cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniar kirol poni
Arrazaren historia
Arrazaren elkarte ofiziala 1976.en urtean sortu zuten arraza bultzatu eta hedatzeko. Poni arraza hau sortutako zaldia da Connemarako poniak, New Forest poniak, galesdar poni mota ezberdinak eta bereziki arabiar zaldiak erabiliz.
Southampton Football Club
Southampton Football Club Ingalaterrako Hampshire konderrian dagoen Southampton hiriko futbol talde profesionala da. 1885an sortua da eta Premier Leaguen jokatzen du.
Sorrera
Southampton Football Club taldea (The Saints edo "Santuak" ezizenez ere ezagunak) 1885eko azaroan sortu zuten. Bere lehenbiziko izena St. Mary's YMA (St. Mary's Young Men's Association F.C.) izan zelarik. 1897an Hegoaldeko liga irabazterakoan hiriaren izena hartuz zuen. Hasiera hartan hegoaldeko talde indartsuena izan zen eta hegoaldeko liga 1897az gain 1899, 1901, 1903 eta 1904an irabazi zuen. Urte haietan ere ondo aritu zen Kopan 1900 eta 1902ko finalak jokatu baitzituen.
1920an egin zuen bat Ligarekin eta hasiera batean hirugarren mailan sartu zuten. 1925 eta 1927an Kopako final erdietara iristeko gai izan zen.
60 eta 70 hamarkadak
Bigarren mailan ari zela 1963an Kopako final erdi berri bat jokatu zuen baina Manchester Unitedek garaitu zuen 1-0ko emaitzaz. 1966an azkenean lortu zuen lehen mailan debuta egitea. Hurrengo urteetan ligako goiko postueta aritu zen eta Europako txapelketetarako ere sailkatu zen. 1971-72an UEFA Kopan Bilboko Athleticen aurka jokatzea egokitu zitzaion eta euskaldunak nagusitu zitzaizkien.
Dena dela 70. hamarkadaren amaiera izan zen taldearen urrezko aroa. 1976an bere lehena eta bakarra den txapelketa bereganatu zuen, Ingalaterrako Kopa, Manchester United taldeari 1-0 irabazi ostean. 1979an Ingalaterrako Ligako Kopako finalista izan zen baina Nottingham Forestek 3-2 garaitu zuen. 1984an bigarren egin zuen ligan, inoiz lortu duen posturik onena.
Ilvaita
Ilvaita silikato motako minerala da eta lawsonite taldearen kidea da.
Southampton Football Club
XXI mendea
2003an berriz ere Kopako finalera iritsi zen, oraingoan Arsenalek gainditu zuen 1-0.
Ilvaita
Ezaugarriak
Ilvaita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.
Southampton Football Club
Bilboko Athleticen janzkera
Talde honen janzkera Bilboko Athletic Klubaren berdina da, XX. mendearen hasieran euskaldunek Blackburn Rovers Football Club taldeko kamiseta txuri-urdinak erosi ohi zituzten. Egun batez, bilbotar ordezkaria itsasontziz jantzi berrien bila Ingalaterrako hegoaldera joan zenean, ezin izan zuen Blackburn Rovers jantzirik topatu ahal izan, hortaz Southampton Football Club taldekoak erosi zituen (berehala Bilboko Athletic Klubak erabat bere egin zuen janzkera eta koloreak).
Salbarregi baserria
Salbarregi, baita ere Salbarredi deitua, Berastegin (Gipuzkoan) dagoen baserria da. Elduako herrigunetik mendira doan bide ondoko malda batean dago.
Southampton Football Club
Euskal taldeen aurkako partidak
Southamptonek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:
Salbarregi baserria
2006ko martxoaren 7n, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Ezaugarriak
Oinplano angeluzuzena eta bi isurkiko estalki zurezkoa ditu, azken horren gailurra HM orientazioa duen fatxada nagusiarekiko perpendikularra. Bi solairu eta ganbara bat ditu.
Atal bakarreko lau zutoinek eta XVIII. mendeko zurezko bilbadurak eusten diote fatxada nagusiari. Fatxadako bilbadurak zementuz eta zerra-hortzen tankerako zeramikazko adreiluz estaliak ditu baoak. Behe-solairuan zurezko bi sarrera-ate daude. Lehenengo solairuan, harrizko barrenak dituzten lau leiho-bao simetriko. Pinoi irekia, galeria erako zurezko baranda batekin. Fatxada honetako hegoaldean etxebizitza dago, halako eranskin batean, behe-solairuan baina beste maila batean kokatua. Etxebizitzaren gainean ganbara txiki bat dago, eta azpian sotoa.
Harlangaitzezko HEko fatxadan lau leiho-bao daude, etxebizitzako gelei dagozkienak; horien azpiko sotoan, bao txikiren bat edo beste. Leihoen gainean harrizko harburu-lerro bat dago. IMko fatxadak harlangaitzez egindako eranskin bat dauka, eta eraikinean sartzeko hormigoizko arrapala bat. Atzealdeko fatxada ere, IEra begira, harlangaitzezkoa da. Fatxada zabal honek bao gutxi ditu, eta horien txikiak; sarbidea du behe-solairura eta sotora; pinoi irekia du, mailakatua, eta harrizko harburu-lerroak.
Barne-bilbadura XVI. mendekoa da, eta haritzezko hamabi zutoin atal bakarrekok osatzen dute (horietako bik habe-dolare bateko pilare-bastidoreei eusten diete). Behe-solairuko harroinetan bermatzen dira eta hainbat elementuz osaturiko armaduraren ardatzak dira (zutoinak, solibak, besoak, gatzariak, baranda eta eskailerak). Habe-dolare gotikoa baserriaren IEko erdialdean dago, osorik, eta lau pilare, azpila eta sunbilak ditu.
Jakob Wassermann
Obra nagusiak: Die Juden von Zirndorf (1897, Zindorfeko juduak), Moloch (1903), Gaspar Hauser (1905), Das Gänse-männchen (1915, Ahateen gizontxoa), Christian Wahnschaffe (1919), Faber oder Die verlorenen Jahre (1924, Faber edo urte galduak), Der Fall Maurizius (1928, Maurizio auzia) eta Etzel Andergast (1931). Hil ondoren argitaratu zituzten Josef Kerkhovens dritte Existenz (1934, Josef Kerkhovensen hirugarren bizitza) eta Ulrica (1941).
Sitgeseko Zinemaldia
Sitgeseko Nazioarteko Zinemaldia edo Kataluniako Nazioarteko Fantasiazko Zinemaldia (katalanez Festival Internacional de Cinema Fantàstic de Catalunya) Kataluniako kostaldean dagoen Sitges udalerrian urtero egin ohi den zinemaldi bat da, fantasiazko eta beldurrezko zinemako filmak aurkeztu ohi dituena. Genero horretako zinemaldi garrantzitsuenen artean sailkatzen da.
1968. urtean Setmana Internacional de Cinema Fantàstic i de Terror de Sitges ("Sitgeseko Fantasia eta Beldurrezko Nazioarteko Zinemaldia") izenez sortu zen, eta urtero etenik gabe urriaren hasieran egin izan da. Mundu mailan fantasia eta beldurrezko zineman ospetsu bilakatu diren zinema zuzendari eta aktore ugari beren lehenbiziko urratsak zinemaldi honetan eginikoak dira.
Blefuscu
Blefuscu eta Lilliput etsaiak ziren arrautza egosiak nola kraskatzen ziren arrazoiagatik. Blefuscutarrak alde zabaletik kraskatzearen aldekoak ziren (muturzabalzaleak) eta liliputarrak, alde estutik (muturestuzaleak).
Istorioa Ingalaterra eta Frantziaren arteko ezinikusiaren parodia zen, biak etengabeko gerran zeudelako arrazoi hutsalengatik. Arrautzen liskarra Eliza Katolikoaren eta Protestanteen arteko liskarren isla zen (konsubstantziazioa eta transubstantziazioa).
Masaya Tashiro
Masaya Tashiro (田代 雅也, 1993ko maiatzaren 1a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu.
Lidl
Lidl enpresa alemaniarra da, deskontu-dendak kudeatzen dituena. Enpresaren izen osoa Lidl Stiftung & Co KG da eta Schwarz Taldearen zati da.
Historia
Lidl supermerkatu katea 1930eko hamarkadan sortu zuen Schwarz familiako kide batek. Hasieran Ludwig Lidl irakasle erretiratuaren barazki denda izan zen. 1930an Josef Schwarz Südfrüchte Grosshandel Lidl & Co. konpainiako bazkide bihurtu, eta barazkiak saltzeko denda supermerkatu bihurtu zuen. 1977an Dieter Schwarz, sortzailearen semeak, supermerkatu katearen kontzeptua aldatu eta Lidl deskontu supermerkatu bihurtu zen, Aldiren eredua kopiatuz.
1973an mota horretako lehen denda zabaldu zuten, eta lau urte beranduago, 33 deskontu supermerkatu zituzten Alemania osoan. Gaur egun, Lidl Europako hainbat herrialdetan hedatu da eta 8.000 dendatik gora dauzka.
Herrialdeak
Lidl Europako hemeretzi herrialdetan zituen dendak 2009an; horietako 25 Euskal Herrian.
Parton (Dumfries eta Galloway)
Parton, Eskoziako herri bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Santa Ana kantoia (Gasteiz)
Santa Ana kantoia Gasteizko Alde Zaharraren ekialdeko mendi-magalean dago.
Kokapena
San Bizente Paulekoaren kalean hasten da eta Eskola kaleraino igotzen da. Hortik aurrera Gasteiz kalea dago.
Luzera
150 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 11 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 2raino. Bidean Pintore eta Aiztogile kaleak zeharkatzen ditu.
Historia
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I ” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, 1887ko urriaren 12an eman zitzaion kantoiari egun duen izena.
Trafikoa
Trafikorako irekita dago, Alde Zaharraren goiko aldera igotzeko. Ezkerraldean aparkatzeko lekua du.
Horma-irudia
2018ko uztailean "Auzoan Hazi, Hezi eta Bizi" izeneko horma-irudia margotu zuten Ramon Bajo ikastetxean.
Terregles
, 'Tìr na h-Eaglaise', Eskoziako herri eta parrokia zibil bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Hollardia goslinei
Hollardia goslinei Hollardia generoko animalia da. Arrainen barruko Triacanthodidae familian sailkatzen da.
Rewa barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
NGC 500
NGC 500 galaxia bat da, Pisces konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Hazen (Arkansas)
Hazen Arkansasko hiri bat da. Prairie konderrian kokatua dago. 2010ean 1,468 biztanle zituen, 9.6 kilometro koadrotan banatuta.
Pteragogus guttatus
Pteragogus guttatus Pteragogus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Karunkiko armarria
Karunkiko armarria (finlandieraz, Karungin vaakuna) Finlandia ipar-mendebaldean zegoen Karunki udalerriaren ikur nagusia zen.
Armarria 1955. urtean sortu eta urtarrilaren 31n onartu zuen udalbatzak udalerriko ikur gisa (Barne Ministerioak hurrengo urteko urtarrilaren 28an). Ahti Hammar helsinkiar artistak sortu zuen eta, bertan agertzen diren irudiekin, Hammarrek aspaldiko udalerriaren natura eta historia adierazi nahi izan zituen. Atzealde berdearen gainean, ezkerrera begira dauden hiru izokin zilarkara daude, isats eta hegats gorriak dituztenak; ezkerraldean, hain zuzen, goitik behera zabaltzen den eta ertzean lau uhin dituen zerrenda zilarkara dago. Arrainek arrantzak historian zehar Karunkin izan duen garrantzia irudikatzen dute, eta zerrenda zilarkarak, aldiz, Torne ibaiaren nagusitasuna.
Azkenean, armarriak bere ofizialtasuna galdu zuen Karunki eta Alatornio udalerriek Tornio hiriarekin bat egin zuten urtean, 1973an, alegia.
Ichiro Hosotani
Ichiro Hosotani (japonieraz: 細谷 一郎, 1946ko urtarrilaren 21a - ) Japoniako futbolaria da.
Curtis (Nebraska)
Curtis Nebraskako hiri bat da. Frontier konderrian kokatua dago. 2010ean 939 biztanle zituen, 3.11 kilometro koadrotan banatuta.
Diputazioaren jauregia eta Hotel Handiaren multzo historikoa
Diputazioaren jauregia eta Hotel handiaren multzo historikoa (Conjunto histórico del Palacio de la Diputación y El Gran Hotel) Logroñoko erdigunean dagoen jauregien multzoa da. Hasieran hiru eraikin baziren ere gaur egun bik diraute. Espolón pasealekuaren ertzean daudenez "Palacetes del Espolón" ezizenaz ezagutzen dira.
UNESCOk 1993. urtean Gizateriaren ondare izendatu zuen Donejakue bidea eta multzo berean Logroñoko hainbat eraikin historiko sartu zituen, tartean aipaturiko eraikin biak.
Historia
XVIII. mendean Espolón pasealekua Logroñoko harresietatik kanpora eraikitzen hasi zen baina XIX. menderako dagoeneko hiriaren erdigunea bihurtu zen. Espolónen inguruan etxe gero eta garaiagoak eraikiz joan ziren baina ekialdeko ertzean hiru jauregi ezarri ziren, beste aldeetan ez bezala Espolón pasealekuaren lasaitasuna eta gizarte maila mantendu nahian. Jauregi horiek 1860 eta 1880 artean altxatu ziren, denetan garrantzitsuena erdiko eraikina izan zen, gaur egun Errioxako Gobernuaren egoitza dena.
Diputazioaren jauregia
1864 eta 1867 urteen artean eraiki zuen Andrés Isidro Bretón (1822-1868) merkatalgizon errioxarrak. Ingalaterran urte luzez bizi izan zen, familiak Errioxako ardoa esportatzen baitzuen hara. "La Casa del Inglés" ezizena hartu zuen jauregian, eta garaiko ingeles estiloan eraiki zen. Ez da ezagutzen arkitektuaren izena, baina Bretónek Ingalaterratik ekarri zuela jakina da. Leihoak gillotina itxurakoak dira, Londresko jauregien antzera, bost tximinia ditu eta zanga batek inguratzen zuen eraikina, garai hartan Espainian ohikoa ez zena. Barnealdea hornitzeko Britainia Handitik artelan eta altzari ingelesak ekarri zituzten. Goyaren hainbat margolan ere izan zituen hormetan, gaur egun New York hirko MoMA museoan aurkitzen direnak.
1932an Errioxako Diputazioak erosi zien Bretónen ondorengoei 639.629,40 pezeta ordainduta. 1982an Errioxako Autonomia Erkidegoa sortu zen eta ordutik Errioxako Gobernuaren egoitza ofiziala da. 1970. urtean eraitsitako eraikina zegoen lekuan Gobernuaren eraiki moderno bat altxatu zen, beste bi jauregien antzeko tamaina eta bolumena dituena. Lorategiak ere moldatu behar izan ziren aparkalekua egiteko.
Hotel Handia
Herreros de Tejada familiaren txalet pribatua izan zen hasieran. XIX. mendearen amaieran Logroñoko Kasino Handia ezarri zen bertan eta 1913 eta 1914 artean "Grand Hotel de Logroño" bihurtu zen. Alberto Trocóniz eta Juan Esteban izan ziren hotela ireki zutenak. Hiriko luxuzko hotela izan zen eta berriztatzen lan ugari egin zitzaizkion. Horrela, hasierako eraikinean jatetxea eta ospakizun aretoa baino ez ziren ezarri; logelak eraikin gehigarri batean zeuden. Gaur egun eraikin pribatu bat da.
K.a. 7. milurtekoa
K.a. 6. milurtekoa K.a. 7000. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 6001. urteko abenduaren 31ra luzatzen da, biak barne.
Diputazioaren jauregia eta Hotel Handiaren multzo historikoa
Hotel Handia
Elementu aipagarria da Hotelaren ondoan dagoen Txinako glizina (Wisteria sinensis). Lorategien birmoldaketan errespetatu egin zuten eta gaur egun oraindik loraldi ikusgarriak izaten ditu.
Tongland
, Eskoziako herri txiki bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Pteropus melanotus
Pteropus melanotus Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Tiranako nazioarteko aireportua
Tiranako Ama Teresa nazioarteko aireportua (albanieraz: Aeroporti Ndërkombëtar i Tiranës Nënë Tereza) Tirana hiria zerbitzatzen duen aireportua da.
2011n 1.817.073 pertsonek erabili zuten.
Pedro Luis Uriarte
Pedro Luis Uriarte Santamarina (Bilbo, Bizkaia, 1943ko otsailaren 13a - ) enpresa zuzendaria da. Ekonomia Zientzietako Lizentziaduna eta baita Zuzenbide Lizentziaduna ere Deustuko Unibertsitatean. Zazpi urtez bertako irakasle ere jardun du.
Eusko Jaurlaritzak kupoa negoziatu zuenean taldeko arduraduna izan zen, eta kupoa kalkulatzeko forma berari egozten zaio.
Biografia
Victor Luis Uriarte Gonzalez de Langarika eta Pili Santamarina Mintegi, Gallartakoa, zituen gurasoak. Arbaso gehienak arabarrak ditu, Zuia eta Okendokoak. Aita Labe Garaietan ingeniari lanetan aritu zen, eta kolpisten kontra borrokatu zen Gordexola batailoian, Gerra Zibilean (1936-1937); horregatik, kartzela frankistetan giltzapetua izan zen bost urtez.
Gerran, familia galtzaileen aldean egotean, ez zuen etorkizunik Bizkaian eta gerraostean, Nafarroan ez ezik, Espainiako hainbat lekutan hazi zen, aitaren meatzetako lanaren arabera: Extremadura, Asturias, etab. 14 urte zituela, familia Bilbon finkatu zen.
Humión gaina
Humión edo Umión gaina Burgosko probintzian dagoen mendia da, Obarenenes mendietan hain zuzen ere. 1.435 metro dituen mendi hau Obarenes mendiak-San Zadornil parke naturalean dago.
Pedro Luis Uriarte
Kupoaren negoziazioa
1980-1984: Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburua izan zen Carlos Garaikoetxearen gobernuan 1980tik 1984ra. Kontzertu Ekonomikoa negoziatu zuen taldeko burua izan zen.
Humión gaina
Askotan parapentez ibiltzen dira mendi honetan, leku aproposa delako.
Pedro Luis Uriarte
Ibilbide profesionala
1984-2001: bankan jardun zuen. 1990ko urtarrilean Banco Bilbao Vizcayaren (BBV) zuzendari nagusi izendatu zuten. 1994an berriz, Kontseilari ordezkari eta 1997an presidenteorde izendatu zuten. Bankua Latinoamerikan hedatu zen garai horretan. 1999an Banco Bilbao Vizcaya Argentaria (BBVA)-ren sorreran parte hartu zuen, 2001eko abenduan kontseilari ordezkari eta presidenteordetzatik dimisioa eman zuen arte, Emilio Ibarra rekin batera. Jerseyko kontu ezkutuak argitara eman izanak behartu zuen dimisioa, Argentariako presidente Francisco Gonzalezen bultzadaz: kontuok 1987an Pedro Toledo Banco de Vizcayako presidenteak sortu zituen eta ez ziren ezagutarazi Argentaria banku publiko ohiarekin bategitea burutu zen arte. Bulkada politikoa izan zuten dimisio haiek.
2017an Kontzertuari buruzko lan mardula argitaratu zuen, hiru liburukitan, doan zabaldu zuena. Kontzertuaren alde gizarte zibileko talde bat ere sustatu zuen, Comunidad del Concierto izenpean eta dozenaka hitzalditan defendatu zuen bere egokitasuna, EAEren burujabetza fiskalari zegokionean.
Gaur egun, eta 2002tik, Economía, Empresa, Estrategia enpresako lehendakari exekutiboa ere bada.
Juan Francisco Giró Zufriategui
Juan Francisco José Giró Zufriategui (Montevideo, 1791ko ekainaren 3a - Ib., 1863ko maiatzak 8) Uruguaiko politikaria izan zen. Errepublikako presidentea 1852 eta 1853 artean.
Biografia
Montevideon jaio zen 1791ko ekainaren 3an, Jose Giró etorkinaren eta Maria Zufriategi uruguaitarraren semea. Amaren aldeko aiton-amonak euskaldunak zituen. Buenos Airesen eta Rio de Janeiron egin zituen ikasketak, baita Espainian eta Estatu Batuetan ere, non 1812 eta 1815 artean bizi izan zen.
Leiocephalus personatus
Leiocephalus personatus Leiocephalus generoko animalia da. Narrastien barruko Leiocephalidae familian sailkatuta dago.
Congochromis pugnatus
Congochromis pugnatus Congochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Vigliano Biellese
Vigliano Biellese Italiako udalerri bat da. Biellako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Dakshin Dinajpur barrutia
Dakshin Dinajpur barrutia Indiako barruti bat da, Malda dibisioan, Mendebaldeko Bengala estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Vigliano Biellese
Mugakideak
Vigliano Biellesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ilyukhinita
Ilyukhinita mineral bat da eta eudialyte taldearen kidea da.
Dakshin Dinajpur barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Ilyukhinita
Ezaugarriak
Ilyukhinita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Saulieu
Saulieu Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saulieu udalerrian erroldatutako biztanleak 2.616 ziren. Familiak 1.179 ziren, horien artean 482 pertsona bakarrekoak ziren (158 bakarrik bizi ziren gizonak eta 324 bakarrik bizi ziren emakumeak), 336 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 264 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 97 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.572 etxebizitza zeuden, 1.202 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 119 bigarren erresidentzia ziren eta 251 hutsik zeuden. 1.025 etxeak ziren eta 540 apartamentuak ziren. 1.202 etxebizitza nagusietatik 625 bere jabearen bizilekua ziren, 540 alokairuan okupaturik zeuden eta 36 doan lagata zeuden; 91 etxek gela bat zuten, 131 etxek bi zituzten, 294 etxek hiru zituzten, 274 etxek lau zituzten eta 413 etxek bost zituzten. 658 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 557 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 352 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.502 ziren, horien artean 1.100 aktiboak ziren eta 402 inaktiboak ziren. 1.100 pertsona aktiboetatik 979 lanean zeuden (534 gizon eta 445 emakume) eta 121 langabezian zeuden (46 gizon eta 75 emakume). 402 pertsona inaktiboetatik 144 erretiraturik zeuden, 141 ikasten zeuden eta 117 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saulieu udalerrian 1.204 unitate fiskal zeuden, 2.505,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.407 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 243 komertzioetatik, 8 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 27 eraikuntza enpresak ziren, 76 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 14 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 24 zerbitzu enpresak ziren, 35 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 66 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 1 funeraria, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 7 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 5 iturginak, 5 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 4 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 6 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 2 tintoreriak.
2000. urtean Saulieu udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.356 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1  bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1  bat, 3 botika eta anbulantzia 1  bat zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saulieu udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 232 ikaslekin.
Saulieu udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Venancio Flores
Venancio Flores Barrios (Trinidad, 1808ko maiatzaren 18a - Montevideo, 1868ko otsailaren 19a) Uruguaiko militar eta politikari bat izan zen, Errepublikako presidentea 1853-1855 eta 1865-1868 bitartean.
Kemijärviko armarria (1960-1972)
Kemijärven kauppalako armarria (finlandieraz, Kemijärven kauppalan vaakuna) Finlandia iparraldeko Kemijärvi hiriaren ikur nagusia izan zen 1960 eta 1972 urte bitartean.
Armarria 1959. urtean sortu zen, bi urte lehenago, Kemijärvi udalerria bitan zatitu ondoren. Hain zuzen, ordura arte ikur ofiziala izandako armarria Kemijärven maalaiskunta edo landa-herriak bereganatu zuen, eta Kemijärven kauppala edo hirigunearentzat, Ahti Hammar helsinkiar artistak armarri berri bat sortu behar izan zuen. Zelai gorriaren gainean, gurutzatuta dauden zilarrezko bi xafla hegodun daude. Hain zuzen, Hammarrek, irudiekin, hiriaren bi bereizgarri nagusiak adierazi nahi izan zituen: alde batetik, hastapenetik ekonomiaren muina izan den basogintza eta, bestetik, Kemijärvi aintzira; izan ere, hegoek aintzira gainean flotatzen zuten enborrak irudikatzen dituzte. Azkenean, armarriak 1960ko azaroaren 25ean eskuratutako ofizialtasuna galdu zuen 1973. urtean; alegia, Kemijärven kauppala edo hiriguneak eta Kemijärven maalaiskunta edo landa-herriak bat egin zuten urtean.
Perryville (Arkansas)
Perryville Arkansasko hiri bat da. Perry konderrian kokatua dago. 2010ean 1,460 biztanle zituen, 12 kilometro koadrotan banatuta.
Hollardia hollardi
Hollardia hollardi Hollardia generoko animalia da. Arrainen barruko Triacanthodidae familian sailkatzen da.
La Louvière-Lauragais
La Louvière-Lauragais Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Villa del Bosco
Villa del Bosco Italiako udalerri bat da. Biellako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Villa del Boscok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hisao Sekiguchi
Hisao Sekiguchi (japonieraz: 関口 久雄, 1954ko urriaren 29a - ) Japoniako futbolaria da.
Santa Barbara (Hernani)
Santa Barbara Hernaniko (Gipuzkoa) auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 812 biztanle ditu. Agerreburu mendiaren oinetan dago eta han gailurrean dagoen Santa Barbara gotorlekua eta baselizatik hartzen du izena.
Madame de La Fayette
Marie-Madeleine Pioche de La Vergne, La Fayetteko kondesa (Paris, 1634 ko martxoaren 18a -1693 ko maiatzaren 25a), Madame de La Fayette moduan ezagunagoa den idazle frantsesa. Berak idatzi zuen Frantzia ko lehenengo eleberri historikoa: Clèvesko Printzesa.
Biografia
Marie-Madeleine Pioche de La Vergne Parisen jaio zen, noblezia ko familia aberats batean, Richelieu kardinalaren oso gertukoa.
Gazte denboran, garai hartako idazle asko ezagutu zituen (Voiture, Chapelain...), sarri joaten baitziren beraien etxera, amaren adimenaren eta edertasunaren bila. Aita, bitartean, ingeniari militarra zenez lanbidez, gerran zebilen Richelieuren armadarekin. 1649 an hil zitzaien, berak hamabost urte zituela, eta bere heriotzak aldaketa handiak ekarri zizkion familiari. 1650 ean ama berriro ezkondu zen Renaud de Sévignérekin, Marie de Sévignéren osaba. Handik aurrera eta bizitza osoan lagun minak izan ziren Madame de La Fayette eta Marie de Sévigné.
1651 ean Austriako Ana erregina ren ohorezko dama izendatu zuten. Orduan hasi zen literatura ikasten Gilles Ménage irakaslearekin, italiera eta latina irakatsi zizkionarekin. Garai hartako literatur aretorik garrantzitsuenetan ibili zen, hala nola, Rambouillet eta Plessis-Balliére-ko markesenetan eta Madeleine de Scudéry renean.
Bera hil ondoren argitaratu ziren bere lan batzuk: La Comtesse de Tende (1718), Histoire d'Henriette d'Angleterre (1720) eta Memoires de la Cour de France (1731).
Clèvesko Printzesa
Clèvesko printzesa da La Fayetteren eleberririk ezagunena, 1672an idatzi zuen arren 1678 an argitaratu zena egilearen izenik gabe (ez zuen bere izenik aipatu nahi izan, beldur zelako izenak liburuaren arrakasta murriztearekin; baina adierazi zuen historiak irakurleen onespena eta merezimendua jasotzen bazuen, esango zuela nor zen egilea ).
Ez da bere lehen lana, ez eta bere lehen eleberria ere. Lehendik badauzka bi narrazio idatziak: La Princesse de Montpensier (1662) eta Zaïde (1669).
Clèvesko printzesak arrakasta handia lortu zuen eta frantsesez idatzitako lehen eleberri historikotzat hartzen da, eta baita lehendabiziko eleberri psikologikoen eredutzat ere. Bere garaiko narrazio estiloetan oinarrituta badago ere, geroagoko eleberri errealistaren antza dauka, egiturari dagokionez batez ere.
Clèvesko printzesa maitasun istorio bat da, eta, halaber, maitasun istorio baten inguruan sortzen diren beste hainbat maitasun istorioena. Senar-emazteen arteko ezkontza-hitzarmenean lekurik ez duen sentimendu bat bezala agertzen zaigu maitasuna; eta ezkontza, berriz, aberastasun batzuk edo familiaren izen ona segurtatzeko itun bat besterik ez da. Maitasunaren alderdi on eta txar guztiak azaltzen zaizkigu, baina maitasuna, batez ere, oinaze eta atsekabeen iturri da, jelosia sortzaile eta mendeku eragile, amodioak eragiten dizkigun sentimenduak, sentimendu ez ziurrak eta zalantzakorrak baitira, kontraesanez beteak, gure arrazoiak gauza bat esaten digulako gure sentimenduek beste zerbait egitera bultzatzen gaituzten bitartean. Pertsonaren baitan arrazoiaren eta sentimenduen artean gertatzen den barne borroka saihestezinean datza eleberri honetako pertsonaien bizitzaren garraztasuna.
Baina bestetik, nobela historikoa ere bada. Henry II.a Frantziakoaren eta Frantzisko II.aren erregealdi bitarteko garaian kokatzen da historia, eta Madame de La Fayettek, orduko gertaerak eta pertsonaiak ez ezik, pertsonaia horien bizimoduak eta gorteko jaialdiak eta festak, dantzak eta zaldun-guduak ere, ongi baino hobeto azaltzen dizkigu. Letra handiz idatziriko historia handi horren hariari jarraituz, printze eta printzesa haien eguneroko bizitzako xehetasunetan ere barneratzen da, kontakizunari bizitasuna eta edertasuna emanez.
Euskaraz ere irakur daiteke lan hau, Mikel Hoyos Seinek euskaratu eta Ibaizabal argitaletxeak 1998an argitaratu baitzuen. Susak, gainera, irakurgailu elektronikoetara egokitu du eta Armiarma webguneko Euskarari ekarriak atalean jarri du, edozein gailutara dohainik jaisteko moduan.
NGC 501
NGC 501 galaxia bat da, Pisces konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Aubiac (Lot eta Garona)
Aubiac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aubiac udalerrian erroldatutako biztanleak 991 ziren. Familiak 380 ziren, horien artean 75 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 43 bakarrik bizi ziren emakumeak), 119 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 162 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 406 etxebizitza zeuden, 383 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 403 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 383 etxebizitza nagusietatik 332 bere jabearen bizilekua ziren, 41 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 16 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 98 etxek lau zituzten eta 239 etxek bost zituzten. 351 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 128 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 243 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 668 ziren, horien artean 495 aktiboak ziren eta 173 inaktiboak ziren. 495 pertsona aktiboetatik 464 lanean zeuden (243 gizon eta 221 emakume) eta 31 langabezian zeuden (16 gizon eta 15 emakume). 173 pertsona inaktiboetatik 73 erretiraturik zeuden, 62 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Aubiac udalerrian 380 unitate fiskal zeuden, 969,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.385 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 40 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 13 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 4 zurginak, 3 argiketariak eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 altzari denda zen eta 2 kirol-dendak ziren.
2000. urtean Aubiac udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 720 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mesobaena
''Mesobaena Amphisbaenidae barruan sailkatutako narrasti genero bat da. Hego Amerikan bizi dira.
Ryo Takiya
Ryo Takiya (瀧谷 亮, 1994ko otsailaren 16a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu.
Sorgintxulo (Hernani)
Sorgintxulo Hernaniko (Gipuzkoa) auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 247 biztanle ditu.
Xiberotarsak kantüz
Xiberotarsak kantüz Gara egunkariak eta Xiberoko Botza irratiak 2000. urtean argitaratu zuten Zuberoako kanten antologia izan zen. Egunkari horrek urte horretan plazaratu zuen 8. folk diskoa izan zen. Bilduman estudioko grabazioak eta aktuazio eta leihaketa desberdinetan taularatutako kantak biltzen ziren. Jatorriak ere oso desberdinak dira: herrikoiak, Etxahun-Iruriren kantak, gaur egungo idazleek idatzitakoak... Diskoa une hartako a capella kantari eta sortzaile zuberatarrak ezagutzeko dokumentu garrantzitsua da.
Fernando I.a Bi Sizilietakoa
Fernando I.a Bi Sizilietakoa edo Fernando I.a Borboikoa (Napoli, Napoliko Erresuma, 1751 - Napoli, 1825) Napoliko Erresumako erregea izan zen Fernando IV.a izenez, 1759-1816 bitarteko urteetan, eta Bi Sizilietakoa ondoren, 1816-1825 bitarteko urteetan.
Biografia
Aitaren ondorengoa izan zen, hark (Karlos III.ak) Espainiako erregetza hartu zuenean, eta Austriako Karolina emaztearen eskuetan utzi zuen aginpidea. John Acton zaldun ingelesak erreginarengan zuen eraginaren ondorioz, Britainia Handiaren aldera jo zuen Siziliak, frantsesen kontra (1798). Birritan Siziliara ihes egin behar izan zuen, eta 1815a arte han geratu zen; britainiarrek ezarri zioten konstituzioa ere onartu zuen. Itzuli zenean, berrikuntza guztiak indarrik gabe utzi zituen, Joachim Murat fusilatu eta Bi Sizilietako errege-titulua hartu zuen.
Metalurgia
Metalurgia metalak dituzten mineraletatik metalak lortzeaz eta egiteaz arduratzen den teknika da. Halaber, metalen ekoizpena aztergai eta helburu duen zientziaren izena da mineral direnetik landu diren arte. Zientzia gisa elementu metalikoen portaera fisiko eta kimikoa, konposatu intermetalikoak eta nahasteak aztertzen ditu, aleazio deritzenak. Metalurgiak metalen zientzia eta teknologia hartzen ditu bere baitan, hau da, nola aplikatzen den zientzia metalak sortzeko eta metalezko konposatuak fabrikatzaileentzat zein kontsumitzaileentzat erabiltzeko. Metalurgia ez da, hala ere, metalgintzaren parekoa. Metalgintzak metalurgia erabiltzen du medikuntzak zientzia biologikoak erabiltzen dituen bezala.
Metalurgiaren zientzia bi kategoria zabaletan banatzen da: metalurgia kimikoa eta metalurgia fisikoa. Metalurgia kimikoa batez ere metalen murrizketa eta oxidazioari eta metalen errendimendu kimikoari buruzkoa da. Metalurgia kimikoaren aztergaien artean mineralen prozesamendua, metalen erauzketa, termodinamika, elektrokimika eta degradazio kimikoa (korrosioa) daude. Kontrastean, metalurgia fisikoa metalen propietate mekanikoetan, metalen propietate fisikoetan eta metalen errendimendu fisikoan zentratzen da. Metalurgia fisikoan aztertutako gaiak hauek dira: kristalografia, karakterizazio materiala, metalurgia mekanikoa, fase-transformazioak eta akats-mekanismoak.
Historikoki, metalurgia nagusiki metalen ekoizpenean zentratu da. Produkzio metalikoa metala ateratzeko ponpen prozesuarekin hasten da, eta aleazioak egiteko metalen nahasketa barne hartzen du. Sarritan, metalezko aleazioak gutxienez bi elementu metaliko ezberdinen nahasketa dira. Hala ere, elementu ez-metalikoak askotan aleazioei gehitzen zaizkie aplikazio baterako egokiak diren propietateak lortzeko. Metal-ekoizpenaren azterketa metalurgia ferrosoan (metalurgia beltza bezala ere ezaguna) eta metalurgia ez-ferrosoan (kolorezko metalurgia bezala ere ezaguna) banatzen da. Metalurgia ferrosoak burdinan oinarritutako prozesuak eta aleazioak barne hartzen ditu, eta metalurgia ez-ferrosoak, berriz, beste metal batzuetan oinarritutako prozesuak eta aleazioak. Metal ferrosoen ekoizpenak munduko metal ekoizpenaren % 95 kontatzen du.
Metalurgiko modernoek, bai ohiko zein eremu berrietan egiten dute lan, materialen zientzia eta beste ingeniari batzuen ondoan dagoen talde diziplinarteko baten parte bezala. Eremu tradizional batzuetan mineralen prozesamendua, metal-ekoizpena, beroaren tratamendua, hausturen analisia eta metalen batuketa (soldatzea eta disolbatzea barne) daude. Metalurgikoentzako irteera-eremuak nanoteknologia, supereroaleak, konposatuak, material biomedikoak, material elektronikoak (erdieroaleak) eta gainazalen ingeniaritza dira.
Etimologia eta ahoskera
Metalurgia greziera zaharretik eratorritakoa da. Izan ere, antzinako grezierazko μεταλλουργός (metallourgós), metaleko langilea «μέταλλον», metaloi, mehea, metala» + ἔργον «lana» da. Hitza, jatorriz, metalen alkimisten mineral terminoan zegoen. Zentzu horretan eztabaidatu zen 1797ko Encyclopædia Britannican. XIX. mendearen amaieran, metalen, aleazioen eta lotutako prozesioen azterketa zientifiko orokorrera hedatu zen.
Historia laburra
XVI. mendean "metalurgiaren aita"-tzat hartua den Georg Agricola alemaniarrak "De re metallica" liburua idatzi zuen.
Bi mende geroago Industria Iraultza delakoa abian ipini zuten Britainia Handian, eta XIX. mendeko amaieran industrialiazioa iritsi zen Euskal Herrira, metalurgia jarduera nagusien artean egon zelarik.
Geroago, hainbat aleaziorekin esperimentatuz, hala nola artsenikoarenarekin, kobre armatu edo arsenikoduna sortu zen, edo eztainuzkoarekin, zeinarekin brontzea sortu zen, horrek, Brontze Aroari, hasiera eman zion. Brontzea, kobrea baino gogorragoa eta zorrotzagoa, K.a. 3000. urtearen inguruan agertu zen.
Urre natural kopuru txikiak aurkitu izan dira Paleolito berantiarreko Espainiako kobazuloetan, K.a. 40.000. urtean. Zilarra, kobrea, eztainua eta burdina meteorikoa ere jatorrizko eran aurki daitezke, eta horrek, kultura goiztiarretan, metalen lan kopuru mugatua ahalbidetzen du. Burdin meteorikoz egindako egiptoar armak, K.a. 3000. inguruan, oso preziatuak ziren zeruko arma gisa. Zenbait metal, bereziki eztainua, beruna eta, tenperatura altuagoan, kobrea bere mineraletatik berreskura daiteke harriak su batean edo labe garai batean berotuz, galdaketa bezala ezagutzen den prozesuaren ondorioz. Erauzketa-metalurgia horren lehen ebidentzia, Kristo aurreko bosgarren eta seigarren milurtekoena, gaur egungo Serbiako Majdanpek, Jarmovac, Pribojetik gertu dauden leku arkeologikoetan aurkitu da. Orain arte, kobre-galdaketaren ebidentziarik goiztiarrena Belovode gunean dago, Plocnik inguruan. Leku horretan, K.a. 5500eko kobrezko aizkora bat aurkitu zen Vinča kulturarena. Berunaren erabilera goiztiarrena Irakeko Yarim Tepe Neolitiko berantiarreko asentamenduan dago dokumentatuta:
Kobrearen galdaketa ere gutxi gorabehera denbora-tarte berean dago dokumentatua leku horretan (K.a. 6000.etik gutxira), baina berunaren erabilera kobrearen galdaketaren aurrekoa dela dirudi. Metalurgia goiztiarra Tell Maghzaliyah inguruan ere dokumentatuta dago, non lehenago ere datatua dagoela dirudien, eta zeramika hori erabat falta da. Balkanak neolitoko kultura nagusien gunea izan zen, Butmir, Vinča, Varna, Karanovo eta Hamangia barne.
Ekialde hurbilean, K.a. 3.500 inguru, kobrea eta eztainua konbinatuz, goi mailako metala egin zitekeela aurkitu zen, brontzea deitu zen aleazioa. Horrek Brontze Aroa izenarekin ezagutzen den aldaketa teknologiko garrantzitsua irudikatu zuen.
Burdina bere mineraletik metalaren erauzketa kobrearena edo eztainuarena baino zailagoa da. Prozesua, K.a. 1200 inguruan, hititek asmatu zutela dirudi, Burdin Aroari hasiera emanez. Burdina ateratzeko eta lan egiteko sekretua funtsezko faktorea izan zen filistiarren arrakastarako
Burdinazko metalurgian, garapen historikoak iraganeko kulturak eta zibilizazio ugaritan aurki daitezke. Barne hartzen dituzte: Ekialde Hurbileko Erdi Aroko erresumak eta inperioak; antzinako Iran, Egipto, Nubia eta Anatolia (Turkia); antzinako Nok eta Kartago; antzinako Europako greziar eta erromatarrak; Erdi Aroko Europa; antzinako eta Erdi Aroko Txina, India, eta Japonia, besteak beste. Antzinako Txinan zeuden aplikazio, praktika eta gailu asko ezarri ziren, hala nola labegaraiaren berrikuntza, burdinurtua, mailu hidraulikoak, pistoi bikoitzeko hauspoak.
De re metallica izeneko Georg Agricolaren XVI. mendeko liburuak garai hartako meatzaritza, metalak erauzteko eta metalurgiaren prozesu oso garatu eta konplexuak deskribatzen ditu. Agricola metalurgiaren aita gisa hartua izan da.
Euskal Herria
Euskal Herrian, doi-doi ezagutzen da metalurgiari buruzko langintzarik Brontze Aroan, aizkorak galdatzeko harrizko molde bat baino ez baita agertu, Mugakosoron, Basaburua (Nafarroa), ez eta ez dira ezagutzen kobrea erauzteko lekuak ere. Baina, La Hoyako aztarnategian (Biasteri (Araba) Brontze Aro berantiarrekoa eta Burdin Aro hasierakoa), zenbait tresna aurkitu dira (gezi puntak).
Erdi Aroan, Euskal Herrian Mendiko burdinolak deituriko lantegiak erabili zituzten mea eraldatzeko. Burdinola horiek mendi inguruetan eraikitzen zituzten egurra behar baitzuten sutarako, eta basoak hurbil izateak erraztasuna ematen zien. Zenbait tokitan aurkitu izan dira zepategiak, zepa-zaborrak, alegia. Geroago, XI. eta XII. mendeetan zehar Europan garatutako metodo hidraulikoa Euskal Herrian ere erabiltzen hasi ziren. Segurako (Gipuzkoa) 1355eko ordenantza batzuetan jada aipatzen baita.
Teofilo Guiard Larraurik bere Historia del Consulado y Casa de Contratación de Bilbao y del Comerio de la Villa liburuan zioen Bilbok lantzen eta negoziatzen zituela burdina eta altzairuzko tresna guztiak, eta horixe zela Bilbori aberastasuna ematen ziona. «Bilbo burdinaren gainean sortu zen» zioen. 1553an, Errege bidearen deklarazio agiriak dio Gaztelan inportatzen zirela, eta Bizkaitik soilik, 28.000 kintal burdina eta 6.000 kintal altzairu baino gehiago, ikaragarrizko kantitatea, eta, horrez gainera, Portugaleteko kaitik 500.000 kintal zepa. Garai hartan, 200.000 kintal burdina eta altzairu baino gehiago ekoizten zen Bizkaiko Jaurerrian, eta 300 burdinola baino gehiago omen ziren. Dena den, badirudi mendearen bukaeran erruz jaitsi zela burdinaren negozioa kortsarioen jazarpenaren ondorioz.
Erauzketa
Erauzketa metalurgia mineral batetik metal baliotsuak kendu eta ateratako metal gordinak modu garbiagoan fintzea da. Metal-oxidoa edo sulfuroa metal garbiago bihurtzeko, minerala fisikoki, kimikoki edo elektrolitikoki murriztu behar da. Erauzketa metalurgikoei lehen mailako hiru korronte interesatzen zaizkie: elikadura, kontzentratua (oxido metalikoa/sulfuroa) eta josturak (hondakinak).
Erauzketa metalurgia mineral batetik metal baliotsuak kendu eta ateratako metal gordinak modu garbiagoan fintzea da. Metal-oxidoa edo sulfuroa metal garbiago bihurtzeko, minerala fisikoki, kimikoki edo elektrolitikoki murriztu behar da. Erauzketa metalurgikoei lehen mailako hiru korronte interesatzen zaizkie: pentsua, kontzentratua (oxido metalikoa/sulfuroa) eta zaborrak (hondakinak).
Meatzaritzaren ondoren, partikulak behar bezain txikiak izan daitezen, mineralaren elikaduraren zati handiak apurtu egiten dira birrintzearen edo ehotzearen bidez, non partikula bakoitza batez ere baliotsua edo hondakina den. Balio-partikulak bereizte euskarri batean kontzentratzeak aukera ematen du nahi den metala hondakin-produktuetatik kentzeko.
Aurreko prozesu baten zaborrak beste prozesu batean erabil daitezke elikagai gisa jatorrizko mineraletik bigarren produktu bat ateratzeko. Gainera, kontzentratuak metal baliotsu bat baino gehiago izan dezake. Kontzentratu hori prozesatu egingo litzateke metal baliotsuak banakotan banatzeko.
Metala eta bere aleazioak
Ahalegin handia egin da burdina eta karbono aleazioen sistema ulertzeko, altzairuak eta burdinurtuak barne. Karbonozko altzairu lauak (funtsean karbonoa bakarrik dutenak elementu aleatzaile gisa) kostu txikiko eta indar handiko aplikazioetan erabiltzen dira, non, ez pisuak, ez korrosioak ez duten garrantzi handirik. Burdinurtuak ere, burdin harikorra barne, burdinaren karbono-sistemaren parte dira. Burdina-Manganeso-Kromo aleazioak (Hadfield motako altzairuak) magnetikoak ez diren aplikazioetan ere erabiltzen dira, hala nola direkzio-zulaketan.
Cushing (Nebraska)
Cushing Nebraskako herri bat da. Howard konderrian kokatua dago. 2010ean 32 biztanle zituen, 0.8 kilometro koadrotan banatuta.
Metalurgia
Ekoizpena
Produkzio ingeniaritzan, metalurgia osagai metalikoen ekoizpenaz arduratzen da kontsumo edo ingeniaritza produktuetan erabiltzeko. Horrek esan nahi du: aleazioak sortzea, forma ematea, tratamendu termikoa eta produktuaren gainazaleko tratamendua. Metalurgilearen zeregina propietate materialen arteko oreka lortzea da, hala nola kostuaren, pisuaren, indarraren, gogortasunaren, jasangarritasunaren, korrosioaren, nekearen aurkako erresistentziaren eta tenperaturaren muturreko errendimenduaren artean. Helburu hori lortzeko, kontuan hartu behar da ingurune operatiboa.
Rockwell, Vickers eta Brinellen gogortasun-eskalak erabiliz, metalaren gogortasuna zehaztea ohiko praktika da, aplikazio eta produkzio-prozesu desberdinetarako metalaren elastikotasuna eta plastikotasuna hobeto ulertzen laguntzen baitu. Ingurune gazi batean, metal ferroso gehienak eta aleazio ez-ferroso batzuk azkar herdoiltzen dira. Egoera hotzean edo kriogenikoan dauden metalek trantsizio hauskor bat jasan dezakete, eta gogortasuna galdu hauskorrago bihurtuz eta pitzatzeko joera hartuz. Metalek, karga zikliko etengabean, metal nekea jasan dezakete. Tentsio etengabean dauden metalak, tenperatura altuetan, harrotu egin daitezke.
Metalgintza prozesuak
Hotzean lan egiteko prozesuek, non produktuaren forma aldatzen den errodadura, fabrikazio edo beste prozesu batzuen bidez produktua hotza den bitartean, produktuaren indarra areagotu dezakete lana gogortzea deritzon prozesu baten bidez. Gogortze lanak akats mikroskopikoak sortzen ditu metalean, eta forma aldaketa gehiago onar dezakete.
Tratamendu termikoa
Metalak berotu egin daitezke indarraren, harikortasunaren, gogortasunaren eta korrosioaren aurkako erresistentziaren propietateak aldatzeko. Tratamendu termikoko prozesu arrunten artean, hauek daude: annealizazioa, prezipitazioa indartzea, itzaltzea eta epeltzea.
Askotan, tratamendu mekanikoak eta termikoak tratamendu termomekanikoetan konbinatzen dira propietate hobeak eta materialen prozesamendu eraginkorragoa lortzeko. Prozesu horiek ohikoak dira aleazio altuko altzairu berezietan, superaleazioetan eta titaniozko aleazioetan.
Elektrizitaterik gabeko deposizioa
Elektrizitaterik gabeko deposizioa prozesu autokatalitikoa da, zeinaren bidez metalak eta aleazio metalikoak gainazal ez-eroaleetan metatzen diren. Gainazal ez-eroale horietan, plastikoak, zeramika eta beira sartzen dira, eta, gero, apaingarri, korrosioaren aurkako eta eroale bihur daitezke, azken funtzioen arabera. Deposizio elektrolitikoa prozesu kimiko bat da, hainbat materialetan estaldura metalikoak sortzen dituena bainu likido batean katioi metalikoen erredukzio kimiko autokatalitikoaren bidez.
Materialen karakterizazioa
Henry Clifton Sorby-k asmatutako teknikaz, metalurgileek metalen egitura mikroskopikoa eta makroskopikoa aztertzen dute metalografia erabiliz.
Metalografian, aleazio interesgarri bat eho, eta ispiluaren akaberaraino leuntzen da. Lagina grabatu daiteke metalaren mikroegitura eta makroegitura erakusteko. Ondoren, lagina mikroskopio optiko edo elektroniko batean aztertzen da, eta irudien kontrasteak konposizioari, propietate mekanikoei eta prozesamenduaren historiari buruzko xehetasunak ematen ditu.