cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garapen Jasangarrirako 9. helburua: industria, berrikuntza eta azpiegitura
Industria-garapenaren hasiera
Industria lehengaiak eraldatuz produktuak ekoizten dituzten jarduera eta prozesuen multzoa da. Ekoitzitako produktuak zein diren, industria-jarduera mota ezberdinak daude. Adibidez, automobilgintza izeneko industria-sektorean, automobilak eta automobiletarako osagaiak ekoizten dituzten jarduerak biltzen dira eta metalurgian burdina eta beste metalak eraldatzen dituzten fabrikak biltzen dira. Lehengaiez gainera, industriak lehengaiak eraldatzeko energia behar du, baita azpiegiturak ere (errepideak, trenbideak...) lehengaiak fabriketaraino garraiatu eta bertatik produktu bukatuak banatzeko.
Industria-jarduera modernoaren ezaugarria den espezializazioa edo lanaren banaketa ere antzinatik gertatzen da. Hasierako espezializazioari ekin zioten langileak artisauak izan ziren, industria jardueran nagusi izan zirenak antzinako zibilizazioetatik XVIII. mendean Industria Iraultza abiarazi arte. Artisau bakoitzak produktu-mota zehatz bat ekoizten zuen, berezko edo ikasita zituen teknikak erabiliz eta ekoizpen-prozesu osoa hasieratik bukaerara berak bakarrik burutuz. Bere lanaren xehetasunak sekretupean edukitzen zituen, lanbidearen teknikak aitak eta amak semeari eta alabari bakarrik irakatsiz, industriak ematen zion pribilegioa ez galtzeko. Industria bereko artisau-elkarteetan (zapatariak, errementariak, ...) ere biltzen ziren Erdi Arotik aurrera bere lanbidearen interesak batera hobeto defendatzeko.
XVIII. mendean eta Ingalaterran hasita, eta Europako beste herrialdeetan eta Ameriketako Estatu Batuetan ondoren, artisau eta merkatari aske eta aberatsek sortutako gizarte-klase boteretsu bat sortu zen, burgesia izenekoa. Hazkunde demografikoak ekarri zuen langileen ugaritasunak eta, merkataritzaren garapenari esker, lehengaien eskuragarritasunak, industria-produktuak ekoizteko modu berri bat ekarri zuen, nagusi baten mendean langile asko soldata eskasekin fabrika batean bildu eta produktuak askoz ere merkeago ekoizten ziren, lehenengo artisauak ez bezala, ekoizpen-prozesuko faseak zatituz eta makineria berria sartuz. Industria Iraultzaren eta kapitalismoaren sorrera izan zen.
Industria Iraultzaren eraginez, lan sektoreak sortu edo/eta bereizi egin ziren. Lan-arlo eta lan eskaintza zabala ekarriz. Lehen industria iraultzarekin hasi zen fabriken lana garatzen, eta bigarren sektorez ezagutzen dugun lana burutzen, modu zabalean eta unibertsalean. Lan berriekin batera, teknologia garapena etorri zen, ideia bikain asko garatu ziren garai aietan eta burututako ideia guztietatik makina edo tresna baliagarriak sortu ziren, besteak beste: lehen lurrun makina, hasiera batean mineralak garraiatzeko sortua sortua; lurrun-ontziak, belaontzien lana efizienteago egiteko sortuak; trena, garraiobide nagusia bihurtu zen, zaldiak baino bizkorragoa eta eraginkorragoa baitzen, pertsona asko garraiatu baitzitzakeen bidaia batean etab. Baina garapen teknologikoaz gain, azpiegituran ere aurrerapen handiak izan ziren, gehienak mineralen garraioarekin zerikusia izan zuten. Azpiegituran izandako aldaketetan, tunela azpimarratzen da lehendabizi, garai haietako aurrerapenik handienetakoa izan baitzen, toki batetik bestera garraiatzeko modua aldatu bazuen, eraginkorragoa eta azkarragoa eginez. Tunelez gain, garraiorako bide berriak, kanalak, trenbideak, jadanik zeuden bideen konponketa eta garapenak… etorri ziren, munduko azpiegituran aldaketa handiak sortuz.
Industria-garapena Euskal Herrian
Industria Iraultza Ingalaterran hasi zela esaten da, asmakizun eta aurrerapen garrantzitsuenen aitzindaritzat Ingelesak hartuz, baina Ingalaterraz gain, beste hainbat herrialdek eta beste hainbat gunek garrantzi handia izan zuten Industria Iraultzaren garapenean. Txina da herrialde garrantzitsu horietako bat, gehienbat, Ingalaterrarekin izan zituen elkartrukeetaz hitz-egiten da, baina aurrerapen handiak ekarri zituen mundura, aipagarrienak, lan egiteko teknika eraginkorrak dira. Beste herrialde garrantzitsuetako bat, Amerikako Estatu Batuak izan ziren, bere ideia bikainen ekarpenak eginez eta une batzuetan Ingalaterrari berari aurre hartuz Industriaren eta merkatuaren garapenean. Baina izen handia duten herrialde handiak alde batera utziz, badago munduko gune bat, Industriari ekarpen handiak egin dizkiona, gune hori nola ez, Euskal Herria da. Euskal Herrian bertan modu ezin hobean garatu ziren bi Industria Iraultzetan jaulki ziren aurrerapenak, erabilera desberdinak eta hobeagoak bilatuz gainera. Bada, euskaldunak beti izan dira oso langile onak eta gogorrak, baina lana egiteaz gain, egoera berrietara ere egokitzen jakin zuten, eta egoera berria Industria Iraultza izanda, ezinhobe ekin zieten herrian iraultza hori garatzeari.
Europan industrializazioa (Ingalaterra 1750 - 1850) aurretik gertatu zen moduan, Euskal Herrian ere, industrian aldaketa nabarmenak izan ziren XX. mendean. Aldaketa horiek Bizkaian gertatu ziren batez ere, eta neurri txikiagoan Gipuzkoan eta Araban. Iparraldean eta Nafarroan nekazaritza zen nagusi. Bizkaiko meategiek izugarrizko garrantzia izan zuten, esaterako, 300.000 tonako ekoizpena lortu zen 1870ean. Hasiera batean ingelesek ustiatu zituzten meategiak, mea oso kalitate onekoa eta eskuratze erraza zelako. Baina atzerritar enpresek lortzen zituzten irabazien parte bat bizkaitar burgesiaren eskutan gelditzen zen, beraiek baitziren lurjabeak.
