cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buruko gaitz
Depresioa
Depresioa, gaitz kliniko gogor bat da. “Triste” sentitzea baino askoz gehiago da; honek egunak, asteak, hilabeteak edo urteak iraun dezake. Depresioaren sintomak, ez baldin badira tratatzen, hauek ez dira desagertuko; zure bizitzan oztopatu egingo dute. Hauek dira sintoma ohikoenak.
Nahasmendu bipolarra
Nahasmendu bipolarra gogo-aldartearen afekzio bat da, gogo-aldaketa biziak eragin ditzakeena:
Ikara nahasmendua
Ikara nahasmendua: Ikara nahasmendua, antsietate nahasmen mota bat da. Ikara krisiak sor ditzake: izu sentsazio oso fuerteak ingurumenean arriskurik egon gabe. Krisia sufritzen ari den pertsonak, kontrola galtzen ari den sentsazioa senti dezake. Halaber, sintoma fisikoak ager daitezke, hala nola:
Ikara krisiak edozein momentu, leku eta aurreko sintomarik gabe gerta daitezke. Hau pairatu duten pertsonek, beste krisi batengandik beldur dira eta krisi horiek gertatu zaizkien lekuak saihesten dituzte. Kasu askotan, beldurrak haien bizitza menderatzen du eta etxetik ateratzeko zailtasuna daukate.
Amnesia
Amnesia memoriaren galera partzial edo osoa da, hau da, memoriaren funtzionamenduaren defizit bat. Tarte horretan norbanakoa informazioa metatzeko eta aurretiaz gordetakoa gogoratzeko ezintasuna dauka.
Gaixotasun honen kausei dagokionez, organikoak edo funtzionalak izan daitezke. Organikoei dagokionez, kalte zerebrala da nagusia, gaixotasun edo traumaren batek sortua, baita drogak kontsumitzeagatik ere (lasaigarriak gehien bat). Eta funtzionalei dagokionez, faktore psikologikoek sortuak dira, hala nola, buruaren defentsa mekanismoak. Honen adibide, amnesia histeriko postraumatikoa dugu.
Psikopatia
Gainontzeko trastorno psikologikoekin alderatuz, ez dago jarrera jakin bat pertsona batengan argi eta garbi adierazi diezagukena psikopata bat denik. Azkenik, bi psikopaten jarrera berdina izan daitekeela pentsatzea akatsa da, izan ere, pertsona bakoitzak jarrera oso desberdinak izan ditzake, biak psikopatak izan arren.
Elikadura nahasmendua
Elikadura-nahasmenduak osasun mentaleko afekzio larriak dira. Arazo larriak dakartzate janariari eta elikadura-jokabideari buruzko pentsatzeko moduaren inguruan. Behar baino askoz gutxiago edo gehiago jan daiteke.
Elikadura-nahasmenduak gaixotasun medikoak dira. Ez dira bizimodu bat. Gorputzak nutrizio egokia lortzeko duen gaitasunari eragiten dio. Horrek osasun-arazoak eragin ditzake, hala nola bihotzeko eta giltzurrunetako gaixotasunak, baita heriotza ere. Hala ere, badira lagungarri izan daitezkeen tratamenduak.
Hauek dira elikadura nahasmendu ohikoenak:
Historia
Antzina, buru-nahastee n kausak naturaz gainetik zetozela uste zen. Gizarte eta kulturarik primitiboenak deabruekin lotzen zuten pertsonak edo indar naturalei egozten zizkieten edukitzen zituzten gaitz ez komunak. Beste kasu batzuetan jainkoar ekin lotzen zuten. Gaixotasun hauek sufritzen zituzten gizakiak, torturatuak izaten ziren, “barnean zuten gaitza kanporatzeko”.
Lehen aztarnak
Buruko gaitzen erreferentziak antzinako Egipton idatziak agertzen dira eta beste zibilizazio batzuetan, garai hartan deabrua edo jainkoen zigorra zela uste zen. Hauek sendatzeko exorzismoak eta beste erritu erlijioso batzuk erabiltzen zituzten. Antzinako Greziaren zibilizazioan, berdina pentsatzen zuten, natura gaindiko eragina zuela eta horretarako erlijiora jo zuten, gaixotasunak ulertzeko eta sendatzen saiatzeko. Asclepiosek, medikuntzaren jainkoak, bere tenplurik garrantzitsuena, Epidaurosen zuen, jainko horrek V. mendera arte Kristo baino lehen monopolizatu zuen medikuntza grekoa.
Filosofoak
Hipokratesek (460 - 377 k.a ) “teoria humorala” sortu zuen, berak uste baitzuen garunak gure sentsazioak eta sentimenduak sortzen zituela, adimenaren erdigunea zela eta naturalki sortzen zirela arazo mentalak. Aristotelesek (384-322 k.a ) Hipokratesen teoria defendatu zuen; Platonek (384-347 k.a ), berriz, pentsatu zuen buru-nahasteak zati etiko bat zutela eta honela sailka zitezkeela: profetikoak, errituak, poetikoak eta erotikoak. Erromatar Galenoen artean (100-200 k.a ), gladiadoreen medikuak, Hipokratesen ideiei heldu eta garuna adimenaren erdigune gisa kokatzen zuten.
Galenok eragin handia izan zuen  Europako eta Arabiako medikuntzan ia 1.500 urtez. Erdi Aroan oso gutxi aurreratu zen buru-eritasunaren ezagutzan, eta ideia nagusia, eromena bekatuaren agerpen bat zela zen, jainkoaren zigor bat, deabruaren jabetzapean egotearen kanpo-zeinua; horren ondorioz, exorzismoak, penitentzia eta zigor fisikoak erabiltzen ziren tratamendurako. Arabiarrek eraiki zuten Damaskon gaixotasun mentalak tratatzeko lehen eraikina, Emir El Ouafid Ibn Abdelmelik, "adimen-ahulak barneratu eta zaintzeko", 707. urtean, eta pixka bat geroago, Bagdaden, 765. urte inguruan. Avicenak tesia defendatu zuen, garunak funtzio kognitiboak egiten zituela; zentzu komuna, irudimena, afektua eta memoria.
Eroetxeak
Bethlem Errege-Ospitalea 1247an sortu zen Londres en eta gaixotasun mentaletan espezializatutako lehen eraikina izan zen. XV. mendean, gaur egun buru-nahaste gisa definituko genituzkeen sintomak zituzten pertsonak barneratzeko, eraikinak eraikitzen hasi ziren Europa n; Eroetxe ko preso ei katerik gabe lotu gabe mantentzen zituzten Europako lehen lekua gaur eguneko Valentzia izan zen zehazki 1409 urtean. 1403an, “St Mary of Bethlehem” (Londres), Bedlam izenaz ezagutua. Buruko lehen pazienteak onartzen hasi ziren, baina ez da 1547 urtera arte errekonozitua izango Eduardo VII aren bitartez gaixo mentalen establezimendu bezala.
Garapena
1484an, Inozentzio VIII. aita santuak, Heinrich Kramer eta Jacob Sprenger bi teologo alemaniarri, “Malleus Malefarum” (Sorginen mailua) izeneko liburua idazteko agindu zien. Liburu hori 1487an argitaratu zen Alemania n, deabruak identifikatzeko eta gaixotuak nola sendatzeko bideak azaltzen. Liburu horrek hedapen handia izan zuen Europa osoan, eta sorginkerien epaiketetan 200 urtez baino gehiagoz erabili zen erreferentzia gisa. Uste da sorgintzat jotzen zituztenen epaituak horietako asko buru-gaixoak zirela. Deabruaren jabetzari buruzko sinesmenek XVIII. mendearen erdira arte iraun zuten gutxi gorabehera. Pertsona hauek konfinatuta zeuden establezimenduetan jasotzen zuten tratamendua baliabide hertsatzaileak erabiltzean oinarritzen zen. Internaturik ez bazeuden, bakarrik ibiltzen ziren kaleetan zehar eta tratu txarrak eta mespretxuak jasotzen zituzten. Bedlam-en (St Mary of Bethlehem, Londresko Ospitalea), 1676an, bisita turistikoak antolatzen ziren, biztanleriak sarrerak erosten zituen bertan zeuden gaixo mentalak ikusteko. Gehienak kateatuta zeuden, zoologiko bat balitz bezala eta jendearen dibertsiorako gisa. Egoera hau Ingalaterrako eta Estatu Batuetako beste leku batzuetan ere gertatzen zen. XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran, pertsonei ospitale psikiatrikoetan ematen zitzaien tratamenduan joera desberdin bat aztertu zuten, “Tratamendu Morala” izenekoa, haren babesle nagusia Philippe Pinel izan zen, Bicêtre ospitaleko zuzendaria. Ospitale honetan zeuden bezeroen egoera ikaragarriaren aurrean, pertsona horiek gaixoak zirela eta errespetuz tratatu beharko liratekeela argudiatu zuen. Kateekin lotuta zeuden gaixoei aske utzi zitzaien eta ospitalean eta inguruetan libre mugitzeko aukera eman zien, itxita zeuden bizileku ilunak alde batera hutzita. Ekintza hauen ondorioz, gaixotu asko hobetzen joan ziren, erabilitako tratamenduak emaitza positiboak emanez.
Horrela, mugimendu erreformista bat hasi zen Europan Philippe Pinel, William Tuke eta Chiarugirekin. Benjamín Rush (1745-1813), AEBetako psikiatriaren aitatzat hartua, Pennsylvaniako Ospitalean Philippe Pinel eta William Tukeren ideiak praktikan jartzen saiatu zen. Praktika hertsatzaileak eta zigorrak “beharrezkotzat” jotzen zirenean bakarrik erabiltzen ziren. XX. mendean hasi zen psikiatriaren garapen zientifiko handiena.
XX. mendean Psikiatrian eragin handia izan zuten pertsonaien artean, honako hauek aipatu behar dira: Emil Kraeplin, 1878an “dementzia goiztiarra” definitu zuena. Termino hori Benedict Augustin Morelek erabili zuen 1860an, Eugud Bleulerrek, 1911an eskizofrenia zeritzona erabili baitzuen lehen aldiz.
1908an, Clifford Beers ek liburu autobiografiko bat idatzi zuen, “A Mind That Found Itself” izenekoa. Bertan, Connecticut eko ospitale psikiatriko batean jaso zuen tratamenduari buruz idatzi zuen, esperientzia horren ondorioz, 1908ko urte horretan bertan sortu zen “Higiene Mentalaren aldeko mugimendua”. Elkartearen helburuak hauek izan ziren:
1. Buru-gaixotasunarekiko eta gaixotasun hori zutenekiko jarrera publikoak hobetzea
2. Gaixo horiei eskaintzen zaizkien zerbitzuak eta arreta hobetzea
3. Osasun mentalaren prebentzioaren eta sustapenaren alde lan egitea
Pierre Deniker, Henri Leborit eta Jean Delay zientzialari frantsesek 1950ean klorprotrinkoa aurkitu zutenean, psikofarmakoen aroan sartu ginen. Sendagai horiek eskizofreniaren eta beste psikosi batzuen sintoma positiboak kontrolatzeko eraginkortasuna erakutsi zuten, baina haien kontra ere aipatu beharra dago haien erabilpenak albo-ondoriok eduki ditzatela. Klorpromazina 1950eko abenduaren 11an sintetizatu zen eta 1952ko urtarrilaren 19an eman zioten lehen aldiz Paris ko ospitale militar bateko gaixo bati. 1961ean, antipsikotiko atipikoak edo bigarren belaunaldikoak agertzen dira. 1961ean klozapina garatu zen, farmako horietako lehena.
Munduko osasun erakundea 1948an sortu zen, eta Gaixotasun, Traumatismo en eta Heriotzen Kausen Nazioarteko Sailkapenaren Eskuliburua argitaratu zuen. Amerikako Elkarte Psikiatrikoko Nomenklatura eta Estatistika Batzordeak 1952an argitaratu zuen Buruko Diagnosi eta Estatistikarako Eskuliburuaren lehen edizioa.
Desinstituzionalizazio psikiatrikoa izeneko prozesua, 1963an hasi zen ofizialki Estatu Batuetan (Community Mental Health). Bigarren Mundu Gerraren amaieraren ondorioz, Mendebaldeko herrialdeetan, herritarren mugimenduak agertu ziren eskubide zibilen eta giza eskubideen alde. Garai hartan superpopulatuta zeuden Ipar Amerikako ospitale psikiatrikoetako pertsonen egoera negargarria AEB etara zabaltzen hasi zen komunikabideen eta osasun mentaleko profesional askoren salaketen bidez. 1952tik aurrera neuroleptikoak aurkitzea eta merkaturatzea beste faktore garrantzitsu bat izan zen osasun mentalaren arreta komunitariorako politikak egiteko.
Vicente Vallés
Vicente Vallés Choclán (Madril, 1963ko uztailaren 10a) espainiar kazetari eta telebista aurkezlea bat da.
Buruko gaitz
Garapena
80ko hamarkadan, osasunari buruzko erreferentziak edo esparru espezializatuetatik kanpoko nahasmendu mentalak bazterrekoak baino ez ziren izan. Iraultza kontserbadore handien itzalean, osasun mentalaren arreta ongizatearen estatuarentzat desafiotzat edo pentsamendu kritikoarentzat inspirazio-iturritzat hartzeari utzi zitzaion, eta industriak onurak egin zitzakeen merkatu potentzial gisa soilik ikusten zen.
Vicente Vallés
Nagusiki espainiar kate nagusietan eguneroko albistegiak aurkezten lan egin du, tartean Telecinco, TVEeko 24 Horas eta Antena 3 kateetan.
Buruko gaitz
Garapena
Psikiatriako pentsamendua eta psikiatren jarduera helburu horren mende geratu ziren erabat. Buruko osasuna nekez eraikitako lorpen gisa pentsatzeari utzi zitzaion, eta garuneko funtzionamenduaren alterazio biokimikoek soilik mehatxatutako egoera naturaltzat hartu zen, neurozientzien garapen paraleloak gaixotasunak azal zitzakeela espero baitzen. Psikiatrak merkatu berrian lehiatzen ziren erremedioen ontasunen preskriptore eta, nolanahi ere, lekuko eta bozeramaile izatera pasa ginen. Gure erronka teoriko handia sistema ateoriko handiak eraikitzea izan zen (DSM, adibidez), erremedio bakoitzak espezifikoago jardun dezakeela uste den nahasmenduak identifikatu ahal izateko.
NGC 7592
NGC 7592 galaxia bat da, Aquarius konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Buruko gaitz
Gaur egun
Azken urteotan, zenbait zantzuren arabera, osasun mentalaren eta haren asalduren inguruko kezka berri bat sortu da, gutxienez mundu garatua deitzen dugun horretan. Ez da aipatu ere egin autolaguntza-tresnak ugaritu egin direla, jende askok bere osasun mentala zaintzeko duen premia subjektiboari erantzuteko. Erakundeen adierazpenei soilik erreparatzen badiegu, ikusiko dugu osasuna eta nahasmendu mentalak kezka politikorako arrazoi bihurtu direla berriro, Europan behintzat.
Cristina Pizarro
Cristina Pizarro Mingo, Chini ezizenaz ezaguna, (Madril, Espainia, 1989ko azaroaren 20a) madrildar futbolari profesionala da, erdilari jokatzen duena. Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen da. Realaren historian, Anoetan gola sartu duen emakumezkoen lehen jokalaria da. 2019/20 denboralditik, EDF Logroño futbol-taldean jokatzen du.
Buruko gaitz
Gaur egun
Gobernu batzuek, hala nola britainiarrak, osasun mentalaren arretara bideratutako funtsak oso modu esanguratsuan handitu dituzte, eta abian jarri dituzten programen ondorioz, lehendik dauden baliabide garrantzitsuez gain, tratamendu asertibo komunitarioko ekipoak, krisian dauden arretarako taldeak edo arreta goiztiarreko ekipoak ere argitaratu dira. Uztailaren 31n, herrialde horretako Osasun ministroak iragarri zuen Osasun Zerbitzu Nazionalak psikoterapeuta egokiak izango dituela antsietatea edo depresioa duten gaixoentzako ohiko tratamendu gisa psikoterapia eskaintzeko. Eta The Lancet aldizkari mediko ospetsuak artikulu batzuk eskaini ditu, aurreko guztiaren berri emanez eta jarduteko bideak proposatuz, Lancet Global Mental Health Group izeneko artikulu batzuen bidez. Bertan, nazioarteko 38 aditu biltzen dira.
2781 Kleczek
2781 Kleczek asteroide baten izena da. abuztuaren 19an aurkitu zuen Z. Vávrová-ek Kleť Behatokitik.
Cristina Pizarro
Bizitza
Mutilekin futbolean jokatzen hasi zen El Bercialean (Getafe) taldean.
Buruko gaitz
COVID 19: Buru gaitzetan izandako eragina
Osasun mentalean ondorioak izateko ahulenak diren taldeak honako hauek dira: 19; gaixotasuna hartzeko arrisku handiena duten pertsonak (adinekoak eta, batez ere, egoitzetan bizi direnak, gaixotasun kronikoak dituztenak...); aurretiko buru-nahasmenduak dituzten pertsonak; maila sozioekonomiko apalenekoak; itsasoko zainketez arduratu behar izan duten emakumeak; arrisku handieneko pertsonak dituzten osasun-arloko eta gizarte-arloko profesionalak, hainbat hilabetetan gaixorik egon direlako. Adingabeak eta gazteak ere talde kalteberak dira; izan ere, pandemiak haien sozializazio-, gozamen- eta hazkunde-espazioen haustura ekarri du berekin, bizitzako etapa erabakigarri batean, non hilabete batzuk betierekoak izan baitaitezke.
2781 Kleczek
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 QH izena zeraman.
Buruko gaitz
COVID 19: Buru gaitzetan izandako eragina
Hainbat efektu antzeman daitezke osasun mentalean, hala nola suminkortasuna, loezina, frustrazioa, estresa, beldurra eta izu-erasoak, depresioa edo suizidio-saiakera. Jeffrey Gettlemanek, The New York Times egunkariko New Delhiko erreportariak, 19eko hamarkadako Indiako hondamendiari buruz hitz egin zuen: "Arnasa hartzeko beldur gara". Gure inguruan eta munduko beste herrialde batzuetan egindako ikerketek agerian uzten dute osasun mentalaren galera-zifra handiak daudela.
Cristina Pizarro
Bizitza
Bere izenordea, "Chini", Atletico Madril garaitik dator. Honela izendatu zuten izen berdina zuen beste taldekide batetik bereizteko.
Buruko gaitz
Etiologia
Gaur egun oraindik ez da ezagutzen buruko gaitzen kausa zehatza, baina hainbat ikerketek faktore biologiko, sozial eta psikologikoen nahasketa konplexuek eragiten dituztela erakusten dute. Neurotizismoan puntuazio altuek buruko gaitzen garapena iragartzen dute.
2781 Kleczek
Orbitaren ezaugarriak
2781 Kleczek asteroidearen orbitak batezbeste 3,15 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,568 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,732 distantziara. Eszentrikotasuna 0,185 da, eta makurdura orbitala 2,31ºkoa da.
Cristina Pizarro
Bizitza
Rayo Vallecanoko jokalaria zenean, bihotzeko anomalia bati aurre egin behar izan zion, ebakuntza terapeutika bidez.
Buruko gaitz
Etiologia
Buruko gaitzen ehuneko batek harreman zuzena dute kausa organikoa dute, beraz tratamenduaren bidez gaitzaren hobekuntza partzial edo osoa lortu daiteke. Estresa, tentsio emozionala edo arazo psikologikoak jasaten dituzten pertsonek elikadura nahasmenak izaten dituzte. Elikadura txar honek nutrizio arazoak erakartzen ditu, eta honekin batera, osasun orokorrerako hainbat arazo mota.
2781 Kleczek
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.8 da.
Cristina Pizarro
Bizitza
2019ko udan, Leganes eko Udalaren eskutik, Chini bere lehen futbol kanpusa aurkeztu zuen.
Buruko gaitz
Etiologia
Osasun egoera txarrek buruko gaitzen iragarleak dira. Gaitz hauek zuzenki daude “zibilizazio gaitzekin” lotuta eta sexu desberdintasunak aurkezten dituzte. Edozein osasun eremutan, bai kardiologia, dermatologia edo gastroenterologian osasun mentala aldagai garrantzitsua da. Ahala ere, hainbat ikerketek elikadurak ez bakarrik osasun orokorrean, baita ere osasun mentalean eragin asko (hobera edo okerrera) izan dezakeela erakutsi dute.
Cristina Pizarro
Kirol ibilbidea
Zelaian beti ondo kokatuta dagoen jokalaria da eta pibote-lanak egiten ohi ditu.
Atletico Madril
2005ean Atletico Madrilen hasi zen bere ibilbide profesionala eta 4 denboraldi eman zituen, besteak beste, koltxoneroen taldeko lehen mailara igoeraren partaide izanik.
Memphis (Florida)
Memphis Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Manatee konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cristina Pizarro
Rayo Vallecano
2009an Rayo Vallecano ko taldeak fitxatu zuen eta epealdi hartan, bi liga jarraian (2009/10 eta 2010/11) eta 3 aldiz UEFAko emakumezkoen Txapeldunen Ligan parte hartu zuen.
Buruko gaitz
Historian zehar
Lehen psikiatrek era guztietako esperimentuak probatu zituzten pazienteei "laguntzeko", eta horietako asko eztabaidagarriak dira; adibidez, "dutxa", pazienteak ur izoztuko baldekada batekin harritzea.
Cristina Pizarro
Sant Gabriel
2013/14an, Ligan Sant Gabriel taldean eta Erreginaren Kopan Rayo Vallecanon jardun eta gero, 2014an Realak bere zelai-erdia sendotzeko fitxatu zuen.
Buruko gaitz
Historian zehar
Batzuek iraganeko teknikak ere erabili zituzten, hala nola ibai baten erdian pazienteak uztea eta kostalderaino igeri egitera behartzea.
Cristina Pizarro
Real Sociedad
Hasiera hasieratik agerian utzi zuen elitean zuen bere nolakotasuna. Denboraldia hasi berri zegoelarik, Realak Rayo Vallecanoren aurkako partidan, Chini ezkerreko hankako lotailu-haustura izan zuen, eta bolada luzean jokalekutik kanpo egon zen.
Buruko gaitz
Historian zehar
Premisa berarekin diseinatu ziren garai hartan zenbait asmakizun bitxi. Aulki birakaria da deigarrienetako bat. Joseph Guislain Belgikako psikiatriako aitzindariak sortu zuen. Makina horren bidez, hainbat modutan biratu zitekeen pazientea, haren odol-zirkulazioa aldatu eta lasaitzeko asmoz.
Cristina Pizarro
Real Sociedad
Talde txuri urdinean hiru denboraldi jardun eta ostean, Realak bere kontratuan berritu zuen 2018/19ra arte.
Buruko gaitz
Historian zehar
Hala ere, 1800 ean elektroterapia hasi zen garatzen terapia mota bezala, eta arrakasta handiagoa izan zuen, gaur egun ere erabiltzen jarraitzen baita (baina askoz modu eraginkor batean).
Cristina Pizarro
Real Sociedad
2008an, Realaren historian lehendabiziz antolatu zen emakumezkoen futbol-partida ofiziala Anoeta zelaian. Jardunaldi hartan, Realak 4 eta 1 galdu zuen Athletic Club aren aurka. Txuri-urdinen gola “Chini” Pizarrok lortu zuen, Realaren historian, Anoeta n gola sartu duen emakumezkoen lehen jokalari bilakatuz.
Buruko gaitz
Historian zehar
Lobotomien aurkako beste aditu-talde bat ere sortu zen: psikologoak. Sigmund Freud austriarra bezalako aitzindariak buru zituztela, lehen aldiz hasi ziren medikuak gaixoak entzuten, eta hauen azalpenak entzunda tratamendu onuragarriagoak garatu zituzten. Psikoterapiaren erabilera Lehen Mundu Gerraren ondoren zabaldu zen, gaur egun estres postraumatikoa deitzen diogunetik sufritzen zuten gizon asko tratatzeko.
Cristina Pizarro
Real Sociedad
2019an, talde donostiarrarekin bere lehenengo Erreginaren Kopa eskuratu zuen, Granada ko Los Carmenes zelai berrian, 17.000 ikusleen aurrean. Denboraldi horretan, taldeko hirugarren kapitaina izan zen, Sandra Ramajo eta Nahikari Garcia ren atzetik.
Buruko gaitz
Historian zehar
XX. mendean, halaber, zenbait pilula antidepresibo garatu zituzten; horiei esker, buru-osasuneko arazoak zituzten pertsona asko beraien etxeetan hasi ziren tratamenduak jasotzen.
Dolichobela
Dolichobela Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Dolichobela celidograpta da.
Buruko gaitz
Historian zehar
Gaur egun sinestezina dirudien arren, paziente psikiatrikoak tratatzeko modu bortitzak hartu ziren, sartu aurretik pertsona asko hormetara edo oheetara lotuta baitzeuden. Hala ere, ikuspegi hori asko aldatu da, gaur egun, iraganean buru-nahasmenduak izan zituztenak tratatzeko erabili ziren moduak basati eta bortitz bezala aintzat hartzen dira.
Diagnosia
Diagnosi bat lortzeko hurrengo pausuak jarraitzen dira normalean:
Batzuetan zaila da zehaztea buru gaitz espezifiko baten sintomak eta zerk eragiten dituen. Baina diagnosi zehatz bat lortzeko denbora eta ahalegina hartzeak tratamendu egokia zehazten lagunduko du. Zenbat eta informazio gehiago izan, orduan eta prestatuago egongo da subjektua osasun mentaleko profesionalekin lan egiteko eta  sintomek zer adieraz dezaketen ulertzeko.
Buru gaitz bakoitzaren sintoma bereizgarriak Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5, nahasmendu mentalen Diagnostiko eta Estatistika Eskuliburua) delakoan zehazten dira. American Psychiatric Association (Psikiatriako Estatu Batuetako Elkartea) erakundeak argitaratu zuen. Osasun mentaleko profesionalek buruko arazoak diagnostikatzeko erabiltzen dute eskuliburu hori, eta aseguru-etxeek, berriz, tratamenduaren kostua ordaintzeko.
Gertuko norbait buruko gaitzen ohartarazpen goiztiarraren zantzuak esperimentatzen hasten duenean, arrisku-faktoreak eta -sintomak zeintzuk diren jakinda, horiek aldez aurretik maneiatzea gomendatzen da. Sarritan, senideak eta lagunak dira hasierako etapa horietan laguntzen lehenak. Beste osasun-arazo batzuetan bezala, sintomak ahalik eta lasterren tratatu behar dira, azpian dagoen gaixotasuna identifikatu behar da eta ekintza-bide egokia planifikatu behar dira osasun orokorrerako ibilbide batean.
Epidemiologia
Buruko gaitzak ohikoak dira. Munduan zehar, hiru pertsonatik batek bere bizitzako punturen batean hauetako bat jasan duela estimatzen da. Bakarrik Amerikako Estatu Batuetan, biztanleriaren %46-ak momenturen batean buruko gaitz bat jasan duela estimatzen da. Harvard-eko unibertsitateak egiten ari den inkestaren arabera, gehien ematen diren kasuak antsietate kasuak dira.
Hainbat herrialdetan egindako inkestek, antsietatea betirako jaiste tasak %16,6-koak dira, ahala ere emakumeetan tasa hauek altuagoak izan daitezke. Antsietatea jarraituz, betirako jasaten diren gaitzak depresioa %6,7-arekin eta bipolaritatea %0,8-arekin dira.
2004. urtean Europa osoan eman zen ikerketak gutxi gorabehera biztanleriaren %25-ak bere bizitza osoan zehar DSM-IV kategoriako gaitzen bat jasateko aukera dute, non ondorengo gaitzak barneratzen dira: pertsonalitate gaitzak (%13,9), antsietate arazoak (%13,6) eta alkohol arazoak (%5,2). Urte bat geroago 16 Europar herrialdetan egindako inkestaren arabera, Europako pertsona helduen %27-ak 12 hilabeteko denboraldi batean gutxienez gaitz batez eraginak izaten dira.
Ikerketa internazionalen azterketak eskizofrenia ren bizi osorako iraunkortasun tasa %0,4 dela argitzen du. Tasa hau baxuagoa da herrialde behartsuagoetan.
Pertsonalitate gaitzen ikerketak eskala txikiagora egin dira, beraz ez daude datu globalik gai honi buruz, ahala ere Norvegia n egindako ikerketa batek bertan gaitz hauen iraunkortasuna %13,4-koa dela adierazten dute. Hala ere datu hauek ezin dira mundu guztira atxiki, izan ere kultura, egoera sozioekonomiko eta generoak datuetan aldaketa handiak eragiten dituzte.
Nahiz eta kasu gehienetan gizon eta emakumeen buruko gaitzak antzekoak izan, emakumeek depresio maila larriagoak izateko joera dute. Hau buru-hilketa datuek konfirmatzen dute, izan ere 20-59 urte arteko emakumeetan depresio sakona 7. kausa ohikoena da. Depresio kasuak emakumeen buruko gaitzen %41,9-a da, gizonetan aldiz, bakarrik %29,3-a.
Amras
Amras Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da, Noldor printze bat, Fëanor eta Nerdanelen semea eta Amroden anaia bikia. Bere aitarekin eta bere beste anaiekin Melkor Erdialdeko Lurraldera jazarriko zutela zin egin zuen, suntsitu eta silmarilak berreskuratzeko.
Bere aitak jarri zion izena quenyazko Telufinwë izan zen, "azken Finwë" esan nahi duena, Fëanorrek izan zuen azken semea izan baitzen, bere amak "Ambarussa" izena eman zion, "garaia eta gorrixka" esan nahi duena, bere ilearen forma eta kolorearen ondorioz, baina Fëanor ez zen ados agertu, eta bere amak Umbartogatik aldatu zuen, "aukeratua" esan nahi duena, baina bere aitak Ambarto deitu zuen.
Beleriandera iristean, bere anaia Amrodekin Gelion eta Aros ibaien arteko eskualdea okupatu zuen, honen zati bat, ondoren, gizakien hiru etxeei eman zitzaielarik. Baina Nirnaeth Arnoediad guduan Glaurungek gudalosteek lurralde hori kendu zioten, Ossiriandera kanporatua izan zelarik.
Bere bizitza alderraia Thingol hil ondoren silmarila bere seme Dior Eluchilen eskuetara pasa zenean utzi zuen, eta Celegormek honen berri izan zuenean bere anaiak bildu zituen eta Menegrothera joan ziren silmarila berreskuratzeko prest, Elfoen Arteko Bigarren Gudua izan zena.
Une horretan ezin izan zuten silmarila berreskuratu, Diorren alaba zen Elwingek bitxia salbatuz ihes egin baitzuen, baina hau Sirion ibaiaren itsasoratzean bizi zela jakin zutenean, biziraun zuten anaiak berriz batu ziren eta Fëanorren bitxia berreskuratzen saiatzera joan ziren; eta han anaien arteko hirugarren sarraskia gertatu zen, non Amras erori zen.
Scleroptila shelleyi
Scleroptila shelleyi Scleroptila generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.
San Andrés eta Providencia (departamendua)
San Andrés, Providencia eta Santa Catalina uharteek eta uhartexka batzuek osatzen dute departamendua. 52 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 77.101 biztanle zituen. Hiriburua San Andrés da (68.283 biztanle 2010ean ).
SDRAM
SDRAM (Synchronous Dynamic Random Access Memory) atzipen sinkronoko memoria hegazkorra.
25 eta 10 nano segundotako atzipen abiadura duen memoria sinkronoa (ordenagailuaren abiadura berdina).168 kontaktutako DIMM motako moduluetan fabrikatzen dira eta Pentium 2 eta AMD K7-etan erabili zen. Memoria hau sistemako erlojuaren abiadurarekiko sinkronizatuta dago (ordenagailuaren maiztasuna) eta ordenagailua denbora tarte jakin batean exekutatzeko gai den agindu kopurua handitzen laguntzen du.
Augusto II.a Poloniakoa
Augusto II.a Poloniakoa edo Augusto II.a Sendoa (August II der Starke; August II Mocny), Federiko Augusto I.a izenarekin ere ezaguna (Dresden, 1670 - Varsovia, 1733) Saxoniako hautesle (1694-1733) eta Poloniako errege (1697-1733) izan zen.
Biografia
Augusto Dresdenen jaio zen, 1670ean, eta Joan Jorge III.a Saxoniakoaren semea zen. Anaia hil ondoren, Saxoniako hautesle egin zen. Katoliko egiten da Joan III.a Sobieski erregea hil ondoren, Poloniako errege izan ahal izateko. Horrela, 1697an, szlachta delakoak Polonia-Lituaniako errege izendatu zuen; horrek Errusia eta Suediarekiko etsaitasuna ekartzen dio. Erreforma politikoak egiteari ekin zion; besteak beste, Polonian dinastia sortzeko ideia bultzatu zuen, horrela tradiziozko monarkia hautatzailea alde batera utzi nahi baitzuen. Ordura arte, szlachta delakoak edo aristokrazia poloniarrak erabakitzen zuen zein izango zen hurrengo erregea.
Haren erreforma-nahiak bertan behera geratu ziren 1701ean, Iparraldeko Gerra Handia hasi zenean. Gerra horretan Polonia Danimarkarekin elkartu zen, Suediaren aurka egiteko. Poloniako tropek porrot handiak izan zituzten, gerra hasi eta berehala, eta, 1706an, Augusto erregetzatik kendu eta haren ordez Estanislao I.a Leszczynski Suediaren aldekoa jarri zuten. Poltavako guduaren ondoren, errusiarrek suediarrak garaitu ondoren, berreskuratu zuen tronua.
Tronura itzulita gero ere, jarraitu zuen Polonia-Lituanian szlachta delakoen pribilegioak gutxitu eta absolutismo erreala jartzeko ahaleginekin. Bi urteko benetako gerra zibilaren ondoren, amore eman behar izan zuen, eta szlachta delakoek beren pribilegioak berreskuratzea onartu behar izan zuen.
Ondorengotza
Kristina Eberhardina Brandeburgokoarekin ezkondu zen, eta seme bat izan zuten, Augusto III.a. Emaztea ez zen katolizismora bihurtu, eta bere fede protestanteari eutsi zion. Maitale asko izan zituen Augusto II.ak, eta ezkontzaz kanpoko zortzi seme-alaba izan zituen; horien arten, Maurizio Saxoaniakoa.
Mezenasa
Oso gazte zela, Augustok Versaillesko jauregia bisitatu zuen, eta gertaera horrek orientatu zuen Estatua gobernatzeko hark zuen modua. Dresden, hiriburua, Europako hiri ederrenetako bat izatea lortu zuen. Musikari handiez osatutako kapera bat zuen.
Coelorinchus shcherbachevi
Coelorinchus shcherbachevi Coelorinchus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Juan Bitrián
Juan Bitrián Beaumont-Nafarroakoa (Nafarroa, ? - Costa Firme, 1636) nafar militarra izan zen. Ameriketara bidali zuten non 1630ean Kubako gobernadore eta kapitain jeneral izendatu zuten.
Centola
Centola Italiako udalerri bat da. Salernoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Centolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Vésigneul-sur-Marne
Vésigneul-sur-Marne Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vésigneul-sur-Marne udalerrian erroldatutako biztanleak 272 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 184 ziren, horien artean 154 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 154 pertsona aktiboetatik 144 lanean zeuden (77 gizon eta 67 emakume) eta 10 langabezian zeuden (8 gizon eta 2 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vésigneul-sur-Marne udalerrian 86 unitate fiskal zeuden, 240,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.416 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Vésigneul-sur-Marne udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 500 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Droužkovice
Droužkovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 813 biztanle ditu eta 10,68 kilometro koadroko azalera. Chomutoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1141 urtean egin zen.
Esklabotza Afrikan
Esklabotza historikoki zabalduta egon da Afrikan, eta gaur egun hainbat herrialdetan dirau.
Ta (kana)
Ta (hiragana: た, katakana: タ) japonierako mora bat ordezkatzen duen kanetako bat da. Biek adierazten dute [ta] soinua. Kana hauen jatorrian 太 eta タ daude, hurrenez hurren.
Esklabotza Afrikan
Esklabotza eta esklabotza sistemak ohikoak ziren Afrikako alde batzuetan, antzinako munduko leku askotan bezala. Afrikako hainbat gizartetan, non esklabotza nagusi zen, esklaboak ez ziren jabego-esklabo gisa tratatuak, eta zenbait eskubide ere bazituzten, munduko beste leku batzuetako ordaindu gabeko langileen gisan. Arabiarren esklabo merkataritza eta Atlantikoko esklaboen merkataritza hasi zirenean, tokiko esklaboen sistema askok gerrako esklaboak hornitu zituzten Afrikatik kanpoko merkatuetarako.
Ta (kana)
Karakterea dakuten batekin bati daiteke, だ hiraganan eta ダ katakanan, [da] soinua adierazteko.
Esklabotza Afrikan
Afrikako historian esklabotza hainbat era desberdinetan praktikatu zen: zorraren esklabotza, gerrako gatibuen esklabotza, esklabotza militarrak eta esklabotza penala Afrikako hainbat lekutan gauzatu ziren. Etxeko eta gorteko gaietarako esklabotza hedatuta zegoen Afrikan zehar. Sailetan lan egiteko esklabotza Afrikako ekialdeko kostaldean eta Mendebaldeko Afrikako zenabit alderditan gertatu zen batez ere. Nekazaritza-esklabotzaren garrantzia igo zen XIX. mendean zehar, Atlantikoko esklabotza merkataritzaren abolizioa zela-eta. Nazioarteko esklabotza-merkataritzaren menpe zeuden hainbat estatu afrikarrek esklaboek egindako merkataritza legitimora bideratu zituzten haien ekonomiak.
Esklabotza motak
Historian zehar esklabotzaren eta morrontzaren askotariko formak egon dira Afrikan, eta hainbat esklabotza motak eman diete forma: esklabotzaren praktika indigenak, esklabotza instituzio erromatarra (eta ondoren, esklabotzaren ikuspegi kristauek), esklabotzaren erakunde islamiarrak esklaboen merkataritza arabiarraren bidez, eta, azkenean, Atlantikoko esklaboen merkataritza. Esklabotza Afrikako gizarteen egitura ekonomikoaren zati bat izan zen mende askotan, nahiz eta hedadura aldatu. Ibn Battuta k, zeinak XIV. mendearen erdialdean antzinako Maliko Inperioa bisitatu zuen, kontatzen du tokiko biztanleek jabetzan zituzten esklabo eta zerbitzarien kopuruaz eztabaidatzen zutela, baita 'abegiz' esklabo mutiko bat eman ziotela ere. Sahara azpiko Afrikan, esklaboekiko harremanak sarritan konplexuak izan ziren, esklabotzan zeuden pertsonei eskubide eta askatasunak emanez eta haien jabeei salerosketarako eta tratamendurako mugak ezarriz. Komunitate askok hierarkiak izan zituzten esklabo mota desberdinen artean: esate baterako, esklabotzan jaio eta gerra bidez harrapatu zituztenen artean ezberdintzen zuten.
Afrikako esklabotza motak ahaidetasun egiturekin harreman zuzena zuten. Afrikako komunitate askotan, non lurrak ezin zuen jabetzarik izan, gizabanakoen esklabotza pertsona baten eragina eta konexioak handitzeko bitarteko gisa erabiltzen zen. Horrek esklaboak jabearen leinuaren zati parte iraunkorra izatea zekarren eta esklaboen seme-alabek lotura estua izan zezaketen familia handiaren leinuarekin. Familietan jaiotako esklaboen seme-alabak jabearen leinuan integra zitezkeen eta gizartean posizio garrantzitsuak eskura zitzaketen, kasu batzuetan buruzagi maila ere bai. Hala eta guztiz ere, orokorrean estigma atxikia geratzen zen eta bereizketa zorrotza izaten zen ahaidego-talde baten esklaboen eta maisuarekin zerikusia zutenen artean.
Jabego esklabotza
Jabego esklabotza morrontza harreman zehatz bat da, non esklaboa jabearen propietatea kontsideratzen den. Horrela, jabea esklaboa saltzeko, aldatzeko edo bere beste edozein propietate bezala tratatzeko gai da eta esklaboaren seme-alabak sarritan maisuaren jabetzakoak balira bezala gordetzen dira. Jabego esklabotza Nilo ibaiaren bailaran eta Iparraldeko Afrikan historikoki existitu zenaren frogak daude, baina ez dago jabego esklabotzaren zabalpen zein praktikaren ebidentzia nahikorik kontinentearen gainontzeko lurretan, edo ez gutxienez merkatari arabiar edo europarren idatzizko erregistroen aurretik.
Etxeko morrontza
Afrikako esklabotza harreman asko etxeko esklabotzaren ingurukoak ziren, non esklaboak maisuaren etxean lan egiten zuen, baina askatasun batzuk mantentzen zituzten. Etxeko esklaboak nagusiaren etxearen zati gisa hartzen ziren eta ez ziren saltzen muturreko kausarik ezean. Esklaboek haien lanaren irabaziak izan zitzaketen (lurretan edo produktuetan ordainduak), eta kasu askotan ezkondu ahal ziren eta lurrak haien seme-alabei pasa.
Esklabotza militarra
Esklabotza militarra unitate militarrak erostea eta trebatzea zen, non esklabo militarrek esklabo identitatea mantentzen zuten baita zerbitzuaren ondoren ere. Soldadu talde esklaboak patroi baten agindupean zebiltzan, orokorrean gobernu baten buru edo gerra gizon independiente bat zena. Bere tropak dirua eta bere interes politikoak lortzeko erabiltzen zituen.
Nilo haranean eman zen gehienbat esklabotza mota hau (batez ere Sudanen eta Ugandan), hainbat agintari islamistek antolatutako unitate militar esklaboekin eta Mendebaldeko Afrikako gerraren buruekin. Sudango unitate militarrak 1800. urtean sortu ziren eskala handiko eraso militarren bidez, gaur egun Sudan eta Hego Sudan dauden zonaldean.
Sakrifizioetarako esklaboak
Giza sakrifizioa ohikoa izan zen Mendebaldeko Afrikako estatuetan, XIX. mendera arte. Nahiz eta ebidentzia arkeologikoak ez diren argiak gaiaren inguruan europarrekin kontaktua izan aurretik, giza sakrifizioa praktikatzen zuten gizarteetan, esklaboak ziren biktimarik ohikoenak.
Tokiko esklaboen merkataritza
Hainbat nazioek, hala nola gaur egungo Ghana ko Ashanti eta gaur egungo Nigeria ko Joruba, esklabo merkataritzan parte hartzen zuten. Angola ko Imbangala eta Tanzania ko Nyamwezi bezalako taldeak bitartekariak lirateke, Afrikako estatuetan gerra egiten zutenak esklabo gisa esportatzeko jendea harrapatzeko. Henry Louis Gates ek, Afrikako eta Afrikako Amerikako Ikasketen Harvard katedradunak adierazi du "Afrikako eliteen eta merkatari europarren arteko negozio harreman konplexurik gabe, Ameriketara zihoan esklabotza merkataritza ezinezkoa izango zen, gutxienez gertatu zen eskalan."
Bubi talde etniko osoa antzinako Afrika Erdiko talde etnikoetatik ihes egindako tribu ezberdinetako esklaboen ondorengoek osatzen dute.
Esklabotza praktikak Afrikan zehar
Munduaren beste eskualde gehienetan bezala, esklabotza eta lan behartua Afrikako erresuma eta gizarte askotan existitu izan ziren milaka urtez. Esklabotza edo esklabotzaren instituzio politiko eta ekonomikoen froga zehatzik ez dago eskuragarri Arabiar edo Atlantikoko esklabo merkataritzaren aurretik. XVII. mende hasierako Afrikan esklabotzari buruzko lehen txosten europearrak ez dira fidagarriak, maiz berdintzen baitzituzen morrontza mota ezberdinak jabego esklabotzarekin.
Afrikako esklaboen praktiken ebidentziarik onenak erresuma garrantzitsuenetakoak dira, batez ere kostaldekoak, eta esklabotza-praktika hedatuen froga gutxi dago estatu gabeko gizarteetan. Esklaboen merkataritza beste merkataritza harreman batzuekiko bigarren mailakoa zen orokorrean. Hala eta guztiz ere, erromatarren garaiko Sahara zeharkatzen zuen merkataritzaren ibilbidearen ebidentzia dago, zeina erromatar inperioaren erorketaren ostean mantendu zen zonaldean. Dena den, ahaidetza harremanek eta esklaboei emandako eskubideek (gerretan hartutakoei izan ezik) esklabo merkataritzaren irismena mugatu zutela dirudi, gutxienez Arabiar esklabo merkataritza eta Atlantikoko esklabo merkataritzaren aurretik.
Iparraldeko Afrika
Jabego esklabotza legezkoa eta hedatua izan zen Iparraldeko Afrikan zehar, eskualdea Erromatar Inperioak kontrolatzen zuenean (K.a. 47 – k.o 500.). Sahararrak basamortuan zehar Iparraldeko Afrikara zeramatzan esklabo bide batek, zeina erromatarren garaian existitzen zen, bai Nilo ibaiaren haraneko froga jarraituek esklabotza tratatu bidez erregulatua zela erakusten dute. Jabego esklabotzak erromatar inperioaren gainbehera ren ostean jarraitu zuen eskualdeko komunitate gehienbat kristauetan. Eskualdeko islamiar hedapenaren ondoren, esklabotzak jarraitu zuen eta, azkenean, jabego esklabotza Sahara hegoaldeko gizarte garrantzitsuetara zabaldu zen (hala nola, Mali, Songhai eta Ghana). Erdi Aroko esklaboen merkataritza europearra ekialderantz eta hegoalderantz izan zen batez ere: Bizantziar Inperioa eta musulmanen mundua ziren helmugak, eta Erdialdeko zein Ekialdeko Europa esklaboen jatorria. Erdi Aroan Europan esklabotza hain zegoen hedatua, ze eliza katoliko erromatarrak behin eta berriz debekatuta zuela, edo, gutxienez, esklabo kristauen esportazioa lur ez-kristauetara debekatu zuen. Neurri hau Koblenzen kontzilioan 922an, Londresko kontzilioan 1102an eta Armagheko kontzilioan 1171. urtean hartu zen. Erlijiozko mugak direla eta, esklaboen merkataritza Europako zati batzuetan judu iberiarrek egin zuten (radaniak izenaz ezagunak), Europa Erdialde paganotik esklaboak Al-Andalus eta Afrikako herrialde musulmanetara pasa ahal zituztenak.
Mamelukoak islamera bihurtu ziren soldadu esklaboak ziren eta kalifa musulmanak eta Aiubtar sultanak zerbitzatzen zituzten Erdi Aroan. Lehen mamelukoek Abasidar kalifak zerbitzatu zituzten IX. mendean Bagdaden. Denborarekin, kasta militar indartsu bihurtu ziren, eta behin baino gehiagotan boterea bereganatu zuten, adibidez, Egiptoko gobernua 1250. urtetik 1517 .urtera. 1250. urteaz geroztik Bahri dinastia k izan zuen Egiptoko agintea. Kaukaso ko esklabo zuriek osatzen zuten armada eta tropen elite talde bat osatu zuten, handik debora batera Egipton matxinatu zirenak Burji dinastia osatzeko.
