cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Isaac Santesteban
Hastapenak eta Iturralde Espeleologia Taldean
Isaaci gazterik piztu zitzaion lurpeko munduarekiko jakinmina: 10 bat urterekin, lagunekin Iruñeako ur-horniduraren tuneletan barneratzen zen, kandela-argitan.
Lau urtez kalamuzko sokekin aritu eta gero, 1952an lehen hobekuntza garrantzitsua egin zuten material sintetikozko bi soka erosiz. Garai horretan Felix Ruiz de Arkaute rekin ezagupidea egin zuten, aurrerantzean lagun hurkoa bihurtuko zena. Haren ezagupenak eta baliabide teknikoak Iturraldekoen esplorazio ahalmenaren mesedetan izan ziren: Arkautek Frantziatik "Elektron" motako eskalak ekarri zituen, eta eredu horrekin Isaacek sorta berria fabrikatu zuen, haien kalitatea hobetuz. Honi esker Ormazarretako leizearen esplorazioan -400 metrotara ailegatu ziren, garai hartan Espainia ko sakonerarik handiena zena. Honekin, eta ordura arte eginiko lan guztiarekin, Nafarroako Foru Aldundia ri txostena aurkeztu zioten, diru laguntza bat eskatuz.
Vianako Printzea Erakundean
Iturraldekoen eskariari erantzuna emanez, 1953ko azaroan Vianako Printzea Erakundea ren baitan Espeleologia Sail bat eratu zen. Garai honetan lagun izan zituen taldean: Pedro Etxaleku, Carlos Sarobe, José Txurio, Modesto Clemente, Juan Antonio Benito, José Luis Monreal, Adolfo Eraso, Miguel Bengoa, Jose M Sáenz, José Luis Monreal. Isaac gidari zela, lan garrantzitsuak egin zituzten 1973ra arte (VPEren Espeleologia Sailak martxan iraun zuen denboran, alegia). Esplorazio hauen berri zehatza "Larra - Sima de San Martín", "20 años de espeleología en Navarra" eta "Memorias de un espeleólogo" liburuetan dago:
Nafarroako kanpainez gain, nabarmentzekoa da 1956ean Frantziako Gouffre Berger leizera eginiko ostera. Espedizio hau nazioarteko itua izan zen (1000 metroko sakonera gainditzen zuen lehen leizea), eta Espainiatik hiru taldetako partaideak joan ziren: VPE (Santesteban), Aranzadi Zientzia Elkartea (Arkaute) eta Burgosko Edelweiss Espeleologia Taldea. Urte berean (1956), Arantzazuko I Euskal Espeleologia Jardunaldi historikoetan parte hartu zuen (Espainian ospatutako lehen espeleologia kongresua), non VPEko kideekin batera "Material y técnica de exploración subterránea" izeneko hitzaldia eman zuen.
Garai honetan, Santestebanek Euskal Herriko beste lekuetan ere zenbait interbentzio egin zituen, beste taldeek eginiko esplorazioetan laguntzen. horrela izan zen, besteak beste, Aizkorriko Katabera leize/meazuloan (1957) edo Karrantzako Torca del Carlistako esplorazioan (1958).
1960ean, Larran eginiko V Euskal Espeleologia Jardunaldietan, Santesteban San Marti Harriko Sistema esploratzen jardun zuen nazioarteko espedizioaren buruetako bat izan zen. Arreta mediatiko handia erakarri zuen operazio honetan, besteak beste La Actualidad Española aldizkariaren ekipo bat bertaratu zen, eta Jesús Hermida erreportari gazteak leize barruan zegoen Isaaci elkarrizketa egin zion, espeleologoek ezarritako telefono haria baliatuz.
1963an, taldean "odol berria" behar zela eta, Santestebanek gonbidapena luzatu zien eskaladan aritzen ziren gazte batzuei. Horrela sartu ziren taldean Emilio Castiella, Jesus Mari Urtasun, Primitivo Garralda, Juan Miguel Martinez de Goñi (Miguel “Puntos”) eta Juan Mari Feliu. Lehen trebakuntza saioak Andian egin zituzten (Artetako Cueva del Moro eta Azantza).
1972tik aurrera, Larra-Belaguako Natura Erreserbaren baitan ikerketa espeleologikoaren antolaketan parte hartu zuen.
Nafarroako Foru Aldundian
1973an, Foru Aldundiaren Herri Lanen Sailak Isaac kontratatu zuen, espeleologo bezala, lurpeko ur akuiferoetan aditua izanik, probintzian hidrogeologiarekin zerikusia duten lanetan interbenituz, eta arkeologia eta indusketa kontuak Vianako Printzea Erakundeari esleituz. Horrela, Santesteban Espainiako lehen espeleologo profesionala bihurtu zen. 1986ra arte, Herri Lanen aurrekontuetan espeleologiara zuzendutako aurrekontu berezia lortu zuen eta espedizioen planifikazioan lan handia egin zuen: ingurumen irizpide berriak bultzatuz (leizeen garbitasuna), esplorazioen antolakuntzan, teknifikazioan (kartografia, planimetria, argazkigintza), prospekzio metodologian, geologia estrukturalaren azterketan, hidrologiaren azterketan, beste espezialistekin elkarlanean... hau guztia, leize barruko esplorazio lanez gain.
Garai honetan, Santestebanen koordinaziopean eginiko esplorazio kanpaina garrantzitsuenak hauek izan ziren:
1982ko Urrian, Izaban, Larrako karstari buruzko kongresu bat antolatu zuen, ikerketen antolakuntza eta esplorazio espeleologikoaren planifikazioa gai nagusiak izan zirelarik. Isaac Santestebanen lana berebizikoa izan zen Larra-Belaguako Natura Erreserbaren kudeaketan espeleologiak bere lekua izan zezan: "La spéléologie à Larra - PSM lui doit beaucoup. Par son travail pour la mémoire des recherches mais aussi pour son implication dans la réglementation de la Reserva de Larra où il a réussi à inscrire la spéléologie scientifique et d'exploration dans les objectifs de la Reserva. Et cela n'a jamais été remis en cause par le Medio Ambiente".
(Michel Douat, ARSIPen koordinatzailea) Bereziki, Santestebani mugaz bi aldeetako espeleologia taldeen elkarlana ahalbidetzea aitortzen zaio: "Sans lui effectivement il y a une multitude de choses qui n'auraient jamais pu se faire sur la partie espagnole de la Pierre. Pour les belges je pense notamment aux expés du SCB au début des années 80 sur le BU56, aux expés du centre sur Ukerdi dans les années 90 et bien avant sur le Mulekeke, et plus récemment aux expés du Speleo Club Avalon sur Anialarra".
Salbamendua
Isaacek esplorazioaren arriskuak lehen eskutik ezagutu zituen: 1954ean Larran, Etxaleku leizean izotz horma bat gainean erori zitzaion, eta ozta-ozta heriotzetik libratu zen.
Espeleolaguntzaren antolakuntza formalaren aurretik ere, Santestebanek lurpeko salbamenduetan parte hartu zuen, hala nola:
Felix Ruiz de Arkauteren heriotzak eragindako susperraldiaren ondorioz, Hego Euskal Herrian lurpeko erreskatea antolatzearen beharra are nabarmenago geratu zen. Testuinguru horretan, Isaacek gaiari buruzko artikulua argitaratu zuen 1975 urtean, Bizkaiko Kobie aldizkarian.
