cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villemolaque
Biztanleria
2007an Villemolaque udalerrian erroldatutako biztanleak 1.120 ziren. Familiak 411 ziren, horien artean 84 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 112 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 159 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 56 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 486 etxebizitza zeuden, 421 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 40 hutsik zeuden. 437 etxeak ziren eta 48 apartamentuak ziren. 421 etxebizitza nagusietatik 304 bere jabearen bizilekua ziren, 108 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 14 etxek bi zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 139 etxek lau zituzten eta 205 etxek bost zituzten. 344 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 184 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 208 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 712 ziren, horien artean 499 aktiboak ziren eta 213 inaktiboak ziren. 499 pertsona aktiboetatik 427 lanean zeuden (230 gizon eta 197 emakume) eta 72 langabezian zeuden (29 gizon eta 43 emakume). 213 pertsona inaktiboetatik 66 erretiraturik zeuden, 51 ikasten zeuden eta 96 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villemolaque udalerrian 448 unitate fiskal zeuden, 1.165,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.930 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 34 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 5 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Villemolaque udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 240 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Annette Kellermann
Annette Marie Sarah Kellermann (Sydney, 1886ko uztailaren 6a - Southport, Queensland, 1975eko azaroaren 6a) australiar igerilari profesionala, vaudeville artista, zinema aktorea eta idazlea izan zen. Hari esker, igeriketa sinkronizatua mundu osora zabaldu zen.
1952an, Mervyn LeRoy estatubatuar zinemagileak haren bizitzan oinarritutako Million Dollar Mermaid filma zuzendu zuen; Esther Williamsek jokatu zuen Kellermannen rola.
Bizitza
Annette Kellermann Marrickvillen jaio zen, Sydneyko auzo pobre batean, 1886ko uztailaren 6an. Alice Charbonnet frantziar pianistaren eta Frederick Kellermann australiar biolin-jotzailearen alaba zen. Oso hanka ahulak zituen, eta 6 edo 7 urte arte gailu ortopedikoak erabili behar izan zituen. Muskuluak garatzen laguntzeko, gurasoak igerilekura eramaten hasi ziren. "Elbarri batek bakarrik uler dezake bizi izan nuen poza", esan zuen zenbait urte geroago. 13 urterekin, hanka normalak zituen, eta 15ekin irabazi zuen lehenbiziko igeriketa-proba.
1902an, familia Melbourne aldatu zen. Laster erakutsi zuen Annettek, igerilari bikaina ez ezik, berezko artista ere zela. Artean bigarren hezkuntzako ikaslea zela, igeriketa- eta urpekaritza-erakusketak egin zituen hiriko zenbait igerilekutan, eta sirena-antzezpenak beirazko ur-tanke batean, arrainekin igeri. 1903an,The Breaking of the Drought ikuskizunean aritu zen, Melbourneko Theatre Royalen.
Phyllodactylus dixoni
Phyllodactylus dixoni Phyllodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Annette Kellermann
Bizitza
Iraupen luzeko igeri proba horiek ospe handia eman zioten Estatu Batuetan, eta bertara joan zen 1906an. Uretako vaudeville ikuskizunak eskaini zituen Chicagon, Bostonen eta New Yorken. 1907an, Bostongo hondartza batean atxilotu zuten, lizunkeria egotzirik, pieza bakarreko bainujantzi estua eramateagatik; atxiloketaren publizitateak lagundu zuen emakumezkoen bainujantziei buruzko legeak laxatzen. Annettek berak emakumeentzako bainujantzi linea bat merkaturatu zuen.
Estatu Batuetako, Europako eta Australiako antzoki nagusietan eman zituen uretako ballet ikuskizunak, egungo igeriketa sinkronizatuaren aitzindaria. 1912ko maiatzean, "Undina" aurkeztu zuen Londresen. Ameriketara itzulirik, filmak egin zituen: Neptune's Daughter (1914), A Daughter of the Gods (1916), The Honor System (1916), Queen of the Sea (1918) eta The Art of Diving (1920). Hollywoodeko film batean biluzik agertu zen lehenbiziko emakume aktorea izan zen, A Daughter of the Gods-en zehazki.
Berak egin zituen film horietako arrisku-eszenak, hala nola, 28 metroko sakoneraino murgiltzera itsasoan, eta 18 metroraino krokodiloz betetako igerileku batean. 1924an, Venus of the South Seas filmatu zuen Zeelanda Berrian. Igeriketaren onuren defendatzaile sutsua, bidaia ugari egin zituen osasunari eta fitnessari buruzko hitzaldiak emateko.
NGC 5088
NGC 5088 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Jerónimo Anchuela
Jerónimo Anchuela Martín (Daroca, c. 1706 - Iruñea, ) aragoiar inprimatzailea izan zen, XVIII. mendean Iruñean lan egin zuena. José Joaquín Martínezen inprentan ikasi eta 1736an berea ireki zuen. Hogei urtetan 24 liburu argitaratu zituen, tartean bi euskaraz (Jerónimo Dutari jesuitarena eta José Antonio Mikelestorena apaizarena).
Eupragia
Eupragia Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Eupragia solida da.
María de Macedo
Biografia
Hamaika urterekin hasi zen biolontxeloa ikasten Madalena Costarekin. Berarekin ikasten jarraitu zuen Portoko Kontserbatorioan biolontxelo goi mailako ikasketak amaitu zituen arte. Graduatu zenean, 1995. urteko Suggia saria jaso zuen. Sari honek biolontxelo-jotzaile gazteei beren karrerak hasterakoan laguntza ematea du helburu, eta Guilhermina Suggia biolontxelista portugaldarraren izena dauka.
Portoko ikasketak amaitzean, Parisera joan zen lehenengo eta ondoren Genevara, Pierre Fournier irakaslearekin bere formakuntza jarraitzeko. Horren ondoren, eta Fullbrigt beka bati esker, hiru urte eman zituen Bloomingtonen. Bertan, Janos Starker biolontxelo-jotzailearen ikasle izan zen, baita bere irakasle laguntzaile ere. Ganbera musikari dagokionez, György Sebők, Bernard Greenhouse eta Menahem Pressler irakasleekin trebatu zen. Antzinako musikaren arloko ikasketak ere burutu zituen, Safford Cape bezalako irakasleekin. Bere irakasleez gain, beste musikari batzuk ere garrantzitsuak izan ziren bere formakuntzan, George Enescu, esaterako.
