cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Siziliar gerrak
Kartagok, hegoaldean basamortua zuenez, itsas-merkataritzaren menpeko ekonomia zuen. Arrakasta handia lortu zuen merkataritzan, baina hau segurtatzeko ontziteria sendo bat behar zuen, piratak eta beste nazio batzuk gogogabetzeko. Kartagoarrek itsas-indarra eta eskarmentua feniziarrengandik heredatu zuten, baina hauek ez bezala, ez ziren kanpoko laguntzaz fidatzen. Hegemoniari eusteko Kartagok gero eta liskar gehiago izan zuen garaiko aurkari nagusiarekin, greziarrekin, hauek Mediterraneoaren erdia kontrolatu nahi baitzuten. Liskar horiek K. a. VI. eta K. a. III. mendeen hartean gertatu ziren.
Greziarrak, feniziarrak bezala, itsas-gizon adituak ziren, Mediterraneoan zehar gorantza zihoazen koloniak ezarri zituztenak. Bi indar hauek Sizilian egin zuten borroka, Kartagoren hurbil baitzegoen.
Antzinatik, greziarrek eta kartagotarrek koloniak eta merkataritza-guneak ezarri zituzten Sizilian, baina mendeetan zehar guda txikiak izan zituzten kokaleku hauen artean.
Gaur egun ez dago gerrari buruzko kartagoarren idazkirik, K.a. 146an erromatarrek hiria suntsitu zutelako eta Kartagoko liburutegiaren dokumentuak ondoko afrikar tribuen artean banatu zirelako. Horregatik, Siziliar gerrez dakiguna, greziar historialariengandik datorkigu.
Aurrekariak
Feniziarrek merkataritza-guneak ezarri zituzten Siziliako kostan K.a. 900 urtetik, baina ez ziren inoiz barrualdean sartu. Merkataritza egin zuten bertako tribuekin (elimo, sikano eta sikuloekin), eta greziar kolonoak heldu zirenean K.a. 750ean, erresistentziarik gabe Motiara, Palermo eta Soluntumera alde egin zuten, uhartearen mendebaldean. Hiri feniziar hauek independenteak izan ziren Kartagoar Inperioren zati bihurtu arte, K.a. 540 eta gero.
Kartagotar hegemonia
Kartago feniziar kolonia soila zen hasieran, baina feniziar merkatal sareetan greziarren presentzia handitu ahala kontra egiteko indartu zen. Hasieran (K.a. 750-650), feniziarrek amore eman zuten greziar kolonoen aurrean, baina hauek Iberiar penintsulara heldu ostean, (K.a. 638) Kartago feniziar erresistentziaren gidari bilakatu zen. K.a. VI. mendetik (gehienbat Magonidar leinuaren agintaldian) K.a. I. mendera arte, Kartagoko inperioak Mediterraneoko mendebaldea kontrolatu zuen.
Marseillako fundazioaren geroztik, (K.a. 600) liskar anitz gertatu ziren Himerako gudua heldu arte. Tuzididesen kroniken arabera, Fozeako grekoek, Anatoliako penintsulan, Massaliako (Μασσαλία) merkataritza gunea (enporion) ezarri zuten. Ur horietatik zebilen kartagotar flota gaindituz. Gero Lilibeako gudua gertatu zen, non Siziliako feniziarrak eta elimoak elkartu ziren, K.a. 580an, Selinusko eta Rodasko greziarren kontra (Lilibeako ingurukoak). Heraklea kolonia berria suntsitu zuten. Hau izan zen Sizilian ezagutzen den lehenengo gatazka. Hurrengo greziar espedizioa 70 urte beranduago gertatu zen. K.a. 540-535 kartagotarrek borroka egin zuten Alaliako greziarrekin, Korsikan kolonia bat fundatu nahi zutelako. K.a. 510ean kartagotarrek Dorieo Espartako printzea hil zuten Sibarisko guduan.
Magna Graecia
Greziarrek kolonizaturiko Siziliako eta Italiaren hegoaldeko eskualdeei Magna Graecia deitu zitzaien. Alde honetako greziarren jarrera aberrian zutenaren antzekoa zen: nagusitasun politikoa eta merkataritzakoa hedatzen zuten jatorrizko biztanleen kalterako. Honez gain, joniar eta doriar eztabaidak ez ziren eteten. Ohikoak ziren greziarren eta bertakoen harteko liskarrak, baita greziar talde ezberdinen hartekoak ere.
Siziliako joniar grekoek orokorrean harreman onak zituzten jatorrizko siziliarrekin eta feniziarrekin, baina doriar koloniak oldarkorragoak ziren eta kostatik barrualdera hedatzen hasi ziren jatorrizko biztanleen bizkar.
Bertakoen eta greziarren arteko arazoak ibilbide laburrekoak ziren. Merkataritzak gora egin zuenez, bertako greziarrak eta feniziarrekin, greziar koloniak aberastu ziren. Aberastasun horrek ahalbideratu zien greziar hiriei lurraldea berriro zabaltzea. Azkenean, horrek Lehenengo Siziliar Gerrara eraman zuen
Kartagoren esku hartzea
Esan ohi da Malko kartagotarrak Sizilia konkistatu eta gero, arpilatutakoa Tirora bidali zuela K.a. 540a baino zerbait lehenago. Litekeena da kartagotarrek Motia, Panornus eta Solus menperatzea. Selinus eta Himeraren goraldiak adierazten du aldi honetako kartagotarren eta greziarren arteko gerrak ez zirela gauzatu. Hogeita hamar urte beranduago, Dorieo printzeak Espartako tronua galdu ondoren, jarraitzaileekin Libiara abiatu zen, baina handik kartagotarrek egotzi zuten K.a. 511n. Ondoren, Sizilian lehorreratu zen eta Erix kolonia fundatu zuen, hiru urtez borroka izan bazuen ere.
Kartagok Segesta lagundu zuen K.a. 510ean Dorieoren espedizioa menperatzeko. Horren ondoren, bizirik irten ziren greziarrek Heraklea Minoa fundatu zuten. Siziliako greziarrek (agian, Akragas, Gela eta Selinus), zehaztugabeko datan, mendeku hartu zuten kartagotarrengandik eta Minoa suntsitu zuten. Ondoren, sinatutako bake-itunak onura ekonomikoak ekarri zizkien greziarrei.
Dorieoren heriotza mendekatzeko deiari ez zioten kasurik egin Grezian, ezta Leonidas Espartakoa k ere, nahiz eta bere anaia izan (K.a. 480ean, Termopiletako guduan parte hartu zuena). Beharbada, jarrera horrek adierazten zuen greziar hiriek ezin ziotela banan-banan Kartagori aurre egin, edo segurtasun falta zegoela Greziatik laguntza lortzeko. Egoera hori aldatu egin zen Siziliako tiranoak agertzean. Gelako Kleandro eta Gelon, gerra honetan parte hartu zuten bi greziarrak, hurrengo gertaeren katalizatzaileak izan ziren.
Siziliako greziar tiranoak
Siziliako mendebaldean gatazkak bukatu zirenean eta Kartago Sardinian arduratuta zegoen bitartean, Siziliako kolonia gehienak tiranoen manupean erori ziren. K.a. 505-480 artean, Gelako, Akragasko eta Reggioko tiranoek jabegoak zabaldu zituzten bertako siziliarren eta beste greziar hirien lepotik. Hauen artean arrakastasuena Gela doriar hiria izan zen.
Lehenengo Siziliar Gerra (K.a. 480)
Teronek Himerako Terilo boteretik kendu zuenean, Kartagok Terilo laguntzea erabaki zuen, Siziliara espedizio bat antolatuz. Kartagok ezin zuen berehalako mehatxuari ez ikusiarena egin, Gelon-Teron aliantza Sizilia osoa kontrolatzear zegoelako eta gainera Hamilkar Teriloren laguna zelako. Agian, Kartagok erasorako une hura aukeratzearen arrazoia, pertsiar flota batek Grezia erasotzen zuela zen.
Pertsiarekin aliantza baten teoria eztabaidatua da, Kartagok ez zuelako nahi kanpoko indarrak bere guduetan sartzea ezta berak kanpoko gerretan parte hartzea ere, non eta indar sendorik ez baitzituen. Sizilia baliotsua zen Kartagorentzat, gainera kartagotar armada trebaturik zegoen Halmikar jeneralaren esanetara borroka egiteko. Tradizioaren arabera, Hamilkarrek 300.000 gizon bildu zituen. Hala ere, badirudi kopurua puztuta zegoela, Kartagotar inperioak, gehienez jota, 50.000tik 100.000ra soldadu bil litzakeelako. Pertsiarekin aliatuz gero, kartagotar mertzenarioak eta laguntza Pertsiatik etorriko ziren, baina ez dago halakorik esateko froga argirik.
Siziliarako bidean, kartagotar flotak eguraldi txarra zela eta, kalte handiak jasan zituen. Zizen (Panornusen izen punikoa) lehorreratu ondoren, Gelonek Hamilkar garaitu zuen Himerako guduan. Tradizioaren arabera, Salaminako guduaren egun berean gertatu zen. Ez dago argi Hamilkar gudu horretan hil zen edo bere buruaz beste egin zuen. Ontziteriaren galerak, porrot militarrak eta jeneralaren heriotzak inbasio asmoak bertan zapuztu zituen.
Porrotaren ondoren, aldaketa politikoak eta ekonomikoak egin ziren Kartagon; errotutako nobleziazko gobernu zaharra baztertu zen, Kartagoko errepublikak ordezkaturik. Erregeak agintean jarraitu zuen baina murriztutako botereekin, eta hauetariko gehienak Zaharren Kontseiluak hartu zituen. Kartagok 2.000 talentu kalte-ordaintzat eman behar zizkien greziarrei eta ez zuen Sizilian 70 urtez parte hartu. Hala ere, Sizilian punikoek ez zuten lurralderik galdu ezta greziarrek beste batzuk irabazi ere. Sirakusak ez zituen Reggio ezta Selinus erasotu, nahiz Kartagoren aliatuak izan. Gerran lortutako harrapakina baliagarria izan zen Sizilian eraikin publikoak egiteko eta honen ondorioz, uhartean greziar kultura loratu zen. Merkataritza lagungarria izan zen greziar hiriak garatzeko, horren adibidea da Akragas, zeinen aberastasuna Sibariskoarekin konparatzen baitzen. Gelon K.a. 478an hil zen eta hurrengo 20 urteetan greziar tiranoak kanporatuak izan ziren. Azkenean, Sirakusa-Akragasko aliantza 11 etsaitutako komunitatetan apurtu zen oligarken eta demokrazien gobernupean, eta haien liskarrek eta espantsionismoak Bigarren Siziliar Gerra ekarri zuten.
Bigarren Siziliar Gerra (K.a. 410-340)
Himerako guduaren ondoren eta 70 urtez, Siziliako greziar hiriak aurrera joan ziren, baina haien arteko gatazkak bukatu gabe. Kartagok gaur egungo Tunisiaren iparraldeko erdia konkistatu zuen, oso lurralde emankorra, eta kolonia berriak fundatuz indartu zen, hala nola, Leptis eta Oea (gaurko Tripoli). Kartagok lurralde berriak esploratu zituen: Magon Barkak (ez nahastu Magon Barka rekin, Hanibalen anaia) bidaiak egin zituen Sahara basamortuan zehar Zirenaikaraino eta Hannon nabigatzailea Afrikako kostan barrena ibili zen. Hala ere, Iberiar penintsulako kolonia punikoak kartagotik bereizi ziren iberiarren laguntzarekin, eta horren ondorioz, Kartagok zilarrezko eta kobrezko hornidura gehienak galdu zituen.
Sizilian, Selinonte, greziar-doriar hiria eta Segesta, greziar-joniar (lehenago elimoarra) hirien arteko gatazkak berriztu ziren. Selinus sartu zen Segestaren eremuetan baina segestarrak K.a. 416an garaitu zituen. Kartagok laguntza eskaerari ez zion erantzun Atenas, ordea, Segestaren laguntzan etorri zen Siziliara espedizio bat bidaliz. K.a. 413an, siziliar hiriek Espartaren laguntzarekin atenastarren espedizioa suntsitu zuten. Selinusek, berriro, Segesta suntsitu zuen K.a. 411n. Oraingo honetan, Segestak Kartagorengana jo zuen eta Hannibal Magon ek zuzendutako armada batekin, Segesta gai izan zen Selinonte irabazteko K.a. 410ean. Kartagok nahi zuen arazoa diplomatikoki bukatu armada sendo bati eusten zion bitartean. Ondoriozko elkarrizketetan, non Kartagok, Segestak, Selinontek eta Sirakusak parte hartu baitzuten, ez zen posible izan Segesta eta Selinonteren arteko bakea lortzea, beraz, Hanibal Magon Siziliara abiatu zen armada indartsu batekin. Selinonteko gudua irabazi ondoren, izen bereko hiria konkistatu zuen eta gero, Sirakusaren laguntza gorabehera, Himera suntsitu zuen Himerako Bigarren Gudua. Hanibalek ez zuen Akragas ezta Sirakusa eraso ere, eta K.a. 409an Kartagora itzuli zen lortutako harrapakinarekin. Siziliako Kartagoren etsairik nagusiena, Sirakusa, kalterik gabe zegoen. Sirakusako Hermokrates jeneral arnegariak, Selinontetik armada txiki batekin kartagotar lurraldeak arpilatu zituen. Berak lortu zuen Motia eta Panornosko indarrak irabaztea, baina Sirakusan bizia galdu zuen atentatu baten ondorioz. Eraso horiei erantzuteko, K.a. 405ean, Hanibal Magonek beste espedizio bat antolatu zuen uharte osoa konkistatzeko. Oraingo honetan, izugarrizko erresistentzia eta zorte txarra izan zuen. Izan ere, Akragasko setioan kartagotar indarrak izurriak jota izan ziren, Hanibal Magon barne.
Horren ondorengoa, Himilkon, arrakasta izan zuen setioa apurtzen, Gela hiria konkistatzen, Camarina arpilatzen eta Dionisio I.ari maizetan irabazten. Hala ere, izurriak egindako kalteaz jakitun zenez, bakea sinatu zuen Kartagora itzuli baino lehen. Horren arabera, Selinonte, Termak, Akragas, Gela eta Camarina zergak ordaindu behar zizkien menpeko gisa. Hau izan zen kartagotar boterearen erpina Sizilian.
Dionisiok berriro indartu zenean K.a. 396an, Solinonte arpilatu zuen. K.a. 396-393 artean, Sirakusak boterea hedatu zuen Siziliako ekialdean, horren adibidea da Tauromenioko setioa, K.a. 394an.
Garai hartan, Kartago lanpetuta zegoen Afrikan matxinada bat itzaliz. K.a. 393an, Magonek, Himilkonen ondorengoak, eraso bat egin zuen Messinaren kontra baina Dionisiok irabazi zuen Abazenoko guduan. Armada berri batekin, Magonek beste espedizio bat zuzendu zuen erdiko Siziliaren kontra baina arazoak izan zituen Krisa ibaiaren ondoan. Dionisiok ere, buruhausteak zituenez, bake itun bat sinatu zuen Kartagorekin. Honen arabera, Sirakusak eta Kartagok elkarri errespetatuko zizkieten bakoitzaren eremuak.
Dionisio berriro hasi zen borroka egiten K.a. 383an. Magon Tarasek zuzendutako italiota ligarekin aliatu zen eta armada bat lehorreratu zuen Brutzian, honela Sirakusak bi frontetan borroka egin behar zuen. Kanpainetako lehenengo lau urteen zehaztasunak urriak dira, baina K.a. 378an, Dionisiok, Magon garaitu zuen Cabalako guduan. Kartagok, Sizilian eta Sardinian sortutako matxinadak menperatu behar zituenez, bakea eskatu zuen.
Dionisiok exijitu zion Sizilia osotik alde egitea. Kartagotarrentzat hau onargarria ez zenez, gerrak jarraitu zuen Himilkonekin, Magonen semearekin, zeinak Sirakusako armada suntsitu baitzuen Kroniumgo guduan K.a. 376an. Ondoriozko bake hitzarmenean adostutakoan, Dionisiok 1000 talentu kalte-ordainez Kartagori emateaz gain, Siziliako mendebaldeko kontrola utzi behar izan zion.
Dionisiok, K.a. 368an, berriro galkatu zuen jabego punikoak K.a. 368an Lilibeo setiatuz. Haren ontziteria suntsitua izateak gerraren amaiera ekarri zuen. Honen heriotzak 367an, 22 urteko bakea gauzatu zuen Kartago eta Sirakusaren artean. Dion Sirakusakoak Kartagorekin bakea sinatu zuen eta honek eutsi zizkien Halikas eta Himera ibaien mendebaldeko jabegoei.
Kartago Sirakusako arazo politikoetan sartu zen K.a. 345ean eta horren armada saiatu zen hirian sartzen, lehiakide politiko batek gonbidaturik. Magon buruzagiak akats egin ondoren, erabaki zuen Afrikara alde egitea, baina gutxira, bere buruaz beste egin zuen zigorra ez izateko.
K.a. 340ean, Krimisoko guduan, Timoleonek Sirakusako tropekin, Kartagoko armada zokoratu zuen uhartearen hego-mendebaldeko bazterrean, eta horren ondoren, Sizilian behin-behineko bakea izan zuten. Kartagoren esku geratu ziren Haliko ibaiaren mendebaldeko eskualdeak.
Hirugarren Siziliar Gerra (K.a. 315-307)
K.a. 315ean, Agatokles Sirakusako tiranoak Messina setiatu zuen. K.a. 311n azken kartagotar jabegoak inbaditu zituen baita Akragas setiatu ere. Horrek azken bake-itunean adostutakoa apurtzen zuen. Hamilkar, Hannon nabigatzailearen bilobak, kontraeraso arrakastatsu bat gidatu zuen. Agatokles garaitu zuen Himera ibaiaren guduan K.a. 311an. Agatoklesek Sirakusara alde egin zuen eta Hamilkarrek Sirakusako setioa zuzendu zuen. Kartagok Sizilia osoaren kontrola izan zuen. Etsita, Agatoklesek 14.000 soldaduko espedizio bat gidatu zuen Libiara, Kartagori kontraerasoa egiteko. Espedizioak arrakasta izan zuen, Hamilkarrek Siziliako armada gehiena Afrikara eraman behar izan zuelako ezusteko arriskuari aurre egiteko. Bi armadek elkar jo zuten Tunisia Zuriaren guduan, Kartagoko kanpoaldean. Sirakusarrek Hannon eta Hamilkarren armada suntsitu eta gero Kartagori jarri zioten setio, baina ezin zituztenez harresi menderaezinak zeharkatu, Tunisiako iparraldeko lurraldeak hasi ziren oldartzen, K.a. 307an garaituak izan arte. Agatoklesek Siziliara ihes egin zuen eta bake ituna sinatu zuen Kartagorekin. Honen arabera, Sirakusak Siziliako greziar gotorleku izaten jarraitu, berak eta Messinak botere handia galdu bazuten ere.
Ondorioak
Agotoklesek bakea eskatu ondoren, Kartagok izan zuen denboraldi labur batez Siziliako kontrola, Pirroren gerran bukatu zena (K.a. 280-265). Epiroko errege honen siziliar espedizioa izan zen Pirroren gerraren bigarren fasea, zeinak hasiera emango baitzien Gerra Punikoei. Pirro Epirokoa Siziliara heldu zen kartagotarrak kanporatzeko. Berak Palermo, Erix eta Ietas konkistatu zituen, baina porrot egin zuen Lilibeoko setioan. Horren ondoren, Latiumera itzuli zen.
Erroma, nahiz eta Siziliatik oso hurbil egon, ez zen uharteko V. eta IV. mendeko gatazketan sartu. V. mendean kezkatuta zegoelako etruriarrekin eta IV. mendean Italia konkistatzen ari zelako. Hala ere, Sizilian sartu ondoren, uhartearen erabakiezinezko gudak bukatu ziren.
Álvaro Roncal
Álvaro Roncal Rivera (Burlata, 2000ko abenduaren 25a) Euskal Herritar futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da normalean. Txantrea taldeko harrobian hezia, Eibarrekin jokatu du ere. Bere anaia Adrián futbolaria da ere.
Katulo
Gaius Valerius Catullus, labur eta euskaraz Katulo, (K.a. 84 - c. K.a. 53) latinezko lehenengo poeta lirikoa izan zen, Augustoren garaiko olerkarien aurretik (Ovidio, kasu). Bere bertsoetan amodiozko zirrara eta grina azaldu izanagatik da batez ere ezaguna, elegia eta zirikada olerkiak ere idatzi zituen arren.
Álvaro Roncal
Estatistikak
''2021eko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.''
Katulo
Bizitza
Gutxi da Katuloren bizitzari buruz ezagutzen dena. San Jeronimok ezarritako jaiotza urtea (K.a. 84) fidagarria da, baina ez ordea ematen duen heriotza urtea (K.a. 58-57), ziurtzat jotzen baita bere olerkietako batzuk K.a. 55 urtean idatzi zituela eta horrela 30 urte inguru zituela hil zen. Gallia Cisalpina erromatar probintziako Veronako familia aberats baten baitan jaioa, gazte gazterik joan zen Erromara, K.a. 62. urtean zehatzago, eta bertan finkatu zuen bere bizitokia. Bere amodiozko grina piztuko zuen emakumea ere aurkitu zuen bertan, bere olerkietan Lesbia izenez deitzen duena: gehienen ustetan emakume aristokrata honen benetako izena Klodia zen, Publius Clodius Pulcher Zizeronen etsaiaren arreba eta Quintus Metellus Celer konsularen emaztea, K.a. 59. urtean alargunduko zena. Klodia Katulo baino 10 urte zaharragoa zen eta bere amodiozko gorabeherengatik zen ezaguna. Erroman zegoela, K.a. 57. urtean Bitinia erromatar probintziara joan zen Gaio Memio gobernadorearen laguntzaile gisa cohors amicorum baitan. Bertan zegoela bere anaia zendu berriaren hilobia bisitatu zuen Troaden eta horren gainean olerki hunkigarri bat idatzi zuen (CI. olerkia). Bitinian bere asmoak bete gabe, Erromara itzuli zen eta bere olerkietan agertzen den Juventius izeneko mutil batez maitemindu omen zen. Suetoniok Katuloren bizitzako beste pasadizo bat kontatzen du, Katulok Zesarren aurka idatzi eta Erroman zabaldu ziren bertsoak direla eta, Katulok azkenean barkamena eskatu, nahiz eta Zesarrenganako ezinikusiak bere horretan jarraitu, eta Zesarrek egun berean bertan gonbidatu zuen afaltzera. Aipatu behar da Katuloren aitak oso harreman onak zituela Zesarrekin, familiako etxera Zesarrek bisitaldiak egiten baitzituen Galiako kanpaina militarretan. Katulo Erroman hil zen K.a. 53. urtearen inguruan.
Radyr and Morganstown
, 'Radur a Threforgan', Galesko Cardiff hiriburuko komunitate bat da, Radyr eta Morganstown eremuak barne hartzen ditu.
Katulo
Olerkiak
Katuloren 116 carmina edo olerki iritsi dira gaurdaino, zenbakiz ordenaturik. Horietarik, 60 neurri anitzeko olerki laburrak dira (I-LX) lehenengo multzo batean, 4 olerki luze (LXI-LXIV) bigarren multzo batean eta 4 elegia (LXV-LXVIII) eta 48 epigrama (LXIX-CXVI) hirugarren multzo batean.
Roseland (Kalifornia)
Roseland Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sonoma konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Katulo
Olerkiak
Seguru asko Katulok berak osatutako lehenengo multzoan denetariko gaiak aurki daitezke: amodioa, adiskidetasuna, satira (tartean Zesarren aurkakoak diren XXIX eta LVII olerkiak), eguneroko gertaeran eta Dianaren aldeko ereserkia ere bai. Lehenengo multzoko hauei poema polimetrikoak deitzen zaie, bertan aurki daitezkeen metro edo bertso neurrien aniztasuna dela-eta.
Aipagarriak dira Lesbiarenganako amodiozko olerkiak: II.a eta III.a, Lesbiaren txoritxoari buruzkoak, V.a (Vivamus, mea Lesbia, atque amemus, hau da, Bizi gaitezen, Lesbia enea eta elkar maita dezagun, zeinaren bertsio ezberdinak idatzi diren historian zehar), VII.a (Quaeris quot mihi basiationes, hau da, Galdetzen didazu zenbat musu); VII.a (Miser Catulle, desinas ineptire, hau da, Katulo gajoa, utzi txoroarena egiteari), XI.a, LI.a (biak metrika safoarrez) eta hirugarren multzoko LXXXV (Odi et amo, hau da, Gorroto eta maite egiten dut). Hauetaz gainera, Lesbiari buruzko gehiago ere badaude bilduman. Olerki hauen segidak Katulo Klodia, Lesbia ezizenez, maitatu zuen garaiko aldi ezberdinak adierazten ditu: alaitasuna, itxaropena, haustura, itzulera, engainua, eromena zein etsipena.
Zirikada olerkiak ugari dira lehenengo (I-LX) eta hirugarren multzoan (LXV-CXVI). Hauetatik, aipagarriak dira Zesarren aurkako XXIX. eta LVII. poemak. Zesarrek poema hauek sumindu zutela aitortu zuen, baina Katuloren eskaeraz, barkatu egin omen zion.
Bigarren multzoko (LXI-LXIV) carmina edo olerkiak luzeagoak dira. LXI. eta LXII. olerkiak ezkontza-ereserkiak dira, lehenengoa lagun baten ezkontza dela-eta eta bigarrena protagonista jakinik gabekoa. LXIII. olerkia Atis jainko grekoaren elezaharraz aritzen da. LXIV. olerkia epilio bat da eta Peleo eta Tetisen ezkontzaz aritzen da estilo landu batez.
2974 Holden
2974 Holden asteroide baten izena da. abuztuaren 23an aurkitu zuen Indiana University-ek Brooklyn Behatokitik.
Katulo
Olerkiak
Hirugarren multzoko (LXIX-CXVI) 44 olerkiak epigrama edo poema laburrak dira, gai askotarikoak, eta distiko elegiako delako metroan idatziak denak. LXV-LXVIII eta LXXVI oerkiak elegiak dira. Aipatu behar dira bere anairen heriotzari buruzko LXXVI. olerkia, latinezko lehenengo elegia subjektibotzat jotzen dena, eta CI. olerkia, bere anaiaren hilobira egindako bisita bat dela-eta egindakoa, honela bukatzen dena: atque in perpetuum, frater, ave atque vale, euskaraz eta betiko, anaia, ohore eta agur.
2974 Holden
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1955 QK izena zeraman.
Katulo
Olerkiak
Gehienen ustetan, Katuloren olerkiak neoteroi edo novi poetae izeneko poeta talde berritzaile edo modernoaren estiloaren barnean kokatu behar dira, hain zuzen Katulo joera horretako ordezkari ezagunena eta olerki gehien utzi dituena da, joeraren sortzailetzat Kalimako jotzen bada ere. Epika grekotik aldendu eta Alexandriako joera bereganatu zuten, amodioa bezalako gai pertsonalak eta lirikoak hartuz euren olerkiak osatzeko, modu laburrago baina aldi berean apain batez. Gaien aniztasuna edo varietas delako joera berri horren ezaugarria zen. Olerkigintzaz gaindi, neoterikoen pentsaera bizimoduan ere islatzen zen: bizitza politikoa ukatu eta nahiago zuten aisialdian edo otium delakoan egon.
2974 Holden
Orbitaren ezaugarriak
2974 Holden asteroidearen orbitak batezbeste 2,312 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,986 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,639 distantziara. Eszentrikotasuna 0,141 da, eta makurdura orbitala 6,42ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.2 da.
De la Mora etxea (Artziniega)
Deskribapena
Fatxada guztian agerikoak dituen etxe bakartua, behe solairua eta beste bi estai eta lau isurkiko estalkia dituena. Fatxada nagusia eta bao uztarriak harlanduz aparejatuta dituen eraikina da, eta alboetako fatxadak, bestalde, estokatuta daude. Fatxada nagusia nabarmentzen da. Bost bao ardatzetan antolatuta dago; guztiek leihoburuak dituzte, solairuak bereizten dituen inposta lerroekin. Behe solairuko sarrera nagusiak ateburua dauka eta dobelak ditu bertan. Lehen solairuan balkoi zabal bat ageri da, zurezko galeriak albo banatan dituela. Balkoiak karela, balaustrada eta hiru zulogune ditu. Gainean, bigarren solairuan, zulogune berberak errepikatzen dira, baina horiek balkoi arrasoak dituzte. Eraikinaren errematea harburu dekoratuak dituen erlaiz irtena da.
Ahate musketadun
Ahate musketaduna (Cairina moschata) Anatidae familiako hegaztia da.
Guinxu
'''Guillem Salvadó Gómez, edo hobeto ezagututa Guinxu gaztelaniazko YouTuber bat da bideojoko garapenean eta Kindomg Hearts-en zubian enfokatua. Bideojoko indie-ak egiten ditu eta bere garapena grabatzen du, bitxikerien bideoak eta aholkuak ematen ditu bideojoko garapenean hasten direnak.'''
Biografia
Guinxu bideo-joko indie estudio bat da, bere proiektuen garapena YouTuben partekatzen duena (+600.000 harpidedun) eta mundu hau ezagutarazten saiatzen dena hasi berri direnei edo jakin-mina dutenei.
Azterketaren jarduera honako hau da:
PCrako eta Androiderako bideo-jokoen garapena (ikus Jokoak).
782 Montefiore
782 Montefiore asteroide gerrikoan aurkitutako 782. asteroidearen izena da. 1914ko martxoak 18an aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1914 UK zen.
Guinxu
Biografia
Guinxu YouTube kanalean eta dagozkien sare sozialetan enpresentzako publizitate ekintzak egitea.
Lanaren egunerokoa
Lantzen ari zaren proiektuen prozesu osoa dokumentatzen du, nola aurreratzen zaren, nola programatzen dituzun eta musika eta grafikoak bezalako gauzak nola sortzen dituzun erakusten du.
¿Nola egin ziren?
Bideo hauetan bideo-jokoen mekanika ezagun batzuk aztertu eta azaltzen saiatzen da, nola egingo lituzkeen arabera.
Bideo-jokoen hackeatzea (RAM memoria)
RAM memoriaren datuak denbora errealean aldatzen ditu bideo-jokoan, eragiten dituen ondorioak ikusteko eta jokoaren barruan nola funtzionatzen duen erakusteko.
¿Hain txarrak dira? (Joko oso kritikatutak)
Bere iritzia ematen du jendeak arrazoia duen joko bat zein txarra den esatean, edo besterik gabe burla egiten ari ote diren.
Jokoen plagio nabarmena
Besteen plagio bat diren jokoak berrikusi, hala nola, Kirby, Mario Bros, Pokémon, The Legend of Zelda, etab.ren plagio bat, eta kritikatu horien onak eta txarrak, izan ezik. plagio bat.
Kontaktuak
Twitter
Instagram
Google Play
Vining (Iowa)
Vining Iowako hiri bat da. Tama konderrian kokatua dago. 2010ean 50 biztanle zituen, 1.49 kilometro koadrotan banatuta.
Nezumia propinqua
Nezumia propinqua Nezumia generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Bufo tibetanus
Bufo tibetanus Bufo generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Elektrostal
Elektrostal (Электроста́ль), 1938 arte Zatishye (Зати́шье) deitua, mendebaldeko Errusian dagoen Mosku oblasteko hiria da. Moskutik 58 km ekialdera dago. 2010ean 155.196 biztanle zituen.
Historia
1917ko Iraultzaren ondoren altzairu-industria garrantzitsu bat eratu zen hirian, eta horregatik jarri zioten Elektrostal («altzairu elektrikoa») izena. Bigarren Mundu Gerran Ukrainatik eraman zituzten bertara tresna eta makina handiak. Gaur egun ere metalgintza-gune garrantzitsua da.
Hiri senidetuak
Elektrostal ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Belgikaren banaketa administratiboa
Belgika hiru eskualdetan banatzen da. Bakoitzak 5 probintziatan banatzen da, probintziarik ez duen Brusela-Hiriburua eskualdea izan ezik. Herrialdeak guztira 589 udalerri ditu.
Baita ere, hiritarrek hitz egiten duten hizkuntzaren araberako lurralde banaketa dago. Hizkuntzaren arabera 3 komunitate ezberdinetan banatzen da Belgika:
2975 Spahr
2975 Spahr asteroide baten izena da. urtarrilaren 8an aurkitu zuen H. Potter, A. Lokalov-ek Cerro El Roble Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1970 AF izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2975 Spahr asteroidearen orbitak batezbeste 2,249 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,036 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,461 distantziara. Eszentrikotasuna 0,094 da, eta makurdura orbitala 6,9ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.0 da.
Carmel Valley Village (Kalifornia)
Carmel Valley Village Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Monterey konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Orthogeomys cavator
Orthogeomys cavator Orthogeomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Geomyidae familian sailkatuta dago.
Carovigno
Carovigno Italiako udalerri bat da. Brindisiko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Arvernien
Tolkienen Silmarillion lanean, Arvernien Balar uhartearen iparraldean zegoen Beleriandeko kostaldeko eskualdea zen.
Eskualdeak istorioaren zati txiki bat betetzen du Cirdan Itasontzien Arotzak azken gotorleku bat eraiki zuenean Balar uhartean oraindik gaztea zen Gil-Galadekin, Brithombar eta Eglarest suntsituak izan ondoren, bere zaintzapean zeuden portuak.
Arvernienera Noldor eta Sindar guztiak iritsi ziren, gizakien seme-alabak eta Melkorren haserretik babestu nahi zuten beste elfo herri batzuenez gain, Melkorrek, Eguzkiaren Lehen Aroko 570. urterako Beleriandeko Noldor erresuma guztiekin amaitu zuelarik.
Arvernieneko urkidia zen Nimbrethiletik, Eärendilek, eskualde honetako portuetara Gondolin erori ondoren iritsi zena, bere itsasontzia zen Vingilot eraikitzeko zura atera zuen.
Esaten denez, Arvernienen zauri guztiak Eärendilen Elessarrari (Gondolinetik ekarritako elfo harria) eta Elwingen silmarilari esker sendatu ziren, azken hau aurretik Berenek eta Luthienek berreskuratu zutelarik.
Beleriand Liste de lieux du Beleriand
2002ko Pragako gailurra
2002ko Pragako gailurra NATOren gailurra izan zen, Pragako Kongresu Zentroan egin zena, eta bertan bildu ziren NATOko estatu kideetako estatuburuak eta gobernuburuak. Goi-bilera horretan, NATOrekin atxikitze-elkarrizketak hasteko gonbita egin zitzaien zazpi estaturi (Bulgaria, Estonia, Letonia, Lituania, Errumania, Eslovakia eta Eslovenia). NATOren gerraosteko ate irekien politika ere berretsi zen bilera hartan. Une horretan, NATOren erantzun-indar bat aztertu eta planifikatu zen, 2006ko Rigako gailurrean ofizialki onartu zena.
Orduko Estatu Batuetako presidenteak, George W. Bushek, prentsaurreko batean, Saddam Hussein "desarmatuko" zuela adierazi zuen, "borondatearen koalizio" batekin batera.
783 Nora
783 Nora asteroide gerrikoan aurkitutako planeta nanoaren izena da. 1914ko martxoak 18an aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1914 UL zen.
Reg Sprigg
Reg Sprigg (izen osoa, Reginald Claude Sprigg) (Yorketown, Australia, 1919ko martxoaren 1a - Glasgow, Eskozia, 1994ko abenduaren 2a), geologo eta kontserbazionista australiarra izan zen, Ediacara aztarnategia aurkitzeagatik geologia munduan oso ezaguna.
Biografia
Reg Sprigg Hego Australiako Yorke penintsulan jaio zen 1919ko martzoaren 1ean. Aitaren familia artzantzan ibilia zen eta amarena arrantzan. Spriggek bost urte zituela familia Adelaideko Goodwood suburbiora aldatu zen. Txikitatik erakutsi zituen fosilak biltzeko joera eta marrazkiak egiteko gaitasuna. Adelaideko Unibertsitatean Douglas Mawsonen ikaslea izan zen eta 1942 urtean Zientzietako Masterra atera zuen.
Paleontologo ibilbidea
1940 urtean Australiako Erret Ingenierioetan sartu zen eta 1941 eta 1942 artean munizioen sailean aritu zen. Handik Hego Australiako Ikerketa Gologikora pasa zen eta 1944 urtean Radium Hill Uranium eremuan Mount Painter eremuaren mapa egin zuen.
Ediacara aztarnategia
1946 urtean Ediacarako meategi utziak ikertzera bidali zuten ea teknologia modernoak erabiliz berriz irekitzea merezi izango zuen zehaztera. Egun batean, bazkaltzen ari zela, fosil batzu aurkitu zituen. Marmoka itxura hartu zien eta berehala konturatu zen oso zaharrak zirela. Medusinites izena eman zien.
Garai hartan Kanbriar garaiaren aurretik animaliarik ez zela existitu uste zen. Bere aurkikuntzan berri emateko Naturen aldizkariari eskutitza bidali zion baina atzera bota zuten. 1948 urtean Nazioarteko Geologia Biltzarrean hartu zuen Londresen, baina ez zioten sinistu.
Adelaideko Unibertsitateko Martin Glaessner irakasleak Ediacarako fosilak kanbriaurrekoak zirela frogatu zuen.
2004 urtean Ediacararra izeneko garaia eratu zen, duela 635 milioi hasi eta 542 milioi urte amaitu zena.
Geologo lanak
Reg Spriggek SANTOS (South Australia Northern Territory Oil Search) elkartea sortu zuen gas natural putzuak aurkitzeko. 1954an 'Geosurveys of Australia'' sortu zuen eta uranio eta nikel meategiak aurkitzeko.
1968 urtean Spriggek Arkaroola artzantza eskualdea erosi zuen, 610 km2-ko azalera duen eremua. Basabizitzaren santuario bihurtu zuen.
Janusz Gołąb
Janusz Gołąb (Gliwice, Polonia, 1967ko azaroaren 16a) poloniar alpinista eta eskalatzailea da, Gasherbrum I zortzimilakoaren neguko lehen konkistatzailea (Adam Bieleckirekin batera, 2012ko martxoaren 9a).
Eskalada praktikatzen du 1986tik, eta Gliwice Mountaineering Clubeko kidea da. 1987-89an derrigorrezko soldadutza egin zuen WOPen. Jacek Fluder eta Stanislaw Piecuchekin batera, eskalada talde bat sortu zuten, "Dream Team" ezizena jaso zuena. Geroago, Grzegorz Skorek (1978-2004) haiekin elkartu zen. Talde honek, 1990eko hamarkadan eta XXI. mendearen hasieran, poloniar mendizaletasunaren historiako alpetar estiloko eskalada hoberenetako batzuk egin zituen.
Old St Mellons
, 'Pentre Llaneirwg', Galesko Cardiff konderriko udalerri eta komunitate bat da.
Frederick Catherwood
Ospetsua egin zen antzinako zibilizazioak ikertzeagatik herri desberdinetan: Grezia, Turkia, Libano, Egipto, Colombia eta Palestina. Bere lan ospetsuenak maia zibilizazioa ezagutzeko egin zituen bidaien ondorengo litografiak izan ziren; bidai horiek John Lloyd Stephens idazle estatubatuarrarekin egin zituen.
Kanpo estekak
Catherwooden etxearen webgunea.
Anastasia (Konstantinoren arreba)
Anastasia Konstantzio Kloro eta Flavia Maximiana Teodoraren alaba eta Konstantino I.a Handiaren arreba izan zen. Bere anaia Konstantino erailtzeko trama batean nahastu zuten. Bere senarrak, Basianok, Konstantinoren aurkako konspirazioa egin zuen.
Vinton (Iowa)
Vinton Iowako hiri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 5,257 biztanle zituen, 12.27 kilometro koadrotan banatuta.
Bufo tihamicus
Bufo tihamicus Bufo generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Lissac (Ariège)
Lissac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Sous les jupes des filles
Populaire 2014ko Audrey Dana frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.
Lissac (Ariège)
Biztanleria
2007an Lissac udalerrian erroldatutako biztanleak 202 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Sous les jupes des filles
Sinopsia
Paris udaberrian. Hamaika emakumek, familiako amek, negozio-emakumeek, ezkongabeek edo ezkonduek, gaurko emakumearen alderdi ezberdinak gorpuzten dituzte: ederra eta paradoxikoa, batzuetan desorientatua, baina beti bizitasunez betea. Alaiak, leherkorrak, lotsagabeak, ulertezinak, konplexuak, konplexuak, jeloskorrak.
Ceglie Messapica
Ceglie Messapica Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lissac (Ariège)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 81 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 90 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 81 etxebizitza nagusietatik 68 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 113 ziren, horien artean 84 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 84 pertsona aktiboetatik 78 lanean zeuden (51 gizon eta 27 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lissac udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 191 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.203 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 4 argiketariak.
Club Balonmano Ademar León
Club Balonmano Ademar León Leóngo eskubaloi taldea da, ASOBAL Ligan ari dena.
Lissac (Ariège)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lissac udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mesa Vista (Kalifornia)
Mesa Vista Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alpine konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hylonycteris underwoodi
Hylonycteris underwoodi Hylonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Saint-Loup-Nantouard
Saint-Loup-Nantouard Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Loup-Nantouard udalerrian erroldatutako biztanleak 120 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 58 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 52 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 48 etxebizitza nagusietatik 42 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 42 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 83 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (31 gizon eta 30 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa batena zen.
2000. urtean Saint-Loup-Nantouard udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pteronetta hartlaubii
Pteronetta hartlaubii Pteronetta generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Kirkwood (Kalifornia)
Kirkwood Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alpine konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
KPMG
KPMG International Limited (edo KPMG soilik) zerbitzu profesionalen sare global bat duen enpresa multinazionala da, 156 herrialdetan auditoretzako, aholkularitza legaleko eta fiskaleko eta finantza- eta negozio-aholkularitzako zerbitzuak eskaintzen dituena. Amstelveenen du egoitza soziala baina nagusia Londresen dago. Big4 izeneko zerbitzu profesionalen munduko lau enpresa garrantzitsuenetako bat da, PwC, Deloitte eta Ernst & Youngekin batera.
Aza zorrotz
Aza zorrotza (Brassica oleracea var. capitata f. acuta; Spitzkohl) aza landare mota biribila da. Azaren kultibar ezaguna da. Buru ia konikoa du, hosto berde handiekin kono solte bat osatzen dute. Bere egitura eta zaporea leunak dira, eta beste barietate batzuek baino egosteko denbora gutxiago behar du.
Stuttgart ondoan dagoen Filder izeneko lautadan hazten dute eta bere adierazpen geografiko babestua badu.
Orthogeomys cherriei
Orthogeomys cherriei Orthogeomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Geomyidae familian sailkatuta dago.
Bufo torrenticola
Bufo torrenticola Bufo generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Uzta biltzeko makina
Uzta-makina, konbinatua edo sega-jotzailea sega, moztu eta garbitu, hau da, labore nagusietako produktuak biltzen dituen nekazaritza-makina da. Oro har, uzta-biltzaile terminoa zerealak eta olio-hazi jakin batzuk biltzen dituztenetara mugatzen da, hala nola soja, ekiloreak, koltza eta lihoa, kanpoan gelditzen direlarik kotoi-biltzaile edo uzta-biltzailea, azukre-kanabera biltzailea eta barazkiak eta fruta-arbolak biltzen dituztenak.
Historia
Jada XIX. mendean, sega eta garia jotzeko makina batean biltzen saiatu ziren. 1835ean, Hiram Moore (1801-1875) eta James Hascall-ek konbinatu bat egin, eta erabili zuten Michiganen, eta hurrengo urtean patentatu zuten. 4,5 m zabaleko makina zen, 20 zaldiz tiratuta. Moorek konbinatuak egiten jarraitu zuen, eta makinak Kaliforniara bidali zituen, non oso arrakastatsua izan zen klima lehorragoa zela eta. XIX. mendearen amaieran, lurrun-makinen bidez autopropultsatutako makinak ere egin ziren. George Berryk, 1887an, 6,6 m zabalerako ebaketa-makina egin zuen, 6 pertsonek erabiltzen zutena. Hurrengo urtean, Berryk 12 m-ra zabalduz aldatu zuen. Australian, beste irizpide bat jarraitu zen: uzta moztu beharrean irabiagailua (stripper) erabiliz bereizten zen galburua. 1843an, John W. Bull (1804-1886) nekazari australiarrak bere gari-laborean erabili zuen uzta-biltzaile stripper bat asmatu zuen. Horrez gain, uzta-makina asmatzen zuenari, 40 £-ko saria eskaintzen zitzaion. Bull lehiaketa horretan sartu zen, baina epaimahaiak bere makina baztertu egin zuen. Ilusioa galduta, bere ideia alde batera utzi zuen, baina John Ridley-k (1806-1887), stripperrak fabrikatu zituenak, ideia berreskuratu zuen. Urteen poderioz, stripperra Australian hobetuz joan zen. Fabrikatzaileen artean, Hugh V. McKay (1865-1929) nabarmendu zen, herrialde horretako nekazaritza-makinen fabrikatzaile handiena bihurtu baitzen. Are gehiago, stripperrak Argentinara esportatzera iritsi zen, eta, han, nolabaiteko hedapena izan zuten XX. mendeko lehen bi hamarkadetan. Stripper horiek sei zaldik tiratutako 1,5 m zabalerako makinak ziren. Estatu Batuetan, uzta-biltzaileen garapenak jarraitu zuen. Eskuragarri izan bezain pronto, barne-errekuntzako motorrak gehitu zitzaizkien makinei animalien trakzio bidezko tiraketa arintzeko, eta, laster, traktoreek ordezkatu zuten. Arrasteko makina horiek 3-3,6 m zabalerako plataformak zituzten, eta, ordubetean, gari hektarea biltzen zuten. Apurka-apurka, 1930eko hamarkadan, uzta-biltzaileak sega eta gari-jo makina alboratzen joan ziren, batez ere nekazaritza estentsiboa zuten herrialdeetan, hala nola Estatu Batuetan, Kanadan, Argentinan eta Australian. Nekazaritza intentsiboago eta ustiategi txikiagoko herrialdeetan, aldaketa hori beranduago eman zen. Hurrengo urratsa uzta-biltzaile autopropultsatua izan zen. Ikusi denez, jada XIX. mendearen amaieran, Berryk eginak zituen Kalifornian, eta, McKay ere stripper autopropultsatuak fabrikatzera iritsi zen Australian 1924tik aurrera. Argentinan, José Fric de Piguek, Buenos Aires probintzian, 1918ko abenduan Buenos Aireseko Unibertsitateko Agronomia eta Albaitaritzako Fakultatean probatu zuten uzta-biltzaile autopropultsatua egin zuen emaitza onekin. 2,7 m-ko lan-zabalera eta 20 zaldiko motorra zituen. Sunchalesen, Santa Fe probintzian, Alfredo Rotania etorkin italiarrak autopropultsatutako uzta-biltzaile bat patentatzea lortu zuen 1929an. Makinak Hercules motorra eta Chevrolet diferentziala zituen. 4,5 m mozte-zabalerarekin, 15 hektarea biltzeko gai zen egunean. Denboraren poderioz, Rotania uzta-biltzaileen fabrika garrantzitsu bihurtu zen.
Ipar Amerikako nekazaritza makineria fabrikatzaile nagusiak, 1940ko hamarkadan, uzta-biltzaile autopropultsatuak ekoizten hasi ziren. Alboko kokapenaren ordez, plataforma makinaren aurrean zegoen, eta horrek maniobragarritasun hobea ahalbidetzen zuen. Mendearen erdialderako, uzta-biltzaile horiek 4,8 m-ko ebaketarekin zetozen, eta 100 zaldi (0,74 kW) inguruko motorrekin hornituta, 1,2 eta 1,5 hektarea arteko uzta moztu zezaketen orduko. Garai hartan ere, aleak poltsetan edo zakuetan ontziratuta izatetik soltean jasotzera pasa ziren, eta, horrekin, esku-lan aurrezki nabarmena lortu zen, uzta-makinan lan egiten zuten poltsatzaile eta poltsa-joslea eta uztondoan lan egiten zuten poltsa-jasoleak kendu baitziren.
XX. mendeko bigarren erdialdean zehar, uzta-biltzailea hobetu, eta bere lan-ahalmena handitu zen. XXI. mendean, nekazaritza estentsiboa duten herrialdeetan, 9 m-ko ebaketa-zabalera duten gari-buruko makinak, 8.000-10.000 l-ko (6 eta 7,5 t) kalapatxa edukiera duena, 3 ha/h baino pixka bat gehiago biltzea lortzen dute. 300 zaldi inguruko (220 kW) diesel motorrak dituzte. Sentsoreez hornituta datoz, uztaren berehalako etekinaren eta alearen hezetasunaren berri ematen dutenak, baita mekanismo ezberdinen funtzionamenduaz ere. GPS batek gidariari makina gidatzen laguntzen dio. Uzta, garai batean hainbat eta hainbat gizon sega eta jotzeko behar zena, bi operadorerekin egin daiteke makina horiekin: uzta-biltzailearen gidaria eta traktore-gidaria, zeinak, bagoi-kalapatxekin edo gurdiekin, aleak soltean jaso eta gordailuetara garraiatzen dituen.
Ahate txistulari
Ahate txistularia (Mareca penelope, aurrez Anas penelope) Anatidae familiaren ahate ez-domestikoa da. Siberian eta Eskandinabian pasatzen du uda eta negurako hegoaldera jeisten da, Europa hegoaldeko eta Afrika iparraldeko kostaldetara.
Deskribapena
Ahate txistularia bere generokoen artean tamaina ertaineko ahatea da, 42-50 zm arteko luzera eta 71-85 cm arteko hego zabalera baititu. 500 eta 1.073 gramo arteko pisua du. Itxura borobiltsua du, lepo motza eta moko txiki samarra. Gainerako ahateetan gertatzen den bezala ahate txistulariak ere sexu dimorfismoa dauka.
Arrak gaztaina koloreko burua du eta bekoki eta pileo horixkak. Mokoa grisa du. Bularra arroxa kolorekoa da, bizkarra grisa eta sabelaldea zurixka. Buztana beltza du eta puntaduna. Hegoetan zerrenda zuri deigarri bat eta ispilutxo berdea ditu, hegaldatzerakoan nabarmentzen direnak. Emea aldiz arre kolorekoa da. Hegoetako zerrenda zuria ere badu eta ispilutxo berdea arretan baino deigarriagoa da.
Habitata eta etologia
Sakonera txikiko ur gezatan bizi da txitatze garaian. Landaretza askorik ere ez du behar. Negu partean berriz habitat desberdinetan aurkituko dugu, bereziki marearteko eremu gazikaratan, estuario, padura eta kostaldeko aintziratan, baina barnealdeko aintzira eta urtegietan ere azaltzen da.