cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sam Etcheverry
Samuel "The Rifle" Etcheverry (1930eko maiatzaren 20a - 2009ko abuztuaren 29a) futbol amerikarreko eta futbol kanaderreko jokalaria eta entrenatzaile profesionala izan zen. Etcheverryk quarterback postuan jokatu zuen, Kanadako Futbol Ligako Montreal Alouette-rekin ospetsuena, eta 1954an Kanadako futboleko jokalaririk nabarmenena izendatu zuten. Etcheverryren #92 maillota Alouettek erretiratutako zazpietako bat da.
Etcheverry Kanadako Futbol Ospearen Aretoko kidea da eta 2006an, ligako aro modernoko CFLko 50 jokalari onenen artean (# 26) izendatu zuen TSN Kanadako kirol sareak.
Etcheverry Mexiko Berrira emigratu zuten euskal ardien nekazarien semea zen. "The Rifle" izenarekin ezaguna, Etcheverry-k Denver-eko Unibertsitatean jokatu zuen 1949tik 1951ra, eta oraindik futbol errekor gehienak ditu paseak erasoan egiteagatik.
Janie Takeda
Janette Miiko "Janie" Takeda-Reed (Placentia, Kalifornia, AEB, 1993ko apirilaren 15a) softbol jokalari profesional estatubatuarra da, eta, olinpiar jokoetan, zilarrezko domina irabazi zuen. Unibertsitateko softbolean jokatu zuen Oregonen, non Lehen Taldeko All -Pac-12 ohoreak lortu zituen. Halaber, Lehen Taldeko eta Bigarren Taldeko All-American izendatu zuten lau urteetatik hirutan. 300 hit, 200 run, 100 lapurtutako base eliteko klubeko kide da. Graduatu zenetik, AEBko selekzioko softbol taldean lehiatzen da, eta, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, parte hartu, eta zilarrezko domina irabazi zuen.
Hastapenak
Takeda-Reed, Janette Miiko Takeda, Placentian, Kalifornia, jaio zen. Softbol-familia bateko hiru ahizpetatik, gazteena eta apainduena da. Zaharrenak, Allisonek, batxilergoan jokatu zuen, eta Michellek, erdikoak, Maryland eta Southern Mississippi Unibertsitatean jokatu zuen sofbolean, unibertsitate mailan. Takeda El Dorado High School-era joan zen, eta, OC Batbusters-en bidaian, softbolean jokatu zuen. 5'7"-ko lorezainak ezkerrarekin bateatzen du; eskuinarekin jaurtitzen du; Oregoneko 19 zenbakiko elastikoa janzten du, eta, gaur egun, AEBko Taldeko 9 zenbakidun elastikoa darama. Softbol familia batean hazteak esan nahi zuen Takedak, astean, sei egunetan bateatzen zuela bere aitarekin, eta, iraingarriki, ezberdina zen bere ahizpekin. Takedak sofbola zergatik maite duen galdetuta, zera esan du: «Gozatzen dut talde bat elkartzen denean eta helburu komun baten alde borrokatzen denean. Maite dut zure taldeko neskek jokalari hobea izateaz gain pertsona hobea izateaz gain, barrea eta poza gehitzea zure bizitzari». Takedaren ametsetako lana kirol filmetan eta kirol kazetaritzan lan egitea da, jokoen erreportajeak eta emakumeen kirolean aldea ikusaraztea.
Institutua
Janie Placentian (Kalifornia) kokatutako El Dorado High School-en graduatu zen, 2011n. Lau urtez, unibertsitateko softbol taldean jokatu zuen, eta urteko Emakumezko Atleta izendatu zuten senior urtean. Guztira, 85 partidatan parte hartu zuen, eta 10 garaipen eta 14 partida galdu zituen bere azken batxilergo-denboraldian. Takedak batez besteko ,466 eta 132 hit izan zituen bateoan. ,503ko oinarri-ehuneko izan zuen, 26 bateatutako korrikaldiak (RBI), eta, guztira, 63 korrikaldi egin zituen. Lau aldiz, All-Century Leagueko irabazle, Cal Hi Sports/All-Orange County lehen taldeko eta behin ligako MVPa izan da. Zelaitik kanpo, Takedak ohorezko zerrendako hautaketa jaso zuen bere azken urtean, eta bekadun ospetsua ere bada.
Bidaia-softbola
Takeda OC Batbusters taldean jokatu zuen 2008-2011 bitartean. 2010ean, Takedak bere taldeari 3. postua lortzen lagundu zion 2010eko Premier Girls Softball Tourney-n. 2011n, Takedak ,460 bateoren batez bestekoa izan zuen PGF txapelketan, eta bere taldea 4. postura eraman zuen.
Profesionala
Takeda, 2015eko NPF aurreikuspenetan, 26. postuan aukeratu zuen Dallas Charge-k, baina bere ibilbidea AEBko talderantz zuzentzea erabaki zuen.
AEB taldea
Takeda Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen sofbol selekzio nazionaleko kide izan da lau urtez, eta, Dallas Chargeren ordez, AEBko taldearekin fitxatzea aukeratu zuen. 2018ko udan, Softbol Mundu Kopan, Estatu Batuetako taldea ordezkatu zuen. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Estatu Batuetako taldea ordezkatu zuen, eta zilarrezko domina irabazi zuen. Takedak lau hit lortu zituen, eta AEBko talderako korrika egin zuen. AEB taldeak Japoniako taldearen aurka 2-0 galdu zuen urrezko domina jokoan, eta berak bi hit egin zituen.
Olinpiar Jokoak
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan AEBrentzako zilarrezko domina irabazi zuen taldeko kide izan zen. Japoniak (urrezkoa) eta Kanadak (brontzezkoa) eskuratuko zituzten. Hauek osatu zuten AEBko taldea: Ali Aguilar, Monica Abbott, Valerie Arioto, Ally Carda, Amanda Chidester, Rachel Garcia, Haylie McCleney, Michelle Moultrie, Dejah Mulipola, Aubree Munro, Bubba Nickles, Cat Osterman, Janie Takeda, Delaney Spaulding eta Kelsey Stewart-ek.
Bizitza pertsonala
Takeda Jake Reed beisbol jokalari profesionalarekin ezkonduta dago.
Cyrtodactylus batik
Cyrtodactylus batik Cyrtodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Ikus, gainera
Gekkonidae
Murgia
Murgia Arabako iparraldeko herri bat da, Zuiako kuadrillakoa. Zuiako udalerriko herririk handiena da, eta Murgian daude kokaturik udaletxea eta zerbitzu gehienak.
Murgia hiribildua izan zen. Historikoki, biztanleak bidearen alde bietan kokatuak izan dira Murgian. Gaur egun, ordea, bidea Domingo Sautu kalea da, eta herria asko hedatu da aldeetara. Goba ibaiak Gurutzeko auzoa (El Barrio) eta herrigunea bera bereizten ditu.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.169 biztanle ditu.
Izena
Euskarak inguru horretan izandako eragin sakonaren erakusgarri, gaztelaniaz ere herriaren izenak hiru silaba ditu eta i letra da azentu nagusia daramana.
Murgia izenaren bukaerako -a hori artikulua da. Beraz, Bizkaia izenaren antzera deklinatzekoa dugu: Murgia, Murgian, Murgiaren... baina Murgiko, Murgitik, Murgira...
Mugakideak
Iparraldean Sarria, ipar-ekialdean Zarate, hego-ekialdean Jugo, hego-mendebaldean Bitoriano eta mendebaldean Ametzaga mugakide ditu, denak Zuiako auzoak ere badirenak.
Ondasun nabarmenak
Murgiak XIX. mendeko bukaeratik aurrera eraikitako etxe dotoreak biltzen ditu, herriaren prestigio historikoaren lekukoak direnak,
Erlijio-ondareari dagokionez, nabarmenak dira Karitateko Ahizpen komentua, Aita Pauldarrena eta Karmeldar Oinutsena.
Garraioa
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote herri honi:
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
Cargreen
, 'Karrekreun', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri bat da.
Alophoixus pallidus
Alophoixus pallidus Alophoixus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Scorpaenopsis longispina
Scorpaenopsis longispina Scorpaenopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Scorpaenidae familian sailkatzen da.
Schwendibach
Schwendibach Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Platypharodon extremus
Platypharodon extremus Platypharodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Eumicrotremus orbis
Eumicrotremus orbis Eumicrotremus generoko animalia da. Arrainen barruko Cyclopteridae familian sailkatzen da.
Quixabeira (Bahia)
Quixabeira Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Bulkanizazio
Bulkanizazioa sufreak (edo beste bulkanizazio-eragileren batek) kautxuarekin edo plastikoarekin egiten duen erreakzio kimikoa da. Polimero-kateen arteko lotura gurutzatuak sortzen dira, eta polimeroaren sendotasuna eta erresistentzia areagotzen dira. Charles Goodyearrek nahi gabe aurkitu omen zuen 1839an, sufre- eta kautxu-ontzi bat berogailu baten gainean iraultzean. Nahasketa hori gogortu egin zen eta iragazgaitz bihurtu zen, Vulkanoren omenez bulkanizazio deitu zion hark. Hala ere, zenbait ikerketak erakusten dutenez, bulkanizazioaren antzeko prozesu bat, baina material organikoen erabileran oinarritua (izerdiak eta beste landare-estraktu batzuk), olmeka-kulturak erabili zuen 3.500 urte lehenago, kolonaurreko garaiko pilota mesoamerikarreko jokorako hule-pilotak egiteko.
Bulkanizazioan, hurbileko polimero lineal paraleloak gurutzatze-zubiak dira. Azken emaitza kautxuzko molekula elastikoak luzapen handiagoarekin edo txikiagoarekin lotzen direla da. Horrek kautxu egonkorragoa, gogorragoa, askoz iraunkorragoa, eraso kimikoarekiko erresistenteagoa eta elastikotasun naturala galdu gabe eratzen du. Materialaren gainazal itsaskorra metalera edo substratu plastikoetara itsasten ez den gainazal leun bihurtzen du.
Bulkanizazioa prozesu itzulezina da, eta gogor kontrastatu behar da polimero moderno gehienen portaera ezaugarritzen duten prozesu termoplastikoekin. Prozesu itzulezin horrek kautxu onduak material termoegonkor gisa definitzen ditu (ez dira beroarekin urtzen) eta termoplastikoen kategoriatik ateratzen ditu (polietilenoa eta polipropilenoa, esaterako).
Espiet
Espiet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Bulkanizazio
Eskuarki, gurutzatze kimikoa sufrearekin egiten da, baina badira beste teknologia batzuk ere, hala nola peroxidoetan oinarritutako sistemak. Eragile azeleratzaile eta atzeratzaileekin konbinatuta erabiltzen dira.
Espiet
Biztanleria
2007an Espiet udalerrian erroldatutako biztanleak 672 ziren. Familiak 234 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 57 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 115 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Warlincourt-lès-Pas
Warlincourt-lès-Pas Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Warlincourt-lès-Pas udalerrian erroldatutako biztanleak 147 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Espiet
Etxebizitza
2007an 267 etxebizitza zeuden, 240 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 242 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 240 etxebizitza nagusietatik 192 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 17 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 74 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 185 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 96 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 128 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Warlincourt-lès-Pas
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 88 ziren, horien artean 71 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 71 pertsona aktiboetatik 69 lanean zeuden (34 gizon eta 35 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Espiet
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Warlincourt-lès-Pas
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Espiet
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 422 ziren, horien artean 324 aktiboak ziren eta 98 inaktiboak ziren. 324 pertsona aktiboetatik 291 lanean zeuden (164 gizon eta 127 emakume) eta 32 langabezian zeuden (12 gizon eta 20 emakume). 98 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Warlincourt-lès-Pas
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
Espiet
Diru sarrerak
2009an Espiet udalerrian 240 unitate fiskal zeuden, 719 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.429 euro zen.
Villiers-le-Sec (Oise Harana)
Villiers-le-Sec Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Espiet
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Villiers-le-Sec (Oise Harana)
Biztanleria
2007an Villiers-le-Sec udalerrian erroldatutako biztanleak 160 ziren. Familiak 57 ziren, horien artean 14 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Espiet
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
Azaleko isurketa (hidrologia)
Azaleko isurketa edo gainazaleko isurketa lurraren gainean sortzen den ur-isurketari deitzen zaio hidrologian. Euria egiten duenean, lurraren gainazalera erortzen den ura infiltratzen ez bada, ur hori isuri egingo da gainazaletik, ibilguetara iritsiko da eta itsasoratu. Ibaiek eta errekek, beraz, azaleko isurketa garraiatzen dute. Lurpeko isurketarekin oso lotua dago, azaleko isurketa erraz bilakatu baitaiteke lurpeko isurketa (infiltratzen denean), edo alderantziz (akuifero bateko ura iturri batetik irteten denean).
Eremu naturaletan eta hiriguneetan oso ezberdinak dira azaleko isurketak. Eremu naturaletan, euriaren zati txiki bat transformatzen da isurketa, gehiena landaretzak atxikitzen duelako edo infiltratu egiten delako. Hiriguneetan, bestalde, gainazal iragazkor handia dutenez, euriaren zati handi bat bilakatzen da azaleko isurketa. Lurraren iragazgaizte mailak, beraz, eragina du uraldietan. Bestalde, hiriguneetan metatzen diren kutsagai kopuruaren ondorioz, isurketa sortzen den eremuaren izaerak inpaktua du uraren kalitatean.
Espiet
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Espiet udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 360 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ellishadder
edota Ellishadder, 'Ealaiseadar', Eskoziako Highland eskualdeko etxalde bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Loch Mealt aintziraren iparraldeko ertzean eta Trotternish penintsulan.
Osikov
Osikov Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 13,87 km²ko azalera du eta 985 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1296. urtekoa da.
Villiers-le-Sec (Oise Harana)
Etxebizitza
2007an 73 etxebizitza zeuden, 63 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 10 hutsik zeuden. 62 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 63 etxebizitza nagusietatik 40 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zapataren gertakaria
Zapataren gertakaria, 1956ko urriaren 12an, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 902. biltzarrean eta Gerra Hotza puri-purian zela, jazotako ustezko gertakaria izan zen. Zenbait iturrien arabera, Nikita Khrustxev, Sobietar Batasuneko lehendakariak bere zapata erantzi eta bere ordezkari mahaia kolpatu omen zuen.
Typhlops granti
Typhlops granti Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Villiers-le-Sec (Oise Harana)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 108 ziren, horien artean 86 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 86 pertsona aktiboetatik 82 lanean zeuden (44 gizon eta 38 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villiers-le-Sec udalerrian 70 unitate fiskal zeuden, 207,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.309 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra liburu denda bat zen.
2000. urtean Villiers-le-Sec udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 582 hektarea erabiltzen.
Warlincourt-lès-Pas
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Warlincourt-lès-Pas udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
La Pobla de Benifassà
La Pobla de Benifassà Valentziako Erkidegoko udalerria da, Baix Maestrat eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 296 biztanle zituen.
Ciry-Salsogne
Ciry-Salsogne Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 815 ziren. Familiak 301 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 82 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 144 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Boletus ferrugineus
Boletus ferrugineus edo Xerocomus ferrugineus Boletaceae familiako onddo espezie bat da.
Ciry-Salsogne
Etxebizitza
2007an 332 etxebizitza zeuden, 302 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 328 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 302 etxebizitza nagusietatik 269 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 38 etxek hiru zituzten, 73 etxek lau zituzten eta 182 etxek bost zituzten. 231 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 169 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Boletus ferrugineus
Kalitate ertaineko jangarria. Xerocomus generokoa.
Ciry-Salsogne
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 529 ziren, horien artean 412 aktiboak ziren eta 117 inaktiboak ziren. 412 pertsona aktiboetatik 374 lanean zeuden (216 gizon eta 158 emakume) eta 38 langabezian zeuden (11 gizon eta 27 emakume). 117 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ciry-Salsogne udalerrian 304 unitate fiskal zeuden, 839,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.790 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 34 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2000. urtean Ciry-Salsogne udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Boletus ferrugineus
Deskribapena
Tutuak: Finak, luze samarrak, oinaren ondoan biribilduak, hori kolorekoak, gero ilundu egiten dira, hori-herdoil kolorera edo hori-oliba kolorera pasatuz.
Poroak: Zabalak, irregularrak, tutuen kolore berekoak.
Haragia: Kapelarena ez oso itxia, oinarena haritsua; zurixka-horixka kolorekoa, ilunagoa oinarena. Ebakitzean urdindu egiten da pixka bat, denbora baten ondoren lehengo kolorera itzultzen da.
Etimologia: Xerocomus terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa esan nahi duen "kóme" hitzetik, espezie gehienen iletxo lehor eta tomentodunari erreferentzia eginez. Ferrugineus epitetoa berriz latinetik dator, burdintsu, esan nahi duen "ferrugineus" hitzetik. Bere gorri-herdoil koloreagatik.
Jangarritasuna
Erdipurdiko jangarria.
Sigriswil
Sigriswil Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Boletus ferrugineus
Nahasketa arriskua
Xerocomus subtomentosus delakoarekin, nahas daiteke.
Oharra: Zenbait autoreren arabera, Xerocomus ferrugineus Xerocomus subtomentosus espeziearen aldaera bat da.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, koniferoen eta hostozabalen basoetan.
Sigriswil
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Boletus ferrugineus
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Europa, Errusia, Himalaiako mendikatearen eremua.
Saint-Hilaire-sur-Benaize
Saint-Hilaire-sur-Benaize Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Hilaire-sur-Benaize udalerrian erroldatutako biztanleak 351 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 257 etxebizitza zeuden, 142 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 70 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 249 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 142 etxebizitza nagusietatik 100 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 89 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 60 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 223 ziren, horien artean 164 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 164 pertsona aktiboetatik 148 lanean zeuden (93 gizon eta 55 emakume) eta 16 langabezian zeuden (9 gizon eta 7 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Hilaire-sur-Benaize udalerrian 141 unitate fiskal zeuden, 354 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.471 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa eta 1 jatetxe.
2000. urtean Saint-Hilaire-sur-Benaize udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.360 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mario Molina
Mario José Molina-Pasquel Henríquez (Mexiko Hiria, 1943ko martxoaren 19a - ib., 2020ko urriaren 7a) mexikar kimikaria izan zen, estatubatuar hiritartasuna hartu zuena. Zientzia Kimikoak ikasi zituen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan. Graduazio ondorengo ikasketak, berriz, Berkeleyko Unibertsitatean egin zituen (Kalifornia). Ondoren, irakasle eta ikertzaile gisa lan egin zuen Berkeley eta Irvingo zentroetan eta Jet Propulsion Laboratoryn (Kaliforniako Teknologia Institutua). Ozono geruzari buruzko ikerketak egin zituen, batez ere. 1947an, artikulu bat idatzi zuen Sherwood Rowland estatubatuarrarekin, zeinetan ohartarazten baitzuen gas klorofluorokarbonoek kalte handia egiten diotela ozono-geruzari. 1989an, Massachusettsko Egurats, Planeta eta Lurraren Zientzietako Sailean lan egin zuen ikertzaile gisa. 1994an, Estatu Batuetako Bill Clinton presidenteak zientziari eta teknologiari buruzko aholkularitza-taldeko kide izendatu zuen. 1995ean, Kimikako Nobel Saria jaso zuen, Sherwook Rowland eta Paul J. Crutzenekin batera, ozono-geruzari buruz egin zituen ikerketengatik. 1995ean, NBEk ematen duen Ingurumenerako Programako Saria irabazi zuten Molina, Rowland eta Crutzenek. Molinak, bestalde, Amerikako Kimika Elkartearen Tyler eta Essekeb sariak irabazi zituen.
Yasuhiro Yamamura
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu eta Mito HollyHock.
Sumter konderria (Hego Carolina)
Sumter konderria (Sumter County) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sumter da. 2010eko zentsuaren arabera 107,456 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Brivasac
Brivasac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brivezac udalerrian erroldatutako biztanleak 187 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 168 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 63 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 166 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren eta 11 alokairuan okupaturik zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 61 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 56 lanean zeuden (29 gizon eta 27 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brivezac udalerrian 93 unitate fiskal zeuden, 172 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.873 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Brivezac udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 125 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cyrtodactylus batucolus
Cyrtodactylus batucolus Cyrtodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Ikus, gainera
Gekkonidae
Bilunabirrotonda
Geometrian, bilunabirrotonda Johnsonen solidoetako bat da (J91).
Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.
La Pobla Tornesa
La Pobla Tornesa Valentziako Erkidegoko udalerria da, Plana Alta eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.106 biztanle zituen.
Yukawaren potentzial
Yukawaren potentziala (Coulomben pantaila-efektu potentziala ere esaten zaio) formaren potentziala da, non g eskala-magnitude konstantea den, hau da, potentzialaren anplitudea, m partikularen masa, r partikularekiko distantzia erradiala, eta k beste eskala-konstante bat, beraz,  gutxi gorabeherako heina da.
Potentziala r monotonoan handitzen da eta negatiboa da, indarra erakargarria dela esanez. SI sisteman, Yukawa potentzialaren unitatea (1 / metro) da.
Eremu hau, nukleo atomikoan, protoien eta neutroien elkarrekintza hurbiltzeko aurkeztu zen.
Historia
1930eko hamarkada n, Hideki Yukawak frogatu zuen, horrelako potentzialtasuna, zelai eskalar masiboen trukearen bidez agertzen dela. Potentzial mota honek, hainbat aplikazio ditu haien artean, bi nukleoren arteko elkarrekintza. Bi nukleoek erakarpen-mota erakargarriak izan ditzakete kargatutako pioien trukearen ondorioz, bi partikulek elektromagnetikoki elkar eragiten duten fotoi-trukaketaren antzeko modu batean. Eremu elektromagnetikoa, fotoien bitartez "garraiatuta" dagoen bezala, yukawa potentzialak deskribatutako eremu pionikoak, pioiek "garraiatzea" da.
Coulomben potentzialarekiko erlazioa
Masa, zero bada (m = 0), Yukawa potentziala, Coulomb potentzialaren berdina da, beraz heina infinitua da. Hau da,
Ondorioz, ekuazioa sinplifikatu egiten da Coulomben potentzialaren formara, non eskala-konstantea ezarrita dagoen.
Furierren eraldaketa
Yukawa potentziala eremu masibo batekin erlazionatuta dagoela ulertzeko modurik errazena, Fourier-en transformazioa aztertzen da, non integrala 3.bektorearen momentuko k balore guztien gainetik egiten baita.
Forma honetan, eta eskala faktorea betan,, ezarrita, zatikia Klein – Gordon ekuazioaren hedatzailea edo Green funtzioa dela ikusi daiteke.
Feynmanen anplitudea
Yukawa potentziala fermioen bikote baten elkarrekintzaren anplitudearen ordena txikiena izan daiteke. Yukawa elkarreraginak, fermion eremuak mesonera eremua  lotzen du, akoplazio terminoa erabiliz.
Bi fermioren hedapen anplitudea, bata hasierako momentuarekin eta bestea momentuarekin, Mesoi baten k momentuarekin trukatzen da, Feynman diagramaren bidez.
Feynman-en arauek, erpin bakoitzeko g faktorea, anplitudearekin lotzen dute; Eskuineko diagramak bi erpinak dituenez, anplitude osoak faktorea izango du. Erdian dagoen lerroak, bi fermio lerro lotzen dituena, mesoi baten trukea adierazten du.
Partikula trukatzeko Feynman araua hedatzailea erabiltzea da; Mezu masibo baten hedatzailea da.
Horrela, ikusten dugu grafiko honen Feynman anplitudea ez dela besterik
Schrödinger-en ekuazioaren baliokideen balioa
denean, ondorengo formula lortzen da.
Sekzio gurutzatua
Yukawa potentziala erabiliz, protoiaren edo neutroiaren eta pioiaren arteko sekzio diferentziala kalkulatu daiteke. Horretarako Born hurbilketa erabiltzen da, eta horrek esaten du, potentzialki simetrikoan, irteerako uhin sakabanatuaren funtzioa sarrerako uhin funtzioaren batura eta perturbazio txikia dela;, non partikularen sarrerako momentua da.
funtzioa honako hau da,, non partikularen irteerako momentua sakabanatuta dago, eta \mu sarrerako partikulen masa da. f (\theta) kalkulatzen kalkulatu ahal izateko V_ {Yukawa} konektatu behar da.
Eynort
, 'Aoineart', Eskoziako Highland eskualdeko etxalde bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Loch Eynort aintziraren iturburuan.
Amek ez dute
Amek ez dute Katixa Agirreren eleberria da, 2018an euskaraz argitaratua (Elkar), eta gerora erdara batzuetan itzulpenak ikusi dituena. Amatasunaren inguruko hausnarketa, eta aldi berean thriller eta ikerketa-kronika ukituak errelatoa da. Sorkuntzaren eta amatasunaren arteko hausnarketan, beste emakumezko autore batzuei ere egiten zaie erreferentzia bertan, hala nola Sylvia Plath eta Doris Lessingi.
Argumentua
Erditzeko gertu den emakume batek (idazlea da) albiste terrible baten berri jakiten du: ama batek bere haur bikiak hil ditu. Narratzaileak (idazlea bera) jakingo du beste ama hori ezagutzen duela, eta orduan obsesioa bilakatuko da gertatu zenaz ikertzea, amatasunaren inguruko zalantzek bere burua okupatzen duten artean.
Maroni ibaia
Maroni edo Marowijne ibaia Hego Amerikako ibaia da, eta Surinam eta Guyana Frantsesaren (Frantzia) arteko mugaren parte da. Tumuk Humak mendietan sortzen da ibaia, eta Ozeano Atlantikoan amaitzen da. Lawa edo Marouini ere esaten zaio. 611,7 kilometrorekin, Guyana Frantseseko ibairik luzeena ere bada.