50eko hamarkadan bere bakarlari karrera garatu egin zuen, Europan eta Estatu Batuetan bakarkako errezitalak eta orkestrekin batera kontzertuak eginez. Besteak beste, Londresko Wigmore Hall aretoan jo zuen Sequeira Costa piano jotzailearekin batera. Tarte horretan hainbat grabazio ere egin zituen. Portoko Orkestra Sinfonikoko, Lisboako Orkestra Nazionaleko eta Gulbenkiako Orkestrako kidea izan zen. Azken horretan hamabi urte eman zituen bakarlari bezala lanean.
Elias Arizcuren biolontxelo jotzailearekin ezkondu zenean, Arizcurenek Espainiako Orkestra Nazionalean postu bat lortua zuelako, Madrilen kokatu zen eta irakasle moduan hasi zen lanean. Harrezkero, adin eta maila desberdinetako ikasleei irakatsi die, besteak beste, Lisboako Goi Mailako Kontserbatorio Nazionalean eta Oportoko Goi Mailako Musika Eskolan. Eskola magistralak eman ditu Espainian eta Europako beste herrialde zenbaitetan zehar. Eta lehiaketa desberdinetako epaimahaietan parte hartu du, besteak beste, Portugalgo "Ghilhermina Suggia" sarian.
2001ean Espainiako Biolontxelo Foroa sortu zuen. Foro horren bidez, Espainiako kontserbatorioetako ikasleek zein beste herrialde batzuetako jotzaileek heuren formakuntza handitzen dute. 2013az geroztik Violoncelos de Sta. Cristina / Sta. Cristina Nazioarteko Musika Zentroa proiektuaren Zuzendari Artistikoa da bere jaioterrian.
Begga
Begga Saintua (baita Begue edo Begge ere) (615 – 693ko abenduaren 17a) Austrasiako Jauregiko Nagusia zen Pepin Landengoaren eta haren emaztea Itta Metzkoaren alaba zen.
Bere senarra, Ansegisel, hiltzean beloa jantzi zuen eta Andennen Meuse Ibaian, (Andenne sur Meuse) zazpi kapereko komentua sortu zuen, non abadesa moduan igaro zuen bere bizitza. Harrezkero, Andenne "Zazpi elizen hiria" bezala ezagutu da.
Bizitza
Pepin Landengoa eta Ittaren alaba, Begga, Karlomagnoren birramona, Nivellesko Gertrude sainduaren ahizpa zaharrena, Pepin Heristalgoaren ama eta Karlos Martelen amona izan zen. Ansegiselekin ezkondu zen, Arnulf, Metzko apezpikuaren semearekin, eta hiru seme-alaba izan zituen: Pepin Heristalgoa, Martin Laongoa, eta Clotilda Heristalgoa, Frankoen Teodoriko III.arekin ezkondu zena. Ansegisel 679a aurretiko uneren batean erahil zuten, bere etsai zen Gundewinekin izan zuen liskar batean. Begga erromerian joan zen Erromara, eta itzultzean zazpi elizak eraiki zituen Andenneko Meusen.
Gurtza
Saindu gisa bere festa egun ak irailaren 6an eta abenduaren 17an ospatzen dira. "www.catholic.org"-en arabera, Begga Sainduaren eguna abenduaren 17a da.
Batzuen ustez, XII. mendean argitara atera zen Beginen mugimendua Begga Sainduak sortu zuen; eta Lierko, Belgika, eliza béguinageak Begga Sainduaren estatua bat dauka honako inskripzioarekin: Begga Saindua, gure fundatzailea.
Lierko béguinagea XIII. mendekoa da. Hala ere, beste teoria hedatu batek dioenez, beginoek Lambert le Bègue apaizaren izena hartu zuten, eta haren babespean beginoen testigantza eta ministerioa loratu ziren.
Huron (Ohio)
Huron Ohioko hiri bat da. Erie konderrian kokatua dago. 2010ean 7,149 biztanle zituen, 12.53 kilometro koadrotan banatuta.
Estatu
Estatua unitate politiko beregaina eta burujabea den nazioa, nazio zatia edo nazio multzoa da; unitate horretan aginpidea gauzatzen duten erakundeen multzoa.
Hala ere, autoreen arabera, definizioa aldatu egiten da. Oro har, gizarte baten arauak ezartzeko agintea eta ahalmena dituzten erakundeen multzoa da, lurralde jakin baten barneko eta kanpoko burujabetasuna dituena. Estatu izateko, hiru ezaugarri bete behar dira: lurraldea izatea, lurralde horrek biztanleria izatea, eta gobernatzeko subiranotasuna. Gainera, beste estatuen onarpena garrantzitsua da.
Montesquieu baroiaren garaietatik, Estatuak hiru botereak dituzten erakunde politikoak direla esaten da —botere legegilea, botere judiziala eta botere betearazlea—, eta legez bortizkeriaren erabilpenaren monopolioa.
Etimologia
XIV. mendean Europan erromatar zuzenbidea berpiztearekin batera, terminoa pertsonen (hala nola erresumaren ondare desberdinak, nobleak, erkideak eta elizgizonak) eta, bereziki, erregearen estatutu bereziaren euskarri juridikoa aipatzera pasatu zen. Estamenturik handienak, gehienetan (aberastasun eta gizarte-maila handiena zutenak), boterea zutenak ziren. Hitzak, gainera, erromatar ideiekin (Zizeronen garaikoak) bat egiten zuen: status rei publicae (arazo publikoen egoera). Denboraren poderioz, hitzak gizarte-talde partikularren aipamena galdu zuen, eta gizarte osoaren ordenamendu juridikoarekin eta hura betearazteko tresnekin lotu zen.
Makiaveloren XVI. mende hasierako lanek (batez ere Printzeak) funtsezko zeregina izan zuten estatu hitzaren erabilera bere zentzu modernoaren antzeko zerbaitetan jendarteratzeko. Eliza eta Estatuaren arteko aldia, oraindik ere, XVI. mendekoa da. Ipar Ameriketako koloniek, jada 1630eko hamarkadan, Estatu bezala definitzen zuten beren burua. L 'Etat, c' est moi (Estatua neu naiz) Luis XIV.ari egozten zaion esamoldea, beharbada apokrifoa, XVIII. mendearen amaieran agertzen da.
