cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hermon (Maine)
Hermon Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Penobscot konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Itsasontzien kutsadura
Ezaugarriak
70 hamarkadatik, itsasontzi komertzial gehienek erregai pisutsua erabili dute, petrolioaren prozesuzko azpiproduktu bat graduazio handiagoko erregaiarentzako. Hiltzeko moduko bigarren mailako efektuak ditu, sulfuro dioxidoa, karbono dioxidoa, oxido nitrosoa eta azido sulfurikoaren jarioa adibidez.
Hidrokarburo bidezko itsaso kutsadura modu ezberdinetan gertatu daiteke. Alde batetik itsasontzien istripuak daudenez isuri handiak daude. Prestige onziaren kasua da, petrolio pisutsuaren 60.000 tona baino gehiagoko isuriak egon ziren eta dimentsio handiko marea beltza 2890km baino gehiagoko kosta eraginik, milaka hegazti petroliotsurik eta osasunari eragin zuen.
Baina kutsadura ez da soilik istripuen kausaz, itsasontzien ihesak ere badira. Algeciraseko Badian isuri kantitate altuak jasaten dira Espainiako itsas trafiko handiena duen zona delako.
Ez da ahaztu behar kirol portuak, kaiak, atrakaleku eta beste instalazio batzuk dituena jolas-untzia jabetza pribatua izanik. Jolas-ontziak uraren hertzetan kokatzen dira, itsasontziek sortutako kutsadura, portuko aktibitateak eta ur emaria uretara heldu daiteke zuzenean. Kirol portuetako kutsagarri posibleak petrolio, gasa, diesela, antiizoztaile, detergente eta disolbatzailea izan daitezke.
Bunkering / Itsasoan hornitu
Bunkering itsasontzi batetik beste itsasontzi batera erregaia transferitzea da. Manipulazio zaila da itsasora hidrokarburoen isuriak eragiten duelako maiztasun handiarekin, normalean tamaina txikiko gabarrarekin (2.000 tona baino gutxiago kargatzeko) egiten da. Bestaldetik, Gibraltarren ontziekin edo gasolindegi flotanteekin egiten da, 80.000 eta 100.000 bitartean garraiatzen dute, UE beste edozein leku batean baimendurik ez dagoena.
Gibraltarren 3 gasolindegi flotante daude, soilik kasko bikoitza duen gasolindegi bat dago (UE legislazioek exijitzen duen bezala), Bunker Gibraltarreko Europa Suplire. Europa Venture (Bunker Giblartarkoa ere) eta Vermoileko Vema Baltic ezin izango zuten beste edozein elkarteko portuan sartu.
Algeciraseko Bahia bunkering bolumenez 4. postu mundialean dago, urtero erregaien 6 milioi tona garraiatzen dira. Gibraltarren komertzializatzen den petrolioaren %40 CEPSA findegiez hornitu egiten da.
Findegiak
Findegi hauetan ingurugiroaren kutsadurari eragiten diote. GESAMP-ko datuen arabera, itsasaldeko %20 findegiek hidrokarburo bidez itsasoa kutsatu egiten dute. Espainian existitzen diren 10 findegietatik soilik bat ez da itsasaldean aurkitzen, Repsolek duen findegia da Puertollanon (Ciudad Real).
Beste 9 findegiak hauek dira: Tarragonan, Coruñan eta Cartagenan Repsol enpresako 3; Tenerifen, Huelvan eta Cadizen Cepsa enpresako beste 3 findegi; Bilbon Petronor beste enpresa bat, Castellon BP Oil Espainia enpresa bat; eta Tarragonan ASESA (%50 Repsol eta %50 Cepsa).
Petrolio plataformak
Plataforma petroliferoen ustiapena hidrokarburo bidezko beste kutsadura iturri bat da. Nahiz eta Espainiako petrolio produkzioa oso garrantzitsua ez izan, oraindik hidrokarburoen erauzketa existitzen da, itsasokoak gehienak. La Lora edo Ayaluengo (Burgos) lurreko aztarnategi eta Casablanca, Boqueron eta Rodaballo (Tarragonan) plataformak Espainiako puntu bakarrak dira gordina erauzketari dagokionez.
Prospekzioak ere garrantzitsuak dira kutsadurari buruz hitz egiten denean. Bi fasez osatuta dago, lehenengo fasean itsas-barreneko karakteristika fisikoak zehazten dira eta gordina aurkitzeko probabilitatea zehazten da. Horretarako uhin akustikoak igortzen dira presio altuko kanoi baten bidez 215-230 bitarteko maila soinuarekin, lokatza sortuz uhin sismikoen inpaktuagatik eta lurpeko elementu kutsagarrien ihes posibleak artseniko, beruna edo bentzenoa adibidez.
Bigarren fasean laginak hartuko dira zulaketa bidez. Zulaketa hauek kutsadurazko istripuen kausaz izaten dira eta hidrokarburoen hondakinek hondartzetan bukatzen dute.
Brändö
Brändö Åland eskualde autonomoan dagoen udalerri bat da. Biztanle gutxien dauzkan Finlandiako zazpigarren udalerria da.
Czarny Bór udalerria (Wałbrzych barrutia)
Czarny Bór Poloniako Silesia Behereko voivoderriko landa-udalerri bat da, Wałbrzych barrutian kokatuta. 66,4 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4861 biztanle zituen.
Harvester of Sorrow
Harvester of Sorrow (euskaraz "Atsekabearen Uzta Biltzeko Makina") Metallica thrash eta heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1988an …And Justice for All diskoaren barnean kaleratu zuten.
Fanerozoiko
Fanerozoiko duela 542,0 ±1,0 milioi urte hasitako eta gaur egunera arte dirauen garai geologikoa da. Eon honek Lurraren sorreran hasitako aurrekanbriarra ordezkatu du. Fanezorozoiko hitza antzinako grezierazko φανερός (phanerós, «ageriko») eta ζωή (zōḗ, «bizitza») hitzen lotunea da, euskaraz «ageriko bizitza» esan nahi duena. Garai hau baino lehen Lurrean bizitza egon arren, fanerozoikoaren lehendabiziko aroa den kanbriarrean organismoek izaera konplexua hartu zutela esan dezakegu.
