cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beaucourt
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 129 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 23 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 13 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 14 zerbitzu enpresak ziren, 21 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 43 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 1 funeraria, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 4 igeltseroak, 4 margolariak, 3 zurginak, 4 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 2 albaitariak eta 5 jatetxeak.
2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 lurrin-denda zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1 eta 2 botika zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oreolalax rugosus
Oreolalax rugosus Oreolalax generoko animalia da. Anfibioen barruko Megophryidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Taisan-ji (Kobe)
Taisan-ji (三身山太山寺), Koben dagoen tenplu budista nagusia da.
Historia
Genshō enperatrizak eraiki zuen 716 urtean baina tenpluaren eraikin nagusia 1293koa da. 1688an pagoda gehitu zitzaion eta Edo Aroan hainbat eraikin gehiago.
Sannomiya
Sannomiya (三宮) Koben dagoen Chūō-ku auzoko barrutia da, hiriko aisialdiaren erdiguneetako bat. Sannomiya tren eta metro geltokien inguruan zabaltzen da.
Historia
1920 inguruan hiriaren ertza baino ez zen eta Motomachi eta Shinkaichi barrutiak ziren hiriaren aisialdiguneak. Sogo merkatal-gunea Motomachitik Sannomiyara aldatu zen 1933an eta barrutiak garapen azkarra izan zuen.
Saint-Victor-et-Melvieu
Saint-Victor-et-Melvieu Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Victor-et-Melvieu udalerrian erroldatutako biztanleak 371 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 34 bakarrik bizi ziren emakumeak), 49 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 49 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 228 ziren, horien artean 160 aktiboak ziren eta 68 inaktiboak ziren. 160 pertsona aktiboetatik 142 lanean zeuden (83 gizon eta 59 emakume) eta 17 langabezian zeuden (6 gizon eta 11 emakume). 68 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren eta 2 margolariak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak 120 m2 baino gutxiagoko dendak ziren.
2000. urtean Saint-Victor-et-Melvieu udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 408 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Shining (eleberria)
The Shining (euskaraz Distira) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1977ko urtarrilaren 28an Doubleday argitaletxeak argitaratu zen.
997 Priska
997 Priska asteroide gerrikoan aurkitutako 997. asteroidearen izena da. 1923ko uztailak 12an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1923 NR zen.
The Shining (eleberria)
2013an Kingek Doctor Sleep izeneko jarraipena argitaratu zuen.
Argumentua
REDRUM. Hori zen Dannyk ispiluan ikusitako hitza. Eta nahiz eta irakurtzen jakin ez, izuaren mezua zela laister asko ulertu zuen. Bost urte zituen, eta adin horretan haur gutxi ohartzen dira ispiluek islada aldarazten dutela, eta are gutxiago errealitatea eta fantasia ezberdindu ere. Baina Dannyk bere fantasiak ispiluko distirarekin zerikusia zutela eta benetazko bilakatuko zirenaren frogak zituen: REDRUM... MURDER, hilketa.
Dannnyren ama dibortzioan pentsatzen ari zen, eta aita berriz, heriotza eta suizidioa bezalako gauza txarrekin guztiz obsesionatua zegoen, hortaz, Coloradoko mendietan kokatutako luxuzko hoteleko zaintzailea izateko proposamenari ezin zion inolaz ere muzin egin, sei hilabetez elurpean eta isolaturik egon ohi zen ehun gela baina gehiagoko hotela. Udaberrian izotz eta elurrak hurtzen hasi arte hiruak hotelean bakar-bakarrik egongo ziren. Bakarrik?...
Brycon behreae
Brycon behreae Brycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bryconidae familian.
Mesnil-en-Arrouaise
Mesnil-en-Arrouaise Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mesnil-en-Arrouaise udalerrian erroldatutako biztanleak 136 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 63 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 62etxeak ziren. 57 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 8 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 52 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 52 pertsona aktiboetatik 48 lanean zeuden (26 gizon eta 22 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mesnil-en-Arrouaise udalerrian 57 unitate fiskal zeuden, 145 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.508 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 garraio enpresa zen.
2000. urtean Mesnil-en-Arrouaise udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 144 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ternate
Ternate honakoa izan daiteke:
Delfosko orakulua
Fozida edo Fozia, Grezia erdialdeko antzinako eskualde bat da, Parnaso mendiaren mendiguneak zeharkatua. Grezia klasikoaren garaian, eskualde honen zati batek, aipaturiko mendiaren oinean dagoenak hain zuzen ere, Pyto edo Pito izena zuen, grezieraz Πυθω. Toki hau Delfos bezala ezagutzen dena da, hau da, Pyto eta Delfos sinonimoak dira.
Mendiko arroketatik, hainbat iturburu sortzen ziren, iturri ezberdinak eratzen zituztenak. Oso antzinatik ezaguna den iturrietako bat, Kastaliaren iturria da, erramu landarezko basotxo batez inguraturik, Apolori sagaratua. Elezaharrak eta mitologiak diotenez, Parnaso mendian eta iturri honetatik gertu zenbait jainkosa biltzen ziren, kantu eta olerkiaren jainkosa txikiak, Musak, iturrietako lamia ziren naiadeekin batera. Bilera hauetan, Apolok lira jo eta gainontzeko jainkosek kantatzen zuten.
Iteako portua Delfostik hurbilen zegoen itsasorako irteera zen.
