cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nestlé
Nazioarteko hazkundea (1990-2011)
Nestlék erabaki zuen, Alconen zuen kontroleko partaidetza, Novartisi saltzea 2010eko urtarrilaren 4an. Salmenta US $ 39.300 milioiko eskaintza zabalago baten parte litzateke, Novartisek egina, munduko begien zainketarako konpainia handiena osorik eskuratzeko. 2010eko martxoaren 1ean, Nestlék Kraft Foods-en pizza izoztuaren negozioa erosi zuen AEBetako 3.700 milioi dolarren truke.
2010etik, Nestle lanean aritu da nutrizio-, osasun- eta ongizate-enpresa bihurtzeko, gozoki-salmenten murrizketari aurre egiteko eta elikagai horien gobernu-araudia zabaltzeko. Ahalegin hori Nestlé Osasun Zientzien Institutuaren bidez egiten da, Ed Baetge-ren zuzendaritzapean. Institutuaren helburua da "elikagaien eta farmazia-produktuen arteko industria berria" garatzea, pilula-botiletako sendagaien ordez osasunerako prebentzio- eta zuzentze-propietateak dituzten elikagaiak sortuz. Osasun Zientzien adarrak hainbat produktu ekoitzi ditu, hala nola, desnutrizioari, diabeteari, digestio-osasunari, obesitateari eta bestelako gaixotasunei aurre egiteko edariak eta proteina-irabiakiak.
2011ko uztailean, Nestlé SAk Hsu Fu Chi International Ltd.-ren %60 erostea erabaki zuen, US $ 1.700 milioiren. Nestlék, 2012ko apirilaren 23an, Pfizer Inc.-en haurrentzako nutrizio-unitatea erostea erabaki zuen, lehen Wymeh Nutrition zena, US 11.900 milioiko eskaintza batuan.
Bilakaera berria (2012-2020)
2014ko abenduan, Nestlék iragarri zuen 10 ikerketa-zentro ireki zituela mundu osoan azala zaintzeko, eta inbertsio handiagoa egin zuela osasunerako produktu hazkunde handiagoko merkatu batean. Urte horretan, Nestlék 350 milioi dolar inguru gastatzen ditu dermatologian ikertzen eta garatzen. Nestlé Skin Health Investigation, Educación y Desarrollo de la Longevidad ikerketa-zentroetako lehena 2015. urtearen erdialdean inauguratu zen New Yorken, ondoren Hong Kong eta São Paulo, eta geroago Ipar Amerikan, Asian eta Europan. Ekimena Zahartzeari buruzko Mundu Koalizioarekin (GCOA) batera jarri zuten abian. Besteak beste, Intel eta Bank of America konpainiek osatzen dute partzuergoa.
Nestlék iragarri zuen Estatu Batuetako Glendaleko (Kalifornia) bulego nagusiak Rosslynera (Virginia) eramango zituela, Washington, dc-tik kanpo.
Tetrakishexaedro
Geometrian, tetrakishexaedroa (edo tetrahexaedroa edo hexakistetraedroa) Catalan-en solido bat da, 24 aurpegi (hiruki isoszeleak), 36 ertz eta 14 erpin dituena.
Nestlé
Espainia
1920rako, enpresak konfiantza-marka izatea lortu zuen Espainian, eta AEPA (Anónima Española de Productos Alimenticio) sozietatea eratu zuen. Espainiako hiri garrantzitsuenetan ordezkaritzak sortuz hedatu zen, eta 1927an Alfontso XIII.a erregearen "Realaren hornitzaile ofiziala" titulua lortu zuen. Aldi horretan, Nestlék marketin- eta irudi-kanpaina handietan inbertitu zuen, eta 1928an Peter, Cailler eta Kholer markekin egindako txokolate-ekoizpena eta -salmenta sartu zituen bere fabrikan (ordura arte atzerriko lantegietan ekoitziak eta Espainian merkaturatu gabeak). 1929an Chocolate Suisses, S.A.rekin bat egin ondoren, La Penilla fabrika munduko hamahiru fabriketako bat bihurtu zen, eta Nestlé txokolate-linea berria sortu zen. Haren kontura Jaime de Borbón infantea izendatu zuen.
Gaur egun, Nestlék Esplugues de Llobregaten (Bartzelona) du egoitza, eta 10 ekoizpen-zentro, bost autonomia-erkidegotan banatuak. Pontecesures (Pontevedra), Gijón eta Sebares (Asturias), La Penilla (Kantabria), Girona eta Viladrau (Girona), Castellbisbal (Bartzelona), Reus (Tarragona), Miajadas (Cáceres) eta Herrera del Duque (Badajoz).
4.500 langile ditu Nestlék, eta bizitzako etapa guztietan kontsumitzeko elikagaiak eskaintzen ditu: haurrentzako elikagaiak, esnekiak, txokolateak, kafeak eta zerealez, sukaldaritzaz, gosaritarako zerealak, ultraizoztuak, ur mineralak, nutrizio klinikoko espezialitateak eta maskotentzako elikagaiak eta zainketak.
Espainiako proiektuak
Kafe-kapsulak birziklatzeko plan integrala
Nestlé Españak udalekin eta udal-erakundeekin kafe-kapsulak birziklatzeko plan integrala jarri zuen martxan 2011n. Gaur egun, 12 autonomia-erkidegotako 16 milioi biztanleri baino gehiagori (Andaluzia, Aragoi, Asturias, Balear Uharteak, Kantabria, Gaztela eta Leon, Katalunia, Errioxa, Madril, Nafarroa, Euskadi eta Valentzia) zerbitzua ematen dieten 1.469 kapsula biltzen dituzte udalek.
Kakao jasangarriarekin egindako txokolateak, UTZ ziurtagiria
2016. urtetik, UTZ ziurtagiria duen nekazaritza iraunkorreko programak ziurtatzen du Nestlék Kantabriako Penilla de Cayón fabrikako txokolate guztia ekoizten duen kakaoa. Erakunde horren helburua da kakaoa erabiltzen duten nekazarien bizimodua hobetzea eta ingurumena babestea. Gaur egun, Nestlék erosten duen kakaoa Boli kostatik, Ghanatik eta Ekuadorretik dator batez ere.
Chris Pratt
Chris Pratt (Virginia, Minnesota, 1979ko ekainaren 21a - ) aktore estatubatuarra da. Telebistan hainbat lan egin ditu, adibidez Everwood, The O.C. edo Parks and Recreation telesaietan. Rae Dawn Chong aktore/zuzendariak aurkitu zuen. Guardians of the Galaxy (2014) eta Passengers (2016) bezalako filmetan protagonista izan baino lehen Wanted, Moneyball eta Zero Dark Thirty pelikuletan agertu zen.
