cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lehen Gerra Mitridatikoa
Mitridates eta Nikomedesen arteko gatazka
K.a. 90ean, Mitridatesek Bitiniaren zein Kapadoziaren kontrola hartu zuen, Armeniako Erresumaren laguntzarekin. Anatoliako (antzinako greziar lurralde bat, gaur egungo Turkiaren mendebaldean) erromatar komandantea zen Manio Akilio iritsi zenean, Mitridatesek Akiliok erretiratzeko egin zion eskakizuna onartu zuen. Bere hurrengo eskakizuna, Mitridatesek bere tropen zati bat eman ziezaiola izan zen, baina pontotar erregeak eskakizun hori arbuiatu zuen. Orduan, erromatarrak Nikomedes Ponto erasotzera bultzatu zuen.
K.a. 88an, Mitridatesek Nikomedesen erasoari erantzun zion kontraeraso indartsu batekin. Bere komandantea zen Arkelaok Bitiniar armada garaitu zuen Amnias ibaiko guduan, eta erromatar armada, Akilioren agindupean zegoena, Scorobas mendiko guduan. Itsaso Beltzeko erromatar armada errenditu baino ez zen egin. Kapadozia, Bitinia eta Asia erromatar probintzia suntsituak izan ziren, eta antzinako hiri greziar askok, Pergamo, Efeso eta Mileto kasu, Arkelao erromatar kontrolaren askatzaile bat bezala hartu zuten.
Mitridates eta Erromaren arteko gatazka
Mitridatesek, une hau iristean, Asian zeuden erromatar guztiak hiltzea agindu zuen. Iturri historikoen arabera, 80.000 pertsona inguru hilak izan ziren Bezpera asiar (latinez bezpera hitzak arratsaldea esan nahi du) bezala ezagutu ziren egun batzuetan. Gertaera honek greziar hirien eta Mitridatesen patu aldaezina suposatu zuen, ondo baitzekiten zein izugarria izango zen erromatarren mendekua.
Teshio ibaia
Teshio ibaia (天塩川) Hokkaido uharteko bigarren ibai luzeena eta Japonia guztiko lauugarrena da. 256 kilometrotako luzera du eta bere arroak 5.590 km² hartzen ditu, Japoniako bigarrena azaleran.
Etimologia
Ainuerazko Tesh-o-pet izenetik dator, honek "arrantzarako presa" esan nahi du.
Apalis goslingi
Apalis goslingi Apalis generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Teshio ibaia
Ibilbidea
Ibaiaren hegoaldeko ertza da Japoniako arroz landaketaren iparraldeko muga.
Historia
XX mendearen hasieran itsasontziek nabigatzen zuten ibaian zehar apiriletik azarora, izozturik ez zen garaian noski. 1901ean Shibetsu arte sartzen ziren eta 1904an Nayoro arte. 1909an lurrun makina zuen itsasuntzia estreinatu zuten. Gaur egun ordea ez dauka nabigaziorik.
Sikukia stejnegeri
Sikukia stejnegeri Sikukia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Teshio ibaia
Historia
Gur egun abenturazko kirolak egiten dira bertan eta 160 kilometrotako kayak ibilbideak egin daitezke Teshio ibaian.
Lehen Gerra Mitridatikoa
Mitridates eta Erromaren arteko gatazka
Aldi berean, Silaren legatua zen Luzio Lizinio Lukulok Mitridatesen flota garaitu zuen Tenedos uhartean. Hurrengo urtean, K.a. 85ean, Arkelaok berriz Silaren aurka borrokatzeko haina errefortzu jaso zituen baina berriz ere garaitua izan zen, oraingoan Orkomenoko guduan.
Sila ezingo zuela menderatu jakinda, Fimbriak bere buruaz beste egin zuen, hala Asian finkatzea erraztuz, eta hala egin zuen, kalte ordain oso altu bat ezarriz, "atzeratutako" bost urteko zergekin batera asiar herriei, zorretan eta ahul denbora luzez utziz.
Gerra Mitridatikoen hasierak Anatolia garai ilun batean murgildu zuen. Armeniako Erresuma agresiboaren gorakadarekin, gerra penintsulako bazter guztietatik hedatu zen. Erromatarrek eta armeniarrek, inguru hartako superpotentzia berri bezala, etsaitasun izugarri bat hasi zuten.
Agustín Reche
Agustín Reche Mora (Guadix, 1954ko maiatzaren 28a) bilbotar margolari hiperrealista da.
Bero-mapa
Bero-mapa (heat map, ingelesez) datuak bistaratzeko teknika bat da, fenomeno baten magnitude a bi dimentsioko kolore en bidez adierazten duena. Kolore aren aldakuntza tonu edo intentsitatearen bidez izan daiteke: fenomenoaren irakurketa errazteko helburua du.
Agustín Reche
Andaluzian jaio arren, 13 urtetik aurrera Bilbon bizi da. Arte Ederretan lizentziatua da EHUn eta bertan irakaslea da. Bere lanak hainbat museotan daude.
Alex Antônio de Melo Santos
Alex Antônio de Melo Santos (1983ko apirilaren 16a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka eta Tokushima Vortis.
Aztegieta
Aztegieta (Asteguieta gaztelaniaz) Gasteizko udalerriko (Araba) mendebaldeko herri eta kontzeju bat da. 1975 arte Foronda udalerriaren barruan egon zen.
504 metroko garaieran dago. Gasteizko hirigunearen ipar-mendebaldean dago, Zadorra ibaiaren ondoan. Iparraldean Andetxarekin egiten du muga, hegoaldean Krispiñarekin, ekialdean Gasteizko hirigunearekin, eta mendebaldean Eztarroarekin.
Aipatzekoa da Andre Mariaren eliza. Eraikuntza gotikoa da, baina badu leiho erromaniko bat.
Jaiak
Aztegietak irailaren 8an ospatzen ditu bere jaiak.
Thayngen
Thayngen Suitzako udalerria da. Schaffhausen kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ipanema
Ipanema ( ahoskatua) Rio de Janeiroko hegoaldean dagoen auzoa da. 1894an sortua, hiriko auzo ospetsu eta garestienetariko bat da
Antônio Carlos Jobim eta Vinícius de Moraesek sorturiko Garota de Ipanema abestiak ospetsu bilakatu zuen bere hondartza.
Pujol auzia
Pujol auzia Jordi Pujol eta bere familiakoak ikertu zituen epaitegiko auzi bat izan zen. 2014ko abuztuan hasi zen auzia.
