cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Izar misteriotsua
Izar misteriotsua (L'étoile mystérieuse) Hergék idatzi eta marraztutako Tintinen abenturak kontatzen dituen komiki bat da, Tintinen komikien artean, zuzenean koloretan argitaratu zen lehena. Saileko beste komiki batzuk bezala, bi bertsio ditu, lehena 1942an egina eta bigarrena 1952an.
Istorioa
Tintinek Lurrera geroz eta gehiago hurbiltzen ari dela dirudien izar bat ikusten du. Behatokian Calys irakaslea ezagutzen du, ordu gutxitan Lurraren aurka talka egin eta munduaren amaiera eragingo duen meteorito bat dela esaten diona. Zorionez, zientzialariek huts egin zuten euren kalkuluetan eta meteorito aldendu egiten da, baina honen txatal bat Ipar Itsasoan erortzen da. Azterketa batzuk meteoritoak propietate bitxiak dituen metal ezezagun bat duela diote, Calys irakasleak metal hau calysteno bezala izendatzen duelarik. Espedizio bat antolatzen da itsasora erori den txatala berreskuratzeko.
Espedizioan, mundu osoko zientzialari ospetsuekin batera, Tintinek eta Haddock kapitainak parte hartzen dute. Baina beste espedizio bat antolatu duen eta protagonistak aerolitora bere gizonak baino lehenago iris ez daitezen edozer egingo duen eskrupulurik gabeko enpresaburu bati aurre egin beharko diote.
Lipov
Lipov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.490 biztanle ditu eta 15,12 kilometro koadroko azalera. Hodoníngo barrutian dago.
Izar misteriotsua
Bitxikeriak
Komiki honen lehen bertsioa Bigarren Mundu Gerran egin zen, Belgika nazien okupaziopean zegoenean, istorioan islatzen dena.
Lipov
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1238 urtean egin zen.
Izar misteriotsua
Bitxikeriak
1952an eginiko aldaketek istorioaren nazien aldeko kutsua arintzen dute, nabarmenak ere ez diren arren. Bohlwinkel ere judutar abizena da (baina ez Blumenstein bezain ezagugarria) eta pertsonaiak propaganda antisemitan judutarrei ematen zaizkien ezaugarriak izaten jarraitzen du: sudur handia, ezpain sendoak...
Komiki honetan Haddock kapitaina bigarren aldiz agertzen da. Honen aurrekoa den Urrezko hagindun karramarroa komikian erremediorik gabeko alkoholiko bat bazen, honetan Alkoholaren aurkako Itsasgizonen Ligako presidentea da, baina konbentzimendu askorik gabe.
Hemibagrus fortis
Hemibagrus fortis Hemibagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
José Antonio Elola-Olaso
José Antonio Elola-Olaso Idiakaitz (Tandil, - Madril, ) gipuzkoar politikaria izan zen. Valladolideko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta Gerra Zibilean matxinoen alde borrokatu zuen. Falangista sutsua, gorteetako prokuradore eta Espainiako Batzorde Olinpikoaren presidentea izan zen.
Vanellus melanocephalus
Vanellus melanocephalus Vanellus generoko animalia da. Hegaztien barruko Charadriidae familian sailkatua dago.
Hanyu pinyin
Adibidez, beste barne aldaketa batzuez gain, sistema berriak Txinako Herri Errepublikako hiriburuaren izena idazteko modu ofiziala aldatu du: Pekin (Peking) > Beijing nahiz Běijīng (北京). Sistemaren aldaketak hasierako terminoa bakarrik aldatu du: pe > běi (北 = iparraldea); bigarren zatiaren aldaketa eboluzio fonetikoa da soilik, antzinako mandarinetik gaurkora (京 = king ala jīng = hiriburua).
Argirotz
Argirotz Urraulbeiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
Izena
Argirotz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Geografia
Argirotz Urraulbeiti ibarran dago.
Inguru naturala eta kokapena
Urraulbeiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 36 kilometrora dago. Udaletxea Artiedan dago. Erliebe txikiko ibarra da. Lautada bat osatzen du, Longida, Erromantzatua eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.
Atuzkarratz
Atuzkarratz Kakueta eta Bagola mendilerroekin batera Ezka, Bintze eta Zaraitzu ibai arroak bereizten dituen Nafarroako mendilerroa da. Gailur nagusiak Kakueta (1.583 m), Migoleta (1.405 m) eta Lakuaga (1.415 m) dira.
Argirotz
Klima
Urraulbeitiko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.
Atuzkarratz
Mendiak
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
Argirotz
Klima
Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira udalerriko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.
Estazio meteorologikoak
Urraulbeitin dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Leireko monasterioak Gartzea Santxitzen, Domeñuko jaunaren, dohaintzaren bidez eskuratu zituen ondasunak (1075), baina hiribildua Antso Santxitz kondearena zen XII. mende hasieran. Pedro Semenetz Zabaltzakoak bertan zituen mahastiak koroak konfiskatu zituen (1279). Garai hartan jendez hustu zen eta 1427an bi etxe izan zituela adierazten da. Bere eliza Hamaikamila Birjinen izenpean egon zen. XIV. mendean Artiedako jauregiko jaunena izan zen, eta XVI. mendean Besollako markesena.
Kanpaina luze batean industua (1984), bere interesagatik oinplano angeluzuzeneko eliza txiki bat agertu izana nabarmentzen da. Bertako hilerria atxikita duen atari bat du, harlauza mailakatuekin egindako hilobi batzuez osatua; horietako batzuek, burualdean, disko-formako hilarri bat dute.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Zeroplastika
Argizaria modelatzean datzan espezialitate artistikoari zeroplastika deritzo.
Historia
Zeroplastika Italiako Pizkundean arte bihurtu zen, XIV. eta XV. mendeetako italiar artista eta urregile handiek egin zituzten argizari ereduak sorburu gisa hartuta. Luca della Robbiak argizariarekin modelatzen ikasi zuen, Ghibertik bezala, Florentzian ez zegoenean, 1400. urtean
Argizariaren modelizazioan ere bereiztu ziren Michelozzo, Sansovino, gai horretan Rafaelek goraipatutako Laokoon-en kopia egin zuena, eta Tribolo. Rafael berak argizariarekin modelatu zuen eta Ama Birjinaren busto bat ematen da horren froga gisa, naturala baino zertxobait txikiagoa.
