cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Earlimart (Kalifornia)
Earlimart Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tulare konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Burji hizkuntza
1998. urteko zensuaren araura, 42,731 Burjidun ziren orotara: 35,731 Ethiopian, eta gainerako 7,000 Kenyan.
Gedeo hizkuntza
Ethiopiako Erdialdeko mintzaira Kuxitikoa da Gedeon hizkuntza.
637,082 Gedeodun 1998.ean, hetarik 438,958 hizkuntza-bakardun.
Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)
Nafarroako defentsa sistema (mendebaldea)
Erregeorde horiek ez zuten beren eremu jurisdikzional bat sortzen: ez zuten lurraldearen gaineko oinordetza eskubiderik; aldiz, Nafarroako Erresumako erregearen konfiantzazko gizonak ziren eta beste posizio batera bidaltzen zituzten arduraldi bat amaitutakoan, erregearen premien arabera. Tokian-tokian, ordea, leinua osatzen zuten familia nabarmen batzuk zeuden eskualde batzuetan, errege baten edo beste baten alde lerratu zitezkeenak. Nafarroa mendebaldeko lurretan, Bela leinuak, nafar erregeen esanekoa zen arren, leialtasun anitzeko joko bat zeraman ordu arte, Haroko leinuak bezala.
Nafarroaren kontrako gaztelar kanpaina militarren erdian (1173tik aurrera), 1174ko udan Bela Ladron hil zen, eta haren semeak Nafarroaren aldera lerratu ziren guztiz. Itsas merkataritzaren garapen bete-betean, egoerak leialtasun garbiak eskatzen zituen. Hori ikusita, Alfontsok Bizkaian eta Araban egin zuen eraso, eta Malmasin (Malvecin izenaz aipatua) gotorlekua bera mendean hartu. 1177ko Londresko Laudoak porrot egin ondoren, 1179ko apirileko itunean, Malmasin Alfontso VIII.aren esku geratu zen iraunkorki nafarren nahigaberako; Antso VI.ak, berriz, Durangaldeari eutsi zion. Une horretan, Bizkai barruko indarrek errege gaztelarra babestu bide zuten, Didako II.a Lopitz Harokoa eta haren Haro leinua gailenduz.
Nafarroako Erresumaren zilegitasunaren jokoa
Orellak nabarmendu du espainiar eta gaztelar historialariek eta garai hartan Gaztelan, oro har, Gaztela jotzen zela Asturiasko Erresumaren ondorengoa, eta azken hori, berriz, Toledoko Bisigodoen Erresumarena. Ondorioz, jarraipen bat ikusten zuten, baita Gaztelak Penintsula osoaren gainean agintea izateko zilegitasun politikoa eta, ondorioz, Nafarroako Erresumaren gainekoa ere. Hala Asturias nola Nafarroa (Iruñea), baina, IX. mendean sortutako errealitate politiko subiranoak ziren. Urzainki bat dator horrekin; aldi berean, adierazi du (1998) gaztelar erregea itsas salgaiak merkaturatzeko eta hornitzeko erlaitz baten bila zebilela. Bilatzen zituen, halaber, portu komertzialak, marinel zailduak eta egurraren, burdinaren eta harriaren artisau trebeak, barkuak eta armak egiteko gai. Gutiziatutako beste onura batzuk itsasoko hamarrenak eta Gaztela itsasoan nagusitzeko ontzidia ziren. 1170ean, Alfontso VIII.a Leonor Akitaniakoaren alabarekin ezkondu zen, eta gaztelarrak bere asmoen jomugan jarri zuen Gaskoinia, haren oinordetza.
1195eko uztailaren 19an, Alarcosko Guduan Alfontso VIII.ak porrot gogorra jasan zuen almohadeen kontra. Une hori probestuz, Leongo eta Nafarroako erregeek, beraiek baitzuten gaztelar kemenaren arrisku gorriena, gaztelar errege ahulduaren kontra jo zuten, eta almohadeekin itun bat egin. Antsoren armada Soria eta Almazánen sartu eta txikizioak eragin zituen; Semenez Arradakoaren hitzetan, beharbada Logroñoko inguruetan ere. Fernandez de Larrearen arabera, ekintza horien ondorioz eskumikatu zuen aita santuak Antso nafarra, Gregorio Sant Angelo kardinalaren bitartez.
Cima Vallonako segada
Testuinguru politikoa
Hego Tirol hizkuntza eta kultura alemaneko lurraldea da, Tirol austriar eskualdearen zati historikoa. Italiak Lehen Mundu Gerraren amaieran (1918an) anexionatu zuen. Anexionatu ondoren italiar jendearen inmigrazioa azkartu zen, eta kolono berriek lehenengo gune italieradunak sortu zituzten.
Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)
Nafarroako Erresumaren zilegitasunaren jokoa
Egoitza Santuak garrantzi berezia ematen zion iberiar kristau batasunaren gaiari ("cum regibus Ispaniarum et specialiter Castellanan et Aragonen", aita santuak aste batzuk geroago adieraziko zuen bezala), eta beste ahalegin bat egin zuen errege kristauak musulmanen kontra elkartzeko. Nafarroa, Aragoi eta Gaztelako erregeak halaxe bildu ziren "Hiru Erregeen Mahaia" deitu izan den hirumugarrietan 1196ko otsailean edo martxo hasieran, Tarazona eta Ágreda artean; ondorioz, su-eten labur bat hitzartu zuten. Ez zen hilabete era pasa Zelestino III.ak almohadeekiko (neutraltasun) hitzarmen bat gogor gaitzetsi zuenean (1196ko martxoaren 29a), adieraziz "[Antso VII.a] ez da adiskidetu bakarrik fede katolikoaren etsaia den jendearekin, baizik eta Kristoren beraren etsaiekin", "Jainkoaren kontrako iraina [da]": eskumikatzeko mehatxua finean. Bulda horretan ukatu egiten zion Antsori errege titulua (rex), trukean dux Navarre apalagoa deituz ("Nafarroako buruzagi militarra").
Cima Vallonako segada
Testuinguru politikoa
Benito Mussolini diktadoreak agintea eskuratu zuenean Hego Tiroleko italiazartze prozesua indartu zen, eskoletan alemanierazko hezkuntza debekatuz, toponimia aldatuz eta populazio-mugimenduak erabiliz (kolonoen bidez) lurraldeak bere jatorrizko hizkuntza eta kultura gal zitzan.
Bigarren Mundu Gerraren ostean Italiako errepublika berriak jarreraz aldatu eta nolabaiteko autonomia eman zion eskualdeari. 1946an, Südtiroler Volkspartei alderdi abertzaleak 155.000 sinadura bildu eta Austriako orduko kantzelariari (Leopold Figl) bidali zizkion, Italiaren menpeko Hego Tirola Austriara itzul zedin.
Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)
Nafarroako Erresumaren zilegitasunaren jokoa
1196 eta 1197an, gaztelar iturriek su-etenak haustea leporatu zioten Antso Azkarrari, elkarrekin hitzartutako gaztelu batzuk indarrez hartu zituelakoan, baina zeintzuk ziren zehaztu gabe; Urzainkik, berriz, lauso eta faltsutzat ditu salaketok. Artean, Zelestino III.ak beste bulda bat plazaratu zuen Antsoren kontra 1197ko otsailaren 20an, eta Gregorio de Sant Angelo kardinal eta bere mandataria ere bidali zuen Gaztela eta Nafarroaren arteko muga gatazkak argitzera; bada, Erromakoaren mandatariak erruduntzat jo zuen Antso, eta eskumikatu. Paradoxikoki, 1197. urteko kalapitaren erdian, Alfontso VIII.a gaztelarra ez zen egonean geratu, eta su-eten bat hitzartu zuen emir almohadearekin, de facto 1210 arte iraungo zuena.
Cima Vallonako segada
Testuinguru politikoa
1961ean Austriak Hego Tiroleko afera Nazio Batuen Batzar Nagusira eraman zuen, eta urte hartan bertan NBEk Italiako Gobernua De Gasperi-Gruber ituna berraztertzera behartu zuen. Horren ondorioz, 1971ean Italiako Gobernuak, Austriarekin negoziatu ondoren, autonomia oso zabala eman zion Hego Tiroli (baita arlo fiskalean ere, Hego Euskal Herriaren antzekoa ).
Gertaerak
1967ko ekainaren 25ean, goizeko 3:40an, Befreiungsausschuss Südtiroleko (BAS) taldekideek Cima Vallonan (Venetoko Alpeetan, Austriako mugan) lehergailu bat aktibatu zuten, zutoin elektriko bat eraitsi zuena. Italiako militar batek, zaintza lanak egiten ari zenak, hura ikusi eta horren berri eman zuen irratiz. Bi ordu geroago, militar italiarrez osatutako patruila agertu zen bertan, gertaera ikertzeko. BASeko kideek pertsonen aurkako minez bete zuten ingurua lehenago, eta horietako batek patruilako kide bat hil zuen, honek zapaldu zuenean.
Patruilak alde egin eta Compagnia Speciale Antiterrorismoko lau paraxutistak, lehergailuak indargabetzeko lanetan trebatuek, ikerketaren ardura hartu zuten, Cima Vallonara helikopteroz joanez. Eremua aztertu ondoren eta itzultzeko bidea hartzen ari zirela, atentatu-egileek lehergailu indartsu bat aktibatu zuten, hiru militar hilez. Laugarrena larri zaurituta geratu zen, baina bizirik atera lortu zuen
Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)
Nafarroako Erresumaren zilegitasunaren jokoa
Inozentzio III.a aita santu berriak (1198ko urtarrila) mandatari bat (Rainiero) bidali zuen Antsoren eskumikatzea ea gauzatu zen ikertzera (1198ko apirilaren 16an), eta ez da dudarik hala gertatu zela. Ordurako, baina, Antso VII.a ataka batean zen, eta ez zuen espero laguntzarik Egoitza Santutik. Aita santuaren eskumikatzeak salbuetsi egiten zituen nafarrak haien erregeari zintzo izatetik eta parez pare ireki zituen ateak Nafarroa okupatzen zuen edonor hartaz jabetu zedin. Urte hauetan, nafar erregeak hainbat aldaketa egin zituen Nafarroako hainbat erregeordetzatan, eta 1199. urterako, Arabako erregeordetzetan tenenteak ez ziren arabarrak, Zaitegin izan ezik. Fortunen iritziz (2000), horrek arabar jauntxoak asaldatu zituen.
Cima Vallonako segada
Gertaerak
Leherketaren lekuan egurrezko bi oholtxo aurkitu zituzten, BAS (Befreiungsausschuss Südtirol) Hegoaldeko Tiroleko erakunde independentistak sinatutako erreklamu batekin grabatuta. Testuak hau zioen:
.
Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)
Aragoi eta Gaztelaren 1198ko eraso kanpaina
Inozentzio III.ak Antso VII.a eskumikatu zuen, erregetzarako zilegitasun osoa kenduz: Nafarroa erregerik gabeko erresuma zen, eta irekia zen erresumaz jabetzeko lasterketa. Antso VII.ak irtenbide bat besterik ez zuen ikusten: almohadeekin aliatzea. Petri II.a Aragoikoa eta Alfontso VIII.a gaztelarrak Nafarroari eraso egiteko prestatu ziren. Elkarrekin, Calatayudeko Ituna hitzartu zuten 1198ko maiatzaren 5ean. Udaberri horretan, aragoitar armadak ekialdetik astindu zuen Nafarroako muga ("izua areagotzeko", Josef Moret Nafarroako kronikariak adierazi zuenez), eta Erronkari ibarra, eta Oibar mendean hartu zituen. Aldi berean, Alfontso VIII.ak Miranda Arga eta Intzuraren kontra egin eta okupatu zituen. Gerra honetarako, Antsok 70.000 soseko dirutza eskuratu zuen Iruñeko apezpikuarengandik.
Eraso horrek Zelestino III.aren 1196ko bulda bat urratzen zuen, Antso VII.a auzoko bi erregeen anbizioetatik babesten zuena. Gainera, Alfontso VIII.ak 1176ko Londresko Laudoa hautsi zuen era horretan, Urzainkik zehaztu duenez. Calatayudeko Itunaren urraketa larriak zirela eta, Katarzyna Dulskaren iritziz, aita santuak Antso nafarrari ezarritako eskumikua indargabetzea erabaki zuen. Bada, eraso kanpaina hori 1198ko uztailean amaitu zen. Bakea, ordea, ez zitzaion merke atera errege nafarrari: aragoitarrekin eta gaztelarrekin negoziatu behar izan zuen, eta Fortunek (2000) nabarmendu du Burgi (Erronkariko tenentzia burua, Pedro Ladronen esku) eta Xabier (beharbada hau ere Ladronen kontrolpean) aragoitarren esku geratu zirela hurrengo urteetan.
Petrik, gainera, nafar erregearen arrebaren eskua nahi zuen, koroaren oinordekotzan interesa zuen seinale. Gaztelarrek eutsi egin zieten okupatutako posizioei, eta Antsori erreklamatu aragoitarrekin hitzartutakoa bete behar zuela. Aldiz, 1199ko otsailean, Inozentzio aita santuak bertan behera utzi zuen itun hori, behartua zelakoan eta, ondorioz, zilegitasunik gabea. Inozentzio III.ak bulda hori eman aurretik, baina, Antsok kanpo aliantza baterako ate bat ireki nahi izan zuen: Abu Yaqub sinestunen printzearekin, Ipar Afrikan.
