cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carme Solé Vendrell
Biografia
2014ean, haurren erretratuak protagonista zituen Carmeren pintura erakusketa baten ondorioz, Jaume Escalarekin batera "Why" proiektua garatu zuen. Proiektu honek eskubideak urratuak dituzten haurrak ikusgai egin nahi ditu, umeen erretratuak ohialetan margotuz eta etxe desberdinetako balkoietan eskegiz. Bi urteren buruan 100 bat aurpegi zintzilikatu dira Kataluniako balkoietan.
2012 eta 2015 tartean Kataluniako Liburutegiari bere marrazki originalen dohaintza egin dio, 400 marrazki inguru.
Lana
800 albuma eta testuliburu baino gehiago ilustratu ditu. Bere liburuek askotariko gaiak lantzen dituzte eta adin desberdinetara zuzenduak daude, teknika eta estilo berriak biltzen dituztelarik. Hainbat herrialdeetan argitaratu dira bere liburuak; Erresuma Batua, Frantzia, Italia, Alemania, EEBB, Kanada, Herbehereak, Danimarka, Brasil, Taiwan, Japonia eta Korea.
Crenicichla semicincta
Crenicichla semicincta Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Carme Solé Vendrell
Lana
Aipagarrienetako batzuk:
Erakusketak
Nabarmenetakoak:
Sariak
Sari asko jaso ditu bere bizitzan zehar eta hauetako batzuk:
Blaymont
Biztanleria
2007an Blaymont udalerrian erroldatutako biztanleak 221 ziren. Familiak 103 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 137 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 132 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 100 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 91 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 45 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Humberlito Borges
Humberlito Borges Teixeira (1980ko urriaren 5a - ) Brasilgo futbolaria da.
Blaymont
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 120 ziren, horien artean 90 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 90 pertsona aktiboetatik 85 lanean zeuden (41 gizon eta 44 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 3 zurginak eta 1 iturgina.
2000. urtean Blaymont udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 750 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Industria Berriaren SPRI hiztegia
2019an sortu zen Industria Berriaren SPRI Hiztegia industria-sektorearen alderdirik aurreratuenari dagokion hiztegi espezializatua da. Sektore hori etengabe ari da kontzeptu berriak sortzen eta zaharrak eguneratzen. Horregatik, ezinbestekoa da berrikuntza horiei guztiei jarraipena egitea eta hala kontzeptuen edukia nola kontzeptu horiek izendatzeko terminoak ondo finkatzea eta baliabide batean biltzea eta argitaratzea. Hartara, modu batean edo bestean Industria Berriaren alorrean dihardugunok lan-tresna berri bat dugu, eguneroko zereginetan lagungarria izango zaiguna. SPRI Taldearen eta Elhuyarko Hizkuntza eta Teknologia Unitatearen elkarlanetik sortutako baliabidea da Industria Berriaren SPRI Hiztegia.
Pteropus personatus
Pteropus personatus Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Industria Berriaren SPRI hiztegia
Euskal Autonomia Erkidegoa ri dagokionez, hiru dira industriaren alorreko lan-hizkuntza nagusiak: euskara, gaztelania eta ingelesa. Horregatik, hiztegi honetan jasotako kontzeptuen ordainak eta definizioak ere hiru hizkuntzan eman ditugu, eta hiztegiaren interfazea ere hiru hizkuntza horietan erabil daiteke. Horrek, jakina, hiztegiaren erabilera-esparrua zabaltzen du, eta beste herrialde batzuetarako ere erabilgarri bihurtzen du.
SPRI Hiztegiak 566 kontzeptu ditu gaur egun, eta kontzeptu guztiek euskarazko, gaztelaniazko eta ingelesezko ordainak dituzte; guztira, 2.331 termino. Hiztegian bilaketa bat egin nahi dugunean, hiru hizkuntza horietako edozeinetatik abia gaitezke. Hizkuntza kontuan hartuta, hau da termino-kopuruaren banaketa:
Gainera, kontzeptu gehienek definizioa ere badute —guztira, 328 kontzeptu daude definituta—, eta hori ere hiztegiaren oinarri diren hiru hizkuntzetan kontsulta daiteke.
SPRI Hiztegiaren nahia da sortuta dauden euskarazko terminoen zuzentasuna eta egokitasuna aztertzea edo termino berriak proposatzea, alde batetik; bestetik, oraindik euskarazko ordainik ez duten kontzeptuak izendatzeko euskarazko terminoak sortzea, erabiltzaileak aukera hori ere eskura izan dezan. Honekin batera, kontuan hartuz EAEko industria alorreko lan-hizkuntza nagusiak euskara, gaztelania eta ingelesa direla, hiztegi honetan jasotako kontzeptuen ordainak eta definizioak ere hiru hizkuntzan eman ditugu, eta hiztegiaren interfazea ere hiru hizkuntza horietan erabil daiteke. Horrek, jakina, hiztegiaren erabilera-esparrua zabaltzen du, eta beste herrialde batzuetarako ere erabilgarri bihurtzen du.
Industria Berriaren Hiztegiaren erabiltzaileak irudikatzen ditugunean, era askotako pertsonak etortzen zaizkigu gogora: industriaren alorreko profesionalak, hezkuntzaren eremuko testu-sortzaileak, unibertsitateko eta lanbide-hezkuntzako ikasle eta irakasleak, itzultzaileak eta abar. Industria Berriaren Hiztegia kolektibo horiei guztiei zuzenduta dago, eta horien guztien informazio-iturri eta lan-tresna izan nahi du.
SPRI Hiztegia elementu bizia da, urtez urte, industria alorrean sortzen diren kontzeptu berriak bildu eta jasotzen jarraitzen duena. Industria Berriaren Hiztegian jasotako kontzeptu guztiak Euskalterm, Terminologia Banku Publikoan txertatzen dira.
Indeus, Industriaren Euskal Plataforma
Industriaren Euskal Plataforma sortu eta gutxira jarri zuen martxan SPRIk Industria Berriaren Hiztegia, enpresei kontzeptu berriak euskaraz erabiltzen laguntzeko.
Malinas
Malinas (Malines; Mechelen) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandrian, herrialde osoko hamargarren populatuena dena.
Kirolak
RKV Malinas hiriko futbol talde nagusia da. Belgikako lau liga irabazteaz gain 1988an Europako Errekopa eta Europako Superkopa irabazi zituen.
Hiri senidetuak
Malinas ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Sarah Walmsley
Sarah Walmsley ( ? –1794ko urtarrilaren 8a) britainiar jostun, aktore eta abeslaria izan zen.
Biografia
Ingalaterrako Bath hirian jostuna izan zen, eta 1768an John Edwin aktorea ezagutu zuen. Inoiz ezkondu ez ziren arren, berak abizena hartu zuen eta hainbat seme-alaba izan zituzten:John, Richard, David etaSarah. John Edwin, semea ere aktorea izan zen.
Artista ibilbidea
Bath-en paper batzuk egin ondoren, Londresko agertokietan debuta egin zuen Miles Peter Andrewsen The Baron Kinkverkotsdorsprakengatchdern lanarekin fartsa 1981eko uztailaren 9an estreinatu zen Haymarket antzokian, eta Grootrump interpretatu zuen.
Urteko jarduera-kopurua oso txikia zen arren, jarduera horien kopurua handitzen hasi zen 1780ko hamarkadaren bigarren erdian, eta hainbat arazo izan zituen bikoteak, seme-alabak zaintze kontuak zirela eta. Hain zuzen ere, 1789an senarra beste emakume batekin harremanetan hasi zen eta Sarah familiaren etxetik alde egitera behartu zuen. Prentsan izan zituen liskarrak Edwin 1790ean hil arte.
Ordutik, Drury Lane antzokian eta Haymarket-en zenbait paper egin zituen, eta abeslari soprano gisa ere lan egin zuen koruan. 1793ko irailean Sarah alaba hil zen eta azaroaren 19an antzerkian agertu zen azken aldiz, Haymarket-en ahots-pieza bat eginez. Handik gutxira, 1794ko urtarrilaren 8an, hil egin zen; European Magazinean esan zuten alaba galdu zuelako hil zela.
Borussia Dortmund
Borussia Dortmund (izen osoa Ballspielverein Borussia (BVB) Dortmund) Alemaniako futbol talde handienetako bat da, Bundesligak irabazteaz gain UEFAko Txapeldunen Liga eta Kontinente arteko Futbol Kopa ere irabaziak baititu. 2013ko Txapeldunen ligako finalean izan da. Etxeko partiduak Signal Iduna Park estadioan jokatu ohi ditu.
Historia
Parrokia katoliko batetako langileek sortu zuten taldea 1909ko abenduaren 9an. Borussia izena (Prusiaren izen latinizatua) taldea babesten zuen garagardo markak ezarria da. Lehenengo garai handia 50. hamarkada bukaeran eta 60 hasieran izan zuen, Bundesliga hasi aurreko ligan hiru aldiz gailendu baitzen. Nazioarteko kopa bat irabazi zuen lehen talde alemaniarra ere izan zen, 1966an irabazitako Europako Errekopa hain zuzen ere.
Garai onenak 90. hamarkadan ezagutu zituen. 1995 eta 2002 artean 3 Bundesliga, 2 superkopa, UEFAko Txapeldunen Liga bat eta Kontinente arteko Futbol Kopa bat irabazi zituen.
2014ko denboraldia balekoa izan du, Ligan eta Kopan bigarren egin baitu baina Europan azkar kanporatu baitzuten. 2015ean makalago ibili ondoren 2016an berriz ere bigarren postua eskuratu zuen Ligan eta Kopako finalista izan zen. 2017an bere historiako laugarren Kopa eskuratu zuen eta 2021ean bosgarrena lortu du.
Zaleen laguntzarik ez zaio falta, izan ere Europan batezbesteko ikusle gehien dituen kluba da.
Uniformea
Borussia Dortmunden koloreak horia eta beltza izan dira beti.
2023/2024 taldea
2023ko uztailaren 4an eguneratua.
Eiriksmál
Eiriksmál Gunnhild erreginak hala eskatuta bere hildako senarra zen Erik I.a Norvegiakoaren oroimenez 954an inguruan konposatutako olerki eskaldiko bat da.
Beranduagokoa den Hákonarmál olerkia, dirudienez, Eiriksmálen oinarritua dago.
Liu Hong
Liu Hong (987ko maiatzaren 12a) ibilketa atletikoan aditua den atleta txinatar bat da. 20kmko munduko errekorra du 1:24:38 orduko denborarekin, 2015ean ezarria.
Liuk hainbat domina irabazi ditu Atletismoko Munduko Txapelketan, 2011n, 2015ean eta 2019an hiru urrezko domina eta 2009an eta 2013an zilarrezko bi. Udako Olinpiar Jokoetan laugarren sailkatu zen 2008an eta 2012an. Liu 2016ko Olinpiar Jokoetako 20 km-ko urrezko domina da. Liuk bi aldiz urrezko domina irabazi zuen Asiako Jokoetan, 2006an eta 2010ean. IAAF World Race Walking Kopan txapeldunorde izan zen 2014an. Bere hasierako karreran, 2006an Munduko Junior mailako txapelduna izan zen.
Crenicichla semifasciata
Crenicichla semifasciata Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Urkatu (jokoa)
Urkatua arkatza eta paperaz jokatzeko mahai-joko bat da. Jokatzeko, pertsona batek hitz bat (zenbaitetan, erranaldi bat) pentsatzen du, eta jokalariek hitza zein den asmatu beharko dute.
Jokoaren izena jokoan zehar marrazten den urkaturiko gizakiaren iruditik datorkio. Irudia bukatzeak jokalariek jokoa galdu dutela adierazten du.
Jokoaren mekanika
Bi pertsona edo gehiagok joka dezakete. Batek hitz edo erranaldi bat pentsatuko du, eta sekretupean atxikiko. Gainontzekoek hitz sekretua zein den asmatu beharko dute, letrak proposatuz.
Hasteko, hitza pentsatu duenak hitz horren hizki ak idazteko hutsuneak marraztuko ditu, jokalariei hitzak zenbat hizki dituen aditzera emanez. Ondoren, jokalariek letrak proposatuko dituzte, txandaka.
Edozein jokalarik, bere txandan, hizkia erran beharrean hitza edo soluzioa erran dezake. Huts eginez gero, marrazkiari marra bat gehituko zaio.
Letrak proposatuz, hitza eta urkatuaren marrazkia gero eta osatuagoak egongo dira, bietako bat guztiz osatzen den arte. Azken kasu horretan, jokoa bukatzen da.
Jokoa irabazteko, jokalari batek soluzioa erran eta asmatu behar du, bere txandan. Hutsegiteen ondorioz marra guztiak marrazten badira (urkatuaren irudia burutuz), jokalariek partida galtzen dute, eta hitza pentsatu duenak, irabazi.
Marrazkia, normalki, urkamendian zintzilik den gizaki baten irudi sinplifikatua da. Marrazkiaren itxura zehatza eta marrazkia osatzeko behar diren marra kopurua, ordea, ez dira finkoak, eta tokia eta egoeraren arabera aldatzen dira.
Eragindako abortu
thumb|350px|Eragindako abortuaren legezkotasuna, munduan: {{legend|#3236D3|Legezkoa, eskatzea aski.}} {{legend|#3f9bbb|Legezkoa, arrazoi hauetakoren bat izanez gero: bortxaketa, amaren bizitzarako arriskua, gorputzeko edo buruko osasun arriskua, gizarte eta ekonomia faktoreak, umekiaren akatsak.}} {{legend|#d4df5a|Legezkoa, arrazoi hauetakoren bat izanez gero: bortxaketa, amaren bizitzarako arriskua, gorputzeko edo buruko osasun arriskua, umekiaren akatsak.}} {{legend|#FA7014|Legez kanpokoa, salbuespen hauek izan ezik: bortxaketa, amaren bizitzarako arriskua, gorputzeko edo buruko osasun arriskua.}} {{legend|#cc7662|Legez kanpokoa, salbuespen hauek izan ezik: amaren bizitzarako arriskua, gorputzeko edo buruko osasun arriskua.}} {{legend|#FF0000|Legez kanpokoa, salbuespenik gabe.}} {{legend|#2F2F2F|Eskualde batetik bestera aldatzen da.}} {{legend|#B3B3B3|Informaziorik ez dugu.}} Eragindako abortua edo haurdunaldia borondatez etetea (HBE) legeak onartutako baldintzetan, haurdun dagoen emakumearen berariazko baimenarekin eta abortuak praktikatzen diren zentro eta establezimendu publiko zein pribatu batean mediku baten eskutik egindako abortua da. Lege-baldintzak aldatu egiten dira herrialde batetik bestera.
OMEren kalkuluen arabera, urtean 56 milioi eragindako abortu inguru egiten dituzte munduan, eta horien %45a inguru modu ez-seguruan egiten dituzte. Abortu-tasak gutxi aldatu ziren 2003 eta 2008 artean, eta hori baino lehen, gutxienez bi hamarkadatan behera egin zuten, familia-plangintza eta jaiotza-tasaren kontrola handitu ahala. 2008tik aurrera, munduko emakumeen % 40k justifikatu gabeko legezko abortuak egiteko aukera zuen. Abortuak baimentzen dituzten herrialdeek hainbat baldintza dituzte: haurdunaldian abortua zein aurreratuta dagoen edo abortua egiteko arrazoiak zein diren. Sexuaren araberako abortu selektiboak egitea moralaren aurkakoa den arren, 1970-2017 aldian 23,1 milioi neska "jaiotza falta" dela kalkulatu da. Desoreka hori batez ere Txinak eta Indiak eragiten dute.
Historikoki, abortuak belarrez egindako medikamentuez, tresna zorrotzez, masaje sendoez edo beste metodo tradizional batzuez eragin dituzte. Abortuari buruzko legeak eta abortuei buruzko iritzi kultural, filosofiko, legal eta erlijiosoak desberdinak dira mundu osoan. Zenbait lekutan, abortua soilik kasu jakin batzuetan legezkoa da: bortxaketa, fetuarekin arazoak, pobrezia, emakume baten osasunerako arriskua edo intzestua. Leku askotan eztabaida handia dago abortuaren arazo moral, etiko eta legalen inguruan.
Legearen arabera baimentzeko argudioen artean, herrialde garatuek haurdunarentzat klandestinitatean baino arrisku txikiagoa ekar dezakeela hobesten dute. Metodo modernoek medikamentuak edo kirurgia erabiltzen dituzte abortuak eragintzeko. Batzuen arabera, mifepristona, prostaglandinarekin konbinatuta, haurdunaldiaren lehen eta bigarren hiruhilekoetako kirurgia bezain segurua eta eraginkorra dela dirudi, nahiz eta Estatu Batuetako Medikuntza Liburutegi Nazionalak horri buruzko ebidentzia faltaz ohartarazi. Kanadako Aldizkari Obstetrikoaren arabera, segurtasunik gabeko abortuek (kalifikatu gabeko pertsonek, ekipo arriskutsuarekin egindakoak edo instalazio osasungaitzetan egindakoak) 47.000 heriotza eta 5 milioi ospitaleratze eragiten dituzte urtero. Osasunaren Mundu Erakundeak emakume guztientzat eskuragarri dauden abortu seguruak eta legalak gomendatzen ditu.
XVI. mendea
'''XVI. mendea''' 1501. urtetik 1600. urtera bitarteko aldia da (bi urte horiek barne).
Luzio Kornelio Sila
Luzio Cornelio Sila (Lucius Cornelius Sylla Felix; Erroma, K.a. 138 inguru - Kumas, K.a. 78) Antzinako Erromako jeneral eta politikaria izan zen. Beste kargu batzuen artean, kuestore, pretore, legatu eta kontsul izan zen. Hil ondoren Felix izengoitia eman zioten, borroketan zorionekoa zelako.
Bizitza
Aristokraziaren familia batean sortu zen. Marioren armadarekin Numidiara joanik, Jugurta bere esku uztera behartu zuen Mauritaniako erregea (K.a. 105) eta horrek ospea eman bazion ere, Marioren errezeloa ere sortu zuen. K.a. 104-K.a. 103 urteetan, Marioren legatu zela, germaniarren aurkako borrokan egin zen ezagun. Oligarkiaren buru izan zen, eta Mitridates VI.a Eupato-ren aurkako gudarostearen buru izendatu zuen senatuak. Alabaina, plebeak kargu hartatik egotzi eta Mario hautatu zuten haren ordez. Silak Erroma hartu zuen eta Mariok Afrikara ihes egin behar izan zuen.
Erroma menderatu ondoren, Grezia eta Asiako probintzia bere mende zituen Mitridatesen aurka jo zuen. K.a. 87-K.a. 86an Greziaz jabetu zen, eta K.a. 85ean Asiako probintzia eskuratu zuen. K.a. 87an, ordea, Sila Grezian zelarik, Erroma plebearen eta Marioren jarraitzaileen eskuetan gelditu zen. Sila Italian lehorreratu zen 40.000 gizonen buru eta, azkenik, Metelo Pioren eta Ponpeio Gaztearen armadarekin bat eginik, eta urte eta erdiko gerra zibilen ondoren, Erroman sartu zen K.a. 82an. Bere burua diktadore izendatu zuen eta lege gogorrak ezarri zituen. Ankerkeriaz beteriko agintaldiaren ondoren, K.a. 79an aginpidea utzi zuen eta Kumasera erretiratu zen.
Gizarte-antropologia
Gizarte-antropologia giza gizarte eta kulturen portaera-ereduak aztertzea da. Antropologo nagusia da Erresuma Batuan eta Commonwealth eta Europa osoan, non antropologia kulturaletik bereizten den.
Antropologia kulturalaren konparazioa
Kultur antropologia terminoa, oro har, espiritu holistikoak diren lan etnografikoei aplikatzen zaie, kulturak gizabanakoaren esperientzian eragina izateko dituen moduetara orientatzen dira, edo herri baten jakintzaren, ohituren eta instituzioen ikuspegi biribila eman nahi zaie. Antropologia soziala lan etnografikoei aplikatzen zaien termino bat da, gizarte-harremanen sistema jakin bat isolatzen saiatzen direnak, hala nola, etxeko bizitza, ekonomia, zuzenbidea, politika edo erlijioa osatzen dutenak, gizarte-bizitzako oinarri antolatzaileei lehentasun analitikoak ematen dizkietenak, eta kultur fenomenoak ikerketa zientifikoaren gai nagusietan nolabait sekundario gisa hartzen dituztenak.
Britainiar, frantses eta Amerikako antropologo soziokulturalen arteko ezberdintasunak gutxitu egin dira, teoria eta metodoen arteko elkarrizketa eta mailegua areagotuz. Antropologo sozial eta kulturalak, eta biak integratzen dituzten batzuk, antropologiako institutu gehienetan aurkitzen dira. Beraz, unitate instituzionalen izen formalek ez dute zertan erabat islatu diziplinen edukia. Batzuek, Gizarte eta kulturako Antropologia Institutua (Oxford) bezala, izena aldatu zuten konposizioaren aldaketa islatzeko, eta beste batzuek, Kenteko Unibertsitateko Gizarte Antropologia, adibidez Antropologia hutsa bihurtu zen. Gehienek eusten diote sortu zireneko izenari.
Ikerketa kualitatibo luzeak, baita landa-ikerketa intentsiboak ere (parte hartzeko behaketa-metodoak azpimarratuz), tradizionalki bultzatu izan dira antropologia sozialean, ekonomialariek, zientzialari politikoek eta (gehienak) soziologoek erabili ohi dituzten azterketa kuantitatiboak baino gehiago.
Kosme Jerusalemgoa
Kosme Jerusalemgoa (Jerusalem, VIII. mendea – Maiuma, Gaza, 760) bizantziar fraidea izan zen, Hagiopolita eta Meloda izenez ere ezaguna. Maiuma hiriko apezpikua izan zen, Gazan (Palestina). Liturgian oinarritutako ereserkiak egin zituen. Jaieguna, urtarrilaren 15a.
Sustrai jangarri
Sustrai jangarri bat edo sustrai barazki bat jaki bezala erabiltzen den sustrai bat da, "sustrai" gisa landare baten lurrazpiko zati jangarri bat izanik eta ez botanikan erabiltzen den sustraiaren kontzeptua.
Sustrai jangarriak karbohidratoetan aberatsak izan ohi dira, azukre eta almidoiaz gain, beste mota batzuk ere badituzte. Bereziki garrantzia ekonomikoa dute almidoi kantitate altua daukaten sustraiak, zonalde tropikaletan oinarrizko jakiak izaten baitira. Gainera, zerealak eklipsatzera ere ailegatzen dira Afrika Okzidental, Erdialdeko Amerika eta Ozeanian, non sustraiak zuzenean edo matxukatuta erabiltzen diren plater desberdinak prestatzeko.
Sustrai jangarrien zerrenda
Datorren zerrenda hau sustraien anatomiaren arabera dago ordenatua.
Landare zurtoin modifikatua
Erraboila
Errizoma
Tuberkuloak
Benetako sustraia
Sustrai tuberkuloduna
Tipula Allium cepa
Gisatu, erregosi, salda... gehienen oinarri lurrintsua, gure sukaldaritzan gehien erabiltzen den elikagaia izango da. Gozo zaporea ematen die hainbat prestaketari. Nire uste apalean tipula ondo gozatzea eta gorritzea erre gabe giltzarri da erregosi, gisatu eta hainbat eltzekari prestatzeko garaian.