Garai hartan irabazi handiak egin zituzten, lan merkea eta presio fiskal ahula baitziren. Metatutako kapitalarekin Bizkaiko burgesia siderurgia enpresak sortzen hasi zen. Horien behar nagusia erregai merkea zen eta harrikatz meategi hurbilenak Asturias aldean izan arren, ikatz minerala Ingalaterratik ekartzen hasi ziren. Ingalaterrako ikatza kalitate hobekoa zen eta garraio kostua txikiagotzen zen hara burdina eraman eta ikatza edo koke-a ekarriz.
1895ean 14 siderurgia fabrika garrantzitsu ziren Bizkaian, haien artean 1902an sortu zen "Altos hornos de Vizkaya" izan zen; bertan lortzen zen burdina barraren kostu prezioa munduko txikienetakoa zen. Siderurgiaz gain papera eta ontziolen industriek hedapen handia izan zuten, beti ere finantza egitura sendo batean oinarrituta. Aldi berean, Espainian sortu zen barne-merkatuak ere Hego Euskal Herriko industriaren bilakaera erraztu zuen. Espainiako Gerra zibilaren ondoren, Jose Maria Arizmendi aitzindari zela beste industria eredu berri bat sortu zen: kooperatibak.
Industria Iraultza, garapenaren oinarri
Industriaren garapenak XVIII. mendean izan zuen oinarri, lehen Industria Iraultzarekin batera. Industria Iraultzan etorri ziren gaur egun beharrezkoak diren hainbat tresna, tramankulu, lan-teknika… eta gaur egungo ezagutzak, mende horretan sortutako ideien eta ezagutzen “ondorengoak” direla esan daiteke. XVIII.mendetik gaur egunera arte hainbat aldaketa, asmakizun… egon dira, orain ezagutzen ditugun industria modeloak garatuz, eta gure egunerokoan eta orokorrean gure bizitzan beharrezkoa den azpiegitura eraldatuz.
Lurrun makinaren sorkuntza izan zen Industria Iraultzari hasiera eman zion asmakizuna, edo hori esan ohi da, eta asmakizun horretatik sortu ziren tresnak ere berebiziko garrantzia izan zuten. Baina badago, besteak beste, berebiziko garrantzia duen beste “faktore” bat ere, Iraultza horretan beharrezkoa izan zena, azpiegitura egokia alegia. Beraz, Industria Iraultza izan zen munduaren aldaketaren hasiera, teknologia hobekuntzak, azpiegitura garatuak, bizimodu berria etab. ekarriz, baina dena ez zen hor geratu, Lehen Industria Iraultzak 1760.urtetik 1840.urtera arte iraun baitzuen, ondoren Bigarren Industria Iraultza ekarriz. Bigarren Industria Iraultzan, aurrerapen teknologikoa izan zen oinarri, Lehen Industria Iraultzako mekanizaziotik, masa produkziora, muntaia katera eta elektrizitatera pasatuz. Bigarren Industria Iraultzak iraun zuen artean (1850-1914), oinarritzat burdina erabiltzetik, beste hainbat mineral erabiltzera pasatu ziren, besteak beste: zink-a, altzairua, kobrea, aluminioa eta nikel-a. Gainera, garai honek berebiziko garrantzia izan zuen batez ere beste herrialdeetan, Europakoetan gehienbat, Ingalaterran izandako aurrerapenak herrialde horietan garatzen joan baitziren, ia Europa osoko industrializazioa ekarriz, eta munduko elkartasuna erraztuz.
Azpimarratzeko beste hobekuntza bat, trenbidearena izan zen. Bada, teknologia eta errekurtso berriei esker, jadanik martxan zegoen tren eredua hobetzea lortu zuten, bizkorragoa eta efizienteagoa izan zedin. Horrekin batera, trenbidearen hobekuntza nabarmena ere ekarri zuten, garraio puntuen arteko distantzia murriztuz eta kostua baxutuz. Honi esker merkatuen arteko kontaktua areagotu zen, baita herrialdeen arteko kontaktua ere, pertsonen eta merkantzien garraioa eta elkartrukea erraztuz eta areagotuz, eta urre patroiaren antzera, herrialdeen arteko elkartrukaketak burutuz. Ekonomikoki eta sozialki aurrera pauso handia izan zen. 1840an 4.000 kilometro trenbide baino gutxiago zeuden; 1870ean, 100.000 kilometro gainditu ziren Europan eta 70.000 Estatu Batuetan.
Garai hauetan dena ez zen positiboa izan, garapen teknologiko eta sozial horrek kapitalismoa erabat bultzatu baitzuen, diru gehien zuten herrialdeak boteretsuen bilakatuz. Alemania, Japonia eta Estatu Batuek berebiziko indarra eskuratu zuten, eta horrek beraien botereak areagotzeko gogoa ekarri zieten. Kapitalismoa horren muturrekoa izanik, inperialismoa eta kolonialismoa garatu ziren, proiektu inperialistak aurreratu egin ziren, herrialde boteretsuenak lurralde berriak konkistatu nahi baitzituzten beraien merkatua handitzeko eta zituzten aberastasunak areagotzeko, lehen globalizazioaren antzera. Horri Bigarren Industria Iraultzako teknologia eta lanketa teknika eta ideia berriak gehituz, Lehen Mundu Gerra sortu zen.
Laburbilduz, Industria Iraultza honek lehenengoaren hedapena suposatu zuela esan dezakegu. Garai hartan Erresuma Batuak lortutako irabaziak zabaldu eta hobetu ziren. Azkenean, egoera berri honek kapitalismoaren eta nazioarteko ordenaren konfigurazio berri baten eragina izan zuen, eta horrek tentsio garaia eragin zuen industria potentzia desberdinen artean, beren merkatuak zabaldu nahian. Garai honen ondoren, Hirugarren Industria Iraultza etorri zen.
