cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
España korazatua
1936ko estatu kolpean
Espainiako Armadaren ontzi gehienak Errepublikari leialak mantendu zirenez, España korazatua ondasun baliotsua izan zen matxinatuendako. Ontziaren egoera txarra zen: kuartel mugikor gisa erabiltzen zen eta haren gaitasun operatiboa hutsaren hurrena zen; baina haren ahalmen estrategikoa oso garrantzitsua zen, bereziki ontzi propioen falta kontuan hartuta. Egun gutxiren buruan haren kanoi indartsuetako batzuk berreskuratu zutuzten: 305 mm-ko bi eta 101,6 mm-ko sei. Horrekin, eta oinarrizko eraberritze batzuekin, nabigatzeko moduan zen.
Matxinatuen zerbitzura
1936ko uztail-abuztuan, 305 mm-ko 8 Vickers kanoietatik 6 bakarrik zituen martxan; dorreetako bat beste hirurendako ordezko piezak hartzeko erabili baitzen. 101 mm-ko 20 kanoietatik 12 soilik zebiltzan, eta oso higatuta zeuden.
1936ko abuztuaren 12an, Gijonera bidali zuten, koartelean setiatuta zegoen Simancas Erregimentuari laguntzeko. Ostean, Almirante Cervera gurutzaontzi arekin eta Velasco destruktore arekin batera, Kantauri ko kostaldean Errepublikari fidel mantentzen ziren lurraldeak bonbardatzeko eta blokatzeko taldea osatu zuten. Lan horretan aritu zen, salbu eta 1936ko irailaren 28tik urriaren 13ra artean; data horien bitartean Espainiako Errepublikako Itsas Gudarostea Kantauri itsasoan hedatu zen, Jaime I korazatua barne —Españaren bikia—
Euskal Herriko kostaldean hainbat ekintzatan parte hartu zuen:
Hondoratzea
El Abuelo ("Aitona") ezizena eman zitzaion, eta hainbat erasotatik onik atera zen, hala nola urpekontzi errepublikar batek torpedo bat jaurti zionean (brankan jo zuen, baina lehertu ez), edo hegazkinen eraso egin ziotenean, ez baitzuten ituan jo. Halere, zorte onak 1937ko apirilaren 30a arte iraun zuen: goizeko zazpietan, Santander inguruan, mina batekin talka egin zuen; ziur aski matxinatuen aldeko Jupiter ontziak egun batzuk lehenago ezarria. Egun hartan, España eta Velasco ontziek Santanderrerantz zihoan Knistley garraio ontzia ikusi zuten. Velasco hurbiltzen ari zitzaiola, España maniobra egiten hasi zen, garraio ontziaren bidea oztopatzeko. Baina maniobra horretan Galizano lurmuturrera hurbildu eta mina-eremu batean sartu zen. Garraio ontzia ihes egiten saiatu arren, Velascok harrapatu egin zuen; horretan ari zela jo zuen mina Españak. Hortaz, Velascok garraio ontzia utzi eta Españarantz abiatu zen; ordurako pixka bat eskoratzen hasia zen.
España korazatuan bost gizon bakarrik hil ziren leherketaren ondorioz. Gainerako marinelak Velascok jaso zituen, horretarako mina eremuan sartu baitzen. Ontzia gutxinaka hondoratu zen, Galizanon ziren ikusleen aurrean: ur azalean hiru ordu iraun zien, eta bitartean aire-erasoak jaso.
Mandeville (Quebec)
Mandeville Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Lanaudière eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen D'Autray konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 2,043 biztanle zituen 322.22 kilometro koadroko azaleran.
España korazatua
Aztarnen aurkikuntza
1971ko irailaren 10ean, nahiz eta kokaleku zehatza jakin ez, erauzketa eta jabetza eskubideak emateko enkante-lehiaketa argitaratu zen Estatuko Aldizkari Ofizialean, eta haren hondoratzea eguneko albiste bihurtu.
2016ko irailaren 30ean Armadak ontzi-aztarnen aurkikuntza iragarri zuen: Neptuno salbamentu-ontziak aurkitu zituen, Ferroleko Urpeko Unitatearen entrenamendu saio batzuetan.
Pristimantis peruvianus
Pristimantis peruvianus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Isla de la Luna
Isla de la Luna edo Koati uhartea (Killawat'a) Titikaka lakuan dagoen Boliviako uharte bat da, Isla del Sol uhartearen ondoan. Uharte txiki eta malkartsu bat da. Bere azalera 105,1 hektareakoa da. Haizeek malkartutako orografia du, eta, gainera, goi-ordokiko uharte bat da.
Inka Inperioaren garaian, Iñac Uyo edo Eguzkiaren Birjinen Jauregia izeneko tenplu bat zegoen bertan, non eguzkiaren birjinak bizi ziren. Acllahuasi edo aukeratuen etxea zen tokian, emakumeen lanbide ezberdinak ikasten ziren, batez ere ehuntzea, Inkaren bigarren emazteak izatera iris zitezkeen. Esaten denez, sakrifiziorako ere erabil zitezkeen.
Uhartean, inka enperadorea baino ezin zitekeen sar, inperioko agintari nagusia. Gaur egun, kitxua eta aimara jatorriko familia gutxi batzuk bizi dira bertan, biak ala biak, nekazaritza, artzaintza eta bisitariei artisautza saltzen aritzen direnak. Hitz egiten dituzten hizkuntzak, kitxua, aimara eta gaztelania dira.
Capito quinticolor
Capito quinticolor Capito generoko animalia da. Hegaztien barruko Capitonidae familian sailkatua dago.
Alberto Arteta Group
Alberto Arteta Group Alberto Arteta saxofi-jotzaile nafarrak sorturiko boskotea da, jazz musika jorratzen duena.
Callionymus scaber
Callionymus scaber Callionymus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callionymidae familian.
Abadín
Abadín Lugoko probintziako Terra Cha eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 3.065 biztanle zituen 196,0 km2tan banaturik.
Aurreindoeuropar herriak
Aurreindoeuroparrak edo Europa Zaharra indoeuroparren etorreraren aurretik Europako Neolitoko kultura homogeneoa eta zabala definitzeko Marija Gimbutas arkeologoak sortutako kontzeptua da, The Goddesses and Gods of Old Europe: 6500–3500 B.C. (Europa Zaharreko jainkosak eta jainkoak: 6500-3500) 1982an kaleratutako liburuan lehen aldiz erabilia.