Uztaila
Uztailaren 25ean, Jordi Pujol Kataluniako presidente ohiak iragarri zuenez, ‘’azken egunotan’’ bere familiak erregularizatu egin zuen atzerrian azken 30 urteetan zuen hainbat diru. Bere aitaren herentziarekin zerikusia zuen dirua zen, eta horren kudeaketan egindako ‘’okerra’’ zela eta, barkamena eskatu zuen. Pujolen hitzetan, akats horrek kale egin zion emaztearen eta zazpi seme-alaben irudiari.
Uztailaren 29an, Jordi Pujolek uko egin zion Kataluniako presidente ohiaren soldatari eta bulegoari, Artur Masek iragarri zuenez. Bere hitzetan, uztailaren 28an bildu zen Pujolekin, eta biek adostu zuten, Pujolek berak proposatuta, pribilegioei uko egitea. Halaber, CDC eta CiUko ohorezko presidente karguei uko egingo zien Jordi Pujolek.
Egun berean, ustelkeriaren aurkako Fiskaltzak Jordi Pujol Generalitateko presidente ohiaren aurkako salaketa (Manos Limpiasek jarri zuen) onartu zuen Bartzelonako epaileari erreguzko mandatua bidaltzea eskatu zion Andorrara eta Suitzara, bi herrialdetan Pujolen familiaren bankuko kontuak zehazteko. Gainera, Kataluniako Parlamentuko alderdi guztiek, CiUk izan ezik, Jordi Pujol Generalitateko presidente ohiak Erakundeen Arazoetarako Batzordean, irailaren 2an, agerraldia egitea eskatu zuten. Bestalde, Josep Antoni Duran Lleida Kataluniako Batasun Demokratikoaren buruak esan du Pujol auziak “eragina” zuela, baina ez zuela Katalunian etorkizun politikoari buruzko “gehiengoaren nahiarekin amaitzen”.
Abuztua
Abuztuaren 8an, Jordi Pujol Kataluniako presidente ohiak Zerga Agentziaren deia jaso zuen. Bi funtzionarioek eman zioten deia. Bestalde, Marta Rovira ERCren idazkari nagusiak esan zuen bere alderdiak Jordi Pujolen auziaren inguruko ikerketa batzorde baten sorrera babestuko zukeela, Kataluniako presidente ohiak agerraldia egiteari uko egiten bazion. Bukatzeko, dirua atzerrian ezkutatzeagatik Jordi Pujoli eta Marta Ferrusola bere emazteari zabaldutako diligentziak bideratzen ari zen Bartzelonako Instrukzioko 31.ko Epaitegiaren epaileak bere aitaren testamentua eta herentziaren onarpena ematea (senarrarena eta emaztearena) eskatu zizkion.
Abuztuaren 13an, Jordi Pujolek gobernatzen zuen garaian Generalitateko auto ofizialek diru publikoa Suitzara eramaten zutela ziurtatu zuen Manos Limpias sindikatuak. Dirua Genevako eta Zuricheko "bankuetan zuzenean" sartzen zutela esateko "informazioa" zutela azaldu zuen sindikatuak. Bartzelonako Argibideetako 31. Epaitegiaren aurrean kereila aurkeztu zuen Manos Limpiasek. Bestalde, Marta Ferrusolari delituetan "laguntzea" egotzi zion.
Tosca
Tosca hauetako bat izan daiteke:
Pujol auzia
Abuztua
Abuztuaren 19an, Pujol familiak kereila jarri zuen Andorrako bi banketxeren aurka, berez sekretuak diren banketxe-datuak kaleratzeagatik. Ekinbide horrekin, Justiziak kontu horietara sarbide izatea saihestu nahi zuten. PSOEk Cristobal Montoro Ogasun eta Administrazio Publikoko ministroaren agerraldia eskatu zuen Kongresuan, Pujol familiako kideren batek amnistia fiskalari heldu ote zion azaldu zezan. Bestalde, Kataluniako Iruzurraren Aurkako Bulegoak (OAC) Manos Limpias sindikatuaren aurkako kereila jarri zuen irainengatik. Izan ere, Miguel Bernad sindikatuko idazkari nagusiak aurreko egunea berretsi zuen OACk "beste aldera begiratu" zuela Jordi Pujol agintean egon zenean.
Abuztuaren 22an, Jordi Pujol Generalitatearen presidentea ohiak Andorrako bankuetan ezkutuan zuen dirutzaren inguruan Kataluniako Parlamenten azalpenak ematea erabaki zuen. Pujolen agerraldi horrekin, Convergencia Democraticak alderdiaren "sortzailearen gardentasun keinu bat" sustatu nahi zuen.
Iraila
Irailaren 2an, Espainiako Ogasun Ministerioak "amaieraraino" ikertuko zuen Jordi Pujol Kataluniako presidente ohiak egindako ustezko iruzur fiskala. Generalitateko presidente ohia ez zela 2012. urteko amnistia fiskalaz baliatu iragarri zuen Montorok eta Estatuko Abokatutza ikerketan parte hartuko zuela esan zuen. Bestalde, Kataluniako Parlamentuko Erakunde arteko Arazoetarako Batzordeak aho batez onartu zuen Jordi Pujol Generalitateko presidente ohiak agerraldia egitea onartutako ondarearen inguruan azalpenak emateko. Eskaera Parlamentu kataluniarrean ordezkaritza zuten zazpi taldeek babestu dute: CiU, ERC, PSC, PP, ICV-EUiA, C's eta CUP. Guztiek aurreratu zuten eskaeraren alde egingo zutela.
Egun berean, Podemos eta Guanyem Barcelona ezkerreko indarrek kereila bat jarri zuten Espainiako Auzitegi Nazionalean, Jordi Pujolen, haren emazte Marta Ferrussolaren, bien zazpi seme-alaben eta hurbileko hainbat pertsonaren kontra. Haiek guztiek kontrolatzen zituzten 50 bat enpresaren eta Kataluniako politikaren arteko loturak ikertzea nahi zuten. Pujol familiako kideei ogasunaren kontrako delituak, influentzia trafikoa, diru zuritzea, eroskeria, diru publikoaren bidegabeko erabilera eta prebarikazioa egotzi zizkieten. Kereilari ICV, EUiA, CUP eta beste hainbat eragile eta auzo elkarte gehitu zitzaizkion. Bestalde, agerraldia egiteko prest adierazi zuen Pujolek, baina irailaren 22tik aurrera, irailaren 11ko Diadan eta hilaren 15 eta 17 arteko politika orokorrari buruzko eztabaidan «ahalik eta gutxien» eragiteko. .
