cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Félix Pita Rodríguez
Bizitza
Poesiaz gainera, narratiba ere landu zuen, hori ere eduki iraultzaileez eta zehaztasun handiko hizkuntza egiturez osatua; Nicolás Guillének bezala, Kubako herri hizkeraren ezaugarriak eransten dizkio, gainera. 1962an kaleratu zen Cuentos completos (Ipuin guztiak), liburu gisa edo egunkarietan argitaratuak zituen ipuinen bilduma. 1965ean atera zuen Las noches (Gauak) izeneko beste ale bat, eta 1980an bere idazlan guztiak, poesia nahiz hitz lauzkoak, argitaratu zituzten. Harrezkero, bere adina zela-eta, egunkari eta aldizkarietarako lan batzuk bakarrik idatzi zituen noizbehinka.
Olatu horma
Kai muturrak portuetan
Portuetan kai muturrak eraikitzeko ohitura oso aspaldikoa da. Euskal Herrian.
Kai komertzialetan ere jarri ohi dira kai muturrak edo malekoiak, hala nola Bilboko portuan. Halako kai muturrak baliatzen dira itsasontziak atrakatzeko edo ferry bidaiariak lehorreratzeko.
Web erabilerraztasun
Web erabilerraztasuna daukaten elbarritasuna (fisikoa, intelektuala edo teknikoa) edozein dela ere, pertsona guztiek, web orri bat eta bertako edukiak erabiltzeko duten gaitasuna da.
Lanugo
Lanugoa gorputzeko ile oso fina da, koiperik ez dagoelako larruazalaren isolatzaile gisa hazten dena. Oro har, dentsitate handiz hazten da normalean ile kopuru nahikoa hazten ez den gorputzeko lekuetan. Lanugoa umekietan agertzen da haurdunaldian izaten duen garapenaren zati normal gisa, eta gutxi gorabehera haurdunaldiko 40 asteren buruan galtzen da. Nerbio-anorexia duten pertsonengan ere ager daiteke.
Gizakia
Lanugoa fetuaren buruan agertzen da 13. eta 16. asteen artean gutxi gorabehera, eta haurdunaldiaren 20. asterako gorputz osoa estaltzen du. Fetuaren garapena eta heldutasuna igarotzean, lanugoa azaletik erortzen da eta likido amniotikoan esekitzen da, fetuak digeritzen duelarik. Ondoren, lanugoak jaioberrien mekonioa sortzen laguntzen du, eta jaioberrien artean lanugoa egotea erditze goiztiarraren zeinua da.
Lanugo, halaber, nerbio-anorexia larriaren zeinu ohikoa da, gorputzaren erantzun gisa, gorputzeko gantz galera izugarriarekin babes isolatzailea lortzeko ahaleginean.
Soesto (Laxe)
Santo Estevo de Soesto, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Laxe udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018an 227 biztanle zituen.
Jundizko geltokia
Jundiz Euskal Herriko Arabako tren geltoki bat da, Gasteiz udalerrian kokatuta dagoena, Jundiz industrialdearen iparraldean.
Geltokia 1862ko urtarrilaren 26an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia. Gaur egun, ADIFen instalazio tekniko bat da.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
Geltokia 1862ko urtarrilaren 26an inauguratu zen Miranda Ebro - Gasteiz tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Talasani
, Korsikako iparraldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Jundizko geltokia
Historia
Geltokia ez zen inoiz oso ezaguna izan, Gasteizekiko hurbiltasunak, bertako biztanleek, geralekutik 2 kilometro baino gehiagora, ibilgailu pribatua nahiago izatea eragin baitzuen, trenaren ordez.
Gaur egun, Jundiz industrialdetik gertu dagoenez, Gasteizko salgaien gune logistiko eta terminal gisa jarraitzen du.
Geltokia
Terminalak 5 trenbide ditu "zamalanetarako terminala" izenekoan, 1etik 5era zenbakituak, trenak aparkatzeko balio duten beste 6 trenbiderekin osatuta.
Bestalde, zamalanetarako eremuaren hegoaldean, Adif enpresaren jabetzako lursail batzuk daude, terminalaren eta poligonoaren beraren artean.
Zerbitzuak
Tren batek ere ez du geltokian geldialdirik egiten.
Etorkizuna
ArabaTran proiektuaren barruan, Euskotrenek Miranda Ebro - Altsasu lineak bide horretatik zirkulatuko du, eta, beraz, berriro ireki ahal izango da.
Urosaurus graciosus
Urosaurus graciosus Urosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Phrynosomatidae familian sailkatuta dago.
Takashi Umeda
Takashi Umeda (梅田 高志, 1976ko maiatzaren 30a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Oita Trinita eta FC Gifu.
Osborne Reynolds
Osborne Reynolds (Belfast, 1842ko abuztuaren 23a - Watchet, Somerset, 1912ko otsailaren 21a) britainiar ingeniaria izan zen. Hasieran, lantegi mekaniko batean lan egin zuen, eta Cambridgen egin zituen ikasketak gero. 1868an, Manchesterko Unibertsitatean irakasle izendatu zuten, ingeniariak prestatzeko sortu berria zen katedra baten arduradun. Lanpostu horretan, 1905 arte aritu zen. Lan gehienak hidrodinamikari buruz egin zituen: isurkari eta fluido likatsuen jokaera aztertu zuen, eta esperientzia ugari egin zituen helize bidezko propultsioa aztertzeko. Alor horretan egin zituen esperientzien ondorio gisa, Reynolds zenbakia izeneko koefizientea edo erlazioa frogatu zuen, fluidoen mekanikan garrantzi handia duena. Turbinetan eta balazta hidraulikoetan hobekuntzak egin zituen, labainkortasunari buruz teoria bat proposatu zuen, eta espantsio anizkuna duten makinei buruzko diagramak ezarri zituen.
Cerasophila thompsoni
Cerasophila thompsoni Cerasophila generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Senadietako Parke Nazionala
Senadietako parke nazionala (Parc national des Calanques) Frantziako Proventza eskualdean dagoen babestutako eremu bat da.
2012an eratu zuten, Europako lehendabiziko parke perihiritarra da, izan ere, Calanquesko mendizerraren zati bat bere barnean dago.
Drapetomania
Drapetomania XIX. mendean esklaboek ustez zuten buruko gaitza zen. Samuel A. Cartwrightek "ihesaren gaitza" moduan deskribatu zuen. Gaur egun, pseudozientziatzat hartzen da eta arrazismo zientifikoaren baitan kokatzen da.
Samuel A. Cartwright
Ondo trebatutako sendagilea zen Cartwright. John Brewer doktorearen aprendiz gisa hasi zen lanbidea ikasten. Ondoren Filadelfiako Benjamin Rush medikuaren apopilo izan zen eta, azkenik, Pennsylvaniako Unibertsitateko Medikuntza Eskolan osatu zituen ikasketak. Gerora AEBetako presidente izango zen Andrew Jacksonen zirujau ere aritu zen. Bestetik, konfederatu porrokatua zen; beltzak zuriak baino gutxiago zirela uste zuen eta hori zientifikoki frogatzen ahalegindu zen, abolizionisten aurka egiteko.
Deskribapena
1851ean, New Orleansen (AEB), Samuel A. Cartwright medikuak idatzitako Diseases and Peculiarities of the Negro Race (Arraza beltzaren gaixotasunak eta berezitasunak) artikulua argitaratu zen New Orleans Medical and Surgical Journal aldizkarian. Bertan, berak izendatutako gaixotasun baten berri jaso zuen: drapetomania edo gatibutzatik ihes egiteko gogoa. Ustezko gaitza esklabo beltzen artean oso zabalduta zegoela zioen, eta prebenitu eta sendatzeko aholkuak ematen zituen.
“Gizon zuria”, zioen artikuluan, “Jainkoaren borondatearen aurka, menpeko beltza bere mailara jasotzen saiatzen bada, edo Jainkoak beste gizakiarengan eman dion botereaz abusatzen badu [...] beltzak ihes egingo du; baina jabeak esklaboa Bibliak esaten digun tokian atxikitzen badu, hau da, mendekotasunean; eta jabea bihozbera eta errukitsua bada, haren nahietara egokitu gabe, eta haren behar fisikoak ase eta gehiegikerietatik babesten badu, beltza liluratuta geratzen da eta ezin du ihes egin”.
2014ko uztaileko uholdeak Euskal Herrian
2014ko uztailaren 4an, Iparraldeko eta Nafarroako uholdeak gertatu ziren. Uholde hauek kalte handiak utzi zituzten eta pertsona bat hil zen.
Drapetomania
Deskribapena
Beraz, errua ez zien esklaboei egozten, haiei “tratu xumeegia ematen dieten eta berdintzat dituzten” jabeei baizik. “Haurrak bailiran jokatu behar da haiekin, iheserako grina prebenitzeko eta sendatzeko”. Esklaboren baten ihesa hurbil sumatuz gero, “barruko deabrua zigorradez ateratzeko” gomendatzen zuen “prebentzio neurri” gisa. Baina batzuetan prebentzioa ez zen nahikoa, eta behatz lodien anputazioa gomendatzen zuen kasu larrietan, esklaboa lasterka ihes egiteko gai izan ez zedin.
2014ko uztaileko uholdeak Euskal Herrian
Testuingurua
Uztailaren 3an, urak gainezka egin zuen Sagasetan. Urak hainbat etxebizitza kaltetu zituen, bereziki bi: horietako batean horma bat behera erori zen; bestean, berriz, ur-korrontea sartu zen eraikin barrura. Urak eta lokatzak kaleak hartu zituzten, eta 40 cm-ko altuera ere hartu zuten. Egun berean, 16:54ean, sutea piztu da Arantzako Albisko Borda, tximista baten ondorioz. Eraikin barruan zegoen lastoak su hartu zuen, eta teilatuaren zati bat kaltetu zen.
Drapetomania
Deskribapena
Esklaboen “alferkeria” ere patologia mentaltzat zuen Cartwrightek, eta izena jarri zion: Dysaesthesia aethiopica.
Erreakzioak
AEBetako hegoaldeko estatuetan zabalkunde handia izan arren, iparraldean barregarri utzi zituzten haren teoriak. Frederick Law Olmsted arkitektoak 1856an idatzi zuen langile zuriek ere iheserako joera zutela eta gaitza ziurrenik europar merkatariek eraman zutela Afrikara.
2014ko uztaileko uholdeak Euskal Herrian
Ipar Euskal Herria
84 urteko pertsona bat zendu zen urak eramanda, Izura eta Arhantsusi artean. Autoa gidatuz zubi bat igarotzen ari zela, uraren indarrak eraman zuen.
Baigorri, Donapaleu eta Donibane Garazi errepidez ia inkomunikaturik gelditu ziren. Donibane Garazi herri osoa ur azpian geratu zen, eta herriko sarrera eta irteerak blokeatuta utzi zituen. Baigorrin, euriak bidea hautsi zuen, eta goizean ur maila igo zen erdigunean eta irteeretan. Baigorrin helikopteroa gora eta behera aritu zen inkomunikatuta zeuden guneetan gorabehera larriak ote ziren jakiteko, eta zenbait teilatutan jendea ikusi zuten. Bankan, euriak eragindako lokatzak etxeak gainditu zituen. Donapaleun urak metro bateko altuera hartu zuen, eta, korrontearen ondorioz, autoak irauliak edota eramanak izan ziren. Errobi eta Ühaitza ibaiek eta horien ibai-adarrek gainezka egin zuten toki askotan. 40 pertsona atera zituzten euren etxeetatik hainbat udalerritan kanoaz eta helikopteroz, eta 3.000 etxebizitza argindarrik gabe geratu ziren.
Urdiñarben, istripu txiki bat gertatu zen. Gaua zela, pertsona batek autoa hartu zuen, eta euri asko ari zuenez, korronteak eraman zuen. Gidaria ez zen zauritu. Jatsu eta Uztaritze arteko bidea itxi egin zuten; urak gaina hartu zuen, eta bide horretan kokatua den errugbi zelaia urpean geratu zen. Urak eramanda edo itota, bestalde, Michel Aguergarayek 400 ardiko taldea galdu zuen Donaixti-Ibarren. Izpura, Itsaso eta Kanboen ere ura atera zen.
Zuberoan, Maule-Lextarre, Gotaine, Barkoxe, Xarrikotapea eta beste herri askotan arazoak izan ziren. Maule-Lextarren, ur bidean kokatuak ziren etxeak ur azpian geratu ziren.
Eguraldiak elektrizitatea eta telefono lineak moztu zituen leku askoatan. Euriteen momenturik txarrenetan 4.000 etxebizitza argindarrik gabe geratu ziren Ipar Euskal Herrian. Gure Irratia eta Xiberoko Botza, adibidez, ezin emititu ibili ziren, eta Irulegiko irratia bakarrik emititu ahal izan zuen.
Iparraldean errepide hauek moztuta geratu ziren: Baigorri eta Azkarate lotzen dituen RD 948a, RD 933a Larzabalen, Ortzaize eta Baigorri lotzen dituen RD 918a, Pagolan RD 362a, Sohütan RD 860a eta Ospitalepean RD 859 bidea.
Nafarroa
Baztan ibaiak gainezka egin zuen goizaldean, eta uholde larriak eragin ditu ibarreko herrietan, Elizondon batez ere, bertan maila goreneko alerta ezarri baizuten. Baztan ibaia 3,95 metroko altuerara iritsi zen, baina eguerdian pixkanaka behera egiten hasi zen. Larrialdi zerbitzuek bi pertsona erreskatatu behar izan zituzten goizean, kalean harrapatuta geratu ostean. Erreskatuetako bat zaharren egoitza bateko langile bat zen.
Lekarozen, etxebizitza bat urez bete zen eta bertan zegoen pertsona atera egin behar izan zuten. Mortalengo erretenak ere gainezka egin zuen, eta baserri baten barruraino sartu zen ura. Doneztebeko industrialdea ere jendez hustu zuten, baina uholdeengatik baino gehiago, euriak hoditeria hautsi zuelako. N-121-B errepidea (Oronoz-Mugairiko irteera) itxi egin dute, Baztan ibaiak gainezka egin zuelako. Azpiegituretan ere arazoak sortu zituen euriak Gartzain, Erratzu, Luzaide eta Arizkun udalerrietan. Nafarroa hegoaldean arazoak izan ziren errepidean Cascante eta Ribaforada artean eta Andosillako zeharkalean. Bost errepide moztuta zeuden uholdeen eraginez: NA-4404 eta NA-4403, Iruritan; NA-2600 Erratzun, 2. kilometroan; NA-2330, Urrotzen; NA-3042, Cascanten; eta NA-8715, Andosillan.
Kalte ekonomikoak
Baigorri, Bidaxune, Donapaleu, Donibane Garazi, Iholdi, Kanbo eta Maule-Lextarre herrietan izan ziren kalteak nabarmendu zituen Bernard Cazeneuve Barne ministroak. Edonola ere, zabalagoa izan zen kopurua. Denera, 101 udalerrik eskatu zuten hondamendi natural izendapena. Departamenduko azpiegituren arduradunaren ustez, eta errepideetan bost milioi inguruko galerak aurreikusi ziren.
Nafarroan, 500 pertsona baino gehiago kaltetu zituzten uholdeek Elizondon. Gainera, 100 auto baino gehiago hondatu eta sei zubi kaltetu ziren. Hogei errepide inguru igarogaitz gelditu ziren, eta baserri ugari, inkomunikatuta. Aseguru-etxeek Baztango kalteen kostuak lau milioi ingurukoak izan zirela adierazi zuten.
2014ko abuztuaren 5ean aditzera eman zenez, Baztanen guztira 22 eskaera egin zituzten, udalaren eta norbanakoen artean. Udalaren eskaeraz gain, beste sei eskari etxebizitzetan izandako kalteentzako izan ziren; beste bat etxejabeen elkarte batek aurkeztu zuen, eta 14 saltokik ere bete zuten eskabide orria. Udalak txosten bat aurkeztu zuen kalteak zenbatuz, eta 500.000 euro eskatu zityen.
Favusella
Favusella Rotaliporoidea superfamliako generoetako bat da. Familiako ezaugarriak ditu eta gainera honako hauek:
Barremiarretik Zenomaniarrera arte bizi izan ziren.
Franklinen espedizio galdua
Franklin-en espedizio galdua esaten zaio 1845 ean britainiarrek Artikoa esploratzera bidalitako espedizio bati, zeina Sir John Franklin kapitainak zuzendu zuen, bi ontzirekin, HMS Erebus eta HMS Terror, bilatzeko pasabide bat, Ipar-Mendebaleko pasaia, lotuko zituena Ozeano Barea eta Atlantikoa. Franklin Erret Itsas Armadako ofiziala zen, eta esploradore esperientziaduna, eta aurretik Artikorako hiru espediziotan parte hartu zuen, azken bietan komandante buru gisa. Laugarrenaren ardura hartu zuenean 59 urte zituen. Hasieran eskifaiako hiruzpalau kide hil ondoren, ontzi biak izotzean harrapatuta geratu ziren Victoria estugunean, Gilen Erregearen uhartearen ondoan, Kanadako Artikoan. Espedizio osoa, 129 gizonek osatua, galdu egin zen, Franklin bera barne.
Franklinen emazteak eta desagertutakoen familiartekoek bultzatuta, 1848 an Almirantegoak espedizio bat bidali bidali zuen galdutako espedizioa bilatzeko. Franklinen famak bultzatuta, eta Almirantegoak eskainitako sariak, espedizio asko antolatu ziren, hainbeste ze 1850 ean zenbatu ziren 11 ontzi britainiar eta hiru amerikar. Ontzi haietako zenbait Beechey uhartearen ekialdean elkartu ziren, non aurkitu zituzten espedizioari zegozkion lehen aztarnak, hiru marinelen hilobiak barne. 1854 an, Gilen Erregearen uharteko hegoaldea aztertzen ari zela, John Rae esploratzaileak Franklinen taldearen zenbait aztarna eskuratu eta istorio entzun zituen inuit baten ahotik. 1859 an, Francis Leopold McClintock esploratzaileak aurkitu zuen ohar bat Gilen Erregearen uhartean, non zenbait xehetasun ematen ziren espedizio galduaren inguruan. XIX. mendean espedizio gehiago bidali ziren, galdutako haren gorabeherak argitzeko. 2014 an Parks Canada erakundeak urpean aurkitu zituen Erebus ontziaren hondakinak O'Reilly uhartearen mendebaldean, Maud Erreginaren golkoan. Bi urte geroago, Artic Research Foundation / Artikoa Ikertzeko Fundazioak aurkitu zuen Terror ontziaren hondakina Terror badiaren uretan hondoratua, Gilen Erregearen uharteko hegoaldean. Oraindik ere ikerketa-lanak egiten ari dira hondakinen lekuetan.
1981 ean, Owen Beattie Albertako Unibertsitateko irakasle batek zuzendutako zientzialari talde bat hasi zen ikertzen Franklinen gizonek Beechey eta Gilen Erregearen uharteetan utzitako hilobiak, gorpuak eta bestelako ebidentzia fisikoak. Ondorioztatu zuten Beechey uhartean lurperatutako gizonak hil zirela pneumoniak eta tuberkulosiak jota, eta, seguruenik, haien osasunak okerrera egin zuela Berunaren ondorioz jasotako pozoiagatik, zeina ustez baitzetorren gaizki soldatutako janari-potoetatik. Geroago baina, iradoki da berunaren jatorria egon zitekeela ontziaren hoditerian, edateko ura garraiatzekoa. Hala ere, 2013 an eta 2016 an egindako ikerketek iradokitzen dute berunak baino eskifaiaren osasun txarrak izan zuela pisu handiagoa haien heriotzetan, seguruenik nutrizio desegokiak eragindakoa —zehatzago esanda, zink eskasia—, seguruenik okela falta izan zelako haien dietan.
Gilen Erregearen uhartean aurkitu ziren giza hezurretaan agerturiko ebaki-arrastoak ikusi ziren Kanibalismoaren seinale gisa. Ikerketa lanen ebidentziek iradokitzen dute ontzietako marinel guztiak ez zirela agudo hil. Hipotermiak, goseak, berun-pozoitzeak edo zink eskasiak, eta eskorbutoa bezalako gaixotasunak, baita denbora luzez aurkako ingurune batean egoteak arropa eta janari desegokiarekin, horiek guztiek hil zituzten espedizioko kide guztiak hurrengo urteetan.
