cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adaptation
Adaptation 2002ko Spike Jonze estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatiko film bat da. Charlie Kaufman gidoigileak idatzitako gidoia Susan Orlean idazlearen The Orchid Thief liburuan oinarritzen da, eta libururaren egokitzapena egiteko Kaufman beraren bizipenei buruzkoa da. Nicolas Cage, Meryl Streep, Chris Cooper, Cara Seymour, Brian Cox, Tilda Swinton, Ron Livingston, eta Maggie Gyllenhaal aktoreek antzeztu zuten.
Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Chris Cooper) irabazi zuen, eta beste hiru izendapen jaso zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Nicolas Cage), Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Meryl Streep) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria.
Argumentua
Charlie Kaufman, Los Angeleseko gidoigile bat, sormen krisi batean murgilduta dago, Donald bere anaia bikia ez bezala. Charliek bizi den bezala idazten du: nekez eta zalantzaz beterik, eta Donald idazten duen bezala bizi da: axolagabekeriaz. Susanek, bere aldetik, bizitzari buruz idazten du, baina ez da bizitzeko gai. Johnen bizitza, ostantzean, eleberri baten gaia da.
Niederdorf (Basilea Herrialdea)
Niederdorf Suitzako udalerria da. Basilea Herrialdea kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Paroaria nigrogenis
Paroaria nigrogenis Paroaria generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Pizarra
Pizarra Málagako udalerria da, Valle del Guadalhorce eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 8.652 biztanle zituen.
La Gaillarde
La Gaillarde Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 284 ziren, horien artean 189 aktiboak ziren eta 95 inaktiboak ziren. 189 pertsona aktiboetatik 174 lanean zeuden (111 gizon eta 63 emakume) eta 15 langabezian zeuden (7 gizon eta 8 emakume). 95 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Gaillarde udalerrian 161 unitate fiskal zeuden, 408 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.803 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren eta 2 iturginak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen eta 1 brikolaje denda handia zen.
2000. urtean La Gaillarde udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tetraodon duboisi
Tetraodon duboisi Tetraodon generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Tetraodon erythrotaenia
Tetraodon erythrotaenia Tetraodon generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Rube Goldberg makina
Rube Goldberg makina nahita diseinatutako mekanismo konplikatu bat da, baina helburu gisa egiteko erraz bat erdiestea helburu duena.
Makinak osagai sinplez egon ohi dira osatuta, eta osagai bakoitzak domino efektu moduko bat eragiten du mekanismoaren hurrengo osagaian, urratsez urrats, kate-erreakzio berezi baten eran, azken emaitza lortzeko.
Jatorria komikigintzan
Makina mota honek Rube Goldberg marrazkilari estatubatuarraren komiki batzuei zor die izena. Eguneroko bizitzako egiteko sinpleak irudikatzeko mekanismo absurdoki konplexuak marrazten zituen Goldbergek.
Benetan eraikitakoak
Komikietako makina teorikoetatik haratago, konplexutasun desberdineko Goldberg makinak eraiki egin dira 20. eta 21. mendeetan zehar, eta prozesua filmean edo bideoz grabatzeko aukera dagoen unetik, are gehiago biderkatu dira saiakerak.
Halako makinak sortu eta grabaketak egiteko zioak anitzak izan daitezke:
Casalbeltrame
Casalbeltrame Italiako udalerri bat da. Novarako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Casalbeltramek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Derg
Derg (Amharera:ደርግ) edo Dergue junta militar komunista baten izena izan zen, Etiopian. Haile Selassieren erorrerarekin batera sortu zen eta 1987an Konstituzioa idatzi eta Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoa sortu zen arte iraun zuen. Derg hitzak komitea esan nahi du Ge'ez hizkuntzan.
Garai honetan Etiopiako Gerra Zibila izan zen, Terrore Gorria izeneko ekintzekin hasi zena. Dergak Somaliar inbasioa 1977an gelditzea lortu zuenean gerra hasi zen Gobernua eta aurkari anitzen artea: Eritrearen independentzia eskatzen zutenak, Tigrayn oinarritutako Tigrayren Askapenerako Herri Frontea, Etiopiar Batasun Demokratikoa izeneko talde monarkiazalea eta ezker muturreko Etiopiar Herriaren Alderdi Iraultzailea, besteak beste. Garai honetan Etiopia bilakatu zen Bloke Sozialistaren aliaturik hoberena Afrikan eta armarik hoberenak zituen herrialdeen artean kokatu zen. Sobietar Batasuna, Ekialdeko Alemania, Kuba eta Ipar Korearen laguntza jaso zuen.
Anne with an E
Anne with an E —Anne E-rekin— Kanadako telesaila da, Lucy Maud Montgomeryren Anne Shirleyri buruzko liburuetan oinarritua eta Moira Walley-Beckettek sortutakoa. 2017ko martxoaren 19an estreinatu zen CBC Televisionen eta maiatzaren 12n, Netflix zerbitzuan. 2017ko abuztuan bigarren denboraldirako berritu zen eta 2018ko abuztuan hirugarren denboraldirako. 2019an hirugarren denboraldia kaleratu eta gutxira, CBCk eta Netflixek telesaila bertan behera utzi zutela jakinarazi zuten.
Argumentua
1896. urtean, Matthew eta Marilla Cuthbert anai-arreba adinekoek mutil umezurtz bat adoptatzea erabaki zuten, Green Gables etxaldean lagun ditzan. Tren geltokira mutilaren bila joan zenean, Matthewk Anne Shirley izeneko neska aurkitu zuen, irudimentsu, argitsu eta berritsua. Umezurtz geratu zen gurasoak hilabete batzuk zituela hil zirenean, eta morroi gisa bizi izan zen hainbat etxetan umezurztegi batean jarri aurretik. Matthewek bera geratzea gustatuko litzaiokeela erabaki zuen bitartean, Marilla ez zen Annez fidatzen. Mesfidantza baieztatu zen Marillak brotxea aurkitu ezin izan zuenean, eta horrela Anne lapurra dela sinestera eraman zuen.
