cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saeid Marouf
Mir Saeid Marouf (Urmia, Iran, ) boleibol jokalaria da. Gaur egun Errusiako boleibol superligako VC Zenit Kazan taldean jokatzen du, eta Irango selekzioko kapitaina da. Baloi-jartzaile baliotsuentzat izendatu zuten 2014ko Munduko Ligan, eta jokalari baliotsuentzat 2013ko Asiako Txapelketan.
Périgueuxeko barrutia
Périgueuxeko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 173.821 biztanle ditu 3.337 kilometro koadrotan. Guztira 196 udalerri ditu. Bere hiriburua Périgueux da.
Bendooragh
Bendooragh (irlanderaz Bun Dúraí) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen kostaldeko udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 622 biztanle zituen.
Ballymoney udalerritik 4 kilometro hego-mendebaldera dago.
Leptodactylus vastus
Leptodactylus vastus Leptodactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Leptodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
De profesión sus labores
De profesión sus labores 1970eko Javier Aguirre donostiar zinema zuzendariaren filma da.
Xabier Egaña
Xabier Egaña Albizu (Areeta, Getxo, 1943ko uztailaren 22a) bizkaitar margolari eta artista da. Bost neba-arrebetan zaharrena, familia kristau, fededun eta langile baten sortu zen. 17 urterekin frantziskotar egin zen. 1962an Filosofia ikasketak burutu zituen Erriberrin (Nafarroa). 1965-1969ra Teologia ikasi zuen Arantzazuko apaizgaitegian (Gipuzkoa), eta 1969an apaiztu zen. Santander eta Madrilen egon zen epe batez. 1986an utzi zuen ordena frantziskotarra, 26 urteren ondoren. Familia osatu eta lan lekua aldatu zuen.
Karl Dönitz
Karl Dönitz (Grünau, 1891eko irailaren 16 - Aumühle, 1980ko abenduaren 24) Alemaniako itsasarmadako burua izan zen. Bigarren Mundu Gerran, Alemaniako Kriegsmarine itsasarmada osoa bere agintean egon zen, nahiz eta NSDAPeko kidea ez izan. Adolf Hitlerren suizidioren ondoren, 23 egunez Alemaniako presidentea izan zen. Nurenbergeko epaiketetan auziperatuta, 10 urteko espetxe zigorra bete zuen.
Xabier Egaña
Lan esanguratsuak
1976. urtetik aurrera hainbat obra publikotan egin du lan: Arantzazuko Ama Birjinaren ganberatxoa (1976-1978); Zarautzen San Pelaioko horma-irudiak eta Ikastolan Salbatore Mitxelenaren omenezkoa (1981); Iñurritzako pilotalekuko esgrafiatua; Arrigorriagako igerilekuko barruko eta kanpoko hormak; Sopelako San Pedro plazako eskulturak, Loiuko Lauro Ikastolako zeramikazko horma-irudiak; Alemaniako Mühlen hiriko Sankt Bonaventura monasterio frantziskotarrean San Joan Bataiatzailearen elizan (1981); Puerto Ricon eta abar.
Mestis
Mestis Finlandiako bigarren mailako izotz-hockey txapelketa da, SM-liigaren ondoko maila. 2000. urtean sortu zen, amateurren ligatzat jotzen zen I-divisioonaren ordez; izan ere, 2000. urtean SM-liigan jaitsiera eta igoeren egitura ezabatzea erabaki zuten, eta ondorioz, bigarren mailari itsura berria ematea proposatu zuten. Honela, igoerak ezabatu ziren eta jaitsierak bakarrik onartu.
Nahiz eta 2000. urtetik formatua aldatua egon, aldaketak egon dira Mestis jokatzen duten taldeetan; esaterako, KalPa taldeak 2005. urtean SM-liigara igotzea lortu zuen meritu propioengatik.
Egitura
Mestis bi zati ezberdinetan banatzen da; Denboraldi erregularra eta Play-Offak.
Denboraldi erregularra
Liga iraila erdialdetik martxoraino irauten du eta hamabi taldeek parte hartzen dute. Talde bakoitzak 45 partidu jokatzen ditu, liga osatzen duten gainontzeko taldeen aurkako 44 eta inguruko hiriko taldearen aurkako 1. Partidu bakoitzak 20 minutuko hiru zati ditu, guztira 60 minutu, eta puntuak lortzeko irabazi beharra dago. Partidua berdinketan amaitzen bada, 5 minutuko luzapena egoten da, eta hau ere berdinketan amaitzen bada, partidua penaltietan erabakiko da. Puntuaketa sistema berezia dago: partida lehenengo 60 minutuetan irabaziz gero, hiru puntu lortzen dira; luzapenean irabaziz gero, bi; eta penaltietan irabazten bada aldiz, puntu bakarra.
Ligako sailkapenak jaitsierak baldintzatzen ditu, eta azkeneko bi postuetan gelditzen diren taldeak hirugarren mailako lehenengo bi sailkatuen aurka kanporaketak jokatzen dituzte.
Play-Offak
Denboraldi erregularra amaitzen denean, sailkapeneko zortzi talde onenak Play-Offeko final-laurdenetara igarotzen dira zuzenean.
2007-08 denboralditik aitzin, kanporaketa guztiak zazpi partidutara jokatzen dira eta Denboraldi Erregularreko sailkapenean lortutako postuaren arabera kokatzen dira taldeak kanporaketa taulan; hau da, sailkapeneko buruak beti azkenengoaren aurka jokatzen dute lehenengo kanporaketan. Kanporaketak hilabete bat irauten du gutxi gorabehera, martxotik apirilera eta ezberdintasun bakarra partidua berdinketan amaitzen denean agertzen da; izan ere, luzapenak 20 minutukoak dira eta gola markatzen duen lehenak irabazten du partidua.
Irabazleen sailkapena
Urrezko domina irabazi dutenen sailkapena:
Pouant
Pouant Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pouant udalerrian erroldatutako biztanleak 427 ziren. Familiak 169 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 50 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 54 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 27 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 219 etxebizitza zeuden, 175 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 216 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 175 etxebizitza nagusietatik 139 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 104 etxek bost zituzten. 152 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 74 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 275 ziren, horien artean 202 aktiboak ziren eta 73 inaktiboak ziren. 202 pertsona aktiboetatik 178 lanean zeuden (105 gizon eta 73 emakume) eta 25 langabezian zeuden (9 gizon eta 16 emakume). 73 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pouant udalerrian 176 unitate fiskal zeuden, 434,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.890 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
GIF
GIF (Graphics Interchange Format) World Wide Webean sarritan erabiltzen den irudientzako fitxategi formatu bat da. Irudi estatikoez gain, animazioak sortzea ere ahalbidetzen du. CompuServek sortu zuen 1987an.
Formatu hau ezagun bilakatu zen LZW konpresio-algoritmoa erabiltzeko zuen aukerari esker, zeina Run-Length Encoding (RLE) baino efizienteagoa den, azkena PCX eta MacPaint bezalako formatuek erabilia. Hobekuntza honi esker, irudiak azkarrago deskargatu zitezkeen.
GIF kalitate galerarik gabeko formatu bat da, beti ere oinarrizko irudiak 256 kolore edo gutxiago dituela kontuan hartuz. Kalitate altuko irudi batek ordea, 24 bitetik gorako kolore-sakonerakoa adibidez, kalitate galduko luke GIF formatura pasatzean.
Gif animatua
GIF animatua 1987 urtean sortutako GIF87a erabiliz posible zen animazioa sortzea irudi asko ( hauetariko bakoitzak “frame” izena hartzen duela ) kodetuz GIF fitxategi bakar batean. Bi urte beranduago, GIF89a agertu zenean, ondorengo ezaugarriak batu zitzaizkion:
Clara Rockmore
Clara Rockmore, Clara Reisenberg izenarekin jaioa, (Vilnius, Errusiar Inperioa, 1911ko martxoaren 9a - New York, 1998ko maiatzaren 10a), musikari birtuoso bat izan zen, Theremina jotzen nabarmendu zena. Instrumentu hau jotzeko teknika bat garatu zuen, hatzen posizionamendu sistema bat barne hartzen zuena.
Blackburn (Mendebaldeko Lothian)
Blackburn, 'An Dubh-allt', Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.
Aratinga finschi
Aratinga finschi Aratinga generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
Negernbötel
Negernbötel Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hygophum benoiti
Hygophum benoiti Hygophum generoko animalia da. Arrainen barruko Myctophidae familian sailkatzen da.
Jefferson (Texas)
Jefferson Texasko hiri bat da. Marion konderrian kokatua dago. 2010ean 2,106 biztanle zituen, 11.49 kilometro koadrotan banatuta.
2474 Ruby
2474 Ruby asteroide gerrikoan aurkitutako 2474. asteroidearen izena da. 1979ko abuztuak 14an aurkitu zuen Zdeňka Vávrovák Kletetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1979 PB zen.
Poiana Teiului
Poiana Teiului Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Mysateles prehensilis
Mysateles prehensilis Mysateles generoko animalia da. Karraskarien barruko Capromyinae azpifamilia eta Capromyidae familian sailkatuta dago.
Cephalophinae
Cephalophinae Bovidae familiaren barruko animalia azpifamilia bat da. Duiker antilopeak edo duikerrak ere esaten zaie. Bere barruan 3 genero eta 19 espezie daude, guztiak Afrikan bizi diren antilope txikiak.
Pedro Ignazio Barrutia
Pedro Ignazio Barrutia Basagoitia (Aramaio, Araba, 1682ko uztailaren 3a - Arrasate, Gipuzkoa, 1759) euskal idazlea izan zen. Antzerkia landu zuen batez ere.
Bizitza
Aita Pedro Alonso de Barrutia y Salinas Salamancako Sancti Spiritus parrokiako bikario eta apaiz izatera heldu zena izan zen eta ama Katharina Basagoitia Olabide Aramaioko baserri txiro batekoa izan zituen. Gurasoak ez ziren elkarrekin bizi izan. Aita gazte hiltzean semeari utzi zion bere ondarea. Ama, ordea, zahartzaroan hil zen, beti izan zen bezain pobrea.
Sortzez Ibarra elizatekoa (Aramaio, Araba) zen, Arrasatetik hurbilekoa, eta bizitzaren aldi eder bat ere Arrasaten egin zuen, luzaro bertako izkribau izanik. 1712an María Luisa de Humendia y Arragarekin ezkondu eta hainbat seme-alaba izan zituen.
Antzerki lan bakarra ezagutzen dugu, 1711 eta 1752 artean idatzia: Acto para la Nochebuena (Gabonetako ikuskizuna). Juan Carlos Guerra euskalari arrasatearrak aurkitu eta Azkuek argitaratu zuen Euskalzale aldizkarian lehenengoz (1897). Kritikak obra urtetan zokoraturik eduki ondoren, XX. mendean, Gabriel Aresti poeta ohartu zen lehen aldiz obraren balioez.
Gabonetako Ikuskizuna
Gabonetako Ikuskizuna / Acto para la Nochebuena (1983, Arabako Foru Aldundia) izeneko obra gaztelaniazko antzerki barrokoaren hurbilekotzat jotzen da. Obra horietan inspiratua dela uste dute adituek. Denbora-, leku- eta ekintza- unitateak oso era berezian erabiltzen ditu: garaiko arau zurrunei men egin gabe, nahasian. Ekintza, esaterako, Judeako Betleemen eta Arrasaten gertatzen da, fantasiaren irudi arinek bakarrik egin ahal dituzten bidaiez baliaturik. Pertsonaiak, oraintxe dira arrasatear ezagunak; oraintxe aingeruak edo Ama Birjina edo San Josef, eta abar.
Baina hain zuzen ere kritikoen ustez, bikoiztasun-joko horiexek dira obrari originaltasun bete-betekoa ez, baina neurri on batean, berezitasun eta tamaina bateko kalitatea ematen diotenak. Bikoiztasun horien azpian, autoreak bi helburu izan dituela uste du Jon Kortazar aztertzaileak:
Gaia
Obraren gaia honako hauxe da: Grazioso pertsonaiarengan nola gertatzen den kristau-salbazioa. Obraren egitura berriz, ekitaldi bakarrekoa da. Hala ere, ekitaldi bakar honetan hiru zate bereiz daitezke:
Jakin beharrekoa da, azkenik, obra bizkaieraz idatzita dagoela, Arrasateko euskaran, hain zuzen. Obran zehar, bertso-neurri bat baino gehiago erabili ditu autoreak.
Blackridge (Mendebaldeko Lothian)
Blackridge, 'An Druim Dubh' eta 'Blackrig', Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.
Edward Burra
Edward John Burra (Londres, 1905eko martxoaren 29a – Hastings, 1976ko urriaren 22a) ingeles margolari, marrazkilari eta grabatzailea izan zen, hiri-azpimundugo, beltzen kulturako eta Harlemgo 1930eko hamarkadan ezaguna.
Fitxategi formatu
Fitxategi formatu bat informazioa fitxategi informatiko batean gordetzeko modu bat da.
Edozein datu informatiko bitetan baino ezin denez gorde, ordenagailuak informazioa '0' eta '1' bilakatzeko eta alderantzizko prozesua burutzeko gai izan behar da. Formatu desberdinak existitzen dira, mota ezberdinetako informazioa gordetzeko: audioa, irudiak, testua...
Formatu batek, gorde ondoren, hasierako informazioa bere osotasunean berreskuratzea ahalbidetzen duenean, galerarik gabeko formatu bat dela esan ohi da. Eta era berean, galeradun formatuak ere existitzen dira, leku gutxiago hartzeko konpresioa erabiltzen dutenak, alegia.
Amino talde
Amino taldeak amoniakoaren deribatuak dira. Amina k amoniako aren deribatuak dira, non protoi bat edo gehiago alkilo edo arilo taldeengatik ordezkatzen diren. Aminak primario, sekundario edo tertziario bezala sailkatzen dira, hidrogenoa ez den beste ordezkapen talde kopuruaren arabera.
Amoniako hidrogeno atomo bat R- alkilo talde batengatik ordezkatzen bada, bere formula orokorra R-NH2 da eta amina primario bati dagokio. Bi edo hiru hidrogenoz ordezkatua badago, amina sekundarioa edo tertziarioa izango da. Hauen aurkikuntza 1849.urtean izan zen eta Wurtz kimikari alemanari esleitzen zaio.
Aminak oso maiz agertzen dira naturan. Landaretatik isolatzen diren amina naturalei, alkaloide deritze. Honakoak dira alkaloideen adibideak.
Geometria
Amina baten nitrogeno-atomoak, orokorrean, sp3 hibridazioa izaten du elektroi bikote bakartiak sp3 orbital hibridoa okupatzen duelarik.
Irudian ikus daitekeenez, tetraedro baten itxura hartzen dute, 108° inguruko angelua dutelarik.
Azidotasuna
N-H lotura polarizatuta badago, lotura hau hautsi daiteke protoi bat askatzeko. Horregatik, amina primarioak eta sekundarioak ahulki azidoak dira. Lortutako anioiei amiduro deritze eta base oso sendoak (pka 35 inguru) eta nukleozale onak dira.
Basikotasuna
Basikotasuna aminen propietate garrantzitsua da. Orokorrean, aminak alkoholak edo eterrak baino base sendoagoak dira, eta erraz izan daitezke protonatuak, baita azido ahulekin ere.
Aminak protonatzeko duten erraztasun hori erabilgarria da beste substantziekin osatutako nahaste organikoetatik banatzeko. Prozesu horri disolbatzailearen bidezko erauzketa esaten zaio. Substantzia organikoen nahaste bat disolbatzen da lehendabizi disolbatzaile organiko batean. Ondoren, disoluzio azido akuoso bat gehitzen zaio nahasteari eta indarrarekin astintzen da. Nahastea geruza organikoa eta akuosoa banatzen uzten da. Baldintza hauetan aminaren molekula gehienak protonatuak daude eta amonio ioiak osatzen dituzte. Amonio ioiak karga dute; ondorioz, fase akuosoan disolbagarriagoak dira fase organikoan baino. Fase akuosoaren banaketak amonio ioien erauzketa bideratzen du. Gero, base batekin tratatuko dira amina neutroa berreskuratzeko.
Prozesu hori asko erabili zen XIX. mendean aminak landare-estraktuetatik banatzeko. Aspalditik jakin da posible dela landareetatik aminak isolatzea beraien propietate basikoak aprobetxatuz. Hori dela, eta landareetatik ateratako aminei alkaloideak (alcalino hitzetik eratorria, zeinak basiko esan nahi duen) deritze.
Ondorioa: aminak, ura bezala, anfoteroak dira protoi bat eman edo har dezaketelako.
Polartasuna
Aminaren polartasuna momentu dipolarrean oinarritzen da. Elektroi-bikote bakartiaren momentu dipolarra C-N eta  H-N loturek sortutako momentu dipolarrari gehitzen zaio oso momentu dipolar handia sortuzen duelarik.
Fusio- eta Irakite-Puntua
Alkanoek baino irakite-puntu altuagoak dituzte; hala ere, alkoholek irakite-puntu altuagoak dituzte.
Amina primario eta sekundarioek hidrogeno-loturak eratzen dituztenez, alkanoek baino irakite-puntu altuagoak dituzte, baina alkoholenak baino pixka bat baxuagoak, aminek sortzen dituzten hidrogeno-loturak ahulagoak baitira. Amina tertziarioek, berriz ezin dute hidrogeno-loturarik sortu, nitrogenoan hidrogenorik ez dagoelako. Horregatik, amina tertziarioen irakite-puntuak pisu molekular antzeko amina primario edo sekundarioenak baino baxuagoak dira.
N-H loturak ahulagoak dira O-H loturak baino; ondorioz, nahiz eta alkoholek eta aminek masa molekular antzekoak izan, aminen irakite-puntuak alkoholenak baino baxuagoak dira.
Disolbagarritasuna
Amina primarioak eta sekundarioak, polarrak direnez, hidrogeno-zubiak osatzen dituzte elkarrekin, baita urarekin ere; ondorioz, uretan disolbatzen dira.
6 karbono baino gehiagoko aminek zailtasunak dituzte uretan disolbatzeko. Azido diluituetan, aminek amonio-gatzak sortzen dituzte, eta uretan erraz disolbatzen dira.
Aminen Erreaktibitatea
Amina batek duen nitrogenoak elektroi bikote bakartia du. Nitrogenoak, dentsitate elektroniko altuko gunea adierazten du. (ikus irudia). Elektroi bikote bakarti hori aminen erreakzioen erantzulea da. Izan ere, bikote bakartiak base nahiz nukleozale bezala joka dezake.
Izendaketa edo Nomenklatura
Aminak konposatu organikoak dira eta amoniakoaren deribatuak kontsidera ditzakegu. Aminaren protoiak beste ordezkatzaile edo erradikalengatik ordezka daitezke. Aminaren protoi ordezkatuen kopuruaren arabera, amina primario, sekundario edo tertziarioak izango ditugu.
Irudi honetan, amina mota ezberdinak ikus ditzakegu. Lehenengo irudian amoniakoa agertzen zaigu, 3 protoiak ordezkatu gabe dituelarik. Bigarren irudian, aminaren protoi bat ordezkatzen da erradikal batez, amina primarioa sortuz. Ondorengo irudian, aminaren bi protoi ordezkatzen dira, amina sekundarioa sortuz. Azkeneko irudian, aminaren protoi guztiak ordezkaturik daude, amina tertziarioa sortuz.
Adibide bezala, etilamina, dimetilamina eta trimetilamina ditugu.
Amina primarioen nomenklatura
Amina primarioak, -NH2 talde funtzionala alkilo talde bati lotuta duten molekulak dira. Amina primarioak izendatzeko IUPAC arauak jarraitu behar ditugu. Aminak izendatzeko, alkilo taldearen egitura ikusi behar dugu. Izendatzen ari garen molekula alkilo talde sinple bat baldin badu, alkilaminen aurrean gaude. Hauek izendatzeko, alkilo taldea identifikatzen da, eta ondoren, -amina atzizkia eransten zaio. Adibidez, etilaminaren kasuan, alkilo taldea etiloa da.
Alkilo taldea konplexuagoa bada, hau da, beste alkilo erradikal batzuk baldin baditu, molekula hauei alkanoamina deritze. Hauek izendatzeko, lehenengo kate nagusia aukeratu eta zenbatu behar dugu. Kate nagusia amino taldea duen katea izango da (baldin eta beste talde funtzionalik ez badago molekulan). Katea zenbatzeko, amino taldetik gertuen dagoen karbono mutur batetik hasiko gara, karbono horri 1 zenbakia jarriko diogularik. Molekulak ordezkatzaile bat baino gehiago baldin baditu, zenbakien konbinaketa ahalik eta baxuena izan behar da. Behin kate nagusia zehaztuta eta zenbatuta dugula, molekula izendatzen hasten gara. Horretarako, ordezkatzaileen lehentasuna aztertu behar dugu. Aminek beti alkiloek baino lehentasun handiagoa dute, beraz, amina talde nagusi bezala izendatuko dugu, eta erradikalak talde sekundario bezala. Amina eta erradikalen posizioa zehazten da, eta erradikalei -il atzizkia jartzen zaie. Bukatzeko, molekularen izenari -amina atzizkia jartzen zaio.
Adibidez, 3-metil-1-butanamina molekulan, kate nagusia amina taldea barruan duena da, hau da, butanoa ( 4 karbonokoa ). Amina taldea karbono mutur batean dago, beraz, karbono horri 1 zenbakia jartzen zaio. Karbono horretatik abiatuz, kate osoa zenbakitzen da. Kate nagusiaren 3. karbonoan, metilo erradikal bat dugu, beraz, erradikal hori 3-metil bezala izendatuko dugu. Amaitzeko, lehen aipatutako arauak jarraituz, molekula osoa izendatzen dugu.
Amina sekundario eta tertzioarioen nomenklatura
Amina primarioekin bezala, alkilamina edo alkanoamina bezala izendatu daitezke, beti ere alkil taldearen konplexutasunaren arabera. Izendatzeko, IUPAC arauak jarraituko ditugu.
Alkilo taldeak sinpleak baldin badira, orden alfabetikoan izendatzen dira, eta behin baino gehiagotan errepikatuta baldin badago, di-, tri- aurrizkiak erabiltzen dira izendatzeko.
Molekula hauek izendatzeko beste modu bat, N lokalizatzailea erabiltzea izango da. Lokalizatzaile hau erradilaka izendatu baino lehen jartzen da, honela, nitrogenoari zuzenean lotuta dauden erradikalak erraz identifikatu daitezke.
Aminen lehentasuna beste talde funtzionalekiko
Aminen lehentasuna beste talde funtzionalekiko tabulatuta dago. Molekula batean, azido, ester, amida, aldehido, zetona edota alkohol bat izanez gero, amina talde funtzional sekundario bezala izendatuko da, eta -amino aurrizkia erabiltzen da. Molekulan aminak baino lehentasun txikiagoko molekulak bandin badaude, hala nola, eterrak, halogenoak,... amina beti talde nagusi bezala izendatuko da eta -amina atzizkia erabiliko da.
Enaminak
Enaminak aldehido edo zetona batek amina sekundario batekin erreakzionatzean lortzen dira.
Iminak
Iminak aldehido edo zetona batek amina primario batekin erreakzionatzean lortzen dira.
Iminen formazio mekanismoa
Iminak sortzeko karboniloak amina primario batekin erreakzionatu behar du, ur molekula bat askatuz. Ur molekula askatzea beharrezkoa da oreka desplazatu ahal izateko. Prozesu hau itzulgarria izango da.
Erreakzioak
=== Aminen prestaketa ===
Gabrielen sintesia
Aminen prestakuntzarako erredukzioaz baliatzen ez den bide eraginkorra Gabriel izeneko sintesia da. Prozedura honetan, azido 1,2-bentzenodi-karboxilikoaren imida base batekin desprotonatu eta gero, haloalkano egokiarekin alkilatzen da. Horrela lortutako deribatua, hidrazina edo azidoaren laguntzaz amina primario bihurtzen da.
Amidazio erreduktorea erabiliz
Aminazio erreduktiboaz aminak lortzen dira ere. Metodo honetan, lehenengoz aldehido edo zetona batekin kondentsazioa, eta gero lortutako iminaren erredukzioa burutzen dira.
Aminen espektroskopia
Amina talde funtzional baten presentzia molekula batean identifikatzeko, normalean teknika batzuen konbinaketaren bidez egiten da, hala nola, infragorri-espektroskopia (IR), masa-espektroskopia edo erresonantzia magnetiko nuklearraren espektroskopia (RMN).
Infragorri-espektroskopia (IR)
Infragorri-espektro batean amina primario eta sekunarioen seinalea 3.350 eta 3.500 cm-1 tartean ematen dute. Seinale horiek N-H loturaren elongazioaren ondorioz agertzen dira, eta intentsitate ertaina dute.
Amina primarioek bi piko ematen dituzte seinalean, intentsitate berdinekoak; izan rere, bi hidrogenoen elongazioa nitrogenoarekiko simetrikoa da. Amina sekundarioek, aldiz, piko bakarra ematen dute. Amina tertziarioek H-H lotura ez dutenez, ez dute tarte horretan seinalerik ematen, baina azido klorhidrikoarekin tratatuz gero, 2.200 eta 3.000 cm-1 tartean ematen dute seinalea.
EMN-espektroskopia (EMN)
Ikus dezakegu nola nitrogenoaren eraginez, alboan dituen hidrogenoen seinalea desplazatzen dela. Nitrogeno atomoaren babesgabetasun-efektua txikitzen doa protoiak nitrogeno atomotik urrutzen direnean. Hau da, nitrogeno atomotik gertu dauden protoien seinalea ezkerrera desplazaturik egonen da.
Amina baten karbonoaren EMN ( C-EMN) espektro batean, karbonoaren atomoak, normalean, 30-50 ppm tartean agertzen dira. Hidrogenoarekin gertzten den bezala, karbono-atomoen seinalea ere desplazaturik ikusten da. Desplazamendu hori txikiagotzen doa bitrogeno eta karbono atomoen arteko distantzia handitzen denean.
Aminoazidoak
Aminoazidoak, proteinen monomeroak dira. Hauek amino talde bat eta karboxilo talde bat dute. Bi talde funtzionalen presentziak egiten du posible bi aminoazido elkartzea.
=== Egitura eta propietateak === Aminoazidoek beren egituran gutxienez amino (-NH2), talde bat aurkezten dute, izaera basikoa duena, karboxilo (-COOH) talde bat, izaera azidokoa, kate aldakor (-R) bat eta hidrogeno bat (-H). Hurrengo irudian ikusi daitekeen bezala. Aminoazidoak molekula anfoteroak dira, hau da, azido edo base bezala jokatu dezake aurkitzen den inguruaren pHaren  arabera.
Karboxilo taldea dutenez, protoiak (-H+) askatu ditzakete, azido bezala jokatuz. Amino taldea dutenez, protoiak (-H+) onartu ditzakete, base bezala jokatuz. Ondorioz, karboxilo taldea -COO- modura geratuko litzateke eta amino taldea -NH3+ modura.
Ingurunea basikoa bada, aminoazidoak base bezala jokatuko du, -NH3+ taldeak protoi bat askatuko du eta ondorioz karga positiboa galduko da.
Estereoisomeriari begiratuz, aminoazido guztiek ( glizina izan ezik) karbono asimetriko bat dute, α izenekoa, ondorioz, bi estereoisomero bereizi ditzakegu: D isomeroa eta L isomeroa.
D isomeroa: aminoazidoa Meso forman marraztean eta karboxilo taldea goran jartzean, amino taldea eskuineko aldean geratzen bada.
L isomeroa: aminoazidoa Meso forman marraztean eta karboxilo taldea goran jartzean, amino taldea ezkerreko aldean geratzen bada.
Bi isomero hauek ispiluko irudiak dira eta ezin dira gainezarri, ondorioz, enantiomeroak direla esan daiteke.
Aminoazido proteiko guztiek L konfigurazioa aurkezten dute.
Isomeria optikoari erreparatuz,  esan daiteke aminoazidoek aktibitate optikoa dutela karbono asimetrikoa dutelako. Aktibitate optikoa dutenez argi polarizatua desbideratu dezakete bi norabideetan.
Dextrogiro edo (+): aminoazidoak argi polarizatua eskuinera desbideratzen duenean.
Lebogiro edo (-): aminoazidoak argi polarizatua ezkerrera desbideratzen duenean.
Esan beharra dago ez daukala zerikusirik aminoazidoaren D edo L konfigurazioak eta zein norabideetan desbideratuko duen argi polarizatua. Hau da,  D konfigurazioa duen aminoazido bat dextrogiro edo lebogiro izan daiteke eta alderantziz.
Peptidoak
Bi aminoazido edo gehiago amida lotura bidez elkartzean sortutako molekulak dira. Proteina eta peptidoetan, amida loturari lotura peptidiko deitzen zaio. Peptidoek orokorrean 50 eta 100 aminoazido izaten dituzte eta beraien masa molekularra 500 unitate baino txikiagoa izan behar du. Masa molekularra 500 unitate baino handiagoa bada proteina kontsideratzen dira.
Lotura peptidikoa
Lotura peptidikoa osatzeko aminoazido baten karboxilo taldeak beste aminoazido baten amina taldearekin erreakzionatu behar du ur molekula bat askatuz.
Proteinak
Proteinak pisu molekular altuko biomolekulak dira. Hauek aminoazido kate linealez osatuak daude eta lotura peptidikoaren bidez lotzen dira. 100 aminoazido baino gehiago elkartzean sortzen dira orokorrean.
Amidak
Amidak, amina bat eta azido karboxiliko bat lotzean sortutako konposatu organikoak dira. Azido karboxilikoaren deribatuak direla ere kontsideratu daiteke non azido karboxiliko taldea amino talde batengatik ordezkatu den.
Formula ematen denean
Hasi nitrogenoari lotutako erradikalak izendatzen N aurrezarriz. Ondoren karboniloa duen katea izendatu -amida bukaeran duela.
Izena ematen denean
-amida atzizkiaren aurreko erroa kate nagusia izango da. Nitrogenoaren ondoan dauden erradikalak N ren jarraian idatzi. Azkenik hidrogenoak osatu.
Higinio Rivero
Higinio Rivero Fernández (Barakaldo, -) bizkaitar piraguista paralinpikoa da, urritasun fisikoko VL2 mailan aritzen dena.
Plentziako Piraguismo Taldean ari da eta kirol honetan denbora gutxi badarama ere, 2016an Branderburgen jokatutako parakanoeko Maratoiko Munduko txapelketan (ICF Canoe Marathon World Cahmpionships) nagusitu zen, baita 2017 Pietermarithburgen (Hegoafrika) ere. 2020ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen.
Sarlat-la-Canédako barrutia
Sarlat-la-Canédako barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 69.585 biztanle ditu 1.921 kilometro koadrotan. Guztira 122 udalerri ditu. Bere hiriburua Sarlat-la-Canéda da.
Hyphorma
Hyphorma Limacodidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Hyphorma minax da.
Timișești
Timișești Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Jersey Village (Texas)
Jersey Village Texasko hiri bat da. Harris konderrian kokatua dago. 2010ean 7,620 biztanle zituen, 8.69 kilometro koadrotan banatuta.
Juri Zitsar
Juri Vladimirovitx Zitsar (Ю́рий Влади́мирович Зы́царь; Kuibixev, Errusia, 1928ko apirilaren 14a - Errusia, 2009ko ekainaren 23a) errusiar hizkuntzalaria eta euskalaria zen. 1992ko otsailaren 1etik, ohorezko euskaltzaina zen.
Jurik frantsesa, alemana eta ingelesa ikasi zituen. Ondoren, Sobietar Batasuneko gobernuak Vietnamen errusiera irakasteko enkargua bidali zion. Han, Vietnamgo Akademiak ohorezko kide egin zuen.
Hainbat urtez, bere jaioterriko Institutuaren zuzendaria izan zen. Lehendabizi Siberiako leinuek erabiltzen zituzten zenbaki-sistemak aztertzen aritu zen baina euskararen berri izan zuenean, hau ikasteari ekin zion. 1955ean euskarari buruzko tesia plazaratu zuen 1955ean Leningradon.
Euskararekiko zuen interesa zela-eta, Tbilisira bidali zuten euskara ikasteko eta berpizteko. Georgiako Errepublika Sozialista Sobietarreko Hizkuntza Akademiak euskara-saila baitzuen. Garai horretan, Gabriel Aresti euskal idazlearen Nire aitaren etxea errusierara itzuli zuen eta bere ikasleek kaukasiar hizkuntza batzuetara itzuli zituzten. Tamara Makharoblidzek georgierara itzuli zuen.
Tbilisin Xabier Kintana euskaltzain osoarekin harremanetan jarri zen eta hango unibertsitatean euskarari buruzko klaseak eman zituen.
1982an Euskaltzaindiak antolatutako Biltzarrera gonbidatu zuen Shota Dzidzigurirekin batera. Zitsar Sobietar Batasuneko ordezkaria izan zen.
1990ean, Georgian gerra piztu zen eta San Petersburgora alde egin behar izan zuen. San Petersburgon Tekhnitxiski Universitet unibertsitateko irakaslea izan zen erretiroa hartu zuen arte, 1995era arte hain zuzen. Bertan euskara irakasten eta doktoregoak eta tesiak zuzentzen ibili zen batez ere.
Ukrainako Akademiaren ohorezko kide ere bazen.
2009ko ekainaren 23an hil zen gaixotasun luze baten ondorioz.
Bridgend (Mendebaldeko Lothian)
Bridgend, 'Ceann na Drochaid', Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.
Lerma (Alessandria)
Lerma Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
La Magdeleinek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Maurizio Elizalde
Maurizio Elizalde Etxeberria (Amaiur, 1915eko irailaren 21a - Arizkun, 1992ko apirilaren 18a) nafar txistularia izan zen. Euskal Herriko txistulari eta txistu-egilerik handienetakoa izan da, Isidro Ansorena, Boni Fernandez eta Jose Luis Garaiekin batera. Baztango ahaire, doinu eta bertso zahar asko eman zuen ezagutzera, bertako mutil-dantzak, esaterako.
Leptodactylus ventrimaculatus
Leptodactylus ventrimaculatus Leptodactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Leptodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Hexolobodon phenax
Hexolobodon phenax Hexolobodon generoko animalia da. Karraskarien barruko Hexolobodontinae azpifamilia eta Capromyidae familian sailkatuta dago.
Les Granges-Gontardes
Les Granges-Gontardes Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Granges-Gontardes udalerrian erroldatutako biztanleak 578 ziren. Familiak 239 ziren, horien artean 50 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 97 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 272 etxebizitza zeuden, 240 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 254 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 240 etxebizitza nagusietatik 177 bere jabearen bizilekua ziren, 61 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 78 etxek lau zituzten eta 130 etxek bost zituzten. 196 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 90 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 140 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Diru sarrerak
2009an Les Granges-Gontardes udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 609,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.626 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
Hygophum bruuni
Hygophum bruuni Hygophum generoko animalia da. Arrainen barruko Myctophidae familian sailkatzen da.
Les Granges-Gontardes
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Les Granges-Gontardes udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 348 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2475 Semenov
2475 Semenov asteroide gerrikoan aurkitutako 2475. asteroidearen izena da. 1972ko urriak 8an aurkitu zuen Liudmila Zhuravlyovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 TF2 zen.
Unai Villena
Unai Villena Camarero (Elgoibar, 1980) gipuzkoar idazlea eta industria-ingeniaria da.
2014an Igartza Saria literatura-saria irabazi zuen.
Broxburn
, 'Srath Bhroc', Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.
Okahumpka (Florida)
Okahumpka Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Irlandako Eliza
Irlandako Eliza (ingelesez Church of Ireland, irlanderaz Eaglais na hÉireann eta Ulsterko eskozieraz Kirk o Airlann) Irlandako eliza anglikar autonomoa da. Irlanda osoan antolatua eta hedatua dago, bai Irlandako Errepublika nahiz Ipar Irlandan, eta bereziki bi lurralde hauetako mugan zehar. 1536ean sortua izan zen.
Irlandako kristau erlijioko bigarren adar handiena da, erromatar katolizismoaren ondoren, eta Ipar Irlandan hirugarrena, protestantismoa eta katolizismoaren ondoren.
Denetara 410.000 sinisdun edo kide inguru ditu, horietako 275.000 Ipar Irlandan (biztanleriaren %7a), eta gainontzeko 115.000 Irlandako Errepublikan (biztanleriaren %5a).
XVI. mendean Ingalaterrako Elizak Erromatar Eliza Katolikoarekin lotura oro haustean, ordurarte erromatar katolizismoari estuki lotua zegoen Irlandako Elizak bere berezko eraldaketa eta bilakaera autonomoa burutu zuen. Halere, Irlandan sinisdun gehien izaten jarraitu zuen sinismena katolizismoa izaten jarraitu zuen.
Statheromeris
Statheromeris Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Statheromeris atrifracta da.
Oncieu
Oncieu Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Antigonia
Antigonia arrain genero bat da. Caproidae familiaren barruan sailkatzen dira.
Aratinga leucophthalma
Aratinga leucophthalma Aratinga generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
Jewett (Texas)
Jewett Texasko hiri bat da. Leon konderrian kokatua dago. 2010ean 1,167 biztanle zituen, 5.15 kilometro koadrotan banatuta.
Écauville
Écauville Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Écauville udalerrian erroldatutako biztanleak 111 ziren. Familiak 39 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 44 etxebizitza zeuden, 40 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 44etxeak ziren. 40 etxebizitza nagusietatik 35 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 30 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 70 ziren, horien artean 54 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 54 pertsona aktiboetatik 47 lanean zeuden (26 gizon eta 21 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Écauville udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oniceni
Oniceni Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Iker Sastre
Iker Sastre Sánchez-Vallejo (Bilbo, -) bizkaitar mahai-tenislari paralinpikoa da, urritasun fisikoko C2 mailan aritzen dena.
Oniceni
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Iker Sastre
Bere kirol ibilbideak oso momentu onak izan ditu, Euskadiko eta Bizkaiko txapelketez gain, Estatuko 12 txapelketek erakusten duten bezala. Urrezko domina batzuk lortu ditu banakako modalitateko nazioarteko txapelketetan, eta bosgarren postu bat Munduko Txapelketetan. 2020ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen.
Leptodactylus viridis
Leptodactylus viridis Leptodactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Leptodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Francisco Fuentes Paskual
Francisco Fuentes Paskual Nafar historialaria izan zen (Tutera, 1893ko urriaren 5a - ib., 1959ko abenduaren 28a). Tuterako Santa Ana apaiztegian ikasketak egin ondoren Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean. Tuterako artxibozaina izan zen. Garrantzizko lanak egin ditu Tuterako historiari, artxiboari eta arteari buruz.
Glasgowko Arte Modernoaren Museoa
Glasgowko Arte Modernoaren Galeria (The Gallery of Modern Art, Gailearaidh Ealaín Úr-nósach) Eskoziako Glasgow hiriburuan dagoen museo bat da, GoMA izenaz ere ezagutzen da. Bertako eta nazioarteko arte garaikidea erakusten du bi urtetako proiektuen bidez. A mailako eraikina izendaturik dago.
Historia
Royal Exchange Square enparantzan dagoen eraikin neoklasiko batean kokaturik dago. Eraikin hau 1778an eraiki zuen William Cunninghame tabakoaren magnateak. Hasiera batean udaletxea izan zen baina beste hainbat erabilpen ere izan zituen. 1827 eta 1832 artean berriztatze lanak egin eta hainbat elementu gehitu zizkion David Hamilton arkitektoak, zutabe korintiarrak, kupula eta sarrera areto handia.
Bildumak
David Hockney, Sebastião Salgado eta Andy Warholen lanekin batera eskoziar artista modernoen lanak ere badaude, hala nola John Bellany eta Ken Currierenak.
Wellingtonen estatua
Galeriaren aurrean Wellington dukearen estatua dago, 1844an Carlo Marochettik egindakoa. Ohikoa da trafikio konoa buruan duela ikustea. Urte askotan zehar polizia konoa kentzen ibili da baina berriz azaltzen zitzaion buruan. Dagoeneko gida turistikotan ere azaltzen hasia zenez bertan uzteko erabakia hartu zuten.
2002an UEFAko Txapeldunen Ligako finala Glasgowen jokatzekoa zenez futbol baloiaren diseinua zeukan konoa ezarri zioten eta 2012ko Olinpiar Jokoetan urre koloreko konoa ezarri zioten.
East Calder
, 'Caladar an Ear', Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.
Paisley (Florida)
Paisley Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Joaquin (Texas)
Joaquin Texasko hiri bat da. Shelby konderrian kokatua dago. 2010ean 824 biztanle zituen, 6.05 kilometro koadrotan banatuta.
Hygophum hanseni
Hygophum hanseni Hygophum generoko animalia da. Arrainen barruko Myctophidae familian sailkatzen da.
Nehms
Nehms Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Antonio Sorarrain
Antonio Sorarrain Amunarriz (izengoitiak: A. Andoni, Fray Antonio) (Alkiza, 1928ko urtarrilaren 2a - Sondika, 2011ko irailaren 17a) gipuzkoar elizgizona, idazlea eta irakaslea izan zen.
Alkizako Perurena baserrian jaio zen. Antonioren familia, 1922an, Zizurkilgo Iriartetik etorri zen Perurena baserrira. Gurasoak Krispin Sorarrain eta Maria Hermerejilda Amunarriz Anoetan ezkondu ziren; aita asteasuarra eta ama Anoetakoa zituen. Krispin Sorrarain Argia aldizkariko Alkizako kronista eta Bigarren Errepublikako lehen alkatea izan zen.
Alkizako San Martin eskolan ikasi ondoren Arantzazura joan zen fraile-ikasketak egitera frantziskotarrekin. 1953ko apirilaren 6an meza berria eman zuen Alkiza jaioterrian.
Gazte-gaztetatik hasi zen idazten eta artean Arantzazun ikasle zela bere lehen obra publikatu zuen 'Santa Maria Goretti, bere bizitza' (1950). Pello Joxe Aranburuk dioen bezala gipuzkera xamurrez idatzita dago. Publikatu eta 6 hilabetera agortu zen edizioa. Segidan bizkaierazko bertsioa ere egin zuen.
Idatzi zuen hurrengo lana Arturo Kanpionen El bardo de Itzaltzu ipuinaren euskarazko bertsioa izan zen: Itzaltzu'ko koblaria (1951). Euzko-Gogoa aldizkarian publikatu zioten 1954an.
1955a oso oparoa izan zuen idazle moduan. Zarauzko Itxaropena argitaletxearen Kuliska-Sortako 7-8 alean, Elezarrak izenburukoa, Irarrazabal'go orma tartean ipuina argitaratu zuen. Urte berean Ama Maria Teresalinaren bizitza ere idatzi zuen: Lili txuria odoletan.
Pello Joxe Aranburu alkizarrak 2001ean idatzitako eta publikatutako Alkiza auzo eta hiribilduaren azterketa historikoa lanean Garai bateko Alkiza kronika kapitulua idatzi zuen.
1957an 'Elduen Euskal Eskola' sortu zuen Zarautzen non gauez euskarazko eskolak ematen zituen.
1961 eta 1968 bitartean Zarauzko Lanbide Eskolako zuzendaria izan zen. 1968an fraidetza utzi eta Belen Lasagarekin ezkondu zen. Sondikan jarri zen bizitzen.
Mistérios de Lisboa
Mistérios de Lisboa (Lisboako misterioak) 2010ko film portugaldarra, Raúl Ruiz zinemagile txiletarrak zuzendua, Camilo Castelo Brancok 1854an idatzitako eleberri batean oinarritua. Filmak lau ordu pasa irauten ditu, 272 minutu zehazki, eta hori dela-eta herrialde batzuetan lau ataleko telebistako telesail gisa banatu zen.
Argumentua
Lisboa eta inguruetan, 18. mendearen amaieran eta 19. mendearen hasieretan, pertsonaia batzuen bizitza elkarlotuak ageri zaizkigu, inguru aristokratiko batean gehienbat, baina Europan garai hartan gertatzen ari ziren eraldaketa sakonen kontestuan.
Pertsonaia horien amodio ezinezkoak, ume sasikoak, hilketak, ezinikusiak... pertsonaia bakoitza sekretuz beteriko mundua da, haien iraganean murgil egingo dugu eta elkarrekin gurutzatzen diren lerro franko aurkituko, filmaren ardatza delarik inbestigatzaile lanetan eta intrigetan ibiltzen den Aita Dinis apaiza.
Erromatar-Persiar gerrak
Erromatar-Persiar gerrak, - Erromatar-Iraniar gerrak, Erromatar-Sasandar gerrak edo Bizantziar-Sasandar gerrak bezala ezagunak ere -, III. eta VII. mendeetan Erromatar Inperioa k, -gero Bizantziar Inperioa-, Sasandar Inperio arekin izandako gatazka militarrak izan ziren. Ia etengabe borrokatu ziren aldi horretan, nahiz eta aldi luzeak egon ziren elkarrekin modu baketsuan (batez ere V. mendean). Erromatar eta pertsiar gerretako baliabideen gastua handia izan zen bi inperioentzat.
Glasgowko Zientzia Museoa
Glasgowko Zientzia Museoa (Glasgow Science Centre) Eskoziako Glasgow hirian dagoen zientzia museoa da.
Erromatar-Persiar gerrak
Gorgan Harresi Handia
'Suge Gorria' izenez ezaguna bere adreiluen koloreagatik, Gorgango Harresi Handia munduko defentsa-eraikinik luzeenetakoa da, ingeniaritza-lan sofistikatua eta sasanidar garaiko sekretu asko gordetzen dituena. Momentuz, 200 kilometroko tartea identifikatu dute arkeologoek. Erromatar edozein harresi baino luzeagoa eta Txinako Harresi Handia baino mila urte lehenago eraikia. Iturri historikoek diotenez, Gorgango harresiak 300 kilometroko luzera zuen, Kaspiar itsaso an hasten zen eta Merv hiriraino jarraitzen zuen (Turkmenistan en).
Glasgowko Zientzia Museoa
Historia
Elisabet II.a Erresuma Batukoak inauguratu zuen museoa 2001eko ekainaren 5ean. Erresuma Batuan toki bisitatuenetakoa da. 2009an martxan jarri ziren Whitelee haize errotak ere berak kudeatzen ditu.
Cid Campeador
Rodrigo Díaz de Vivar (1048 - 1099), Cid Campeador izenaz ezaguna (arabierazko سيد sīdi, 'jauna' hitzetik hartuta), Gaztelako noblea izan zen, mertzenarioa eta errekonkistako irudi legendarioa.
Glasgowko Zientzia Museoa
Egitura
Hiru eraikin nagusi ditu museoak, hirurak ere titaniozko xaflaz estaliak:
Cid Campeador
Diego Lainez eta Rodrigo Álvarezen alaba baten semea zen, aita galdu ostean, Fernando I.a Leon eta Gaztelakoa erregearen gortean zaildu zen, Antso printzearen alboan.
Glasgowko Zientzia Museoa
Zientziaren parkea (Science Mall)
Albo batera eroritako ontziaren kasko baten antza dauka eraikinak. Hiru solairu ditu barnean eta 250 zientzia erakusgaitik gora. Erakusgai hauek interaktiboak dira.
Cid Campeador
1060. urtearen inguruan zaldun izendatua izan zen, Santiagoko Zaldunen elizan (Zamora), Urraka Zamorako andrearen eskutik. 1063 eta 1072 artean Antsoren alboan izan zen eta guda egin zuen berarekin batera. Errege alferez izendatu zuten Antso Gaztelako tronura igo zenean 1065an.
Lapurtarren Biltzarra
Lapurtarren Biltzarra Erdi Arotik Frantziako Iraultzara arte Lapurdi gobernatu zuen batzarra izan zen. Euskal Herriko beste herrialdeek bere Batzar Nagusiak edo Gorteak zituzten bezala, Lapurdik bere botere legegile eta zerga ezartzailea zuen Biltzarra.
Glasgowko Zientzia Museoa
IMAX zinema
Eskoziak eraiki zen lehen IMAX zinema izan zen. Zientzia Museoa inauguratu baino lehenago ireki zen, 2000 urtean, eta 370 besaulkitako aretoan 3D filmak ikus daitezke.
Cid Campeador
1066. urtean Campeador titulua eskuratu zuen, Ximeno Gartzia nafarra Hiru Antsoen Gudan menderatu ostean, Antsoren Alfontso eta Gartzia anaien aurkako gudak irabazten lagundu zuen. Sancho bere arreba Urrakaren aurka borrokatu zen, eta Zamorako hiria setiatu zuen. Han hil egin zuen, Bellido Dolfos nobleak, eta ondorioz Alfontso Alfontso eta Leongo subirano bihurtu zen.
Errege berriarekin, Garcia Ordoñez bihurtu zen errege-alferez berria eta erregeak, Cidari, bere iloba Ximena ezkontzeko baimena eman zion, 1074 urtean ezkonduz.