cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sestante
Sestantearen atalak
Azkenik, sestantea maneiatzeko, armadurak helduleku bat du atzealdean. Barruan lanpararen pila jarri ohi da, linboaren graduazioa argitzeko (gauez behaketak egiteko).
Bisual bat hartzen
Bisual bat hartzeko (edo neurria) eguzkiaren, izar baten edo planeta baten angulua hartzeko ortzemugarekiko, ¨teleskopio astronomikoa¨ sestantean instalatuta egon behar du, eta ortzemuga ikusi egin behar da. Itsasontzietan hau, normlaean, ez da problema bat izaten. Lanbroa dauden egunetan, bisual bat hartzea uraren gainetik ortzemugaren irudi zehatzago bat eman dezake. Sestantea bere kutxatik ateratzen da eta eskumako eskuarekin sostengatzen da, behatzak arkua ukitu gabe.
Eguzkiaren behaketa bat egiteko asmoa badago,
Sestantearen filtroak eguzkia behatzea ahalbidetzen du. Erabiltzeko modu bat da filtroak erabiltzea bai ispilu indizean eta ortzemugaren ispiluan, horrela eguzkia disku zurrun bat bezala ikusten da, eta ez digu kalterik egiten begietan. Barra, zeroan jarriz, eguzkia ikusi daiteke teleskopioaren bitartez. Barraren askapena indizetik (bai torloju bat kentzeagatik, edo, instrumentu modernoetan askapen azkarreko botoiari sakatuz), eguzkiaren irudia txikitu egin daiteke ortzemugara iritsi arte. Beharrezkoa da ispiluaren filtroa atzerantza botatzea ortzemuga ikusi ahal izateko, eta gero torlojua jarri barraren muturrean eguzkia ortzemuga ikutu arte. Sestantea egonda teleskopioaren ejean, zihurtatzen dugu irakurketa egiten ari garela instrumentua posizio bertikalean.
Schistura tirapensis
Schistura tirapensis Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Sestante
Bisual bat hartzen
Bisualaren arkua angulua irakurriko da arkuaren eskalaren bidez, erabilii betiz mikrometroa edota nonioa. Bisualaren ordu zehatza ere kontuan hartu behar da, eta begien altuera erregistratu behar da. Hauek itsasoaren gainetik egon behar dira.
NGC 4164
NGC 4164 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Ernst Wilhelm Leberecht Tempelek aurkitu zuen n.
Sestante
Bisual bat hartzen
Beste metodo bat dago, eta honetan oinarritzen da. Eguzkiaren momentuko garaiera ezarri behar da (angulua) nabigazio tablen bitartez, indizeko barra ezartzea beharrezko anguluarekin, eta instrumentua ortzemugarantz zuzendu. Bi aldeetara mugitu eguzkiaren izpiak teleskopian ikusi harte. Ondoren, hainbat zuzenketetan ajuste egin behardira, aurreko kasuan bezala. Litekeena da metodo hau arrakasta gutxiago edukitzea izarren eta planeten behaketan.
Izarren eta planeten bisualak egunsetian edo ilunbarrean hartuko dira, gorputz zelesteak eta ortzemuga bisibleak diren bitartean. Ez da beharrezkoa filtroak erabiltzea behatutako astroaren muturrak ikusteko, gorputza puntu bat bezala agertzen delako teleskopioan. Ilargia behatua izan daiteke, baina iruditu dezake azkar mugitzen dela. Tamaina diferenteak eduki ditzake momentu desberdinetan, eta batzutan muturrak desberdindu daitezke ilargiaren faseen arabera.
Sestanteak ere erabili daitezke bestelako anguluak neurtzeko prezisio handiz, adibidez gorputz zeleste bat beste batekiko, edo lurraren puntu erreferentzialak. Horizontalki erabailiz, sestantea bi eraikinen arteko angulua neurtu dezake plano batean agertzen baldin badira, edo faro bat, elizaren dorrea, adibidez. Hauek erabili daitezke jakiteko zenbateko distantzia dagoen itsasoarekiko edo zenbateko distantzia dagoen itsasoraino. Bertikalki erabiliz, faro bateko fokuaren eta itsasoaren maila erabiliz, distantzia kalkulatu daiteke.
Zainketa
Sestantea instrumentu delikatua da. Erortzen bada, arkua tolestu daiteke, eta hori geratuko balitz, bere prezisioa kaltetu egingo zen. Lortutako neurriak baieztatu daitezke bestelako instrumentu topografikoak erabiliz edota zehaztapen instrumentu optikoen bitartez, baina arku bateko konponketa oso zaila da. Nabigatzaile askok ez dute beraien sestantea konpartitu nahi, instrumentua ongi mantentzeko. Sestante gehienek lepoko kordoi batekin datoz, baina merkeenak estutxe batean datoz. Prebentzio neurri bat da kordoia lepoan jartzea sestantea estutxetik atera baino lehen, eta gordetzea leku batean non beti ikusi dezakezun. Estutxe gabeko sestanteek, probabilitate gehiago dituzte kalteak jasateko.
Doitzea
Instrumentua oso delikatua denez, ispiluak erraz atera daitezke ajustetik kolpe baten ondorioz. Hori dela eta, sestantea askotan errebisatu egin behar da arazoak detektatzeko eta hauetara egokitu ahal izateko.
Lau errore mota existitzen dira, eta orden honen arabera nabigatzaileak akats hoiek zuzendu behar ditu:
Perpendikularitatearen errorea
Hori gertatu ohi da ispilu indizea ez denean perpendikularra sestantearen gorputzarekiko. Hori konprobatzeko, indizearen besoa jarri behar da arkuarekiko 60 graduetara eta sestantea mantendu egin behar da horizontalki arkuarekiko, gutxi gorabeherea, bi beso luzatuen distantziara, eta begirada jarrita ispilu indizean. Sestantearen arkua sentsazio bat eman behar digu, hau da, badirudiela jarraitzen duela, ispilua oztopo bat izan gabe. Akatsen bat egotekotan, bi irudiek (erreala eta islarena) haustura bat agertuko dute. Ispilua ajustatu egin behar da irudi erreala eta isla jarraipen bat izan arte.
Alidada linboaren graduazioaren erdian jarriko dugu (ikusmena oztopatu gabe), eta islatutako irudia eta irudi zuzena maila berean dauden egiaztatuko dugu.