Hirugarren industria iraultza, hirugarren iraultza zientifiko-teknikoa edo inteligentzia iraultza (RCT) Jeremy Rifkin-ek azaldu eta Europako Parlamentuak onartutako kontzeptu eta ikuspegia da, 2007ko ekainean onartutako adierazpen formalean. Historian zehar, eraldaketa ekonomikoak gertatzen dira komunikazio teknologia berriak energia sistema berriekin bat egiten dutenean. Komunikazio modu berriak zibilizazio konplexuenek energia iturri berrien bidez ahalbidetu duten antolaketa eta kudeaketa bide bihurtzen dira. XXI. Mendeko Interneteko komunikazio teknologiaren eta energia berriztagarrien arteko loturak Hirugarren Industria Iraultza sorrarazten du.
Hirugarren Industria Iraultza, batez ere, 5 zutabek osatzen dute:
2-Eraikinak zentral elektriko bihurtzea.
3-Hidrogenoa, bateria kargagarriak eta energia biltegiratzeko beste teknologia batzuk.
4-Sare adimendunen teknologia edo energia elektrikoa banatzeko sare "adimenduna".
5-Ibilgailu elektriko guztietan, hibrido konektagarrietan, ohiko hibrido elektrikoetan eta erregai-piletan oinarritutako garraioa, energia berriztagarria propultsio-energia gisa erabiliz.
Azkenik, Laugarren Industria Iraultza izan zen, eta gaur egun oraindik bertan gaudela esaten da. Iraultza Digitala deitzen zaio. Laugarren etapa hau gaur egun probatzen edo garatzen ari diren teknologien fusioa da, mugak desegiten ari baita esparru fisikoa, digitala eta biologikoaren artean.
Liluragarria da denboran zehar izandako eraldaketa eta hobekuntzak ikustea, nabaritzea, nola orain dela mende batzuk gizakia ez zen gai animaliarik gabe lan egiteko ikustea, eta gaur egun nolako teknologia asmatu den ikustea. Oraindik aurrerapen asko burutzeko geratzen dira, eta oraindik industriak garapen handia jasan beharko du.
Ikuspegi ekonomikoa
Ugariak dira industriaren jasangarritasunari buruzko informazioa ematen dizkiguten adierazleak. Hauek, oso baliagarriak sortatu ahal zaizkigu, herrialde desberdinen arteko konparaketak egin ahal izateko historiako epe desberdinetan zehar. Adierazleen abantaila nabarmenetako bat datu objektiboak irudikatzen dituztela dira, eta beraz, honek, ondorio objektiboak ateratzea ahalbidetzen du. Garapen Jasangarrirako 9. Helburu hau aztertzeko, 3 adierazle desberdinetan zentratuko dugu ikerketa.
Ikerketan, Garapenean eta Berrikuntzan egindako gastuaren gorakada
Taulan ondo asko ikusi dezakegu XX. mende hasieran dagoeneko bazeudela BPGaren zati nabarmen bat I+G+b-ra eskaintzen zioten herrialdeak, eta horren adibide garbia dira Estatu Batuak. XIX. mendeko azken hamarkadatik aurrera, nazioarteko sistema Estatu Batuen nagusitasunak markatutako dinamika batean sartu zen. Hegemonia hau XIX. mendeko azken urte eta Lehen Mundu Gerra bitartean hasi zen. Bi Mundu Gerren artean, Estatu Batuek botere eta nagusitasun hori zabaldu zuten, XIX. mendeko Urre Patroia berrezartzen saiatzean Dolar eta Libera Esterlina n oinarriturik finkatu zituztelako munduko beste herrialdeek haien txanponekiko truke-tasak. Gainera, 1924an Dawes-en Plana onartu ondoren, Estatu Batuei esker Alemaniak Lehen Mundu Gerra galtzeagatik aliatuek finkatu zioten zor erraldoiaren zati bat ordaindu ahal izan zuen. Plan horren arabera, aliatuek Estatu Batuekin zituzten zorrak (gerra finantzatzeko zorpetu ziren) ordaintzen zituzten era berean Estatu Batuek Alemaniara dirua bidaliko zuten. Horrela, Alemaniak (gerra finantzatzeko diru asko inprimatu zuen eta beraz hiperinflazioa sortu zuen) zorraren zati bat pixkanaka ordaintzen joateko nahikoa likidezia lortu zuen. Azkenik, XX. mende amaieran, Estatu Batuen hegemonia bere mailarik altuenera iritsi zen, gehienbat nazioarteko gobernantza berrira moldatzeko.
Aipagarria da herrialde honetan berrikuntzarako azken urteetan egin izan den inbertsio pribatua, eta gaur egun, munduko 4. herrialdetik berritzaileena da. Horregatik guztiagatik, erraz ulertu daiteke 1. taulan Estatu Batuek BPGarekiko eginiko inbertsioa nahiko konstante mantendu izana: herrialde honek XX. mendean hasi zuen berrikuntza prozesua, eta joera hori gaur egun oso errotuta dute.
Bestalde, aipagarria da ere Txinak azken bi hamarkadatan I+G+b-ra egindako BPGaren proportzioaren igoera. XX. mende bukaeran, Txinak bere BPGaren %0,56a besterik ez zuen arlo honetara bideratzen, baina azken urteetan BGParen %2 ingururaino handitu du bere ekarpena.
Hainbat hamarkadatan zehar herrialdearen zati handi bat egoera prekarioan utzi zuten plan zentralizatuak eta estatuaren ekonomiaren kontrola izan ondoren, txinatar agintariek bazekiten zerbait desberdina saiatu behar zutela. Baina, zer komeni zitzaion Txinari? Erantzuna ez zen batere argia. Txinako buruzagien estrategia nagusia kapitalismoa hartzea izan zen, baina zuhurtziaz, eta gizartea zorrotz kontrolatzea. Emaitza: berrogei urte baino gehiagoko hazkunde ekonomikoa. Horregatik guztiagatik, agian munduak uste izan du Txina aldatu duela, eta zentzu askotan bai, baina egia da Txinak ere mundua aldatu duela.
