cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elisabeth Eidenbenz
Biografia
Elisabeth ez zen matrona, ezta erizaina ere, baina errefuxiatuentzat lortu zuena gauza handia izan zen. Europa osotik iritsi zitzaizkien dirulaguntzak eta Gurutze Gorriaren bidez, geroago.
Lehendabizi Espainiako errepublikazaleak etorri baziren -400 bat-, Hitler agintera iritsi zenean, Alemaniatik ere etorri ziren, juduak gehien bat. Gutxienez 200 bat haur jaio zen Elnen.
Elisabeth Eidenbenz Vienatik gertu eman zituen azken urteak, Zurichen hil zen arte, 2011ko maiatzaren 23an. 97 urte zituen.
Austria Garaia
Salzburgoko Alpeaurreak ditu hegoaldean, eta Bohemiako mendiak iparraldean; Danubio ibaiaren harana ageri da erdialdean. Oihan eta larre eskualdea da nagusiki, eta nekazaritza oparoa da Danubio aldean. Gatza, lignitoa eta ekoizpen hidroelektrikoa (Danubioko urtegiak) dira Austria Garaiko beste ekonomia jarduera nagusi batzuk; gainera, askotariko industria du.
La Prairie (Illinois)
La Prairie  Illinoiseko herri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 47 biztanle zituen, 0.61 kilometro koadrotan banatuta.
Meidum
Bertatik gertu, basamortuan, aztarnategi arkeologiko garrantzitsu bat dago, Huni eta Snefru faraoiei eman zaien piramide monumental baten hondar eta Egiptoko Antzinako Inperioaren garaiko adobezko zenbait mastabekin.
Piramideak, bere oinarrian, 147 metroko luzera du alde bakoitzean, eta 93 metroko garaiera. Egiptologo gehienek, Egipton eraikitako lehen piramide klasikoa izan zitekeela uste dute, gaur egun oso bestelako itxura duen arren.
Antzinako Inperioko Nefermaat eta bere emazte Iteten mastabak nabarmendu behar dira, non Meidumeko antzarren margo ospetsua aurkitu zen. Baita Rahotep printzea eta honen emazte Nofretena ere.
Corr na Móna
Mendebaldean An Mám/Maum udalerria du, ekialdean berriz An Fhairche/Clonbur eta Cong udalerriak.
Jaymes Joycen Herrialdea eta Aintziren Barrutia izeneko eskualdeen artean kokatua dago. Leku honek izokin eta amurrain arrantzaleen artean ospe handia du, gainera bertan paisaia ikusgarriez gotzatzeko aukera ere badago. Bertan, Gairmscoil Fhecicin Naofa, Corr na Móna izeneko ikastetxea dago.
Meidum
Tokian, Antzinako Inperioan datatuak dauden hipogeoak dituzten nekropoliak daude, baita beranduagoko garaietako zenbait hilobi ere, XXII. dinastiakoak.
Lansing (Illinois)
Lansing  Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 28,331 biztanle zituen, 17.58 kilometro koadrotan banatuta.
Meidum
Aztarnategi arkeologikoa Auguste Mariettek (1871-1872) eta G. Masperok (1881-1882) industu zuten, eta Flinders Petriek (1891 eta 1909-1910) eta A. Rowek (1929-1930) aztertu zuten, beranduago, Mohsen Mahmud Jalil eta Ali el-Joulik ere kanpainak egin zituztelarik.
Sizilierazko Wikipedia
Sizilierazko Wikipedia Wikipediaren sizilierazko edizioa da. 2004ko urrian jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 14.900 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 74.a zen.
Salzburgo (estatua)
Salzburgo edo Salzburg (Salzburg, estandarrean eta austriar dialektoan  ahoskatua; Soizbuag) Austriako estatua da. Herrialdearen erdialdean dago eta gaur egun 529.085 biztanle inguru ditu. Hiriburua Salzburgo da.
Panaqolus nocturnus
Panaqolus nocturnus Panaqolus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Charmes-Saint-Valbert
Charmes-Saint-Valbert Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Charmes-Saint-Valbert udalerrian erroldatutako biztanleak 48 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 39 etxebizitza zeuden, 22 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 39etxeak ziren. 22 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek hitu gela zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 9 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 7 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 21 ziren, horien artean 13 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 13 pertsona aktiboetatik 10 lanean zeuden (5 gizon eta 5 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fiastra
Fiastra Italiako udalerri bat da. Maceratako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fiastrak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Rhabdophis adleri
Rhabdophis adleri Rhabdophis generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
NGC 5275
NGC 5275 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Estrepa
Estrepa, txara edo txaraka (Cistus) Cistaceae familiako landare loredunen generoa da, 20 espezie inguru dituena.
NGC 5276
NGC 5276 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Urkitako Estazio Megalitikoa
Urkitako estazio megalitikoa izen bereko mendilerroan dago kokatuta, Tolosaldea eta Leitzaldea artean. Aztarna megalitiko bakarra aurkitu da estazio honetan, XX. mendeko 1970eko hamarkadan aurkitu zen.
Martin lurmuturra
Martin lurmuturra (Cap Martin) hegoaldeko Frantzian dago, Itsas Alpeak departamenduan. Monako eta Menton hirien artean dago, Roquebrune-Cap-Martin izeneko udalerrian.
Urkitako Estazio Megalitikoa
Historiaurreko monumentuak
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.
Martin lurmuturra
I. mendean via Julia Augusta bideak lurmuturra zeharkatzen zuen eta bertan Lumone villa eraiki zuten.
Urkitako Estazio Megalitikoa
Kokapen geografikoa
Geografikoki Lizartzan (Gipuzkoa) dago. Araxes eta Orexako sakanetik sortzen diren erreken artean kokatzen da. Kareharrizko gune batean dago, 500 bat metrotako altueran; altuera hori horrelako monumentuentzat nahiho baxua da.
Sailkatutako monumentuak
Estazio honetan monumentu megalitiko bakarra aurkitu da:
Trikuharriak
Bakarra dago:
Egoera legala
Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan monumentu bakarra aipatzen da.
Nina Hagen
Nina Hagen, jaiotzez Catharina Hagen, (Berlin, ) abeslari eta aktore alemaniarra da.
Biografia
Catharina Hagen Ekialdeko Berlinen jaio zen 1955eko martxoaren 11n. Aita Hans Hagen izan zen, gidoilari judua, eta ama, berriz, Eva-Maria Hagen artista. Catharina oraindik umea zen aita hil zitzaionean eta ama Wolf Biermann abeslariarekin ezkondu zen.
Nashville (Ohio)
Nashville Ohioko herri bat da. Holmes konderrian kokatua dago. 2010ean 197 biztanle zituen, 0.19 kilometro koadrotan banatuta.
Nina Hagen
Biografia
Hamargarren urtean utzi zion eskola joateari eta Fritzens Dampferband bandan hasi zen. Aitaordeak arazoak izan zituen, Alemaniako Errepublika Demokratikoan kontrairaultzailea zela-eta, eta erbesteratu beharrean izan ziren.
1970eko hamarkada
Automobil izeneko bandarekin batera hasi zen eta lehen arrakastak lortu zituen Alemaniako Errepublika Demokratikoan.
1977an, The Nina Hagen Band egin zuen eta urtebete geroago izen bereko diskoa atera zuten. Hantxe joan ziren TV-Glotzer, On Dope edo Auf'm Bahnhof Zoo. Alde egiteko asmoa zuen, baina kontratua bete zuen eta bigarren album bat ere atera zuen, Unbehagen (euskaraz, deseroso). Berlinen egindako grabazioak osatu zuten eta ahozkoak Kalifornian grabatu zituen Ninak. Hantxe joan ziren African Reggae edo Lene Lovichen Lucky Number.
Bitartean, Ninaren izena ospea hartzen joan zen eta bere portaeran asko laguntzen zuen horretan -eskandalu handia izan zen Club 2 izeneko austriar programa batean masturbatzen ari zeneko plantak egin zituenean-. Cha Cha filmean ere parte hartu zuen, Herman Brood eta Lene Lovichekin batera.
1980ko hamarkada
1982an, bakarkako lehen diskoa atera zuen, NunSexMonkRock, punk, funk eta opera nahasten zituelarik eta, urte berean, lehen munduko birari ekin zion No Problem Orchestrarekin.
RWD Molenbeek
Racing White Daring Molenbeek Belgikako futbol taldea zen, Brusela hiriburukoa. Belgikako Liga bat irabazi zuen. 2003an desegin zen.
Historia
1895an sortu zen Daring Club de Bruxelles izenarekin, Belgikako bigarren talde zaharrena izan zen. Belgikako bost liga irabazi zituen Bigarren Mundu Gerraren aurretik.
Nina Hagen
1980ko hamarkada
1985ean, Nina Hagen In Ekstasy atera zuen, baina ez zuen aurrekoaren oihartzuna lortu. Hala ere, ezagunak ditugu Universal Radio edo Frank Sinatrak ezagutzera eman zuen My Wayren bertsio punka.
Bi urte geroago, 18 urte zeramatzala punkaren munduan-eta, Punk Wedding EP atera zuen.
RWD Molenbeek
Historia
Bestalde 1909an sortu zen White Star Club de Bruxelles eta 1963an Racing de Bruxelles taldearekin bat egin zuen. 1969an Racing White Star taldeak Kopako finala jokatu zuen eta hurrengo urtean Daring-ek. Azkenik 1973an bi taldeak bateratu ziren talde indartsua osatu asmotan, hortik gaur egungo izena.
Nina Hagen
1980ko hamarkada
1989an atera zuen albumari Nina Hagen izena jarri zion eta berriro egin zuen tourra Europan.
1990eko hamarkada
Nina eta bere alaba Cosma Shiva Parisera joan ziren bizitzera eta hantxe egon zen hamarkada osoan zehar.
RWD Molenbeek
Historia
1975ean Belgikako Liga irabazi zuen eta Europa mailan lorturiko emaitzarik onena 1977ko UEFA Kopako final erdiak izan ziren, baina Bilboko Athletic-ek kanporatu zuen kanpoko golaren balioarengatik.
Nina Hagen
1990eko hamarkada
1991n, Street izeneko diskoa atera zuen eta bira berri bat egin zuen Europan.
RWD Molenbeek
Historia
2002-03an diru arazoen ondorioz taldea desagertu egin zen eta K.F.C. Strombeek-en lizentzia hartuz FC Molenbeeek izenarekin birsortu zen.
Nina Hagen
1990eko hamarkada
1993an, Revolution Ballroom egin zuen eta bi urte geroago, berriz, Freud Euch. Azken hau alemanez egin zuen oso-osorik eta, 1996an, ingelesez grabatu zuen Beehappy deitu ziolarik. Urte horretan, Christopher Franke ekoizlearekin elkarlanean aritu zen ''Tenchi Muyo! in Love filmarentzako Alchemy of Love'' abestia egin zuelarik.
RWD Molenbeek
Euskal taldeen aurkako partidak
Molenbeek taldeak partida hauek jokatu ditu euskal taldeen aurka:
Velociraptor
Velociraptor (latinez: "lapur azkarra") Dromaeosauridae familiako dinosauroen genero bat da. Kretazeoaren amaieran bizi izan ziren, duela 75 bat milioi urte gaur egun Gobi basamortua den lurraldean.
Nina Hagen
1990eko hamarkada
1998an, zientzi-fikziora dedikaturiko asteroko showa gidatu zuen British Sci-Fi kanalarentzako eta, hurrengo urtean, Namah Shivay grabatu zuen eta internetez bakarrik banatu zuen. Witness ere abestu zuen KMFDM bandaren diskoan.
Velociraptor
Hasieran, espezie bakarra onartu zen, V. mongoliensis, Mongolian aurkitutako fosil batzuen ondorioz. 2008an bigarren espezie bat identifikatu zen, V. osmolskae, Txinako Errepublikako Barne Mongolian aurkituriko fosil batean oinarriturik. Velociraptor-ek lumaz estalia zuen gorputza. Gaur egungo hegaztiek dituztenen antzeko hegoak zituen arren ez zen hegan egiteko gai.
Nina Hagen
2000ko hamarkada
2001eko otsailean, The Return of the Mother albuma egin zuen eta Alemanian bira egitera animatu zen. Urte berean, Rosenstolz eta Marc Almondekin batera Total eclipse/Die schwarze Witwe that reached #22 singlea atera zuten.
Tim Burtonen The Nightmare Before Christmas filmaren bertsio alemaniarrean Sallyren ahotsa egingo du eta beste banda batzuekin ere elkarlanean arituko da: OOMPH! bandarekin Fieber edo Apocalypticarekin Rammsteinen Seemann abestia.
Velociraptor
Aurreneko aurkikuntza eta izendapena
Bi urte beranduago Ovoraptor djadochtari izena erabili zuen, "arrautzen lapurra" esan nahi du eta Djadochta Formazioan aurkitu izana adierazten du, baina dagoeneko Velociraptor izenarekin deskribatua zegoenez izen zaharra mantendu zen.
Hurrengo espedizioak
1924tik aurrera Mongolia komunista bihurtu zenez amerikarrek ezin izan zuten bertara joan eta sobietarrak eta poloniarrak izan ziren hurrengo hamarkadetan aurkikuntza berriak egin zituztenak. 1971ean "Dinosauroak borrokan" izeneko aurkikuntza egin zen. Bertan Velociraptor bat eta Protoceratops bat agertzen dira borroka betean. Gaur egun Mongoliako altxor nazionala kontsideratzen da. 1988 eta 1990 artean txinatar-kanadiar espedizio batek Txina iparraldeko Gobi basamortuan velociraptor fosil berriak aurkitu zituen. 1990an zientzilari amerikarrak Mongoliara iztuli ziren eta egoera onean zeuden hainbat hezurdura aurkitu zituzten.
Espezie berria
1999. urtean baraila eta malko-hezur bat aurkitu zuen belgiar-txinatar talde batek eta Velociraptor bat zela argi ikusi zen arren V. mongoliensis-en desberdina zen. malko-hezurraren fenestra luzeagoa da eta hortzen egitura sendoagoa. 2008an Pascal Godefroit belgiar paleontologoak espezie berria izendatu zuen, V. osmolskae, Mongoliako dinosauroak aztertzen ibilia zen Halszka Osmólska paleontologo poloniarraren omenez.
Tamaina
Gainerako dromeosauridoak baino txikiagoa zen, helduek 1'8 metrotako luzera eta 0'5 metrotako garaiera hartzen zuten. 15 kilogramo inguruko pisua zuten, gehienez ere 19'7 kg estimatu da.
Gorputza
Garezurra luzea da, 25 cm baino luzeagoa, eta muturra goraka begira du. Barailek 26-28 hortz dituzte alde bakoitzean, eta atzeko haginak zerratuak dira.
Beso luzeak zituen, gaur egungo hegaztien hezurren egitura eta flexibilitatea zutenak, eta hiru erpe, haietako bat luzea eta gakotua, eta hartaz baliatzen zen harrapakinak hiltzeko. Atzeko hankak oso luzeak ziren eta gainerako teropodoek ez bezala hirugarren eta laugarren behatzak baino ez zituzten lurrean ezartzen. Bigarren behatza uzkorkorra zen eta erpe luzea zuen, 6'5 cm ingurukoa. Harrapakinarekin borrokatzeko erabiltzen zuen.
Isatsa luzea zuen eta ornoak hezurtutako lotailuez babestuak zeuden. Horrek asko zurruntzen zuen isatsa, baina ornoen arteko mugimendu bertikalak gerta zitezkeen eta aurkituriko fosil batek mugimendu horizontalak ere egin zitzakeela iradokitzen du.
Lumak
2007an paleontologoek lumak txertatzeko egiturak antzeman zituzten aurreko besoetan eta horregatik pentsatzen da hegoak zituela. Ez zen ordea hegan egiteko gai, besoak motzegiak baitziren eta lepoaren eta bularraren artean dagoen hezurrak, hegaztiei hegan egitea ahalbidetzen dienak, forma desegokia baitzuen. Ikerlari batzuen ustez hegan egiteko gai ziren animalien ondorengoak ziren, eboluzioan gaitasun hori galdu zutenak.
Ondorioz, lumak bikotea erakartzeko, habiak estaltzeko eta maldetan korrika zihoala abiadura gehigarria eta konfidantza hartzeko erabiliko zituela uste da. Besoetaz gain gainerako gorputza ere lumaz estalita zuela pentsatzen da.
Habitata
Kretazeo Berantiarrean (Campaniar estaian) kokaturik daude denak. Eremu lehorrak ziren, duna ugariz osatuak eta aldizkako ibaiak zituztenak. Fosil ugari hareatan murgilduta aurkitu dira eta hareazko ekaitzen ondorioz hil zirela pentsatzen da.
Duela 70 milioi urte desagertu zen, arrazoi zehatzik ez da plazaratu, izan ere Kretazeo-Tertziarioko iraungipen masiboa baino 5 milioi urte lehenago gertatu baitzen.
Sailkapena
Velociraptor-a Dromaeosauridae familiako Eudromaeosauria taldean kokaturiko dinosauroa da. Honen barnean Velociraptorinae taldea sortu zen velociraptorra kokatu ahal izateko, baina ondoren aurkituriko genero berriak ere barruan sartu dira, Deinonychus adibidez.
Eudromaeosauria taldearen sailkapenak hainbat aldaketa izan ditu azken urteotan. Azpian duzuena 2019an Currie eta Evansek egindakoa da.
Velociraptor espezieak behatuz gero, V. mongolensis-ek eboluzionatu eta V. osmolskae agertu zela ikusten da eta honen ondorengoak lirateke Linheraptor eta Tsaagan.
Harraparitza
1971ean aurkituriko "Dinosauroak borrokan" fosilak argi erakusten du velociraptorra harraparia zela. Animalia biak hareatan aurkitu zirenez, duna batean borrokan ari zirela barruan sartu zirela pentsa liteke, edo hareazko jausi bat izan zela, eta lurperatzea oso azkarra izan beharko zuen, borroka posturak mantendu dituztelako.
Velociraptor-aren begietako eraztun esklerotiko handiek erakusten dute animalia gautarra zela, eta Protoceratops-a egutiarra izanik borroka ilunabarrean gertatuko zen. Hankako bigarren behatzeko erpea harrapakinaren lepoan sarturik dauka eta pentsatzekoa da helburua zain jugularra, karotida arteria edo trakea zulatzea izango zela eta ez aurretik pentsatzen zen bezala tripa zartatzea.
Ehiztari trebeek bezala, velociraptorrek usaimen bikaina zeukaten, garezurretan usaimen bulboetarako zulo handiak agertzen baitira. Hanka luze muskulotsu horiekin 24 km/h abiadura har zezaketela estimatu da.
Jurassic Park filmean taldeka erasotzen zutela ikusten bada ere ez dago hori baieztatzen duen frogarik. Dromeosauroen artean oso genero gutxi dira horrela jokatzen zutenak. 2011n Denver Fowlerren taldeak gaur egungo hegazti akzipitridoen antzera erasotzen zutela proposatu zuten; harrapakinaren gainera salto egin, beren buruaren pisua eta erpeak erabiliz ongi eutsi, bizirik zela jaten hasi eta odolustuz hil. Dena dela ez da ohikoa haragijaleek beraiek baino handiagoak diren harrapakinak erasotzea, harrapakina zaharra edo gaixoa ez bada behintzat. Aipaturiko fosilaren kasuan biek luzera bera zuten baina Protoceratops-a sendoagoa zen.
Sarraskijalea
Velociraptor-a harraparia bazen ere, lehorte edo gosete aldietan sarraskijalea izango zela ere pentstazen da. 2010. urtean David Hone eta bere taldeak 2008an aurkituriko Protoceratops fosil batean Velociraptor-aren hortz markak zeudela plazaratu zuten. Protoceratops-a beste harrapari batek hilko zuela pentsatu zuten eta harko utzitako hondarrak apurrak jango zituela velociraptorrak, horregatik honen hortz markak hezurretan. 2012an talde berak Velociraptor baten urdailean pterosauro baten hezurrak aurkitu zituen.
Nagore Martinez
Nagore Martinez Merino (Zarautz, Gipuzkoa, 1990) jarduera fisikoaren eta kirolaren zientzietako ikertzailea da. Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako lizentzia, ikerketa masterra, eta doktoretza egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean. Egun, Bilboko Hezkuntza Fakultateko irakasle atxikia da, eta Gizartea, Kirola eta Ariketa Fisikoa Ikerkuntza Taldeko (GIKAFIT) kidea da.
Emakume presoek egiten duten kirolari eta jarduera fisikoari buruz egin zuen tesia. Ikerketan, frogatu zuen kirola praktikatzen zutenek onurak nabaritzen zituztela: psikologikoak, sozialak eta fisikoak. Beste bi aldagai ere hauteman zituen, aurrera egiteko interesgarriak. Martinezen hitzetan: «Bat da eraldaketarako balio duela: kondena hobeto eramateko, drogak uzteko, kartzelatik ateratakoan helduleku bat izateko... Eta bestea, mikroerresistentziarako tresna gisa erabiltzen dutela. Badakitenez espetxe-zaintzak kirola egitea ondo baloratzen duela, onurak lortzeko erabiltzen dute».
Kanoa Igarashi
Kanoa Igarashi (1997ko urriaren 1a) surflari japoniar-amerikarra da, eta 2012az geroztik mundu mailan profesionalki lehiatu da. 2016an, Munduko Surf Ligako (WSL) Championship Tourreko (CT) rookie gazteena izan zen, eta beste edozein surflari baino lehen errondako garaipen gehiago bildu zituen, Pipeline proban 2. postua lortu zuen eta urteko sailkapenean 20. postua lortu zuen. Bere ibilbide profesionaleko konpetizio onena 2019ko WSL CT-n izan zen, non Corona Bali Protected proba irabazi zuen eta urte horretako sailkapenean 6. postua lortu zuen.
Ibilbide profesionala
2016an WSL CTrako debutante gazteena eta Japoniako lehen surflari ordezkari gisa sartu zen WSL-n. Vans US Open WSL txapelketa irabazi zuen Huntington Beach-en bi urte jarraian 2017an eta 2018an, baina hurrengo urtean kanporatua izan zen. Igarashik WSL CT txapelketa batean lehen postua lortu zuen 2019an Indonesiako Corona Bali Protected ekitaldian; urte horretan 6. postuan sailkatu zen sailkapen orokorrean.
2019ko WSL CT-an lehenengo sailkatu gisa, Igarashik 2020ko Tokiko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatzeko sailkapena lortu zuen Japoniako ordezkari gisa. Jokoak 2021eko uztailaren 23ra atzeratu ziren 2019ko Coronavirus agerraldia zela eta. Hautatutako hondartza lehiaketaTsurigasaki hondartza zen Ichinomiya, Chiba n. Aukeratutako hondartzak esanahi berezia zuen Igarashirentzat, Tsutomuk, bere aitak, bere lagunekin "Dojo" deitzen zuen hondartza bera baitzen. Igarashik zilarrezko domina irabazi zuen lehiaketan.
Sayonara
Sayonara (さようなら) (agur) izan daiteke:
Panaqolus purusiensis
Panaqolus purusiensis Panaqolus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Navarre (Ohio)
Navarre Ohioko herri bat da. Stark konderrian kokatua dago. 2010ean 1,957 biztanle zituen, 5.32 kilometro koadrotan banatuta.
Rhabdophis barbouri
Rhabdophis barbouri Rhabdophis generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
NGC 5277
NGC 5277 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
La Rose (Illinois)
La Rose  Illinoiseko herri bat da. Marshall konderrian kokatua dago. 2010ean 144 biztanle zituen, 0.66 kilometro koadrotan banatuta.
Fiordimonte
Fiordimonte Italiako udalerri bat da. Maceratako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fiordimontek honako udalerri hauekin egiten du muga:
LaSalle (Illinois)
LaSalle  Illinoiseko hiri bat da. LaSalle konderrian kokatua dago. 2010ean 9,609 biztanle zituen, 30.45 kilometro koadrotan banatuta.
Lortet
Lortet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lortet udalerrian erroldatutako biztanleak 194 ziren. Familiak 82 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 31 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 139 etxebizitza zeuden, 86 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 136 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 86 etxebizitza nagusietatik 75 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 44 etxek bost zituzten. 57 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 119 ziren, horien artean 79 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 79 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (43 gizon eta 28 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lortet udalerrian 94 unitate fiskal zeuden, 216 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.156 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Lortet udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 150 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pavie (Gers)
Pavie Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pavie udalerrian erroldatutako biztanleak 2.341 ziren. Familiak 972 ziren, horien artean 227 pertsona bakarrekoak ziren (104 bakarrik bizi ziren gizonak eta 123 bakarrik bizi ziren emakumeak), 394 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 295 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 56 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.074 etxebizitza zeuden, 992 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 65 hutsik zeuden. 975 etxeak ziren eta 93 apartamentuak ziren. 992 etxebizitza nagusietatik 754 bere jabearen bizilekua ziren, 212 alokairuan okupaturik zeuden eta 26 doan lagata zeuden; 19 etxek gela bat zuten, 26 etxek bi zituzten, 87 etxek hiru zituzten, 297 etxek lau zituzten eta 564 etxek bost zituzten. 826 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 394 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 545 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.531 ziren, horien artean 1.111 aktiboak ziren eta 420 inaktiboak ziren. 1.111 pertsona aktiboetatik 1.051 lanean zeuden (545 gizon eta 506 emakume) eta 60 langabezian zeuden (31 gizon eta 29 emakume). 420 pertsona inaktiboetatik 202 erretiraturik zeuden, 119 ikasten zeuden eta 99 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pavie udalerrian 996 unitate fiskal zeuden, 2.388,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.727 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 167 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 30 eraikuntza enpresak ziren, 49 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 9 higiezinen enpresak ziren, 19 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 51 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 7 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 8 iturginak, 5 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 3 jatetxeak eta 3 higiezinen agentziak.
2000. urtean Pavie udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.095 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bihurkari (argipena)
Bihurkari hitzak adiera zenbait ditu:
Lyra (filma)
Lyra 2022ko Alison Millar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Lyra McKee kazetariari buruzkoa.
Sinopsia
2019ko apirilaren 18an, Ostiral Santuaren bezpera gauean, Derryko Mulroy Park eta Galliagh auzo errepublikanoetan (Ipar Irlanda) hainbat miaketa egin zituen Poliziak, su armen bila. Gazte talde batek molotov koktelak jaurti zizkien poliziei, 50 inguru, eta su eman zien bi polizia autori. Liskarrak hasi ziren, eta tiroketa bat egon zen. Benetako IRAk handik egun gutxira aldarrikatu zuenez, tiroketan Lyra Mckee kazetari eta LGTBIQ+ aktibista hil zuen.
Ikerketa kazetaritza egiten zuen McKeek. 29 urte zituen hil zutenean. 16 urte baino ez zituela Ipar Irlandako gatazkaren ostean gazteen suizidio kopurua nola hazi zen aztertu zuen lan batean. BuzzFeed News, Private Eye, The Belfast Telegraph eta The Atlantic hedabideetan idatzi zituen artikuluak. Hil zutenean, liburu batean ari zen lanean: bi haurren desagerketa ari zen ikertzen. McKeek grabazio batean aipatzen du apaiz batek kontatu ziola IRAko militante batek eraman zituela haur haiek; egun batzuk lehenago, haurretako batek IRAko kideari esan omen zion Polizian salatuko zuela.
RFC Lieja
RFC Lieja (izen osoa Royal Football Club de Liège) Belgikako futbol taldea da, Lieja hirikoa. Belgikako 5 Liga eta Kopa bat irabazi ditu.
Historia
1892an sortu zen Liège Football Club izenarekin eta Belgikako lehenengo txapelduna izan zen. Talde indartsua izan zen lehen urte horietan, aurreneko lau ligatatik hiru irabazi baitzituen. Ondorengo hamarkadetan ordea hiriko beste taldea den Standard Liejaren itzalean egon da.
1950 hamarkadan ario bikain bat izan zuen bi liga irabazi baitzituen eta beste bitan bigarren egin zuen. Azken titulua 1990ko Kopa du.
Euskal taldeen aurkako partidak
RFC Liejak taldeak partida hauek jokatu ditu euskal taldeen aurka:
Serbokroazierazko Wikipedia
Serbo-kroazierazko Wikipedia Wikipediaren serbo-kroazierazko edizioa da. 2002an jarri zen abian, eta 2014ko urriaren hasieran 201.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 32.a zen.
Fiuminata
Fiuminata Italiako udalerri bat da. Maceratako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fiuminatak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Panaque armbrusteri
Panaque armbrusteri Panaque generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Rhabdophis chrysargoides
Rhabdophis chrysargoides Rhabdophis generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Latham (Illinois)
Latham  Illinoiseko herri bat da. Logan konderrian kokatua dago. 2010ean 380 biztanle zituen, 0.72 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 5278
NGC 5278 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Teodoro García Egea
Cartagenako Unibertsitate Politeknikoan Telekomunikazio ingeniaritzan lizentziatua eta doktoratua da. 2007-2009 artean Ciezako PPko zinegotzia izan zen. Murtzia Eskualdeko Energia Kudeaketa Agentziaren zuzendaria eta Murtziako Eskualdeko PPko teknologia idazkaria izan zen, bai eta erkidego horretako Alderdi Popularreko Belaunaldi Berrien idazkari ordea ere.
2012an Espainiako Kongresura Jaime García-Legaz alderdikidea ordezkatuz sartu zen, eta 2015 eta 2016an berhautatua izan zen.
2018ko uztailaren 26ean Alderdiko Popularreko Pablo Casado presidenteak alderdi horretako idazkari nagusi izendatu zuen.
An Mám
An Mám (ingelesez Maum) Irlandako Galwayko konderriaren mendebaldean dagoen Connemara eskualdeko iparraldean kokatutako udalerri bat da. Euskaraz An Mán izenak "Pasabidea" esan nahi du.
Maam Cross, Leenaun eta Corr na Móna/Cornamona udalerrietako bideak elkartzen diren bidegurutzea kokatua dago.
Hondevilliers
Hondevilliers Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hondevilliers udalerrian erroldatutako biztanleak 242 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 120 etxebizitza zeuden, 92 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 120etxeak ziren. 92 etxebizitza nagusietatik 86 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 65 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Hondevilliers udalerrian 90 unitate fiskal zeuden, 227 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.779 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Hondevilliers udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 372 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maria Bethânia
Maria Bethânia Vianna Telles Velloso (Santo Amaro da Purificaçao, ) abeslari brasildarra da. 1965ean grabatu zuen lehen diskoa, baina 1970eko hamarraldian lortu zuen arrakasta, eta 1980koan ospe handia lortu zuen. Disko ugari grabatu ditu Brasilgo abeslaririk onenekin, hala nola Caetano Veloso, Chico Buarque, Vinicius de Moraes eta Toquinhorekin. Antzinako erritmo herrikoiak, bossa-nova, sanba eta berak sorturiko melodia berriak interpretatu ditu. Bakarkako diskoen artean, hauek dira aipagarrienak: Rosa dos Ventos, Alibi, Maria eta Bel.
Cistus ladanifer
Cistus ladanifer Cistaceae familiako landare loreduna da. Adar gorrixkak, hosto estu lantza modukoak ditu, 1,50-2 m garai egiten dena. Bost hostoko lore handi zuriak izaten ditu, erdialdea gorria dutenak. Mediterraneo Itsasora ematen duten lurraldeetan hazten da. Gai usaintsu bat izaten du, lurringintzan asko erabiltzen dena.
Aditz bihurkari
Gramatikan, aditz bihurkariak objektu zuzen edo nor osagaia eta subjektua berdinak dituzten aditzak eta haien formak dira; adibidez, neure burua garbitzen dut, non ni edo neure burua subjektua eta objektu zuzena diren aldi berean. Hizkuntza batzuetan aditz bihurkariak forma pronominalak baliatuz eratzen dira (adibidez, gaztelaniaz me lavo).
Club de Remo Santander
Club de Remo Santander Santander hiriko arraun taldeetako bat da, azken urteetan Ciudad de Santander taldearen itzalean egon dena.
Uniformea
Santanderko hiriaren koloreak ditu, zuria eta gorria, berdin kamisetan zein trainerutan.
Historia
Elkartea 1971 urtean sortu zen eta berehala jaso zituen emaitzarik onenak, izan ere 1972an Kantabriako txapeldun izanez Kontxako Banderan eta Espainiako Txapelketan parte hartzeko aukera izan baitzuen. Kontxan hirugarren egin zuen (bigarren jardunaldia irabaziz) eta Espainiako Txapelketan bosgarren. 1975an hiru estropada jokatu ondoren bapatean trainerua alde batera utzi zuen.
36 urteren ondoren Club de Remo Santanderrek 2011n berriro atera zuen trainerua. 2012an eta 2013an KAE 2 Ligan aritu zen baina 2014an ez zuen trainerua osatzerik lortu eta ordutik txalupa txikitan baino ez da aritu.
Panaque bathyphilus
Panaque bathyphilus Panaque generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Xabier Gorritxategi Agote
Xabier Gorritxategi Agote, (Eibar, Gipuzkoa, 1954ko urtarrilaren 31 - Ispaster, Bizkaia, 1980ko otsailaren 1a) ETA erakunde armatuko kidea izan zen. Espainiako Guardia Zibilaren konboi bati eraso egin ondoren, esku-bonba baten leherketaren ondorioz hil zen, Gregorio Olabarria Bengoa "Goio" komando kidearekin batera.
Gaztaroa Eibarren
Eibarko La Salle ikastetxean aritu ondoren elektrizitatea egin zuen Armeria Eskolan, Arrate Kultur Elkartean gau eskolan alfabetatzearekin batera. Mobilizazioetan parte hartu ohi zuen, garaiko gazteekin batera: Roberto Perez Jauregi bere ondoan zegoela hil zuten Guardia Zibilek, Burgosko prozesuaren aurkako manifestazioan, 1970ko abenduaren 4an.
Elektrizitate ikasketak egin ondoren, 18 urterekin, fabrika batean lanean hasi zen. Soldaduska Donostiako Loiola kuartelean egin zuen. Horren ondoren, fabrika utzi eta lagun batzuekin baserri batera bizitzera joan zen, Markinako Amalloa auzoan.
ETAko militantea
1977an ETAn sartu zen, eta komando bat antolatu zuen koadrilako lagun batzuekin batera. 1978ko urtarrilean ihes egin behar izan zuen etxetik, beste kide batzuen atxiloketan torturaren bitartez berari buruzko datuak lortu ondoren. ETAko Bizkaia komandoan aritu zen harrez gero.
Heriotza Ispasteren
1980ko otsailaren 1ean ETAko komando batek Guardia Zibilaren konboi bat eraso eta segi guardia zibil hil zituzten.
Markinako Esperanza y Cia enpresako morteroak eta granadak zeramatzaten Lagako hondartzan tiro probak egitera, Ispastereko irteeran, Barainka auzoko inguruetan, pinu inguru batean, Guardia Zibilaren lehen Land Roverra bihurgunea pasa eta bonba bat lehertu zen bere kontra. Konboia gelditu zenean komandoko kideek tiroa egin zuten alboetatik eta Land Roverretara hurbildu eta esku-bonbak bota zituzten.
Lawrenceville (Illinois)
Lawrenceville  Illinoiseko hiri bat da. Lawrence konderrian kokatua dago. 2010ean 4,348 biztanle zituen, 5.69 kilometro koadrotan banatuta.
Xabier Gorritxategi Agote
Heriotza Ispasteren
Komandoa erretiratzean, konboian zeramatzaten morteroak eta gainerako armamentua jasotzen ari zirela, esku-bonba bat lehertu zitzaion Gregorio Olabarria komando kideari: Goio berehala hil zen eta Xabiertxok zauri larriak jaso zituen. Taldeko kideek ekintza bertan behera utzita, zaurituak jaso zituzten: Goio Natxituako medikuarengana eraman ondoren auto baten barruan utzi zuten taberna batekoei abisua emanda eta Xabiertxo etxe seguru batera eraman zuten Guardia Zibilen inguruko kontrolak gaindituz. Etxean mediku batek ikusi zuen eta Ospitalera eraman ezik hil egingo zela esan zuen. Hala ere, Xabiertxok erakundearen kontu asko arriskutan jarriko zirela-eta, uko egin zion Ospitalera joateari eta hurrengo eguneko eboluzioari begira gelditu ziren irtenbideak aztertzen zituzten bitartean. Gau horretan hil zen ordea.
Madrilen ere, Yolanda Gonzalez Martin hil zuten egun horretan. Batallon Vasco Español delakoaren izenean erreibindikatu zituzten Zubikarai zein Gonzalezen hilketak.
Mobilizazioak Eibarren
Mobilizazio jendetsuak egin ziren Eibarren Xabier Gorritxategiren omenez. 6.000 lagun baino gehiagok lagundu zuten hilotza otsailaren 4an, hileta elizkizunetan, Eibarren Burgosko prozesuaren ostean izandako mobilizazio handienean.
Brontze Aro amaiera eta Burdin Aro hasierako iraultza Euskal Herrian
Brontze Aroa eta Burdin Aroa metal aroen azken bi aroak dira. K. a. I. milurtekoko iraultza Euskal Herrian Brontze Aroaren amaieran eta Burdin aroaren hasieran izan zen.
Milurteko batez edo gehiagoz, aro berria hasi aurretik, iraultzatzat har daitezkeen gertaerak jazo ziren alor askotan. Besteak beste, bizitokiak sendotu ziren, eta hirigintza ongi antolaturiko eta gizarte egitura konplexuko herriak eraiki ziren. Teknikek oso bizkor egin zuten aurrera, zeramikazko gaietatik metalaren langintzara, eta abeltzaintzan, nekazaritzan eta salerosketan oinarrituriko ekonomia indartu zen. Sinesteei dagokienez, formula berriek eragin berezia izan zuten bizitzan eta orobat heriotzan ere bai.
Burdin Aroko mundu konplexu haren zenbait ezaugarri gaur egungo euskal kulturan ere antzeman daitezke. .
Aurretikoak
Kristo aurreko mila, urteetan, gutxi gorabehera, igarotzen den aldia, oso garrantzi handiko aroa izan zela esan daiteke zalantzarik gabe. Garrantzi handiko aurreramendu sozioekonomikoak egin baitziren, alde batetik, aro horretan zehar, eta bestetik orduan eratu eta finkatu zirelako bai bizilekuak bai gerora historia idatziaren lehenengo lekukotasunen bidez ezagutzen diren leinu barrutiak ere.
Lehenengo abiagunetzat Behe Brontze Aroko abeldun komunitateak har daitezke.
Halako taldeak ezagunak dira Euskal Herrian, ehorzketarekin zerikusia duen kultura megalitiko oparoa eta nekrolatriazko beste jarduera askoren aztarrenak (ehorzketarako haitzuloak, hobiak eta abar) utzi baitzituzten lurralde honetako leku askotan.
Horrexegatik, hain zuzen, gizatalde horiek aski txikiak ziren nahitaez, hegoaldean ez bezala. Izan ere, hegoaldean, klima baldintzak hobeak zirelako, eta leku batzuetan haitzulorik ez zelako, gainera, bizileku gehiago antolatzen zen kanpoan, geratu diren lekukotasunek erakusten dutenagatik bederen. Horrek ez du esan nahi, nahitaez, biztanleria handia zenik, biztanle horiek batetik bestera zebiltzala baizik, bizilekuz sarri aldatzen zirela alegia; eta horrexegatik dira, nonbait, hain ugari biziguneen aztarrenak eremu aski labur horretan. Bizigune horietako batzuek oso egitura ahaltsua zuten -Bardeetan, adibidez-, eta handik hara bizigune egitura modu hori zabaldu zen, eta ongi egituratutako bizigune egonkorra bihurtu.
Nelsonville (Ohio)
Nelsonville Ohioko hiri bat da. Athens konderrian kokatua dago. 2010ean 5,392 biztanle zituen, 12.67 kilometro koadrotan banatuta.
Brontze Aro amaiera eta Burdin Aro hasierako iraultza Euskal Herrian
Milurtekoen arteko giltza
Gizataldeak iritsi eta bertan kokatze hori mendeetan zehar gertatu zen, etengabe, Mediterraneo alderako lurraldeetan batez ere, Kantauri alderako lurraldeetan eta Pirinioez iparraldekoetan askoz ere eragin txikiagoa izan baitzuen, hasieran behintzat.
Hasierako une horietan bi kultura joera ageri dira batez ere. Horietako batek Iberiar penintsulan du jatorria, Cogotas I-eko kultura munduan-edo, nonbait; besteak, berriz, Europa erdialdean-edo du jatorria, tumuluen kulturaren antza sumatzen baitzaio hasieran, eta Kutxa Zelaikoena geroago.
Etorkin horiek, lehendik bertan ziren gizataldeekin batera, gizatalde multzo aberats eta askotarikoa eratu zuten, geroztiko biztanleriaren oinarri izango zena. Gizatalde multzo horren askotarikotasun horrexegatik, hain zuzen ere, ezin da biztanleria horren egitura zentzu bakarrekoa eta soila balitz bezala aztertu, bestela baizik, elkarren paraleloan, nahastu gabe leudekeen ildoak balira bezala irudikatu behar da, batzuetan batera biltzen eta forma mistoak eratzen dituztela.
Aurrecogotas eta Cogotas I-eko kultura mundu horrek bere ezaugarri berezi diren material asko utzi zituen. Zeramikak batez ere: azala zimurrez eta azkazal arrastoz markaturik, ontzien goreneko herenean horizontalean edota aho ertzean bertan zeharretara tantak edo xapatak dituztela, eta oin planoak, zenbaitetan saskigintzako arrastoak dituztela. Soslaia ganbil samarra izaten dute, eta ahur-ganbila; ahoa berriz, itxi samarra ia beti. Gisa horretako materialak haitzuloetan agertu dira batez ere, bai bizilekutarako erabiltzen ziren haitzuloetan bai bestelakoetan. Gai horietan artean, han eta hemen, Boquiqueko zeramika motak ageri dira, Araba aldean batez ere, baina baita Bizkaiko zenbait lekutan ere. Kultura ingurune horren egintza da haitzuloetako arte abstraktu eskematikoa, Lacozmonteko Solacuevako haitzuloan (Araban) eta Arenazakoan (Bizkaian) azaldu diren aztarnategiek erakusten dutenez. Haitzuloetako artea ez da beti antzinako material hauekin batera agertzen nahitaez; izan ere, beste haitzulo batzuetan, hala nola Lazaldai, Liziti, Pico Corral edo Los Morosen adibidez (Araban daude denak), geroagoko arte motekin batera agertzen baitira material horiek.
Boquiqueko kultura munduaren inguruan azaldu ohi diren apaindura mota horiek bestelako aztarnategi batzuetan ere azaltzen dira, hobi ehorzketetan adibidez. Gertaera horien kronologiari dagokionez, oso aldi zabal baten barruan kokatzen dira, zeren lehen Boquique aldiko zeramika duten aztarnategiak badira Arabako Lautadan (Santa Maria de Estarronako zuloa) K. a. XIX. menderako. Gainerako aztarrenak, Boquiqueko zeramika eta irtenunezko apaindura dutenak, K. a. X-VII. mende bitartekoak dira gehienak, eta beste batzuk, egitura horiekin beroriekin, baina bestelako material batzuez eginik, normala den bezala, Burdin Aroaren azken aldera arte ere azaltzen dira.
Cogotas I-eko munduko biztanleen egoitza hartzeari dagokionez, eredu bat baino gehiago bereiz daiteke. Batzuk haitzuloetan bizi izan ziren, baina beste batzuek, ohitura zahar bati jarraituz, bi eremu desberdinetan antolatu zuten bizitokia, orain behealdeetan (Omecillo eta Ebro ibai arroetan, ia babes naturalik gabe; han azaldu dira Boquique zeramikak, irtenunez apainduak, eta azkazal eta behatz arrastoz markatuak), orain goialdeetan (Omecillo eta Ihuda-Zadorra ibai arroetan, egitura gotor artifizialez babesturiko harkaitzarteetan).
Goialde horietan ez da Boquiqueko zeramikarik agertu, ezta irtenunez apaindutako zeramikarik, baizik eta ontzi ahur-ganbil irekiak, ebakiez ildaskatuak, eta baita aurreko beste tipologia mota guztietakoak ere, zeinak antzekotasun handiak baitituzte Cogotasko munduarekin.
Lautadako mundu horrek, beraz, aztarna ugari utzi du Euskal Herriko hegoaldean.
Kronologiari dagokionez, mundu horrek oso denbora bitarte zabala hartzen du: Erdi/ Azken Brontzetik Antzin Burdinaren hasierara bitartekoa, hain zuzen. Inoiz ere, kultura material horretako ezaugarrietako batzuk, Euskal Herrian askoz gehiago zabaldu eta errotu ziren beste kultura modu batzuetan ere azaldu dira, hondar elementu gisa. Elementu horien dentsitateari eta intentsitateari dagokionez, alde handiak daude, beti bezala, ipar eta hego isurialdeen artean.
Bizitokien garatzea eta sendotzea
Brontze Aroaren bukaeran eta Burdin Aroaren hasieran iparraldetik barrena heldu ziren beste talde batzuen ekarpenari esker sendotu eta egituratu ziren biziguneak, eta ia aldaketarik gabe iraun zuten hurrengo aroa arte.