cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peli Romarategui
Biografia
Euskal dantzen zalea zen, Euskal Herriko mendi gehienetan ibili zen lagunekin eta bizikletaz ibilbideak egin zituen.
Konpromiso sozialean ibilbidea
Gaztetatik, konpromiso soziala izan zuen ezaugarri. Langile zela, bizitza beste pertsonen zerbitzura jarri zuen. Ekintza Katolikoko Gaztedietan parte hartu zuen eta lagun talde bateko kide izan zen. Lagun horiekin heldu eta konpromiso erlijioso, sozial eta politikoak bizi izan zituen. Pertsona baztertuenen eta behartsuenen zerbitzura jarri ziren, ekintza-hausnarketa metodoaren bidez. Konpromiso horren ondorioz, lankideekin batera, zerbitzu-ekintza zehatzak egin zituen (gaixoak bisitatzea, janaria eta arropa ematea, etorkinentzako lana bilatzea eta haien umeentzako eskolak bilatzea...) Kultura, arte eta kirol-jardueretan ere parte hartzen zuten. Eta gogoetarako, prestakuntzarako eta ikasketarako tartea hartzen zuten.
1944tik aurrera euskal askatasunen alde borrokatzen zen bosketo-talde bateko kide izan zen, buruzagi batekin. Agintari frankisten erasoak jasan zituen, eta pare bat urte eman zituen kartzelan, Arabako Foru Aldundiak antolatutako Francisco de Vitoriaren omenezko ekitaldi batean hainbat ekintza egiteagatik, euskal herriaren zapalkuntza parte-hartzaile guztiei erakusteko. Kartzelan zegoela euskara ikasi zuen, marrazketa eskolak eman zituen, eta misiolari izateko erabakia hartu zuen. Euskal misiolari taldeko kide izan zen Ekuadorren 33 urtez.
Ibilbide artistikoa
Ebanisteriarekiko zaletasuna transmititu zion aitak. Zuraren zaletasunak eraman zuen urte batzuk geroago, Ekuadorren zegoenean eta berrogei urte inguru zituenean, artea pertsona pobreekiko maitasuna bizitzeko modu gisa erabiltzera, arte horma-irudiak eginez.
Mosaikoan Maisua José Luis Iriondo izan zen, Los Ríosko (Ekuador) Leihoetako elizan lehen lanak egiteko oinarrizko teknikak eta zirriborroak eman zizkion aita frantziskotarra. Mosaiko lantegiak bisitatu zituen, eta hirurogeita bost urte igaro ondoren, Vatikanoko lantegietara iritsi zen teknika berriak aurkitzeko.
Hormigoizko egituraren gaineko beirateetan, maisua Antonio Pérez de San Román apaiz eta arkitektoa izan zen. Madrilen izan zen Atienza anaiekin, beirazko dalla-ekoizleekin. Beirateen teknika hobetu zuen, Bilboko Cañada anaien fabrikan zementuaren gaineko dallekin; haiek orientatu, lagundu eta lanerako materiala oparitu zioten.
Cornale
Cornale Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cornalek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Peli Romarategui
Ibilbide artistikoa
Esmalte zeramikoak ikasteko, Sarrian (Bartzelona) izan zen, Valentina Segarra zeramikariaren etxean. Metal gaineko esmalteen teknika Bartzelonako Massana Eskolan ikasi zuen.
Guayaquilgo aldirietan, San Vicenteko eta Pedernalesko hondartzetan, Ekuadorreko El Oro eta Los Ríos lurraldeetan, argi- eta kolore-eraikuntzetan, biziaren oihartzuna eta askapenaren teologia nabarmentzen dira. Bere horma-irudietan, kristau-komunitateen errealitatea birsortzen du, haien argi-ilunak, pobreziaren erdian askatasun-ametsak sortzeko ahaleginean.
Egurrarekin, zeramikarekin, esmaltearekin, kobrearekin, beirarekin, mosaikoarekin, turkesarekin, koralarekin eta taguarekin lan egin du.
Latinoamerika
Bere obra ugarien artean Pedernaleseko Maria Laguntzailea Elizaren mosaikoa nabarmentzen da, 2016ko apirilaren 16ko lurrikarak suntsitu ondoren berreskuratua. Pedernaleseko Elizan beiraz nabarmendutako beste obra bat ere badago: Kristoren beiratea, egunsentian edo ilunabarrean, bere koloreek oreka gorena hartzen dute, José María Muñoz marrazkilariaren eta Peli Romarategiren artelanari esker.
Manabiko San Bizente elizan, Muñozek eta Romarateguik mosaiko eta bitrdiseinatu eta eskuz egiteko lanak ere partekatu zituzten.
Lojako Unibertsitate Tekniko Partikularrean mosaiko-horma-irudi bat egin zuen Ofizioak eta arteak gaiarekin, eta beste bat egin zuen Bahía de Caráquezen Artisauen Sindikatuan.
Euskal Herria
1996. urtean inauguratu zen Abadiñoko (Bizkaia) Urkiolako Santutegiko aldare nagusiko mosaikoa, José María Muñozek diseinatua eta Romarateguik egina. 170 m² hartzen ditu eta 850 000 pieza baino gehiago ditu, santutegian bertan eginak. Bi urte baino gehiago iraun zuen lanak. Santutegian bertan, Muñozek diseinatutako Urkiolako Santutegiko beirate batzuk ere eraiki zituen. Santutegiko sarrerako ateetako beirateak, santutegiaren edo beste ermita batzuen silueta erakusten dutenak. Sakristiaren eta kaperaren ondoan, bai eta koruaren gainean ere, inguruko berezko landaredia irudikatzen duten beirateak daude. Bertan zuhaitz eta landare espezie ezberdinak daude. Hormetako beirateak: hormetako irekidurak ixten dituzten beirate multzo batzuk daude. Alboetako hormen gainean lau beirate daude, lau elementuen (ura, airea, sua eta lurra) irudi banarekin. Astigarragako elizako beirateak eta Abaltzisketako elizakoak ere Romarategik eginak dira.
Gasteizko San Antonio apaiz-egoitzarako mosaikoa ere egin zuen, edo Gasteizko LV. Kongresu Nazional Belenistaren kartela, 2017an. Eta 100 urte hurbil dituela, obra txikiak egiten jarraitzen du, hala nola San Frantziskoko mosaikoa Arabako Elkarte Belenistarentzat, edo Santa Klara klaratarrentzat.
