cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haynecourt
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 414 ziren, horien artean 368 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 368 pertsona aktiboetatik 347 lanean zeuden (279 gizon eta 68 emakume) eta 20 langabezian zeuden (7 gizon eta 13 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Haynecourt udalerrian 114 unitate fiskal zeuden, 323 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.104 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Haynecourt udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 432 hektarea erabiltzen.
Artola
Artola Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Sunbillan sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Bektore espazio
Matematikan eta zehazkiago aljebra linealean bektore espazioa hutsa ez den multzo batetik sorturiko egitura aljebraiko bat da, egitura hau aipatutako multzo ez hutsa horren eta bektore batuketa batetik (barne operazioa) edota eskalar biderketa sortzen da.
Haynecourt
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Bektore espazio
Definizioa:
Izan bitez (K,+,\cdot)eta Vmultzoa, orduan V K-espazio bektoriala da baldin eta solik baldin:
Labe elektriko
Labe elektrikoa egosketarako tresna bat da, energia elektrikoz funtzionatzen duena. Energia elektriko hori berotan erresistentziek bihurtzen dute, Joule efektuaren bitartez. Labe elektrikoak erabat automatizatuak dira; egosketa perfektua da, une guztian tenperaturaren gainean mantentzen duen kontrolagatik. Egia da elektrizitatearen kontsumoa kostu handikoa dela, nahiz eta berrietan ez den altuegia.
Bektore espazio
Definizioa:
Gorputzeko elementuak eskalarrak deritze eta V-ko elementuak bektore, kanpo aplikazioak betetzen dituen propietateak hurrengoak dira:
Haynecourt
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Daniel Muxika
Daniel Múgica Díaz (Donostia, Gipuzkoa, 1967ko apirilaren 4a -) gipuzkoar idazlea da. Literaturaz gain, antzerki, telebista eta zinemarako gidoiak idatzi izan ditu.
Saint-Savin (Gironda)
Biztanleria
2007an Saint-Savin udalerrian erroldatutako biztanleak 2.615 ziren. Familiak 969 ziren, horien artean 237 pertsona bakarrekoak ziren (101 bakarrik bizi ziren gizonak eta 136 bakarrik bizi ziren emakumeak), 284 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 405 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 43 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.136 etxebizitza zeuden, 997 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 111 hutsik zeuden. 987 etxeak ziren eta 142 apartamentuak ziren. 997 etxebizitza nagusietatik 598 bere jabearen bizilekua ziren, 361 alokairuan okupaturik zeuden eta 38 doan lagata zeuden; 12 etxek gela bat zuten, 82 etxek bi zituzten, 149 etxek hiru zituzten, 293 etxek lau zituzten eta 462 etxek bost zituzten. 761 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 424 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 477 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.612 ziren, horien artean 1.225 aktiboak ziren eta 387 inaktiboak ziren. 1.225 pertsona aktiboetatik 1.083 lanean zeuden (618 gizon eta 465 emakume) eta 143 langabezian zeuden (54 gizon eta 89 emakume). 387 pertsona inaktiboetatik 123 erretiraturik zeuden, 101 ikasten zeuden eta 163 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Savin udalerrian 1.053 unitate fiskal zeuden, 2.758,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.526 euro zen.
Daniel Muxika
Enrique Múgica politikariaren semea da.
Joca Marques
Joca Marques Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Daniel Muxika
Biografia
Hamaika urte zituela Madrila joan zen bizitzera. Oso gazterik hasi zen idazten; 1988an idatzi zuen lehenengo eleberria, En los hilos de títere (Txotxongiloaren harietan), eta 1989an Sevillako Ateneo Saria irabazi zuen Uno se vuelve loco (Bat erotu egiten da) lanarekin. 1991n Mar calamidad (Itsaso zorigaitza) kontakizun-liburua argitaratu zuen. 1993an antzerki-lan bat, La habitación escondida (Gela ezkutatua), eta La habitación que faltaba (Falta zen gela) eleberria argitaratu zituen. Gazteentzako idatzi dituen lanen artean aipagarriak dira: La bici Cleta (1994), Alba y el laberinto de las sombras (1995, Alba eta itzalen labirintoa), Alba y el recaudador de aguas (1995, Alba eta ur zerga-biltzailea), Alba y la maldición gamada (1995, Alba eta madarikazio gamatua) eta Alba y los cazadores de arañas (1995, Alba eta armiarma-ehiztariak). 1998an Corazón negro (Bihotz beltza) eleberria argitaratu zuen.
Urpeko maskara
Urpeko maskara urpekaritza egiteko elementu bat da, urpekari libreek eta arnas hodia erabiltzen duten urpekariek ur azpian argi ikusteko aukera ematen diena. Gainazaleko urpekariek, oro har, aurpegi-maskara oso bat edo urpekaritza-kasko bat erabiltzen dute, baina sistema batzuetan maskara erdia erabil daiteke.
Saint-Savin (Gironda)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 131 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 32 eraikuntza enpresak ziren, 27 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 12 zerbitzu enpresak ziren, 20 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 45 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 7 igeltseroak, 6 margolariak, 2 zurginak, 5 iturginak, 4 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 4 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 zapata-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Savin udalerrian 52 nekazaritza-ustiategi zeuden, 713 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Artola
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 116 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %26,91.
Bektore espazio
Adibideak:
\mathbb{Z}ez da \mathbb{Q}-espazio bektoriala zeren, nahiz eta talde abeldarra izan, adibidez bektore moduan 3 zenbakia hartzen badugueta eskalar moduan 1/2, bektore bider eskalar produktua ez dago multzo barruan, hau da, 1.5 ez da zenbaki osoa.
Ostean, \mathbb{Q}-\mathbb{Q}-espazio bektoriala da, baita \mathbb{Q}espazio bektoriala da.
Beraz (K,+,\cdot)gorputza izanik, K^nKespazio bektoriala da.
Espazio bektorialak: \mathbb{Q}espazio bektoriala da, \mathbb{R}espazio bektoriala da, \mathbb{C}espazio bektoriala da.
Propietate gehiago:
VKespazio bektoriala bada:
(i)
Badakigu 0_V=0_V+0_Vorduan eta adierazpena sinplifikatuz
(ii)
Badakigu 0_K=0_K+0_Korduan eta adierazpena sinplifikatuz
(iii)
Demagun dela, orduan existitzen da eskalarraren alderantzizkoa k^{-1}, orduan adierazpenean biderkatuz:
Frogatuta dago (i)eta (ii)-n.
(iv)
Mugitu adierazpenean bektorea eskumara:, badakigu , ordezkatu: banatze propietatea erabiliz:
Oksana Txusovitina
Oksana Aleksandrovna Txusovitina (errusieraz, Оксана Александровна Чусовитина; Bukhara, Uzbekistan, 1975eko ekainaren 19a) gimnasta olinpikoa eta munduko txapelduna da. SESB, Uzbekistan eta Alemaniaren izenean lehiatu izan da.
Bektore espazio
Propietate gehiago:
(v)
Oksana Txusovitina
Txusovitinaren eliteko ibilbidea mende laurdena baino gehiago luzatu da. 1988an, hamahiru urterekin, SESBeko Txapelketa Nazionala irabazi zuen gazteen kategorian. 1989an hasi zen nazioarteko mailan lehiatzen. Zortzi Olinpiar Jokotan lehiatu den emakumezko gimnasta bakarra izan da, 2020ko Udako Olinpiar Jokoak izan dira azkenak, ez du finalera sartzea lortu eta gainontzeko parte hartzaileen txalo artean agurtu da.
Bektore espazio
Propietate gehiago:
(vi)
(vii)
Oksana Txusovitina
Hiru talde ezberdinetan lehiatu izan da Olinpiar Jokoetan: 1992an Talde Bateratuarekin; 1996, 2000, 2004, 2016 eta 2020an Uzbekistanekin; eta 2008 eta 2012an Alemaniarekin.
Bektore espazio
Propietate gehiago:
(viii) eta
(ix) edo v=0
Oksana Txusovitina
Honetaz gain, ama izan ondoren goi mailako gimnasiara itzuli diren emakume gutxienetakoa da Txusovítina, Leyanet Gonzalez kubatarrarekin, Larisa Latynina sobietarrarekin, Suzanne Harmes holandarrarekin, Alia Mustafina errusiarrarekin, Marta Pihan-Kulesza poloniarrarekin eta Irina Sazonova islandiarrarekin batera.
Bere seme Alisher jaio ondoren gimnasia utzi zuen, baina 3 urterekin leuzemia diagnostikatu zioten semeari eta Txusovitinak, goi mailako lehiaketari berrekitea erabaki zuen, tratamendurako dirua biltzeko. Hainbeste urtetako goi mailako ibilbidearen ondoren, gimnasiaren komunitatean eredu eta inspiraziotzat hartzen dute askok.
Marín (Galizia)
Marín Galiziako udalerria da, Pontevedrako probintziaren laugarren populatuena dena eta O Morrazoko eskualdean kokatuta dagoena. 2006an 26.190 biztanle zituen.
Bektore espazio
Propietate gehiago:
eta
(xi) eta
Marín (Galizia)
Zazpi parrokiatan banatuta dago.
Hondartzak
Hondartz ezagunak Portocelo, Mogor, Aguete eta Loira dira.
Arnas hodi
Arnas hodia (snorkel) hodi formako gailu bat da, norbaiti arnasa hartzeko airea emateko balio duena, batez ere urpekaritzan erabiltzen diren arnasketa-hodiei dagokienez.
Jatorrian, schnorchel hitzak, Bigarren Mundu Gerrako urpekari alemaniarrek euren diesel motorrak airean elikatzeko erabiltzen zuten hodi bat izendatzen zuen, honela, lurrazalaren azpitik nabigatu ahal izateko, schnorchela, justu uraren gainetik gaindituz. Beranduago, XX. mendean zehar, urpekaritza maskarak eta arnasketa hodi laburrak zabaltzen hasi ziren, igerilari batek edo apneista batek, aurpegia azalean murgildurik, arnasa bere arnasketa hoditik hartzen duelarik.
Karmele Esnal Zulaika
Karmele Esnal Zulaika (Orio, Gipuzkoa, 1932ko abenduaren 20a – Donostia, Gipuzkoa, 2012ko maiatzaren 30a ) irakaslea, ikastolen sustatzailea eta idazlea izan zen.
Bizitza
Orion jaio eta bertan igaro zituen haurtzaroko lehen urteak.1934 eta 1939 bitartean lehen letrak ikasi zituen bertan. Familia Donostiara aldatu zen bizi izatera eta bertan egin zituen Batxilergo ikasketak, Mariaren Lagundiko San Bartolome ikastetxean. Ondoren, amaren aholkuak jarraituz maistra izateko ikasketak egin zituen bi urtez Gasteizko Irakasle Eskolan eta hirugarrena Donostiako Ategorrietako Irakasle Eskolan. Ordurako, hasia zen eskola partikularrak ematen eta 1953an Elbira Zipitria ezagutu eta berarekin ikasturte osoko praktikak egin zituen Alde Zaharreko ikastolan, goiz-arratsaldez, 1954ko uda bitartean. Bere ikastola sortzea erabaki zuen 1955ean Donostian Amara Zaharreko Pedro Egaña kalean zazpi ikaslerekin. 1958an Artzain Onaren plazara aldatu zuen Ikastola, etxebizitza batean alokatutako gela batera, ordurako 35 bat ikasle zituen, lehen hezkuntzako adin guztietakoak.. 1965an, Donostiako Santo Tomas Lizeoan hasi zen lanean. Ikastola horretan bertan, irakasle lanetan ez ezik, administrari, zuzendari eta idazkari lanetan ere aritu zen.
1960. urtean Jarrai antzerki taldean aritu zen, Iñaki Beobide zuzendari zela, Xabier Lete, Ramon Saizarbitoria, Arantxa Gurmendi eta beste askorekin batera.
Hamarkada horretan Zeruko Argia «Gazte naiz» sailean artikuluak argitaratu zituen, «Maribeltz» ezizenaz. Itzulpen lanak egin zituen Pan-pin aldizkarirako eta Arrate Irratian emakumeei buruzko irratsaioa egiten zuen astero.
