cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maien zibilizazioa
Mesoamerikako kronologiaren arabera, hiru aro nagusi bereizten dira kultura horren barruan: aurreklasikoa (K.a. 2000-K. o. 250 bitartean), klasikoa (300-900 bitartean) eta postklasikoa (900. urtetik espainarrak iritsi eta konkistatu arte). Aro Klasikoa distiratsuena eta orijinalena izan zen. Maien zibilizazioak hartu zuen lurralde zabal hartan sakabanaturik zeuden ehundaka hiriren artean Tikal, Uaxactun, Palenque, Bonampak edo Yaxchilan nagusiak izan ziren. Berriki arte aldi baketsua izan zela esaten bazen ere, egun argi dago maiak maiz borrokatu zirela elkarren kontra, eta haien estatu-hirietako asko gotorturik zeudela. Erlijioa ere hasieran uste zen baino askoz odoltsuagoa izan zen. Aro horren bukaeran oso gauza bitxia gertatu zen: hiri klasikoak jendez hustu ziren eta biztanleek Yucatán penintsulara emigratu zuten: arrazoia oraindik ere ezin izan da argitu. Aro Postklasikoak, beste eremu batean gauzatu izanaz aparte, Mexikoko kulturen eragin handia izan zuen, toltekena k batez ere, haiek izan baitziren Mexikoko goi-lautadan nagusi, azteken aurretik.
Oraingo maiak haien arbasoen zibilizazioa garatu zen lurralde bertsuan bizi dira. Txikiak dira, buru biribilekoak, larrua kobre kolorekoa dute eta beltz leuna ilea. Beren artean lotura estua duten hizkuntzak erabiltzen dituzte. Funtsean nekazariak dira; herri baten inguruko komunitate txikietan bizi dira eta tradizioko ale eta barazkiak egiten dituzte (artoa, babarruna eta kuia bereziki) eta etxabereak izan ohi dituzte (oiloak, txerriak eta, askoz gutxiago, behiak). Industria gutxi dago maien lurraldean. Maia gehienak XVI. mendean kristautu zituzten; hala ere, antzinako ohitura askok bizirik dirau oraino. Jakintza hori xamanek kontserbatu dute gehienbat; herri bakoitzean izan ohi den pertsona horrek lehengo erlijioaren eta ezagutzen aztarnak gorde ditu: antzinako egutegiaren zatiak gordetzen ditu, oilarrak sakrifikatzen eta euria erakartzeko errituak egiten ditu, eta abar.
Geografia
Une gorenean, maien zibilizazioak Mexiko eta Erdialdeko Amerikako eremu zabala hartu zuen, 325.000 kilometro koadro inguru: Yucatán penintsula, egungo Guatemala eta Belize osorik, eta Honduras eta El Salvadorko ipar-mendebaldea. Lurralde hori hiru zatitan bereizi ohi da: hegoaldea, hots, Ozeano Bareko kostalde beroa eta Guatemalako eta El Salvadorko lur garaiak; erdialdeko oihan tropikala, hau da, Mexiko, Guatemala eta Hondurasi dagozkien lur behereak, eta iparraldea edo Yucatán penintsula lehorra.
Historia
K.a. 3000. urtearen erditsuan zenbait ehiztari talde kokatu ziren Guatemalako goi lurretan, geroago maia kultura sortu zen mugen barnean. K.a. 2000. urtetik maia zibilizazioaren oinarri izan zen artoa landatzeari ekin zioten. Maien eta Yucatán penintsulako olmeken arteko berdintasunaz asko eztabaidatu da. Dirudienez, olmekek eta maiek asko eragin zuten elkar. Teoria batzuen arabera, olmeken ondorengoak Guatemala aldera emigratu zuten, bertako biztanleekin nahastuz eta maien aitzindariak sortuz. Maien zibilizazioa hiru alditan bereizi ohi da: Aro Aurreklasikoa (K.a. 2000-K. o. 250 bitartean), Aro Klasikoa (300-900 bitartean) eta Aro Postklasikoa (900-1519 bitartean).
Aro aurreklasikoa
K.a. 1500 ingurutik aurrera, lehen nekazari herriak kokalekuak eraikitzen hasi ziren Ozeano Barearen aldean, gaur egungo Mexiko eta Guatemalaren artean, eta erdialdeko Chiapasen; hango biztanleek artoa, babarruna eta kuia ereiten zuten. K.a. VIII-III. mendeetan biztanleria handitu zen eta lurrez eraikitako lehen hiriak sortu ziren hegoaldean (Kaminaljuyu, Izapa) eta erdialdean (Uaxactun, Tikal); aldi hartan ez zuten ez harrizko arkitektura, ez idazkera, ezagutzen, baina zeramika monokromoan hainbat estilo erabili zituzten (Las Charcas, Mamom).
Aro klasikoa
K. o. 300. urtetik aitzina, aurreko joerak indartu ziren eta maien zibilizazioak gailurra iritsi zuen. Nekazaritza indartu zen, biztanleria ugaldu eta hiri berriak egin zituzten, aldi berean lehengo aroko hiriak eraikuntza berri ederrez hornitzen zituztela: Tikal, Palenque, Copán, Uaxactun, Piedras Negras, Yaxchilan, Bonampak, Río Bec, etab. Hala, 5.000 biztanletik 50.000 biztanle arte zuten 40 hiri baino gehiagotan, bi milioi inguru pertsona bizi ziren. Antza denez, hiri horiek administrazio eta erlijioguneak ziren, eta jendea haien inguruan bizi zen. Hiriak edo eskualdeak federazioetan elkarturik bide zeuden.
Hiriok gehienbat erdialdean zeuden eta 600-900. urte bitartean etengabeko aurrerapena izan zuten, harik eta X. mendearen amaieran maien kulturak bat-bateko gainbehera izan zuen arte: biztanleek hiriak utzi zituzten, eta laster estali zituen landaredi tropikalak. Erorketa horren arrazoiak ez dira ezagunak oraindaino eta hipotesi anitz egin dira desagertze hori ulertzeko: landa lurrak agortu izana, izurriteak, agintarien aurkako matxinadak, edota klimaren aldaketa.
Aro postklasikoa
Maien kultura, alabaina, iparraldean berpiztu zen X. mendearen amaieran, leinu nahasketa baten ondorioz, eta postklasikoa deitu den aroa hasi zen horrela. Izan ere, 978tik 987ra Mexikotik heldu ziren toltekak Chichén Itzá hiriaz jabetu ziren eta han kokatu ziren, era horretan maia-tolteka deritzan aldia hasi zela. Arrotzak maiekin nahastu ziren eta beste arkitektura mota bat, erabat tolteka ez dena, ezta maia klasikoa ere, garatu zuten Yucatángo hirietan, hala nola, Chichén Itzá, Uxmal, Kabáh, Izamal eta Tulumen. Aldi hartako hiru hiri nagusiek, Chichén Itzá, Uxmal eta Mayapanek, elkarte hegemoniko bat eratu zuten 987an.
XI. mendearen bukaeran elkartea hautsi eta hirien arteko gerra sortu zen, Mayapanek gainerakoak menderatu zituen arte. Mayapan nagusi izan zen aldiaren ondoren (1200-1450), taldeen arteko gerra zabaldu zen. Bestalde, hegoaldeko lur garaietan, Yucatánen bezala, tolteken eragina zuten moldeak nagusitu ziren, eta han ere taldeen arteko gerrak hondamendia ekarri zuen. Hala, 1525ean espainiarrak maien eremuan sartu zirenean, antzinako inperioen aztarnak baizik ez zituzten aurkitu; hala ere Yucatán osoa menderatzerako 19 urte igaro ziren (1527-1536). Peténgo Tayasalen babestu ziren itza leinukoak luzaroan jazarri zitzaizkien espainiarrei, harik eta 1697an Martin Urtsuak menderatu zituen arte.
Gizartea
Maiak ez ziren inoiz aginte batu baten azpian izan, eta hiri-estatu burujabe anitzetan bizi ziren. Gizartea hierarkietan antolatua eta itxia zen; funtzioak hertsiki banatuak zeuden. Hiri bakoitzeko buru politiko, militar eta erlijiosoak halach uinic («egiazko gizona») izena zuen; kargu hori bizi guztirakoa zen eta herentziaz jasotzen zen. Agintari goren horrek familia nagusietako buruek eta apaizek osaturiko kontseilua (batab) zuen aldamenean eta haien arteko bat buruzagi militarra zen (nacom).
Apaizgoa bereziki ahaltsua zen, ezagutzen monopolioa hark baitzuen: idazkera, kronologia, sendagintza, etab. Apaizek eta haien ahaideek gizartearen goi klasea osatzen zuten. Horien azpian, funtzionarioen sail ugaria hiriaren funtzionamenduaz arduratzen zen. Nekazariak, azkenik, gizartearen oinarria eta jende kopuru handieneko klasea ziren; hiri-estatuko lurretan lan egiten zuten eta zerga astunak ordaindu behar zizkieten goiko klaseei. Hirietako eskulangileak eta merkatari txikiak nekazarien maila berekoak ziren. Merkataritza urria zenez burgesia handirik ez zen sortu. Esklaboak ere baziren, gerran bahituriko etsaiak gehienbat.
Ekonomia
Maien ekonomiaren oinarriak guztiz xumeak ziren, eta gauza bitxia da hain kultura zabalaren euskarri izana. Jarduera nagusia nekazaritza zen: artoa, babarruna, batata eta fruituak. Lurra lantzeko teknika eta baliabideak neolitokoak ziren: goldea ez zuten ezagutzen, eta lurra makilaz zulatzen zuten. Beste lanabes batzuk harrizkoak ziren. Artoa zen elikagai nagusia; ez zuen arreta handirik behar, eta uzta bat baino gehiago bil zitekeen urtean. Lurra zen arazoa: landareak ugari hazi arren, ez zitzaion etekin handirik ateratzen; lur sailak erein gabe utzi behar izaten ziren askotan. Maiak, bestalde, ezin hobeto moldatu ziren oihanera: lurrak ureztatzeko eta drainatzeko teknikak asmatu zituzten, agorraldietan ura lortzeko eta eurialdietan uholdeak eragozteko. Kakaoak garrantzi handia izan zuen, haren eskari handia zela-eta oso aintzat hartua izan zelako kanpoko merkataritzan, eta diru gisa ere erabili zen. Bideak, oro har, ongi eginak baziren ere, zama-abererik eta gurdirik ezagutzen ez zutenez, zama bizkarrean garraiatzen zuten. Merkataritzak trukea zuen oinarri eta hirietan zenbait eskulangintza mota lantzen ziren: oihalgintza, saskigintza, lumazko produktuak eta harri lanak.
Arkitektura
Greziarra edota erromatarra bezain ikusgarria, maien arkitekturak milaka urte hartzen ditu bere baitan: lehenbiziko harrizko menditxoetatik, aski ezagunak diren eskaileradun piramideetaraino. Tikal, Palenque, Copán eta Calakmul bezalako hiritzarrak eraiki zituzten eta beraien joko gogokoenetako, pilota jokorako, pilotaleku handiak zituzten herrialdeko mutur batetik bestera.
Ezaugarriak
Eraikin nagusiak tenplua eta jauregia ziren, harrizkoak gehienak, eta ugariak ziren aldareak eta oroitarriak ere; espazio zabalen inguruan antolatuta zeuden hiriak, eta plaza laukizuzenetan eraikitzen ziren tenpluak, jauregiak edo biak batera. Hasieran tenpluek izan zuten hirietan nagusitasuna, baina azken Aro Klasikoan ugariago eta bikainagoak izan ziren jauregiak. Askotan hainbat eraikinez osaturiko arkitektura multzo nahasi samarrak eratu zituzten, akropoli modura: garai bakoitzean eraikitako atal berriak elkarri egokitzeko eskailera eta elkarren gainka bezala eraikitako atalak ageri dira, baina multzo orekatuak dira aldi berean.
Monti Gemelli
Monti Gemelli erdialdeko Italiako mendigune txiki bat da, Apeninoetan kokaturik dagoena, Abruzzo eskualdean. Bi tontor ditu: Montagna dei Fiori (1.814 metro) eta Montagna di Campli (1.718 metro). Bien artean, Salinello ibaiak Apenino guztietako arroilarik handiena sortzen du: Gole del Salinello. Gran Sassoko eta Laga mendietako Parke Nazionalaren parte da.
Maien zibilizazioa
Ezaugarriak
Arkitektura elementu aipagarriena ganga izuna edo harri irtenekiko ganga zen. Sabaiak eraikitzeko oso modu berezia zen, lastozko txabola maiaren sabaiaren itxurari jarraituz egina. Txabolak laukizuzenak ziren, luze baino garaiagoak, eta lau isuriko teilatua zuten. Molde horri berari jarraituz eraiki zituzten harrizko eraikinak: bi hormen gainetik batetik besterako harri lauzak jartzen zituzten, harik eta bien arteko espazioa harri bakar batek jaten zuten arte, giltzarri baten modura, malda handiko teilatuak osatuz. Horrek areto luze eta estuagoak eraikitzeko aukera ematen zien. Dena dela, era horretako sabaiez gainera, sabai laua ere erabiltzen zuten, bizkar hagez eta karez egina.
Eraikinen oinarrietan terraza moduko egiturak jartzen zieten, lurretik goratzeko: garaiera txikiagoko oinarriak jauregi eta eraikin zibiletan, eta oso garaiak tenpluetan (50 metro ingurukoak ere aurkitu dira). Fatxada gehienek bi banda edo gorputz horizontal nagusi zuten, eta tartean lerro edo moldura bat zegoen bi gorputzak bereizten zituena. Hasieran, tarteko harri zerrenda irtena landu gabea zen eta hormak leunak ziren, baina denborarekin fatxada lantzen hasi ziren, tarteko molduratik sabairainoko tartea lehenik, eta fatxada guztia ondoren, Aro Postklasikoko garaian batez ere. Fatxaden lanketa bereziki aipagarria izan zen Palenquen eta Puuc inguruan. Palenqueko eraikinetan kare iztukuzko marrazki oso konplexuak agertzen dira, eta Puuc inguruan mosaiko geometrikoez apainduriko horma bikainak aurkitu dira.
Eskultura
Eskultura maiaren urrezko aroa VII-X. mendeen artekoa izan zen, baina arkitekturarekin gertatzen den bezala, eskualde bakoitzak bere ezaugarri eta oparoaldia izan zituen. Dena den, orokorrean pentsamendu erlijiosoaren eta dinastien historiaren adierazpidea izan zela esan daiteke; agintarien nahia herritarrei helarazteko erabili zuten, erlaitz, ateburu eta aldareetako eskultura, eta maien ideologiaren eta kosmologiaren erakusgarria nagusia da. Aro Klasikoan oroitarriak eta aldareak apaindu ziren batez ere, kareharriz; klasikoaren ondokoan, berriz, fatxadetako hormak -gisuzko idazki hieroglifikoez- eta monumentuetako ateburuak, erlaitzak etab. -zurezko eskulturez-. Aipagarria da hasierako zurruntasun eta irudi hieratikoetatik azken aldiko dinamikotasunera nabarmentzen den bilakaera; hasieran irudi hieratikoak egin zituzten, zurrunagoak, baina azken garaiko eskulturetako aurpegiak naturalistagoak dira, eta idealismo eta eskematismo nabarmena duten arren, xehetasunetan gero eta kutsu errealistagoa eman zitzaion.
Obra eta aztarnategi aipagarriei dagokienez, bereziki azpimarratzekoak dira Palenqueko iztukuzko behe-erliebeak eta hieroglifoak. Petén oroitarriengatik da ospetsua, han hasi baitziren era horretako lanak egiten, eta Tikal, Chichén Itzá eta Uxmalen zurezko apaindura bikainak aurkitu dira.
Pintura eta zeramika
Pintura maiaren erakusgarri bikainenak Bonampak hirikoak dira (K. o. 790), bikain kontserbatu baitituzte behinolako forma eta kolore guztiak. Printzerri maia bateko bizitza adierazten dute, xehetasun handiz: soldaduak, musikariak, haurrak, jantziak, tresnak, armak, etab. Eskulturan bezala, Bonampakeko irudietan bilakaera nabarmena ageri da hasierako garaietako irudiei buruz: irudiak errealistagoak dira, bakoitzak bere ezaugarri propioak ditu eta jarrera lasaiagoa agertzen dute.
Monumentuetako hormetan eta hilobietan erabili zen batez ere pintura; gorteari eta eguneroko bizitzari buruzko irudiak nagusiki lehenengoetan eta irudi sinbolikoagoak hilobietan. Koloreetan gorria eta beltza ziren erabilienak. Irudien ilea marrazteko kobre tankerako kolorea erabiltzen zen, eta horia, urdina, arrosa eta berdea ere agertu dira.
Zeramikari dagokionez, aipagarriak dira terrakotazko ontziak, oso soilak diren arren irudi bikainez margotu ohi zituztelako. Ontzietako irudien eta zeramikazko estatua txikien bitartez, maien bizitzari buruzko hainbat xehetasun ezagutu ahal izan da: lanbideak, janzkera, etab.
Idazkera
Kolonaurreko Ameriketako herrietan maiak izan ziren benetako idazkera erabili zuten bakarrak. Idazkera hieroglifikoa izateaz gainera, aldi berean ideografikoa eta fonologikoa ere bazen, eta oraindik ez da guztiz deszifratu. Zenbait zuhaitzen ehunez eginiko amate paperean idazten zuten, zenbait metro luze ziren orrietan. Espainiar Inperioko agintari kolonialek eta elizgizonek, Diego de Landa apezpikuak bereziki, liburu edo kodex horietako gehienak suntsitu zituzten. Hiru besterik ez dira gorde: Madrilgo Kodexa, Dresdengo Kodexa eta Parisko Kodexa. Hala ere, harri, gisu eta zuraren gainean zizelkaturiko testu ugari aurkitu dira. Diego de Landak berak utzitako lekukotasuna, Relación de las cosas de Yucatán, maien gizarteari buruzko informazio iturri garrantzitsua izan da.
Kolonizazioaren ondoko denboran idazkera latinoz egindako liburuak ere informazio iturri garrantzitsuak dira; hona nagusiak: Popol Vuh (mitoen eta oroitzapen historikoak kitxe hizkuntzaz), Chilam Balam liburuak (kronikak, sendagintza, astrologia, etab.) eta Memorial Cakchiquel (historia, erlijioa, elezaharrak, etab.).
Zientziak
Zientzien alorrean maiek aurrerapen handiak lortu zituzten. Zenbaki-sistema hogeitarra erabiltzen zuten, 0 zenbakiaren kontzeptua garaturik zeukaten eta zehaztasun handiko kalkulu korapilotsuak egiteko gai ziren. Zenbaki-sistemak hiru sinbolo zituen: zero (maskor formakoa); bat (puntua); eta bost (marra horizontala). Batuketak eta kenketak puntuak eta marrak batuz eta kenduz egiten ziren. 19 baino zenbaki handiagoak posizio-sistema bertikalean idazten ziren, hogeiren berreturak erabiliz: 1 beheko lerroan, 20 bigarrenean, 400 hirugarrenean, 8.000 laugarrenean, 160.000 bosgarrenean...
Kalkulu ahalmen hori astronomian baliatu zuten. Juliotar egutegia baino doitasun handiagoko eguzki-egutegia lortu zuten, eta eklipseak aurrez iragar zitzaketen. Ilargiaren eta Artizarraren egutegi zehatzen jabe ziren, eta haien mugimenduari buruzko diagramak begi hutsez inoiz egin diren perfektuenak dira. Hiru egutegi erabiltzen zituzten batera: Tzolk'in (egutegi sakratua, 260 egunekoa), Haab (eguzki-egutegia, 365 egunekoa), eta Kontu luzea (52 urtekoa). Unitatea k'in (eguna) zen. Tzolk'in 13 eguneko 20 alditan zegoen banaturik, eta erlijio-ospakizunen datak zehazteko baliatzen zuten. Haab 20 eguneko 18 hilabete eta 5 eguneko hilabete batean zegoen zatiturik. Kontu luzea denbora epe luzeagotan erabiltzen zuten (ziklo unibertsalak). Ziklo bakoitzak 2.880.000 egun zituen (7.885 eguzki-urte inguru), epe horren buruan unibertsoa suntsitu eta berriz sortzen zela uste baitzuten.
Guztiarekin ere, maien zibilizazioa Neolitokoa zen, eta ez zituzten gurpila, goldea edota metalak ezagutzen.
Erlijioa eta mitologia
Erlijioak maien zibilizazioaren alderdi guztiak ukitzen zituen. Maien panteoia jainko ugariz osatua zegoen. Jainko nagusia Hunab Ku zen, gauza guztien sortzailea; harengandik zeruko jainkoa sortu zen, Itzamna, idazkeraren eta egutegiaren jainkoa. Kinich Ahau eguzkiaren jainkoa zen, eta Ixchel ilargiaren jainkosa. Horiek jainko handiak ziren, baina beste jainko batzuk herriaren bizitzatik gertuago zeuden, hala nola Chaak, euriaren jainkoa; Yum Kax, artoaren eta nekazaritzaren jainkoa; Kukulkan, haizearena; Ah Puch, heriotzarena; Ek Chuan, gerrarena; Ixtab, suizidena...
Maien zibilizazioaren aurkikuntza
Maia zibilizazioaren inguruko ezagutza gehienek XIX-XX. mendeetan bereziki egindako ikerketak dituzte iturburu. Konkistatzaileek ez zituzten monumentu klasikoak aintzakotzat hartu, mendeak baitzeramatzaten oihanaren mende, eta han hemen aurkitu zituzten maia tribuez berri gutxi utzi zituzten, haien garrantzia ezin baitzitekeen inola ere garai hartan indar betean zegoen azteka inperioarekin konpara. Maien zibilizazioaren hondakinak ez ziren ezagutu, 1839an John Lloyd Stephens idazleak eta Frederick Catherwood marrazkilariak hainbat hiri galdu bisitatu zituzten arte. Idatzi zuten marrazkidun egunkariak antzinako kultura honi buruzko jakingura sortu zuen mundu osoan.
Metallura williami
Metallura williami Metallura generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Urtzaldi
Urtzaldia, elur eta izoztegien urtzea da, udaberriko tenperatura igoeren ondorioz.
Urtzaldiak, ur izotu kopuru handia askatzen du neguan zehar, honela, ibaien emaria hazten da, batzuetan, uholdeak eragiteraino, batez ere, ibaiaren arro hidrografikoan euria egiten badu. Toki oso hotzetan, prozesuak okerrera egiten du, ibaiak, errekaztoak eta lakuak estaltzen dituen izotz geruzaren zatiketagatik. Izotz puskak pilatu egin daitezke, izotz plataforma bat eratzera heltzeraino, apurtzerakoan, olatu suntsitzaile bat eratuz. Batzuetan, izotz pusken urtzea, behar baino lehenago gertatzen da ibai baten goiko zatian, elur goratzeengan eragin zuzena duena.
Urtzaldia, berotze globalaren ondorioz etorriko denaren adibide bat da.
Zaldi Buru nebulosa
Zaldi Buru nebulosa (Horsehead nebula) edo Barnard33 Lurretik 1500 argi-urteko distantziara, Orionen gerrikoaren ezker muturraren hegoaldean dagoen gas laino hotz eta ilun bat da. Oriongo Laino Molekularren Konplexuaren zati da eta 3,5 argi-urteko zabalera du. Nebulosa ilun hau kontraste bidez ikus daiteke, IC 434 igorpen nebulosaren aurrean agertzen bait da. Bere formagatik xurgapen nebulosarik ezagunena da.
Ingré
Ingré Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Zaldi Buru nebulosa
Igorpen nebulosaren kolore gorrixka hidrogeno atomoetako elektroi eta protoien birkonbinazioetatik sortzen da. Izarrik distiratsuena, nebulosaren ezkerrean dagoena, Alnitak (ζ Orionis) ezaguna da, Orionen gerrikokoa. Ez ohiko zaldi buru forma lehen aldiz XIX. mendearen amaieran aurkitu zuen Harvard Collegeko Behatokitik Williamina Flemingek argazki plaka baten. Zaldi buru nebulosa katalogo batean jarri zuena lehena Barnard familiako Edward Emerson Barnard izan zen, 1919an.
Ingré
Biztanleria
2007an Ingré udalerrian erroldatutako biztanleak 7.969 ziren. Familiak 2.903 ziren, horien artean 578 pertsona bakarrekoak ziren (259 bakarrik bizi ziren gizonak eta 319 bakarrik bizi ziren emakumeak), 930 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.177 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 218 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zaldi Buru nebulosa
Nebulosaren ingurua
Inguruaren argazkian islada nebulosak ere ikusten dira, nagusiki gertuko izarren argi urdina islatzen dutenak.
Argazkian, laranja kolorez, ezkerraldean eta behean, Sugar Nebulosa ere ikus daiteke, NGC 2024 bezala katalogatua. Izen hau sutzar batekin duen antzagatik jasotzen du. Izarrarteko hauts xurgatzaile errenkada ilun bat siluetan nabarmentzen da hidrogenoaren igorpenaren argitasunaren aurrean, eta, izatez, Zurrustada Nebulosaren benetako energia iturria ezkutatzen du. Errenkada ilunaren atzean hauts iluntzailean zehar infragorri uhin luzeran ikus daitezkeen izar gazte eta beroek osatutako kumulu bat dago. Kumulu horretako izar masibo gazte bat izan daiteke Zurrustada Nebulosaren hidrogeno gasa ionizatzen duen erradiazio ultramorearen iturria.
Ingré
Etxebizitza
2007an 3.067 etxebizitza zeuden, 2.941 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 105 hutsik zeuden. 2.768 etxeak ziren eta 292 apartamentuak ziren. 2.941 etxebizitza nagusietatik 2.354 bere jabearen bizilekua ziren, 543 alokairuan okupaturik zeuden eta 44 doan lagata zeuden; 25 etxek gela bat zuten, 101 etxek bi zituzten, 351 etxek hiru zituzten, 745 etxek lau zituzten eta 1.720 etxek bost zituzten. 2.548 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.093 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.671 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zaldi Buru nebulosa
Nebulosaren ingurua
Irudian NGC 2023 nebulosa ere ikus daiteke, IC 434ren azpian. Islada nebulosa bat da, hortik bere kolore urdinxka bereizgarria. IC 431 Zurruztada Nebulosaren justu ezkerrean agertzen da.
Ingré
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 5.349 ziren, horien artean 3.877 aktiboak ziren eta 1.472 inaktiboak ziren. 3.877 pertsona aktiboetatik 3.603 lanean zeuden (1.848 gizon eta 1.755 emakume) eta 273 langabezian zeuden (149 gizon eta 124 emakume). 1.472 pertsona inaktiboetatik 582 erretiraturik zeuden, 516 ikasten zeuden eta 374 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ingré udalerrian 3.132 unitate fiskal zeuden, 8.491,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.726 euro zen.
Callopanchax toddi
Callopanchax toddi Callopanchax generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Ingré
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 521 komertzioetatik, 13 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 11 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 29 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 112 eraikuntza enpresak ziren, 132 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 31 garraio enpresak ziren, 14 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 11 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 28 finantziazio enpresak ziren, 23 higiezinen enpresak ziren, 55 zerbitzu enpresak ziren, 35 administrazio publikoko enpresak ziren eta 24 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 128 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 6 banku bulegoak, 11 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 16 igeltseroak, 16 margolariak, 10 zurginak, 25 iturginak, 14 argiketariak, 5 eraikuntza enpresak, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 9 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 2 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 altzari denda zen, 2 drogeria, 1 bitxi-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Ingré udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 700 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
Konparazio-perpaus
Konparazio-perpausak konparazioa bideratzen duten perpaus txertatuak dira. Hau da, hitz egitean maiz agertzen diren nozioak nolabait neurtu, mailakatu edo elkarren parean jartzeko eginkizuna betetzen dute konparazio-perpausek.
Konparazio perpausak: (-EN) BEZAIN, (-EN) ADINA, (-EN) BEZALA,… Konparazio-egiturek adjektiboekin eta zenbait aditzondorekin aurkitu daitezkeen maila-aditzondoen nahiz izen-sintagmetan aurkitzen diren zenbatzaileen zeregina betetzen dute. Alegia, ondoko adibideetan nabarmendutako osagaiek, funtsean, zeregin bera betetzen dute:
Izen-sintagmaren, adjektibo-sintagmaren nahiz adberbio-sintagmaren osagai dira konparazio-perpausak: aipatutako sintagma horien barnean txertaturik agertuko dira. Beraz, perpaus erlatiboen antzekoak dira. Eta, egituraz, perpaus erlatiboen antzeko egitura dute:
Ingré
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Ingré udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 731 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 1.101.
Konparazio-perpaus
a. Berdintasuna, gehiagotasuna eta gutxiagotasuna
Konparazioa egiten denean, berez, A B baino gehiago dela, edo biak berdinak direla edo A B baino gutxiago dela esaten da. Hortaz, konparazio-perpausak ere gehiagotasunezkoak, berdintasunezkoak edo gutxiagotasunezkoak direla esan ohi da gramatiketan. Hala ere, euskaraz, adjektiboen edo adberbioen maila konparatzen denean, gutxiagotasunezko konparaziorik ez da gertatzen hizkera arruntean. Alegia, euskaraz etxe bat beste bat bezain garestia dela esan daiteke (berdintasunezko konparazioa) edo etxe bat bestea baino garestiagoa dela (gehiagotasunezkoa). Baina *etxe bat bestea baino gutxiago garesti dela esatea debekatua dagoela dirudi. Hori aditzera eman nahi bada, bi bide dira: gehiagotasunezko konparazioa hartu eta ezezka eman, ukatu: Edo, bestela, berdintasuna ukatzea: Edo bestela, ahal denean, adjektiboaren edo dena delakoaren antonimoa bilatuz, kontrakoa bilatuz, alegia: Arazo hori maila-konparazioan gertatzen da, hots: adjektiboekin edo adberbioekin aritzean. Zenbatasunaz aritzean, gehiago eta gutxiago zenbatzaile konparatiboak baliatzen direnez gero, ez dago arazo hori.
Ingré
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Konparazio-perpaus
b. Maila konparazioa, zenbatasunezko konparazioa eta modu-konparazioa
Hiru mota nagusi gertatzen dira: maila-konparazioa, zenbatasunezkoa eta moduzkoa. Lehenbizikoan bi adjektiboren edo bi adberbioren maila konparatzen da: Zenbatasunezko konparazioan, berriz, bi kantitate, bi kopuru, konparatzen dira. Adibidez, ondoko perpaus honetan Anderren diru kopurua eta nirea konparatzen dira: Modu-konparazioan, bi modu konparatzen dira: Mota bakoitzak marka gramatikal bereziak eskatuko ditu. Adibidez, ADINA edo ADINBAT bezalako batek kantitatearen konparazioa bideratuko du: aurreko (b) perpausean Josebak zenbat diru duen esaten du, bide batez konparazioa ezarriz, nik dudan dirutzarekin konparatuz alegia. Baina BEZAIN, esaterako, maila-konparazioa bideratzeko erabiltzen da. Hori da, hain zuzen, aurreko (a)perpausean ikusten dena. Modu-konparazioa, berriz, BEZALA-ren bidez gauzatzen da.
Udalerri
Udalerri bat, herri bati edo hainbat herriri dagokion administrazio eremu bati deritzo, lurralde geografiko bati atxikia eta udal batek zuzendua.
Konparazio-perpaus
Perpaus konparatiboen egitura
Konparazio-egituretan bi atal izaten dira beti. Batean, maila edo zenbatasuna –hots: kuantifikazioa– ezarri zaion osagaia (adjektiboa, adberbioa, nahiz izen-sintagma). Bestean, maila edo zenbatasun hori zehazten lagunduko duen erreferentzia-puntua edo araua. Adibidez, perpaus honetan: Hor, autoaren garestitasunari maila ezarri zaio: garestia dela esan beharrean, besterik gabe, garestiAGOa dela esaten da. Gauza bera beste honako honetan: Hor ez da esaten besterik gabe parkea ez dela handia. Handitasun horri maila ezarri zaio. Horretarako, maila-hitza erantsi zaio: HAIN handia. Aurreko bi perpausak bere horretan utz litezke, garesti edo handi adjektiboen maila zehazteko zein erreferentzia-puntu hartzen den aditzera eman gabe. Hori maiz gertatzen da, testuinguruagatik zehaztapen hori egiteko premiatik ez dagoenean, adibidez. Baina, benetan, perpaus konparatibo batera jo daiteke. Aurreko bi perpausetako kuantifikazioa zehaztuko duen araua edo erreferentzia-puntua bilatu daiteke. Adibidez, honako bi perpaus hauek har daitezke erreferentziatzat: Kasu honetan ere, motoaren garestitasunak mailaren bat izango du. Eta Floridako parkearen handitasunak ere bai. Bi mailak konpara daitezke, egitura konparatiboa lortuz: Perpaus konparatiboaren eskuinean, morfema egokia azalduko da: berdintasunezko konparazioan erabiltzen diren morfemak eta desberdintasunezkoan erabiltzen direnak desberdinak dira. Konparazio-morfemak:
Eta konparazio-egitura horien taxu orokorra eskema hauen araberakoa izango da:
ZENBATASUNA
Kontuan izan zenbatasunaz aritzeko izen-sintagmak edo kantitate-adberbioak erabiltzen direla. Beraz, zenbatasunezko perpaus konparatiboak izen-sintagma baten edo kantitate-adberbio baten osagai izango dira.
1. Berdintasuna
Izen-sintagma baten kantitatea beste batenarekin konparatzean, hau izango da funtsezko egitura:
Adibidez:
Adelebsen
Adelebsen Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Konparazio-perpaus
1. Berdintasuna
Baina IS guztietan ohikoa denez, IS horren ardatza, izena alegia, ezkutuan egon daiteke. Adibidez:
Kantitatezko konparatiboa, sintagma mugagabea.
Adibideetan ongi ikusten den bezala, zenbatasunezko konparatiboa txertatua aurkitzen den izen-sintagmak mugagabean joan behar du. Horrenbestez, zenbatzaile zehaztugabeek eskatzen duten jokabide bera eskatzen du perpaus konparatibo honek ere. Hona beste zenbait adibide:
Konparatiboa, zenbatasunezko adberbio sintagma denean.
Adberbio-sintagma denean ere, itxuraz egitura bera izango da, baina izenik gabea, ez baita izen-sintagma bat, adberbio-sintagma bat baizik. Izan ere, zenbait aditzek ez dute izen-sintagma objektua onartzen kantitate-adizlagun bat baizik. Horrelakoak dira, adibidez, BALIO, PISATU, IRAUN, BAZKALDU, eta antzekoak. Adberbio-sintagma hauek honako egitura hau izango dute:
Adibidez:
2. Desberdintasuna
Oraingoan ere, konparazio-perpausa izen-sintagma baten osagai den ala adberbio-sintagma baten osagai den har daiteke kontuan:
Adibidez:
MAILA
Maila-konparazioa adjektiboekin eta adberbioekin egin daiteke. Hortaz, maila-konparaziozko perpausak adjektibo-sintagma baten edo adberbio-sintagma baten inguruan ibiliko dira. Adjektiboa izen-sintagma baten barnean egon daiteke eta izen-predikatu ere izan daiteke. Horrenbestez, bi leku horietan ager daiteke konparazio-perpausa, normalena izen-predikatuaren egongunean aurkitzea bada ere.
1. Berdintasuna
Adibidez: Konparazio-egitura izen-sintagma baten barnean txertatua dagoenean, honako hau izango da egitura: Adibidez:
2. Desberdintasuna
Desberdintasunezko konparazioan ez dago zenbatasunaren eta mailaren artean funtsezko bereizketarik. Zenbatasunaz aritzeko, GUTXIAGO eta GEHIAGO zenbatzaile konparatiboak erabiltzen dira. Adjektiboen edo adberbioen mailaz ari izanez gero, ongi datorren adjektibo konparatiboa erabiliko da: HANDIAGO, TXIKIAGO, POLITAGO, URRUNAGO, BERANDUAGO, GOIZAGO, LEHENAGO etab. Hemen ere, konparazio-perpausa izen-predikatu lanetan ari den adjektibo-sintagmaren osagai izango da sarritan: Adibidez: Izen-predikatu diren adjektibo-sintagma horiek, maiz, mugatzailerik gabe joan daitezke. Hots: goiko perpausetan alaiago nahiz alaiagoa, txikiago nahiz txikiagoa, esan daiteke.
Izen-sintagmaren barnean aurkitzen den adjektiboarekin lotua ere egon daiteke perpaus konparatiboa. Adibidez: Adibidez:
MODUA
Moduzko konparazioa beti berdintasunezkoa da, eta BEZALA aditzondoaren bidez osatzen da. Horrelako perpaus konparatiboek adberbio-sintagma osatzen dute beti.
Apache konderria (Arizona)
Apache konderria (Apache County) Arizonako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua St. Johns da. 2010eko zentsuaren arabera 71.518 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Konparazio-perpaus
Osagai-murrizketak
Emandako eskema horietan agertzen diren puntutxoek (...), perpaus txertatuan azalera ateratzen diren osagaiak adierazi nahi dituzte. Izan ere, perpaus txertatua oso murriztua eta laburtua egon ohi da gehienetan. Kontrastean jarri nahi diren osagaiak bakarrik gordetzen dira. Aditza, gehienetan, ezabatua egongo da, eta gainerako osagaiak ere, perpaus nagusiko osagaien pare diren heinean, ez dira agerian emango. Murrizketa horien guztien ondorioz, ADINA, BEZAIN eta abarren ezkerretara oso elementu gutxi agertuko dira normalean. Gehienetan azpian dagokeen perpausaren osagai bakarra agertuko da: (e) perpaus horretan, hain zuzen, baldintzazko perpausa da perpaus txertatuko osagai bakarra. Gogoan izan, baldintzetan bi osagai nagusi daudela: baldintza bera, eta baldintzaren ondorioa. [Ba- … bezala] gisako perpausetan, ezabatua ageri ohi dena baldintzaren ondorioa izaten da. Perpaus hori, osorik, honela izango litzateke: Haietan denetan, perpaus txertatuko osagai bakarra ageri da. Baina, behar izanez gero, eta zer esan nahi den kontuan izanik, osagai horien kopurua handiagoa izan daiteke. Adibidez: Hor, perpaus txertatuko aditza izan ezik (hain zuzen, perpaus nagusiko aditza bera delako: maite dut, alegia) gainerako osagaiek zutik diraute: loreak (nork), udan (noiz), ihintza (zer).
BEZALAKO, ADINAKO, BEZAINBATEKO, ADINBATEKO
BEZALA-z osatutako modu konparatiboak adberbio-sintagma dira, NOLA galderari erantzuten diotenak. Baina BEZALA-ren ondoan BEZALAKO ere badago, ADINAKO, ADINBATEKO, BEZAINBATEKO eta abar dauden bezala. Horiek izenlagunak osatzeko balio dute. Horrenbestez, izen-sintagma baten osagai gisa ager daitezke, eta, nola ez, izen-predikatu gisa ere bai. Adibidez:
Apache konderria (Arizona)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 71,518 pertsonetatik 18,681 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4,113 dira. 157 beltzak edo afroamerikarrak. 51,360 amerikar natiboak ziren eta 24 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 185 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 27 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,084 pertsonek kokatzen zuten.
Konparazio-perpaus
Osagaien ordenaz
Ordena arrunta gorago emandakoa da: Perpaus txertatua + konparazio-morfema + sintagmaren ardatza. Hala ere, zenbaitetan, ordena hori hautsia ager daiteke: sintagmaren ardatza alde batera, eta konparazio perpausa beste batera: Ordena aldaketa hori, batez ere, BAINO-rekin gertatzen da: Berdintasunezko maila-konparazioan, ordea, BEZAIN-ekin, alegia, ez dago horrelako askatasunik:
Eredu erromanikoaren arabera eratutako perpaus konparatiboak
Perpaus erlatiboekin gertatzen den bezala, konparatiboak ere osa daitezke eredu erromanikoari jarraituz. Hots: jatorriz galde-hitzak diren elementuez baliatuz, NOLA galde-hitzaz baliatuz bereziki. Egitura horiek autore zaharretan aurkituko dira batez ere. Gehienbat berdintasunezko konparazioa adierazten dutenak izan ohi dira.
Zenbatasuna adierazteko
Eredua argi dago: HAINBAT … NOLA … BAIT
Maila adierazteko
Hortaz, hau da eredua: HAIN … NOLA … BAIT-… Bai batean eta bai bestean, perpaus txertatuko adizkiak BAIT- aurrizkia nahiz -EN atzizkia eraman dezake.
Korrelazioak
Eredu erromanikoaren araberako konparatiboak, berez, korrelazioan dauden bi perpausez osatzen dira. Honako esamolde hau ere korrelazioa da: ZENBAT ETA … -AGO, … {HAINBAT / ORDUAN} … -AGO Hots: bi prozesu edo egoera konparatzen dira, nolabait. Adibidez:
Lurraldebus txartela
Lurraldebus txartela Mifare Classic teknologia duen kontaktu gabeko bidaia txartela da, 2007ko ekainean Gipuzkoako Foru Aldundiak alhan jarritakoa. Txartelak probintzia osoko garraio publikoen ordainketa-sistema bateratzeko asmoa du, hau da, txartel bakarra izateko jaulki da. Hala, ordu arte Gipuzkoako garraio publikoetan erabiltzen ziren beste txartel batzuk ordezkatu ditu.
Irrati-uhinen bidez 2 eta 10 cm bitarteko distantziara komunika dezake informazioa, txartela eta balioztatze-puntuaren arteko kontakturen beharrik ez duela. Txartelak saldo eguneratuaren informazioa gordetzen du, eta bezeroak balioztatze-puntuetako pantailetan zein beste dispositiboetan ikusgai du, adibidez Interneten.
Ezaugarriak
Lurraldebus txartela kontaktu gabeko txanpondegi-txartela da, birkargatu beharrekoa. Txartelarekin ordainduz gero, garraio publikoan prezio hobaridunak aplikatzen dira: gutxieneko deskontua prezio orokorraren % 40 da, hilean 1 eta 40 bidaia artean egitekotan; % 70, hilean 41 eta 70 bidaia artean egitekotan; eta % 90, hilean 71 bidaiatik gora egiten dutenentzat. Txartela kargatzeko, hainbat toki erabil daitezke, hala nola Gipuzkoako hainbat kiosko, paper denda, postetxeak, edota Kutxaren kutxazainak. Gipuzkoatik kanpo, Bilboko Termibus eta Gasteizko Herrandarren kaleko autobus geltokian ere karga daitezke txartelak, Pesa konpainiaren txarteldegietan dauden kargatze makinetan, alegia.
Motak
Zazpi txartel mota daude:
Arrunta
Pertsonala eta transferiezina da. Erabiltzailearen argazkia eta datuak ditu. Edonork eskura dezake, txartela eskatzeko formularioa betez.
Munduko Merkataritza Erakundea
Munduko Merkataritza Erakundea edo Munduko Merkataritza Antolakundea (MME) (World Trade Organization edo WTO) nazioarteko salerosketak liberalizatzeko eta ikuskatzeko agindua duen erakunde bakarra da. Haren oinarrian dauden zutabeak MMEko Akordioak dira, munduko merkataritzan parte hartzen duten herrialde gehienek negoziatu eta sinatu eta dagozkien parlamentuek berretsi dituztenak. Helburua ondasun eta zerbitzuen ekoizleei, esportatzaileei eta inportatzaileei beren jarduerak burutzen laguntzea da. Munduko Merkataritza Erakundea (MME) 1995eko urtarrilaren 1an sortu zen, eta GATT (Tarifa eta Sal-erosketarako Akordio Orokorra) erakundearen ondorengoa da. Genevan (Suitza) du egoitza, eta bere hizkuntza ofizialak ingelesa, frantsesa eta gaztelania dira. MME ez da Nazio Batuen sistemaren parte, ez eta Munduko Bankua edo Nazioarteko Diru Funtsa (NDF) gisako Bretton Woods erakundeetakoa ere.
Lurraldebus txartela
Adinekoentzakoa
Pertsonala eta transferiezina da. Erabiltzailearen argazkia eta datuak ditu. Eskuratzeko baldintzak dira 65 urte baino gehiago edukitzea, eta Gipuzkoan erroldatuta egotea.
Ezinduentzakoa
Pertsonala eta transferiezina da. Erabiltzailearen argazkia eta datuak ditu. Eskuratzeko baldintzak dira %65 edo gehiagoko ezintasuna edukitzea, eta Gipuzkoan erroldatuta egotea.
Gazteentzakoa
Pertsonala eta transferiezina da. Erabiltzailearen argazkia eta datuak ditu. Eskuratzeko baldintzak dira 5 eta 24 urte bitartean edukitzea, eta Gipuzkoan erroldatuta egotea.
Munduko Merkataritza Erakundea
Ministro Batzarrak gobernatzen du MME, bi urtez behin biltzen delarik. Kontseilu Orokorrak, bestalde, egunez eguneko administrazioa eta Batzarraren erabakiak gauzatzen direla ditu bere ardurapean. Zuzendari Orokorra (gaur egun Pascal Lamy) Ministro Batzarrak izendatzen du.
Munduko Merkataritza Erakundeak Genevan du egoitza, Suitzan, eta ingelesa, frantsesa eta gaztelania dira haren hizkuntza ofizialak. MMEa ez da Nazio Batuen Erakundearen sistemaren parte, ezta Bretton Woodseko Batzarraren barruan sortutako beste erakundeen (Munduko Bankuan edo Nazioarteko Diru Funtsa) parte ere.
Lurraldebus txartela
Familia ugarientzakoa
Pertsonala eta transferiezina da. Erabiltzailearen argazkia eta datuak ditu.
Munduko Merkataritza Erakundea
Historia
Muga Zergei eta Merkataritzari Buruzko Akordio Orokorra (ingelesezko GATT siglen bidez ezagunagoa) 1947ko urriaren 30ean sinatutako nazioarteko hitzarmen bat da. Nahiz eta hitzarmenaren testuan ez zen ezertarako ere erabakitzen inolako erakunde edo egitura instituzionala sortuko zenik, zenbait fikzio juridikotara jo zen Genevan egoitza izango zuen erakundea sortzeko, zeinean GATTeko partaideek bilerak egin, organo iraunkorrak sortu eta Zuzendari Nagusi bat buru zuen egitura administratibo bat eratu baitzuten.
Uruguaiko Erronda
1986an, GATT erakundeak, Punta del Esten (Uruguai) deituriko biltzar oso garrantzitsu batean, adierazpen bat onetsi zuen, zeinean negoziazio komertzialen erronda aldeaniztun bat prestatu baitzen, Uruguaiko Erronda izenarekin ezagutuko zena , nazioarteko merkataritzaren alorrean indarrean zeuden hainbat hitzarmen ordezkatu eta zabaltzeko.
Lurraldebus txartela
Turistentzakoa
Transferigarria da. Ez dauka ez argazki ez datu pertsonalik. Lehenengo birkarga egin eta 10 egunera iraungiko da.
Munduko Merkataritza Erakundea
Uruguaiko Erronda
Erronda hura 1993ra arte luzatu zen, eta urte hartan Marrakexen (Maroko) egindako bilera batekin amaitu zen. Bertan, Errondaren Bukaerako Akta sinatu zen, bai eta hainbat arlori buruzko hitzarmen-multzo bat ere: «Munduko Merkataritza Erakundea sortzeko hitzarmena» , besteak beste. Une hartan, adostuta geratu zen GATTen sorrerako xedapenak «1947ko GATT» izenaz ezagutuko zirela eta geroago erabakitako aldaketen ondoriozkoak, berriz, «1994ko GATT» izenaz.
Uruguaiko Errondak lehenago bazterrean utzitako hainbat gai lehen aldiz ekarri zituen «merkataritza sistema aldeaniztunera», haietariko nagusiak zerbitzuen merkataritza, nekazaritza, ehungintza eta jabego intelektuala izanik.
Uruguaiko Errondaren ostean, herrialde garatuek aplikatzen zituzten industria-produktuen gaineko tarifak % 6,3tik % 3,8ra pasatu ziren, batez beste. Aurrekoak batezbestekoak izan arren, kontuan hartu behar da, herrialdeetan, arantzelei buruzko arauak produktuaren ekoizpenaren araberako tarifen progresibitatea izaten jarraitzen duela, eta horrek, garapen bidean dauden ekonomiei, nabarmen oztopatzen die nekazaritza-produktu ez diren merkatuetarako sarbideari buruzko negoziazioak. Gaur egun, badirudi dibergentzia politiko argiak daudela, eta, ondorioz, nekez lortuko da akordiorik gai horren inguruan, baita goian aipatutako nekazaritza gaiaren inguruan ere, eta, bi gai horien garrantzia ikusita, argi dago Dohako Erronda ezin dela desadostasun horiek konpondu gabe amaitu.
Lurraldebus txartela
Tarifa-guneak
Lurraldebus txartelaren helburua Gipuzkoa osorako txartel bakarra izatea da. Horrek esan nahi du Gipuzkoako lurralde osorako tarifa-gune berdin batzuk ezarri behar direla, bidaiatzeko modu guztiek (autobusa, trena...) zein eragileek errespetatu behar dutena. Hala, Gipuzkoako lurraldea tarifa-gune ezberdinetan banatu da, zenbat eta gune gehiagotan zehar bidaiatu, orduan eta gehiago ordaintzen delarik. Txartelak, guneen arteko jauziak zenbatzen ditu, eta dagokion prezioa kentzen du guk dugun hasierako saldotik. Hala, behar-beharrezkoa da txartela bai bidaiaren hasieran zein bidaiaren amaieran balioztatzea, sistemak zenbat jauzi egin ditugun zenbatu ahal izateko.
Munduko Merkataritza Erakundea
Dohako Erronda (Dohako Agenda): 2001-gaur egun
2001. urtean Dohako Erronda egin zen, ofizialki Dohako Garapen-Agenda izenaz ezagutzen dena. Urte hartako azaroan, Dohan, Qatarreko hiriburuan, egindako laugarren ministro-batzarrean hasi zen, helburu nagusitzat hartuz garapen bidean dauden herrialdeetara ere iritsaraztea mundu mailako merkataritzaren liberalizazioaren onurak, bai eta liberalizazio hori areago zabaltzea ere.
Lurraldebus txartela
Lurraldebus txartelera atxikitako garraioak
2007ko abuztuaren 1ean, Urola Kostan, Urola Erdian eta Debabarrenean zehar dabiltzan autobus lineak sistema berrian sartu ziren.
Munduko Merkataritza Erakundea
Dohako Erronda (Dohako Agenda): 2001-gaur egun
Munduko Merkataritza Erakundearen Dohako Erronda munduko merkataritza liberalizatzeko egindako negoziazio handi bat da. Haren helburua aurreko ziklo handi batean (Uruguaiko Erronda izenekoa) zintzilik geratu zen gai bat osatzea da: nekazaritzaren merkataritza.
Dohan (Qatarren) egin zen 2001eko azaroan, lehenago hasitako nekazaritza, zerbitzu eta jabetza intelektualari buruzko negoziazioen aginduak zehaztuz.
Lurraldebus txartela
Lurraldebus txartelera atxikitako garraioak
Urte bereko urriaren 1ean, Gipuzkoako gainerako eskualdeetako lineak batu ziren, hots, Debagoienekoak eta Urola Garaikoak. Bestalde, Bilborako zerbitzuak ere sartu ziren txartel bakarrean.
Munduko Merkataritza Erakundea
Dohako Erronda (Dohako Agenda): 2001-gaur egun
Etapa horretan, garapen bidean dauden herrialdeak, beraz, erdialdeko herrialdeetako merkatuetan beren nekazaritza-ekoizpenetarako oztopoen sarbide librea lortzen saiatzen dira. Horrek esan nahi du herrialde garatuek beren nekazariei zuzeneko diru-laguntzen edo esportazio-laguntzen bidez nekazaritzari ematen dieten babesa kendu edo nabarmen murriztu beharko dutela.
Lurraldebus txartela
Lurraldebus txartelera atxikitako garraioak
2008an Lurraldebus txartela Dbus zerbitzuan erabilgai jarri zen, eta 2012ko otsailaren 15etik, zerbitzu honetan txartel bakarra erabilita, autobus-aldaketa doakoa da.
Munduko Merkataritza Erakundea
Dohako Erronda (Dohako Agenda): 2001-gaur egun
Egia esan, Errondaren hasieran baziren oraindik desadostasun batzuk MMEko kideen artean nekazaritzarako diru-laguntzei zegokienez, Uruguaiko Errondako helburuen betetze-faltagatik eta jabetza intelektualari buruzko zenbait auzirengatik; baina, hala ere, lasaitasun-mezua bidali nahi zitzaion nazioarteko komunitateari 2001eko irailaren 11n Estatu Batuek jasandako atentatu terroristen ondoren.
1982ko Paris-Roubaix
1982ko Paris-Roubaix txirrindularitza lasterketa klasiko honen 80. edizioa izan zen. 1982ko apirilak 18an ospatu zen eta Jan Raas herbeheretarrak irabazi zuen bakarrean 16 segundora iritsi zen hirukote jazartzaile baten aurretik. 270 kilometroko ibilbidea egin zen, garaileak 7 ordu 21 minutu eta 50 segundo eman zituelarik.
Munduko Merkataritza Erakundea
Dohako Erronda (Dohako Agenda): 2001-gaur egun
2005ean Hong Kongen, gutxieneko konpromiso batzuk lortu ziren garatutako herrialdeen nekazaritza-produktuen esportaziorako laguntzak kentzeari buruz. Aurrerapauso batzuk eman ziren dumpingaren gaian ere, oinarrizko agiri bat egitea lortu baitzen, nahiz eta oraindik zenbait desadostasun esanguratsuak bazeuden.
Dohako Errondan adostutako lehen hitzarmen esanguratsua Merkataritza Errazteko Hitzarmena da. Hitzarmen honetan, Merkataritza Errazteko Prestaketa-Batzordea sortu zen, MMEko Kontseilu Orokorraren mende egongo zena, hitzarmena lehenbailehen indarrean sartzeko eta haren funtzionamendu eraginkorra bermatzeko. Hitzarmeneko xedapen baten arabera, garapen bidean zeuden herrialdeak ez zeuden behartuta beren konpromisoak betetzera, horretarako beharrezko gaitasunak lortu arte.
Lurraldebus txartela
Lurraldebus txartelera atxikitako garraioak
2012ko maiatzaren 7az geroztik, Donostiako Renfe Aldirietako linean Lurraldebus txartela onartzen da ordainketarako, nahiz eta deskonturik egiten ez den, hau da, bidaia-txartela arruntaren prezio bera ezartzen da.