cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gros-Chastang
Etxebizitza
2007an 175 etxebizitza zeuden, 95 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 69 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 170 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 95 etxebizitza nagusietatik 79 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 1ek bi zituen, 18 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 83 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Gros-Chastang udalerrian 88 unitate fiskal zeuden, 162 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.560,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Gros-Chastang udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 180 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Norvegiako historia
1523an Suediak batasuna utzi ondoren, Danimarka-Norvegiako kide txikia bihurtu zen. 1537an Erreforma ezarri zen, 1661ean monarkia absolutua ezarriz. 1814an, Danimarkarekin batera Napoleonen Gerre n alde galtzailean egon ondoren, Norvegia Suediako erregeari utzia izan zen Kiel eko Itunean. Baina Norvegiak bere independentzia aldarrikatu zuen, konstituzio bat eginaz. Hala ere, atzerriko potentziek ez zuten Norvegiako independentzia aitortu, eta Kieleko ituna betetzeko eskariari eutsi zioten. Suediarekin izandako gerra labur baten ondoren, herrialdeek Moss-en Konbentzioa sinatu zuten, eta bertan Norvegiak Suediarekin batasun pertsonala onartu zuen, bere Konstituzioa eta erakunde bereiziak mantenduz, kanpo harremanetan izan ezik. Ezohiko zuzenketak Konstituzioan onartu, eta Suediako Karlos XIII.a Norvegiako errege aukeratu ondoren, 1814ko azaroaren 4an ezarri zen batasuna. Industrializazioa 1840ko hamarkadan hasi zen, eta 1860ko hamarkadatik aurrera Ipar Amerikara emigrazio handia abiatu zen. 1884an erregeak Johan Sverdrup izendatu zuen lehen ministro, horrela parlamentarismoa ezarriz. Suediarekiko batasuna 1905ean desegin zen. 1880tik 1920ko hamarkadara arte, Roald Amundsen eta Fridtjof Nansen bezalako norvegiarrek espedizio polar garrantzitsuak egin zituzten.
Nabigazioa eta hidroelektrizitatea herrialderako diru-iturri garrantzitsuak ziren. Hurrengo hamarkadetan ekonomia gorabeheratsua izan zenez, langile mugimenduaren gorakada ezagutu zen. Alemaniak 1939 eta 1945 arteko Bigarren Mundu Gerra n Norvegia okupatu zuen. Amaieran, Norvegia NATO n sartu zen, eta plangintza publikoaren pean berreraikitze garai bat izan zuen. 1969an petrolioa aurkitu zuten, eta 1995erako Norvegia zen munduko bigarren esportatzaile handiena. Honek aberastasuna handitu zuen. 1980ko hamarkadatik aurrera, Norvegiak sektore askotan desregulazioa hasi ondoren, banku-krisi bat bizi izan zuen.
XXI. mendean, Norvegia munduko herrialde oparoenetako bat bilakatu da, petrolio eta gasaren ekoizpena bere ekonomiaren ehuneko 20 hartzen duela. Petrolioaren diru-sarrerak berriro inbertituz, Norvegiak munduko aberastasun-funts subiranorik handiena izan zuen 2017an.
Historiaurrea
Norvegiako kostaldea glaziazio tik sortu zen, azken glaziar aldiaren amaierarekin, K.a. 12.000 inguruan. Garai honetan izan zen lehen immigrazioa, Norvegiako kostak itsas txakurren ehizarako eta arrantzarako baldintza onak eskaintzen baitzituen. Nomada k ziren, eta K.a. 9300. urterako Magerøyan kokatuta zeuden jada. K.a. 8000tik aurrera izotza atzeratzen joan zenez, kostalde osoan asentamendu berriak eraiki zituzten. Harri Aroa n Troms eta Finnmark-eko Komsa kulturak, eta hegoalderago Fosna kulturak garatu ziren. Nøstvet kulturak Fosna kulturaren lekua hartu zuen 7000 K.a. klima epelago batera egokitu zenez, basoa areagotu eta ehizarako ugaztun berriak zeudelako. Norvegian aurkitu den giza eskeletorik zaharrena 1994an aurkitu zen Sogne ko ur gutxiko uretan, eta karbonozko datazioa K.a. 6.600 izan zen. K.a. 4000.ean iparraldeko jendea arbelezko tresnak, lurrezkoak, eskiak, trineoak eta azaleko txalupa handiak erabiltzen hasi ziren.
Burdin Aroa k laborantza erraztea ahalbidetu zuen, eta horrela eremu berriak garbitu ziren uzta handituarekin populazioa hazi ahal izateko. Egitura sozial berri bat garatu zen: semeak ezkontzen zirenean, etxe berean jarraituko zuten, eta halako familia zabala klan bat bilakatzen zen. Beste klaneekiko babesa eskainiko zuten; gatazkak sortuz gero, gaia batzar batean erabakiko litzateke. Inguruetako pertsona aske guztiak bilduko ziren toki sakratu batean, eta delituen zigorrak zehazten zituzten, hala nola janarietan isunak ordaintzea.
Azken mendeetatik aurrera, eragin kultural zabala gertatu zen. Bikingo ek letrak egokitu eta euren alfabeto propioa sortu zuten, runa. Erromatar rekin ere merkataritza egiten zen, neurri handi batean larruak eta luxuzko ondasunen trukean. Eskandinaviar batzuk erromatar mertzenario gisa ere aritu ziren. Bestalde, nekazari boteretsuenetako batzuk buruzagi bihurtu ziren. Apaiz gisa funtzionatzen zuten, eta nekazarien sakrifizioak onartzen zituzten, soldaduak ordaintzeko erabiltzen zirenak, batailoiak sortuz. Horrela, hainbat asentamendu eta tribuetako eremuak gobernatu ahal izan zuten.
Bikingo Aroa
Bikingoen Aroa Eskandinavia ko hedapen garaia izan zen, merkataritza, kolonizazioa eta erasoen bidez. Lehen erasoetako bat Lindisfarn en aurka izan zen 793an, eta bikingoen aroaren hasieratzat hartzen da. Hori posible izan zen itsasontzi luzeen garapenagatik, itsasoan zehar bidaiatzeko egokiagoak zirelako, eta nabigazio teknika aurreratuak zeudelako.
