cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
AM irrati
FM irrati-difusioa baino estaldura handiago eskaintzen du AM irratiak, baina banda-zabalera murriztuago batekin. Gehienbat 53 kHz eta 30 MHz arteko maiztasunetan erabiltzen da, eta hurrengoak barneratzen ditu:
Banda-zabalera
Anplitude modulazioa maiztasun altuko seinale elektriko baten anplitudearen aldaketa da, maiztasun baxuko seinale elektriko baten modulazioari esker. Horren emaitza hurrengoa da: maiztasun eramailearen eta audioaren informazioa daramaten maiztasun altuaren eta baxuaren arteko batuketa. Adibidez, 2 kHz-eko audio seinale baten modulazioan, 756 kHz-eko eramaile batekin, hurrengo emaitzak lortuko dira:
Potentzia
Eramaile bat anplitudearen bitartez modulatu egiten denean, irteerako potentzia handitzen da.
non k modulazio-tasa den (0 < k < 1).
Igarassu
Igarassu Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
AM irrati
AM irrati-difusioko igorlearen egitura
Informazioa barneratu dezaketen uhin elektromagnetikoak erradiatzen dituzten gailu elektronikoak dira. Igorleen funtzioa seinale optiko, mekaniko edota elektrikoak kodifikatzea da, eta gero anplifikatzea, uhin elektromagnetikoekin transmititu ahal izateko. Anplitude modulazioaren igorle arruntek irudian agertzen den egitura jarraitzen dute.
Osziladorea
Maiztasunak sortzen dituen gailua da. Normalean kristalezko osziladoreak dira, maiztasun zehatzagoak sortzen dituztelako.
Aurreanplifikatzailea
Potentzia baxuko audio anplifikatzaile bat da, sortutako oso tentsio baxuko seinalea anplifikatzeko balio duena. Mikrofono batekin egin daiteke, irudian ikusten den moduan, edo beste gailu ezberdinekin.
Modulazio anplifikatzailea
Uhin eramailea modulatuko duen seinale modulatzailea sortzen du. Uhin eramailearen anplitudea aldatuko du seinale modulatzailearen aldaketen arabera, transmitituko den informazioa baita.
Epictia melanurus
Epictia melanurus Epictia generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
AM irrati
Maiztasun anplifikatzailea
Bi zeregin betetzen ditu. Alde batetik osziladoreak sortutako eramailearen tentsioa igotzen du, eta beste aldetik anplifikatzaile-banaitzaile bezala erabiltzen da, osziladoreak era zuzenean seinalea sortu duela bermatzeko.
Potentzia anplifikatzailea
Aurreko etapan sortutako seinalearen potentzia handitu egiten du, antenak behar duen mailara arte. Etapa honetan baita ere seinale modulatzailea aplikatu egiten da, modulazio anplifikatzailean sortutakoa.
Elikatze-iturria
Kanpoko hornikuntzei esker etapa ezberdinetan beharrezkoak diren tentsio ezberdinak sortuko ditu.
Anita Parker
Anita Parker 2017an Arrasaten sortutako elektroswing taldea da. Partaideak Arrasate, Bilbo eta Lakuntzakoak dira.
AM irrati
AM irrati-difusioko hartzailearen egitura
Uhin elektromagnetikoen bidez bidalitako seinale elektriko, mekaniko edota optikoak berreskuratzeko balio duen gailu elektronikoa da.
Urartu
Urartu (urartueraz Bianili) Itsaso Beltzaren hego-ekialdea eta Kaspiar Itsasoaren hego-mendebaldearen artean dagoen lurralde menditsu baten asiriar izena da, gaur egun, Armenia, Iran eta Turkiaren artean banatua, hititar inperioaren erorketaren ondoren eratutakoa. Bere barnean, Van aintzira Turkian, (non antzinako hiriburua, Tushpa, dagoen), Urmia aintzira Iranen eta Sevan aintzira Armenian, daude. Toki honetan dago armeniar herriaren jatorria.
AM irrati
Aurreanplifikazioa
Dipoloarekin lortzen den tentsioa oso txikia da (milivolt gutxi batzuk) eta ondorioz tentsioa anplifikatu behar da. Anplifikazioa anplifikadore operazional batek eta bi erresistentziek osatzen duten zirkuitu anplifikatzaile batekin egiten da. Hauen ezaugarriak eta balioak nahi den anplifikazioaren arabera zehaztu beharko dira.
Urartu
Historia
Inskripzio gutxi batzuei esker, badakigu Urartuko lehen erregea Arame izan zela, honi, Sardur I.ak jarraitu ziolarik. Beste betzuek, aipaturiko Sardur I.a, Ishpuini eta Menua erregeen agintaldietan izan zuen lurralde hazkuntza berregitea ahalbidetzen dute. Hauek, inperioa, Murat ibaiaren behe zatira eramatea lortu zuten mendebaldetik, Araxesera iparraldetik eta eta Urmia aintzirara hego-ekialdetik. Barneraturiko asiriar teknikek adibide argi bat dute Menuako Kanalean, ia 30 kilometrokoa, Van aintziraren hegoaldeko kostaldetik ahoko eta ureztatzeko urez hornitzen duena. Van aintziraren horma harritsuetan eta harrizko zenbait hilarritan Argishti I.a (Sardur I.aren birbiloba) eta bere seme Sardur II.aren erregealdien urtekariak idatziak daude, non, Eufratesen bihurgunetik haratagoko hedakuntza kontatzen den, siriar Komageneraino, honela, burdina bezalako lehengai hornitzeen ibilbidea domeinatzea lortuz Taurotik, erdizka domeinatua izan zena, Asiriaraino.
AM irrati
Demodulazioa
Demodulazioan seinalearen berreraikuntza egiten da. Bi etapa ezberdinetan gauzatzen da:
Urartu
Historia
Muga, gaur egungo Alepo siriar herriaren ia ondoan izatera heldu zen, eta Sevan aintzira eta Araxes ibaiaren arro emankorra hartu zituen, behartutako eskulanez kolonizatu eta esplotatutakoa, Kolkidako gerra presoak erabiliz, urteroko jarraikako kanpainetan harrapatutakoak.
Urartiar erregistroen arabera, asiriarren aurka Urmia aintziran, Zab Handia ibaian eta Tigris goienan lortutako garaipenak aldarrikatzen dituzte.
AM irrati
Anplifikazioa eta igorpena
Demodulatutako seinalea anplifikatu egiten da, entzungarria izan dadin bozgorailu baten bidez.
AM eta FM irrati-difusioen arteko konparaketa
Anplitude modulazio irratia (AM irratia) maiztasun modulazio irratiak (FM irratia) eskaintzen duen antzeko kalitate harrera eskaini dezake. Baita estereoan ere, AM modulazioa daukan telebista modulatuaren soinuaren uhin azpigarraiatzailean adibidez. Gainera, esan beharra dago bideo seinalea AM modulazioa daukala telebista guztietan, legez horrela izan behar delako.