Dasia subcaeruleum
Dasia subcaeruleum Dasia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Champagnat (Creuse)
Champagnat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ezagutza tazito
Ezagutza tazitoaren definizioa ez dago unibertsalki onartuta. Polanyiren aforismo ospetsuetako bat honakoa dugu: "Esan dezakeguna baino gehiago ezagutzen dugu / Uste duguna baino gehiago dakigu". Ezagutza tazitoa, normalean, geure buruei buruz nekez ezagutzen ditugun ohitura eta alderdi kulturalek osatzen dute; edo Nonaka & Takeuchi (1995) egileen hitzetan, ezagutza "informal, pertsonal edo sozial bat, modu sistematizatuan adierazteko zaila, —ikusgaitasun eskasekoa eta bide tradizionalen bidez partekatzeko zaila — edozein giza jarduera barnebiltzen duen testuinguruko eragileek gauzatzen dutena, baita erakundeen barruan ere".
Friedrich Hayek -ek ezagutza tazitoaren kontzeptua sozialismoan kalkulu ekonomikoaren arazoari proposatutako irtenbideei egindako kritikan erabiltzen du, ekoizpenaren plangintza zentrala eragozten duen ezagutzaren izaera sakabanatua ere azpimarratuz. Ideia hauek zenbait saiakeren bitatrez izan ziren garatuak, zeinen artean Jakintzaren erabilera gizartean obrarik ezagunena da (gazteleraz, El Uso del Conocimiento en la Sociedad).
Ezaugarriak
Ezagutzaren kudeaketaren alorrean, ezagutza tazitotik ezagutza espliziturako eraldaketa-ziklo bat sortzeko ereduak aztertzen dira erakunde baten barruan, eta modu honetan ikasten duten erakundeak sortzen dira. Ezagutza tazituak pertsonak berak ezagutzen duen eta beste pertsona bati azaltzeko zaila den ezagutzari egiten dio erreferentzia. Honek osagai hauek euki ditzazke:
Intuizioa eta irudimena ezagutza mota hau sortzeko bi osagai garrantzitsuenetakoak dira; hauxe norbanakoen edo taldeen arteko elkarrekintzaren produktua baita, eguneroko zereginetan eragina duten harreman-sareen eta ekitaldi-kateen testuinguruan, aldi berean aktore edo eragile hauen prertzeptzio eta ekintzengatik mugatuak izan diren bitartean.
Dimentsio teknikoa know-how esamoldearen bidez itzultzen dena da.
Ezagutza tazitoaren transmisioaren ezaugarri nagusia honen jabe diren eragileekin interakzio zuzen eta pertsonalaren faltan hura eskuratzea ezinezkoa dela da; honen transferentzia bereziki hitzezko irudien, metaforen, sinbolo heuristiko eta analogien bidez adierazteko ahalegin sortzailearen araberakoa baita (De Souza, 2000).
Champagnat (Creuse)
Biztanleria
2007an Champagnat udalerrian erroldatutako biztanleak 417 ziren. Familiak 195 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 84 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 38 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 19 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 356 etxebizitza zeuden, 195 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 138 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 346 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 195 etxebizitza nagusietatik 149 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 101 etxek bost zituzten. 115 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 92 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 79 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 247 ziren, horien artean 169 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 169 pertsona aktiboetatik 152 lanean zeuden (78 gizon eta 74 emakume) eta 17 langabezian zeuden (9 gizon eta 8 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 48 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Champagnat udalerrian 197 unitate fiskal zeuden, 413,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.132 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Champagnat udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.541 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Varadero
Varadero ( ahoskatua) Kubako hiri bat da, Cárdenas udalerriaren ipar-mendebaldean, Hicacos penintsulan, Matanzasko probintzian, Habanatik 130 kilometro ekialdera dagoena. Ipar-ekialdean Punta Hicacos dago. Kubako Errepublikako lurralde berezia da. Ameriketako Estatu Batuetatik gertuen dagoen puntua da, 30 kilometroko hedadura du, eta horietatik 22 kilometro hondartzetakoak dira. Iparraldean Floridako itsasartea du mugakide, hegoaldean Cárdenasko badia, ekialdean Cárdenasko hirigunea, mendebaldean Sabana Camagüey. 26.680 biztanle ditu, horietatik 7.000 inguru penintsula berean. Haren jarduera ekonomiko nagusia turismoa da, eta horren arabera dago lan indar handiena. Playa Coral arnas hodirako eta urpekaritzarako hondartzarik onenetako bat da. Kubako hondartzarik onena eta munduko hondartzarik onenetakotzat hartua. Kubako harresi koralinorik handienetako bat duen hondartza bat da, non 50 koral espezie eta 50 arrain espezie baino gehiago ikus ditzakegu.
Clarawood
, Ipar Irlandako Belfast hiriburuko etxebizitza multzo bat da.
Karmele Esnal Zulaika
Bizitza
1965ean, euskal udalekuak lehenengo aldiz antolatu zirenean Barrian (Araba), begirale lanetan aritu zen uda osoan. Donostiako Bagera euskaltzaleen elkartea sortzeko bileran parte izan zen eta ondoren mintzalagun izeneko programan parte hartzen zuen, euskaraz ikasten ari direnei laguntzen.
1998an Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zuen, eta Euskal Idazleen Elkarteak ohorezko bazkide.
1997an erretiroa hartu zuen. Donostian hil zen, 2012ko maiatzaren 30ean, 79 urte zituela.
Sariak
Erretiroa hartu eta hainbat urteren buruan egindako lanaren ordaina hainbat sarirekin jaso zuen:
Alfred Maseng
Alfred Maseng (XX. mendea - 2004ko azaroaren 18a) vanuatuar politikaria izan zen. Vanuatuko lehendakaria izan zen bi aldi laburretan.
Alderdi Moderatuen Batasun frankofonoko kide izan zen. 1991ko abendutik 1995eko azarora arte Legebiltzarreko presidente izan zen. Horregatik, 1994ko urtarrilaren 30etik martxoaren 2ra arte Vanuatuko jarduneko presidente izan zen, Fred Timakataren agintaldia amaitu zenetik Jean-Marie Léyé hautatu zuten arte.
2004ko apirilaren 12an legebiltzarrak lehendakari hautatu zuen. Hala ere, Auzitegi Gorenak kargutik kendu zuen maiatzaren 11n, aurretik ustelkeriagatik kondenatua izan baitzen.
Hilabete batzuk geroago hil zen, Vanuatu iparraldean.
Jean Poiret
Jean Poiret (Paris, - ibidem, ) frantses antzezle eta antzerki-idazlea izan zen. 1950eko hamarraldiaren hasieran, Michel Serrault antzezle komikoarekin bikote profesionala osatu, eta kabareteko ekitaldi bat osatu zuen. Poiretek hainbat komedia idatzi, egokitu eta antzeztu zituen; besteak beste, Douce Amére (1970), Joyeuses Époques (1980), eta Neil Simonen Rumors lanaren frantses ekoizpena (1991). Baina arrakastarik handiena La Cage aux folles idatzi eta interpretatzeak eman zion (1973), zalantzarik gabe. Bikote homosexual bati buruzko antzerki garaikidea da, eta gerora zinemara eramana izan zen. Obra hura bikain egokitzen zitzaien Poireten gozotasun eta xarmari, eta Serraulten bitxitasunari. Zinemari dagokionez, Poiretek 40 filmetik gora egin zituen; besteak beste, Le Dernier Métro (1980), Poulet au vinaigre (1985) eta hari jarraipena eman zioten Inspecteur Lavardin (1986), eta Le Miraculé (1986). Hil zenean, amaitu berri zuen Le Zébre filmaren zuzendaritza.
Txinatar aligatore
Txinatar aligatore (Alligator sinensis) Alligator generoko animalia da. Narrastien barruko Alligatoridae familian sailkatuta dago.
Gorgier
Gorgier Suitzako udalerria da. Neuchâtel kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Junko Tabei
Junko Tabei (田部井 淳子) japoniar alpinista izan zen. 1975eko maiatzaren 16an Everest mendiaren tontorrera iritsi zen lehen emakumea izan zen, eta Zazpi Gailurrak konkistatu zituen lehena.
Biografia
Tabei Miharun jaio zen, Fukushima prefekturan, 1939an. Zazpi neba-arrebetatik bosgarrena zen. 10 urte zituela, Nasu mendira igo zen, Japonia iparraldeko sumendi batera. Esperientzia horrek betiko aldatu zuen bere bizitza. Bere familiak ez zuen kirol honetan laguntzeko baliabide ekonomikorik, eta, horregatik, Bigarren Hezkuntzako ikastaldi garaian ez zuen igoera askorik egin.
1958tik 1962ra Ingeles Literatura ikasi zuen Emakumeentzako Showa Unibertsitatean. Han, Unibertsitateko Mendi Klubean sartu zen.
1965ean Japonian eskalatzen ari zela ezagutu zuen Masanobu Tabei eskalatzailearekin ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituen: alaba bat, Noriko, eta seme bat, Shinya. 2012an peritoneoko minbizia diagnostikatu zioten baina Tabeik mendizaletasun jarduera askorekin jarraitu zuen. 2016ko urriaren 20an hil zen, Kawagoeko ospitale batean.
Mendizaletasuna
Tabeiren mendizaletasuna 10 urterekin piztu zen, Japonia iparraldeko Nasu sumendira igo zenean. Bere familiaren egoera ekonomikoaren ondorioz, ordea, ezin izan zuen zaletasun hori asko garatu lehen urte haietan.
Unibertsitatean graduatu ondoren, 1969an, Joshi-Tohan Club sortu zuen, Japoniako Emakumeentzako Mendi Kluba. "Goazen atzerrira gure kabuz" zen klubaren leloa, eta mota honetako lehena izan zen Japonian. Kluba sortzearen arrazoia, Tabeiren azalpenen arabera, orduko mendi edo eskalada taldeetan topatzen zuen giro maskulinoegia izan zen; gizon batzuk ez zuten berarekin eskalatu nahi izaten, eta beste batzuk pentsatzen zuten senar bat aurkitzeko erabiltzen zuela eskalada.
Tabeik bere eskalada jarduerak finantzatzeko Journal of the Physical Society of Japan aldizkarian editore bezala egin zuen lan.
Joshi-Tohan Club-ak 1970ean egin zuen bere lehen espedizioa, Nepaleko Annapurna III mendira. Gailurrera arrakastaz iritsi ziren hegoaldeko zatian ibilbide berri bat erabiliz, emakumezkoen lehen igoera eta Japoniako lehen igoera izan zen.
Everestera espedizioa
Annapurna III.aren gailurrera arrakastaz iristea lortu ondoren, Joshi-Tohan Club-ak Everest mendiari ekitea erabaki zuen. Horretarako, Japanese Women's Everest Expedition (JWEE) bezala ezagutzen den taldea sortu zuen klubak, Eiko Hisanok zuzenduta. JWEEk 15 kide zituen, gehienak hainbat lanbidetatik zetozen emakume langileak. Emakumeetako bi, Tabei barne, amak ziren. Everesterako igoera baimena eskatu zuten 1971n, baina lau urte itxaron behar izan zuten eskaladako egutegi formalean leku bat jasotzeko.
Espediziorako babesleak aurkitzen lagundu zuen Tabeik, nahiz eta maiz esan zioten emakumeek "haurrak hazten egon beharko luketela". Yomiuri Shimbun egunkaritik eta Nippon Television-etik azken orduko finantzaketa lortu ahal izan zuen, baina taldeko kide bakoitzak 1,5 milioi yen ordaindu behar zituen oraindik. Tabeik piano klaseak eman zituen, beharrezko dirua biltzen laguntzeko. Dirua aurrezteko, Tabeik bere ekipoaren zati handi bat ekoitzi zuen bere kabuz, bere autoaren estalkiarekin eskularru iragazgaitzak sortuz eta galtzak gortina zaharrekin josiz. Entrenamendu luze baten ondoren, espedizioa 1975eko maiatzean abiatu zen. Taldeak komunikabideen arreta erakarri zuen, igotzen hasi zirenean kazetari eta telebista-kamerak izan zituzten inguruan. Edmund Hillaryk eta Tenzing Norgayk 1953an mendia igotzeko egin zuten bide bera erabili zuten, eta sei xerpa gidari izan zituzten bidelagun. Maiatzaren 4an, 6.300 metrora kanpatzen ari zirela, elur-jausi batek kanpalekua jo zuen. Tabei eta beste lau eskalatzaile elur azpian lurperatuta geratu ziren. Tabeik konortea galdu zuen eta xerpa gidariek atera zuten. Zorionez, ez zen biktimarik izan. Tabeik ezin zuen ia oinez ibili, eta bi egun eman behar izan zituen bere onera itzultzen. Hala ere, ahal bezain laster, espedizioari ekin zion berriro, eta bere taldea mendirantz zuzentzen jarraitu zuen.