Aurrekariak
Europarrak aspaldi hasi ziren bilatzen mendebalean igarobide zuzen bat, lotuko zituena Europa eta Asia; Kristobal Kolon, adibidez, horretan ari zen iritsi zenean Ameriketara. XIX. mendean ere hainbat espedizio antolatu ziren helburu horrekin, batez ere Britainia Handiak bultzatuta. Espedizio haiei esker, europarrek gero eta informazio gehiago jaso zuten Ipar Amerikaz, eta hori gertatu ahala, arreta Artikora desbideratu zen. XVI. eta XVII. mendeetako bidaiari hauek aurkikuntza aipagarriak egin zituzten: Martin Frobisher, John Davis, Henry Hudson eta William Baffin. 1670 ean, Hudson Badia izeneko konpainia agertu zenean, areagotu egin ziren esplorazioak Kanadako kostan eta Artikoko itsasoetan. XVIII. mendean esploratzaile hauek nabarmendu ziren: James Knight, Christopher Middleton, Samuel Hearne, James Cook, Alexander MacKenzie eta George Vancouver. 1800. urterako haien aurkikuntzek garbi erakutsi zuten ez zegoela Ipar-mendebaleko pasabide nabigatzeko modukorik latitude epeletan Ozeano Barearen eta Atlantikoaren artean. 1914 an Panamako kanala inauguratu arte, Amerika eragozpen handia izan zen Asiarako nabigazioarentzat.
1804 an Sir John Barrow bihurtu zen Almirantegoko Bigarren Idazkari, eta kargu hartan izan zen 1845 a arte. Urte haietan bultzatu zuen Erregeren Itsas Armada osatzera Ipar-mendebaleko pasaia Kanadaren gainaldean eta nabigatzera Ipar Polora. Hurrengo lau hamarkadetan zenbait esploratzailek bidaia emankorrak egin zituzten Kanadako Artikora, besteak beste John Ross, David Buchan, William Edward Parry, Frederick William Beechey, James Clark Ross, George Back, Peter Warren Dease eta Thomas Simpson ofizialek. Esploratzaile haien artean John Franklin zegoen, zeina 1818 an Ipar Polorantz joan zen bigarren agintari moduan Dorothea eta Trent ontzietan, eta buruzagi legez lehorretik Kanadako Artikoko kostaldera abiatutako espedizioetan 1819-1822 eta 1825-1827 urteen artean. Esplorazio haien guztien ondorioz, Kanada esploratu gabea 181.300 km2ra txikitu zen. Eremu horretara, hain justu, nabigatu behar zuen Franklinek Lancaster Sound-etik mendebalera eginda, eta handik mendebalera eta hegora, izotzak, lurrak eta beste eragozpenek utzi bitartean, Ipar-mendebaleko pasaia osatu arte. Nabigatu beharreko distantzia 1.670 km. ingurukoa zen.
Agintea
Barrowk, artean 82 urterekin, eta beraren karreraren hondarrean, deliberatu zuen nork aginduko zuen espedizioa, osatzeko Ipar-mendebaleko Pasaia eta, akaso, aurkitzeko Poloko Itsaso Irekian egon zitekeen izotzik gabeko eremua, berak orduan oker uste zuenez. Lehen aukera Perry izan zen, baina honek ez zuen onartu, nekatuta ordurako Artikoan-eta ibiltzen. Bigarren aukera James Clark Ross izan zen, eta hark ere atzera egin zuen, agindua zion-eta bere emazte berriari ez zela itzuliko Artikora. Barrowk James Fitzjames proposatu zuen hirugarren aukera moduan, baina Admiralgoak ez zion onartu, gazteegia zelako. George Back ere kontuan izan zuen Barrowk, baina pentsatu zuen eztabaidazaleegia zela. Beste aukera bat izan zen Francis Crozier, baina hura jatorri apalekoa eta irlandarra izaki, ezerezean geratu zen. Gogo txarrez, Barrowk Franklinekin konformatu zen, artean 59 urteko gizon heldua. Espedizioak bi ontzi eramango zituen, HMS Erebus eta HMS Terror izenekoak, zeinak Antartikora joanak ziren James Clark Ross ekin. Franklinek aginduko zuen Erebus, eta Crozier, zeinak 1841-1844 urteen artean agindu baitzuen Terror Rossekin Antartikara egindako espedizioan, izendatu zuten espedizioko bigarren eta Terror ontziko agintari. 1845 eko otsailaren 7an Franklinek jaso zuen espedizioa gidatzeko agindua, eta 1845eko maiatzaren 5ean, agindu ofizialak.
Ontziak, hornidurak eta eskifaia
Erebus, 378 tonakoa, eta Terror, 331 tonakoa, ontzi sendoak ziren, eta garai hartako aurrerapen teknologikorik aurreratuenekin hornituak. Lurrun-makina bana ezarri zitzaien, aurretik Londresko eta Croydongo Tren sarean lokomotora gisa ibilitakoak. Lurrun-makinek aukera ematen zieten ontziei beren kasa 7,4 km/h egiteko.
Beste aurrerapen teknologiko batzuk ere erabili ziren, hala nola, branka indartuak burdinezko xaflekin, lurrun bidezko barne-berogailu sistema, burdinez babestutako helizeak (izotzak kalte ez zitzan), liburutegi bat 1.000 bat libururekin, eta hiru urterako jakiak, era tradizionalean eta potoetan gordetakoak. Azken horiek esleitu zitzaizkion Stephen Goldner hornitzaileari 1845eko apirilaren 1ean, Franklin abiatu baino zazpi aste eskas lehenago. Goldnerrek 8.000 bat poto bete janari prestatu zituen arrapaladan. Kalitate-kontrolak huts egin zuen, eta, geroago jakin zenez, poto gehienak berunez soldatu ziren, “soldadura lodi eta zabarrez, zeinak eragin zuen beruna potoaren barnera erortzea argizari urtua bailitzan”.
Eskifaia
Horra ontzi bietako ofizialen zerrenda:
Galduta
Espedizioa Greenhithe-tik abiatu zen, Ingalaterran, 1845 eko maiatzaren 19an, eskifaia 24 ofizialek eta 110 gizonek osatzen zutela. Bisita laburra egin zuten Stromness portuan, Orkney uharteetan, Ipar Eskozian, eta handik Groenlandia rantz abiatu ziren HMS Rattler ontziarekin eta Barretto Junior izeneko garraio-ontziarekin batera.
Whalefish uharteetan, Disko Badian, Groenlandiako mendebaleko kostaldean, garraio-ontziek eramandako 10 idi hil zituzten haragitarako; hornidurak Erebus eta Terror ontzietara aldatu ziren, eta eskifaiko kideek bidali zituzten azken gutunak etxekoentzat. Horietako zenbaitetan kontatzen zen zelan Franklin kapitainak debekatu zuen biraoak egitea eta mozkortzea. Espedizioa abiatu aurretik, kapitainak bost gizon bidali zituen etxera Rattler eta Barretto ontzietan. Hortik aurrera, 129 gizonek osatu zuten eskifaia. Azkenengoz, 1845eko abuztuaren hasieran ikusi zuten espedizioa, Dannett kapitainak, berau Prince of Wales izeneko baleontzikoa, eta Robert Martin kapitainak, berau Enterprise baleontzikoa, ikusi zituztenean Terror eta Erebus Baffin badian, egoera aproposaren zain Lancaster itsasartean sartzeko.