Maila berean ez baleude, ispilu handiko torlojuarekin doitu beharko litzateke. Torlojua zer norabiderantz biratu behar den jakiteko, proba-errore metodoa erabiltzen dugu; noranzko baterantz biratzen badugu eta irudia are gehiago desegokitzen bada, kontrako aldera egingo dugu, irudiak luzapenean egon arte. Baliteke, hala ere, nahi dugun perpendikulartasuna ez lortzea. Kasu horretan, ispilua bera desmuntatzea (eusten dioten pintzak kentzea baino ez da) eta berriro muntatzea komeni da. Akats hau gertatu da pintzak lasaitu direlako eta ispilua posizio egokian ez zegoelako.
Akatsa alineazio lateralean
Hori gertatzen da ispilu horizontala ez denean perpendikularra instrumentuaren planoarekiko. Hori konprobatzeko, lehendabizi indizearen besoa zeroan jarri behar da, eta gero izar bat behatu sestantearen bidez. Ondoren, torlojua biratu egin behar da joan eta etorri mugimenduen bitartez, irudia mugitzeko gorantz eta beherantz. Islatutako irudia, irudi errealetik pasatzen baldin bada, orduan ez da inolako akatsik existitzen alineazio lateralean. Behatzaileak sestantea erabili dezake ortzemuga behatzeko eta horrela konprobatzeko. Bi ortzemuga agertzen badira, orduan akats bat dago alineazio lateralean, eta ondorioz, ispilua ajustatu egin behar da bi izarrak irudi bakar batean agertu arte edo bi ortzimugek bat izateari pasa arte.
Erakusle-errorea
Bi ispiluen arteko paralelismoa kasu honetan agertzen da: horizontea begiratzen dugunean, bi irudiek bat egiten dutenean eta alidadak zero-zero markatzen duenean. Hau da paralelismo perfektuaren puntu teorikoa.
Kasu gehienetan, ordea, paralelismo perfektu hori ezinezkoa da sestantearen beraren akatsen baten ondorioz. Hurbileko beste puntu bat markatzen du; alde hori erakusle-errore gisa ezagutzen da. Errore hori kontuan hartuko da behatutako altuera aurkitzerakoan, baina ez da 4 minututik gorakoa izango.
Azkenik, erakusle-errorea aldakorra izan ohi denez, behaketa bakoitza egin baino lehen zehaztu beharko da.
Kolimazio akatsa
Betaurrekoaren ardatz optikoaren eta linboaren planoaren arteko paralelismoa egiaztatzeko, egokia ez dela susmatzen bada, betaurrekoa kendu eta behaketa egingo dugu betaurrekoa txertatzen den lepokoaren erdigunea erabiliz.
.aw
.aw Arubari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. SETAR erakundeak kudeatzen du.
Bigarren mailako domeinuak eskuratu daitezke, baina gune komertzialentzako badute .com.aw aldaera ere.
Gavarret-sur-Aulouste
Gavarret-sur-Aulouste Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gavarret-sur-Aulouste udalerrian erroldatutako biztanleak 134 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 84 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (31 gizon eta 30 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gavarret-sur-Aulouste udalerrian 50 unitate fiskal zeuden, 140 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.647 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Gavarret-sur-Aulouste udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 924 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pseudoxyrhopus microps
Pseudoxyrhopus microps Pseudoxyrhopus generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Ramon Carrera
Bilbon, Parisen eta Londresen ikasi ondoren 1966an itzuli zen Bilbora Euskal Eskolako "Emen" Taldeko fundazioan parte hartzeko, besteak beste Agustin Ibarrola, Mari Dapena eta Vicente Larrearekin lan egiteko. Hainbat hiritan onartu zituzten bere lanak: Iruñea, Barakaldo, Bartzelona, Bilbao eta abar.
Marco (anime)
Marco (母をたずねて三千里) Nippon Animationek ekoiztutako animazio telesaila da. Japoniako Fuji TV kateak 52 atal igorri zituen, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zituztenak. Argumentua Edmundo de Amicisen Cuore. Libro per ragazzi eleberriaren istorio batean oinarrituta zegoen.
XIX. mende amaieran Marco Genovan bizi den haur bat da. Italia krisi ekonomiko larria pairatzen ari da eta Marcoren ama Argentinara emigratzen du. Handik denbora batera, amak familiari idazteari uzten dio, eta Marcok Amedio izeneko tximuarekin batera bere bila joatea erabakitzen du Italiara bueltan ekartzeko. Bere bidaian askotariko jendea ezagutuko du eta Argentina zeharkatu.
52 kapitulu ditu eta denboraldi bakarra. Zuzendaria Isao Takahata izan zen, gidoia Kazuo Fukazawak idatzi zuen Edmondo De Amicisen eleberrian oinarrituta; musikoa Christian Bruhnek eta Kôichi Sakatak jarri zioten.
Ignacio Telleria
Ignacio Telleria Zabalo, (Idiazabal, Gipuzkoa, 1880 ko urriaren 25 ean - Donostia, Gipuzkoa, 1944 ko maiatzaren 19a) konpositore eta itzultzailea izan zen. Kuban musikari entzutetsua izan zen.
Bizitza
Ignacioren aita, Gregorio Telleria Aiesta, Idiazabalgo parrokiako organista eta Udal bandako Zuzendaria zen. Aitaren ondoan hasitako musika ikasketak, Jose Galo Zudaire rekin jarraitu zituen eta Gasteizko apaiztegia n sakondu zituen geroago.
1902an, seminarioa utzi bezain pronto, Santander ko portuan Habana ra eramango zuen itsasontzia hartu zuen. Telleria ez zen esku hutsik joan irlara, izan ere, Kuba n sortu berria zen Euskaro Elkarte rako gomendio gutuna zeraman altzoan.
== Musikari == 1903rako bi elizetako organista plaza atera zuen oposizio bidez: La Habanako eliza zaharrena den Espiritu Santuaren elizan, eta horren ondoan dagoen La Merced-ekoan, biak ere Habana Zahar reko Cuba kalean kokatuak.
Isabel Zubillaga kubatarrarekin ezkondu ondoren, aldi baterako Euskal Herrira itzuli zen Telleria. Bertan, 1907an, Luis deitu zioten semea jaio zen. Hura jaio eta gutxira berriro Kubara itzuli zen familia.
