cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Donnezac
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sainte-Fauste
Sainte-Fauste Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Fauste udalerrian erroldatutako biztanleak 270 ziren. Familiak 106 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 125 etxebizitza zeuden, 105 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 125etxeak ziren. 105 etxebizitza nagusietatik 97 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 17 etxek hitu gela zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 98 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 172 ziren, horien artean 138 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 138 pertsona aktiboetatik 134 lanean zeuden (70 gizon eta 64 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Fauste udalerrian 113 unitate fiskal zeuden, 291 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.819 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak eta 1 iturgina.
2000. urtean Sainte-Fauste udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Ahmed Dlimi
Ahmed Dlimi (أحمد دليمي‎; Zaggota, 1931 - Marrakex, 1983ko urtarrilaren 22a) Maroko errege indar armatuko jenerala izan zen. Hainbat hilketarekin izan zuen zerikusia, besteak beste Mehdi Ben Barka ekintzaile marokoarraren bahiketa eta desagertzearekin.
Gaztaroa
Ahmed Dlimi Sidi Kacem eskualdean sortu zen 1931n. Saharako Ouled Dlim tribu arabiarrekoa zen jatorriz. Rabateko ikastetxe batean ikasi zuen, eta ondoren ikasketa militarrak egin zituen. 1958an Messaoud Chiguer Marokoko Barne Ministro ohiaren alabarekin ezkondu zen. Urte berean, emaztea utzi eta Zahra Bousselham-ekin ezkondu zen. Azken hau Marokoko informazio zerbitzuetako buruzagiaren alaba zen.
Ibilbidea armadan
Dlimik azkar igo zituen armadako graduak. Hastapenean, Marokoko segurtasuneko buruzagi izan zen. Hassan II.a erregearen oinarri militar garrantzitsua izan zen. Hari leporatu zioten Mehdi Ben Barka ezkerreko ekintzaile marokoarra Parisen bahitu eta hil izanaren ardura. Horrez gain, Marokoko berunezko urteetan, giza eskubideen aurkako eraso anitz egin izana leporatzen zioten.
70eko hamarkadan indar handiagoa hartu zuen, eta jeneral bihurtu zen. Hassan II.a erregearekiko leial jarraitu zuen. Eta ibilbide horretan, 1972an, bere buruzagi Muhammed Ufqir jeneral eta Marokoko Defentsa ministroa, estatu-kolpea egiten ahalegindu zena, hil izana ere leporatzen diote hainbat iturrik.
1975eko Ibilaldi Berdearen ondotik, Fronte Polisarioaren kontrako gerrako buruzagi jarri zuten.
Heriotza misteriotsua
Beste iturri batzuen arabera, Frantziaren eta Amerikako Estatu Batuen arteko lehia baten ondorioz hil zen. Eta Marokok harreman hurbila zeukan Amerikako Estatu Batuekin. Frantziaren aldeko hautua egin zuenez, Amerikako Estatu Batuetakoek hil zutela uste dute batzuek. Halaber, Aljeriarekiko eta Libiarekiko hurbil izateagatik hil zutela ere uste dute.
Pseudocurimata troschelii
Pseudocurimata troschelii Pseudocurimata generoko animalia da. Arrainen barruko Curimatidae familian sailkatzen da.
Saint-Gervais-en-Belin
Saint-Gervais-en-Belin Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Gervais-en-Belin udalerrian erroldatutako biztanleak 1.865 ziren. Familiak 683 ziren, horien artean 114 pertsona bakarrekoak ziren (53 bakarrik bizi ziren gizonak eta 61 bakarrik bizi ziren emakumeak), 239 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 319 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 11 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 730 etxebizitza zeuden, 685 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 711etxeak ziren. 685 etxebizitza nagusietatik 589 bere jabearen bizilekua ziren, 92 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 58 etxek hiru zituzten, 157 etxek lau zituzten eta 442 etxek bost zituzten. 562 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 221 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 430 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.240 ziren, horien artean 923 aktiboak ziren eta 317 inaktiboak ziren. 923 pertsona aktiboetatik 867 lanean zeuden (440 gizon eta 427 emakume) eta 57 langabezian zeuden (33 gizon eta 24 emakume). 317 pertsona inaktiboetatik 137 erretiraturik zeuden, 118 ikasten zeuden eta 62 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Gervais-en-Belin udalerrian 716 unitate fiskal zeuden, 2.019 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.712 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 11 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Saint-Gervais-en-Belin udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 195 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Grand Theft Auto: Vice City
Grand Theft Auto: Vice City 2002ko Rockstar North eskoziar bideo-joko konpainiaren akziozko bideo-joko bat da.
Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.
Sinopsia
1986an Liberty Cityko Marco's Bistróko bilera batean, Forelli familia kriminaleko kideari, Sonnyri, bere negozioak hegoaldera hedatzeko ideia bururatzen zaionean hasten da istorioa; izan ere, Mexikoko eta Kolonbiako trafikatzaileak, baita Kubako errefuxiatuak ere, etekinak nola eramaten ari diren ikusten ari da, eta berak ere bere zatia nahi du.
San Markoko Mankomunitatea
Artikulu hau hondakinak kudeatzen dituen elkarteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».
San Markoko Mankomunitatea (San Markos Mankomunitatea izenaz ere ezaguna ) Donostialdeko hondakinak kudeatzen dituen udalerrien elkartea da.
Bere funtzio garrantzitsuenak hauek dira: hondakinen gaikako bilketa eta hauen tratamendua, San Marko eta Aizmendi zabortegien eta Ontziak Sailkatzeko Urnietako Plantaren kudeaketa, eta ingurumenarekiko kontzientziazioa eta sentsibilizazio kanpainak abiaraztea ere.
San Markoko Mankomunitatea ondorengo udalerri hauek osatzen dute:
Guztira 311.613 biztanle biltzen dituzte mankomunitateko udalerriek.
Komárov (Bardejoveko barrutia)
Komárov  Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 7,99 km²ko azalera du eta 445 biztanle 2017ko datuen arabera.
Georges Figon
Georges Figon (1926ko urriaren 21a - 1966ko urtarrilaren 17a), gaizkile ohi eta editore bat zen. Ezaguna egin zen Mehdi Ben Barka ekintzaile marokoarraren bahiketa antolatzeagatik, 1965eko urriaren 29an.
Komárov (Bardejoveko barrutia)
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1355. urtekoa da.
Georges Figon
Familia burgeseko semea zen. Hiru urte iragan zituen ospitale psikiatriko batean, eta beste hamaika urte kartzelan. Iruzur ahalegin bategatik atxilotzera joan zitzaizkion polizietako bati tiro egiteagatik sartu zuten preso. 1961ean atera zen espetxetik, eta Parisko sare intelektualekin harremana egin zuen.