Hurrengo 150 urteetan, beste espedizio, esploratzaile eta zientzialari batzuek, inuit jendeak kontatuarekin, saiatu ziren puzzlea osatzen, zer gertatu zen handik aurrera. 1845-1846ko negua Franklinen taldeak Beechey uhartean igaro zuen, eta bertan hiru marinel hil ziren. Hildakoak bertan lurperatuta, 1848 ko irailean Terror eta Erebus izotzak harrapatuta geratu ziren Gilen Erregearen uharte ondoan, eta, uste denez, sekula ez zuten berriz ere nabigatu. Fitzjames eta Crozier ofizialek 1848 ko apirilaren 25ean idatzitako ohar baten arabera, uhartean bertan utzi zena, Franklin kapitaina 1847 ko ekainaren 11n hil zen; 1846-1847ko negua eta 1847-1848koa Gilen Erregearen uhartean igaro zuen eskifaiak, eta geratzen zirenek asmoa adierazi zuten 1848 ko apirilaren 26an Back ibaira oinez abiatzeko, Kanadako kontinentean. Ordurako 9 ofizial eta 15 gizon hil ziren; gainerakoak handik aurrera hilgo ziren, gehienak uhartean bertan, eta beste 30-40 kontinentearen ipar kostaldean, ehunka kilometrora Mendebaleko zibilizazioaren lekurik hurbilenetik.
Hasierako bilaketak
Bi urte igarota Franklinen berririk barik, jendea kezkatzen hasi zen, eta Lady Franklinek —eta baita Parlementuko kideek eta Britainia Handiko egunkariek ere— eskatu zioten Almirantegoari bidaltzeko espedizio bat haien bila. Erantzun legez, Almirantegoak antolatu zuen plan hirukoitz bat: 1848ko udaberrian bidali zuen lehorreko erreskate-talde bat Sir John Richardsonek eta John Raek aginduta, jaitsiko zena Mackenzie ibai tik Kanadako Artikoko kostaldera. Beste bi espedizio itsasoz bidali ziren: bat sartuko zen Kanadako Artikora Lancaster itsasertzetik, eta bestea Ozeano Bare tik. Gainera, Almirantegoak 20.000 liberako sari bat eskaini zion “edozein talderi, edozein herrialdetakoa, laguntza eskainiko diena Sir John Franklin ek zuzendutako esplorazio-ontziei”. Hirurek porrot eginda, Britainia Handiko herritarren interesa Artikoan handitu egin zen, eta “Franklin aurkitzea ia-ia gurutzada bihurtu zen”. Oso popularra egin zen Lady Franklinen lantua izeneko balada, zeinak oroitarazten zituen Lady Franklinen ahalegina beraren senarra bilatzeko. Askok egin zuten bat bilaketarekin. 1850 ean, 11 ontzi britaniarrek eta 2 amerikarrek nabigatu zuten Kanadako Artikoan, Breadalbane eta HMS Phoenix barne. Batzuek bat egin zuten Beechey uhartearen inguruetan, non aurkitu ziren espedizio galduaren lehen arrastoak, tartean 1845-1846 neguko kanpaleku bat eta hiru hilobi: John Torrington, John Hartnell eta William Braine marinelenak. Leku hartan ez zen espedizio galduaren mezurik aurkitu. 1852 an gobernuak Edward Belcher izendatu zuen Artikoko espedizioaren buru, berau Sir John Franklin bilatzeko antolatua. Hark ere, arrakastarik ez; Belcher ez zen gauza izan harreman onik izateko bere menpekoekin, akats galanta Artikoko espedizio batean, eta ez zegoen prestatuta izotz artean ontzirik gidatzeko. Bost ontzitik lau (HMS Resolute, Pioneer, Assistance eta Intrepid) izotz artean abandonatu zituzten, eta horregatik Belcherri epaiketa militarra egin zitzaion, nahiz eta kargu barik irten zen. Urte batzuk geroago, baleontzi estatubatuar batek berreskuratu zuen ontzi haietako bat, HMS Resolute, eta Britainia Handiari itzuli. Ontzi haren egurrekin hiru mahai egin ziren, eta haietako bat, Resolute desk (Irmotasunaren mahaia) izenekoa, Rutherford B. Hayes AEBetako presidenteari eman zion Viktoria erreginak; harrezkero zenbait presidentek Bulego Obalean erabili izan dute, Etxe Zurian.
Lehorreko bilaketak
1854 an, Boothia penintsula aztertzen ari zela Hudson’s Bay konpainiarentzat (HBK), John Raek ebidentzia gehiago aurkitu zituen espedizioaren patuaz. 1854ko apirilaren 21ean Raek ezagutu zuen inuit bat Pelly badiaren ondoan (gaur egun Kugaaruk, Nunavut), eta hark hitz egin zion 35-40 lagunek osatutako talde batez, denak zuriak, zeinak gosez hil baitziren Back River ibaiaren ahoaren ondoan. Beste inuit batzuek baieztatu zioten bertsio hori, eta bertan hitz egiten baitzen kanibalismoa z: bizirik zeudenek jan egiten omen zuten hildakoen haragia. Inuitak erakutsi zizkion Raeri zenbait objektu, Franklinenak eta haren gizonenak izan zirenak. Zehazki, Raek hartu zizkion inuitari zilarrezko zenbait sardeska, geroago identifikatu zirenak Franklin, Fitzjames, Crozier eta Robert Osmer sarjentuarenak zirela. Raek txosten bat bidali zuen Almirantegora, eta horrek 1854ko urrian eskatu zion HBKri bidaltzeko espedizio bat Back River-era, ikusteko ea bertan ba ote zegoen Franklinen eta haren gizonen aztarnarik.
Hurrengo bilaketa James Andersonek eta James Stewart-ek egin zuten, HBK konpainiako enplegatuak, zeintzuk kanoaz joan ziren Back River-eko ahoraino. 1855 eko uztailean, inuit talde batek hitz egin zien gallunaat talde batez (“zuriak”, inuiteraz), gosez hil zirenak kostaldearen inguruan. Abuztuan, Andersonek eta Stewartek egur zati bat aurkitu zuten Erebus inskripzioarekin, eta beste bat, jartzen zuena Mr. Stanley (Erebus ontziko zirujaua), Montreal uhartean, Chantrey itsasadarrean, Back River-ek itsasoarekin bat egiten duen inguruan.
Raeren eta Andersonen aurkikuntzak gorabehera, Almirantegoak ez zuen asmorik beste bilatze-espediziorik antolatzeko. 1854ko martxoaren 31n, Britainia Handiak ofizialki hiltzat jo zituen espedizioko kide guztiak. Hala ere, ikusita gobernuak ez zuela nahi beste bilatze-espediziorik antolatzerik, Lady Franklin bera hasi zen bat antolatzen, eta horren ardura Francis Leopold McClintock itsas-gizonari eman zion. Fox izeneko goleta, jendeak emandako diruaz finantzatua, 1857 ko uztailaren 2an abiatu zen Aberdeen-etik.
1859 ko apirilean zenbait talde abiatu ziren Fox goletatik elur-leretan, Gilen Erregearen Uhartea aztertzera. Maiatzaren 5ean, William Hobson lotinantak gidatutako taldeak dokumentu bat aurkitu zuen harri-muino batean, Crozier eta Fitzjames ofizialek utzia. Dokumentuak bi mezu zituen. Lehenengoa 1847 ko maiatzaren 28koa zen, eta zioen Erebus eta Terror ontziek Gilen Erregea Uhartearen ipar-mendebalean igaro zutela negua, eta aurreko urtean gauza bera egin zutela Beechey uhartean, Cornwallis uhartea inguratu ondoren. “Sir John Franklin, espedizioaren buruan. Dena ondo”, zioen mezuak. Bigarren mezua, paper beraren ertzetan idatzia, askoz ere kezkagarriagoa zen. 1848 ko apirilaren 25eko datarekin idatzita, zioen Erebus eta Terror izotzean zeudela harrapatuta urtebete eta erdiz, eta apirilaren 22an eskifaiak abandonatu egin zituela ontziak. Hogeitalau ofizial eta marinel hil ziren, tartean Franklin bera, zeina hil baitzen 1847 ko ekainaren 11n, justu lehen mezua idatzi eta bi astera. Bigarren mezuaren garaian Crozier zen espedizioko komandantea, eta artean bizirik zeuden 105 kideek asmoa zuten biharamunean hego alderantz egiteko, Back River aldera. Oharrak zenbait akats esanguratsu zituen, bereziki Beechey uhartera egin zuten espedizioaren data, gaizki adierazita.
McClintock espedizioak giza eskeleto bat aurkitu zuen Gilen Erregearen Uharteko hegoko kostaldean. Jantziak arakatuta, bertan zenbait dokumentu aurkitu zituzten, tartean marinel-agiri bat, Hanry Peglar azpiofizialaren izenean, berau gabiko kapitaina HMS Terror ontzian. Hala ere, uniformea ontziko zerbitzari batena zenez, gorpua izango zen Thomas Armitage-rena, berau armategiko zerbitzaria Terror ontzian, eta Peglar-en ontzikidea, zeinaren paperak zeramatzan. Uharteko mendebalean, Hobsonek aurkitu zuen salbamendu-txalupa bat, non zeuden bi eskeleto eta Franklin espedizioaren zenbait aztarna. Txalupak ekipamendu asko zituen abandonatuta, tartean botak, zetazko musuzapiak, xaboi perfumatua, esponjak, zapatillak, orraziak eta liburu asko, tartean Wakefield-go bikarioa. McClintock-ek, bestalde, inuiten lekukotasunak jaso zituen espedizioaren amaiera negargarriaz.
Charles Francis Hall esploratzaile estatubatuarrak bi espedizio zuzendu zituen 1860 eta 1869 artean, eta inuiten artean bizi izan zen Frosbisher badian, Baffin uhartean, eta geroago Repulse badian, Kanada kontinentalean. Bere ibileretan aurkitu zituen kanpalekuak, hilobiak eta aztarnak Gilen Erregearen Uharteko hegoaldeko kostan, baina inor ez bizirik inuiten artean. 1869 an inuit batzuek eraman zuten hilobi superfizial batera Gilen Erregearen Uhartean, eta bertan aurkitu zituzten ondo gordetako eskeleto aztarnak eta arropa zatiak. Aztarna horiek Ingalaterra ra bidali ziren, eta lurperatu zituzten Franklinen oroitarrian, Greenwich-eko Itsas-Armadaren Eskola Zaharrean, Londres en. Thomas Henry Huxle y biologo ospetsuak aztarnak ikertu eta ondorioztatu zuen Le Vesconte-renak zirela, HMS Erebus ontziko lotinant bat. Aitzitik, 2009 an egindako ikerketak ondorioztatu zuen aztarnak zirela Harry Goodsir-enak, HMS Erebus ontziko zirujauaren laguntzailea. Nahiz eta Hall-ek uste zuen Franklinen espediziokide guztiak hilda zeudela, espero zuen aurkitzea espedizioaren artxiboak beste harri-muino batean. Ebierbing eta Tookoolito laguntzaile inuiten laguntzarekin, Hall-ek bildu zituen ehunka orrialde lekukotasunekin, tartean kontakizunak zelan inuitek bisitatu zituzten Franklinen ontziak eta zelan aurkitu zuten talde bat, gizon zuriz osatua, Gilen Erregearen Uharteko hegoko kostaldean, Washington badiaren ondoan. 1990 eko hamarraldian David C. Woodman-ek sakon aztertu zituen haien lekukotasunak, eta haiekin bi liburu idatzi zituen: Unravelling the Franklin Mystery / Franklin misterioa argitzen (1992) and Strangers Among Us / Kanpotarrak gure artean (1995), zeinetan berreraiki zituen espedizio galduaren azken hilabeteak.
Paper galduak aurkitzeko esperantzak bultzatu zuen Frederick Schwatka AEB etako Armadako lotinanta 1878 eta 1880 artean espedizio bat antolatzera uhartera. Hudson badiara zihoala Eothen goletan, Schwatka-k antolatu zuen talde bat, non sartu zituen Hall-i lagundu zioten inuit batzuk. Iparralderantz egin zuen oinez eta elur-leraz, eta bidean inuitak elkarrizketatu zituen, Franklinen espedizioa ibilitako lekuak bisitatuz eta negua igaroz Gilen Erregearen Uhartean. Nahiz eta Schwatkak aurkitu ez paperak, 1880an AEBetako Geographical Society elkarteak haren ohoretan emandako afari batean adierazi zuen beraren “espedizioak egin zuela inoiz leraz egindako bidaiarik luzeena, bai denboran (11 hilabete) eta baita distantzian ere (4.360 km.), berau izan zela lehen Artikoko espedizioa, non gizon zuriak erabat oinarritu ziren inuiten dietan, eta ondorioztatu zuena ‘zalantzarik gabe’ Franklinen agiriak galduta zeudela”. Woodmanek idatzi zuen inuiten arabera 1852 eta 1858 artean Crozier eta beste espedizio kide bat ikusi zituztela Baker lakuaren inguruan, 400 bat km. hegoaldera, non 1948 an Farley Mowat idazle kanadarrak aurkitu zuen “harri-muino oso aspaldikoa, baina ez inuiten estilokoa”, eta haren barruan zeudela zurezko kutxa baten zatiak, lotune batzuekin.
Garai hartako bilatze-espedizioak
1848
1850
1851
1852
1854
1855
1857
1869
1875
Indusketak Gilen Erregearen Uhartean (1981-82)
1981 eko ekainean, Owen Beattie, berau Antropologia irakaslea Albertako Unibertsitatean, hasi zen 1845-48 Franklin Espedizioaren Antropologia Forentse Proiektua egiten, bera eta bere ikertzaile taldea eta landa-laguntzaileak joan zirenean Edmonton etik Gilen Erregearen Uhartera, eta ibili zirenean uharteko mendebaldeko kostaldean, 132 urte lehenago Franklinen gizonek egin zuten bezala. Proiektuaren helburua zen eskeletoen aztarnak aurkitzea, bertan gaur egungo teknika forentseak aplikatzeko, jakite aldera hildako 129 gizonen identitateak eta heriotzen kausak.
Nahiz eta ibilaldian taldeak aurkitu zituen XIX. mendeko europarren aztarna arkeologikoak eta gorpuzkinak, Beattie etsita zegoen aztarna gehiago ez aurkitzeagatik. Franklinen gizonen hezurrak aztertzerakoan, bertan aurkitu zituzten eskorbutoa k haietan utzitako seinaleak, C bitamina faltak eragindakoak. Edmontonera itzulita, Beattiek aztertu zituen berak eta Savelle James-ek hartutako oharrak, azken hori Artikoko arkeologoa, eta antzeman zituen hezurretan kanibalismoa ri egotz zekizkiokeen aztarnak. Informazio gehiago jakiteko Franklinen gizonen osasunaz eta dietaz, hezur-laginak bidali zituen Albertako Soil and Feed Testing Laboratory-ra, eta antolatu zuen beste talde bat, Gilen Erregearen Uhartea bisitatzeko. Analisiak aurkitu zuen ustekabeko berun-maila handia marinelen hezurretan, milioiko 226 parteko kontzentrazioa, kopuru bat hamar aldiz haldiagoa kontrol-laginetakoak baino, inguru haietako inuiten eskeletoetatik hartuak.
Probarbus jullieni
Probarbus jullieni Probarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Franklinen espedizio galdua
Indusketak Gilen Erregearen Uhartean (1981-82)
1982 ko ekainean, Beattie eta hiru ikasle Gilen Erregearen Uharteko mendebaleko kostaldera joan ziren hegazkinez, eta berriz ibili zituzten McClintock-ek 1859 an eta Schwatkak 1878-79 urteen artean egindako ibilbideak. Espedizioak aurkitu zituen sei eta hamalau bat gizonen aztarnak McClintock-en “ontzi-lekua”ren inguruan, eta bota baten oin-zola kranpoiekin, trakzio hobea izateko.
Indusketak eta lurpetik ateratzeak Beechey Uhartean (1984–86)
1982an Edomontonera itzulita, jakin ondoren urtebete lehenago aurkitutako aztarnen berun-maila handia zela, Beattie saiatu zen motibo bat bilatzen. Motibo posibleen artean horra zenbait: kontserba-potoen berunezko soldadurak, beste jaki-ontzi batzuk berunez estaliak, jakien koloranteak, tabakoa, berun-eztainuzko baxera eta berunezko kandelak. Susmoa hartu zuen berun bidezko pozoinketa, eskorbutoarekin batera, letala izan zitekeela Franklinen gizonentzat. Hala ere, zelan hezurretako berun-kopurua esplika zitekeen marinelek bizitzan barrena berunarekin izandako esposizioaz eta ez soilik espedizioan bizi izandakoaz, Beattie-ren teoria soilik froga zitekeen aztertuta gorpuzkinetako ehun bigunak. Hortaz, Beattiek erabaki zuen Beechey Uhartean zeuden itsas-gizonen hilobiak aztertzea. Legezko baimenak lortuta, 1984 an Beattieren taldeak Beechey Uhartea bisitatu zuen, bertan lurperatutako ontzilagunei autopsiak egiteko. Hasi ziren lehen hildakoarekin, John Torrington sugile burua. Torringtonen autopsia amaituta, John Hartnell-en gorpua atera eta aztertu zuten denbora laburrez, baina denbora faltak eta neguak presatuta, Edomontonera itzuli ziren ehun- eta hezur-laginekin. Torringtonen hezur eta ilearen arrastoen analisiak adierazi zuen ontzigizona “nozitu zituela arazo fisiko eta mental larriak, berun-pozoinketaren ondorioz”. Nahiz eta autopsiak adierazi pneumonia izan zela ontzigizonaren heriotzaren azken motiboa, beruna ere aipatu zen faktore inportante gisa.
Espedizioa egin bitartean, taldeak leku bat bisitatu zuen, hilobietatik kilometro batera, aztertzeko Franklinen gizonek utzitako ehunka kontserba-poto. Beattiek ohartarazi zuen poteen junturak modu traketsean zeudela soldatuta berunez, zeina seguruenik nahastu baitzen jakiarekin. 1984ko espedizioaren aurkikuntzak eta Torringtonen gorpuaren argazki bat argitaratzeak, 138 urteko gorpu bat permafrosta k ondo gordea tundran, horrek oihartzun handia eragin zuen hedabideetan, eta areagotu interesa Franklinen espedizio galduan.
Geroagoko ikerketek iradoki zute berunaren iturri posible bat izan zitekeela ontzien hoditeria, edateko urarena. K.T.H. Farrer-ek argudiatu zuen “ezinezkoa dela esplikatzea zelan jan zitekeen kontserba-potoetatik hainbeste janari, egunero 3,3 mg berun zortzi hilabetean, beharrezkoa PbBa igo zedin 80 μg/dL mailara, non pozointze-sintomak agertzen diren helduengan, eta hezurretako berun maila ‘gainditu’ zitekeela janari bidez jasotako berunarekin, hori ez dagoela baiesterik”. Bestetik, jakina da garai hartan kontserbako janaria oso erabilia zela Erret Itsas Armadan, eta erabilera hark ez zuen beste inon eragin berun bidezko pozoiketa areagotzea. Dena dela, salbuespen gisa, espedizio hartako ontziei gehitu zitzaizkien tren lokomotoren makinak, eta horiek orduko tona bat ur eskatzen zuten lurruna sortzeko. Oso litekeena da arrazoi horrengatik ontziek ura garraiatzeko sistema bakarra edukitzea, eskifaiari ura hornitzeko eta lurrun-makinak elikatzeko, eta, kontuan izanda garai hartan biltegiratze-sistemak berun kopuru handiekin eginda zegoela, ura oso kutsatuta egongo zen berunez. William Battersby-ren arabera, horrek bai esplikatuko luke aurkitutako ontzigizonen gorpuek berun-tasa handiak izatea.
1986an beste ikerketa bat egin zen hilobietan. Kameralari batek prozedura filmatu zuen, eta emaitza 1988 an erakutsi zen Nova telesailean, dokumental batean: Buried in Ice / Izotzean lurperatuta. Landa-egoera zailean, Derek Notman, berau Minnesotako Unibertsitateko erradiologoa eta mediku-doktorea, eta Larry Anderson, berau erradiologo laguntzailea, biek X-izpi plaka asko egin zizkieten hilobiratutako ontzigizonei, autopsiak egin aurretik. Barbara Schweger, berau espezialista Artikoko jantzietan, eta Roger Amy, berau patologoa, biek ala biek lagundu zuten ikerketan.
Hartnell-en hilobia ez bezala, William Braine soldadu soilarena ukitu gabe zegoen. Atera zutenean, ohartu ziren haren lurperatzea presaka egin zela. Haren besoak, gorputza eta burua ez ziren, ohi bezala, kontu handiz hilkutxaratu, eta elastiko bat atzekoz aurrera jarri zioten. Hilkutxa txikiegia zirudien, eta estalkiak sakatu egiten zion sudurra. Kobrezko plaka handi batek hilkutxaren estalkia hornitzen zuen, bertan hildakoaren izena eta haren gaineko zenbait datu zituela.
NgLj-2 indusketa (1992)
1992 an arkeologo eta antropologo forentse talde batek leku bat antzeman zuen Gilen Erregearen Uharteko mendebaleko kostaldean, zeina izendatu baitzuten "NgLj-2". Lekua bat zetorren Leopold McClintock-ek “txaluparen lekua” izendatu zuenarekin. Bertan egindako indusketek agerian utzi zituzten 400 hezur eta hezur-zati, bai eta objektu fisikoak, hala nola zeramika-zatiak, buztinezko pipa zatiak, botoiak eta letoizko ferrak. Hezurrak aztertzerakoan, Anne Keenleyside espedizioko zientzialari forentseak aurkitu zituen berun maila handia eta ebaki-markak “haragia kentzerakoan egiten direnak bezalakoak”. Espedizo hartan jasotako datuetan oinarrituta, onartu da Franklinen zenbait gizonek kanibalismoa baliatu zutela bizirik irauteko. 2015 ean International Journal of Osteoarchaeology izeneko zientzia-aldizkariak artikulu bat argitaratu zuen, non azaltzen zen 35 hezur apurtuta zeudela, eta seinaleak zituztela ireki egin zituztela, ondoren handik hezur-muina errazago zurrupatzeko, zerbait tipikoa kanibalismoaren azken aldian.
Ontzi-hondakinen bilaketak (1992-93)
1992 an, David C. Woodman espedizio galduan adituak, Brad Nelson magnetometro-adituaren laguntzarekin, “Ootjoolik proiektua” antolatu zuen, aurkitzeko naufragioaren hondakinak, zeinak inuiten adierazpenen arabera, Adelaide penintsularen inguruetan baitzeuden. National Research Council erakundearen eta Kanadako Armadaren hegazkin banarekin, bakoitzak magnetometro batekin ekipatua, Grant Point-etik mendebalerako eremu zabal bat aztertu zen, 61 m.ko altueratik. Hirurogei gune magnetikotik gora antzeman ziren, seinale magnetiko indartsukoak, eta horietatik bost zeuden Franklinen ontziak ustez hondoratu ziren aurrez seinalatutako lekurik probableenen artean.
Gilen Erregearen Uhartea (1994-95)
1994 an Woodmanek lehorretik zuzendu zuen bilatze-espedizio bat, Richard Collinson itsasadarretik Victory Pointeraino, bilatzeko Supunger izeneko inuit batek aipatutako “panteoia”. Hamar lagunek hamar egun igaro zituzten bilatzen, Kanadako Erret Geografia Elkartearen babesarekin. CBC telebistak grabatu egin zuen ahalegina Focus North saiorako. Panteoiaren arrastorik ez zen agertu.
1995 ean talde-espedizio bat antolatu zen, honako hauek osatua: Woodman, George Hobson eta Steven Trafton abenturero estatubatuarra. Talde bakoitzak bere aldetik bilatuko zuen. Traftonen taldeak Clarence uharteetara egin zuen, ikertzeko inuitek aipatutako “gizon zuriaren harri-piloak”, baina ez zuten ezer aurkitu. Hobsonen taldeak, Margaret Bertulli arkeologoaren konpainian, ikertu zuen “udako kanpalekua”, Felix lurmuturraren hegoaldean, eta bertan aurkitu zituzten Franklin espedizioaren arrasto txikiak. Woodman, beste bi lagunekin, Wall Badiatik Victory Pointera jaitsi zen, eta ikertu zituen kostaldean zehar egon zitezkeen balizko kanpaleku guztiak, eta poto herdoildu batzuk baino ez zituen aurkitu kanpaleku ezezagun batean, Maria Louisa lurmuturretik gertu.
Ontzi-hondakinen bilaketak (1997-2013)
Woodmanek hiru espedizio gehiago antolatu zituen, osatu nahi zuen-eta ontzi-hondakinen mapa, urte batzuk lehenago hasita magnetometroa erabilita: diru pribatuak babestutako espedizioa 2001ean, eta Franklin Bilatze-Espedizio irlandar-kanadarrak 2002 an eta 2004 an. Lerek izotz gainean garraiatutako magnetometroak erabilita, osatu egin zuten iparraldeko eremu (Kirkwall uhartea) bukatu gabea 2001ean, eta O’Reilly uhartearen hegoalde osoa 2002an eta 2004an. Ondorioztatu zuten lehentasun handiko helburu magnetiko guztiak jatorri geologikokoak zirela. 2004an artefaktu txikiak aurkitu zituzten O’Reilly uhartearen ipar ekialdean, eta esploradore itxurako zenbait kanpin-denda.
2008 ko abuztuan iragarri zen beste bilatze-espedizio bat, Robert Grenierrek gidatua, Parks Canada erakundeko arkeologo nagusietako bat. Bilatze-espedizioak aprobetxatu nahi zuen izotzaren egoera hobea eta sonar moderno baten erabilera, zeinak albo-eskanerrak egiten zituen ur zabalean zebilen ontzi batetik. Halaber, Grenierrek espero zuen arrasto berriak aurkitzea inuiten lekukotasun argitaratu berrietatik, Dorothy Harley Eber ahozko historialariak jasotakoak. Eberren zenbait informatzailek kokatu zituzten Franklinen ontziak Royal Geographical Society uhartearen inguruetan, eremu bat aurreko espedizioek ikertu bakoa. Louie Kamoolak historialari inuitak ere parte hartuko zuen bilaketan, aurretik espedizio galduaren beste arrasto esanguratsu batzuk aurkitu zituena, eta ordezkatuko zuena kultura indigena.
1853an HMS Investigator ontzia izotzean harrapatuta geratu zen Franklinen espedizioaren bila zihoala, eta, ondorioz, abandonatu egin zuten. 2010eko uztailaren 25ean Mercy Badian aurkitu zuten, ur mehetan. Parks Canada erakundeak adierazi zuen egoera onean zegoela, zutik 11 m. ur pean.
Victoria Itsasarteko Espedizioa (2014)
2014 ko irailaren 1ean, Kanadak “Victoria Itsasarteko Espedizioa” izenarekin antolatutako espedizioak bi objektu aurkitu zituen Hat uhartean, Queen Maud golkoan, oso gertu Gilen Erregearen Uhartetik, Nunavut-en: bata egurrezkoa, eta bestea metalezkoa.
2014ko irailaren 9an espedizioak iragarri zuen irailaren 7an aurkitu zuela Franklinen bi ontzietatik bat. Ontzia oso egoera onean zegoen, eta sonarraren albo-eskanerrak gainaldearen oholak ere erakusten zituen. Urriaren 1ean, Stephen Harper Kanadako Lehen ministroak Ottawako Parlamentuan baieztatu zuen aurkitutako ontzia HMS Erebus zela.
Artikoa Ikertzeko Fundazioaren espedizioa (2016)
2016 ko irailaren 12an iragarri zen Artic Research Fundazioak aurkitu zituela HMS Terror ontziaren hondakinak, justu Terror izeneko badian, Gilen Erregearen Uharteko hegoaldean, koodenada hauetan, 68°54′13″N 98°56′18″W, eta egoera bikainean. Kilometro askotara zegoen azkenengoz Terror kokatu zen lekutik.