cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zaraitzuera
Hiztegia
Askotan, hiztegia ezberdina da herri batetik bertzera. Hemen hitz ezagun batzuk baino ez ditugu zerrendatu: Gainera, herri gehienek zaraitzueraz dute izen tradizionala, eta gaur egungoak, euskara batuaz:
Konparaketa
Horiek bat datoz, alderdi fonetiko txikiren bat izan ezik, Koldo Artolak urte batzuk geroago bildutakoekin. Hemen Aezkera eta Erronkaribarrera pareko euskalkietarekin batera aurkezten dira, bertan zaraitzuera sartu baitzen hasiera batean.
Sphaerodactylus dunni
Sphaerodactylus dunni Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Katia Labèque
Katia Labèque (Baiona, 1950eko martxoaren 11) lapurtar piano-jotzailea da, Marielle ahizparekin batera Labèque ahizpak duoa osatzen duena.
Ahizpen aita doktore, errugbilari ohia eta musikazalea izan zen eta Ada Cecchi ama, berriz, italiar musika irakaslea. 1968an Parisko Kontserbatorioan graduatu ziren eta 1980ko hamarkadatik aurrera ospetsu bilakatu ziren.
Beste taldeen lanak ere ekoiztu dituzte: rock esperimentala (B for Bang DimensionX, Dream House, Red Velvet) edo euskal musika (Mayte Martin, Kalakan)
Mirafra cheniana
Mirafra cheniana Mirafra generoko animalia da. Hegaztien barruko Alaudidae familian sailkatua dago.
Onychostoma meridionale
Onychostoma meridionale Onychostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Taciba
Taciba Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Scomberomorus guttatus
Scomberomorus guttatus Scomberomorus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Creedia partimsquamigera
Creedia partimsquamigera Creedia generoko animalia da. Arrainen barruko Creediidae familian sailkatzen da.
Ekosistema
Ekosistema ingurune jakin bateko osagai fisiko eta bizidunek eta elkarren arteko harremanek osatzen duten sistema biologikoa da. Osagai fisikoei faktore abiotiko (tenperatura, hezetasuna, lurzorua, ura, etab.) deritze eta eratzen duten inguruneari, berriz, biotopoa. Osagai bizidunei faktore biotiko (landareak eta animaliak) deritze eta eratzen duten inguruneari, berriz, biozenosia.
Aipatutako faktore abiotiko eta biotikoek kate trofikoen bidez lotutako sistema irekia osatzen dute, kanpoko ingurunearekin materia eta energia trukatzen dituena. Truke horretan duten zereginaren arabera, ekosistemaren parte diren izaki bizidunak bost maila trofikotan sailkatzen dira:
Ekosistema vs bioma
Bioma antzekoak diren azaleren sailkapen globala da, klima, landare eta animalia komunitateak kontuan hartuta, besteak beste. Horregatik, biomak hedadura handiko ekosistemak direla esan ohi da.
Bioma lurtarrak
Bioma mota hauek klima eta ekosistema antzekoak dituzte, nahiz eta geografikoki banatuta egon. Lur planetan existitzen diren bioma lurtarrak ondorengoak dira: oihanekoa, basokoa, belardietakoa, sabanakoa, taigakoa, estepakoa, basamortukoa eta tundrakoa.
Bioma urtarrak
Lur planetako urez estalitako eremu guztiak barne hartzen dituzte; hau da, ozeanoak, itsasoak, ibaiak, lakuak, etab. Bi talde nagusitan bana daitezke: ur gazikoak eta ur gezekoak. Lehenengoen artean honakoak bereizten dira: ur-lasterretakoak (lotikoak), hau da, ibaietakoak; eta geldirik dauden uretakoak (lentikoak), hau da, lakuetakoak. Bigarrenak, berriz, litoralekoak (argiztatuak, sakonera txikikoak eta mantenugai ugaridunak) edo ozeanikoak (argi eskasekoak eta sakonera handikoak) izan daitezke.
Egitura fisikoa
Ekosistemek egitura fisiko bereizgarria dute, homogeneotasunetik aldentzen dituena. Horrela, balditza desberdindun atalek osatzen dituzte, uniformetasun handiago edo txikiagokoak. Ekosistema baten egitura fisikoa bi norabide desberdinetan (bertikalean edo horizontalean) garatu daiteke eta bietan agertu ohi da estratifikazio fenomenoa.
Egitura horizontala
Kasu honetan, egitura horizontala da ekosistemetan definituta dagoena, askotan periodikoki agertzen dena. Urbazterreko ekosistemetan, adibidez, ibaiaren ibilguarekiko paraleloak diren zintak agertu ohi dira, maila freatikoaren araberakoak direnak. Beste ekosistema batzuetan, ordea, egitura horizontalak mosaikoan garatzen dira, ezaugarri berberak dituzten gune desberdinak tartekatuz.
Sailkapena
Ekosistemak lau talde nagusitan sailka daitezke: urtarrak, lurtarrak, hibridoak eta mikrobiarrak.
Itsas ekosistemak
Ozeanografia da ekosistema mota hauen ikasketaz arduratzen den zientzia. Argitasunaren arabera, bi motatakoak izan daitezke: fotiko edo afotikoak. Lehenengoek fotosintesia aurrera eramateko argi nahikoa jasotzen dute, 200 m baino gutxiagoko sakontasuna izateagatik, kostaldeko ekosistemetan gertatzen den bezala. Bigarrenen kasuan, ordea, ez da fotosintesia gertatzeko argi nahikorik iristen, ekosistema abisaletan gertatzen den bezala.
Ur gezeko ekosistemak
Limnologia da ibai eta lakuetako ekosistemetako ikasketaz arduratzen den zientzia. Talde honetan, aurretik aipatutako ingurune lotiko eta lentikoez gain, iturburuak edo ura metatzen den landareetako zuloak ere sartzen dira.
Ekosistema lurtarrak
Ekosistema hauetan, flora eta fauna lurzoru edo lurpean garatzen dira. Ekosistema lurtarren aberastasuna hezetasuna, tenperatura, altitude eta latitudearen araberakoa da. Horrela, biologikoki aberastasun handieneko ekosistemak hezetasun eta tenperatura handieneko eta altitude eta latitude txikienekoak dira.
Landaredia motaren arabera sailka daitezke: biodibertsitaterik handiena basoetan dago eta maila hori txikitzen doa, sasi zein belardietan zehar, basamortuetako ekosistemetara heldu arte.
Basoko ekosistemak
Basoko ekosistemek lurreko biosferaren gehiengoa osatzen dute. Hauek ere, bi talde nagusitan sailkatzen dira: hostozabalen basoak eta koniferen basoak. Lehenengoetan, angiospermak dira nagusi eta mota horietako ekosistemen adibide dira oihanak, baso lehorrak edo baso epelak. Bigarrenetan, gimnospermak dira nagusi eta mota horietako ekosistemen adibide dira taiga, koniferoen baso epela edo koniferoen baso subtropikalak.
Belardietako ekosistemak
Ekosistema mota hauetan belarrak, gramineak hain zuzen ere, dira nagusi eta urtaroko klima duten eremu erdilehorretan egon ohi dira. Hauek ere, lau azpitaldetan sailkatzen dira: belardia, estepa, sabana eta alpetar belardia.
Tundrako ekosistemak
Tundrakoa zuhaitzik gabeko ekosistema hezea da, izoztutako lurpea daukana. Eremu hauetan, goroldioak, likenak, belarrak eta zuhaixka txikiak dira nagusi eta taigaren eta elur iraunkorraren artean daude. Ekosistema mota honetako adibideak dira artikoko eta antartikako tundrak, esate baterako.
Basamortuko ekosistemak
Ekosistema mota hauek bi taldetan bereizten dira: alde batetik basamortua bera; eta bestetik, indlandsisa. Basamortuetako flora eta fauna oso eskasak dira eta klima subtropikala izaten da. Indlandsisa, ordea, izotz geruza edo basamortu polarra da eta kostaldean kokatu ohi da.
Eraldatutako paisaiadun ekosistemak
Ekosistema hauek ez dira naturalak, gizakiak eraldatu baititu. Horien artean, hiriko edo landako inguruneak agertzen dira, baita ekosistema artifizialak ere, gizakiak landatutako basoak edo eragindako basamortutzeak, adibidez.
Ekosistema hibridoak
Ekosistema hauek lurtar edo urtar gisa sailka daitezke, egoeraren arabera, edo haien arteko hibrido gisa, zehatzago esanda. Ur gazi edo gezez estalitako lurrak dira, une oro edo urteko zati handi batean. Ekosistema hibridoetan ageri den florari dagokionez, landare urtarrak, zuhaitzak, belarrak edo algak izan daitezke, ingurunearen ezaugarrien arabera. Faunari dagokionez, ordea, habitat jakin horretara egokitutakoa izango da. Mota honetako ekosistemak dira, adibidez, urperatutako sabana, koniferoen zingira, mangladia, etab.
Masahiro Akimoto
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.
Mötschwil
Mötschwil Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Efim Zelmanov
Efim Isaakovitx Zelmanov (Ефи́м Исаа́кович Зе́льманов; Khabarovsk, ) errusiar matematikaria da.
Novosibirskeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. 1980an bukatu zuen doktoregoa; tesia aljebra ez-elkarkorrari buruz egin zuen. Lan honek aldaketa handiak eragin zituen Jordanen aljebren arloan, emaitza garrantzitsu asko orokortu baitzituen.
Hondakin arriskutsu
Hondakin arriskutsuak hondakin kategorietako bat dira, herrialde bakoitzaren legeriak definitzen duenaren araberakoak, eta hondakin ez-arriskutsuen kategoriaz bereizten dira. Ingurumenerako edo osasunerako arriskutsuak dira, epe labur, ertain edo luzerako, zuzeneko nahiz zeharkako ondorioen bidez.
Efim Zelmanov
1980an Ikertzaile Gazte hautatu zuten Novosibirskeko Errusiako Zientzietako Akademiako Matematika Institutuan; hurrengo urteetan beste zenbait kargu izan zituen unibertsitate horretan bertan.
Hondakin arriskutsu
Horregatik, hondakin arriskutsuak modu berezituan jaso, garraiatu eta tratatu behar dira. Gainera, estatuen, komunitateen (Europar Batasuna barne) edo enpresen estrategiak daude halako hondakinen ekoizpena murrizteko helburuaz. Hondakin arriskutsuak zabortegi komunitario berezietara eraman daitezke.
Efim Zelmanov
1987an Lie aljebren teorian emaitzarik gabe zeuden problemetako bat ebatzi zuen. 1990ean Estatu Batuetako Wisconsin-Madisoneko Unibertsitateko irakasle hautatu zuten, eta han egon zen 1994an Chicagoko Unibertsitatera joan zen arte. 1995. urtea Yale Unibertsitatean eman zuen.
1991n talde teoriako emaitza garrantzitsuenetariko bat frogatu zuen, Burnsideren problema hain zuzen ere. Lan horri esker, 1994ko Zuricheko Matematikarien Nazioarteko Kongresuan Fields domina irabazi zuen. Burnsideren problema XX. mendeko talde teoriaren ikertzaile guztiek aztertu dute, besteak beste, Burnsidek, Golodek, Novikovek eta Adianek, Hallek eta Higmanek.
Hondakin arriskutsu
Hondakin arriskutsuak erraustuz edo zabortegi berezietan lurperatuz ezaba daitezke; Frantzian, adibidez, «hondakin arriskutsuak biltegiratzeko instalazioak» (installation de stockage de déchets dangereux ISDD) deitzen dira. Lehentasunez, halako hondakinak balioztatu ―hau da, beste material bat edo energia bihurtu― egin behar dira.
Definizioa
Europar Batasunean (besteak beste Frantzian, Ingurumen kodearen arabera) 2008ko azaroaren 19ko Europako Parlamentuaren eta Kontseiluaren 2008/98/EB Zuzentarauak, hondakinei buruzkoak, xedatutakoaren arabera, arriskutsutzat jotzen dira III. eranskinean zerrendatutako propietateetako bat edo gehiago duten hondakinak (2015eko ekainaren 1eko CLP araudiaren bidez harmonizatuta daude). Gainera, gogoan izan behar da hondakin erradioaktiboek berariazko legeria bat dutela.
Izenak
Hondakin arriskutsuak etxetan, komunitatetan edo ekoizpen gunetan sortzen dira. Noizbehinkako hondakinak izan daitezke, kopuru urrian sortuak, hala nola gailu elektronikoen hondakinak, lorategian berdeguneak mantentzeko erabilitako produktu fitosanitarioetatik sortutakoak, edo eraikuntza, birgaitze edo eraispen obretan sortutakoak. Industria espezializatu batek sortutako hondakinak ere izan daitezke.
Zenbait izendapen, ez beti berdinak, erabili izan dira hondakin arriskutsuak azpikategorizatzeko, bereziki ekoizlearen arabera:
Hondakin arriskutsuak
Europar Batasunak Hondakinen Europako Zerrenda (HEZ) onartu zuen 2000-2001-2014 urtetan.
Hondakinen sailkapen edo katalogo horren barruan, hondakin arriskutsuak izarño batez markatuta ageri dira, Europako Batzordearen 2000ko maiatzaren 3ko 2000/532/EE Erabakiaren eranskineko hondakinen zerrenda eguneratuan.
Zehazki, hauek dira kategoria atal kode bakoitzaren barnean hondakin arriskutsuak sortzen dituzten hondakin azpiatalak:
Euskal Autonomia Erkidegoa
Eustaten datuen arabera, Euskal Autonomia Erkidegoak 300.000 tona baino gehiagoko hondakin arriskutsuak sortzen ditu urtean (2018ko datua). Kopuru handienak sektore edo jarduera hauetan sortzen dira:
Nafarroako Foru Erkidegoa
Hondakinen kudeaketaz Nafarroako Gobernuak argitaratutako datuak ez daude, hondakin arriskutsuei dagokienez, Hondakinen Europako Zerrendaren (HEZ) arabera emanak. Hala eta guztiz ere, «hondakin industrialen» barnean, hondakin arriskutsu izendatzen direnak ageri dira grafiko honetan, kopuru orokorretan eta 2021eko datuekin:
Euskal Hirigune Elkargoa
Ipar Euskal Herriari dagokionez, Euskal Hirigune Elkargoak ez du datu bereziturik ematen, hondakin arriskutsuen sorkuntzaz edo trataeraz. Bestalde, Bil Ta Garbi hondakin kudeaketaren eremuko herri arteko lankidetzako erakunde publikoak ematen dituen datuetan ez dira bereizten etxeko hondakin arruntak eta hondakin arriskutsuak.
Erronkak eta kezkak
Erronkak (espazioan eta denboran) osasun eta ingurumen arlokoak dira, arriskuen kudeaketari buruzkoak eta ekonomikoak, hondakin horietako askok metal arraroak edo bitxiak edo intereseko molekulak baitituzte. Nazio Batuek, G8k eta estatu gehienek hondakin arriskutsuak garapen iraunkorraren erronka nagusitzat dauzkate. Beste erronka bat da hondakin horien trafikoan parte hartzen duten kate mafioso edo terroristen aurka borrokatzea. Hondakinok ezabatze kostu handia dutenez, oso errentagarriak izan daitezke iruzurra eta ezabatzeko ezkutuko zirkuituak, Boli Kostan Probo Koala izeneko aferak 2006an erakutsi zuen bezala.
Arc de Triomfeko geltokia
Arc de Triomf Bartzelonako metroa eta Kataluniako Aldirien geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.
Geltokia 1931n inauguratu zen.
Izquierda Mirandesa
Izquierda Mirandesa (Mirandako Ezkerra, euskaraz) Miranda Ebro (Burgos, Espainia) alderdi politiko ezkertiar eta abertzalea da. 1983an sortua, Miranda Ebro Araban eta Euskal Herrian sartzea defendatzen du.
Alderdi honek ezker abertzalearen ideiak defendatzen ditu. Udal hauteskundeetara aurkeztu izan da, baina inoiz ez du zinegotzi kargurik eskuratu. 2003ko udal hauteskundeetan aurkezteari uko egin zion, Alderdien Legearen ondorioz sortutako egoera salatzeko eta ezkerreko alderdien botoak ez banatzeko. Halaber, 2007an Araban erroldatutako mirandarrei Eusko Abertzale Ekintzari (EAE-ANV) bozkatzeko eskatu zien. Nahiz eta hauteskundeetara ez aurkeztu, bere jarduerari eusten dio eta presente dago hainbat borrokatan: Garoñako zentral nuklearraren aurka (urtero Ebroko jaitsieran parte hartzen du), Termiken aurka, memoria historikoaren alde, etab.
Sphaerodactylus elasmorhynchus
Sphaerodactylus elasmorhynchus Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Garaizka beltz
Garaizka beltza (Asplenium adiantum-nigrum) Asplinoaren familiako iratzea da. Harrietan, paretetan, eta lurrean hazten da, Europako lurralde epeletan batez ere.
Ofiziozko txanda
Ofiziozko txanda ofiziozko abokatu batek herritar bati emandako zerbitzuari dagokio, eta auzitegi baten aurrean defendatuko du, doan, herritarrarentzat. Estatuak herritarrei finantzatutako zerbitzua da, herritarrek babes judizialerako eta berdintasun- eta independentzia-bermerik handieneko prozesurako duten eskubidea asetzeko helburuarekin; betiere, akusatu orok Legearen aurrean defendatzeko duen eskubidea errespetatuz; eta prozesu judizial bat hasteko beharrezko laguntza emanez. Horrela, baliabide ekonomikorik gabe, poliziaren jagotean edo espetxeen babespean edo babes judizial eraginkorra jasotzeko prozesu penal batean dauden herritarren beharrei erantzuten zaie. Doako laguntza juridikoaaren parte izango litzateke, eta, gainera, tasak ordaintzeko salbuespenak edo prokuradore baten laguntza (ofiziozko prokuradorea) jasoko lituzke, adibidez. Hala ere, zerbitzu horien irismenean alde handia dago herrialdearen eta eskualdearen arabera.
Garaizka beltz
Ezaugarriak
Zurtoina 10-40 cm luze izan daiteke.
Ofiziozko txanda
Ofiziozko abokatuak ez dira dedikazio esklusiboko enplegatu publikoak izaten; aitzitik, oro har, ofiziozko txanda abokatuek betetzen dute, beren borondatez, ordainduta edo ordaindu gabe, lagundutako prozesu bakoitzeko. Era berean, ez da nahastu behar pro bono publico lan egiten duen abokatu batekin, honek gizartearen mesederako arrazoi publikoetan modu altruistan jarduten baitu.
Garaizka beltz
Ezaugarriak
Hostoak berde ilunak eta distiratsuak dira. Txortena orriz bezain luzea edo luzeagoa izan daiteke. 15 hostoxka pare dute, behin edo bitan pinatu-zatituak, behealdekoak zuzenak edo gutxi okertuak. Lerro-itxurako soroak dituzte, elkarrengana arin hurbilduz.
Batez ere harkaitz eta hormetan bizi da.
Indianapolis
Indianapolis Ameriketako Estatu Batuetako Indiana estatuko hiriburua da. 2006an 795.458 biztanleko populazio estimatua zeukan, eta Estatu Batuetako hamalaugarren hiririk handiena da. Nahiz eta Indianapolisek bere historiaren zati handi batean jarduera nagusi gisa gobernu-zereginak eta industria izan, gaur egun askoz ere dibertsifikatuago dago bertako ekonomia, eta hezkuntzaren, osasun-zerbitzuen eta finantzen arloak ere jorratzen ditu.
Hiri senidetuak
Indianapolis ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Polk konderria (Oregon)
Polk konderria (Polk County) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dallas da. 2010eko zentsuaren arabera 75,403 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Polk konderriak 192,673 kilometro koadro ditu. Horietatik 81 ura dira. Beste 191,863 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 39,14 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 75,403 pertsonetatik 69,790 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 9,088 dira. 394 beltzak edo afroamerikarrak. 1,380 amerikar natiboak ziren eta 201 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1,403 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 79 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2,156 pertsonek kokatzen zuten.
Gerry Adams
Gerard Adams, irlanderaz Gearóid Mac Ádhaimh, (Belfast, 1948ko urriaren 6a) Sinn Féin alderdi irlandar errepublikarraren burua da, zein 2005eko Britania Handiko hauteskunde orokorretan Belfast Hitzarmenaren aldeko alderdi errepublikano nagusia bihurtu zen. Gerry Adams, gainera, Britania Handiko Parlamentuko kidea da, Mendebaldeko Belfast eskualdearengatik, nahiz eta Sinn Féineko kideak, parlamentu hori atzerritartzat jota, ez diren aurkezten.
Gerry Adamsek beti IRAko kidea izanari uko egin dio, Hego-Belfasteko komandatea zela egotzi bazitzaion ere. Sinn Féineko buruan, Ipar Irlandako gatazka era baketsu eta demokratikoen bidez konpontzearen alde egin du.
2017ko azaroaren 20an Sinn Féin alderdiko lehendakaritza utziko zuela iragarri zuen.
Biografia
Errepublikaren alde borrokatzeagatik poliziaren zapalkuntza jasan behar izan zuen aitaren pausoak jarraituz, Gerry Adams bera ere ekintzaile politiko sutsua izan zen gaztetatik, 1969an Ulsterren katolikoen eta unionista protestanteen arteko gerra piztu zenetik. 1973. urtean, bigarren aldiz atxilotu zutenean, kartzelatik ihes egin eta Irlandara itzultzea lortu zuen. Ordutik aurrera gero eta kargu garrantzitsuagoak izan zituen Sinn Feinen, Irlandaren askatasun politikoa eskatzen duen mugimendu abertzalean, zeinaren adar militarra Irlandaren Askatasunerako Armada (IRA) baita. 1972an hasi zen IRAren lehen su-etena, eta Gerry Adams eta Martin McGuinness, Sinn Feinen ordezkariak, William Whitelaw, Ulsterrerako ministroarekin elkarrizketatu ziren, baina bilerak porrot egin zuen.
1973-1974 bitarteko epean boterea unionisten eta katolikoen artean banatzeko saioa egin zen eta IRAk su-etena iragarri zuen bigarren aldiz; hiru hilabete iraun zuen oraingoan. Hurrengo su-etena 1975ean izan zen, gobernu britainiarra ezkutuan Gerry Adamsekin bildu ondoren. Downing Streeteko gobernuak ehunka atxilotu errepublikar askatu zituen, baina porrot egin zuen berriz ere, adostasun politikorik iritsi ez zelako. 1982an Adamsek aulkia lortu zuen Britainia Handiko parlamentuan, baina inoiz ez zuen bete. Bi urte geroago erakundearen buru aukeratu zuten. IRAren atentatuak zirela eta, negoziazioak geldirik zeuden eta gobernu britainiarrak debekatu egin zien Sinn Feinen buruei telebistan hitz egitea.
1992ko apirilean hauteskunde orokorrak egin ziren Erresuma Batuan eta Sinn Feinen buruak galdu egin zuen 10 urte lehenago ateratako aulkia. Handik bi egunera, Londresen 3 hildako eta 90 zauritu utzi zituen IRAren atentatuen erantzukizuna leporatu zioten Adamsi. 1993an negoziazio amaigabeak hasi zituen Irlandako gobernuarekin. John Hume, Alderdi Laborista Sozialdemokrataren burua izan zen bitarteko. Biek batera inoiz argirik ikusi ez duen dokumentu bat idatzi zuten eta Albert Reynoldsi, Irlandako Lehen ministroari bidali zioten. Urte bereko ekainaren 9an, atentatu bat jasan zuen Adamsen etxeak eta bere emazteak eta semeak kalteak izan zituzten. 1994ko abuztuan IRAk su-eten iraunkor eta baldintzarik gabea iragarri zuen. 1996ko otsailean bertan behera gelditu zen su-etena. Adamsek ahaleginak egin zituen bere burua eta Sinn Fein IRArengandik aldentzen, baina gobernu britainiarrari ere agindutako elkarrizketak egin ez izana l eporatu zion. Nolanahi delarik ere, Adams izan da IRAk 1994. eta 1997. urteetan agindutako su-etenen eragile nagusietako bat. Sinn Fein alderdiko buruzagia da.
Euskal Herria
2011ko urriaren 17an Donostiako Aieteko jauregian Kofi Annan, Bertie Ahern, Jonathan Powell, Gro Harlem Brundtland eta Pierre Joxerekin batera Aieteko Adierazpena irakurri zuen.Bertan ETAri borroka armatuari bukatzeko eskatu zioten alde bakarreko eta Espainiako zein Frantziako gobernuekin negoziatu gabeko prozesu baten baitan. Handik hiru egunetara ETAk borroka armatuari amaiera ematea erabaki zuen.
Dike (geologia)
Dikeak, geologian, jatorri magmatikoa duten egitura tabularrak dira. Jatorrizko haitz baten pitzadura bat magmak betetzen duenean osatzen dira. Hortaz, dikeak osatzen dituzten arrokak intrusiboak izan ohi dira. Alta, dike sedimentarioak ere badaude.
Ezaugarriak
Dikeek beste gorputz arrokatsu edo geruza batzuk zeharkatzen dituzte. Horrenbestez, dikeak zeharkatzen dituzten arrokak baino gazteagoak direla ondorioztatzen da. Beren itxurari dagokionez, inklinazio handiz sortzen diren formazioak dira, batzuetan ia bertikalak izateraino. Hala ere, deformazioak jasan ditzakete, erabateko horizontaltasuna lortuz (sillak). Honen arrazoia, jatorri tektoniko batengatik, zeharkatzen dituzten estratuen errotazioa da, horrela dikeen beren errotazioa ere eraginez.
Lodiera oso desberdinak izaten dituzte, zentrimetro gutxi batzutik eta hainbat metrorako lodiera har baitezakete. Era berean, dikearen luzera ere metro gutxi batzukoa edo zenbait kilometrokoa izan daiteke. Arroka igneo intrusiboak dira eta orotariko konposizioa izan ohi dute, basikotik ultra azidorainokoa.
Eraketa
Dikeak normalean multzoka sortu ohi dira, dike taldekatzeak osatuz. Gutxitan aurkitzen dira dike bakartiak. Dikeen eraketa espantsio indarrak dauden zona tektonikoetan gertatzen den fenomenoa da. Zona hauetan, magmaren igoera gauzatzen da eremu ahulenetik, azkenean, magma azaleratu eta guztiz kristaldu arte. Prozesu honetan sortzen diren gorputzei dikeak deritze. Esan bezala, dike hauek beste gorputz arrokatsuetan barrena sortzen dira inklinazio handiz.
== Sailkapena == Egitura hauek irizpide batzuen arabera sailkatzen dira, besteak beste: konposizio eta texturaren arabera alde batetik, eta formaren arabera bestetik.
Jedet
Jedet Sánchez Izquierdo (Girona, 1992ko uztailaren 7a), ezagunagoa Jedet izen artistikoaz, espainiar emakumezko modelo, abeslari eta aktore transgeneroa da.
Boise
Boise (ingelesez, ) AEBetako Idaho estatuko hiriburua eta hiri handiena da. Bertan euskal jatorriko jende ugari bizi da eta ikastola bat ere badago bertan. 2010ean 205.671 biztanle zituen.
Boise-Nampako metropoli-eremuak, Treasury Valley (Altxorraren Harana) izenez ere ezaguna, 709.845 biztanle biltzen dituen bost konderri ditu, Idahoko metropoli-eremurik populatuena. Estatuko hiru hiri handienak biltzen ditu: Boise, Nampa eta Meridian. Boise Estatu Batuetako 80. metropoli-eremu estatistiko jendetsuena da.
Boiseko erdigunea enpresa txiki askoren egoitza eta kultura zentroa da. Hainbat denda eta jateko aukera daude. Erdialdean, 8. kaleak oinezkoentzako eremu bat du kafetegiekin eta jatetxeekin. Auzoan jatetxe, taberna eta boutique asko daude, eta gaueko bizitza nabarmena du. Euskal Blokeak Boiseko euskal ondarea erakusten du. Boiseko erdialdeko ikusteko nagusiak hauek dira: Idaho Estatuko Kapitolioa, Egipto Antzerki klasikoa Capitol Boulevarden eta Main Streeten artean, Boiseko Arte Museoa Kapitolioan Julia Davis parkearen aurrean eta Boiseko Zooa, Julia Davis parkearen eremuan.
Historia
1863ko uztailaren 4an Ameriketako Estatu Batuetako Armadak sortu zuen Fort Boise. Jatorrizko Fort Boise 64 km mendebalderago zegoen, Parmatik gertu, Boise ibaitik behera, Snake ibaiarekin Oregoneko mugan duen elkargunetik gertu. Sektore pribatu horren defentsa Hudson Badiako Konpainiak eraiki zuen 1830eko hamarkadan. 1850eko hamarkadan utzi zuten, baina Oregoneko bidean gertatutako sarraskien ondoren, Estatu Batuetako armadak gotorleku bat berrezartzea erabaki zuen 1863an, artean Estatu Batuetako Gerra Zibila gertatzen ari zela.
Kokaleku berri hau hautatu zuten, Oregoneko Ibilbidearen eta Boiseko arroa (Idaho City) eta Owyhee (Silver City) meatze-eremuak lotzen dituen errepide garrantzitsu baten arteko elkargunetik gertu zegoelako, eta biak ari ziren hazten. 1860ko hamarkadaren erdialdean, Idaho City ipar-mendebaldeko hiririk handiena zen, eta geldiune nagusia zen. Horren eraginez, Fort Boise azkar hazi zen; Boise 1863an hiri izendatu zuten. Idahoko lurraldeko lehen hiriburua Lewiston izan zen, Idahoko iparraldean. 1863an izan zen erkidego handiena zen, eta Olympia eta Seattle, Washington Lurraldea, Portland eta Oregon baturik baina biztanle gehiago zituen. Jatorrizko lurraldea Texas baino handiagoa zen. Baina Montanako lurraldea sortu zenean, Boisek Idaho txikiago baten lurralde-hiriburu bilakatu zen oso polemikoa izan zen erabaki baten ondorioz.
Alfred B. Mullettek diseinatu zuen, eta 210 Main Streeteko Laborategi Bulegoa 1871n eraiki zuten, gaur egun mugarri historiko nazionala dena.
Geografia
Idahoko hego-mendebaldean dago Boise, Oregoneko mugatik 66 km. ekialdera eta Nevadako mugatik 177 km. iparraldera. Itsasoaren maila baino 824 metro gorago dago erdialdea.
Metropoli-eremuaren zatirik handiena lautada lau zabal batean dago, mendebalderantz jaisten dena. Mendiak ipar-ekialdetik, Boiseko hego-ekialdeko muturreraino luzatzen dira, Eagletik hurbil. Bertako biztanleek Boiseko mendi-oinak (Boise Foothills) deitzen diete eta, batzuetan, Mendi Harritsuetako mendi-oinak deitzen diete. Boisetik 55 km. hego-mendebaldera eta Nampatik 42 km hego-mendebaldera, Owyhee mendiak daude, izen bereko konderrian.
Estatu Batuetako Zentsuaren Bulegoaren arabera, hiriak 207,33 km2ko azalera du; horietatik 205,54 km2 lurra da eta 1,79 km2 ura. Hiria Boise ibaiak drainatzen du eta Altxorraren Ibarra delakoaren barruan dago.
Klima
Boisek klima kontinental erdilehorra du (Köppen BSk klima sailkapena), eta lau urtaro ditu. Boisek 38 gradurainoko uda bero eta lehorrak izaten ditu urte arrunt batean, eta 32 gradukakoa 51 egunetan. Hala ere, idortasunagatik, eguneko tenperaturaren batez besteko aldaketa 17 °C baino handiagoa da udan. Neguak nahiko hotzak dira, abenduko batezbestekoa -0,7 °C da, eta baxuak, berriz,-18 °C edo hortik behera, urtean hiru gau inguru. Elurteak, 48 zentimetroko lodiera hartu izan dute, baina normalean 8 zentimetroetatik ez da pasatzen. Udaberria eta udazkenak leunak dira. Udazkena laburra da; udaberria nahiko progresiboa. Prezipitazioa ezohikoa eta arina izan ohi da, batez ere udako hilabeteetan. Urteko batez bestekoa 12 hazbetekoa da, gutxi gorabehera.
Tornadoak arraroak dira Ada konderrian eta Boiseko eremuan. 1950az geroztik, konderriko hamabi tornado baino ez dira dokumentatu, eta horietako lau 2000ko abuztuaren 3an izan ziren ekaitz berean, hau da, inguru horretan tornado bat agertu zen data berriena. Ez da izan F1 Fujita eskalan gainditu duen tornadorik, eta inoiz ez da kalerik edo heriotzarik dokumentatu.
Demografia
2010eko erroldaren arabera, 205.671 pertsona, 85.704 etxe eta 50.647 familia zeuden hirian. Populazio-dentsitatea milia karratuko 2.591,6 biztanlekoa izan zen (1.000.6/km2). 92.700 etxebizitza zeuden, milia karratuko 1.168,1eko batez besteko dentsitatearekin (451,0/km2). Hiriko arraza-egitura hau da: %89,0 Zuri, %1,5 Afroamerikar, %0,7 Jatorrizko Amerikarrak, %3,2 Asiarrak, %0,2 Itsaro Barekoak, %2,5 beste arraza batzuk, eta %3,0 bi arraza edo gehiago. Edozein arrazatako hispanoak edo latindarrak populazioaren %7,1 dira.
85.704 etxe zeuden, eta horietatik %29,6k 18 urtetik beherako seme-alabak zituzten, haiekin bizi zirenak; %44k elkarrekin bizi ziren bikote ezkonduak ziren; %10ek senarrik gabeko emakume bat zuten; %4,5ek familia-gizon bat zuten, emazterik gabea, eta %41ek ez zuten familiarik. Etxe guztien %31 banakoek osatzen zuten, eta %8,5ek bakarrik 65 urte edo gehiagorekin bizi zen norbait zuen. Bizikideen batez besteko tamaina 2,36 zen eta familiaren batez besteko tamaina 3.
Batez besteko adina 35 urtekoa izan zen hirian. Egoiliarren %23k 18 urte baino gutxiago zituen; %11k 18 eta 24 urte artean zituen; %29k 25 eta 44 artean; %26k 45 eta 64 urte artean; eta %11k 65 urte edo gehiago zituen. Hiriko genero-banaketaren arabera, %49 gizonezkoak eta %51 emakumezkoak ziren.
Hezkuntza
Boiseko Eskola Barrutiak lehen mailako 31 eskola, bigarren mailako zortzi eskola, bigarren mailako bost eskola eta bi eskola espezializatu ditu. West Adako Eskola Barrutiaren zati bat (orain Idahoko handiena) Boiseko hiriaren mugen barruan dago, eta, beraz, hiria bigarren mailako sei eskola publikoren egoitza da: Boise, Borah, Capital, Timberline, Frank Church alternatiboa eta Centennial West Ada School barrutian. Boiseko eskola pribatuen artean daude Kelly Gotzaingo Katolikoa, Foothills Arte eta Zientzien Eskola, Nazioarteko Batxilergoak egiaztatutako Riverstone Nazioarteko Eskola eta One Stone herrialdean ikasleek zuzendutako eskola bakarra.
Boiseko bigarren hezkuntzaren ondoko aukeren artean daude Boiseko Estatuko Unibertsitatea (BSU) eta eskola tekniko ugari. Idahoko Unibertsitateak (UI) eta Idahoko Estatuko Unibertsitateak (ISU) campus satelite bat dute Boisen. 2014tik aurrera, hiriak zuzenbide bi programa ditu. Concordia University School of Lawk ateak ireki zituen 2012an, eta Idaho College of Lawk bigarren eta hirugarren urteko ikasleak hartzen ditu orain Boiseko campusean. Boise Bible College-ren egoitza da, eliza eta mundurako misiolariak prestatzeko lizentziatura.
Onychostoma minnanensis
Onychostoma minnanensis Onychostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Boise
Hezkuntza
Boiseko Ikastola da Euskal Herritik kanpoko euskarazko aurre-eskola bakarra.
Kultura
1990tik, bost urterik behin Jaialdi izeneko euskal kulturaren jaialdia ospatzen da Boisen. Ipar Amerikan ospatzen den euskal jaialdirik handiena da. Izatez, Boisen euskal komunitate handia dago. 15.000 pertsona inguruk dute euskal jatorria.
Hedabideak
Boiseko hiri eremuak bi egunkari nagusi ditu: The Idaho Statesman eta Idaho Press-Tribune; Boise Weekly astekari alternatibo bat; Idaho Business Review, negozio-albisteei buruzko asteroko argitalpena; eta Boise Magazine, hiru hilean behin. Irrati-emisora ugariz gain, Boisek telebista komertzialeko bost kate handi ditu, Boiseko eskualde handirako. Lau komunikabide nagusi daude: KTVB (NBC), KBOI-TV (CBS), KIVI-TV eta Idaho Public Television.
Garraioak
Boisek lotzen duen errepide nagusia I-84 estatuartekoa da, Boise eta Portland, Oregon eta Salt Lake City, Utah lotzen dituena. Gainera, Boiseko bizilagunek 184 estatuartekoa erabiltzen dute (The Connector deitzen zaio), ia 8 km-ko autobidea, I-84 eta Boiseko erdigunea lotzen dituena. 55. errepidea ipar-ekialderantz adarkatzen da. Bizikletentzako bidegorri sare bat dago, hala nola Boise Ibaiaren Eraztun Berdea, hiri osotik eta inguruetatik hedatzen dena. Estatu Batuetako hirien artean, Boisek zazpigarrena bizikletaz lanera doazen bidaiari kopuruan: lanera doazen bidaiarien %3,9 bizikletaz egiten du.
Garraio publikoan Valley Ride enpresak erabiltzen dituen autobus-lineak daude. Gainera, Downtown Circulator tranbia-sistema planifikazio-fasean dago. Boisen, W Main Street eta N 8th Street elkarguneetatik gertu, lurpeko garraio publikoko zentroa (UPT Hub) eraikitzeko lanak 2016. urtean amaitu ziren.
Hegaldi komertzialaren zerbitzua Boiseko aireportuan dago. Orain dela gutxi berritu dute terminala, Boisen gero eta bidaiari gehiagok hegan egiten baitute. Allegiant Air, Alaska Airlines, American Airlines, Delta Air Lines, Frontier Airlines, Southwest Airlines eta United Airlinesek ematen dute zerbitzu.
Crystallodytes cookei
Crystallodytes cookei Crystallodytes generoko animalia da. Arrainen barruko Creediidae familian sailkatzen da.
Funtzionario
Funtzionarioa, funtzionario publikoa, administrazioko enplegatua edo gobernamenduko langilea estatuko administrazio publikoan eta gobernuan lan egiten duen langile mota bat da, lehiaketaz, hautaketaz edo zuzeneko izendapenez aukeratua eta estatus berezia izaten duena beste langileen aldean, hala nola lanpostu finkoa, lan-kondizio eta kondizio ekonomiko hobeak eta beste lanpostu batean aritzeko bateraezintasunak.
Junqueiro
Junqueiro Brasilgo udalerri bat da, Alagoas estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Hardy Krüger
Hardy Krüger, Eberhard August Franz Ewald Krüger jaioa (Berlin, 1928ko apirilaren 12a - Palm Springs, Kalifornia, 2022ko urtarrilaren 19a) alemaniar aktorea izan zen.
1944tik 60 film baino gehiagotan agertu zen. 1950eko hamarkadan germaniar zinemako izarra izan zen eta nazioarteko filmetan ere ospea lortu zuen.
Oronginahi
Oronginahia edota oronberatasuna gainontzeko izakien ongizatean ardura izatearen ezaugarria da. Erlijio monoteistetan ahalguztiduntasuna, orojakintza eta nonahikotasuna, Jainkoari ematen zaion ezaugarrietako bat da. Aldiz, orogaizkinahia aurkako kontzeptua litzateke, alegia, gainontzeko izakiei gaizkia egin edo ondoezaren ardura izatean datza, hau Deabruari ematen zaion ezaugarrietako bat da. Dena den, bi ezaugarriak izatea edota bietako bakar bat ez izatea izaki ahalguztidun bati ematen zaion ezaugarria da.
Mirafra cordofanica
Mirafra cordofanica Mirafra generoko animalia da. Hegaztien barruko Alaudidae familian sailkatua dago.
Prokuradore
Prokuradorea zuzenbideko profesionala da, auzilariaren izenean eta haren legezko ordezkari gisa diharduena. Bere estatutu-esparruaren barruan, justizia-sistema publikoarekin kolaboratzen du, auzitegien eta auzi judizialetan sartuta dauden herritarren arteko lotura juridiko-formala eginez, eta komunikazio prozesaleko egintzen izapideak teknikoki laburtuz: errekerimenduak, jakinarazpenak, epatzeak eta zitazioak. Azken hori dela eta, auzibide zibil eta penalei buruzko legeek prokuradorea kontratatzeko betebeharra ezartzen dute, auzi judizial konplexuenetan parte ahal izateko.
Sphaerodactylus elegans
Sphaerodactylus elegans Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Scomberomorus koreanus
Scomberomorus koreanus Scomberomorus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
50. Oscar Sariak
50. Oscar Sarien ekitaldia 1978ko apirilaren 3an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1977. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Bob Hope izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.
Izendapen eta Sariak
Garaileak letra lodian agertzen dira.
Lasto altxatze
Lasto altxatzea herri kirol bat da, lasto fardel bat denbora mugatuan eta garaiera jakin batera ahal den gehienetan jasotzean datzana.
Frogaren iraupena normalean bi minutukoa izaten da. Fardelak 45 kg izango du gizonentzat eta 30 kg emakumezkoentzat. Garaiera, berriz, gizonentzat 7 metrokoa eta emakumezkoentzat 5 metroko da. Altxaldia ontzat emateko fardela lotzen duen korapiloak txirrika jo behar du. Lehenengo altxaldia sokatik indarrez tiratuz egiten da, ondorengoetan berriz gorputzaren pisua erabili ohi da kontrapisu moduan. Fardela erortzerakoan lurra ukitu baino metro batzuk aurretik soka heldu eta fardelaren erortze indarra erabiltzen da kirolaria gorantz eramateko. Lortutako garaieratik eta bere pisuaz baliatuz errazago suertatuko da fardela berriz altxatzea. Adi egon behar da eskuak ez erretzeko.
Colonna leinua
Colonna familia, Erroman, familia boteretsu bat izan zen Erdi Aro eta Pizkunde garaietan. Familia honetakoa zen Martin V.a aita santua, bere benetako izena, Odonne Colonna zelarik, baita Italiako historiako beste pertsona garrantzitsu batzuk ere.
Euren ohiko etsai edo arerioak, Orsinitarrak ziren.
Erroman, Palazzo Colonna deritzon jauregia dago, gaur egun, Galleria Colonna bezala ezagutzen den familiaren arte bilduma dagoen museo bat dena.
Garrantzitsuak izan dira Petrarcak familia honekin izandako harremanak, askotan agertzen dena idazle honen lanetan (Canzonierean bereziki).
Eugenio IV.a
Eugenio IV.a (Venezia 1383-Erroma 1447ko otsailak 23), Eliza Katolikoko 207. aita santua izan zen 1431tik 1447 arte.
Jaiotza izenez Gabriele Condulmer, Venezian jaio zen, merkatari aberatsen familia batean. San Agustinen Ordenan sartu zen, eta irudi nabarmengarri bat bezala agertu zen bere osaba Gregorio XII.aren aitasantutzan, nork Sienako gotzain izendatu zuen, hiriko klase politikoaren baztertzea eragiten zuena, 24 urteko atzerriko gotzain baten izendapenaren aurka zegoena. Condulmerrek, postuari uko egin zion, orduan, bere osabaren aita santu diruzain bihurtuz, baita San Marko eta San Klementeren basiliketako kardinal ere, eta, ondoren, Santa Maria en Trastevere basilikako kardinal.
Martin V.a aita santuari oso baliagarri suertatu zitzaion, horrela, berehala, haren ondorengo bezala aukeratua izan zelarik. Erroman koroatua izan zen, 1431ko martxoak 11n. Aukeratua izan aurretik, kardinalekin idatzizko adostasun bat sinatu zuen, non Elizaren irabazien erdia banatuko zienaren konpromisoa hartuz, eta, gainera, garrantzizko kontuei buruz galdetzea promes egin zuen, izpiritualak zein lurrekoak izan. Aulki santua hartzean, bere aurreko aita santua izan zen Martin V.ak Colonnatarrekin ezarritako harreman ugarien aurka hartutako neurri gogorrek, aitasantutzaren interesen aurrean Erromaren eskubideak defendatzen zituen familia boteretsu honekin ika-mika larria izatera eraman zuen. Ika-mikak, ez zuen asko iraun, eta, handik gutxira, bi aldeak bake batera iritsi ziren.
Baina Eugenioren erregealdiko gertakaririk garrantzitsuena, aita santua bera eta Basileako kontzilioaren arteko borroka izan zen, Mugimendu kontziliar historikoaren zati zena. 1431ko uztailak 23an, bere legatuak, kontzilioa abiarazi zuen, Martin V.ak deitu zuena, baina, bere asmoetan konfiantzarik ez zuenez eta jende gutxi joan zela ikustean, aita santuak, 1431ko abenduak 18an bulda bat idatzi zuen, kontzilioa desegin eta beste bat deituz, Bolonian urte ta erdi beranduago biltzekoa zena. Kontzilioak, aita santu pribilegioen adierazpen goiztiar hauei aurre egin zien.
San Luis ostatua
San Luis ostatua, ondoren San Luis kafetegia izana, XIX. mendean Espainiako Madril hiriburuan inauguratutako ostatu bat zen, Montera kalean zegoena, San Luis sarearen alboan. 1815etik irekia, denboraldi batez itxia egon ondoren, 1847an berrireki zen. Bere lehenbiziko jabea frantziarra zelako berri bada, bai eta bertan ostatu hartu zutenen artean Washington Irving estatubatuar idazlea egon zela.
Eugenio IV.a
1441ean, Bordeleko artzapezpikuaren eskariz, Eugenio V.ak Studium Generale bat sortzen du (teologia, zuzenbidea, medikuntza eta artea), Pey Berlanden agintepean, Bordeleko Unibertsitatearen jatorria izango dena.
San Malakiasen profeziek, aita santu honi, Lupa Cælestina (Otseme zelestinoa) bezala erreferentzia egiten diote, modu okerrean, Zelestinar ordenakoa izateari erreferentzia egiten diona, benetan agustindarra zenean. Gainera, aipamenak, aita santu izan aurretik, Sienako gotzain izan zela dio, bertako armarriak, otseme bat erakusten duelarik.
San Luis ostatua
Antzinako ostatu eta kafetegiaren solairuan Senator hotela eraiki zen.
Kanpo-politika
Kanpo-politika Estatu bateko gobernuak bere nazio-interesen eta herrialde horrek gainontzeko nazioarteko sistemako kideekin dituen harremanen arabera hartzen dituen erabaki multzoa bezala definitzen da. Nazio ororen kanpo-proiektuaren aldagaia da eta une zehatz batean bere bilakaera historikoa definitzen du. Herrialde horrek duen nazio-proiektuaren zati integral gisa, kanpo-politikak herrialde horretako bake eta segurtasun nahiei eta garapen politiko, ekonomiko eta sozialari erantzun behar die. Honek Estatu baten sendotasuna islatzen du, nazio baten barnean, gobernu egonkor batekin eta interes nazionalaren arabera hiritarrengan ezarritako eta haien ordezkariek adierazitako subiranotasun batekin.
San Luis ostatua
Euskal kulturan berebiziko garrantzia duen lekua da, bertan, 1853an, Jose Mari Iparragirrek lehenbiziko aldiz Durangoko Juan Maria Blas Altuna pianis­tarekin batera Gernikako Arbola euskal ereserkia jo eta abestu baitzuen. Gaur egun eraikinean Iparragirreren heriotzaren urteurrenaren plaka-oroigarri bat dago.
Kanpo-politika
Eraginkorra izateko, Estatu baten kanpo-politika berak jardun eta eragin nahi duen nazioarteko errealitatearen ezagutza sakon batean oinarritua beharra du, honela bakarrik Nazio batek aukeretatik erabateko onura atera baitezake, eta ahal izanez gero, agertu daitezkeen arriskuei ere aurre egin.
Diziplinartekotasun
Diziplinartekotasuna diziplina akademiko desberdin asko erabiltzen dituen jakintzagai mota da, gai desberdinak metodologia honekin konbinatuz irakasten dituena.
Gaur egungo garapen zientifikoan oinarritutako gizartean gero eta beharrezkoagoa da jakintza desberdinen elkartasuna edo konbinaketa, gauzak bere konplexutasunean ulertu ahal izateko. Adibidez, pentsa dezagun komunitate batean gaixotasun bat hedatzen ari dela. Gaixotasuna sendatzeko, medikuntzako jakintzak behar ditugu, baina gaixotasuna beste leku batean agertzen bada, estatistikaren bidez jakin ahalko da izurritea zer biztanleri zatitan agertuko den, komunitate horren dietaren, kokapen geografikoaren.. arabera. Horrela, diziplinartekotasunak diziplina desberdinak konbinatzen ditu jakintza zabalago eta osoago bat izateko.
Diziplinartekotasuna kontzeptuaren sorrera eta garapena
Frankek (1988) diziplinartekotasun terminoaren sorrera Gizarte Zientzien Ikerkuntza Kontseiluaren barruan kokatzen du, XX. mendearen hasieran. Honek diziplinartekotasunaren terminoa horrela definitu zuen: bi ikertzaile baino gehiago sartzen dituen ikerketa. Ordutik aurrera, diziplinartekotasunak hainbat mugimendu izan ditu, adibidez, Movement of Science Unit-ek diziplinartekotasuna erabiltzeko kanpaina egin zuen 30. eta 40. hamarkadetan, Erresuma Batuan. Horretaz gain, 1960. hamarkadan Estatu Batuetan egon ziren ikasle mugimendu eta istiluek betidanik erabili izan den diziplina zorrotzaren kontra egin zuten, eta unibertsitateetan diziplinartekotasuna erabiltzen hasi ziren. 1972an ELGA k (Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundea) Interdisciplinarity liburukia argitaratu zuen, irakaskuntzan diziplinartekotasuna hedatzea helburu zuelarik, bai unibertsitateko ikasketetan eta baita hezkuntzako antolakuntza estrukturetan ere.
80. hamarkadaren bukaeran ordea, diziplinartekotasunak aurreko hamarkadan zeukan bultzada eta indarra galdu zuela konturatu zen ELGA, eta gaur egun ere 70. hamarkadan baino diziplinarteko proiektu gutxiago egiten dira hezkuntzaren arloan.
Historia
XV. mendean, Errenazimendu garaian hain zuzen ere, gizakiak munduari buruz zeukan ezagutza areagotu egin zen. Momentu horretatik aurrera, zientzien introspekzio prozesu bat hasi zen, eta horren ondorioz ezagutzaren zatiketa, espezializazioak eta diziplina zientifiko bakarrari erantzuten dioten jakintzagaiak sortu ziren, alegia, beraien arteko loturarik gabeko ezagutzak.
Errenazimendutik XIX. mendearen bukaerara arte eta XX. mendearen hasierara arte, zientzia ren arloan aurrerakuntza handiak egon ziren eta garai horretan herrialdeetako produkzioaren garapena, hau da, herrialdeen ekonomia, zientziaren esku egoten hasi zen. Horregatik, zientziak gizartean zeukan garrantzia areagotu eta instituzionalizatu egin zen.
Horren ondorioz, ezagutza zientifikoaren garapen gisa sortu zen diziplinartekotasuna, kontuan izanda espezializazioak ez zirela nahiko garaiko gizarteak planteatzen zituen arazoak konpontzeko, eta diziplinartekotasunean oinarritutako jakintzagaiak sortu ziren, adibidez soziolinguistika edo biokimika.
Gaur egun, ezagutzaren etengabeko aldaketek eta gizarteak planteatzen dituen arazoek duten konplexutasunek diziplinartekotasuna erabiltzea bultzatzen dute.
Kazuya Yamashita
Kazuya Yamashita (山下 一弥, 1979ko apirilaren 2a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Diziplinartekotasun
Diziplinartekotasuna hezkuntzan
Diziplinartekotasuna eta irakaskuntza unibertsitarioa gerturatzean ezagutzarekiko jarrera berri bat sortzen da, izan ere, diziplinartekotasunak gaur egun gure gizartean dauden beharrak asetzen ditu ezagutza desberdinak batuz. Lan munduan diziplinartekotasuna erabiltzeko unibertsitateetako ikasketetan metodologi honen bidez ikastea beharrezkoa da. Diziplinarteko pedagogia erabiliz, irakaskuntza prozesuaren helburua jakintza orokorrak ondo ezagutzea da, beharrezkoa den sakontasunean, ez asignatura akademiko bakar baten bidez.
Kazuya Yamashita
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.
Diziplinartekotasun
Diziplinartekotasuna hezkuntzan
Hori horrela, diziplinartekotasunaren metodologiaren ustez, gradu osoko helburu orokorrak lortzeko asignatura edo irakasgai guztien lotura egin behar da, elkarren arteko konexioak ikasiz, urtero diziplinartekotasuna lortzen duten ekintza edo proiektu jakin batzuk eginez.
Fialloren (2001) esanetan, diziplinartekotasunak irakaskuntza-ikaskuntza prozesuan onura hauek sortzen ditu:
Oberburg
Oberburg Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Carlos Slepoy
Biografia
1975an Buenos Airesko Unibertsitatean zuzenbide ikasketak burutu zituen. Urte horrietan militante ezkertiarra zen eta lan-zuzenbidearen alorrean lan egiten zuen. Alianza Anticomunista Argentina eskuin-muturreko taldeak bahitu eta torturatu zuen. Bere talde bereko beste bost pertsona oraindik gaur egun ez dira agertu: Oscar Di Dío, Adolfo Chorni, Alberto Antebi, Nora Hochman y Alberto Podgaetsky. 1976ko martxoaren 15ean, Argentinako estatu-kolpea bederatzi egun baino lehen, Slepoy atxilotua izan zen, María Estela Martínez de Perón gobernu konstituzionalaren garaian. Atxilotzaileak Escuela de Mecánica de la Armadako militarrak izan ziren. Torturatua eta mehatxatua, azkenik, espetxeratua izan zen.
1977an askatua izan zen eta Espainian erbesteratu zen. Madrilen abokatu bezala lan egin zuen. 1982ko urtarrilaren 17an, UGT sindikatuko abokatua zenean, Madrilen, mozkortuta zegoen polizia nazional batek tiro egin zion eta larriki zauritu zuen; zauri horren ondorioz, denborarekin, gurpil-aulkian ibiltzeko beharra izan zuen. 1998an, Baltasar Garzón epailarekin batera, Augusto Pinochet diktadore txiletarraren aurka aritu zen; ondorioz, diktadorea atxilotua izan zen Erresuma Batuan, herrialde horretan ebakuntza bat egiteko zegoenean. 2010ean, beste abokatuekin batera, Francoren diktaduraren krimenen aurkako kereila aurkeztu zuen.
Bere bizitza osoan Giza eskubideen aldeko militantea izan zen Slepoy.