cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urbasa-Andia natura parkea
Ur ekosisteman
Ur ekosistemetako ugaztun aipagarrienak ur-satitsua (Neomys fodiens), eta mendebaldeko ur-arratoia (Arvícola sapidus) dira. Mustelidoe n hainbat espezie agertzen dira erreketan, besteak beste, ipurtatsa, (Mustela putorius,) eta ur-ipuratsa (Mustela lutreola) azken hau Urederran, Egan eta Arakilen agertzen delarik. Igaraba (Lutra lutra), duela urte gutxi desagertu zen natura-parkean.
Fauna harpetarra
Natura-parkeko egitura endokarstikoetan bizi diren ugaztunak ferra saguzar-handia (Rhinolophus ferrumequinum), ferra saguzar txikia, (Rhinolophus hipposideros), eta arratoi belarria (Myotis myotis) dira.
Fauna harpetarra hobeto ezagutzeko ikerketa sakonagoak egin dira Urbasako Karstetan, Olazagutiako mendatetik 440 metro ekialdera aurkitzen den koba batean hain zuzen ere. Bertan 17 espezie ezberdin identifikatu dituzte, espezie mota bakoitzeko ale gutxi aurkitu direlarik (populazio dentsitate baxua). 17 espezie hauen kategoria ekologikoak troglofilo, troglobio, stygofilo eta stygobio dira, azken biak urtarrak direlarik. Espezie hauetariko batzuk Tertziariokoan sortuak dira eta baldintza gogorretan bizitzera egokituta daude.
Fauna harpetarra aztertu zuten lekutik gertu errepidea igarotzen da. Neguko elurteetan errepidean erabiltzen diren gatzek fauna harpetarrean kalteak eragingo ote zituen aztertu nahi zuten. Lortutako emaitzek, ordea, ez dute hori baieztatu, izan ere, fauna akuatikoko kopeopodo ugari topatu dira. Adituen ustez, errepideetako gatzek kopeopodoei eragin ez izanaren arrazoia kopeopodoek gatz kontzentrazio ezberdinetan bizitzeko duten gaitasuna izan daiteke. Gaitasun hau kopeopodoak jatorrian krustazeoekin erlazionatuta zeudelako mantenduko lukete.
Fauna babestua
94 hegazti espezie, 30 ugaztun espezie eta 17 narrasti eta anfibio espezie zenbatu dira. Hauetatik, urtxintxa, azeria, basakatua, azkonarra, sai arrea, belatza edo lepazuria dira nabarmenenak. Desagertzeko zorian dauden bi espezieak ondorengoak dira:
Pagadiak
Pagadiak dira natura parkeko landare komunitate nagusiak. Pagoak 12.000 hektarea baino gehiagotan aurkitzen dira. Urbasan dago pagadi gehien. Andian ez dago ia pagadirik, larreak izanik nagusi azken honetan.
Pagadietako landarediaren estrategiak
Gainerako landareek hainbat estrategia dituzte pagadien itzalek eratutako baldintza gogorrei aurre egiteko:
Pagadi motak
Urbasa-Andian aurkitzen diren pagadi motak ondorengoak dira: Pagadi azidofilo atlantikoak, pagadi basofilo onbrofiloak eta pagadi basofilo xerofiloak. Hiru hauen artean ugariena pagadi basofilo onbrofiloak dira. Bertan indikatzaile garrantzitsuak diren bi espezie aurkitzen dira dira: Hegoaldeko elorri zuria eta pulmonaria longifolia.
Pagadi guztiek ez dituzte baldintza (topografia, plubiometria, lurzoru...) berberak. Gainera gizakiak modu ezberdinetan eragin du hauetan. Honek guztiak dibertsitate floristikoa ahalbidetzen du.
Azken hamarkadetan botanikoek Urbasa eta Andiako pagadiak ikertuak dituzte bertako biodibertsitatea dela eta.
Ametz ilaundun
Ametz ilaundu nak distribuzio submediterranearra du, Iberiar Penintsulan nagusiki Pirinioetan agertzen delarik. Urederrako Erreserba Naturalean agertzen dira Ametz Ilaunduak, eta garrantzi ekologiko handiko basoak eratzen dituzte. Urederrako Erreserba Naturala pagadietatik arteetara joanez, Ameskoa aldera, kokatzen da. Buztindun kareharrietan eta tupetan aberatsa den lurzoruan agertzen dira ameztiak.
Florari dagokionez nahiko baso dibertsoa da. Ametz ilaunduez gain, artea eta lizarra bezalako zuhaitzak agertzen dira. Zuhaixkei dagokionez, hegoaldeko elorri zuria, elorri beltza, marmaratila, hainbat arrosa espezie ( Rosa arvensis, R. agrestis, R. squarrosa eta R. nitidula ), Amelanchier ovalis eta ezpel arrunta agertzen dira. Hauez gain, huntza, apomahatsa, eta atxaparrak (Lonicera xylosteum eta L. etrusca...) ere bai agertzen dira. Lurzoruko belarkara ere bai aberatsa da: Pulmonaria longifolia, Hepatica nobilis, Agrimonia eupatoria, Cirsium tuberosum...
Baso mota hau mendebaldeko eta Araba-Nafarroako asoziazio piriniarrean sailkatu da, eta mendebaldeko distribuzioaren muga osatzen du. Hori dela eta, balio ekologiko handia du.
