cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elena Larrauri
Irakaslea
Zuzenbide Penal eta Kriminologiako irakasle titularra izan zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan (1988-2007). Irakasle bisitaria ere izan zen Espainiako eta atzerriko zenbait unibertsitatetan, besteak beste, Oxfordeko Unibertsitateko All Souls College (Ingalaterra, 2013-2014) eta Hanburgoko Unibertsitateko Kriminologia Institutua (Alemania, 1993-1994). Hainbat ikerketa-egonaldi egin ditu, hala nola Berkeleyko Unibertsitateko Centre for the Study of Law & Society (Kalifornia, 2015), New Yorkeko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean (EE). AEB, 1997-1998); Osloko Kriminologia Institutuan (Norvegia, 1996); eta Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearreko Zuzenbide Fakultatean (Israel, 1988).
Edgewater (Alabama)
Edgewater Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Jefferson konderrian kokatuta dago, Alabama estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Elena Larrauri
Irakaslea
Pompeu Fabra Unibertsitateko Zuzenbide Departamentuko zuzendaria izan zen 2016tik 2019raino, eta harrezkero zenbait unibertsitateren arteko master bat zuzentzen du kriminologiaz eta zigor-betearazpenaz.
Ikertzailea
2017tik EniriC Bikaintasun Sareko ikertzaile nagusia da.
Turtur
Turtur Saharaz hegoaldeko Afrikan jatorria duen uso generoa da.
Amblyopsidae
Amblyopsidae arrain perkopsiformeen familia da, ekialdeko Estatu Batuetako aintzira sakon, zingira eta leizetan bizi dena.
Heřmanice u Oder
Heřmanice u Oder Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 336 biztanle ditu eta 11,95 kilometro koadroko azalera. Nový Jičíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1381 urtean egin zen.
Amblyopsidae
Genero eta espezieak
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak egun 6 espezie ditu, 5 generotan banaturik:
Thin-le-Moutier
Biztanleria
2007an Thin-le-Moutier udalerrian erroldatutako biztanleak 579 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 61 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 53 bakarrik bizi ziren emakumeak), 73 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 82 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 251 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 245 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 231 etxebizitza nagusietatik 191 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 135 etxek bost zituzten. 182 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 87 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 109 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 340 ziren, horien artean 245 aktiboak ziren eta 95 inaktiboak ziren. 245 pertsona aktiboetatik 221 lanean zeuden (134 gizon eta 87 emakume) eta 24 langabezian zeuden (7 gizon eta 17 emakume). 95 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Thin-le-Moutier udalerrian 239 unitate fiskal zeuden, 572 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.019,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 4 iturginak ziren, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Thin-le-Moutier udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.442 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Pierre-le-Vieux (Saona eta Loira)
Biztanleria
2007an Saint-Pierre-le-Vieux udalerrian erroldatutako biztanleak 332 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 226 etxebizitza zeuden, 145 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 215 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 145 etxebizitza nagusietatik 119 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 73 etxek bost zituzten. 121 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 57 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 203 ziren, horien artean 144 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 144 pertsona aktiboetatik 136 lanean zeuden (77 gizon eta 59 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Pierre-le-Vieux udalerrian 149 unitate fiskal zeuden, 344 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.961 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Saint-Pierre-le-Vieux udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 900 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Neoarius utarus
Neoarius utarus Neoarius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Amblycipitidae
Amblycipitidae arrain siluriformeen familia da, hego eta ekialdeko Asiako ur gezetan bizi dena.
Generoak
FishBaseren arabera, familiak egun 34 espezie ditu, 4 generotan banaturik:
801 Helwerthia
801 Helwerthia asteroide gerrikoan aurkitutako 801. asteroidearen izena da. 1915eko martxoak 20an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1915 WQ zen. C motako asteroide bat da, Eunomia familiakoa, 33 kilometroko diametroa duena.
Hystricomorpha
Hystricomorpha terminoak (latinezko hystrix "arantzurde" eta grezierazko μορφή, morphē "forma" hitzen lotunea) definizioak asko izan ditu bere historian zehar. Zentzu zabalean, edozein karraskari (Dipodidae familiakoak izan ezik) erabiltzen dute. Beraz, Hystricognathi infraordena eta Ctenodactylidae, Anomaluridae, eta Pedetidae familiak barnean ditu.
Familiak
Hona hemen 2002an proposaturiko sailkapena:
Celós
Celós Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Celoux udalerrian erroldatutako biztanleak 81 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 46 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 42 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 51 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (17 gizon eta 18 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 14 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Celoux udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Redwood (Texas)
Redwood Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Guadalupe konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Corsica (Pennsylvania)
Corsica Pennsylvaniako borough bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 357 biztanle zituen, 1.04 kilometro koadrotan banatuta.
Heřmaničky
Heřmaničky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 722 biztanle ditu eta 17,39 kilometro koadroko azalera. Benešoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Synodontis congicus
Synodontis congicus Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Downs (Kansas)
Downs Kansasko hiri bat da. Osborne konderrian kokatua dago. 2010ean 900 biztanle zituen, 2.6 kilometro koadrotan banatuta.
Georgie Dann
Georgie Dann (1940ko urtarrilaren 14a, Paris - 2021eko azaroaren 3a, Madril) Espainian bizi izan zen frantziar abeslaria izan zen.
RTVE espainiar telebista katean emititu ziren lehenbiziko bideoklipak Georgie Dannenak izan ziren.
Helvella ephippium
Helvella ephippium Helvellaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat jotzen.
Juan Carlos Upegui Vanegas
Juan Carlos Upegui Vanegas ( Medellín, Kolonbia , 1989ko maiatzaren 10a ) ekintzaile politikoa, filosofo a eta Medellíngo alkate izateko hautagaia da. Tomato Party eta Independent Partyren sortzailekidea da. Medellíneko Indarkeriarik gabeko Idazkari izan zen 2020-2022 aldirako.
Helvella ephippium
Deskribapena
Kapela: 10 eta 25 mm bitartekoa, zaldi-zela forman eta ertza pixka bat biribilduta. Grisetik okre argi kolorera doana. 2 eta 3 cm bitarteko garaierako eta 3 mm-ko lodierako oin zilindriko zuri batek eusten dio.
Haragia: Oso mehea, elastikoa, zuri-grisaxka kolorekoa.
Juan Carlos Upegui Vanegas
Biografia
Haurtzaroa eta nerabezaroa Medellíneko ipar-ekialdeko eremuan kokatutako 5. udalerrian bizi izan zuen Gaztela. Lehen hezkuntza Institución Educativa Tricentenario-n egin zuen eta gero INEM José Félix de Restrepo-n sartu zen, eta bertan egin zuen batxilergoa Humanitateen gaia azpimarratuz. 90eko hamarkadako indarkeriaz betetako testuinguruan hazi bazen ere, gazte konprometitu gisa nabarmendu zen, astronomia-guneetan parte hartu zuen eta Scout-eko kide izan zen. Bere adimena eta hazkuntza pertsonala bere etxean aurkitu zituen liburuek aberastu zuten, bere aitarena, ekonomialari eta zerbitzu publikora dedikatzen zen irakaslea.
Helvella ephippium
Deskribapena
Etimologia: Helvella hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har belar usaintsua.
Jangarritasuna
Sukaldaritzako interesik gabea.
Juan Carlos Upegui Vanegas
Biografia
Unibertsitate Nazionaleko filosofoa izan zen, teknologiari aplikatutako Hizkuntza Naturalen Azterketari eta datuen azterketari garrantzia emanez. Harvard-Bloomberg-ekin ere entrenatu zuen Hirien Lidergoan. Bere bizitzan zehar mugimendu zibiko, ekologista eta bakezaleetatik igaro da, hala nola, Piensa Verde, Tomate Party eta Bakearen Olatua.
Helvella ephippium
Nahasketa arriskua
Leptopodia elastica delakoaren antzekoa da, baina honek kapela eta oina handiagoak ditu.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean lurrean, basoetako leku hezeetan eta itzaltsuetan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Himalaiako eremua.
Juan Carlos Upegui Vanegas
Biografia
Aldi berean, Upeguik uribismoaren aurkako parte-hartze politikoa areagotu zuen nazio eta eskualde mailan, Segurtasun Demokratikoko politikarekin eta bakearekiko zuen jarrerarekin ezberdintasunengatik. Garai hartan Tomate Party-a sortu zuen Daniel Quintero Calle Medellín (2020 - 2023) alkatearekin eta Eli Schneiderrekin batera, politikan herritarren parte-hartze aktiboa sustatzeko asmoz. Tomatoaren Alderdiko kide gisa, Upegui Bakearen Olatuan sartu zen, 2016ko Bake Akordioen alde egin zuen mugimendua. Gero, bere ibilbide profesionalak Informazio eta Komunikazio Teknologien Ministerioko (ICT Min) aholkulari gisa jardutera eraman zuen.
Medellíngo beste gazte batzuekin batera, Alderdi Independentea sortu zuen Upeguik. 2019ko hauteskundeetan, egungo alkate Daniel Quintero Calle atera zen hiriko botorik handienarekin (304.000 boto). Upegui izan zen programa lerroko liderra.
En 2020, se convirtió en el primer secretario de la No Violencia en la historia de Medellín y  Colombia. Logró importantes avances, como la reducción de la tasa de homicidios con mayor implementación de los Acuerdos de Paz para el periodo 2019-2023, y la creación de estrategias económicas y culturales en pro de la paz, como Hecho en Paz y Música por la Vida que se han convertido en referentes para todo el país.
Upegui Bloomberg-Harvard-ekin Hiriko Lidergoa ikasteko hautatu zuten, non prestakuntza-espazioak partekatu zituen hainbat alkate eta munduko liderrekin.
2022ko otsailean, Upeguik bere idazkari kargua utzi zuen, eta urte bereko abenduan hasi zen Medellíngo Alkatetzarako kanpainari ekin zion. Daniel Quinteroren hautagai gisa berretsi zuten datorren urriko hauteskundeetan. 2023ko uztailaren 6an, Upeguik Medellíngo alkate izateko hautagaitza aurkeztu zuen ofizialki Gaztela auzoan - 5. udalerrian, non jaio eta hazi zen.
Ilargi-harria
Ilargi harria (The Moonstone) Wilkie Collinsek idatzitako eleberri bat da, 1868an argitaratua. Eskuarki ingeles literaturako lehen detektibe-nobela dela esaten da, bai eta XIX. mendeko garrantzitsuenetako bat ere.
Ondare garbiko kutxa fluxu aske
Finantza korporatiboan, ondare garbiko kutxa fluxu askea (ingelesez, free cash flow to equity (FCFE)) erakunde batean gastu, berrinbertsio eta zor guztiak ordaindu ondoren, bazkideen artean banatzeko geratzen den baliabide propioen zatiaren neurketa da. Dibidenduak akziodunei benetan ordaindutako kutxa-fluxuak diren bitartean, FCFEa, akziodunengana erabat erabilgarri dagoen kutxa-fluxua da.
Ilargi-harria
Lehendabizikoz, Charles Dickensek 1859an sortutako All the Year Round astekari literarioko faszikuluetan argitaratua izan zen.
Ondare garbiko kutxa fluxu aske
Hau da, FCFEa kapitalaren erabilera zuzenerako neurri bat da eta honela kalkulatzen da:
Ilargi-harria
1878an, Collinsek antzerkirako moldatu zuen obra eta XX. mendean zehar egokitzapenak egin ziren bai telebistarako eta baita zinemarako ere.
Argumentua
Istorioa Ingalaterran kokatzen da eta emakume aristokrata gazte bat du protagonista; Rachel Verinder, hain zuzen ere. Rachelek, bere hemezortzigarren urtebetetze festan, diamante zoragarri bat jasotzen du opari: ilargi-harria (the moonstone). Diamantea osabak, John Herncastlek, oinordean utzi zion Racheli.
Momentu horretan ilargi-harria aurkitzeko abentura hasten da. Nork lapurtu ote du? Zergatik? Eta zertarako?
Lekuko bakoitzak gertaeren inguruan duen bertsio pertsonalari esker, irakurleak galdera horien erantzuna aurkituko du eleberrian zehar.
Obraren garrantzia literaturan
Obra hau misteriozko lehen eleberri modernotzat jotzen dute kritiko gehienek. T. S. Eliotek, esate baterako, "Ingalaterrako detektibe-nobela modernoen artean lehena, luzeena eta hoberena" zela esan zuen. Hain zuzen ere, Ilargi-harrian aurrerago genero horretan ohikoak izango diren baliabideak erabiltzen ditu Collinsek: "susmagarri" mordo bat, argudiaketan falaziak erabiltzea, krimena gertatzen denean pertsonaiak bertan egotea, pertsonaia horiek krimenaren ikerketan parte hartzea eta bi polizia arketipok parte hartzea ikerketan (eskualdeko polizia traketsak, alde batetik, eta Scotland Yardeko ikertzaile abilak, bestetik).
Collinsek, era berean, bikain erabiltzen du askotariko narratzaileen kontaketa-teknika, eta baita eleberri epistolarraren baliabide estilistikoa ere. Gainera, Gabriel Betteredgek (langileri zerbitzuko burua) eta Clack andereak (Rachelen lehengusina, oso erlijiosoa) kontatzen dituzten zatiak oso barregarriak eta patetikoak suertatzen dira, bereziki gainerako pertsonaien testigantzekin alderatzen badira.
Ilargi-harriak izan zuen arrakastaren beste gakoetako bat Collinsek opioaren adikzioaren inguruan egin zuen deskribapen xehea da. Izan ere, Wilkie Collinsek hark benetan zuen esperientziaz baliatuz idatzi zuen opioari buruz: helduaroan laudanoarekiko mendekotasun latza sufritu zuen, eta horren eraginez eldarnio paranoikoak edukitzen zituen.
Eleberri hau Collinsek idatzi zituen obra arrakastatsuen artean azkenekoa izan zen. Hain zuzen ere, "best seller" bihurtu zen Ilargi-harria, aurretik idatzitako hiru eleberrien antzera. Dena den, obra honen ostean bere bizitzako ziklorik emankorrena bukatu zen; geroago lan gehiago ere idatzi zituen, baina ez ziren aurrekoak bezain arrakastatsuak izan.
Eleberria euskaraz
Ilargi-harria 2008. urtean argitaratu zen euskaraz, Alberdania eta Elkar argitaletxearen eskutik. Antton Olanok egin zuen liburuaren itzulpena.
Irsina
Irsina Italiako udalerri bat da. Materako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Irsinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eliurus petteri
Eliurus petteri Eliurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Nesomyinae azpifamilia eta Nesomyidae familian sailkatuta dago.
Pterodroma cookii
Pterodroma cookii Pterodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Arry (Somme)
Arry Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Erloju
Erlojua edo ordularia denbora neurtzeko eta adierazteko gailua da. Gizakien asmakizun zaharrenetako bat da, eta unitate naturalak baino (eguna, hila eta urtea) denbora-tarte laburragoak neurtzeko beharrari erantzuten dio. Hainbat prozesu fisikotan oinarritzen diren gailuak milaka urtez erabili izan dira. Euren zehaztasuna hobetzen joan da, XX. mendean zehaztasun ikaragarria lortuz. Egungo erloju mekanikoa XVIII. mendean asko hobetu zen, eta haren zabalkundea industria iraultzako garapenei eta gizarte antolamenduari hertsiki lotuta agertu zen, amankomuneko denbora bat finkatuz. Ameriketako Estatu Batuetako Normalizaziorako Institutu Nazionalak (NIST) 1999an eginiko erloju atomikoak, NIST F1-ak hain zuzen, 20 milioi urtean segundo bakarreko gorabehera dauka.
Dresden (Kansas)
Dresden Kansasko hiri bat da. Decatur konderrian kokatua dago. 2010ean 41 biztanle zituen, 2.44 kilometro koadrotan banatuta.
Erloju
Denbora-zati berdinetan banatutako mugimendu erregularrak eragiten ditu erlojuak. Bi atal nagusi izaten ditu erloju mekanikoak: batak mugimendu jarrai erregularra du (orratzak, adibidez), eta bestea finkoa da (esfera, adibidez); era horretan, alderdi mugikorraren eta finkoaren diferentziaren bitartez sumatzen da denboraren joana.
Busgosu
Busgosu asturiar mitologiako pertsonaia da.
Arry (Somme)
Biztanleria
2007an Arry udalerrian erroldatutako biztanleak 188 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Erloju
Erlojua, bere funtzio praktikoaz gain, bitxigintzako objektu bihurtu da, dotorezia eta luxu ikur.
Heřmánkovice
Heřmánkovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 495 biztanle ditu eta 19,92 kilometro koadroko azalera. Náchodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1281 urtean egin zen.
Olga Kuzenkova
Olga Sergeievna Kuzenkova (Ольга Сергеевна Кузенкова, Smolensk, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1970eko urriaren 4a) errusiar mailu-jaurtitzailea da. Mailu-jaurtiketa proban mailua 70 metro baino urrunago jaurti zuen lehen emakumea izan zen. Kuzenkovak positibo eman zuen dopinaren aurkako kontrol batean.
2000ko Atenasko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen. 2004ko Atenaskoetan, aldiz, urrezkoa.
Erloju
Hitza(k)
Erloju eta ordulari, biak erabili daitezke euskara batuan eta baliokideak dira. Hala ere, badirudi oro har erloju maizago erabiltzen dela ordulari baino. Sinonimoak izanik, Iparraldean erloju (eta honen aldaerak) eraikin, horma eta altzarietakoak izendatzeko erabiltzen da eta ordulari eskukoak eta eskumuturrekoak izendatzeko (agian frantsesaren eraginez, horloge eta montre).
Erloju hitzaren jatorria erromantzetik dator (gaztelaniaz reloj eta frantsesez horloge), latinezko horologium hitzetik, eta hau grezierazko ὡρολόγιον (oρα, «ordu», eta λέγειν, «esan», hau da, «ordua dioena »).
Historia
Antzina eguzki erlojuak (gainalde lau batean itzala egiten zuen orratzak adierazten zuen ordua, itzalaren tamaina eta lekua kontuan hartuta), harea-erlojuak (kristalezko ontzia hondarrez betea, erdian estua, eta alde batetik bestera hondar aleak igaroz denbora epe motzak neurtzeko erabiltzen zena) eta ur erlojuak (beheko aldean zuloa egin zaion ontzi bateko urak behera joateko duen erregulartasunean oinarritzen zena) besterik ez zen ezagutzen. X. mendean horiek denak baztertuak izan ziren Gerberto fraideak pisu mugiarazlea asmatu zuenean. XII. mendean erlojuei gurpil horztunak eta mailu txirrina ezarri zitzaien, eta XV. mendean bultzatzaile kiribildua. Handik aurrera erloju motak ugaldu egin ziren eta ordu arte baino neurri txikiagokoak egiten hasi ziren.
XVII. mendean Huygensek pendulua ezarri zien erlojuei, eta geroztik gutxi gorabehera gaurko egitura bera izan dute. XIX. mende erdialdera, abiadura eta distantzia handiko garraiobideak, trenak, agertzearekin batera, orduak sinkronizatzeko premia agertu zen, latitudearen arabera eguzki orduak askotarikoak baitziren. Eguzki ordulariak atzean utziz, herrietan tren geltokiko erloju bihurtu zen ordu zehatza ezagutzeko erreferentzia. 1940an erloju elektrikoa asmatu zen, pila elektrikoz zebilena, eta ondoren erloju elektronikoa agertu zen; zehaztasun handikoa da, kuartzozko kristalak erabiltzen baititu denbora-zati erregularrak neurtzeko. 1954an erloju molekularra eta atomikoa sortu ziren; horietan energia kanpoko eraginik gabeko eremu elektromagnetikoetan beti modu berean sortzen denez gero, zehaztasun handiz neur daiteke denbora.
Atalak
Erloju analogikoek hiru orratz mota izan ditzakete: Ohikoena, 2 edo 3 orratz izatea da, baina badira antzinako erlojuak orduen orratza bakarrik dutena.
Horrez gain iratzargailua edo egutegia ere izan dezake.
Erloju digitalek zenbaki aldagarriekin adierazten dute ordua, bai karteltxo birakariekin, bai LCD sistemarekin, bai pantailan. Erloju digital gehienek 24 orduko formatuan erakusten dute; Estatu Batuetan eta beste herrialde batzuetan, ordea, normalean 12 orduko formatua da (AM edo PM adierazpen batekin).
Motak
Erloju mota asko daude, denbora neurtzeko moduaren edo tamainaren arabera sailkatuta.
Eguzki-erlojuak
Eguzkiak zeruan duen itxurazko posizioa, egunean zehar mugituz doa, Lurraren errotazioa islatuz. Objektu egonkorrek proiektatutako itzalak, ondorioz, mugitu egiten dira, eta, beraz, haien posizioak eguneko ordua adierazteko erabil daitezke. Eguzki erloju batek, ordua adierazten du, itzalaren posizioa gainazal (oro har) lau batean erakutsiz, zeinak orduei dagozkien markak dituen. Eguzki-erlojuak horizontalak, bertikalak edo beste orientazio batzuetakoak izan daitezke. Eguzki-erlojuak oso erabiliak izan ziren Antzinatean. Latitudea zehazki ezagutzen bada, ondo eraikitako eguzki-erloju batek, tokiko eguzki denbora eman dezake, minutu bat edo biko zehaztasunarekin. Euskal Herrian oso ohikoak da horrelako erlojuak erakin publiko historikoen fatxadan egotea (besteak beste eliza eta udaletxeetan), baita jauregi eta bestelako eraikin monumentaletan ere.
Iraupen neurgailuak
Gailu asko denbora markatzeko erabil daitezke, erreferentzia-denbora kontuan hartu gabe (eguneko orduak, minutuak, etab.), eta baliagarriak izan daitezke iraupena edo tarteak neurtzeko. Iraupen neurgailu horien adibide dira kandela-erlojuak, intsentsu-erlojuak eta harea-erlojuak. Kandela- eta intsentsu-erlojuen funtzionamenduaren oinarrian dago baliabidearen (ezkoa eta intsentsua hurrenez horren) iraungitze konstantea, eta, horri esker, denboraren igarotzeari buruzko estimazio zehatz eta errepikakorra egin daiteke. Harea-erlojuan, zulo txiki batetik zehar abiadura konstantean isurtzen dea harea fina, aurrez zehaztua dagoen denbora tartea adieraziz. Kasu honetan, baliabidea ez da kontsumitzen, berrerabiltzen baizik.
Ur-erlojuak
Eguzki-erlojuekin batera, ur-erlojuak edo klepsidrak denbora neurgailu zaharrenak dira eta beraien antzinatasun handia dela eta, ez da ezagutzen non eta noiz sortu zituzten lehen aldiz. Katilu itxurako ontzi zuloduna da formarik sinpleena da, eta Babilonian eta Egipton K.a. XVI. mende inguruan existitu zen. Munduko beste eskualde batzuetan ere, India eta Txina barne, ur-erlojuak aspaldi agertu ziren, baina data antzinakoenak ez dira hain seguruak. Aditu batzuen arabera, ordea, K.a. 4000an agertu zirela ur-erlojuei buruz idazten dute.
Erloju mekanikoak
Oro har, erloju mekanikoak higidura oszilakor retan oinarriturik daude. Higidura hori iraunkortzeko, energiaz hornitu behar dira erlojuak modu era kontrolatu desberdinetan, hala nola grabitatez, pendulu batez, malguki en bidez, elektrizitate z… Izatez, erlojuen neurketa higidura edo oszilazioen kopurua kontatuz egiten da.
Eskuko erlojuak
XIX. mendetik aurrera, eskumuturreko erlojuak (ordulariak) garatu ziren. Hasieratik, ordulari hauek ia emakumeek bakarrik erabili zituzten, gizonek sakelako erlojuak erabiltzen baitzituzten XX. mende hasiera arte. Militarrek eskumuturreko erlojuak erabili zituzten lehen aldiz XIX. mendearen amaieran, guztiz beharrezkoa baitzen gerra garaiko maniobrak sinkronizatzea. Kuartzozko ordularien merkaturatzea (Seiko Astron 35SQ 1969an eta Omega Beta 21 1970ean) guztiz irautzailea izan zen eta eskumuturreko erlojuen bultzatzaile nagusia.
Erloju atomikoak
Erloju atomikoak, bere kontagailua elikatzeko, erresonantzia atomiko normalaren maiztasuna erabiltzen du. Lehen erloju atomikoek, euren erreferentzia, maser batetik hartzen zuten. Arau agentzia nazionalek 10-9 segundo eguneko zehaztasuna mantentzen dute. Erloju atomikoak zesio-133 atomoaren bibrazioan oinarritzen dira. 9.192.631.770 bibraziok segundo bat daramate, eta hala, gaur egun denbora neurtzeko dauden sistemarik zehatzenak dira: segundo bakarreko errorea dute 30 milioi urtean.
Erloju atomikoek denbora eskala jarraitua eta egonkorra dute: Nazioarteko Denbora Atomikoa (TAI, Temps Atomique International). Eguneroko erabileran beste eskala kronologiko bat darabilte: Denbora Unibertsal Koordinatua (UTC). UTC TAItik eratortzen da, baina Denbora Unibertsalarekin (UT1) segundo tartekatuak erabiliz sinkronizatzen da, zeina gau-egun trantsizioan oinarritzen dena behaketa astronomikoen arabera.
Kronografoa
Kronografoa erlojuaren funtzio bat da, denbora laburrak, eskariaren arabera, zenbatzeko aukera ematen duena. Nahiz eta beti kronometro batekin nahasten den, gauza desberdinak dira. Erloju bat kronografo gisa har daiteke funtzioa barne hartzen badu, baina kronografo bat ezin da kronometrotzat hartu. Analogikoak dira, eta, oro har, bi esfera gehigarri txiki ditu (bata orduetarako eta bestea minutuetarako), erdiko esferari segundoak adierazten dituen orratzarekin gehitzen zaizkionak. Hiruren artean, erdiko orratzaren biraketa-kopurua adierazten dute. Normalean, orratzetako bat, gutxienez, gelditu eta berriz hasarazi daiteke. Abiadura neurtzeko aukera ematen du, eta, antzina, medikuek pazientearen pultsua kontrolatzeko erabiltzen zuten.
Kronometroa
Kronometroa doitasun-kontroleko zentro edo institutu batek egiaztatu eta ziurtatu duen erlojua da. Kronometro hitza, greziar etimologiako neologismo bat da. Kronos denboraren titana da. Gaur egun, neurketarako aparatua esan nahi duen atzizki bat da.
Normaltasunez nahasten dira kronometroa eta kronografoa terminoak. Gaur egun, Suitzako Kronometroen Kontrol Ofizialak (COSC) ziurtatzen ditu fabrikatutako kronometro gehienak. Gutxienez bi astez, posizio eta tenperatura desberdinetan, baimendutako gehieneko irizpide eta desbideratzeekiko lortutako portaera eta aldeak probatzen dira. Kronometro gisa ziurtatutako erlojuekin batera, normalean, kronometria-atestatua eta esferako aipamen bat izaten dira. COSCek bere webgunean jakinarazi duenez, urtean, kronometro gisa, 1,6 eta 1,8 milioi erloju artean ziurtatzen dira, hau da, aldi berean esportatutako erloju suitzarren % 6.
Arry (Somme)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Solongoita
Solongoita borato motako minerala da eta inderita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Solongoita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Arry (Somme)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 73 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 93 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 73 etxebizitza nagusietatik 52 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 53 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Arry udalerrian 74 unitate fiskal zeuden, 202 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.188,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
Netuma bilineata
Netuma bilineata Netuma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Arry (Somme)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oljato–Monument Valley (Utah)
Oljato–Monument Valley Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Juan konderrian kokatuta dago, Utah estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Heřmánky
Heřmánky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 164 biztanle ditu eta 3,3 kilometro koadroko azalera. Nový Jičíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1362 urtean egin zen.
Batzar probintzial (Iberiar Penintsulako Gerra)
Batzar probintzialak Iberiar Penintsulako Gerran, 1808tik 1814ra arte, erresistentzia antolatzeko orduan, hauen bitartez aginte guneak sortu ziren. Hauek Frantziaren aurkako gerra zuzentzen zuten Fernando VII.aren absentzian. Agintzen zutenen artean, armadako ofiziala, funtzionarioak, goi mailako nobleak eta kleroak zeuden.
Synodontis contractus
Synodontis contractus Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Batzar probintzial (Iberiar Penintsulako Gerra)
Batzar probintzialak koordinatzeko, Batzar Goren Zentrala eratu zen eta 1810eko irailean, Cadizen, gorteak deitu zituzten.
La voluntaria
La voluntaria 2022ko Nely Reguera kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Sinopsia
Marisa erretiratua dago, eta haren lagunek amona gisa dituzten gorabeherekin aspertu egiten da. Greziako errefuxiatu eremu batera joatea erabakiko du halako batean. Ordura arte irudika ezin zitzakeen errealitateekin egingo du topo, eta hango errefuxiatuei laguntza ematen hasiko da. Sentimendu berriak aurkituko ditu barnean.
Busgosu
Ezaugarriak
Busgosu erdi gizaki erdi aharia da. Iletsua, ahari hankaduna eta ahari adarduna da. Gorputz-enborra eta aurpegia giza itxurakoak ditu. Jantzia eta kapela berdea daramatza. Bi mito daude, Kantabriar mendilerroko ekialdeko mitoa Kantabriarraren antzekoa da: Busgosu bihotz-onekoa da, artzainak galduta badaude gidatzen ditu eta etxolak konpontzen laguntzen du. Asturiaseko mendebaldeko mitoan Busgosu basoetako jauna da. Aizkolarien eta ehiztarien arerioa da. Mitoa Asturiasera XVII. mendean etorritako errementari euskaldunek zabaldu zutela pentsatzen da, beste batzuek tokiko mitotzat dute.
Henry Hathaway
Henry Hathaway (Sacramento, 1898ko martxoaren 13a - Hollywood, 1985eko otsailaren 11) estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlea izan zen.
Ama Belgikako familia aristokratiko baten ondorengoa zen. Henryk Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen.
1925ean zuzendari laguntzaile gisa hasi zen zinema mutuan, eta 1932an lehen filma zuzendu zuen. Randolph Scott, John Wayne eta Gary Cooper protagonista dituzten westernen zuzendaritzan espezializatu zen.
Neoarius velutinus
Neoarius velutinus Neoarius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Gerhard Bähr
Gerhard Bähr (Legazpi, Gipuzkoa, 1900eko maiatzaren 6a - Berlin, 1945eko apirilaren 27a) euskalaria eta euskaltzain urgazlea izan zen, alemaniar jatorrikoa. Gipuzkerako aditza aztertu zuen bereziki; bai eta euskararen eta iberieraren arteko ustezko ahaidetasuna, eta hizkuntzakoak nahiz etnografiakoak diren zenbait gai ere (intsektuen izenak eta haiei buruzko sineskerak, konparazione). Euskaltzalea, frankista eta alemaniar abertzalea zen. Luis Villasanteren Historia de la Literatura Vasca eskuliburuan, SSen uniformearekin egindako erretratua ikus daiteke.
Bizitza
Udanako meategiak ustiatzera (Katabera, Aizkorri mendilerroan) etorritako alemaniar ingeniari baten semea zen. Euskara ikasi zuen, eta gaztetandik ekin zion hizkuntza horren ikerketari. Euskal Esnalea, Euskera eta Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria aldizkarien lankide izan zen. 1929an Hugo Schuchardt zana artikulua idatzi zuen, maisu haren nortasuna eta lanak euskaltzaleen artean zabaltzearren.
Familiarekin batean Alemaniara itzulirik, Alemaniako armadako gudari izan zen Lehen Mundu Gerran. Gero, euskarari buruz egin zuen doktoretzako tesia, Baskisch und Iberisch, Göttingengo unibertsitatean 1940an aurkeztu zuena; Karl Bouda irakasleak eman zuen argitara Eusko Jakintza aldizkarian (1948).
2000. urtean, bere jaiotzaren mendeurrena gogoratzeko, Legazpiko udalak oroitarria kokatu zuen, herriko elizaren parean.
Chiromantis rufescens
Chiromantis rufescens Chiromantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Somersetita
Ezaugarriak
Somersetita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Boa Vista
Boa Vista Brasilgo hiria da, Roraima estatuko hiriburu eta biztanle gehien dituen hiria. Branco ibaiaren ertzean dago. Brasil guztian, Boa Vista da osorik Ekuatoretik iparralderantz dagoen hiri bakarra. Azalera handikoa da, 5.117,9 km²-koa: bertako indigenen eremua 1.447,35 km²-koa da.
Ion Errea
Ion Errea Lope (Donostia, 1984) gipuzkoar fisikaria da. Materiaren Fisikako doktorea da, irakaslea EHUn, eta Materialen Fisikako Zentroan ikertzailea. DIPC Donostia International Physics Centerren ikertzaile, eta Jakiundeko kide ere bada.
Boa Vista
Deigarria da hiriaren egitura erradiala, Parisko tankerako kaleekin: 1944-1946 bitarteko plana izan zen hori. Joaquim Nabuco Plazara doaz hiriko etorbide nagusiak: plaza horretan daude botereen egoitza nagusiak, hala nola Gobernuaren Jauregia, Legebiltzarra, Kultura Jauregia, Postetxea, Katedrala, banketxeak, hotelak eta abar. Izan ere, administrazio-hiria da, estatuko zerbitzu guztiak dituena.
Historia
Boa Vista do Río Branco ganadu-aziendatik sortu zuen Boa Vista Inacio Lopes de Magalhaes-ek 1830. urtean; orduan Amazonas estatuko lurraldea zen. 1890. urterako herrigunea zen, eta hazten joan zen Manaos hiriarekin lotzen zuen errepidea egin zutenetik. XX. mendeko 40ko hamarkadarako asko hazi zen, eta Rio Branco-ko Lurralde Federaleko hiriburu bihurtu zen 1943. urtean (gerora Lurraldeari Roraima izendapena eman zioten). Metal preziatuak makinen bidez erauztea debekatu zutenetik hiriak asko galdu zuen, bai diruz bai itxuraz.
Ion Errea
Fisika aplikatuan espezializatuta dago. Gai honetan, hainbat artikulu eta lankidetza zientifiko argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan.
803 Picka
803 Picka asteroide gerrikoan aurkitutako 803. asteroidearen izena da. 1915eko martxoak 21ean aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1915 WS zen.
Coudersport (Pennsylvania)
Coudersport Pennsylvaniako borough bat da. Potter konderrian kokatua dago. 2010ean 2,546 biztanle zituen, 14.59 kilometro koadrotan banatuta.
Courtdale (Pennsylvania)
Courtdale Pennsylvaniako borough bat da. Luzerne konderrian kokatua dago. 2010ean 732 biztanle zituen, 2.61 kilometro koadrotan banatuta.
Eliurus tanala
Eliurus tanala Eliurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Nesomyinae azpifamilia eta Nesomyidae familian sailkatuta dago.
Miglionico
Miglionico Italiako udalerri bat da. Materako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Miglionicok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mairu-belar
Mairu-belarra (Solanum nigrum) Solanaceae generoko landare-espeziea.
Landare belarkara da, eta 50 cm-ko garaierara hel daiteke. Hosto handi, lantzeolatu edo erronboide-formakoak ditu, peziolatuak eta aldizkakoak. Loreak hermafroditak dira, 5-7 cm-koak, eta 3-6 loreko infloreszentziak osatzen dituzte. Loreek petalo zuriak eta antena horiak dituzte.
Landare pozoitsu askok bezala, ordea, badu interesik sendabelar gisa. Kasu honetan, hosto, zurtoin eta fruituak baliatzen dira. Solanum nigrumen hostoekin egindako infusioak propietate lasaigarri, antiinflamatorio, antipiretiko eta libragarriak ditu. Nekazaritza ekologikoan ere baliatzen da intsektizida gisa, Agrobacterium tumefaciens bakterioarekin nahasita, bereziki.
Joseba Zalakain
Joseba Zalakain (Donostia, 1968) gipuzkoar kazetaria da. Gizarte eta Informazio Zientzietan lizentziatua da, eta SIIS Dokumentazio eta Ikerketa zentroaren zuzendaria da 2007tik. Pobreziari, bazterketari, mendekotasunari eta beste arlo ugariri buruzko ikerketak egin ditu.
Murga (genero musikala)
Historia
Murga deritzen musika-multzo mota batzuek Espainian dute jatorria; hain zuzen ere, Cadizen, Badajoz, Argentina eta Uruguain, hain zuzen ere. Hala ere, "Centro Murga" izeneko murga porteña motak, ia ez da abesten, eta ezer baino gehiago dantzatzen da eta kaleetatik jotzen da, kolonien garaiko eta XIX. mendeko konpartsa beltzen antzera, baina ez du jatorria Espainiako murgan edo txirigotan. Nahiz eta "Centro Murga" motako murgek ez zuten jatorri musikala eta dantza-jatorria Espainiako txirigotan izan; aitzitik, lotura handiagoa zuten XIX. mendeko konpartsa afroporteñoekin, agian "murga" deitzen zaie. Horrela, "murga" hitza musika eta dantza mota oso desberdinei aplikatzen zaie, hasi Uruguaiko murgatik eta "Murguera Elkartea" motako porteñatik (biak agertoki baten goitik eginak), "Centro Murga" motako porteako murgatik igaro eta Txilen, Kolonbian, Panaman eta Espainiako hegoaldean garatutako inauteriekin lotutako beste musika batzuetaraino, besteak beste.
1906 inguruan, Espainiatik La Plata ibaira lekualdatu zen Hegoamerikako lurretan lehen murrutzat hartuko zena: zarzuela konpainia bat zen, Montevideo hirian zituen coplla satiriko eta pikareskoekin ustekabean harrapatu zuena (hala ere, Casino hotelean ikus-entzulerik ez zegoenez, kideak kalera atera ziren jardutera, eta han izan zuten azkenean arrakasta). Gaditana moduan, Montevideanako murga bakoitza oholtzetan agertzen da. Agertoki txiki horiek auzoko klubetan altxatzen dira, eta gau bakoitzean ehunka pertsona biltzen dituzte. Platertxoek, dunbalek eta tolesgarriak markatzen dute ordurako idatzitako letren erritmoa, amaitutako urtean gertatutakoak gogoratzen dituztenak. Aurkezpenak, kupleak, salpikoiak eta erretiratzeak dira inauterietako irudikapen horrek hartzen dituen forma musikalak. Baina, murgez gain – 40 egunez hiria inbaditzen dute –, Montevideanaren jaiak badu benetakotasun adierazkorreko zeremonia bat: kandombearen kadentziapean auzo beltzetako biztanleak jaisten diren eta haien artean izena hartzen duten adierazpenak, hiriko sektore jakin batzuetan elkartuz eta desfilatuz. Otsail bakoitzeko lehen ostiralean izaten da ekitaldia, gaueko orduetan. Dei horietan beltzez margotutako Sozietate Beltzek eta Lubolo zuriek hartzen dute parte.
Murga Uruguain
Uruguaiko murga, adierazpen dramatiko-musikal polifonikoa eta tradizioz maskulinoa izan dena, Montevideoko inauterian sortu zen XIX. mendearen amaieran, hainbat ekarpen hispanikoren bidez, batez ere Cadizko murgen bidez. Gaur egun, inauteriak dira Uruguaiko festa herrikoi handiena, eta bertan, murgak eta candombek osatzen dituzte adierazpen kultural adierazgarrienak.
Mundakako inauteriak nortasun nazional gisa erakusten, islatzen eta ospatzen den kultura definitzen du. "Inauterien garaia" urtarrilaren amaieratik martxora arte luzatzen da, baina bere jarduerak urte osoan zehar "praktikatzen" dira tailer, ekitaldi ofizial, jaialdi eta, berez, auzoetan.
Montevideoko lehen biztanleek Espainiatik inportatu zituzten Erdi Aroko jarduerak, hala nola arrautza freskoekin edo urez hustu eta beteekin botatzea, eta horrek inauterietako jaiak ekarri zituen. Praktika horiek "arrazionalizatzeko" ondoz ondoko saiakera ofizialak XVIII. mendearen amaieran hasi ziren, ospakizun orokortu horiei amaiera eman zitzaienean, garai hartan Montevideoko jendearen arreta-gunea ziren arte-emanaldiei lehentasuna emanez.
XX. mendearen amaieran, Karabanako biztanleriak bi ezaugarri nagusi zituen, forma kulturaletan zuzenean eragiten zutenak: "urbanizatze goiztiarra eta immigrazioaren bidez ohiturak eta pentsamoldeak europartzea". Horregatik daude Europako inauterietako jaien ereduak.
Murga hitzak Espainian du jatorria, Cadizko inauterietan. 1906an iritsi zen Uruguaira, "La gaditana" izeneko abeslari eta antzerki-aktore talde batekin, batez ere andaluziarrak. Historiak kontatzen duenez, antzerki-talde hori, bere funtzioetan behar adina jenderik deitu ezin zuenez, Montevideako kaleetatik irten zen, alde eginez eta txirigotak eginez. Hurrengo urtean, Uruguaiko inauterietako talde batek "Murga La gaditana que se va" izena hartu zuen, Espainiako artistekin gertatutakoa parodiatzeko. Ondoren, beste talde batzuk sortu ziren, izen oso atseginak hartu zituztenak, hala nola Don Bochinche y Compañía, Formale el cuento a la vieja, Tírame la punta del naso, Domadores de suegras, Salimos por no quedan en casa, Los peludos terribles, Amante al salamin, Escuela de Tiburones y Asaltantes con Patente, besteak beste. Lehenengo talde horiek, sei edo zazpi kidez osatuak, kontrafactumaren baliabidea hartzen dute, herri-sustraiko erlijio-musikaren berezkoa, Espainiako musika-historian eta, bereziki, gaditar inauterien ereduan oso presente dagoena, hau da, jada existitzen den musika jakin bat hautatzea, hartatik abiatuta jatorrizkoez bestelako testuak sortzeko. Letrak tonu pikareskoan aldatzen dira eta kartoiz egindako haize-tresnak erabiltzen dira. Osagaiak poliki-poliki hazten joan ziren, eta dunboa, platertxoa eta tolesgarria erabiltzen hasi ziren. Berrikuntza hori José Pepinok, Ministeriak, egin zuen, eta zuzendariaren janzkera ere ezarri zuen, fak, lebita eta zapatilak erabiliz.
Une horretatik aurrera, murga hitza erabiltzen hasi ziren, "maskaratuak" hitza erabili beharrean, eta 1917an kategoria berri gisa aitortu zen. Gaditako murga bezala, hiru zatitan egituratzen da: aurkezpena edo agurra, kuplea – abestutako antzerki-pieza txiki bat – eta erretiratzea. Aurkezpenen eta erretiratutakoen zatiak kultura-ondare nazionalaren zati dira gaur egun, eta "arroró" edo ereserki nazionala bezain sozializatuta daude.
Aldatu ezin den egitura horri, ondoren, candombeko elementuak gehituko zaizkio, bai eta askotariko erritmoak ere, afroamerikarrak funtsean, murgaren bateriara egokituta (dunboa, tolesgarria eta gurutzatzeko platertxoak), sonoritate berria hartzen dutenak. Uruguaiko murgaren ezaugarri bereizgarri bat da ez dagoela desfilatzeko bakarrik pentsatuta, baizik eta, batez ere, agertoki baten gainean jarduteko.