cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dastamen-sistema
Dastamen-sistema gustuak detektatzeko erabiltzen den zentzumen-sistema da. Dastamena ezaugarri kimikoren baten bidez gustua erregistratzea eta listuan disolbagarriak diren substantzia batzuk identifikatzea da. Zentzumenik ahulena den arren, usaimenari lotuta dago, eta usaimenak osatzen du bere funtzioa. Izan ere, jaten ditugun elikagaien usaina bidebanatze aerodigestibotik usaimen-mukosarantz igotzen da, eta horrela gertatzen da elikagaiak lehenengo sudurretik dastatzearen fenomeno bitxia. Horren frogapena hotzeria baten ondorioz sudurra estalita daukagunean gertatzen zaiguna da: jaten dugunean, dena soso eta motel aurkitzen dugu.
Ingalaterrako emakumezkoen errugbi selekzioa
Historia
1996an Sei Nazioen Txapelketa antolatzen hasi zen eta Ingalaterrak erabateko nagusitasuna erakutsi du. 1988tik aurrera Europako Txapelketa ere jokatu izan da, baina Ingalaterrak gehienetan B taldearekin hartu du parte. Hala ere bost txapelketa irabazi ditu.
2006-2015 bitartean Gary Street izan zen entrenatzailea, eta Simon Middletonek 2015etik aitzina.
Kathleen Battle
Biografia
Zazpi neba-arrebetatik txikiena da. Cincinnati Collegei-Musika Kontserbatoriorako beka bat lortu zuen, eta bertan musika hezkuntza gehiago ikasi zuen interpretazioa baino. 1971tik aurrera Cincinnatiko irakaskuntzan aritu zen, kantu pribatua ikasten zuen bitartean. Amak gospelean munduan sartu zuen.
Ibilbidea
Esperientziarik izan ez arren, Spoletoko (Italia) Bi Munduen Jaialdirako (1972) kontratatu zuten. 1980an garatu zuen opera-karrera, izen handiko zuzendariekin: Herbert von Karajan, Riccardo Muti, Zubin Mehta, Seiji Ozawa, Claudio Abbado, Georg Solti, Carlo Maria Giulini, eta Ohioko James Levine, New Yorkeko Metropolitan Opera musika-zuzendaria.
Vienan 1987ko urtarrilaren 1ean egin zen urte berriko kontzertuan parte hartu zuen, Karajanek gonbidatuta, zuzendariak ekitaldi hori zuzendu zuenean eta abeslari batek bakarlari gisa parte hartu zuen lehen aldian. Hainbat telebista-saio berezitako protagonista izan zen: barrokoari buruzkoa, Wynton Marsalis tronpeta-jotzailearekin; spirituals-kontzertua, Jessye Normanekin, Marian Andersonen aurrean; eta Gabonetako saio berezia, Carnegie Halletik, Frederica von Stade mezzosopranoarekin.
Battle 1980ko hamarkadako soprano liriko nagusietako bat izan zen, eta, besteak beste, ina izeneko rol arinak interpretatu zituen ( ina amaiera baitzuten): Pamina Flauta magikoan, Zerlina Don Giovanni-n, Despina Cosí fan tutte-n, Norina Don Pasquale-n, Rosina Sevillako bizarginan eta Adina Maitasunaren elixirra.
Halaber, interprete bikaina izan zen Richard Straussen rol arinetan: Sophie Der Rosenkavalierren, Zdenka Arabellan eta Zerbinetta Ariadne auf Naxosen. Beste paper batzuk Semele eta Cleopatra de Handel eta Verdiren Oscar Un ballo in maschera filmean izan ziren.
Metropolitan Operako elenkoko kide gisa egon zen bitartean, kartel-arazoak izan zituen beste pertsonaia batzuekin (Kiri Te Kanawa eta Carol Vaness, besteak beste), eta Joseph Volpe antzerkiko zuzendariak kaleratu egin zuen 1994an, Donizettiren Erregimentuaren alaba estreinatu aurreko saiakeretan. Mozio liriko batean, mundu lirikoaren protagonista izan zen. Harolyn Blackwellek ordezkatu zuen.
Ekintza txinatarreko La casa de las dagas voladoras filmerako "Lovers," abesti nagusia kantatu zuen.
Diskografia zabala eta DVDan bere paper ezagunenak agertzen dira (Adina, Luciano Pavarottiren ondoan; Zerbinetta, Jessye Norman eta Tatiana Troyanos eta Pamina, Francisco Araizarekin batera), guztiak Metropolitan hiriko produkzioak.
Errepertorioa
Hauexek dira bere lan batzuk:
Rúhíyyih Khánum
Rúhíyyih Rabbáni (1910eko abuztuaren 8a - 2000ko urtarrilaren 19a), Mary Sutherland Maxwell izenarekin jaio zen, baina Amatu'l-Bahá Rúhíyyih Khánum izenarekin ezagutzen da. Shoghi Effendi-ren emaztea izan zen 1937tik 1957ra. Jainkoaren Kausaren Esku izendatu zuten 1952an ; hori dela eta, Bahá'í Fedea hedatzeko eta babesteko zerikusia zuten lanetan aritu zen. Zeregin garrantzitsua izan zuen 1957tik eta 1963ra fedearen buruzagitza transferitzeko orduan.
Rúhíyyih Rabbáni Montrealen (Quebec) hazi zen. Haifara bi bidaia egin ondoren Bahá'í komunitatean gazteentzako jardueratan parte hartu zuen. Shoghi Effendirekin ezkondu zen 1937an. Senarra hil ondoren, Amatu'l Bahá Bahá'u'lláh-ren familiaren azken katebegi bihurtu zen bahá'íentzat. 2004an, CBCko ikusleek 44. zenbakian bozkatu zuten Kanadako Sari Nagusia telebista-programan, "Kanadako nagusien" zerrendan.
Irlandako emakumezkoen errugbi selekzioa
Irlandako emakumezkoen errugbi selekzioa Irlanda osoaren ordezkaria da errugbi partida ofizialetan. 1993an jokatu zuen aurreneko partida, eta 1994an Munduko Errugbi Koparako sailkatu zen. 2013an eta 2015an Sei Nazioen Txapelketa irabazi zuen, 2013an Slam Nagusia ere lorturik.
Rebecca Scown
Rebecca Scown (Hāwera, Zeelanda Berria, 1983ko abuztuaren 10a) arraunlari profesionala da. Brontzezko domina irabazi zuen emakumezkoen bikoteetan 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan Juliette Haighekin, eta zilarrezko domina 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan Genevieve Behrentekin.
2015eko Munduko Arraun Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen, eta Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen Zeelanda Berriko emakumezkoen lehen zortzikotea izan zen. Kayla Prattekin bikotea osatu zuen 2013an eta Louise Trappittekin 2014an, Munduko bi Txapelketetan brontzea irabaziz.
Vivre sa vie
Vivre sa vie (Vivre sa vie: film en douze tableaux izenburu oso gisa) Nouvelle Vague aroko film dramatiko bat da, 1962koa, Jean-Luc Godardek zuzendua. Godarden hirugarren film luze honetan zuzendariak bere aktore kutunari, Anna Karinari, erretratu filmikoa egin zion nolabait.
Rebecca Scown
Bizitza pertsonala
Sonia Waddell (jaiotzez Scown) arraunlari profesionala bere lehengusina da; bere osaba Alistair Scown da (Waddellen aita). Whanganui Collegiate School-en ikasi zuen. Eskolaz kanpoko hainbat ekintzatan parte hartu zuen, arrauna izan zen denen artean nabarmenena. Irakasleek potentziala ikusi zioten eta New Zealand Secondary Schools Rowing Regatta for Collegiate-n parte hartzen utzi zioten. Scown Otagoko Unibertsitatean onartu zuten Merkataritza eta Artea ikasteko, eta Marketin eko Merkataritza ko lizentziatura eta Artearen Historia ko lizentziatura osatu zituen iparraldera, Cambridg era, joan aurretik, lanaldi osoko atleta karrera hasteko.
Vivre sa vie
Gaia
Nana protagonistaren bizitzako hamabi pasarte ageri dira filmean, Aktoregai, disko-saltzaile, prostituta, maitale; zalantzaz eta ziurtasunez beteriko emakume gaztea da Nana (22 urte ditu). Hainbat alderditakoa, filmak hastapeneko planoetatik ohartarazten gaituenez. Nanari jarraiki, garaiko existentzialismoaz eta Parisko jende jakin baten bizimoduaren berri izango dugu.
Rebecca Scown
Bizitza pertsonala
Lizentziatura amaitu zuenetik, Rebeccak Kirol Kudeaketako graduondoko diploma ere lortu zuen.
Arraun karrera
Udako oporretan, Scown etxera itzultzen zen Wanganuira eta Rowing New Zealand udako denboraldian lehiatzen zen. 2005ean, azken urtea zuen Unibertsitatean, Rowing New Zealand proba bat jaso zuen eta Zeelanda Berriko quad scull femeninoko kide izendatu zuten Bess Halley, Darnelle Timbs eta Clementine Marshall kideekin batera. Scown eta bere eskifaiako kideak 23 urtetik beherakoen Munduko Txapelketan lehiatu ziren Amsterdam en eta brontzezko domina bat irabazi zuten.
2006an, Scownek Wanganuiko Union Boat Cluberako eta Central Regional Performance Centrerako arraun egin zuen, Karapiro lakuan Zeelanda Berriko Arraun Txapelketetan hainbat postu lortuz.
Ondoren, Zeelanda Berriko emakumezkoen arraun taldeko kide izendatu zuten 2006ko Munduko Arraun Txapelketetan lehiatzeko, Etonen (Ingalaterra). Zazpigarren geratu ziren. Urtebete geroago, Scown 2007ko Munduko Arraun Txapelketetan lehiatu zen Munichen (Alemania), Zeelanda Berriko zortzi arraunlariren taldean. Hala ere, Scown eta bere tripulazioa esku hutsik itzuli ziren 9. postuan geratzean.
2008ko Udako Olinpiar Jokoetara joateko lehiaketan parte hartu zuen Zeelanda Berriko taldeko kide izan zen, baina ez zuten lortu klasifikatzerik.
2009. urtean, Zeelanda Berri ko Emakumeen Bikotean plaza bat lortzeko aukera izan zuen. Scownek Emma Feathery bere kidearekin batera osatu zuen bikotea, eta Munduko Arraun Kopako bi ekitalditan lehiatu zen, munduko bi kopak irabaziz eta 2009 ko Munduko Arraun Kopako lider bihurtuz.
2009 an, Munduko Arraun Txapelketetan lehiatu ziren Poznauen (Polonia), eta estropadarik liskartsuenetako batean aurkitu ziren; estropadako lehen hiru tripulazioen artean segundo bakarra egon zen, eta Scown eta Feathery hirugarren geratu ziren, brontzea irabaziz. 2010 ean, 2004tik 2008ra Zeelanda Berriko emakumezko bikoteko kide izan zen Juliette Haigh itzuli egin zen eta berriro parte hartu zuen proban eta Scownekin bikotea osatuta. Bikotea Arraunketako Munduko Kopako bi ekitalditan lehiatu zen, eta bi finalak eta Munduko Arraun Kopako lidergo-maillotak irabazi zituen, 2010eko azaroan Karapiro lakuan egin ziren 2010eko Munduko Arraun Txapelketetarako faborito bihurtuz. Rion ere lehiatu zen lemazainik gabeko parean, eta Genevieve Behrantekin zilarra irabazi zuen, Britainia Handi ko Heather Stanning eta Helen Glover txapeldun olinpikoek gaindituta. Behrantek 2016 ko azaroan iragarri zuen 2017an atseden bat hartuko zuela, eta, beraz, Scownek arraunlari berri bat beharko zuela. Scownek emakumezkoen zortzikoarekin arraun egin zuen 2017an zehar, eta brontzezko domina bat irabazi zuen 2017ko Munduko Arraun Txapelketetan, Sarasotan, Floridan. Scownek 2017/18ko arraun denboraldia libre hartu zuen, bere karreraren inguruan hausnartzeko.
Mary Hallock-Greenewalt
Mary Elizabeth Hallock-Greenewalt (Beirut, (orduan Siria, gero Libano) 1871ko irailaren 8a – Filadelfia, AEB, 1950eko azaroaren 27a) estatubatuar asmatzailea eta piano-jotzailea izan zen. Filadelfia eta Pittsburgheko Sinfonikoekin solista gisa aritu zen. Ezagunagoa da Nourathar izeneko ikusizko musika asmatu duelako.
1903an Thomas Eakinsek bere erretratua margotu zuen, gaur egun Wichitako Arte Museoko Roland P. Murdock bilduman.
Biografia
Greenewalt 1871n jaio zen Beiruten, garai hartan Siriaren zati bat, Samuel Hallocken eta Sara Tabeten alaba. Ama buru-gaixotasunaren sintomak agertzen hasi zenean, Greenewalt, hamaika urteko neskatoa, eta bere neba-arrebak Estatu Batuetako lagun eta familiakoekin bizitzera bidali zituzten. Han, Greenewaltek bere gainerako gaztaroa Filadelfia inguruan igaro zuen. Gazte heldu gisa, Greenewaltek pianoa ikasi zuen Filadelfiako Musika Kontserbatorioan eta gero Vienako Theodor Leschetizkyrekin. Filadelfiara itzuli zenean, Frank L. Greenewalt medikuarekin ezkondu zen. Bikoteak seme bat izan zuen, Crawford Hallock Greenewalt, DuPont konpainiako ingeniari kimikoa. Azken urteetan, Wilmingtonen (Delaware) bizi izan zen Greenewalt. 79 urterekin hil zen Filadelfian.
Grabazioak
1920ko martxoan Columbia Records-ek Chopinen "Preludioak Mi minorrean, Do minorrean, La maiorrean" eta "Gauekoa Sol maiorrean" argitaratu zituen (A6136).
Nourathar edo 'Kolore-organoa'
Bere artearen izena, Nourathar, arabiar hitzetatik osatutako hitza da, (nour) argirako eta (athar) esentziarako egokitu zen. Musika eta kolorearen aurreko asmatzaileek ez bezala, (Alexander Wallace Rimington margolaria, adibidez,) Hallock-Greenewalt-ek ez zuen kolore espezifikoen eta ohar partikularren arteko elkarrekikotasunari buruzko definizio zehatzik eman, eta, haren ordez, harreman horiek berez aldakorrak zirela eta interpretearen izaera eta trebetasuna islatzen zutela adierazi zuen.
