cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal Herriko artea Francoren diktaduran
Emakumearen agerpena
Mentxu Gal. Lehenago ere aipatu dugu irundar hau, baina ez litzateke zuzena izango 1970az geroztik margogintza arrakastaz landu zuten emakumeak samalda zirela gogoratu gabe uztea. Álvarez Enparantzak bere Euskal Herriko pintura garaikidearen liburuko (1978an argit.) atal bat eskaini zien, 30 emakume izen bederen bildurik. Zerrenda hori hainbeste luzatu zenez, 1969an Gipuzkoako Aurrezki Kutxak egoki ikusi zuen «Gipuzkoako Emakume Margolarien Lehiaketa» bat antolatzea.
Emakume izen-zerrenda horretatik, merezitako ospea iritsi duten batzuk nabarmendu behar dira, adibidez:
Errealismo neurritsu bat gizartean
Erregimen frankistaren aurka pintura oldarkor espresionista duen Agustin Ibarrolaz gain –jada berari buruz hitz egin duguna bera–, izan ziren Euskal Herrian gizarte kontserbadore baten konbentzionalismo eta ohitura immobilisten aurrean jarrera kritikoari eutsi zioten artistak ere.
Luis Garzia Otxoa
Luis Garzia Otxoaren (1920) margolanek, Ensor belgikarraren eta Rouault frantsesaren margogintza ekartzen digute gogora.
Paisaia bortitz batean jauzi gabe, eta bereziki politikoak ziren arazoen aipamenik egin gabe eman nahi izan dio Garzia Otxoak garrantzi soziala bere espresionismoari. Desitxuratzeak handituz eta bere koloreak bortizki bizituz, irudi ausartez osaturiko hizkera labur sortuz joan zen, eta hizkera horrekin barregarri utziko ditu zenbait pertsonaia-mota: bere egoeraz harro dauden gizaki alferrak, barruko hustasuna diruaren gain edo beren gizarte-maila pribilegiatuan oinarritzen duten garun hutsak.
Dionisio Blanco
Dionisio Blanco (1927-2003) duela gutxi hil zenak ere merezi du oroitzapen bat. San Salvador del Vallen jaio zen, bere bizitza eta artea behin betiko markatu zituen lan-istripu baten ondorioz bere gaztarotik fisikoki gutxitua, mende erdi batez pintura intimista landu zuen, oso pertsonala eta gizatasunez betea. Gaixoa, agurea, haurra –betiere, gizakia– silueta lauez egina, bere pintura trinko, xume eta adierazgarriaren erdian ageri da.
Abangoardiaren bat-bateko sarrera
Abstraktuarekin gertu-gertuan zebilen azken aldiko obra kubista asko ere. Mendearen bigarren hamarkadatik aurrera, Frantzian eta Alemanian, artearen hainbat alderdi aurrerakoietan, laster askotariko formak hartu zituen figurazio-ezaren abentura piztu zen, zeren eta, bada abstraktutasun geometriko bat, beste espresionista bat, eta lirikoa dei geniezaiokeen besteren bat ere, informaltasuneraino iristen dena.
Ez-figurazioaren mugimendua
Gipuzkoan, 30eko hamarkada inguruan jada irtena zen kanpora (Nikolas Lekuonaren zirriborroren bat), Europari begira zegoen taldearen barrutik; baina ahalegin herabe hura gerra zibilak eta errepresio frankistak berehala zapuztu zuten. Llano Gorostizaren liburuak, 1965ean argitaratuak, ezin izan dio azkeneko orri pare bat baino eskaini Euskal Herriko paisaia artistikoan eman zen informaltasun abstraktuaren sorrerari, Txillida eta Oteizaren irakaspenek zeharbidez 50eko hamarkadan sustaturikoari.
Ekipo 57 izenekoak ere (Oteiza eta Basterretxea), orduan Maleivtchen espazialismoan eta konstruktibismoan, eta neoplastizismoan inspiratzen zenak, eraginik izan zuen margolari gazte batzuengan.
Hala ere, badirudi abstrakzioko lehen ereduak uste sendo estetikoak baino gehiago esperimentatzeko apeten emaitza izan zirela. Esate baterako, Arabako Aurrezki Kutxa Probintzialeko Aretoan Euskal Herriko lehen arte abstraktuaren erakusketa bat izan zen, Díaz Olanoren ikasle izandako eta Madrilen ikasitako Miguel Jimeno de Hidalgak (1895-1977) konstruktibo neokubista mailan 1946az geroztik eginez joan zen lan-multzoa ikusgai jarriz.
Alfontso Gonzalez (1929) bilbotarrak ere, 1948an jada landu zuen kubismo sintetikotik eratorritako geometrikoren bat; baina kasu hasberri hauek guztiak garrantzirik gabeko bat-bateko esperimentazioak ziren, zeren eta, Jimeno bera margogintza figuratibora itzuli baitzen laster.
Bilbon, arte abstraktuaren lehen erakusketa 1957ko martxoan ireki zen, eta Bizkaitarren Arte Elkarteko aretoetan Jose Duarte eta Joan S. Muñozen eskutik etorri zen.
Horrela, Joan Etxebarriaren iloba izanik, hasieran beronen pintura fauvearen eraginak zituen Federiko Etxebarriak (1914-) margolan abstraktu batzuk jarri zituen jendaurrean Madrilgo San Jorge galerian lehenengo aldiz 1960an; eta ondoren, Bilboko Illescas Galerian.
Rafael Ruiz Balerdi
Rafael Ruiz Balerdi (1935-1992) donostiarra, ospearekiko erabat axolagabea izan zen, aldiz, zinez arduratsua sortu ziren arazo artistikoez eta euskal gazteriaren heziketa estetikoaz. Arte-merkatariek beraren obra oso gutxi ezagutu dituzte.
Madrilgo Arte Ederretako Eskolatik igaro zen. Beste hainbaten antzera Vazquez Día-en kubismo ondorengo geometrikotasunak erakarrita, eta bere lanbidea Miguel Anjel Alvarezen lantegian ikasi ondoren, erabakigarria izan omen zen Txillidarekin 60ko hamarkadan izan zuen harremana. Eskulturagileak, forma aratz eta kolore garbi soilen aukera adierazkorrarekiko jada utziko ez zuen uste osoa eta gogotsua helaraziko zion. Ordutik, mimetismo figuratibo oro behin betirako utzi zuen. Veneziako Bienalean Espainiaren ordezkari izateko aukeratu zuten, 1960an.
Sailkapena maite dutenek, espresionista abstraktuen artean koka dezakete. Eta, halaz ere, bere margolanak diruditena baino arrazionalago eta intelektualago dira. Egia esan, George Mathieuk, subkontzienteak agindurik bezala, Telebista frantsesaren kateetan erakusten zituen bat-bateko haietatik oso urrun zegoen. Bere pinturak misterioz eta ironiaz egina badirudi, beharbada bere nortasuna halakoxea zelako izango da, ikusten zen munduko ezer gordetzen ez zuten formen bidez barne-mundua margo zitekeela pentsatzen baitzuen.
Hauen ondoren:
«Balerdik, harri mineralizazioen antzeko egitura pilatzaileekin batzen du lirikotasuna. Ekialdeko paisaiak, Moneten kromatismoak eta Van Goghen sigi-sagako segidek osatzen dute Rafaelen mintzaera plastikoa».
Jose Antonio Sistiaga
Parisen hezitako Jose Antonio Sistiaga (1932), konposaketa abstraktuetara jo zuten lehenengoen artean dago. Gipuzkoako Ateneoan hasi zen abstrakzio lirikotik gertu zeuden lan batzuk erakusten eta gaur egun arte, irmotasunez eutsi dio bere joera horri.
Lerromakurrezko keinuen trazu bidezko marrazki sistema bat landu zuen, Moneten Ninfea haien oroitzapena ekartzen duten margoez eta pintzelada luzez osatua; baina bestalde, keinu nabarmentasun baten berehalakotasunak badu automatismo surrealistatik eta espresionista abstraktuetatik (action painting), baina betiere egituraketa formalaren begirada zaintzaileari eutsiz. Sistiagak margolanetan, kolore gardenak eta bat-bateko bizitasunaren trazu kaligrafiazkoak erabiliz lortutako eragina adierazkorra, efektu onaren menpe dago. Hausletzat hartu zen 60ko hamarkadako bere margogintza.
Ildo horretatik doaz bere lan berri batzuk, adibidez:
Bereziki interesgarriak izan ziren zinematografian egin zituen sartu-irtenak. Konposaketa famatu hauetarako, Sistiagak lan izugarria hartu zuen zuzenean zeluloidearen aginean 75 minutuko iraupena zuen sail bat marrazten. Soinu-bandarik gabe, zerrenda eta forma marradunak isurika zetozen gauzen behin eta berrizko erasoa zen pelikula hau ikustea, etenik gabeko dinamikotasunez eta beti kolore harrigarriz jantzia. Sistiaga behin baino gehiagotan saiatu da –1991n artean, baita– teknika honetan hobetu nahian. Esperimentazio soilak direla uste dugu eta eragiten duten zirrara sorpresa baino haratago ez doana.
Ramon Vargas
Berrogeita hamarreko hamarkada hartan, informalismo gestualista baten barruan garatu zuen bere plastika. Tinkadurak eta azalerak izeneko bere lanetatik, beste multzo bat egitera pasa zen: Atentatuak.
Denboraldi batez Parisen bizi izan zen eta han filmetako irudien mintzaera batean saiatu zen:
Ondorengo urtean antzeko zerbait egiten saiatu zen, zeluloidearen gainean zuzenean margotuz, Sistiagak bezala.
Ildo beretik, collage bitxiak egin zituen, bere margolanetan argazkiak erantsiz.
Bideoaren teknikari ere onura ateratzen ahalegindu zen.
Jose Luis Zumeta
Balerdi eta Sistiaga bezala, Jose Luis Zumeta (1939) usurbildarra Parisen bizi izan zen aldi batez. Zumetaren espresionismoa ausarta, ia beti abstraktua eta hein batean figuratiboak, iskanbila sortu zuen. Estetikoki bere kideak baino erradikalagoa izan zen eta 60ko hamarkadako lehen urteetatik aurrera, zerrenda kromatikoz osaturiko eta kodigo bihurtutako margo-marrez, oihal gaineko pintura akriliko multzo bat sortu zuen.
Keinuen abstrakzio horretatik (1961-64), trazu luzeak, koloreak mugaturiko berezko formak mihiztatzera etorri zen. Forma eta irudi zehaztugabeen abstrakzio organikoago bat garatu zuen 70ko hamarkadako lehen urteetan. Cobra taldetik gertu dagoen abstrakzio bat da, barru-bizitasuna barreiatzen duten masa koloredunez eraturik.
Zeramikazko bi horma-pintura egin zituen 1974an,
Informalzalea eta espontaneoa da, batez ere; eraikuntza formalean arduragabearen antza du eta beti askea den Zumeta ez da erraza euskal-eskola nahi litzatekeenaren barruan sarturik ikustea. Usurbilgo zeramika Oteizari atsegin ez izatea ulertu egiten da, Euskal Herriko estilo arruntaren erreferentziatik hain urrun dagoen pintura, lirismoaren halakoxe antza duen pintura izanik ere, ez du pintura bera beste gairik, adieraztekorik gabeko adierazlea baizik.
Bonifazio Alonso
Bonifazio Alonso (1934) Donostian jaio eta Gipuzkoako lehen talde abstraktuko kide da.
GAUR taldeari oso lotua egon zen. Estatu arteko erakustaldi gehien zituen Euskal Herriko artistetako bat da, eta bere obra, nazioarteko abangoardiaren informaltasunari leial zaio.
Cobra taldearen adierazpen-moduek eraginik, kanpoko errealitateaz etengabe arduratu zen jarreraz, non eraldatutako pertsonaiak eta alegiazko izakiak bizikide diren. Bizitza aztoratu eta geldiezinaren ikuspegi ageriko bat uzten du bere lanetan.
Surrealismo eta espresionismo abstraktuaren tradizioak utzi egiten dio Bonifaziori formak berrasmatzen, eraldatzen, kode plastiko pertsonalak sortuz.
Cuencan kokatu bazuen ere bere bizilekua 1967an, euskal ama-lurrarekiko loturari beti eutsi zion.
Amable Arias
Amable Arias (1927-1984), Bembibre de Bierzon jaio zen, eta 1941n Donostiara iritsi eta hiriburu honetan errotu. Martiarenaren lantegitik igaro zen, Gabonetako XI. Lehiaketan (1959) sari bat irabazi zuen obra abstraktu batekin «Margolana» lanarekin, eta Gipuzkoako Arte Elkarteko kide zen; baina gerora euskal abangoardiako taldearekin bat egin zuen (GAUR taldea), baina Oteizaren etniari buruzko pentsamoldearekiko inolako interesik azaldu gabe.
Paisaiak margotuz hasi zen bera jaio zen lurraren inguruan, eta bertan, jada erakutsi zuen ekintza askatasun bat, Van Goghena gogorarazten duen pintzelada sutsu eta aztoratu bat, eta itxurez «haratago» bilatu nahi urduri bat. Gero, Donostian jada, nahiago izan zuen gai pertsonal eta barnekoei heldu. «Eskua jasorik egindako erretratu» moduan definitu genitzakeen bere erretratuek, trazuen bikaintasun eta ekonomiagatik lilura sortzen dute. Parisera egindako bidaia batek (1962) Kandinski, eta honekin batera, pintura autonomo eta sinboliko bat ezagutzeko aukera eman zion, ordutik hizkera espresionistaren eta abstrakzio informal baten gertuan dabil. Bere oihal batzuetan, Rothko gogorarazten duten ñimiñotasun bat ere topa daiteke. Abstraktutik urrunduz joan zen 70ko hamarkadatik aurrera, eta emakumeari dion maitasunak edertasun eta samurtasun zentzu bizi bat adierazten duten koadroak inspiratzen zizkion. Baina laster itzuli zen bere joera abstraktuetara, eta plano huts handien gainean sortu ziren «literatura» arte piktorikoan bidegabeki sartze arraro bat baino gehiago, Ariasen azken urteetako pinturen azpian dagoen «ezerezaren bertigo» hura bezala ulertu behar direnetara. Amableren marrazki-zaletasun handiak baldintzatu zituen olioz egindako bere koadroak, bere obraren zatirik handiena teknika honetan egin baitzuen. Hala, Kleeren marrazki eta margolanak, edo ekialdeko irudiak oroitarazten dizkiguten kaligrafia-zeinuak agertzen diren oihal batzuk margotu zituen; inolaz ere, mendebaldeko gure klasikotasunaren ezaugarri den modelatu sendoen pinturarekin antzik gabekoa. Azkenik, honako multzo hauek sortu zituen:
Ariasen azken lanetan, bere joera abstraktuak oihal gaineko tanta-jario itxura hartu zuen, isuri bertikalak, ziur asko bizitzako «egien» inguruko ironiazko ikuspegi bat adierazten dutenak. Amable Arias, gaizbideratzea gustatzen zitzaion ertilari madarikatu horietako bat zen –erakusketa batean bost marko huts zintzilikatu zituen–; gorroto zituen lehiaketa eta erakusketa ofizialak, eta gizarteko sona oro arbuiatzen zuen. Guztiaz gain, duela gutxi egindako erakusketa ibiltari batek (2003), erabateko gaurkotasun harrigarri bat eman dio bere pentsaerari, Amable Ariasek –gaixo kronikoa berau, bere haurtzaroko istripu larri batekin eta bere senarrak utzi egin zuen ama baten oroitzapenarekin traumatizatua– bizitzaren ikuspegi samina zuen, dudarik gabe, eta nahiago izan zuen aldarrikaturiko bizitzako egien aurrean eszeptizismoa agertu, baita bere margolanetan ere. Ezagutu zutenek, «bere lagunekin bihozbera» zela diote. Baina ez dira ez samurtasuna ez eta errukia ere, ikuspuntu inpartzial eta objektibo batetik begiratuta, ironia eta iseka dira homunkulu horiek gogorazten dutena, bere orri eta oihaletako espazio hutsetan galdurik diruditen irudi ñimiño kezkagarri horiek. Bizitzako zoritxarreko sentimenduz markatua ikusten da; baina, agian, doktoretza-tesi eredugarri batean sakonki aztertu duenak idatzi duen bezala, «bere koadroen sakoneko esanahia babesten duen azal lañoa igarotzeko ahalegina egin egin behar da».
Maria Paz Jimenez
Margolari gisa Gaur taldeari oso loturik egon zen lehen aipatu dugun Maria Paz Jimenez (1909-1975) eta margogintzari eskainitako lehenengo emakumezko sonatua da XX. mendeko Euskal Herrian.
Picassoren eragineko irudigintzatik abstraktura igaro zen 1953an:
Espresionismo abstrakturako joera zuten ertilari batzuk ere izan ziren, taldekako antolaketa-kezketatik urrun, Euskal Herriko hainbat lurraldetan norbanako izaera gogor batez beren lana hedatu zutenak.
Jose Barceló
Cartagenan jaio zen Jose Barcelók (1923), Euskal Herritik kanpora hezi eta hainbat herrialdetatik igaro ondoren, Bilbon kokatu zuen bizilekua. Bodegoiak eta erretratuak margotu zituen, eta bi generoetan ere jakin zuen bere pintura modernora bideratzen, bere gaiei poesia eta misterio-errainu bat erantsiz.
Gauzen forma zehazten duen marrazkia pixkanaka ezabatuz doan Barcelóren obretan, iradokizun figuratiboa gutxieneko adierazpenera ekarriz, eta azkenean, margo festa batera mugatuko diren konposaketetan arte abstraktutik hurbil egongo da.
Dario Villalba
Dario Villalba (1939) Donostian jaio, Madrilgo galeriatan eman zen ezagutzera 50eko hamarkadaren bukaeran. Biosca galerian (1964) bere margolan fosilen erakusketa egin zuen. Joera espresionistekin jarraitu zuen, eta gero minimalismotik gertu zeuden formekin, baliabide gutxirekin zirrara psikiko eta espiritual ahalik eta handiena eragiteko asmorik onenarekin.
Hauxe da Dario bizi den mundua: giza aurpegiak, gorputz ahulak, begirada galduko nerabeak, emakume eroak, gorputz zatiak... Inolako giza ingurugirorik, paisaiarik, historiarik, gizakiaren inguruko egunerokotasunik ez. Batzuetan, gizarte inguruko zantzu txiki bat, gizabanakoaren bakardadea sentiberago bihurtzeko.
Dario Villalbaren artean, gizakiaren funtsezko ezgaitasuna sumatzen dugu agian, eta giza destinoaren kontingentzia esentziala.
Hirurogeiko hamarkadako abangoardia abstraktua izan bazen, Euskal Herrian ibilbide horretan barrena, askotan esperimentazio pasakor bat bezala, sartu ziren margolari-gazte saldoak zalantzan jarrarazten digu abangoardia izen honen balio metodologikoaren erabilgarritasuna, eta, edonola ere, kritikak arreta berezia eskaini dien izenen hautaketa egitera behartzen gaitu, nahitaez subjektiboa dena.
Gipuzkoan izen hauek gogoratuko ditugu:
Bizkaian, EMEN taldetik alor abstraktuetara igaro ziren:
Araban:
Ia guztiek mende amaiera arte luzatu zuten beren lan sortzailea, eta horregatik Euskal Herriko arteari aro autonomikoan eskainitako hurrengo atalean ere gogoratu beharko dira.
Laburpena
Espainiako historian gertaerarik izugarrien eta garrantzizkoena, 1936-39ko gerra zibila, eta ia 40 urtetako diktadura militar batekin identifikaturiko gerraostea, Euskal Herrian eman zen kultur artistiko eta egoera politikoaren arteko gorabeherak ikertu eta aztertu nahi dituen historialariarentzat, garrantzi berezia duen aldi bat da. Gaur egun, erregimen demokratikoan ia 30 urte igaro ondoren, arrazoiak badira frankismoaren aurkako berezko erreakzioak oraindik ere badirelako susmo izateko, hau da, frankismoko aldi horretan sustatutako edo baimenduriko kultura eta arteari buruzko epai ez-oso baten aldera bultza dezaketenak. Frogatutako gertakarietara soilik inguratzen saiatu gara, gai honi buruzko balore-epaiak ematen baino gehiago.
Berehala baiezta daitekeena eta horrexegatik gure Historiako atal honetan ageriko hedadura eskaini nahi izan diogun lehen gertakaria izan zen altxamendu frankistaren unean heldutasunera iritsia zen ertilari-multzo bat atzerriratzea. Esan daitekeen gauza da garailearen bandora jo zuten bakar batzuen aurrean, gehiengoa izan zen Euskal Herrian oposizioan kokatu zirenak, eta bi hautabideren artean aukera egin beharrean gertatu ziren: irteera eta atzerriratzea ala norberaren buruaren errepresioa, hau da, jarduera artistiko konbentzional batean ezkutatzea, politika gaietan barrengo uste sakonen adierazteko inolako saioetatik libraturikoa. Horrexegatik, 20 urte igaro beharko zuten posible izan eta nahi zen «Euskal Herriko Eskola» bati buruz hitz egin ahal izateko.
Gertakari historiko berria eta dokumentatzen eta aztertzen ari direna da Euskal Herriko ertilarien atzerriratzea –oraindik ere askoz denbora eta ikerketa gehiago beharko dituena–, kasu askotan «atzerriratze» izena merezi izan duen erbesteratzea, onartu zituzten lurraldeek eskaini zioten harrera eskuzabalarengatik eta jarduera artistikoa berreskuratzeko izan zuten erraztasunagatik. Bat ezin daiteke ahantz Princetoneko (USA) Unibertsitateko Erretore hartaz; hain zuzen ere XX. mendeko 30eko hamarkadan, garaile zen nazismoa zegoen beren aberritik ihes egin ala kanpora botatako alemaniar jakintsu haiek bere irakasleriaren artean sartzeak ekarri zien onura aipatuz, Hitler Unibertsitatearen ongile izendatzera behartua zela zioenean. Hispanoamerikako –Argentina eta Mexiko– zenbait herrirentzat euskalerritar errefuxiatuak onartzeak ekarri zien kultur eta arte hazkundeaz ere halako zerbait esan daiteke.
Txanponaren bigarren aurpegia Baskonian eta erregimen berriak ofizialki probintzia saltzaileak deklaratu zituen haietan gelditu zirenen artean ikusi behar da. Errepublika garaian arte gaietan hasitako modernotasun Europazale baten paralisia izan zen. Bake eta askatasun giroko bizimodu politiko eta sozial odoltsu hura gertatu ez balitz Euskal Herriko arteak –Espainiako arteak bezalaxe– nondik joko zuen amestea interesgarria gertatzen da.
Jakina den bezala, tsarren Errusian arte iraultzaileen sustatzaileek Leninen garaipenarekin arte moderno eta iraultzailearentzat erabateko askatasunaldi bat iritsiko zenaren zain bazeuden, laster egin zuten topo Prolet-cult-a ezabatua eta zaporerik gabeko errealismoa baten alde egiten zuen errealitatearekin. Francoren erregimenean ez zen inolako ezbairik izan. Masari handitasun eta argitasun hizkeraz hitz egingo zion mintzaera bat sortu behar zen. Handinahi inperialak iradokiko zituen arkitektura eta ez anbiguotasun, ez eta esanahi zabal eta ugariak hartuko zituen ikonografiarik. Ideia garbiak, zehatzak eta handinahiak. Helburu horretarako hormairudiak eta marrazki argi eta zehatzak baino hoberik ez zegoen. Halakoxeak izan ziren euskal marrazkigile Carlos Saenz Tejada handi horren izen ona argitzen duten arrazoiak.
Baina, gizakiaren guraririk sakonenak, xede zirenak –besteak beste, adierazpen-askatasuna–, bortxatzen dituen ezerk iraupen luzeko bermerik ez zuenez, errepresio-sistema bera, bere atzaparrak askatu beharrean gertatu zen, nahiz eta, bere garaian esan genuen bezala, sistema nabarmenegi erasotzera ausartzen ziren ertilarientzat pertsekuzioa eta kartzela hor izan baziren ere. Diktaduraren 40 urtetako kronikak erakusten duen modura, elementu zapaltzaileen aldetiko biziraupenezko senak eta Europako kultura moldeetara derrigorrezko irekitzearekin autarkiatik alde egiteak, askatasun artistikoaren birsortzea ekarri zuen, ertilariek besoak zabalik onarturikoa eta gizarteak askatasun politiko baten bihozkada bezala sumatua izan zena. Hirurogeiko hamarkadan gertatzen hasi zen irekitze horri zenbaitek eman izan dion «hamarkada miresgarria» izena ongi merezia du, horrexegatik soilik, Euskal Herriko artearen historialariaren iritziz. Arantzazuko hamarkada da, Oteizaren inguruan mamituriko taldeena, eta esperientzia emankor baina laburren garaia, Deba, Aia eta Soraluzeko eskolena, Euskal Unibertsitatearena eta bere Arte Ederretako Eskolarena, Arteleku-rena eta Museo eta Arte Galerien indarberritzearena.
Europako berrikuntzak atzerapenez iristen ziren Baskoniara, baina iritsi egin ziren azkenean. Eta euskal gizartea sentiberatasun berria sortzen hasi zen, horrela abangoardiako berrikuntzak, hasieran tolerantziaz eta jakin-minez eta azkenik halakoxe ulermenez onartzen zituen. Atal honetan, abstraktuarekin amaitzeko, neo-kubismo eta garbitasun plastikotik abiatzen ziren lanen azalpen eta iruzkinak egitea egokitu zaigu, baita edozein motatako edertasun formala baino adierazpenean originaltasuna bilatzen zuten beste saialdiena ere.
Arte abstraktuaren zehar-aipamen honek bereziki Euskal Herriko artearen historiari dagokion iritzi batera garamatza. Euskal Herriko arteari buruzko bere liburuan argitaratu zuen Flores Kaperotxipik Bitoriano Juaristi sendagile margolari ezagunari eginiko elkarrizketa; non defendatzen baitu ikonoklasia –hobe litzateke anikonismoa esatea— euskal jitearen funtsezko ezaugarria dela. Iritzi horren arabera, euskal herritarrak imajinak beti gogoko izaten ez dituela defendatuko luke. Eta iritzi hau, euskal herritarren arte-sormenerako ezgaitasunari buruzko beste gehiegizko orokortasun honetan zehaztu zen. Beste nonbait ere aztertuak ditugu Juaristi doktorearen baieztapen hauek eta baita aurkituak ere euskal herritarrak bere historia estetikoaren jiteari eta berezko joerari buruzko ondorio batzuk, ez hainbat ikonoei buruzkoa, sinboloei buruzkoa bezainbat. Aski bekigu gai hau hemen idatzirik uztea eta Euskal Herriko artearen anikonismoa hirurogeiko hamarkadako margogintzan berandu saman sartu zenaren kontua azpimarratzea. Esan liteke, artearen hiru dimentsioko gorputz-izaera dela Euskal Herriko ertilaria irudikapena baztertzera eraman duena. Beste hau ere esan daiteke, aurreko orrialdeetan ohartarazi dugun bezala, margogintza abstraktua hamar urte lehenagotik nazioarteko onarpena merezi izan duten eskulturagile ez-figuratiboen —Txillida, eta bereziki Oteiza— eraginagatik sortu zela Baskonian.
Dena den, Baskonian margogintza ez-figuratiboa onartzeak Europan ordurako hedatuak ziren beste berrikuntzei ateak ireki zizkien: espresionismoari, surrealismoari ñimiñotasun eta ezerezetik oso gertuan zegoen kontzeptualismorantz joango zen informaltasun abstraktuari. Hortik aurrerako ertilari profesional gazteek, ikusiko dugun bezala, abangoardia berri bat sortzeko ezohiko sormena beharko dute.
Stefan Banach
Stefan Banach (Krakovia, Austria-Hungariako Inperioa, 1892ko martxoaren 30a– Lviv, Polonia, gaur egungo Ukraina, 1945eko abuztuaren 31), matematikari poloniarra, Lwów-ko matematika-eskolako (Lwowska Szkola Matematyki) kidea gerra aurreko Polonian. Matematikan autodidakta izan zen, eta bere talentua ustekabez aurkitu zuen lehenengo Juliusz Mienek, eta gero Hugo Steinhausek.
Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Banach Poloniar Matematika Elkarteko lehendakaria zen, eta Lviveko unibertsitateko (Uniwersytet Lwowski) irakaslea. Ukrainako Errepublika Sozialista Sobietikoko Zientzia Akademiaren lehendakaria zen, eta Sobietar Batasuneko matematikariekin harreman ona zuen. Harreman horri esker, bere karguan jarraitu ahal izan zuen sobietarrek hiria hartu zutenean (1939).
Banachek alemaniarren okupazioan (1941etik 1944ra arte) bizirik iraun zuen Rudolf Weiglen ikerketa institutuan, zorri bat bere odolarekin elikatzen irabazten zuen diruarekin.
1945ean birikako minbizia diagnostikatu zioten, eta bere azken egunak Lviven pasa zituen, non 53 urterekin hil egin zen 1945eko abuztuaren 31an.
María Adánez
María Adánez Almenara (Madril, ) espainiar aktorea da. Nagusiki telebistan Pepa y Pepe eta Aquí no hay quien viva telesailetan antzezteagatik ezaguna da.
Liparis tunicatiformis
Liparis tunicatiformis Liparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Cutler (Florida)
Cutler Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Miami-Dade konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Luis Fernando Rodríguez
Luis Fernando Rodríguez Astigarraga (Elgoibar, Gipuzkoa, 1964ko apirilaren 9a) euskal herritar futbolari ohia da. Atzelari lanetan aritzen zen. 8 urtez aritu zen Eibarrren, 215 partida jokatuz.
Monongahela (Pennsylvania)
Monongahela Pennsylvaniako hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 4,300 biztanle zituen, 4.95 kilometro koadrotan banatuta.
Cycloramphus asper
Cycloramphus asper Cycloramphus generoko animalia da. Anfibioen barruko Cycloramphidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bittor Garaigordobil
Bittor Garaigordobil Berrizbeitia (Amaitermin, Abadiño, - Bilbo, ) bizkaitar apaiza izan zen. Gerra Zibilean, andalari modura ibili zen soldadu. Euskal Herrian zein Espainia aldean ibili zen, betiere derrigortuta. Gerraostean, Gasteizko seminarioan egon zen, ikasle zein irakasle. 1948an Ekuadorrera joan zen misiolari. 1964an Babahoyoko apezpiku izendatu zuten. Itzultzean Urkiolako santutegian bizi izan zen.
Babahoyoko apezpiku izan zen urteetan aldaketa nabarmenak eragin zituen bertako komunitatean, Askapenaren teologiarekin lotutako erabakiak hartuz.
Erreferentziak
2. Hordago txikira dokumentala
Center for Basque Studies
Center for Basque Studies/Euskal Mintegia Renon (AEB) dagoen ikerketa zentroa da, Nevadako Unibertsitatearen barruan dagoena, euskara eta euskal kulturaren inguruan lan egiten duena. Euskal Herritik kanpoko lekurik handiena da ezaugarri hauekin.
1967an sortu zuten.
Irakasleak
Ikertzaile eta irakasleen artean hauexek ditugu: Jill Berner, Kathleen Camino, William Douglass, Imanol Irizar, Xabier Irujo, William H. Jacobsen, Jose Mallea-Olaetxe, Sandra Ott, Gloria Totoricagüena, Carmelo Urza, Linda White eta Joseba Zulaika.
Renoko Euskal Liburutegia
1960ko hamarkadaren amaieran sortu zuten, zentroaren barruan, William Douglass, Robert Laxalt eta Jon Bilbao Azkarretaren eskutik.
Gaur egun, 50.000 liburu inguru eta 1.500 argitalpen ditu eskuragai, interneten bidez nagusiki.
Euren hitzetan, liburutegi hau:
Leucocarbo verrucosus
Leucocarbo verrucosus Leucocarbo generoko animalia da. Hegaztien barruko Phalacrocoracidae familian sailkatua dago.
Basondoa
Orbaibar banatzen zen lau korreduetako bat zen, Puiukoa, Leozkoa eta Barasoaingoarekin batera. 1847tik aurrera, Untzue eta Leotz udalerrietan banatu zen eta. 1852an Leotz udalerriko herriak independitzatu egin ziren eta Oloritz udalerria osatu zuten.
Izena
Batzuetan, Basondoko zendea edo Basondoko barrutia izena hartu zen, nahiz eta Basondoko korredua izen zehatzena eta tradizionalena izan. Hala ere, kasu honetan, gainerako korreduetan ez bezala, bere izena ez baitu inongo herritik hartzen, "-ko Korredua" gehitu gabe ere agertzen da.
Banaketa
Hauek dira korreduko herriak:
Bertzalde, korreduan hurrengo herri hustuak ziren:
Historia
1431 baino lehen, Orbaibar lau korredutan banatuta zegoen: Barasoaingoa (Barasoain eta Garinoain), Basondokoa (Untzue, Etxague, Bariain, Orizin, Oloritz, Soltxaga, Eristain eta Mendibil), Leozko (Leotz, Uzkita, Hiriberri, Olleta, Artariain, Iratxeta, Orisoain eta Santsomain) eta Puiukoa (Amatriain, Makirriain, Bezkitz, Benegorri, Santsoain eta Puiu). Ibarreko errege ordezkaria azpimerinoa zen, eta, Joan II.aren kontzesioz, bertakoa izan behar zuen. Ibarreko gobernua azpimerinoa buru zuen batzar batek zuzentzen zuen, Katalaingo baselizan iltzen zena eta toki bakoitza bere erregidore batek ordezkatzen zuena.
1639an lau diputatu aukeratu ziren, bat korredu bakoitzeko, ibarra azpimerinoarekin batera goberna zezaten. Organismo berriak XIX. mendera arte iraun zuen, 1645 eta 1657 bitartean izan ezik, garai horretan diputatu bakarra aukeratu baitzen ibar osoaren ordezkari gisa. 1665ean Barasoainek hiribildu titulua lortu zuen arren, ez zen haranetik erabat banandu. Zatikatze orokorra 1846an gertatu zen, eta sei udalerri sortu ziren: Barasoaingo Korreduak Barasoain eta Garinoain sortu zituen; Leozkoak udalerri bat osatu zuen bere lurraldearekin eta Basondoko eta Puiuko hainbat herriekin (Orisoain izan ezik, bere kontura bat osatu baitzuen). Untzue (Basondokoa), Puiu (Puiukoa) eta Santsoain (Puiukoa) bertze hiru udalerriak osatu zituzten. 1852an Leotz udalerriko Basondoko Korreduko herriak independitzatu egin ziren eta zazpigarren udalerri bat osatu zuten: Oloritz. Azken urte hauetako landa-exodoaren ondorioz, Santsoain desagertu egin da, eta Leozko zati bihurtu da.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Marie-Louise Dubreil-Jacotin
Marie-Louise Dubreil-Jacotin (Paris, 1905eko uztailaren 7a - Paris, 1972ko urriaren 19a) frantziar matematikaria izan zen, Frantzian matematika hutseko doktoretza lortu zuen bigarren emakumea, Frantziako matematikako lehen katedraduna, Frantziako Matematika Elkarteko presidentea eta fluidoen mekanikan eta aljebra abstraktuan aditua.
Lehen urteak eta hezkuntza
Ernest Vessiot ENSeko zuzendariak animatuta, Oslora joan zen Vilhelm Bjerknesekin lan egitera. Haren eraginpean, uhinen matematika eta Tullio Levi-Civitak gai horri buruz egindako lanak interesatzen zitzaizkion. 1930ean Parisera itzuli zen, beste matematikari batekin ezkondu zen, Paul Dubreilekin, eta Alemania eta Italiako zentro matematikoetan zehar egindako beste bira batean elkartu zen, Levi-Civitara egindako bisita barne. Dubreildarrak 1931ean itzuli ziren berriro Frantziara.
Karrera eta ikerketak
Bere senarrak Lillen irakasten zuen bitartean, Dubreil-Jacotinek ikerketekin jarraitu zuen eta 1934an likido idealetan uhin ezberdin amaigabeen existentziari buruzko doktoretza egin zuen, Henri Villaten begiradapean. Horren aurretik, Frantzian matematikako doktoretza lortu zuten emakume bakarrak Marie Charpentier izan ziren 1931n (matematika hutsetan ere bai) eta Edmée Chandon 1930ean (astronomian eta geodesian).
Senarrari jarraituz, Nancyra joan zen, baina ezin izan zuen irakasle posturik lortu, nepotismotzat jotzen zelako; haren ordez, ikerketa-laguntzaile bihurtu zen Rennesko Unibertsitatean. 1938an irakasle lanpostu batera igo zuten, eta 1939an Lyongo Unibertsitateko irakasle laguntzaile izatera pasa zen, Rennesen irakasten jarraitu zuen bitartean. 1943an Poitierseko Unibertsitateko katedradun izendatu zuten, Frantzian matematikako katedra bat bete zuen lehen emakumea izan zelarik, eta 1955ean kalkulu diferentzial eta integraleko katedra bat lortu zuen. 1956an, Pariseko Unibertsitatera joan zen bizitzera, eta, unibertsitate hori banandu ondoren, katedra bat hartu zuen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean.
1950eko hamarkadan, Dubreil-Jacotinek aljebra abstraktuan interesatu zen, eta geroago talde eta egitura aljebraiko mailakatuetan ikertu zuen. Bi testulibururen egilea da, bata erretikuluen teoriari buruzkoa eta bestea aljebra abstraktuari buruzkoa. Bere argitalpen teknikoez gain, Jacotin matematikaren historiako lan baten egilea da, Retratos de mujeres matemáticas, eta Frantziako Matematika Elkarteko presidentea izan zen 1952an.
Scandia (Kansas)
Scandia Kansasko hiri bat da. Republic konderrian kokatua dago. 2010ean 372 biztanle zituen, 1.23 kilometro koadrotan banatuta.
Jestřabí
Jestřabí Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 287 biztanle ditu eta 3,89 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1383 urtean egin zen.
Dena da ETA
Dena da ETA politika arloan erabiltzen den esaera bat da. Printzipio honen arabera ETAko kide edo haren kolaboratzaile dira mailaren batean ETAren ideiekin, edo horietako batzuekin, bat datozen edozein talde edo pertsona, nahiz eta pertsona edo talde horiek beren helburu politikoetarako inoiz armarik erabili izan ez. Dena da ETA ideia batez ere XXI. mendearen hasieratik izan da garrantzitsua, batez ere PPk kontrolatutako Espainiako gobernuak izan direnean eta besteak beste ENAMen aurka erabilia. Ideia honek ondorio nabariak izan ditu Euskal Herriko politikagintzan.
Dena da ETAren azken gertakari aipagarriena 2016koa da. 2016ko azaroan, zazpi gazte kartzelatu zituzten Altsasuko ferietan bi guardia zibilekin egondako liskarren ondorioz. Carmen Lamela epailearen iritziz gazteek ETArekin harremana zuen ekintza terrorista bat burutu zuten.
ISO 4217
ISO 4217 diruak izendatzeko hiru letrako nazioarteko kodeak zehazten dituen estandar bat da, Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundeak (International Organization for Standardization, ISO) emana.
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
Dena da ETAren ideia ontzat ematen dutenen arabera, ideiaren funtsa hau da: Hego Euskal Herrian aritzen diren alderdi politiko, elkarte, egunkari, sindikatu, komunikabide eta norbanako asko, ETAren partaide direla. Ideia horren ardatzaren arabera, pistolak eta armak erabiltzeak edo izateak ez dira beharrezkoak ETAren partaide izateko. ETAren ideologia (edo gutxi gorabehera antzeko ideologia) duena, edo ETArekin laguntasuna erakusten duena, ETAko partaidea izan ahal da.
Urkulu (argipena)
Urkulu euskal leku izen eta abizen bat da, bi aldaera fonetiko eta ortografiko dituena: "Urkulu" eta "Urkullu". Gaztelaniazko aldaera ortografikoa "Urcullu" da.
ISO 4217
ISO 4217 kode zerrenda mundu zabaleko banku eta enpresetan erabiltzen den araua da, diruak izendatzeko. Hainbat herrialdetan kode hori oso zabaldua dago, truke interesetan eta billeteetan agertzen delako, batzuetan ikurrak nahasgarri izan baitaitezke.
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
Gauzak horrela, euskal abertzale asko jarri dira ETArrak diren susmopean eta askotan akusaziopean. Gehienak Euskal Herrikoak eta abertzaleak dira. Baina badira, baita ere, Euskal Herritarrak ez direnak eta ideologia ezberdina dutenak ere bai, hala nola komunistak, anarkistak eta sozialdemokratak.
Aurrekoaren ondorioz, ETAkoak ziren akusaziopean ipini eta Espainiako Auzitegi Nazionalean lan egiten zuten epaileek (akusaziopean zeudenen aurkako ideia irmoekin), akusatuen aurkako ekintzak bideratzen zituzten.
Batzuetan era anonimoan egindako salaketa bat besterik ez da izan. Beste batzuetan "sarekadak" eta atxiloketak egon dira jende kopuru handi edo erakunde oso baten aurka. Badaude beste batzuk non salaketa jarri, atxiloketa asko egon eta komunikabideetan izugarrizko zalaparta sortu eta gero, azkenean absolbituak izan diren. Azkenik, beste batzuetan torturak eta zigor gogorrak jasan dituzte epaitutakoek.
Villersexel
Villersexel Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
Askotan salaketak komunikabide jakin batzuen partetik izan dira. Beste batzuetan, ETAren biktimen erakunde batzuk, AVTk edo Manos Limpias delako sindikatuak adibidez, egin dituzte salaketak behean agertzen diren erakunde eta pertsonen aurka.
Villersexel
Biztanleria
2007an Villersexel udalerrian erroldatutako biztanleak 1.423 ziren. Familiak 548 ziren, horien artean 204 pertsona bakarrekoak ziren (104 bakarrik bizi ziren gizonak eta 100 bakarrik bizi ziren emakumeak), 168 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 140 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
Dena da ETA indarrean dagoen ideia bat dela aldezten dutenek, laburbilduz, hau salatzen dute: Espainiako gobernuak, izugarrizko boterea duten epaileen laguntasunarekin eta Espainiako komunikabide gehienen laguntzarekin, ideia hau Espaniako Gobernuaren interesen arabera erabiltzen dutela.
Villersexel
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
Espainiako komunikabideek behin bakarrik hautsi zuten bere aliantza. 2004ko martxoaren 11ko atentatuak egon zirenean hain zuzen ere. Egun horretan eta hurrengoetan PPren gobernuak ETAri egotzi zien egun horretan egon ziren atentatuak eta sozialistek ez zuten ideia horrekin bat egin.
Villersexel
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
Geroago, PSOEk hauteskundeak irabazi eta El Mundo egunkariak eta beste komunikabide batzuk, ETA eta Al Kaidaren arteko aliantza edota harreman bat bazegoela ziurtatu zuen hurrengo urteetan. El Mundok hurrengo urteetan ikerketa bat egin zuen, PSOE, ETA eta Al Kaidaren arteko konexioak baieztatzeko helburuarekin. Askoren iritziz, gezurra izateaz gain, interes elektoralistak zituen.
Villersexel
Etxebizitza
2007an 665 etxebizitza zeuden, 555 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 80 hutsik zeuden. 426 etxeak ziren eta 219 apartamentuak ziren. 555 etxebizitza nagusietatik 302 bere jabearen bizilekua ziren, 241 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 63 etxek bi zituzten, 117 etxek hiru zituzten, 139 etxek lau zituzten eta 223 etxek bost zituzten. 354 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 309 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 173 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Peebles
Historia
XII mendeko elizen aztarnak badira Peeblesen. XIII mendean Sir Simon Fraserrek Neidpath gaztelua eraiki zuen eta Neidpath baroierria sortu zen, XIV mendean Hay familiaren esku gelditu zena. Inguruan Peebles merkatal herria eratuz joan zen. 1645ean ingelesen aurkako jarrera hartu zuen eta 1650an Oliver Cromwellen armadak erasotu zuen gaztelua.
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
XXI. mendeko Dena da ETA ideiaren jomuga diren alderdi politiko, egunkari, sindikatu, talde eta elkarte batzuk zerrendatuta ageri dira ondoren. Kasu batzuk kontraesankorrak badirudite ere, hainbeste salaketa egon ziren behean agertzen direnen aurka. Lehenago idatzita dagoen moduan, batzuen aurka salaketa bat besterik ez bazen izan, beste batzuen aurka makrosumarioak izan zituzten eta zigor gogorrak jasan dituzte edo jasaten ari dira. Kasu batzuk oraindik ez dira epaitu.
Peebles
Historia
Tweed ibaiaren gaineko zubi ikusgarria 1663an eraiki zen Ingalaterrako armadak 1548an suntsitu zuen St Andrews elizako harriak erabilita. Dena dela XV menderako jadanik harrizko zubi bat bazela badakigu.
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
Ilegalak bihurtu diren talde batzuk ibilbide luzeko erakundeak ziren, hala nola Amnistiaren Aldeko Batzordeak. Beste batzuk nahiz eta epaitu eta ilegalak bihurtu, jadanik auto-desegindako erakundeak ziren, adibidez KAS.
2000. urtean, Gobernuak egin zuen lege aldaketaren ondorioz, kale borroka egiten zutenak etakide bihurtu ziren legearen aurrean eta etakideen zigor berberak jasotzen hasi ziren.
Villersexel
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Reithrodontomys fulvescens
Reithrodontomys fulvescens Reithrodontomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Neotominae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Henry Kamen
Henry Arthur Kamen (Rangun, Birmania, 1936ko urriaren 4a), historialari britainiar bat da.
Peebles
Herri eta hiri senidetuak
Peebles ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Robustiana Mujika Egaña
Robustiana Mujika Egaña, goitizenez Tene, (Deba, 1888ko maiatzaren 24a - ib., 1981eko irailaren 16a) euskal idazlea eta politikaria izan zen.
Villersexel
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 813 ziren, horien artean 558 aktiboak ziren eta 255 inaktiboak ziren. 558 pertsona aktiboetatik 496 lanean zeuden (267 gizon eta 229 emakume) eta 62 langabezian zeuden (29 gizon eta 33 emakume). 255 pertsona inaktiboetatik 90 erretiraturik zeuden, 54 ikasten zeuden eta 111 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Robustiana Mujika Egaña
Bizitza
Emakume Abertzale Batzako lehendakaria izan zen 1935az gero. Hizlari suharra zen; EAJko ekitaldi agerikoetan parte hartu zuen Euskal Esnalea, Euzko-Deya, Gure Herria, Euzkerea, El Día, Euzkadi, Agur, Luzaro, Goiz-Argi eta Deva agerkarietan, besteak beste, argitaratu zituen ipuinak eta artikuluak Olerkiak idatzi zituen: Aberriaren udaberria, Ama, Arno’ko kurutza eta batez ere Miren Itziar’ri idazkiak eta olerkiak. Azken horrek 19 gutun biltzen ditu, abertzaletasunaren zabaltze aldera idatziak, eta 23 olerki liriko Antzerki lanak ere idatzi zituen: Gogo oñazeak, Gabon, Nekane eta neskutzaren babesa.
1923an Zornotzan argitaratu zuen bere lana, bai bertso bai prosan idatzita, Mireni idazkiak eta olerkiak. Bilboko Euskeltzale Bazkunaren sari bat jaso zuen. Antzerkiaren lanak ere idatzi zuen, Gogo-oñazeak, adibidez, edo Gabon, eta bakarrizketa bat, Joan Xose. Lan horiekin Biltzar Marianoaren Sari bat jaso zuen, Oñatin. Honetaz gain, denbora aurkitu zuen aldizkari ezberdinetan artikulu eta ipuin ugari argitaratzeko. Mujikaren azken lana Cuadernos de vascuence hablado izan zen, Zarautzen 1968an plazaratua.
Dena da ETA
Ideiaren funtsa
Arkaitz Bellonen kasua goian idatzitakoarekin harreman zuzena dauka. Izan ere, besteak beste berari, 13 urte eta 3 hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten. Arrazoia: Donostiako kale istiluetan parte hartzea, bertan kutxa-zain automatiko bat, autobus bi eta edukiontzi batzuk erretzea eta baita ere Ertzaintzaren patruila bati Molotov koktel batzuk botatzea. Bera eta berarekin atxilotutako eta kondenatutako Txomin Lesende etakideak ziren bai legearen aurrean, epaileentzat eta baita ere Espainiako (eta Hego Euskal Herriko) komunikabide gehienentzat.
Robustiana Mujika Egaña
Bizitza
1975ean euskaltzain ohorezko izendatu zuten. 1983az gero Debako Udalak «Tene Mujika» ipuin lehiaketa antolatzen du urtero.
Dena da ETA
ETAren "alde"
Dena da ETAren ideiaren aldaera bat nahiz eta berdina izan ez, ETAren alde egotearen ideia dago. Ideia honen arabera terrorismoaren gorazarre delakoagatik hainbat jende zigortu, mehatxatu eta epaitu dituzte. Besteak beste, kartzela zigorra ETAren alde Interneten idazteagatik (nahiz eta adin txikikoak izan) eta kartelak jartzeagatik. Aldi berean etakideen argazkiak erakusteak, etakideak agurtzea, etakideentzat giza eskubideak eskatzeak edo ETAko presoen hurbilketa eskatzea, ETAren alde egotea dela esan du Espainiako gobernuak (eta beraien iritzia jarraituz epaile asko) eta hainbat pertsona honengatik epaituak izan dira. Salatzaileen arabera, salatutakoak ETAren aldekoak dira edo ETAren historia "zuritu" nahi dute.
Robustiana Mujika Egaña
Lanak
Bere lanak garaiko aldizkarietan sakabanaturik daude: Euskal Esnalea, Euzko-Deya, Gure Herria, Euskerea, El Día, Euzkadi, Agur, Luzaro, Goiz-Argi eta Deva. Tenek idatzi asko galdu zituen erbestera joatean, bere ahizpak beldurraren beldurrez erre egin baitzituen.
Villersexel
Diru sarrerak
2009an Villersexel udalerrian 550 unitate fiskal zeuden, 1.163,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.536 euro zen.
Dena da ETA
ETAren "alde"
Batzuetan, Espainiako Gobernuaren, epaileen eta hedabideen hitzetan, "ETAren alde egotea" eta "etakide izatea" sinonimotzat hartu dira.
Monroe (Pennsylvania)
Monroe Pennsylvaniako borough bat da. Bradford konderrian kokatua dago. 2010ean 554 biztanle zituen, 1.28 kilometro koadrotan banatuta.
Dena da ETA
ETAren "alde"
Dena da ETAren aurkako kritika gehientsuenak alderdi abertzaleengandik etorri dira, nahiz eta PSE edo bere alderdikide batzuk, batzuetan zalantzan jarri Espainiako Gobernuaren ekintza batzuk.
Henry Kamen
Biografia
Oxfordeko unibertsitatean ikasi zuen, eta Espainia, Erresuma Batua eta AEBetako unibertsitate ezberdinetan katedraduna izan da, baita Bartzelonako Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Nagusian edo CSICean ere.
Käthe Kollwitz
Käthe Kollwitz (Königsberg, Prusia —gaurko Kaliningrad, Errusia—, 1867ko uztailaren 8a - Dresden, Alemania, 1945eko apirilaren 22a) alemaniar margolaria izan zen.
Villersexel
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 112 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 24 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 8 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 19 administrazio publikoko enpresak ziren eta 10 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Käthe Kollwitz
Biografia
Berlinen eta Munichen egin zituen Pintura ikasketak. Bera izan zen Prusiako Arte Akademiako lehen emakumezko kidea. Hiri handietako eta nekazari-eremuetako langile-jendearen bizimodu pobrea islatu zuen bere obretan.