cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brasil
Portugaldar kolonizazioa
XVII. mendearen amaieran, bandeiranteek urrea aurkitu zuten Minas Geraisen. Urrearen sukarrak irauli zuen koloniaren norabidea. Artean kolonizatu gabe zeuden eskualdeetan meatze-herrixkak sortu ziren, eta itsasaldea jendegabetu zen. Milaka lagun iritsi ziren Portugaldik eta portugaldar kolonietatik, esklaboen helduera ere handitu zen, eta liskarrak gertatu ziren kolono zaharren eta iritsi berrien artean; larriena Emboabasko Gerra izan zen (1707–1709). Herrialdearen hego-ekialdea izugarri aberastu zenez gero, koloniaren hiriburua Salvadortik Rio de Janeirora eraman zuten 1763an. 1789an, portugaldarrek bortizki zapaldu zuten Inconfidência Mineira izeneko matxinada independentista, Minas Geraisen piztu zena; buruzagia, Joaquim da Silva Xavier, hilarazi zuten.
Independentzia
1808an Napoleonen gudarosteak Iberiar penintsula okupatu zuen. Haiengandik ihesi, Portugalgo gorte osoa, Joan VI.a buru zuela, Brasilera aldatu zen. Herrialde hura erresuma autonomo gisa eratu zen, metropolikoaren berdin eta pare. Joan erregea 1821ean itzuli zen Portugalera eta han Petri semea utzi zuen erregeorde. Handik urtebera, erabaki guztiak baliogabetu eta, gizarte kreolearen babesarekin, Petrik Brasilen guztizko burujabetasuna adierazi zuen Ipiranga ibaiaren ertzean, Ipiringako Oihua izenez ezagutzen den ekitaldian. Batzar nazional batek baliotasuna eman zion erabakiari, eta Brasilgo lehen enperadore izendatu zuen printzea, Petri I.a izenarekin. Brasilgo Independentzia Gerra hasi zen horren ostean, baina azken portugaldar soldaduak 1824ko martxoaren 8an errenditu ziren, eta 1825eko abuztuaren 29an Portugalek Brasil ezagutu zuen.
Cromoduro
Historia
Hasieran, oso enpresa txikia zen, laborategi bat baino ez zen (2 pertsona). Gero, tailerrarekin hasi zirenean, motor estalkiak eginda (camisas de motor), 30 pertsona inguru zeuden. Bestalde, plastikoarekin hasi zirenean, 150 pertsona inguru ziren. Vicinay eta Estampaciones Nervion enpresekin batera, irlako langileen %80a batzen zuten.
Azpimarratu beharra dago Zorrotzaurren fabrika finko bat izateak beste sektore batzuetara zabaltzeko aukera eman ziola familia-enpresari. Esaterako, bioteknologiako enpresa bat sortu zuen, Progenika deitutakoa eta Bizkaiako Parke Teknologikoa n kokatuta dagoena. Bestalde, ikerkuntzaren aldeko apustu handia egin zuten eta Gaiker Parke Teknologikoaren sorrera bultzatu zuten.
Etorkizuneko aurreikuspenari dagokionez, 2008ko krisiaren aurretik, enpresa beste negozio batzuetara zabaltzea pentsatuta zuten. Alde batetik, medikuntza-sektorean lan egin nahi zuten. Cromodurok zuen plastiko-injekzioa hortzetako inplanteetan erabiltzea bururatu zitzaien. Inplante horiek, normalean, urrearekin egiten dira eta plastikoarekin egin ahal izateak diru asko aurrezten du. Bestetik, automobilgintzaren sektorearekin jarraituz, tuning-kotxeen eremuan lan egitea pentsatu zuten. Hau da, kotxeak tuneatzeko euren pieza propioak egin eta merkatuan saldu.
Enpresak 30 milioi euro inguru fakturatzen zituen eta, osotara, 330 langile inguru izatera iritsi zen.
Enpresaren dibertsifikatzea
Aurreko atalean aipatu bezala, urteekin, negozio- eta langile-bolumena handituz joan zen, Corporación Cromoduro, SL osatu arte. Korporazio horrek automobilgintzaren sektorean soluzio integralak ematen zituzten enpresa-talde bat biltzen du. Enpresa horiek honako hauek dira: Cromoduro Diversificación, S.L., Aplicaciones Industriales del Cromoduro, S.A., Cromoduro Barcelona, S.L., Cromoduro Plásticos, S.A. eta Cromoduro FMI.
- A.I. Cromoduro, S.A. Unitate hau gainerako unitateak zuzendaritza-, ingeniaritza- eta kalitate-zerbitzuetarako baliabide materialez eta giza baliabideez hornitzeaz arduratzen da. Taldearen zuzendaritzaz arduratzen da, baita bezeroekiko tratuaz ere.
- Cromoduro Barcelona SLk ibilgailu motordunentzako eta horien motorrentzako pieza, zati eta osagarri ez-elektrikoak fabrikatzen, eraldatzen eta merkaturatzen ditu, kromo gogorra eta beste estaldura batzuk erabiliz, baita makineria eta deribatuak fabrikatzen ere.
- Cromoduro Plásticos, S.A. Plastikoen banaketa enpresaren jatorrizko ataletako bat zen, pieza bigungarriak eta plastikoak fabrikatzeaz arduratzen zen atala. Plastikoen unitate honek produktu metalikoak fabrikatzen eta merkaturatzen ditu, batez ere automozioaren industriarako osagaiak, eta kromo gogorra aplikatzen du produktu horietan.
- Cromoduro FMI 2010ean sortu zen, Cromoduroren eta Marokoko FMI enpresaren arteko Joint Venture (enpresen elkartea) bat sinatuta. Korporazioak lehiakortasun eta globalizazio handiagoa lortzeko duen interesaren emaitza da haren sorrera; erabaki estrategiko horren bidez, alde batetik, Tangerreko fabrika berri batekin ekoizpen-gaitasuna handitu nahi du, eta, bestetik, lehiakortasuna hobetu nahi du, ekoizpen-kostu txikiagoak dituen herrialde batean ekoizten baitu.
Talde honek, oro har, piezak eta funtzioak ikertu, kontzeptuak garatu, diseinatu, industrializatu, ekoitzi eta entregatzen zituen.
Cromoduro Berrikuntza eta Teknologia
Cromoduro Berrikuntza eta Teknologia (Cromoduro Innovación y Tecnología, CIT) Cromoduro Korporazioak sortutako zentro teknologikoa zen, konpainiaren hazkunde-politikak zehaztutako beharrei erantzuteko proiektuak eta jarduera teknikoak garatzeko.
Zentroak eskaintzen zituen zerbitzu nagusiak honako hauek dira:
Bere jarduera plastikoa injektatzeko teknologietan, Poliuretanoa apaltzean, Rotomoldeatzean, bainu elektrolitikoetan, azpimultzoak muntatzean, motor-alkandorak mekanizatzean eta Plastisoles parafina kloratuetan oinarritzen zen, eta automobilaren industriarako hainbat produktu eskaintzen zituen (erreminta-kaxak, kontsola zentrala, motorra, eserlekuetako piezak, pieza insonorizatzaileak eta zipriztingailuak). Kalitate-ziurtagiri desberdinak izateaz eta garapen-hornitzaile gisa homologatuta egoteaz gain, zentro horren gaitasun teknikoa aitortua izan zen Europan eta nazioartean.
Cromodurok bere Ikerketa Teknologikoko Zentroa AIC-Automotive Intelligence Centerrera eraman zuen 2008 an.
Pieza baten sortze-prozesua
Orokorrean, kotxe-ekoizleek piezaren diseinua dagoeneko egina zuten, beraz, Cromoduron pieza hori sortzeko prozesuaren diseinua egin behar zuten. Lehenengo, piezaren bideragarritasuna onartzen zen (ea zuten teknologiarekin pieza hori egin zezaketen) eta, ondoren, pieza hori ekoizteko beharrezkoak ziren tresnak diseinatzen ziren. Proiektu-fasean, tresna horiek egiten ziren eta, kasu batzuetan, beste enpresa batek egiten zituen (horiei “moldistas” deitzen zieten). Jarraian, Serie-Produkzioa zetorren, zeinean pieza ekoizten zen. Hala ere, nahiz eta tresnak eduki, askotan doiketak behar zituzten. Beste faseetako batean, Rampa del Vehículo izenekoan, frogetarako edo erakusketetarako diren kotxeak ekoizten zituzten eta, bertan, akatsak antzemateko aukera zuten. Behin akats guztiak zuzenduta zituztela, behin betiko piezak ekoizten ziren.
Itxiera eta Azkenengo Berriak
2008. urteko krisialdiarekin batera, enpresaren beherakada etorri zen eta 2011 n Miguel Retolazak, sortzailearen bilobak, fabrika guztiak itxi behar izan zituen. Erabakiaren arira, Deustuko Erriberan protestak egon ziren 2011 ko maiatzaren 16an. Izan ere, enpresaren itxierak 164 langileen kaleratzea ekarriko zukeen; horietatik 130 Bilbokoak eta beste 34 Bartzelonako fabrikakoak.
2012 ko azaroaren 1ean sute bat gertatuko zen Bilboko fabrikaren eraikinean, ondoko Consonni enpresara zabaldu zena.
2014 an, Bilboko Cromoduro enpresaren 6 eraikinetako 4ren eraisketa hasi zen, 10000m2ko lur-saila libre utzita. Printzipioz, Zorrotzaurre irlako Plan Bereziaren barne beste bi eraikinen babesa bermatzen zen. 2019 an, ordea, horietako bat, Zaindariaren Etxea deitutakoa, suntsitu zuten. Bertan Cromoduroko zaindaria bizi izan zen eta, arkitektura industriala eta XX. mendeko hasierako euskal-estiloa uztartzen zituen eraikina zen.
Brasil
Independentzia
Petri I.a gaitasun urriko agintaria izan zen. Haren agintaldian Brasilek Cisplatina probintzia (gaur egungo Uruguai) galdu zuen, Argentinaren aurkako gerran (1825-1828). Enperadoarearen ospea itzaliz joan zen, eta 1831ko apirilaren 7an uko egin behar izan zion koroari bere seme Petriren faboretan. Enperadore berria bost urteko umea zenez gero, erregeordetza ezarri zen. Probintzien nahigabeak eta gizarte-tirabirek matxinada ugari piztarazi zuten garai nahasi horretan: Cabanagem (1835-1840), Revolta dos Malês (1835), Balaiada (1838-1841), Sabinada (1837-1838), Farrapoen Gerra (1835–1845). Horiek horrela, 1840ean Brasilgo Legebiltzarrak Petri adin nagusikoa zela erabaki zuen, 14 urte besterik ez zuen arren.
Petri II.a 50 urtez izan zen Brasilgo enperadore, 1840tik 1890era. Egonkortasun politikoa berreskuraturik, nazio nortasuna finkatu zen. Ziklo ekonomikoa aldatuz joan zen: azukre ekoizpenak pisua galdu ahala, kafeak ordezkatu zuen. Kanpo-politikari dagokionez, Brasil garaile atera zen Hego Konoko hiru gerratan: Platako Gerran (1851-1852), Uruguaiko Gerran (1864-1865) eta Aliantza Hirukoitzaren Gerran (1864–1870). Esklabotasunaren ezeztapena oso afera garrantzitsua izan zen urte horietan. Izan ere, esklabotasunaren aurkakoa bazen ere, Petri ez zen etsaitu nahi esklabo-jabeekin. 1871ean eman zitzaien askatasuna esklaboen seme-alabei, eta 1888an ezeztatu zen erabat; era horretan, herrialdeko 700.000 esklaboak askatu zituzten.
Errepublika
1889ko azaroaren 15ean, lurjabe handiek eta errepublikaren aldeko mugimendu popularrak bultzatutako estatu kolpe batek Petri II.a eraitsi zuen; Brasilgo Errepublika Federalaren hasiera izan zen. Lehenbiziko lau urteetan diktadura militarra izan zen, 1894an hauteskundeak egin ziren arte. Beti ere, gizon lurjabe alfabetizatuek bakarrik izan zuten boto eskubidea, helduen % 2 besterik ez. 1890eko hamarkadatik aurrera, Brasilek etorkin olde gaitza jaso zuen: portugaldarrak, italiarrak, alemaniarrak, espainiarrak, ukraniarrak, poloniarrak, errusiarrak, japoniarrak... 1888–1926 urte-tartean, 13,7 milioi biztanle izatetik 36,9 milioi izatera pasatu zen. Kautxu sukarraren urteetan (1879–1912) Amazoniako eskualde zabalak kolonizatu ziren, Amazonas, Rondônia eta Pará estatuetan. Oihanaren erdian hiri oparoak sortu ziren, hala nola Belém eta Manaus, baina indigenak sarraskituak izan ziren.
1930eko hamarkada hasieran, herrialdea krisi larrian murgildurik zegoen, Depresio Handiaren ondorioz. Estatu Batuek, bezero nagusiak, utzi egin zioten lehengaiak erosteari eta hori zen, hain zuzen ere, Brasilen diru iturri nagusia. 1930ean, estatu kolpe militar batek amaiera eman zion Brasilgo erregimen politiko konstituzionalari. Getúlio Vargas, abokatu entzutetsua eta Rio Grande do Sul estatuko gobernadorea, izendatu zuten presidente. Vargasek erregimen populista ezarri zuen laster, diktadura faxisten ezaugarri asko zituena: Estado Novo. Nekazariak eta langileak zituen alde, baita negozio gizonak ere, irabazi handiak lortzeko modua izan baitzuten. 1945ean estatu kolpe batek erorarazi bazuen ere, 1950eko hauteskundeak irabazi zituen. Langileen botoei esker agintera itzulirik, soldatak igotzeari eta estatuaren enpresak bultzatzeari ekin zion. 1953an, petrolio konpainia handiak nazionalizatu eta Petrobras sortu zuen, petrolioaren arloko estatuaren monopolioa. 1954ko abuztuaren 5ean, ezezagun batzuk Carlos Lacerda, oposizioko politikaria, hiltzen saiatu ziren. Horrek krisi politiko sakona eragin zuen; militar talde batek dimititzera behartu zuen Vargas eta, handik gutxira, bere buruaz beste egin zuen.
Erregimen militarra eta azken urteak
1955ean Juscelino Kubitschekek irabazi zituen presidentetzarako hauteskundeak. Aski agintaldi oparoa izan zuen, atzerriko inbertsioak erakarriz eta auto-industriari hasiera emanez. 1960an Brasiliara eraman zuen zuen Brasilgo hiriburua. 1961ean hautatutako Jânio Quadrosek zazpi hilabete baino ez zuen iraun karguan. João Goulart izan zen haren ordezkoa, 1964an militarrek eraitsi zuten arte.
1984ko hasieran brasildarrek lehendakaritzarako hauteskunde zuzenak eskatu zituzten, aginpide militarra behin betiko desagerrarazi nahirik. 1985ean Minas Geraisko gobernadore Tancredo Neves hautatu zuten lehendakari, baina handik hilabete gutxira hil zen, eta Jose Sarney lehendakariordeak hartu zuen kargua. Sarneyk alderdi komunista eta ezkerreko beste erakunde batzuk legeztatu zituen 20, eta are 40 urte ere, legez kanpo egon ondoren. 1990ean egin ziren lehenengo aldiz lehendakaritzarako hauteskunde guztiz libreak. Kontserbadoreen buru Fernando Collor de Mello izan zen garaile. Collorrek, ekonomia eredu neoliberala erabiliz, enpresa estatalak pribatizatu zituen, eta muga zergak murriztu zituen, baina ez zuen inflazioa eta langabezia gutxitzerik lortu. Ogasun ministro Fernando Henrique Cardosok ekonomia egonkortzeko eta inflazioari aurre egiteko prestatu zuen plangintzaren arrakastaren ondoren, bera izan zen garaile lehendakaritzarako hurrengo hauteskundeetan, 1994ko urriaren 3an. 1998an berriz hautatua izan zen.
Lula da Silvak, Langileen Alderdiko hautagaiak, irabazi zituen 2002ko presidentetzarako hauteskundeak; 2006koetan berriz nagusitu zen, botoen % 60,8 lortuta. 2010ean Lularen alderdikide Dilma Rousseff hautatu zuten presidente. 2013ko ekainean, milaka lagun manifestatu ziren herrialde osoko hirietan, garraio publikoko prezio garestien eta ustelkeriaren aurka. 2014ko hauteskundeak ere Dilma Rousseffek irabazi zituen, baina 2015ean Brasilgo Senatuak kargutik kendu zuen, ustelkeria kasu batengatik Roussefen kontra egindako prozesuan.
Politika
Brasil errepublika federal demokratikoa da, sistema presidentzialarekin. Estatuburu eta gobernuburu da presidentea, lau urteko agintaldirako hautatzen dena, eta gehienez beste agintaldi baterako hautatua izan daiteke berriro. Haren esku dago ministroak izendatzea. Brasilgo Kongresu Nazionala (Congresso Nacional do Brasil) ganbera biko legebiltzarra da, Diputatuen Ganberak (Câmara dos Deputados) eta Senatu Federalak (Senado Federal) osatua. Lau dira alderdi politiko garrantzitsuenak: Langileen Alderdia (Partido dos Trabalhadores, PT), Brasilgo Sozial Demokraziaren Alderdia (Partido da Social Democracia Brasileira, PSDB), Mugimendu Demokratiko Brasildarraren Alderdia (Partido do Movimento Democrático Brasileiro, PMDB) eta Demokratak (Democratas, DEM); hauez gain, alderdi txikiago ugari dago.
Unitate federatiboetako gobernadoreak
<mapframe latitude="-16" longitude="-54" zoom="4" width="501" height="500" text="Brasilgo unitate federatiboetako gobernadoreak, alderdi politikoen arabera: PMDB;  PSDB;  PP;  PSB;  PT;  PSD;  PCdoB;  PDT"> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "query": " SELECT ?id ?head (SAMPLE(?img) as ?img)  (min(?partidoId) as ?partido)  (if(?partido = 'pmdb', '#0a9102', if(?partido = 'psdb', '#0051ce',if(?partido = 'pp', '#00068e',if(?partido = 'psd', '#ff0000',if(?partido = 'pt', '#c10000',if(?partido = 'psb', '#ff5000',if(?partido = 'pcdob', '#ffe900',if(?partido = 'pdt','#7f00ff','#939392')))))))) as ?fill)  (concat(, ?headLabel, ) as ?title)  (concat(?stateLabel, '\\n', '') as ?description) WHERE {  ?id wdt:P31 wd:Q485258 .  ?id wdt:P6 ?head .  ?head wdt:P102 ?partido.
Trakzio
Trakzioa, ingeniaritza eta egituren kalkuluan, gorputz batek jasaten duen barne-indarra da. Bi indar aurkako noranzkoan aplikatzen dira eta gorputza luzatu egiten da. Indar horiekiko elkarzuta den edozein sekziok dituen tentsioak, sekzio honekiko normalak dira eta gorputza luzatzen saiatzen diren indarrekiko aurkako noranzkoa dute. Konpresioaren aurkakoa da, indarrak barrurantz bultzatzen baitu.
Brasil
Unitate federatiboetako gobernadoreak
BIND(if(?partido = wd:Q1322751, 'pmdb', if(?partido = wd:Q1322897, 'psdb',if(?partido = wd:Q732852, 'pp',if(?partido = wd:Q2054750, 'psb',if(?partido = wd:Q657089, 'pt',if(?partido = wd:Q2054789, 'psd',if(?partido = wd:Q504000, 'pcdob',if(?partido = wd:Q1414708, 'pdt','outros')))))))) as ?partidoId) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'pt'. ?head rdfs:label ?headLabel. ?id rdfs:label ?stateLabel. } OPTIONAL { ?head wdt:P18 ?img. } ?link schema:about ?head. ?link schema:isPartOf <https://pt.wikipedia.org/>. } GROUP BY ?id ?head ?headLabel ?link ?stateLabel "}
Trakzio
Deformazioak
Trakzio-esfortzua jasaten duen gorputz batek deformazio positiboa (luzapena) izango du norabide jakin batean trakzioaren efektuarengatik. Hala ere, norabide horren luzapenak zeharkako norabidearen laburpena dakar; adibidez prisma mekaniko batean, trakzioak “X” ardatzean luzapen bat eragiten badu, aldi berean “Y” eta “Z” ardatzetan uzkurdura bat gertatzen da. Poisson-en koefizientearekiko (ν) proportzionala da uzkurdura hau. Gorputz solidoetan deformazioak iraunkorrak izan daitezke: kasu honetan gorputzak bere isurpen-puntua gainditzen du eta portaera plastikoa hartzen du; hau da, trakzio-esfortzua etenda ere gorputzak luzapena izaten jarraitzen du. Deformazioak ez badira iraunkorrak, gorputza elastikoa da eta trakzio-indarra aplikatzeari uztean, gorputzak hasierako luzera berreskuratzen du. Gorputzean aplikatutako trakzio-indarren eta bertan sorturiko deformazioen artean erlazioa dago; erlazio hau kartesiar ardatzdun diagrama batekin irudikatzen da. Diagrama honek prozesua irudikatu eta gorputzak duen portaera adierazten du.
Brasil
Biztanleria
2016an Brasilek 206.081.432 biztanle zituen; beraz, kilometro karratuko 24,2 biztanle zen dentsitatea. Biztanle gehienak hirietan bizi dira (% 85,7 2015ean). Adinari begiratuta, berriz, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak %22,8, 15-24 urte bitartekoak % 16,4, 25-54 urte bitartekoak % 43,8, 55-64 urte bitartekoak % 8,9 eta 65 urtetik gorakoak % 8,1. Bizi itxaropena 73,8 urte da: 70,2 urte gizonezkoena, eta 77,5 urte emakumezkoena (2016ko zenbatespena).
Scomberomorus maculatus
Scomberomorus maculatus Scomberomorus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Brasil
Banaketa etnikoa
Brasilen hiru talde etniko elkartu eta nahastu izan dira historian zehar: bertako indigenak, europar zuriak eta afrikar beltzak. XX. mendean beste talde bat gehitu da: asiarrak, japoniarrak batez ere. Hala, etnia horien nahastetik zenbait mestizo talde sortu dira. 2010eko datuak kontuan hartuz, banaketa hau egin daiteke etniari dagokionez: %47,7 zuriak dira, portugaldarrak, italiarrak eta espainiarrak jatorriz; %43,1 mulatoak eta mestizoak; %7,6 beltzak, afrikarrak jatorriz; %1,1 asiarrak; %0,4 indiarrak. Banaketa hori ez da berdina alde guztietan. Ipar-ekialdean, Bahian, beltzak eta mulatoak dira nagusi; Amazonian, bertako indiarren ondorengoak; hegoaldean, europar jatorriko zuriak; hego-ekialdean berdintsu banatuta daude zuriak (São Paulo), mulatoak eta beltzak (Minas Gerais eta Rio de Janeiro).
Trakzio
Trakzio erresistentzia
Altzairu edo zuraren erresistentzia karakteristikoaren balioarentzat, trakzioz sorturiko nekea edo etenaldi-tentsioaren balioa erabiltzen dira, hau da, trakzioz materialaren etenaldi elastikoa eragin duen karga maximoaren eta materialaren hasierako zeharkako azaleraren arteko zatidura.
Materialen portaera
Material bakoitzak trakzioarekiko portaera definitzen duten ezaugarri propioak ditu. Hona hemen adibide batzuk:
Brasil
Hizkuntzak
Hizkuntza ofiziala portugesa da. Hegoaldeko estatuetako gizatalde askotan alemana eta italiera ere hitz egiten dira. Indiar gehienek tupiera hitz egiten dute. Portugesak iritsi zirenean, misiolariek beretu zuten indiarren hizkuntza kristau ikasbidea erakusteko, eta indiarren, mestizoen, portugesen eta beltzen arteko hizkuntza izan da iparraldean urte askotan. Hala, Brasilgo portugesak tupieratik hartu ditu toponimo eta landare eta animalia askoren izenak.
Trakzio
Materialen portaera
Materialak ezaugarri ezberdinen arabera katalogatzen dira. Trakzio-indarrekiko portaera txarra dutenak harri ezaugarridun (naturalak zein artifizialak) materialak dira, adibidez, hormigoia. Horrelako kasuetan egituren kalkuluan ez da aintzat hartzen material hauen erresistentzia-balioa. Altzairuzko barrek, aldiz, trakzio-esfortzu handiak jasaten dituzte. Horregatik material oso egokitzat hartzen da. Altzairua (irtenguneak dituzten barretan) eta hormigoia batera erabiltzen dira pitzadurak saihesteko. Trakzioa aplikatuz erresistentzia areagotzen da eta hormigoi armatua eratzen da. Hormigoi armatu hau eraikuntza gehienetan erabiltzen da.
Brasil
Erlijioa
Katolizismoak pisu handia izan du Brasilgo kulturan, eta erlijio zabalduena da gaur egun ere. Brasilgo ehun biztanletatik 65 katolikoak dira eta, beraz, Brasil da munduko nazio katoliko handiena. Protestanteak %22 dira. Indiarrek eta afrikarrek beren erlijioak gorde dituzte. Rio de Janeiroko iparraldeko kostaldean eta eskualde horretako hiri gehienetan afrikar jatorriko erlijio zeremoniak ospatzen dira: candomble eta macumba, esate baterako.
Hiri nagusiak
Gaur egun, hirien berezko hazkundeak, industrializazioak eta bizi baldintza hobeak nahi izateak eraginda, biztanleen %85 hirietan bizi dira. Hiri handiena Sao Paulo da, Brasilgo industriagune nagusia (21.166.641 biztanle 2016an). Sao Pauloren ondotik hauek dira jendetsuenak: Rio de Janeiro, Brasilgo hiriburu ohia (12.340.927 biztanle 2016an), Belo Horizonte (5.107.020 biztanle), Recife (3.995.949 biztanle) eta Brasilia (3.908.762 biztanle).
Ekonomia
Brasil oso herrialde aberatsa da baliabide naturaletan, eta XX. mendearen bukaeran zenbait gairen munduko ekoizle handienetako bat izatera iritsi zen: soja, azukrea, artoa, kafea, tabakoa, arroza, kotoia, abereak, amiantoa eta manganesoa. Etorkizunean ere hala izatea espero da, aberastasun horien zati bat baizik ez baita ustiatzen ari oraingoz. XX. mendean zehar ekonomiaren oinarri nagusia nekazaritza izan zen, baina 1960. urtetik aurrera industriari eman zitzaion bultzadari esker, ekonomia modernoa eta askotarikoa du gaur egun: Erdiko eta Hego Ameriketako ibilgailu, itsasontzi, altzairu eta zementu ekoizle nagusia da. Dena dela, inflazio kronikoak eta kanpo-zorrak (aurreratzeko bidean ziren herrialdeetan handiena) ekonomia arazo handiak eragin dituzte.
Nekazaritza eta abeltzaintza
Brasilgo eremuaren %80 da lantzeko egokia, baina gaur egun %33 besterik ez da lantzen. Ongarriak, hautatutako haziak eta makinak erabiltzea ez dago oso zabalduta, eta etekina ez da oso handia. Lur jabetzaren antolaketan gorabehera handiak daude alde batetik bestera. Iparraldeko, ipar-ekialdeko eta hegoaldeko eskualde jendetsuetan familia bakoitzak bere saila dauka. Aitzitik, hego-ekialdean eta erdialde-mendebaldean, askoz jende gutxiago bizi baita, lur sailak handiak dira, eta kopuru handietan saltzeko ekoizten da. Sail horietan erabiltzen da Brasilgo nekazaritza makinen eta ongarrien %90.
Gai gehiago lantzeko neurriak bultzatu diren arren, Brasilen hiru gai ekoizten dira batez ere: soja, kafea eta azukrea. Kakaoaren produkzioa mekanizazio urriaren eta zuhaitzen zahartzearen ondorioak pairatzen ari da. Kotoiaren produkzioak, berriz, eta batez ere arrozarenak eta artoarenak, gora egin dute. Oinarrizko elikagaiei dagokienez, Brasilek behar adina ekoizten du. Abere hazkuntza munduko nagusietako bat da kopuruari dagokionez. Herrialde osoan hazten dira abereak, batez ere Sao Paulon eta hegoaldeko estatuetan: behiak, txerriak, hegaztiak, ardiak, ahuntzak, zaldiak, mandoak, astoak eta idiak.
Munduko baso eremuaren zazpirena Brasilen dago, eta baso horietatik balio handiko produktuak ateratzen dira: aleurita, kautxua, karnauba-argizaria, algarrobo zuntzak, senda hostoak, landare olioak, erretxinak, Brasilgo intxaurrak, eta era askotako zurak, bai eraikuntzan erabiltzeko, bai altzariak egiteko. Amazonasen arroan eta kostaldean zur gogorreko zuhaitzak daude, eta hegoaldean araukariak dira zabalduenak. Araukaria da merkataritzan balio handiena duen zuhaitza. Parana pinua eta piperraren zuhaitza ere oso aintzat hartuak dira. Amazonian basogintza ez da oso errentagarria, iristen zaila delako, batetik, eta interes ekonomikoa duten zuhaitzak oso sakabanatuak daudelako, bestetik. Iristen errazago diren aldeetan, baina, izugarrizko triskantzak egin dira, dena bota baita egur ikatza egiteko, Brasilen egurra baita erabiltzen den erregai nagusia.
Arrantzak nolabaiteko garrantzia du Pará, Ceará, Rio de Janeiro eta Sao Paulo estatuetan, baina errentagarritasun gutxiko sektorea da, ez baita behar bezala bultzatu eta aurreratu.
Energia eta meatzaritza
Energia baliabideen urritasuna da Brasilgo ekonomiaren problema nagusietako bat. Rio Grande do Suletik eta Santa Catarinatik ateratzen den ikatzetik heren bat baizik ez da baliatzen industria metalurgikorako, ez baita oso kalitate onekoa. Aitzitik, gas natural eta petrolio erreserba handiak ditu. Gasa batez ere Bahian dago, eta petrolioa Recôncavoko ordokian (Bahia), eta Alagoas eta Sergipe aldean. Petrolio ekoizpenaren zati bat argindarra lortzeko erabiltzen da zentral termikoetan.
Brasilek, bestalde, aberastasun ikaragarria du mea baliabideetan, baina XX. mendearen azken laurdena arte ez ziren askorik ustiatu, kapitalik ez zegoelako eta azpiegieturarik ere ez. Urre, harri bitxi eta mineral ugari dago: fosfatoak, karea, bauxita, granitoa, buztina, magnesioa, harkaitz kristala, nikela eta eztainua, besteak beste. Mea metalikoen artean burdina da garrantzitsuena. 1967an Carajasko hobiak (Pará) aurkitu ziren arte, Minas Geraisetik ateratzen zen gehiena. Merkataritzan duen garrantziagatik bigarren metalik inportanteena, manganesoa, Amapan ateratzen da. Munduko torio erreserbaren heren bat ere Brasilen dago.
Turismoa
Brasilgo ekonomian gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da turismoa. Jendea gehien erakartzen duten lekuak Rio de Janeiro, Sao Paulo, Santa Catarina, Rio Grande do Sul, Bahia eta Pernambuco dira. Brasil munduko turismo zirkuituan dago, eta hango bizimoduak eta paraje miragarriek jende asko erakartzen dute urtero. Ia 5 miloi turista hartu zituen 2010ean, Hego Amerikakoak (argentinarrak gehienbat), Europakoak eta Estatu Batuetakoak batez ere.
Gastronomia
Brasilgo gastronomia asko aldatzen da eskualde batetik bestera, indigenek eta etorkinek egindako ekarpenen ondorioz. Aipagarriak dira, besteak beste, feijoada (jaki nazionala), vatapá, moqueca, polenta eta acarajé. Gozoki ugari dago, hala nola, brigadeiroa eta beijinhoa. Kafea eta cachaça dira edaririk ohikoenak. Cachaça, azukre-kanaberaren destilazioaren bitartez ekoizten den alkoholdun edaria, caipirinharen osagai nagusia da.
Literatura
Jesuitek sustatu zuten brasildar literatura XVI. mendetik aurrera. Manuel da Nóbrega (1517–1570), José de Anchieta (1534–1597) eta Bento Teixeira (1561–1618) dira lehen urte haietako idazle aipagarrienak. XVII. mendean, joera barrokoa garatu zen ipar-ekialdean, António Vieira (1608–1697) jesuita, hizlari bikain eta indigenen defendatzailearekin. Joera bereko olerkariak izan ziren Gregório de Matos (1636–1696) eta Manuel Botelho de Oliveira (1636–1711). XVIII. mendean, Minas Geraisko olerkari mineiroak nabarmendu ziren, hala nola, Tomás Antônio Gonzaga (1744–1810), Inácio José de Alvarenga (1742–1792) eta Manuel Inácio da Silva (1749–1814).
XIX. mendean, independentziarekin batera, Europako joera berrienak iritsi ziren. Bi olerkari erromantiko eta nazionalista gailendu ziren garai hartan: José Bonifácio de Andrada (1763–1838) eta Sousa Caldas (1762–1814); geroagokoak dira Gonçalves Dias (1823–1864), Brasilgo poeta erromantikorik handiena, Canção do Exílio eta I-Juca-Pirama idatzi zituena, eta Álvares de Azevedo (1831–1852). Erromantizismoaren ondoren, errealismoa hedatu zen literatura genero guztietara, Joaquim Maria Machado de Assisen lanekin batez ere.
XX. mende hasieratik aurrera, 1922ko Arte Modernoaren Astearen ondoren bereziki, brasildar literatura bereiziz joan zen beste herrialdeetako higikundeetatik, eta bere eskuko lehen eskolak sortu ziren. Orduko idazleak dira Manuel Bandeira (1886-1968), Mario de Andrade (1893–1945) eta Oswald de Andrade (1890–1954). Carlos Drummond de Andrade (1902–1987), Jorge Amado (1912–2001), Érico Veríssimo (1905–1975) eta Vinicius de Moraes (1913-1980) 1930eko belaunaldikoak dira, eta João Guimarães Rosa (1908–1967) eta Clarice Lispector (1920–1977) 1945ekoak. XX. mende amaierako eta gaur egungo egileen artean ditugu, Lygia Fagundes Telles (1923), Rubem Fonseca (1925), Dalton Trevisan (1925), Autran Dourado (1926–2012), Nélida Piñón (1937), Moacyr Scliar (1937–2011), Antônio Torres (1940) eta Paulo Coelho (1947) narratzaileak, eta Manoel de Barros (1916–2014), Ferreira Gullar (1930–2016) eta Adélia Prado (1935) poetak.
Musika
Jesuitek sartu zuten Brasilen musika eruditoa, XVI. mendetik aurrera. José Maurício Nunes Garcia (1767–1830) izan zen lehen brasildar musikagile handia. XVIII. mendean aipagarria da música mineira delakoa. 1842an Kontserbatorio Nazionala sortu zenetik, musika instrumental profanoa garatu zen. XIX. mendean, Francisco Manuel da Silva (1795–1865), ereserki nazionalaren egilea, Carlos Gomes (1836–1896) operagilea, Alexandre Levy (1864–1892) eta Alberto Nepomuceno (1864–1920) nabarmendu ziren. Heitor Villa-Lobosek (1887–1959) europar tradizioa eta herri-musikaren elementuak batu zituen.
Herri musika hiru ondare nagusiren ondorioa da: indigena, afrikarra eta europarra (portugaldarra batez ere). 500 urteko historian, erritmo ugari sortu dira: XVIII. mendean Modinha eta Lundu zabaldu ziren; XIX. mendean Maxixe eta Choro eratu ziren, Polkatik abiaturik; XX. mende hasieran Sanba sortu zen, Brasilgo herri kulturaren ikurra; 1950eko hamarkadaren amaieran, Bossa Novak irauli zuen bertako herri musika, Vinicius de Moraes, Tom Jobim eta João Gilbertorekin. Astrud Gilberto (1940), Roberto Carlos (1941), Caetano Veloso (1942), Gilberto Gil (1942), Milton Nascimento (1942), Chico Buarque (1944), Elis Regina (1945–1982), Maria Bethânia (1946) eta Daniela Mercuryk (1965) mundu osoan ezagutarazi dute Brasilgo herri musika (Música popular brasilera, MPB).
Sphaerodactylus klauberi
Sphaerodactylus klauberi Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Itsas xardin-belar
Itsas xardin-belarra (Asplenium viride) Asplinoaren familiako iratzea da, Europako kostaldetan jatorria duena.
Raleigh
Raleigh AEBetako Ipar Carolina estatuko hiriburua da. Haritz asko dituenez, "City of Oaks" (Haritzen Hiria) deitzen diote. Charlotte-ren ondoren, Ipar Carolinako bigarren hiri jendetsuena da (2009ko urtarrilaren 1ean 385.507 biztanle zituela kalkulatzen da). Errolda Bulegoak dioenez, Estatu Batuetan azkarren hazten ari den metropolitar barrutia osatzen du, Raleigh hiriak.
Hiri senidetuak
Raleigh ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Justine Dietrich
Lana, 1690. urtean argitaratua, lagundutako hainbat erditzetan hartu zituen oharretan oinarritu zen. Hainbat gai eztabaidatzen ditu Justine (berak) eta Christina ikaslearen arteko elkarrizketa baten bidez. Liburuak modu sistematikoan eta gertaeratan oinarrituta aurkezten zituen erditze baten konplikazio guztiak. François Mauriceau-rekin batera, aurretiko karenako odoljarioa gelditzeko metodoa aurkitu zuen, poltsa amniotikoa zulatuz.
Kabrega
Kabrega (gaztelaniaz: Cábrega) Ubago eta Mues herrien artean zegoen herri hustua da, Nafarroako Lizarrako merindadean kokatuta. Kabregako mendikateari izena eman zion.
Historia
Bertan zegoen gazteluaren jaunek Kabregako markesgoa lortu zuten, Nafarroako Gorteetan parte hartu zuena. Nafarroako konkista eta gero, Leringo kondeak Petri Nafarroakoarena zen gaztelua hartu eta bota zuen. Egun Villahermosako dukeak dira Kabregako markesak.
Erdi Aroko gazteluak harlanduzko lana eta ogiba-leihoak zituen. Oraindino gazteluaren ingurumarian harresiaren hondakinak daude.
1857ko errolda arte Asarta eta Kabrega delako udalerriaren barruan egon zen; Asarta Mendazara pasatu zen.
Limnichthys orientalis
Limnichthys orientalis Limnichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Creediidae familian sailkatzen da.
Scomberomorus multiradiatus
Scomberomorus multiradiatus Scomberomorus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Hostafrancsko geltokia
Hostafrancs Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sants-Montjuïc barrutian dago.
Geltokia 1926n inauguratu zen.
Onychostoma simum
Onychostoma simum Onychostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Kentaro Sakai
Kentaro Sakai (栄井 健太郎, 1975eko maiatzaren 20a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka.
Junkal Guerrero
Junkal Guerrero Langara (Andoain, Gipuzkoa, 1968) konpositorea, pianista eta koru zuzendaria da. Donostiako Francisco Escudero Kontserbatorioko klaustroko kide da, eta hainbat lehiaketatako epaimahaikide izan da; besteak beste, Donostia Hiria Nazioarteko Piano Lehiaketakoa eta SGAEren Konpositore Gazteen Lehiaketakoa. 2020ko urtarriletik, Gipuzkoako Arteen eta Kulturaren Aholku Batzordeko kide da.
Ibilbide profesionala
Bere jaioterrian hasi zituen musika-ikasketak, eta, ostean, Donostiako Goi Mailako Kontserbatorioan jarraitu zuen ikasten. Solfeoa, Pianoa, Klabezina, Musika Pedagogia eta Abesbatza Zuzendaritza espezialitateetako tituluak bereganatu zituen.
Lasarte-Oriako Udalaren Musika Eskola hamaika urtez zuzendu ostean, 1999an Donostiako Francisco Escudero Kontserbatorioko klaustro akademikoan hasi zen lanean, eta 2006an lortu zuen behin betiko plaza oposizio bidez, pianoko espezialitatean.
Hainbat koru-talderen zuzendaria izan da, besteak beste, Beasaingo (Gipuzkoa) Loinatz Abesbatza historikoarena; 2012 eta 2017 bitartean zuzendu zuen.
Hainbat lehiaketatan parte hartu du, besteak beste, Donostia Hiria Nazioarteko Piano Lehiaketan eta SGAEren Konpositore Gazteen Lehiaketan.
2020an, Gipuzkoako Foru Aldundiak Arteen eta Kulturaren Gipuzkoako Kontseilu Aholku-emaileko kide hautatu zuen.
Merpins
Merpins Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Merpins udalerrian erroldatutako biztanleak 1.039 ziren. Familiak 421 ziren, horien artean 95 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 58 bakarrik bizi ziren emakumeak), 148 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 157 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 468 etxebizitza zeuden, 428 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 464etxeak ziren. 428 etxebizitza nagusietatik 370 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 13 etxek bi gela zituzten, 64 etxek hiru zituzten, 166 etxek lau zituzten eta 185 etxek bost zituzten. 207 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 171 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 233 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 652 ziren, horien artean 495 aktiboak ziren eta 157 inaktiboak ziren. 495 pertsona aktiboetatik 459 lanean zeuden (255 gizon eta 204 emakume) eta 35 langabezian zeuden (9 gizon eta 26 emakume). 157 pertsona inaktiboetatik 59 erretiraturik zeuden, 51 ikasten zeuden eta 47 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Merpins udalerrian 446 unitate fiskal zeuden, 1.071,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.196 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 64 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren eta 9 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 igeltseroa, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Merpins udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Malakias Armaghekoa
San Malakias Armaghekoa edo Irlandakoa, Maelmhaedhoc O'Morgair izenez jaioa (1094-1148ko azaroak 2), Armagheko artzapezpiku katolikoa eta Lector Armaghekoaren semea izan zen.
Batez ere, Erromara, 1140an eginiko erromesaldi baten ondoren, ustez iragarri zitzaizkion bi profezia jokogatik gogoratzen da. Bere jaia, azaroak 3an ospatzen da.
San Zelsok, apaiz ordenatu zuen 1119an, eta, 1123an, Bangorreko abade izendatu zuten. Urte bete beranduago, Bangorreko gotzain izendatu zuten, eta, 1124an, Armagheko primatua. 1127an, Cormac MacCarthy printzea eta Desmond Guinnessen aitorle bihurtu zen, eta, Connorren arpilaketaren ondoren, han, orain errege zen Cormacen zaintzapean elkarte monastiko bat ezarri zuen. San Zelso hil ondoren, Armagheko artzapezpiku izendatu zuten 1132an, azpijoko ugariren erdian, Jesusen artzain makila usurpatzaile bati erosi behar izateraino iritsi zirenak.
Gizon biziki erlijiotsua, bere laguna zen Bernardo Claravalgoak, Malakiasek, Irlandako elizan diziplina berrezarri zuela gogorarazten du, jentiltza jazarri eta moral katolikoa berrezarri zuela, honen ondoren, bere egoitza, Dawn eta Connorren banatu zuelarik, lehenengoa beretzat hartuz, non priorerri bat ezarri zuen. 1139 hasieran, Erromarantz bidaiatu zuen, Eskozia, Ingalaterra eta Frantziatik igaroz, non San Bernardo bisitatu zuen. Bere asma, Inozentzio II.a aita santuari, Armagh eta Casheleko diozesietarako palioak eskatzea zen.
Malakiasek, Erroman, aurrez aurre, egoera izugarri bat topatzen du, erabat uzteldua eta aitasantutza, italiar jauntxoen mende. Dirudienez, une hauetan izan zituen bere begiztapen profetikoak, aita santuari moral handia sorrarazi ziotenak, Mendebaldeko Eliza katolikoa, oraindik bere azkenetan ez zegoela sentiarazi ziotenak. Bere jaioterrira itzuli zen bi palioekin eta Irlandako primatu izendaturik. 1142an Mellifonteko abadia handia ezarri zuen. 1148an, Erromara itzuli nahi izan zuen, baina, Clairvauxen zegoelarik, gaixotu eta San Bernardoren besoetan hil zen. Mirari ugari ematen zaizkio. Klemente III.a aita santuak kanonizatu zuen 1199ko uztailak 6an. Bere erlikia ugarien zerrenda, Jacques-Paul Mignek idatzitako Patrologiae cursus completus lanaren CLXXXVn liburuan zenbatua agertzen da.
Danny Morrison
Daniel Danny Gerard Morrison (Belfast, Ulster, 1953ko urtarrilaren 9a) irlandar idazle eta ekintzaile errepublikar bat da. Ipar Irlandako gatazkan paper garrantzitsua jokatu du, batez ere Sinn Féin alderdiko harreman publikoetako zuzendari eta Republican News eta An Phoblacht egunkarietako argitaratzaile bezala. Bobby Sands Fundazioko idazkaria eta Féile an Phobail jaialdiko batzordekidea ere bada.
Berak sortua da 1980ko hamarkadan Irlandar errepublikanismoak aski ezaguna egin zuen Armalite and ballot box strategy ("Amalitea eta hautetsontziaren estrategia") leloa ospetsua. Liburu ugari ere idatzi ditu.
Vendin-lès-Béthune
Vendin-lès-Béthune Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 986 etxebizitza zeuden, 945 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 39 hutsik zeuden. 959 etxeak ziren eta 26 apartamentuak ziren. 945 etxebizitza nagusietatik 768 bere jabearen bizilekua ziren, 170 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 68 etxek hiru zituzten, 194 etxek lau zituzten eta 658 etxek bost zituzten. 792 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 411 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 417 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.574 ziren, horien artean 1.053 aktiboak ziren eta 521 inaktiboak ziren. 1.053 pertsona aktiboetatik 941 lanean zeuden (516 gizon eta 425 emakume) eta 111 langabezian zeuden (52 gizon eta 59 emakume). 521 pertsona inaktiboetatik 160 erretiraturik zeuden, 184 ikasten zeuden eta 177 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vendin-lès-Béthune udalerrian 963 unitate fiskal zeuden, 2.455,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.618 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 77 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 24 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 3 arropa dendak, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Vendin-lès-Béthune udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sphaerodactylus levinsi
Sphaerodactylus levinsi Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Rüti bei Lyssach
Rüti bei Lyssach Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Buire
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 877 ziren. Familiak 340 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 116 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 364 etxebizitza zeuden, 346 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 360 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 346 etxebizitza nagusietatik 265 bere jabearen bizilekua ziren, 76 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 115 etxek lau zituzten eta 178 etxek bost zituzten. 264 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 170 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 131 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 527 ziren, horien artean 348 aktiboak ziren eta 179 inaktiboak ziren. 348 pertsona aktiboetatik 302 lanean zeuden (176 gizon eta 126 emakume) eta 46 langabezian zeuden (15 gizon eta 31 emakume). 179 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 74 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 1 ile apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra hipermerkatu bat zen.
2000. urtean Buire udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 275 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Barra (uhartea)
Barra edota Barra uhartea (Barra edo Isle of Barra; Barraigh edo Eilean Bharraigh) Eskoziako ipar-mendebaldean dagoen Kanpoko Hebridak uhartediko uharte bat da. Alboan duen populaturik gabeko Vatersay uhartea kendurik, Kanpoko Hebridetako uharte populatu hegoaldekoena da.
Hizkuntza
Biztanlegoaren gehiengoak gaeleraz mintzo da, uharte honetan 1.078 pertsona inguru bizi direlarik.
Erlijioa
Bertako erlijio nagusia uhartedi honetako iparraldeko uharte protestanteek ez bezala, katolizismoa da.
Historia
Historikoki MacNeil klanak uharte honekin lotura estua izan du, hauetako adar bat Irlandara igaro zen, hortaz Ulster eskualdeko MacNeiltarrekin ere lotura estua badute.
Garraioa
Barrako aireportua hondartza bat lurreratze eta aireratze pista gisa erabiltzen duen munduko aireportu bakarrenetakoa da.
La Pérouille
La Pérouille Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 193 etxebizitza zeuden, 163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 192etxeak ziren. 163 etxebizitza nagusietatik 142 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 56 etxek lau zituzten eta 70 etxek bost zituzten. 151 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 103 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 269 ziren, horien artean 208 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 208 pertsona aktiboetatik 197 lanean zeuden (98 gizon eta 99 emakume) eta 11 langabezian zeuden (7 gizon eta 4 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Pérouille udalerrian 171 unitate fiskal zeuden, 436,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.212 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.