cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malak Hifni Nasif
Malak Hifni Nasif, arabieraz ملكحفنيناصف (Kairo, Egipto, 1886ko abenduaren 25a - ib., 1918ko urriaren 17a) idazle, poeta eta maistra egiptoarra izan zen. Egipton XX. mendearen hasieran emakumeen eskubideak sustatzen lagundu zuen, 'Bahita al-Badiya ' izengoitiarekin. Iraultzailea baino erreformatzaileagoa izan zen, eta emakumeen baldintzak hobetzeko, garai hartako gizarte musulmanaren ohiturekin bateragarriak ziren erreformak sustatu zituen.
Txorrotxarria
Txorrotxarria, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Atuzkarratz mendilerroko erdiko adarrean dago Txorrotxarria eta Kakuetarekin batera, inguruko mendirik garaiena da. Malda handiak izan arren, eta bere izena gorabehera, profil leun eta borobilekoa da Txorrotxarria. Mikel Belaskok bere Hiztegi Toponimikoan "Zorrozteko harria" adiera hobesten du, "Harri zorrotza"ren ordez.
Malak Hifni Nasif
Irakasle titulua lortu zuen lehen emakume egiptoarra izan zen, eta lan egitea erabaki zuen gizarte-klaseko lehena. 3
Txorrotxarria
Kanpo estekak
Txorrotxarria, http://www.euskal-herria.org/.
Malak Hifni Nasif
Biografia
Malak Hifni Nasif Kairon jaio zen klase ertaineko familia batean. Zazpi neba-arrebetatik nagusiena izan zen. Haren ama Saniyyah Abd al-Karim Jalal zen, irakurle handia, eta aita, Hifni Bey Nasif, Egipton ezaguna zen jakintsua, Mohamed Abduhen abokatu defendatzailea, Zuzenbide Eskolako eta Egiptoko Unibertsitate berriko irakaslea. Alaba ikastera animatu zuen, neskentzat beharrezkotzat jotzen ez zen garaian. Familia-ingurune liberal batean hazi zen, eta, horri esker, bere garaiko nortasuna eta ideia aurrerakoiak garatu zituen.
Eskola frantses batean ikasi zuen 1893ko urrian al-Saniyya eskolan sartu aurretik. 1900eko lehen mailako ikasketen ziurtagiria prestatzeko neskentzako lehen klaseko kide izan zen. 1903an lortu zuen irakasle-titulua, irakasle-ikasketak egin ondoren. Bi urtez al-Saniuya eskolako irakasleetako kide izan zen. Titulu hori lortu zuen lehen emakume egiptoarra izan zen, eta lan egitea erabaki zuen gizarte-klaseko lehena.
1907an, irakaskuntza utzi zuen Abd al-Satar al-Basilic Pasharekin ezkondu zenean, Egiptoko legeak debekatu egiten zielako emakume ezkonduei irakastea. Senarrarekin basamortura joan zen bizitzera, Faiyungo oasitik hurbil. Hantxe ohartu zen senarrak bazuela beste emazte bat eta seme bat, eta horrek eragina izan zuen kontzientzia feministan.
Bere ezkontzan zoritxarrekoa zenez, aitak idaztera animatu zuen. Beraz, 'Bahithat al Badiya' ('Eremuen esploratzailea') izengoitiarekin idazten hasi zen. Egunkari eta aldizkarietarako artikuluak idatzi zituen eta hitzaldi eta irakurketa publikoak egin zituen. Nesken hezkuntzaren aldeko borrokan jarraitu zuen Kairon erizaintza-eskola bat sortuz, eta Faiyunen, bizi zen herrian, beste eskola bat sortzeko asmoa zuen, baina sortu aurretik hil zen.
Garai hartako beste idazle eta intelektual batzuekin lotura epistolarrak izan zituen, hala nola May Ziade eta Qasim-Amin. May Ziade-rekin izandako elkarrizketan, Malak Hifni Nasif ohartu zen, feminismoa handitu ahala, ezkontzaren zoritxarraz ohartzen zela.
Kairon hil zen 1918ko urriaren 17an, Espainiako gripearen ondorioz, 32 urte zituela. Feministak eta gobernuko kideak hiletara joan ziren.
Ideia feministak
Artikulu eta hitzaldien bidez, Egiptoko emakumeen egoera hobetzen saiatu zen. Bere jarrera feministak mendebaldeko zenbait puntu eta tradizio arabiarreko beste batzuk bateratu zituen. Beraz, bere feminismoa fede musulmanarekin uztartu zuen. Horretarako, emakumeek lege islamiarraren aginduak bete behar zituzten. Erlijioaren izenean egindako gehiegikeriekin amaitu behar zela uste zuen. Emakumearen egoerari, amatasunari eta hezkuntzari buruzko klase ertaineko mendebaldeko nozioak onartzean, tradizionalistek iraingarritzat jotzen zituzten ondorioetara iritsi zen maiz Nasif.
1911n, erreforma-proposamenak aurkeztu zituen Egiptoko Kongresu Nazionalaren aurrean, emakumeen kausaren helmenari begira. “Emakume egiptoarraren aurrerapenerako hamar printzipioak” hauexek ziren:
Kolonialismoa
Nasif ahots alternatibo, kritiko eta, azkenean, mendebaldeko ohituren aurkakoa izatera iritsi zen (...). Ahots horrek emakumeen subjektibotasuna eta haren baieztapena adierazteko modu bat bilatzen zuen, lekuko diskurtso indigena islamiar batean, gizarte-berrikuntza, kultura-berrikuntza eta erlijio-berrikuntza gisa ohikoa zena.
Margot Badranek adierazi zuenez:"'Egiptoko feminismoa ez zen kolonialismoaren edo 'mendebaldeko diskurtsoaren' azpitestua izan, baizik eta diskurtso independentea, zeinak, aldi berean, patriarkatu indigena eta menderatze patriarkal koloniala kritikatu baitzituen'."Nasif pentsamendu feministaren tentsio horren lehen adibideetako bat da.
Tangorri
Tangorri, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Aranguren aldeko bailara inguratzen duen mendi zerrendako bat da Tangorri, eta beste inguruko asko bezala pinudiaren mendean gelditu da. Ez dauka tontor nabarmenik; gainaldea IM-HE zentzuan luzatzen de bizkar luze batek osatzen du. Bizkar hori harrizko pista zabal batek erdibitzen du, pinudia ebakiz, eta pista hori bera da Ardanatz herritik abiatu eta mendia goraino igotzen duena. Ez dago beraz galtzerik. Gainaldea gora-behera gutxikoa izanik ordea, ez da erraz atzematen punturik altuena zein den. Bazen lehen buzoi bat bide bazterrean, tontorra seinalatzen zuena, baina gaur egun (2007-5-21) ez dago halakorik (andamioz altxatako ehiza postu bat dago bere lekuan). Bista askorik ere ez da, pinuz inguratuta baitago.