Platon
Platonek zeritzon gizakia izaki sozial bat den heinean, perfekzioa lortzeko bide bakarra komunitatean izango dela. Gizaki bakoitzaren bertuteak bateratzeko gai den erakunde bakarra Estatua da. Platonen estatuaren idealaren egituraketa antropologian oinarritzen da: filosofo greziarraren ustez, hiru arimaz osatuta gaude: arrazionala, suminezkoa eta irritsezkoa, baina bakoitzean, hiru arima horietako bat nagusitzen da. Hortaz, nagusitzen den arima mota horren arabera hartu beharko luke lekua gizartean. Antzematen zaionez, Platon espezializazioaren alde dago; beraz, Platonen Estatu ideala ere espezializazioan oinarritutako Estatua da.
Makiavelo
Makiavelo zientzia politiko modernoaren aitatzat da ezaguna, eta gaur egun ezagutzen dugun estatuari buruz hausnartu zuen lehena da. Makiavelok bere pentsamendu osoa Medici familiari zuzendutako gomendio liburu batean laburbildu zuen: Printzea. Italiar pentsalariak ezkortasun antropologikoan sinesten du, hau da, gizakia berez gaiztoa eta berekoia dela, eta bere interesen arabera jokatzen duela. Bidezko gizarte-ordena eraikitzeko eta horren kontra egiten dutenei aurre egiteko bide bakarra moralitate gabeko printze batek gobernatutako estatua da. Estatu indartsu batek soilik lortuko du printzearen xedea, hots, herritarren zoriontasuna. Estatu indartsu hori eraikitzeko eta mantentzeko, bide guztiak zilegi dira, baita krudelkeria eta iruzurrak ere.
Hobbes
Hobbes mundu anglosaxoian filosofo politikorik handienetakoa da, eta pentsamendu politikoaren historian eragin handiena izan dutenetakoa. Bere estatu idealaren proposamena Leviathan liburuan laburbildu zuen. Horrek bi egoera azaltzen zituen natura egoera, egoera aurrepolitikoa, non ez dagoen ezer ziurtatuta, gatazka egoera da. Gatazka egoera hori gainditzean, lege naturalen eta Estatuaren egoeran egongo ginateke. Egoera horretan, norbaiten esku utziko du herritar bakoitzak bere segurtasuna, aniztasunetik bakartasunera pasatuz. Estatuak hartuko du gure gain geure burua defendatzearena. Beraz, Estatuaren papera herritarrak gatazketatik defendatzea da, eta beraz, soberanoa, Estuaren burua, indarraren erabiltzaile legitimo bakarra da, bai bere burua defendatzeko eta bai ondasunak defendatzeko, adibidez, botereari eustea.
Hannah Arendt
Hannah Arendt XX. mendeko eragin handiko filosofo alemaniar bat izan zen. Haren ustez, gizakion jomuga askatasuna da. Askatasunak zentzu askotan uler daitekeela zioen, baina beti Estatuari lotuta. Ideia hori Greziako filosofoengandik hartu zuen, haiek polisetan biltzen zirenean lortzen baitzuten benetako askatasuna. Beraz, Estatuaren joera askatasuna da eta aitzitik, benetako askatasuna soilik esfera politikoan aurkituko dugu. Baina Estatua gizakiaren izaera eta interesak arbuiatzen dituenean eta gizakia gobernuaren interesak lortzeko bide mekanismotzat erabiltzen badu, Estatu hori estatu totalitarioa da, Estatuak gizartearen ongizatea lortu behar duelako sistema axiologiko baten bitartez.
2019ko Donostia Klasikoa
'''XXXIX. Donostia Klasikoaren ekitaldia''' 2019ko abuztuaren 3an egin zuten. UCI WorldTourreko hogeita zortzigarren txapelketa izan zen.
Estatu
Jule Goikoetxea
Jule Goikoetxea Euskal Herriko egungo filosofa politiko eta aktibista feminista garrantzitsuenetariko bat da. Asko jardun du gaur egungo Estatuari buruz: hark deritzo estatua ez dela desagertzen ari, baizik eta aldaketa bat izan duela, sistema autoritarismo liberala eta patriarkalean ongi erratzeko eta haien mesedetara jarduteko. Prozesu horretan hiritarrek eta herriak berak zuen subiranotasunaren gaitasuna murriztuz eta murriztuz joan da, subiranotasuna enpresa pribatuen zein lobbyen eskuetan geratu arte. Globalizazioak eta Europar Batasunak prozesu horretan zeresan handia dute, izan ere, erabaki publikoaren pribatizazioa ekarri dute. Azken finean, globalizazioa demokraziaren pribatizatzea da.
2019ko Donostia Klasikoa
Lasterketa
22 taldek hartu zuten parte, horietatik 18 UCI WorldTour mailakoak. Lau kontinental mailakoak izan ziren: Burgos-BH, Caja Rural, Cofidis eta Euskadi Murias hain zuzen ere. 152 txirrindularitik 81ek amaitu zuten. Remco Evenepoel flandriarrak irabazi eta lehenengo euskalduna Gorka Izagirre (4.a) izan zen.
Estatu
Theda Skocpol
Theda Skocpol estatubatuarr, egungo soziologorik adierazgarrienetariko bat da. Hainbat lan argitaratu ditu; garrantzitsuena States and Social Revolutions (1979) da, hamaika hizkuntzatara itzulia. Lan horretan, Errusian, Frantzian eta Txinan gertatutako iraultza sozialak alderatu ditu.
Estatuen arteko desberdintasunez ere jardun da, bi desberdintasun daudela dio estatubatuar soziologoak, alde batetik, Estatuen boterea nazioarte mailan, eta bestetik, Estatu horiek esparru nazionalean duten gaitasuna. Bigarren desberdintasuna alderatzea zailagoa dela nabaria da, horretarako Weber filosofoa oinarri hartuta, Legitimitatea, Autonomia eta Gaitasun kontzeptuak oinarri hartuta alderatu behar zirela adierazi zuen.
Estatuaren formakuntza
Lurralde bat Estatu bihurtzeko eta, horrenbestez, Estatu eraikuntza gauza dadin, ezinbestekoa du honako ezaugarriak gorpuztea (ez da ezinbestean ondorengo ordena jarraitu beharrik):
Horrela, soilik aurreko baldintza minimo eta beharrezkoak betez gero, lurralde guztiak prozesu luze bat igaroko dute eta benetako Estatu bati buruz hitz egin daitekeela esan dezakegu.