Okupazioa, Rikardo Lehoibihotzaren heriotzaren itzalean
1199ko apirilean, Rikardo Lehoibihotza Ingalaterrako errege eta Akitaniako dukea, Antsoren ezkonanaia, ezustean hil zen Chaluseko gazteluaren setioan, Limousingo bizkonderrian, gezi batek jota. Antso VII.ak eta Rikardo Lehoibihotzak bazuten auzi bat elkarren artean Garaziri buruzkoa (Donibane eta Rokabruna), gutxienez 1194tik; ondorioz, aita santuak bulda bat plazaratu zuen 1198ko maiatz amaieran gotorleku horiek Rikardori eman ziezazkion, bestela Elizaren gaitzespena jasotzearen mehatxupean. Hala izanik ere, Garazik nafar izaten jarraitu zuen eta, hargatik ere, Akitania-Ingalaterra (Rikardo) nafar aliantza sistemaren ezin besteko euskarria zen. Alfontso VIII.a, Leonor emaztea errege ingelesaren arreba baitzuen, Akitania hasi zen eskatzen bere alabarentzat: ondorengotzaren auzia puri-purian zen. Nafarroako erregea almohadeen lurraldera abiatzeko une zehatza iluna da, bere asmo zehatzak diren bezala. Lino Munarrizek (1912) 1199ko urtarriletik 1201eko martxora kokatzen du Nafarroaz kanpora Antsok Magrebera egindako ibilaldia.
Nolanahi ere, Magrebeko Tilimsenera heltzerako, Abu Yaqub hila zen, gauzak nahasita zebiltzan. Brahem (Muhammad al-Nasir) Abu Yaquben anaia gaztetxoaren (edo semearen, iturrien arabera) tutore eta erregeordeak bildu zuen agintea. Fernandez de Larrearen arabera, Abu Yaqub hildakoan, almohadeek su-etena hitzartu zuten Gaztelarekin, barne gatazketan murgilduta baitzeuden. Antzeko bidetik, Katarzyna Dulskak adierazi du Muhammad al-Nasirrek, barne arazoei heltzen zien bitartean, indarrean eutsi ziola Alfontso VIII.ak 1197an almohadeekin sinatu zuen (neutraltasun) konpromisoari. Antsok afrikar erregeari laguntza eman zion Tunisiako erregeari irabazteko, baina oso gaixo jarri zen bertan, Josef Moretek kontatu zuenez. Diru laguntza jaso zuen ipar-afrikarrengandik, baina ezin izan zuen beste laguntzarik eskuratu.
1199ko maiatzaren 6an, Alfontso VIII.a gaztelarraren armada Pancorbo tik abiatu zen Mirandan barrena guduan talka egin ondoren; hiribildu hori mendean hartu zuen, eta bertako zubia gurutzatu. Hurrena, Ihudaren arroan zabaldu ziren. Hor, Trebiñuri eta Zabalateri eraso egin zieten, baina gazteluok ez zuten amore eman, gogor eutsi zioten. Gasteizera aurreratu zuten (Nova Victoria, 1181etik), eta nafar hiribilduari setioa jarri 1199ko ekainean. Gasteiztarrek, ordea, tinko eutsi zioten setioari eta hainbat erasori.
Horrek eragotzi egin zuen nafar erreakzio bat, Beñi Agirre historialariaren iritziz. Gasteizen, Martin Txipia tenente edo erregeorde zaildua zuten buruzagi setioari aurre egiteko; setioa luzatu egin zen. Gaztelar erregearen tropak egungo Araba gehienera sakabanatu ziren, eta gehiena mendean hartu, salbu eta Guardia, Labraza eta Bernedo (eta Trebiñu eta Zabalate). Zaitegi, Bitoriano (edo Trasponte/Iruña, "Vitoria Zaharra"), Done Bikendi, Aitzorrotz, Arluzea, eta Marañon gaztelarren esku geratu ziren. Ez da inon aipatuta geratu gaztelarrek Deba eta Urola bailaren arteko Elosuko gaztelua une horretan azpiratu izana, mende batzuk geroago Esteban Garibaik baietz esan bazuen ere.
Arabako Lautadatik ipar eta ekialdera
Urizaharra okupatua izan zela dirudi, Alfontso VIII.ak haren nafar forua berretsiz, baina nafar eskuetara igaro zen berriz; XIV. mendean, Gaztelaren mende geratu zen. Gasteizko setioak iraun bitartean, gaztelar erregearen armadak Gipuzkoa eta Durangaldera zabaldu ziren. Gaztelar armadak Oriako ibarrean behera aurreratu zuen Irurita (Burunda), Ataun, Ausa, Arzorrotza (ustez, egungo Mendikute), Beloaga, Oiartzun, eta Donostiaraino. Noizbait ekialderantz ere sartu ziren, Irantzuko monasterioraino helduz, eta bertako aziendak eraman, bertako monjeek hala salatuta.
Donostia ere, bertako defentsan Joan Bidaurre nafar erregeordea zela, okupatua izan zen. Oria ibarreko ardatza behin hartuta, gaztelar armadak kostaldeko herriak mendean hartzeari ekin zion, hala nola Mutriku, Getaria, Donostia, eta Hondarribia. Abuztuan, Alfontso VIII.ak pribilegio bat eman zion Irantzuko monasterioari bere tropek egindako arpilatzearen kalte-ordainetan. 1200. urteko urriaren 11n, Didako Lopitz Harokoak, gaztelarren okupazio kanpainako euskal kolaboratzaile zintzoenak, lehen irabaziak ikusi zituen: Soria, Naiara, Marañon eta Donostiako tenente edo erregeordea zen ordurako.
Kanpainaren amaiera
Antso erregea Nafarroara 1201ean itzuli zenean, banandutako lurraldeen itzulera erreklamatu zion Alfontso errege gaztelarrari. Hori 1201eko martxoa baino lehen gertatu zen. Itzulitako erregeak su-eten bat bilatu zuen lehenik. Bi erregeek beren eskuetan zituzten posizio bakartuen elkartruke bat egin zuten: artean, Zabalate eta Trebiñu tinko eusten zieten gaztelarrei; aldiz, Intzura eta Miranda Arga gaztelarren eskuetan ziren. Bada, gotorleku horien kontrola elkartrukatu zuten. Hala ere, su-eten berrien erdian, borrokak egoten jarraitu zuten. 1202ko apirilean, sute bat izan zen Gasteizen, eta 1202ko urrian Gaztela eta Leongo erregeek setioa jarri zioten Lizarrari.
Istilu horiek ez zuten aldatu 1199-1200 urteetako okupazioa. 1201eko martxoan, Antso VII.ak forua eman zion Guardiari. Gaztelaren kontrola sendotzeko, Alfontso erregeak berretsi egin zizkien ordu arteko nafar foruak hainbat herriri, tartean zirela Donostia (1202) eta Hondarribia (1203). Urzainkik eta Agirrek bertako eragile aktiboen artean neurri horrek bilatzen zuen efektu lasaigarria nabarmendu dute; dena den, gaztelarrak argi utzi zuen nafar lege horiek "in regno meo" onartzen zituela. Marañon nafarren eskuetara itzuli zen gutxira denbora batez; Sonsierrak (Arabako Errioxak) nafar eskuetan jarraitu zuen. Guztira, Gaztelak eta Aragoik 24 nafar gotorleku hartu zituzten kanpaina honetan.
Gasteizko setioa
Gasteiz zen herrialdeko gotorleku garrantzitsuena. Alfontso VIII.aren tropek Ebro igaro ondoren, Argantzonera egin zuten aurrera, eta herria mendean hartu. Espedizioaren buru Didako Lopitz Harokoa zihoan, eta 1199ko ekainaren 5a baino lehen, gaztelarrak Gasteizen atarian ziren. Ordurako, Alfontso Errandoitz Gendulaingoa bertan gotortua zen nafar tropen buru, gobernari lanetan; aldean zuen Gasteizen babesaren buru Martin Txipia tenente beteranoa. Gaztelarrek bateriak, katapultak, ahari buruak eta gerrako beste tresna batzuk jarri zituzten hiribilduaren inguruan. Bitartean, Alfontso VIII.aren tropak beste eskualde eta posizioetara ere zabaldu ziren, baita aldi berean eskualdeotan arpilatze eta txikizioetan aritu ere.
Paraliparis camilarus
Paraliparis camilarus Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)
Gasteizko setioa
Lautadan, ekainerako ez da uzta batzen artean eta, beraz, gasteiztarrek 1998tik biltegiratutako zerealarekin egin behar izan zioten aurre setioari. Gasteizko babesleen artean, gosetea eta gaitzak larritzen joan ziren, baina tinko eutsi zioten, Gartzea Eugikoa Baionako apezpikuak kontatu zuen bezala, ez baitzuten huts egin nahi erregeari egindako leialtasun zinean. Gauza luzatzen zela ikusita, gaztelar erregeak hobiak zulatu zituen, oholesiak paratu, eta zelata estutu zuen, hiribildutik inor sartu-irten ez zedin. Odola ugari isuri zen, baita setiatzaileen artean.
Erresistentzia ikusita, Gartzea Errandoitz Iruñeko apezpikua setioari amaiera jartzen saiatu zen eta, Iruñera heldutako setiatutako pertsona bat aldean zuela, Antso erregearengana bidaiatu zuen almohadeen erresumara. Iruñeko apezpikuak erregearekin izandako elkarrizketan, egoeraren etsia eta hiribilduaren defendatzaileen egoera ikusita, Antso VII.ak Gasteizko defendatzaileei gorazarre egin eta baimena eman zien amore emateko. Baimen hori irakurri eta hamazazpi egun pasa arte, hala ere, gasteiztarrek eutsi egin zioten, nafar gudaroste batek laguntza emango zielako esperantzan. 1200eko urtarrilaren 25ean, posizioa errenditu egin zen, zazpi hilabeteko setioaren ondoren.
Foruen berrespena
Antso VI.a nafar erregeak ordu arte Nafarroako herri batzuetan hasitako politika hedatu zuen: hiri gutunen bidez, foruak esleitzea. Era horretan, Iruñeko erregeak itsas merkataritzako bideetan bere eskua sendotzea bilatzen zuen, itsas merkataritzaren garapen sendoaren unean. 1181ean, Durango, Trebiñu, Gasteiz eta Donostiari eman zien hiri gutuna, Lizarrako foruetan oinarritua. Foru horiek hainbat abantaila ekartzen zizkien bertako biztanleei.
Alfontso VIII.ak ez zuen nahikotzat jo konkista militarra, eta nafar foruak berretsi zizkien herritarrei. Gaztelar erregeak berretsi egin zizkien ordu arte sortutako hiribilduei haien nafar foruak. Aldi berean, jurisdikzioetatik zatitu eta sortutako hiribildu berriei ordu arteko hiribilduen nafar foruak hedatu zitzaizkien, errege gaztelarrak indartzen ari zen itsas trafikorako irtenbide estrategikotzat zuen lurraldearen kontrola sendotzeko. Donostia, Gasteiz edo Logroñoko foruetan oinarritzen ziren, Tomas Urzainkiren arabera. Lehen foruen hedakuntza okupazioa gertatu eta ia berehala gertatu zen.
Lapurdi eta Gaskoiniako kanpaina
Antsok, orduan, Joan Lurgabea errege eta Akitaniako dukearekin hitzarmen bat egin zuen Chinon en, 1201eko urriaren 14an, eta Anguleman, "ez merkataritzarik, ez adiskidetasunik Gaztelarekin" goiburu hartuta. 1204. urteko abuztuan, Antso erregeak irismen handiko aliantza lotu zuen Baionako burgesiarekin gaztelarraren erasoari aurre egiteko. Baionak ateak itxi zizkion Gaztelarrari. Ingalaterrako Koroa (Joan Lurgabea), bestalde, oso interesatuta zegoen gaztelarrei Baiona eta Guienako bidea moztearekin. Hitzarmenean, Antsok konpromisoa hartzen zuen baionesekin Iruñetik Baionarainoko merkataritza ibilbidea babesteko. Hitzarmen horrek oinarriak jarri zituen ordudanik geroko garaietan ere Baiona Nafarroaren portu naturala bihurtzeko, Gaztelak okupatutako Donostiaren lekua hartuz.
1204. urteko abenduan, baina, Alfontso VIII.a hiltzeko zorian zen gaitz batek jota, eta testamentu bat idatzi zuen; egindako usurpazioa onartzen zuen, eta agintzen ere itzuliko zituela nafar erregeari kendutako Arabako Mendialdeko posizioak (tenentziak) eta Hondarribia; hala ere, Araniello deitu leku ezezagunerainoko guztia ere aipatzen da. Jesus Perez de Viñasprek 2020ko martxoan argitaratutako azterketaren arabera, Debako Punta Arnillo, Buradon eta Hondarribia arteko eremua izan daiteke testamentu horretan aipatzen den lurraldea; hala balitz, gaztelar erregeak okupatutako lurralde guztia itzultzea agindu bide zuen.
Agindu horrek, ordea, ez zuen asko iraun. Gaztelar erregea suspertu egin zen, eta gerrari heldu zion berriz. Lagun zituen Baiona eta Akizeko apezpikuak, batez ere azken horretako Beñat Lacarrekoa, haren elizbarrutia Donostiaraino hedatzen baitzen. 1204tik 1206 arte, Alfontso Gaskoinian (Guienan) barrena zabaldu zen, baita zenbait posizio kontrolpean hartu ere, baina ihes egin zioten Bordelek eta La Reolek; gaztelarrak suteak eragin zituen Baionan. Alfontsok, gainera, Luis VIII.a erregearen babes eraginkorra izan zuen, Zuria Gaztelakoaren senarra baitzen. Narbaitzen arabera, Arroxelaren setioan, baionesek ontzidi bat bidali zuten hura hausteko. Alfontsoren Gaskoiniako aliatuek posizio aldakorrak agertu zituzten, eta gaztelarrak bertan behera utzi zuen kanpaina 1206an.
Gaztelaren hegemonia, Erromaren neurrira
Inozentzio III.a aita santuak Alfontso IX.ak Berengelarekin zuen ezkontza baliogabetu zuen arren (1204), Alfontso VIII.ak ez zuen bertan behera utzi Gaskoiniaz jabetzeko kanpaina militarra. Are, operazio diplomatiko bat antolatu zuen egungo Frantzia eta Alemaniako lurraldeetan barrena, musulmanen (alegia, almohadeen) kontrako gurutzada gogoak zirikatzeko; bada, zeregin horretan, Rodrigo Semenez Arradakoa jarri zuen lanean. Auñamendi Entziklopediaren arabera, ondorioz, Antso VII.a erregeak Navas de Tolosako Guduan parte hartu beste aukerarik ez zuen izan eta, nafar erregearen interbentzioari esker ere (Auñamendik dioenez), bataila horretan, almohadeak garaituak izan ziren (1212).
Didako Lopitz Harokoa izan zen okupazioaren onuradun nagusienetako bat. Paradoxikoki, 1201-1206an Nafarroara aldi batez erbesteratu zen arren, Antsoren zerbitzura arituz, berreskuratu egin zuen Alfontso VIII.a erregearen mesedea, eta Gaztelako gortean errege alferez kargu garrantzitsua hartu. Gaztelar erregeak hainbat posizio esleitu zizkion euskal lurraldeetan eta kanpoan bere zerbitzuen ordainetan. 1212an Alfontso VIII.ak Durangaldea eman zion dohaintzan Lopitz Harokoari (Bizkaiko jaunari). Bestetik, nafar eskuetan hainbat hamarkadetan iraun ondoren, Marañon eta haren eskualdea Gaztelaren eskuetara pasa ziren azkenean. Antso VII.ak, inguruko erresumekin bere burua mehatxatuta ikusita, iparraldera begira jarri zen berriz aliantza sistema eraginkor baten bila.
1199ko uztailaren 1ean bertan, Zuria nafar erregearen arreba gazteena Xanpainako Tibalt III.arekin ezkondu zen, eta elkarren semeak, Tibalt I.ak, Iruñera bidaiatu zuen 1225ean, jauntxoak bere aldera ekarri eta errege gisa omendu zezaten, baina ez zuen lortu, eta Antso bera harekin haserretu zen. Harremanak hobetu ziren orduan Aragoirekin, eta bertako Jakue I.a erregearekin aurrehitzarmen batera ere heldu ziren 1231ko otsailean. Atariko itun hori, ordea, ez zen berretsi. Itun hori sinatu berritan, eraso batzuen berri heldu zitzaion Antso VII.ari: Didako Lopitz Harokoak mendebaldetik Nafarroako posizioen kontra oldartu eta hainbat gotorleku hartu zituen, horiek zeintzuk diren zehazten ez den arren.
Itsasaldeko Nafarroaren okupazio iraunkorra
1207an, Nafarroa eta Gaztelako erregeek berritu egin zuten bost urterako 1201etik, teorian, elkarrekin zuten su-etena, itsasaldeko nafar lurraldeen okupazioa berresten zuena. Itsasaldeko Nafarroaren eskualdeen okupazioa kolpe gogorra izan zen Nafarroarentzat, haren independentziaren gainbeheraren hasiera, etorkizun beregainaren aukera zapuztuz. Itsasoko irteera zuzena kendu zion Nafarroako Erresumari itsas merkataritzaren garapen betean, eta kostalde osoa, portuak, ontziolak, burdinolak, eta salgaien gaineko hamarrenak eta zergak, baita haren lurraldeak eta herritarrak ere, Gaztelaren uztarpean geratuz, eta haren onuran. Nafarroako Erresumaren auzoek areagotu egin zuten dagoeneko oso murriztuta geratutako erresumaren gaineko presioa. Gaztelarrek okupatutako nafar lurretako gazteluak suntsitu zituzten, haien kontra erabil ez zitezen.
Inbasioaren ondorengo hamarkadetan, muga ez zen berehala eratu, eta ez zen ia hiribildurik sortu, bakarrik Donostiako forua jada bazuten hiribildu batzuetara hura hedatuz. Muga berria aldakorra izan zen aldi horretan; Ausa Gaztelu eta Ataun, adibidez, Gaztela eta Nafarroaren aldera erori ziren une desberdinetan, azkenean Gaztelaren aldeko Lazkanoko jaun oinaztarren eskuetan geratuz; izan ere, Ausa gazteluak oztopatu egiten zuen ahaide nagusi horiek Sakanaren kontra abiatutako arpilatze eta erasoak, eta Lazkanoko jaunek 1335ean hartu zuten posizio hori kontrolpean azken aldiz, betiko beren eskuetan geratzeko.
Inbasioan gaztelarren aldeko agertutako jauntxoek mesedeak jaso zituzten, eta zatiketa horren irabaziak biltzen hasi ziren; feudalizazio batez hitz egin daiteke. Urzainkik pentsatzen du okupazio osteko hamarkadetan hiribildu oso gutxi sortu izanaren arrazoia izan daitekeela leinu batzuek errezelo handia zutela nafar erregeek sortutako hiribildu burgesekin eta horrexegatik lerratu zirela, hain zuzen, Alfontso VIII.aren alde. Egoera hori, ordea, aldatzen hasi zen, gaztelarrek beren botere guneak finkatu baitzituzten eta, ondorioz, desegonkortasun politiko eta militarraren aro bat hasi. Agirrek (2017) nabarmendu du Gaztela-Nafarroa muga berriko eskualdeetako herritarrei, oro har, lurralde zatiketa artifizialak efektu traumatikoa eragin ziela. Halaber, mugako borroketan askotariko delituak eginagatik, gaztelarren eta nafarren arteko higadura gerran kokatzen ziren.
Nafartasuna euskaltasunetik urruntzen
Okupazioaren ondotik, ordu arteko euskal hizkuntz komunitate bakarra bi esperientzia politiko desberdinetan zatitu zen, eta bi errealitate geopolitiko desberdinetan, ezarritako muga zatitzaile baten bitartez. Idoia Arrietaren arabera, horrek kulturan bertan eragina izan zuen, eta hizkuntza berean pentsatzen zuen herria desberdindu eta elkarren etsaigoa ere sortu zuen.
Bat dator ikuspegi horrekin Perez de Viñaspre ere: "konkistatutako nafarrak ezin ziren nafar deitu" eta, ondorioz, erdaraz, vasco (vascongado) deitzen hasi ziren, "izendapen etnolinguistikoa hartu zuten". Perez de Viñasprek adierazi du hurrengo hiru mendeetan Gaztelak hiribildu gotortuen lerrotik eraso kanpainak xaxatu zituela Nafarroaren kontra, denboraren poderioz herritarren baitan aztarna sakonak utzi zituena, mugaz bi aldekoen arteko haustura eta, are, etsaigoa piztuz. Beñi Agirrek ere bereizketa horren hasiera nabarmendu du (2017), erdaraz honelaxe bereizita: nabarroak eta vascoak.
Eztabaida
Egungo ikerketek Nafarroaren okupazio militarra egiaztatzen duten arren, Nafarroa mendebaldea Gaztelara bakez sartu zelako kontakizuna nagusitu da historiografian ("voluntaria entrega de Guipúzcoa"). Hipotesi horren oinarri garrantzitsu bat garai berean Semenez Arradakoa Toledoko apezpikuak idatzitako De rebus Hispaniae izan da, anbiguetate handikoa, gaztelarren okupaziorako adquisivit eta eta obtinuit aditzak erabili zituena ("eskuratu zituen"). Dena den, bere asmoez, esaten zuen ere "… Alfontso errege nobleak, Nafarroako erregearen irainak mendekatu nahian" zebilela. Semenez Arradakoaz gain, badira garaikideak edo ia garaikideak diren beste egile batzuk; gehienak, hala ere, gaztelar iturriak dira.