Nestlé
Espainiako proiektuak
Nutrizio arloko 10 konpromisoak
Chris Pratt
Chris Pratt Virginian jaio zen. Hiru anaien artean txikiena da. Bera jaio eta laster bere familia Lake Stevensera (Washington) bizitzera joan zen. Han Prattek bere aktore-karrera hasi zuen, antzokietan paper txikiak antzeztuz. Geroago, egoitzaz aldatu eta Mauira (Hawaii) joan zen. Hor, Bubba Gump Shrimp Companyn zerbitzari bezala lan egiten ari zenean Rae Dawn Chong ezagutu zuen. Raek Chrisen itxura eta energia gogoko izan zituen eta berak zuzendutako Cursed Part 3 (2000) film laburrean parte hartu zuen. Momentu hartan hasi zen Chrisen benetako aktore-karrera: hainbat paper lortu eta Evenwood telesaian Bright Abbott izeneko pertsonaia antzeztu zuen 2002tik 2006ra.
Nestlé
Espainiako proiektuak
2014. urtean, Nestlé Españak bere 10 Nutrizio Konpromisoak aurkeztu zituen, enpresak elikaduran duen estrategia definitzen dutenak. Konpromiso horiek hiru arlotan oinarritzen dira: produktuen formulazioa, kontsumitzailearentzako informazioa eta hezkuntza.
Marka nagusiak
Markak merkatuen arabera daude sailkatuta eta irabazi ekonomikoen kopuruaren arabera ordenatuta (handienetik txikienera). Nazioartean oihartzun handiena dutenak bakarrik sartzen dira. Nestlék ere akzioen % 29ko partaidetza du L'Oréalen, baina Françoise Bettencourt Meyersek (L'Oréaleko zuzendari-taldeko kidea) duen % 30aren gainean EEP bat prestatzen ari da. Markak jatorrizko izenarekin agertzen dira hemen (ingelesez, normalean), produktu bera, maiz, izen desberdinekin aurkezten baita banatzen diren herrialdeen arabera. Kontuan hartu behar da, gainera, zenbait herrialdetan transnazionalak bere markak dituela, bertan aitorpena besterik ez duten tokiko konpainiak erosi baititu.
Chris Pratt
Bere izena The O.C.ren aktoreen zerrendan agertu zen 2006tik 2007ra. Ondoren, nahiko famatua bihurtu zen klase bateko komedia paperengatik. Amy Poehler sitcom Parks and Recreation komedian parte hartu zuen 2015ra arte.
Prattek Strangers With Candy (2005), Wanted (2008), Jennifer's Body (2009) eta Bride Wars (2009) filmetan lanak egin ditu. Baita ere Moneyball (2011) Zero Dark Thirty (2012) eta The Lego Movieen parte hartu du. 2014an Guardians of the Galaxy film arrakastatsuaren protagonista antzeztu zuen. 2015an, Jurassic World pelikulan agertu zen. Bere azken lanetako bat Passengers filma (2016) izan da.
Alderwood Manor (Washington)
Alderwood Manor Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Snohomish konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fosinaita-(Ce)
Fosinaita-(Ce) silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Fosinaita-(Ce) silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
The Wire
The Wire (euskaraz «entzuketa») Baltimore hirian, AEBetako Maryland estatuan, kokatutako ingelesezko telesail bat da. Saioak 60 kapitulu ditu, 5 denboralditan banaturik. Telesailak, drama generokoa, Baltimoreko bizitzaren atal desberdinak lantzen ditu, arreta berezia droga trafikoan jarriz.
Sinopsia
The Wireren gai nagusia Baltimore hiriko egoera eta bertan droga trafikoak duen eragina da. Denboraldi bakoitzak hiriko bizitzaren alderdi zehatz batean sakontzen du:
Larwill (Indiana)
Larwill Indianako herri bat da. Whitley konderrian kokatua dago. 2010ean 283 biztanle zituen, 0.58 kilometro koadrotan banatuta.
Indo (Errezil)
Indo Errezilen kokatzen den mendia da, Ernio-Gazume mendilerroan, Gazumetik mendebaldera.
Ortona dei Marsi
Ortona dei Marsi Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ortona dei Marsik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Laurel (Indiana)
Laurel Indianako herri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 512 biztanle zituen, 0.62 kilometro koadrotan banatuta.
Gertrude Bell
Ibilbidea
Gertrude Bell eragin handiko familia batera jaio zen; Isaac Lowthian Bell industriagile handiaren alaba txikia zen. Queens' Collegen hasi zen ikasten, eta, geroago, hamasei urte zituela, Oxford Unibertsitateko Lady Margaret Hall Institutuan ikasi zuen, eta lehenengo emakumea izan zen Historia Modernoko gradua amaitzen, bi urteren buruan.
Graduatu eta gero, Ekialde Ertainean barrena bidaiatu zuen. St. John Philbyren lehen kontrolatzailea izan zen, eta espioitzako arterik finenak irakatsi zizkion. Lehen Mundu Gerraren ondoren, txosten bat idatzi zuen gerraren amaieraren eta 1920ko irakiar altxamenduaren arteko Mesopotamiako administrazioari buruz. Gerora, lagundu egin zuen gerraosteko mugak ezartzen. 1921ean, Mekako jerife baten seme bat, Faysal ibn Husayn, Irakeko tronuan jartzen kooperatu zuen. Halaber, Irakeko museo nazionala sortzen lagundu zuen, eta errime bultzatu zuen ustiategietatik ateratako gauzakiak jatorrizko herrietan egon beharko zirelako sinesmena.
Sufragisten Aurkako Liga
1908ko azaroan, Londresen Sufragioaren Aurkako Emakumeen Liga Nazionala (Women's National Anti-Suffrage League) sortu zen. Mary Ward nobelagilea izan zen erakundearen lehen lehendakaria. Liga honetako kideek defendatzen zuten emakumezko ingeles gehienek ez zutela bozkatzerik nahi eta horrek zekartzan arriskuez ere ohartarazten zuten.
Gertrude Bell Sufragioaren Aurkako Emakumeen Liga Nazionaleko ohorezko idazkaria izan zen. Argudiatzen zuenez, emakume gehienek beren lekua sukaldean eta logelan zegoela uste zuten bitartean, ezin izango zuketen parte hartu eztabaida politikoan, eta guztiz ezgai izango lirateke nazioa nola gobernatu behar zen erabakitzeko orduan.
Bidaiak Ekialdera
1892tik aurrera eta Persiara bidaia bat egin ondoren, zeina Persian pictures liburuan deskribatu baitzuen, Gertrude Bellek hainbat bidaia egin zituen Ekialdera, Palestinara, Siriara eta Arabiara (sei aldiz gurutzatu zuen), eta bigarren liburua argitaratu zuen:Syria, the desert and the sown. 1907tik aurrera, ikerketa arkeologikoko kanpainetan parte hartu zuen Eufratesen zeharreko hainbat lekutan.
Misioa Ekialde Ertainean
Gerra deklaratu zenean, Gertrude Bellek eskatu zuen Ekialde Ertainera bidal zezatela, baina ukatu egin zioten. Orduan, Frantziako Gurutze Gorriaren boluntario gisa aurkeztu zen.
