cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Foruen amaiera Hego Euskal Herrian
Lehen Karlistaldia
1835etik, gerra gogorik gabe luzatu zen, foruak galtzearen beldurrez. Liberalak karlisten programatik foruen kausa banantzen saiatu ziren. 1836ko abuztuaren 13an, Cadizko Konstituzioa berrezarri zen eta, luze gabe, 1837ko Espainiako konstituzio liberalak, ekainaren 18koak, administrazioa berdintzeko espainiar agintarien bidea zelaitu zuen: Espainiako oinarrizko lege testu berriak hutsean uzten zuen Euskal Herriko lege eta erakundeen errealitatea, hari ezikusia eginez. Neke orokorraren adierazgarri, Madrilera egindako erasoaren porrotaren ondoren, 1838ko Muñagorriren bertsoek nolabait foruak salbatzeko beharra nabarmentzen zuten, "foruak eta bakea" goiburupean.
Subiranotasunaren transferentzia
Bergarako besarkadaren ekintzak jarri zion amaiera Lehen Karlistadiari. Agiriak idazkera bihurria zuen. Bertan, Baldomero Espartero jeneralak "gogotsu gomendatuko" zion Espainiako Gobernuari Euskal Herriko legeak eta instituzioak errespetatzeko, tarte zabala utziz interpretaziorako erabakia zehazteko orduan.
Lorenzo Arrazola Grazia eta Justiziako orduko ministroaren arabera, esaldiak "batasuna lotura handi guztietan" esan nahi zuen. Korrejidoreak kendu egin ziren, baina trukean, gobernadore zibil bana ezarri zen euskal lurraldeotan. Foruzaleen iritziz, foruen 'berrespen' lege horrek ezarritako estatusak talka egiten zuen bete-betean Hego Euskal Herriaren beraren oinarri konstituzionalekin: oximoron bat. Lege horrek amaiera eman zion 1727ko Hitzarmenetik Hego Euskal Herriak, oro har, eta Arabak, Bizkaiak zein Gipuzkoak, zehazki, gordetako estatus politikoari. Euskal herritarren subiranotasuna ez zegoen legez jada beren eskuetan.
Nafarroako Foruak Eraldatzeko Legea
1840ko otsailean, Bizkaiak, Gipuzkoak eta Arabak uko egin zioten beren autogobernuan, foruetan, aldaketak egiteari. Aldiz, bestelako giroa zebilen Nafarroan: bertako probintziako (ez Erresumako) aldundi berriak mandatari batzorde bat eratu zuen Madrilera joateko, negoziazio agindu bat zeramala, 1839ko urriko Foruak Berresteko Legean oinarritua. Nafarroan, askok uko egiten zioten beren autogobernua negoziatzeari, baina beste batzuek, Jose Yanguas Mirandak, adibidez, zioten Foru Orokorra, Nafarroako oinarrizko konstituzio-agiria, zaharkituta zegoela. Jose Yanguasen ikuspegia Donostiako udalbatzak babestu zuen, Migel Antonio, Tomas Zumalakarregiren anaia, buru zuela.
Batzordeak negoziatzeko sei puntuko zerrenda bat prestatu zuen. Gauzak, ordea, bestela gertatu ziren. Zazpi urteko gerra luzearen ondoren, Nafarroak okupatuta jarraitzen zuen, Espainiako Gobernu autoritarioak izendatutako probintziako aldundi batek zuzenduta eta negoziatzeko ia gaitasunik gabe. Madrilgo gobernua militarren eskuetan geratu zen 1840ko maiatzean, Espartero jenerala gobernatzaile aukeratu zuten, eta gobernu buruzagitzara uztartu.
Foruen abolizioa armadaren okupazioaren pean
Probintzia Baskongadoek harriduraz ikusten zuten Nafarroaren inguruko gertaerak, eta utzi egin zituzten Madrilgo gobernu ordezkariekin zituzten elkarrizketak. 1841 abuztuko Foruak Eraldatzeko Legearen ostean, tentsioak gora egin zuen, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundiek egindako foruen aurrez aurreko defentsari Esparteroren gobernu zentralak Hego Euskal Herrira tropak bidaliz erantzun zion. Abolizio Dekretu batek jarraitu zion, Gasteizen emana, Espainiako gobernuaren armadak okupatuta zegoela (1841eko urria).
Urriko Dekretuak Pirinioetara eta kostaldera eraman zituen aduanak, eta atzerriko salerosketarako portu deklaratu zituen Donostia zein Pasaia. 1842ko urtarrilean, murrizketa gehiago ezarri ziren, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazioa, justizia, eta gobernua Espainiako probintziekin erabat parekatuz; pase forala ere indargabetuta geratu zen, eta Esparterok berak probintziako aldundiak ezarri zituen, jatorrizko aldundi nagusiak baliogabetzen zituztenak. Lurralde bakoitzeko (foru) aldundi nagusiak, berriz, erresistentzia pasiboari lotu zitzaizkion, beren erakunde, diruzaintza, eta zerbitzu militarreko ezaugarriei eutsiz, alegia, Espainiako armadan zerbitzatzeari uko eginez.
Garai neoforala
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 1841eko itopuntua Espainiako gobernura Ramón María Narváez eta bere Hamarkada Moderatua heltzean amaitu zen. Narváezek legezko konponbide bat agindu zuen, foruen jarraipenerako estatutu mugatu baina nabarmen bat (1844ko uztaila). Foruei eusteko handia izan zen, une horretan, Pedro Egañak egindako lana. Betiko galdu ziren, baina, lehengo aduanak, bertako auzitegi sistema eta foru pasea. Euskal mendebaldeko hiru lurraldeok oreka zaileko estatus bati eman zioten hasiera, "garai neoforal bitxi bat", deitu izan zaion bezala. Hurrengo ia 30 urtean, probintzia horietako agintariek saihestu egin zuten subiranotasuna berreskuratzeko ("berrintegrazio") eskaerak gehiagotan egitea eta, trukean, ziurtasunik gabeko bake batean mantendu zen, zerga gaietarako eta zerbitzu militarrerako Espainiako Gobernuarekin ad hoc negoziazioetan oinarritua, adibidez, Espainiar-Marokoar Gerran (1859-60). Espainiako aztoramendu eta desegonkortasunaren aldean, baina, Hego Euskal Herria "oasi" bat bihurtu zen.