Geologikoki, fanerozoiko Pannotia superkontinentea banatu eta berehala hasi zen; denboraren poderioz, kontinenteek beste superkontinente bat, Pangea hain zuzen ere, sortu zuten, baina hau banatu zenean egungo kontinenteak sortu ziren.
Etimologia
Izena antzinako grezieratik dator, φανερός (phanerós), «ikus daitekeena», eta ζωή (zōḗ), «bizitza»; izen hori jarri zitzaion biziaren jatorria Kanbriarrean eman zela uste zelako, eon honetako lehen periodoa. George Halcott Chadwick geologo estatubatuarrak sortu zuen izena 1930ean.
Proterozoiko-Fanerozoiko muga
Proterozoiko-Fanerozoiko muga orain dela 541 milioi urte ezarri da. XIX. mendean muga hau animalien agerpen masiboarekin jarri zen, baina gaur egun ehunka talde proterozoiko ezagutzen dira, batez ere 1950ko hamarkadatik aurrera egin ziren ikerketei esker.
Fanerozoikoaren banaketa
Fanerozoikoa hiru arotan banatzen da: Paleozoikoa, Mesozoikoa eta Zenozoikoa, aldi berean 12 periodotan banatzen direnak. Paleozoikoan arrain, anfibio eta narrastien agerpena jazo zen. Mesozoikoan batez ere narrastiek izan zuten garrantzia, ugaztunen eboluzioa hasi zen eta dinosauroen (hegaztiak barne) garai gisa izendatu ohi da. Zenozoikoa ugaztunen aroa izan da, animalien aldetik eta, bere azken periodoan, gizakiena.
Paleozoikoa
Paleozoikoa Lurraren historiako garai bat da, non bizitza konplexuak eboluzionatu, oxigeno arnastu zuten lehen aldiz lur lehorrean, eta Lurreko bizitza osoaren aitzindariak dibertsifikatzen hasi ziren. Garai paleozoikoan sei aldi daude: Kanbriarra, Ordoviziarra, Siluriarra, Devoniarra, Karboniferoa eta Permiarra.
Kanbriarra
Kanbriarra Paleozoikoaren lehen aldia da; duela 541 milioi urtetik duela 485 milioi urte arte iraun zuen. Kanbriarrak eboluzioaren hedapen azkar bat eragin zuen Kanbriarreko leherketa bezala ezagutzen den gertaera batean. Gertaera honetan Lurraren historia emandako taxon berrien sorrerarik handiena eman zen. Algak eta landareak eboluzionatu egiten ziren, eta fauna artropodo blindatuek menderatzen zuten, hala nola trilobiteek. Ia itsas filum guztiak eboluzionatu zuten garai honetan. Denbora horretan, Pannotia superkontinentea apurtzen hasi zen, geroago Gondwana superkontinentean batu ziren zati guztiekin.
Ordoviziarra
Ordoviziarra orain dela 485 milioi urte hasi eta orain dela 444 milioi amaitu zen. Ordoviziarrean gaur egun Lurrean oso ohikoak diren hainbat espezie eta talde eboluzionatu zuten, hala nola arrainak, zefalopodoak eta koralak. Hala ere, trilobiteak eta barraskiloak ziren formarik ohikoenak. Garai honetan lehen artropodoek lur lehorra ukitu zuten, Gondwana superkontinentera iritsita, animaliarik ez zuen lurralde bat. Ordoviziarraren amaierarako, Gondwana ekuatoretik Hego Polora mugitu zen eta Laurentiak Baltikarekin talka egin zuen, Iapetus ozeanoa itxiz. Gondwanaren glaziazioaren ondorioz itsas maila asko jaitsi zen, kostaldean egonkortua zegoen bizi forma askorekin amaituz. Glaziazioak Ordoviziar-Siluriar iraungitzea eragin zuen, itsas ornogabeen generoen % 60 eta familien % 25 desagerrarazi zuen gertakaria. Honakoa lehen iraungitze masibotzat hartzen da, eta Lurraren historiako bigarren larriena.
Ordoviziarreko fosilak dituzten arrokak aurkitu dira Donibane Garazi inguruan, Alduden eta Orreagan. Fosil hauek zianobakteria, graptolite, arkeoziatido, brakiopodo eta algak dira. Hainbat kruziana motako marka aurkitu dira, trilobitei egozten zaizkienak. Honi guztiari esker badakigu garai honetan sakonera eskaseko itsaso bat zegoela gaur egungo Euskal Herrian.
Siluriarra
Siluriarra orain dela 444 milioi urte hasi zen eta orain dela 419 milioi urte amaitu. Garai honetan Ordoviziar glaziazioa amaitu eta lurra epeldu zen. Arrainen eboluzioan salto garrantzitsuak gertatu ziren, agnatuak ugaritu ziren, Gnatostomatuek eboluzionatu eta ur gezako lehen arrainak agertu ziren. Artropodoak, adibidez itsas eskorpioiak predatzaile nagusiak ziren. Lur lehorraren kolonizazioak aurrerapauso handiak izan zituen, araknido, onddo eta ehunzangoekin. Cooksonia bezalako landare baskularrek lehorreratzea baimendu zuten. Lehenengo landare hauek izan ziren gaur egungo lur lehorreko landare guztien aitzindariak.
Siluriarrean lau kontinente zeuden: Gondwana (Afrika, Hego Amerika, Australia, Antartika eta India), Laurentia (Ipar Amerika Europako atal batzuekin), Baltika (Europako beste eremuak) eta Siberia (Asiako iparraldea). Itsas mailak gora egin zuen eta habitat berriak sortu ziren espezie berrientzat.
Siluriarraren bukaeran Kaledoniar orogenia eman zen, Ebro eta Akitaniako arroak sortuz. Momentu horretan Euskal Herrian sakonera eskaseko itsaso bat zegoen, koral ugaridun kareharriak sortu zirenean. Egoera hau Karbonifero bukaera arte luzatu zen, Hertziniar orogenia sortu zen garaia. Garai honetan sortu ziren Ebro eta Akitaniako mendiak eta Pirinioetako zonalde axialeko mazizoak: Bortziriak, Aldude, Mendibeltza, Baigura eta Iguntza besteak beste. Bortziriak oso ezagunak dira dituzten mineralizazioak direla eta (azkeneko urteetan uranioa ere aurkitu da). Gaia hartan 30 bat kmko irla luzanga bat osatzen zuen. Hegoaldean metatzen ziren sedimentuek geroago Belabieta eta Urdalarren gaur egun aurkitzen diren marmolak osatu zituzten.
Devoniarra
Devoniarra orain dela 419 milioi urte hasi eta orain dela 359 milioi urte amaitu zen. Informalki, "Arrainen Aroa" deitu izan zaio, arrainen dibertsifikazioa nabarmena izan zelako, tartean Dunkleosteus bezalako arrain korazadunak edo Sarcopterygiien sorreragatik, etorkizunean tetrapodoei bidea emango zion arrain taldea. Lur lehorrean, landareak asko dibertsifikatu ziren; lehen zuhaitzak eta haziak sortu ziren. Devoniar Ertaina iritsi zenerako, zuhaixka tamainako basoak existitzen ziren: Lycopodiophyta, Equisetales, iratzeak eta Progymnospermophyta ziren baso hauetako landareak. Honela, habitat berriak sortu eta artropodoen dibertsifikazioa etorri zen. Lehen anfibioak garatu ziren eta arrainak zeuden kate trofikoaren goiko mailan. Devoniarraren amaieran Devoniarreko iraungitzea gertatu zen, espezieen % 70 desagertu ziren, ezagutzen den bigarren iraungitze masiboa.
Paleogeografiari dagokionez, Gondwana zen kontinenterik handiena hegoaldean eta Siberia kontinentea iparraldean. Bien artean Euramerika sortzen hasi zen.
Devoniarreko fosilak aurkitu ziren lekuak badira Oiartzun eta Irun artean. Bertan krinoideoak aurkitu dira hainbat brakiopodoekin batera. Gainera hainbat lekutan (Bertiz, Etxalar, Orabidea, Baztan, Urkiaga eta Bankan, adibidez) ekinodermo, briozoo, koral, trilobite, marmoka eta molusku koloniak aurkitu dira, ur epeleko eta sakonera eskaseko itsaso baten adierazle. Devoniarra bereziki ondo ikusten da Bortzirietako Mazizoaren ekialdean. Bertan sedimentazio detritikoa eman zen, hainbat dolomitarekin tartekatuz; kareharri eta tupak ere metatu ziren. Devoniar Ertainean arbelen 500 eta 800 metro artean daude eta Devoniar Berantiarrean berriro ere terrigenoak metatu ziren.
Karboniferoa
Karboniferoa orain dela 359 milioi urte hasi eta orain dela 299 milioi urte amaitu zen. Periodo honetan, tenperatura globalak oraingoak baino askoz altuagoak ziren: Karboniferoaren bataz besteko tenperatura 20 °C zen (nahiz eta Karbonifero Ertainean 10 °Ctara jaitsi zen ). Padura tropikalak ohikoak ziren Lurreko eremu askotan, eta zuhaitzak hain ugariak ziren ezen gaur egun ustiatzen diren egur ikatzaren parte handi bat sortu zuten (hortik datorkio izena). Oxigeno maila altuek artropodo erraldoiak baimendu zituzten, euren arnasketa-sistemaren mugek ez baitiete handiago izaten uzten. Amnioten arrautza sortu zen, anfibioei lur lehorra konkistatzeko aukera eman ziena; anfibioak izan ziren garai honetako ornodunik garrantzitsuenak. Lehen narrasti eta sinapsidoek eboluzionatu zuten padura horietan.
Karboniferoan zehar tenperatura jaisten joan zen, amaieran Gondwanan glaziazio bat ekarri zuena, Hego Poloan. Ondorioz, Permo-Karboniferoko glaziazioa gertatu zen eta Karboniferoko oihan tropikalen kolapsoa. Karboniferoa orogenia garai aktiboa izan zen, Pangea superkontinentea batzen zihoan heinean. Hegoaldeko kontinenteek batuta jarraitu zuten Gondwanan, uneren batean Ipar Amerika-Europa osatzen zuten Laurussiarekin egin zuten topo Ipar Amerikako gaur egungo ekialdeko lerroan. Honek hertziniar orogenia eragin zuen Europan eta Allegheniar orogenia Ipar Amerikan.
Euskal Herriko Karboniferoan bi eremu ezberdin aurki daitezke. Alde batetik Bortzirietako mazizoa, flysch itxurako sedimentazioarekin eta bere gainean kareharriak; bestetik Aldudeko mendigunea (Mendibeltza eta Iguntze) non kareharrien gainean arbelak kokatu diren. Hertziniar orogeniaren ondoren sorturiko erliebeak oso azkar higatu ziren eta sedimentazioa inguruetan eman zen. Hauen zatiak Adarra mendian, Aiako Harrian eta Etxalaren aurki daitezke. Sedimentuak gorrixkak dira, beraz ziurrenik egoera erdilehorreko klima zegoen garai hartan. Horrez gain ur-gainean geratu ziren lurretan zingirak osatu ziren eta hauek landareek kolonizatu zituzten. Likopodio, ekiseto eta iratzez osatutako basoak sortu ziren eta hauetatik ikatza sortu. Garai honetako ikatza Bera, Etxalar, Ibantelli eta Saran aurki daiteke. Karboniferoan oraindik baina tektonika eman ondoren arbela eta hareharrien arteko tartekatzen bat eman zen.
Permiarra
Permiarra orain dela 299 milioi urte hasi eta orain dela 252 milioi urte amaitu zen. Paleozoikoko azken periodoa izan zen. Permiarraren hasieran kontinente guztiak batu ziren Pangea gisa ezagutzen dugun superkontinentean, Panthalasa izeneko ozeano bakarrarekin. Lurra oso lehorra zen garai honetan, urtaro gogorrekin, Pangea barnealdeko klima erregulatzen zuten itsasorik ez zegoelako.
Narrastiak eta sinapsidoak loratu ziren klima lehor honetan. Demitrodon eta Edaphosaurus bezalako izakiak kontinentean jaun eta gabe ziren. Lehen koniferak agertu ziren, lur lehorra dominatuko zutenak. Periodoaren amaieran Scutosaurusak eta gorgonopsidoek lur lehor horietan ugaritu ziren. Laster desagertu ziren, Lurraren historian egon den iraungitze masiborik handienean, Permo-Triasiar iraungipen masiboan.
Permiarrean intrusio magmatiko bat gertatu zen Euskal Herrian, granito motakoa, Bortzirietako materialak metamorfizatuz. Hala ere material hauek ez ziren goraino igo eta higaduraz gaur egun Aiako Harria eta Larrun mendiak osatzen dituzte. Hainbat datu ikertuta plutoi hau orogenia bitarte sortu zela ikusi da, egoera tektoniko transkurrente destro batean.
Mesozoikoa
Mesozoikoa orain dela 252 milioi urte hasi eta orain dela 66 milioi urte amaitu zen. "Dinosauroen Aroa" izena eman zaio, 150 milioi urtez Lurra, itsasoa eta airea konkistatu zuten narrastiak oroituz. Hiru periodo daude Mesozoikoan: Triasikoa, Jurasikoa eta Kretazeoa.
Triasikoa
Trasiko Goiztiarra orain dela 252-247 Ma gertatu zen, eta oraindik apurtu gabe zegoen Pangeako barne basamortuen garaia izan zen, oso lehorra. Lurrean bizi ziren izaki bizidunen %95 desagertu berria zen. Animaliarik ohikoenak Lystrosaurus, Labyrinthodontia eta Euparkeria ziren, iraungitze erraldoiari ihes egitea lortu zuten beste izaki batzuekin batera. Temnospondyliak ugaritu ziren garai honetan, Triasikoko predatzaile nagusi izateraino.
Epinephelus cyanopodus
Epinephelus cyanopodus Epinephelus generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Marta Bizkarrondo
Marta Bizkarrondo Albea (Donostia, 1947 - Madril, 2007) euskal historialaria izan zen, Espainiako Aro Garaikidearen historian aditua.
Biografia
Bilintxen birloba gazte-gaztetik frankismoaren aurkako mugimenduan aritu zen (Frente de Liberación Popular, PCE, eta abar). Madrilgo Unibertsitate Autonomoan hasieran irakasle edo gero katedradun bilakatu zen, Espainiako Bigarren Errepublikan aditua izanik. Idazlan asko egin zituen, batzuk Antonio Elorza bere senarrarekin batera.
Fanerozoiko
Triasikoa
Triasiko Ertaina, 247 milioi eta duela 237 milioi urte artean gertatu zen. Pangaearen hausturaren hasiera eta Tetys itsasoaren hasiera seinalatu zuen. Ekosistema heriotza handiaren hondamenditik suspertu zen. Fitoplankton, koral eta krustazeo guztiak berreskuratu ziren, eta narrastiak tamainaz handitzen hasi ziren. Uretako narrasti berriak, hala nola iktiosauroak eta nothosauroak, itsasoetan hedatzen ziren. Bitartean, lehorrean, pinudiak ugaritzen ziren ziren, baita eltxoak eta fruta-euliak ere. Lehen krokodiloak eboluzionatu egin ziren, eta anfibio handien arteko lehia piztu zuten, ur gezako ingurunea aspalditik menperatu zutenak.
Duela 237 milioi eta 201 milioi urte bitartean Triasiko Berantiarra izan zen. Triasiko Ertainaren loratzeari jarraituz, estai honetan tenperatura igoera ugari izan zituen, baita euri-tasa moderatua ere (urtean 10-20 zentimetro). Beroketa horren ondorioz, benetako lehen dinosauroak zein pterosauroak agertu eta ugaritu ziren, lehorrean eboluzionatu zuen reptiliar eboluzioaren boom bat ekarriz. Garaia amaitzerako, lehen dinosauro erraldoiek eboluzionatu eta aurrera egin zuten, eta Pangearen basamortuak kolonizatu zituzten. Aldaketa horrek, hala ere, Triasiko–Jurasiko iraungipena izenez ezagutzen den gertaera ekarri zuen. Arkosauro guztiak (krokodiloak eta dinosauroak izan ezik), sinapsido gehienak, anfibio erraldoiak eta itsasoko biziaren % 34 galdu zen une horretan. Iraungipenaren arrazoia eztabaidagai da.
Euskal Herrian germaniar fazies izenarekin ezagutzen diren metakinak egon ziren, Permiarraren oso antzekoak eta askotan bereizezinak. Triasikoan hiru geruza nagusi metatu ziren fazies honetan: buntsandstein, munschelkalk eta keuper. Lehenengoa hareharriz osatua dago, bigarrena kareharriz eta hirugarrena buztin eta gatz ebaporitikoz. Azken geruza honek garrantzi berezia izan zuen Euskal Herrian, leku askotan aurkitzen diren diapiroak sortzen baititu. Gainera ofita izeneko arroka ere sortu zen, jatorri bolkanikokoa, faila nagusiak jarraituz. Higadura zela eta Euskal Herrian zeuden mendi asko ia lautu egin ziren eta itsas-mailaren jaitsiera orokortu bat dela eta laku eta fadura ugari sortu ziren. Beste gune batzuetan deltak egon ziren. Ingurune hauetan sortu ziren germaniar faziesak, leku batzuetan harea metatzen zen bitartean beste batzuetan ebaporitak agertu baitziren. Aiako Harriaren eta beste mazizoen inguruan pikor larriko sedimentuz osatutako arrokak ikus daitezke, antzinako kostaren hedapenaren seinale. Triasikoaren bukaeran eta Jurasikoaren hasieran karbonatozko sedimentuak metatu ziren.
Jurasikoa
Jurasikoa orain dela 201 milioi urte hasi eta orain dela 145 milioi urte amaitu zen, eta honetan ere hiru epoka nagusi daude: Jurasiko Goiztiarra, Jurasiko Ertaina eta Jurasiko Berantiarra.
Racing Rioja Club de Fútbol
Racing Rioja Club de Fútbol futbol talde errioxarra da, Logroño hirikoa.
Fanerozoiko
Jurasikoa
Jurasiko Goiztiarra orain dela 201 milioi urte hasi eta orain dela 174 milioi urte amaitu zen. Klima Triasikoan baino askoz hezegaoa zen eta, ondorioz, mundua oso tropikala zen. Ozeanoak, plesiosaurioek, iktiosaurioek eta ammoniteek dominatzen zituzten. Lehorrean, dinosauroak ziren animalia nagusia, Dilophosaurus bezalako espezieekin kate-trofikoaren gorenean. Lehen benetako krokodiloak agertu ziren, anfibio handiak iraungitzeraino bultzatuz. Lehen benetako ugaztunak ere agertu ziren, baina bat ere ez zen satitsu bat baino handiagoa.
Jurasiko Ertaina orain dela 174 eta 163 milioi urte artean gertatu zen. Dinosauroen loraldia handia izen zen, Sauropodo saldo handiekin, Brachiosaurus eta Diplodocus bezala, garaiko iratze basoetan barrena elikatzen zirenak. Allosaurus predatzailea sortu zen. Koniferak ziren munduko basoen eremu handia. Ozeanoetan, plesiosauroak ohikoak ziren, eta iktiosauroak ugaritzne ari ziren. Narrastien goreneko unea izan zen.
Racing Rioja Club de Fútbol
Datuak
2023-24 barne:
Fanerozoiko
Jurasikoa
Jurasiko Berantiarra orain dela 163 milioi urte hasi eta orain dela 145 milioi urte amaitu zen. Sauropodo eta iktiosauroen irauntze masibo bat ekarri zuen, Pangea Laurasia eta Gondwanan bereizi zenean, Jurasiko-Kretazeo irauntzea izenarekin ezagutzen duguna. Itsas maila igo zen, iratzediak suntsituz eta sakonera eskaseko itsasoak sortuz. Iktiosauroak desagertu ziren baina sauropodoek biziraun zuten. Itsas mailaren igoeraren ondorioz Ozeano Atlantikoa sortu zen, denborarekin hazi eta hazi joan zena. Mundu erdibitu horretan, dinosauro mota berriek eboluzionatu zuten.
Garai honetan Burgos inguruan Asturiasko mendiei loturik zegoen altugunea sortu zen, baita Akitania eta Ebro inguruetan ere. Honek geroago Kantauri Itsasoa izango zenaren eta geroago Mediterraneoa izango zenaren urak bereiztu zituen eta Eusko-Kantauriar arro berri bat sortu zen. Arro guztian zehar eta orokorrean Mesozoikoan ofita ugari agertu ziren. Daniarrean zehar egoera estentsiboa izan zen eta horregatik agertzen dira arroan zehar. Pirinioetan magma toleitikoa agertzen da, Triasikoaren bukaeratik Jurasikoko Lias garairaino. Garai honetan kareharrizko mazizoak sortu ziren, arrezifeen ondorioz askotan. Horietako batzuk Aralarren ageri dira, bai eta Euskal Herriko arkuko mendietako batzuetan ere.
Kretazeoa
Kretazeoa Fanerozoikoko periodorik luzeena da, eta Mesozoikoko azkena. Orain dela 145 milioi urte hasi zen eta orain dela 66 milioi urte amaitu. Bi epokatan zatitzen da Kretazeo Goiztiarra eta Kretazeo Berantiarra.
Kretazeo Goiztiarra orain dela 145 eta 100 milioi urte artean hedatzen da. Kretazeo Goiztiarrean itsasoak zabaldu ziren eta, ondorioz, sauropodoak gutxitu eta iraungi ziren, Hego Amerikan izan ezik. Sakonera eskaseko kostalde asko sortu ziren, iktiosaurioak iraungi zuena. Mosasauroek txoko ekologko hori bete zuten, eta berauek izan ziren harrapakari nagusiak itsasoetan. Eustreptospondylos bezalako dinosauroek uharte batetik bestera bidaiatzeko eboluzionatu zuten Europako uharteen artean. Carcharodontosaurus eta Spinosaurus generoek Jurasiko-Kretazeoko iraungitzeak sortutako zuloa bete zuten. Iguanodon kontinente guztietan ohikoa izan zen. Urtaroak berriro sortu ziren, eta poloak gero eta hotzagoak egin ziren. Leaellynasaura bezalako dinosauroek poloetako basoetan bizi ziren urte osoan zehar, eta Muttaburrasaurus bezalakoek migrazioak egiten zituzten poloetara udaran. Krokodiloentzat, ordea, hotzegia zen, eta horregatik Koolasuchus bezalako anfibio handien azken gotorlekuak izan ziren. Pterosaurioen unerik gorena izan zen, Tapejara eta Ornithocheirus bezalako generoekin. Lehen hegaztiek eboluzionatu zuten, euren eta pterosauroen artean konpetentzia sortuz.
Kretazeo Berantiarra orain dela 100 milioi urte hasi eta orain dela 66 milioi urte amaitu zen. Hozte dinamikak jarraitu zuen, gerora Zenozoikoan jarraituko duena. Uneren batean, ekosistema tropikala ekuatorean baino ez zegoen eta tropikoetatik harago lurretan urtaroak oso nabarmenak egin ziren. Tyrannosaurus, Ankylosaurus, Triceratops eta Hadrosauroak garai honetan biz ziren. Pterosauroak gutxitu ote ziren hegaztiak ugaritzen ziren bitartean eztabaidagai dago; hala ere, familia askok biziraun zuten Kretazeora arte, eta espezie berriak ere agertu ziren, adibidez Quetzalcoatlusa. Martsupialak agertu ziren konifera baso handietan sarraskijale gisa. Ozeanoetan, Mosasauroek agindu zuten eta plesiosaurio erraldoiak, Elasmosaurus kasu, agertu ziren. Lehen landare loredunak agertu ziren. Kretazeoaren amaieran Dekkango basalto plataformak eta beste sumendi erupzio erraldoi batzuek atmosfera pozoitu zuten. Hau gertatzen zen bitartean, meteoro handi batek Lurrarkein talka egin zuen, Chicxulub kraterra sortuz eta, uste denez, Kretazeo-Tertziarioko iraungipen masiboa eraginez, bosgarren iraungipen masiboa eta guregandik gertuen gertatu dena. Hegazti ez diren dinosauro guztiak eta biziaren % 75 desagertu ziren. 10 kilogramo baino masa handiagoa zuten izaki bizidunak desagertu ziren, eta dinosauroen garaia amaitu zen.
Kretazeoa da Euskal Herrian arroka bolumen handiena ematen duena. Kretazeoaren hasieratik Eozenora leku batzuetan 10.000 metro sedimentu metatu ziren eta beste batzuetan 2.000. Hau subsidentzia ezberdintasunengatik da, baina hala ere oso bolumen handia da. Garai honetan itsas-hondoak sakonera txikikoak ziren eta klima epela zegoen. Koral arrezife handiak sortu ziren ekialde-mendebalde norabidean. Kareharri urgoniar izenarekin ezagutzen dira eta horiek orain dela 120 milioi urte inguru hasi ziren sortzen. Kareharri urgoniarrak agertzen diren mendi nagusiak Aralar, Aizkorri, Hernio, Izarraitz, Anboto, Gorbeia, Udalaitz... daude. Garai honen hasieran hegoaldean Iberiar kontinentea zegoen eta delta eta zingira ugari sortu ziren Euskal Herritik hegoaldera. Errioxan dinosauro lorratzak aurkitu dira garai honetan. Arabako Buradon-Gatzaga eta Urizaharran mundu mailako garrantzia duten anbar ustiategiak aurkitu dira. Orain dela 120-130 milioi sortu ziren eta bi biotopo ezberdinen adierazgarri dira. Urizaharrakoa hondartza bateko ingurunea litzateke eta Buradon-Gatzagakoa lur-barnekoa.
Zenozoikoa
Zenozoikoan ugaztunen eboluzioa eman zen, animalia nagusi izateraino, dinosauroen desagerpenak txoko ekologiko asko hutsik utzi baitzituen. Hiru periodotan banatzen da Zenozoikoa: Paleogenoa, Neogenoa eta Kuaternarioa.
Paleogenoa
Paleogenoa hegazti ez ziren dinosauroen desagerpenetik, orain dela 66 milioi urte, Neogenoaren hasieraraino hedatzen da, orain dela 23 milioi urte. Paleozenoa, Eozenoa eta Oligozenoa dira bere barneko epokak.
Paleozenoa K-T iraungitzean hasi zenez, gertakari horren ondorioz berreskuratzen hasi zen. Kontinenteek gaur egun duten formaren antza hartu zuten, baina guztiak zeuden euren artean banatuta, India barne. Afrika eta Eurasiaren artean Tetis ozeanoa zegoen, eta Amerikak ere bereiziak zeuden, Panamako istmoa oraindik ez baitzen sortu. Klimak epeltzeko joera izan zuen, uneren batean oihanak poloetan egon ziren. Ozeanoetan predatzaile nagusia marrazoak ziren, narrasti erraldoiak desagertu baitziren. Creodonta bezalako ugaztun talde arkaikoak eta lehenengo primateak agertu ziren, hutsik zegoen mundua betez. Ugaztun gehienak txikiak ziren oraindik, eta animaliarik handienak krokodilo erraldoiak eta Titanoboa bezalako sugeak ziren, inoiz egondako sugerik handiena.
Eozenoa orain dela 56 milioi urte hasi eta orain 34 milioi urte amaitu zen. Eozenoaren hasieran ugaztun gehienak txikiak ziren eta oihanetan bizi ziren, Paleozenoan bezala. Euren artean lehen primate, balea eta zaldiak zeuden, beste ugaztun primitibo askorekin. Kate trofikoaren erpinean hegazti erraldoiak zeuden, Gastornis bezala. Zenozoikoaren zatirik handienean hegan egin ezin zezaketen hegazti haragijale handiak izan ziren predatzailerik handienak, Kuaternarioan desagertu ziren arte. Tenperatura 30 gradukoa zen, eta polotik polora tenperatura gradiantea txikia zen. Eozeno Ertainean Australia eta Antartika arteko itsas-laster zirkunantarktikoa sortu zen, ozeano korronte guztiak aldatu zituenak, mundua hoztuz eta oihan tropikalak murriztuz. Ondorioz, ugaztunak hazi ziren; euren artean, jada guztiz urtarrak ziren baleak. Andrewsarchus kate-trofikoaren goiko aldean jarri zen, eta marrazoen ordez Basilosaurus baleak hartu zuen euren lekua. Eozenoaren amaieran urtaroak berriro hasi ziren martxan, sabanak hedatu ziren eta belarra sortu zen. Eozenoaren eta Oligozenoaren artean iraungitze nabarmena egon zen, ezagutzen ez ditugun arrazoin ondorioz.
Oligozenoa orain dela 34 milioi urte hasi eta orain dela 23 milioi urte amaitu zen. Trantsiziozko garaia izan zen, Eozenoko mundu tropikaletik ekosistema modernoetara. Belarraren hedapena handia izan zen, espezie berriekin gune berri asko konkistatzen. Belarjale berri asko agertu ziren, horren ondorioz, tartean lehenengo elefanteak eta martsupial asko ere. Felinoak eta kaninoak ere garau honetan sortu ziren. Hostoiraunkor asko ere garai honetan agertu ziren. Urtaroak egonkortu ziren eta, beraiekin, urtaroei lotutako euriteak. Ugaztunak gero eta handiago egin ziren. Paraceratherium, inoiz bizi izan den ugaztunik handiena, epoka honetakoa da.
Paleozenoa ikertzeko munduko lekurik hoberena Zumaian dago eta bertan definitu da Paleozenoaren iraupena zein den. Paleozeno eta Eozenoan zehar Pirinioak sortzen zebiltzan eta horregatik itsasoko azkeneko sedimentuak garai honetakoak dira. Metaketa batez ere Urbasa-Andimendi-Trebiñu inguruan eman zen hegoaldean eta Galea lurmuturraren inguruan, Getarian eta Miarritzen iparralderago. Sedimentuak karetsuak dira baina K/T mugan fosil motak aldatu ziren, desagerpen masiboa dela eta. Nummuliteak agertu ziren eta hauek erruz aurki daitezke sedimentuetan. Antzeko makroforaminiferoak ere agertzen dira. Hauetaz gain algak, moluskuak, ekinodermatuak, krustazeoak, arrainak eta zetazeoak agertu dira (azken hauek Araba eta Nafarroako hainbat lekutan).
Neogenoa
Neogenoa orain dela 23,03 milioi urte hasi eta orain dela 2,58 milioi urte amaitu zen. Miozenoan eta Pliozenoan banatzen da.
Miozenoa orain dela 23,03 milioi urte hasi eta orain dela 5,333 milioi urte amaitu zen. Belarra askoz gehiago hedatu zen, munduko gune askotan nabarmenduz eta basoak gutxituz prozesuan. Alga basoak hedatu ziren, foka batzuen eboluzioarekin batera. Perisodaktiloak asko zabaldu ziren, barietate asko sortuz. Primate espezie berri asko agertu ziren. Gune menditsu lehorrak mundu osoan zehar asko ziren. Tetis itsasoa itsi zen, Arabiar penintsularen sorrerarekin eta, ondorioz, Itsaso Beltza, Itsaso Gorria, Mediterraneoa eta Kaspiar itsasoa sortu ziren. Honen ondorioz gune lehorrak hedatu ziren. Gaur egun dauden landare espezieen % 95 Miozenoan eboluzionatu zuten.
Pliozenoa orain dela 5,333 milioi urte hasi eta orain dela 2,58 milioi urte amaitu zen. Aldaketa klimatikoa oso handia izan zen, gaur egungo espezie eta landareeen egoerara eraman zuena. Mediterraneoa lehortu zen Messiniarreko gatz-krisian. Australopithecusa agertu zen Afrikan, gizakien adarraren lehen generoa. Panamako istmoa sortu zen, eta Ipar eta Hego Amerikako animalien arteko migrazioa abiatu zen. Sabanak asko hedatu ziren, Indian montzoiak, Asiako ekialdean basamortuak eta Saharako basamortua sortu zen. Lurreko kontinenteak gaur egungo itxurara aldatu ziren.
Miozeno eta Pliozenoan zehar Euskal Herriko arkuko mendiak eta Pirinioak jada sorturik zeuden, eta bi isurialde egon ziren, bata Kantauri Itsasora eta bestea Ebroko arrora. Bertan bi laku handi sortu ziren, bata Erriberan eta bestea Trebiñun. Ebaporita ugari egon ziren, igeltsu eta gatzez osatutakoak, adibidez.
Kuaternarioa
Kuaternarioa orain dela 2,58 milioi urte hasi zen eta gaur egun arte irauten du. Fanerozoikoko periodo geologikorik laburrena da. Gaur egungo animaliak eta gizakia egoteagatik bereizten da. Klima oso aldakorra izan da. Bi epokatan banatzen da: Pleistozenoa eta Holozenoa.
Pleistozenoa orain dela 2,58 milioi urte hasi eta orain dela 11.700 urte amaitu zen. Izotz aroak izan ziren nabarmen garai honetan, Eozenoaren erdialdean hasi zen hoztearen ondorioz. Lau glaziazio independente egon ziren, glaziarrak 40ºN baino beherago jaitsi ziren gune menditsuetan. Bitartean, Afrikaren desertifikazioa askoz nabarmenagoa egin zen, Sahara, Namib eta Kalahari basamortuak sortu ziren. Mamutak, nagi erraldoiak, otsoak eta beste megafauna batzuk agertu ziren. Homo sapiensaren sorrera era garai honetan hasi zen, Afrikan egondako lehorte erraldoi baten ostean. Pleistozenoa amaitzen ari zela, megafauna gehiena desagertu zen, baita giza espezie batzuk, neandertalak kasu. Afrikan megafaunaren adibide batzuk mantendu ziren, hipopotamoak eta errinozeroak kasu. Gizakiak iraungitzen honetan izan duen papera eztabaidan dago.
Holozenoa orain dela 11.700 urte hasi zen eta gaur egun arte luzatzen da. Historia Unibertsala biltzen duen garaia da. Gizakiak orain dela 10.000 urte hasi zuen ekintzaren ondorioz espezie asko desagertu dira, nahiz eta Industria Iraultzaren ondoren nabarmena izan den. Gizakiak kontinenteak banatu (Panamako kanala, Suezko kanala), nekazaritzaren bidez basogabetze erraldoia egin eta berotze globala eragin ditu, besteak beste.
Warsaw (New York)
Warsaw  New York estatuko herri bat da. Wyoming konderrian kokatua dago. 2010ean 3,473 biztanle zituen, 10.63 kilometro koadrotan banatuta.
Maisoncelles (Marne Garaia)
Biztanleria
2007an Maisoncelles udalerrian erroldatutako biztanleak 60 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 32 etxebizitza zeuden, 27 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 30 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 27 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 1ek bi zituen, 3 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 16 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 41 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 27 lanean zeuden (18 gizon eta 9 emakume) eta 5 langabezian zeuden (5 gizon). 9 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak ibilgailuen saltze eta konpontze enpresenak ziren.
Tantilla slavensi
Tantilla slavensi Tantilla generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Maisoncelles (Marne Garaia)
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra elektrotresna denda bat zen.
2000. urtean Maisoncelles udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 618 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Bible: In the Beginning...
The Bible: In the Beginning... (euskaraz Biblia: Hasieran...) 1966ko John Huston estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako erlijio film epiko bat da. Genesiaren Liburuan oinarritua dago. Dino De Laurentiis italiar ekoizleak ekoiztu zuen. Michael Parks, Ulla Bergryd, Richard Harris, Stephen Boyd, George C. Scott, Ava Gardner eta Peter O'Toole aktoreek antzeztu zuten, Huston berak ere bai.
1966ko Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Toshiro Mayuzumi).
Argumentua
Genesiaren Liburuaren lehenbiziko 22 atalak azaletzen dira: munduaren Sorrera, gizakiaren kanporatzea Lurtiar Paradisutik, Jainkoaren Herriaren hedapena Lurran barna, Eurijasa edo Uholde Unibertsala, eta Sodoma eta Gomorraren suntsiketa.
Akrofobia
Akrofobia (antzinako grezierazko κρος-etik, akros ‘altua’, eta φόβοος-etik, fobos ‘beldurra’) edo, gaizki izendatua, bertigoa, altuerekiko beldurra da. Hainbat egoeratan esperimentatu daiteke, hala nola eskailerak jaistean, balkoi batetik begiratuta, zubiak gurutzatzen, eraikin baten leihora joz, hegazkin batera igotzean edo muturreko kirolak egiten, hala nola tirolina, jausgailua edo parapentea. Beste fobia batzuk bezala, akrofobiak ere antsietate, beldur, etsipen, estres eta urduritasun maila handiak sortzen ditu hura jasaten duten pertsonengan, eta horrek egoera horiek saihestea edo urruntzea eragiten du.
Pertsona asko deseroso samar senti daitezke leku garaietan daudenean, eta esperientzia hori ez da gizakietara mugatzen, beste ugaztun batzuek ere gogaikarri egiten baitute altuera batera iristen badira. Izan ere, uste da altuerekiko beldurra berezkoa dela, gu erortzeko eta min hartzeko beldurra adierazten baitu; hala ere, fobia bihurtzen da antsietateak maila onartezinak eta kontrolaezinak lortzen dituenean, eta horrek kalte egiten dio pertsonaren bizitzari.
Arrazoiak
Fenomeno hori azaltzeko teoria nagusiek iradokitzen dute ezen, fobia guztiak bezala, beldurra kontrolaezina bihurtu zela haurtzaro goiztiarrean gertaera traumatiko baten ondoren.
Traumak
Frogatuta dago haurtzaroko zenbait esperientzia traumatikok altuerekiko beldurra eragin dezaketela, hala nola, leku goratu batetik erortzea haurra denean, beste norbait nola erortzen den eta minez nola sentitzen den ikustea, edo, batzuetan, altuerak arriskutsuak direla entzutea. Orduan, pertsona hazi egingo da edozein leku altutatik urrundu behar duelako ustean, bere bizitzarako arriskua baitakarte.
Alterazio fisiologikoak
Bestalde, akrofobia bertigoa bezalako gaixotasunen edo orekako asalduren ondorio ere izan daiteke. Beste animalia batzuek erakutsi dutenez altuerari beldurra dioten seinale batzuk dituztela, orain ikertzaileek proposatzen dute beldurrak zerikusia izan dezakeela oreka-uhinen barne-zentzuarekin. Horrek iradokiko luke jendea gai izatea begiak ixtean beldurra gainditzeko eta egonkortzeko oreka naturalean konfiantza izateko (barne-belarria).
Era berean, bertigoak segurtasun falta eta beldur handia eragiten du erortzeko aukeraren aurrean, eta erortzera irits daitekeen hirugarren batek ere senti dezake. Norbaitek bertigoa sentitzen duenean, oreka aldatu egiten zaio, eta mugimendu birakariaren sentsazioak baldintzatzen du. Sentsazio hori organismoan bertan nahiz inguruan duen edozein objektutan hauteman daiteke.
Sorquainville
Sorquainville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sorquainville udalerrian erroldatutako biztanleak 162 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 74 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 72etxeak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren eta 7 alokairuan okupaturik zeuden; 10 etxek hitu gela zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 49 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 105 ziren, horien artean 79 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 79 pertsona aktiboetatik 72 lanean zeuden (39 gizon eta 33 emakume) eta 7 langabezian zeuden (5 gizon eta 2 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sorquainville udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 175 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.982 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sorquainville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Désaignes
Désaignes Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Désaignes udalerrian erroldatutako biztanleak 1.164 ziren. Familiak 486 ziren, horien artean 166 pertsona bakarrekoak ziren (91 bakarrik bizi ziren gizonak eta 75 bakarrik bizi ziren emakumeak), 142 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 146 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 881 etxebizitza zeuden, 505 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 331 bigarren erresidentzia ziren eta 46 hutsik zeuden. 795 etxeak ziren eta 81 apartamentuak ziren. 505 etxebizitza nagusietatik 390 bere jabearen bizilekua ziren, 101 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 44 etxek bi zituzten, 115 etxek hiru zituzten, 140 etxek lau zituzten eta 200 etxek bost zituzten. 326 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 212 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 221 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 704 ziren, horien artean 485 aktiboak ziren eta 219 inaktiboak ziren. 485 pertsona aktiboetatik 428 lanean zeuden (239 gizon eta 189 emakume) eta 57 langabezian zeuden (25 gizon eta 32 emakume). 219 pertsona inaktiboetatik 80 erretiraturik zeuden, 53 ikasten zeuden eta 86 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Désaignes udalerrian 474 unitate fiskal zeuden, 1.112,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.650 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Désaignes udalerrian 61 nekazaritza-ustiategi zeuden, 756 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Engins
Engins Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2007an 481 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Engins udalerrian erroldatutako biztanleak 481 ziren. Familiak 158 ziren, horien artean 21 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 86 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 203 etxebizitza zeuden, 169 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 184 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 169 etxebizitza nagusietatik 143 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 105 etxek bost zituzten. 148 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 108 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 336 ziren, horien artean 265 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 265 pertsona aktiboetatik 251 lanean zeuden (138 gizon eta 113 emakume) eta 14 langabezian zeuden (8 gizon eta 6 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Collblanc (L'Hospitalet de Llobregat)
Collblanc, Kataluniako L'Hospitalet de Llobregat udalerrian dagoen auzo bat da, Bartzelonako probintzian. Auzoak 0,51 km²-ko azalera eta barrutiak 0,95 km² ditu. 2019ko erroldaren arabera 26.235 biztanle zituen.
Engins
Diru sarrerak
2009an Engins udalerrian 168 unitate fiskal zeuden, 501,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.176 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2000. urtean Engins udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 208 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Yannis Ritsos
Yannis Ritsos (grezieraz: Γιάννης Ρίτσος; Monembasia, Peloponeso, 1909ko maiatzaren 1a - Atenas, 1990eko azaroaren 11) greziar poeta izan zen.
Maiakovskiren futurismotik abiatu zen, Traktorea obraz (1934). 1936tik aurrera, bide argiagoak aukeratu zituen eta konpromisozko literaturari ekin zion. Komunista zen, eta nazien aurkako erresistentzian eta Greziako gerra zibilean parte hartu zuen. Kartzelan eta erbestean egon zen luzaroan. Obra nagusiak: Nire arrebaren kantua (1937), zeina askatasunaren aldeko kantu bihurtu baitzen Metaxasen diktadurapean, Proba (1943), Sonata ilargiaren argitan (1956) eta Greziako mitologiako pertsonaietan oinarrituriko obrak: Oreste (1963). 1977an, Lenin saria eman zioten.
Andrena fuscipes
Andrena fuscipes erle espezie bat da, Andrena generoan eta Andrenidae familian.
Waidbruck
Waidbruck, italieraz Ponte Gardena, Italiako udalerri bat da. Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoan dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Waidbruckek honako udalerri hauekin egiten du muga: