cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskeraren berri onak
Adibide gisa, lehen ataleko zati bat, hizkuntza jasoak (latina eta grekera, Kardaberazen ikuspuntutik) eta euskara konparatzen ari delarik:
Randolph Ross
Randolph Ross (2001eko urtarrilaren 1a) 400 metroetan espezializatutako atleta estatubatuarra da, Ipar Carolinako Aggies taldean lehiatzen dena. Bere aita Duane Rossek entrenatzen du, 110 metroko hesietan ere olinpiar izan zena.
Escoussens
Escoussens Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Escoussens udalerrian erroldatutako biztanleak 636 ziren. Familiak 235 ziren, horien artean 53 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 66 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 25 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 290 etxebizitza zeuden, 239 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 281 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 239 etxebizitza nagusietatik 192 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 139 etxek bost zituzten. 167 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 82 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 138 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 392 ziren, horien artean 290 aktiboak ziren eta 102 inaktiboak ziren. 290 pertsona aktiboetatik 262 lanean zeuden (154 gizon eta 108 emakume) eta 27 langabezian zeuden (16 gizon eta 11 emakume). 102 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 41 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Escoussens udalerrian 256 unitate fiskal zeuden, 672 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.071 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Escoussens udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 648 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Vireo huttoni
Vireo huttoni Vireo generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Escoussens
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gaitzeru
Gaitzeru aleen edukiera-neurria da, toki batzuetan lakariaren, eta besteetan bi lakariren, baliokidea.
Neurria
Gaztelan cuartilla zuen izena eta 13,8 litro zuen.
Mascarade (2022ko filma)
Mascarade 2022ko Nicolas Bedos frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.
Argumentua
Kosta Urdinean, filmak gigolo gazte baten eta iruzurgile baten arteko amodio istorioa kontatzen du. Noraino joateko prest daude bi protagonistak, batak bestea erabiliz, beren ametsetako bizitza lortzeko?
Girobirrotonda pentagonal elongatu
Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.
Formulak
aren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A) eta bolumena (V) formula hauen bidez kalkula daitezke:
Rougefay
Rougefay Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rougefay udalerrian erroldatutako biztanleak 103 ziren. Familiak 39 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 26 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 9 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 54 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 54etxeak ziren. 42 etxebizitza nagusietatik 35 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek hiru gela zituen, 12 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 33 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 57 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 36 lanean zeuden (19 gizon eta 17 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Rougefay udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Manuel Hernández Mompó
Biografia
Bere pinturak hirietako paisaietan oinarritzen dira; denborarekin, ordea, askatasun handiagoa hartu zuen Mompóren lanak, joera abstraktuen eta informalismoaren eraginez.
1958an Juan March fundazioaren beka bat lortu zuen, eta mosaikoaren teknikaren inguruko ikerketak egin zituen. Espainiara itzuli zenean, Madrilen hartu zuen bizilekua, eta hiri horretan eta Eivissan eta Mallorcan bizi izan zen orduz geroztik.
1950eko hamarraldian gouachea eta olio-pintura landu zituen, batez ere, eta kaleetako gertakizunak, herri-jaiak eta abar landu zituen. Mediterraneoko argia zuriaren eta tonu argitsuen bidez adierazten zuen. Denborarekin, ordea, irudi horiek pintura abstraktuaren eragin nabarmena erakusten dute. 1968an Veneziako Bienalerako hautatu zuten, eta han UNESCO saria lortu zuen.
1970eko hamarraldian metakrilato gainean egindako pinturak landu zituen, batez ere, eta 1981. urtetik aurrera eskulturaren alorrean jardun zuen. 1984an Arte Plastikoen sari nazionala irabazi zuen.
Mompóren lanak mundu osoko museoetan ikus daitezke, Madril, Estatu Batuak, Paris, Sevilla, Valentzia, Londres, Gasteiz eta New Yorken, besteak beste.
Bernd Kannenberg
Bernd Kannenberg (Königsberg, 1942ko abuztuaren 20a - Münster, 2021eko urtarrilaren 13a) alemaniar atleta izan zen, 50 kilometro ibilketa proban aditua. Urrezko domina irabazi zuen proba honetan 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan. 1972ko eta 1976ko Olinpiar Jokoetako 20 kilometroko proban ere parte hartu zuen, baina ez zuen lasterketa amaitzea lortu. 1974ko Europako atletismo txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen 20 kilometroetan. Munduko bost errekor izan zituen eta Alemaniako hamar txapelketa irabazi zituen.
Ekialdeko Prusian jaio zen eta "Wilhelm Gustloff" errefuxiatu-ontziaren hondoratzetik bizirik atera zen. 1955ean Ekialdeko Alemaniatik Mendebaldeko Alemaniara joan zen familiarekin. Lanbidez soldadua eta martxako talde alemaniarraren entrenatzailea izan zen.
Massangis
Massangis Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 321 etxebizitza zeuden, 174 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 106 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 312 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 174 etxebizitza nagusietatik 140 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 26 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 118 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 92 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 234 ziren, horien artean 123 aktiboak ziren eta 111 inaktiboak ziren. 123 pertsona aktiboetatik 104 lanean zeuden (64 gizon eta 40 emakume) eta 19 langabezian zeuden (8 gizon eta 11 emakume). 111 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 65 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Massangis udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.872 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Servais
Servais Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 255 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 112 etxebizitza zeuden, 102 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 109 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 102 etxebizitza nagusietatik 91 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 43 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 98 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 167 ziren, horien artean 106 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 106 pertsona aktiboetatik 95 lanean zeuden (48 gizon eta 47 emakume) eta 11 langabezian zeuden (6 gizon eta 5 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Servais udalerrian 108 unitate fiskal zeuden, 264,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.249 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Servais udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Wellington (Missouri)
Wellington Missourieko hiri bat da. Lafayette konderrian kokatua dago. 2010ean 812 biztanle zituen, 2.82 kilometro koadrotan banatuta.
Kuqa Konderria
Kuqa Konderria (كۇچار ناھىيىسى; ) Txinako Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoko hiri bat da, Aksu prefekturan kokaturik dagoena. Antzinako Kucha erresuma budistak ematen dio izena.
Kokapena
Tian Shan mendilerroaren periferian kokaturik dago, Tarim arroaren iparraldean. Bederatzi herri eta sei herrixka hartzen ditu bere baitan.
Kucha erreinua
Han liburuaren arabera (K.o. 111 urtekoa) Kucha mendebaldeko 36 erreinuen arteko handiena zen. 81.317 biztanle zituen eta 21.076 pertsona prest ziren armak hartzeko.
Oasi baten inguruan altxatu zen eta inguruko populaziorik handiena bildu zuen. I. mendean budismoa iritsi zen. Hasieran Sarvastivada eskola nagusitu zen eta ondoren Mahāyāna. Jin liburuaren arabera III. mendean mila estupa eta tenplu budista zeuden Kuchan. IV. mendean budismoaren zentro handia bihurtu zen, erregearen jauregiak ere tenplo budista baten itxura zuen. Garai hartakoak dira Kizil eta Kumtura leize budistak ere, gaur egun oraindik ikus daitezkeenak. Kuchako monjeek (Po-Yen, Po-Śrīmitra eta bigarren Po-Yen batek) Txinara bidaiatu zuten eta budismoa hedatu zuten. V. mendeko Kumārajīva itzultzaile ezaguna Kuchan jaioa zen.
III. edo IV. mendean Kuchak bere txanpon propioak ekoiztu zituen. Hauek Kaiyuan Tongbao (開元通寳) txanponak ordezkatu zituzten. 621 urtetik aurerra ordea beraien ekoizpena eta erabilpena bertan behera geratu zen.
Erdialdeko Asiako metropoli bihurturik Zetaren Bidea bertatik igarotzen zen eta Sogdiana, Baktriana, Asia Hegialdeko hiriak, Iran eta Txinarekin harremanak eratu zituen. Karabana-hirietan aberatsa zen eta "plazeren hiria" bezala ezagutzen zen, bertako musikariek eta dantzariek sona handia hartu zuten. Zetaren Bideak "Kuchako musika" zabaldu zuen eta Tang dinastiako Txinan oso gustoko zuten.
Hiriaren gainbehera
VII. mendean Tang dinastiak mendebaldeko lurrak konkistatzeari ekin zion. Oasi-erreinuak eraso zituen eta hauek eskuratzerakoan lau gotorleku handi eraiki zituen, hauetako bat Kuchan. Txina barnean gertaturiko An Lushan matxinadak nabarmen ahuldu zuen inperioa eta mendebaldeko lurrak tibetarren esku gelditu ziren. Garai honetan Kucha erreinu erdi-independentea izan zen, harik eta uigurrek berenganatu zuten arte. XIII. menderako hiria bertan behera gelditu zen hiria.
Kuqa berria
Kucha erreinuko hiriburua egon zen tokitik 12 kilometro hegoaldera hiri berria eraiki zuten txinatarrek. 1887 urtean Francis Younghusband esploratzaile britainiarra bertatik pasa zen Pekinetik Indiarako bidaian. Honek kontzatzen duenez 60.000 biztanle inguru zituen. 590 m²-ko azalera zuen hiriak eta 25 metortako garaierako harresia eta 6 metrotako sakonerako zanga baten babesten zuten. Hiritik 730 metrotara 500 soldadurentzako barrakoiak zeuden.
Gaur egun Aksu prefekturan kokaturik dago, ipar-ekialdeko mugan. Aksu Hiriaren ondoren bigarren hiri handiena da eta azaleraz konderririk handiena. Hamalau talde etniko bizi dira bertan, nagusiki uigurrak, han txinatarrak eta Hui txinatarrak.
Ekonomia
Jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza bada ere zementu ekoizpena badu eta alfonbrak ere egiten dira.
January Jones
January Kristen Jones (Sioux Falls, Hego Dakota, 1978ko urtarrilaren 5a) estatubatuar zinema eta telebista aktorea eta modeloa da. Mad Men telesailean egindako paperagatik da ezaguna.
Mértola
Mértola Portugalgo Bejako barrutian dagoen udalerria da.
Berstheim
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 145 etxebizitza zeuden, 135 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 130 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 135 etxebizitza nagusietatik 109 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 100 etxek bost zituzten. 125 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 84 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Leontzio
Leontzio (, Leóntios; 660 - 705) Bizantziar Inperioko agintaria izan zen 695tik 698ra doan epe laburrean. Boterera Justiniano II.aren aurka buruturiko estatu kolpe baten bidez iritsi zen eta bere agintaldian Bizantziok afrika iparraldean zuen Kartagoko kolonia galdu zuen arabiarren eskutara pasa zena.
Berstheim
Diru sarrerak
2009an Berstheim udalerrian 141 unitate fiskal zeuden, 385 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.843 euro zen.
Leontzio
Konstantino IV. eta Justiniano II.aren agindupean jeneral izan zen arabiarrek Sebastopolisen garaitu zuten arte, porrot honen ondorioz Justinianok kartzelatua izan zen. 695. urtean ihes egitea lortu zuen handik gutxira Justiniano II.ari agintea kendu zion kolpea burutu zuelarik. Jendeak ez zuen sekula begi honez ikusi bere zerga politika zela eta. Mendeku gisa Justinianori sudurra motz ziezaiotela agindu eta Krimeako Kherson koloniara erbesteratu zuen.
Berstheim
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 2 iturginak.
Leontzio
Agintearen iraupena hiru urte eskasekoa izan zen eta esan bezala 697 eta 698 urteen artean arabiarrek Kartago konkistatu zuten. Kartago defendatzera bidali zen flota batek garaitua izan ostean beren komandante Apsimar agintari izendatu zuen. Bizantziora itzuli zenean flotak Leontziori agintea kendu eta Apsimari eman zion zeina Tiberio III.a izena hartu zuen.
Berstheim
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Berstheim udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 324 hektarea erabiltzen.
Leontzio
Tiberiok Leontzio elbarritu eta komentu batean giltzaperatu zuen 705. urte artean. 705. urtean hain zuzen Justiniano II.ak boterea berreskuratu eta mendekutzat Leontzio exekutatu zuen.
Zenbaitetan Leontziori Leontzio II.a izena egozten zaio V. mendean Zenon I.aren agintean Leontzio izeneko botere-lapur bat izan baitzen.
Berstheim
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Lakuntzako geralekua
Lakuntza Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku bat da, Lakuntza udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1865ko ekainaren 22an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
Geltokia 1865eko ekainaren 22an ireki zen, Aragoi eta Nafarroa lotu nahi zituen trenbidearen Irurztun-Altsasu zatia ireki zuenean, Zaragozatik Iruñerako Burdinbide Konpainia delakoak, Zaragoza-Altsasu burdinbidea. Azken horrek Zaragozatik Bartzelonarako Burdinbide Konpainia bat egin zuen, eta ondorioz, Zaragozatik Iruñea eta Bartzelonarako Burdinbide Konpainia sortu zen.
1878ko apirilaren 1ean, bere egoera ekonomiko txarrak Norteko Konpainiarekin bat egitera behartu zuen, Altsasutik haratagoko trenbideen jabea zena eta burdinbidea Gasteiz, Donostia, Bilbo edo Burgosekin lotuz.
1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak Norteko Konpainia sortu berrian integratzea ekarri zuen, RENFE enpresa publikoa sortu zen.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Geralekuan zerbitzua ematen zuten distantzia ertaineko zerbitzuak 2010eko urtarrilaren 1etik aurrera utzi zioten geralekuari; beraz, estazioa itxita dago teknikoki, nahiz eta sarekoa izan.
Geralekua
Geralekua hirigunearen iparraldean dago, Arakil ibaia gurutzatu ondoren. Bide bakarra eta nasa bakarra ditu, hegoaldean. Bertara iristeko Lakuntza eta Done Salbatore baseliza lotzen dituen bide bat hartu behar da.
Zerbitzuak
Ez dago zerbitzuak geralekuan.
Etorkizuna
Ez dago etorkizuneko planik geraleku hau oraingoz barne hartzen duenik.
Keizo Adachi
Keizo Adachi (足立 恵蔵, 1972ko urtarrilaren 25a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki.
Callulops
Callulops anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Microhylidae familian sailkatua.
Ricky Rubio
Ricard Rubio Vives (El Masnou, 1990eko urriaren 21a) saskibaloi jokalaria da. Joventuten eta FC Barcelonan jokatu du, antolatzaile lanetan. Minnesota Timberwolvesek fitxatu zuen 2011n NBAn jokatzeko.
192 zentimetroko garaiera du; hala ere, beso-luzeragatik (206 zentimetro) nabarmentzen da. Bere beso-luzerari esker defentsa ona egiten du, eta maiz lapurtzen du baloia.
Gobiobotia macrocephala
Gobiobotia macrocephala Gobiobotia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ricky Rubio
Estatu Batuetan, Rickyren jokatzeko modua Peter Maravichekin konparatzen dute, eta gainera fisikoki oso antzekoak dira. Rickyren anaia Marc Rubiok bi urte gehiago dauzka, eta [Joventuteko behe-mailetan jokatzen du.
Hastapenak
Hamar urte arte futbolean jokatu zuen, baina geroago saskibaloira jo zuen. Espainiako saskibaloian marka bat lortu zuen, ACB ligan debutatzen jokalaririk gazteena izan zelako, 2005. urtean C.B Granadaren aurkako partidan hain zuzen ere. Granadako partida hartan bost minutuz jokatu zuen, bi puntu saskiratu zituen, asistentzia bat eman zuen eta bi baloi berreskuratu zituen. Joventutek irabazi zuen, emaitza 72-82 izan zen.
FC Barcelona
Barcelonak milioi asko ordaindu zuen Rickyrengatik, 3,7 milioi euro hain zuzen ere. Tentsio handia izan zen, eta horregatik Penya eta jokalaria elkarrengandik urrundu ziren. Horren guztiaren ondorioz, Joventut eta Ricky Rubioren arteko harremana hautsi zen. Izan ere, Kataluniako bi talde horien arteko lehia handia da, eta Rickyk Joventuten arerio nagusira jo zuen azkenean.
La Fontaine-Saint-Martin
Biztanleria
2007an La Fontaine-Saint-Martin udalerrian erroldatutako biztanleak 549 ziren. Familiak 208 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Legegintzaldi
Legegintzaldi batek legegintzako organoen funtzionamendu epea da - Parlamentuan edo Kongresuan - edo haien dagozkien ganberak - Senatuak, Diputatuen Ganberak, Ordezkariak, eta abar - hau da, erakunde horiek betetzen duten garaia da. . Kongresuko edo Parlamentuko kideek Konstituzioak emandako funtzioak edo eskumenak baliatzeko epealdian ere dator, hurrengo hauteskunde orokorretara arte.
Queen's Park (Glasgow)
Queen's Park, 'Pàirc na Banrìghinn' eta 'Queen's Pairk', Eskoziako Glasgow hiriaren hegoaldean dagoen parke bat da. Erdigunetik 4 kilometro hegoaldera dago.
Inguruko barrutiari eta Eskoziako Queen's Park FC futbol talde zaharrenari izen ematen dio.
Orreagako museoa
Orreagako museoa Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen museoa da. Museoak Andre Mariaren Errege Kolegio-elizaren arte sakratuko bilduma eskaini du: zizel-lanak, oihalak, numismatika, liburu zaharra, eskuidatzia eta inprimatzea eta baita urregintza ere, horixe baita funtsik garrantzitsuena.
Santo Antônio do Aventureiro
Santo Antônio do Aventureiro Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Orreagako museoa
Barruan kolegiataren liburutegia dago.
Legegintzaldi
Beraz, legegintzaldiek legebiltzarrak, iraupen erregular edo bereziak finkatzen dituzten parlamentuko ganberen bizitzari dagokio, eta konstituzio formalean edo instalazioaren uneetatik hedatzen da bere desegin eraginkorra arte. Beste modu batera esanda, Legebiltzar edo Kongresuko agintearen baliokidea da, eta aginte horren iraupena ere dagokio, legegintzako batzorde jakin baten instalazioetatik eta behin betiko desegin arte, eta bere botere guztien iraungitze arte.
Orreagako museoa
Artelanak
Eskulturan, emakume irudi eseri baten estatua nabarmentzen da, XIV. mendeko gotikoa, eta XVI. mendeko bigarren hereneko San Migelen tailu bat. Halaber, 1618 eta 1624 artean egindako kolegiatako erretaula nagusiko erliebe eta estatua batzuk.
Pinturari dagokionez, azpimarragarriena Gurutziltzaketaren triptikoa da (Ipar Europako eskola, XVI. mendekoa), Xeronima Semenetz Espartza andreak 1720an kolegiatari lagatakoa, itxuraz jatorri flandestarrekoa. Familia Santuaren taula bat, Luis de Moralesek egina, Salamancako Katedral Berriaren antzekoa. San Lorentzoren martirioaren mihisea, barrokoa, XVII. mendearen lehen erdialdekoa, eta Judithen beste bat, Holofernesen burua zeramana.
Coregonus tugun
Coregonus tugun Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidaae familian sailkatzen da.
Orreagako museoa
Artelanak
Urregintzan, urre koloreko zilarrezko kutxatila eder bat nabarmendu behar da, filigrana lan fineko estalkia eta 1274 eta 1328 arteko data duena. Bada zilarrezko beste kutxatila bat, partzialki urreztatua, XVI. mendekoa, Erdi Aroko medailoiak eta erliebeak baliatzen dituena.
Erlikia-ontziak ere ageri dira, eta bereziki « Karlomagnoren xakea » deritzona, dameroan duten antolaketagatik horrela deitua. Pieza hau, XIV. mendearen bigarren erdiko gotikoari atxikia, zurezko arima batez osatuta dago, zati batean urreztatutako zilarrezko xaflez, esmalte zeharrargitsuz eta beiraz forratua.
Miramamolingo esmeralda ospetsua, kondairaren arabera, Antso VII.a Azkarrak Navas de Tolosako guduan errege musulmana turbantetik kentzeko erabili zuena, eta horren ondorioz Nafarroako armarrian sinbolo gisa sartu zena. Nafarroako erregeek leialtasuna zin egiten zuten ebanjelarioa, urregintza erromanikoko lana.
Lepidocephalichthys alkaia
Lepidocephalichthys alkaia Lepidocephalichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
La Fontaine-Saint-Martin
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 258 etxebizitza zeuden, 218 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 254 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 218 etxebizitza nagusietatik 191 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 18 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 112 etxek bost zituzten. 157 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 78 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 119 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 363 ziren, horien artean 285 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 285 pertsona aktiboetatik 263 lanean zeuden (151 gizon eta 112 emakume) eta 22 langabezian zeuden (6 gizon eta 16 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Fontaine-Saint-Martin udalerrian 227 unitate fiskal zeuden, 607,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.446 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 7 eraikuntza enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Saint-Bauzély
Saint-Bauzély Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
La Fontaine-Saint-Martin
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 3 margolariak ziren, 2 zurginak, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
Saint-Bauzély
Biztanleria
2007an Saint-Bauzély udalerrian erroldatutako biztanleak 475 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 34 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 73 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 26 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
La Fontaine-Saint-Martin
Ekonomia jarduerak
2000. urtean La Fontaine-Saint-Martin udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Saint-Bauzély
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
La Vila Olímpica del Poblenou
1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten atleten bizileku izateko eraikia izan zen, Bartzelonako Olinpiar Portuarekin batera, aurrez, itsasoari bizkar emanda bizi zen Poblenou auzoko industriagune abandonatu batean.
La Fontaine-Saint-Martin
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Saint-Bauzély
Etxebizitza
2007an 193 etxebizitza zeuden, 181 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 164 etxeak ziren eta 28 apartamentuak ziren. 181 etxebizitza nagusietatik 131 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 68 etxek bost zituzten. 119 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 82 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 84 etxetan bat baino gehiago zituzten.
La Fontaine-Saint-Martin
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Bauzély
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 300 ziren, horien artean 218 aktiboak ziren eta 82 inaktiboak ziren. 218 pertsona aktiboetatik 185 lanean zeuden (100 gizon eta 85 emakume) eta 33 langabezian zeuden (13 gizon eta 20 emakume). 82 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 33 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Bauzély udalerrian 202 unitate fiskal zeuden, 520,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.389 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2000. urtean Saint-Bauzély udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 208 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Vireo hypochryseus
Vireo hypochryseus Vireo generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Wellston (Missouri)
Wellston Missourieko hiri bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 2,313 biztanle zituen, 2.41 kilometro koadrotan banatuta.
Imagine (albuma)
Imagine John Lennon musikari ingelesaren bakarkao bere bigarren musika albuma da. Barkarlari gisa egin zuen disko ezagunena da. Grabazioa 1971ko otsailan egin zen eta urte bereko irailaren 9an plazaratu zuen. Artistak egin zuen aurreko albuma, John Lennon/Plastic Ono Band zailagoa bazen, bigarren hau komertzialago eta errazago izan zen. Albuma Apple Records zigiluarekin atera zen eta ekoizle gisa, Lennonekin batera, Yoko Ono eta Phil Spector agertu ziren. Disko honetan jaso zen abeslariaren abesti ezagunena, «Imagine», albumari izenburua eman ziona.
Abestien zerrenda
Abesti guztiak John Lennonek konposatuak ziren. «Oh My Love» abestian Yoko Onorekin batera aritu zen:
Calotriton
Calotriton anfibio genero bat da, Caudata ordenaren barruko Salamandridae familian sailkatua.
Lepidocephalichthys annandalei
Lepidocephalichthys annandalei Lepidocephalichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Shingi Ono
Shingi Ono (小野 信義, 1974ko apirilaren 9a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Cliff Robertson
Clifford Parker "Cliff" Robertson III (La Jolla, Kalifornia, 1923ko irailaren 9a - Stony Brook, New York, 2011ko irailaren 10a) estatubatuar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.
1968an gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen.
Shingi Ono
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki, Gamba Osaka eta Yokohama FC.
Orsingen-Nenzingen
Orsingen-Nenzingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Peruko Independentzia
Peruko Independentzia kapitulu garrantzitsua izan zen Hispanoamerikako independentzia gerretan. Prozesu historiko eta sozial bat izan zen, gertakari sozial, altxamendu eta gatazka belikoen garai oso bati dagokiona, independentzia politikoa eta Peruko Errepublika espainiar monarkiarekiko estatu independente gisa sortzea eragin zuena, Peruko erregeordetzaren haustura politikoaren eta desagerpenaren ondorioz, hainbat indar askatzaileren konbergentziaren eta armada abertzaleen ekintzaren ondorioz.
Peruko joera independentista baten aurrekaririk urrunenak, Espainiako lehen konkistatzaileetako batzuk Gaztelako erregearen nagusitasunetik askatzeko egindako saiakeretan nabari daitezke. Ondoren, XVIII. mendean zehar, domeinu kolonialaren eta agintari kolonialen aurkako mugimendu eta adierazpen indigena ugari gertatu ziren, horietako batzuk benetako matxinada bihurtu zirelarik. Borboien erreformen aplikazioak, ezinegona eta desadostasuna areagotu zituen, Tupac Amaru II.a ren matxinadarekin eztanda egingo zuena, erregeordetzako agintarien errepresio bortitz batekin amaitu zena, herritarren artean nahigabea ezkutuan mantendu zen arren. Mugimendu horiek Peruko eta Amerikako beste herrialde batzuetako buruzagi eta herriak protagonista dituen emantzipazioaren aurrekaritzat hartu behar ote diren eztabaidatzen da.
Frantziak Espainia inbaditu zuenean, Karlos IV.a Espainiakoa k eta bere seme Fernando VII.a k tronuari uko egin zioten Napoleón Bonaparte frantziar enperadorearen mesedetan, nork koroa bere anaia Jose Bonaparte ri eman zion. Frantziaren okupazioaren ondorioz, Espainiaren altxamendua gertatu zen, eta, Espainiako Amerikako zenbait tokitan, gobernu batzorde autonomoak sortu ziren, ordena koloniala aldatu nahi izan gabe nagusitasuna lortzeko. Orduan, José Fernando de Abascal erregeordeak Peruko Errege Armada eta Peruko erregeordetza erabili zituen kontrairaultzaren oinarri bezala, Peru Garaia, Quito, Txile eta Rio de la Platako abertzaleen aurka. Peruko lehen matxinada autonomoak 1811tik aurrera sortu ziren, indigenen nahigabeen eta kreole en Rio de la Platako iraultzarekiko elkartasuneko testuinguruan, baina ez zuten lortu herrialdearen askatasuna lortzea.
1820an, José de San Martín jeneral argentinarraren agindupean zegoen Peru Askatzeko Espedizioa Perun lehorreratu zen Txiletik zetorrela. Limako errealistak erretiratu zirenean, San Martin jeneralak Peruko Estatuaren independentzia aldarrikatu zuen 1821eko uztailaren 28an, eta bere Protekturatupean sortu zen herrialdeko lehen Kongresu Konstituziogilea. Maynasko Gerra ren ondoren, Peruko ekialdea baketu zen 1822an. Simón Bolivar askatzailearen proiektu bateratzaileari aurre egiteari uko egin zionez, San Martinek Perutik alde egin behar izan zuen, errepublika gazteak emaitza zalantzagarriko gerra bat mantentzen zuen bitartean herrialdearen barruko redukto errealisten aurka, egoera honek iparraldeko korronte askatzailea Perura iristea ahalbidetzen duelarik. Azkenik, 1824an, Junín eta Ayacuchoko gudua k gertatu ziren, armada errealista ren kapitulazioarekin eta Peruko erregeordetzaren amaierarekin amaitu zirenak.
Peruren independentziarekin batera, 1825eko apirilean, Peru Garaiko Sucreko kanpaina amaitu zen, eta, urte bereko azaroan, Mexikok, San Juan Ulúakoaren gotorleku espainiarraren kapitulazioa lortu zuen Ipar Amerikan. Azkenik, 1826ko urtarrilean, Callao eta Chiloé Espainiako barrutiak erori ziren. Espainiak uko egiten die 1836an Amerikako Amerikako kontinente-domeinu guztiei.
Independentziaren emaitzak askotarikoak izan ziren: politikoki Espainiarekiko menpekotasuna eten zen, arlo ekonomikoan Europarekiko menpekotasuna mantendu zen, eta arlo sozialean indigenei lurrak kentzea areagotu egin zen errepublikaren garaian. Etxeko langile indigena modu ankerrean tratatua izan zen, baita XX. mendeko lehen hamarkadetan ere. Populazio honek 1821eko abuztuak 27an errepublikaren jaiotza berean hiritartasuna lortu zuen, hala ere, XXI. mendean oraindik ere benetako gizarte demokratiko bat eraikitzen jarraitzen da, non giza eskubideen erabateko bermea eta errespetua posible den.
Konkistatzaileen arteko gerra zibilak
Gonzalo Pizarro k Peru independente egin nahi izan zuen 1542-1544 bitartean enkomenderoen buru, Francisco de Carvajal ek Peruko errege izateko asmoa zuenak aholkatuta, eta independentzia nahi zuten konkistatzaileak erreprimitzeko bidalitako lehen erregeordearen autoritatearen aurka matxinatu zen. Azkenean, hiru urteko gobernu iragankor baten ondoren garaitua izan zen. Matxinada hauen ondorioz, konkistatzaile nagusien ondorengoak Espainiara eraman zituzten, Pizarro familia bezala, horien artean, konkistatzailearen alaba zen Francisca Pizarro Yupanqui.
Inken erresistentzia-gerra
1532ko azaroaren 16an, Cajamarcako segadan, Atahualpa inka harrapatu eta Francisco Pizarrok Peru konkistatu zuenetik, konkistatu egin zuen. Konkistarekiko erresistentzia inkaikoa eta matxinadak Peruko erregeordetzan zehar Cajamarcako segadan Atahualpa inkaren harrapaketaz geroztik gertatu ziren, 1532ko azaroaren 16an, zeinen ondorioz Francisco Pizarro k Peru konkistatu zuen. Inken oinordekoak, zenbait alditan, Inperioaren jatorrizko kontrola berreskuratzen saiatu ziren. Saiakera batzuk berehala gertatu ziren; beste batzuk, geroago, XVII eta XVIII. mendeetan.
Inken erresistentzia gerrak Manco Inca izan zuen buru 1536an, nork Cusco setioan jarri zuen eta Sacsayhuaman gotorlekua hartu zuen, espainiar soldaduen partida garrantzitsuak suntsitzea lortuz. Bere ordezkarietako batek, Quizu Yupanqui k, sortu berria zen Limako hiria setiatu zuen, kostaldean. Espainiarrek, Liman zein Cuscon eutsi zuten, kurakazgo kanari, chachapoia eta huanken milaka aliaturen laguntzarekin. Hala ere, gosetearen mehatxuaren ondorioz, Manco Incak, bere indarrak lizentziatu behar izan zituen, eta Vilcabambako oihanetan babestu zen, matxinada berritzeko asmoz.
Inken biziraupena eta erresistentzia frogatzen duen gertaeretako bat Huamanga Hiriari emandako izena izan zen, "San Juan de la Frontera" bezala sortua izan zena, Espainiak kontrolatutako lurraldearen eta Inken Inperioak kontrolatutako lurraldearen arteko muga bezala. Denbora batez, Manco Incak, bere tropak, espainiarrek sortutako herrixketan sartzera bidaltzera jardun zuen, 1542an hil zuten arte, babes eman zien almagristen esku. Bere oinordekoek, Vilcabambako inkak deituak, erresistentzia mantendu zuten, ofizialki, Espainiako Inperioaren aurkako Gerra amaituz Acobambako Ituna ren bidez 1566an, eta Filipe II.a Espainiakoa erregeak 1569an onartua. Hala ere, 1570ean gerra berriz piztu zen azken Vilcabambako inka zen Tupac Amaru I.a harrapatua eta Cuscora eramana izan zenean, non 1572an exekutatua izan zen. Orduan amaitu zen Erresistentzia Inkaikoko Gerra, Inperio Inkaikoaren konkista prozesua hasi eta 40 urtera.
XVIII. mendeko protestak eta matxinadak
XVIII. mendean, Peruko erregeordetzaren lurraldean mota ezberdineko protestak eta matxinadak piztu ziren, errege funtzionarioen gehiegikeriek eta erregeordetzako agintarien gobernu okerrak eraginda. Bereziki, korrejidoreak izan ziren kexen zio nagusia, indigenei abusuak egiten baitzizkieten, edo mitaketan lana banatzeko, zergak kobratzeko edo salgaiak banatzeko arazoengatik. Borboien erreformak, zergak igotzea eta beste ekarpen batzuk ekarri zituztenak, herritarren atsekabearen beste faktore astungarri bat izan ziren. Hasieran, kurakek eta indiar nagusi batzuek, espainiar monarkari kexuen memoriak bidaliz, Koroaren arreta lortuko zutela uste izan zuten, bidegabekeriak zuzen zitzan. Baina, honek emaitzarik ematen ez zuela egiaztatu ondoren, horietako askok matxinada armatuak egin zituzten, batzuk lehertu aurretik abortatuak, eta, lehertu zirenak, erregeordearen indarrek modurik basatienean akabatu zituzten.
Hauek izan ziren XVIII. mendeko protestarik eta matxinadarik garrantzitsuenak:
Tupac Amaru II.aren matxinada (1780-1781)
Inken erregetzaren ondorengoa, José Gabriel Condorcanqui, Surimana, Tungasuca eta Pampamarcako kuraka, Túpac Amaru II.a izena hartu zuen, eta kolonia garaiko iraultza indiarrik handienaren buru izan zen, indiarrek korrejidoreengandik jasotzen zuten tratu txarra salatzeko. Bere eskakizunen artean, korrejimenduak kentzea eta Cuscon Errege Entzutegi bat sortzea zeuden, justizia administrazio azkar bat izateko, soilik Limako Errege Entzutegia baitzegoen erregeordetzaren lurralde osorako. Erreklamazio hauei, ondoren, uztarri espainiarretik bereizteko nahia gehitu zitzaien, hau da, bere matxinada, jatorrian joera erreformistakoa zena, separatista bihurtu zen. Analista batzuentzat, Peruren emantzipazio politikoaren aldeko borrokaren abierazlea izan zen.
Matxinada 1780ko azaroak 4an lehertu zen Tinta herrian (Cuscotik 50 legoa hegoaldera) eta Peruko erregeordetzaren hegoalde osoa astindu zuen, Charcas eskualderaino. Gainera, Hego Amerikako gainerako espainiar agindupeko lurretan ere eragina izan zuen.
Iraultzaren lehen atala Tintako korrejidore gorrotatua, Antonio Arriaga, atxilotzea izan zen, publikoki exekutatua izan zena. Jarraian, Túpac Amaru iparralderantz abiatu zen, biztanleen begikotasun eta atxikimenduarekin, gehienak, pikatxoi, makila, aizkora eta suzko arma batzuez armaturik zeudenak. Baldintza hauetan, Sangararáko gudua irabazi zuen, 1780ko azaroak 18an egin zena. Baina oraindik ez zuen Cuscora jo nahi izan, eta nahiago izan zuen Tintara joan, non hilaren 27an manifestu bat egin baitzuen matxinada zerk bultzatu zuen azaltzeko. Handik gutxira, abendu hasieran, hegoaldera jo zuen, Vilcanotaren mendikatea zeharkatu zuen, Lampatik igaro zen, Pucará, eta Azángaron sartu zen, ibilbide luzea eginez bere kausari jarraitzaileak irabazi nahian.
Agustin Jauregui erregeordeak Jose Aretxe bisitaria bidali zuen Cuscora, matxinada itzaltzeko ahalmen apartekoak zituena, eta Jose del Valle mariskala ondoan zuena. Horrela, espainiarrek, Limatik iritsitako errefortzuekin, Tupac Amaruren aurka borrokatu zuten, garai hartan (1781eko urtarrila), Cuscoari erasotzea erabaki zuena. Hala ere, honek ezin izan zuen indar errealisten boterea menderatu, eta Checacupe eta Combapatako guduetan bi porrot jasan zituen, eta, beraz, atzera egin behar izan zuen. Errealistek, euren jazarpenean, Tinta masakratu zuten, erabat suntsitua izan zena. Inkak, bere emazteak eta bere hiru seme-alabek Languira ihes egin zuten, non bere aldeko baten traizioari esker preso hartu zituzten. Berehala, Arecheren eskuetara entregatu zuten. Tortura izugarriak jasan zituen, bere laguntzaile cuscotarrak salatu zitzan, baina ez zioten hitzik atera.
1781eko maiatzaren 18an, Cuscoko Arma Plaza n, Tupac Amaru II.a aizkorakadaka zatikatua izan zen, lau zaldiren indarra erabiliz zatikatzeko saiakera huts baten ondoren. Aurretik, Micaela Bastidas emaztearen, bere bi seme zaharrenen eta bere senide eta aldekoen heriotza ikustera behartu zuten. Bere seme txikia, Fernando, Afrikako presondegitara bidali zuten. Bere gorputz-adar mutilatuak, erregeordetzaren hegoaldeko zenbait tokitara bidaliak izan ziren, eta piketan iltzatuak, matxinoen herrientzako eskarmentu bezala balio zezan. Hala ere, borroka izpiritua bere aldekoen artean mantendu zen, nortzuk, Diego Cristóbal Túpac Amaru (bere lehengusua) buru zutela, borrokan zutik mantendu ziren 1782ko hasiera arte.
Tupac Amaruren sakrifizio izugarriak eta matxinadaren errepresio basatiak (honen saldoa, errepresoreen kalkuluen arabera, 120.000 hildako andinar gizonena izan zen), gehiago bizitu zuen espainiar dominazioaren aurkako errebeldia. Espainiar koroa, bere indarrak, Peruko hegoaldean biltzera behartu zuen, eremu hau, Hego Amerikako espainiar boterearen azken gotorleku bihurtu zelarik. Gainera, bere garaian, Tupac Amaru II.aren sakrifizioa ez zen antzua izan, matxinada honen ondorioz, korregimenduak ezabatu eta Cuscoko Errege Auzitegia sortu baitzen, inka matxinatuak eskatu bezala.
Tupac Amaruren matxinada, Carlos Daniel Valcárcel historialariaren esanetan, "Peruk izan duen mugimendu antikolonialista, aldarrikatzaile eta justizia sozial eta independentzia politikoaren aitzindari garrantzitsuena da. Bere balioa handitu egiten da iraultza frantziarra baino lehenagoko gertakari bat bezala gogoratzen badugu — beste hainbeste mugimendu eragin zituena —, iraultza separatista estatubatuarra oraindik lehian zegoenean ".
Túpac Catariren matxinada
Iraultza tupakamaristaren bigarren fase batean, Julián Apaza buruzagu aimara izan zen protagonista Peru Garaia n. Pertsonaia honek Túpac Catari izena hartu zuen (Tupac Amaru II.a eta Tomás Katari ren omenez) eta 40.000 indiarren buru La Pazi setioa jarri zion (1781eko martxoak 13); korrejidoreak ematea eta espainiarrak erretiratzea eskatu zuen. Uztailean setioa bertan behera utzi zuen arren, gehiago estutu zuen eta urriaren 17ra arte mantendu zuen, ekintza berriak prestatzeko erretiratu behar izan zuelarik. Baina traizionatua eta espainiar agintariei emana (azaroak 10), zaldi bati lotuta arrastatua izatera kondenatu zuten eta ondoren lau zaldik laurdenkatzera zigortua izan zen (azaroak 13).
1782 eta 1810 arteko konspirazioak
Tupac Amaru II.aren iraultzaren amaieraren eta 1810-1824ko Hispanoamerikako independentziaren gerraren hasieraren artean, Perun beste konspirazio eta matxinada batzuk gertatu ziren, hala nola:
Independentzia hispanoamerikarra (1810-1830)
Independentzia hispanoamerikarraren eragile nagusia, monarkiaren burugabetzea izan zen, espainiar erregeek uko egin ziotelako eta 1808an napoleonen Espainiako inbasioa zela eta. Ordutik, abertzaleek, Amerikarekin (Aberri Handia) zuten identifikazioagatik hala izendatuak, Espainiaren aurrean armak erabili zituzten, penintsulako agintarien aurrean askatasuna defendatzeko eta estatu berrien independentzia lortzeko asmoz.
Amerikarren emantzipazioa garai handiago baten zati da, Atlantiar Iraultzak izenekoa, XVIII. mendearen amaieratik XIX. mendearen hasierara bitartean gertatzen dena, eta herrialde independente berrientzako gobernu errepublikarrak proposatzen zituzten, eta, besteak beste, 1776an Estatu Batuen independentzia, 1789ko Frantziako Iraultza, Haitiko Iraultza (1791) edo Brasilgo Independentzia bezalako gertaerak biltzen ditu, hispaniar mundutik kanpo gertatu zirenak.