Arte hori sortzeko lehen saiakerek makina automatizatu bat eraikitzea ekarri zuten, non koloretako argiak grabazioekin sinkronizatzen ziren. Horrek emaitza eskasak izan zituen, eta zuzenean exekutatu zitekeen tresna bat garatzera eraman zuen.
Bere kolore organorako, bere amaren omenez 'Sarabet' izenaz bataiatu zuenerako, teknologia berri ugari asmatu behar izan zituen. Estatu Batuetako Patenteen Bulegoak bederatzi patente eman zizkion. Gailu horien artean erreostato-mota ez-lineal bat dago, General Electric-ek eta beste konpainia batzuek hautsi zuten patentea. Greenewaltek salaketa jarri zuen arau-hauste horrengatik, eta 1934an irabazi egin zuen. Sarabet musika-tresna 1916 eta 1934 artean findu egin zen. 1946an Nourathar: argi-kolorez jotzeko arte ederra izeneko asmakizunaren arteari buruzko liburua argitaratu zuen.
Koloreztatutako filmak
Michael Betancourtek esan zuen Hallock-Greenewalt-ek eskuz koloreztatutako lehen filmak ere egin zituela. Hala ere, ez ziren film zinematografikoak, baizik eta Sarabet-en lehen bertsioan erreproduzitzeko berariaz ekoitzitako filmak, grabazio-automatikoak laguntzeko makina. Haren eraikuntza, non ikusle bakar batek aparatuaren gailurretik filmera begiratzen zuen, Edisonen kinetoskopioaren antzekoa zen. Gailu hori musika-bistaratzaile primitibo bat zen, ordenagailuetarako audio-erreproduzitzaileekin orain sartzen diren mota berekoa. Film horiek film gisa erakusteko diseinatu ez ziren arren, txantiloiekin eta aerosolekin ekoitzi ziren, eta eredu geometriko errepikakorrak ematen zituzten, 1930eko hamarkadako Len Lye-ren eskutik pintatutako filmen antzera.
Salazar jauregia
Salazar jauregia Erriberabeitiako Manzanos herrian dagoen jauregia da.
2002ko ekainaren 25ean, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Deskribapena
Baserri-jauregi barroko hau XVII. mendekoa da. Entokatu gabeko harrizko hormak ditu tamaina handiko junturekin; apaindura gutxi ditu eta harlanduzko lana baoen inguruan, ertzeetan eta inpostetan. Sarrera nagusia erdiko zutabe baten gainean dagoen bi arkutako atari edo portalea da, lehen harrera egiteko gunea. Oin angeluzuzeneko eraikina da, hiru isurialdeko estalkia du, teila arabiarrezkoa. Bi solairu ditu: behekoa eta lehena.
Fatxada nagusia ekialdeari begira, Narros Markesaren parkearen aurrean dago, San Joan Bataiatzailearen elizaren ondoan; horregatik azpimarragarria da, alde horretatik nabarmenagoa baita. Beheko solairuan, eskuinaldera zertxobait mugituta, bi arku eskartzano beheratutako portale bat dago; erdian hareharrizko zutabe sendo bat du eta muturretan bi pilastra. Horiek idulki molduradunak dituzte. Bi arkuen dobelek beheko aldea dute fatxadaren hormataletik irtenda. Hareharrizko inposta horizontalak daude eta forjaketaren lerroak markatzen dituzte, bai beheko eta lehen solairuaren artean zein erlaitzaren parean. Inposta bi arku eskartzanoetara iristen denean bukatzen da. Portalearen ezkerraldean jatorrizkoak ez diren bi leiho daude eta eskuinaldean jatorrizko leiho bakarra; azken hori txikiagoa da beste biak baino, eta irtengunea du inguruaren harlanduzko lanean. Lehen solairuan, ardatz bana eratzen, hiru bao dinteldu daude, balkoi beherekoak. Erdiko ardatzaren balkoia atariaren zutabeari dagokio bertikalean, eta albokoak beheko solairuko leihoei; gaur egun, ezkerreko leihoaren ordez bi leiho daude, kolore desberdineko harriz inguratuta. Belarri-itxurako plakek markoetako inguruak nabarmentzen dituzte. Atariaren ezkerreko pilastraren bertikalaren gainean, lehen solairuan, armarri eder bat dago; eta behetik hori eta goitik molduradun erlaitzez bukatuta dago. Armarria kuarteldua da eta lehen eta hirugarren kuarteletan Salazartarren eta Montoiatarren armak agertzen dira, hurrenez hurren. Bigarren kuartelean lis lore-formako gurutze huts bat dago, apezpikuen dignitate-kapeluaz eta kordoiez inguratuta. Laugarren kuartelean bi pertz gringoldu daude, bertikalean jarrita, San Andresen zortzi gurutzez orlatuta. Armak kasket batez eta lanbrekinez tinbratuta daude.
Hegoaldeko fatxadak gainjarritako egurrezko bi atari ditu ezaugarri. Atariek fatxadaren bi heren betetzen dituen etxe-egutera osatzen dute. Egitura egurrezkoa da, eta solairu bakoitzeko sei bao dinteldu ditu: bost aurrealdean eta seigarrena alboan, fatxada nagusiaren maila berean. Lehen solairuaren euskarriak altuagoak dira eta sabaiaren habeak eta estalkiaren zuburuak hartzen dituzte. Hiru dira arkupearen azpian dagoen horman irekitako hutsarteak: bi leiho eta ukuiluen sarbide den atea. Bi balkoi-hutsartetatik sar daiteke eguterara etxe-barrutik. Fatxadaren hirugarren tartea, ezkerrekoa, hormatal harresitua da eta leiho bakarra du lehen solairuan. Leiho horrek markoa nabarmendua du leihozangoetan eta leihoburuan, eta leiho-hegiak moldurak ditu. Beheko solairuan, ukuilua argitzeko, bi hutsarte txarenbeldu txiki daude. Hutsarte horiek inposta horizontala dute leihoburu gisa, eta ezkerrekoak bere itxura etzana galdu du, tamaina handitzeko obraren ondorioz.
Atzeko fatxada mendebaldeari begira eta bide sekundario baten gainean dago, eta harresitua da gehienbat. Jatorrizko beheko solairuak ez zuen hutsarterik, baina gaur egun bi leiho ditu: egurra kargatzeko tokiak. Lehen solairuak bost bao ditu. Txikiena hormatuta dago. Alboko leihoek inguruak nabarmenduta dituzte euren lau alboetan, guztiz erdikoak ez diren baoak, berriz, balkoi behereak dira. Iparraldeko fatxada harrizko horma da, eta ezin da kanpotik bereizi aurrealde osoan zehar eraikinak dituen eranskinengatik. Hormak hainbat hutsarte ditu jauregi-etxea eranskinekin elkartzeko.
Portaleak oin angeluzuzena du, eta sabaia, egurrezko habexkez egina, altuera txikiko pilastra baten gainean dagoen gatzariak eta portaleko zutabeak osatutako bi tarteen artean dago. Aurrealdean etxearen sarbide nagusia dago; sarbidea dinteldua da. Horren markoak irtengune laua du eta ateko albateak burdinazko iltze-multzo bat. Neurri txikiagoko ate bat portaleko eskuinaldeko horman dagoen gelaren sarbidea da.
