cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hego Euskal Herriko foruak
Batzar Nagusiak
Espainiako 1978ko konstituzioa onartu ondoren Batzarrak berrezarri egin ziren. Herritarren zuzeneko botazioz aukeratzen dira batzarkideak lau urtez behin. Egungo Batzarrek eta horiek aukeratzen duten Diputazioak ez dute lehengoek adinako botererik; Eusko Legebiltzarrak eta Eusko Jaurlaritzak bereganatu dituzte lehen Batzar Nagusien eta Diputazioaren eskumeneko ziren gai asko; EAEn Herrialde Historikoen Legeak ezarri zituen Jaurlaritzaren eta Foru Aldundiaren eskumen-banaketaren oinarriak.
Aldundiak
Batzar Nagusien arlo betearazlea ziren: batzar nagusiak egindako legeak aldundiak betearazi behar zituen. Batzar Nagusiek izendatzen zituzten. Aldundien irupena ezarria zen: urte bete Gipuzkoan, bi urte Bizkaian eta hiru urte Araban.
Korrejidorea
Erregearen edo jauntxo baten ordezkaria zen, zenbait egoera zuzentzeko eta konpontzeko.
Hasieran kargua behin-behinekoa izan zen, gatazkaren bat zegoen bitartean. Baina laster, Errege-erregina Katolikoek, nolako onuragarria izan zitekeen ikusita, finko egin zuten.
Korrejidoreak aginpen legegile, politiko, administratibo, gobernuarekiko eta, batez ere, judizialeko ahalmenak zituen. Botere politiko-legegileko ahalmen nagusia Batzar Nagusietako burua izatean zetzan, Koroaren kontrako lege bat egin ez zedin kontrolatzeko. Baina horrek ez du esan nahi legeak onar zitzakeela, hori erregearen edota jauntxoaren esku baitzegoen. Beraz, Korrejidorea Batzarreko "lekuko" modukoa zen.
Aginpen legegilean nahiko pasiboa bazen, aginpen politikoan esku gehiago sartzen zuen: Aldundietan partaide izatea, bai politika-jardueran bai administrazio-jardueran.
Soldadutza
Euskal Herriko foruen ezaugarrietako bat eta haien espiritu demokratikoaren adierazpena da.
Euskal Herrian, armada gerra garaian eta defentsa gerrarako bakarrik existitzen zen.
Zerga-sistema
Euskal Herriko zerga-sistema ulertzeko kontutan eduki behar dugu: lurra, hau da, Euskal Herriko lurraldea herriarena da.
Aldundien emaitza
Bizkaiak, Arabak eta Gipuzkoak Gaztelako erregeei ematen zieten hautazko kopuru bat zen. Emaitza hau Koroari ematen zioten egoera berezietan, batez ere gerra garaian.
Foru zergak
Erregeek eta jauntxoek hartutako zergen desberdinak ziren. Foru zergak bizkaitarrek, arabarrek eta gipuzkoarrek ordaintzen zizkieten beraien foru gobernuei, probintzia bakoitzeko berezko baliabideen bitartez foru sistemak sortzen zituen gastuei aurre egiteko: herri-lanak, ongintza, defentsa, komunikazioak, ordena publikoa, hezkuntza eta administrazioa.
Aduanak
Bi motatako aduanak bereiz ditzakegu Hego Euskal Herrianː batetik "aduana nagusi" izenekoak, eta, bestetik, aduana txikiak. Lehenak, nagusiak, Hego Euskal Herriak kanpoko erreinuekin zituen mugetan ezarriak ziren, hots, Nafarroaren eta Aragoiren artekoak batetik, eta Euskal Herria eta Gaztelaren artekoak bestetik (Ebro ibaiaren barrena, Tuteratik Balmasedaraino). Hauexek ziren garrantzitsuenakː Salbaterra Ezka, Zangoza, Tutera, Biana, Gasteiz, Urduña eta Balmaseda.
Bigarrenik aduana txikiak zeuden, Nafarroak Araba eta Gipuzkoarekin zituen mugetan kokatuak. Hauek ziren aipagarrienakː Tolosa, Ordizia, Ataun eta Segura, Gipuzkoan; Etxarri-Aranatz, Lekunberri eta Lizarra Nafarroan; Agurain, Bernedo eta Santa Kurutze Kanpezu, Araban.
Aduanak barnealdean egotearen ondorioz, euskaldunek ez zuten trabarik kostaldetik zetozen produktuez jabetzeko (jangaiak, tabakoa, kakaoa) nahiz kanporatzeko (burdina, artilea...).
Iskanbila gogorrenak XVIII. mendean hasi ziren, Gaztelako gobernuak, barne-merkataritza sustatu nahian, aduanak kostaldera lekuz aldatzea proposatu zuenean. Kontraforua izateaz gain, herri xumeari arazo larria zekarkion erabaki horrek, bizitzeko premiazko zituen gaiak garestitu egiten baitzizkion. Gatazka ugariren ondoren, 1841ean behin betiko kostaldera eraman ziren aduanak.
Ekonomia Ituna
Ekonomia Itunaren sistemak zehazten du administrazio eremu jakin batek gobernu zentralari ordaindu beharreko kontribuzio, errenta eta zerga-kopurua.
Bizkaian eta Gipuzkoan kontzertu ekonomikoak ezeztatzeko lege-dekretua (1937)
Boletín Oficial del Estado, 1937ko ekainaren 24koa.
Skuhrov nad Bělou
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1279 urtean egin zen.
Phyllomyias uropygialis
Phyllomyias uropygialis Phyllomyias generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Santa Marta (argipena)
Santa Marta leku zenbaiten izena da:
Inteligentzia zerbitzu
Inteligentzia zerbitzua segurtasun eta defentsa nazionalean oinarrituz informazioa beragantzea helburua duten gobernu agentzia da.
Rahan (Offaly konderria)
Rahan (Raithean) Irlandako udalerri bat da, Offaly konderrian dagoena.
Inteligentzia zerbitzu
Munduko hainbat inteligentzia zerbitzu legez kanpoko zainketa eta espioitza, hilketak, arma trafikoa, estatu kolpeak, giza eskubideen aurkako bortxaketak eta beren gobernuen interesen onurarako propagandaren hedapenean jardun izan dute.
Eskarabilla
Eskarabilla, iraganean Muzubia, Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen auzo bat da. Urdaneta kalea, Oria ibaia eta trenbidearen artean dauden etxebizitza multzoak osatzen du.
Izena
Gaur egun Eskarabilla izenez ezagutzen den inguruari Muzubia izena ere ematen zitzaion, errotako kanala zeharkatzeko zubia bertan baitzegoen. Idatziz erregistratutako era zaharrena, 1568koa, soro izena da, baina, horrez gain, toponimo hau presa bat eta etxe bat izendatzeko ere erabiltzen zen. Etxe hari, Sukia eta "Casa del Explote" izenak ere ematen zizkioten.
Săcădat
Săcădat Errumaniako udalerri bat da, Bihor konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Eskarabilla
Izena
Gaztelaniaz ikatz zati txikiei deitzen zaie "eskarabilla" eta XX. mende hasieran jendea haiek biltzera Muzubia presara joaten zen. Oso arrunta da zubi-izen modura Zubimusu toponimoa erabiltzea (Beasainen, Zizurkilen, Zestoan).
