cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rabastens de Bigòrra
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 3 arropa dendak, 1 lurrin-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Rabastens-de-Bigorre udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 305 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Arzacq-Arraziguet
Arzacq-Arraziguet (gaskoieraz Arsac) Pirinio Atlantikoak departamenduko eta Akitania eskualdeko udalerria da, Bearnon dagoena.
Rabastens de Bigòrra
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dultzaina
Dultzaina, bolingozo edo gaita izenaz ere ezaguna, gorputz konikoko eta mihi bikoitzeko haizezko musika tresna da. Zazpi zulo ditu, sei goialdean eta bat behealdean. Txirimiaren familiakotzat har daiteke, baina laburragoa da, baita zorrotzagoa ere soinuaren aldetik. Batzuetan metalezko uztai zabalak daramatza, instrumentua inguratuz. Mihiak (pitak) kanaberaz egiten dira. Lehen, dultzainero bakoitzak bereak egiten zituen; gaur egun, eginda saltzen dituzte. Ohikoa da atabalak lagunduta jotzea. Gaita bi fitako tresna da, artzain oboe bat, kornamusa oin baten antzeko egitura morfologikoa duena. Errepertorio, batez ere, Mediterraneo aldekoa da: jotaz, boleraz, eta gazteen arteko makil, ezpata eta beste zenbait eratako dantzaz osatutako errepertorioa du, hala Araban, nola Erribera eta Pirinio aldeetako (Otxagabiko dantzak) Nafarroako partean.
Euskal Herrian, izan ere, dultzaina oso musika tresna garrantzitsua da Nafarroan eta Araban. Gipuzkoan eta Bizkaian ere erabiltzen da, neurri txikiagoan eta beste izaera batekin. Gainera, Zuberoan bada txanbela izeneko dultzaina txiki bat.
Orkestra bi dultzainak eta erredoblante batek osatzen dute, eta talde guztietan agertzen da perkusionista bereziki trebe baten gisara.
Baserri girokoa denez, belarriz jo ohi zen XX. mendearen bukaeralderaino; hau da, partiturarik gabe ikasten zuten jotzen. Ezkontzetan, inauterietan, erromerietan eta herrietako —eskuarki, herri txikietako— jaietan entzuten da. Gaur egun, XX. mendean baino askoz gutxiago izaten dira dultzaina joaldiak.
3635 Kreutz
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 WO izena zeraman. Ondoren Heinrich Kreutz omentzeko izena eman zitzaion.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.5 da.
Vienne (Isère)
Vienne Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2007an 29.844 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vienne udalerrian erroldatutako biztanleak 29.844 ziren. Familiak 13.167 ziren, horien artean 5.401 pertsona bakarrekoak ziren (2.022 bakarrik bizi ziren gizonak eta 3.379 bakarrik bizi ziren emakumeak), 3.190 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 3.245 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.331 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 19.081 ziren, horien artean 13.611 aktiboak ziren eta 5.470 inaktiboak ziren. 13.611 pertsona aktiboetatik 11.669 lanean zeuden (6.202 gizon eta 5.467 emakume) eta 1.942 langabezian zeuden (859 gizon eta 1.083 emakume). 5.470 pertsona inaktiboetatik 1.394 erretiraturik zeuden, 1.938 ikasten zeuden eta 2.138 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vienne udalerrian 13.676 unitate fiskal zeuden, 30.022,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.605 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2.252 komertzioetatik, 21 erauzte enpresak ziren, 42 janari enpresak ziren, 6 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 69 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 261 eraikuntza enpresak ziren, 582 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 36 garraio enpresak ziren, 158 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 50 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 136 finantziazio enpresak ziren, 122 higiezinen enpresak ziren, 292 zerbitzu enpresak ziren, 317 administrazio publikoko enpresak ziren eta 159 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 552 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 3 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 2 posta bulegoak, 18 banku bulegoak, 7 funerariak, 33 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 7 ibilgailuen alokairu bulegoak, 11 autoeskolak, 75 igeltseroak, 74 margolariak, 28 zurginak, 23 iturginak, 18 argiketariak, 7 eraikuntza enpresak, 56 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 7 aldi baterako lan enpresak, 108 jatetxeak, 35 higiezinen agentziak, 10 tintoreriak eta 19 apaindegiak.
Barrenetxea etxea (Zugarramurdi)
Barrenetxea etxea ( Zugarramurdi), nafarroa ko udalerri honetan dagoen baserria da. Baserri honetan, Barrenetxea familia bizi izan zen Espainiako gobernuak hil zituen arte. Hau, 1610. urtean gertatu zen. Ez dakigu eraikitze data baina, gutxienez XVI. Mendekoa da.
Vienne (Isère)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vienne udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 266 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, psikiatriko 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 2 osasun-zentro, 18 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
2009an 10 haur-eskola eta 15 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Vienne udalerrian 5 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 4 hezkuntza orokorreko lizeo eta 2 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 3.117 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 3.613 eta lizeo teknologikoetan 689.
Irailaren 20
Irailaren 20a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita hirugarren eguna da, 264.a bisurteetan. 102 egun falta dira urtea amaitzeko.
Vienne (Isère)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
Vienne udalerrian 3 goi-mailako hezkuntza ez-unibertsitarioko zentroak zeuden, horietatik2 formakuntza teknikoko zentroak eta 1 osasun-formakuntzakozentroa.unibertsitate-insituto bat zegoen.
Txinako Nekazaritza Bankua
Txinako Nekazaritza Bankua (Agricultural Bank of China Limited, ABC) estatuaren jabetzako Txinako Herri Errepublikako lau banku komertzial nagusienetariko bat da. Merkatu kapitalizazioa kontuan hartuta, Txinako eta munduko hirugarren bankurik handiena da. Estatuko lau banku komertzial handietako bat da (beste hirurak Bank of China, Txinako Industria eta Merkataritza Bankua eta Txinako Eraikuntza Bankua dira). 1951n sortua, bere egoitza nagusia Pekinen eta Txina kontinental osoan, baita Hong Kong eta Singapurren ere, sukurtsalak ditu. 2007an 447.519 langile zituen.
San Andresko Manifestua
San Andresko Manifestua Eusko Abertzale Ekintzaren (EAE-ANV) sortze-agiria da. Bertan jaso ziren alderdiak bere lehen urteetan izan zituen oinarri ideologikoak. 1930eko San Andres egunean plazaratu zuten (azaroaren 30a).
Manifestuan, ondoko printzipioak jasotzen dira:
Gould (Oklahoma)
Gould Oklahomako herri bat da. Harmon konderrian kokatua dago. 2010ean 141 biztanle zituen, 0.92 kilometro koadrotan banatuta.
