cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teleskopio
Iragazkia
Oro har, astroaren irudia gehienetan opakuago bihurtzen duen osagarri txiki bat da, kolorearen eta materialaren arabera behaketa hobetzen duena. Okularraren aurrean kokatzen da, eta bi iragazki-mota hauek dira erabilienak: ilargi-iragazkia, gure satelitearen behaketan kontrastea hobetzen duena; eta eguzki-iragazkia, Eguzkiaren argia xurgatzeko ahalmen handia duena begiaren erretina ez lesionatzeko.
Objektiboaren diametroa edo irekidura (D)
Teleskopioaren ispiluaren edo lente nagusiaren diametroa. Irekidura da teleskopien parametro garrantzitsuena, objektiborik sartzen den argi-kantitatea adierazten duena. Astronomia-zaleek erabiltzen dituzten teleskopio arruntek arteko diametroa izaten dute, eta planeten xehetasun batzuk eta zeru sakoneko objektu asko (kumuluak, nebulosak eta galaxia batzuk) behatzeko aukera ematen dute. Eta -ko diametroa gainditzen duten teleskopioek ilargiaren xehetasun meheak, planeten xehetasun garrantzitsuak eta kumulu, nebulosa eta galaxia distiratsu ugari ikusteko aukera ematen dute.
Foku-distantzia (F)
Ispilutik edo edo lente nagusitik okularraren fokura arteko distantzia da.
Foku-arrazoia (f)
Zenbaki adimentsional bat da, f sinboloaz adierazten dena eta foku-distantziaren (F) eta irekiduraren (D) arteko zatidura adierazten duena:
Agnes Osazuwa
Kirol ibilbidea
2008an zilarrezko domina irabazi zuen Pekingo Joko Olinpikoetan 4 x 100 metroko erreleboetan, 43.04 segundoko denborarekin. Belgikaren atzetik eta Brasilen aurretik egin zuen, bere taldekideak Gloria Kemasuode, Halimat Ismaila, Oludamola Osayomi eta Franca Idoko izan zirelarik.
Teleskopio
Foku-arrazoia (f)
Teleskopioaren argitasunaren adierazlea da. Irekiera zenbat eta handiagoa eta foku-distantzia zenbat eta txikiagoa izan, argitasun handiagokoa izango da teleskopioa.
Handipena
Tresna batek behatutako objektuen itxurazko tamaina zenbat aldiz biderkatzen duen adierazten du propietate honek. Teleskopioaren foku-distantziaren eta okularraren foku-distantzia arteko zatidura da. Adibidez, -ko foku-distantziako teleskopio batek -ko okularra badu, 100 handituko du irudia.
Argitasuna
Astronomian, zeruko gorputz batek norabide guztietan igortzen duen potentzia da argitasuna, hots, denbora unitateko energia-kantitatea (potentzia), eta watt (\text {W}) unitatetan neurtzen da. Zerikusi zuzena du astroaren magnitude absolutuarekin. Bestalde, argitasuna deritzo, halaber, gorputz batek transmititzen edo islatzen duen argi erasotzailearen kantitatearen ikusizko sentsazioari. hautemandako erreflektantzia.
Objektiboaren diametroaren handiagoa izatean, argitasuna handitu egiten da, eta, teorian, teleskopioaren sekzioaren azalerarekiko proportzionala da, bigarren mailako ispiluaren buxadura txikiagoa baita. Gutxi gorabeherako faktorea objektiboaren diametroaren karratuaren eta begi-ninia ren diametroaren — inguru, beltzean— zatidura eginez kalkula daiteke. Adibidez, teleskopio batek -ko diametroa badu, begiak baino 361 aldiz argi gehiago lortuko du.
Kolorea
Astronomia-zaleek erabiltzen dituzten teleskopio gehienek kolore gutxiko irudiak ematen dituzte. Muga hori, berez, begiaren araberakoa da, ez baita behar adina sentikor teleskopioak koloreak bereizteko transmititutako argi txikiarekin (ez begiko makilatxoen estimulazioa, ez konoena). Berez, teleskopioak nahikoa fidelak dira kolorea erreproduzitzeko, eta, oro har, betaurreko astronomikoak baino hobeak dira. Tresna on batekin, planeten koloreak ikus daitezke.
George Chapman
George Chapman (Hitchin, Ingalaterra, 1559 - Londres, Ingalaterra, 1634ko maiatzaren 12a) ingelesezko poeta dramatikoa izan zen. Homeroren eta Petrarkaren obrak ingelesera itzuli zituen. Shakespeareren sonetoetan aipatzen den «kontrako» poeta izan bide zen. Drama (The Conspiracie and Tragedie of Charles, Charlesen konspirazioa eta tragedia, 1607), komedia (All fools, Zoroak denak, 1599) eta poesia (The shadow of night, Gauaren itzala, 1594; Ovid´s banquet of sense, 1595) idatzi zituen.
Sindrome serotoninergiko
Sindrome serotoninergikoa gehiegizko serotonina kantitateak eragindako sindromea da. Nahasmendu mentala, dardara, goragaleak, hipertentsioa, hipertermia eta suminkortasun neuromuskularra dira sintoma nagusiak. Zenbait drogak sortzen du.
Senerchia
Senerchia Italiako udalerri bat da. Avellinoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Senerchiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
2738 Viracocha
2738 Viracocha asteroide baten izena da. martxoaren 12an aurkitu zuen G. Kulin-ek Konkoly Behatokitik.
Emilio Cecchi
Emilio Cecchi (Florentzia, 1884ko uztailaren 14a - Erroma, 1966ko irailaren 5a) XX.mendeko italiar idazle eta kritiko garrantzitsua izan zen. La ronda literatura aldizkariaren sortzailetariko bat izan zen (1919). Ingeles literaturari buruzko azterketa kritiko batzuk egin zituen, eta hitz lauzko poesia landu zuen bere obretan: Pesci rossi (1920, Arrain arrosak), L´osteria del cattivo tempo (1927, Eguraldi txarreko ostatua), Et in Arcadia ego (1936) eta Corse al trotto (1936, Trosta lasterketak).
Heliosciurus gambianus
Heliosciurus gambianus Heliosciurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Xerinae azpifamilia eta Sciuridae familian sailkatuta dago.
2738 Viracocha
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1940 EC izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2738 Viracocha asteroidearen orbitak batezbeste 2,718 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,405 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,032 distantziara. Eszentrikotasuna 0,115 da, eta makurdura orbitala 1,12ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.5 da.
Si le vent soulève les sables
Si le vent soulève les sables 2006ko Marion Hänsel belgikar zinema zuzendariaren filma da. Marc Durin-Valoisen Chamelle eleberrian oinarrituta dago.
Sinopsia
Alde batetik, basamortua, pixkanaka lurra irentsiz; ur eskasia; lehorte amaigabea. Bestetik, gerraren mehatxua. Herrixkan putzua idortu egin da eta abereak hiltzen ari dira. Bizi-senari jarraituz, jende gehientsuenak Hegoaldera alde egin du; Rahnek, berriz, irakurtzen eta idazten dakien bakarrak, Ekialdera abiatzea erabaki du bere hiru seme-alabekin eta emaztearekin.