Bremsnitz
Bremsnitz Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hibbing (Minnesota)
Hibbing Minnesotako hiri bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 16,361 biztanle zituen, 470.93 kilometro koadrotan banatuta.
Praomys
Praomys Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Sălacea
Sălacea Errumaniako udalerri bat da, Bihor konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Zesarren Britainiako inbasioak
Zesarren Britainiako inbasioak Erromako Errepublikako jenerala zen Julio Zesarr Britainiaren aurka zuzendu zituen bi kanpaina militar izan ziren. Galietako gerretan zehar Zesarrek uhartea birritan inbaditu zuen: lehenbizi K.a. 55. urtean eta bigarrenik K.a. 54an. Lehenbiziko inbasioa udan jazo zen eta inork ez daki aurretik prestaturiko maila handiko inbasio bat izan ote zen (hala balitz, porrotan amaitu zuen, Erromak Kenteko hondartza eta beste ezer gutxi bereganatu baitzituen), edota miaketa espedizio bat izan ote zen. Bigarren inbasio saiakera arrakastatsuagoa izan zen, eta Zesarrek trinovanteen erregetzan bere aliatua zen Mandubracio esertzea lortu zuen, aurretik bere aurkaria edo etsaia zen Cassivellaunus bertatik kenduz. Nahiz eta Zesarrek Erromako Errepublikarentzat lurrik ez konkistatu ahal izan, kanpaina honen arrakasta Erromak uhartean lehenbiziko aldiz aliatuak izatean datza, honekin batera Britainiako tribuei aurreneko zergak ezarri zizkielarik.
Belfast City Hall
Belfasteko Udaletxea (ingelesez Belfast City Hall, gaeleraz Halla na Cathrach Bhéal Feirste) Belfasteko Udalaren (Belfast City Council) egoitza da. Donegall Squareko iparraldeko ertzean kokatzen da, Belfast hiriko merkatal eta negozio guneak banatzen dituelarik.
Historia
Udaletxea izan aurretik White Linen Hall liho esportazio konpainia garrantzitsuaren egoitza zegoen bertan. Belfast nabarmen industrializatu eta biztanlez Dublin bera gainditu zuenez 1888 urtean Viktoria Erreginak "hiri" estatusa eman zionean Belfastek bere mailako udaletxea izan behar zuela erabaki zuen. Sir Alfred Brumwell Thomas arkitektuaren gidaritzapean lanak 1898an hasi ziren eta 1906an bukatu.
Arkitektura
Neobarroko estiloan eraiki zuten, estilo honen adibide esanguratsuena da mundu mailan, eta Portlaneko harria erabili zuten kanpoaldea egiteko. Lau dorrek mugatzen dute eta erdian 53 metrotako garaiera duen kupula handi bat dauka. Kupula kobrez estalirik zegoen eta gaur egun berdea da, Europa iparraldeko eraikinen antzera.
Barnealdean marmola da nagusi, Carrara, Pavonazzo eta Bresciatik ekarri zuten. Beirateak ere aipagarriak dira.
Parkea
Zelai berdea dauka aurrealdean eta alboetan. Udan gazteak aurki daitezke bertan denbora pasa, bai eta bulegariak ere bazkal orduan. 2012ko udan egunero bete zen Londresko Udako Olinpiar Jokoak ikusteko pantaila erraldoia ezarri baitzuten.
2010an eraikinaren eskuinaldean noria erraldoi bat eraiki zuten.
Hainbat estatua daude bertan:
Acipenser schrenckii
Acipenser schrenckii Acipenser generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Acipenseridae familian.
Cordillera Negra
Cordillera Negra Cordillera Occidentalaren zati da, Peruko erdi-mendebaldeko Andeetako hiru mendikateetako bat da. Ia osorik Ancash eskualdean dago.
Skuteč
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1294 urtean egin zen.
Protochromys
Protochromys Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Carla Novaes
Carla Novaes (São Paulo, Brasil, 1986ko maiatzaren 27a) brasildar emakumezko aktore pornografiko eta modelo erotiko transexuala da.
Bizitza
18 urte zituenean hasi zen aktore porno. Lehenago escort-neska egin zuen lan, baina industria pornografikoko zenbait ekoizlek Carlaren argazkiak ikusi zituztenean modelo erotiko eta aktore porno lanak egiteko deitu zuten.
Ordutik 2017ra 231 film pornografikotan agertu denez, emakumezko aktore porno transexualik nabarmenetako bat da.
2019an Emakumezko Aktore Transexual Onenaren Sexy Hot Saria irabazi zuen Trocando o óleo filman egindako antzezpenagatik.
Sagadahoc konderria (Maine)
Sagadahoc konderria (Sagadahoc County) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bath da. 2010eko zentsuaren arabera 35,293 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 35,293 pertsonetatik 34,116 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 453 dira. 237 beltzak edo afroamerikarrak. 115 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 258 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 526 pertsonek kokatzen zuten.
Amber Case
Amber Case (Portland, Oregon, 1987) ziborg antropologo a da. Gizakien eta teknologiaren arteko interakzioak ikertzen ditu.
Produktu karteraren osaketa
Produktu karteraren osaketa enpresak bere produktu lerroaren sakontasuna handitzeko duen modu bat da. Artikulu gehiago gehitzean datza artikulu berri hauek eta zaharrak maila berdinean egonda. Lerroa osotzeko oinarrizko bost arrazoi daude:
Rath (Offaly konderria)
Rath (An Ráth) Irlandako herrixka bat da, Offaly konderrian dagoena.
Amber Case
Bizitza profesionala
Amber Casek soziologia ikasketak burutu zituen Portland-go Lewis & Clark Unibertsitatean, gradu bukaerako lana sakelako telefono ei buruzkoa egin zuelarik. 2008an, CyborgCamp-en sortzailekide izan zen, gizakien eta teknologiaren etorkizunari buruzko (ez)mintegia. MIT Civic Center Mediako ikertzaile bisitaria da eta Harvard Unibertsitate ko Berkman Klein Center for Internet and Society-ko kide da.
Produktu karteraren osaketa
1.     Enpresaren nahia mozkin gehiago lortzeko.
2.     Batzuetan banatzaileak kexatzen dira lerroan artikulu gutxi daudela eta salmenta horiek ez galtzeko.
Amber Case
Pentsamendua
Teknologiaren esklabu bizi garela salatzen du eta Teknologia Lasaiak (Calm Technologies) aldarrikatzen ditu: gurekin etengabe harremanetan egonda ere, jendearen arreta haien menpe jarri eta gure bizitzaren erdigune bihurtzen ez diren teknologiak. Jendeari gizateria hobetzen, zoriontsuago bizitzen eta ingurunea hobeki ulertzen laguntzen duen teknologia.
Produktu karteraren osaketa
3.     Enpresaren salmentak gutxitzen direnean maila bereko produktu bat baino gehiago izateak enpresari salmentak ziurtatzen dizkio.
4.     Enpresak modu honetan liderra eta lerro osoa izaten saiatuko da, adibidez hamar produktu izatean probabilitate handiagoa egongo da liderra izateko, bi produktu izatean baino.
Dena den, lerroaren gehiegizko handitzeak eragin dezake lehenik zeuden produktu batzuen salmentak jaistea.
Rhinella limensis
Rhinella limensis Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Sălard
Sălard Errumaniako udalerri bat da, Bihor konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Star Trek III: The Search for Spock
Star Trek III: The Search for Spock (euskaraz Star Trek III: Spock Bilatuz) 1984ko Leonard Nimoy estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak zuzendu eta antzeztutako zientzia-fikziozko filma bat da. Leonard Nimoy, William Shatner, DeForest Kelley, James Doohan, George Takei, Walter Koenig, Nichelle Nichols, Christopher Lloyd, Merritt Butrick, Robin Curtis, Judith Anderson, Miguel Ferrer, Mark Lenard, Phil Morris, Scott McGinnis, Robert Hooks eta James B. Sikking aktoreek antzeztu zuten.
Carlo Scarpa
Carlo Scarpa (Venezia, 1906 ekainaren 2 – Sendai, Japonia, 1978 azaroaren 28) arkitekto italiarra zen, materialeen ezagutza sakona zuena.
Star Trek III: The Search for Spock
Gene Roddenberry gidoigile eta ekoizlearen Star Trek telesaila ospetsuan oinarritutako film saileko bigarren filma izan zen, Star Trek: The Motion Picture (1979) eta Star Trek II: The Wrath of Khan (1982) filmeen jarraipena da, ondoren jarraipen ugari izan zituen: Star Trek IV: The Voyage Home (1986), Star Trek V: The Final Frontier (1989), Star Trek VI: The Undiscovered Country (1991), Star Trek: Generations (1994), Star Trek: First Contact (1996), Star Trek: Insurrection (1998), Star Trek: Nemesis (2002), Star Trek (2009), Star Trek Into Darkness (2013) eta Star Trek Beyond (2016).
Sălard
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Carlo Scarpa
Maisu eskulangileekin luze lan egin izanak materialen gaineko kontrol eta pertzepzio tektonikoa eman zion. Denboraren aldaketarekin sentibera den arkitektura sortu zuen, bai urtaroarekin bai historiarekin ere, materialak erabiltzeko imajinazioan sustraitua. Beirak eta konkretuak (hormigoiak) duten aukera plastikoak bultzatu zuen detaileak ikertzea eta hauekin esperimentatzea. Atentzio bera erabili zuen zaharberritze eta erakustokien atonduran, hainbat material dotoretasun eta fintasunez erabiliz. Aipatzekoa da aukakoak nola gainjartzen zituen, azal leun eta latzak, elementu bertikalak eta horizontalak.
Japonian zegoela, eskaileretatik erori eta hil egin zen.
Star Trek III: The Search for Spock
Argumentua
2285. urtea. Aurreko Star Trek II: Khanen Haserrea filmean Spocken (Leonard Nimoy) heriotza jazo ondoren, Leonard McCoy medikuak (DeForest Kelley) loarekin arazoak izan eta hari buruzko ametsak izango ditu. James Kirk almiranteak (William Shatner) Genesis Gailuaren ondorioz sortutako Genesis planetara ez hulbiltzeko aginduei muzin egin eta azken borrokan jasandako kalteen ondorioz zerbitzutik kanpo zegoen USS Enterprise espaziontzi ohostuko du. Bere betiko ofizial eta eskifaiarekin batera aipatutako planetara zuzenduko dira, baina klingondarrekin borroka bat izan, esp espaziontzia ezgaitua gelditu eta bere seme David Marcus (Merritt Butrick) klingondarren esku hil ondoren, USS Enterprise espaziontzia suntsitzea beste irtenbiderik ez du izango, honela etsi-etsian bere etsaiekiko abantaila lortu asmoz. Ondoren, jada Genesis planetan, Kirk eta bere adiskide leialek oroimenik gabeko Spock gazte bat topatuko dute, eta planetaren egoera desorekatu eta nahasiak beregan eragingo balu bezala, arin-arin zahartuz doa. Kirkek Kruge komandantea (Christopher Lloyd) garaitu ondorn planetaren suntsiketatik bizirik ateratzea lortuko dute, klingondarren espaziontzian Spock bere jaioterria den Vulkano planetara eramanez. Bertan, El Fal Tor Pan izeneko vulkaniar erritual konplexu eta guztiz arriskutsu baten bidez McCoyren gogoan zetzan oroimenak Spockek berrskuratzea lortuko dute. Orain betiko adiskedeak Vulkanon berrelkartu, Lurrera itzultzean lurtar agintariei euren desobedientzia eta ekintzengatik erantzuteko prestatuko dira.
Seinal inteligentzia
Seinal inteligentzia (ingelesez signals intelligence, SIGINT) seinaleen atzematearen bidez informazioa beraganatzean datza, bai pertsonen artean (komunikazio inteligentzia, ingelesez: Communications Intelligence, COMINT), komunikazioetan zuzenean erabiltzen ez diren seinal elektrikoena (inteligentzia elektronikoa, ingelesez: Electronic Intelligence. ELINT), edota bien arteko konbinazioa. Maiz informazio delikatua zifratua dagoenez, seinal inteligentziak kriptoanalisia erabiltzen du. Baita trafiko analisia ere, alegia, nor-nori ari zaion komunikatzen eta zenbateko maiztasunaz, honek informazio baliotsua ekar baidezake, mezuak berak irakurgaitzak diren kasuak barne.
Somerset konderria (Maine)
Somerset konderria (Somerset County) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Skowhegan da. 2010eko zentsuaren arabera 52,228 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Somerset konderriak 106,022 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,804 ura dira. Beste 1,016,416 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,93 da.
Joan Puigcercós
Joan Puigcercós i Boixassa (1966ko abenduaren 2a, Ripoll, Girona) pentsakera independentista eta errepublikarra duen kataluniar politikaria da. Esquerra Republicana de Catalunya alderdiko kidea da eta 2008. urtetik aurrera baita bere presidentea ere.
Borrokan hilda
Borrokan hilda (killed in action edo KIA), militarrek, sarri, kontrako indarrek eragindako heriotzak adierazteko erabiltzen duten eroritakoen sailkapen bat da. Posible da Borrokan hilda terminoa erabiltzea, bai lehen lerroan borrokatzen duten tropentzat, bai itsas, aireko eta laguntzako edo errefortzuko unitateentzat. Ez ditu barne hartzen istripu, eraso terrorista edo bestelako "ez etsai" gertaeran hildakoak.
Zaurien ondorioz hildako terminoa (dead of wounds edo DOW) guduaren ondorengo edo ospitaletan hildakoentzat erabil daiteke, bertan eragindako zaurien ondorioz.
KIA
KIA, beste batzuen artean, hurrengoa izan daiteke:
Hill City (Minnesota)
Hill City Minnesotako hiri bat da. Aitkin konderrian kokatua dago. 2010ean 633 biztanle zituen, 3.31 kilometro koadrotan banatuta.
Arratoko gudua
Gebaratarrek ordezkaturiko ganboatarren eta mendozatarrek ordezkaturiko oinaztaren arteko gatazka hau, lehenengoen garaipenarekin eta Lope Gonzalez Mendozakoa, Mendozako III. jaunaren heriotzarekin amaitu zen.
Aurrekariak
Mendozatarren eta Gebaratarren arteko lehiak Arabaren inguruan, leinu gerretan du jatorria, leinu bakoitza alde bakoitzeko buru bezala kokatu zelarik: Mendozatarrak oinaztarrekin eta Gebaratarrak ganboatarrekin.
Lope Gartzia Salazarren Bienandanças e fortunas liburuaren arabera, Arratoko guduak Iñigo Gebarakoa eta Lope Gonzalez Mendozakoaren arreba, Mendozako III. jauna, ezkontzan zuen jatorria. Kondaira-ukituak zituen kronikaren arabera, Mendozatarren jaunak ezkonsaria itzultzeko eskatu zuen Guevarak adulterioa egin zuela jakitean. Gainera, behi adarrez egindako adar preziatu baten jabetza eztabaidatu zuten. Liskarrari irtenbidea emateko, Arabako ermandadeetako alkateengana jo zuten, eta honek, Estibalizko Santutegian inplikatutako biak bilduta, Gebara familiaren alde epaitu zuen. Lope Gonzalez Mendozakoak, epaiari men egin gabe, erronka bota zion ganboatarrari Arrato mendilerroko borroka batean.
Gudu-zelaia
Gudu zelaiari buruz egiten duten deskribapenagatik, eta Burdin Aroko Urisolo kastroko indusketa arkeologikoetan Erdi Aroko objektu ugari aurkitu zirela kontuan hartuta, gudua Azkorrieta mendiaren hego-ekialdeko hegalean gertatu zela dirudi.
Amaia Zubiria
Amaia Zubiria (Donostia, Gipuzkoa, 1947ko irailaren 11) euskal abeslaria da. Euskal Abestigintza Berriak emandako emakumezko abeslaririk garrantzitsuena. Haizea talde aitzindariko kantariak, 30 urteko ibilbidean, bakarkako lanak eta beste musikariekin osatutako egitasmoak tartekatu ditu. Kantaera dotore eta sakonaren jabe izanik, ez da harritzekoa haren ahotsa hainbat filmetan eta beste hainbat euskal artistaren diskoetan entzutea.
Joan Hurtado Mendozakoa (1285-1367)
Joan Hurtado Mendozakoa "Zaharra" (c. 1285 - Naiarako gudua, ) arabar aitoren semea eta militarra izan zen, mendozatarren buruzagia.
Arratoko gudua
Gudua
Erronkaren egunean, Lope Gonzalez Mendozakoak espero ez bezala, Iñigo Gebarakoa indar gehiagorekin aurkeztu zen gudu-zelaian, ganboatarren aldeko gipuzkoarrekin batera, batez ere baleztariak, isilpean deitu zuena. Mendoza dorrera erretiratzeari uko eginez, borroka hasi zen, Mendozatarren zalditeriarentzat hilgarria suertatuz eta Lope Gonzalez Mendozakoa bera eta bere suhia zen Lope Mendozakoa hilda eroriz.
Amaia Zubiria
Bizitza
Donostiako eta Usurbilgo Zubieta auzoan (Gipuzkoa) jaio zen, 1947an. Aita sekula plazarik egin ez zuen ahots bikaineko bertsolaria eta ama kantuzale iaioa izanik, txikitatik jaso zuen kanturako zaletasuna. Kantatzea etxean eta lagunartean gorde beharreko kontua zelakoan, ezkutuan hasi zen, 16 urterekin, kantari berrientzat garai hartan ohikoak ziren txapelketetan parte hartzen. Halako batean La voz de España egunkariko argazki batean agertu, eta horrela jabetu ziren etxean Amaia gazteak kantaria izan nahi zuela. Sekulako iskanbila sortu zuen deskubrimenduak, gurasoek ez baitzuten nahi alabak plazan kantatzea.
Joan Hurtado Mendozakoa (1285-1367)
Biografia
Joan Hurtado Mendozakoa Bizardunaren, Mendozako VI. jaunaren, eta Maria Mendozakoaren seme gazteena izan zen, Lope Garcia Salazarren arabera. Bere anaiak izan ziren: Pedro Gonzalez Mendozakoa, Almazángo I. jauna eta Hurtado Diaz Mendozakoa, Corzanako I. jauna
Amaia Zubiria
Bizitza
Oso gazte ezkondu zen, 19 urterekin, eta 25 urterekin hiru seme-alaba zituen. Hala eta guztiz ere, sekula ez zuen alde batera utzi kanturako grina. Txomin Artola ezagutu zuen 70eko hamarkadaren erdialdean; biek maite zuten Walt Whitman poeta estatubatuarra, eta Artolak proposatu zion Haizea taldean kantari gisa jardutea. Haizeak ezagutarazi zuen Amaia Zubiriaren ahots garden eta sentikorra. Ordu arte Hego Euskal Herrian entzun ez zen emakume kantaera zen hura, eta entzuleak txunditu egin zituen. Esan daiteke, zalantzarik gabe, Amaia Zubiriaren ahotsa izan zela Haizearen arrakastaren gakoetako bat.
Arratoko gudua
Gudua
Lope Gonzalez Mendozakoaren eten-uhala Gasteizko merkatura saltzeko eraman zutela diote.
Joan Hurtado Mendozakoa (1285-1367)
Biografia
Mendibil, Otogoien, Otobarren eta Martiodako jauna izan zen eta Arriagako Kofradiako kide izan zen. 1332an Alfontso XI.a Gaztelakoa koroatu zuten urtean eta Arriagako kofradia desegin zenean, Joan Hurtado Mendozakoa Garbia edo Gaztea (c. 1329- c. 1404) bere semeari utzi zizkion Otogoien eta Otobarrenen gaineko jaurgoa.
Arratoko gudua
Ondorioak
Guduan mendozatarrak erori ondoren, bost urte baino ez zituen Lope Gonzalez Mendozakoaren semea ezkutuan eraman zuten Nafarroara, gebaratarren amorrutik babesteko. Harrezkero, umeak Diego 'Hurtado' (lapurtua) Mendozakoa izena hartu zuen.
Amaia Zubiria
Abestigintza
Haizearekin zuzeneko hamaika emanaldi eta bi disko grabatu ondoren —Haizea (Herri Gogoa, 1976) eta Hontz gaua (Xoxoa, 1979)—, Frantziara eta ondoren Iparraldera jo zuen, eta hainbat jazz musikarirekin hasi zen lanean. Horrela ezagutu zuen Pascal Gaigne (Tolosa, Okzitania) gitarrista eta musikagilea. Harekin lanean hasi zen 1983ko udan, eta bikote artistikoa osatu zuten hainbat urtetan. Tartean, Etxahun eta Etxahun diskoan (IZ, 1980) parte hartu zuen, Imanol, Niko Etxart eta Beñat Axiarirekin batera. Disko horretan Etxahun Barkoxe eta Etxahun-Iruri-ren piezarik esanguratsuenen berrirakurketa egin zuten.
Arratoko gudua
Ondorioak
Urte batzuk geroago, Diego Mendozakoa Arabara itzuli zen aita mendekatzeko, eta Gebarako gazteluaren aurrean azaldu zen, Iñigo Gebarakoari erronka egiteko. Gebarakoa gaztelutik zaldiz atera zen eta, buruak ateko arkua jo ondoren, hilda erori zen. Honen ostean, Diego Hurtado Mendozakoak Iñigoren burua moztu zuen, eta, mendeku seinale, Gasteizko merkatu berean saldu egin zuten.
Amaia Zubiria
Abestigintza
Zubiria-Gaigne bikoteak egindako lanak bi zutabe ditu: alde batetik, herri musikaren inguruan kaleratutako diskoak, eta, bestetik, zinemarako egindako musika. Egun argi hartan (Elkar, 1985) izena hartu zuen bikotearen lehen diskoak. Herri kantak, gitarra jostagarriak eta ahots sakonak: hori izan daiteke diskoaren laburpenik egokiena. Diskoan nabaria da, ordea, Pascal Gaigneren konposizio eta moldaketen itzala. Hurrengo urtean Kolorez eta ametsez (Elkar, 1986) kaleratu zuten. Aurrekoaren akustikotasun biluzi bera jorratzen zuen.
Arratoko gudua
Ondorioak
Arratoko gudua gogoratuz, Gebaratarren familiak bere ezkutu heraldikoan panelak hartu zituen hondo gorrian. Irudi honek, beraz, jatorri arabarra du, eta zalditeriak Zalla ibaiaren gainean (edo Zadorra iturriaren arabera) altxatutako hautsez estalitako makal hostoak irudikatzen ditu, borroka ondoren odolez tindatua geratu zelako. Era berean, Mendozatarrek ere panelak hartuko zituzten Gebarako gazteluaren aurreko desafioren ondoren. Handik, Hurtadotarrak edo Salcedotarrak bezalako beste familia garrantzitsuekin ahaidetasun loturak izan zituztenez, bere armarrietara ere pasa zen.
Amaia Zubiria
Abestigintza
Zinemari dagokionez, Pascal Gaigne ezagutu baino lehenagokoa da Amaia Zubiriak egindako lehen lana, La fuga de Segovia (Angel Amigo, 1981) filmerako musika Xabier Lasa Haizeako gitarristarekin egin baitzuen. Gero, Tango kantuarekin parte hartu zuen La muerte de Mikel (Imanol Uribe, 1983) filmaren musikan. Dena dela, Gaignerekin batera egin ditu bere lanik esanguratsuenak: Zergatik Panpox (Xabier Elorriaga, 1985), Ander eta Yul (Ana Diez, 1988), Santa Cruz, el cura guerrillero (Jose Maria Tuduri, 1990), Loraldia, el tiempo de las flores (Oscar Aizpeolea 1990) eta Como tú quieras (Joseba Salegi, 1992). Ondoren, Gaignek ibilaldi esanguratsua egin du zinemarako musikaren alorrean (El sol del membrillo, Mensaka, Lucio...).
Arratoko gudua
Ondorioak
Ricardo Becerro de Bengoak, bere aldetik, panelak alamo hostoen ordez uretako loreak direla dio, "Jendeak calabaza deitzen dituenak".
Amaia Zubiria
Abestigintza
Bikoteak zinemarako egindako lan horren guztiaren emaitza da Hamar urte zineman bilduma diskoa (Angel Amigo, 1990), Amaia Zubiriak eta Pascal Gaignek bikote gisara kaleratutako azkena. Geroztik elkarren arteko harreman artistikoa ez da hautsi, eta Pascal Gaignek Amaia Zubiriaren diskoetako kolaboratzaile ia finkoa izaten jarraitu du.
Bere disko eta kantaldiez gain, ez da zaila Amaia Zubiriaren ahotsa 80ko hamarkadako disko askotan topatzea, Imanol Larzabalenak eta Txomin Artolarenak lekuko. Modu naturalean egin zuten berriro topo Artolak eta Zubiriak, gero eta elkarlan mamitsuagoa osatuz. Horren emaitza da hiru diskok osatutako Folk-Lore sorta bilduma. Lehenak, Folk-lore-sorta 1 (Elkar, 1991), oihartzun handia lortu zuen komunikabide eta zaleen artean. Herri kantuen bertsio fidelak dira, bi kantarien ahotsak nabarmentzen dituen laguntza musikal akustiko dotoreez jantziak. Joxan Goikoetxea (soinua, teklatuak) eta Alan Griffin (whistlea, flauta, txirula...) Alboka taldeko kideak dira laguntzaileak. Ez dago esperimentaziorik, nahiz eta une batzuetan Haizearen garaiak gogora ekarri. Hamaika emanaldi egin zituzten Euskal Herri osoan, eta 1993an desegin zuten bikotea beste bi disko kaleratu ondoren: Folk-lore-sorta 2 (Elkar, 1992) eta Folk-lore-sorta 3 (Elkar, 1993).
Gero, bakarkako ibilbideari heldu zion berriro Amaia Zubiriak, eta lau disko kaleratu ditu geroztik. Amonaren mengantza (IZ, 1995) da lehena eta kantariaren azken urteetako ildoaren adierazle. Kantu tradizionalak eta jazz musikatik datorren esperimentazioa uztartuta, batez ere kantatzeko moduan eta ahots jokoetan adierazten dena. Gainera, izenburuak ongi adierazten du diskoaren intentzio "feminista", Zubiriaren jardunaren beste ezaugarrietako bat. Inauterietako kantuekin osatu zuen Hou Pittu Hou diskoa (Elkar, 1998), eta Angel Unzu (Ganbara, Kepa Junkera, Jabier Muguruza...) aritu zen ekoizle lanetan. Urte berean kaleratu zuen Mami xuri (IZ, 1998), eta handik lau urtera, berriz, Haatik (Elkar, 2002). Bertan hainbat kantu zahar berreskuratu eta zazpi kantu berri eskaini zizkigun Pascal Gaignek ekoitzi eta moldatutako diskoan. Bere azken lana ordea, Nabil da (Elkar, 2008), hainbat kantu herrikoi ezagunen bilduma ("Maitia nun zira", "Prima eijerra", "Itsasoa laino dago"...). Zuzenekoak ematen jarraitzen du, eta horietako askotan Edorta Amurua semea eduki du laguntzaile gitarrarekin.
2021 urtean Adarra saria eskuratu zuen, Donostiako Udalaren eskutik.
Oihan Beltza (Erdialdeko Lurraldea)
Oihan Beltza Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da. Hobbita, Eraztunen Jauna eta Silmarillion izeneko bere lanetan agertzen da. Oihan Berde Handiak Sauron bertara Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1050. urtean iritsi ondoren hartzen duen izena da. Anduin ibaiaren ekialdean kokatua dago, Erdialdeko Lurraldeko Rhovanion eskualdean.
Sauronen boterea finkatzen zen muinoa zen Dol Guldur suntsitua izan ondoren, oihana, elfoek Eryn Lasgalen edo Hosto Berdeen Oihana bezala berrizendatu zuten Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3019. urtean.
Izenak eta etimologia
Rhovanioneko oihanik handiena (Erdialdeko Lurraldearen iparraldekoa Hirugarren Aroan eta Anduin ibai handiaren arrokoa) jatorrian Eryn Galen deitzen zen, eryn (oihana) eta calen > galen ("berdea", etimologikoki "dizdiratsua").
Sauron iristeaz batera oihanaren izena Oihan Beltzera aldatu zen, ingelesez Mirkwood, Tolkienek bere 289. gutunean idazten duenaren arabera: "Ziuraski antzina germaniar hedapenaren lurren hegoaldea ixten zuten oihanez estalitako eskualde menditsu zabalen izen germaniar primitiboa izan zen" eta "bere antzinatasuna alemanez oso goiz agertzen delako adierazten da (XI. mendea?) mirkwidu bezala, *merkw- erroa (iluna esan nahi duena) alemanez modu bakar batean ere ez da agertzen (soilik antzinako ingelesez, antzinako saxoieraz eta antzinako eskandinavieraz), eta *widu- > widu erroa alemanez (uste dudanez) "egur" zentzura mugatzen zen, ez oso ohikoa, eta ez zen mantendu aleman modernoan. IAn mirce soilik poesian mantentzen da, eta "ilun" esanahiarekin, edo hobe "goibel" esanahiarekin, soilik Beowulfeko 1045. bertsoan, ofer myrcan mor, beste edozein tokitan soilik "murky" (infernuzkoa, gaiztoa) esanahiarekin topa dezakegu. Ene ustez, sekula ez zen izan beltz kolorearen izendapen soil bat, hasieratik beti "goibeltasun" zentzuarekin betea egonez" gehitzen du.
Taur-e-Ndaedelos oihan hau izendatzeko sindarinezko izena izan zen: "beldur handiaren oihana", Eraztunen Jauna lanaren eranskinetan aipatzen den bezala, taur (oihan handia) eta _e_ artikulu genitiboa (-ko, -eko, -ren, -aren, -an edo -en, bere forma laburrean, hurrengo hitzaren mutazioagatik) eta Ndaedelos hitz konposatuaz (daedhelosen mutazio mistoa) osatua, "beldur handia" esan nahi duena (daer, "handia" eta del, beldurra edo izua). Zelai Gladioetako desastrea istorioaren ohar batean Tolkienek Taur-nu-fuin ("gaupeko oihana") erabiltzen duen arren, Dorthonionen izena; hau, Christopher Tolkienen arabera, "izen bera, Taur-nu-fuin, Oihan Beltzari eta Dorthonioni ematea nabarmengarria delako da bien artean nire aitaren irudimen bisualean zegoen harreman estua ikusita".
Eguzkiaren Laugarren Aroa hastean, oihan handi hau ez zen jada Oihan Beltza deitzen, baizik eta Eryn Lasgalen edo "Hosto Berdeen Oihana", eryn (oihana), lass (hostoa, ese bat galtzen duena kontsonante batez jarraitutako hitz konposatu batean egoteagatik) eta calen = galen (berdea) hitzez osatua.
Mugak
Oihan handi hau, iparraldetik hegoaldera Mendi Lainotsuekiko paraleloan eta Ered Mithrim edo Mendi Grisak buru bezala izanik hedatzen ziren. Bere mendebaldeko muga Anduin ibaia eta ibai honen ekialdeko haranak dira eta ekialdean Iparraldeko Gizakiak bizi izan ziren lautada zabalak, nanoen Erebor izeneko erresuma, Zelduin ibaia eta Laku Luzea hedatzen dira.
Ibaiak, mendiak eta bideak bere barnean
Oihaneko ibaiak zeharkatzen zuen iparraldetik (iparmendebaldetik hegoekialdera), Laku Luzean itsasoratzeko, aurretik Thranduil erregearen leizezuloetatik igaroz eta elfoen eta Esgarotheko gizakien arteko merkataritzarako erabiltzen zen. Ibai Sorgindua Mendi Ilunen iparraldeko magaletan jaiotzen zen eta Oihaneko Ibaian itsasoratzen zen. Hauek oihanaren iparrekialdean zeuden, Emyn Duir deituak Lehen eta Bigarren Aroan, bere izena Emyn-nu-Fuinera aldatu zen: "Oihan Beltzeko Mendiak" (Gaupeko Mendiak da sindarinezko itzulpen literala); eta berau inguratzen duten haranetan bizi izan ziren denbora batez Thranduilen aita izan zen Oropherren Elfo basatiak. Elfoen arraza hau Amon Lancetik gertu ere bizi izan zen, "Muino Biluzia" esan nahi duena, oihanaren hegomendebaldean altxatzen zena eta beranduago Sauronek okupatuko zuena bertan Dol Guldur eraikiz.
Asko ziren oihan hau zeharkatzen zuten bide eta bidezidorrak, baina garrantzitsuena "Oihaneko Bide Zaharra" zen, Men-I-Naugrim edo Nanoen Bidea bezala ere ezaguna; Eguzkiaren Bigarren Aroan oihanaren bi aldeetan, elfo, nano eta gizaki herrien arteko komunikabide nagusia zena. Merkataritza handi batek elkartzen zituen Anduinen Haranetako lurraldeak Ekialdekoekin, aipaturiko bide honen bitartez, Azken Aliantzaren Gerraren ondoren bide hau erabiltzen utzia izan zen arren. Eskualdeko historia erregistratzen duen beste bidezidor garrantzitsu bat Bilbo Zorrozabalek eta Thorinen konpainiak jarraitu zutena da; bertara "Oihaneko Atea"ren bitartez heltzen zelarik, Karrokatik iparraldera zegoen toki bat. Hondamendi natural batzuek Oihan Beltzaren iparraldeko zatiari kalte egin zioten Eguzkiaren Hirugarren Aroan, uholdeak, errekazto eta uharken haztea eta baita bi lurrikara ere horien artean; eta beraz, elfoek irekitako bidezidorretako asko desagertuak ziren edo erabilezinak zeuden. Geratzen ziren bidezidor urriak, Hirugarren Aroaren amaieran ez ziren askorik erabiltzen horrek zekartzan arriskuak zirela eta; "elfo basatiek eta Iparraldeko Gizakiek, Oihaneko Gizakiak eta Beornidak deituak, bideak eta pasabideak irekita mantentzeko euren esku zegoen guztia egiten zuten arren".
Elfo basatiak
Eguzkiaren Lehen Aroan eta Eguzkiaren Bigarren Aroan elfo basatiak bizi izan ziren Oihan Berde Handian, Mendi Lainotsuak zeharkatu ez zituen Teleri herriaren zati ziren. Legolasen aitona zen Oropherren herria, hasiera batean Oihanaren hegoaldean bizi izan zen, Amon Lanc inguratzen duten haranetan, baina Eguzkiaren Bigarren Aroan "iparralderantz erretiratu zen, Zelai Gladioetatik haratago. Hau Moriako nanoen boteretik eta sarkintzatik libratzeko egin zuen", eta "Zelebornek eta Galadrielek Lorienen egiten zituzten sarkintzek ere iraintzen zuten"; garai horretan "Oihan Berdean eta Mendietan beldur izateko gutxi zegoen arren, eta herriak etengabeko harremana zuen Ibaiaren beste aldeko bere senideekin, hala eta guztiz ere beste behin joan ziren Emyn Duirrera, Azken Aliantzaren Gerra gertatu baino lehenago". Oropher Gerran hil zen, Elfo basatien herriaz bere seme Thranduil arduratu zelarik; bere erresuma Erebor inguratzen zuten oihanetara eta Anduinen iparraldeko haranetara hedatu zuena. Baina Itzalaren aurrerakadaren aurrean, Emyn Duirrak utzi zituen eta oihanaren iparmendebaldeko zatira joan zen, gotorleku bat eraikiz Oihaneko Ibaiaren iparraldeko ibarrean.
Gizakiak
Gizakiek ere bere egin zuten Oihan Beltza. Eguzkiaren Bigarren Aroan herri eta tribu ugari finkatu ziren oihanaren barnean edo bere mugetan, nagusiki ekialdekoetan. Iparraldeko Gizakiak bezala ezagutuak, Beleriandera joan ez ziren Atani herrien ondorengoak ziren; batenbatzuk Oihana zeharkatu eta honen mendebaldeko zatian finkatu ziren arren, Oihana eta Anduin ibaiaren artean, eta beste batzuk Mendi Lainotsuak zeharkatu zituzten Eriadorren geratuz. Eguzkiaren Aro honetan zehar hazi egin ziren eta elfoekin eta nanoekin tratuak izan zituzten.
Eguzkiaren Hirugarren Aroaren lehen mendeetan, Rhovanionen Oihan Beltza eta Zelduin ibaiaren artean hedatzen ziren lautadak okupatzen zituen herri konfederakuntza boteretsu bat existitzen zen, eta "euren etxeak Oihanaren ertzean zeuden, eta bereziki Ekialdeko Sargunean, neurri handi batean eurek irekia zuhaitzak botatzearen ondorioz" Gondorrentzako laguntza handia izan zirenak "iparraldeko eta ekialdeko mugak defendatzen zituen Gondorreko gotorleku bat" osatzen baitzuten. Aurigen inbasioetan konfederakuntza hau desegina izan zen eta euren lurraldeak Ekialdetarrek okupatu zituzten eta "Iparraldeko Gizaki Libre"etako askok euren antzinako lurraldetik ihes egin zuten. Batzuk proskribatu bezala Oihanaren barnealdean ezarri ziren, zehazki oihanaren erdialdean bertan eta "Oihaneko Gizakiak" deituak izan ziren, eta beste batzuek euren "etxeak haranetako oihan gozagarrienetakoen artean eta ibaien ertzetan zehar ezarri zituzten. Asko ziren, eta suarrak eta ondo armatuak, eta wargak ere ez ziren hauei erasotzen ausartzen elkarrekin zeudenean, edo egun argitan". Beste talde batek Anduin ibaia zeharkatu zuen, mendebaldeko mugetan ezarriz, eta Eotheoden jatorria izan ziren.
Beornidak Oihan Beltzean bizi izan ziren beste gizaki talde bat izan zen, hauek ere mendebaldeko mugetan, baina "Zaldien Herria" baino iparralderago. Gizaki bitxi hauek, berauen buruzagia gauez hartz bihur zitekeena; paper nabarmen bat bete zuten Sauronen eta honen ondorengoen domeinuaren urteetan, oihanaz gain Anduinen Haranak eta Mendi Lainotsuak ere kutsatzen zituen orkoen, otsoen eta wargen aurka borrokatu baitzuten. Gimliren aita zen Gloinek esan zuen bezala, "Beornidei esker izango ez balitz, haranetik Rivendelera joatea ezinezkoa izango zen duela denbora askotik. Gizaki ausartak dira eta Pasabide Garaia eta Karrokako Ibia irekita mantentzen dituzte. Baina bidesaria garestia da -erantsi zuen burua astinduz-, eta antzinako Beornek bezala, nanoak ez dituzte gogoko. Hala ere, euretaz fidatzeko moduko pertsonak dira, eta hori asko da egun hauetan". Azken hauek zein Oihaneko Gizakiek Eraztunaren Gerran borrokatu zuten eta euren zerbitzuengatik sari bezala Thranduilen erresumaren eta Ekialdeko Lorieneko Erresumaren artean zeuden lurrak eman zizkieten.
Historia
Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3019. urtean gertatu zen Eraztunaren Gerran, Sauronen tropak oso ugari irten ziren Dol Guldurretik iparraldean oihaneko elfotar erresuma eta hegoaldean Lothlorien Urrezko Erresuma erasotzeko. Baina bi kanpaina hauek huts egin zuten, eta elfoek Oihan Beltzeko armadak suntsituz erantzun zuten, Dol Guldurreko harresiak botaz eta bere putzu eta ziegak suntsituz. Eraztunaren Gerra amaitu eta Galadriel Amanerantz abiatu ondoren, Zeleborn eta Thranduilek "basoaren erdian topo egin zuten; eta Oihan Beltzari Eryn Lasgalen izen berria eman zioten, Hosto Berdeen Oihana". Lehenak Lorien utzi zuen eta Oihanaren hegoaldeko zatian ezarri zen, eta bere bizileku berriari Ekialdeko Lorien izena eman zion. Thranduil, bitartean, iparraldean errege izan zen Emyn Duir mendietaraino.
Tokiren batzuk
Jarraian datorrena Oihan Beltzeko toki batzuen deskribapen bat da, eta Tolkienen lanean garrantzitsuak diren arren, Erdialdeko Lurraldearen historialari eta geografoek orokorrean behar haina garrantzi ez diete eman.
Oihaneko bidezidorra
Bidezidor hau, Beornek adierazita, Thorinen konpainiak eta Bilbo Zorrozabalek Ereborrerako euren bidaian Oihan Beltza zeharkatzeko jarraitu zutena da. Karrokatik iparraldera eta Beornen etxetik lau eguneko ibilaldira "Oihan Beltza zeharkatzen zuen eta ia zuzenean Mendi Bakartira zeraman askorik ezagutzen ez zen bidezidor bat zegoen". Bere sarrera Oihanaren Atea bezala ezagutzen zen toki batean kokatua zegoen "belztutako hosto gutxi batzuk baino gehixeago izateko huntz eta liken zintzilikariez itotakoak eta zaharregiak ziren okertutako bi zuhaitzek eratutako tunel goibel batera zeraman arku moduko bat zena". Elfotar bidezidor zahar honek Oihana iparrekialdetik hegoekialdera zeharkatzen zuen, eta egun batzuetako ibilaldiaren ondoren Ibai Sorginduaren ibiak eteten zuen, honen gainean behinola zubi bat egon zelarik. Baina Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaieran jada ez zen existitzen eta Thorinen konpainiak beste ertzean utzi eta lotutako txalupa baten bidez zeharkatu behar izan zuen. Ibaia zeharkatu ondoren bidea arinki iparrekialdera igotzen zen eta Thranduil erregearen leizezuloen inguruan amaitzen zen.