Izena
Pito izena, Piton sugearengandik (Πυθων) hartua izan zen. Hau kobazulo batean bizi zen suge jakintsua omen zen, haren jakinduria bereganatzeko Apolok hil zuena, Apolo bera orakuluaren arduradun bihurtzeko. Mitologiak dioenez, Apolok, sugea hil ondoren, honen errautsak sarkofago batean gorde zituen, eta honen omenez, Pitiar Jokoak izeneko hil-joko batzuk sortu zituen. Beranduago, sarkofago hori onfalosaren azpian, Delfosko Apoloren tenpluan lurperatua zegoelako elezaharra bolo-bolo ibili zen. Onfalos hitzak "munduaren zilborra" esan nahi du. Izen honetatik eratorri zen Pitia edo Pitonisa (Πυθια), erantzunak interpretatzen zituzten emakumeei ematen joan zitzaien izena, hau da, orakulua. Apoloren tenpluari Pition (Πυθιον) ere deitzen zitzaion, eta, Apolo berari, Delfosen, Apolo Pitio deitu izan zitzaion.
Delfos toponimoa Delfinetik dator (Δελφινης), orakulua zaintzen zuen herensuge mitologikoaren izena zena, Apolo heldu aurretik. K.a. IV. mendetik aurrera, Piton deitzen hasi zitzaion Delfineren ordez, izatez, pertsonaia berbera zen arren. Elezaharraren jarraikako bi zati dira, Delfine toponimoa jarraituz, Apoloren tenpluari Delfinion (Δελφινιον) ere deitu izan zitzaion.
Pitia edo Pitonisa
Orakuloaren ardatza Pitia edo Pitonisa zen, jainkoen asmoak interpretatzen zituen emakumezkoa. Jakin badakigu pertsonaia honen aukeraketa inongo klase ezberdintasunik gabe egiten zela. Hautagaiari gauza bakarra eskatzen zitzaion; bere bizitza eta ohiturak ezin hobeak edo akatsgabeak izatea. Izendapena bizi osorakoa zen, eta betirako santutegian bizitzeko konpromisoa hartzen zuen. Orakuluaren garai oparoetako mendeetan, hiru pitonisa izendatu behar izan ziren garai horretan egiten ziren kontaezinezko kontsultak aise erantzuteko. Baina, gainbehera garaian, bakar bat baino ez zen egon, nahikoa, behar ziren orakulu urri eta tartekatuentzat.
Kontsulta egiten zutenek, elkarrizketa bat izaten zuten harekin izaten zuten orakulua baino egun batzuk lehenago. Gertaera hau, ondo dokumentatua dago Antzinateko egileek ematen dituzten berrietan. Orakulua hilean behin ospatzen zen, 7an, Apoloren jaiotza eguntzat hartzen baitzen. Kontsulta egiten zuten pertsonak mota guztietakoak ziren, errege handietatik hasi eta jende xume eta txiroa arte. Lehenik, sakrifizio bat eskaintzen zen tenpluaren aurrean zegoen aldarean. Jarraian, zegozkien tasak ordaintzen ziren, eta azkenik, kontsulta egiten zuen pertsona Pitiaren aurrean aurkezten zen eta bere kontsulta hitz eginez egiten zuen, uste denez.
Myotis ridleyi
Myotis ridleyi Myotis generoko animalia da. Chiropteraren barruko Myotinae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Delfosko orakulua
Pitia edo Pitonisa
Dodonako orakuluan, kontsultak, berunezko xafletan grabatuak egiten ziren, indusketetan asko aurkitu izan direnak. Pitiak, apaiz batek batu eta hitz neurtuan idazten zituen erantzunak ematen zituen (benetako orakulua). Ondoren, kontsulta egiten zuen pertsonari ematen zitzaion. Lehen une batean, pitonisaren erantzunak hitz neurtuan izaten ziren, baina, Apolo musikaren jainkoa izaki jende askori oso bitxia iruditzen zitzaion iragarpenek hain melodia eta erritmo kalitate kaxkarra izatea. Eta beraz, laster, pitonisa, bere iragarpenak hitz lauan egiten hasi zen.
Gaiaren adituek aurre egin behar dioten misterioetako bat, Delfosko orakuluak hainbeste aldiz asmatu izana da. Jendeak orakulu honengan zuen fedea erabatekoa zen, baita asmatzen ez bazuen ere, kasu horretan, hutsa, esandakoaren interpretazioa zela esaten baitzen, eta ez orakulua bera.
Oreolalax schmidti
Oreolalax schmidti Oreolalax generoko animalia da. Anfibioen barruko Megophryidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Delfosko orakulua
Pitia edo Pitonisa
Mendeetan zehar, bolo-bolo ibili da egia historiko baten itxura duen elezahar bat, orakulua eta pitonisaren egoerari dagokiona. Aipaturiko elezahar hau, III. mende eta IV. mendeko egileetatik hasita hedatu zen, Origenes eta San Joan Krisostomo bezala. Grezia klasikoa, jentiltasun itxi bat bezala ikusten zen garaia zen, umildu egin behar zena. Modu honetan, idazleek, mendeetan zehar arrakasta handia izan zuen zerbait asmatu zuten. Honela deskribatzen zuten:
''Pitonisa edo Pitiaren tripodea, harkaitzaren pitzadura oso sakon batean zegoen. Pitzadura horretatik, emakumea berehala mozkor eta desesperazio egoera batean jartzen zuten gas toxikoak isurtzen ziren, dardara handiekin, hau da, trantzean zegoen, ilerik gabe eta ahotik bitsa botatzen. Gainera, erramu hostoak murtxikatzen zituen, egoera psikosomatiko hori lortzen laguntzen zuena''.
Baina, egia esan, orain arte, ez da aurkitu orakuluaren uneari buruzko deskribapenik idazle greziar edo latindarren artean. Egile jentil bakar batek ere, ez du sekula kontsultaren eszena deskribatu, ezta Plutarkok ere bere Elkarrizketa Pitikoak liburuan. Beste alde batetik, Apoloren tenpluaren inguruan eginiko azkeneko arkeologia eta geologia azterketek, harkaitzean, elezaharrean aipatzen den pitzadura sakonik ez dagoela ziurtatzen dute.