Herriak mesfidantzaz begiratzen zituen elite liberalak: Lehen Karlistaldi arte uzkur izan ziren foruekiko, eta Espainiako Konstituzioaren oso zale agertu ziren, baina 1834tik aurrera bere egiten hasi ziren foruen ikurra, Europan zabaltzen ari zen erromantizismo giroak zipriztinduta eta ohiko bilakatutako administrazio zentralaren erasoei aurre egiteko. Talde horretan nabarmendu ziren Novia de Salcedo, Sagaseta de Ilurdoz, Egaña, Moraza, Barroeta-Aldamar, Lersundi, Ortiz de Zarate, etab. Garai horretan indartsu loratu zen euskal erromantizismoa; Jose Maria Iparragirre nabarmendu zen, euskal herriaren gogo eta kezken bozeramaile bilakatu zen, arrakasta handiz, tartean Gernikako Arbola abestia zela. Espainian, aldi berean, Euskal Herriko estatusa Espainiako lege eta administrazio unitario orokorrarekin berdintzeko ahotsak harrotzen ziren; aldiz, ahots aurrerakoi gutxi batzuk euskal foruen alde mintzatu ziren, horiek berdintasunaren alde zituzten bertuteak goretsiz. Bizkaian pixka bat lehenago bezala, Gipuzkoako erakunde batzuk euskara balioesten hasi ziren, adibidez, lanpostu publiko batzuetarako hizkuntza nahitaezkotzat hartuz.
Aldi horretan, hainbat gizarte eta ekonomia garapen garrantzitsu gertatu ziren. Santa Ana de Bolueta, Euskal Herriko lehen fabrika kapitalista, 1841ean sortu zen barnealdeko aduanak kentzean, Espainiako ordu arteko gremio harremanak hautsiz eta, trukean, ugazaba-enplegatu harremanak hobetsiz. Aduanak kostaldera eramatearen ondorioz, merkatu gatibu bat sortu zen Espainiarekin, harekiko aduanak bertan behera utzita; Ybarra merkatari familiak ondo baliatu zuen aukera, bere produktuei herrialde horretan aterabidea emanez.
Aldi berean, kanpoko merkatuekin lehiatu ezinik burdinolak azkenetan ziren unean, ybarratarrek labe garaien Bessemer sisteman inbertitu zuten, burdingintzan burdinolen errelebua hartuz. Familia horrek, aldi berean, Banco de Bilbaoren sorrera bultzatu zuen (1857). Industria-finantzetako burgesia berriak burdinbidea sustatzearen alde apustu egin zuen; burdinbide sarearen hedakuntza, baina, Madriletik abiatuta izar formakoa, Espainiako hiriburuan diseinatu zen (1864. urtean, Irunera heldu zen, eta Frantziako sarearekin bat egin).
Hego Euskal Herria, altxamendu karlistaren erdigune
1872an apirilean, gerra piztu zen euskal lurraldeetan, Espainiako desegonkortasun handiko une batean: hil horren 21ean, entrenamendu gabeko milaka boluntario elkartu ziren Orokieta-Erbitin (Nafarroa); asaldura Bizkaira zabaltzen hasi zen luze gabe. Hasierako eztanda, baina, hutsaldua izan zen 1872ko maiatzaren 24an, Bizkaiko Aldundi Nagusiko ordezkariek eta Francisco Serrano espainiar jeneralak Zornotzako ituna sinatu zutenean. Aldiz, zeinek bere aldean ez zuen itunerako bilatzen zuen babesik aurkitu, eta gatazka militarrak jarraitu egin zuen.
Karlos errege-nahiak uko egin zion hasieran Gernikan foruak zin egiteari, baina 1874an egin zuen euskal herritarren leialtasuna galtzearen kezkaz. Gipuzkoan ere berdin egin zuen, Ordizian. Karlistak sendo egin ziren landa eremuetan, baina ez ziren gai izan euskal lurraldeetako hiriburuak hartzeko, espainiar militarren gotorleku nagusiak, baita burgesia liberalaren erdigune ere. Azken horiek askotariko interesak agertzen zituzten, baina foruen aldekoak ziren gehienean.
1875eko udan Katalunian karlistak garaituak izan ondoren, Alfontso XII.a.aren aldeko espainiar gobernuko armadak iparraldera jo zuen Nafarroa Garaira lehendabizi, aktibo zebiltzan 35.000 euskal karlista zain zituztela. Espainiako gobernuaren 150.000-200.000ko armada erraldoiak, baina, Iruñea eta eremu karlista osoaren kontrola hartua zuen 1876ko otsailerako. Horietatik, 40.000 gerlari Probintzia Baskongadoetan finkatu ziren ondoren, eta gerra legea ezarria izan zen. Ez zen gerra amaierako itunik izan 1839n bezala. Karlisten porrotak mendetako euskal autogobernuaren amaiera ekarriko zuen.
Foruen abolizioa gerraostean
Gerra bukatu berritan eta Canovas del Castillok Espainiako hauteskundeetan indartsu irabazi eta gero, 1876ko Apirilaren 6ko Errege Agindua eman zen, Araba, Bizkai eta Gipuzkoari "probintzia garaituak" deitzen ziena. Agindu horren lorratzean, Canovas del Castillok lurralde horietako hamaika (gero hamabi) ordezkariko batzorde batekin biltzea beste aukerarik ez zuen ikusi. Ate itxiko negoziazioetan aritu zen hiru euskal foru aldundi horietako agintariekin, Batzar Nagusiak zokoratuz. Gerrak iraun bitartean, foru aldundiak hiriburuetan geratu zirenez, agintari horiek liberalak ziren, baina mende luzetako autogobernuari eustearen aldekoak.
Pentsatuz 1841eko Foruak Eraldatzeko Legeak, Nafarroako Erresuma Espainiako beste probintzia bat bihurtu zuen legeak, aldaketa berriak ezartzeko Espainiako Gobernuaren asmoetatik salbu utziko zituela, nafar ordezkariek ez zuten, hasiera batean, parte hartu Probintzia Baskongadoetako (foru) aldundi nagusien eta Espainiako Gobernuaren arteko eztabaida tirabiratsuetan. Aldiz, luze gabe ikusi zuten Espainiako Gobernuak haientzat ere plan bat bazuela.