Urartu
Hizkuntza
Erresuma honetako hizkuntza, urartuera, hurritar hizkuntzaren oso antzerakoa da eta oso lotua dago trakofrigiar hizkuntzekin, honek, bi hizkuntzek arbaso bakarra izan zutela pentsarazten duelarik, K.a. 3000. urtean amaituko zena. Idazkera kuneiformez idatzi zen. Hizkuntza ergatiboa zen, eta ez du konexio argirik gaur egungo Kaukasoko hizkuntzekin (hauek ere ergatiboak izanagatik).
AM irrati
AM eta FM irrati-difusioen arteko konparaketa
Hala ere, irrati-difusioan seinale modulatuaren maiztasun-espektroaren zabalera maiztasun altuenaren menpe dago. Izan ere, maiztasun-espektroaren zabalera maiztasun altuenaren bikoitza da. Horretaz gain, AM irratiaren igorketen kalitatea estandar askotan vis-à-vis erakoa da banda-zabaleran. Gainera, AM irratia erabiltzean distortsioen propagazioa distantzia garrantzitsuetan entzuten da, eta horrek kalitatea mugatzen du.
Urartu
Erlijioa eta arkitektura
Urartu erregeek gobernatu zuten, gainera, apaiz edo Haldi euren jainko nagusiaren ordezkari titulua zutelarik. Bere jainkoetako beste batzuk zeruetako jainkoa (Teisiba, Teshub hitita eta hurritentzat) eta Siwini, eguzkiaren jainkosa izan ziren.
Haldiri eskainitako tenplu asko daude, orokorrean, erregeren jauregien ondoan kokatuak, egiturak, aire librean ere aurkitu diren arren, Altintepe, Toprakkale, Cavustepe eta Patnosen eginiko indusketetan aurkituak. Indusketek, ez zituzten bakarrik tenpluak eta jauregiak argitara eman, baizik eta baita etxe osoak ere, leiho eta balkoiekin. Etxe hauen barnealdeak, apaingarriekin oso apainduak izan ziren. Iturrietatik urruti bizi zirenentzat, ur horniketa eta estolderia osoak aurkitzen ziren. Urartuko arkitekturaren ezaugarri bat, bere ondorengoengan eragina izango duena, arku ezkutatua deritzona da, eta Urartuko eraikinen antolaketa apadana deritzon persiar egituraren aurrekaritzat jo daiteke. Urartuko gotorlekuak harri blokezko egitura solidoak dira. Garrantzitsuenak, Van, Anzaf, Cavustepe eta Baskalekoak ziren. Metalaren industriari dagokionez, oso aurreratuak zeuden, ohiz kanpoko kalitate batekin, eta Frigia eta Etruriara esportatuak izan ziren.
AM irrati
AM eta FM irrati-difusioen arteko konparaketa
Aipatutako efektuak FM irratian deusestatzen dira : kanal bakoitzari banda-zabalera bat esleituz gero igorketak difusio zuzenean entzuten dira.
FM irratia ez bezala, AM irratian transmititzen den seinalea maiztasun altuenarekiko mugatuta dago. Izan ere, seinale hori maiztasun altuenaren bikoitza baino maiztasun txikiagora izatera behartuta dago. Seinalearen transmisioa 1000 km-ko distantziara dauden bi ekipoen artekoa izan daiteke maiztasun ertainetan, eta itsasoen arteko transmisioa baimentzen du. Izan ere, uhinen propagazioa posiblea da atmosferako kapa ionizatzaileei esker.
AM sistema seinalizazioa (AMSS)
NAB2066 azokan AMSS deituriko AM irratian oinarritutako kanal irekiko seinaleztapen sistema aurkeztu egin zen. Kanal honek sintonizadore bat dauka, AM irratiko maiztasun guztiak sintonizatu ahal dituena. Honi esker, automatikoki kanalerik hoberenera aldatu egiten da.
Penthalaz
Penthalaz Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lapão (Bahia)
Lapão Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Portuko tabernako neska
Portuko tabernako neska (La tabernera del puerto) Pablo Sorozabalen hiru aktoko zarzuela da. Bartzelonako Tivoli antzokian estreinatu zuten 1936ko apirilaren 6an.
Slovany
Slovany Eslovakiako udalerri bat da, Martingo barrutian kokatuta. 14,30 km²ko azalera du eta 453 biztanle 2017ko datuen arabera.
Panenteismo
Panenteismoa (πᾶν (pân). 'guztia'; ἐν (en), 'en'; eta θεός (theós), 'jainkoa') kontzeptu filosofiko eta teologikoa da; horren arabera jainkotasuna unibertsoko leku guztietan eta denbora guztietan dago. Filosofo alemana eta masoia zen Karl Kraus ek sortu zuen ideia hau, Georg Wilhelm Friedrich Hegel eta Friedrich Wilhelm Joseph Schelling-en ideien artean bereizteko.
Wijchen
Wijchen Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 40.158 biztanle zituen.
San Sebastián Salitrillo
San Sebastián Salitrillo El Salvadorko Santa Ana departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 18566 biztanle zituen.
Epigonus parini
Epigonus parini Epigonus generoko animalia da. Arrainen barruko Epigonidae familian sailkatzen da.
Epictia munoai
Epictia munoai Epictia generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
Shankill Road
Historia
Eremu hau Ulstergo Loialisten aldeko horma irudiengatik oso ezaguna da. Shankill Belfasteko hauteskunde-barruti bat ere bada.
1970ko hamarkadaren bigarren erdialdean eta Ipar Irlandako gatazkaren testuinguruan, eremu honetan Shankill Butchers hiltzaile talde loialistaren egoitza izan zen.
Mérimée datu-basea
Mérimée datu-basea Frantziako monumentuen ondarearen datu-basea da. Frantziako Kultura Ministerioaren menpe dago, Arkitektura zuzendaritzapean. Izena Prosper Mérimée idazlea gogorarazteko jarri zitzaion zeren eta bere garaian monumentuen ikuskaria izan baitzen. 1978an sortua, 1995tik Interneten bidez ikus daiteke.
Edukia
Besteak beste, bertan, ondare kulturala, erlijiosoa, nekazaria, militar eta industria arkitekturarena, ehorzte inguruko ondarea biltzen du. Halaber, Frantziako monumentu historikoen zerbitzuak eragindako informazioa biltzen du.
2005ean, 200.000 inguruko fitxa zituen: 147.000 inbentarioan eta 42.000 monumentu historiko sailean.
Thatcherismo
Pentsamoldea
Pentsamolde honek laburbilduz honakoa defendatzen zuen: inflazio baxua, estatuaren murriztea eta moneta eskaintzaren kontrol zorrotzaren bidez merkatu librea bultzaraztea, pribatizazioak eta langileen mugimenduari eskubideak mugarazi eta murriztea. Azken honek thatcherismoak langile klasean orokorrean oso gaizki ikusia izatea ekarri zion, gainera thacherismoaren garaian Erresuma Batuan desindustrializazio handia eman zen, bai eta greba ugari ere, batez ere Ipar-ekialdeko Ingalaterrako meatzarien artean (1984-85eko Erresuma Batuko meatzarien greba), hauetan meatzarien eta poliziaren arteko istilu bortitz ugari jazo ziren.
Sozialismoarekin eta orokorrean ezker politikoarekin oso kritikoa eta zorrotza izan zen:
Pentsamolde honen garairik gorenena 1975-1990 artean izan zen, hain zuzen ere, Thatcher Erresuma Batuko agintean egon zen denboraldia. Joera honen aldekoei ingelesez Thatcherite (Thatcherista) deitzen zitzaien, eta nagusiki gizartearen klase kontserbadore edo eskuineko kideak izan ohi ziren.
Ipar Irlandako gatazka
Ipar Irlandako gatazkari dagokionez, berez Erresuma Batuko Gobernuak irlandar errepublikanismoarekin zuen harreman txarra oraindik gehiago gaiztotu zuen, Ipar Irlandako irlandar errepublikar mugimenduaren aurkako kuartelik gabeko gerra bultzarazi baitzuen, irlandar presoei bere ordura arteko preso politikoen estatusa kendu eta gaizkile edo delinkuente komunen politika indarrean ezarriz, horren adibide garbia, 1981eko Irlandako gose grebaren krisi larria izan zen.
Nazioarteko politika
Bestalde, pentsamolde honetako aldeko askoren artean euroeszeptizismoa agerikoa zen, Erresuma Batua Europar Batasunetik aldendu eta AEBtuen altzora hurbiltzearen aldekoak baitziren. Thatcher eta orduko AEBtako presidentea zen Ronald Reaganek elkarren arteko oso harreman politiko estua izan zuten, horregatik maiz Reaganomia pentsamoldearekin ere parekatzen da.
Nazioartean, thatcherismoak britainiar nazionalismo sendoa erakutsi zuen, Malvinetako Gerran ez zuen inoiz Argentinaren aurrean atzera egin, eta Erresuma Batuaren garaipen militarrak sekulako bultzada politikoa eta prestigioa eman zion. Bestalde, Augusto Pinochet txiletar diktadorearen defendatzailea ere izan zen, Txiletik erbesteratua eta epaiketaren zain Erresuma Batuan babes hartuta egon zen garaian herrialde hartako "preso politiko" bakarra zela esanez.
Paripiranga
Paripiranga Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Xeneretmus latifrons
Xeneretmus latifrons Xeneretmus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Agonidae familian.
Penthaz
Penthaz Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Santa Rosa Guachipilín
Santa Rosa Guachipilín El Salvadorko Santa Ana departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 4930 biztanle zituen.
Winterswijk
Winterswijk Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 29.026 biztanle zituen.
Erlijioaren filosofia
Erlijioaren filosofia, existentziaren eta munduaren zentzu transzendentalari buruzko giza adierazpen kontziente eta gogoetatsu gisa, erlijioa eta espiritualtasuna aztertzen dituen filosofia ren adar bat da. Adar filosofiko honek, batez ere, natura ren, erlijio desberdinetako jainko eta jainkosen existentzia ren eta gaizkiaren arazoa ren auziaren inguruko argudioak biltzeaz gain, haren unibertsaltasunaren berri ematen du, giza kultur ororen historian auzi hau nabarmenki nagusitu baita. Era berean, diziplina filosofikoaren alderdi honek erlijioaren eta beste balio-sistema batzuen arteko harremanei buruzko kezkak ditu aztergai, zientzia rena esate baterako.
Ildo beretik, erlijioaren filosofiaren xedea erlijioen tradiziozko kontzeptuak filosofiaren ikuspuntutik aztertzearen ekintzan datzala esan daiteke. Izan ere, horrelako gaien inguruko eztabaida filosofikoak antzinatik existitzen dira eta filosofiari lotutako aurrenetariko testuetan jada agertzen dira. Alor hau filosofiaren beste hainbat atalekin lotuta dago, hala nola, metafisika, epistemologia edo etika rekin.
Terminoaren jatorria
FiIosofia-eremu honen deskribapen orokor bat egiteari ekin aurretik, terminoaren jatorriari erreparatu diezaiogun: mendebaldeko gizartean erlijioaren filosofia terminoaren erabilera ez zen XIX. mendera arte hasi. Behin hura erabilia izaten hasi zela, gizateriaren erlijio-kontzientziaren artikulazioa eta kritika aipatzeko erabili zen, eta, aldi berean, pentsamenduan, hizkuntzan, sentimenduan eta praktikan dituen kultura-adierazpenen berri emateko.
Deskribapen orokorra
thumb|290x290px|[[Fyodor Bronnikov-ek 1869an egindako Pitagorikoak eguzkiaren irteera ospatzen izeneko margolana.
Pitagorismoa erlijio-elementuak biltzen zituen greziar filosofiaren adibide bat da.]] William L. Rowe filosofoak erlijioaren filosofia oinarrizko sinesmen eta kontzeptu erlijiosoen azterketa kritikoa gisa karakterizatu zuen. Erlijioaren filosofiak Jainkoari, jainkoei edo biei buruzko sinesmen alternatiboak, esperientzia erlijiosoa ren aldaerak, zientziaren eta erlijioaren arteko elkarrekintza, ongiaren eta gaizkiaren izaera eta irismena, eta jaiotzaren, historiaren eta heriotzaren tratamendu erlijiosoak biltzen ditu. Filosofia-adar honen eremuak konpromiso erlijiosoen inplikazio etikoak, fedearen, arrazoiaren, esperientziaren eta tradizioaren, mirarizko kontzeptuen, errebelazio sakratuen, mistizismoaren, boterearen eta salbazioaren arteko harremana ere barne hartzen ditu.
Aurreko atalean aipatu dudan bezala, mendebaldean erlijioaren filosofia terminoa ez zen XIX.mendera arte hedatu. Gainera, modernitate aurreko obra filosofiko gehienek eta modernitatearen hasierakoek erlijiozkoak eta erlijiozkoak ez ziren gaien arteko nahasketa jasotzen zuten. Asian, adibidez, Upanishad hinduak, Daoismo ko eta Konfuzionismo ko lanak eta testu budistak daude. Pitagorismoa eta estoizismoa bezalako filosofia grekoek elementu erlijiosoak eta jainkoei buruzko teoriak zituzten, eta Erdi Aroko filosofia k hiru erlijio monoteista handien [ gogora ekar dezagun hiru erlijio horiek abrahamiar erlijio nagusiak direla: kristautasuna, judaismoa eta islamismoa] eragin handia zuen. Mendebaldeko munduan, berriz, aurrenetariko filosofo modernoek, hala nola, Thomas Hobbes-ek, John Locke-k eta George Berkeley-k gai filosofiko sekularrekin batera, gai erlijiosoak ere eztabaidatu zituzten.
Erlijioaren filosofiak, teologia rentzat bere gogoeta kritikoak sinesmen erlijiosoetan oinarritzen direla adieraziz, teologiatik berezi da. Era berean, filosofiak bere argudioak ebidentzia denboragabearen eremuan oinarritzen dituen bitartean, teologia bere pentsamenduari, diskurtsoei eta testigantzei hastapena ematen dien autoritate baten aurrean arduratsua da.