CO2 isurketak, etengabe handitzen
Iturria: Datosmacro, 2019.
Goiko taulak adierazten du Txinak urtero zenbat CO2 isuri izan duen atmosferara azken 40 urteetan. Azpimarratzekoa da urtez-urte kutsadura nabarmen handitu dela, XXI. mendearen hasierako urteetan hazkunde hori zorrotzagoa izan delarik. Historikoki, Estatu Batuak izan dira munduko CO2 igorle nagusienak. Hala eta guztiz ere, Herbehereetako Ingurumen Ebaluazioko Agentziak 2007an eginiko ikerketa bati esker ondorioztatu izan da 2006. urte amaieratik aurrera Txinak Estatu Batuek baina gehiago kutsatzen duela.
Horrez gain, aurreko taula are hobeto ulertuko dugu Txinako CO2 isurketa horien %74a harrikatzaren erabilerarengatik eta %17a petrolioaren errekuntzarengatik dela ohartzen garenean. Zer dela eta kontsumitzen da Txinan hainbeste harrikatz? Erantzuna erraza da. 2000. urtetik geroztik Txina izan da harrikatzaren ekoizle nagusiena munduan, eta bigarrena elektrizitatean.
Erritmo honetan kutsatzen jarraitzen badugu, biodibertsitatean izugarrizko galera egongo litzateke, poloetako izotza urtuko litzateke, itsas maila handituz eta lur eremu asko urperatuta geratuz, eta gaur egun bizi dugun pandemiaren antzekoak edo okerragoak sarriago biziko genituzke. Beraz, argi dago beharrezkoa dela atmosferara isuritako gasen kantitatea murriztea.
Nazio Batuen Erakundeko 2030. urterako 9. helburua aztertzeko azken adierazleari buruz esan beharra dago herrialde bakoitzeko landunen artean hauetatik zein proportziok egiten duen lan industrian erreparatuz.
Industria-langile kopuruaren joera beherakorra
Iturria: Our World in data (2017)
Goiko taulari erreparatzen badiogu, segituan konturatuko gara 2. sektoreko landun proportzioa urtez urte jaisten joan dela. Hala ere, egia da Japonian oraindik industriak pisu nahiko handia duela (laurdena inguru), Britainia Handian duena baina gehiago, hain zuzen ere. Historikoki, Lehen Mundu Gerran, gatazkan murgildurik zeuden herrialdeetan nekazaritzak behera jo zuen, nekazariak industrian lan egitera pasatu zirelako, herrialdeek zuten gudarako eskaria asetzeko. Horrez gain, Japonia herrialde neutral aurkeztu zenez, hornikuntza lanak egin zizkien guda horretako parte hartzaileei, bere urre-erreserbak nabarmen handituz. Hori horrela, XX. mende hasieran jada Japoniako eta antzeko herrialdeetako industriek susperraldi garrantzitsua jasan zuten.
Baina, zer dela eta ari dira Erresuma Batuaren antzeko eskualdeak horrelako desindustrializazioa jasaten? Fabrikazioan aldaketa globala gertatu da gorabidean dauden eta garatzen ari diren herrialdeetarantz, Txinara adibidez, non soldatak baxuagoak diren, lanorduak luzeagoak diren eta sindikatuak batzuetan debekatuta dauden. Horrez gain, eskulana makinengatik aldatzeak ere zeresan handia du arazo honetan.
Azken honi oso lotuta 3. sektoreak, hau da, zerbitzuen sektoreak Erresuma Batuko (baita beste herrialde garatuetako) ekonomian duen garrantzia azpimarratu beharko genuke (¾ inguru da). Zerbitzuak hainbat lan mota desberdin izan daitezke, baina arrasto handiena eragiten dutenak turismoa eta hezkuntza dira.
Laburtuz, adierazle desberdinak aztertu ondoren eta irakurketa orokor bat eginez, esan genezake nahiz eta hainbat herrialdeetan geroz eta langile gutxiago dauden 2. sektorean, eta geroz eta gastu handiagoa egiten den Ikerketan, Garapenean eta Berrikuntzan, CO2 isurketak etengabe handitzen ari dela, kopuru hori murriztu beharrean. Gehiegizko karbono dioxido isurketa horrek eragin handia sortzen ari da planetan, hala nola, klima-aldaketa.
Testuinguru grafikoa
Egia da industriak garrantzia handia izan duela munduan historian zehar, eta honen adibide dugu Industria Iraultza. Bistan da ere, industriaren eragin hau argazkien bidez ondo asko irudikatu izan dela. Hori horrela, Garapen Jasangarrirako 9. helburu honekin lotura estua duten hainbat irudi aztertuko ditugu. Irudikapen horiek helburu honen garrantzia azpimarratu eta gailendu dute.
Hondamendi naturalak azpiegituren arrisku handienetako bat izan dira beti. Izan ere; historikoki eraikitako azpiegiturak aldatzen joan izan diren arren ez dute lortu hondamendi naturalei aurre egiteko modu perfekturik. Antzinako biztanleria txikiagoa zenez eta hain pilatuta ez zegoenez hondamendi naturalak pertsona gutxiagoei egiten zien kalte. Baina Industria Iraultza ren eraginez biztanleria landa eremuak atzean utzi eta hirietan kontzentratzen hasi ziren. Trantsizio Demografiko honen eraginez hondamendi naturalak pertsona gehiagori eragiten hasi ziren; bai alde batetik pertsonen kontzentrazio gehiago zegoelako leku batzuetan eta bai beste aldetik biztanleriak hazkunde handia izan zuelako.
1755. urtean João Glama Ströberle-k margotutako margolanean antzinako azpiegituren erresilientzia falta garbi ikus daiteke. Azpiegitura horiek ez zeuden ondo prestatuta hondamendi naturalei aurre egiteko. “Ikaratuta entzun zituzten eraikinen karraskadak eta ikusi zituzten irekitzen izugarrizko pitzadurak lurrean. Etenaldi labur bat eta gero, bigarrengo eta ikaragarria izan zen oldar bat eman zen, hiriburu portugaldarra bere amesgaitz okerrenean murgildu zuena: lurrak marru egiten zuen eta urratu egiten zen; etxebizitzak, jauregiak eta elizak hondatu egiten ziren kartatako gazteluak bezala; teilatuak eta paretak bera etortzen ziren bidean aurkitzen zuten guztia zapalduz.”
Bigarren argazki honetan George Westinhouse ingeniari eta enpresariak 1886. urtean asmatutako lehen korronte alternoko hornitzea ikus daiteke. Korronte alternoaren hornitzeak izugarrizko garrantzia izan zuen momentuko eta gaur egungo industrian, gizakiaren bizimoduan eta fabrika tan. Korronte alternoko hornitzearen asmakuntzak industriaren jasangarritasunarentzako oso asmakizun garrantzitsua izan zen. Izan ere; elektrizitatea erabiltzen ziren erregaientzako (horien artean harrikatza edo koke-a) alternatiba bat bihurtu zen. Elektrizitatea alternatiba horretan bihurtu zen James Prescott Joule-ri esker; izan ere, fisikari ingelesaren asmakizunak; beroaren sorrera erresistentzia elektriko batetik pasatzen den korronte elektrikoaren eraginez, industriari beroa sortzeko bide berri bat ireki zion.
Hirugarren argazki honetan tren elektrikoa ikus dezakegu. XIX. mende amaieran lehen tren elektrikoa agertzen hasi ziren. Hauek mugikortasunari bultzada handia eman zioten. Tren elektrikoak jasangarritasunaren bultzatzaile handiak izan ziren. Izan ere; lehen trenak animalien indarrarekin mugitzen ziren. Ondoren lurrun makina ren asmakuntzarekin animaliak alde batera utzi ziren. Hala ere; lurrun makinaren bidez mugitzen ziren trenak oso kutsakorrak ziren eta ez ziren oso eraginkorrak. Tren elektrikoa agertu zenean Puffing Devil-en eta Rocket-an oinarritzen ziren trenak alde batera utzi ziren eta tren elektrikoa araupetzen hasi zen. Tren elektrikoa k motore elektriko baten bidez ibilgailuen trakzioa martxan jartzen zuen; motor elektriko horren bitartez gutxiago kutsatzea lortzen zuen eta gaur eguneraino iristea lortu du. Tranbia gaur egun hiri barruetan mugitzeko garraio publiko azkarrenetako bat da eta gutxien kutsatzen duenetako bat. Garbi dago tranbia elektrikoak industrializazio jasangarriaren munduan eta berrikuntzaren munduan asko lagundu duela.
Garbi dago historian zehar gertatutako gertakizun askok 9. helburu honen garrantzia handitu dutela baina ez hori soilik; gertakizun askok ere helburu hau lortzeko prozesua azkartu dute eta helburuari nork bere harri-koskorra ekarri diote. Beharbada hemendik urte batzuetara helburu hau lortzen bukatuko da eta gizartean oraindik ezezagunak “erregai”, garraio, hiri edo fabrikak errealitate bihurtuko dira. Bitartean horiek irudikatzea besterik ez dugu edo azpiegiturei, industrializazioari eta jasangarritasunari gizartearen adimenaren bertsiorik hoberena ematea.
Bost Zaurien Ospitalea
Bost Zaurien Ospitalea, Sevillan dago, eta, gaur egun, Andaluziako Parlamentuaren egoitza da.
1546an hasi zen eraikitzen, Don Fadrique Enríquez de Riberaren borondatez, 1539an hil zena. Martín de Gainzak diseinatu zuen, eraikin honen lanak zuzendu zituena 1556an hil zen arte. Bi urte beranduago, lanen jarraipenaren enkargua, Hernan Ruiz II.ari ematen zaio, oraindik erabat amaitu gabe zegoen arren, bi urte beranduago inauguratuz.
Loser (keinua)
Loser (euskaraz galtzaile) AEBetan jatorria duen mespretxuzko keinua da. 1990eko hamarkadan sortu zen eta nagusiki Ace Ventura: Pet Detective eta The Sandlot filmeei eta Smash Mouth rock taldearen All Star abestiari esker ezagun bilakatu.
Keinua eskuaren hatz potoloa eta bigarren hatzarekin "L" hizkia irudikatu ("r" hitzaren lehen hizkia) eta kopetan jarriz egiten da, honela hura ikusten duenari modu argia eta oso modu sarkastiko eta grafikoan "galtzaile" bat dela adieraziz.
Aída Bueno Sarduy
Aída Esther Bueno Sarduy (Habana, Kuba) antropologoa, ikertzailea, idazlea, dokumentalgilea eta feminista dekoloniala.
Biografia
Aída Bueno Sarduy Habanan jaio zen, familia afrokubatar batean. Arraza-harremanei eta Kultura Beltzari buruzko azterketa aurreratuetan aditua da, baita Afrikako diasporaren kulturan Madrilgo Konplutentsean doktoretza lortu zuen El ocaso del liderazgo sacertotal femenino en el Xangô de Recife: la ciudad de las mujeres que no será (2015) tesiarekin.
eta 1999az geroztik irakasle da zenbait unibertsitatetako programetan; besteak beste, New Yorkeko Unibertsitatean, Bostongo Unibertsitatean eta Madrilgo Stanford Unibertsitatean. CLACSO eta LASA programetan ere irakasle gonbidatu gisa aritzen da.
Feminismo dekoloniala
Aída Bueno Sarduy-k feminismo dekolonialaren korronteari jarraitzen dio. Esklabo egindako emakume beltzen erresistentziak erdigunean jartzen ditu haien borrokak feministak ere bazirela esateko eta feminismo akademikoak arbaso hauetaz asko ikasteko duela adierazteko. Era berean emakume beltzen eta herri afroen esperientziak ezagutarazteko lan egiten du.
Barrakoiko feminismoa
Barrakoiko feminismoa Aída Bueno Sarduyk sortutako kontzeptualizazioa da, Virginia Woolfen gela propiari kontrajarria. Adierazpen horrek esklabo egindako emakume beltzi eta emakumeen sareei egiten die erreferentzia, esklaboen barrakoietan biltzen zirenak eta gorputza zein askatasun-itxaropena elikatzeko antolatzen zirenak. Barrakoietako feministak, besteak beste, gela propiorik ez izateagatik, dirua irabazten duen eta haiek «babestu» egiten duten senar bat ez izateagatik bereizten dira.
Yoruba erlijioa eta sexualitatea
Kuba eta Brasilgo Yoruba panteoien gainean egin dituen ikerketen arabera, mendebaldeko sistema erlijiosoek baino sexualitate konplexuagoa dutela baieztatu du. Yoruba erlijioan, Benin, Togo eta Nigeriatik esklabo egin eta trafikatutako pertsonengandik eratorria, plazera, desioa eta sexualitatea ez dira bekaduntzat edo moralgabetzat hartzen eta erlijio horretan emakumeen eta gizonen artean dagoen espektroa zabala da. Besteak beste, Oxumaré, edo Oshunmare izeneko orisha sexuz aldatzen du, sei hilabetez gizona da eta sei hilabetez emakumea eta candombléan kolore guztiekin irudikatzen da. Ikertzailearen arabera, LGBTQI+ kulturak Oxumaré ikurtzat hartu du.
Haplochromis macrocephalus
Haplochromis macrocephalus Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Lazare Nicolas Marguerite Carnot
Lazare Nicolas Marguerite Carnot Nolay, Burgundia, 1753ko maiatzaren 13a - Magdeburg, Prusia, 1823ko abuztuaren 22a), "Garaipenaren antolatzailea" eta "Carnot Handia" izengoitiz ezaguna, frantziar militar, politikari eta jakintsua izan zen. Iraultzaren aldeko ofiziala zelarik, Errepublikako hamalau armadak sortu eta antolatu zituen. Brumarioak 18aren ondoren, Napoleonek Gerra ministro izendatu zuen (1799ko azaroa) baina 1800. urtean erretiratu egin zen, zientzia-lanetan aritzeko asmoz. Barne ministro izan zen Ehun Egunetan (1815eko martxoa-maiatza), baina 1816an erbestera jo behar izan zuen, erregea hil zuelako salakuntza zela eta. Zientzia-lan garrantzitsuak egin zituen: Makinei buruzko saioak eta Posizio-geometria, geometria modernoaren aitzindari izan den lana.
Churchita-(Y)
{{mineral infotaula }} Churchita-(Y) fosfato motako minerala da eta gypsum supertaldearen kidea da.
Gendule II.a Bearnokoa
Gendule II.a Bearnokoa —Centullus II; Centol edo Céntulo II— (? - † 940) Bearnoko bizkondea izan zen.
Lygodactylus kimhowelli
Lygodactylus kimhowelli Lygodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Gendule II.a Bearnokoa
Biografia
Aita ezezagunekoa, batzuen ustez bere aitona zen Gendule I.a Bearnokoa hil zenean, bizkonde berri bilakatu zen. Besteek, berriz, tartean Lope Bearnokoa zegoela diote. Bere bizitza ia ezezaguna da: dohaintza batzuk egiteaz gain Oloroe-Donamaria konkistatu omen zuen. Bere heriotzan Gaston bere semea oinordekoa zuen.
Roberto Innocenti
Roberto Innocenti (Bagno a Ripoli, Italia, 1940ko otsailaren 16a) ilustratzaile italiarra da. Bere kabuz ikasitakoa da, baina ibilbide oparoa du eta hainbat sari garrantzitsu ere eskuratu ditu, besteak beste, Bratislavako Ilustratzaileen Nazioarteko Biurtekoaren Urrezko Sagarra, Hans Christian Andersen Saria, 2008an. Hoffman, Charles Perrault, Oscar Wilde, Charles Dickens eta Christophe Gallaz idazleen lanak ilustratu ditu eta berak ilustratutako liburuak hainbat hizkuntzatan argitaratu dira: frantsesa, alemana, ingelesa, bulgariera, txinera, portugesa, espainiera, katalana, holandesa, suomiera, georgiera, koreera edota japoniera.
Ilustratzaile ibilbidea
Roberto Innocenti 1940an jaio zen Italiako Toscanan, Bagno a Ripoli herrian, Bigarren Mundu Gerra bete-betan zela. Hamalau urterekin altzari lantegi batean hasi zen lanean eta 18 urterekin Erromara joan zen eta han elementu artistikoak saltzen zituzten denda batean hasi zen lanean. Betidanik gustatu izan zitzaion marraztea, baina garai hartan hasi zen bere denbora librean marrazkiak egiten. Bere kabuz ikasi zuen ilustrazioa, baina zenbait egileren eragina izan zuen. 1970eko hamarkadan ilustratzaile handien lanak iritsi ziren Italiara: Delessert, Sendak, Ungerer, eta abar. Haiek eragin handia izan zuten Innocenti gaztearengan. Hala ere, ilustratzaile izatea oso zaila zenez, denetarik egiten jarraitu zuen: animazioa, diseinu grafikoa, afixak...
Lan eginez joan zen bere estiloa zehazten, baina editoreek ez zioten bere lanari harrera onik egin. Egilearen esanetan, editore italiarrek traba baino ez zizkioten jarri bere obrari. Hala ere, Inoccentik ilustratutako kartel batzuk Graphic Annual aldizkarian argitaratu ziren eta ilustratzaile ipar-amerikar baten interesa piztu zuten. Haren bidez hasi zen ilustrazioaren munduan leku bat egiten.
1979an argitaratu zen berak ilustratutako lehen liburua: Olivo Bin-en 1905: Bagliori ad Oriente. Baina benetako jauzia Étienne Delessert ilustratzaile suitzarraren eskutik etorri zitzaion, hark Cendrillon (Errauskin e) liburuaren ilustrazioak eskatu zizkionean.
1985ean Time-Lifeentzat kolaboratu zuen. Handik aurrerako argitalpen gehienak ezagun egin dira nazioartean: Pinocchio (1988); A Christmas Carol (1990) eta Nutcracker, besteak beste.
Ilustrazio teknika
Innocentiren ilustrazioen ezaugarri nagusietako bat bere historiarako zaletasuna eta historia horren barruan istorio berriak sortzeko duen gaitasuna dira. Ipuinak marko historiko batean kokatzea ezinbestekoa da Innocentirentzat. Berak ilustratutako lanetan istorioan eman daitezkeen egoera posibleak ilustratzen saiatzen da. Bere lan gehienetan memoria pertsonal eta kolektiboa berreskuratzeko ahalegin bat dago. Bere lan gehienetan paisaiek garrantzi handia izaten dute.
Kanpo loturak
Roberto Innocentiren web gune ofiziala
Tentudíako monasterioa
Tentudíako monasterioa Badajozko probintzian Calera de León herrian dagoen XIII. mendeko eliza-gotorlekua da. Askoren iritziz Espainiako Mudejar arteaaren adibide garrantzitsuenetariko bat da. 1931tik kultura-ondasunaren izendapena du. Jatorrizko baseliza Done Jakueren Ordenaren Pelay Pérez Correak eraiki zuen. XVI. mendetik monasterioaren kategoria du.
Eraikina
Monumentuan bi alde azpimarratuko ditugu: klaustroa eta eliza.
Eliza
Elizak aldaketa asko ezagutu ditu. Gaur egun habearte bakarra du, kanoi gangaz estalia. Elizaren burua eta alboetako kaperak gehiago errespetatu ziren; kapera hauek zabalak dira eyta ertz gangak dituzte, tronpen gainean eraikiak. Kapera horietan Done Jakueren Ordenaren maistruak lurperatuta daude. Garrantzi handia du presbiterioan ikusten den azulejuzko erretaula, Francisco Niculoso Pisano artista ospetsuak egina. Erretaula hori 1518an enkargatu zen, Tentudíako gudua gogorarazteko.
Klaustroa
XVI. mendeko hasieran elizari atxiki zitzaion klaustro txiki hau. Bere estiloa mudejar da, ladreiluz egina, erdiko uraska batekin eta bi solairutan antolatuta.
Segura ibaia
Jaengo probintzian sortzen da, Santiago-Pontones udalerrian. Hortik iparralderuntz jotzen du Albaceteko probintzian sartuz. Hortik Murtziako Erkidegora igarotzen da, Murtzia hiria zeharkatuz. Azkenik Mediterraneoan itsasoratzen da Alacanteko probintzian, Guardamar del Segura udalerrian.
Segura eta Euskal Herria
Bestela, Goierriko herri batek ibai honen izen bera darama, Segurak alegia.
Dévillac
Biztanleria
2007an Dévillac udalerrian erroldatutako biztanleak 132 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 91 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 89etxeak ziren. 57 etxebizitza nagusietatik 49 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 48 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 81 ziren, horien artean 57 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 57 pertsona aktiboetatik 50 lanean zeuden (32 gizon eta 18 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dévillac udalerrian 57 unitate fiskal zeuden, 136 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.864 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 2 higiezinen enpresak ziren.
Lieke Klaver
Lieke Klaver (Velsen, 1998ko abuztuaren 20a) herbeheretar atleta da, abiadurazko lasterketatan espezializaturik dagoena.
Ibilbidea
Herbeheretako selekzioarekin 4x400m errelebotako proban hainbat domina eskuratu ditu Europako eta Munduko txapelketatan. 2021ean Tokioko Olinpiar Jokoetan ez zuen dominarik lortu 4. postuan gelditu baitzen taldea.
Dévillac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak eta 1 argiketaria.
2000. urtean Dévillac udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 371 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jano Ziprekoa
Jano (Genova, 1375 - Nikosia, 1432ko ekainaren 29a) Zipreko erregea izan zen 1398tik hil zen arte. Ziliziako Armeniar Erresumako eta Jerusalemgo Erresumako errege titularra ere izan zen.
Genovan jaio zen, non bere aita Jakue I.a Ziprekoa gatibu zegoen. Helvis Brunswick-Grubenhagengoa izan zen bere ama eta Jano deitu zion Genovaren sortzailearen omenez. Jano 1392an askatu zuten, 18 urte zituela, erreskate bat ordaindu ondoren, eta Ziprera joan zen.
Zipreko tronura igo zen 1398ko irailean aita hil ondoren, eta Nikodiako katedralean koroatu zuten. 1402an, genovarren eskutik Famagusta berriz hartzen saiatu zen, baina planak porrot egin zuen. Hainbat epidemiak uhartea kaltetu zuten, piraten eta abenturazaleen babesleku ere bazena eta egiptoarren hainbat eraso jasan zituena. 1426ko uztailean, egiptoarrek harrapatu eta Kairora eraman zuten, eta erreskatea ordaindu eta hamar hilabetera bakarrik askatu zuten. Garai hartan, morroi zipretarrak matxinatu egin ziren, eta potentzia europarrek matxinada zapaltzen lagundu zuten.
Anglesia Viscontirekin ezkondu zen eta ezkontza bertan behera utzi ondoren Karlota Borboikoarekin ezkondu zen. Bigarren emaztearekin sei seme-alaba izan zituen, horien artean Jakue II.a Ziprekoa ondorengoa.
Mekanografia
Mekanografia edo daktilografia idazmakina, ordenagailu eta beste gailuetako klabierretako teklak begiratu gabe eta hatzamar guztiak erabiliz idazteari deritzo. Bulego lanetan bereziki baloratzen den gaitasuna da, batik bat azkar egiten bada, beste pertsona baten ahotik adierazitakoak hitzez hitz eta akatsik gabe idazteko moduan.
Pedro Hurtado de Mendoza
Pedro Hurtado de Mendoza bi pertsona hauetako bat izan daiteke:
Lednice-Valticeko paisaia kulturala
Lednice–Valticeko paisaia kulturala Hego Moraviako Lednice eta Valtice udalerrietako eremua da, 283.09 km²-ko azalera duena.1996an UNESCOk Břeclavetik gertu dagoen eremu hau Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Taiga Nishiyama
Taiga Nishiyama (西山 大雅, 1999ko abuztuaren 24a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama F. Marinos.
Myripristis botche
Myripristis botche Myripristis generoko animalia da. Arrainen barruko Holocentridae familian sailkatzen da.
Topacio Fresh
Topacio Fresh (Rosario, Argentina, 1973ko abenduaren 26a) argentinar abeslari, aktore, dantzari eta artegile transexuala da. 2002a geroztik Espainian bizi da. Ezaguna da Fangoria musika-taldean parte hartzeagatik, Madrilen artelanak erakusteagatik eta Las Brujas de Zugarramurdi filmean aktore egoteagatik.
NGC 1005
NGC 1005 galaxia bat da, Perseus (konstelazioa) konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Colorina
Colorina Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Colorinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Feissons-sur-Salins
Feissons-sur-Salins Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 126 etxebizitza zeuden, 78 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 91 etxeak ziren eta 34 apartamentuak ziren. 78 etxebizitza nagusietatik 64 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 129 ziren, horien artean 97 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 97 pertsona aktiboetatik 95 lanean zeuden (52 gizon eta 43 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Feissons-sur-Salins udalerrian 77 unitate fiskal zeuden, 195 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.230 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Feissons-sur-Salins udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gizem Karaca
Gizem Karaca (Istanbul, Turkia, 1992ko irailaren 7a) turkiar aktorea eta modeloa da. 2011ko Miss Turkia edertasun-lehiaketan bigarren sailkatu zenez, Miss Mundu 2011 nazioarteko edertasun-lehiaketara joan zen lehiakide Turkia ordezkatuz.
Laia Serra
Laia Serra Perelló (Bartzelona, 1977) kataluniar abokatua, zigor-zuzenbidean aditu, irakasle eta aktibista da. Giza eskubideen defentsan dihardu, genero berdintasuna eta intersekzionalitatea kontuan hartuz.
Ibilbidea
Dones Juristes elkarteko kidea da, non Indarkeria eta Berdintasun batzordea zuzentzen duen, baita Bartzelonako Abokatu Elkargoaren jarduera askearen defentsa batzordekoa. Homofobiaren aurkako Behatokia, Ca la Dona eta International Trial Watchekin ere lana partekatzen du, azken horrekin Kataluniako prozesu subiranistaren nazioarteko behatzea sustatzen du. Komunikabide desberdinetan ere idazten du, hala nola, TV3, Diari Ara, ElDiario.es, Catalunya Ràdio, Torture Journal eta Pikara Magazine.
Ekarpenak giza eskubideen alorrean
Auzi estrategikoa erabiliz, Mossos d'Esquadra-ko komisaldegietan bideo-kamerak jar ditzaten lortu zuen. Ester Quintanaren kasuarekin, Kataluniako poliziaren gomazko piloten erabilpena debekatzea ere lortu zuen. 2011ko Aturem el Parlament kasuko defentsak zuzendu zituen, baita gizon homosexualen aurkako jazarpen kasuak ere, Pilla Pilla adibide. Kataluniaren independentziarako 2017ko urriaren 1eko ekimenen testuinguruan, polizi-indarkeriaren aurkako zenbait auzitan parte-hartu zuen.
Indarkeria matxista
2016an, Iruñeko "la manada" sexu erasoaren biktimen datu pertsonalen publikazioaren aurka egin zuen. Kataluniako indarkeria matxistaren aurkako 5/2008 legearen idazleetako bat da. Indarkeria digitala zigortzearen alde egin zuen, Irantzu Varela eta beste aktibista feminista batzuk jasotzen duten jazarpena mugatzeko helburuarekin.
Nuclenor
Centrales Nucleares del Norte, S. A., Nuclenor, Garoñako zentral nuklearra martxan jartzeko jaio zen enpresa da, Iberdrola eta Endesa elektrikak enpresaren jabe direla.
Garoñako zentral nuklearraren jabea izateaz gain, enpresak 1992etik Trilloko zentral nuklearraren %2a ere badu, eta 1995an Eulen taldearekin batera Medidas Ambientales S.L. sozietatea sortu zuen, ingurugiro analisiak egiteko.
Enpresaren egoitza Garoñako zentral nuklearran dago.
Historia
1955ean Ginebran izandako Nazio Batuen Hitzaldi Internazionalaren ondoren, elektrizitatea ekoizteko energia nuklearraren erabilera baimendu zen. Hainbat energia enpresak energia elektrikoa modu horretan ekoizteko aukera ikusi zuen, horien artean garaiko Iberduero (gaur egun Iberdrola) eta Electra de Viesgo (gaur egun Endesa).
Nuclenorren kasuan, Electra de Viesgo Iberduerorekin harremanetan jarri zen, eta 1957ko martxoaren 2an Centrales Nucleares del Norte, S. A., NUCLENOR sortu zuten. Enpresaren helburua zentral nuklear baten eraikuntza zen. 1971ko martxoaren 2an Santa María de Garoñako zentral nuklearra sare elektrikora lotu zen.
1983an Electra de Viesgo Banco Santanderrek erosi zuen, eta 1991tik Endesa enpresaren parte da, azken hau Enel talde italiarraren barruan dagoena.
Trichomycterus ramosus
Trichomycterus ramosus Trichomycterus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.
Gendule I.a Bearnokoa
Gendule I.a Bearnokoa —Centullus I; Centol edo Céntulo I— (? - † ?) Bearnoko bizkondea izan zen.
Biografia
Aita Gendule Lope Bearnokoa hil zenean, bigarren bizkonde bilakatu zen. Bere bizitza ia ezezaguna da, baita zalantzan jarria iturri bakarra XVII. mendean asmaturiko charte d’Allaon delako. Bere heriotzan Gendule bere semea oinordekoa zuen.
Cosio Valtellino
Cosio Valtellino Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cosio Valtellinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lygodactylus lawrencei
Lygodactylus lawrencei Lygodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Velogny
Velogny Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Velogny udalerrian erroldatutako biztanleak 36 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: