cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Megabyte
MB eta Mb edo KB eta Kb...ez dira berdinak
Mb-k megabit 1.000.000 bit adierazten du eta MB-k megabyte 1.000.000 byte edo informatikaren testuinguruan 1.048.576 (220) byte. Halaber, ez da nahastu behar Mb/s edo Megabit segundoko MB/s edo Megabyte segundoko-rekin ez eta multzoko gainerako unitateekin: Giga, tera eta abar. Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan SI sistema metrikoa erabiliz.
Candoia bibroni
Candoia bibroni Candoia generoko animalia da. Narrastien barruko Boidae familian sailkatuta dago.
Mahābhārata
Mahābhārata (महाभारतम्; Bharatatarren gerraren narrazio handia) Indiako epopeia mitologiko handia da. Gaur egun, hindu gehienek, K.a. 3200 eta K.a. 3100 bitartean gertatutako benetako gertaerak kontatzen dituela uste dute. Datazio kontserbadoreagoek, K.a. VI. mendean datatzen dute, budismoa agertu zenean edo agertu eta gutxira.
Sanskritozko testua
Testu induen sailkatzearen barnean, Mahābhārata, Itijasaren zati da (iti-ja-āsa, "hala- izan zen-benetan, istorioak), zuzenean filosofikoak ez diren testu sanskritoek jasotzen duten izena dena, Purāna (antzinako istorioak) eta Rāmāianarekin batera.
Parasaynoceras
Parasaynoceras ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.
Plangintza ekonomiko
Plangintza ekonomikoa ekonomia garatzeko plana egin eta betetzeko prozesua da. Lortu behar diren helburuak eta horretarako erabili behar diren bitartekoak zehazten ditu. SESBk hasi zuen eta kontzepzio sozialistei lotuta dago eta Bost Urteko Planak dira ezagunenak. Hala ere, pixka bat leunduta, herri kapitalistetan ere erabili zen Munduko Bigarren Gerra baino pixka bat lehenago (New Deal) eta gerraren ondoren, (Marshall Plana).
Mahābhārata
Sanskritozko testua
Bertsio osoak, 100.000 bertso baino gehiago ditu, Biblia baino lau aldiz luzeagoa eta Iliada eta Odisea baino zortzi aldiz luzeagoa delarik.
Jatorrizko esanahia
Mahabharata, errege, jakintsu, jainko eta deabruen istorio bat da. Honen bidez, bere egile mitikoa den Krishna Dwaipaiana Viasak, bizitzaren lau xedeei buruz erakutsi nahi du: dharma (behar erlijiosoa), artha (aberastasuna), kama (gozamena) eta moksha ("salbazioa", hinduek, arimaren azken xedetzat jotzen dutena). Karmaren lege mitikoak (literalki "aktibitatea": akzio eta erreakzioaren legea, eta ondorengo berraragitzea) paper oso bat du Mahabharataren ulermenean.
Egilea
Ez da testu honen benetako egilea ezagutzen.
Mahabharata beraren arabera, Vyasak kontatu zuen, istorioan bertan pertsonaia dinastikorik nagusienetako bat dena (istorioan zehar askotan agertzen ez den arren). Vyasa jakintsua, istorioko bi dinastia protagonisten aitona zen: Kauravak eta Pandavak. Senidetasun honek, errege familiaren barneko gertakariei buruz asko ezagutzea ahalbidetu zion. Gainera, bera Kurukshetran bizi zen, gudu zelaitik gertuko baso batean (istorioaren muina), bere begien aurrean gertatu zen gerrari buruzko xehetasun batzuk ezagutzea eta, azkenik, istorioa idaztea ahalbidetu ziona.
Vyasa eta Ganapati
Vyasaren garaian, idazketa ez zen ezagutzen, edo behintzat, ez ohiko baliabide bat zen, edo teknologia berriegi bat. Jakintsuek ez zekiten idazten, idazketa, Kaliren aroko hilkorrentzat egokia zela uste baitzuten, zenbait milaka bertso gogoratzeko oroimen gutxi izango zutenak.
Mantendu ziren lehen bertsoak, 500. urtekoak dira, indu eta brahmi hizkiez idatzia (sanskritoa idatzi zen lehen hizki motak).
Errezitatzaile profesional ezberdinek kontatutako istorioak alderatzean, ezberdintasunak nabaritzen ziren, testua idazterako orduan, Ganapatiren hutsak bezala azaltzen zituztenak. Edonola ere, ahozko errezitaziozko bere existentzian zehar, informazio oso gutxi galdu zuela uste da, antzinako hinduek erabilitako mantentze teknika bikainen ondorioz. Vedak izan ziren ahozko tradizioak gehien mantendutako testuak, Mahabharata bera baino askoz antzinakoagoak diren arren.
Nola idatzi zen dioen beste mito bat
Mahabharataren lehen zatiak, Ganesha jainkoak (elefante burudun jainkoa, Shivaren semea), eskuizkribua Viasadeven diktaketapean idaztea onartu zuela dio, baina soilik, honek, bere errezitazioan etenik ez egitekotan: Viasak, orduan, beste baldintza bat jarri zuen: idatzi aurretik, Ganeshek, uler zezala Viasak errezitatutakoa. Orduan, Viasak ulertzeko zaila zen bertso bat esaten zuen bere etengabeko diktaketan etenik egiteke. Sanskritozko bertso bakoitza, gutxi gora-behera, bi segundotan irakur daiteke, eta, beraz, Mahabharatak dituen 100.000k, 56 ordu inguruan.
Mito honek, Ganeshen irudiak, ezkerreko letagina zergatik hautsita duen azaltzeko ere balio du: idazteko presaren presaz, jainkoari bere idazluma hautsi zitzaion, eta, orduan, berak, bere letaginaren muturra hautsi eta idazluma bezala erabili zuen (bere odola tinta bezala erabiliz), diktaketa ez eteteko.
Ganapati izena, errepublika batetako buruzagia izendatzeko erabiltzen zen. Antzinako Indian, rajak zuzendutako erresumak (eremu txiki edo probintziak) zeuden, baita nolabaiteko errepublikak ere, aukeratutako buruzagiek edo ganapatiek zuzendutakoak. Adibidez, Kanboja eta Dwaraka, errepublikak zirela uste da.
Mahabharata idatzi zuen ganapatia, ziuraski, errepublika hauetakoren batetako buruzagia zen, idazketaren artean ongi hezia. Ganapati eta Ganesha izenak, hinduen jainko elefantearen izen bezala erabiltzea, ziuraski, beranduagokoa izan zen.
Yaia, Viasarena
Uste denez, Mahabharataren istorio guztiak, ahoz igorritako zenbait istorioetatik abiatuta konposatuak izan zirela uste da, Yaia (Jaya: garaipena) izeneko lan bat, hasieran askoz laburragoa zena osatu zuten istorioak.
Viasak, soilik, Mahabharataren bihotza dena idatziko zuen, 25.000 bertsoz osatua dagoena. Bere istorioari, Yaia (garaipena) izenburua eman zion.
Beranduago, istorioa, 100.000 bertso izan arte hazi zen, ziuraski, zenbait egileren laguntzaren ondorioz (horien artean Viasaren zenbait ikasle, Vaisampaiana, Yaimini, Paila eta Suka kasu). Testu hori, Bharata bezala ezagutzen da.
Azken fasean, testu epikoa, 150.000 bertso baino gehiago izateraino hazi zen. Hau, idazle belaunaldi gutxi batzuen lanagatik izan zen, Ugrasrava Sauti kasu, modu anonimoan lagundu zutenak, euren ekarpenak, Viasari emanez. Azken fase hau da Maha Bharata deritzona.
Viasaren Yaia testua, Mahābhārataren muina dena, Dhritarashtraren (Kauraven aita zen Kuru erregea), Pandavei, bere hildako anaia Panduren semeak, Kurukshetrako guduan aurre egin ziena, eta bere idazkari Sañyaiaren arteko elkarrizketa eran egituratua dago. Sañyaiak, 18 egun iraun zuen guduaren gertakari bakoitza, gertakari hauetako bakoitza gertatzen doan heinean kontatzen du. Dhritarashtrak, batzuetan galderak egiten ditu, eta besteetan, ahuendu egiten da, bere seme, lagun eta senideetako bakoitzaren heriotzaren berri izaten duenean. Errudun ere sentitzen da, bere gutizia izan baitzen, Indiako azpikontinenteko erresuma guztiak suntsituak izatearen arrazoia.
Hasieran Sanyaiak Lurreko kontinente ezberdinen, ozeano ezberdinen (ur gazizkoa, ur gezazkoa, esnezkoa eta gurinezkoa hurrenez hurren) beste planeta batzuen eta hauen biztanleen deskribapen bat ematen du, erabat mitologikoa, eta ondoren Bharata Varshan zentratzen da (India) eta ehundaka erresuma, tribu, probintzia, herri, herrixka, ibai, mendi eta basoren zerrenda xehatu bat ematen du.
Egunero bi armadetako bakoitzak hartzen dituen eraketa militarrak ere azaltzen ditu (vyuha, viuja ahoskatua). Harri-orri-ar jokoan bezala, eraketa egokia hartzen duen armadak irabazten du gudu hori: arrano forma duen armadak suge forma duena garaitzen du etab...
Bhārata, Vaisampayanarena
Yaia testuaren garapena Bhārata eratu arte ziuraski Viasaren ikasle bat izan zen Vaisampayanaren lana izan zen zenbait egile ezezagunekin batera. Bharata dinastiako erregeen historiari buruzko kontakizun bat da, Vaisampayanak Janameyaiari kontatua, bost Pandava anaietako bat zen Arjunaren birbiloba.
Alain Robert
Alain Robert hauetako bat izan daiteke:
Héctor E. Anzorena
Héctor Enrique Anzorena ( 1940 - 2001 ) Argentinako folk musikaren abeslaria eta musikagilea izan zen, baritono erregistroa zuena. Los Trovadores taldeko kide izan zen 1964tik, Bernardo Rubin ordezkatuz, eta 1975era arte egon zen. Gainera, obstetrizia mediku gisa jardun zuen Mendozan.
Wall Lane (Arizona)
Wall Lane Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Yuma konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Héctor E. Anzorena
Ibilbidea
Itzultzean eta 1960an, Garea eta Pedernera taldetik atera ziren eta Sergio José Ferrer eta Eduardo Gómez sartu ziren. Talde horrekin, Los Trovadores del Nortek hiru disko grabatu zituen eta 1963an Cosquín jaialdian Errebelazio Saria lortu zuten "Puente Pexoa" rasguido doblearekin, euren lehen arrakasta.
Baina 1964an taldea hautsi zen, Rubin Los Trovadores del Norte izenaren jabetzarekin geratuz, gainontzeko kideek Los Trovadores izenarekin jarraitu zuten bitartean. Anzorena taldean sartu zen orduan Rubin ordezkatuz, eta 1975era arte egon zen, Ramón Catrambonik ordezkatu zuenean.
Thorame-Basse
Thorame-Basse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thorame-Basse udalerrian erroldatutako biztanleak 202 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 415 etxebizitza zeuden, 99 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 307 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 385 etxeak ziren eta 30 apartamentuak ziren. 99 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 58 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bretainiar mitologia
Bretainiar mitologia, Bretainian jatorri duen mitologia da. Bretoiek antzinako zeltetan dute jatorria, nahiz eta gerora kristautasunera bihurtu ziren.
Pascoeites
Pascoeites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.
Thorame-Basse
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 122 ziren, horien artean 88 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 88 pertsona aktiboetatik 75 lanean zeuden (43 gizon eta 32 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Thorame-Basse udalerrian 104 unitate fiskal zeuden, 199 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.482 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 iturgina.
2000. urtean Thorame-Basse udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.364 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Manikongo
Manikongo edo Mwene Kongo Kongoko Erresumaren gobernu buruek erabili zuten titulua zen. Erresuma hori XIV. mendetik XIX. mende arte iraundu zuen. Haren lurraldeak egungo Angola eta Kongoko Errepublika Demokratikoan. Manikongoren egoitza M'banza Kongon zuen; hiri horrek 1570tik 1975era beste izen bat hartu zuen, São Salvador, egungo Angolako Zaireko probintziaren hiriburua dena. Hiri horretatik probintzia desberdinen gobernatzaileak izendatzen ziren eta zergak biltzen ziren.
Hitzaren etimologia
"Manikongo" portugesen hiztunek sortutako kikongo hizkuntzaren "Mwene Kongo" hitzaren deformazioa da. Hitzak zera esan nahi zuen, "Kongoren jauna". Dena dela, hitza ez zen bakarrik erregeekin erabili. Ondorioz, autoritate guztiek, baita bigarren mailako ere, Manikongo izena jaso zuten.
