cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zain
Zainak zirkulazio-aparatuko hodiak dira, gorputzaren organoetatik bihotzera odola garraiatzen dutenak. Zehazki, bihotzaren eskuineko aurikulan sartzen dira kaba zain handiaren bidez, goiko eta beheko parteetatik.
Oxigenoa galdutako odol pozoitsua, oxigenoa galdu duena eramaten dute zainek bihotzera; ehunek bere hondakinak odolera isuri ondoren, zainek bihotzera eramaten dute odol hori, zirkulazio txikiaren bidez bihotzak biriketara bidal dezan eta han garbi dadin. Arteriek aldiz alderantzizko eginkizuna dute zirkulazio handian; odol garbia, oxigenoa duena ehunetara eramatea. Bihotzaren eta biriken arteko zirkulazio txikian, alderantzizko lana betetzen dute zainek eta arteriek; arteriek oxigenorik gabeko odola bihotzetik biriketara eramaten dute eta han, garbitu ondoren zainek jasotzen dute odol garbia bihotzera eramateko. Arterien bidez gorputz ehunetara bidaltzen da berriro odol garbia. Gorputzeko ehunetan dagoen odola gorputz atal bakoitzari dagozkion zainek eramaten dute bi zain nagusietara: burukoek eta besoetakoek goiko zain nagusira (kabara), eskuineko goi barrunbean bukatzeko, enborrekoek eta zangoetakoek beheko zain nagusira, eskuineko goi barrunbean baina beheraxeago bukatzeko. Arteriak bezalakoak dira zainak egiturari dagokionez; hiru geruza dituzte: barne geruza, endoteliala eta oso fina, tarteko geruza, giharduna, eta kanpo geruza, zuntzduna. Odolak bihotzera bidean atzera egin ez dezan, enborreko eta hanketako zainek batez ere, balbula batzuk dituzte. Arteriak baino ugariagoak dira zainak, arteriak halako bi ia, besoetan eta hanketan batez ere. Zainxka alorretan hasten dira zainak eta bihotzean bukatzen, gibel zaina (porta) ezik, hori heste meheko zainxketan hasten baita eta gibelekoetan bukatzen. Odola zainetan zehar ibil dadin eragile bat baino gehiago dira: giharren uzkurdurak, giharraldeko odola estutu eta zainetara botata lehendik han zegoenari bihotzera bultzatzen diotenak, eta arnasketa, hartu eta botatzean bularraldea gehiago edo gutxiago estututa, hango eta sabelaldeko zainei masaje modukoa ematen diena; hala ere, bihotza bera da eragilerik garrantzitsuena.
Etimologia
Aitzineuskaraz ere *zain Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.
Anatomia
Kaba zaina da gorputzaren lodiena eta nagusia, goiko eta beheko zatietan banatuta.Honen bidez, odola bihotzera sartzen da. Ondoren, aipatuko ditugu zati bakoitzean amaitzen diren zain garrantzitsuenak.
Fisiologia
"Odol zikina" (azido karboniko eta hondakinez osatuta) garraiatzen du gorputzaren ehun periferiko guztietatik bihotzaren eskuineko aurikulara, hortik eskuineko bentrikulura eta azkenik biriketako arterietatik biriketaraino, odola garbitzeko.
Aspiuntza
Aspiuntza Arrankudiaga udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 39 biztanle ditu.
Jückelberg
Jückelberg Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Elif Shafak
Elif Shafak ( Estrasburgo, 1971ko urriaren 25a) jatorri turkiarreko idazlea da. 17 liburu argitaratu ditu, horietatik 11 nobelak. Bai turkieraz bai ingelesez idazten du eta 50 hizkuntzatara itzuli da. Bere azken nobela 10 Minutes 38 Seconds in this Strange World (10 minutu 38 segundo mundu bitxi honetan) Booker sarirako finalista izan zen. Turkian gehien irakurri den egilea da. Irakaskuntzak eman ditu Turkiako, Britainia Handiko eta Estatu Batuetako hainbat unibertsitatetan.
Bere lanak kultura eta literatura tradizio anitzetan oinarritzen dira eta Ekialdea eta Mendebaldea batzen saiatzen da, historiarekiko, filosofiarekiko, sufismoarekiko, emakumeak gizartean gaiarekiko, gutxiengoekiko eta etorkinekiko interesa islatuz. 2010ean Frantziako Arte eta Letren Ordenaren domina jaso zuen.
Biografia
Benetako izena Elif Bilgin da, baina bere amaren izena ezizen gisa erabiltzen du bere lanak sinatzeko. Estrasburgon (Frantzia) jaio zen 1971n. Gurasoak (Nuri Bilgin filosofoa eta Shafak Atayman diplomatikoa) banandu ondoren, Elif Shafak amarekin hazi zen. Familia patriarkal tipiko batean hazi ez izanak bere lanean eragin handia izan zuela aipatu zuen. Nerabezaroa Madril (Espainia), Amman (Jordan) eta Turkiaren artean eman zuen.
Nazioarteko Harremanetan lizentziatu zen Ekialde Hurbilean, Ankarako Unibertsitate Teknikoan, Turkian. Genero eta Emakumeen Ikerketako Zientzietan masterra lortu zuen, Islamaren Dervixeen ulertze ziklikoan zeharreko emetasunaren dekonstrukzioari buruzko tesiarekin. Filosofian doktoregoa lortu zuen unibertsitate bereko Zientzia Politikoen Sailean.
Alburnus sarmaticus
Alburnus sarmaticus Alburnus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Diafragma
Diafragma (grekeraz διάφραγμα diáphragma "banaketa") edo sabel-sabaia torax-barrunbea eta sabelaldea banantzen duen gihar eskeletiko zabala da, arnasketan funtsezko papera jokatzen duena.
Orohar, diafragma terminoak anatomikoki egitura lauei erreferentzia egiten badie ere (diafragma urogenitala edo diafragma pelbiko a esaterako), diafragma giharraren inguruan aritzean orokorrean diafragma torazikoari egiten zaio erreferentzia.
Horretaz gain, beste egitura anatomiko batzuetan bereizketak egingo ditu: aorta arteria (toraxeko aorta eta abdomeneko aorta), eta kaba zaina (goiko kaba eta beheko kaba).
Egitura anatomikoa
Kupula itxuradun muskulua da, eta kupula horrek goranzko norabidea hartzen du bere zati gorena toraxera orientatuta dagoela. Toraxaren eta sabelaldearen arteko mugatzat dihardu. Diafragmaren erdian ehun konektibozko depresio bat egongo da, gune horri zentro frenikoa deritzo eta bertan apoiatuko da bihotza torax aldean.
