cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mineral
Propietate fisikoak
Mineralen karakterizazioa oso sinpletik oso zailera alda daiteke. Mineral bat hainbat propietate fisikoengatik identifikatua izan daiteke, horietako asko arazorik gabeko identifikaziorako baliagarriak izanik. Beste kasu batzutan, mineralak soilik prozesu konplexuago batzuen bidez sailkatuak izan daitezke, optiko, kimiko edo X izpien bidezkoak, baina metodo hauek oso garestiak eta luzeak izan daitezke. Sailkapenerako ikasten diren propietate fisikoak egitura kristalinoa eta habitua, gogortasuna eta distira, gardentasuna, kolorea, marra, esfoliazioa eta apurketa eta dentsitate erlatiboa dira.
Egitura kristalinoa eta habitua
Egitura kristalinoa mineral baten kanpo egiturako atomoen disposizio espazial geometrikoaren emaitza da. Egitura hau barne disposizio atomiko edo ioniko erregular batean oinarritzen da, kristalak hartzen duen forma geometrikoan agertzen dena, baita ere mineral pikorrak sobera txikiak direnean ikusi ahal izateko, estruktura kristalinoa beti periodikoa da eta X izpien difrakzio bidez determina daiteke. Mineralak, orokorrean, bere simetriarengatik deskribatuak izaten dira. Kristalak kristalografikoki murriztuta daude 32 puntu taldetara, bere simetriarengatik alderatzen direnak. Talde hauek ere kategoria zabalagoetan sailkatzen dira, zabalenak seiekoak izanik.
Kimikak eta egitura kristalinoak, biak batera, mineral bat definitzen dute. 32 puntuko taldetako murrizketarekin kimika ezberdineko mineralek egitura kristalino berdina eduki dezakete. Adibidez halita, galena eta periklasak, denek hexaoktahedraleko puntu taldearen barruan daude, estekiometria berdintsua baitute beren elementu konstitutiboen artean. Bestalde, polimorfoak mineral talde batzuk dira, zeintzuk formula kimiko berdina daukaten egitura desberdina duten bitartean. Adibidez, pirita eta markasita, biak burdin sulfuroak dira baina lehena isometrikoa den bitartean bigarrena ortorronbikoa da.
Polimorfismoa simetria puruareb terminotik asko heda daiteke. Aluminosilikatoak hiru mineraleko taldeak dira (zianita, andaluzita, silimanita) Al2SiO5 formula kimikoa partekatzen dutenak. Zianita triklinikoa da, andaluzita eta silimanita ortorronbikoak diren bitartean eta bipiramidal izeneko puntu taldearen barruan kokatzen dira. Diferentzia hauek aluminioa egitura kristalinoaren barruan nola koordinatzen den arabera sortzen dira. Egitura guztietan aluminio ioi bat beti sei aldiz koordinatuta dago oxigenoarekin; silzioa, orokorrean, lau aldiz koordinatuta dago mineral guztietan. Zianitan, bigarren aluminio sei aldiz dago koordinazioan, bere formula kimikoa bezala idatz daiteke, bere egitura kristalinoa irudikatzeko. Andaluzitaren bigarren aluminioa bost aldiz kordinatzen da eta silimanitarena, aldiz, lau.
Egitura kimiko eta kristalinoaren arteko diferentziak asko eragiten dute mineralaren beste propietate fisikoetan. Karbonoaren alotropoak, diamantea eta grafitoa, propietate oso desberdinak dituzte, diamantea sustantzi mineralik gogorrena da, distira adamantinoa dauka eta familia isometrikoaren barruan kokatzen da, grafitoa oso biguina den bitartean, distira koipetsua izateaz gain eta familia hexagonalean kristalizatzen da. Guzti hau loturan arteko diferentzien bidez azaltzen da. Diamantean, karbonoak sp3 orbital hibridoetan daude, marko bat eratzen dutela esan nahi duena, non karbonoak beste karbono batzuei forma tetraedriko baten bidez lotuta dauden. Bestalde, grafitoak atomo xaflak eratzen ditu sp2 orbitaletan, non karbono atomo bakoitza era kobalente batean soilik beste hiru C atomori lotuta dagoen. Xafla hauek lotuta mantentzen dira Van der Waals indarrak baino askoz ahulagoak diren indarren bitartez eta hau desberdintasun mikroskopiko oso handitan itzuli egiten da.
Makla bi kristal edo gehiagoren interpretazio bat da espezie mineral batekin. Maklaren geometria mineralaren simetriaz kontrolatua dago, eta emaitza bezala, hainbat mota daude. Kontaktuzko maklak plano batean elkartutako bi kristal dituzte eta ohikoa da espinela; makla retikulatuak, oihkoak rutilo forman, retikulatu baten antza duten kristal ekarlotuak dira. Makla genikulatuak, erdian nahaste bat dute maklaketaren hasieraren eragina dena. Sarkuntzako maklak bi kristal indibidual dituzte bata bestearen barruan hazi direnak; honen adibide dira estaurolitako gurutze formako maklak. Makla ziklikoak maklaketa iraunkor baten eraginez sortzen dira, errotazio ardatz baten inguruan ematen dena; hiru, lau, bost, sei edo zortzi ardatzen inguruan eman daiteke. Makla polisintetikoak makla ziklikoen antzekoak dira maklaketa errepikakorren presentziaren eraginez, nahiz eta, errotazio ardatz baten inguruan sortu beharrean, plano paraleloak jarraituz egiten duten.
Habitu kristalinoa kristalaren forma orokorrari dagokio. Propietate hau deskribatzeko hainbat termino erabiltzen dira, orratz formako kristalak deskribatzen dituena natrolita bezalakoak, arboreszentea edo dendritikoa, ekuantea, ohikoa granatean, prismatikoa eta tabularra. Forma kristalinoarekiko harremanari dagokionez, kristalaren aurpegiaren kalitatea mineral batzuen diagnostikoa da, bereziki mikroskopio petrografiko batekin. Kristal ehudralak kanpo forma definitu bat daukate, kristal anhedralak ez duten bitartean; bitarteko formak subhedral bezala ezagutuak dira.
Gogortasuna
Mineral baten gogortasunak marraketari zein nolako erresistentzia ezartzen dion definitzen du. Propietate fisiko hau konposizio kimiko eta egitura kristalinoaren menpekoa da eta horregatik ez du zertan konstantea izan behar aurpegi guztietan: ahultasun kristalografikoak aurpegi batzuk biguinagoak izatea eragiten du. Propietate honen adibide bat zianitan dago, % 5eko Mohs gogortasun bat duena norabide paraleloan a(001), baina 7koa paralelo (100).
Neurketarako eskala orokorrena Mohsena da. Hamar adierazleengatik definituta, mineral bat indize altuago bat duena eskalan bera baino beherago dauden mineralak marratuko ditu. Eskala talkotik (silikato estratifikatua), diamanteraino doa, karbonoaren polimorfo bat dena, material gogorrena izanik.
Gardentasuna eta distira
Distirak erajusten digu nola agertzen den mineralaren gainzalean jotzen duen argiak, kolorearen menpekoa ez den propietate bat eta bai bere natura fisikoarena: intentsoagoa da lotura metalikoa duten substantzietan eta ahulagoa lotura kobalente edo ionikoa dutenetan. Distira mota eta bere intentsitatea errefrakzio indize eta xurgatu eta islatutako argiaren erlazioaren menpekoak dira. Bere deskribapenerako hainbat termino kualitatibo daude, hirutan banatuak:
Gardentasunak argiaren gaitasuna adierazten du mineral bat zeharkatzeko orduan. Mineral gardenek ez dute argiaren intentsitatea txikitzen. Mineral hauen adibide bat moskobita da; honen barietate batzuk nahiko argiak dira leihoetan beira moduan erabiliak izateko. Mineral zeharargiak argi pixka bat igarotzen uzten dute, baina gardenek baino gutxiago. Jadeita eta nefrita propietate hau duten mineralen adibideak dira. Argia igarortzen uzten ez duiten mineralak opakuak bezala ezagutuak dira.
Gardentasuna mineralaren lodieraren menpekoa da. Mineral bat nahiko mehea denean gardena izatera iritsi daiteke, mahiz eta propietate hori ez ikusi. Bestalde, mineral batzuk, hematita edo pirita bezalakoak opakuak dira xafla mehetan ere.
Kolorea eta marra
Kolorea mineral baten propietaterik begi bistakoena da, baina askotan ez du identifikatzeko balio. Elektroiekin elkarrekintzan dagoen erradiazio elktromagnetikoak sorzten du. Kolorean dauka kontribuzioarengatik, hiru mineral mota handi bereizten dira:
Burdina bezalako metal batzuk alokromatiko eta idiokromatiko izan daitezke. Lehen kasuan inpurutasun bezala kontsideratuta dago eta bigarren kasuan koloredun mineralaren parte da.
Mineral batzuen kolorea alda daiteke, nahiz modu natural edo laguntza bidez modu baten bitartez. Erradiazio maila bajuek, naturan askotan ematen direnak, kolorerik gabeko mineral batzuk iluntzea eragin dezakete. Kolore berde-horiko beriloak beroarekin tratatzen dira artifizialki kolore urdinago bat emateko.
Gorputzaren kolore sinpleaz gain, mineralek beste propietate optiko bereizgarriak izan ditzakete, kolorearen aldaketa eragiten dutenak:
Mineral baten marra mineral baten koloreari hauts itxuran dagokio, bere gorputzarekiko berdina edo ez izan daitekeena. Propietate hau aztertzeko modurik erabiliena marra plakarekin egiten da, portzelanaz eginda dagoena eta txuria edo beltza dena. Mineral baten marra gainazalaren edozein alteraziokiko independientea da. Honen adibide ohikoa hematita da, beltza, gorria edo plateatua dena baina bere marra gerezi gorria da. Marraren probak limiteak ditu hala nola mineralen gogortasunagatik, 7tik goragoko gogortasuna duten mineralek beraiek marratzen baitute plaka.
Esfoliazioa eta apurketa
Definizioz, mineralek disposizio atomiko karakteristiko bat daukate eta egitura kristalino horren edozein ahultasun ahultasun planoen existentziaren arrazoia dira. Mineralen apurketa plano horietan zehar esfoliazio deitzen da. Esfoliazioaren kalitatea deskribatuta izan daiteke bere garbitasun eta erreztasunaren funtzioan; kalitate hori deskribatzen diren terminoak handienetik txikienera, perfektua, ona, desberdina eta pobrea dira. Partikularki mineral gardenetan, esfoliazioa ikus daiteke marra bparaleloen marra batzuk bezala, gainazal planoak deskribatzen dituztenak albotik ikusten direnean. Esfoliazioa ez da mineralen propietate unibertsal bat, adibidez, kuartzoa silize tetraedro interkonektatuez eratua, ezdauka ahultasunik esfoliatu ahal izateko. Bestalde, mikak, base esfoliazio perfektua dutenak, silize tetraedroz eratuta daude baina elkarri oso ahulki lotuta mantentzen dira.
Esfoliazioa kristalografiaren funtzioa denez, esfoliazio moten artean barietate handi bat dago bat, bi, hiru, lau edo sei norabidetan emanda. Bi direkziotako esfoliazioa anfibol eta piroxenotan ematen da. Galena edo halita bezalako mineralek esfoliazio karratua dute, hiru norabidetan, 90º-tan, baina ez 90º-tan kaltzitan bezala, zeinaren esfoliazioa erronboedrikoa den. Esfoliazio oktaedrikoa fluorita eta diamantean agertzen da, eta esfaleritak dodekaedroaren sei esfoliazio norabide ditu.
Esfoliazio askotako mineralek norabide guztietan berdin ez haustea pairatu dezakete, adibidez, kaltzitak hiru norabideko esfoliazio ona dauka baina igeltsuak soilik esfoliazio perfektu bakarra dauka norabide batean eta pobrea beste bitan. Esfoliazio planoen arteko angeluek mineralen artean aldatzen dira. Adibidez, anfiboleak kate bikoitzeko silikatoak direnez eta piroxenoak kate bakarrekoak, piroxenoak bi norabidetan esfoliatzen dira 90ºtan eta anfiboleak ere bi norabidetan baina 120º eta 60ºtan.
Richard Ithamar Aaron
Richard Ithamar Aaron (1901eko azaroaren 6a-1987ko apirilaren 4a) filosofo galestarra zen.
Mineral
Esfoliazioa eta apurketa
Apurketa, batzutan esfoliazio faltsua bezala ezagutua, itxuran esfoliazioaren antzekoa da baina egituraren defektu engatik ematen da. Apurketa mineral berdinekom kristal batetik bestera aldatzen da. Orokorrean apurketa kristal bati eragindako tentsio batek sortzen du. Tentsioen iturriek berennbarnean deformazioa hartzen dute. Askotan apurketa jasaten duten mineralak piroxenoak, hematita magnetita eta korindoia dira.
Laurehun eta hirurogeita sei
Laurehun eta hirurogeita sei (466) laurehun eta hirurogeita bostaren ondoren eta laurehun eta hirurogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Mineral
Esfoliazioa eta apurketa
Mineral bat esfoliazio planoari ez dagokion norabide batean hausten denean, apurketa deritzo.
Richard Ithamar Aaron
Blaendulaisen (Glamorgan) jaioa, Oxfordko Oriel College-n ikasi zuen. 1932tik 1969ra arte filosofia irakaslea izan zen Galesko Unibertsitatean. 1938tik 1968ra arte Efrydiau Athronyddol galeserazko filosofia-aldizkaria argitaratu zuen.
Mineral
Esfoliazioa eta apurketa
Hainbat mota daude:
Irmotasuna esfoliazio eta apurketarekin erlazionatuta dago. Apurketak eta esfoliazioak minerala hausten deneko gainazalak deskribatzen dituzten bitartean, irmotasunak mineralak haustura horri jarritako erresistentzia deskribatzen du.
Richard Ithamar Aaron
Epistemologia eta unibertsalak landu zituen bere lanetan, baina John Lockeren biografia idazteagatik ezagunagoa da.
Babez for Breakfast
Babez for Breakfast Lordi taldearen musika diskoa da, 2010ean argitaratutakoa.
Richard Ithamar Aaron
Aberystwythen hil zen 1987an.
Mineral
Esfoliazioa eta apurketa
Mineralak izan daitezke:
Dentsitate erlatiboa
Dentsitate erlatiboak zenbaki bidez deskribatzen du mineral baten dentsitatea. Dentsitatearen dimentsioak masa unitateak bolumen unitateez zatituak dira. Dentsitate erlatiboak mineral erakusgarri batek desplazatutako ur kantitatea neurtzen du. Dentsitate erlatiboa erlazio adimentsional bat da, unitaterik gabekoa,. Mineral gehienentzako, ez da propietate bereizgarri bat. Arrokak eratzen dituzten mineralak-normalean silikatoak eta batzutan karbonatoak-honako tarteko dentsitate erlatiboa dute: 2,5-3,5.
Dentsitate erlatibo altu batek mineral batzuk diagnostikatzea baimentzen du. Aldaketa kimikoa erlazionatzen da dentsitate erlatiboko konbo batekin. Mineral arruntenen artean, oxido eta sulfuroek dentsitate erlatibo altu bat izaten dute, masa atomiko altuagoko elementuak baitituzte. Ohikotasun bat mineral metaliko eta distira diamantinokoek dentsitate erlatibo altuagoak dituztela da mineral ez metalikoek baino. Adibidez, hematita, 5,26-ko dentsitate erlatiboa dauka, galenak 7,2-7,6-ko grabitate espezifikoa duen bitartean, bere konposizioan berun eta burdin asko daukala erakusten duena. Dentsitate erlatiboa oso altua da metal natiboetan, kamazitak 7,9koa dauka (aleazio bat da) eta urrearena 15 eta 19,3 artean dago.
Beste propietate batzuk
Beste propietate batzuk erabil daitezke mineralak identifikatzeko nahiz eta oso ohikoak ez izan eta soilik mineral batzuei aplikatzen ahal zaizkien. Azido diluituaren erabilera (askotan HCl) karbonatoak bete mineraletatik bereizten laguntzen digu. Azidoak karbonato taldearekin erreakzionatzen du, eragindako gunean borboteatuz eta modu horretan karbono dioxido gasa askatuz. Adibidez proba hau kaltzita dolomitatik bereizteko erabiltzen da, bereziki arroken barruan.
Magnetismoa propietate oso ikusgarria da mineral batzuetan. Mineral arrunten artean, magnetitak propietate hau indarrarekin erakusten du eta gainera aurkitzen da, nahiz eta ez hainbesteko intentsitatearekin, pirrotitan eta ilmenitan.
Erradioaktibitatea ezohikoa xen propietate bat da, nahiz eta mineral batzuek elementu erradioaktiboak integra ditzaketen. Eratzaileak izan daitezke, uranioa bezala uraninitan, autunitan edo karnotitan edo ezpurutasun gisa. Azken kasu honetan elementu erradiaktiboen desintegrazioak mineral kristala hausten du, emaitza, halo erradiaktiboa deitua, hainbat tekniken bidez ikus daiteke, bereziki petrografia laminetan.
Mineral motak
Lurrazala silizioz eta oxigenoz osatua dagoenez, silikatoak dira talde handi eta garrantzitsuena. Hauetaz aparte, lurrazalean elementu ohikoenak aluminioa, magnesioa, burdina, kaltzioa, sodioa eta potasioa dira, silikatoen konposizio ugaritan agertuz. Silikato garrantzitsuenak feldespatoak, kuartzoak, olibinoak, piroxenoak, anfibolak, granitoak eta mikak dira.
Ez-silikatoak beste talde batzuetan zatitzen dira: elementu natiboak, sulfuroak, haluroak, oxido eta hidroxidoak, karbonato eta nitratoak, boratoak, sulfatoak eta fosfatoak dira. Mineral ez-silikatoak oso arraroak dira gehienetan, nahiz eta, batzuk ohiko samarrak diren, kaltzita, pirita, magnetita eta hematita, adibidez. Bi egitura mota ohiko dituzte ez-silikatoek: enpaketaketa trinkoa eta, silikatoen legez, elkarrekin lotutako tetraedroak. Egitura trinkoak atomoak dentsoki antolatzeko modua da.
Mineral ez-silikatoak garrantzi ekonomiko handikoak dira, silikatoek baino baino elementu gehiago kontzentratzen baitituzte.
Silikatoak
Silikatoak silize gatza beste oxido metalikoekin elkartzean sortzen diren mineralak dira. Silikato baten oinarria tetraedroa,, da, nahiz eta, presio altuko kasuetan silizioa koordinazio oktaedrikoan aurkituko dugun. Silize tetraedroak ondoren polimerizatu egingo dira, beste egitura batzuk sortuz, kate unidimentsionalak, lamina bidimentsionalak edota armazoi tridimentsionalak diren moduan. Polimerizatu gabeko silikatoak beste elementuen beharra dute 4- karga orekatzeko.
Tektosilikatoak
Oso ugariak dira, lurrazalaren %64 osatzen dute. Armazoi egitura eta polimerizazio mail altua dute. Kimikoki egonkorrak dira beraien lotura kobalentea dela eta.
Kuartzoak
Lurrazalaren %12 osatzen dute. Erresistibitate kimiko eta fisikoengatik da ezaguna. Polimorfo ugari ditu, egonkorrena α-kuartzoa da. Bere homologo, β-kuartzoa, temperatura eta presio altuetan bakarrik agertzen da. Si eta O atomoez osaatua dagoen silikato bakarra,. Si-O lotura guztiak berdinak dira norabide guztietan egitura tridimensional oso trinkoa osatuz. Ez du esfoliaziorik. Purua denean gardena da, baina askotan ez-purutasunengatik kolore asko erakusten ditu.
Feldespatoak
Talde ugariena da lurrazalean, %50. katioia rengatik ordezkatua da. 22 feldespato espezie daude 4 taldetan banatuta, alkalinoak eta plagioklasak, handienak, eta zelsianak eta banalsitak, txikienak. Presio eta tenperatura tarte zabalean sortu daitezke. Esfoliazio izan dezakete eta nahiko gogorrak dira, distira beirakararekin. Katioiaren arabera: feldespato potasikoa (ortosa) eta plagioklasa (albita eta anortita).
Feldespatoideak
Egituran feldespatoen antza dute, desberdintasuna Si gutxiago dutelan datza, horrek Al gehiago ordezkatzea eragiten du.
Zeolitak
Abitu ezaugariiak dituzte, orratzak, plakak edo bloke-masiboak osatuz. Uretan osatzen dira, temperatura eta presio baxuetan. Aplikazio industrialak dituzte, uren tratamenduan batez ere.
Filosilikatoak
Mineralen talde oso hedatua da lurrazalean eta arroka askoren osagai dira.Beraien ezaugarri da kapetan antolatuta egotea.Egiturari dagokionez tetraedrikoak edo oktoedrikoak dira. Laminen arteko loturen arabera kaolinita-serpentina taldekoak, hidrogeno zubiak badira, edo buztinak, Van der Waals indarrak badira, izan daitezke. Aldi berean, dioktaedrikoak dira kaolinita eta pirofilita eta trioktaedrikoak dira, berriz, serpentina eta talkoa. Miketan lamina tetraedrikoen artean aluminioa batzen da, klorita hauekin erlazionatzen da. Egitura kimikoa dela eta kapa malgu, elastiko, gardenak dituzte, zeintzuk isolatzaile elektrikoak diren eta ezkata finetan bereiztu daitezkeen.
Biotita
Mika beltza da, xafla egitura du eta burdinean aberatsa da. Esfoliazioa norabide batean ematen du, disdira handikoa da eta arroka kontinentaletan aurkitzen da.
Buztin mineralak
Pikor fineko mineralak dira, xafla egitura duena. Beste silikatoen meteorizazio kimikoaren produktua dira.Mineral ohikoenak: kolonita (portzelana, paper satinatua, aditiboak egiteko...erabiltzen da).
Inosilikatoak
Tetraedros osatutako kateetan datzan metasilikatoak dira. Kateak sinpleak, piroxenoak osatzen dituztenak, eta bikoitzak, anfibolak osatzen dituztenak, izan daitezke. Ordena handiagoko kateak egon daitezke, baina oso arraroak dira.
Piroxenoak
Orokorrean beraien egitura da, non Xk leku oktaedrikoa hartzen duen eta Yk seikoak edo zortzikoak. Arroka ígneo mafikoak osa ohi dituzte. Mantuko mineral grrantzitsuak dira, hauetatik arruntena augita da, beltza, opakoa, ia 90º duten bi esfoliazio norabide ditu. Basaltoetan (lurrazal ozeanikoa) eta kontinentekok harea bolkanikoetan mineral ugaria.
Anfibolak
Aldakortasun kimiko handia dute, formula dutenak. Askotan hidratatuak izaten dira, hau da, hidroxilo,, taldea daramate konposizioan. Anfibole mota asko daude, horietatik asbestoak eraikuntzan asko erabiltzen diren, nahiz eta, kantzerigenoak diren eta gaixotasun asko eragin ditzaketen. Hornblenda da mineral arruntena. Esfoliazioak 60º eta 120ºkoak, arroka kontinentaletan aurkitzen da.
Ziklosilikatoak
Hiru edo tetraedro gehiagoz osatua egon daiteke, zeintzuk eraztun itxi sinple edo bikoitzak osatu ditzazketen. 6 adarrekoak dira ohikoenak. Normalean fuerteak, kristal luzexkekin eta ildaskatuak izanten dira. Eraztunen formagatik turmalinak edo beriloak izan daitezke.
Sorosilikatoak
Bi mota daude: epidotak, ohikoenak, eta idokratak. Tetraedro-tetraedro loturaz osatuta daude oxigen batean.
Ortosilikatoak
Nesosilikatoak ere deituak. Tetraedro isolatuez osaturik daude, kristal blokeak osatu ohi dituzte eta pisutsuak dira.
Aluminiosilikatoak
Tetraedro batez eta aluminio katioi batez osatzen dira, eta presioaren eta tenperaturaren arabera mineral ezberdinak osatzen dira.
Granateak
formula duten mineralak dira, non X katioi handi bat den eta Y katioi txikia. Talde gehiagotan banatzen dira.
Beste ortosilikato batzuk zirkoia, estaurolita eta topazioa dira. Olibinoaren antzzeko egitura du. Disdira beirakarakoa eta kolore ugarikoa. Arroka metamorfikoetan ikusten da.
Sulfuroak
Sulfuroak, seleniuroak, telurioak, arseniuroak, antimoniouroak, bismutiuroak, sulfoarseniuroak eta sulfogatzak osatzen dute, egituran antzekotasunegatik. Metalekiko edo semimetalekiko sufre proportzioaren arabera sailkatzen dira. Biguinak izan ohi dira, pisu espezifiko altuarekin eta erdi-eroaleak. Asko erraz disolbatzen dira uretan.
Oxidoak
Oxidoek, hidroxidoek, banadiatoek, arseniatoek, antimonaitoek, bismutitoek, sulfitoek, seleniatoek, teluritoek eta iodatoek osatzen dituzte. Hiru kategoriatan banatzen dira: oxido sinpleak, hidroxiloak eta oxido multipleak. Oxido sinpleak katioiek en proportzioren arabera sailkatzen dira eta hidroxidoak Oxido multipleen ezaugarria da magnetismo indartsua.
Haluroak
Haluro sinpleek eta konplexuek, ur molekulekin edo gabe, eta oxihaluroek eta hidroxihaluroek osatzen dituzte. Anioi nagusia haluro bat denean deritze hórrela. Biguinak, ahulak, hauskorrak eta uretan disolbagarriak izan ohi dira.
Karbonatoak
Karbonatoek, uranilo-karbonatoek eta nitratoek osatzen dute. Hauen anioi-taldea karbonatoak dira,. Hauskorrak dira, esfoliazioarekin eta guztiek erreakzionatzen dute azido baten aurrean. Hauek asko aurkitzen diren lurraldeetan geografía karstikoa ematen da. Askotan itsas-eremuetako sedimentazio biogeniko edo kimikoengatik sortzen dira. Katioien arabera mineral desberdinak sortzen dira.
Sulfatoak
Sulfato, selenato, telurato, kromato, molibdato eta wolframatoek osatzen dute. Sulfato ioia daramate, gardenak, biguinak eta hauskorrak izan ohi dira. Sulfatoak ebaporitetan sortzen dira gehienetan ur gazietan. Anhidridoetan eta hidratoetan banatzen dira.
Fosfatoak
Fosfatoek, arseniatoek eta banadatoek osatzen dute. 7 taldeetan banatzen dira. Egitura tetraedrikoa duen fosfato ioiek osatzen dituzte.
Mineral organikoak
Hidrokarburoek, gatz eta azido organikoak, minetan agertzen direnak, biltzen ditu. Karbono organikoak daramatzate, baina prozesu geologikoek ere sortzen dituzte.
Mineralen erabilera
Mineralek giza jardueran garrantzi handia dute, beren erabilera ugariengatik. Mineral batzuk erauzten diren moduan erabiltzen dira, adibidez, talkoa, gatza eta sufrea. Beste mineral batzuk aldiz, zenbait prozesu jasan ondoren erabiltzen dira, burdina, kobrea, aluminioa, etab.
Hobiak eta meategiak: Hobiak mineralen metaketak dira, munduan asko daude, baina bakarrik horietako batzuk ustiatzen ahal dira: balio asko edo gutxiko, edota interes industrial handiko mineralak dituztelako; beste batzuk, bere mineralak balio handikoak izan arren ustiaketa oso garestia delako. Hobi bat errentagarria denean, meategiak sortzen dituzte eta orduan bertako mineralak eskuratzen dituzte; meategiak oso makina konplexuak eta aurreratuak dituzte. Bi meategi mota daude: zerupekoak eta lurpekoak.
Metalak lortzea: Naturan metalak egoera puruan daude gehienak, hau da, berezko egoeran, esaterako, urrea da adibiderik garbiena: harrien barruan urrea aurkitzen ahal da baina hori oso gutxitan gertatzen da. Metalak lortzeko erabili ohi ditugun mineralak mena deitzen dira. Metalen atomoak beste elementu batzuekin nahastuta daude eta orduan konposatu kimikoa osatzen dute, hain zuzen ere minerala.
Meategiak ez dira bakarrik mineralak lortzeko; metalak ez diren beste mineral batzuk lortzeko ere erabiltzen dira, esaterako, Fluorita eta mota askotako gatzak eta fosfatoak. Mineral horiek oso garrantzia handia dute industriako 2. sektorean.
Lurrazalaren konposizio kimikoa
Lurrazalaren konposizioa aztertzen badugu, harrien eta mineralen osagarriak aztertzeko aukera dugu.Gure planetaren gainazalean ia elementu kimiko guztiak daude, baina horietako batzuk soilik dira ugarienak.Hurrengo taula honetan lurrazalean dauden elementu ugarienak ikus dezakegu:
Gure planetako lurrazalaren pisuaren % 98,5a zortzi elementuz osatuta dago: oxigenoa, silizioa, aluminioa eta abar, hau da taulan agertzen diren elementu guztiak, eta horiek harrien eta mineralen osagarri garrantzitsuenak dira, baina materia mineralen elementu nagusiak oxigenoa eta silizioa dira. Silikatoen taldeko mineralak dira eta lurrazaleko minelarik ugarienak ere.
Euskal Herriko hobi mineralak
Eskuineko mapan hobi mineral nagusiak agertzen dira. Ikus daitekenez 4 jatorri ezberdinetako hobi mineralak daude. Lehenengoa, bere antzinatasunaren arabera, Paleozoikoko mazizoetan dauden berun, zink, magnesio, fluor eta burdin hobiak dira. Hauek erromatarren garaian ustiatzen ziren, batez ere Aiako Harrian eta gero Oiassoko portuan garraiatu. Honetaz gain Aldude eta Bortziriaken ere agertzen dira mineral hauek. Hauetako askotan zilarra ere aurki daiteke. Ariben merkurioa ere esplotatu zen bere garaian.
Kretazeoko mineralak bi mota ezberdinetan agertzen dira. Alde batetik Bilboko Antiklinalaren ardatzean burdinezko hobi oso garrantzitsuak daude. Burdina leku askotan atera badaiteke ere (burdinolak oso ugariak izan ziren garai batean) inon ez dago Euskal Herrian Meatzaldea eskualdean bezain beste. Triano mendia gaur egun guztiz zulatua dago, bertan zegoen minerala ateratzeko. Gallarta, Bilbo eta Otxandion ere ola garrantzitsuak egon dira. 1878tik 1898ra 80,5 milioi tona burdin atera ziren Triano ingurutik, 1899an 6,5 milioi tona atera ziren, hogei urte lehenago 1,3 ateratzen zirelarik.
Antiklinorioaren bi alpetan kareharria da nagusi, eta uharri ugari daude. Bertako askotan beruna eta zinka atera daiteke. Meatze hauek txikiak dira, baina ugariak. Bizkaiko sinklinorioaren iparraldeko alpean ere agertzen dira, hiru banda osatuz.
Hirugarrenik diapiroei lotutako gatz mineralak daude. Hauek gatzaga askotan esplotatu izan dira eta gaur egun Iruñea inguruan badute garrantzia. Nafarroan gatz arruntaren esplotazioak interes ekonomikoa du, 2004an 112.741 tona ekoiztu ziren.
Azkenik hobi minerala izan ez arren bere balio ekonomikoa dela eta aipatzeko modukoa da Bermeotik iparraldera aurkitu zen gas natural boltsa. Bertan kokatu zen La Gaviota izeneko gas ustiatzailea. Gaur egun ez dago esplotatzeko adina gas.
Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizional
Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizionala izaki bizidunak haien metabolismo eta energia eta karbono iturrien arabera ordenatzen dituen sailkapena da. Bera osatzeko, hiru aldagai aintzakotzat hartzen dira:
Karbono iturria
Bi bizidun mota daude karbono iturriaren arabera:
Organismo aututrofoak gai dira materia organikoa eratzeko (gluzidoak) materia inorganikotik (CO2 eta ura) abiatuta. Organismo hauek beren kabuz elikatzen dira, ez dute beste organismorik jan behar. Landare guztiak, zianobakterioak eta bakterio batzuk dira autotrofoak.
