cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marie Heurtin
Marie Heurtin (Vertou, Frantzia, 1885eko apirilaren 13 - Lamnay, Frantzia, 1921eko uztailaren 22) jaiotzez emakume gor-itsua izan zen. Marie ezaguna da Marie Germain mojaren egunerokoetan agertzen delako. Marie Germain bizitza osoa neska gorren hezitekan aritu zen.
Holstein (Nebraska)
Holstein Nebraskako herri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 214 biztanle zituen, 0.58 kilometro koadrotan banatuta.
Kolhapur barrutia
Kolhapur barrutia Indiako barruti bat da, Pune dibisioan, Maharashtra estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Gaston III.a Foix-Biarnokoa
Biografia
Bearno Foix konderriaren eskuetara joan zen 1290ean. 1343an aita Sevillan hil zenean -Algecirasko setioan (1342-1344) parte hartzen ari zen-, Gaston izan zen titulu guztien oinordeko, 12 urte besterik ez zituenean. Ama, Leonor, izan zuen erreginaorde 5 bat urtetan, haurra adinez nagusi izan arte. Leonorrek bere jabetzako estatu guztietan aurkeztu zuen semea eta bere pean makurtu behar izan zuten jauntxoek.
Kolhapur barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Marie Heurtin
Biografia
Marie Heurtin bere familiak ia abandonatuta hazi zen, baina hala ere, aitak uko egin zion neska Nantesko eroetxe batean sartzeari nahiz eta hori egitea urte haietan oso ohikoa izan. 1895ean, Heurtin Larnayko institutu erlijioso batean onartu zuten; Insituzioa Poitierstik gertu zegoen eta Filles de la sagesse kongregazioak eramaten zuen. Moja hauek gazte gorrak jasotzen zituzten laguntzeko asmoz. Laranyn sartu zen une horretatik Marieren bizitza aldatu zen, batez ere Marie Germain mojari esker: moja horrek, hamar urtez, oinarrrietatik hasita, zeinu hizkuntzaren bidez erlazionatzen irakatsi zion, horretarako gor itsuentzako prestatutako hizkuntzaren moldaketa erabiliz.
Gaston III.a Foix-Biarnokoa
Biografia
Jabegoaren kokapen geografikoa kontuan hartuz, Gaston bi indarren basailu izan zen aldi berean: Bi erregeak saiatu ziren Gaston Febo eurengana erakartzen, baina hau neutral izaten saiatu zen.
Anarchias galapagensis
Anarchias galapagensis Anarchias generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Gaston III.a Foix-Biarnokoa
Biografia
Gerratik gerrara ibili zen Gaston bizitza osoan. 1345ean hasi zen ingelesen aurka; 1347an, berriz, Calaiseko espedizioan hartu zuen parte. Hasieran, Frantziako erregeari men egin bazion ere, 1347tik aurrera ez zuen hori egin izan nahi, Bearnoko bizkonderria jaurerri independentea ikusten baitzuen. Paun izan zuen egoitza nagusia, XI. mendean gotortu zuten lekuan, 1464an Bearnoko hiriburu egingo zuten tokian. Ehun Urteetako Gerra piztu zenean, Gastonek bere feudoak borrokatik kanpo mantentzea lortu zuen.
Marie Heurtin
Biografia
Louis Arnould-ek, Poitierseko Unibertsitatearen irakasle, Une âme en prison liburua idatzi zuen Marieren historia azalduz.
Gaston III.a Foix-Biarnokoa
Biografia
1349an, Ines Nafarroakoa edo Ines Évreuxkoarekin ezkondu zen. Joana II.a Nafarroakoaren (Luis I. Nafarroakoa eta X.a Frantziakoaren alaba zen hau) eta Filipe III.a Nafarroakoa edo Filipe Evreuxkoa (Filipe III.a Frantziakoa eta Luis IX.a Frantziakoaren leinutik zetorren Margarita Artoisen semea) izan ziren.
Leptotyphlops aethiopicus
Leptotyphlops aethiopicus Leptotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
Gaston III.a Foix-Biarnokoa
Biografia
Ezkontzatik gutxira, Inez zapuztu zuen eta Evreuxeko konde eta Nafarroako errege zen Karlos II.a Nafarroakoa (1332 – 1387) anaiaren gortera itzuli zen.
Bearno-Foix etxea Armagnac leinuaren aurkako borroka luzeetan murgilduta zebilen. Joan II.a Frantziakoa erregeak Armagnac etxearen alde posizionatu zenean, Gastonek uko egin zion Bearnok erregeari men egiteari eta honek atxilo hartu zuen 1356ko uztailean. Frantsesen porrotaren aurrean, urte horretako irailaren 19an askatu zuten Poitiersen eta Prusiara joan zen. Bi urtez ibili zen Ordena Teutonikoko zaldunen eta Galtzariaren Ordenaren sortzaileetako bat zen Joan III.a Graillykoaren alde borrokan eta eslaviar idolatren aurka.
1358an itzuli zen Frantziara eta Jacquerien egin zuen borroka oraingoan. Laguntza bidali zuen Meauxera altxatutako nekazariek setioan baitzeukaten Frantziako dofina (oinordekoa).
Armagnac-eko kondeari egin zion gerra gero. 1360an, Armagnac-eko kondeak eta bere suhia zen Joan Poitiersekoak Foix inbaditu zuten. Azkenean, Gastonek garaipena lortu zuen 1362ko abenduaren 5ean eta arerio garrantzitsuak harrapatzea lortu zuen. Joan Poitiersekoa (edo Berrikoa) izan zen horietako bat eta aske utziko zuen 1365eko apirilean diru mordoa ordaindu ondoren. Erreskate horiek medio, 600.000 florineko altxorra eskuratu zuen eta Orthezeko Moncade dorrean gorde zuten. Erretratu eta trofeo militarrak erakusten zituen galeria bat sortu zuen han, datu hura oroitzeko.
Geroago, 1372an, Armagnac-eko kondea saiatu zen berriro Bearnoren jabetza berreskuratzen, baina ez zuen lortu.
1373an, Gastonen nahiaren aurka, Languedoc-eko buru egin zuten Joan Berrikoa. Ez zuen arrakastarik izan, ordea, eta postua galdu zuen, 1380ko maiatzean, kargua Gaston berak hartu zuelarik. Hala ere, Karlos VI.a Frantziakoa erregetzara iritsi zenean, Gastonek ez bazituen ahalak galdu ere, berriro ezarriko zuen karguan Berriko dukea.
1380ko hamarkadan, Jean Froissart kronikalariak bisitatu zuen Foixko Konderria. XIV. mendearen bigarren erdian Gaston Feboren aginpean Orthezeko gorteak izan zuen dizdira deskribatu zuen.
1391n iskemiak hil zuen Gaston Febo Salbaterra Bearnon ehizean zebilen bitartean. Karlos IV.a Frantziakoa izan zuen oinordeko orokorra, baina Foixko Konderria bere lehengusua zen Matias Foixkoarentzat izan zen.
Ezkontza eta seme-alabak
1349an, Ines Nafarroakoarekin ezkondu zen. Joana II.a Nafarroakoa eta Filipe III.a Nafarroakoa edo Filipe Evreuxkoaren alaba zen. Gaston izenenko semea izan zuten eta 1381ean hilko zen.
Jean Froissartek dioenez, Gaston Feboren semeak aitari traizioa egin zion. Karlos II.a Nafarroakoaren eskutik lortutako pozoia erabili zuen aita erail nahian eta aitak semea atxilo hartu zuen. Geroago, 1382ko urtarrilaren 4an, aita-semeak eztabaida sutsu batean zeudenean, aitak labankada sartu zion semeari eta Gaston gaztea hil egin zen. Hauxe izan zen Gaston III.aren legezko seme bakarra.
1393an, Frantziako erregina zen Isabel Bavariakoa-Ingolstadtekoak antolatutako maskarada batean, Joan Foixekoak hartu zuen su. Legezkanpoko semea zuen Gaston Febok hau eta horrela hil zen. Gainontzeko ordezkariak ere horrela hil ziren. Bal des Ardents izenez ezagutu zen gerora maskarada hau.
Managuako departamendua
Managua mendebaldeko Nikaraguako departamendua da. 3.672 km²ko eremua du eta 2012an 1.448.271 biztanle zituen. Hiriburua Managua da, herrialdeko hiriburua ere dena.
Agadir
Agadir (أݣادير; ) Marokoko hiri bat da, izen bereko probintziaren hiriburua.
Rabatetik 600 kilometro inguru hegoaldera dago.
Bertako portu eta aireportua Al Massiran daude.
Portugaldarrek sortu zuten 1500 inguruan. 1526an saadtarrek inbaditu zuten. 1911n Agadirko krisia gertatu zen. 1912 eta 1956 bitartean Frantziaren domeinupean egon zen, 1956an Marokoren subirautzapera pasatuz.
1960ko otsailak 29an lurrikara batek hiria suntsitu zuen, beranduago epizentrotik bi kilometro hegoaldera berreraiki zena.
Agadirrek 1990eko hamarkadako lehen urteetara arte arrantza hitzarmenpean Cadizko badiako arrantzontzi espainiarrek erabili zuten arrantzalekuari izena ematen dio, Huelvako probintziako Isla Cristinako baporeen flotak 1920ko hamarkadatik arrazoi honengatik Agadirko flota izena jasoz.
Turismoa
Nazioartean ezaguna den turismolekua da.
Turismo erakargarritasunari dagokionez hango baliabiderik nagusienetako bat Souss-Massako Parke Nazionala da, non paisaia aipagarriak eta ibis padarraren azken populazio bideragarria dauden, berebiziko iraungitze arriskuan dagoen espeziea. Zenbait ekoturismo ekimen egin dira, bereziki Massa ouedaren itsasoratzean, non posible den ibilbideak tokiko gidariekin lagunduta egitea uretako hegaztien behaketarekin eta asto gainean eginiko paseoekin tokiko aberastasun kulturalari gehitutako erakargarritasun bezala.
The Darkness
The Darkness 2000. urtean Justin eta Dan Hawkins anaiek, Frankie Poullainek eta Ed Grahamek Lowestoften sortutako rock musika talde ingelesa izan zen. 2006. urtean taldea desegin zen.
Deportivo Alaves C
Deportivo Alaves C (aurrez A.D. Zaldiaran) Gasteizko futbol taldea zen. Deportivo Alaveseko hirugarren taldea zen.
Historia
Deportivo Alavesen bigarren taldea Alaves Aficionados eta hirugarrena Zaldiaran zen.
A.D. Zaldiaran 1980an sortu zuten. Beti Erregional Mailetan aritu zuen 2000an Hirugarren Mailara igo zen arte.
Crenicichla multispinosa
Crenicichla multispinosa Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Deportivo Alaves C
Historia
2004-05 denboraldia bukatu eta Arabako Goren Erregional Mailara jaitsi zenean, Alaves C desagertu zen, nahiz eta de facto 2003an desagertu.
2022-23an berriz hartu zuen parte Arabako Erregional Preferentean eta txapelduna izan zen.
Pontey
Pontey Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ponteyk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Almagesto
Almagesto (arabieraz الكتاب المجسطي, al-kitabu-l-mijisti, "Liburu nagusia") II. mendean Klaudios Ptolemaios astronomo Alexandriarrak idatzitako astronomia tratatu baten arabierazko izena da. Antzinateko izar katalogorik osoena du, arabiarrek eta europarrek asko erabili zutena Goi Erdi Aroraino, bertan, teoria geozentrikoa eta izar eta planeten itxurazko mugimendua deskribatzen direlarik.
Lanaren deskribapena
Ptolemaiosek, bere lana, aurretik Hiparko Nizeakoak eginiko izar katalogoan oinarritu zuen. Hiparkoren izar katalogoa galdu egin denez, ezinezkoa da jakitea bi katalogoak ze puntutaraino diren antzerakoak. Almagestoan, Ptolemaiosek, 48 konstelazio klasikoen deskribapena aurkeztu zuen eta Ilargia, Eguzkia eta planetak, Lurraren inguruan zirkulu epiziklikoetan mugitzen ziren sistema geozentriko batean, planeten itxurazko mugimenduak azaltzeko sistema fin bat sortu zuen. Almagesto lana, 13 liburuz osatua dago.
Garrantzi historikoa
Ptolemaiosen jatorrizko liburua, grezieraz idatzia zegoen, eta Hè Megalè Syntaxis zuen izenburu bezala, Konposaketa matematikoa euskaraz. Benetan, astronomia tratatu bat den arren, izen hau, garai hartan, aipaturiko zientzia matematiken adar bat zelako jaso zuen. Lan honen arabierarako lehen itzulpenak, IX. mende inguruan egin ziren, Al-Ma'mun kalifaren babespean. Arabiarrek, Al-Majisti, Handiena izena eman zioten (arabierazko artikulua megiste adjektibo greziarrarekin uztartzen duena), eta hemendik eratorri zen beranduago lana ezagutua izango zen izena. Garai honetan, lana, ia erabat ahaztuta zegoen Europan, zenbait lan astrologikoetan eginiko erreferentzia lauso batzuetan izan ezik. Mendebaldeak, Almagestoa, bertsio arabiarren eskutik berraurkitu zuen. XII. mendean, gaztelaniazko bertsio bat idatzi zen. Laster idatzi zen latinezko bertsio bat ere, Frederiko II.a enperadorearen mezenastzapean. Jatorrizko arabiarretik latinerako itzulpen bat, Gerardo Cremonakoak egin zuen 1175ean, Espainiako Toledo hirian aurkitutako testu batean oinarrituz. Itzulpen honek, behin betiko sartu zuen Almagestoa tradizio zientifiko europarrean. Gerardo Cremonakoak, hitz teknikoetako asko ezin izan zituen itzuli, eta Abrachir izen arabiarra ere mantendu zuen Hiparko Nizeakoarentzat. Europak, lan hau, arabiarren bidez ezagutu zuenez, izarren izen klasikoetako asko, lan honetan erregistraturiko izen arabiarretatik datoz, aldaketa ugarirekin baina.
Tratatu honetan agertzen diren teoria astronomikoak, zuzenak ez diren arren, hamalau mendez indarrean egon ziren, pentsamendu astronomiko eta zientifikoan eraginez XVI. mendea ondo sartu arte, teoria heliozentrikoaren eta iraultza zientifikoaren iritsierarekin.
Pré-Saint-Didier
Pré-Saint-Didier Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pré-Saint-Didierk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Wilko Johnson
Wilko Johnson, John Peter Wilkinson jaioa (Canvey Island, Essex, 1947ko uztailaren 12a - Westcliff-on-Sea, 2022ko azaroaren 21a) ingeles gitarra-jotzaile, abeslari eta egile abeslaria izan zen.
1970eko hamarkadan Dr. Feelgood pub rock taldeko kidea izan zen. Gitarra jotzeko duen estilo bereizgarriagatik nabarmendu zen, plektroa erabili gabe. 1977an Solid Senders taldea sortu zuen eta 1980an Ian Duryren taldean sartu zen.
Aktore ere izan zen eta Game of Thrones telesailean Ser Ilyn Payne borreroaren papera jokatu zuen.
Mikel Kortina
Mikel Kortina Bertol (Bilbo, 1974ko martxoaren 26a - ) futbolari ohia da. Besteak beste Bilboko Athletic Kluba, Eibar KE edo Osasuna taldetan jokatu zuen.
Thannenkirch
Thannenkirch Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thannenkirch udalerrian erroldatutako biztanleak 501 ziren. Familiak 208 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 325 etxebizitza zeuden, 211 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 60 bigarren erresidentzia ziren eta 54 hutsik zeuden. 233 etxeak ziren eta 84 apartamentuak ziren. 211 etxebizitza nagusietatik 156 bere jabearen bizilekua ziren, 49 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 39 etxek hiru zituzten, 52 etxek lau zituzten eta 106 etxek bost zituzten. 192 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 102 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 323 ziren, horien artean 245 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 245 pertsona aktiboetatik 229 lanean zeuden (117 gizon eta 112 emakume) eta 16 langabezian zeuden (7 gizon eta 9 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 3 jatetxeak.
2000. urtean Thannenkirch udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
APA estiloa
APA estiloa dokumentu akademikoetarako idazteko estiloa eta formatua da, eredu bat, bai aldizkari akademikoetako artikuluak idazteko baita liburuak idazteko ere. Psikologia, pedagogia, eta, oro har, gizarte zientzien eremuko iturriak aipatzeko erabili ohi da estilo hau. American Psychological Association-en (APA) estilo-gidan edo estilo-liburu an deskribatzen da idazteko eta aipuak egiteko, bibliografia zehazteko eta abar eredugarri izan daitekeen estilo hau, American Psychological Association-en Argitalpenen Eskuliburuan ikus daiteke APA estiloaren deskripzio luzea.
Thannenkirch
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
APA estiloa
Idazteko jarraibide hauek gizarte zientzietan eta portaeraren zientzietan (psikologia, pedagogia, bezalako jakintza arloetako argitalpen akademikoetan) irakurketaren ulermena errazteko proposatu ziren, komunikazio argitasunik ahalik eta handiena lortzeko helburuarekin eta " hizkuntzen isuriak eta aurreiritziak hobekien murrizten duten hitzak aukeratzeko" garatu ziren. Hizkera proposamen batzuekin batera, ortotipografia estandar batzuk ere proposatzen ziren.
Thannenkirch
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
APA estiloa
Gaur egun APA estiloa oso erabilia da, oso-osorik edo aldaketekin, beste ehunka aldizkari zientifikok (medikuak eta osasun publikoko alorreko hamaika aldizkaritan barne), testuliburu askotan eta unibertsitatean, akademian, (eskoletan idatzitako artikuluetan). Zenbait argitalpen zientifiko eta akademiko APA estiloa eskatzen dieta artikuluak argitaratu nahi dituzten akademikoei. Zenbait lanpostu eskaintzeko lehiaketetan ere, APA estiloa aipatzen da aurkeztu beharreko dokumentazioak estandar batzuk izateko.
APA 1923an hasi zen aldizkarietan estandar bihurtzen. 1929an, APA batzorde batek zazpi orrialdeko idazlearen gida argitaratu zuen Psychological Bulletin en. 1944an, 32 orrialdeko gida-artikulua agertu zen aldizkari berean. APA Argitalpen Eskuliburuaren lehen edizioa 1952an argitaratu zen Psychological Bulletin en 61 orrialdeko gehigarri gisa, "APA estilo" ezagunaren hasiera markatuz. Hasierako edizioak bi berrikuspen izan zituen: bata 1957an eta bestea 1967an. Ondorengo edizioak 1974 (bigarren edizioa), 1983(hirugarren edizioa), 1994(laugarren edizioa), 2001(bosgarren edizioa), 2009(seigarren edizioa) eta 2019an (zazpigarren edizioa) kaleratu ziren.
Eskuliburuak, azaleko kontu askorekin batera, hizkuntzan efektu sakonak zituzten hizkuntza erabilerarako estandarrak ere ezarri zituen. Bereziki eragin handia izan zuten "APA aldizkarietan hizkuntza ez sexistarako jarraibideak", lehen aldiz 1974ko edizioaren aldaketa gisa argitaratuak, hizkuntza sexistari alternatiba praktikoak ematen zizkion orduan erabilera arruntean. Hizkuntzaren isuriak eta kontu ideologiko inplizituak murrizteko jarraibideak urteetan zehar eguneratu izan dira, eta gaur egun, orientazio praktikoa eskaintzen dute hainbat konturi: adinari, desgaitasunari, generoari, ikerketetan parte hartzeari, arraza eta etniari, orientazio sexualari, egoera sozioekonomikoari eta intersekzionalitateari.
Erreferentzia zerrenda
APA estilo-liburuaren ereduen arabera, erreferentzia zerrendetan, idazleak, aipatutako lanaren egileak, argitalpen urtea, izenburua eta iturriak erreferentzia -errenda alfabetikoan eman beharko lirateke.
Testuan erreferentzia jakin bat aipatzen ez bada, ez da erreferentzia zerrendan sartu behar. Erreferentzien formatua dokumentu motaren arabera aldatzen da (esaterako, aldizkariaren artikulua, editatutako liburuen kapitulua, blogeko mezua, web orria...), baina, oro har, eredu bat dago testu mota guztietan, eta egilearen, dataren, izenburuaren, iturriaren datuak, eredu jakin bati jarraitzen diote.
Laburdurak
Liburu eta artikuluetan sarri laburdura batzuk erabiltzen dira, latinez askotan, edo horien itzulpenak direnak, adibidez, Ibidem​, ibid, idem, op. cit., ''loc. cit.''.. Horiek, ez dira APA estiloan erabiltzen. Beste batzuk, ordea, erabil daitezke erreferentzien zerrendan adibidez: ed. (editorea), arg (argitaratzailea), zuz. (zuzendaria), or. (orria), 2. ed. (bigarren edizioa)...; edo testu barruan: c.f. (konparatu beste honekin), i.e. (hau da), e.g. (adibidez), etab. (eta abar), (d.g.) (datarik gabe) ...
Aiziritze-Gamue-Zohazti
Aiziritze-Gamue-Zohazti ([ais̻iʁ̞its̻e gamu.e s̻ohas̻ti]) Nafarroa Behereko ipar-ekialdeko udalerri bat da, Amikuze eskualdekoa.
Geografia
Udalerritik Biduze ibaia igarotzen da.
Jerax
Jerax (arabieraz جرش) Jordania ipar-mendebaldeko hiria da, izen bereko gobernazioko hiriburua dena.
Arabiar herrixka moderno bat antzinako Gerasaren ekialdean ezarri zen 1878an. Jerax hiri modernoa, beraz, Gerasa hiri zaharraren ondoan dago.
Neolito aroa
2015eko abuztuan, Jordaniako Unibertsitate ko indusketa arkeologikoko talde batek Neolito garai ko (K.a. 7500 – 5500) bi giza burezur aurkitu zituen Jeraxeko toki arkeologikoan. Aurkikuntza hauek garai hartan Jordaniako bizigarritasunaren froga sendoak ematen dituzte, batez ere Amman eko Ein Ghazal asentamendu neolitoan 1980ko hamarkadan antzeko aurkikuntza bat gertatu zela kontuan hartuz. Aurkikuntzaren garrantzia burezurren bitxitasunean datza, arkeologoen ustez, mundu osoan, gehienez ere, hamabi lekuk antzeko giza hondakinak baitituzte.
Brontze aroa
Berriki eginiko indusketek Jerax Brontze Aroa n eta Burdin Aroa n jada populatua zegoela erakusten dute (K. a. 3200-K. a. 1200).
Jeraxen kolonizaziorik antzinakoena Burdin Aroa ren lehen zatian datatua dago, leku honetan ammondar ren herrixka bat izan zenean.
Aro helenistikoa
K. a. IV. mendearen amaieran, Ekialde Hurbila Alexandro Handia errege mazedoniarraren inperioan sartu zen eta, hau hil ondoren K. a. 323 an, bere jeneralen artean banatu zen inperioa. Sasoi honetatik hasita, teoria ezberdinak daude hiriaren fundazioaren gainean.
Greziar elezahar batek Alexandro Handiari berari ematen dio lekuaren fundazioaren gidaritza. Gerasa toponimoa bere lehen biztanleak Alexandroren kanpainetako beteranoak, gerasmenos, izan zirelako omen da, persiarren aurka borrokatu ondoren lur-sail bat jaso zutenak sari gisa K.a. 331an. Beste iturri batzuren arabera, berriz, mazedoniar nobleen ondorengoak ziren Ptolomeotar dinastiak eta Seleukotar Inperioa k lurraldeagatik norgehiagoka aritu ziren garai helenistikoa n; K. a. III. mendean, Egipto ko Ptolomeotar rek kontrolatu zuten lurraldea. Ondoren, Siriako seleuzida r dinastiako Antioko IV.ak berriz fundatu zuen hiria, eta Chrysorrohas ibaiaren ertzeko Antiokia deitu, Chrysorrhoas izena zeraman Jakob ibaiaren afluentearen ertzean egoteagatik.
Berrehun urtetan zehar, greziar kultura, eskualdean zehar hedatu zen, semitar tradizioekin eta aramear hizkuntzarekin nahastuz, eta garai distiratsu baten hasiera bultzatuz: helenismoa. Honela, antzinako erresuma ammondar eta moabitek izaera komertzialeko eta kultura helenistikoko hiri-estatu oparo sorta bati lekua utzi zioten, inguru hartako zorigaiztoko geografiara eta karabana-fluxu gero eta handiagora hobeto egokitzen zen formula bat. Hiri horietako bat Gerasa izan zen.
K. a. 82 inguruan, Alexandro Janeo gobernadore makabeo ak Gerasa hartu zuen eta bere estatu juduari gehitu zion. Hala ere, Ponpeio erromatar jeneralak Palestina ko arazoetan esku hartu zuen, Gerasa eta inguruko lurraldeak Siria ko erromatar probintzia ri erantsi zitzaizkion, eta, beranduago, Dekapolis ko hirien ligari.
Erromatar aroa
Ponpeio k eskualde osoa politikoki berrantolatu zuen, K. a. 63an. Erregeen Bidea ren iparraldeko muturreko hiriak Siria probintzia ren menpeko Dekapolis izena jaso zuen. Hiri hauek prefektu baten administraziopean zeuden.
Oktavio Augusto k heredatu duen Siriako probintzia, gutxi gorabehera, Ponpeioren probintzia zen. Herrialdearen iparraldea eta erdialdea hartzen zituen, hau da, seleukotar fundazioko hiriak eta feniziarrak aldi berean hartzen zituen zatirik urbanizatuena. Baina, Dekapolis eko hiriak ere hartzen zituen, gehienak ipar-mendebaldean zeuden hamar hirik osatutako talde bat (Gerasa, Gadara, Pela, Hipos, Dion, Filadelfia, Kanata), baita Eszitopolis ere, Jordanetik mendebaldera zegoen bakarra, Damasko, argi eta garbi iparralderago zegoena, eta Rafanea, Jabal al-Ansariyah edo Alaui mendi etatik hegoaldera zegoena eta Plinioren zerrendan oraindik ere enigma bat dena. Bitxia bada ere, Plinio Zaharra k bere Historia Naturalean ohartarazten zuen ez zegoela adostasunik ez kopuruari buruz, ez liga osatzen zuten hiriei buruz. Damasko n hasi eta Filadelfian amaitzen zela erabaki zuen, Ptolomeo Filadelfo egiptoar erregearen omenez honela deitua, Eszitopolis (Jordandik mendebaldera), Gadara, Hipo, Dion, Pela, Kanata, Rabana eta, jakina, Gerasa bezalako hiriak gehituz.
Flavio Josefo historialariak dio hirian, nagusiki, siriarrak bizi zirela, eta baita judu komunitate txiki bat ere.
Hurrengo mendeetan nabateo ekiko merkataritza loratu zen eta hiriak oparotasun aldia izan zuen. Nekazaritza k eta Ajlun eskualdeko burni meatzaritza k lagundu zuten eremuaren aberastasunera. K.o. I. mendean, hiriaren trazadurak aldaketa garrantzitsu bat izan zuen, nabarmenena kolomadun kale nagusia bi kale perpendikularrekin elkartzen zena.
II. mendearen hasieran, kolonia mailara igo zen, Colonia Aurelia Antoniniana izenarekin, Gerasaren oparotasunaren erakusgarri karabanen merkataritza ri esker; bere distirarik handiena Antonino Pio ren garaian lortu zuen.
Rob-Vel
François Robert Velter edo "Rob-Vel" (Paris, 1909ko otsailaren 9a – 1991ko apirilaren 27a) komikigile frantziarra izan zen. Ezaguna izan da batez ere "Spirou" pertsonaia 1938an sortu izatearren.
Beste lan batzuk ere egin izan zituen, Le Père Pictou, Les Tribulations du Chien Petto, Bibor et Tribar eta M. Subito, baina ez zen Spirourekin lortu zuen arrakastara iritsi ezta gertutik ere.
Jerax
Erromatar aroa
II. mendearen erdian, oroimen historiko aren erakustaldi bat izan zen, ohoreen aldeko borrokan hirien arteko lehia gupidagabearen ondorioz. Greziako Dekapoliseko hiriek, zeinen helenismoa antzinagokoa baitzen Arabiako hiri berriekin (Bostra, Petra...) alderatuz, beren tituluen edo izenen bidez eskualdeko hiririk loriatsuenak zirela gogorarazten zuten. Hadriano ren agintalditik aurrera, baina batez ere Antonino Pio eta Marko Aurelio ren agindupean, Dekapoliseko zenbait hirik, horien artean Gerasak, euren txanponetan aurretik erabiltzen ez zuten seleukotar dinastia ren izendapen bat (Gerasa-Krisorroasen Antiokia, 115etik aurrerakoak guztiak ) gogorarazten aritu ziren, edo antzinako fundazio edo birfundazio bat gogorarazten zuen epiteto bat, edo, baita ere, argi eta garbi adierazi zuten Alexandro Handia ren fundazio bat zirela, Gerasaren kasuan bezala.
Kultura arloan, hiri helenistikoetan hain bereizgarriak diren lehiaketen garapena ematen da, 105-114 urteen inguruan ezarritako literatura eta musika lehiaketa edo jokoak ezagutzen baitira, eta, baita ere, joko atletikoak, garaileen zerrendak gordetzen direlako.
III. mendean Gerasaren gainbehera nabaritzen hasi zen, pixkanaka-pixkanaka, karabana-merkataritza ren garrantzia galduz joan zelako eta, limes inperialaren aurkako eraso gero eta larriagoengatik, K. o. 273an Palmira n gertatu zen bezala, barne ibilbideen segurtasun eza hasi zelako. Itsas-merkataritzaren garapenak ere eragina izan zuen.
Susperraldi une bakarra Diokleziano ren agintaldian izan zen, 300 urtearen inguruan, eraikuntzak indarra hartu zuenean.
Bizantziar aroa
Banaketa inperialaren ondoren, Gerasa, Ekialdeko Erromatar Inperioa ren zati izan zen. V. mendearen hasieran, erlijio kristatua zen garrantzitsuena eta, denbora laburrean, eliza ugari eraiki ziren. Justiniano ren agindupean (527-565) zoladuran mosaiko aberatsak zituzten eliza ugari eraiki ziren, gehienak aurreko tenplu eta santutegietako harriak berrerabiliz. Gerasan 530ean eraiki zen bizantziar eliza baten oinarrien azpian mosaiko bat aurkitu zen, antzinako greziar eta hebrear-aramear inskripzioekin. Hebrear-aramear idazkien presentziak, garai batean, sinagoga bat zela pentsatzera eraman ditu ikerleak, eliza bihurtu aurretik. Hala ere, 611an elizen eraikuntza geratu zen.
614 urtean persiar sasandar rek Gerasa inbaditu zuten. Urte batzuk geroago, Bizantziar armada Yarmuk ibaiko gudua n (636) garaitu zuten indar musulman inbaditzaileek, eta lurralde hauek Omeiatar kalifa-herria ren zati bihurtu ziren.
Garai musulman goiztiarra
Hiria Omeiatar kalifa-herria ren garaian loratu zen. Denda asko zeuden eta txanponak "Jerash" izenarekin arabieraz. Zeramika fabrikatzeko zentroa ere bazen; zeramikazko lanparek inskripzio arabiarrak zituzten, buztinlariaren izena eta Gerasa industri lekua adierazten zutenak. Meskita handiak eta zenbait elizak, gurtza leku gisa erabiltzen jarraitu zutenak, adierazi zuten Omeiatarren garaian Gerasak komunitate musulman handi bat zuela kristauekin batera. 749an, lurrikara batek Gerasa eta bere inguruak suntsitu zituen. Hiria bertan behera geratu zen, gurutzatu en goarnizio baten XII. mendeko okupazio-aldi labur bat izan ezik.
Gurutzaden garaiko gotorlekua
XII. mendearen hasieran gurutzatu ek gotorleku bat eraiki zutenean, Damaskoko atabeg zen Zahir ad-Din Toghtek ek gidatuta, biztanlerik gabea bezala deskribatu zuten. Baldwin II.a Jerusalemgo erregea k 1121-1122an gotorlekua harrapatu eta erre zuen. Gotorlekuaren kokapena Artemisaren tenpluaren hondakinekin identifikatu den arren, ez dago frogarik XII. mendean tenpluan gotorleku bat sortu zela esateko. Gotorleku honen kokapena hiriko harresien punturik altuenean egongo zen, muinoen ipar-mendebaldean.
Garai musulmaneko asentamendu txikiak
Basamortuko hareek, ahanztura eta antzinako hiriaren babesa ekarri zuten.
Asentamendu txikiek iraun zuten Gerasan Mamelukoen Sultanerria n eta Otomandar garaie tan. Hau, bereziki, Iparmendebaldeko auzoan eta Zeusen tenpluaren inguruan gertatu zen, non, gaur egun, Erdi islamiar/Mameluko garaiko zenbait etxe-egitura induskatu diren.
1596an, Otomandar garaian, Gerasa Jaras bezala ezagutua izan zen defter izeneko erregistroan, Bani Ilwango nahiya n, Ajlouneko liwa eremuan. 12 familia musulman zituen. Hainbat nekazaritza-produkturen %25 zerga-tasa finkoa ordaintzen zuten, besteak beste, garia, garagarra, olibondoak/fruta-arbolak, ahuntzak eta erlauntzak, baita noizean behingo errentak eta oliba olio/mahats-almibarra egiteko prentsa bat ere; guztira 6.000 akçe.
1878an Erdialdeko Asia tik zetozen zirkasiar rak kokatu ziren lurraldean.
Berraurkikuntza
1806an, Ulrich Jasper Seetzen bidaiari alemaniarra ingurura iritsi eta hondakinen zati txiki bat ezagutu zuen eta berraurkikuntza egin. 1838an Gerasa hondakin gisa ezaguna zen.
Leku arkeologikoa
Gerasaren indusketa sistematikoa eta hondakinen azterketa 1920an hasi zen eta enpresa kooperatibo bat izan zen. 1925ean hasi zen John Garstang, garai hartan Palestina ko Gobernuko Antzinatasun Departamentuko zuzendaria eta Arkeologia Eskola Britainiarreko zuzendaria Jerusalem en, Antzinate Departamentuko George Horsfield ekin elkartuta, Arkeologia Eskola Britainiarreko J. W. Crowfoot, Yale Unibertsitate ko C. S. Fisher eta Ekialdeko Ikerketa Eskolako Chester C. McCown. Lanak Yaleko Unibertsitatearen eta Jerusalemgo Arkeologia Eskola Britainiarraren babespean jarraitu zuen 1928tik 1930era. Yaleko Unibertsitateak eta Ekialdeko Ikerketarako Amerikako Eskolek zuzendu zuten lana 1930-31 eta 1933-34 denboraldietan. Amerikar Eskolako zuzendari eta laguntzaileek gainbegiratu zituzten indusketak liburuki batean laburbildu ziren, C. H. Kraeling ik argitaratua 1938an, Gerasa, City of Decapolis.
Greko-erromatar garaia
Gerasa Italia tik kanpo dagoen erromatar arkitekturako gunerik handi eta hoberen kontserbatuenetariko bat da, eta, batzuetan, Ekialde Hurbile ko edo Asia ko Ponpeia bezala aipatua izan da, bere tamaina, indusketa zabalera eta kontserbazio maila kontuan hartuz.
Gerasa greko-erromatarretik geratzen dira:
Monumentu horietatik gehienak hiriko hiritar aberatsen dohaintzekin eraiki zituzten. Hegoaldeko antzokiak gune bat du orchestra ren erdian, eszenatokiaren aurrean, harri berezi batez markatua, eta bertatik normal hitz egiten erraz entzuten da auditorio osoan. 2018an, gutxienez 14 marmolezko eskultura aurkitu ziren Gerasako ekialdeko termen indusketan, baita Afrodita eta Zeusen irudiak ere.
Gerasako erromatar hiriaren irudizko berraikitzea National Geographic Archaeology bildumarako egina.
Garai erromatarra eta bizantziar garaikoa.
Komunitate kristau handi bat bizi zen Gerasan. Hirian katedral handi bat eraiki zen IV. mendean, IV. eta VII. mendeen artean eraikitako 14 elizetatik, gutxienez, lehena; horietako asko mosaikozko zoru bikainekin. Gerasaren ustezko zerrategia ongi deskribatuta dago Bisitarien Zentroan. Zura edo harria zerratzeko uraren erabilera oso ezaguna da erromatar munduan: asmakizuna K. a. III. mendean gertatu zen. Errotaren mugimendu errotarioa mugimendu lineal bihurtu zuten biribarki a erabiliz, eta Hierapolis eta Efeso tik ere ezagutzen dira adibide onak.
Garai musulman goiztiarra
Omeiatarren garai ko meskita k.
Omeiatarren garai ko etxeak
Gerasa, kokaleku arkeologikoaren ikuspegia hegoekialdetik.
Fats Waller
Fats Waller, jaiotza-izenaz Thomas Wright Waller (New York, AEB, 1904ko maiatzaren 21a - Kansas City, AEB, 1943ko abenduaren 15a), Estatu Batuetako jazz-musikagilea, piano-jotzailea eta organo-jotzailea izan zen.
Jazzaren historiako piano-jotzailerik bikainetako bat izan zen.
Biografia
Hamabost urte zituela piano-jotzaile profesional gisa aritu zen kabaretetan eta antzokietan. Jazzeko kantari eta musikari handiekin jardun zuen: Bessie Smith, Louis Armstrong.
1930. urte aldera abestiak idazten hasi zen, eta 1934tik aurrera ehunka grabazio egin zituen bere talde txikiarekin.
Umore, asmamen eta irudimen handia zuen. Jazzeko lehen organo-jotzailea izan zen. Pieza ezagunen egilea da, hala nola Ain´t Misbehavin´, Honeysuckle Rose, Squeeze Me eta beste asko.
Zenbait filmetan ere -Stormy Weather (1943)- esku hartu zuen.
NGC 640
NGC 640 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
San Pedro eliza (Gartziriain)
San Pedro eliza Nafarroako Txulapain udalerriko Gartziriain kontzejuan dagoen eliza bat da.
Eraikina
XII. mendean estilo protogotikoan eraiki zen, halere XVII. mende ondorengo eraldaketak eta gehikuntzak ditu. 1982an zaharberritua izan zen.
Era berean kanpandorrea nabarmentzen da, Nafarroako Erdi Aroko landa tenplu mota hauetan ohikoa den nabe bakarraren oinetan. Fuste labur eta sendokoa, kanpaiak duaden erdipuntuez zulatua. Atal honek 1733. urtea izkribatua dauka, alegia, lehen aipatutako XVIII. mendeko gehikuntza da.
Tenplura epistolan dagoen ate batetik sartzen da, nabearen bigarren atalean, eta ertz biziko hiru arkibolta dituen arku zorrotz bat du, kapitel luze modura moldura bat duela, eta kanpoaldean euritik babesteko muldura bat du. Portadak ez du inongo apaindura elementurik.
Nahiz eta eraikin sotila izan, itxura eta bolumen nabarmeneko tenplua da.
Barnealdea
Barnean Haurra besoetan duen Ama Birjina baten taila gotiko bat dago.
Olinpia Epirokoa
Olinpia (Ὀλυμπιάς, ahoskatua; c. K.a. 375- K.a. 315) Filipo II.a Mazedoniakoa ren emazte nagusia eta Alexandro Handia ren ama izan zen. Bere aita Neoptolemo I a zen, Epiroko lurraldeko Molosia ko erregea, gaur egungo Grezia ren ipar-mendebaldean.
Ez dira bere bizitzari buruzko idatzi asko gordetzen, horregatik historiagileek eskuetan izan dituzten informazio eta zati gutxiekin atera behar izan dituzte berari buruzko datuak. Hala ere, badago berari buruz, bere etsaiek, batez ere Kasandro k, zabaldutako legenda bat. Dena den, Olimpiak bere garaiko beste errege batzuek bezala etsai posibleak ezabatzeko politika bat bideratu zuen
Biografia
Bere ezkongabeko izena Polixena zen, Akiles en hilobian sakrifikatutako Priamo ren alaba gaztearen omenez. Filiporekin ezkondu zenean Myrtale izena hartu zuen, kultu misteriko an hastapen bezala ; eta azkenean Olinpia izena jarri zuen Filipok Joko Olinpikoak irabaztearen omenez, gertakizun hau bere seme Alejandro jaio zenean jazo baitzen. Hainbat urteren buruan berriz ere izenez aldatu zen, Estratonize deituz, K.a. 317an Euridize ren (Mazedoniako Kasandroren ondorengoen aliatua zena) kontra bere iloba Alejandro IVa defendatzeko lortutako garaipenaren omenez.
Familia
Olinpiak bi seme-alaba izan zituen Filiporekin: Alexandro K.a. 356an eta Mazedoniako Kleopatra K.a. 353 an. Bere seme-alabak gorteko beste haurrekin batera izan ziren heziak: Karono eta Arriedo (Filipok beste emakume batzuekin izandako semeak), Amintas (Filiporen biloba), Europe (Filiporen azken emaztearen alabak) eta Kleopatra (Ataloren biloba).
Ziurrenik Alejandro oso txikia zen Olinpiak Filipo ez zela bere aita kontatu zionean. Gerora emandako gertakizunek erakusten dute Alejandrok, edozein izanik ere bere jaiotzari buruz zeukan ikuspuntua, jaiotza naturaz gaindiko zerbait bezala ikusten zuela.
Garai horietan eguneroko bizitzak ez zeukan intimitate handirik; horregatik esanguratsua da, Olinpiak kontatutakoaz gain, inork ez zekiela deus bere maitaleari buruz. Filipo II.ak K.a. 337 an gaitzetsi zuen; hala erregina izatetik soilik Alejandroren ama izatera pasa zen. Bolondreski Epiron, bere jaioterrian, errefuxiatu zuen bere burua. Mazedoniara soilik Filipo hiltzean itzuli zen, hurrengo urtean, K.a. 336 an.
Intrigak
Plutarko ren arabera Olinpiak traziar kultu primitiboaren suge etxekotuak izan zituen bere inguruan ; horregatik, izan daiteke bere buruari eragindako haluzinazioak izatea. Plutarkok deskribatzen du nola, ezkontza burutzearen aurreko gauean, Olinpiak tximista bat bere sabelaren gainera jausten zela eta su handi bat pizten zuela amestu zuela. Ezkontzaren ostean, Filipok ere amestu zuen nola lehoi baten irudia zuen zigilu bat jartzen zuen bere emaztearen sabelaren gainean. Aristandror en interpretazioa izan zen Olinpia bere semeaz haurdun zegoela, Alexandroren nortasuna lehoi batena bezalakoa zelako.
Olinpia Filipo II.aren heriotzaren erruduna izateaz susmagarri nagusienetakoa da; alde batetik Filipok gaitzetsi zuelako, eta bestetik Filipo Kleopatra Euridize rekin ezkondu zelako, eta ezkontza berri honek seme berri bat izaten bazuen, horrek Alexandroren erreinua zalantzan jar zezakeelako. Momentu honetatik aurrera Olinpiaren bizitza intriga politiko eta erailketaz betea agertzen da. Hasteko Filiporen azken emazte legitimoa erailtzeko agintzen du, hau bere seme Alejandrok sarritan aurpegiratu zion. Ekintza hauez gain, antza momentu hau izan zen bere bizitzako hoberena, Mazedoniako erregina izan baitzen inoren eragozpenik gabe. Baina etsai garrantzitsu bat zeukan: Kasandro, Olinpia suntsitzea lortu zuena.
Olinpiak Euridize II.a eta Filipo Arrideo (Mazedoniako erregea Alexandro Handiaren heriotza ostean) erailtzea agindu zuenean, Kasandrok herriaren zati bat bere kontra altxarazi zuen, eta azkenean Olinpia exekutatzea agindu zuen.
Hala ere, Kasandrok ez zuen kontuan hartu Mazedoniako soldaduen oposizioa. Hauei Olinpia exekutatzea agindu zienean, hauek muzin egin zioten, sekulan ez zutela bere buruzagia izan zen Alejandroren ama erailko. Porrot honen ostean, Kasandro Alejandrori buruz gaizki esaka hasi zen, eremua irabazten joatearren. Baina, mazedoniarrak ez zetozen jarrera honekin bat eta emandako laguntza ukatu zioten Kasandrori, Alejandro Handiaren oroitzapena biziegia zegoen oraindik.
Orduan Kasandrok trama oso bat garatu zuen: Euridizeren ahaideengana jo zuen, Olinpiaren kontra zeudenak (Olinpiak Euridize erailarazi zuelako). Hala, familiaren laguntzaz Kasandrok Olinpia erailtzea lortu zuen K.a. 315 ean.
Bibliografia
Chirinos, Juan Carlos (2005). La reina de los cuatro nombres: Olimpia, Madre de Alejandro Magno. Madrid: Oberon.
Adolf Dassler
Adolf Adi Dassler (1900eko azaroaren 3a, Herzogenaurach, Bavaria - 1978ko irailaren 6a, Herzogenaurach, Bavaria) alemaniar kirol oinetakogile eta enpresaburu bat izan zen. Nagusiki Adidas alemaniar kirol enpresaren sortzailea izateagatik ezaguna da. Rudolf Dassler kirol zapatagile eta enpresaburuaren anaia zen.
Biografia
Berez okin gisa lanean hasi bazen ere, Lehen Mundu Gerratik itzuli bezain azkar amaren garbilekuan bere kirol oinetakoak egiten hasi zen. Txiki-txikitatik zapateekiko zaletasuna erakutsi zuen. Bere aita Christopherrek zapata lantegi batean lan egiten zuen, eta burdinola batean atletismorako kirol oinetakoak josten zituzten Zehlein anaiek Adolfi bere kirol oinetako negozioa ireki zezan lagundu zioten, Adidas.
1924ean bere anaia Rudolf Dassler negoziora elkartu zitzaion. Berlin hirian ospatu ziren 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan Adidasek urrezko lau domina irabazi zituen Jesse Owens estatubatuar atleta ekipatu zuen.
1978an Adolf Dassler hiltzean, haren seme Adolfek eta Käthe emazteak enpresaren zuzendaritzaren ardura jaso zuten. 1989an Adidas elkarte anonimo bilakatu zen, baina 1995. urterarte enpresa Dassler familiaren jabetzakoa izaten jarraitu zuen.
Saharanpur barrutia
Saharanpur barrutia Indiako barruti bat da, Saharanpur dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Antonio Tejera Gaspar
Antonio Tejera Gaspar (Arico, Tenerife, 1946ko apirilaren 29a) irakasle, ikerlari, historialari eta idazle kanariarra da. La Lagunako Unibertsitatearen irakasle eta arkeologia katedratikoa 2011ko Kanariak Saria, Ondare Historikoaren adarreko saria jaso zuen.
Ibilbidea
Gasparrek Kanariar Uharteetako indigenak eta haien kultura ikertu du bereziki; haien erlijioa, aztarnategiak, artea, e.a. Irakasleak guantxeen lotura Afrikako Mediterraneo aldeko herrikin defenditu du, hau da, haien amazig herriekin lotuta. Beste ikerketa batzuetan Kristobal Kolonen bidaiak eta Tartessos kultura aztertu ditu.
Liburu aukeratuak
Tejera Gaspar 200 liburu baino gehiago plazaratu du. Hona hemen batzuk:
Wadi Rum
Wadi Rum (arabieraz: وادي رم) edo Ilargiaren harana (arabieraz: وادي القمر‎) hegoaldeko Jordaniako hareharrizko harana da, egungo Irakeko Aqaba Gobernazioan dagoena.
Nabateo, beduino eta arabiarren aztarnak dituenez, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen 2011n.
Zinema
Bertan, hainbat film ezagun filmatu izan dira, artean Lawrence of Arabia (1962) eta The Martian (2015).
Paul Van Himst
Paul Van Himst (Sint-Pieters-Leeuw, Flandria, 1943ko urriaren 2a -) futbol jokalari eta entrenatzaile belgikarra izandakoa da, zelaiaren erdian ibilitakoa.
Belgikako futbol selekzio nazionalarekin gol gehien sartutako pertsona izan da, 30 golekin 81 partidatan, modu horretan Bernard Voorhoofen marka berdinduz. Bestela, RSC Anderlecht taldearekin 16 urtez jokatu zuen (457 partida eta 233 gol), eta 1977an erretiroa hartu ostean entrenatzaile lanak egin zituen, hasieran Anderlechtekin eta ondoren selekzio belgiarrarekin.
Rena affinis
Leptotyphlops affinis Leptotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
Leonid Brezhnev
Leonid Ilitx Brezhnev (Леони́д Ильи́ч Бре́жнев, ahoskatua; Леоні́д Іллі́ч Бре́жнєв; 1906ko abenduaren 19agreg./abenduaren 6ajul. - 1982ko azaroaren 10), Sobietar Batasuneko burua izan zen 1964tik 1982 arte. Lehenengo urteetan, beste batzuekin batera partekatu zuen boterea. Alderdiko Idazkari Orokorra urte bertsuen artean izan zen, nahiz bitan Sobiet Goreneko Burua (Estatuburua alegia), 1960tik 1964 arte, eta 1977tik 1982 arte.
Lehenbizko urteak
1931 n, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan sartu zen. 1935ean graduatu ostean, ingeniaria izan zen. Aldi berean, alderdiko maila txikiko postuetan aritzen zen, Iosif Stalinen agintaldian bere ibilbide politikoak gora egin arte. Bigarren Mundu Gerran, Armada Gorriko komisario politikoa izan zen. 1943rako, Ukrainako fronteko komisario politikoen buru bilakatu zen.
Gerra bukatutakoan, Ukrainako hainbat komitetako buruan aritu zen. 1950ean, Moldaviara bidali zuten Moldaviako Alderdi Komunistako lehenengo Idazkari Orokor, konkistatu berri lurralde horretako populazio errumaniarra sobiet sistemara egoki zezan. 1952an SBAKko Komite Zentraleko eta Politburoko kide izendatu zuten.
Hiru hilabete geroago, ordea, Khrustxev boteretik kendu zuen aliantzari lagundu zion, eta, horren ondorioz, Brezhnev Lehen Idazkari bilakatu zen 1964ko urriaren 15ean. Epe labur batean Aleksei Kosyginekin batera agintea partekatu bazuen ere, berehala Brezhnev atera zen buru bakarra.
Estatuko agintean
Estatu buruan, Brezhnevek aginte-afer andana (komunista ez ziren estatuekiko hartu-emana edo barneko garapen ekonomikoa) Kosygin eta Nikolai Podgorniren esku utzi zituen. Brezhnevek kanpo eta militar aferak hartu zituen bere gain.
1967-68an, Txekoslovakiako Alexander Dubcek herrialdeko sistema komunista malgutzen saiatu zenean, Brezhnevek mendebaldean Brezhnev Doktrina deritzona garatu zuen, hots, Sobietar Batasunak beste herrialde bateko politikan sartzeko eskubidea dauka baldin eta herrialde horrek gainerako herrialde sozialisten interesak mehatxupean kokatzen baititu. Doktrina horren azpian Sobietar Batasunak zein Varsoviako Itun eko aliatuek Txekoslovakia inbaditzea justifikatzen zen.
1970eko hamarkadan, Mendebaldeko Alemaniarekiko erlazioa normaltzen saiatu zen, AEBekikoa beratu nahian. Aldi berean, Sobietar Batasunaren ahalmen militarra modernizatu eta zabaldu zuen. Bere agintaldian, arma nuklearren parekotasuna lortu zuen AEBekin, eta bere espazio-programak amerikarra gainditu zuen. SESBko itsas-armadak munduko handiena izaten jarraitu zuen. Deskolonizazio prozesuan, mugimendu ezkertiarrei laguntza militarra eskaini zien.
Baina programa handinahi horrek defentsa eta airespazio industriak ongi hornituta uzten bazuen ere, ekonomiako beste arlo batzuk diru laguntzarik gabe geratu ziren. Sobietar Batasuneko nekazaritza, kontsumo-ondasun industria edo osasun zerbitzuak behera joan ziren harmakada osoan, eta, ondorioz, murrizketak eta bizi-kalitatea ere etorri ziren behera.
1976an Sobietar Batasuneko mariskal bihurtu zen, Stalinen ondoren herrialdeko kargu militarrik handiena lortu duen estatuburu bakarra. Podgorni ere Presidiumgo burutik kendu zuen 1977ko maiatzean. Hurrengo hilean Brezhnevek hartu zuen postu hori, eta honela, Sobiet historian estatu eta alderdi burua aldi berean izan den pertsona bakarra bilakatu zen.
1979an, Jimmy Carter AEBetako presidentearekin arma estrategikoak murrizteko akordioa (SALT II) hitzartu zuen, baina AEBetako Senatuak akordioa berresteari uko egin zion. Handik gutxira, 1979ko abenduan, gainera, Sobietar Batasunak Afganistan inbaditu zuen. Polonian, Elkartasuna (Solidarnosk) sindikatua bertan behera uzten lagundu zion Wojciech Jaruzelskiri. Sobietar Batasunean barnan disidentzia isilarazteko ahaleginek ere ez zuten zalantza izpirik erakutsi.
Brezhnevek boterean bukaera arte segitu zuen, osasun arazoak gorabehera. Sobietar Batasunari egundoko botere militarra eman zion, baina zabar ibili zen gainerako ekonomia kontuetan. Bizi-kalitateak ere behera egin zuen. Gainera, Alderdia eraberritu ez zuenez, zaharkituta utzi zuen.
Homer (Nebraska)
Homer Nebraskako herri bat da. Dakota konderrian kokatua dago. 2010ean 549 biztanle zituen, 0.95 kilometro koadrotan banatuta.
1. FC Köln
1. FC Köln (izen osoa 1. Fußball-Club Köln 01/07 e. V.) Alemaniako futbol taldea da, Kolonia hirikoa. Bundesligako etxeko partidak RheinEnergieStadion estadioan jokatu ohi ditu.