cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alfontso I.a Nafarroakoa
Ebroko hegoaldearen konkista
1122an Monrealen orden militar bat eratu zuen, Iberiar Penintsulan lehendabizikoa zena. Honek Gurutzadetan ezarritako Jerusalengo Milizia bezalakoa zen eta, urte hartan Guilen Auxkoa artzapezpikuak gutun batean azaldu zuen bezala, mairuak menderatzea eta Jerusalenera itsasoa zeharkatuz zihoan bidea sortzea zituen helburuak. Kideek gurutzadaren pribilejioak lortzen zituzten. Militia Christi honek Monreal sortuberrian izan zuen egoitza eta Jiloca eta Teruelgo eskualdea, Segorberaino, zuen eragin-gunea. Lehendabiziko pausoa Tortosa errekonkistatzea zuen eta, beraz, Mediterraneoan irteera izatea. Alfontso hiltzean eta Fragako gudua galdu ondoren, Militia Christi Belchiten plazaratu, 1136an Alfontso VII.a Gaztelakoak emana, eta Militia Caesaraugustana izenaz aldatu zuten. Raimundo Berenguer IV.a Bartzelonako kondeak sinatutako Gironako itunaren (1143ko azaroaren 27koa) arabera, Tenpluko ordena Espainian sartu eta Militia Christi barneratu zuen. 1150eko martxoaren 30ean Eugenio III.a Aita Santuak ezarritako bulda baten ondorioz erabakia berretsi zuten.
Al-Andaluserako espedizioa
Alfontsok Aragoiko erresumak zituen lurralde berriak birpopulatu behar zituen bere ekonomia garatzeko. Iparraldeko Afrikatik etorritako almorabideen fanatismoa zela eta musulmanen lurraldeetan bizi ziren mozarabiar askoren atsekabeaz ohartuta, eta Granadako mozarabiarrek eskatuta, Alfontsok Al-Andalusera espedizio militarra antolatu zuen bertakoak bere matxinadan laguntzeko.
1124an eta berrogeita hamar urte zituela, monarkak espedizio arriskutsu bat hasi zuen Al-Andalusera Valentziako erresumaren barnealdera sartu zen armada bat zuzenduz eta Benicadellraino (orduko kroniketan Penya Cadiella) ailegatuz. 1225ean Valentziako hegoaldea utzi eta Granadako Erresumaren aurkako erasoa egin zuen, bertan eta non eta Al-Andalusko bihotz-bihotzean printzerri kristaua sortzeko asmotan. Granada setiatu bazuen ere, bertako mozarabiarrek ezin izan zuten edo ez zuten nahi izan hiriko ateak ireki. Etsi eta Guadalquivir arroaren lurralde emankorrak arpilatzeari lotu zitzaion. Horrela egungo Kordobako probintziaren hegoaldea zeharkatu eta kostaldean dagoen Motrilera ailegatu zuen. Kronikek diote bertan arrain bat harrapatu zezatela eskatu zuela, ospil handia eta mozarabiar askorekin batera etxera itzuli zela. Adituen ustez 10.000 mozarabiar baino gehiago erakarri zituen bere erresumara. Almorabideak segika zihoazkiola, 1126an Cuenca eta Albarracín zeharkatuz etxera itzuli zen.
Alfontso VII.a Gaztelakoaren aurkako gerra
1126ko martxoaren 8an Urraka Gaztelakoa hil eta 21 urte zituen Alfontso VII.ak Gaztela eta Leongokoroak jarauntsi zituen. Alfontso bien arteko liskarrek, Urrakarekin izandako gerra zibilean hasiak, Candespinako guduan Aragoik lortutako hiribilduen berreskuratzeko saiakera sortu zuten. Bataiatzaileak Errioxa eta Soria aldean 1127 eta 1128 artean zenbait gotorleku galdu zituen, 1128an Támarako ituna sinatu arte. Itun honen arabera, nafarrak enperadore tituluari uko egin eta Soria galdu zuen Errioxa, Bizkaia, Araba, Gipuzkoa, Belorado, Bureba eta San Esteban de Gormaz mantentzearen truke.
Gerran lanpetuta, musulmanen kontrako kapainiak eten zituen eta 1128an Molina de Aragón eta Longares baino ez zituen konkistatu.
Ipar Euskal Herrian
1130ko urrian eta 1131ko hasiera artean Arango harana zeharkatu zuen Pirinioz bestaldeko bere basailuak laguntzeko, babesa zor zielako. Gaston Bearnokoa eta Foix eta Comingesko jaunak gerran zeuden Akitaniako dukerriarekin. Horrexegatik Gilen X.a Akitaniakoaren lurraldeak Ipar Euskal Herrian eraso zituen. Urtebetez Baiona setiatu ondoren, 1131an ezin konkistatu eta setioa utzi zuen. Konkistatu ez bazuen ere jabetza aldarrikatu zuen. Monarkak «Beloradotik Pallarseraino eta Baionatik Monrealeraino» gobernatzen zuen. Ziur asko setioan zegoela eman zuen testamendua, gero eztabaida sortuko zuena.
Azken guduak
1131an erregea Gaskonian zegoen bitartean, Gaston IV.a Biarnokoa eta Eztebe izeneko bere laguntzaileak Aragoiko hego-ekialdean borrokatu zituzten almorabideak. Maestrazgo konkistatu ez ezik eskualdea finkatu zuten. Tamalez, musulmanen azken erasoren batean bizkondea hil eta eskualdea galdu zuten. Almorabideek burua moztu eta Granadara eraman zuten lantza batean sartuta. Horrela, bertako erregeak zenbait urte aurrerago bere hiria mehatxatu zuen etsaiaren heriotzaz poztu zitekeen. Ordainsaria negoziatu ondoren, aragoiarrek gorputza berreskuratu eta Zaragozako El Pilar basilikan lurperatu zuten.
Gastonen heriotza ezagutzean, erregea erresumara itzuli zen Okzitaniako politika bere zaldunen eskuetan utziz. 1133an Mequinenza setiatu eta lortu zituen, Aragoin geratzen ziren azken gotorleku islamdarren bat. Horretarako bere armada urria izan zen, Gastonekin batera aritzen ziren biarnotar eta gaskoiak ia denak batera etxera itzuliak zirelako.
Testamentua eta oinordekotza
1131n Baiona setiatzen ari zela, Jaungoikotarako xedapena zuen testamentua eman zuen, Tenplu, Malta eta Hilobi Santua ordenak jaraunsle izendatu zituen hain zuzen ere. Testamentua 1134an berretsi zuen Sariñenan. Honela zioen:
Chauvigny
Chauvigny Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Holm
Holm Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
Chauvigny
Biztanleria
2007an Chauvigny udalerrian erroldatutako biztanleak 6.895 ziren. Familiak 2.987 ziren, horien artean 1.013 pertsona bakarrekoak ziren (398 bakarrik bizi ziren gizonak eta 615 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.053 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 728 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 193 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Microdesmus africanus
Microdesmus africanus Microdesmus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Oban
Oban (An t-Òban, Oban) Eskoziako Argyll eta Bute eskualdeko hiria da, 2011ko erroldaren arabera 8.575 biztanle ditu, baina turistak dauden sasoian 25.000 biztanle izatera iristen da.
Chauvigny
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Oban
Geografia
Lorneko fiordoan kokaturik dago eta Kerrera uharteak babesten du herria.
Chauvigny
Etxebizitza
2007an 3.565 etxebizitza zeuden, 3.042 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 130 bigarren erresidentzia ziren eta 393 hutsik zeuden. 3.020 etxeak ziren eta 537 apartamentuak ziren. 3.042 etxebizitza nagusietatik 1.852 bere jabearen bizilekua ziren, 1.131 alokairuan okupaturik zeuden eta 59 doan lagata zeuden; 31 etxek gela bat zuten, 258 etxek bi zituzten, 612 etxek hiru zituzten, 882 etxek lau zituzten eta 1.259 etxek bost zituzten. 2.139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.436 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.191 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Oban
Historia
Mesolito garaitik populatua izan da Oban ingurunea. Dunollie gazteluaren hondarrak dauden muinoa gotortua egon da Brontze Arotik hona.
Chauvigny
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.153 ziren, horien artean 2.963 aktiboak ziren eta 1.190 inaktiboak ziren. 2.963 pertsona aktiboetatik 2.745 lanean zeuden (1.404 gizon eta 1.341 emakume) eta 217 langabezian zeuden (105 gizon eta 112 emakume). 1.190 pertsona inaktiboetatik 446 erretiraturik zeuden, 386 ikasten zeuden eta 358 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Oban
Historia
XVIII mendean hainbat etxalde zeuden eremu honetan eta arrantza, ontzigintza, harrobia eta merkataritzan aritzen ziren biztanleak. 1760an aduana etxe bat egin zuten. 1794an distilategi bat eraiki zuten eta honen inguruan eratuz joan zen gaur egungo Oban herria. 1880 inguruan trena iritsi zen eta herriak bultzada handia izan zuen.
Alfontso I.a Nafarroakoa
Testamentua eta oinordekotza
Testamentua ezagutzean Aragoiko eta Nafarroako nobleen atsekabea hain zen handia non emaitza aldatzea adostu baitzuten. Aragoiko Erresuman bere anaia Ramiro, eta Iruñeko Erresuman Ramiro infantearen semea eta El Ciden alaba batekin ezkonduta zegoen Gartzia Ramiritz «Berrezarlea» aukeratu zituzten. Horrela, Iruñea eta Aragoiko koroak berrogeita hamar urte pasa ondoren berriro banatu ziren, eta Nafarroa eta Aragoi arteko mugak behin betiko finkatu zituzten.
Anzegem
Anzegem (nederlanderaz ahoskatua: ), Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintziako kostaldean dagoena. Herri hauek daude udalerriaren barruan: Anzegem bera, Gijzelbrechtegem, Ingooigem, Kaster, Tiegem eta Vichte. 2013ko urtarrilaren 1ean 14.471 biztanle zituen.
Alfontso I.a Nafarroakoa
Testamentua eta oinordekotza
Erregearen gorpuzkinak bitan atera zituzten hilobitik: 1920an (Historia Biltzar batean) eta 1985ean ikerketa bat egiteko.
Itxurazko Alfontso Borrokalaria
Alfontso II.a Aragoikoaren erreinaldian, Borrokalariaren birloba, Alfontso Borrokalaria zela aldarrikatu zuen gizona agertu zen. Sasi-Alfontso honen garaiko agiri bakarrak Alfontso II.ak Luis VII.a Frantziakoa bidalitako gutun bietan dira; Gutunak Lleidako apezpikua zen Berengariok eraman zituen baina ez dute datarik. Bigarren gutunaren arabera, itxurazko Alfontso Luisen lurraldeetan, orduko Katalunia Alfontsok zuzenduta bazen ere Luis zuen subiranoa, bizi zen. Alfontsok Luisi agurea atxilotzeko eskatu zuen. Ziur asko 1178ko bukaeran edo 1179ko urtarrilean idatziak izan ziren Itxurazko Alfontsori Zaragoza, Calatayud eta Daroca errege-ohoreak eginez harrera egin bazioten ere, faltsu zela aurkitzean 1181ean hil zuten Bartzelonan Antonio Ubieto Artetaren ustetan, Zaragoza, Calatayud eta Darocako jaunek — Pedro de Luesia, Loferrench de Luna, Pedro de Castillazuelo (Calatayuden), Pedro Cornel (Murillo de Gállegon) eta Jimeno de Artusilla maiordomoa- hasieran itxurazkoaren alde egin eta 1177 eta 1181 artean desagertu ziren.
Rodrigo Ximenitz historialari nafarrak XII. mendean Alfontsoren heriotzari buruzko kondaira batzuk sortu zirela eta urte batzuk geroago itxurazko Alfontso bat agertu zela zioen Kondaira zabaldu eta XIV. mendeko Crónica de los Estados Peninsulares Alfontso erromes joan zela Jerusalenera zioen. XVII. mendean Jerónimo Zuritak Anales de la Corona de Aragón bere liburuan, berriz, 1163an kokatzen du itxurazko Alfontsoren heriotza.
Mnet
Mnet (Music Network-en akronimoa) CJ ENM E&M Division enpresaren jabetzako ordaindutako telebistako musika kanala da.
Chauvigny
Diru sarrerak
2009an Chauvigny udalerrian 3.140 unitate fiskal zeuden, 6.822 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.399 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 350 komertzioetatik, 12 erauzte enpresak ziren, 8 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 16 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 44 eraikuntza enpresak ziren, 102 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 25 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 17 finantziazio enpresak ziren, 11 higiezinen enpresak ziren, 33 zerbitzu enpresak ziren, 44 administrazio publikoko enpresak ziren eta 30 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 97 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 4 igeltseroak, 8 margolariak, 9 zurginak, 8 iturginak, 5 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 11 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 18 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 44 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 5 harategiak, 2 liburu dendak, 6 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 3 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 7 drogeria, 2 bitxi-dendak eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Chauvigny udalerrian 90 nekazaritza-ustiategi zeuden, 6.204 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 4 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 3 haur-eskola, inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1 eta 6 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Chauvigny udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 800 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ehun eta zazpi
Ehun eta zazpi (107) ehun eta seiaren ondoren eta ehun eta zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Karmelo Ayesta
Karmelo Ayesta Sagardui, (Zeberio, Bizkaia, 1963 - ). Bilboko Ingeniaritzako Goi Eskola Teknikoan ikasi zuen. Automobilgintza ko zenbait enpresatan egin du lan, Euskal Herrian, AEBn, Frantzian, Alemanian eta Erresuma Batuan. Gaur egun enpresa-aholkulari a da.
Euskararen erabilpenari buruzko liburu bat argitaratu zuen 2014. urtean. Garapen pertsonal edo autolaguntza estilokoa. Hurrengo urtean liburua katalanez ere argitaratu zen:
Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog
Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pseudobagrus rendahli
Pseudobagrus rendahli Pseudobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Calidris mauri
Calidris mauri Calidris generoko animalia da. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatua dago.
Microdesmus bahianus
Microdesmus bahianus Microdesmus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
McCaig's dorrea
McCaig's dorrea (McCaig's Tower) Eskoziako Oban herrian dagoen eraikin ikusgarria da.
Historia
John Stuart McCaig bankariak bere familiaren izena goraipatuko zuen monumentu bat egin nahi izan zuen. Erromatar eta greziar artearen zale handia zen eta berak diseinatu zuen dorrea, Erromako Koliseoa. 1897 eta 1902 artean altxatu zen eta 1902an bertan hil zen John Stuart McCaig.
Deskribapena
Bonaweko granitoarekin eraikita dago. 200 metrotako diametroa dauka eta bi maila ditu, behekoan 44 arku daude eta goikoan 50.
Malé Žernoseky
Malé Žernoseky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 726 biztanle ditu eta 3,31 kilometro koadroko azalera. Litoměřiceko barrutian dago.
Maleč
Maleč Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 665 biztanle ditu eta 12,09 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Nieva
Nieva Segoviako udalerria da, Campiña segoviana eskualdean dagoena.
Maleč
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1354 urtean egin zen.
Nieva
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 348 biztanle zituen.
Hyla sanchiangensis
Hyla sanchiangensis Hyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Hill View Heights (Wyoming)
Hill View Heights Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Weston konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Nanaia Mahuta
Nanaia Cybelle Mahuta (Auckland, 1970eko abuztuaren 21a) Zeelanda Berriko politikari maoria da, Alderdi Laboristakoa.
Biografia
Gehiengo laboristako gobernuetan, 2017ko legealdikoan, Maorien Garapenerako ministro eta Tokiko Agintaritzaren ministro izan zen, eta 2020ko azarotik, legealdi berriarekin, Kanpo Arazoetarako ministroaren zeregina hartu zuen, Jacinda Andern lehen ministroak izendatuta.
Mer Rouge (Louisiana)
Mer Rouge Louisianaeko herri bat da. Morehouse parrokian kokatua dago. 2010ean 628 biztanle zituen, 3.04 kilometro koadrotan banatuta.
Pseudobagrus sinyanensis
Pseudobagrus sinyanensis Pseudobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Malečov
Malečov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 806 biztanle ditu eta 23,68 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Labem barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1357 urtean egin zen.
Vampyressa thyone
Vampyressa thyone Vampyressa generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Elhuyar Fundazioa
Elhuyar Fundazioa zientzia eta teknologia gizarteratzen eta euskararen garapena bultzatzen diharduen elkarte bat da, 1972an jaioa. Kultura elkarte gisa egin zituen lehen urratsak, Elhuyar Kultur Elkartea izenarekin, eta 2002an fundazio bihurtu zen. Donostiako Goi Mailako Ingeniaritza Eskolan ibiliak ziren eta zebiltzan euskaltzale batzuek sortu zuten, beren gaiak euskaraz landu nahi zituztelako. Izena, berriz, Elhuyar anaien omenez jarri zioten elkarteari.
Irabazi asmorik gabeko erakundea da, eta diru iturri hauek ditu: bazkideen ekarpenak, diru-laguntza publikoak eta Elhuyarrek ekoizten dituen produktuetatik lortutako mozkinak. Elhuyar taldearen barruan, fundazioa ez ezik, bi sozietate mugatu ere badira:
Sorkuntza
Elhuyar Taldea 1972an sortu zen. Nafarroako Unibertsitatearen Donostiako Goi Mailako Ingeniari Eskolaren EKTan ibilitako ikasle batzuek euskara zientzia eta teknikarako egokitzeko asmoz Elhuyar Taldea sortu zuten. Izena Elhuyar anaiak omendu nahian jarri zioten taldeari, anaia biek 1783. urtean Bergarako egonaldian Wolfram elementu kimikoa bereizi zutelako.
1972an hasi ziren biltzen Donostiako San Martzial kaleko jesuiten Circulo San Ignaciokoa lokalean. Elhuyar taldearen abiapuntuko kide horiek Luis Mari Bandres, Juanjo Gabiña, Jesus Mari Goñi, Andoni Sagarna, Kepa Zalbide, Iñaki Azkune, Felix Azpiroz, Xabier Larrea eta Mikel Zalbide izan ziren. Zientziarako erabilgarri izango zen euskara-eredua eta terminologia lantzen zituzten, hots, prosa eta lexiko zientifikoa. Ikasketa guztiak erdaraz eginda zituzten, eta zerbait egin nahi zuten guztia euskaraz landu ahal izateko. 16:00etatik 19:00etara bildu ziren larunbatero-larunbatero, hogei urtez, etenik gabe. Bilera horiek balio izaten zuten planteamenduak egiteko eta etxerako lana hartzeko. Hasieran ez zuten egiturarik: ez juridikorik, ez bestelakorik. Langilerik ere ez zuten, Imanol Tapia gauza batzuk eramaten hasi zen, geroago Maria Luisa Aizpuru sartu zen eta langileen buru jarri zen.
Zientzia eta euskara uztartzen egindako lan nabarmena egin zuten, Ordura arte euskaraz egindako dena datu-base batean sartzen saiatu ziren. Garai hartan, datu-baseez ez zen asko hitz egiten. Zortea izan zuten beren artean Iparraldeko René eta Klaudio Harluxet ibiltzen zirelako; haiek zebiltzan langintza horietan, eta datuak zintetan sartu zituztelako. Garai hartako lantresnak ziren honako hauek: fotolitoak, fotokonposizioa, IBMren makina, azetatoak, Rank Xerox etxea...
Kideek larunbateko mintegietarako prestatzen zituzten lanak zabaltzeko, zein beraien artean adostutakoaren probaleku gisa, Elhuyar aldizkaria sortu zuten. Aldizkariaren lehen alea 1974ko irailean kaleratu zen, RSBAPen legezko babesari esker, eta RSBAPen babesa izan zuen, harik eta Elhuyar taldeak 1981. urtean kultur elkartearen estatutuak onartu zituen arte.
Egoitzak
Urteak egin zituzten San Martzial kalean, jesuiten lokal hartan. Egurrezko fruta-kaxetan sartzen zituzten fitxak garai hartan. Baina amaitu zen hango jarduna: Obra batzuk egin behar zituztela... Mandasko dukearen kaleko Antonianoen lokalera mugitu ziren. Denbora gutxi egin zuten han, besteak beste lokalak ez zielako erosotasun handirik eskaintzen. Garibai kaleko pisu batera handik, Urbieta kalera gero... Usurbilera (Gipuzkoa) iritsi arte.
Elhuyarrek bi egoitza zituen 2021ean: Usurbilen egoitza nagusia, eta Durangon (Bizkaia) bestea. Ehun kidek osatzen dute lantaldea. Mende erdia bete zutela ospatzeko, irudi berezi bat diseinatu zuten 2022an,
Dayana Mendoza
Dayana Sabrina Mendoza Moncada (Caracas, Venezuela, 1986ko ekainaren 1a) venezuelar modeloa da. 2007an Miss Venezuela eta 2008an Miss Unibertso lehiaketak irabazi zituen.
Elhuyar Fundazioa
Elhuyar Fundazioa eta Wikipedia
Elhuyar Fundazioak, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak emandako laguntzak baliatuz, euskal wikipediaren edukia aberasteko bi proiektutan parte hartu zuen, 2011. eta 2012. urteetan:
2011: Lur hiztegien edukiarekin Wikipedia aberastea
Halaxe, zenbait wikilarirekin batera Elhuyar Fundazioak egindako lanari esker, 11.015 sarrera landu ziren, helburua baino 15 sarrera gehiago. Sarrera horietatik, % 80 (8.785 sarrera) berriak ziren, hau da, lehendik euskal Wikipedian ez zeudenak, eta % 20 (2.230 sarrera) lehendik Wikipedia honetan sarrera ziren (xehetasun gehiago, Lur Hiztegiak Wikipediaratzeko Lantegiaren orrian).
2012: euskal Wikipedia aberasteko proiektua
Aurreko urtean bezala, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak euskal wikipediako edukia aberasteko beste proiektu bat abiatu zuen, eta Elhuyar Fundazioak bideratu zuen lana. Orduko hartan, ordea, 2011. urtean baino askoz murritzagoa zen diru kopurua, eta proiektuaren helburua 1.000 artikulu edukiz hornitzea zen. Irailean, lehenengo urrats gisa, 278 artikulutan txertatu zen edukiren bat; eta abenduaren 15ean bukatu zuten gainerakoak osatzen, guztira 1.001 artikulu edukiz aberastuta (Sailburuordetzak kontratuz eskatu zuena baino bat gehiago). Proiektu haren barruan landutako artikuluak kategoria honetan sartuta daude.
Sariak eta aitormenak
Elhuyar Fundazioak, zientziaren dibulgazioan eta hizkuntza normalizazioan egiten duen lana dela eta, hainbat sari jaso ditu. Hona hemen azken urteotan jasotakoak:
Ancona (Drôme)
Ancona Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ancône udalerrian erroldatutako biztanleak 1.028 ziren. Familiak 440 ziren, horien artean 129 pertsona bakarrekoak ziren (47 bakarrik bizi ziren gizonak eta 82 bakarrik bizi ziren emakumeak), 128 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 136 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 47 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Jéssica Silva
Jéssica Lisandra Manjenje Nogueira Silva (Vila Nova de Milfontes, Portugal; 1994ko abenduaren 11) futbolari portugaldarra da. Aurrelari gisa jolasten du Espainiako emakumezkoen Futbol ligan Levante U.D taldean.