Argitalpenak
Aldizkarietan artikulu asko eta hainbat liburutan kolaborazioak argitaratu zituen. Baita zenbait liburu ere:
Azken urteak
1996an erretiroa hartu eta gero, datu historiko eta arkeologikoen bilketan jarraitu zuen; interes berezia zuen Erronkari aldeko labar-grabatuekin. 2016an 15 tomo mekanografiatu bazituen, Nafarroako karstari eta bestelako gaiei buruz, hala nola mitologia, antropologia eta aintzinako erlijioak.
Omenaldiak
2016an, Sarawak esplorazio eta geografia elkarte katalanaren ohorezko kide izendatua izan zen.
2018 urtean, Aralargo Mendukilo kobazulo turistikoaren irekieraren 13. urteurrenaren harira, Isaac Santestebani omenaldia egin zitzaion, hark baitzuen lehenengotz kobazulo honen berri zientifikoa eman.
Bereizmen angeluar
Bereizmen angeluarra edo bereizmen optikoa irudiak sortzeko edozein mekanismoren ebazpen-ahalmena deskribatzen du, hala nola teleskopio optikoa, irrati-teleskopioa, mikroskopioa, kamera edo begia. Tresna optiko batek irudi batean bi objektu bereizteko duen ahalmenari egiten dio aipamena.
Astronomian sortzen den galdera da bi izarren artean egon daitekeen distantzia angeluarra bereizita ikus daitezen. Izarrak hain urrun daude, non beti iturri puntualak diren. Hala ere, objektu puntual baten argia teleskopiotik pasatzen denean gertatzen den argiaren difrakzioaren ondorioz, Airy disko izeneko difrakzio-eredu bereizgarria duen irudi anular bat sortzen du. Difrakzioaren ondoriozko muga optikoa enpirikoki kalkula daiteke Rayleigh-en difusioaren printzipiotik,John Strutt Rayleigh-eko baroiak landua.
1,22 faktorea Airy disko zentrala inguratzen duen lehen eraztun ilunaren posizioaren kalkulutik ateratzen da. Faktore hori erabiltzen da gizakiaren begiak bi argi-iturri puntu —zeinaren Airy diskoak gainjartzen diren— bereizteko duen gaitasuna ikusteko
Bestalde, turbulentzia atmosferikoaren efektuak (seeing edo ikusmen astronomikoa izenekoa) eragiten du gau garbietan ere bereizmeneko arkusegundo 1eko muga bat egotea; hori 300 km-ra ikusten den auto baten faroen bereizketaren parekoa da. Hau da teleskopioak satelite artifizialetan atmosferatik haratago bidaltzeko arrazoietako bat.
Fraser McReight
Fraser McReight (Buderim, Queensland, 1999ko otsailaren 19a) australiar errugbilaria da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen dena. 2019tik, Super Rugby txapelketan jokatzen du Queensland Reds taldearekin. 2020ko urriaren 31n egin zuen debuta Australiako selekzioarekin, Zeelanda Berriaren kontra.
Elkarrizketa-programa
Elkarrizketa-programa (ingelesez: talk show) gonbidatu baten edo batzuen iritzia entzutera bideratutako telebista-programa bat da, batzuetan eztabaida-formatuan. Gauerdian egiten diren mota horretako programei gauerdiko programa deitzen zaie (ingelesez late night show).
Marilyn (argipena)
Marilyn emakumezko pertsona izena da.
Artista hauena, adibidez:
Elkarrizketa-programa
1950ean sortu zen, Estatu Batuetan barietate-programei lotuta agertu zirenean. 1960. urtearen amaieran, Phil Donahueren ikuskizunak estilo berri bat hasi zuen hedabideetan: informazio interesgarria partekatzea, hainbat gai zalantzan jartzea eta aireztatzea. 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarraldian, joera hori ospetsuen aitorpenetara eta tabuen suntsipenera joan zen. 1990ean, gai nagusia beste pertsona batzuei inoiz kontatu ez zaizkien sekretuak ezagutaraztea zen. 2000. eta 2010. urteetarako, talk showek bizipen pertsonalak kontatzen zituzten, programaren emanaldi bakoitzean aldatu ohi den gai baten barruan. Elkarrizketa-programa arrakastatsuenen artean daude The Oprah Winfrey Show, The Tonight Show, The Jerry Springer Show eta Geraldo Geraldo Riverarekin.
Marilyn (argipena)
Lan artistiko gisa:
Scleroderma areolatum
Scleroderma areolatum Sclerodermataceae familiako onddo espezie bat da. Haragiaren testura eta zaporea kalitatezkoak ez diren arren, gaztetan jan daitezke, oso epe laburrean, gleba erabat zuri dagoen bitartean.
Deskribapena
Karpoforoa: Subglobosoa, txikia, 1 eta 3 cm arteko diametrokoa, beheko aldean 0,5 eta 1,5 cm bitarteko luzerakoa hanka antzeko txiki bat du.
Peridioa: Sinplea, horixka, inguru erregularreko ezkata ilun txikiz apaindua, batzuetan, aureola fin batez inguratuta egoten dira. Helduaroan, goialdean arraildura irregular batek irekitzen du.
Gleba: hasieran, zurixka, gero, zahartzean marroi-beltzaxka koloreko hautsa. Ez du kapiliziorik, Scleroderma guztiekin gertatzen den bezala.
Etimologia: Scleroderma hitza grezierazko "sclera" hitzetik dator, gogorra esan nahi du, eta "derma" hitzetik, azala esan nahi du.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Scleroderma verrucosum delakoarekin nahasten da, baina honek peridioa ezkatatxo irregularrez estalia du, eta hanka antzekoa handiagoa du.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, bide bazterretako humusean, baita hostozabalen eta baso mistoetan ere. Espezie hau oso ohikoa da Europako iparraldean eta oso arraroa Iberiar penintsulan.
Banaketa eremua
Eurasia, Ipar Amerika, Australia.
Chantal Loïal
Chantal Loïal (Point-à-Pitre, Guadalupe, 1969) dantzari eta koreografo frantsesa da. Frantziako dantza garaikidea gehiago nahasteko eta alteritatea onartzeko lan egiten du.
Biografia
Chantal Loïalek dantza klasikoa ikasi zuen Antilletan. 1977an dantza afrikarra aurkitu zuen Parisen. Balet afrikarrak osatu zituen, hala nola Lokolé eta Lemba del Congo, Boli Kostako Georges Momboye konpainia, eta gero Mendebaldeko Afrikako kantari eta taldeei laguntzen die, hala nola Tchico Tchicaya eta Kanda Bongo Man. Frantziar dantza garaikideak erakarrita, dantzari gisa aritu da José Montalvo eta Dominique Hervieu-rekin eta Balet C. de la B-rekin elkartu zen. (Belgikako Balet Garaikideak).
Dantza garaikidean graduatu zen Pantingo Dantza Kontserbatorio Nazionalean.