K.a. 492
K.a. V. mendearen taula (K.a. VI. mende | K.a. V. mende | K.a. IV. mende)
Cesana Torinese
Cesana Torinese Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
K.a. 492
K.a. 510ko hamarkada | K.a. 500ko hamarkada | K.a. 490ko hamarkada | K.a. 480ko hamarkada | K.a. 470ko hamarkada
K.a. 497 | K.a. 496 | K.a. 495 | K.a. 494 | K.a. 493 | K.a. 492 | K.a. 491 | K.a. 490 | K.a. 489 | K.a. 488 | K.a. 487
Cesana Torinese
Mugakideak
Cesana Torinesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
K.a. 491
K.a. V. mendearen taula (K.a. VI. mende | K.a. V. mende | K.a. IV. mende)
K.a. 510ko hamarkada | K.a. 500ko hamarkada | K.a. 490ko hamarkada | K.a. 480ko hamarkada | K.a. 470ko hamarkada
K.a. 496 | K.a. 495 | K.a. 494 | K.a. 493 | K.a. 492 | K.a. 491 | K.a. 490 | K.a. 489 | K.a. 488 | K.a. 487 | K.a. 486
Arturo erregea
Arturo erregea izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
Mb (argipena)
Mb ikurrak bi adiera hauek ditu:
Sueviota atrinasa
Sueviota atrinasa Sueviota generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Nemuro penintsula
Nemuro penintsula (根室半島), Japoniako Hokkaido uhartearen ekialdeko muturrean dagoen penintsula ezaguna da, Nemuro hiriak hartzen du penintsula guztia.
Megabyte segundoko
MB/s edo Megabyte segundoko segundo batean Megabyte bat edo 1.000 Kilobyte edo 1.000.000 (106) byte adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Informatikan erabiltzen da gehien bat.
Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.
Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz Kibibyte ( 1 KiB=1024 byte ). Egun (2007) unitate honen erabilera ez da zabaldu.
Nemuro penintsula
Geografia
Ekialderago Kurilak daude, Errusiak gobernatzen dituenak baina Japoniak beretzat eskatzen dituenak.
Megabyte segundoko
Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
Multzo berdineko unitateak:
MB eta Mb ez dira berdinak
Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.
Datu transferentzia adibideak
- Konputagailuko interfazeak (MB/s-tan):
-Konputagailuko osagaien artean (MB/s-tan):
Ferrotikita
Ferrotikita karbonato motako minerala da eta northupite taldearen kidea da.
Megabyte segundoko
Datu transferentzia adibideak
- Konputagailutik kanpoko datu transferentzien adibideak (Mb/s-tan eta Kb/s-tan):
Ferrotikita
Ezaugarriak
Ferrotikita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Pertsonen kontrako mina
Pertsonen kontrako mina lehorreko lehergailu mota da, leherrarazten duen pertsona hiltzea edo zauritzea helburu duena. Ez da gerra denboran bakarrik erabiltzen. Eremu jakin batean han-hemenka jarrita, lurralde hartatik igarotzeko asmoa galarazteko erabiltzen dira. Gaur egun, plastikozkoak dira, ez detektatzeko, eta 100 gramorainoko lehergaia izan dezakete.
Gatazka bukatu eta urte luzez eraginkor izaten jarrai dezaketenez, arriskutsuak dira gerra egoera bukatu delarik ere. Horregatik, mina hauen biktima ohikoenak zibilak izaten dira (% 90). Munduan zehar 110 milioi mina daudela uste da, 64 herrialdetan banatuak (afrikan gehienak). Urtero 26 000 lagun zauritu edo hiltzen dituzte.
Historia
Bigarren Mundu Gerran erabili ziren lehenengo aldiz. Alemaniako gudarosteak Bouncing Betty izeneko minak erabili zituen, burdin hari batetik tiratzean leherrarazten zirenak.
Koreako Gerran, hari detektagailuen sare konplexu baten bidez leherrarazten ziren minak erabili ziren sarritan, leku estrategikoen defentsan batez ere.
Vietnamgo gerran Claymore izeneko mina txiki arinak erabili zen. Mina hauek, lehergaiaz gainera, metraila zeukaten, lehertzean 76 metroko eremuan zabaltzen zena. Lurrean ezkutatu edo zuhaitzetatik zintzilik jartzen zituzten, lurretik 60 edo 90 zentimetrora. Burdin hari detektatzaile batek leherrarazten zuen karga.
Mina motak
Pertsonen aurkako minak hiru lehergailu motatan sailka daitezke. Lehenik, eragin eremu urrikoak daude. Lurpean ezkutatuta, norbaitek zapaltzean lehertzen dira; lehergaia ez da agian hilgarria, baina oso zauri larriak eragin diezazkioke zapaltzen duenari. Beste mina mota batzuk jauzlariak dira; hauek ere lurpean ezkutatzen dira, eta norbaitek zapalduz gero jauzi egin eta lurretik metro batera edo bitara lehertzen dira. Leherkariaz gain burdinazko metraila izan ohi dute, eta leherketa lurrazalaren gainetik gertatzen denez kalte eremu zabalagoa dute. Azkenik, artezlarien kontrako minak aipatu behar dira. Mina hauen helburua pizgailua ezeztatzen saiatzen diren artezlariak hiltzea da; leherrarazten dituzten mekanismoek artezlariek ezagutzen ez dituzten aldaerak izaten dituzte, eta segada hilgarri bihurtzen dira.
Gazela
Gazela Antilopinae azpifamiliako hainbat espeziek hartzen duten izen arrunta da. Hiru genero ezberdinetako animaliak izendatzen dira horrela, Gazella generokoetaz gain Nanger eta Eudorcas generotako espezieak. Azken bi genero hauek Gazella-ren azpigenero kontsideratzen baziren ere, gaur egun espezie bereizitzat hartzen dira.
Warrior (Alabama)
Warrior Alabamako hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 3,176 biztanle zituen, 125.5 kilometro koadrotan banatuta.
Pertsonen kontrako mina
Minen aurkako hitzarmenak
Bere ondorio krudelak direla eta, nazioarteko erakundeek minen erabilera gaitzesten dute, gerra arautzen duen nazioarteko legediak onartzen ez dituen elementuak baititu bere funtsean eta helburuetan.
Gazela
Etimologia eta sinbolismoa
Arabierazko غزال (ġazāl) hitzetik dator. Magrebtarrek ġazēl esaten dute eta badirudi Europara antzinako espainieratik eta frantsesetik iritsi zela. Arabiarrek haien poesietan emakumezkoen edertasunaren sinbolotzat dute. Sahara azpiko Afrikako herrialde askotan "dangelo" esaten diote, "orein arina" esan nahi du.
Pertsonen kontrako mina
Minen aurkako hitzarmenak
1997an Pertsonen Kontrako Minen aurkako Nazioarteko Kanpainaren antolakuntzak Bakearen Nobel saria jaso zuen. Urte berean, Oslon (Norvegia), Pertsonen Aurkako Minen Debekuari buruzko Ituna idatzi zen. Dokumentu horrek, 1997ko abenduaren 3an, Ottawan (Kanada), 120 herrialde baino gehiagok izenpeturik, pertsonen aurkako minak biltzea, esportatzea, fabrikatzea eta erabiltzea debekatu zuen. Gaur egun 164 herrialdek izenpetua dute hitzarmena.
Gazela
Deskribapen orokorra
Gazelak antilope ertainak edi txikiak dira, 60-110 cm-ko altuera hartzen dute. Kolore arre argia izaten dute. Bi adar kurbatu dituzte buru gainean.
Mantena
Mantena Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pertsonen kontrako mina
Minen aurkako hitzarmenak
Apirilaren 4a pertsonen kontrako minei kontrako ekintza eguna izendatu du NBEk.
Gazela
Deskribapen orokorra
Animalia arinak dira. Espezie batzuek 100 km/h abiadura ere hartzen dute eta denbora batez 50 km/h mantentzeko gai dira.
Torfrey
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, St Sampson parrokian.
Psarocolius atrovirens
Psarocolius atrovirens Psarocolius generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.
Balkanak
Balkanak edo Balkanetako penintsula, Europako hego-ekialdeko eskualde historiko eta geografikoa. Azalera 728.000 km² inguru da, eta 53 milioi biztanle ditu.
Danubio ibaiak eta haren adar Savak iparraldetik mugatzen dute, eta Adriatikoak, Mediterraneoak eta Itsaso Beltzak inguratzen dute gainerako aldeetatik. Otrantoko kanalak bereizten du Italiatik; Dardanelo eta Bosforo itsasarteek Asia Txikitik.
Hiru mendilerrok zeharkatzen dute Balkanetako penintsula: Dinariar Alpeak Albania eta Peloponesoko mendietatik luzatzen dira Mediterraneoraino; Balkanak ipar-ekialdean hedatzen dira eta Rodope mendiak Ipar Mazedoniaren iparraldean.
Eskualdean estatu hauek daude:
Lurraldearen gehiena Balkanetan duten estatuak:
Lurraldearen zati txikiak soilik dituzte Balkanetan:
Historia
Antzinatean, Balkanetako herrien historia Grezia, Iliria, Mazedonia eta Epiroko historiarekin lotuta egon zen. K.a. II. mendetik aurrera, erromatarren eskuetan egon zen, eta 395ean Bizantziar Inperioaren osagarri bihurtu zen. Godoen, hunoen eta abaroen inbasioen ondotik, VII. mendean, herri eslaviarren zabalkundeak itxuratu zuen Balkanen iparraldeko osaera etnikoa (Bulgaria, Serbia, Kroazia, Eslovenia, Bosnia eta Herzegovina, Montenegro, Mazedonia). Turkoek XIV-XV. mendeetan hartua, Balkanetako penintsula haien mende egon zen XIX. mendean askapen-mugimenduak gorpuztu ziren arte. Otomandar Inperioaren zatiketan esku hartu nahi izan zuten Europako estatuek larriagotu zuten herri horien egoera (turkoen eta errusiarren arteko gerra, 1877-1878).
Balkanetako Gerrak (1912-1913)
Errusiarrek Itsaso Beltzeko itsasarteak menderatzeko egin zituzten ahaleginek turkoen erabateko gainbehera ekarri zuten. Lehen gerran, Balkanetako Liga (Serbia, Bulgaria, Grezia, Montenegro) nagusitu zen, eta Otomandar Inperioaren ahultzea ekarri zuen (Londresko Ituna, 1913). Albaniak burujabetza eskuratu zuen haren ondorioz. Bigarren gerran, bulgariarrak Serbiaren eta Greziaren aurka altxatu ziren, Balkanetako lurraldeen banaketa zela eta. Errumania eta Otomandar Inperioa borrokan sartu ondoren, Bulgariak gerra galdu zuen eta haren eremua Mazedonia, Grezia eta Serbia artean banatu zuten; Edirne eta Ekialdeko Trazia turkoen eskuetan geratu zen, eta Dobruja Errumaniaren eskuetara igaro zen.
Bi mundu-gerrak
Balkanetako penintsulan hasi zen Lehen Mundu Gerra, eta gudu garrantzitsuak izan ziren bertan: Austriaren eta Bulgariaren erasoa Serbiaren aurka (1915), Dardaneloetako ekintzaren porrota eta aliatuen erasoa Mazedonian (1916, 1918). Bigarren Mundu Gerran ere eraso bortitzak jasan zituen: Italiak Albania hartu zuen (1939), italiarren erasoa izan zen Grezian (1940), eta Ardatzeko osteek lurralde guztiak hartu zituzten (1941-1944).
1945aren ondoren
1991. urtean Esloveniak eta Kroaziak independentzia eskuratu zuten, aurreko Jugoslaviatik bereizita eta gerra latzen ondorioz, Kroaziaren eta Serbiaren artean batez ere. Urte berean, Mazedoniak aldarrikatu zuen burujabetzak Greziak ez zuen onartu, baina, azkenik, Mazedonia ere estatu bihurtu zen. 1992ko martxoan, Bosnia Herzegovinak independentziaren aldeko hautua egin zuen, Bosnia eta Montenegroko errepubliketatik banatzeko epea luzatu duen arren. Eslovenia, Kroazia, Bosnia eta Herzegovina, Mazedonia, Serbia eta Montenegroz gainera, Kosovo lurralde albaniarra Albaniari begira jarri zen, eta Serbiaren aurkako gerra baten ondoren (Kosovoko Gerra, 1996-1999) independentzia aldarrikatu zuen 2008an.
2014ko abenduaren 4an, armamentuaren inguruko kontrola berreskuratu zuten Balkanetako herriek.
Kaori Nagamine
Kaori Nagamine (長峯 かおり) Japoniako futbolaria da.
Gazella dorcas
Gazella dorcas ugaztun hausnarkaria da, Bovidae familiakoa. Gazella generoko beste animalia guztiak bezala, azkar korritzeko gaitasuna du eta liraina da. Afrikako iparraldean bizi da, Marokotik Egiptoraino.
1,20 m bat luze da isatseko 20 cm-ak barne, eta 50-60 cm garai. Ile hori-gorrixka du gainaldean, zuria bular-sabeletan eta isats inguruan, baina isatsa bera beltza izaten du. Adarrak lira formakoak ditu. Oso animalia bizkorra eta jauzikari ona da. 5-6 hilabeteko ernaldiaren ondoren ume bakarra izaten du. Literaturak, olerkariek batez ere, aspaldidanik erabili izan dute gazela liraintasunaren eta pertsona maitearen irudi gisa.
Annemarie Heinrich
Annemarie Heinrich (Darmstadt, Alemania; 1912ko urtarrilaren 9a - Buenos Aires, Argentina 2005eko irailaren 22a) alemaniar-argentinar argazkilaria izan zen, erretratuetan eta biluzietan espezializatua. Argentinako zinemako izarrei argazkia egin zien 1940an. Foto Club Argentinarraren bazkide sortzailea izan zen. Haren argazkiak Arte Ederren Museo Nazionalaren, Buenos Airesko Arte Modernoaren Museoaren, Zinemaren Museo Nazionalaren eta Tangoaren Mundu Museoaren bilduma iraunkorrean daude. Buenos Aires hiriko herritar ospetsua izendatu zuten.
Familia
1912ko urtarrilaren 9an jaio zen. Haren aita, Walter Heinrich, biolin-jotzaile profesionala zen Berlingo operan. Gerrarako soldadu joateko deitu zioten, eta zauriak jaso zituen. Ondorioz, biolina ezin izan zuen berriz jo. Familia Argentinara joan zen 1926an, Entre Ríos probintziko Larroke hiri txikira. Han, Karel osabaren eskutik ikasi zuen argazkia. Familia Buenos Aires Handiko Villa Ballesterrera joan zenean, Annemariek argazki-gela ilun bat jarri zuen etxean.
Rita Brangerren argazki-estudioarekin jarri zen harremanetan, eta laborategiko lanak ikasi zituen. Aldi berean, Melitta Langekin ikasten jarraitu zuen, eta erretratuaren generoan zuen esperientzia sendotu zuen.
Argazkilari ibilbidea
1953an, «Carpeta de los diez» taldearen sorreran parte hartu zuen, eta 1979an, beste bost argazkilarirekin batera, Argentinako Argazkigintza Kontseilua sortu zuen. Kontseilu horren zeregina argazki nazionala zabaltzea eta aztertzea da, baita munduko produkzioan nabarmenena denarekin trukea egitea ere, eta Argazkilari Profesionalen Elkarteko zuzendaritzan egon zen. Besteak beste, Sara Facio eta Alicia D'Amico ikasleak ziren kontseiluko kide.
Argentinako Argazkigintza eta Argazkigintza Federazioko (Buenos Aires) eta Federation Internationaleko (l'Art Photographique) Ohorezko Bikaintasuneko epaimahaia izan zen.
Ziurtagiriak - Diploma saria irabazi zuen 1982an, Argentinako historiako 5 argazkilari onenetako bat izan baitzen.
Callaon eta Las Herasen zuen estudioa, Portale auzoko Recoleta auzoan. Alicia eta Ricardo Sanguinetti seme-alabek lanbide bera eta amaren estudio berean jarraitu dute.
Lana
Annemarie Heinrich-ek ikuskizuneko pertsonaia famatuen erretratuak egin zituen Argentinan. Pertsona askok argazki ofizialekin lotzen dituzte, baina ez dakite bereak direnik. Besteak beste, honako hauen erretratuak egin ditu: Libertad Lamarque, Mirtha Legrand, Zully Moreno, Tilda Thamar, Jorge Luis Borges, Pablo Neruda, Chabuca Granda, Yehudi Menuhin, Juan Carlos Castagnino, Nélida Lobato, Rafael Alberti, Andrés Chazarreta, Atahualpa Yupanqui, Mercedes Sosa, Astor Piazzolla, Aníbal Troilo, Eva Perón, Marlene Dietrich, Antonio Prieto, Flora Nudelman, Isabel Sarli, Susana Giménez, Ámbar La Fox eta Zulma Faiad. Annemariek erretratua eta biluzia arte bihurtu zituen, eta, ziurrenik, Argentinan argazkigintza arte gisa tratatu zuen lehena izan zen. Clarín egunkariko erreportaje batean hauxe adierazi zuen:"Argazki on bat karnet argazki bat baino zerbait gehiago da. Aurpegi batek gizaki batek bere baitan duen guztia adierazi behar du, eta horrek denbora darama.                                              Annemarie Heinrich"Erreportaje berean eman zuen artearen definizio nabarmen hauxe:"Edertasuna begiratuta ikasten da. Gorputz bati, argi bati, erreflexu bati begira lan egin dut bizitza osoan."
Argazki biluziagatiko salaketa
Arte Ederren Museo Nazionaleko argazki-bildumako 1946ko biluzia 1991n salatu zuten justiziaren aurrean, “erakusketa lizuna” zela eta, bere estudioko beiratean ikusgai baitzegoen. Gaitzespenak, bai nazionalak, bai nazioartekoak, zentsura saihestu zuen, lanaren balio estetikoen eta egilearen ibilbidearen izenean.
Sariak
Bere ibilbidean sari hauexek lortu zituen:
Pakita Zabaleta
Ibilbide profesionala
Eskola publikoetan irakasle, San Fermin ikastolan orientatzaile, eta Nafarroako Gobernua n hizkuntza normalizazio-lanetan aritu zen, Hezkuntza Departamentuko lehen Euskara Unitateko (1985-1988) eta Hizkuntza Politikako Plangintza Ataleko buru (1991-1997) izan zelarik. Gero Nafarroako Unibertsitate Publikoan Gizarte Psikologiako irakasle titular aritu zen (1998-2012), erretiroa hartu arte.
Lanak
Zenbait argitalpen:
Petra Azpiroz
Bizitza
Familia euskaldun batean jaioa, 14 urterekin Iruñera etorri zen irakasle-ikasketak egitera. 17 urterekin titulua lortuta, Gipuzkoako oposizioak prestatzen hasi zen –han euskal eskolen sorrera-mugimendua abiatua zen–. Espainia ko Bigarren Errepublika ren hasiera zen, eta Iruñean abiatua zen, Euskararen Adiskideak elkarteak sustatuta, Escuela Vasca izenekoa sortzeko asmoa, Julia Fernandez Zabaleta, Catalina Alastuey eta Maritxu Viscarret horretan zebiltzala. Lizarran ere bazen euskal eskola bat sortzeko grina, eta Eusko Ikaskuntzak egin zion Petrari hura sortzeko eskaera: Petrak baiezkoa eman zuen. Lizarra koa abiatu bitartean, Iruñeko Euskal Eskolan egon zen irakasle, eta horrek ikasteko balio izan zion. Azpiroz izan zen Gerra Zibila ren aurreko lehen euskal andereñoa.
Lizarran, adin ezberdinetako 10 haurrekin hasi hiru urtera 43 ikasle ziren. Neskek eta mutilek batera ikasten zuten, eta ohiko ikasgaiez gain euskal kantak eta dantzak ere erakusten zizkien Azpirozek. Helduen euskalduntze zereginetan ere ibili zen. 1936ko udan, faxista k Lizarrako eskolan sartu eta erre zuten. Eskola betiko itxi zen. Hurremgo ikasturtearen hasieran, Azpirozek Irakasle gisa aritzeko desgaikuntza gutuna jaso zuen, pertsona non grata zela adierazita. Geroztik ezin izan zen gehiago irakasle lanetan aritu.
Diekirch
Luxenburgo (Dikrech, Diekirch, Diekirch) Luxenburgoko hiria eta izen bereko barruti eta kantonamenduetako hiriburua da. Sauer ibaiaren ertzean dago.
Čierna
Čierna Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 4,24 km²ko azalera du eta 466 biztanle 2017ko datuen arabera.
La Mercè
La Mercè delakoa Kataluniako Bartzelona hiriburuko jai edo festa nagusia da. Festak irauten duen aste osoan ekitaldi, ospakizun eta jarduera ugari burutu ohi dira. Lehenbiziko aldiz 1871an Bartzelonako Udalak antolatu zuen. Festa hauetako jai egun nagusia Mare de Déu de la Mercè delakoaren eguna da, hots, irailaren 24a.
Haren omenez, La Mercèko basilika eraiki zen.
Johann Friedrich Blumenbach
Johann Friedrich Blumenbach (1752ko maiatzaren 11 - 1840ko urtarrilaren 22a) alemaniar mediku, fisiologo eta antropologo bat izan zen, gizakia historia naturalaren ikuspegitik aztertzen lehenengoa. Anatomia konparatua erabili zuen giza arrazak sailkatzeko, guztira bost zirela erabakiz.
Blumenbachen arrazen sailkapena
Kraniometrian egindako ikerketen ondorioz (giza buru-hezurrak ikertu zituen) Blumenbachek bost arrazetan sailkatu zituen:
Towan Cross
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Waterloo (Alabama)
Waterloo Alabamako herri bat da. Lauderdale konderrian kokatua dago. 2010ean 203 biztanle zituen, 104.5 kilometro koadrotan banatuta.
Chialamberto
Mugakideak
Chialambertok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pedioceras
Pedioceras ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.
Sueviota lachneri
Sueviota lachneri Sueviota generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
K.a. 493
K.a. V. mendearen taula (K.a. VI. mende | K.a. V. mende | K.a. IV. mende)
K.a. 510ko hamarkada | K.a. 500ko hamarkada | K.a. 490ko hamarkada | K.a. 480ko hamarkada | K.a. 470ko hamarkada
K.a. 498 | K.a. 497 | K.a. 496 | K.a. 495 | K.a. 494 | K.a. 493 | K.a. 492 | K.a. 491 | K.a. 490 | K.a. 489 | K.a. 488
Tenório
Tenório Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Gazella cuvieri
Gazella cuvieri Gazella Antilopinae generoko animalia hausnarkaria da. Bere generoko beste animalia guztiak bezala azkar korritzeko gaitasuna du eta liraina da. Aljeria, Tunisia, Moroko eta Mendebaldeko Saharan aurki daitezke.
Cerceda (Coruña)
Cerceda Galiziako Coruñako probintzia dagoen Ordesko eskualdean kokatzen den udalerria da. Udalerri honek ur-parke (aquapark) eta jauregi handi bat ditu (Lavandeiras parrokian). 2007ko erroldaren arabera 5.587 biztanle zituen.
White Hills (Arizona)
White Hills Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Mohave konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Waverly (Alabama)
Waverly Alabamako herri bat da. Chambers konderrian kokatua dago. 2010ean 145 biztanle zituen, 20.6 kilometro koadrotan banatuta.
Gazella leptoceros
Gazella leptoceros Gazella Antilopinae generoko animalia hausnarkaria da. Bere generoko beste animalia guztiak bezala azkar korritzeko gaitasuna du eta liraina da. Basamortuan bizitzera guztiz ohitua dago, baina 2.500 ale baino ez direla geratzen kalkulatzen da.
Nethaneel Mitchell-Blake
Nethaneel Joseph Mitchell-Blake (1994ko apirilaren 2a) 200 metroko proban aditua den esprinter britainiarra da. 2013ko junior mailako Europako txapelduna izan zen eta 19,95 segundoko marka pertsonala Britainia Handiko bigarren azkarrena da proban. Bigarren britainiarra baino ez da, Adam Gemiliren ostean, 10 segundo 100 metrotan eta 20 segundo 200 metrotan, biak, hautsi dituena. 2017an Munduko titulua irabazi zuen Britainia Handiko 4 x 100 metroko errelebo taldean, bere lehen garaipen handia zen, zilarrezko domina, 2018ko Europako Atletismo Txapelketan 200 metroko banakako proban eta urrea errelebo motzean. 2019an, Dohan, Munduko Txapelketanzilarrezko dominalortu zuen 4x100m-ko erreleboan eta proba berean 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.
Psarocolius angustifrons
Psarocolius angustifrons Psarocolius generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.
Pseudohaploceras
Pseudohaploceras ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.
Harpadon erythraeus
Harpadon erythraeus Harpadon generoko animalia da. Arrainen barruko Synodontidae familian sailkatzen da.
Rossau (Saxonia)
Rossau Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Megabit segundoko
Mb/s edo megabit segundoko segundo batean miloi bat bit adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Telekomunikazioetan, elektronikan eta informatikan erabiltzen da.
MB eta Mb ez dira berdinak
Mb-k megabit (1.000.000 bit) adierazten du aldiz MB-k megabyte (1.000.000 byte). Halaber, ez da nahastu behar Mb/s edo megabit segundoko, MB/s edo megabyte segundokorekin.
Oro har, byte segundoko unitatea konputagailuaren barruko komunikazioetarako erabiltzen da, aldiz bit segundoko unitatea konputagailutik kanpoko komunikazioetarako.
Azalpena: 1024 byte adierazteko informazio unitatea Kibibyte da, bestela irakurri argipena.
Datu transferentzia adibideak
- Konputagailuko interfazeak (MB/s-tan):
-Konputagailuko osagaien artean (MB/s-tan):
- Konputagailutik kanpoko datu transferentzien adibideak (Mb/s-tan eta Kb/s-tan):
Alfarnate
Alfarnate Málagako udalerria da, Axarquía - Costa del Sol eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.362 biztanle zituen.
Ferrovalleriita
Ferrovalleriita mineral bat da eta valleriite taldearen kidea da.
Chianocco
Chianocco Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Chianoccok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Clay Springs (Arizona)
Clay Springs Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Navajo konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gazella subgutturosa
Gazella subgutturosa Gazella Antilopinae generoko animalia hausnarkaria da. Bere generoko beste animalia guztiak bezala azkar korritzeko gaitasuna du eta liraina da. Azerbaijan, Iran eta Pakistanen aurki daiteke.
Juncal Alzugaray
Juncal Alzugaray (Bilbo, Bizkaia, 1981eko ekainaren 7a) fisioterapeuta eta osteopata da. Helburu didaktikoa duen "Alooa" izeneko bulba edo baginaren munduko lehen eredu hipererrealista sortu zuen 2022an.
Biografia
10 urterekin artista eta ile-apaintzaile izan nahi zuen arren, handitan fisioterapia ikasi zuen Madrilen. Asko gustatzen zaio ikastea, eta ikastaro asko egin ditu fisioterapiari buruzkoak zein bestelakoak. Pianoa jotzen ere ikasi zuen, hainbat abesbatzatan abestu du (kontraltoa da), musika talde ezberdinetan, tarteka dantza, zinema eta antzerkia egin du. Bi haurren ama da, Peio eta Mirenena.1700 biztanleko herri batean bizi da, Gordexolan (Bizkaia).
Ibilbide profesionala
Zoru pelbikoan eta sexologian aditua den fisioterapeuta eta osteopata da Juncal. Konpromiso sendoa du emakumeen osasunarekin, ongizatearekin eta powerarekin, emakumeen alderdirik pelbikoenarekin eta sexyenarekin.
Bere ibilbide profesionalaren mugarririk handiena Chicagora joatea eta bertako unibertsitatean zoru pelbikoari buruzko hitzaldi bat ematea izan zen.
Sortzaile
2022an Helburu didaktikoa duen "Alooa" izeneko bulba edo baginaren munduko lehen eredu hipererrealista aurkeztu zuen Gordexolako Komentu Maitian. Sexu heziketaz gain, emagin eta ginekologoak formatzeko ere balio duena. Proiektuak Bizkaiko Foru Aldundiaren Ekintzaile programaren finantziazioa izan zuen.
Sueviota larsonae
Sueviota larsonae Sueviota generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Geocalamus modestus
Geocalamus modestus Geocalamus generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Wounded Knee (Hego Dakota)
Amerindiarrak esparru horretara mugatu zituztenean, erresistentzia pasiboari ekion zioten. 1890. urteko abenduaren 15ean, Tatanka Yotanka buruzagi amerindiarra hil zuten, amerindiarrentzako mugatutako esparruan bizitzeari uko egiteagatik. Horrek amerindiarrak mugatutako esparruetatik irtetea eragin zuen, eta armaturik ez zegoen siux talde bat (300 ume, zahar eta andre) hil zuten Wounded Kneen.
Čierna nad Tisou
Čierna nad Tisou Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 9,37 km²ko azalera du eta 3651 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1828. urtekoa da.
Wounded Knee (Hego Dakota)
1973. urtean XX. mendeko amerindiarren erresistentzia-ekitaldi garrantzitsuena izan zen toki berean. Otsailaren 27tik maiatzaren 8ra arte ehunka siuxek tokia hartu zuten, eta gobernu federalari 371 itun zahar berrikusteko eskaria egin zioten. Bi pertsona hil eta hainbat zauritu izan ziren.
Grevenmacher
Grevenmacher (Gréiwemaacher, Grevenmacher, Grevenmacher) Luxenburgoko hiria eta izen bereko barruti eta kantonamenduetako hiriburua da. Mosela ibaiaren ertzean dago.
Kolonbia
Kolonbia (Colombia, ahoskatua), ofizialki Kolonbiako Errepublika (República de Colombia ( ahoskatua), Hego Amerikako ipar-mendebaldeko estatua da. Mendebaldean, Ozeano Barea du; ipar-mendebaldean, Panama eta Karibe itsasoa; ekialdean, Venezuela eta Brasil; eta hego-mendebaldean, Peru eta Ekuador. 1.141.748 kilometro koadroko eremua du, eta 2015ean 48.014.026 biztanle zituen . Beraz, Hego Amerikako laugarren herrialderik handiena da, Brasil, Argentina eta Peruren ondoren, eta bigarren populatuena, Brasilen ondoren. Hiriburua Bogota da.
Geografia
Kolonbia Hego Amerikako ipar-mendebaldean dago, 12°N eta 4°S latitudeen artean, eta mendebaldeko longitudeko 67° eta 79° artean hedatua. 1.141.748 kilometro koadroko eremua du, hots, Hego Amerikako laugarren handiena eta munduko 26.a.
Mugak
Ekialdean Venezuela eta Brasilekin du muga, hegoaldean Ekuador eta Perurekin, iparraldean Ozeano Atlantikoarekin (Karibe itsasoa) eta mendebaldean Panama eta Ozeano Barearekin. Karibe itsasoan Panama, Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Jamaika, Haiti, Dominikar Errepublika eta Venezuelarekin ditu itsas mugak eta Ozeano Barean Panama, Costa Rica eta Ekuadorrekin.
Eskualde naturalak
Sei eskualde natural bereizten dira: Andeetako eskualdea, Karibeko eskualdea, Orinocoko eskualdea, Amazonaseko eskualdea, Pazifikoko eskualdea eta Uharteetako eskualdea).
Erliebea
Kolonbiako lurraldean bi parte nagusi bereiz daitezke:
Andeetatik bereiz dagoen mendi nagusia Sierra Nevada de Santa Marta izeneko granitozko multzoa da. Iparraldeko muturrean dago, eta bertan dago, itsasbazterretik 40 kmra, Kolonbiako mendirik garaienak: Pico Cristobal Colón (5.775 m) eta Pico Simón Bolívar (5.775 m). Kolonbiako sumendiek bizirik dute sua, eta hondamendi handiak eragiten dituzte.
Hidrografia
Ibai asko daude Kolonbian. Ozeano Barean isurtzen direnak gutxi, laburrak eta ur emari handikoak dira. Ande mendien hegotik iparralderako lerrokadura dela eta, mendiotan biltzen den ur asko iparralderantz jaisten diren Magdalena (1.700 kilometro inguru) eta honen adarra den Cauca ibaiek Karibe itsasoan isurtzen dute. Kolonbiako ibai gehienak, ordea, ura Ozeano Atlantikoan isurtzen duten Orinoko eta Amazonas ibaien adarrak dira: Meta, Vichada, Guaviare eta Inírida ibaiak, batetik, eta Vaupés, Apaporis, Caquetá eta Putumayo, bestetik. Aintzira txiki asko daude Andeetan, eta zingirak ordokietako behe aldeetan.
Klima
Kolonbiako klima ekuatoriala da, beroa eta hezea, alde batetik bestera asko aldatzen dena. Ozeano Bare aldean beroa eta euritsua da; Atlantiko aldean, tropikala, sasoi lehor batekin; Orinokoren aldeko arroan (Los Llanos), berriz, euri eta lehor aldiak tartekatzen dira; Amazonas aldean oso hezea da. Andeetako klima, garaieraren arabera aldatzen da: 1.000 metro bitartean hezea da, 1.000-2.000 metro artean samurragoa, 3.000 metrotik gora Atlantiko aldekoa, eta 4.570 metrotik gora, urtzen ez diren elur-izotzak izaten dira.
Historia
Espainiarrak gaur egungo Kolonbiako lurraldera iritsi zirenean, indiar herriak bizi ziren bertan, besteak beste, karibeak Atlantikoan, arawakak eta guajiroak ekialdeko ordokietan, kitxuak mendebaleko eta erdiko mendietan, etab. Ekialdeko mendietan txibtxa indiarrak bizi ziren eta politika eta gizarte antolakuntza aurreratua zituzten. Txibtxen hiriburua Bacata zen, gaur egungo hiriburuaren inguruetan.
Espainiar konkista
1499an iritsi ziren espainiarrak egungo Kolonbiaren itsasertzera, Alonso de Ojeda eta bere taldekideak Guajira penintsulara heldu zirenean. Handik urte batzuetara lurraldea esploratzeko espedizioak antolatu eta lehen hiriak sortu ziren (Santa Marta, 1525; Cartagena de Indias, 1533; Cali eta Popayan, 1536). Garai hartakoak dira El Dorado lurralde ustez aberatsaren lehen berriak. 1536an, Gonzalo Jiménez de Quesadaren gidaritzapean, El Dorado aurkitzeko espedizioa antolatu zen. 1538an, gudaroste urri batekin lurralde zabal bat hartu eta Santa Fe de Bogota hiria sortu zuen txibtxa indiarren hiriburuaren ondoan, eta Granada Berria izena jarri zion lurraldeari. Han elkartu ziren Venezuela eta Ekuadorretik sartu ziren beste bi espedizio, eta 1550ean Granada Berriaren gobernua (audiencia) antolatu zuten.
XVI. mendearen bukaeran, kolonoen gehiegikeriak eta gaixotasunak sortutako izurriteak zirela eta, biztanleria asko urritu zen. Denbora gutxiren buruan, hango kultura moldeak erabat aldatu ziren: erlijio katolikoa ezarri zen, bertako hizkuntzak galdu, arrazak nahastu eta Afrikako esklaboak inportatu ziren lanerako.
Granada Berriko Erregeorderria
Granada Berria Peruko Erregeorderriaren administrazioaren mendean egon zen harik eta 1740an Granada Berriko Erregeorderria sortu zen arte (1717-1723 bitarteko aldi laburraren ondoren). Erregeorderriak gaur egungo Kolonbia, Ekuador, Panama eta Venezuelako lurraldeak hartzen zituen.
XVIII. mendearen bukaerako eta XIX. mendearen hasierako gertaera batzuek burujabetasuna lortzera bultzatu zituen bertan jaiotako espainiarren ondorengoak (kriolloak). Arrazoi horien artean, hauek aipa daitezke: zergen igoera eta horrek ekarri zituen matxinadak, bertako kulturaren garapena, Frantziako Iraultzaren ideien zabaltzea eta Espainiako Independentzia Gerra.
Independentzia
1810ean hasi zen independentzia lortzeko ahalegina Granada Berriko Erreinuko Batzorde Gorena sortu eta erregeordea kargutik kendu zutenean. 1813an Granada Berriko Probintzia Batuen askatasun osoa onartu zen. Hala ere, abertzaleak ez zetozen denak bat. Izan ere, mendeetako bakartasunaren ondoren hiri eta probintzia bakoitzak bere ezaugarriak zituen, eta gerra zibila piztu zen zentralisten (kontserbadoreak) eta federalisten (liberalak) artean. Hala, Probintzia Batuetan giro nahasia bizi zen bitartean, Fernando VII.a Espainiako erregeak gudarostea bidali zuen eta, zapalkuntza latz baten ondoren, Bogotara iritsi eta Erregeorderria ezarri zuen berriro lurraldean (1816). Baina Simón Bolívarrek abertzale guztien indarrak bildu eta erregearen gudarostea menderatu zuen Boyacan, 1819ko abuztuaren 7an. Bi egun geroago hiriburuan sartu zen eta abenduaren 17an Kolonbia Handiko Errepublika onartu zen. Kolonbia Handiak Granada Berria, Venezuela, Panama (1821az gero) eta Ekuador (1822az gero) hartzen zituen.
Bolivar izan zen lehen lehendakaria, baina Perura jo zuen bere gudarostearekin eta Santanderren eskuetan utzi zuen aginpidea. 1826an espainiarrak kontinentetik egotzi ondoren Bogotara itzuli zenean, Bolivarren zentralismoa eta Santaderren federalismoa aurrez aurre topatu ziren. Bolivarrek diktadore baten ahalmena eskuratu zuen, baina kargua utzi behar izan zuen 1830ean. Hilabete gutxiren buruan Kolonbia Handia hiru estatu independentetan banatu zen: Venezuela, Ekuador eta Granada Berriko Errepublika (gaur egungo Kolonbia eta Panama).
Independentziaz geroztik Kolonbiako historia kontserbadoreen eta liberalen arteko lehia gogorraren mendean izan da, eta aginpidea eskuratzeko lehia horrek gobernu aldaketa ugari eta, askotan, gerra zibilak ekarri ditu. Kontserbadoreak zentralistak eta klerikalak ziren, eta elizaren pribilejioak gordetzearen aldeko. Liberalak, aldiz, federalistak eta antiklerikalak ziren, erlijio askatasunaren aldekoak.