Mendebaldeko Norvegiako nekazaritza-lur egokirik ezaren ondorioz, norvegiarrak biztanle gutxiko Shetland, Orkney, Faroe uharte etara eta Hebrideta ra joan ziren, kolonizatuz, azken hau Uharteetako Erresuma bihurtuz. Norvegiako bikingoak Irlanda ko ekialdeko kostaldean kokatu ziren 800 inguruan, eta uharteko lehen hiriak sortu zituzten, Dublin barne. Haien etorrerak errege gaeliko txikiak aliatzera behartu zituen, eta 900. urterako norvegiarrak kanporatu zituzten.
IX. mendearen erdialdean, erresuma txikietako buruzagi nagusiek botere-borroka handi bat hasi zuten. Harald Fairhair-ek Norvegia batzeko prozesua hasi zuen, Lade ko kondeekin aliantza batean sartu zenean. Herrialdea bateratzeko gai izan zen, Hafrsfjord-eko bataila erabakigarriaren ondoren (870-900 inguruan). Estatuko administrazio baten oinarriak ezarri zituen, nagusi ohien estamentu garrantzitsuenetako arduradunekin.
Islandia, orduan jenderik gabe, norvegiarrek aurkitu zuten IX. mendearen amaieran. 930erako uhartea 400 norvegiar buruzagiren artean banatu zuten. Bestalde, Norvegiatik jaiotako Erik Gorria ren gidaritzarekin, 980ko hamarkadan Groenlandia n kokatu zen islandiar talde bat. Eriken semeak, Leif Ericson ek, Ternua ezagutu zuen K.a. 1000.ean, Vinland izena jarriz. Groenlandian ez bezala, ez zen populaziorik finkatu bertan.
Erdi Aroa
Biztanleria, 1300. urtean 400.000 izatera pasa zen, eta ondorioz bai lur gehiago garbitu eta bai baserri berriak eraiki ziren. Bikingo Aroan nekazari guztiek beren lurren jabe ziren bitartean, 1300. urterako lurren ehuneko hirurogeita hamar erregearen, elizaren edo aristokrazia ren jabetzakoak ziren. Hau pixkanaka gertatu zen, nekazariek dirua mailegatzen zutelako garai txarretan eta ondorengo urteetan ezin itzulita agertzen zirelako. Hala ere, maizterrak gizon askeak izaten jarraitu zuten, eta distantzia handiengatik eta askotan sakabanatutako jabetzengatik, kontinenteetako serofek baino askoz ere askatasun gehiagoz gozatzen zuten. XIII. mendean nekazari baten etekinaren ehuneko hogei inguru errege, eliza eta lurjabeentzat zen.
XIV. mendea Norvegiako Urrezko Aroa bezala deskribatzen da, bakea eta merkataritza areagotzearen ondorioz, batez ere Britainiar uharteekin. Alemania k ere, gero eta garrantzi handiagoa izan zuen mendearen amaiera aldera. Goi Erdi Aroa n zehar, erregeak Norvegia estatu burujabe gisa ezarri zuen, administrazio zentrala eta tokiko ordezkariekin.
1349an Izurri Beltza Norvegiara zabaldu zen, eta urtebeteko epean biztanleriaren herena hil zuen. Geroagoko izurriteek biztanleria erdira murriztu zuten 1400. urterako. Komunitate asko erabat desagerrarazi ziren, eta ondorioz lur asko hutsik geratu zen, nekazariei abeltzaintza gehiago garatzeko aukera emanez. Zergen murrizketak erregearen posizioa ahuldu zuen, eta aristokrata askok soberakin en oinarria galdu zuten, batzuk nekazari soilak izatera igaroz. Elizaren hamarren zerga altuak gero eta boteretsuagoa egin zuen instituzioa, eta artzapezpikua Estatu Kontseiluko kide bilakatu zen.
Norvegia bigarren mailara pasa zen 1448an ezarritako Oldenburg dinastiaren garaian. Knut Alvssonekin matxinada bat izan zen 1502an. Norvegiarrek zenbait urtez herrialdean bizi izan zen Kristau II.a erregea estiman izan zuten. Norvegiak ez zuen parte hartu 1520ko hamarkadan Suediak Danimarkatik independentzia lortu zuen gertakarietan.
Aurkikuntza arkeologikoak
2018ko urrian, Lars Gustavsen arkeologo norvegiarrak, Halden udalerrian 20 m-ko luzera zuen Gjellestad bikingo itsasontzi bat lurperatuta aurkitu zutela iragarri zuen. Halaber, 1.000 urte baino gehiagoz ondo kontserbatutako antzinako hilerri bikingo bat aurkitu zuten, lurra barneratzeko radarra erabiliz. Arkeologoek ordura arte ezezagunak ziren beste zazpi hilobi-tumulu eta bost etxe luzeren aztarnak ere agerian utzi zituzten, radar azterketaren laguntzaz.
Danimarka-Norvegia
Suediak Kalmar Batasunetik atera ahal izan zuen 1523an, eta horrela Danimarka-Norvegia sortu zen Kopenhage ko errege baten agindupean. Frederick I.a Danimarkakoak Martin Lutero ren Erreformaren alde egin zuen, baina ez zen popularra Norvegian, non Eliza zen erakunde nazional bakarra, eta herrialdea pobreegia klero ustela mantentzeko. Hasieran, Frederickek protestantismoa Norvegian sartzea ez bazuen ere, 1529an iritziz aldatu zen. Norvegiako erresistentzia Olav Engelbrektsson Trondheim eko artzapezpikuak zuzendu zuen, eta Christian II.a errege zaharrari Herbeheree tako erbeste tik itzultzeko eskatu zion.
Rio de Janeiroko katedrala
Rio de Janeiroko Metropoliar Katedrala, ofizialki Rio de Janeiroko San Sebastian katedrala, Brasilgo Rio de Janeiro hirian dagoen katedral katoliko bat da. Arkitektura moderno estilokoa da.