Matthew eta Marillak Anne kanporatu zuten, umezurztegira «itzultzeko». Beldurra hartu zuen han gertatu zitzaion jazarpenarengatik, eta tren geltokira itzuli zen. Bitartean, Marillak brotxea aurkitu eta Anne ez zela lapurra ulertu zuen. Ondorioz, Matthewk Anne aurkitu eta Green Gablesera itzultzeko konbentzitu zuen, non ofizialki haien familiaren parte bihurtuko delarik. Itzuli eta gero, bizilagunen onarpena lortzen saiatzen hasi zen, biziraupen-mekanismoak adimen, arazoak konpontzeko gaitasunak eta irudimena erabiliz.
Ekoizpena
Ikuskizunak berak gizonezkoak baino emakumezko pertsonaia gehiago izateaz gain, telesailak hainbat emakume zuzendari izan zituen. Gidoilari guztiak ere emakumeak izan ziren.
Ontario n filmatu zen, nahiz eta atal batzuk Eduardo Printzearen Uhartean egin ziren, non gertatu zen eleberriaren ekintza.
Hasierako abestia The Tragically Hip taldeak konposatu eta interpretatutako Ahead by a Century da.
José María Merino
José María Merino (Coruña, Galizia, 1941eko martxoaren 5a) gaztelaniazko idazlea da. 1976an, Eleberriak eta Ipuinak saria jaso zuen, eta, 1985ean, Espainiako Kritikaren Saria. 2009an Real Academia de la Lengua Españolan sartzeko aukeratua izan zen.
Oso idazle prolifikoa da. Lan aipagarrienak, narratiban: Novela de Andrés Choz (1976); Cuentos del reino secreto (1982); El caldero de oro (1981); La orilla oscura (1985); El oro de los sueños (1986); La tierra del tiempo perdido (1987). Poesia ere idatzi du: Cumpleaños lejos de casa (1988) eta Obra poética completa. 1998aren bukaeran, Intramuros liburua argitaratu zuen. Ipuin-egiturako liburu horretan, haurtzaroko Leon hiriko gerra ondorengo espazio pertsonal eta kolektiboen deskribapena egin zuen.
PyTorch
PyTorch softwarea da, zehazki, Python programazio-lengoaiazko ikasketa automatikorako liburutegia, Torch liburutegian oinarrituta. Ikasketa sakona eta hizkuntzaren prozesamendurako erabiltzen da. Facebook-eko adimen artifizialeko ikerketa-taldeak garatu zuen nagusiki. Uberren Pyro programazio-lengoaia probabilistikoa software honetan oinarritzen da. Software libre eta irekia da eta BSD lizentzia batekin argitaratuta dago.
PyTorch-ek goi-mailako bi ezaugarri eskaintzen ditu:
Historia
Facebook-ek bi tresna hauek erabiltzen zituen: PyTorch eta Convolutional Architecturefor Fast Feature Embedding-ekin (Caffe2). Baina bateraezintasun-arazoek asko zailtzen zuten PyTorch-ez definitutako eredu bat Caffe2ra edo alderantziz eraldatzea. Open Neural Network Exchange (ONNX) proiektuak Facebookek eta Microsofekt sortu zuten 2017ko irailean, eredu horien arteko bihurketak egin ahal izateko. 2018ko martxoaren amaieran Caffe2 eta PyTorch-ekin batu ziren.
PyTorch tentsoreak
Tentsoreak, matematika tik datoz baina programazioan desberdinak dira, non matrizearen dimentsio anitzeko datu-egitura gisa (arrayak) tratatu daitezke. PyTorch-eko tentsoreak NumPy arrayen modukoak dira, baina CUDA onartzen duen GPU batean ere erabil daitezke. PyTorch-ek tentsore mota desberdinak onartzen ditu.
Saint-Chamarand
Saint-Chamarand Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Chamarand udalerrian erroldatutako biztanleak 199 ziren. Familiak 95 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 185 etxebizitza zeuden, 98 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 67 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 184etxeak ziren. 98 etxebizitza nagusietatik 80 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 79 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Armand Lunel
Armand Lunel (Aix-en-Provence, 1892ko ekainaren 9a – Monako, 1977ko azaroaren 3a) frantziar idazlea eta shuadit edo judu-proventzeraren azken hiztuna izan zen. Darius Milhaud musikagile eta lagun minarentzat, Esther de Carpentras eta Les malheurs d’Orphée operen libretoak idatzi zituen.
Villeneuve-d'Aval
Villeneuve-d'Aval Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Armand Lunel
Biografia
Monakon zuzenbide eta filosofia irakaslea izan zen. 1920an Rachel Suzanne Messiah ezkondu zuen, Aron Messiah arkitektoaren alaba zena.
Saint-Chamarand
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Villeneuve-d'Aval
Biztanleria
2007an Villeneuve-d'Aval udalerrian erroldatutako biztanleak 80 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Armand Lunel
Biografia
1926an Renaudot Saria jaso zuen.
Saint-Chamarand
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 116 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 72 lanean zeuden (43 gizon eta 29 emakume) eta 5 langabezian zeuden (5 emakume eta 5 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Villeneuve-d'Aval
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Chamarand
Diru sarrerak
2009an Saint-Chamarand udalerrian 96 unitate fiskal zeuden, 202 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.764,5 euro zen.
Villeneuve-d'Aval
Etxebizitza
2007an 49 etxebizitza zeuden, 39 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 43 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 39 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Saint-Chamarand
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak eta 2 iturginak.
Villeneuve-d'Aval
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Saint-Chamarand
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Chamarand udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 322 hektarea erabiltzen.
Villeneuve-d'Aval
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 46 ziren, horien artean 41 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 41 pertsona aktiboak lanean(20 gizon eta 21 emakume) zeuden.. 5 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
Saint-Chamarand
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Villeneuve-d'Aval
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Villeneuve-d'Aval udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 315 hektarea erabiltzen.
VI. bikotearen nukleoa
Abducens nerbioa ren (edo VI. gara-nerbioaren) nukleoa nukleo eragile somatiko orokorra da, begien mugienduekin erlazionatuta dagoena.
Villeneuve-d'Aval
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
VI. bikotearen nukleoa
Kokapena
Zubian kokatuta dago, IV. bentrikulua ren zoruan, aurpegi-nerbioa ren kolikuluaren mailan. Izan ere, bere atzealdetik aurpegi nerbioaren zuntzak pasatzen dira. Honek, IV. bentrikuluaren zoruan goragune bat osatzen du: Aurpegi nerbioaren kolikulua. Nerbioak ez dira nahasten, bakarrik atzealdetik pasatzen dira eta goragune hau osatzen dute. Abducens nukleoa erdialdeko marratik gertu dago, begien mugimenduak kontrolatzen dituzten beste nukleoak bezala (okulomotorra eta troklearra).
Konexioak
Konektatzen da bai bide eragile eta sentsitibo orokorrekin, bai gainerako nukleo okulomotorrekin, bai ikusmen-bide eta bide koklearrarekin, azken hauekin erdialdeko luzetarako faszikulua ren bidez.
Aferentziak jasotzen ditu goiko kolikulua ren bizkarmuin-tektu traktua ren zuntz batzuetatik, zeintzuen bidez ikusmen-kortex a eta VI. gara-nerbioaren nukleoa konektatuta dauden.
Abducens nerbioaren ibilbidea
Nukleo honetatik VI. gara nerbioa irteten da. Nerbio honen axoia k aurrerantz eta beherantz abiatzen dira zubian zehar. Axoi horiek bizkarmuin-kortex traktuaren (zubiaren maila honetan luzetara dagoena) alboaldetik pasatzen dira erraboiletik irten baino lehen (erraboil-zubi ildoaren erdialdeko eremutik irtengo da).
Inerbaturiko egiturak
Begiko Alboko muskulu zuzena
Manuel Alonso
Manuel Alonso Areizaga (Donostia, 1895eko azaroaren 12a - Madril, 1984ko urriaren 11a) euskal tenislaria izan zen, 1977an Hall of Famen sartu zuena.
Biografia
1921ean Wimbledongo txapelketaren finalean eta Roland Garroseko finalaurrekoan egon zen. Lehendabizikoak ospe handia eman zion finalaurrekoan Zenzo Shimidzu bost setetan (3-6, 7-5, 3-6, 6-4, 8-6) irabazi eta gero finalean Brian Nortonen kontra galdu zuenean (5-7, 4-6, 7-5, 6-3, 6-3).
Estatu Batuetako Top 10ean egon zen 1925, 1926 eta 1927. urteetan, 1926an bigarrena izanik. Munduko Top 10ean ere izan zen, 1927an 5.a izanik.
Davis Kopa ere jokatu zuen.
1920 eta 1924ko Olinpiar Jokoetan egon zen. Parisen diploma lortu zuen binakakoetan, José María anaiarekin batera 5.a postua lortu zuelako.
Basaran
Basarana elorri beltzaren fruitua da. Mahats txiki baten tamainako drupa bat da, 5-10 mm-ko diametrokoa, fruitua heldua dagoenean, eta forma obalatukoa. Kolorea urdinxka, morea edo beltzarana izan daiteke. Testura tertziopelatua du eta zapore gazi-gozoa. Fruitu oso preziatua da patxarana egiteko.
Kaloria gutxiko fruituak dira, karbohidratoen proportzio txikia dutelako. Oro har, baiak zuntz-iturri onak dira, eta hesteetako zirkulazioa hobetzen dute. Potasio, burdin eta kaltzio (azken biak animalia-jatorriko elikagaietatik datozenak baino probetxu txarragokoak), tanino idorgarri eta zenbait azido organikoen iturri on bat ere badira. Hala ere, fruta hauen ezaugarri nagusia, antioxidatzaileak diren pigmentu naturalen (antozianoa eta karotenoidea) ugaritasuna da.
Bergonié (Bordeleko tranbia)
Bergonié Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Bordele udalerrian dago.
Juri Gagarin
Juri Alekseievitx Gagarin (Ю́рий Алексе́евич Гага́рин, ahoskatua; Klushino, Gzhatsk-etik gertu, 1934ko martxoaren 9a - Novosyolovo, 1968ko martxoaren 27a) Sobiet Batasuneko kosmonauta izan zen. 1961eko apirilaren 12an Gagarin espaziora bidaiatu zuen lehen gizaki izan zen, Vostok 1 espazio-ontziaren barnean Lurraren orbita bat osatu zuenean. Gagarinek nazioarteko ospe handia lortu zuen eta domina eta titulu asko jaso, Sobietar Batasuneko Heroia barne, bere nazioko ohorerik handiena.
Haurtzaroa eta gaztaroa
Kluxino herrixkan jaio zen, Gzhatsk-etik hurbil (haren omenez, 1968an hiriari Gagarin izena eman zioten). Alexey Ivanovitx Gagarin eta Anna Timofejevna Gagarina gurasoek landetxe kooperatiba batean egiten zuten lan. Amak liburuzale handia zen eta aita, zurgin aparta Juri lau senidereren artean hirugarrena zen. Anaia nagusi Valentin hamar urtez zaharragoa zen eta Juri jaio zenean, jada gurasoak laguntzen zituen. Arreba nagusiak, 1927an jaioa, bera eta anaia gazteen Boris zaindu zituen, gurasoak lanean ari ziren bitartean. Bigarren Mundu Gerran naziek haien herrixka hartu zutenean, familiaren etxea ofizial nazi batentzako etxebizitza izan zen. Gagarindarrek 9 metro koadro inguruko buztinezko etxola bat egin zuen eta urte bat eta 9 hilabete eman zituzten han, naziek alde egin arte. 19443an, Valentin eta Zoja anaia-arreba nagusiak Alemaniara bidali zituzten, nazientzako eskulanak egiteko: guda amaitutakoan itzuli ziren. 1946ean, familia Gzhatsk hirira bizitzera joan zen.
1950ean, 16 urte zituelarik, Lyubertsi hirira, Moskutik hurbil, bizitzera joan zen, baita ogibide bat ikastera ere. Hurrengo urtean, ikasketak bukatu zituen, emaitza apartekin. Gero, Saratov hiriko Industria Eskola Teknikora ikastera joan zen. Saskibaloia gustatzen zitzaion eta eskolako entrenatzaile eta epaile izan zen. Metalgintzan aritu zen 1954 arte. Urte horretan, Saratoveko aeroklubean izena eman zuen, boluntario gisa asteburuetan, eta dirua irabazten zuen Volga ibaiko kaian. Aeroklubean, hegazkin txikiak pilotatzen ikasi zuen eta badirudi urte haietan errugbia asko gustatzen zitzaiola: horregatik, gerora, Gagarin Akademian kirol hori praktikatzeko ohitura ezarri zen.
Elena alabak Jurik Bigarren Mundu Gerran hegazkinen maitasuna aurkitu zuela esan zuen. Horri buruz istorio bat jakin da. dirudienez, hegazkin sobietar bat bere herri inguruan bota zuten eta Juri eta bere lagun bat gidariaren bila joan ziren eta nazien atzaparretatik ezkutatu zuten, gidariaren lagun batek beste hegazkin batean bere bila etorri zen arte.
Sobietar espazio programa
Eskolan zela, Moskuko Plaza Gorrira joan zen Langileen Eguna ospatzera. Han, Valentina Goriacheva ezagutu zuen, Orenburgeko Medikuntza eskolan ikasitako erizaina; Gagarinek "hegalak" lortu ostean, 1957an ezkondu ziren. Urte hartako urriaren 4an, Sobietar Batasunak Sputnik 1 satelitea orbitan jarri zuenean, espaziora inor baino lehenago heldu ziren. Azaroaren 3an, Sputnik 2 espazio-ontzia orbitan jarri zuten, Laika txakurrarekin, espaziora bidalitako lehen biziduna. 1959ean, Gagarin boluntario aurkeztu zen sobietar programan: beste 3.500 piloturekin. Hogei aukeratu zituzten eta prestatzen hasi: seik gainditu zuten eta azkenean, bera geratu. Orduan, proba fisiko eta psikologiko asko eginarazi zizkioten, erresistentzia neurtzeko. German Titov eta Grigori Nelyubov lehiakide nagusiak izan zituen, baina emaitza hobeak lortuta eta, gainera, 1,57m luze soiik zenez, errazagoa zuen Vostok espazio-ontzi txikian lan egiteko. German Titov bigarren pilotu geratu zen eta harekin batera joan zen, astronauta jantziaz.
Lehen mundu-bira espaziotik
Lurrari itzuli osoa egin zion espaziotik ia bi ordutan. Pojekhali! (“Abia gaitezen!”) esanez abiatu zen Kaspiar Itsaso tik gutxi gorabehera (mila bat kilometro ekialdera) eguerdian (6:07 UTC, Ordu Unibertsal Koordinatuaren arabera). Siberia osoa zeharkatu zuen eta ordu laurdenean heldu zen Kamtxatka penintsularaino. Ozeano Barean sartzerakoan berehala aurkitu zuen gaua (6:37 UTC); ilunpean ozeano osoa ordu betean zeharkatu eta Magallanes itsasartetik pasa ondoren egunsentia ikusi zuen (7:10 UTC). Atlantikoa beste ordu laurden batean zeharkatu eta Angolaren kosta aldetik pasatzerakoan abiadura moteltzeko atzeko koheteak piztu zituen. Atmosferan berriro sartzerakoan, espero gabeko biraketa gogorrak gertatu ondoren, balaztatze-lana eginda atzeko koheteen moduluak askatzea lortu zuen Egipto gainean (7:35 UTC). Mediterraneo eta Kaspiar itsasoetatik pasa ondoren ontzia utzi zuen Gagarinek eserlekutik jaurtikita (7:55 UTC) 7.000 metroko altueran. Jausgailua zabalduta 10 minutuan lurrera heldu zen arazorik gabe (8:05 UTC). Teorian ia abiatze-toki berera itzuli behar zen, baina planeta ekialdera bira egiten duenez, mendebalderago lurreratu zen, 40.000 km egin eta gero; Kaspiar Itsasottik ekialdera ez, iparraldera baizik. Nekazari baten etxe alboan lurreratu zen. “Sobietarra naiz. Telefonoz deitu behar dut Moskura” esan zien estralurtar baten iritsiera ikusi zuten lehenengoei.
Espazio-bidaiaren ostean
Heroi nazionala bihurtu zen. Mundu osoko aldizkariek haren argazkia eta biografia atera zuten eta pertsonaia famatuena bilakatu zen. 1961eko apirilaren 14ean, Moskuko kaleetan 14 kilometroko ibilbidea egin zuen, ofizialekin batera, Kremlineraino. Han, hitzaldi labur baten ostean, Nikita Khrushchevek Sobietar Batasunaren Heroiaren domina eman zion. Halaber, Sobietar Batasuneko beste hiri batzuetan jende pila bildu zen.
1961eko apirilaren 15ean, Moskun eta Sobietar Zientzia Akademiaren ofizialekin batera prentsaren erantzunak erantzun zituen. Vostok 1 misioa eta hiru hilabete ondoren, Britainia Handira joan zen, Londres eta Manchesterrera. Manchesterren euri jasa ikaragarria egin zuen baina euritakorik gabe joan zen, kotxean jende guztia ikusteko. Lehenengo lau hilabeteetan beste herrialde hauetan ere egon zen: Brasil, Bulgaria, Kanada, Kuba, Txekoslobakia, Finlandia, Hungaria eta Islandian.
Bizitza
Gaztetan, galdara-langile zen Lyubertsyko altzairu-instalazio batean. Geroago, Sobietar Aireko Indarretan pilotu sartu zen eta Luostari Aireko Basera bidali zuten, Norvegiako mugatik gertu, Sobietar Batasuneko beste bost kosmonautaren espazio-programarako hautatu aurretik. Espazioko hegaldiaren ondoren, Gagarin Kosmonauten Prestakuntza Zentroko heziketa-zuzendariorde bihurtu zen, geroago bere izena zuen zentroak. Batasuneko Sobietean diputatu ere hautatu zuten 1962an, eta gero Nazionalitateen Sobietean ere bai, SESBeko Sobiet Goreneko behe eta goi mailako kamerak, hurrenez hurren.
Vostok 1 izan zen Gagarinen espazio-hegalaldi bakarra, baina Sojuz 1 misiorako ordezko taldean ere egon zen gero. Misioa istripu larrian amaitu zen, eta haren lagun eta kide Vladimir Komarov kosmonauta hil zen.
Gagarinen bizitzaz beldur zirela eta, sobietar funtzionarioek betiko debekatu zioten beste espazio-hegaldirik egitea. Zhukovskyko Aire Indarraren Ingeniaritza Akademian beharrezko entrenamendua amaitu ondoren, 1968ko otsailaren 17an hegazkin arunt bat pilotatzen utzi zioten. Bost aste geroago hil zen, MiG-15 entrenamendu-hegazkina Vladimir Seryogin hegaldi-irakaslearen gidaritzapean zebilela. Kirzhach hiritik gertu erori ziren.
Heriotzaren inguruabarrak
Lehen unetik sekretuak izan ziren. Hiru ikerketa egin ziren: bata, KGB inteligentzi agentziak egina; bestea, Gobernuko Ofizialen batzordeak; eta azkena, Aireko Indarrak. Gagarinen biografia idatzi zuten Jamie Doran eta Piers Bizony KGB-ak beste bi ikerketen kontra joan zela esan zuten. Liburuaren izenburua honako hau da: Izarretako gizona: egia Juri Gagarin kondairaren atzean.
2003ko martxoan, KGBren txostena desklasifikatu zen. Txostenean, eguraldia txarrera aldatu zela argi geratzen da, eta gainera, fuel deposituak hegazkinera itsatsita utzi zituzten eta bi gauzak eragina izan zutela dio. Hala ere, lau urte geroago beste ikerketa bat egiteko asmoa izan zen baina Kremlinak ez zuen ikerketa berria baimendu.
2011ko apirilean, beste dokumentu batzuk desklasifikatu ziren, eta haietan, maniobra kritiko bat egin zutela esaten da.
Monumentuak, muralak eta estatuak
2011n, estatua bat jarri zuten Admiralty Archen, Londresen. Estatua James Cook kapitainaren aurrean zegoen, baina 2013an, Greenwich-era mugitu zuten.
2008ko apirilean ,Belgraden estatua bat jarri zioten. Polemika ikaragarria sortu zuen lan hau bere burua oso txikia egin zuelako artistak eta Goran Vesic-ek esan zuen ez hiriak, ezta Serbiako Kultura Ministerioak, ezta lana ordaindu zuen fundazioak ere ez zekitela diseinuaren neurriak aurretik.
2019ko abuztuan, Jorit italiar artistak haren aurpegia margotu zuen Odintsovo-ko distrituan, Errusian. Haren omenezko munduko mural handiena da.
50. urteurrena
2011n, munduak haren bidaia omendu zuen. "Lehenengo orbita" filma egin zen eta Nazioarteko Espazio Estaziotik bidali zuten. Filma egiteko, bidaiaren ibilbidea eta soinu grabaketak erabili ziren. Han ziren 27. espedizioko errusiar, italiar eta estatubatuar eskifaiak, Gagarinen irudiko elastikoak jantzirik, bideo bat grabatu zuten. Grabaketan, munduari "Juriren zorion gaua" ospatzeko mezua bidali zuten.
Errusiako Banku Zentralak urrezko eta zilarrezko txanponak egin zituen urteurrenaren omenez eta Soyuz TMA-21 espazio-ountzia Gagarin izendatu zuten 2011ko apirilean, 50 urte egiten zituenean.
Ukrainiak zigilu bat atera zuen, haren aurpegia eta Lurra erakusten.
Panges
Panges Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Panges udalerrian erroldatutako biztanleak 77 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 43 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 43etxeak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Airbus A318
Airbus A318a Airbusek eraikitako bidaiari hegazkina da. A320 familiaren kide txikiena denez "Mini-Airbus" ezizenez ere ezagutzen da.
Panges
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 47 ziren, horien artean 36 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 36 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (17 gizon eta 16 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Airbus A318
Hegazkinak 109 bidaiarientzako edukiera du (2 klasedun banaketan). Lehen Boeing 737ak eta Douglas DC-9 hegazkinak ordezkatzeko erabili zen, nahiz eta horrez gain Boeing 737-600aren lehiakide ere baden.
Montreux-Vieux
Montreux-Vieux Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Airbus A318
A318a aireratzean eraman dezakeen gehienezko pisua (MTOW) desberdinetan dago eskuragarri 59 tonetatik 68 tona artean. MTOW txikiagoak hegazkina aireportu txikietan erabiltzeko erraztasunak ematen ditu eta MTOW handiagoak A320 familiako beste hegazkinekin osagarri izatea ahalbidetzen du. Horrez gain, hegazkinean pisu gutxiagok helmen handiagoa ematen dio A318ari (A320ak baino %10 gehiago) eta A320ak egin ahal ez ditzakeen hegaldi batzuk (Londres-Jerusalem adibidez) egitea aukera ematen du. Hala ere, aire konpainiek hiri ertainen arteko hegaldi motz eta dentsitate baxuetarako erabiltzen dituzte.
Hegazkina diseinatzeko garaian zenbait arazo egon ziren. Alde batetik, 2001ko Irailaren 11ko atentatuek hegazkin eskarien murriztea ekarri zuen eta beste alde batetik Pratt & Whitney motoreek arazoak eman zituen erregai-kontsumo aldetik. Hasiera batean zenbait airelineek A318 aldeko apustua egin zutela bazirudien arren, egindako eskari asko ezeztatu egin ziren eta orain 4 dira erabiltzaile nagusiak: Air France, Frontier Airlines, America West Airlines eta Mexicana de Aviacion.
A318 Elite
2005eko Azaroaren 10ean Airbusek A318 Eliteren eraikuntza ezagutarazi zuen. Airbus A318 Elite helmen ertaineko hegaldietarako (4.000 Milia nautiko gehienez) pentsatuta dago. CFM motorrak erabiltzen ditu eta barne antolaketaren arabera, bere edukiera 14 eta 18 bidaiarien artean dago.
Kanpo estekak
Airbus A318ari buruzko informazioa Airbusen webgune ofizialean Airbus A318ari buruzko informazioa Airliners.net-en
Airbus A320 Airbus-A320-Familie Airbus A320 Airbus A320 Airbus A320-familjen 空中客车A320
Montreux-Vieux
Biztanleria
2007an Montreux-Vieux udalerrian erroldatutako biztanleak 850 ziren. Familiak 352 ziren, horien artean 94 pertsona bakarrekoak ziren (43 bakarrik bizi ziren gizonak eta 51 bakarrik bizi ziren emakumeak), 125 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 110 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 23 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 378 etxebizitza zeuden, 351 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 252 etxeak ziren eta 126 apartamentuak ziren. 351 etxebizitza nagusietatik 249 bere jabearen bizilekua ziren, 94 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 21 etxek bi zituzten, 56 etxek hiru zituzten, 95 etxek lau zituzten eta 178 etxek bost zituzten. 316 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 148 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 167 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 528 ziren, horien artean 385 aktiboak ziren eta 143 inaktiboak ziren. 385 pertsona aktiboetatik 348 lanean zeuden (204 gizon eta 144 emakume) eta 39 langabezian zeuden (19 gizon eta 20 emakume). 143 pertsona inaktiboetatik 54 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
Panges
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Montreux-Vieux
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Martxo
Martxoa, halaber martia ( Bizk. ), batzuetan epaila, gregoriotar egutegiaren urteko hirugarren hila da eta hogeita hamaika egun ditu.
Iritsi zaigun Kalendrera euskarazko egutegi antzinakoenean (1571koa), Joanes Leizarragak lehenetsi zuen Martchoa forma.
Montreux-Vieux
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bilbao Athletic 2023/2024
Lagatakoak
<!--
Neguko merkatua 2023
-->
Estatistikak
Jokalariak guztira: 35
Denboraldiko Hamaikakoa
Hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.
-->
Antzinako Greziako eskultura
Eskultura da, ziurrenik, Antzinako Grezia ko artearen ezaugarririk ezagunena. Eskulturaren eta pinturaren bitartez, garai hartako greziarrek jainko-jainkosei opari politak eskaintzen zizkieten, eta heroiak goraipatzen zituzten haien babesa jasotzeko. Greziako eskulturako ekoizpen guztiaren zati txiki bat bakarrik iritsi zaigu, eta, tamalez, pintura lan ia guztiak desagertu dira. Antzinako literaturan deskribatzen diren maisulan asko galdu dira, edo oso hondaturik heldu zaizkigu. Lan horien beste zati handi bat, aldiz, erromatar garaiko kopien bitartez baino ez ditugu ezagutu. Horietako asko mendebaldeko eskultoreek zaharberritu dituzte Berpizkundetik gaur egun arte. Berriztapen lanei esker, batzuetan lanak berreskuratu ahal izan dira, zatika bada ere. Aipatu behar da garai hartako lanetan nabarmena dela Ekialde ko eragina.
Materialak
Aro Moderno ra iritsi diren eskultura greziar gehienak harriz eginak daude, marmol txuriz, batez ere. Antzinaroa n, aldiz, ez zen hori gehien baliatzen zuten materiala, eta bestelako teknikak eta materialak erabili zituzten; adibidez, teknika kriselefantinoa, brontzea edo egurra.
Egurra
Egurra aro arkaikoan erabili zen batez ere, xoanak egiteko (erlijio aurre-olinpikoaren adierazgarri ziren figura landugabeak). Ezagunena Ortiarena da, gerora Artemisa gisa ezagutu zena, eta Esparta ko Artemisa-Ortiaren santutegian agertu zen.
K.a. VII. mendean batez ere, greziar arkaikoak sphyrelaton teknika erabiltzen hasi ziren; lehenago hititek eta egipziarrek erabilitako teknika: egurrezko muin bat mailukatutako brontzezko plakekin estaltzean datza. Horrela egin ziren Kreta ko Dredos santutegian aurkitutako Apolor en, Artemisa ren eta Leto ren kultu estatuatxoak (K.a. VIII. mendea), Hala ere, egurra lan finagoak egiteko ere erabili zen, adibidez, Cipseloren Kutxa. Zedroz egina zen eta bolizko eta urrezko apaindurak zituen. Kutxa Olinpia n egon zen ikusgai K.a. lehen mendeetara arte, baina gero desagertu zen.
Materialaren hauskortasuna dela eta, egurrez egindako eskultura gutxi iritsi zaizkigu. Aipa dezakegun bat Samosen aurkitutako 28 cm-ko botozko estatuatxo bat da, Hera ren kultu estatuaren kopia izan litekeena. Egun, Samos eko Arkeologia museoan dago ikusgai.
Terrakota
Zibilizazio minoiko tik aro helenistiko ra arte, terrakota askotan erabili zen idoloen edo botozko estatuatxoak sortzeko. K. a. VIII. mendean, Beozia n, horrela sortu ziren «kanpai-idoloak»: hanka mugikorrak eta kanpai itxurako gorputza dituzten emakumeen estatu txikiak. K.a. VIII. mende hasieran, «heroien» hilobiei ehunka edo milaka estatuatxo jartzen zitzaizkien, eta orokorrean besoak altxaturik zituzten pertsonaiak irudikatzen zituzten; hau da, jainkoak apoteosian.
Geroago, terrakotaz egindako estatuatxoek izaera erlijiosoa galdu zuten eguneroko bizitzako pertsonaiak irudikatzeko. K.a. IV. eta III. mendeetako hiri batzuetan, hala nola Alexandrian, Esmiran edo Tarson, figuratxo grotesko ugari egin ziren. Figuratxo horien gorputz-adarrak desitxuratuak zeuden eta begiak irtenak; gainera, irribarrez zeuden.
Terrakota oso gutxi erabili zen estatua handiak egiteko. Salbuespenik ezagunena Olinpiako Zeus Ganimedes bahitzen da, K.a. 470 urte inguruan egin zena. Kasu horretan, terrakota margotuta dago.
Teknika kriselefantinoa: urrea eta bolia
Estatua mota horretako aztarna gutxik irauten dute gaur egunera arte, teknika horrekin egindako lanak hauskorrak baitira. Gainera, bolia eta urrea material preziatuak direnez, askotan lapurtu egiten zituzten. Delfos eko bide sakratuaren azpian garai hartako eskultura batzuen hiru zati handi eta hiru buru aurkitu ziren.
Bolia bakarrik ere lantzen zen. Elefanteen letaginen tamainaren ondorioz, tamaina txikiko estatuak baino ez ziren egiten material horrekin.
Metala
Teknika kriselefantinoaren ondoren, metala iritsi zen, batez ere, brontzea. Asko erabili zen material hori garai mizenastarrean, baina teknika hori galdu «mende ilunak» deituriko garaian. Greziarrek Ekialde Ertaineko eta Egiptoko herrietatik ikasi zuten.
Brontzeaz eta antzeko aleazioez gain, eskultoreek metalezko beste hainbat material erabiltzen zituzten, batez ere estatuak inkrustazioen bidez polikromatzeko. Horregatik, gehienetan ezpainak kobre asko zuten aleazioekin egiten ziren, eta ondorioz gorriak ziren. Teknika hau erabiliz, oso kolore finak lortu zituzten.
Aro neolitikoa (K.a. 7000 – K.a. 3000)
Aro neolitikoan dagoeneko eskulturak egiten ziren. Terrakota erabiltzen zuten eta gehienetan emakumeen figurak egiten zituzten. Emakumearen formak azpimarratzen zituzten bularraldeari, sabelari eta aldaka zabalei atentzioa jarriz. Horren helburua emakumeen ugalkortasuna azpimarratzea zen. Gizonen figuretan, aldiz, biluzik egotea zen ezaugarririk nabarmenena.
Aro geometrikoa (K.a. 1050 – K.a. 700)
Aro geometrikoaren hasieran (K.a. 1050-900) terrakotaz egindako figura asko aurkitu dira. Gorputzak egiteko bolumen geometrikoak erabiltzen ziren, eta forma geometriko gehiagoz apaintzen ziren.
Aro geometriko berrian (K.a. 770-700) brontzezko figuratxoak egiten ziren batez ere, eta apaintzeko erabiltzen ziren.
Aro orientalista
Garai honetan egiten zituzten gizaki itxurako eskulturek hiruki formako aurpegi meheak zituzten, eta ile astunaz inguratuak zeuden. Garai honen erdialdetik aurrera, aldiz, aurpegiak zabalagoak egiten hasi ziren eta guztiz biribilak egiten zituzten. Emakumeak zutik eta zuzen irudikatzen zituzten. Gorputza ezkutatzen zien tunika bat eramaten zuten soinean, baita gerriko zabal eta luze bat ere. Badaude gizakien itxura ez daukaten eskulturak ere.
Aro arkaikoa (k.a. 700-480)
Garai arkaikoaren ezaugarririk nabarmenena forma eta jarrera sinpleak dira. Espresio ohikoena kuroietan (κοῦροs, "mutil gaztea") eta koraietan (κόρη “neska gazteak”) ikus daiteke. Azken horiek zutik dauden gizakien figurak dira, gizonezkoak nahiz emakumezkoak. Hiriek jainko-jainkosei egiten zizkieten eskaintzak ziren. Estatua horiek, orokorrean gizakien tamainakoak, errealismo naturalistaranzko lehen bilakaera izan ziren. Hala ere, proportzioak ez zituzten guztiz errespetatzen; izan ere, izter handiegiak eta sorbalda zabalegiak egiten zituzten. Aurpegiko ezaugarri nagusiak hauek ziren: irribarrea, masaileko hezur irtenak eta almendra itxurako begi handiak. Kuroiak (maskulino plurala) guztiz biluzik daude, ile luzea dute, besoak gorputza bezain luze, zutik daude, ezkerreko hanka aurreratuta, eta anatomia aztertuta zutela adierazten dute. Koraiak (femenino plurala) zutik daude, hankak elkarturik dituzte, lihozko tunika batez edo artilezko tunika batez jantziak daude, eta agerian uzten dute tolesdurak eta arroparen efektuak aztertuta zituztela. Estilo hori, ziurrenik, K.a. VII. mendetik aurrerako merkataritzaren bitartez aurkitutako lan egiptoarretan inspiratu zen. Estilo horren ezaugarriak dira txirikordak, ezkerreko hanka aurreraturik izatea eta frontalitatea. Muskulaturaren xehetasunak ez dira batere errealistak, eta batzuetan harrian ebakiak eginez irudikatzen zituzten. Garai honetako obrak, batez ere marmolez, harriz, terrakotaz eta brontzez egin ziren, eta batzuetan polikromaturik zeuden. Ematen du estatuak margotzeko ohitura nahiko hedatua zegoela Grezian.
Aro klasikoa (K.a. V.-IV.)
Aro klasikoa bi epetan bana daiteke. Lehen klasizismoa, K.a. V. mendean, non Miron, Fidias eta Polikleto izan ziren artista garrantzitsuenak. Garai horretan jainko-jainkosak eta heroiak irudikatzen zituzten batez ere. Edertasun fisiko eta espirituala bilatzen zuten, eta ikerketa matematikoak egin zituzten proportzio idealak lortzeko; horri kanon deritzogu. Eskulturak aurretik ikusiak izateko sortzen zituzten. Mironek Diskoboloa sortu zuen, ziurrenik brontzeaz baliatuz; hala ere, jatorrizko lana galdu zen eta marmolez egindako kopiari esker ezagutu dugu. Lan honetan, argi ikusten da garai hartan anatomia menperatzen zutela; gainera, gorputzen mugimendua lortzen saiatzen ziren, baina aurpegietan ez zuten espresiorik lortzen.
Polikletok perfekzioa bilatzen zuen, eta kanona delakoa sortu zuen: gizakien gorputz perfektua irudikatzen saiatu zen. Ezaugarri fisiko jakin batzuk erabiltzen zituen; adibidez, gorputzaren altuera buruaren neurria zazpi aldiz izatea, edo gorputz sendoa izatea. Gainera, kontrapostoaz baliatzen zen (ezkerreko hanka aurreratzea) mugimendua irudikatzeko eta simetriarekin hausteko. Oso ongi ikus daitezke ezaugarri horiek Polikletok egindako Doriforoan. Fidiasek Partenoiko apaindurarako ziren eskulturak egin zituen. Frontoietan, Atenearen jaiotza eta Atenea eta Poseidon agertzen ziren; metopetan, zentauromakia eta amazonamakia, hau da, zaldi gorputza zuten gizakiak; frisoetan Panateneen desfilea eta zaldunak agertzen dira. Garai klasikoa eskultura erraldoien aroa ere izan zen, eta argi eta garbi ikus daiteke Fidiasek egindako Atena Partenos eskulturan edo Zeusen Olinpiako estatuan.
Bigarren klasizismoan (K.a. IV. mendea), Praxiteles, Lisipo eta Skopas izan ziren ezagunenak. Errealismo handiagoa lortu zuten pertsonaiengan, eta giza-sentimenduak irudikatzen hastea lortu zuten. Jainko-jainkosak irudikatzen zituzten baita ere, baina geroz eta gizatiarragoak ziren. Edertasun idealaren proportzioak berritu zituzten. Garai horretako eskulturak dagoeneko aurretik nahiz atzetik ikusteko sortzen zituzten, hau da, multilateroak ziren.
Praxitelesen lanetako bat Hermes Dionisos haurrarekin da eta hor argi ikus daiteke teknikak findu zituztela; adibidez, ilearen formak argilunak sortzen ditu, eta, horrekin alderatuz, aurpegia oso leuna da. Sfumatoa erabili zuen baita ere; hau da, modelatu suabea. Praxtilesen lanetan, mugimendua adierazteko pertsonaien aldaka alde batera mugitzen zen, eta horri kurba praxiteliar deritzogu.
Lisipok Apoxiomenoa sortu zuen. Heroitasunik gabeko atleta bat irudikatzen du, aurpegian kezka zantzuak dituena. Proportzio idealen kanon berria eskultura honetan ikus daiteke: altuera ideala jada ez zen burua zazpi aldiz, baizik eta zortzi.
Skopasek espresio patetikoak irudikatzen zituen, sentimendu tragikoak. Gorputz bihurkatuak eta jantzien tolesdura gogorrak egiten zituen, eta ondorioz, mugimendua ere nahiko gogorra izaten zen. Hori, adibidez, Menadea eskulturan ikus daiteke.
Aro helenistikoa (K.a. III. – I.)
Aro helenistikoan hainbat eskola sortu ziren: Rodakoa, Pergamokoa edo Neoatikoa, adibidez. Pergamoko eskolako lanik ezagunena Pergamoko Zeusen aldarea da, eta horren egilea ezezaguna da. Rodako eskolan Samotraziako Garaipen a lana sortu zuten. Itsaso baten aurreko aldean dagoen Jainkosa hegaldun bat irudikatzen du; gorputza aurreraka makurtuta dauka, eta arropak, haizearen eraginez, atzera egiten du gorputzaren forma agerian utziz. Teknika horri jantzi bustien teknika deritzogu. Eskola honetako beste lan oso ezagun bat Laokoon da. Lan hau Barroko helenistikoaren barnean kokatuko genuke. Aita bat bere bi semeekin suge baten aurka borrokan ageri dira; gorputzak bihurkaturik dituzte, eta giharrak hazita; gainera, aurpegietan mina eta sufrimendua adierazten dira. Bertikaltasunarekin guztiz hausten duen eskultura da. Eskola neoatikoan, jainko-jainkosen gaia alde batera utzi zen, eta eguneroko pertsonaiak eta ekintzak irudikatu zituzten; adibidez, zahartzaroa, haurtzaroa, inperfektoa zena… Gai guzti horiek garai klasikoan ez ziren agertu ere egiten. Eskola honetako lan adierazgarri bat Spinarioa da.
Nerja
Nerja Málagako udalerria da, probintziako ekialdeko muturrean, Axarquía - Costa del Sol eskualdean dagoena. 2021eko erroldaren arabera 21.018 biztanle ditu. Turismogune garrantzitsua da izan ere populazioaren herena atzerritar jatorrikoa baita, gehienak ingelesak.
1979-1980 artean udalerri honetan Verano azul espainiar telesaila filmatu izanak oso ezagun bihurtu zuen Espainiar Estatuan. Ondasun nabarmenen artean Nerjako leizea dago.
Geografia
Nerjako udalerria eremu oso malkartsua da. Almijarako mendilerroak hartzen du iparraldea eta itsas mailatik 1.832 metroaraino (Navachica mendia) igotzen da. Mendilerrotik Chíllar ibaia jeisten da eta Nerjan bertan itsasoratzen da.
Nerja Málagako probintziaren ekialdeko mugan kokaturik dago, Málaga hiriburutik 52 kilometro ekialdera eta Granada hiriburutik 10 kilometrotako distantziara.
Aurrehistoria
Nerjako leizean foka batzuen irudiak aurkitu ziren. Hasiera batean duela 42.000 urte eginak zirela datatu zen eta horrek esan nahiko luke Europako marrazki zaharrenak zirela. 2017an egindako datazioek ordea askoz berriagoak direla zehaztu dute.
Antzinako Aroa
Antzinako Aroan feniziarrek eta ondoren erromatarrek asentamendu ugari egin zituzten Nerja inguruko kostaldean baina ez da orduko aztarnarik aurkitu Nerjan bertan; akuedukto baten zimenduak eta fundiziorako labe bat baino ez.
Erdi Aroa
K.o. 711. urtean musulmanek Guadaleteko gudua bisigodoen aurrean irabazi eta penintsula konkistatzeari ekin zioten. Tremecengo Almacarri historialari musulmanak Naricha toponimoa aipatzen du ("iturburu oparoa"), hortik etor liteke Nerja izena.