Juan Ramon Etxebarriak honako liburua idatzi zuen Romarateguiren bizitzaz eta lanaz: Vida y obra artística del misionero vasco Peli Romarategui.
Deribatu kobariante
Propietateak
Hori erraz froga daiteke berdintza onartzen bada.
Cartagena
Cartagena Espainiako hego-ekialdeko hiri bat da, Murtziako Eskualdekoa. 2006an 206.565 biztanle zituelarik, Espainiako hiri jendetsuenetan zazpigarrena da.
Deribatu kobariante
Deribatu kobariantea erabiltzen duten zenbait ekuazio
Deribatu kobariantea fisikako hainbat alorretan (kosmologia, elektromagnetismoa...) erabilgarria suertatzen da. Horregatik, hainbat ekuaziotan erabiltzen da.
Deribatua kurba batean zehar
p puntuko T eremu tentsorialaren \nabla_XT deribatu kobariantea soilik p puntuan X eremu bektorialaren balioaren menpekoa denez, barietate bateko \gamma(t) kurba deribagarri batean zeharreko deribatu kobariantea definitu daiteke:
Ohartu T eremu tentsorialak soilik \gamma(t) kurban zehar egon behar duela definituta, definizio horrek zentzua izateko.
Haur aldatua
Haur aldatua (Changeling) Europako hainbat kondairatan eta herri-sinesmenetan maitagarri, xana, troll, elfo edo fantasiazko beste izaki baten semea zein alaba da, eta ezkutuan lapurtutako haur baten lekuan utzia. Aldaketa horretarako ustezko motibazioa tokien arabera aldatu egiten da: giza zerbitzari bat izateko gogoa zein haurrenganako maitasuna edo maltzurkeria hutsa.
Deribatu kobariante
Deribatua kurba batean zehar
Bereziki, \gamma kurban zeharreko eremu bektoriala da. nulua bada orduan kurbari deribatu kobarianteko geodesikoa deritzo. Geodesikoak espazio kurbatu batean "marraztea" posible diren "lerro zuzenenak" dira.
Haur aldatua
Kondaira horietako askoren atzean, haur deformatuen edo atzeratuen jaiotza zegoen. Antzina, jendeak uste zuen naturaz gaindiko izaki batek haur horiek aldatzen zituela gurasoek bataiatzeko astia izan aurretik. Irlandan ere, ezkerra izatearen azalpena zen haur aldatuena. Aldatzen ari den mutikoaren gaia Petronioren Satyrikon liburuan agertzen da.
Tradizioak
Europako toki askotan bildu dira horrelako tradizioak. Eskandinavian, esaterako, gurasoek guraize pare bat edo aizto bat jartzen zuten bataiatu gabeko haurtxo baten sehaskaren gainean, folkloreko izaki gehienek altzairuaren beldur zirela uste baitzen. Ustezko aldaketa hori gertatzen bazen hala ere, herri-sinesmenek askoz ere neurri gogorragoak hartzea gomendatzen zuten: trollaren amari haurra itzultzera behartzeko, troll haurra omen zena krudelkeriaz tratatu behar baitzen: ustezko haur aldatuari flagelatu egiten zitzaion, zabor pila batera botatzen zitzaion edota labe bero batean sartzen zitzaion. Behin, gutxienez, emakume bat epaitu zuten semea labe batean hil zuelako.
Ain Temouchenteko probintzia
Ain Temouchent (ولاية عين تموشنت) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 2.376,89 kilometro koadro ditu eta 384.565 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua Ain Temouchent da. Guztira 8 barruti eta 28 udalerri ditu.
Haur aldatua
Tradizioak
Kondaira batzuetan, aldatu den haurra hauteman daiteke; izan ere, haurraren itxura badu ere, ehun urtetik gorako izaki bat da. Garaiz deskubritzen zutenean, elfoek itzuli egin behar izaten zuten. Grimm anaien ipuinek kontatzen dutenez, semea aldatu zaiola uste zuen emakume bat garagardoa prestatzen hasi zen ezkur baten oskolean. Aldatutako haurrak zera esan zuen: «Basoko haritz bat bezain zaharra naiz, ez dut inoiz ikusi garagardoa ezkur batean prestatzen», eta desagertu egin zen. Europako legendetan, estratagema horren beste aldaera bat aurkitzen da: amak irakiten jartzen ditu arrautza-oskolak sutan, eta ustezko haurtxoa, harrituta, «Ehun urte jaio nintzen, eta inoiz ez hainbeste eltze ikusi» (Asturiasko bertsioa) edo «Ikusi dut haritzaren aurreko lehen bellota, baina inoiz ez zuen ikusi arrautza-oskoletan egosten!»
Suediako beste ipuin batean (irudian erakusten den bezala), trolek printzesa bat bahitu eta bere alabak ordeztu du (ama trolaren nahien kontra samar). Neska aldakorrak guraso berriekin hazten dira, eta biak gazte eder bihurtzen dira, baina egokitzeko zailtasunak dituzte. Giza neska atsekabetuta dago bere emaztegaiarekin, trol printzearekin; neska trol, berriz, aspertuta dago, bere bizitzarekin eta bere mutil-lagun aspergarriarekin. Kasualitatez, basoan galdu dira biak, beren bizitzako gorabeherekin haserre, eta konturatu gabe gurutzatu dira.' Giza neska gaztelura iritsi da. Han, erreginak berehala ezagutu du, eta neska trolak emakume trol bat aurkitu du, lan egiten duen bitartean garrasi egiten duena. Neska trolak barre egiten du, izan ere, trol emakumea ikusi duen beste edozein pertsona baino askoz dibertigarriagoa da, eta amak zoriontsu ikusten du nola itzuli den bere benetako alaba. Biak egun berean ezkontzen dira.
Deribatu kobariante
Deribatua kurba batean zehar
Deribatu kobariantea positiboki definitutako metrika baten Levi-Civita konexioa bada, orduan, konexioaren geodesikoak arkuaren luzerarekin parametrizatutako metrikaren geodesikoen berdinak dira.
Haur aldatua
Tradizioak
Aldatutako haurrei buruzko kondairak ugariak dira Asturiasko folklorean ere. Han, sarritan, xana edo injana esaten zaie. Izaki feeriko ederrak dira, baina ez beti onak, giza haurtxoen ordez xaninak jartzea, ama gizatiar batek haien umeak bataiatu eta maitatu ditzan.
Hylaeus confusus
Hylaeus confusus erle espezie bat da, Hylaeus generoan eta Colletidae familian.