Hala ere, 1915eko azaroan Kairoko (Egipto) gabinete arabiarrera bidali zuten; une hartan, Gilbert Clayton zuen buru. Han berriz elkartu zen T.E. Lawrencerekin. Hasieran ez zuen kargu ofizialik izan. Lawrencek Otomandar Inperioaren aurka britainiarrekin aliatu zitezkeen tribu arabiarren kokalekuei eta gogo-aldarteari buruz zituen datuak antolatu zituen. Informazio hori baliagarri izan zitzaion Lawrenceri arabiarrekin zituen negoziazioetan.
1916ko martxoaren 3an, Basorara bidali zuten, Britainiako Armadak 1914ko azaroan hartua zuen eremura, Percy Cox gai politikoen ofizialari aholkuak ematera, berak ezagutzen baitzuen eremu hori edozein mendebaldarrek baino hobeto. Mapak diseinatu zituen, britainiar armadari Bagdadera iristen laguntzeko, eta titulu hau lortu zuen: Lotura ofiziala, Kairorekin lotua. Beren-beregi kontrolatu zuen John Philby, eta manipulazio politiko sekretuen sotiltasunak irakatsi zizkion. 1917ko martxoaren 10ean britainiar tropek Bagdad hartu zutenean, Percy Coxek Bagdadera bidali zuen, "idazkari orientala"ren tituluarekin.
Iraken sorrera
1919ko urtarrilean Otomandar Inperioa erori zenean, Gertrude Belli eskatu zioten Mesopotamiari eta etorkizunean Irak izendatzeko izenari buruzko txosten bat idazteko. Hamar hilabete igaro zituen hura idazten, eta txosten ofizial bikaintzat hartzen da. Nolanahi ere, idatzi zituen ondorioak arabiarren aldekoak ziren guztiz, eta Bellen nagusia, A. T. Wilson, beraren kontra jarri zen.
1920ko urriaren 11n, Percy Cox Bagdadera itzuli zen, eta idazkari orientalaren postuan jarraitzeko eskatu zion, eta etorkizuneko arabiar gobernadorearekin harremana zuen lotura-ofiziala izan zen.
Percy Cox eta Lawrence Arabiakoarekin batera, Winston Churchillek Kairoko konferentzian (1921) parte hartzeko bildu zituen orientalisten taldeko kide izan zen. Konferentziaren xedea britainiarren agindupeko eremuaren eta herrialde berrien (Irak, adibidez) mugak ezartzea zen. Konferentzian, ez zuen kontra egin Abd Allah ibn Husayn eta Faisal I.a Irakekoari, Mekako jerifearen bi semeei Transjoardania eta Irakeko buruzagitza emateari. Hain zuzen, Mekako jerifea britainiarren agintaritzaren sustatzaileetako bat izan zen Otomandar Inperioaren aurkako 1916ko Arabiar matxinadan.
Gertrude Bellen eraginaren ondorioz, herrialdea honela osatu zen: gehiengo xiita hegoaldean, eta gutxiengo sunia eta kurdua erdialdean eta iparraldean. Britainiarrek ukatu egin zuten estatu bereizi bat sortzea kurduentzat, hartara beren lurraldean dauden petrolio-eremuen kontrola izan zezaten.
Britainiarrek suniak aukeratu zituzten herrialdearen gobernurako, uste baitzuten xiitak fanatiko erlijiosoak zirela. Gaur egun ere, komunitate erlijiosoen arteko lehiak talkak eragiten ditu Iraken.
Halaber, Winston Churchill konbentzitu zuen Faisal I.a Irakekoa izendatzeko Irakeko lehen errege, Siriako errege izandakoa, zeina kargutik kendu berri zuten. 1921eko ekainean Irakera heldu zenean, Gertrude Bellek tokiko gaien berri eman zion, tribuen geografiarekin eta tokiko ekonomiarekin zerikusia zuten arazoei buruz, hain zuzen. Gainera, gobernuko karguen izendapenak gainbegiratu zituen. Azkenik, 1921eko abuztuaren 23an, Irakeko errege izendatu zuten Faisal. Erregearen konfidente izan zen erregetzako lehen urteetan, eta lagundu egin zion tribuetako buruen artean haren autoritatea ezartzen. Errege berri horren gainean zuen eragina zela-eta, Gertrude Belli "koroarik gabeko Irakeko erregina" ezizena jarri zioten.
Heriotza
Gertrude Bell Britainia Handira itzuli zen 1925ean, denbora labur baterako, familia-arazoekin egin zuen topo bertan, eta gaixotu egin zen. Familiaren ondasuna gutxitua zen. Irakera itzuli zen, baina pleuresia jasan zuen. Osatu ondoren, neba hil zitzaiola jakin zuen, sukar tifoideak jota. 1926ko uztailaren 12an hilda aurkitu zuten Bagdadeko bere etxean, antza denez somnifero-gaindosi baten ondorioz. Istripua izan zen edo bere buruaz beste egin ote zuen ez da gauza jakina. Hileta ikaragarriak izan zituen. Bagdadeko hilerri britainiarrean dago gorpua.
Ez zen ezkondu eta ez zuen umerik eduki. Erresuma Batuko Parlamentuak lan eredugarritzat jo zuen Bellen lana, eta Britainiar Inperioko Ordenaren domina eman zioten.
Fotolog
Fotologa, ingelesezko photoblog (argazki bloga) eta Fotolog.com atariaren izenetik eratorritako hitza da. Argazki bildumetan ez bezala, ohiki fotologetan eguneko argazki bat argitaratzen du erabiltzaileak, eta argazki horri buruzko eta dagokion testuari buruzko iruzkinak egiteko aukera izaten dute oro har gainerakoek.
Fotologen ezaugarriak
Fotologek sei ezaugarri nagusi dituzte, eta lehen hirurek zehazten dute modu bateko edo besteko fotologa izatea azken emaitza.
NGC 6290
NGC 6290 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Inverugie
, 'Inbhir Ùigidh', Eskoziako herri txiki bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.
Rhytiodus lauzannei
Rhytiodus lauzannei Rhytiodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Frederick Chapman Robbins
Frederick Chapman Robbins (Auburn, Alabama, 1916ko abuztuaren 25a - Cleveland, Ohio, 2003ko abuztuaren 4a) Estatu Batuetako sendagilea izan zen.
Harvard unibertsitatean medikuntzako ikasketak egin ondoren, Estatu Batuetan, Italian eta Ipar Afrikan borrokatu zen Bigarren Mundu Gerran. Clevelandeko Western Reserve unibertsitateko pediatria-irakasle izan zen 1952tik aurrera. Medikuntzako Nobel Saria eskuratu zuen 1954an J.F. Enders eta T.H. Weller osagileekin batera, poliomielitisaren birusaz egin zituen ikerlanengatik.
Ortucchio
Ortucchio Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Elkoro (argipena)
Elkoro pertsona hauen abizena da:
Ortucchio
Mugakideak
Ortucchiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alfredo Donnay
Alfredo Donnay Gómez (Gasteiz, 1894ko urtarrilaren 21a - Gasteiz, 1986ko martxoaren 1a), poeta eta Arabako herri-abestien konpositorea.
Iparralden eta Belgikan zuen familia-jatorria aitaren aldetik; ama, ordea, Burgoseko Busto de Bureba herrikoa zen. Gaztetan, 17 urterekin, Argentinara joan zen bi urtez, haren arreba bat bizi baitzen bertan. Handik itzuli ondoren, 1915ean Águeda Monreal-ekin ezkondu eta zazpi ume izan zituzten, lau mutil eta hiru neska. Ogibidez altzarien distira-emailea zen, baina poesia eta musikarekiko zaletasunagatik nabarmendu zen beti.
Gaztea zelarik bere militantzia anarkistarengatik nabarmendu zen, 1920an CNT sindikatuaren Gasteizko atalaren sortzaileetako bat izanik. Garai horretan, Donnay aldi berean arotz moduan eta Bilboko Solidaridad Obrera egunkarian berri-emaile moduan zebilen, Lacras Sociales errubrika idatziz. Hala ere, bere militantzia libertarioaalde alde batera utzi eta arreta guztia musika eta poesia sortzean jarri zuen. Bizitzan zehar erritmo eta doinu sinplez betetako kantutegi bat sortu zuen, arabarren herri-kantutegia handiagotuz, Arabako paisaiari buruzko konposizio sinpleekin.
1978an Gasteizko Udalak haren izena ipini zion Arriaga auzoko kale bati; lehen aldia zen horrelako zerbait gertatzen zela gasteiztar bizi batekin. Gainera, oroigarri gisa, plaka bat jarri zioten haren jaiotetxean Errioxa kalean, eta Zurbao herrian busto bat, haren abestietako bat eskaini baition. 1986an hil zen. 1993an hiriaren seme kutun izendatu zuten.
1994an, Donnayren jaiotzaren mendeurrena zela eta, El Correo, Radio COPE Vitoria eta Publicidad Masla enpresen artean Alfredo Donnay Saria sortu zuten urteko arabar onenarentzat.
Lana
Arabako herri-kantutegia osatzen duten obra musikal askoren sortzailea da Donnay; horien artean Deportivo Alavés futbol talde arabarrearen ereserkia, haren lanik ezagunena. Gasteizen eta Araban oso ezagunak diren beste abesti batzuk honako hauek dira: Del solar alavés, Los Chinos, Zurbano, Blancas como palomas, Viejo molino, Recordando, Marcha de los montañeros alaveses, etab.
Liburuak
Gehienbat kantutegiak argitaratu zituen:
Barrientosko geltokia
Barrientos Espainiako Leongo probintziako tren geltoki bat da, Valderrei udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
García Ariño
García Ariño Axpeko (Bizkaia) pilotari-familia da:
Azken urteotan, Asegarce enpresako ekonomia arduradun da Roberto García Ariño, eta bere anaia Angel ere lan horretan aritu zen hil zen arte.
Craven Cottage
Craven Cottage Ingalaterrako Londres hiriburuko Fulham auzoan eta Tamesis ibaiaren alboan dagoen futbol estadio bat da. 1866an eraiki zen, Archibald Leitch eskoziar arkitektoak diseinatua izan zelarik, eta 1896 ezkeroztik Fulham Football Club taldearen egoitza da.
Ingalaterrako estadio politena izatearen ospea du, nahiz eta edukieraz txikia izan, britainiar futbol zelai tradizionalen giroa eta izaera hobekien mantendu baitu, bai eta usadiozko harmaila ederrak ere. Itxuraz, barnekaldeak garai bateko Donostiako Atotxa estadioa zenaren nolabaiteko antza badu.
Estadioak 25.700 ikusleentzako edukiera du, halere 1938ko urriaren 8an Fulham Football Club eta Midwall Dockers taldeen arteko partidura 49.335 ikusle bertaratu ziren, edukiera errekorra ezarriz. Ondoren zutikako guneetan ere eserlekuak jarri zirenean, gaur egungo edukierara pasatu zen.
Bestalde, estadio honetan Premier Leagueko azken aldian jazotako balentria handi eta oroigarrienetako bat gertatu zen, herrialde hartako futbol zaleek umorez The Great Escape ("Eskapada Ederra") izenez batailatutakoa: 2007-2008 denboraldia Fulham Football Club talde apalak Premier Liga amaieran mailari ozta-ozta eustea lortu zion. Hiru jardunaldi falta zirela 17. postuan zeuden, salbaziotik 5 puntura, ondorioz taldeak mailari eustea ezinezko ametsa zirudien. Ondorengo jardunaldietan Manchester City Football Club, Birmingham City eta Portsmouth Football Club taldeei jarraian irabaziz (gainera lehenengo bi partiduetan aurkako emaitzei buelta emanez) miraria zirudiena egi bilakatu zuen.
Harmailak
Estadio honetako harmaila edo alde bakoitzak bere izena du:
John Rawls
John Bordley Rawls (Baltimore, Maryland, 1921eko otsailaren 21a - Lexington, Massachusetts, 2002ko azaroaren 24a) estatubatuar filosofo eta irakaslea izan zen.
Bizitza
Gurasoak familia onekoak zituen Rawlsek. Ama ikatzetik eta petroliotik aberastu eta gero kiebra jotako leinuko batekoa zen. Aita, hegoaldekoa, legegizon ospetsu bihurtu zen Baltimoren. Gurasoek, biek ala biek, interes politikoa erakutsi zuten beren ibilbideetan. Aita, abokatua, Roosevelten aldeko agertu zen beti, honen politikaren aurkako Epaitegi Gorenaren trabak saiheste aldera, presidenteak sei epaile berri izendatu zituen arte. Ama League of Women Voters-eko presidentea izan zen. Rawls aitarengandik apurka-apurka urrundu egin zen, amarenganako hurbiltasuna handituz joan zen neurrian. Emakume honek arrasto handia utzi zuen semearen izaeran.
Lehen urteotan emakumearen eskubideen aldeko borrokaren grinari arraza eta klase aldarrikapenei erantsi zitzaizkion. Kontuan hartu beharko genuke Baltimoren beltzen kopurua %40ra iristen zela segregazio garai haietan. Rawls desberdintasun arbitrarioen aurrean (arrazialak, sexualak, zorizkoak...) benetan hunkitua agertu zen umetako lehen urte garrantzitsu hauetan.
Eskola publiko eta pribatuetan ibili ondoren (horien artea oroitzapen txarra utzi zion episkopaliano zorrotz batean), Princeton unibertsitatean sartu zen naziek Polonia inbaditu zuten urtean, 1939an. AEBetako giro isolazionista (America First goiburuak adierazten duena) gailen izan arren, Rawls Lehen Mundu Gerra eta nazioarteko zuzenbidea gogor ikasteari eman zion gertakarien ondorio larriak barruntatuz edo.
Halaxe, 1941eko abenduan Pearl Harbour eraso ondoren, AEBek gerran sartu zenean, Rawlsek, 1943ko otsailean, ikasketak bukatu bezain fite, armadan eman zuen izena eta berehala Pazifikora bidali zuten. Ginea Berrian, Filipinetan eta Japonian egon zen gerra bukatu eta lau hilabete geroago arte.
Gerran bizi izandakoak zer pentsatu eman zion Rawlsi, eta bere pentsamenduari biraketa gogorra eragin. Berak aitortzen du ordura arteko kezka erlijiosoak pikutara joan zirela han bizi izandakoarengatik.
Teologiako ikasketak jarraitzeko aukera guztiak baztertu eta graduazio tesiari ekin zion, gerora oreka gogoetatsua izango zenaren lehen zirriborroa burutuz.
60. hamarkada berezia izan zen AEBetan, eskubide zibilen aldeko mugimenduak eta Vietnameko gerrak gogorki astindu baitzuten garaiko pentsamendua. Rawls urteotan bere lehen liburu nagusia prestatzen hasi zen. Klaseetan haren lehen zirriborroez gainera, filosofo klasikoen pentsamendu moral eta politikoa azaltzen zuen. 1969an ius ad bellum (gerrarako zuzenbidea) eta ius in bello ( gerrako zuzenbidea) jorratu zituen “Problems of War” deitutako kurtsoan, eta derrigorrezko errekrutatze diskriminatzailearen (aberatsek erraz egiten zioten izkin joan beharrari) aurka agertu zen urteotan. Gerora desobedientzia zibilaren inguruan jardun du bere liburu nagusietan.
1969-70. ikasturtea Stanfordeko unibertsitatera joan zen bere lehen lan nagusia, A Theory of Justice bukatzera. 1970eko apirilaren egun batean hainbat suzko lehergailuk eztanda egin zuen unibertsitatean horretan. Makinaz idatzitako A Theory of Justice-ren bertsio bakarra hango bulego batean zegoen. Lan mardul hark betirako galtzeko arriskua zuen momentu hartan. Sua itzalitakoan, garrek ez, baina urak dezente kaltetu zuen orijinala. Ez betirako galarazteko adina, ordea. Orriz orri lehortu eta enegarren aldaketak erantsi zizkion Rawlsek beste hilabete luze batzuetan. Azkenik, 1971ko bukaeran pentsamendu politiko garaikidea aztoratu zuen liburuak argia ikusi zuen ibilbide luze eta katramilatsu baten buruan. 1979an Harvardeko maila akademiko gorena eman zioten, eta sari eta harrabots zalea ez izan arren, Oxfordeko (1983), Princetoneko (1987) eta Harvardeko (1997) ohoreak jaso zituen, 1999an B. Clintonek Humanitateen domina nazionala eman zion, eta urte berean Suediako Errege Akademiak bere saria eman zion, filosofiako Nobel saririk ez eta, “Logika eta Filosofia” alorrean hiru urtetan behin xedatzen den saria berau. Bere bizitzaren azkenaldian lagun eta emaztearen laguntza eskerga jaso zuen Rawlsek. Hondarrean, esan bezala, 2002ko azaroaren 21ean, Mardy ondoan zuelarik, John Rawlsek azken hatsa egin zuen.
Pentsaera
1971an A Theory of Justice argitara eman zuenetik berak hausnartutako justiziaren teoria filosofikoak etengabeko eragina izan du, gizarte aurreratuetako erakunde eta oinarrizko egituren subjektuei dagozkien eskubide eta betebehar politikoak aztertzen baititu, bere eginkizunak filosofo, legelari, ekonomilari edo politikoengan interes bizia sortaraziz.
Rawlsek mundu anglosaxoniarrean nagusia den filosofia moralaren ahultasun teorikoa, utilitarismoarena hain zuzen, erasotu eta gainditu nahi izan zuen. Helburu honekin ongiaren (good) gainetik eginbeharrari (right) lehentasuna ematen dion teoria gauzatu zuen, justizia nozioaren eginbeharrari ongiaren edozein ikuspuntu enpiriko edo intuitiboaren ordez oinarri filosofiko eta morala emanez.
Diego de Almagro (Txile)
Diego de Almagro Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Atacama eskualdeko Chañaral probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 18.589 biztanle zituen.
John Rawls
Pentsaera
Pentsamendu demokratikoan askatasuna eta berdintasunari buruz dagoen adostasun faltan justifikatzen du Rawlsek Justizia berdintasun-asmotzat jotzen duen bere saiakera famatua. Rawlsek gizartea, erakunde sozial bezala, lehenengo bertutea justizia duen lankidetasun-sistema bat bezala ulertzen du. Justiziaren ikuspuntu honekin, pertsonen bortxaezintasuna aldarrikatuz, Rawlsek gizartea denbora eta belaunaldietan zehar irauten duen lankidetasun-sistema bat bezala hartzen du, eta razionala eta arrazoizko (zentzuzko) kontzeptuen artean egin beharreko bereizketa azpimarratzen du.
Grandham
Grandham Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
John Rawls
Pentsaera
Horrela, razionala gure interesa kontutan hartzerakoan erabakitzen duguna da. Arrazoizko pertsonak, ostera, lankidetasunak dituen termino zehatzak ezartzeko beharrezkoak diren printzipioak proposatu edo besteak proposatutakoak onartzeko prest daudenak izango lirateke. Hauek badakite, gainera, printzipiook sarritan beren interesen gainetik bete beharrean daudela. Pertsona hauen eginkizunaren gidaria, beraz, ez da ongi bezala har daitekeena soilik, beraiek besteekin, partaide guztiek onartutako terminoetan, gizaki oro aske eta berdinak izanik, lankidetasunean gauzatzen den gizartearen eraikuntza baizik. Jarrera honen muinean guztientzat onura ekarriko duen elkarrekikotasunaren ideia aurkitzen da.
Grandham
Biztanleria
2007an Grandham udalerrian erroldatutako biztanleak 54 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 38 etxebizitza zeuden, 24 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 37etxeak ziren. 24 etxebizitza nagusietatik 17 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek hiru gela zituen, 9 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 28 ziren, horien artean 17 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 17 pertsona aktiboetatik 16 lanean zeuden (8 gizon eta 8 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra janari enpresa batena zen.
2000. urtean Grandham udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
John Rawls
Pentsaera
Rawlsen proiektu politikoa aldez aurretiko bi baldintzetan oinarrituko da. Bata, hiritar gisa berdintasunean ekiteko mugatzen gaituzten desberdintasun estrukturalak definitu eta ezabatzearen premia (Estatuaren eskuhartzea aberastasuna berbanatzeko beharrezkotzat joko du). Bestea, aurrekoaren ondorioa, gure buruaz konfidantza galtzera eramaten gaituzten oztopoak gainditzea ezinbestekoa dela (horretarako, ikuspuntu kantianoaren ildotik, gizakiaren nortasun morala sendotzea proposatuko du).
Triiodotironina
Triiodotironina (T3) bi hormona tiroideoetako bat da; bestea tiroxina da. Tiroideko zelula folikularrek, tirozitoek, ekoizten eta jariatzen dute. Haren ekoizpena beste hormona batek, tirotropinak (TSH), erregulatzen du. Tirotropina, berriz, hipofisiak jariatzen du.
Tiroxina triiodotironinaren aitzindaria da. Izan ere, triiodotironina gehiena tiroxinaren desiodizazioaren ondorioz sortzen da. Tiroide guruinak triiodotironina gehiago jariatzen du tiroxina baino, hiru aldiz gehiago gutxi gorabehera. Triiodotironinaren iraupena odolean 2,5 egunekoa da.
Zeregin metabolikoa
Triiodotironinaren jarduera, oro har, tiroxinaren antzekoa da, nahiz eta bere eragina handiagoa izan ehunetan, hormona indartsuagoa baita. Prozesu katabolikoak areagotu eta bizkortzen ditu, eta oxigenoaren kontsumoa handitzen. Organismoaren hazkuntzan ere eragin nabarmena du. Intsulinaren jarduera azkartu eta serotoninaren garuneko kontzentrazioa handitu egiten du.
Piktoera
Piktoera antzina Eskoziako iparraldean piktoek mintzatzen zuten hizkuntza izan zen. Gaur egun hizkuntza honen aztarna bakarrak bertako toponimian topa litezke. Hizkuntza honen zabalkunde handienaren garaian Shetalnd uharteetatik Fife eskualdera hedatzen zen, baina IX. mendean gaelerak ordezkatu zuen.
Gómezen espedizioa
Bilakaera
Lehenengo Karlistadaren borroka gune nagusiak Katalunia, Aragoi eta, batez ere, Euskal Herria ziren. Euskal lurraldeetan egon zen Don Karlos eta bere gortea, euskal herritarrak jasan zutelarik gerraren zama astunena. Karlistek, zama hau arintzearren, gerra penintsulan zehar zabaltzeko ahalegin desberdinak egin zituzten. Hauen artean luze eta garrantzitsuena Gomezen espedizioa izan zen.
Gomez 1836ko ekainaren 26an irten zen Amurriotik, 2.700 oinezko, 180 zaldun eta bi kanoiekin. Asmoa Asturias eta Galizia aldean gerra sustatzea zen, baina 6 hilabete beranduago espedizioa Euskal Herriratu zenean penintsula osoa korritua zuen, hasierako helburua bete gabe ordea. Oviedo, Santiago Compostelakoa, León, Palentzia, Albacete, Kordoba, Almadén, Cáceres eta Algeciras menperatu zituen, batzuetan borroka gogorren ostean, bestetan tirorik bota gabe.
Baina hiri guztietan, Gomezen soldaduak alde egin bezain laster, liberalak nagusitu ziren berriro, espedizioaren helburutzat zuten gerraren hedatzea lortu gabe.
Sei hilabete hauetan borroka ugari egin zuen Gomezek, atzetik zebilzkion liberalekin. Tello eta Lopez menperatu zituen Baranda eta Matillan, Alaix eta Esparterok erretiratzera behartu zuten Escaro eta Villarrobledon. Rodil eta Narváez jeneralak ere atzetik ibili zituen Gomezek. Zenbait momentutan 25.000 liberal mugi arazi zituen bere 6.000 soldaduen atzetik -bidean batu zitzaizkion karlistak kontuan hartuz, Cabrerarekin ere bildu baizen-, baina alperrik, ez baitzuten maiz iragarri zuten espedizioaren suntsiketa lortu.
Dena den, Stendhalek bere eleberri batean idatzi zuen lez, Gomezen espedizioak gauza bat utzi zuen agerian: Espainiarrak ez zirela ez karlista, ez liberal. Karlistak izan balira, ia penintsula osoa menperatu ostean gerra irabazia zutelako eta ez zen hori gertatu. Liberalak izan balira, ez zioten 3.000 karlistek osatutako talde bati honelako ibilbidea egiten utziko.
Gomezen porrotaren adierazgarri Euskal Herrira iritsitakoan karlistek egin zioten epaiketa. Agindutakoa ez betetzea leporatzen zioten, alegia, Asturias eta Galizian gerra hedatu beharrean penintsula osoa bere kabuz zeharkatzea, jasotako instrukzioei jaramonik egin gabe. Prozesua karlistada bukatu arte luzatu zenez, ez zuen zigorrik jaso.
Caldera (Txile)
Caldera Txileko iparraldeko komuna eta portu-hiri bat da, Atacama eskualdeko Copiapó probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 14.000 biztanle zituen.
Buñuel en el laberinto de las tortugas
Buñuel en el laberinto de las tortugas Salvador Simóek 2019an zuzenduriko marrazki bizidunetako filma da.
Sinopsia
Paris, 1930. Salvador Dalí eta Luis Buñuel mugimendu surrealistako adierazle nagusiak dira jadanik. Ustekabean, L'Age d'Or filmaren inguruko eskandaluaren ondoren dirurik gabe geratuko da Buñuel. Egoera zail horretan, ezingo dio bere hurrengo proiektuari heldu: Espainiako eremu behartsuenetako bati buruzko dokumental bat, Hurdes eskualdeari buruzkoa. Hala ere, Ramón Acín eskultore eta lagun minak loteria-billete bat erosiko du, eta irabaziz gero filma ordainduko diola hitz emango dio. Harrigarriki, lagun izango du zortea.
Amaren eskuak (filma)
Amaren eskuak 2013. urtean Mireia Gabilondok eginiko filma da.
Zuzendari bergararraren bigarren film luzea izan zen Karmele Jaioren izen bereko eleberrian oinarriturik.
Sinopsia
Nerea (Ainara Gurrutxaga) emakume heldua da, ingeles batekin (Mark Schardan) ezkondua eta alaba bat duena. Erabat estresaturik bizi da eta bizitzari zentzua aurkitu ezinik dabil. Ama ospitalean dagoelarik, ama gaztea zenean marinel batekin izan zuen maitasun-harremanaren berri du.
Antzinako Egipto
Antzinako Egipto Nilo ibaiaren ibarrean sortutako antzinateko zibilizazioa da, gaur egun Egiptok hartzen duen eremuan gutxi gorabehera. Zibilizazioa K.a. 3150 inguruan sortu zen, Goi eta Behe Egipto politikoki bateratu eta lehenengo faraoiaren agindupean. 3.000 urtez iraun zuen. Bertako historia bi garai egonkorretan banatzen da, Inperio edo Erresuma izenekoak, garai ezegonkorrek bereiziak, Tarteko Aro izenekoak. Azken inperioaren ostean, zibilizazioa gainbehera lasai baina jarraian sartu zen, atzerritarrek herrialdearen agintea hartu baitzuten. Faraoien agintaldia K.a. 31n amaitu zen ofizialki, Erromatar Inperioak Egipto konkistatu eta probintzia bihurtu zuenean.
Lawrence (Indiana)
Lawrence Indianako hiri bat da. Marion konderrian kokatua dago. 2010ean 46,001 biztanle zituen, 52.14 kilometro koadrotan banatuta.
Antzinako Egipto
Antzinako egiptoarren lorpen ugarien artean daude matematika sistema konplexuak, meatzaritza aurreratua, behaketa eta eraikuntzako hainbat eraikin monumental altxarazteko (piramideak, tenpluak eta obeliskoak) teknika garatuak, faiantza eta beiraren teknologia zehatza, medikuntza sistema praktiko eta eraginkorra, literatura forma berriak, ureztatze eta nekazaritza sistema emankorrak, eta munduko lehen bake hitzarmena. Egiptok ondare iraunkorra utzi zuen: artea eta arkitektura geroko hainbat estiloren oinarri izan dira, artelanak mundu osoan daude barreiatuta, euren arrasto monumentalek hainbat bidaiari eta idazle inspiratu dituzte eta erlijioak eragin handia izan du gure munduaren ikuskeran.
Historia
Nilo ibaiak markatu du bizitza munduaren eremu honetan milurtekotan zehar. Niloren ertzean eta basamortuko oasietan haitzetan zizelkatutako aztarnak ageri dira. K.a. 10. milurtekoan, ehiztari-biltzaile eta arrantzale kulturak zereal-ehotzaile kultura baztertu zuen. Klima aldaketaren eta gehiegizko abeltzaintzaren eraginez, Egiptoko larreak idortzen hasi ziren eta K.a. 8000 inguruan, Sahara basamortua agerrarazi zuten. Gizataldeak Nilo ertzerantz migratu eta nekazaritzan oinarritutako gizarte zentralizatuago bat sortu zuten.
Aro aurredinastikoa
K.a. 6000 inguruan, kultura neolitikoa Nilo haranean sustraitu zen. Garai honetan Egiptoko lika ez zen gaur egun bezain idorra. Egiptoko hainbat eskualde sabanaz estalirik zeuden eta ungulatu ugari zeuden han-hemenka jaten. Fauna eta flora askoz anitzagoa zen ingurune guztietan eta Niloko eskualdeak Anseriformes taldeko hainbat hegazti zituen. Ehizatzea ohikoa zen egiptoarren artean, eta garaia honetan hainbat animalia bezatu zituzten.
K.a. 5500. urterako hainbat tribu txikik kultura ezberdinak garatu zituzten, nekazaritza eta abeltzaintzaren gaineko kontrol handia erakutsiz. Kultura hauek euren materialak garatu zituzten, hala nola eltzegintza eta pertsonen dekoraziorako elementu ezberdinak. Kultura hauetatik handiena Egipto Garaian Badariarrena izan zen, ziurrenik Mendebaldeko Basamortutik etorriak; euren zeramika, harrizko tresneria eta kobrearen erabileragatik ziren famatuak.
Naqada aroak Egiptoko zibilizazio dinastikoaren aurrekaritzat hartzen dira. Naqada aroetako lehenengo atalari Amratiarra deitzen zaio (Naqada I) eta bigarrenari Gerzeh (Naqada II), hainbat garapen teknologiko ekarri zituztenak. Naqada I Aroan egiptoar aurredinastikoek obsidiana ekarri zuten Etiopiatik, eta lauzak egiten ikasi zuten hori erabilita. Naqada II garaian Ekialde Hurbilarekin lehen harremanak sortu ziren, bereziki Kanaan eta Biblosekin. 1.000 urtetan Naqada kulturak nekazal-komunitate txiki batetik zibilizazio boteretsu baterako bidea egin zuen, Nilo harana eta bertan zeuden herrien gaineko kontrol osoa eskuratuz. Euren boteregunea Nejenen ezarri zuten (grezieraz Hierakonpolis) eta, beranduago, Abidosen. Bertatik, Naqada III-ko liderrek lortu zuten Egiptoko kontrola hedatzea iparralderantz, Nilo osoan zehar. Nubiarekin bide komertzialak ireki zituzten hegoalderantz, oasi ezberdinekin mendebalderantz eta Ekialde Hubileko eta Mediterraneoko kulturekin ekialdean.
Naqada kulturak ondasun material kopuru handia sortu zuen, euren eliteak zuen botere eta aberastasun pilatzearen erakusgarri, baita jendartean erabiltzeko ondasunak ere, hala nola orraziak, estatua txikiak, ontziteria margotua, harrizko ontzi dekoratiboak, paleta kosmetikoak eta urre, lapis lazuli eta bolizko bitxigintza. Zeramikazko kristal bat garatu zen, faiantza izenekoa, Erromatar Garaia heldu arte erabili zena kopak, amuletoak eta figuratxoak egiteko. Egiptoar hieroglifo zaharrenen aztarnak Naqada III garaiko buztinezko ontzietan agertzen dira, Aro Aurre-dinastikoan, K.a. 3200 inguruan.
Aro protodinastikoa (c. 3050–2686 K.a.)
Antzinako Egiptoko idazleek eta historialariek idatzi zutena baino geldoago izan zen estatu bateratu baterako trantsizioa, eta ez zegoen garaiko idazkunik Menes aipatzen duenik. Ikerle batzuen arabera, hala ere, Menes mitiko hori Narmer faraoia izan zitekeen, Narmerren Paletan agertzen dena errege jantzi zeremonialekin bateratze ekintza sinbolikoa irudikatuz. Aro protodinastikoan, K.a. 3150. urte inguruan, lehen faraoien dinastia egonkortu zen Egipto Beherean eta bere hiriburua Menfisen ezarri zuen. Bertatik lan-indarra eta Niloko deltaren nekazaritza kontrolatzen zuten, eta Ekialde Hurbilera zihoazen merkataritza bideak menperatzen zituzten. Faraoien botere eta aberastasuna handituz joan zen periodo dinastiko goiztiarren, Abidosen eraiki zituzten mastaba motako hilobiak eta bestelako heriotzarako egiturak ikusita. Faraoiak deifikatzen hasi ziren euren heriotzaren ostean. Erregetzaren instituzio indartsua garatu zuten faraoiek eta lurraren, langileen eta baliabideen gaineko estatuaren kontrola zilegiztatzeko baliatu zuten boterea. Horrek Antzinako Egiptoko zibilizazioaren hazkuntza eta biziraupena ziurtatu zuen.
Egiptoko Inperio Zaharra (2686–2181 K.a.)
Arkitektura, arte eta teknologian aurrerapen handiak eman ziren Egiptoko Inperio Zaharraren garaian, batez ere nekazal-produkzioaren hazkundeak eragindako biztanleria handitzearren eraginez, administrazio zentral garatua eratu zelako. Antzinako Egiptoko lorpen ezagunenak diren Gizako piramideak eta Gizako Esfinge Handia aro honetan eraiki ziren. Djati baten zuzendaritzapean, estatuko ofizialek zergak jasotzen zituzten, ureztatzeko proiektuak koordinatzen zituzten eta nekazaritza hobetzeko lanak kudeatzen zituzten, nekazari asko eraikuntza proiektuetara bideratzea lortuz. Bakea eta ordena mantentzeko justizia-sistema sortu zuten.
Administrazio zentralaren garrantziarekin batera eskribau eta ofizialen klase berria eratu zen. Klase honek faraoien faborea zuen, eta euren lanaren truke eraikin garrantzitsuak jaso zituzten. Faraoiek lurrak lagatzen zituzten euren heriotza kultu eta tenplu lokalen mantenua ziurtatzeko, baita euren heriotzaren ostean ere. Ikerlarien ustez bost mendeko praktika horrek pixkanaka higatu zuen faraoien botere ekonomikoa, eta ekonomiak ezin zuen mantendu hain denbora luzez administrazio zentralizatu handi bat. Faraoien boterea gutxiagotzen zihoan heinean, nomarka deitutako eskualde-gobernadoreek faraoien supremazia arriskuan jarri zuten. Honek, K.a. 2200 eta 2150 artean egon zen lehorte handiarekin batera, 140 urteko gosete bat sortu zuela uste da, Tarteko Lehen Aroa izena ematen zaiona.
Tarteko Lehen Aroa (2181–1991 K.a.)
Arazoak handiak baziren ere, lider lokalek ez zioten faraoiei men egin beharrik, eta independentzia berri hori probintzietako kultura sendoa sortzeko baliatu zuten. Euren baliabideen kontrola ziurtatu zutenean probintziak ekonomikoki aberasten hasi ziren, eta klase guztiek hilobi hobeak eraiki zituzten garai honetan. Sorkuntza garaiak izan ziren, probintzietako artisauek lehenago erregetzak bakarrik erabil zitzakeen kultura-elementuak hartu eta eraldatu zituzten, eta eskribauek estilo literario berriak garatu zituzten, garai horretan bizi zen optimismoaren eta originaltasunaren erakusgarri.
Faraoiari leialtasunetik libre, agintari lokalen arteko lehia hasi zen lurraldearen kontrolaren eta botere politikoaren inguruan. K.a. 2160an Herakleopolis Magnako agintariek Egipto Beherea kontrolatzen zuten iparraldean, eta Tebasen sustraitutako Intef fmailiak Egipto Garaia kontrolatzen zuen hegoaldean. Intef familiak boterea lortu ahala iparralderantz hedatzen hasi zen, eta bi dinastia etsaien arteko gatazka ekidinezina suertatu zen. K.a. 2055. utean Tebaseko iparraldeko indarrak agintzen zituen Nebhepetre Mentuhotep II.ak Herakleopoliseko agintariak garaitu zituen, Bi Lurraldeak berriro batuz. Inperio Ertaina gisa ezagutzen den berpizkunde ekonomiko eta kulturaleko garaia hasi zen.
Inperio Ertaina (2134–1690 K.a.)
Inperio Ertaineko faraoiek herrialdeko oparotasuna eta egonkortasuna berrezarri zuten, berriro ere artearen, literaturaren eta eraikuntza proiektu monumentalen pizkundea eraginez. Mentuhotep II.ak eta bere XI. Dinastiako ondorengoek Tebas aukeratu zuten hiriburutzat, baina Amenemhat I.a bisirrak boterea eskuratu zuenean XII. Dinastiaren hasieran, K.a. 1985. urtean, hiriburua Itjtawyra mugitu zuen, gaur egungo Faiyumen. Itjtawytik XII. Dinastiako faraoiek lurren berreskuratze eta ureztatze azpiegituren luzera begirako plangintza garatu zuten, eskualde osoaren nekazal-produkzioa areagotuz. Gainera, militarki birkonkistatu zuten Nubia, urre eta meatzetan aberatsa zena, eta babes sistema bat eraiki zuten Niloko deltaren ekialdean, kanpoko erasoengandik babesteko.
Faraoiek militarki eta politikoki segurtasuna lortu zutenean, eta nekazal- zein mineral-aberastasun handia lortu zutenean, herrialdeko biztanleria, artea eta erlijioak gorakada izan zuen. Inperio Zaharrean zegoen jainkoekiko jarrera aldatu zen, eta Inperio Ertainean erlijiotasun pertsonalaren goraldia egon zen. Inperio Ertainean literatura gai sofistikatuak garatu ziren, hitz jario handiko estilo berrian. Eskultura eta erliebeek norbanakoen zehaztasunak jasotzen zituen, eta teknikoki asko garatu zen arte hau.
Inperio Ertaineko azken agintaria Amenemhat III.a izan zen, eta Kanaaneko herri semitak Ekialde Hurbiletik deltara sartzea baimendu zuen, eraikuntza eta meatzaritza kanpaina handi baterako lan-eskua eskainiz. Proiektu handi hauek eta bere erregealdian izan ziren Nilo ibaiaren uholde handiek inperioaren gainbehera ekarri zuten, eta XIII. dinastia eta XIV. dinastiaren artean Tarteko Bigarren Aroa hasi zen. Gainbehera honetan, Kanaaneko kolono berriek deltako eskualdea kontrolatzen hasi ziren, azkenean Hikso gisa boterera iritziz Egipto osoan.
Tarteko Bigarren Aroa (1674–1549 K.a.)
K.a. 1785. urte inguruan, Tarteko Bigarren Aroan, hikso semitikoen agintaldia etorri zen, atzerritarren lehena. Hikso inbaditzaileek Behe Egipto bereganatu eta hiriburu berri bat sortu zuten: Avaris. Gobernu zentrala Tebasetik alde egitera behartu zuten eta faraoiak eurei ordaintzea espero zuten. Hiksoek (literalki, "kanpo agintariak") Egiptoko aginte ereduak mantendu zituzten, eta euren burua faraoitzat hartu zituzten, Egiptoko kulturako elementuak integratuz. Egipton arma berriak sartu zituzten, batez ere arku konposatua eta zalgurdia.
Faraoiak Tebasera mugitu zirenez, inguratuta zaudela aurkitu zuten: Kanaaneko Hiksoak zeuden iparraldean eta euren aliatu nubiarrak hegoaldean, Kuxeko Erresuma. Urteak pasa ahala, Tebasek berriro lortu zuen botere nahikoa Hiksoak mehatxatzeko eta 30 urte iraun zuen gerra hasi zuen, K.a. 1555. urterarte. Seqenenre Taa II.a eta Kamose faraoiek lortu zuten nubiarrak garaitzea hegoaldean baina ez zuten lortu hiksoak garaitzea iparraldean. Kamoseren ondorengoa izan zen Ahmosis I.ak lortu zuen azkenean garaitzea, kanpaina sorta baten ostean. Dinastia berri bat sortu zuen. Inperio Berria izenarekin ezagutu zen, eta ikuspegi militarrak hartu zuen garrantzirik handiena, faraoien nahia Egiptoren mugak handitu eta Ekialde Hurbilean influentzia handiagoa izatea bilatuz.
Inperio Berria (1549–1069 K.a.)
Egiptoko Inperio Berrian faraoiek aurretik ikusi gabeko oparotasun garaia lortu zuten, bereziki mugak babestuz eta diplomazia handituz euren inguruko herriekin, tartean Mitanni, Asiria eta Kanaan. Kanpaina militarrak egin zituzten Tutmosis I.ak eta bere biloba Tutmosis III.ak, faraoien eragin eremua handituz Egiptok inoiz ikusi zuen inperiorik handienean.