Sare haren bidetik, editore eta produktore lanetan hasi zen. Film bat egiten ari zelako aitzakian, Mehdi Ben Barkarekin harremanetan sartu zen, eta harekin Parisen finkatutako hitzordu batean bahitu zuten Ben Barka, 1965eko urriaren 29an.
1966ko urtarrilean hainbat adierazpen egin zizkion L’Express astekariari, eta zehazki Marokoko Ufqir jeneralari leporatu zion Ben Barkaren bahiketa eta hilketa.
Ben Barka bahitu zutenetik ezkutuan bizi zen. Poliziak haren etxea lokalizatu zuen, eta 1966ko urtarrilaren 17an joan zen atxilotzera. Baina hilda aurkitu zuten, hainbat balaz. Ez zuten argitu nork eta nola hil zuen, eta ikerketa ofizialak ondorioztatu zuen bere buruaz beste egin zuela.
Jean-Patrick Manchette idazleak L’Affaire N’Gustro eleberri beltza idatzi zuen 1971n. Fikzio gisa idatzitako eleberri hark Ben Barkaren bahiketa du gaia. Liburu hartako protagonista oinarritzen da Figonen bizitzan.
Barracas
Barracas (valentzieraz Barraques) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Alto Palancia eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 184 biztanle zituen.
Vicky Gómez
Victoria Leonor Gómez Alonso (Salamanca, Espainia, 1988ko irailaren 17a) salamancar dantzaria, koreografoa eta irakaslea da. Fama, ¡a bailar! lehen edizioko irabazlea, eta 2017, 2018 eta 2020an Operación Triunfoko Akademiako irakaslea izateagatik da ezaguna.
Biografia
1988ko irailaren 17an jaio zen, Salamancan. Raquel, Nuria eta Soniaren ahizpa txikia da. Lau urte zituela hasi zen dantzan Raquel ahizparekin, eta handik aurrera, ikasketak eta dantza uztartu zituen.
Santa Teresa ikastetxean eta Mateo Hernández institutuan ikasi zuen. Hamabost urte zituela, Madrilgo Dantza Klasikoko Kontserbatorio Profesionaleko probak egin zituen, eta hiriburuan bizitzen hasi zen. Asteburuetan, ordea, Salamancara itzultzen zen, 'Escuela de Baile Raquel Gómez' ahizpen dantza-eskolan Funkyko eskolak ematera. Batxilergoa amaitzean, Unibertsitatean Nutrizio eta Dietetika ikasketak egiteko matrikulatu zen. Ikasketa horiek Dantza Klasikoko kontserbatorioan eta Funky, Hip-Hop, Flamenkoa eta beste batzuekin batera egin zituen.
2007ko udan, New Yorkera eta Los Angelesera joan zen koreografo onenen eskolak jasotzera Millennium Dance Complex eta Brodway Dance Center eskoletan. Itzuli zenean, erabat murgildu zen dantzan. 2007ko amaieran, Fama, ¡a bailar! dantza-lehiaketan sartu zen. Lau hilabete geroago, lehiaketaren irabazlea izatea lortu zuen, eta, ondoren, beste kide batzuekin bira egin zuen.
Lan ibilbidea
Biraren ondoren, ikasturte berria hasi zen, Pert-Funky/HipHop eskolak ematen Performance Academy eta Madrileko Calderón Antzerki Eskola eskoletan, lehen hiruhilekoan. 2009ko otsailaren 9an, Los Angelesera joan zen bi hilabetez, Millenium Dance Complex eta Debbie Reynolds eskoletan dantzari gisa trebatzen jarraitzeko. Ondoren, Londres bisitatu zuen, Cartoon Networkeko Staraoke aurkezle gisa egindako telebista-proiektu berri bat zela eta.
2009ko maiatzaren 4an, Fama, ¡a bailar! lehiaketara itzuli zen, hainbat ediziotako dantzariak bildu ziren saio berezi batean eta. Just Dance taldea osatu zuen beste ikaskide batzuekin batera, eta uztailaren 10era arte egon ziren, aldaketarik izan ez zuen talde bakarra izanik.
2010eko apirilean, Los Angelesera itzuli zen, hilabete batez, han ikasten jarraitzeko. Handik itzuli zen, eta Fama 2010 birako entseguak hasi zituen, koreografo eta dantzari gisa. Udan, hainbat ikastaro eta dantza-campusekin batera aritu zen Madrilen, Bartzelonan eta Salamancan.
2010eko azaroan, MTVk Madrilen egin zen EMA (European Music Awards) Sarien Galan parte hartu zuen, eta hilabete horretan bertan My Camp Rock 2, bi programetako dantzari gisa.
Urteko azken hiruhilekoan hip hop-eko eskolak eman zituen Performance Akademian, EDA Arte Zentroan, EDAE Eskolan eta Karen Taft Zentroan. Eskolak eten egin ziren urtarrilean, Bartzelonara joan zenean, Maribel del Pino koreografo taldearekin batera SNAP Festival-en emanaldia entseatzeko.
2011. urtearen hasieran, Check It Out taldearekin batera, "Love is the answer" estreinatu zen Almansako Teatro Region, eta hurrengo hilabeteetarako hainbat emanaldi eta workshop antolatu zituzten Espainiako hainbat hiritan. Handik hilabetera, casting bat egin zuen Parisen The X Factor saiorako, bere bertsio frantsesean, eta bere galetako batean dantzari gisa parte hartzeko hautatu zuten.
2011ko urritik, Tu cara me suena dantza-taldeko kide da. Handik egun batzuetara, Pastora Solerren "Quédate Conmigo" filmean parte hartu zuen. 2012an El número uno filmean ere parte hartu zuen dantzari gisa.
2017. urteko urrian, Operación Triunfo 2017 programako irakasleen taldean sartu zen koreografo eta dantza-irakasle gisa. Eurovision txapelketetarako dantzetan ainbat aldiz lagundu du koreografia egiten eta irakasten.
Kirchenthurnen
Kirchenthurnen Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Finlay Currie
Finlay Currie (Edinburgo, 1878ko urtarrilaren 20 - Buckinghamshire,1968ko maiatzaren 9) ezkoziar aktorea izan zen.
Biografia
1932 urtean zineman debuta egin zuen, The Old Men filmarekin. Urte horietan egin zuen ere Catch As Catch, edo The Day Will Down (1942). 1949. urtean David Lean Abel Magwitch-ko papera eman zion Great Expeditions filman parte hartzeko. Filma honekin Oscar bat irabazi izan zuen. Geroago film hauek egin zuen: The Sea Cook, or Treasure Island, Quo Vadis?, Invanhoe, Secuestred, eta abar. 1968ko maiatzaren 9an hil zen.
Filmak
Hona hemen ezagunetariko batzuk:
Pello (udalerria)
Pello (antzinean, Turtola) iparreko Lappi eskualdean dagoen udalerria da. Tornionjoki ibaiak bitan banatzen duen ibarreko alde finlandiarrean dago eta Ylitorniorekin batera, Torne ibarra azpieskualdea osatzen du. Udalerriari izena ematen dion elizatea, Pello, Torne ibaiak bi herrialdetan banatzen du Finlandia Errusiar Inperioak 1809. urtean menperatu zuenetik. Dena den, ibarreko bi aldeak batzen dituen kultura aberatsa politika eta ibaia baino sendoagoa da; hala nola, finlandieraren dialekto bat den meänkieliz hitz egiten dute tornetarrek. Gainera, udalerriak, Övertorneå, Pajala eta Ylitornio udalerriekin batera, ibarra sustatzeko turismo-proiektu bat jarri du abian. Pellok 1.863,66 kilometro koadroko eremua dauka, ia Gipuzkoa bezain handia, eta biztanle gutxien dituen Lappiko udalerritako bat ez den arren, 4.000 bat biztanle baino ez ditu.
Zirkulu Polar Artikoak udalerria bitan banatzen du eta honengatik, XVIII. mende erdialdean, 1736. urtean zehazki, Pierre Louis Maupertuis astronomo, matematikari eta filosofo frantsesa Lurraren tamaiaren inguruko ikerketak egiteko bertara eta Ylitornio bizilagunera etorri zen. Ylitornioko Aavasaksa eta Pelloko Kittisvaara muinoen gailurretatik esan bezala, Lurraren tamainaren inguruko ikerketak egiten saiatu zen. Armarriak ikerketa guzti hauek irudikatzen ditu; izan ere, udalerrian ikerlariak igo zituen hiru muinoak eta aztertu zituen hiru izarrak azaltzen dira.
Pellotar ospetsuenen artean, aipatzekoa da Eero Mäntyranta iraupen eskiatzailea. Finlandiar eskiatzaile arrakastatsuenetako bat den honek, hiru urrezko, bi zilarrezko eta bi brontzezko domina olinpiko irabazi zituen 1960ko, 1964ko eta 1968ko neguko olinpiar jokoetan.
Geografia
Pello Finlandiako ipar-mendebaldeko Torne ibarrean dagoen udalerria da. Lappi eskualdean dago eta Tornionjoki ibaiak Suediako Pajala eta Övertorneå udalerrietatik bereizten du. Hain zuzen, mugakideak Pajala eta Övertorneå mendebaldean, Kolari iparraldean, Rovaniemi hiriburua ekialdean eta Ylitornio hegoaldean dira. Ylitorniorekin batera hain zuzen ere, Torne ibarra azpieskualdea osatzen du, Lappi eskualde osoko azpieskualde txikiena. Udalerriak 1.863,66 km²-ko azalera dauka, ia Gipuzkoa bezain handia, eta Lappi osoko seigarren udalerri txikiena da. Pelloko klima nagusia, subartikoa da, eta taiga edo baso borealak udalerriko bazter guztiak betetzen ditu. Honenbestez, bertan hazten diren zuhaizti ohikoenak, haltzadiak, izeidiak, makaldiak, pinudiak, sahastiak eta urkidiak dira. Elurrak bestalde, udalerriko lurra estaltzen du azaro hasieratik maiatzera eta aipatzekoak dira landare-espezie desberdinak aurki daitezkeen inguru zingiratsu eta paduratsuak, herrialde osoko ospetsuenak.
Zirkulu Polar Artikoa, 66º 33' 38" paraleloa, bertatik igarotzen da eta udalerria bi zatitan banatzen du, iparraldeko eremu artikoa eta hegoaldeko eremu epela. Gauerdiko eguzki, gau zuri eta gau polar fenomenoak urtero izaten dira. Lehenengo bietan, eguzkia edo eguzkiaren argitasuna udalerriko zeruaren jabe izaten da ekain hasieratik uztailera; gau polarra aldiz, iluntasuna nagusitzen den garaia hain zuzen, egun batean baino ez da izatean, abenduaren 21ean. Lehen esan bezala, udalerriko klima nagusia subartikoa da eta, ondorioz, tenperatura leunak izaten dira udan, baina neguak hotzak eta luzeak izan ohi dira. Hala ere, neguak ez dira Lappi erdialdean bezain hotzak, Ozeano Artikora iristen diren ur-korronte beroek neguak leuntzen dituztelako. Samiek antzinean, eta gaur egun oraindik egiten dituzten egutegietan, Lappiko klima ulertzeko lagungarri diren zortzi urtaro bereizten zituzten: udaberri-negua, udaberria, aitzinuda, uda, aitzinudazkena, udazkena, aitzinegua eta negu iluna. Iparrargiak bestalde, oso ohikoak izaten dira neguko gau ilun eta oskarbietan; irailetik martxora, lau gautatik hirutan ematen den fenomenoa da, urrian eta martxoan bereziki.
Azkenik esan, udalerriko "hiriburua" (Pello herria edo Pelloko elizatea), Juoksenki eta Turtola Tornionjoki ibaiaren bi alboetan dauden herriak direla, finlandiarrean eta suediarrean; hau da, mugako herriak direla. Izan ere, Errusiar Inperioak 1809. urtean Finlandia bereganatu eta Dukerri Handi izendatu zuenean, Suediako Erresumaren muga Tornionjoki ibaian ezarri zen, eta honela, ibaiaren bi albotan zeuden herriak bitan zatitu zituzten. Alde finlandiarrean herri hauek Pelloren barruan daude, Suedian aldiz, Övertorneå udalerrikoak dira. Dena den, nahiz eta bi herrialdeen artean dauden, bi aldeak bereizten dituen ibaian mugarik ez dagoela dirudi gaur egun.
Historia
Suediarren eragina bizitu egin zen XIV. mendetik aurrera eta 1531. urtean, orduan Suediar Erresumako errege zen Gustavo Vasak Torneå hiria sortzeko eta Tornionjokiren arroa merkataritza erdigune bilakatzeko lehen saiakera egin zuen. Hala ere, lurralde haietan bizi ziren birkarleek biztanleen eta merkataritzaren joan-etorrien kontrola zutenez, bai saiakera honek eta bai Joan III.ak 1585. urtean egin zuen saiakerak ere, ez zuten inolako arrakastarik izan. Nahiz eta, birkarle hauek hasiera batean suediarren aliatuak izan, ez zituzten euren pribilegioak alde batera utzi nahi eta Laponiaren eta Torne ibar osoaren garapena oztopatu zuten hein handi batean.
Birkarleek lurralde honetan zuten boterea gutxitzeko eta Suediar Erresumaren boterea indartzeko asmoz, 1606. urtean Torne ibarra bitan zatitu zuten suediarrek: Torne Beherea eta Torne Garaia (finlandieraz, Alatornio eta Ylitornio). Azkenean, 1620. urtean, birkarleak garaituak izan ziren eta Suediar Erresumak Umeå, Piteå, Luleå eta Torneå hiriak sortu zituen; merkataritza Botniako Golkoko iparraldera eta ibarrera iritsi zen. Torneå, Suediar Erresuma osoko iparren zegoen hiria bihurtu zen eta hiri honen garapenarekin batera, Pellok eta beste hainbat herrik osatzen zuten Torne Garaia izeneko eskualdea ere aberastuz hasi zen. Hala nola, ibarrean ekoiztutako gurin, arrantzatutako izokin eta larruak, Erresuma osoan preziatuak ziren salgaiak ziren; ordainetan, Suedia eta Itsaso Baltiko osoko produktuak iristen ziren. Garai honetan, udalerrian gelditzen ziren sami bakanak iparraldera jo edo gutxinaka, finnen kultura bereganatu zuten. Erresumak iparraldeko lurraldeak kolonizatzeagatik eskainitako onura ekonomiko eta lursailen jabetzen eskutik Karelia, Savonia eta Tavastiako biztanleak bertara iristen hasi ziren. Torne ibarreko gaur egungo kultura eratzen hasi zen. XVIII. mende erdialdean bestalde, gainbehera iritsi zen. Iparraldeko Gerra Handiaren ondorioz merkataritza gelditu egin zen eta Tornioren inguruan eratu zen ontzigintza industriak erakarrita, Pellotar asko hirira mugitu zen. Gainbehera, 1715. urtean izan zen, Errusiar Inperioak Tornio menperatu eta suntsitu zuenean.
Zirkulu Polar paraleloa Pellotik igarotzen da; honengatik, XVIII. mende erdialdean, 1736. urtean zehazki, Pierre Louis Maupertuis astronomo, matematikari eta filosofo frantsesa Lurraren tamaiaren inguruko ikerketak egiteko bertara eta Ylitornio bizilagunera etorri zen. Ylitornioko Aavasaksa eta Pelloko Kittisvaara muinoen gailurretatik, Lurraren tamainaren inguruko ikerketak egiten saiatu zen. XVIII. mendearen bukaeran ere, Giuseppe Acerbi italiar esploratzailea Tornionjoki ibaiaren inguruan izan zen eta bertan, ahozko tradiziozko hainbat melodia bildu zituen.
XIX. mendearen hasieran, Finlandiaren kontrola izateko Suediar eta Errusiar Inperioen arteko guduak izan ziren Finlandia eta Europa osoan; azkenean, Finlandiar Gerran, Errusiar Inperioak herrialdea bereganatu zuen finlandiar nazionalismoaren laguntzaz. Finlandia Inperio barneko Dukerri Handi bihurtu zen eta Muonionjoki eta Tornionjoki ibaietako muga berriak ezarri ziren Suedia eta honen artean. Honela, ibaiaren bi ertzetan zeuden herriak, hala nola Pello, Juoksenki eta Turtola bitan zatitu zituzten.
Udalerria, 1867. urtean sortu zen, baina sorrerarako bidea aspalditik hasia zuen. 1818an Turtola herrian eliza bat eraiki zen eta gutxinaka, Ylitornioko elizbarrutitik bereizten hasi zen. Finlandiako Dukerri Handiak emandako erraztasunez baliatuta azkenik, 1867. urtean udalerri berri bat sortu zuten herritarrek. 1.200 bat biztanle zituen udalerri berri honi, herri handienaren edo eliza zegoen herriaren izena eman zioten, Turtola. Finlandiak 1917ko Gerra Zibilean independentzia lortu ostean, eta prozesu hau oraindik egonkortu gabe zegoenean, Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen kontinente zaharrean. Herrialdeak bere independiente estatusa mantendu nahian eta SESB bere lurraldetik urruntzeko helburuarekin, Alemania naziarekin bat egin zuen. Norvegiatik iritsitako tropa alemaniarrak herrixketan egokitu ziren eta Ozeano Artikoaren defentsa antolatzeari ekin zioten; hala nola, udalerriko Oranki herrian kartzela bat eraiki zuten. Gerra hurbil zegoenez, Finlandiar Gobernu hasiberriak, herritarrak Suediara ebakuatzeko agindua eman zuen. Hainbat guden ondoren (Neguko Gerra, Jarraipenaren Gerra), Finlandiak SESBekin bake-akordio bat sinatu zuen, eta horrek, alemaniarrak Finlandiar lurretatik botatzea eskatzen zuen. Finlandiak orduan, naziak jazartzeari ekin zion. Hauek, bizilagun den Norvegiara, euren herrialde satelitera alde egitea pentsatu zuten, baina ihes egin baino lehen, hauen atzeraldia eragozteko, finlandiarrak, Pello eta gainontzeko mugako udalerrietan kokatu ziren. Laponiako Gerra hasi zen. Ondorio garratzak pairatu zituen udalerriak, alemaniarrek herrixka eta eraikin guztiak, Konttajärvi izan ezik, erre eta suntsitu baitzituzten -haien artean, Turtola, eliza zaharra eta Pello-, baina finlandiarren garaipenak behintzat, hauen berreraikitzea arindu zuen.