1908an, Habanako katedral eko organista plaza lortu zuen eta aldi berean musika eta organo eskolak eman zituen San Carlos eta San Ambrosio seminarioetan. Garai horretatik aurrera, ekitaldietarako gonbidapenak eta hainbat proposamen bata bestearen atzetik etorri zitzaizkioni.
1910ean Academia Nacional de Artes y Letras sortu zenean, Telleria maisua ohorezko gonbidatu izan zen inaugurazioan.
1911n Arte Ederren Idazkaritzak antolatutako Musika Sari Nazionala irabazi zuen “Mi menor para piano, violin, viola y cello” lanagatik.
Brown, Boveri & Cie
Brown, Boveri & Cie (BBC) Suitzako ingeniaritza elektrikoko enpresen talde bat zen. Badenen, Suitzan, sortu zuten 1891n Charles Eugene Lancelot Brownek eta Walter Boveri-k, Maschinenfabrik Oerlikon-en lan egiten zutenak. 1970ean BBCk Maschinenfabrik Oerlikon hartu zuen. 1988an ASEArekin bat egin zuen ABB Taldea sortzeko, korronte zuzeneko motorrak, korronte alternoko motorrak, sorgailuak, turbokonpresorak, transformadoreak eta lokomotorren ekipamendu elektrikoak ekoizten dituen enpresa. BBCren teknologia batzuk Alemaniako itsaspekoetan erabili ziren Bigarren Mundu Gerran, hala nola, sakonera kontrolak.
Ignacio Telleria
Bizitza
1913an Habanan ordura arte egon zen koru handiena sortu zuen, 60 ahotsez osatua, eta 1915ean Habanako Ateneo ko ekintza artistiko eta kulturalen irakasle eta katedratiko izan zen.
Kuba utzi eta aldi batez AEB n ere izan Telleria. 1915ean New York en Albenizen piano obrak interpretatzeko kontratua sinatu zuen, zeinengatik 10 dolar eta salmenten %20 jasotzen zituen. AEBtik itzulia egin zuen Mardones baxu-joleak (New Yorkeko Metropolitan Opera House-ekoak) lagunduta. Arrakasta handia izan zuten.
1916an atzera Kubara itzuli zen, eta irla osoko musikari gehienak elkartzen zituen Solidaridad Musical elkarteko bazkide-fundatzaile izan zen. Elkarte horrek La Habanako “La Polar” garagardotegian urtero Santa Zezilia egunez jaia antolatzen zuen, eta nola ez tartean izaten zen Ignazio Telleria ere.
1920an, hainbeste eman zion Kuba utzi eta Euskal Herri ra itzuli zen. Azken urteetan Donostian bizi izan zen eta tarteka Madrilen egonaldiak egiten zituen, non Florida Hoteleko tertulietan hartzen zuen parte.
Itzultzaile
Musikaren inguruko lanez gain itzultzaile lanak ere egin zituen, euskara, gaztelania, ingelera, frantsesa, alemanera, latina eta greziera menderatzen baitzituen Telleriak. 1932. urtean Goethe-ren El Fausto obra ezaguna itzuli zuen alemanetik gaztelaniara.
Lanak
Ignazio Telleriak obra ugari argitaratu zituen, beste batzuen artean “Facetas Vascas” izenekoa. Piano-dedikaturako  zortzi estudio “Respetuoso Homenaje a las Diputaciones de Vasconia”. Konposaketak: “A tus ojos” Isabel emazteari eskainia, “Pequeño pensamiento” Ramon Gaytan de Ayala ri eskainia, “Euskalerrico-Oroitza” Luis Danbonea ri eskainia eta “En la nostalgia” Agustin Calvo tenoreari eskainia.
Cerezal de la Guzpeñako geltokia
Cerezal de la Guzpeña Espainiako Gaztela eta Leongo tren geltoki bat da, Prau de la Guzpeña udalerrian kokatuta dagoena.
Chalautre-la-Grande
Chalautre-la-Grande Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Cerezal de la Guzpeñako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Chalautre-la-Grande
Biztanleria
2007an Chalautre-la-Grande udalerrian erroldatutako biztanleak 683 ziren. Familiak 238 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 59 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 107 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 319 etxebizitza zeuden, 249 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 314 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 249 etxebizitza nagusietatik 198 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 40 etxek hiru zituzten, 75 etxek lau zituzten eta 125 etxek bost zituzten. 179 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 124 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Bajardo
Bajardo Italiako udalerri bat da. Imperiako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Danimarkar
Danimarkarrak edo daniarrak (danskere) Europako etnia bat da. Munduan zehar Danimarkako herritarrak eta daniar jatorria duenak daude.
Bajardo
Mugakideak
Bajardok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Chalautre-la-Grande
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 432 ziren, horien artean 305 aktiboak ziren eta 127 inaktiboak ziren. 305 pertsona aktiboetatik 284 lanean zeuden (162 gizon eta 122 emakume) eta 21 langabezian zeuden (6 gizon eta 15 emakume). 127 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Danimarkar
Lehenegoko ikuspegi etniko batetik antzinako daniarren ondorengoak ziren, hala ere, egun danieraren hiztunak edota Danimarka bere aberritzat duenak danimarkarrak dira.
Chalautre-la-Grande
Diru sarrerak
2009an Chalautre-la-Grande udalerrian 251 unitate fiskal zeuden, 710,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.343 euro zen.
Monotocheirodon pearsoni
Monotocheirodon pearsoni Monotocheirodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Chalautre-la-Grande
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 2 zurginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Danimarkar
Danimarkar diaspora
AEBetan ere komunitatea esanguratsua da (Dansk-amerikanere). 1.500.000 pertsona inguruk jatorri hau dauka, gehien-gehienak Mendebaldean eta Erdi-Mendebaldean bizi direnak, bereziki Kalifornian. Solvang eta Racine (Wisconsin) udalerrietan diaspora esanguratsua da. Kanadan 200.000 inguru bizi dira, eta Brasilen 140.000.
Holanda (TRAM Alacant)
Holanda Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, Alacant udalerrian dagoena.
Indiako historia
Neolitotik Indoko zibilizaziora
Neolito aroko Indo ibaiaren ekialdeko lehen kulturak K.a. 7.000 urte inguruan hasi ziren (zeramika aurreko Neolito aroa); etxeak adobazkoak ziren eta elikadura ehizan oinarritzen zen batez ere, ordurako garagar mota bat lantzen zen arren. Kalkolito aroan nekazaritzak asko aurreratu zuen eta zeramikagintzak maila handia lortu zuen. Kalkolito garaiko gizataldeen bilakaeratik sortu zen, antzinako brontze aroan (K.a. 3.000-2.500), Indoko zibilizazioa.