Irailaren 3an, Pujol ikertzeko batzorde bat sortzeko eskaria erregistratu zuten ERCk, ICV-EUiAk eta CUPek. Kataluniako Parlamentuko alderdi guztiek eskatu zuten batzordearen sorrera, aurretik PPk eta C'sk beste eskaera bat aurkeztu baitzuten. Batzordea sortzeko beharrezkoa izango zen bozketan PSC, C's eta PPren babesa izatea, edo, gutxienez, alderdi horietako baten abstentzioa. PSCk eta C'sk adierazia zuten hura babesteko asmoa zutela. Egun berean, Jordi Pujolek ezkutuan zituen dirutza handien inguruko ikerketan zebilen Bartzelonako epaileak Marta Ferrusola, presindete ohiaren emaztearen eta haren seme-alaben kontuen inguruko informazioa eskatu zion Madrilgo Bankuari, Andorran eta Suitzan ustez izan zitzaketen dirutzak ikertzeko.
Irailaren 4ean, Jordi Pujol Generalitatearen presidente ohiak berretsi zuen Kataluniako Parlamentura joango zela ezkutatu zuen diruaren inguruko azalpenak ematera, baina agerraldia irailaren 22tik aurrera egiteko eskariaren inguruko erantzunaren zain zegoela esan zuen. Egun berean jakin zenez, Pujol familiak Andorran ezkutatuta zituen kontuetatik 3 milioi euro erregularizatu zituen Madrilgo Bankuaren bitartez, eta, zati bat Ogasunari ordaindu ostean, 1,6 milioi Madrilgo erakundean gorde zituen, jarri ziezazkiokeen isunen aurrean. Egun berean argitu zenez, Kataluniako Parlamentuan aurrera aterako zen Jordi Pujol presidente ohiaren ezkutuko ondareari buruzko ikerketa batzordea eratzeko proposamena. Irailaren 3an, bi eskaera erregistratu zituzten: ERC, ICV-EUiA eta CUP alderdiena bata, eta PP eta C's alderdiena bestea. Baina Alicia Sanchez Camachok argitu zuen PPk babestu egingo zuela ezkerreko indarren eskaera. Eta, irailaren 3an ere PSCk ere aldeko botoa iragarri zuenez, Kataluniako Parlamentuan ikerketa batzordea eratzeko nahikoa boto segurtatu zituzten.
Irailaren 7an zabaldu zenez, Jordi Pujol Kataluniako presidente ohiak 30 urtez atzerrian izan zuen diruaren inguruko azalpenak emango zituen irailaren 22ko astean Kataluniako Parlamentuaren aurrean eta galderak onartuko zituen. Egun bereko datuen arabera, kataluniarren % 55ek uste zuten Pujol auziak burujabetza prozesuari eragingo ziola, % 31,8k ez zuten uste eraginik izango zuenik eta % 5ek uste zuten, berriz, ez zuela eragin positiborik izango, El Periodico egunkariak kaleratutako inkestaren emaitzen arabera.
Irailaren 8an, Jordi Pujol Ikasketa Zentroak desegiteko izapideak hasi zituen, 10 urteko ibilbidearen ostean. Kataluniako Gobernuko presidente ohiak iruzur fiskala aitortu eta gero, bere jarduerarekin jarraitzea eta proiektu berriak abiatzea "zail" izango zuela uste zuen fundazioak.
Irailaren 15ean, Jordi Pujol Ferrusola Auzitegi Nazionalean izan zen. Kataluniako presidente ohiaren seme zaharrenari dirua zuritzea eta delitu fiskala egotzi zioten. Jordi Pujol Ferrusola Kataluniako Generalitateko presidente ohiaren seme nagusia Auzitegi Nazionaletik atera zen inolako neurririk ezarri gabe, bost orduz deklaratzen eman eta gero. Ruz epaileak "legez kanpoko komisiorik" jaso ote zituen galdetu zion, kontratu publikoak esleitzearen truke eta ustezko aholkularitza lanen itxura emanez. Gainera, Jordi Pujol Ferrusolaren emazte ohia 15:30ean heldu zen ANera, atzerrian zituen banku-kontuak zirela eta azalpenak emateko.
Esleipen publikoetan bitarteko lanengatikk gainsoldatak jaso zituela ukatu zuen Jordi Pujol Ferrusolak. Horrela, enpresen eskutik jaso zituen diru kopuruak benetako lanen truke kobratu zituela defendatu zuen, nahiz eta Poliziak hori ez esan. Ferrusolaren bikotekide ohiak, bestalde, kontratu publikoen esleipenean bitarteko lanak egiteagatik legez kanpoko gainsoldatak kobratu zituela "bistakoa" zela adierazi zuen.
Irailaren 25ean, Mireia Pujol Ferrusolak, Jordi Pujol Kataluniako presidente ohiaren alabetako batek, Convergencia Democratica de Catalunya (CDC) alderdian baja emateko eskatu zuen, aitak herentzia bateko dirua ezkutatu zuela aitortu ostean alderdiak egindako kritikak zirela eta.
Egun berean zabaldu zenez, Jordi Pujol Generalitateko presidente ohiak atzerrian 30 urtean ezkutatuta izan zuen diruaren inguruko azalpenak emango zituen irailaren 26ko arratsaldean Kataluniako Parlamentuaren aurrean egingo zuen agerraldian. Erakunde-gaietarako batzordearen aurrean egingo zuen agerraldia 16:00etatik aurrera. Kataluniako Parlamentuan ordezkaritza duten zazpi taldeek aho batez onartu zuten agerraldia.
Irailaren 26an, parlamentuan azalpenak eman zituen Generalitateko presidente ohiak. Deliturik egin izana ukatu zuen: "Atzerrian dirua edukitzeak ez du esan nahi haren jatorria legez kanpokoa denik". Pujolek ere berretsi zuen ez zela "politikari ustel bat" izan.
Irailaren 30ean, Pujolen aurka salaketa aurkeztu zuten PSOEk eta Ciutadansek. Ogasunari iruzur egitea eta kapitalen zuriketa ustezko delituak leporatzen zizkioten sozialistek salaketan. Bestalde, "haritik tira" egiteko eskatu zion Ciutadansek Fiskaltzari.
Egun berean, Premià de Dalt udalerriko Udalak (Bartzelona) Jordi Pujol Generalitateko presidente ohiaren estatua gordetzea erabaki zuen, gauean ezezagun batzuek monumentuari kalte nabarmenak egin ondoren.
Urria
Urriaren 2an, ikerketa batzordea aho batez onartu zuen Kataluniako Parlamentuak. CiUk PPren aurka egin zuen; izan ere, Alderdi Popularrak antzeko batzordeei ez zien babesik eman Kongresuan, Barcenas auzia ikertzeko kasuan esaterako.
Urriaren 4an, Juan Calparsoro Euskadiko fiskal nagusiak uste zuenez, “Euskadin ez da Jordi Pujol Kataluniako presidente ohiarena bezalako ustelkeria kasurik izan, ez eta Balear Uharteetan edo Andaluzian izan diren kasuak bezalakorik ere”. Euskadiko fiskal nagusiak ustelkeriaren aurkako Fiskaltzaren ordezkariaren figura sortzeko beharra azpimarratu zuen.