Eliza berria eraikitzearekin batera, Pelloko eliza eraikitzearekin batera hain zuzen, 1949. urtean udalerriaren izena aldatu eta gaur egun ezagutzen dugun Pello izendapena jaso zuen. Bigarren Mundu Gerra osteko urteetan, Finlandiak ekonomikoki izugarrizko hazkuntza izan zuen eta gizarte eta politika egonkortasuna lortu zuen. Gerra osteko herrialde pobre bat izateari utzi, Gerra Hotzean neutral aldarrikatu, NBEk ezarritako isuna ordaindu eta 40 urtetan, teknologikoki munduko estatu garatu eta jakintsuena bihurtu zen, merkatuko izugarrizko botere ekonomikoarekin eta bizi maila altuarekin. Hala ere, hazkunde guzti hau, ez zen hain ona izan udalerriarentzat; izan ere, industriak ez zituen bere sustraiak errotu Lappin (Kemi, Kemijärvi eta Tornio hirietan izan ezik) eta biztanle askok ihes egin behar izan zuen Finlandiako beste hiri garatuagoetara euren bizimodua hobetu nahi bazuten. Nahiz eta gaur egun gero eta egitura garatuagoak iristen diren, udalerriak Tornio eta ondoko hirien eraginpean jarraitzen du oraindik. Övertorneå, Pajala eta Ylitorniorekin batera sortutako turismo eskaintzak behintzat, langabeziaren ehunekoa jaitsi dute. Dena den, urtez urte biztanleria galtzen doan Lappiko beste udalerri bat bilakatu da Pello.
Azpiegiturak
Lappiko gainontzeko udalerrietan zehar edo herrien artean bidaiatzeko bestalde, autoa edo autobusa hartu beharra dago. Udalerritik igarotzen den autobidea Valtatie 21a da; autobide hau Tornion hasi eta Enontekiöko Kilpisjärvi herriraino doa, Finlandia ipar-mendebaldeko muturreraino. Juoksenki, Orajärvi, Turtola eta Pello herriak zeharkatzen ditu autobideak; Botniako Golkotik iparreraino, autobideak 459 km-ko luzera dauka. Gainera, Pello Rovaniemirekin lotzen duen beste errepide bat ere badago, Kantatie 83 errepidea. Honek, guztira, 77 km dauzka, eta Rovaniemiko hirigunetik Valtatie 21 autobidearekin bat egiten duen eta Pello herritik pare bat km-tara dagoen Keskustaajama izeneko guneraino doa. Suediara igarotzeko errepidezko muga bakarra dago, Pello herritik suediar Pellora doana.
Aipatu beharra dago, halaber, Pajala aireportua udalerritik nahiko hurbil dagoela eta Suediako aireportu hartatik bidaia asko eskaintzen direla; haien artean, Helsinkira.
Banaketa
Errusiar Inperioaren garaian sortu zen udalerria, 1867. urtean; izan ere, Finlandiako Dukerri Handiak emandako erraztasunez baliatuta, Ylitorniotik bereizi eta udalerri propioa sortu zuten herritarrek. Udalerriak eliza nagusia zegoen herriaren izena jaso zuen hasiera batean, Turtola herriarena hain zuzen. Dena den, eliza hau Laponiako Gerran suntsitua izan zenean, berria biztanle gehien zituen herrian eraiki zen, Pellon hain zuzen. Honenbestez, udalerriak gaur egungo izena hartu zuen.
1.863,66 km²-ko azalera duen udalerri honetan, biztanleria, hainbat herrixketan banatua dago. Herrixka gehienak erdialdean eta Tornionjoki ibaiaren ertzean daude. Biztanleria guztiaren erdia Pellon kirkonkylä (Pelloko elizatea) deitzen den erdigunean bizi da, guztira, 2.000 bat pertsona. Beste herri garrantzitsu batzuk, aspaldian eliza nagusia zegoen Turtola, urtero arte lehiaketa bat ospatzen den Oranki, hirurehun biztanle inguruko Juoksenki eta Lempeä.
Hauek dira garrantzitsuenak: ''' 200 biztanle baino gehiago dauzkaten herrixkak beltzez. '''
Hiri senidetuak
Nahiz eta dokumentu edota akordio ofizialik ez egon, Pellok beti izan ditu harreman estu-estuak Torne ibarreko gainontzeko udalerriekin; batez ere Pajala eta Övertorneå udalerri suediarrekin.
Udala
Pelloko eta Finlandiako gainontzeko udalerrietako udalbatzak eratzeko, lau urtero udal hauteskundeak antolatzen dira herrialdean. Gaur egun dagoen udalbatza 2012ko urriaren 28an ospatu ziren udal hauteskundeetan eratu zen.
Lappiko udalerri gehienen antzera, Zentroko Alderdia suertatu zen garaile, baina aurreko batzarrean lortutako hamasei eserlekutatik bi galdu zituen. Oposizio eraginkorrena, hiru batzarkide irabazi zituen Ezker Elkartasunarena izan zen; alderdiak bigarren indarra eskuratu zuen eta zazpi eserleku eta bozen %23,3a eskuratu zituen. Atzerago gelditu ziren lau eta bi ordezkariak mantendu zituzten Alderdi Sozial-Demokrata eta Alderdi Nazionala; hauek, bozen %16,4a eta %7a lortu zuten hurrenez hurren. Lappin eta herrialdean izugarrizko gorakada eduki zuen arren, aipatzekoa da Liga Berdeak ez zuela ordezkaritzarik lortu udalbatza honetan. Hauteskundeen ostean, eratu berria zen udalbatzak Tapani Melaluoto alkate izendatu zuen. Hurrengo udal hauteskundeak 2012. urtean ospatuko dira, herrialdeko gainontzeko udalerrietan bezala.
Biztanleria
Europar Batasuneko herrialdeekin eta Finlandiako gainontzeko udalerriekin alderatuta, Pellon, 15 urte baino gutxiagoko biztanleriaren ehunekoa oso baxua da, %10ekoa, eta 65 urte baino gehiagokoa aldiz, oso altua, %25,7koa. Erlijioari dagokionez, gehienak sinesgabeak edo luteranoak dira, bereziki laestadianismo mugimendu kontserbadorekoak. Udalerriko hizkuntza ofizial bakarra finlandiera da; izan ere, biztanleria osoaren %99,8aren ama hizkuntza da. Zehazki, Torne ibarrean hitz egiten den finlandieraren aldaera bitxi batean hitz egiten dute herritarrek, meänkieli deritzoten dialektoan. Bigarren mailako hizkuntzak iparraldeko samiek hitz egiten duten ipar samiera eta suediera dira. Udalerri honetako jatorrizko biztanleak samiak dira; hala ere, XVI. mendetik aurrera, finlandiarren (gehienak, savoniarrak eta tavastiarrak) kopuruak izugarri egin zuen gora eta, apurka, samiek finlandiarren ohiturak bereganatu zituzten.
