cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Federico García Moliner
Bizitza
Madrilgo Complutense Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Zientzia Fisikoetako lizentzia atera zuen 1954an, eta doktoregoa, Cambridgeko Unibertsitatean (1958an) eta Madrilgoan (1960an). CSICen hasi zuen ibilbide profesionala, eta Illinoisko Unibertsitateko irakaslea izan zen 1961etik 1964ra. Bestalde, Madrilgo Unibertsitate Autonomoko katedraduna izan zen 1974tik 1979ra. Gai solidoen fisikaren inguruko azterketen aitzindaria izan zen Espainian, eta haren lanek ospe handia izan dute mundu guztian. Bereziki aipatzekoa da Gainazaleko Greenen funtzioak izeneko obra, funtzioen gainezartze-metodoa deskribatzen duena: gai solidoaren propietateak beren atomoen eta elektroien propietateen arabera aztertzen ditu, eta ezinbestekoa da gaur egungo elektronikaren garapenerako. Molinerren ikerketak Espainian eta beste herrialde batzuetan eman dira argitara.
Baso
Basoa zuhaitzez betetako lur eremua da, non beste hainbat zuhaixka, landare eta bestelako izaki bizidunak bizi ahal diren. Landare-komunitate horiek Lurreko eremu handiak estaltzen dituzte, eta funtzio ugari betetzen: animalientzako habitata, fluxu hidrologikoen modulatzailea, lurzoruaren kontserbatzailea eta abar. Horregatik, Lurraren biosferaren osagai nagusietakoa da eta 4 mila milioi hektarea hartzen zuten 2006ean mundu osoan, gutxi gorabehera lur lehorraren %30.
Basoak munduko eskualde gehienetan aurki daitezke, baldin-eta zuhaitzak hazi badaitezke, baso-mugaraino, salbu-eta sute naturalaren maiztasuna handiegia bada edo inguramena kaltetua badago prozesu naturalengatik edo giza jarduerengatik. Basoek, batzuetan, zuhaitz-espezie asko izaten dituzte eremu txiki baten barruan (oihan tropikalean edo hostozabalen baso epelean kasu) edo espezie gutxi inguru handietan (adibidez, taigan).
Basoa animalia eta landare-espezie askoren bizileku eta Lurreko ekosistema nagusia da. Basoak Lurreko biosferaren ekoizpen primario gordinaren %75 dira, eta Lurreko landare-biomasaren %80 dute. Ekoizpen primario garbia urteko 21,9 gigatonatan kalkulatzen da baso tropikaletan, 8,1 baso epeletan eta 2,6 baso borealetan.
Hitza
Euskaraz, "baso" eta "oihan" hitzen esanahiak zenbait kasuetan nahastu edo ondo zehaztu gabe agertzen dira. Gainera bien arteko ezberdintasunak aldatzen dira euskalki batetik bestera zein eskualdez eskualde. Antza, garai batean, oihanak edo ohiarrak basoaren esanahia zuten euskararen zabalpen eremu guztian, toponimoen ugaritasunak agerian uzten dutenez.
Egun "baso" hitza batez ere mendebaldeko euskalkietan erabiltzen da, eta "oihan" ordea ekialdekoetan, nahiz eta bigarrena Euskal Herriko idazle guztiek erruz erabili aspalditik. Euskara batuan, oihan hitzak adiera bereizgarria hartu du, baso guztiz handia eta basatia adierazteko. Horrela, klima epeletako zein tropikaleko baso handiak izendatzeko erabiltzen da, hala nola Iratiko oihana, Oihan Beltza (Alemanian) eta Amazoniako oihana (Hego Amerikan).
Baso- osagaia ‘basoa’renak adierazteko, eta hau ere, salbuespenak kenduta, loturik: basoilar, basoilo, basolan, basomutil, basozain... Basa- osagaia ‘basati’ esanahiarekin erabiltzen da hitz-elkarketan.
Espeziaren arabera zuhaizti eta basoak izendatzeko, -di atzizkia erabiltzen da, adibidez harizti, pagadi, pinudi eta urkidi.
Motak
Basoak hainbat modutan sailka daitezke, hainbat espezifikotasun-mailarekin. Modu horietako bat biomaren araberakoa da, espezie ugarienen hostoen bizitza-luzerarekin konbinatuta (hostogalkorrak ala hostoiraunkorrak izan). Beste sailkapen bat da basoak nagusiki zuhaitz hostozabalek, koniferoek edo mistoek osatzen dituzten.
Landarediaren arabera
Sailkapen bat basoen osaera nagusiaren arabera ezartzen da, hosto motaren arabera: hostozabalak, koniferoak edo biak.
Giza eraginaren arabera
Basoen historiaren eta eraldaketa-mailaren ikuspegitik, basoak honela sailka daitezke:
Biomaren arabera
WWF erakundeak 8 baso mota bereizten ditu beste bioma moten artean:
Ekosistema
Baso-ekosistemak, zuhaitzak garatzeko gai diren eskualde guztietan aurki daitezke, baso-mugaraino iristen diren altitudeetan, suteen edo bestelako perturbazioen maiztasun naturala handiegia denean izan ezik, edo giza jarduerak ingurumena aldatu duenean izan ezik.
Ekuatoretik 10°I eta 10°H latitudeen arteko eskualdeak oihan tropikalez estalita daude gehienbat, eta 53°I eta 67°I arteko latitudeek baso boreala dute. Oro har, angiospermoak nagusi diren basoak espezie gehiago dituzte gimnospermoak nagusi direnak baino: zuhaitz-espezie asko izaten dituzte eremu txiki baten barruan (oihan tropikal eta hostozabalen baso epeletan bezala), edo espezie gutxi inguru zabaletan (adibidez, taiga eta konifero menditar idorren basoak). Basoek animalia eta landare espezie asko izan ohi dituzte, eta metro karratuko biomasa handia dute beste landare-ekosistema batzuekin alderatuta. Biomasa horren zati handi bat lurrazpian dago, sustraietan eta erdi-deskonposatutako orbelean. Basoetako zurezko osagaiek lignina dute, poliki-poliki deskonposatzen dena beste material organiko batzuekin alderatuta, zelulosa edo karbono hidratoak kasu.
Édouard Philippe
Édouard Philippe, (Rouen, Frantzia, 1970eko azaroaren 28a - ) Frantziako funtzionario, idazle eta estatu-gizona da. 2017ko maiatzaren 15ean Emmanuel Macronek Frantziako Lehen Ministro izendatu zuen.
Hasiera batean Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna (UMP) alderdiko kide, ondoren Errepublikarrak alderdiko kide izan zen. 2010ean Le Havreko alkate aukeratu zuten, eta bere aglomerazioko presidente. 2012an Itsas Senako 7. barrutian aukeratu zuten diputatu.
Baso
Osagaiak
Baso batek osagai asko ditu, bi kategoriatan banatuak: osagai biotikoak (bizidunak) eta abiotikoak (ez bizidunak). Bizidunen artean daude zuhaitzak, zuhaixkak, igokariak, belarrak eta beste landare belarkara batzuk (ez zurkarak), goroldioak, algak, onddoak, intsektuak, ugaztunak, hegaztiak, narrastiak, anfibioak bai eta landare-animalietan eta lurzoruan bizi diren mikroorganismoak.
Geruzak
Baso bat geruza (edo estratu) ugariz osatuta dago. Baso mota guztietako geruza nagusiak bost dira: lurpeko-geruza, goroldio-geruza, belar-geruza, zuhaixka-geruza eta zuhaitz-geruza. Geruza bakoitzak landare eta animalia multzo ezberdina du, eguzki argiaren, hezetasunaren eta elikagaien eskuragarritasunaren arabera. Beheko hiru edo lau geruzek batzuetan "oihanpe" izena hartzen dute.
Batzuetan, beste sailkapen batzuk ere erabiltzen dira, adibidez herrialde anglosaxoietan, non geruza horiek erabili beharrean hauek darabilten: zorua (forest floor), oihanpea (understory), adaburua (canopy) eta gainekoa (emergent layer).
Basoa eta gizakia
Basoek zerbitzu ekosistemikoak eskaintzen dizkiete gizakiei, horien artean:
Lerruzko jauregia
Lerruzko jauregia Lizoainibarko Lerrutz lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.
Baso
Basoa eta gizakia
Basoen ustiapena eta kudeaketa basogintza da.
Lerruzko jauregia
Eraikina
Eraikinak antzinakotasuna adierazten zuen, baina dokumentuetan ez dago jasota arma-lurmuturra zenik. Gutxienez, ez da hala agertzen ez Erresumako nomina ofizialean, ezta 1723an Madrilera igorritako Kontuen Ganberaren zerrendan ere. Hala ere, jasota dago 1611n Antso Iturbide jabeak salbuespen-epaia jaso zuela, Nafarroako legeen arabera jauregiek zuten bezala. Armagintza Liburuan, XVI. mendean, orube noble horren armarria erregistratu zen. Armarria zilarrezkoa zen, bi otso sablez lagundutako gulezko banda batekin.
Baso
Basoa eta gizakia
Oro har, gizakiek baso kopurua murriztu dute mundu osoan. Basoei eragin diezaieketen faktore antropogenikoen artean daude egur-mozketa, hiri-barreiatzea, gizakiak eragindako baso-suteak, euri azidoa, espezie inbaditzaileak, nekazaritza ibiltaria eta erretura-nekazaritza. Basoen mozte-birlandatzeak bi baso mota bereiztea eragiten du: baso primarioak eta baso sekundarioak. Era berean, faktore natural askok aldaketak eragin ditzakete basoetan denborarekin, besteak beste, baso-suteek, intsektuek, gaixotasunek, klimak, espezieen arteko lehiak eta abarrek. 1997an munduko jatorrizko basoen %20 bakarrik jarraitzen zuen ukitu gabeko baso-eremu handietan. Baso horien %75 baino gehiago hiru herrialdetan daude: Errusia eta Kanada (baso boreala) eta Brasil (oihan tropikala).
Basogabetzea
Basogabetzea edo deforestazioa gizakiaren jarduerak eragindako baso eremuen soiltzea da. Munduko baso eremua 17 milioi hektareatan (Ingalaterra, Gales, eta Ipar Irlanda, denak batera baino eremu handiagoa) murrizten da urtean. 1980 eta 1990 bitartean Asian eta Pazifikoan % 1,2 murrizten zen urtero baso eremua, Latinoamerikan % 0,8, eta Afrikan % 0,7. Europan eta Ipar Ameriketan, baso eremuak ez du, oro har, gorabehera handirik aspaldian.
Ez dira nahastu behar basogabetzea (deforestazioa) eta basoaren degradazioa; azken horrek basoaren kalitate mailaren murrizketa adierazten du. Bi prozesuek baina elkarrekin zerikusia dute eta zenbait arazo ekartzen dituzte. Lurra higatu eta geruza freatikoen egonkortasuna galaraz dezakete, eta uholdeak edo lehorteak gertatzea erraztu, eta bioaniztasuna murrizten dute (habitat, landare mota eta tipo genetikoen aniztasuna). Herri askotako kultura eta jakintza basoarekin harremanetan sortu eta bilakatu da, eta basoarekin batera ari dira galtzen. Munduan 200-500 bat milioi pertsonak basotik eskuratzen dute janaria, berogarria eta erregaia, eta baso galerak bizimodua aldatzera behartuko ditu. Baso galerak eta degradazioak, bestalde, desorekak eragin ditzake eskualde jakin bateko edo munduko kliman. Basoak, gainera, garrantzi handikoak dira karbonoa metatzen dutelako. Baso eremua murriztuz gero, karbono dioxido gehiegi izango zen eguratsean, eta Lur osoaren berotzea eragingo luke. Beroketaren ondorioak oso larriak izango lirateke. Gaur egun baso galera arazo handitzat daukate gobernuek, baina lehen nazioaren aurrerabidea azkartzen zuela uste zuten. Lurreko eskualde epeletako nekazaritza, basoa suntsitu eta lurraren emankortasuna baliatuz azkartu da.
Ingalaterrako baso eremu handienak 1350ean galdu ziren. Europako gainerako herrialdeetan eta Ipar Ameriketan, XVIII eta XIX. mendeetan gertatu zen baso galera handiena, lur sailak zabaldu eta landu beharrez, industria hiriak elikagaiz, erregaiz eta eraikuntzarako materialez hornitzeko. 1900ean, Britainia Handian, baso eremua lurralde eremu osoaren % 5 besterik ez zen, eta gaur egun % 10 da. Baso galeraren prozesuak suntsitzaileagoak dira tropikoetan. Tropikoetako basoetako lurrak, oro har, eskualde epeletakoak baino askoz meheagoak dira, ez hain emankorrak, eta errazago higatzen dira, lixibiazioz. Kolonizazio garaiko politikak, «baso oparoa, lur emankorrak» okerreko ustean oinarrituta, produktu komertzialak lantzeko soildu zituen basoak, eta horren ondorioz, leku askotan, lurra ahitua dago. Tropikoetako baso galera 1950 ingurutik aurrera azkartu zen batez ere, makina astunen laguntzarekin.
Basoak munduan
Baso gehien duten 10 herrialdeek mundu osoko %67 baso azalera dute. Errusiak bakarrik munduko %20 du.
Euskal Herrian
Euskal Herriko basorik handiena Iratiko oihana da, Europako pagadi-izeidi handienetan bigarrena (Alemaniako Oihan Beltza baizik ez da handiagoa). Guztira 17.000 bat hektarea ditu, Nafarroa Beherean, Zuberoan eta Nafarroa Garaian. Iratiko oihanaren eremu bat, Lizardoia izenekoa, Aztaparretarekin batera, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2017an, Europako beste pagadi batzuekin batera.
Gainerakoan, hostoerorkorren basoak bereziki eremu hauetan daude: Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldean, Sakanatik Aezkoaraino; Arabako ekialdean —Mendialdea eskualdean— eta ipar-mendebaldean —Aiaraldean eta Añanako kuadrillaren iparraldean—; Zuberoa osoan; Nafarroa Beherea osoan; eta, Gipuzkoan, Urola Erdian eta Goierrin (Aralar inguruan).
Bizkaian ez dago berezko baso askorik, hostoiraunkorren landaketak baitira nagusi ia probintzia osoan (% 66), pinudiak batez ere; Enkarterriko inguru batzuk eta Durangaldean Urkiolako natur parkea dira salbuespen nagusiak, han badagoelako basoa. Gipuzkoan ere konifero landaketak dira nagusi (% 56), baina Araban % 28 baino ez dira.
Erregetxo bekainzuri
Erregetxo bekainzuria (Regulus ignicapilla) Regulidae familiako hegazti paseriformea da Europako eskualde epeletan eta ipar-mendebaldeko Afrikan bizi dena. Europako txori txikiena da, bitxia eta geldiezina.9 cm luze da eta 5 gramo pisatzen du
Bizkarraldeko lumajea oliba kolorekoa du eta sabelaldean, zuri grisaxka. Buztan eta hego ilunak ditu, marra zuri bat begien gainean ("bekain zuria"), beste marra ilun bat, eta buruaren erdian, marra distiratsu bat (arrek, laranja eta emeek, horia). Gorputzaren goiko aldeak berde distiratsuak dira, eta sorbaldetan tonu hori eta laranjak ditu. Hego ilunak ditu, bularralde argia eta moko zuzen eta fina. Intsektuak jaten ditu eta habia zuhaitzetan egiten du. Euskal Herrian arrunta da, koniferoetan batez ere.
Uliako Mintegietako parkean enblematzat hartu zuten, parkea bezalaxe, txikia, bitxia eta geldiezina baita.
Beste izen batzuk
Euskaraz izenak beste aldaera batzuk jaso ditu: burugorri, kaskogorri, erregetxopit, mikelete-txori, pinu-txori, txio (burugorri).
Novo Cabrais
Novo Cabrais Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Maurice Papon
Maurice Papon ( ahoskatua; Gretz-Armainvilliers, - Pontault-Combault, ) frantziar goi-funtzionario eta politikaria izan zen. Hainbat kargu izan zituen administrazioan 1931 eta 1981 artean, horien artean Girondako departamenduko prefekturako idazkari nagusia, Konstantinako prefektua, Aljerian, 1961eko Parisko sarraskiaren garaian Parisko poliziaburua, eta Raymond Barreren gobernuko aurrekontu-ministroa 1978tik 1981era. Urte horretan bertan, 1981ean, Le Canard enchaîné aldizkariak Paponek naziekin izandako lankidetza dokumentatua eta Bigarren Mundu Gerran juduen jazarpenean parte hartu zuela salatu zituen, Vichyko erregimeneko funtzionarioa zen bitartean.
1998an, hamazazpi urteko epaiketen ostean, gizadiaren aurkako krimenengatik zigortu zuten, eta hamar urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Paponek helegite bide guztiak agortu zituen, eta bere errugabetasuna aldarrikatu zuen beti. Suitzara ihes egiten saiatu zen, baina harrapatu egin zuten eta hiru urte eman zituen kartzelan, 2002an, 92 urte zituela, bere osasun egoeragatik askatu zuten arren.
Eztarroa
Eztarroa (ofizialki Estarrona) Gasteizko udalerriko (Araba) mendebaldeko herri bat da. 539 metroko garaieran dago, muinotxo baten gainean, Otoetarako bidean. Eztarroatik iparraldera, hurbil dago Forondako aireportua.
Izena
1205ean Donemiliagako goldean eta 1257ko beste dokumentu batean Eztarrona izenaz ageri da. 1294an, berriz, Heztarrona izenaz; eta XV. mendean, Escarrona. 1562an, berriro ere Eztarrona; eta 1572an, Aztarrona.
Historia
Eztarroak Erdi Aroan, hiribildua zenean, berezko jaurerria zuen. Haren defentsarako, egungo elizaren ondoan, Eztarroako dorrea zegoen. Dorre horrek hainbat jabe ezagutu zituen: Hurtado de Mendozatarrak, Gebaratarrak, Manriquetarrak, Orgaztarrak eta Alabatarrak. XVIII. mendearen erdialdean, jaurerri propioa izateari utzi zion, Gaztelako Koroaren eskuetara igaro baitzen.
Hiribildutzat ageri den lehenengo dokumentua da 1562ko Valladolideko Errege Entzutegi eta Kantzelaritzaren errege-gutun bat. Hiribildutzat, Mendozakoarekin batera Arabako Batzar Nagusietan prokuradorea izendatzen zuen, ordezkari.
Eztarroa Mendozako udalerriaren barruan egon zen, harik eta 1975ean udalerri hori desegin eta hango herriak Gasteizko udalerrian sartu zituzten arte.
Isabel Peralta
Isabel "Isa" Peralta Rubi (Iruñea, 1921 - L'Alfàs del Pi, 2007) nafar margolaria izan zen.
Bizitza
Isabel Peralta Iruñean jaio zen 1921ean. 1954an hasi zen pintatzen, eta Javier Ziga izan zuen lehenbiziko irakaslea. Ondoren, Gerardo Sacristánekin ikasi zuen Iruñeko Arte eta Lanbide Eskolan. Nafarroako Museoan egin zuen aurreneko erakusketa, 1962an. Nafarroatik kanpo, Donostian, Benidormen, La Vila Joiosan eta Zaragozan aurkeztu zituen bere lanak.
Talde erakusketa ugaritan parte hartu zuen, besteak beste Iruñean, Baionan, Bartzelonan, Madrilen, Toronton (Kanada), Caracasen, Frankfurten, New Yorken eta Parisen. Nafarroako Museoan, Miamiko Museum of Hispanic & Latin American Art-en eta Kōchiko Nakatosa Museum of Art-en ikusgai dago haren obra.
Trávnik
Trávnik Eslovakiako udalerri bat da, Komárnoko barrutian kokatuta. 18,62 km²ko azalera du eta 715 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1216. urtekoa da.
Hogeita bat
Hogeita bat (21) hogeiaren ondoren eta hogeita biaren aurretik doan zenbaki naturala da.
Kenta Togawa
Kenta Togawa (戸川 健太, 1981eko ekainaren 23a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy, Yokohama FC eta Gainare Tottori.
Digrama
Ortografian, diagrama, digrama (frantsesez, digramme) edo digrafo (gaztelaniaz, dígrafo) hitzak erabiltzen dira, elkarri erabat lotuta dauden letra bikoteak izendatzeko. Fonema bat bi letraz idazten denean (euskarazko fonema afrikatuak, esaterako), < -ts- >, < -tx- >, < -tz- >, letra bikote bakoitzari diagrama esaten zaio.
Hussein Ali Montazeri
Hussein Ali Montazeri (Najafabad, Isfahan probintzian, 1922ko irailaren 22a - Qom, 2009ko abenduaren 19a) irandar irakaslea eta xiiten buruzagia da izan zen.
Isfahaneko Teologia Eskolan ikasi zuen, eta Zientzia eta Filosofiako irakaslea izan zen Qomeko Teologia Eskolan. 1960ko hamarraldian, Khomeini imanaren ikasle izan zen. 1963an, xahren nekazari-erreformaren istiluetan, atxilotu egin zuten. Hurrengo urtean, Khomeini buruzagia bisitatu zuen Iraken. Handik itzuli zenean, atxilotu egin zuten berriz ere, eta Irango nekazari-inguruetara bidali zuten 1963-1964an. 1980an, Qomera itzuli zen, eta irakasle gisa lan egiten zuen han. 1985ean, Khomeini imanaren jarraitzaile ofizial izendatu zuten. Baina zenbait apaizek atzera bota zuten, erlijioaren hierarkian beheregi zegoelako. Hala, saiatu zen erlijio-liburuak irakurtzen eta Korana erakusten, buruzagien piramidean gorantz egiteko asmoz. Alderdien konstituzioaren aldeko agertu zen, islamismoaren barruan betiere, eta baita hauteskunde libreen eta iritzi-askatasunaren alde ere. Bere herrialdeko gobernuaren aurrean jarrera kritikoa izan baitzuen, Jakintsuen Biltzarra uztera behartu zuten. 1997an, etxean atxilotuta egotera behartu zuten Khamenei aiatolah kritikatzeagatik, eta 2003ra arte egon zen egoera horretan.
Beichen Barrutia
Beichen Barrutia (Txinera sinplifikatuz: 北辰区; pinyineraz: Běichén Qū), Tianjin osatzen duten erdigunearen inguruko barrutietako bat da. 2008ko erroldaren arabera, 320.000 biztanle eta 478 kilometro koadroko azalera zeukan.
Inguru naturala eta kokapena
Barrutiaren mugakideak honakoak dira: Wuqing Barrutia ipar-mendebaldean, Baodi Barrutia ipar-ekialdean, Ninghe Konderria ekialdean, Dongli Barrutia hego-ekialdean, eta Hebei, Xiqing eta Hongqiao Barrutiak hegoaldean.
Gamarra (argipena)
Gamarra izenak zenbait adiera ditu:
1961eko Parisko sarraskia
1961eko urriaren 17ko Parisko sarraskia Aljeriako Gerran zehar Parisen gertatutako aljeriarren manifestazio baten errepresio odoltsua izan zen. Maurice Paponek zuzendutako Parisko poliziaren errepresioak 1961eko udazkenean zehar iraun zuen.
Sarraskia
Estatuak sarraskia ezkutatu zuen, Charles de Gaulle presidenteak "bigarren mailako auzia" zela iritzita. 1962ko otsailaren 8an, Aljeriako Gerraren eta OAS erakunde terroristaren aurkako beste manifestazio batek sarraski bat ere eragin zuen, "Charonneko sarraskia" izenekoa (Parisko metro geltoki bat). Alderdi Komunistak eta CGTk deituta zegoen manifestazioa, baina Maurice Papon polizia prefetak ez zuen baimendu. Hark segurtasun indarrei agindu zien manifestarien aurka kargatzea, eta horrek zortzi hildako eragin zituen zuzenean, eta beste bat zaurien ondorioz.
Aztarna kulturan
Berehala frantsesek ezkutatu eta ahaztu nahi izan zituzten gertaera lazgarri bezain deseroso horiek. XX. mende amaieran berpiztu egin zen sarraskiaren inguruko interesa. La Tordue musika taldeak "Paris, Oct. 61" abestia plazaratu zuen oroitzapenetan 1995eko maiatzean (Les choses de rien albuma), frantses arrazismoaren kritika garratza eginez.
Senegalgo eskualdeak
Senegalgo eskualdeak lehen mailako unitateak dira Senegalen banaketa administratiboan. 2008tik aurrera, herrialdea 14 eskualdetan (région) banaturik dago. Bakoitzaren administrazioa Eskualde Kontseiluaren (Conseil Régional) esku dago.
Hogeita bi
Hogeita bi (22) hogeita bataren ondoren eta hogeita hiruaren aurretik doan zenbaki naturala da.
Bourg-de-Sirod
Biztanleria
2007an Bourg-de-Sirod udalerrian erroldatutako biztanleak 98 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 54 etxebizitza zeuden, 40 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 14 bigarren erresidentzia ziren. 53 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 40 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 1ek hiru zituen, 12 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 61 ziren, horien artean 44 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 44 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (23 gizon eta 20 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ile apaindegia zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dongli Barrutia
Dongli Barrutia (Txinera sinplifikatuz: 东丽区; pinyineraz: Dōnglì Qū), Tianjin osatzen duten erdigunearen inguruko barrutietako bat da. 2008ko erroldaren arabera, 320.000 biztanle eta 460 kilometro koadroko azalera zeukan.
Inguru naturala eta kokapena
Barrutiaren mugakideak honakoak dira: Ninghe Konderria iparraldean, Tanggu Barrutia ekialdean, Jinnan Barrutia hegoaldean, Hedong Barrutia mendebaldean, eta Beichen Barrutia ipar-mendebaldean.
York lurmuturra
York lurmuturra (Cape York) Australiako iparraldeko muturra, York lurmuturraren penintsulako iparraldean eta Queensland estatuan dagoena. Iparraldean Torres itsasartea du, eta itsasarte horren beste aldean Ginea Berria uhartea. 25 kilometro luze eta 20 kilometro zabal da. James Cook britainiar itsasgizonak aurkitu zuen 1770ean, eta Yorkeko Dukearen izena jarri zion.
Labaien
Geografia
Iruñeko merindadearen iparraldean dago, Basaburua ibarrean. Herria Saldias eta Doneztebe bitarteko errepideak zeharkatzen du (NA-121A errepidea).
Ingurune naturala eta klima
Labaienek klima atlantiko epela dauka, prezipitazioak ugari dira eta urte osoan zehar banatzen dira. Aldaketa termikoa neurrizkoa da eta ez da hilabete idorrik izaten uda garaian. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 gradukoa eta prezipitazioak 1.800 eta 2.000mm artekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 180 edo gehiago izan daitezke.
Beintza-Labaienek baso ugari dauzka, hosto erorkor eta landare higrofiloz beterikoak. Zuhaitz ugarienen artean, pagoak, haritzak, eta gaztainondoak nabarmentzen dira. Pagoak udalerriko gunerik menditsuenetan daude, haritzek, berriz, mendeetako mozketen ondorioz, euren azaleratik asko galdu dute. Landaturiko espezieak (139 hektarea) pinu insignisa eta alertzeak dira, azken hau Japoniatik ekarritako espeziea.
Udalerri mugakideak
Iparraldean mugakide ditu Goizueta, Zubieta eta Ituren, ekialdean Urroz, mendebaldean Eratsun eta Saldias, eta hegoaldean Basaburua eta Ultzama.
Demografia
2008ko erroldan, lau etorkin bizi ziren herrian, biztanleen % 1,50 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
2011n, ordea, ez zen zerrendarik aurkeztu. Otxandorenak jarduneko alkate segitzen du.
2019an eta 2023an Herriarengatik hautagaitzak lortu zituen 5 zinegotziak.
Udaletxea
Labaiengo udaletxeko idazkaria Oitz, Donamaria eta Urrozko idazkari ere bada.
Azpiegiturak
Udalerria Malerrekako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da.
Jaiak
Labaiengo jaiak abuztuaren lehen asteburuan ospatzen dira.
Ondasun nabarmenak
San Pedro eliza: estilo gotikoa eta pizkundetarra batzen ditu. Eliza barruan XVIII. mendeko erretaula barrokoa dago. Ondare erlijisoari dagokionez, Salbatore baseliza, eta errotaren ondoko XVI. mendeko Gurutzea nabarmentzen dira.
Arkitektura zibilari dagokionez, XVIII. mende eta XIX. mendeko etxe ugari daude, Arretxea dorretxea esaterako, Labaiengo herrigunean kokaturik.
Gamarra
Gamarra (ofizialki Gamarra Mayor / Gamarra Nagusia) Gasteizko udalerria osatzen duten herrietako bat da. Itsas mailatik 510 metro gorago dago.
Geografia
Gasteizko udalerriaren iparraldean dago, hirigunetik 4,5 kilometrora. Gasteizek izandako hazkunde handiak eraginda, gaur egun Zadorra ibaiak baino ez du banatzen Gamarra Gasteizko hiritik.
Ekonomia
Herriko jarduera ekonomiko nagusia industria da, izan ere 1957tik Gasteizko industrialde handienetakoa dago bertan, Gamarrako industrialdea alegia
Azido formiko
Azido metanoiko edo azido formikoa (bere izena txingurrietatik dator, formica latinez) karbono atomo bakarreko konposatu organikoa da eta beraz, azido organiko guztietan sinpleena. Konposatu honek karboxilo talde bat du, molekulari ezaugarri azidoa ematen diona.
Paverama
Paverama Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Diretmoides pauciradiatus
Diretmoides pauciradiatus Diretmoides generoko animalia da. Arrainen barruko Diretmidae familian sailkatzen da.
Isabel Sánchez Robles
Isabel Sánchez Robles (Madril, ) bizkaitar funtzionario eta politikaria da.
Touzac (Charente)
Touzac Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Isabel Sánchez Robles
Deustuko Unibertsitatean zuzendaritza ikasi ondoren, Bizkaiko Foru Aldundian hasi zen lanean. EAJren zerrendetan 1999 eta 2011 artean Bilboko zinegotzia izan zen eta Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen hiru urtez.
Touzac (Charente)
Biztanleria
2007an Touzac udalerrian erroldatutako biztanleak 457 ziren. Familiak 172 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 62 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 62 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
One Superior Place
One Superior Place, Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian dagoen etxebizitza etxe orratz bat da. Guztira 153 metro eta 52 solairu dauzka eta 1999an amaitu zuten eraikitzen.
Loewenberg + Associates arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Touzac (Charente)
Etxebizitza
2007an 212 etxebizitza zeuden, 181 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 211etxeak ziren. 181 etxebizitza nagusietatik 116 bere jabearen bizilekua ziren, 58 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 83 etxek bost zituzten. 164 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 93 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 82 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Touzac udalerrian 175 unitate fiskal zeuden, 445,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.605 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Touzac udalerrian 34 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zuria Nafarroakoa (1177-1229)
Zuria Nafarroakoa (1177 – 1229ko martxoaren 13a) Nafarroako infanta eta Xanpainako kondesa ezkontidea (1199–1201) izan zen.
Biografia
Aita Antso VI.a Nafarroakoa, ama Antsa Gaztelakoa eta neba Antso VII.a Nafarroakoa zituen.
1201ean senarra hil zitzaionean, Zuriak semearen izenean gobernatu zuen konderria. Arazo asko izan zituen: bere senarraren aurrekoa zen Henrike II.a Xanpainiakoak zor handia utzi zuen eta honen alaba Filipak, Erard Briennekoa bere senarraren laguntzarekin, semearen legezkotasuna kolokan jarri zuen. 1215ean Briennekoek konderria konkistatzeko gerra hasi zuten, 1222ra arte iraun zuena.
Bolhac (Tarn eta Garona)
Bolhac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Zuria Nafarroakoa (1177-1229)
Biografia
Tirabirak bukatzeko Zuriak dirutza ordaindu zien Briennekoei. Bere iloba zen Alizia 1230ean Zipreko erregea ezkondu eta Zuriak ezkonsaria ordaintzeko Blois, Sancerre eta Chateaudungo konderriak Frantziako erregeari saldu behar zizkion.
Bolhac (Tarn eta Garona)
Biztanleria
2007an Bouillac udalerrian erroldatutako biztanleak 503 ziren. Familiak 187 ziren, horien artean 43 pertsona bakarrekoak ziren (18 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 65 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zuria Nafarroakoa (1177-1229)
Biografia
1229ko martxoaren 13an hil zen, bere semea errege bihurtu baino bost urte lehenago.
Bolhac (Tarn eta Garona)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 229 etxebizitza zeuden, 194 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 228etxeak ziren. 194 etxebizitza nagusietatik 173 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 117 etxek bost zituzten. 143 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 67 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 113 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 304 ziren, horien artean 228 aktiboak ziren eta 76 inaktiboak ziren. 228 pertsona aktiboetatik 216 lanean zeuden (125 gizon eta 91 emakume) eta 13 langabezian zeuden (4 gizon eta 9 emakume). 76 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bouillac udalerrian 221 unitate fiskal zeuden, 583 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.266 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Bouillac udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.108 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Yukihiro Yamase
Yukihiro Yamase (山瀬 幸宏, 1984ko apirilaren 22a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama F. Marinos.
Spelaeornis formosus
Spelaeornis formosus Spelaeornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Timaliidae familian sailkatua dago.
Sinocyclocheilus maitianheensis
Sinocyclocheilus maitianheensis Sinocyclocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Lezkari karratxin
Lezkari karratxina (Acrocephalus arundinaceus) Sylviidae familiako hegazti paseriformea da, Europa eta mendebaldeko Asiako eskualde epeletan bizi dena.
Tôň
Tôň Eslovakiako udalerri bat da, Komárnoko barrutian kokatuta. 9,50 km²ko azalera du eta 758 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1268. urtekoa da.
Lezkari karratxin
Lezkari karratxina, izenak dioen moduan, lezkadietan aurkitzen den txori txiki eta zalapartatsua da. Euskal Herrian udan baino ez dugu hegazti hau ikusteko aukera, isurialde mediterraneoko aintzira eta urmael inguruetan ugaltzen baita orduan. Txoritxo honen populazio ugaltzaile handienetako bat Nafarroan dago, 200 bikote ingururekin.
Deskribapena
Lezkari karratxina, karratxin espezieetatik handienetako bat da. 16-21 cm-ko luzera du, 25-30 cm-ko hego-zabalera eta 22-38 g-ko pisua. Helduek bizkarraldea marroia-gorrixka dute, azpialde hori-gorrixka eta papar eta bekainaldea zuri-horixkak. Kopeta laua du eta mokoa sendo eta zorrotza. Hankak gris-urdin kolorekoak dira.
Ar eta emeak bereiztea oso zaila gertatzen da eta lumajean oinarriturik behintzat, ezinezkoa suertatzen da biak bereiztea. Aldiz ale gazteek luma txikiagoak dituzte gorputzean eta luma ertainak hegoetan, eta hauen kolorea argiagoa da.
Antzeko espeziea lezkari arrunta (acrocephalus scirpaceus) du. Lezkari arruntaren oso antzekoa bada ere, lezkari karratxinak tamaina handiagoa du eta bekainalde garatuagoa.
Kantua
Lezkari karratxinaren soinua oso altua eta zalapartatsua da. Fase nagusian berriketa karrankari moduko bat sortzen du: karr-kri-kri-kri-jet-jet.
Arrek bi soinu mota nagusi erabiltzen dituzte komunikatzeko. Alde batetik segundo bateko luzera duten soinu motzak, silaba gutxikoak; eta bestalde, lau segundo inguruko soinu luzeagoak, silaba gehiagokoak eta altuagoak.
Mota honetako soinu luzeak 450 metroko distantziatik entzun daitezke eta bikoterik gabeko arrek baino ez dituzte igortzen, eta hauek emea topatutakoan igortzeari uzten diote. Arren arteko lurraldekotasun lehietan, aldiz, lehenengo motako soinuak igortzen dira.
Behin bikotekidea topatu dutela, beraz, arrek abesteari utziko diote eta beste ar baten aurrean lurraldea defendatzeko baino ez dituzte berriro soinu motzak igorriko. Beraz, soinua arrak bikotea duen ala ez aurresateko indikatzaile oso ona da.
Banaketa
Lezkari karratxinak banaketa paleartikoa du eta Europa kontinental osoan ugaltzen da, Eskandinavia hegoaldean hasi, Errusia, Afrika iparralde eta Asia erdialderaino. Hala ere, hegazti migratzailea da eta Afrika tropikalean hibernatzen du.
Iberiar penintsulan udan baino ez da azaltzen eta arruntagoa da isurialde mediterraneoan. Euskal Herrian kostaldeko hezeguneetan ere ikusi izan den arren, batik bat Araba eta Nafarroako eskualde mediterraneoan da arrunta, eta azken honetan, hain zuzen, penintsulako populazio ugaltzaile handienetako bat topatzen da, 200 bikote ingururekin.
Habitata
Espezie honen izenak dioen moduan, lezkadiak dira txori honen habitat gogokoenak, behintzat kumatze garaian zehar. Phragmites eta Typha espezieko lezkadietan arrunta da, inguruan basoak dituzten hezeguneen ondoan, batik bat. Ur-ertzetako altuera handiko kanaberak eta ihiak aukeratzen ditu habiak eraikitzeko. Neguan aldiz, lezkari karratxina sastrakadietan, kanaberadietan, arroz landaketetan eta basoetako argiguneetan aurki daiteke. Eskualde menditsuak ez ditu gogoko eta ez da inoiz 1000 metrotik gorako altitudeetan azaltzen.
Euskal Herrian Urdaibaiko eta Txingudiko hezeguneetan zenbait populazio ugaltzaile topatu ziren 1996. urtean baina 2006an egindako laginketetan ez zen populazio ugaltzailerik topatu. Gainontzeko populazioak aintzira eta ibai ertzetan topatu ziren.
Elikadura
Lezkari karratxina intsektiboroa da batik bat, hala nola, intsektuen larbak, sitsak, sorgin-orratzak, txitxi-burruntziak eta kakalardo txikiak jaten ditu. Hala ere armiarma, arrain txiki eta igelak ere lezkari karratxinaren dietaren parte dira, eta neguan, fruta jaten ere behatu izan da. Txitoak diptero eta araknidoetaz elikatzen dira batik bat.
Ugalketa eta ontogenia
Ugal sasoian, arrek kantuaren bidez erakartzen dituzte emeak. Zenbait ikerketen arabera, hala ere, arrik arrakastatsuenak neguko migrazioetatik lehenengoak iritsitakoak dira, antza habia eraikitzeko lekurik erakargarrienak beraiek aukeratzen baitituzte. Gehienak monogamoak badira ere, bikoterik gabeko arrak maiz emeekin ugaltzen dira eta bikotedunek ere, lezkadietako landarediaren mugimenduetaz baliatzen dira disimuluan beste eme batzuekin ugaltzeko.
Emeek habiak kanaberetan eratzen dituzte, zurtoinean material hezea josiz, material hau lehortzean habia egonkorrak sortuko direlarik. Bakoitzak 3-6 arrautza jartzen ditu, maiatza erdialdean hasi eta uztaila erdialderaino eta inkubazioaz emeak baino ez dira arduratzen. Txitoak 14-15 egunen buruan jaiotzen dira eta 12-14 egun dituztela egiten dute alde habiatik.
Bizimodua
Lezkari karratxina espezie migratzailea da, udan Europan ugaldu eta neguan Afrika tropikalean hibernatzen duena. Arrak nahiko lurraldekoiak izaten dira eta gehienetan bikote monogamoak eratzen dituzte, nahiz eta aldi berean bi edo hiru emerekin ugaltzen diren arrak ere topatu diren.
Kukuak maiz lezkari honen habiak parasitatzen ditu.
Kontserbazioa
Euskal Herriari buruzko datu orokorrik ez dagoen arren, Arabako populazioa berrogeita hamar bikote ugaltzailetik beherakoa dela uste da. Urdaibaiko Erreserbako populazio habiagilea 6-8 bikotetan estimatu da. Nafarroan, aldiz, egoera hobea da eta 200 bikote ugaltzaile inguru daudela estimatu da.
Ez dago Iberiar penintsulari buruzko estimaziorik, hainbat eskualdetan espezie hau ugaria dela uste bada ere. Hala, Salamancako Agueda ibaian dentsitatea 10 ha-ko 33,3 bikotekoa dela azpimarratu behar da. Europako lurralde gehienetan nahiko ezezaguna da oro har, eta populazio txikiak aipatzen dira. 1.000-10.000 bikote inguruko populazioak aipatu dira Frantzian, 100.000koak Grezian eta 10.000-11.000koak, berriz, Estonian.
Litekeena da Euskal Herrian batetik murrizteak eta desagertze lokalak gertatu izana, eta bestetik, berriz, artifizialki sortutako kokaleku berrietan kokatu izana. Europa iparralde eta ekialdeko banaketa-eskualdea hedatu du, baina populazioek murrizte handiak izan dituzte azken hamarkadetan Europako lurralde askotan.
Bierne
Bierne Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bierne udalerrian erroldatutako biztanleak 1.634 ziren. Familiak 536 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 160 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 264 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.137 ziren, horien artean 812 aktiboak ziren eta 325 inaktiboak ziren. 812 pertsona aktiboetatik 755 lanean zeuden (416 gizon eta 339 emakume) eta 57 langabezian zeuden (30 gizon eta 27 emakume). 325 pertsona inaktiboetatik 74 erretiraturik zeuden, 146 ikasten zeuden eta 105 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bierne udalerrian 559 unitate fiskal zeuden, 1.675 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.252 euro zen.
Lepidophyma chicoasensis
Lepidophyma chicoasensis Lepidophyma generoko animalia da. Narrastien barruko Xantusiidae familian sailkatuta dago.
Bierne
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 44 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 9 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Rosa Arregi
Biografia
Mallabiko herriguneko Kalbarixo kalean jaio zen, Josepa txikinean, bere amaren izenetik ezaguna zen etxean. Josepa Arriaga Uberuaga, Ametza baserriko alaba mallabitarra, etxeko ortuariak salduaz ateratzen zuen bizimodua. Aita, Anbrosio Arregi Astarloa, Aldasoloko semea, trenbideetan zegoen enpliatuta, “calzador” zen neskatoaren jaiotza-agiriak argitzen duen bezala, egurrezko trabesei altxagarriak jartzeaz arduratzen zena.
Eskola euren etxe pare-parean zegoen, baina urte batzuetan neskatoa Etxebarrikora joan zen, bertako maistra zen izeko Concha Arriagari lagunduaz. Mendiz mendi joaten ziren biak Mallabitik Etxebarriraino eta Rositak bidearen astuntasuna                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                poltsikoan zeraman pilotatxoa igurtziz arintzen zuen. Etxebarrira ailegatzeaz batera, frontoira aldetzen zuen: piztu egiten zen eta jolastu besterik ez zuen buruan.
Mallabian zegoenean, mutilen kontra jolastea gustatzen zitzaion, gogor jokatuz, eta eskuz beti. Erruki barik aritzen zen, eskua zartatu arte. “Eskuko arrakalak kailu egitea lortu nuen” esan zuen elkarrizketa baten berak. Elizpeko arkupea zen bere jolasleku estimatuena, hormak frontoi bihurtuta.
Pilotari ibilbidea
11 urte zituela eta bere adin beretsuko beste neskato batzuekin batera Eibarrera joaten hasi zen, erraketan entrenatzera. Laster etorri zitzaion Madrilerako proposamena eta etxean ez zioten oztoporik ipini, ikusten zutelako umetatik zekarren zaletasun eta bokazioa.
1935ean debutatu zuen, 13 urterekin eta lizentziako adina faltsifikatuta, 14 zituela aditzera emanda. Laupabost hilabeteetara 36ko gerrak jokatzen harrapatu zuen. Pilotalekuak itxi zituzten, ez ordea zine aretoak eta Madrilgo baten hasi zen lanean, akomodadore modura. Beste pilotari adiskide batzuekin erraketista izandako emakume baten etxean ostatu hartuta egon zen.
1940-41 urteen artean Bartzelonako Colon frontoian jokatu zuen. Handik Valentziara, Chiqui frontoian aritzeko. Bertan zela, 1944an Espainiako erraketista profesionalen txapelduna izatea lortu zuen. Urte berean ezkondu zen Miguel Monforterekin.
1951n Mexikora joateko eskaintza jaso zuen, baldintza oso tentagarriarekin. Andoni semeak 5 urte zituela abiatu zen bertara, itsasontziz. Ez zen erabaki erraza izan: familiatik urrun, Miguel senarraren komertzial lanarengatik mutikoa Mallabian, gurasoen kargu utzi beharrean... Sakrifizio handia suposatu zuen guztientzat, urteetarako joan zen-eta.
Mexikokoa sasoi distiratsua izan zen berarentzat, sarri agertu zen bere partiden aipamena prentsan, hain zuzen ere egunkariotan pilota-jokoari futbolari besteko espazioa eskaintzen zitzaion sasoian. Ikuslegoak gero vedettak izan balira bezala tratatzen zituen.
Deux-Chaises
Deux-Chaises Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Rosa Arregi
Pilotari ibilbidea
1952 urtean, Erraketisten Mundiala jokatu zuen.
Deux-Chaises
Biztanleria
2007an Deux-Chaises udalerrian erroldatutako biztanleak 415 ziren. Familiak 188 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Rosa Arregi
Pilotari ibilbidea
Urrezko Aingerua
Deux-Chaises
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 278 etxebizitza zeuden, 190 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 67 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 270 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 190 etxebizitza nagusietatik 129 bere jabearen bizilekua ziren, 57 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 15 etxek bi gela zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 54 etxek lau zituzten eta 72 etxek bost zituzten. 146 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 95 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Rosa Arregi
Pilotari ibilbidea
Arazoa zuen errebesarekin, baina ekin eta ekin, azkenean trukua hartu zion. Oso indartsua zen, pilotakada gogor-gogorrekoa eta horri erreparatuta, frontoi-kideek La Atómica gaitzizena jarri zioten.
Mexikon zela, 1955 urtean erraketa uztea erabaki zuen, etxekoengana itzuliz.
Deux-Chaises
Diru sarrerak
2009an Deux-Chaises udalerrian 192 unitate fiskal zeuden, 414 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.344 euro zen.
Rosa Arregi
Pilotari ibilbidea
Kantxan aurkari izandako gainontzeko erraketistekin urteetan mantendu zuen adiskidetasuna: maiztasunez batzen ziren eta harreman sendoa zuten euren artean, aparteko batasuna.
Pilotan aritzea Rositarentzat “jendea ezagutzeko aukera bat, mundua korritzeko ate bat, eta urte latzetan, egoera ekonomiko nasaia izateko beta” izan zen etxekoek entzunda zioten arabera.
Deux-Chaises
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 2 jatetxeak.
Rosa Arregi
Pilotari ibilbidea
Rosita Arregi Valentzian hil zen 2004ko abenduaren 15ean.
Deux-Chaises
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Deux-Chaises udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.964 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.