Gerraostea, gerra legearen erdian
Lurraldeotako foruak bertan behera utzi zirenean, hainbat gairen mataza geratzen zen ebazteko, adibidez, zerga bilketa eta zerbitzu militarra. Aldundi nagusiek autogobernuari eta gerra aurreko status quoari eusten zioten. Okupazio militarraren erdian, adierazpen askatasuna eta manifestazioak debekatu ziren, bereziki zapalduz foruen aldeko edozein adierazpen edo aldarri. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako larrialdi egoerak mutuarazita, euskal ordezkari politikoek beren aldarrikapena Madrilera eramatea erabaki zuten, egunkari bat plazaratuz: La Paz. Foruen aldeko Hego Euskal Herriko ordezkari zahar eta gazteen kolaborazioak argitaratzen zituen.
Espainiako lehen ministroak, baina, autogobernuaren zantzu guztiak kentzen joan nahi zuen. Espainiako Konstituzio berriak, izan ere, botere errealik gabe utzi zituen diputazioak eta udalak, gobernu zentralaren eta gobernadore zibilen agindupean jarriak. Nolanahi ere, Canovas del Castillo pragmatikoa zen; gotorleku militarrez, aduanez, eta hiriburuetako auzitegiez aparte, Espainiako gobernuak ez zuen ia azpiegiturarik mendebaldeko euskal lurraldeotan. Horrez gain, gutxi ezagutzen zuten euskal lurraldea.
Nafarroako ordezkariek Araba, Bizkai eta Gipuzkoarekiko tentsioetatik kanpora gera zitezkeela uste zuten,1841eko Foruak Eraldatzeko Legeari atxikiz. Aldiz, Canovas del Castillok lau euskal lurraldeekin elkarrizketak hastear zegoela, Nafarroako ordezkariek beren aldetik jokatzen zutela ikusi zuen, eta aukera ederra iruditu zitzaion ordezkari horien posizio bakartia baliatuz, "Lege Hitzartua" kentzeko, adieraziz hori guztiz zilegi zela, hura parlamentuko lege arrunt bat besterik ez zelakoan. Nafarroaren zerga kuota aldatu gabe zegoen 1841etik eta, beraz, erabaki zuen hori aldatzea: 1876ko ekaineko Espainiako Aurrekontuen Legean egin zuen, 24. artikuluaren bidez eta Nafarroa Espainiako probintzia arrunt batekin erabat berdinduz.
Lege horri buruzko atariko eztabaidetan, agerian geratu zen zulo bat zegoela Espainiako gobernuaren eta euskal herritar ordezkarien artean; Canovas del Castillok berretsi zuen gerra amaierako 1839 eta 1841eko legeak gertutik ere ez zirela hitzarmen bat. Esan zuenez,
Tentsioak gora aldaketa politiko eta ekonomikoak gauzatu ahala
Espainiako Gorteek, azkenean, Gobernuak bultzatutako legea onartu zuten, 123 botoren babesaz, eta 11 diputaturen kontrako botoaz: Nafarroako zazpi parlamentarietatik lauk, eta gainerako zazpi euskal ordezkariek. Sortutako desegonkortasuna nabarmena zen eta, hori ikusita, gobernu zentralak erabaki zuen Manuel Aguirre de Tejada, Tejada de Valdoserako kondea (jurista ere baitzen), Nafarroara bidaltzea, beste adostasun batera heltzeko. Bada, elkarrizketa horren ondorioz, "Tejada-Valdosera hitzarmena" ponposoki deitu izan zena onartu zen, alegia, 19/2/1877 Errege Dekretua.
Errege dekretu horren arabera, Nafarroak bere estatus administratibo desberdinari eutsiko zion Espainian. Horrek, baina, ez zituen Espainiako gobernuaren asmoak baretu: 1877ko Aurrekontuen Legeak zirrikitu berriak ireki zituen 8. artikuluan geroago zerga erreforma gehiago egin ahal izateko, Nafarroa Espainiako probintziekin guztiz berdintzeari begira. Bada, harridura handia piztu zen Madrilgo nafar parlamentari bat ere ez zelako konponbide horren kontra agertu, eta horrek zurrumurruak eragin zituen parlamentari horien jarrera eta damuzko azalpen arraroei buruz, iritzi zabaldua baitzen lege hori Nafarroako diruzaintzaren eta berezitasunen kontrako inposizioa zela.
Adierazpen hori entzun berritan, Canovas del Castillok bertan behera utzi zituen berehala amore ematen ez zuten Bizkaiko Batzar Nagusiak. Horrekin askietsi ez, eta hurrena Bizkaiko Aldundi Nagusia desegiteko agindu zuen, 1877ko maiatzaren 5ean. Erabateko haustura instituzionala berresteko, Espainiako Gobernazioko ministroak agindu zuen Bizkaian aldi baterako probintziako aldundia eratzeko eta legedi orokorra Bizkaira hedatzeko. Gipuzkoa eta Bizkaiko foru erakundeak zatituta zebiltzan, eta eztabaida bizietan murgilduta, abolizioari kontra egitearen eta men eginez adostasun batera heltzearen aldekoen artean; alabaina, bigarren horiek nagusitu ziren, eta moztu egin zuten ordu arteko Bizkaiko foru erakundeekin zuten komunikazio ofiziala. Hurrengo hilabeteetan, aldundi horiek guztiek harremanetan jarraitu zuten Canovas del Castillorekin eta Jenaro Quesada jeneralarekin, okupazioko armadaren buruzagia Probintzia Baskongadoetan. Elkarrizketek, baina, ez zuten aurrerabiderik izan.
Abolizioaren gauzapenaren azken ekintza, ordea, oraindik heltzeko zegoen, eta 1877 ko udazkenean gertatu zen, 1877ko Azaroaren 13ko Errege Dekretuaren bidez. Bertan, Espainiako lehendabiziko zerbitzu militarrerako deialdia egiten zen eta, are, lehendabizikoz ere, Canovas del Castillok eskuak sartzen zituen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako diruzaintzetan. Haserre bizia piztu zen orduan aldundi guztietan, onartezintzat jo, eta horretan ez laguntzeko deliberoa hartu zuten. Bada, Araba eta Gipuzkoako aldundi nagusiei lehengo jarrera lasaiagoak ez zien salbatu oraingoan Espainiako Gobernuaren erreakziotik: aldundi nagusi eta foru erakunde guztiak erabat desegitea eta probintziako aldundiak hiru lurraldeotan ezartzea. Gobernuak orain ezarritako ordezkariak lurraldeotako epaileen batzordeak ziren, estatuko Administrazioko kideak: Gipuzkoako buru Tadeo Ruiz de Ogarrio, eta Arabakoa Benito Maria de Vivanco.
Foruen aztarna: ekonomia itunak
Canovas del Castillok euskal ordezkariekin 1876ko apirilean egindako bilkuraren ondoren, Fermin Lasala Collado lagunarekin elkartu zen. Garai hartan, jada, donostiar duke ezkontideak honelaxe esan zion Ministroen Kontseiluko presidenteari:
Canovas del Castillok "gauzak era horretan tratatuz, uste dut elkar ulertuko dugula" erantzun zion. Espainiar lehen ministro horren eta hiru euskal lurralde horietako agintari liberalen arteko negoziazioek lehendabiziko Probintzia Baskongadoetako Ekonomia Ituna eman zuten, 1878ko otsailaren 28an. Hasiera batean, aldi baterako konponbidea zen: 8 urte irautekoa. Era horretan, probintziako aldundiak lurralde bakoitzeko zergak biltzeko arduradun bilakatzen ziren, eta gero negoziazio bat egingo zuten gobernu zentralari eman beharreko diru kopuru orokor bat zehazteko.
Fermin Lasala bitartekari izandako hitzarmen hori Nafarroarako 19/2/1877 Errege Dekretuan oinarritu zen. Ekonomia Ituna Gaceta de Madrid kazeta ofizialean iragarri zen, eta itunaren "irabazi politiko eta ekonomikoak" goresten zituen: 1. Konstituzio ordena Espainia osora hedatzea. 2. Probintzia Baskongadoak zerbitzu militarrari lotzea. 3. Espainiako diruzaintzari ekarpena egitea Espainiako gainerakoek bezala. Dena den, une horretan, iragarritako ekonomia itun horrek ez zuen izenik; dekretu horretako concierto hitza ordena edo harmonia esanahiaz erabiltzen da, Uriartek nabarmendu duenez.
Galderak piztu izan dira zergatik, puntu horretara helduta, Canovas del Castillok ez zituen gobernu eta kudeaketa mekanismo guztietan Probintzia Baskongadoak Espainiarekin berdindu. Uriarteren ustez, sortutako tentsioak Espainiako lehen ministroa konbentzitu zuen hiru aldundi horiekin adostasun batera heltzea beste konponbiderik ez zegoela altxamendu eta errebolta berriak eragozteko eta epe luzeko egonkortasuna lortzeko. Watsonen iritziz, bide beretik, itun horren bidez, Espainiako gobernuak teorian edozein sentimendu erregionalista desegitea lortzen zuen, industria garapenerako oinarri sendo bat jartzen, eta gobernu zentrala politiko eta administratiboki errotzen.
Euskal Herria kinka larrian
Bi gerra karlistek Euskal Herriari utzi zioten hondamendi moral eta materialaren aztarna neurrigabea da. Mendetan Euskal Herriak zekarren endekapen ibilbidean puntu beherena jo zuen, Ildefonso Gurrutxagak nabarmendu duenez. Orduan, ahots batzuek herri gisa Euskal Herriaren azkena iritsi zela iragarri zuten, Elisée Reclus geografo frantsesak, adibidez; justu gerra aurretik, 1867an artikulu bat idatzi zuen: "Les Basques. Un peuple qui s'en va" ('euskaldunak, badoan herri bat'). Antzekoa nabarmendu zuten Pariseko aldizkariek (A travers le monde eta Magasin pittoresque) karlistaldia amaitu ondoko bi hamarkadetan, Gamazadaren testuinguruan (1893-1894), "euskal askatasunen garaiaren amaiera", "jada nazioa ez den herria" eta asimilazioa nabarmenduz.
1875-1876ko Espainiako gobernuaren kanpaina militarreko 100.000 soldadu inguruek artean denbora batez jarraitu zuten euskal lurraldea okupatzen, kopuru hori pixkanaka jaitsiz joan zen arren. "Okupazioko armadak" (garaian deitzen zitzaion bezala) mantenua eskatzen zuen, eta hura herri xehearen lepotik egin zen; gainera, beste zeregin bat ere jarri zioten, "ez baitu aintzatespen gutxiago merezi, nola den herrialde horretan [Gobernuaren armada] hain adoretsu borrokatu ondoren, hark herrialdea moralki baketzea".
Gerraren amaieran eta hurrengo urteetan, euskal herritarrak samaldan atera ziren Ameriketako erbestera; estimazioen arabera, 200.000 pertsonak erabaki zuten atzerrira abiatzea, guztizko 800.000ko biztanleriatik XIX. mendean. Ildefonsok larriagotzat jotzen du Euskal Herriari emigrazio horrek eragin zion kaltea gerrak berak eragindakoak baino. 4.451 pertsona deportatuak izan ziren, gehienak Nafarroatik (probintzia horretako biztanleriaren % 1). XIX. mendearen bigarren erdialdean, Hego Euskal Herriko kostaldeko kideetan ez bezala, Araba eta Nafarroako ekonomia pixkanaka moteldu egin zen, lurrari lotuta geratuz eta nekazariz, baserritar txikiz, landako jauntxoz eta lur-jabe aberatsez osatutako biztanleria batez.
Mendearen hasieran Nafarroak, biztanle gehieneko lurraldeak, eta Arabak demografia nabarmen igo bazuten ere, mendeak aurrera egin ahala, Nafarroak utzi egin zion biztanle gehieneko lurraldea izateari. XIX. mendearen azken herenean, Araban eta, hasieran, baita Gipuzkoan ere, biztanleriak behera egin zuen; trukean, demografia hazi egin zen kostaldeko lurraldeetan, industria astunaren, turismoaren eta hiriguneen pisuagatik, era ikusgarrian Bilbon eta Bizkaian industrializazioaren epelean (ikus Ondorio demografikoak atala "Industrializazioa Euskal Herrian" artikuluan).
Baskongadetako Ekonomia Ituna, erreboltaren baretzaile
Hego Euskal Herriko ekonomiaren interesak orain estatuaren aduanen babesa zuten, Espainiako merkatu gatibuari esker. Espainiako Gobernuaren plana Probintzia Baskongadoetako Ekonomia Ituna aldi baterako bakarrik ezartzea zen. Hala ere, industria garapen, inbertsio eta diru sarrerei dagokienez, arrakastatsua izan zen.
Onuradun nagusiek, alegia, Espainiako Gobernuak eta bertako hiriko burgesiak, berehalako interesa agertu zuten Ekonomia Itunaren formula beste zortzi urtez berritzeko, eta gehiago. Euskal herritarrek foruen defentsan elkar hartuz 1876tik 1878ra bildutako indarrak ez zuen luzaro iraun krisi politikoaren txarrena pasatakoan; orain hauteskundeetara aurkezten zen Karlismoak bere egin zituen foruzaletasunaren eskariak.