Bi erreserba natural daude ibaiaren estuarioaren hego-ekialdean, Galibi hiriaren ondoan. Han, hegaztientzako eta itsas dortokentzako babes-santutegia eskaintzen dute, arrautzak txitatzen baitituzte.
Stockholmgo sindrome
Stockholmgo sindromea bahiketa edo bere borondatearen aurkako atxikipen baten biktimak bere kaptorearekin konplizitate-harreman bat eta lotura afektibo indartsu bat garatzen duen erreakzio psikologiko bat da. Batez ere, indarkeriarik eza erasotzailearen gizatasun ekintzatzat jotzen dutelako gertatzen da hori. Federal Bureau of Investigation (FBI) erakundearen datuen arabera, 4.700 bahiketa eta setioren biktimen %27 inguruk erreakzio hori jasaten dute. Sindromea duten biktimek bi motatako erreakzioak izaten dituzte aldian-aldian: alde batetik, sentimendu positiboak dituzte beren bahitzaileekiko; eta, bestetik, beldurra eta haserrea agertzen dute polizia-agintarien edo haien bahitzaileen aurka. Aldi berean, bahitzaileek eurek sentimendu positiboak erakusten dituzte bahituekiko.
Aipatzekoa da Stockholmgo sindromea ez dagoela aitortua psikiatriako eskuliburu garrantzitsuenetan. Beraz, sindrome hori trauma osteko efektuaren kategorian eroriko litzateke.
Barkillo (ontzia)
Barkilloa zilarrezko ontzi edo katilu txiki bat da, elizaren eta kontzejuetako ekitaldi batzuetan ardoa banatzeko erabilia Nafarroako hainbat herritan, eta baita Araban ere (Kontrastan, bederen). Katilu eta tazika ere esaten zaie.
Ezaugarriak
Ardoa edan ondoren, barkilloak ez dira garbitzen beste, eta ahoz aho doaz hortaz. Zilarrak kutsatzeak eragozten dituelako ustea lotzen zaie barkilloei.
Herriz herri
Arbizun, udaletxean gordetako kutxa batean dituzte 1712an egindako hiru barkilloak, eta Donibane jaietan horiekin ardoa banatzen zaie herritarrei. aate edo edatea esaten dioten zeremonian.
Etxarri Aranatzen auzate esaten dieten erromerietan erabiltzen dira barkilloak, eta baita ere San Kiriko, San Adrian, Amaletai eta Ama Birjinaren egunetan. Katiluetan batzuek herriko ezkutua dute zizelkatua. Tradizionalki sisa zergak biltzen zituzten sisero edo aguazilek egiten zuten ardo banaketa barkilloetan.
Estazio meteorologiko
Estazio meteorologikoa edo meteorologia-estazioa lehorreko edo itsasoko instalazio bat da, egoera atmosferikoak neurtzeko tresnak eta ekipoak dituena, eguraldiaren iragarpenak eta klima eta eguraldia aztertzeko informazioa lortzeko. Hartzen diren neurriak tenperatura, presio atmosferikoa, hezetasuna, haize-abiadura, haize-norabidea eta euri kantitatea dira. Haizearen neurketak ahalik eta oztopo gutxienekin hartzen dira, tenperatura eta hezetasun neurriak, berriz, eguzki erradiazio zuzenetik edo intsolaziotik hartzen dira. Eskuzko behaketak gutxienez egunean behin egiten dira, neurketa automatizatuak gutxienez ordubetean behin egiten diren bitartean. Eguraldiaren egoerak itsasoan itsasontziek eta buiek hartzen dituzte, kantitate meteorologiko apur bat desberdinak neurtzen dituztenak, esate baterako, itsas gainazaleko tenperatura (SST), olatuen altuera eta uhinen periodoa. Jitoan dauden meteorologia-buien zenbatekoa bere bertsio amarratuena baino askoz handiagoa da.
Munduan zehar estazio meteorologiko asko dago, sistematikoki denak sartuta ez daude ere, Wikidatan 12.531 estazio agertzen ziren 2023ko apirilean.
Euskal Herriko estazioak
Guztira 436 estazio dira Euskal Herrian. Estazioak eguraldi-agentzia hauenak dira:
EUSKALMET-ek 2023ko apirilean zituen 141 estazio zituen: 56 estazio meteorologiko, 26 kalitatezkoak, 8 plataforma portuetan eta 51 aforamendu. Hauek dira:
Tresnak
Ohiko meteorologia-estazioek tresna hauek dituzte: Horrez gain, aireportuko meteorologia-estazio automatizatu batzuetan, beste tresna batzuk ere erabil daitezke: Estazio sofistikatuagoek ultramore indizea, hosto hezetasuna, lurzoruaren hezetasuna, lurzoruaren tenperatura, uraren tenperatura urmaeletan, lakuetan, errekastoetan edo ibaietan ere neurtu dezakete, eta noizean behin beste datu batzuk.
