cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fijiko ereserkia
Fijierazko hitzak
E na veika vinaka
Me oti kina na i tovo ca
Me da dau doka ka vinakata na vanua
Me sa biu na i tovo tawa yaga
Bale ga vei kemuni na cauravou e Viti
Ni yavala me savasava na vanua
Ni kakua ni vosota na dukadukali
Ka me da sa qai biuta vakadua
Ingelesezko hitzak
Blessing grant oh God of nations on the isles of Fiji
As we stand united under noble banner blue
And we honour and defend the cause of freedom ever
Onward march together
God bless Fiji
LELOA:
For Fiji, ever Fiji, let our voices ring with pride
For Fiji, ever Fiji, her name hail far and wide,
A land of freedom, hope and glory, to endure what ever befall
May God bless Fiji
Forever more!
Blessing grant, oh God of nations, on the isles of Fiji
Shores of golden sand and sunshine, happiness and song
Stand united, we of Fiji, fame and glory ever
God bless Fiji.
Proposatutako aldaketa
2008ko abuztuan Konstituzioa berritzeko gobernuak atera zuen Aldaketa, bake eta aurrerapenerako Herriaren Karta dokumentuak ereserki nazionala aldatzeko gomendioa egin zuen. Estatuko hiru hizkuntza nagusietan (fijieraz, Fijiko hindiaz eta ingelesez) egon behar zuela iradoki zuen.
Kanpo estekak
Ereserkia entzuteko:
Jaizkibel Kirol Elkartea (Donostia)
Jaizkibel Kirol Elkartea Donostiako kirol elkarte bat izan zen 60. hamarkadan arraunketan aritu zena.
Historia
Jaizkibel K.E. 1960 eta 1967 artean aritu zen traineru-estropadetan, eta garai hartan donostiarren ordezkaritza izan zuen. Oso arraunzalea zen Aizpurua kapitainak sustatutako taldea izan zen, eta soldaduska egiten ari ziren gazteek osatzen zuten trainerua, patroia Jose Urdanbide "Gorrión" zelarik.
1961ean bigarren postua eskuratu zuten Kontxako Banderan, maila altuko boladari hasiera emanez. 1962an Kontxako jardunaldi bien artean 15 egunetako tartea egon zen eta Jaizkibelek lehenengo egunean denborarik onena egin ondoren, hurrengo astean A Coruñako Generalisimoaren Kopara joatea erabaki zuten, sariak ederrak baitziren han. 1962ko Generalisimoaren Kopa hura irabazi zuten, baina ondoren Kontxan hirugarren gelditu ziren.
1963an lehenengo jardunaldian lau trainerutatik hirugarren egin ostean berriro ere A Coruñan aritzea erabaki zuten eta Kontxako Banderan ez ziren izan bigarren igandean.
Hurrengo urteetan estropada biak jokatu zituzten (1964an bi traineru aurkeztu zituen Kontxan), eta, garaipenik lortu ez arren, emaitza hobeak eskuratu zituzten Galizia aldean. Azken emaitza ona 1965eko Espainiako txapelketako bigarren postua izan zuen.
Trainerilla ere uretaratzen zuten, eta Gipuzkoako Trainerilla Ligan aritu ziren 1960an liga sortu zenetik. Baina garaipen garrantzitsuena Zarauzko Banderan lortu zuten, pronostikoak hautsiz Txapel Aundi eta San Juanen aurretik bandera eskuratu zutenean. 1963an berriz irabazi zuten bertan. Urte berean bigarren egin zuen Espainiako txapelketan.
Behobia-Donostian
1963 urtean kirol taldeen artean jokatu zen Behobia-Donostia lasterketa eta Jaizkibel Kirol Elkartea izan zen garailea.
3737 Beckman
3737 Beckman asteroide baten izena da. abuztuaren 8an aurkitu zuen E. F. Helin-ek Palomar Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 PA izena zeraman. Ondoren Arnold Orville Beckman omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3737 Beckman asteroidearen orbitak batezbeste 2,202 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,874 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,531 distantziara. Eszentrikotasuna 0,149 da, eta makurdura orbitala 3,33ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.6 da.
Alberto Ascari
Alberto Ascari (Milan, 1918ko uztailaren 13a - Monzako autodromo nazionala, 1955eko maiatzaren 26a) italiar 1 Formulako gidaria izan zen. Auto istripu batean hil zen auto pilotu baten semea izan zen. Maserati batean lehiatzen hasi zen eta gero Ferrarirekin sinatu zuen. Ferrarirekin bi 1 Formulako munduko txapelketa (1952an eta 1953an) eta 13 lasterketa irabazi zituen. Ferrarirekin lehen txapelduna izan zen eta azken italiar txapelduna da oraingoz. 1954an Lancia eskuderiara aldatu zen. Kontuz ibili arren, aita bezala hil zen, auto-istripu batean.
Didier Deschamps estadioa
Didier Deschamps estadioa (frantsesez Stade Didier Deschamps, iraganean Stade du Grand Basque) Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen futbol estadioa da. Aviron Bayonnais futbol taldearen jokaleku eta egoitza da.
Didier Deschamps baionatar futbolari ezagunaren omenez darama izena, 2000. urtean berak inauguratu zuelarik. 3.500 ikusleentzako gaitasuna du, horietatik 1.500 tribuna edo teilatupeko armailan daudelarik.
Pekovita
Ezaugarriak
Pekovita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak.
Teyran
Teyran Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Teyran udalerrian erroldatutako biztanleak 4.260 ziren. Familiak 1.542 ziren, horien artean 227 pertsona bakarrekoak ziren (84 bakarrik bizi ziren gizonak eta 143 bakarrik bizi ziren emakumeak), 544 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 650 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 121 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.614 etxebizitza zeuden, 1.561 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 1.510 etxeak ziren eta 97 apartamentuak ziren. 1.561 etxebizitza nagusietatik 1.320 bere jabearen bizilekua ziren, 212 alokairuan okupaturik zeuden eta 30 doan lagata zeuden; 14 etxek gela bat zuten, 54 etxek bi zituzten, 130 etxek hiru zituzten, 368 etxek lau zituzten eta 996 etxek bost zituzten. 1.348 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 493 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.009 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.900 ziren, horien artean 2.004 aktiboak ziren eta 896 inaktiboak ziren. 2.004 pertsona aktiboetatik 1.843 lanean zeuden (994 gizon eta 849 emakume) eta 161 langabezian zeuden (74 gizon eta 87 emakume). 896 pertsona inaktiboetatik 302 erretiraturik zeuden, 381 ikasten zeuden eta 213 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Teyran udalerrian 1.605 unitate fiskal zeuden, 4.410 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.140 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 236 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 42 eraikuntza enpresak ziren, 46 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 9 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 13 higiezinen enpresak ziren, 36 zerbitzu enpresak ziren, 41 administrazio publikoko enpresak ziren eta 13 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 2 liburu dendak, 1 arropa denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Teyran udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Golden Gate (Florida)
Golden Gate Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Collier konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 6111
NGC 6111 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Laemolyta taeniata
Laemolyta taeniata Laemolyta generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Galway Hooker
Galway hooker delakoa (irlanderaz húicéir edota  Húicéirí na Gaillimhe) Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen Galwayko badian arrantzaleek erabili ohi zituzten usadiozko txalupak dira. Txalupa hauek bertako itsaso nahasian nabigatzeko eginak zeuden. Ohitura legez, kroskoa beltza zuten, aldiz bela edo haize-ohialak gorri kolorekoak.
Orain dela gutxi arte desagertzear zeuden, garai onetan Connemara eskualdea eta Mayoko konderriaren kostaldean, nahiz Aran uharteak eta Clareko konderriaren iparraldean dagoen The Burren eskualdearen arteko itsas bidaiak burutzeko erabiltzen zelarik. Hauetako txalupa onenak zohikatza leku batetik bestera garraiatzeko erabili ohi ziren.
Gaur egun berpizkunde bat bizi dute. Urtero Galwayko badian Cruinniú na mBád deritzon nabigazio jaialdia ospatu ohi da, bertan txalupa hauek Connemara eta Kinvara arteko ibilbidea burutzen dutelarik.
Bethesda (Maryland)
Bethesda Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Montgomery konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Angolaren Askapenerako Herri Mugimendua
Angolaren Askapenerako Herri Mugimendua (AAHM) (Movimento Popular de Libertação de Angola, MPLA) Angolako alderdi politiko bat da. Angolako Independentzia Gerran parte hartu zuen 1975ean, eta, ondoren, Angolako Errepublikako alderdi nagusia izan zen. Gatazkan aritzen da Angolaren Independentzia Osorako Nazio Batasuna (UNITA) eta Angolako Nazio Askapenerako Frontearekin (FNLA).
Lugny-lès-Charolles
Lugny-lès-Charolles Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lugny-lès-Charolles udalerrian erroldatutako biztanleak 324 ziren. Familiak 128 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 161 etxebizitza zeuden, 125 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 160etxeak ziren. 125 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 78 etxek bost zituzten. 85 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 76 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 203 ziren, horien artean 167 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 167 pertsona aktiboetatik 154 lanean zeuden (83 gizon eta 71 emakume) eta 13 langabezian zeuden (4 gizon eta 9 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lugny-lès-Charolles udalerrian 128 unitate fiskal zeuden, 342 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.416 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 1 zurgina.
2000. urtean Lugny-lès-Charolles udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.064 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jorge Carlos Fonseca
Jorge Carlos de Almeida Fonseca (1950eko urriaren 20a) Cabo Verdeko politikaria, abokatua eta unibertsitateko irakaslea da. 2011tik 2021era Cabo Verdeko presidentea izan zen. Atzerri Arazoetarako ministroa izan zen 1991tik 1993ra. Demokraziaren Aldeko Mugimenduak (MpD) lagunduta irabazi zituen 2011ko presidentetzarako hauteskundeak bigarren bozketa itzulian. Presidentetzarako hauteskundeak 2016ko urriaren 2an egin ziren Cabo Verden, eta bertan hautatu zuten berriro botoen% 74,08rekin.
Betanzos–Infesta geltokia
Betanzos–Infesta Galiziako Coruñako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Txakur beltza (mamua)
Txakur Beltza (ingelesez Black Dog) nagusiki Britainia Handiko folklorean agertu ohi den izakia da, batez ere landa eremuan. Txakur Beltza gauez agertu ohi den izakia da, heriotzaren iragartzaile gisa. Usadioaren arabera ohiko tamaina baino handiagoko txakur bat da, maiz odol gorri koloreko begiak dituelarik. Sarri trumoi-ekaitza datorrenean, bidegurutzetan edota antzinako bidezidorretan agertu ohi da.
Britainiar Folkloreko germaniar mitologia eta zelta mitologiaren elementu edo aztarna bat dela uste da. Kondaira Britainiar Uharteetann garatu ondoren, EEBBtara ere igaro zen, bereziki ipar-ekialdeko estatuetara.
Literaturan ere eragina izan du, adibidez, Arthur Conan Doyleren Sherlock Holmes detektiberaren Baskervilleko Txakurra kondaira honetan oinarritua legoke.
Millerton (Oklahoma)
Millerton Oklahomako herri bat da. McCurtain konderrian kokatua dago. 2010ean 320 biztanle zituen, 4.58 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 6112
NGC 6112 galaxia bat da, Corona Borealis konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Laemolyta varia
Laemolyta varia Laemolyta generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Aiegi
Aiegi ([ai.eɣi]), Nafarroako mendebaldean dagoen udalerria da. Lizarrako merindadean dago, eta Nafarroako hiriburutik 45 kilometrora. . urtean 0 biztanle zituen.
Minco (Oklahoma)
Minco Oklahomako hiri bat da. Grady konderrian kokatua dago. 2010ean 1,632 biztanle zituen, 31.81 kilometro koadrotan banatuta.
Enbil pilotariaren irudia
Enbil pilotariaren irudia Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen Victor Enbil oriotar erremontistaren harrizko irudi bat da. Jorge Oteiza eskulturgileak egin zuen. Orioko Alde Zaharran dago, San Nikolas kalean, Herriko plazatik San Nikolas elizara doan aldapan.
Aiegi
Inguru naturala eta kokapena
Aiegi Lizarrako merindadearen erdialdean dago, Lizarratik 2.5 kilometrora. Udalerritik gertu dago Jurramendi, batez ere arrazoi historikoengatik ezaguna den mendia.
Urolako trena
Urolako trena Gipuzkoako Zumarraga eta Zumaia udalerriak Urola errekaren haranean barrena lotzen zituen trenbide estuko burdinbidea izan zen. Estatu osoko lehen linea elektrikoa izan zen eta Euskal Y-ko zatiak baino lehen Euskal Autonomia Erkidegoan eraiki zen azken trenbide linea.
Aiegi
Inguru naturala eta kokapena
Aiegiko udalerri mugakideak honako hauek dira: Allin, hegoaldean; Deikaztelu, ekialdean; Lizarra eta mendebaldean Iguzkitza.
Urolako trena
Trenbidea 1926ko otsailaren 22an inauguratu zuen Espainiako errege Alfontso XIII.ak; 1986ko udazkenean bukatu zen haren ustiapena, eta 1988ko otsailaren 2an itxi zen behin betiko. Orduan trenbideak eta katenaria desmuntatu zituzten, ondoren 5 kilometroko zati batean (Azpeitia eta Lasao artean) berriz jarriko zirenak, Trenbidearen Euskal Museoko lurrunezko trena bertan erabiltzeko. Linearen garajea eta lantegiak museoaren egoitza izatera pasatu ziren. Gaur egun bidegorri gisa egokitua dago ibilbidearen zatirik handiena.
Aiegi
Klima eta landaredia
Klima mediterraneoarreko udalerria da, nahiz eta hegoaldean, altuera dela eta, aldaketa batzuk dituen. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak 600mm eta 800mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 90 inguru izaten dira. Zenbat eta hegoalderago, euri eta hotz gehiago.
Llanrwst
Llanrwst (euskaraz San Grwst esan nahi du) Galesko iparraldeko Conwy konderriko udalerri bat da. Conwy ibaiaren ertzean da.go 2011ko erroldaren arabera 3.323 biztanle zituen.
Errefau-aza
Errefau-aza (Brassica oleracea var. gongylodes) aza landare mota burugabea da, hau da, hostoek buru trinkoa eratzen ez dutena. Sukaldaritzan erabiltzen da zurtoin hanpatua jateko, azostoak bazkatzat diren bitartean.
Llanrwst
Bertan Gwydir gaztelua dago.
Errefau-aza
Ezaugarriak
Jatorrizko aza landarea (Brassica oleracea) bezala, landare belarkara hau biurtekoa da, baina urteroko gisa landatzen da. Zurtoina hanpatua du, mamitsua eta bola itxurakoa, ia lurrari atxikia. Bola hori zuria, berde argia edo morea da. Zurtoin hanpatuaren inguruan eta goialdean kiribilean jarritako hostoak daude, txandakatuak eta zertxobait horzdunak, peziolo luze batekin. Linboak kolore berde urdinxka du. lore-gara bigarren urtean agertzen da.
Errefau-aza gordinik zein egosita jan daiteke (ordu laurden bat baino gehiago ez). Elikagai ugari izan ohi ditu: selenioa, B bitamina, azido folikoa, C bitamina, potasioa, magnesioa eta kobrea. 24 kcal/100 g-ko energia eman ohi dute.
Erabilera
Zurtoin hanpatuak lurrin leun eta delikatua duen barazkia da, gordinik dagoenean errefaua, gaztaina eta azaren artekoa eta egosia dagoenean arbiarena gogorarazten duena. Jan daiteke: Herrialde anglosaxoietan, Alemanian, Polonian, Suitzan nahiko ezaguna bada ere, ez da hala Euskal Herrian.
Urolako trena
Ibilbidea
Trenaren bitartez, Zumarraga leku askotara zegoen loturik, tren-lotune garrantzitsua baitzen, bertan lotzen zirelako puntu bakar batean, Geltokien plaza delakoan, hiru trenbide-linea: Iparraldeko trenbidea, Paris eta Madril Irundik lotzen zituen linea garrantzitsua, geroago RENFEko linea nagusienetarikoa bihurtuko zena; Bergararekin lotzen zuen trenbide estuko linea (Debako trena), handik gero Gasteiz eta Eibarrera joateko eta azken honetatik Bilbo eta Donostiarantz; eta azkenik Urolako linea, Zumaiarekin, bere portuarekin eta berriz ere Bilbo eta Donostia arteko linearekin lotzen zuena.
Aiegi
Klima eta landaredia
Landarediari dagokionez, artea da zuhaitzik ohikoena. Gizakiak landaturiko produktuen artean,berriz, olibondo, mahasti, almendrondo eta zainzuriak daude.
Urolako trena
Ibilbidea
Urolako trena, Urolako ibaiertzetik joaten zen, 34,4 km-tako luzera zuen ibilbidean zehar. Ibilbide horretan, 29 tunel eta 20 zubi eraiki ziren eta berau osorik egiteak 70 minutu inguru behar zituen. 15 geltoki eta geraleku zituen, leku bakoitzean desberdinak zirelarik eta Ramon Cortazar arkitektoak diseinaturikoak. Hauek ziren:
Historia
1883ko abenduan, Urola ibaiaren haraneko biztanleek, komunikazio-sistema moderno, eroso eta bizkor baten beharra sumatu zuten. Trena, orduan existitzen ziren eta idi eta zaldiek erabiltzen zituzten bide estuei alternatiba zen. Linea hori egin eta ustiatuko zuen enpresa baten eraketa saiakera batzuen ondoren, Gipuzkoako Foru Aldundia izan zen, 1920an lorturiko kontzesioarekin, proiektua martxan jarriko zuena.
Aiegi
Historia
Aiegiri buruzko lehen dokumentu idatzia XI. mendekoa da. Erdi Aroan zehar elizari loturiko jaurerria izan zen, eta 1069. urtean Antso IV. erregeak emaniko dohaintzaren bitartez Iratxeko abadeen monasterioko jaurerriaren zati bihurtu zen. Herritarrak jaurerritik askatzeko ahalegin handiak egin zituzten arren, Aiegi ez zen udalerri independiente XIX. mendera arte bihurtu. Orduan, desamortizazioak eraginda, Aiegik independentzia eskuratu zuen.
Urolako trena
Historia
Gauzak honela, 1926ko otsailaren 22an, Alfontso XIII.a Espainiakoak trakzio elektrikodun estatuko lehen trena inauguratu zuen, bailara osoaren eta Goierriren aurrerapena sustatuko zuena. Urolako trena, bidaiari eta merkantzien garraiorako zegoen pentsatuta, Gipuzkoako bihotza eta Zumaiako portua lotzen zituelarik. Lehen urteetan, 370.000 bidaiari garraiatzen zituen urteko eta 1962an, nahiz eta La Guipuzcoana autobus konpainiari garraioaren nagusitasuna utzi, 996.000 bidaiari baino gehiago garraiatu zituen, aurreko 1953-1968 arteko urteetan urteko 800.000 bidaiariak gaindituz. Bere ustiapenaren azkeneko urteetan, 400.000 bidaiari inguru mugitzen zituen urtean.
Aiegi
Historia
1835ean Aiegi Iguzkitzaren menpe geratu zen eta hamar urte beranduago udaletxe propioa lortu zuen. 1873ko azaroan, ejerzito karlistak Espainiako lehen errepublikako ejerzitoa garaitzea lortu zuen Jurramendin, Aiegiko udalerrian.
Urolako trena
Historia
Bidaiari kopuruaren gorabeherak, ohitura eta testuinguru historiko desberdinek baldintzaturik, langile kopuruan ere islatu ziren. Linea inauguratu zuten 130 langiletik, 1982an 91 bakarrik geratzen ziren, 1933an gailurra joaz 164 langilerekin.
Aiegi
Ekonomia
Iharduera ekonomiko nagusiak bigarren eta hirugarren sektorekoak dira. Industrian manufakturak dira aipagarri. Nekazaritzari dagokionez, lur gehienak sekain-lurrak dira, lur-ureztagarriak %5 baino ez direlarik. Landatutako laboreen artean, patata, mota ezberdineko barazkiak, eta alpapa daude. Mahasti eta olibondoek garrantzia gutxi dute, eta XX. mendeak aurrera egin ahala, filoxeraren eraginez gero eta hektarea gutxiago erabili izan dituzte.
Urolako trena
Historia
Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, errepide bidezko garraioa askoz garrantzitsuagoa bihurtu zen, trena behartuz zerbitzua handitu eta hobetzera. Orduan izan zen, Ferrocarriles Vascongadosaren laguntzarekin, Zumarraga eta Donostia arteko zerbitzu zuzena jarri zenean, talguillo izenarekin ezaguna. Zerbitzu hau 1951 eta 1967 artean egon zen aktibo.
1976an Gipuzkoako Aldundiak linearen ustiapena FEVE enpresari pasatzea proposatu zuen, baina proposamenak ez zuen aurrera egin. 1985ean, Eusko Jaurlaritzari trenbide estuko burdinbideei zegokion konpetentziaren transferentziaren barnean, lineako arduradun bihurtu zen, berau Eusko Trenbideaken integratuz.
Aiegi
Ekonomia
Abeltzaintzak ez du sekula garrantzia handirik izan Aiegin, eta gaur egun ia desagertuta dago.
Acareosperma
Acareosperma landarren taxon monotipiko generoa da, Vitaceae familiakoa. Generoaren espezie bakarra Laosen aurkitu da, Asiako Ekialdean.
Aiegi
Demografia
Herri txikia izan zen Aiegi XX. mendean zehar. 1990eko hamarkadara arte600 biztanleen inguruan egon zen. Ordutik, hazkunde nabarmena izan zuen, eta hurrengo 20 urteetan, XXI. mendearen lehen hamarkadarako, 2.000 biztanle izatera iritsi zen.
Urolako trena
Itxiera
Bere ustiapena lortu eta urte bereko abenduan, Eusko Jaurlaritzak "Sener informea" kaleratu zuen, Urolako trenari zegozkion hainbat alternatiba jorratzen zirelarik bertan:
Acareosperma
Taxonomia
Acareosperma spireanum François Gagnepainek deskribatu zuen. Datua Bulletin du Muséum d'Histoire Naturelle 25: 131 aldizkarian argitaratu zen, 1919an.
Errefau-aza
Erabilera
Sauerkraut baten moduan hartzitzea ere posible da: birrindu eta kontserba-poto batean jarri, kiloko 15g gatz duela. Ondo zanpatu eta itxi kautxuzko estalki batekin. Bi egunen ondoren, hartzidura hasi eta errefau-azak pixka bat gainezka egiten du. Hartzidura amaitzen duenean, potoa kanpotik garbitu eta biltegiratu, ondoren gordinik edo egosita jateko.
Aiegi
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 167 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %10,65 (Nafarroako batez bestekoaren antzera).
Udal hauteskundeak
Aiegiko alkatea CII (Candidatura Independiente Irache) herri ekimeneko José Artiz Segura atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko bederatzi zinegotzietatik sei lortu zituen. Baliogabeko botoak 11 izan ziren (emandako guztien %1,91) eta 7 boto zuri izan ziren (botoen %1,24). Abstentzioa %15,67koa izan zen.
2011n CIIk 5 hautetsi eta alkatetza (oraingoan Luis Cándido Araiz Astrainentzat) erdietsi zituen; AIMk ([[Agrupación Independiente Montejurra (Aiegi)|Agrupación Independiente Montejurra) 4 zinegotzi lortu zituen.
Udaletxea
Udaletxea errepidearen ondoan dago, 1969. urtean eraiki zen eta hiru solairu dauzka. Atari txiki bat dauka, eta kanpoaldeko hormak hareharrizkoak dira bigarren solairuraino.
Drepane
Drepane arrain pertziformeen generoa da, Indiako ozeanoan, ekialdeko Atlantikoan eta mendebaldeko Ozeano Barean bizi dena. Drepaneidae familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.
Errefau-aza
Erabilera
Barietate batzuk animalien bazkarako soilik erabiltzen dira.
Aiegi
Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Aiegi eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %5,44k zekien euskaraz hitz egiten.
Urolako trena
Itxiera
Informe hau, Eusko Jaurlaritza Donostia eta Bilbo arteko linean inbertitzeari uztea ere planteatzen ari zen garai batean heldu zen (erreforma proiektu bat aurkeztu zen non, 450 milioi euro baino zerbait gehiagoko gastuarekin, linea horretako trenbidearen zabalera aldatuz bidaia-denbora erdira jaistea suposatzen zuen). 1986ko apirilean, orduan Gipuzkoako Ahaldun Nagusia zenak, Imanol Murua Arregik, Sener informea ikusirik, trenaren bideragarritasuna defendatu zuen ondorengo hitzekin:
Aiegi
Euskara
2018ko azaroaren 18an herria eremu mistoan sartzea nahi zuten galdetu zien Udalak herritarrei. Ezetzak irabazi zuen, beraz Aiegik eremu ez-euskaldunean jarraituko du.
Urolako trena
Itxiera
1986an Eusko Jaurlaritzak zerbitzua eten zuen trenbideak, instalazioak eta material ibiltaria berriztu behar zirela argudiatuz, ez baitzuten inbertsio aipagarririk izan inauguraziotik. Beste helburu batzuen artean, Zumaian tren-aldaketak kentzea zegoen, denbora asko galtzen baitzen horretan. Gainera, Eusko Jaurlaritza, bideragarritasun plan bat aurkezteko konpromisoa hartu zuen, urtebeteko epean aurkeztuko zena. Orokorrean, erakunde publikoak harro zeuden, interes soziala errentagarritasun ekonomikoaren aurretik jarri izanaz eta azpiegitura berritzearen beharraz kontzientziatuak zeudela ematen zuen, linearen lehiakortasuna irabazi nahi bazen (1948an Urolako trenak 840.000 bidaiari eraman bazituen ere, 1984ean 550.000 bidaiari eraman zituen bakarrik).
Aiegi
Euskara
2009ko urtarriletik Aiegiko udalerriaren izen ofiziala Ayegui <> Aiegi da.
Jesús Basiano
Jesús Basiano Martínez (Murchante, Nafarroa, 1889ko abenduaren 9a - Iruñea, Nafarroa, 1966ko martxoaren 23a) margolari nafarra izan zen. Euskal Herriko ikuspegiak margotu zituen, batik bat.
Urolako trena
Itxiera
Zerbitzua eten eta urtebetera, 1987ko azaroan, konponketa txiki batzuk besterik egin ez zirenean (kai batzuen egokitzapena, adibidez), Eusko Jaurlaritzak trena berritzeari buruz harturiko erabakian atzera egin zuen eta bideragarritasun plan berria eskatu zuen, nahiz eta itxiera hipotetiko bati buruz oraindik ez aritu. Berritze-lanak atzeratu egin ziren Eusko legebiltzarra desegin zenetik eta gobernu berria eratzearen atzerapenagatik eta geldi zeuden uztailetik.
Hjørdis Grøntoft Raknerud
Hjørdis Grøntoft Raknerud ( - ) norvegiar arkitektoa izan zen. Eskandinaviako lehen emakume arkitektoetako bat zen, Norvegian eta Suedian lanean aritu baitzen 1898tik aurrera.
Urolako trena
Itxiera
Utzikeriagatik, behin eta berriz jazotzen dira suntsiketak trenaren instalazioetan eta sakeoak kotxera eta tailerretan. Zentzu honetan, Trenaren Gipuzkoako Lagunen elkarteak ohartarazi zuen unitate ibiltariak desegiteko zuten arriskuaz, gure historiaren zati garrantzitsu modura gorde beharreko museoko piezak baitziren euren aburuz.' Gaur egun, bagoi autopropultsatuetariko bat ere ez da gordetzen.
Hjørdis Grøntoft Raknerud
Londresen ikasi zuen, arkitektura ikasten zuen emakume bakarra. Norvegiara itzuli zenean aukera gutxi zituen lanerako, eta 1904an Malmora mugitu zen, Suedian. Hiri-arkitekturaz gain, barnealdeak eta altzariak ere. Malmon zein Lunden eraikin asko egin zituen. Parisera egin zuen bidaian Nils Raknerud ezagutu zuen, bere senarra.
Urolako trena
Itxiera
1987ko abenduan trenaren etorkizuna ez zegoen batere argi :
Hjørdis Grøntoft Raknerud
1918ko gripe pandemiaren ondorioz hil zen.
Cabin John (Maryland)
Cabin John Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Montgomery konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Urolako trena
Itxiera
1988 hasieran trenaren aldeko hainbat manifestazio egon ziren, kolektibo desberdinek deiturik. Eskualdeko alkateek manifestazioa deitu zuten Zumarragan, 7000 pertsonek parte hartu zutelarik bertan, Urretxuko geltokitik Zumarragakora joan zirelarik. Manifestazio hori, 1987 bukaeran Eusko Jaurlaritzak bideragarritasun ikerketari buruz esandakoa bete ez zuela salatzeko. Orduko garraio sailburuak, Enrique Antolín, manifestatzaileak "agitatzaile" izan eta "gaia politizatzeaz" akusatu zituen. Urolako Jubilatuen elkarteak, bailarako jubilatu-etxeetan izena emandako 9000 bazkiderekin, adierazi zuen Urolako trena "orografia zaildun 36 km luze zen arro honetarako guztiz beharrezkoa eta ordezkatu ezineko garraioa" zela.
Ignacio Galdona, Urolako treneko enplegatuak, itxieraren aurkako protesta gogorra egin zuen: hilabeteko oporrak hartu eta hilabete osoa eman zuen gose greban, Urretxuko udaletxean sartuta. Txaro Perez bere lankideak Cruce de Caminos ipuina eskaini zion 2014an, agertutako adoreagatik.
Dokumentua, Azkoitia, Azpeitia, Urretxu, Zestoa, Zumaia eta Zumarragako alkateek sinatu zuten
1988ko otsailaren 2an burdinbidearen behin betiko itxiera dekretatu zen, zerbitzuan 75 urte egon ondoren. Enrique Antolínek hurrengo argumentuak erabili zituen Eusko Jaurlaritzaren erabakia defendatzeko: :
Alkateek trena autobusek ordezkatzearen erabakia gelditzeko eskatu zuten eta Eusko Jaurlaritzak eskualdeko errepideak hobetzeko 3 milioi euroko diru-partida baten eskaintzarekin erantzun zuen,, Zumarraga eta Donostia Zumaiatik lotzen zituzten autobus lineen indartzearekin batera.
Itxieraren ostean
Burdinbidearen itxieraren ondoren, trenbide, katenaria eta zubiak desmuntatu ziren Azpeitian zeuden kotxera eta tailerretan Trenbidearen Euskal Museoa sortzearekin batera. Utzita egondako urteak -1986tik 1988ra- tailerretako instalazioak asko hondatu zituen, transformazio elektrikorako zentralarekin batera. Dena dela, museoa jartzeak ez zuen inbertsio handiegirik suposatu, instalazioen balio historikoa, trakzio elektrikodun lehenak izateari esker, bilduma nahiko erraz osatu zen, bailara gutxi baitziren Euskal Herrian trenik izan ez zutenak.
Trenari erreferentzia eginez ekintza ludikoak egitearen helburuarekin eta lurrunezko tren historikoetan paseoak antolatzeko ahalmena buruan, Azpeitia eta Lasao artean 5 km-tako trenbideak jarri ziren berriro, elektrifikatu gabe. Era berean, burdinbidearen beste tarte batzuk bide berde bihurtu dira, Azkoitia eta Urretxu artekoa, adibidez.
2007an, Eusko Trenbideak eta Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza, Herri Lan eta Garraio Sailak jakinarazi zuten EuskoTren XXI inbertsio-planen artean, Urolako burdinbidearen zati bat behintzat zabaltzeko asmoa zegoela, merkantziak garraiatzeko zioarekin (txatarra Azpeitiko altzairu-fabriketara). Gipuzkoako Foru Aldundiak 2018. urtea ezarri zuen berrezartze partzial hori zerbitzuan hasiko litzatekeen data modura.
Urretxuko geltokiari dagokionez, gaur egun, Urretxu-Zumarragako gaztetxean bilakatu da eta Zumarraga-Urretxuko Gazte Asanblada, ZUGA, da bertako arduraduna.
Aiegi
Jaiak eta ospakizunak
Aiegiko herri-jaiak iraileko bigarren asteburuan ospatzen dira San Ziprianoren omenez. Jaietan zehar, prozesio, entzierro, musika ekitaldi eta bestelakoak izaten dira. Maiatzaren 1ean, eta jaiak hasi aurretiko lehen astean, San Ziprianoren baselizarako erromeriak antolatzen dira, Jurramendi gainean meza entzun eta askaltzeko.
Urrian, Udazkeneko kultura ekitaldiak izaten dira Iratxeko Monasterioan. Bertan, artisautza erakustaldiak, musika kontzertuak eta urtero uztailean, "Iratxeren eguna" antolatzen da, monasterioko lagunen elkarteak antolaturik. Egun horretan, "Iratxe" izeneko pertsonak omentzen dira.
Iratxeko monasterioa
Aiegiko leku interesgarriena, zalantzarik gabe, Iratxeko monasterioa da. 1887an monumentu nazional izendatu zuten, eta bertan eliza handia eraikia dago Erdi Aroko, Pizkundeko eta Barroko garaiko estiloetan eginda. Klaustroa estilo platereskoan eginda dago, eta bertan Aiegiko Paradore Nazionala dago.
Monasterioaren ondoan, XVII. mendean estilo herrertarrean eginiko eraikina dago, antzina unibertsitate moduan erabilia eta gaur egun "Ostatu Nazional" moduan erabiltzen dena.
San Martin eliza
San Martin eliza, Aiegiko herrigunean dago eta XVIII. mendean eraiki zen estilo neoklasikoan. Parrokia, harlanduzko barru aldearekin, nabe laukizuzen bakarra dauka, alboetan kapera banarekin. Aurreko eraikuntza gotiko baten aztarnak ditu, eta beharbada, eliza, antzinako tenplu baten egituraren gainean eraiki zen.
San Zipriano baseliza
XIV. mendearen inguruan eraikita, horma-bularrez babesturiko harlanduzko hormak dauzka. Baselizak oinarri laukizuzena dauka, XVI. mendea amaierako erretaula erromanista, eta San Ziprianoren eta Gurutzatuaren egurrezko irudi gotiko berantiarrak.
Urolako trena
Material ibiltariaren parkea
Lineak zuen material ibiltari osoa, aldaketarik gabe mantendu zen 1926an inauguratu zenetik, 1988an behin betiko itxi zuten arte. Estatuko lehen tren elektrikoa izan zena museo bihurtu zen bere itxieraren ostean eta, horrekin batera, bere lokomotora eta bagoiak bidaiariak garraiatzetik bilduma bateko pieza modura erakutsiak izatera pasa ziren, 70 urte baino gehiagoan euren mantentze lanetarako erabili ziren kotxera eta tailerretan.
Trenbide honek zur eta metalezko kaxadun ibilgailuak izan zituen, batzuk Gipuzkoan bertan CAF enpresak eraikiak.
Langileak
1926an trenbidea inauguratu zenean, aurreko urtean aukeratuak izan ziren 130 langile zeuden lanean bertan. 1925eko azarorako egina zegoen aukeraketa hori, Gipuzkoako Foru Aldundiak Urolako Trenbidearen administrazio kontseiluak opaturiko aukeretatik merkeena aukeratu ostean. Langile kopuru murritza, aukera zabalagoa baino %16,10 merkeagoa irteten zena, baina zerbitzu txikiago bat ematera eramaten zuena. Administrazio kontseiluak proposamena otsailean egin zuen eta diputazioak irailean hartu zuen erabakia. Urtarrilak 1erako bazeuden langile guztiak jada kontrataturik.
Moffett (Oklahoma)
Moffett Oklahomako herri bat da. Sequoyah konderrian kokatua dago. 2010ean 128 biztanle zituen, 1.76 kilometro koadrotan banatuta.
Urolako trena
Langileak
Zerbitzua handitzeak, langile kopurua handitzera eraman zuen. Lehena 1927an jazo zen, 143 langile zeudenean kontrataturik, 1933an 164 bihurtzeko. Espainiako Gerra Zibilaren hasieran, 1936an, soldatak ordaintzearen gastuak, gastu orokorren %70a ziren. Gerra bukatu ostean, 1940an, garbiketa-espediente bat ireki eta langile kopurua 100era jaitsi zen. Zortzi urte beranduago, aldiz, 163ra igo zen kopurua eta itxi baino urte batzuk arinago, 1982an, 91 langile zeuden bakarrik. Azpimarratu behar da langile kopurua trenak emandako zerbitzuaren araberakoa izan zela beti.
Pertsonal gastuak, 1933an %70-ekoak zirenak, %81-a izatera pasa ziren 1970ean. Ustiapenaren gastu handiena suposatzen zuten, inbertsioak beti izan zirelako oso txikiak.
Lan-baldintzak
Urolako trenbideko langileen lan-baldintzak, 1925eko araudi orokorraren arabera zeuden arauturik, zeina 1930ra arte mantendu zen indarrean. 1931ko negoziazioan, langileek baldintza horiek aldatzea lortu zuten, lau puntutan aurrerakuntza garrantzitsuak eginez:
Gerra ostean, legeek lan-baldintzak aldatu zituzten, tartean 1940ko uztailaren 13ko legea, zeinak baimentzen duen aste bitartean deskantsu eguna izatea, igandearen ordez. Adminsitrazio kontseiluak araudi berria eratu zuen 1940an, zeinean erretiro, alarguntze eta zurztasun pentsioak arautzen ziren, soldataren %90 kobratzeko aukerarekin, gaixoaldi-bajan egonez gero langilea. Urte horietan emandako hobekuntzen artean hauek dira aipagarrienak:
1971ean, ministerio-agindu bat kaleratu zen, erabilpen publikoko burdinbideetako langile guztiei eragiten ziena. Araudi berri honek, zenbait gauza hobetzen zituen:
Araudi honen aplikazioak pertsonal-gastuen areagotze handia bihurtu zen enpresarentzat.
Soldata
Lan-baldintzak beti egon ziren enpresaren emaitza ekonomiko eskasek markaturik eta senidea zen Ferrocarriles Vascongados (geroko Eusko Trenbideak) enpresako langileek zituzten baldintzak baino okerragoak ziren.
Urolako trenbideko langileak ez ziren inoiz Gipuzkoako Aldundiaren funtzionarioak izan, nahiz eta konpainia publikoa izan. Hala ere, foru-langileekin lorturiko homologazio maila oso altua izan zen.
1925eko lehen ordenantzek ezarritako soldata-eskalak oinarri modura bidezainen soldata hartzen zuen. Bosturtekoak onarturik zeuden eta inauguraziotik sei urtera, hirurtekoak ere onartu ziren.
1931an, errege-agindu batek ordainsarien maila minimo batzuk ezarri zituen, zeintzuk Diputazioarekin eginiko akordioekin batera, langile desberdinen artean soldata desberdintasun handia agertzea eragin zuten. Honen ondorioz sorturiko ondoeza dela eta, Diputazioak soldata igoeren eskaerei erantzun zien, Urolako trenbideari diru-kantitate jakin bat emanez eskaera horiei erantzuteko. 1946an Burdinbideen lan-araudi orokorraren argitalpena baino lehen, langileei diputazioko langileen baldintza berak aplikatzen zitzaizkien. Argitalpenaren ondoren, Diputazioko langileekin zuten soldata-berdintasun honek aurrera jarraitu zuen, kontzeptu desberdinak erabiliz.
1969ko soldata-ordena berriarekin (Espainiako gobernuak soldata-izozteen ondorioz sortua), asistentzia eta boluntario plusak soldatan integratzen dira eta honen ondorioz soldata-eskala berri justuago bat egiten da, bi kategoria baxuenen baldintza ekonomikoak hobetuz.
1980ko hamarkadako krisia, balazta izan zen soldata-igoeretarako. Burdinbidea itxi zenean, bideragarritasun planak egin zituzten kontsultaturiko enpresetariko batek ere ez zuen ondorioztatu enpresaren kiebra egoera pertsonal-gastuengatik zenik, nahiz eta enpresa ixtea gomendatu zuten. Momentu horretan, pertsonal gastuak, esplotazio gastuen %80a suposatzen zuten.
Sicario: Day of the Soldado
Sicario: Day of the Soldado (euskaraz Sikario: Soldaduaren Eguna), 2018ko Stefano Sollima italiar zinema zuzendariaren filma da. 2015eko Sicario filmaren jarraipena da.
Argumentua
AEBetako eta Mexikoko mugan drogako kartel boteretsuek duten gerrak da oraindik ere gai nagusia. Guztiak kontrolari ihes egiteko arriskua ikusten dutenean, Matt Graver agente federalak Alejandro Gillickengana jo beharko du berriro ere.
Decatur (Indiana)
Decatur Indianako hiri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 9,405 biztanle zituen, 14.96 kilometro koadrotan banatuta.
Latsako erreka
Latsako erreka Bidasoa ibaiaren ezkerraldeko ibaiadarra da. Arantza (Nafarroa Garaia) udalerriaren eremuetan du iturburua. Arantza eta Igantzi udalerriko lurrak bustitzen ditu, Bidasoa ibaian isuri baino lehen. 11 kilometroko luzera du.
Mendaur mendiaren ipar-mendebaldeko isurialdean sortzen da, Iturri beltz. Burualdean, Aranazko herriraino, Carnicería erreka ere deitzen zaio. Bere ibaiadar nagusiak Aguila sakaneko erreka eta Garate eta Miari errekak dira. Azken zatian ipar-mendebaldetik hego-ekialderako norabidea hartzen du Bidasoa ibaiaren ezkerraldeko bokaleraino, Igantzi herriak beheko aldean duen Berrizaun auzoan. 11 km luze da eta Aranaz eta Igantziko udal mugapeetako 37 km2-ko azalera drainatzen du.
Dayton (Indiana)
Dayton Indianako herri bat da. Tippecanoe konderrian kokatua dago. 2010ean 1,420 biztanle zituen, 2.76 kilometro koadrotan banatuta.
Chilchesko dorrea
Chilchesko dorrea (Torre de Chilches) defentsarako eraikitako dorrea da. Chilches herrian dago, Vélez-Málagan, (Málagako probintzia, Espainia). Eraikinaren ezaugarriak arabiarrak dira baina 1497. eta 1492. urteetan birmoldatua izan zen. Lur pribatuetan dago kokatuta. Espainiako kultura-intereseko ondasuna da.
Deskribapena
Dorrea kono-enbor formakoa da. Beheko aldea trinkoa da baina goian gela bat dago; bertara sartzeko kanpoko sarrera du. Garaiera 8 metrokoa da eta diametroa oinarrian 8,3 metrokoa. Teilatua adreiluzkoa da.
Neofelis
Neofelis generoa Asiako hegoeialdean aurkitu daitezkeen bi katu espeziek osatzen dute: Pantera lainotsua (Neofelis nebulosa) eta Borneoko pantera lainotsua (Neofelis diardi). Azken hau espezie ezberdin gisa sailkatu zen 2006. urtean, aurretik Neofelis nebulosaren azpiespezie bezala sailkatua zegoelarik. Genero hau beste felidoengandik ezberdintzen da hezurduragatik.
Sviatopolk II.a Kievekoa
Sviatopolk II.a Iziaslavitx (Свѧтополкъ Изѧславичь; Святополк Изяславич; Святополк Ізяславич; – ) Kieveko printzerriko erregea izan zen, 1093 eta 1113 artean printze handia izan zena. Polotskeko (1069-1071), Novgorodeko (1078 - 1088) eta Turoveko (1088-1093) printzea izan zen. Ez zen printze herrikoia izan eta haren erregealdia Vladimir II.a Monomako bere lehengusurekiko etengabeko lehiak markatu zuen. Hura hiltzean, Kieveko hiritarrak matxinatu egin ziren merkatari juduen eta alearekin eta gatzarekin espekulatzen zuten ofizial baregoen aurka.
Biografia
Sviatopolk Iziaslav I.aren eta Gertrudis Poloniakoaren semea zen. Jaropolk Iziaslavitx bere anaia bizirik zegoela, Sviatopolk ez zen Kieveko tronuaren hautagai potentzialtzat hartu. 1069an Polotskera bidali zuten, bere aitak Vseslav bertako gobernariari laburki hartutako hiri batera, eta gero hamar urte (1078-88) eman zizkion Novgorodeko gobernuari moduan. Anaia hil ondoren, Turoven ordezkatu, eta XVII. mendera arte iraun zuen haren ondorengoen eskuetan.
Vsevolod Jaroslavitx 1093an hil zenean, Sviatopolk beste printze batzuek Veliki Kniaz edo printze handiaren seme nagusitzat hartu zuten, eta Kieveko tronura igotzeko baimena eman zioten. Nahiz eta Vladimir Monomakok antolatutako printze-biltzarretan parte hartu, batzuetan ruriktarren arteko gerra zibilak bultzatu izana egozten zaio. Adibidez, David Voliniakoa bere lehengusuaren alde jarri zen Halytxeko printzeetako bat harrapatu eta itsutu zuenean. Vladimir Monomakoren alde ere egin zuen polovsiarren aurkako zenbait kanpainatan, baina Stuhna ibaiko guduan garaitua izan zen (1093).
Artatzako gudua
Artatzako gudua 1835eko apirilaren 20 eta 22 artean, Ameskoetan, Artatza inguruan hain zuzen ere, gertatu zen gudua izan zen.
Gudua
Espoz y Mina ospetsuak 1835eko apirilean dimisioa aurkeztu zuen, liberalen buruzagitza militarra Valdes generalari utzita. Hark Gerraren Ministerioa ere bere gain zuen. Aurrez Zumalakarregik menperatu bazuen ere, oraingoan tropa handiagoa zuen bere esku.
Euskal Herrira iritsi bezain laster Zumalakarregik gehien maite zuen babeslekua, Ameskoa ibarra, menperatzera jo zuen 20.000 soldadurekin.
Moore (Oklahoma)
Moore Oklahomako hiri bat da. Cleveland konderrian kokatua dago. 2010ean 55,081 biztanle zituen, 56.51 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 6113
NGC 6113 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Artatzako gudua
Gudua
Ormaiztegiarrak 5.000 gudari besterik ez zuen Valdesi aurre egiteko, baina aranaren estuak ez zuen tropa handien mugikortasunik laguntzen. Apirilak 21ean sartu ziren liberalak Ameskoan, Eulate herria bereganatuz, Zumalakarregi San Martinera erretiratzen zen bitartean.
Eulaten karlistek zuten bolbora fabrika erre ondoren, ibarrean barrena erasoa jarraitu beharrean, liberalek Urbasarantz jo zuten Eulate eta Aranaratxeko portuetatik. Gaua Urbasako benta inguruan pasa zuten 20.000 liberalek, deseroso, karlisten gerrillen tiroak jasoz, karlistak Ameskoako herrietan banatuak lasai atseden hartzen zuten bitartean.
Biharamunean liberalak Artatzako mendatetik jaisten hasi ziren, Lizarran babesa hartzeko asmoz. Bertan zain zeuden karlistak eta borroka gogorren ondoren, soldadu kopuruen desorekaz baliatuz, bidea ireki zuten. Arrapaladan zuzendu ziren Lizarrara, karlistak atzetik zituztela. Urbasatik Lizarrarainoko bidea latza izan zen liberalentzat, soldadu kopuru handiegia baizen bide estu haietarako. Batzuk gauez iritsi ziren Lizarrara, beste batzuk Abartzuzan hartu zuten babesa. Ilunpetan sortutako nahasketak liberalen arteko tiroketak eragin zituen. Valdesen lerroetan 50 gizon hil ziren, 200 bat zauritu eta 250 galdu edo karlisten eskutan erori.
Karlistek guztira 100 baja izan zituzten. Baina garaipena batez ere morala izan zen, bere indarrak laukoizten zituzten tropak babes bila ihesean jarri baitzituzten, Ameskoak babesleku izaten jarraitzen zuen bitartean. Gainera liberalen porrota handiagoa izan zitekeen, karlisten munizio eskasiagatik izan ez balitz.
Thiescourt
Thiescourt Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thiescourt udalerrian erroldatutako biztanleak 727 ziren. Familiak 261 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 87 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 114 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 301 etxebizitza zeuden, 263 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 296 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 263 etxebizitza nagusietatik 235 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 61 etxek lau zituzten eta 160 etxek bost zituzten. 195 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 95 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 151 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 470 ziren, horien artean 356 aktiboak ziren eta 114 inaktiboak ziren. 356 pertsona aktiboetatik 324 lanean zeuden (195 gizon eta 129 emakume) eta 33 langabezian zeuden (22 gizon eta 11 emakume). 114 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 46 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Thiescourt udalerrian 261 unitate fiskal zeuden, 726 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.906 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.