Ekonomia eta administrazio arloko diseinu instituzional berriak hauspotuta, Bizkaiak oparoaldia bizi izan zuen emaitza ikusgarriekin; Bilbo Handia ekonomia garapenaren gune erreferentzial bat bihurtu zen Europako testuinguruan. Euskal herritarren arteko interes zatiketa, baina, aurki geratu zen agerian eta, ondorioz, foruen aldeko mugimendu zabala sakabanatu egin zen. Era horretan, goi klase industrialaria Espainian integratzen joan zen. Nafarroan, foruen berrezarpen osoaren aldeko mugimendu politikoaren arrakastak zertxobait luzaroago iraun zuen, Arturo Kanpion abokatuak zuzenduta; hala ere, haien eskaerak gero eta gehiago sartzen ziren hauteskundeko karlismoan 1886tik aurrera.
Industrializazio masiboa, inmigrazioa
1876 arte XIX. mendean, oro har, oso motel hazi zen demografia Euskal Herriko lurralde guztietan. Joera hori, ordea, aldatu egin zen azken hamarkadetan: Gipuzkoan hazkundea % 25ekoa izan zen 1857tik 1900era; Bizkaian, are, % 94koa. Bizi hobe baten promesaz, biztanle talde handiak hurbildu ziren industriaguneetara, era horretan hiriak eta hiri inguruak biztanleriaz elikatuz. Etorkinak Euskal Herriko barnealdetik heldu ziren hasieran, eta Gaztelako mesetatik gero. Industria diseinu kapitalista berria elikatzera heldutako jende samaldaren etorrerak era guztietako desorekak eta arazoak sortu zituen, azpiegitura faltak, baliabiderik ez bideratzeak eta aurreikuspen ezak eraginda. Egoera latzetan metatutako herritarrek proletario klasea berria osatu zuten, batez ere Ibaizabal itsasadarraren ezkerraldean.
Bizkaian, populazio-hazkunde prozesua 1811n hasi zen, Antzinako Erregimena deuseztatzen joan ahala, desamortizazioak gertatu eta landa eremu asko geratu baitzen ereiteko. 1841ean prozesua azkartu zen lurralde horretan, %0,5 eta %1 arteko hazkunde tasak lortuz. Industrializazioarekin meatzaritza eta fabriketarako eskatzen zen laneskuak milaka etorkin erakarri zituen, lehendabizi auzoko euskal eskualdeetatik familian eta, geroago, Espainiako hainbat tokitatik, Euskal Herrira etorkin heldutako lehen jende samalda handia. Inmigrazio masibo hau bereziki Bilbo Handian izan zen nabarmena, baina industria eratu zen beste gune batzuetan ere nabaritu zen.
1877tik aurrera Bigarren Karlistaldia bukatuta, leherketa demografikoa hasi zen Bizkaian; meatzaritzaren hazkundeak eta industrializazioak demografiaren hazkunde tasa urteko %2ra eraman zuen, momentu horretara arte inoiz egondako handiena. Hazkunde hori azaltzeko barne faktoreak begiratu behar dira, alde batetik, eta inmigrazioak izandako rola, bestetik. Bizkaian, betiere, jaiotza-tasa %33tik %35era igo zen 1800-1877 tartean; heriotza-tasa, berriz, ‰28tik (1787) ‰23ra (1877) jaitsi zen. Beherakada hori nabarmena izan zen haurren artean: 1800ean jaiotako 1.000 umetik 350 bederatzi urte bete aurretik hiltzen ziren, eta 1877an 250 ziren, industriaren goraldi handiaren bezperan. Berehala lehen sindikatuak sortu ziren 1879tik aurrera, sozialistak bereziki, langileen bizi eta lan baldintzak babesteari begira. 1890ean, sozialistek Euskal Herriko lehendabiziko greba orokor modernoa antolatu zuten Bilboko itsasadarreko ezker eskualde osoan. Etorri berriek ez zuten arrazoirik ikusten beren harrerako herrialdeari eta haren ugazabei atxikitzeko. Mugimendu sozialista berriak, bada, espainiar nazionalismoa besarkatu zuen masak elkartzeko baliagarria zelakoan. Euskal nortasunaren berezitasunak desagerraraztea bultzatzen zuten, "elkarren ulermenaren eta anaitasunaren kontrakotzat" jotzen zituzten neurrian eta, are, sozialistek (La lucha de clases astekarian) euskal kultura eta hizkuntzaren adierazpenak erreprimitu zitzala eskatzen zioten gobernuari. Egoera horretan, baserria eta mundu tradizionala lehengo egoerara bueltatzeko modu gisa ikusten zuten karlista izandako askok, horietako batzuk elitekoak; euskal nazionalismoaren hastapenak izan ziren, askotan Euskal Lore Jokoei eta antzeko ekimeni lotuta.
Berdintze ahaleginen kontra, euskal abertzaletasunera bidean
Burujabetza galtzearekin eta Nafarroaren euskal identitate ezaugarrien atzerakadarekin kezkatutako politika eta kultura arloko pertsona publikoek Euskal Elkargoa sortu zuten Nafarroan 1877an, baina programa osoki politiko bat saihestuz eta kultura ospakizunetan eta ekimenetan arituz, adibidez, Lore Jokoetan parte hartuz (1852an egin ziren lehenengo aldiz). Bilbon, aldiz, Fidel Sagarminagaren eskutik, Euskal-Erria elkartea sortu zen 1879an, Euskal Batasunaren Alderdi Foruzalea eta Euskal-Nafar Batasuna alderdiak aurrekari zituela; foruak berrezartzea zuen helburu, eta fronte politiko zabal moduan antolatu zen.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, Ekonomia Ituna (28/02/1878 Errege Dekretua) hasiera batean zortzi urterako onartu (eta gero zortzi urtero berritu) zen bezala, Nafarroarako 19/2/1877 Errege Dekretu ak (Tejada-Valdosera) 1927 arte iraun zuen indarrean aldatu eta eguneratu gabe. 1879ko azaroaren 4an, gerra legearen aldia amaitu zuten, eta Hego Euskal Herrian indargabetutako Espainiako berme konstituzionalak ezarri ziren legez; une horretatik aurrera, gobernuak izendatu beharrean, aldundiak hautespen bidez aukeratu ziren.
Bennington (Idaho)
Bennington Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bear Lake konderrian dago, Idaho estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vernaux
Vernaux Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vernaux udalerrian erroldatutako biztanleak 32 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 29 etxebizitza zeuden, 14 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 28 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 14 etxebizitza nagusietatik 12 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 3 etxek lau zituzten eta 9 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 6 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 14 ziren, horien artean 12 aktiboak ziren eta 2 inaktiboak ziren. 12 pertsona aktiboak lanean(6 gizon eta 6 emakume) zeuden.. 2 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen eta 1 ikasten zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Vernaux udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mertxe Agúndez
Mercedes Agúndez Basterra (Bilbo, ?) bizkaitar abokatu eta politikaria da. VIII. eta IX. legegintzaldietako PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. 1995etik 2004ra arte jarduneko arartekoa izan zen Xabier Markiegi ordezkatuz. Zuzenbidean lizentziatua eta Eusko Ikaskuntzako Gizarte Ospe Batzordeko kidea da.
Mas de las Matas
Mas de las Matas Teruelgo udalerria da, Bajo Aragón eskualdean dagoena.
Krajníčko
Krajníčko Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 98 biztanle ditu eta 7,52 kilometro koadroko azalera. Strakoniceko barrutian dago.
Fredrik Ruysch
Fredrik Ruysch (Haga, Herbehereak, 1638ko martxoaren 28a - Amsterdam, Herbehereak, 1731ko otsailaren 22a) holandar sendagilea izan zen.
Krajníčko
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1556 urtean egin zen.
Fredrik Ruysch
Biografia
Anatomia irakasle izan zen Amsterdamen (1666). Gorpuen usteltzea eragozteko sistema aurkitu zuen. Landareen egitura aztertu zuen, eta bere izena duen mintza eta hodia deskribatu zituen. Idatzi zituen lan batzuk: Dilucidatio valvularum in vasis lymphaticis et lacteis (1665), Thesauri anatomici decem (1691).
Mas de las Matas
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.436 biztanle zituen.
Thomasomys cinnameus
Thomasomys cinnameus Thomasomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Slaughters (Kentucky)
Slaughters Kentuckyko hiri bat da. Webster konderrian kokatua dago. 2010ean 216 biztanle zituen, 0.6 kilometro koadrotan banatuta.
Engystomops montubio
Engystomops montubio Engystomops generoko animalia da. Anfibioen barruko Leptodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Olga Solovova
Olga Solovova (Ussuriisk, Errusia, 1953ko ekainaren 22a) boleibol jokalari ohia da. Sobietar Batasuneko emakumezkoen boleibol selekzioko internazionala izan zen.
Kirol ibilbidea
1980ko Moskuko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen eta bost partidetan jolastu zuen.
Tudor Arghezi
Tudor Arghezi (Benetako izena: Ion N. Theodorescu ; Bukarest, 1880ko maiatzaren 21a - ib., 1967ko ekainaren 14a) errumaniako olerkaria izan zen. Bere obrak autobiografikoak dira batez ere. Bere lehen argitalpenak estilo neoerromantikoz daude idatziak: Hitz egokiak (1927), Egurrezko Ikaroak (1929) eta Ate beltza (1930). Bigarren Mundu Gerraren ondorengo obrak errealismo sozialistaren eraginpean idatzi zituen.
Krakov
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1366 urtean egin zen.
Efrat Tilma
Efrat Tilma (אפרת טילמה) (Israel, 1947) israeldar emakumezko polizia transgeneroa da. Holokaustotik bizirik irten ziren gurasoen alaba da. Israelgo lehen emakume transgenerotzat hartua da.
Israelgo polizian boluntario sartu zen lehen emakume transgeneroa da. Israelek LGBTQ pertsonen eskubideak aitortzen dituenetik komunitate transgeneroaren eta Israelgo poliziaren arteko tartekari-lanak egiten ditu. Polizian sartu baino zenbait urte lehenago, ordea, Tilmak hango poliziarekin arazo ugari izan zituen. Esaterako, poliziak Tilma preso eraman zuen emakumez jantzitako gizon biologikoa izatea egotzita. Urteak igaro eta eskubideen irabaztearekin batera, poliziak barkamen ofiziala eskatu eta domina bat eman zion.
2016an israeldar emakume transgeneroentzako Miss Trans edertasun-lehiaketan ederrena aukeratzeko epaimahaikidea izan zen.
Sarothrura elegans
Sarothrura elegans Sarothrura generoko animalia da. Hegaztien barruko Sarothruridae familian sailkatua dago.
Arilo
Ariloa hazi batzuen kanpo-estalkia da, hazi-hasikinaren (edo obuluaren) tegumentuen eskreszentzia batetik eratzen dena, batzuetan funikulu aren ertzetik ere garatu daitekeena. Mamitsua edo mintz multzo batek osatua izan daiteke. Adibidez: haginaren ariloa.
Herkuloideak
Herkuloideak (ingelesez The Herculoids) AEBtako marrazki bizidun batzuk dira. Alex Tothek sortu eta Hanna-Barbera animazio estudioak ekoiztu zituen. 1967ko irailaren 9tik 1969ko urtarrilaren 6ra CBS telebista katean larunbat goizero aireratu ohi zen, 1981ean NBC kateko Space Stars haur-saioan beste 11 atal berri aireratu zirelarik.
Argumentua
Marrazki bizidun honen sarrerako hitzaurreak honela zioen:
Itsasuko gerezi beltz
Itsasuko gerezi beltza Itsasun eta inguruetan lantzen diren hiru gerezi-mota nagusietako bat da.
Itsasuko gerezi hauek Prunus avium edo Basagereziondo-mota honetakoak dira (mami bigunekoak), eta goiztiarrak dira.
Barietateak
Barietateak hauek dira:
Sukaldaritzan
Itsasuko gereziak gerezi-marmelada egiteko erabiltzen dira guztiak, ardi-gaztarekin euskal erara jaten da, edo etxeko bixkotxak betetzeko. Hasieran Itsasuko gereziz beteta egin bazuten, orain kremazkoa izan ohi da.
Historia
XIII. mendean nonbait agertu zen, XIXean 30 tona merkaturatzen zen eta 1920ean 300 tona. Bigarren Mundu Gerra bukatutakoan barietate horiek ia desagertu egin ziren. Orduan herritarrak Gereziaren besta antolatzen hasi ziren.
Galdutako tokia berreskuratu dute 4.000 zuhaitz aldatuta, gerezi beltza ekoizten duten nekazariak biltzen dituen Xapata elkarteari esker. Gaur egun, 6.000 zuhaitz inguru landatzen dira, eta herrixkan gerezidi kontserbatorio bat dago bisitatzeko.
Le Puy-en-Velay
Loira ibaiak udalerria zeharkatzen du.
Hiddenite (Ipar Carolina)
Hiddenite Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alexander konderrian kokatuta dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Melanorhinus microps
Melanorhinus microps Melanorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
Orlandoko nazioarteko aireportua
Orlando Nazioarteko Aireportua (NAGE: MCO, NAZE: KMCO) Orlandoko (Florida, Ameriketako Estatu Batuak) hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Halaber, Floridako jarduera handieneko aireportua da eta Munduko jardun handieneko 20. aireportua.
2007an 36,48 milioi bidaiari izan zituen aireportuak, Ameriketako Estatu Batuetako aireportuen zerrendan 15. jarriz.
1 Aretoa
1 Aretoak 27 ate ditu: 1-17, 20-28
2 Aretoa
2 Aretoak 16 ate ditu: 101-106, 110-112, 120-126
3 Aretoa
3 Aretoak 29 ate ditu: 30-48, 50-59
4 Aretoa
4 Aretoak 26 ate ditu: 60, 70-78, 80-87, 90-97
Krakovany
Krakovany Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 826 biztanle ditu eta 10,54 kilometro koadroko azalera. Kolíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1307 urtean egin zen.
Sarothrura rufa
Sarothrura rufa Sarothrura generoko animalia da. Hegaztien barruko Sarothruridae familian sailkatua dago.
Conkling Park (Idaho)
Conkling Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kootenai konderrian dago, Idaho estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Chenab
Chenab (ਚਨਾਬ,, , चनाब, hitzez hitz: 'ilargi (Chan) ਚਨ, चन, ibaia (aab) ਆਬ, आब, ') Kaxmirren sortzen den Pakistango ibaia da, Punjabeko bost ibai nagusietako bat, Chandra eta Bhaga ibai txikiek osatua. Ura Indus ibaian isurtzen du.
Mazaleón
Mazaleón Teruelgo udalerria da, Matarraña eskualdean dagoena.
Krakovec
Krakovec Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 81 biztanle ditu eta 8,02 kilometro koadroko azalera. Rakovníkeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1350 urtean egin zen.
Bucey-en-Othe
Bucey-en-Othe Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bucey-en-Othe udalerrian erroldatutako biztanleak 417 ziren. Familiak 149 ziren, horien artean 27 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 63 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 55 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 182 etxebizitza zeuden, 162 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 180 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 162 etxebizitza nagusietatik 153 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 98 etxek bost zituzten. 137 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 100 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Bucey-en-Othe udalerrian 162 unitate fiskal zeuden, 432 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.178 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren, 2 iturginak, 1 argiketaria eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Bucey-en-Othe udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Thomasomys daphne
Thomasomys daphne Thomasomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Smithfield (Kentucky)
Smithfield Kentuckyko hiri bat da. Henry konderrian kokatua dago. 2010ean 106 biztanle zituen, 0.35 kilometro koadrotan banatuta.
Bucey-en-Othe
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ukiezin (argipena)
Ukiezin hitzak uki ezin daitekeena adierazten du adiera arruntean. Erabilera zenbait ditu:
June Carter
June Carter Cash, jaiotzako izena Valerie June Carter (Maces Spring, Virginia, 1929ko ekainaren 23a - Nashville, Tennessee, 2003ko maiatzaren 15a) estatubatuar abeslari, egile abeslari, musikari eta aktorea izan zen, Carter Family taldeko kidea eta Johnny Cashen bigarren emaztea. Gitarra, banjoa, aho-soinua eta autoharpa jotzen zituen. Bost Grammy sari irabazi zituen, eta Christian Music Hall of Fame-n sartu zuten 2009an. 2003an 31. postuan kokatu zuen CMT telebista kanalak country musikako 40 emakume garrantzitsuenen zerrendan.
Esklerozio
Esklerozio zenbait onddoren espora iraunkorra da, mizelio gogor tinko batek osatua.
Neurri, itxura eta kolore askotakoak izan daitezke esklerozioak. Esklerozioek ugalketarako duten gaitasunaren iraupena ez da bera izaten onddo-mota guztietan, eragin handia baitu onddoa bizi den inguruneak; kasu batzuetan, hilabeteetakoa izaten da eta urteetakoa besteetan.
Irtenbide Greziarra
Irtenbide Greziarra (Ελληνική Λύση) Greziako alderdi politiko kontserbadorea da, 2016an Kyriakos Velopoulosek sortua. Greziar nazionalismo eta euroeszeptizismoaren jarraitzailea, Errusia eta Eliza Ortodoxoaren aldeko jarrerak adierazi ditu.
Don Cherry
Donald Eugene Cherry (Oklahoma City, - Málaga, ) estatubatuar jazz musikagilea izan zen. Tronpeta-jotzailea eta musikagile izan bazen ere, gehienbat flauta, perkusioa eta pianoa jotzen zituen. Gaztetan hasi zen pianoa eta tronpeta jotzen.
Biografia
1951. urtetik aurrera Red Mitchell, Wardell Gray eta Dexter Gordonekin jo zuen. 1957an orkestra txiki bat sortu zuen James Clay saxofoi-jotzailearekin. Atlantic diskoetxeko presidenteak beka bat eman zion John Lewisekin ikasteko Lenox-eko jazz eskolan (1959, Massachusetts). Garai horretakoak ditu lehenengo grabazioak, Sonny Rollins, John Coltrane eta Ornette Colemanekin eginak. 1963an New York Contemporary Five bostkotearekin bira bat egin zuen Eskandinavian zehar. 1964an Europan hartu zuen bizilekua, eta Europako hainbat hiritan egin zituen kontzertuak. 1960ko hamarraldiaren bukaeran, Jazz Composers Orchestra eta Liberation Music Orchestra orkestretako kide izan zen. 1980-1984 urteen bitartean Trio Codona taldea osatu zuen Nana Vasconcelos eta Colin Walcottekin batera. Heroinak ahalmen fisikoak kendu zizkion poliki-poliki.
Seme alabak
Seme alaba musikariak izan ditu, Neneh Cherry (ezagunena), Eagle-Eye Cherry eta Titiyo.
Mezquita de Jarque
Mezquita de Jarque Teruelgo udalerria da, Cuencas Mineras eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 124 biztanle zituen.
2014ko The Rugby Championship
2014ko The Rugby Championship Errugbi txapelketa honen hirugarren ekitaldia izan zen (Hiru Nazioen Txapelketa kontuan hartuta 19. ekitaldia). 2014ko abuztuaren 16an hasi eta urriaren 4an amaitu zen. Zeelanda Berriak bere 13. txapelketa eskuratu zuen, aurrekoetan ez bezala partida bat berdnduz eta beste bat galduz. Argentinak bere historiako lehen partida irabazi zuen, Australia garaituz.
Membras analis
Membras analis Membras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
2014ko The Rugby Championship
Palmaresa
2014 arteko txapelketak.
Free State estadioa
Free State Estadioa edo Vodacom Park (Estatu Askeko Estadioa) Hegoafrikako Bloemfontein hirian kokatuta dagoen estadioa da. 2009ko FIFAren Konfederazioen Txapelketa eta 2010eko Munduko Futbol Txapelketa ospatu dira bertan eta 48.000 lagunentzako eserlekuak ditu. Futbolerako nahiz errugbirako erabiltzen da estadioa hau. 1995 urtean eraiki zuten, baina Munduko Txapelketarako 2007an zabaldu egin zen.
Bidasoko Eskola
Bidasoko Eskola margolaritza-eskola da, Bidaso ibarraren inguruko pintoreak biltzen dituena. 1895-1919 bitartean eratu zen, Darío de Regoyos, Daniel Vázquez Díaz eta Ricardo Barojaren inguruan, eta paisaia aire zabalean margotzea izan da haren ezaugarri nagusietako bat.
Historia
XIX. mendearen hasieran, akademizismoaren aurkako erreakzio gisa sortu zen aire zabaleko pintura Frantzian. Barbizongo eskola (1830-1870) jotzen da pintura era horren hasieratzat, lehenago Pierre-Henri de Valenciennesek (1750-1819) bidea jorratu bazuen ere. Geroago, inpresionistek azken muturreraino eraman zuten molde hori.
XX. mendearen hasieran iritsi ziren haize berritzaileak Bidaso aldera. Izan ere, Darío de Regoyos asturiar artista 1882an heldu zen Irunera. Margolari espresionista ilun samarra zen ordura arte, baina eraldatu egin zen han. Bertako ur, argi eta atmosferarekin kontaktuan egotean, bere paleta iluna baztertu, eta argiago bat hartu zuen. Eskualdeko lehen inpresionistetako bat izan zen.
Daniel Vázquez Díazek, berriz, uda anitz igaro zituen Hondarribian 1905etik aitzina, eta harremana izan zuen, besteak beste, Ricardo Barojarekin eta Gaspar Montes Iturriotzekin. Azken honek eman zion kohesioa Bidasoako Eskolari, Mentxu Gal, Jose Grazenea, Enrike Albizu, Ana Izura eta Jesus Montes semea ikasle izan baitzituen.
Bigarren belaunaldia
Irunen Bidasoko Eskola sortu zen
Gerra ondorengo margolariak
1938tik aurrera, Montes Iturriotzek ("Bidasoko frantziskotarra" deitua) bere eskola zabaldu zuen eta jarraitzaile asko izan zituen.
Noizean behin hurbiltzen ziren beste artista batzuk ere har daitezke talde horretako kidetzat:
Laugarren belaunaldia
XX. mendearen bigarren erdian:
Malacanthus brevirostris
Malacanthus brevirostris Malacanthus generoko animalia da. Arrainen barruko Malacanthidae familian sailkatzen da.
Kralice na Hané
Kralice na Hané Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.658 biztanle ditu eta 12,66 kilometro koadroko azalera. Prostějoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1334 urtean egin zen.
Smithland (Kentucky)
Smithland Kentuckyko hiri bat da. Livingston konderrian kokatua dago. 2010ean 301 biztanle zituen, 1.31 kilometro koadrotan banatuta.
David Cuéllar
David Cuéllar Tainta (Iruñea, 1979ko azaroaren 1a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Anaiak Crescencio eta José Luis futbolariak izan dira baita ere.
Estatistikak
''2015ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Engystomops petersi
Engystomops petersi Engystomops generoko animalia da. Anfibioen barruko Leptodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Paradise Valley (Nevada)
Paradise Valley Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Humboldt konderrian dago, Nevada estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Jose Luis Anda
Jose Luis Anda Fernández (Maroko, 1948ko uztaila) VII., VIII. eta IX. legegintzaldietako PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. PSE-EEn barnan Arabako Batzorde Eragileko, Arabako Probintzia Batzordeko eta Euskadiko Nazio Batzordeko kidea da. Zuzenbidean lizentziaturik, Gizarte Ongizaterako zuzendari nagusia da Arabako Foru Aldundian.
Fratelli d'Italia
Fratelli d'Italia (Italiako anaiak) izan daiteke:
Nekane Altzelai
Nekane Altzelai Uliondo (Telleriarte, Legazpi, Gipuzkoa, 1966ko abuztuaren 30a) politikari gipuzkoarra da.
Ibilbide politikoa
18 urterekin afiliatu zen Eusko Alkartasuna alderdira.
Eusko Alkartasunako Gipuzkoako Batzorde Eragileko kidea izan zen 1996 eta 2000 bitartean. Halaber, 2000 eta 2004 bitartean Eusko Alkartasunako Batzorde Eragileko kidea izan zen.
EAko eusko legebiltzarkidea izan zen V., VI. eta VII. legegintzaldietan.
2006 urtean, Ahotsak taldeko sortzaileetako bat izan zen Euskal Herriko beste alderdi politiko batuzetako emakumeekin batera.
2008an Espainiako Kongresurako, EAren Gipuzkoako zerrendan lehen postuan aurkeztu zen. Ez zuen behar adinako babesik lortu eta alderdiak ordurarte Espainian zuen parlamentuko ordezkaritza galdu zuen.
2009ko maiatzean, arrazoi politiko eta pertsonalak argudiatuta, Eusko Alkartasunako kide izateari utzi zion 23 urteko militantziaren ondoren.
Italiako Anaiak
Italiako Anaiak (Fratelli d'Italia, FdI) Italiako alderdi politiko populista ultraeskuindarra da. 2012an sortu zuten Il Popolo della Libertà alderditik alde egindako kide batzuk. Bere asmoa eskuindar jarraitzaileentzat leku bat topatzea zen.
Sarothrura lugens
Sarothrura lugens Sarothrura generoko animalia da. Hegaztien barruko Sarothruridae familian sailkatua dago.
Mirambel
Mirambel Teruelgo udalerria da, Maestrazgo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 132 biztanle zituen.