Torne ibarreko gainontzeko udalerriak bezala, Tornio izan ezik, Pello ez da oso jendetsua. Gainera, 4.000 biztanle inguru dituen udalerri honen biztanleria azken hogeita hamar urtetan %36 jaitsi da; izan ere, zerbitzutan eta lehen sektorean oinarritutako udalerria denez, langabezia maila oso altua da eta azken urtetan, Pellotar askok Rovaniemi edo Torniora jo dute lan bila. Nazioartean ospetsuenak diren Pellotarren artean, Eero Mäntyranta iraupen eskiatzailea dago; finlandiar eskiatzaile ospetsuenen artean dagoen honek, guztira, hiru urrezko, bi zilarrezko eta bi brontzezko domina olinpiko irabazi zituen 1960ko, 1964ko eta 1968ko neguko olinpiar jokoetan; gainera, 30 km-ko lasterketan munduko txapeldun izan zen zortzi urtez. Innsbrucken ospatu ziren 1964ko Olinpiar Jokoak eskiatzaile honen gailur profesionala izan ziren; bertan bilakatu zen finlandiar kirolari arrakastatsuenetako bat eta "Mister Seefeld" izengoitia irabazi zuen. Etorkizun handiko beste kirolari Pellotar bat, Olli-Markus Taivainen da; hogei urtekin, eski orientazioko distantzia ertaineko munduko txapelduna bihurtu zen iaz. Dena den, herrialdean ezagunenak diren udalerriko biztanleen artean, bi lehen ministroak aipatu behar dira; 1919. urtean Finlandiako lehen ministro izandako Kaarlo Castrén, eta 1995etik 2003ra izandako Paavo Lipponen sozial-demokrata. Azkenik, Finlandian halanolako arrakasta duen Eini abeslaria ere bertakoa dugu.
Tornetarrak
Tornetarrak Torne ibarreko biztanleak dira, bai finlandiarrak, bai suediarrak. Hauek, XVI. eta XVII. mendeetan iparraldera iritsitako finlandiarren ondorengo zuzenak dira, denboraren poderioz ibarrean egokitu zirenak. Moskuko Printzerri Handiaren erasoetatik ihesi eta Suediar Erresumak eskainitako onuren bila zetozen finlandiarrak ziren, batez ere, Karelia, Savonia eta Tavastia antzinako probintzietatik iritsiak. Hauek iristean, samiek iparralderantz jo zuten eta, horregatik, Torne ibar osoko sami bakarrak iparrerago aurki daitezke, Enontekiö udalerrian hain zuzen.
1809. urtean Torne ibarra, eta Juoksenki, Turtola eta Pello herriak bitan zatituak izan ziren; nahiz eta Finlandiako Dukerri Handiak eta Errusiar Inperioak ibar osoa eskatu zuten, Suediako Erresumak ez zuen atzera egin eta bi herrialdeen arteko muga Muonionjoki eta Tornionjoki ibaietan ezarri zen. Gaur egun arte legez jarraitzen duen muga da hori. Modernizazioarekin bat, muga handitu egin zen eta suediar aldeak "suediartze" bat jasan zuen 1850 eta 1950 urte bitartean. Hala ere, gaur egun anaitasun handia dago bi aldeen artean eta egundaino tornetarren kultura eta hizkuntza, finlandieraren dialekto bat den meänkieli mantentzea lortu dute tornetarrek.
Hezkuntza eta Osasuna
Lehen Hezkuntzako bost eskola daude guztira udalerrian; Lankojärvin, Lempeän, Pellon, Ruuhijärvin eta Turtolan. Bigarren Hezkuntzako instutua aldiz, Pello herrian baino ez dago, Pellon Lukio izenekoa.
Udalerria Lappi Ospitale Barrutian dago eta bertako ospitale bakarra Rovaniemiko Lappiko Ospitalea da, Pello herrigunetik 100 bat km-ra. Dena den, eritasun arinak sendatzeko bi eskualde-erietxe daude Turtola eta Pello herrietan.
Armarria
Armarria da udalerriaren ikur nagusia. 1952. urtean sortu zuen Olof Eriksson artista helsinkiarrak eta Pelloko udalbatzak urte bereko martxoaren 17an onartu zuen (Barne Ministerioak maiatzaren 30ean). Bertan agertzen diren irudiekin, egileak udalerriko natura eta kultura adierazi nahi izan zituen. Zelai urdin ilunaren gainean, zilarrezko hiru tontor daude, buruan 1+2 kokapena duten zilarrezko sei puntako hiru izar dituztenak. Tontorrek Pierre Louis Maupertuis astronomo, matematikari eta filosofo frantsesaren ikerkuntza bidaia irudikatzen dute; izan ere, Lurraren neurri zehatza mugatzeko, zientzialariak Pellora bidaia egin zuen 1736-1737 urte bitartean. Bere eginkizuna burutzeko, Maupertuis udalerriko Horilankero, Kittisvaara eta Niemivaara muinoetara igo behar izan zuen eta, hain zuzen ere, hiru muino hauek dira armarriko hiru tontorrak irudikatzen dituztenak. Bestetik, agertzen diren hiru izarrek hiriaren kokapena adierazten dute, Zirkulu Polar Artikoaren bihotzean.
Leku aipagarriak
Etnografiarekin eta artearekin zerikusia duten bi leku daude udalerrian. Lehena, Etnografinen museo edo Etnografia museoa, Pello herrian dagoen zurezko eraikin bat da; bertan, udalerriaren historia eta Torne ibarreko biztanleen jatorria aztertzen dira. Museo honek, ibarreko puntako museo izatea lortu du azkeneko urtetan egin diren eraberritze lanei esker. Bigarrena, Lapin Keramiikka/ Lapin Savi izeneko gunea da; hemen aldiz, Lappi eskualdean bertan sortutako zeramika ospetsuaren erakusketa eta denda bat daude.
Kittisvaara muinoaren gailurrean bestalde, Pierre Louis Maupertuis ikerlariaren omenez eraikitako oroitarri bat dago. Bertako eraikinen aspaldiko egiturei eta balio historikoari esker, Ratasjärvi herrixka eta Kittisvaara muinoa monumentu izendatuak izan ziren 1993. urtean. Denen artean, hauek dira udalerriko eraikin eta oroitarri ezagunenak:
Kirola
Pellon Ponsi edo PePo taldea, udalerriko kirol talde ospetsu bat da. Taldeak parte hartzen duen kirolak iraupen eskia, orientazioa eta atletismoa dira. Taldekide ospetsuenen artean, Eero Mäntyranta, Olli-Markus Taivainen eta Sari Keskitalo daude. Lehena, finlandiar eskiatzaile ospetsuenen artean dago eta guztira, hiru urrezko, bi zilarrezko eta bi brontzezko domina olinpiko irabazi zituen 1960ko, 1964ko eta 1968ko neguko olinpiar jokoetan; gainera, 30 km-ko lasterketan munduko txapeldun izan zen zortzi urtez. Innsbrucken ospatu ziren 1964ko Olinpiar Jokoak eskiatzaile honen gailur profesionala izan ziren; bertan bilakatu zen finlandiar kirolari arrakastatsuenetako bat eta "Mister Seefeld" izengoitia irabazi zuen. Bigarrena, hogei urtekin eski orientazioko distantzia ertaineko munduko txapelduna da. Sari Keskitalo tornioarra berriz, finlandiar sprinter onena dugu, 2006tik herrialdeko sprint txapelketa gehien irabazi dituen emakumea
5. mailako izotz-hockey taldea: PeKi Red Stars (Pellon Kiekko).
Ospakizun bereziak
Oranki herrixkan, ekainero, arte lehiaketa bat antolatzen da. Herrixkatik pare bat km-tara dagoen baso batean hain zuzen, artistek beren obrak erakusten dituzte eta 2001etik berrogeita hamar bat artelaneko baso-hilerri bat bilakatu da gune hori. Ospe handia lortu duen txapelketa da eta urtero, gutxi gorabehera hamar bat eskultura iristen dira herrixka txiki honetara.
Ekonomia
Pelloko egitura ekonomikoaren arabera, biztanleria langilearen %84ak zerbitzuetan egiten du lan; bai zerbitzu publikoetan, bai baso-zaintzan, bai turismoan. Gainontzekoak, nekazaritzan (egoera klimatikoak baldintzatuta) eta elur-orein zaintzan egiten du lan gehienbat. Torne ibarrean industria ia garatu gabe dagoenez, Tornion izan ezik, langabetuen kopurua ia Finlandiako udalerri guztietako altuena da, baina herriko landa-bizimodua dela-eta, datu hauek ez dira larriak.
70eko hamarkadaz geroztik, eta batez ere 90eko hamarkadan, urtez urte biztanleria jaisten doa Finlandiako ekonomia krisialdiaren ondorioz batik bat. Lehen esan bezala industria hitza ezezaguna da bertan eta krisialdiak gogor astindu zuen lehen sektoreko udalerria; ondorioz, herritar askok lan bila kanpora jo behar izan zuen -batez ere, Tornio eta Rovaniemi hirietara-. Hala ere, gaur egun Finlandiako ekonomia gailurrean dagoenez, biztanleek euren landa-munduan dihardute inongo arazorik gabe. Azkenik, aipatzekoa da azken urteotan basogintza industriak ere garrantzia hartu duela udalerriko diru-sarreretan.
Dena den, zerbitzuak eta turismoa dira lanpostu gehien dituzten jarduerak. Hain zuzen, Torne ibarreko Övertorneå, Pajala eta Ylitornio udalerriekin batera sortutako turismo eskaintzak behintzat, langabeziaren ehunekoa jaistea lortu du. Pierre Louis Maupertuis ikerlariaren ibilbideak, Zirkulu Polar Artikoak eta Tornionjoki ibaiaren inguruko jarduerek turista asko erakartzen dituzte; batik bat, naturazale eta arrantzaleak.
Berilo (Minas Gerais)
Berilo Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Steindachnerina amazonica
Steindachnerina amazonica Steindachnerina generoko animalia da. Arrainen barruko Curimatidae familian sailkatzen da.
Elgea
Elgea Barrundia udalerriko iparraldean kokatuta dagoen herria da. Ermandade zaharreko kide, 1885 arte Gebara udalerriaren barruan egon zen.
Arabako iparraldean dago kokatuta, Barrundiako herriburua den Ozaetatik 2.5 km-tara.
Inguru naturala
Izen bereko mendilerroak Gipuzkoarekin muga egiten du. Hau osatzen duten mendiak Arkamo, Aumategigaña, Burgamendi, Elgeamendi, Gaboño, Keixtui-Gaña, Makatzgain, Miritxa, Mirubixkar, Mugarriluze, Sekillaga, Urdingain eta Urkitza dira. Hauetatik garaiena Aumategigaina da, 1.189m-rekin.
Betizuak (behiak) ohikoak ingurune hauetan, bai eta ardi latxak ere. Behi hauek, euskal mendietan arruntak dira, basa behiaren arrazaren izena dute. Ardi latxa ere oso arrunta da mendi hauetan aurkitzea, bere izena, bere artile latxetik datorkio, artile latxa eta gogorra delako.
Garraioa
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:
Multzokatze hierarkiko
Datu-meatzaritzan eta estatistikan, multzokatze hierarkikoa multzoen hierarkia bat sortzen duen multzoen analisirako metodo bat da. Sortutako multzoen hierarkia dendrograma baten bidez adierazten da. Multzokatzea modu hierarkikoan egiteko bi estrategia mota daude:
Metrika
Multzokatze hierarkikoan, metodo pilatzaileek gertueneko multzoak batzen dituzte eta metodo zatitzaileek multzoa bitan zatitzen dute. Elkarri batuko diren edo zatituak izango diren multzoak algoritmoaren iterazio bakoitzean aukeratu behar dira. Aukeraketa hori egiteko irizpide bat behar da, erabiltzen den distantziaren arabera elkarri gertuen dauden multzoak desberdinak izan daitezkeelako. Metrika erabilienak honakoak dira: .
Testuetarako edo zenbakizkoak ez diren datuetarako, Hamming-en distantzia edota Levenshtein-en distantzia erabiltzen dira.
Osasunerako psikologian erabilitako multzokatze analisian egindako ikerketa batean, ohikoenak ziren distantziak Euklidearra eta Euklidear karratua zirela ondorioztatu zuten.
Lotura irizpideak
Lotura irizpidearen arabera, multzoen arteko distantzia definitzen da. Multzoetako kasuen arteko distantzien kalkuluan oinarritzen dira multzoen arteko distantzia definitzen dute irizpideak.
Multzokatze hierarkikoan edozein distantzia mota erabil daiteke. Izan ere, multzoa osatzen duten kasuak edo elementuak izatea ez da beharrezkoa, haien arteko distantziez osatutako matrizea erabiltzen baita.
Algoritmoen konplexutasuna
Multzokatze hierarkikorako algoritmo arruntak -ko konplexutasun denbora du eta -ko memoria behar izaten du. Horrek, algoritmoa nahiko motela izatea eragiten du. Hala ere, konplexutasuna duten metodo pilatzaile optimo eraginkorrak ezagutzen dira, zenbait kasu partikularretan erabil daitezkeenak: SLINK distantzia minimoko multzokatzerako eta CLINK distantzia maximoko multzokatzerako.
Distantzia minimoko multzokatzea erabiltzen duten kasu partikular batzuetatik aparte, ez dago soluzio optimo bat aurkitu dezakeela bermatzen duen beste algoritmorik (-ko bilaketa zehatza (exhaustiboa) izan ezik). Hala ere, ohikoa da azkarragoak diren hurbilpen algoritmoak erabiltzea, adibidez, partiziozko multzokatzea (ingelesez k-means).
Adibidea. Multzokatze pilatzailea
Demagun sei elementu ditugula {a}, {b}, {c}, {d}, {e} eta {f}. Haien arteko distantziak ezagunak dira (ikus irudia). Demagun distantzia euklidearra erabiliko dela.
Metodo pilatzailearen bidez multzokatze hierarkikoa egitea, urrats bakoitzean gertueneko bi multzoak bakar batean elkartzea izan da. Honako dendrogramak erakusten du prozesu osoa:
Ikusten den bezala, hasieran elementu edo kasu bakoitzak multzo bat osatzen du. Hasierako urrats horretan, multzoen arteko distantzia elementuen arteko distantzia da. Gertueneko bi multzoak {b} eta {c} badira, haiek batu ondoren, {a}, {b, c}, {d}, {e} eta {f} multzoak lortzen dira. Multzokatze gehiago egin ahal izateko, multzoen arteko distantziak eguneratu egin behar dira; sortu berri den {b, c} multzotik gainerako multzoetarako distantziak kalkulatu egin behar dira. Horretarako, erabaki behar da zein lotura irizpideren arabera definituko den multzoen arteko distantzia.
Normalean distantzien taula bat eraikitzen da, non i. errenkadan eta j. zutabean dagoen elementuak i multzoaren eta j multzoaren arteko distantzia adierazten duen. Irizpide arruntenen kasurako, horrela kalkulatuko litzateke:
Prozesua amaituko da elementu guztiak multzo bakar batean daudenean. Urratsez urrats elkartu diren multzoak zein izan diren eta haien arteko distantzia zein den adieraziz eraikitzen da prozesu osoa adierazten duen dendrograma.
Multzokatze hierarkikorako metodoa aplikatzearen ondorioz lortu den multzokatzea zein den erabakitzeko, zuhaitza mailaren batean moztu behar da. Adibidean, dendrograma bigarren errenkadan moztuz, {a}, {b, c}, {d,e}, {f} multzokatzea lortzen da (4 multzo). Hirugarren errenkadaren ondoren moztuz, {a}, {b,c}, {d,e,f} multzokatzea lortzen da (3 multzo). Multzokatze horien artean egokiena zein den erabaki ahal izateko, ebaluazio irizpideren bat erabiltzea beharrezkoa gertatzen da.
Multzokatze zatitzailea
Multzokatze hierarkikorako metodo zatitzaileek DIANA (ingeleraz, "DIvisive ANAlysis Clustering") algoritmoan dteu jatorria. Algoritmoaren hasieran, kasu guztiak multzo bakar batean daude eta algoritmoaren urrats bakoitzean multzo handiena zatitzen da, kasu bakoitza multzo bakar batean geratu arte.
Multzoak zatitzeko O(2^n) modu existitzen direnez, metodo heuristikoren bat behar da. Horretarako, DIANA algoritmoak batezbestean desberdintasun handiena duen azpimultzoa aukeratzen du, horiekin multzo berri bat sortzeko. Ondoren, gertuen dauden kasuak sartuko zaizkio.
Tropidophorus hainanus
Tropidophorus hainanus Tropidophorus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Scorpaena petricola
Scorpaena petricola Scorpaena generoko animalia da. Arrainen barruko Scorpaenidae familian sailkatzen da.
Pastora Galván
Pastora Galván de los Reyes (Sevilla, 1980ko urtarrilaren 16a) sevillar flamenko-dantzaria eta dantza-maistra da.
Karen Khatxanov
Karen Abgarovitx Khatxanov (Каре́н Абга́рович Хача́нов; 1996ko maiatzaren 21a) errusiako tenislari profesionala da. Lau ATP titulu irabazi ditu banaka, tartean 2018ko Parisko Mastersa. Khatxanov-ek munduko bakarkako 8. postua lortu zuen 2019ko uztailaren 15ean, bere posturik gorena, 2019ko Frantziako Irekiko final laurdenetara iritsi ondoren.
Lehen urteak eta aurrekariak
Khatxanov hiru urterekin hasi zen tenisean haurtzaindegian gurasoek tenis taldean sartu zutenean. Bere aita Abgar, Armeniarra, boleibol jokalaria zen medikuntza ikasten hasi aurretik, bere ama, Natalia, errusiarra, halaber, medikuntza ikasi zuen ere. Hazten ari zenean, bere idoloak Marat Safin eta Juan Martín del Potro izan ziren eta kirol talde gogokoenak Real Madril eta Miami Heat dira. Jokalari profesionala izatea erabaki zuen 12 urterekin.
Pastora Galván
Biografia
José Galvánen alaba zen. Israel Galván dantzari eta koreografoa neba du. Dantza Espainiarreko karrera egin zuen Sevillako Kontserbatorioan 1990 eta 1998 bitartean. Denboraldi horretan hasi zen lehen lan profesionalak egiten.
Aurpegi
Aurpegia buruaren aurrealdea da, gizakien identitatea markatzen duena modu nabarmenean. Ilerik ez edukitzea, buruaren beste zati batzuk ez bezala, berezko ezaugarria da, batez ere emakumeengan. Gizonek aurpegia ileek partzialki estalita eduki dezakete ordea, bibotea eta bizarra marraztuz.
Pastora Galván
Lan ibilbidea
1995ean eta 1996an Estatu Batuetara joan zen San Frantziskoko Antzerki Flamenkoaren Konpainiarekin. Hurrengo urtean, ikastaroak eman zituen Standford Unibertsitatean, Frantzian Israel Galván konpainiarekin, Bartzelonako ‘El Cordobés’ oholtzan eta beste agertoki batzuetan, Eva La Yerbabuena, Fernando Terremoto, La Susi eta beste artista batzuekin batera. Sevillako ‘Los Gallos’ oholtzan ere kontratatu zuten, bi urterako.
Karen Khatxanov
Lehen urteak eta aurrekariak
Khatxanovek 15 urte bete ondoren Split- era (Kroazia) joan zen bizitzera eta bertan entrenatu zuen Vedran Martić-ekin, Goran Ivanišević- en entrenatzaile ohiarekin. Geroago, Bartzelonara joan zen bizitzera eta Galo Blancok entrenatu zuen.
Aurpegi
Atalak
Hainbat atalek osatzen du: