cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Itsasorako Lasterketa
Marneko eta Aisneko Lehen Guduak: Irailak 6-28
Joffrek, Irailaren hasieran agintaritza militarrean hainbat aldaketa egin eta gero (kaleraketak eta armada berrien sorrera, nagusiki), Frantziako tropak Alemaniako mugara garraiatu zituzten trenbideak erabili zituen. Lorrenatik eta Alsaziatik Seigarren Armada berri bat osatzeko hainbat dibisio itzuli ziren, Michel-Joseph Maunoury jeneralaren agindupean, Joffrek XVII Planaren ezintasunaz konturatzean. Seigarren Armadak bederatzi dibisio eta bi zalditeria dibisiok osatuko zuten, eta haren helburua alemaniarren bultzada gelditzea izango zen. Irailaren 10erako, hogei infanteria dibisio eta hiru zalditeria dibisio mugitu ziren guztira mendebaldera Alemaniako mugatik Frantziako erdigunera eta ezkerrera. Honekin indar-oreka 44 alemaniar 56 franko-britainiarren aurka izatera aldatu zen. Irailaren 4an, Joffrek Seigarren Armadari agindu zion ekialderantz erasotzeko Ourcq-etik Château Thierry-rantz, BAEk Montmirailerantz egiten zuen bitartean, Marneko ibaiaren inguruan, eta Bosgarren Armadak iparralderantz, eskuineko hegala Bederatzigarren Armadak babesturik Saint Gond-eko paduretan zehar. Lehen, Bigarren, Hirugarren eta Laugarren armada frantsesek, ekialdean, Verdun eta Toul artean kokatuta eta aurreratzen ari ziren 5., 6. eta 7. armada alemaniarren erasoei aurre egin behar zieten. Alemaniarren helburua Ruperto Bavariako Printzeak gidatutako tropek iparraldetik Nancytik hegoaldera zeuden defentsen aurkako eraso inguratzaile bat garatzea zen; 6. eta 7. armadak Metz hiriko artilleria astunez indartzen ziren bitartean, eta irailaren 4an berriro eraso zuten Mosa ibaian zehar.
Clarence Gilyard
Clarence Alfred Gilyard Jr. (Moses Lake, 1955eko abenduaren 24a - Las Vegas, 2022ko azaroaren 28a) aktore eta idazle estatubatuarra izan zen, Matlock (1989 eta 1993 artean) eta Walker telesailetan, eta Texas Ranger, eta Die Hard eta Top Gun film luzeetan egindako lanagatik ezaguna.
Biografia
Gilyard Moses Lake-n ( Washington) familia militar batean jaio zen 1955eko Gabon gauean, Barbara eta Clarence Gilyard Sr. AEBetako Aire Armadako ofizial baten semea. Gilyard sei seme-alabetatik bigarrena izan zen. Bere familia New Orleanseko (Louisiana) zen jatorriz, baina Gilyard Aireko Armadako baseetan hazi zen Hawaii, Texas eta Floridan. Luterano gisa hazi zen batez ere, 1990eko hamarkadan katoliko bihurtu zen
Bere gaztaroan, Gilyard Rialtoko (Kalifornia) San Bernardino auzoan bizi izan zen, eta Eisenhower High School-era joan zen. Ikasle bikaina izan zen, 1974an graduatu zen eta gero urte bat eman zuen Air Force Academy-ko kadete gisa zerbitzua utzi aurretik Sterling College-ra joateko. Unibertsitatean, futbolean jokatu zuen eta Sigma Chi kofradiako kide bihurtu zen. Teniseko beka bat ere jaso zuen, baina ikasketak amaitu baino lehen utzi zituen ikasketak.
Batxilergoan gurasoekin bizi zen bitartean, Gilyard emakumeekin, alkoholarekin eta batzuetan drogekin kezkatuta zegoen. Gurasoek mugitzeko eskatu zioten eta, beraz, Long Beachera (Kalifornia) joan zen bizitzera lagun batekin. Kaliforniako Estatuko Unibertsitatean, Long Beach-en, antzezpenean ikasi zuen, eta zerbitzari gisa lan egin zuen antzezpen aukerak bilatzen zituen bitartean. Dominguez Hills-en egin zuen gradua unibertsitate berean.
Bizitza pertsonala
2022ko azaroaren 28ko gauean hil zen, gaixotasun luze baten ondoren.
Urobatis marmoratus
Urobatis marmoratus Urobatis generoko animalia da. Arrainen barruko Urotrygonidae familian sailkatzen da.
Zerba
Zerba (Beta vulgaris var. cicla) barazki gisa landatzen den biurteko landare belarkara da. Hosto handiak dauzka, kolore berde distiratsukoak eta zain askodunak. Beta vulgaris espeziearen barietate bat da, beterraba bezala. Sukaldean zurtoinei "penka" deitzen zaie eta zuriak, horiak edo gorriak izan daitezke, aldaeraren arabera.
Colebrook (Connecticut)
Colebrook Connecticuteko herri bat da. Litchfield konderrian kokatua dago. 2010ean 1,485 biztanle zituen, 81.51 kilometro koadrotan banatuta.
Zerba
Landare osoa jan daiteke, hostoak eta penkak barne. Aleak handiak direnean, penkak aparte jan ohi dira. Landare gazteak gordinik ere jan daitezke, entsaladan.
Laborantza
Haziak erein ordurako lurra prestatu materia organikoz. Lurzoru sakonak, freskoak eta solteak behar ditu. Landaketamarkoa:landare bat 50 cm-ko. Ereiteko sasoia martxotik irailera arte. Hazkuntza indartzeko asunez egindako minda erabili, baita ongarritzeko.
Axel Hervelle
Axel Hervelle (Lieja, 1983ko maiatzaren 12a -) Belgikako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.
Ibilbidea
Hervellek jaioterrian hasi zuen bere kirol ibilbidea, Lieja eskualdeko RBC Verviers-Pepinster taldean hain zuzen ere. Bertan lau urte eman zituen, batez besteko 11,4 puntu eta 10,6 errebote lortuz. 2004an Real Madridek fitxatu eta batez besteko 8,5 puntu eta 5,5 errebote lortu zituen.
2009an, NBAko draftean Houston Rocketsek zituen eskubideak James Whiteren ordez aldatu zituen.
2010ean Madrilen aukerarik ez zuenez, Bilbao Basketera utzi zuten.
Visegrád
Visegrád ( ahoskatua; Plintenburg; ) Hungariako erdialdeko hiria da, Pest konderrikoa. Budapestetik gertu dago, Danubio ibaiaren ertzean. 2018an 1.841 biztanle zituen. Bere gaztelua, hungarieraz Fellegvár (zitadela) deitua, ospetsua da oso eta erregeen udako jauregia izaten zen.
Maria Mentxaka
Tiroan
14 urterekin hasi zen, legezko adinean eta bizitza osoa gogoratzen du tiroarekin lotuta. Aitak eta osabak txiki-txikitatik eramaten zituzten lehengusina eta bera haiekin; beraz, Euskadiko tiro-eremu guztiak zeharkatu zituzten. Eskopeta hartu ahal izan zuenean probatu eta gustua hartu zion. Gauza asko ikasi omen ditu kirolean arituz.
Unerik onenetarikoak eta aldiz berean txarrenak banakako munduko bi azpitxapelketak izan dira. Lehenengoan, bere bizitzako tiradarik onena egin nuen, kantxan. Bestea berriz ere Frantzian izan zen, ordukoan asko estimatzen zuen lagun italiar batek irabazi zuen lehiaketa, baina plater batengatik irabazi zuen.
Argazkilari
Kirol guztiak gustuko dituen arren, argazkiak egiteko orduan surfa eta emakumeen futbola ditu gustukoen. Inoiz ahaztuko ez duen unea San Mamesen Athletic Clubaren eta Barçaren arteko emakumezkoen ligako azken partida jokatzeko akreditatu zutenekoa.
2014ko Munduko Tiro Txapelketan, Granadan, Nazioarteko Federazioko argazki taldeko kide izan zen.
Sapere aude
Sapere aude latinezko esaera bat da, "Ausartu jakiten" esan nahi duena. "Zeure arrazoi propioa erabiltzeko ausardia izan ezazu" bezala ere interpretatzen da.
Maria Mentxaka
Argazkilari
2020ko etenaldiak gordinki jo du kirol argazkigintza, Agentzia bihurtu nahi du futbol ligak, argazkilariak baztertuta Freelance moduan egiten du lan emakumezkoen kirolaren esparruan, eta lan egiteko aukerarik gabe gelditu da
Sapere aude
Hedapena, Immanuel Kanti zor zaio, bere "Ilustrazioa zer da?" izeneko saiakeran, bere jatorrizko erabilera dirudienez, Horazioren Epistularum liber primus izeneko laneko II. gutunean ematen dela dirudien arren.
Esaldia, Horaziok sortu zuen K. a. I. mendean, eta bere lagun Loliusi zuzendutako gutun batean aurkitua izan zen. Itzulpen ugari ditu, baina, gutunaren testuinguruan (non, Ulisesek, Troiatik itzultzerakoan, aurre egin behar izan zien froga guztiak gainditzeko erabili izan zituen baliabideez hitz egiten den) "zure pentsatzeko abilezia erabiltzen ausartu" bezala uler daiteke. Beste batzuk, "ausartu pentsatzen" bezala itzultzen dute.
Ordutik, sarri erabiltzen da topiko literario bezala, baita zenbait unibertsitateren lelo bezala ere.
Oharrak
1869an, Dunedineko Otagoko Unibertsitate sortu berriak esaldi hau aukeratu zuen lelo bezala.
Huelvako Unibertsitateko armarrian agertzen da, Miguel de Cervantes Europar Unibertsitatearen leloa da eta Chihuahuako Unibertsitateko unibertsitate klaustroak erabiltzen du.
Holcosus quadrilineatus
Holcosus quadrilineata Holcosus generoko animalia da. Narrastien barruko Teiidae familian sailkatuta dago.
Augusta Browne Garret
Augusta Browne Garret (1820-1882) konpositore, editore eta autore estatubatuarra izan zen. Herrialdeko emakume konpositoreen lehen olatua hasi zuen. "Wake, Lady Mine", 1845ean idatzia, bere obra ezagunenetako bat da.
Biografia
Augusta Browne Garrett 1820an jaio zen Dublinen (Irlanda). Browne "1870 baino lehenagoko Estatu Batuetako konpositore emankorrena" bezala ezaguna izan zen. Augusta Brown Garretek 200 obra baino gehiago konposatu zituen piano eta ahotserako, baita himno eta pieza sekular asko. Brownek sarritan lagundu zien letragileei eta musika-inguruneak sortu zituen hauek idatzitako letrekin josteko. Bere musika-lanez gain, Brownek bi liburu argitaratu zituen, horietako bat (Hamilton, the Young Artist izenekoa) bere anaiari buruzkoa da. Honez gain hainbat saiakera, erlijio panfletoak, poesia eta istorio laburrak.
Browne 1882ko urtarrilaren 11n hil zen eta Brooklyneko Green-Wood hilerrian lurperatu zuten.
Ophichthus aphotistos
Ophichthus aphotistos Ophichthus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Columbia (Connecticut)
Columbia Connecticuteko herri bat da. Tolland konderrian kokatua dago. 2010ean 5,485 biztanle zituen, 55.32 kilometro koadrotan banatuta.
The Lovely Bones (filma)
The Lovely Bones (euskaraz Hezur Maitagarriak), 2009ko Peter Jackson zeelandaberriarrak zuzendutako naturaz gaindiko thriller drama film bat da. Alice Sebold idazlearen 2002ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Mark Wahlberg, Rachel Weisz, Susan Sarandon, Stanley Tucci, Michael Imperioli eta Saoirse Ronan aktoreek antzeztu zuten.
Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Stanley Tucci).
Orthochromis stormsi
Orthochromis stormsi Orthochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
The Lovely Bones (filma)
Argumentua
1973, Susie Salmon (Saoirse Ronan) argazkilaria izatea amesten duen 14 urteko institutuko neska ikasle bat da, baina bere bizilaguna eta emakume eta nesken serieko hiltzailea den George Harvey (Stanley Tucci) bizilagunak bortxatu eta erail egingo du. Hil ondoren, Susie zerua eta infernuaren arteko leku batean topatuko da, bertatik bere familia nahiz hiltzailea ikusteko gai delarik. Azken honek bera susmagarri bilakatu dezaketen edozein aztarna ezabatzen ari dela eta gainera hilketa berri bat prestatzen ari dela ikusirik, Susiek haren hilketak ordainarazi eta bere familiak haren galera gainditu dezan erabakiko du.
Ozollo
Ozollo Gautegiz-Arteaga herriaren auzo bat da. Ezaguna da Koba Errota bertan dagoelako, Euskal Herriko marea errotarik bakarrenetarikoa.
Gainera, bertatik primeran ikus daiteke Eugenia de Montijo enperatrizaren gaztelua eta Gernikako itsasadarra.
Caswell (Maine)
Caswell Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Aroostook konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Oswald Teichmüller
Oswald Teichmüller (1913ko ekainaren 18a — 1943ko irailaren 11) matematikari aleman bat izan zen, aplikazio kuasikonformeen teoriari ekarpenak egin zituena eta baita ordudanik bere izena hartu zuen barietate konplexuari ere: Riemann-en gainazal baten Teichmüller-en espazioa. Halaber, "Smith-en formaren" antzekoa ezarri zuen eraztun nagusi ez trukakorreko matrizetarako, Nathan Jacobson-ek gai beraren gainean egindako lana ("Jacobson-Teichmüller forma") osatuz.
Evariste Galois jenioarekin konparatu ahal zen matematikarako dohaina izan zuen..
Fanatiko nazia izanda, alderdi nazira sartu zen 1931an eta aktiboki kanpaina egin zuen. 1933. urtearen amaieran, SA-ko uniformea jantzita beste ikasle batzuekin batera, Edmund Landau irakasleari Göttingeneko Matematikako Institutuan irakasten galerazi zion. "Ariar zientzia" baten jarraitzailea izanda, Teichmüllerrek Deutsche Mathematik mugimenduan parte hartu zuen Ludwig Bieberbachekin. 1939an, SS-etan sartu zen, Ekialdeko Frontera eraman zuena, non 1943an hil zuten.
Sigale
Sigale Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sigale udalerrian erroldatutako biztanleak 208 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 250 etxebizitza zeuden, 99 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 139 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 165 etxeak ziren eta 83 apartamentuak ziren. 99 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 121 ziren, horien artean 85 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 85 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (43 gizon eta 30 emakume) eta 12 langabezian zeuden (2 gizon eta 10 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sigale udalerrian 88 unitate fiskal zeuden, 186 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.150,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Sigale udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Henrike I.a Portugalgoa
Biografia
Portugalgo inkisidore nagusia eta Lisboako kardinala zen. Haren iloba Sebastian Portugalgo erregea hil zenean egin zuten errege. Handikiak eta goi-mailako elizgizonek Portugalgo koroa Espainiako Filipe II.aren esku jar zezaten lortu bazuen ere, ez zen Espainiako erregea erregegai izendatzera ausartu, ongi baitzekien Portugalgo hirietako ordezkariak erabaki horren aurka zeudela. Hil zenean, Filipe II.a Portugalen sartu, Antonio, Cratoko prioreak gidaturiko gudarosteen aurrean nagusitu eta Portugalgo errege izendatu zuen bere burua.
Urobatis tumbesensis
Urobatis tumbesensis Urobatis generoko animalia da. Arrainen barruko Urotrygonidae familian sailkatzen da.
Karlos II.a Burusoila
Karlos II.a Burusoila (Frankfurt, 823ko ekainaren 13a - Avrieux, 877ko urriaren 6a) Mendebaldeko Frantziako errege izan zen 843tik 877 arte, eta Mendebaldeko enperadorea 875etik 877arte. Haren erreinaldian liskar ugari izan ziren, familia interesen, normandiarren erasoen eta aristokraziaren iskanbilen ondorioz. Irakaskuntza bultzatu zuen.
Lehen urteak
Luis I.a Errukitsua enperadorearen eta honen bigarren emazte Judith Bavariakoaren seme-alabetatik gazteena zen eta, beraz, Karlomagnoren biloba. Karlos sortu zenerako aitak egina zuen inperioaren banaketa hiru seme zaharrenen artean: Lotario, Pepin eta Luis. Aita saiatu zen harentzako azpierresuma bat sortzen; beste hiru anaiak, ordea, aurka agertu ziren. Pepin hil ostean (838ko abenduak 13), Karlosek haren erresuma, Akitania, jaso zuen, baina horrek haserrerazi zituen Pepinen oinordekoak.
Inperioaren banaketa
Azkenik, 843ko Verdungo Hitzarmenak hiru zatitan banatu zuen inperioa. Lotariok Erdialdeko Frantzia eskuratu zuen: Italiar penintsula, Rodano, Saona, Meuse eta Mosela ibaien ibarrak eta Rhin ibaiaren beheko aldea. Enperadore titulua atxiki zuen (baina bere anaienganako autoritaterik izan gabe) eta kontrolpean zituen bi hiriburu inperialak: Akisgran eta Erroma. Luis Germaniarrari Ekialdeko Frantzia egokitu zitzaion (geroago Alemania izan zena), hau da, Rhin ibaiaren eskuinaldeko ibarreko lurraldea, eta Mainz, ezkerraldeko ibarrean. Karlos Burusoilak Mendebaldeko Frantzia jaso zuen (geroago Frantzia izan zena), hots, Eskalda, Sena, Loira eta Garonaren arroak. Verdungo Hitzarmena, egundaino iraun duen Europako zatiketa politikoaren jatorria, anaien arteko gatazka honentzako behin-behineko konponbide bezala pentsatua izan zen; baina, handik gutxira, bere zehaztapenak aldatuz joan ziren.
Errege eta enperadore
845ean, Ragnar Lodbrok Danimarkako errege bikingoaren armadak Paris arpilatu zuen. Bestalde, Akitaniako Pepin II.ak eta Bretainiako Nominoëk ez zuten erregearen aginpidea onartu eta Karlos Burusoilak haien independentzia ezagutu behar izan zuen. 851ean Bretainia inbaditu bazuen ere, Erispoëk, Nominoëren semeak, garaitu zuen Jenglandeko guduan (abuztuaren 22an). 852an, berriz, Pepin II.a atzitu eta preso sartu zuen, eta 855ean Karlos Umea koroatu zuen Akitaniako errege.
Hala ere, istiluak ez ziren amaitu: Salomon Bretainiakoak Mainetik egotzi zuen Luis Totela, Karlosen semea; bikingoek sarraldiak egin zituzten Loira, Sena eta Eskaldaren haranetan, eta baita Proventzan ere; eta Akitania zein Neustriako handikiak matxinatu zitzaizkion. 862an, Luis Totela aitaren kontra altxatu zen, eta Salomonek sendotu zuen bere aginpidea Bretainian, Karlos Burusoilari lagundu baitzion normandiarren aurkako borrokan. Hauen sarraldiak geldiarazteko asmoz, Roberto Azkarra izendatu zuen Loira eta Sena aldeko agintari; Robertok normandiarrak azpiratu zituen 866an, Brissarthen, baina gudu hartan galdu zuen bizia.
869an, Lotario I.aren seme Lotario II.a hil ondoren, Karlos Burusoilaren eta Luis Germaniarraren artean banatu zen Lotaringia. 875ean Luis II.a Italiakoa, hau ere Lotario I.aren semea, hil zen; horren ostean, Joan VIII.a aita santuak Karlos Burusoila koroatu zuen enperadore. 876ko abuztuan, Luis Germaniarra hil eta gero, Ekialdeko Frantzia inbaditzen saiatu zen, baina Luis III.a Gazteak garaitu zuen Andernachen, Koblentzatik gertu.
877ko ekainaren 16an Quierzyko Kapitularra sinatu zuen; kapitular hau feudalismoaren hasieratzat hartu ohi da, erregeak emandako ohoreak jaraunsgarriak zirela finkatu baitzuen. Quierzytik Aita Santuari laguntzera joan behar izan zuen, sarrazenoek aurkako borrokan. Italiatik itzultzean hil zen, pleuresiak jota.
Ezkontzak eta seme-alabak
842ko abenduaren 14an, Ermentrude Orleansekoarekin ezkondu zen Quierzyn; zortzi seme-alaba izan zituzten:
Ermentrude 869an hil zen. Ondoren Karlos Richilde Proventzakoarekin ezkondu zen, eta bost seme-alaba bat izan zituzten:
Ehorzketa eta testamentua
San Bertin-en urte-liburuen arabera, Karlos ziztu bizian ehortzi zuten Nantuako Abadian, Borgoina, eramaileek ezin baitzuten jasan bere gorputz ustelduaren kiratsa. Urte batzuk beranduago, bere gorpuzkiak Saint-Deniseko Abadiara eraman zituzten, non lurperatua izatea nahi zuen denbora askoan, porfirozko tina batean, Dagoberto I. aren tina izenez ezagutzen dena izan daitekeena eta, gaur egun, Louvren dagoena. Bertan, Iraultzan urtutako letoizko oroigarri bat zegoela erregistratu zen.
Karlosi bere seme Luisek hartu zion oinordekotza. Karlos hezkuntza eta letren printzea zen, Elizaren laguna ere bazen, eta, bere noble errebeldeen aurka (Guenelon Sens-ekoaren kasuan bezala, zeinak saldu baitzuen, eta Hincmaro Reims-ekoa), gotzaindegian aurki zezakeen laguntzaren jakitun zen, bere aholkulariak goi kleroaren artean aukeratzen baitzituen.
GIMP
GIMP (GNU Image Manipulation Program, "GNUren irudiak manipulatzeko programa") GNU proiektuaren baitan irudiak egokitzeko sortu den kode irekiko programa bat da. GNU General Public License lizentziapean argitaratzen da.
GIMP argazkiak eta, oro har, irudiak moldatzeko aplikazio informatiko bat da. Aurreneko bertsioa GNU/Linux sistemarako sortu zen, baina gaur egun Windows eta Mac OS X sistema eragileetarako ere egokiturik dago.
GNOME proiektu gehienak bezala, GIMP euskaraz lokalizatuta topa daiteke.
Dora (Mexiko Berria)
Dora  Mexiko Berriko herrixka bat da. Roosevelt konderrian kokatua dago. 2010ean 133 biztanle zituen, 7.19 kilometro koadrotan banatuta.
Huntza taldea
Huntza taldea 2014an Bilbon sortutako musika taldea da, unibertsitate giroan elkartutako 6 gazte gipuzkoarrek osaturikoa.
2023ko otsailaren 23an iragarri zuten taldeak amaiera emango diola bere ibilbideari. Azken kontzertua 2024ko otsailaren 3an izango da.
Sorrera
Huntza 2014an Bilboko kaleetan sortutako musika taldea da. Taldekideak ostegun iluntzeetako trikipoteo eta Eguenero elektrotxarangan ezagutu eta noizean behin elkartzen hasi ziren ondo pasatzeko asmotan. Taldeari forma ematen joan ziren heinean, kantuak konposatzen hasi ziren, bakoitzak bere esperientziatik jasotakoa elkarbanatuz.
Taldearen lehen agerpena 2016ko martxoaren 8an izan zen, Harro gaude kantua plazaratuz. Abesti honekin oholtza gainera salto egin zuten lehen emakumeak omendu zituzten. Hasiera apal honek, ateak ireki zizkien jarraian etorriko ziren kontzertu eta agerraldiei.
Aldapan gorarekin arrakasta
2016ko azaroan Aldapan gora kantuaren bideoklipa kaleratu zuten, Mutrikun grabatu zena, eta arrakasta itzela izan zuen. Abestia 2/4ko konpas sinple batean oinarritua izan arren, trikitixako konposizioetan izan ohi den bezala, pop-rock kutsu nabarmena du sartutako kontrapuntuak direla eta. Durangoko Azokarako Ertzetatik diska atera zuten eta Azokako salduenetakoa izan zen. Diskoa Usurbilgo Higain estudioan grabatu zuten Haritz Harreguyren gidaritzapean.
2017an Japoniaraino joan ziren kontzertuak ematera Ertzetatik Tour izeneko kontzertu biran. Lumak izenarekin bi abestitako EP-a atera zuten eta irabaziak Gipuzkoako haur onkologikoen guraso elkartearentzako (Aspanogi) izan ziren.
2018an Lasai lasai izeneko EP-a aurkeztu zuten, Zubietako hipodromoan grabaturiko bideoklip eta guzti, eta Mafalda eta Tremenda Jauría taldeekin elkarlanean "Zer izan" abestia atera zuten. Urte berean taldeak bigarren disko luzea plazaratu zuen, Xilema izenekoa. EITBko Gaztea! irratiko DIDA saioan aurkeztua izan zen, eta bideoklipa telebistako kate nagusian atera zen. Ondoren kontzertu birari ekin zioten, tartean Argentinan eta Uruguayen ere egon ziren, eta 2019an ere luzatu zen bira hau. 2019an bertan Madrilen "Ororea (Orgull)" abestia grabatu zuten Roba Estesa abeslari katalanarekin batera eta bideoa oso ezagun egin zen. 2019ko apirila eta maiatza artean "Buruz behera" abestiaren bideoklipa grabatu zuten Laidan eta Sopelan.
Pandemiaren ostekoa
2020an Europan zeharreko bira antolaturik zeukaten baina COVID-19 pandemiak dena bertan behera utzi zuen. Uda amaieran Euskadiko Orkestrarekin batera hiru abesti plazaratu zituzten, "Aldapan gora", "Olatu bat" eta "Lasai lasai". Josune Arakistainek bakarrean orkestrak lagunduta egindako "Olatu bat" abestiaren bertsio hau bereziki arrakastatsua izan zen. 2021. urtean nazioarteko musikariekin hainbat kolaborazio egin dituzte, besteak beste Doctor Prats ("Haizeak") eta Lildami ("Si vols") kataluniarrekin eta Julieta Venegas mexikarrarekin ("17:21" abestia). 2021eko azaroan plazaratutako disko berriko singleak izan ziren "Haizeak" eta "17:21". Diskoak Ezin ezer espero izena izan zuen. Aurrekoak baino disko intimistagoa da.
Iturbide jauregia
Iturbide Jauregia Madero kalearen hegoaldeko espaloian dago, Mexiko Hiriko Hirigune Historikoan Eraikinak harrobiaren eta tezontle gorriaren konbinazio tradizionala erakusten du. Erregeordetza-garaian lau mailatan eraikitako jauregi-egoitza bakarra zen. Jauregia barroko estilokoa da eta 1779an eta 1785ean artean altxatu zen. XXI. mendean, 2004ko urtarrilaren 19an, Iturbide Jauregian Citibanamex Kultur Jauregia museoa inauguratu zen. Haren helburuak Mexikoko herri-artea eta Mexikoko Banku Nazionalaren bilduma partikularra erakustea zen.
Historia
Eraikinak hartzen duen espazioa XVI. mendean kontu-auzitegiaren kontulari nagusia izan zen Gonzalo Juárez de Córdobarena zen. Ondoren, Santa Brigidako erlijiosoei saldu zieten, eta haiek San Mateo de Valparaíso kondeei eta Jaral de Berrio Berrioko markesari saldu zieten, Fernando de la Campa kondearen ondorengoei. Azken horrek jatorrizko eraikina eraistea erabaki zuen, bertan egungo jauregia altxatzeko; jauregia Mariana Berrio de la Campa y Cos eta Pedro de Moncada y Branciforte ezkonberrientzako izango zen. Obra Francisco Guerrero y Torres arkitektoari enkargatu zitzaion, honek 1779 eta 1785 bitartean lan egin zuelarik. Garaiko jauregi ederrena izan zen, arkitektura zibilaren benetako maisulana.
1821ean Mexikoko Independentzia mugimendua amaitu ondoren, jauregia Agustin de Iturbideri eskaini zitzaion, Trigarante Armadako lehen buruzagiari, bertan bizi zedin, eta 1822ko maiatzaren 15ean, hain zuzen ere, Iturbide balkoi nagusira irten zen, Konstituzio Kongresuak Mexikoko enperadore izendatu zezan. Hortik dator Iturbide jauregia izena. Hector de Mauleónentzat (2015) Iturbide jauregia deitzen diogu, Agustin I.ak Juan Nepomuceno de Moncada y Berriori, bere legezko jabeari, kendu zionetik, han, bere inperioak iraun zuen hemezortzi hilabeteetan, bere egoitza eta bulego ofiziala jartzeko.
Estiloa
Eraikinaren estiloa Espainia Berriko barroko espainiarraren interpretazioaren adibide bat da, dekorazio-xehetasunetan Mexikoko sustrai indigenen elementu bereizgarriak barne hartzen dituena. Eraikinak hiru solairu ditu: lehenengoa, oso altua, behegainekoa; bigarrena, modu konbentzionalean, eta hirugarrena, galeria batez lotutako bi dorrez osatua, non portadak pilastra aberatsak, bi atlante eta guantelete bat dituen.
Museoaren bilduma
Citibanamex (Banco Nacional de México) banketxearen bilduman 4.300 inguruko arte-lan daude, Espainia Berriko Erregeorderriaren garaitik gaur egun arte. Bilduman jasota dauden artista batzuk aipatzeagatik, hauen obrak ikus daitezke: Diego Rivera, José Clemente Orozco, Frida Kahlo, Joaquín Clausell eta Manuel Álvarez Bravo. Bilduma honi 1920an eman zitzaion hasiera, garaiko banketxearen zuzendari orokorraren eskutik, Agustín Legorreta García.
Holcosus undulatus
Holcosus undulata Holcosus generoko animalia da. Narrastien barruko Teiidae familian sailkatuta dago.
Ono San Pietro
Ono San Pietro Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ono San Pietrok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Arthur Summons
Arthur Summons (Sydney, 1935eko abenduaren 13a - Wagga Wagga, Hegoaldeko Gales Berria, 2020ko maiatzaren 16a) australiar hamabosteko eta hamahiruko errugbilari eta entrenatzailea izan zen. Australiako errugbi selekzioan hamar aldiz jolastu zuen 1956 eta 1959 bitartean. 1960an hamahiruko errugbira aldatu zen. Bederatzi partida jolastu zituen selekzioarekin, horietako bost kapitain gisa, eta gero entrenatu egin zuen.
"The Gladiators" izeneko John O'Grady-ren argazki ikonikoan Norm Provanekin batera protagonista izan zen. Argazkia Bevan-Summons garaikurrerako eredu izan zen.
Ander Iru
Ander Iruarrizaga Diez edo bakarrik Ander Iru (Igorre, 1998ko abuztuaren 22a) Euskal Herriko futbolaria da. Atezain lanetan eritzen da. Aitor Iru atezain ohiaren sema da, aldi berean Jon Iru futbolariaren lehengusua da, nor Patxi Iru Athleticeko atezain ohiaren semea da.
Ibilbidea
''2022ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Matrize diagonal
Aljebra linealean, matrize diagonala matrize karratu bat da, diagonal nagusian ez dauden elementu guztien balioa zero dena. Diagonal nagusiko elementuen balioa edozein izan daiteke, baita zero ere. Beraz, matrizea diagonala da baldin eta soilik:
Wilhering abadetxea
Historia
1146an, Wilhering-eko jauntxoek abadia baten sorrera haien lurretan onartu zuten. Berrogei urte igaro ondoren monasterioa eraikitzen ari zenean, Cîteauxko abadian bildutako abadiaren kapituluak Ebracheko abadiarekin bat egitea onartu zuen. 1185. urtean, hamar urte geroago hasitako eliza altxatzea erabaki zen. 1293an Engelszelleko abadia sortu zen.
Erreforman, Erasmus Mayer Aitak bederatzi hilabetez abadetxetik Nurembergera ihes egin zuen, 1544 eta 1545 bitartean. Bitarte horretan, Balthasar von Presing-ek hartu zuen behin-behineko abadetxearen agindua. Monasterioa erabat abandonatu zen 1583an. Kontrarreformaren baitan, Luganoko Alexander a Lacu monje beneditarrek 1587an berriro ireki zuen Wilhering, arrakasta izanik.
1733an, sute batek monasterioa ia erabat suntsitu zuen. Gaur egun garai haietatik atari erromanikoa, klaustro gotikoaren zati bat eta bi hilobi baino ez dira geratzen. Abadia handik gutxira berreraiki zuten Johann Haslingerrek alemaniar rokoko estiloan egindako planoen arabera. Abadiaren elizaren barruko margolanak, Martino Altomonte eta bere semea Bartolomäorenak dira. Eskulturak eta estuko lanak Johann Michael Feuchtmayerrek eta Johann Georg Üblhörek egin zituzten. Josef II.a enperadorearen erreformen presiopean, parrokia bat sortu zen. 1895. urtean eskola bat sortu zen.
1940an naziek tokia hartu zuten eta aita Bernhard Burgstaller kartzelan hil zen hurrengo urtean. Gerra ostean itzuli ziren monjeak. Gaur egun komunitate monastikoak 30 kide biltzen ditu. Mendebaldeko hegala eraiki da 500 ikasle dituen eskola hartzeko.
Matrize diagonal
Matrize diagonalaren beste adibide bat unitate matrizea da.
Wilhering abadetxea
Liburutegia
Abadiaren liburutegiak 40.000 liburu historikoen bilduma du (1900. urte arte). XX. mendeko 20.000 ditu. Gainera, Erdi Aroko 150 eskuizkribu eta 220 inkunable daude.
Matrize diagonal
Askotan, matrize diagonala izendatzeko diag(a1,...,an) notazioa erabiltzen da, non a1,...,an diagonal nagusiko elementuak diren, goiko ezkerretik hasita. Hau da, aurreko adibidea diag(1,4,-2) notazioarekin ere idatz daiteke; aldiz, matrize identitateak diag(1,1,...,1) motakoak dira.
Matrize diagonal guztiak simetrikoak eta (goi- eta behe-) triangeluarrak dira; eta, elementuak ℝ edo ℂ gorputzekoak badira, normalak deitzen dira.
Bioteknologia
Bioteknologia izaki bizidunetan oinarritzen den teknologia mota da.
Matrize diagonal
Matrize diagonalgarria
Izan bedi. Esaten da f diagonalgarria dela, existitzen bada f-ri elkartutako D matrize diagonal bat, edo baliokidea dana, bektore propioz osatutako V-ren \beta-oinarri bat lor badaiteke, izan ere, kasu horretan izango baita.
Bioteknologia
Bioteknologiak organismoak (mikroorganismoak, batez ere) erabiltzen ditu gizakiarentzat onuragarriak diren produktuak edo zerbitzuak eskuratzeko. Aplikazioak ditu: nekazaritzan, farmazia-industrian, elikagaien zientzietan, medikuntzan eta ingurugiroan, besteak beste.
Estreinakoz, Karl Ereky hungariar ingeniariak erabili zuen hitza, 1919an, bere Biotechnologie der Fleisch-, Fett- und Milcherzeugung im landwirtschaftlichen Grossbetriebe (Bioteknologia, nekazaritza eta abeltzaintzako ustiategi handi bateko haragi- eta esne-ekoizpena) liburuan sartu zuenean.
Matrize diagonal
Eragiketak matrizeekin
eta matrizeen biderketarako,
Bioteknologia
Bioteknologia hainbat zientziatan oinarritzen da: mikrobiologian, biokimikan, genetikan, botanikan eta ingeniaritza puruan, esaterako. Mikroorganismoak erabiltzen ditu haiengandik etekin industriala lortzeko.
Matrize diagonal
Eragiketak matrizeekin
diag(a1,...,an) matrize diagonalak alderantzizko matrizea izango du, baldin eta soilik a1,...,an elementuak 0 ez badira. Orduan, hau daukagu
Bereziki, matrize diagonalek azpieraztun bat osatzen dute, n×n dimentsioko matrizeen eraztunaren parte dena.
Bioteknologia
Bioteknologia barruan, bi atal edo sasoi erabat ezberdin bereizten dira: Bioteknologia tradizionala edo klasikoa eta Bioteknologia modernoa.
1992ko Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmenaren arabera, bioteknologia honela defini daiteke: «Erabilera espezifikoetarako produktuak edo prozesuak sortzeko edo aldatzeko sistema biologikoak eta organismo biziak edo horien deribatuak erabiltzen dituen aplikazio teknologiko oro».
Aniztasun Biologikoari buruzko Hitzarmenaren Biosegurtasunaren Cartagenako Protokoloak honela definitzen du bioteknologia modernoa:
Bioteknologia tradizionala
Bioteknologia klasikoa ohituretan eta esperientzi aurre zientifikoan oinarritzen zen, elikadura arlora soilik zuzenduz. Jarduera horren adibide bat da edariak edo elikagaiak eskuratzeko (ardoa, esnekiak...) gizakiak aspalditik erabiltzen dituen tekniken multzoa: XIX. mendera arte prozedura horien atzean zegoen oinarri biokimikoa ezagutu gabe eta Pasteur-en garaitik aurrera mikrobio aukeratuak erabiliz.
Bioteknologia modernoa
Bioteknologia modernoak XX. mendearen 80ko hamarkadan hasi zuen bere bidea, ingeniaritza genetikoarekin batera. Izan ere, bioteknologia mota honek ingeniaritza genetikoa du oinarri, geneak sartzen baititu —era artifizialean— mikrobioengan haien ezaugarriak aldatzeko, produktu interesgarri bat ekoiztu dezaten, adibidez. Bioteknologia erabiliz, esaterako, bakterioek edo legamiek giza-intsulina ekoizten dute hormona horrekiko kodetzen duten giza-geneak mikrobio horiengan txertatuz. Egun, merkaturatzen den intsulina gehiena bioteknologiaren bidez lortzen da.
Genetikoki eraldatutako organismoak sortzen ditu bioteknologia modernoak, organismo naturalen aldean onuragarriagoak direnak produktu bat ekoizteko.
Bioteknologiaren historia
Bioteknologiaren hastapenak nekazaritzaren agerpenarekin lotuta daude, duela 10.000 urte inguru. Nekazariak laster ohartu ziren posible zela uzten etekina hobetzea, landare hoberenak eta erresistenteenak aukeratuz.
Duela 8.000 urte sumertarrek eta babiloniarrek garagardoa ekoizten zutelako zantzuak ditugu. Era berean, txinatarrek gazta eta jogurta egiten zuten orain dela 6.000 urte, eta ogiaren lehen aipamenak K.a. 3.000. urte inguruan azaltzen dira Egipton. Elikagaiak eta edariak lortzeko prozesu hauetan guztietan bakterioek edo legamiek parte hartzen dute, lehengaiak hartzituz. Elikagai horiek sortzen dituzten hartzidurak kasualitatez gertatuko ziren hasieran, baina gizakiak laster ikasiko zuen prozesu horiek kontrolatzen, bere oinarri biokimikoa ezagutu ez arren.
XIX. mendea erabakiorra izan zen bioteknologiaren bilakaeran, mende horretan genetika, biokimika eta mikrobiologiaren oinarri teorikoak finkatu baitziren. Mende horren erdialdean, Gregor Mendelek herentziari buruzko lehen ikerketa zientifikoak osatu zituen, eta 1876an Louis Pasteurek frogatu zuen mikroorganismoak direla hartzidura laktiko eta alkoholikoaren eragileak.
XX. mendean, industriaren garapena eta biologiaren aurrerapenei esker, mikroorganismoak erabiltzen hasi ziren industrian. Mikroorganismoen ustiapena, gizakiarentzat interesgarriak diren substantziak eta produktuak eskuratzeko, areagotu egin zen XX. mendean zehar: 1910. urte inguruan, mikrobioen lehenengo ekarpen industriala gauzatu zen, azetona, butanola eta glizerolaren ekoizpena hasi zenean. Bioteknologiaren garapenean, XX. mendeko mugarri garrantzitsuenak, besteak beste, hauek izan dira:
Adibideak
Bioteknologiak lau industria-eremu handitan ditu aplikazioak: osasun-laguntza (medikuntza); laboreen ekoizpena eta nekazaritza; laboreen eta beste produktu ez-elikagarri (industriala) batzuen erabilera (adibidez, plastiko biodegradagarriak, landare-olioa, bioerregaiak); eta ingurumen-erabilerak.
Adibidez, bioteknologiaren aplikazio bat mikroorganismoak produktu ekologikoak fabrikatzeko erabiltzea da (adibidez, garagardoa eta esnekiak). Beste adibide bat da meatzaritzak biolixibiatuetan berezkoak diren bakterioen erabileran. Bioteknologia birziklatzeko ere erabiltzen da: hondakinak tratatzeko, industria-jarduerek kutsatutako lekuak garbitzeko (bioremediazioa), eta baita arma biologikoak ekoizteko ere.
Zenbait termino sortu dira bioteknologiaren hainbat adar identifikatzeko, adibidez:
Medikuntza
Medikuntzan, bioteknologia modernoak aplikazio asko ditu botiken aurkikuntzetan eta ekoizpen farmazeutikoan, farmakogenomikan eta proba genetikoetan (edo baheketa genetikoan). 2021ean, mundu osoko bioteknologia farmazeutikoko enpresen balio osoaren % 40 inguru Onkologian ari zen lanean, Neurologia eta Gaixotasun Arraroak beste bi aplikazio handiak izanik.
Farmakogenomika (farmakologiaren eta genomikaren konbinazioa) da konposizio-genetikoak nola eragiten duen gizabanako batek botikei ematen dien erantzunean aztertzen duen teknologia. Ikertzaileek aldakuntza genetikoak zer eragin duen pazienteengan botiken erantzunetan aztertzen dute, gene-adierazpen korrelazionatuaren bidez edo nukleotido bakarreko polimorfismoen bidez, sendagai baten eraginkortasunarekin edo toxikotasunarekin. Farmakogenomiaren helburua baliabide arrazionalak garatzea da, pazienteen genotipoari dagokionez farmakoterapia optimizatzeko eta ahalik eta eraginkortasun handiena bermatzeko ondorio kaltegarri minimoekin. Horrelako planteamenduek medikuntza pertsonalizatuaren etorrera agintzen dute, non medikamentuak eta medikamentuen konbinazioak optimizatzen diren bakoitzaren konposizio-genetiko berezirako.
Bioteknologiak molekula txikiko farmako tradizionalak aurkitzen eta fabrikatzen lagundu du, baita bioteknologiaren –biofarmaziaren– ondorio diren botikak ere. Bioteknologia modernoa egungo sendagaiak erraz eta merke fabrikatzeko erabil daiteke. Genetikoki eraldatutako lehen produktuak giza gaixotasunak tratatzeko sendagaiak izan ziren. Adibide bat aipatzearren, 1978an, Genentechek intsulina sintetiko humanizatua garatu zuen bere genea Escherichia coli bakterioan txertatutako plasmido bektore batekin elkartuz. Lehenago, intsulina, diabetesa tratatzeko oso erabilia, hiltegiko animalien pankreatik (ganadua edo txerriak) ateratzen zen. Genetikoki injektatutako bakterioak gai dira giza intsulina sintetiko kantitate handiak ekoizteko kostu nahiko baxuan. Bioteknologiak terapia berriak ere sortu ditu, hala nola terapia genetikoa. Bioteknologia oinarrizko zientzian aplikatzeak ere (adibidez, Giza Genoma Proiektuaren bidez) izugarri hobetu du biologiaren ulermena, eta, biologia normalari eta gaixotasunei buruz dugun ezagutza zientifikoa handitu den heinean, handitu egin da lehendik trata ezin zitezkeen gaixotasunak tratatzeko sendagai berriak garatzeko dugun gaitasuna ere.
Proba genetikoek ahultasunen diagnostiko genetikoa ahalbidetzen dute heredatutako gaixotasunentzat, eta haur baten gurasotasuna (ama eta aita genetikoa) edo, oro har, pertsona baten arbaso bat zehazteko ere erabil daitezke. Kromosomak geneen maila indibidualean aztertzeaz gain, proba genetikoek (zentzu zabalagoan) barne hartzen dituzte gaixotasun genetikoen balizko presentziarako proba biokimikoak edo desordena genetikoak garatzeko arrisku handiagoarekin lotutako geneen forma mutatzaileak. Proba genetikoek kromosomen, geneen edo proteinen aldaketak identifikatzen dituzte. Gehienetan, probak erabiltzen dira heredatutako desordenekin lotutako aldaketak aurkitzeko. Proba genetiko baten emaitzek kondizio genetiko susmagarri bat baieztatu edo baztertu dezakete, edo pertsona batek gaixotasun genetiko bat garatzeko edo pasatzeko aukerak zehazten lagun dezakete. 2011tik aurrera, ehundaka proba genetiko erabiltzen ziren. Proba genetikoek arazo etiko edo psikologikoak eragin ditzaketenez, proba genetikoek aholkularitza genetikoa izaten dute lagun.
Nekazaritza
Genetikoki eraldatutako laboreak (labore transgenikoak edo labore bioteknologikoak) nekazaritzan erabiltzen diren landareak dira, eta horien DNA ingeniaritza genetikoko teknikekin aldatua izan da. Gehienetan, espeziean berez gertatzen ez den ezaugarri berri bat sartzea da helburu nagusia. Enpresa bioteknologikoek etorkizuneko elikagaien segurtasuna lortzen lagun dezakete, hiri-nekazaritzaren elikadura eta bideragarritasuna hobetuz. Gainera, jabetza intelektualaren eskubideak babesteak sektore pribatuak agrobioteknologian inbertitzera bultzatzen du.
Elikagaien laborantzako adibideen artean, honako hauek daude: izurriteei aurre egitea, gaixotasunak , ingurumen-baldintza estresagarriak , tratamendu kimikoei aurre egitea (esaterako, herbizida bati aurre egitea), hondamena murriztea edo laborearen elikadura-profila hobetzea. Elikadurakoak ez diren laboreen adibide dira, besteak beste: farmazia-agenteak , bioerregaiak eta industrialki erabilgarriak diren beste ondasun batzuk ekoiztea , bai eta biorremediaziorako ere.
Nekazariek teknologia transgenikoa zabalik onartu dute. 1996 eta 2011 artean, labore transgenikoekin landatutako lurren azalera osoa 94 bider handitu zen, 17.000 kilometro karratutik 1.600.000 km2-ra. Munduko laborantza lurren % 10 transgenikoekin landatu ziren 2010ean. 2011tik aurrera, 11 labore transgeniko desberdin landu ziren, komertzialki, 160 milioi hektarea, esaterako, 29 herrialdetan: AEB, Brasil, Argentina, India, Kanada, Txina, Paraguai, Pakistan, Hegoafrika, Uruguai, Bolivia, Australia, Filipinak, Myanmar, Burkina Faso, Mexiko eta Espainia.
Genetikoki eraldatutako elikagaiak beren DNAn ingeniaritza genetikoaren metodoekin aldaketa zehatzak izan dituzten organismoetatik sortutako elikagaiak dira. Teknika horiei esker, laborantza-ezaugarri berriak sartu ahal izan dira, bai eta elikagai baten egitura genetikoaren gaineko kontrol askoz handiagoa ere, lehen hazkuntza selektiboa eta mutazio-hazkuntza bezalako metodoek ematen zutena baino. Elikagai transgenikoen salmenta komertziala 1994an hasi zen; Calgenek bere Flavr Savr lehen aldiz merkaturatu zuenean, tomatea bere heldutasunera heltzea atzeratu zuen. Orain arte, elikagaien eraldaketa genetiko gehienak, hala nola soja, artoa, koltza eta kotoi haziaren olioa, nekazarien eskari handiko uztetan zentratu dira. Horiek patogenoei eta herbizidei aurre egiteko diseinatu dira. Ganadu transgenikoa ere garatu da esperimentalki; 2013ko azaroan ez zegoen merkatuan, baina, 2015ean, FDAk, ekoizpen eta kontsumo komertzialerako, lehen izokin transgenikoa onartu zuen.
Badago adostasun zientifiko bat  esaten duena gaur egun labore transgenikoetatik eratorritako elikagaiek ez dutela gizakien osasunerako ohiko elikagaiek baino arrisku handiagorik Baina ikusi ere:
Domingo, José L.; Bordonaba, Jordi Giné (2011). "A literature review on the safety assessment of genetically modified plants" (PDF). Environment International. 37 (4): 734–742. 10.1016/j.envint.2011.01.003. PMID 21296423. (PDF) 2022ko urriaren 9an, jatorrizkoa, hau da, GM landareen segurtasun ebaluazioan oinarritutako azterlan kopurua mugatua da oraindik. Hala ere, garrantzitsua da lehen aldiz, iradokitzen duten ikerketa-taldeen arabera, ikasketen arabera, GM produktuen (batez ere artoa eta soja) askotarikoak direla iradokitzen duten ikerketa-taldeen kopuruan. dagozkien ohiko GM landare gisa, eta oraindik kezka larriak izan zirenak, behatu ziren. Gainera, aipatzekoa da GMko elikagaiak ohiko hazkuntzaren arabera lortutakoak diren bezala, nutrizio eta seguruak direla frogatzen duten azterlan gehienak, Bioteknologiako Enpresek edo Bazkideek ere egin baitute, GM landare hauek merkaturatzeaz gain. Nolanahi ere, horrek aurrerapen nabarmena adierazten du azken urteetan argitaratutako azterketa faltarekin alderatuta, enpresa horiek aldizkari zientifikoetan argitaratutako ikasketen faltarekin alderatuta.
Krimsky, Sheldon (2015). "An Illusory Consensus behind GMO Health Assessment". Science, Technology, & Human Values. 40 (6): 883–914. 10.1177/0162243915598381. S2CID 40855100. Zientzialari errespetatuen testigantzekin hasi nuen artikulu hau, hau da, ez dagoela eztabaida zientifikorik transgenikoek osasunean dituzten ondorioen inguruan. Literatura zientifikoari buruzko nire ikerketak beste istorio bat kontatzen du.
Eta kontrastean,
Panchin, Alexandro Y; Tuzhikov, Alexandro I. (2016ko urtarrilaren 14an). "Argitaratutako ikerketa transgenikoek ez dute kalte zantzurik aurkitzen konparazio askotarako zuzentzen direnean". Kritika kritikoak bioteknologian. 37 (2): 213 – 217. 10.3109/07388551.2015.1130684. ISSN 0738-8551. PMID 26767435. S2CID 11786594. Hemen, erakusten dugu zenbait artikuluk eragin handia eta negatiboa izan dutela uzta transgenikoei buruzko iritzi publikoan, eta ekintza politikoak ere eragin dituztela, hala nola transgenikoen enbargoa, eta akats komunak partekatzen dituztela datuen ebaluazio estatistikoan. Akats horiek zenbatuta, ondorioztatzen dugu artikulu horietan aurkeztutako datuek ez dutela transgenikoen kalteen funtsezko ebidentziarik ematen.
Aurkeztutako artikuluek Gmosek kalte posibleak izan ditzakeen garrantzia jaso zuen. Hala ere, erreklamazioak izan arren, aztertzen diren GMOen baliokidetasun handiaren eta gabeziaren frogak ahultzen zituzten. Azpimarratzen dugu 1783 baino gehiagorekin GMOei buruzko artikuluak azken 10 urteetan argitaratutakoak. Horietako batzuek GMO eta ohiko laboreen arteko desberdintasunak izan behar zituztela azpimarratu behar da, nahiz eta ezberdintasunak errealitatean existitzen diren,
eta
Yang, Y.T.; Chen, B. (2016). "Governing GMOs in the USA: science, law and public health". Journal of the Science of Food and Agriculture. 96 (4): 1851–1855. 10.1002/jsfa.7523. PMID 26536836. Beraz, ez da harritzekoa etiketak eskatzeko eta transgenikoak debekatzeko ahaleginak gero eta arazo politiko handiagoa izatea AEBetan (Domingo eta Bordonaba aipatuz, 2011). Oro har, adostasun zientifiko zabal batek dio gaur egun merkaturatzen diren elikagai transgenikoek ez dutela ohiko elikagaiek baino arrisku handiagorik... Zientzia eta Medikuntzako Estatuko eta nazioarteko elkarte nagusiek adierazi dute gaur arte ez dela jakinarazi edo egiaztatu giza osasunaren kontrako ondoriorik, genetikoki eraldatutako elikagaiekin zerikusia duenik.
Hainbat kezka gorabehera, gaur egun, Zientziaren Aurrerapenerako Ameriketako Elkartea, Osasunaren Mundu Erakundea eta nazioarteko zientzia erakunde independente asko bat datoz transgenikoak beste elikagai batzuk bezain seguruak direla esatean. Ohiko hazkuntza-teknikekin alderatuta, ingeniaritza genetikoa askoz zehatzagoa da eta, kasu gehienetan, ustekabeko emaitza sortzeko aukera gutxiago. ; aitzitik, elikagai transgeniko bakoitza kasuz kasu aztertu behar da sartu aurretik Some medical organizations, including the British Medical Association, advocate further caution based upon the precautionary principle:
"Genetically modified foods and health: a second interim statement" (PDF). Britainiar Mediku Elkartea. 2004ko martxoa. Jatorrizkotik 2022ko urriaren 9an artxibatuta (PDF). 2019ko abuztuaren 30ean berreskuratua. Gure ustez, GM elikagaiek osasunean eragin kaltegarriak izan ditzaketen ahalmena oso txikia da, eta adierazitako kezka asko indar berarekin aplikatzen dira. ohiko eratorritako elikagaiak. Hala ere, segurtasun-kezkak ezin dira, oraindik, erabat baztertu gaur egun dagoen informazioaren arabera.
Onura eta arriskuen arteko oreka optimizatu nahi denean, zuhurtziaz erratea eta, batez ere, ezagutza eta esperientzia metatuz ikastea. Aldaketa genetikoa bezalako edozein teknologia berri aztertu behar da giza osasunerako eta ingurumenerako izan daitezkeen onura eta arriskuak ikusteko. Elikagai berri guztiekin bezala, elikagai transgenikoen inguruko segurtasun-ebaluazioak kasuan-kasuan egin behar dira.