cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tinta (argipena)
Tinta hitzak adiera zenbait ditu:
Cap del Pont de Larn
Diru sarrerak
2009an Bout-du-Pont-de-Larn udalerrian 445 unitate fiskal zeuden, 1.113,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.127 euro zen.
Tinta (argipena)
Gaisotasunakː
Eskualdeakː
Cap del Pont de Larn
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 82 komertzioetatik, 7 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 11 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 1 zurgina, 1 argiketaria, 5 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 tintoreria.
Kilkenny
Kilkenny/Cill Chainnigh Irlandako Errepublikaren zazpigarren hiririk handiena eta izen bereko konderriaren hiriburua da, herrialdeko hego-ekialdean kokatutakoa. 24.423 biztanle ditu (2011).
Cap del Pont de Larn
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 2 zapata-dendak, 1 kirol-denda zen eta 1 lore-denda zen.
Kilkenny
Izena
Irlanderazko Cill Chainnigh izenak "Canice-ren eliza" esan nahi du, honek argi erakusten duelarik antzina bazela Caniceren (Kenneth) ohorezko eliza bat gaur egun katedrala dagoen muinoan. "Marmolezko hiria" ere estaen zaio, inguruan marmol beltza ugari baitago eta etxe ugari material horrekin eginak baitaude.
Cap del Pont de Larn
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bout-du-Pont-de-Larn udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Kilkenny
Geografia eta klima
Nore ibaiak sortu duen ibarraren erdialdean kokaturik dago Kilkenny, Dublindik 117 kilometro hego-mendebaldera. Klima ozeaniko epela dauka, 854 mm-ko prezipitazioak urtero eta batazbesteko tenperaturak aldiz udan 20 °C beroena eta neguan 2 °C hotzenak.
Angie Dickinson
Angie Dickinson (Kulm, - ), Angeline Brown jaioa, estatubatuar aktorea da. Howard Hawks, Frank Sinatra, Dean Martin, Marlon Brando edota Gus Van Sant bezalako aktoreekin lan egin arren, Police Woman telesailean Leann "Pepper" Anderson sarjentua egiteagatik ezaguna da.
Alopezia
Alopezia edo burusoiltasuna buruko ilearen galera handia da, buruan ilerik gabeko hutsuneak uzten dituena. Gizonengan gertatzen da bereziki (alopezia androgenikoa) eta hauen artean bereziki arraza zurikoak direnetan. Gaztetatik hasten den prozesua izaten da, adinarekin azeleratu egiten dena. Horrela, arraza zuriko 50 urtetik gorako gizonen artean erditik gora dira alopezia dutenak. Emakumeengan ere gertatzen da, askoz ere maiztasun txikiagoz bada ere. Faktore genetikoek eragindako alopezia arruntaz gainera, alopezia gaixotasun zenbaitek eragiten duten sintoma ere bada. Primateengan ere gertatzen da.
Marco da Gagliano
Marco da Gagliano (Florentzia, 1582ko maiatzaren 1a - ibidem, 1643ko otsailaren 25a) italiar musikagilea izan zen. Medicitarren gorteko musikari ofiziala zen; 35 urtez izan zen haien kapera-maisu.
Haren lanetan Periren eta Monteverdiren eragina nabarmena da. Antzerkirako lanak eta operak (Dafne, 1607) moldatu zituen. Camerata Florentina taldearen bigarren belaunaldiak eman zuen musikagilerik handiena zen; talde horren xedea antzinako Greziako dramak eta musika batzea zen, eta haiek idatzi zituzten lehenengo operak. Erlijiozko musika-lan asko idatzi zituen (mezak, salmoak, ereserkiak, etab.), eta lan profano batzuk ere egin zituen (madrigalak).
Cap del Pont de Larn
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Otsailaren 4
Otsailaren 4a egutegi gregoriotarraren urteko hogeita hamabosgarren eguna da. 330 egun falta dira urtea amaitzeko, 331 egun bisurteetan.
Kilkenny
Historia
XII mendean normandiarren inbasioekin batera Richard FitzGilbert de Clare ("arku indartsua") Leinsterreko jaunak gaztelu handi bat eraiki zuen ibaiaren ertzean. XIII mendean egoera berezia zegoen herrian, monasterioaren inguruko lurretan irlandarrak zeuden (Irishtown izena zuen) eta gazteluaren harresien barnean berriz High Town normandiarra eratu zen. 1348an Izurri Beltzak kalte handiak eragin zituen herrian.
Madison (Missouri)
Madison Missourieko hiri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 554 biztanle zituen, 1.16 kilometro koadrotan banatuta.
Kilkenny
Historia
Kilkennyko gazteluak 1967an ireki zituen ateak herritarrek bisita zezaten.
Ondasun nabarmenak
Kilkennyn bertan hainbat eraikin garrantzitsu aurkitzen dira:
Kilkennytik gertu dagoen Thomastown herrixkan Jerpoint Abbey monasterioa dago.
Ekonomia
Garagardogintza ongi errotua dagoen hiria da Kilkenny. St. Francis Abbey lantegian Smithwick's eta Kilkenny garagardoak egiten dira.
Kultura
Aipatzekoa da abuztuero egiten Kilkennyko Arte jaialdia. Musika, antzerki eta erakusketa ugari izaten da astebetean. Beste jaialdi bat Cat Laughs umorezko astea izaten da.
Kirolak
Kilkenny GAA (hurling) eta Kilkenny RFC (errugbia) hiriko kirol talderik ezagunenak dira.
Arya Stark
, George R. R. Martin idazlearen A Song of Ice and Fire eleberri saileko eta Game of Thrones telesaileko pertsonaia bat da, azken horretan Maisie Williams aktoreak antzeztu zuen. Stark etxeko kidea da.
Eddard Stark eta Catelyn Tullyren alaba txikia da. Izaera independientea, independiente, indartsua eta buruargia duen neskatoa da, berez neskentzako jarduerak direla jotzen denekiko ez du batere zaletasunik, alderantziz, zaldun jardueak oso maite ditu, batez ere Jon Elur anaiordeak oparitutako Horratz ezpatarekin borrokatzea. Denbora batez Sandor Clegane morroskoa eta Jaqen H'ghar misteriotsuaren zaintzapean egongo da.
Warren konderria (New Jersey)
Geografia
Warren konderriak 9,398 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,538 ura dira. Beste 92,441 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 115,65 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 108,692 pertsonetatik 100,824 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 7,659 dira. 3,592 beltzak edo afroamerikarrak. 107 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2,642 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 140 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,368 pertsonek kokatzen zuten.
Devario pathirana
Devario pathirana Devario generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Häusern
Häusern Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hogganfield
, Eskoziako Glasgow hiriaren ipar-ekialdean dagoen barruti bat da.
Corica laciniata
Corica laciniata Corica generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
1966ko Espainiako Traineru Txapelketa
1966ko Espainiako Traineru Txapelketa (txapelketaren 19. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 26an jokatu zen Santanderren, eta Pedreñak bere bosgarren txapelketa irabazi zuen. San Juan eta Oriorekin batera berdinduta gelditu zen palmaresaren goikaldean.
Historia
1950ko Espainiako txapelketa anulatua izan zenetik kantabriarrak haserre ziren arraun munduarekin. 15 urte pasa behar izan ziren traineru kantabriar bat uretan ikusteko eta 1965ean Pedreñaren nagusitasunaz animatuta 1966an Santanderren antolatu zuten Espainiako txapelketa.
1965ean Pedreña izan zen Espainiako txapelduna eta Hondarribia Kontxako irabazlea, baina ez batean ez bestean ez ziren elkarren kontra aritu. Denboraldi amaieran bien arteko bi desafio egin zituzten eta hondarribitarrak izan ziren bietan garaile. 1966ko Espainiako txapelketak ikusmin handia sortu zuen berriz ere bi oilarren arteko lehia ikusteko. Hondarribia nagusitu zen 11 segundutako aldeaz, baina epaileek deskalifikatu egin zuten ziaboga berea ez zen baliza batean argudiatuta, eta Pedreña izan zen txapelduna. Polemikak denbora luzea iraun zuen.
Lidio Andrés Feliz
Lidio Andrés Feliz (1997ko ekainaren 26a ) Dominikar Errepublikako abiadurako probetan aritzen den atleta bat da. 4×400 metroko errelebo proba mistoan parte hartu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortuz.
Odesako Opera eta Ballet Antzokia
Odesako Opera eta Ballet Antzokia edo Odesako Opera eta Ballet Antzoki Akademiko Nazionala, (ukraineraz Одеський національний академічний театр опери та балету), Ukrainako Odesa hirian dagoen opera eta ballet antzoki bat da.
Lehen eraikina 1810eran inauguratu zen baina 1873an sute batek kiskaldu zuen. 1887an Ferdinand Fellner eta Hermann Helmer austriar arkitektoek neobarroko estiloan berreraiki zuten. Barnealdean, ondorengo rococo estiloko apaindurak gehitu zitzaizkion.
Bere zaldi-perra itxurako antzokilekuaren diseinu bereziari esker antzokiak sekulako bikaintasun akustikoa du, horrek abeslari, dantzari eta aktoreek tonu baxuan hitz eginda ere ikusleek ongi entzutea ahalbideratzen du.
2007an zaharberritua izan zen.
Motoaki Miura
Motoaki Miura (三浦 基瑛) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SC Sagamihara.
Taisen Deshimaru
Taisen Deshimaru (弟子丸 泰仙) japoniar Sōtō Zen maisu budista izan zen.
Biografia
Kyushu-n, Saga-ko prefekturan, Japonian jaioa, Deshimaru aitonak eta amak hazi zuten. Aitona samurai ohia zuen, Meiji Iraultza baino lehenagokoa, eta ama jodo shinshu eskola budistaren jarraitzailea. Munduaz axolatua, amaren praktikak utzi eta luzaro kristautasuna jorratu zuen ministro protestante baten maisutzapean, hau ere berarentzat egokia ez zela erabaki arte. Budismora itzuli zen, bada, eta Rinzai eskolarekin harremanak izan zituen, baina honek ez zuen bete, ez eta negozio gizon bezala zeraman bizitzak ere. Honela iritsi zen Kodo Sawaki ezagutzera, Sōtō Zenen maisua, eta berehalakoan haren ikasle bihurtzera. Deshimaru, Sawaki maisuaren ildotik, shikantaza praktikatzeari ekin zion.
Japoniarrak Pearl Harbor eraso ondoren bata bestetik aldendu ziren, eta Deshimaru gerrara eraman zuten. Honela heldu zen Bangka islara, non Zazen irakatsi baitzien bertan bizi ziren txinatar, indonesiar eta europarrei. Japoniako Okupazio Armadak isla hori ere eraso zuen eta biztanle asko hilarazi. Deshimaru Bangkako jendearen alde irten zen eta Japoniako Armadak matxinotzat jo eta espetxeratu zuen. Heriotza zigorra bete baino lehentxeago, goi mailako ofizial japoniar zenbaitek askatu zuten beste preso batzuekin batera. Honen ondotik Singapureko preso-eremu estatubatuar batera eraman zuten eta gerotxoago askatu.
Deshimaru berehala batu zen bere maisuarekin eta hamalau urtez haren aldean egon zen Sawaki 1965ean hil arte. Sawaki gaixotu baino apur bat lehenago Deshimaru monje ordenak hartu zituen. Diotenez, hil-ohean Sawakik adierazi zuen Zen munduko lau bazterretara hedatu nahia, eta Deshimaruri eskatu omen zion Europan haren irakaspenak zabal zitzala.
1967an, Deshimaru Europara heldu eta Parisen kokatu zen, bere maisuaren asmoa bete nahirik. Elkarrizketa batean, Deshimaruk azaldu zuen Frantzia hautatu zuela honen tradizio filosofikoagatik; Michel de Montaigne, René Descartes, Henri Bergson eta Nicolas Malebranche aipatu zituen Zen ezagutu ez arren ulertu egin zuten filosofo gisara. 1970eko hamarkadan bere misioa hazi zen eta dharmaren (shiho) transmisioa hartu zuen Yamada Reirin Maisuaren (Eihei-ji-ko Tenpluaren abadea) eskutik eta Europako kaikyosokan (Zen Sōtōaren buru) izendatu zuten. Ikasle asko izan zituen, eta dojo anitzen sorreraren katalizatzaile izan zen. Bere irakaspenek eta liburuek Zen Europan eta Ameriketan hedatzen lagundu zuten, Sōtō eskolarena batik bat. Nazioarteko Zen Elkartea sortu zuen 1970ean eta La Gendronnière 1979an. 1982an hil zen, Zenaren praktika mendebaldean ondo errotuta utzi ondoren.
Deshimaru Maisua hil ondoren, haren ikasle hurbilenak, Ettienne Zeisler, Roland Rech eta Kosen Thibaut, Japoniara joan ziren shiho Niwa Zenji Maisu, Sōtō-aren autoritate nagusiaren eskutik hartzera. Andre Lemort bere beste ikasle batek, Deshimaruk 1981ean ordenatuta, Zen Kolonbian sartu zuen.
Maitland (Missouri)
Maitland Missourieko hiri bat da. Holt konderrian kokatua dago. 2010ean 343 biztanle zituen, 0.77 kilometro koadrotan banatuta.
Atetz
Atetz ([atets̻]) Nafarroa Garaiko udalerria da, Iruñeko merindadekoa. Iruñetik 19 kilometrora dago. 26,40 kilometro koadroko eremua du eta 0 biztanle zituen ko erroldaren arabera.
Inguru naturala eta kokapena
Atetz Iruñeko merindadearen iparraldean dago. Ultzamarekin du muga iparraldean, Imotzekin mendebaldean, Txulapainekin hegoaldean, eta Odietarekin ekialdean.
Klima eta landaredia
Klima azpiatlantiar motakoa da, baina ohikoa baino hezeagoa (1.600mm baino euri gehiago batzen da urte batean, batez beste). Tenperaturak 8 eta 10 gradu bitartekoak dira, uda epelak eta neguak hotzak. Urteko egun euritsuak 120-140 dira.
Udalerriko jatorrizko zuhaitzak haritzak eta pagoak ziren. Haritzak herrigunean eta behealdeko ibarretan zeuden, eta gunerik menditsuenetan, pagoak. Gizakiaren eragina dela eta, asko gutxitu zen zuhaitz horien azalera, eta gaur egun, ugariagoak dira birlandaturiko pinu lariziarrak (Pinus nigra) eta alertzeak.
Herriak
Udalerria sei herrik osatzen dute: Aroztegi, Beuntza, Beratsain, Eguarats, Eritze eta Zigandak, eta 5 etxalde ere ditu: Amalain (1857ko errolda arte udala izan zuena), Beuntzalarrea, Egillor, Hiriberri eta Labaso.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bederatzi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,67 (Nafarroa Garaiko batezbestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
2007an Hemengoak herri ekimeneko Miren Egozkue Goldaratz atera zen Atezko alkate lau zinegotzirekin. Atezko Herriak zinegotzi bakarra lortu zuen. 4 boto zuri izan ziren (botoen %2,25). Abstentzioa %24,26koa izan zen.
2011n hiru zerrenda aurkeztu ziren eta egoera aldatu egin zen: Atezko Herriak 4 zinegotzi, Hemengoak zerrendak bakarra eta Agrupación Independiente Valle de Atez izenekoak bat ere ez.
Euskara
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Atetz eremu mistoko udalerria zen. 2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu euskaldunera pasatzea erabaki zuen, udal horren eskaerari jarraituz. Horren ondorioz, herria eremu mistotik eremu euskaldunera pasatu zen.
Atetzeko euskara Erdiguneko Nafarreraren parte da, zehatzago, Ultzamako euskara da bertan hitz egiten den euskara.
Escobar de Campos
Escobar de Campos Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 60 biztanle zituen eta biztanle zituen.
Tour-operatzaile
Tour-operatzailea (jatorriz, ingeleseko tour operator) bira turistikoak antolatzen dituzten enpresak dira. Tour-operatzaile izenak enpresen sistema integratuari egiten dio erreferentzia eta erabakiak hartzeko zentro bakarra dago eta era askotako jarduera sortak biltzen dira horrelako sistemetan: bidaia-agentziak, garraio-konpainiak, ostalaritzako harrerak, atsedeneko eta aisiako zerbitzuak eta abar.
Tour-operatzaileek, nagusiki, charter abiazioko konpainietan edo konpainia erregularren bidezko charter kontratazioetan garatzen dute beren jarduera. Horrela, posible dute leku turistikoetarako joan-etorriko txartelak tarifa normalean baino askoz merkeago eskaintzea. Tour-operatzaileak funtsezkoak izan dira masa-turismoa nazioarte osora hedatzeko. Dena dela, kritika ugari ere jaso du sistema horrek: jarduerako irabazien parte handi bat jatorriko herrialdeetan geratzen dela leporatu izan diote. Dauzkan itsasertzak eta tenperatura tarteko, Espainiako estatua da lan horretan diharduten enpresen jomuga garrantzitsuenetakoa da; enpresa ingeles eta alemanena, batik bat.
Hurlet
edota The Hurlet, Eskoziako Glasgow hiriaren hego-mendebaldean dagoen baserri giroko hiriko barruti bat da, Renfrewshire-Ekialdeko Renfrewshire konderrien mugan.
Corica soborna
Corica soborna Corica generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Portugesezko literatura
Portugesezko literatura hizkuntza horretan egindako literatura da, aspalditik Portugal-en eta berrikiago Brasilen eta Afrikako herrialde lusofonoetan (Angola, Cabo Verde eta Mozambike batez ere).
Errenazimenduan urrezko garaia izan zuen Luís de Camões-en "Os Lusíadas" obrarekin, eta XIX. mendearen ondoren ere idazle oso ezagunak izan ditu: Fernando Pessoa poeta handia mendeen artean, XX. mendeko Jose Saramago eleberrigile handia, Nobel Saria eskuratu zuena 1998an.
Erdi Aroa
Lehen literatura galaikoportugesez idatzi zen, trobadoreek zabaldutako kantuez osatuta, proventzeraren eragin handia zutenak. Poema ezagunenak Cancioneiro da Ajuda liburuan jaso ziren. Portugalgo Dionisio I.aren gorteak, okzitaniarren antzera, poesia-sorkuntzaren gune garrantzitsu bat babestu zuen. Generorik garrantzitsuenak hauek dira: cantiga d'amigo (herri-tradiziokoa, emakume bat bere maiteari zuzentzen zaiona), cantiga d'amor (maitasun-poema dotoreak) eta cantiga d'escarnio e maldizer (poema satirikoak). Ezagutzen den autore bakanetako bat Martín Codax da, trobadore gehienen kantuak anonimoak baitira.
Epika ez zen hainbeste lantzen, Europako liburuen itzulpenak eta gutxi gehiago.
Errenazimentua
Errenazimentuarekin hizkuntza kultua sortzen da, hizketa arruntetik urrun, latinizatua askotan. Kontinente osoan gertatzen den moduan Italiako eragina handia da poesian. Luís de Camões (1524-1580) Portugalgo Errenazimentuko olerkari epikoa gailendu zen XVI. mendean. Haren Os Lusiadas (1572, Lusoren ondorengoak edo Portugaldarrak) Portugalgo poema nazional bihurtu zen.
João de Barrosek Décadas da Ásia idatzi zuen, Portugalgo bidaiari loriatsuen inguruan. Gil Vicente antzerki-sortzailea ere garrantzitsua izan zen, mota askotako obrak idatzi zituen eta: Erdi Aroko eragina duten biblia-zatien erlijio-irudikapenak, komedia klasikoen eta modernoen bertsioak, amodiozko gaizki-ulertuetan eta egoera barregarrietan oinarrituak.
Barrokoa eta Neoklasizismoa
Barrokoak nolabaiteko gainbehera dakar, garaian espainiera kultura-hizkuntza gisa bultzatu zelako, 1640ko iraultzaren ondoren independentzia lortu bazuten ere. Gainbehera hori neoklasizismoan zehar mantendu zen bere horretan, lan oso klasikoekin eta berrikuntza handirik gabe.
XIX. mendea
Literatura berritzeko arau puristekin hautsi eta erabilera komuneko hizkuntza berreskuratu behar zen, Almeida Garrettek horri ekin zion erromantizismo ingelesa eta frantsesa ezagutu ondoren. Jarraitzaileak izan zituen, Castilho esaterako, baina. Antero de Quentalek eskola honen aurka erreakzionatu zuen eta poesia ezkor eta existentziala landu zuen, Teófilo Bragak jarraitu zuena (politikari moduan ere nabarmendu zen).
Erromantizismoaren beste idazle nabarmen bat Camilo Castelo Branco izan zen, baina Portugalgo prosa bere gorenera iristen da José María Eça de Queirós (1845-1900) eleberrigile errealistarekin, kanonaren ezinbesteko idazlea bihurtuko dena.
XX. mendea
Bi mendeen artean aipagarria da Fernando Pessoa olerkari modernista (1888-1935). Itzal handiko idazlea izan zen eta itzulienetako bat da.
Pessoaren lana heteronimo edo ahots poetikoen asmakuntzan oinarritu zen, eta, horri esker, lirikako erregistro guztiak ukitu zituen, literatura idazteko modua berritu zuen bere herrialdean (arrakastaren zati handi bat hil ondoren izan arren). Bere bertsoek modernismoaren, abangoardien eta post-erromantizismoaren oihartzunak dituzte, eta XX. mendeko poetei bidea ireki zien. Bigarren erdian Herberto Helder-en ahotsa nabarmendu zen, portugesezko poeta originalenetako bat.
Prosan autore garrantzitsuenak mende amaierakoak dira: António Lobo Antunes eta José Saramago. Portugaletik kanpo bizitzea, kritika egitea, Literaturako Nobel sarirako hautagaiak izatea eta literatura hizkuntza nagusietarako itzuliak izatea dute ezaugarri komun. Saramagok Nobel saria irabazi zuen 1998an. Miguel Torga ere aipa daiteke eragina izan duten idazleen artean.
Malden (Missouri)
Malden Missourieko hiri bat da. Dunklin konderrian kokatua dago. 2010ean 4,275 biztanle zituen, 19.49 kilometro koadrotan banatuta.
Hypositta corallirostris
Hypositta corallirostris Hypositta generoko animalia da. Hegaztien barruko Vangidae familian sailkatua dago.
Hideki Nagai
Hideki Nagai (永井 秀樹, 1971ko urtarrilaren 26a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy, Shimizu S-Pulse, Yokohama Flügels, Yokohama F. Marinos eta Oita Trinita.
Eugène-François Vidocq
Eugène-François Vidocq (Arras, 1775eko uztailaren 24a - Brusela, 1857ko maiatzaren 11) frantziar abenturazalea eta detektibea izan zen. Soldadu zela espetxean egon zen askotan. Ihes egin zuen eta 1809an, estatuarentzat lan egin ondoren, preso ohiez osaturiko polizia antolatu zuen (Police de sûreté). 1827an paper-fabrika bat sortu zuen, baina negozioak hondoa jo zuen. Poliziara itzuli zen, eta detektibeen buru egin zuten, baina 1832an kargua utzi eta detektibe-agentzia bat sortu zuen. 1828an haren Memoriak argitaratu ziren, dirudienez, Honoré de Balzac frantses idazleak Vautrin pertsonaia taxutzeko erabili zituenak.
Maratecoara splendida
Maratecoara splendida Maratecoara generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Villeloin-Coulangé
Villeloin-Coulangé Frantziako udalerria da, Indre eta Loira departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villeloin-Coulangé udalerrian erroldatutako biztanleak 638 ziren. Familiak 248 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 336 etxebizitza zeuden, 254 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 60 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 325 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 254 etxebizitza nagusietatik 188 bere jabearen bizilekua ziren, 56 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 19 etxek bi gela zituzten, 52 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 121 etxek bost zituzten. 211 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 135 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 341 ziren, horien artean 251 aktiboak ziren eta 90 inaktiboak ziren. 251 pertsona aktiboetatik 229 lanean zeuden (126 gizon eta 103 emakume) eta 22 langabezian zeuden (7 gizon eta 15 emakume). 90 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villeloin-Coulangé udalerrian 261 unitate fiskal zeuden, 575,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.116 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Villeloin-Coulangé udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.460 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
El Fabeiru
El Fabeiru edo Al Fabeiru (leonesez) edota Fabero (gaztelaniaz) Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.319 biztanle zituen eta biztanle zituen.
Iran
Iran (‎​, Īrān), ofizialki Irango Islamiar Errepublika (جمهوری اسلامی ایران, Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān), Hego-mendebaldeko Asiako estatua da, 1935 arte Persia izena zuena. Iparraldean Armenia, Azerbaijan eta Turkmenistanekin du muga, Pakistan eta Afganistanekin ekialdean, eta Turkia eta Irakekin mendebaldean. 1.648.195 kilometro koadroko eremua dauka, eta 2016an 82,8 milioi biztanle zituen. Hiriburua Teheran da.
Irango Barne produktu gordina 412,3 mila milioi dolarrekoa izan zen 2015ean, munduko 29.a, eta per capita errenta 17.600 dolarrekoa. Munduko zazpigarren petrolio ekoizlea da eta 16. esportatzailea. Munduko bigarren gas erreserba handienak dauzka, Errusiaren ondotik, eta hirugarren ekoizlea da.
Izena
Akemenestarren dinastiaren garaian (K.a. 500-K.a. 330) irandarrek Parsa esaten zioten lurraldeari, Ziro II.aren erreinuaren izenetik; hitza oraindik ere erabiltzen da, Fars edo Pars probintziaren izenean. Hala ere, estatu osoaren izena Aryanam zen, ariar hitzarekin zerikusia duena, aitonen seme esanahikoa. Partiar Inperioaren garaian (K.a. 248-224) Aryanam hitza Aryan bihurtu zen, eta Sasandar Inperioan Iranxar eta Iran. Greziarrek Aryana eta Persis hitzak erabiltzen zituzten oraingo Irango goi-ordokia izendatzeko. Hitza latinera igaro zen Persia emateko.
XX. mendean, intelektualen arteko eztabaida piztu zen, herrialdea izendatzeko moduaren inguruan. 1935eko martxoaren 21ean, Noruz egunean, Reza Pahlavi xahak dekretua argitaratu zuen, atzerriko estatu guztiei haien eskutitzetan Persia izenaren ordez Iran erabiltzeko eskatuz. 1979an, Irango Iraultzak Irango Errepublika Islamiarra eratu zuen, eta Iran izena orokortu zen.
Mugak
Iran Hego-mendebaldeko Asiako estatua da, ipar latitudeko 24° eta 40° artean, eta ekialdeko longitudeko 44° eta 64° artean hedatua. 1.648.000 kilometro koadroko eremua du, hots, munduko 17.a. Zazpi herrialderekin du muga: Azerbaijan, 432 kilometro, Armenia, 35 kilometro, Turkmenistan, 992 kilometro, Pakistan, 909 kilometro, Afganistan, 936 kilometro, Turkia, 499 kilometro eta Irakekin, 1.458 kilometro.
Erliebea
Lau forma geografiko bereizten dira Irango erliebean :
Hidrografia
Iranen ez da ibai handirik. Persiar golkoaren arroan Karun nabarmentzen da, Xatt al-Araben adarra; herrialdeko ibaiarik luzeena da (725 km), eta nabigagarri bakarra. Karkheh ibaiak ere Xatt al-Araben du ahoa. Sefīd-Rud (670 km), berriz, Kaspiar itsasora isurtzen da. Erdialdeko goi-ordokian, aintzira gazietara isurtzen diren erreka asko agortu egiten dira udan. Urmia, ipar-mendebaldean dagoena, Irango aintzirarik zabalena da (5.200 kilometro koadro); Sistan eta Balutxistanen ere aintzira gazi ugari dago.
Protohistoria eta Mediar eta Akemenestar inperioak
Antzina persiarrak eta indoariarrak elkarrekin bizi ziren: herri horien hizkuntzen antzinako formak oso antzekoak dira, mitologian jainko asko berdinak dituzte, eta brahmanen eta parsien erlijio zeremonia asko eta asko antzekoak dira. Bigarren milurtekoaren hasieran, arioak Asiako ordokietan sartu ziren, Kaspiar itsasoaren eta Persiako golkoaren artean, eta beren gizarte egiturak ezarri zituzten; bestalde, nomadismoa utzi eta nekazaritzan hasi ziren. Herrialdez eta bizimoduz aldatzeaz gainera, erlijioan ere hainbat aldaketa onartu zituzten Zoroastroren predikuak zirela-eta.
Antzinako Ekialdeko hainbat eskualdetan irandar aztarnak aurkitu dira, mediar-persiar erreinuaren aurretikoak. Elamdar zibilizazioa, persiarren urrungo arbasoena, Kisheko erregeen mende gelditu zen; horiek Mesopotamia hartu zuten mendean. Mediarrak Irango goi-ordokiaren ipar-mendebaldean bizi ziren (Ekbatana inguruan), eta persiarrek Urmia aintziraren mendebaldean eta hego-mendebaldean hartu zuten bizileku; nekazaritza goi-ordoki horren ekialdean eta mendebaldean landu zitekeen bakarrik.
K.a. VIII. eta VII. mendeetan, mediarrek arbasoekiko loturak hautsi zituzten, beren bizimodu berria nekazaritza eta abeltzaintzan oinarritu zuten, eta gero eta indar handiagoa hartu zuen eskulangintzak haien artean. Mediarrek, asiriarretatik babesteko, mediar tribuen konfederazioa sortu zuten: Dejozesek estatu bat osatu zuen K.a. 715. urte inguruan, eta ondoren, zimeriarrak eta eszitak iritsi ziren. Fraortesek mediar tribuak bildu eta Parsimaxeko persiarrak menderatu zituen.
Asiriarren erreinua ahuldu ahala, mediarrek mendebaldean zuten presioa hazi egin zen: Ziaxaresek esziten nagusitasuna galarazi zuen eta, ondoren, mediarrak Babiloniarekin aliatu ziren eta asiriarren inperioa desegin zuten (gudaroste profesionala osatu zen asiriarren ereduaren arabera). Une horretan sortu zen mediarren estatua; errege nagusietako bat Astiages izan zen. Baina erregearen ahalmena nobleek mugatzen zuten, eta monarkiaren kontrako higikundeak bata bestearen atzetik gertatzen ziren, Persian gertatzen zen bezalaxe.
559an Ziro Handiak, Babiloniarekin elkar harturik, mediarren kontra egin zuen, eta 550ean hiriburua, Ekbatana, suntsitu zuen; horren ondorioz, mediarrak persiarrekin batu ziren eta Akemenestar Inperioa sortu zen. Zirok, Handia goitizena ez ezik, xah titulua ere jaso zuen. Berak sortu zuen Ziroren Zilindroa deritzona, giza-eskubideen lehen adierazpentzat hartzen dena. Ziroren ondorengoek inperioa sendotu zuten. Kanbises II.a errege zela, K.a. 530etik aurrera, hainbat iraultza izan ziren, baina, hala eta guztiz ere, K.a. 525ean Egipto menderatu ahal izan zuten. Dario I.ak hainbat borrokaldi zuzendu zituen Trazia, Mazedonia eta Itsaso Beltzeko kostaldea bereganatzeko; hala, garai hartan izan zuen persiarren inperioak gehieneko hedadura. Mende eta erdi iraun zuen aldi horrek.
K.a. 499-493 bitartean gertatu zen Joniarren altxamenduaren ondoren, Xerxes I.ak hainbat saio egin zituen Grezia menderatzeko (Mediar Gerrak), baina huts egin zuen, eta persiar gobernarien indar politiko eta militarrak gainbehera latza egin zuen. Ondoren, garrantzi gutxiko erregeak izan ziren, harik eta Alexandro Handiak akemenestarren inperioa desegin zuen arte Granikon (K.a. 334. urtea). Horrela amaitu zen Akemenestar Inperioa, 200 urte iraun zuena. Oso indar handiko inperioa izan zen, hiru kontinentetan zabaldua: Asia, Afrika eta Europa.
Seleukotar eta Partiar inperioak
K.a. 323an Alexandro Handia oinordekorik hil zenez gero, inperioa haren jeneralen artean (diadokoak) banatu zen. Haietako batek, Seleuko I.a Nikatorrek, Asiako aldeaz jabeturik, Seleukotar Inperioa sortu zuen. Berak fundatu zituen inperioaren hiriburuak: Seleuzia Tigrisekoa Mesopotamian eta Seleuzia Pieria Sirian. Erresuma multikulturala zen, besteak beste persak, grekoak, juduak eta mediarrak biltzen zituena. Persia helenizatuz joan zen, errege eta satrapa guztiak greziar jatorrikoak baitziren, batasun kulturalaren bitartez inperioa baturik atxiki nahi zutenak.
Seleukotar Inperioa sortu orduko hasi zen beheraka, K.a. 304an Chandragupta Mauryaren esku gelditu baitziren Indusetik mendebaldera zeuden lurrak. K.a. 250 aldean, Partia eta Greko-Baktriar Erresuma independizatu ziren. Bestalde, Antioko III.a, Hanibalek adoreturik, Grezia konkistatatzen saiatu zen; Etoliar Ligarekin bat egin zuen, baina erromatarrek azpiratu zuten Termopiletan, K.a. 191n. Seleukotar dinastia K.a. 64an itzali zen, Ponpeiok Antioko XIII.a erregetzatik kendu eta Siria Erromako probintzia bihurtu zuenean.
Partiar Inperioaren historia oso loturik dago Seleukotar Inperioarenari. Parni tribu nomadako Artsazes eta Tiridates anaiek fundatu zuten Artsazidar dinastia, K.a. 247an. K.a. II. mendean, seleukotarren ahuleziaz baliatu ziren, Siriatik ekialdera zeuden lurraldeak menderatzeko. Geroago, Erromaren ekialdeko etsai porrokatua izan zen Partia, eta geldiarazi zuen erromatarren hedatzea Kapadoziatik haratago. Partiar armadak bi zalditeria mota zituen: bata astuna eta blindatua, eta arina bestea, mugikortasun handikoa, zaldun arkulariz osatua. Erromatar armadaren oinarria infanteria zenez gero, partiarrak garaitzeko zailak ziren, bi zalditeria motak soldaduak baino azkarragoak baitziren. Bestalde, partiarrek zailtasun handiak zituzten konkistatutakoa okupatzeko, setio-gerrara egokitzen ez zirelako. Hori zela-eta, ez erromatarrek, ez partiarrek, ezin izaten zituzten elkarren lurrak beretu. Partiar Inperioa 224an amaitu zen, Asdaxir I.ak, Sasandar Inperioaren sortzaileak, Artaban IV.a bentzutu zuelarik.
Sasandar Inperioa
224 aldean, Ardaxir I.ak, Sasanen leinuko agintariak, partiarrak garaitu eta Sasandar Inperioa sortu zuen. Sasandarrek akemenestarren ondorengotzat jotzen zuten beren burua. Xapur I.a, Ardaxirren ondorengoa, agintari ahaltsua izan zen. Haren erregealdian estatuaren agintea sendotu zen, eta zoroastrismoa estatu erlijio bilakatu zen. Mendebalderantz hedatu ahala, sasandarrak gatazkan hasi ziren Erromarekin. 260an, Edesako guduan, Xapur I.ak gatibu hartu zuen Valeriano erromatar enperadorea. Xapur hiltzerako, Sasandar Inperioak Eufratesetik Induserainoko lurrak hartzen zituen, gaur egungo Armenia eta Georgia barne.
Gainbehera labur baten ostean, Xapur II.aren agintaldian (309–379) sasandarrek berreskuratu zituzten lehengo lurraldeak. Kusandarrak menderatu zituzten ekialdean, eta basamortuan arabiarren aurka borrokatu ziren. Bestalde, erromatarrei iparraldeko Mesopotamia eta Armenia kendu zieten.
V. mendean, Huno zuriek inperio zabala eratu zuten, erdigunea Afganistanen zuena. Kanpaina ezin txarrago baten ondoan, sasandarrak behartuak izan ziren hunoei zerga ordaitzera. Hunoak azpiraturik, inperioak bere une gorenetako bat izan zuen Kosroes I.aren erregealdian (531–579). Kosroes hil osteko urteetan, ordea, barne gatazkek eta Bizantziar Inperioaren aurkako gerrek ahuldu zuten Persia. 642an, Islamak batutako arabiarrek garaitu zuten sasandar armada; azken sasandar agintaria, Jazdgard III.a, 651n hil zen.
Persia musulmana eta Urrezko Garaia
Jazdgard III.a azpiratu ondoren, arabiarrek Persia konkistatu zuten. 674ko Khorasan Handia, gaur egungo Khorasan, Afganistan eta Transoxianaren zati bat hartzen zuena, musulmanen esku zegoen. Omeiatarrak arabiarren gailentasuna defendatzen bazuten ere, irandarrak integratuz joan ziren komunitate berrian, eta konkistatzaileek sasandar usadio ugari berenganatu zituzten. Beti ere, Islamaren sineste, lege eta ohiturak inposatu ziren. 696tik aurrera, arabiera izan zen gorteko hizkuntza ofiziala, baina persiera ere erabiltzen zen.
750. urtean, As-Saffah kalifak omeiatarrak garaitu eta abbastar dinastia sortu zuen. Arabiarren aginpidegunea gaur egungo Siriatik Bagdadera eraman zuen eta, horren ondorioz, kalifa-herriak Persiaren eragin handia jaso zuen. Ekialdeko Iranek burujabetasuna lortu zuen eta bere dinastiak sortu zituen: tahiriarrak Korasan Handian (821-873), saffariarrak Sistanen (861–1003), samandarrak Korasan Handian eta Transoxianan (874-899 inguru).
IX-X. mendeetan, shu'ubiyya higikundea garatu zen, arabiarren estatus abantailatsuaren aurka. Ez zeuden Islamaren aurka, baina persiar nortasuna eta kultura babestu nahi zituzten. Persierari eustea izan zen shu'ubiyyaren ondorio azpimarragarrienetakoa. Iranek berebiziko garrantzia izan zuen Islamaren Urrezko Aroan (VIII-XIII. mendeak); garai horretan, ehunka jakintsu eta zientzialarik aurrerapen handiak egin zituzten teknologia, zientzia eta medizinan.
934-1055 bitartean, buiatarrek gobernatu zuten mendebaldeko Iranen. XI. mendean, Seljuk dinastia turkiarra Iran, Irak eta Anatoliaz nagusitu zen. 1218-1224 bitartean, Genghis Khan buru zuten mongolek eskualdea inbaditu eta suntsitu zuten. 1380-1393 urteetan, Tamerlanek gauza bera egin zuen. Honen ondorengoek eratutako Timur Inperioak XVI. mendearen hasiera arte iraun zuen.
Safavi leinua eta Persia modernoa
Safavidak Safi-ad-din Ardabili (1253-1334) xeik kurduaren ondorengoak ziren ; 1399an utzi zuten ordena sufia eta xiismora bihurtu ziren. 1488an, otomandarren aurka zeuden turkiar herri guztiak bildu zituen Ismail buruzagi safaviak eta, Persiako mendebaldeko osteak garaitu ondoren, xah titulua jaso zuen 1501ean. Handik aurrera, xiismoa estatu-erlijio bihurtu zen.
Abbas I.a Handiaren garaian (1587-1628) bizi izan zuen bere gorena Ismail I.ak sortu zuen dinastiak. Arkitekturak goraldia izan zuen, eta monumentu berri ugari eraiki ziren. Persiak ospe handia izan zuen Europan garai haietan eta XVII. mende osoan zehar, eta eragin berezia izan zuen India aldean, persiar moldeak arras nagusitu baitziren mongolen mende zeuden lurralde haietan. XVIII. menden safaviden gainbehera etorri zen, eta 1736an Nadirrek Abbas III.a, safaviden dinastiako azken erregea, eraitsi zuen.
Aginpide politikoaren gaineko kontrola eskuratu ondoren, Nadir Xahek eraso militarrak egin zituen Afganistan, India eta Turkestan aldera. Nadirren ondorengoek, ordea, ezin izan zioten aurrekoak konkistaturiko lurraldeen gaineko aginpideari eutsi, eta Karim Khanen agintaldira arte (1751-1779) ez zen batasunik izan inperioan. Karim Khan hil zenean, Aga Muhammad Khan leinu buruak bateratu zituen Persiako inperioaren mendekoak, eta 1925 arte agintean iraun zuen Kajar dinastia sortu zuen. 1786an Teherango errege izendatu zuten, eta Teheran izan zen Persiako Inperioko hiriburua, lehenik, eta Irango Inperioarena ondoren. 1797an hil zutenean, Europako herrialde ahaltsu batzuk, Britainia Handia eta Errusia, inperio zahar hura menderatzeko ahaleginak egiten hasi ziren. XIX. mende hasieran, Iranek Georgia, Armenia eta Azerbaijango iparraldea galdu zituen Errusiaren kontrako gerretan (1804-13, 1826-28).
Artes (Ribeira)
San Xián de Artes, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Ribeira udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018ko erroldaren arabera 797 biztanle zituen.
Iran
Iraultza Konstituzionala eta Pahlavi dinastia
1908ko ekainean, Mohammad Ali Shahen aginduz, kosakoek Majlisa bonbardatu zuten. Horren ondorioz, xahren aurkako eta konstituzioaren aldeko matxinada piztu zen Tabrizen eta, lau hilabeteren buruan, Raxt, Qazvin, Isfahan, Xiraz, Hamadan, Maxhad eta Buxehrera hedatu zen. 1909ko uztailean, Jeprem Khan buru zuten konstituzioaren aldeko indarrek Teheran hartu zuten; Majlisa berrezarri, Mohammad Ali Shah eraitsi, eta haren seme Ahmad Shah Qajar izendatu zuten oinordeko. Majlis berriak mailegu bat eskatzea onartu zuen, eta gobernuan aholkulari atzerritarrak sartu ziren. Beti ere, Lehen Mundu Gerraren aurreko urteetan, Errusiak eta Britainia Handiak edozein aitzakia aski izan zuten Persiako barne arazoetan sartzeko.
Lehen Mundu Gerra hasi zelarik, Nazio Biltzarrak herrialdearen neutraltasuna adierazi zuen. Hala ere, mendebalde eta ipar-mendebaldean turkiar eta errusiar armaden arteko borroka latzak izan ziren. Britainia Handia saiatu zen bere eragina handitzen, baina 1919an Majlisak uko egin zion britainiar-persiar hitzarmena sinatzeari. 1920an, Gilango Errepublika Sozialista eratu zen, Armada Gorriaren laguntzarekin; ondoko urtean, ordea, SESBeko armada erretiratu Gilandik. Horiek horrela, 1921eko otsailean Reza Khan ofizialak estatu-kolpea jo zuen Kajar dinastiaren gobernuaren aurka; 1925ean xah izendatu zuten.
Osamu Takada
Osamu Takada (高田 修, 1970eko uztailaren 28a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Iran
Iraultza Konstituzionala eta Pahlavi dinastia
Reza Khanek ahalegin handiak egin zituen Persia modernizatzeko: justizia eta armada erreformatu, industrializazioa bultzatu, azpiegitura handiak eraiki (lehen burdinbidea barne), irakaskuntza publikoa ezarri eta osasun zerbitzuak hobetu zituen. 1935etik aurrera, Iran izan zen herrialdearen izen ofiziala. Bigarren Mundu Gerran, Persia Alemaniaren aldera lerratuko zen beldur, Britania Handiak eta Sobietar Batasunak Iran inbaditu zuten 1941eko abuztuan. Reza Khan atxilotu eta erbestera bidali zuten, eta haren seme Mohammad Reza bihurtu zen xah.
Galaktorrea
Galaktorrea edozkitzarotik kanpo titimuturetatik esnea jariatzeari deritzo. Prolaktina edo tiroideko hormonetan izandako gorabeheren ondorioz, sendagai, ebakuntza ginekologiko edo gaixotasun zenbaitengatik gerta daiteke.
Iran
Iraultza Konstituzionala eta Pahlavi dinastia
1951an, Mohammad Mossadegh lehen ministroak Anglo-Iranian Oil Company petrolio enpresa nazionalizatu zuen. Horri erantzunez, Britainia Handiak Iranen kontrako bahimendua ezarri zuen. 1953ko abuztuan, CIAk eta SISek Ajax operazioa izeneko estatu kolpea bururatu zuten Mossadegh kargugabetzeko; Fazlollah Zahedi jeneralak ordeztu zuen. Britainia Handiko lehen ministro Winston Churchillen eta Estatu Batuetako presidente Dwight D. Eisenhowerren onespenarekin egin zen operazioa.
Galaktorrea
Galaktorrea kulturan
Ramon Saizarbitoriaren Martutene eleberrian Abaitua ginekologoak galaktorrea pairatzen duen emakume baten bisita jasotzen du kontsultan.
Erwood
, 'Erwyd', Galesko komunitate eta udalerri bat da, Powys konderrian. Wye ibaiaren ertzean dago, A470 errepidean eta Builth Wells udalerritik 6 milia hego-ekialdera.
Mitsuhiro Kawamoto
Mitsuhiro Kawamoto (河本 充弘, 1971ko ekainaren 12a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki.
Iran
Iraultza Konstituzionala eta Pahlavi dinastia
1960ko eta 1970eko hamarkadetan areagotu zen errejimenaren izate diktatoriala: oso gogor zapaltzen zuen oposizioa; zeharo makurtua zegoen Estatu Batuen interesetara, zaindari lanak egiten zituen Persiar golkoan besteren zerbitzuko; herrialde kapitalista bihurtua zuen Iran, petrolioaren industria, azpiegiturak eta merkataritza atzerriko enpresen esku zeuden utziak, xah-ren gortean etxekotua zegoen burgesia handiaren gidaritzapean. Kapitalismoak ustez ekarri behar zuen modernizazioak ez zuen, aitzitik, landa-eremuen desegitea, hirigintza neurririk gabe haztea eta industrietako langileak, nekazariak eta bazarretako merkatari txikiak pobreago bihurtzea baizik lortu.
Iraultza eta egungo Iran
1979ko apirilean, Muhammad Reza Shah Pahlaviren aurkako hiritar altxamendua gertatu zen. Ruhola Khomeini aiatola edo erlijio buruzagiak Irango Islamiar Errepublika sortu zuen. Khomeinik mendebaldeko herriekiko hitzarmenak baliogabetu zituen, emakumearen egoera hobetzeren aldeko neurriak indargabetu eta Koranaren legeak indarrean jarri zituen, erregimen zaharraren aldekoak eta militarrak hilarazi, Estatu Batuekiko harremanak eten, eta komunistei esetsi zien.
1997ko maiatzeko hauteskundeetan, Mohammad Khatami izan zen garaile, botoen %69 eskuratuta. Bera zen hautagaietan mendebaldetarrena. 2001ean, berriz hautatu zuten presidente. 2002an, George W. Bush lehendakariak, Gaizkiaren Ardatzean sartu zuen Iran, terroristak babesten zituelakoan eta horrek enfrentamendu handia sortu zuen bi herrialdeen artean. 2005eko hauteskundeetan, Mahmud Ahmadinejad Teherango alkate ohia eta hautagai kontserbadore populista izendatu zuten lehendakari (Zaindarien Kontseiluak 1.000 hautagaitza baino gehiago baliogabetu zituen). Lehendakari berriaren hainbat deklaraziok polemika handia sortu zuten bazterretan: Nazien garaiko Holokaustoa benetan gertatu izana ukatu eta Israelgo estatua suntsitu beharra aldarrikatu zuen, besteak beste. Bestalde, 2006an, Ahmadinejadek adierazi zuen Iran teknologia nuklearra lantzen ari zela baina helburu baketsuetarako, ez bonba atomikoa lortzeko. Irango programa nuklearrak liskar eta ezinikusi handiak sortu zituen Iranen eta mendebaldeko potentzien artean.
2009ko hauteskundeak Ahmadinejadek irabazi bazituen ere, oposizioak iruzurra izan zela salatu zuen. Manifestazio jendetsuak izan ziren, 1979ko iraultzaren ostean izandako handienak. 2013ko hauteskundeetan, Hassan Rouhani gailendu zen, hautagai moderatu bakarra. 2015eko uztailean, Iranek akordioa lortu zuen munduko sei potentziekin (AEB, Errusia, Txina, Erresuma Batua, Frantzia eta Alemania) energia nuklearra modu baketsuan erabili ahal izateko.
Politika
Irango Islamiar Errepublikaren egitura politikoa 1979ko konstituzioan oinarriturik dago, eta zenbait organo zuzendarik osatzen dute:
Banaketa administratiboa
Iran 31 probintziatan (ostānhā pluralean) banaturik dago; probintziako agintaria gobernadorea da, Barne ministroak aukeratzen duena. Probintzia bakoitza konderrietan banaturik dago, eta horietako bakoitza barrutietan. Hiri gutxi batzuk eta landa barrutiak  izan ohi dira konderri bakoitzean.
Biztanleria
2016an Iranek 82.801.633 biztanle zituen, 50,2 biztanle kilometro karratuko dentsitatearekin. Biztanle gehienak hirietan bizi dira (%73,4 2015ean). Adineka, berriz, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak %23,6, 15-24 urte bitartekoak %16,6, 25-54 urte bitartekoak %47,6, 55-64 urte bitartekoak %6,8 eta 65 urtetik gorakoak %5,4. Bizi itxaropena 71,4 urtekoa da, 69,8 urtekoa gizonezkoena eta 73,1 urtekoa emakumezkoena (2016ko zenbatespena). Irango diaspora oso handia da eta, gaur egun, 2-4 milioi iraniar daude munduan zehar barreiaturik. Bestalde, 1.000.000 iheslari bizi dira Iranen, gehienak Afganistan eta Irakekoak.
Banaketa etnikoa
Biztanleen %65 persiarra da (gilakiak eta mazandaraniak barne), duela 4.000 urte Erdialdeko Asiatik iritsi ziren herri indoeuroparren ondorengoa. Bigarren gizatalde handiena azerbaijandarrena da, biztanleen %16 inguru hartzen baitu. Horiez gainera, talde txikiago asko daude: kurduak %7, luriak %6, arabiarrak %2, balutxiak %2, turkomanoak %1, armeniarrak, asiriarrak eta georgiarrak.
Hizkuntzak
Irango hizkuntza ofiziala persiera da, moldatutako arabiar alfabeto baten bitartez idazten dena, baina gutxiengoek zeinek bere hizkuntza erabiltzen dute. Iparraldeko Gilan eta Mazandaran probintzietan gilandera eta mazandarandera mintzatzen dira. Talishera ere hitz egiten da Gilanen. Kurduera Kurdistango probintzian mintzatzen da. Lurera hegoalde eta hego-mendebaldeko probintzietan erabiltzen da. Turkiar hizkuntzei dagokienez, azerbaijanera da mintzatuena; izan ere, Mendebaldeko Azerbaijan, Ekialdeko Azerbaijan, Ardabil eta Zanjan probintzietako mintzaira nagusia da. Minoritarioak izan arren, aipagarriak dira armeniera, georgiera, aramera eta arabiera. Azken hau, Koranaren hizkuntza izanez, eskoletan irakasten da.