Estatu motak eta formak
Estatu formak testu legegile eta bibliografikoetan erabili ohi dira eskubide konstituzionalaren kontzeptu bat azaltzeko, non erreferentzia egiten dion estatuak har dezakeen antolaketa modu ezberdinei. Antolaketa hiru elementu konstitutiboren artean duten harremanaren ondorio izango da. Hau da, lurraldea, biztanleria eta boterearen artean sortzen den harremanaren ondorio izango da estatu forma.
Honen arabera bi multzotan bana dezakegu estatu forma:
Estatu unitarioen barruan bi mota aurki ditzakegu:
-Estatu unitario puruak entitate bakar batez osatuta daude, gobernu estatal bakarrarekin, administrazio zatiketarik gabe.
-Estatu unitario eskualdekatua zonalde edo hainbat eskualde politiko-administratibotan banatutako Estatua da, baina ez dira autonomoak bere barne erregimenean.
Estatu konplexua
Estatu konplexuaren baitan, zenbait mota daude:
-Estatu erregionala: Estatu erregionalek jatorritzat Estatu zentralista bat dute, baina garapenaren bitartez, Estatu hori osatzen duten eskualdeei autonomia gehiago ematen joan zaie. Autonomia hori ezberdina izaten da toki batetik bestera eta autonomia handiko estatuei “de faktuko federakuntza” esaten zaie.
-Estatu federala: erakunde subirano eta autonomikoz osatutako Estatua da. Erakunde haietako estatus autonomoa ez daiteke gobernu zentralaren bidez modu aldebakarrekoan alda, salbuespenak salbuespen (Argentina, kasu).
Estatu federalaren eta erregionalaren arteko alde bakarra eskuduntzaren jatorria da. Estatu erregionaletan, gobernu zentralak eskualdeari zenbait eskubide eta konpetentzia itzuli ditu; estatu federaletan, ordea, eskualdeek botere zentralari zenbait eskuduntza ematen dizkiote.
Ikuspegi marxista
Marxismoa k Estatuari kritika handiak egin dizkio. Estatu hori analizatu denean, beti Estatu burgestzat ikusi da: hor, kapitalismoaren ondorioz, Estatu burges hori herritarrak areago zapaltzeko tresna da. Leninek idatzi zuen Estatua sistema kapitalistan bakarrik zela eraginkorra; iraultza sozialista batean, proletariotzaren diktadura oinarritzat hartuta, gero eta balio txikiagoa izango zuela, iraultzak aurrerago egin ahala, puntu batera iritsiko baita eta hor, Estatuak ez du inongo baliorik izango eta kendu eginen da, baina azken pauso hori lurralde bat komunista bilakatzean lortuko da.
Ikuspegi anarkista
Anarkismoak kritika egiten dio Estatuari, botere tresna bat dela esanez, lurralde batek dituen botere guztiak bereganatzen saiatzen dena. Hans Kelsen filosofoak kritika handiena egin zien Estatuari eta eskubideei. Kelsenek zioenez, Estatua eta justizia bide beretik doaz, baina beste filosofo batzuen ustez zuten, Estatua eta eskubideak bateraezinak dira, Estatua boterearekin baitago, ez eskubideekin.
XVIII. mendean Godwinek kritikatu zuen Estatuak legeak erabiltzen zituela herritarrei isunak jartzeko eta horren bitartez zergak lortzeko. Bestalde, gauzak debekatzeko ere esku hartzen zuela.
Proudhonek esan zuen Estatua etorkizunean desagertuko zela, ez zuelako ezertarako balio. Beste hainbat anarkistak kritika berak egin dizkiote Estatuari, hau da, Estatuak herria zapaltzeko balio duela, ez beste ezertarako: boteretsuen legeak bortizkeriaren bidez inposatzeko soilik.
Ikuspegi liberala
Liberalismoaren ikuspegiaren ordezkari nagusia Adam Smith da, ekonomiaren ikuspegitik estatuari kritika sendo bat egin dion autorerik garrantzitsuena. Haren tesi nagusia honela laburbil daiteke: gizartearen funtzionamendu ekonomikoak merkatuaren legean, norberaren interes indibidualean, eta lehian egon behar luke oinarrituta. Horrela, Smith garai hartako “laissez faire” delakoaren defendatzailerik sutsuena izan zen, gobernuak arlo ekonomikoan egiten duen esku-hartzea salatuz. Izan ere, gobernuek behar baino gehiago gastatzen dutela eta eraginkortasun gabekoak zein ustelak izaten direla deritzo. Gainera, ​Estatuak soilik segurtasunaz (armada eta polizia herritarren askatasunak bermatzeko) eta justiziaz (botere judiziala independentea botere politikotik) arduratu beharko lukeela berresten du liberalismoak. Haien ustez, estatuak ez luke inolako botererik izan behar, indibiduo batzuei kentzeko eta beste batzuei ematerako hartu emana gertatzerako orduan. Are gehiago, eragile pribatuak izan beharko lirateke prezio sistemaren bidez merkatua arautzen duten bakarrak, gauza bakoitzari benetan duen balioa esleitu nahi baldin bazaio. Beraz, bera da Estatu mugatuaren defendatzailerik sutsuena eta horrenbestez, Estatuak zenbat eta gutxiago parte hartu ekonomiaren antolaketan, hainbat eta hobeto.
Monte Santa Maria Tiberina
Monte Santa Maria Tiberina Italiako udalerri bat da. Perugiako probintzian kokatuta dago, Umbria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Monte Santa Maria Tiberinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Qiemo aireportua
Qiemo Aireportua (txineraz: 且末机场), (NAGE: IQM, NAZE: ), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang probintziako Bayin'gholin Mongoliar Prefektura autonomoko Qiemo Konderrian dago.
Ane Rodriguez (argipena)
Ane Rodriguez hainbat euskal herritar emakumeren izen-deiturak dira:
Portnablagh
Portnablagh (irlandera Port na Bláiche) Irlandako Donegal konderriko ipar-mendebaldeko kostaldean dagoen udalerri bat da. N56 errepidean dago, Dunfanaghy udalerriaren alboan. Udalerriak hondartza bikainak ditu eta turismogune garrantzitsua da, udaldean bertara turista ugari etortzen direlarik, nagusiki Ipar Irlandakoak.
Phyllodactylus insularis
Phyllodactylus insularis Phyllodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Fulgencio Coll
Fulgencio Coll San Simón (Palma Mallorcakoa, - 1978) espainiar militar eta politikaria izan zen.
1922an Toledoko Infanteria Akademian sartu zen. Rifeko Gerran eta Gerra Zibilean borrokatu zuen. Legutioko guduan Emilio Molaren agindupean izan zen eta 1937an Guadalajarako guduan zauritu zuten. 1966an jeneral izendatu zuten. 1968 eta 1975 artean, Bizkaiko gobernadore zibila izan zen.
Beñat Mardo
Beñat Mardo XVIII. mendeko idazle eta bertsolari zuberotarra zen. Ezagutzen den bertsolaririk zaharrentzat jotzen da. .
Isorineloricaria spinosissima
Isorineloricaria spinosissima Isorineloricaria generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Beñat Mardo
Biografia
Barkoxen jaio eta hil zen. Basabila edo hiri behere auzokoa zen eta lanbidez jostuna.
Lanak
Zuberoan garrantzi handiko bertsolaria izan zen; ahoz Jean-Louis Davanten aburuz herrialde honetan historiako onena da XX. mendeko Louis Ligetxekin batera. Askoz lehenago Agosti Xahok barkoxtarraren bertsotan aritzeko erraztasuna azpimarratzeko esan zuen hogei liburukitan ere ez zirela sartuko berak egindakoak.
Geneva (Illinois)
Geneva  Illinoiseko hiri bat da. Kane konderrian kokatua dago. 2010ean 21,495 biztanle zituen, 25.24 kilometro koadrotan banatuta.
Patanotis
Patanotis Momphidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Patanotis harmosta da.
NGC 5089
NGC 5089 galaxia bat da, Coma Berenices konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Montone
Montone Italiako udalerri bat da. Perugiako probintzian kokatuta dago, Umbria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Montonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brežice
Brežice (, Rann), Esloveniako zazpigarren hiria da, Sava Beherea eskualdeko hiri handiena. 2014ko erroldaren arabera 24.483 biztanle ditu, hauetatik 6.856 erdigunean.
Historia
K.a. II mendeko zeltiar hilobiak aurkitu dira bertan. VII mendean eslaviarrak iritsi ziren eta Gradišče asentamendua sortu zuten. 1249ko agiri batean Brežiceko gaztelua aipatzen da baina gaur egungo eraikina 1529koa da, otomandarren erasoei eta nekazarien matxinadei aurre egiteko gotortua.
Domingo Vélez de Vergara
Domingo Vélez de Vergara (Haro, 1632 baino lehen - 1644 eta gero) errioxar inprimatzailea izan zen, XVII. mendean Lizarran lan egin zuena. 1632an Carlos Labaienen alarguna ezkondu eta bere inprenta bereganatu zuen. Hamabi urtetan 2 liburu baino ez zituen argitaratu.
Unai Ropero
Unai Ropero Pérez (Gasteiz, 2001eko azaroaren 20a) futbolari arabarra da. Aurrelari moduan aritzen da.
Ibilbidea
''2019ko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Independence (Ohio)
Independence Ohioko hiri bat da. Cuyahoga konderrian kokatua dago. 2010ean 7,133 biztanle zituen, 24.71 kilometro koadrotan banatuta.
Genoa (Illinois)
Genoa  Illinoiseko hiri bat da. DeKalb konderrian kokatua dago. 2010ean 5,193 biztanle zituen, 6.74 kilometro koadrotan banatuta.
The Spy Who Came in from the Cold (filma)
The Spy Who Came in from the Cold (ingelesez Hotzetik Etorri Zen Espioia) 1965eko Martin Ritt estatubatuar zinema zuzendariaren britainiar film bat da. John le Carré idazlearen The Spy Who Came in from the Cold eleberrian oinarritua dago. Film honetan honako aktoreek antzeztu zuten: Richard Burton, Claire Bloom, Oskar Werner eta George Voskovec.
1965eko Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Richard Burton) eta Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Sarirako (Hal Pereira, Tambi Larsen, Ted Marshall, Josie MacAvin) izendapenak jaso zituen.
Argumentua
Filma Gerra Hotzan girotua dago. Alec Leamas (Richard Burton) britainiar espioiak azken aldian garrantzi gutxiko misioak izanagatik klandestinitatea laga eta bulegoko lan ofizial batetara iragateari uko egiten dio. Bere misio berria nahiko erakargarria dirudi eta Ekialdeko Alemanian emango da: bestaldera igaro den espioiaren papera antzeztu eta bere deserzioa zinezkoa izateko itxura har dezan, bere burua nahiz bere buruzagiak gezurtatu eta britainiar inteligentzia agentziatik kanpora dezaten lortzen du. Era honetan, komunisten espioitza zirkuluetan barneratzea erraz eginen zaio. Halere, espioi honek berak bere misioa beste batzuen trikimailu bat besterik ez zela deskubrituko du, eta bera azpijoko sekretu bat aurrera ateratzeko lanabes bat besterik ez.
Maria I.a Hungariakoa
Maria I.a Hungariakoa edo Maria Anjoukoa (Anjou Mária, Marija Anžuvinska, Maria Andegaweńska; 1371 - Budapest, 1395eko maiatzaren 17a) Hungariako eta Kroaziako erregina izan zen.
Luis I.a Hungariakoa eta Elisabet Bosniakoaren alaba izan zen. 1382ko irailaren 17an koroatu zuten Hungarian, aita hil eta zazpi egunera. Hungariako noblezia erregin baten aurka agertu zen. Karlos III.a Napolikoak, Mariaren lehengusu urrunak, Hungaria inbaditu zuen eta 1385ean errege izendatu zuen bere burua. Hala ere, Karlos handik gutxira hil zuten Mariaren amak bultzatuta. Maria eta bere ama harrapatu zituzten eta ama hil egin zuten. Maria 1387an askatu zuten. 1370ean Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoarekin ezkondu zen eta berarekin batera 1386 eta 1395 bitartean erreinatu zuen. 1395ean hil zen, zalditik erorita.
Hourges
Hourges Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hourges udalerrian erroldatutako biztanleak 91 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Tacheng aireportua
Tacheng Aireportua (txineraz: 阿克苏机场), (NAGE: AKU, NAZE: ), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang probintziako Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoan dago.