Hasiera batean taldeak tontorrera bi emakume bidaltzeko asmoa zuen arren (xerpa batek lagunduta), garaiera gaitz baten ondorioz taldeko xerpek ezin izan zituzten bi eskalatzailerentzako oxigeno botilak garraiatu. Emakume bakarrak jarrai zezakeen. Eztabaida askoren ondoren, Eiko Hisano taldeko buruak Tabei izendatu zuen tontorrera igotzeko. Tontorrera hurbiltzean, Tabei haserretu egin zen aurreko espedizioetako oharretan aipatu ere egiten ez zen izotz-gandor mehe eta arriskutsu bat zeharkatu beharko zuela jakitean. Alde batera eta bestera ibili zen arrastaka, bere bizitzako esperientziarik tensoena izan zela adierazi zuen. Elur-jausia gertatu eta hamar egunera, 1975eko maiatzaren 16an, Ang Tsering xerpa gidariarekin, Everesteko gailurrera iritsi zen lehen emakumea bihurtu zen Tabei.
Lorpen honen emaitza gisa, Tabei harreta izugarria jaso zuen. Katmandun, haren omenezko desfilea egin zuten. Japoniara itzuli zenean, harrera egin zioten milaka jarraitzailek Tokioko aireportuan. Nepalgo Erregearen eta Japoniako gobernuaren mezuak jaso zituen, Everesteko espedizioari buruzko telesail bat egin zen, eta Tabeik agerraldiak egin zituen Japonia osoan zehar. Hala ere, Tabei deseroso sentitzen zen fama maila horrekin. Beranduago egindako adierazpenetan, hedabideei esan zien nahiago zuela Everesteko gailurrera igotako 36. pertsona gisa gogoratua izatea: "Ez nuen Everesteko lehen emakumea izateko asmorik".
Everesten ondoren
Everesteko espedizioaren ondoren, Tabeik bere mendizaletasun jarduerekin jarraitu zuen, besteak beste kontinente bakoitzeko mendirik altuena eskalatu zuen: Kilimanjaro (1980), Aconcagua (1987), Denali (1988), Elbrus (1989) eta Vinson (1991). 1992ko ekainaren 28an, Puncak Jayako gailurrera iritsi zen Indonesian, Ozeaniako mendirik garaiena, eta, horrela, Zazpi Gailurrak osatu zituen lehen emakumea bihurtu zen. Munduko herrialde bakoitzeko mendirik altuena eskalatzeko helburu pertsonala zuen, eta hil baino lehen horietatik gutxienez 70 igo ahal izan zituen.
Omenaldiak
Tabei hil aurretik, astronomo batek 6897 Tabei asteroidea izendatu zuen bere omenez.
2019ko irailaren 22an, Googlek bere jaiotzaren 80. urteurrena ospatu zuen Doodle batekin.
2019ko azaroaren 19an, Plutongo mendikate bat Tabei Montes izendatu zuten, Tabeiren alpinismo lorpenen omenez. Plutonen mendiak izendatzeko gaia "lurraren, itsasoaren eta zeruaren esplorazioan horizonte berriak zeharkatu zituzten aitzindari historikoak" da.
Malhada dos Bois
Malhada dos Bois Brasilgo udalerri bat da, Sergipe estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Hvaler
Hvaler Norvegiako udalerria da. Østfold konderrian kokatua dago. 89.54 km² ditu eta 3,961 biztanle ditu.
Letoniako futbol selekzio nazionala
Jokalari aipagarrienak
2018ko ekainaren 9an eguneratua {|
Hvaler
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Berreraikuntza eta Garapeneko Europako Bankua
Berreraikuntza eta Garapeneko Europako Bankua (BGEB) (European Bank for Reconstruction and Development edo BERD) Europako Ekialdeko eta Erdialdeko herrialdeen ekonomiak merkatu-ekonomia ireki bilakatzea eta bertan enpresaburuen ekimen pribatuak bideratzea helburu duen erakundea da. 1990ean sortua, Londresen du egoitza. Beste antzeko erakundeen bezala, mundu osoko kideak ditu baina akziodun nagusia Ameriketako Estatu Batuak da.
Ulaema lefroyi
Ulaema lefroyi Ulaema generoko animalia da. Arrainen barruko Gerreidae familian sailkatzen da.
Aremark
Aremark Norvegiako udalerria da. Østfold konderrian kokatua dago. 318.93 km² ditu eta 1,429 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kalinovo
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1279. urtekoa da.
Urdiandarrak
Urdiandarrak Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Urdiainen sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, etaEspainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi ez zuen plataformetako bat izan zen. Guztira 230 boto lortu zituen (emandako boto guztien %68,66a) eta zazpi zinegotzi. Plataformak alkatetza eskuratu zuen.
Boada de Campos
Boada de Campos Palentziako udalerria da, Merindadeetako eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 19 biztanle zituen.
Modelo organismoa
Modelo organismoak fenomeno biologikoak ikertzeko abantailak eskaintzen dituzten eta era zabalean erabiltzen diren espezieak dira. Modelo organismoetan egindako ikerketek beste organismo batzuen funtzionamendua azaltzea dute helburu. Organismo biziak edo hauen ehunak erabiltzen dira modelo bezala, sarri gizakien gaixotasunak ikertzeko, gizakia bera erabiltzea bidera ezina delako. Estrategia hau erabilgarria da eboluzioan zehar egon den bide metabolikoen eta material genetikoaren kontserbazioagatik.
Modelo organismoak ikertuz lortzen den informazioaren estrapolazioa organismo batetik bestera kontuz egin behar da, prozesuek ez dutelako zertan erabat berdinak izan behar.
Historia
Antzinako Grezian eman ziren esperimentuetan modelo organismoak erabiltzeko lehen urratsak. Aristoteles (k.a. 384-322) eta Erasistratus (k.a. 304-258) izan ziren beren esperimentuetan animalia biziak erabiltzen lehenetarikoak. Hala ere, modelo organismoen erabilerak Charles Darwin eta Gregor Johann Mendel eta beren hautapen natural eta herentziaren genetikari buruzko lanekin hartu zuen indarra.
XVIII eta XIX. mendeetako aurkikuntzen artean, esate baterako, Antoine Lavoisier-ek arnasketa erreketa prozesu bat zela frogatzeko untxi bat kalorimetro baten barruan sartu zuenekoa ageri da.
Modelo organismoak erabiltzeko joera horrek jarraipena izan zuen XX. mendean ere. Zabalduenetariko bat eta erabiltzen lehenetariko bat frutaren eulia, Drosophila melanogaster, izan zen eta honen jarraian etorri ziren Escherichia coli, arratoiak, tabakoaren mosaikoaren birusa, atabar.
Modelo organismoak ikertuz egin da medikuntza modernoko aurkikuntza ugari. Giza fisiologia eta biokimika arloetako oinarrizko ezagutzak lortzeko erabiliak izan dira eta garrantzia izan dute neurozientzian eta gaixotasun kutsakorren ikerketan.
Aukeraketa
Sarritan, esperimentuetan maneiatzeko errazak direnaren arabera hautatzen dira modelo organismoak. Orokorrean, honako ezaugarriak izaten dituzte: bizi-ziklo motza, manipulazio genetikorako abantailak eta laborategiko baldintzetan biziraun eta garatu ahal izatea. Zenbait kasutan genoman dituzten berezitasunek modelo organismoaren genomaren sekuentziazioa errazten dute, esate baterako, DNA errepikakor gutxi edukitzeak edo genoma trinkoa izateak (adibidez, legamiek edo zebra arrainak). Organismo bat modelo bezala erabiltzeko kontuan hartzen diren beste ezaugarri batzuk dira: tamaina, belaunaldien arteko denbora, eskuragarritasuna, maneiagarritasuna, genetika, mekanismoen kontserbazioa edota euren mantentze, manipulazio edo elikadurak eragiten dituen inbertsioak. Gaur egun, biologia konparatiboaren erabilera handitu denez, zenbait ikertzailek dibertsifikazio zabalagoko familietako modelo organismoak bilatu dituzte.
Filogenia eta harreman ebolutiboa
Modelo organismoak ikerketan erabiltzearen arrazoi nagusienetako bat organismo guztiek elkarrekin harreman ebolutiboren bat dutenaren printzipioa da.
Antzekotasun proteomikoak eta genomikoak erabiltzen dira zuhaitz filogenetikoak eraikitzeko. Hauen bidez, espezieen arteko alderaketak egin eta beraien arteko erlazio ebolutiboak aurki daitezke. Horrelako azterketatan oinarrituta proposatu da, esaterako, txinpantzeek eta gizakiek orain dela 6 milioi urte izan zutela azken arbaso komuna. Gizakien gertuko ahaide bezala, txinpantzeen bidez informazio baliagarria lor daiteke pertsonon gaixotasunak kontrolatzen dituzten mekanismoen inguruan (gure genomaren %99 elkarbanatzen dugu txinpantzeekin ). Hala ere, ez da ohikoa ikerketarako txinpantzeak erabiltzea. Modelo animalia erabiliena arratoia da. Arratoiekin genomaren %90 inguru elkarbanatzen dugu.
Erabilera
Modelo organismo ugari dago. Biologia molekularrean erabiltzen lehenetarikoa Escherichia coli bakterioa izan zen, gizakien digestio sistemako bakterioetako bat. Escherichia coli infektatzen duten bakteriofago batzuk ere bakterioen egitura genikoa ikertzeko erabilgarriak izan dira (adibidez Lambda eta T4 fagoak). Hala ere, eztabaidagarria da bakteriofagoak modelo organismotzat har daitezkeen, birusak diren heinean beren kabuz ugaltzeko gai ez direlako.
Eukarioten artean, zenbait legami, gehienbat Saccharomyces cerevisiae, zelulen biologian eta genetikan erabiliak izan dira erraz eta azkar hazten direlako. Legamien ziklo zelularra gizakienen antzekoa da eta proteina homologoen bidez erregulatuta dago. Bestalde, Saccharomyces cerevisiae mitosi asimetrikoa aztertzeko modelo organismo nagusietako bat da. Fruituaren eulia ere, Drosophila melanogaster, organo eta ehun ezberdinen garapena aztertzeko ikertua izan da hazteko erraza delako eta begi bistaz ikus daitezkeen jaiotzatiko ezaugarriak dituelako. Caenorhabditis elegans nematodoa, berriz, banako heldu bakoitzak zelula kopuru finkoa duenez (959), anomaliak edo irregulartasunak eta garapena ikertzeko erabili ohi da.
Gaixotasunak ikertzeko modelo organismoak
Gizakien gaixotasunen ikerketan erabiliko den organismoak antzekotasunen bat izan ohi du gizakiekin gaixotasunari edo gaixotasunaren tratamenduari erantzuterako orduan. Modelo idealenak etiologian (eragilearen akzio mekanismoa) eta fenotipoan (sintoma eta aztarna) gizakiaren antzekoak direnak dira. Baina gaixotasun konplexuak ikertzeko sistema sinplifikatuak bilatzen dira. Adibidez, gaixotasunaren eboluzioaren pauso desberdinak modu isolatuan aztertzeko aukera ematen dutenak.
1987. urtean Davidson eta lankideek adierazi zuten ikerketarako modelo bat aukeratzerako orduan bederatzi kontsiderazio hartu behar zirela kontuan :
Gaixotasunak ikertzeko erabiltzen diren organismoak hiru multzotan bereiz daitezke: homologoak, isomorfoak eta prediktiboak. Modelo homologoek gaixotasunaren iturburua, sintomak eta tratamendua elkarbanatzen dituzte gizakiekin; isomorfoek sintomak eta tratamendua; eta prediktiboek alderdi gutxi batzuetan bakarrik dituzte antzekotasunak baina isolagarriak izaten dira eta gaixotasunaren mekanismoaren iragarpenak egiteko balio dute.
Baina honez gain, beste sailkapen orokorrago bat ere egin daiteke: esperimentalak, espontaneoak, negatiboak eta umezurtzak.
Modelo esperimentalak dira ohikoenak. Hauek fenotipoan edo tratamenduaren erantzunean dute antzekotasuna gizakiekin. Baina gaixotasunaren eragina laborategian artifizialki eragiten zaie. Modelo espontaneoen kasuan, gaixotasuna gizakienaren analogoa da baina, ikertzen den animalian naturalki sortzen da. Ez dira ohikoak, baina informazio ugari lor daiteke. Modelo negatiboak kontrol animaliak izaten dira eta emaitza esperimentalak balidatzeko erabilgarriak dira. Modelo umezurtzak berriz, giza analogorik ez dagoen eta ikertutako animalietan bakarrik ematen diren gaixotasunei dagozkie.
Primateen eta genetikoki gizakiaren antzekoak diren beste zenbait ugaztunen genoma geroz eta hobeto ezagutzeak, genetikoki eraldatutako ehunak, organoak edota giza gaixotasunak espresatzen dituzten animaliak sortzea ahalbidetzen du. Honela, gaixotasun modelo sendo edo irmoagoak lortuz.
Mugak
Ikerketa biomedikoan erabiltzen diren zenbait modelo animalia, esaterako, sagua eta arratoia, sedentarioak eta glukosarekiko intolerantzia dutenak izan daitezke. Hauek gizakien prozesu metabolikoetarako eta gaixotasunetarako modelo organismo bezala erabiltzeak arazoak ekar ditzake dietaren bidez eskuratutako energia eta ariketa fisikoak eragina izan dezaketelako. Bestalde, ezberdintasunak egongo dira modelo organismoaren eta ulertu nahi den organismoaren immunitate sistemetan, beraz, estimulu beraren erantzunean ezberdintasunak egon daitezke.
Alternatibak
Modelo organismoak ikertzearen kostuak, mantentzeak eta emaitzen aplikagarritasun konplexuak, beste metodo batzuk sortzea eragin du. Zelulen kulturak eta in vitro ikerketek esaterako, zelula biziaren fisiologia mantentzen dute eta ez dute animalien sakrifiziorik eskatzen.
Callogobius sheni
Callogobius sheni Callogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
José Luis Balmaceda
José Luis Balmaceda Serigós, Txileko diplomazialaria eta egungo Txileko enbaxadorea Suitzan (2014-). Enbaxadorea izan da Norvegian (2000-2004), Australian (2006-2010), Txileko Misioa Genevan Nazio Batuen Erakundeen aurrean (2013-2014). Gaur egun Suitzarako enbaxadore gisa aritzen da (2014-) bb nn bb vv bb nn bb vv bb nn
Biografia
Balmaceda enbaxadorea Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean lizentziatua da, eta Nazioarteko Zuzenbidean eta Nazioarteko Harremanetan graduondoko ikasketak egin ditu Heidelbergeko Unibertsitatean eta Max Planck Institutuan, Alemanian.
1990ean demokrazia itzultzean, Balmaceda enbaxadoreak Itzulerako Bulegoarekin lankidetza estua izan zuen eta Erresuma Batuko Gobernuarekin negoziatu behar izan zuen herrialde horretan txiletar erbesteratu gehiagoren etxeratzea ahalbidetu zuten finantza baliabide osagarrien esleipena.
2012 eta 2013 artean, Enpresaren Gizarte Erantzukizunari (EGE) buruzko Mahai Nazionaleko buru izan zen, eta bere lana EGEren Kontseilu Nazionalaren sorrerarekin amaitu zen. Aldi berean, Nazio Batuen 10. Printzipioaren aplikazioa bultzatu zuen Latinoamerikako herrialdeen taldea zuzendu zuen.
Genevan egoitza duten Nazio Batuen Erakundeetako enbaxadore izanik, 2013-2014 bitartean, Giza Eskubideetarako Goi Komisarioaren menpeko Egoera Batzordeko kide izan zen GRULACeko ordezkaritzetan.
Ricardo Lagos presidente ohiak Norvegiako enbaxadore izendatu ondoren, 2000ko uztailean, bizilagunek osatutako gizarte-laguntzako atala sortu zuen, lurralde nazionaleko hainbat eskualdetan kokatutako baliabide nahikorik ez duten zentro mediko eta zahar-etxeen beharrak betez.
2010eko otsailean Txilek jasandako lurrikara eta tsunami tragikoaren harira, Diplomazia Humanitarioaren Ekimenaren sorrera bultzatu zuen, Atzerri Ministerioaren menpeko erakundea, zeina osasun arloan laguntza eskerga ematen ari dena, eta eskakizunak betez. zentro medikoak, tratu txarrak jasaten dituzten eta ezindutako haurren etxeak, baita zaharren egoitzak ere. Gaur egun, Suitzan bizi diren txiletar elkarteetako kideekin egiten da lan hau.
Sugababes
Sugababes R&B, pop eta dance musika talde ingelesa da, 1998an Londresen sortua.
Ultzama (Atarrabia)
Ultzama Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Atarrabian sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 709 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %13,66.
Drew Mitchell
Drew Mitchell (Liverpool, Sydney, 1984ko martxoaren 26a) australiar errugbilari ohia da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen zena. Australiako Queensland Reds, Western Force eta Waratahs taldeetan jokatu ondoren, Frantziako RC Toulonek kontratatu zuen 2013an. 2005eko uztailaren 9an egin zuen debuta Australiako errugbi selekzioarekin, Sydneyn, Hegoafrikaren aurka. 71 partida jokatu zituen talde nazionalarekin eta, besteak beste, 2015eko Munduko Errugbi Kopako finalista izan zen.
DES
DES Data Encryption Standard-ren siglak dira (euskaraz Datu Kodeketa Estandarra). DES zifratze algoritmo bat da, hau da, informazioa kodetzeko metodoa.
DES IBMk garatuko kriptosistema da. Lucifer kriptosisteman hainbait aldaketa eginda eta NSAren (National Security Agency, edo euskaraz Segurtasunerako Nazio-agentzia) begiradarekin DES sistema jaio zen. Ameriketako Estatu Batuetan FIPS (Federal Information Processing Standards, edo euskaraz Informazio Prozesamendurako Estandar Federala) bezala aukeratua izan zen 1976. urtean. DES erabiltzea, 1977tik aurrera derrigorrezkoa bihurtu zen, AEB gobernuko informazioaren zifraketetan. Honen erabilpena mundu osoan zehar zabaldu zen. DES software naiz txip bezala inplementatu daieteke, VLSI teknologiari esker. Hardware adibide bezala PC-Encryptor daukagu eta softwarearena Oceanics enperesako DES-LOCK.
Gako pribatuko teknika da, bai zifratzean nola deszifratzean, hau 56 bitekoa delarik. Hasiera batetik algoritmo hau eztabaidagarria izan zen, diseinuaren elementu batzuk sailkatuak baitziren. Gainera, gako luzera motz samar bat erabiltzen zuen eta NSA erakundearentzat atzeko ate bat edukitzearen susmoak zeuden. Gerora DES algoritmoak azterketa akademiko gogor bat jasan zuen, blokekako zifraketaren kontzeptua ekarri zuen eta algoritmoaren kriptoanalisia bultzatu zen.
Gaur egun mundu mailan kriptosistema erabilgarrien artean dago, hala ere, DES aplikazio askotarako ez da segurutzat jotzen. Hau, batez ere, 56 biteko gako luzera motzegia delako da; ordenagailu berrien kalkulu potentzia dela-eta, erabiltzen dituen 56 bitak gutxiegi dira fidagarritasuna bermatzeko (DES gakoak 24 ordu baino gutxiagoan apurtu dira). Gainera, analisien emaitzek kodeketaren ahultasun teorikoak frogatu dituzte, hala ere praktikan bideraezinak dira. Algoritmo hau segurutzat jotzen da DES Hirukoitza moldaketan (3DES), nahiz eta eraso teorikoak egon.
Duela urte batzuk algoritmoa AESarengatik (Advanced Encryption Standard, edo euskaraz, Kodeketa Estandar Aurreratua) ordezkatua izan da.
Kasu batzuetan, DESk DEA (Data Encryption Algorithm, edo euskaraz Datu Kodeketa Algoritmoa) izena jaso du.
NSAren papera diseinuan
S-kutxek ahultasunak zuezkaten susmo batzuk alde batera utzi ziren 1990ean, Eli Biham-ek eta Adi Shamir-ek beraien kabuz aurkitutako eta libreki argitaratutako kriptoanalisi diferentziala dela eta. Hau blokekako zifratzeak apurtzeko metodo orokor bat da. DESren S-kutxak oso sendoak ziren, zoriz aukeratuak izan balira baino askoz gehiago. Honek IBMk 70eko hamarkadan teknika hau ezagutzen zuela iradokitzen zuen. 1994ean, Coppersmith jaunak S-kutxen jatorrizko diseinu irizpideak argaitaratu zituen. IBMk kriptoanalisi diferentziala aurkitu zuen 70eko hamarkadan eta, DES gogortu ondoren, NSAk teknika hau isilpean gordetzeko agindu zien. Coppersmith hau azaldu zuen: "Hau horrela izan zen kriptoanalisi diferentziala tresna oso ahaltsua izan daitekeelako, eskema ezberdin askoren aurka, eta informazio hau publikoaren eskutan egon ezkero segurtasun nazioanla kaltetu zezakeelako." Shamir-ek hau ere esan zuen: "Esango nuke, batzuek uste duten ez bezala, begi-bistan ez dagoela ezer DESren oinarrizko egituraren diseinua ahulduta dagoela pentsarazi dezakeenik."
Beste kritikak (gako luzera motzegiari buruzkoak) NSAk gako luzera mozteko emandako arrazoia susmagarria zirudien: gakoa 64 bitetik 56era igarotzean beste 8 bitak paritatea kalkulatzeko kontrol bit bezala erabil zitezkeen. Gehienek onartzen dute NSAren erabakiaren benetako arrazoia beste bat zela, agentziak 56 biteko gako baten aurkako eraso bat egiteko aukera indar gorria erabiliz beste edozein baino urte asko lehenago lor zezakeen.
Algoritmoa estandar bezala
Nahiz eta eztabaidatsua izan, DES estandar federal bezala onartu zen 1976an, eta FIPS PUB 46 bezala argitaratua izan zen 1977ko urtarrilaren 15ean, sailkatu gabeko datuekin erabiltzeko baimendua. Geroago estandar bezala berretsi zen 1983an, 1988an (FIPS-46-1 bezala berrikusia), 1993an (FIPS-46-2), eta berriz ere 1998an (FIPS-46-3), azken honetan "DES Hirukoitza" definitu zen (ikus beherago). Azkenean 2002ko maiatzaren 26an, DES AESgatik ordezkatua izan zen txapelketa publiko baten ondoren. Gaur egun (2006) DES asko erabiltzen jarraitzen da.
1994ean eraso teoriko bat argitaratu zen: kriptoanalisi lineala. Baina indar gorria erabiliz 1998an egindako eraso bat izan zen DES praktikan eraso zitekeela frogatu zuena, eta ordezkapen algoritmo baten beharra nabarmendu zuen. Kriptoanalisi metodo hauek eta beste batzuk zehatzago azaltzen dira aurrerago artiku honetan bertan.
DESren sarrerak kriptografiaren azterketa akademikoa ekarri zuen, zehazki blokekako zifratzea apurtzeko metodoena. Bruce Schneier-ek idazten du:
"NSAk DES bere akats handietako bat bezala ikusi du. Jendeak softwarea idatz zezan honen zehaztasunak argitaratu egingo zirela jakin izan balu, ez litzateke inoiz ados egongo. DESk kriptografiaren eremua bultzatu zuen aurreko beste ezerk baino gehiago. Orain ikertzeko algoritmoa zegoen: NSAk segurua zela zioen bat."
Funtzionamendua
64 biteko testu bloke argitan lan egiten duen zifratze algoritmo bat da; hauei 56 bitetako gako bat aplikatzen zaie, azkenean 64 biteko bloketan banatutako testu zifratu bat lortzen delarik. Permutazio, ordezkapen eta OR esklusiboan oinarritzen da eta gako bera erabiliz atzera jo daitekeela du propietate gisa. Deszifratzeko egin behar den gauza bakarra, gakoa erabiltzea da, zifratzeko egin diren pausoak alderantzizko ordenan eginaz.