cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Acanthistius patachonicus
Acanthistius patachonicus Acanthistius generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Nughedu Santa Vittoria
Nughedu Santa Vittoria Oristanoko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Quincy (Florida)
Quincy Floridako hiri bat da. Gadsden konderrian kokatua dago. 2010ean 7,965 biztanle zituen, 19.7 kilometro koadrotan banatuta.
Perrysburg (New York)
Perrysburg  New York estatuko herri bat da. Cattaraugus konderrian kokatua dago. 2010ean 401 biztanle zituen, 2.55 kilometro koadrotan banatuta.
Glen Lyn (Virginia)
Glen Lyn Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Giles konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Boguszów-Gorce
Boguszów-Gorce Poloniako Silesia Behereko voivoderriko hiri-udalerri bat da, Wałbrzych barrutian kokatuta. 27,02 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 15733 biztanle zituen.
NGC 2784
NGC 2784 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Acanthistius paxtoni
Acanthistius paxtoni Acanthistius generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Comazzo
Comazzo Italiako udalerri bat da. Lodiko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Comazzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Boguty-Pianki udalerria
Boguty-Pianki Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Ostrów Mazowiecka barrutian kokatuta. 89,09 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2651 biztanle zituen.
Venus Williams
Venus Ebony Starr Williams Price (Lynwood, Kalifornia, AEB, 1980ko ekainaren 17a - ) tenislari profesionala da. Munduko lehenengoa izan zen WTA sailkapenean 11 astez hiru aldi ezberdinetan. Serena Williamsen ahizpia nagusia da, eta bien artean zortzi domina olinpiko dituzte.
WTAren 49 bakarkako titulu irabazi ditu, horietatik zazpi Grand Slamak (bost Wimbledon barne), WTA Tour Championship bat eta bederatzi Tier 1 lehiaketa. Serenarekin batera 14 binakako Grand Slam titulu eta bi WTA Tier 1 titulu eskuratu ditu, baita lau domina olinpiko ere.
2002ko otsailaren 25ean WTAren sailkapeneko lehenengo postuan egon zen lehen jokalari afro-amerikarra izan zen. 11 asteetan egon da postu horretan, hiru aldi ezberdinetan.
Iruelasko haraneko erreserba naturala
Iruelasko harana, Espainiako Gaztela eta Leon erkidegoko Ávilako probintzian dagoen erreserba natural bat da. Gredosko mendilerrotik gertu dago, Erdialdeko Mendigunean. Europa osoko sai motzen koloniarik inportanteenetako bat du.
Jevhen Martxuk
Pedagogia ikasi ondoren, KGBk errekrutatu zuen, non hogeita hamaika urtez zerbitzatu zuen. 1990eko hamarkadaren hasieran, Ukrainako independentziari leial zitzaion KGBko lehen ofizialetako bat izan zen. Ukrainako Zerbitzu sekretuak zuzendu zituen 1991tik 1994ra.
1995ean Vitalii Masol ordezkatu zuen lehen ministro karguan. 1996ko maiatzean dimititu zuen, Radeko kide hautatu ondoren. 1999ko hauteskunde presidentzialetan bosgarren postuan geratu zen. Defentsa eta Segurtasun Nazionaleko Kontseiluko idazkaria izan zen 1999 eta 2003 artean, eta Defentsa ministroa 2003tik 2004ra.
Ángel Nicolás Acha
Bizitza
1930eko abenduaren 6an jaio zen Ybycuín. 1957an apaiztu zen Erroman. 1978ko abuztuaren 20tik heriotza egunera arte Carapeguáko elizbarruti sortu berriko gotzaina izan zen. 1982ko ekainaren 24an hil zen 51 urte zituela.
José Higinio Uriarte García del Barrio
José Higinio Uriarte García del Barrio (Asuncion, Paraguai, 1843ko urtarrilaren 11 - 1909ko apirilaren 21a) paraguaitar politikaria izan zen. 1877ko apirilaren 22a eta 1878ko azaroaren 25a bitartean Paraguaiko Errepublikako presidentea izan zen, ordura arte presidentea zen Juan Bautista Gill hil eta berehala presidentetzan ordezkatuz.
Tropheus moorii
Tropheus moorii Tropheus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Live Is Life
Live is life (euskaraz literalki Bizitza Bizitzea Da) Opus austriar pop musika taldearen abesti bat da. 1984an konposatu eta 1985an single gisa merkaturatu zuten, urte honetako udan Europako herrialde askotako abesti zerrenden lehen postuan kokatu zelarik. Kanadan ere lehenbiziko postura gailentzea lortu zuen, eta AEBetan top 40an sartu zen.
Denboraz, 1980ko hamarkadako ikur edota abesti ezagunenetakoa bilakatu zen. Bestalde, musika talde ugarik jatorrizko abestiaren bertsioak moldatu zituzten.
Milhouse Van Houten
Deskribapena
Bart Simpsonen lagun honena da. Lisaz maiteminduta dago. Bere aitak, Kirk eta Luann, dibortziatu, baina gero berriz ezkontzen saiatu ziren.
Glenburn (Maine)
Glenburn Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Penobscot konderrian kokatuta dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cornegliano Laudense
Cornegliano Laudense Italiako udalerri bat da. Lodiko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cornegliano Laudensek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Parassy
Parassy Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Parassy udalerrian erroldatutako biztanleak 407 ziren. Familiak 177 ziren, horien artean 47 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 35 bakarrik bizi ziren emakumeak), 59 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 223 etxebizitza zeuden, 178 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 219 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 178 etxebizitza nagusietatik 142 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 72 etxek bost zituzten. 132 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 98 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 288 ziren, horien artean 211 aktiboak ziren eta 77 inaktiboak ziren. 211 pertsona aktiboetatik 196 lanean zeuden (106 gizon eta 90 emakume) eta 15 langabezian zeuden (7 gizon eta 8 emakume). 77 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Parassy udalerrian 179 unitate fiskal zeuden, 431,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.378 euro zen.
Lamothe-en-Blaisy
Biztanleria
2007an Lamothe-en-Blaisy udalerrian erroldatutako biztanleak 76 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Parassy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
Lamothe-en-Blaisy
Etxebizitza
2007an 49 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 46 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 33 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 5 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Parassy
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Parassy udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 948 hektarea erabiltzen.
Lamothe-en-Blaisy
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Parassy
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Lamothe-en-Blaisy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 45 ziren, horien artean 31 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 31 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (15 gizon eta 14 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Parassy
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lamothe-en-Blaisy
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa batena zen.
2000. urtean Lamothe-en-Blaisy udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Radenthein
Radenthein, Spittal an der Drau barrutiko herri bat da, Austriako Karintia estatuan. Nock Mendietan dago, Erdialde Ekialdeko Alpeak izeneko eskualdean, Millstätter lakuaren ipar-ekialdean. Herriak, bere barnean, honako katastro herriak ere hartzen ditu: Döbriach, Kaning, Laufenberg, St. Peter eta Tweng.
Herria, lehen aldiz, 1177an aipatzen da, Millstatt Abadia Benediktinoaren zati bezala. Erdi Aroan, burdin mineral ateratze gune bat izan zen, non, 1908an, magnesita meatze estensibo bat aurkitu zen, eta "Austro-Amerikar Magnesita" meatzaritza konpainia sortu zen, herriko, biztanleria igo zuena. 1995ean lortu zuen herri estatusa.
Computer Chess
Computer Chess Andrew Bujalskik idatzi eta zuzendutako 2013ko estatubatuar film independentea da.
Filma 1983 inguruko Sony kamera zahar baten zuribeltz primitiboan dago grabatua, eta nerd frikismoaren topiko eta keinuz betea dago.
Ida Freund
Ida Freund (Viena, Austria, 1863ko apirilaren 15a - 1914ko maiatzaren 15a) Kimikako lehen emakume irakaslea izan zen, Erresuma Batuko Unibertsitate batean.
Feminista aktiboa zen, beti emakumeen sufragioaren alde zegoen. Ida Smedley eta Martha Whiteley-rekin batera paper garrantzitsua jokatu zuen Kimika Elkartean sartzeko emakumearen borrokan. 1920an onartu zuten emakumeen onarpena elkarte horretan, baina Idak ezin izan zuen lorpen hori ikusi. Kimikari buruzko bi liburu idatzi zituen eta gasa neurtzeko hodia asmatu zuen, bere izena hartuko zuena.
Haurtzaroa
Ida Freund Vienan (Austria) jaio zen 1863ko apirilaren 15ean. Txikia zenean bere ama hil zen eta umezurtz geratu zen. Bere amonak bere zain gelditu zen Vienan. Estatuko Unibertsitatean ikasi zuen eta gero Austriako Estatuko Diploma lortzeko prestatu zen irakasle moduan. 1881ean, bere aiton-amonak hil ziren, Idak zaindu izan arren. Ingalaterra ra joan zen bizitzera Ludwig Strauss biolin jolearekin, bere osaba.
Ikasketak
Bere osaba Girton College-n ikastetxean (Cambridge n) matrikulatu zuen bere ikasketak amaitzeko, baina Idak ez zegoen ados erabaki horrekin, eta kontran jarri zen. Denbora zehar, egokitu zen, eta Cambridgeko Unibertsitatea n jarraitu zituen ikasketak. 1886an, ohorezko diploma lortu zuen Tripos de Ciencias Naturales-en. Bai fisikan bai kimikan bikain aritu zen proba hauetan, gainera, bere ama hezkuntza eta ikasketa hezkuntza ez zen berdina izan. Triposak materiaren arabera zeuden proba batzuk ziren, proba horiek etorkizun profesionala markatzen zuten. Baina emakumeek ezin zutenez unibertsitateko titulurik jaso, Certificado de Competencia jaso zuen.
Lana
Unibertsitatea amaitu ondoren, irakaslea izan zen Cambridgeko Irakaskuntza Eskolan 1886an. Une horretan, emakumeak ezin zuten kimikako laborategian sartu Tripos azterketa gainditu arte, horregatik, Ida Freund-ek ia emakumezko ikasle guztien laborategiko heziketaren arduraduna izan zen. Bere ikasle gehienak zentrora iristen ziren kimika ezagutza gutxirekin.
1890an, Idak hanka baten anputazioa jasan behar izan zuen. Kausa ez dago argi, baina onarturiko teoriak dio bizikletaz istripu bat izan zuela.
Urte berean, Newham-eko kimika irakaslea postua lortu zuen 1913rarte, osasun arazo batengatik postua uztera behartuta ikusi zelako.
Irakaskuntza denbora eta energia gehiena xurgatzen zion, eta ezin izan zuen bere ikerketak nahi zuen beste landu. Ezin izan zuen master edo doktoretzarik lortu, baina garrantzi handiko bi liburu eta artikulu bat argitaratu zuen.
Feminista aktiboa izan zen, emakumeen sufragioaren alde borrokatu zuen, eta Ida Smedley eta Martha Annie Whiteley-rekin batera erreferentzia izan zen emakumeak Kimikako Sozietatean onartuta izateko XX. mendea n. Ez zen bizi bere ekintzen eta aldarrikapenen arrakasta ikusteko, onarpen hori baieztatu baitzen 1920an. 1914an hil zen operazio baten ondoren eta bere omenez Ida Freund Memorial Fundazioa sortu zen, emakumeek adar zientifikoetan parte-hartze handiagoa sustatzeko helburuarekin, oraindik ere existitzen da fundazio hori.
Irakaskuntza
Irakasle moduan bere zeregin garrantzitsuetako bat ikasleei Triposak gainditzeko prestatzea zen, gainera, bere ikasle gehienak ez zuten kimikaren inguruko ezagutzarik. Ida lehenengo zientzia hezitzaileetako bat izan zen.
Beren ikasle batzuen hitzek nabarmendu zuten bere lana eragin handia izan zuela ikasketa sektorean eta ikerketa sektorean emakumeen gorakada sustatzeko. Izaera indartsua zuen eta bere ikasleak motibatzen ahalegintzen zen. Tripos proben aurretik, bere ikasleei proposatzen zien ikasketaren bat prestatzeko, garrantzitsua iruditzen zitzaiolako.
Nazioarteko mailan ez zuen izan eraginik handirik epe laburrean, laguntza eta prestakuntza eman ziolako ikasle belaunaldi bati bere jakintza eta baloreak pasatzeko. Epe laburrean ez dirudi zerbait esanguratsua denik, baina hobekuntza txikiak dira sistema hobetzen laguntzen dutenak, eta bere balioak ikasi zituzten belaunaldi honek gauza bera egingo luke hurrengo belaunaldiekin.
"Cupcakes" taula priodikoa
Ikasleak taula periodikoa errazago ikasteko, Idak Mendeléev taulari aldakuntza batzuk egin zion. Bere ustez, taula periodikoa ikasteko kimikako ezagutza zabala vehar zela, baita denbora asko ere. Bere proposamena zerbait sinpleagoa eta intuitiboagoa sortzea zen bere ikasleak Mendeleeven sistema errazago ulertzeko.
Bera sortu zuena taula periodikoa taula batez osatuta zegoen, zatiketa horizontalak eta bertikalak Edinburgoko arrokaz egina zeuden. Zenbakiak txokolatezkoak ziren eta elementuak izoztutako pasteltxoak ziren, bakoitzak izotzaren barruan izena eta zenbaki atomikoa erakusten zuen. Balentziarik gabeko atomoak borobildu ziren, balentzia batekoek izkina bat zuten kanpoan, bi balentziazkoak bi izkina, hirukoak hiru, etab. Ikasleak eraikuntza honetan hartu zuten parte.
Beste ikerketa talde batean txokolatezko kutxa handiak antolatu zituen, bakoitza kimikari ospetsu baten biografiarekin eta irudiarekin.
Asmakizunak
Irakasteko metodoen berrikuntzez gain, etorkizunean bere izena jasoko zuen laborategiko tresna bat asmatu zuen. Ostwald gasaren neurketa-hodiaren bariazio bat izan zen.
Robert Hossein
Robert Hossein (Paris, Frantzia, - Essey-lès-Nancy, 2020ko abenduaren 31) frantziar antzezlea eta antzerki-zuzendaria izan zen. Polizia-filmak egin eta antzeztu zituen: Les salauds vont en enfer (1956); Toi, le venin (1959). Angélique (1964-1968) sailarekin lortu zuen, ordea, arrakasta. Antzerkiari dagokionez, zuzendari gisa aipagarriak ditu: Potemkine (1975), Pas d'orchidées pour miss Blandish (1977), Danton et Robespierre (1979) eta Angélique lanaren egokitzapena (1994). Misérables (1982) lanaren egokitzapen batekin itzuli zen zinemara, eta, ondoren, Le Caviar rouge (1986) egin zuen.
Iker Larrauri
Biografia
Antonio H. Larrauri Villagrán doktoreak eta Enriqueta Prado Soriano andreak osatutako ezkontzaren hirugarren semea izan zen. Hiru aldiz ezkondu zen, lehena Irma Salgadorekin, gero aktoresa batekin eta azkenean Mayanekin, haren aurreko ezkontza bateko bi seme-alaba hazi dituenarekin: Roberto eta Mayán, eta hirugarrena izan zuten: Ina.
Liebenthaler poni
Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da. Arraza modernoa da, 1960. urtea sortuta.
Arrazaren historia
Liebenthale zaldi arraza nahiko modernoa da, nahiz eta antzineko tarpanak berreskuratzeko saoia izan, Heck zaldia bezala. Arraza sortzeko hainbat poni arraza gurutzatuak izan dira. Arraza 1960. urtean sortu zuen Jürgen Zutz zaldizaleak Europako zaldi basatia berreskuratu nahian. Horretarako Fjord zaldiak, Konik zaldiak eta Heck zaldiaren behor bat gurutzatu zituen elkarrekin. Gaur egun 100 buru inguruko samalda bat libre larretzen da Brandenburgoko Liebenthalen, zoo batean.
Ursula Franklin
Ursula Martius Franklin (Munich, Alemania, 1921ko irailaren 16a-Toronto, Kanada, 2016ko uztailaren 22a) kanadar fisikaria izan zen.
Bizitza
Antzinako material arkeologikoen fisikan aditua. Berlinen fisika esperimentaleko ikasketak amaituta, Ontarioko Ikerkuntza Fundazioan hasi zen lanean. Materialen zientziari eta teknologiaren eragin sozialari buruzko ikerketak egin ditu gehienbat. Antzinako materialen arkeologoekin batera lan egin du batez ere, eta arkeometriaren erabileraren aitzindarietako bat izan zen (materialak aztertzeko teknika modernoak arkeologian aplikatzean datza arkeometria). Kanadan, arma nuklearren proben eraginez haurrei eroritako hortzetan metatuko estrontzio-90aren ondorioak aztertu zituen.
Canal 6 Navarra
Canal 6 Navarra Nafarroako Foru Erkidegoan emititzen den telebista kate autonomiko pribatua izan zen. 2002an hasi zen lehenengoz emititzen eta, Popular TV Navarrarekin bat eginez, Navarra Televisión sortu zuen 2012ko maiatzaren 14an. Gaur egun LTDn eta ONOn ikusgai zegoen. Kateak gaztelania hutsean emititzen zuen.
Egoitza Berriobeitiko industriagunean zegoen. 1.000 metro karratuko tamaina zuten instalazioek eta 3 solairutan banatzen zen. Katearen jabea Editora Independiente de Medios de Navarra S.A. enpresa izan zen.
Oihana Azkorbebeitia
Oihana Azkorbebeitia Urizar (Abadiño, Bizkaia, 1981eko abuztuaren 28a) mendi lasterkaria da eta Euskal Selekzioko kidea 2006tik. Albaitaria da ogibidez.
Biografia
Oihana Azkorbebeitia 18 urte egin arte atletismoan ibili zen, Durangoko Bidezabal taldean. Ondoren mendi lasterketetan parte hartzen hasi zen eta hainbat sari lortu izan ditu urte hauetan zehar. Horrez gain, dantzaria izan da herriko Talde Batuak dantza taldean eta panderojolea Anbotoko Hauspoak trikitixa taldean. Gerediaga Elkarteko kidea da gaur egun, eta elkarte horretako batzordekidea izan zen 2009tik 2013ra arte. Euskal Herriko Artzain Txakurren elkarteko (EHATE) kide ere bada, eta epaile lanak egiten ditu Euskal Herriko Artzain Txakurren txapelketetan. 2018rako antolatutako Euskaraldian Abadiñoko hamaikakoan hartu zuen parte, Ahobizi lez. Seme bi ditu, Alluitz (2013) eta Ametz (2015).
Zutabegile
Oihana Azkorbebeitia mendi korrikalaria eta mendi lasterketan Euskal Herriko selekzioko hautatzailea izateaz gain, durangaldeko Anboto astekarian zutabegilea da. Besteak beste zutabe hauexek idatzi ditu:
Korrikalari ibilbidea
2019ko irailaren 29an kilometro bertikalen Munduko kopan hirugarren amaitu zuen.
2019ko urriaren 19an zazpigarren postua lortu zuen mendiko lasterketen Munduko Kopako finalean, Italian.
2021ean Andorran jokatu zen Mendi lasterketen Munduko Kopako laugarren proba puntuagarrian 5. postua lortu zuen. 23 kilometroko lasterketa eta Comapedrosa (2942 metro) Andorrako mendirik garaiena tarteko.
2022an irabazi zuen Barruera herrian, Vall de Boí (Pirinio katalana) Boiko Epic Trail Vall delakoan, eta lehen garaipena lortu zuen Skyrunner World Series-en zirkuituan.
2022ko irailaren 3an Azkorbebeitiak denboraldiko zazpigarren garaipena lortu zuen Trail Valle de Tena 4K mendi maratoian, Panticosa herrian (Huesca). Korrikalari abadiñarrak irabazi zuen proba (6.57.45). Indarpark taldeko Larraitz Aragon durangarra izan da bigarrena (7.17.44). Ainhoa Elizondo euskalduna sailkatu zen hirugarren.
2022ko irailaren 10ean Ubidestroi mendi lasterketa jokatu zen lehen aldiz Ubide herrian, eta Durangaldeko neskak nabarmendu ziren bertan. Oihana Azkorbebeitia korrikalari abadiñarrak irabazi zuen proba (2.57.16), eta Andikona Albizuri korrikalari berriztarra hirugarren sailkatu da (3.22.43). Uxoa Irigoien getariarra izan zen bigarrena (3.19.01).
2022ko irailaren 22an Skyrunner Munduko Kopako Pirin Extreme mendi lasterketa izan zen Bulgarian, Bansko herrian. Bertan euskal koloreak nagusitu ziren nesketan, podiumera Euskal Herriko hiru neska igo ziren eta. Oihana Azkorbebeitia korrikalari abadiñarrak (Merrell taldea) irabazi zuen proba (5.50.29), denboraldi horretan Munduko Kopan irabazi zuen hirugarrena. 38 kilometroko lasterketa izan da, 3.300 metroko desnibel positibokoa, eta korrikalariek hiru mendi igo behar izan zituzten: Kutelo (2.908 m), Vihren (2.914 m) eta Todorka (2.746 m). Millet taldeko Sandra Sevillano korrikalari santurtziarra sailkatu zen bigarren (5.55.21), eta RaidLight taldeko Maite Maiora mendaroarra hirugarren (5.58.07). Mutiletan, Christian Mathys korrikalari suitzarrak irabazi du (4.49.28)
2022ko urrian Munduko Kopako finala, Zeanuriko Gorbeia Suzien lasterketan 8. postua lortu ondoren, Munduko sailkapen nagusian bigarren postua lortu du. Azken lasterketa horretan Noemie Vachon frantziarrak irabazi zuen (3.49.37), eta Igorreko Onditz Iturbe sailkatu zen bigarren (3.49.53), baina korrikalari bi horiek ez ziren Kopako lehian sartzen, gutxienez lau probatan parte hartu behar zelako aurretik, eta eurak gutxiagotan lehiatu dira. Webster hirugarren sailkatu da lasterketan (3.51.26), eta Azkorbebeitia zortzigarren (4.03.08).
Munduko kopa-finalaren aurretik, 41 urteko Azkorbebeitia lider zegoen ( Skyrunner World Series-eko hiru proba irabazita), baina oso puntu gutxiko aldea zegoen lehenengo lau sailkatuen artean, eta euretariko edozeinek irabazi zezakeen kopa. Oihana Azkorbebeitia bera, Lindsay Webster kanadiarra, Iris Pessey frantziarra eta Maite Maiora mendaroarra ziren lau hautagaiak. Martina Cumerlato italiarrak ere bazuen kopa irabazteko aukera, baina ez zuen parte hartu finalean. 2022ko Skyrunner Munduko Kopako sailkapen nagusia nesken postuak: 1.Lindsay Webster 465 puntu, 2. Oihana Azkorbebeitia 406 puntu.3. Maite Maiora 350 puntu. Azkorbebeitiaren esanetan: "'Lehia polita izan dut Webster kanadiarragaz, eta bera laugarren tokian eta ni bosgarrenean igaro gara Gorbeia tontorretik, tarte txikiagaz, baina hortik aurrera  geroago eta alde handiagoa atera dit eta ezinezkoa izan zait harrapatzea'."2023ko martxoaren 4an Maxi Trail lasterketan, Oihana Azkorbebeitia korrikalari abadiñarra nagusitu zen emakumeetan, bigarren urtez jarraian. 6.51.58ko denboran egin zuen 58 kilometro eta 7.000 metroko desnibel metatua zuen ibilbidea. Aurreko urtean baino ia hogei minutu gutxiago behar izan zuen. Cristina Santurino sailkatu zen bigarren emakumeetan (7.48.08), eta Aida Campos hirugarren (7.50.31).
2023ko martxoaren 18an Euskal Herriko Kopako lehenengo proban, Bedian, Kopako lider ipini da nesketan. VII. Kolazino Eguna ospatu zuten Bedian, eta, urtero lez, mendiko mendi martxa (16 kilometrokoa) eta mendiko lasterketa bi antolatu zituzten, 16 eta 24 kilometrokoak. Azkorbebeitiak lasterketa luzean, 2.32.07ko denboran egin zituen 24 kilometroak. Ainara Urrutia aretxabaletarra bigarrena (2.35.38), eta Oihana Zubillaga anoetarra izan zen podiuma osatu zuen hirugarrena (2.38.50). Garazi Sampedro korrikalari atxondarra laugarren geratu zen (2.43.46), eta Oihane Unzalu abadiñarra zortzigarren (2.56.00).
2023ko maiatzaren 6an Azpeitin Domusa Teknik 40 MLK (40 milia) mendi lasterketaren bigarren edizioan txapelduna Oihana Azkorbebeitia abadiñarra (7.09.13) izan zen eta txapeldunordea Larraitz Aragón durangarra (7.50.31). Hirugarrena Sara Peña oriotarra izan zen (8.13.01). Azkorbebeitia hasieratik amaierara nagusitu da, probako errekorra hautsita. Aurreko urtean baino 8 minutu gutxiagoan egin du 65 kilometro eta 3.700 metro positiboko desnibela dituen lasterketako ibilbidea.
2023ko maiatzaren 14an Zegama-Aizkorri lasterketan Beterano mailako txapelduna izan zen (5:03:47) denboraz. Sailkapen orokorrean 13. postua izan zuen. Ekainaren 3an Euskal Herria Mendi Erronkan irabazlea izan zen eta errekorra ezarri zuen. Bigarrena Sara Peña izan zen eta hirugarrena Uxoa Irigoien. Oihana Kortazarrek zuen errekorra 3 segundotan hobetu zuen.
2023ko ekainaren 10ean Ezkoriatza herrian (Gipuzkoa) Gabez Takarraran mendi lasterketaren XI. edizioa jokatu zen. Izenak dioen moduan, gauez izaten da proba, gaueko 22:00etan hasita 25 kilometro eta 1.200 metroko desnibel positiboa dituen proba berezia da. Emakumeetan Oihana Azkorbebeitia izan zen txapelduna (2.11.31), bigarrena (2.18.15) Irati Larrañaga usurbildarra, eta hirugarrena (2.25.40 Oihana Aragonés aretxabaletarra.
2023ko ekainaren 17an Sky World Serieseko Munduko Koparen egutegiko laugarren lasterketa jokatu zen Portugalen, Madeira uhartea n: Ultra Skyrunning Madeira. Zirkuituko lasterketarik luzeena zen—45 kilometro eta 3.600 metroko desnibel posiboa zituen— eta bertan Durangaldeko Oihana Azkorbebeitia abadiñarra bigarren (6.25.01) eta Larraitz Aragón durangarra zazpigarren (7.18.51) heldu ziren. Sailkapen horri eskerrak (hamarren barruan egiteagatik) urrian Kopako finala izango den Limone Skyrunning Xtreme probarako sailkatu ziren.
2023ko uztailean G2H ultratraila jokatu zen, Goierriko 2 Haundiak. 6.000 metroko desnibel positiboko 88 kilometroko lasterketa izan zen. Durangaldeko korrikalariak izan ziren nagusi nesketan. Oihana Azkorbebeitia abadiñarra izan zen irabazlea (denbora:12.40.43), Larraitz Aragon korrikalari durangarra sailkatu zen bigarren (13.18.06) eta Izaskun Sanz nafarrak osatu du nesken podiuma (13.48.01).
Palmaresa
Aipatutako 1. postuaz gain, beste hainbat lasterketatan ere ondorengoak lortu ditu:
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Saila
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Saila (gaztelaniaz ere Departamento de Educación, Política Lingüística y Cultura), Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntza arloaz, unibertsitateez, ikerketaz, hizkuntza politikaz eta kulturaz arduratzen den Eusko Jaurlaritzaren saila da. 1978 urtean sortu zen, orduko Eusko Kontseilu Nagusia martxan zela.
2012an sortu zen Hezkuntza eta Kultura Sailak batu zirenean. Egungo Sailburua Cristina Uriarte independentea da.
Ordezkaritzak
Herrizaingo Sailak honako ordezkaritzak ditu Euskal Autonomia Erkidegoko hiru lurraldeetan:
Gien-sur-Cure
Gien-sur-Cure Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gien-sur-Cure udalerrian erroldatutako biztanleak 112 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 108 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 103 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 52 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 65 ziren, horien artean 44 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 44 pertsona aktiboetatik 32 lanean zeuden (19 gizon eta 13 emakume) eta 12 langabezian zeuden (6 gizon eta 6 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gien-sur-Cure udalerrian 45 unitate fiskal zeuden, 95 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 10.187 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Gien-sur-Cure udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 275 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hipika
Hipika edo zaldiketa deitzen zaie zaldi edo behorrekin praktikatzen diren kirol guztiei. Historian zehar aspaldidanik hipika praktikatu da, erromatarren garaitik, esate baterako, Odin jainkoaren omenez egiten ziren lasterketetatik gaur egunera arte. Olinpiar joko modernoetan ia hasieratik hipika egon da; 1900. urtetik, hau da, bigarren Olinpiar Jokoetatik. Hauetan bakarrik zaldi oztopo lasterketa eta poloa praktikatu zen baina geroago, 1908. urtean, hipika Olinpiar Jokoetatik kanpo geratu zen ofizialki. Handik urte gutxitara, Londreseko 2012. urteko Olinpiar Jokoetan berriz kirol hau berriz bueltatu zen eta aldi honetan inoiz baino proba gehiagorekin: Doma klasikoa, oztopo jauzien lehiaketa eta zaldiketa lehiaketa orokorra
Jatorria eta historia
Zaldiaren eta gizakiaren arteko harremanaren jatorria behatzeko historiaurrera jo behar dugu. Hasiera batean, zaldiak gure arbaso nomaden elikagai zirela esaten da, baina hauek ez ziren presa errazak, animalia indartsu eta azkarrak baitira, eta hauek harrapatzeko enboskadak antolatu behar zituzten. Geroago, gizartea nomada izatetik leku finko batean bizitzera pasatu zen, sedentarismora hain zuzen ere. Ondorioz, nekazaritza eta abeltzaintza lantzen hasi ziren, eta zaldia lan-tresna oso erabilgarria izan zitekeela ohartu ziren. Hala, animalia hau ezinbesteko bihurtu zen garai hartako gizartearentzat hark zuen potentziarengatik. Bestalde, zaldien etxekotzea duela 5.500 urte inguru hasi zela esaten da, Eurasian, Errusia, Kazakhstan eta Ukraina inguruan, baina azkar hedatu zen hauen erabilera Europa eta Asia guztian zehar.
Erdi Aroan, Espainiako zalditeriak edo Zaldun Eskolak arrakasta handia izan zuen, bertan, zaldi eta zaldunak borrokarako prestatzen zituzten. Denborarekin, borrokak alde batera utzi eta zaldia bake denboran erabiltzen hasi ziren. Honela, zaldi gaineko jokoak eta txapelketak orokortu egin ziren, eta zaldiketa sortu zen kirol gisa. Lehen zaldiketa eskola Fiaschi Kondeak sortu zuen Ferrara izeneko Italiako herrian 1539an. Mendeak igaro ahala, gizakiaren eboluzioarekin batera, zaldian ibiltzeko moduak ere eboluzionatu zuten eskola hauei esker, gero eta postura ergonomikoagoak bilatuz. Beranduago zaldiek armadan zuten lekua galdu zuten, material blindatuen sorkuntzarekin hain zuzen ere. Hala ere, gaur egun zenbait lekutan poliziak zein segurtasun langileak zaldi gainean ikus daitezke.
Beranduago, 1921ean, Nazioarteko Hipika Federazioa (berez FEI, Fédération Équestre Internationale) sortu zen, eta nazioarteko eskumenen, Olinpiar Jokoen eta zaldi gaineko beste diziplina batzuen araudiak homologatu ziren. Federazioa zortzi federazio nazionalen ordezkariek sortu zuten, eta gaur egun 134 federazio daude afiliatuta. 1990. urtetik Munduko Zaldiketa Txapelketa antolatzeaz arduratzen dira. Bestalde, poloa, rodeoa eta zaldi lasterketak ez daude beraien eskumenean, beste federazioenetan baizik.
Kategoria olinpikoak
Hipika Olinpikoa Olinpiar Jokoetan zaldi edo behorrek parte hartzen duten modalitate orori esaten zaio. Beraz, doma klasikoa, jauzi lehiaketa eta hiru eguneko zaldi txapelketa osoa biltzen ditu gaur egun, bakarkako zein taldekakoak izan daitezkeenak. Hala ere, historian zehar hiru modalitate hauek ez dira izan Olinpiar Jokoetan zaldiak ikusteko izan ditugun aukera bakarrak, errepikatuenak eta praktikatuenak izan diren arren. Hortaz, zaldiek antzinatik parte hartu izan dute Olinpiar Jokoetan, 1896 eta 1904. urteetan izan ezik, ez baizen zaldirik ikusteko aukerarik izan. Bestalde, antzinan zaldiekin egiten ziren kirol modalitetateak eta gaur egungoak ez dira berdinak, 1900. urteko Pariseko Olinpiar Jokoetan jauzi lasterketa eta zaldiekin egindako altuera eta luzera jauzien lehiaketak zeuden, doma klasikoa eta hiru eguneko txapelketa beranduago sartu ziren Olinpiar Jokoen zerrendara, 1912an hain zuzen ere. Gainera, zaldiketen multzoaren barnean sartzen ez bada ere, poloa ere ikusgai izan zen bost urtetan Olinpiar Jokoetan, non halaber zaldien erabilera ezinbestekoa den, lehen edizioa 1900. urtean ikusi genuen Parisen. Azkenik, volteo deritzon modalitatea ere, zaldiaren gainean gimnastika egitean datzan kirola, ikusgai izan zen 1920ko Amberesko Olinpiar Jokoetan. Beraz, esan daiteke hipika kirolak betidanik izan direla Olinpiar jokoetan.
Aipatzekoa da zaldiketen kirol modalitate desberdinetan gizon eta emakumeak batera lehiatzen direla, eta hori oso kirol gutxitan gertatzen da. Hala ere, hori ez da betidanik horrela izan; izan ere, 1952ko Helsinkiko Olinpiar Jokoetara arte soilik armadako ofizialek har zezaketen parte zaldi gaineko modalitate hauetan, baina joko haietan herritarren parte hartzea baimendu zen.
Federazioak
Gaur egun, kirol hau praktikatu ahal izateko, federazio ofizial batean izena emanda egotea beharrezkoa izaten da. Lehiatu ahal izateko, esate baterako Espainiako federazioak 7 azterketa dauzka, "Galopes" deituta. Hauetara aurkezteko, ikasi behar da liburu batetik zeren eta proba praktikoak eta teorikoak badaude. Zazpi proba horietatik errazena lehenengoa da eta zailena zazpigarrena. Proba bat pasatuz gero, hurrengoa ateratzeko aukera irekita geratzen da. Hurrengo proba egin ahal izateko aurreko guztiak gainditu behar.
Zaldien tamaina
Gero, 148cm baino gehiago dutenean zaldiak bezala sailkatzen dira.
Nola banatzen dira zaldiak lehiaketetan
Lehiaketa ofizialetan eta txapelketan, poniak eta zaldiak horrela banatzen dira, bakoitzak bere kategorian lehiatu ahal dezan. Zaldi oztopo-jauzi lasterketan, zaldiak 1,20m aurrera jauzi egiten dute eta ponien kategoria bakoitzak bi altuera eskuragai dauzka. Altuena, X letrarekin bakarrik adierazita agertzen da eta baxuena, X2 bezala adierazten da.
Carolina Coronado
Victoria Carolina Coronado y Romero de Tejada (Almendralejo, Extremadura, 1820ko abenduaren 12a - Lisboa, Portugal, 1911ko urtarrilaren 15a ) idazlea izan zen, autodidakta eta sentsibilitate handikoa, garai bereko beste erromantizismo egile batzuen (Rosalía de Castro kasu) baliokidetzat hartutako extremadurarra eta hain ospetsua zen literata, non Bécquerekin alderatu zuten. Pianoaren eta harparen birtuosoa ere izan zen. 1843an Poesia liburuki bat argitaratu zuen, 1852an berriro argitaratua, Hartzenbuschek jarri zion hitzaurrea. Gai historikoak, konpromiso soziala eta emakumeen defentsa soziala eta kulturala nagusi ziren eleberriak eta antzerkiak ere idatzi zituen.
Hipika
Nola banatzen dira zaldiak lehiaketetan
Hauek dira altuerak:
Carolina Coronado
Biografia
Victoria Carolina Coronado eta Romero de Tejada, Nicolás Coronado y Gallardo, eta María Antonia Eleuteria Romero de Tejada y Falcón-en alaba, Almendralejo herrian  familia aberats baina ideologia aurrerakoidun batean jaio zen, bere aita eta aitona jazarriak izan ziren horregatik. Bederatzi anai-arrebetatik hirugarrena izan zen, eta olerki ugari eskaini zizkien neba-arrebei, batez ere Emiliori. Badajozera joan zen bizitzera, lau urte zituela, aita Aldundian idazkari lanetan hasi zelako, eta Carolina garai hartako neskatoentzako modu tradizionalean hezi zuten: joskintza, etxeko lanak, etab.
Hipika
Zaldiak Euskal Herrian
Euskal Herrian badago bertako eta berezkoa den zaldi mota bat, pottoka. Hau, animaliak duen tamaina eta ezaugarriengatik, zaldien artean ponien sailkapen taldean sartzen da, Europako beste hainbat zaldi txikiren antzera. Euskal Herrian zaldi arraza ugari egon da eta dago, hori dela eta, adituak ez dira ados jartzen bertako zaldi arrazei buruzko eztabaidaren zenbait puntutan. Hala ere, bertako zaldi arrraza ezberdinak jatorri bera edo antzekoa dutela diote, arbaso berdinak baitituzte. Esaterako, lautzako zaldiak eta zaldi montxinoak Euskal Herriko pottokaren jatorri antzekoa dutela esaten da. Jatorria zein den aztertzeko antzinara jo behar dela uste dute adituek, azken glaziaziora hain zuzen ere, zaldi hauek glaziazioa pasatu ondoren bertan gelditu zirenak baitira.
Carolina Coronado
Biografia
Hala ere, txikitatik literaturarekiko interesa erakutsi zuen eta, loari orduak lapurtuz, lor zezakeen edozein genero edo obra irakurtzen hasi zen. Horregatik, bertsoak osatzeko aparteko erraztasuna garatu zuen. Bere lehen olerkiak 9 urte zituenean idatzi zituen. Hizkera nahasi samarrarekin, baita akats lexiko eta ortografikoekin, baina bat-batekoa eta sentimenduz oso betea, ezinezko maitasunek bultzatua, eta horien artean Alberto nabarmentzen da, ustezko bere lehen laguna, zeinaren benetako existentzia zalantzan jartzen den, eta itsasoan hil omen zena. Pairatzen zuen katalepsia kronikoaren afekzioak, beharbada, bere izaera erromantikoa areagotu egin zuen, zenbait aldiz hiltzera iritsiz, bizirik lurperatua izateko ideiarekin obsesionatzea eragin ziona.
Hipika
Hipodromoak Euskal Herrian
Hipodromo edo zalditokia zaldi-lasterketak egiteko erabiltzen den esparru itxia da. Erdigunean pista, eta pistaren inguruan harmailak izan ohi ditu. Pistak lurrezkoak edo belarrezkoak izan ohi dira; lurrezkoetan trostariek lehiatzen dute, eta belarrezkoan odolgarbiek. Ikusleek, beste zenbait kiroletan bezala, apustuak egiteko aukera dute.
Carolina Coronado
Biografia
Bizitza iraultzailea izan zuen; izan ere, 1838an, gerra zibilean, Carolina Coronadok gogotsu ekin zion Isabel II.aren tronua defendatzeko sortutako batailoi baterako bandera brodatzeari.
Hipika
Hipodromoak Euskal Herrian
Euskal Herrian bi hipodromo daude:
Biarritzen, Loreen hipodromoa
Loreen hipodromoa (frantsesez: Hippodrome des fleurs) Biarritzeko hipodromoa da, 1954an sortua. 803 metroko pista du, trostariek bertan lehiatu dezaten. 1954an sortu bazen ere, lehenago ere egiten ziren zaldi lasterketak Biarritzen. Hipodromoaren antolatzailea Société de Courses au trot de Biarritz erakundea da.
Carolina Coronado
Biografia
Lau urte geroago, 1848an, nerbio-gaixotasun batek erdi paralitiko utzi zuen Cadizen, eta medikuek Madrildik gertuko urak hartzea gomendatu zioten, beraz, bizilekua hiriburura aldatu zuen.
Hipika
Zubietan, Donostiako hipodromoa
Donostiako hipodromoa edo Lasarteko hipodromoa Zubieta auzoan dagoen hipodromoa da, 1916an sortua. 2.000 metro inguruko luzera du pistak, eta pistaren erdian poloan aritzeko lekua dago. Hipodromoa 1916an eraiki bazen ere, 1883an jada Donostiako hipodromoari buruzko aipamenak agertzen dira El Urumea egunkarian. Oraindik zaldi lasterketak egiten diren arren, hipodromoak ez du antzinako gizarte-bizitzan zuen garrantzia.
Carolina Coronado
Biografia
1852an Sir Justo Horacio Perryrekin, AEBetako Madrilgo enbaxadako idazkariarekin ezkondu zen. Seme bat izan zuen, Carlos Horacio (1853-1854), eta bi alaba, Carolina (1857-1873) eta Matilde (j. 1861). Bere alabaren heriotza aurreikusten zuen hainbat bihozkada izan zituen. Eta heriotzarekiko zuen obsesioak halako neurrira eraman zuen, non bere senarra hil zenean, 1891an, gorpua baltsamatu egin zuen, lurperatzeari uko eginez eta isila eta goiko gizona ezizenarekin zuzendu zitzaion.
Hipika
Loiolako hipika
Donostiako Loiola auzoan dago hipika hau, 1916an sortu zen, eta Real Sociedad Hípica elkarteak kudeatzen du. Zaldi lasterketak egiteaz gain, beste zenbait instalakuntza ere baditu hipikak; tenis eta paddle kantxak eta igerilekua esaterako. Hori dela eta, izaera elitista izan du betidanik leku honek eta zenbait pertsona ospetsuk klaseak jaso dituzte bertan, Juan Carlos errege ohiak adibidez.
Carolina Coronado
Biografia
Ramón Gómez de la Sernaren izeba izan zen.
Hipika
Loiolako hipika
Loiolako hipikak hasiera batean instalakuntzak Donostiako hipodromoan zituen, batera eraiki baitziren, baina 1944ko abuztuan Pimentel jeneralak hipika gaur egungo lekura mugitu zuen.
Carolina Coronado
Biografia
Isabel II.a erreginaren laguna zen, zeinak Salamancako markesa bere ondasun zati bat Carolina Coronadori saltzera behartu zuen eta bertan gaur egun Lagasca kalean dagoen jauregi txiki bat eraiki zen.
Iraultzailea izanez, bere Madrilgo bizilekua ospetsu egin zen bertan egin ziren literatura topaketengatik, izan ere, idazle aurrerakoien topaleku eta jazarrientzako aterpea izan zen, momentuko egile entzutetsuenetako batzuk, bertan biltzen diren, Emilio Castelar  adibidez. Hala ere, babesleku klandestino honek, eta iraultzarekiko zuen kidetasunak, garaiko zentsura pairatzea eragin zuten. Dena den, bere lan batzuk egunkari eta aldizkarietan argitaratzea lortu zuen nolabaiteko ospea erdietsiz.
Esklabotzaren aurkako kanpainan ere parte hartu zuen, eta Concepción Arenalekin, Madrileko Elkarte Abolizionistaren buruzagi izatera iritsi zen. 1868an Kubako esklabotza abolitzeko bertsoak datatu ziren. Poesia horrek eskandalu politiko bat eragin zuen urriaren 14an jendaurrean deklamatu zirenean, 1868ko Iraultza piztu eta gutxira.
Iraultzak iritsi zirenean, Mitra jauregira joan ziren bizitzera, Lisboatik gertu dagoen Pozo do Bispo herrira. Horaziok fortuna guztia galdu zuen, Estatu Batuak Europarekin lotuko zituen itsaspeko komunikazio kableak jartzeko inbertitua baitzuen.
Lisboako Mitra jauregian hil zen 1911ko urtarrilaren 15ean, eta Matilde alabak —handik gutxira hil zen— ondorengorik izan ez zuenez, jauregiko ondasun, idazki eta altzari guztiak Torres Cabreraren familiara pasatu ziren, gaur egun Canilleros kondea. Badajozko hilerrian lurperatuta dago.
Idazle ibilbidea
Carolinaren lehen konposizioak olerkiak izan ziren. Lehena, 1839an El Piloto egunkarian argitaratu zena, A la palma da. Ordutik, garaiz agertu zen bokazio bat gauzatzea lortu zuen. Familia eta gizarte-inguruneak ez zioten bidea erraztu, familia ideologia progresistakoa baitzen, eta, beraz, jazarri egin zituzten, eta garaiko balioenpean hazi zelako, zeinetan idaztea ez baitzen sartzen. Literatura oasi bat izan zen Carolinarentzat, bere izaera gaixotik babesteko, eta bizitzan zehar zenbait nerbio-depresio ere izan zituen, seme-alaben galerek areagotuta. Hala ere, emakume ahul eta delikatuaren irudi horren atzean bizitza luzea dago, sendotasun latente handikoa, karrera errespetagarria egiteko aukera eman ziona.
Harztenbusch, kontseilari eta maisu ona izan zenak, oso ondo hartu zituen Carolinak aurkeztu zituen lanak. Oso serio hartu zuen bere lana, eta gomendio eta zuzenketak egin zizkion, oso lagungarri izan baitzitzaion bere ibilbidean. Haren euskarri eta sostengu nagusia izan zen. Extremadurako poetak idatzitako poesia-liburukiaren hitzaurrea egin zuen eta honek obra eskaini zion: “La voluntad demostrada de escribir la introducción”.
Harztenbuschez gain, garai hartako beste idazle batzuek, hala nola Donoso Cortesek, Bretón de los Herrerosek, Martínez de la Rosak, besoak zabalik hartu zuten Carolina Coronado letren munduan. Poesiak eta irizpen atseginak eman zizkioten, batzuetan erakutsi zuten tonu zuzena alde batera utzi gabe. Harrera handi horri erantzuteko, Carolinak parte hartu ahal izan zuen eta harrera ona izan zuen Madrilgo Liceo Artistiko eta Literarioan, besteak beste, eta poeta eta idazle garaikideen omenaldietan parte hartzera gonbidatu zuten. Baina, hala eta guztiz ere, idazleari buruzko iruzkin gutxiesgarriak entzun ziren.
Garai hartan ospea izan zuen beste autore bat Gustave Deville izan zen, Carolina Coronadori gizonak buru zituen arte-espazio batean bidea irekitzen lagundu ziona. Esker onez, berak 1845ean Badajozen datatutako A Napoleón poema eskaini zion.
Literaturaren munduan lehen aldiz lirikaren bidez sartu zen arren, Carolina Coronadok ez zuen zalantzarik izan bere espirituaren aldakortasuna adierazten zuten beste genero batzuetan sartzeko. Prosan egindako lan batzuk astekari eta egunkarietan argitaratu ziren. Bere literatura-ekoizpena askotarikoa izan zen: eleberriak, hala nola Jarilla, Paquita,Adoración, Luz; La Sigea, La rueda de la desgracia, manuscrito de un conde, El Oratorio de Isabel la Católica y la inacabada Harnina; edota ''Los genios gemelos. Primer paralelo: Safo y Santa Teresa de Jesús, Un paseo desde el Tajo al Rhin, descansando en el Palacio de Cristal, Galería de poetisas contemporáneas, España y Napoleón y Anales del Tajo'' lanak. El cuadro de la Esperanza gisa estreinatu ziren antzerki-lanen izenburu batzuk ere ezagutzen dira. Narratiba epistolarrak eta beste artikulu batzuek osatzen dute Coronadoren ekoizpena.
Madrilgo lizeoa
Madrilgo Lizeo Artistiko eta Literarioa José Fernández de la Vegak sortu zuen 1838an. Arte zirkulu hori letrak eta Arte Ederrak sustatzeko interesarekin sortu zen. Lizeoko Konstituzioetan ez zen emakumeen parte-hartzea ukatzen, are gehiago, fakultatibotzat har zitezkeen atal ezberdinetan eta erakundeak antolatzen zituen saioetara joateko aukera ematen zitzaien.
Horixe izan zen Carolina Coronina Coronadoren eta Gertrudis Gómez de Avellanedaren lehen literatura-urratsak emateko gunea. Carolina Coronadok 1848an egin zuen Madrilerako lehen bidaia, ordurako argitaratu baitzen bere lehen poesia-bolumena. Zirkulu artistiko honetako kideek eskaini zioten harrera beroaren ondorioz, erantzun inprobisatua izan zuen, ''Se va mi sombra, pero yo me quedo. A mis amigos de Madrid.'' 1848ko irailaren 25ean La Españan argitaratu zen konposizio horretan islatu ziren haren hitzak.
Corona poética omenaldia
Alberto Rodríguez eta Lista de Aragón (1775-1848) Sevillako matematikari eta poeta izan zen. Letra Onen Akademia sortu zuen eta 1847an Historiako Errege Akademian sartu zen. Hil eta hurrengo urtean, poeta-talde batek omenaldia egin zioten Corona poética (Koroa poetikoa) izenburupean. Olerkien bilduma honetan Carolina Coronadorena dago. Bertan parte hartzeak agerian uzten du idazlea sorkuntza artistikoaren gizonezkoen gotorlekuaren barruan irabazle izan zen eremua. Korrespondentzia hori 1840an hasi zen eta 1849ra arte iraun zuen. Gutun horietan, testigantza pertsonala erakusten da, Carolinaren zalantzak eta kezkak ezagutzeko aukera ematen diguna. Carolinak bere sentimenduak eta emozio pertsonalak islatzen ditu, eta lirikoa baino haratago doazen beste gai batzuei buruz hausnartzen du. Nahiz eta bere maisuak laguntza eta sostengua eman, eskutitz hauek berari zuzenduta daude, Carolinak adorerik eza erakusten du. Bere izaera iraultzailea zela eta, hainbat arazo izan zituen bere idatziak argitaratzeko orduan, baina XIX. mendearen bigarren erditik aurrera, emakumeen korronte intelektuala sendotuz joan zen.
Bertan, idazlearen jarrera eta garaiko gizarteari buruzko beste alderdi batzuk ezagutarazten dira. Behin baino gehiagotan kexu zen bere heziketa faltaz eta bere denboraren zati handi bat bere sexuari zegozkion egitekoari ematen ziolako (bizi zen garaiko balioek erakusten duten bezala). Hala ere, ikasteko gogoak berak eraman zuen irakaskuntza, frantsesa eta italiera bere kabuz ikastera, eta horrela bere garaiko klasikoak irakurtzea ahalbidetuz.