Municheko Errege Jauregiko kapera aberatsean 60 zentimetrotik gorako altuera duen argizari behe-erliebe bat dago, Eraistea irudikatzen duena eta Michelangelori egotzitakoa. Florentziako galerian Cellinik Pertseoren estatuarekin egin zuen argizarizko modeloa gordetzen da, brontzezkoa baino askoz ere handiagoa dena. Garai haietatik, azken mendeetako eskultoreek ez dute argizaria erabiltzeari utzi, gerora beste material gogorrago batean egin behar izan zituzten lanak modelatzeko. Noski, argizariak etengabeko aplikazioa zuen brontzez galdatzea helburu zuten eskultura lan guztietarako. Galdutako argizari galdatuak terminoak azaltzen du zergatik ez diren gordetzen lan horiek, eta artistaren lehen pentsamendua islatzen dutenez, oso interesgarriak dira. Ezagutzen diren gutxi batzuk beste prozedura batzuen bidez egiteko dira.
Argizariari naturalaren koloreak emateko erraztasunak edo haragiaren gardentasuna materia hori imitatzeak eragiten zuen argizaria nahiago izatea erretratuak modelatzeko. Orsinok Lorenzo de Mediciren aurpegia neurri naturalean egin zuen, Andrea Verrochioren zuzendaritza oso baliagarria izan zen lan horretarako. Erretratu mota hori, horietako asko artista horren lanak ziren, Vasarik goraipatu zuen.
La Engañako tunela
La Engañako tunela (túnel de La Engaña) iparraldeko Espainian kokatzen den trenbide-tunela da. Kantabria aldetik Vega de Pas eta Burgos aldetik Pedrosa de Valdeporres lotzen ditu.
Hamazazpi urtez aritu ziren tunela eraikitzen eta horretarako gobernu frankistak preso errepresaliatuak erabili zituen. Tunelak 6.976 metroko luzera du eta, bere asmoa, Santander-Mediterraneo izeneko trenbidearen proiektuaren parte izatea zen. Tunela bera 1959ko maiatzaren 8an inauguratu zen, nahiz eta ordurako jakina zen trenbide linea ez zela bukatuko. Harrezkero, zenbait kamiolarik baino ez zuten erabili, legez kontra eta El Escudo mendatea elurpean zegoela. 1999ko urrian izandako lur-jauzi baten ondorioz itxita dago.
Coulonges-Cohan
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 214 etxebizitza zeuden, 177 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 211 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 177 etxebizitza nagusietatik 146 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 98 etxek bost zituzten. 137 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 88 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 263 ziren, horien artean 197 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 197 pertsona aktiboetatik 175 lanean zeuden (95 gizon eta 80 emakume) eta 22 langabezian zeuden (14 gizon eta 8 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 3 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 igeltseroak eta 3 margolariak.
2000. urtean Coulonges-Cohan udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.090 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leire Palacios
Gaur egun eta 2017tik bi irratsaio zuzendu eta gidatzen ditu: Sarean irratsaioa Euskadi Irratian eta Irakurrieran Bizkaia Irratian.
Ahotseneako lantaldeko kidea da.
2021eko irailean, ETB1ek 'Munduko plazan' bidaia saioa estreinatu zuen, berak aurkeztuta. Palaciosek zenbait hiritako txokoak ezautu zituen, haietan bizi diren euskaldunen laguntzaz.
Prestakuntza akademikoa
Ikus-entzunezko Komunikazioa eta Giza-zientziak lizentziaturak ikasi zituen Mondragon Unibertsitatean. Erasmus egonaldia egin zuen Herberehetan, Windesheim unibertsitatean, ikus-entzunezkoen ekoizpen adarrean.
Nazioarteratzea Enpresaren Arloko Unibertsitate Espezialista graduondoko ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko, Lanbide Heziketako eta Hizkuntzen Irakaskuntzako Irakasleen Prestakuntza unibertsitate-masterra Valentziako Unibertsitatean.
Ibilbide profesionala
Bilbon jaio eta Basaurin hazi zen. Institutuko ikasle garaian egin zituen lehen lanak herriko El Social aldizkarian kazetari gisa.
Ormsary
, 'Ormsaraidh', Eskoziako herri bat da, Argyll eta Bute konderrian.
Leire Palacios
Ibilbide profesionala
2009an EITBn hasi zuen ibilbide profesionala, eta sei urtez albistegietako lantaldean jardun zuen. Egun on Euskadi, Teleberri, Gaur Egun eta Hora GMT saioetan lan egin zuen nazioarteko informazioaren jarraipena eginez. 2012tik aurrera albistegietako lana eitb.eus atarirako lanarekin uztartu zuen eduki digitaletako teknikari gisa.
2012an AnnieSdelMono webgunean lehen sormen-lanak argitaratzen hasi zen. Lan horregatik 2013an Biblogari lehiaketako blog pertsonal onenaren saria jaso zuen, “Literatura, eguneroko zaurgarritasun kosmopolita, liburuen amnesiak, metamorfosiak, bidaiak, sentimenduen lekualdatzeak, utopiak, musika… denetarik eta espero ez dena ere idatzi du egile txukun honek”, adierazi zuen epaimahaiak saria ematerakoan. Bertan sortu zuen #Hitzmoloia ekimena euskara hizkuntzarekin jolastu eta hizkuntzarekiko beldurrak uxatzeko ariketa kolektiboa martxan jarrita.
2013an Euskal Telebistaren lehenengo katean emititu zen Tumatxak musika saioaren lehenengo denboraldian gidoilari lanak egin zituen. Urte bertsuan Euskadi Irratiko Amarauna irratsaioan kolaboratzen hasi zen, literatura hizpide zuela, eta sei urtez, 2019a bitarte, gomendatu zituen liburuak hamabostean behin.
Ondoren, Gaztezulo aldizkariko erredakzioan jardun zuen. Gaztezulon bertan jorratu zituen musika- eta literatura-kazetaritza, argitaratu gabeak diren lanen sormen prozesuetan errotutako Labean saila sortuz eta hainbat erreportaje, artikulu, elkarrizketa eta azal idatziz, artean urteetan Gaztezuloren salduenak izan diren Anari, Martxel Mariskal, Belako edo Amarna Milleren aleak, besteak beste. Horrekin batera aldizkariaren estreinako bideo-elkarrizketak egin zituen musika jaialdi handietan.