Hourges
Etxebizitza
2007an 41 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 6 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 41etxeak ziren. 35 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren eta 7 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 2 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 23 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Hourges udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 192 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fem la República Catalana
Kataluniako Errepublika egin dezagun, katalanez Fem la República Catalana, 2018ko irailaren 11an, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen Diagonal etorbidean ospatutako manifestazio bat izan zen. Bartzelonako Udaltzaingoak miloi bat inguru lagun bildu zituela adierazi zuen
Iñaki Astiz
Iñaki Astiz Ventura (Muruzabal, Nafarroa, 1983ko azaroaren 5a) futbolari profesionala da, egun Poloniako Legia Varsovian atzelari gisa aritzen dena.
CA Osasunako harrobikoa, Osasuna Promesas-en jokatu zuen. Bertan Osasunako jokalari ohia zen Jan Urbanekin jardun zuen, talde horretako entrenatzailea baitzen garai hartan. 2007-08ko denboraldian Legia Varsoviara joan zen Iñaki Astiz, non Jan Urban entrenatzailea baitzen.
2008ko ekainean Osasunara itzuli zen, baina horrek Legiara bidali zuen 5 urteko kontratu batekin, nahiz eta Osasunak bererako gorde zuen bi urte pasa ondoren jokalaria berreskuratzeko aukera.
Soriako behoka
Soriako behoka, jaca soriana, egun desagerturik dagoen Gaztela eta Leongo Soria aldeko bertako zaldi arraza izan zen. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen zen.
Iñaki Astiz
Estatistikak
''2021eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.''
Soriako behoka
Dirudienez zaldi arraza hau oso hurbil zegoen bai egungo Ordunteko behorretatik baita Gaztelako zalditik ere. Azken arraza hau batzuek desagertutzat ematen dute baina badago elkarte bat berreskuratzeko lanean dabilela geratutako arraza nahastutako hainbat aberekin lan egitekin.
Soriako behoka Iberiar penintsulako mendiko behoken arraza eta azpiarraza multzoan sartzen zen. Hauetako arraza gehienak gaur egun desagerturik daude. Bereziki joan den mendearen bigarren partean suertatu zen arrraza hauen iraungitzea.
Soriako behoka Gaztelako goi ordokiaren behoken taldean kokatzen zen (Arraza honek azpiarrraza asko zituen), eta baita Iberiar penintsula guztiko "mendialdeko behokak" multzoan.
Arrazari buruzko deskripzio zehatza ez egon arren, esan bezala Gaztelako beste hainbat behoken arraza eta moten antza handia izango zuen.
Bibliako apokrifoak
Bibliako apokrifoak —edo, besterik gabe, apokrifoak (grezierazko ἀπόκρυφος, apokryphos hitzetik; «iluna» esan nahi du)— kristauen Biblia bilduma batzuetan liburu multzo bat dira, Itun Zaharraren eta Itun Berriaren artean edo Itun Berriaren atzetiko eranskin gisa ezarriak.
Hebrearren Biblian agertzen ez diren liburuak dira, sasiepigrafoak ere deituak:
Orobat, Deuterokanonikoak deituriko liburuak ez daude hebrearren Biblian eta, oro har, Biblia protestanteetatik at gelditu dira, kanon katolikoak onartuak izanik ere.
Ludwig Erhard
Ludwig Wilhelm Erhard (Fürth, Alemania, 1897ko otsailaren 4a - Bonn, Alemania, 1977ko maiatzaren 5a) alemaniar politikaria izan zen.
Biografia
Ekonomiako irakaslea eta nazismoaren aurkaria izan zen. 1949an Parlamenturako hautatu zuten, eta handik bi urtera Ekonomia-ministro izendatu zuen Adenauerrek. Liberalismo ekonomikoaren aldeko sutsua izan zen, eta «Alemaniaren mirariaren aita» deitu zioten. 1963an kantziler hautatu zuten, Adenauerren ondorengo, baina alderdi demokristau barruan izan ziren tirabiren ondorioz, utzi egin behar izan zuen kargua; Kurt Georg Kiesingerrek hartu zuen haren lekua 1996an.
Fester Addams
Historia
Jatorrizko seriean, Morticiaren osaba gisa aipatzen da Fester. Zure abizena ez da inoiz agertzen jatorrizko seriean. Baina beste bertsio guztietan Fester Gomezen anaia eta Pugsley eta Wednesdayren osaba da, eta Addams abizena ematen zaio. Fester seriearen egokitzapen filmikoetan rol garrantzitsua du beti.
Pertsonaia
Fester pertsona burusoil bat da, potoloa, begiluzea, eta larruzko beroki luze bat janzten du. Nortasun arrotza du, itxuraz masokista da eta torturatua izatea gustatzen zaio, piromanoa ere bada, leherketak maite baititu. Gai da elektrizitatea gidatzeko eta ahoarekin bonbillak pizteko. Kalte fisiko handi bati aurre egiteko gehiegizko gaitasuna du. Telesailean Thingen ("Eskua") ren laguna da.
Jatorrizko seriean, Morticiaren osaba gisa aipatzen da Fester. Bere abizena ez da agertzen jatorrizko seriean. Baina beste bertsio guztietan Fester Gomezen anaia eta Pugsley eta Wednesdayren osaba da, eta Addams abizena ematen zaio.
Aktoreak
Bikain antzeztu zuten Jackie Cooganek jatorrizko sailean, Christopher Lloydek lehen bi filmetan, Patrick Thomasek hirugarrenean, Addams Family Reunion, eta Michael Roberdsek The New Addams Family telesailaren remake-an eta, azkenik, Fred Armisenek Netflixen Wednesday telesail berrian.
Vieques
Vieques (gaztelaniaz ahoskatua), ofizialki Isla de Vieques, Puerto Ricoren ekialdean dagoen uharte eta udalerria da. Birjina espainiar uharteak izeneko uhartediaren parte da eta ipar-ekialdeko Kariben dago.
Irondale (Ohio)
Irondale Ohioko herri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 387 biztanle zituen, 3.75 kilometro koadrotan banatuta.
Les Petites-Armoises
Les Petites-Armoises Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Petites-Armoises udalerrian erroldatutako biztanleak 63 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 32 etxebizitza zeuden, 25 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 31etxeak ziren. 25 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 6 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 37 ziren, horien artean 29 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 29 pertsona aktiboetatik 25 lanean zeuden (14 gizon eta 11 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Les Petites-Armoises udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 861 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nicolás Esandi Nicolao
Nicolás Esandi Nicolao (Bahia Blanca, Argentina, 1876 - Buenos Aires, Argentina, 1948ko abuztuaren 29a) Argentinako elizgizona izan zen.
Biografia
Obra nagusiak: Estudio metódico de latín; Mi libro (irakurtzen ikasteko metodoa), Métodos de escritura; apuntes de pedagogía (idazten ikasteko metodoa) eta Vascuence y etrusco (1946, euskararen eta etruskoaren arteko harremanei buruzko liburua).
Phyllodactylus interandinus
Phyllodactylus interandinus Phyllodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Errusiar Itsas Armada
Errusiar Itsas Armada (Военно-морской флот Российской Федерации (ВМФ России), lit. Errusiar Federazioko Itsas Armadako Flota). Errusiako Indar Armatuen itsas armada da. Gaur egungo Errusiar Itsas Armada 1992ko urtarrilean sortu zuten, Estatu Independenteen Erkidegoko Itsas Armadaren atzetik, Sobietar Itsas Armadari jarraitu ziona 1991ko abenduan Sobietar Batasunaren desegitearen ondoren.
Irazki
Ehundegietan irazkia elkarren paralelo ezartzen diren harien multzoa da, haien artetik bilbea igaroaraziz ehuna egiteko.
Ehunetan, luzetarako harien multzoari esaten zaio irazki.
Biblia
Biblia (τὰ βιβλία, «Liburuak») kristautasunaren, judaismoaren, samaritanismoaren eta rastafarismoaren idazki sakratu eta nagusiak biltzen dituen liburu-bilduma da. Erlijio horietako sinestunen ustez, Biblian Jainkoaren hitza jakinarazten da.
Bi atal nagusi ditu, Itun Zaharra eta kristauen Itun Berria. Itun Zaharrari Hebrear Biblia ere deitzen zaio. Itun Zaharreko testuak gehienbat hebreeraz idatzi ziren (zati batzuk, arameraz), eta Jesu Kristo jaio aurreko Israelgo herriaren historia kontatzen duten liburuek osatzen dute. Kristauek ez bezala, hebrearrek ez dute Jesus Nazaretekoa (Jesu Kristo) Jainkoaren semetzat aitortzen; horregatik, ez dute Itun Berria liburu sakratutzat onartzen. Itun Berria hasierako kristau batzuek idatzitako hainbat idazkiren bilduma da, I. mendeko koiné grezieraz idatzia; kristau idazle horietatik gehienak Kristoren jarraitzaile juduak zirela uste eta sinesten da. Kristau-sinesbideen artean ere desadostasunak daude, ea zer sartu behar litzatekeen kanonean, bereziki apokrifoei dagokienez.
Historia
Biblia[3] eta eskriturak sortu baino lehen, jendeak istorioak belaunaldiz belaunaldi ahoz pasatzen zituen kontu handiz. Xehetasun guztiak emateaz eta ondo zabaltzeaz arduratu ziren, apaindurarik gabe.
Hastapenak
Bibliaren arabera, K. a. 1400. urtean, Jainkoak Moises inspiratu zuen lehenengo bost Bibliak idazten hasteko. Hurrengo 1.500 urteetan, beste 40 gizon inspiratu zituela kontatzen du Bibliak, hiru kontinentetan. Liburuak hizkuntza askotan idatzi zituzten. Poesia, profezia, historia, instrukzioa eta Jesusen bizitzaz zekiten lehenengo eskuko testigantzaz idatzi zuten.
Guztira, 66 liburu sortu zituzten[4]. Bibliaren hitzetan, hainbeste idazteko inspirazioa eduki ondoren, lanean segitzeko intentzioa zutenez, liburu guztiak batu eta bat sortzearen erabakia hartu zuten. Horretarako, liburu guztiek Jainkoak inspiratutakoak izan behar zuten eta ez bazen horrela, liburua ez zela kontuan hartuko kontatzen du Bibliak berak.
Itzalpean
Lehenengo urteetan, kristautasunak jazarpena[7] jasan zuen. 303 an, Erromak liburu kristau guztiak suntsitzeko[8] agindua eman zuen. Ez du ematen Erromaren eskariak nahi adinako arrakasta izan zuenik, handik urte gutxira, 367 an, eskritura eta letra franko omen zebilelako batetik bestera. Testu haietan, Jesusen bizitzaren inguruan hitz egin behar zela eta erlijio kristauak bizirik segitu behar zuela adierazten zen.
Berriz ere beste ikastun talde bat batu zen: Kartagoko kontzilioa. Apostoluek eta haien gertuko kideek idatzi zituzten liburuak zein ziren aztertu zuten. Irizpide horri jarraituz[9], Itun Berria sortu zuten, guztira 27 libururekin.
Hurrengo mila urteetan Biblia itzalpean egon zen.[10] Testu haiek bizirik iraunarazi zituzten isolatuta bizi ziren monjeek.[11] Hitz bakoitza eskuz idazten zuten, eta orri bakoitza amaitzean, hitz bakoitza kontatzen zuten, haien zehaztasuna ziurtatzeko.
Ingeleserako itzulpena
1300 ean, Pizkundean, interes berritzailea egon zen, arte, zientzia, historia eta teologian. Biblia apaizentzat bakarrik zegoen eskuragarri. Oso kopia gutxi zegoen, eta zeudenak garestiak ziren. Gainera, hebreeraz zegoen, apaizek bakarrik ulertzen zuten hizkuntza batean.[12] Jonh Wiclef-ek[13] pentsatu zuen eskriturek denentzat eskuragarri egon behar zutela. Horregatik, Itun Zaharra latinetik ingelesera itzultzen hasi zen. Urte asko eman zuen lan horretan.
1450 ean, Johann Gutenberg  liburuak kopiatzeko modu baten bila ari zen. Hark inprenta [14] deitu zion. Bost urte pasa zituen hitz bakoitza bere tokian jartzen. Baina hori guztia eta gero, inprentako lehen Bibliaren kopia sortu zuen latinez. Ingelesez idatzitako biblia bat izateko eskaria zegoenez, William Tyndalek ekin zion lanari. Sutan erre zuten,[15] eta horregatik Miles Couerdalek amaitu zuen lana[16] 1535 ean.
Euskal Herrian
Biblia euskaratu duten itzultzaileak, batzuetan katolikoak eta beste batzuetan protestanteak, XVI. mendetik aritu dira Biblia itzultzen. Haien irizpideak aldatuz joan dira, doktrinagatik eta baita euskararen zati literarioa sortzen ari zelako ere[18].
Joana III.a Albretekoa Nafarroako erreginak, 1559 an, Kalbinoren erreforma onartu[19] zuenean, ideia berriak bere erresuman zabaltzea erabaki zuen. Albreteko Joanak garbiro ikusi zuen euskararen garrantzia fede berria hedatzeko. Orduan Joannes Leizarraga ri Testamentu Berria itzultzeko eta beharrezkoak ziren liburuak idazteko agindu zion. Euskarak XVI. mendean lortu zuen hizkuntza modernoa izatea, Leizarragaren eskutik.
Joannes Leizarraga: Jesus Christ gure Iagunaren Testamentu Berria. 1571
Leizarraga apaiza zen, Nafarroako erregina protestantismora pasa zenean, 1559an. Hurrengo urtean hark ere katolizismotik protestantismora igarotzea erabaki zuen. Horrez gain, Testamentu Berria euskaratzeko[20] erabakia hartu zuen. Leizarragaren itzulpena 1571 n argitaratu zuten Arroxelan. Baina liburuak ez zuen espero zuten zabalkuntza izan, protestantismoak galdu zuelako, Frantzian eta Espainian, eta kalbinismo nafarra desagertu zelako.
Duvoisin kapitainainaren bertsioa XIX. mendean
Luis Luziano Bonaparte printzeak Joan Piarres Duvoisini eskatu zion Biblia osoaren itzulpena, 1859 an hasi eta 1865 ean argitaratu zuten.
EAB: Elizen Arteko Biblia. 1994
Elizen Arteko Biblia Biblia sinesbideen arteko bat da, hau da, espezialista katoliko eta protestanteek itzulia eta ikuspuntu doktrinalen arteko adostasunean egina. 1994 an argitaratu zuten.
Bibliako bertsio hori euskara batuaz bikain idatzita dago, Dionisio Amundarainek koordinatzen duen Elizen Arteko Biblia taldeak sortu zuen 1996an eta 2006an. Liburu guztiak Wikisourcen eskuragarri daude.
2020an egin zen tresna informatiko bati esker, liburuaren izena eta nahi den bertsetaren erreferentzia besterik ez da jakin behar webgune horretako esaldi batera joateko. Adibidez, Mateo liburuko 10. ataleko 29 bertsetera joateko: https://eu.wikisource.org/wiki/Biblia/Mateo#10:29. Edo Hasiera liburuko 1. ataleko 3 bertsetera joateko: https://eu.wikisource.org/wiki/Biblia/Hasiera#1:3
Eduki nagusiak
Biblia liburu erlijioso bat da. Bertan Jainkoa eta haren inguruko gaiak dira nagusi: Jainkoaren izaera, egitandi, irakaspen, agindu eta abar adierazten ditu. Jainkoak gizateriari argibidea eskaintzen diola azpimarratzen du. Barkamena, bizi berri baten eskaintza eta giza itxaropenak betetzeko bidea dela dio. Biblia gizateriaz ere mintzo da: giza ezaugarriak, ustezko akats eta gaiztakeriak eta abar agertzen ditu.
Bi atal nagusi ditu, Itun Zaharra eta Itun Berria. Itun Zaharreko testuak gehienbat hebreeraz idatzi ziren, eta Jesu Kristo jaio aurreko Israelgo herriaren historia kontatzen duten liburuek osatzen dute. Hebrearrek ez dute Itun Berria liburu sakratutzat onartzen, Jesus Nazaretekoa Jainkoaren semetzat aitortzen ez dutelako.
Bibliako liburuak
Bibliak hainbat liburu ditu. Erromatar Eliza Katolikoaren kanonean, guztira 73 dira, honela banatuta:
Itun Berria
Berri Ona
Ebanjelio sinoptikoak:
Ebanjelioa Joanen arabera
Apostoluen Eginak
Gutunak
Pauloren gutunak:
Gutun katolikoak:
Apokalipsia
Euskal bertsioak
Euskarazko lehen testu zahar inportanteenetako bat Itun Berriaren Joannes Leizarragaren itzulpena izan zen, XVI. mendean. Geroztik, zenbait itzulpen zatika egin izan dira, eta XIX. mendean izan zen lehen bertsio osoa, Duvoisinena, lapurteraz. Gipuzkerazko eta bizkaierazko bertsio oso bana izan ziren XX. mendean, harik eta 1994an Elizen Arteko Biblia apailatu zen arte, euskara batuaz.
Kronologia
Hauek dira euskal bibliagintzako urrats nagusiak:
Bertsio osoak
Gorago aipaturikoen artean, euskarazko itzulpen osoak, beraz, honako hauek izan dira:
Literatura-molde nagusiak
Prosa eta poesia Biblia osoan zehar ageri dira, bai Itun Zaharrean, bai Itun Berrian.
Itun Zaharrean hitz lauan idatzitako pasarteetan esaerak, sermoiak eta otoitzak daude. Jende ospetsu askoren testu, agur edo testamentuak jasotzen ditu, esaterako, Josue, Samuel, David edo Matiasenak. Igarleen liburuetako bakarrizketak eta elkarrizketak orobat prosazkoak dira. Profete n liburuetan sermoiak ugariago dira; sermoi alorrean garrantzi handikoa izan zen Deuteronomioa. Otoitzetarako batez ere forma erritmikoak erabili ziren arren, aipagarri dira, adibidez, Salmoak, Ester, Judit edo Erregeen liburuetako otoitzak.
Urri dira gertaera edo leku jakinei buruz deskribapenak, baina salbuespen dira, adibidez, Salomon tenpluko eta haren inguruko eraikinen berri ematen duten pasarteak. Balio handiko eta ugariago dira errege aginduak eta babiloniarren eta persiarren aldarrikapenak, hebreeraz edo arameraz hitzez hitz jasoak. Makabearrak liburuko lehen atalean ituntze eta hitzarmenak agertzen dira, eta azalpen aberatsak jainkoaren eta Israelgo hamabi leinuen arteko hitzarmenari buruzko testuetan; haiei esker leinu ohikune, betebehar eta batez ere mehatxu eta aginduen berri eduki da.
Gutun generoa oso landuta dago: zaharrena Urias hiltzeko agindua ematen duena da. David erregeak agindu hori eman zuen, Urias bere gudalburuaren emazte Betsabez gozatu osteko haurdunaldia zuritzeko. Era berean, adierazpen asko agertzen da senitarte, lurralde, muga, eskaintza eta abarri buruz, nahiz zail izan adierazpenak benetako ala ariketa literario huts ote diren zehaztea.