Alophoixus ochraceus
Alophoixus ochraceus Alophoixus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Platysmacheilus exiguus
Platysmacheilus exiguus Platysmacheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Doctor Strange (filma)
Doctor Strange 2016ko Scott Derrickson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. Steve Ditko komikigilearen Doctor Strange komikian oinarritua dago. Benedict Cumberbatch, Chiwetel Ejiofor, Rachel McAdams, Benedict Wong, Michael Stuhlbarg, Benjamin Bratt, Scott Adkins, Mads Mikkelsen eta Tilda Swinton aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Stephen Strange (Benedict Cumberbatch), munduko neurozirujau onenak, auto istripu latz bat jasan eta bere osaketaldian Agurea (Tilda Swinton) izeneko azti batek ezkutuko munduko dimentsio magikoak erakutsi eta arte mistikoak irakatsiko dizkio.
Ilegorri
Ilegorria, kaskagorria edo bilogorria ile kolore laranja edo gorrixka duen pertsona da. Ile gorria, munduko toki askotan agertzen den ezaugarri fisiko bat da. Giza populazioaren %1 edo %2an ikus dezakegu, eta maiztasun handiagoarekin (%2 - %6) Europa ko iparraldeko edo ipar-mendebaldeko jatorria duten pertsonen artean.
Feomelano pigmentu gorrixkaren maila altuak eta eumelanina pigmentatuaren maila nahiko baxuak ditu ezaugarri, eta azal zuri argiarekin, begi kolore argiekin, gorputzeko zein aurpegiko oreztekin eta argi ultramore ekiko sentikortasunarekin lotzen da. Ile gorriarekiko erreakzio kulturalak mespretxutik mirespenera aldatu dira urteetan zehar. Ilegorri terminoa, dakigunez, 1510etik erabiltzen da. Kontuan izan behar da, halaber, ilegorri zenbait hizkeratan ile horiko pertsonei esaten zaiela, hots, horailei.
Zerk eragiten du ile gorria?
Ile gorria ezaugarri genetiko errezesibo bat da, 16. kromosoman melanokortina bat errezeptorean (MC1R) gertatzen diren gene mutazio batzuk eragiten dituena. Ezaugarri errezesiboa, bi gurasoengandik jaso behar da ilea gorri bihur dadin. Ondorioz, ile gorri mutazioa duten pertsonak gehiago dira benetan ile gorria dutenak baino. Adibidez, Eskozia ko biztanleen %40ak gutxienez badu mutazioa, baina %13a bakarrik da ilegorria.
Larruazala ren eta ilearen pigmentazioa bi melanina motak eragiten dute: eumelaninak eta feomelaninak. Ohikoena eumelanina da, kolore marroi-beltzeko polimeroa, ilea eta larruazala tindatzearen arduraduna. Feomelaninak tonu gorriagoa du eta ezpain etan, titimuturr etan zein genital etan ikus dezakegu. MC1R genean gertatzen diren mutazioek, eumelaninak baino gorritasun gehiago eragiten dute eta ile gorria zein orezta k sortzen dituzte. Ilegorria izateko probabilitatea nahiko txikia da, zeren ile horiaren gene arduraduna (% 16) eta MC1R genea (% 4) eduki behar baitira, biak batera.
Motak
Ile gorri mota asko daude, batzuk laranjagoak edo ilehoriarekin nahastuak, beste batzuk ilunagoak, ile gaztain gorrixka, adibidez. Izan ere, pertsona batzuek MC1R mutazio posible bat edo batzuk baino ez dituzte. Ilearen argitasuna, azken batean, larruazalaren eta ilearen pigmentazio orokorra erregulatzen duten beste mutazio batzuen mende dago.
Feomelanina edukitzeak ilea kolorez aldatzea ahalbidetzen du jasotzen duen argiaren eta ilegorri tonuaren arabera, arrokatuagoa, kobrezkoagoa, beigeagoa, akastunagoa (tonu ilunetan), edo are laranjatuagoa edo gorriagoa, Eguzki aren argitan areagotzen delarik. Ile ilegorriaren tonalitate ezberdinak, bi melanina moten kopuru eta kontzentrazioaren arabera aldatzen dira, argienetik ilunenera: ilegorri arrosa, marrubi horia, jengibrea, kobrezkoa, tiziarra eta gaztain argi gorrixka.
Ilegorrien presentzia, batzuetan, kaukas iar edo populazio kaukasiarretan bakarrik ikusten da, eta, oso gutxitan, populazio mestiza tuetan. Oro har, azalaren pigmentazio argiagoarekin lotuta dago, baina ez beti, eta melanomekiko eta larruazaleko beste nahasmendu batzuekiko joera handiagoa du.
Tomb Raider
Tomb Raider izan daiteke:
Ilegorri
Motak
Ilegorri tonu bakoitzari begi kolore bat egokitu dakioke, ileko bi melanina moten kopuru eta kontzentrazio berarekin, ordena berean, argitik ilunera: begi berde oso argiak (ilegorri arrosa), begi berde turkesa, urdinxka edo grisaxka (marrubi horia), begi berde esmeralda eta lima (jengibre a), begi berde ilunak (kobrea).
Azala
Ilegorriek oso azal argia dute normalean, hau abantaila bat da iparraldeko latitudeetan eta oso euritsuak diren herrialdeetan. Alegia, eguzki argia urria den tokietan, azalik argienek eguzki argiaren xurgatzea hobetzen du, gorputzak D bitamina sortzeko ezinbestekoa baitu. Baina, eguzki-erredurak eta azaleko minbizia izateko arriskua handiagoa da ilegorrietan.
Oro har, larruazalaren pigmentazio argiagoari lotuta dago. Hau, batez ere, ilegorriek, oso eumelanina gutxi dutelako da (ile hori argia duen pertsona baten berdina), larruazala beltzarantzea ahalbidetzen duena, eta feomelanina izaten dute, normalean, eguzkiarekiko esposizioaren ondoren azala narritatzen duena eta beltzaranik ez duena. Badira kaukasoarra ez diren beste arraza bateko pertsona ilegorriak, ilehoriak bezala, baina oso arraroa da ikustea, eta mestizajeren bat besterik ez dute.
Ilea
Bada larruazal oso argia duen pertsona-multzo bereizgarri bat, ile gaztain-kolore iluna edo beltza duena, batez ere Irlandan, baina baita Europako gainerako herrialdeetan eta kaukasiar populazioan ere, irlandar beltzarana bezala ere ezagutzen dena. Pertsona horiek MC1R genea duten gaztain-kolore/beltzaranak dira (% 5a munduan; Eskozia bezalako herrialdeetan, horien % 40 dira), eta, beraz, feomelanina sortzen dute; hala ere, ez dira ilegorriak, aldi berean eumelanina kopuru moderatuak sortzen dituztelako (ile hori iluna edo gaztain-kolore argia duen norbaitek dituen berberak), eta, beraz, ile-gorriak dira. Era berean, ohikoa da pertsona horiek begi berdeak izatea, erlazionatuta egoten baitira.
Ohikoa da jendeak ilegorriek eumelaninarik ez dutela pentsatzea, eta haren ordez feomelanina sortzen dutela, baina hori gezurra da, bestela albinoak izango liratekeelako. Eta hau, bi baldintzak bat datozenean bakarrik existitzen da, albinismoa eta ile gorria aurkeztuz (egoera horretan gorri-gorri argia izango litzateke, ez baita eumelaninarekin nahasten). Ile gorrixka duten pertsonek, gehienbat feomelanina sortzen dute, baina baita eumelanina ere, nahiz eta oso gutxi izan, ile hori argia duen norbaitekin konparatuta.
Ilegorri batek edo beltzaran/gaztain-kolore feomelaninadun batek ilea ilehori tindatu nahi izanez gero, zailago du, melanina hori aurkeztean beti geratuko baitzaio zerbait ilegorria, eguzkiaren argiarekin kolorez aldatzean. Aitzitik, MC1R genea ez duen ilehori edo beltzaran/gaztain-koloreko batek ezingo luke ilegorria eduki, argiaren arabera kolore uniformea izango litzatekeelako. Gaztain-kolore/beltzarana ilundu nahi bada, ilehori batek eta ilegorri batek ez dute arazorik, pigmentua ezkutatzen baita. Gainera, ilegorriei ez zaie ile grisa jartzen adinarekin, baizik eta lehenengo ilehori arrosa jartzen zaie, eta, azkenik, oso adinean aurrera egin ahala, erabat zuria izaten dute, pigmentua gogorragoa delako.
Osasun arazoak
Ile gorrixka duten pertsonek melanoma k pairatzeko arrisku handiagoa dute, Eguzkiaren esposizio oldarkorraren ondorioz, baina probabilitate gutxiago prostatako minbizia garatzeko, gizonen kasuan, osteoporosia eta hezurren artrosia izateko edo D bitamina ren ekoizpen handiagoaren ondorioz bihotzeko gaixotasun jakin batzuk izateko.
Azaleko minbizia
Ilegorriek askotan azal argia izaten dute, eta ezaugarri horrek azaleko minbizia izateko arriskua areagotzen duela jakina da. Gainera, ile gorrira daraman mutazio genetiko partikularrak larruazaleko minbizia izateko arriskua areagotu dezake, ikerketen arabera. MC1R genearen mutazioek ile gorria, larruazal argia eta beltzarantzeko gaitasun txarra eragiten dituzte, eta erradiazio ultramorearen (UV) eraginpean jartzean minbizia izateko arrisku handiagoa izateko azaleko zelulak ezartzen dituzte. Emaitza bezala, UV izpiekiko esposizioaren ondoren, PTEN erritmo altuagoan suntsitzen da, eta pigmentuak sortzen dituzten zelulen hazkuntza (melanozitoak deitutakoak) minbizian bezala bizkortzen da, ikertzaileen arabera. Azterketa laborategiko plater batean sagu eta zeluletan egin zenez, ikerketa gehiago behar da mekanismo bera pertsonengan gertatzen den ikusteko.
Jatorria
R1b haplotaldearen jatorria konplexua da eta gaur egun arte eztabaidan murgilduta daude. Gaur egungo egileak Ekialde Ertaineko jatorri baten teoria bultzatzen du, ondoren Ipar Kaukasorako eta Estepa Pontiko rako migrazioa egiten du, Brontze Aro an Balkan ak inbaditzeko abiapuntu bezala balio duelarik, ondoren Erdialdeko eta Mendebaldeko Europa. Teoria hau da, baita ere, Udmurten, asiar zentralen eta Tarim momien artean ile gorriaren presentzia azaltzen duen bakarra.
Zelto-Germaniarrak
Ile gorria zeltekin lotu izan da aspalditik. Antzinako greziarrek eta erromatarrek ilegorriak deskribatu zituzten zeltak, eta Erromatarrek germaniarrez ere berdina esan zuten. Gaur egun ere, egia da deskripzio hau.