Ann Hornschemeier
Ann Hornschemeier estatubatuar astronomoa da, X izpien populazio bitarren X izpien emisioan espezializatua. NASAko Kosmosaren Fisika programako zientzialari burua da.
Ibilbidea
NuSTAR Starburst eta Tokiko Zientzia Lantaldeko kidea da. Hurbileko zazpi galaxia behatzen ditu. NASAn, Hornschemeier energia handiko astrofisika eta kosmologia ikertzen ari da. Ikerketa-misioetan parte hartzen du, ESAren Athena misioa barne, 2028an jaurti baitzen. Hornschemeier ere irakasle laguntzailea da Johns Hopkins Unibertsitatean.
Sariak eta ohoreak
2007an, Estatu Batuetako Astronomia Elkartearen Annie Jump Cannon saria irabazi zuen. Elkarte horrek emakumeak aintzatesten ditu astronomian egindako ikerketa bikainagatik, urrutiko galaxietako X izpien ikerketengatik.
Etsaitasun
Etsaitasun, baita Areriotasun ere, psikologian, barneko ukapen edo arbuio sozial kolerikoa da. Etsaitasuna emozionalki kargatutako portaera oldarkor gisa ikusten da. Eguneroko hizkeran gehiago erabiltzen da haserrearen eta erasoaren sinonimo gisa.
George Kellyk garatutako eraikuntza pertsonalaren psikologiaren parte da. Honela definitu du: ebidentzia bat onartzeko ezezko kategorikoa. Etsaitasunezko gizabanako batek ez du bere iritzia berraztertu nahi, baizik eta mundua konbentzitu eta behartu nahi du bere pentsaerara egokitzeko, kostua edo ahalegina kontuan hartu gabe.
Historikoki ehiztari-biltzaileentzat, tribu-talde txikitik kanpoko ezezagun bakoitza etsaitasun iturri potentziala zen. Era berean, Grezia arkaikoan, komunitate guztiak etsaitasun egoeran zeuden, ezkutuan edo agerian, beste komunitate guztiekin - abegikortasunaren eskubide eta betebeharrak pixkanaka apaldutako zerbait. Etsaitasunaren eta abegikortasunaren bi poloen arteko tirabirak emozio indartsua izaten jarraitzen du XXI. mendean.
Maria Antonella Barucci
Aurkikuntzak
1984 eta 1985 urteetan, hiru planeta txiki aurkitu zituen. Kaliforniako Palomar behatokitik aurkitu zuena nabarmenena da: R. Scott Dunbar-ekin batera Lurretik hurbil dagoen objektua eta Aton (3362) Khufu asteroidea, hain zuzen ere.
Eleanor F. Helinekin batera, Apolo (3752) Camillo asteroidea ere aurkitu zuen.
Le Mépris
Le Mépris (Mespretxua) 1963ko film dramatiko frantziarra da, Alberto Moraviaren Il disprezzo italierazko eleberrian oinarritua. Jean-Luc Godardek zuzendu eta idatzi zuen, eta Brigitte Bardot, Michel Piccoli, Jack Palance eta Giorgia Moll dira aktore protagonistak.
Gaia
Zine-ekoizle estatubatuar batek enkargatu dio fikzioan gorpuztutako Fritz Lang zinegileari Odisearen egokitzapen bat. Pozik ez-eta, deituko dio antzerkigile bati gidoia berritzeko. Gorabehera horietan katramilatuko dira, halaber, ekoizlearen idazkaria eta antzergigilearen emazte gaztea ere.
Emma Vyssotsky
Emma Vyssotsky, jaiotzez Emma T. R. Williams (Media, Pensilvania, AEB, 1894ko urriaren 23a – Winter Park, Florida, AEB, 1975eko maiatzaren 12a), estatubatuar astronomoa izan zen.
Biografia
Emmak matematikako lizentziatura lortu zuen Swarthmore Collegen 1916an eta Smith Collegen lan egin zuen astronomiako /matematikako erakusle gisa, aseguru-etxe batean aktuario gisa lana aurkitu baino urtebete lehenago. 1927an, Whitney beka bat eta Bartol beka bat jaso ondoren, astronomian izena eman zuen Radcliffe Collegen (gero Harvarden parte). Han, Cecilia Helena Payne-rekin lan egin zuen "espektro-sekuentzian zehar ionizatutako hidrogenoaren eta kaltzioaren espektro-lerroaren inguruetan".
Emmak Harvardeko Unibertsitateko astronomia-doktoretza jaso zuen 1930ean, Izarren azterketa espektrofotometrikoa izenburupeko lanarekin. Une hartan, bera izan zen Harvardeko astronomia-doktoretza jaso zuen hirugarren pertsona.
Alexander N. Vyssotsky astronomoa zen senarrari jarraitu zion Virginiako Unibertsitatean, eta katedra bat eskaini zioten; irakasle-postua eskaini zioten. Bere astronomia-karrera unibertsitateko McCormick Behatokian igaro zuen, non bere espezialitatea izarren mugimendua eta Esne Bidearen zinematika ziren. Bikoteak elkarrekin lan egin zuen.
Izarren paralisia aztertzen ari ziren, funtzio trigonometrikoak aplikatuz argazki-erakusketa anizkoitzei buruz egindako behaketei. Paralelismo horietako asko aurkitu zituzten, behatokiko astrografoari prisma objektibo berezia erantsiz. Haren ikerketak izar-mugimenduen kalkulu zehatzak eta galaxien egituraren zehaztapena ekarri zituen.
Behatokian lan egin zuen, "dozena bat urtez baino gehiagoz", unibertsitateak 1945ean sustatu baino lehen, baina ordurako absentziarako lizentzia medikoa hartu zuen, Malta Fever eritasun ahul bat harrapatu ondoren, bere jarduerak murriztu baitzituen. Hala ere, argitaratzen jarraitu zuen.
Bizitza pertsonala
1929an, Alexander N. Vyssotsky errusiar astronomoarekin ezkondu zen 1929an, eta elkarrekin argitaratu eta elkarrekin lan egin zuten Charteslotvilleko (Virginia) McCormick behatokian. Seme bat izan zuten, Victor A. Vyssotsky (matematikari eta informatikari teorikoa), Multics proiektuan parte hartu zuena eta Darwin ordenagailu-jokoaren sortzailea izan zena.
Emma Winter 1975eko maiatzaren 12an hil zen Winter Parken, Floridan, senarra hil eta bi urtera.
Sariak eta aintzatespenak
1946an, Astronomiako Elkarte Estatubatuarrak Astronomiako Annie Jump Cannon saria eman zion.
Argitalpen hautatuak
Emmak bere ikerketaren zati handi bat E. T. Williams izenarekin argitaratu zuen. Bikoteak autore nagusiaren papera aldatzen zuen paper bateratuetan, bere izenarekin agertzen da lehenik, eta bere izena beste batzuetan agertzen da lehenbizi.
Julie Vinter Hansen
Julie Marie Vinter Hansen (Kopenhage, Danimarka,1890eko uztailaren 20a - Mürren, Suitza, 1960ko uztailaren 27a) danimarkar astronomo a izan zen. 1015ean Unibertsitateko lehen emakume konputagailu izandatu zuten.
Lehen urteak
Vinter Hansen Kopenhagen (Danimarka) jaio zen.
Hezkuntza
Kopenhageko Unibertsitatean ikasten ari zela, konputagailu izendatu zuten unibertsitateko behatokian 1915ean. Elektronikaren aurreko aroan, konputagailuak astronomoen norabidean eskuz kalkuluak egiten zituzten gizakiak ziren. Unibertsitatean postu hori lortu zuen lehen emakumea izan zen. Geroago, behatokiko laguntzailea izan zen eta, 1922an, behatzailea.
Nordic Astronomy Review-ko editorea
Oso langile indartsua izan zen, eta, behatzeko eta behaketetan murrizketa matematikoak egiteko ohiko lanarekin batera, Nordisk Astronomisk Tidsskrift (Iparraldeko astronomiaren berrikuspena) argitaratu zuen.
Nazioarteko Astronomia Batasuna
Geroago, Nazioarteko Batasun Astronomikoaren Telegramen Bulegoko zuzendari eta bere zirkularren editore bihurtu zen.
Astronomo lana Kopenhageko Unibertsitatean
1939. urterako, Vinter Hansen Lehen Astronomoa zen Kopenhageko Unibertsitateko Behatokian, planoideen eta kometen orbiten kalkulu zehatzagatik oso ezaguna.
Kaliforniako Unibertsitateko lana
Martin Kellogg beka jaso zuen Kaliforniako Unibertsitateak emana eta Estatu Batuetan aldi baterako lan egiteko aukera eman zion. 1940an, Astronomiako Annie Jump Cannon saria eman zioten.
Danimarkara itzultzea
Vinter Hansen Dannebrog-eko Ordenako Zaldun izendatu zuten eta 1960ra arte Kopenhageko Unibertsitatean jarraitu zuen.
Heriotza
1960an hil zen, bihotz gutxiegitasun baten ondorioz, erretiroa hartu eta egun batzuetara, opor-lekuan, Mürren mendi suediarretako herrian, hil zen. Kopenhagen lurperatu zuten. 1544 Vinterhansenia planetarioa, Liisi Oterma astronomo finlandiarrak 1940an aurkitu zuena, bere omenez izendatu zuten.
Danes handi
Daniar handia Alemaniako zakur-arraza bat da, eta «Txakurren apolo»tzat hartzen da. Ehiztaria, berez, Erdi Aroan pizti handien ehizaldietan erabili zuten, basurde, otso eta hartz arriskutsuak barne. Dotoreziak ere leku duina eman zion Erdi Aroko Europan erregeen eta beste monarka batzuen oinetan.
Gainera, 50/50 odol-nahasketa duen Bullenbeisser-en ondorengotzat jotzen da, eta Generation Bullenbeisser taldekoa da.
Daniar handia, arraza erraldoia izanik ere, ez da, normalean, traketsa bere ibilaldi eta mugimenduetan. Bere izaera atsegina izan ohi da, eta inoiz ez lotsatia. Arrek emeek baino gorpuzkera sendoagoa izan behar dute.
Jatorria
Beste txakur-arraza askorekin gertatzen den bezala, daniar handiaren jatorria ez da guztiz argia, ez baitago jatorria eta garapena behin betiko eta ziurtasunez zehazteko dokumentazio formalik. Bere izena sortzen duen nahasteak ere lagundu du horretan, bere jatorriaz nahastea sortzen baitu. Buffongo kondeak, XVII. mendeko naturalista frantsesak, Grand Danois arraza izendatu zuen, seguruenik oker, jatorriz Danimarkakoa zela suposatuta.
Hala ere, arrazaren jatorrian hainbat arraza eta mota ezberdinetako txakurrek hartu zuten parte, eta arbasotzat hartzen dira antzinako Bullenbeisser, mastin ingeles indartsua eta Hatz und Saurüden (basurdearen ehizako txakurrak), galgo arin eta azkarrak. "Dogge" hitzak nahitaez arraza jakin batekoak ez ziren txakur handi eta indartsuak aipatzen zituen. Geroago, izen bereziak erabili zituzten, hala nola Ulmer Dogge, dogo ingelesa, dogo daniarra, Hatzrüde, Saupacker eta arraza mota desberdinetarako dogo handia, ilearen kolorearen eta neurriaren arabera.
1878. urtean zazpi kideko batzorde bat, hazle eta epaileak, Berlinen bildu ziren eta aurreko barietate guztiak txakur modernoaren kontzeptuaren barruan biltzea erabaki zuten: Deutsche Dogge. Hala, 1880an, Berlingo erakusketa batean, dogo alemana arrazaren lehen estandarra ezarri zen, Deutscher Doggen-Club 1888 e delakoak kontrolatua eta hainbat alditan eguneratua. Egungo bertsioa FCIri (Nazioarteko Federazio Zinologikoa) dagokio, eta II. taldean, molossoideen atalean, sailkatzen du.
Alano alemaniar terminoa 1920an erabili zen lehen aldiz Italian; izan ere, uste da, seguru asko, daniar moderno handiaren arbasoak izan zirela IV. mendean alanoek Europan sartu zituzten txakur primitiboak.
2019ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2019ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 37.Edizioa izan zen. Urriaren 31tik azaroaren 23ra ospatu zen Soreasu Antzokia n. Hala ere, Dinamoa Sormen Gunean, gaztetxean eta herriko alde zaharrean ere antzezlan batzuk egin ziren.
Euskarazko Antzerkigintzaren Topagunea izeneko jardunaldiak antolatu ziren edizio honetan, Sanagustin Kulturgunean eta Dinamoa Sormen Gunean. Bertan, euskarazko antzerkigintzaren erronkez solasteko, gabeziez hausnartzeko, ezagutzak batu eta lankidetza sareak osatzeko hainbat eragile bildu ziren egun oso batez. Hain zuzen, Eusko Jaurlaritza, EHAZE, Euskal Kultur Erakundea, Euskadiko Antzoki Sarea, Nafarroako Antzoki Sarea, Azpeitiko Udala eta Kulturaz Kultur Mahaiaren Kooperatiba elkartu ziren ekimen honetan.
Edizio honetan Corrado Masacci ren erakusketa ere izan zen Betharram aretoan, "Irudimenarekin jolasten" izeneakoa.
Danes handi
Sendaketak
Daniar handia mantentze-lan gutxiko txakurra da. Muda-garaietan, baliteke maizago eskuilatu behar izatea, astean behin edo bitan.
2019ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2019ko Ikusleen saria Xanti Agirrezabala ren "Satiro" lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Elena Marguello izan zen, lehiaketa bidez.
Danes handi
Sendaketak
Daniar handi batek ez du ariketa handirik behar. Eguneroko ibilbide luze batek asetzen du. Noski, nahi izanez gero, daniar handiak fisikoki gogorragoak diren jardueretan parte har lezake. Ez da komeni daniar handiko txakurkume batentzat ariketa gehiegi egitea, oraindik garatu gabeko lotailu eta artikulazioak behartuko genituzke, hazten ari den gorputzaren pisu handia jasan behar baitute. Arraza handiko eta bular sakoneko txakur guztiek bezala, garrantzitsua da elikatu baino ordubete lehenago eta ordubete geroago ariketak ez egitea, eta egunean gehiagotan jatea zati txikiagoetan, tortsio gastrikoa saihesteko, arazo hori hilgarria izan baitaiteke.
Bizi-itxaropena
Normalean, 8-10 urte.
Anabel Gambero
Anabel Gambero Erdozain (Quilmes, Argentina, 1972ko uztailaren 9a) argentinar belar-hockey jokalari ohia da, erdilaria izan zen Quilmeseko Club Aleman taldean.
6 urterekin hasi zen hockeyean jokatzen, Quilmeseko Alemaniako Elkartean, ama hockeyean eta aita eskubaloian aritzen ziren talde berdinean. 1993an Gazteen Munduko Txapelketa irabazi zuen. 1991ko, 1995eko eta 1999ko Panamerikar Jokoetan urrezko hiru domina lortu zituen, 2000ko Sydneyko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eta 1994ko Dublingo Munduko Txapelketan munduko txapeldunorde izan zen. 2001ean Champions Trophy lortu zuen. 1990eko hamarkadan Argentinako emakumezkoen belar hockey selekzioko (Las Leonas bezala ezagunak) jokalari enblematikoetako bat izan zen, munduko lehen mailara iritsi zirenean, horrela, Argentinan, emakumezkoen belar hockeya jendarteratzea sustatuz.
Pseudocraterellus undulatus
Ez da iristen Craterellus cornucopioides delakoaren kalitatera (haragi bigunagoa). Urria Euskal Herrian.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm arteko diametrokoa, kopa edo inbutu itxuran, ertz uhinduarekin, oxkarratua eta batzuetan gandor itxurarekin. Arre-sepia edo intxaur koloreko azala, ertz argiagoarekin.
Himenioa: Gutxi markatutako tolesturak, dekurrenteak, kolore gris argikoak tonu okre edo horixkekin.
Tolestura dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tolesturak.
Haragia: Gris-sepia argi kolorekoa, biguna, mehea, zuntzuna, usain ahula baina atsegina.
Etimologia: Craterellus terminoa latinetik eta grekotik dator, hau da, katilu txikitik. Sinuosus epitetoa latinetik dator, bihurria esan nahi duen "Sinuosus" hitzetik. Bere ertz bihurgunetsuagatik.
Jangarritasuna
Jangarria. Erraz lehortu daitekeena.
Nahasketa arriskua
Craterellus tubaeformis, Craterellus cornucopioides, Cantharellus cinereus delakoekin.
Sasoia eta lekua
Udazkeneko espeziea da, hostoerorkorren basoen lurrean ateratzen da, batez ere pagoen azpian.
Jacqueline Hewitt
Jacqueline Hewitt (Washington D. C., Estatu Batuak, 1958ko irailaren 4a) estatubatuar astrofisikaria da. Einsteinen eraztun bat aurkitu zuen lehen pertsona.
Lehen urteak eta hezkuntza
Hewitt Washington D. C.n jaio zen, Estatu Batuetan, 1958ko irailaren 4an. Warren E. Hewitt Estatu Departamentutik erretiratutako nazioarteko abokatuaren eta Gertrud (Graedel) Hewitten alaba zen. Bryn Mawr Collegera joan zen, eta han magna cum laude mailarekin graduatu zen, 1980an ekonomiako titulu batekin. Bigarren urtean astronomia klase bat hartu zuen Haverford Collegen, eta horrek zientziarekiko interesa piztu zion. Geroago, Massachusettseko Teknologia Institutura joan zen goi-mailako eskolara. Graduondoko ikasketetan, grabitazio-lenteak aztertu zituen Very Large Array irrati-teleskopioarekin. Handik gutxira, 1986an jaso zuen doktoretza, iturri batzuek, ordea, doktoradutza 1988an jaso zuela diote.
Ibilbidea
Hewitt doktoratu ondoko beka batekin izendatu zuten Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT, ingelesezko siglengatik), 1986tik 1988ra bitarteko oinarri oso luzeko Interferometriako taldearen parte gisa. Graduondoko ikasketen datuak aztertzen ari zela, eraztun bat aurkitu zuen ordenagailuaren pantailan. Eraztun hori MG1131+0456 grabitazio-lenteen sistemaren parte zen, eta Einsteinen aurkitutako lehen eraztuna izan zen azkenean. Hewitten aurkikuntza aitzindariaz geroztik, Einsteinen beste eraztun asko aurkitu dira, eta astronomoek uste zuten baino askoz arruntagoak zirela ikusi zen.
Hewittek ikertzaile gisa lan egin zuen Princetongo Unibertsitateko Zientzia Astrofisikoen Departamentuan, 1988an. Urtebete Princetonen ikertzen eman ondoren, MITera itzuli zen fisikako irakasle laguntzaile gisa, eta 1989az geroztik lanaldi osoko irakasle gisa aritu zen. MITeko Elektronikako Ikerketa Laborategiko Erradioastronomia Taldeko ikertzaile nagusia ere bada. 2002an, MIT Kavli Institute for Astrophysics and Space Research-eko zuzendari izendatu zuten Hewitt.
Esmeralda Mallada
Esmeralda Herminia Mallada Invernizzi (Montevideo, Uruguai, 1937ko urtarrilaren 10a) uruguaitar astronomo eta irakaslea da. Astronomian egindako ekarpenengatik, asteroide bati bere abizena jarri diote.
Ibilbidea
Alberto Pochintesta irakaslearekin kosmografiako ikaslea izan zen. Ingeniaritza Fakultatean Gladys Vergararen lankidea izan zen, eta Bigarren Hezkuntzako kosmografia-irakaslearen lehiaketa prestatzen lagundu zion. 21 urtetik Bigarren Hezkuntzako kosmografia eta matematikako irakaslea izan zen. Erretiratuta dago. Halaber, eskolak eman zituen Errepublikako Unibertsitateko Zientzia Fakultatean, Astronomiako lizentziadun gisa graduatu baitzen.
1952ko urriaren 16an, Pochintestak gonbidatuta, Astronomiaren Zaleen Elkartearen (AAA) sortzaileetariko bat izan zen Uruguain, eta, 2015etik aurrera, ohorezko presidente izan zen. Nazioarteko Astronomia Batasunekoa den Minor Planet Center delakoaren Gorputz Txikiak Izendatzeko Batzordeak bere izenarekin izendatu zuen Marte eta Jupiter arteko Mallada asteroidea (16277). Uruguaiko emakume astronomo baten izena daraman lehen asteroidea da.
Argitalpenak
Hona hemen Malladak Julio A. Fernándezekin batera argitaratutako lan batzuk:
Maura Tombelli
Maura Tombelli (Montelupo, Fiorentino, Italia, 1952ko azaroaren 8a) astronomo amateur italiarra da.
Lan ibilbidea
Astrometrista da eta astronomian izar aldakorren behatzaile lanetan hasi zen. Ia 200 planetoideren aurkitzaile emankorra da, 7794 Sanvito asterioa barne.
Izar Aldakorreko Behatzaileen Elkarte Estatubatuarreko kidea da.
Astrometrista italiar bakarra da. 1994an Ulisse Munari eta Giuseppe Forti astronomo italiarrekin batera, Asiago behatoki astrofisikoan hasi zuen, planetoideei buruzko bost urteko ikerketa. Aurkikuntza asko ere egin zituen, batez ere Lurretik gertuko objektuen jarraipena, eta 15817 Lucianotesi aurkitu zuen, Italiatik Lurretik hurbil aurkitu zen lehen objektua. Montelupoko Behatokia eraikitzeko proiektu batean sartuta dago, bera bizi den Montelupo hiritik hurbil.
Catherine Heymans
Catherine Heymans (FRSE) britainiar astrofisikaria da eta Edinburgoko Unibertsitateko irakaslea, Edinburgoko Errege Behatokian oinarritua.
Hezkuntza
Heymans-ek Fisikako Masterreko (MPhys) lehen klasea Edinburgoko Unibertsitatean jaso zuen 2000. urtean. 2003an, Oxfordeko Unibertsitateko doktoretza jaso zuen, Lance Miller eta Alan Cielos-ek gainbegiratuta, grabitazio-lente ei buruz ikertzeko.
Ibilbidea
Hainbat beka garrantzitsu irabazi zituen Astronomiako Max Planck Institutuan, Columbia Britainiarreko Unibertsitatean, Parisko Institut d'astrophysique eta Edinburgoko Unibertsitatean. 2009an, Europako Ikerketa Kontseiluaren (ERC) diru-laguntza jaso zuen eta, ondoren, Edinburgoko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten.
Nancy Holt
Nancy Louise Holt (Worcester, Massachusetts, AEB, 1938ko apirilaren 5a - New York, AEB, 2014ko otsailaren 8a) estatubatuar artista ezaguna izan zen, batez ere eskultura publikoan, instalazioan eta Land art-en egindako lanengatik. Bere ibilbidean zehar, Holtek lanak egin zituen beste arlo batzuetan ere, zinema eta argazkigintza barne. Gainera, arteari buruzko liburuak eta artikuluak idatzi zituen.
Biografia
Nancy Holt Worcesterren (Massachusetts) jaio zen. Alaba bakarra zen, eta haurtzaroko zati handi bat New Jerseyn igaro zuen. Han, aitak ingeniari kimiko egiten zuen lan, eta amak, etxekoandre. Biologia ikasi zuen Tufts Unibertsitatean (Medford, Massachusetts). Graduatu eta hiru urtera, 1963an, Robert Smithson (1938-1973) lankidearekin ezkondu zen.
Ibilbidea
Holtek argazkilari eta bideoartista gisa hasi zuen karrera artistikoa. 1974an, Richard Serra lankidearekin lankidetzan aritu zen Boomerang lanean. Boomerangek bideozintan grabatu zuen, bere ahotsa entzunez bi entzungailutan, esperientzia desorientatzailea deskribatzen zuen bitartean.
Catherine Heymans
Ibilbidea
Heymans Europako Behatoki Australeko (DBH) kilo-graduen inkestako liderretako bat da. 2018an, Fisika Estralurtarreko Max Planck institutuak 1,5 milioi euroko finantziazioa eman zion. Saria Argenlander-Astronomia Institutuan (AlfA) ikerketa-talde bat sortzeko erabiliko da, Bonnen.
Nancy Holt
Ibilbidea
Uste da argazki-kameraren optikarekin eta, oro har, argazkiarekin duen inplikazioak eragina izan duela hurrengo 'earthworks'-etan, "hitzez hitz, ikusmen-gailuak dira, eguzkiaren, lurraren eta izarren posizioak jarraitzeko puntu finkoak". Gaur egun, Holt ezagunagoa da Sun Tunnels eta Dark Star Park bezalako eskala handiko ingurumen-lanengatik. Hala ere, mundu osoko toki eta garai jakinetako ingurumen-obrak sortu zituen. Artikulu idatziak eta argazkiak argitaratu zituen zenbait argitalpenetan lagundu zuen Holtek. Hainbat libururen egilea ere bada. Holtek, gainera, National Endowment for the Arts-en bost beka jaso zituen, New Yorkeko artista sortzaileentzako beka bat eta Guggenheim beka bat. Hollyk, Beverly Pepperrekin batera, International Sculpture Center-en Lifetime Achievement in Contemporary Sculpture Award 2013 saria jaso zuen. 1995etik 2013ra, Galisteon bizi izan zen, Mexiko Berrian.
2008an, Holtek esplorazio-zulaketako plan baten aurkako oposizioa antolatzen lagundu zuen, Smithsoneko Spiral Jetty-aren inguruan, Great Salt Laken, Utah landatarrean. Smithson hil ondoren, Holt ez zen berriz ezkondu. Holt New Yorken hil zen, 2014ko otsailaren 8an, 75 urte zituela.
Catherine Heymans
Ibilbidea
Heymans-ek lerro masiboko ikastaro irekian (MOOC) irakasten du Koordinakundean: ''Zientzia eta teknologia aurkikuntza astronomikoaren atzean. '' Zientzia eta Teknologia Instalazioen Kontseiluak (STFC) finantzatu du ikerketa.
Nancy Holt
Holt/Smithson Fundazioa
2017an, Holt/Smithson Fundazioa sortu zen, Nancy Holt eta Robert Smithson artisten sormen- eta ikerketa-espirituarekin jarraitzeko. Artista horiek, beren karreretan zehar, praktika artistikoaren mugak zabaldu eta metodo berritzaileak garatu zituzten planetarekin dugun harremana aztertzeko. Zerbitzu publikoaren bidez, Fundazioak bi artisten ondare sortzaileen ezagutza areagotzen duten programetan parte hartzen du, artearen eta ideien mundura ekarri zuten eraldaketarekin jarraituz.
Land art-en tradizioa
Holt earthwork edo Land art-ekin lotuta dago. Land art 1960ko hamarkadan sortu zen, Estatu Batuetako mugimendu ekologista gero eta handiagoarekin batera, eta jendeari eskatu zion ingurumenean izan zezakeen eragin negatiboaz gehiago jabetzeko. Land art-ek aldatu egin zuen jendeak arteari buruz pentsatzen zuen modua: artea galeriatik eta museotik atera eta paisaia naturalean sartu zuen, eta ingurumeneko elementuak biltzen zituzten lan handiak bihurtu zituen. Garai hartan merkaturatutako artearen zati handi bat ez bezala, Land art delakoa ezin zen erosi edo saldu artearen merkatuan. Beraz, mundu osoko jendearen artea ikusteko modua aldatu zuen.
Catherine Heymans
Sariak eta ohoreak
Heymans-ek George Darwin katedra irabazi zuen 2017an Royal Astronomical Societyren eskutik. 2018an, Edinburgoko Royal Societyko (FRSE) kide hautatu zuten.
Nancy Holt
Denboraren eta espazioaren pertzepzioa.
Holten artelanek, sarritan, jendeak denbora eta espazioa nola hautematen dituen aztertzen dute. Sortu zituen monumentu-lanak ingurunearekin nahasten dira eta osatu egiten dute. "Hydra’s Head" eta antzeko lanak beren inguruneetan kokatzeaz gain, lurretik eginda daude, zutik daude eta lurrarekin harmonian egoteko sortu ziren. Obra horretako urmaelak zoruan sartutako hormigoizko hodien goiko aldean daude. Inguruko lurrak igerileku horiek inguratzen ditu. Paisaia naturala islatzen dute, baina ez dute oztopatzen. Holtek giza eskalan pentsatu zuen sortu zituen lanei dagokienez. Pertsonek obrekin elkarreraginean jardun dezakete eta espazioaz, beren ikusizko pertzepzioaz eta unibertsoaren ordenaz kontzienteago izan daitezke. Holten obrek denboraren iragaitea eta denbora mantentzeko funtzioa ere hartzen dituzte. Adibidez, "Anual Ring"-ek honela funtzionatzen du: eguzki-izpi bat domo baten zulotik igaro eta eraztun bat zoruan ezin hobeto sartzen denean, eguzki-eguerdia da udako solstizioan. Une desberdinetan, eguzkia modu desberdinean argitzen du obra, eta kupulako beste zulo batzuk zeruko gertaerekin lerrokatzen dira. Holt-ek esan zuen kezkatu egiten zela ikusmenean ez ezik, gizartean ere eragin funtzionala eta beharrezkoa izango zuen artea egiteaz, "Sky Mound" bezalako obretan ikusten den bezala, eskultura eta parke gisa funtzio bikoitza betetzen baitu eta, gainera, energia alternatiboa sortzen baitu.
Bere lanetan, Holtek naturarekin eta izarrekin barne-lotura bat sortu zuen:"'Sentitzen dut zerura —ilargira eta izarretara— begiratzeko beharra oso oinarrizkoa dela eta gu guztion barruan dagoela. Beraz, nire lana nire barne-errealitatea kanporatzea dela esaten dudanean, esan nahi dut jendeari itzultzen ari naizela, artearen bidez, haietan dutena'."
Lankidetza
Arkitekto, ingeniari, eraikuntza-ekipo eta antzekoekiko lankidetza funtsezkoa da naturaren artearen edo land art-aren sorreran. Solar Rotary Floridako South Floridako Unibertsitateko campusean dago, Tampan, Floridan. Lanak aluminiozko 20 oin (6,1 m) ditu, itzal-jaurtitzaile (shadow caster) izeneko metalezko zurrunbilo batekin errematatuak. Erdiko plaza zirkular batean argi-zirkulu bat proiektatzen du, udako solstizioaren eguneko eguzki-eguerdia denean. Urtean bost egunez, une desberdinetan, itzal-jaurtitzailea lurrean kokatutako plaken inguruan argi-zirkulu bat sortzeko diseinatuta dago. Plaka horiek gertaera garrantzitsuak markatzen dituzte Floridako historian. Hala, Holtek "Solar Rotary"rako, Jack Robinson doktorea kontratatu zuen, arkeoastronomo eta irakasle bat, besteak beste, lanerako eguzki-koordenatuak marrazten laguntzeko. Ia lan guztietarako, Holtek kolaboratzaile eta/edo kolaboratzaile batekin lan egin zuen. "Dark Star Park" filmerako, Holt-ek Kaempfer Company enpresako JW Kaempfer, Jr. garatzailearekin koordinatu zuen alboko eraikinaren, Park Place Office Buildingaren, diseinuaren integrazioan, parkerako diseinuaren barruan. Arkitekto, paisajista, ingeniari eta higiezin-sustatzaile batekin ere aritu zen lanean. "Rock Rings"-erako, Holt luzera eta zabaleran bilatu zuen, igeltsero egokiak aurkitzeko, piezan lan egiteko. Eskisto izeneko harri lokal bat ere bazuen, 250 milioi urte zituena, lanerako eskuz aterata. Lankidetza handia izan arren, Holtek esan zuen beti egon zela bere artelanak eraikitzen. 2012ko ekainean osatu zuen "Avignons Locators", Frantzian Missoula Ranch Locators: Vision Encompassed (1972) lanean oinarrituta egindako 'site -specific' lana. Amaitzear dagoen lan horretan, akademiko, irakasle eta ikasle talde batek hartu zuen parte, baina baita astrofisikari batek, topografo batek, langile metalurgiko batek eta arkitekto batek ere.
Tunnelak
"Oso eremu malkartsua da, baina guztiz irisgarria, eta erraz bisita daiteke. Horri esker, Eguzki-tunelak museoetako artea baino eskuragarriagoak dira... 'Sun Tunnels' bezalako lan bat eskuragarri dago beti... Aldi batean, hainbeste jendek ikusiko du "Sun Tunnels", hiri batean obra asko ikusiko lukeen bezala - kasu orotako museo batean".
Lanak hormigoi trinkozko lau tunel ditu (18 oin luze eta 9 oin diametro), "X" formakoak, eta guztira 86 oin (26 m). Tunel bakoitzak desberdin erreakzionatzen du eguzkiarekin, egunsentiarekin, eguzkia sartzearekin, udako solstizioarekin edo neguko solstizioarekin lerrokatuta. Gunea bisitatzen duenak berehala ikusiko ditu tunelak, basamortuko paisaia nahiko bereizigabearen aldean. Obrara hurbiltzean, zeina milia eta erdiko distantzian ikus daitekeen, ikusleak ikusiko du zalantzan jartzen den espazioaren ikusizko pertzepzioa, tunelak beren paisaiaren ondorioz perspektibaz aldatzen diren heinean.
Tunelek, basamortuko eguzki itogarritik babesteko ez ezik, tunelen barruan argi-jokoaren efektu liluragarria ikusteko ere balio du. Tunel bakoitzaren goiko aldeak zulo txikiak ditu, eta horietako bakoitzean Draco, Perseo, Columba eta Capricornio konstelazioak daude, hurrenez hurren. Zuloen diametroak ez datoz bat irudikatutako izarren magnitudearekin. Zulo horiek egunez argi-orbanak proiektatzen dituzte, ia izarrak diruditenak, tunelen barnealde ilunetan. Holtek tunelei buruz esan zuen:
"Zeruaren eta lurraren arteko erlazioaren inbertsioa da: zerua lurrera jaistea".
Gai hau Holten lanean ohikoa da. Hark, batzuetan, erlazio horiek sortzen zituen urmael islatzaileekin eta itzal-patroiekin, "Star Crossed" lanean bezala.
Dia Art Fundazioak 2018ko martxoan erosi zuen obra. Bildumako emakume baten lurreko artearen lehen instalazioa da.
Dark Star Park
"Dark Star Park" Arlington konderriak (Virginia) agindu zuen 1979an, hiria berritzeko proiektu batekin batera. Obraren eraikuntza 1984an hasi zen. Holtek arkitekto, paisajista, ingeniari eta higiezinen sustatzaile batekin egin zuen lan proiektuan. Artelana, aldi berean, parkea eta eskultura bat da. Lurrezko akre baten bi herenen gainean eraiki zen. Han, zerbitzu-estazio zahar bat eta erabiltzen ez zen biltegi bat egon ziren, eta Holtek espazioa aldatu egin zuen. Parkeak bost esfera ditu, bi urmael, altzairuzko lau zutoin, eskailera bat, igarotzeko tunel handi bat, ikusteko baino ez den tunel txikiago bat eta koronilla arrosa, neguko igokaria, sahatseko haritza, lurra eta larrea.