Norvegiako historia
Danimarka-Norvegia
Christian itzuli ondoren, bere armada garaitua izan zen eta bizitzaren gainerako urteak espetxe an eman zituen. Frederick hil zenean, hiruko oinordetza-gerra hasi zen bere seme zaharrena Christian III.a, haren anaia katoliko gaztearen Hans, eta Christian II.aren jarraitzaileen artean. Olaf Engelbrektsson berriro saiatu zen Norvegiako erresistentzia mugimendu katolikoa zuzentzen. Christian III.ak garaipena lortu zuen eta Engelbrektsson erbestera joan zen, 1536/1537an Christianek Norvegia erresuma independente izatetik txotxongilo estatu bat izatera eramanez. Erreforma 1537an ezarri zen, erregearen boterea indartuz. Elizako balio guztiak Kopenhagera bidali zituzten, eta elizaren jabetzako lurren ehuneko berrogei erregearen kontrolpean geratu zen. Daniera idatzizko hizkuntza gisa sartu zen, nahiz eta norvegierar dialekto desberdinak mantendu. Administrazio profesionala ezarrir zen, eta boterea probintziako nobleziatik errege administraziora igaro zen: barrutiko magistratuak epaile izendatu zituzten, eta sheriffak koroaren langile bihurtu ziren tokiko nobleziaren ordez. 1572an, gobernadore nagusi bat izendatu zuten Norvegiarako, Osloko Akershus gotorlekua n eserlekua zuena. 1620ko hamarkadatik aurrera, ofizial militar profesionalak aritu ziren lanean.
XVII. mendean Danimarka-Norvegiaren eta Suediaren arteko gerra sorta bat izan zen. 1611. eta 1613. artean Kalmar Gerrarako 8.000 norvegiar nekazari errekrutatu zituzten. Entrenamendurik izan ez arren, Danimarka-Norvegiak irabazi zuen, eta Suediak Tysfjord eta Varangerfjord arteko lurren gaineko aldarrikapenak alde batera utzi zituen. 1618-48ko Hogeita Hamar Urteko Gerra n Danimarkako parte-hartzearekin, konskripzio sistema berri bat sortu zen, non herrialdea 6.000 eremutan banatu zen, eta bakoitzak soldadu bat mantendu behar zuen. Danimarka-Norvegiak gerra galdu zuen, eta Jämtland eta Härjedalen Suediari lagatzera behartu zuten. Iparraldeko Bigarren Gerrak, 1657tik 1660ra bitartean, Bohuslän Suediari ematea eragin zuen. Danimarkako monarkia, absolutista eta hereditario bihurtu zen Norvegian 1661ean. Sistema administratibo berria ezarri zen. Kopenhagen zorroaren arabera antolatutako departamenduak sortu zituen, eta Norvegia konderrietan banatu zen, bakoitza barrutiko gobernadore batek zuzenduta, eta denak mankomunitate etan elkartuta. 1.600 gobernuko funtzionario inguru izendatu zituzten herrialde osoan. Ulrik Fredrik Gyldenløve (1664–1699), Norvegiako erregeorde ospetsuena izan zen.
Rio de Janeiroko katedrala
1964-1979 artean Edgar de Oliveira da Fonseca arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Norvegiako historia
Suediarekin batasuna
Danimarka-Norvegia 1807an Napoleonen Gerra tan sartu ziren, Frantzia ren alboan. Honek eragin ikaragarria izan zuen Norvegiako ekonomian, Errege Armadak itsasontziz esportatzea eta elikagaiak inportatzea oztopatu baitzuen. Suediak Norvegia inbaditu zuen hurrengo urtean, baina Norvegiako hainbat garaipenen ostean su-etena sinatu zen 1809an. Norvegiako merkatarien presioaren ondoren, Danimarkatik Norvegiarako artoarekin merkataritza baimendu zen, Norvegiako egurra Britainia Handira esportatzearen truke. 1813ko Leipzig eko batailaren ondoren, 1814ko urtarrilaren 14an sinatutako Kiel eko Itunak Norvegia Suediako erregeari eman zion.
Christian Frederick, Danimarkako eta Norvegiako koroen oinordekoa, 1813tik aurrera Norvegiako gobernadore nagusia bilakatu zen. Norvegiako erresistentzia zuzendu zuen Kieleko Itunaren aurka, eta tronua oinordeko legitimo gisa aldarrikatzea aurreikusi zuen. Trondheimera bidaiatu zuen bere pertsonarentzako laguntza lortzeko, eta ondoren hogeita bat herritar ospetsu bildu zituen Eidsvoll en 1814ko otsailean, bere egitasmoak eztabaidatzeko. Monarkia absolutu berri bat arbuiatu, eta horren ordez batzar konstituziogile bat deitzeko aholkatu zioten, konstituzio liberal bat egiteko eta gobernu forma erabakitzeko. Herrialde osoko ordezkariak aukeratu zituzten Eidsvollen biltzeko.
Asanblada Konstituziogileko 112 kideak bildu ziren eta, sei astez eztabaidatu ondoren, 1814ko maiatzean Norvegiako Konstituzioari buruzko lana amaitu zuten. Boterea erregearen artean –Christian Frederik izendatu zuten kargurako– eta Parlamentuaren artean banatuko zen. Suediako armadak, Carl Johan Suediako printzearen menpe zegoenak, Norvegia inbaditu zuen uztailaren amaieran; abuztuaren 14ko Moss-en armistizioko Hitzarmenean Norvegiak onartu zuen Suediarekin batasunean baldintza berdinetan sartzea, Suediak Norvegiako Konstituzioa eta bi estatuetako erakunde bereiziak onartu zituen bitartean. Christian Frederick erregeak ezohiko parlamentu bat deitzea onartu zuen, Konstituzioa horren arabera berrikusteko, eta gero abdikatzeko. Urriaren 7an parlamentua Christiania n bildu zen, eta beharrezko zuzenketak 1814ko azaroaren 4an ebatzi ziren. Egun berean, Suediako Karlos XIII.a erregea Norvegiako errege hautatu zuten, eta horrela Batasuna ezarri zuten.
Napoleonen Gerrek Norvegia krisi ekonomikora eraman zuten, ia merkatari guztiek porrot egin baitzuten blokeo an. Susperraldia zaila izan zen esportazio zergengatik, eta herrialdeak inflazio handia zuelako. Norvegiako spedaler moneta gisa ezarri zuen Norvegiako Bankuak, 1816an sortu zenean, eta 1842ra arte iraun zuen zilarrezko zerga baten bidez finantzatua. Maiatzaren 17ko Konstituzio Eguna ekitaldi politiko garrantzitsu bat bilakatu zen urtero; 1829an Baltzar von Platen Suediako gobernadore nagusiak dimisioa eman zuen, Plazako batailan manifestarien aurka indarra erabili ostean. 1840ko hamarkadan ehungintza industria hasi zen, eta ondoren makineria berria eraikitzeko tailer mekanikoekin jarraitu zuten, britainiar enbargoak ehungintzako makineria inportatzea oztopatu baitzuen. 1848tik aurrera krisi ekonomiko batek jo zuen herrialdea, eta ondorioz Marcus Thranek lehen sindikatuak ezarri zituen, legearen aurrean berdintasuna klase sozialetik independentea izan zedin exijituz. Parlamentuak 1840ko eta 1850eko hamarkadetan pribilegio ekonomikoak alde batera utzi, eta barne-merkataritza arintzeko hainbat lege onartu zituen.