Zurtoin
Botanik an, zurtoina, eskuarki ubarroien ardatza da, hosto ei, lore ei eta fruituei eusten dien organoa da. Bere funtzio nagusia fotosintesia sustrai eta orrien artean garraiatzea da. Sustraitatik bereizten da, gorringoak eta hostoak dituzten korapiloengatik, eta geotropismo negatiboa dutelako, hau da, grabitate-indarraren aurka hazten direlako.
Deportivo Alavés 2018-2019
Entrenatzailea: Abelardo Fernández (2017-Egun)
Zurtoin
Funtzioak
Hostoei eusten dien oinplanoaren ardatza da,zeinek modu egokian antolatzen dituen eguzki-erradiazio kantitate handiena hartzeko. Ugaltzeko unean, zurtoinak loreak eta fruituak ere eusten ditu. Espezie askotan, zurtoina ura erreserbatzeko eta fotoasintesia egiteko organoetako bat da, batez ere ugalketa-etapa baino lehen.
Hala ere, zurtoinaren funtzio nagusia landareen sustraien eta hostoen artean ura garraiatzea da. Metro askoko altuera izan dezake, ezagutzen den zurtoinik luzeena 185 metrokoa da, Calamus Manan palmondoa.
Hazkunde eta simetriaren norabidea
Zurtoina zorua ren gainean bertikalki hazten denean, landare tentea dela esaten da. Kasu honetan adarrak ardatz nagusiaren inguruan oso azkar garatzen dira eta adar bakoitza horizontalki hazten da.Aldiz, zurtoin nagusia horizontalki hazten denean,plagiotropoa deitzen da.
Deribatu kobariante
Deribatua kurba batean zehar
Kurba batean zeharreko deribatu kobariantea kurba batean zeharreko garraio paraleloa definitzeko ere erabiltzen da.
Zurtoin
Zurtoin motak
Zurtoinak beren sendotasunaren, iraupenaren eta bizi diren bitartekoaren arabera sailkatzen dira.
Deribatu kobariante
Deribatua kurba batean zehar
Batzuetan, kurba batean zeharreko deribatu kobarianteari deribatu absolutu edo intrintseko deritzo.
NGC 2211
NGC 2211 galaxia bat da, Canis Major konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Zurtoin
Zurtoin motak
Sendotasun en arabera:
Iraupen aren arabera:
Bizi diren ingurunearen arabera:
Lasioglossum hemichalceum
Lasioglossum hemichalceum erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Ineuil
Ineuil Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ineuil udalerrian erroldatutako biztanleak 250 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 152 etxebizitza zeuden, 90 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 150 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 90 etxebizitza nagusietatik 73 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 9 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Ineuil udalerrian 91 unitate fiskal zeuden, 202 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.339,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen, 1 ile apaindegia eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Ineuil udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.599 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lauri Aus
Lauri Aus, (Tartu, 1970eko azaroaren 4a - 2003ko uztailaren 20a) Estoniako txirrindularia zen.
Errepidean entrenaten ari zelarik, kamioi batek harrapatuta hil zen eta bere hirian omenaldi bat egiten da uztailaren 20an.
Palmaresa
1992 1993 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2003
Delmar (Delaware)
Delmar Delawareko herria bat da. Sussex konderrian kokatua dago. 2010ean 144,229 biztanle zituen, 4.63 kilometro koadrotan banatuta.
Kutxa (argipena)
Kutxa izenak adiera eta erabilera zenbait ditu:
John L. Hall
John Lewis "Jan" Hall (Denver, 1934ko abuztuaren 21a) estatubatuar fisikaria da. Coloradoko Unibertsitateko irakaslea da.
2005ean Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Roy J. Glauber eta Theodor W. Hänschekin batera, koherentzia optikoaren teoria kuantikoari egindako ekarpenagatik.
Placidochromis macrognathus
Placidochromis macrognathus Placidochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Raúl Rodríguez Navas
Raul Rodríguez Navas (Sevilla, 1988ko maiatzaren 11) atzelari espainiarra da, Errealak utzita Osasunan jokatzen duena. Osasunak denboraldi bukaeran erosi beharra du.
Ibilbidea
2008an Valladolid-en bigarren taldean ibili zen, 2009an debutatu zuen arte. 2010ean Celtako bigarren taldean aritu zen. Honen ondoren Eibarrera iritsi zen, libre. Han bi urtez ibili zen eta lehen mailan debuta egitera ere iritsi zen. Azkeneko denboraldia Errealak utzita egin zuen. 2015eko ekainean Errealera itzuli zen eta geroztik Errealean aritu da atzelari-zentral moduan. 2015ean 2018rainoko kontratua sinatu zuen Errealarekin. 2019ko abuztuaren 14an, Osasunara utzita zijoala konfirmatu zen, 250.000 eurorengatik, eta hurrengo udan ordaindu beharreko 500.000ko erosteko aukerarekin.
Pasaia
Pasaia Gipuzkoako ipar-ekialdeko udalerri bat da. Oiartzualdeko eskualdean dago, Errenteria, Lezo eta Oiartzunekin batera. Udalerria Pasaiako badiaren inguruan kokaturiko lau barrutik osatzen dute.
11 km² ditu, eta 0 biztanle zituen. urtean.
Izena
Udalerriaren izenak gaskoiezko Pasage toponimoa du iturburu, 'portua' esanahiaz; aspalditik, haren euskaraz­ko izena Pasaia da, baina.
Geografia
Itsasadar natural batek eta haren inguruko hiru herriguneek marinel‑giroko Pasaia bizia osatzen dute. Udalerria industria‑giroko barruti batek (Pasai Antxo) eta itsas tradizio handiko bi herriguneek (Pasai San Pedro eta Pasai Donibane) osatzen dute.
Barrutiak
Pasaia barruti izeneko zatiez osatuta dago. Bertako biztanle askorentzat barruti hauek berezko herri izaera sendoa daukate, eta haien barruan ere auzoak bana daitezke. Pasaiako barrutiak hauek dira:
Udalerri mugakideak
Pasaiak ondoko udalerriekin egiten du muga:
Iparraldean Bizkaiko golkoarekin egiten du muga Pasaiak.
Mugen afera
Pasaiak udalerriaren mugak ezbaian jarri ditu azkenaldian. Izan ere, 2002tik aurrera, Pasaiako udalak, talde politiko guztien babesarekin (2005ean egindako udalbatza berezi batean argi geratu bezala), Donostiarekin dituen mugak berriz definitzea eskatu zuen, euren ustez Pasaiarenak diren hainbat lur (Altza ingurukoak, batez ere) egun Donostiaren menpe daudela salatuz. Udalak, hala, Mugen Batzorde Berezia sortu zuen, Pasaiako lurrak berreskuratzeko asmoz.
Historia
Portu izan denetik, Pasaiak, hiribildu‑titulua eta udalerri propioa lortzeko, Hondarribia eta Donostiako udalerriekin borroka dialektiko eta fisiko gogorrak izan zituen, Donostiaren eremua oso zabala baitzen 1150ean sortu zenean, Hondarribiraino. Donostiak zerga larriak biltzen zituen portu-erabileraren eta salgaien gainean eta, kezka horretatik, Errenteria bereizi zen.
1588ko urriaren 24an, Itsas Armada Garaiezineko porrotaren lorratzean, Santa Ana itsasontzia Pasaiako portuan lehertu zen bere bolbora zamak su hartzean, ordu arte gogoratzen zen eztanda handiena eraginez: 200dik gora marinel eta herritar hil ziren, gehienak donostiarrak, tartean zirela pasaitarrak. Donostiako Erregimentuak (udalak), zorrari aurre egiteko, portuko zergak igotzeko erabakia hartu zuen XVI. mende amaieran eta, horrenbestez, krisi larria piztu Pasaian eta Donostia inguru osoan, mende batez luzatu zena. Ordu arte Iruñetik zetorren merkaritza-isuria iparraldera desbideratu zen, Baionara.
1728z geroztik, berriz, Caracasko Gipuzkoar Konpainia Pasaia hasi zen hautatzen bere portu nagusi izateko, krosko handiko itsasontzietarako egoki bakarra. Zazpi ontziola izatera heldu zen 1750 aldera. Aduanen inguruan Espainiako erregetzarekiko liskar giro biziaren erdian, XVIII. mende erdialdetik eta 1805 arte, Pasaia banandu egin zen: 1770ean, Pasai Donibane Hondarribitik banandu zen, eta udalerri independente bihurtu. Hogeita hamabost urte geroago, San Pedro ere Donostiatik banandu zen, kolpe gogorra Donostiarentzat. Vargas Poncek sustatu zuen zatiketa hori.
Antxo geroago sortu zen, eta 1820an Pasaiako lehenengo alkate konstituzionala Bonantzako Santo Kristo basilikan izendatu zuten. 1805. urtean Pasai Donibane, Pasai San Pedro eta Pasai Antxo elkartu ziren herria sortzeko. 1990eko hamarkadan, San Pedroko zati zen Trintxerpe banatu eta barruti berri gisa sortu zen.
Hiru herriguneei erreparatuta, antzinakoena eta tipikoena Donibane da, marinel‑giroaren altxorra. Edozein bidaiari buruargi jabetuko da ondare liluragarri horretaz, baina Victor Hugo frantziar idazleak eginkizun horretan adierazi zuen maisutasuna ez du gaindituko. Idaz­lea 1843ko udan egon zen Donibanen, eta haren inpresioak poesia bihurtu zituen Alpeak eta Pirinioak liburuan.
Ekonomia
Honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian 2017an: lehen sektorea BEGaren %2,1. Bigarren sektorea %4,9. Hirugarren sektorea %85,8. Eraikuntza %7,2.
Portua
Pasaiako arrantza eta merkataritza kaia Euskal Herriko hirugarren garrantzitsuena da, Bilboko portua eta Baionakoaren ondoren. Urtean 4 milioi tona inguru mugitzen ditu.
Pasaiako historia eta bizitza portuarekin estu‑estu lotuta ageri dira. Udalerriaren izenak ere kanalaren ertz batetik bestera pasatzeko bidaiariek ordaindu behar zuten bidesaria gogora ekartzen du.
Jakin badakigu Antzinako Erromak bi mendez ustiatu zituela Oiartzungo Arditurriko meatzeak. Blenda, galena eta burdina ateratzen zuten, eta itsas bideetatik esportatzen zuten, Pasaiako portuaz eta Hondarribiko Asturiaga ainguratokiaz baliatuta. Halaber, Aro Modernoan 8 km‑ko meatze‑burdinbidea egin zuten, minerala Aiako Harriaren erraietatik Pasaian ainguratutako ontzietara eramateko.
Donostia, Hondarribia, Oiartzun eta Errenteriak auzi franko izan dute Espainiako koroarekin, baita haien artean ere, portuko zergen kobrantzak gorabehera. Auzi horiek zirela eta, Donostiak harriz­ko dorre handi biribil bat eraiki zuen gaur egungo San Pedroko moila dagoen lekuan, haren portua defendatzeko. 1600ean dorrean bizi ziren alkaideek batelka bakoitzeko zortzi erreal kobratzen zituzten, ez­kutu bat ehun gatz‑anegako, eta bi erreal Biz­kaiko burdina garraiatzen zuen belaontzi bakoitzaren ainguratze‑eskubideagatik.
Pasaiaren ospeak erakarri zituen masta handiko itsasontziak, ez soilik bertakoak, baita Frantziako eta Holandako ontzi‑jabeenak ere. 1617ko neguan 600 tonako hamar ontzi zeuden ainguratuta. Ipar Atlantikoko ur izoztuetan (Belle Isle itsasartean edo Kanadako San Lorenzo golkoan) baleak harrapatzen zituzten ontzien itsasoratzea eta lehorreratzea ikusgarria izaten zen. 1554ko maiatzaren 20an albo garaiko hamaika ontzi itsasoratu ziren Pasaian, Labradorreko eta Ternuako kostalde urrunetara joateko baleak harrapatzera. Pasage hartan (Donibanen, hain zuzen) ontziola ospetsuak zeuden, eta Armada Garaiezinaren zati handi bat hantxe tresnatu zen. Hala azaldu zuen Josep Maria Sert margolariak, Donostiako San Telmo Museoan dagoen mural batean.
Kristobal Kolonen karabeletako bat Pasai Donibanen uretaratu zutela pentsarazten diguten aieru funtsatuak ditugu; zantzu horien frogagiririk ez dago, ordea. Santa Maria karabelaz ari gara, eta haren lehenbiziko izena Mari Galant omen zen. Ontzi‑jabeak jarritako izena zen, antza, bere emazte ederra atsegintzeko. Etxeari, berriz, Mari Galantenea jarri zion. Donibane kaleko 30.ean zegoen etxea, eta haren aztarnak ikusten ziren orain dela urte batzuk arte. Etxearen az­ken salerosketa‑eskrituran jabearen izena ageri da, eta karabelaren jabearen izen berbera da. Filipe III.a Espainiakoak ingurua bisitatu zuen. Oso itxura ona hartu zion antza, eta 1621ean kanalaren eskuinaldean Santa Isabel gaztelu gotorlekua eraikitzen hasi zen. Dena dela, gotorlekua ez zen oso eraginkorra izan: 17 urte geroago Frantziako tropak, Condeko printzearen agindupean, badiaren jabe egin ziren eta han ainguratutako ontzi guztiei su eman zieten. 1719an frantziarrek gotorlekua berriro jazarri zuten eta Errege Armadako sei ontzi erre zituzten. Aitzitik, beste frantziar batek, La Fayetteko markesak, txoko eder horren ospea hedatzen lagundu zuen. Donibaneko ontzioletan La Victoria ontzia beregain tresnatu zuen beregain, eta Frantziako Erresuma ofizialki aurka bazegoen ere, ontzi horrekin itsasora irten zen 1777ko apirilaren 26an, haren lagun George Washingtoni laguntzearren, AEBtako independentzia lortzeko.
Batel kementsuek Pasaiako badiako ertz batetik bestera eramaten zituzten bidaiariak, arraunlari‑lanetan ahalegindurik. Irudi horiek itsasertza gizatiarragoa egiten zuten, eta erromantizismo ukitua ere ematen zioten. Filipe IV.a Espainiakoa haietaz ohartu zen, eta Madrilgo Retiro parkeko urmaelera eraman nahi izan zituen, baina erregearen eskaintza ez zuten aintzat hartu. Manuel Bretón de los Herreros idaz­leak La Batelera de Pasajes draman goraipatu zituen itsas taxien aurrekari horiek.
Itsasadarrak aspaldian duen arazo nagusienetakoa da etengabe dragatu behar dela, nabigagarria izan dadin. Jalkin‑lurrek badia lokazten dute, eta Oiartzun ibaiak ekarritako meatze‑isuriek arazoa areagotu dute. Wilkinsonen 1837ko grabatuari begiratu bat ematea nahikoa da bilakaera ikusteko: Errenteria ageri da, eta gaur egungo Biteri kaleraino ibaia nabigagarria da. Udalerri horren izena ere adierazgarria da: portuko salgaien errege‑errentak kobratzen diren lekua.
Demografia
Pasaiaren biztanleriaren hazkundea oso goiz hasi zen XX. mendean; jadanik 1920tik 1940ra populazioa bikoiztu baino gehiago egin zen. Hala ere, mende horretan hazkunde handiena izan zuen hamarkada 1960ko hamarkada izan zen, sasoiko garapen ekonomikoarekin batera.
1970eko hamarkadatik aurrera gainbehera iritsi zen, hau ere beste toki batzuetan baino lehenago. 1980ko hamarkada izan zen populazio galera handienarena. XXI. mendearen lehen hamarkadan galerak jarraitu egin zuen.
2019an 16.711 biztanle zituen, horietatik %21,99k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %13,17 ziren.
Udal hauteskundeak
2015eko udal hauteskundeen ondoren, PSE-EEko Izaskun Gomez bihurtu zen alkate.
2019ko udal hauteskunde etan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 2.382 boto (6 zinegotzi). PSE-EEk 1.822 boto (5 zinegotzi). EAJk 1.687 boto (4 zinegotzi). Podemos-Equok 840 boto (2 zinegotzi). Ezker Anitza-IUk 220 boto. PPk 203 boto. Ciudadanosek 170 boto. Izaskun Gomez (PSE-EE) aukeratu zuten alkate.
Alkateak
Hauek izan dira Pasaiako azken alkateak: a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu, Eusko Abertzale Ekintzaren hautagai bezala.
Jaizkibeldik barrena zeharkaldia
Oinez­ko ibilaldia Jaizkibel mendikatearen ipar‑ekialdetik ipar mendebaldera: Pasai Donibanetik Guadalupeko baseliza. Lau orduz atsegin emango digute itsasoko eta lehorreko bista bikain haiek. Eragindako suteen erasoa behin eta berriz pairatzen duen mendi horren gailurrean harrizko dorre handiak daude, karlistadetan eraikiak, zelatarien artean seinale bidez­ko komunikazio‑sistema erabiltzeko. Orientazio‑mahaiari begiratzea eta bista ederrez gozatzea ezinbestekoa da. Kotarik altuena 543 m‑koa da.
Uliatik barrena zeharkaldia
Platako itsasargitik (Pasai San Pedro) ibilaldi bat egitea iradokitzen dugu, Ulia menditik barrena, Donostiaraino. Ezagut dezagun Baleazaleen Harria, talaia naturala, baleak ikusteko eta haiek harrapatzera joateko erabiltzen zutena
Euskara
Gipuzkeraren barne dagoen Bidasoako hizkera da Pasaian kokatzen dena. Bidasoako hizkerak erdialdeko euskararen, euskara nafarraren eta nafar-lapurtarra ren tarteko hizkeratzat har daitezke. Hala ere, azkenaldian erdialdeko ezaugarriak tarte handiagoa hartzen ari direla eta gehiago zabaltzen ari direla ematen du. Pasaiaz gain, Errenteria, Lezo, Oiartzun, Hondarribia eta Irun ere kokatzen dira hizkera honetan.
2016an herritarren %43,17 euskalduna zen.
Corona (Hego Dakota)
Corona Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Roberts konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Carthage (New York)
Carthage  New York estatuko herri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 3,747 biztanle zituen, 6.49 kilometro koadrotan banatuta.
Álvaro Pino
Álvaro Pino Couñago, (1956ko abuztuaren 17a, Fontenla, Ponteareas, Pontevedrako probintzia) galiziar txirrindulari profesional ohi eta kirol zuzendari bat da. Bere ibilbide profesionala 1981-1991 artean burutu zuen, urterik onenak BH taldean igaroz. Eskalaitzaile bikaina zen.
1986ko Espainiako Vuelta irabazi eta lasterketa horretan nahiz Frantziako Tourrean sailkapen onak lortu zituen. Narancoko Igoera (1982), Montjuïceko Igoera (1987) eta Kataluniako Volta (1987) irabazi zituen. Euskal Herriko Itzulian (1988) eta Asturiasko Itzulian (1987 eta 1988) Mendiko Sailkapenaren Saria irabazi zuen.
Ondore, Kelme, Phonak eta Xacobeo Galicia taldeetako kirol zuzendaria izan zen. Onda Cero irrati kateko kirol esataria ere bada.
Pont-Salomon
Pont-Salomon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pont-Salomon udalerrian erroldatutako biztanleak 1.788 ziren. Familiak 680 ziren, horien artean 178 pertsona bakarrekoak ziren (110 bakarrik bizi ziren gizonak eta 68 bakarrik bizi ziren emakumeak), 175 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 289 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 38 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.170 ziren, horien artean 884 aktiboak ziren eta 286 inaktiboak ziren. 884 pertsona aktiboetatik 808 lanean zeuden (436 gizon eta 372 emakume) eta 76 langabezian zeuden (38 gizon eta 38 emakume). 286 pertsona inaktiboetatik 93 erretiraturik zeuden, 99 ikasten zeuden eta 94 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pont-Salomon udalerrian 740 unitate fiskal zeuden, 1.900,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.457 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 74 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 13 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 kirol-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Pont-Salomon udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 148 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bombus mesomelas
Bombus mesomelas erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Crossostomus fasciatus
Crossostomus fasciatus Crossostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Anneliese van der Pol
Anneliese van der Pol (Amsterdam, Herbehereak, 1984ko irailaren 23 - ) Herbehereetan jaiotako aktore eta abeslari estatubatuarra da.
Bombus fervidus
Bombus fervidus erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Dewey Beach (Delaware)
Dewey Beach Delawareko herria bat da. Sussex konderrian kokatua dago. 2010ean 1,727 biztanle zituen, 0.86 kilometro koadrotan banatuta.
Cottage City (Maryland)
Cottage City Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Prince George's konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
De Dannan
De Dannan Irlandako folk eta zelta musika talde beterano bat da. Nahiz eta taldea berez Galway hirikoa izan, 1975an hiri hartatik hurbil dagoen Connemara eskualdeko An Spidéal udalerriko Hughes's Pub tabernan burututako emanaldi batzuen ondorioz sortu eta gaur egun ere ekinean dirau. Taldeak izena Irlanda mitologiako Tuatha Dé Danann kondairazko herri edo jendearen izenetik bereganatu zuen.
Taldea sortu zen garaiko lehenbiziko kideak Frankie Gavin (biolina), Alec Finn (gitarra, bouzoukia), Johnny "Ringo" McDonagh (bodhrana) eta Charlie Piggott (banjoa) izan ziren. Sarritan Dolores Keane abeslaria elkartzen zitzaielarik. Dolores Keane abeslariaz gain gerora bakarkako ibilbide arrakastatsuak izan dituzten beste bi abeslari ere talde honetako kide izan dira: Mary Black eta Maura O'Connell
Cortlandt (New York)
Cortlandt Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Westchester konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sándor Petőfi
Sándor Petőfi (jaiotzez Petrovics; Petőfi Sándor, ahoskatua ; Alexander Petrovič; Александар Петровић; Kiskőrös, Austriar Inperioa, gaur egun Hungaria, 1823ko urtarrilak 1 – Fehéregyháza, Austria-Hungariako Inperioa, gaur egun Albești, Errumania, 1849ko uztailak 31 ) hungariar poeta izan zen. Erromantizismoaren bultzatzailerik garrantzitsuena izan zen Hungarian.
Bizitza eta lanak
Ikasketak utzita, antzerki-talde ibiltari batean sartu zen, eta gero soldadu egin zen. 1844. urtean argitaratu zuen poema-bildumari esker egin zen ospetsu. 1848ko Hungariako Iraultzaren bultzatzaile nagusietako bat izan zen. Hungariako armadan sartu, eta Segesvarko guduan hil zen, 1849an.
Petőfiren obra nagusiak A helység kalapácsa (1844, «Herriko mailua»), János vitéz (1845, «Janos heroia») eta Az apostol (1848, «Apostolua») dira. «Zutik, Hungaria, sorterria deika duzu» esapideak Hungariako poeta eta heroi nazional bihurtu zuen.
Soudan (Deux-Sèvres)
Soudan Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Objektu (gramatika)
Objektua, gramatika ohikoetan, subjektuak bere eraginarekin ukitzen dituen entitate bakoitza da.
Soudan (Deux-Sèvres)
Biztanleria
2007an Soudan udalerrian erroldatutako biztanleak 419 ziren. Familiak 164 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 67 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Objektu (gramatika)
Euskararen ikuspegitik, aditzaren argumentuak dira objektuak (aditzaren osagarri postposzional eta adizlagunekin batera), eta izan daitezke objektu zuzenak edo zehar objektuak.
Soudan (Deux-Sèvres)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Objektu (gramatika)
Objektu zuzena, euskaraz, aditz iragankor baten informazio-osagarri gisa, nor kasuan dagoen izen-sintagma da. Zehar objektua edo zeharkako objektua, aditz iragankor baten informazio-osagarri gisa, nori kasuan dagoen izen-sintagma.
Madrid Río
Madrid Río Espainiako Madril hiriaren hego-mendebaldean sorturiko parkea da. Antzina hiria inguratzen duen M-30 ingurabide autobidearen gainean eraiki da. Parkea eraikitzeko aurrekontua 400 milioi ingurukoa izan da eta 2011ko udaberrian zabaltzea espero da.
Soudan (Deux-Sèvres)
Etxebizitza
2007an 197 etxebizitza zeuden, 162 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 194 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 162 etxebizitza nagusietatik 127 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 46 etxek lau zituzten eta 89 etxek bost zituzten. 129 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 76 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Madrid Río
Parkea autobidea lurperatu ondoren hasi ziren eraikitzen. Parkea eraikitzeaz gain, hiria eta Manzanares ibaiaren arteko lotura sendotu da, lehen ibaia eta hirigunearen artean zegoen autobidea lurperatu ondoren.
Soudan (Deux-Sèvres)
Diru sarrerak
2009an Soudan udalerrian 170 unitate fiskal zeuden, 440,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.911 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Soudan udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 990 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Corteolona
Mugakideak
Corteolonak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ghardaiako probintzia
Ghardaia (ولاية غرداية) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 86.105 kilometro koadro ditu eta 375.988 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua Ghardaia da. Guztira 9 barruti eta 13 udalerri ditu.
Emakume
Emakumea edo, Ipar Euskal Herrian, emaztea gizaki emea da. Bereziki emea heldua denean erabiltzen da terminoa eta neska izaten da haurtzaro eta nerabezaroan erabiltzen den izena. Hala ere batzuetan emakume terminoa gizaki eme guztiak izendatzeko erabiltzen da, adibidez Emakumeen eskubideak esaten denean, edo Emakumearen Nazioarteko Eguna, martxoaren 8a. Emakumeari dagokiona femeninoa dela esaten da. Emakumearen ezaugarrien multzoari, berriz, feminitate deritzo.
Normalean, emakumeek X kromosoma pare bat heredatzen dute, guraso bakoitzarengandik bat, eta haurdunaldirako eta erditzeko gai dira. Emakume transak jaiotzean gizonezko generoa esleitu dioten emakumeak dira, eta emakume intersexualek, berriz, emakumeen biologiaren ohiko nozioekin bat ez datozen sexu-ezaugarriak izan ditzakete.
Biologia eta generoa
Faktore biologikoak ez dira bakarrak erabakitzeko emakume bat (edo nork bere burua) halakotzat hartu behar ote den. Emakume batzuek anomalia hormonalak edo desberdintasun kromosomikoak izan ditzakete (adibidez, sortzetiko hiperplasia suprarrenala osorik edo partzialki, sentikortasun androgenikoaren sindromea edo beste egoera intersexual bat), eta emakume batzuk egon daitezke, bizitzako hasierako aldietan behintzat, emakumearen ohiko fisiologiarik gabe.
Genetika
Transexualak ez diren emakume gehienek 46,XX kariotipoa dute, baina milatik batek 47,XXX du, eta 2.500 emakumeren artean batek 45,X. Gizonek 46,XY dute, eta Y kromosoma askoz laburragoa da X kromosoma baino. Horregatik, gaixotasun genetiko batzuk gizonek jasan ditzakete, eta emakumeak, berriz, eramaileak dira. X kromosoma errepikatuta edo Y kromosoma edukitzeak erabakitzen du sexu organo batzuen edo besteen garapena.
Emakumeen sexu organoak
Biologiari dagokionez, emakumeen sexu organo primarioek (bagina) ugaltze aparatua osatzen dute; bigarren mailako sexu ezaugarriek (bularrak), berriz, beste funtzio batzuk dituzte, besteak beste, gizon bat erakartzea (obuluarentzat esperma lortzea) edo seme-alabak elikatzea.
Emakumeen ugalketa eta organoak aztertzen dituen zientziari ginekologia deitzen zaio.
Hilekoa
Hilekoa hasten denean (menarkia), ugalketa funtzioei esker, emakume gehienek seme-alabak izan ditzakete. Emakumeak, oro har, berrogeita hamar urte inguruan iristen dira menopausiara, orobat obulutegiek estrogenoak erreproduzitzeari uzten dioten adinean.
Rama III.a
(63 urte) Ama: Sri Sulalai }} Nangklao (นั่งเกล้า) edo Rama III.a (jaiotza-izena: Poramin Maha Jessadabodindra ; Bangkok, 1788ko martxoaren 31 - Bangkok, 1851ko apirilaren 2a) Siamgo erregea izan zen 1824-1851 bitartean. Rama II.aren seme nagusia zen eta Chakkri dinastiako hirugarren errege izendatu zuten aita hil zenean, erreginaren semea ez izan arren. Siamgo Erresuma mendebaldeko moldeetara eramaten saiatu zen, eta haren garaian izan zuen Siamgo Erresumak hedadura handiena. Kanpo-politikaz arduratu zen gaztetan eta haren bitartez sendotu ziren Siamen eta Britainiar Inperioaren arteko merkataritza-harremanak. 1830-1840 urte-bitartean Laosi eta Kanbodiari begira jarri zen, vietnamdarren kolonizazioaren aurrean uzkur betiere. Mongkut anaiordea (Rama IV.a) izan zuen ondorengo.
Emakume
Osasuna
Zenbait herrialdetan, bizi itxaropena eta garapena asko aldatzen dira gizonen eta emakumeen artean, betiere emakumeen kaltetan. Desberdintasun handieneko herrialdeak dira: Saudi Arabia, Txad, Mali, Iran eta Kongoko Errepublika Demokratikoa.
Tacu-tacu
Tacu-tacu Peruko gastronomiako plater tipiko bat da, bereziki gastronomia kreolekoa. Jaki honetaz dugun erreferentziarik zaharrena 1872koa da, Flores y Galindoren Salpicón de Costumbres Nacionales dokumentuan.
Emakume
Itxura fisikoa
Gehienetan, gizonek baino bolumen, neurri eta pisu apalagoa dute emakumeek. Faktore hormonalak direla eta, emakumeen hezurdurak pisu txikiagoa du. Emakumeak pelbisa zabalagoa du, izterrezurraren angelu zabalagoa eta lordosi lunbarra handiagoa gizonak baino. Emakumeengan eta gizonengan gantzaren banaketa desberdina izan ohi da: ipurmasailetan, bularretan, izterretan eta aldaketan gehiago biltzen da emakumeengan. Nerabezaroan, mutilek baino garaiera handiagoa dute neskek.
Emakumearen gorputza, tradizioz, hiru bihurgunetan neurtzen da, gizonezkoetan ez bezala: bularra, gerria eta aldakak. Neurriaren eta formaren arabera, oinarrizko lau gorputz mota eratzen dira:
Tacu-tacu
Tacu-tacu-a arraza beltzeko emakume esklaboek sortu zutela uste da, janari soberakinak aprobetxatzeko plater hau egiten omen zuten; ziurrenik ohitura hau ohikoa izango zen Amerikako eskualde ezberdinetako afrikar jatorriko esklaboen artean, honen gisako plater ezberdin asko baitaude, hala nola Gallo pinto Nikaraguan eta Costa Rican, Arroz moro Dominikar Errepublikan, Congri eta Moros y cristianos Kuban, Casamiento El Salvadorn, Feijoada Brasilen, eta Hoppin ' John Ameriketako Estatu Batuetan.
Antza denez «tacu-tacu» terminoa kitxuahizkuntzako tacuni eletik dator, 'gauza bat beste batekin nahasi' esan nahi duena.
Emakume
Itxura fisikoa
Edertasun fisikoari eusteko presioa handiagoa da emakumeen artean, gizonen artean baino. Presio sozial horrek eraginda, alde batetik, emakumeen irudiari trataera sexualizatuagoa ematen zaio artean eta publizitatean; eta, bestetik, elikadura nahasmenduak eta kosmetika kontsumo handiagoa agertzen da emakumeen artean. Mugimendu feministaren kexak gorabehera, emakumeengan alderdi fisikoak aldagai diskriminatzailea izaten jarraitzen du lana aurkitzeko edo gizarte harremanak lortzeko eta mantentzeko orduan, gizonen artean baino maila handiagoan.
Tacu-tacu
Prestakuntza
Plater hau arroz egosi eta aurreko eguneko soberakinetan datza, zartagin baten berotasunean nahasten dena orea lortu arte. Soberakinak gehienetan indabak, dilistak eta 'palla' izeneko beste leka batzuk izan ohi dira. Egosi ondoren ore hau frijitu egiten da kurruskari bihurtu dadin, nahiz hau derrigorrezkoa ez den eta batzuetan frijitu gabe ere prestatzen duten.
Platera hau arrautzaren bat, birrineztatutako xerra, solomo edo oilasko zati bat alboan duela zerbitzatzen da, eta baita beste osagai batzuez betea ere, batez ere itsaskiz.
Emakume
Historia
Industria iraultzak ateak ireki zizkion desberdintasun baldintzak ezabatzeari: emakumeak kontratatzen hasioi ziren lantegiak; jaiotza tasa beheratzen hasi zen eta amatasunak dakartzan zamak mugatzen; eta aurrerapen teknikoaren abantailak emakumearen egoera eboluzionatzea ahalbidetu zuten. Etxekoandrearen eginkizun tradizionalak albo batera utzita, emakumea aktiboki integratu zen ekoizpen sarean. Hala ere, gizartearen bilakaera hori ez zen, inola ere, legeriara iritsi. Juridikoki, gizarte aldaketak oso mantso islatu izan dira, eta, oro har, mugimendu politiko aurrerakoiek eragiten duten presioaren eta mugimendu feministen agerpenaren ondorioz gertatu izan dira. XIX. mendearen bigarren erditik aurrera.
Legeetan emakumeen eta gizonen egoera parekatzeko joera hori ez da beti errealitate bihurtu. Izan ere, neurri batean, eremu profesionalean eta lan arloan sexuen araberako diskriminazioak berdin jarraitzen du; beste horrenbeste politikan, zer esanik ez militarren eremuan edo, areago oraindik, erlijioaren esparruan..
Sexu nortasuna
Emakume baten identitate sexuala da pertsona baten sentimendua sexu jakin bateko kide izateko, biologikoki edo sozialki esleituta duen genero maskulinoa edo femeninoa edozein dela ere. Bat etor daiteke norbanakoaren generoarekin, emakume bat emakume sentitzen denean, edo ez, transexualitate eta intersexualitate kasuetan gertatzen den bezala. Zenbaitek uste du sexu identitatea gizarte jakin batek ezarritako edo, gutxienez, eragindako hezkuntza kontu bat baino ez dela.
Emakumeak ere rol sexuala sortu eta garatu dezake, bere kultura eta generoarekin bat datorren janzkera eta portaera sozialarekin.
Emakumea eta feminitateak
Emetasuna edo feminitate desberdinak eraikuntza politiko eta soziokultural estereotipatuak dira, eta ezaugarri estetiko, psikologiko, rol sozial eta portaerazkoak ematen dizkiete emakumeei edo emakumeen generoari. Sexualitatea eta gizartea ulertzeko ikuspegi hori, duala, maskulino/femenino ardatzean bezala, gizarte androzentriko eta patriarkalaren berezko ezaugarri bat da ia beti, gizonezkoa baino gutxiagotzat hartzen baitu emakumea.
Sinbologia
Emakume bat ikur batekin irudikatzeko, Venusen ispiluaren estilizazioa erabiltzen da.
Gizarte rola
Erregimen matriarkaleko gizarte primitibo batzuk alde batera utzita, emakumea diskriminatua izan da gizonen aldean, denboran zehar, funtzio eta rol sozialen garapenari dagokionez. Rol bereizketa horren erroa bi sexuen arteko desberdintasun biologiko eta anatomikoetan bilatu behar da: emakumeen eraketa anatomiko ahulagoa eta amatasunak ezarritako mugak.
Estereotipo eta rol femeninoak
Talcott Parsonsen arabera, muturreko bi egoera daude herrialde garatuetan: batean, gizarte rolaren eta generoaren arteko bereizketa maximoa da; eta, bestean, gutxienekoa. Hala, bereizketa gailentzen den ereduetan, eskolan hezkuntza bereiziaren alde egiten da: gizonek urte gehiago ikastea lehenesten da; izan ere, gizarte horietan gizonek familia mantentzeko eta etxetik kanpo lan egiteko eginkizuna dute; emakumeen lana, berriz, osagarria da, halakorik dagoenean. Berdintasunezko eredu batean, aldiz, hezkuntzan ez da sexuaren araberako bereizketarik egiten, eta denak hezkuntza maila gorenera iristeko aukera izatearen alde egiten da; oro har, edo legearen arabera behintzat, ez dago sexuaren araberako bereizketarik lanbideen artean eta ez dago soldata bereizkeriarik. Eredu bereizian, emakumeak etxearen eta haurren zaintza du eginkizun nagusia; eredu berdinzalean, eginkizun horiek partekatu egiten dira, eta erabaki garrantzitsuak etxeko kide guztien artean hartzea hobesten da.
Bereizkeria
Sakontzeko: Ideologia matxista eta heteropatriarkatua
Emakumeenganako diskriminazioa da matxismoa. Mikromatxismoa sozialki onartutako matxismoa da. Lesbianek bereizketa matxista bikoitza jasaten dute: emakume izateagatik eta beren sexu orientazioagatik. Zenbait gizarte eta kultura patriarkalek, gizonen menderakuntzakoak eta, beraz, androzentrikok, nahastu egiten dute emakumeenganako jarrera paternalista ―mikromatxismoaren beste agerbide bat― autopertzepzio «berdintasunezko» edo «feminista» batekin. Bereizkeria horren adibide dira lanaren sexu banaketa, sexuen araberako hezkuntza bereizia, soldata diskriminazioa eta emakumeen gaineko zerga.
Feminismoak bizitza publikoan emakumeen eta gizonen balioa parekatu nahi du. Mugimendu matxista eta antifeministen arabera, feminaziak dira. Postfeminismoak, diferentziaren feminismoak eta genero azterketak aldezten dutenez, pertsona guztiek balio eta eskubide berberak dituzte, eta pertsona bakoitza nahi bezalakoa da, estereotipoetan eta gizon/emakume genero binarismoetan nahitaez sartu beharrik izan gabe.