Erredakzio lanaz gain, kulturan jarduna elikatu zuen Palaciosek. 2014tik Ahotsenea, Durangoko Azokan, sortzaileen guneko lantaldeko kidea da. 2014tik 2017ra Berria egunkariako Ekografiak zutabea idatzi zuen, estreinako denboraldian astean lau zutabe argitaratuz eta aurrerantzean biko formula proposatu zuen Aritz Galarragarekin batera.
Urte bertsuan EITBrekin Greziako kostaldera egin zuen Refugiados, camino a ninguna parte dokumentalaren gidoilari lana egiteko. Dokumental lana amaitutakoan Donostia 2016ko Europako Kultur Hiriburuko lantaldera batu zen Bizitzaren Itsasargiko kultur proiektu humanisten komunikazio ardura hartzeko.
2019tik 2022ra PuntuEus Fundazioaren proiektu-arduraduna izan zen.
2021eko irailean, ETB1en 'Munduko plazan' bidaia saioaren aurkezlea.
2022tik Badalab hizkuntza eta gizarte berrikuntzarako laborategian lan egiten du.
Mandarinera
Mandarinera edo mandarin txinera (, eusk: "iparraldeko hizkera") Txina ipar, erdi eta hego-mendebaldean hitz egiten diren txineraren dialekto (hizkuntza) taldea da. Orokorrean, txinera erabiltzean mandarin txinerari buruz ari gara. 836 milioi hiztun baino gehiago ditu.
Mandarinera estandarraren izenak
Hizkuntza estandarrak hiru izen ofizial ditu:
Hiru izenak erabiltzen dituzte mundu osoko txinatar diasporako kideek.
Diglosia
Txinan eta Taiwanen, diglosia ezaugarri arrunta da: ohikoa da txinatar batentzat bi edo hiru dialektotan hitz egiteko gai izatea, mandarinera estandarrarekin batera. Adibidez, pǔtonghuà-z gain, Shanghai hiriko biztanle batek shanghaiera z ere bide daki eta, jaiotzez hangoa ez baldin bada, bere jaioterriko aldaera ere bai. Guangzhou-ko natibo batek kantonera estandarra eta pǔtonghuà bide dakizki, eta Taiwango biztanle batek ziur aski taiwanera eta guóyǔ mintzaira. Taiwanen bizi denak normalean mandarinera estandarreko eta taiwanerako ahoskera, esaldiak eta hitzak nahasten ditu: askotan, nahasketa hori sozialki zuzena da. Hong Kongen, mandarinera estandarra toki hartzen ari zaie kantonera estandar eta ingeles ofizialei.
Allen (Maryland)
Allen Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Wicomico konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lipová (Děčíngo barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1266 urtean egin zen.
Cypriniformes
Cipriniformes, teleosteoen infraklaseko ordena.
Ordena honetako espezieen bereizgarri batzuk hauek dira: bizkar-hegal sinple bat dute, eta ez dute hortzik ahoan; hortzen ordez, faringe-hortz deritzen egitura batzuk dituzte eztarrian.
Ur gezetan bizi dira nagusiki, baina bada itsasoan bizi den espezie bat bederen —Tribolodon brandtii—. Asiaren hego-ekialdean dago ordena honetako dibertsitate handiena, baina ez dago bat ere ez Australian ez eta Hego Amerikan ere.
Cyprinidae familia —karpak eta ezkailuak— da nagusi ordena honetan; izan ere, ordena honetako dibertsitatearen bi heren osatzen dute. Balitoridae eta Gyrinocheilidae familiako espezieak Asiaren lurralde tropikal eta subtropikaletako ur gezetan bizi dira, eta algak eta ornogabe txikiak jaten dituzte. Catostomidae bentosadun familiako espezieak Ipar Amerikan eta Asiaren ekialdean bizi dira, eta karpen antza dute bai itxurari bai ekologiari dagokienez. Cobitidae familiakoak, berriz, ohikoak dira Eurasian eta Afrikaren iparraldeko zenbait lekutan.
Ordena garrantzitsua da gizakiarentzat, bi arrazoi nagusi hauengatik: batetik, elikagai inportantea da herrialde batzuetan, Europan eta Asian, batez ere; bestetik, akuario-arrain zabaldua da, eta espezie batzuk dituzten kolore biziengatik hazten dituzte.
Sailkapenari buruzko xehetasunak:
Renaniaren okupazioa
Renaniaren okupazioa, 1918ko abenduaren 1etik 1930eko ekainaren 30era bitartean Renanian emandako okupazio militarra izan zen, Alemaniako armada inperialak 1918an izandako kolapsoaren ondorioz; horren eraginez, Alemaniako behin-behineko gobernuak 1918ko armistizioaren baldintzak onartu behar izan zituen. Onartutako puntuen artean zeuden potentzia garaileen tropek Rhinen ezkerreko ertza kontrolatzea, eta eskuineko ertzean zeuden lau "zubi", Kolonia, Koblenz eta Mainzen inguruan 30 kilometroko erradioan eta Kehl inguruan 10 kilometroko erradioarekin. Gainera, Rhin-en ezkerreko bankua eta Rhin-en ekialdean zegoen 50 kilometroko eremua militarizatu gabeko eremu deklaratu ziren. Versaillesko Itunak berretsi egin zituen xedapen horiek, baina atzerriko tropen presentzia ituna sinatu eta hamabost urtera mugatu zuen (1934 arte).
Okupazioaren helburua zen, alde batetik, Frantziari alemaniar eraso berri baten aurkako segurtasuna ematea eta, bestetik, konponketa-betebeharren berme izatea. Young Planarekin itxuraz helburua lortu ondoren, Renaniako okupazioa 1930eko ekainaren 30ean amaitu zen, behar baino lehen. Renaniako administrazio okupatua Renaniako Aliatuen arteko Goi Batzordearen jurisdikzioaren mende zegoen, Koblenzeko Rhin probintziako Goi Presidiumean zuen egoitzarekin.
Gyrinophilus porphyriticus
Gyrinophilus porphyriticus Gyrinophilus generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Johan Neeskens
Johannes "Johan" Jakobus Neeskens (Heemstede, Ipar Holanda, 1951ko irailaren 15a-) entrenatzaile eta jokalari ohi herbeheretarra da.
1974 eta 1978ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldunordea izan zen Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin.
Halaber, UEFAko Txapeldunen Liga irabazi zuen 1971, 1972 eta 1973an Amsterdamgo Ajaxekin.
WNBA
WNBA edo Women's National Basketball Association Ameriketako Estatu Batuetako emakumeen saskibaloi liga profesionala da. Gaur egun hamabi talde ditu. 1996ko apirilaren 24an sortu zen, gizonezkoena den NBAren ereduari jarraituz.
Berville-en-Roumois
Berville-en-Roumois Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Berville-en-Roumois udalerrian erroldatutako biztanleak 702 ziren. Familiak 260 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 104 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 116 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 280 etxebizitza zeuden, 263 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 279etxeak ziren. 263 etxebizitza nagusietatik 242 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 68 etxek lau zituzten eta 178 etxek bost zituzten. 225 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 93 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 157 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 474 ziren, horien artean 353 aktiboak ziren eta 121 inaktiboak ziren. 353 pertsona aktiboetatik 333 lanean zeuden (178 gizon eta 155 emakume) eta 20 langabezian zeuden (9 gizon eta 11 emakume). 121 pertsona inaktiboetatik 47 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 3 iturginak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Berville-en-Roumois udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 612 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Crémery
Crémery Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Crémery udalerrian erroldatutako biztanleak 146 ziren. Familiak 45 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 26 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 59 etxebizitza zeuden, 51 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 48 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 51 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren eta 20 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 84 ziren, horien artean 69 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 69 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (36 gizon eta 25 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Crémery udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Apomys microdon
Apomys microdon Apomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Benton (Louisiana)
Benton Louisianaeko herri bat da. Bossier parrokian kokatua dago. 2010ean 1,948 biztanle zituen, 5.06 kilometro koadrotan banatuta.
Glossolepis incisus
Glossolepis incisus Glossolepis generoko animalia da. Arrainen barruko Melanotaeniidae familian sailkatzen da.
Murillo de las Limas
Murillo de las Limas Nafarroako herri hustu bat da, Tuterako udalerrian.
1842ko erroldan udalerri independente gisa agertzen da. Tutera eta Arguedasen artean, Bardea ertzean dagoen gune honek historikoki oso populazio murritza izan du eta gaur egun herri hustua da.
Demografia eta biztanleria
Udalerri gisa agertzen den erroldan (1842koan) 10 biztanle eta 2 etxe zituen.
Jakingarriak
Dokumentuetan ezagutzen dugun herriaren lehen aipamena 1119. urtekoa da, Alfontso I.ak Tuterari emandako foruari buruzkoan agertzen da hain zuzen.
Polphail
, Eskoziako udalerri hustu bat da, Argyll eta Bute konderrian.
Murillo de las Limas
Jakingarriak
Herritik hurbil Mirapeix gaztelua dago, Erdi Arokoa baina bere inguruan aztarna askoz ere zaharragoak ere topatu dira.
Automobil
Automobila, halaber autoa edo beribila, lehen batzuetan tarranta, gurpildun motorrezko ibilgailua da, bidaiariak garraiatzeko erabiltzen dena eta bere motor propioa duena. Definizio gehienetan esan ohi da automobilak nagusiki errepideetan higitzeko direla, batetik zortzi pertsona artera garraia ditzaketela, normalean lau gurpil dituztela eta batez ere pertsonak (ez ondasunak) garraiatzeko sortuak direla. Hala ere, terminoa ez da oso zehatza, zeregin berak egiteko erabiltzen diren ibilgailu-mota asko baitaude.
Gaur egun 600 milioi automobil inguru daude munduan (gutxi gora-behera auto bat hamaika pertsonako). 2007an 806 milioi auto eta kamioi arin zeuden, eta mila milioi m³ gasolina eta diesel erre zituzten urte horretan. Kantitate horiek handitzen ari dira, batez ere Txinan eta Indian.
Etimologia
Automobil hitza frantsesetik etorri zaigu (automobile), eta jatorria grezierako αὐτός (autós, "norbera") eta latineko mobilis ("mugikor") dira, alegia, berez mugitzen den ibilgailua adierazten du.
Historia
Martxan zegoen lehen lurrun-ibilgailua Ferdinand Verbiest-ek diseinatu zuen, 1672 inguruan Txinan jesuiten misio bateko kide flandiar-rak. Kangxi enperadorearentzako 65 zentimetroko luzera zuen jostailu bat zen, eta ezin zuen gidaririk edo bidaiaririk eraman. Ez dakigu ziur Verbiest-en eredua egoki eraiki ote zen edo funtzionatzera iritsi ote zen.
Nicolas-Joseph Cugnot-i egozten zaio eskala handiko lehen ibilgailu edo auto mekaniko autopropultsatua eraikitzea, 1769an gutxi gorabehera; lurrunezko triziklo bat sortu zuen. Frantziako armadarako bi lurrun-traktore ere eraiki zituen, eta horietako bat Frantziako Arte eta Ofizioen Kontserbatorio Nazional ean dago. Hala ere, ur-hornidurako eta lurrunaren presioaren mantentze-lanetako arazoek kalte egin zieten haren asmakuntzei. 1801ean, Richard Trevithick-ek bere Puffing Devil tren-makina eraiki eta erakutsi zuen, askoren ustez lurrunezko errepideko ibilgailu baten lehen erakustaldia izan zena. Ez zen gai izan lurrun-presio nahikoa edukitzeko denbora luzez, eta ez zuen erabilgarritasun praktiko handirik izan. Kanpoko errekuntza-motorren garapena automobilaren historia ren zati gisa zehazten da, baina, askotan, bereiz tratatzen da benetako autoen garapenetik. XIX. mendearen lehen zatian lurrunez propultsatutako errepideko hainbat ibilgailu erabili ziren, hala nola lurrunezko autoa k, lurrunezko autobus ak, faetoia k eta lurrunezko arrabola k. Erresuma Batua n, haien kontrako sentimenduak 1865eko "Locomotive Acts" deitutakoak sortu zituen.
1807an, Joseph-Nicéphore Niepce k eta bere anaia Claudek munduko lehen barne-errekuntzako motor ra izan zena sortu zuten (Pyréolophore deitu zioten), baina Frantziako Saona ibaian itsasontzi batean instalatzea erabaki zuten. Kasualitatez, 1807an François Isaac de Rivaz asmatzaile suitzarrak bere "Rivazeko barne-errekuntzako motorra" diseinatu zuen eta mota horretako motor batek bultzatutako munduko lehen ibilgailua garatzeko erabili zuen. Niépcesen Pyréolophore Lycopodiumaren hauts-nahasketa batez elikatzen zen (Lycopodium landarearen espora lehorrak), xehe birrindutako ikatz-hautsaz eta olioarekin nahasten zen erretxinaz. Rivazek, berriz, hidrogenoa eta oxigenoa nahasten zituen. Bi diseinu horiek ez zuten arrakasta handirik izan, beste batzuen kasuan bezala, Samuel Brown, Samuel Morey eta Etienne Lenoir-ek, esaterako, beren hipomugikor rarekin. Horietako bakoitzak barne-errekuntzako motorrek bultzatutako ibilgailuak sortu zituen (normalean zalgurdiak edo gurdiak). 1881eko azaroan, Gustave Trouvé asmatzaile frantziarrak Pariseko Elektrizitateari buruzko Nazioarteko Erakusketa n elektrizitatearen bidez bultzatutako lehen automobilaren (hiru gurpilekoa) erakustaldia egin zuen, nahiz eta beste ingeniari alemaniar batzuk (Gottlieb Daimler, Wilhelm Maybach eta Siegfried Marcus kasu) arazoa ia aldi berean lantzen ari ziren. 1886. urtea autoaren jaiotza-urtetzat jotzen da, Karl Benz alemaniarrak Benz Patent-Motorwagen patentatu zuenean; normalean automobilaren asmatzailetzat hartzen da. 1879an, Benzek, lehen motorraren patentea lortu zuen, 1878an diseinatua. Bere beste asmakizun askok barne-errekuntzako motorra ibilgailu bat bultzatzeko erabiltzea ahalbidetu zuten. Bere lehen Motorwagen 1885ean eraiki zen Mannheim-en (Alemania). Bere asmakuntzaren patentea eman zitzaion 1886ko urtarrilaren 29an egindako eskaeratik aurrera (bere enpresa nagusiaren babespean, Benz & Cie., 1883an sortua). Benz 1886ko uztailaren 3an hasi zen ibilgailua sustatzen, eta 25 Benz ibilgailu saldu ziren 1888 eta 1893 artean, lau gurpileko bere lehen ibilgailua modelo merkeago batekin aurkeztu zenean. Beren diseinuko lau aldiko motor rak ere bazituzten. Emile Roger frantziarrak Benz motorrak egiten zituen lizentziapean, eta orduan Benz autoa gehitu zuen bere produktu-linean. Frantzia irekiago zegoenez lehen autoetara, hasieran Frantzian gehiago ekoiztu eta saldu ziren Rogerren bidez, Benzek Alemanian saltzen zituenak baino. 1888ko abuztuan, Bertha Benz ek, Karl Benzen emazteak, autoz egin zuen lehen bidaia errepidean, senarraren asmakizunaren egokitasuna frogatzeko. 1896an, Benzek barne-errekuntzako lehen motor laua diseinatu eta patentatu zuen, boxermotor izenekoa. XIX. mendeko azken urteetan, Benz munduko automobil-enpresarik handiena izan zen, 1899an 572 unitate ekoiztu baitzituen, eta, bere tamainagatik, Benz & Cie sozietate anonimo bihurtu zen. Nesselsdorfer Wagenbau (gerora Tatra izena hartu zuena) enpresa txekiarrak Erdialdeko Europako lehen automobila eta fabrikan egindako lehen autoetako bat ekoitzi zuen 1897an, Präsident automobila.
Karl Benzek DMGren eta Benz & Cieren arteko lankidetza proposatu zuen, Lehen Mundu Gerra ren ondoren Alemanian baldintza ekonomikoak okertzen hasi zirenean, baina DMGko zuzendariek hasieran ez zuten aintzat hartu nahi izan. Bi enpresen arteko negoziazioak urte batzuk geroago hasi ziren berriro, baldintza horiek okerrera egin zutenean, eta 1924an Elkarrekiko Intereseko Akordio bat sinatu zuten, 2000. urtera arte balio zuena. Bi enpresek diseinua, ekoizpena, erosketak eta salmentak bateratu zituzten, eta automobil-modeloak batera iragarri edo merkaturatu zituzten, nahiz eta bakoitzak bere markari eutsi. 1926ko ekainaren 28an, Benz & Ciek eta DMGk bat egin zuten Daimler-Benz enpresa gisa, auto guztiak Mercedes Benz izenez bataiatuz. DMG autoen modelo garrantzitsuenaren omenez egindako marka gisa, Maybach diseinua, beranduago 1902ko Mercedes-35 CV deitua, Benz izenarekin. Karl Benzek Daimler-Benzeko administrazio-kontseiluko kide izaten jarraitu zuen 1929an hil zen arte, eta, batzuetan, bere bi semeek ere parte hartu zuten enpresaren zuzendaritzan. 1890ean Émile Levassor eta Armand Peugeot frantsesak Daimler motorrak zituzten ibilgailuak fabrikatzen hasi ziren, Frantzia n automobilgintzaren oinarriak ezarriz. 1891n, Auguste Doriot ek eta Peugeoteko bere lankide Louis Rigoulotek gasolinazko ibilgailu batek egindako bidaiarik luzeena osatu zuten, Daimler motorrarekin beraiek diseinatu eta egindako Peugeot Type 3 rekin 2.100 km (1.300 milia) egin zituztenean Valentigney tik Paris eta Brestera eta buelta. Paris-Brest-Paris lehen txirrindularitza lasterketari atxiki ziren, baina Charles Terront txirrindulari irabazleak baino 6 egun geroago amaitu zuten.
Gasolinazko barne-errekuntzako motorra zuen auto estatubatuar baten lehen diseinua 1877an egin zuen Rochester reko (New York) George Selden ek. Seldenek patente bat eskatu zuen auto batentzat 1879an, baina patentearen eskaera iraungi egin zen, ibilgailua ez zelako inoiz egin. Hamasei urteko atzerapenaren eta patente-eskaeraren prozesua luzatu ondoren, 1895eko azaroaren 5ean Seldeni patente estatubatuar bat eman zitzaion bi aldizko eztanda-motorra baterako, eta horrek zaildu egin zuen, sustatu baino gehiago, Estatu Batuetan automobilen garapena. Bere patentea Henry Ford ek eta beste batzuek inpugnatu zuten, eta 1911n baliogabetu zuten.1893an, Springfield eko (Massachusetts) Duryea anaiek lehenengo gasolina-auto amerikarra eraiki eta probatu zuten errepidean. Duryea Motor Wagon eko lehen lasterketa publikoa 1893ko irailaren 21ean izan zen, Springfieldeko Metro Center reko Taylor kalean. Studebaker Automobile Company, tradizio luzeko gurdi eta autokar fabrikatzaile baten filiala, 1897an autoak eraikitzen hasi zen eta 1902an ibilgailu elektrikoak eta 1904an gasolinazko ibilgailuak saltzen hasi zen. Britainia Handian lurrunezko autoak fabrikatzeko hainbat saiakera izan ziren, arrakasta handiagoarekin edo txikiagoarekin, eta Thomas Rickett ere serieko ekoizpen bat egiten saiatu zen 1860an. Britaina Handiko Veteran Car Club-ek Malverneko Santler-en lana aitortu zuen, 1894an, herrialdeko lehen gasolina-autoa egin zuelako. Frederick William Lanchester rek jarraitu zion 1895ean, biak salbuespen bat izanik. Britainia Handiko lehen ekoizpen-ibilgailuak Daimler Company-k sortu zituen, Harry John Lawson ek 1896an sortutako enpresaren bidez, motorren izena erabiltzeko eskubidea eskuratu ondoren. Lawsonen enpresak 1897an egin zuen bere lehen autoa, Daimler izena zuena.
1892an, Rudolf Diesel ingeniari alemaniarrak "errekuntza arrazionaleko motor berri" baten patentea lortu zuen. 1897an, lehenengo diesel motor ra eraiki zuen. Ibilgailu elektrikoak, lurrunezkoak, gasolinazkoak hainbat hamarkadatan lehiatu ziren, eta gasolinaren barne-errekuntzako motorrak nagusitu ziren 1910eko hamarkadan. Pistoirik gabeko motor birakari en hainbat diseinu pistoi eta birabarki en ohiko diseinuarekin lehiatzen saiatu diren arren, Wankel motor raren Mazda bertsioak soilik izan du arrakasta mugatua.
Azken batean, 100.000 patente baino gehiagok sortu dituzte automobil eta motozikleta modernoak.
Lurrunezko etapak
Nicolas-Joseph Cugnot (1725-1804), idazle eta asmatzaile frantziarrak eman zuen lehen pausoa, bi zilindroko motor bertikalarekin eta 50 litroko desplazamenduarekin lurrunezko ibilgailua erakitzerakoan. 1770. urtean bigarrengo bat eraiki zuen, lehenengoa baino handiagoa eta 4,5 toneladako pisua mugitu zezakeena 4km/h-ko abiaduran. Ibilgailua modu egokian manipulatzea ezinezkoa zelako, pareta bat jo eta erortzea eragin zuen istripu bat gertatu zen; historiako lehen auto-istripua, hain zuzen. Cugnotek hirugarrengo bertsio bat eraikitzeko denbora ere izan zuen 1771an, gaur egun Parisko Teknologia Museo Nazionalean aurkitzen dena.
1838an, Walter Hancock-ek lurrunarekin elikaturiko lau eserlekuko faeton izeneko ibilgailua eraiki zuen. Bere eraikuntza hau historiako lehen taxietako bat izan zen. “Era”, “Enterprise”,”Sun” eta “Automaton” ekin batera animaliarik gabeko garraio publikoaren aroa hasi zen Londresen. Frantzian, Le Mansen, lurrun-propultsiozko automobilgintza industria garatu zuten Bollée anaiek. Bidaiarien garraiorako ibilgailuak seriean egiten hasi ziren. Ibilgailu horiei "L'Obéissante", "La Mancelle", "La Marie-Anne" eta "La Rapide" izenak eman zizkieten. Azken honen kasuan, gidari bakarrak mugi zezakeen eta orduko 62 kilometroko abiadura har zezakeen.
Lurrunezko ibilgailuen arazoetariko bat galdara berotzea zen, eta horregatik eraikitzaileak ordezko likido bat topatzen ahalegindu ziren; Joseph Wilkinson eta Joseph Ravel besteak beste.
Petrolio-erregaiak
1815ean Josef Bozek ek olioz hornituriko motorra zuen ibilgailua eraiki zuen.
Etienne Lenoir belgikarrak 1860 inguruan ikatz-gasarekin elikaturiko auto bat martxan jartzea lortu zuen. Bere patentean ordurarte ezagutzen ez ziren berritasunak aipatzen ziren, adibidez, aire- erregaiaren nahasketaren pizte elektrikoa.
1876an Alemanian Nicolaus Otto-k lau aldiko lehen motor praktikoa eraiki eta patentatu zuen Lenoir-ren bi aldiko motor sistema oinarri ibiliz, eta horren printzipioa 1886an Beau de Rochas frantziarrak adierazi zuen.
1870. urte inguruan, Viena n, Siegfried Marcus asmatzaileak gasolinan oinarritutako barne-errekuntzako motorra erabiltzen zuen ibilgailua asmatu zuen, “Marcusen lehen autoa” izenarekin ezagutzen dena. 1883an, Marcus-ek behe tentsioko pizte sistema patentatu zuen, ondorengo ereduetan ezarriko zena.
1879an Georg Baldwin Selden ek, Estatu Batu etan, 549.160. patentea aurkeztu zuen, eta horrek bi aldiko motorra duten gasolina automobilen eraikuntza deskribatzen du xehetasun guztiekin. 1895. urtera arte baieztatu ez bazen ere, eta 1899. urtera arte ibilgailu bat egin ez bazen ere, hainbat onodorio eragin zituen horietariko bat, horrelako ibilgailuak eraiki nahi zituzten ekintzaile guztiak baimendutako elkarte batean sartzea hori guztia aldarrikatzeko.
Gasolina dun lehen autoak modu independentean lan egiten zuten ingeniari alemania rrek garatu zituztela onartu ohi da: 1885ean Mannheimen en, Karl Benz-ek bere lehen modeloa (Benz Patent-Motorwagen) eraiki zuen.
Bertha Benz-ek bere senarraren asmakuntzaren potentziala erakusteko 106 km egin zituen.
Funtzionamendua
Osagai edo atal bat baino gehiago ditu autoak; besteak beste: motorra, mugiarazten duen indarra ematen diona; indar eragile hori gurpiletara eramango duten atal mekanikoak; zoruko gorabeherek eta eragindako astinaldiak moteldu eta egonkor eta eroso bihurtzen duen suspentsioa; galgak, abiadura gutxitzeko edo autoa erabat gelditzeko erabiliak; gida sistema, gurpilak nora nahi den hara zuzentzen dituena; karrozeria, autoa estaltzen duena eta jendea nahiz gauzak barruan eramaten dituena; horiei denei gurpilen gainean doan txasis edo armazoiak eusten die. Autoa ibil dadin, hiru gauza dira beharrezkoak:
Eddie Holman
Edward "Eddie" Holman (Norfolk, 1946ko ekainaren 3a) Estatu Batuetako abeslaria da. 1970eko Hey There Lonely Girl abestiagatik ospetsua da.
Diskografia
Bildumak:
Bertalan Székely
Bertalan Székely (Kolozsvár, 1835eko maiatzaren 8a - Budapest, 1910eko abuztuaren 21a) hungariar historia eta erretratu margolaria izan zen, estilo erromantikoa eta akademikoa lantzen zituena.
Biografia
Jatorriz Transilvaniako nobleziaren parte zen familia batean jaioa, bere aita idazkari judiziala zen. Bere familiak ingeniari izatea nahi bazuen ere, Vienako Arte Ederren Akademian ikasi zuen 1851tik 1855era, Johann Nepomuk Geiger eta Carl Rahl-en eskutik. Gero bere jaioterrira itzuli zen eta, hurrengo hiru urteetan, arte irakasle lanetan aritu zen. Marschendorf-en Aichelburg kondearekin urtebetez lanean egon ondoren, ezkondu eta Munichera joan zen bizitzera, non Karl von Pilotyrekin ikasi zuen. Bertan sortu zitzaion lehen aldiz historiako pinturarekiko interesa. 1862an, Pest-en kokatu zen.
Hurrengo urtean, lehiaketa bat irabazi zuen "Karlos VII.a enperadorearen ihesa" margoarekin, eta saria Herbehereetara eta Pariserako bidaia finantzatzeko erabili zuen, 1864an itzultzeko. "Hungariako Errege Marrazki Eskola" berrian (gaur egun Hungariako Arte Ederren Unibertsitatea) kontratatu zuten lehen irakasleetako bat izan zen 1871n eta bertako Zuzendari izan zen 1902tik 1905era, maisu-eskolak hartu zituenean.
1860ko hamarkadatik 1880ko hamarkadara arte, erretratuak eta emakumezkoen irudiak margotu zituen batez ere, gero paisaietara jo zuen. Horma-irudi apaingarriak ere egin zituen Mattias elizan, Budapesteko operan eta Kecskeméteko Udaletxean. Geroago, Edweard Muybridgek eta Étienne-Jules Mareyk egindako mugimendu ikasketetan interesatu zen eta bereak zuzendu zituen.
Polina Gagarina
Polina Sergeievna Gagarina (Полина Сергеевна Гагарина; Mosku, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1987ko martxoaren 27a) abeslari, aktore eta modelo errusiarra da. Errusia ordezkatu zuen 2015eko Eurovision Abesti Lehiaketan.
Portincaple
, Eskoziako herri bat da, Argyll eta Bute konderrian.
Geografia
Geografia Lurraren azterketa eta beronen itxura da: kontinenteak, ibaiak, herrialde, mendiak..., hau da, aspektu fisikoen eta gizakiarekin erlazionatuta dauden aspektuen (industria, ekonomia, demografia...,) harremanak ikertzen dituen zientzia da. Harluxet hiztegiak "Lur planetaren gainazala deskribatzea eta azaltzea helburu duen zientzia, bereziki alderdi naturaletik begiratuta eta gizakiarekin duen erlazioa kontuan hartuz" dela dio. Hori dela eta, gizarte zientzien barruan sartzen da. Fenomenoak non eta zergatik gertatzen diren toki jakin baten erantzuten saiatzen da.
Izena Ge (γη) edo Gagia (γαια), Lurra eta graphein (γραφειν) idatzi grezierazko hitzetatik dator. Izan ere, grezieraz γεωγραφία (geographia) da. Geografia hitza erabili zuen lehendabiziko pertsona Eratostenes (K.a. 276-194) izan zen. Historikoki lau adarretan banatuta zegoen: natura eta gizakien fenomenoen azterketa espaziala; Lurreko eskualdeen ikerketa; gizakia eta Lurraren arteko harremanaren ikerketa, eta Lurraren zientzien ikerketa. Hala ere, gaur egun adar bi besterik ez ditu: giza geografia eta geografia fisikoa.
Geografia bi adar handitan banatzen da: lurralde-geografia eta geografia orokorra.
Lurralde-geografiak herrialde, estatu eta eskualdeetako lur-espazioaren azpibanaketak aztertzen ditu hainbat xehetasun-eskalatan: mendi-haran txiki baten azterketa geografikotik hasita erregioen, herrialdeen, nazioen edo estatuen eskualde-azterketa zabaleraino, baita espazio multinazionaletaraino ere. Geografia orokorra bi adar handitan banatzen da: geografia fisikoa eta giza geografia:
Historia
Zientzien artean zaharrenetariko bat izanik, geografiak garapen korapilatsua izan du bere historian. Bere bilakaera aro nagusi bitan banatu daiteke: aurremodernoa, Antzinako Grezian hasi eta XIX. mendera arte iraun zuena, eta modernoa, unibertsitate-diziplina bilakatu zenean.
Bilakaera hori egiteko Immanuel Kant, Alexander von Humboldt, Carl Ritter edo Paul Vidal de la Blache eruditu eta geografoen lanek ez ezik sorberriak ziren Elkarte geografikoek ere lagundu zuten.
Antzinako greziarrak izan ziren beren ezagutzak metatzen eta sistematizatzen lehenak, geografiko izenburuarekin izendatuz eta diziplina berri bat sortuz. Estrabon, Eratostenes eta Klaudio Ptolomeo izan ziren, klasikoki, terminoa sortu zutenak, garai hartan geografiari buruz ulertzen zenaren teoriak eta praktikak garatzen hasita. Erromatarrek haien lanak jarraitu zuten, datu eta tekniken bilketan oinarrituta eta pentsatzeko modu berri bat gehituz; Ponponio Mela izan zen horietako bat.
Europan Erdi Aroa izenez ezagutzen den horretan, diziplinaren garapen esanguratsua egon zen, kartografia, berez, diziplina teknikoa dela kontuan hartzen bada. Hala ere, ez da ahaztu behar Europako geografia gaur egun Geomatika modernoaren oinarri den kartografiarekin lotuta egon zela, haren bidez ulertzen baita diziplinak XVIII. mendean zer esan nahi zuen haientzat. Izan ere, Europaren Amerika eta Afrikako kolonizazio-prozesuen berezko eskakizunak zirela eta, garaiko Kartografia eta Geografia ia diziplina bera ziren. Hala ere, arabiar munduan, historia ez da berdina garai hartan; Al-Idrisik eta Ibn Jaldunek ezagutza geografiko greko-erromatarra bereganatu eta sakondu zuten munduaren ikuspegi bat sendotuz eta Erdi Aro izenez ezagutzen denaren estandarrekin bat ez datorrena, baizik eta hori ekoizteko eta adierazteko modu propioa izan zutena. Txinatarrek ere ezagutza geografikoa garatu zuten beren lurraldearen barruan, eta, horri esker, haren kontrol zorrotza izan zuten.
Zentzu oso zabalean, pentsamendu geografiko arabiarra, kristaua eta txinatarra pentsamendu deterministan oinarritzen zirela esan daiteke, natura aztertzeko joera sendoarekin, salbu eta mundu arabiarrean ez zegoela gizartearen eta naturaren arteko bereizketa zorrotzik. Gainera, bat zetozen giza jarduerak egiten ziren lurraldearen azterketa naturaren zikloek aintzat hartzen zutenarekiko batasun gisa hartzearekin. Pentsamendu hori oso determinatuta zegoen bere egileen sinesmen eta ideia teologikoengatik; adibidez, garai hartako kulturek ezagutzen zuten munduaren (Europa, Asia eta Afrikako iparraldea) lurraren azaleraren irudikapenak zeuden forma zirkularrean. Erdi Aroko Europak ez zituen garapenak ezagutu, kalkulu zehatzenetan sakonduz baino; Cosmas Indicopleustes izan zen erdi aroko geografo esanguratsu bakanetakoa —nahiz eta nabarmentzekoa den Erdi Aroko garapen oso goiztiarra izan zela, VI. mendean—, Ptolomeoren ideia geozentrikoa bermatu arren. Ideia hori ez zen aldatuko Europan gertatutako iraultza zientifikoa izenez ezagututako iritsi arte: Nikolas Kopernikoren teoria heliozentrikoarekin, Lurraren errotazioaren fenomenoarekin eta Galileo Galileiren Lurraren forma esferikoaren ideiarekin hasiko litzatekeena eta Isaac Newtonen grabitazio unibertsalaren legea izenez ezagutzen denarekin koroatua, zeina fisika modernoaren jaiotzaren eta natura aztertzen duten zientzien matematizazioaren unea izan baitzen. Eta hori ez zatekeen posible izango Ameriketako konkista, Afrikako esklaboen trafikoa eta ondorengo Ozeaniako konkistarik gabe. Amerikako Espainiaren kolonizazio prozesu horiek eragin sakona izan zuten geografian, eta horrek, bere aldetik, aldaketa sakonak eragin zituen, garai hartan, munduko europar esploraziorako, gehien erabili zen ezagutzetako bat izan baitzen. Garai hartan, diziplinari buruz zegoen ideia maisuki azaldu zuen Johannes Vermeerrek bere Geografoa pinturan; gainera, konkista prozesu horiengatik berengatik, diziplinaren ikuspegia nagusi bihurtuko zen XX. mendearen hasiera arte.
XV. mendea erabateko aldaketa izan zen ezagutza geografikoak garatzeko baldintzetan. Ezagutza klasikoak berreskuratu, eta, gainera, lurralde eta herri berriak ezagutu ziren. Oso egile ezberdinek parte hartzen dute lurralde berri horien deskribapen-lanean. Jarraitzen den eredua Estrabonek emandakoa da, bere Geographika lana aurkitu eta berrargitaratu egiten baita. Aldi berean, munduaren irudi kartografikoa ere aldatu behar izan zen. Juan de la Cosa, bere mapan, Karibeko eremuan ezagutzen diren lurralde amerikarrak jasotzen dituen lehena (1500) da. Gainera, Ptolomeoren obra zuzendu eta handitu egin zen, eta, ondoren, Mercatorren Atlasak (1595) gainditu egin zuen. Atlasak irtenbide berriak aurkitu zituen Lurraren azalera esferikoa azalera lau batean proiektatzeko arazoari aurre egiteko.
XVIII. mendean Lurreko zientzia espezializatuen garapena gertatu zen, eta horrek, zientzia orokor gisa, edukia galtzea ekarri zion geografiari. Geologiak, botanikak eta kimikak lehenago geografia orokorraren xede ziren arazoak aztertu zituzten. Aldi berean, zeregin kartografikoen konplexutasuna handitzearen ondorioz, korporazio profesional espezializatuak sortu ziren, eta geodesia eta kartografia ere diziplina independente gisa eratu ziren. Geografia, azken batean, pixkanaka, diziplina matematikoetatik aldentzen da, eta geografoa herrialde eta erregioen zeregin korografikoekin edo deskribapenekin identifikatzen da.