cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valonia
Terminologia
Valonia hitzaren erroa, Gales, Cornwall eta Valakia toponimoetan bezala, Walha ("arrotzak" edo "kanpotarrak") hitz germanikoa da. Valonia valoniarren tributik dator, alegia, Borgoinako Herbeheretan hizkuntza erromantzeak hitz egiten zituzten biztanleetatik.
Banaketa administratiboa
Valoniako eskualdea honako probintzietan banatzen da:
Historia
Julio Zesarrek Galia mendean hartu zuenean, eskualdea erromatartu zen eta herrialde germaniar batean esparru latindar bihurtu Goi Erdi Aroan.
Valonian iraultza industrialak 1830eko Belgikako iraultza baino lehen burutu zenez, bertoko langile mugimendua inportantea zen oso.
Lehen Mundu Gerran, Valoniak begi onez ikusi zuen Belgika osoa Alberto erregearen (1875-1934) ondoan egotea, baina hori ez zuen luzaro iraun flandriar mugimendua gerra eta gero berpiztu zelako. Valoniako arrangura gehitu zen Leopoldo III.ak (1901-1983) Frantzia eta Erresuma Batuarekin elkarbidea hautsi eta Adolf Hitlerrekin hitz egin zuenean.
Bigarren Mundu Gerran eskualdeen arteko haustura gehitu zen. 1940ko alemaniar erasoan zenbait flandriar erregimentuk desertatu egin zuten. Gainera, erregearen jarrera ez zen oso argia eta hori ez zen gustukoa valoniar langileriarentzat.
Ekonomia
Ohituraz, Valonia meatze-eskualdea izan da. Mons-Charleroi arroko ikatzak XIX. mendean valoniarrei boterea eman zien Belgikan, baina lehengo boterea egungo industria-birmoldaketa esan nahi izan du eta, gaur egun, bere ekonomia Flandriakoa baino ahulagoa da.
Valonia aberatsa burdinan eta ikatzean, eta baliabide hauek garrantzi berezia izan dute bere historian zehar. Antzina, Sambre eta Meuse harana industria gune garrantzitsua izan zen Antzinako Erromako inperioan. Erdi Aroan, Valonia letoi eta brontzez egindako tresnen toki bihurtu zen, Huy, Dinant eta Chimay eskualde mailako gune berezi bihurtu zirelarik. XII. eta XIII. mendeetan Liejako maisuek burdina orea birfintzeko metodo bat garatu zuten labe garaien bidez, "valoniarren metodo" deitu zena. Charleroi eta Borinage inguruetan ere ikatz meategiak ustiatu ziren, baina haien emaria txikia zen, eta batez ere erregai modura erabili zen inguruetako zenbait industrietan, esaterako beiragintzara zuzenduta Charleroi inguruan XIV. mendean sortu zena elikatzeko.
XIX. mendean eskualdeak iraultza industrialaren ondorioak jasotzen hasi zen, batez ere sillon industriel ("haran industriala") deituriko gunean. Europa kontinentalean guztiz industrializatu zen lehen area izan zen, eta Valonia munduko bigarren botere industriala bihurtu zen, bere biztanleen eta lurraldearen funtzioan, Erresuma Batuaren ondoren. Valoniaz kanpo Belgika osoan sasoian zegoen industria bakarra Ganteko oihalgintza industria zen.
XX. mendeko bi mundu gerren ondoren, egoera erabat aldatu zen. 1950eko hamarkadaren amaieran Valoniako lantegiak zaharkituak zeuden, ikatza agortzen ari zen eta hura erauzteko kostua igotzen. Ordutik, Valonia bere burua ekonomikoki birdefinitzeko saioak egiten ari da. Garapen ekonomikoaren berrabiaraztea lehentasuna da agenda politikoan, eta gobernua industria berriak garapena sustatzen ari da, batez ere puntako teknologiari eta enpresa parkeei lotutakoa. Ekonomia hobetzen ari da, baina oraindik ez da Flandriako ekonomiaren mailara iritsi.
Hizkuntzak
Valoniako eskualde ia osoan frantsesa da ama-hizkuntza. Hala ere, Lieja probintziako 86 commune edo udalerrietatik bederatzik dute alemaniera hizkuntz ofizialkidetzat: (Amel, Büllingen, Burg-Reuland, Bütgenbach, Eupen, Kelmis, Lontzen, Raeren eta Sankt Vith) eta beste bostek "hizkuntza erraztasunak dituzte. Bederatzi udalerri horiek, Waimes eta Malmedy udalerriekin batera "Ekialdeko kantonamenduak" izeneko eskualdea osatzen dute eta, 1919an Versaillesko Itunari esker Belgikak lortutako lurralde prusiarrak dira.
Beste lau udalerritan nederlandera ere ofizialkidea da: Comines-Warneton (Komen-Waasten), Enghien (Edingen), Flobecq (Vloesberg) eta Mouscron (Moeskroen).
Eskualde osoan ere valoniera hitz egiten da. Mons-Ath-Tournai triangeluan pikardieraz (picard) aritzen da, eta baita Hainauten ere; Gaumen berriz lorreneraz eta Sugnyko hiru herrixketan xanpaineraz eta Arlon barrutian eta Sankt Vith kantoian luxenburgeraz.
2004-2009
2004-2009 legegintzaldirako parlamentuak honako osaera du:
Giacomo Casanova
Giacomo Girolamo Casanova (Venezia, 1725ko apirilaren 2a – Dux, gaur egungo Duchcov (Txekia), 1798ko ekainaren 4a) italiar abenturazalea izan zen.
Valonia
2019-...
2019 legegintzaldirako parlamentuak honako osaera du:
Giacomo Casanova
Emakumeak limurtzen trebea izateagatik, maitale eta abenturazale prototipo gisa ezaguna da, batez ere bere autobiografiaren ostean (Histoire de ma vie (‘Nire bizitza’), bere bidaiak eta abenturak kontatzen dituen lana). Bere emakume limurtzaile irudia hain paradigmatikoa izan da, ezen Don Juan-ekin alderatuta izatera iritsi den (bat egiteraino benetako gizona izan zena eta literaturako pertsonaia), baina, antza, bien arteko desberdintasuna ondorioetan dago: emakumeak oroitzapen goxoekin lagatzen zituen Casanovak eta Don Juan-ek ez, bildumatzaile hutsa zelako.
Casanova ez da pertsonaia ilustratutzat hartzen, Antzinako Eraentzako ideiak baitzeuzkan, eta ukatu egiten zitzaion aitoren semeen parte izatea izan zen beti bere helburua.
Gaztaroa
Komediante edo antzezleen semea zen. Bere amak Zaretta Farussi zuen izena eta bere aitak Gaetano Casanova. 8 urte zituela galdu zuen aita, eta bere ama Europa osoan zehar ibili zen antzezlanetan. Giacomoz gain beste 4 ume izan zituzten, eta ez zuten nahi izan haietako inor antzezlea izan zedin.
Horrela, Gozzi abadeak emandako apaiz irakaskuntza jasotzen ari zela ikusi zen Giacomo mutiko argia zela.
Garai hartan egindako lan intelektualen artean, latinez idatzitako pentametro bat itzuli zuen eta Zuzenbideko bi tesi idatzi zituen: bata Zuzenbide Zibilekoa eta bestea Zuzenbide Kanonikokoa.
Malipiero veneziar senataria izan zuen Filosofia eta Jakintzen irakasle, baina senatariaren gustuko emakumearekin harremanak izan zituelako haserretu egin ziren.
Abentura handien garaia
21 urterekin bere amak Erromara eraman zuen, Acquaviva kardinalaren zerbitzuan egon zedin eta fraide gisa bizi izan zen. Dena dela, emakumeekin izandako aferengatik bota egin zuten langune hartatik.
Orduz geroztik, Europa osoan bidaian hasi zen: Korfu eta Konstantinoplara egin zuen lehen bidaia, baina Veneziara itzuli zen ondoren.
Bien bitartean biolin-jotzailea izan zen, baina ogibidea utzi egin zuen, maila baxukoa zela iritzi baitzion. Ondoren, Matteo Bragadin veneziar patrizioaren sendagile bihurtu zen: bihotzeko batetik sendatu zuen patrizioa eta ordainetan diru asko ordaindu zion, magia eta kabala irakaspenak emateaz gain. Inkisizioaren belarrietara iritsi ziren horren berriak eta ihes egin behar izan zuen bere jaioterritik.
1749 eta 1752 urte bitartean, Milan, Cremona, Cesena, Parma, berriz Milan, Genova, Lyon, Paris eta Dresden hirietan ibili zen. Urte horietan, benetan maitatu zuen emakumea ezagutu zuen: Henriette. Bederatzi hilabetez elkarrekin egon ostean banatu ziren, baina emakumeak beti izan zuen gogoan eta Casanova gaixo izan zenean zain zezaten arduratu zen.
1753an berriro itzuli zen Veneziara, baina eskandalu berri baten arduradun bihurtu zen: Bernis abadearen, Frantziako enbaxadorearen eta bi lekaimen arteko ménage à quatrea. Ondorioz, preso hartu eta Piombi espetxean (‘berunen espetxean’) sartu zuten 1755 an moral kaxkarragatik, magia egiteagatik eta atzerritarrekin tratua izateagatik. Hurrengo urtean ihes egin zuen, espetxean ezagututako monje batekin, eta 18 urtez atzerrian bizi izan zen.
Parisa joan zen eta han Luis XV.arekin, Madame Pompadourrekin eta gortearekin harreman onak izan zituen. Esan ohi da, Frantziako estatuaren loteriaren sortzaileetako bat izan zela 1757. Misio ezkutuak egin zituen gortearentzat eta Voltaireekin tratuak izan zituen, baina desadostasun politikoek banandu zituzten. Dena dela, berriro istiluak izan zituen: hilaur egiteagatik, oihalgintzan iruzur egiteagatik eta truke-letrak faltsutzeagatik ihes egin behar izan zuen.
Horrela, leku batetik bestera ibili zen Europan zehar eta aitoren semea zela esaten hasi zen, Chevalier d'Seingalt izena hartuta.
Ondoren Zuricha joan zen, eta monasterio batean sartu zen. Erroman Klemente XIII.a Aita Santuaren domina bat jaso zuen.
Gero, Prusiako Frederiko II.a Handiaren mesedea jaso zuen eta bere gudarosteko kadeteen agintea jaso zuen. San Petersburgon Katalina Handia ezagutu zuen. Polonian herrialdean gertatutako bortxakeria politikoari buruzko historia-lan bat idatzi zuen. Madrilen plan bat egin zuen Sierra Morenan kolonia bat sor zezaten Espainian bizi ziren suitzar eta alemaniarrek. 1768an, Bartzelonan 42 egunez preso hartu zuten gudarosteko kapitain jeneralaren emaztearekin izandako afera zela-eta.
Ondoren, Italia aldean ibili zen berriro, emakumeak limurtzen (Napolin besteak beste). 1771n Homeroren Iliada itzuli zuen eta Ahuntz artilea izeneko liburua idatzi zuen (gogoeta honekin: emakumeen pentsatzeko ahalmenean umetokiak eragina ote duen ala ez aintzat hartzea). Berriro Veneziara joatea lortu zuen, hiriak agindutako misio bat egin ostean, baina eleberri batean Carlo Grimani aitoren semeari kalte egiteagatik (zorretan zela esan ziolako, liburuan ezkontzaz kanpoko semea zela argitaratu zuen) bidali egin zuten berriro 1783an.
Azken urteak
Berriro bidaia etengabeak egin zituen eta bizileku izan zituen: Viena, Bolzano, Augsburgo, Akisgran edo Aachen, Spa, Paris, berriz Viena, Dresde, Berlin eta Praga —Wolfgang Amadeus Mozart ezagutu zuen bertan eta, diotenez, bere Don Giovanni opera Casanovak kontatu zizkion gauzetan oinarrituta dago neurri batean—.
1785an Waldstein kondearen laguna egin zen, hargin beltzak baitziren biak eta Casanovari Bohemiako Dux liburutegiaren arduradun izatea eskaini zion. Baina Casanova ez zen zoriontsu eta, terapia gisa, bere autobiografia idazten hasi zen. Ez zuen lan hori amaitu, 73 urterekin hil baitzen 1798an (27 urtetako hutsunea dauka liburuak). Bere azken esaldien artean honakoa zegoen: «Bizitzan zehar egin dudana, ona izan ala txarra izan, aske egin dut, gizon askea bainaiz».
Casanovaren lanen balioa
Giacomo Casanovaren lanen balio literario eta historikoaz asko eztabaidatu da. Idazle, historialari, filosofo eta matematikari gisa saiatu zen arren, ez zuen lortu arrakasta edo izen handirik, ez bizi zela ez hil ostean.
Bere idatziak helburu jakinak lortzeko idatzi zituen sarri (Veneziara itzultzeko onespena lortzeko, adibidez, 1768an Bartzelonan espe zela idatzitakoa; Katalina II.a Errusiakoarengandik edo Frederiko II.a Prusiakoarengandik onurak lortzeko idatziak bezala, etab.).
Icosameron lanak arrakasta literarioa eman behar izango zion, baina ez zen hala gertatu. Aldiz, Storia della mia fuga dai Piombi lanarekin lortu zuen, argitalpen bat baino gehiagorekin eta azkarrekin, italieraz nahiz frantsesez.
Asko idatzi zuen, horrenbeste non bere bizitzaren une batzuetan horretantxe bakar-bakarrik aritu baitzen, baina bereizi egin behar da, nahitaez, autobiografiaren eta beste lanen artean.
Horrelaxe adierazi zuen, jada garai hartan Charles-Joseph de Lignek. Printze honek zioen, Casanovak miresmena lortzen zuela bere bizitzari buruzko kontakizunekin (ahozkoak izan ala idatziak izan), ostera, aspergarria izaten zela bestelako kontuez ari zenean. Casanovak, aldiz, ez zuen sekula hori horrela zenik onartu nahi izan.
Horregatik, bere lan handia Histoire de ma vie (‘Nire bizitza’) izan zen, eta ez zuen amaitzerik izan, berandu hasi zuelako idazten. Gainera, garairako argitara ezina zen ia, garai hartako ohiturez eta pertsona ezagunez zioen gauzengatik. Eskuizkribua Heinrich Brockhausek eskuratu zuen 1821ean eta 1826 eta 1838 artean argitaratu zen, baina Jean Laforguek moztuta (pasarte “gogorrak” kendu zituen eta egilearen ideologia ere aldatu zuen argitaratzaile honek: Antzinako Eraentzaren iraunarazlea zen Casanova, ia jakobinoa bihurtu zuen). Argitalpen osoa egiteko, azkenik, Brockhaus etxeak Parisko Plon etxearekin bat egin zuen 1960-1962 artean argitaratu zen Angelika Hübscher editorearen eskutik.
Lanak
Bere autobiografian ez da lanik aipatzen, baina 43 lan idatzi zituen eleberri, libelo, olerki, gutun-bilduma eta oroitidazkiak kontuan hartuta. Horietatik, batzuek ahaztuak izan dira eta beste batzuek 15 argitalpen izatera iritsi ziren.
Chenonetta jubata
Chenonetta jubata Chenonetta generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Bugatti
Bugatti luxu handiko automobilak egiten dituen Frantziako marka da. Ettore Bugatti italiarrak sortu zuen etxea 1909. urtean Molsheim herrian (orduan Alemaniar Inperiokoa zen; gaur egun Frantziakoa da). Munduko autorik azkarrenak dira.
Bugatti familiak 30 urtez jardun zuen luxuzko kalitate handiko automobilak diseinatzen eta egiten: Ettorek berak, Rembrandt anaiak eta Jean semeak (goi mailako diseinatzailea eta pilotua).
Bigarren Mundu Gerraren amaieran markak larrialdi ekonomikoak izan zituen, 50eko hamarkadan oraindik merkatuan lehiatzeko gai izan zen, baina azkenean lantegia itxi egin behar izan zuten.
1991. urtean Romano Artiolik markaren "Bugatti" izena erosi zuen, eta automobilak Italian ekoizten hasi zen, Modenan. Orduko sasoiko autorik azkarrena egin zuten arren, lantegia itxi egin zuten handik urte gutxira.
1998. urtean Volkswagen taldeak marka erosi zion Artioliri, goi mailako kirol-automobilak ekoiztekotan, eta berriz ere lantegia ireki zuten Molsheimen, Frantziako Alsazian (lehenengo Bugatti lantegia egon zen herrian, hain zuzen ere). 2005. urtean hasi ziren saltzen Bugatti Veyron modeloa, kalean ibiltzeko munduko automobilik bizkorrena: orduko 437 km-ra hel daiteke. Bertsioak ere egin dituzte: deskapotablea (2008), Super Sport (2010). Urtean 44-88 unitate besterik ez dituzte ekoizten, baina oso garesti saltzen dira: 2007an automobil bakoitza 1.100.100 euroan zegoen.
2979 Murmansk
2979 Murmansk asteroide baten izena da. urriaren 2an aurkitu zuen L. V. Zhuravleva-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1978 TB izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2979 Murmansk asteroidearen orbitak batezbeste 3,121 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,629 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,612 distantziara. Eszentrikotasuna 0,157 da, eta makurdura orbitala 11,42ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.5 da.
Scottyita
Scottyita mineral bat da.
Ezaugarriak
Scottyita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: BaCu2Si2O7. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.
Pearsonville (Kalifornia)
Pearsonville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Inyo konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Nezumia sclerorhynchus
Nezumia sclerorhynchus Nezumia generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Ahatebeltz kopetazuri
Ahatebeltz kopetazuria (Melanitta perspicillata) Anatidae familiaren ahate ez-domestikoa da.
Itsas-hegazti hau Kanadan eta Alaskan bizi da eta neguan Estatu Batuetara (eta batzuetan Europara ere) migratzen da.
Orthogeomys grandis
Orthogeomys grandis Orthogeomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Geomyidae familian sailkatuta dago.
Nettapus auritus
Nettapus auritus Nettapus generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Gartzia Semenoitz kalea (Iruñea)
Gartzia Semenoitz kalea, ofizialki Gartzia Ximenez kalea, Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.
Izena
Izena Gartzia Semenoitz nafar erregearen omenez darama.
Kalea
San Ignazio etorbidean hasi eta Yanguas Miranda kalean amaitzen da, El Corte Inglés, Nafarroako Rural Kutxaren eraikina eta Baluarte plazaren poarean. Antso Nagusia kalea eta Tutera kaleak zeharkatzen dute.
Lizarra kalea eta Oliveto kondearen etorbidearekiko paraleloki doa.
La Passem
La Passem okzitanieraren aldeko «Korrika» antzeko lasterketa solidarioa da. Ligams elkarteak antolatuta, Daniel Barneix Ligamseko kideak azaldu zuenez, «jende guztiak ‘lenga nosta’ (gure hizkuntza)» ezagutu eta partekatzeko ekitaldia da La Passem. La Passemen egiten den kilometro bakoitza 100 euroren truke eros daiteke.
Ahatebeltz arrunt
Ahatebeltz arrunta (Melanitta nigra) anatidae familiaren ahate ez-domestikoa da.
Itsas-hegazti hau tundran bizi da eta neguan Hegoaldeko Europara eta Iparraldeko Afrikara migratzen da. Migrazio garaietan agertzen da Euskal Herriko kostaldean.
Deskribapena
Ahate itsastar bat da, moko zabala, puntadun buztan luzea eta lumaia oso iluna duena. 44-54 cm arteko luzera eta 70-84 cm arteko hego-zabalera ditu. 560-950 gramo artean pisatzen du. Arra beltza da erabat, mokoaren gainean duen zati laranja bat izan ezik, eta begiko eraztun fin horia. Emea ere iluna da baina gris-arre kolorekoa, eta masailak eta eztarria morroi argiak ditu. Arrak duen mokoaren antzekoa du emeak ere. Ahatebeltz gazteak emearen kolorekoak dira.
Habitata
Ugalketa garaian tundra edo landaretza urriak estalitako kontinente barneko eremuak okupatzen ditu. Garai horretatik kanpora kostaldean bizi da, sakonera gutxiko uretan elikatzen baita, badia, padura, hondartza edo kai inguruetan. Talde handiak osatzen ditu eta ur azalean flotatzen egoten dira edo ordenik gabeko hegaldietan.
Ugalketa
Emea erakartzeko arra uraren gainean tente jartzen da eta emeari dei egiten dio. Uretatik gertu egiten du habia. Zulo bat izaten da belar, goroldio, liken eta lumatxaz estalden duena. Ekaina aldera 6-8 arrautza jartzen ditu, krema kolorekoak. 30-31 egunetan zehar txitatzen ditu eta txitak jaio eta gutxira habia uzten dute eta beren kabuz hasten dira janari bila. 45-50 egun behar izaten dituzte erabat garatzeko.
Taxonomia
Carl von Linneok deskribatu zuen 1758 urtean Systema naturae liburuan eta Anas nigra izena eman zion, latinez "ahate beltza" esan nahi du. Friedrich Boie zoologo alemaniarrak 1822 urtean Melanitta generoa sortu zuen. Grekerazko melanos (beltza) eta netta (ahatea) hitzen elkarketa da.
Ahatebeltzaren azpiespezierik ez da ezagutzen.
New Yorkeko Automobil Erakusketa
New Yorkeko Automobil Erakusketa (ingelesez : New York International Auto Show) urtero martxoan edo apirilean New Yorkeko (Estatu Batuetan) Jacob Javits Convention Center-en antolatzen den automobil erakusketa da.
Detroiteko Auto Erakusketa baino ospe gutxiagokoa, New Yorkeko erakusketak tokiko merkatuko modeloen estreinaldiak banatzen ditu Chicagoko Automobil Erakusketa eta Los Angeleseko Auto Show-ekin.
Walford (Iowa)
Walford Iowako hiri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 1,463 biztanle zituen, 2.86 kilometro koadrotan banatuta.
788 Hohensteina
788 Hohensteina asteroide gerrikoan aurkitutako 788. asteroidearen izena da. 1914ko apirilak 4an aurkitu zuen Franz Kaiser astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1914 UR zen. Bere izena Alemaniako Taunus mendietan dagoen Hohensteingo gazteluagatik jasotzen du.
2980 Cameron
2980 Cameron asteroide baten izena da. martxoaren 2an aurkitu zuen S. J. Bus-ek Siding Spring Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 EU izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2980 Cameron asteroidearen orbitak batezbeste 2,567 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,101 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,033 distantziara. Eszentrikotasuna 0,182 da, eta makurdura orbitala 7,28ºkoa da.
Francavilla Fontana
Francavilla Fontana Italiako udalerri bat da. Brindisiko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Francavilla Fontanak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sedan (Ardenak)
Sedan Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Champagne-Ardenne eskualdean. 2007an 19.691 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sedan udalerrian erroldatutako biztanleak 19.691 ziren. Familiak 8.846 ziren, horien artean 3.654 pertsona bakarrekoak ziren (1.574 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.080 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.045 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 2.027 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.120 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 12.855 ziren, horien artean 8.492 aktiboak ziren eta 4.363 inaktiboak ziren. 8.492 pertsona aktiboetatik 6.248 lanean zeuden (3.578 gizon eta 2.670 emakume) eta 2.243 langabezian zeuden (1.039 gizon eta 1.204 emakume). 4.363 pertsona inaktiboetatik 1.090 erretiraturik zeuden, 1.289 ikasten zeuden eta 1.984 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sedan udalerrian 8.633 unitate fiskal zeuden, 18.394,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.686 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 949 komertzioetatik, 12 erauzte enpresak ziren, 20 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 32 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 50 eraikuntza enpresak ziren, 318 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 21 garraio enpresak ziren, 102 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 14 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 55 finantziazio enpresak ziren, 51 higiezinen enpresak ziren, 98 zerbitzu enpresak ziren, 118 administrazio publikoko enpresak ziren eta 57 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 207 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 2 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 3 posta bulegoak, 12 banku bulegoak, 5 funerariak, 23 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 5 autoeskolak, 5 igeltseroak, 10 margolariak, 5 zurginak, 10 iturginak, 7 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 19 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 12 aldi baterako lan enpresak, 60 jatetxeak, 7 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 8 apaindegiak.
2009an zeuden 125 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 8 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 6 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 19 okindegiak, 9 harategiak, 2 arraindegiak, 3 liburu dendak, 37 arropa dendak, 7 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 7 elektrotresna dendak, 4 altzari dendak, 4 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 2 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 7 lore-dendak ziren.
2000. urtean Sedan udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 495 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 2 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 2 osasun-zentro, 10 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 10 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Sedan udalerrian 5 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 2 hezkuntza orokorreko lizeo eta 2 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.735 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 1.177 eta lizeo teknologikoetan 1.142.
Sedan udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko formakuntza teknikoko zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ohar ezkutu
Hegoaldean, txuleta eta, Iparraldean, tranpa edo ponpa ikastetxe edo lehiaketa publikoetako proba idatzietan egiten diren iruzurretako bat da. Funtsean, papertxo bat da, mahai gainean, eskuan bertan edo beste eremu batean nahiz sakelako telefonoan proba ongi egiteko informazio baliagarria ezkutuan idatzita daukana, gehienetan tamaina txikian. Formula eta zerrendetarako erabiltzen dira bereziki.
Txuletak zenbait irakaskuntza-metodologiatara lotutako iruzurrak dira: bertan edukiak buruz jakitea asko estimatzen da eta oroimena neurtzeari munta handia ematen zaio.
Fabian Wilkens Solheim
Fabian Wilkens Solheim (Oslo, Norvegia, 1996ko apirilaren 10a) Norvegiako eski alpinoko eskiatzailea da. Eslalom erraldoi eta eslalom diziplinetan espezializatua dago.
Biografia
2011ko abendutik, Solheimek FIS lasterketetan eta txapelketetan parte hartu izan du. 2013ko otsailean, Brașov-eko Europako Gazte Olinpiar Jaialdian parte hartu zuen, eta 9. postuan amaitu zuen eslalomean. Pixkanaka, diziplina teknikoetan espezializazioa sortzen joan zen. 2015eko abenduan egin zituen bere lehen agerraldiak Europako Kopan eta Nor-Am Kopan, baina ez zuen arrakasta handirik izan. 2016/2017ko neguan, aurrerapen nabarmenak egiten hasi zen. 2016ko abenduan, Norvegiako junior eslalom txapeldun izan zen, eta, bi hilabete geroago, bere lehen FIS lasterketa irabazi zuen. 2017/2018 denboraldiaren amaiera aldera, Europako Kopan ere finkatu zen. Solheimek 2018ko abenduaren 5ean irabazi zuen, lehen aldiz, Europako Kopako lasterketa bat, Funäsdalen-eko eslalom erraldoia.
Bufo wolongensis
Bufo wolongensis Bufo generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Fabian Wilkens Solheim
Biografia
Solheimek 2018ko abenduaren 8an debutatu zuen Munduko Kopan, Val-d'Isèreko eslalom erraldoian, baina erretiratu egin zen lehen txandan. 2019ko urtarrilaren 12an lortu zituen, lehen aldiz, Munduko Kopako puntuak, 22. postua eginez Adelbodengo-ko eslalom erraldoian. Ia urtebete geroago, 2020ko urtarrilaren 11n, ordura arteko emaitzarik onena lortu zuen, 9. postua eslalom erraldoian. 2021eko Munduko Txapelketan, Cortina d'Ampezzon, urrezko domina irabazi zuen taldekako lehiaketan.
Pekineko Olinpiar Jokoetan, ez zuen parte hartu eslalom erraldoi berezian, baina, taldekako lehiaketan, brontzezko domina irabazi zuen Mina Fürst Holtmann, Timon Haugan, Thea Louise Stjernesund, Maria Therese Tviberg eta Rasmus Windingstadekin batera.
2023ko Flandriako Tourra
2023ko Flandriako Tourra txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 107. edizioa izan zen. 2023ko apirilaren 2an egin zuten Brujas eta Oudenaarde artean, 273,4 kilometroko ibilbidearekin. Ibilbidean 19 mendate igo zituzten. Proba UCI World Tourren zati izan zen.
Ahantziga
Ahantziga edo Ahantsiga Zuberoako mendia da, Gotaineko hego-ekialdean dagoena eta 582 metro dituena.
Toponimia
"Ahantziga" izena bitan zatitu daiteke: ahan erroa, zubererazko arhan edo elorri beltzetik hartuta, eta -tze-aga > -tziga atzizkia, lekua adierazten duena.
Goshen (Kalifornia)
Goshen Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tulare konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ahantziga
Topografia
Ahantzigak Oloroeko uhaitzaren ibaiadar diren Uhaitzandi eta Auzet ibaien arroak banatzen ditu. Iparraldean Idaola, ekialdean Garate eta hegoaldean Belhartz mendiak ditu.
Fanderiako errota
2018ko maiatzaren 5ean ateak berrireki zituen, bertan Ibaiaren etxea deritzon interpretazio zentroa dago, honetan 500 urtetako Errenteriako industria bilakaera eta ibai ondarea erakusgai daude.
Bisita gidatuak
Itsasgela Elkartearen eskutik larunbat, igande eta jaiegunetan 10:00etatik 14:00etara 20-30 minutuko bisita gidatuak daude.
Voisenon (Sena eta Marne)
Voisenon Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Voisenon udalerrian erroldatutako biztanleak 1.108 ziren. Familiak 360 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 156 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 378 etxebizitza zeuden, 372 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 6 hutsik zeuden. 361 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 372 etxebizitza nagusietatik 330 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 13 etxek bi gela zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 105 etxek lau zituzten eta 230 etxek bost zituzten. 308 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 133 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 220 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 796 ziren, horien artean 523 aktiboak ziren eta 273 inaktiboak ziren. 523 pertsona aktiboetatik 503 lanean zeuden (262 gizon eta 241 emakume) eta 20 langabezian zeuden (4 gizon eta 16 emakume). 273 pertsona inaktiboetatik 86 erretiraturik zeuden, 133 ikasten zeuden eta 54 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Voisenon udalerrian 364 unitate fiskal zeuden, 1.015,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 26.358 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Scrutinyita
Scrutinyita oxido motako minerala da.
Voisenon (Sena eta Marne)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 3 iturginak ziren, 1 argiketaria, 2 eraikuntza enpresak eta 2 jatetxeak.
Scrutinyita
Ezaugarriak
Scrutinyita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Voisenon (Sena eta Marne)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Voisenon udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Voisenon udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 806 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hondar (matematika)
Matematikan, hondarra kalkulu batzuk egin ondoren "soberan" dagoen kopurua da. Aritmetikan, "soberako" zenbaki osoa da, zenbaki oso bat beste batekin zatitu ondoren, zenbaki osoen zatidura bat sortzeko (zenbaki osoen zatiketa). Polinomioen aljebran, hondarra polinomio "soberakina" da, polinomio bat beste batekin zatitu ondoren.
N. F. S. Grundtvig
Nikolai Frederik Severin Grundtvig Danimarkako idazlea (Udby, Sjælland, 1783ko irailaren 8a - Kopenhage, 1872ko irailaren 2a). Iparraldeko antzinako zibilizazioen mireslea zen. Iparreko mitologia (1808) eta Eskandinavia eta heroi-munduaren hondamendia (1809) idatzi zituen. Apaiztu ondoren, salmo eta kantu ugari idatzi zituen, gaur egun oraindik kantatzen direnak. 1830etik aurrera, herriko goi-eskolak sortu zituen, Eskandinaviako kultura bultzatzeko.
Hondar (matematika)
Oro har, x zati y egitearen hondarra eran adierazten da.
Osoen zatiketa
Zenbaki oso bat emanda, a, eta zero ez den d beste zenbaki oso bat emanda, frogatu daiteke zenbaki oso bakarrak q eta r existitzen direla non a = qd + r den 0 ≤  r  <| d | izanik. q zenbakiari zatidura deritzo eta r-ri hondarra. (Eragiketa honen froga aztertzeko Zatiketa euklidear kontsultatu)
Hondarrari, horrela definituta, hondar positibo txikiena ala hondarra deritzo. Zenbaki osoa zatitzailearen multiploa izan daiteke, ala honen ondoz-ondoko multiplo biren artean egon daiteke, hau da q⋅d eta (q + 1)d (q positiboentzat).
Bufoides meghalayanus
Bufoides meghalayanus Bufoides generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Hondar (matematika)
Osoen zatiketa
Kasu batzuetan, komeni da zatiketa egitea modu batean non a d-ren multiplo batetik ahalik eta hurbilen dagoen. Idatzi dezakegu: Kasu honeran, s-ri hondar absolutu txikiena derizo. Zatidura eta hondarrarekin gertatzen den bezala, k eta s bakarki determinatuak dira, d = 2n eta s = ±n betetzen den kasuan izan ezik. Salbuespen honetarako: Hondar bakar bat lortu daiteke kasu honetan konbentzioren baten bidez. Adibidez, beti s-ren balio positiboa hartzea.
Adibideak
23 zati 4 egiterakoan, daukagu, beraz 3 da hondar positibo txikiena. Horrez gain, daukadu, beraz -1 da hondar absolutu txikiena.
Definizio hauek balio dute d negatiboa denean ere, adibidez, 23 zati -4 egitean, 3 izanik hondar positibo txikiena. Aldi berean, eta -1 da hondar absolutu txikiena.
Polinomioen zatiketa
Polinomioen arteko zatiketa Euklidearra zenbaki osoen zatiketa euklidearraren antzekoa da eta hondar polinomikoak sortzen ditu. Bere existentzia honako teoreman oinarritzen da: gorputz baten (partikularki, zenbaki errealen ala konplexeuen) gainean definitutako a(x) eta b(x) bi aldabakarreko polinomio emanda (non b(x) zero ez den), existitzen dira bi polinomio z(x) (zatidura) eta h(x) (hondarra) hurrengoa betetzen dutena:
non
non "deg(...)" polinomioaren maila adierazten duen (beti 0 balioa duen polinomioaren maila negatibo bezala definitu daiteke, baldintza hau bete dadin hau denean hondarra). Honen gainean, z(x) eta h(x) bakarki determinatuak dira erlazio hauez.
Linda Emond
Linda Emond (New Brunswick, New Jersey, 1959ko maiatzaren 22a) estatubatuar aktore bat da, antzerkian, zinean eta telebistan lan egiten duena.
Nezumia semiquincunciata
Nezumia semiquincunciata Nezumia generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Nantesko Arte Ederren Museoa
Nantesko Arte Ederren Museoa (Musée des Beaux-Arts) Frantziako Nantes hirian 1800 urtean sortutako erakundea da. Sortzeko agindua Napoleon Bonapartek eman zuen. Egun Arte Ederren Jauregian dago kokatuta, 1900on inauguratuta. Lanaren arkitektoa Clément-Marie Josso izan zen. Lurraldeko museo handiena da.
Bilduma
Museoan bilduta margolanak XIII. mendetik gaur egun arte doaz. Beste margolarien artean hauen lanak ikus daitezke hemen:
Beste lan askoren artean Gustave Courbeten Gari bahetzaileak eta Georges de La Tourren Le Vielleur à la mouche ikus daitezke museoan.
Linda Emond
Ibilbidea
Emondek 1989ko God's Will filmean lortu zuen bere lehen papera. Laura's Shadow (1993) telebistako thriller-ean Brooke Shields- ekin batera egin zuen lan, ordura arteko bere paper ezagunenetako bat hiri izan zelarik.
Antzerkiko aktore gisa, Emondek Chicagoko eta eta New York hiriko eszentakotietan aritu da izan da, eta bost aldiz Jeff Award sarirako izendatua izan da. Life x 3 antzezlanean egin zuen paperarekin 2003ko Tony Award eta Outer Critics Circle Award sarietarako izendapenak lortu zituen. Homebody/Kabul-en egin zuen paperagatik Obie eta Lucille Lortel Award sariak eman zizkioten, beste izendapen batzuez gain.
Hondar (matematika)
Polinomioen zatiketa
Honek zenbaki osoen zatiketa euklidearrarekin desberdintasun bat du: mailaren baldintza r hondarrak dituen mugek ordezkatzen dutela (ez negatiboa eta zatitzaile baino txikiagoa, r bakarra dela ziurtatzeko). Zenbaki osoen eta polinomioen zatiketa Euklidearren arteko antzekotasunak zatiketa Euklidearra burutu daitekeen ingurune algebraiko generalena bilatzera motibatzen du. Eraztunak zeinentzako halako teorema bat existitzen den dominio Euklidearrak deitzen dira, baina generalitate honetan zatitzailearen bakartasuna ez da ziurtatzen.
Polinomioen zatiketak hondarraren teorema deitutako emaitza batera eramaten gaitu: f(x) polinomioa zati x - k egiten bada, hondarra r = f(k) da.
Tama ibaia
Tama ibaia (多摩川) Tokio iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duen ibaia da.
Ibilbidea
Kasadori mendian sortzen da eta Tokioren mendebaldeko ingurune menditsuan Okutama aintzira zeharkatzen du eta Oumera iristen da. Ondoren hegoaldera jotzen du Tama mendiak pasa eta Hamurara iritsi arte. Azkenik Tokioko Badian itsasoratzen da.
Uholdeak
Saritan egiten du gainezka eta gaur egun daukan ibilbidea 1590ko uholdearen ondoren finkatu zen. Mende batzuk badira dikeak eraiki zituztena baina ibaiak sarritan hautsi izan ditu. XX mendean injeniaritza lan handiak egin ziren horregatik.
Aisialdia
Tokiora hurbildu ahala kaiakean aritzeko toki popularra bihurtu da. Inguruko mendiak Japoniako eskalatzaile toki onenak izendatuak izan dira.
Bizikletan aritzeko eta korrika egin eta paseatzeko ibilbideak ere baditu ertzetan.
Abixoi handi
Abixoi handia edo sisangre (Atherina presbyter) ur gazikara eta ur gezako arraina da, Atherinidae familiakoa.
Ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Danimarkako itsasertzetatik Kanarietaraino, bizi da. Bi bizkar hegal dituzte, eta albotara zilar koloreko zerrenda zabala. Sarda handitan ibiltzen da itsas ertzetan eta ibai bokaletan.
Cacosternum boettgeri
Cacosternum boettgeri Cacosternum generoko animalia da. Anfibioen barruko Pyxicephalidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ansó ibarra
Ansó ibarra (aragoieraz: Val d'Ansó; gaztelaniaz: Valle de Ansó) Veral ibaiaren ibarra da, Huescako probintziaren ipar-mendebaldean, Jazetania eskualdean, Euskal Herriarekin eta Bearnorekin mugan. Euskal toponimo ugari dituen ibarra da.
Testu berezietan, historia lanetan edo eleberrietan, euskaraz Ansó edo Berari eman daiteke.
Geografia
Ibarraren mugak Bearno iparraldean, Canal de Berdún hegoaldean, Erronkariko ibarra (Nafarroa Garaia) eta Salbaterra Ezka mendebaldean, eta Hechoko ibarra ekialdean, dira. Ibarra Biniésko arroilak ixten du hegoaldetik.
Inguruko mendiak Petretxema (2.366 m), Ginebral de Gamueta (2.329 m), Atxerito (2.378 m), Hiru Erregeen Mahaia (2.428 m), Txamantxoia (1.945) eta Ezkaurre (2.050) dira. Ipar-ekialdean Alano mendilerroa dago. Mendi horietan barna ibiltzeko, Zuriza eta Linza ( biak euskal toponimoak) parajeetatik abiatu ohi da. Zurizan kanpaleku bat dago eta Linzan mendiko aterpetxea. . GR 11 ibilbide luzea igarotzen da haranetik.
Ansó eta Fago udalerrikoak dira ibarreko lurrak. Ibarrean mendebaldeko aragoieraren aldaera den ansotano dialektoaz mintzatzen da oraindik, hiztun gutxi gelditzen badira ere.
Richgrove (Kalifornia)
Richgrove Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tulare konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Latiano
Mugakideak
Latianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Léger-lès-Paray
Saint-Léger-lès-Paray Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Trets
Trets Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Rodanoren Ahoak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2007an 10.136 biztanle zituen.
Saint-Léger-lès-Paray
Biztanleria
2007an Saint-Léger-lès-Paray udalerrian erroldatutako biztanleak 588 ziren. Familiak 232 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Trets
Biztanleria
2007an Trets udalerrian erroldatutako biztanleak 10.136 ziren. Familiak 3.992 ziren, horien artean 1.045 pertsona bakarrekoak ziren (479 bakarrik bizi ziren gizonak eta 566 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.187 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.424 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 336 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Saint-Léger-lès-Paray
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Angelberga
Angelberga, Engelberga edo Anngilberga (c 830 - 896/901) Luis II.a Italiakoaren emaztea izan zen, eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren enperatriza izan zen 875eko abuztuaren 12an senarra hil zen arte. Enperatriz gisa botere handia zuen bere senarrarengan. Adelkiso I.a Parmakoaren alaba zela uste da, Italiako Erresumako familia boteretsuenetako batekoa, Suponiarrak.
Bjarne Riis
Bjarne Riis (Herning, Danimarka, 1964ko apirilaren 3a - ) Frantziako Tourra irabazi duen txirrindulari daniar bakarra da.
Saint-Léger-lès-Paray
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Angelberga
Biografia
830. urte inguruan jaio zen, eta uste denez Pavian pasa zuen gaztaroa. Luis IIa.rekin 851eko urriaren 5ean ezkondu zen, baina Lotario I.a (senarraren aita) hil zen arte ez zuen paper garrantzitsurik izan. Lotarioren heriotzarkein batera erresuma hiru semeen artean banatu zen, eta zaharrenak, Luisek, Italia eta enperadore titulua eskuratu zuen.
Saint-Léger-lès-Paray
Etxebizitza
2007an 253 etxebizitza zeuden, 233 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 252etxeak ziren. 233 etxebizitza nagusietatik 211 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 81 etxek lau zituzten eta 139 etxek bost zituzten. 72 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 155 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Angelberga
Biografia
862an Luisen anaia Lotario II.ak Teutbergarekin zuen ezkontza ezeztatu nahi izan zuen, ez zutelako seme-alabarik. Apezpikuak onartu zuen eta baimena eman zion berriro ere ezkontzeko, baina Nikolas II.ak apezpikua Erromara deitu eta eskumikatu zuen. Apezpikua Luisengana joan zen eta bere kasua aurkeztu zuen, 864an Egoitza Santua setiatuz. Angelbergak aita-santuari mezua bidali zion esanez babestuko zuela negoziatzera bazetorren. Bileraren ostean akordioa lortu zen eta apezpikuari itzultzeko baimena eman zitzaion, setioarekin amaituz.
Saint-Léger-lès-Paray
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Angelberga
Biografia
Bere balio diplomatikoagatik, senarrak titulu gehiago eman zizkion. 868an Bresciako San Salvatoreko abadesa izendatu zuen. 872an aristokratak kanporatzen saiatu ziren, ez zuelako seme izan. Horren ordez Luisek negoziazioak hasi zituen Luis II.a Germaniarrarekin, garaian Ekialdeko Frantziako erregea, bere oinordeko izan zedin. Angelbergaren boterea murrizteko, nobleek Karlos II.a Burusoila aukeratu zuten oinordeko gisa, Mendebaldeko Frantziako erregea, Luis hil zenean. Boso V.a Arleskoa, Karlosen aldekoak, Angelberga eta bere alaba bakarra, Ermengarda Italiakoa bahitu zituen. 876an berarekin ezkontzera behartu zuen, eta Karlosek Italiako gobernadore izendatu zuen, dux titulupean.
Engelbergaren babesarekin, Bosok bere burua Proventzako Errege izendatu zuen 879ko urriaren 15ean. Angelbergak babesa hartu zuen Suabian. Karlos III.a Gizenak Viena 882an hartu zuenean Angelbergari Italiari itzultzeko baimena eman zioten. 896an Piacenzako San Sistoko abadesa izan zen, baina laster hil zen.
Bjarne Riis
1986. urtean egin zuen debuta. Hasierako urteetan ez zuen garaipen handirik izan. 1989. urtean lehenbiziko etapa garaipenak izan zituen Italiako Giroan eta Etorkizuneko Tourrean.
Saint-Léger-lès-Paray
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 415 ziren, horien artean 285 aktiboak ziren eta 130 inaktiboak ziren. 285 pertsona aktiboetatik 274 lanean zeuden (150 gizon eta 124 emakume) eta 11 langabezian zeuden (3 gizon eta 8 emakume). 130 pertsona inaktiboetatik 74 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Bjarne Riis
1992. urtean Danimarkako txapeldun izatearekin bere txirrindulari ibilbideak bultzada handia izan zuen eta hurrengo urteetan garaipen handiak lortu zituen, tartean 1996. urteko Frantziako Tourra. 2007. urtean Kopenhagen emandako prentsaurreko batean 1993 eta 1998 artean EPOz dopatu izana onartu zuen eta Tourreko garaipena eztabaidatua da, Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunak (UCI) ez baitu oraindik erabakirik hartu.
Saint-Léger-lès-Paray
Diru sarrerak
2009an Saint-Léger-lès-Paray udalerrian 247 unitate fiskal zeuden, 631,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.182 euro zen.
Bjarne Riis
1999. urtean Suitzako itzulian erori eta erretiratu egin zen. Ordutik aurrera Danimarkako Team Saxo Bank taldeko zuzendaria da. Bere gidaritzapean izandako garaipen handienak, 2006. urtean Italiako Giroa (Ivan Bassok) eta 2008. urtean Frantziako Tourra (Carlos Sastrek) izan dira.
Saint-Léger-lès-Paray
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren, 2 zurginak, 1 argiketaria eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Saint-Léger-lès-Paray udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.248 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Trets
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 4.471 etxebizitza zeuden, 4.082 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 113 bigarren erresidentzia ziren eta 276 hutsik zeuden. 3.308 etxeak ziren eta 1.051 apartamentuak ziren. 4.082 etxebizitza nagusietatik 2.534 bere jabearen bizilekua ziren, 1.379 alokairuan okupaturik zeuden eta 169 doan lagata zeuden; 219 etxek gela bat zuten, 438 etxek bi zituzten, 860 etxek hiru zituzten, 1.225 etxek lau zituzten eta 1.339 etxek bost zituzten. 3.042 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.674 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.951 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 6.733 ziren, horien artean 4.931 aktiboak ziren eta 1.802 inaktiboak ziren. 4.931 pertsona aktiboetatik 4.471 lanean zeuden (2.390 gizon eta 2.081 emakume) eta 461 langabezian zeuden (196 gizon eta 265 emakume). 1.802 pertsona inaktiboetatik 557 erretiraturik zeuden, 574 ikasten zeuden eta 671 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Trets udalerrian 3.960 unitate fiskal zeuden, 10.151,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.978 euro zen.