Juif (Saona eta Loira)
Juif Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Juif udalerrian erroldatutako biztanleak 251 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
East River
East River deritzona New York hiriko ur itsasarte bat da. New Yorkeko portua Long Island uhartearen iparralde eta hegoaldeko muturrekin lotzen ditu. Long Island (Queens eta Brooklyn konderriak barne), Manhattan uhartetik eta zati kontinentalean dagoen Bronxetik banatzen du. Long Island Soundekin parekatuz, Sound ibaia bezala ezagutua izan zen.
Juif (Saona eta Loira)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
East River
Historia
Ibaia duela 11.000 urte sortu zen, azken glaziazioaren amaiera aldean. Glaziarrek zizelkatu zuten ibaia eta Long Island Sounden goikaldea. Existitzen diren badiak (edo existitzen zirenak gizakiaren aktibitatearen ondorioz ezabatuak izan aurretik) neurri handi batean sakonak eta zabalak ziren gunean.
Juif (Saona eta Loira)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 144 etxebizitza zeuden, 109 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 142 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 109 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 101 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Juif udalerrian 113 unitate fiskal zeuden, 248 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.704 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 ile apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Juif udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 826 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Manuel Vázquez Montalbán kalea
Manuel Vázquez Montalbán kalea Gipuzkoako Donostia hiriburuko kale bat da. Aiete auzoan dago, Antiguarekin mugan edo, Lugaritz muinoaren eta Serafin Baroja parkearen hegoaldeko muga markatzen du.
Sarbide nagusia Heriz pasealekutik du, ekialdetik, baina Aizkorri kalearekin ere badu lotura iparralderantz, aldapan behera. Mendebaldeko muturrean haur parke bat du, zeinak begiratoki gisa ere funtzionatzen duen: ikuspegi ederrak ditu Donostiako mendebaldeko parajeenak eta Igeldorenak.
Francisco Nicolás Gómez Iglesias
Francisco Nicolás Gómez Iglesias, Nikolas txikia izenez ere ezaguna (Madril, 1994ko apirilaren 18a) 2014 urtean ustez iruzurra egiteagatik atxiloturiko 20 urteko espainiar gaztea da. Enpresaburuekin eta eskuineko politikariekin harreman-sare zabala osatu zuen, bere manera, itxura eta ustez zituen goi mailako harremanei esker. Bere ibileretan, luxuzko autoetan erabili eta bizkartzainak zituen atzean. Hori guztia baliatuz, enpresariekin harremanetan jarri eta komisioak eskatzen omen zituen negozioak bideratzeko. 2014ko urrian atxilotu zuen espainiar poliziak. Ondorengo egunetan, oihartzun zabala izan zuen hedabideetan, gazteak horrelako harremanak eta baliabideak nolatan lortu zituen harridurak sortarazita.
Laura Riding
Laura Riding, Laura Jackson izenez ere ezaguna, (1901eko urtarrilaren 16a - 1991ko irailaren 2a) estatubatuar idazle eta literatura kritikoa izan zen. Idazle gisa, olerkigintzan eta eleberri historikoan nabarmendu zen. Istorio laburrak ere idatzi zituen. Ikerlari gisa, gogamenaren eta hitzaren arteko harremanak eta hizkuntzaren mugak ikertu zituen. 1929-1936 urte bitartean Ingalaterran, Frantzian eta Espainian bizi izan zen, Robert Gravesekin elkarturik. Ezaguna da bere A Trojan Ending izeneko eleberri historikoa, non Iliadaren bertsioa egiten duen, pertsonaiak oso gertutik landuz.
NGC 5973
NGC 5973 galaxia bat da, Libra konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Mintzamen
Mintzamena mintzatzeko gaitasuna da, pentsamenduak eta sentimenduak hitzak erabiliz ahotik era ulergarri batean adierazteko ahalmena. Mintzamena laringearen eta hiodiearen egiturari esker, ahots-korden disposizioari esker eta burmuinean dauden Broca gunea eta Vernicke guneari esker sortzen da.
Sardexka
Hainbat sardexka mota dago, erabileraren arabera. Adibidez: haragietarakoa, arrainetarakoa edo azkenburukoetarakoa.
Historia
Oldani Klasikoan eta Erromatar Inperioan antzeko tramankuluak izan ziren arren, sardexka benetan agertu zen lehen aldia 1077. urtean izan zen. Esan ohi da tresna hau Carlus Verius asmatzaile ospetsuak asmatu zuela, eta 1070. urtean. Sardexka Konstantinopolistik heldu zen Europara, XI. mendearen hasieran, Konstantino Ducas bizantziar enperadorearen alaba Teodoraren eskutik. Veneziara eraman zuen Domenico Selvorekin ezkondu zenean. Teodora, ekarri zituen tramankulu berriak zirela eta, ez zen ondo ikusia gizartean, eta horren ondorioz sardexkak ez zuen hedapen handirik izan garai hartan ere.
Frantzian egin zen ospetsu, XVI. mendean, Katalina Mediciri esker, hark sartu baitzuen Frantziako Gorteetan, Henrike II.a Frantziakoarekin ezkondu zenean. Katalinak, sardexka, jateko erabiltzeaz gain, sorbaldan hazka egiteko ere erabiltzen zuen. Tresna honek ez zuen zabalpen handirik lortu XVIII. mendera arte, bere ospe itxuratiarengatik.
Cowbridge
, 'Y Bont-faen', Galesko udalerri bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Cardiff hiriburutik 11 kilometro mendebaldera dago. 2011ko erroldaren arabera 4.063 biztanle zituen.
Sikomoro
Sikomoro edo sikomoro pikondoa (Ficus sycomorus) morazeoen familiako zuhaitza da, enbor sendoa eta adaje zabala dituena. Arrautza eiteko hosto berde distiratsuak ditu, eta fruituak, piku txiki baten antzekoak, mami horikoak eta jateko onak dira. Afrikako ipar-ekialdekoa da berez. Oso erabilia da landare apaingarri moduan.
Cowbridge
Bretainiako Clisson udalerriarekin senidetua dago.
Sikomoro
Erderaz, batez ere ingelesez eta gaztelaniaz, ostartx edo astigar zuriarekin nahasten dute.
3636 Pajdušáková
3636 Pajdušáková asteroide baten izena da. urriaren 17an aurkitu zuen A. Mrkos-ek Kleť Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 UJ izena zeraman. Ondoren Pajdušáková omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3636 Pajdušáková asteroidearen orbitak batezbeste 2,991 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,602 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,38 distantziara. Eszentrikotasuna 0,13 da, eta makurdura orbitala 16,13ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.5 da.
Jose Maria Soroa
Jose Maria Soroa Soroa (Donostia, 1772 - ? ), Donostiako alkatea eta erregidorea izan zen hainbat urtetan. Jose Bonaparterekin harremanak izan zituen eta Wellington jeneralarekin bildu zen 1813ko armada ingelesak piztutako suteak hirian eragindako kalteak aztertzeko. Diputatu liberala ere izan zen. Alkate izan zen hirian, Donostia, Gros auzoan kale bat dago bere izenean.
Alardea (telesaila)
Alardea euskarazko telesaila da, K2000 ekoiztetxeak Euskal Telebistarentzat egina. Hondarribiko eta Irungo alardeetan oinarritutako istorioa kontatzen du, fikziozko Uriola herrian gertatua.
David Perez Sañudok zuzendua, Virginia Yagüe arduratu da gidoiaz. Telesaileko protagonista Itziar Ituño da, eta aktore nagusien zerrenda Carmen Climent, Klara Badiola, Iñigo Aranburu, Kandido Uranga eta German Alcarazuk osatzen dute.
Telesaila lau atalez osatua dago, eta 2020ko urria n emititu zuten ETB 1en, asteazkenetan 22:30etan eta euskaraz. Lehenengo atala urriaren 7an eman zuten eta azkena urriaren 28 an.
Audientziei dagokienez, lehenengo atalak harrera oso ona izan zuen: %3,4-ko kuota. Ikusmina piztu zuen telesailak, baina ez zen publikoaren gustukoa izan. Hurrengo ataletako datuak jaisten joan ziren eta azkeneko atalak %0,3-ko kuota txikia bereganatu zuen.
Sinopsia
Uriolako emakumeen elkarteak herriko alardean gizonen pare parte hartzeko borroka hasiko du. Erabaki horrek hankaz gora utziko du Amaiaren (Itziar Ituño) bizitza, taldeko kidea eta herriko haur eskolako irakaslea dena. Aitor senarra (Iñigo Aranburu) eta June alaba (Carmen Climent) alarde tradizionalaren aldekoak izanik, Amaiak ez du alarde mistoaren alde inplikatu nahiko. Egoera horretan bere ama Edurnerekin (Klara Badiola) elkartuko du berriro. Izan ere, ama-alabak aldendu egin ziren, Edurnek 25 urte lehenago alarde mistoaren aldeko borroka familiaren interesen gainetik jarri zuenean.
Audientzien eboluzioa (4 atalak)
{	"version": 2, "width": 500, "height": 250, "data": [ {			"name": "table", "values": [ {					"x": 1, "y": 34 },				{					"x": 2, "y": 10 },				{					"x": 3, "y": 16 },				{					"x": 4, "y": 3 }			]		}	],	"scales": [ {			"name": "x", "type": "linear", "range": "width", "zero": false, "domain": { "data": "table", "field": "x" }		},		{			"name": "y", "type": "linear", "range": "height", "nice": true, "domain": { "data": "table", "field": "y" }		}	],	"axes": [ {			"type": "x", "scale": "x" },		{			"type": "y", "scale": "y" }	],	"marks": [ {			"type": "area", "from": { "data": "table" },			"properties": { "enter": { "x": { "scale": "x", "field": "x" },					"y": { "scale": "y", "field": "y" },					"y2": { "scale": "y", "value": 0 },					"fill": { "value": "steelblue" },					"interpolate": { "value": "monotone" }				}			}		}	],	"padding": { "top": 30, "bottom": 10, "left": 7, "right": 30 } }
Ekoizpena
Maite Iturbe EITBko zuzendariak Euskal Telebistak hiru telesail labur egiteko asmoa zuela iragarri zuen Eusko Legebiltzarreko kontrol batzordean, 2019ko martxoan. Iragarpen horren ondoren EITBk ekoiztetxeentzako deialdia ireki zuen, eta zenbait proiektu onartu zituen. Mediapro taldearen K2000 ekoiztetxeak alardeari buruzko telesail bat egingo zuela iragarri zuen EITBk Gasteizko FesTVal jaialdian, 2019ko irailean. Aurkezpen horretan ez zuten xehetasun gehiagorik eman. Berria egunkariak telesaila ez zela alardeari buruz izango esan zuen, baizik eta thriller bat.
Parafransoletita
Parafransoletita fosfato motako minerala da.
Alardea (telesaila)
Ekoizpena
Telesailaren sortzaileak Blanca Baena eta Virginia Yagüe dira. Grabaketak 2020ko martxoan hasi ziren, baina eten egin behar izan ziren koronabirusaren pandemiagatik. Lantaldeko zenbait kidek COVID-19 gaixotasuna harrapatu zuten, tartean Itziar Ituño eta Aitzpea Goenaga aktoreek. Uztailaren 13an jarraitu zuten grabaketekin, osasun neurri bereziak hartuz. Grabaketak uztailaren 31n amaitu ziren. Euskal Herriko hainbat herri erabili ziren fikziozko Uriola herria irudikatzeko, tartean Urduña, Zalla, Bakio eta Bilbo.
Parafransoletita
Ezaugarriak
Parafransoletita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Alardea (telesaila)
Estreinaldia eta emisioa
Telesailaren lehen bi atalak Donostiako Zinemaldiko EITB galan aurrrestreinatu ziren, 2020ko irailaren 23an. ETB1en 2020ko urriaren 7an estreinatu zen lehen atala. Atalak asteazkenetan emititu zen lau astez, iluntzeko 22ː30etan.
Suzhou
Inguru naturala eta kokapena
Hiriaren mugakideak honakoak dira: Shanghai udaltasuna ekialdean, Nantong iparraldean, Wuxi ipar-mendebaldean, Zhejiang probintziako Jiaxing hegoaldean.
Banaketa administratiboa
Barrutiak:
Konderriak:
Trenbidea
Shanghai eta Nanjing arteko Jinghu burbindeak hiria zeharkatzen du eta probintziako hiriburu den Nanjing hirira, orduoro ateratzen dira trenak Suzhouko tren geltokitik. Egunero 139 tren ateratzen dira bertatik. Shanghai eta Suzhou arteko ibilbidea 45 minututan egiten da, eta Nanjingerako bidaia ordu eta erdian.
Aireportua
Hiriak aireporturik ez duen arren, herritarrek Wuxiko Shuofang aireportua eta Shanghaien dagoen Shanghai Hongqiao Aireportu Internazionala erabiltzen dituzte. Hiriko gobernuak, aireportu berria eraiki nahi du Suzhoun.
Metroa
Metroaren lehen linea 2012ko apirilaren 28an zabaldu zen
Genevako Konbentzioak
Genevako Konbentzioak lau hitzarmen eta lehenagiriei deritze.
Lehena, Geneva hirian 1864an izan zen. Bertan batzartu eta hitzarmen batzuk egin zituzten garaiko munduko potentzia handiek. Hasiera batean hamabi herrialde hamar artikulu adostu zituzten. Besteak beste zauritutakoei laguntza bermatzea hitzartu zuten.
1949an, Bigarren Mundu Gerra amaitu eta geroko hitzarmenari "Genevako Konbentzioa" era singularrean deritzo. Hitzarmenak honetan, gerra denboran zibilak errespetatzea erabaki zen. Hasierako Konbentzioaren bultzatzailerik handiena Henri Dunant (1828-1910) izen zen, 1863an Gurutze Gorria sortu zuen berbera.
Hagako Konbentzioarekin batera, gudetan erabiltzen diren eta nahiko era orokortuan herrialde gehienek onartzen dituzten hitzarmenak dira.
Trummen aintzira
Trummen aintzira Suedia hegoaldeko aintzira bat da Kronobergeko konderrian dagoena, Växjö udalerrian. Ertzean Teleborg gaztelua dago.
Waterpoloa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan
Parisko 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako waterpoloko txapelketak uztailaren 27tik abuztuaren 11ra egiteko programatuta daude. Atariko waterpoloko partidak Parisko Uretako Zentroan jokatuko dira, Paris La Défense Arena n. Aurreko edizioan bezala, hogeita bi talde (hamabi gizonezkoentzat eta hamar emakumezkoentzat) lehiatuko dira beren txapelketetan.
Sailkapena
Nazioarteko Batzorde Olinpikoak eta Munduko Ur Batzordeak (AQUA) Paris 2024rako kalifikazio irizpideak berretsi eta argitaratu dituzte. Frantzia herrialde anfitrioiak kuota zuzeneko tokia gordetzen du gizonezko eta emakumezkoen txapelketan, hiruko kualifikazio bide baten bidez aukeratzen ahal diren NOCei esleitutako gainerako kuota osoarekin.
Jenynsia lineata
Jenynsia lineata Jenynsia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anablepidae familian.
Waterpoloa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan
Sailkapena
Fukuokan (Japonia) uztailaren 16tik 29ra bitartean egingo diren Uretako 2023 Munduko Txapelketek Paris 2024-rako kalifikatzen duten gizon eta emakumeen waterpolo txapelketako irabazleak eta bigarrenak ekoitziko dituzte. Beste bost kuota-postu World Aquatics-ek onartutako bilera kontinental bakoitzean (Afrika, Amerika, Asia, Europa eta Ozeania) hauta daitezkeen NOCmaximoei esleituko zaizkie. Bilera kontinentalen bat kalifikazio-aldiaren barruan egiten ez bada, leku hutsak eskubidea izango du Munduen hurrengo edizioan dagokion kontinente baten NOC hautagarria izateko.
Jokoetarako waterpoloko zerrenda osatzeko, kuota-plazen azken lotea Dohako Munduko Ur Txapelketan (Qatar) 2024. urtean gizonentzat eta emakumeentzat hauta daitezkeen lau NOCrik onenei esleituko zaie.
Las Rejas etxea (Cuenca)
Las Rejas etxea, lehen Etxe Nagusia, Espainiako Cuenca hiriko monumentua da. Espainiako Kultura Ondasunaren izendapena du. Eraikina XVI. mende bukaerakoa da.
Kokapena
Cuencako hiri harresitu historikoan dago, Valentziako Atarian, Sortzez Guztiz Garbiko ordenaren mojen monasterio batetik gertu.
Ezaugarriak
Bi solairuko eraikina da, patio arkupedun baten inguruan egina. Etxearen atzealdean lehen ortu bat zegoen. Fatxada nagusian lau leiho daude, burdin sarez itxita, eta bi tenante biluzik heldutako harmarria dago ere bai. Angeluan lehen beste leiho bat zegoen baina, geroago, itxi egin zen eta apaingarri barroko batekin ordezkatu zen.
Etxeak aldaketa asko ezagutu ditu. Ondorioz, XVI. mendeko elementuak oso aldatuta daude. Garai batean, dirudienez, San Julián ostatua etxe honen parte izan behar zen.
Gracemont (Oklahoma)
Gracemont Oklahomako herri bat da. Caddo konderrian kokatua dago. 2010ean 318 biztanle zituen, 0.39 kilometro koadrotan banatuta.
Garlopa
Garlopa, marrusketa, arrabota edo kurbia zura landu eta leuntzeko tresna da, zurgintzan ohikoa. Lanabes honek barneko zuloan zeharka burdinazko edo altzairuzko xafla ahodun bat dauka, zurezko prisma batez osatua, zura marruskatzeko eta leuntzeko erabiltzen dena metal zati hori delarik. Bi eskuekin eustekoa izan ohi da, baina txikia denean, esku bakarrarekin erabiltzeko modukoa, marrusketa terminoa ere erabiltzen da, egiten duen lanari marruskatzea ere esan ohi baitzaio.
Garlopa elektrikoak ere badaude 20. mendetik.
Erabilera
Garloparen xafla edo hortza doitu egin daiteke, marruskatu behar den material eta ebaketa motarako. Garlopari heltzeko modu egokia orpoa eskuineko eskuarekin eta punta ezkerrarekin hartzea da. Horrela, ezkerreko eskuak gidatu egiten du eta eskuinekoak bultza. Zuraren arbastaketa uniformea izan dadin, piezak zoruarekiko paralelo egon behar du, baita lan egiten duenaren gorputzarekiko paralelo ere, piezarekiko paralelo. Lanabes hau erabiltzen denean sortzen den arazoetako bat tresna oszilatzea da. Hori gerta ez dadin, presio handiagoa egin behar da lana hasi aurreko aldean eta, ondoren, atzeko aldean.
Garlopa batek zuraren gaineko pasaldi bakoitzean marruskatzen duenari entrama esaten zaio. Hedaduraz, entrama onekoa esaten zaio euskaraz apetitu ona duen pertsonari, takada batean asko jaten baitu.
O Brother, Where Art Thou?