Kresoren orakuluak
Tradizionalki, Kreso erregeari emandako bi orakulu ezagutzen dira: Kreso (K.a. 560-546) Lidiako azkeneko erregea izan zen. Berataz (Herodoto Historia i.53 eta Zizeron Igarpenari buruz II, 115, 11)n, behin batean, orakuluari kontsulta bat egin ziola esaten da, persiar inperioa inbaditzeko prest baitzegoen, eta unea egokia zen jakin nahi zuen. Orakulua honela izan zen: ἤν στρατεύηται ἐπὶ Πέρσας, μεγάλην ἀρχήν μιν καταλύσειν / Croesus Halyn penetrans magnam pervertet opum vim. "Kreso, Halys ibaia zeharkatzen baduzu (Lidia eta Persia arteko muga egiten duena), inperio handi bat suntsituko duzu." Erantzuna, bere aldeko bezala interpretatu zuen, eta, inperio handi hori persiarrena zela uste izan zuen. Baina, gudu hartan suntsitua geratu zen "inperio handia" berea izan zen, eta Lidia persiarren mende geratu zen. Hau, erantzunen anbiguotasunaren adibide bat da. Horietako asko, egile klasikoek bilduak izan ziren. Egia esan, orakulua ez zen gertaerak asmatzen saiatzen, aholku onak ematen baizik, oso zaila ez zena, santutegian, ezagutzen zen munduko azken gertakizunen berri baitzuten.
Baita Jenofonte eta olerki gnomoniko bilduma batzuen arabera, errege beraren kontsulta baten aurrean, esaldi ospetsu hau erantzun zitzaion: εἰ θνητός εἶ, βέλτιστε, θνητὰ καὶ φρόνει. "Gizakia baldin bazara, pentsatu gizakien gauzetan". Maxima hau, autoestima eta zoriontasuna lortzeko, norberaren mugak ezagutu eta onartzearen ideian oinarritzen da
Sibila
Tradizio batzuen arabera, Orakuluan lan egin zuen lehenengo pitia edo pitonisa, Sibila izenekoa zen, eta bere izena orokortu egin zen. Lanbide honen izendapen bezala erabiltzen jarraitu zen. Ez Homerok, (K.a. IX-VIII. mendeak) ezta Hesiodok ere K.a. VIII. mendea) ez dituzte sibilak aipatzen. Hauen izena, lehen aldiz, K.a. VI. mendean agertzen da eta Efesoko Heraklito filosofoa (K.a. 544-484) da pertsonaia hauek lehen aldiz aipatzen dituena. Pentsatzen zenez, Sibilak Asiakoak ziren, eta, nolabait antzinako pitiak ordeztu zituzten.
Historiaurrean
Parnaso mendiaren goi ordokian, itsasoaren mailatik 1400 metroko garaierara eta Delfos bezala ezagutzen den toki sakratutik bi ordu t'erditara "leizezulo korzireoa" bezala ezagutzen den leize bat dago. Toki hau, oso sarri erabili zuen gizakiak Neolitotik, horren lekuko bezala, margoturiko ontziak, besoak gorantz altxatuta dituzten zutikako idoloak edo tripodeetan eseriak, eta indusketetan argitara ateratako terrakotazko irudiak utziz. Irudi guzti hauek, orduko garai urrunetan, jainkoenganako gurtza garatzen hasi zela frogatzen dute. Garai honetan, Delfos izango zenaren kokalekuan, ez zen inor bizi.
Santutegiaren barrutia edo temenosa
Barruti sakratua nolakoa izan zenaren deskribapen nahiko zehatza, Pausaniasek K.a. II. mendean emandako informazioari eta indusketa arkeologikoek idazki horiei buruz eginiko baieztapenari esker ezagutzen dira.
Peribola izeneko hesi sakratu batek inguratzen zuen santutegia zegoen inguru osoa. Barrutiaren hego-ekialdeko ertzean, mendian gora igotzen zihoan bide sakratua hasten zen, sigi-sagaka zihoana eta altxor izeneko eraikin txikien aurretik igaroz, estadioaren aurretik eta zenbait monumenturen aurretik ere igaroz, Apoloren tenplua zen orakuluaren tenplura iritsi arte. Erromesa, bide sakratu honen ate nagusitik sartzen zen.
Santutegiaren atzealdean, labar batetara jaisten doan malda handi bat dago. Haranean, landatutako ehunka olibondoak ikus daitezke, hauen hedadura, Korintoko golkora heltzen delarik. Munduko olibadi handiena dela esaten da.
Altxor deitutakoak (θεσαυρυς) kapera txikiak ziren, non exbotoak eta dohaintzak gordetzen ziren. Azken hauek, sarri, oso aberats eta baliotsuak izaten ziren, benetako bitxiak. Honako kapera guzti hauek existitzen zirela ezagutzen da:
Apoloren tenpluaren aurrealdean zabaltzen zen terrazan zegoen sakrifizioen aldarea. Gainera, antzoki bat eraiki zen (K.a. IV. mendean), baita 7000 pertsonarentzako tokia zuen estadio bat ere, pitiar jokoetarako (azken hau K.a. 582an). Hipodromo bat ere bazegoen, oraindik aurkitu ez dena.
Anthracothorax nigricollis
Anthracothorax nigricollis Anthracothorax generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Delfosko orakulua
Onfalosa
Onfalosa, munduaren zilborra da. Elezaharrak, Zeusek, bi arranori, Unibertsoko aurkako bi tokitatik hegan egiteko agindu ziela dio. Arranoek, Delfosen elkar ikusi zuten, non, kono formako harri batek tokia adierazten duen. Harria, arrautza erdi forman, Apoloren tenplutik gertu egiten ari ziren indusketetan aurkitua izan zen. Munduaren zilborra irudikatzen zuten harri hauek, erdigunearen ikur ziren, munduaren sorrera hasiko zen tokiarena. Espazio zehatz batean jarriz, espazio hori sakratu egiten zuen eta gune erlijioso bihurtzen zuen. Delfosko onfalosaren kasuan, hala izan zen, eta santutegi hau, Grezia osoko zilbor edo gune erlijioso bihurtu zen.