Robert Davisen arabera 1 milioi eta 1,25 milioi europar artean harrapatu zituzten pirata berberek eta esklabo gisa saldu Ipar Afrika eta Otomandar Inperiora, XVI eta XIX. mendeen artean. Hala eta guztiz ere, bere zenbakiak estrapolatzeko, Davisek pirata berberek harrapatutako esklabo europarrak 250 urteko epean konstante mantendu zirela asumitzen du:"'Ez dago erregistrorik zenbat gizon, emakume eta haur bihurtu ziren esklabo jakiteko, baina gutxi gorabehera kalkulatu ahal izango da zenbat gatibu berri beharko liratekeen populazioak egonkor mantendu eta hiltzen ziren, ihes egiten zuten edo islamera bihurtzen ziren esklaboak aldatzeko. Honen arabera, 8.500 esklabo inguru inguru behar izan ziren urtero zenbakiak berreskuratzeko, hau da, 850.000 gatibu inguru 1580. eta 1680. urteen artean. Horretan oinarriturik, 1530 eta 1780 urte bitarteko 250 urteetan, 1.250.000 bezain altua izan liteke kopurua.'"Davisen zenbakiak beste historialari batzuek ezeztatu dituzte, David Earlek kasu. Earleren arabera, kontu handiz eman behar dira zenbakiak, izan ere, esklabo europarren benetako irudia dela nahastua dago, kortsarioek Europa ekialdeko ez-kristau zuriak eta Afrika mendebaldeko beltzak ere hartzen baitzituzten preso.
XVI. Mende bukaerako eta XVII. Mende hasierako behatzaileek diote 35.000 kristau europear esklabo egon zirela garai hartan Berberia ko kostan, batez ere Aljer en baina baita Tripoli eta Tunisian. Gehienak marinelak ziren (batez ere ingelesak), beren ontziekin batera eraman zituztenak, baina arrantzaleak eta kostaldeko herrietako biztanleak ere hartzen zituzten. Hala eta guztiz ere, gatibu hauetako gehienak Afrikatik hurbil dauden lurraldeetakoak ziren, bereziki Espainia eta Italiakoak.
Italiako, Portugalgo, Espainiako eta Mediterraneo uharteetako kostaldeko herriak askotan erasotu zituzten piratek eta Espainiako zein Italiako kostaldeko lur zati handiak ia abandonatuta utzi zituzten bertako biztanleek. 1600. urtetik aurrera pirata barbaroak noizean behin Atlantikoan sartzen ziren eta Islandiaraino iritsi ziren. Kortsario ospetsuenak otomandar Barbarossa ("Bizargorri") eta bere anai zahar Oruç, Turgut Reis (Dragut bezala ezaguna), Kurtoğlu (Curtogoli bezala ezaguna), Kemal Reis, Salih Reis eta Koca Murat Reis. 1544. urtean, Bizargorrik Ischia harrapatu zuen, prozesuan 4.000 preso hartuz, eta esklabo bihurtu zituen Lipariko 9.000 biztanle inguru, ia biztanleria osoa. 1551. urtean, Dragutek Gozo uharteko biztanleria osoa esklabo bihurtu zuen, 5.000 eta 6.000 pertsona artean, Libiara bidaliz. Piratek 1554ean Italiako hegoaldeko Vieste hiria hartu zutenean 7.000 esklabo inguru egin zituzten. 1555. urtean, Turgut Reisek Korsikara bidaiatu eta Bastia suntsitu zuen 6000 preso hartuz. 1558. urtean, kortsarioek Ciutadellako herria harrapatu, suntsitu, biztanleak hil eta 3.000 biztanle eraman zituzten Istanbulera esklabo gisa. 1563. urtean Turgut Reisek Granada probintziako kostaldean barrena lurreratu zen eta Almuñécar bezalako kostaldeko herriak harrapatu zituen, 4.000 presoekin batera. Pirata barbariek maiz eraso egin zuten Balear Uharteetan, kostaldeko begiraleku eta eliza gotortu ugari eraikiz. Mehatxua hain larria zen ezen Formentera biztanlez hustu baitzen.
Bolitoglossa cuna
Bolitoglossa cuna Bolitoglossa generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Esklabotza Afrikan
Iparraldeko Afrika
Mendebaldeko Afrika ko Sahara ko gizartea tradizionalki (eta oraindik ere, neurri batean) tribu kasta ezberdinetan estratifikatua zegoen. Hassane gerlari tribuak ziren agintariak eta zerga -horma deitua- ezartzen zieten haien azpiko znaga tribuei, berbereen ondorengoak zirenak. Horien azpian Haratin bezala ezagutzen diren morrontza taldeak zeuden.
Afrikako adarra
Artikulu nagusia: Esklabotza Etiopian Afrikako adarrean, Etiopiako Inperioko errege kristauek sarritan esklabo nilotar paganoak esportatzen zituzten mendebaldeko muga lurraldeetatik, edota konkistatu edo berreskuratutako barneko lurretatik. Somalia ko eta Afar sultanerriak, esate baterako Erdi Aroko Adal sultanerriak, beren portuetan Zanj (Bantu) esklaboak saltzen zituzten, barnealdean harrapatu zituztenak. Etiopian praktikatzen zen esklabotza funtsean etxekoa zen. Esklaboak, beren maisuen etxeetan zerbitzatzen zuten eta ez ziren helburu produktiboetarako erabili neurri handitan. Honela. esklaboak, jabeen familiako bigarren mailako kide gisa ikusten ziren. Etiopian esklabotza ezabatzeko lehenengo ahalegina Tewodros II.a enperadoreak (1855-68) egin zuen arren, esklabotza 1923ra arte ez zen legez kanporatu, Etiopia Nazioen Ligan sartzearekin batera. Anti-Esklabotza Elkartearen arabera, 2 milioi esklabo zeuden,1930eko hamarkadaren hasieran, 8 eta 16 milioiko populazioa zegoelarik. Esklabotzak Etiopian jarraitu zuen 1935. urteko urriko Italiaren inbasiora arte, instituzioa Italiako okupazio indarren aginduz indargabetu zenean. II. Mundu Gerrako Aliatuen presioari erantzunez, Etiopiak ofizialki abolitu zituen esklabotza eta behartutako morrontza 1942. urtean bere independentzia berreskuratu ondoren. 1942ko abuztuaren 26an, Haile Selassie-k aldarrikapen bat ezarri zuen esklabotza legez kanpo utziz.
Erdialdeko Afrika
Ahozko tradizioaren arabera, Kongoko Erresumaren sorreratik existitzen da esklabotza bertan, Lukeni lua Nimi k Nmewne Kabunga esklabo bihurtu baitzuen bera garaitu ostean, erresuma osatzeko borrokan. Lehen idazki portugaldarrek erakusten dute Erresumak esklabotza izan zuela haien kontaktua baino lehen, baina gehienak Ndongoko erresumako gerra gatibuak ziren.