Paktismoaren ikuspegia
Gipuzkoarrek (Juan Martinez Zaldibiakoa, Esteban Garibai...) Gipuzkoa Gaztelari bere gogoz lotu zitzaiola babestu zuten XVI. mendetik aurrera. Izan ere, orduko foru erakundeek erabakien subjektu izatearen zilegitasuna ustez Gaztelarekin egindako hitzarmen batean bilatu zuten (paktismoa). Horretarako oinarri teorikoa zen Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa, zein bere aldetik, oso antzinatik zirela burujabe eta, une batean Nafarroarekin elkartu ziren bezala, 1200etik aurrera, Gaztelarekin uztartzea erabaki zutela.
Paktismoaren joera horretan kokatzen dira 1794ko abuztuko Gipuzkoako Batzar Nagusiek, Getarian bilduek, hartutako erabakia, tartean zela "izan bedi Gipuzkoa independente 1200 arte izan zen bezala" aldarrikapena. Sabino Aranak ere, galdutako foruen aldeko borroka giroan, euskal lurralde horiek "Gaztelarekin egin zuten hitzarmena" ekartzen zuen gogora. Luis Javier Fortun bat dator, alde batez, iritzi joera horrekin, adieraziz Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba Nafarroatik bereiz existitzen ziren errealitateak zirela; are, historikoki Asturiasko Erresumaren orbitara lerraturik ikusten ditu hasieratik eta, ondorioz, gero, Gaztelarenean. Halaber, EHUko irakaslea Gipuzkoa eta Araba Gaztelari bere gogoz lotzearen alde agertu zen.
Ez du ukatzen Alfontso VIII.aren okupazio kanpaina, baina adierazten du okupazio hori bertako "nobleekin eta beharbada nobleen batzarrekin" negoziatuz lortu zuela, salbuespenak salbuespen (Gasteiz, Trebiñu, Zabalate), atzemandako eskualdeetako jauntxoek (vascongados) joera hori zutelakoan. Miguel Larrañagak, I.E. Unibertsitatekoak, euskal lurralde horietako jauntxoen eta Alfontso VIII.aren arteko "aldez aurreko hitzarmen" batez hitz egin du, alde bakarreko ekintza militar hutsa ukatuz.
Indarrez egindako okupazioaren ikuspegia
EHUko Jon Andoni Fernandez de Larreak (La conquista castellana de Álava, Guipúzcoa y el Duranguesado) funtsik gabetzat jo du ustezko aldez aurreko hitzarmen baten aukera. Urzainkik, indarkeriazko ekintza ikusiagatik, onartu egin du izango zirela nafar erregeari traizio egindako leinu batzuk, burgesei hiribilduen sorreraren bitartez emandako abantailekin sumindurik zeudelakoan. Edonola ere, Beñi Agirreren iritziz, okupazioak ekarritako lurralde zatiketak zuzenean egiten zuen talka ahaide nagusien interesekin Gaizkileen Muga delakoan, eta horrek berretsi egingo omen luke Alfontso VIII.ak ez zuela aldez aurreko hitzarmenik egin bertako jauntxoekin.
Erdi Aroan, nafar kronikek eta Erdi Aroko Gipuzkoako beste agiri batek ez zuten subiranotasun aldaketa horretan hitzarmenik ikusten, gogoz kontrako okupazio militarra baizik; zehazki, 1332an, Idoia Arrieta historialariak aurkitutako Traslado del fuero de San Sebastián sacado a petición del concejo de la villa de Guetaria agiri horretan, hauxe utzi zuen idatzita latinetik kopiatuta Ferrant Martinez notarioak, ez bere buruarentzako arriskurik gabe: "Gaztelako Don Alfontsok, Jainkoak barka biezaio,aipatu hiria konkistatu baitzuen". Beraz, Donostia konkistatua izan zela dio. Arrietak Aro Moderno eta Garaikideko historiografiaren interpretazio interesatuak nabarmendu ditu, indarkeriaz egindako okupazioaren aztarna ezkutatzeko, eta 1805ean Jose Vargas Ponce Espainiako armadako tenienteak Donostiaren konkistaren aipamen hori ezkutatzeko gogoa ekartzen du gogora, adibidez.
L.J. Fortunen iritziaren kontrako aldean, Urzainkik Nafarroari atxikirik sortuta ikusten zituen Gipuzkoa, Araba eta beste eskualdeak, tenentzia gisa. XX. mende amaieratik, Tomas Urzainkik tinko babestu zuen itsasaldeko Nafarroa Gaztelaren mende indarrez geratu izanaren tesia (La Navarra marítima, 1998), Jose Luis Orella Erdi Aroko katedradunak ere babestu duen bezala. Orellak gehitu du Alfontso VIII.ak uste zuela Nafarroa mendean hartzeko zilegitasun osoa zuela, haren aurreko errege gaztelarrek bezala enperadore izendatua baitzuen bere burua; horretarako, berriz, "hiru erresuma, hiru hizkuntza, hiru etnia eta hiru erlijio behar zituen" bere agindupeko lurraldean.
Idoia Arrietak ez du zalantzarik agertu gaztelarrek, Gasteizen, Trebiñun eta Zabalaten ez ezik, beste eskualde eta posizioetan indarkeria erabili izanaz ("Durangaldea, egungo Gipuzkoa eta ia Araba osoa indarrez eskuratu zituen"), eta nabarmendu orduko dokumentuetako aipu esplizituek horixe uzten dutela agerian. Dena den, Gipuzkoak Gaztelarekin hitzarmen bidez bat egin izanaren kontra argi eta garbi hitz egiten lehena Juan Antonio Llorente kanonigoa izan zen, 1200eko okupazioa hitzarmentzat jotzea sorkari ideologikoa zelakoan; Manuel Godoyk hala aginduta, Llorentek teorizazio eta idazlan bat ondu zituen Gaztelan oinarritutako espainiar zentralismoaren alde eta paktismoaren guztiz kontra. Aldi berean, ukatu egin zuen Nafarroako Erresumaren zilegitasun eta burujabetza historikoa.
Gibellina
Gibellina Italiako udalerri bat da. Trapaniko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Gibellinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Benguelako itsaslasterra
Benguelako itsaslasterra ozeano-itsaslaster hotz eta azkar bat da, 200 eta 300 kilometro bitarteko zabalerakoa. Hegoafrikako kostaldetik abiatu eta Afrikako mendebaldeko kostaldearen paralelo doa iparralderantz: Namibiako eta Angolako kostaren aurretik igaro ondoren, ipar-mendebalderantz egiten du Hegoaldeko itsaslaster ekuatorial epelarekin bat egiteko. Itsaslaster ekuatorial hori Itsaslaster Zirkunpolar Antartikora itzultzen da Brasilgo itsaslaster epelaren bidez, eta hala ixten da Hego Atlantikoko zirkulazio ozeanikoaren zirkuitua. Beraz, Benguelako itsaslasterra Hego Atlantikoko ur-zirkulazioaren mendebaldeko atala eratzen du.
Afrikako mendebaldeko kostaren ondoko ur sakon eta hotzek elikatzen dute itsaslasterra azaleratzean. Alisioak ipar-mendebalderantz desbideratzen dira Lurraren errotazioa dela-eta (Coriolis efektua), eta, haize horiek azaleko urak mendebalderantz bultzatzen dituztenean, haien lekua hartzen dute hondo abisaleko ur sakon eta hotzek.
Ondorioak
Benguelako itsaslasterraren ur hotzek topo egiten dute Agulhasko itsaslasterrarekin Esperantza Oneko lurmuturraren inguruan, eta elkartze horren ondorioa itsasgune mantenugaitan aberats bat da, itsas bizi oparokoa. Bi itsaslasterren elkargune hori, Eskeletoen Kosta izena duena, bestalde, meteorologikoki oso nahasia da, eta ekaitzak eta zurrunbiloak ugari izaten dira. Namibiako kostaren partean, berriz, Benguelako itsaslasterraren ur hotzek antizikloi bat elikatzen dute, Namibiako kostaldeari klima desertikoa ematen diona, ur hotza nekezago lurruntzen baita ur epela baino. Hala ere, Benguelako itsaslasterrak eragin positiboa du eskualdeko ekonomian, itsas hondotik azaleratzen den ur hotzak berekin eramaten baitu planktona, eta, ondorioz, oso itsasgune aberatsa da arrantzarako (sardinak eta antxoak, besteak beste).
El Niño fenomenoaren antzeko bat gertatzen da Afrikako kostaldean, Benguelako itsaslasterra elikatzen duen iturria aldi baterako eteten duena. Hala ere, Amerikako kideko fenomenoak baino intentsitate txikiagoa du, baita maiztasun txikiagoa ere.
PizzaExpress
PizzaExpress britainiar pizza-jatetxe multinazional bat da, Erresuma Batuan 470 jatetxe baino gehiago ditu eta 100 atzerrian Europan, Hong Kongen, Txinan, Indian, Indonesian, Kuwaiten, Filipinetan, Arabiar Emirerri Batuetan, Singapurren eta Saudi Arabian. 1965ean sortu zuen Peter Boizotek. 2020ko uztailean, bonuen edukitzaileak enpresaren kargu egin ziren, aurreko jabearekin, Hony Capitarekin, egindako zor truke baten ondorioz. 2020ko azaroan, Hony Capital-ek negozioa utzi zuen eta taldearen berregituraketa amaitu zen, jatetxe informaleko katearen zorra 400 milioi £ baino gehiago murrizten lagunduz.
Tapiaita
Tapiaita mineral bat da.
Ezaugarriak
Tapiaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
Tyro (Kansas)
Tyro Kansasko hiri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 220 biztanle zituen, 1.36 kilometro koadrotan banatuta.
Rogiet
, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Mendeko lurralde
Mendeko lurralde bat herrialdearen azpibanaketatik bereizi ohi da, ez baita estatu subirano baten zati. Administrazio-azpibanaketa, aldiz, estatu propio baten zatiketa da. Mendeko lurralde batek, aldiz, autonomia handia izaten du bere kontrol-estatuarekiko. Historikoki, kolonia gehienak menpeko lurraldetzat hartzen ziren. Gaur egun munduan geratzen diren mendeko lurraldeek autonomia politikoaren maila oso altua izaten dute. Hala ere, erakunde autonomo guztiak ez dira menpeko lurraldetzat hartzen, eta mendeko lurralde guztiak ez dira autonomoak. Biztanleak dituzten mendeko lurralde gehienek ISO 3166 herrialde-kode propioak dituzte.
Erakunde politiko batzuek posizio berezia dute, nazioarteko itun batek edo beste hitzarmen batek bermatua, eta horrek nolabaiteko autonomia-maila sortzen du (adibidez, immigrazio-arauen arteko aldea). Erakunde horiek, batzuetan, mendeko lurraldeekin lotzen dira, edo, gutxienez, haiekin taldekatzen dira, baina beren estatu gobernatzaileek ofizialki estatu horietako kide gisa hartzen dituzte. Horren adibide dira, Åland uharteak (Finlandiaren zati direnak) edo Jersey Uhartea (Erresuma Batuaren parte direnak).
Pol Granch
Pablo Grandjean, Pol Granch izenez ezagunagoa (1998ko apirilaren 4a), abeslari eta aktore espainiar-frantziarra da.
Biografia
Pol Granch, Pablo Grandjean jaioa, 1998ko apirilaren 4an jaio zen Madrilen eta aita frantsesaren eta ama espainiar baten semea da. 13 urterekin hasi zen gitarra jotzen eta bere Instagram profilean abestiak jaso zituen, horri esker. Factor X Spain-eko ekoizlea berarekin jarri zen harremanetan programaren castingean agertzeko. Horrez gain, antzezpen ikastaro txiki bat egin zuen Cristina Rotaren eskolan.
Hasierako urteak: X Factor eta "Lasai egin behar dut"
2018an Factor X Spain lehiaketan parte hartu zuenean ospea lortu zuen, castingeko parte-hartzaile errebelazioetako bat izatera iritsiz.Talenduan zehar, Laura Pausiniren taldean egotea defendatu zuen Antonio Vegaren "El sitio de mi recreation" bezalako abestiekin. , Izal-en "Pausa" edo Francis Cabrelen "Hil dadin nahi dut".
Bardo
Bardoa edo koblari zelta Europako historia klasikoaren pertsonaia da, istorioak, kondairak eta poemak transmititzen eta bere herrien gertaerak kantatzen zituena.
Bardoak historian zehar
Kaleetan zehar joaten ziren istorioak kontatzen, jendeari ahantz ez zekizkion. Oso beharrezkoak ziren, albiste, mezu eta kontakizun mota guztietako igorleak baitziren.
Hitza proto-zelta hizkuntzatik dator, eta "ahotsa altxatzea" edo "otoitz egitea" esan nahi du. Kultura horren kideen artean izaera sakratua zeukaten, eta izaki berezitzat hartuak ziren.
Hugo Lloris
Frantziako OGC Nice eta Olympique Lyonnais taldeetan jokatu zuen eta 2012tik Tottenham Hotspurren jokatzen du.
Bardo
Topaketa famatuak
Urtero ospatzen diren topaketa batzuetan, bardo guztiak biltzen dira bere ezagutzak partekatzeko.
Hugo Lloris
2008tik 145 partida jokatu ditu Frantziako futbol selekzio nazionalarekin. 2018ko munduko txapeldun taldeko kapitaina izan zen.
Palmaresa
Lyon
Tottenham Hotspur txapeldunordea, 2014–15
Frantzia
Pleuronectoidei
Pleuronectoidei arrain pleuronektiformeen azpiordena da.
Jívová
Jívová Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 586 biztanle ditu eta 15,28 kilometro koadroko azalera. Olomouceko barrutian dago.
Kambaata hizkuntza
Ethiopiako mintzaira Kuxitikoa da Kambaata hizkuntza.
Jívová
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1400 urtean egin zen.
Kambaata hizkuntza
1998. urteko zensuaren araura, 606,241 mintzatzaile ziren (345,797 bertze hizkuntzarik gabeak), hetarik 278,567 Kambaata gizataldekoak, 51,541 Timbaro gizataldekoak, eta 15,689 Qebena gizataldekoak.
Bilbao Bizkaia Night Marathon
Bilbao Bizkaia Night Marathon (euskaraz: Bilbao Bizkaia gau maratoia), Bilbon 2009ko urriaren 24an lehen aldiz antolatutako gau maratoia da. Europan antolatutako gaueko lehen maratoia izan zen.
Ibilbidea
Maratoiaren lehen edizioa Guggenheim museoaren ondotik hasi zen arratsaldeko 20.15etan eta Bilboko hainbat kale eta etorbide, Getxo, Erandio eta Leioa zeharkatu ostean, leku berdinean amaitu zen gaueko 22.30ak inguruan.
2013 artean emakumezkoek maratoi erdia korritu zuten eta 2014tik aurrera maratoi osoa.
Milagros Rubio
Milagros Rubio Salvatierra (Tutera, 1952ko ekainaren 11) Batzarre alderdiko politikaria da, Bardeako tiro eremuaren aurkako elkartearen bozeramailea dena.
Euskadiko Mugimendu Komunistaren kidea 1979an jaioterriko zinegotzi hautatu zuten. 1999ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan parlamentari bilakatu zen.
Favignana
Mugakideak
Favignanak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gampsonyx swainsonii
Gampsonyx swainsonii Gampsonyx generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Akodon juninensis
Akodon juninensis Akodon generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
André Nzapayeké
Lehen ministroa
2012ko urtarrilean, 2012an hasi zen gatazka zibilaren aurrean, Catherine Samba-Panza presidenteak lehen ministro izendatu zuen Nicolas Tiangayeren dimisioa burutu zenean. Samba-Panza presidenteak bezala, bere eginkizun nagusia zen herrialdea 2015erako aurreikusitako hauteskundeetaraino eramatea. karguaz jabetuta, bere lehentasuna zen sarraskiak eta beste basakeriak gelditzea, Estatuaren agintea berreskuratzea eta gatazkak desplazatutakoak laguntzea. Gobernuaren gehiena Nzapayeké bezalako teknokratek osatzen zuten arren, bere izendapena ez zen ongi jaso eta krisiaren eta indarkeriaren egoera jarraitu zuen.
New Brighton (Pennsylvania)
New Brighton Pennsylvaniako borough bat da. Beaver konderrian kokatua dago. 2010ean 6,025 biztanle zituen, 2.67 kilometro koadrotan banatuta.
Dendropsophus allenorum
Dendropsophus allenorum Dendropsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Women Wage Peace
Women Wage Peace ("Bakearen aldeko emakumeen kanpaina") Israelgo bakearen aldeko mugimendua da, 2014an sortua Gazako Gerra amaitu eta pixka bat ondoren. Helburu nagusia du Israelgo Gobernua mugiarazi Palestinako Herriarekin akordio politikoa lortzeko, bi aldeek onartuko zutena, 2018. urtea baino lehen.
Hastapenetan israeldar emakume talde batek abiatuta, mugimendua lanean egon da palestinar emakumeekin loturak sortu ahal izateko, bai eta beste zonalde eta erlijio batzuetako emakume eta gizonengan iristeko. Ipar Irlanda eta Liberiako antzeko emakumezko mugimenduek eragina eduki zuten sorreran. Halaber, 1997an abiatutako "Lau amen mugimendua"-k inspiratu zituen, lortu zuena israeldar armada erretiratzea Hego Libanotik.
2017ko maiatzean 20.000 kide eta sustatzaile baino gehiago zituen.
2016ko urriko martxa
2016ko urrian, 3.000 israeldar eta palestinar emakumek parte hartu zuten martxa batean Israelgo iparraldetik Jerusalemeraino, Netanyahu lehen ministroaren egoitzaren aurrean amaituz. Hizlarien artean Leymah Gbowee zegoen, Bakearen Nobel Sariduna Liberiako Bigarren Gerra Zibilaren amaiera bultzatzeagatik.
Ibilaldia eta gero, Yael Deckelbaum kanadar-israeldar abeslariak kolaboratu zuen mugimenduarekin "Prayer of the Mothers" abestiarekin, 2017ko maiatzerako Youtuben 3 milioi ikustaldi baino gehiago jaso zuena.
La llorona (abestia)
«La Llorona» (Emakume negartia) Mexikoko herri abesti ospetsua da. Oaxacako Tehuantepeceko istmoan sortu zen baina ez dago beste informaziorik, ez ze urtetan ezta ere egilearen izenik. Abestiaren bertsio ugari dago, bestetik. La Lloronaren kondairarekin lotu izan zaio sarritan ez dirudi horrela denik. Haren musika gainean egile askok hitz desberdinak jarri dituzte, orokorrean maitasunezko narrazioak, ohikoak herri musikan.
Gaia
Bertsio guztietan gai nagusia desamodioa da. Kasu gehienetan maitasuna eta sufrimendua lotzen dute: «Amodioez ez dakiena, Llorona Ez daki zer den martirioa»; zentzu berean hilerriaren aipamena ulertu behar da. Dena dela, anbiguotasun handia erakusten du abestiak, irudi aberatsak erakutsiz baina haien esanahiak ondo azaldu gabe.
Andrés Henestrosak Espainiako lirikak «la Llorona» eta «la Petenera» edo «la Sandunga» bezalako beste soinu istmatar batzuen kopla herrikoi batzuetan izan zuen eragina nabarmentzen zuen, eta, beraz, horietako askok espainiar kolonizazioaren garaian, ahozko tradizioan integratuz, istmora iritsi behar izan zuten hipotesia sostengatzen zuen.
Ezaugarriak
Bere bertsiorik arruntenean, «La Llorona» Tehuantepeceko istmoaren soinuen generokoa da, 3/4ko konpasarekin, balsaren nolabaiteko antzarekin. Bere metrikari dagokionez, koplak, gehienbat, laukote oktosilaboak dira, bi aldiz errepikatzen direnak 4 bertsoko ahapaldi txiki bat osatzeko. Salbuespen gisa, kopla bat «Ay de mí, Llorona» esaldiarekin hasten denean, lehen bertsoa hexasilaboa da. Lehenengo eta hirugarren bertsoei, azkenean, «Llorona» bokatiboa gehitzen zaie, eta horrek hiru silaba gehiago gehitzen ditu; guztira, hamaika bertso ematen dira bertso horietan, eta bederatzi aipatutako salbuespenetan.
Interpretazioak
Hain abesti ezagun eta dramatikoa izanik ez da arraroa hainbeste bertsio izatea. Hona hemen «La Llorona» abestu duten abeslari batzuk:
Jívoví
Jívoví Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 285 biztanle ditu eta 7,66 kilometro koadroko azalera. Žďár nad Sázavouko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1542 urtean egin zen.