Indo ibaiko zibilizazioa
Indo ibaiaren jalki gaiezko ordokian sortu eta garatu zen, Mesopotamiako eta Egiptoko zibilizazioak izan ziren garai berean. Hiri zibilizazioa izan zen. Mohenjodaro zen gune nagusia; 50.000 biztanle inguru zituen hiriak, kaleak iparraldetik hegoalderantz eta ekialdetik mendebalera antolatuak zituen, eta bazuen ur hornidura sistema. Garai hartako idazki batzuk gorde dira, baina ezin izan dira interpretatu. K.a. 1800 urte inguruan hirigune handiak desagertu ziren, eta herri txikiagoak sortu.
Veden garaiaren hasiera
K.a. 1400 inguruan sartu ziren Hindukuskeko mendateetatik ariar herriak edo vedak, hizkuntzaz indoeuroparrak, eta Aralgo itsasoaren ingurutik zetozenak. Haien kulturatik Veda testuak gordetzen dira; azal-ilunak eta sudur-motzak ziren Indiako jatorrizko biztanleekin izandako borrokak kontatzen dira testu horietan. Ariarrek erraz sartu ziren gerra-gurdiak zaldiz tiratuak erabiltzen zituztelako; bertakoek, berriz, idiak zituzten. Indiar vedak erdi-nomadak ziren, eta erregeen agintepeko leinuetan biltzen ziren. Aziendak eta larre sailak zituzten aberastasunen oinarri. Gizartea noblezia militarraren eta leinuko pertsona libreen artean banatua zegoen.
Veden azken aldia (K.a. 1000-500)
Ariarrak Ganges eta Yamuna ibaien goiko ibilgura iritsi ziren. Garai hartakoak dira sanskritoz idatziriko epopeia handiak, Mahabharata, Bhagavadgita eta Ramayana; arkeologia lekukotzarik ez dagoenez gero, izkribu horiek garai hura ezagutzeko oinarrizko iturriak dira. Veda herriek artzain bizimodua utzi zuten, eta lurra lantzen hasi ziren; garai haren bukaera alderako bazen nolabaiteko zibilizazio homogeneo bat Gangesen arroan.
Veda herrien kultura aldatu egin zen, eta brahamanismoa sortu zen; brahamanismoak hinduismorantz eta kasta sistemarantz jo zuen. K.a VI. mendean jainismoa eta budismoa agertu ziren ipar-ekialdean; budismoak veda tradizioa eta kasta sistema baztertu zituen. Hori dela eta, esan behar da gaur egun Budaren bizitza K.a IV. mendean edo geroago kokatzen dela; horren arabera, ariar inbasioak tradiziozko kronologian baino bi mende geroago gertatu bide ziren.
Persiarren eta mazedoniarren konkistak
K.a. 518. urtean Dario I. persiar erregeak Indiako ipar-ekialdea konkistatu zuen, eta 20. satrapa herri gisa erantsi zion bere inperioari. K.a. 331n Alexandro Handiak persiar inperioa konkistatu zuen; Indoraino iritsi zen, baina armada kontra jarri zitzaiola eta, ezin izan zuen Indiako konkistan aurrera egin, eta Susa aldera erretiratu zen.
Maurya inperioa
K.a. VI. mendeaz gero Magadhako erreinua hasi zen ingurukoak menderatzen; bi menderen buruan Gangesko lurralde guztiak menderatuak zituen, Punjabetik hasita Bengalaraino. 321ean herriko gizon batek, Candragupta Mauryak, beretu zuen indarrez erregetza; hark hegoalderantz zabaldu zuen erreinua eta Alexandrok Indian zituen probintziak hartu zituen.
Haren seme Bindusarak Dekkan konkistatu zuen, eta ilobak, Asoka izenekoak, Hindustango penintsula ia osorik konkistatu zuen K.a 260an. Hala, aurreneko aldiz geratu zen India osoa aginpide bakar baten mende, berez zergapeko estatuz osatutako federazio bat zen arren.
Bi oinarri zituen federazio hark: burokrazia alde batetik, aginpide zentralari leial ziren pertsonez osatutako piramide baten modura funtzionatzen zuena, eta 700.000 gizoneko armada bestetik. Nekazari bakoitzak uztaren laurden bat eman behar zuen zerga modura. Aginpidea zentrala izateak eta dirua erabiltzeak merkataritza bultzatu zuten. Asoka budista egin zen, eta horren ondorioz budismoa India osora hedatu zen.
Inbasio handiak
Asoka erregea hil ondoren (K.a. 232) Inperioaren batasuna desegin zen eta probintziak burujabe egin ziren. K.a. III. mendearen bukaera aldean herri nomadak sartu ziren ipar-mendebaletik, Txinako Quinen inperioaren hedapenak bultzatuta. Kusandar leinuak, Yuezhien klan barruko batek, inperio zabal bat sortu zuen I. mendean, Aral itsasotik Oman itsasoraino eta Indian Benaresaino hedatzen zena.
Hiriburua Purusapura (Peshawar) zen, eta Kaniskaren erreinaldian (II. mendea) iritsi zuen gailurra. Kusandarrek Baktrianatik zetorren kultura helenistikoaren eragina zuten, eta haien garaian loratu zen arte greko-budista eta hedatu zen budismoa Asiako erdialderantz eta Txina aldera.
Indiako hegoaldearen garapena
Indiako hegoaldeko muturra beste herrialdeen eraginetik baztertua zegoen; hara ez ziren heldu ariar herriak. K.a IV. mendea artea Neolito aroan bizi izan ziren lurralde haietako biztanleak. K.a. III. mendean burdina eta dirua erabiltzen hasi ziren, eta merkataritzak ere indar handia hartu zuen. Era horretan hiru erreinu txiki sortu ziren, beren eragina Zeilan aldera hedatu zutenak.
Gupta dinastia
320. urtean Chandragupta I.ak inperio bat eratu zuen kusandarren inperioa desegin ondoren sortutako erreinu txikiak bere aginpidera bildurik. Chandragupta II.aren erreinaldian (375-415) inperio berriaren eragina Indiako iparralde osora zabaldu zen, Narmadaraino. Dinastia berriaren babespean, azken forma iritsi zuen hinduismoak; budismoa, hala ere, ez zen desagertu, oso zabaldua baitzegoen Asiako erdialdean eta Txinan, baina hinduismoak asko kutsatu zuen. Gizartea, artean, kastetan zegoen egituratua.
Garai hartan loraldi handia izan zuten sanskritoz idatzitako literaturak, arteak, matematikak, izadiaren jakintzak, astronomiak eta metalurgiak, erregeek bultzatu eta babestu baitzituzten. Kumaraguptaren erreinaldian (455-470) huno zuriak Indian sartzen saiatu ziren; atzera bota zituzten, baina 500. urte aldera Indiaren iparraldea beretu zuten eta erreinuak fundatu zituzten Indiako sartaldean. Gupta Inperioa erreinu txiki askotan zatitu zen, harik eta Harsak (606-647), Punjabeko erreinu txiki bateko agintari zenak, India berriz batzea lortu zuen arte. Harsa hiltzean berriz zatitu zen erreinua.
Islamiarren konkistak
X. mendean, turkiarrak, islamera bihurtu berriak, eta Irango emir sasaniden mendeko zirenak, Indian sartu ziren ipar-ekialdeko mendi mendateetatik barrena. 17 erasoaldi egin zituzten Indiako ekonomia- eta erlijiogune nagusi kontra: Multan, Mathura, Kanauj eta Somnath; guztiz deseginak utzi zituzten erreinuak. Baina beren barne zatiketak zirela eta, turkiarrek ez zuten lurralde haien batasun iraunkorra egiterik lortu, eta 150 urtez ez zuten beste erasoaldirik egin.
Delhiko sultan herria
XII. mendean, Muhammad de Ghurrek (1163-1206), Afganistango leinu baten buruzagiak, Prtvhi Raja menderatu zuen Taraingo borrokan (1192), eta Indian sartu zen, Bengalako golkoraino. Muhammadek, ordea, India utzi zuen bere inperioa Asia erdialdean sendotzeko asmoz, eta Aibak izeneko jeneral bat utzi zuen erregeordetzat; Muhammad hiltzean, Delhiko sultan herria fundatu zuen hark bere aldetik.
Vijayanagarko erreinua
Delhiko sultan herriaren etengabeko zatiketak hartara bultzatuta aristokrazia hindu zaharrak gobernatutako erreinuen sorrera bultzatu zuen; era horretan 1336an Vijayanagarko erreinua sortu zen, penintsulako erdialdeko erreinu zaharrak itsaso batetik bestera biltzen zituena. Erreinuaren aberastasuna kostaldeko lur lauetako nekazaritzan eta Indiako Ozeanoko ekialdeko eta mendebaleko kostaldeen arteko merkataritzan oinarritzen zen. Erreinu hindua 1565an desagertu zen, iparraldeko musulmandarren sultan herrien elkarte batek hinduak guduan garaitu zituenean, artileria erabili baitzuten haiek Vijayanagaren elefanteen kontra.
Mogolen inperioa
Mogol Handia esapidea (o grao Mogor), portugaldarrek erabili zuten lehen aldiz dinastia honen jatorri mogola izendatzeko; baina Baberrek, dinastiaren sortzaileak, persiarren eragin handia zuen, bere memoriak turkiar hizkuntzaz idatzi bazituen ere; haren ondorengoek persieraz idatzi zuten.
Enperadoreak berak sah edo padsah izendatzen zuen bere burua, eta ez mogol handia, titulu hori sartaldekoek bakarrik erabiltzen baitzuten. 1526an Baber Afganistango erreinutik abiatu zen eta berehala menderatu zituen Delhi eta Agra. Gero Rajput leinuen elkarte bati aurre egin zien eta baita garaitu ere artileriari esker. 1530ean hil zen Baber; haren seme Humayaun izan zen Baberren ondorengoa.
Biharko enperadoreak Indiako iparraldetik egotzi bazuen ere, persiarren laguntzari esker eskuratu ahal izan zituen berriro galdutako lurrak. Akbarren erreinaldian (1556-1605), iritsi zuen gailurra mogolen inperioak: Akbarek Indiako iparralde osoa azpiratu zuen, Gujaratetik Bengala arte, erlijio tolerantzia ezarri zuen bere mendeko guztiak batzearren eta administrazioa eraberritu zuen.
Inperioa aginpide zentralaren mendeko probintzia, barruti eta azpi-barrutietan banatua geratu zen. Akbarek Fatehpur Sikri hiria izendatu zuen inperioko hiriburu, baina utzi egin zuen ur hornidura arazoak zirela eta. Akbarren hurrenak, Jahangirrek (1605-1627), jesuitak onartu zituen misio lanetan, eta egoitza bereziak eman zizkion Sortaldeko Indietako Konpainia Ingelesari; oso gogorra izan zen ordea sikhen sekta berriarekin. Sah Jahan (1628-1658), Jahangiren semea eta laugarren mogol handia, Indiako eraikitzaile handiena izan zen. Haren erreinaldian eraiki ziren Gotorleku Gorria, Mezkita Handia eta Taj Mahal. Aurangzeben (1628-1707) erreinaldi luzean hasi zen inperio mogolaren gainbehera. Horren arrazoi nagusiak bi izan ziren: azken erregeek hindu erlijioaren kontra jokatu izana, eta elkarrengandik oso urruti zeuden herrialdeak aginpide zentral baten pean baturik edukitzeko zailtasuna, burujabe izan nahi zuten gobernarien esku zeudela gainera. Aurangzeb hil zenean istilu etengabeak izan ziren erregetza zela eta. Bien bitartean frantsesak eta ingelesak Bengalan Indiaren jabetza lortzeko borrokatzen ziren. Ingelesak egin ziren jabe; 1814 arte gobernari hinduen agintea onartu zuten, baina 1858an Bahadur Sah, azken mogol handia, kargutik kendu zuten eta India ingeles monarkiaren mende geratu zen 1947 arte.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren
1947an itundu zen Indiaren britainiarrekiko independentzia, baina hiduen eta musulmanen arteko areriotasunak ingelesak antzinako inperioa bi estatutan banatzera behartu zituen: Indiako Errepublika eta Pakistan. Banaketa horrek sarraski izugarriak eragin zituen bi taldeetan, eta biztanleen lekualdaketak handiak izan ziren; bi estatuen arteko gatazka sortu zen Kaxmirreko mugak zirela-eta (1947, 1957 eta 1965).
Gandhiren hilketaren ondoren (1948), Indiak, Britainia Handiaren eredu bereko konstituzio parlamentario bat onarturik, Nehru pandita izendatu zuen estatuburu, eta hark eraman zuen herria, industria astun indartsu bat sortuz, estatu modernoen bidera. Nehruren nazioarteko politikak, neutraltasunean oinarriturik, leku garrantzitsua eman zion Indiari hirugarren munduko herrialdeen artean.
Nehru hil ondoren (1964), Lal Bahadur Shastrik (1966) hartu zuen kargua, eta haren ondoren, Indira Gandhi, Nehruren alaba, izan zen Lehen Ministro. Arazo larriak izan zituen ordea: “jauntxo handien” eta iraultzaileen oposizioa, eta demografiak eragindako arazo ekonomikoak.
Atzerrian, 1971n, Pakistanekin beste gerra bat piztu zelarik (1965ekoaren ondoren), Bangladeshen sorrera bultzatu zuen Indiak (Pakistan ekialdeko ohia). 1974an, lehen bonba atomikoa leherrarazi zuen Indiak. 1975ean, Sikkim eskualdearen anexioa egin zuen (Errepublikako hogeita bigarren estatua).
1975-1977 urteetan, arazo ekonomikoak eta protesta politiko gogorrak zirela-eta, larrialdiko egoera ezarri zuen Indira Gandhik, eta oposizioko militarrak atxilotu zituen. Oposizioko koalizio bat garaile izan zelarik 1977ko hauteskundeetan, Morarji Desairi utzi behar izan zion agintea. Baina estatuburu berriak ez zuen lortu ekonomiaren egoera zuzentzea, eta 1980ko hauteskundeetan Indira Gandhi izan zen, berriz ere, garaile.
Bigarren agintaldi honetan ekonomia hobeto joan zen, baina etnia eta erlijio desberdintasunek arazo handiak sortu zituzten, 1984an bereziki (sikhen altxamendua, Amritsarko Urrezko Tenpluaren erasoa, eta Indira Ghandiren beraren hilketa bi sikhen esku). Haren semea izan zen ondorengoa, 1984ko hauteskundeen ondoren.
1986an, Arunachal Pradesh eta 1987an, Mizoram eta Goa eskualdeak Indiako estatu bihurtu ziren. Nazioartean, Indiak Sri Lankako gobernuari lagundu zion separatista tamilen kontra (1987-1989). 1989an, ustelkeria salaketak eta bere alderdiak hauteskundeetan izan zuen porrota zirela-eta, R. Gandhik dimisioa eman zuen.
1989ko abendua eta 1991ko ekaina artean, Janata alderdiko bi gobernualdi izan ziren, baina ez batak ez besteak ez zioten irtenbiderik eman Punjabeko sikhen terrorismoari, ez Kaxmirreko musulmanen separatismoari. R. Gandhiren hilketaren ondoren (1991ko maiatza), Narasimha Rao, Kongresuko Alderdiko buruzagia, saiatu zen herrialdea Mendebalderantz zabaltzen eta ekonomia liberalizatzen.
Fundamentalismo hinduistaren gorakada –Bharatiya Janata edo Indiar Herriaren Alderdiaren (BJP) hauteskundeetako arrakasta da horren adierazgarri–, hinduisten eta musulmanen arteko istiluen sorburua izan zen (Ayodhyako meskitaren suntsipena, 1992ko abenduan). Indarkeria hori bi eratako gatazketan gauzatu zen: Indiako Errepublikaren egonkortasuna auzitan jartzen zutenak (Kaxmir, Punjab eta ipar-elkialdeko zazpi estatuetan zeuden istiluak: Arunachal Pradesh, Assam, Manipur, Meghalaya, Mizoram, Nagaland eta Tripura), eta Errepublikaren egitura politiko eta sozialari zegozkionak: muturreko hinduistek estatu laikoa kondenatzen dute, higikunde autonomistek lurraldearen zatiketa eragin dezakete, etab.
1996an, berriz ere legebiltzarreko hauteskundeetan BJP garaile izan arren, ezkerrezko eta zentro-ezkerreko alderdien Fronte Bateratuko buruzagia, Deve Gowda, izendatu zuten Lehen Ministro, baina Legebiltzarrean ez baitzuen gehiengorik, 1997an dimisioa eman zuen eta Kanpo Arazoetako ministroak hartu zuen haren lekua, Inder Kumar Gujralek.
Urte berean, aurreneko aldiz kastak bizirik dauden herrialde batean, ukiezin bat hautatu zuten presidente, Kocheril Raman Narayanan; ondoren, ordea, Lehen Ministroak dimisioa eman zuen eta Legebiltzarra desegin zen. 1998an hauteskundeak egin ziren, garaia baino lehenago, eta haietan lur jota geratu zen agintean zegoen ezkerreko Fronte Batua, PJPko hindu nazionalistek eta Sonia Ghandiren Kongresuko Alderdiak gora egin zuten artean.
Lehen Ministroak, Atal Behari Vajpayeek, pragmatismoaren bidetik, erreforma ekonomikoko plangintza bat jarri zuen abian; oztopoak izugarriak ziren ordea: produzkio aparatuaren ahultasun estrukturala, estatuaren funtzionamendua bera –gastu publikoa, funtzionario kopuru handiari, eta dirulaguntzen eta zorraren interesen zamari lotua, izugarria baita–, eta atzerritar inbertsoreen ikara, atzera egin baitute gobernuaren desadostasunak ugaltzen eta saio nuklearrak ez direla eteten ikusirik.
1999ko urtearen hasieran, misiolari bat eta bere bi semeak hil zituztelarik, eta ondoren Biharko estatuko 35 pertsona, erantzun gogorra izan zen nazioartean, eta ultranazionalisten protestak areagotu ziren, Lehen Ministroari egozten baitzioten irmotasun falta. Agintean hamairu hilabete eskas beteta erori zen gobernua. Hiru urte baino gutxiagoan, bosgarren aldiz geratu zen India gobernurik gabe. Oposizioak ezin zuelarik beste koalizio gobernu bat osatu, Kocheril Raman Narayanan presidenteak Legebiltzarra deuseztatu zuen, eta hauteskunde orokorrak iragarri zituen.
2014
Irailaren 23an, AEBak, Errusiak eta Europa ondoren India gehitu zen espazioaren kontrola bereganatzeko lehiara. Indiaren zunda 2013ko azaroaren 5ean abiatu zen espaizora, eta 300 egunean 670 milioi kilometro egin zituen, egun horretako goizaldean Marteko orbitara heldu zen arte. Irailaren 26an, New Yorkeko Auzitegi Federalak deklaratzera deitu zuen Narendra Modi Indiako lehen ministroa, haren aurkako salaketa bat jaso ondoren. 2002an Gujarat estatuan musulmanen aurkako hilketak sustatzea egotzi zioten. Irailaren 29an, Barack Obamarekin biltzekoa zen Modi, Etxe Zurian.
Azaroan, tronpen lotura ebaketa egin ondoren 13 emakume hil ziren Indian. Arratoi-pozoia egon zitekeen emakumeen heriotzaren atzean.
Abenduaren 25ean jakin zenez, India ipar-ekialdeko borroka etnikoetan gutxienez 78 pertsona hil ziren. Gobernua bodo gerrillarien aurka borrokan hasi zen, Assam estatuko gutxiengoen aurkako ekintzetan parte hartu zutelakoan.
2015
Urtarrilaren 1ean, neskato bat bahitu eta bortxatzea leporatu zieten bi poliziari Indian. Neska etxetik ateratakoan, bi agenteek atxilotu eta polizia-etxera eraman zuten bortxatzeko helburuarekin. Bi poliziek alde egin zuten. Ustelkeria eta ekonomia ziren bere erronka nagusiak. Doikuntza fiskaletatik txiroenak laguntzeko aginduarekin eta ustelkeriaren aurka “nazio mailako akordio” bat egiteko proposamena egin zuen.
Urtarrilaren 3an, bi gizon antzeman zituzten Indian, turista japoniar bat bortxatzeagatik. Taldean ibiltzen ziren eta gida moduan jarduten zuten Japoniako turistei iruzurra eta estortsioa egiteko.
Brenaç
Brenaç Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brenas udalerrian erroldatutako biztanleak 42 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 41 etxebizitza zeuden, 21 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 41etxeak ziren. 21 etxebizitza nagusietatik 16 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 7 etxek bost zituzten. 14 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Panhelenismo
Panhelenismoa Balkanetako penintsularen eta Egeo itsasoaren ertzeko greziar herri guztiak, erlijio ortodoxokoak eta grezieraz mintzatzen direnak, nazio bakar batean biltzea helburu duen higikundea edo joera da. Panhelenismoak indar handia izan zuen XIX. mendean, baina 1921-22ko greziarren eta turkiarren arteko gerraren ondorioz Greziaren zabalkundea mantsotu egin zen eta panhelenismoak behera egin zuen.
Brenaç
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 28 ziren, horien artean 19 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 19 pertsona aktiboetatik 15 lanean zeuden (7 gizon eta 8 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
613 Ginevra
613 Ginevra asteroide gerrikoan aurkitutako 613. asteroidearen izena da. 1906ko urriak 11n aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1906 VP zen.
Scandinavia (Wisconsin)
Scandinavia Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Waupaca konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ludwigita
Ludwigita borato motako minerala da eta ludwigita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Ludwigita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
NGC 4165
NGC 4165 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Heinrich Louis d'Arrestek aurkitu zuen n.
Aiestaran baserria
Aiestaran Trapagaranen (Bizkaian) dagoen baserria da, XIX. mendearen hasieran eraikia. Rufino Olaso kaleko eraikina, gaur egun gune erabat kaletarrean sartuta dago eta eraiki zen garaiko balio kulturalen testigantza ematen du.
2009ko urtarrilaren 13an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Ezaugarriak
Bizitza biko baserria da, oinplano angeluzuzena duena, bi isurkiko estalia eta gailur perpendikularra fatxada nagusira. Moldurekin errematatutako harlanduzko hormabular mailakatuek osatzen dute fatxada.
Hodi-teiladun estalkia du, isurki biko egurrezko egitura, miru-buztan errematea hego-mendebaldean eta gailur perpendikularra ipar-ekialdera begiratzen duen fatxada nagusira. Teilatu-hegal irtena du sekzio arineko bost besotan eutsia. Erdiko besoak eraikinaren gailurrari eusten dio. Ertzak manposteriazko alboko itxitura-hormetako harlanduzko kontrahormetan daude oinarrituta.
Erdiko hiru besoek gai desberdinetako grabatuak dituzte: gurutzeak, gai geometrikoak eta zoomorfoak. Ezkerreko besoa egoera txarrean zegoela-eta kendu egin zen eta haren ordez lanketa modernoak dituen beste bat jarri.
Fatxada nagusian (ipar-ekialdean), kontrahormatik kontrahormara doan eta aurrealde guztia hartzen duen zeharkako balkoia dauka, profil huts biribileko zutoinen gainean. Balkoipean, karrerapea dago, toskanar ordenako erdiko zutabearekin - garai baten bereizia, eta gaur egun horman ezarria - sekzio karratuko zutabe birekin albo banatan, karrerapeari forma ematen dioten hormetan atxikiak eta ezarriak.
COVID iraunkor
COVID iraunkorra edo iraupen luzeko COVIDa COVID-19ren ondoren izaten den sekuela luze jasatearen egoera da. COVID iraunkorrak ia organo-sistema guztiei eragin diezaieke, hala nola arnas sistema, nerbio-sistema eta gaixotasun neurokokognitiboak, osasun mentaleko ondoeza, gaixotasun metabolikoak, gaixotasun kardiobaskularrak, gaixotasun gastrointestinalak, nekea, min muskuloseletala eta anemia. Sintoma asko identifikatu ohi dituzte, besteak beste, nekea, buruko mina, arnasestua, anosmia, parosmia, ahultasun muskulara, sukar pixka bat edota disfuntzio kognitiboa.
Aiestaran baserria
Ezaugarriak
Fatxada honetan badira desitxuratzen duten zenbait elementu desegoki, kentzea komeniko litzatekeenak, ez baitira monumentuaren osagaiak: balkoiaren iparraldeko zatia ixten duen egurrezko begiratokia, eta burdinazko baranda zati bat, besoen eta estalkiaren beraren egurrezko egituratik kanpo dagoena. Horma pikoan aireztatzeko triangelu erako irekiguneak ditu, beharbada fatxadaren bi aldeetan daudenak, nahiz eta gaur egun ezkerreko zazpiak baino ez ikusi. Fatxadaren goi partean, erdian, beste bi hutsune daude, gailurrarekiko simetrikoak eta egurrez hartuak.
Hego-ekialdeko luzetarako fatxada ageriko harlangaitzezkoa da eta harlanduz azpatutako zenbait bao ditu. Beheko solairuan turuta erako gezileihoak barru aldera eta lehen solairuan, harriz azpatutako balkoia eskubandarekin, eta zenbait leiho, haietako batzuk harriz azpatuak.
COVID iraunkor
Sintoma iraunkorrak eta askotarikoak dituzten pertsonen kopurua ez dugu ezagutzen, eta aldatu egiten dira aztertzen ari diren biztanleriaren, erabilitako definizioaren eta azterketan erabilitako denboraren arabera. Erresuma Batuko Estatistikako Institutu Nazionalak egindako azterketa baten arabera, SARS-CoV-2 proban positibo eman zuten pertsonen % 10ek sintoma bat edo gehiago izan zuten 12 astez. Mediku Orokorren eta Familiaren Elkarteak (SEMG) 2020ko abuztuan egindako azterketa baten arabera, Espainian COVID iraunkorra zuten pazienteen % 79 emakumeak ziren, batez beste 43 urte zituztenak.
Aiestaran baserria
Ezaugarriak
Fatxada honetan ere badago desitxuratzen duen elementu desegoki bat, kentzea komeni dena: lehen solairu pareko gorputz atxikia, hormigoizko mentsulen gainean ezarria, eta fatxada gainera husteko hodia dakarrena, fatxadaren oinplanoa desitxuratuz.
Ipar-mendebaldeko luzetarako fatxada zarpiatuta eta margotuta dago. Ez dauka interes berezirik, baina baditu beheko solairua aireztatzeko zuloak - erdisotoko solairuan - baita lehen solairua aireztatzeko ere.
COVID iraunkor
Euskal Herriko Covid Iraunkorra
2020. urteko uda aldera, talde hau osatu zen. Apurka apurka, pertsona gehiago sartu ziren eta telebistan, egunkarian eta interneten gaixotasunaren bizibilizazioan lan egiten dute. Gaur egun, 350 kide baino gehiago dira dagoeneko. 2021. urtean, Long Covid Euskal Herria (A.L.C.E.) izena hartu zuten eta elkarte bihurtzeko prozesua hasi dute. 2021. urteko udatik aurrera INSS-aren aurkako erreklamazioak egiten ari dira elkarteko kideak. Beheko kasua elkarte honen pertsona baten kasu erreala da. Facebook orria 2020ko ekainaren 9an sortu zen eta 2021ko apirilaren 17an, izen berria jarri zuten. Facebook orrialdean 300 pertsona baino gehiago zeuden, 2021ko azaroan.
Aiestaran baserria
Ezaugarriak
Hego-mendebaldeko atzeko fatxadan eskailera dauka, lehen solairura zuzenean igotzeko, eta zenbait zulo argia eta haizea sartzeko.
COVID iraunkor
Kasu bat eredu gisa
Bizkaiko gizon batek 2020ko martxoaren lehenengo astean kutxatu zen eta hospitalizazio barik pasa zuen gaixotasuna, baina udaberrian, nekea somatu zuen. Sorabioak, insomioa, nekea, tenperatura arazoak etabar jazan ostean psikiatriara bidali zuten. 2020. urteko udan, antidepresiboekin tratamendua hasi zen. Gabonetan, minarekin hasi zen tripa aldean. Apendizitis diagnostikatu eta ebakuntza egin zioten. PCR altua eta leukozitosisa zuen. Alta eman zioten eta berriz hospitalera bueltatu zen sukarrarekin. Beste egun batzuk hospitalean pasa zituen, 2021. urteko urtarrilean. Apendizitisa ez zeukala frogatu zen gero. Medikuek ez zuten inolako arrazonamendurik aurkitu bere sintomentzat. 2021ko udaberrian, bere neurologoak (ikerketa berri bateko ikertzaile nagusia Gurutzetako hospitalean) Covid iraunkorrarekin erlazionatu zuen bere kasua. Udaberrian, sukarra izan zuen eta egun batzuk geroago angioma bat kendu zioten bigarrengo ebakuntza batean. Ekainean, eta beste jauzi baten ondoren, jauzi larria izan zuen eta hospitalera eraman zuten anbulantziaz. Hortz bat galdu zuen eta hatzamar bat apurtu zuen, besteak beste. Geroago, depresio larria diagnostikatu zioten (eta internatzea gomendatu zioten) eta, aldi berean, Gizarte Segurantzako Institutoak bajaren dirua kendu zion nahiz eta ez zion altarik eman. 2021ko azaroan, ginekomastiako diagnostikoa izan zuen. Gizon honek ez zuen inolako osasun arazorik kutxatu baino lehen, eta 38 urte bete zituen 2021ean. Euskal Herriko Covid Iraunkorraren parte da. Egunkarian atera da eta gaitx honen ikertze prozezuan murgilduta dago. Edonork bere kontaktua izan nahi eskero Euskal Herriko Covid Iraunkorrarekin harremanetan jar daiteke edota eztabaidan mezu bat jarri.
Aiestaran baserria
Ezaugarriak
Aiestaran baserria XIX. mende hasieran eraikitakoa da, Enkarterrietako landa baserrien eredua jarraituz. Hiri-arkitekturako hainbat elementu erakusten ditu: zutabeak, moldurak eta hareharrizko erremateak. Gaur egun erabat hiritarra den ingurunean kokatuta geratu da eta haren sorrera eragin zuten kultura balioen lekuko da.
Ahmad Shah Massoud
Ahmad Shah Massoud —Masoud komandantea eta ezizenez Panjshirgo Lehoia ere deitua— (persieraz: احمد شاه مسعود Ahmad Šāh Mas'ūd) (Bazarak, Panjshir probintzia, Afganistan 1953ko irailaren 2a - Takhar probintzia, Afganistan, 2001eko irailaren 9a) afganistango mujahidinen buruzagia eta lider politikoa izan zen.
Bizitza
Sobietarren aurkako gerran garrantzi handiko papera jokatu zuen. Sobietar armada egotzi eta gero, 1990eko hamarkadan, defentsa ministroa izan zen Burhanuddin Rabbaniren gobernuan. Talibanak boterera iritsi zirelarik, haien aurkako oposizio armatua zuzendu zuen, Iparraldeko Aliantzaren buru bilakaturik.