Gihar asimetrikoa kontsideratzen da bere intserzioak ezberdinak direlako ezker eta eskuin aldean. Diafragmaren eskuineko kupula, ezker aldekoa baino garaiagoa izango da, eskuineko kupularen azpian gibela dagoelako eta hau abdomeneko errairik handiena izanik, kupula gorantz bultzatuko du.
Giharraren intserzio puntu ezberdinek diafragmaren zuntzen norabide ezberdinak determinatzen dituzte:
Erlazio anatomikoak
Torax aldean diafragmak ondorengo organoekin du harreman zuzena: Birikekin, bihotza rekin eta hestegorri rekin.
Sabel barrunbean, ordea, gibel, urdail eta barearekin du erlazioa.
Funtzioa
Diafragma uzkurtzean beherantz mugituko da eta kabitate torazikoa handituko du inspirazioa eraginez, ekintza hau aktiboa izango da, muskuluen uzkurketa behar duelako.
Inspirazioaren mugimendu antagonikoa espirazioa izango da, eta honetan, diafragma erlaxatu eta zentro frenikoa igoko da toraxeko parametroak deskantsuko posiziora bueltaraziz eta airea biriketatik ateraz. Inspirazioa ez bezala ia guztiz pasiboa izango da, beste muskulu batzuek espirazioan lagunduko badute ere.
Inerbazioa
Nerbio frenikoa C3-C4-C5 mailetatik etorriko da. Garapenari erreparatuz, honen aurretiko egitura septum transversum zen, hau lepo parean zegoen liseri aparatuaren muga; hau da, nahiz eta asko garatu enbrioi garaiko inerbazio bera mantentzen du. Nerbio bakoitzak hemidiafragma bat inerbatuko du, hau da, diafragmaren erdia.
Odoleztapena
Irrigazio ia guztia alde subdiafragmatikotik jasoko du gihar honek.
Arteria diafragmatikoak izango dira irrigazioaren arduradunak. Hauek sabel aortaren adarrak dira. Behin sabeleko aorta bilakatu dela, bi adar nagusi emango ditu, beheko arteria diafragmatikoak. Hala ere, irrigazioa alde torazikotik ere badatorkio. Honen eredu ditugu: arteria interkostalak eta arteria muskulufrenikoak (titi arteria edo mamarioaren adarrak dira azken hauek); hauek aorta oraindik torazikoa den eremutik irteten dira.
Fisiologia
Garrantzia handia dauka arnas aparatuarekin batera oxigenoaren sarrera eta karbono dioxidoaren irteera ahalbidetzeko mugimenduetan.
Halaber, digestio-aparatuaren funtzioa bide onetik ibiltzeko laguntzen du gihar honek.
Beltzuntze
Beltzuntze Txulapaingo kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 53 biztanle ditu.
Ekonomia neoklasiko
Ekonomia neoklasikoa, eskola neoklasiko ere deitzen dena, aldagai ekonomikoetako balioak eskaintza eta eskariaren bitartez zehazten dituena. XIX. mendean garatutako marjinalismo izeneko korronte ekonomikoan du jatorri. Alfred Marshall jotzen da korronte honen aitzindari eta sortzailetzat, bereziki 1890eko Principles of Economics bere liburuaren bitartez.
John Moreland
John Robert Moreland (Longview, Texas, 1985eko ekainaren 22a) estatubatuar egile-abeslaria da. Country musika egiten du, folkaren eta rockaren eraginekin.
Anjel Lekuona Beitia
Anjel Lekuona Beitia (Busturia, Bizkaia, 1913 – Hradištko, Txekia, 1945) miliziano edo gudari bat izan zen, nazien kontzentrazio esparru batean eraila izan zena. Francoren estatu kolpearen ostean Errepublikaren alde Euskal Herrian, Kantabrian eta Asturiasen borrokatu ostean, beste borrokalari asko bezala, itsasontziz Frantziara iritsita, Kataluniara sartu zen, frankisten aurkako borrokan jarraitzera. Katalunia faxisten esku erori zenean, Frantziara ihes egin zuen; Gurseko kontzentrazio esparrua n denbora batez egon ostean, naziek Frantzia okupatu eta gero, 1943an, Gestapok atxilotu zuen, Erresistentziarentzat lanean ari zelakoan. Buchenwaldeko kontzentrazio esparrura, lehenik, eta Flossenbürgera, gero, eraman zuten. Azken kontzentrazio esparru horren adar bat zen Hradištkoko esparruan hil zuten tiroz.
Jatorria eta familia
Anjel Lekuona 1913ko martxoaren 1ean jaio zen, Busturian (Busturialdea, Bizkaia), Apraiz baserrian. Aita Toribio Lekuona Gorrotxategi aulestiarra (1891-04-27) eta ama Antonia Beitia Gallastegi aramaioarra (1890-01-17) izan zituen. 11 neba-arrebetan zaharrena zenez Anjel, etxean lagundu beharrak ez zion eskolara joateko aukerarik eman. Umetan, 12 urte zituela, gaixoaldi luzeren bat izan zuen, Gorlizko erietxean uda batez egonaldi bat egin zuela egiaztatuta baitago.
Huebnerita
Huebnerita mineral bat da, wolframitaren azpiklasekoa.
Ezaugarriak
Huebnerita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Anjel Lekuona Beitia
Jatorria eta familia
Gaztetan, 14 bat urte zituela, itsasoan aritu zen lanean, inguruko arrantza ontzietan. Soldadutza Ferrolen (Coruña, Galizia) egin zuen, 1932-1933 urteetan.
Frankisten estatu kolpea eta ihesa
Gernika 1937ko apirilaren 26an bonbardatu eta gero, faxistak Busturira sartu zirelarik, abuztuan zortzi busturiar fusilatu zituzten frankistek, haietako sei Derion, beste bat Bilbon eta azkena Donostian. Hilketa haiek larrituta, Lekuonak herritik alde egitea erabaki zuen.
Ez dago argi zer egin ote zuen ihes egin ostean, baina aztarnak daude uste izateko Errepublikaren aldeko borrokan aritu zela, Bizkaian lehenik, eta gero Santanderreko eta Asturiaseko fronteetan.
Errepublikaren aldeko indarrek Asturias galdu zutenean, 1937ko urriaren 21ean, miliziano gehienak itsasontziz heldu ziren Frantziako itsasalde atlantikora, handik herrialde osoa zeharkatu eta Aragoira edo Kataluniara iritsi ahal izateko, fronte haietan ari baitzen defendatzen Errepublika une hartan. 1937ko urrian, Bartzelonan ziren milizianoekin Batallón Alpino-Pirenaico izenekoa osatu zen, Jose Cosyaga oiartzuar maiorraren agindupean; laguntzaile zituen Martin Soler kapitaina eta Jose Alfaro Zabalegi komisario politikoa, biak nafarrak. Euskaldunez gain, batailoian asturiar, kantabriar eta katalan ugari zeuden.1938ko otsailean, batailoia Barbastrora eraman zuten lehenik, Barruengara gero, Huescan, baina matxinatuen erasoz Frantziako muga zeharkatu behar izan zuen, Banheras de Luishonetik. Kataluniara itzulirik, batailoia Gironan eta Arango haranean egon zen. Matxinatuek Katalunia mendean hartu zutenean, muga Saint Girons aldetik zeharkatu ostean, Argelès-sur-Mer-eko esparruan sartu zituzten kide gehienak. Dirudienez, Anjel Lekuona batailoi horretara batu zen, milizianoei ematen zitzaien ordainsarien zerrendatan ageri baita.
