cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eufonio
Literatura
Bonbardinoek, erregularki, martxetan zati biziki garrantzitsuak dituzte, John Philip Sousarenetan bezala. Martxako bandetan aurki daiteke, baina, azken aldian, gainean eramateko errazagoa den bere "lehengusu" martxako baritonoagatik ordeztua da. Bonbardinoak dauden beste talde garrantzitsu bat, tuba-bonbardino laukotea da. Eufonioa, gainera, banda sinfonikoko eta kontzertuko beste banda batzuetako ezinbesteko musika tresna da.
Bonbardinoa orkestra sinfonikoko musika tresna ez den arren, badaude zatiak, non, gonbidatu batek, eufonioarentzako zatiak jotzen dituen, nagusiki, tuba tenorea, figle edo tronpeta baxuarenak. Musika tresna honentzako jatorrizko musikalanen artean, Gordon Jacoben Fantasia, Joseph Horovitzen Concerto, Samuel Adlerren Cuatro Dialogos eta Amilcare Ponchielliren Concerto per Flicorno Basso aipatu behar dira, beste batzuen artean. Bandentzako entzunaldietan, ohikoak dira Hector Berliozen Roman Carnival Overtureren zatiak, Gustav Holsten Second Suite in F, Dimitri Shostakovichen Festive Overture, John Philip Sousaren Stars and Stripes Forever eta beste hainbat.
Psenes cyanophrys
Psenes cyanophrys Psenes generoko animalia da. Arrainen barruko Nomeidae familian sailkatzen da.
Vaupoisson
Vaupoisson Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vaupoisson udalerrian erroldatutako biztanleak 144 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 69etxeak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Taussac
Taussac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Vaupoisson
Diru sarrerak
2009an Vaupoisson udalerrian 66 unitate fiskal zeuden, 145 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.780 euro zen.
Taussac
Biztanleria
2007an Taussac udalerrian erroldatutako biztanleak 462 ziren. Familiak 194 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 67 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Vaupoisson
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
Taussac
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Vaupoisson
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak zurgina ziren.
Taussac
Etxebizitza
2007an 341 etxebizitza zeuden, 199 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 106 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 331 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 199 etxebizitza nagusietatik 170 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 136 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 97 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Vaupoisson
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vaupoisson udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 708 hektarea erabiltzen.
Taussac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 299 ziren, horien artean 211 aktiboak ziren eta 88 inaktiboak ziren. 211 pertsona aktiboetatik 203 lanean zeuden (120 gizon eta 83 emakume) eta 9 langabezian zeuden (4 gizon eta 5 emakume). 88 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Vaupoisson
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Taussac
Diru sarrerak
2009an Taussac udalerrian 210 unitate fiskal zeuden, 472,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.383 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 33 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Taussac udalerrian 46 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.294 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Montagne-Fayel
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 105 ziren, horien artean 80 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 80 pertsona aktiboetatik 70 lanean zeuden (38 gizon eta 32 emakume) eta 10 langabezian zeuden (7 gizon eta 3 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montagne-Fayel udalerrian 64 unitate fiskal zeuden, 160 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.897 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria eta 1 argiketaria.
2000. urtean Montagne-Fayel udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.029 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amazilia franciae
Amazilia franciae Amazilia generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Pelophylax tenggerensis
Pelophylax tenggerensis Pelophylax generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ematops randalli
Ematops randalli Ematops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
NA-4000
Errepidea 19,39 kilometrokoa da.
Historia
Lesakarako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.
Udalerriak
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
Meteorografo
Meteorografoa hainbat elementu meteorologikoren erregistragailuen konbinazioz osatutako tresna da. Horrela, beste erregistragailu indibidual batzuk ordezkatu ahal izango ditu, hala nola, barografoa, konbinazioan. Hau oso garrantzitsua izan zen irratizundaren aurretik zegoen zunda-globo batek hartutako neurketen kasuan. Pisua minimizatzeko elementua zen eta hegaldiaren tenperaturako, presioko eta hezetasuneko datuak globoaren berreskurapenean bakarrik bildu ahal ziren.
Motak
higrotermografoa meteorografo mota bat da, meteorologia-estazioetan erabiltzen dena, tenperatura eta hezetasuna erregistratzeko.
Aerometeorografoa edo aerografoa altueran egindako neurketetarako erabilitako meteorografoa da.
Trantlebeg
, 'Tranntail Beag', Eskoziako iparraldeko herri txiki bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.
Luis Mari Bengoa
Luis Maria Bengoa Ortiz de Zarate (Otxandio, Bizkaia, 1945eko irailaren 2a) kazetaria da; herri kirolen sustatzailea Araban; Arabako eta Euskal Herriko pottoka elkarteetako lehendakari ohia; eta politikari jelkidea. Kazetaritzako eta Gizarte Graduatuko ikasketak egin zituen, eta Zuzenbide ikasketak ere bai hiru urtez. Elosuan (Legutio, Araba) bizi da. 1975az geroztik Gasteizko Aurrezki Kutxan (1990ean Vital Kutxa bihurtua) egin zuen lan, 2008 arte.
Hamazortzi urterekin Radio Vitorian eta Norte Exprésen hasi zen Otxandioko eta Erandioko berri ematen. La Gaceta del Norten kirol kronikak idazten zituen. 1976an Euzkadi aldizkarian hasi zen idazten. 1983tik 1995 arte Deia herri kirolen kronikak idatzi zituen. ETBn eta Radio Vitorian luzaroan emititu diren programa biren aurkezle izan da: Sustraia (euskaraz eta gaztelaniaz) eta Araba Lur Bizia.
Araban herri kirolak sustatzen lan handia egin du, 1970eko hamarkadatik hasita. 1977an lehen Arabako Herri Arteko txapelketa antolatu zuen. 1979an Euskal Herri Kirol Batzarrean parte hartu zuen, eta hortik sortuko zen Euskal Federazioa. Besagain pilota enpresako arduradunetako bat izan zen. Arabako eta Euskal Herriko pottoka elkarteetako lehendakaria izan zen 1982tik 1993ra. Araba Buru Batzarreko kide izan da hiru alditan.
Kaldene (satelitea)
Kaldene (grekoa: Χαλδηνή), edo Jupiter XXI, Jupiter planetaren satelite natural bat da.
Razac-sur-l'Isle
Razac-sur-l'Isle Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Stéphane Charbonnier
Stéphane Charbonnier (Conflans-Sainte-Honorine, Frantzia, 1967ko abuztuaren 21a – Paris, Frantzia, 2015eko urtarrilaren 7a), Charb bezala ezaguna, frantziar karikaturista eta kazetaria izan zen.
Biografia
2009an 1990ko hamarkadan aldizkaria berpiztu zuen Philippe Val marrazkilariaren zuzendari lekua hartu zuen eta geroztik, adierazpen askatasunaren defentsa gogorra egin zuen.
Razac-sur-l'Isle
Biztanleria
2007an Razac-sur-l'Isle udalerrian erroldatutako biztanleak 2.422 ziren. Familiak 952 ziren, horien artean 213 pertsona bakarrekoak ziren (96 bakarrik bizi ziren gizonak eta 117 bakarrik bizi ziren emakumeak), 361 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 300 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 78 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Stéphane Charbonnier
Biografia
2011tik bizkartzainak zeramatzan; izan ere, Charlie Hebdo astekariko egoitzari su eman zioten Mahomaren karikaturak argitaratzeagatik. Astekariko zuzendaria zen eta bazekien bizia arriskuan zuela, baina atzera egingo ez zuela eman zuen aditzera, “belauniko bizi baino zutunik hiltzea” nahiago zuela esan baitzuen.
2015eko urtarrilaren 7an, Charlie Hebdoren aurkako atentatuan hil zen.
Razac-sur-l'Isle
Etxebizitza
2007an 1.057 etxebizitza zeuden, 983 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 1.036 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 983 etxebizitza nagusietatik 782 bere jabearen bizilekua ziren, 178 alokairuan okupaturik zeuden eta 24 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 26 etxek bi zituzten, 163 etxek hiru zituzten, 366 etxek lau zituzten eta 421 etxek bost zituzten. 728 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 440 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 456 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kaldene (satelitea)
Ezaugarri fisikoak
Kaldene satelite txikia da (3,8 km-ko diametroa) eta erretrogradoa. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera.
Razac-sur-l'Isle
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Kaldene (satelitea)
Ezaugarri fisikoak
Karmeren taldeko satelitea da: 22.900.000 km eta 24.100.000 km arteko erradioarekin eta 164° eta 165,5°-ko bitarteko inklinazioarekin Jupiter orbitatzen duten satelite erretrogrado irregularrak dira talde horretako guztiak.
Razac-sur-l'Isle
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.462 ziren, horien artean 1.046 aktiboak ziren eta 416 inaktiboak ziren. 1.046 pertsona aktiboetatik 974 lanean zeuden (505 gizon eta 469 emakume) eta 72 langabezian zeuden (31 gizon eta 41 emakume). 416 pertsona inaktiboetatik 173 erretiraturik zeuden, 102 ikasten zeuden eta 141 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Razac-sur-l'Isle udalerrian 970 unitate fiskal zeuden, 2.338,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.457 euro zen.
Kaldene (satelitea)
Izendapena
Kaldene satelite-izena mitologia grekoko Kaldene pertsonaian du jatorria; Kaldene Zeusen maitaleetariko bat zen.
Razac-sur-l'Isle
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 74 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 20 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Kaldene (satelitea)
Izendapena
Hasieran, S/2000 J 10 izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 2000an lehen aldiz ikusitako Jupiterren hamargarren satelitea zela. Kaldene behin betiko izena 2002ko urriaren 22an eman zitzaion, Jupiterren beste 10 sateliterekin batera.
Razac-sur-l'Isle
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 5 argiketariak, 3 ile apaindegiak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Razac-sur-l'Isle udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 400 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kartografia historikoa
Hasieran, mapek, testu den aldetik, oroitzapen-funtzioa zuten; gero, erregulazio-ahalmenaren zentzua hartu zuen, bai eta, azkenik, erreferentzia-ahalmena ere, aginpide-tresna edo -lanabes gisa. Mapa, beraz, instrumentazio politikoaren eta estrategikoaren oinarrizko elementu bat da.
Ez dago kartografia egokian oinarritu ez den inperio ekonomikorik, ez politikorik. Estatuetako zentralizazio- eta bateratze-prozesuak bere lurraldearen bertsio marraztuen hedapenaz lagundurik gauzatu dira; irudikapen horietan, estatuaren lurraldeak mugakide zirenetatik nabarmenkiro bereiziak agertzen ziren, era horretara mapek benetako sinbolo-izaera hartzen zutela, ikurrinen, armarrien eta gainerakoen parean.
Jarduera militarrari dagokionez, esan beharrik ere ez dago mapak zer nolako garrantzia duen; are gehiago, kartografia historiko gehienak honetan du jatorria.
Horren adibide garbi bat Euskal Herrian berean aurki daiteke. Izan ere, XIX. mende bitarteko mapak kostaldea eta errege-bideak (garraio- eta merkataritza-premiak) deskribatzera mugatzen ziren. Gero, 1840 tik aurrera, eskala handiko plano eta mapa ugari agertu ziren, bai barnealdeko eta bai kostaldeko eskualdeak zein herriak jasotzen zituztenak, guzti-guztiak karlistaldiak sortu zuen kartografia-premiak eragindakoak.
Mapa historiko batetik atera daitekeen informazioa:
Dokumentazio kartografikoko zentroak
Gure herrialdeko erakundeetako dokumentu-altxorra urria da inondik ere, lekuan lekuko artxiboetako eskuizkribuak (Protokoloak, udalei buruzkoak, eta abar) salbuetsita beti ere.
Hego Euskal Herrian, Espainiako armadaren zerbitzu zentralak dira material kartografiko gehienen sortzaile. Parisko Bibliothèque Nationale liburutegia hurbiltzen da gehien aurrekoetara, eta seguruenik haien gainetik ere jar daiteke, Frantzia osoko mapak kontuan hartuz gero, zeren eta halakoetan Ipar Euskal Herriko lurraldeei –Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa– dagozkien eremuak agertzen baitira. Nolanahi dela ere, kontuan hartu beharreko gauza d, Espainia barneko Euskal Herria frantses estatuari dagokiona baino eremu handiagokoa eta kuspegi sozioekonomikotik garrantzitsuagoa dela.
Garrantziaren arabera, arestian aipatuez gainera, aipagarriak dira orobat Paueko Archives Départamentales des Pyrénées Atlantiques eta Nafarroako Artxibo Nagusia (Iruñea); dena den, Simancasko Archivo General (121 dokumentu) eta Valladolideko Archivo de la Real Chancillería ere ez dira gutxiestekoak. Gainerakoek ez dute dokumentu asko, salbu eta, beharbada, honako hauek: Baionako Bibliothèque Municipal, Madrilgo Biblioteca Nacional, Vincennesko Archive Historique de l’Armée de Terre, eta Gasteizko Udal Artxiboa, hirigintzako dokumentuei dagokienez.
Kartografia-produkzioaren kronologia
Dokumentuen ugaritasunaren eta antzinatasunaren artean erlazio garbia dago; denboran aurrera egin ahala, gero eta dokumentu gehiago dago:
Izan ere, kontserbazio-arazoak direla eta, dokumentu zahar asko galdu da. Ondoren aipatuko diren gertakarien eta kartografia-produkzioaren gehikuntzaren arteko erlazioa garbia da: • Borboiak Hispaniako monarkian sartzea, eta frantses kartografoetara jotzea (De Fer, adibidez). Izan ere, frantsesek lan ugari egin zuten Gipuzkoako kostaldearen eta mugaldearen inguruan: Hondarribia, Pasaia, Donostia.
Lockstedt
Lockstedt Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Kartografia historikoa
Kartografia-produkzioaren kronologia
• Kartografia militarraren egintzak, bai Independentziako Gerran frantses gudarosteak egina (Vincennes-eko Achives Historiques de l’Armée de Terre horietan dauden bilduma bikainak ikusi besterik ez da), bai Espainiako gudaroste liberalak egindakoa, karlistaldien aurretik eta ondotik.
• Mugak zirela eta, Frantziako eta Espainiako koroen artean gertatu ziren auziek sorrarazi zuten kartografia (XVIII. eta XIX. mendeak).
Lima
Lima (gaztelaniaz, kitxuaz eta aimaraz  ahoskatua) Peruko hiriburua eta hiririk populatuena da. Herrialdearen erdialdean dago, Ozeano Barearen eta Rimac ibaiaren ertzean, Ande mendietatik hurbil. Hirialde bakarra osatzen du 13 kilometrora dagoen Callao portuarekin batera. 2672 km² ko azalera du eta 2007an 7.605.742 biztanle zituen. Hego Amerikako laugarren hiririk handiena da.
Izena
Lima izena aimara hizkuntzatik (lima-limaq, «lore horia») edo ketxuatik (Rimac, «hiztuna»), Rimaq errekarengatik, dator.
Klima
Tropikoan egon arren tenperatura apalak izaten dira Ande mendien hurbiltasuna eta Humboldt itsaslaster hotzaren eraginez (17 °C neguan eta 14 °C udan).
Historia
1535eko urtarrilaren 18an sortu zuen Lima hiria Francisco Pizarro konkistatzaile espainiarrak, Ciudad de los Reyes («Erregeen hiria») izenaz, eta Peruko Erregeorderriaren hiriburua izan zen bi mendez. San Marcos unibertsitateak etorrarazi zituen zuzendari zibilek eta erlijiosoek, mea aberastasunak eta merkataritza oparoak Peruko hiri garrantzitsuena ez ezik Hego Amerikako hiri nagusi bihurtu zuten Lima XVII. menderako. 1821ean José de San Martín jeneral argentinarrak hiria espainiarren mendekotasunetik askatu eta Peruren burujabetasuna eskatu zuen bertan.
Psenes maculatus
Psenes maculatus Psenes generoko animalia da. Arrainen barruko Nomeidae familian sailkatzen da.
Kartografia historikoa
Kartografia-produkzioaren kronologia
• Kostaldeko eremuen erabilera ekonomikoa, batez ere ibai-bokaleena. Baionaren kasuan, Aturri ibaiak kartografia ugari eman du XVI. mendetik aurrera; Bilboko itsas adarrari dagokiona, XIX. mendetik aurrerakoa (kanalizazioa) da batez ere aipagarria.
Dokumentuen jatorria
Egindako katalogoa kontsultaturik, eta erabatekoa ez dela kontuan harturik ere, hauteman daitekeenez Euskal Herrian bertako kartografia-produkzioa ez zen XIX. mendera arte hasi, eta hori Diputazioarekin zerikusia zuten teknikarien inguruan gertatu zen. Nafarroan, Joseph de Horta “seme leial eta kuttuna” (XVIII. mendea) salbuespena izan zen:
Lima
Demografia
Hiria kanpotik etorririkoek eraiki dituzten etxadi eta aldiri txiroez inguratua da, inguruko eskualdeetako biztanleak etengabe biltzen baitira Errepublikako hiriburura.
Ekonomia
Peruko politika, administrazio, finantza, industria eta merkataritzagune nagusia da. Ehungintza, plastikoak, zurgintza, kimika industria, eraikuntza eta industria astuna (altzairugintza, automobilgintza) dira industria nagusiak. Industria horiek Vitarte auzotik Callaorako eremuan eta Pan-American autobidearen alboetan daude. Merkataritza aldiz hiriaren hegoaldean dago.
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
• Gipuzkoa: José Javier de Olazabal (1830). “Mapa de Guipúzcoa”.
Lima
Ondarea
Espainiarren konkistaren garaiko monumentu ugari gorde ditu Limako hiriak, baina horietako asko eta asko berritu edo berriro eraiki dira, lurrikarek erabat edo neurri handi batean hondatu baitituzte jatorrizko eraikuntzak. Aipagarri dira, besteak beste, 1540. urtean eraikitako katedrala (XVIII. mendean berritua), XVI. mendeko San Francisco eliza eta komentua, XVIII. mendean erabat berritu zen Santo Domingo komentua, XVII. mendeko San Agustin komentua (XVI. mendeko kanpandorrea, klaustroa, erretaula barrokoa), Santa Rosa de las Monjas eliza (1704-1708), Corazón de Jesús eliza (1758-1766), Nazarenas eliza (Peruko rokoko estiloko eredurik garbiena, 1766-1771) eta XVII.-XVIII. mendeetako hainbat etxe eta jauregi, barroko eta rokoko estiloan eginak. Ikusgarriak dira, halaber, arkeologia museoa eta urrearen museoa (Kolon aurreko artelanak). Liman dauden hiru unibertsitateetatik San Marcos da garrantzizkoena, 1551n sortua.
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
• Bizkaia: Casimiro de Loyzaga (1832). “Mapa del M. N. y M. L. Señorío de Vizcaya”. Antonio de Goicoechea (1837). “Mapa de la Provincia de Vizcaya”. Timoteo de Loyzaga (1846). “Mapa topográfico del M. N. y M. L. Señorío de Vizcaya”.
Lima
Ondarea
1988an UNESCOk Limako hirigune historikoa Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
• Araba: M. Saracíbar (1848). “Carta topográfica de la M. N. y M. L. Provincia de Alava”.
Lima
Herri eta hiri senidetuak
Lima ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago: Lima Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI) (portugesez: União de Cidades Capitais Ibero-americanas) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz:
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
• Nafarroa:Pedro de Ansoleaga y Aniceto Legarde (1874). “Carta general de las carreteras de Navarra”.
Garbi dago, beraz, historian zehar ez zela bertako produkzioari ekiteko ahalmenik izan, eta Euskal Herriari buruzko kartografia, grabaketa eta inprimaketa kanpoko egileek eta tailerrek egin izan zutela.
Balinghem
Balinghem Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
Eskala txikiko mapek (erresuma historikoen, probintzien… irudikapena) argi eta garbi erakusten dute Europako kartografiaren bilakaera XVI. mendetik aurrera, hala sorkuntzan nola argitalpenetan.
Pirinio inguruko lurraldea (Euskal Herria, Akitania, Bearno), irudikatzen duten lehen kartografia-lanak (XVI. eta XVII. mendekoak) ordurako ezagunak ziren Holandako autoreek eta tailerrek egin zituzten (Hondius); lurraldean politikaren eta geografiaren arabera banaturiko eskualdeak bereiz daitezke lan horietan.
Balinghem
Biztanleria
2007an Balinghem udalerrian erroldatutako biztanleak 1.024 ziren. Familiak 351 ziren, horien artean 70 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 98 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 167 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
XVII. mendearen bigarren erditik aurrera, frantses mapagileak nagusitu ziren, salerosketara bideraturiko tailerrak zirela medio (Sansson, Jaillot, e.a.), edo ingénieurs du roi direlakoen eskutik. Nolanahi ere, gure kartografiak holandarren interesa erakarri zuen aurrerantzean ere; interes hori, baina, alor berezi batera zuzendu zen, itsas kartografiara (Bizkaiko golkoa / Gaskoinia).
Balinghem
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
XVIII. mendean frantsesen nagusitasuna agerikoa da, dela autore komertzialen bidez –Nolin esaterako–, dela mugaldeko mapetan ingurumariak ere irudikatzen dituzten ingeniari militarren bidez. Holandarrek betiere itsas kartografian zuten jarria arreta. Bestalde, mendearen bigarren erdian, Madrilen egin eta argitaraturiko lehen mapak kaleratu ziren (Tomás López, Tofiño de San Miguel).
Balinghem
Etxebizitza
2007an 472 etxebizitza zeuden, 355 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 110 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 354etxeak ziren. 355 etxebizitza nagusietatik 287 bere jabearen bizilekua ziren, 55 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 47 etxek hiru zituzten, 71 etxek lau zituzten eta 209 etxek bost zituzten. 271 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 142 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 174 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
Probintziak irudikatzen dituzten lehenengo mapak, bestalde, XVI. mendekoak dira, Holandako tailer klasikoetatik ekarritako materialez eginak (Ortelius, Hondius, Blaeu); ordukoak dira Nafarroa eta “Biscaye” (Gipuzkoa barne, eta, batzuetan, Araba ere bai) lurraldeak irudikatzen dituzten kartografiak. Holandarrek 1600- 1672 urteetan galdu zuten nagusitasuna, eta, noski, aldaketak izan ziren. Hala, bada, XVII. mendean frantses mapagileen lehenengo lanak ikusi ahal izan ziren (Sansson: Iparraldea eta Nafarroa), eta baita italiarrenak ere (Cantelli, Rossi: “Biscaye” eta Nafarroa).
XVII. mendearen bigarren erditik XVIII.aren amaierara frantsesen kartografia nagusitu zen: Nolin, Delisle, De Fer, Robert de Vaugondy, Bailleul, Rous. Hiru eragile nagusi izan zituen nagusitasun horrek: frantses kartografiak, bai kopuruaren bai teknikaren aldetik, zuen garrantzia; Borboiak Espainiara iristea; eta Pirinioetako mugan liskarrak hastea. Horren adibide gisa, aipagarria da Hondarribia, Pasaia eta Donostiari buruz De Fer-ek egin zuen obra ugaria (XVIII. mendeko lehen hamarraldietan), eta baita 1719. urte inguruko Hondarribiaz ugari diren lanak ere (Berwick-eko dukearen setioa).
Frantsesen aldi hartako nagusitasunak, baina, bazituen salbuespen gutxi batzuk:
• Van der Aa, Leidengo argitaratzailea (dirudienez, klasikoek egindako kartografia saltzen zuen).• Antonio de Zatta, Veneziako argitaratzailea.
XVIII. mendearen bigarren erdialdean hasi zen –maiztasun handi samarrez eta lehenengo aldiz XVI. mendeaz gero– Espainiako erresuman bertan inprimatu eta sorturiko kartografia iristen: Tomás Lópezen (1731-1802) lana, alegia. D’Anvilleren ikasle izan zen López, Parisen, Madrilgo gobernuak hala eskaturik. Harrezkero, pixkanaka-pixkanaka, kartografia-ekoizpena nazionalizatuz joan zen; nolanahi ere, Tomás Lópezek berak mugaldeko eskualdeetako kartografia ere egin zuen: Lapurdi, Nafarroa Beherea, eta abar.
Balinghem
Diru sarrerak
2009an Balinghem udalerrian 378 unitate fiskal zeuden, 1.072 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.397 euro zen.
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
Bidasoaz iparraldera kartografiak zientzia-maila iritsi zuen, eta instituzio bihurtu zen, Cassini de Thury-ri esker (1748-1793). “Carte de France” deritzan mapa orokorra egiten hasi zen Cassini, 1/86.400 eskalan, orritan banatua, eta gaur egungo kartografiarenak ere badiren ezaugarriekin. Ipar Euskal Herriari 139. orria (Donibane Garazi) eta 140.a (Baiona) dagozkio.
Balinghem
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Kartografia historikoa
Dokumentuen jatorria
XIX. mendeaz gero Europako kartografia banakatuz joan zen; hau da, erresuma edo estatu bakoitzak lantalde bereziak sortu zituen, mapak egin, grabatu, eta saltzeko (Ingeniari Militarren Taldeak, Dépôt de Guerre, Geografia Institutuak, eta abar). Espainian, adibidez, aipagarria da Tofiño de San Miguel, edo Coello, eta Frantzian, berriz, Dépôt de Guerre delakoa.
Balinghem
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 jatetxe.
Kartografia historikoa
Kartografian jasotako eremuak
Kartografiaren ikuspegitik zer inguruk merezi izan duten arreta berezia erraz da antzematen. Antza denez, arreta hori ondoko hiru faktore hauen araberakoa da:
Leku horien kartografia oso ugaria da, gainerako lekuetakoa baino askoz ugariagoa inondik ere. Frantziako erresumari dagokionez, XVII. mendeaz gero bazen elite-mailako talde antolatu bat: les ingénieurs du roi (erregearen ingeniariak); talde horrek interes politiko-militar handia zuten lekuen kartografia egiten zuen, sekretuan eduki ohi zena, edo, gutxienez, zabaltzen ez zena (passé de loin ce que divulgaient les géographes).
Balinghem
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Kartografia historikoa
Kartografian jasotako eremuak
Bidasoaz hegoaldera ez zen, dirudienez, horren interes handia; dokumentu gutxiago argitaratu eta inprimatu zen behintzat, kartografia bertan egiteko ahalbiderik ez zegoelako agian. XIX. mendean, berriz, kartografiaren egoera bestelakoa zen, eta Karlistaldiek eta Independentziako Gerrak hari buruzko interesa berriztatu zuten. Frantziako erakunde kartografiko militarrek moldaturiko dokumentu ugariek Euskal Herriko hainbat eskualdetatik pasa zirelako testigantza ematen dute (Archive Historique de l’Armée de Terre, Vincennes). Halaber, Karlistaldiak zirela eta, garrantzizko mapa-bilduma osatu zuten espainiar militarrek (ikus Servicio Histórico Militar-en eta Servicio Geográfico del Ejército-ren bildumak).
Balinghem
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Kartografia historikoa
Kartografian jasotako eremuak
Gainera, lehenengo aldiz, Gipuzkoa, Bizkaia, Araba eta Nafarroaren barneko toki askotako mapak egin ziren, eskala eta dokumentu-mota desberdinetan.
Balinghem
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pelophylax terentievi
Pelophylax terentievi Pelophylax generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kartografia historikoa
Kartografian jasotako eremuak
Garraiabideei doakienez, batez ere errege-bideen inguruko herriak, bidaiariek igaro behar izaten zituzten mendilepoak eta mendateak (San Adriango igarobidea, adibidez), bentak, zubiak… adierazten ziren mapetan; horrelako informazioari lehentasuna ematen zitzaiola adierazten du inondik ere horrek. Hala, bada, mugaldeak eta igarobideak zehaztasunez adierazteari garrantzi handiagoa ematen zitzaionez, alderdi horiek irudikatzen dituzten mapen kopurua ere handiagoa da: ugariagoa da, beraz, Iparraldea, Gipuzkoa eta Nafarroako kartografia Bizkaikoa eta Arabakoa baino.
Kartografiak aztertzen dituen gaiak
Kartografia dokumentuetan aztertzen diren gaiak mapa eskalaren eta garaiaren arabera aldatu dira. XIX. mendetik aurrera kartografiak iritsi zuen teknika-maila handiagoak gai-ugaritasuna ahalbideratu zuen.
Eskala handiko planoetan gai ugari azaltzen dira, behar jakin batzuei erantzuteko eginak direlako. Gai horien berri jakiteko, Pauen dagoen Archives Départamentales des Pyrénées Atlantiques artxiboko katalogoaren aurkibidera jo daiteke: geografia fisikoa, ekonomia, garraiabideak, instalazio hidraulikoak, nekazaritza, oihanak, ehiza eta arrantza, industria, artisautza, erakundeen historia, jabegoaren historia, Elizaren historia, arkitektura zibila, militarra eta erlijiosoa, portuak, herri-osasuna, bizitza intelektual eta artistikoa, kartografia.
Vendeuvre-sur-Barse
Vendeuvre-sur-Barse Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vendeuvre-sur-Barse udalerrian erroldatutako biztanleak 2.383 ziren. Familiak 1.004 ziren, horien artean 348 pertsona bakarrekoak ziren (140 bakarrik bizi ziren gizonak eta 208 bakarrik bizi ziren emakumeak), 292 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 296 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 68 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.532 ziren, horien artean 1.052 aktiboak ziren eta 480 inaktiboak ziren. 1.052 pertsona aktiboetatik 903 lanean zeuden (525 gizon eta 378 emakume) eta 149 langabezian zeuden (66 gizon eta 83 emakume). 480 pertsona inaktiboetatik 130 erretiraturik zeuden, 120 ikasten zeuden eta 230 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vendeuvre-sur-Barse udalerrian 1.027 unitate fiskal zeuden, 2.350 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.058 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 139 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 38 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 12 zerbitzu enpresak ziren, 16 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 36 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 4 margolariak, 5 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 6 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 15 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 2 okindegiak, 3 harategiak, 2 liburu dendak, 2 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Vendeuvre-sur-Barse udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.836 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Vendeuvre-sur-Barse udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 261 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kontabilitate-idazpen
Kontabilitatean, kontabilitate-idazpena edo, besterik gabe, idazpena enpresa baten ondarea aldatzen duen egitate ekonomiko bati buruzko informazioa jasotzeko kontabilitate-liburuetan egiten den ohar bakoitza da.
La Bilbaina
La Bilbaina urbanizazioa izen bereko Bilboko elkarte pribatuak 1970eko hamarkadatik aurrera Bilboaldeko kanpoaldean, Mungiako udalerrian, eraikitako etxebizitza urbanizazioa da. Berriagamendi gisa ezaguna da ere bai. 2.000 pertsona baino gehiago bizi dira urbanizazioan.
Gaur egun, bereiztu egin behar dira Berreagamendi Etxejabe Elkartea (urbanizazioa eta bere zerbitzuak gestionatzeko sortua) eta "Club de Campo" deritzona, kirol eskaintza zabala daukana (golf, igerilekua, gimnasialekua, pilota, ...). Aipagarriak dira bertan dauden pasealeku ederrak eta lakua, kaleetan antzinako toponimia gordetzeko egindako ahaleginaz gainera. Gaur egun 750 bat etxe daude, baina oraindik ez da hirigintza-plan osoa gauzatu.
Mungiako herrigunea baino askoz handiagoa den azalera betetzen du urbanizazioak. Horrek arazoak sortu dizkio udalari, zerbitzuen hornidura eta berrikuntza dela eta.
Amazilia candida
Amazilia candida Amazilia generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Trantlemore
, 'Tranntail Mòr', Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.
Medicus Mundi International
Medicus Mundi International sendagileen gobernuz kanpoko erakunderik handiena da, gerrak, gaixotasunak, goseteak edo miseria direla-eta gizakiaren bizitzarako arriskua dagoen tokietan laguntza emateko helburua duena. Ez du inongo elkarte politiko edo erlijiorekiko loturarik.
Mediku-talde batek sortu zuen 1970. hamarraldian Frantzian, sufritzen ari direnen alde jardun eta borrokatzeko, arraza, kultura, erlijio edo politikazko testuingurua kontuan hartu gabe. Espainian 1988an ezarri zuten ordezkaritza, eta 1990ean autonomia eta izate juridikoa lortu zuen. Espainian bertan, talde desberdinen bazterketak eragozteko lanetan aritzen da, hala nola drogazale, prostituta, hiesdunak eta abarrenak, eta baita etorkinei laguntzen ere.
Urtean 300 milioi dolarreko aurrekontua du; horren erdia baino gehiago jendearen diru-emateetatik lortzen du. Horrez gainera, bazkideen kuotek, erkidegoetako eta nazioetako elkarteek, Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak eta Europar Batasunak ere finantzatzen du.
Jarduera esparruak
1994an 2.950 boluntario zituen mundu osoko 64 herrialdetan lanean. Askotan, gerrateetan laguntza eman duen mediku-erakunde bakarra izan da, Afganistanen, Ruandan eta Somalian, esate baterako.
Espainiako erakundeak, besteak beste, Albania, Kroazia, Angola, Kenya, Mauritania, Tanzania, Mendebaldeko Sahara, Kongo (Ruandako iheslariekin), Brasil, Kolonbia, Kuba, Guatemala, Mexiko, Paraguai, Albania, Bosnia-Herzegovina eta Espainian garatzen ditu proiektuak.
Gaur egun erakunde desberdin ugari dago munduan zehar: Espainian, Estatu Batuetan, Frantzian, Grezian, Hungarian, Italian, Polonian, Suedian, Suitzan, Herbehereetan eta Alemanian.
Upper Bighouse
, Eskoziako iparraldeko urruneko baserriz osatutako etxalde bat da, Highland eskualdeko Sutherland barrutian.
Eusurculus andamanensis
Eusurculus andamanensis Eusurculus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Angel Berruetaren hilketa
Gertakarien ondorioz, gainera, Berruetaren hilketaren aurka 2004ko martxoaren 14an Hernanin deitutako manifestazio batean, hilketaren biharamunean, Kontxi Santxiz 58 urteko hernaniarra hil zen bihotzekoak jota, Ertzaintzarekin tentsio giroan eta ertzainen karga baten ondorioz, haren familiaren arabera. Heriotza horrek ere eztabaida politikoa eragin zuen ezker abertzalearen eta Ertzaintzaren arduradunen artean.
Aurrekariak
Angel Berrueta Legaz Iruñeko Donibane auzoko San Juan okindegiko jabea zen. Mari Carmen Mañasekin ezkonduta zegoen eta lau seme-alaben aita zen. Gurasoak erakundeko kidea zen, haren bi seme 1997 urtean atxilotuak izan ondoren, nahiz eta gero epaiketan errugabetuak izan. Beste alde batetik, Valeriano de la Peña, espainiar polizia, Maria Pilar Rubio eta haien semea, Miguel José, Berruetaren dendako ondoko etxebizitza batean bizi ziren. Berruetarekin tirabira batzuk izanak ziren, Euskal Herriko gatazka dela eta bereziki. Familiak ez zuen erosten haren dendan.
2004ko martxoaren 11ko atentatuak Madrilen ETAk buruturikoak zirela adierazi zuen behin eta berriz espainiar gobernuak, haren agintean zeuden PP alderdiko ordezkarien bitartez, une hartan horren aldeko arrasto garbirik egon ez arren eta gerora atentatu islamista izan zela frogatu arren. Egun, hiru egun geroago ospatu behar ziren Espainiako hauteskunde orokorretan boto-emaileen aurrean legitimitatea irabazi nahian aurrera eramandako manipulazio-estrategia izan zela da iritzi nagusia.
Gertakariak
2004ko martxoaren 13an, Madrilgo atentatuak izan eta bi egunetara, atentatuen aurkako manifestazio batera joan ondoren, Maria Pilar Rubio Angel Berruetaren okindegira joan zen zuzenean, "ETA no" zioen afixa dendan jartzeko asmoarekin. Berruetak errespetuz ezezkoa eman arren, emakumea saiatu egin zen kartela jartzen. Harekin eztabaidan hasi eta "tú eres un asesino, un etarra" bota zion Berruetari. Berruetak kartela kendu, zimurtu eta lurrera bota zuen. Berruetak xingola beltza jarri zuen aurreko egunetan atentatuagatik eta denda ere itxi egin zuen denbora batez horregatik. Emakumea dendatik atera eta etxera igo zen, gertatutakoa handituz senarra eta semea berotu zituen. Horien semea jaitsi eta labankada hilgarri bat jo zion sabelean Berruetari. Horren atzetik senar-emazteak zetozen. Etxeko atarian emazteak "Voy a matar a este hijo de puta" esan (euskaraz, "Putakume hori hil behar dut") eta dendara sartu ziren. Orduan, Valeriano de la Peñak, senarrak, lau tiro egin zizkion Berruetari bere lanbideko erregelamenduzko pistolaz, eta horietatik hiruk jo egin zuten. Erasotzaileak euren etxera igo eta poliziari deitu zioten gertatutakoaren berri emateko, Berrueta dendan larriki zauriturik utzita. Ospitalera eraman eta minutu gutxira hil zen.
Valeriano de la Peña soilik eraman zuen poliziak hasiera batean atxiloturik; arratsaldean, berriz, haren semea ere eraman zuten. Jende andana hasi zen biltzen arratsalde partean Berruetaren denda inguruan, harekiko elkartasunez eta denda zaintzen zuten espainiar poliziekin tentsio giroan. Azkenean poliziek borraz kolpatuz sakabanatu zituzten han bildutakoak. Beranduago ere errepikatu ziren istiluak Berruetaren gorpua zegoen tanatorioan, poliziak borrak erabiliz eta gomazko pilotak jaurtiz. Aldi berean, Euskal Herriko hainbat herritan ere protestak izan ziren.
Biharamunean, Hernanin manifestazio bat egin zen eguerdian hilketaren aurka protestatuz. Ertzaintzak manifestazioa geldiarazi eta horren aurka oldartu zen. Kontxi Sanchiz eta bere alabak korrika hasi eta etxeko atari batean babestu ziren. Han Santxiz erori zen ondoezik, testigantzen arabera. Ertzain batek alabak egindako laguntza eskariari muzin ere egin omen zion. Minutu batzuk geroago ospitalera heldu eta hilik zegoela jakinarazi zieten. Ertzaintzaren arduradunek bertsio horiek ukatu eta ondoeza ertzainen karga baino lehen izan zela adierazi zuten. Heriotzaren arrazoien inguruko auziak eztabaida bizia sortu zuen Eusko Legebiltzarrean ezker abertzaleko eta Javier Balza Barne Sailburuaren artean.
Epaiketa
Epaiketa 2005eko ekainean burutu zen, herri epaimahai baten aurrean. Akusatuak, senar-emazteak eta horien semea, hilketa justifikatzen saiatu ziren. Senarrak Iparreko sindromea pairatu eta emazteak berotu egiten zuela adierazi zuen. Semeak, berriz, haurra zelarik eskolan espainiar polizia baten semea izateagatik laidotu egin zutela kontatu zuen aringarri moduan. Bizilagun moduan, Berruetarekin ongi moldatzen ez zirela eta haren militantzia politikoa ezagutzen zutela adierazi zuten. Epaimahaiak larrigarri moduan arrazoi ideologikoengatik eragindako erailketa izan zela erabaki eta 20 urteko kartzela zigorra ezarri zion Valeriano de la Peñari, 10 urte emazteari, erailketaren probokatzailea izateagatik, eta 15 urte horien semeari. Emaztea, senarra eta semea ez bezala, libre zegoen gertakarien egunetik eta egun gutxira kartzelatu egin zuten. Hala ere, fiskaltzak sententzia errekurritu zuen Maria Pilar Rubioren kasuan eta azkenean Nafarroako Justizia Epaitegi Gorenak delitu-proposamenaz errugabetu egin zuen 2005. urtean bertan, eta kartzelatik atera zen han hilabete batzuk soilik pasa ondoren. Espainiako Tribunal Gorenak emaztearen errugabetasuna eta senarraren eta semearen zigorrak berretsi zituen 2006 urtean. Kartzela-zigorra betetzen zuten bitartean, aitak eta semeak indultua eskatu zuten, baina eskaera horri ezezkoa eman zioten epaitegiek. Kartzelatik irteteko baimenak eskuratu zituzten, ordea. Zigortuek ordaindu beharreko kalter-ordaina partzialki bakarrik estali dute eta Valeriano de la Peñak bere polizia-lanpostua atxiki eta horren soldata ere jasotzen du. Horren semeak 2011ko irailean atera zen kartzelatik hirugarren gradua eskuratuta.
Ondorioak
Hilketaren ondoren, hainbat urtetan zehar, Berruetaren familiarrek irainak, mehatxuak eta euren ondasunetan erasoak pairatu dituztela salatu izan dute. Era berean, espainiar poliziaren jazarpena ere salatu dute, batzuetan haien aurkako salaketak jartzeraino iritsiz.
Oroimena eta aitortza
Angel Berrueta hilketaren urteurrenetan haren aldeko oroimen-ekitaldiak egin dira. 2011 urtean, Angel Gogoan plataforma sortu zen haren aldeko oroimenez eta justizia eskatzeko helburuarekin. 2014 urtean, hilketaren hamargarren urteurrenean, sinadura-bilketa baten ondoren, mozioa aurkeztu zuten Iruñeko Udalean Angel Berrueta biktima politiko gisa hartzeko eskatuz. Mozioaren aldeko botorik ez zuten eman UPN, PP eta PSN alderdiek. Urteurren horretan Berruetaren oroimenez plaka bat jarri zuten haren lagunek eta senitartekoek Donibane auzoan. Plaka kendu egin zuen Iruñeko Udaltzaingoak handik ordu batzuetara. Azkenik, 2016ko martxoak, Berruetaren hamabigarren urteurrenetik gertu, Iruñeko Udaleko osoko bilkurak, Berrueta motibazio politikoko biktimatzat hartu zuen.
Peltophryne cataulaciceps
Peltophryne cataulaciceps Peltophryne generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Psenes pellucidus
Psenes pellucidus Psenes generoko animalia da. Arrainen barruko Nomeidae familian sailkatzen da.
Asterix, Jainkoen Egoitza
Asterix, Jainkoen Egoitza (Astérix - Le Domaine des Dieux) marrazki bizidunetako film luzea da. Jainkoen egoitza komikian oinarrituta, Alexandre Astierrek eta Louis Clichyk 2014an zuzendu zuten. 85 minutu ditu eta Frantzia eta Belgika arteko kolaborazioaren fruitua da. Pelikularen euskarazko itzulpena, Zineuskadi eta Warner Bros.en arteko kolaborazioa izan zen.
Argumentua
Kristo aurreko 50. urtean gaude. Galia guztia erromatarrengatik okupatuta dago. Dena? Ez! Galiar herri txiki bat oraindik libre da, eta beti erasotzaileak gelditzen dituzte. Egoerarekin suminduta, Julio Zesar taktikak aldatzeko erabakia hartzen du: beren armadak ezin izan dira indarrez. Horretarako, luxuzko erromatar herri bat eraikitzen, "Jainkoen egoitza".