Ibai Sorgindua
Ibai Sorgindua (ingelesez Enchanted River) Oihan Beltza hegoaldetik iparraldera zeharkatzen duen erreka handi bat da, Emyn-nu-Fuin Mendien iparraldeko magaletan jaio eta Oihaneko ibaian itsasoratzen dena. Ur beltzezko erreka bat da, azkarra baina ez oso zabala, bere urak ukitzen zituenak kordea galtzen zuen eta bere giharrak zurrunduta geratzen ziren hilda bezala geratuz. Lehen aipatu bezala hauxe bera izan zen Thorinen konpainiako Bombur izeneko nanoari gertatu zitzaiona, egun asko beranduago esnatu zena gertatukoaren oroitzapenik gabe eta gose handiarekin. Antzinako garai batzuetan ibai hau zurezko zubi zabal baten bidez zeharkatzen zen, baina Thorinen konpainia iritsi zenean zubi hau jada hautsia zegoen eta ibaiaren beste ertzean hondartuta topatu zuten txalupa batean zeharkatu behar izan zuten.
Rhosgobel
Oihan Beltzaren mugetan Karrokatik hegoaldera eta Oihaneko Bide Zaharretik miliaren batzuk iparraldera Rhosgobel izeneko toki hau zegoen, Erdialdeko Lurraldera Sauronen aurka borrokatzera bidalitako bost Istarietako bat zen Radagasten bizilekua zena, Nabarra deitua bere arropen koloreagatik. Erdialdeko Lurraldera iritsi eta gutxira, Azti edo Istari honek animaliekin eta txoriekin tratuak izan zituen eta "Elfoak eta Gizakiak baztertu zituen eta bere egunak basoko izakien artean igaro zituen" Oihan Beltzaren mugetara bizitzera erretiratuz.
Regionen und Orte in Tolkiens Welt Lista lasów Śródziemia Platser i Tolkiens värld
Pseudohydromys
Pseudohydromys Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Tyrannulus elatus
Tyrannulus elatus Tyrannulus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Rhinella lindae
Rhinella lindae Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Uzta (margolana)
Uzta, 1565eko Pieter Bruegel Zaharra flandriar margolariaren olio pintura bat da. Uztail, abuztu edo uda amaierako uzta-bilketan ari diren segalari eta nekazariak irudikatzen ditu, lehenak belar ebaketan eta bigarrenak zuhaizpean jarrita atsedenaldian.
Gaur egun New York hiriko Metropoliar Arte Museoan ikusgai dago.
Rhode (Offaly konderria)
Rhode (Ród) Irlandako udalerri bat da, Offaly konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 778 biztanle zituen.
Musulman Beltzak
Historia
Hasierako kide gehienak hegoaldeko estatuetatik emigraturiko beltzak ziren eta arian-arian gorpuztu zen mugimenduan Islamen Nazio berri baten inguruko asmoa, beltzak nagusi zirela. Elijah Muhammad Farden ondorengoaren ahaleginari esker zabaldu zen erakundea eta indartu zen beltzen artean nazio berriaren aldeko ideia.
1960tik aurrera, Malcolm X izan zen talde horretako buruzagi ospetsuena. 1963tik aurrera, liskar eta gatazka ugari izan zituzten Elijah Muhammadek eta Malcolm Xk, eta 1965ean hil zuten azkeneko hau atentatu batean.
1970. urtetik aurrerako urteetan, mugimendu beltz ez erradikalak nagusitu ziren eta Musulman Beltzen eragina apaldu zen. 1985ean iragarri zuen Elijah Muhammaden seme Warith Deen Muhammadek erakundearen desegitea.
Škvorec
Škvorec Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.714 biztanle ditu eta 12,74 kilometro koadroko azalera. Praga-Ekialdeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1295 urtean egin zen.
Acipenser sinensis
Acipenser sinensis Acipenser generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Acipenseridae familian.
Malkasko (Ordizia)
Malkasko, Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerriaren mendebaldean dagoen auzo bat da, Beasain udalerriaren mugan, bi udalerrien arteko Oria ibaiaren bihurgunean.
Beasaindik etorriz, Oria ibaiaren bazterretik eta Besaingo Ezkiaga hiribidetik doan errepide zaharretik sartuz, Ordiziako ataria eta lehenbiziko auzoa da. Oria ibaiaren bestaldean CAF enpresako lantegiak dauzka parez-pare.
Hillman (Minnesota)
Hillman Minnesotako hiri bat da. Morrison konderrian kokatua dago. 2010ean 38 biztanle zituen, 1.42 kilometro koadrotan banatuta.
Waldo konderria (Maine)
Waldo konderria (Waldo County) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Belfast da. 2010eko zentsuaren arabera 38,786 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Waldo konderriak 220,863 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,815 ura dira. Beste 189,048 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,56 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 38,786 pertsonetatik 37,802 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 349 dira. 122 beltzak edo afroamerikarrak. 159 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 149 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 26 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 515 pertsonek kokatzen zuten.
Filosofo bat planetarioari buruz irakasten
Filosofo bat planetarioari buruz irakasten (A Philosopher Lecturing on the Orrery) 1766ko Joseph Wright of Derby ingeles margolariaren oihalean egindako olio pintura bat da. Margolanean maisu bat ikasle talde txiki bati astronomia lezioak irakasten irudikatzen da.
Gaur egun Ingalaterrako Derby hiriko Derbiko Museoa eta Arte Galerian ikusgai dago.
Kazimierz Pułaski
Kazimierz Michał Władysław Wiktor Pułaski, (ahoskera: kaˈʑimjɛʐ puˈwaskʲi) poloniar jatorriko militarra izan zen, Casimir Pulaski bezala ezaguna. "AEBko zalditeriaren aita" bezala ere aipatu izan da, Michael Kovats de Fabriczy bere kidearekin batera.
Varsovian jaio zen, eta aitaren urratsei jarraituz, politikaz arduratu zen goiz. Berehala sartu zen Poloniar-Lituaniar Batasunean gai militar eta iraultzaileetan parte hartzeko. Abokatuen Konfederazioko komandante militar nagusietako bat izan zen Pulaski, eta Poloniar-Lituaniar Batasuna menderatzearen aurka borrokatu zen. Altxamendu horrek porrot egin zuenean, bota egin zuten. Benjamin Franklinen gomendioari jarraituz, Pulaski Ipar Amerikara joan zen Gerra Iraultzaile Amerikarrean laguntzera; Independentzia gerran laguntzera. Iraultzan zehar nabarmendu zen, batez ere George Washingtonen bizia salbatu zuenean. Pulaski jeneral bihurtu zen Armada Kontinentalean, eta berak eta haren lagun Michael Kovats-ek Pulaski zalditeria-legioa sortu zuten eta horrek AEBko zalditeria aldatu zuten. Savannah-ko batailan, indar britainiarren aurkako zaldun-eraso baten buru zela, metraila-zauri larriak jaso zituen, eta handik gutxira hil egin zen.