Organismo heterotrofoak beste izaki bizidunengandik elikatu behar dira, ezin baitute beren kabuz materia organikoa eratu. Dietaren bidez hartu behar dute aipatutako materia organikoa. Animaliak, onddoak, bakterio gehienak eta protozooak heterotrofoak dira.
Energia iturria
Bi organismo mota daude energia iturriaren arabera:
Energia iturria bat ala bestea izanik, bizidunek haien metabolismoaren bidez hasierako energia hori energia biokimiko bihurtzen dute, ATP moduan. ATP hori izango da zelulak bere funtzioak burutu ahal izateko erabiliko duen molekula energetikoa.
Organismo fototrofo gehienak autotrofoak dira, hots, CO2 dute karbono iturria. Esaterako, landareak. Argiak elektroiak mugiarazteko behar den energia ematen du, eta fotosintesiaren argi-fasean elektroi-garraiorako kate batek energia kimikoa (ATP) sortzen du.
Hiroto Sese
Hiroto Sese (世瀬 啓人, 1999ko abuztuaren 20a - ) Japoniako futbolaria da.
Itziar Zabala Bilbao
Itziar Zabala Bilbao (Leioa, 1959) euskal itzultzailea da, besteak beste, Percy Jackson eta Olinpiarrak sagako bi liburu euskarara itzultzeagatik ezaguna. Euskal Itzultzaile Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteko (EIZIE) kidea da. Gutxienez 11 lan itzuli ditu erdaretatik euskarara, gehienak ingelesetik, baina baita ere alemanera eta espainieratik. Itzulpen gehienak haur eta gazte literatura generoko lanak dira.
South Amboy (New Jersey)
South Amboy New Jerseyko hiri bat da. Middlesex konderrian kokatua dago. 2010ean 8,631 biztanle zituen, 4.01 kilometro koadrotan banatuta.
Itziar Zabala Bilbao
Lanak
Besteak beste, hauek dira Itziar Zabalak euskarara itzuli dituen lanak:
Hiroto Sese
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori.
Kaltziomurmanita
Kaltziomurmanita mineral bat da eta murmanite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Kaltziomurmanita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizional
Energia iturria
Organismo kimiotrofoak (animalia guztiak eta bakterio gehienak) molekula inorganiko edo organikoak oxidatzen dituzte haien prozesu katabolikoetan energia (ATP) lortzeko. Oxidazio horietan elektroien mugimendu bat dago, elektroiak ematen dituen lehenengo molekulatik elektroi horien azken hartzailearaino (oxigenoa, kasu gehienetan).
Elektroien emailea
Elektroi-emailearen arabera, bi organismo mota bereizten dira:
Molekula organikoak zein inorganikoak beren ingurugirotik hartzen dituzte bizidunek. Organotrofo gehienak heterotrofoak dira (adibidez, animaliak). Litotrofo gehienak, aldiz, autotrofoak dira (landareak). Bakterioak organotrofoak (gehienak) edo litotrofoak izan daitezke.
Goian aipatu den bezala, bizidunen metabolismoaren erredox erreakzioen bidez elektroiak mugitu egiten dira, emaile batetik hartzaile bateraino. Prozesu horretan energia biokimikoa sortzen da, ATP moduan.
Aldagai hauek guztiak kontutan hartuz, honako taula hau osa daiteke:
Kevin Bacon
Kevin Norwood Bacon (1958ko uztailaren 8a) zinema eta antzerkiko estatubatuar aktorea da, bere antzezlan nabarmenenak Animal House, Footloose, Quicksilver, Tremors, Flatliners, JFK, A Few Good Men, The River Wild, Apollo 13, Sleepers, Wild Things, Trapped, Mystic River, The Woodsman, Friday the 13th, Hollow Man eta Tremors filmeetan burutu ditu.
Baconek Urrezko Globo Sari bat eta Aktoreen Sindikatuaren Sari bi irabazi ditu, Emmy Sari baterako izendatuta egon zen, eta The Guardian-ek Oscar Sarira ko izendapenik jaso ez duen aktore onenen artean izendatu zuen.
Biografia
Bacon, sei seme-alabetatik azkena, familia estu batean jaio eta hazi zen, Filadelfian, Pennsylvanian. Bere ama, Ruth Hilda (ezkongabea, Holees; 1916-1991), lehen hezkuntzako eskola batean irakasten zuen eta aktibista liberal bat zen, eta bere aita, Edmund Norwood Bacon (1910eko maiatzaren 2a - 2005eko urriaren 14a), oso arkitekto errespetatua izan zen eta Filadelfiano ospetsua, urte askoan Filadelfia Hiriko Plangintza Batzordeko Zuzendari Exekutiboa izandakoa. Bere anaietako bat Michael Bacon musikaria da. 16 urterekin, 1974 an, Baconek diruz lagundutako beka bat irabazi zuen eta Pennsylvaniako Arte Gobernadoreen Eskolan parte hartu zuen, Bucknell Unibertsitatean.
Karrera
1978an, John Landis en Animal House (1978) filmean egin zuen debuta zineman, eta laster lortu zituen rol txikiak Viernes 13 (1980) eta Hero at Large (1980) izenburuekin. Geroago, Diner filmean parte hartu zuen (1982), Barry Levinson en drama bat, Mickey Rourke, Daniel Stern eta Steve Guttenberg protagonista zituena.
Brembate
Brembate Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Iodotropheus sprengerae
Iodotropheus sprengerae Iodotropheus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
2000ko 1 Formulako denboraldia
Palmaresa
Gidari txapelduna: Michael Schumacher Ferrari taldearekin
Talde txapelduna: Ferrari M. Schumacher eta Barrichello gidariekin
Wataru Noguchi
Wataru Noguchi (野口 航, 1996ko urtarrilaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
2-buteno
2-butenoa edo ß-butilenoa konposatu organiko bat da CH3CH=CHCH3 formula duena. Alkeno biniliko bat da eta cis-trans isomeria du. Bi isomeroak cis-2-butadienoa eta trans-2-butadienoa dira. Butilenoaren isomeroetako bat da.
Wataru Noguchi
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu.
2-buteno
Cracking prozesuetako albo-produktuetako bat da.
Bi isomeroak destilazioz bereiztea oso gaitza da, baina erabilera gehienetan horrek ez du inportantziarik. Industria-mailako 2-butenoak % 70 cis isomeroa du eta % 30 trans isomeroa
Erabilera
2-butenoaren erabilera nagusia gasolinaren eta butadienoaren sintesia da. Monomero gisa ere erabiltzen da butilenoaren beste isomeroekin nahasirik polibutenoaren sintesian.
Balkoietako polizia
Balkoietako polizia edonolako arrazoiengatik toki jakin bateko biztanleria osoari etxeratzeko agindua ematen zaionean sortzen den fenomenoa da. Balkoietako polizia biztanle arrunt bat da, kalera ateratzea debekatuta dagoenean bere bizilagunak zelatatzen edo kontrolatzen egoten dena, agintariek emandako agindua betetzen duten edo ez jakiteko. Jarrera horrek mesfidantza, etsaitasuna eta muturreko kasuetan, bortizkeria sor dezake bizilagunen artean, horien arteko ohiko adiskidetasunari amaiera emateraino. Balkoietako polizia beti subjektiboa da, kasu bakoitzaren xehetasunak jakin aurretik epaitu egiten baitu.
Balkoietako polizia gizartea kontrolatzeko modu bat izan daiteke agintarientzat, izan ere, norbanako horiek salatari bihur daitezke euren ezinegon, berekoikeria, beldurra edo amorruak bultzatuta (sentimendu horiek askatasunaren mugaketak eragin ohi ditu). Balkoietako polizia izenak 2020ko konfinamenduan du jatorria, zeinetan Estatu bietako gobernuek Euskal Herriko biztanle guztiak etxean itxita egotera behartu zituzten bi hilabetez, COVID-19 pandemiak eraginda. Garai hartan, lurrak ez zituzten biztanleek balkoira ateratzea zuten bide bakarra kanpoaldearekin harremana izateko; eta zenbaitek hortik jardun zuten, poliziak bailiran.
2020ko konfinamendua
2020ko konfinamenduaren garaian Balkoietako polizien fenomenoak indarra hartu zuen. Ez ziren gutxi izan bizilagunak zelatatzen ibili ziren biztanleak, zenbaitek salatari gisa ere jardun zuten, baina muturreko kasuak ere egon ziren. Horren adibide da Arantzazu Lopez Bilboko Udalaren etxez etxeko zerbitzuen kideak jaso zituen irain eta garrasiak, kalean lanean zebilela. Langile horri petardo bat ere jaurti zioten.
Bestalde, konfinamendu garaian autismoa bezalako eritasunak zituztenek kalera ateratzeko eskubidea izan zuten, behar bereziak zituztelako, baina gaixo haiek kalean bortizkeria eta bidegabekeria ugariren biktimak izan ziren. Andrea Rocha Irungo gizarte hezitzailearen kasua da horietako bat, kalean zebilela, bere ardurapean zegoen gazte autista bat iraindu egin zuen bizilagun batek eta horrek gaixoari krisia eragin zion; balkoietan, bizilagunek lagundu egin beharrean, bideo bat grabatu eta sare sozialetara igo zuten.
Balkoietako polizien fenomenoak kalera ateratzeko beldurra sortu zuen biztanleengan, kasu batzuetan, beldurrarengatik biztanle batzuek ez zituzten baimendutako ekintzak egin (haur bat pediatrarenera eraman, txakurra paseatu, etab.).
Plesetsk
Plesetsk (errusieraz: Плесе́цк) ipar-mendebaldeko Errusian dagoen Arkhangelsk oblasteko kokaleku urbanoa da. Moskutik 800 km ipar-ekialdera eta Arkhangelsketik 180 km hegoaldera dago. 2010eko erroldaren arabera, 11.037 biztanle zituen. Plesetsk kosmodromo ospetsua du inguruan.
Kasu!
Kasu! Iruñeko musika taldea da. Rock, hip-hop eta musika estilo anitz lantzen dituena.
Historia
Talde hau 2003an sortu zen Na Tua Man eta Seihots bezalako taldeetan jardundako Eneko Napal (gitarra), R-Zetak taldean ibilitako Patxi Juaniz (bateria), Mikel Marin (gitarra) eta Sahats Alemanekin (ahotsa eta baxua) elkartu zirenean. Laster gehitu zitzaien Josu Berrade, baxua hartuz eta Sahatsek ahotsari ekin zion.
Lehen kontzertua Donibaneko jaietan eman behar zuten Musutruk izenez, baina egun horretan eroritako ekaitzak bertan behera utzi zuen, egun hori izan zen Kasu! izena hartu zutenekoa. 2005ean haien lehen lana "Beldurrik ez" grabatu zuten Iruñeko K estudiotan Albertok grabatu nahasi eta masterizatuta, eta autoekoizpen gisa kaleratu zuten, egile eskubideak alde batera utziz erregistratu gabe.
2007an Enekok taldea utzi zuen bizitza pertsonala zela eta. Taldeak fase berri bati ekin zion laukote bihurturik. Fase honetan grabatuak dira "Iruindarrok" (Iruñeako gazte peñaren kanta, elektrotxarangako musikari zenbaitekin batera) eta "Geografia" (Joseba Sarrionandiaren olerki bat musikatuta) Elkarrekin (MusikHerria) diskorako.
2008. urteko Urrian Mikel atxilotu zuen espainiar poliziak Marlaska epailearen aginduz. Honenbestez prestatzen ari ziren disko berria geldiaraziz. Kartzelatze honen ondorioz, Eneko taldera itzuli zen Mikelek ala eskatuta diskoa prestatzen jarraitzeko. Egoera horretan Lizar taldean sartu zen ere. 2009-ko urtarrilean diskoa grabatzeari ekin zioten eta grabaketaren erdian bi albistek astindu zuten taldea berriz ere. Mikel fidantzapean irten zen kartzelatik eta bestetik Mak! taldearekin batera 2009-ko gazte martxa-ko abestia egiteko eskaera jaso zuen taldeak. Honi ekiteko eta taldean zegoen egoera berria zela medio taldea abestiaren konposizioan eta grabazioan murgildu zen. 2009an "2" diska argitaratu zuten.
Taldeak orduan 6 hilabeteko atsedenaldia hartu zuen Patxiren Mexikorako bidaia zela eta. 2010eko abendu hasieran "Bitxikeriak" MaxiSinglea kaleratu zuten.
2012an argitaratu zuten hirugarren lan luzea izan zen "Erraietatik" diskoa Taupaka sortzaile elkartearekin batera.
2019. urteko otsailaren 2an "Haziak erditzen" diska argitaratu zuten. Lan hau K estudioetan nahasi eta masterizatua izan da eta diskaren diseñuan Lorea Larraya eta June Garcíaren lana ikusgarria da.
Egun taldea osatzen dutenak
<li> Sahats Aleman (ahotsa) <li> Eneko Napal (gitarra) <li> Mikel Marin (gitarra) <li> Josu Berrade (baxua) <li> Lizar Aleman (gitarra) <li> Patxi Juaniz (bateria)
NGC 1236
NGC 1236 galaxia bat da, Aries konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Recluta con niño
Recluta con niño (euskaraz Mutikodun errekluta) 1956ko Pedro Luis Ramírez espainiar zinema zuzendariak zuzendutako komedia dramatikoa da. José Luis Ozores, Miguelito Gil, Manolo Morán, Encarna Fuentes, Julia Caba Alba eta María Isbert aktoreek antzeztu zuten.
Aktoreak
Miguel Cañete (José Luis Ozores), Roncalejo herrixkako gazteak, soldaduska egitera Madrilera joateak familia arazo bat sortzen dio. Miguelek anai txiki bat du, sei urteko Pipo mutikoa (Miguelito Gil), biak umezurtz gelditu zirenetik elkarrekin bizi dira eta Miguelek ez du bere anaiatxotik inolaz ere aldendu nahi. Jada Madrilen dela, Cuatro Vientosko kuartelean, Miguel ez da sekula bere herritik atera, eta bai bere fede ona, izaera zintzoegia edota berezko xalotasunarengatik, gainontzeko soldadu kideen txantxen jomuga izango da, gainera hori gutxi balitz, bere nahigabeko hanka sartze eta baldarkeriek euren hezitzailea den Palomares sarjentuaren (Manolo Morán) ezinikusia bereganatuko dio. Erreklutaren gorabeherak gutxi balira, soldaduekin instrukzioan dagoela, Pipo anaiatxoa kuartelean agertuko da, honek anai nagusiarekin kuartelean egon ezin dezakeenez, Miguelek Madrilen beretzat ostatu bilatu beharko dio. Bi anaiak parke batean eserita daudela, Pipo mutikoak Julia izeneko neska eder eta itsu bat ezagutuko du, eta Juliak mutikoa bere etxean aita eta amarekin batera ostatu har dezakeela aipatuko die, gainera Miguel Juliataz maiteminduko da, Miguelek Julia Palomares jeneralaren alaba dela jakin ez aren...
Fraticelli
Fraticelli XIV. mende hasierako sekta kristaua izan zen, behartsuen moduan bizitzea ezaugarri zuena. Angelo da Clarenoren gidaritzapean, Frantzisko Asiskoaren erregela «hitzez hitz eta argibiderik gabe» betetzea eskatzen zuten, Elizako hierarkiaren iritziaren kontra. Zenbait dotrina heretiko onartzen zituzten, Joakim Fiorekoak eskatologiari buruz irakatsi zituenak batez ere. Joan XXII.ak gaitzetsirik 1317an, fraticelli taldeak Inkisizioak esetsi zituen Italian, Sizilian eta Proventzan. XV. mendeko azken aldean, Joan Capistranokoa frantziskotarren nagusi zela, frantziskotarrekin bat egin zuten fraticelli taldeak.
Ikus, gainera
Durangoko heresia
Château-Chervix
Château-Chervix Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Château-Chervix udalerrian erroldatutako biztanleak 772 ziren. Familiak 329 ziren, horien artean 107 pertsona bakarrekoak ziren (59 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 115 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 518 etxebizitza zeuden, 340 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 123 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 506 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 340 etxebizitza nagusietatik 284 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 14 etxek bi zituzten, 53 etxek hiru zituzten, 97 etxek lau zituzten eta 171 etxek bost zituzten. 268 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 138 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 172 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 447 ziren, horien artean 305 aktiboak ziren eta 142 inaktiboak ziren. 305 pertsona aktiboetatik 291 lanean zeuden (152 gizon eta 139 emakume) eta 15 langabezian zeuden (8 gizon eta 7 emakume). 142 pertsona inaktiboetatik 67 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 50 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Château-Chervix udalerrian 342 unitate fiskal zeuden, 794 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.263 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Myanmarko historia
Myanmarko historia luze eta konplexua da, Birmania etnia eta herri askoren bizilekua izan baita. Lehenbiziko biztanle ezagunak pyuak izan ziren. Bamarrak, egungo etnia nagusia, IX. mendean kokatu ziren Irawadiren haranean. Baina barneko gatazkak ez ezik, harremanak korapilatsuak izan ditu aldameneko herrialdeekin (Txina, India, Bangladesh, Vietnam, Laos eta Thailandia) ere.
Lehenbiziko erresumak
K.a. II. mendean, pyu herria kokatu zen Irawadi ibaiaren haranean. Pyuek zenbait hiri-estatu sortu zituzten, hala nola Beikthano, Maingmaw, Binnaka, Halin eta Sri Ksetra. Pyu zibilizazioa 830 aldean amaitu zen, tai herriek suntsiturik. IX. mendean, bamarek Pagan sortu zuten Irawadiren ertzean, eta hurrengo 200 urteetan hiriaren indarra handituz joan zen. 1044an tronuratu zen Anawrahtak budismoa hartu zuen estatu erlijiotzat; Mon Erresuma konkistaturik, Pagan Erresuma eratu zuen, Birmaniako lehenbiziko inperio batua. 1287an, Kublai Khanen armadak Pagan konkistatu zuen, eta Narathihapate erregea ihesi joan zen. Horren ondoren erresuma zatitu zen: shan tribuak nagusitu ziren ekialde eta iparraldean, eta mon herriak hegoaldean.
XVI. mendearen hasieratik aurrera, Toungoo dinastiak Birmaniako lurraldeak bateratzea erdietsi zuen. Bayinnaungek (1551-1581 bitartean agintean) Shan estatuak, Mong Mao eta Siam (egun Thailandia) konkistatu zituen; garai hartan hego-ekialdeko Asiako inperiorik ahaltsuena zen Birmania. Bayinnaung hil ondoren bamarren boterea ahulduz joan zen. 1636an, hiriburua iparraldera eraman zuten, Inwara. XVII. mendean, herbeheretar eta britainiar merkatariek, eta baita misiolariek ere, sarraldiak egin zituzten Birmanian, baina bertan kokatu gabe.
1740an, hegoaldeko mon herriak matxinatu ziren Toungoo dinastiaren aurka. 1752an Inwaz jabetu baziren ere, Alaungpaya buru zuen bamar armadak garaitu zituen 1757an. Alaungpayaren erregealdi labur eta odoltsuaren ondoan, haren seme Hsinbyushinek Ayutthayako Erresuma inbaditu zuen 1765–1767 bitartean, eta Ayuthaya hiria erraustu zuen; horren ondorioz, siamdarrek Bangkokera lekualdatu behar izan zuten hiriburua. Bodawpayak, Konbaung dinastiako seigarren erregeak, arakandarrak hartu zituen mendean 1784an. Baina britainiarrek interes ekonomikoak zituzten eskualde hartan, eta tirabirak piztu ziren.