Abadín
Abadingo parrokiak
Abadinko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:
Aurreindoeuropar herriak
Brontze Aroaren hasieran, indoeuropar hizkuntzetan mintzatzen ziren herriek Europa eta Asia arteko estepetatik (Kurgan kultura) mendebaldera jo zuten dioen teoria Marija Gimbutasek eta beste arkeologo batzuek ere defendatzen zuten aldez aurretik. Marija Gimbutasek aurkitu zuen migrazio horien aurretik Neolitoko Europako kultura homogeneoa zela oso.
Europa Zaharra
Hortaz, aurreindoeuroparren Europa Zaharra Mesolito eta Brontze Aroen arteko garaia izango litzateke, gutxi gorabehera K.a. 7000tik (data horretan Grezian lehenengo nekazal gizarteak agertzen baitira) K.a. 1700 arte (data horretan ipar-mendebaldeko Europan Brontze Aroa hasi baitzen). Neolitoaren iraupena tokiz toki aldatzen da: hego-ekialdeko Europan 4000 urtekoa da (K.a. 7000-3000), eta ipar-ekialdeko Europan 3000 urtera ez da iristen (K.a. 4500-1700).
Datak data, Neolitoko giza-talde europar ugarik oinarrizko ezaugarri berak dituzte: familian oinarritutako maila txikiko herrixkak, Brontze Aroko hiri-estatuak baino igualitarioagoak; nekazaritza eta abeltzaintzaz gain, barazkien bilketan eta animalien ehizan aritzen ziren; eskuz egindako ontziak... Dena den, desberdintasunak ere anitzak dira: hego-ekialdean 3000-4000 biztanle artean zituzten bizitoki harresidunak daude (Sesklo Grezian esaterako), eta Ingalaterrako Neoliton, giza-taldeek 50-100 kide izango zituzten.
Maniwaki (Quebec)
Maniwaki Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Outaouais eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen La Vallée-de-la-Gatineau konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 3,93 biztanle zituen 5.80 kilometro koadroko azaleran.
Aurreindoeuropar herriak
Europa Zaharra
Aurreindoeuroparren ondorengoak izango liratekeen etnia batzuk iritsi ziren garai historikoetara: pelasgiarrak, minoikoak, lelegeak, iberiarrak eta euskaldunak. Siziliako hainbat herri, sikaniarrak eta elimiarrak ere izan litezke. Etruskoen egoera zalantza gehiagotan dago.
Zenbat aurreidoeuropar hizkuntza ziren ez da ezaguna. Ontziterian eta beste tresna batzuetan agertzen ziren ikurrak berdintsuak zirela ikusita, Marija Gimbutasek uste zuen Europa Zaharrean hizkuntza bakarra egon litekeela, baina nolakoa zen zehaztu ahal izateko, testu elebidunak agertu arte itxaron beharko litzateke. Ontziteriako ikurrez gain, toponimian, etnonimian eta zenbait hizkuntzako sustraitan aurreko hizkuntzen zantzuak aurkitu omen da. Zantzu horiek guztiek haien artean erlazioa duten edo ez ikertzeko dago. Hala, latinezko urbs, aurreindoeuroparren mailegua izango zena, (aurreindoeuroparrek *burg erabiltzan zutelako) euskarazko huri edo hiri hitzekin erlazionatu da.
Urraulgoiti
Urraulgoiti (eguesibarreraz: Urrulgaine) Euskal Herriko udalerri eta ibar bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioaurrea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 55,7 kilometrora. Altuera 512 eta 1442 metro artekoa da, eta 137,70 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Urraul ibarrekoak da. Oso ibar isolatua da, inguruko gainerako ibarretatik isolatuta geratu baita, eta haiekin ez du komunikaziorik, Urraulbeitin izan ezik, Ugarrongo arroila bidez ateratzen baita. Ondorioz, Pirinioaurreko landa-izaera oso indartsua du, Pirinioetako arkitektura duten herrigune sakabanatuekin. Fatxadak zuriak dira eta ertzak eta zurezko dekorazioak harri grisez estalita daude, Pirinioaurreko gainerako ibarretan ez bezala.
Bertako biztanleak urraulgoitiarrak (eguesibarreraz: urrulgaindarrak) dira. Ibarburua Irurozki kontzejua da, non udaletxea da.
Izena
Urraulgoiti beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Urraul Nafarroako Pirinioaurreko hainbat ibar izendatzen dituen izena da. Urraulgoiti ("Urraul Goikoa"), guztien artean iparralderago dagoena eta Areta ibaiak zeharkatzen duena; Urraulbeiti ("Urraul Beikoa"), hegoaldean dagoena eta Irati ibaiak zeharkatzen duena, eta Erromantzatua ("Urraul Ekialdekoa" izenez ere ezaguna), ekialderago dagoena eta Zaraitzu ibaiak zeharkatzen duena. Gainera, Irunberri administratiboki Urraulbeitikoa izan zen Behe Erdi Aroan, nahiz eta geografikoki hori ez den aldatu.
Julio Caro Baroja da izen horri asko eskaintzen dion ikertzaile bakarra: «Baliteke izena "r"-tik "l"-ra (hango izenetan ematen da) pasabide edo alternantzia baten argitan azaltzea, eta horrela izatea Urraun (Eraul Eraun litzateke)». Eta beste batean idazten du: «Menturaz, Zaraitzu bezala, fitonimo bat da, "urra" (hurra) izenarekin erlaziona daitekeena». Amaiera Nafarroako beste izen batzuetan ematen da (adibidez, Eraul, Bidaul, Biaul...). Etimologia herrikoia "hurritz zuritua" da.
Armarria
Urraulgoitiko armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Urraulgoitiko banderak Urraulgoitiko armarria dauka hondo gorri baten gainean.
Geografia
Erdialdeko Pirinioaurrean kokatua, Motxorro mendiaren (1 443 m) hegoaldeko magalean dugu. Areta ibaiak ibarra sortu zuen.
Inguru naturala eta kokapena
Urraulgoiti Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.
Klima
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.
Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.
Estazio meteorologikoak
Urraulgoitin dagoen Eparotz lekuan, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Banaketa
Urraulgoitik 4 kontzeju ditu:
Gainera, beste 6 leku batzuk ere badaude, hala nola:
Bestalde, 5 etxalde daude ibarran:
Azkenik, udalerrian 17 herri hustu daude:
Historia
XIII. mendean, zergen ordainketen lehen zerrendekin, egitura berezi bat ikusten da, Aietxuibar, zeinaren hedadura besterik ez dakigun, Urraulgoitiko zenbait herri. Aietxuibar testu baten arabera osatzen zuten, besteak beste, Aietxu, Arangozki, Elkoatz, Jakoisti, Larraun eta Raxa herriek. Ez dakigu ibar independentea edo banaketa administratiboa zen, XIX. mendeko bidezidorraren antzekoa, zergak biltzeko balio zuena. Antzeko kasu bat gertatzen da ondoko Artzibarran, iparraldeko zatia garai berean Artozkibar deitzen zena, eta gero ibarrean integratu zena, baina hasierako uneetan independentea ere izan zitekeen.
XVI. mendearen lehen erdian Nafarroa Gaztelako koroan sartu ondoren, Urraulgoiti ibarra gaur egun dituen mugekin geratu zen. 1802ko hiztegiak, gerora, Sastoia (Larekin) eta Jakoisti (Aietxun) etxalde soil gisa agertzen direnak mantentzen ditu, baita Santa Fe ere, ondoren, baseliza eta batzarretxe gisa bakarrik agertzen dena, Eparotz kontzejuan. 1849an Arieltz etxaldeak ere hitz egiten da.
XIX. mendearen erdialdean, ibar osoan hiru eskola baino ez zeuden, eta irakasle bakoitzak urtean zortziehun erreal baino gutxiago zituen. Ferra-bideen bidez komunikatuta zegoen. Bi irin-errota zeuden. XX. mendearen hasieran eskolak sei ziren, errotak zazpi, eta Gardia Zibila zegoen.
Demografia
biztanle zituen Urraulgoitik.
Ekonomia
Urraulgoitiko biztanleria batez ere adinekoa da, eta horregatik gehienak erretiratuta daude. Gainerako biztanleek nekazaritzan lan egiten dute ia erabat, batez ere hegoalderago dagoen ibarrean, non landu daitekeen azalera handiagoa den.
Politika
Urraulgoitiko udaletxea Irurozki kontzejuaren erdialdean dago, eta idazkaria, era berean, Urraulbeitiko Udalako idazkaria da. Udalbatza ibarreko alkateak eta bi zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Martin Felix Iriarte Bizkai da, Urraulgoitiko Hautesle-talde Independentea hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea Irurozki ibarburuan dago.
Alkateak
1979tik, Urraulgoitik 5 alkate izan ditu:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulgoiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da eguesibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urraulgoitiko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Sisto II.a
Sisto II.a (Grezia, ? - † Erroma, 258ko abuztuaren 6a) Eliza Katolikoaren 24. Aita Santua izan zen 257 eta 258 urteen bitartean. Valeriano enperadoreak jazarri eta martiritza jasan zuen.
Pristimantis petersorum
Pristimantis petersorum Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Manseau (Quebec)
Manseau Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Centre-du-Québec eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Bécancour konderriko eskualde-udalerria da. 2011ko zentsoaren arabera 843 biztanle zituen 104.57 kilometro koadroko azaleran.
Aitzinindoeuropar
Indoeuropar hizkuntza jatorria duten antzinako eta gaur egungo hizkuntzen arteko hiztegia eta gramatika erkatuz, antzinako hiztegi eta gramatika erkideak eraiki dira. Zalantzak zalantza, artifizialki sortutako hizkuntza horretatik herri horiek nola bizi ziren ondoriozta daiteke:
Keinu hizkuntza
Keinu hizkuntza hizkuntza mota bat da, esanahia transmititzeko, akustikoki transmititutako soinu ereduak erabili beharrean, gorputz mugimenduen (batez ere eskuena eta enborrarena) eta aurpegieraren (batik bat begi, bekain eta ahoaren bidez adierazitakoaren) komunikazioa darabiltzana. Zeinu hizkuntza zabalduenak gorren hizkuntzak dira, gorren hizkuntza naturalak horiek baitira, baina badira gorrak ez diren gizakiek erabilitako zeinu hizkuntzak ere, adibidez Australiako aborigenen zeinu hizkuntzak, komunitate horien sinesmenen arabera hitz egitea tabu den egoeretan (dolualdiak, iniziazio errituak...) erabiliak. Ahozko hizkuntzekin gertatzen den bezala, ez dago zeinu hizkuntza unibertsalik, hizkuntza aniztasun handia dago zeinu hizkuntzen artean eta, oro har, zeinu hizkuntza ezberdinetako hiztunek ez dute elkar ulertzen, nahiz eta familia linguistiko berdineko zeinu hizkuntzen artean antzekotasunak egon. Zeinu hizkuntzak ez dira nahasi behar hitzik gabeko komunikazioarekin, adibidez gorputz-hizkuntzarekin.
Zeinu hizkuntzek ikusizko zeinuak darabiltzate, hau da, bistaren bidez jasotzen dira, eta horrek ahozko hizkuntzetatik bereizten ditu. Hala eta guztiz ere, zeinu hizkuntzek berezko gramatika eta hiztegia dute, edozein hizkuntzak bezalaxe, hau da, alde honetatik ahozko hizkuntza naturalak bezalaxekoak dira. Nahiz eta zeinu asko mundu osoan zabalduta egon, zeinu hizkuntzak tokian tokikoak dira, zeren eta toki bakoitzean hizkuntzak bere zeinu kode propioa baitu. Horrek ez du esan nahi zeinu hizkuntza bat dagoenik ahozko hizkuntza bakoitzeko, ezta zeinu hizkuntza ahozko hizkuntzaren zeinu bidezko itzulpena denik ere.
Zeinu-hizkuntza batzuek lege-aintzatespenen bat lortu dute.
Zeinu hizkuntza bakoitzaren baitan, halaber, dialektoak izaten dira. Zeinu hizkuntza gorren berezko hizkuntza edo hizkuntza naturala da, hau da, berez sortzen duteː izan ere, jaiotzez gorra den haur batek lehen hizkuntzatzat izango luke zeinu hizkuntza berez. Dena den, ezin dugu ahaztu jaiotzez gorrak diren edo txikitan gor delditu diren haur gehienak ahozko hizkuntza bat edo batzuk nagusi diren gizartean hezten direla eta horrek eragin zuzena duela euren garapenean. Gauzak horrela, munduan haur gor asko eta askok oraindik ere ez du aukerarik izaten lehen hizkuntzatza t zeinu hizkuntza izateko; are gehiago, haur gor askok bigarren edo hirugarren hizkuntza gisa ere ez dute zeinu hizkuntza eta, beraz, euren garapen prozesuan komunikazioari dagozkion alor guztiak ahozko hizkuntzen mugetan egitera behartzen dituzte. Ahozko hizkuntzak, hein handi batean, entzumenean oinarrituta daudenez, abiapuntuko desoreka eta muga estuak dakartza erabaki horrek gorrentzat.
Historia
Testu klasikoetan badaude hizkuntza hauen erabileraren aztarnak, esaterako Biblian. Gorrek historian zehar zeinu-hizkuntzak erabili izan dituzte. zeinu hizkuntza aipatzen den lehenengo testu idatzietako bat k. a. V. mendekoa da, Platonen Cratylus. Bertan, Sokratesek honakoa dio: "Ahotsa edo mihia ez bagenu, eta batak besteari zeozer adierazi nahi bagenio, ez al ginateke gure esku, buru eta gainontzeko gorputzarekin zeinuak egiten saiatuko, gaur egungo jende mutuek egiten duten gisan?"
XIX. mendera arte, zeinu hizkuntza zaharren inguruko ezagutza esku alfabetoetara mugatzen da (behatzekin letrak esateko sistemak). Hauek hitzak hitz egindako hizkuntza batetik zeinu hizkuntza batera moldatzeko asmatu ziren. Beraz, ez dago hizkuntzari buruzko erregistro edo dokumentaziorik. Pedro Ponce de León ek (1520-1584) asmatu omen zuen lehen esku alfabetoa.
1620. urtean, Juan Pablo Bonetek Reducción de las letras y arte para enseñar a hablar a los mudos (Hizkien murriztea eta mutuei hitz egiten erakusteko artea) argitaratu zuen Madrilen. zeinu hizkuntzaren fonetikari buruz hitz egiten duen lehenengo tratatu modernotzat hartzen da, pertsona gorrentzako ahozko hezkuntzaren metodo bat eta esku alfabeto bat ezarriz.
Britainia Handian, esku alfabetoak hainbat helburutarako erabiltzen zirenː esaterako, isilpeko komunikaziorako, publikoki hitz egiteko edo gorrek komunikatzeko. 1648. urtean, John Bulwerrek "Babington maisua" deskribatu zuen, eskuzko alfabetoaren erabileran bikaina zen gorra, "bere hatzen artikulazioetan oinarrituta", zeinak bere emaztearekin erraztasunez hitz egin zezakeen, baita ilunpetan ere ukimenaren bidez zeinuen bidez.
1680. urtean, George Dalgarnok Didascalocophus edo The deaf and dumb mans tutor (Pertsona gor eta mutuen tutorea) argitaratu zuen. Bertan, gorrentzako hezkuntza-metodo propioa aurkeztu zuen, alfabeto “artologiko” bat barne: hizkiak ezkerreko eskuko behatzen artikulazio eta ahurrak seinalatuz eratzen ziren. Sistema artologikoak entzuten zuen jendeak erabiliak izan ziren denbora batez; [12] batzuen ustez lehenengo Ogameko eskuzko alfabetoetatik. Alfabeto honen bokalak gaur egungo Bretainiako zeinu hizkuntzan eta Australia eta Zeelanda Berriko zeinu hizkuntzako alfabetoetan erabiltzen jarraitzen dute.
Bi eskuetan oinarritutako alfabeto modernoaren kontsonanteen lehen irudi inprimatuak 1698an agertu ziren, Digiti Lingua (Behatzen hizkuntzarako latina) panfletoan. Panfleto honen idazlea anonimoa den arren, hitz egiteko gaitasunik ez zuela uste da. Gorrez gain, eskuzko alfabeto hau mutuek erabili zezaketela proposatu zuen, baita isiltasunerako, sekreturako edota aisialdirako. Bere hizkietako bederatzi aurreko alfabetoetatik eratorriak dira, eta bi eskuzko alfabeto modernoetako 17 hizki aurkitu daitezke bertan. Orotara, 26 esku formako bi multzo aurkitu daitezke panfleto honetan.
Charles de La Finek liburu bat argitaratu zuen 1692an, bertan sistema alfabetiko bat azaltzen zelarik. Sistema honetan, gorputz atalak seinalatzen ziren eta honek seinalatutako atalaren lehen hizkia suposatzen zuen (adibidez, kopeta = K) eta bokalak hatzen puntetan kokatzen ziren, beste sistema britainiarretan bezala. Ingeleserako eta latinerako deskribatu zituen kode horiek.
1720. urte ingururako, eskuzko alfabeto britainiarrak gaur egungo forma zuen jada gutxi gora behera. Alfabeto honen ondorengoak Britainiako kolonia ohietako gorren komunitateek (edo gutxienez bertako ikasgeletan) erabili izan dira: Indian, Australian, Zeelanda Berrian, Ugandan eta Hegoafrikan, baita lehen Jugoslavia osatzen zuten errepublika eta probintzietan, Karibeko Kaiman uharteetan, Indonesian, Norvegian, Alemanian eta Ameriketako Estatu Batuetan.
Charles-Michel de l'Épée frantsesak bere esku alfabetoa argitaratu zuen XVIII. mendean, Frantzian eta Ipar Amerikan aldaketa nabarmenik gabe mantendu dena gaur egunera arte. 1755ean, Abbé de l'Épéek haur gorrentzako lehenengo eskola sortu zuen Parisen; Laurent Clerc izan zen, zalantzarik gabe, bere graduatu ospetsuena. Clerc Thomas Hopkins Gallaudetekin Ameriketako Estatu Batuetara joan zen Gorrentzako Eskola Amerikarra sortzeko Hartforden, Connecticuten, 1817an. Gallaudeten semeak, Edward Miner Gallaudetek, 1857an gorrentzako eskola bat sortu zuen Washingtonen, DC. 1864An, eskola hau Gorren Unibertsitate Nazionala bihurtu zen. Gaur egun Gallaudet Unibertsitatea izena du, eta arte liberalak gorrei erakusten dien munduko unibertsitate bakarra da oraindik ere.
Mansfield-et-Pontefract (Quebec)
Mansfield-et-Pontefract Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Outaouais eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Pontiac konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 2,204 biztanle zituen 474.80 kilometro koadroko azaleran.
Keinu hizkuntza
Historia
1951eko irailaren 23an Gorren Munduko Federazioa eratu zen eta 2017an, egun hori izendatu zen Zeinu Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna.
zeinu hizkuntzek, oro har, ez dute sortzen diren lurraldeetako hitz egindako hizkuntzekin inongo erlazio linguistikorik. zeinu eta ahozko hizkuntzen arteko korrelazioa konplexua da eta herrialdearekin du lotura gehiago hitz egindako hizkuntzarekin baino. Esate baterako, AEB, Kanada, Erresuma Batua, Australia eta Zeelanda Berrian ingelesa da hizkuntza nagusia, baina Ameriketako zeinu Hizkuntza (ingelesez, ASL), AEBetan eta ingelesez hitz egiten den Kanadan erabiltzen dena, frantsesezko zeinu hizkuntzatik dator, eta beste hiru herrialdeetan Britainiako, Australiako eta Zeelanda Berriko zeinu hizkuntzen dialektoak erabiltzen dituzte. [19] Era berean, Espainiako eta Mexikoko zeinu-hizkuntzak oso desberdinak dira, nahiz eta bi nazio hauetako nazio hizkuntza gaztelania den, [20] eta Bolivian erabiltzen den zeinu hizkuntza ASLn oinarritzen da, gaztelania hitz egiten den beste edozein herrialdeetako zeinu hizkuntza baten ordez. [21] “Nazio” zeinu hizkuntza bakoitzaren barnean sortzen diren aldaketek ere ez dute korrelazio zuzenik herrialdean hitz egiten den hizkuntzaren bariazio dialektalekin. Honen ordez, normalean gorrentzako eskolak dauden zonalde geografikoen araberakoak dira. [22] [23]
Nazioarteko zeinuak, lehen Gestuno bezala ezagutzen zena, nazioarteko gorren gertakarietan erabiltzen da batez ere, esate baterako Gorren Olinpiadetan eta Munduko Gorren Federazioaren bileretan. Azken ikerketek aldarrikatzen dutenez, nazioarteko zeinu hizkuntza hau pidgin mota bat dela esaten da, baina baita ere pidgin tipikoa baino konplexuagoa dela eta, areago, zeinu-hizkuntza oso baten antz gehiago duela. [24] Nahiz eta termino erabiliena Nazioarteko zeinua den, batzuetan Gestuno, [25] edo Nazioarteko zeinu Pidgina [26] eta Nazioarteko zeinu izena ere hartzen du. [27] Nazioarteko zeinua Gorren Munduko Federazioak eta nazioarteko beste erakunde batzuek erabiltzen duten terminoa da.
Bi jarrera gorren hezkuntzan
Zoritxarrez, prozesu hori nolabait gelditu egin zen. Pertsona gorren hezkuntzan bi jarrera izan ziren eta dira oraindik nagusi. Batzuek pertsona gorren komunitatearen berezko izaera eta, horren barruan, zein hizkuntza, beste batzuek ahozko hizkuntzaren aldeko jarrera irmoa erakusten zuten. Bigarren hauen ikuspuntutik zeinu hizkuntzak gorra animalien parean jartzen zuen -zeinuak baitziren, besterik ez- eta, gainera, pertsona hauek betirako baztertzen zituen. Horren aurrean, ahozko hizkuntzaren aldekoek zera defenditzen zuten: pertsona gorrak ahozko hizkuntza ikasi behar zuen, ahal zen kasuetan hitz egiten irakatsi (gor gehienak berez ez dira mutuak) desmutizazioaren bidez eta besteen ezpainetan irakurtzen ikasi (ezpainetako irakurketa). Prozesu horretan zeinu hizkuntza oztopo bat zen eta, ondorioz, ikastetxe gehienetan debekatu egin zen, bereziki Milango Batzarra (1880) egin eta gero. Hortik aurrera, urte luzeetan, gorrek zeinu hizkuntza ezkutuan erabili behar zuten eta Euskal Herrian gauza bera gertatu zen. Egoera hori 70ko hamarkadan hasi zen aldatzen; urte horietatik aurrera gorren komunitatea hasi zen aldatzen eta haien eskubideak erreibindikatzen egungo egoera lortu arte, hau da, zeinu hizkuntza ofiziala da, hizkuntza normalizatua eta pertsona gorren komunitatearen berezko hizkuntza. Prozesu hori Hamburgo Batzarraren ondoren indartu zen (1980). Bestetik, hezkuntzan, gorrak jaiotzez edo txikitatik baldin badira gorrak hasieran zeinu hizkuntza indartzen zaie, ondoren inguruko ahozko hizkuntza irakasteko. Modu batez, bi jarreren arteko oreka bilatu da.
Ezaugarriak
Esku-zeinuen hizkuntzan hitzak eskuekin, ezpainekin, aurpegiko muskuluekin, mingainaren ekintzekin, burua eta besoen mugimenduekin... sortzen dira. Beraz, ez da eskuen bitartez sortzen den hizkuntza bakarrik, askoz konplexuagoa baizik. Hauen guztien artean garrantzi berezia dute ezpainetako patroiak. Urte askotan hau guztia mimikarekin nahastu egin da baina ez du zerikusirik: mimika izango balitz benetan edozeinek ulertuko luke gorren hizkuntza eta ez da horrela. Hasiera batean, agian, gorrak mimikaren bidez eta zeinuen bidez komunikatuko ziren baina laster hauek benetako zeinuak bihurtuko ziren. Gorren zeinuak ahozko hitzen paraleloak dira zentzu horretan: sinbolikoak (adierazle batek errealitate bat adierazten du) eta arbitrarioak (gorren komunitateak objektu bati adostutako izena jarri diote), eta, ondorioz, ikasi egin behar dira. Beste aldetik, aldiberekotasuna ezaugarri garrantzitsua da hizkuntza hauetan: guk linealki adierazten ditugun kontzeptuak gor batek aldi berean azal ditzake, berezko trinkotasunaren bitartez.
Zeinu hizkuntza Euskal Herrian
Euskal Herrian Espainiako eta Frantziako zeinu hizkuntzak erabiltzen dituzte bertako gorrek. Ez dago, beraz, euskal zeinu hizkuntza berezirik, nahiz eta Euskal Herrian elementu dialektal asko izan. Horrela Hego Euskal Herriko gorrek Espainiako zeinu hizkuntza erabiltzen dute, zenbait aldaerarekin. Hitz eta mugimendu batzuk desberdinak dira, eta elkarren arteko ulergarritasuna lortzen bada ere, %10-%30 aldatzen da Hego Euskal Herrian.
Hizkuntza minoritario duten beste lurralde batzuetan, aldiz, zeinu hizkuntza propioa dago, esaterako Herrialde Katalanetan, baina han Kataluniak eta Valentziak zeinek bere barietatea garatu dute. Espainiako 27/2007 legeak aldaerak aitortzen ditu, eta Katalunian eta Valentzian zeinu hizkuntza propioak dituzte. Areago, Generalitateak berariaz aitortzen du Kataluniako zeinu hizkuntza autonomia estatutuan.