Bestelako landaredia
Pagadi eta harizti pubeszenteez gain bada bestelako landaredia. Txilardiak Entziako lurzoru podzolikoetan ageri dira, hareharri ugari duten lurzoru azidoetan hain zuzen. Sastrakek dibertsitate handia dute. Sagarminagan, Zalbiden eta Urbasa hegoaldean ezaugarri ezberdinak dituzten sastrakak ageri dira. Hauen garrantzi ekologikoa eta botanikoa dela eta kontserbatu beharrekoak dira. Larreak urte luzeetan zehar eman den abeltzaintzaren ondorio dira, Urbasako Larretik Zunbeltzeraino hedatzen direnak. Arroketako landaredia bereziki San Donaton eta Urederrako iturburuan ageri da. Baso laborantza ri dagokionez nagusiki pagoa landatu da. XX. mendearen hasieran koniferoak landatzeko saiakerak egin ziren baina bertako biztanleriaren babes eza zela eta oso urri landatu ziren.
Landare espezie hauen artean bizi-estrategia ezberdinak ageri dira. Estres toleratzaileak direnek, esaterako txilardiek, lehiakiderik gabeko lekuak bilatzen dituzte, energiaren zati handi bat estresa gainditzeko bideratzen dutelarik. Landare erruderalek, esaterako osinek, jaiotze tasa handia dute asalduraren ostean ageri diren soilguneak azkar kolonizatzen dituztelarik. Lehiakideak diren landareak, adibidez pagoak, urriagoak baino lehiarako hobeak dira. Aipatzekoa da, basoko landaredia bere osotasunean erreparatuko bagenu talde batean edo bestean hain erraz sailkatuko ez genituzkeen landareak topatuko genituzkeela.
Giza aktibitatean eragina basoan
Landare jatorriko ikatza basotik eskuratzen zen produktuetako bat zen. Lan honetarako pagoak gazte zirelarik mozten ziren, enborretik ernaberritzera behartuz. Hala, pagoak baxuak ziren eta enbor bat baino gehiago zituzten. Ziklo hau behin eta berriro errepikatzen zen harik eta landareak ernaberritzeko gaitasuna galtzen zuen arte. Hori gertatzean, pago berri bat landatzen zen eta zikloa berriro abiarazten zen. Basoko pago gehienak funts honetarako erabiltzen ziren. Gaur egun, praktika hauek burutzen ez direnez, pagoek altura handiagoa dute. Hala ere, pago askok produkzio honen arrastoak kontserbatzen dituzte, adibidez enbor bat baino gehiago edukitzean. Arbizuko Sareetan ikatz produkzioaren arrastoak dituzten pago ugari daude.
Beste zuhaitz batzuk adar ugariko enbor lodiak eduki zitzaten mozten ziren, adaburu handiak osatuz. Hauek abereek itzala edukitzeko, sutarako egurra eskuratzeko, hostoekin behiak elikatzeko eta ezkurrekin txerriak elikatzeko erabiltzen ziren. Egitura hau duten zuhaitzak galtzen ari dira, batzuk estuago bilakatu eta basoaren parte izaten amaitzen dute. Beste batzuk, larrera zabaltzen dira alboetako zuhaitzen heriotzaren ondorioz.
Basoaren trataera hauek galtzen ari dira gaur egun taulak egiteko kalitatezko egurra nahi delako. Produkzio honetara bideratutako basoetan pagoak lodiak eta altuak handitzen dira.
Abeltzaintza basoan eragiten duen aktibitateetako bat da. Garrantzitsua da leheneratzen ari diren basoak hesitzea, izan ere, abereek pago gazteak hil edo kaltetu ditzakete eta kasu honetan, zaharrak hiltzean ez dute ondorengorik ordezkatzeko. Basoko landaredia gehiengoaren estaldura gutxitu egiten da abeltzaintzaren ondorioz. Beste batzuk, ordea, onura jasaten dute ,esaterako, mandabelarrak, iratzeak etab. Osinak ugaritu egiten dira animalia gorotzen inguruan. Honek ez du esan nahi basoa eta abeltzaintza ezin direnik uztartu. Abeltzaintzaren ondorioz eskuratu diren balore estetiko eta ekologikodun paisaiak lor daitezke, honen adibidea da Altsasuko korta.
Landare babestuak
Basoetan aipatzekoa da Olazagutiako erkametzaren presentzia da, izan ere, ingurune eurosiberiarrean dagoen landaredia mediterranearren errepresentazioa da.
Monumentu natural diren bi zuhaitz ere badaude: Otsaportiloko hagina eta Limitazioko pagoa.
Kontserbazioa
Iberiar otsoa Urbasa-Andian bizi izan zen, gizakiak azken alea 1923an hil zuelarik. 1981ean ale bat agertu eta hil zen. Gaur egun otsoa Urbasa-Andian desagertua dago. Azken urteotan Euskal Herrian, batez ere Karrantza, Artzentales, Salbada, Gibijo eta Valdegovia inguruetan agertu dira otsoak. Euskal Herrian, Burgosko iparraldean eta Kantabriako ekialdean 15-25 inguru daudela estimatu da.
Abereek jasan ditzaketen otso erasoak nola kudeatu eztabaida dakarren gaia da, eta zalantzarik gabe, landu beharrekoa otsoa berriro ere Euskal Herrian ikusi nahi bada.
Bestetik, Urbasa-Andiako kontserbazio arazo batzuk anfibioen ugalketa eremuak hondatzearekin erlazionatuta daude. Honen arrazoiak ondorengoak dira:
Urbasa-Andian Nafarroako anfibio espezieen %80 aurkitzen da. Anfibio populazioen joerak ezagutzeko asmoz, populazio hauen jarraipena egin da Urbasa-Andian eta inguruko beste natura-parkeetan, besteak beste, Aralarren, Izkin eta Valderejon. Mendilerro ezberdin hauetako anfibio populazioek joera berdintsuak dituztela ondorioztatu da. Hala ere, mediterranear jatorriko anfibio populazioetan ezberdintasunak sumatzen dira inguruko mendilerro ezberdinen artean. Izkin eta Valderejon, mediterranear jatorriko anfibio populazioak ia desagertzear daude. Urbasa-Andian dauden mediterranear jatorriko apo lasterkarien (E. calamita) eta apo pikartaen (P. punctatus) populazioak, ordea, ugariak dira. Hala ere, datozen urteetan arreta berezia ezarri beharko zaie Urbasa-Andiako mediterranear jatorriko anfibioei, Arabako mendilerroetako joerak segituz, populazio hauek eduki ditzaketen banako kopuruaren gutxitzeak detektatzeko.
Gizaki aztarnak
Parkean orain dela 100.000 urte bizi ziren gizakien aztarnak aurkitu dira. Dirudienez, ehizatik bizi ziren. Orain dela 7.000 urte abeltzaintza egiten hasi ziren lehenengoz. Trikuharriak ere bai aurkitu dira.
Rudolfstetten-Friedlisberg
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Morsbach (Mosela)
Morsbach Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Morsbach udalerrian erroldatutako biztanleak 2.572 ziren. Familiak 1.019 ziren, horien artean 250 pertsona bakarrekoak ziren (86 bakarrik bizi ziren gizonak eta 164 bakarrik bizi ziren emakumeak), 363 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 346 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 60 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.104 etxebizitza zeuden, 1.051 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 53 hutsik zeuden. 690 etxeak ziren eta 409 apartamentuak ziren. 1.051 etxebizitza nagusietatik 676 bere jabearen bizilekua ziren, 267 alokairuan okupaturik zeuden eta 107 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 50 etxek bi zituzten, 185 etxek hiru zituzten, 243 etxek lau zituzten eta 569 etxek bost zituzten. 880 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 478 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 476 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.769 ziren, horien artean 1.171 aktiboak ziren eta 598 inaktiboak ziren. 1.171 pertsona aktiboetatik 1.015 lanean zeuden (546 gizon eta 469 emakume) eta 155 langabezian zeuden (81 gizon eta 74 emakume). 598 pertsona inaktiboetatik 186 erretiraturik zeuden, 169 ikasten zeuden eta 243 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Morsbach udalerrian 1.041 unitate fiskal zeuden, 2.553,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.700 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 124 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 23 eraikuntza enpresak ziren, 43 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 11 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 41 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 9 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 3 igeltseroak, 10 margolariak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 2 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak, 5 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 brikolaje denda handika, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 2 arropa dendak, 3 altzari dendak, 2 kirol-dendak, 2 lur eta paretak apaintzeko dendak eta 2 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
RDRAM
RDRAM edo Rambus DRAM, Rambus enpresak garatutako protokolo pribatu batean oinarrituriko gama altuko memoria da. Beraz erosleak royalty-ak ordaintzera behartuta daude. Ondorioz merkatua erabilpen askeko DDR memorien erabilpenaren alde agertu da, prestazio handiko zerbitzari batzuk (CRAY) eta PlayStation 2 famatua dira honen salbuespenak.
Varicorhinus clarkeae
Varicorhinus clarkeae Varicorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Calumma guillaumeti
Calumma guillaumeti Calumma generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Almanzora
Almanzora izan daiteke:
Trochalopteron variegatum
Trochalopteron variegatum Trochalopteron generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Belobranchus belobranchus
Belobranchus belobranchus Belobranchus generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Terany
Terany Eslovakiako udalerri bat da, Krupinako barrutian kokatuta. 10,83 km²ko azalera du eta 625 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1298. urtekoa da.
Origne
Origne Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Origne udalerrian erroldatutako biztanleak 161 ziren. Familiak 62 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 74 etxebizitza zeuden, 63 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 73 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 63 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 7 etxek hitu gela zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 110 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (45 gizon eta 28 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Origne udalerrian 62 unitate fiskal zeuden, 165 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.476 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 zurginak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Origne udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dušan Vlahović
Dušan Vlahović (Belgrad, Serbia, 2000ko urtarrilaren 28a) serbiar futbol jokalaria da, Italiako Serie A ligako Juventus FC taldean jokatzen duena erdi-aurrelari gisa. Serbiako selekzio nazionalean ere jokatzen du.
Gaur egun jokalari gazte onenetarikotzat hartzen dute adituek, bere gaztetasunarekin jada Italiako ligan arreta erakarri duelako. Transfermarkt, futboleko merkatuko analisian espezializatuta dagoen web orrialdearen arabera, 70 milioi euroko balioa du.
Haakon V.a Norvegiakoa
Haakon V.a Magnusson (1270eko apirilaren 10a – 1319ko maiatzaren 8a) Norvegiako errege izan zen 1299tik 1319raino.
Joanes Foixkoa
Joanes Foixkoa Foix leinuaren hainbat kideen izena da:
Haakon V.a Norvegiakoa
Aitonen semeen aurka borrokatu behar izan zuen bere erreinaldian, eta kanpoan, berriz, Danimarkaren eta Suediaren kontra. Berak ezarri zuen Oslo hiria Norvegiako erreinuko hiriburu.
Mathieu Kassovitz
Mathieu Kassovitz (1967ko abuztuaren 3a, Paris) frantziar zinema zuzendari, ekoizle, gidoigile eta aktore bat da.
Hizkuntza puniko
Hizkuntza punikoa edo kartagotar hizkuntza (𐤃𐤁𐤓𐤉𐤌 𐤊𐤍𐤏𐤍𐤉𐤌, dabarīm kanaʿnīm edo 𐤃‏𐤁‏𐤓‏𐤉‏𐤌‏ 𐤐‏𐤍‏𐤉‏𐤌‏, dabarīm pōnīm) iparraldeko Afrikan, hegoaldeko Iberiar penintsulan eta Mediterraneoko uharte batzuetan hitz egindako hizkuntza semitiko bat izan zen. Filologikoki, fenizieraren mendebaldeko aldaeretan sartzen da, feniziar kolonizazioaren ondorioz Mediterraneoan zehar zabaldu zena. Hala ere, batez ere k.a. V. mendetik aurrera berezko hizkuntzatzat hartzen dute.
Azkenik, neopuniera izena erabiltzen da, K.o. 146.ean Kartago Erromaren pean erori ondoren erabili zen dialektoa izendatzeko.
Literatura
Hizkuntza punikoa aztertzeko iturriak, fenizieraren kasuan bezala, topaturiko idazkunetan oinarritzen dira, feniziar-puniko literatura gehiena galdu egin baita. Plautoren Poenulus idazlanak punikozko lerro batzuk ditu. Adituek lerro hauek biziki aztertu dituzte, izan ere, feniziar alfabetoarekin eginiko idazkunen kontrara, bokalak dauzkatelako.
Agustin Hiponakoa hizkuntza punikoa menderatzen zuen Antzinaroko azken idazle garrantzitsutzat hartu ohi da. Bere iruzkinen arabera, hizkuntza punikoa V. mendean oraindik bere eskualdean (Afrikako iparraldea) hitz egiten zuten, eta bere hiztunek oraindik ere bere buruari chanani ("kanaandar", hau da, "feniziar, kartagotar") esaten zioten.
Fonologia
Hizkuntza punikoak 22 kontsonante ditu.
Lycodon capucinus
Lycodon capucinus Lycodon generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Marília
Marília Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Leptachirus klunzingeri
Leptachirus klunzingeri Leptachirus generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Ropaži udalerria
Ropaži udalerria (Ropažu novads) Letoniako udalerri bat da. 325 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 6800 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Ropaži da.
Taïna Barioz
Taïna Barioz (Papeete, Tahiti, 1988ko ekainaren 2) frantziar alpetar eskiatzailea da.
Didier Barioz frantziar izotz gaineko hockey jokalariaren alaba da, 1970eko hamarkadan Club des Patineurs Lyonnais taldean aritu zena.
ESDRAM
ESDRAM edo Enhanced SDRAM memoriak SDRAM txiparen barruan memoria estatiko txiki bat dakar. Horri esker atzipen konkretu batzuk memoria azkar honen bidez atzitu ahalko dira prestazioak hobetuz. Gaur eguneko prozesagailuetako katxe memoriaren antzeko kontzeptuan oinarritzen da.
Rilhac-Xaintrie
Rilhac-Xaintrie Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 230 etxebizitza zeuden, 136 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 224 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 136 etxebizitza nagusietatik 105 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 110 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 184 ziren, horien artean 120 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 120 pertsona aktiboetatik 113 lanean zeuden (67 gizon eta 46 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rilhac-Xaintrie udalerrian 143 unitate fiskal zeuden, 319 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.541 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 1 igeltseroa, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Rilhac-Xaintrie udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.474 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gareloi
Gareloi Ameriketako Estatu Batuetako Alaska estatuko Aleutiar uharteetan dagoen sumendia da eta mendiaren tontorra urte osoan zehar egoten da elurturik. 1.573 metroko garaiera duen sumendia da.
Sumendiaren azken erupzioa 1996. urtean izan zen.
Aleksei Nikolaevitx Errusiakoa
Aleksei Nikolaevitx (Алексе́й Никола́евич; San Petersburgo, 1904ko abuztuaren 12aGreg./uztailaren 30aJul. - Jekaterinburg, 1918ko uztailaren 17a) Errusiako azken tsarevitxa izan zen.
Nikolas II.a Errusiakoa eta Alexandra Feodorovnaren semea izan zen, gazteena eta gizonezko bakarra. Hemofiliak jota jaio zen, bere gurasoak Rasputinen metodoekin sendatzen saiatu zirenak.
Boltxebikeek hil zuten, bere guraso eta ahizpekin batera, 1917ko uztailaren 17an Jekaterinburgen. Errusiako Eliza Ortodoxoak kanonizatu zuen 2000. urtean, bere familiarekin batera. Bere gorpuzkiak 2007an aurkitu ziren.
Kanaga mendia
Kanaga Ameriketako Estatu Batuetako Alaska estatuko Aleutiar uharteetan dagoen sumendia da.
Sumendiaren azken erupzioa 1995. urtean izan zen.
Belobranchus segura
Belobranchus segura Belobranchus generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Cappelle-en-Pévèle
Cappelle-en-Pévèle Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cappelle-en-Pévèle udalerrian erroldatutako biztanleak 1.890 ziren. Familiak 664 ziren, horien artean 104 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 68 bakarrik bizi ziren emakumeak), 216 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 288 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 56 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 687 etxebizitza zeuden, 664 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 663 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 664 etxebizitza nagusietatik 550 bere jabearen bizilekua ziren, 99 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 122 etxek lau zituzten eta 473 etxek bost zituzten. 541 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 254 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 332 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Cunha (São Paulo)
Cunha Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Cappelle-en-Pévèle
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.243 ziren, horien artean 904 aktiboak ziren eta 339 inaktiboak ziren. 904 pertsona aktiboetatik 815 lanean zeuden (434 gizon eta 381 emakume) eta 89 langabezian zeuden (49 gizon eta 40 emakume). 339 pertsona inaktiboetatik 96 erretiraturik zeuden, 143 ikasten zeuden eta 100 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cappelle-en-Pévèle udalerrian 713 unitate fiskal zeuden, 2.023 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.388 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 5 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 jatetxe eta 3 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Donostiako gazte auziperatuak (Espainiako Auzitegi Nazionalaren 86/2008 sumarioa)
Espainiako Auzitegi Nazionalaren 86/2008 sumarioaren baitan auziperatutako gazteak ustez Segi erakundekoak izateagatik auziperatutako 26 gazte dira. 2007ko urrian egindako polizia-operazio batekin abiarazi zen auzia. Lehenengo operazio hartan, zazpi gazte atxilotu zituzten. Azaroan beste lau atxiloketa egin zituzten, eta gainerakoak Espainiako Auzitegi Nazionalera aurkeztu zirenean atxilotu zituzten. Epaiketa eta errekurtso zenbaiten ondoren, aurretik ezarritako zigorrak berretsi ziren zortzi gazteren aurka.
Calumma hilleniusi
Calumma hilleniusi Calumma generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Neoliberalismo
Neoliberalismoa -liberalismo berria edo liberalismo teknokratikoa ere deitua- liberalismo klasikoaren susperraldiaren emaitza den korronte ekonomiko eta politiko kapitalista da.
Termino honen definizioa eta erabilera eboluzionatuz joan dira azken hamarkadetan eta, gaur egun, ez dago irizpide bateraturik “neoliberalismoa” zer den determinatzen duenik. Hala ere, eskuinarekin lotu daiteke eta hizkera arruntean liberalismo, kontserbadurismo, feudalismo edo faxismoaren esparruetako ideia desberdinak barnean hartzen dituen termino gisa ere erabiltzen da. ​​​​​​​​
1930.hamarkadan agertu zen lehenengo aldiz “neoliberalismo” kontzeptua, liberalismo klasikoaren krisiari eta SESBen sendotzeari aurre egiteko helburuarekin. Doktrina haren arabera, monopolioak izateak merkatu librean desegokitasunak sortzen dituenez, estatuaren esku-hartze ekonomiko mugatuaren beharra dago, monopolioek sortutako desorekak saihesteko. Neurri horiekin batera, zerga erreforma eraginkorra ezarri beharra azaltzen da, geroz eta handiagoa den gastu publikoa finantzatu ahal izateko.
Baina 1960.hamarkadatik aurrera, “neoliberalismo” kontzeptua zentzu edota definizio hau galduz joan zen pixkanaka eta estatuaren esku hartze mota guztien aurkako kontzeptu gisa erabiltzen hasi zen, horrela iraun duelarik. Gaur egun egun ulertzen dugun neoliberalismoak, beraz, hasierako kontzeptuarekin guztiz hausten du.
Egungo neoliberalismoaren defendatzaileek ekonomiaren liberalizazio zabala, salerosketa librea, gastu publikoaren murrizketa drastikoa eta sektore pribatuaren mesedetan burututako estatuaren esku hartzea babesten dute. ​
Hasierako erabilera
Neoliberalismoa XIX. mendeko liberalismo klasikoaren ondorengo gisa interpretatu daiteke; korronte honen ideia filosofiko batzuk defendatzen ditu, baina aldi berean, proposamen, ideia eta inplikazio desberdinak azaleratzen dira. Liberalismo klasikoaren gabeziak agerian geratu ziren Depresio Handia ren eta 1930.hamarkadako hondoraketa ekonomikoaren ostean eta honek doktrina berri baten beharra azaldu zuen. Horrela jaio zen neoliberalismoa, liberalismo klasikoaren eta sozialismoaren planifikazio ekonomiko desberdinen arteko “erdi bideko” proposamen gisa.
Royal Dutch Shell
Royal Dutch Shell PLC (Koninklijke Nederlandse Shell), normalean Shell deitua, hidrokarburo enpresa anglo-herbeheretarra da, petrolioaren, gas naturalaren eta gasolinen fintzearen sektoreetan interesak dituena.
Neoliberalismo
Hasierako erabilera
Ondorengo bi hamarkadetan teoría neoliberala laissez-faire doktrinaren aurka posizionatu zen, merkatu ekonomia babesten zuen estatu sendo bat bultzatzen zuelarik. Modelo honek merkatu ekonomia sozialaren forma hartu zuen.
Terminoaren bilakaera
1960. hamarkadan neoliberalismo kontzeptuaren erabilerak aldaketa nabarmen bat izan zuen: merkatu ekonomiko sozialaren esparruan termino hau erabiltzeari utzi eta pixkanaka Milton Friedman edo Robert Lucas ekonomilarien politikei hasi zen egiten erreferentzia. Politika hauetan du oinarria oraindik gaur egun uler dezakegun neoliberalismoak ere.
Doktrina honek ekonomiaren esparru guztietan ekimen pribatuaren zabalkundea, prezioen kontrolaren ezabaketa edota estatuaren interbentzionismoaren murrizketa suposatu zituen. Liberalismo klasikotik haratago, neoliberalismo honek “subsidiarietatearen printzipioa” eta Chicago eskola n sortutako monetarismoaren (besteak beste estatuaren interbentzionismoa gogor kritikatzen duen doktrina) ideiak hartu zituen barnean.
1970. hamarkadan, teoria hau esparru ekonomiko eta politikoan onarpena irabaziz joan zen, estatuaren interbentzionismoa proposatzen zuen gestio keynesiarrak 1973.urteko krisian izandako porrota zela eta.
1980. hamarkada n Margaret Thatcher eta Ronald Reaganek teoria hau praktikan jarri zuten Erresuma Batuan eta Amerikako Estatu Batuetan, baita Augusto Pinochetek Txilen ere, 70. eta 80. hamarkadetan.
Thatcherrek sindikatuen aurka gogor egin eta sektore publikoan murrizketa handiak burutu zituen (ezinbestekoa iruditzen ez zitzaion guztia saldu zuen gobernuak: trenbideak, posta, indar armatuen alor batzuk, osasuna…), zuzeneko zergak jaitsi eta zeharkakoak igoz. Etxebizitza eta hezkuntzari zegozkion inbertsioak murriztu zituen, honek zerbitzu publikoak murriztu eta ikasle kolektibo eta lagile kolektiboen aldetik bere aurkako protestak indartu zituelarik.
Ronald Reaganek defentsa-gastuak handitu, bestelako gastu publikoak murriztu eta zergak nabarmen jaitsi zituen. Inflazioa % 3,5aren inguruan mantendu bazen ere, 1982. urtean izan zen atzerakadaren ondorioz ekonomia-hazkundea ez zen uste zen adinakoa izan, eta, beraz, zergen beherakadak administrazioaren zorra bikoiztu egin zuen 1981-86 artean. Reaganen agintaldian, Estatu Batuek bake-denboran inoiz izandako gastu militar handienak izan zituzten.
Walter Lippmann mahai-ingurua
1930. hamarkadan, Depresio Handiak liberalismo klasikoaren kontrako izaera barneratu zuen jendartean. Indarrak batzeko, 25 kidez osaturiko talde liberal batek “Walter Lippmann” izeneko mahai-ingurua antolatu zuen eta 1938ko abuztuan, munduko herrialde ezberdinetako kideak batu ziren, Parisen. Horien artean, Louis Rougier, Walter Lippmann, Friedrich von Hayek, Ludwig von Mises, Wilhelm Röpke y Alexander Rüstow aurkitzen ziren. Rüstow, Lipmann y Rougier-ek laissez faire liberalismoak porrot egin zuela azaldu zuten, eta horren ordez, liberalismo berri batek lekua hartu beharko zuela. Horrela, Walter Lippmann-eko kideek preiektu berri honi neoliberalismoa deitu zioten.
Wang Zongyuan
Wang Zongyuan, txineraz 王 宗源, (Xiangfan (Txina), 2001eko urriaren 24a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
Neoliberalismo
Walter Lippmann mahai-ingurua
Liberalismo klasikoak ez bezala, neoliberalismoak estatu indartsu baten premia azpimarratzen zuen, merkatu librea eta ekonomia bideratu eta mugatzeko.
Mahai inguru honetan liberal klasikoen eta neoliberalen arteko eztabaidak ugariak izan ziren. Neoliberalek estatuaren esku hartzea merkatuaren estruktura konpontzeko eta indartzeko beharrezkoa zela baieztatzen zuten bitartean, liberal klasikoek estatuaren zeregin bakarra merkatu librera sartzeko mugak indargabetzea zela esaten zuten.
Wang Zongyuan
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen: 3 m-ko tranpolinean, Xie Siyi herrikidearen atzetik (urrezkoa) eta Jack Laugher britainiarraren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. 3 m-ko plataforma sinkronizatuan, berriz, urrezkoa lortu zuen Xie Siyi herrikidearekin batera, Andrew Capobianco / Michael Hixon estatubatuar bikotearen (zilarrezkoa) eta Patrick Hausding / Lars Rüdiger alemaniarekoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.
Neoliberalismo
Mont Pelerin sozietatea
1947an, Friecdrih Hayek eta Milton Friedmanek Mont Pelerin sozietatea sortu zuten, Suitzan. Bertan, 36 ekonomialari, historialari eta filosofo elkartu ziren.
Honen helburua botere arbitrarioaren alde zeuden ideologia erlatibistek arriskuan jartzen zituzten giza eskubideak babestea zen. Hots, zibilizazioaren balio eskasiaren beldur ziren. Haien ustez, munduaren parte handi batek giza duintasun eta askatasun gabezia handiak zituen, zeinetan, giza eskubideak ez ziren errespetatzen; hala nola, adierazpen askatasuna edo merkatu ekonomikoaren alorrean askatasun osoz jorratzeko aukera. Halaber, botere arbitrarioen hedapenak banakoaren posizioa mehatxupean jarri eta ahultzen dutela adierazten zuten.
Royal Dutch Shell
Munduko multinazional handienetako bat da, eta petrolio sektoreko lau handienetako bat, BP, ExxonMobil eta Totalekin batera. 2009an, Fortune aldizkariaren zerrendak diru gehien zuen enpresa gisa sailkatu zuen. 2011ko edizioan, bigarren postuan geratu zen Walmart eta gero.
Altimetro
Altimetroa neurtzeko tresna bat da, kokatuta dagoen puntua eta erreferentzia-puntuaren arteko altitude diferentzia adierazten duena; normalean puntu bateko itsas mailaren gaineko altuera ezagutzeko erabiltzen da.
Erabilera handiena aeronautikan egiten da, segurtasuneko elementu gisa, hegazkineko hegaldi-tresna garrantzitsuenetako bat izanik.
Mendizaletasuna, trekking, txirrindularitza, eskia, eskalada, parakaidismoa, mendi-lasterketa, eta abar bezalako kirol edo jardueretan gainditzen ari diren altuerak ezagutzeko erabiltzen da. Bitxikeria gisa, bizikletako abiadura-neurgailu modernoenek altimetro bat dute eta eguneko profilak sor ditzakete ordenagailu baten laguntzarekin.
Trochalopteron erythrocephalum
Trochalopteron erythrocephalum Trochalopteron generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Montgomery konderria (Virginia)
Geografia
Montgomery konderriak 100,819 kilometro koadro ditu. Horietatik 583 ura dira. Beste 100,236 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 93,63 da.
Neoliberalismo
Mont Pelerin sozietatea
Beraz, sozietateak gai hauen ikerketa garrantzitsua eta beharrezkoa zela azpimarratu zuen:
Montgomery konderria (Virginia)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 94,392 pertsonetatik 83,627 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,536 dira. 3,631 beltzak edo afroamerikarrak. 154 amerikar natiboak ziren eta 21 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5,089 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 117 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,753 pertsonek kokatzen zuten.
Neoliberalismo
Politika neoliberalak
Neoliberalismoak ekintza ekonomikoak norberaren edo enpresa pribatuen esku uztea proposatzen du, ahal den neurrian. Horrela, estatuaren esku hartzea mugatzen du ekonomiaren alorrean, baita estatuaren murrizketa ere; hau da, estatuak kontrolatzen duen BPG aren murrizketa. Horrez gain, ekintza ekonomikoaren erregulazioarekin amaitzea proposatzen du, merkantzia, kapitala eta fluxu finantzarioaren mugak zabaltzeaz gain.
Teoriko edo ideologo neoliberalek gomendatzen duten politika makroekonomikoen baitan hauek sartzen dira:
Isurketa ekonomikoaren teoria ren arabera, BPGaren hazkunde totalak norbanakoaren ongizatea hobetu eta aberastasunaren banaketa eraginkorra bultzatuko lituzke; modu berean, herritar bakoitzaren produktibitatea igotzen den neurrian, gizartearen onura ere lortuko delarik (esku ikusezinaren teoria)
Neoliberalismoari kritikak
Neoliberalismoak jatorri ezberdinetatik hamaika kritika jaso izan ditu, izan ezker edo eskuin politikoarengandik, baita akademia eta aktibista sozialengandik Hala ere, jasotako kritika gehienak ezkerreko sektoreengandik etorri direla ere esan daiteke. Dena dela, ezker politikotik aparte, egun neoliberalismo terminoa bi sektorek kritikatu dutela esan dezakegu:
Azken talde honek, organismo internazionalak eta estatuaz gaindiko organizazioak (FMI, OMC, BM, etab.) ukatu egiten dituzte, erregimen ustelak mantentzeaz egotzita. Horrela, organismo hauek merkatu internazionalaren liberalizazioa oztopatu eta keynesianismoaren instantziekin harremanetan daudela diote; azken batean, korporatibismora eramaten gaituztelarik, eta ez benetako kapitalismora.
Kritika filosofikoa
Neoliberalismoa liberalismo klasikoaren birformulazio gisa har daiteke. Aitzitik, akademiako autore ezberdinek neoliberalismoak liberalismo klasikoaren oinarrien abiapuntutik nabarmenki urrundu dela ere salatu dute, paradigma politiko eta sozial berri bati eredu filosofiko berri bat egokitu nahi izan diotelarik.
Horrela, neoliberalismoak tradizionalki liberalismoaren autoretzat hartzen diren Thomas Hobbes edo John Lockeren proposamen politiko-filosofikoak irauli eta hauekin apurtu ere egin duela sostengatu da akademiatik.
Modu honetan, liberalismo klasikoaren autoreen jarraipena bermatu duen autore garaikide nagusia John Rawls dela esan dezakegu; bere liberalismo klasikoaren egunerokotzeari, neoliberalismo filosofikoaren aita den Robert Nozick kontrajartzen zaiolarik. Izan ere, Harvardeko Unibertsitateko irakasle izandako filosofo bien artean, eztabaida politiko-filosofiko nabarmena eman zen, Nozickek argitaratutako Anarkia, Estatua eta Utopia liburuak ordura arte Rawlsek garatutako proposamena deuseztatzea helburu zuelarik.
Komenigarri litzateke, beraz, Nozicken filosofiaren oinarriak aztertu eta Rawlsen euskarriekin erkatzea.
Nozicken filosofia moralaren proposamenaren arabera, badira eskubide batzuk bortxaezinak direnak, erabatekoak eta baztertzaileak direnak, norberak nahi duen moduan erabil daitezkeenak: bizitza, askatasuna eta jabetza eskubideak. Eskubide hauek hiru ezaugarri nagusi dituzte:
Eskubideen ezaugarritze honen ondorio zuzena, sistema poltikoa Estatu minimo edo minarkia moduan antolatu beharra litzateke, Estatu minimo horren helburuak honako hauetara mugatu beharko liratekeelarik, Nozicken ustez :"'Estatuari buruzko gure ondorio orokorrak honako hauek dira: gutxieneko estatu bat, zeina indarkeriaren, lapurretaren, iruzurraren, kontratuen urraketaren eta oinarrizko eskubideen kontra gerta daiztezkeen urraketen aurrean babes-funtzioetara mugatua dagoen, justifikagarria dela; uste dugu beste edozein estatu handiagok urratuko lukeela pertsonek gauza jakin batzuk egitera behartuak ez izateko duten eskubidea, eta justifikaezina dela; eta gutxieneko estatua inspiratzailea eta zuzena dela. Bi ondorio nabarmendu behar dira: Estatuak ez duela bere aparatu hertsatzailea, koertzitiboa, erabili behar herritar batzuek beste batzuei laguntzea eragozteko, edo pertsonei beren onurarako edo babeserako lan egitea eragozteko.'."Hala, Hobbes eta Locke kontraktualistek Estatuaren sormenaren justifikazioaren aurrean, tradizio liberal klasikotik aldendu eta Minarkiaren proposamen politikoa gauzatzen da.
Proposamen filosofiko honen muina gizakiaren “norbereburujabetasuna” deritzona dela esan da, hau da, gizaki bakoitza bere buruaren jabe bakarra den heinean, inork ezin dituela pertsona baten eginkizunak edo jabegoa oztopatu (bereziki, zergen harira, lan derrigortuarekin parekatzen duena), eta edozein eskuhartze mota, bere helburuak edozein direla ere, ez-legitimotzat hartu eta askatasunaren kontrakoak izango direla.
Bestalde, Rawlsek “norbereburujabetasunaren” gailentasunaren aurka, “Justizia” ezartzen du bere proposamen politikoaren erdigunean, sortu beharreko Estatuaren baitan justizia sozial minimo bat erdiestea helburu izan beharko litzatekeelarik.
Justizia sozial horren printzipioak irudikatu aldera, eta Estatuak bermatu beharreko oinarriak ezartzearren, “jatorrizko egoera” izeneko hipotesi batean kokatu egiten ditu Rawlsek gizabanako ezberdinak. Egoera hipotetiko honetan, gizabanakoek ez dakite haien ezaugarri pertsonal eta sozialez (egoera ekonomikoa, arraza, genero, gaitasun fisiko-intelektuala, etab.) ezer, “ezjakintasunaren estalkia”-ren atzean daudelarik. Hala ere, jakin badakite haien bizitzaren helburu pertsonalak bete aldera, nolabaiteko ondasun primario batzuk beharko dituztela. Proposamen hipotetiko honen ondorio nagusia, gizabanakoek honako bi printzipio hauek onartuko dituztelakoan dago:
Lehenenego printzipioa, askatasunaren printzipioa den horrek, bakoitzaren eskubideak bermatze aldera besteonak ez urratzearen beharra aurkezten du, hots, askatasun eta eskubide zibilak modu homogeneo batean banatzeko beharra. Bigarrenak, ordea, botere, errenta eta aberastasunaren banaketan eragitea ahalbidetzen du, betiere, gizartearen ahulenen alde egiten duenean, ezberdintasun materialak leundu aldera.
Horrela, Rawls liberal-igualitarismoaren euritakoarenpean kokatua izan da, ongizate-Estatuaren egituraren alde eginik eta aberastasunaren birbanaketa defendatuz, Estatu minimoaren teoriaren aurka.
Dena dela, Nozickek ezarritako neoliberalismoaren oinarriak ere beste familia historiko-filosofikoengandik ere kritikatua izan dela esan dezakegu. Kritikatua izan da, besteak beste, neoliberalismoak erabilitako askatasunaren ideia negatiboa, dimentsio positiboarekin uztarketa sahiesten duelako. Beste hitzez, dimentsio negatiboak kanpo indarrengandik erasotua izatea sahiesten duen bitartean, neoliberalismoak ez luke askatasunaren dimentsio positiboa kontuan hartuko, hau da, norberaren bizitza planak jarraitzeko baliabide materialak positiboki edukitzea, planak martxan jartzeko bitartekoak izatea.
Kritika ekonomikoa
Ikuspuntu ekonomiko batetik, Milton Friedman dugu neoliberalismoaren teoriko nagusietako bat. Bere Kapitalismoa eta Askatasuna obrak, merkatuaren eta enpresen beharraren, baita gobernuen beharrezkotasunaren ezaren ideiei heltzen dion hau, politika ekonomiko berriaren euskarriei heldu zion.
Hala eta guztiz ere, ez dira gutxi ikuspegi ekonomikotik neoliberalismoaren errezeta ekonomikoei egin zaizkion kritikak.
Lehenik eta behin, laissez faire eredua jarraitzen duten ekonomiek ondorio desegokiak ekar ditzakete askatasunarentzako. Izan ere, desenplegu tasa altuak dituzten ekonomia horietan neoliberalismoaren proposamen ekonomikoek desberdintasun sozialetan sakondu dezakete, askatasun positibo edo materialaren kaltetan. Korrelatiboki, aberastasunean oinarritutako desberdintasun horiek desberdintasun politikoak ere eragingo dituzte, demokrazia liberalen baitan, sektote aberatsen askatasun politikoa handiagoa izango baita gainerakoenarekin konparatuz.
Azken batez, neoliberalismoa, liberalismo tradizionalak ez bezala, etikaren eraginkortasun esparrutik kanpo geldituko litzatekeen paradigma berria izango litzateke. Zentzu honetan, Joseph Stiglitz nobel saridunak, neoliberalismoa “merkatuaren fundamentalismo” moduan ere definitu izan du, laissez faire paradigmaren aldeko diren politka ekonomikoak egia absolututzat hartzen dituzten hoien kontra. Merkatuaren fundamentalismoaren ustetan, merkatu askeak lirateke askatasun indibidualaren, hazkunde ekonomikoaren, gizartearen orekaren eta bestelakoen berme bakarra.
Kritika politikoa.
Ez dira gutxi demokrazia liberala egungo adostasun nagusienetarikoa delakoan dauden interpretazioak. Horrela adierazi zuen Francis Fukuyama bere Historiaren Amaiera liburuan, SESBen gainbeherarekin batera, neoliberalismoaren paradigma ordezkaritzazko demokrazia liberalaren proiektu politikoaren baitan garatuko zela aurreikusi zuenean, eredu hegemoniko gisa.
Hala ere, Fukuyamak Historia, ideologien arteko borroka gisa, bukatu eta demokrazia liberal berri horren proiektu politikoak gaitzespen hainbat jaso ditu. Zentzu honetan, neoliberalismo globalizatuaren ardatzei jarraiki jorratutako proiektu politiko honek gabezia edo muga estruktural nabariak dituela azpimarratu izan da. Demokrazia homologagarri guztiek gutxienezko minimo batzuk bete izan arren -pluralismo politiko edo multipartidista, sufragio unibertsala, askatasun indibidualak, eta abar-, demokrazia hauetan botere-harremanen eraginkortasuna, interes talde dominanteen naturalizazioa eta talde baztertuen diskriminazioari -politiko, sozial, ekonomikoa- ez zaio inolaz ere heltzen.
Horrela, neoliberalismoaren paradigmak politikoki jaso duen proiekzioak honelako gabeziak biltzen ditu, besteak beste :
Intentsitate baxuko demokrazia bermatzen duen neoliberalismoaren proiektuak, bestelako kritikak ere jaso ditu filosofia politikoaren ikuspegitik: apatia edo gogogabetasun politikoa eta konformismo soziala eragin, historiaren eta gizartearen asmo neokontserbadorea hartu, berdintasuna zein justizia eta ongizate sozialari uko egin eta indibidualismo erradikala besarkatzen duela, gizarte-darwinismo moduko baten mesedetan.
Kritika ekologista
Ekologismoaren mundutik ikuspegi neoliberala kritikatu egin da, ekonomialari neoliberalak sasizientzialari deitzeraino eta beren sinesmena siniskeria hilgarria deitzeraino.
Vladimir Salnikov
Vladimir Valerievitx Salnikov (Владимир Валерьевич Сальников; San Petersburgo, Sobietar Batasuna, 1960ko maiatzaren 21a) errusiar igerilaria da.