cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Russborough etxea
2010an sutea izan zen mendebaldeko eraikinean eta sabaia erori zen. berrizten ari dira.
Melamphaes macrocephalus
Melamphaes macrocephalus Melamphaes generoko animalia da. Arrainen barruko Melamphaidae familian sailkatzen da.
Russborough etxea
Aipatzekoa da arte bildumak lau lapurreta jasan dituela, lehenengoa IRAk 1974ean, eta hainbat lan oraindik ez dira berreskuratu.
Gorroto
Gorrotoa edo herra gauza, pertsona edo talde suntsidura nahi deneko ezezko sentimendua da, maitasunaren aurkakoa. Gorrotoa beldurrean oinarrituta izan daiteke. Noizean behin, gorrotoa indarkeriaren atarikoa izan ohi da. Arrazismoa beste herri edo etnia gorrotoan datza; xenofobia, berriz, psikiatria arazoa da, jende arrotza edo kanpotarren beldurrean datzalako.
Leire Corrales
Leire Corrales Goti (Sestao, 1975eko urriaren 6a -) VII. eta VIII. legegintzaldietako EAJko eusko legebiltzarkidea da. EAJn barnan, 2000 eta 2002 bitartean Bizkaiko EGIko Herrialde Batzarreko kide eta 2002tik 2004 arte Bizkaiko EGIko Herrialde Batzarreko kide liberatua da. 1998tik 2000 arte, Sestaoko Uriburu Batzarreko kidea ere bazen. Ekonomi Zientzietan lizentziatu zen.
Aulostomus chinensis
Aulostomus chinensis Aulostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aulostomidae familian.
Enniskillen gaztelua
Enniskillen gaztelua (ingelesez Enniskillen Castle) Fermanagheko konderrian dagoen Enniskillen herriako gaztelua da.
Hugh Maguirek XVI mendean eraiki zuen gaztelua. Irlandarren hainbat eraso jasan zituen eta azkenean zortzi egunetako setioaren ondoren 1594ean irlandarrek eskuratu zuten.1607an Willy kaiptainak berriztu eta altzari berriak ezarri zituen. Honetaz gain Erne ibaiaren alboan dorrea eraiki zuen, Watergate izenekoa.
Antonio Damborenea
Antonio Danborenea Basterretxea (Bilbo, 1960) V., VI., VII. eta VIII. legegintzaldietako PPko eusko legebiltzarkidea da. Abokatua ogibidez, egun Bizkaiko PPko idazkari nagusia da.
Arturo Acebal Idígoras
Arturo Francisco Acebal Idígoras (Tres Algarrobos, 1912ko uztailaren 24a - Castro Urdiales, 1977ko abenduaren 25a) Argentinako jatorriko margolari, eskultore eta zeramikaria izan zen.
Biografia
Tres Algarrobos herrian jaio zen, General Villegas herritik 35 km hego-ekialdera, eta 470 km inguru Buenos Airesetik mendebaldera, Argentinako pamparen erdian. 1919an, bere familia, euskaldun - espainiar jatorrikoa, Euskal Herrira itzuli eta Bilbon finkatu zen.
Ikasketak
Manuel Urquijo irakaslearekin marrazten ikasi zuen, Castro Urdiales herrian (urte haietan 12.000 biztanle besterik ez zituen), Bilbotik 35 km-ra eta 430 km Madrildik iparraldera. Hamahiru urte zituela, 1925ean, Achuri auzoko (Bilbo) Arte eta Lanbide Eskolan ikasi eta lan egin zuen. Urte horretan bertan ikasten hasi zen eta lanean Serafín Basterra eskultorearen tailerrean Bilbon eta geroago bere seme Manuel eta Higinioekin. Hamaika urtez (1936ra arte) Ángel Larroque eta Higinio Basterra izan zituen irakasle.
1928an Quintín de Torre eskultorearentzat lan egin zuen.
Bizitza profesionala
Espainiako gerra zibilak (1936-1939) erbestera behartu zuen 1937an, 25 urte zituela, Buenos Airesera (Argentina). Hamaika urtez egon zen bertan, pinturari eta zeramikari eskainiz. Bidaia puntualak egin zituen Andeetako mendilerroan barrena (Mendozako probintzian). 1947an, 35 urte zituela, Euskal Herrira itzuli zen.
Pintore gisa, Euskal Herriko eta Andeetako paisaiak egin zituen. 1955. urteaz geroztik pintura utzi egin zuen euskal landako estetikak oso eragin handiko zeramika eskultorikoetara dedikatzeko.
Bere lehen piezak erlijiozkoak, herrikoiak edo amatasuneko figurak dira, 60ko hamarkadaren amaieran lerroen eskematismo eta sinpletasun handiagoan eratzeko. Piezek deformazio adierazgarriak hartzen dituzte non masa nagusi den.
1961ean María Asunción Hozekin ezkondu zen. Hurrengo urtean (1962) haien alaba bakarra jaio zen.
1964an, 52 urte zituela, Arte Actual taldea sortu zuen, Carmelo García Barrena, Ignacio Urrutia, José Barceló, Isabel Krutwig, Luis Soriano Quirós eta Javier Urquijorekin batera.
1966az geroztik Bilbao taldeko kide izan zen, Antonio Santafé Largacha eta Ramón Barreiro Bengoarekin batera, eta haiekin hainbat erakusketa antolatu zituen.
1969an Miramar hotelerako horma-irudia egin zuen, Castro Urdialesen.
Arturo Acebal Idígoras 1977ko abenduaren 25ean hil zen Castro Urdialesen.
Erakusketak
1977an bere azken erakusketa aurkeztu zuen Bilboko Windsor Kulturgintza galerian, brontzezko lanekin, bere lanak geratzea nahi zuelako.
2012ko urrian eta azaroan, bere lanaren erakusketa egin zen Bilbon Euskal Herriko Unibertsitatean, hilabete baino gehiagoz.
Pilumnus hirtellus
Pilumnus hirtellus Brachyura azpiordenako krustazeo dekapodoa da, Pilumnidae familiakoa. Ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoko kostaldeetan, Itsaso Beltzakoetan eta Mediterraneokoetan bizi da.
SL Benfica
SL Benfica (Sport Lisboa e Benfica) Portugalgo futbol talderik loriatsuena da, Liga eta kopa gehien irabazteaz gain bi Europako Kopa ere eskuratu baititu. Lisboako Benfica auzoko taldea da eta Estádio da Luz zelaian jokatzen ditu etxeko partidak.
Sorrera eta hasierako urteak
Taldea 1904 urtean sortu zen Lisboako hegomendebaldeko Belem auzoan Sport Lisboa izenarekin. 1907an jokalari batzuk nahiago izan zuten talde hobea zen Sporting Clubera joatea eta ondorioz taldeak Benfica auzoko Grupo Sport Benfica-rekin bat egitea erabaki zuen 1908an.
Urrezko aroa: Europako Kopak
Urrezko garaia 60. hamarkadan izan zuen Europako Kopako bost final jokatu baitzituen, hauetatik lehenengo biak irabaziz. 1961ean FC Barcelona 3-2ko emaitzaz gainditu zuen eta hurrengo urtean Real Madrili 5-3 irabazi zion, galdutakoak AC Milan, Inter Milan eta Manchester Uniteden aurkakoak izan ziren.
Zilarrezko aroa: Portugalen nagusi
70. eta 80. hamarkadak zilarrezko aroa izenaz ezagutzen da, Portugaleko txapelketatan nagusi izan arren Europako talde handia izateari utzi baitzion.
XXI mendea
Diru arazoak zirela eta, 1994 eta 2003 artean krisialdia izan zuen. 2004an ordea Luís Filipe Vieira presidentea hautatu eta buelta eman zion egoerari. Berehala iritsi ziren titulu berriak Portugalen. Gaur egun herrialdeko talde nagusietako bat izaten jarraitzen du eta azkenengo zazpi ligatatik lau irabazi ditu eta beste hirutan bigarrena izan da.
Hurrengo denboraldietan Portugalen nagusi izan da eta txapelketa gehienak eskuratu ditu.
2023/2024 Taldea
2023ko uztailaren 19an eguneratua.
Euskal taldeen aurkako partidak
Benficak kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka, Iberiar Kopako finala hain zuzen ere:
Areto futbola
Areto futbol talde indartsua ere badu. Hona hemen palmaresa:
Liré
Liré Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Liré udalerrian erroldatutako biztanleak 2.377 ziren. Familiak 976 ziren, horien artean 272 pertsona bakarrekoak ziren (148 bakarrik bizi ziren gizonak eta 124 bakarrik bizi ziren emakumeak), 316 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 340 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.095 etxebizitza zeuden, 980 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 71 hutsik zeuden. 1.012 etxeak ziren eta 81 apartamentuak ziren. 980 etxebizitza nagusietatik 731 bere jabearen bizilekua ziren, 241 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 27 etxek gela bat zuten, 64 etxek bi zituzten, 157 etxek hiru zituzten, 262 etxek lau zituzten eta 470 etxek bost zituzten. 780 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 429 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 479 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Joyce Jonathan
Joyce Jonathan (Levallois-Perret, 1989ko azaroaren 3a), frantziar kantautore, abeslari eta musikari bat da.
Liré
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.491 ziren, horien artean 1.169 aktiboak ziren eta 322 inaktiboak ziren. 1.169 pertsona aktiboetatik 1.089 lanean zeuden (599 gizon eta 490 emakume) eta 80 langabezian zeuden (34 gizon eta 46 emakume). 322 pertsona inaktiboetatik 150 erretiraturik zeuden, 97 ikasten zeuden eta 75 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Joyce Jonathan
Sur mes gardes izena zuen aurreneko diskoa platinozkoa bihurtu zen urtebetean eta 2011n debutari frankofono onenaren saria eskuratu zuen NRJ Music Awards sarietan.
Biografia
Joyce Jonathan Paris ondoko Levallois-Perret hirian jaio zen eta Parisko Eskola Alsaziarrean egin zituen ikasketak eta Unibertsitatean psikologia ikasi zuen.
Liré
Diru sarrerak
2009an Liré udalerrian 963 unitate fiskal zeuden, 2.386,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.858 euro zen.
Joyce Jonathan
Biografia
7 urte baino ez zituela pianoa jotzen hasi zen eta aurreneko abestiak konposatu zituen. 16 urte zituela MySpace sare sozialean hark konposaturiko hiru abesti ezarri zituen eta My Major Company disketxe berriko Michael Goldmanekin jarri zen harremanetan.
Aurreneko diskoa atera ahal izateko diru bilketa kanpaina abiatu zuen eta 2008ko maiatzaren 3rako 70.000 euro batu zituen 486 ekoizlerengandik. 2010ko urtarrilean atera zen diskoa, Sur mes gardes eta bost hilabetetan urrezko diskoa izatera iritsi zen. Abuztuan deskarga gehien zituen albuna bihurtu zen eta urtebeterako platinozko diskoa zen. "Je ne sais pas" eta "Pas besoin de toi" uizan ziren singleak eta 2011ko NRJ Music Awards sarietan debutari frankofono onenaren saria eskuratu zuen.
2013an Caractère diskoa argitaratu zuen eta bertan dagoen "Ça ira" singlea izan da bere ibilbideko abesti arrakastatsuena. NRJ Music Awards sarietan bi izendapen jaso zituen, emakumezko abeslari onena eta abestirik onena.
2016an hirugarren diskoa plazaratu zuen, Une place pour moi, eta 2018an laugarrena, On izenekoa.
Liré
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 77 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 5 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2000. urtean Liré udalerrian 90 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.150 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pierre Auguste Cot
Pierre Auguste Cot (1837ko otsailaren 17–1883ko uztaila) akademizismo barruan kokatzen zen margolari frantziarra.
Biografia
Pierre Auguste Cotek Tolosa Okzitaniako École des beaux-arts ikasgunean ikasi zuen eta ondoren Parisen. Parisen Léon Cogniet, Alexandre Cabanel eta William Bouguereau bere irakasleak izan ziren. 1863an Parisko Saloian lehen aldiz bere lanak erakutsi zituen. 1870 hamarkadaren amaieran ezaguna zen. Parisko Saloian eta Erroma Sariaren epaimahaietako kide izan zen. Francisque Duret eskultorearen babesaz gozatu zuen eta bere alabarekin ezkondu zen. William Bouguereaurekin lan egin zuen. Sari eta domina ugari irabazi zituen eta, 1874an, Ohorezko Legioaren Zalduna izendatu zuten. Pierre Auguste Cotek, besteak beste, Ellen Day Hale (1855-1940) eta Anna Klumpke izan zituen ikasle. Père-Lachaise hilerrian lurperatuta dago, Francisque Dureten hilobi berean. Antonin Merciék Pierre Auguste Coti egindako monumentua Bédarieuxen eraiki zen, 1891an.
Didier Queloz
Didier Patrick Queloz (1966ko otsailaren 23a) astronomo suitzar bat da, exoplanetetan espezializatua, eta irakasten du Genevako Unibertsitatean eta Cambridgeko Unibertsitatean, non, gainera, bekaduna den Trinity Collegen. Bereziki ezaguna da 1995 ean Michel Mayor-ekin batera aurkitu zuelako 51 Pegasi b, lehen exoplaneta aurkitu zena Eguzki sistema tik kanpo. 2019 ko urriaren 8an Fisikako Nobel saria jaso zuen, Michel Mayor eta Jim Peebles-ekin batera.
Formazioa
Didier Queloz-ek Fisikako masterra egin zuen Genevako Unibertsitatean, eta diplomatu zen 1990ean. 1992an astronomian eta astrofisikan graduatu zen. Geroago, Genevako Behatokian osatu zituen doktore ikasketak, eta 1995ean bere tesia idatzi zuen, Korrelazio gurutzatuen bidezko ikerketa, Michel Mayor-en zuzendaritzapean.
51 Pegasi b aurkitu zutenekoa
1995ean, Queloz doktoregaia zen Genevako Unibertsitatean, berak eta Michel Mayorrek, bere doktore zuzendariak, lehen exoplaneta aurkitu zutenean sekuentzia nagusiko izar baten inguruan. Quelozek Haute-Provenceko Behatokian egin zuen 51 Pegasiren analisia, abiadura erradialaren neurketak erabiliz (Doppler espektroskopia) ELODIE espektrografoarekin, eta harritu egin zen aurkitu zuenean planeta bat 4,2 eguneko orbita periodoa zuena. Planetak, 51 Pegasi b, zalantzan jarri zituen ordura arte planeten eraketaz zeuden ikuspuntuak, hura Jupiter bero bat baitzen, alegia, planeta gaseoso erraldoi bat, baina oso hurbila bere izarretik.
Sariak eta aitorpenak
Fisikako Wolf saria 2017an Michel Mayorrekin batera, lehen exoplaneta aurkitzeagatik, zeina eguzki motako izar baten orbitan baitzebilen.
Fisikako Nobel saria Michel Mayorrekin batera, lehen exoplaneta aurkitzeagatik. Hirugarren sariduna Jim Peebles izan zen.
Bacillus coagulans
Bacillus coagulans Bacillus generoko bakterioa da, elikagai-kontserbak batzuetan kutsatu eta hondatzen dituena. B.W. Hammer mikrobiologoak deskribatu zuen lehenbizikoz 1915ean.
Ezaugarriak
Bacillus coagulans bakterio Gram positiboa da, bazilo itxura duena. Anaerobio fakultatiboa da, katalasa (+) eta mugikorra. Bacillus guztien antzera endosporak sortzeko gai da. Endosporak erresistentzia handiko egiturak dira, bakterioa bizirik eta sor egoeran mantentzen dutenak ingurugiroko baldintzak oso gogorrak eta aurkakoak izan arren.
Termofiloa da eta pH azidoak jasateko gaitasuna du.
Ez da giza patogenoa. Aitzitik, probiotiko moduan erabilia onuragarria da hainbat gaitz gastro-intestinal sendatzeko eta immunitate-sistema bizkortzeko
Sarrians
Sarrians Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sarrians udalerrian erroldatutako biztanleak 5.705 ziren. Familiak 2.174 ziren, horien artean 536 pertsona bakarrekoak ziren (215 bakarrik bizi ziren gizonak eta 321 bakarrik bizi ziren emakumeak), 695 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 781 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 162 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 2.505 etxebizitza zeuden, 2.239 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 122 bigarren erresidentzia ziren eta 144 hutsik zeuden. 2.089 etxeak ziren eta 382 apartamentuak ziren. 2.239 etxebizitza nagusietatik 1.449 bere jabearen bizilekua ziren, 728 alokairuan okupaturik zeuden eta 62 doan lagata zeuden; 14 etxek gela bat zuten, 159 etxek bi zituzten, 416 etxek hiru zituzten, 740 etxek lau zituzten eta 909 etxek bost zituzten. 1.754 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.073 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 957 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Violeta la Burra
Violeta la Burra, jaiotzaz Pedro Moreno Moreno (Herrera, Sevilla, 1936 - ib., 2020ko urtarrilaren 29a) andaluziar kopla eta flamenko abeslaria eta dantzaria izan zen. Transformismoaren ikonoa izan zen, baita LGTBI komunitatearen aitzindaria ere.
Sarrians
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Violeta la Burra
Biografia
Sevillako Herrera herrian jaio zen. Pobreziak eraman zuen Bartzelonara. Ramblako tablao, garito eta kabaretetan ibili zen, non frankismoa moraletik at baitzegoen. Bartzelonan ez ezik, Parisko agertokietan ere aritu zen. Pedro Moreno abeslaria, LGTBI+ komunitatearen aitzindaria, Sevillan hil zen 2020an.
Sarrians
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.621 ziren, horien artean 2.633 aktiboak ziren eta 988 inaktiboak ziren. 2.633 pertsona aktiboetatik 2.333 lanean zeuden (1.284 gizon eta 1.049 emakume) eta 300 langabezian zeuden (119 gizon eta 181 emakume). 988 pertsona inaktiboetatik 304 erretiraturik zeuden, 296 ikasten zeuden eta 388 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Violeta la Burra
Lan ibilbidea
Bartzelonan aritu zen batez ere berrogei urtez baino gehiagoz. Bartzelonako Ramblako hainbat lokaletan hasi zen dantzatzen, eta Antonio Machín edo Estrellita Castrorekin kartela partekatu zuen, besteak beste, Salvador Dalí eta Lola Floresekin harremana izan zuen. 1970ean, Jean Marie Rivière enpresaburuak Parisko Parais Latinen lan egiteko kontratatu zuen, "Europako transformismoaren meka" delakoan, bi urtez kartel-burua izan zen bertan.
Sarrians
Diru sarrerak
2009an Sarrians udalerrian 2.248 unitate fiskal zeuden, 5.837 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.096 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 388 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 8 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 36 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 77 eraikuntza enpresak ziren, 93 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 16 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 9 finantziazio enpresak ziren, 14 higiezinen enpresak ziren, 52 zerbitzu enpresak ziren, 33 administrazio publikoko enpresak ziren eta 28 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 109 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 14 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 19 igeltseroak, 13 margolariak, 13 zurginak, 9 iturginak, 6 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 8 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 8 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 28 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 4 brikolaje denda handika, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 5 okindegiak, 2 harategiak, 1 arropa denda zen, 2 etxerako tresna dendak, 1 zapata-denda zen, 1 altzari denda zen, 2 kirol-dendak, 1 lurrin-denda zen eta 5 lore-dendak ziren.
2000. urtean Sarrians udalerrian 192 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.904 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, 2 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Ana de Gonta Colaço
Ana de Gonta Colaço, jaiotzez, Ana Raymunda de Gonta Colaço, (Lisboa, Portugal, 1903ko azaroaren 7a - ib., 1954ko abenduaren 25a) Portugalgo eskultore eta artista plastikoa izan zen. Branca de Gonta Colaço poeta portugaldarraren eta Jorge Rey Colaço pintore eta zeramikari portugaldarraren alaba zen.
Jaiotza eta familia
Ana Raymunda de Gonta Colaço Lisboan jaio zen 1903ko azaroaren 7ko goizean, Branca de Gonta Colaço poetaren eta Jorge Rey Colaço artistaren alaba zela. Aninhas izenaz ezaguna, bikotearen hirugarren alaba zen, jaio berria zen ahizpa hil eta urtebetera. Hori dela eta, amak indarrez erregistratu zituen bere alaba maitatu eta desiratuaren keinu eta balentria guztiak, bere bizitzako lehen urteetan, "Aninhas" izenburupean 1904tik 1924ra bitartean idatzi zuen eguneroko moduan.
Portugalen garai hartako jarduera intelektualarekin lotura handienetakoa zuen familietako batean hazi zen Colaço. Tomás Ribeiro Colaço abokatu, idazle eta antzerkigile ingelesaren arreba gazteena zen. Aitaren aldetik, Alexandre Rey Colaço pianista eta konpositorearen, Amélia Rey Colaço aktore eta zuzendariaren eta Alice Rey Colaço margolari eta ilustratzailearen lehengusina zen. Amaren aldetik, Ann Charlotte Syder poeta ingelesaren eta Tomás Ribeiro politiko portugaldarren biloba zen.
Lehen urteak
Haurtzaro pribilegiatua eta aberatsa izan zuen, batez ere hezkuntzari dagokionez. Hainbat tutore izan zituen irakasle, hainbat arlo eta diziplinatan adituak, hizkuntzak, literatura, musika. Zaldiketa ere bai, eta bere ahizpa gaztearekin, Maria Christinarekin, lehiatu zen zaldi-txapelketa nazionaletan. Haurtzaroa Lisboa eta Oeiras inguruan eman zuen, eta etengabe egon ziren goi-klaseko eta mundu artistiko eta kulturaleko pertsona ospetsuak, baita Portugalgo errege-familiako kideak ere. Egoitza bisitatzen zutenak, besteak beste, Amelia Orleansko erregina, eta Branca de Gonta Colaçok igandeetan antolatzen zituen gau eta afari ugariak.
1920an, 17 urte zituela, Colaço eskultura lantzen hasi zen, etxean lan txiki batzuk egin eta inspirazio sendoa hartu zuen aitak eskaini zion Sacavém fabrikako buztinarekin esperimentatu ondoren. Garai hartan, emakumeek egindako eskulturak nekez ematen zuen independentzia ekonomikoa edo emakume batentzat lan desegokia zela uste zenez, gurasoei esker, Costa Motta (iloba) eta José Isidoro Neto eskultoreekin eskolak hartzen hasi zen.
Feminismoa
Aldi horretan bertan, feminismoaren idealak 'besarkatzen' hasi zen, ile motza eramaten hasi zen ('garçonne' edo mutilen erara), gizonezko traje eta gorbatarekin janzten hasi zen, eta Portugalgo emakumearen egoerari buruzko olerkiak eta beste testu batzuk idazten hasi zen, eta jendaurrean, gizarte oso kontserbadore batean, espekulatu egin zuen lesbiana gisa zuen orientazio sexuala. Publikoa ez izan arren, familiarentzat faktore hori ez zen sekretua izan. Gurasoek onartu egin zuten eta beti kritika publikotik babesten saiatu ziren.
Urte batzuk geroago, Ana de Gonta Colaço eskultorea, amarekin batera, Emakume Portugaldarren Kontseilu Nazionalean (CNMP) sartu zen, Adelaide Cabete sendagile errepublikano eta sufragista buru zuela.
Lehen erakusketak
1923ko apirilaren 5ean, Ana de Gonta Colaçok "Onda" izeneko lehen lana erakutsi zuen, igeltsuzko estatua txiki bat, olatu baten aparraren gainean etzandako emakume biluzi bat irudikatzen zuena, estilo naturalista batean, Auguste Rodin eta Camille Claudelen estiloko eragin ederrekin, Lisboako XX. Nazio Arte Erakusketan, ohorezko aipamena jasoz. Prentsak momentua erregistratu zuen, euren arteko desadostasuna erakutsiz, batzuetan artista gaztearen potentziala goraipatuz, beste batzuetan emakume eta artista izateari eraso eginez.
Urtebete geroago, 1924an, Colaçok bere lehen banakako erakusketa egin zuen Lisboako Bobone Aretoan, zenbait artikulu idatzitan kritika gogorrak jaso zituen arren, hala nola Lisboako Diarioko Norberto de Araújo kazetariak "Eskultura inoiz ezin da izan emakume-artea" esan zuen. Erakusketaren inaugurazioa arteen, kulturaren, politikaren eta Portugalgo aktibismo feministaren munduko pertsonaiez beterik egon zen, hala nola Jorge Barradas, Eduarda Lapa, Roque Gameiro, Milly Possoz, Zoé Batalha Reis edo António Teixeira Lopes. Baita Virgínia Vitorino, Maria Olga de Moraes Sarmento da Silveira eta Oliva Guerra idazleak eta poetak edo Amélia Rey Colaço lehengusina aktorea.
Hezkuntza eta karrera artistikoa Parisen
Argazkilaritzarekin eta zinemarekin liluratuta, 1927an, Rino Lupo Arte Zinematografikoaren Eskolan graduatu zen, Lisboan. Hala ere, zazpigarren artea "A Mão enluvada" film laburra ikaskideekin egin zuenean baino ez zuen aztertu.
1929an, aitak egin zuen bezala, 'Aninhas' izen arekin ere sinatzen zituen bere lanak, Parisera abiatu zen, Madrildik, Pradoko Museoa bisitatuta. Frantziako hiriburura iritsi eta hainbat arte-eskola bisitatu ondoren, Julian Akademian sartu zen, Paul Landowskiren eta Alfred-Alphonse Bottiauren ikasle bihurtuz. Zazpi hilabete luzez arte-eskolan gogor lan egin ondoren, portugaldar artista onartu egin zuten Udazkeneko Aretoan erakusteko, "Azal gorria" lanarekin. Lan horrek estetika berria markatu zuen bere lanean, estilo naturalista alde batera utzita eta garaiko joera abangoardistetara hurbilduz, hala nola modernismora.
1930eko hamarkadan eta 1938 arte, Colaço Paris, Londres, Lisboa eta Tangerren artean ibili zen, eta hantxe ere familia zuen. Arte-parentesi batean utzi zuen karrera, azalpen labur edo erakusketa batzuk izan ezik.
Portugalgo egonaldi batean, 1930ean, Emakumeen Lan Zahar eta Modernoaren Erakusketara gonbidatu zuten. Erakusketa O Século egunkariaren lokalean egin zen, Lisboan. Erakusketa Emakume Portugaldarren Kontseilu Nazionalak antolatu zuen, eta, 1932an, Salão dos Artista Creativos sortu zuen, Maria José Dias da Cámara eskultorea eta Maria Adelaide Lima Cruz margolaria. Azken horrekin harreman afektiboa izan zuen eta estudioa ere konpartitu zuen.
1939an, Lisboara itzuli ondoren, eta Corina Freire abeslari eta opera-aktorearekin zuen harremanarengatik eztabaida pixka bat izan ondoren, Arte Ederren Elkarte Nazionaleko XXXVI. Pintura, Eskultura, Arkitektura, Marrazki eta Grabatuaren Erakusketako epaimahaiak baztertu egin zuen Ouvindo edo Sermão lana. Ekitaldiari buruz elkarrizketatu zutenean, Portugalgo gizartean artean irauten zuen kontserbadorismoa kritikatuz, Colaçok hauxe erantzun zuen: "'Oraindik, modernismoa ez da existitzen Portugalen. Inork ez daki zer den'"Hala ere, urte horretan bertan, Cottinelli Telmok Mundu Portugaldarraren Erakusketan parte hartzera gonbidatu zuen, eta D. Jaime izeneko lana aurkeztu zuen, Tomás Ribeiro aitonaren literatura-pertsonaia batean oinarritutako behe-erliebea, Jardim dos Poetasen erakutsitakoa, Belémen, Lisboa.
Azken urteak
1945ean, ama hil ondoren, Colaço osasun txarraren zantzuak ematen hasi zen, eta Casa das Matinas familiaren etxean kokatzea erabaki zuen Parada de Gontan, Tondelan, Beira Altan. Hantxe egin zuen bere azken lana eta Portugalgo gizartean emakumearen egoerari buruzko esku-hartze testuak idatzi zituen. Bere azken lana, Jasokundeko Andre Mariaren eskultura monumentala, Aguiar da Beira parrokiak eskatu zuen, eta Paul Landowski maisu ohiaren estiloaren eragin nabarmena erakutsi zuen, modernismoaren mugimendu artistikoan txertatua.
Heriotza
1954ko abenduaren 25ean hil zen Lisboako Gonta Colaço de Aguiarreko Maria Christina ahizpa gaztearen etxean, 51 urte zituela. Lisboako Dos Prazeres hilerrian lurperatu zuten.
Lana
Colaçok, bere bizitzan, 36 eskultura-lan, zortzi gizon eta bost emakumeren 13 erretratu edo busto eta estilo desberdinetako 23 eskultura sortu zituen, naturalismoaren eta modernismoaren artean. Bere nazioarteko ospea Portugalen ezagutu ez zen arte, bere herrialdeko prentsak ez zuen bere figuraren inguruko diskurtsoa aldatu, eta Nazioarteako eraginari esker, hasi zen Portugalen bere lana goresten.
Erreakzio kimiko
Erreakzio kimikoa prozesu bat da non substantzia bat edo gehiago (erreaktiboak) beste desberdin batean bihurtzen dira (produktuak). Prozesu honen errepresentazio sinbolikoari ekuazio kimikoa deitzen zaio.
Georges Lampin
Georges Lampin (San Petersburgo, 1901eko urriaren 14a–Pauen, 1979ko maiatzaren 6a) frantziar nazionalitatea zuen zuzendari, produkzio-zuzendari eta gidoilari zinematografikoa izan zen.
Erreakzio kimiko
Erreakzio inorganiko motak hauek dira: azido-base erreakzioa (neutralizazioa), errekuntza, erredox, ordezkapen edo desplazamendu erreakzioa, sintesi erreakzioa, deskonposizio erreakzioa eta hauspeatze erreakzioa.
Georges Lampin
Biografia
San Petersburgon (Errusian) jaio eta hazi zen, Georges Lampin hogei urterekin Frantziara emigratu zuen, eta lehen René Clair eta Abel Ganceren laguntzaile gisa aritu zen (Joseph Bonaparteren papera egin zuen Napoleon 1927ko filmean). 1930eko hamarkadan, Pierre Billon, Marcel L'Herbier, Maurice Gleize eta Jeff Mussoren filmen ekoizle gisa ezaguna egin zen. Garai hartan bere ekoizpen ezagunenetako bat Viviane Romance protagonista zuen Angélica abentura-filma izan zen, Jean Chouxek zuzendua. 1946an, Dostoievski idazle errusiarraren eleberrian oinarritutako L'Idiot literatur moldaketarekin egin zuen debuta zuzendari gisa. Aktore nagusiak Edwige Feuillère, Lucien Coëdel eta Gérard Philipe izan ziren.
Georges Lampinek hamar film baino gehiago zuzentzen zituen ondorengo hamarkadetan, besteak beste, Serge Reggianirekin batera Bizitza itzulia edo Ginette Leclercekin batera La Maison dans la dune  bezalako dramak. La Tour, prends garde! gisako abenturazko filmetan ere saiatu zen, Jean Maraisekin.
Erreakzio kimiko
Ekuazio kimikoa
Aurreko ekuazio kimikoan agertzen diren zenbakiek erreaktiboen eta produktuen arteko proportzioak adierazten dituzte, hau da, erlazio estekiometrikoak.
Adibidez, burdina metalikoak airearen oxigenoarekin erreakzionatutakoan, burdin oxidoa eratzen da.
Adibide honetan, erreakzioa egurats zabalean eginez gero, erreaktibo mugatzailea burdina izango da, nahi adina oxigeno baitago eguratsean.
Erreakzioen informazioa ekuazio kimikoan
Normalean, erreakzioak berez gertatzen dira baina erreakzio batzuk baldintza batzuetan bakarrik gertatzen dira eta ekuazio kimikoan txertatzen da informazio hori eta beste asko hainbat sinboloren bidez:
Azido-base erreakzioak
Hainbat teoria daude substantzien portaera azidoa edo basikoa esplikatzeko. Arrheniusen arabera, uretan disolbatutakoan ioiak ematen dituena da azidoa, eta basea, berriz,  anioiak ematen dituena; Brönsted-Lowryren arabera, azidoak protoi-emaileak dira, eta baseak protoi-hartzaileak; Lewisen definizioaren arabera, azkenik, azidoak elektroi-bikote hartzaileak dira eta baseak elektroi-bikote emaileak. Edozein kasutan, azido-base erreakzioak azidoen eta baseen arteko erreakzioak dira.
Azido azetikoak (azidoa) amonio hidroxidoarekin erreakzionatzen du (basea), eta amonio azetatoa (gatza) eta ura sortzen dira.
Erredox erreakzioak
Erreakzio hauetan, aldaketak gertatzen dira atomoen oxidazio-zenbakietan, hau da, espezie kimikoen artean elektroiak transferitzen dira.
Adibide honetan, iodoa erreduzitu egiten da, haren oxidazio-zenbakia 0tik 1era pasatzen baita, eta tiosulfato anioia  oxidatu, haren oxidazio-zenbakia +2tik +5era pasatzen baita (egiatan, bi sufre-atomoen oxidazio-zenbakia 0 da, eta beste biena +5; beraz, batezbestekoa +2,5 izango genuke).
Errekuntza-erreakzioak
Errekuntza-erreakzioak erredox erreakziotzat har daitezke. Erregai den substantzia elementu oxidatzailearekin (normalean oxigenoa) konbinatutakoan, beroa eta oxidatutako produktuak sortzen dira. Errekuntza osoa gertatzen denean, berriz, erregai osoak oxigenoarekin erreakzionatu, eta karbono dioxidoa eta ura sortzen dira.
Hauspeatze erreakzioak
Substantzia bat (gatz bat adibidez) uretara botatakoan, gerta daiteke guztiz disolbatzea edo ontziaren hondoan substantzia solidoa agertzea hauspeakina, hain zuzen ere. Substantziaren, kantitatearen eta nahaste-kondizioen araberakoa da emaitza; hau da, ez da gauza bera gatz arrunta, sodio kloruroa, gehitzea urari edo zilar kloruroa gehitzea, disolbagarritasun ezberdina baitute.
Adibidez, zilar kloruroaren kasuan, hauxe da hauspeatze-erreakzioa:
Zilar kloruro solidoa uretara botatakoan, neurri batean zilar katioitan  eta kloruro anioitan, bietan, deskonposatzen da. Gehitutako kantitatea nahikoa ez bada bi ioien kantitateak gatzaren disolbagarritasuna gainditzeko, zilar kloruro guztia disolbatzen da. Baina kantitate handiagoan gehituz gero, ioien arteko biderkadura disolbagarritasuna baino handiagoa da, eta, azkenik, disolbatu gabeko zilar kloruro solidoa ikusiko dugu ontziaren azpialdean; hauspeakina, hain zuzen ere.
Erreakzioen zinetika
Erreakzio kimiko guztiak ez dira abiadura berean gertatzen; badira ia bat-batean gertatzen diren erreakzioak eta badira, kontrara, denbora luzea behar dutenak. Erreakzio-abiaduraz arduratzen den kimikaren atala zinetika kimikoa da. Gainera, ingeniaritza kimikoan, enzimologian eta ingurumen-ingeniaritzan ere erabiltzen den kontzeptua da.
Zinetika kimikoa
Erreakzioa gertatzeko, molekulen arteko talkak gertatu behar du; gainera, erreakzionatuko duten taldeek elkarrekin topo egin behar dute erreaktiboen eta produktuen arteko trantsiziozko egoera batean, eta talkaren energiak nahikoa handia izan behar du trantsiziozko egoera horretara heltzeko eta, hala, produktuak sortzeko. Hiru baldintza horiek batera betetzen direnean, erreakzioa azkarra da, eta, bestela, motelagoa.
Erreakziobidea
Erreakzio bat gertatzeko jarraitutako bideari erreakziobide edo erreakzio-mekanismo esaten zaio, eta, zenbait kasutan, katalizatzaileak mekanismo horretan eragiten du.
Abiadura erreaktiboak desagertzeko abiadura moduan edo produktuak sortzeko abiadura moduan defini daiteke, hau da,
eta abiadura hori erreaktiboen kontzentrazioarekin lotuta egongo denez, oro har hau da abiadura-ekuazioa:
non k abiadura-konstantea den, eta m eta n abiaduraren erreakzio-ordenak bi erreaktiboekiko.
Erreakzioa gertatzen hasten denean, erreaktiboen kontzentrazioak txikituz doaz pixkanaka, eta produktuenak, aldiz, handituz. Hortaz, produktuen arteko talkak ugarituz doaz, eta idatzita dagoenaren alderantzizko erreakzioa gerta daiteke. Beraz, erreakzioa idatzitako bi noranzkoetan gertatzen da, bakoitzean abiadura batez. Erreakzio zuzenaren abiadura txikituz doa pixkanaka, eta alderantzizkoarena handituz. Bi abiadurak berdindutakoan, itxuraz behintzat ez da erreakziorik gertatzen, eta erreakzioa orekara iritsi dela esaten da.
Erreakzioen energia
Erreaktiboetako loturak apurtu eta produktuetako lotura berriak sortutakoan, energia-balantzea egin beharko da; hau da, bukaerako egoeran produktuek energia gehiago izan dezakete erreaktiboek baino, edo gutxiago, edo berdin. Lehenengo kasuan, erreakzioa gertatzeko energia eman beharko zaio sistemari, eta erreakzio-mota horri erreakzio endotermikoa esaten zaio; bigarrenean, aldiz, erreakzioa gertatutakoan energia askatuko da, eta erreakzioa exotermikoa dela esan ohi da. Azkenik, energia ez bada xurgatzen ez askatzen, erreakzioa atermikoa izango da. Erreakzioetan trukatutako energiaz arduratzen den kimikaren atala termokimika da. Energia bero moduan trukatuko da normalean, eta laborategian gehienetan esperientzia guztiak presioa konstante mantenduz egiten direnez, balantze energetikoa zehaztuko duen magnitudea entalpia-aldaketa izango da,.
Erreakzioen etekina
Paperean idatzitako ekuazio kimikoak erreaktiboen eta produktuen arteko proportzioa adierazten du, baina, askotan, erreakzio-ontzian jarritako erreaktibo guztiak ez du erreakzionatzen, edo beste substantzia desegokiren bat sortzen da. Beraz, gauza bat da erreakzio ideala, eta bestea benetan gertatzen dena. Beraz, erreakzio batean benetan sortzen den produktu-kantitatea teorikoa baino txikiagoa da beti, eta hori erreakzioaren etekinak ematen du.
Louis Iriart Etxepare
Louis Iriart Etxepare edo Louis d'Iriart d'Etchepare (Paue, 1859ko uztailaren 24a - Donapaleu, 1945eko martxoaren 18a) politikaria izan zen. Bearnon jaio bazen ere, familia euskaldunekoa zen eta Amikuzeko hiriburuan hil zen. Hala ere, jaio zen hirian auzapeza izan zen eta Frantziako Biltzar Nazionaleko kide izatera heldu zen.
Biografia
Pauen euskaldun jatorriko familia batean jaioa, hiriko lizeoan ikasi zuen. Gero Bordelen Zuzenbide ikasketak burutu zituen; Paueko abokatuen elkargoan sartu zen.
1888an Herriko Etxerako hauteskundeetan errepublikarren zerrendaren burutza hartu zuen eta 1892an auzapez-orde bihurtu zen. Orduan "nazionalismo" eta "kolektibismo" deitzen zirenen etsai amorratua zen. 1900eko abenduaren 16an bilakatu zen diputatu estrainekoz, Louis Barthouren eskutik. Biltzarrerako urte luzeetan arrakasta izan bazuen ere, 1906an Senatura sartzeko saiakeran porrot egin zuen.
Kirolzalea, zaldi, txirrindula zein auto laskerketak gustuko zituen eta zazpi urtez Frantziako Union vélocipédique elkartearen presidentea izan zen.
Ohorezko Legioko "Zaldun" izendatu zuten.
Bidache metal
Bidache metal metal eta hard rock musika jaialdia da, 2003tik aurrera Killers taldeak Bidaxunen antolatuta.
Jaialdiaren datak urtez urte aldatzen dira. Killers zerrendaburua izanda, Akitaniako talde berri eta beteranoek aritzen dute. Sarrerak ez dira aurrez saltzen eta aretoan 580 ikus-entzule baino ez dira sartzen.
Do I Wanna Know?
Do I Wanna Know? (euskaraz Jakin Nahiko Nuke?) Arctic Monkeys ingeles rock alternatibo musika taldearen abesti bat da. 2013ko AM diskoaren barnean argitaratu zuten.
Tribonyx ventralis
Tribonyx ventralis Tribonyx generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Katalin de Madariaga
Katalin de Madariaga Markoartu VIII. legegintzaldiko EHAKko eusko legebiltzarkidea izan zen 2005etik 2009ra bitartean. Artelan zaharberritzean diplomaturik, ogibidez artelanen zaharberritzailea da.
Gerbillus pusillus
Gerbillus pusillus Gerbillus generoko animalia da. Karraskarien barruko Gerbillinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Plain View (Ipar Carolina)
Plain View Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sampson konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Aulostomus maculatus
Aulostomus maculatus Aulostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aulostomidae familian.
Melamphaes manifestus
Melamphaes manifestus Melamphaes generoko animalia da. Arrainen barruko Melamphaidae familian sailkatzen da.
Ardilistry
, Eskoziako etxalde bat da, Argyll eta Bute konderrian.
Gurutz pisu
Gurutz pisua, boxeo kiroleko kategoria bat da. Honetan, gizonezkoetan 80 kilo (175 libra) eta 91 kilo (201 libra) artean dituzten boxeolariak sailaktzen dira.
Düchelsdorf
Düchelsdorf Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Tribonyx mortierii
Tribonyx mortierii Tribonyx generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Santiago Abascal
Santiago Abascal aita-semeak diren bi euskal herritar politikariren izena da, biak PPkoak:
Aldi berean Manuel Abascal Pardo Amurrioko alkate frankista izan zena lehenaren aita eta bigarrenaren aitona da.
Loarre-Lobarre
Loarre edo Lobarre (izen ofiziala Loarre/Lobarre, aragoierazkoa Lobarre, gaztelaniazkoa Loarre) Huescako udalerria da, Hoya de Huesca eskualdean dagoena. 2022 hasieran, 353 biztanle zituen.
Ezaguna da, batez ere, bertan Loarreko gaztelua dagoelako.
Ivanhoe (Ipar Carolina)
Ivanhoe Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sampson konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Aulostomus strigosus
Aulostomus strigosus Aulostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aulostomidae familian.
Amaia Telletxea
Biografia
Bortzirietako bertso-eskolan hasi zen 14 urte zituela. 1993, 1994 eta 1995 urteetako Nafarroako Txapelketako finalean kantatu zuen, lehenengo finalean hirugarren egin zuen eta 1993ko Txapelketa Nagusian parte hartzeko txartela zuen. 1994an seigarrena izan zen eta 1995ean bosgarrena. 2018tik Nafarroako epaile taldeko kidea da.
Ardinamir
, Eskoziako etxalde bat da, Argyll eta Bute konderrian.
Energia elektriko
Energia elektrikoa bi punturen arteko potentzial elektrikoaren diferentziak sortutako energiari deritzo. Puntu bi hauen artean zirkuitu elektriko bat konektatzen bada, korronte elektriko bat sortzen da.
Korronte elektrikoa energia elektrikoaren manifestazioa da; karga elektriko positibo edo negatiboen mugimendua —orokorrean elektroiena—, potentzial diferentzia baten eraginez.
Eguneroko bizitzan kontsumitzen den energia elektriko gehiena hornidura elektrikotik hartzen da. Etxebizitza eta komertzioetako instalazio elektrikoetan argiztapena instalazioaren parte bat izaten da, eta gailu elektriko eta elektronikoak lokien bitartez elikatzen dira.
Denbora unitateko sortu edo xahutzen den energia elektriko kopuruari potentzia elektriko deitzen zaio, eta Wattetan neurtzen da.
Energia elektriko iturriak
Naturan ia ez dago energia elektrikorik era baliagarrian. Elektrizitatearen manifestazio garrantzitsu eta ohikoena tximistak dira. Elektrizitateak gainera ez dauka erabilpen biologiko zuzenik gizakiarentzat, erabilpen oso konkretu batzutan ezik, desfibrilazioan adibidez. Ostera, orokorrean ezatsegina da, eta arriskutsua izan daiteke.
Hala ere, mota desberdinetako aparatu eta prozesuetan energia elektrikoa erabilienetakoa da, batez ere bere garbitasunagatik, eta sortu, garraiatu, banatu eta beste energia mota batzutan bihurtzeko duen erraztasunagatik. Alde txartzat bateriatan gordetzeko zailtasuna aipatu daiteke.
Beste iturri batzuk, eskala askoz txikiagoan, pila eta bateriak dira.
Potentzia elektrikoa
Potentzia elektrikoa energia elektrikoaren transferentzia abiadura da, hau da, elementu batek denbora tarte baten sortu edo xahutzen duen energia elektriko kopurua.
Potentzia elektrikoa orokorrean sorgailu elektrikoek sortzen dute, baina bateria elektriko eta beste iturri batzuk ere sortu dezakete. Energia elektrikoaren industriak sare elektrikoaren bitartez etxebizitza eta fabrikak potentzia elektrikoz hornitzen ditu.
Zirkuitu elektriko batetik igarotzen den korronte elektriko batek energia transferentzia bat egin dezake; energia elektrikoa beste energia mota batzutan bihurtu daiteke. Gailu elektrikoek potentzia elektrikoa xurgatuz beroa, argia (bonbillak), higidura (motor elektrikoak), soinua (bozgorailua) eta elektrolisia sortu dezakete, adibidez.
Potentzia elektrikoa, potentzia mekanikoa bezala, denbora unitatean egindako lana da. P letrarekin adierazten da, eta wattetan neurtzen da. Q coulombez osatzen den I korronte elektriko batek, V potentzial diferentzia bat t denbora batez zeharkatzerakoan, sortutako edo xahututako P potentzia elektrikoa hurrengoa da:
Korronte alternoan, induktantzia edo kapazitantzia dauzkaten elementuek energia metatzen dute, eta honek potentziaren norantza periodikoki alderantzizkatzea eragin dezake. KAko uhin-formaren ziklo oso batean, potentziaren parte bat metatu egiten da eta beste bat lan bihurtzen da. Lan bihurtzen den potentzia erabilgarria potentzia aktiboa da; Kondentsadore eta solenoideetan metatzen den energia ez da erabilgarria, potentzia erreaktiboa da. Zirkuitu elektriko batek sorgailu elektrikotik kontsumitu duen energia osoa, erabilgarria eta ez erabilgarria, itxurazko potentzia da.
Gailu batek xahautzen duen potentzia aktiboa (P), wattetan (W) hurrengoa da:
θ tentsio eta korronte uhinen arteko desfasea izanik, sortutako potentzia osotik ahalik eta potentzia aktibo gehien eta erraktibo gutxien lortzeko, instalazio haundietan kondentsadore edo solenoideak gehitzen dira, θ ahalik eta gehien 0ra hurbiltzeko kalkulatuak.
Joule efektua
Energia elektrikoaren erabilpen garrantzitsuenetako bat beroa sortzea da. Eroale elektriko batetik korronte bat igarotzerakoan beroa askatzen da, elektroien talken ondorioz hauen energia zinetikoa bero bihurtzen delako. Fenomeno honi Joule efektua deitzen zaio, eta efektuaren erabilpen praktikoaren adibide batzuk bonbilletan harizpia berotuz argia sortzea eta labe elektrikoetan beroa sortzea dira. Efektuaren nahigabeko ondorio adibide bat energia elektrikoa garraiatzeko aireko lineatan energia elektrikoa galtzea da.
Korronte zuzenean, Ohmen legea ere erabili daitekeenean,
Korrontea aldakorra denean, korronte alternoko zirkuituetan gertatzen den kasua,
Roeselare
Roeselare, (nederlanderaz ahoskatua,, Roulers) Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Roeselare bera eta Beveren, Oekene eta Rumbeke herriak. 2013ko urtarrilaren 1ean 58.823 biztanle zituen.
Talaverako gudua
Soult mariskalaren Frantziako armada Portugaletik erretiratu ondoren, Wellesley jeneraleko 20.000 soldadu britainiar Espainiara abiatu ziren 33.000 soldadu espainiarrekin elkartzeko. Tajoko bailaran gora Talaverara joan ziren, Madriletik hego-mendebaldera gutxi gorabehera 120 kilometrora. Bertan, 46.000 frantses Claude Victor mariskalaren eta Horace Sebastiani komandante jeneralaren agindupean ziren, Espainiako errege frantsesarekin, Josef Bonaparte komanadanteburua izanik.
Ledce (Mladá Boleslaveko barrutia)
Ledce Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 390 biztanle ditu eta 8,65 kilometro koadroko azalera. Mladá Boleslaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1321 urtean egin zen.
Perieko
Periekoak Lakonia eta beste eskualde batzuetako biztanle aske, ilotak ez bezala, baina ez-hiritarrak ziren, lurralde horiek Esparta eta beste greziar kolonien mendean zeudenean.
Land der Berge, Land am Strome
Land der Berge, Land am Strome (Mendiz betetako lurra, ibaiez betetako lurra) Austriako nazio ereserkia da. 1947 urtean, ofizial bihurtu zen.
Musika
Wolfgang Amadeus Mozarten 1791ko azaroaren 17ko "Eine Kleine Freimaurer Kantata"ren (Kantata mazoniko txikia) moldaketa Paula von Preradovicek egina da.
Melamphaes microps
Melamphaes microps Melamphaes generoko animalia da. Arrainen barruko Melamphaidae familian sailkatzen da.
Sant'Angelo gaztelua
Sant'Angelo gaztelua (Castel Sant'Angelo; "Hadrianoren Mausoleoa" bezala ere ezaguna), Tiber ibaiaren eskuinaldeko ibarrean dagoen monumentu erromatar bat da, Pons Aelius zubiaren aurrean (gaur egun Sant'Angelo zubia), Vatikano hiritik gertu. Borgo rioneko eraikin aipagarriena da.