O Brother, Where Art Thou? (euskaraz Oi Anaia, Non Hago?) 2000. urtean Coen anaiek (Joel Coen eta Ethan Coen) zuzenduriko filma bat da. Bere istorioa Depresio Handiaren garaian kokatzen da, 1937ko Mississippi estatuan hain zuzen ere. Filma honen hasierako izenburuetan aipatzen den bezala, Homeroren Odisea kontakizunan oinarritzen da, bide batez, Estatu Batuetako Hegoaldearen usadiozko topikoak astintzen ditu. Bere garaian filma honetako "Man of Constant Sorrow" ("Atsekabe Etengabeko Gizona") abestia nahiko entzutetsua izan zen.
Argudioa
Hirukotea altxorraren bilaketari ekingo dio, eta ibaitik hurbil fededun kongregazio edo lagunarte batekin topo egitean, Pete eta Delmar bataiatu egingo dira. Bidaia jarraitzearekin bat, hiruak Tommy Johnson gitarjolea adiskide egingo dute (Chris Thomas King blues musikariak antzeztua). Iheslariek musikariari ezerezean geldirik dagoen zergatiaz galdetzean, honek bere arima deabruari saldu ziola erantzuten die, betiere gitarra trebeziaz jotzeko trukean. Filmako une honek akleptismo elementu bat ezartzen du, Estatu Batuetako Hegoaldeko folklorean oso ohikoa den gaia sartzen baitu: deabruari bere arima saltzen dion musikariarena. Honen adibide argienetakoa Robert Johnson da.
Lauak euren buruei "The Soggy Bottom Boys" ("Hiru Ipurdi Bustiak", zinez errealitatean existitzen den musika taldea) musika talde izena ipini eta irratietxe batean "Man of Constant Sorrow" abestia grabatuko dute. Nahiz eta hasiera batean abestia diru erraza lortzeko asmoz abestu izan, gerora estatu osoan ospetsu bilakatuko da. Beren ibilgailua poliziak aurkitu ostean hirukotea Tommyrengandik banandu eta abentura euren kaxaz jarraituko dute. Izango dituzten topaketa ugariren artean, George Nelsonekin burututako auto bidaia eta banku lapurreta, hiru gizasemeen taldea sorgindu, lokartu arte hipnotizatu eta Pete itxuraz apo bilakatuko duten hiru lamien topaketa (Odiseako teknikaren antzekoa erabiliz), eta Big Dan Teague biblia saltzaile begibakarrarekin duten topaketa izango dira.
Istorioa korapilatzen doan heinean Odisea oroitarazten duten pertsonaiak irudikatzen dira, adibidez, Dan Teagle (John Goodman), biblia saltzaile begibakarra Ulises eta bere adiskideen bidaian agertzen den ziklopearen parekidea da; Ulysses Everett McGillek bere emazte den Penny (Penelope) eta alabekin duen berrelkarteratzea; edota hiru iheslariei euren ibilbidetik alboratzea lortu eta abere bilakatzen dituzten hiru erreka lamiak.
Aldiz beste pasarte batzuk hegoaldearen ikuspuntu kritikoa eskeintzen dute, esate baterako, Ku Klux Klan erakundearen ospakizun odoltsuak, suziz osaturiko topaguneak, sugarrezko gurutzeak, mozorrodun arrazistak, etab.
Terraformazio
Terraformazioa planeta, ilargi edo beste gorputz baten atmosfera, tenperatura, topografia edo ekologia nahita aldatzeko prozesu hipotetikoa da, Lurraren ingurunearen antzekoa izan dadin eta Lurreko bizitzarako bizigarri bihur dadin.
Planeta baten ingurunea nahita alda badaiteke ere, oraindik ez da egiaztatu Lurra beste planeta batean imitatzen duen murrizketarik gabeko ingurune planetarioa sortzeko bideragarritasuna. Merkurio, Artizarra, Lurra, Marte eta baita Ilargia ere gaiaren inguruan ikertu diren arren, Marte lurreratzeko hautagairik probableena dela uste da. Asko aztertu da planeta berotzeko eta bertako atmosfera aldatzeko aukera, eta NASAk gaiari buruzko eztabaidak ere antolatu ditu. Marteren lurreratzeko zenbait metodo potentzial gizateriaren gaitasun teknologikoen barruan egon daitezke, baina, gaur egun, horretarako behar diren baliabide ekonomikoak edozein gobernu edo gizarte horretara bideratzeko prest dagoenaren oso gainetik daude.
Epe luzeak eta lurraren bideragarritasuna ere eztabaidagai dira. Gaiak indarra hartu duen heinean, ikerketa beste aukera batzuetara zabaldu da, hala nola, lur biologikora, lurreratzera eta gizakien aldaketara, planeten eta ilargien inguruneetara hobeto egokitu daitezen. Hala eta guztiz ere, oraindik ere badira galderak etikarekin, logistikarekin, ekonomiarekin, politikarekin eta mundu estralurtar baten ingurunea aldatzeko metodologiarekin lotutako arloetan, eta horrek arazoak sortzen ditu kontzeptua aplikatzeko.
Ikasketa akademikoaren historia
Carl Sagan astronomoak Artizarraren ingeniaritza planetarioa proposatu zuen Science aldizkarian 1961ean argitaratutako artikulu batean. Saganek, Artizarraren atmosfera algekin ereiten irudikatu zuen, ura, nitrogenoa eta karbono dioxidoa konposatu organiko bihurtuko zituztenak. Prozesu horrek atmosferako karbono dioxidoa deuseztatzen duen heinean, berotegi-efektua murriztu egingo da, lurrazaleko tenperaturak maila "erosoetara" jaitsi arte. Ondoriozko karbonoa, Saganek suposatzen zuen bezala, Artizarraren gainazaleko tenperatura altuengatik erraustua izango zen, eta, beraz, planetaren gainazalean "grafito edo karbono forma inbolatikoren bat" bezala bahitua izango zen. Hala ere, Artizarraren baldintzei buruzko ondorengo aurkikuntzek ezinezkoa egin zuten planteamendu zehatz hau. Arazoetako bat da Artizarreko hodeiak azido sulfuriko oso kontzentratu batez osatuta daudela. Alga atmosferikoek, Artizarraren goiko atmosferaren ingurune etsaian aurrera egin ahal izango balute ere, are gaindiezinagoa den arazo bat, bere atmosfera, oso trinkoa dela da: presio atmosferiko altuak, "Oxigeno molekular ia puruko atmosfera" bat sortuko luke, eta planetaren gainazala, dentsitate handiz, grafito hauts finez estalita egotea eragingo luke. Konbinazio lurrunkor hau ezingo litzateke denboran zehar mantendu. Organikoki finkatzen den karbono guztia karbono dioxido gisa askatuko litzateke errekuntzaren bidez, eta terraformazio-prozesua "laburtu" egingo litzateke.
Saganek Marte giza bizitzarako leku bizigarri bihurtzeko aukera ere ikusi zuen "Ingenieritza planetarioa Marten" (1973) lanean, Icarus aldizkarian argitaratutako artikulu batean. Hiru urte beranduago, NASAk ofizialki jorratu zuen ingeniaritza planetarioaren gaia ikerketa batean, baina bere ordez "ekosintesi planetarioa" terminoa erabili zuen. Ikerketak ondorioztatu zuen litekeena zela Martek bizia izatea eta planeta bizigarri bihurtzea. Urte horretan bertan, lurrari buruzko lehen hitzaldi saioa antolatu zen, garai hartan "modelizazio planetarioa" deitua.
1979ko martxoan, NASAko ingeniari eta egile James Obergek Terraformazioari buruzko Lehen Elkarrizketa antolatu zuen, Houstongo Ilargi eta Planeta Zientzien Konferentzian saio berezi bat. Obergek publiko orokorrarentzako solasaldian eztabaidatutako terraformazio kontzeptuak zabaldu zituen New Earths (1981) liburuan. 1982 arte ez zen terraformazio hitza erabili aldizkari batean argitaratutako artikulu baten izenburuan. Christopher McKay planetologoak "Terraforming Mars" idatzi zuen, Journal of the British Interplanetary Societyrako artikulua. Artikuluak martziar biosfera autorregulatu baten perspektibei buruz hitz egiten zuen, eta McKay hitzaren erabilera, ordutik, termino gogokoena bihurtu da. 1984an, James Lovelockek eta Michael Allabyk The Greening of Mars argitaratu zuten. Lovelocken liburua izan zen Marte berotzeko metodo berri bat deskribatu zuen lehenetarikoa, non klorofluorokarbonoak (CFC) gehitu zitzaizkion atmosferari.
Lovelocken liburuak bultzaturik, Robert Haynes biofisikariak bastidoreen artean lan egin zuen terraformazioa sustatzeko, eta Ekopoiesis neologismoa ekarri zuen, hitza grezierazko οἶκος, oikos, "Etxea" eta ποίησις, poiesis, "Ekoizpena" hitzetatik abiatuz. Ekopoiesia ekosistema baten jatorriari dagokio. Esplorazio espazialaren testuinguruan, Haynesek ekopoiesia honela deskribatzen du: "Ekosistema jasangarri baten fabrikazioa gaur egun bizirik eta antzua den planeta batean". Foggek, ekopoiesia, ingeniaritza planetario mota bat bezala definitzen du, eta lurraren formazioaren lehen etapetako bat da. Ekosistemak sortzeko lehen etapa hau mikrobio-bizitzaren hasierako ereintzara mugatzen da. López, Peixoto y Rosadoren 2019ko iritzi-artikulu batek mikrobiologia berrtxertatu du, sinbiosi mikrobianoaren printzipioetan eta haren zerbitzu ekosistemiko onuragarrietan oinarritutako kolonizazio-estrategia posible ororen ezinbesteko osagai gisa. Baldintzak Lurreko baldintzetara hurbiltzen diren heinean, landare-bizitza sar liteke, oxigenoaren ekoizpena bizkortuko lukeena eta, teorian, planeta animalia-bizitza izateko gai izango litzatekeena.
Alderdiak eta definizioak
1985ean, Martyn J. Foggek hainbat artikulu argitaratu zituen. 1992an Journal of the British Interplanetary Society-rako terraformazioari buruzko zenbaki oso baten editorea ere izan zen. Terraforming: Engineering Planetary Environments (1995) liburuan, Foggek honako definizio hauek proposatu zituen lurrarekin lotutako hainbat alderdiri buruz:
Foggek giza bateragarritasun-maila desberdinak zituzten planeta hautagaientzako definizioak ere egin zituen:
Foggek, Marte, bere gaztaroan, biologikoki bateragarria zen planeta bat izan zela iradokitzen du, baina, orain, ez dago hiru kategoria hauetako bakar batean ere, zailtasun handiagoarekin baino ezin baita terraformatu.
Bizigarritasun-baldintzak
Bizitzarako baldintza absolutu bat, energia iturri bat da, baina bizigarritasun planetarioaren nozioak, beste irizpide geofisiko, geokimiko eta astrofisiko asko bete behar direla esan nahi du, gorputz astronomiko baten azalerak bizia izan baino lehen. Bereziki interesgarria da animalia konplexu eta zelulanitzak sostengatu dituzten faktoreen multzoa, baita Lurreko organismo sinpleenak ere. Horri buruzko ikerketa eta teoria zientzia planetarioaren eta astrobiologian sortzen ari den diziplinaren osagaia da.
Astrobiologiaren ibilbide-orrian, NASAk honela definitu ditu bizigarritasun-irizpide nagusiak: "Ur likidoko eskualde zabalak, molekula organiko konplexuak mihiztatzeko baldintza egokiak eta metabolismoa mantentzeko energia-iturriak".
Aurretiko etapak
Behin baldintzak sartutako espezieen bizitzarako egokiagoak direnean, bizitza mikrobianoa inportatzen has liteke. Baldintzak Lurrera hurbiltzen diren heinean, landare-bizitza ere sar daiteke. Honek oxigeno ekoizpena bizkortuko luke, teorikoki, planeta, animalia bizia izateko gai izatea eragingo lukeena.
Marte
Arlo askotan, Marte, Eguzki Sistemako Lurraren antz handiena duen planeta da. Uste denez, Martek Lurraren antzeko ingurunea izan zuen bere historiaren hasieran, ehunka milioi urtetan zehar galdu zen atmosfera trinko eta ur ugariagoarekin.
Galera honen mekanismo zehatza oraindik ez dago argi, nahiz eta hiru mekanismo bereziki probableak diruditen: lehenik eta behin, gainazalean ura dagoen guztietan, karbono dioxidoak (CO2) arrokekin erreakzionatzen du karbonatoak eratuz, atmosfera askatu eta planetaren gainazalean itsasten delarik. Lurrean, prozesu hau indargabetu egiten da plaka tektonikoek karbono dioxidoa atmosferara itzultzen duten erupzio bolkanikoak eragiten dituztenean. Marten, jarduera tektoniko hau ez egoteak sedimentuetan itxitako gasak birziklatzea eragozten du.
Bigarrenik, Marteren inguruan magnetosfera bat ez egoteak eguzki haizeak atmosfera pixkanaka higatzea ahalbidetu zuen. Marteko nukleoaren barruko konbekzioak, nagusiki burdinaz egina dagoena, jatorrian eremu magnetiko bat sortzen zuen. Hala ere, dinamoak aspaldi utzi zion funtzionatzeari, eta Marteren eremu magnetikoa desagertu egin da neurri handi batean, ziur asko "... nukleoaren bero-galeraren, nukleoaren zatirik handienaren solidotzearen eta/edo mantuaren konbekzio-erregimenaren aldaketen ondorioz". NASAren MAVEN misioaren emaitzek atmosfera nagusiki koroa-masaren ejekzioaren gertakarien ondorioz ezabatzen dela erakusten dute, non eguzkiaren abiadura handiko protoien eztandak atmosferan eragina duten. Martek, oraindik, bere azaleraren %40 hartzen duen magnetosfera mugatu bat mantentzen du. Hala ere, atmosfera eguzki haizetik uniformeki babestu eta estali beharrean, eremu magnetikoak eremu txikiagoen bilduma baten forma hartzen du, aterki formarekin, nagusiki planetaren hego hemisferioaren inguruan bildutakoak.
Azkenik, duela 4.100 eta 3.800 milioi urte bitartean, asteroideen inpaktuek Bonbardaketa Berantiar Handian aldaketa esanguratsuak eragin zituzten Eguzki Sistemako objektuen gainazalean. Marteren grabitate baxuak, inpaktu hauek, martziar atmosferaren zati handi bat, espazio sakonera kanporatu izana iradokitzen du.
Marteren terraformazioak, elkarlotutako bi aldaketa handi ekarriko zituen: atmosfera eraikitzea eta berotzea. Berotegi efektuko gasen atmosfera trinkoago batek, karbono dioxidoa kasu, sartzen den eguzki erradiazioa harrapatuko luke. Tenperaturaren igoerak atmosferari berotegi-efektuko gasak gehituko lizkiokeenez, bi prozesuek elkar indartuko lukete. Karbono dioxidoa, berez, ez litzateke nahikoa izango uraren izozte-puntua baino tenperatura handiagoa mantentzeko, eta, beraz, berotegi-efektuko molekula espezializatuen nahasketa bat egin liteke.
Artizarra
Artizarraren terraformazioak bi aldaketa garrantzitsu eskatzen ditu: planetako 9 MPa-ko (1.300 psi) karbono dioxidozko atmosfera trinkoaren zatirik handiena ezabatzea eta azaleko tenperatura 450 °C-tik (842 °F) jaistea. Helburu hauek estuki lotuta daude, Artizarraren muturreko tenperatura bere atmosfera trinkoak eragindako berotegi efektuaren ondorio dela uste baita. Atmosferako karbonoaren bahiketak tenperaturaren arazoa ere konponduko luke.
Merkurio
Beroegia dela uste den arren, Merkurio eguzki sistemako gorputzik errazenetako bat izan liteke. Merkurioren eremu magnetikoa Lurraren %1,1 baino ez da, baina askoz indartsuagoa izan beharko lukeela uste da, Lurraren %30 arte, eguzki haizearen zenbait efekturen ondorioz ezabatua egongo ez balitz. Uste denez, Merkurioren eremu magnetikoa iraganeko uneren batean "geldialdi" baten ondoren ezabatu zen (ziurrenik Caloris arroaren inpaktuak eragindakoa), eta, aldi baterako "laguntza" bat emango balitzaio Merkurio eguzki haizetik babestuz, Mercurio-Sol l1-en ezkutu magnetiko artifizial bat jarriz (Marterako proposamenaren antzekoa), orduan, Merkurioren eremu magnetikoa "puztu" egingo litzateke eta 30 aldiz indartsuago haziko litzateke, une horretan, Merkurioren eremu magnetikoa autosostenagarria izango litzateke, eremua beste gertaera zerutar batek "geldiaraziko" ez balu.
Marte baino askoz txikiagoa izan arren, Merkuriok Marteren grabitate ia berdina du indarrean, bere dentsitate handiagoagatik, eta, orain handitutako magnetosfera batekin, nitrogeno/oxigeno atmosfera bat mantendu ahal izango luke milioika urtez.
Atmosfera hau emateko, 3,5x1017 kilogramo ur hornitu ahal izango lirateke Venusentzat proposatutakoaren antzeko prozesu baten bidez, Hiperionen (Saturnoren ilargia) aurkako talka zinetikoen zurrusta bat jaurtiz, kanporatuko lukeena eta barneko eguzki sistemara jaurtiko lukeena. Behin ura emanda, Merkurio estali ahal izango litzateke dopatutako titanio dioxidoaren hauts foto-katalizatzaile geruza fin batekin, bere oxigenoa eta hidrogenoa osatzen duten molekuletan ura zatituko lukeena, espazioan hidrogenoa berehala galduz eta 70 urte baino gutxiagoan 0,2-0,3 bar oxigeno puruko atmosfera geratuz (% 30-40ko eraginkortasuna suposatuz). Puntu horretan, atmosfera arnastu ahal izango da, eta nitrogenoa gehitu ahal izango da, beharrezkoa den heinean, landareak nitratoen presentzian hazteko.
Baliteke tenperaturaren kudeaketa beharrezkoa ez izatea, ~159 Celsius-eko batez besteko oreka-tenperatura izan arren, milioika kilometro koadro daude poloetan 0-50 Celsius-eko edo 32-122 Fahrenheit-eko batez besteko tenperaturarekin (Mexikoren tamainako eremu bat tenperatura bizigarriak dituen polo bakoitzean). Litekeena da guztizko eremu bizigarria are handiagoa izatea, lehen aipatutako hauts fotokatalizatzaileak albedoa 0,12tik ~0,6ra igoko bailuke, batez besteko tenperatura globala hamarnaka gradutara murriztuz eta eremu bizigarria potentzialki handituz. Tenperatura are gehiago kontrola daiteke eguzki-pantailen erabilerarekin.
Merkurioa izan daiteke lur gehien har dezakeen zeruko gorputza, partzialki behintzat, atmosfera fin baina presio jasangarriekin arnasteko modukoa emanez, eremu magnetiko indartsu bat, bere lurraren ehuneko txiki bat gutxienez tenperatura jasangarrietan ipar eta hego poloetatik gertu, betiere ur edukia baxu mantentzen bada, ahoko berotegi efektua saihesteko.
Ilargia
Lurreko Ilargian grabitatea denbora geologikoko aldietan zehar atmosfera bat mantentzeko baxuegia den arren, bat emango balitzaio, denbora luzez atxikiko luke gizakien bizitzarekin alderatuta. Hori dela eta, Landisek eta beste batzuek Ilargia lurreratzea posible izan daitekeela proposatu dute, baina guztiak ez daude ados proposamen horrekin. Landisek uste du Ilargian oxigeno puruko 1 PSI atmosferak berrehun bilioi tona oxigeno beharko lituzkeela, eta iradoki du gerta litekeela ilargiko arroka kantitate baten oxigenoa murriztea, berrogeita hamar kilometro inguruko alde bateko kubo baten baliokidea. Alternatiboki, Halley kometaren tamainako "berrogeita hamar-ehun kometako" ur edukiak lana egingo lukeela iradokitzen du, "Kometek Ilargiarekin talka egiten dutenean urak ez duela zipriztintzen suposatuz". Halaber, Ilargiaren terraformazioak "Halleyren tamainako 100 kometa" beharko lituzkeela uste du Benfordek.
Lurra
Berriki proposatu da, klima-aldaketaren ondorioak direla eta, programa interbentzionista bat diseinatu ahal izango litzatekeela Lurrari bere ohiko parametro klimatiko onberenak itzultzeko. Hori lortzeko, hainbat irtenbide proposatu dira, hala nola eguzki erradiazioaren kudeaketa, karbono dioxidoaren bahiketa geoingeniaritzako metodoen bidez eta klima aldatzen duten ingeniaritza genetikoko organismoak diseinatu eta askatzea.
Eguzki-sistemako beste gorputz batzuk
Terraformatzeko beste hautagai posible batzuk Jupiter edo Saturnoren ilargi handiak (Titan, Calisto, Ganimedes, Europa, Entzelado) eta Zeres planeta nanoa dira.
Terraformazio biologikoa
Ingeniaritza planetarioko proposamen askok genetikoki eraldatutako bakterioen erabilera inplikatzen dute.
Datozen hamarkadetan biologia sintetikoa heltzen den heinean, posible izango litzateke diseinuko organismoak zerotik eraikitzea, nahi diren produktuak zuzenean modu eraginkorrean fabrikatzeko. Lisa Nip, Ph.D., MIT Media Labeko Makina Molekularren taldeko doktoregaiak, biologia sintetikoaren bidez zientzialariek gizakiak, landareak eta bakterioak genetikoki diseinatu ahal izango zituztela esan zuen, beste planeta batean Lurraren antzeko baldintzak sortzeko.
Gary King Louisianako Estatu Unibertsitateko mikrobiologoak, Lurreko organismorik muturrekoenak aztertzen dituenak, honako hau dio: "Biologia sintetikoak tresna multzo handi bat eman digu, planifikatu nahi ditugun sistemetarako bereziki egokiak diren organismo mota berriak fabrikatzeko erabil daitezkeenak", eta terraformazioaren perspektibak zirriborratzen ditu, honako hau baieztatuz: "Aukeratutako gure mikrobioak ikertu nahi ditugu, nahi ditugun biziraupen- eta lur-propietateak kodetzen dituzten geneak aurkitu nahi ditugu (erradiazioarekiko eta lehortearekiko erresistentzia, adibidez), eta, ondoren, ezagutza hori erabili, bereziki martetarrak diren mikrobioak genetikoki diseinatzeko". Proiektuaren botila-lepo handiena mikrobio egokiak genetikoki egokitzeko gaitasuna dela uste du, eta oztopo hori konpontzeko "hamarkada bat edo gehiago" beharko dela uste du. "Mikrobio mota bakar bat ez, baizik eta elkarrekin funtzionatuko duten hainbat mikrobio garatzea litzateke onena", gaineratu du.
DARPA Marteko gainazalean zuzenean hazitako landare fotosintetizatzaileen, bakterioen eta algen erabilera ikertzen ari da. 2015ean, agentziak eta bere ikerketako kide batzuek DTA GView izeneko software bat sortu zuten, "genomen Google Maps" bat, non hainbat organismoren genomak atera daitezkeen programan, gene ezagunen zerrenda bat eta genoman non dauden erakusteko. Alicia Jackson DARPAko Teknologia Biologikoen Bulegoko zuzendariordearen arabera, horrekin "tresna teknologikoen multzo bat garatu dute, Lurreko leku etsaiak eraldatzeko ez ezik, espaziora bisitan ez ezik, geratzeko ere joateko".
Gizakien egokitzapena
Halaber, iradoki da, ingurune etsaia eratu beharrean, gizakiak leku horietara egokitu ahal izango liratekeela ingeniaritza genetikoa, bioteknologia eta hobekuntza zibernetikoak erabiliz.
Arazo etikoak
Biologiaren eta ekologiaren artean eztabaida filosofiko bat dago, beste mundu batzuen terraformazioa enpresa etiko bat ote den. Etika kosmozentrikoaren ikuspuntutik, horrek esan nahi du orekatu egin behar dela giza bizitza zaintzeko beharra eta egungo ekologia planetarioen berezko balioa.
Lurraren aldekoen artean badira Robert Zubrin, Martyn J. Fogg, Richard L. S. Taylor eta Carl Sagan zena, besteak beste, uste dutenak gizadiaren betebehar morala dela beste mundu batzuk bizitzarako egokiak izatea, Lurra inguratzen duten inguruneak eraldatzen dituen bizitzaren historiaren jarraipen gisa. Lurra, naturak bere bidea jarraitzen badu, suntsitua izango dela ere adierazten dute, eta, beraz, gizateriak, epe oso luzera, beste mundu batzuk eratzearen edo lurreko bizitza osoa iraungitzen uztearen arteko hautu bati aurre egin behar diola. Erabat antzuak diren planeten terraformazioa, moralki ez da okerra, beste bizitza bati eragiten ez diolako.
Kontrako argudioak, terraformazioa, naturan interferentzia ez oso etiko bat izango litzatekeela dio, eta, gizateriak Lurrari iraganean eman zion tratuaren ondorioz, beste planeta batzuk, hobeto egon litezkeela giza interferentziarik gabe. Beste batzuk tarteko puntu batean kokatzen dira, Christopher McKayk bezala, non argudiatzen duen terraformazioa etikoki zuzena dela soilik erabat ziur gaudenean planeta estralurtar batek ez duela bizitza propiorik; baina bertan badago, ez genuke hura birmoldatzen saiatu behar gure erabilerarako, baizik eta bere ingurunea diseinatu beharko genuke bizitza estralurtarra artifizialki elikatzeko eta aurrera egiten eta gizakiak koeboluzionatzen laguntzeko. Hau ere, ekozentrista zorrotzenentzako terraformazio mota bat bezala hartuko litzateke, bizitza osoan, euren jaiotze biosferan, kanpoko interferentziarik gabe eboluzionatzeko eskubidea duela esango luketenak.