cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urtebetetzeen ebazkizuna
Probabilitateen hurbilketa
Azken hau banaketa binomialaren  probabilitatea besterik ez da. Banakuntza binomial honetan, n handia eta p txikia denez, banaketa binomialaren hurbilketa gisa Poissonen banaketa erabil daiteke:
Adibidez, 23 pertsonako talde batean gutxienez kointzidentzia bat izateko probabilitatea honela hurbil daiteke:
Pertsona kopuruaren kalkulua
Gutxienez kointzidentzia bat izateko probabilitate jakin baterako beharrezko den gutxienezko jende kopurua ere kalkula daiteke. Horretarako, aurreko ataleko lehenengo hurbilketa erabiltzen da.
Arestiko adierazpena hurbilketa bat izateaz gainera, kointzidentziarik ez izateko probabilitateari buruzko goi borne bat ere bada.
Beraz, aurrez ezarritako \bar p(n)=p finko baterako:
Adibidez, kointzidentziarik ez izateko gehienezko 0.2ko probabilitatera (edo gutxienez kointzidentzia bat izateko izateko gutxienezko 0.8ko probabilitatera) heldu nahi bada:
Lehenengo kointzidentzia
Pertsonak gela batera sartu ahala, lehenengo kointzidentzia duen pertsona zenbatgarrena izango den ere azter daiteke. Horretarako p(n)-p(n-1) balioak handiagotzen dituen n balioa kalkulatu behar da. Balio hau 20 da. Beraz, 20. pertsona da aurreko batekin kointzidentzia izateko probabilitate handiena duena.
Pertsona batekiko kointzidentzia
Urtebetetze ebazkizunean, urtebetetze egun bera duten pertsonak edozein izan daitezke. Pertsona jakin bat zehazten bada, berriz, beste n lagun dituen gela batean aukeratutako pertsonaren urtebetetze egun bera duen pertsona bat gutxienez izateko q(n) probabilitatea azter daiteke:
Temple Grandin
Mary Temple Grandin (Boston, 1947ko abuztuaren 29a) estatubatuar zientzialari eta aktibista da, autismoaren espektroan dagoen pertsona. Abeltzaintzan abereak hazteko eta hiltegietan haiek tratatzeko eran gizatasunezko metodoak erabiltzearen aldeko bultzatzaile nabarmena da. Kontestu horretan, animalien portaerari buruzko 60 artikulu zientifiko baino gehiagoren egilea.
Autismoaren espektroko lehen pertsonetako bat izan da Temple Grandin bere autismoaren esperientzia pertsonalarekin lortutako argibideak dokumentatzen. Bizipen horien gainean Temple Grandin film biografikoa egin zen (2010), non Claire Danesek gorpuztu zuen protagonista.
Urtebetetzeen ebazkizuna
Pertsona batekiko kointzidentzia
Adibidez n=100 pertsonako talde batean, beste pertsona baten urtebetetze berdina duen pertsona bat gutxienez izateko probabilitatea q(n=100)=0.24 da. Arestiko taula batera jotzen bada, 100 pertsonako talde batean kointzidentzia bat gutxienez, pertsona guztietan, izateko probabilitatea %99.99997 dela.
k binakako kointzidentzia
n pertsonako talde batean, k binakako kointzidentzia izateko probabilitatea hau da :
k=0 denean:
Ia urtebetetze berdinak
d eguneko epe batean baten buruan, guztira m urtebetetze egun ezberdin daudela, r pertsonatan gutxienez kointzidentzia bat izateko probabilitatea hau da :
d=2 ezarriz, berriz, hau da 2 eguneko epe batean barnean, betiere m=365 egunetan zehar, 5 pertsonako talde batean 0.08ko probabilitatea dago kointzidentziaren bat izateko (urtebetetzea egun berean, bezperan edo biharamunean izateko alegia), 0.315eko probabilitatea 10 pertsonako talde batean, 0.483 13 pertsonatarako, 0.537 14 pertsonatarako, 0.804 20 pertsonatarako eta 0.888 23 pertsonatarako.
7 eguneko epea ezartzen bada, hau da, astebete baten buruan kointzidentzia izateko probabilitatea 0.5 baino handiagoa da 7 pertsona edo gehiagoko talde baterako.
Orokortzeak
Urtebetetze ebazkizuna hainbat eratara orokortu daiteke. Bitez n zoriz aukeratutako n zenbaki oso, [1,d] eremua duen banaketa uniforme diskretu bateko n alegia. Zenbatekoa da gutxienez bi zenbaki berdinak izateko p(n;d) probabilitatea?
Probabilitate hurbila hau izango da:
Zenbaki bat zehazturik, n zenbakietan zehazturiko zenbakiaren berdinen bat izateko probabilitatea (zehazturiko zenbakiaren berdina den gutxienez zenbaki bat izateko probabilitatea) hau da:
p(n;d) probabilitate bat zehazturik, gutxienez kointzidentzia bat izateko probabilitate hori ematen duen n zenbaki kopurua, berriz, hau da:
Ebazkizunaren historia
Richard von Mises matematikariak aztertu zuen 1939. urtean lehen aldiz urtebetetzeen ebazkizuna, baina hori baino lehenago proposatu eta aztertua izan zela dirudi.
Louise (Mississippi)
Louise Mississippiko herri bat da. Humphreys konderrian kokatua dago. 2010ean 199 biztanle zituen, 0.47 kilometro koadrotan banatuta.
Martes y Trece
Martes y Trece (euskaraz Asteartea eta Hamairu) hasiera batean hirukotea zen eta ondoren bikote bilakatu zen espainiar umoristen izendapena da. 1978an Madril hiriburuan Josema Yuste, Millán Salcedo eta Fernando Condek sortu zuten.
1978an José María Iñigo aurkezlearen telebista saio batean Espainia nahiz Hego Euskal Herrian ezagutzera eman ziren. Arrakastaren ondorioz jendeak saioan berriz ere agertu zitzezen eskatu zuen, lau aldiz agertuz. Ordutik aurrera, telebista saio, antzezlan eta film ugari antzeztu zituzten.
1982tik aurrera Un, dos, tres... responda otra vez telebista lehiaketa ospetsuan ere ohiko agerpenak antzezten hasi ziren.
Beren zenbait gag, esaldi eta pasarte umoretsuak itzelezko arrakasta izan eta espainiar kultura herrikoian sustraitu ziren.
Velehrad
Velehrad Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.174 biztanle ditu eta 22,25 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Clemens August Graf von Galen
Clemens Augustinus Emmanuel Joseph Pius Anthonius Hubertus Marie Graf von Galen (Dinklage, 1878ko martxoaren 16a - Münster, 1946ko martxoaren 22a) alemaniar kardinala izan zen.
Aristokrazia alemaniarreko kide izan zen eta bere hezkuntzaren zati bat Austria-Hungarian jaso zuen jesulagunekin. Apaiz ordenatu zen eta Berlingo parrokietan lan egin zuen 1906 eta 1929 bitartean, urte horretan Münsterrera bidali baitzuten.
Indibidualismoaren, sozialismoaren eta demokraziaren aurka agertu zen, eta nazionalista eta abertzale alemaniarra izan zen. Versaillesko Ituna bidegabetzat jo zuen eta boltxebismoa Alemaniarentzat eta Elizarentzat mehatxu gisa ikusi zuen.
1934tik aurrera nazien aurka egiten hasi zen. Arrazakeria, eutanasia programa eta Elizaren aurkako jazarpena gaitzetsi zituen.
Pio XII.a Aita Santuak kardinal izendatu zuen 1946an eta Benedikto XVI.ak beatifikatu egin zuen 2005ean.
NGC 2166
NGC 2166 izar kumulu bat da, Dorado konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Pseudoscopelus odontoglossum
Pseudoscopelus odontoglossum Pseudoscopelus generoko animalia da. Arrainen barruko Chiasmodontidae familian sailkatzen da.
Barbus evansi
Barbus evansi Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Harrizko zuhaitza
Harrizko zuhaitza (gaztelaniaz Árbol de Piedra) monumentu natural bat da, Siloli basamortuan, hareatza batean aurkitzen diren irudi askotako harri bolkanikoen multo batean nabarmentzen dena. Eduardo Abaroa Andetar Faunaren Erreserba Nazionalaren sarreran dago, Boliviako Potosiko departamenduan. Bere itxura berezia da interes turistikoa ematen dion osagaia. Eguneko edozein ordutan bisitatzen da. Bertan, gehienez ere, ordu erdi ematen da, argazkiren batzuk egiteko erabiltzen den denbora, aurreikusitako aktibitate bakarra.
Onychorhynchus coronatus
Onychorhynchus coronatus Onychorhynchus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tityridae familian sailkatua dago.
Estézargues
Estézargues Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Estézargues udalerrian erroldatutako biztanleak 440 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 200 etxebizitza zeuden, 171 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 168 etxeak ziren eta 30 apartamentuak ziren. 171 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 51 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 119 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 78 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 84 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 287 ziren, horien artean 222 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 222 pertsona aktiboetatik 197 lanean zeuden (110 gizon eta 87 emakume) eta 25 langabezian zeuden (13 gizon eta 12 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Estézargues udalerrian 178 unitate fiskal zeuden, 487 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.066 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Estézargues udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 440 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Aromaterapia
Aromaterapia lurrinak –olio lurrunkorrak eta bestelako lurrin-nahasteak barne– erabiliz gogo eta gorputzaren ongizatea hobetzeko sendagintza osagarria da. Olio lurrunkorrak belar on, lore, hosto, hazi, azal eta fruituetakoak izaten dira, eta lurrun-destilazioz ateratzen. Sasizientziatzat jo izan dute, ez dagoelako hura eraginkorra dela baieztatzeko froga zientifiko nahikorik.
Etimologia
Aromaterapia hitza René-Maurice Gattefossé frantziar kimikariak erabili zuen lehenengo biderrez 1935ean. Hura grezieratik dator, aroma (ἄρωμα) lurrin edo usain gozo esan nahi duena, eta therapeia (θεραπεία) sendaketa esan nahi duena.
Historia
Antza denez, antzinako zibilizazioek "aromaterapia" hainbat eratan eta helburu askotarako baliatzen zuten, adibidez, masajeetan, bainuetan, sendagai gisa, bai eta hilotzak gantzutzeko ere. Ziur antzean, aromaterapia jatorriz eta aldi berean Txinan, Antzinako Egipton, Ekialde Hurbilean eta amerindiar herrietan erabili zen, eta, geroago, erromatarrek Europara eraman zuten.
Gaur egungo aromaterapiaren bultzatzaile nagusia René-Maurice Gattefossé kimikaria izan zela esaten da. Hark olio lurrunkorren sendatzeko ahalmenak ikertzeari ekin zion XX. gizaldiaren lehenengo laurdenean, izpiliku-olioak hark eskuan zeuzkan erredura larriak sendatzen lagundu ziola oharteman ostean. 1937an arloari buruzko lehenengo tratatua argitaratu zuen: "Gattefosséren aromaterapia", oraindik ere irakurgai dagoena.
Funtzionamendua
Aromaterapiak gizakien usaimenari eragiten dio, eta, xurgatzeaz, odol-zirkulazioari. Gutxi gorabehera arnastutako airearen % 15 sudurraren sabaira joaten da, eta han usain-errezeptoreek usainak sistema linbikora zuzenean garraiatzen dituzte. Sistema linbikoa senarekin, aldartearekin eta emozioekin lotuta dago, eta aromaterapiak estimula bide dezake burmuinari emozioak askatzen laguntzen dioten gai kimikoak askatzea. Izan ere, usainak berez gizabanakoei emozioak eragiteko gai dira, esaterako, malenkonia.
Eraginkortasuna
Aromaterapiak eraginik onuragarrienak ondoez txikietan, txegosteko arazoetan, hilekoaren aurreko sindromean, estresarekin lotutako gaixotasunetan eta larruazalaren arazo batzuetan edukitzen ei du. Olio lurrunkor batzuk ahalmen antiseptikoengatik oso erabiliak dira, teondo-olioa, kasu.
Olio lurrunkorrak eta euren erabilerak
Etxean erabiltzeko olio lurrunkorrak lanpa-eraztuneko barreiagailuetan edo elektrikoetan balia daitezke, bainuan edo masajeetarako olio eramaile batekin nahasita. Lortu nahi den eragina zein den, honako hauek dira olio lurrunkor hedatuen erabilerarik ohikoenak:
Gormazeko gaztelua
Gormazeko gaztelua (castillo de Gormaz) Soriako probintziako Gormaz (Gaztela eta Leon, Espainia) udalerrian dagoen Erdi Aroko defentsa eraikuntza da. Eraikuntza muinoaren ipar-mendebaldean hasi zuten, gaztelu txiki bat eraikiz. Gotorlekua, kristauek konkistatu zuten 912an, eta musulmanen eskuetara itzuli zen Al-Hakam II.aren kalifaldian. Honek Ghalib bere jeneralari handitzea agindu zion et 955 eta 966 artean egin zuten lana.
Deskribapena
Gazteluak bi zati ditu, lubaki batez banatuta. Ekialdean, alkazarra, omenaldiaren dorrea, "Almanzorren dorrea", urmaela eta kalifa-gelak daude. Mendebaldean, animaliei edaten emateko aterpetxe bat eta tropek kanpatzeko erabiltzen zuten zabalgune handi bat daude. Bere jatorri islamiarra adierazten duen ate handi bat du, Kalifaren Atea izenekoa. Harresiaren mendebaldeko aldean hiru hilarri daude, bata erromatar jatorrikoa eta bestea islamiarra, izpiritu gaiztoak uxatzeko bertan jarri zirenak.
Gormazeko gaztelua, bere garaiko europar gotorlekurik handiena izatera iritsi zen : 1200 metroko perimetro harresitua, 446 metroko luzera, 28 dorre eta ekialde-mendebalde norabidean oso forma luzanga batekin.
Historia
975ean Gartzia I.a Gaztelakoa kondeak, Iruñeko Antso II.a eta Leongo Ramiro III.arekin aliatua, gaztelua setiatu zuen. Baina, hala egiten zuen bitartean, Ghaliben agindupean zegoen armada musulman batek kontraeraso egin eta porrot iraingarri bat jasan zuen. 978an, bigarren saiakera batean, hartu eta 983ra arte mantendu zuen, Almanzorrek berreskuratu zuen arte hain zuzen ere. Musulmanen esku egon zen 1060an Fernando I.a Leongoak behin betiko konkistatu zuen arte. Rodrigo Díaz de Vivar, Cid ospetsua, Gormazeko jauna izan zen 1087tik.
Garai honetan sortu zen Gormaz herria, gazteluaren oinetan. Geroago, gazteluaren garrantzi estrategikoa gutxituz joan zen. Ondoren, espetxe bezala erabili zuten, behin betiko utzi arte.
1931n gaztelua kultura ondasun izendatu zuten. Duela gutxi zaharberritu zuten eta sarrera doakoa da.
Itsaspeko sumendi
Itsaspeko sumendiak itsas mailatik behera aurkitzen diren Lurreko pitzadurak dira, non magma erupzioak egon daitezkeen. Horietako gehienak, plaken mugimendu tektonikoko guneetan daude, ozeano dortsal ere deitzen direnak. Itsaspeko sumendi gehienak, ozeanoaren sakonera handietan aurkitzen diren arren, batzuk, oso sakonak ez diren uretan daude, eta hauek, materiala bota dezakete airera eztanda batean. Iturri hidrotermalak, aktibitate biologiko ugariko tokiak, ohi, itsaspeko sumendietatik gertu daude. Inguruan ura izateak, eztanda bolkaniko baten ezaugarriak alda ditzake. Une batzuetan, gorantz doan uraren eroankortasun termikoak, magma, lurrean gertatutako eztanda batean baino azkarrago kristalizatzea eragiten du. Gainera, itsaspeko presioak, presio baldintza normalak 250 aldiz gaindi ditzake. Hau, jeitsi egiten da irakite eztandagarri batean, magma eta itsasoko uraren arteko erreakzio eztandagarriaren ondorio.
Sumendi hauek eratutako laba, lur gaineko sumendien labaren nahiko ezberdina da. Ura ukitzen duenean, ore solido bat eratzen da labaren inguruan. Ore honetan aurrerantz doan laba isuriak, laba kuxindua deritzona eratzen du.
Tingwall (Shetland)
, antzinako eskandinavieraz Þingvǫllr, Eskoziako Shetland uhartediko parrokia bat da, Mainland uhartean.
Bagnolet
Bagnolet Frantziako udalerria da, Sena Saint-Denis departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 34.269 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bagnolet udalerrian erroldatutako biztanleak 34.269 ziren. Familiak 13.562 ziren, horien artean 5.032 pertsona bakarrekoak ziren (2.151 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.881 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.529 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4.186 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.815 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 15.176 etxebizitza zeuden, 14.024 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 144 bigarren erresidentzia ziren eta 1.008 hutsik zeuden. 1.989 etxeak ziren eta 12.630 apartamentuak ziren. 14.024 etxebizitza nagusietatik 4.475 bere jabearen bizilekua ziren, 9.243 alokairuan okupaturik zeuden eta 306 doan lagata zeuden; 1.814 etxek gela bat zuten, 3.465 etxek bi zituzten, 4.414 etxek hiru zituzten, 2.993 etxek lau zituzten eta 1.339 etxek bost zituzten. 5.653 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6.739 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.136 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 23.119 ziren, horien artean 16.878 aktiboak ziren eta 6.241 inaktiboak ziren. 16.878 pertsona aktiboetatik 13.896 lanean zeuden (7.173 gizon eta 6.723 emakume) eta 2.982 langabezian zeuden (1.482 gizon eta 1.500 emakume). 6.241 pertsona inaktiboetatik 1.250 erretiraturik zeuden, 2.401 ikasten zeuden eta 2.590 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bagnolet udalerrian 13.977 unitate fiskal zeuden, 36.549,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.843 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2.196 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 16 janari enpresak ziren, 18 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 145 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 332 eraikuntza enpresak ziren, 551 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 113 garraio enpresak ziren, 142 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 124 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 92 finantziazio enpresak ziren, 99 higiezinen enpresak ziren, 315 zerbitzu enpresak ziren, 134 administrazio publikoko enpresak ziren eta 110 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 481 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 3 lan bilaketa bulegoak, 2 posta bulegoak, 10 banku bulegoak, 7 funerariak, 29 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 6 ibilgailuen alokairu bulegoak, 4 autoeskolak, 30 igeltseroak, 57 margolariak, 26 zurginak, 48 iturginak, 29 argiketariak, 78 eraikuntza enpresak, 16 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 101 jatetxeak, 18 higiezinen agentziak, 7 tintoreriak eta 6 apaindegiak.
2009an zeuden 131 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 17 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 17 okindegiak, 8 harategiak, 1 arraindegi zen, 10 liburu dendak, 18 arropa dendak, 6 etxerako tresna dendak, 7 zapata-dendak, 11 elektrotresna dendak, 7 altzari dendak, 2 kirol-dendak, 5 lur eta paretak apaintzeko dendak, 3 drogeria, 3 lurrin-dendak, 9 bitxi-dendak eta 4 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, osasun-zentro 1 bat, 12 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 10 haur-eskola eta 10 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Bagnolet udalerrian 3 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 2 hezkuntza orokorreko lizeo.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.438 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 988.
Bagnolet udalerrian 3 bestelako formakuntza goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko zentroak zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Manuela Salazar Santxez de Samaniego
Manuela Salazar Santxez de Samaniego (Gasteiz, 1779ko ekainaren 17a - ib., 1844ko azaroaren 20a) arabar aristokrata izan zen.
1796an, Ramón María Urbina Gaitán de Ayala rekin ezkondu zen, Gasteizko alkate eta Arabako ahaldun nagusia izandakoa.
Hongeo koreana
Hongeo koreana Hongeo generoko animalia da. Arrainen barruko Rajidae familian sailkatzen da.
Poudenx
Poudenx Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Landak departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Poudenx udalerrian erroldatutako biztanleak 202 ziren. Familiak 82 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 86 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 93 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 86 etxebizitza nagusietatik 68 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 81 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 120 ziren, horien artean 89 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 89 pertsona aktiboetatik 82 lanean zeuden (46 gizon eta 36 emakume) eta 7 langabezian zeuden (1 gizon eta 6 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Poudenx udalerrian 95 unitate fiskal zeuden, 227 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.831 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra finantziazio enpresa batena zen.
2000. urtean Poudenx udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 248 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2015eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa
2015eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa Nafarroako Bertsolari Txapelketaren 42. edizioa izan zen. 2014ko abenduaren 12 eta 2015eko martxoaren 28 bitartean ospatu zen. Bertan, 33 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 10 saio ospatu ziren, horietatik kanporaketa bat, 5 final-laurden, 3 finalaurreko eta finala. Finala martxoaren 28an ospatu zen Elizondoko Baztan pilotalekuan 17:30etan.
2013ko txapelketaren txapeldunak, Xabier Silveirak, ez zuen parte hartu txapelketa horretan.
Parte-hartzaileak
33 bertsolarik hartu zuten parte.
Iruñea
Iruñeko kanporaketa Alegria Peñan izan zen, 2014ko abenduaren 12an.
Irurtzun
Irurtzungo final-laurdena Kultur Etxean ospatu zen, 2015eko otsailaren 8an.
Zubiri
Zubiriko final-laurdena Gautxori jatetxean ospatu zen, 2015eko otsailaren 15ko 17:30etan.
Lizarra
Lizarrako final-laurdena Gazteriaren etxean ospatu zen, 2015eko otsailaren 21eko 17:30etan.
Lakuntza
Lakuntzako final-laurdena Kultur etxean ospatu zen, 2015eko otsailaren 22ko 17:30etan.
Rubén Díaz de Cerio
Profesional bezala 2000n debutatu zuen Euskaltel Euskadi taldean, non bere kirol karrera osoa eman zuen.
2015eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa
Berriozar
Berriozarreko saioa lehenengo finalaurrekoa izan zen. 2015eko martxoaren 7ko 17:30etan ospatu zen Entzunaretoan.
Rubén Díaz de Cerio
Palmaresa
1999 2001
2015eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa
Lesaka
Lesakako saioa bigarren finalaurrekoa izan zen. 2015eko martxoaren 8ko 17:30etan ospatu zen Harriondoa Kultur Etxean.
Burlata
Burlatako saioa hirugarren finalaurrekoa izan zen. 2015eko martxoaren 15eko 17:30etan ospatu zen Kultur Etxean.
Elizondo
Finala Elizondon ospatu zen, herriko Baztan Pilotalekuan, 2015eko martxoaren 28ko 17:30etan.
Schillingstedt
Schillingstedt Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Atlanta (telesaila)
Atlanta, Donald Gloverrek sortutako komedia-drama estatubatuar telesaila da. 2016ko irailaren 6an estreinatu zen FX katean.
NGC 2169
NGC 2169 izar kumulu bat da, Orion konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Testa jauregia
Testa jauregia (Palazzo Testa) Veneziako eraikin garrantzitsua da. Cannaregio auzoan dago kokatuta. Fatxada nagusia, Cannaregio ubidera ematen du, Due Corti kalearen gainean. Eraikina XV. mendekoa da baina XVIan eta XIX. mendean aldaketa handiak egin ziren.
Historia
Gutxienez 1531tik eta 1748 arte Testa familia noblearen jabegoa izan zen. Uberto Testaren heriotza ondoren, Alessandro di Marsciano kondearen eskuetara pasa zen zeren eta Testaren seme nagusiaren kargu hartu baitzuen. Familia horren eskuetan egon zen 1808 arte.
Ezaugarriak
Jauregiaren fatxada nagusia ez da oso handia. Estilo aldetik gotiko beranta barruan sailka daiteke. Bi solairu solairuarte batekin ditu. Apaingarri nobleak dituen leiho bakarra du, goiko solairuan. Goitegian quadrifora bat (hiru zutabe dituen leiho mota) zuen baina XIX. mendean kendu zuten, haren ordez bi leiho lauikizuzen jarriz.
Louisville (Mississippi)
Louisville Mississippiko hiri bat da. Winston konderrian kokatua dago. 2010ean 6,631 biztanle zituen, 39 kilometro koadrotan banatuta.
Thorius pennatulus
Thorius pennatulus Thorius generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Onychorhynchus mexicanus
Onychorhynchus mexicanus Onychorhynchus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tityridae familian sailkatua dago.
Bogdana (Teleorman)
Bogdana Errumaniako udalerri bat da, Teleorman konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Petrogale sharmani
Petrogale sharmani Petrogale generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Macropodinae azpifamilia eta Macropodidae familian sailkatuta dago.
Bogdana (Teleorman)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Mondragon Korporazioa
Mondragon Korporazioa (lehen Mondragón Corporación Cooperativa edo MCC) Arrasate n sortutako Euskal Herriko kooperatiba eta enpresa talde bat da, gaur egun mundu osoan hedatua dagoena. Gizarte ekonomia ko bigarren enpresa taldea da estatuan. Guztira 98 kooperatiba k, 8 fundazio k, mutua batek, 10 estaldura-erakundek eta nazioarteko 7 delegaziok osatzen dute, lau arlotan banatuta: finantzak, industria, banaketa eta ezagutza.
Taldea nazioartera zabalduta dago, bost kontinentetan presentzia duela. 2020ko ekitaldian 10.865 milioi euro saldu zutuen, 79.931 pertsona enplegatuz.
= Historia =
Hasiera
Jose Maria Arizmendiarrieta apaiz gaztea 1941ean iritsi zen 7.000 biztanleko Arrasatera, herriko parrokiako adjutore laguntzaile izateko. Eta bi urte geroago, lanbide eskola bat sortu zuen teknikariak eta eskulan kualifikatua prestatzeko inguruko enpresa industrial ugarientzat eta, batez ere, kooperatibentzat.
1955ean, Arizmendiarrietak ingeniaritza Zaragozako Unibertsitatean era librean ikasteaz gain Union Cerrajera enpresan lanaldi osoan aritzen ziren bost gazte aukeratu zituen (Luis Usatorre, Jesus Larrañaga, Alfonso Gorroñogoitia, Jose Maria Ormaetxea eta Javier Ortubay), eta 1956an “Talleres ULGOR” lehen enpresa kooperatiboa sortu zuten elkarrekin (izena abizenen inizialekin eginda dago). Denborarekin, ULGOR izena Fagor Etxetresnak-era aldatu zen, egungo Mondragon Korporazioaren enbrioi industriala bilakatuz.
Hazkundea eta nazioartekotzea
Ondorengo urteetan kooperatiba berriak sortu ziren, merkatuaren autarkia eta Espainiako ekonomiaren esnatzea aprobetxatuz. Besteak beste, Laboral Kutxa finantza erakundea eta Lagun Aro gizarte-aurreikuspeneko erakundea (1959). 1966an eskualde bereko lehen enpresa taldea sortu zen, Ularco, 1986tik aurrera Fagor izenekoa, korporazioaren asoziazionismo kooperatibo industrialaren ernamuina bilakatuz. Eta 1969an, herri mailako bederatzi kontsumo-kooperatiba txiki elkartu ziren Eroski sortuz, denborarekin banaketa-talde garrantzitsueneko bat izatera iritsiko zena.
1970etik 1990era bitarteko garaian, negozio-bolumenaren hazkundeak jarraitu zuen, eta baita Laboral Kutxaren bidez sustatutako kooperatiba berrien sorrerak, eskualdeko taldeen eraketak, eta 1974an Ikerlan ikerketa-zentroaren sorkuntza.
1984an Mondragon Talde Kooperatibo (GCM) bezala berrantolatu zen, Espainia Europar Batasun ean sartzeko aukera kontutan hartuz, eta egungo Korporazioaren aurrekaria da. Halaber, Otalora kooperatibetako eta enpresetako zuzendaritzen prestakuntza-zentroa sortu zen. 1990eko ekitaldia 23.130 enplegurekin amaitu zen.
1991n berrantolaketa berri batek Mondragon Korporazio Kooperatiboa (MCC) sortu zuen, gaur egun Mondragon Korporazioa izena duena—, zuzendaritza estrategikoa zein sektoreen araberako antolaketa azpimarratuz. 1997an Mondragon Unibertsitatea sortu zen, eta ondoren beste hamar zentro teknologiko sektorial eta Garaia Parke Teknologikoa.
Hurrengo urteetan kanpo hedapenak jarraitu zuen, zenbait herrialdetan ekoizpen plantak eraikiz, 2011n onartutako 2013-2016 ekitaldietarako gidalerroak garatuz. Apustu berriak ekarri zituen horrek, eta nazioarteko lehia irekian aritzea. 2013ko urrian MCCk ez zuen atxiki gehiago bere ernamuina: Fagor etxetresna elektrikoen kooperatiba, diru galeren zurrunbilo batean erori ondoren. MCCri 15,9 milioi euroko zorra geratu zitzaion Gipuzkoako Ogasunarekin.
Hurrengo urteetan AMPOk eta Irizarrek ere taldea utzi zuten, beren kasa hasiz. 2022ko abenduan, kooperatiba korporazioak beste mugarri bati aurre egin behar izan zion: batzarrean hala erabakita, Ulmak eta Oronak Mondragon Korporazioa utzi zuten. Enpleguaren % 13 eta diru sarreren % 15 zekarzkioten bi talde horiek Korporazioari.
Jarduera arloak
Korporazioko enpresen jarduera lau arlotan garatzen da: finantzak, industria, banaketa eta ezagutza, lau arloen zeharkako egitura hau Korporazioan enpresa-talde bezala izanik berezitasun ezagunena. Izan ere, munduan lau arloetan kooperatiben adibide esanguratsuak daude, baina Mondragonen dagoen elkar-lankidetzako loturarik gabekoak.
Finantzak
Batez ere Laboral Kutxaren banku-negozioak eta aseguru-negozioak, eta Lagun Aro EPSV-Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundeak osatzen dute.
Industria
Korporazioko enpresa gehienen jarduera biltzen du. Industria-arloak 143 ekoizpen-planta ditu, eta 2020an 37.809 langile zituzten; horietatik 14.144 atzerriko ekoizpen-filialetan lan egiten zuten.
Honakoak dira 11 industria-dibisioak:
Barbus fasciolatus
Barbus fasciolatus Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Mondragon Korporazioa
Banaketa
Banaketa-dibisioak 38.523 pertsonako plantillarekin amaitu zuen 2020. urtea zen, Eroski izanik kooperatibarik handiena. Bere enpresa jarduera Espainia osoan zehar hedatzen du, eta nazioarteko aliantza bat mantentzen du Frantziako eta Alemaniako taldeekin. Eroskiren kudeaketan bazkide langile ek eta bazkide kontsumitzaile ek parte hartzen dute, eta biek dute aukera kooperatibaren erabaki-organoetan egoteko. Denden sarea 1.651 establezimendutara zabaltzen da: 1.279 supermerkatu, 61 hipermerkatu, 50 gasolindegi, 16 optika, 159 bidaia-agentzia eta 59 kirol-material denda.
Banaketaren arloko beste lau enpresek Erkop nekazaritzako elikagai en taldea osatzen dute.
Berrikuntza, sustapena eta ezagutza
Enpresen lehiakortasuna ri eta eraldaketari lotutako zerbitzuak dira. 2020an, guztira, 2.384 ikertzaile eta patente en 545 familia zeuden indarrean, hiru eremutan banatuta:
Antolamendu sistema
Bere antolaketa-sistemaren bidez, Korporazioak ACI - Nazioarteko Kooperatiba Aliantzaren zazpi printzipio ei jarraitzen die: hezkuntza, lanaren subiranotasuna, atxikimendu askea, antolaketa demokratikoa, kapitalaren izaera instrumentala eta mendekoa, ordainsarien elkartasuna eta kudeaketan parte hartzea.
Banakako kooperatiba mailan
Antolakuntza-sistemaren oinarrizko maila banakako kooperatiba da. Honela dago osatuta:
Kooperatiben arteko elementu komunak
Korporazioko kooperatibak elkarrekin lotuta daude, kooperatiba biltzarretan onartutako estatutuetan eta funtzionamendu arauetan jasotako enpresa filosofia eta kultura komun baten bidez. Korporazioaen gobernu organoen (batzorde iraunkorra eta kontseilu orokorra) jarduera arautzen dute, eta baita oinarrizko kooperatibenak eta kide diren talde eta dibisioenak, bai antolamenduaren eta erakundeen ikuspegitik, bai ondare aren eta ordainsarien ikuspegitik.
Estatutu eta arau horiek kooperatiben oinarrizko hamar printzipio etatik abiatuta garatzen dira: atxikipen askea, antolaketa demokratikoa, lanaren subiranotasuna, kapitalaren izaera instrumentala eta mendekoa, kudeaketan parte hartzea, ordainsari elkartasuna, lankidetza, gizarte eraldaketa, izaera unibertsala eta hezkuntza.
Printzipio horiei lau balio korporatiboren definizioa gehitu behar zaie: lankidetza, partehartzea, gizarte erantzukizuna eta berrikuntza.
Pertsonen arloan
- Birkokapenak: Korporazioaren interkooperazio figurarik bereizgarriena da. Oinarrizko kooperatibak bazkide guztientzat nahikoa lanik ez duenean, beste kooperatiba batzuekiko lankidetzara jotzen da. Birkokatzea ondoz ondoko bi mailatan egiten da: kooperatibak sartzen diren eskualde-taldeen edo dibisioen esparruan, eta bigarrenik, Lagun Aroko kooperatiba guztien eremuan. Birkokapen figura hori kooperatibak ixten diren kasuetan ere erabiltzen da, borondatezko bajekin eta aurre-erretiroekin konbinatuta. - Lagun Arok langabeziarako, aurre erretiroetarako, kalte ordainetarako eta birmoldaketa profesionaletarako ematen dituen prestazio ekonomikoak, bazkideek eta haien kooperatiba enpresek zenbait baldintza betetzen dituztenean.
Finantzen arloan
- Eskualde dibisioei edo taldeei dagokienez, emaitzak birmoldatzearena da garrantzitsuena. Kooperatiba bakoitzaren irabazia k edo galera k funts komun batera bideratzen dira, gero bazkideen kopuruaren arabera banatzeko, % 25 eta % 100 arteko birmoldaketa aukerarekin. Halaber lankidetzan aritzen da merkataritza abaletan, diruzaintzaren eta maileguen kudeaketan ,eta inbertsioen arriskuetan.
- Korporazio mailan, interkooperaziorako hainbat tresna daude: Funts Nagusia, hezkuntzarako eta sustapenerako Funtsa, Elkartasunerako Funtsa, eta enpleguari laguntzeko Funtsa, kudeatzaileak Mondragon Inbertsioak eta Mondragon Fundazioa erakundeak direla.
Lankidetza kanpoko erakundeekin
Korporazioak bere izenean, edo dibisioen eta oinarrizko kooperatiben bidez, merkataritza ganbere n organoetan parte hartzen du, Euskadiko eta Espainiako elkarte sektorialetan, kluster sektorialetan eta indarrean dauden elkarte profesional gehienetan. Era berean, Euskadiko Kooperatiben Federazioaren eta Espainiako CEPES Federazioaren gobernu organoetan parte hartzen du, eta baita sektoreko beste federazio batzuetan zein hainbat gizarte ekonomiako organoetan.
Sistema ekonomikoa
Arizmendiarrietak asmatutako eta 1950-1960ko hamarkadetan garatutako sistema ekonomikoa, gerora gizartera egokituz eguneratua, justizia sozial aren eta ordainsarien orekaren kontzeptuetan ditu zutabeak. Oinarrizko ideia, arrakasta korporatiboaren neurria enpresak funtziona dezan lortzea da, eta hurrengo belaunaldiari transmititu ahal izatea.
Bazkide izateko ekarpena
Pertsona bat bazkide bilakatzeko, bi eratako ekarpen ekonomikoak egin behar ditu, eta horien zenbatekoak urtero batzar orokorrak onartzen ditu:
A- Sarrera kuota: ekarpen ekonomiko osoaren % 25 da. Ez da kapital sozial ean sartzen; aitzitik, enpresaren balantze aren derrigorrezko erreserba funtsaren parte izango da, pertsonalki itzuzli ezin izango dena.
B- Derrigorrezko ekarpena: nominalki egiaztatzen da, eta kooperatibaren kapital sozial osoaren parte da. Kapital indibidual horren zenbatekoa urtero handituko da etekinen banaketaren itzulkinak hasten direnean. Galerak izanez gero, kapitala indibiduala murriztu egingo da. Kapitallak interes bat jasotzen du urtero. Bazkideak kooperatiba uzten duenean edo erretiroa hartzen duenean, kapital hori berreskuratu egingo du.
Bazkide izateko hautagaiak 24 hilabetetan egin dezake ekarpen ekonomiko hori, eta nominatik zati proportzionala deskontatuko zaio.
Behin bazkide denean, kooperatiba askotan borondatezko ekarpen nominalak egin ditzake, enpresaren balantzea indartzeko eta bazkideari merkatuaren antzeko interesak emateko.
Cass konderria (Missouri)
Cass konderria (Cass County) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Harrisonville da. 2010eko zentsuaren arabera 99,478 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Mondragon Korporazioa
Soldaten eskala
1etik 3rako tarte horrek hamabost bat urte iraun zuen, eta ondoren 1etik 4,5era handitu zen. Gaur egun, alderik handiena 1-12,5ekoa da, eta txikiena 1-4,5ekoa oinarrizko kooperatiba batzuetan. Indize totala hiru osagairen batuketa da: lanpostuaren egiturazko indizea, jardunaren indize funtzionala, eta antzinatasun plusa.
Cass konderria (Missouri)
Geografia
Cass konderriak 181,944 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,464 ura dira. Beste 18,048 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 54,68 da.
Mondragon Korporazioa
Soldaten eskala
Kooperatiben lan indizeetan ez da inoiz bereizi generoa, jatorria edo bestelako faktore pertsonalik. Bestalde, indize baxuenen ordainsariak inguruko soldatapeko langile enekin asimilagarriak dira; zuzendaritza mailetan berriz, sektore eta lurralde desberdintasun gehiago daude.
Cass konderria (Missouri)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 99,478 pertsonetatik 93,067 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3,988 dira. 3,444 beltzak edo afroamerikarrak. 504 amerikar natiboak ziren eta 62 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 623 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 66 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,712 pertsonek kokatzen zuten.
Mondragon Korporazioa
Emaitzen berrinbertitzea
Ekitaldi ekonomikoa ikuskatu eta itxi ondoren, eta Ogasunari dagozkion zergak ordaindu eta gero, irabazi garbi ak honela banatzen dira:
- Gutxienez % 20 derrigorrezko erreserba funtsean gordeko da,
- % 10 hezkuntza eta sustapen funtsera (FEPC) bideratuko da. Nolanahi ere, derrigorrezko erreserba funtsa kapital sozialaren % 50era iristen ez den bitartean, zenbateko hori % 5era murriztu ahal izango da.
- Gainerakoa banakako itzulkin kooperatiboak egiteko edo borondatezko erreserbak eratzeko erabiliko da. Itzulkin kooperatiboa ekitaldiko soldataren proportzioan egiaztatuko zaie bazkideei, eta ez kapital sozialean duten partaidetzaren arabera.
Banaketa horren ondorioz, kooperatibek inbertsio berriak egiteko baliabide propio handiak izan ohi dituzte, zergen ondorengo irabazien % 90 baitute; izan ere, enpresatik ateratzen den diru bakarra FEPCa da, gizartera bideratzen dena, enpresaren inguruko beharrizanetara.
Krisi egoeretako doikuntzak
Galerak ematen direnean, honako hurrenkeran egozten dira: borondatezko erreserba funtsak, eskuragarri dauden eguneratze funtsak, derrigorrezko erreserba funtsak, eta azkenik, banakako itzulkin kooperatiboak. Azken kasu horretan, bazkide bakoitzari oinarri konputagarriaren arabera egotziko zaizkio, kapital sozialean duen ekarpena murriztuz.
Era berean, soldata guztiak jaisten dira, pixkanaka % 100etik % 70era arte, eta bazkideei aparteko ordainsariak eta kapitalaren interesak ez zaizkie ordainduko.
Enplegua
Mundu osoko akademikoek, politikariek, enpresaburuek eta sindikalistek hainbat urtez bisitatu dituzte Mondragoneko kooperatibak, eta anfitrioien irudipena da batez ere enplegua sortzeko eta mantentzeko eredu az interesatzen direla.
Korporazioan ez da etekin ekonomikorik bilatzen soilik bazkideen ondarea handitzeko, baizik eta enplegua helburu bat da, kooperatiben Zereginean berariaz jasotzen dena: "Esperientzia kooperatiboak... bere eginkizun propiotzat hartzen du ondasunak, zerbitzuak eta banaketak ekoiztea eta saltzea... enplegu kooperatiboa sortzeko".
Enpresa berrien sorrera
Sortzaileen jatorrizko ekarpenetako bat, 1959an Laboral Kutxa sortu eta sendotu ondoren, bi negozio arlotan banatzea izan zen: Banku Dibisioa eta Enpresa Dibisioa, euskarri finantzarioa nahikoa ez zelakoan. Horrela, Enpresa Dibisioa sustatu zuten, kooperatibei beste laguntza mota bat bermatzeko: abokatuak, esportazioan adituak, zailtasunak dituzten enpresetan adituak, kudeaketa aholkularitza ereduetan adituak, eta baita enpresa berriak sortzen adituak: Sustapen Saila.
Sailak zuzenean lagundu zuen kooperatiba berriak sortzen, eta formakuntza eta teknologia zentroei ere lagundu zien hori egiten, eta baita lehendik zeuden kooperatiben barne ekintzailetza ko proiektuei ere. 1992an Korporazioa eratu ondoren, honek bere gain hartu zituen funtzio horiek, eta Laboral Kutxa finantza eremura bakarrik bideratu zen.
Enpresen sarrera Korporazioan
Nagusiki familia motako enpresak dira, aktibitatearen jarraipena zaila ikusiz langileekin negoziatzen denean enpleguei eusteko. Zailtasunak dituzten merkataritza enpresen kasuak ere badaude, langileek kudeaketa beren gain hartzea erabakitzen dutenean kooperatiba sortuz. Azkenik, noizbehinka gertatu izan dira Administrazioak eskatuta sartu diren enpresen kasuak, jarduera eta enplegua babesteko.
Enpresen irteerak Korporaziotik
Kasu bakan batzuetan bazkideek Korporaziotik ateratzea erabaki dute batzarrean, hainbat desadostasunengatik, nahiz eta normalean kooperatiba bezala mantendu eta Laboral Kutxako eta Lagun Aroko estaldura erakundeei atxikita jarraitu.
Era berean, kooperatiba ezberdinak zituen eskualde talde baten kasua ere izan zen, beste kudeaketa eredu partehartzaile bat aukeratu zutenean. Korporaziotik atera ziren, baina estaldura erakundeetan mantenduz.
Enpresen itxierak
Historikoki, hainbat enpresa ezberdin itxi izan dira Laboral Kutxaren Sustapen Saila sortu zenetik.
Kooperatiba txikiak
Enpresa txiki zein ertainak eta start-up berri asko itxi dira bost urte bete baino lehen, errentagarritasun a lortzeko zituzten ekoizpen zailtasun teknikoengatik, zegoen merkatu a handiagoa zela uste izanagatik, edo lehia handiaren aurrean merkatu kuota nahikoa lortzeko gai ez izateagatik. Kasuren batean, katalogoaren eguneratze eskasa edo merkatuko liderren erritmo berritzaileari jarraitzeko zailtasunak izan dira oinarrizko arrazoiak.
Fagor Etxetresnak
Oso itxiera berezia izan zen, Korporazioko lehen kooperatiba zelako, eta handienetako bat. Itxierako 2013. urtean, 13 ekoizpen planta zituen bost herrialdetan banatuta, batez beste 5.642 langile enplegatuz. Aurreko urtean berriz 6.998 zituen, eta murrizketa langileak negozioari egokitzeko neurrien ondorioa izan zen. 2013. urtearen amaieran, eta ia hirurogei urteko historiaren ondoren, Fagor Etxetresnak hartzekodun en kontzentrazioan sartu zen, bere 1.000 milioi euroko zorrei aurre egiteko ezintasunagatik.
Arrazoiak askotarikoak ziren, eta zehatz mehatz aztertzen dira bibliografian jasotako azterlanetan. Laburbilduz:
- Multinazional en lehia merkatu nazionalean gupidagabea izan zen.
- Atzerriko filial produktibo batzuetan egindako inbertsio ak, batez ere Brandt frantsesean, ez ziren egokiak izan.
Kooperatiben arteko elkartasunaren bidez, 2013 eta 2014 artean, Euskal Autonomia Erkidegoko bost lantegietako kaltetutako 1900 bazkideetatik %90a, derrigorrezko eta borondatezko ekarpenak galdu ondoren, beste kooperatiba batzuetan birkokatu ziren, eta hurrengo urtean gainerakoak.
Eztabaidak eta kritikak
Ekonomia sozialarekin kritikoenak zirenek Fagor Etxetresnen erorketan kooperatiben eredu aren krisi globala ikusi zuten. Krisi ekonomiko larri bati aurre egiteko kooperatiben gerri falta kritikatu zuten, eta beste edozein enpresa bezain ahulak zirela erabaki okerren aurrean.
Ekonomia sozialaren sistema defendatzen dutenek ere adierazi dute nazioarteko filial produktiboak ez direla kooperatibak, eta beraz, bertako langileek ez dituztela estatuko bazkide enplegatuen abantaila berberak. Bestalde, Mondragonen eredua funtsean ez dela ingurumena rekin enpresa kapitalistena baino jasangarriagoa.
New Castle konderria (Delaware)
New Castleko konderria ingelesez New Castle County, Delawareko estatuan dagoen hiru konderrietako bat da. 2000. urtean 500.265 biztanle iguru zituen konderri osoak.
Joseph Furphy
Joseph Furphy, irlanderaz Seosamh Ó Foirbhilhe (Yering, Victoria, 1843ko irailaren 26a - Claremont, Mendebaldeko Australia, 1912ko irailaren 13a) australiar idazlea izan zen.
New Castle konderria (Delaware)
Konderriko hiriburua Wilmington da.
Bressay
, Eskoziako Shetland uhartediko uharte eta parrokia bat da, Mainland uhartean.
Velemín
Velemín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.561 biztanle ditu eta 40,24 kilometro koadroko azalera. Litoměřiceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
Petanka
Petanka bolak jaurtiz bi edo pertsona gehiagoren artean jokatzen den jokoa da. Distantzia jakin batetik tamaina ertaineko bola batzuk aurrez bota den beste bola txikiago batetik ahalik eta gertuen botatzean datza.