Erlijioaren filosofiaren alderdi batzuk klasikoki metafisika ren zatitzat hartu ohi izan dira. Aristoteles en Metafisika-n, betiereko higiduraren ezinbesteko aurreko kausa lehen motor mugiezin bat zen, desiraren edo pentsamenduaren objektu gisa higidura bera mugitua izan gabe sorrarazten duena. Aristotelesen lehen motor mugiezinaren kontzeptu metafisikoan gehiago sakonduz, filosofoak hura unibertsoko higidura ororen aurreneko kausa gisa deskribatu zuen. Zehatz-mehatz, bere VIII. liburuan munduaren printzipio fisikoa den izaki immaterial baten figuraz mintzatzen digu. Metafisika obran, berriz, Aristotelesek Jainkoa lehen motor aldaezin eta ustelgaitz gisa deskribatzen du, hau da, bere pentsamendu propioa, adimena eta adimen-egintza bat eta bera direla pentsatzen duen izaki gisa. Zentzu horretan, Aristotelesek Jainkoa mugimenduen multzoa jaurtitzen duen eta ordutik aurrera dena eguneratzen duen materiarik gabeko forma edo egintza gisa deskribatu zuen.
Aristotelesek bere lanetan aurkeztutako jainkoa edo lehen motorra haraindiko a (transzendentea) da, hots, gizakiek ez dutenarekin lotuta deskribatzen da. Berak Tο Θείον (To Theion) deiturarekin izendatu zuen: jainkozkoa, perfektua, egintza eta forma hutsa dena, alegia "izate nagusia".
Gaur egun, ordea, gai horretarako filosofo frankok "erlijioaren filosofia" terminoa hartuko lukete, eta are gehiago, oraindik ere batzuek, bereziki filosofo katoliko ek, metafisikaren parte gisa tratatzen duten arren, eskuarki espezializazio-eremu berezitzat hartzen da.
Diziplinaren hiru fase nagusiak
Diziplina honi hiru fase esleitzen zaizkio, eta horietan zehar diziplina autonomoa eratzen da. Lehenik eta behin, Kantek, Lessing eta Schleiermacher ordezkari nagusiekin batera,  filosofiaren ildo berriari hasiera eman zion.
Gerora, XIX. mendean, erlijioaren kritika deritzoguna hasi zen, zienek, erlijioa gizateriak gainditutako estadio bat dela aldezten duen (A. Comte). Nolabait, erlijioaren kritika defendatu duten filosofo eta pentsalariek,historian zehar, hura itxurazkoa benetakotzat hartzen duen giza proiekzio baten emaitza gisa, harreman ekonomiko-sozialek eragindako gizakiaren lerrokatze gisa, herriarentzako platonismo gisa, mendebaldeko kulturari balioa kentzeaz arduratu den erantzule gisa (Nietzsche), eldarniozko ilusio edo haurtzaroko hasierako estadio batek eragindako ideia edo gizateriaren neurosi obsesibo gisa edo eztabaida arrazionaletik kanpo uzten duten hizkuntza metafisiko batean modu desegokian adierazitako sentipen eta emozio gisa deskribatua, sailkatua eta kalifikatua izan ohi da (filosofia analitikoa).
Hirugarrenik, XIX. mendearen amaieran, erlijioen historia konparatua sorrarazten duten erlijio-gertakariei buruzko ikerketa enpiriko ugarietan oinarrituta, Erlijioaren Zientziak sortu ziren, hala nola erlijioaren fenomenologia edo erlijioaren soziologia ala psikologia.
Azken errealitatea
Munduko erlijio desberdinek azken errealitateari buruz elkarren artean oso bestelakoak diren ideiak dituzte, bere iturri edo oinarriari buruz (edo horren faltari buruz) eta baita "handitasun gorena" denari buruz ere. Paul Tillich-en "Azken kezka" eta Rudolf Otto-ren "Santuaren ideia" kontzeptuak filosofia erlijioso gehienek nolabait jorratzen dituzten azken egiaren edo gorengoaren inguruko kezkak adierazten dituzte. Erlijioen arteko desberdintasun nagusienetariko bat azken errealitatea jainko pertsonala edo errealitate inpertsonal bat ote delakoa da.
Azkenik, ezin da geratu komentatzeke, hainbat teismo mota barne hartuz, Jainkoaren existentzia ri buruz makina bat jarrera filosofikoak daudela, esate baterako, monoteismo a, politeismo a, agnostizismo a eta ateismo mota desberdinak.
Ekarpen filosofikoa
Erlijioaren filosofiak erlijio orotan izan diren galderen eta erantzunen esentziaz, zentzuaz, arrazoia z eta desarrazoia z pentsatzen eta hausnartzen du. Filosofiaren adar honetan itaun daitezkeen galderak, adibidez, honako sei hauek izan daitezke:
Enyalius
Enyalius Leiosauridae familiako narrasti genero bat da. Uruguai eta Brasilen bizi dira.
Erlijioaren filosofia
Ekarpen filosofikoa
Filosofiaren esparru honek, azken finean, giza existentzia n, maila indibidualean zein kolektiboan, lekua izan duten hausnarketa horiek guztiak aintzat hartzen ditu. Erlijioaren azterketa filosofikoaren barruan, erlijio guztien egitura orokorrean oinarritutako gaiak hartzen dira kontuan; erlijio bakoitzaren arteko konparazio gisa, kosmos perfektu bati eta horiek sortu zituen ustezko ente perfektu bati dagokienez existentzia ren perfekzioari eta zentzuari buruzko galderak egiten dituzten gaien proportzioan.
Bestalde, erlijio ezberdinen barnean filosofiaren eta erlijioaren beste agerpen batzuk aintzakotzat har daitezke. Esate baterako, hinduismo a edota budismo a bezalako ekialdeko doktrina erlijioso etan, osotasun absolutu baten ideian, hots, dena estaltzen duen esentzia batean interes handia dute; hura dimentsio espiritualago baten garapenean interesa pizteaz gain, itxaropena sortzen duelako.
Fanzine
Fanzinea fan edo ideologia, azpikultura, gai, talde edo pertsona baten jarraitzaile eta zaletuek autoedizioz eta banaketa alternatibo batez argitaratzen diren argitalpenak, aldizkariak gehienetan, dira. 1940 urtean Estatu Batuetan sortu baziren ere, fanzineen loraldia 1960-1990 urte bitartean izan zen, zientzia fikzio, zinema, rock eta pop musika, kontrakultura, punk eta beste azpikulturen jarraitzaileen artean. Gehienetan, fanzineak fotokopia bidez eta tabernak, lagun artean nahiz kalean bertan banatzen ziren.
Fanzine hitzaren jatorria ingelesezko fan eta magazine hitzen elkarketatik dator. Itzulpen literalena "jarraitzaileentzako aldizkaria" litzateke. Zine bezala ere ager daitezke. 1940an honela izendatu zuen Russ Chauvenetek lehenengoz, beste aldizkari profesional batzuengandik bereizteko ahaleginetan (prozine-ak hauek).
Labur azalduta, fanzineak argitalpen txikiak dira, merkatutik kanpo ekoiztutakoak eta hedapen ez oso zabalekoak. Bakarka zein talde lanean sortuak izan daitezke eta parte-hartzaileak ez dute zertan profesionalak izan behar. Askotan irakurle baino kolaboratzaile gehiago daude.
Ezaugarriak
Fanzineak, izenak berak azaltzen duenez, gai baten bueltan bildutako jarraitzaileei zuzendutako argitalpenak dira. Gehienetan jarraitzaileek eurek egina ere. Gai hauek ia-ia genero bihurtu dira honezkero. Hemen zenbait adibide: musika fanzineak, komikia lantzen dutenak, zientzia-fikzioa, literatura, politika, pornografia, artea eta abar luze bat. Haien arteko konbinaketak posible dira eta ia edozer landu da.
Egilearen baliabide, gaitasun tekniko eta gogoen araberakoa da emaitza. Egilearen erritmoaren araberakoa ere argitalpenaren periodikotasuna. Baliabideen kontua garrantzitsua da. Normalean ekimen hauek borondatez egiten direnez eta ez dutenez diru-sarrera bat ziurtatzen, ez dute larregi irauten.
Autoedizio kasu gehienetan bezala, produkzio, erreprodukzio eta banaketaren fase guztiak egilearen eskutan daude. Ez da bitartekaririk behar, ez dago argitaletxe edo editoreek aurrez ezarritako baldintzarik. Agian hau da gainontzeko argitalpen komertzialengandik bereizteko gakoa.
Historia
Askok fanzinearen prehistoria bezala ulertzen dituzte XIX. mendeko zenbait argitalpen: ideologia politikoen hedapenerako ateratakoak dira gehienbat.
Hala ere fanzinearen hastapena 60ko hamarkadan kokatu ohi da. Estatu Batuetan underground mugimenduak indarra hartu zuen garai hartan eta finkatuta zegoen oro zalantzan jarri zen. Robert Crumb komikigile estatubatuarra izan zen mugimenduaren bultzatzaile nagusienetariko bat. Testuinguru honetan, nola ez, ekoizpen bideak, zabaltzen zen informazio eta edukia kritikatzeko errazak ziren. Fanzineak behar bat asebete zuen nolabait, sistematik kanpo bizi nahiak eratutako hutsune bat. Edo margenetatik lan egin nahiak bestela.
Euskal Herrian 80ko hamarkada da azpimarragarria. Dena iraultzeko gogoa zegoen eta fanzinea amorru hori islatzeko oso euskarri aproposa zen. Honela, Punk mugimenduak fanzinea komunikazio bide bezala erabili zuen eta ekoizpen oparoa litzateke honen emaitza. Ingelesez DIY deritzona bihurtu zen oinarri: egizu zuk zeuk, beste inork ez du zugatik egingo eta.
Lehen eta gaur
Lehen, arrazoi ekonomikoengatik fotokopien teknika erabiltzen zen erreprodukziorako. Collageak eta orrien ertzak disimulatzeko aplikatutako Tipexa, zuri-beltz higatua, grapa bakarraz, atzamarrak belzten zituzten argitalpenak ziren fanzineak. Punkaren iruditegian eragin handia izan dute, estetikarekin bat egiten zutelako zeharo. Teknikoki bada gaur egun ere estetika horrekin jarraitzen duen nostalgikorik, fotokopia agian offsetak edo laserrak ordezkatu duen arren. Baina, egia da, formatu aldetik mugak zabaldu direla.
Mugen zabaltze horretan zaila da fanzinearen kartografia bat egitea; hau fanzinea da, hau ez esatea ia ezinezkoa. Aldagai asko sartzen dira jokoan. Bat, erreprodukzio baliabideen demokratizazio bat gertatu dela. Edonork inprimatu dezake koloretan. Fanzine deitutako asko aldizkari komertzialengatik bereizten zailak dira, adibidez.
Beste bat izan daiteke Interneta, papera ordezkatu duelako euskarri bezala. Ez du koste ekonomikorik suposatzen, ez produkzio fasean, ezta banaketan ere. Bi aldaketa nabarmendu daitezke hemen: lehena, lehen kolektiboan lan egiteko joera bazegoen, interneteko Web-zine edo ezine direlakotan bakarkakora joko dela. Bigarrena, kontsumo modua oso ezberdina dela. Egile-hartzaile harremana moldatu egiten da orduan, noski: euskarriarekin batera, kolorea, prozedurak, hiperestekak sartuta kanpo loturak ezartzeko aukera dago.
Euskal Herriko autoedizio festibalak
Analogikoaren itzulerarekin badirudi paperezko fanzineak berreskuratzeko asmoa dagoela. Azken urteotan ekimen ugari antolatu dira autoedizioaren bueltan: jardunaldiak, azokak, tailerrak etab. Euskal Herriko adibide batzuk emate aldera, hemen zerrenda bat:
São Francisco de Itabapoana
São Francisco de Itabapoana Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Anita Borg
Anita Borg Naffz (Chicago, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1949ko urtarrilaren 17a – Sonoma, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 2003ko apirilaren 6a) informatikaria izan zen. 1994an, Emakumeak Informatikan Grace Hopper Ospakizuna sortu zuen, eta 1997an Emakumearen eta Teknologiaren Institutua.
Ibilbide profesionala
Programazioaren arloan lortu zuen lehenengo lana 1969an izan zen. Nahiz eta matematikak txikitatik asko gustatzen zitzaizkion, ez zuen asmorik izan informatikan jarduteko, eta programazioa bere kabuz ikasi zuen, aseguru-etxe batean lan egiten zuen bitartean. 1981ean, doktore titulua jaso zuen Informatikan, New Yorkeko Unibertsitatean. Haren disertazioan hitz egin zuen sistema operatibo batean sinkronizazioaren eraginkortasunari buruz.
Doktore titulua lortu eta gero, Borgek lau urte eman zituen Unixen oinarritutako sistema operatibo bat garatzeko lanetan, lehenengo New Jerseyko Auragen Systems Corporationentzat, eta ondoren Nixdorf Computer konpainiarekin Alemanian.
1986an Digital Equipment Corporation-era batu zen, non 12 urtez lan egin zuen; lehenik eta behin, Western Research Laboratory konpainian, eta ondoren Digital Equipment enpresan. Han garatu eta patentatu zuen norabide osoko arrastoak sortzeko metodoa, zeina abiadura handiko memoria-sistemen analisi eta diseinurako baliagarria den.
Borgek berak 1987an fundatutako Systers lortutako esperientziari esker, posta elektroniko bidezko komunikazioan lan egiten hasi zen. Network Systems Laboratory konpainian ingeniari aholkulari ziharduela, MECCA garatu zuen, Komunitate birtualen artean komunikazioa gauzatzeko, sarean eta posta elektronikoan oinarritutako sistema, hain zuzen ere. 1997an Borgek Digital Equipment Corporation utzi eta Xerox PARCeko Teknologia Liderreko Bulegoan ikerlari hasi zen. Xeroxen hasi eta gutxira, Emakumearen eta Teknologiaren Institutua sortu zuen, 1994an Emakumeak Informatikan Grace Hopper Ospakizuna sortu eta gero.
Teknologia arloan dauden emakumeei babesa
Borgek lan egin zuen emakumeek teknologian presentzia handiagoa izateko. Haren helburuetako bat 2020. urterako informatika lanbidean emakumeak % 50 izatea zen. Borrokatu zen gizon eta emakumeen arteko berdintasuna bermatzeko arlo teknologikoan eta maila guztietan, eta emakumeek presentzia izateko teknologiak eragin handia zuen arloetan, teknologiaz probetxu atera zezaten.
2003an, bere omenez, Emakumearen eta Teknologiaren Institutuari Emakumearen eta Teknologiaren Anita Borg Institutua izena jarri zioten.
Leptotyphlops nigroterminus
Leptotyphlops nigroterminus Leptotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
St. James's Gate garagardotegia
St. James's Gate garagardotegia edo St. James's Gate Brewery (irlanderaz Grúdlann Gheata Shan Séamuis) Guinness garagardo ospetsua ekoizten den Dublingo garagardotegia da.
Xeneretmus leiops
Xeneretmus leiops Xeneretmus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Agonidae familian.
St. James's Gate garagardotegia
Garagardotegi hontan bertan Guinness garagardoaren 250 urtetako ibilbide historikoa erakusten duen Guinness Storehouse izeneko museoa ere badago, erakustaldi osoa ikusi ondoren erakiniaren azken solairuko pub edo tabernan dohaineko Guinnes pinta edateko aukera eskeintzen delarik.
Nafarroako historia
Nafarroako historia oso aberatsa izan da gertakarietan. Nafarroak garrantzi handia izan du bai erromatarren garaitik bai eta geroago, non Nafarroako Erresuma osatu zen. Azkeneko urteetan ere historia garrantzitsua jokatu du Euskal Herriko politikan.
Behe neolitoa
Autore batzuen arabera Nafarroa eta Mediterraneoko, Akitaniako eta Kantauri aldeko biztanleen artean nahasketak egon ziren. Baina beste batzuen arabera elkarte kultural berdina zen Pirinioetan, bai iparraldean zein hegoaldean, zegoena.
Aldaketa klimatikoa zela eta animalien aldaketak egon ziren. Ehiza jada ez zen kobazulo inguruetan bizi, baizik eta lautadetan. Hori dela eta kobazuloak alde batera utzi ziren hein handi batean eta lautadatara jaitsi. Honek ere elkartze kulturala egotea ekarriko luke. K. a. 5. milurtekoan garia eta txakurra agertu ziren Nafarroan. Garagardoaren antzeko edariak, harri bero batekin eginda, agertu ziren ere. Nafarroako gaur egungo lurraldean 1.000 biztanle inguru zeuden eta 12 tribu.
Neolito ertaina
Nafarroan 3.500etik K. a. 2500 urtera arte luzatu behar da. Garai honetan agertzen da lehenengo aldiz zeramika Nafarroan. Garai honetan biztanleria gehiena kobazuloetan bizi zen, eta horrekin lotutako kultura dago, nahiz eta silex edo bestelako aztarna gutxirekin.
Zenbait aztarnategik aukera ematen digute berrikuntza horiek ailegatu zireneko bilakaera ikusteko, Zatoiako (Abaurregaina) kobazuloan lehenbiziko zeramika aztarnak aurkitu dira, harri leunduzko tresnak, erabiltzeko errazagoak (azal leundua, forma borobilekoa); eta Maraongo la Pean edo Biotzariko Padre Areson abereen hezurrak aurkitu dira.
Goi neolitoa
Garai honetan Iberiar Penintsulatik edalontzi kanpaniformearen kultura hedatu zen, eta beste migrazio bat egon zen Ekialdeko Europatik. Baina ez dirudi bertan geratu zirenik. . K. a. 2. milurtekoaren hasieran trikuharri eta harrespilak egiten zituen kultura megalitikoa hedatu zen Pirinioetan eta baita Nafarroa osoan ere. Brontze Aroaren hasiera eman arte biluzik joaten ziren eta uste da hortik aurrera bizarra mozten hasi zirela eta buruan apaindurak jartzen.
Erromatarren garaia
Erromatarrak Euskal Herrira iristean, Baskoiak zeuden lurralde hauetan, baina ez dago borrokaren idazkirik, erromatarrak ager vasconum izendatutako lurralde lauetan finkatu baitziren, saltus vasconum izeneko lurralde menditsuan baskoiak zeudelarik. Iberiarren artean baskoiez hitz egiten da, iberiarren txanpon batzuetan barskunes inskripzioa agertzen delarik, honen itzulpena “mendietako jendea” izango litzateke. Garai hauetan gertaturiko gauzarik garrantzitsuena Ponpeio jeneral erromatarrak Iruña izeneko herrixkaren gainean Ponpaelo hiria sortu zen.
Bisigodoak
Erromatarren erorketarekin urte askotan ez dira idazkiak aurkitzen eta Europa osoan gertaturiko garai ilunak gertatzen dira Nafarroan ere. Garai hauetan bisigodoak etorri ziren iberiar penintsulara, Iberiako kultura erromatarrarekin nahasturik. Bisigodo hauek behin eta gehiagotan baskoiak menperatzen saiatu ziren baina hainbat kronikek diote baskoiak ez zirela inoiz menperatuak izan.
Arabiarrak
711. urtean, musulmanak penintsulan sartu ziren eta bi urteko inbasioa jarraituz 713. urtean Ebroko haranera iritsi ziren. Garai hartan Ebroko harana Casio konde bisigodoaren eskuetan zegoen eta konde hau, bere jabetzak kontserbatzeko, islamera bihurtu zen eta Omeiatarrak bere jaunak bezala onartu zituen, Banu Qasi familia sortuz. Iruña 718an konkistatua izan zen eta bertan musulmanek protektoratu bat ezarri zuten. Musulmanak frankoen kontra egitean, 732an Poitiersen galdu egin zuten eta Karlos Martel frankoen erregeak Iparraldean Baskoniako dukerria sortu zuen, Iruñako hiriaren inguruan baskoiak berrantolatzen ari ziren bitartean.
Orreagako gudua
778. urtean, Karlomagno errege frankoak Zaragozara jo zuen hango wali-ari laguntzeko asmoz, Kordobako emirraren kontra altxa nahi zuen eta, honen truk Karlomagnori Zaragozako plaza emanez. Zaragozarako bidean Karlomagnok Iruñako harresiak bota zituen, baskoiei irakaspenen bat emateko edo. Zaragozara iristean waliak aliantzak aldatu zituen eta ez zion Karlomagnori sartzen utzi eta hau, inbasio bat kostu altua izango zuelakoan buelta eman zuen bere erreinurantz. Iruñea suntsitu egin zuen, Banu Qasi-en aliatua omen zelako, eta Orreagatik pasatzean, baskoiek eraso egin zioten Karlomagnoren ejertzitoaren erretagoardia suntsituz eta bere iloba Roldan hilez. Guda honen bidez frankoen aurrean independentzia aldarrikatzea izan zen ondorioa.
Nafarroako Erresuma
Frankoen kontra instituzio sendo bat sortzearren, Iruñako baskoiak eta Banu Qasi aliatuak, Iñigo edo Eneko Arista izeneko erregea ezarri zuten Iruñako Erresumarako. Errege hori, nafarren lehenengo erregea, Iñigo Ximenez baskoiaren eta Onecca Banu Qasitarren alabaren semea zen. Erresuma hau Nafar estatu primitibotzat jo daiteke, nafarren antolaketa politiko bezala. Iruñeko Erresuma lehenik eta Nafarroako Erresuma geroago, hainbat dinastia ezberdinez izan zen gobernatua. 824 eta 905 urte bitartean Aritza dinastiak gobernatu zuen; 905 eta 1234 bitartean Semeno leinuak; azkenik 1234tik erresumaren desagerpena arte Xanpaina leinua izan zen erresumaren buru.
Nafarroako Erresumaren dinastia garrantzitsuena Semeno leinua izan zen. Garai hauetan, Nafarroako Erresuma bere gorenera heldu zen Antso III.a errege zela (1000-1035), euskal lurralde guztiak bere baitan hartuz eta, Penintsulan iparraldean, Leon zen, Nafarroaz gain, erresuma bakarra. Euskal erresuma horretan sartzen ziren Gaztela, Aragoi, Sobrarbe eta Ribagorza. Hortik aurrera, erresumak lurrak galdu zituen, lehendabizi Antso III.aren semeek erresuma beren artean banatu zutelako, Gaztelako, Aragoiko eta Iruñeko erresumetan.
1134an, Alfontso I.a Borrokalaria errege nafar-aragoitarra hildakoan, Iruñeko Erresuma berrezarri zen. Hala ere, ez zuen Erromaren oniritzirik eta aita santuek ukatu egiten zioten erresuma estatusa, Alfontsoren testamentua bete ez zelako. Harrezkero, Gaztelako erregeek areagotu egin zuten Nafarroako lurren gaineko gutizia. Iruñeko Erresuma Nafarroako Erresuma bihurtu zen 1163an. 1200ean Gaztelaren tropek Gipuzkoa, Araba eta Durango okupatu zituzten, Araban 1332an berretsitakoa. 1212an, Semeno leinuko azken erregeak, Antso VII.ak, Navas de Tolosako guduan parte hartu zuen eta, kondairak dioenez, handik ekarri zituen Nafarroako kateak.
1234an Antso VII.a Azkarra hil zen. Frantziako Xanpainatik dinastia bat heldu zen, kultura politiko desberdinekoa. Bada, erresumako indar aktiboek Nafarroako Foru Zaharra idatzi zuten 1238an, Nafarroako Foru Orokorraren lehen idatzizko aurrekaria, ohituran oinarritua. Frantziako kapetoen dinastia Nafarroako izatera ere pasa zen, baina kontra zituzten erresumako herria eta haren ordezkariak. Bada, 1276ko Nabarreriako Gerran Foru eta hainbat lurralde zituzten Frantzian ere eta erresumaren gobernua pixka bat ahaztu zuten. Erresumaren dekadentzia etengabea da, bere barnean gertatzen diren hainbat eta hainbat zatiketengatik, 1441an gerra zibila izan zen. Gerraren arrazoiak nobleen arteko borrokak dira, Joanes II.a Aragoiko erregeak Nafarroako erresuma beretzat hartu zuenean, bere seme Karlos Vianako printzeari utzi ordez testamentuan zioen bezala.
Bi bando sortu ziren gerran, beaumondarrak eta agaramondarrrak lehenengoak Gaztelaren laguntzarekin eta bigarrenak Aragoienarekin. Gerrak Karlos printzea hil arte iraun zuen eta Nafarroaren egoera txarra Gaztelak eta Aragoik aprobetxatu zuten 1512an Nafarroako konkistari ekiteko. Urte berean, Biarnotik eta Donapaleutik birkonkistari ekin zioten baina ez zen lortu, diplomaziaren eskutik ere ez. Fernando Katolikoak Nafarroako foruei zin egin zien eta Iruñean zein beste hainbat tokitan bezala beaumondarren gehiengoak, Nafarroako gorteetan, Fernando Nafarroako errege zin egin zuten. Nafarroako Erresumak Nafarroa Beherean jarraitu zuen, Katalina I.a erregina zuela. 1515ean, Gaztelako Gorteek Nafarroa Gaztelari lotzearen alde bozkatu zuten, uztailaren 7an Fernando erregeak berretsia.
1521eko maiatz-ekainean, monarka frantsesek eta nafarrek erresuma birkonkistatu zuten aste batzuetan, berehala herria haren alde altxa eta babes zabala izan zuena. Karlos V.a enperadoreak (Nafarroako IV.ak), ordea, Gaztelako komuneroen errebolta zapaldu zuen, eta indarrak bildu zituen nafar-frantses espedizioa kanporatu eta Nafarroa okupatzeko. Noaingo Gudua porrot handia izan zen nafar subiranistentzat. Hurrena, frantses eta nafar aliatuek Hondarribia okupatu zuten, eta bertan gotortu. Une horretan, Amaiurko Gudua borrokatu zen, eta posizio hori 1522ko uztailaren 19an okupatu zen. Karlos V.aren tropek Hondarribia berreskuratu zuten setio luze baten ondoren (1524ko apirila). Nafar subiranistak ohartu ziren epe laburrean ez zutela zereginik espainiar potentzia militarraren kontra. 1523ko abuztuaren 18tik aurrera, Pirinioez iparraldeko Nafarroako Erresuma antolatu zen, Henrike II.a erregearen kontrolpeko lurraldeetan, Biarnori loturik. Okupazioaren kontrako errebolta giroan, Nafarroa Garaian, konkista ondoko erregimen berria antolatu zen, eta lehendabiziko sorgin ehiza zabala egin zen, 1525ean. Nafarroako Gorteek burujabetzari eusteko ahaleginak egin zituzten, baina Pirinioak gerra fronte bihurtu ziren, eta Espainiar Koroak presio gero eta handiagoa egin zuen ezohiko neurriak onar zitzaten. 1576an, Erresumako Diputazioaren ernamuina eratu zen.
Nafarroa Beherean, Donapaleu erdigune harturik, Erresumako Estatuak, Nafarroako Kantzilertza justizia organo gorena eta Diru Etxea eratu ziren. Pirinioak gerra fronte bilakatu ziren. Haatik, partzuergo batzuk eratu ahal izan ziren 1536tik aurrera Pirinioez hegoaldeko eta iparraldeko herri erakundeen artean. Nafarroa Behereko herritarrak bertakotzat hartzen ziren Nafarroa Garaian, eskubide berdinez, harik eta estatus hori kendu zitzaien arte mende erdialdera. Henrike II.ari Joana III.a erregina alabak hartu zion monarkiaren ondorengotza, eliza erreformatuaren zalea. Nafarroa Behereak, ordea, katoliko jarraitu zuen eta gerra piztu zen 1570-1572an. Nafarroako koroa independentearen erdigunea gero eta gehiago lerratu zen Pauera, eta Néracera. Nafarroa Beherean, Foru eta Kostuma berriak lantzen hasi ziren, eta 1608an argitaratu ziren. 1620an, ordea, Nafarroa Behereak galdu egin zuen bere subiranotasuna, eta Nafarroako Parlamentua sortu zen Pauen, justizia auzitegi gorena, Donapaleun seneskaltza bati eutsi zioten arren.
Kontrarreformako neurriak 1591tik aurrera hasi ziren aplikatzen Iruñean egin sinodoan hala erabakita. Ordena erlijiosoak, eliza erakundeak eta jauntxoak sendotu egin ziren. Iruñean, espainiar agintariak gotorleku handi bat eraikitzen hasi ziren, Zitadela, nafarren lanesku behartua baliatuz. Mende gehienean, sorgin pertsekuzioak izan baziren ere, 1610n heldu zen bere gorenera, Zugarramurdin ezarritako errepresioan. Logroñon epaiketa handi bat egin ondoren, 12 herritarrek sutan amaitu zuten. Ordu arte, nafarrek Nafarroaz kanpoko mugetan borrokatu baziren ere, 1641etik 1662ra, nafarrak Kataluniako gerran borrokatzera izan ziren behartuak, kontraforua zena; ugari izan ziren desertzioak.
XVII. mende hasieran, Nafarroako santu zaindaria hautatzeko eztabaidak hasi ziren. 1658an, aita santuak hala San Fermin nola Frantses Xabier izendatu zituen. Handik hamarkada batzuetara, San Fermin Kongregazioa sortu zen Espainiar Inperioko hiriburuan, Madrilen, nafarren bilgune eta espainiar koroarekiko harremanen bideratzaile. Frantziarekiko etengabeko gerrek Bortuen inguruko euskal lurraldeetako gizartea, ekonomikoa eta antolamendu politikoa guztiz higatu zituen; bake gogoa handia zen. Bada, Nafarroa Garaian, abegi beroa egin eta babes militarra eman zioten Ondorengotza Gerran Filipe Anjoukoari, frantses Borboia eta Henrike III.aren ondorengoa. Filipek foruak zin egin zituen 1704an. Bortuetan, indarrean jarraitu zuen Erdi Arotik zetorren partzuergo sistema, alegia, herri lurren kudeaketa mankomunatua.
Oraingoz, babes horrek salbatu egin zuen Bortuez hegoaldeko Nafarroako Erresuma foruen kontrako eraso gogor batetik, Kataluniari eta Aragoiri foruak kentzen zizkieten bitartean, Planta Berriko Dekretuen bidez. Nafar eliteek eroso ikusi zuten beren burua borboitarren espainiar administrazioan. Horren adierazle nabarmenetako bat da Juan Goienetxe baztandarra (1656-1735), hainbat ekimen ekonomiko eta administratiboren ekintzaile. Ilustrazioarekin batera, areagotu ziren Frantziaren eta Espainiar Koroaren zentralizazio ahaleginak.
Nafarroa Behereko Estatuen ahalmenak nabarmen murriztu ziren 1743an, eta espainiar koroak nafarren gaineko presioa estutu zuen, hainbat dekreturen bitartez Ebroko aduanak Bortuetara eramateko. Nafarroako Erresuma eta haren produktuak atzerritartzat hartuak izan ziren Espainiar Koroako Lurralde Komunean. Presio horren aurrean, ilustratuak banaturik ziren, noblezia gehienean aduanak Bortuetara eramatearen alde lerratzen zen bitartean; Gorteetako Hirugarren Besoak (herriak) Ebron nahi zituen aduanak. 1785ean, estatuen arteko Elizondo Ituna sinatu zen Pirinioetako mugak zedarritzeko, baina horrek Kinto Realeko lurren erabilerari buruzko gatazka areagotu zuen. Gorteek, bestalde, ardura agertu zuten erresumako hezkuntzaren egoera kaskarrarekin. Espainiar koroak, haatik, Nafarroako unibertsitate bat sortzeko ahaleginak zapuztu zituen.
Aro Garaikidea
XIX. mendean Gerra Karlistak izan ziren Nafarroako aro modernoa eta ondorengo garaiak ere markatu zituzten gertakari garrantzitsuenak, heriotzak eta gaixotasunak eraginez, gizartea bananduz eta Karlismoa probintzian sakon errotuz. Euskal Pizkundearen garaian, Nafarroan XIX. mendeko azken laurdenean Nafarroako Euskara Elkargoa sortu zuten, Arturo Kanpion eta bertze euskaltzale eta foruzale batzuen eskutik. Urte horietan ere Julian Gaiarre tenorra munduan nabarmendu zen.
Bertzela, abertzaletasunaren hastapenak 1910eko hamarkadan izan ziren, EAJk Napar Buru Batzar sortu zutenean. Garai hartakoa "Napartarra" izeneko aldizkari elebiduna izan zen (1911-1919). Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian beste argitalpen bat atera zuten, ordea, "Amayur" izenekoa 1931tik 1936 arte. Garai hartakoa Lizarrako Estatutua (Estatuto Vasco-Navarro) azpimarratzekoa da, Hego Euskal Herriko lau probintzietarako diseinaturikoa. 1931ko ekainetik 1932ko urtarrila arte hainbat egitasmo eta bozketa egin zuten, aldeko botoak nagusi zirelarik. Azkenean, biltzar orokorra egin zuten Iruñean 1932ko ekainean eta bertan ika-mika handiak gertatu ziren, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan aldeko botoek gehiengo absolutua lortuz baina Nafarroan aurkako botoak ofizialki nagusitu ziren (%53/%38.7). Hainbat urte geroago Jose Maria Jimeno Juriok eta beste hainbatek egondako irregulartasunak argitu zituzten.
Gerrate Zibila pizturik, probintzia kolpisten alde egin zuen hasiera-hasieratik. Horrek Errepublikaren aldekoentzat ekarri zuen errepresio handia. Bertzeak bertze, Erriberako herriak diren Sartaguda, Lodosa eta Mendabian gertaturiko sarraskiak aipatzekoak dira. Frankismoarekin batera, gizarte nafarrean errotu egin zen 1928an sortutako Opus Dei erakundea, ondorengo hamarkadetan Nafarroako Unibertsitatea eta Nafarroako Klinika Unibertsitarioa sortuz. Bertzela, gerratea baino lehen, Ernest Hemingwayk Iruñera etorri zen eta bertatik bertara Sanferminak ezagutu zituen, ondoren mundu mailan ezagunaraziz.