Urriaren 13an, Liechtensteinek Jordi Pujolen inguruko datuak eskatu zizkion Espainiari. Liechtensteinek Jordi Pujolen aurrekari penalak eta polizialak eskatu zizkion Espainiari, eta, ministroak esan zuenez, oso ohikoa zen herrialdeen artean horrelako datuak eskatzea.
Urriaren 23an, Jordi Pujolen seme gazteena inputatu zuten. Miaketa egin bitartean atxilotuta eduki zuten Oleguer Pujol. Aske utzi zuten, inputatu gisa. Dirua zuritzea egozten zioten. Egun berean, Jordi Pujol ofizialki pentsioduna zen. 2.550 bat euroko 14 ordainsari jasoko zituen urtero, Espainiako pentsio sistemaren gehienezko soldata. Pujolek hilabete bat lehenago egin zuen eskakizuna.
Azaroa
Azaroaren 3an, abian zen Pujol auziaren eta iruzurren gaineko ikerketa batzordea. Alderdi bakoitzeko bi parlamentarik osatzen zuten batzordea; eta, lan egutegia eta deklaratzera deituko zituzten pertsonen zerrenda zehaztu behar zuten, eta desadostasunak espero ziren.
Gagata cenia
Gagata cenia Gagata generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Nueces konderria (Texas)
Nueces konderria (Nueces County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Corpus Christi da. 2010eko zentsuaren arabera 340,223 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Ceutako heliportua
Ceutako heliportua Iparraldeko Afrikan dagoen Ceuta hiri espainiarreko airetiko garraioa eskaintzen duen instalakuntza bakarra da. Málagako aireportura eskaintzen ditu bakar-bakarrik hegaldiak.
Nueces konderria (Texas)
Geografia
Nueces konderriak 301,888 kilometro koadro ditu. Horietatik 84,723 ura dira. Beste 217,166 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 112,7 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 340,223 pertsonetatik 318,163 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 206,293 dira. 12,178 beltzak edo afroamerikarrak. 882 amerikar natiboak ziren eta 209 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5,495 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 399 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2,897 pertsonek kokatzen zuten.
Ceutako heliportua
2004ko urtarrilaren 9an eraiki zuten, Ceuta eta penintsula airetik lotzeko asmoz. AENAk kudeatzen duen heliportu bakarra da.
2012an 18.289 pertsonek erabili zuten.
Copacabana
Copacabana ( edo ahoskatua) Rio de Janeiroko hegoaldean dagoen auzoa da. Bainuetxe ospetsua, hiriko turismo-gune nagusia da.
Pujol auzia
Abendua
Abenduaren 1ean jakin zenez, Artur Masek ez zen Pujol auziari buruzko batzordean agerraldian azalduko, izan ere, CiUk eta ERCk horrela eravaki zuten. Bestalde, ERCk, ICV-EUiAk, Ciutadansek eta CUPek egindako proposamena onartu zen eta Felipe Gonzalez eta Jose Maria Aznarren agerraldia eskatu zen.
Abenduaren 16an, Jordi Pujol, bere emaztea eta hiru seme-alaba inputatu zituen epaileak. Ondorioz, urtarrilaren 27an deklaratu beharko zuten, Ogasunean deklaratu ez zituzten ondasunei buruzko ikerketarengatik.
Abenduaren 23an, inputazioa bertan behera uzteko dei egin zuen Jordi Pujolen defentsak. Delitu “zantzurik ez” zegoela esan zuen abokatuak. Bestalde, Jordi Pujolek Kataluniako Parlamentuaren ikerketa batzordean azaldu beharko zuela jakin zen, otsailaren 23an.
Urtarrila
Oriol Pujolek ukatu egin zuen epailearen aurrean deklaratzea. Inputatu egin zuen Jordi Pujolen semea, funtzionarioak erasotea eta agiriak faltsutzea leporatuta.
Fronteiras (Piauí)
Fronteiras Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Amphiglossus polleni
Amphiglossus polleni Amphiglossus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Podhorany (Kežmarokeko barrutia)
Podhorany  Eslovakiako udalerri bat da, Kežmarokeko barrutian kokatuta. 11,02 km²ko azalera du eta 2766 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1235. urtekoa da.
Lanreath
, 'Lannreydhow', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri eta parrokia zibil bat da.
Bargen (Schaffhausen)
Bargen Suitzako udalerria da. Schaffhausen kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Irantzu Mendia Azkue
Irantzu Mendia Azkue (Gasteiz, 1976) irakasle, ikerlaria eta ekintzailea. Gatazka armatuak, bakegintza, trantsizioko justizia eta memoria historikoa jorratu ditu, azterketa feministatik abiatuta. Hegoa Institutuko zuzendaria.
Ibilbide akademikoa
1998an, Soziologian lizentziatu zen eta ondoren, Nazioarteko Ekintza Humanitarioan eta (1999) Gatazken Konponbidean (2003) graduondoak eskuratu zituen. 2013tik Garapenerako Ikasketetan doktore da, hurrengo tesiari esker: Gatazken osteko bakegintza: emakumeen erakundeen eta nazioarteko lankidetzaren arteko desberdintasunak El Salvadorren eta Bosnia-Herzegovinan.
UPV/EHUko Soziologia eta Gizarte Langintza Saileko irakaslea da baita ikerlaria Hegoa Institutuan, UPV/EHUko Garapenerako eta Nazioarteko Lankidetzako Ikasketen Institutuan. Landa-lana jorratu du bai Euskal Herrian zein El Salvador, Bosnia-Herzegovina, Guatemala, Kolonbia eta Mendebaldeko Saharan.
Euskal Herriko Bake Prozesua Indartzeko Foro Sozialeko Genero Taldearen parte da.
Kanpo estekak
Beijingo Konferentzia (2018)
Okupazio-prozesuan dauden emakumeen memoria historikoa berreskuratzea: emakume sahararrak (2017)
Sinibrama affinis
Sinibrama affinis Sinibrama generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Kriegsmarine
Kriegsmarine (Itsas Gudarostea) 1935-1945 artean Hirugarren Reicharen itsas gudarostea izan zen, Lehen Mundu Gerrako Kaiserliche Marine eta bi gerra mundialen arteko Reichsmarine itsas gudarosteen ondorengoa. Kriegsmarine erakundea Alemania Naziaren Wehrmacht indar armatuaren hiru adarretako bat izan zen, gainontzeko biak Heer (Lurreko Gudarostea) eta Luftwaffe (Aire Gudarostea) izan ziren.