1995ean, Chantal Loïalek bere Difé Kako dantza-konpainia sortu zuen. Bere nortasun kreolea aldarrikatzen du eta koreografia mestizoaren alde egiten du, Afrikako eta Antilletako dantzen eta musika errepertorio tradizional eta garaikideen artean.
Habia leun
Habia leuna edo kabia leuna (Cyathus olla) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako baliorik. Haragi gutxiegi eta zaporegabea.
Chantal Loïal
Biografia
Karibeko artista askok bezala (Norma Claire, Léna Blou, Max Diakok), kolonoetatik eta antropologoetatik jasotako estetika zuri baten kodeekin talka egiten du.
2017an, Mois Kréyol sortu zuen, hizkuntza eta kultura kreolen jaialdia edo artista eta kultur elkarteak urtero elkartzen dira.
Habia leun
Deskribapena
Karpoforoa: 9 eta 15 mm bitarteko altuerakoa eta 7 eta 13 mm bitarteko diametrokoa, mintz batez itxia gaztetan, gero kaliz txiki baten moduan irekita, Inbutu itxuran, oin estuarekin eta aho zabalarekin. Peridioa edo kanpoko azala tomentosoa da, gris-txigortu zurbil koloretik arre-grisaxka-horixkara doana edo arrexka kolorekoa. Barne-gainazala leuna da, ez du tolesturarik, distiratsua, gris zurbiletik gris ilunera bitarteko koloreekin. Koparen ertza kanpora begira izurtua dago, kapela baten antzera. Peridioloak, arrautzatxoak habia batean itxurakoak, handiak dira, 2 - 3 mm-koak dilista forman, grisak edo gris-beltzaxka kolorekoak, distiratsuak, harizpi irmo batez hormara lotuta daude.
Etimologia: Cyathus terminoa grekotik dator, katilu, kopa, esan nahi duen “kiathos” hitzetik. Karpoforoaren formagatik. Olla epitetoa berriz latinetik dator, eltze, tapadun loreontzia, esan nahi duen “olla” hitzetik
François Remetter
Hogei urteko ibilbidean, Strasbourg, FC Metz, FC Sochaux, Girondins de Bordeaux, Grenoble eta Limoges FC taldeetako atezaina izan zen.
Chantal Loïal
Biografia
Kultura kreolizatuek Frantziako kultura-paisaian (Parisen, eskualdeetan, Merren eta nazioartean) ordezkaritza jasangarria izateko aukera berriak aztertzen dituzte.
François Remetter
26 partida jokatu zituen Frantziako futbol selekzio nazionalarekin eta 1954 eta 1958ko munduko txapelketetan parte hartu zuen. 1958ko Suediako Munduko Txapelketan brontzezko domina lortu zuen.
2005eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2005eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 23.Edizioa izan zen. Azaroaren 5etik 27ra ospatu zen Soreasu antzokian. Hain zuzen, agertoki hau berritu aurretik, Soreasu zaharrean, ospatu zen azken topaketa izan zen. Izarraitz pilotalekuan ere izan zen antzezlan bat urte honetan, eta 2006tik aurrera eta 5 urtez hori izan zen topaketen agertokia, Soreasu eraberritzen zen bitartean.
Habia leun
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea.
2005eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2005eko Ikusleen saria Txalo Produkzioak en "Erreleboa" lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Gaizka Otamendi izan zen, lehiaketa bidez.
Chantal Loïal
Chantal Loïalen ikuskizunak
Chantal Loïalek hizkuntza koreografiko bat sortzen du, Afrikako eta Karibeko dantzen mestizajean eta musika errepertorio tradizional eta garaikideetan oinarritua. Beti berrikuntzaren bila, eta dibertsifikazio artistikoaren mesedetan, Difé Kako k zenbait kontzeptu pedagogiko eta koreografiko garatzen ditu, jendea dantza mestizoa aurkitzera eramateko.
Kanpo estekak
Elkarrizketa: Ezin dugu iragana ezabatu; beraz, balia gaitezen hartaz Berria, 2022.09.08
Habia leun
Nahasketa arriskua
Hegaztien habiak gogorarazten dituzten kopa edo inbutuen antzeko gorputz emankorrak dituzten lau espezie daude gutxienez. Ildaskatuta edo ez egon daitezken eta normalean kanpoko gainazala tomentosoa dutenak. Crucibulum laeve delakoa, kanela argi kolorekoa. Cyathus striatus espezieak, kanpoko azala, tomentoso-hirtsutua du eta arre-gorrixka da, barruko azala ildaskatua du. Cyathus stercoreus, Cyathus striatus-aren antzekoa da, baina ile arre-krema kolorekoak leunak dira, eta inbutuaren barrualdea ez da ildaskatua.
Sasoia eta lekua
Udaberritik udazkenera. Taldekoia, askotan baso eta lorategietako lur zoru biluzian, batzuetan loreontzietan. Ohikoa.
Banaketa eremua
Mundu osoa.
Alain Aspect
Alain Aspect (1947ko ekainaren 15 - ) fisikari frantsesa da, korapilatze kuantikoari buruzko lan esperimentalak egiteagatik ezaguna. 2022ko Fisikako Nobel Sariaren heren bat eman zen, John Clauser eta Anton Zeilingerrekin batera, "fotoi elkartuekin esperimentuak egiteko, Bellen desberdintasunen bortxaketa eta informazio kuantikoaren zientzia aitzindaria ezarriz".
2006ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2006ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 24.Edizioa izan zen. Azaroaren 3tik 25era ospatu zen Izarraitz Pilotalekuan. Hain zuzen, agertoki honetan ospatutako lehen topaketa izan zen, Soreasu antzokia atzean utzi eta birmoldaketa lanak ari ziren bitartean agertoki hau erabiliz topaketetarako. Antzerkigintzarako pentsatutako agertokia ez izanik, egokitzapen handiak behar izan ziren topaketak egin ahal izateko. Soreasu zaharrean gainera, jendea kanpoan gelditu ohi zen txikiegia zelako, eta Izarraitzek ez zuen arazo hori. 2006ko Ikusleen saria Aukeran Antzerki Taldea ren "Bideak" lanak irabazi zuen eta kartelaren egilea Udane Juaristi izan zen, lehiaketa bidez.
2007ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2007ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 25.Edizioa izan zen. Azaroaren 6tik 30era ospatu zen Izarraitz Pilotalekuan. Hala ere, udaletxean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.
Antzerki Topaketen urteurren berezia izanik, herriko Lakrikun Antzerki Taldeak "25 urte eta... segi bueltaka" antzezlana prestatu eta antzeztu zuen. Antzezlan hau bere estreinuan soilik antzeztu zen, horretarako bereziki sortua baitzen. Edizio honetan, gainera, Corrado Masacci ren erakusketa ere izan zen udaletxeko behe solairuan, "Txontxongiloak, mundu bat" izeneakoa.
2007ko Ikusleen saria Txalo Produkzioak-en "Bota patsa" lanak jaso zuen kartelaren egileak Xanti Alkorta eta Alaitz Ruiz izan ziren, lehiaketa bidez.
Dersu Uzala (liburua)
Dersu Uzala (errusieraz Дерсу Узала, Dersú Uzalá), 1921ean Vladimir Arseniev errusiar idazle eta esploratzaileak idatzitako abenturazko biografia eleberri bat da.
Gantxo
Gantxoa edo arropa esekitzeko pintza arropa lehortzeko esekitzeko erabiltzen den tresna da, normalean esekitoki batean erabiltzen dena. Gantxoak diseinu desberdinetan datoz.
Historia eta diseinuak
XVIII. mendean, arropa zikina zuhaixka, adar edo esekitokietan zintzilikatzen da lehortzeko, baina ez dago inolako gantxorik garaiko pintura edo grabatuan. Arropa bustia esekitzeko gantxoak XIX. mendearen hasieran bakarrik agertzen dira, Jérémie Victor Opdebec-ek patentatutako diseinu batekin. Diseinu horrek ez du malgukirik erabiltzen, eta pieza bakarraz osatzen da, bi puntarekin bien artean distantzia txiki bat duena. Pintza mota horrek euste-ekintza errazten du, bi muturrak aparte jartzen baitira eta, hala, nolabait estutzen dira, eta, ondorioz, bi muturrak atseden-egoerara itzultzen.
1853an, AEBetako David M. Smithek bi puntadun gantxo bat asmatu zuen, palanka txiki batek eta malguki batek lotua. Palanka-ekintza baten bidez, bi muturrek pintzaren goiko aldean irrist egiten dutenean, muturrak ireki egiten du, eta askatzen denean, malgukiak bi muturrak ixten ditu, eusteko behar den ekintza sortuz.
Taras Bulba
Taras Bulba (errusieraz Тарас Бульба; Tarás Búl'ba), XVII. mendearen lehen erdialdean girotutako eleberri historiko eta erromantiko bat da. 1835ean Nikolai Gogol (1809-1852) errusiar idazleak idatzi eta argitaratu zuen.
Gantxo
Historia eta diseinuak
Solon E. Moorek 1887an hobetu zuen Smithen diseinua. Hari bakar batez egindako "malguki bildu" bat gehitu zuen. Malgukiak zurezko bi pieza ixten zituen indar gisa jardunez, eta bi erdiei mugitzeko eta mekanizatzeko aukera ematen die aldi berean. 20. mendean hedatu zen modelo hau, eta 21. mendean ere gehien erabiltzen diren gantxoak Mooreren diseinuan oinarritzen dira.
Taras Bulba
Argumentua
Dnieperreko kosakoak zenbait mendetan zehar Ukrainiak bere nazio independentzia mantendu dezan borrokatu izan dira.
Sóllerreko burdinbidea
Sóllerreko burdinbidea Palma eta Sóller herriak lotzen dituen trenezko garraiobidea da, Mallorcako uhartean.
Westgate (Canterbury)
Westgate (euskaraz "Mendebaldeko Atea"), Ingalaterrako Canterbury hiriko eraikin bat da, berez Erdi Aroan hirigunea inguratzen zuen eta gaur egun arte mantendu den harresiaren atalik handiena. Hiriko ikur nagusienetako bat da, alegia, mendebaldeko atea edo sarbidea zena.
Mud (2012ko filma)
Mud, 2012ko Jeff Nichols estatubatuarra zuzendutako drama film bat da. Matthew McConaughey, Tye Sheridan, Sam Shepard, Michael Shannon, Joe Don Baker, Ray McKinnon, Sarah Paulson, Paul Sparks, Jacob Lofland eta Reese Witherspoon aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, Arkansasko DeWitt konderria, Mississippi ibaian dagoen uharte batean, Ellis (Tye Sheridan) eta Neckbone (Jacob Lofland) mutil nerabeek Mud (Matthew McConaughey) deritzon iheslaria topatuko dute. Maite duen Juniper (Reese Witherspoon) emakumea babesteko gizon bat hil eta Legea eta sari-ehiztariengandik ihesi uhartean ezkutatu den gizasemea. Nerabeek hura Juniperrekin berrelkartzeko helburuz laguntzeko prest agertuko dira eta denok batera haren ihesaldia prestatuko dute, Muden agerpenak bere bizitzetan izango duen eragina oraindik jabetu gabe daudelarik.
Sóllerreko burdinbidea
Trenak 1912ko apirilaren 16an egin zuen bidea lehenengoz. Espainiako estatuko trenbide pribatu bakarretakoa da eta interes turistikoagatik mantentzen da. Sóllerreko trenbidea enpresa pribatu batek kudeatzen du, Ferrocarril de Sóller SA izenekoak. Palman du hastapeneko geltoki nagusia. Han, Plaça d'Espanyako geltoki intermodalarekin lotzen da. Sóllerrera iristen da, herrigunearen erdira.
Westgate (Canterbury)
1380an eraiki zen eta 18 metroko garaiera du.
Sóllerreko burdinbidea
Palma-Sóller antzinako bidea
Mallorcako hiriburu den Palmatik Sóllerrerainoko garraiobide bakarra, XIX. mendera bitarte, gurdibide bat izan zen, Palman Porta Pintada izeneko atetik abiatzen zena, Bunyolako Alfàbiaraino iristeko; handik Sóllerreko herriguneraino, zalbide estu eta malkar batetik egin beharra zegoen bidea, mendatea zeharkatzeko. Azken zati horren zailtasunak gainditzeko, gurdientzako bide bat eraiki zuten, lehenik 1837an, eta gero hobekuntzak egin zituzten, 1895ra bitarte.
Trenbidearen proiektua
Mallorcako lehen burdinbidea, Palma-Inca bidea egiten zuena, 1875ean zabaldu zen. Trenbide sarea berehala joan zen hazten, 1921ean azken bide-adarra eraiki zen arte, Manacor-Artà zatia egiten zuena.
Trenaren onurak begien bistakoak zirela ikusirik, 1893an lehen azterketa teknikoak egin ziren, burdinbide bat eraikitzeko Palmatik Sóllerreraino; gogoan izan behar da bide horrek garrantzi ekonomiko handia zuela, Sóllereko portua baitzen Frantziako hegoaldeko portuekiko garraio lotura nagusia.
Lehen proiektu haren aukera guztien zailtasun teknikoak aztertuta, 1904an Pere Garau ingeniariak burdinbidearen trazaketaren proposamen bat zehaztu zuen. Proiektua finantzatu ahal izateko, Sociedad del Ferrocarril de Palma a Sóller izeneko enpresa sortu zen, 1905eko azaroaren 5ean, konpainiaren sorreran eta garapenean eragin handia ukan zuen Jeroni Estades politikariak.
Burdinbidearen eraikuntza
Trenbidea eraikitzeko lanak 1907ko ekainaren 3an hasi ziren, eta ekainaren 23rako mendatea zeharkatu behar zuen tunel nagusia zulatzeko lanei ekin zieten.
Espainiako erresumak burdinbideen eraikuntzarako onartutako legedia aldatu zelarik 1908an, arazo batzuk saihestu ahal izateko, 1911n konpainia berri bat eratu behar izan zuten, Ferrocarril de Sóller SA izenekoa. Enpresa berria arduratu zen eraikuntza lanak aurreratu eta amaitzeaz.
Dersu Uzala (liburua)
Argumentua
Siberiako taigan girotua dago, 1902-1907 artean Arsenievek parte hartu zuen esplorazio taldearen gidari izan zen nanai etniako Dersu Uzala (1849-1908) gidariarekin izan zuen hartuemanari buruzko kontakizuna da.
Sóllerreko burdinbidea
Burdinbidearen eraikuntza
Ordurako, lanak aski aurreratuak ziren: 1908ko uztailean, eraikuntza lanei ekin eta hamahiru hilabetera, tunel nagusia zulatzeko 400 m eginak ziren Bunyola aldetik, eta 625 m Sóller aldetik.
Gantxo
Historia eta diseinuak
Hona hiru diseinu eta patenteak konparazioan.
Anne Shirley
Anne Shirley Lucy Maud Montgomery idazleak sortutako pertsonaia literarioa da.
Liburuak
8 liburuz osatutako bildumako pertsonaia da:
Horrez gain, Anne Montgomeryren beste hiru liburutan aipatzen da:
Pertsonaien iturria
Eskatutako mutilaren ordez neska umezurtza adoptatu zuten bi anai-arrebei buruzko oharretan inspiratu zen Montgomery. Ohar horiek gaztetan egin zituen. Evelyn Nesbiten argazki bat erabili zuen, New Yorkeko Metropolitan Magazinetik moztu eta bere logelako horman jarritakoa, Anne Shirleyren aurpegiaren eredu gisa eta bere «gazteen idealismoa eta espiritualtasuna» gogorarazteko.
Pertsonaiaren biografia
Anne Shirley Bolingbroke (Eskozia Berria) fikziozko herrian jaio zen, Walter eta Bertha Shirley eskolako irakasleen familian. Hiru hilabeterekin Anne umezurtz geratu zen, bere gurasoak sukar tifoidea jota hil zirenean. Thomas andrea Shirleytarren etxezainak Anne hartu zuen bere etxera. Thomas jauna hil ondoren, Anne Hammond familia arazotsuarekin bizi izan zen urte batzuetan eta zerbitzari bat baino apur bat bezala tratatu zuten. Orduan Hammond jauna hil zen, Hammond andreak bere seme-alabak senideen artean banatu zituen eta Anne Hopetowneko umezurztegira bidali zuen. Hamaika urte zituela, Anne umezurztegitik Eduardo Printzearen Uhartera eraman zuten. Hutsez iritsi zen: Matthew eta Marilla Cuthbert anai-arrebek mutil bat hartu nahi zuten beren baserrian laguntzeko, baina mezua bidali zioten bizilagunak ziur zegoen neska bat eskatu zutela. Matthew azkar liluratu zen neskaren bihotz oneko izpirituarekin, ilusio xarmangarriarekin eta irudimen biziarekin, eta Teila Berdeetan geratzea nahi zuen. Marillaren erreakzioa umezurztegira itzultzea izan zen, baina azkenean Anneren bizi-pozak irabazi zuen. Annek umorearen bidez pertsona helduen aurka definitzen zuen bere burua, eta Marilla Cuthbertekin harremana sortu zuen umorearen bidez. Ggustatzen zitzaion bere burua ez zen norbait bezala irudikatzea eta Marillak berari Cordelia edo Geraldine deitzeko eskatzen zion.
Anne laster lagun egin zen auzoko baserri bateko neska batekin, Diana Barry deitzen zena. Matthewrekin batera, Diana Anneren «espiritu senide» bihurtu zen. Dianaren amak aldi baterako eten zuen adiskidetasuna, Annek Diana nahi gabe Marillaren etxeko ardoarekin mozkortu ondoren. Anne laster Barry andrearen onera itzuli zen Dianaren ahizpa txikiaren, Minnie May, bizitza salbatuz. Harreman konplexua sortu zuen Gilbert Blythe bere eskolako mutilarekin. Lehen bileran, Gilbertek «Azenario» ezizena jarri zion bere ilearen koloreagatik. Irain pertsonal bat bezala hautematen, hain haserretu zen Anne, non bere arbela hautsi baitzuen buruaren kontra. Behin eta berriz erakutsi zuen Anneri miresmena, baina hotz errefusatu zuen. Egun batean, Gilbertek Anne salbatu zuen bere txalupa putzuan hondoratu zenean. Istripu ia hilgarri honen ondoren, bere laguna izateko eskatu zion baina Annek uko egin zion, nahiz eta laster damutu zen. Gainerako ikasturteetan, maila gorenerako lehiatu ziren.
Avonleako eskola publikoan graduatu ondoren, Anne eta Gilbert biak Charlottetowneko Queen's Academyra joan ziren irakaskuntzarako eta unibertsitate-ikasketetarako trebatzeko. Annek Redmond unibertsitaterako beka bat irabazi zuen, baina Matthewren heriotzak eta Marillaren ikusmen hutsak matrikula atzeratzera eraman zuten, Teila Berdeetan laguntzen egon zedin. Gilbert hurrengo urtean Avonleako irakasle izendatu zuten, baina adeitasun ekintza gisa, White Sandseko eskolan kargua hartu zuen eta Avonleako kargua eman zion Anneri. Eskerrak eman zizkion eta azkenean lagun egin ziren bost urteko lehia biziaren ostean.
Marillak bere lehengusinaren seme-alaba bikiak, Davy eta Dora, hartzea erabaki zuen. Annek bikiak zaintzen ikasi zuen umore onaren eta ulermenaren bidez. Hurrengo urtean, Rachel Lynde Marillaren lagunaren senarra hil zen eta Rachel Marillarekin batera joan zen bizitzera Teila Berdeetan, Annek Redmond unibertsitatean hezkuntzan jarraitzeko uzteko
Sóllerreko burdinbidea
Burdinbidearen eraikuntza
Burdinbidearen errailak Bilbon erosi zituzten, 1909ko otsailean, eta urte amaieran heldu ziren. Urte hartako apirilaren 15erako, tunel nagusiaren 1681 m zeuden zulatuak; tunel txiki guztiak amaituta eta lurrak berdintzeko eragiketa gehienak burutuak. Hurrengo urtean, 1911ko urtarrilean, tunel nagusiak 2.515 m zeuzkan zulatuta, eta ekainean tunelaren bi muturrak elkartuta eta amaituta zeuden (guztira, 2.856 m). Urtea amaitzerako, bost begiko zubibidea altxatuta zegoen, Monrealsen.
Anne Shirley
Pertsonaiaren biografia
Anneren bizitza akademikoa eta soziala loratu zen unibertsitatean. Hirugarren liburuaren hasieran esan zuen: "Gauzei buruz ikasiko dut». Jaio zen etxea bisitatu eta sakonki hausnartzen zuen nola hil zen bere ama gaztetan, baina gutxienez maitasunaren pozak ezagutu zituen . Anneren tokirik gogokoena Patty's Place bihurtu zen, non berak eta bere hiru lagun onenak arratsaldeak tximiniaren ondoan pasatzen zituzten.
Gilbertek, Anne beti maite izan zuenak, proposatu zion, baina baztertu egin zuen; garai hartan, Anneren maitasunaren ikuspegia fantasia sentimentaletan errotuta zegoen eta ez zuen Gilbertekiko hurbiltasuna maitasun gisa antzematen. Bere ezkontza-proposamena «groteskoa edo izugarria» deitu zuen. Desilusio handia sentitu zuen Gilbertek eta Anneengandik urrundu zen. «Harrotasunez» uko egin zion Charlie Sloaneren ezkontza-proposamenari baita ere. Geroago Roy Gardnerren gorteiatzeari ongi etorria eman zitzaion. Urte eta erdi inguru igaro ondoren, ezagutu ziren parkean proposatu zion, baina Annek haien harremana amaitu zuen, benetan maite ez zuela konturatuta.
Redmond unibertsitatean lizentziatu ondoren, Anne, 22 urterekin, Avonleara itzuli eta bizitzak aurrera egin zuela aurkitzu zuen: Jane bere haurtzaroko laguna milioidun batekin ezkondu zen eta Diana bere lagunik onena ama bihurtu zen. Geroago jakin zuen Gilbert sukar tifoidearekin gaixo zegoela eta orduan konturatu zen beti maite izan zuela. Sendatu ondoren, berriro proposatu zion Anneri, eta onartu egin zuen. Konpromisoak hiru urte iraun zuen. Annek Summersideko eskolan lan bat hartu zuen, Gilbertek hiru urteko medikuntzako ikastaroa osatu zuen bitartean.
Anne eta Gilbert Teila Berdeetan ezkondu eta Four Winds herrira joan ziren bizitzera. Annek «Ametsetako Etxea» izendatu zuen etxe txiki batean hartu zuten bizilekua. Ametsetako Etxean Anneren arazo nagusia Leslie Moore auzokideari laguntzea da, senarra istripu baten ostean garuneko kaltea izan baitzuen.
Annek eta Gilbertek guztira zazpi seme-alaba izan zituzten: Joyce (edo Joy, jaio eta laster hil zena), James Matthew (Jem), Walter Cuthbert, Diana (Di), Anne (Nan), Shirley eta Bertha Marilla (Rilla). Anne ama permisiboa zen eta ez zuen inoiz kontra jartzen bere seme-alabak apaiz berriaren seme-alabekin hilerrian jolasten zirenean.
Harrera munduan
Faye Hammillek ezan zuen bezala, Anne Shirleyren ospea halakoa dela, non bere sortzailea, L.M Montgomery, itzala egin duelako Eduardo Printzearen Uharteko matrikulak «P.E.I Anne Teila Berdeenaren etxea» leloa daramatela «P.E.I. L.M Montgomeryren jaioterria» baino.
1912an, Anne of Green Gables polonierara itzuli eta Varsovian argitaratu zen piraten edizio batean «Anne Montgomery» izenarekin. Liburua oso ezaguna izan zen Polonian eta Bigarren Mundu Gerran, Armia Krajowa erresistentzia-taldeak liburuaren edizioak kaleratu zituen bere kideek zer borrokatzen ari ziren gogorarazteko.Liburuan Poloniari buruz ezer ez dagoen arren, Armia Krajowak defendatzen zituzten balio humanisten ikur gisa ikusten zuen.
Sóllerreko burdinbidea
Burdinbidearen eraikuntza
Errailak 1911ko apiril eta irail bitartean ezarriak izan ziren, material higigarria (lokomotorrak eta bagoiak) Palmako portura iristen ziren bitartean eta geltoki nagusietako (Palma, Bunyola eta Sóller) eraikuntzak amaitzen ziren bitartean. Horrela, trenbideak lehen bidaia 1912ko apirilaren 16an egin zuen ofizialki.
Sóllerreko portura
Palma eta Sóller lotu zituen burdinbideak azken adar bat ukan zuen, Sóllerreko herrigunetik porturaino iristeko tranbiarena, hain zuzen. Sóllerreko tranbiaren proiektua 1909an egin zuen, Pere Garau ingeniariak berak;, lanak 1911n hasi eta trenbidearen azken adarra 1913ko urriaren 4an zabaldu zen.
Datu teknikoak
Palma-Sóller arteko bidean, 13 tunel eta bi zubibide ditu burdinbideak.
Taras Bulba
Argumentua
Taras Bulba bere gerlari bizimodua utzi duen gerlari kosakoa da. Poloniarek Ukrainia jaioterria inbaditu eta hori ikusirik beren izaera eta herrialdea babestu eta poloniarrei aurre egiteko kosakoak antolatzen saiatuko da.
Sóllerreko burdinbidea
Datu teknikoak
Sóllererko herrigunetik porturaino doan tranbiak beti bidaiariak soilik garraiatu dituen bezala, Plama-Sóller bitarteko zatia mistoa izan zen —bidaiarien eta salgaien garraioa— 1970ko hamarkadara bitartean. Geroztik, bidaiariek bakarrik erabil dezakete trena, eta esan daiteke turismoari esker bizi dela, orobat.
Linea
Palmako geltoki nagusitik abiatuta, burdinbidea arbendol sailetan barneratzen da, Mallorcako lautada zeharkatuz. Bi geltoki nagusi ditu, Son Sardinan eta Bunyolan, eta hiru geraleku (Son reus, Santa Maria eta Caubet), Bunyola bitartean, eta beste geraleku bat (Can Tambor), Sóllerrera heldu aurretik.
Ana María Alonso Zarza
Ana María Alonso Zarza (Viñegra de Moraña, Ávila, 1962) geologoa da, Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko (UCM) Geologi Fakultateko Petrologia eta Geokimika saileko katedraduna eta Espainiako Geologia eta Meatzaritza Institutuko zuzendaria. Ia 175 urteko historiaren ondoren, erakunde horren zuzendaritzara iritsi den bigarren emakumea eta lehen geologoa da. Geozientzien Institutuko (IGEO), CSIC-UCM Zentro Mistoko ikertzailea eta Espainiako Elkarte Geologikoko lehendakaria izan da 2016. urtetik 2020. urtera arte.
Ibilbidea
Oso txikitatik izan zuen interesa geologian, eta hamahiru urterekin bazuen bere mineral-bilduma. 1986an, lizentziatu berri, IGEOn sartu zen, bekadun gisa. UCMk Geologia Zientzietako doktoretza lortu ostean, eskolak ematen hasi zen, lehenik Geologia Zientzien Fakultateko bitarteko katedradun gisa eta 1993tik aurrera irakasle titular gisa. 2012an Unibertsitateko Katedradunen lehiaketa irabazi zuen.
Atzerriko ikerketa-zentroetan egonaldiak egin ditu, besteak beste: Postgraduate Research Institute for Sedimentology, Readingeko Unibertsitatea (1989-1994); Department of Geological Sciences, Oregongo Unibertsitatea eta Department of Earth and Atmospheric Sciences, Alberta Unibertsitatea (1995 eta 1996). Ondoren, Txinako Lanzhou (2005) eta Nanging (2006 eta 2015) unibertsitateetan eta, 2007 eta 2015 artean, Uruguaiko Ekialdeko Errepublikako Unibertsitatean, Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalean, Buenos Aires Unibertsitatean (CONICET) eta Iparraldeko Unibertsitate Katolikoan (Txile).
IGEOko Geologia Sedimentarioa eta Ingurumen Aldaketa Saileko zuzendaria izan da (2012-2016), eta, aldi horretan bertan, Espainiako Elkarte Geologikoko lehendakariordea ere izan da. 2016. urtetik 2020. urtera arte izan da lehendakari.
Alonso Zarzak bere irakaskuntza-lana ikerketarekin eta zientziaren dibulgazioarekin batera egin du. Hogeita hamar proiektu baino gehiagotan parte hartu du Espainiako eta atzerriko hainbat erakundetan, horietako askotan ikertzaile nagusi gisa. Haren ikerketa-ildoak arroka sedimentarioak eta, bereziki, kareharriak aztertu ditu.Ondare geologikoaren kontserbazioari, interpretazio zentroen diseinuari eta petrolioaren industriari buruzko azterlanetan ere parte hartu du. Ehun argitalpen baino gehiago egin ditu, artikuluen eta biltzarretarako komunikazioen artean.
Geologiaren dibulgazioan aktiboki parte hartu du, "zientzia kultura gisa baloratua izan dadin lortzea" helburu hartuta. 2004az geroztik, Madrilgo Erkidegoko Zientziaren Astean eta Geolodiako koordinazio nazionalean parte hartu du. Zientzia-dibulgazioko ekimen hori urtero egiten da, jendeari leku jakin baten geologia ezagutarazteko, eta 600 irakasle eta ikertzaile baino gehiagoren laguntza du.
Emakumeak eta zientziaren dibulgazioa
Alonso Zarzak etengabe lagundu du emakumeak zientzian paper garrantzitsuagoa izan dezaten eta beren ekarpen guztiak ezagut ditzaten. Hala, Elkarte Geologikoko lehendakariorde izan zenean, Emakumeak eta Geologia Batzordea sortu zuen, geologiako profesionalek esparru zientifikoetan duten zeregina aztertzeko eta sustatzeko. Harrezkeroztik, bere gain hartu zituen 2008an mahai-inguru bat antolatzea, 2012an Geologiako aitzindariei omenaldia egitea eta "ezkutuan egon diren geologoak ikusarazteko" beste jarduera batzuk egitea, hala nola beteranoen aintzatespena, 2016. urtean egindako ekitaldi batean.
2020an, Espainiako Geologia eta Meatzaritza Institutuko (IGME) zuzendari izendatu zuten Alonso Zarza. Erakunde honen zuzendaritzara 1849an sortu zenetik iritsi den bigarren emakumea eta lehen geologoa da.
Peeping Tom (1960ko filma)
Peeping Tom, 1960ko Michael Powell ingelesak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Carl Boehm, Moira Shearer, Anna Massey eta Maxine Audley aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Londres, Mark Lewisek (Karlheinz "Carl" Boehm) Dora (Brenda Bruce) emagalduarekin topaketa bat izan eta jaka azpian daraman ezkutuko kamera batekin grabatuko du, ondoren emagalduaren etxebizitzan hura erailez. Mark bere haurtzaroan sustraitua dagoen desoreka baten ondorioz erotu eta serieko hiltzaile bilakatu den gizasemea da. Haren aita, umeen erreakzioak ikertzeaz obssesionatua zegoenez, Marken psikea guztiz suntsitu eta orain helduzaroan konplexudun izaera gaiztoa duen pertsona bilakatu du. Honela, Mark bere biktimak hiltzear dituela kameraz filmatu edo argazkiak ateratzeko beharra duen hiltzaile bihurtu da, eta lanbidez argazkilaria denez, bere asmo izugarriak eta morbodun inpultsuak inongo susmorik piztu gabe ezkuta ditzake.
John Clauser
John Francis Clauser (1942ko abenduaren 1 - ) fisikari teoriko eta esperimental estatubatuarra da, mekanika kuantikoaren oinarriei egindako ekarpenengatik ezaguna, bereziki Clauser–Horne–Shimony–Holt desberdintasunagatik. 2022ko Fisikako Nobel Sariaren heren bat eman zioten, Alain Aspect eta Anton Zeilingerrekin batera, "fotoi elkartuen esperimentuak egiteagatik, Bellen desberdintasunen bortxaketa eta informazio kuantiko aitzindariaren zientzia ezarriz".
Marilyn: sagardotegia eta jazzmana
Marilyn Itoiz taldearen 1982ko abestia da, izen laburrarekin ezagunagoa bere titulu ofizialarekin baino: Marilyn: sagardotegia eta jazzmana. Hitzak Juan Carlos Perezenak dira, eta musikaren autoretza Antton Fernandezek sinatu zuen.
Alkolea diskoan agertu zen, eta hark aurreko lerro sinfoniko progresiboa aurrerapauso tekniko eta estilistiko bat suposatu zuen arren, bestelako doinu pop bat zekarren Marilynek, eta hain zuzen ere Itoizen hurrengo diskoetan estilo pop rock hori nagusitu zen, nolabaiteko mugarria izan zelarik kantu hau.
Izenburu osoaren berbak ez dira agertzen kantuaren hitzetan. Bai ordea euskal kantutegiko erreferentzia ezagun bat, Donostiako hiru damatxo kantutik hartua, larrosa eta krabelinak aipatzen dituen eta errepikatzen den leloan :
Kantua Alkolean diskoan estreinatu zen, eta antologietan ere agertu zen ondoren. 1984an Radio 3 espainolarentzako grabatu zen kontzertu batean ere badago Marilyn, urteen buruan Interneterako berreskuratu zen grabaketa batean.
Zurkaitz
Zurkaitza edo paldoa euskarri gisa erabiltzen den zurezko zati edo enborra da.
Nekazaritza eta paisaiagintzan, zuhaitz gazteei eta zenbait landareri alboan jartzen zaie, hazkundearen lehen urtetan edo itxura jakin bat izatearren. Landare belarkarak edo igokariak eusteko, batez ere baratzeetan (hala nola ilarrak eta tomateak), euskarri txikiagoak izaten dituzte, arba izenekoak. Maiz, hiru makil luzez egintako piamide-itxurako egiturak izaten dira.
Nekazaritzan eta paisagintzan
Zuhaitz landatu berria ez dago lurrean ondo ainguratuta. Bere sustraiak, biluzik edo erro-lurrez, azalekoak dira eta oraindik ez dira lurrean barneratu. Egoera horrek zuhaitza ahultzen du hazkundearen lehen urteetan, eta denbora horretan ondo eutsitako zurkaitz batek bakarrik bermatu ahal izango du zuzen haziko dela.
Zuhaitza ez da zurrundu behar: zurkaitzak ondo eutsi behar du eta aldi berean enborraren mugimendu naturala ahalbidetu. Normalean, zurkaitza soka edo uhal bidez lotzen da enborrera, hazkundea oztopatu gabe. Beraz, ez gehiegi estutu behar enborraren inguruan eta metalezko lokarriak saihestu behar dira azala kaltetu nahi ez bada.
Zuhaitza oso handia landatu ez bada, 3-4 urteren buruan behar bezain sustraituta dago eta zurkaitza ken daiteke.
Hainbat modu erabil daitezke zuhaitz bat zurkaizteko:
Eraikuntzan
Zurkaitzak batez ere hondatzeko zorian dagoen eraikuntza eusteko erabiltzen da, bai zutik (zutikoak), bai inklinatuak (ostiko edo eskorak), bai horizontalak (etzanak). Zurkaitzak eraikuntza pozesuan ere erabiltzen dira, hala nola eraikinak edo zubiak altxatzeko edo kofratzeko. Aldi baterakoak dira eta lanen amaieran kentzen dira.
Francesco Solimena
Francesco Solimena (Serino, 1657ko urriaren 4a - Napoli, 1747ko apirilaren 3a) italiar barrokoko margolaria izan zen.
Bere aitak, Angelo Solimena margolariak, margotzen irakatsi zion. 1674an Napolin kokatu eta Francesco di Mariaren estudioan hasi zen lanean. Vincenzo Orsini kardinalaren babesa jaso zuen eta 1680ko hamarkadan fresko margoen enkarguak jaso zituen. Bere estudioa XVI. mende amaierako eta XVIII. mende hasierako Napoliko pinturan nagusi izan zen.
Bere artea erromatar barrokoko maisuetan oinarritu zen. Freskoak, aldareak, gai mitologikoak eta erretratuak margotu zituen. Arrakasta horri esker, dirutza handia irabazi zuen eta bikain bizi izan zen.
Kyongae Chang
Kyongae Chang (Seul, Hego Korea, 1946ko irailaren 5a) Hego Koreako astrofisikaria da. Bere lanik aipagarrienak grabitazio-lenteetan zentratu dira, Chang-Refsdal lentean barne.
Biografia
Chang Seulen jaio zen. Van de Kamp eta Heintz irakasleekin egin zuen lan Sproul Behatokian, 1969tik 1971ra, bitar astrometrikoetan ikertzaile elkartu gisa. 1975etik 1980ra Hanburgoko Unibertsitateko "Dr. rer. nat" batean lan egin zuen, eta Chang-Refsdal lentean graduatu zen bere lanarekin. Emaitza nagusia Naturen argitaratu zen 1979an, lehen grabitazio-lentea aurkitu eta berehala.
1985ean Koreara itzuli eta Cheongjuko Unibertsitateko irakasle bihurtu zen.
Erreferentziak
<references group="" responsive="">
Estatubatuar eskupilota
250px|right|thumb|Estatubatuar eskupilota jokalekua, [[Kalifornia.]] Estatubatuar eskupilota, ingelesez American handball, AEBetan hanball edo wallball izenez deitua, herrialde honetan usadioz jokatzen den eskupilota joko bat da.
Kautxuzko pilota bat eskuaz joz eta pareta baten aurka talka eginez jokatzen da. Gaur egun New York hirian eta Kalifornia estatuan hainbat estatubatuar eskupilota jokaleku badaude.
Ruth Brito
Ruth Brito Curbelo (Lanzarote, Kanariak, 1980ko apirilaren 4a), distantzia luze eta ertaineko triatloian lehiatzen den kirolari kanariarra. Gasteizen bizi da. Distantzia Ertaineko Espainiako txapelduna (2017) eta Distantzia Luzeko Triatloiko munduko txapelduna (2012) izan da. Ez da kirolari profesionala, eliteko kirolaria, ama eta langilea da.
Biografia
Ruth Brito Curbelo Kanarietako Lanzarote irlan jaio zen 1980ko apirilaren 4an. Hainbat ezizen ditu: Cancellara, Paperas, baina batez ere Ruti. Gorputz Hezkuntza ikasi zuen Kanaria Handiko Las Palmasen. Lanzarote eta Gasteizen artean bizi da. 2007an iritsi zen Gazteizera. Eneko Llanos triatloia du bikotekide. Jon semea 2014. urtean jaio zen eta zortzi urte geroago Mara alaba.
2021 Gasteizko Andre Maria Zuriaren jaietako suziria botatzeaz arduratu ziren Ruth Brito triatleta eta Elena Loyo atleta, beste hiru emakume kirolarirekin batera: Arantza Navarro medikuntza arloko ikerlaria, Maria Jose Saez de Cortazar Xixiluko hostalaria eta Jaione Prado merkataria, Exclusivos Moda-ren sortzailea. Gasteizko andre guztiak ordezkatu nahi izan zituzten:"«Hiriari ekarpena egiten saiatzen garen andreak gara. Keinu hauek oraindik beharrezkoak dira.»"
Triatlioa guztientzat
Heziketa fisikoa ikasi zuen, triatloian espezializatua. Erizaintza ikasi nahi izan zuen, baina ezin izan zuen. Bere desioa Triatloia zabaldu eta jende gehiagorengana iristea zen eta lortu du, hainbat gazte talde eta emakume nagusi entrenatzen baititu.
Ruth Britoren iritziz Triatloiari ekiteko beharrezkoena:"Garrantzitsuena indar mentala da. Egunez egun jasan dezakezu, baina lehiaketa batean, eta are gehiago distantzia luzea bada, mila gauza gerta daitezke: uretatik gaizki atera, bizikletan ziztatu, nutrizio-gelak gaizki sentitu... Norekin borrokatu jakin behar da norgehiagoan, helmuga hori gurutzatzeko. Une horretan, gertatu zaizun guztia segundo batean ahazten da. Nire ustez, distantzia luzeko triatloia sari pertsonala da, zeure buruarekin baino ez zara lehiatzen, horixe da atseginena."
Emakumeak eta Triatloia taldearen buru
Ume taldeez gain 2017 urte inguruan Emakumeak eta Triatloia taldearen buru da Ruth Brito. Talde hori triatloira hurbildutako 50 emakumek osatzen dute hiru azpitaldetan banatuta, itxaron zerrenda ere badute. 2022an taldekide ziren, besteak beste, Amaia Sagasta alzheimer-printzipioa duen 45 urtekoa, eta Amaia Ortíz de Zárate, 60 urtekoa. Hainbat probatan parte hartzen dute, adibidez, Gasteizko Half-ean parte hartu zuten ekainaren 5ean: 1,9 kilometro igerian, 90 km bizikletaz eta 21 km oinez.
Ibilbidea
Triatloia egiten hasi zen 17 urterekin Lanzaroten, eta jarraipen handia egiten zaio kirol horri, Lanzaroteko ironmana, munduko gogorrenetakoa, urtero bertan ospatzen baita. Arrecifeko Errege Klub Nautikoan egin zituen lehen urratsak sustapeneko triatloian, non udan igeriketa-eskolak ematen eta antolatzen baitzituen. Pixkanaka, triatloi laburrarekin eta distantzia ertainarekin probatu zuen.
Denboraldi batez lehiaketatik urrun egon ondoren, lan eta osasun-arazoen ondorioz, berriro ere prestatu zen, eta 2017an itzuli zen lehiaketara, Eneko Llanosekin irteten hasi zenean. Hark kirolera itzultzera bultzatu zuen. Zortzi bat urtez Eneko Llanos bikoteari probetan lagundu zion munduan zehar. Gero alderantziz izan zen, Enekok berari laguntzen hasi zen. Harrezkero, bera da entrenatzailea.
2017. urteko abuztuan, Kanadako Triathon Distantzia Luzeko Munduko Txapelketan munduko elitean debutatzeko behar ziren puntuak lortu zituen, eta 15. postuan iritsi zen.