eta.
Emakumeak Parisko Komunan
Emakumeen Batasuna
Elkartearen helburua izan zen emakumearen inplikazioa areagotzea Komunaren zereginetan. Beren xedea lortzeko, emakumeen klubetan eta auzo-bileretan eginiko lanaz baliatu ziren. Horrela, Batasunak, bere egitura indartsuari esker, laguntza-batzordeak antolatu ahal izan zituen barruti guztietan, eta anbulantzia guztiak emakumeek kudeatzea lortu zuen. Gainera, Komunak Eliza eta Estatua eskoletako eta ospitaleetako kudeaketa lanetan banatzen zituen dekretua ezarri zuen, eta horren ondorioz, Emakumeen Batasunak Elizak karitatearen arloan betetzen zuen lekua bereganatu zuen.
Batasunak lanerako eskubidea aldarrikatzen zuen, eta soldata-berdintasuna lortu zuen (lehen aldiz ezarri zen institutrizen lanean ). Gainera, Versaillesen errefuxiatu ziren ugazabek utzitako tailerren erroldan parte hartu zuen, eta tailer autogestionatuak antolatu zituen.
Barruti-batzorde batzuek prostituzio-etxeak ixteko eskatu zuten, arrakasta gehiagorekin edo gutxiagorekin. Librepentsalarien Klubak emakumearen emantzipazio osoaren aldeko botoa eman zuen.
Komunaren Batzorde Betearazleak babesa eman zien elkartearen aldarrikapenei, baina ez zuen inolako neurri praktikorik hartu. Jacques Rougerie Komunaren historialariaren arabera, "zenbait emakume iraultzaileren talde gutxi batzuk baino ez ziren".
Emakumeen Batasunaren eragina Komunan gero eta handiagoa izan zen, hainbat ardura hartu zituelarik: bilerak antolatu, erizainak prestatu, emakumeen artean armak banatu eta baita gizonak Paris defendatzeko errekrutatzera behartzea ere.
Beste elkarte batzuk
Hezkuntza Berria elkartean hainbat maistra elkartu ziren. Komunaren gobernuari ume guztientzako eskola laikoa, derrigorrezkoa eta doakoa ezartzea eskatu zion. Era berean, Louise Michel-ek umezurztegi laikoak eta lanbide-eskolak sortzeko eskatu zuen.
Aldarrikapenak
Bi aldarrikapen-mota bereizi daitezke, batak bestea baztertzen ez badu ere, emakumeen gizarte-jatorriaren arabera. Emakume eskolatuek berdintasun politiko eta zibikoa (bozkatzeko eskubidea, hain zuzen) zuten helburu. Langile-inguruneko emakumeen kezkak, ordea, zehatzagoak ziren; adibidez, soldata-berdintasuna, nesken heziketa, eta abar.
Kazetaria
Oro har, garai hartan emakumeen egunkari bat sortzeko baliabide eta laguntza gutxi egon zen, batez ere Komuna gertatu zen denbora tarte laburrean, emakumeen eta Komunaren beraren jarduera iraultzaileen ondorioz. Hala ere, La Commune, Le Rappel et La Sociale egunkariek aukera eman zioten André Léori, Benito Malonekin batera, bere ideiak zabaltzeko. Paule Minckek ere La Communen idatzi zuen.
Soldadua
Emakumeek Komunaren defentsaren parte izan nahi zuten sexu bereizketarik gabe, Komunaren batzorde exekutiboaren aurrean egindako diskurtso honek argi erakusten duenez :"«Komunak pribilegio oro, desberdintasun oro, deuseztatzea aldarrikatzen duen printzipio nagusia defendatzen duela, eta horregatik, biztanleria osoaren aldarrikapenak kontuan hartzeko konpromisoa hartu duela, sexuaren bereizketarik gabe, gobernu-klaseen pribilegioen oinarri den antagonismoaren beharrak sortu eta mantentzen duen bereizketa baita»."Emakumeek behin eta berriro eskatu arren, Komunaren gobernuak, hasieran, ez zien aukerarik eman Parisko defentsan parte hartzeko Versailleseko gobernuaren armadaren kontra, eta eman zienean ere, bere parte hartzea ez zen inoiz erabatekoa izan. 12. legioak bakarrik antolatu zuen emakumezko herritar boluntarioz («citoyennes volontaires») osaturiko konpainia bat, (Emakumezko) Federatuen legioa («Légion des Fédérées») izenekoa. Hala ere, beren ardura bakarra borrokari uko egiten zioten gizonak jazartzea baino ez zen izan, eta gainera, ezin ziren hiritik atera. Federatuen Legioa Éloi klubari lotuta zegoen, eta haren agintariak Adélaide Valentin koronela eta Louise Neckbecker kapitaina ziren.
Gehienetan, emakumeek ezin izan zuten frontean borrokatu, eta ekintza militarretan parte hartu zutenean, kluben eta barrutietako batzordeen, eta baita Emakumeen Batasunaren, ekimenei esker izan zen. Nathalie Lemelek, adibidez, emakumeak armak hartzera deitu zituen Askapenaren Klubean («Club de la Délivrance»).
Aste Odoltsuan (La Semaine sanglante), milaka emakume elkartu ziren barrikadetan Paris defendatzeko. Une latz hartan, oso ezaguna dugu Louise Michelen irudia, federatuen uniformeaz jantzirik, baina Léontine Suétens, bi aldiz zauritua, eta Marguerite Lachaise ere aipatu behar dira.
Ambulancière, kantiniersa eta vivandière
Federatuen eta Versailles-ekoen arteko borroketan, emakumeek zaurituen zainketan (ambulancière, hau da, anbulantziako erizaina, mediku-lanetako laguntzailea) edo borroka-guneetako horniduran (vivandière, borrokalarien jatekoaz arduratzen zena) parte hartuz lagundu zuten. Borroketan familia osoa egoten zan, haurrak bertan zirela.
Klubak
Parisko Defentsarako eta Zaurituen Zaintzarako Emakumeen Batasunak hainbat klub sortu zituen. Haien bitartez, Parisko defentsan lan egiteaz gain, ideia iraultzaileak zabaldu ahal izan zituzten eta emakumeen erreklutamendua bultzatu zuten. Nathalie Lemelek koordinatze lana egin zuen, eta batzuetan, esku hartzen zuen Parisko langile-auzoetako bileretan. Bilerak elizetan egiten ziren, eta emakumeak bereziki aktiboak izaten ziren. Honako hauek aipa daitezke:
Les pétroleuses
Pétroleuse esaten zieten Versaillesko tropek Parisko Komuna zapaldu zutenean petrolioa erabilita suteak eragiteaz akusatutako emakumeei. Ez dago inongo ebidentziarik, baina, halako ekintzak gertatu zirela baieztatzeko. Termino hori 1871ko maiatzaren 24ko Parisko Udaletxearen sutearen ondoren hasi zen erabiltzen, borroka armatuetan parte hartu zuten emakumeei erreferentzia egiteko, eta, horrela, Aste odoltsuan gertatutako bandalismoaren erantzule gisa aurkezteko. Uste oker horrek gaur egun arte irauten du.
Bestelako eginkizunak
Agar aktore eta abeslariak Komunaren aldeko kontzertu bat eman zuen Tuilerietan.
Emakumeen parte hartzea Komunaren gertaeretan
Parisko egunkari batzuek, hala nola Le Rappel-ek, etxean gelditzeko eskatzen zieten emakumeei.
1871ko apirilaren 3an, hainbat emakumek martxa bat egin zuten Versallesera, 1789an egin zenaren modukoa, han baitzegoen errefuxiaturik Batzar Nazionala. Martxa bertako errefuxiatuekin adiskidetzeko asmoz sortu sortu zen, baina ez zen Versailleseraino heldu. Dena den, zalantzarik ez dago ekintza horrek 1871ko apirilaren 11n Parisko Defentsarako eta Zaurituen Zaintzarako Emakumeen Batasunaren sorrera ekarriko zuela.
1871ko apirilaren 10ean, emakume talde batek gillotina bat eskuratu eta sinbolikoki Voltaire plazan erre zuen, iraultza eta urkabe kontzeptuen arteko aldea adierazteko. Aste Odoltsuan, Versailleseko tropak Parisen sartu zirenean, emakumeek Place Blanche defendatu zuten barrikada batean 1871ko maiatzaren 23an. Haien artean zeuden Elisabeth Dmitrieff, Nathalie Lemel, Blanche Lefebvre, Béatrix Excoffon eta Malvina Poulain. Han, 120 emakumek Clinchant jeneralaren tropak geldiarazi zituzten, baina, azkenean, akituta eta muniziorik gabe, atzera egin behar izan zuten Pigalle plazara. Montparnasseko geltokiaren defentsan edo Batignollesko Pigalle plazako barrikadetan ere hainbat communarde egon ziren.
Versaillesko tropek Paris hartu zutenean, emakumeen patua ez zen izan gizonenaren desberdina: exekuzioa in situ edo judizio sumarioa. Badirudi eraildako 20.000 pertsonetatik lau mila emakume izan zirela. 4. Gerra Kontseiluak 1.051 emakume espetxeratu eta epaitu zituen. Hala ere, emakume bat ere ez zuten heriotzara kondenatu, baina bai, ordea, kartzelaratu, erbesteratu edo bortxazko lanetara kondenatu. Askotan, agintari militarrek epaitutakoen sexu-inmoralitatea (ohaidea, prostituta, lesbiana, garai hartan ezarritako terminoen eta mailaketaren arabera) edo lapurrak, histerikoak edo kriminalak zirela frogatu nahi izaten zuten. Oro har, Gerra Kontseiluak kezka handiagoa adierazi zuen emakume hauen jarduera iraultzaile eta ideologikoengatik bere ekintza militarrengatik baino. Maria Deraismes izan zen haien defentsaz arduratu zen bakarretako bat.
Emakumeen garrantzia Komunan
Iritziak ez datoz bat emakumeek Komunan izan zuten parte hartzearen garrantzia dela-eta, batez ere testigantza faltagatik. Dena dela, egia da haien partaidetzak autoritate morala eman ziola matxinadari.
Jacques Rougeriek adierazi duenez, «emakumeek adorez jokatu zuten 1871ko egun labur haietan, iritzi horretan esajerazioak saihestu behar badira ere». Eugène Schulkinden ustez, azpimarragarria da emakume hauek hasiera-hasieratik eta Komunako kide gehienak baino argiago konturatu izan zirela teoria iraultzaile batek arma gisa duen garrantziaz eta baita erakunde indartsu batek errealizazio-bide gisa duenaz ere.
Paul Lidskyk, Frantziako eliteetako artista eta intelektualek Komunaren aurka idatziriko testuetan adituak, adierazi du Komunako emakumeek jasandako indarkeria oso berezia izan zela. Idatzi horietan, herri-klaseekiko mespretxua misoginia handiarekin lotuta zegoen. Emakume haien ausardia aitortzen zen, baina "sexu ahulak" berezkoak dituen arazo psikiatriko eta nerbioso espezifikoekin erlazionatuz. Beren moral sexuala zalantzan jartzen zen, eta prostitutak izatea leporatzen zitzaien. Perbertsio moral eta sexualari lotutako emakumeak ziren, harreman libreez edo komunismo sexualaz gozatu nahi zutenak. Dimentsio sozial eta politiko oro ukatzen zioten bere ekintzari. Alexandre Dumas semeak, adibidez, hauxe idatzi zuen: "Ez dugu ezer esango haien (comunard-en) emeei buruz emakumeekiko errespetuagatik, haien antza baitute... hilda daudenean".
Biko urrea
Biko urrea Arkano Txiki bat da tarot kartetan, eta ohikoa Espainiar karta sortan.
Urreak, normalki, pentakulu gisa identifikatzen dira taroteko karten kasuan. Europan ohikoa da karta-jokoetan erabiltzea, eta garrantzi bereziko karta da hainbat jokotan, adibidez txikira jokatzeko musean. Herrialde anglosaxoietan, non karten paloak ez diren berdinak, kartomantzian erabiltzen den karta bat da.
Sinbolismoa
River-Waite tarot sortan infinituaren itxura duen xingola bat agertzen da.
Interpretazioa kartomantzian
Biko urrea edo pentakuluena, posizio bertikalean dagoenean, malabareak egitea esan nahi duen karta da, eragin positiboan borrokatzea, orekatzea, mantentzea. Burua goian eduki, baina zure azaletik kanpora salto egin nahi duzula sentitu. Barne borroka mental bat sinbolizatzen du, zure bidea ezagutu gabe seguru ez egotea. Alderantzizko kartak desorekak adierazten ditu, malabare gehiegi, borroka gehiegi, kartaren aholkua oreka berriz janztea da.
Oberea
Oberea Lamiinae koleoptero azpifamilia da, Cerambycidae familiakoak.
Ezaugarriak
7-21 mm arteko luzera gute. Gorputza luzea eta mehea da. Burua, toraxa eta sabela lodiera berekoak dira, eta hagaxka itxura ematen diote. Larbek zurtoinak zulatzen dituzte, gehienetan zuhaitz-espezieenak, baina baita belarkara batzuenak ere. 300 espezie inguru daude.
Villa Machelon
Villa Machelon Lapurdiko Biarritz hirian dagoen jauregi bat da. XIX. mendearen amaieran eraikia, udalerriko antzinetako bat da. 1921ean Alexandro Oldenburgekoak erosi eta bertan bizi zen hil arte. Bigarren Mundu Gerra eta gero, zahar-egoitza bilakatu eta bere inguruko 7 hektareako lorategia saldu zuten.
Santa Eugenia eliza (Biarritz)
Santa Eugenia eliza Lapurdiko Biarritz udalerriko eliza katolikoa da.
San Jose eliza, San Karlos eliza, San Martin eliza, Espiritu Santuaren kapera eta Biarritzeko Santa Teresa elizarekin batera osatzen duen Andre Maria Harkaitzeko parrokiaren menpe dago. 2012az geroztik, Baionako Aillet monsinoreak hala agindua, San Martin kristau-elkarteak kudeatzen du eliza.
Santa Eugenia eliza Napoleon III.aren emaztearen, Eugenia de Montijo enperatrizaren, zaindari den Santa Eugeniari eskainia dago. Harri grisezko eliza neogotikoa da, Portu Zaharra menderatzen duena.
Anne-Marie Ménand
Anne-Marie Ménand (Marie Louise Ménan jaiotzez) 1837ko ekainaren 9an Saint-Séglinen (Ille-et-Vilaine) jaio zen. Sukaldaria izan zen eta Parisko Komunan parte hartu zuen. Atxilotua izan zen eta, Komunako gertaeretan su-eragiteaz akusaturik, heriotzara kondenatu zuten gerra-kontseiluan. Zigorra kommutatu zioten eta Guayanara erbesteratu zuten.
Biografia
Marie Louise Ménan bretoia zen jatorriz. 1837ko ekainaren 9an jaio zen Ille eta Vilaine-ko, Saint-Séglin-en. Bartolomé Menan nekazariaren eta haren emazte Perine Bertier-ren alaba zen. Haren izen-abizenak era desberdinetara agertzen dira: Anne-Marie, Marie Josèphe edo Jeanne-Marie; Ménand ou Menans.
Ez dakigu noiz joan zen Parisa bizitzera. Hiri hartan sukaldari lanetan aritu zen 1867ra arte. Gero, egunkariak saltzen ibili zen, Royale kalean eta Madeleine plazan. Auzo horretan «Txakur horidun emakumea» esaten zioten. 1870eko urrian Vincennes-en bizi zen. Soldaduei pattarra saltzen zien eta, batzuetan, prostituzioan aritzen zen. Parisko setioan sei eguneko kartzela-zigorra ezarri zioten 1870eko abenduan lapurreta egiteagatik.
Lord's Cricket Ground
Lord's Cricket Ground, ezagunagoa Lord's gisa, Erresuma Batuko Londres hirian dagoen kriket estadio bat da, Westminster Hiriaren St John's Wood auzoan. 31.100 ikusleetzako edukiera du eta "Kriketaren Katedrala" ezizenez ezaguna da. Marylebone Cricket Club taldearen egoitza da.
Anne-Marie Ménand
Biografia
Anne-Mariek berak adierazi zuenez, Parisko Komuna hasi ondoren Parisen bizi izan zen, eta bere koinatak kudeatzen zuen kantinan lan egin zuen. Anne-Marie Ménandek Saint-Eustache elizako klubean parte hartzen zuen, eta hango batzarretan hainbat aldiz hitz egin zuen jendaurrean.
Lord's Cricket Ground
Historia
1814an Thomas Lord kriket jokalariak sortu zuen, hortik bere izena, halere, aurrez, kokaleku honetan beste bi kriket jokaleku ere egon ziren, aurreko biak Old Ground (1787-1811) eta Lord's Old Ground (1811-1813) izan ziren.
1805ean Old Ground jokalekuan Eton College eta Harrow School ikastetxetako taldeek kriket partidu batean lehiatu zirenetik, bertan, bi talde horiek urtero gaur egun arte iraun duen kriket txapelketa antzinakoena jokatu ohi dute.
Anne-Marie Ménand
Biografia
Antza denez, zaurituak artatu zituen maiatzaren 22an eta 23an. Maiatzaren 24an atxilotu zuten, Rue Royale kaleko suteetan parte hartu izana leporatuta; gero askatu zuten, baina handik gutxira berriro atxilotu zuten.
4. gerra-kontseiluaren aurrean aurkeztu behar izan zuen. Édith Thomas-en arabera, bera zen, Florence Van de Wallerekin batera, sutean parte hartu ahal izan zuten bi emakume bakarretako bat[4]. Baina lekuko batek ere ez zuen Anne-Marie sua ematen ikusi, eta berak ere ukatu egin zuen halakorik egin izana; hala ere, 1872ko apirilaren 16an heriotza-zigorra ezarri zioten. Zigorra 1872ko uztailaren 24an kommutatu zioten; haren ordez, behartutako lanak ezarri zizkoten bizitza osorako, eta Guayanara deportatu zuten. Iturririk ez dago jakiteko halabeharrak zer ekarri zion, heriotzaren datak eta tokiak ez dirudi ezagunak direnik.
Lord's Cricket Ground
Historia
2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan arkularitza lehiaketaren egoitza izan zen.
Eraikin osagarriak
Zelaiaren instalazioaren parte dira bi eraikin nabarmen.
Anne-Marie Ménand
Anne-Marie Ménand literaturan. Hari buruzko iritziak
Ménandi, batzuetan, Jeanne-Marie esaten ziotenez, Édith Thomasek susmoa du Arthur Rimbauden Les Mains de Jeanne-Marie poeman agertzen den emakumea bera izan litekeela.
Lord's Cricket Ground
Eraikin osagarriak
Batetik Lord's Pavilion delakoa, 1889-1890 urteen artean eraikia, klub pribatu gisa eta aldi berean bertatik partidak ikusteko toki esklusibo gisa. Partidak jokoan ziren bitartean, 1999 arte, emakumezkoak ezin ziren eraikin honetara sartu, salbu eta Elisabet II.a erregina.
Anne-Marie Ménand
Anne-Marie Ménand literaturan. Hari buruzko iritziak
Maxime Du Camp idazle frantziarrak erabateko dastainaz deskribatzen du:"«Inoiz ez dut inor ikusi bera bezain itsusi. Beltzarana, begiak zabal-zabalik, ile zikina, aurpegia oreztaz betea, ezpain finak eta barre ergela. Zerbait zeukan... basatia, bat-batean eguzkitan jarritako gaueko txorien izua gogora ekartzen zuena. Berezkoa zuen ankerkeria, ez zuen bat ere zalantzarik izaten bere instintuei men egiteko.»"
Lord's Cricket Ground
Eraikin osagarriak
Bestetik, Lord's Media Centre komunikazio eta hedabideen gunea, eraikin futurista bat 1994 - 1999 urteen artean Future Systems arkitektura bulegoko Jan Kaplický eta Amanda Levete arkitektoek egina.
Perez Sagutxoa
Nazioarteko ohituraren parte
Gaztelaniaz hitz egiten den herrialdeetan Perez Sagutxoa edo Sagutxoa izena du, Mexikoko eskualde batzuetan izan ezik, Hortzen Sagua izena duena. Frantzian ere petite souris izena du eta Italian Topolino, esanahi berberarekin. Oro har, Hortzen Maitagarriaren aldaera bat da, euskarazko Maritxu Telletukoren papera duena.
Julena Steinheider Duncombe
Julena Steinheider Duncombe (Dorchester, Nebraska, AEB,1911ko irailaren 21a - AEB, 2003ko irailaren 13a) estatubatuar zientzialaria izan zen, astronomoa.
Perez Sagutxoa
Jatorria
Sagutxoaren jatorria eta maitagarri batekin duen lotura Madame d'Aulnoyren XVIII. mendeko ipuin frantses batetik dator: la Bonne Petite Souris (Sagutxo ona).
Julena Steinheider Duncombe
Familia eta ikasketak
Julena 1911ko irailaren 21ean jaio zen Dorchesterko landetxe batean, Nebraskan, eta Goehnerren hazi zen.
Perez Sagutxoa
Jatorria
Madrilgo memoria-planaren barruan, Hiribilduko Udalak plaka bat jarri zuen Arenal kaleko 8. zenbakian, Luis Colomak karraskariaren etxebizitza kokatu zuen lekuan; plakan honako hau irakur daiteke: «Hemen bizi zen, Prast gozotegiko gaileta-kaxa baten barruan Perez Sagutxoa, aita Colomak Alfontso XIII.a erregearentzat idatzi zuen ipuinaren arabera.» Aldameneko lokal batean Perez Saguaren Museoa jarri zuten.
Julena Steinheider Duncombe
Familia eta ikasketak
Gurasoak Frederick eta Ella Beenders Steinheider. Lau neba-arreba izan zituen. Creteko Doane Unibertsitatean hasi zen ikasten, 17 urterekin, eta 21 urterekin graduatu zen, matematikako espezializazioan eta astronomiako espezializazio txiki batean.
Neska eskola batean hasi zen irakasten, eta, familiaren laguntzarekin, berak hasi zuen, seguruenik, eskolako hamarretakoa egiteko lehen programa. Horretarako, eskolako berogailuan hamarretakoa ezarri zuen, bazkaltzeko arto-krispetak soilik zituzten haurrei elikagaiak emateko. Gero, Minatare eta Scotts Bluffen irakatsi zuen, baita Wyomingeko birkokatze-eremu japoniar batean ere.
Lan ibilbidea
1945ean Washington Hirira joan zen Estatu Batuetako Itsas Behatokian (USNO) lanean hasteko. Bera izan zen 6 hazbeteko zirkuluan behatzaile izan zen lehen emakumea.
Eguzkia, Ilargia, planetak eta izarrak behatzeko eta aztertzeko behatzaile eta matematiko gisa lan egin zuen.
Itsas Behatokian Raynor Duncombe ezagutu zuen eta harekin ezkondu zen Goehnerren, 1948ko urtarrilean. Berak USNOri uko egin zion 1948an, senarrarekin Yaleko Unibertsitatera joateko.
Belarri puntazorrotz
Belarri puntazorrotzak animalia askoren ezaugarria dira, gizakiengan posible da gaixotasun genetiko baten ondorioz, eta herri-kulturan klixea, batez ere fantasia generoan. Maiz, elfoen belarri gisa ere ezagutzen dira.
Animaliak
"Belarri puntazorrotzak" animalia batzuen ezaugarria da. Hona hemen adibide batzuk: katua, banpiro-saguzarrak, Viverridae familiako zibetak edo katajinetak , Afrikako basurdeak edo panda gorriak.
Julena Steinheider Duncombe
Lan ibilbidea
Yale Duncombe-n txartel zulatuen sistema sartu zuen Astronomia Sailean. Rayk ere gradu-eskolak hartu zituen, eta Juliek Katalogo astrografikoaren murrizketetan lan egin zuen.
Belarri puntazorrotz
Gizakiak
Williamsen sindromearen ezaugarrietako bat "belarri puntazorrotz" gisa deskribatu da. Williamsen sindromeari lotuta ez dauden belarri puntazorrotzekin jaiotzen diren pertsonak ere badaude. Familia batean, emakume bat jaio zen, bi belarri puntazorrotz zituena; gero, seme bat izan zuen, punta txikiagoak zituena, eta osaba bat izan zuen belarri puntazorrotz batekin. Belarri puntazorrotzetako kasu batzuk erditzen ari den bitartean belarrietako traumatismoek eragin ditzakete, eta entzumen-tolestura denborarekin garatu daiteke.
Julena Steinheider Duncombe
Izar katalogoak
1950ean USNOra itzuli zenean, Almanaque Nautico Bulegoan hasi zen lanean. Berak, aire eta itsas nabigaziorako zeruko gorputzen posizio-taulak sortzeko, idazteko makina operatutako txartel zulatua gainbegiratu zuen.
Belarri puntazorrotz
Gizakiak
Stahlen belarriko belarri puntazorrotza kartilago deformatuak sortzen du. Kartilagoaren tolestura horizontal gehigarria du ezaugarri. Normalean, bi daude: goikoa eta behekoa. Stahl-en belarrian hirugarren gurutze horizontal bat dago. Helixa (edo belarriaren goiko aldea) destoles daiteke, belarriari itxura puntazorrotza emanez.
Folklorea eta fikzioa
Belarri puntazorrotzak izaki askoren ezaugarri izan dira folklorean, hala nola hamalau-zaku frantsesa, curupira brasildarra eta japoniar lurreko-armiarma.
Julena Steinheider Duncombe
Izar katalogoak
150 izar-katalogo baino gehiagoren keypunching-a zuzendu zuen, 1,5 milioi txartel inguru. Milaka akats aurkitu eta zuzendu dira txarteletan eta katalogoen zinta bertsioetan. Jarduera hori izan zen etorkizuneko datu-base esterelarretarako oinarria.
Belarri puntazorrotz
Folklorea eta fikzioa
Belarri puntazorrotzak Antzinateko Greziako eta Erdi Aroko Europako garaietara gutxienez jotzen duten artearen pertsonaien ezaugarria izan dira.
Julena Steinheider Duncombe
Izar katalogoak
1963an, eguzki-eklipse eta ilargi-eklipseetarako iragarpen tabularrak eta mapak egiteko ardura izan zuen. Eklipse horiek almanake eta zirkular berezietan agertu ziren
Belarri puntazorrotz
Folklorea eta fikzioa
Belarri puntazorrotzak fantasiazko izaki askoren ezaugarri komunak dira. Arrazen ezaugarri komuna da, besteak beste elfoak , maitagarriak  , hobbitak eta orkoak. Izu-generoko izakien ezaugarri ere badira, banpiroen antzera.
Julena Steinheider Duncombe
Izar katalogoak
Estatu Batuetako Itsas Behatokian 28 urte eman ondoren, 1973an erretiratu zen.
Belarri puntazorrotz
Folklorea eta fikzioa
Ezaugarri hori anime eta manga japoniar marrazki estiloan hartu da, non belarri puntazorrotzak ere fantasiazko pertsonaien tropo komuna baitira. Manga eta anime-elfoak, bereziki, belarri puntazorrotz oso nabarmenek bereizten dituzte; askotan, mendebaldeko obretan baino handiagoak eta ikusgarriagoak dira, eta angelu zorrotzagoak dituzte.
Julena Steinheider Duncombe
Afari antolatzaile
1975ean, Julane Duncombe Austinera (Texas) joan zen bizitzera. Han sostengatu zuen Ray, zeruko mekanikako editore exekutiboa, aldizkariaren editore elkartua. Washingtonen eta Austinen bizi osoan, Duncombe familia izan zen ostaturako eta afarietarako anfitrioi onenak.
Belarri puntazorrotz
Folklorea eta fikzioa
Belarri puntazorrotzak XIX. mendeko literatura viktoriarrean elfoekin lotu izan dira. Belarri puntazorrotzak elfoen ezaugarri gisa azaltzea J. R. R. Tolkienen lanei eta pantaila handiaren azken interpretazioari zor zaie, nahiz eta belarri puntazorrotzek kanon gisa duten estatusa unibertsalki onartzen ez duen Tolkienen fandomak.
Belarri puntazorrotzak zientzia-fikzioaren generoan ere badaude; adibidez, Star Trek unibertsoko Vulcan eta Romulan arrazen artean edo X-Men unibertsoko Nightcrawler pertsonaia.
Julena Steinheider Duncombe
Afari antolatzaile
Julie eskarmentu handia zuen afariko partida txiki eta handiak atzerriko bisitarientzat, USNO langileentzat, ikasle graduatuentzat eta beste batzuentzat ematen.
Highlandseko (Ipar Carolina) mendiko etxean ere antolatu zuten jendea.
Emakume eredu
Julie Duncombe Zientzia Aurreratzeko Amerikako Elkarteko kide zen, Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoko kide, Astronomia Dinamikoko Dibisiokoa, Unibertsitateko Emakumeen Elkarte Amerikarra eta Nabigazio Institutukoa. Matematikan eta zientzian karrera duten emakumeentzako autorea zen. 1959an, Lan Sailak USNOn izan zuen karrera, Zerbitzu Federalean emakumeek lor dezaketenaren adibide gisa.
Azken urteak
Azken urteetan makula-endekapena eta Alzheimer gaitza jasan zituen. Hil zenean hainbat senide utzi zituen: 55 urteko senarra, Raynor Lockwood Duncombe; New Yorken Raynor Bailey Duncombe semeordea eta Janice Middleburg emaztea; bilobak: Ipar Carolinan Raynor Luccioni Duncombe eta Heidi Charlotte emaztea, eta VAn Christina Luccioni Ducombe Williamsburg.
Julena Steinheider Duncombe 2003ko irailaren 13an hil zen, 92. urtebetetzea baino zortzi egun lehenago.
Manx (katua)
Manx katua (antzinako garaietan sarri Manks idatzia) Man uhartean jatorria duen etxeko katu (Felis catus) arraza da, mutazio natural baten eraginez buztanarik gabe edo buztan laburrarekin jaiotzen dena. Manx askok buztan txikia dute, baina Manx katuak guztiz buztangabeak direlako ezagutzen dira; hau da arrazaren ezaugarririk bereizgarriena, atzeko hankak luzeak eta buru biribilduarekin batera. Manx katuak ile-geruza kolore eta eredu guztietan daude, nahiz eta erabat zuriak arraroak diren, eta, jatorrikoetan, ile-geruza sorta mugatuagoa zen. Ile luzeko aldaerak, batzuetan, arraza bereizitzat hartzen dira, Cymric katua.
Manx ehiztari trebe gisa dira estimatuak, eta, beraz, karraskari arazoak dituzten nekazariek sarritan bilatu ohi dituzte, eta itsasontziko katu arraza bezala ere hobetsi izan da. Sozialak, otzanak eta aktiboak dira. Bere uhartean, termino zahar bat dute berarentzat: egoskor edo marmarti. Erakustaldietan, 1800. hamarkadatik egon da ikusgai Manx katua, eta, 1903an, ezagutzen den lehen arraza-estandarra argitaratu zen.
Jatorria eta folklorea
Buztanik gabeko katuei stubbin deitzen zaie Manx hizkuntzan. XIX. mendearen hasieran, Man uharteko katu gisa ezagutzen zen, hortik izena, non bertako katu populazioan ehuneko nabarmena baina beherakorra izaten jarraitzen duen. Buztanik gabekoa mutazio natural gisa sortu zen uhartean, nahiz eta folkloreak irauten duen pentsatzen buztan gabeko etxeko katuak itsasoz ekarri zituztela. Kontinenteko jatorri iluneko ondorengoak dira. Etxeko katu guztiak bezala, hurbileko britainiar eta irlandar populazioak barne, azken finean, Afrikako basakatuaren (Felis lybica) ondorengoak dira, eta ez jatorrizko Europako basakatuen (Felis silvestris) jatorrikoak, zeinetarik uhartea aspalditik garbi zegoen.
Buztanik gabeko ezaugarri nagusia mutazio espontaneo batetik sortzen da, Manx buztangabetasunaren genea, azkenean, ohikoa bihurtu zena uhartean uharteko biogeografiaren aniztasun genetiko mugatuagatik (sortzaile-efektuaren adibidea eta, maila azpi-espezifikoan, espezie-area kurbarena).
Manx hizkuntzan, arrazaren izen modernoa kayt Manninagh da, literalki Mann katua, edo kayt cuttagh literalki bob-buztan katua. Kayt, izen maskulino eta femenino gisa erabiltzen dena, cayt gisa ere aurkitzen da, eta, eraikuntza zehatzaren arabera, chayt edo gayt aringarria izan daiteke. Hitz txikigarria pishin edo pishyn da, katutxo. Manx bera, askotan, ingelesez, Manks idazten zen 1800eko hamarkadaren amaieran
Manx katuari buruzko herri-ipuinak ugariak dira, denak «jatorri berri samarrekoak» ; buztanik gabean zentratzen dira erabat, eta ez dira irlandar tradizioetan aurkitzen diren alderdi erlijioso, filosofiko edo mitikoetan edo Manxeko jatorrizko kulturako folklorean edo munduko beste leku batzuetako katuei buruzko kondairetan zentratzen.
Sarritan uste da uharteko kostaldeko Spanish Head izena duen eskualdean Espainiako Armadaren ontzi baten hondoratzearen tokiko istorio batetik sortu zela, nahiz eta ez dagoen frogarik hori benetan gertatu zela baieztatzen duenik Folkloreak dio, gainera, buztan gabeko katu bat itsasontzi horretatik igeri egin zuela eta, horrela, uhartera ekarri zuela ezaugarria. Dena den, Espainiako estatuan, buztan gabeko katuak ez dira oso ezagunak, nahiz halako naufragioa frogatuko balitz ere.
Genetikoki ezinezkoa den beste kontutxo batek zioen Manx katu baten eta untxi baten kume hibridoa zela, eta kontua argitu asmoz, beren buruari galdetzen zioten zergatik ez zuen buztanik edo buztan gutxi? Zergatik atzeko hanka luzeak eta, batzuetan, saltoka ibiltzen zen?. Katu-untxi erdiko ipuina are gehiago indartu da Cabbit ipuin hedatuagoarekin.
Europako beste leku gutxi batzuetan ere, badaude buztangabeko katuen populazioak, batez ere, Kornuallesen, Man uhartetik 400 km-ra (250 milia). Belt Handiko Reersø daniar penintsula txiki eta isolatuan (uharte ohia), baliteke irlara Manx jatorriko katuen iritsi izanaren ondorioz izatea, itsasontziz. Antzeko katuak Krimean ere aurkitzen dira Itsaso Beltzean dagoen uhartetik gertu dagoen penintsulan, eta nahiz eta genetikoki erlazionatuta dauden itsas Manx katuekin edo, kasualitatez, antzeko aniztasun genetiko mugak izan uharteetako katuekin, ez dute zerikusirik Kuril uharteetako Bobtaila, Kareliako Bobtaila, Japoniako Bobtaila eta Indonesiako Lombok katuak ez duten bezala. Manx genea erlazionatuta egon daiteke azken Amerikako Bobtail arrazan buztana galtzea nagusi den antzeko genearekin, baina Manx, Bobtail japoniarra eta beste buztan laburreko katu batzuk ez dira bere hazkuntza-programan erabiltzen, eta badirudi mutazioa berez agertu dela arrazan. Ezezaguna da Pixie-bob arrazarekin eduki dezakeen erlazioa.
Arraza gisa aitortzea
Manx katuak erakutsi izan dira arraza izendun eta bereizi gisa katu erakustaldietan (eta "Manx" grafia modernoarekin) 1800eko hamarkadaren amaieratik. Garai hartan, ikuskizun gutxik ematen zuten Manx dibisioa, eta erakutsitako aleak, normalean, beste edozein aldaera kategorian sartzen ziren, non, askotan, tamaina eta markak oso onak izan ezean ezin baitziren ondo lehiatu. Charles Henry Lane maskoten hazkuntza eta erakustaldiko adituak ―Lord Luke izeneko Manx zuri-marmarti, txapelketa-irabazle eta arraro baten jabe zenak― Manxen lehen arraza estandar ezaguna (informala bada ere), Rabbits, Cats and Cavies, argitaratu zuen 1903an, baina idatzi zuenerako adierazi zuen: «epaileak aldaera ulertuko balu, Manx bat argi eta garbi bereiziko zuen erakusketan zegoen buztanik gabeko beste katu batetik, animaliaren marka, bere mugimenduak eta bere izaera orokorra bereziak baitira». Orduko katu aditu guztiak ez ziren arrazaren aldekoak; 1908an, Frank Townend Bartonek The Cat: Its Points and Management in Health and Disease-n idatzi zuen: «Ez dago ezer arraza gomendatzen duenik, eta buztana galtzeak ere ez du bere edertasuna hobetzen».
Manx izan zen Cat Fanciers Associationek (CFA) ―1908an sortu zen Estatu Batuetan oinarritutako katuen erregistro nagusia― aitortutako lehen arrazetako bat, zeinak arrazari buruzko Ipar Amerikako erregistroak dituen 1920ko hamarkadatik.
Buztana (edo falta)
Buztanik eza (edo buztanaren luzera-aldaera) arrazaren ezaugarri bakarra ez den arren, Manx katua definitzen duen ezaugarri nagusia da buztana ez izatetik luzera handiko edo bi muturren arteko edozein luzerakoa izateraino. Hori katuaren bizkarrezurreko gorputz-motako mutazio naturala da, gene nagusi batek eragindakoa. Schipperke txakurrekin, batzuetan buztanik gabeak eta Old English Sheepdogrekin gertatzen den bezala, buztana kentzea ez da Manx katuekin egiten. Buztanik gabeko ezaugarria egiazkoa bezala ugaltzen saiatzea, izan ere, buztangabeko Manx katuak buztangabeko Manx katuekin etengabe gurutzatuz, nahaste genetiko negatiboak areagotu ditu, hilgarriak ere (ikus behean). Buztanaren luzera ausazkoa da katu-kume umealdi batean. Manxetik Manx ez diren hazkuntzara egindakoak, normalean, Manx motako buztan aldaera batzuk sortuko ditu katutxoetan. Aldaera horietako buztan laburragoko katutxoek Manx etiketa duten ala ez, kontsultatutako arrazaren estandarraren araberakoa izango da, Manx katuen buztanak katutxoen buztanaren luzera proportzionalaren arabera sailkatzen baitira (proportzioa ez da aldatzen jaio ondoren):