Barrutian aurkitutako txanpon batzuetan, onfalosaren irudia ikus daiteke, eskematutakoa eta zirkulu baten erdian dagoen puntu batekin irudikatua.
Aurkitutako harria, Delfoseko museoan erakutsita dago.
Santutegiaren historia
Arkeologia eta antzinako idazkiengatik K.a. VIII. mendean Delfosko toki honetan eraikin sakratuak egon zirela ezagutzen da. Pausaniasek, K.a. II. mendeko historialariak, tradizioa biltzen du, eta, beste gauza batzuen artean, lehen tenpluak, bata erramuarekin, beste bat lumekin nahastutako erle argizariarekin, eta hirugarrena brontzearekin eraikiak izan zirela dio.
Arkeologiak, garai honetan, Apoloren izena jada ospetsua zela frogatzen du, ez bakarrik tokian, baizik eta baita lurralde urrunagoetan ere. Indusketetan argitara ateratako exbotoak, oso esanguratsuak dira: Apolo Pitioren ospea, toki urrunetan ezaguna zena, Tesaliako zaldiak, Peloponesoko tripodeak, Kretako edukiontzien euskarriak, etab...
Denbora igaro ahala, ofrendak gehituz joan ziren, batez ere brontzezko exbotoak. Kretar ezkutuak, korintiar kaskoak, Samosetik eta Peloponesotik iritsitako grifo burudun pertzak eta estatuatxo ezberdinak aurkitu dira.
Garai gailena
K.a. VII. mendearen amaiera aldera, jada eraikitzen dira Atenea eta Apolorentzako tenplu bereziak, harrizkoak dira, zutabe dorikoekin. Euren hondakinak, denboraren igaroan, tenplu berriak eraikitzeko erabiliak izan ziren.
K.a. VI. mendearen hasieran, Delfosko santutegiaren eboluzioan eragin handia izan zuten bi gertaera gertatu ziren. Bata, Delfosen anfiktioniaren instalakuntza izan zen, bestea, Pitiar Jokoen berrantolakuntza.
Anfiktionia 12 herri (ez hiriak) batzen zituen liga erlijioso bat zen. Herri horietako gehienak Grezia erdialdekoak ziren. Bere bilerak, Antelako Demeter jainkosaren santutegian izaten zituen, Termopiletatik gertu. Delfosko orakuluaren ospea, jada Demeterrena baino handiagoa zenez, hara eraman zuten konfederazio honen egoitza, baina ez horregatik beste santutegia alde batera utziz. Erabaki honek, gerra sakratuak direlakoak sortu zituen. Hiru izan ziren.
Pitiar Jokoek, hasieran, zortzi urtetik behin ospatzen ziren. Ondoren, 4 urtera murriztu zuten, eta Olinpiar jokoekin tartekatzen ziren. Proba atletikoak, hipikoak eta lehiaketa lirikoak egiten ziren bertan. Garai honetan, Delfosen, antzoki bat eraiki zen, baita hipodromo bat ere, oso garrantzitsutzat jotzen ziren joko hauek ospatzeko.
Aberaste handia egon zen lehen gerra sakratuaren ondoren, non, hiri greziar batzuk, santutegiaren kontrola eta autoritatea lortzeagatik lehiatu ziren. Honekin, gainontzeko greziar herriekiko nagusitasuna eta ospea lortzen zuten, baita atzerriko erresuma batzuekiko ere. Ekarpenak, greziarren zein barbaroen aldetik izan ziren. Une honetan, Lidiako azken errege izan zen Kresok egin zuen oparia nabarmendu behar da: urrezko lehoi bat, urre lingotezko oinarri baten gainean, eta tona laurden pisatzen zuen urrezko ontzi bat.
K.a. VI. mendearen lehen erdialdean 12 altxor sortu egin ziren Apoloren tenpluaren inguruan. Tenplu zahar honek K.a. 548. urtean su hartu zuen, eta, sutearen ondoren, bere berreraikuntza oso motela izan zen. K.a. 505 arte ez zen amaitu tenplu berria, aurrekoa baino handiagoa. Bere eraikuntza, Alkmeonidas izeneko familia bati esker aurrera eramana izan zen, Atenasekoa. Herodotok dioenaren arabera, familia honek, greziar mundu osoko diru ekarpen guztia kudeatu zuen.
Exbotu eta ofrenda ekarpenak, gehi altxorren eraikuntza garai honetan zehar, oso handiak izan ziren:
Hondamendiak K.a. IV. mendean
Mende honetan zehar, Delfosko santutegiari batere onik egin ez zioten hondamendi batzuk gertatu ziren:
K.a. III. eta II. mendeak
Aro helenistikoan zehar, Alexandro Handiaren ondorengoek zabaldua, estadio berri bat eta antzoki berri bat eraiki ziren.
Etoliarrek (Delfosko jaunak), ofrenda asko oparitu zituzten estatua eta zutabe eran. Baina garai honetako emale eskuzabalenak, Pergamoko erregeak izan ziren, zenbait alditan, dirua eta langileak eskaini zituztenak santutegiaren mantenurako. Pergamoko erregea zen Atalo I.ak, multzo monumental bat oparitu zuen galatarren aurka lortu zuen garaipena ospatzeko. Dohaintza hain kalitate onekoa izan zen, Delfosko etoliarrek, anfiktioniako partaideekin batera, Atalo eta Eumenes II.aren estatuak pilare batzuen gainean altxatzea agindu zutela, eta tenpluko fatxadaren ondoan jarri zituzten. Mazedoniako Perseok ere bere irudia zuen estatua bat oparitu zuen, baina, beranduago, hau garaitu zuenak, Pablo Emilio jeneral erromatarrak, Perseoren estatua kentzea agindu zuen, Pablo beraren irudia zuen beste bategatik ordezkatzeko.
Garai honetakoak dira eraikinen harresiak estaltzen zituena eta harresi poligonaleko epigrafiak. Bertan, ohore eskubideei eta esklabuen askapenari buruzko testuak irakur daitezke. Apolo zen askapen hori bermatzen zuena, zegokion diru kopurua ordaindu ondoren. Garai honetakoa da, baita ere atenastarren altxorraren epigrafia.
Gainbehera
Gainbehera, K.a. I. mendean hasi zen, eta III. menderarte jarraitu zuen. Denbora honetan, oraindik errespetatua zen orakulua, ospea eta bisitariak galtzen hasi zen. K.a. I. mendean izan zen Kastaliako zintzurrean harri iturri baten taila egin zen garaia, antzinatik iturburu sakratua egon zen tokian.
Santutegiaren, bere monumentuen eta bere altxorren mantenurako funtsak, azkar gutxitzen ari dira, belarra eraikinen artean hazten da, modu basatian, zura usteldu egiten da eta zikintasuna nabaritzen hasten da. Gainera, Apoloren tenpluan, Domiziano erromatar enperadoreak konponarazi zuena, sute bat egon zen. Plutarko idazle greziarrak (46-125, gainera, bere bizitzako azken urteetan, anfiktioniako administratzaile izan zenak, garai horretan, bere Pitiar Elkarrizketak idatzi zituen, eta liburu honetan, Delfosko santutegiak ematen zion utzikeri itxura komentatu zuen.
Guzti hau gora-behera, anfiktioniak biltzen jarraitzen du, Pitiar Jokoak antolatzen ditu, estatua batzuk altxatzen dizkie kontsul eta enperadore erromatarrei eta orakulua, oraindik ere kontsultatua da. Baina eskakizunak, jada, beste mota batetakoak dira: jada ez zaio aholkurik eskatzen borroka, erregealdi gobernari eta antzeko gauzei buruz. Uneko kontsultak bidaia, ezkontza eta etxeko beste hainbat konturi buruzko aholkuak dira. Orakuluak, herrien etorkizunean eta politikan eragina izateari utzi dio. Bere garai gailen pixkateko azken unea, Antoninoen erregealdian ematen da, II. mendean. Enperadoreek, orakuluarekin korrespondentzia izaten jarraitu zuten. Korrespondentzia hau, gaurko egunetara Apoloren tenpluko kontrahormatan grabatua iritsi da.
Hadriano erromatar enperadoreak (46-125) ere bisitatu zuen Delfos. Bertan, estatu bat eraikiarazi zuen (indusketetan aurkitua izan dena) bere gogokoena zen Antinooren omenez, modu misteriotsuan Nilo ibaian itota hil zena.
Herodes Atikok (101-177, politikari eta hizlari greziarra, sofista eta literaturaren babeslea, aberastasun handia izateaz gain, honen zati bat Delfosi eman zion estadioko harmailak berreraikitzeko. Bere familiaren estatuak eraikitzea ere agindu zuen.
Baina, jada II. mendean, santutegiak, fededunak baino kuxkuxeroak ziren bisitariak jasotzen zituen. Bidaiariak hara heltzen ziren kuxkuxean aritzeko eta ez barrutia toki sakratu bezala erabiltzeko. Pausanias izan zen bisitari hauetako bat, kulturadun gizon eta antiagoleko gauzen maitale bezala iritsi zena eta ondoren, bere inpresioak historialari bezala kontatu zituena. II. mendeko jendearentzat, garai gailena eta santutegia toki sakratu bezala erabiltzeko garaia, XXI. mendeko jendearentzat Pizkunde garaiko gertaerak bezain urrun zegoen. Jada K.a. 87. urtean Silak aberastasun sakratu asko bereganatu zituen, baita metal preziatuetan eginiko ofrendak ere. Gauza bera egin zuen Neronek I. mendean. III. mendean Konstantino I.a Handia enperadoreak, oraindik geratzen ziren pieza urrietako bat eraman zuen Konstantinoplara, gaur Istanbul dena. Atal hori zutabe serpentinoa zen, exentu altxatzen zena eta inork baliozkotzat jotzen ez zuena, foziarrek, 700 urte lehenago bere urrezko tripodea eraman zutenetik. Oraindik ere mantentzen da zutabe hori.
III. mendean, herulo, godo eta bastarnoek, kanpaina bizietan Erdialdeko Grezia osoa, Atika eta Peloponesoa zeharkatu zituzten, guztia suntsitu eta harpilatuz. Delfosen, oraindik zutik gera zitezkeen estatua batzuk suntsitu zituzten, eta gainontzekoa behera etorri zen Teodosio I.a Handia enperadorearen ediktuaren ondoren. Ediktu honekin jentiltasunaren idolo guztiekin amaitu nahi izan zen, honela, Delfosko orakulua itxiz, bere aktibitatea 390ean amaitu zuena. Hondamena erabatekoa izan zen urteen igaroan, eta, antzina barrutian aurkitzen ziren ehundaka estatuetatik, bakar bat bera ere ez zen zutik geratu.
Gurtzaren amaiera
Delfosko barrutia, sekula ez zen biztanlerik gabe geratu. Bere esistentziaren arrazoia ahaztu ondoren, bere hondakinak estaltzen joan ziren eta hiri txiki oso bat eraikitzen joan zen
V. mendean zehar, Delfosko eremua artzapezpikutza baten egoitza izan zen, eta, horretarako, eliza batzuk eraiki ziren, material bezala, aurreko monumentuetako haitzurdina erabili zelarik; basilika bat eraiki zen, adreilu eta harri hormazko eraikin garrantzitsuak, bainu tokiak, etab... Guzti hori, inbasio eslabiarretatik babestuko zuen harresi batekin inguratu zen. Hiria, mendeen igaroan, hazten joan zen, eta gainontzeko guztia hain ahaztua izan zen, XVIII. mendean, adituek, Apoloren Santutegia zehazki non kokatua egon zen zalantza izan zutela. Antzinako testuengatik, bazuten ideiaren bat, baina ia ezinezkoa zen arrastoren bat aurkitzea. Ustekabeko aurkikuntza bati esker, azterketa sistematikoak eta indusketak hasi ziren arte.
Indusketak
1676an Jacques Espon frantziarra eta George Wheler ingelesa, santutegia zegoen tokira iritsi ziren, une horretan Castri izeneko herrixka batean bihurtua zegoena. Toki horretatik egin zuten bisitan, hain zuzen ere, antzinako gimnasioaren harresien gainean eraikitako monasterio baten elizako inskripzioetaz ohartu ziren. Inskripzio hauetan Delphi hitza irakurri ahal izan zuten. Gauza bera gertatu zitzaien herrixkako etxe batzuetan. Urte hauetan, historialarientzat ez zen berri bat baino gehiago izan. Ez zen indusketarik egon.
Bi mende igaro ondoren, 1840an Karl Otfried Müller izeneko arkeologo alemaniar batek toki honetan lan egin zuen, eta, herrixkako etxeen artean, santutegiaren barrutiko harresi poligonalaren zati bat aurkitu zuen. Aurkikuntza, lanean jarraitzeko dei bat izan zen. Arkeologo alemaniar eta frantziar gehiago iritsi ziren, pixkana-pixkana, toki hartan ezkutatzen zen bitxi arkeologikoaren arrastoak aurkitu zituztenak. Baina lan hau oso zaila zen, izan ere herrixka bertan egoteak, indusketak benetan egitea eragozten baitzuen. Orduan, Castri herrixka beste toki batetara eramateko tratu eta egitasmoak hasi ziren, 1881ean greziar eta frantziar gobernuen artean hitzarmen bat egon zen arte (azken hau indusketetan oso interesatua), kokapen berria desjabetu, eraman eta berreraikitzeko, gaur egun, Delfí (Delfos) izena duen hiria dena.
Aktibitate arkeologiko handi bat hasi zen, Atenasko Frantziako Arkeologia Eskolako nagusia zen Théophile Homollek zuzendutakoa. Atalak agertzen hasi ziren, estatua kriselefantinoen hondakinak (hau da, bolizko aurpegia, eskuak eta oinak eta urrezko ilea zuten estatuak), eraikin harriak, apurtutako zutabeak, etab... Gero, zaharberritzeak etorri ziren Frantziako Arkeologia Eskolak aurrera eramandakoa, gehi Atenasko Udaletxearen diru laguntza bat eta greziar hiritarren diru laguntza partikularrak. Honela, zaharberritzea ikusi zuten:
Ataletako asko, Delfosko Museora eramanak izan ziren, gaur egun, Antzinateari dagokionez, Greziako aberatsenetako bat dena, beste batzuen artean, Polyzelosek ofrendaturiko tamaina naturaleko brontzezko auriga, Naxoseko esfingea, Argoseko bikiak eta onfalosaren erromatar kopia bat munduaren erdigunea edo "zilborra" Delfosen adierazten zuen arraultza formako harria zena, eta Apoloren tenpluari eginiko indusketetan aurkitua izan zena.
== Erreferentziak ==
Kanpo estekak
Oracle grec
Ana Carolina da Silva
Ana Carolina da Silva, (Belo Horizonte, Minas Gerais, Brasil, 1991ko apirilaren 8a), boleibolean lehiatzen den kirolari brasildarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen boleibolean Brasilgo taldearekin, AEBren atzetik eta Serbiaren aurretik.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Camila Brait, Macris Carneiro, Tandara Caixeta, Ana Beatriz Corrêa, Ana Carolina da Silva, Ana Cristina de Souza, Fernanda Garay, Carol Gattaz, Gabriela Guimarães, Rosamaria Montibeller, Natália Pereira eta Roberta Ratzke-k.
998 Bodea
998 Bodea asteroide gerrikoan aurkitutako 998. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 6an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1923 NU zen.
Kanpo estekak
Lista de asteroidi
Heudreville-en-Lieuvin
Heudreville-en-Lieuvin Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Heudreville-en-Lieuvin udalerrian erroldatutako biztanleak 104 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 64etxeak ziren. 42 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 8 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 65 ziren, horien artean 45 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 45 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (23 gizon eta 18 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Thors (Aube)
Thors Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Heudreville-en-Lieuvin
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Heudreville-en-Lieuvin udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 213 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Thors (Aube)
Biztanleria
2007an Thors udalerrian erroldatutako biztanleak 79 ziren. Familiak 33 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 40 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 7 bigarren erresidentzia ziren. 37 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 30 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak eraikuntza enpresenak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
2000. urtean Thors udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Tytonidae
Titonido (Tytonidae) hegazti estrigiformeen familia bat da. Bi azpifamiliek osatzen dute, Tytoninae eta Phodilinae izenekoak, genero bana dutenak.
30-53 cm izaten dira luze. Buru handi biribila dute, oso higikorra eta gainaldetik zapalduxea; begiak buruaren aurrean dituzte eta horien inguruko ile-lumak bihotz forman, kolorez zuriak. Mokoa eta atzaparrak oso zorrotzak eta kakotuak dituzte. Kolorez, bizkarralde marroi argi eta sabelalde zurikoak izaten dira. Bi ipar buruetan eta ozeanoetako uharteetan izan ezik mundu guztian bizi dira.
Brycon bicolor
Brycon bicolor Brycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bryconidae familian.
Lidia
Lidia (Λυδία) Asia Txikiko mendebaldeko Burdin Aroko erresuma bat izan zen. Antzinako Joniatik ekialdera zegoen, gaur egungo Turkiaren barneko Uşak, Manisa eta İzmir probintziak dauden tokian. Populazioa lidieraz mintzo zen (Anatoliako hizkuntza bat). Homerok Meonia deitzen zion eskualdeari.
Hititen inperioa erori zenetik persiar akemenestarrek bereganatu zuten arte iraun zuen erresumak. Txanponak egin ziren lehen lurraldea izan zen, Txinan eta Indian baino lehen, K.a. VII. mendearen erdialdean, Giges-en erregealdian.
Geografia
Asia Txikiko mendebaldeko eskualde bat zen. Haren mugakideak hauek ziren: iparraldean, Misia; hegoaldean, Karia eta Frigia. Merkataritza-bide handiek zeharkatzen zuten eskualdea, eta meatzaritza-baliabide garrantzitsuak zituen (urrea eta zilarra, besteak beste).
999 Zachia
999 Zachia asteroide gerrikoan aurkitutako 999. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 9an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1923 NW zen. Bere izena Franz Xaver von Zach astronomo austriarragatik jasotzen du.
Lidia
Historia
Hasieran, Frigiaren mende egon zen eskualdea. Homeroren arabera, Atis jainkoaren seme Lidos izenetik dator Lidia izena. Asiriarrentzat eta egiptoarrentzat, Lud zuen izena eskualdeak. Frigiaren inperioa erori ondoren, K.a. VI. mendean, sortu zen Lidiar Inperioa. Gorenaldian, Lidiak ia Asia Txiki osoa bereganatu zuen, Lizia izan ezik. Karia eta Bitinia ere haren mende zeuden.
999 Zachia
Kanpo estekak
Lista de asteroidi
Lidia
Historia
Kreso errege lidiarrak porrot egin zuen erresuma zabaltzeko gerretan, eta K.a. 546an Ziro Handiak bereganatu zuen Lidia, eta Persiaren mende gelditu zen. Alexandro Handiaren konkisten ondoren, seleukotarren erresumaren parte izan zen, eta Pergamoren mende gelditu zen ondoren (K.a. 260). Geroago, Erromatar Inperioaren mendera pasatu zen, K.a. 129an, eta Asia Txikiko erromatar probintziaren parte izan zen.
Erromatarren mende egon zen garaian, helenizatu egin zen, eta, IV. mendean, kristautu. Lidia Ekialdeko Erromatar Inperioaren probintzia jendetsu eta aberatsa izan zen. Hala jarraitu zuen, 1206an laugarren gurutzadak Bizantziar Inperioa zatitu zuen arte. Nizeako Inperioaren mende gelditu zen orduan.
1336an emir turkoek bereganatu zuten eskualdea, eta 1390etik aurrera Otomandar Inperioaren mende egon zen, Turkia estatua sortu zen arte. Turkoen mende, pixkanaka-pixkanaka, Lidiako populazioa, lehen milurtekoan greko eta ortodoxo bilakatua zena, turko eta musulman bilakatuz joan zen.
Errainu (argipena)
Errainu hitzak adiera zenbait ditu:
Anthracothorax veraguensis
Anthracothorax veraguensis Anthracothorax generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Plazac
Plazac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Plazac udalerrian erroldatutako biztanleak 722 ziren. Familiak 300 ziren, horien artean 101 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 76 bakarrik bizi ziren emakumeak), 89 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 38 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 538 etxebizitza zeuden, 303 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 208 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 458 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 303 etxebizitza nagusietatik 227 bere jabearen bizilekua ziren, 61 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 54 etxek hiru zituzten, 96 etxek lau zituzten eta 112 etxek bost zituzten. 242 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 157 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 132 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Plazac udalerrian 274 unitate fiskal zeuden, 582,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.505 euro zen.
Lepo luzeko Ama Birjinia
Lepo luzeko Ama Birjinia (italieraz: Madonna dal collo lungo), Parmigianinok 1534-1540 bitarte eginiko olio-pintura manierista da. Obra Francesco Tagliaferriren hileta-kaperarako zen, baina Parmigianino hil zela, 1540an, bukatu gabe zegoen oraindik. Ferdinando de' Medici Toskanako printze handiak 1698an erosi zuen, eta Uffizi galerian 1948tik aurrera egon da.
Plazac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 41 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak eta 1 eraikuntza enpresa.
Lepo luzeko Ama Birjinia
Pinturak Ama Birjinia irudikatzen du, idulki batean eserita eta luxuzko jantzietan, Jesus ume handi bat daukala altzoan. Haren eskuinean, sei aingeruk gurtzen dute umea. Obraren eskuinaldeko behealdean, San Jeronimoren figura azaltzen da, pinturaren eskatzaileak errekeritu bezala.
Plazac
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Plazac udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 800 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oreolalax weigoldi
Oreolalax weigoldi Oreolalax generoko animalia da. Anfibioen barruko Megophryidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Nettenchelys erroriensis
Nettenchelys erroriensis Nettenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Nettastomatidae familian sailkatzen da.
Myotis riparius
Myotis riparius Myotis generoko animalia da. Chiropteraren barruko Myotinae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
1000 Piazzia
1000 Piazzia asteroide gerrikoan aurkitutako 1000. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 12an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1923 NZ zen. Zenbaki bat jaso zuen 1000. asteroidea izan zen, izenak berak dioen bezala. Bere izena Giuseppe Piazzigatik jasotzen du, 1 Ceres asteroidea aurkitu zuena.
Kanpo estekak
Lista de asteroidi
Albert Hofmann
Albert Hofmann (Baden, Suitza, 1906ko urtarrilaren 11 - Burg im Leimental, Suitza, 2008ko apirilaren 29a) suitzar kimikaria izan zen. Kitinaren egitura ezagutu zuen, baina LSDaren (azido lisergikoaren dietlamida) eraginak aztertu, kontsumitu eta sintetizatu zituelako egin zen ezagun.
Brycon cephalus
Brycon cephalus Brycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bryconidae familian.
Albert Hofmann
2007an, Bizirik dauden 100 jeinu handienak izeneko The Telegraph britainiar egunkariak eginiko zerrendan, lehen postuan atera zuten.
Biografia
Albert Hofmann Badenen jaio zen, Suitzan, 1906ko urtarrilaren 11n. Aita fabrikako langile xumea zen, baina Albert gazteak Kimikako ikasketak egin ahal izan zituen Züricheko unibertsitatean. Doktoretza tesiak ohorez eman zion doktoretza eta berehala jaso zituen fruituak. Hiru hilabete besterik ez zituen behar izan kitina (krustazeo eta beste hainbat animalien maskorren, intsektuen hegoak eta abarren osagaia) degradatzeko eta haren estruktura kimikoa azaldu zuen.
Hasierako saiakerak
1938ko azaroaren 16an, Basilean (Suitza) Albert Hofmann suitzar kimikari kontserbadoreak dietilamida azido lisergikoa sintetizatzea lortu zuen lehenengoz, Sandoz laborategietan. Zekale-ainoaren ergolina taldeko alkaloideak sendagai moduan erabili ote zitezkeen ikertzen ari zen. Berak sintetizatutako azido lisergikoaren 25. eratorria zenez LSD-25 izena ipini zion. Analeptiko gisa eta zirkulazio eta arnas sistemen estimulatzaile gisa erabil zitekeela uste zuen. Baina animaliekin egindako frogek ez zuten emaitza positiborik izan eta lan ildo hori baztertzea erabaki zuen.
Zekale-ainoaren onddoa ikertzen ari zen sendabelarren osagai aktiboak botiken erabilerarako baliagarriak izan ote zitezkeen zehazteko programa baten parte bezala eta, 5 urteetan zehar, azido lisergikoaren dietlamidak kajoi batean baztertuta iraungo zuen.
1943ko apirilaren 16an piztu zion arreta berriro eta, lehenengo ikerketetan deskubritutakoaz gain, beste hainbat propietate izan zitzakeeneko susmoa izan zuen. Horrela, bere esanetan bihozkada bitxi batek jota, konposatuarekin berriro lanean hastea erabaki zuen. LSD-25 berriro sintetizatzen ari zela, ondoezik sentitu eta etxera joan zen. “Ezinegona eta zorabioa” sentitu zituen. Gero, ohean, “mozkorraldi modukoa, atsegina, irudimenaren estimulazio ikaragarria”. Irudi fantastikoak ikusi zituen, ezohiko formak, kolore bizi eta kaleidoskopikoz beteak. LSDa Hofmannen eskuetako azalarekin kontaktuan egotearen efektuak ziren.
LSDaren aurkikuntza
1943ko apirilaren 19a Bizikletaren Eguna izenarekin ezagutuko zen laster.
Lanean ari zen batean, konturatu gabe, tantana batzuk absorbitu omen zituen hatzen azalean -beste zenbait iturrik nahita hartu zituela esaten dute-.
Aurkitu zion azalpen bakarra, LSDa kristalizatzen zen bitartean, hatzamarren bitartez xurgatuko zuela izan zen. LSD-25a, ondorioztatu zuen, potentzia handiko substantzia izan behar zuen kantitatze txiki batekin hori eragiten bazuen. Gauzak argitu nahian, bere burua esperimentatzeko erabiltzea erabaki zuen.
Magadan
Magadan (Магадан) Errusiako hiria da, Magadan oblastaren hiriburua. Ekialde Urruneko Barruti Federalean dago, Okhotskeko itsasoaren iparraldeko kostaldean, Taui badian, Moskutik 5.910 km ekialdera eta Khabarovsketik 1.655 km ipar-ekialdera. 2010ean 95.982 biztanle zituen.
Albert Hofmann
LSDaren aurkikuntza
Hofmann doktoreak 250 mikrogramoko dosia hartu zuen, alkaloide ergotikoen ohiko dosia baitzen. Baina kantitate izugarria zen eta kimikaria berehala jabetu zen horretaz, izan ere, garai hartan ezagutzen zen ia edozein substantzia baino askoz indartsuagoa zen.
Magadan
Historia
1920ko hamarkadarako bazegoen giza kokalekua Magadan inguruan, baina herria 1929an sortu zuten. Hasieran, hiriaren izena Nagaevo izan zen, Even-Okhotsk barrutiko hiriburua. 1933. urtean hiri-izaera eman zioten.
Albert Hofmann
LSDaren aurkikuntza
Gerra garaiko murrizketak zirela-eta, ez zuen autorik eskura eta bizikletaz joan zen etxera. Dena distortsionatuta ikusten zuen eta, pedalei eraginda ere, ez zela mugitzen uste zuen. Etxera iristean, ikara bizia sentitu zuen, deabrua barnean zuela uste zuen, bizilaguna sorgina zela eta etxeko altzariek mehatxatzen zutela. Ohera sartu eta panikoa plazer bilakatu zen. Koloreen eta forma eztanda etengabea ikusi zuen eta soinuak ere irudi bilakatu ziren haren baitan. Azkenik, loak hartu zuen. Momentu hori izan zen pertsona batek lehen aldiz probatu zuen aldia.