Euskal Herrian horrelakorik ez izateko arrazoia datu historiko batean oinarritzen da: oso berandu arte ez da gorrei laguntzeko instituzio propiorik izan. Dena dela, bereizi egin behar dira ahozko hizkuntza eta zeinuenaː adibidez, katalanaren eta Kataluniako zeinu hizkuntzaren artean ez dago loturarik: antzaren bat bilatzekotan, beste zeinu hizkuntzekin bilatu beharko genuke.
1980an EAEko Pertsona Gorren Elkarteak bildu eta ordezkatzeko beharrizanetik irabazi-asmorik gabeko erakunde bat sortu zuten: Gorren Elkarteen Euskal Herriko Federazioa (FASE, Federación de Asociaciones de Sordos de Euskal Herria). 2002an izena aldatu zen eta gaur egungo Euskal Gorrak (Pertsona Gorren Elkarteen Euskal Federazioa) izena hartu zuen federazioak. Euskal Gorrak elkartearen arabera, 4.000 gor daude EAEn, eta beste 50.000 lagun inguruk entzumen-urritasuna zuten 2021ean.
Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU) Hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleentzako gidan sartu dute zeinu hizkuntza eta hainbat bideok zeinu hizkuntzako interpretazioa dute.
Euskal Telebistan zeinu hizkuntzaren gaia landu da Tribuaren Berbak eta Ur Handitan saioetan
Nazioartean
Nazioarte mailan, Gestuno edo International Sign Language (ISL) hizkuntza eraikia prestatzen ari da, munduko pertsona gor guztientzat kode partekatua izan beharko lukeena. Ghana estatuko ekialdean, Akan herrian, Adamorobe zeinu hizkuntza ospetsu bihurtu da hizkuntzalaritzaren munduan. Izan ere, inguru horretan gor kopuru handia egon eta zeinu hizkuntza berezia sortu da, gorrek ez ezik entzule askok ere dakiten hizkuntza.
Pedro Patiño
Pedro Patiño Toledo (La Puebla de Almoradiel, 1937 - Leganés, 1971ko irailaren 13a) igeltsero sindikalista bat izan zen, Langile Komisioen oinarrizko kidea eta Espainiako Alderdi Komunistako militantea. Guardia Zibilak 33 urte zituela erail zuen, propaganda banatzen ari zenean Leganéseko auzo baten eraikuntza lanetan.
Cospeito
Cospeito Lugoko probintziako Terra Cha eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 5.349 biztanle zituen 144,8 km2tan banaturik.
Pedro Patiño
Historia
Gertaerak 1971ko irailaren 13an izan ziren, Madrilen eraikuntza sektoreko greba klandestinoaren lehen egunean; grebak irailaren 19ra arte iraun zuen. Dirudienez, aldez aurretik ohartarazpenik edo istilurik izan gabe, Guardia Zibilaren tiro batek hil zuen.
Cospeito
Geografia
Cospeito Terra Chá eskualdean dago. Bere ezaugarri nagusiena hortik dator; izan ere, Terra Chá izenak lurralde laua esan nahi du eta, hain zuzen, horrela da eskualdearen paisaia: laua. Lautada horrek paisaia paregabe bihurtzen du Cospeito. Galiziako lurraldea menditsua eta malkartsua izan arren, Cospeitokoa oso berezia eta desberdina da. Batetik, Miño Ibaiaren urak herritik dario, Támoga eta Anlló Ibaien urak hartuz, baita beste erreka batzuenak ere. Bestetik, Terra Chá eskualdeko hezetasuna eta lurraren ezaugarriei esker urmaelak sortu ziren, preseski, Cospeitoko kontzejuan daude Cospeito, Abeleiras, Seixas eta Carballosako urmaelak, herriari garratzi biologiko handia ematen diotenak.
Urmael handiena, “Lagoa de Cospeito”, Europako hezegune garrantzitsuenetariko bat da eta horregatik Galiziako Xuntak erabaki zuen Cospeitoko urmaelak natura-gune babestua izatea. 60 hamarkadan urmaelak lehortu zituzten nekazaritzako lurrak izateko. Hala ere, gaur egun esfortzu handia egiten ari dira biologikoki oso aberatsa den gune hori berreskuratzeko. Beraz, bisitarientzat ondo egokituta dago eta behatoki batzuk daude hango paisaia begiratzen gozatzeko.
Historia
Aurkitu dituzten hondar arkeologikoek egiaztatzen dute herri horren antzinatasuna. Pacio, Teixeiro edo Turrillón kastroak ere antzinatasun eredu dira. Urmaelei esker, gizakien bizilekua sortzeko lurralde egokia zela dirudi. Horrez gain, zelta kulturarekiko lotura daukaten istorio asko izan dira betidanik. Erdi Arokotik etortzen da Cospeitoko hiriburuaren izena, alegia, Feria do Monte. Adituen arabera, horrela deitzen da XVII. mendean hantxe bertan ospatzen zutelako azoka bat.
XIII. mendean Cospeitoko biztanleek parte hartu zuten “revoltas irmandiñas” deitzen zen iraultzan eta Támoga eta Caldaloba dorreak galdu zituzten, hondatu egin ziren eta. Galera horiek gorabehera, garai horretako jauretxe batzuk kontserbatzen dituzte herrian, arkitektura aldetik oso erakargarriak direnak.
Cospeitoko ekonomiaren ekonomia nekazaritzan datza nagusiki; batez ere, laboreak eta patatak ekoizten dituzte herrikoek. Cospeitarrek betidanik abereak zaindu dituzten arren, abeltzaintza oso azkar murrizten ari da, batetik, biztanleria gero eta zaharragoa delako eta, bestetik, abeltzaintzaren krisialdia pairatzen ari direlako. Beraz, nekez ateratzen da etekinik eta, gainera, oso lan gogorra da.
Cospeitoko parrokiak
Cospeitoko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:
Pedro Patiño
Historia
Getafeko udal hilerrian dago lurperatuta dago. Madrilgo erkideogoko zenbait herritan Pedro Patiñoren izena daramaten kaleak daude, hala nola Getafen edo Leganésen bertan. Baita ere, haren oroimenez lanbide heziketako ikastetxe bat dago Getafen.
Arantzazuko santutegia
Arantzazuko santutegia edo basilika Oñatin (Gipuzkoa) kokatuta dagoen monasterio frantziskotarra da, izen bereko auzoan. Hiru Tenpluen Ibilbideko elizetako bat da. Bertan Arantzazuko Ama Birjina gurtzen da, 1468 urtean Errodrigo Baltzategi artzainari elorri batean (arantzetan) Ama Birjinaren irudi bat aurkitu baitzuen. Irailaren 9an ospatzen da bertako jaiegun nagusia.
Pedro Patiño
Historia
Dolores Sancho aktibista eta feministarekin ezkonduta zegoen; hura eta haren abokatua, Jaime Miralles, CCOOren laguntzarekin, etengabe saiatu ziren gertatutakoa salatzen.
Hilketa gertatu eta hurrengo egunean, Gobernu Militarrera joan ziren, hilotza emateko eskatuz, autopsia bat egin nahi baitzioten lurperatu aurretik. Handik egun gutxira, PCEk mila esku-paper banatu zituen Madrilen, irailaren 13ko goiz hartan gertatu zenaren benetako kontakizunaren emanez. Aste batzuk geroago, Miralles espetxeratu egin zuten.
2009ko ekainean, Oroimen Historikoaren Legearen babesean, gobernuak aitortu zuen Pedro Patiño bidegabeki atxilotu eta espetxeratu zuela «Espioitza eta Komunismoko Epaitegi Berezi ez-legitimoak, behar bezalako bermerik gabe», eta «bere jarduera politikoaren defentsan» hil zela.
Nonancourt
Nonancourt Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Arantzazuko santutegia
Ingurunea
Oñatiko mendietan dago Arantzazuko santutegia. Harkaitzez eta amildegiz beteriko ingurune oso basatian dago eraikia, itsaso gainetik 700 metroko altueran. Iparraldean Gipuzkoako gailurrik garaiena den Aizkorri dauka, eta santutegia bera Aloñako mendi-hegian dago kokatua.
Historia
Herri-kondairak dioenez, Errodrigo Baltzategi artzain gazteak, 1468. urtean elorri zuri baten gainean zegoen Ama Birjinaren irudi bat aurkitu zuen toki horretan. Ama Birjinaren harrizko irudiak 36 cm-ko garaiera du; erreginaz jantzirik eta eserita dagoen dama bat irudikatzen du, eta ezkerreko belaunaren gainean Jesus Haurra du biluzik. Irudiaren aurkikuntzaren berri zabaldu ahala, erromesak iristen hasi ziren, eta kapera bat eraiki zuten laster toki hartan. 1514. urteaz geroztik, frantziskotarrek zaintzen dute Arantzazuko santutegia. Hasierako kapera xume horretatik gaur arte aldatuz eta hedatuz joan da eraikina. Suteen ondorioz, santutegia hiru aldiz eraiki behar izan da. 1553. urtean gertatu zen lehenengo sutea, 1622. urtean bigarrena, eta azkena eta okerrena Lehen Karlistaldian izan zen, 1834ko abuztuaren 18an, Rodil jeneral liberalaren aginduz. Birrinduta geratu zen Arantzazu hamaika urtez.
1845. urtean, hala ere, berriro eraikitzeko lanak hasi eta 1846. urteko azaroaren 19an Oñatin jasoa zegoen Ama Birjinaren irudia berriro santutegira eraman zuten. Fraideek 1878. urtetik aurrera eraikin berri bat egiteari ekin zioten, eta ordutik aurrera santutegiaren ospea eta garrantzia areagotzeko lan egin zuten etengabe. 1918. urtean, bestalde, aita santuak Arantzazuko Ama Birjina Gipuzkoako zaindari izenda zezan lortu zuten.
Ukaezina da Arantzazuk Euskal Herri osoko bizitza erlijioso eta kulturalean izan duen eragina. Gerra zibilaren ondoren, santutegia hobetu eta edertzeko asmoz, fraideek basilika berri baten beharra ikusten zuten, eta, horretarako, arkitektura-lehiaketa bat prestatu zuten. 1952rako, Arantzazu artelan baten gisa berritzeko talde hautatua zuten: Carlos Pascual de Lara (horma-irudiak, hura hil ondoren Lucio Muñozek amaituak) eta Nestor Basterretxea (kriptan); haiei elkartu zitzaizkien Eduardo Txillida (atariko lanak), Xabier Álvarez de Eulate (beirateak) eta Xabier Egaña (Andre Mariaren Gelatxoko margolanak), baita Jorge Oteiza ere.
Nonancourt
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.072 etxebizitza zeuden, 969 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 59 hutsik zeuden. 709 etxeak ziren eta 355 apartamentuak ziren. 969 etxebizitza nagusietatik 462 bere jabearen bizilekua ziren, 479 alokairuan okupaturik zeuden eta 28 doan lagata zeuden; 46 etxek gela bat zuten, 152 etxek bi zituzten, 218 etxek hiru zituzten, 278 etxek lau zituzten eta 274 etxek bost zituzten. 517 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 520 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 241 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Arantzazuko santutegia
Musika artxiboa
Musika Modernoaren artxiboa Samuel Azconak (Madril) abiatu zuen, Juan Jose Muniain eta beste fraide batzuen laguntzarekin. Arantzazun, 1834tik aurrera bildutako 23.000 fitxatik gora daude bilduta, santutegian musikak daukan garrantzia erakusten duena.
Nonancourt
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.452 ziren, horien artean 1.007 aktiboak ziren eta 445 inaktiboak ziren. 1.007 pertsona aktiboetatik 870 lanean zeuden (467 gizon eta 403 emakume) eta 136 langabezian zeuden (59 gizon eta 77 emakume). 445 pertsona inaktiboetatik 92 erretiraturik zeuden, 138 ikasten zeuden eta 215 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Marina Aoiz
Biografia
Nafarroako Unibertsitatean Kazetaritza lizentziatura ikasketak egin zituen, eta Bartzelonako Unibertsitatean diplomatu zen gemologian. Europako Gemologia Eskolen Elkarteak ematen duen Europako Gemologia Titulua lortu zuen, eta baita Bartzelonako Unibertsitateko Diamante espezializaioa ere. Hamabost urtetan urregile lana egin zuen, bitxiak diseinatu eta lantzen.
Nonancourt
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 169 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 50 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 9 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 16 administrazio publikoko enpresak ziren eta 15 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 49 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 7 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 7 jatetxeak, 7 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 25 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 4 harategiak, 2 liburu dendak, 5 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 altzari denda zen, 2 kirol-dendak, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Nonancourt udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 102 hektarea erabiltzen.
Marina Aoiz
Biografia
Literatur tailerrak eta Berdintasun proiektuak kudeatu ditu. Emakume artisten obrak ikertu ditu, eta bere ikerketa horiek foro batzuetan zabaldu dira. Argitaralpen munduan ere aritzen da, liburuak diseinatu eta maketatzen. Argazkigintza ere landu izan du, esaterako, bere argazki lanak poema liburu zenbaitetan argitaratu dira. Tafallako udaleko web orria kudeatu zuen eta Herri Liburutegiko Irakurketa kluba koordinatu du. “Maria del Villar Berruezo” Fundazioaren lehendakariordea da. Bere poemen liburu batzuk euskarara, ingelesera, alemanera, portugesera, arabierara eta nahuatlera itzuli izan dira.
Nonancourt
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Marina Aoiz
Biografia
Poema liburuak argitaratzeaz gain, irrati gidoiak, umeentzako antzerki lanak, liburu sarrerak, liburu aurkezpenak, poesia errezitaldiak eta beste kultur ekitaldiak egin eta antolatu ditu. Emakume idazleen nazio arteko topaketa batzuetan gaur egungo idazle berrien lanak plazaratu ditu.
Hainbat literatur lehiaketatan epaimahaikide izan da: Tafallako Hiria Ipuin lehiaketa, Tafallako "María del Villar” Poesia Lehiaketa, Lizarrako "María de Maeztu" Errelato Lehiaketa, Lodosako “Ángel Martínez Baigorri” Poesia Lehiaketa, eta abar.
Nonancourt
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Nonancourt udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 702 ikaslekin.
Arantzazuko santutegia
Euskara batua
Euskararen historian ere, Arantzazuko santutegiak badu garrantzia: 1968an, Arantzazuko Batzarrean deiturikoan, euskara batuaren sorrera abiatu zen, euskara guztien eredu idatzi bateratua izango zena.
Nonancourt
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marina Aoiz
Lanak
Marina Aoiz Monrealen lanak generoaren arabera sailkatuta.
Arantzazuko santutegia
Egungo basilika
Lehiaketa horren irabazle Javier Saenz de Oiza eta Luis Laorga arkitektoak izan ziren. Haiekin batera, beste hainbat artistak parte hartu zuten:
Marina Aoiz
Olerkiak
Marina Aoiz Monreal du gaur argitaratu guztira 14 olerkiak.
Antologia
Hogeita hamar baino gehiago bere obra bildu dira hainbat antologia eta, besteak beste, honako hauek.
Cuneo
Cuneo (piemonteraz: Coni) Italiako ipar-mendebaldean dagoen Piamonte eskualdeko udalerria eta Cuneoko probintziako hiriburua da. Itsas Alpeen oinaldean dago, Stura di Demonte ibaitik gertu. 1198an sortu zen. 2012. urtean 56.176 biztanle zituen.
Ekonomia
Merkataritza aktiboa du, haren kokalekuak eraginda, batez ere, zerealetan, artile- eta zeta-oihaletan, beiran, altzarietan, eta abar. Bertako tren-geltokitik Turin, Genova, Dronero, Borgo San Dalmazzo eta Bovesera joan daiteke.
Arantzazuko santutegia
Egungo basilika
Eraikuntza-lanak 1950. urteko irailaren 9an hasi ziren, eta hiru urte geroago bukatu. Elizaren oina gurutze-formakoa da, eta absidea erdizirkularra. Nabe zabalaren alboetan kaperak dauzka, eta kanpoaldean hiru dorre altxatzen dira. 1954. urtean, Oteiza eskultorea apostoluak egiten hasi zen, eta Basterretxea pintoreak kriptako horma-irudiak egiteari ekin zion. Esan beharra dago garai horretan Espainiako Elizan “nazionalkatolizismoaren” giroa puri-purian zegoela eta, beraz, zaila zela artistek beren sormenerako nahi zuten askatasuna lortzea. Artistek urtebete lanean zeramatela, agintariek lanak etetea agindu zuten, obra modernoegia zelako edo. Agindu horren ondorioz, Oteizaren apostoluak 15 urtez egon ziren bide bazterrean etzanda. Basterretxearen pintura-lana karez estali zuten. 1962. urtean, Lucio Muñoz pintore madrildarrak 600 metro koadroko azalera duten absideko pinturak egin zituen. Azkenik, 1968. urtean, Oteizak bere lanari buru emateko baimena lortu zuen. 1950ean, eztabaidak tartean zirela, eliza garaikide berria eraikitzea erabaki zuten. Francisco Javier Saenz de Oiza nafarra izan zen basilikaren arkitektoa, eta berarekin batera Luis Laorga.
Euskal Herriko XX. mendearen erdialdeko lan arkitektoniko-artistiko osoena dela esan daiteke.
Iruditegia
Arantzazuko Ama Birjinaren Santutegiko zenbait ikuspegi. Obra honetan eklektizismoaren eraginetik aldentzeko asmoa nabarmentzen den arren, antolaketa eliza tradizionalaren oinarrizko eskemaren arabera egina da, forma eta materialei dagokienez zenbait berezitasun ikus daitekeen arren.
Erreferentziak
.Santutegiko ingurunean, historian eta 1950-60 hamarkadetako kultur giroan sakontzeko ik. Azurmendi, J. 2009: Azken egunak Gandiagarekin, Donostia, Elkar.
Monjardingo mendilerroa
Monjardingo mendilerroa Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Monjardín mendia da, 894 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Monjardín mendiak ematen dio izena mendilerroari.
Nevoy
Biztanleria
2007an Nevoy udalerrian erroldatutako biztanleak 1.115 ziren. Familiak 424 ziren, horien artean 84 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 160 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 168 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 525 etxebizitza zeuden, 436 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 50 hutsik zeuden. 522 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 436 etxebizitza nagusietatik 358 bere jabearen bizilekua ziren, 72 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 28 etxek bi gela zituzten, 54 etxek hiru zituzten, 108 etxek lau zituzten eta 246 etxek bost zituzten. 365 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 149 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 273 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 737 ziren, horien artean 541 aktiboak ziren eta 196 inaktiboak ziren. 541 pertsona aktiboetatik 511 lanean zeuden (272 gizon eta 239 emakume) eta 30 langabezian zeuden (13 gizon eta 17 emakume). 196 pertsona inaktiboetatik 72 erretiraturik zeuden, 65 ikasten zeuden eta 59 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Nevoy udalerrian 461 unitate fiskal zeuden, 1.213,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.654 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.