Ancona (Drôme)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 477 etxebizitza zeuden, 443 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 405 etxeak ziren eta 71 apartamentuak ziren. 443 etxebizitza nagusietatik 329 bere jabearen bizilekua ziren, 107 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 27 etxek bi zituzten, 63 etxek hiru zituzten, 159 etxek lau zituzten eta 192 etxek bost zituzten. 342 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 212 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 200 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 670 ziren, horien artean 478 aktiboak ziren eta 192 inaktiboak ziren. 478 pertsona aktiboetatik 443 lanean zeuden (224 gizon eta 219 emakume) eta 36 langabezian zeuden (17 gizon eta 19 emakume). 192 pertsona inaktiboetatik 73 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 69 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ancône udalerrian 438 unitate fiskal zeuden, 1.083 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.114 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa zen, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Ancône udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hylomyscus parvus
Hylomyscus parvus Hylomyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Juanjo Mendioroz
Juanjo Mendioroz (Donostia, Gipuzkoa, 1946) gastronomoa eta publizista da. Radio San Sebastián (SER) irratian gastronomiaren inguruko saio bat zuzendu eta aurkezten du. Hamar urtean 1.500 elkarrizketa egin dizkie hainbat sukaldari eta gastronomori. 1997an Los 40 grandes Maestros de Nuestra Cocina izeneko liburua kaleratu zuen.
Kaskarotenea ikastola
Kaskarotenea ikastola Lapurdiko ikastola bat da. Ziburu herrian dago kokatuta.
Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioa rekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.
Ikastolaren sorrera
Ikusirik Donibaneko ikastolako kopuruak gorantz abian, ikastola bat Ziburun sortzeko xedea duen buraso talde bat sortzen da. Ikastola 2012an sortzen da, udalak utzitako lur eremu batean, Marinela auzoko eskola publikoan. Behin behineko bi modulu prefabrikatuetan abiatzen da.
Kaskarotenea ikastolaren auzia
Ikus artikulu zehatza : Kaskarotenea ikastolaren auzia
Ikastola sortzean Guy Poulou auzapezak engaiatu bazen egoitza finko baten eraikitzen, 2014an solasaldiak Seaskarekin gaizki ibilki dira eta auzapezak 2012ko akordioa ez arraberritzea erabakitzen du. 2014ko ekainaren 4an jakinarazten du udan ikastolak egoitza utzi beharko duela eta abuztuan Seaska auzitan ezartzen du. Isunen ordaintzera kondenatua da Seaska.
Seaskak lekuan bertan egotea erabakitzen du, "aterabide bat atzeman arte" eta elkartasunari dei egiten dio isunen ordaintzeko. Urriaren 29ean udalak argindarra kentzen dio ikastolari elkartasun mugimendu handiak sortuz. Azaroaren 8an, 6000 pertsona biltzen dira Seaskak antolatutako manifestaldian, Ziburuko karriketan.
2015eko urtarrilean Seaskak auzoko lur bat erosiko duela jakin arazten du eta 300 000 euroko ditu bilketa kanpaina bat abiatzen du horretarako.
Marinela auzoko lurra
2015eko irailean, 15 ikasleek sartzea egoitza berrian egiten dute, Seaskak erositako lur eremuan, modulu prefabrikatuetan. Estreinaldia 2016ko Apirilaren 9an egin da.
Sozializazio (argipena)
Sozializazio hitzak adiera zenbait ditu:
San Salbatore kapera (Jatsu)
San Salbatore kapera Jatsun, Lapurdin, dagoen XII. mendeko kapera bat da. 1991ko urtarrilaren 11an monumentu historiko izendatu zuten.
Ezaugarriak
Done Jakue bideko geldigunea izanik, kapera txiki honek antzinetik ezagutzen zaio erromesaldirako izaera. Debozio berezia omen zuen bereziki kaperaren kontrabaxuan zegoen iturriak. Kapera Soroeta familiaren etxearekin lotua zegoen baina Premontresen jabego izatera pasa zen eta Done Jakue bideko piligrinoentzako atsedenleku bezala atondo zuten.
Hylomyscus grandis
Hylomyscus grandis Hylomyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Ernesto Dominguez
Ernesto Dominguez Olea (Leioa, Bizkaia, 1972) irakaslea eta Zubietako alkatea da.
Umorea itzulpenean
Umorea itzulpenean itzulpengintzan sortzen diren erroreen ondorioz sortu daiteke, itzultzaileak itzultzen saiatzen diren zenbait gauzaren arteko irregulartasun eta desadostasunengatik. Hau itzultzailearen ezjakintasunak eraginda izan daiteke, baina baita testuaren itzulezintasunagatik ere, alde linguistiko eta kulturalen ondorioz. Gainera, itzulpenetan erroreak sor daitezke itzultzailearen hizkuntza-gaitasun ezaren ondorioz itzuli nahi den hizkuntzan. Itzulpen-erroreek, egilearen edo hizlariaren esanahiak, zentzugabe eta barregarri izateraino desitxuratu ditzakete, efektu umoretsu eta komikoa emanez. Itzulpenen erroreek nahi gabeko umorea sor dezakete, nahita sortutakoaren antzekoa izanik. Nahitako umorearen antzera, nahi gabeko umoreak linguistika eta kulturaren arteko konbinazio bat da, ezaugarri espezifikoak dituena, eta umorea sortzeko gailuak (hitzak eta esaldiak besteak beste) bertan txertatuak dauzka, eta umorea transmititzeko bezain trebea da.
Itzulpen errore gehienak hizkuntzaren itzulezintasunak sortuak eta etxekotze linguistikoaren eta atzerriratze-prozesuaren porrotaren eragin dira. Adibidez, 多多少少 ( [ˈduɔ duɔ ʃaʊ ʃaʊˈ] ) txinatar esaera idiomatikoak 'neurri batean' esan nahi du euskaraz. Hala ere, literalki itzuliko bagenu, esaldi berberak 'asko asko gutxi gutxi' esan nahi du, esanahi originala galduz eta gainera puntu komiko bat emanez.
Itzulezintasunaren kasu bat oso nabarmena izan zen Coca-Cola lehenengoz Txinatar merkatuan sartu zenean 1928an. Hasiera batean, erabili ziren Txinatar transliterazioak, elkar konbinatzerakoan sortzen zuten esaldia, "argizariz lotutako zaldi emea" edo "hozka egin argizarizko zutoinari" moduan irakurri zitezkeen. Beraz, lau txinatar karaktere aurkitzeko beharra sortu zen non hauen fonologia "Coca-Cola" soinura gerturatzen ziren esanahi zentzugabe edo kontrajarririk sortu gabe. Nahasketa hau, azkenean, 可口可乐 karaktereekin konpondu zen, honela itzul zitekeelarik: "Ahoa alaitu ahal izateko".
Horregatik, adierazitako hitzen konbinazioak eta itzulpenak helburu den kulturara eta hizkuntza-interpretazio literalera egokitu behar ditu, bestela gaizki-ulertu barregarriak sortuko lirateke. Horrelako erroreen adibide nagusiak dira gaizki itzulitako seinale, ohar eta menuak non atzerriko zein bertako hizlariei laguntzen saiatzean huts egiten dutenak.
Itzulpen zailtasunak
Adierazpen eta konbentzio arruntek iturburu hizkuntzan, interpretazio arraro edo umoretsu batean amaitu dezakete ez direnean baliokide diren adierazpen edo konbentzioetara itzultzen entzulearen edo irakurlearen eraginez helburu den hizkuntzara, eta horren ordez, mekanikoki edo hitzez hitz itzultzen direnean.
Itzulpenarekiko zailtasunak hitzen ordenan egon daitezkeen desberdintasunengatik edo kulturari lotutako adierazpenengatik sortu daitezke, eta askotan baita itzulpen automatikoak izan dezakeen inflexioak sortuta ere.
Oharkabean eginiko akatsak eta ondoriozko umorea
Kontzientzia kulturala, denbora-gogoetak, klase soziala eta hezkuntza bezalako kanpo faktoreak, egoera eta estrategia narratiboa bezalako barne faktoreekin batera, itzulpenak umorean duen eragina oso handia da.
Anbiguotasuna
Hitz homonimoak, paronimoak, aliterazioak edo errimatuak, edo hizkuntza metalinguistikoak erabil daitezke umorea sortzeko.
Gainjartze semantikoa
Umorea homonimoak, homografoak edota semantikoki erlazionatutako sinonimoak ulertzeko ezgaitasunetik sor daiteke. Gainjartze semantikoak ezberdintzeko zailak izan daitezke, batez ere itzulpenean, batez ere hitz polisemikoak tratatzen ari garenean, hauen konnotazio ezberdinek ezinezkoa egiten dutelako itzulpen argiak egitea.
Michel Crozier
Michel Crozier (Sainte-Menehould, Marne, Frantzia, 1922ko azaroaren 6a - Paris, 2013ko maiatzaren 24a ) soziologo frantsesa eta erakundeen soziologiaren alorrean analisi estrategikoaren sortzaile nagusia izan zen. 1999tik, Zientzia moral eta politikoen akademiako kide izan zen.
Umorea itzulpenean
Gainjartze semantikoa
Adibidez, hona hemen golf zelai batean aurkitutako gainjartze semantiko bat, ingelesera eginiko itzulpen baten ondorioz:
"ANY PERSONS (EXCEPT PLAYERS) CAUGHT COLLECTING GOLF BALLS ON THIS COURSE WILL BE PROSECUTED AND HAVE THEIR BALLS REMOVED"
Eta hemen euskaraz:
"GOLF PILOTAK JASOTZEN AURKITZEN DEN PERTSONA ORO (JOKALARIAK IZAN EZIK) AUZIPETUA IZANGO DA, ETA PILOTAK KENDUKO ZAIZKIO”
Petronilo
Petronilo (17. partzuergoa: Ozkoidi-Santsoain-Muru) Nafarroa Garaiko partzuergo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
Ozkoidi, Santsoain eta Muru herriek partekatzen dute partzuergo hau.
Geografia
Petronilo Urraulgoiti eta Urraulbeiti artean dago, Urraul ibarrean. Pinudi gune bat da, Ugarrongo arroiletik gertu.
Ingurune naturala eta kokapena
Urraulgoiti eta Urraulbeiti Zangozako merindadeko udalerriak dira eta Nafarroako hiriburutik 40 kilometrora dago. Urraul erliebe txikiko ibarra da. Lautada bat osatzen du, Longida, Erromantzatua eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.
Klima eta landaredia
Petroniloko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.
Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira udalerriko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.
Estazio meteorologikoak
Urraulbeitin dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Évian-les-Bains
Évian-les-Bains Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2007an 8.137 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Évian-les-Bains udalerrian erroldatutako biztanleak 8.137 ziren. Familiak 3.818 ziren, horien artean 1.608 pertsona bakarrekoak ziren (696 bakarrik bizi ziren gizonak eta 912 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.016 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 832 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 362 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 5.634 etxebizitza zeuden, 3.891 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1.399 bigarren erresidentzia ziren eta 344 hutsik zeuden. 1.038 etxeak ziren eta 4.454 apartamentuak ziren. 3.891 etxebizitza nagusietatik 1.633 bere jabearen bizilekua ziren, 2.117 alokairuan okupaturik zeuden eta 140 doan lagata zeuden; 233 etxek gela bat zuten, 844 etxek bi zituzten, 1.057 etxek hiru zituzten, 992 etxek lau zituzten eta 764 etxek bost zituzten. 2.036 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.116 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.055 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 5.318 ziren, horien artean 4.116 aktiboak ziren eta 1.202 inaktiboak ziren. 4.116 pertsona aktiboetatik 3.626 lanean zeuden (1.968 gizon eta 1.658 emakume) eta 490 langabezian zeuden (200 gizon eta 290 emakume). 1.202 pertsona inaktiboetatik 354 erretiraturik zeuden, 384 ikasten zeuden eta 464 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Évian-les-Bains udalerrian 3.776 unitate fiskal zeuden, 7.899 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.854 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 577 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 10 janari enpresak ziren, 16 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 37 eraikuntza enpresak ziren, 134 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 garraio enpresak ziren, 83 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 9 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 25 finantziazio enpresak ziren, 58 higiezinen enpresak ziren, 54 zerbitzu enpresak ziren, 87 administrazio publikoko enpresak ziren eta 51 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 149 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 1 jendarmeria, 11 banku bulegoak, 3 funerariak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 autoeskolak, 2 igeltseroak, 5 margolariak, 3 zurginak, 9 iturginak, 6 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 13 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 50 jatetxeak, 24 higiezinen agentziak, 5 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 74 establezimendu komertzialetatik, 5 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 4 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 7 okindegiak, 2 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 4 liburu dendak, 18 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 5 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 6 altzari dendak, 6 kirol-dendak, 2 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 3 bitxi-dendak eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Évian-les-Bains udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat eta 4 botika zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 5 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Évian-les-Bains udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 987 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 743.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Umorea itzulpenean
Gainjartze semantikoa
Makina itzulpenetan "Fuck the certain price of goods" ("Produktuei dagokien prezioari izorra diola") esaldia txineratik ingelesera itzultzean sortu zen adibide txoro ezagun baten modura geratu da. Testu hau merkatu txinatar batean aurkitzen zen, bi hizkuntzetan zegoen kartel batean, eta honako hau esan nahi beharko zuen: "Dry goods department" ("Produktu lehorren saila"). Txinera sinplifikatu-ko 干 karaktereak (link: 干) "do", "dry" edota "fuck" esanahiak ditu, hortik makinaren hutsegitea.
Hutsune lexikoak
Hutsune lexikoei buruz hitz egitean, hizkuntza batean itzulpen zuzenik gabeko hitz edo esaldiei buruz ari gara.
Ikus daitekenez, umorea hizlariek hizkuntza ezberdinen artean dauden hutsune lexikoak atzemateko duten ezgaitasunetik dator.
Testu honen egileak ez zituen ondo ulertzen ingelesaren “-gile” motako izen deribatuak, “specialist” edota “expert” bezalako hitzak erabili ordez, nahigabean “method” hitzaren lexema bat sortzeko deribazio arraro baten ostean. Honek egoera umoretsua sortzen du, deribazio hau homofonoa baita kristautasunaren adar Metodistarekin (ingelesez “Methodists”).
Tabako marka amerikar baten eslogana - “Salem, Feeling Free" - japonierara itzultzean, "When smoking Salem, you feel so refreshed that your mind seems to be free and empty" esaldia sortu zuen itzultzaileak. Itzultzailea “free” hitzaren konnotazio guztiak ukitzen saiatu izaneko adibide argia da, baliteke hizkuntza erabiltzeko arazoengatik, hau ez denean batere beharrezkoa, japonieraz baitaude “free” adjektiboaren esapide baliokideak ( adibidez : 自由な).
Berdintasun morfo-fonologikoa
Kasu batzuetan, nahigabezko umorea sortzen da hizlariak erabili beharreko hitzaren berdintasun morfo-fonologikoak dituzten lexemak erabiltzean.
Adibide polit eta xarmagarriak dira 2010eko komedia eta arte martzialen Just Call Me Nobody filmean Xiao Xiao Bin -ek erabiltzen dituen hitzak, non ingelesezko hitzen ahoskera txinerarekin itzulgarritasuna dutelako:
1 etik 7 rako adibideek ingelesezko esanahi originala galtzen dute. Nahiz eta fonetikoki zuzen ahoskatua egon, ahoskera errazki itzulgarria da esanahi tristeko txinerazko lexema batera. Bi esanahien justaposizioak itzulpena akats izugarriz barregarri bihurtzen du.
Gaizki idaztea
Gaizki idatzitako hitzak itzulpen guztietan gertatzen diren nahi gabeko umore oinarrizkoena dela esan daiteke, gehienbat seinale eta jatetxeetako menuetan. Umorea gaizki idatzitako hitzetan sortzeko gaitasuna bereziki gertatzen da esaldi edo esaldi bateko gai lexikoak hizkuntza horretako hiztunentzat oso ezagunak eta ohikoak direnean, baina testuinguru jakin batzuetan desegokia izan daitekeen esanahi erabat ezberdina hartzen dutenean.
Erreferentziak
Erreferentzia desegokiak erabiltzean itzultzaileak eman nahi dion esanahia alda dezake eta interpretazio komiko ugari sortuz irakurleentzat. Adibidez,
(1) Txinako Safari Parkeko seinale batek honela dio "大象在此 请留在车上 Elefanteak hemen mesedez mantendu zuen autoetan"
Itzultzaileak parkea bisitatzen ari den publiko orokorra seinalearen erreferentziazko markatzaile inplizitu gisa aipatu nahi zuen, "zure" anafora laguntzailea erabiliz, baina ez zuen ulertu, eta, horren ondorioz, anafora esplizituak, nahi gabe, "elefanteak" irudikatzen ditu hasierako erreferente gisa. Honela, honek umorezko gidoi bat sortzen du, seinalea elefanteei zuzendua dagoela ematen duelarik eta ez pertsonengana. Gainera, adibide honek puntuazioaren garrantzia kohesio moduan azpimarratzeko balio du; itzultzaileak puntua edo harridura ikurra erabili izan balitu "elefantea" hitzaren ondoren, "zure" anafora literalki interpretatuko lukete irakurleek. Horrela, umorez irakurtzeko aukera guztiak baztertuko lituzke itzultzaileak.
(2) Astekari sobietarreko artikulu batek honela dio "Sobietar Errepublikako 15.000 margolari eta eskultoreren Moskuko Arte Erakusketa izango da. Azken bi urteetan exekutatu dituzte."
Hitzen ordena
Hitzak ordenatzea da lengoaia baten osagai sintaktikoek zentzuzko esaldi bat sortzeko duten era bakarra. Hizkuntza ezberdinek estruktura ezberdinak erabiltzen dituzte hitzak ordenatzeko unean. Hizkuntza batetik besterako itzulpen zuzenak egiteak esapide bat behar ez luken lekuan egotea gertarazi lezake, ondorioz hasierako esanahia galduz edota aldatuz, kasu batzuetan umorea gehituz.
Ehun eta zortzi
Ehun eta zortzi (108) ehun eta zazpiaren ondoren eta ehun eta bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Umorea itzulpenean
Hitzen ordena
“Egunero ostegunetan izan ezik” esapidearen kokapen okerraren ondorioz (ingelesezko itzulpenean), itzulpen umoretsu bat sortzen da, non ia egunero arteen arloko jende ezaguna lurperatzen deneko ideia ematen duen. Itzultzailea ez zen ohartu eman beharreko mezuaren ingelesezko esanahia guztiz aldatzen dela esaldiaren ordena errusiarra mantentzen saiatzean.
Ikus daitekenez, esaldia itzultzeko unean aukeratu den ordenaren ondorioz tabernan umeak erditzea debekatua dagoela ematen du, berez ume txikiak tabernan ez egotea eskatu nahi zenean.
Zergatik hartzen da erabaki hau?
Aurreko guztia kontuan harturik, gaur egun zailagoa egiten da testu bat gaizki itzultzea, itzultzaileak aspaldian baino ikasiagoak direlako, eta iraganean baino askoz baliabide gehiago dituzte eskura beraien lana betetzeko. Honekin batera, programen bidezko itzulpenak ere zuzenagoak dira, programa hauek askoz hobeto prestatuta daude eta.
Ondorioz, esan liteke akatsen bidez umorea sortzea zailagoa dela itzulpena esperientziadun eskuetatik pasatzen denean. Hala eta guztiz ere, arlo berezi bat existitzen da non itzulpenaren bidez umorea sortzea kontuan hartu beharreko lan bat den: atzerriko umorezko film eta telebista saioak.
Hauek itzultzea lan bereziki konplikatua da, itzulpena ez delako soilik testuzkoa, baizik eta ikus-entzunezko alderdi garrantzitsu bat kontuan hartu behar den. Hau da, pertsonaia eta aktore bakoitzari dagokion testuen itzulpenak jatorrizko edukiaren "timing"-arekin bat egin behar du, eta testuak pantailan ikusten den aho mugimenduekiko berdintasun puntu bat eduki behar du. Honekin batera, ezinezkoa da hitzez hitzeko itzulpena egitea, erreferentzia eta lokalizazio ezberdintasunengatik txiste batek baino gehiagok zentzua galduko bailuke.
Hau ez da inoiz arazo bat izan pentsamendu bixiko itzultzaileentzat, eta Euskal Herrian bertan pertsona horietako asko ditugu. Adibide ezberdinen artean hortxe dugu "Sakura Kartak Zakura" izenburu jostagarria, "Card Captor Sakura"·marrazki bizidun japoniarretik etorria. Edo Lasterketa Zoro-etako partehartzaileen izen bitxiak, hala nola:
Humptrup
Humptrup Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Unai Ziarreta
Unai Ziarreta Bilbao (Mungia, Bizkaia, 1970eko maiatzaren 21a - ) eusko legebiltzarkide ohia eta Eusko Alkartasunako presidentea izan zen 2007tik 2009ra. Ogibidez abokatua da. Zuzenbidean lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean eta Pedro Ibarretxe praktika juridikorako eskolan diplomatu zen, Deustuko Unibertsitatearen laguntzarekin.
Aintzane Ezenarro (Aralar) eta bera 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetako lehendakarigai bakarrak ziren euskara ama hizkuntza gisa zutena. Horrez gain, zerrendaburua zen Bizkaitik baina ez zen hautatua izan.
Malenice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1654 urtean egin zen.
Hyla sarda
Hyla sarda Hyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Olombrada
Olombrada Segoviako udalerria da, Tierra de Pinares eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 723 biztanle zituen.
Bretteville
Bretteville Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bretteville udalerrian erroldatutako biztanleak 1.031 ziren. Familiak 413 ziren, horien artean 82 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 59 bakarrik bizi ziren emakumeak), 156 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 148 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 27 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 680 ziren, horien artean 483 aktiboak ziren eta 197 inaktiboak ziren. 483 pertsona aktiboetatik 439 lanean zeuden (234 gizon eta 205 emakume) eta 43 langabezian zeuden (25 gizon eta 18 emakume). 197 pertsona inaktiboetatik 85 erretiraturik zeuden, 56 ikasten zeuden eta 56 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bretteville udalerrian 423 unitate fiskal zeuden, 1.071,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.251 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bretteville udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 374 hektarea erabiltzen.
Chunerpeton tianyiensis
Chunerpeton tianyiensis Cryptobranchidae anfibio familiako bere generoko espezie bakarra da. Jurasikoan bizi izan zen, gaur egungo Txina eta Mongolian. Caudata modernoen, hau da, Urodelaren ordezkaririk zaharrena da. Chunerpetonen aurkikuntzak Cryptobranchidae eta Hynobiidaeren arteko bereizketa Asian gertatu zenaren erakusgarri litzateke. Familia honetako beste ale batzuk Ipar Amerikan bizi dira, baina hori lurretik heltzea posible zelako azaltzen da. Bestetik Hynobiidae, edo uhandre asiatikoak, Asiatik Europara hedatuko ziren, eta Holozenoan bertan mugatu.
Bretteville
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Microdesmus carri
Microdesmus carri Microdesmus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.