cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asaccus gallagheri
Asaccus gallagheri Asaccus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Saint-Laurent (Lot eta Garona)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 iturgina eta 2 ile apaindegiak.
2000. urtean Saint-Laurent udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 240 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fertrève
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amathay-Vésigneux
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Amathay-Vésigneux udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 711 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nafarroako Orkestra Sinfonikoa
Nafarroako Orkestra Sinfonikoa (OSN) Iruñean egoitza duen orkestra sinfonikoa da, Euskal Herrian eta Espainian jardunean dagoen zaharrenaa. Izan ere, 1879an sortu zuen Pablo Sarasate biolinistak, Orquesta Pablo Sarasate izenarekin.
Zuzendariak
Joaquin Maya izan zen lehendabiziko zuzendaria, eta ordutik 100 urte baino gehiagoko ibilbide luzean beste hainbat aritu dira kargu horretan, hala nola: Camille Saint-Saens frantziar musikagile ospetsua, Javier Bello Portu, Miguel Roa, Jaques Bodmer, Miquel Ortega eta Luis Agirre. 2019an, Maria Antonia Rodriguez izendatu zuten orkestraren zuzendari nagusi.
Diru laguntzak
Nafarroako Gobernua eta Iruñeko Udala erakunde publikoen diru laguntza jasotzen du, bai eta NH Hoteles, Diario de Navarra eta Nafarroako Kutxa erakunde pribatuena ere.
Euglossa imperialis
Euglossa imperialis erle espezie bat da, Euglossa generoan eta Apidae familian.
Transbaikal
Transbaikal, Transbaikalia edo Zabaikal (Забайкалье, Zabaikalie), Dauria izenez ere deitua, Baikal aintziraren ekialdean dagoen erregioa da Errusian (izena ematen dio), Errusian. Dauria izena daur herriaeren jatorrizko lurraldea delako da. Emakume batek animalia berezi batzuei ematen die izena. Erregioak hartzen ditu Buriatiako errepublika, Zabaikal krai administratiboa eta Irkutsk probintziaren zati bat.
1.000 km inguru ditu iparraldetik hegoaldera, Patomeko mesetatik eta Iparraldeko Baikaleko mesetatik Errusia eta Mongolia arteko mugaraino. Eta, halaber, 1.000 km mendebaldetik (Baikal lakutik) ekialdera, Xilka ibaiaren eta Argun ibaiaren arteko elkargunera, Amur ibaia osatzen dutelarik puntu horretan. Transbaikaleko estepak eta hezeguneak Dauriako Erreserba Naturalak babesten ditu. Erreserba hori «Dauriako paisaiak» izeneko lekuaren parte delarik halaber, UNESCOk Gizateriaren Ondare gisa inskribatua 2017an.
Historia
Tsarren garaian, Nertxinsk (lehenbizi) eta Txita geroago hiriburua zituen oblast eskualde bat izan zen.
Iraultza sobietarra gertatu ondoren, Errusiako Gerra Zibilaren kontestuan, 1918ko maiatzean, ataman kosako batek, Grigori Semenovek (1890-1946) Transbaikalko behin-behineko gobernu bat osatu zuen, buriatiarrek sorturiko Buriat Ulus izeneko entitatearekin batera. Estatu Batuen, Frantziaren eta Japoniaren laguntzarekin, sobietar komunisten kontrako kontrabotere pseudo-independente bat (japoniarren babes militarrarekin) izan zen 1920ko apirilera arte, non sobietar kontrolpean geratu zen.
Morterone
Morterone Italiako udalerri bat da. Leccoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Morteronek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Halictus sexcinctus
Halictus sexcinctus erle espezie bat da, Halictus generoan eta Halictidae familian.
Gairo
Gairo Ogliastrako (Sardinia, Italia) udalerria da.
Convention Centre Dublin
Convention Centre Dublin (Dublingo Biltzar-Zentroa) Irlandako Errepublikako Dublin hirian dagoen biltzar-jauregi bat da. Liffey ibaiaren iparraldeko ertzean eta Samuel Beckett zubiaren alboan kokatua dago, Dublingo portutik oso hurbil.
2010eko irailean ireki zen, Kevin Roche irlandar jatorriko estatubatuar arkitektoak diseinatu zuelarik.
Alconaba
Alconaba Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 11 kilometrora dago. Udalerriak 52,05 km²ko azalera dauka, eta 2006ko erroldaren arabera 165 biztanle bizi ziren herrian.
Garfield (Wisconsin)
Garfield Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Polk konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Newport (New York)
Newport  New York estatuko herri bat da. Herkimer konderrian kokatua dago. 2010ean 640 biztanle zituen, 1.36 kilometro koadrotan banatuta.
Noturus munitus
Noturus munitus Noturus generoko animalia da. Arrainen barruko Ictaluridae familian sailkatzen da.
Last Train from Gun Hill
Last Train from Gun Hill (Gun Hilleko azken trena) 1959eko western filma da, John Sturges estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. James Poek idatzi zuen gidoia, Les Crutchfielden kontakizun batean oinarriturik. High Noon (Fred Zinnemann, 1952), 3:10 to Yuma (Delmer Daves, 1957) eta Sturgesek berak zuzendutako Bad Day at Black Rock (1955) filmen elementuak biltzen ditu.
Kirk Douglas, Anthony Quinn, Carolyn Jones eta Earl Holliman izan ziren antzezle nagusiak. Douglas eta Holliman lehenago ere arituak ziren Sturgesekin, 1957ko Gunfight at the OK Corral filmean zehazki.
Argumentua
Katherine (Ziva Rodann) indiar emakumeak eta haren semeak egun batzuk igaro dituzte familiarekin. Itzulera bidean cowboy batzuek jazarriko dituzte. Emakumeak aurre eginen die, eta erasotzaileetako bat aurpegian zaurituko du zartailuarekin. Azkenik, semeak ihes egitea lortuko du, baina amak ez.
Katherine Matt Morganen (Kirk Douglas), Pawneeko sheriffaren emaztea zen. Semeak erasoaren berri ematen diolarik gertalekura joanda, andrea bortxaturik eta hilik atzemanen du Mattek. Gaizkileetako baten zela ere aurkituko du, C.B. hizkiak dituena. Haren jabea Craig Belden (Anthony Quinn) da, iraganean Matten adiskide mina eta behin bizia salbatu ziona.
Morgan Gun Hillera joanen da, Beldenen bizilekura, bere emaztearen hiltzaileak nor izan ziren ikertzera. Belden Gun Hilleko jauntxoa dela ikusiko du, herria kontrolpean duena, eta Katherinen hiltzaileetako bat haren semea dela. Morganek hiltzaileak atxilotu eta justiziaren aurrera eraman nahiko ditu eta, herri osoa aurka jarriko zaion arren, Rick Belden (Earl Holliman) atzematea lortuko du. Baina herritik aterako den hurrengo trena iritsi arte sei orduz itxaron beharko du, eta Craig Belden morroien erasoei aurre egin beharko die.
Raymond Louviot
Raymond Louviot (Granges, 1908ko abenduaren 17a - 1969ko maiatzaren 14a), frantziako txirrindularia zen. Frantziako Txapelduna izan zen. Erretiratu ostean Ford-Gitane taldearen zuzendaria izan zen.
Palmaresa
1932 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 1941 1946 1947 1949
Arbide dorreak
Arbide dorreak Gipuzkoako Donostia hiriburuan dauden itxura berdineko bi eraikin gira.
Kokalekua
Miramon auzoan daude, hain zuzen ere, Miramongo Parke Teknologikoaren hegoaldeko muturrean, Mikeletegi pasealekuaren 67-69. zenbakietan.
Historia
1904ean eraiki ziren, baina garai hartan Erdialdean zeuden, Foruen pasealekua, San Martzial kalea eta Etxaide kalearen elkargunean.
1972-1975 artean kokalekuz aldatuak izan ziren. Gipuzkoako Aurrezki Kutxa Munizipalak erosi eta gaur egungo kokalekuan berrezarri ziren. Horretarako bere harri guztiak (6.300 inguru) kontu handiz banan-bana lekualdatu ziren. Jada kokaleku berrian zela, 1979an berrireki ziren.
Aranzadi Elkarteak lehenbizi erabili zituen, mikologiako erakusketa bat burutzean. Gaur egun Kutxaren jabetzakoak dira.
Saint-Saire
Saint-Saire Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Saire udalerrian erroldatutako biztanleak 582 ziren. Familiak 195 ziren, horien artean 35 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 66 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 82 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 256 etxebizitza zeuden, 202 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 239 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 202 etxebizitza nagusietatik 146 bere jabearen bizilekua ziren eta 56 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 56 etxek lau zituzten eta 96 etxek bost zituzten. 168 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 90 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 101 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 392 ziren, horien artean 270 aktiboak ziren eta 122 inaktiboak ziren. 270 pertsona aktiboetatik 254 lanean zeuden (142 gizon eta 112 emakume) eta 16 langabezian zeuden (8 gizon eta 8 emakume). 122 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Saire udalerrian 197 unitate fiskal zeuden, 527,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.340 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Saire udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 960 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pierre Apestegi
1928an idatzi zuen bere lehen eleberria- La vie profunde de Edmond Rostand. Gero, Coeurs basques (1933), Gachucha (1934), Les rubis de Patrick Henley (1935), La dame d'onze heures (1937) eta Le Roi des Sables (1939) idatzi zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Le Mariage de Ramuntcho (1945) eta Le Rocher de la Vierge (1946) argitaratu zuen.
Eusko Films produkzio-etxearen sortzailetako bat zen, bere zuzendari teknikoa izanik.
Nibionno
Nibionno Italiako udalerri bat da. Leccoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Nibionnok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bielawy udalerria
Bielawy Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Łowicz barrutian kokatuta. 163,9 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5543 biztanle zituen.
New Rochelle (New York)
New Rochelle  New York estatuko hiri bat da. Westchester konderrian kokatua dago. 2010ean 77,062 biztanle zituen, 26.81 kilometro koadrotan banatuta.
Tilapia spongotroktis
Tilapia spongotroktis Tilapia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
O'Connell zubia
O'Connell zubia, Droichead Uí Chonaill eta O'Connell Bridge, Irlandako Errepublikaren hiriburuan den Dublinen kokatzen da. Liffey ibaia gurutzatzen du. Zubia bera Dublingo etorbide nagusia den O'Connell Street kalea, D'Olier Street, Westmoreland Street eta hegoaldeko portuko kaien arteko loturagunea da.
Aurretik Carlisle zubia egon zen bertan, 1794ean eraikia. Hiru arku simetriko zituen eta granitozkoa zen. 1860rako ordea trafikoa nabarmen handitu zen eta zubi zabalagoa egitea erabaki zen. 1877 eta 1880artean altxatu zuten, 45 metrotako luzera eta 50 metrotako zabalera duelarik. Europa osoan trafikoa daukan zubi karratu bakarra da. 1882an ireki zuten eta Daniel O'Connellen omenez izendatu zuten, zubiaren hasieran bere estatua ere ezarri zutelarik.
Miguel Ángel Olano
Miguel Angel Olano Galarraga (Altzo, Gipuzkoa, 1891ko irailaren 29a - Manila, Filipinak, 1970eko maiatzaren 21a) gipuzkoar misiolari kaputxinoa izan zen, Anizeto eta Dionisio Olanoren anaia.
Biografia
1915. urtean egin zen apaiz eta urtebete geroago Guameko uhartera (Mikronesia) joan zen misiolari. 1934. urtean uharte hartako bikario apostoliko izendatu zuten. Bigarren Mundu Gerra garaian atxilo hartu zuten eta Japoniara bidali zuten beste lagunekin batera. Indiako iparraldeko misioetan lan egin ondoren Australiara jo zuen eta handik Manilara. 1960. urtean Donostiara itzuli zen eta hamar urte eman zituen Gipuzkoako hiriburuan, Guameko apezpiku berriak dei egin zion arte. Guamera itzuli zen eta han hil zen.
Alcubilla de Avellaneda
Alcubilla de Avellaneda Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 91 kilometrora dago. Udalerriak 50,05 km²ko azalera dauka, eta 2006ko erroldaren arabera 177 biztanle bizi ziren herrian.
Sputnikaren krisialdia
Sputnikaren krisialdia Sputnik programaren arrakastaren ostean estatubatuarrek edukitako erreakzioari deritzo. 1957ko urriaren 4ean, Guda Hotzean jazotako gertaera esanguratsua izan zen sobietarrek Sputnik 1 jaurti zutenean, gizadiak jaurti zuen lehenengo satelite artifiziala hain zuzen. Ordura arte, Estatu Batuak teknologia espazial eta misilen garapenaren alorrean potentziatzat hartzen zen, baina Sputnik 1en jaurtiketak eta estatubatuarren lehenengo bi jaurtiketa saiakeren porrotak bortizki astindu zuen iritzi publiko amerikarra. Horrela, krisialdi bati hasiera eman zitzaion, "Sptunikaren krisialdia" alegia. Sobietar Batasuna mehatxu gogorra bilakatu zen gobernu estatubatuarraren begitara.
Guda Hotzean zehar, Sobietar potentzialarekiko beldurra areagotzen joan zen Etxe Zurian. Izan ere, satelite artifizialak orbitan jartzeko sobietar ahalmenak kontinentearteko misilak eta ojiba nuklearrak sortzeko aukera eman ziezaiokeen era berean. Gertakari honek espazio lasterketa bultzatu zuen eta handik gutxira lehenengo gizakia bidali zen espaziora, Juri Gagarin eta 1969an Apollo 11 misioak ilargiratu zuen eta horrela estreinakoz bi gizakik beste gorputz bateko gainazala zapaldu zuten.
Christian Doppler
Johann Christian Andreas Doppler (1803ko azaroaren 29, – 1853ko martxoaren 17) matematikari eta fisikari austriarra izan zen, eta gaur egun doppler efektu moduan ezagutzen dugunaren hipotesia plazaratzeagatik da famatua, zeina iturriarekiko mugitzen ari den behatzaile batek uhin baten maiztasun eta uhin-luzeraren neurketetan duen itxurazko aldaketa den.
Bizitza
Christian Doppler Salzburgen jaio zen eta aita igeltseroa zuen. Dena dela, ezin izan zuen azken honen bidea jarraitu, bere forma fisiko kaxkarra zela eta. Institutua bukatzean, astronomia eta matematika ikasi zituen Viena eta Salzburgen eta Pragako Eskola Politeknikoan (Gaur egun, Unibertsitate Tekniko Txekiarra) hasi zen lanean, non matematika eta fisikako irakasle titular moduan 1841etik aritu zen.
Urtebete beranduago, 39 urterekin bere lanik aipagarriena argitaratu zuen, Doppler efektuaren gainean (esate baterako, arin pasatzen ari den ibilgailu baten soinu aldaketa). Pragan irakasle modura egon zen denboran, fisika, astronomia eta matematikari buruzko 50 artikulu baino gehiago kaleratu zituen.
Pragako bere ikerkuntzak 1848ko martxoko istilu iraultzaileek eten zituzten, berak Vienara ihes egin zuenean. Bertan, Vienako Unibertsitateko Fisika Esperimentaleko Institutuaren buru egin zuten 1850ean. Vienako unibertsitatean egin zuen garaian, Franz Ungerekin batera, Gregor Mendel gaztearen (geroago genetika modernoaren aita izango zena) garapenean paper garrantzitsua izan zuen.
Biriketako gaixotasun baten ondorioz hil zen 1853ko martxoaren 17an Venezian 49 urte zituela.
Bilboko Metroaren egoitza
Bilboko Metroaren egoitza Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen eraikin bat da. Bilboko Metroaren egoitza nagusia da.
Kokalekua
Abando auzoan dago, Nafarroa kalearen 2. zenbakian. Areatzako zubiaren alboan eta Sociedad Bilbaínaren egoitza eta Bilbao-Concordia geltokiaren parean dago.
Barretxe jauregia
Barretxe jauregi-etxea Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen jauregi-etxe bat da.
Eraikina
Eraikin berezia da, izan ere bere barruti berrituan eraikin zaharragoen arrastoak gordetzen ditu: alde batetik, herriaren Erdi Aroko harresiaren sektore bat, bertan gezileiho handi bat ikus daiteke. Bestetik, hamar bat metro atzera eramana dagoen XV. mendeko etxe baten fatxada bat ikus daiteke. Etxe horretatik leiho biki bat eta bi dobelak soilik osatzen duten ate zorrotz bat mantentzen dira. Multzo guztia erakusketa gela da gaur egun.
Barretxe etxeko lehen solairuan Goierriko interpretazio Zentroa ere topatuko duzu eta D'elikatuz izeneko elikaduraren hedapenerako zentro bat ere bai.
Neoboletus pseudosulphureus
Neoboletus pseudosulphureus (Sinonimoa: Neoboletus junquilleus) Boletaceae familiako onddoa da.
Boletus erythropus delakoaren ia aldaera hori bat dirudi, batez ere oinaren gaineko sarerik ez duelako, baita haragiaren biraketa nabarmenagatik ere, horia izanik oso modu ikusgarrian ikusten da.
Ez dago datu fidagarririk onddo honen jangarritasunari buruz.
Deskribapena
Tutuak: Labur samarrak, oinaren ondoan itsatsiak eta biribilduak, horiak eta ebakitzean urdindu egiten dira.
Poroak:Txikiak eta biribilak, estu, horiak, orban gorri eta urdinxka txikiekin.
13. linea (Parisko metroa)
'''Parisko metroaren 13. linea''' sarean aurreikustako hamasei lineetako bat da.
Geltokiak
Lineak honako geltoki hauek ditu:
Neoboletus pseudosulphureus
Deskribapena
Hanka: Goian mehetua, erraboilduna eta sustrai antzekoarekin, hori kolorekoa, pixka bat poroak baino zurbilagoa; urdinez eta gorriz zikintzen da zaurietan. Ebakitzean azkar urdinez tindatzen da oinaren oinarrian izan ezik, hor tonu gorrixkak hartzen ditu.
Haragia: Horia, oinarrian gorri-morexkaz tindatua, eta azkar urdintzen da ebakitzean. Fruta garrazkien usaina eta hasieran zapore gozoa, baina mingostuz joaten da.
Etimologia: Boletus terminoaren etimologia eztabaidagarria da. Junquilleus epitetoa latinetik dator, “yuncus” hitzetik, eta ihia esan nahi du. Kolore horiagatik
Jangarritasuna
Espezie arraroa denez, ez dago datu fidagarririk onddo honen jangarritasunari buruz.
Nahasketa arriskua
Onddoaren formagatik, oinean sarerik ez duelako, eta haragia ebakitzean azkar urdintzen delako, ia Boletus erythropus delakoaren aldaera hori bat dirudi.
Sasoia eta lekua
Udako lehen euriteekin agertzen da eta udazkenaren hasiera arte. Hostoerorkorren basoetan ateratzen da. Espezie arraroa.
Banaketa eremua
Europa, Erdialdeko Amerika, Ipar Amerika, India.
Esteribarrera
Esteribarrera (Esteriberrara) hegoaldeko goi-nafarrera euskalkiaren hizkera bat da, Nafarroa Garaiko Esteribar (Esteriber) ibarreko berezko euskara, Artzibarrerarekin. Sortaldeko azpieuskalkia barruan dago.
2007ko udazkenean, ez zegoen esteribarrerazko euskaldun gutxienik, eta, beraz, hizkera hilda da.
Historia
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak Urdaitzetik iparraldera sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkiko Erroibarrera-Esteribarrera azpieuskalkian. Pedro Irizarren kalkuluen arabera, 1860 eta 1870 artean 1 300 esteribarrerazko euskaldun inguru egongo ziren Esteriberran.
Aingeru Irigaraien 1935eko datuek, biztanleriaren datuekin konbinatuta, adierazten dute urte horretan Esteribarko 900 euskaldun izango zirela, esteribarrera hiztunak.
1930eko hamarkadan, Esteribarko azpieuskalkiak bere nagusitasuna galdu zuen gaztelaniaren mesedetan, asmo politikoko (Frankismoa) eta izaera ekonomikoko hainbat inguruabar sozialengatik, gaztelaniaren aurrerabidea errazten zutenak. Borondatezko berezko hizkuntzaren galera hori euskaraz hitz egiteko debekuarekin batera gertatu zen. Hala, 1937an erabat debekatu zen bide publikoan euskaraz hitz egitea. Hurrengo urtean, euskara erregistroetatik kanpo uzten da, eta horren atzetik daude auzitegiak, saltokiak, eskritura publikoak, aldizkariak, eskolak, irratiak... Horrela, herri landatarrenetan, edo batzuetan ezta hori ere, euskara familiartera bakarrik baztertuta geratu zen.
Ondorioz, 1970ean beste zenbaketa bat egin ondoren, Esteribarko 280 euskaldun esteribarrera mintzo ziren.
1977an Nere Oroimenak liburua argitaratu zuen Perpetua Saragueta (Mezkiritz, 1905) erroibartarrak. Oso datu etnografiko garrantzitsuak eskaini zituen. Azken urteotan, Orreaga Ibarra hizkuntzalariak euskalkia jasotzen duen hainbat lan plazaratu du.
Aditzak
Adibidez:
Aldaerak
Esteribarrerak bi aldaera ditu.
Iparesteribartar aldaera
Aldaera honek ibarreko iparraldeko herriak hartzen ditu: Egui, Iregi eta Urtesun. Azpimarratzekoa da Erroibarko Zilbitin hitz egiten den aldaerak iparesteribartar esteribarrera aldaeraren (eta ez iparerroibartar erroibarrera) antz handia duela, horregatik autore batzuek azken erroibarrera hau baztertzen dute. Beste aldaerarekiko aldea iraganeko flexio alokutibo maskulinoen amaieretan datza, aldaera honetan -ken dira eta konjugazio osoan zehar errepikatzen dira.
Kalkuluen arabera, 1870ean 500 hiztun zituen iparesteribartar esteribarrerak, 1935ean 450 eta 1970ean 210. XXI. mendean, aldaera hau jada desagertua dago.
Erdiesteribartar aldaera
Aldaera honek ibarreko erdialdeko herriak hartzen ditu: Irure, Setuain, Errea, Zai, Idoieta, Beltzunegi, Eskirotz, Ilerratz, Urdeitz, Inbuluzketa, Osteritz, Zubiri, Leantz, Usutxi, Agorreta eta Saiots. Beste aldaerarekiko aldea iraganeko flexio alokutibo maskulinoen amaieretan datza, aldaera honetan -ta dira eta konjugazio osoan zehar errepikatzen dira.
Kalkuluen arabera, 1870ean 800 hiztun zituen iparesteribartar esteribarrerak, 1935ean 430 eta 1970ean 70. XXI. mendean, aldaera hau jada desagertua dago.
Hiztegia
Orreaga Ibarrak hainbat urtez jaso zituen esteribarreraren berezko hitz batzuk:
Gainera, herri gehienek esteribarreraz dute izen tradizionala, eta gaur egungoak, euskara batuaz:
Azken hiztunak
Euskal Herriko Ahotsak proiektuaren bidez, hizkera honetako azken hiztunetako batzuk elkarrizketatu ahal izan dira, eremu honetako kulturaren eta hizkuntzaren zenbait alderdi zaindu ahal izateko. Hauek dira esteribarrerako azken euskaldun zaharrak:
Bielice udalerria
Bielice Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Pyrzyce barrutian kokatuta. 84,19 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3127 biztanle zituen.
Verrens-Arvey
Biztanleria
2007an Verrens-Arvey udalerrian erroldatutako biztanleak 730 ziren. Familiak 290 ziren, horien artean 66 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 104 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 108 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 346 etxebizitza zeuden, 292 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 43 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 321 etxeak ziren eta 24 apartamentuak ziren. 292 etxebizitza nagusietatik 248 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 17 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 175 etxek bost zituzten. 266 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 115 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 159 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 488 ziren, horien artean 338 aktiboak ziren eta 150 inaktiboak ziren. 338 pertsona aktiboetatik 321 lanean zeuden (166 gizon eta 155 emakume) eta 18 langabezian zeuden (3 gizon eta 15 emakume). 150 pertsona inaktiboetatik 58 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 53 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 zurginak, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2000. urtean Verrens-Arvey udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 341 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Iruñeko Orfeoia
{{abesbatza infotaula }} Iruñeko Orfeoia (Orfeón Pamplonés) Iruñeko abesbatza beterano eta nagusia da, 1865ean sortua eta Europako zaharrenen artean dagoena.
2008. urtean, 120 abeslarik osatzen zuten, eta Baluarte jauregia egin zenetik, hprixa da euren auditorio nagusia. Halaber, haurrek eta gazteek ere parte hartzen dute abesbatza propio batean.
Historia
1865. urtean, Orfeón Pamplonés izeneko elkarte korala sortu zuten hamaika bazkide harpidedunek, Conrado Gartzia presidente izendatuta. Artisauei musika doan irakastea zen helburua. Lehen zuzendaria Joaquín Maya izan ere, eta lehen ikasleen artean Julian Gaiarre gaztetxoa aritu zen kantari. Hala ere egitura hark gutxi iraun zuen eta 1873an desagertu zen.
1881an, Iruñeko elite sozial eta intelektualetik zetorren talde batek Iruñeko Orfeoia izandakoa berrantolatu, eta, ateneoen modari jarraiki, Ateneo Orfeón Pamplonés izena jarri zioten. Egitura honek bi zuzendari izan zituen: Fidel Maya, musika arlokoa, eta Serafin Mata, literatura arlokoa. Baina egoitzarik ez zuten eskuratu eta 1885ean berriz eten zen abesbatz honen biizitza.
Azkenean, behin betiko Iruñeko Orfeoia Fidel Mayak zuzendutako batzorde berrantolatzaile batetik sortu zen, 1890ean. Pablo Sarasate ohorezko presidente izendatu zuten, eta Remigio Mugica, Iruñeko katedraleko kaperako tenore gaztea, zuzendari bilakatu zen. 1893 eta 1908 artean, San Fermin jaietan Iruñeko Udalak antolatutako kontzertuetan parte hartu zuen Orfeoiak, Santa Cecilia orkestrarekin eta Pablo Sarasaterekin batera. Kontzertu horiei esker, funtsak eta ospe handia lortu zituen.
Pueltxe
Pueltxeak Argentinan, Andeetatik Ozeano Atlantikoraino eta Córdoba-Rio de la Plata lerrotik Río Negroraino bizi ziren etniak ziren. Serrano, querandi eta, agian, chechehet taldeak biltzen zituen pueltxe herriak.
Pueltxeek hitz egiten zuten hizkuntza XVIII. mendean desagertu zen, pueltxe herriak bere egin baitzituen maputxeen hizkuntza eta ohiturak. Espainiar kolonoen eta argentinarren erasoen aurrean, Panpako hegoaldera erretiratu ziren XVIII. eta XIX. mendeetan.
Ilia Burov
Ilia Alekseievitx Burov (Илья Алексеевич Буров, Jaroslavl, Errusia, 1991ko azaroaren 13a), estilo askeko eskiatzaile errusiarra da, aire-jauzietan espezializatua.
Ibilbidea
Burov, 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Errusiarekin lehiatu zen. Lehen kanporaketan, 10. postuan sailkatu zen aire-jauzietan, aurrera egin gabe. Ondoren, bigarren sailkapen fasean, 10. sailkatu zen, berriro ere aurrera ezin eginik. Burov, 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan, taldeko izan zen Errusiako Olinpiar Kirolarien ordezkari gisa. Lehen kanporaketan, 8. postuan sailkatu zen aire-jauzietan, aurrera egin gabe. Ondoren, bigarren sailkapen fasean, 1. sailkatu, eta finalerdietara pasa zen. Hurrengo egunean, 6. postuan sailkatu zen, bai azken txandan, bai 2. txandan ere, eta, azkeneko 3. txandan, 3. postuan sailkatu zen brontzezko domina irabaziz.
2018ko otsailetik aurrera, Munduko Txapelketan eman duen onena 5. postua izan da, 2015eko aire-jauzian.
Burovek 2011ko urtarrilean egin zuen debuta Munduko Kopan. 2018ko otsailetik aurrera, bere Munduko Kopako helmugarik onena 2. izan da, 2015 eta 2018an Moskun jokatutako Munduko Kopako fase batean. 2014-2015ean, Munduko Kopako helmugarik onena, 4. izan da, aire-jauzian.
Hiru Neguko Olinpiar Jokoetan, 2014 eta 2022 urteen artean, brontzezko bi domina lortu zituen aire-jauzietan, Pyeongchangen 2018 eta Pekin 2022an; azken horretan, 114,93 puntu lortu zituen. . Pekin 2022an, ROC taldea ordezkatuz hartu zuen parte. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
2 gaineko 1, multzo hirukoitza
2 gaineko 1, multzo hirukoitza Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen eskultura bat da. Jorge Oteitza oriotar eskulturgileak Nikolas Lekuona, Jose Sarriegi eta Maria Dolores Katarain "Yoyes" ordiziarrak omentzeko egin zuen. 1993an inauguratu zen.
Burdinezko txapaz egina, 3 metroko altuera du. Etzandako gurutze bat da eta oinarriak, altuerak eta zabalerak neurri bera dute.
Markel Etxeberria
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Eulerren formula
Eulerren formula, izena Leonhard Eulerren omenez duena, bereziki analisi konplexu arloko matematika-formula bat da, funtzio trigonometrikoen eta funtzio esponentzialen arteko erlazio sakona erakusten duena. (Eulerren identitatea Eulerren formularen kasu berezi bat da). Formula hau da:
non :
Esponentzial konplexuaren eta funtzio trigonometrikoen arteko erlazioa Roger Cotes matematikari ingelesak frogatu zuen lehendabizi 1714an, honela
non ln logaritmo naturala den.
Frogapena
Eulerren formula aztertzeko berretura-serietan garatzearen ezaguerak behar ditugu. Baliabide handi bat sartuko dugu, asko sakondu gabe, ondorengo kontzeptua dena:
a-n zentratutako f(x) funtzio analitiko baten Taylorren serietan garapena honela adierazten da:
Garapen kontzeptu hori erabiliz eta f(x)=e^x hartuz a=0 zentroko ingurune batean, honako hau dugu:
konbergentzia-tarteko edozein x-rako
x = 1 denean, aurreko ekuazioan, e zenbakiko adierazpena lortzen da, serie infinitu bat bezala:
x -ren ordez ix ordezkatzen badugu, orduan:
Aurreko ekuazioaren (e^{ix}) batuketaren lehenengo zatia cos(x) funtzioaren garapena da eta bigarren zatia sin(x)-rena Maclaurinen serie batean. Beraz, Eulerren formula izenez ezagutzen den ekuazioa dugu:
modu orokorragoan honela ere idatz daiteke:
2011ko KAE Liga
2011ko KAE Liga Kantauriko Arraun Elkarteak antolatutako KAE Ligaren seigarren denboraldia izan zen. TKE Ligaren ondoren, arraunketaren bigarren maila izan zen. KAE 2. mailatik igo berria zen San Nikolas Arraun Taldea izan zen txapelduna eta TKE Ligara igo zen.
Garland (Arkansas)
Garland Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Miller konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Joxepa Zubeldia
Matea Joxepa Zubeldia Elizegi (Hernani, 1867 - ib., 1947) gipuzkoar bertsolari eta bertso jartzailea izan zen. Bertso asko idatzi zituen arren, sorta bakarra gorde da, 1918an Hernaniko erietxera baztanga zuten gaixoak ekarri behar zituztela-eta izandako matxinadari buruzkoa. Urte horretako ekainaren 1ean, garaipena ospatzeko Hernaniko Ezkiaga pasealekuan egindako herri bazkarian, mahai gainera igota, kantatu zituen sortako 24 bertsoak.
Bizitza
1867ean Hernaniko Ibarluze baserrian jaio zen, izen bereko poligonoa den inguruan (baserria botea dago). Txikitan Donostiara joaten zen baserriko produktuak saltzera, auzoko beste baserritar batzuekin batera astoan edo zaldian. Goizeko bostetan Ibarluzetik abiatu eta arratsaldeko lauak arte ez zen itzultzen. Bidean Aieteko aldapan zeuden banku batzuetan kafea hartzeko ohitura zuten.
Baserriaren jabea Madrilgo mediku famatu bat zen eta neskame euskaldunak nahi izaten zituen. Aurrena bere ahizpa Maria eraman zuen neskame eta gero bera, oraindik neskatoa zela. Han ezagutu zuen bere senarra izango zena, Manuel Ortiz Martinez,  izatez Burgosko Mena Haranekoa. Madrilen ezkondu eta bost seme-alaba izan zituzten (Nina, Amadeo, Pepe, Joakin eta Josefina). Fuencarral kalean bizi izan ziren.
1904an Hernanira itzuli ziren. Hasieran Portu auzoko Iztil-Artenean bizi izan ziren, Shangai taberna inguruan, gero Kale Nagusiko 13. zenbakian eta azkenean 3. zenbakian. Hernanin beste bi alaba izan zituzten (Maria eta Juanita). Guztira zazpi seme-alaba eta 27 biloba izan zituzten. Senarra meatzeetan lan egindakoa zen eta asmaren ondorioz arnasa hartzeko zailtasunak zituenez ezin zuen lanik egin. Joxepa Zubeldiak janari denda bat ireki zuen Hernaniko Kale Nagusiko 3. zenbakian, Riojanos ondoan, eta horri esker atera zuen aurrera familia. Berak bakarrik eramaten zuen dendako martxa, jeneroa negoziatu, kontuak egin. Denetarik saltzen zuen dendan: esnea, barazkiak, arkumeak, oilasko eta oiloak, onddoak eta gibelurdinak, ehizatutako uso eta oilagorrak... Dendari, Barbasenea esaten zioten, bere senarra Hernaniko bizardun bakarra zelako. Aurreko aldetik Kale Nagusira ematen zuen dendak eta atzekotik Ezkiaga pasealekura. Atzeko aldean ardiak hiltzen zituzten, gazta egin... Dendaostean piano bat zeukan, ez zuen jotzen baina musika gustuko zuen. San Jose egunean, bere eguna zenez, ansorenatarrak joaten zitzaizkion txistua jotzera.
Oso gazterik Madrila joan eta urte askoan han bizi izan zen arren Joxepa Zubeldiak euskarari eutsi zion. Senarrak ez zuen euskararik ikasi eta harekin gazteleraz egiten zuen baina seme-alabei beti egin zien euskaraz. Bere semeetako bat, Joakin Ortiz, 1896-1898 inguruan Madrilen jaioa izan arren, oso gaizki moldatzen zen gazteleraz. Lagunartean bertsotan aritzen zen. Behin euskaraz kantatzeagatik atxilotu zuen guardia zibilak. Non jaioa zen galdetu ziotenean, "En Madrid" (Madrilen) erantzun zien, eta muturreko bat jaso zuen, adarra jotzen ari zitzaiela uste zutelako.
1947an Hernaniko Kale Nagusian hil zen.
Bertso jarriak
Hainbat bertso sorta idatzi zituen. Garaiko berrien inguruan idazten zuen: hilketak, istripuak eta beste gertaerak. Baina bere bertso sorta bakarra gorde da, 1918ko Hernaniko baztangaren matxinadari buruzkoa. Gainerakoak ez ziren argitaratu eta galdu dira. Poesiak eta elizako kantuak ere idazten zituen,  nagusiki euskaraz, oso pertsona elizkoia baitzen. Bere alabetako baten esanetan, elizan kantatzen zituzten kantu batzuen hitzak bere amarenak ziren.
Etxean alabek ez ziotenez idazten uzten, bere lagun Luisa bizi zen Barkaiztegi baserrira joaten zen. Urtean bizpahiru aldiz egiten zion bisita, gehienetan udan eta pare bat aste igarotzen zituen bertan. Zahartu aurretik oinez joaten zen, gero astoan edo gurdian. Han gordetzen zituen bere bertsoak, ganbarako kutxa batean. Joxeparen bilobak kutxa hori bilatzen saiatu ziren, baina ez zuten aurkitu, ustez Joxepa hil ondoren bere alabek erre zutelako.
Bat-bateko bertsoak
Eguberritan eta Sanjoanetan etxez etxe ibiltzen ziren bere anaia Kaxiano eta beste bospasei bertsolari soinujolearekin. Joxepa haien zain egoten zen, zapi zuria buruan, dotore jantzita eta orraztuta, eta haiek kantatutako koplei balkoitik erantzuten zien.
Joxepa eta bere anai Kaxiano antzeko adinekoak ziren eta harreman estua zuten. Joxepa batzuetan anaia bizi zen Hernaniko Portu auzoko Egañaenea baserrira joaten zen bazkaltzera, eta bazkalondoren bertsotan aritzen ziren, txandaka.
Seme-alabak lotsatu egiten ziren jendaurrean kantatzen zuenean.
1918ko Hernaniko baztangaren matxinadari buruzko bertsoak
1918an, Lasarte inguruan zenbait baztanga kasu agertu ziren. Gipuzkoako Gobernadoreak hainbat neurri hartzeko agindu zuen: Lasarteko herritarrei, Zubietako hipodromoko jockey-ei eta ukuiluetako langileei txertoa jartzea (gaixotasunaren agerraldia hipodromo inguruetan sortu omen zen) eta gaixotutako zazpi pertsona 1918ko apirilaren 2ko hamarrak baino lehen Hernaniko Benefizentzia Etxera eramatea. Gaixo horietako batzuk oso egoera larrian zeuden, hiltzeko zorian. Hernaniko herritarrak oso haserre zeuden erabakiarekin, baztanga gaitz larria eta oso hilgarria izanik, beren osasuna eta Benefizentzia Etxeko egoiliarrena arriskuan jartzen zituztela uste zutelako, eta herriko industria kaltetua izango zela beldur zirelako. Apirilaren 1ean Hernaniko udaleko udalbatzan bildu ziren Benefizentzia eta Osasun batzordea, eta herritar talde handi bat. Erabakiaren aurka egitea adostu zuten eta Gobernadorearekin Donostian biltzeko batzorde bat izendatu zuten. Gaixoekin elkartasuna eduki nahi zuten, baina herritarren osasuna arriskuan jarri gabe eta horretarako alternatibak jarri nahi zituzten mahai gainean. Gobernadoreak uko egin zion batzordearekin biltzeari. Orduan protestazko telegramak bidali zizkieten Espainiako Ministro Kontseiluko Lehendakaria zen Maurari, eskualdeko Diputatua zen Santillanako Markesari eta Jauregiko Etxezain Nagusiari, erabakia atzeratzeko eskatuz, bien bitartean irtenbide bat aurkitzeko. Bide diplomatikoek huts egin zutela ikusirik herritarrak kalera atera ziren. Joxepa Zubeldiak ere parte hartu zuen protestetan. Garaiko aktek jasotzen dutenez, hernaniarrek "ez klase eta ez sexu, inolako diferentziarik gabe", eskura zuten guztia erabili zuten gaixoen bidea ixteko. Joxepa Zubeldiaren bertsoetan emakumeen presentziari funtsezko garrantzia ematen zaio. Lasarte eta Hernani arteko bideak barrikadaz josi zituzten eta Zinkoenea inguruan guardia zibilei aurre egin zieten. Diario Vasco egunkariak hurrengo egunean argitaratu zuenez "Gurdiz, upelez, oholez eta bestelako tramankuluz kaleetako bidea eta Donostiako errepidea itxi zituzten". Benefizentzia Etxea erretzeko zorian egon omen ziren. Azkenean Gobernadoreak atzera egin zuen eta Lasartetik gertu zeuden barrakoi batzuetara eraman zituzten gaixoak.
1918ko ekainaren 1ean bazkari herrikoia egin zuten Hernaniko Ezkiaga pasealekuan garaipena ospatzeko. Joxepa Zubeldia mahai gainera igo zen eta matxinadari buruzko 24 bertsoko sorta kantatu zuen. Joxepa eta bere familia Kale Nagusian bizi ziren eta alabak etxeko leihotik begira egon ziren lotsatuta. Urte asko igarota ere, alabetako batek Joxepa Zubeldiaren bilobei "zer lotsa guretzat, gure ama mahaira igo zenean jende guztiaren aurrean bertso haiek kantatzera" esaten zien. Bertsolaritza gizonezkoen giroa zen eta gogorra egiten zitzaien ama bertsotan ikustea. Amadeo Ortiz semea haserretu egin zen eta etxera ez zela joango esan zion amari. Amadeoren andregai Josefa Sagarnak bertsolari izatea ohore handia zela aitortzeko eskatu zion eta hala onartzen ez bazuen berarengana gehiago ez joateko esan zion. Amadeok andregaiarengatik onartu zuen, negarrez, amarengana joango zela, eta azkenean bakeak egin zituzten ama-semeek.
"Bertso berrik andre batek jarrik" izenburuarekin eta "Ernaniko berrik; oso arrigarrik" azpitituluarekin argitaratu ziren zortziko txikiko 24 bertsoak, Joxepa Zubeldiaren sinadurarekin. Donostiako Raimundo Altunaren inprimategian egin zituzten bertso-paperak, baina ez da ezagutzen nork enkargatu zituen.
* Maura Espainiako Kontseiluko Lehendakaria zen.
** Garcia Prieto Espainiako Gobernuko Ministroa zen eta Santillana eskualdeko Diputatua.
Hamaika eta hamabigarren bertsoetan kontatzen da emakumeen eta guardia zibilen arteko enkontrua: "zibilak esan zigun etxera biltzeko baizutela baimena odola ixurtzeko. Ixurtzen badezute odola gurekin hil biharrak zerate zeon zaldiekin guziok bizkor gaude gauza gogorrekin". Ez zen sinbolikoa izan borroka, 15. bertsoak ikusten denez: "hustuta petroleoz ospitala igurtzi aguro erretzeko kristal danak hautsi". Bertsoetan kontatzen denaren arabera, protesta hori izan zen agintariak atzera eginarazi zituena, elizak Ministroen Kontseiluko lehendakari zen Maurari deitu ostean: "Apaizak eta monjak negar eta hausi halako trantzerikan ez zuben ikusi gure monja gaixuak belauniko jarri eta telefonuan Madrila Maurari".
Antonio Zabalak jasotako bertso paperaren kopia bat Koldo Mitxelena Kulturunean dago gordea. Kopia horrek, testu hauek ditu behean, eskuz idatzita: "Isidro Ansorena ernaniarra", "1er txistulari en Sn Sn" (Donostiako lehen txistularia) eta "pascua 1959" (1959ko pazkoa), baina ez dago argi urte horretan argitaratua den ala orduan bildu zuen Antonio Zabalak.
Koldo Mitxelena Kulturunean bada Antonio Zabalak bildutako beste bertsio bat ere, garaiko idazmakinaz idatzia, eta bertso paperarekiko aldaketa txiki batzuk dituena. Bertsio horrek "Miguel Zuaz­nabar Lasarte 6-9-59" jartzen du amaieran. Gogoan zituen bertsoak idatzi eta Antonio Zabalari eman zizkiola dirudi, bere laguntzailea baizen eta Lasarte inguruko bertsoak biltzen baizituen. Bere anai Pellorekin batera txalaparta jotzen zuen eta Artze anaiei irakatsi zieten.
Errekonozimendua
Estitxu Eizagirrek 2013an "Bertsoaren haria Hernanin" liburuan eman zuen Joxepa Zubeldiaren berri. Baztangaren bertsoak oso ezagunak ziren Hernanin, baina bertsolariari buruz deus gutxi ezagutzen zen. Liburuaren azala Joxepa Zubeldiaren birbiloba den Arantzazu Ruizek diseinatu zuen. Arantzazu Ruizen aitak eta osabak, Joxan eta Mikel Ruizek, kontatuta osatu zuen Estitxu Eizagirrek Joxepa Zubeldiaren biografia.
NGC 2725
NGC 2725 galaxia espiral bat da, Cancer konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Joxepa Zubeldia
Errekonozimendua
2014an, XIX. mende bukaeratik ordura arteko emakumezko bertsolarien informazioa eta bertso hautatuak bilduz ARGIAk argitaratutako "Bidea urratu duten bertsoak" liburuan ere jaso zuten Joxepa Zubeldiaren bertso sorta.
2014ko uztailean ordura arte Kardaberaz deitzen zen kaleari, berriz ere aitzinako izena, Andre kalea, jartzea erabaki zuen Hernaniko udalak. 2015eko otsailaren 21ean izen zaharra berrezartzea ospatzeko ekitaldiak egin ziren. Maialen Lujanbiok Andre kaleko balkoi batetik bertso saioa egin zuen eta ondoren herritarrek Joxepa Zubeldiaren bertsoak kantatu zituzten. Batukadarekin eta pintxo-potearekin amaitu zuten festa.
2020ko martxoaren 29an Euskal Telebistako Hitzetik Hortzera bertso saioan "Isildu ez zirenak: Joxepa Zubeldia" izenburupean berari buruz aritu ziren hizketan, XIX. eta XX. mendeko lehen erdiko andre bertsolariei eskainitako zazpi ataletako batean, eta bere bertsoak ere kantatu zituzten.
New Square (New York)
New Square  New York estatuko herri bat da. Rockland konderrian kokatua dago. 2010ean 6,944 biztanle zituen, 0.92 kilometro koadrotan banatuta.
North Palm Beach (Florida)
North Palm Beach Floridako herri bat da. Palm Beach konderrian kokatua dago. 2010ean 12,015 biztanle zituen, 15 kilometro koadrotan banatuta.
Brachymeles apus
Brachymeles apus Brachymeles generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Oggiono
Oggiono Italiako udalerri bat da. Leccoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Oggionok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hylaeus lactiferus
Hylaeus lactiferus erle espezie bat da, Hylaeus generoan eta Colletidae familian.
Croutoy
Croutoy Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Croutoy udalerrian erroldatutako biztanleak 237 ziren. Familiak 81 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 98 etxebizitza zeuden, 85 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 97 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 85 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 10 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 44 etxek bost zituzten. 63 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 163 ziren, horien artean 119 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 119 pertsona aktiboetatik 104 lanean zeuden (60 gizon eta 44 emakume) eta 15 langabezian zeuden (5 gizon eta 10 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Croutoy udalerrian 82 unitate fiskal zeuden, 216 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.589,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Croutoy udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
North Port (Florida)
North Port Floridako hiri bat da. Sarasota konderrian kokatua dago. 2010ean 57,357 biztanle zituen, 195.7 kilometro koadrotan banatuta.
Bieliny udalerria
Bieliny Poloniako Gurutze Santuko voivoderriko landa-udalerri bat da, Kielce barrutian kokatuta. 88,22 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 10214 biztanle zituen.
Zerko
Zerkoa (latinez: cercus, pluralez cerci) artropodo ugarik (intsektu eta araknido askok, baina ez oskoldunek) abdomenaren muturrean dituzten luzakin giltzatuetako bakoitza da. Maiz zentzumen-funtzioa izaten dute, baina beste batzuetan borrokarako edo kopulazioan laguntzeko erabiltzen dira. Zenbaitetan aztarna-organoak dira.