Frantzian atzerritar
Faxisten aurka borrokatu ondoren Frantziara iritsi ziren milizianoak susmopean hartu zituen frantses gobernuak; «atzerritar zitalen» aurka hiru lege-dekretu eman zituen Édouard Daladierren gobernuak, azkena 1939ko azaroaren 18kan, edozein herritar, frantses zein atzerritar, barneratze esparruetara eramatea baimentzen zuena, «defentsa nazionalerako edo segurtasun publikorako arriskugarri» baldin bazen.
Lekuona, hasieran, 1939ko otsailetik aurrera, Argelès-sur-Mer herrixkako hondartzan inprobisatutako atxilotze eremu batera eraman zuten. Berehala, 1939ko apirilaren 22an, handik Gurseko barneratze esparrura eraman zuten, Bearnon. Ez zuen, baina, denbora luzerik egin bertan, ekainaren amaiera baino lehenago atera baitzen handik. Ez dago argi zergatik edo nola irten ote zen; esparruko arduradunen erregistroak «Frantziara atera zen» soil bat jasotzen du. Aldiz, zerrenda bereko beste izen gehienetan xehetasun gehiago ematen da, esate baterako Atzerritar Langileen Konpainietara irtendakoen kasuan. Horrenbestez, pentsatzekoa da Anjel Lekuonak bere kasa ihes egin zuela Gurseko esparrutik.
Erresistentziari laguntzen, atxilotu arte
Gurseko barneratze esparrutik atera zenean, egurgin lanetan hasi zen Arudyn, handik 40 km ingurura, Lombardi et Morello enpresarentzat. 1940ko ekainean naziek Frantzia okupatu zutenean, Bearnoko eskualdeetan, eta bereziki Arudyn, nazien aurkako erresistentzia gogor bat sortu zen, gerrilla edo maki moduan, batik bat faxisten aurka Espainiako gerra galdu ostean Frantziara ihes egin eta Gurseko esparruan egondako miliziano errepublikano, komunista, anarkista eta, orobat, antifaxistek osatuta. Horrela sortu ziren Pédehourat-eko (Louvie-Juzon) eta Bager-eko (Arudy) lehen makia, 1942ko azaroan, egurgileek eratua. Anjel Lekuona maki horretan partaide izan ote zen froga zuzenik ez badago ere, uste izatekoa da sasiko zeregin haietan lagunduko zuela.
Egurgile lanetan eta Erresistentziari laguntzen arituko zen Lekuona, Gestapok 1943ko uztailaren 10ean atxilotu zuen arte.
Bordele, Paris
Bearnon eta, orobat, Pirinio Atlantikoko departamenduan naziek atxilotutako asko Bordeleko Hâ-ko gaztelu edo gotorlekura eramaten zituzten, puntu horretatik beste esparruetara eramateko. Aste gutxiren buruan, Royallieuko (Compiègne) frontsalag edo igarotze esparrura eraman zuten. Esparru horretara biltzen zituzten naziek Frantzian barrena atxilo hartutako asko, handik Poloniako, Austriako eta Alemaniako kontzentrazio esparruetara tren konboietan bidaltzeko.
Buchenwald
Buchenwaldera iritsi zirenean, urtarrilaren 19an, Anjel Lekuona 40476 zenbakiaz erregistratu zuten esparruko arduradunek, Angelo edo Angele izena oker idatzita ageri zen arren.
Flossenbürg
Hilabete ere ez zuen egin Lekuonak Buchenwalden, 1944ko otsailaren 24an Flossenbürgera (Bavaria, Alemania) bidali baitzuten, tren konboi batean, Espainiako Errepublikaren alde borrokatutako beste preso ugarirekin batera. Haietako gehienak ez ziren bizirik irten esparru hartatik.
Flossenbürgeko esparrua 1938an eraiki zuten, Dachauko kontzentrazio esparrutik ekarritako 100 bat presok. Basoaren erdian zegoen, herrigune guztietatik urrun. Esparrua 1945ean guztiz eraitsi eta desegin zen artean, 100.000 inguru preso iragan ziren bertatik; horietako 30.000 bat hil ziren, exekuzioz, gaixotasunez edo gosez. Kontzentrazio esparruak 50 bat kanpo esparru edo satelite izan zituen, horietako bat Hradištko. Anjel Lekuona Hradištkoko ''12. kommando'' edo kanpo adarrean kokatu zuten 1944ko martxoaren 3an, hau da, Flossenbürgera iritsi eta berehala.
Hradištko, heriotza
Hradištkoko esparrua Schutzstaffel edo SSren entrenamendu gune bat zen, Alemaniako Alderdi Naziaren talde paramilitarreko kide gazte berriak trebatzeko erabiltzen zutena. Pragatik 20 km inguru hegoaldera zegoen. Anjel Lekuona bertara iritsi zenetik —esan bezala, 1944ko martxoaren 3an— SSko kideek bertatik ihes egin zuten arte, 1945eko apirilaren 25ean, 100-150 bat atxilotu hil zituzten tiroz; bereziki 1945eko apirilaren hasieratik aurrera, esparruko agintariek presoei tiro egiteko agindu zuten, sobietar armada hurbiltzen ari zela ikusita. Lekuona Hradištkora iritsi bezain laster pleuresiaz gaixotu zen, behartutako lanen, bizi baldintza gogorren eta jan faltaren ondorioz. Esparruko eritegi gelan eduki zuten, 1944ko iraila bitarte, hil ala biziko egoeran. Zaintza guztiz eskasa eduki bazuen ere, pixka bat osatzea lortu zuen orduko, behartutako lanetara bidali zuten, talderik gogorrenetakoan.
Lekuonarekin batera esparruan egondako Gregorio Urangaren testigantzaren arabera, Anjel Lekuonak ez zuen inoiz adorerik galdu, baldintza ezin latzagoetan bizi behar izan arren:
Behartutako lan haietako batera zihoala tiroz hil zuten Lekuona, 1945eko apirilaren 9an, Hradištkotik Krňany herrira bitarteko errepidean, beste preso batzuekin batera. Ez zen, beraz, exekuzio ofizial bat izan, baizik itxuraz arrazoi jakinik gabeko erailketa bat, behartutako lanera zihoazela.
Errausketa Pragan
Hradištkoko kommandoak hilotzen erraustegirik ez zeukanez, eta sobietarrak gero eta hurbilago zeudenez, apirilaren 9tik 11ra bitartean eraildako presoen gorpuak Pragako erraustegi zibilera eraman zituzten SSko kideek, presaka, ez baitzuten frogarik utzi nahi. Horrela, Anjel Lekuonaren gorpua 1945eko apirilaren 13an erraustu zuten Pragako Strašnice barrutiko erraustegi zibilean.
St. Charles (Minnesota)
St. Charles Minnesotako hiri bat da. Winona konderrian kokatua dago. 2010ean 3,735 biztanle zituen, 9.99 kilometro koadrotan banatuta.
Anjel Lekuona Beitia
Errausketa Pragan
Erraustegiko arduradunak, František Suchý aita-semeek (biak izen bera zuten), ez zuten nazien agindua bete: errautsak pila bakarrean nahasi eta desagerrarazi ordez, metalezko kutxa banatan ezkutatu zituzten, erregistro zehatz bat gordeta. Zehazki, Anjel Lekuonaren errautsak 62559 kutxan gorde zituzten.
Gutun bat 45 urtez gorderik
Lekuonaren oroimena ahantzia egon zen, nazien kontzentrazio esparruetan hil ziren euskal herritar gehienen kasuan bezala, familiak 45 bat urtez gorderik eduki zuen gutun baten funtsezko argibideak jakin izan ziren arte. Izan ere, Anjel Lekuonarekin batera Hradištkoko esparruan egondako Gregorio Uranga urruñarrak eskutitz bat bidali zien haren gurasoei, Bigarren Mundu Gerra amaitu berritan, Anjelen gorabeherak eta heriotza argituz.
Lehenik Anjel Lekuonaren gurasoek, gero haren arreba batek, gorderik izan zuten eskutitza, 2000. urtean Lekuonaren iloba Anton Gandariasek irakurri zuen arte. Bertan ematen diren datuetan oinarrituta, osabaren arrastoa bilatzen saiatu zen.
Gutunaren edukia
Gutuna eskuz idatzita dago, orri baten bi aldeetatik, gaztelaniaz, letrakera oso zainduaz. Urruñan (Lapurdi) dago dataturik 1945eko uztailaren 16an, hau da, Europan gerra amaitu eta berehala, eta Lekuonaren heriotzatik hiru hilabetera. Uste izateko da, beraz, Gregorio Uranga sinatzaileak ematen dituen azalpenak sinesgarriak direla.
Errautsen bila
Ikerketen arabera, 1945ean Pragako Strašnicen erraustutako Hradištkoko biktimen errautsak Nazismoaren Biktimen Etxartean ezarriak izan ziren, ohorezko zeremonia batez, 1948ko apirilaren 6an. Ordurako, Frantziak bere herritarren gorpuzkiak berreskuratuak zituen, 1945eko irailaren 15ean.
Anjel Lekuonaren errautsak, beraz, Pragako leku horretan egon daitezke gordeta.
Ekitaldia Pragan
Pragako Strašnice erraustegia egondako lekuan, omenezko ekitaldi bat egin zen, 2022ko apirilaren 11n, Hradištkoko esparrura deportatutakoen oroimena gordetzeko lantaldeak bultzatuta. Deportatu horiek hil zituztela 77 urte betetzen zirenean, ekitaldian 150 bat lagun bildu ziren, besteren artean, deportatuen familiartekoak, historialariak; Txekiar Errepublikako gobernuko ordezkariak; Pragako eta Hradištkoko udal ordezkariak, KZ-Gedenkstätte Flossenbürg-eko esparruko Memoriala; Espainiako, Frantziako eta Alemaniako Pragako enbaxadako ordezkariak; Eusko Jaurlaritzako eta Balear Uharteetako gobernuko ordezkariak; Alberic-eko Udaleko ordezkariak eta Cervantes Institutuko ordezkariak, besteak beste. Eva Suchá, František Suchý erraustegiko arduradunaren alarguna ere ekitaldian izan zen. Hurrengo egunean, apirilaren 12an, deportatuen familiartekoak lore eskaintza bat egin zieten Hradištkon, bertan hildako deportatuei.
Anton Gandarias, Lekuonaren ilobak, Apraiz baserriko lurra eraman zuen Pragara, eta Hradištkon kontzentrazio esparrua egondako lekutik lur apur bat hartu zuen, Busturira eramateko asmoz.
Anjel Lekuonaz gain, ekitaldian omendu zituzten, baita ere, Enric Moner, Pedro Raga, Antonio Medina, Rafael Moyà eta Vicente Vila-Cuenca deportatuak. Seiak egun berean hil zituzten, 1945eko apirilaren 9an, Hradištkotik Krňany herrira doan errepidean, Třebšín-en.
Sorex orizabae
Sorex orizabae Sorex generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Soricinae azpifamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.
Anjel Lekuona Beitia
Galtzadarria Busturian
Busturiako Altamira auzoan, Jose Maria Uzelai eskolaren eta San Migel Goiaingeruaren elizaren aurrean dagoen plazan, Anjel Lekuonaren oroimenezko galtzadarria jarri zuten, 2022ko maiatzaren 28an egindako ekitaldi batean.
Ekitaldia Lekuonaren iloba Anton Gandariasek bultzatua izan zen, Busturiko Udalaren eta Gogora Institutuaren laguntzaz eta lankidetzaz. Bertara bildu ziren, besteak beste, Lekuonaren familiartekoak —horien artean, bi arreba—; Aitor Aretxaga, Busturiko alkatea; Aintzane Ezenarro, Gogora Institutuko zuzendaria; Mikel Garteiz-Goxeaskoa, Txekiako kontsul ohorezkoa Bilbon; Marc Andreu Herrera Oliver, Balear Uharteetako Oroimen Demokratikoko zuzendaria; Robert Uranga, Gregorio Urangaren semea; Lekuonarekin batera eraildako Antonio Medinaren bilobak, izen berekoa eta Concepción Medina, eta Enric Moneren biloba; beste zenbait deportaturen senitartekoak (besteak beste, Marcelino Bilbaorenak, Lorenzo Ibañez-Izcorenak eta Juan de Diegorenak); oroimen historikoari lotutako elkarte anitzetako ordezkariak (besteak beste, Katalunia, Balear Uharteak, Perpinyà, Madril, Kantabria, Valentzia eta Andaluziatik etorriak); oroimen historikoaren esparruko ikerlariak; eta Busturiko herritar ugari. Ekitaldia Unai Egia ikerlariak aurkeztu zuen, euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez. Hitza hartu zuten Aitor Aretxaga, Busturiko alkateak; Aintzane Ezenarro, Gogora Institutuko zuzendariak; eta Anton Gandarias, Lekuonaren ilobak. Baita ere, Anjel Lekuonaren ibilbideari buruzko bideo bat erakutsi zen ekitaldian.
Galtzadarria Antonio Medina lanbidez igeltseroak ezarri zuen lurrean, egun berean eraildako bi deportatuen arteko laguntasuna adierazi nahian. Galtzadarria ezarri aurretik, Anjel Lekuonaren errautsak gordetzen dituen Pragako Strašnice erraustegiaren inguruko eskukada bat lur jarri zuten zuloan. Lehen aldia izan zen era horretako galtzadarri edo stolperstein bat jarri zela Euskal Herrian, euskaraz.
Tončka Čeč Olga
Lehen urteak
Meatzarien familia batean jaio zen. Eskolan Lehen Hezkuntza bukatuta, enplegu administratiboko ikastaro batzuk egin zituen, eta laster zerbitzuen sektorean lana aurkitu zuen. 1918an Austriako Graz hirian lan egin zuen denbora batez. Hala ere, laster esloveniar meatzarien sindikatuarentzat hasi zen lanean, eta Jugoslaviako Alderdi Sozialdemokrataren kide egin zen. Alderdi hau sozialdemokratan eta komunistan zatitu ostean bigarren horiekin lerratu zen Čeč. 1920an, trenbideetako greba handian parte hartu zuen, eta garai batez Trbovljen grebalariak kontrola izatera iritsi ziren. Bestalde, emakumeen aldeko lana ere ez zuen aparte utzi, 1920an Jugoslaviako Alderdi Komunistaren Esloveniako emakumeen komitea sortu zuen.
1921an jugoslaviar Gobernuak Jugoslaviako Alderdi Komunista debekatu egin zuen. Hau Tončka Čečentzat kolpe latza izan zen, horitik aurrera poliziaren zelatapean egon baitzen, bere etxea hainbat aldiz miatu zuen poliziak (orduko poliziaren zerrenda baten arabera, Trbovljeko komunisten burua zen Čeč). 1922an zortzi hilabete eman zituen espetxean. Espetxetik ateratzerakoan, Esloveniako meatzarien sindikatuko zuzendaritzako kide aukeratu zuten, baina 1923an bertan sindikatu hori ere legez kanpo utzi zuen Gobernuak. 1923ko Alderdi Komunistaren Esloveniako Probintzi-komitearen parte aukeratu zuten, eta beste greba bat zela eta beste hiru hilabete eman zituen kartzelan.
1924an, Celje hirian (beste iturri batzuen arabera Trbovljen) komunisten eta Jugoslaviar Nazionalisten Erakundea Gobernuaren aldeko antolakunde eskuindarraren kideen artean borroka bat izan zen. Iturri batzuen arabera, Tončka Čeček parte hartu zuen eta atxilotua eta epe labur batetarako espetxeratua izan zen, hala ere, beste iturri batzuen arabera ez zuen parterik hartu eta epaiketan errugabe atera zen. Espetxetik aterata, Ljubljanan lan berri bat topatu zuen, non Alderdiaren alde lan egiten hasi zen -emakumeen askapenean batez ere, Emakume Sozialisten Komiteak fundatuz, Emakumearen Astea antolatuz eta abar -, eta iturriren baten arabera, New Yorken ere denboraldi batez bizi zen.
Tončka Čečen biografian arlo ezezagunen bat, agian, lan kulturala izan zen, langileentzat eta bereziki langile emakumeentzat talde kulturalak sortu baitzituen 20ko hamarkadan. Trbovljen antzerki-taldeak, tanburitsa taldeak eta “Ledina” eta “Vesna” elkarte kulturalak sortu zituen.
1927an Sobietar Batasunera eraman zuten trebatzera (halako garaietan, Internazional Komunistak beste alderdietako kide esanguratsuei SESBen ikasteko aukera ematen zien, aukeratua izate honek Čečen garrantzia bistaratzen digu). 1927 eta 1932 artean, Moskuko Mendebaldeko Gutxiengo Nazionalen Unibertsitate Komunistan ikas zuen, eta 1932tik 1937ra Sobietar Batasuneko meatzarien sindikatuan lan egin zuen. 1937an itzuli zen Trbovljera, non berriz herriko komite komunista zuzendu zuen. Ordurako Jugoslaviako Alderdi Komunistaren baitan Esloveniako Alderdi Komunista sortua zen, eta Tončka Čeč Alderdi honen Komite Zentraleko kide egin zen. 1940an klandestinitatera egin zuen, 1939an meatzarien greba batean parte hartuta beste behin atxilotua izan ostean.
Partisanoa
1941ean guda hastearekin batera jugoslaviar partisanoekin bat egin zuen. Esloveniako Alderdi Komunistaren arduradun izan zen lehenbizi Zagorje herrian, eta gero Celje hirian. Segituan hasi zen inguru horietan komunisten peko Askapenerako Frontea sortzen, eta batez ere honen barruan emakumeak borrokan antolatzen. 1942an Kozjansko eskualdeko Alderdi Komunistaren arduradun izendatu zuten. 1942ko abuztuan Gestapok atxilotu zuen Topolovo inguruan bataila baten ostean, zauritua izan ostean.
Čeč lehenbizi Brežice herriko erietxean izan zuten eta handik Celjeko Stari Pinker izeneko kartzelara eraman zuten, eta handik Maribor hirira. Atxiloaldian zehar torturatua izan zen, alemaniarrek publikoki –beste atxilotutako eta are hilotz batzuekin batera- Celjeko Udaletxearen aurrean eskegi zuten, bera iraintzen zuen kartel batekin (hil gabe, umiliazio moduan eta partisanoen aldekoentzat ohartarazpen moduan baino), baina Tončka Čeč ez zen bere borrokaz damutu. Auschwitzeko sarraski-eremura eraman zuten, non iturri batzuen arabera 1943an gas kameran hil zuten eta beste batzuen arabera, tifusez hil zen.
Oroimena
1953an, Jugoslaviako Tito lehendakariaren dekretu baten bidez, Jugoslaviako Herriaren Heroi titulua eman zioten. Trbovljen eta Celjen eskola banak bere izena dute, eta Eslovenian hainbat herri eta hiriko kaleek ere bere izena daramate.
Greenlaw
, Eskoziako udalerri eta parrokia zibil bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Mariana
Mariana Cuencako udalerria da, Serranía de Cuenca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 293 biztanle zituen.
Judenbach
Judenbach Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Konstante (matematika)
Balio finkoa, ezaguna zein ezezaguna, hartzen duen zenbatekoa da konstantea. Hizki batez adierazi ohi da, baina ez da horregatik aldagai batekin nahastu behar.
St. Clair (Minnesota)
St. Clair Minnesotako hiri bat da. Blue Earth konderrian kokatua dago. 2010ean 868 biztanle zituen, 2.12 kilometro koadrotan banatuta.
Agriornis lividus
Agriornis lividus Agriornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Montigny-l'Allier
Montigny-l'Allier Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 268 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 142 etxebizitza zeuden, 110 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 140etxeak ziren. 110 etxebizitza nagusietatik 101 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 48 etxek bost zituzten. 78 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 50 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 169 ziren, horien artean 123 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 123 pertsona aktiboetatik 117 lanean zeuden (67 gizon eta 50 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montigny-l'Allier udalerrian 110 unitate fiskal zeuden, 259 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.359 euro zen.
Sorex ornatus
Sorex ornatus Sorex generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Soricinae azpifamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.
Montigny-l'Allier
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Scutiger ruginosus
Scutiger ruginosus Scutiger generoko animalia da. Anfibioen barruko Megophryidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Sava Ranđelović
Sava Ranđelović (Сава Ранђеловић; Niš, Serbia, 1993ko uztailaren 17a) waterpolo jokalari serbiarra da, eta 2016an eta 2020an urre olinpikoaren irabazlea. Gaur egun, Hungariako VK Vasas taldeko kide da. 2019an, Kirol Fakultatean graduatu zen, eta, ondoren, masterretan matrikulatu zen.
Ibilbidea
Serbiako waterpolo jokalari arrakastatsuenetako gehienek ez bezala, Sava Ranđelović Belgradetik edo Novi Sadetik kanpo hasi zen waterpoloan entrenatzen. Ranđelovićek bere bidaia Nis sorlekuan hasi zuen, zazpi urterekin. Klub horretan hamar urte igaro ondoren, Kikinda JAKera joan zen. Denboraldi bat egin zuen bertan, eta, 2011n, Belgradeko Izar Gorriarekin bat egin zuen Serbiako waterpolo jokalaririk talentudunena bezala. Belgradeko klubean emandako lau urteetan, bi aldiz izan zen estatuko txapeldun eta kopa nazionalaren irabazlea. Europako titulua ere irabazi zuen Zvezdarekin (Izar Gorriak) 2013an. Klubaren arazo ekonomikoak zirela eta, Ranđelovićek 2015eko udan utziko zuen Zvezda, eta Italiako waterpolo klub handienetako batean jokatu zuen, Brescian. Italian bi denboraldiren ostean, 2017an, OSC Budapest-ekin sinatu zuen kontratua. 2020ko udaberrian, kluba babesle nagusirik gabe geratu zen; beraz, Ranđelovićek klub berri bat bilatu behar izan zuen. Laster adostu zuen VK Vasas-ekin lankidetza, eta Branislav Mitrović eta Drasko Brguljan ere OSCtik transferitu ziren.
Pofila
Serbiako junior selekzioarekin zilarrezko domina irabazi zuen Le Cannet-eko 2012ko Junior Waterpoloko Europako Txapelketan. 2017an, Serbiako unibertsitate selekzioan jokatu zuen, eta urrea irabazi zuen. Serbiako waterpolo selekzioko senior talderako aukeratu zuten 2014an. Dejan Savić hautatzaileak Zvezdan egindako lanaren eta Serbiako selekzio gazteenen bidez ezagutu zuen; beraz, Randjelović-ek lehen aukera gisa jarri zuen Vanja Udovicic-ek waterpoloa utzi ostean. Ordurako Budapesten, lau zenbakidun txapela maileguan hartu zuen, eta, sei urte geroago, Serbiako taldearen atzealdean ezarri zen aurrerantzean taldearen oinarri izango zirenetako bat bezala. Estreinako lehiaketa horretan, A selekzioan, 14 dominetatik lehena irabazi zuen Budapesteko Europako Txapelketan. Europako eta munduko urrezko dominez gain, olinpiar domina garrantzitsuena, zalantzarik gabe, Rio 2016an lortu zuen. 12 urrezko dominarekin batera, Ranđelovićek brontzezko bi domina lortu zituen selekzioarekin (Munduko Txapelketa 2017, FINA Kopa 2018). Dagoeneko, 162 partida jokatu ditu Serbiako selekzioarekin, eta 53 gol sartu ditu. Selekzioan jokatutako lehen hiru urteetan, Ranđelovićek zortzi urrezko domina irabazi ditu. Bat Olinpiar Jokoetan eta Munduko Txapelketetan (Kazan 2015), bi Europako Txapelketan (Budapest 2014 eta Belgrad 2016), Munduko Kopan bat (Almaty 2014) eta lau Munduko Ligan (Dubai 2014, Bergamo 2015, Huedjoju 2016)
2017
Serbiarekin lehen gola 2017an sartu zuen Errumaniako Bukaresten jokatutako partidan, otsailaren 14an, Munduko Ligako azken txapelketarako sailkapenen barruan. Serbiak Pro Recco italiarraren aurka jokatu zuen ikuskizun partidan ere agertu zen. Ruza-n jokatutako Munduko Ligako txapelketan ere parte hartu zuen, non Serbiak, finalean, Italia 10-9 garaitu eta urrea irabaziko duen. Ondoren, Budapesteko Munduko Kopan jarraitu zuen. Serbiak hirugarren gisa amaitu zuen lehia hau Greziako selekzioaren aurkako 11-8 garaipenarekin Alfred Hajos-en taldean Ranđelovićen bost golekin.
2018
2018ko hiru lehiaketan, Ranđelovićek eta selekzioak urrea irabazi zuten Europako Txapelketan eta brontzea Munduko Kopan. Hala ere, waterpolo egutegiko lehiaketa berri batekin hasi zen urtea Spliten jokatuko zen Europako Koparekin. Lau partidetatik hiru jokatu zituen Ranđelović, eta bidaiarien zerrendan ere bazegoen. Serbiak laugarren talde gisa amaitu zuen lehiaketan. Urteko lehiaketarik garrantzitsuenean, Bartzelonako Europako Txapelketan, Savak sei partidak jokatu zituen. Serbiaren jokoan bere zeregina defentsa den arren, bi aldiz lortu zuen jaurtitzaileetan izena ematea. Eslovakiaren aurkako partidan, bi gol sartu zituen. 2018ko waterpolo jokalarientzako azken txapelketan, Berlingo Munduko Kopan, Serbiak hirugarren postua lortu zuen talde gaztetu batekin, eta Savak bost gol sartu zituen lau partidatan.
2019
Ranđelovićek Europako Kopan hasi zuen 2019a ere, urte hartan Zagreben jokatuko zen Savako Mladost igerilekuan. Serbiak oso aldatutako hamaikako batekin jokatu zuen, eta, bosgarren postua jokoan, Montenegroko selekzioak irabazi zuen 14-16. 2019ko uda, Belgradeko Munduko Ligako azken txapelketarekin lotuta dago Sava Ranđelović eta Serbia waterpolo taldearentzat, gehienbat. Bederatzi urte eta Nisen finalaren ostean, Tokio 2020ko Jokoetarako bisa-garailea emango zion taldea hautatu zuen Serbiak. Dejan Savićen zerrendan, Sava Randjelović ere sartuko da; sei partidetatik bost jokatu, eta hiru gol sartuko ditu. Finalean, Serbiak 12-11rekin ospatuko du garaipena, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzea lortuko du. Garaipen horren ostean, Ranđelovićek Serbiako A talde gaztetuan jokatuko du Japoniako Munduko Kopan. Serbiak Australiaren aurkako garaipenarekin amaitu zuen lehia bosgarren posturako partidan.
2020
Serbiak, Budapesteko Europako Txapelketan parte hartzea, bosgarren talde gisa amaitu zuen.
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Duško urrezko domina irabazi zuen Serbiako taldean izan zen. Kroaziak zilarrezko domina, eta Italiak brontzezkoa eskuratuko zuten.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Duško urrezko domina irabazi zuen Serbiako taldean izan zen. Greziak, zilarrezkoa, eta Hungariak brontzezkoa eskuratuko dute. Serbiaren taldea honako hauek ordezkatu zuten: Milan Aleksić, Nikola Dedović, Filip Filipović, Nikola Jakšić, Đorđe Lazić, Dušan Mandić, Branislav Mitrović, Stefan Mitrović, Duško Pijetlović, Gojko Pijetlović, Andrija Prlainović, Sava Ranđelović eta Strahinja Rašović-ek.
Petri II.a (Nafarroako mariskala)
Petri II.a (?, 1454 - Simancas, 1522ko  azaroaren 24a) nafar militarra eta Nafarroako Erresumako 7. mariskala izan zen. Nafarroako konkistan Nafarroako armadaren eta agaramontarren buruzagia izan zen.
Gaztelako Erresumak Nafarroako Erresuma okupatu ondoren, nafarrek Erresuma berreskuratzeko egin zituzten bi saiakeretan Petri izan zen buruzagia. 1516an, mariskala Izaban barrena Nafarroa Garaian sartu zen, 6.000 soldadurekin. Erronkariko ibarrean 120 erronkariar gehitu zitzaizkion. Aldiz, Pirinioetan bertan Cristóbal Villalbak zuzendutako gaztelar armadak nafarrak menderatu zituen. Petri atxilotu eta Atienzako gotorlekuan sartu zuten preso.
1518an Atienzatik Simancasera eraman zuten; han egin zion uko, 1520an, Karlos Habsburgokoari leialtasuna zin emateari askatasunaren truk, irmotasun osoz, «Labriteko Joan eta Nafarroako erregina Katalina Andreari, eta bere aberriari» zin egina zegoelako. 1522ko azaroaren 24an, semea Hondarribiko setioan zegoela, sastatua aurkitu zuten. Iturri ofizialek bere buruaz beste egin zuela esan zuten.
Gaztaroa
Petriren gurasoak Petri Nafarroa-Peralta, Nafarroako 5. mariskala, eta Ines Enrikez Lakarra izan ziren. Ez dakigu ez noiz ez non jaio zen; Tafallan seguruenik, bertan baitzuen oinetxea. Badakigu, ordea, zein girotan: tradizio luzeko elkarrekiko etsaigo giroan, Nafarroa-Peralta eta Beaumont etxeen artekoan.
Artean haurra zela, 1471n, beaumondarrek bere aita hil zuten Iruñeko Kontuen Ganberako patioan. Filipe seme nagusiak jaso zuen mariskal kargua, baita aita bezala hil ere 1480an beaumondarren zelata batean Olibako monasteriotik gertu. Hor hasi ziren Filiperen anaia Petriren zerbitzuak, 7. mariskal gisa. 1498an Alburquerqueko dukearen alaba Mayor de la Cuevarekin ezkondu zen.
Nafarroako aztoramenduaren erdian
1506an Tudela de Dueron ibili zen, ituna sinatuz Gaztelako Filipe I.a Ederrarekin, elkarrekiko defentsan edozein erasoren aurrean, eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren buru Maximiliano I.aren onespena lortuz. Fernando Katolikoa Gaztelako erregeordetzatik bazterturik zegoela, ez zen gutxi Nafarroak eskuratu zuena oreka zail hari begira. Baina urte berean hil zen bat-batean Filipe I.a; Fernandok agintea berreskuratu eta hutsaren hurrengo bihurtu zen adosturikoa.
Gainera, aginte militarrean Cesare Borgiak Petriri itzal egiten zion eta erregeek condottieroari Erresuma defendatzeko ardura eman zioten. Edonola ere, Aita Santuaren semea 1507an Vianaren kanpoaldean erail zutenean, Petrik bere kargua berreskuratu zuen.
Inbasiorako erresistentziaren buruzagi
Are frustragarriagoa izan zen 1512ko ekaina-uztailean mariskalak Burgosen izandako misio diplomatikoa, gaztelarren inbasioa saihesteko azken ahalegina. Badirudi Fernandok adar jotze hutsa egin ziela nafar mezulariei; izan ere, deliberaturik zegoen ordurako Nafarroan sartzera, zirenak zirela mariskalaren bermeak Frantziari laguntza ez emateko. Pedro mariskala Burgostik itzuli orduko, inbaditurik zegoen erreinua eta Bearnora bidean errege-erregina. 1512ko uztailaren 21ean edo, Burgostik itzultzean, errege-erreginen bila joan zen Ilunberrira, Bearnora ihes-bidaia zaintzera. Luze gabe Nafarroa Garaira itzuli zen eta, agaramontar gotorlekuen buruekin bildurik, plazak gaztelarrei ordena batean entregatzen eta Fernandori mementoz leialtasuna zin egiten jardun zuen, erreinua berreskuratzeko Bearnon prestatzen ari zen armadaren zain. Abuztu hasieran, Logroñon zegoen Fernandoren pean. Laster egin zuen ihes, ordea, iraila amaieran, Bearnotik sartzear zegoen armadarekin bildu eta 1512ko udazkeneko kanpaina askatzailean parte hartzeko. Azaroan, Iruñearen aurrean, abangoardiako erasoetan aritu zen. Porrotaren ondoren, iparralderantz erretiratzean, Amaiurko gazteluaren setio gaztelarra apurtu zuen, berehala ostera ere ihes egin behar izateko. 1515eko amaieran hasi zen Petri Nafarroakoa bere azkeneko kanpaina prestatzen, Fernandoren heriotzak Gaztelan sortu zituen tirabirez baliatu nahian. Hori baino lehen, ordea, bertze misio diplomatiko bat egin zuen mariskalak 1516 hasieran, Erroman, Leon X.aren aurrean, Nafarroako errege-erreginen eskumikua bertan behera geldi zedin; alferrik berriro ere. Martxoan, Bearnotik sartu ziren tropa legitimistak, erreinu barneko agaramontarren altxamenduak bultzatu zituzten, eta beaumondar batzuk ere inplikatu ziren.