Consuelo Velázquez Torres
Consuelo Velázquez Torres (Ciudad Guzmán, Jalisco, 1916ko abuztuaren 21a - Mexiko Hiria, 2005eko urtarrilaren 22a), Consuelito Velázquez izenez ere ezaguna, pianista eta musikagile mexikarra izan zen.
Lehen urteak
Ciudad Guzmanekoa zen jatorriz. María de Jesús Torres Ortiz eta Issac Velázquez del Valle poetaren bost alaben artean txikiena. Lau urte zituela, musikarako gaitasun handia erakusten hasi zen, eta, 6 urterekin, Serratos (Guadalajara) akademiako musika eta piano ikasketak egiten hasi zen. Hainbat urtez ikasten aritu ondoren, Mexiko-D.F.ra, joan zen. Han jarraitu zuen bere ikasketekin, pianista-kontzertista eta musika-maistra lizentziatura lortu zituen arte. Bere graduko kontzertua hiriburuko Arte Ederren Jauregian egin zuen eta handik gutxira herri musikaren konpositore gisa hasi zen. Piano-kontzertista gisa, Mexikoko Orkestra Sinfoniko Nazionaleko eta Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Orkestra Filarmonikoko bakarlaria izan zen.
Konpositorea
Konpositore gisa utzi duen ondarea izan da nabarmena. Lehen konposizioak, (No me pidas nunca, Pasional eta Déjame quererte) erromantikoak izan ziren. Gero hainbat abesti sortu ziren, besteak beste: Bésame mucho, Amar y vivir, Verdad Amarga, Franco, Chiqui, Cachito, Que seas feliz, Enamorada, Orgullosa y bonita edota Yo no fui. Azekn hau kanta dantzagarria da, Pedro Infantek jendarteratu zituen hasieran eta aurrerago Pedro Fernándezek ere kantatu zuen. Bitxikeri bezala aipatu daiteke Consuelo Velázquezek aktoresa gisa parte hartu zuela 1938ko Noches de Carnaval film argentinarrean, Julio Saraceni zinemagileak zuzendua. Piano-jole gisa ere parte hartu zuen Julián Soler zuzendariaren film mexikarretan: 1952ko Se le pasa la mano  eta 1959ko Mis padres se divorcian  Gainera, 1992an bere bizitzari buruzko  Consuelo Velázquez dokumentalean agertu zen. Bere bizitzan zehar, musika konposatu zuen hainbat film mexikarrentzat.
"Bésame mucho" abestia
Bere kanta ezagunena. Bésame mucho abestia,16 urte besterik ez zituela konposatutako boleroa da. Velazquezi poz gehien ekarri zion doinua izan zen eta bere aurkezpen-gutun bihurtu zen. Consuelok bere lehen maitasun-musua jaso aurretik sortu zen abesti hau. Emilio Tuero baritonoak grabatu ondoren, 1944an, Nat "King" Cole piano-jole eta abeslari estatubatuar ospetsuak ingelesezko lehen egokitzapena egin zuen, nahiz eta interpreteak oraindik ez zuen buruan gaztelaniaz grabatzea. Handik aurrera, Pedro Infante, Javier Solís, The Beatles, La Internacional Sonora Santanera, Thalia, Xavier Cugat eta bere Orkestra, The Ventures, Sammy Davis Jr., Antonio Machín, Lucho Gatica. Bésame mucho abestia ezaguna egin da Kiss Me a Lot, Kiss Me Again and Again, Embrasse-Moi eta Stale Ma Boskavaj izenez ere. Hogei hizkuntza baino gehiagotara itzulita, kanta herri musikaren ikono izatera iritsi zen.
Bizitza pribatua eta osasuna
Karrera hasi eta urte batzuetara, konpositorea, hainbat komunikabideren jabe eta artisten sustatzaile zen Mariano Rivera Conderekin ezkondu zen. Bi seme izan zituzten: Mariano eta Sergio. Bere herrialdeko politikan izan zuen esku-hartzea ere: 1979tik 1982ra bitartean Batasuneko Kongresuko Diputatuen Ganberako kide izan zen,. Arte eta Herri Tradizioen arloan Zientzia eta Arteen Sari Nazionala irabazi zuen 1989an.
Gaixotasun kardiobaskular batek jota, Consuelo Velázquez 2005eko urtarrilaren 22an hil zen. Gorpua bere lehen aurkezpenaren agertoki izan zen Arte Ederren Jauregira eraman zuten, han hainbat artista ezagun eta herritarren bisita jaso zuen. Ondoren bere errautsa Santo Tomas Moro elizan lurperatu zituzten. Bere azken lana Cecilia Toussaint kantari mexikarraren "Para mí... Consuelo" izeneko diskoan piano-jole gisa parte hartzea izan zen, diskoak Velázquezen abestiak ditu.
1977an, piano-kontzertista bezala Nazio Batuen Bakearen Domina jaso zuen, Ramón Inclán Aguilar maisuarekin eta Wilbert Alonzo Cabrera, Lola Beltrán eta María Medina kazetari eta kantariarekin batera. Domina hori NBEko idazkari nagusiak eman zien, Nazio Batuetako langileen egunean Mexikoko jaialdi oparo bat antolatu eta parte-hartze artistikoa izan zutelako.
Berriki jakin da konpositore eta interpreteak, bere azken nahien artean, zazpi kanta berri utzi zituela; besteak beste, Donde siempre Cecilia Toussaintek kanta dezan,El Recodo Bandak grabatuko duen Mi bello Mazatlán  eta autoreak Luis Miguel kantariari utzi zion Por el camino.
Sinopia
Sinopia aztarnak aurkitu izan dira Antzinako Egipto ko tenplu etako horma-pinturetan, fresko pinturaren aurrekari gisa. Teknika hau erromaniko horma-pinturetan ere erabili izan zen.
XVI. mendean paperean edo oihalean (kartoia) aldez aurreko irudia egin eta ondoren horman jarrita, zulatuz, margolariari gidatzeko horma-irudia lortzen zen. XV. mendera arte, koloretako hautsa hormaren gainean jartzen zen eta kedarrez betetako zaku baten bitartez, kartoiaren zuloak (spolvero) betetzen ziren. Sistema hau erabiltzeko, Miguel Angelek eta Rafaelek lur gorria erabili zuten.
Beste esanahi bat
Sinopia burdin oxidoz osatutako pigmentua da, normalean okre gorrixka (lur gorria), horma-pinturarako gehien erabiltzen dena, nahiz eta beste tonu batzuk ere izan, esaterako, horia eta beltza.
City View (Hego Carolina)
City View Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Greenville konderrian kokatuta dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Acicys
Acicys Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Acicys cladaropa da.
Falcipennis canadensis
Falcipennis canadensis Falcipennis generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.
Verdon (Marne)
Verdon Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Roberto Goizueta
Roberto Críspulo Goizueta (Habana, Kuba, 1931ko azaroaren 18a - Atlanta, Georgia, AEB, 1997ko urriaren 18a) kubatar-estatubatuar enpresaburua izan zen, hain zuzen ere, Coca Cola edari ospetsua ekoizten duen The Coca-Cola Company konpainiako Zuzendaritza Batzarreko Presidentea eta Zuzendari Orokorra. Bai aitaren bai amaren aldetik jatorri euskalduna zuen.
Verdon (Marne)
Biztanleria
2007an Verdon udalerrian erroldatutako biztanleak 175 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Roberto Goizueta
Biografia
Familiak azukre kanaberarekin loturiko negozioak zituen, baina pixkanaka negozioak zabaldu eta ekipo ondasunen eta eraikuntzaren alorrean lanean hasi ziren. Roberto Goizuetak Yaleko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta graduatu bezain laster Coca-Cola enpresarentzat hasi zen lanean, 1954. urtean.
Verdon (Marne)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Roberto Goizueta
Biografia
1960ko hamarraldiaren erdialdera alde egin zuen Kubatik, Coca-Cola enpresaren akzio gutxi batzuk beste ondasunik gabe, eta 1969an estatubatuar herritartasuna hartu zuen.
Verdon (Marne)
Etxebizitza
2007an 110 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 71 etxebizitza nagusietatik 62 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 58 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Roberto Goizueta
Biografia
1981. urtean Robert Woodruffek Coca-Colaren zuzendaritza eskaini zion, eta horrela iritsi zen Estatu Batuetako hispano ahaltsuena izatera. Goizuetak garrantzi handiko apustua egin zuen freskagarri horri zaporea aldatzeko, eta Pepsi arerio handiaren antzeko freskagarri bat asmatu nahi izan zuen, baina huts egin zuen. Handik gutxira zuzendu zuen akatsa, dena dela, Coca-Cola Classic eta Coca-Cola Light freskagarriak merkatura atereaz.
The Hayes
, 'Yr Aes', Galesko Cardiff hiriburuan hegoaldean dagoenmerkataritza gune bat da.
Menlo (Iowa)
Menlo Iowako hiri bat da. Guthrie konderrian kokatua dago. 2010ean 353 biztanle zituen, 1.21 kilometro koadrotan banatuta.
Dománovice
Dománovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 119 biztanle ditu eta 2,77 kilometro koadroko azalera. Kolíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1220 urtean egin zen.
Verdon (Marne)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 126 ziren, horien artean 87 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 87 pertsona aktiboetatik 84 lanean zeuden (43 gizon eta 41 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 2 iturginak eta 1 argiketaria.
2000. urtean Verdon udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Khersongo gudua
Khersongo gudua 2022ko otsailaren 24an hasi zen borroka militar bat izan zen, Errusiak Ukraina 2022an inbaditu zuenean Khersonen egindako erasoaldiaren zati gisa. Egun, Kherson da Errusiako indarren eskutan eroritako oblast-hiriburu bakarra.
2022ko otsaila
Otsailaren 25eko lehen orduetan, Ukrainako indarrek zubia berreskuratu zuten. Bataila "oso basati" bezala deskribatu zen, hainbat soldadu hil eta suntsitutako zenbait ibilgailu militar utziz, zubian zehar. Horren ondorioz, Errusiako indarrek iparralderantz jo behar izan zuten hurbilen zegoen Dnieperraren hurrengo bidegurutzeraino, Nova Kakhovka hiriraino, indar errusiarren alde erori zena. Geroago, otsailaren 25 bertan, tropa errusiarrek Antonovskii zubia berreskuratu zuten ere.
Otsailaren 26an, Igor Kolikhaiev alkatearen arabera, tropa errusiarrak Khersonetik erretiratu ziren, ibilgailu blindatu errusiarren aurka Ukrainaren aire-eraso baten ondorioz, hiria ukrainarren kontrolpean utziz. Ukrainako indarrek zubia berreskuratu zuten ere. Ukrainako funtzionario batek geroago baieztatu zuen Ukrainako indarrek Errusiako armadaren zutabe bat garaitu zutela Oleshky hiritik gertu, Kherson hegoaldean.
Iryna Venediktova-k, Ukrainako Fiskal Nagusiak, otsailaren 26an adierazi zuenez, Errusiako indarrek kazetari bat eta anbulantzia-gidari bat hil zituzten Zelenivka herritik gertu, Kherson iparraldeko auzo batean.
Otsailaren 27ko goizean, Errusiako Defentsa Ministerioak adierazi zuen Errusiako Armadak hiria inguratu zuela, eta, Ukrainako funtzionarioen arabera, indar errusiarrek hiriaren zati bat hartu zuten, Khersongo Nazioarteko Aireportua barne. Geroago, goizean bertan, Ukrainako Aire Armadak, ustez, droneekin eraso arrakastatsua egin zuen indar errusiarren aurka Txornobayivka herrian, Khersonetik iparraldera.
Ukrainako funtzionarioen arabera, otsailaren 27tik aurrera, indar errusiarrak inguruko herrixketako zibilak Khersonera eramaten hasi ziren, Ukrainako indarren arabera, zibilak giza-ezkutu gisa erabiltzeko saiakera dena.
2022ko martxoa
Martxoaren 1eko goizaldean, Ukrainako agintariek baieztatu zuten Errusiako indarrak Kherson erasotzen hasi zirela, eta Khersongo Nazioarteko Aireportutik Kherson eta Mykolaiv arteko autobiderantz zihoazela. Errusiar indarrek hiria inguratu eta autobidera iristea lortu zuten, Komixani herriraino aurrera eginez kontrol-postu bat ezarri aurretik. Geroago, egun horretan bertan, Errusiako indarrak Khersonen sartu ziren ere. Igor Kolikhaiev alkateak hiriko herritarrengan honek izandako eragina deskribatu zuen, asko euren etxeetan eta bonben aurkako babeslekuetan geratu zirela esanez, eta eskolak, Fabrika merkataritza-gunea eta altuera handiko eraikinak kaltetu zirela, borroken ondorioz, esan zuen ere, bai eta zibilen apartamentu-eraikinen aurka tiro egin zela ere. Alkateak baieztatu zuenez, martxoaren 1ean tropa errusiarrek Molotov koktelekin armaturiko herritarrak tirokatu zituzten, Naftovikiv kalean konboi bat geldiarazten saiatzen ari zirela.
Martxoaren 2ko goizaldeko lehen orduetan, tropa errusiarrek tren-geltoki bat eta ibai-portu bat hartzea lortu zutela jakinarazi zuten ere. Geroago, goizean zehar, Errusiako indarrak Khersongo Svobody plazan ikusi zituzten, Kherson erdialdean, Khersongo Eskualde Administrazioaren eraikina dagoen lekuan. Azkenean, geroago, Errusiako Defentsa Ministerioak hiria harrapatu zuela baieztatu zuen. Funtzionario ukrainar eta estatubatuarrek, aldiz, baieztapena ukatu eta borrokek aurrera jarraitzen zutela adierazi zuten.
Ostean, egun bertan, soldadu errusiarrak udaletxean sartu eta Kolikhaiev alkatearekin negoziatzen hasi ziren. Gauerako, azken honek hiria errenditu zuela baieztatu zuen, eta komandante errusiarrak administrazio militarra ezartzeko asmoa azaldu zuela adierazi ere. Kolikhaievek onartu zuen ere militar ukrainarrik jada ez zegoela Khersonen; halaber, Kherson Eskualdeko Administrazioko buruak adierazi zuen ere militar errusiarrak hiriko alde guztietan zeudela kokaturik. Akordio bat lortu zen, zeinaren arabera Ukrainako bandera bat mantenduko zen hirian, Errusiak administrazio berria ezartzen zuen bitartean. Kolikhaiev eta beste funtzionario baten arabera, guduak 300 bat zibil eta borrokalari ukrainar hil zituen, hiriko azpiegiturak larri suntsiturik amaitu zuten bezala, hiria "ur mugatua[rekin] eta janari gutxi[rekin]" utziz. Alkateak esan zuenez, hildakoetako asko hobi komunetan lurperatu zituzten boluntarioek, hildakoen gorpu asko ezagutezinak baitziren.
Errusiar-kontrolpeko Kherson
Indar errusiarrek hiria bereganatu ondoren, Kherson hiria zein Kherson Oblast osoa Errusiaren okupazio militar baten menpe geratu ziren.
Martxoaren 23an, Ukrainako Indarrek kontraeraso bat egin zuten, Errusiako Indarren aurka, Kherson Oblastean. AEBetako defentsako goi-kargu batek esan zuenez, Errusiako Indarrek jada ez zuten Khersonen kontrol osoa, ukrainarrek hiria berreskuratzeko "gogor" borrokatu ostean; halere, CNNk jakinarazi zuen hiriaren egoera ez zela aldatu, eta Khersongo bizilagunek hiria errusiar kontrol osopean zegoela baieztatzen zutela. Khersongo ukrainarrek ere "Pentagonoaren balorazioa zalantzan jarri zuten, hiria errusiar eskuetan jarraitzen zuela esanez".
Apirilaren 18an, Errusiako agintariek Igor Kastiukevitx izendatu zuten Khersongo de facto alkate.
Apirilaren 23an, Ukrainak Errusiaren komando-postu bat jo zuela esan zuen, Khersonen. Erasoan, bi jeneral errusiar hil ziren, bai eta bat larriki zauritu. Inpaktu-momentuan, 50 bat agente zeuden bertan, guztira.
Maiatzaren 6an, Errusia Batua alderdiko Kontseilu Nagusiko Idazkari den Andrei Turtxak-ek Errusiak kontrolatutako Kherson hirira egindako bisitan "Errusia bertan betirako egongo [zela]" esan zuen. "Honen inguruan ez da zalantzarik izan behar. Ez da iraganera [ukrainar kontrolpera] itzuliko", eta "elkarrekin biziko gara, eskualde aberats hau garatuz; ondare historikoan zein hemen bizi den jendez aberatsa". Gainera, Khersonen laguntza humanitariorako zentro bat irekiko zutela iragarri zuen ere.
Xochilt Madai
Xochilt Madai (Guadalajara, Mexiko, 1972) arkitektoa eta ekintzailea da, Mueble Verde egitasmoaren bultzatzailea, altzari zaharberritzailea.
Biografia
Arkitektu ikasketak egin zituen Mexikon. Profesionalki arkitekto gisa prestatuta, artea eraikuntza prozesu ororen ezinbesteko luzapentzat hartzen du, beharrezkoa, baina erantzun azkar eta funtzionalen garai hauetan ahaztua. Bizi dugun egoera larriarekin bat datorren kontzientzia ekologikoarekin, hiri altzariak eta hondakinak eraldatzeko, zaharberritzeko eta berrerabiltzeko ahaleginetan zentratzen da, proposamen ausartak eta harrigarriak eginez, egungo gizartearen usadioak eta ohiturak birplanteatzera bultzatzen gaituztenak.
Dirurik gabe eta birziklapenaren eta iraunkortasunaren gaineko kontzientziak bultzatuta, zaborretako altzariak biltzen eta zaharberritzen hasi zen. Horrela sortu zen Mueble Verde. Egitasmo horren helburu nagusia da kalean botata dauden altzariak zaharberritzea, beste norbaitek berrerabiltzeko.
Papalote Zentroan ere parte hartzen du. Kultura ugaritan oinarrituta tailerrak eskaintzen dituen elkartean: gastronomia, artea, musika...
Bere jaioterrian, Mexikon, 126 milioi biztanle baino gehiago dira, eta arazo handiak dituzte hondakinekin. Ikasketak hasi zituenean, jende asko ezagutu zuen bere egunerokorako alternatiba merkeak eta jasangarriak bilatzen zituena. Horren eraginez saiatzen da aukera horiek eskaintzen.
Domašín
Domašín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 183 biztanle ditu eta 15,79 kilometro koadroko azalera. Chomutoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1367 urtean egin zen.
Blommersia grandisonae
Blommersia grandisonae Blommersia generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Zaraitzu
Zaraitzu (zaraitzueraz: Zaitzu) Euskal Herriko ibar eta unibertsitate bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 81,8 kilometrora. Altuera 540 eta 2019 metro artekoa da, eta 335,6 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Bertako biztanleak zaraitzuarrak (zaraitzueraz: zaitzuarrak) dira. Ibarburua Ezkaroze udalerria da, non batzordetxea da.
Izena
Zaraitzu beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Zaraitzu eta Sarasaz izenen jatorria azaltzeko, Mikel Belaskok proposatzen du «forma zaharra Sarasaitz edo Sarasaitzu izan zela», eta deskonposatu egiten du, sarats ("sahats") + haitz + zu (atzizki ugari) atalean. Hortik, gero, Zaraitzu forma lortuko litzateke, z-rekin, azken sibilantearekin -tz- egindako asimilazio baten ondorioz eta lehenengo sibilantearen galera disimilatorioaren ondorioz, Koldo Mitxelenak adierazi zuen bezala. Salazar izenari dagokionez, Belaskok esan du ez duela argi ikusten zein den izen zaharrarekin duen lotura, eta gaineratu du «nolanahi ere, Sarasaz aldaeratik abiatuta, berandu landutako etimologia da».
Hala ere, Sarasaitz eta Sarasaitzu formak izenaren eboluzio-fasearen adierazpenak dira, baina ez goiztiarrenak (serie horretako lehena 924koa da). Alderantziz, aldaerarik zaharrenak ugariak dira eta ez dute i motarik. Dokumentazioaren arabera, Saratsezu etimo bat aurkez daiteke (sarats -"sahats"- + tze + zu), hau da, bi atzizkirekin. Asimilazio edo disimilazio bokalikoaren bidez, Saresago (924) motako aldaeretara iritsiko litzateke, erromantzearen eraginez amaierako bokala irekiz, eta Sarasazu (1055). Bigarrenetik aurrera, azken bokalaren apokopearekin, Sarasaz aldaera sortuko da XI. mendearen azken hamarkadetan, eta XVI. mendearen hasierako Salazar izenberriarekin elkartuko da.
Armarria
Zaraitzuko armarriak honako blasoi hau du:
Armarri hau bera da Zaraitzu osatzen duten herri guztientzat.
Bandera
Zaraitzuko banderak Zaraitzuko armarri eskuinerantz biratzea dauka San Andresen gurutze gorri baten gainean, hiruki berdez inguratua. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da, baita azpian "Azkenean konta" goiburua duela ere. Bandera hau bera da Zaraitzu osatzen duten herri guztientzat, Otsagabiarentzat izan ezik; izan ere, herri honek bandera bera erabiltzen du, baina hiruki urdinak ditu.
Goiburua
Zaraitzuko goiburua "Azkenean Konta" da, eta banderan dagoen armarrian agertzen da, baita armarrian bertan ere.
Geografia
Ekialdeko Pirinioetan kokatua da. Iparraldean, Abodi mendilerroa altxatzen da, Zaraitzu ibaiaren arroa Irati ibaiaren arrotik bereizten duena. Ibarreko altuera garrantzitsu batzuk Orhi (2019 m), Abodi (1531 m), Malgorra (1363 m), Monterria (1237 m) eta Beiegu (1193 m) dira.
Ingurune naturala eta klima
Gehienak flysch eozenoarren gainean modelatuta daude, ekialde-mendebalde norabidean oso aldenduta, eta forma leunak nagusitzen dira, kareharri eta kalkarenita tartekatuen barrei dagozkien erliebe indartsuagoek soilik eteten dituztenak. Sare hidrografikoak mozten dituenean, foku garrantzitsuak sortzen dira. Ibaxaren iparraldean (Jaurrieta udalerria), Tertziarioaren amaieran modelatutako higadura-azalera handia nabarmentzen da, Abodi mendilerroaren oin gisa.
Klima aldatu egiten da hegoaldean nagusi den azpimediterraneoaren eta ipar partean nagusi den azpiatlantikoaren artean; izan ere, alde altitudinalek kontraste termiko handiak (12-8 °C) eta plubiometrikoak (1000-1800 mm) eragiten dituzte. Eremu horiei dagozkie, hurrenez hurren, pinu basatizko baso zabalak (9370 Ha) eta pagadiak (9186 Ha), baita bien arteko trantsizioa markatzen duten harizti batzuk ere (879 Ha). Birpopulatutako 482 Ha-ekin batera, zuhaizti guztiak azaleraren % 34,2 hartzen du; gainerako % 55,4 larre eta sastrakei dagokie, % 1,2 ez-produktiboari eta % 9,2 labore-lurrei.
Estazio meteorologikoak
Zaraitzun dagoen Ezpartza udalerrian, itsasoaren mailatik 695 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Banaketa
Zaraitzu hiru kiñoitan banatuta dago, eta horietako bakoitza hainbat udalerrik osatzen dute:
Bestalde, Erremendia, Pikatua eta Iratiko etxeak etxaldeak daude.
Gainera, Atabea kiñoiko Galoze udalerrian Ganaltze izeneko herri hustu bat dago.
Erdi Aroa
IX. mendearen erdialdean, Eulogio Kordobakoak Igariko Done Bikendi monasterioa bisitatu zuen. Monasterio hori Leireko abadiari gehitu zion Antso Ramiritz erregeak 1085ean, Sartzeko elizarekin batera. Isusako Done Mikel eta Martiri monasterioa (997), ibaxaren sarreran, Itzizuloko Done Salbatzailea monasterioa (1034), Ezkarozeko Andre Maria monasterioa (1046), Jaurrietako Done Joanes Bataiatzailea monasterioa (1067) eta Izizeko, Itzalleko, Uskartzeko eta Ibiltzietako ziztrin talde garrantzitsuak erosi zituen.
XI. mendean, Iruñeko Erresumako barruti edo edukitzetako bat zen, eta, besteak beste, honako hauen esku utzi zen: Eneko Santxitz (1055-1058), Semeno Gartzeitz (1068-1071), Fortun Santxitz (1084), Eneko Fortunoitz (1085-1104), Fortun Ilhopitz (1108-1116), Alfontso Sorribakoa (1125-1126), Lope Enekoitz (1132), Lope Semeneitz (1137-1138), Semeno Oibarkoa (1164-1171) eta Eneko Almorabid (1178).
Zaraitzu ibaiaren uren ibilbidea Aragoiko Erresumaren mugak finkatzean aipatzen den erreferentzia-puntuetako bat da. Ramiro II.a Aragoiko erregeak Erramun Berenger IV.a Bartzelonako kondea suhiari utzi baino lehen egin zuen, San Juan de la Peñako Kronikak dioenez. Aipatutako Kronikak zehazten duenez, Nafarroako Erresumaren eta Aragoikoaren arteko mugak, besteak beste, Santa Grazitik Biotzarira igarotzen ziren Erronkaribar osoarekin, eta Biotzaritik Zaraitzu ibaiko urak joan eta Irati ibaian isurtzen ziren.
Hala eta guztiz ere, oso goiz, 997an, hain zuzen ere, ibarreko bizilagunen agerraldi eta jarduera solidarioak jasotzen dira, nobleak zein behe-mailako gizarte-izaerakoak; eta 1072an, biztanlegune edo hiribilduen (Otsagabia, Ezkaroze, Jaurrieta, Orontze, Ezpartza, Ibiltzieta eta Uskartze) ezarpen-esparru zelularraren bidez irudikatzen dira. Pentsa daiteke biltzarretik laster mandatarien gorputz mugatu bat ere sortu zela, 1205-1206an dokumentatutako probi hominak, etorkizuneko batzorderen aurrekariak. Bilerak gutxienez XVI. mendera arte egiten ziren Ibiltzietako Santa Zezilia baselizan; ondoren, batzordeak Ezkarozen ezarri zuen egoitza.
Testuinguru berean sortu zen XII. mendearen hasieran alkatea, ibarreko epaile arrunta eta komunitateko kidea bera. Behin betiko oinarrizko egitura 1415. urtearen inguruan eratu zen; unibertsitateak hiribildu desberdinetako ordezkarien, epaimahaien eta maioralen batzorde baten bidez jarduten du, lehen aipatutako hiribilduetan: Sartze, Igari, Gorza, Izize, Galoze eta Itzalle, eta horiei Itzaltzu (1507) eta Erripaldako jaurerria (1552) gehitzen zaizkie. Jose Yanguas Mirandaren arabera, bertako biztanleek gerra egiten zuten Aezkoakoekin Tibalt I.a erregearen garaian, eta lapurreta eta heriotza asko gertatu ziren jantzi eta errepresalia gisa. Erregeak agindu zuen ez zezatela liskarrik egin, eta, elkar kexatzen zirenean, erregeren alkatera joan zitezela, lurreko gizon onekin zuzenbidea ematen zietenak; pozik geratzen ez baziren, erregeari eska ziezaiotela, baina justizia bere esku hartu gabe; eta, baten batek kontra egiten badu, errege berari eman ziezaiotela, 500 idiko zigorraren pean, infantzoiek eta nekazariek ordainduko zutela. Gerra honen jatorria Aezkoako Abaurrepea eta Zaraitzuko herriak izan ziren, Zazaoz terminoaren gozamenari buruz, Abaurreko lautadan. Erregeak bakerako emandako probidentzia nahikoa izan ez zenez, bi alde lehiakideei izen hori kendu zien, eta 1237an Castielnuevo edo Castelnovo ("Gaztelu Berria"; gaur egungo Abaurregaina) izeneko herri bat sortu zuen bertan. Erregeak berak askatu zuen Zaraitzuko ibaxa zuhaitza edo haitza edo piztia basati edo mansa erortzeagatik gertatutako hilketen zigorretik.
1308an Luis I.a Hutiñe erregeak betiko askatu zituen Zaraitzuko ibarrekoak urtero ematen zizkioten lau afarietatik, tornes mutilen 80 librara murriztuz. 1366ko zurkaitzaren arabera, ibaxak 185 su ditu, honela banatuta: Otsagabia (46), Ezkaroze (20), Jaurrieta (23), Orontze (11), Ezpartza (15), Ibiltzieta (8), Sartze (8), Erripalda (1), Gorza (7), Igari (14), Itzalle (12), Izize (7), Galoze (3), Uskartze (9) eta Ganaltze (1).
Izaera nobiliario-militarreko jatorrizko edukitzak, XIII. mendetik, Zangozako merindadeko barruti txiki bat eratu zuen, "bailio" edo "amiratio" deitua, eta ondoren almiradioa, Koroaren ofizial delegatuaren tituluagatik; ondoren, "almirant", epai judizialen betearazlea eta bizilagunak behar dituzten oinetxeak jasotzearen arduraduna.
1415ean, Erronkaribarrekin ere muga gatazkak izan ziren. Halaber, zailtasunak izan ziren gatz-artaldeak Bardearaino zirkulatzean, eta, ondorioz, Zuria II.a erreginak 1438an behi edo ardi bat ezarri zuen joanerako, eta arkume bat itzuli zenean, txabola bakoitzak Peñako gazteluko alkaideari eman behar zion tasa finkatu zuen. Behi-aziendaren transhumantzia ere egiten zen Bordeleko Landetarantz, eta dagokion igarotzea Bortuez Bestaldeko merindadeko harrera-lekuan likidatzen zen. Otsagabian, Pirinioetan zeharreko merkantzia-trafikoaren kontrol- eta bidesari-postu bat zegoen.
Ibaxak 1466an hamabost hiribildu zituen, gaur egun bezala; erregeren petxak, garai hartan, Leonor printzesak, Karlos Artiedakoak eta bere seme-alabei eman zizkien, baina hiru urte geroago, printzesak berak, Artiedatarren urtemugarekin eta ibaxak egindako zerbitzuak aintzat hartuta, petxa guztietatik betiko askatu zuen, bai dirutan, bai garia eta oloan, bai burdinola eta etxearengatik ordaintzen zituen errenkadetan, eta afarietan. 1504an, Joanes III.a eta Katalina I.a erregeek Zaraitzuko ibaxari Bardeako gozamenerako zeukan pribilegioa berretsi zioten, eta galdu egin zen. Zaraitzuko pribilegiozko kapareek jatorrizko kapareek ez bezalako armarria zuten, ezagunak izan zitezen.
William Hyde Wollaston
Egindako lanak
Wollaston kimikari gisa da ezagun. Platinoa kantitate handietan ateratzeko lehenengo metodo fisiko-kimikoa aurkitu zuen eta prozesu horretan paladioa (Pd) aurkitu zuen 1803an eta Rodioa (Rh) 1804an. 1809an titanioa eta niobioa elementu kimikoak zirela frogatu zuen.
Zaraitzu
Aro Modernoa
1512ko abuztuaren erdialdean, Fernando Katolikoaren armadek Nafarroa konkistatu zutenean eta ia Nafarroa Garai osoa menderatu zutenean, Zaraitzu ibaxak, Nafarroako beste plazekin batera, eutsi egiten zion. Abuztuan bertan, Albako Dukearen gaztelar armadaren nagusitasunari men egin behar izan zion arte. Erresuma birkonkistatzeko ahaleginean, Joanes III.aren agindupean zegoen frantziar gudaroste batek Zaraitzu ibaxa hartu zuen. 1516ko martxoaren 18an, Petri II.a Nafarroako mariskala, 1200 gizonen agindupean, Erronkaribarran sartu zen, Nafarroa Garaia birkonkistatzen saiatuz. Baina beren gizonen erdiak desertatu zituzten. Hala ere, neurri batean suspertu egin zen, erronkaribartarrek 200 gizon eskaini baitzizkioten, eta horietatik 120 Pedro Santxitz kapitainak zuzentzen zituen. Zaraitzu eta Aezkoa inguruko ibarrek 300 gizon agindu zizkioten, baina ez zioten inolako indarrik bidali; aitzitik, Villalba koronela Orreagan zegoela jakitean, gudarosteak gaztelar buruzagitzara bidali zituzten.
William Hyde Wollaston
Egindako lanak
Elektrindarran ere lan handia egin zuen. 1801ean frikzioz sorturiko elektrindarra pila boltaikoetan sortzen zenarekiko identikoa zela frogatu zuen. Bere bizitzako azken urteetan hainbat aurkikuntza egin zituen motor elektrikoaren harremanetan jartzen dutenak.
2156 Kate
2156 Kate asteroide gerrikoan aurkitutako 2156. asteroidearen izena da. 1917ko irailak 23an aurkitu zuen Sergei Belyavskik Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa A917 SH zen. Bere izena L. K. Kristensen astronomoaren emazteagatik jasotzen du.
William Hyde Wollaston
Egindako lanak
1802an eguzkiko Fraunhofer lerroak aztertu zituen eta honek eguzkiaren konposaketaren aurkikuntzarekin harremanetan dago. Camera lucida asmatu zuen (1807), goniometroa (1809) eta Wolastonen prisma.
Zaraitzu
Aro Modernoa
1525ean, Erronkaribarreko, Zaraitzuko, Aezkoako eta Agoizko hainbat biztanleren aurkako auzia eratu zen, sorginkeriagatik akusatuta; eta haien ondasunak exekutatu eta konfiskatu zituzten. Pedro Balanza, Nafarroako Kontseiluko entzulea, batzordean pasatu zen ustezko sorginak zeuden herrietara, eta informazio laburra jasotzeko ahalmena izan zuen, autoak Kontseiluari bidaliz, erabaki zezan. Entzule honek konfiskatutako ondasunak administratu zizkien epaitutako sorgin eta sorginei, eta, bere administrazioaren kontua argitu gabe hil ondoren, bere oinordekoei eman zien ardura, eta horren kausari jarraitu zitzaion, zeinaren arabera Balanza bere segizioaren artean kapilau bat, bi borrero eta beste sorginak ezagutzen zituzten bi sorgin gazte zeramatzala agertzen baita. 70 kilker pare, 30 eskuburdin-pare eta 40 uztai ere eraman zituen.
William Hyde Wollaston
Egindako lanak
1819an sistema metrikoaren aurka jardun zuen.
Zaraitzu
Aro Modernoa
1527an, Avellaneda inkisidoreak sorginkeriari buruzko ikerketa bat egin zuen Nafarroako Pirinioaldean, bederatzi eta hamaika urteko bi neskatoren laguntzarekin, ezkerreko begian zuten seinale batengatik sorginak ziren pertsonak ezagutzen zituztela esanez. Zaraitzu ibaxan sorgin talde handi bat aurkitu zuen, Tarrakoako Zalduan biltzen zirenak, ehun lagun baino gehiagorekin, eta horietatik laurogeiri baino gehiagori justizia egin zien. Haietako bat, guztien aurrean, ukendu pozoitsu batez igurtzi zen -gizon bat hiltzeko gai zen-, eta leihora iritsi zen, altua baita, eta beheko zorua haitz handi bat, non katu bat zatitzen zen, eta deabruari dei egin zion. Ohi zuen bezala etorri zen eta hartu eta airean jaitsi zuen ".
William Hyde Wollaston
Egindako lanak
1802an Copley Domina eman zioten.
Zaraitzu
Aro Modernoa
Ibaxa sorginkeria-prozesu batean sartuta egon zen 1539an. Auzitegiek bidalitako legelaria Camus komisario gaztea izan zen. Akusatuen artean, Lope Ezpartzakoa ibarreko alkatea bera zegoen, Otsagabiko lau sorginekin eta Ezpartza, Itzaltzu, Ezkaroze eta Jaurrieta jherrietako beste batzuekin batera. Lope Ezpartzakoak egozten zitzaizkion gertaera fantastikoei emandako erantzuna sen onaren eredua da, eta, aldi berean, fede lanbide sentitua. Errege Kontseiluak erbesteko hilabete batzuetako epaia eman zuen ustezko sorgin horien aurka. Ustezko sorgin horien egokitasuna zela eta, Ofizio Santuak bere funtzionarioak bidali zituen haranean etengabe bizi zitezen, eta Otsagabian finkatu zen XVI. eta XVII. mendeetan. Sorgin-jazarpenen zorroztasun handieneko aldia igaro ondoren, ibaxatik igarotzen zen kanpotarren berri eman zuen, batez ere Frantziako Erresumatik zetorrenen berri.
1534. urtean, Ganaltze herri hustuta zeuden, Uskartze, Galoze, Zerrenkanogoiti (Urraulgoiti) eta Ustaize (Nabaskoze) kontzejuekin muga eginez. Uskarztarrak Eneko Gesalegira erosteari buruzko auzia izan zen. 1800. urtean, inguruko abadeak eta Uskarztarrak kobratzen zituzten despopulazio horretako hamarrenak.
Florentzio Idoatek dioenez, Zaraitzu ibaxak eta Nafarroako Pirinioetako beste ibar batzuek behin eta berriz eskatzen dute 1652tik aurrera soldaduen postu iraunkorrak eragiten zituzten ostatu- eta "tresneria-gastuetatik" salbuesteko. Piriniotarrek argudiatzen zuten erregeari behar adina zerbitzu ematen ziotela, eta beti prest eta behartuta zeudela lehenak etsaiaren aurka irteteko, inbasioa gertatuz gero. Nafarroako Gorteek, herrien alde eginez, Filipe IV.a Espainiakoari aurkeztu zioten demanda, eta honek ez zuen aintzat hartu, baina agindu zuen herriek zuzenean ordain ziezaietela soldaduei espezietan eta ez dirutan. Hala ere, neurri hori ez zen praktikan jarri.
William Hyde Wollaston
Egindako lanak
Bere omenez wollastonita minerala izendatu zuen.
Zaraitzu
Aro Modernoa
Ibaxako batzarrak 1552an eta 1704an eguneratu zituen bere ordenantzak; hiribilduen irudikapena jada hiru kiñoitan agertzen da: Aldegaña (Otsagabia eta Itzaltzu), Errartea (Jaurrieta, Ezkaroze eta Ezpartza) eta Atabea, gainerakoak. Jaurrietak bere alkate edo epaile arrunta 1630n izatea lortu zuen, gerora 1699n hiru kiñoien aurreko alkateordeei ere ematen zitzaiena. Jurisdikzio-banaketaren prozesu horretan, alkate nagusi arruntak, bere kiñoian, batzarburua, bere nagusitasuna mantendu zuen, eta, gainera, XVII. mendetik aurrera, kapitainaren ahalmen militarrak gerrara izendatu zituen.
Aro Garaikidea
1793ko ekain inguruan, Konbentzioaren Gerrako berezko liskarrak hasi ziren Zaraitzu ibaxan. Ibaxako alkate Bizente Adotek 300 gizoni izena ematea proposatu zuen, baina plan hori ez zen martxan jarri, hornikuntza eta mantenu arazoak zituelako; horregatik, mugako postuak gordetzera mugatu ziren. Ekainaren 26ko goizaldean Orhi inguruan indar frantziarrak zeudela ikusi zen, eta berehala defentsarako prestatu ziren, eta arriskuaren lekura Otsagabia, Itzaltzu eta Ezkarozeko 180 gizon joan ziren. Goizaldeko hiruretan frantziarrek eraso egin zuten, baina zaraitzuarrek ez zuten erasoa bakarrik errefusatu, etsaiari ihes eginarazi zioten eta Erroimendiraino jazarri zuten, elur ekaitz baten erdian. Biharamunean, jende guztia bildu zen bailaran, eta 450 gizon ere bildu ziren. Frantziarrak zirikatu zituzten, baina hauek ez zuten erantzun. Gainera, milizianoen hiru konpainia iritsi ziren, Erronkaribarretik, eta zaraitzuarrak beren herrietara erretiratu ziren, 24 herrikide utziz tropa indartzeko. Hurrengo egunetan gotorlekuak eta barrakoiak egin zitzaizkien soldaduei.
Porfirio
Porfirio (Πορφύριος, Porphyrios; Tiro, 234 aldean - Erroma, 305 aldean) greziar filosofo neoplatonikoa izan zen.
Zaraitzu
Aro Garaikidea
Zaraitzu ibaxako biztanleek, 1814an, oroigarri bat igo zioten Nafarroako Foru Aldundiari, Aragoiko ardoak Nafarroako Erresuman onar zitzatela eskatuz. Zaraitzuarrek argudiatzen zuten Nafarroako ardoa Aragoikoa baino garestiagoa zitzaiela. Bestalde, normala denez, Aldundiak Erresumako mahastiak babesteko interesa zuen eta, beraz, erabat ukatu zuen ibaxakoen eskaera.
1829ko urtarrilean, ibaxak oroigarri bat igo zuen Nafarroako Gorteetara, Otsagabian urteroko azoka bat egiteko baimena emateko eskatuz. Lehenago ere ibaxan bat izaten zela zioten, baina herri huts batean (Ganaltze) eta gerren ondorioz bertan behera geratu zela. Azoka berria irailaren 12an, 13an eta 14an egitea proposatu zuten, eta hilean bi merkatu eskatu zituzten. Garai batean azoka bazela frogatzeko, 1738 eta 1739 urteetan ibaxari emandako lizentziak aurkeztu zituzten. Gorteek onartu egin zuten Zaraitzuaren eskaria.
.ht
.ht Haitiri dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.
Zaraitzu
Aro Garaikidea
Ibaxa gaur egungo bederatzi udalerrietan banatzeak, Madrilgo aginduei jarraituz eta Zaraitzuko errealitatea kontuan hartu gabe, 1846. urtekoa, ez zuen eragotzi unibertsitateak eta bere batzarrak irautea, bakar-bakarrik mendiak eta terminoak, unibertsitatearen ondare indibisoa, batera kudeatu eta aprobetxatzeko. 1856an, Nazioarteko Muga Akordioak horren inguruko liskarrak amaiarazi zituen. Iratiko basoaren ustiapenerako, kable sistema bat eraiki zuten egurra garraiatu ahal izateko oihanetik, Abodi mendilerrotik gora eta handik behera Otsagabiaraino. Halaber, "El Irati" trenbidea martxan ipini zuten 1911an, Irunberri geltoki gertuena zutelarik Zaraitzutik. 1954an eraiki zuten Elurretako Ama Birjinaren baseliza, "Pirinioetako Erregina", Santos Begiristain jaunak bultzaturik.
Porfirio
Bizitza
Gaur egun, Filosofian gorengo mailako sustantziaren edo generoaren eta beheragoko mailako generoen edo espezieen arteko mendekotasuna azaltzen duen irudiri Porfirioren zuhaitza deritzo, Porfiriok asmatu baitzuen.
.ht
Kanpo estekak
Toppdomän
Zaraitzu
Aro Garaikidea
Baina ogibide nagusia, mendeetan zehar, artzaintza edo abeltzaintza izan da, eta haren barruan, transhumantzia urteroko jarduera zen, altxunbidetik behera Bardeetara udazkenean, eta kontrako norabidean bortuetara itzulia udaberrian. Haragia, gazta eta artilea izaten ziren diru-iturririk garrantzitsuenak.
Varreddes
Varreddes Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
2155 Wodan
2155 Wodan asteroide gerrikoan aurkitutako 2155. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 6542 P-L zen. Bere izena eskandinaviar mitologiako Odin jainkoagatik jasotzen du.
Zaraitzu
Aro Garaikidea
Bestela, "La Salacenca" izeneko autobus enpresak zerbitzua eskaini zien bertako herritarrei 1914ko ekainaren amaieratik XX. mendeko bukaera arte, "Río Irati" enpresak 1988an lekukoa hartu zionean (gaur egun Conda enpresak lerroa kudeatzen du). Hasierako urteetan, Irunberrirako tartea baino ez zuen egiten, eta Carlos Pascualena zen txoferra, karneta ateratzeko Bartzelonara joan behar izan zuena. Aurretik, zerbitzua zaldiek tiratutako ibilgailuak erabiltzen ziren. 1930ean luzatu zuten ibilbidea hiribururaino.
Demografia
biztanle zituen Zaraitzuk.
Ekonomia
Zaraitzuko ekonomia denboran zehar eraldatu egin da. Nekazaritza- eta abeltzaintza-ibaxa izatetik ekonomia dibertsifikatuagoa izatera igaro da, eta sektore turistikoak gorakada handia izan du azken urteotan. Zaraitzuko lan-okupazioa oinarrizko hiru ardatzetan oinarritzen da, eta hori guztia ibaxako berezko baliabide naturalekin lotuta dago, hala nola nekazaritza eta abeltzaintzarekin, basogintzarekin eta turismoarekin. Jarduera garrantzitsuena abeltzaintza da, ardiekin, txurra, behiak eta zaldiak dituena. Hazitarako patata da bertako labore nagusia.
Gaur egun, ardiek osatzen dute zaraitzuar abelzaintzaren zatirik handiena. Ibaxako abeltzainek Zaraitzuko Unibertsitatearen jabetzako larreetara sartzeko eskubidea dute, edo Zaraitzuko ibaxa bertan dagoen larreetara, Errege Bardean gertatzen den bezala, bai eta bertan jarritako artzaintza-zerbitzuez gozatzeko ere.
Industria, ehuneko handienean, baso-aprobetxamenduarekin lotuta dago, eta eraikuntza da gatzagen iturri ekonomikoetako bat. Gaur egun, ibaxak bere industrialdea du, Izize herrian kokatua. Bertan, hargintzako, egurrezko eta teknologia berrietako enpresak instalatu dira. Industrialde bat ezartzeak ikuspegi ekonomiko berriak sortzen ditu bailaran, eta etorkizuna zabaltzen dio inguruko industria hobetzeari.
Turismoa azken urteotan indar gehien izaten ari den sektore ekonomikoetako bat da. Landetxeen, kanpinen, ostatuen eta jatetxeen ezarpenaren arrakastak, turismo eta kirol talde dinamizatzaileen agerpenak, eski nordikoko bidezidorrak eta zirkuituak sortzeak eta abarrek enplegu-aktibazioa ekarri dute, eta horrek, pixkanaka-pixkanaka, eragina du bailarako jarduera ekonomikoan. Turismo-egonaldiek edo jolas- eta kirol-egonaldiek eragina dute mendiko ekonomia tradizionalean; izan ere, ehiztarien eta arrantzaleen, elurretako eta mendiko kirolarien eta turista soilen joan-etorrien funtzio mistoa orokortzen ari da, mendiaren lasaitasunean aisialdi aktiboa bilatzen duten naturazaleak. Mugimendu berri horrek, gainera, merkataritza, artisautza eta zerbitzuen jarduera indartzen du, Pirinioetako ibaxa honetako lehen mailako ekoizpenei irteera bat ematen diena.
Varreddes
Biztanleria
2007an Varreddes udalerrian erroldatutako biztanleak 1.872 ziren. Familiak 673 ziren, horien artean 160 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 108 bakarrik bizi ziren emakumeak), 196 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 293 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.