Kanpo estekak
Tangorri, http://www.euskal-herria.org/.
Malak Hifni Nasif
Kolonialismoa
Ez zuen kontraesanik ikusten, alde batetik, bere sinesmen erlijiosoen eta mendebaldeko gizarteak inspiratutako bere erreformista delakoaren artean. Hala ere, Mendebaldeko kultura selektiboki onartu zuen Nasifek: "'Tradizioak ez dira baztertu behar, kaltegarriak direnean baino. Europako ohiturak ez dira onartu behar, egoki eta beharrezko jotzen diren arte'."Adibidez, baztertu egin zituen zenbait jarduera, hala nola dantza edo egiptoarrentzako emanaldia, eta kultura arabiarra ezagutzen ez zuten eskola modernoak kritikatu zituen.
Qasimi Aminen aurka agertu zen, Egiptorako kolonialismoa aukera bat zela uste baitzuen. Haren ustez, kolonoak eredu bat ziren Egiptoko gizartearentzat eta Egiptoko emakumearentzat. Nasif-ek emakumeen borroka eta kausa nazionalista egiptoarra lotu zituen "Masawi' al-Rijal" (Gizonen Errua) lanean. Kolonoei buruz hauxe idatzi zuen:"'Harritu egiten nau goi-mailako hezkuntzarik onena jaso duten pertsona hezitzaile talde batek emakumeei irakurtzen, idazten, janaria prestatzen eta garbitzen baino ez diezaieten irakats eskatzeak... Publikoki iraintzen ariko balira bezala da: 'Zerbitzariak izatea nahi dugu, ez emakume errespetagarriak'- esanda, Nola uka diezazkigukete gure eskubide naturalak eta Konstituzio bat eskatu?'."Europako emakumeen eskubideak defendatzea eta Egiptoko emakumeei eskubide horiek emateari uko egitea aurpegiratzen zien.
Hezkuntza
Kolonizazioa ere hezkuntzari buruzko gogoetaren parte izan zen. Britainiar kontrolpean irekitako Egiptoko neskentzako hiru eskoletako baten ondorioz, Nasif neskentzako eskola-sistema zabalago eta osoago baten alde zegoen. Garai hartan, eskola pribatu eta misiolariek gobernukoek baino milaka ikasle gehiago hezten zituzten. Beraz, agintaritza kolonialari dei egin zion bere hezkuntza-sistemaren kontrol handiagoa emateko egiptoarrei, "atzerriko eskolek ematen dutena baino hezkuntza hobea, beren erlijio partikularra zabaltzeko edo beren biztanleriari onura ateratzeko". Halaber, Egiptoko emakumeak bultzatu zituen Europako emakumeak eredu izateko beren seme-alaben hezkuntzan:"'Mendebaldekoek ez dute haurrarekiko inolako lehentasunik egiten, ez dute mutila neskatoaren gainetik jartzen. Bakoitzari behar dituen zainketak ematen dizkiote'. "
Ezkontza
Neskentzako ezkontza goiztiarrak kritikatzen zituen, eta osasunerako arrisku batzuk azaleratu zituen:"'Neska batek ez du ezkondu behar bere zailtasunei aurre egiteko prestatuta egon arte, eta hori ez da hamasei urte baino lehen'. "Ezkontza-harremanak ere auzitan jartzen zituen eta gizonaren eta emakumearen arteko harremana kritikatzen zuen. Uste zuen emakumeak ez zuela senarraren esklaboa izan behar, haren bikotekidea baizik. Uste zuen bien arteko harreman orekatuagoak baldintza hobeak sor zitzakeela emakumearen eginkizuna garatzeko, eta horrek, azkenean, gizartea hobetzen lagunduko zuela. Maitasuna ezkontza guztien oinarria zela ere uste zuen.
Haur jaioberrien harrera txarraren aurka matxinatu zen. Horri dagokionez, hauxe aipatu zuen:"“Zapalkuntzak emakumea afektatzen zuela bizitzan egiten zuen edozein jardueratan, eta jaio baino lehen ere zoritxarrekoa zen. Haren jaiotza bekoki zimurtuarekin eta isiltasun handiarekin hartzen zen. Emagina ere arduratu egiten zen, eme baten jaiotzagatik errurik izan balu bezala kezkatzen baitzen. Guztiz kontrakoa gertatzen zen gizon baten jaiotzarekin, dohain, musika eta banketeekin ospatzen baitzen. Gauza bera gertatzen zen hezkuntzari eta instrukzioari buruz ari zenean, emakumeari eskainitako zatia zenbat zen adierazten zuena… hezkuntza erabat pribilejio maskulinoa izan balitz bezala”."Poligamia ere gogoko gaia zuen. Bere esperientzia pertsonalean oinarritua, Egiptoko gizartearen bi arazo handienetako bat zela uste zuen, 'errepudioarekin' batera. Nasifen iritziz, arbuioa edo errepudioa ez da senarraren afektua beste batekin partekatu behar izatea bezain mingarria; izan ere, arbuiatua izatea, zoritxarrekoa da, baina librea; poligamian, aldiz, ez da bakarrik zoritxarrekoa, zapaldua baizik. Hala ere, ez zituen debekatu nahi, kasu zehatzetan bakarrik mugatu. Dibortziatzeko eskubidea defendatu zuen eta ezkontzarako gutxieneko adin baten alde egon zen, ezkontza goiztiar eta behartuak saihesteko.
Beloa kentzea
Malak Hifni Nasif emakumeek beloa eramateko aukera librearen alde zegoen, baina indargabetzearen aurka zegoen. Baztertu egin zuen emakume egiptoarrak Europako emakumeen antza hartzeko besterik gabe argitu beharko zuen ideia:"'Mendebaldeko guztiari jarraituz gero, geure zibilizazioa suntsituko dugu, eta zibilizaziorik gabeko herri bat ahuldu eta, zalantzarik gabe, desagertu egingo da'."
Bere garaiko beste feminista batzuen aurka agertu zen, hala nola Qasim-Aminen aurka, Egiptoko gizartea ez zegoela prest aurpegia erakusteko. Uste zuen beharrezkoa zela emakumeak heztea eta gizartea aldez aurretik aldatzea. Nasifek zera esan zuen:"“Eraikin bat suntsitu nahi baduzu, ez duzu apurka-apurka suntsituko eta hondamendiaren gainean beste hobe bat eraikiko? (...) arazo zail horrek luma-gerra bortitza eragin du urteetan (...), eta ez dute irabazi ez kontserbadoreek ez liberalek”. "May Ziaderen arabera, Aminen eta Nasifen arteko desadostasun hori genero-ezberdintasunari zor zitzaion:"'Bahithat al-Badiyya (Nasif) emakume-eredu bat zen, eta emakumeak iraganarekin lotuago daudela esaten da. Qasimi Amini dagokionez, gizonezkoentzako eredu egokia zen, betiere etorkizunari begira'. "Hala ere, Nasif-ek emakumeen isolamendua kritikatzen zuen, emakumeek aire freskoaz gozatzeko aukera izan behar zutela argudiatuz:"'Ez digu galarazten aire freskoa arnastea edo behar duguna erostera ateratzea, guretzat erosiko duen inor ez badago'."Uste zuen hiyabak ez zuela hezkuntza galarazi edo emakumeak bizitza publikotik baztertu behar. Beraz, hiyabaren birdefinizioaren alde zegoen. Nasif-ek iritziz:"'Ez dugu beloa inposatzen digun pertsona baten iritzia jarraitzen, ezta gure aurpegia erakusteko esaten digun pertsonaren iritzia ere, pertsona batek edo beste pertsona batek esan zuenaren arabera'. "
Literatura-lana
Haren lanaren zati bat hil ondoren argitaratu zuen nebak.
Eraginak eta ondarea
Malak Hifni Nassif bere garaiko intelektual eta feministekin ideia komun asko partekatzen zituen. May Ziade eta Nabawiyya Musarekin gutunak zituen. Qasim-Aminen dizipulutzat har daiteke, nahiz eta Nasif bera baino kontserbadoreagoa izan. 1919an, Egiptoko feministek ekitaldi bat antolatu zuten heriotzaren lehen urteurrena ospatzeko. Huda al-Sha'rawi-k publikoki goraipatu zuen. Orduko horretan, May Ziadek hauxe adierazi zuen:"“Nik ezin diot utzi pentsatzeari Qasimek eragin nabarmena izan zuela harengan. Bera ez zen bere inspiraziopean baino sutsuago idazten hasi: harengandik bide bat ireki zuen hartzaile izan ziren espirituengan”."
Bordas Viejas, Alto de las
Bordas Viejas, Alto de las, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Alto de las Bordas Viejas mendia gitzarri baten moduan kokatzen da alde batetik Ollaran eta Ergoiena ibarren artean, eta besterik Beriain-Satrustegi katearen eta Andiako larre eta gain zabalen artean. Bordas Viejas gaina berez bizkar belartsu bat besterik ez da, non harria noizbehinka azaltzen baita. Nolanahi ere, bere kokapena da mendi honi benetako xarma ematen diona, talaia paregabea baita inguruko ibar, larre eta mendien gainetik.
Kanpo estekak
Bordas Viejas, Alto de las, http://www.euskal-herria.org/.
Topinburu
Topinburu, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Topinburu Bergarako udalerrian kokatuta dago, Eibarko mugatik oso gertu, eta Soraluze eta Elgeta ere oso urrun eztirela. Pinu landaketek ia erabat estaltzen dituzte bere magalak, eta baita tontorra ere. Ondorioz tontorretik eztago batere ikuspegirik, eta mendizalearentzat erakargarritasun gutxi duen mendia da.
Kanpo estekak
Topinburu, http://www.euskal-herria.org/.
Apellidos vascos
Apellidos vascos Koldo Mitxelenak 1953ean gaztelaniaz idatzitako antroponimiari buruzko dibulgazio liburua da, eta antroponimiari lotuta, toponimiako kontuak ere aipatzen ditu. Liburuak euskarazko ehunka abizenen gaztelaniazko ordainak ematen ditu euskal deituretan ohikoak diren morfemak itzuliz eta, askotan, etimologiak emanez. Hiztegi etimologiko bat dela esan izan du Patxi Salaberri Zaratiegik
Bere garaian, onomastikaz idatzitako liburu hau oso goraipatua izan zen, aurretik egindako hainbat lan amateur gainditu zituen.
Mitxelenak berak, seiehun morfemei buruz ematen dituen argibideetan, batzuetan euskalkien arteko mugak aipatzen ditu: barri/berri, baltz/beltz, huri/hiri... eta beste batzuetan, denboran zehar eman diren aldaketa fonetiko erregularrak aipatzen ditu, hasperenaren galera toki batzuetan, bokalen arteko -n- fonemaren galera... Urte batzuk geroago, Fonética Historica Vasca (1961) bere doktore tesian luzeago eta modu sistematikoan emango zituen aldaketa fonetiko erregular horien berri. Baina Apellidos vascos honetan fonetika kontuak aipatzeaz gain, morfologia, hiztegi kontuak aipatzen ditu. Mitxelenak askotan morfema batzuen aurretik emandako etimologiak zorrotz kritikatzen ditu eta, batzuetan, beste etimologia batzuk iradokitzen ausartzen da.
Liburu honetan Mitxelenak behin eta berriro egiten zion erreferentzia testu arkaikoetan topatutako aldaerei, Donemiliagako goldea bezalako X-XV. mendeetan idatzitako testuei, edo lekukotza zaharrenei, akitanierazko lekukotzei.
Argitaldiak
Patxi Salaberri Zaratiegik hiru argitaldi nagusi aipatu zituen bere 2012ko hitzaldian : 1953ko eta 1955ko lehenak, gaur egun topatzeko zailak, 1973koa bigarrena, egileak berak emendatua, eta egilea hil eta ondorengoak: 1989koa eta 1997koa, (azken hauek 1973ko edizioaren berrargitarapenak). 2011an Mitxelenaren obra osoa bateratua argitaratzeko egin zen ahaleginean, berriro ere, Apellidos vascos argitara eman zen, beste Onomastikako lan batzuekin batera.
Liburuan 670 sarrera
Liburuak 637 sarrera zeuzkan lehen edizioan, bigarren edizioan 658 sarrera eta 670 sarrera hirugarrenean. Mitxelenak euskarazko morfema horiek identifikatu zituen, bakartzen zituen, eta alfabetikoki sailkatzen zituen. Gero, morfema bakoitzari sarrera zenbaki bat esleitzen dio. Horrela hasieran 634 sarrera eta 634 zenbakidun artikulu, zenbaki bat morfema bakoitzeko. Baina, Patxi Salaberri Zaratiegiren ustez, Mitxelenak lana nahiko aurreratua zuenean 3 sarrera gehiago gehitu nahi izan zituen lehen edizioan bertan. Horrela, lehen edizioan hartan 3 sarrera gehiago gehitu zituen azken unean: 190b, 568b eta 614b. Bigarren edizio emendatuan hiru horietaz gain beste hogei bat gehitu zituen: 53b, 88b, 94b, 131b, 161b, 171b, 185b, 216b, 286b, 349b, 374b, 384b, 435b, 452b, 475b, 491b, 560b, 560c, 574b, 590b, 610b, eta 631b. Azkenik, hirugarren ediziorako beste sarrera berri batzuk ere gehitu zituen zenbaki batzuei b letra erantsiz. (Ondo kopiatu badugu: 53b, 88b, 94b, 131b, 132b, 161b, 171b, 185b, 190b, 206b, 216b, 217b, 242b, 286b, 349b, 374b, 384b, 435b, 437b, 440b, 452b, 475b, 491b, 551b, 560b, 560c, 568b, 590b, 610b, 614b, 619b eta 631b).
Hiru edizioetan aldatu barik 258 sarrera utzi zituen. B daramatenen artean, bi dira hiru argitaldietan aldatu ez zituenak (190b eta 568b).
Patxi Salaberri Zaratiegik Jose Maria Satrustegiri aditu zion behin Mitxelenak ez zituela, nahita, ezagutzen zituen antroponimia morfema guztiak liburuan sartu.
Lanaren helburuak
Dibulgazio lana eman nahi zuen Mitxelenak. Terminologia espezializatua saihestu zuen.
Euskal abizenen hiztegi bat eman nahi izan zuen Mitxelenak, euskal morfema batzuen ordaina gaztelaniaz. Euskal deituretan, askotan, gaur egun oso gutxi erabiltzen diren hitzak edo erabiltzen ez diren hitzak topa daitezke.
Baina aldi berean etimologia pixka bat egiten saiatuko zela adierazi zuen liburuaren aurkezpenean, hiztegi etimologiko labur bat emateko asmoa hizkuntzalaritzako bere ikasketek eskatzen zioten zuhurtzia mantenduz, eta askotan, garai haietan ikusten ziren etimologia ausartegiak saihestuz. Mitxelenaren ustez etimologia hitzak balio erlatiboa du. Etimologia zientifikoak garai bateko formak lekukotu, dokumentatu, egin behar ditu ezer baino lehen, eta gero, proposatzen diren beste zenbait forma zaharragorekin dituen harremanak finkatu besterik ezin du egin. Horretarako hizkuntza bakoitzean behin baino gehiagotan dokumentatu diren aldaketa sistematiko erregularrak izan behar dute gidari, ez irudimena eta fantasia.
Euskal deiturak
Euskal deiturak euskaratik datozen antroponimoak baldin badira, batzuk patronimikoetan dute jatorri, eta beste batzuk toponimoetan.
Badaude bere garaian izengoiti izango ziren abizenak: Handia, Bal(t)za/Bel(t)za, Gorri(txo)... Badaude abere izenak: Otsoa, Belasko... Badaude ahaide izenak: Anaia, Osaba... Badaude lehen izenak edo ponte izenetatik zuzen-zuzen datozenak: Gar(t)zia, Orti-... Baina Mitxelenak ikusi zuen toponimiarekin zerikusia zeukaten deiturak, kopuruan, nagusi zirela. (Leku izenak alde batetik eta etxeen izenak bestetik).
Mitxelenak bere lan honetan gehienbat Erdi Aroko dokumentuak arakatzen ibili zen eta ematen dituen hainbat deitura gaur egun ez dira erabiltzen. Patxi Salaberriren hitzetan, lan hau, pankronikoa da, hau da diakronikoa, garai askotako hizkerak aztertu eta erkatzen ditu Mitxelenak eta.
Euskal deitura zer den
Mitxelenaren ustez, euskal jendeak euskal deituratzat jotzen duen deitura oro euskal deitura da.
Deitura batean zenbait morfema baldin badago eta horien artean euskal morfema bat identifikatzen badugu, euskal deituratzat jo daiteke deitura osoa, ez morfema hori bakarrik (Alonsotegi, Agirregomezkorta). Mailegatutako morfema dela antzematen bada ere baina euskararen baitako bilakaera fonetiko-fonologikoa antzematen bada, euskal deituratzat jo daiteke (Opakua, Apodaka, Ripalda).
Txaruta / Larrazmendi
Txaruta / Larrazmendi, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Tontor asko dira isurialdeen banalerro nagusiaren pasarte honetan mila metrotik gorakoak, baina honako honi egokitu zaio Belate aldetik hasi eta Bega
Kanpo estekak
Txaruta / Larrazmendi, http://www.euskal-herria.org/.
Taxoareko gaina
Taxoareko gaina, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Gora-behera gutxiko bizkar luze batek osatzen du mendi hau, Aranguren eta Elortzeko bailaren artean. Mendi apala izanagatik, hiriburuaren gertutasunak bisitari asko dakarkio eta horren ondorioz bidezidorrak ederki urratuta daude. Oso bide polita eta erraza da esaterako bizkarra bera jarraitzen duena, Mendebaldeko muturretik hasi eta Ekialdeko leporaino: pista zabala da hasieran, baina estutzen doa gero, tarteka ertzeko haitz muturrak saihestuz eta gehienetan Iparraldeko isurialdea estaltzen duen basoaren ertzetik, goia jo eta baso gero eta itxiagoan Ekialdeko lepoaren bila jaisten den arte. Tontorra erpin geodesikoa dagoen lekuan adierazten da Katalogoan, baina bizkarreko gune altuena 100 metro gorago eta hiru bat kilometro Ekialderago dago, basoaren tarteren batean galduta: gora-behera txikia denez zaila da asmatzen.
Kanpo estekak
Taxoareko gaina, http://www.euskal-herria.org/.
Txutxu
Txutxu, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Uxueko mendilerro apaleko gailurrik altuena dugu Txutxu. Gorabehera handirik gabeko mendiak dira horiek eta parke eolikoak ezarri izanak ez du preseski handitu mendialde horien interesa. Ibilbide gehienak pistetan barrena egiten dira eta bide zaharrak desagertu egin dira. Hala ere, mendi hauek aukera ederra izan daitezke iparreko mendietan eguraldi txarra egiten duenean.
Kanpo estekak
Txutxu, http://www.euskal-herria.org/.
Urdanatz / Erbilarreta
Urdanatz / Erbilarreta, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Burdindogi eta Baratxueta mendien arteko bizkar luzean nabarmentzen den tontorra da Urdanatz, irispide errazak eskainiz, H.tik nahiz I.tik, gandorrari jarraituz. Basoa urriagoa da Urdanatzen inguruan, nahiz eta tontorra pagoak hartuta egon. Aberereak ez dira ugari antza denez eta txillarra eta iratzea gailentzen ari dira pixkanaka pixkanaka, larrea estaliz. Aipatutako mendiekin batera igo daiteke, neke handirik gabe, ibilbide berean lotuz, Iragi edo Egozkuetik abiatuta.
Kanpo estekak
Urdanatz / Erbilarreta, http://www.euskal-herria.org/.
Txanburu
Txanburu, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Iruñerritik gorabeherarik gabeko bizkar luze baten antzera ikusten da Txanburu. Begi guztiak hurbileko Elomendik erakarrita, batek batek pentsa lezake mendi honek ez duela arreta handirik ematen. Hala ere, mendizale dezente ikusten da ezpelen arteko bideetan barrena. Nafarroako hiriburuaren hurbilak zerikusirik izanen du seguruenik arrakasta horrekin.
Kanpo estekak
Txanburu, http://www.euskal-herria.org/.
Tabar, Sierra de
Tabar, Sierra de, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Bizkar luze batek osatzen du mendi hau, Loitiko mendatean hasi eta 8 bat kilometro iparralderago amaitzen dena. Ez dago bizkar honetan halere gora-behera handirik, eta ordokitik tontorrera ere 300 metro eskas dira: nahiko apal gelditzen da beraz aldameneko Itzagaren itzalean. Tontorraren hegoaldeko bizkarrean mendebaldeko isurialdeko gari soroak ertzeraino heltzen dira, tarte batzuetan pasabidea bera oztopatuz; oinezkoen arrastorik ere ez da ageri tarte batzuetan. Ekialdeko isurialdean aldapa handiagoa da eta sastraka da nagusi gain aldean eta pinudia behe aldean. Iparraldeko bizkarrean bidezidorra ez da askoz nabarmenagoa, baina oztopo handirik gabe egin daiteke bidea. Erpin geodesiko batek markatzen du tontorra.
Kanpo estekak
Tabar, Sierra de, http://www.euskal-herria.org/.
Ukerdi
Ukerdi, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Larra-Belagoako mendikatea Nafarroa eta Zuberoaren arteko mugaren bi aldeetan hedatzen den kareharrizko masa erraldoi bat da. Gainaldea nolabaiteko ordokia karstikoa da, baina hautsita eta arrakalaturik dago, lapiaz zabal (eta deseroso) bat osatuz. Azpialdea, aldiz, zuloz josita dago. Izan ere, munduko leizerik sakonena hementxe dago, San Martingo harpea, 125 kmko korridore sistema erraldoi bat.
Moscadero
Moscadero, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Moscadero mendia, Urieta bezala ere ezagutua, 1133 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.023346 eta -3.144605 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Angulo.
Kanpo estekak
Moscadero, http://www.euskal-herria.org/.
Leuneta / Unamuno
Leuneta / Unamuno, Nafarroa eta Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Inon gutxi izango da mendi honen inguruan bezainbeste mairubaratz edo cromlech. Arano aldeko bizkar luzean daude gehienak, baina badira gehiago Azketa aldeko lepoan eta baita Iparraldera luzatzen den bizkar luzean. Dozena pare bat baino gehiago behintzat bai. Ez dira horren nabarmen edo ikusgarriak, baina zer pentsatu ematen du ugaritasun horrek.
Kanpo estekak
Leuneta / Unamuno, http://www.euskal-herria.org/.
Ubieta / Egilleor
Ubieta / Egilleor, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Ubieta / Egilleor mendia, Ubixeta bezala ere ezagutua, 1115 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.060760 eta -2.856142 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Zubiaur, Baranbio.
Kanpo estekak
Ubieta / Egilleor, http://www.euskal-herria.org/.
Urregarai / Igotz
Kanpo estekak
Urregarai / Igotz, http://www.euskal-herria.org/.
Ütziagaina
Ütziagaina, Iparraldea probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Ütziagaina mendia, Utzigaina bezala ere ezagutua, 1618 altuera duen eta Iparraldea probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 42.971056 eta -0.804322 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Belagua, Santa Grazi.
Kanpo estekak
Ütziagaina, http://www.euskal-herria.org/.
Urkieta
Urkieta, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Ez dirudi mendizale askorik akordatzen denik mendi honekin; bide guztietatik bereizita gelditzen da eta tontorraren bila igotzen diren bideak ere nahiko arinak dira, erraz galtzeko modukoak. Aldapa handiak ditu isurialde guztietan eta gailurrean haitza nagusitzen da tarte batean, bere bi gainak lotzen dituen bizkar luzean. Kontu pixka bat ere eskatzen du iparmendebaldeko bizkarrean behera jaisterakoan, ez baita erraza norabide zuzenari eustea basoan barrena; arrastoa ez da nabarmena eta basoak ez du urrutira ikusten uzten. Itzuli ederra egin daiteke Orexa aldetik abiatu eta Ulizarretik paseaz joanda, bailara osoa inguratuz.
Kanpo estekak
Urkieta, http://www.euskal-herria.org/.
Urizarmendi
Urizarmendi, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Urizarmendi mendia, 295 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.416940 eta -2.885300 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Armintza, Jatabe, Lemoiz.
Kanpo estekak
Urizarmendi, http://www.euskal-herria.org/.
Zaboze
Zaboze, Iparraldea probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Zabozeko dorrea Arbailako mendimultzoaren gainean zutitzen da talaia bakarti baten antzera. Hor ez duzue biderik ez ibilbide erosorik aurkituko. Pistek eta errepideek ezin izan dute karst eta lapiaz gotorrak urratu. Ustiatu ezinezko pagadiek harrizko kaos bat ezkutatzen dute, non ongi pentsatu behar baita urrats bakoitza.
Urragiko atxa
Urragiko atxa, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Urragiko atxa mendia, Urrekoatxa, Urragikoatxa bezala ere ezagutua, 588 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.116792 eta -2.745197 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Areatza, Dima.
Kanpo estekak
Urragiko atxa, http://www.euskal-herria.org/.
Txutxurru
Txutxurru, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Mendi txikia da Txutxurru, baina ez da erraza alajaina tontorrera heltzea! Tontorraren inguruak ezpelaz josita daude eta horrek pasabidea ez ezik tontorra non den atzematea ere asko zailtzen du. Ezinezkoa da gandorrarik jarraitzea ezpel, elorri, ipuru e.a.en artean; hobe da hegoaldeko isurialdetik, beheraxeagotik ibili eta tarteka gora eginez ertzera jo eta tontorra bilatzea. Bidean aipatzekoak dira tarteka ikusten diren haritz zahar mardulak, baso xeheagoaren artean nabarmentzen direnak. Mendebaldeko lepoan, berriz, SanUrbanoren ermita, ingurune txukun baten, alboan ibiltarientzako aterpea duena, sutoki eta guzti.
Kanpo estekak
Txutxurru, http://www.euskal-herria.org/.
Ukua
Ukua, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Gandorraren ertza doi-doi ageri da basoaren gainean iparraldeko isurialdean. Ez dirudi mendizaleen arreta gehiegi erakartzen duenik, ez da nabari behintzat arrasto nabarmenik tontorraren bila. Tontorrean ezpela da nagusi lapiaz hautsiaren gainean eta arreta jarri beharra dago tontorra aurkitzeko, nahiko eremu laua baita. Handik Elkeren ikuspegi polita ezagutu daiteke. Larrogain eta Aintzioaren soslai bihurria ere ikusgarria da, zeharka ikusita ere, iparraldean, mendi kate berean.
Kanpo estekak
Ukua, http://www.euskal-herria.org/.
Ulizar
Ulizar, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Ez da tontor nabarmeneko mendia: borobila eta soila da bere gaina, eta bera adinako beste muino batzuek inguratzen dute. HMan Olamuño?, 861 m., izeneko muinoa dago, izeien artean, horietako asko ihartuta, eta iparraldean Altzegi, 853 m., hura ere pinudiaren mendean. Pista ugarik urratzen dute ingurua eta ibiltzeko leku garbia eta polita da. Gailurrean erpin geodesikoa eta txartelontzia topatuko dituzue.
Kanpo estekak
Ulizar, http://www.euskal-herria.org/.
Ventoso
Ventoso, Bizkaia eta Cantabria probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Ventoso mendia, 727 altuera duen eta Bizkaia eta Cantabria probintzietan topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.309598 eta -3.223232 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: llsogana/pto. Las Muñecas, Otañes.
Kanpo estekak
Ventoso, http://www.euskal-herria.org/.
Argintzo
Argintzo, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Argintzo ez da inguruko mendirik garaiena -ohore hau Okorok du- baina nolanahi pilaturiko harrizko kaskoak xarma berezia ematen dio oro har muino belartsuz osaturiko katean.
Mostatxa
Mostatxa, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Mostatxa mendia, 667 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.125520 eta -2.998750 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Luiando, Laudio, Murga
Usako atxa
Usako atxa, Gipuzkoa eta Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Izenak hala esanagatik ez da haitza ageri Usakoatxaren gainean, erpin geodesikoa, buzoia eta mugarri pare bat baizik ez da han. Gainontzean pinudi, pagadi, larre eta iratzeak osatzen dute inguruko paisaia. Ibilbidea luzatzekotan, Albiturri nahiko gertu gelditzen da, HEan.
Kanpo estekak
Usako atxa, http://www.euskal-herria.org/.
Argintzo
Kanpo estekak
Argintzo, http://www.euskal-herria.org/.
Mostatxa
Kanpo estekak
Mostatxa, http://www.euskal-herria.org/.
Usotegieta
Usotegieta, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Usotegieta mendia, Usategieta bezala ere ezagutua, 1188 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.043961 eta -2.821068 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Baranbio, Ibarra, Zeanuri.
Kanpo estekak
Usotegieta, http://www.euskal-herria.org/.
Zaburu
Zaburu, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Zaburu Adarran hasi eta bere gainik altuena Mandoegin duen kate luzeko gainetako bat da, tontorrean jasotzen dituen haitzek bereizten dutena.
Zarranzmendi
Zarranzmendi, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Altzoan jasotzen duen herritik datorkio izena mendiari, baina ez dirudi inguruetan asko akordatzen direnik tontor honekin, ez da behintzat bide nabarmenik heltzen hara. Basoak estaltzen du gehiena, pagoa, haritza, elorria... baina eremu askotan sasia ere nagusituta dago eta halakoetan ibilbidea asko zailtzen da. Bidea ondo ikasita joatea komeni da. Tontorrean perretxiko baten itxurako buzoia luzatutako belar artean eta basoaz inguratuta: zer ikusi gutxi dago handik.
Zanburu
Zanburu, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Zanburu mendia, 789 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.074032 eta -2.768038 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Zeanuri.
Kanpo estekak
Zanburu, http://www.euskal-herria.org/.
Zengotitagana
Zengotitagana, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Zengotitagana mendia, Zengoitxagana bezala ere ezagutua, 812 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.211022 eta -2.562416 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Zaldibar, Berriz, Mallabia
Kanpo estekak
Zengotitagana, http://www.euskal-herria.org/.
Urdelar
Urdelar, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Tontorra inguratzen duen pinudi trinkoa da mendi honetara joaten denari gogoan gelditzen zaion oroitzapen nabarmenena, izan ere mendia IM-HE norabidean zeharkatzen duen bidezidorrak lawson pinuz osatutako sail zabaletan barrena urratzen du bidea. Eguzkia pinudiaren azpira heltzen ez denez, ez da landarerik ikusten eta udako bero handienetan ere fresko egiten du ilunpe horretan. Pinudia bera da tontorraren inguruan dagoen zer ikusi bakarra, beste deus ikustea galerazi egiten baitu berak. Urrutixeago begiratuz gero historiaurreko zenbait lekuko ikusteko parada izango duzue; bai baitira hiru trikuharri IMko bizkarrean (Loa, Basaburu eta Belabieta Txiki). HEan Larre mendia nahiko gertu gelditzen da, ibilbidea luzatu nahi izanez gero. Ibilbide luzeak egiteko aproposa da, bestalde, Uzturre aldean hasi eta Ipuliñoraino luzatzen den mendikate luze hau, gorabehera txikiak baitaude tontorren artean.
Beoain
Kanpo estekak
Beoain, http://www.euskal-herria.org/.
Unboto
Unboto, Nafarroa Garaian, Baztanen dagoen mendia da, Alkurruntz / Legate mendilerroan eta 802 metroko garaiera duena. Beste izen hauke ere ematen zaizkio: Unboto, Unbotoko Kaskoa, Omboto, Onboto eta Anboto.
Virgen de Peña
Virgen de Peña, Nafarroa eta Zaragoza probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Erronkariko ibarraren sarrera estutzen duten bi mendi malkartsuetako bat da Virgen de Peña; Belbún/Borregil da bestea. Bien artean estu hartzen dute Eska ibaia, Burgi (Nafarroa) eta Salvatierra de Esca (Zaragoza) artean. Erronkarira Esa aldetik joaten bazarete, Salvatierra jasotzen duen muinotik pasa bezain pronto ikusiko duzue, errepidearen eskubi aldean, aldapa luze baten buruan harrotzen den karaitzezko horma tente bat. Huraxe da mendia. Harretaz begiratuz gero tontorrean eraikin batzuen itzala atzemango duzue: huraxe da ermita, mendia izendatzeko aitzakia jarri duena. Badira haren inguruan beste eraikin batzuk, pribatuak ematen dutenak (horietako bat aterpea dela uste dut). Nolanahi ere txukun mantenduta dago dena.
Arietzu
Arietzu, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Arietzu mendia, Ariatsu bezala ere ezagutua, 487 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.188971 eta -2.565282 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Zaldibar
Urdelar
Kanpo estekak
Urdelar, http://www.euskal-herria.org/.
Virgen de Peña
Kanpo estekak
Virgen de Peña, http://www.euskal-herria.org/.
Xuriain
Xuriain, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Metro gutxiko aldea dago Saioa eta Xuriainen altueraren artean, baina Saioa da alde horri esker mendizaleen arreta gehien erakartzen duena, Xuriain bigarren mailan gelditzen delarik. Xuriaingo gaina ordea, Saioakoa baino politagoa da. Harri gorrizko harlauza pila batek osatzen du gaina, inguruko beste askotan bezala eta basoa ia goraino heltzen da HMko bizkarrean gora. Ikuspegi zabala eskaintzen du Anue, Erregerena eta Kinto Realeko baso eremu zabalen gainean. Tontorrean erpin geodesikoa eta buzoi zahar bat dago.
Kanpo estekak
Xuriain, http://www.euskal-herria.org/.
Santamariñezar
Kanpo estekak
Santamariñezar, http://www.euskal-herria.org/.
Arietzu
Kanpo estekak
Arietzu, http://www.euskal-herria.org/.
Unboto
Euskal Herriko mendien katalogoan jasota dago, nahiz eta aldamenean, hura baino altuagoak diren tontorrak egon, Eskitz, 831 metro dituena, eta Larrondo, 812 metrokoa, besteak beste.
Iparraldeko aldea pagadiak betetzen du eta hegoaldean larreak daude.
Igotzeko, Lekarotzetik edo Elizondotik egin daiteke.
Kanpo estekak
Unboto, http://www.euskal-herria.org/.
Andasto
Andasto, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Andasto mendia, 805 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.082591 eta -2.580534 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Arrazola, Urkiola
Kanpo estekak
Andasto, http://www.euskal-herria.org/.
Maroto
Maroto, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Maroto mendia, 864 altuera duen eta Gipuzkoa probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 42.983967 eta -2.592946 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Gatzaga Gain
Kanpo estekak
Maroto, http://www.euskal-herria.org/.
Burubio
Burubio, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Burubio mendia, Santa Cruz bezala ere ezagutua, 538 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.036978 eta -3.018512 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Amurrio.
Ikus gainera
Zerrenda:Arabako mendiak
Kanpo estekak
Burubio, http://www.euskal-herria.org/.
Naparbasoko punta
Naparbasoko punta, Gipuzkoa eta Araba probintzien mugan topa dezakegun euskal mendia da. Naparbasoko punta Urkila mendikatean kokatuta dago Zurkuntz (1.214 m.) eta Oburu (1.278 m.) artean. Mendikate honetako mendi gehienetatik bezala kantauriar eta mediterraniar isurialdeen banalerroa bertatik pasatzen da.
Añabaso
Añabaso, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Aizkorriko mendilerroa zulatzen duen San Adriango tunelaren inguruetatik beste kate apalago bat zabaltzen da hego-ekialderantz, Aratz-Allaitz-Umandia harroagoaren paraleloan. Kate honek Añarri erreka estutzen du ekialdetik, gero Altzania bihurtu eta Urdalurko urtegian atseden egin ondoren, Sakana osoa Arakil izenaz zeharkatu eta Argarekin eginen du topo Iruñerrian, Mediterraneo urrunaren bila joan baino lehen.
Naparbasoko punta
Kanpo estekak
Naparbasoko punta, http://www.euskal-herria.org/.
Asensiomendi
Asensiomendi, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Durakogainen gailentzen den bizkar luzeko ekialdeko muturra da Asensiomendi eta soildutako muino batean ezarritako burdinazko gurutze handi batek bereizten du gainontzekoetatik. Badira tartean muino altuagoak, baina pinuz josita daudenez honi egokitu zaio mendizaleen arreta. Gora-behera gutxiko bide errazak eta garbiak dira handik Durakogain aldera doazenak, pinudiaren itzalean barrena.
Makatz Gain
Makatz Gain, Gipuzkoa eta Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Makatz Gain mendia, 999 altuera duen eta Gipuzkoa eta Araba probintzietan topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 42.976804 eta -2.535414 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Eskoriatza, Gatzaga, Elgea
Kanpo estekak
Makatz Gain, http://www.euskal-herria.org/.
Xoldoko gaina
Xoldoko gaina, Iparraldea probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Mendi apala da, iratze eta otadiz jantzia, gain zabalekoa. Bidasoa aldekoa du isurialde zakarrena eta Biriatu aldera luzatzen den harri-gorrizko gandor luzeak atontzen du alde hartako ikuspegia. Manttale eta bien artean urtegi txiki bat dago, hesiz inguratua. Markatutako hainbat ibilbidek zeharkatzen dituzte bere isurialdeak, GR10a horietako bat, Biriatura jaisteko. Historiaurreko hilarri ugari aurkitu da bere IEko hegietan.
Kanpo estekak
Xoldoko gaina, http://www.euskal-herria.org/.
Añabaso
Kanpo estekak
Añabaso, http://www.euskal-herria.org/.
Peruaitz
Peruaitz, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Peruaitz mendia, 1228 altuera duen eta Gipuzkoa probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 42.952021 eta -2.350648 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Arantzazu, Araia, Zumarraundi (Zalduondo)
Kanpo estekak
Peruaitz, http://www.euskal-herria.org/.
Urnobieta
Urnobieta, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Bada hainbat kontu mendi honen inguruan, bere izena eta kokapena dela eta. Nahasketa baten ondorioz Urnobitza izenaz ezagutu izan da Azkarateko mendatearen iparraldean gailentzen den mendia (izen berarekin, Azkarate alegia, ageri da zenbait mapatan: x552139, y4784700, 666 m), eta bertara jo dute, ohi denez, mendizale guztiek, eta han dago bai erpin geodesikoa eta bai buzoia. Urnobitza / Urnobieta izena ordea iparralderagoko beste muino bati dagokio antza denez, eta hortaz jabetuta hari dagozkion koordenatuak eta altuera egokitu zaizkio orain Katalogoko sarrerari (2007). Baina kontua da gain hartan ez dagoela hura Katalogoko mendia dela adierazten duen arrastorik: erdia larre guri eta erdia lur gorri den muino bat besterik ez dago han. Hura gainera hegoalderagoko muinoa baino apalagoa da, bada 20 metroko aldea bien artean. Horiek argitu bitartean, biak igotzea gomendatzen dizuet; erraza da gainera bien arteko bidea egitea, basogintzako pista zabaletan aurrera. Bista hobeak ditu orain (basoa oraintsu -2007- bota dute tontorraren inguruan) Urnobietak, Azkarateko tontorra basoz inguratuta dago eta ez dago deus ikusterik.
Kanpo estekak
Urnobieta, http://www.euskal-herria.org/.
Ganboralde
Ganboralde, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Oharkabean bazterrean uzteko moduko muino bat baino ez da, baina badu honek ere bere buzoia eta hortik datorkio seguraski aipamena. Asensiomenditik Durakogainerako bidean dagoenez, erraza da bere gainetik pasatzea. Oraintsu bere hegoaldeko isurialdeko pinudia urratu dute eta ez dago oso itxuroso alderdi hura (2007-03). Tontorrean buzoia, pinuz inguratuta eta zakartzen hasita dagoen larre eremu baten erdian.
Kanpo estekak
Ganboralde, http://www.euskal-herria.org/.
Kopakarri
Kopakarri, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Ez da mendi handia Kopakarri, oso gertu ditu gainera bera baino handiagoak direnak, Aiako Harria batez ere. Hori izango da EH Mendien Katalogo ofizialean ez egotearen arrazoia, zaila baita halako baten itzalean nabarmentzea. Baina haren ezpal bereko mendia da, granitozkoa, eta ikusgarriak dira Endara aldera erakusten dituen burkailak. Haitz zut horietan eskalada eremu bat dago, nahikoa berezia, granitoa dela eta. Abiapuntu erabiliena, berriz, Endarako urtegiaren ertzean dagoen San Anton ermita ederra: abiatzeko nahiz bertan gelditzeko leku aproposa. Irundik Berara doan GR11 ibilbidea ere bertatik pasatzen da, eta hortaz baliatzen de ohiko igoerabidea ere, Telleriako leporaino heltzeko. Handik aurrera bizkarrari jarraitzea aski da tontorra zapaltzeko.
Kanpo estekak
Kopakarri, http://www.euskal-herria.org/.
Kurutzeta
Kurutzeta, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Kurutzeta mendia, 1214 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.093226 eta -2.608415 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Urkiola, Axpe, Atxarte, Arrazola
Monterria
Monterria, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Monterria Atuzkarratz mendilerroko azken mendi garrantzitsua dugu mendebalderantz. Larraitze sakanak bereizten du Migoleta-Urrua katetik eta borda ugari aurki ditzakegu haren maldetan.
Kanpo estekak
Monterria, http://www.euskal-herria.org/.
Betzuenburu
Betzuenburu, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Asko dira Legarmendi aldean harrotzen diren karaitz muturrak (eta ezarritako buzoiak). Ezin aipatu daiteke bereiziki nabarmentzen den bakar bat, baina ezin aipatu gabe utzi, aldi berean, inguru berezi hura ezagutzeko aukera emango digun aitzakiaren bat edo beste. Betzuenburu da mutur horietako bat. Leku polita da, baina ingurune karstikoa dela kontutan hartu beharra dago: ibilbidea ez da larre gainean bezain erosoa, bide aztarnarik ez da harri gainean, eta zapaldu beharreko harri guztiak ez daude haitzari lotuta. Tontor honen inguruan bereziki zorrotzak dira meteoroek higatutako haitzak. Pagadiak atontzen du Mko isurialdea eta karst eremuaren ikuspegi zabala eskaintzen du Era begiratuz gero. Iparraldean, 250 m eskasera, Bernagoitiburu izeneko beste muino bat bere buzoiarekin. Ez dago EHMKan jasota, baina erraz igo daiteke zerrendako beste bi mendiren batera, ibilbide polita osatuz: Gantxorrotz eta Urtemondo, Ean.
Kanpo estekak
Betzuenburu, http://www.euskal-herria.org/.
Latxaga
Latxaga, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Latxaga Orbaizeta eta Orbara herrien mendebaldean hasten den mendikate txiki baten punturik gorenena dugu. Mendialde hau soroz eta bordaz jositako goi ordoki bat bada ere, horma ikusgarriak amiltzen ditu inguruko ibarren gainera. Latxagaz (1208m) gain, mendialde honetan beste mendi aipagarri batzuk ditugu. Haien artean Aitxa (1051m) eta Mutria (1191)dira seguruenik interesgarrienak.
Baines
Baines, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Gehienentzat, Ezkaurre mendilerroa Ezkaurreko gailurrean amaitzen da. Bi milakoen madarikazioa da, inguruko tontorrak itzalean uztea. Ezkaurre mendilerroan, hala ere, badira beste gailur eta txoko eder asko, eta Baines da horietako bat. Haren bakardadeari beste hainbat puntu gehitu behar zaizkio: bide ederrak, paisaia paregabeak, fauna ugaria, Nafarroako ibon bakarra, nafarron lehenbiziko errege Iñigo Aritza koroatu omen zuten harpea...
Kanpo estekak
Baines, http://www.euskal-herria.org/.
Argonitz
Argonitz, Nafarroa eta Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Altzaniako mendilerro luzeak Nafarroa eta Gipuzkoa arteko muga egiten du, Lizarrusti eta Etxegarateko mendateen artean. Muga administratiboa izateaz gain, kate honek muga geografikoa ere egiten du, atlantiko eta mediterranear isurialdeen artean. Inguruko ibarretatik abiaturik mendi hauen hegiak piku samarrak izan arren, gorabehera handirik gabeko mendilerroa dugu hau, eta altuerak 850 eta 980 metroen artekoak dira. Mendi oihantsuak dira hauek, pagadi zabalez estaliak, eta horrek gehienetan paisaia zabalez gozatzea eragozten du. Trukean, baso zabalen bakeaz gain, gain eta lepoak hartzen dituzten monumentu megalitiko ugariez goza dezakegu.
Kanpo estekak
Argonitz, http://www.euskal-herria.org/.
Aspaltza
Aspaltza, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Aspaltza mendia, 684 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.085605 eta -2.953902 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Amurrio, Zubiaur
Kanpo estekak
Aspaltza, http://www.euskal-herria.org/.
Garaigorta
Garaigorta, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Garaigorta mendia, 665 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da. Kokapen zehatza 43.112070 eta -2.840290 da. Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Bikotz-gane, Bengoetxea, Zubialde
Kanpo estekak
Garaigorta, http://www.euskal-herria.org/.
Peña del Abrigo
Peña del Abrigo, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. Alaitz mendialdearen HMan harrotutako gandor harritsu bat da Peña del Abrigo izenarekin goititzen dena, Untzueko Haitzaren parean, Untzue eta Muruarte herrien artean. HMko hegi aldapatsuan artadia eta ezpela dira nagusi; IEan amildegi batek ebakitzen du mendia, ikuspegi zabala eskainiz Alaitz osatzen duten gainontzeko mendietara. Gandorrak IM-HE norabidea jarraitzen du, eta beste bi tontor nabarmentzen dira: Urraun izenarekin ageri da bat IMan, 816 metro eta oso horma ikusgarriekin bere Eko amildegian, eta San Bernabe HEan, ermita txiki bat jasoz 822 metrora. Biderik errazena Untzue herritik abiatu eta gari soroen artetik pasata San Bernabe eta Peña del Abrigoren arteko lepora igotzen da, tontor batera nahiz bestera igotzeko aukera emanez, aparteko zailtasunik gabe. Peña del Abrigoren HMko hegian gora egiten duen bidezidorra nahiko arina da; harripila eta zintaz markatuta dago, baina arreta jarri beharra dago arrastoa jarraitzeko, jaitsieran batez ere.
Kanpo estekak
Peña del Abrigo, http://www.euskal-herria.org/.