Azkar erreakzionatu zuten gaztelarrek. Hiri garrantzitsuenetako agaramontarrak badaezpada bahitu zituzten, eta tropak Pirinioetara mugitu zituzten nafarrei aurre egiteko. Donibane-Garazin gelditu behar izan zuen nafar erregearen armadak egun batzuetan, hiria askatu bai baina gaztelua hartu ezinean, eta Orreaga aldera segitzea deliberatu zuen. Bitartean, mariskala, bertze armada batekin, Erronkaribartik pasatu zen Ilunberri eta Zangozako bidean, gero Iruñean erregearenarekin batzeko asmoz. Alta, Ilunberri eta Zangozako agaramontarrak hirietatik egotzirik zeudela jakinda, planak aldatu zituen: erregearen bila joan zen Aezkoatik Orreaga aldera, baina Auritzeko lautadan zeuden Cristóbal Villalbaren gaztelar tropek moztu zioten bidea. Atzera berriro, gaztelarrak segika, Burgirantz Bearnora itzultzeko, eta Izaban entregatu behar izan zuen bere burua, martxoaren 25ean. Dena, zortzi egunetan.
Azken urteak, kartzelan
Apirilaren hasieran Atienzan itxi zuten. Negoziazio anitz egin zituzten Nafarroako erreginak, senideek eta agaramontarrekiko loturak zituzten gaztelar handiki batzuek –nabarmenena, Petriren koinatu Alburquerqueko dukeak eginiko saioa– haren alde. 1516ko abenduan, onartu zuen Gaztelako errege gazte berriak, Karlos Habsburgokoak, mariskalaren askatasuna, dukearen bermepean. Aldiz, hura gauzatu baino lehen, Gaztelako Errege Kontseiluak –beaumondarrekin aliaturiko gaztelar handikiek kontrolaturik– atzera egitea gomendatu zion erregeari, eta 1517ko otsaila amaieran bertan behera utzi zuen honek aurreko erabakia.
Hurrengo urtean, Atienzatik Simancasera eraman zuten mariskala. 1518ko maiatzaren 29an, Karlos Habsburgokoaren izenean barkamena eskaini zioten, erregeari zintzotasuna zin egin bazion. Petrik honela erantzun zuen:
1522ko azaroaren 22an, hiltzear edo hilda, ez dago garbi heriotza-agirian, aurkitu zuten gelan, bakarrik zegoela, bi laban zauri larrirekin, nahikoa ei zelarik bietako bakar batekin heriotza sortzeko. Zantzu anitz daude dudan jartzeko bertsio ofiziala, bere buruaz bertze egin zuela zioena. Petri II.a mariskalak 1509an eraman zituen bere arbasoen hezurrak Olibako monasteriotik San Pedro Ruakoara, eta Petri beraren gorpuzkiak ere leku horretara garraiatu zituzten Simancasetik.
Ezkontza eta seme-alabak
1498an, Mayor de la Cueva Mendozarekin ezkondu zen, Beltrán de la Cueva Albuquerqueko I. dukearen eta Infantadoko dukeen alaba zen Mentzia Mendoza Lunaren alaba. Seme bakarra izan zuten:
Ezkongabea zela, Tafallako Uhalde familiako andre batekin seme natural bat izan zuen:
Lauder
, 'Labhdar', Eskoziako udalerri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Beorburu
Beorburu Txulapaingo kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 26 biztanle ditu.
Syrov
Syrov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 50 biztanle ditu eta 4,69 kilometro koadroko azalera. Pelhřimoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1294 urtean egin zen.
Alburnus schischkovi
Alburnus schischkovi Alburnus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
St. Cloud (Minnesota)
St. Cloud Minnesotako hiri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 65,842 biztanle zituen, 103.7 kilometro koadrotan banatuta.
Transiberiar Trenbidea
Transiberiar Trenbidea (Транссибирская магистраль, Транссиб), Errusia mendebaldetik ekialdera Siberia eskualdea zeharkatzen duen trenbidea da. XIX. mendearen amaieran hasi zen eraikitzen eta 1904ko uztailaren 21ean inauguratu zen, 13 urteko lanen ostean.
Trenbideak 9.288 km-ko luzera du eta Mosku eta Vladivostok (Ozeano Barea) hiriak lotzen ditu. Munduko tren-zerbitzurik luzeena da eta 7 egun behar dira hasieratik amaierara egiteko.
Trenbide horren beste 3 adar ere aipatu behar dira: Transmantxuriarra (zati batean Transiberiarrarekin egiten du bat, Tarskaya hiriraino, eta handik aurrera Txinara bideratzen da, Pekinera heldu arte), Transmongoliarra (Ulan Batorrera doan adarra) eta Baikal-Amur linea (iparrerantz doana, Sovetskaya Gavan ingurura).
Ibilbidea
Trenbideak 9.288 kilometro luze dauzka, Mosku hirian hasi eta Vladivostok hirian amaitzen da.
Candy (argipena)
Candy izenak hainbat adiera du:
Pseudochromis leucorhynchus
Pseudochromis leucorhynchus Pseudochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pseudochromidae familian sailkatzen da.
Martiartu
Martiartu Arrigorriaga udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 177 biztanle ditu.
Innerleithen
, 'Inbhir Lìteann', Eskoziako udalerri eta parrokia zibil bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Șura Mică
Șura Mică Errumaniako udalerri bat da, Sibiu konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Scutiger sikimmensis
Scutiger sikimmensis Scutiger generoko animalia da. Anfibioen barruko Megophryidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Agriornis micropterus
Agriornis micropterus Agriornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Parajd
Parajd (Praid; Salzberg) Errumaniako udalerri bat da, Hargita konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Melrose (Scottish Borders)
Melrose, 'Maolros', Eskoziako udalerri eta parrokia zibil bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Kalbsrieth
Kalbsrieth Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Kaltziohilairita
Kaltziohilairita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Kaltziohilairita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
St. Francis (Minnesota)
St. Francis Minnesotako hiri bat da. Anoka konderrian kokatua dago. 2010ean 7,218 biztanle zituen, 60.95 kilometro koadrotan banatuta.
Syrovátka
Syrovátka Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 421 biztanle ditu eta 1,83 kilometro koadroko azalera. Hradec Královéko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1371 urtean egin zen.