1869tik urteroko parlamentuko saioak hasi ziren,  eta 1872an ministroek, konstituzio aldaketa bat izan arren, Parlamentuan bildu behar izan zituzten beren politikak defendatzeko. Erregeak, horretarako eskubide konstituzionalik ez izan arren, zuzenketei beto a jarri zion ondorengo hiru parlamentu saioetan. 1882ko hauteskundeetan lehenengoz bi alderdiak, liberalak eta kontserbadore ak, hauteskundeetara aurkeztu ziren, eta ondoren gehiengoak abian zegoen kabinetea inpugnatzea lortu zuen.
1880ko eta 1890eko hamarkadetan langile mugimenduaren gorakadarekin batera, sindikatua k ohikoak bihurtu ziren; Norvegiako Sindikatuen Konfederazioa 1899an sortu zen, eta Norvegiako Enpresarien Konfederazioa hurrengo urtean. Alderdi Laborista k 1903an aukeratu zituen bere lehen parlamentariak. Emakumeen gaia gero eta nagusiagoa izan zen 1880ko hamarkadan, eta pixkanaka bigarren eta hirugarren hezkuntza egiteko baimena eman zitzaien. 1890eko hamarkadaren amaiera aldera, batasunaren alde Norvegiako laguntza gutxitu egin zen, batez ere 1897an Suediako merkataritza libreko akordioa indargabetu, eta Norvegiako Atzerri ministro baten faltaren ondoren. Independentziaren negoziazioak hasi ziren, baina ez ziren eraginkorrak izan gobernu aldaketagatik eta Suediaren gerra mehatxuagatik.
Independentzia
Hurrengo hamar urteetan, Legebiltzarrak gizarte-erreforma batzuk onartu zituen, hala nola gaixotasunaren soldata, lantegien ikuskapena, hamar orduko lanaldia, eta langileak babesteko legeak. Hidroelektrizitate rako ur-jauziak baliabide garrantzitsu bihurtu ziren garai honetan, eta gobernuak legeak ziurtatu zituen atzerritarrei ur-jauziak, meatze ak eta basoak kontrolatzea oztopatzeko. Urte hauetan ezarritako enpresa industrial handiak Elkem, Norsk Hydro eta Sydvaranger izan ziren. Bergen Tren Linea 1909an amaitu zen, Norvegiako Teknologia Institutua hurrengo urtean sortu zen, eta emakumeen botoa 1913an ezarri zen, munduko bigarren herrialdea izanez. 1880ko hamarkadatik 1920ko hamarkadara arte, norvegiarrek espedizio polar batzuk egin zituzten. Esploratzaile garrantzitsuenak Fridtjof Nansen, Roald Amundsen eta Otto Sverdrup izan ziren. 1911n Amundsenen espedizioa Hego Polor a iristen lehena izan zen.
Norvegiak bederatzi gobernu izan zituen 1918 eta 1935 artean, ia guztiak gutxiengoan eta batez beste hemezortzi hilabetekoak. 1920an Nekazaritza Alderdia sortu zen, nahiz eta garai honetan kontserbadoreen aldeko sostengua areagotu. Alderdi Laborista 1921ean zatitu zen, ezkerrekoak Alderdi Komunista sortuz, eta 1920ko hamarkadan indartsuak mantendu arren, 1930ekoan baztertuak izan ziren. 1928an iraupen laburreko Gobernu Laborista izan zen agintean, baina ez zuen laguntza parlamentario sendorik lortu 1935eko Nygaardsvold-eko Kabineteraino, soilik Nekazari Alderdiarekin itun batean oinarrituta zegoelako. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan, Norvegiak hiru lurralde hartu zituen menpean, Bouvetøya, Peter I.a uhartea eta Queen Maud Land. Norvegiako lehen aireportu zibila, Stavanger, 1937an ireki zen.
Bigarren Mundu Gerra
1939an Bigarren Mundu Gerra hasi zenetik, Norvegiak neutraltasun zorrotza mantendu zuen. Britainia Handia k zein Alemaniak kokapen estrategikoaz jabetu ziren, eta biek Norvegia inbaditzeko planak egin zituzten, norvegiar oposizioari jaramonik egin gabe. Alemanek jo zuten lehenengo, eta Norvegia 1940ko apirilaren 9an inbaditu zuten. Norvegiar eta Britainiar indarrekin bataila gogorren ostean, Alemania gailendu zen herrialdea kontrolatuz gerra amaitu arte. Alemaniaren helburua Ipar Itsaso rako eta Atlantiko rako sarbidea kontrolatzea zen, eta baita aireko eta itsas indarrak ggaraituz Britainia Handitik Errusiarako konboiak geldiarazi. Gobernua erbestera joan zen, errege familia barne, Londres era ihes eginaz. Politika eten egin zen, eta gobernuak aliatuekin koordinatu zuen ekintzak, mundu osoko zerbitzu diplomatiko eta kontsularren kontrola mantenduz, eta Norvegiako merkataritza-ontzi erraldoiak ustiatuz. Norvegiak, barruko erresistentzia antolatu eta gainbegiratu zuen. Epe luzerako estrategia bat eskandinaviako neutraltasun-politika tradizionala uztea izan zen, eta Norvegia NATO ko kide fundatzaile bilakatu zen 1949an. Norvegiak, gerra hasi zenean munduko laugarren merkataritza flota zuen, 4,8 milioi tonakoa, munduko petrolio-ontzien bosgarrena barne. Alemanek flotaren %20 inguru harrapatu zuten, baina gainerakoa, 1000 ontzi inguru, gobernuak hartu zituen. Itsasontzien erdiak hondoratu baziren ere, irabaziek gobernuaren gastuak ordaintzeko lain izan ziren.
1945–1950
Legezko garbiketa bat egin zen Norvegian Bigarren Mundu Gerraren ostean, non 53.000 pertsona traizioagatik zigortu zituzten, horietatik 25 exekutatuz. Gerraosteko urteetan eskandinavismoarekiko interesa areagotu zen, 1946an Scandinavian Airlines System sortuz, 1952an Nordic Council eta Nordic Passport Union, eta baita sistema metriko berria. 1950. urtera arte egin ziren gerra osteko berreraikuntzak, Europako hazkunde ekonomikorik handiena eman zion Norvegiari, neurri batean kontsumo pribatuaren arrazionamenduaren bidez, sortutako industriari inbertsio handiagoak ahalbidetzen ziolako.
Alderdi Laboristak boterea mantendu zuen aldi osoan, eta plangintza publikoaren politika mantendu zuen. Bergen go Unibertsitatea 1946an sortu zen. 1950eko hamarkadan hidroelektrizitate aren eraikuntzen gorakada eman zen, eta estatuak Norsk Jernverk altzairu fabrika eta aluminiozko bi lantegi eraiki zituen. Estatuko bankuek, hala nola, Estatuko Etxebizitza Bankua, Estatuko Hezkuntzako Mailegu Funtsa, eta Postbanken-ek, zor pribatuaren gaineko kontrola baimendu zuten. Bestalde, Oslok 1952ko Neguko Olinpiar Jokoak hartu zituen.
Marshall Plana
Norvegia Marshall Plan era ("ERP") 1947an batu zen, 400 milioi amerikar dolarren laguntza jasoz. Marshall Planaren Amerikako buruzagien negozioaren aurrekariak ikusita, Norvegiako Gobernu Laboristaren ERP Kontseiluarekin lan egiteko prest zeudelako, Norvegiako enpresa komunitate kontserbadoreak etsita amaitu zuen. Enpresa-erakunde nagusiek jaso zuten laguntza, adibidez Norges Industriforbund eta Norsk Arbeidsgiverforening-ek. Gobernuarekin lan egiteko gogorik ez zuten arren, Norvegiako enpresaburuek Marshall Planaren ezarpena oztopatzen agertzearen arriskuak ere aitortu zituzten. Amerikarrek plangintza ekonomikoan gobernuaren eginkizuna onartzeak “Akordio Berria”ren (New Deal) orientazio erreformista islatu zuten. Marshall Plana administratzean sortu ziren Norvegiako negozio interes kontserbadoreen eta gobernuaren arteko bitartekaritza aukerek, 1950eko hamarkadan Norvegiako korporatibismo aren sorrerarako oinarri bat ezartzen lagundu zuten.
1950etik 1972ra
Autoen salmenta 1960ko urrian desarautu zen, eta urte berean Broadcasting Corporation-ek Norvegiako lehen telebista emankizunak aurkeztu zituen. Norvegia Suediako industriaren eta Danimarkako nekazaritzaren lehiaren beldur zen, eta merkataritza askeko erakundeetan ez sartzea erabaki zuen. Gerraosteko garaian arrantza zein nekazaritza mekanizatuago bilakatu ziren, nekazaritzarako diru-laguntzak munduko hirugarren postu handienetara igo ziren, eta eskala txikiko baserrien eta arrantzaleen kopurua izugarri jaitsi zen.
Alderdi Popular  Sozialista 1961ean sortu zuten, Alderdi Laboristaren NATO nuklear eta Europako politikekin ados ez zeuden politikari laborista ohiek. Erregearen Bay Aferaren ondoren, Lyng Kontserbadorearen Kabineteak hilabetez gobernatu zuen. Borten koalizio kontserbadoreak 1965eko hauteskundeak irabazi zituen, eta sei urtez agintean egon ondoren, gobernu laboristak eta kontserbadoreak aldatzeko joera hasi zuten. Sami en norvegiratzea gelditu egin zen gerra ostean, eta samien eskubideak gero eta arazo gehiago bilakatu ziren, 1964an kontseilu bat sortu arte.
Petrolio Aroa
1966an Ipar Itsasoa n prospekzioa hasi zen, eta 1969an Phillips Petroleum-ek petrolioa aurkitu zuen Ekofisk eremuan. Ondoren frogatu zen munduko hamar eremu handienen artean zegoela. Petrolioa ateratzeko eragiketak atzerriko operadoreen artean banatu ziren, eta baita estatuko Statoil-ekin, partzialki estatukoa zen Norsk Hydro-rekin, eta Saga Petroleum-ekin. Ekofisken 1977an leherketa handi bat egon zuen, 123 pertsona hil zirela bertan, eta 1980an Alexander Kielland ostatu plataforma irauli egin zen. Gertakari horiek petrolioaren segurtasun araudia indartzea ekarri zuten. Petrolioaren industriak ekoizpenean lanpostuak sortzeaz gain, hornikuntza eta teknologia enpresa ugari garatzea lagundu zuen. Stavanger industria honen erdigunea bihurtu zen. Petrolio-zerga altuak eta Statoil-en dibidendu ak, petrolio industriatik diru sarrera handiak eman zizkion gobernuari.
Norvegiak bere esparru ekonomiko esklusiboa ezarri zuen 1970eko hamarkadan, 2.000.000 kilometro koadroko azalera jasoz. Ondorioz mugen gatazka sorta bat etorri zen; 1990eko hamarkadan Danimarkarekin eta Islandiarekin akordioak lortu ziren, baina Barents itsaso ko muga ez zen 2010era arte adostu. 1973 eta 1981 bitartean Alderdi Laboristak gobernatu zuen herrialdea, hainbat erreforma eginez, hala nola eskola sistema berria. Nekazarientzat diru laguntzak handitu zituzten, eta 1974tik aurrera emakumeei ustiategiak oinordetzan hartzeko baimena eman zitzaien. 1978an legeztatu zen eskatutako abortua. Etorkizuneko petrolioaren errentetan bermatutako maileguei esker, Norvegiak atzeraldi bat saihestu zuen 1970eko hamarkadaren erdialdean. Baina 1977rako soldata handiek Norvegiako industria ez lehiakorra bihurtu zuten, eta gastu publiko eta pribatuaren murrizketak egin beharrean aurkitu ziren. Bestalde, arrain-hazkuntza industria berri eta errentagarria bilakatu zen kostaldean.
1990erako, Norvegia zen Europako petrolio ekoizle handiena, eta 1995erako munduko bigarren petrolio esportatzaileena. 1994ko erreferendumean Europar Batasune ko kide izatea baztertu zuten, eta horren ordez, Norvegia Europako Ekonomia Eremua n sartu zen, eta geroago Schengen Eremua n. 1990eko hamarkadan inbertsio publiko handiak egin ziren, hala nola Osloko Aireportu Nazionala eta Osloko Aireportu berria, Gardermoen izenekoa, Norvegiako abiadura handiko lehen trenbidearekin lotua. Gobernuko hainbat enpresa handi pribatizatu egin ziren, horien artean Statoil, Telenor eta Kongsberg. Bestalde, Lillehammer-ek 1994ko Neguko Olinpiar Jokoak hartu zituen. Eta Gerra Hotza ren amaierak, Errusiarekiko lankidetza eta jarduera militarra murriztu zuen.
XXI. mendea
Norvegiako zentro-ezkerreko kabinete berriko Jonas Gahr Stoere lehen ministroak, zentro-ezkerreko Alderdi Laborista ko buruzagia zenak, 2021eko urriaren 14an hartu zuen kargua. Aurreko zentro-eskuineko gobernua irailaren 13ko hauteskundeetan gainditu zuten, lau urteko bi agintaldiren ondoren.
Kanpo estekak
Norvegia, Encyclopædia Britannica-n
Plaffeien
Plaffeien Suitzako udalerria da. Friburgo kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Francisque Michel
Francisque Xavier Michel (Lyon, 1809ko otsailaren 18a - Paris, 1887ko maiatzaren 18a) frantziar historialari, hizkuntzalari eta euskalaria izan zen.
Tauriac (Tarn)
Tauriac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Francisque Michel
Biografia
Hasieran poesia idatzi bazuen ere, berehala hasi zen ikerketa-lanetan; Erdi Aroko testuak aztertu eta argitara eman zituen. Frantziako Gobernuak Ingalaterrara (1833) eta Eskoziara (1837) bidali zuen bertan bere ikerketak jarraitzeko. 1833-1837 bitarteko urteetan, hogeita bi lan eman zituen argitara, horien artean Chanson de Roland delakoaren jatorrizko bertsioa, Ingalaterran aurkitu zuena. Hori zela eta Comité historiqueko kide izendatu zuten eta Ohorezko Legioa titulua eman zioten. Era guztietako gaiak erabili zituen: zaldiak, grabatu zaharrak, ostatuak mendeetan barrena, herri-literatura, antzerki ingelesa eta Erdi Aroan, ijitoak, eskekoak, agoteak, merkataritza eta abar. Euskaldunei buruz ere idatzi zuen. 1857an Le Pays Basque. Sa population, sa langue, ses mœurs, sa littérature et sa musique argitaratu zuen. Han ikertzen dira, zehaztasun handiz, Iparraldeko esaera zaharrak, pastoralak, jolasak, sinesmenak, kantu zaharrak, idazleak, usadioak eta ohiturak. 1859an Le romancero du Pays Basque idatzi zuen. Francisque Micheli zor zaio, besteak beste, Oihenarten esaera zaharren eta neurtitzen bildumaren argitalpen berria (1847).
Tauriac (Tarn)
Biztanleria
2007an Tauriac udalerrian erroldatutako biztanleak 226 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Plaffeien
Demografia
Hona hemen biztanleriaren bilakaera:
Francisque Michel
Biografia
1839an Bordeleko Unibertsitatearen atzerritar literaturaren irakasle hautatu zuten. 1846an doktoretza lortu zuen Histoire des races maudites de la France et de l'Espagne tesiari esker. Goldsmith, Sterne, Shakespeare eta Tennyson frantsesera itzuli zituen.
Main Loop
Main Loop Videogames Bilboko bideo-joko enpresa bat da, 2019an sortua. Bere opera prima Submersed biziraupen bideo-jokoa izan zen, Fun & Serious jaialdian euskal bideo-jokorik onen hautatu zutena. 2020rako Itadaki Smash prestatzen ari dira.
Balmalcolm
, Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian.
Tauriac (Tarn)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 94 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 106 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 94 etxebizitza nagusietatik 76 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 11 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 90 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 142 ziren, horien artean 119 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 119 pertsona aktiboetatik 110 lanean zeuden (61 gizon eta 49 emakume) eta 9 langabezian zeuden (7 gizon eta 2 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tauriac udalerrian 99 unitate fiskal zeuden, 252 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.343 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Tauriac udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 656 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Luis de Castresana
Biografia
Aita Juan Cruz Castresana Santa Cruz Unión Republicana alderdiaren kidea zenez, Gerra Zibilean bere arreba Marietarekin batera, Frantzian eta Belgikan izan zen "gerrako ume". Bertan ikasi eta gertatutakoaren lekuko El otro árbol de Guernica eleberria idatzi zuen, 1967an Espainiako Narratiba Sari Nazionala irabazteaz gain 1969an Pedro Lazagak zinemara eraman zuena. 1970ean Retrato de una bruja eleberriari esker Planeta Saria irabaztekotan izan zen.
Kazetari moduan, El Alcázar eta Diario Pueblo egunkarietan eta Radio Nacional de España irratian lan egin zuen. Televisión Españolan Libros que hay que tener saioa aurkeztu zuen.
Toki izenak
Bere omenez, Bizkaiko leku batzuk bere izena daramate. Bizkaian:
Inoso
Inoso Zuia-Gorbeialdea eskualdean dagoen Urkabustaiz udalerriko herrietako bat da.
Garraioa
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
The History of Cardenio
Historia
On Kixote Mantxakoaren lehen zatia ordurako ingelesera itzulita zegoen, 1612, Thomas Shelton itzultzialearen eskutik. Kixoten badago oso pasarte ezaguna, Cardeniorena; horretan inspiratu omen ziren William Shakespeare eta John Fletcher egileak. Jakin badakigu antzezlana bi aldiz antzeztu zela The King's Men konpainiaren eskutik. Baina, dirudienez, Globe antzokia sufritu zuen sute batean, antzezlana 1613an desagertu egin zen. Dena dela, lan horren kopia bat ba omen zegoen, baina, The History of Cardenio alegia, 1653an aipatutako bi idazleei egotzita. 1727an Lewis Theobald Falsehood bikoitza lana prestatu zuen, horretarako aurretik hiru eskuizkribu birformulatuz, horietako aipatutako Cardenioaren historia. Egia da obra horrek Cardenioren historia "On Kixote"n agertzen den bezala jasotzen zuela eta, horregatik, Theobaldek galdutako lanaren eskuizkribua zuela pentsatu zen.
Berrosaketa
2007an, Gary Taylor estatubatuarrak, Lewis Theobald-en Double Falsehood liburua hartuta, jatorrizko lana berrosatzen saiatu zen eta plazaratu zuen berriro ere taularatzeko asmoz. Dena dela, espezialista guztiak ez daude ados eta batzuen iritziz lan hori inoiz ez zen izan.
Tiradentes do Sul
Tiradentes do Sul Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Clavatorella
Clavatorella Globorotalioidea superfamaliako generoetako bat da. Familiako ezaugarriak ditu eta gainera honako hauek:
Aquitaniarretik Eozenora bizi izan ziren.
Acrocephalus longirostris
Acrocephalus longirostris Acrocephalus generoko animalia da. Hegaztien barruko Acrocephalidae familian sailkatua dago.
Takuto Hayashi
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima eta Vegalta Sendai.
Rhinichthys cobitis
Rhinichthys cobitis Rhinichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Terminal Tower
Terminal Tower, Ameriketako Estatu Batuetako Cleveland hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 235 metro eta 52 solairu dauzka eta 1930ean amaitu zuten eraikitzen. 1930an munduko bigarren eraikinik garaiena zen, eta New Yorkez gain, ez zegoen AEBetan dorre garaiagorik zuen hiririk.
Graham, Anderson, Probst & White arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Siberiar hotz-bolada
Siberiar hotz-bolada neguan Siberiako hotza hegoaldera dauden latitudeetara iristean gertaturiko fenomeno meteorologikoa da.
Neguan Siberian zeroz azpitik 40 eta 60 gradu artera jaisten dira tenperaturak, eta noizbehinka hotz hori hegoalderago bideratzen da, goi eta behe presio guneek lagunduta.
Ezaugarriak
Neguan, Siberia gehienean, indar handiko Siberiako goi presio gunea egon ohi da. Indar horren adierazle, 1968an 1083mb izatera heldu izana. Azoreetako antizikloiak bere ohiko kokalekua utzi eta Britainia Handiaren iparraldera mugitu eta Siberiakoa Europarantz gehiago hurbiltzean, normalean Europatik urruti egoten den hotza, Uralak gainditu eta mendebalderantz bideratzen da.
Askotan, Siberiatik etorritako haizeari "frantzipar" deritzo Euskal Herrian, nahiz eta haize hori beti bertatik ez etorri.
Saint-Laurent-de-Céris
Saint-Laurent-de-Céris Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Plasselb
Plasselb Suitzako udalerria da. Friburgo kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Siberiar hotz-bolada
Hotz-boladak
1956ko otsailean, hotz-bolada indartsua izan zen Europa mendebalde eta erdialde osoan eta bere ezaugarri nagusia bere iraupena izan zen. Hilabete osoan zehar hedatu zen. Otsailaren 1ean sartu zen denborale siberiarra europatik eta aire sarrera honek hilabetearen azken egunetararte iraun zuen. Donostian 19 izotz egun izan ziren hilabete osoan eta egun askotan termometroa ez zen 0 °C-tatik igo, horregaitik elurra metatzen joan zen arazo handiak eraginez eta zenbait tokitan 2 metroko altuera hartu zuen, Urbasan esaterako.
Hamarnaka hildako izan ziren Europa osoan.
Saint-Laurent-de-Céris
Biztanleria
2007an Saint-Laurent-de-Céris udalerrian erroldatutako biztanleak 757 ziren. Familiak 336 ziren, horien artean 110 pertsona bakarrekoak ziren (57 bakarrik bizi ziren gizonak eta 53 bakarrik bizi ziren emakumeak), 117 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 77 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Plasselb
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Laurent-de-Céris
Etxebizitza
2007an 459 etxebizitza zeuden, 347 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 435 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 347 etxebizitza nagusietatik 254 bere jabearen bizilekua ziren, 81 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 59 etxek hiru zituzten, 119 etxek lau zituzten eta 142 etxek bost zituzten. 265 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 161 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 137 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 455 ziren, horien artean 303 aktiboak ziren eta 152 inaktiboak ziren. 303 pertsona aktiboetatik 264 lanean zeuden (141 gizon eta 123 emakume) eta 38 langabezian zeuden (15 gizon eta 23 emakume). 152 pertsona inaktiboetatik 63 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 54 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Laurent-de-Céris udalerrian 351 unitate fiskal zeuden, 784,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.660 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Saint-Laurent-de-Céris udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.635 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Relevo Videogames
Relevo Videogames Bilboko bideo-joko enpresa bat da, 2009an sortua. . 2015ean bere opera prima atera zuten: hainbat aldiz sarituriko Baboon! hain zuzen ere. 2019an Treasure Rangers plataforma bideo-jokoa bere bigarren lan bilakatu zen.
142 Polana
142 Polana, asteroide gerrikoan aurkitutako 142. asteroidea da. 1875eko urtarrilak 28an aurkitu zuen Pulatik Johann Palisak.
Bere izena, aurkitua izan zen herriagatik jasotzen du, garai hartan, Austriako Itsas Behatokia zena.
Jan Potocki
Jan Potocki kondea (Pików, 1761ko martxoaren 8a - Uladowka, 1815eko abendua) poloniar idazlea, historialaria eta etnologoa izan zen.
Eslaviarren etnologian aditua zen. Europa, Asia eta Afrikan zehar bidaiatu zuen, arrazak, hizkuntzak, ohiturak eta antzinako aztarnak aztertuz, Europako herrien, eta bereziki eslaviar herrien, jatorria aurkitzeko. Historiazko eta etnografiazko liburu asko idatzi zituen (frantsesez), besteak beste: Essai sur l´histoire universelle et recherches sur celle de la Sarmatie (1789-1792, Historia unibertsalari buruzko saiakera eta Sarmatiako historiari buruzko ikerketak), Fragments historiques et géographiques sur la Scythie, la Sarmatie et les Slaves (1796, Historiako eta geografiako zatiak Eszitiari, Sarmatiari eta eslaviarrei buruz), Histoire primitive des peuples de la Russie (1802, Errusiako herrien antzinako historia). Bestalde, eleberri bat idatzi zuen, frantsesez hura ere: Le Manuscrit trouvé a Saragosse (1804-1813, Zaragozan aurkitutako eskuizkribua); gertaera goibel eta magikoak kontatzen dituen eleberri bitxia da, erotismoa eta izua fantasiarekin lotzen dituena, eta orain dela gutxi arte ia ezezaguna zena, baina azken urteotan ospe handia hartu duena.
Egon Pearson
Egon Sharpe Pearson (Hampstead, 1895eko abuztuaren 11 – Londres, 1980ko ekainaren 12) estatistikari nabarmen bat izan zen, Karl Pearson estatistikariaren semea. Bere aitaren ondorengoa izan zen University College London unibertsitatean, ikertzaile eta irakasle gisa. Bere aitak sortutako Biometrika aldizkariaren zuzendari ere izan zen. Ezaguna da 1933 urtean Jerzy Neymanekin batera frogatu zuen Neyman-Pearson lema izenekoa dela eta, hipotesi-froga estatistikoen optimotasunari buruzkoa.
Asier Polo
Asier Polo (Bilbo, 1971 - ) bizkaitar biolontxelista da.
Oinarrizko ikasketak egin ondoren, Kolonian (Alemania) zabaldu zituen ikasketa horiek, eta Madrilgo Reina Sofía Eskolan. Karrera profesionalari ekin ondoren sari ugari eskuratu ditu, bai ganbera-musikan, bai biolontxelista gisa. Orkestra askorekin aritu da bakarlari moduan, besteak beste, Brasilgo Orkestra Sinfonikoarekin, Espainiako Orkestra Nazionalarekin, Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin eta Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin. Ahots handien laguntzaile ere izan da. Besteak beste, Alfredo Krausekin aritu zen, ahotsa eta biolontxeloaren arteko uztarketa deigarria lortuz. Euskal Herrian ospatzen diren musika-jaialdi garrantzitsuenetan parte hartu izan du. Atzerrian ere arrakasta handiko saioak emandakoa da. Azken urteetan, Marta Zabaleta pianista gipuzkoarrarekin batera aritu da binakako kontzertuak eskaintzen. Kontzertu horietan, obra klasikoak lantzeaz gain, jazzerako eta beste musika batzuetarako hurbilketa ere egin du. Bakarkako lehen diskoa Canciones sin palabras izan zen, Edelmiro Arnaltes Alfredo Krausen pianistaren laguntzaz osatua. Horretaz gain, beste hainbat grabazio ere egin ditu.
Pusté Sady
Pusté Sady Eslovakiako udalerri bat da, Galantako barrutian kokatuta. 8,03 km²ko azalera du eta 590 biztanle 2017ko datuen arabera.
Cury
, 'Egloskuri', Ingalaterrako Kornualles konderriko parrokia zibil eta herri bat da.
Key Tower
Key Tower, Ameriketako Estatu Batuetako Cleveland hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 289 metro eta 57 solairu dauzka eta 1991ean amaitu zuten eraikitzen.
César Pelli arkitekto argentinarrak diseinatu zuen.
Nova Granada (São Paulo)
Nova Granada Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Collingsworth konderria (Texas)
Collingsworth konderria (Collingsworth County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wellington da. 2010eko zentsuaren arabera 3,057 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Collingsworth konderriak 238,103 kilometro koadro ditu. Horietatik 228 ura dira. Beste 237,875 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,28 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 3,057 pertsonetatik 2,853 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 916 dira. 122 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 33 pertsonek kokatzen zuten.
Les Valseuses
Les Valseuses 1974ko Bertrand Blier frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, bere izen bereko eleberrian oinarritua.
Argumentua
1970eko hamarkadako Frantzian, Jean-Claude eta Pierrot lapurreta txikiak egiten dituzten bi lagun dira. Andre baten zorro lapurtu ondoren, Citroën DS bat hartzen dute baina itzultzerakoan jabea ustekabean harrapatu eta pistola baten kanoia lapurrerantz zuzenduko du. Ihes egitea lortu eta Marie-Ange jabearen maitalearekin batera alde egiten dute.
Acanthodactylus boueti
Acanthodactylus boueti Acanthodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Timeline (2003ko filma)
Timeline (euskaraz DEnbora-lerroa), 2003ko Richard Donner estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta abenturazko film bat da. Michael Crichton idazlearen 1999ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Paul Walker, Frances O'Connor, Gerard Butler, Billy Connolly, David Thewlis eta Anna Friel aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Frantzia, Dordoinako haran eder eta historikoaren bihotzean, arkeologia ikasle batzuk eta beren irakaslea XIV. mendeko gaztelu baten hondakinen bila ari dira. Edward Johnston (Billy Connolly) irakaslearentzat proiektu hau bere ametsen gauzatzea suposatzen du, eta André Marek (Gerard Butler) irakaslea, Chris Johnston (Paul Walker) semea eta beste hiru ikasleen laguntzaz La Roque gaztelua, monasterio bat eta beste hainbat monumentuen indusketetan aurrerapenak egin dituzte. Edward Johnstonek indusketen babeslea den ITC enpresako Robert Donige (David Thewlis) presidenteaz susmoak dituenez enpresaren AEBetako egoitzara gauzak argitzeko joango da. Hura kanpoan dagoen bitartean, ikasleek duela 600 urte zigilatutako ganbera bat aurkituko dute. Hartan sartu ondoren, eta justu estalpea erori aurretik, bi objektu harraigarri topatuko dituzte: lente bifokal bat eta 1357an datatutako laguntza errugutzen duen ohar bat... Edward Johnston irakasleak sinatua.
Iker Irribarria
Iker Irribarria Olazabal, pilota arloan Irribarria deituraz ezaguna (Arama, Gipuzkoa, ) esku huskako pilotari profesional ohia da, buruz buruko eta binakako txapelketa nagusietan inoiz izan den txapeldunik gazteena (19 eta 20 urterekin irabazi baititu, hurrenez hurren). Aurrelari aritzen zen, Aspe enpresarekin. Profesionaletan 2015eko martxoaren 22an debutatu zuen, Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan. Ezkerra izanagatik, kolpe bortitz eta ikusgarria zuen ezker-eskuin. Eskuin belauneko lesio batek erretiratzera behartuta, agurreko partida 2023ko martxoaren 5ean jokatu zuen, 26 urte zituela, Donostiako Atano III.a pilotalekuan; azken pilotakada errebotean sartuz irabazi zuen partida.
Bere abizenaren Irri laburtzapenaz animatu ohi zuten pilotalekuetan.
Ingeniaritza Mekanikoa ikasten du Mondragon Unibertsitatean. Lehengusua du Aritz Elustondo, Realeko atzelaria. Maialen Akizu bertsolaria du bikotekide, eta alaba bat dute elkarrekin.
Ibilbidea
2015ean, bigarren mailako buruz buruko finalera iritsi zen, profesionaletan debutatu eta bi hilabetera; txapeldunorde geratu zen, Víctor Estebanen aurka 22-17 galduta.