cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arnasketa
Arnas pigmentuak
Beste arnas pigmentu garrantzitsu bat hemozianina da, moluskuetan eta krustazeo eboluzionatuenetan agertzen dena. Burdinaren ordez kobrea dauka, eta urdin kolorekoa da oxigenatuta dagoenean. Beti agertzen da disolbatuta, eta inoiz ez korpuskuluetan. Beste pigmentu batzuk hemeritrina eta klorokruorina dira; burdina daukatenak. Lehena larrosa edo morea izaten da oxigenatuta dagoenean, eta bigarrena berdea, oxigeno-kontzentrazioa baxua denean, edo gorria, altua denean.
Oro har, intsektuek ez dute arnas pigmenturik, aparatu trakeala izanik ez baitute zirkulazio-fluidorik erabiltzen gas-trukerako medio bezala. Trakeak gutxi garatuta dauden kasuetan, oxigenoa hemolinfan disolbatuta garraiatzen da.
Landareetan
Landareetan gas-trukea karbono dioxidoaren, oxigenoaren eta uraren eginkizunen menpekoa da. Karbono dioxidoa da fotosintesi bidezko hazkunde autotrofikorako karbono-iturri bakarra, eta landare bat modu aktibo batean fotosintesia egiten ari denean, karbono dioxidoa bereganatuko du ingurunetik eta ur-lurruna eta oxigenoa kanporatuko ditu. Gauez, ordea, landareek arnasketa gauzatzen dute, eta gas-trukea partzialki alderantzizkatu egiten da: ur-lurruna galtzen jarraitzen da (neurri txikiagoan), baina orian oxigenoa bereganatzen da ingurunetik eta karbono dioxidoa askatzen.
Landare-gasaren trukea hostoen bidez gertatzen da batez ere. Hostoaren eta atmosferaren arteko gas-trukea bi bideren bidez gertatzen da aldi berean: 1) zelula epidermikoak eta larruazaleko argizariak (eskuarki, kutikulak esaten zaie), beti egoten direnak hostoaren gainazal bakoitzean; eta 2) estomak, gas-trukearen zatirik handiena kontrolatzen dutenak.
Gasak hostoen ehun fotosintetikoetan zehar sartzen dira disoluzio bidez mesofilo-zelulen gainazal hezean zehar. Mesofilo-zelulak gutxi paketatuta daude, eta horrek azalera handitzea eta, ondorioz, gas-trukearen tasa handitzea ahalbidetzen du. Karbono dioxidoaren xurgapena, nahitaez, uraren zati baten galera eragiten du, bi molekulak estoma berdinera sartu eta ateratzen baitira. Hori dela eta, landareek gas-trukeko dilema bat dute: behar adina CO2 lortzea ur gehiegi galdu gabe. Beraz, hostoetako uraren galera minimizatzen da argizariz osatutako hostoaren epidermiseko kutikulei esker. Bestalde, estomen tamaina bi zelula-guarden irekiduraren eta itxieraren bidez erregulatzen da, eta hori bera estres hidrikoak erregulatzen du.
Giza arnasketa eta aireztapena
Diafragmaren uzkurtzearekin batera, biriken bolumena handitu eta airez betetzen dira. Aire hau albeoloetara pasatzen da eta arterien kapilarrekin gas trukea egiten dute, arterietatik albeoloetara karbono dioxidoa pasatzen da eta albeoloetatik arterietara oxigenoa. Kapilar hauek zain bat osatzen dute eta bihotzera doaz. Prozesu hau aireztatzea da.
Miss International Queen
Miss International Queen nazioarteko emakume transgeneroentzako edertasun-lehiaketa da. Thailandiako Pattaya hirian egiten da 2004tik urtero. 2008an, 2016an eta 2021ean, ordea, ez zen lehiaketarik egin. 2008an herrialdeko ezegonkortasun politikoagatik lehiaketa ez egitea erabaki zuten. 2016an, aldiz, Bhumibol Adulyadej Thailandiako erregea hil berritan, dolu seinale moduan, lehiaketa bertan behera utzi zuten. 2021ekoa COVID-19 pandemiaren bilakaeragatik bertan behera utzi zuten.
Herbehereetako Solange Dekker da 2023ko ekainaren 24tik egungo Miss International Queen.
Sigulda udalerria
Sigulda udalerria (Siguldas novads) Letoniako udalerri bat da. 361 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 17337 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Sigulda da.
Golo Mann
Golo Mann, Angelus Gottfried Thomas Mann jaioa (Munich, 1909ko martxoaren 27a - Leverkusen, 1994ko apirilaren 7a) alemaniar historialari eta saiakeragilea izan zen.
Thomas Mann idazlearen semeetako bat izan zen. Filosofia ikasi zuen Heidelbergeko Unibertsitatean eta Suitzara erbesteratu zen familia osoarekin Adolf Hitler boterera igo zenean 1933an. Suitzan eta Estatu Batuetan gerra igaro ondoren, Europara itzuli zen 1950eko hamarkadan.
''Alemaniako historia XIX. eta XX. mendeetan'' da bere maisulana, 1958an argitaratua. Bertan Hitlerren erregimenaren izaera nihilista eta aberrantea nabarmendu zuen. Bere azken urteetan krimen naziak testuinguruan kokatu zituen, krimen estalinistekin eta aliatuen bonbardaketekin alderatuz.
Butis gymnopomus
Butis gymnopomus Butis generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Roche-le-Peyroux
Roche-le-Peyroux Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Roche-le-Peyroux udalerrian erroldatutako biztanleak 85 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 94 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 45 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 88 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 42 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren eta 11 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 10 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Roche-le-Peyroux udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sonaguera
Sonaguera Hondurasko Colón departamenduko udalerri bat da. 389 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 31678 biztanle zituen.
Georgios Papandreu (1952)
Georgios Papandreou (Γεώργιος Παπανδρέου; Saint Paul, Minnesota, Ameriketako Estatu Batuak, 1952ko ekainaren 16a - ), greziar politikaria da, PASOK alderdi sozialistako presidentea. 2009ko urriaren 6tik 2011ko azaroaren 11 arte Greziako lehen ministroa izan zen.
Page konderria (Virginia)
Page konderria (Page County) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Luray da. 2010eko zentsuaren arabera 24,042 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 24,042 pertsonetatik 23,244 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 373 dira. 456 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 71 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 221 pertsonek kokatzen zuten.
Felisa Areitioaurtena
Biografia
Zaldibarko Goierri auzoko Goikoetxea baserrian jaio zen Felisa Micaela 1902ko ekainaren 11an. Aita, Valentin Areitioaurtena Intxausti, hargin zaldibartarra zen; ama, ostera, Maria Micaela González de Txabarri Arzuaga, donostiarra zuen. Bikotearen seme-alaba batzuk Zaldibarren jaioko ziren eta Donostian beste batzuk; aitak seme edo alabaren bat bizkaitarra izatea nahi zuen eta Felisari egokitu zitzaion.
Ia jaioberritan joan zen Donostiara eta bizitza osoa hiriburu horretan eman zuen, baina beti esateko izango zuen bizkaitarra zela bera.1935an Rosario Ezeiza beizamarrarekin ezkondu eta gerora Donostian janari-denda bat jarriko zuen Felisak. EAJ alderdiaren Emakume Abertzale Batzako partaide izan zen.
Antzezle ibilbidea
Felisa antzerkizalea zen eta gaztea zela Ramón Laborda donostiar tenoreak sortutako Poxpoliña haur taldeko partaidea izan zen. Aurrerago Toribio Alzagak zuzentzen zuen Euskal Etxeko antzerkian ibili zen, gerora Donostiako Udalearen ekimenez Deklamazio eskola gisa Euskal Iztundea izena hartuko zuena. Alzagaren eskutik taularatuko zen Felisa estreineko aldiz, 14 urteko neskatoa zela. 1920an, Pierre Lotiren Ramuntxo lanarekin arrakasta handia lortu zuen.
Antzezle ibilbidean zehar, Gregorio Beorlegi, José Egileor, Antonio Etxeberria edota Donato Ugartetxea taldekide izango zituen. Elkarrekin, Shakespearen Macbeth eta Molière L´Avare antzeztuko zuten hainbat bider. Herrietako festetara joaten ziren emanaldiak egitera: Bergara, Oñati, Arrasate, Eibar... Baina 1936ko Espainiako Gerra Zibilak kultur jarduera guztiak zapuztuko zituen. 1945an, Euskal Iztundea taldea berrantolatu eta Ramuntxo antzezlana berriro taularatzea erabaki zenean, Pantxikaren papera eskaini zioten berriro. Adinaren atxakia jarrita uko egin zion proposamenari, baina ordezkoa izango zen.
Oier Calvillo
Oier Calvillo Armendariz (Arama, Gipuzkoa, 1996ko azaroaren 18a-) euskal herritar futbolaria da. Erdilari lanetan aritzen da.
Ibilbidea
''2022ko martxoaren 15ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Learco Guerra
Learco Guerra (Bagnolo San Vito, Mantua, 1902ko urriak 14-Milan, 1963ko otsailak 7) "giza tren makina" ezizenduna, beranduago Emil Zátopek korrikalari txekiarrak jasoko zuen bera, italiar txirrindulari bat izan zen, profesionala 1929 eta 1942 artean, denbora horretan 72 garaipen lortu zituelarik.
Berandu hasi zen txirrindularitzan, 26 urte zituela. Oso txirrindulari ezagun eta maitatua zen garaiko zaletuen artean, eta maglia arrosa jantzi zuen lehen txirrindularia izan zen, 1931ko Italiako Giroko lehen etapa irabazi ondoren, urte horretan ezarri baitzen maglia arrosa sailkapen nagusiko liderra identifikatzeko.
Bere garaipenik garrantzitsuenen artean 1931ko Munduko Txirrindularitza Txapelketa eta 1934ko Italiako Giroa daude.
Aipatutako 1934ko garaipenaz gain, 1935 eta 1938ko edizioetan 4. izatea ere lortu zuen.
Palmaresa
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1937
Marcq (Yvelines)
Marcq Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 693 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marcq udalerrian erroldatutako biztanleak 693 ziren. Familiak 264 ziren, horien artean 59 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 35 bakarrik bizi ziren emakumeak), 75 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 122 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 290 etxebizitza zeuden, 257 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 275 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 257 etxebizitza nagusietatik 218 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 169 etxek bost zituzten. 208 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 106 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 139 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Peña Prieta
Peña Prieta (Haitz Beltza) Espainiako mendi bat da, Fuentes Carrionas mendizerrako altuena dena. Kantabria eta Palentzia artean banatua dago, nahiz eta bere tontorra (2539,9 msnm) Kantabriako probintziaren barnean dagoen, Europako mendietatik oso gertu eta tontor horiek kontuan hartu gabe Kantauriar mendikatearen tontorrik altuena da.
Marcq (Yvelines)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Peña Prieta
Bere tontorra Vega de Liébana Kantabriako udalerrian dago, Liébana eskualdean dagoena. Biderik errazena Cardaño de Arriba herrian hasten da, Velilla del Río Carrión udalerrian. Llánaves de la Reinatik ere sar daitekeen arren, San Glorio mendatetik.
Marcq (Yvelines)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 460 ziren, horien artean 353 aktiboak ziren eta 107 inaktiboak ziren. 353 pertsona aktiboetatik 333 lanean zeuden (174 gizon eta 159 emakume) eta 20 langabezian zeuden (10 gizon eta 10 emakume). 107 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 49 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marcq udalerrian 271 unitate fiskal zeuden, 750,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 27.951 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Magnitude fisiko
Magnitude fisiko bat neurtzeko, konparatu egin behar da beraren balioa magnitudeari dagokion unitate fisiko aren balioarekin. Kasuan kasuko konparazioaren emaitza numerikoa da, hain zuzen, magnitudearen neurria. Unitate bakoitza ongi definiturik eta zehazturik dago nazioarteko unitate-sisteman (SI sistema), eta mundu guztiko zientzialariek onartu eta erabiltzen dute modu berean, neurketarako patroi gisa.
Mota desberdinetako magnitude fisikoak
Magnitude  fisikoak era desberdinetan sailka daitezke, sailkapenerako erabilitako irizpidearen arabera.
Magnitude adimentsionalak
Badira magnitude adimentsionalak (dimentsiorik edo unitaterik gabeak), dimentsio berberak dituzten bi magnituderen arteko zatiketa modura definitzen direnak. Esate baterako, horrelakoa da dentsitate erlatiboa (uraren dentsitatearekikoa):Nolanahi ere, magnitude adimentsionalen artean, aipamen berezia merezi dute angelu lau eta angelu solidoa izeneko magnitudeak. Biak ala biak, espazioaldeen zabalera erlatiboa neurri numeriko batez emateko definitzen dira, eta araututako unitateak dituzte nazioarteko SI sisteman.
Magnitude eskalarrak
Magnitude eskalarrak erabat definiturik geratzen dira zenbaki bakar batez eta dagokion unitateaz. Esan dezakegu "modulua" dutela, baina "norabide"rik ez. Magnitude hauen balioa berbera izan daiteke behatzaile guztientzat berbera (hala nola masa, dentsitatea, tenperatura...) edo posizioaren araberakoa (adibidez, energia potentziala) edo behatzailearen higidura-egoeraren menpekoa (hala nola energia zinetikoa). Baina beti ere zenbaki bakarra; adibidez, masa bada, balio berekoa izango da sistema guztietan.
Magnitude bektorialak
Magnitude bektorialak ezaugarritzeko, kantitate bat (intentsitatea edo modulu a) ezagutzeaz gain, norabidea eta noranzkoa ere ezagutu behar dira. Besteak beste, magnitude bektorialak dira abiadura, azelerazioa, indarra eta eremu elektrikoa. Hiru dimentsioko espazio euklidear batean, magnitude bektorialaren neurria eta norabidea adierazteko, hiru zenbaki behar dira, bektorearen osagaiak deritzenak; zer esanik ez, unitatea ere gehitu behar zaio zenbakiari neurria osatzeko. Grafikoki adierazteko, magnitude bektoriala segmentu orientatuaren eran marrazten da era sinbolikoan. Adibidez, alboko irudian sistema kartesiar batean bektoreak dituen hiru osagaiak marraztu dira; zer esanik ez, bektorea hiru osagai bektorialen batura da:Alegia, bektorea sistema kartesiarrari dagozkion hiru norabide perpendikularretan deskonposa daiteke, eta era horretan hiru zenbakiren bidez (hiru osagai kartesiarren moduluen bidez), ordezka daiteke. Osagai bakoitzaren sinboloa bektorearen sinboloan azpi-indize bat jarriz idazten da; azpi-indizeak osagaiaren norabidea adierazten du. Hortaz, bektorearen hiru osagaiak hiru zenbakiren bidez adierazten dira, hirukote modura, honelaxe:Osagai bakoitzaren sinboloan jarritako azpi-indizeak zein norabidetakoa den erakusten du. Nolanahi ere, bektorearen osagaiak neurketa egiteko erabili den erreferentzia-sistema ren araberakoak dira; horrek esan nahi du ezen, beste sistema batean, S', bektore berberak bestelako osagaiak izango dituela, hain zuzen. Zer esanik ez, elkarrekiko higitzen ari diren bi erreferentzia-sistemetatik behatzean, magnitude bektorialaren osagaiak desberdinak izan daitezke; horregatik, behatzaile desberdinek eginiko neurketen balioak erlazionatzeko, transformazio-ekuazioak definitzen dira. Dena den, osagai kartesiarrak erabiliz gero, bektorearen moduluak balio hau izango du osagai kartesiarren moduluen bidez:
Magnitude tentsorialak
Magnitude tentsorialak magnitude bektorialen antzekoak dira, baina korapilatsuagoak, osagai gehiago baitituzte, tentsorea zein mailatakoa den arabera.
Bektoreak lehen mailako tentsoreak dira, eta hiru dimentsioko espazioan 3^1=3 osagai dituzte. Magnitude bektorialez gain, fisikan eta matematikan bigarren edo hirugarren mailako tentsoreak ere agertzen dira. Hiru dimentsiodun espazio batean, bigarren mailako magnitude tentsorial batek 3^2 =9 osagai ditu, eta 3 \times 3 motako matrize batez bidez adierazten da era sinbolikoan. Esate baterako, honelaxe adieraziko da solido zurrun baten inertzia-tentsorea bere osagai kartesiarren bitartez:
Ikus daitekeenez, osagai bakoitzak bi azpi-indize ditu, bi norabide kartesiarri dagozkienak. Era berean, hirugarren mailako tentsoreek 3^3 = 27 osagai dituzte, eta motako matrize tridimentsional batez bidez adierazten dira era sinbolikoan, osagai bakoitza hiru azpi-indize izanik.
Magnitudearen balioa gorputzaren tamainaren menpekoa den ala ez kontuan izanik
Magnitude intentsibo ek ez dute tamainaren menpekotasunik; sistema fisikoa handiagoa edo txikiagoa izatean, magnitudea ez da aldatzen. Magnitude intentsiboak dira, adibidez, tenperatura, presioa, dentsitatea, abiadura, etc.
Magnitude estentsibo en balioak gorputzaren tamainaren edo masaren menpekotasuna dute. Hain zuzen, sistema fisikoaren tamainaren proportzionalak dira, alegia, batugarriak. Estentsiboak dira, esate baterako, sistema fisikoaren masa, pisua eta bolumena. Dena den, oro har, bi magnitude estentsiboren zatiketa eginez magnitude intentsiboa sortzen da; adibidez, sistema berberaren masaren eta bolumenaren arteko zatidura dentsitatea da, intentsiboa.
Magnitude fisikoen adierazpide sinbolikoa
Magnitude eta unitate fisikoak era sinbolikoan idaztean, oso kontuan hartu behar dira arau ortotipografikoak, ISO erakundeak emanak. Labur esanda, magnitude eta unitateak sinbolo bidez adieraztean, arretan era bili behar da zein letrakera erabili, eta horretarako ezaugarri hauek eduki behar dira kontuan:
SI sistemako oinarrizko magnitudeak
Gauzak horrela, SI sistemako oinarrizko magnitudeen kasuan, taula batean bildu ditugu magnitudeen izenak, magnitudearen sinboloak, unitatearen izenak eta unitatearen sinboloak: Azken bi magnitude angeluarrak (angelu laua eta angelu solidoa) ere behar-beharrezkoak dira nazioarteko SI sisteman, adimentsionalak izan arren. Magnitude subsidiario edo lagungarriak direla esaten da, komenientziaz erabiltzen direnak, eta adimentsionaltzat hartzen dira, zeren, izatez, ez baitira "benetako magnitude adimentsionalak" (zenbaki hutsak, alegia), angeluen neurriei baitagozkie.
Neurrien adierazpen sinbolikoa
Oro har, magnitude fisikoaren neurria zenbaki batez eta unitate batez adierazten da, angeluez aparteko magnitude adimentsionalen kasuan izan ezik. Aurreko atalean azaldu den bezala, magnitude fisikoen sinboloak letrakera etzanez idazten dira eta unitateen sinboloak letrakera arruntez. Neurria adieraztean hutsarte bat utzi behar da zenbakiaren eta unitate-sinboloaren artean. Adibidez,
Magnitude adimentsionalen kasuan zenbakia adierazten da soil-soilik, ez baitu unitaterik, erreferentzia batekiko balio erlatiboa baita; esate baterako, berunak urarekiko duen dentsitate erlatiboa da.
Angeluen kasuan, SI sistemako unitate estandarrak adierazten dira:
Fisika Orokorreko arlo nagusietako magnitude fisiko erabilienak
Magnitude fisikoak lotuta daude Fisikaren arlo nagusiekin. Jarraian, zenbait taula aurkeztuko dira, arlo bakoitzean erabili ohi diren oinarrizko magnitude eta magnitude eratorriekin, beti ere lehenago aipatutako Nazioarteko SI sistemako oinarrizko magnitudeak kontuan izanik. Zerrendak eta dira exhaustiboak, eta horregatik, Fisika Orokorreko testuetan gehien erabiltzen diren magnitudeak baino ez dira aipatuko,
Gaztela eta Leon
Gaztela eta Leon (Castilla y León) Espainiako iparraldeko autonomia erkidego bat da. Izan ere, hedaduraz erresuma horretako autonomia erkidegorik handiena da, 94.223 kilometro koadro baititu; biztanle dentsitate txikia du, ordea, 2.424.395 biztanle baitzituen 2017. urtean.
Erkidegoa sortzen da Leongo Erresuma eta Gaztelakoa osatzen zituzten lurraldeen bat egite modernotik. 9 probintzia osatzen dute eskualdea, 3 Leongoak (León, Zamora eta Salamanca) eta 6 Gaztelakoak (Palentzia, Valladolid, Ávila, Segovia, Burgos eta Soria). Gaztela Zaharra, 1983 arte, Kantabria eta Errioxak ere osatzen zuten.
Datu orokorrak
Gaztela eta Leongo ibairik garrantzitsuenak Duero eta Ebro dira, lehenengoa erkidegoa ekialdetik mendebaldera gurutzatzen duena Portugalerantz: Soria, Burgos, Valladolid, Zamora eta Salamncako probintziak zeharkatzen ditu. Ebro ibaia Burgosetik baino ez da igarotzen.
Lurraldearen zati handienean, erdialdean, Meseta zabaltzen da 800 metro batez besteko altueran. Periferian, bestela, mendiguneak kokatzen dira: Iparraldean Kantauriar mendikatea, hegoaldean Erdialdeko Sistema (mendebaldean Gatako mendilerroa, Sierra de Francia, Béjarreko mendilerroa eta Gredoskoa, eta ekialdean Ávilako mendilerroa, Guadarrama, Somosierra eta Ayllón), ekialdean Iberiar sistema eta ipar-mendebaldean Galizia-Leongo mendigunea.
Mugakideak
Gaztela eta Leonek mugakide hauek ditu:
Literatura
Gaztelaniazko idazle klasikoak eman izan ditu lurralde honek historian zehar, besteak beste Iñigo López de Mendoza "Marqués de Santillana", Jorge Manrique, Teresa Ávilakoa eta Joan Gurutzekoa, eta inspiratu ditu beste batzuk, Fernando de Rojas ("La Celestina") edo "El Cantar del Mío Cid" eta "El Lazarillo de Tormes"-en egile ezezagunak.
Musika
Celtas Cortos, Café Quijano, Los Flechazos, La Musgaña, Nuevo Mester de Juglaría, Greta y los Garbo, Arizona Baby bertako musika talde ezagunen artean daude.
Hizkuntzak
Gaztela eta Leongo hizkuntza nagusia gaztelania da. Izan ere, lurralde horren ipar-ekialdean sortu zen, aditu gehienen ustez, eta izena ematen dio hizkuntzari.
Badira bertako beste mintzaira gutxitu batzuk ere, ofizialak izan gabe: Leongo mendebaldeko Bierzo eskualdean, galizieraren dialektoak hitz egiten dira. Leon, Zamora eta Salamancako probintzietako inguru batzuetan, bestalde, leonera ere mintzatzen da (asturierari lotutako mintzaira). Salamancako probintziaren hegoaldean, badira extremadureraren hiztunak. Azkenik, Trebiñuko Konderrian euskal hiztunak bizi dira, eta ikastola bat dago Argantzongo herrian.
Roda de Berà
Roda de Berà Kataluniako udalerria da, Tarragonès eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatuta dagoena. 16,5 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 6.186 biztanle zituen.
Skrīveri udalerria
Skrīveri udalerria (Skrīveru novads) Letoniako udalerri bat da. 105 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 3366 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Skrīveri da.
Ur-errota
Ur-errota edo errota hidraulikoa ibai-uraren, itsasaldien eta abarren indar eragile naturala aprobetxatzeko erabiltzen diren asmamen, eraikuntza eta makina hidraulikoen multzoa da. Antzinarotik erabili izan da, eta kaza-errota edo presa txikia ere deitzen zaio. Funtsezko eredua gurpil edo turbina batek osatzen du, eta turbina horrek translazio eta indar prozesu mekaniko bikoitza eragiten du. Hainbat industria eta nekazaritza erabilera ditu: hastapenetan, Antzinaroan, zerealak ehotzeko edo ureztatzeko erabiltzen zen; eta berrikiago, 1878. urteaz geroztik, zentral hidroelektrikotzat. Ur-errotak sailkatzeko modu bat gurpilen orientazioa da: bertikala edo horizontala. Lehena, gurpil hidrauliko bertikal batek bultzatua, engranaje-mekanismo baten bidez; eta bigarrena, gurpil hidrauliko horizontal batekin hornitua, mekanismo hori gabe. Lehenengo mota are gehiago bana daiteke, urak gurpilen paletak non jotzen dituen, beheko tiroko, goiko tiroko, bularreko tiroko eta atzerakadako (bizkarreko tiroa edo alderantzizko tiroa) gurpil hidraulikoko errotetan. Ur-errotak sailkatzeko beste modu bat haien kokapenari buruzko funtsezko ezaugarri bat da: marea-errotek marearen mugimendua erabiltzen dute; ur gaineko errotak itsasontzi barruko ur-errotak dira (eta itsasontzi bat osatzen dute).
Historia
Oinarrizko bi ur-errota mota daude: bata, engranaje-mekanismo baten bidez gurpil hidrauliko bertikal batek bultzatua, eta bestea, mekanismo hori gabe, gurpil hidrauliko horizontal batez hornitua. Lehenengo mota are gehiago bana daiteke, urak gurpilen paletak noiz jotzen dituen, beheko tiroko, goiko tiroko, bularreko tiroko eta alderantzizko biraketako gurpil hidraulikoko errotetan.
Antzinatasun klasikoa
Greziarrek ur-erroten bi osagai nagusiak asmatu zituzten, gurpil hidraulikoa eta horzdun engranajea, eta, erromatar rekin batera, beheko tiroko, goiko tiroko eta petxako gurpil-errota hidraulikoak erabili zituzten.
India zaharra
Greziar tradizio historikoaren arabera, Indiak Erromatar Inperioko ur-errotak jaso zituen IV. mendearen hasieran. K. a.
Mundu islamiarra
Kalifato en menpe zeuden ingeniariek Bizantziar Inperio ko antzinako probintzietako ur-erroten teknologia kopiatu zuten, eta mendeetan zehar probintzia horietan erabili izan da musulmanen konkistak baino lehen, gaur egungo Siria, Jordania, Israel, Aljeria, Tunisia, Maroko eta Espainia barne.
Prototipoak
Segura ibaiaren errota hidraulikoa Abaranen (Murtzia, Espainia)
Errota hidraulikoak «gurpilaren posizioaren arabera» sailka daitezke. Hala, gurpil bertikala ardatz horizontal baten gainean duten errota hidraulikoetan, gurpil bitrubiakoa, gurpil grabitatoriokoa edo putzu-gurpilekoa eta errota flotatzaileak daude.
Funtzionamendua
Errota hidrauliko bat Tapolcan, Veszprem County, Hungaria
La Montaña filmeko gurpil hidrauliko baten diagrama, Aranjuezen (Espainia)
Planteamendu eta egitura oinarrizkoenean, errota hidraulikoa ur-korrontetik elikatzen da (normalean, ibai batetik), ubide edo presa txiki baten bidez depositu edo zisterna ireki baterantz desbideratuta) Han, uraren indarrak oinarrizko turbina edo errota hidraulikoaren egitura bultzatuko du, gurpilaren hegalen gainean presio hidrografikoa eraginez, eta horrek ardatza biraraziko du, zeinak, aldi berean, egiturako makineria martxan jarriko duen. Gurpil hidraulikoaren gainean presioa eginez gero, ura errotatik aterako da ibai-ibilgura itzuliz edo presa txiki edo kanal berri baten bidez aprobetxatuz kontsumorako, ureztaketarako, eta.
Ur-errotak bi motatan bana daitezke: batek gurpil hidrauliko horizontal bat du ardatz bertikal baten gainean, eta besteak gurpil bertikal bat ardatz horizontal baten gainean. Greziar errota deitzen zaio ardatz bertikal batean dagoen ur gaineko gurpil horizontal bat eta ardatz horizontal batean biratzen duen gurpil bertikal bat duen erromatar errota. Greziako eredu hidraulikoa da zaharrena, uraren indar eta abiadura handiagoa behar duelako errendimendu-eragozpenarekin. Erromatar motako errotek, beren engranajeen multzoan makineria konplexuagoa dutenek, energia biraketa-ardatz bertikaletik horizontalera transferitzea lortzen dute, zeinak, aldi berean, gurpil molinerak mugituko duen.
Britainia Handiko eta Amerikako Estatu Batuetako ur-errota gehienek gurpil hidrauliko bertikal bat zuten, lau motatakoa: beheko tiroko gurpilak, bularrekoak, gainditzekoak eta atzeranzko inklinaziokoak.
Gurpil hidraulikoa
Uraren energia aprobetxatzeko asmorik zaharrentzat jotzen da gurpil hidraulikoa edo noria-gurpila. Egitura zirkularra da, jatorri zeramikoan dauden pala edo ontzi kangiloiez osatua, arrosario hidraulikoaren printzipioari jarraituz. Gurpileraino iristen den urak palak bultzatzen ditu eta/edo ontziak betetzen ditu. Gero, horiek kanalean edo biltzeko presa txikian husten dira.
Teknologiako historialari britainiarrak, M. J. T. Lewisek, ardatz bertikaleko gurpil hidraulikoaren agerpena aro arruntaren aurreko hirugarren mendearen hasieran datatu zuen. C.15 Mesopotamia eta Alexandria ere aipatu ditu asmakuntza-lekutzat. Horretarako, Apolonio Pergekoa greziarraren lanaren zeharkako ebidentzia hartu zuen kontuan. Bestalde, Estrabon geografo greziarrak K. a. 71. urtea baino lehen gurpil hidrauliko bat zegoela aipatzen du. K. a. Pontoko Mitridates VI.aren jauregian. Baina bere eraikuntza zehatza ezin da testutik ondorioztatu (XII, 3, 30 C 556) .18 Engranajedun gurpil hidrauliko baten lehen deskribapen teknikoa Vitruvio ingeniari militar erromatarrak egin zuen, K. a. K. a., Ctesibio (ca. 250 a. C.) eta Arkimedesen torloju hidraulikoa, eta ardatz bertikaleko errota grekoaren tradizioari jarraituz.
300. urte inguruan. K. a. Erromatarrek zurezko konpartimenduak ordezkatu zituzten buztinezko edo buztinezko kangiloi bereiziz, gurpilaren kanpoko markoari lotuta, errota hidraulikoa sorraraziz.
Aipatutako greziar eta erromatar jatorriko errota hidraulikoez gain, aipatu behar da antzinako egiptoarrek ura jasotzeko erabiltzen zuten sakia (errota hidraulikoa edo kubo edo konpartimentuz hornitutako gurpil hidraulikoa), agian lehenago urperatuek erabilitakoa.24 Italiar berpizkundean, Leonardo da Vinci margolariak, makineriari buruzko ikerketetan, dorre bat urez betetzeko prest zegoen gurpil bat diseinatu zuen.
XIX. mendearen erdialdean, Britainia Handian gurpil hidrauliko ugari eraiki ziren, 7 eta 12 metro arteko diametroa zutenak, industria-erabilerarako, eta horien unitateak 65 kW-koak izan zitezkeen 190 kW-ra arte.
Jean-Félix Larrieu
Jean-Félix Larrieu edo Félix Larrieu (Maule, Zuberoa, 1863 ko maiatzaren 19a - Montfort-l'Amaury, Yvelines, 1941 eko urtarrilaren 8a) mediku, historialari eta euskaltzalea zen.
1890 eta 1914 urteen artean, Monfort-l'Amaury herrian sendagile zegoela, Ziberoko Egünaria almanaka ren argitalpen zuzendari izan zen.
Edward Spencer Dogson euskalari ingelesaren aholkularietako bat izan zen.
== Bibliografia ==
Horný Vadičov
Horný Vadičov Eslovakiako udalerri bat da, Kysucké Nové Mestoko barrutian kokatuta. 20,81 km²ko azalera du eta 1628 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1386. urtekoa da.
Varicorhinus mariae
Varicorhinus mariae Varicorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
ES
Es honako artikuluetara egiten du erreferentzia:
Aster Aweke
Aster Aweke (አስቴር አወቀ; Gondar, Etiopia, 1959) etiopiar abeslaria da. Afrikako ahots onenetakoa da, eta Mendebaldeko jazzaren eraginak ditu. Aretha Franklinekin alderatu izan da, eta "Sarah Vaughan afrikarra" dela esan izan da.
Biografia
Haren aita Haile Selassieren erregimeneko funtzionario zelako, Roha Band delako orkestran, garai hartan Etiopian zegoen orkestrarik onenean, sartu zen bakarlari gisa 1978an. Hala ere, diktadura jasangaitza zen, eta Estatu Batuetara alde egin zuen familia osoarekin 1979an.
Hamar urtez, klubetan eta jatetxeetan lan egin zuen, jazzetik eta rhythm and bluesetik hurbil zegoen errepertorio bat kantatuz. Geroago, baina, sustrai etiopiarretara itzultzea erabaki zuen, eta sustrai horiek Estatu Batuetan ikasitakoarekin nahasi zituenean hasi zen famatu egiten. 1989an, Kabu argitaratu zuen. Album horretan, krar izeneko harpa etiopiarra entzun daiteke, teknologia garatuzko beste instrumentu batzuen aldamenean, funk erritmoan. Maisulantzat jotzen den 1993ko Ebo diskoan, are gehiago sakondu zituen sustrai afrikarrak.
Gaur egun, Aster Awekeren ahots bero eta berezia Afrikan bezain ezaguna da Estatu Batuetan. Beste lan batzuk: Hagere (1999), Sugar (2002), Asters Ballads (2004), Fikir (2006) eta Checheho (2010).
Kaolack
Kaolack (woloferaz: Kawlax) Senegalgo hiria da, Kaolack eskualdeko hiriburua. Herrialdearen mendebaldean dago, Saloum ibaiaren iparraldeko bazterrean, Dakartik 189 kilometro hego-ekialdera. Ibai-portu garrantzitsua da, 2013an 233.708 biztanle zituen.
Azido sulfuriko
Azido sulfurikoa konposatu kimiko oso korrosibo bat da. Bere formula kimikoa:H2SO4
Azido sulfurikoa sufre, oxigenoa eta ura ohiko bidez harremana prozesua (DCDA) edo bustitzeko sulfuriko azido prozesua (WSA). sortzen da.
José Luis Ispizua
José Luis Ispizua Gezuraga (Bilbo, 1908ko urriaren 1a - ib., 1996ko abenduaren 11), Ispizua izenez ezaguna, Athleticeko jokalaria izan zen, atezain moduan aritu zena. Bere ibilbidean 81 partida ofizial jokatu zituen.
Biografia
Ispizua 1928an Acero Club Olabeagatik Athleticera iritsi zen. Bere debuta 1928ko azaroaren 18an izan zen, Deportivo Alavés taldearen aurka, Eskualdeko Txapelketako partida batean. Bere debuta Espainiako Lehen Mailan 1929ko maiatzaren 12an izan zen, Racing de Santanderen aurka (0 eta 0). 1931ko otsailaren 8an Bartzelonaren aurkako 12 eta 1eko partida ospetsuan jokatu zuen.
1936ko uztailean, ordezko atezain gisa 8 denboraldi eman eta 81 partida ofizial jokatu ondoren, Osasunara joatea erabaki zuen. Hala ere ezin debutatu eta Gerra Zibilaren ondorioz, matxinatutek atxilotu zuten, Euzko Gudarostean Bilboren defentsan borrokatu baitzuen. Lau urte eman zituen preso eta irtetzerakoan Real Valladoliden jokatu zuen.
Dalton Trumbo
Dalton Trumbo (Montrose, Colorado, Ameriketako Estatu Batuak, 1905eko abenduaren 9a - Los Angeles, Ameriketako Estatu Batuak, 1976ko irailaren 10a) ingelesezko idazlea, gidoigilea eta zinemagilea izan zen. 1935etik 1947ra arrakasta handiko film-gidoiak idatzi zituen: Kitty Foyle (1940), A Guy Named Joe (1943, Joe izeneko mutil bat), Thirty Seconds Over Tokyo (1944, Hogeita hamar segundo Tokio gainean).
1947an Joseph McCarthy senatariak eragindako "sorgin-ehiza" zela eta hamar hilabete eman zituen kartzelan, eta hamar urtean ezin izan zuen filmik sinatu eta ezizenak erabili behar izan zituen lan egin ahal izateko; aipagarria da 1956an ezizen horietako batekin, Robert Rich, Oscar saria jaso izana The Brave One filmaren gidoiagatik. 1960etik aurrera eta Kirk Douglasi eta Otto Premingerri esker gidoiak bere izenarekin izenpetu ahal izan zituen berriro ere.
Parampuira
Parampuira (okzitanieraz; ) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Parampuira udalerrian erroldatutako biztanleak 7.324 ziren. Familiak 2.685 ziren, horien artean 467 pertsona bakarrekoak ziren (206 bakarrik bizi ziren gizonak eta 261 bakarrik bizi ziren emakumeak), 846 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.166 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 206 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.775 etxebizitza zeuden, 2.717 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 43 hutsik zeuden. 2.413 etxeak ziren eta 326 apartamentuak ziren. 2.717 etxebizitza nagusietatik 2.080 bere jabearen bizilekua ziren, 590 alokairuan okupaturik zeuden eta 46 doan lagata zeuden; 56 etxek gela bat zuten, 135 etxek bi zituzten, 367 etxek hiru zituzten, 910 etxek lau zituzten eta 1.248 etxek bost zituzten. 2.326 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.013 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.553 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 5.165 ziren, horien artean 3.864 aktiboak ziren eta 1.301 inaktiboak ziren. 3.864 pertsona aktiboetatik 3.596 lanean zeuden (1.849 gizon eta 1.747 emakume) eta 266 langabezian zeuden (130 gizon eta 136 emakume). 1.301 pertsona inaktiboetatik 471 erretiraturik zeuden, 480 ikasten zeuden eta 350 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Parampuira udalerrian 2.747 unitate fiskal zeuden, 7.371 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.311 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 244 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 62 eraikuntza enpresak ziren, 42 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 11 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 10 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 32 zerbitzu enpresak ziren, 33 administrazio publikoko enpresak ziren eta 16 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 88 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 11 igeltseroak, 14 margolariak, 13 zurginak, 8 iturginak, 4 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 8 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 11 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arraindegi zen, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Parampuira udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.068 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Parampuira udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 692 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Patrick konderria (Virginia)
Patrick konderria (Patrick County) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stuart da. 2010eko zentsuaren arabera 18,490 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Patrick konderriak 125,838 kilometro koadro ditu. Horietatik 717 ura dira. Beste 125,121 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,69 da.
Proctoporus pachyurus
Proctoporus pachyurus Proctoporus generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.
Patrick konderria (Virginia)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 18,490 pertsonetatik 17,124 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 444 dira. 1,085 beltzak edo afroamerikarrak. 50 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 42 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 181 pertsonek kokatzen zuten.
Tocoa
Tocoa Hondurasko Colón departamenduko udalerri bat da. 848 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 80622 biztanle zituen.
Paradicula setifer
Paradicula setifer Paradicula generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Leiar
Leiarra gailu optiko transmisore bat da, argi sorta bat errefrakzioaren bidez fokatzen edo barreiatzen duena. Argi ikusgaia ez den uhinak eta erradiazioa modu bertsuan enfokatzen edo barreiatzen dituzten gailuei lenteak ere deitzen zaie, hala nola mikrouhin-lenteak, elektroi-lenteak, lente akustikoak edo lente leherkorrak. Leiar sinple bat material garden ezko pieza bakar batean datza, eta leiar konposatu batek, berriz, hainbat lente sinple ditu, normalean ardatz komun baten luzeran jarriak. Beira edo plastikoa bezalako material ez eginda daude, eta hil eta leundu (edo moldekatu) egiten dira, nahi den forma lortzeko. Leiar batek argia enfoka dezake, enfokatu gabe argia errefraktatzen duen prisma batek ez bezala.
Leiar ohikoenak argi-izpiek beren gainazalaren hainbat puntutan eragitean izaten duten errefrakzio maila desberdinean oinarritzen dira, betaurreko, betaurreko edo lentilletan ikusmen-arazoak zuzentzeko erabiltzen direnak barne. Lenteak edo lente eta ispiluen konbinazioak teleskopio eta mikroskopioetan ere erabiltzen dira, objektibo edo begiko gisan zerbitzatzeko. Lehen teleskopio astronomikoa Galileo Galileik eraiki zuen lente konbergente bat (lente positiboa) helburutzat eta beste dibergente bat (lente negatiboa) begitzat erabiliz. Badira beste uhin elektromagnetiko mota batzuk elkartu edo dibergitzeko gai diren tresnak ere, lente ere deitzen direnak. Adibidez, mikroskopio elektronikoetan lenteak magnetikoak dira.
Astrofisikan, lente grabitatorioen fenomenoak ikus daitezke, urruneko objektuetatik datorren argia objektu masiboetatik gertu pasatzen denean eta haren ibilbidean kurbatzen denean.
Etimologia
Lente hitza latinezko lens, lentis hitzetik dator: "dilista" esan nahi du eta, beraz, lente optikoei honela deitzen zaie, lekalearen formarekin duten antzekotasunagatik.
León (Espainia)
Mugakideak
Leónek honako udalerriekin egiten du muga: Ipar-mendebaldean Sariegos, iparralde eta ipar-ekialdean Villaquilambre, mendebaldean San Andrés del Rabanedo eta Valverde de la Virgen, ekialdean Valdefresno, hego-mendebaldean Santovenia de la Valdoncina, hegoaldean Onzonilla eta hego-ekialdean Villaturiel.
Auzoak
León 36 auzotan (barrios) banaturik dago:
Leiar
Leiarren atalak
Lente bat osatzen duten elementuak honako hauek dira:
León (Espainia)
Ondarea
Leongo katedrala Penintsulakoa ez ezik Europako tenplu gotikorik nabarmenetarikoa da.
Leiar
Motak
Lenteak, hartzen duten formaren arabera, konbergenteak, dibergenteak edo ganberazkoak dira. Konbergenteak (edo positiboak) lodiagoak dira erdialdean eta estuagoak ertzetan. Horrela deitzen zaie, irudi-fokua deitzen den puntu jakin batean, bertatik igarotzen den ardatz nagusiarekiko izpi paralelo sorta oro elkartzen (bat egiten) dutelako. Honako hauek dira:
León (Espainia)
Ondarea
Bestela, bertako Aste Santua deklaratu dute nazioarteko interes turistikodun jaia.
Leiar
Motak
Lente dibergenteak (edo negatiboak) lodiagoak dira ertzetan, eta estutasun handia dute erdialdean. Honela deitzen dira, bertatik igarotzen den ardatz nagusiarekiko izpi paralelo sorta oro dibergiarazten (banantzen) dutelako, euren luzapenek, ezkerraldean dagoen irudi-fokuan bat egiten dute, konbergenteek ez bezala, hauen irudi-fokua eskuinaldean baitago. Beraz, lente dibergenteek ezin dute irudi errealik osatu, baina, tximistak objektua dagoen planora proiektatuz, irudi birtualak sor ditzakete. Hauek dira:
Liocichla phoenicea
Liocichla phoenicea Liocichla generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Bom Retiro do Sul
Bom Retiro do Sul Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Butis humeralis
Butis humeralis Butis generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Isoniazida
Isoniazida Mycobacterium tuberculosisen aurkako sendagai antituberkulosoa da. Tuberkulosiaren tratamenduan lehen lerroko farmakoa da, eta mundu osoan garrantzitsuena da tuberkulosi mota guztiak tratatzeko. Medikuntzako literaturan "H" bezala laburtzen dute.
Elfingen
Elfingen Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Credit default swap
Credit Default Swap edo (Kreditu porrot trukea), swap motako kontratu bat da. Gehienetan CDS deitzen dira eta kontratu honen bitartez CDS contratuaren erosleak ordainketa jakin batzuk egiten ditu, babeserako kontratua saltzen dion pertsonari, eta trukean diru jakin bat jasoko luke enpresa edo herrialde horrek ordainketak eten edo porrot egiten badu.
Credit Default Swap delakoak 1990eko hamarkadan sortu ziren, eta kontratu hauen salerosketa asko hazi zen 2000ko hamarkadan. Gaur egun milaka enpresa eta munduko herrialde gehienen kontratuak erosi eta saldu daitezke.
Adibidea
Greziako zorraren bost urteko CDS kontratuak 700 puntuko balioa badu, horrek esan nahi du bost urterako Greziako zorraren hamar milioi euro aseguratzeko, urtero 700.000 euro ordaindu behar direla. Horrela, bost urte horien amaieran ordaindu beharreko diru kantitatea 3.500.000 eurokoa litzateke.
Skrunda udalerria
Skrunda udalerria (Skrundas novads) Letoniako udalerri bat da. 557 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 4747 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Skrunda da.
Kysucké Nové Mesto
Kysucké Nové Mesto Eslovakiako udalerri bat da, Kysucké Nové Mestoko barrutian kokatuta. 26,41 km²ko azalera du eta 15229 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1254. urtekoa da.
Hegoafrikako mugako gerra
Hegoafrikako mugako gerra edo Angolako zuhaixkaren gerra 1966ko abuztuaren 26tik 1990eko martxoaren 21erarte iraun zuen Afrikako gatazkarik luzeenetako eta handienetako bat izan zen, bai soldadu kopuruari dagokionez, bai erabilitako armamentuari dagokionez.
Desadostasunak egon arren, 1966tik 1988ra bitartean Hegoafrikako tropek, UNITA angolar erakundearekin batera, SWAPOko namibiarrak, Afrikako Kongresu Nazionaleko kideak, Angolako soldaduak eta Kubak eta SESBek bidalitako aholkulariak borrokatu zituzten. Zeharka, Hegoafrikako aliatuek (Estatu Batuek, Israelek, Erresuma Batuak, Frantziak, Alemaniak eta Iranek) eta SESBek, Txinak, ekialdeko Alemaniak edota Egiptok SWAPOrekin batera borrokatzen zuten kubatar eta angolarren ondoan. Bestalde, gerrak mendebaldeko mertzenario kopuru zehaztugabe bat ere bildu zuen.
Aurrekariak
Gatazkaren sustraietako bat Afrikaners ek sudafrikarrak beraien nazioan ez onartzeko nahia izan zen. Beraien nahia, ordea, Namibia nazioan onartzea zen, hain zuzen ere, XlX.mendean kolonizatu zutelako. Baita beraien aurkakoak izan zitezkeen herrialdeak ezegonkortzea, Apartheid aren erregimenaren aurkako mugimendu gerrillari/terroristen nahasketaren habia izateagatik. Horri Angolako Gerra Zibila eta gerra koloniala gehitu zitzaizkion, Namibia eta Angola Hegoafrikak eta Portugalek administratutako lurraldeak eta mugakideak zirelako. Hori horrela izan zen lurralde berean, eta batzuetan elkarrekin, Namibiako independentistak, Afrikako Kongresu Nazionaleko kideak, Angolako Libertaçãoko Herri Forçak, Kubako aholkulariak eta, neurri txikiagoan, sobietar eta beste herrialde batzuetako aholkulariak borrokatu zirelako Hegoafrikako tropa erregularren, herrialde bereko poliziaren, UNITAko gerrillaren eta CIAk kontratatutako mertzenarioen aurka.
Momentuko Hegoafrikako egoera
Hegoafrika beste herrialde mugakideetatik bereizten zen, bertako jatorri europarreko biztanleria zuelako. Aljeria, Hego Rodesia edo Angola ere populazio koloniak ziren, europar jatorriko milioika pertsonarekin. Kolonizazio aren garaiagatik da hori. Europarrak Angola, Rodesia edo Aljeria XIX. mendean okupatzen hasi ziren bitartean, Hegoafrika 1651z geroztik Ekialdeko Indietako Konpainia Holandarra (Vereenigde Oostindische Compagnie nederlanderarraren CHIO edo VOC) izan zen.