Sondra Locke
Sandra Louise Smith, Sondra Locke izenaz ezaguna (Shelbyville, Tennessee, 1944ko maiatzaren 28a - Los Angeles, 2018ko azaroaren 3a) estatubatuar aktore, zinema zuzendari eta abeslaria izan zen.
Dilindari
Dilindaria (Remiz pendulinus) remizidae familiako hegazti paseriformea da, hegoaldeko Eurasia osoan bizi dena. 11 cm inguru izaten da luze. Bizkarraldea gaztaina kolorekoa du eta sabelaldea zuria. Begi ingurua beltza du. Kaskabeltzaren antzekoa da.
Flammarion irarlana
Flammarion irarlana, Camille Flammarionen 1888ko L'Atmosphere: Méteorologie Populaire liburuan agertutako marrazki ezagun bat da, liburuko 163. orrialdean, eta, askotan, gizakiak astronomia aurkitu izana irudikatzeko. Marrazki misteriotsu honek, bere egilea ezagutzen ez dena, gizon bat (beharbada astronomo bat) erakusten du, lurreko atmosferatik begira, hau, bazter daitekeen gortina bat izango balitz bezala, honela Unibertsoaren funtzionamendua ikusiz. Flammarionen jatorrizko lana laguntzen duen testuak, honako hau dio:
"Zer da orduan, ganga urdin hau, benetan existitzen dena eta izarrak egunez ikustea eragozten diguna?"
Irarlan hau, iturri ugaritan, oker, Erdi Aroko lan bezala deskribatzen da, munduaren ikuspegi sinpleagatik, eta, baita, lur lauaren marrazkitzat ere hartua. Hala ere, inongo zalantzarik gabe, beranduago egin zen, bere data zehatza ezagutzen ez den arren. Flammarion, antzinako liburu astronomikoengatik zuen zaletasunagatik ere ezagutzen da, eta Kepler, Isaac Newton eta Tycho Braheren lanak zituen.
Bertsio koloreztatuak
Gaur egun, marrazki honen koloreztaturiko bertsio ugari aurki daitezke.
Llanerako trikuharria
Llanerako trikuharria, baita ere Mairuen Dorrea eta Vila de la Gola dels Bousko trikuharria (gertu dagoen masiagatik) bezala ezaguna, Kataluniako handiena eta hobeto kontserbatuena ere da. Joan Serra Vilaró-ren zuzendaritzapean, Solsonako Elizbarrutiko Arkeologia Museoaren zuzendaria alegia. 1916an hasi ziren indusketak lanak. Trikuharria Llanera herrian, egun, 1968tik, Torà udalerrian (Segarra eskualdea); Llobera herritik gertu dago, bestetik, (Solsonès eskualdea), Vila de la Gola dels Bous masiatik 500 metrotan.
Historia
Llanera trikuharria duela 5.000 urte inguruko historiaurreko gizakiak eraikitako eraikuntza da, lauza handiekin eraikita, jendearen ehorzketa kolektiboak egiteko helburuarekin. Ehorzketak angeluzuzen gela handi batean egiten ziren eta hara ailegatzeko korridore zabal bat igaro behar zen. Megalito honen eraikuntza data azken Neolitoan dago kokatua (3.500 urte K.a.), baina K. a. 1500 urte arte erabili zen, megalitismo katalanaren apogeo epean, alegia. Karbono-14aren bidez 2550. urtean datatua dago.
Bertako giza aztarnak aztertu ondoren zera ondorioztatu da: gizaki haiek bataz besteko 26,4 urteko bizitza-itxaropena zuten eta zerealen nekazaritza oinarritutako komunitate txikietan bizi ziren nahiz eta ekonomia horren oinarria abeltzaintza izan (behiak, ardiak eta ahuntzak).
San Andres eliza (Erredin)
San Andres eliza Lizoainibarko Erredin lekuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.
Eraikina
XIII. mendeko eraikuntza gotikoa da, harriz egina, eta hainbat aldaketa izan ditu arkitekturan eta dekorazioan. Habearte bakarra du, lau ataletan banatuta, burualdea, burualde zuzenekoa, eta kapera bana, habeartearen alde banatan, kapera nagusiaren aurreko atalean. Estalki-sistema luneto-gangazkoa da dorrearen oinaldeko atalerako, gurutze-ganga izartua habearteko eta burualdeko gainerako ataletarako, eta gurutze-ganga sinplea alboko kaperetarako.
Sarrera epistolaren aldetik egiten da, arkiboltak dituen arku zorrotzeko ate batekin. Arkibolta horiek hainbat gai lantzen dituzten kapitelak (landareak, zoomorfikoak, gizakiak) dituzten zutabeetan oinarritzen dira, interes artistiko handikoak. Barruan, zizelkatutako erretaula batzuk daude, barroko berantiarreko estilokoak (XVIII. mendea).
Nós Diario
Nós Diario Santiago de Compostelan argitaratzen den egunkari galiziarra da, Sermos Galiza digitalaren ondorengoa, 2020ko urtarrilaren 2an lehenbizikoz kaleratu zena. Gaur egun (2020an) galizieraz argitaratzen den egunkari bakarra da.
Maria Obelleiro kazetariak zuzentzen du.
Bere aurrekari hurbilena Galicia Hoxe egunkaria izan zen, 2011an desagertutakoa.
Egunkari berriaren bideragarritasun ekonomikoa bermatzeko, Sermos Galizak kanpaina bat jarri zuen abian, 2018. urtearen bukaeran 3.000 harpidedun eskuratzeko. Urtebete atzeratu zen 3.000 bazkideen lorpen hori.
Nós Diarioko zuzendaria den Maria Obelleirok igandero zutabe bat idazten du berria egunkarian Vicent Partal eta Martxelo Otamendirekin Zuzendarien Galeusca atalean. Hiru zutabe horiek Vilaweb-en eta Nos Diario-n ere argitaratzen dira, katalanez (Galeusca de directors) eta galizieraz, hurrenez hurren.
Etxe-txolarre
Etxe-txolarrea (Passer domesticus) passeridae familiako hegazti paseriforme bat da, jatorriz ia Eurasia osokoa, gizakiaren laguntzaz ia mundu osora zabaldua. Izan ere, gizakiarekin erlazionatzen jakin izan du, eta, horregatik, egun hegaztirik hedatuenetakoa da.
Izen arruntak
Euskaraz, erdaretan bezala, izen arrunt ugari ditu. Euskara baturako, etxe txolarre edo etxe-txolarre hartu da, baina euskalki z euskalki, anitz dira: artatxori, burrigoi, burringoi, burrugoi, eletxori, eliza-txori, eliz txori, erretxori, etxe-txori, errota-txori, etxaxori, etxe-sori, etxe-xori, etxolar, gala-txori, galar-txori, galtxori, garraio, gurrigoi, gurringoi, itxe-txori, karatxori, karrato, kurloe, kurloi, kurriloe, lastatxori, murruxori, murrutxori, ormatxori, pareta-txori, pareta-xori, parra-txori, parra-xori, patxi-zarra, torratxori, torre-txori, torrotxori, torrutxori, ttau, ttau-ttau, txao, txau, txau-txau, txoarre, txolarre, txori arre, xoarre, xori.
Ezaugarriak
Hegazti txiki bezain sendoa da; burua proportzionalki nahiko handia du eta moko gogorra. Hegaldi traketsa duela esaten da eta lumadi ugariak ordenarik gabekoa dirudi askotan.
Kolore arreak nagusi dira, eme eta gazteetan apalak, baina ar helduek kontraste handiagoa dute. Bizkarrazldea marroi iluna dute, marra beltzez betea, eta sabelalde grisa. Arrek bularraldetik mokoraino orban beltz bat dute, udan nabariagoa, eta buru-gain grisa (ezaugarri horrengatik txolarre ilunarekin erraz desberdin daiteke). Emeek eta gazteek zerrenda superziliar marroi argia izaten dute askotan.
Dimorfismo sexuala lumetan ez ezik, tamainan ere dago: arren hegalak batez beste 76,2 mm luze dira ditu eta emeenak, aldiz, 74,3 mm. Pisuari dagokionez, batez besteko balioa 27,59 g da.
Banaketa
Agian jatorria Mesopotamia ingurukoa du: hor, azken glaziazioan bertan babestuta geratu omen ziren. Gainera, bertan nekazaritza sortu zenez, gaur arte dirauen gizakiaren eta etxe-txolarrearen arteko harremanari hasiera eman zitzaion. Erlazio horrek hedapena erraztu zion, eta egun Palearktikoan (Europa, Afrikako iparraldea, Asiako mendebaldea, Siberia, Txinako iparraldea eta Japonian), Ekialdeko eskualdean (Asia tropikalean) eta eskualde etiopiarrean (Saharaz hegoaldeko Afrikan eta Arabiako hegoaldean) aurki daiteke. Horrez gain, itsas mailatik 4.500 metroraino hedatuta dago. Horren ondorioz, banaketa handiena duen hegaztia da, itxura osoz.
Etxe-txolarrea hegazti sedentarioa da, urte osoan gizakiarengandik gertu bizi dena. Halere, ez dago argi benetako migraziorik egiten duen. Izan ere, ale batzuek Gibraltar edota Pirinioak zeharkatzen dituztela ikusi da, baina ez da argitu benetako migrazioak diren ala sakabanatze mugimendu soilak.
Hiri handietako erdiguneetan bizi diren txolarre helduak ez dira ia mugitzen haien kolonia inguruetatik. Ordea, hiri hazi haietako periferietan eta herri txikietan bizi direnak hiritartu gabeko guneetara hurbiltzen dira egunean zehar, elikagai bila batez ere (Bernis, 1989).
Habitata
Etxe-txolarrearen eta gizakiaren arteko harremana estua da, habitataren hautaketan argi ikusten denez: gizakia urte osoan bizi den inguruei lotuta dago, are gehiago abereak inguruan badaude. Bestela, hezegune, baso eta sastrakadietan nekez ibiltzen da.
Habia zuloetan edo adaburuetan eraikitzen du. Zuloetan egiten duenean, irekia izaten da, baina adarren artean egiten duenean, itxia, zulo bakar batekin.
Elikadura
Espezie orojale eta oportunista da, hau da, aurkitzen duen ia gehienaz elika daiteke, baina belarrak eta ornogabeak hobesten ditu. Dena dela, hiri handien periferietan eta herri txikietan bizi diren etxe-txolarreak inguruko hiritartu gabeko guneetan bazkatzen dira, eta eremu horien araberakoa izaten da hegaztion dieta. Horrela, hirietako txolarreek parkeetako belarrak eta zuhaitzetako fruituak edo haziak jaten dituzte batik bat, baina landa inguruetakoek zekale aleak eta hondakinak.
Ugalketa eta ontogenia
Ugalketa aroa apiriletik uztaila artekoa da; alabaina, araldia urte osoan zehar da. 1etik 9ra arrautza bitartean erruten dituzte, eta urtean zehar 1-5 errunaldi egoten dira. Inkubazioak 11-19 egun dirau eta arrek zein emeek hartzen dute parte. Txitak jaiotakoan, 13-16 egunez bazkatzen dituzte eta gero habia uzten dute.
Bizimodua
Etxe-txolarrea espezie taldekoi eta monogamoa da eta bikoteak bizitza osoan iraun dezake. Hala eta guztiz ere, poliginia maiz ikusten da, hau da, arrak beste eme batzuekin ikusten dira. Bikoteak 6 eta 20 bikote artekoak izaten diren kolonietan biltzen dira.
Espezieen arteko elkarrekintzak
Batzuetan, etxe-txolarreak eta landa-txolarreak (Passer montanus) habi eta elikagaiengatik lehian ibiltzen dira. Horrelakoetan, etxe-txolarrea oldarkor agertzen da (landa-txolarreak hiltzera ere irits daiteke) eta landa-txolarrea ingurune traketsagoetara bidaltzen du. Habi kutxengatik, kaskabeltz handiarekin (Parus major) ere lehian ikusi izan da, bai eta arratoiekin ere, zuloengatik. Inoiz, etxe-txolarreak eta txolarre ilunak (Passer hispaniolensis) talde beretan ikusi izan dira.
Etxe-txolarrearen hainbat espezieren harrapakinak dira: habietan arratoiak, eskulapioren eta eskailera sugeak, soro muxarrak, etxe-saguak, lepitzulia eta mika; gainontzean hontz zuriak, urubiak, eskinosoak, mozoloak, mirotz urdina, zuhaitz belatza...
Taxonomia
Etxe-txolarrearen azpiespezieak bi multzotan banatzen dira:
Scilly uharteetako futbol liga
Scilly uharteetako futbol liga (ingelesez Isles of Scilly Football League) Scilly uharteetan jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. "Munduko futbol ligarik txikiena" ("World's Smallest Football League") ezizena du, bi taldek baino ez baitute jokatzen, "Woolpack Wanderers"ek eta "Garrison Gunners"ek.
Historia
Scilly uharteak Kornuallesko mendebaldeko kostaldean dagoen uharte multzoa da, Erresuma Batuari dagokiona.
1920. hamarkadan abiatu zen Liga txapelketa eta St. Mary's, Tresco, St. Martins, Bryher eta St. Agnes uharteetako futbol taldeek osatzen duten. 1950. hamarkadarako dagoeneko bi talde baino ez ziren gelditzen, Rangers eta Rovers. 1984an talde biek izenak aldatu zituzten eta gaur egungo izenak hartu zituzten; "Woolpack Wanderers" eta "Garrison Gunners".
Egitura
Negu partean jokatzen da liga, azaroa erdialdetik martxoa amaierararte. Talde biek 17 partida jokatzen dute elkarren aurka, normalean igandetan, eta puntu gehien biltzen dituena da txapelduna. Partida guztiak Garrison Gunners-en zelaian jokatzen dira, St. Mary's uhartean.
Ligaz gain lau kopa txapelketa ere jokatzen dira:
Azkenik talde bien selekzio batek (St. Mary's F. C.) Kornualles muturreko Saint Ives herriko 'The Slaters F. C taldearen aurka Lyonesse Cup'' jokatzen du.
Kirol mugak
Liga Ingalaterrako Futbol Federazioaren barnean sartuta dago baina ez Ingalaterrako futbol sisteman kokatuta, ondorioz taldeek ezin dute Ingalaterrako txapelketatan parte hartu.
Bestalde, 16 urtetik gorako hezkuntzarik ez dago uharteetan eta Ingalaterrara joaten dira gazteak. Ondorioz futbol taldeetarako errelebo generazionala ziurtatzea zaila da.
Begoña Arregi
Begoña Arregi Aranburu (Andoain, Gipuzkoa, 1944ko urriaren 19a) irakaslea, kazetaria eta idazlea da. Euskal alfabetatze kanpainen sortzaileetariko bat.
Jon Tena
Jon Tena Martínez (Irun 1993ko otsailaren 21a ) gipuzkoar futbolaria da, atezain gisa aritzen dena. Real Unionen jokatzen zuen, Errealak maileguta. 2015eko maiatzean kontratua 2018 arte luzatu zuen errealarekin.
Begoña Arregi
1963an alfabetatze kanpainak abian jarri zirenean, bera izan zen sortzaileetariko bat. Rikardo nebarekin batera, Antton Elosegi, Arantxa Gurmendi, Ramon Saizarbitoriaren arreba, eta beste batzuekin jo eta ke ibili ziren alfabetatze-kanpainak zabaltzen. Gero, neba Rikardo istripu batean hil zenean, omenaldi gisa liburu bat idatzi zuten hainbat lagunen artean, horretan Begoñak parte handia hartu zuela.
Jon Tena
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Begoña Arregi
Euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak 1969ko azaroaren 28an.
Berroztegieta
Berroztegieta (Berrosteguieta gaztelaniaz ) Gasteizko udalerria osatzen duten herrietako bat da. Zaldiaran mendipean, 617 metroko garaieran kokaturik dago. Gasteiz hegoaldean dago, hirigunetik 5,5 kilometro ingurura. Berroztegieta 1025. urtean aipatu zen lehenengoz, Donemiliagako goldean. Herrixka txikia izan da beti, eta 1332an Gasteizko udalerriaren barnean ezarri zuten. 1980ko hamarkadatik aurrera hainbat txalet eraiki ziren eta biztanleria bikoiztu egin zen.
Eskibel errekastoa eta Batan erreka Berroztegietako lurretatik igarotzen dira, hego-ipar noranzkoan, herrigunearen mendebaldetik lehena, eta ekialdetik bigarrena. Bi errekak Gasteizko mendietan sortzen dira, eta Zadorrara isurtzen.
Jaiak
Berroztegietak Mendekoste egunaren inguruan ospatzen ditu bere jaiak.
Tar-Ziriatan
Tar-Ziriatan Tolkienen legendariumean eta Silmarillion eleberrian, Numenorreko hamabigarren erregea izan zen. Eguzkiaren Bigarren Aroko 1634an jaio zen eta aurreko errege izan zen Tar-Minastirren semea zen, eta honen oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Bigarren Aroko 1869an.
Itsasontzi eraikitzaile handi bat izan zen, Erdialdeko Lurraldeko altxor ugari bereganatu eta berriz Numenorrera eraman zituena. Tronua, 2029. urtean utzi zuen, 6 urte beranduago hiltzeko, 2035ean. Bere oinordekoa Tar-Atanamir izan zen.
Kings of Númenor Númenoreanske herskere Królowie Númenoru
Lansallos
, 'Lansalwys', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri eta parrokia zibil bat da.
Larak
Larak (larēs, ahoskatua, singularrez lar) erromatar mitologia ko jainko ak dira, zalantzarik gabe etruriar jatorrikoak, bidegurutzeak eta etxe-esparruak zaintzeaz arduratzen direnak.
Jaiotza
Lara naiadearen eta eta Merkurio jainkoaren semeak ziren. Lara Lazioko ninfa zen, Ovidio ren arabera Lala, "berritsua". Jupiter rek Iuturna bere ahizpa maite zuen, baina honek era guztietara ekiditen zuen. Jainkoak ninfa guztiak bildu zituen eta laguntza eskatu zien; euren ahizpa eutsi behar zuten eta uretara jauzi egitea eragotzi behar zioten. Denek onespena ematen dute, baina Larak bazterrik bazter zabaltzen ditu Jupiterren nahiak, Iuturna jakitun da eta Junori berari kontatzen dio. Jupiterrek, haserre, mihia mozten dio Larari eta Merkuriori ematen dio ninfa Infernuetara eraman dezan. Bidean, Merkuriok bortxatzen du eta bi seme biki jaiotzen dira, jainko Lareak. Kondaira honetan Ovidiok Merkurioren semetzat aurkezten ditu, honek Larek Merkurio-Hermesen, bidegurutzeen eta oparotasunaren jainkoaren, antzeko funtzioak dituztela besterik ez du esan nahi.
Halaber, Lar Familiaris (familien babeslea) Servio Tulio erregearen aita zela esaten zen. Egun batez, Tarkinioren emazte Tanakil en esklabu bat sutondoan zegoela, errauts-falo bat altxatu zitzaion. Honek esklabuarekin bat egin ondoren, geroago Servio erregea izango zena jaio zen.
Iruditeria
Ez dira gorde Errepublika Berantiar garaia baino lehenagoko irudi fisikoak, baina erreferentzia literarioek (lehen aipatutako Plautoren Lar singularrak, adibidez) iradokitzen dute lar bakar bati, eta batzuetan askoz gehiagori, kultua eskain dakiokeela; Lares Grundules ilunen kasuan, agian 30. Inperioa ren hasierarako, jainkotasun parekatu bihurtu ziren, segur aski erlijio grekoaren eraginez – bereziki, Kastor eta Polux Dioskuro biki heroiak –. Hortik Erromako Romulo eta Remo bikien ikonografia. Lareak bi gizonezko txiki, gazte eta bizi gisa irudikatzen dira, zakur larruz egindako tunika labur, landatar eta hertsiekin jantzita, Plutarko ren arabera. Dantzarien jarrera hartzen dute, hanka baten gainean oin-puntetan edo oreka arinean. Beso batek adar bat altxatzen du edateko (riton) goran, topa edo libazio bat eskaintzen bezala; besteak, berriz, libazio-plater ez oso sakon bat darama (patera). Garai bereko lares Compitalicii-en santutegietan mota bereko irudiak ageri dira. Santutegiek bikoteka dauden larez margotutako irudiak ispilu-jarreretan erakusten dituzte, erdiko irudi baten ezkerraldean eta eskuinaldean, antzinako jeinu gisa ulertzen dena.
Bilakaera historikoa
Lareen gurtza desagertu egin den arren, oraindik badira zenbait aztarna itxuraz kristauak diren ohitura edo tradizio batzuetan.
Kristautasuna jazarria eta heriotzarekin zigortua izan zen bitartean, honen eta mundu paganoaren artean bereizketa argia egon zen. Milango Ediktua rekin, Konstantino I.a k 313an aldarrikatua, kristautasuna legezko erlijioen artean onartu zen, paganismoarekiko eta beste modu batzuekiko ikuspegi tolerantearekin. Baina, Teodosio I.a Handia ren ondoren, antzinako erlijioaren aurkako eraso ireki bat hasi zen, oraindik ere herrian oso errotua zegoen arren. Erlijio ofizial bakarra izatera beharturik, jende askok bere aurreko praktikekin jarraitu zuen, baina "kristau" kutsua emanez. Horrela, larario ak sarrerako atetik gertu mantendu zen, baina Jesus en, santu baten edo Ama Birjina ren irudi bat zuen. Hiriko lareak zaindari santuek ordezkatu zituzten, lar pertsonala edo jeinu a Aingeru Guardakoa rengatik aldatu ziren, eta horrela. Elkarren artean harremanetan jrtzen direnean edo kultura batek bestea ordezkatzen duenean, bi kulturak elkarri nola eragiten dioten erakusten duen adibide interesgarria da.
Lucmau
Lucmau Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lucmau udalerrian erroldatutako biztanleak 235 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 136 etxebizitza zeuden, 93 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 125 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 93 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 37 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 70 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 143 ziren, horien artean 109 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 109 pertsona aktiboetatik 91 lanean zeuden (51 gizon eta 40 emakume) eta 18 langabezian zeuden (8 gizon eta 10 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Lucmau udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tuntun arrunt
Tuntun arrunta (Prunella modularis) prunellidae familiako hegazti paseriformea da, Eurasiako eskualde epeletan bizi dena.
14,5 cm inguru luze da eta bizkarraldea arre iluna eta papar-sabelak grisak ditu.
Sasi txorixa Oñatin
Txolarre emearen antzekoa da, baina moko finagoa du. Intsektuak jaten ditu, baina intsekturik ezean haziak ere jaten ditu. Habia zuhaizka edo sasietan egiten du. Euskal Herrian, isurialde atlantikoan ugari hazten da eta hegoalderantz joan ahala gutxiago ageri da.
Deskribapena
14-15 cm-ko tamaina duen txoritxo hau, nahiz eta fidagarria izan, bere itxura nola ez den deigarria eta sastraka eta zuhaixken artean ibiltzen den, jende gehienak ez du ikusten. Bere kantua da aurkitzeko modurik onena. Apeu bereizgarria du “tsiip” edo “siit” bat da. Ia urte osoan entzun daitekeen kantua txorrotxio azkar bat da, txepetxaren eta txantxangorriaren bien bitarteko bat.
Bi sexuetako helduek eztarria, bekainak eta bularra gris-arbel kolorekoak dituzte, alboak marra ilunekin, eta bizkarra marradun arre-gaztaina kolorekoa, gazteak berriz, oro ar, arreagoak eta marradunak dira.
Biologia eta ohiturak
Funtsean intsektuez elikatzen da, baina neguan, horiek gutxi direnean, hazi ugari sartzen dira bere dietan. Tuntun arruntak lurrean bilatzen du bere janaria, zuhaixka eta sastrakadien azpian, eta hor oso poliki ibiltzen da. Ugalketa-garaia martxoaren amaieran edo apirilaren hasieran hasten da. Habia egiterakoan, arra eta emea, biak arduratzen dira; sustraitxoz, zurtoinez eta goroldioz osatuta dago, eta barrualdea ilez eta artilez estalita egoten da normalean. Zuhaizka edo sastraka baten barruan ondo ezkutatuta eta altuera desberdinetan egiten du. Normalean bi metroren azpitik, 4 edo 5 arrautza urdinxka eta orbanik gabeak erruten ditu. Beste hegazti askok egiten duten bezala, emea da 12-13 egunez txitatzen duena.
Txorikumeak 12-13 egun egoten dira habian, nahiz eta bat-batean irten daitezkeen bertatik hegan hasi aurretik ere, mehatxatuta sentitzen badira edo gogaitu eragiten bazaie.
Tuntun arrunta espezie sedentarioa da, naiz eta iparraldeko populazioak negua Europa erdialdean, mendebaldean eta hegoaldean igarotzen duten. Gure inguruan, negu gogorreko eremuetakoak, joan-etorri txikiak egiten dituzte, baldintza egokiagoak aurki ditzaketen lekuetara.
Banaketa, habitata eta estatusa
Europa osoan hazten ditu kumeak, Mediterraneoko eremu batzuetan izan ezik, Asia txikian ere bai. Klima borealetan, epeletan eta menditsuetan. Ohikoa da Iberiar penintsularen iparraldean, eta gainerakoan mendi-eremuetan. Gure inguruan txoritxo hau bizi den inguruneak askotarikoak dira. Behar duen baldintza bakarra da sasi eta zuhaizka nahiko trinkoak eta ugariak egotea. Landazabaletan, pinudietan, sastrakadietan, basoen ertzetan, mendi-inguruetako txilardegietan eta otadietan, baratzeetan eta abar aurki daiteke.
Couleuvre
Couleuvre Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 415 etxebizitza zeuden, 285 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 82 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 399 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 285 etxebizitza nagusietatik 213 bere jabearen bizilekua ziren, 70 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 63 etxek hiru zituzten, 86 etxek lau zituzten eta 110 etxek bost zituzten. 177 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 158 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 92 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 359 ziren, horien artean 235 aktiboak ziren eta 124 inaktiboak ziren. 235 pertsona aktiboetatik 205 lanean zeuden (113 gizon eta 92 emakume) eta 30 langabezian zeuden (13 gizon eta 17 emakume). 124 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Couleuvre udalerrian 280 unitate fiskal zeuden, 568 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.263 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 zurginak, 2 iturginak eta 3 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.