cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Central Park Place
Central Park Place, Ameriketako Estatu Batuetako New York hirian dagoen etxebizitza etxe orratz bat da. Guztira 191 metro eta 56 solairu dauzka eta 1988an amaitu zuten eraikitzen.
Davis, Brody & Associates arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Flisk
, 'Fleasg', Eskoziako parrokia bat da, Fife konderrian.
São Pedro da Serra (Rio Grande do Sul)
São Pedro da Serra Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lutzelhouse
Lutzelhouse Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lutzelhouse udalerrian erroldatutako biztanleak 1.807 ziren. Familiak 658 ziren, horien artean 144 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 88 bakarrik bizi ziren emakumeak), 195 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 295 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 800 etxebizitza zeuden, 669 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 115 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 655 etxeak ziren eta 136 apartamentuak ziren. 669 etxebizitza nagusietatik 530 bere jabearen bizilekua ziren, 123 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 109 etxek hiru zituzten, 146 etxek lau zituzten eta 378 etxek bost zituzten. 565 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 276 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 329 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Lutzelhouse udalerrian 684 unitate fiskal zeuden, 1.802,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.139 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 66 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Lutzelhouse udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Büsserach
Büsserach Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Saurogobio dumerili
Saurogobio dumerili Saurogobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Büsserach
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cisticola emini
Cisticola emini Cisticola generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Juan Eduardo Esnáider
Juan Eduardo Esnáider (1973ko martxoaren 5a - ) Argentinako futbolari ohi eta entrenatzailea da.
Beefeater
Beefeater (euskaraz Txekor haragi jaleak) ofizialki Yeomen zaindariak izendapenez deituak (ingelesez Yeomen Warders of Her Majesty's Royal Palace and Fortress the Tower of London) usadioz Londresko dorreko Yeomen zaindaria da. Bere zeregina teorikoki Londresko dorrean egon daitezkeen presoak nahiz Britainiar Koroako Bitxiak zaintzea da, nahiz eta gaur egun praktikan dorrera datozen turisten gidari lanak burutzen dituen.
1485. urtean Londresko dorreko zaindari lanetan hasi ziren. Gaur egun guztira 35 zaindari eta buruzagi bat dira. Denak Britainiar Armadan gutxienez 22 urtez zerbitzutakoak dira, gainera zerbitzu iraunkorraren eta jokabide onaren dominen jabeak izan behar dute.
Châtelperron
Châtelperron Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 100 etxebizitza zeuden, 64 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 97 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 64 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 82 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 56 lanean zeuden (31 gizon eta 25 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Châtelperron udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 145 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.638 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Châtelperron udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.144 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Forgan (Fife)
Forgan, Eskoziako parrokia zibil bat da, Fife konderriaren kostaldean 4 milietan zehar hedatzen da.
Philodryas simonsii
Philodryas simonsii Philodryas generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Storrsia olsoni
Storrsia olsoni Storrsia generoko animalia da. Arrainen barruko Dactyloscopidae familian sailkatzen da.
Arana (argipena)
Arana hitzak hainbat adiera ditu:
Pterocryptis bokorensis
Pterocryptis bokorensis Pterocryptis generoko animalia da. Arrainen barruko Siluridae familian sailkatzen da.
Xenagama wilmsi
Xenagama wilmsi Xenagama generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Kamel Eddine Fekhar
Kamel Eddine Fekhar (Ghardaïa, 1963ko urtarrilaren 1 - Blida, 2019ko maiatzaren 28a) sendagile eta militante politikoa zen, giza eskubideak eta bere gutxiengo etnikoa defendatzailea, Aljeria erdialdeko Mzab haranean bizi diren mozabita amazig berbereen buruzagia. . Aljeriako gobernuak hainbat aldiz aldiz atxilotu eta torturatu zuen. 2019ko martxoaren 31an,berriz atxilotu zuten eta bi hilabete geroago, giltzapeturik zegoela, osasunez larri ospitaleratu eta hil zen.
Leire Pajín
Donostian jaio zen eta ikastolara joan zen, ondoren gaztetan Benidormera joan zen bizitzera eta bertan amaitu zituen bere ikasketak. Gaztelania, euskara eta valentzieraz hitz egiten daki.
PSOEko kidea da. Soziologian lizentziaduna da. Espainiako Kongresuko diputatu izan da 2007tik 2008ra, eta Nazioarteko Lankidetzarako Estatu Idazkaria 2004tik 2008ra. 2008ko uztailean, PSOEren Kongresu Federalean PSOEko Erakunde Idazkari izendatu zuten, José Blancoren ordez.
888 7th Avenue
888 7th Avenue, Ameriketako Estatu Batuetako New York hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 191 metro eta 46 solairu dauzka eta 1971ean amaitu zuten eraikitzen.
Emery Roth & Sons arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Umburatiba
Umburatiba Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Freuchie
, 'The Freuchie', Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian.
Central London
Central London (Londres Erdigunea) Erresuma Batuko Londres hiriburuko erdiguneko barrutiak barne hartzen dituen izendapena da. Berez, ez da izendapen ofiziala eta ez ditu muga zehatzak. Azalera gutxi gorabehera 25 kilometro karratu ditu. Londres Hiria, West End eta South Bank barrutietan barna hedatzen da.
Bantigny
Bantigny Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bantigny udalerrian erroldatutako biztanleak 462 ziren. Familiak 170 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 79 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 319 ziren, horien artean 225 aktiboak ziren eta 94 inaktiboak ziren. 225 pertsona aktiboetatik 210 lanean zeuden (109 gizon eta 101 emakume) eta 16 langabezian zeuden (7 gizon eta 9 emakume). 94 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 40 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bantigny udalerrian 174 unitate fiskal zeuden, 473,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.565 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Bantigny udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saurogobio gracilicaudatus
Saurogobio gracilicaudatus Saurogobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Loki-Fögrufjöll
Loki-Fögrufjöll Islandia hegoaldean dagoen sumendia da.
1.570 metroko garaiera du eta sumendiaren azken erupzioa 1910. urtean izan zen. Grímsvötn sumenditik gertu dago.
Irlanda
Irlanda edo Irlanda uhartea (Ireland; Éire; Airlann; Hibernia) Europa osoko hirugarren uharterik handiena da eta munduko hogeigarrena. Europar kontinentearen ipar-mendebaldean kokatzen da eta milaka uharte eta uhartetxoz inguratuta dago. Irlandak Britainiar uharteetako zati da, gehiago zehaztuz, Britainiar uharteetako bi uharte nagusietako txikiena da. Britainia Handia uharte handiaren mendebaldean dago Politikari dagokionez, Irlandako estatu subiranoak (Irlandako Errepublika deritzana ) uharteko bost seirenetan agintzen du eta gainontzeko ipar-ekialdeko seirena (Ipar Irlandako) Erresuma Batuaren zatia da eta haren agindupean dago.
Irlandako lehendabiziko bizilekuak K. a. 8.000 urte ingurukoak dira. K. a 200. urtean, zelten emigrazioak eta eraginak uharte osoa menperatu zuten. Erlatiboki maila txikiagokoak ziren erdi aroko bikingoen eta normandarren kokalekuek ondorengo 1600. urte inguruko Ingelesen nagusitasunari bidea eman zioten. Ingeles protestanteek irlandar katolikoen gehiengoaren gainetik gobernatu zuten, baita erabat alboratu ere. Uharteko ipar-ekialdean, Ulsterko kolonizazioaren ondorioz, protestanteek gehiengoa lortu zuten. 1801ean Irlandako uharte osoa Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuaren zati bihurtu zen. XIX. mendearen erdialdera Irlandako Gosete Handia gertatu zen: horren ondorioz, jende asko eta asko hil zen edo atzerrira emigratu. 1921 ean, Irlandar Independentzia Gerra amaitu ostean, Britainiar Gobernuak akordio bat proposatu eta Itun Anglo-Irlandarra sinatu zen. Horrek Irlandako Estatu Askea sortu eta Britainiar Inperiotik atera zuen: herrialdeak bere barne independentzia eraginkorra berreskuratu zuen, nahiz eta oraindik konstituzionalki Britainiar Koroari loturik segitu. 1920ko Irlandako Gobernuaren Agiriaren arabera, Irlandako 32 konderrietako seik osatu zuten Ipar Irlandako eskualde berria: handik gutxira, protestanteek eta unionistek gehiengoa zutenez, eskualde horrek aukera probestu eta Erresuma Batuari lotuta mantentzea erabaki zuen. 1949an Irlandako Estatu Askeak behin betiko Commonwealth erakundea laga eta Irlandako Errepublika bilakatu zen: honela, artean Erresuma Batuarekiko zituen lotura politiko eta administratibo murritzak erabat eten ziren. 1973an, Irlandako Errepublika Europako Ekonomia Erkidegoan sartu ziren. 1960ko hamarkadatik 1998 arte, Ipar Irlandako gatazka (The Troubles) izan zen; 1998ko Ostiral Santuko Hitzarmenarekin, nolabaiteko konponbidea eman zioten.
2006. urtean, uharteko populazioa gutxi gorabehera 6 milioikoa zen: haietako 4,5 milioi Irlandako Errepublikan bizi ziren; eta gainerako 1,75 milioiak, Ipar Irlandan. Beraz, biztanleria handitu egin da, 1960ko hamarkadan biztanle kopuruak behea jo eta gero; hala ere, XIX. mendearen erdialdean Gosete Handia gertatu aurretik, uhartean osoan bizi ziren 8 miloi biztanleko kopurutik oso urruti dago.
Cisticola chiniana
Cisticola chiniana Cisticola generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Irlanda
Izena
Irlandako Ulster probintziako hainbat eremutan mintzatzen den Ulsterko eskozieraz Irlandak Airlann izena du.
Bestalde, uharteak historian zehar ezizen ugari jaso ditu. Ospetsuenak hauexek dira: Uharte esmeralda ("The Emerald Isle"), Irlanda zaharra ("Auld Ireland" edo "Old Ireland") edota Santuen eta jakintsuen uhartea ("The Island of Saints and Scholars").
Historiaurrea
Irlandako lehenbiziko jatorrizko biztanleak Mesolito garaian ehiztari-biltzaileak ziren eta harrizko lanabesak erabiltzen zituzten. K. a. 3000. mendean Brontze Arora iragan ziren, aleak ereini, abereak hezi eta brontzezko armak, lanabesak eta bitxiak landu zituzten. K. a. 2000. mendean, harrizko santutegi eta hilobi handiak eraiki zituzten (megalitismoa): gaur egun ere uharte osoan ikusgai daude. Irlandar mitologiaren arabera, garai hartako uharteko lehen biztanleak Fir Bolg herria omen ziren. Haietaz, gaur egun ezer gutxi dakigu.
Antzinaroa
Gael herriaren latinezko izena Scoti edo Scotti zen, hots, eskotoak: horiek aurrerago eta jada IV. eta V. mendean gaur egungo Eskoziako mendebaldeko kostaldea konkistatu eta herrialdera euren izena eman zioten. Izan ere, eskotoen konkistaren aurretik, Eskozian piktoak bizi ziren eta erromatarrek latinez Caledonia deiten zuten, hots, Kaledonia. Bide batez, eskotoek Eskoziako mendebaldeko kostaldean Dál Riata erresuma sortu zuten; aldiz, Eskoziako ekialdean piktoak matendu ziren.
Zeltek uhartea politikoki lau erresumatan banatu zuten: Leinster, Munster, Ulster eta Connacht. Zeltak iritsi aurretik, uhartea Túath edo erresuma txiki ugaritan banaturik zegoen eta denera, garai hartako uharteko 500.000 inguru biztanleak 150 Tuath edo erresumatan banatuta zeuden. Denen nagusi Irlandako Errege Nagusia zen (Ard Rí na hÉireann). Historialari gehienen arabera, Errege Nagusia tituluaren zerrenda egitura sasi-historiko batean VIII. mendea garatu omen zen, bertan agertzen diren lehenbiziko Errege Nagusiak K. a. II. mendean kondairazko izaera erregeekin hasi eta mendeetan aurrera errege historikoekin nahasten delarik. Mende askotan Irlandako Errege Nagusia ohorezko titulua besterik ez zen izan, Errege Nagusia eta gainontzeko probintzietako erregeen arteko lege eraginik gabe, nahiz eta probintzietako errege horiek Irlandako Errege Nagusia onartu. Egoera jada Brian Borurekin aldatu zen, hots, praktikan Irlanda osoko errege izan zen buruzagiarekin.
1172. urtean, Irlandako normandar inbasioa jazo arte, hainbat erregeek zorte gehiago edo gutxiagorekin Errege Nagusi kargu horretan mantendu ziren. Errege horien artean nabarmenenak honako hauek izan ziren: Turlough O'Brien, Muirchertach O'Brien, Diarmait Mac Mail na mBo, Turlough O'Connor, Muirchertach MacLoughlin eta Rory O´Connor (azkena Irlandako errege nagusia izan zen).
Antzinaroan Irlanda osoa paganismoan murgildurik bizi izan zen. Egoera IV. mendean aldatu zen, Galestik itsaslpur eskoto edo irlandarrek Irlandara bahituta ekarri eta esklabo gisa saldu zuten San Patriziok herrialde hartako kristautze prozesuari ekin baitzion, horretarako lehenbiziko errege familietako kideak bataiatu eta kristautzeaz gain, fraideen eskola eta monasterioen sorkuntzan jardun zuen; horren ondorioz, latina ere sartu zen. Berehala, Irlanda osoki kristautuaz gain, Erdi Aroko kristautasun eta kulturaren gune garrantzitsua bihurtu zen, Europan irlandar fraideek ospe handia bereganatu izateaz gain, Irlandako uharteak Santuen eta jakintsuen uhartea ("The Island of Saints and Scholars") ezizena hartu zuen. Halere, kultura horren ondarearen zati handi bat IX. eta X. mendeetako bikingoen erasoaldietan galdu zen: guregana iritsi den antzinako irlandar kultura kristau horren adibide nagusietako bat Kellseko liburua bide da.
Erdi Aroa
X. mendean, Brian Boru erresuma txiki bateko errege zen, inguruko erresuma handiagoak bereganatuz joan eta azkenik Irlandako hegoaldeko errege boteretsuena bilakatu zen arte. Baina Irlandaren ekialdean zegoen Leinster erresumako Máel Mórda mac Murchada erregeak hura ikusirik, Dublingo Sigtrygg Silkbeard bikingo erregearekin akordio batetara ailegatu, eta biek Orkadak eta Man uharteko bikingoen laguntza jasoz Brian Boru erregearen aurka egin zuten. 1014ko apirilaren 23an bi gudarosteak Clontarfeko guduan borrokatu eta irlandarren garaipena jazo zen. Gudu hartan Brian Boru erregea hil eta heroi bilakatu zen.
Normandiar eta ingelesen inbasioak
1169ko maiatzaren 1ean Irlandako historia behin betiko aldatuko zuen gertakari bat jazo zen: Normandiar-Galestar zaldune eta seireun gerlariez osaturiko espedizio bat Galesko hego-mendebaldeko Pembroke udalerrian itsasoratu eta Wexfordeko konderrian dagoen Bannow Strand kokalekuan lehorreratu zen. Guzti hauen buruzagi nagusia Richard de Clare Strongbow zen, ezizena arkulari gisa zuen trebeziarengatik irabazia zuen. Aurretik, normandiar gerlari haiei Dermot Mac Murrough Leinstergo erregeak beste erresumetako erregeekin zituen gatazketan lagunduko ziotelako ustetan deitu omen zituen eta, horrela, inbasio horrekin Normandiar Aroa izenekoa hasi zen.
1166an Breifneko Tighearnán Ua Ruairc buruzagiarekin borrokatu ostean, Mac Morrough erregeak Frantziako Anjou eskualdera ihes egin zuen, han Angevinar erregea zen Henrike II.aren laguntza lortzeko. 1171an, Henrike II.a Irlandara iritsi zen, aurreko espedizioaren egoera orokorra gainbegiratzeko asmoz. Haren kontrolpetik at hedatuz zihoan inbasioaren gainetik, bere errege autoritatea ezarri nahi zuen. Azkenik, Henrike II.ak Strongbow eta normandiar-galestar buruzagiak bere errege nagusitzaren menpe jarri eta, horretaz gain, irlandar errege ugarik jaun nagusitzat onar zezaten ere lortu zuen. 1175eko Windsorreko Akordioan berretsi zen.
1155ean Adrian IV.a aita santuak argitaratutako Laudabiliter buldaren bidez inbasioa legezkotzat jo zen. Bulda horrek Henrike II.a oraindik gehiago kemendu eta Irlanda osoaren jabetza lortzeko saiakerara bultzarazi zuen, horretarako Irlandako Elizaren ekonomia eta administrazio sistema berrantolatu eta Erromako Elizaren barnean jartzen saiatu zen.
Batasuna Erresuma Batuarekin
1542an Henrike VIII.a Ingalaterrakoak Irlandako Errege titulua berriz sortu zuen. XVI. mendearen azken aldera, Tudortarren Irlandako konskitak bultzaturik, Ingalaterrako legeak berrindartu eta hedatu ziren. XVII. mendean Bederatzi Urteko Gerra, Abenturazaleen Akta eta Kondeen ihesaren ondorioz, konkista hura egonkortu egin zen. Horri Ulsterko eskoziar eta ingelesen kolonizazio eraginkorrak ere gehitu behar zitzaizkion.
1649-1653 bitartean, Oliver Cromwell ingeles agintariak katolikoak menperatzeko sekulako sarraskiak egin zituen: Drogheda, Derry, Wexford, Waterford, Duncannon, New Ross, Carlow, Kilkenny, Clonmel, Limerick eta Galway hiriak konkistatu eta irlandar ugari hil zituzten.
XVIII. mendearen amaiera aldera, irlandar errepublikanismoa sortu zen. Buruzagi nagusiak Theobald Wolfe Tone, James Napper Tandy eta Thomas Russell izan ziren. 1798an Irlandar Batuen Elkarteak Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra eta Frantziako Iraultzan oinarriturik, 1798ko Irlandako matxinada antolatu zuten, baina ingelesek berehala zapuztu zuten.
1800eko Batasun Agiriaren ondorioz, Britainia Handiko Erresuma eta Irlandako Erresumaren arteko batasuna gertatu zen: 1801eko urtarrilaren 1tik 1922ko abenduaren 6ra bitartean, Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuaren zati izan zen.
XIX. mendearen lehen erdialdean, irlandarrak nagusiki patataz elikatzen ziren. 1845 eta 1849 bitartean. Irlandako patata uztak parasito plaga jasan eta Irlandako Gosete Handia jazo zen. Aurretik nahiko txiroa izan eta patata oinarrizko elikagai zuen biztanleriarentzat sekulako hondamendia izan zen; horren ondorioz, jende anitz gosez hil, etxe nahiz jabetzarik gabe geratu eta bide bazterretan norazean ibili ziren; gainera, askok eta askok AEBetara, Ingalaterrara, Australiara eta Eskoziara emigratu behar izan zuten.
1845. urtean, Irlanda osoan 8 milioi pertsona bizi ziren, baina gosetea, heriotza eta emigrazioaren ondorioz, 1849. urtearen amaieran biztanleria 4,5 milioira murriztu zela kalkulatu da. 1848an uharte osoan 8 milioi pasatxo biztanle bizi baldin baziren, 2009an 6.300.000 lagun bizi ziren. Hortaz, oraindik ere Irlandak ezin izan du XIX. mendean zuen biztanleriaren kopurua berreskuratu: Europa n, XIX. mendean baino biztanle gutxiago duen herrialde bakarra da.
Bestalde, Irlandako Gosete Handiak biztanlerian ez ezik, irlandar kulturan eta bereziki irlanderan ere sekulako eragina izan zuen. Goseteak usadioz irlandera hiztunen eremua eta nekazal eremua zen Irlandako mendebaldea oso modu berezian zigortu zuenez, irlandera zko makina bat hiztun hil edota atzerrira emigratu zuten. Horrela, berez poltikoki eta administratiboki aski zokoratuta geratu zen hizkuntza, hiztun asko galduta. Horrela, egun Gaeltacht deritzan eremura mugatu zen eta uhartearen eremu gehienetan ingelesa nagusitu.
1830. urtean, milioi bat hiztun elebakar zituen irlanderak. Aldiz, irlanderaz eta ingelesez hitz egiteko gai ziren elebidunak hiru miloi ziren. 1841 ean, hizkuntzaren gainbehera latza izan zen:c irlanderazko hiztunen kopurua lau milioikoa zen, baina Gosete Handia eta Irlandar Emigrazio mugimendu handiaren ondoren, 1851. urterako hiztunen kopurua 1,7 milioira jaitsi zen. 1881erako 64.167 elebakar besterik ez zegoen; 1891. urterako, haien kopurua 38.193ra jaitsi zen eta 1901erako, 20.953 elebakar irlandar zeuden, haietako 12.000 Connacht eskualdeank.
Irlanderazko hiztunen kopuru osoa (elebakar eta elebidun guztiak barne) 1841ean lau miloikoa zen; 1851erako, 1,7 milioira jaitsi zen; 1901an 641.142 hiztunetara eta 1911n, 527.000ra.
1848ko Irlandako matxinada antolatu zen, baina ingelesek berriz ere boztizki eta berehala zanpatu zuten. Matxinatu gehienak Australiara preso atzerriratu zituzten, betiko.
1982an Charles Stewart Parnell irlandar nazionalistak Irlandako Alderdi Parlamentarioa sortu zuen, garai hartako alderdi nazionalista nagusia izan zena.
1884ko azaroaren 1ean, Micheal Cusack irakasleak Elkarte Atletiko Gaeliko a sortu zuen, irlandar herri kirolak suzpertu eta irlandar izaera mantentzeko. Elkarte horrek sekulako garrantzia izan du, batez ere egun Irlanda osoan futbol gaeliko eta hurling kirolek ospea harixe zor baitiote.
1893ko uztailaren 31n, Dublin en Conradh na Gaeilge elkartea sortu zen: haren helburu nagusia irlandaera biziraun eta bultzatzea zen, hizkuntza galtzen ari zelako.
Banaketa
XIX. mendearen hasieratik, Irlandako biztanle gehienek Gutxieneko Autogobernua (Home rule) eskatzen zuten. Irlandako Alderdi Parlamentarioak, ideia horri jarraiki, Londresko Komunen Ganberan zuen giltza politikoa izateko aukera erabiltzen zuen helburu hori lortzeko. 1886 eta 1893an, autogobernu proiektu bi onartu ziren arren, Lorden Ganberan atzera bota ziren. 1911n Erresuma Batuko Alderdi Liberalak bultzatutako erreforma parlamentarioaren ondorioz, Lorden Ganberak boterea galdu zuen Komunen Ganberaren aurrean. Horrek irlandar autogobernurako aukerak areagotu zituen.
Hala ere, Irlandan autogobernuaren aurka unionista asko oldartu ziren. Ulster eskualdearen izaera britainiarra azpimarratzen zuten. Unionista gehienak Iparraldean zeuden, nahiz eta Dublinen eta hiri garrantzitsuenetan nolabaiteko pisua ere bazuten. XX. mendearen hasieran Belfast Irlanda osoko hiri garrantzitsuena bihurtu zen, bai biztanleriari zegokionez, baita jarduera ekonomikoari zegokionez ere. Bertan katolikoak (orokorrean irlandar abertzale izateko joera gehiago dutenak) mendebaldeko auzoetan kontzentratuta bizi eta gutxiengoa ziren, batez ere Falls Road auzoan.
1912an Komunen Ganberak autogobernu proiektua onartu zuen (Hirugarren Home Rule proiektua), Lorden Ganberak ahal izan zuen beste murriztu arren. 1914an Ulsterreko 4 konderriri baimena eman zitzaien proiektu horretan sartu edo ez erabakitzeko. Gatazka horretako bi bandoek talde armatuak sortu zituzten: Ulster Volunteer Force unionista eta Irish Volunteers nazionalista. Hala ere, Lehenengo Mundu Gerran sektore biek bat egin zuten Britainiar Inperioa babestuz.
1916an irlandar abertzaleek Britainia Handiaren aurkako Pazkoko matxinada edo altxamendua egin zuten, nagusiki Dublin hiriburuan, baina baita beste hainbat hiritan ere. Antolatzaileak Irlandar Anaitasun Errepublikarra, Irlandako Hiritarren Armada eta Cumann na mBan erakundeak izan ziren.
Tamar ibaia
Tamar ibaia, 'Dowr Tamer' eta 'Dowr Tamar', Ingalaterrako Kornualles eta Devon konderrien artean hedatzen den ibai bat da. 98 kilometro luze ditu, Kornuallesko Morwenstow parrokiako Morwenstow herrian sortu eta Gunnislake herrian Hamoaze estuarioan urak isuri eta itsasoratzen da, Plymouth hiriaren inguruan.
Geografikoki Kornualles eta Devon konderriak banatzeaz gain, kulturalki ere garrantzia handia duen ibaia da, Kornualles zelta jatorri eta izaerako herrialdea eta gainontzeko Ingalaterra anglosaxoiaren arteko muga adierazten baitu.
Irlanda
Banaketa
Britainiar agintariek zigor modura altxamenduko buruzagi nagusiak fusilatu egin zituen, tartean Patrick Pearse eta James Connolly: bizia salbatu zuen bakarra Eamon de Valera izan zen. Altxamenduan parte hartu zuten gainontzeko ekintzaile guztiak Galesko Frongocheko barneratze esparruan preso sartu zituzten. Bertako presoen artean, Michael Collins ezkutuko buruzagi gisan nagusigoa hartzen hasi zen.
Irlandako independentzia
Altxamenduaren ondoren eta bertan parte hartu zuten ekintzaileak aske geratu ondoren, irlandar errepublikanismoa eta nazionalismoa 1906an Arthur Griffith politikari nazionalistak sortutako Sinn Féin alderdiaren inguruan berrantolatzen hasi zen. Alderdi horrek bi urte eskasean ordu arte alderdi nazionalista nagusia zen Irlandako Alderdi Parlamentarioari lehentasuna kenduta, hauteskundeak oso emaitza onekin irabazi eta Irlanda osoko alderdi bozkatu eta garrantzitsuena bilakatu zen (nahiz eta Ulsterren alderdi unionistak eta protestanteak irabazleak izan). Berehala, Sinn Féinek legez kanpoko Dáil Éireann edo Irlandako Legebiltzarra eratu zuen.
1919-1922 bitartean Irlandar Independentzia Gerra jazo zen, bertan Michael Collinsen Irlandako Armada Errepublikarra (IRA) eta Britainiar Armada elkarren artean borrokatu ziren eta; halaber, Black and Tans talde unionistak uharte osoan izua hedatu zuen.
Azkenik, 1921an Itun anglo-irlandarra sinatu eta Irlandaren banaketa erabaki zen: alde batetik, Irlandako Estatu Askea izeneko estatu independientea eta beste aldetik, Ipar Irlanda sortu ziren. Horrek Irlandar errepublikanismoan ere banaketa sakona eragin zuen: alde batetik, akordioaren aldekoak; bestetik, haren aurkakoak. Horren ondorioz, Irlandako Gerra Zibila piztu zen, akordioaren aldekoek irabazi zutena.
Irlandaren banaketa administratiboa
Irlandako uhartea bi estatu edo erakunde politikoetan banatuta dago:
Uharte osoko azpibanaketa historikoa
Usadioz eta historikoki, Irlandako uhartea lau probintziatan banatuta dago: Connacht, Leinster, Munster eta Ulster; horretaz gain, XIII. eta XVII. mende artean garatutako sistemaren ondorioz, hogeita hamabi konderritan ere banatuta dago. Hogeita sei konderri Irlandako Errepublikaren barne daude eta beste seiak, Ipar Irlandan. Nahiz eta oker aipatuta egon, sarritan "Ulster" izendapena Ipar Irlandaren sinonimotzat erabiltzen da: nolanahi ere, Ulster eta Ipar Irlanda ez dira gauza bera: Ulster probintziako hiru konderri (Cavan, Donegal eta Monaghan) Irlandako Errepublikan daude eta beste seiak (Antrim, Armagh, Derry, Down, Fermanagh eta Tyrone), Ipar Irlandan.
Dublin, Cork, Limerick, Galway, Waterford eta Tipperaryko konderriak eremu administratibo are txikiagoetan banatu dira; halere, Irlandako Banaketa Administratiboaren arabera, oraindik konderri ofizialtzat hartzen dira. Izendapen horiek bertako gobernuek ez dituzte maiz erabiltzen, beren muga historikoak Joko Gaeliko en gisako kiroletan oraindik ere agertzen badira ere, bai eta kultura, ospakizun eta turismo gaietan ere.
Uharte osoko erakundeak
Banaketa konstituzionalaren gain doazen hainbat gaietan Irlandako uhartea bere osotasunean edo herrialde bakar baten gisa hartzen duten zenbait erakunde ere badaude. Hau zenbait salbuespen nabarmenetan gertatzen da, adibidez Irlandako erlijio nagusiek herrialde bakartzat hartzen dute, nahiz eta ekonomikoki uharteko bi aldeetan bi moneta ezberdin egon, hurling, futbol gaeliko, errugbi, golf, cricket, baseball, amerikar futbola eta belar hockeyan uharte osoa Irlanda izendapenean ordezkatua izan ohi da.
Salbuespena futbola da: 1921eko Irlandaren banaketaren ostean, Irlandar Futbol Elkarteak futbolaren kontrola Ipar Irlandan bakarrik mantendu zuen, gainontzeko irlandar lurraldean erakunde hartatik banandu eta eratu berria zen Irlandako Futbol Elkartea nagusitu zelarik. Azken urteetan uharte osorako futbol liga eta selekzio nazionala sortzeko aukera (errugbian irlandako errugbi selekzioarekin gertatzen den antzera) kirol eta politika mailako hainbat irlandar pertsonaien babesa izan du, esate baterako Irlandako gobernuko ministroa den Dermot Ahern. Orain dela gutzi, irlandar futbolariek Irlanda Osoko Liga ("All-Ireland league") batentzako deia ere jaso zuten, dena dela babesle etxeekin dauden kontratuek eta futboleko bi elkarteen arteko interes sail batzk direla eta, etorkizun hurbil batean liga hau gauzatzeko aukera asko zaildu dute. 2005ean irlandar talde ezberdinen arteko lehiaketa izango litzakeen Irlanda Osoko Futbol Kopa bat ere sortu zen.
Uharteko erlijio nagusienen antolakuntza ere Irlanda Osoan oinarritzen dira: bai Eliza Katoliko Erromatarra, Irlandako Eliza Metodista, Irlandako Eliza Anglikarra zein Irlandako Eliza Presbiteriarra. Zenbait sindikatu ere Irlanda edo Uharte Osoan oinarritzen dira euren erakundeen antolakuntza osatzeko, esate baterako Dublingo Irish Congress of Trade Unions (ICTU), aldiz Ipar Irlandako beste batzuk Erresuma Batuko Trades Union Congress (TUC) sindikatuaren barnean sarturik daude, eta sindikari batzuk uharteko nahiz Britainia Handiko sindikatuetan sarturik daude. Irlandako Union of Students in Ireland (USI) sindikatuak Erresuma Batukoa den National Union of Students (NUS) sindikatuarekin batera NUS-USI izendapenarekin Ipar Irlandan ekitaldiak antolatu ohi dituzte.
1998ko Ostiral Santuko Akordioan agertzen den kapituluak Irlanda-Osoko erakundeak era ezberdinetan elkarlanean jarduteko aukera ematen du. Adibidez, Iparralde-Hegoaldeko Ministro Kontseiluak Irlandako gobernua eta Ipar Irlandako Agintaritzaren arteko eztabaidagunea ezarri zuen, bertan bi erakunde hauei eragiten dieten gaiei buruz eztabaidatu dezaketelarik: Irlanda-Osoko politikaren hogei "elkarlan atalen" proposamena, nekazaritza, garapena eta garraioak. transport. Politika atal hauetako seik berezko erakundeen sorkuntza gauzatu du, adibidez Food Safety Promotion Board erakundea. Turismoaren inguruko marketing eta gaiak ere Irlanda Osoan oinarritu eta jarduten du, Tourism Ireland erakundeak kudeatzen duelarik.
Sinn Féin eta Irlandako Alderdi Berdeak Irlandako Errepublika nahiz Ipar Irlandako hauteskundeetara aurkezten dira. Irlandako Errepublikako alderdi politiko handiena den Fianna Fáil alderdia ere Ipar Irlandako Hauteskunde Batzordean izen eman zuen, honela bere antolaketa Ipar Irlandara hedatuz, berharbada eskualde honetako Alderdi Sozialdemokrata eta Laborista (SDLP) alderdi nazionalistarekin bat egiteko asmoz.
Merkatal jarduera berrien hazkundea Irlanda-Osoko ideian oinarrituta zabaldu da, Europar Batasuneko kide diren bi aldeetako administrazioek hazkunde honen garapenari erraztasunak eskeini dizkiotelarik. Mugako bi aldeetako negozio eta politikari taldeak "uharte-osoko ekonomia" sortzeko deituak izan dira, honela bi aldeetako administrazioen lehiakortasunaren hazkundea eta etekin ekonomikoen onura lortzeko asmoz. Hau Irlandako Gobernua eta alderdi politiko nazionalisten estatu laguntzarekin gauzatzen Ipar Irlandako Legebiltzarrean. Uharte osoak batera luzez lan egiten duen atal komertzialetako bat indar elektrikoaren merkatua da eta uharte osoa hartuko lukeen gasaren merkatu bat sortzeko planak ere badaude.
Martxoaren 17an San Patrizio Eguna ere uharte osoan zehar Irlandako santu zaindaria den San Patrizioren omenez ospatu ohi den jai egun nazionala da. Irlandatik kanpo mundu osoan bizi diren irlandar eta irlandarren ondorengoek ere edonon daudelarik jai hau gogo bereziz ospatu ohi dute, eurak dioten moduan jaio honekin irlandar izatearen harrotasuna berrindartzen baita.
Geografia
Irlandako uhartea Europako mendebaldean dago eta 84.412 kilometro karratuko azalera du, Britainia Handia eta Islandia ondoren Europa osoko irlarik handiena delarik. Kokapen zehatzagoari dagokionez, Irlandako itsasoaz bestaldean, ipar-ekialdean Barruko Hebridak izeneko uharteak, Eskoziako lurralde nagusia eta Man uhartea ditu mugakide, ekialdean Gales eta hego-ekialdean Kornualles. Iparraldean, Kanpoko Hebridak, mendebaldean eta hegoaldean Ipar Ozeano Atlantikoa.
Erliebea
Uhartearen erdialdeko ordokia kostaldeko mendixka eta mendiz inguratuta dago. Mendi horietan garaiena Kerryko konderrian dagoen Macgillicuddy's Reeks mendikatean daude uharteko mendirik garaienak; Carrauntoohil (Carrán Tuathail, 1.039m), Beenkeragh (Binn Chaorach 1.010 m) eta Caher (Cathair na Féinne, 1.001 m).
Irlandako beste mendi esanguratsuak Croagh Patrick, Brandon mendia eta Mourne mendiak dira.
Hidrologia
Irlandako ibairik luzeena den Shannon ibaiak uhartea 386 kilometrotan zehar zeharkatzen du, ipar-mendebaldeko Cavaneko konderrian jaio eta 113 kilometro burutu ondoren erdi-mendebaldeko Limerick hiria zeharkatu ondoren, Clareko konderria, Limerickeko konderria eta Kerryko konderriaren artean itsasadar handi bat sortu eta bertan itsasoratzen delarik. Gainontzeko ibai luzeak Barrow ibaia (192 km), Suir ibaia (184 km), Blackwater ibaia (169 km) eta Nore ibaia (140 km) dira, denak uhartearen hegoaldean. Iparraldeko luzeena berriz Bann ibaia da (120 km).
Irlandan aintzirak oso ugariak dira eta lough deritze. Batzuk uhartearen barnean daude eta ur gezatakoak dira, beste batzuk aldiz ur gazitakoak dira eta badiak osatzen dituzte. Ur gezatakoen artean aipagarriena Ipar Irlandako Neagh aintzira da, izan ere 381 km²-ko azalerarekin Britainiar uharteetako aintzira handiena baita. Beste lough batzuk Corrib (Connachten 176 km²), Derg (Connachten 118 km²), Erne (Ulsterren 112 km²) eta Ree (Leinster eta Connacht artean 105 km²) dira.
Ur gaziko loughen artean garrantzitsuenak iparraldean daude, hala nola, Belfast, Foyle eta Strangford. Hauekin batera aipatzekoak dira Connachteko Galway badia eta Shannon estuarioa ere.
Klima
Uhartearen landaredi oparoa bertako klima heze eta ohiko euriteei esker sorturikoa da, hori dela eta, Irlandak Uharte Esmeralda ezizena bereganatu du. Dena dela, Irlandak klima ozeaniko goxo baino aldakorra du, muturreko tenperatura gutxiekin. Klima uharteko bateko ohikoa da, munduko latitude berdinetan dauden guneetako muturreko tenperaturetara saihestuz eta horietara iritsi gabe. Azken honen arrazoia Hego-mendebaldeko Ozeano Atlantikotik datozen haizeek berezko tenperatura gozatu egiten dutelakoan datza.
Euri jasak edonon eta urte osoz izan ohi dira, maiz ustekabean, halere hain euritsuak ez diren guneak ere baduade, bereziki ekialdean. Mendebaldea hezeagoa eta Atlantikotik datozen ekaitzak jasateko joera handiagoa du, bereziki udazken amaiera aldera eta neguan. Ekaitz hauek sarritan haize bortitzak eta euri-jasa izugarriak dakartzate, bereziki mendebaldeko kostaldean, batzuetan baita elurra eta kazkabarra ere. Galwayko konderriaren iparraldea eta Mayoko konderriaren ekialdeko eramuak uharteko ekaitz egunik gehien dituzten eremuak dira, eremu hauetan gutxi gorabehera urteko hamar egunetatik bost ekaitza dagoelarik. Hegoaldean dagoen Munster eskualdeak berriz iparraldeko Ulster eskualdeak baino elurte gutxiago jasaten ditu, azken hau uhartean elur gehien jasaten duen eremua delarik.
Udan lur barneko eremuak beroenak dira, aldiz neguan hotzenak. Sarritan urteko batez beste 40 egunetan barnealdeko eguraldi estazioetan 0 °C tenperatura inguruan ibili ohi dira, aldiz kostaldean 10 egunetan izan ohi da. Batzuetan Irlandak bero olatuak jasan ohi ditu, azkenak 1995, 2003 eta 2006 urtetakoak. Gainontzeko Europan ez bezala, Irlandan 2009–2010eko neguan Irlandan bereziki hotza izan zen. Leku askotan tenperatura -13 °C-ra jeitsi zen eta mendiguneetan ez ohiko metro bateko elurra ere egin zuen.
Demografia
XIX. mendean Irlandako biztanleriaren bilakaerak bapateko etena jasan zuen. 1841an uharteak 8 milioi biztanle izatetik 1921an 4 milioi biztanle bakarrik izatera iragan zen. Biztanleria murrizketa horren eragiletako bat 1845-1852 bitartean jazotako Irlandako Gosete Handia izan zen, milioi bat lagunen heriotza eragin zuelarik. Halere, biztanleriaren murrizketa handi horren eragile nagusiena uhartearen ekonomia kaxkarra izen zen, honen ondorioz ia XXI. mendearen hasiera arten uhartean emigraketaren kultura oso sustraitua egon zelarik.
XIX. mendetik aurrera irlandar gazte belaunaldi osoak Estatu Batuak, Eskozia, Ingalaterra, Australia, Kanada, Argentina eta hainbat herrialdeetara emigratu zuten, ondorioz herrialde hauetan Irlanda Diasporaren komunitate garrantzitsuak daude. Gaur egun kanadarren %14ak bere burua irlandar ondorengotzat du, 36 milioi estatubatuarrek irlandarren ondorengoak direla aldarrikatzen dute, hortaz herrialdearen biztanleri osoaren %14a eta biztanleri zuriaren %20a. Estatu Batuetako eremu irlandarrena Massachusetts da, bertako biztaleriaren &23.8ak irlandarren ondorengoa direla aldarrikatzen dutelarik. Irlandatik Amerikara edo Australiara atera ziren etorkinen jatorrizko eremu nagusiak Munster eta Connacht probintziak izan ziren, aldiz Ulstergo etorkinek Eskoziara joateko joera izan zuten. Gaur egun, Leinster eta Ulster probintziek orokorrean Munster edota Connacht probintziek baino biztanleria dentsitatea askoz ere handiagoa dute.
Irlandako emigrazio joera honek denbora luze jo zuen, halere 1990ko hamarkada eta 2000ko hamarkadan Irlandaren ekonomiak hobetze handia jasan zuen, maiz estatubatuar multinazionalen Europako ordezkarirzak Irlandan koktzen baiziren, Irlandako bizi kalitatea ere asko hobetu zen, fenomeno honi Zelta Tigrea deitu zitzaiolarik. Honela Irlanda usadioz etorkinen jaioterria zen herrialdea izatetik, beste herrialdeetako etorkinen helmuga izatera igaro zen. 2004an Irlandako etorkin komunitate handiena poloniarrena zen, denera uhartean 150.000 poloniar zeudelarik. Lituania, Letonia eta Txekiar Errepublikako etorkin komunitateak nabarmenak ere badaude. Haietatik gain, errumaniarrak ere badaude, eta ia kopuru txikiagoetan nigeriarrak, txinatarrak, italiarrrak, portugaldarrak, espainiarrak... ere bai. Etorkin komunitate hauek nagusiki hiri handietan daude: Dublin, Belfast, Cork, Limerick edota Galway.
Itxuraz etorkin komunitate handiena duen eremua Irlandako Errepublika da. 2006ko erroldaren arabera 420.000 etorkin zituen, hots, biztanleriaren %10a. Europar Batasunakoak ez diren etorkinen artean komunitate handienak txinatar eta nigeriarak dira, Afrikako beste herrialdeetako etorkinen komunitateak ere badaudelarik. 2008-2012ko krisialdi ekonomikoaren ondorioz, 2008ko amaieratik aurrera Ekialdeko Europako 50.000 inguru etorkinek Irlanda laga dutela uste da.
Irlandako Errepublika
Irlandako Errepublika edo Éire errepublika demokratiko eta parlamentarioa da. Irlandako presidentea (gaelikoz Uachtarán na hÉireann) estatuburua da, zazpi urtez behin hauteskunde bidez aukeratua. Gaur egun protokoloko funtzioak betetzen ditu gehienbat, baina konstituzioak zeregin berezi batzuk ematen dizkio. 2011tik presidentea Michael D. Higgins da (Alderdi Laboristakoa).
Oireachtas (Legebiltzarra) bi ganbera ditu: Seanad Éireann (Irlandako senatua edo goi ganbera) eta Dáil Éireann (Irlandako legebiltzarra edo behe ganbera). Senatuak 60 kide ditu, modu desberdinetan aukeratutakoak (lehen ministroak izendatuta, unibertsitateek izendatuta edo lanbide adarretako ordezkariek izendatuta. Ganbera honek boterea duen arren, gai gehienetan behe ganberak du nagusitasuna.
Dáil Éireann lege biltzarrak 166 kide ditu (Teachtaí Dála) bost urtez behin aukeratzen da sufragio unibertsalaren bidez. Irlandako hauteskunde sistema berezia Boto Transferigarri Bakarra (Ingelesez Single Transferable Vote) bezala ezagutzen da; bertan, hautesle bakoitzak nahi beste hautagairi eman diezaioke botoa, gustukoenetik hasita zerrendatuz. Botoak zenbatzean kuota bat ezartzen da eserleku bat hartu ahal izateko, eta banan-banan boto gutxien dituztenak ezabatzen joaten dira eta soberakoak bigarren, hirugarren... hautagaiari batzen. Dáil Éireann legebiltzarrari dagokio, besteak beste, lehen ministroa (Taoiseach) aukeratzea, gobernua kontrolatzea eta legeak eta aurrekontuak onartzea. Gobernua gehienez 15 ministrok osa dezakete eta horietatik gehienak Dáil legebiltzarreko kideak izan behar dira.
2011ko hauteskundeen ondoren, gobernua Fine Gaelek eta Irlandako Alderdi Laboristak osatu zuten, Enda Kennyren gidaritzapean. Oposizioko alderdiak Fianna Fáil, Sinn Fein eta ezkerreko koalizioa dira.
Irlandako Errepublikako Taoiseach edo Lehen Ministroaren egoitza Dublin hiriburuko Phoenix parkean dagoen Áras an Uachtaráin jauregia da. Dáil Éireann legebiltzarra eta Seanad Éireann senatuaren egoitza aldiz hiri bereko erdigunean dagoen Leinster etxea da.
Ipar Irlanda
Berez, Ipar Irlandako barrutira Ingalaterra, Eskozia eta Galesetik ezberdindua dagoen lege barrutia da.
1973–1974 eta 1982–1986 bitartean ere Ipar Irlandak hainbat lurralde gobernu izan ditu, baina denak arazo bat edo besterangatik ezagaitu edo ezeztatuak izan ziren. Gaur egun, Ipar Irlandak berezko gobernua du, betiere Erresuma Batuaren barnean.
Ipar Irlandako Gobernua (ingelesez Northern Ireland Executive) Ipar Irlandako Biltzarraren agintaritza eta Ipar Irlandako botere legegilea da. 1998ko Ostiral Santuko Akordioa edo Stormonteko itunaren ondorioz sortu zen.
Ipar Irlandako Biltzarra (ingelesez Northern Ireland Assembly, irlanderaz Tionól Thuaisceart Éireann eta Ulsterko eskozieraz Norlin Airlan Assemblie) Ipar Irlandako legebiltzarra da, Belfast hiriburu inguruan dagoen Stormont jauregian kokatzen delarik. Ipar Irlandako Biltzarra hainbat alditan desegina izan da, hauen artean denboraldi luzeena 2002ko urriaren 14tik 2007ko maiatzaren 7ra doana da. 2007an hauteskundeak ospatu eta 2007ko martxoaren 7an biltzarra berrezarri egin zen.
Legebiltzar hau 108 legebiltzakidez osatua dago, honek Ipar Irlandak dituen hainbat eskumenen inguruko erabakiak hartzen ditu eta bere osaketa Ipar Irlandako Hauteskundeetan bozkatzen da.
Bestalde, Ipar Irlandak Londres hiriburuko Lorden Ganberarako 18 kide (MP) hautatzen ditu. Ipar Irlandako Bulegoak Erresuma Batuaren gobernua eta hark dituen eskumenak Ipar Irlandan ordezkatzen du, bai eta Ipar Irlandako interesak Erresuma Batuko gobernuan ordezkatu ere, hortaz, zubilana egin ohi du. Ipar Irlandako Bulego hau Ipar Irlandako Estatu Idazkaria zuzentzen du Secretary of State for Northern Ireland), hau Erresuma Batuko Gabinetea edo Gobernuko kidea ere badelarik.
Irlandera
Irlandako gaelera, Irlandako gaelikoa edo irlandera (hizkuntza hartan, Gaeilge) Irlandako jatorrizko hizkuntza da. Gaelera hizkuntzen taldean sailkatzen da. Jatorria Irlandan du eta hizkuntza indoeuroparren familiako adar goidelikoan sailkatzen da. Historikoki irlandarrek hitz egin dute. Uhartean 20.000-80.000 dira Irlandako gaelera lehen hizkuntza dutenak, gehienbat mendebalde urruneko baserritar giroan. Irlandera Irlandako hizkuntza nagusia izan zen, Erdi Aroan ingelesak iritsi arte. 1922an Irlandako Errepublikak (jatorriz Irlandako Estatu Askea deitua) independentzia lortu zuenez geroztik, Irlandako hizkuntza ofiziala da, ingelesarekin batera. 1998an, Ostiral Santuko Akordioaren ondoren, Erresuma Batuaren agintepean dagoen Ipar Irlandako hizkuntza gutxitutzat onartu zuten ofizialki, Ulsterko eskozierarekin batera. 2005eko ekainaren 22an Europar Batasuneko lan hizkuntzetako bat izendatu zuten legez, eta ofizialtasun horren indarraldia 2007ko urtarrilaren 13an hasi zen. 2007ko urtarrilaren 22an, Irlandako Errepublikako ministro zen Noel Treacyk Europar Batasuneko Ministroen Kontseiluko bilera batean erabili zuen lehendabiziko aldiz.
Ulsterko eskoziera
Ulsterko eskoziera (hizkuntza hartan, Ulster Scots, Ullans, Hiberno-Scots edo Scotch-Irish) eskoziera hizkuntza zaharretik datorren hizkuntza da. Gaur egun Ulster probintzian hitz egiten da, Ipar Irlandan eta Irlandako Errepublikan. Lehenengoan, Antrim, Down eta Derryn mintzatzen da, eta Errepublikako lurraldeari dagokionez, Donegalgo konderrian.
Hiztun kopuruaz den bezainbatean, ez dago datu fidagarririk. Ehnologuen 10.000 hiztun aipatzen dira; 1999an egindako Ipar Irlandako Bizitzaren eta Denboren Inkestari erantzunez, Ipar Irlandako herritarren % 2k Ulsterko eskozieraz bazekitela adierazi zuten, eta horrek eskualde horretan 30.000 hiztun direla emango luke; Ipar Irlandako Kultura, Arte eta Aisialdi Sailak dioenez, eskualde horretan 35.000 hiztun dira; eta kalkulu «baikorra» 100.000 hiztunekoa da.
Shelta
Shelta (hizkuntza honetako hiztunek Gammon deitua) Irish Travellers edo Irlandar "Ijituen" komunitateko berezko hizkuntza da. Nagusiki Irlandan eta Erresuma Batuko zenbait eremutan mintzatzen da.