Tipula gorria Allium cepa
Saltsa bizkaitarraren oinarria nagusia da txorizeroekin batera, gozoa, lurrin berezikoa, gordinik, entsalada edo ozpin oliotan bikain beratzen dena.
Tipulina Allium cepa
Tipula freskoa bezala kontsidera dezakegu, zaporez eta usainez finagoa. Beste tipulak bezala erabil daiteke, baina normalean, gordinik jateko erabiltzen da. Katalunian, Calcots tipulinak erreta jaten dituzte. Tipulin hostoak ere edertzeko erabiltzen dira bai tiretan edo xehatuak.
Baratxuria edo berakatza Allium sativum
Gure sukaldaritzaren beste oinarrietako bat, lehortu eta urte osoan jan izan duguna. Baratxuriak ere zuriak eta gorriak ditugu. Euskal Herriko plater ezagunenetan beti azaltzen da. Pil-pila, ajoarrieroa, saltsa berdea, baratxuri zopa, zurrukutuna, olio erre desberdinak.... Usain eta zapore indartsua du. Nik, normalean, erregosi behar badut xerratuta beste barazkien aurretik gorritzen dut. Kontu handia eduki behar da ez erretzeko, orduan, zapore txarra hartzen baitu. Berakatza ernatzen denean, bihotza kentzea komeni izaten da. Propietate emultsionatzaileak ditu, alioli saltsa adibidez. Erraz zuritu nahi izanez gero, nahikoa izango litzateke 5 minutuz ur epeletan edukitzea.
Baratxuri freskoa Allium sativum
Baratxuriaren kimua, salteatuta, nahaski mota desberdinak (ganba edo itsaskiekin, perretxikoekin, gari zainzuriekin....) egiteko asko erabiltzen da; udaberriko elikagaia dugu. Potoko baratxuri freskoak gorrotatzen ditut, niretzat horiek ez dira baratxuri freskoak, beste zerbait dira, berdina gertatzen zait potoan saltzen diren barazki askorekin, zapore azidoak dena aldatzen baitu.
Tipulatxa Allium ascalonicum
Tipula baino txikiagoa da, tipula eta berakatzaren nahasketa moduko bat. Gorria edo zuria izan daiteke. Oso lurrintsua da, hegoaldean ez da asko erabiltzen, ipar aldean gehiago. Frantziako sukaldaritzan asko erabiltzen da. Lurrin fina eta berezia du. Tipularekin ordezka dezakegu baina kantitate txikiagoan. Bere bulba gurean oso gutxi erabiltzen bada ere, Frantzia, Alemanian, eta Europako beste herrialde batzuetan erabiltzen da. Bulbaren kasuan, gehiago pureak eta kremak egiteko edo barazkien oinarri moduan.
Arbia Brassica rapa subsp. rapa
Mota eta forma askotakoak ditugu, gurean gehiago ganaduaren elikagai moduan erabili izan da. Asiako sukaldaritzak, japoniarrek bereziki, beste dimentsio bat eman diote. Lurrunetan egosia beraien sukaldaritzako oinarri bat da, eta munduan zehar arbi mota desberdinak asko erabiltzen dira. Arbi hostoak, “greloak” edo arbi-garak, Galiziako sukaldaritzan oso ezagunak dira.
Errefautxoa Raphanus sativus
Entsaladetan zatitua, pikante puntu bat ematen dio. Barazki gordinetan preziatua da makrobiotikoentzat. Edertzeko elementu bezala ere erabiltzen da.
Azenarioa Daucus carota subsp. sativus
Tipula eta porruarekin batera erregosi eta gisatu gehienen oinarria da. Gozo puntu bat ematen die prestaketa gehienei, 15 minutu inguru beharko ditu egosteko eta bere gogortasunagatik puskatzea zaila da. Guk zuritu egin behar dela ikasi badugu ere, nik gaur egun prestaketa gehienetarako uretan garbituta, ez dut zuritzen. Egosita, salteatua, gordina entsaladan, zukuan, purean, kreman, menestra eta panatxean jan dezakegu.
Erremolatxa, beterraba Beta vulgaris subsp. vulgaris Conditiva Group
Gero eta gehiago jaten den barazkia dugu, gordina edo egosia, jeneralean, entsaladan. Egosteko 35-45 minutu inguru erabiliko ditugu tamainaren arabera, eta ondoren zurituko dugu. Gordina jateko, zuritu eta arraspagailuarekin birrinduko dugu. Kontu eduki bere tintarekin inguruko osagai guziak tindatuko baititu.
Batata edo boniatoa Ipomoea batatas
Batata tuberkulu luzekako bat da, laranja kolorea du eta gozo puntu bat. Batata erabil daiteke egosia, errea, purean egina. Gurean ez da jateko ohitura handirik.
Juka edo mandioka Yucca
Jatorria Bolibian du baina gaur egun Afrikan ere oso zabaldua dago. Batata bera baino luzeagoa, gelatina ugarikoa, gurean Afrikatik eta Iparramerikatik etorritako kideek ezagutarazi digutena. Egosita lagungarri moduan, tapioka egiteko, irina eginda, labean erreta, oinarrizko jaki bat da inguru batzuetan.
Patata Solanum tuberosum
Ameriketan jatorria duen barazki hau oinarrizko jakia da, eta izan da munduko txoko askotan. Esaterako, Irlandari lagundu zion bere gosete nagusitik irteten.
Merkatuan patata mota ugari aurki ditzakegu, eta horietako bakoitzak sukaldaritzako teknika desberdinei aplikatzeko balioko du. Patata beti ur hotzetik abiatuta egosten da, eta posible den neurrian, hoztu aurretik jatea komeni da. Behin hoztuta, almidoia gogortu egiten baita. Munduan patata mota asko dago, gaur egun gure merkatuetan patata moreak jarri dira modan.
Patataren azala gordinik ez da inoiz jan behar, ez da osasungarria eta.
Antônio Carlos Zago
Antônio Carlos Zago (1969ko maiatzaren 18a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Bastilla
Historia
Espetxe Richelieu kardinalak bihurtu zuen. Goi mailako pertsonentzako prisioa zen, gela handiak eta otordu dotoreak izaten baitzuen. Sadeko markesak bertan bost urte eta erdi bertan eman zituen. Voltaire, Linguet edo Brissot ere egon ziren. Maila apalagoko presoentzat ere beste eremu bat zeukan Bastillak.
Espetxe garestia zela eta, Neckerrek eraitsi nahi izan zuen 1784rako. Herriak ere, kexa-kaierretan suntsitzeko asmoa zuela adierazi zuen. Nolanahi ere, eraikuntza erraldoi orok bezala, erregearen boterea erakusten zuen.
Bastillaren hartzea
Despotismoaren ikurra, 1789ko uztailaren 14an paristarrek hartu zuten. Honek eragin handia izan zuen Frantzia osoan, baita Europan ere. Hortik aurrera, uztailaren 14a Frantziako festa nazionala izan da.
Paulo César Tinga
Paulo César Tinga (1978ko urtarrilaren 13a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Kimball (Nebraska)
Kimball Nebraskako hiri bat da. Kimball konderrian kokatua dago. 2010ean 2,496 biztanle zituen, 5.36 kilometro koadrotan banatuta.
Euskalerriko Eskautak
Euskalerriko Eskautak irabazi asmorik gabeko elkartea da, astialdian egiten duena lan hezitzailearen bidez, eskaut metodologiaren bidez. Hego Euskal Herriko herri eta auzoen hobetzea du helburu, eratzen duten 40 taldeen eguneroko lanarekin. Euskalerriko Eskautek, 1959. urtetik hona, 8 eta 19 urte bitarteko haur eta gazteekin modu eraginkor eta erakargarri batean garatzen du bere lan hezitzailea.
Errealitatearen irakurketa fededun batetik abiatuz, kide guztien partaidetzaren bidez, gizarte bidezkoago eta elkaraguntzaileago bat lortzea da erronka. Hirian, herrian, auzoan, eta batez ere naturan, eskaut taldearen egunerokoa jolasa, etengabeko aurkikuntza, norbere kudeaketa, taldeko bizitza, ospakizuna eta jaia da. Taldeko bizitzan barneturik, gurasoek ere parte hartzeko aukera duten, haur eta gazteentzako abentura da. Taldeko bizitzan barneturik, gurasoek ere parte hartzeko aukera duten, haur eta gazteentzako abentura da.
Horretarako guztirako, Euskalerriko Eskautek pertsona arduratsuak ditu, eguneroko konpromisoa eta arduretatik abiatuz, taldean lan hezitzailea aurrera eramango duten begirale prestatuak, heziak eta tituludunak.
Euskalerriko Eskautak elkartea Movimiento Scout Católico Espainia osoko eskaut mugimenduaren barruan dago.
Eskaut mugimendua Euskal Herrian
Egun, eskaut mugimendua Euskal Herriko herrialde guztietan bizirik dago. Bizkaia da lurralderik indartsuena, eta Araba ahulena. Bizkaiko lurraldean, taldeak eskualdeka banatzen dira: Bilbo Erdia, Eskuinaldea, Ezkermeatzaldea eta Herri aldea. Esan daiteke Euskalerriko Eskautak krisi gorrian sartuta daudela, joera orokorren arabera taldeak desagertzen doazelako apurka-apurka. Beraz, horrek hausnarketa sakona eragin beharko luke elkartearen barnean eta etorkizunari begira neurri aurrerakoiagoak hartzea bideratu beharko luke era berean. Azken hamar urteetan ez da Bizkaian talde berririk sortu. Gipuzkoan ez dago talderik Euskalerriko Eskautak elkartearen barruan, bai ordea Euskal Eskaut Gia Elkartean eta bai askeak.
Gaur, hauek dira Euskalerriko Eskauten dauden taldeak:
Lerista distinguenda
Lerista distinguenda Lerista generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Afrikaansezko Wikipedia
Afrikaansezko Wikipedia Wikipediaren afrikaanszko edizioa da. 2001eko urrian jarri zen abian, eta 2008ko urriaren hasieran 10.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 60.a zen.
NGC 670
NGC 670 galaxia bat da, Triangulum konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Echidna unicolor
Echidna unicolor Echidna generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Théus
Théus Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Alpe Garaiak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Théus udalerrian erroldatutako biztanleak 175 ziren. Familiak 57 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 124 etxebizitza zeuden, 65 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 114 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 65 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 48 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 108 ziren, horien artean 88 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 88 pertsona aktiboetatik 78 lanean zeuden (47 gizon eta 31 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Théus udalerrian 86 unitate fiskal zeuden, 227 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.051 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak eta 1 zurgina.
2000. urtean Théus udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 364 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tenisa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak bakarka
Gizonezkoak bakarka tenisak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan izan zuen probeta bat da. Andy Murray zen aurreko bi olinpiar jokoetako txapelduna, baina kanpoan geratu zen koadrizepsarekin arazoak zituela eta.
Novak Djokovic rankingetan munduko lehenengoak Golden Slam egutegiaren barne jokatu zuen, 22 partida galdu gabe egin eta gero eta Australiako Irekia, Frantziako Opena eta Wimbledon Txapelketa irabazi eta gero 2021ean; Alexander Zverevek irabazi zion, ordez, finalerdietan.
Lehiaketa kalerapen sinpleko txapelketa bat da, brontzezko dominarako partida batekin. Partida bakoitza 3 setetik onenetara jokatzen dira, eta berdinketa balego 10 puntuko hausketa bat jokatzen da. Finala ere 3 setera jokatu zen, aurrekoetako 5 seten ordez.
Sailkapena
Batzorde Olinpiko Nazional bakoitzak lau jokalari inskriba ditzake. Nazioak lau jokalarira mugatuta egon ziren 2000ko jokoetatik. Gizonezkoentzako sailkapena batez ere 2021eko ekainaren 7ko ATPko sailkapen-zerrendaren bidez egiten da. Murrizketa gehigarri bat jokalariek 2017 eta 2020 artean Davis Kopako hiru ekitalditarako izendaturiko talde bateko kide izan behar zutela da (salbuespen batzuekin). Gizonezkoentzako 64 plaza daude eskuragarri. Lehenengo 56ak munduko rankingaren bidez esleitzen dira.
Sei plaza daude eskuragarri sailkapen kontinentalaren bidez: lau txapelketa kontinentalen bidez (bi 2019ko Panamerikar Jokoetan, bat 2018ko Asiako Jokoetan eta bat 2019ko Afrikako Jokoetan) eta bi kontinente bakoitzeko munduko sailkapen mugatuaren bidez (bat Europarako eta beste bat Ozeaniarako, CONSetik etorri behar direnak, sailkatutako beste lehiakiderik gabe). Txapelketa kontinentaleko lau postuek dute lehentasuna munduko sailkapenaren aurretik, beraz, irabazleak (João Menezes, Marcelo Tomás Barrios Vera, Denis Istazoka eta Mohamed Safwat) ez dira 56rentzat zenbatzen (bai, ordea, herrialde bakoitzeko lauko mugarako).
Herrialde anfitrioiak plaza bermatua du. Japoniak munduko sailkapenaren bidez postua lortzen badu, anfitrioiaren bermea ez da erabiltzen eta 57ko postua gehitzen zaio sailkapenari.
Lorpenen araberako sailkapenaren ezohiko prozesu batean, egungo munduko sailkapenaren bidez sailkatu ez den antzinako txapeldun olinpikoarentzat edo Grand Slamekoarentzat plaza bat gordetzen da. Jokalariak urrezko domina olinpikoa edo Grand Slameko final bat irabazi behar izan du banakako modalitatean, lehen 300 sailkatuen artean egon behar du eta lau jokalari sailkatu ez dituen nazio bateko kide izan behar du. Hainbat jokalarik irizpide horiek betetzen badituzte, titulu gehien dituena sailkatuko da; berdinketarik badago, berriz, sailkapen onena duena sailkatuko da. Jokalari batek ere ez baditu irizpide horiek betetzen, sailkapenari postu gehigarri bat gehitzen zaio (57a edo 58a). 2020ko jokoetarako, "Wild card" kupo hau, hasiera batean, egungo bi txapeldun olinpikoak eta hiru aldiz Grand Slameko irabazle Andy Murrayk zuen, baina sarrera zuzen bat eman zitzaion, jokalari batzuk erretiratu ondoren. Hala ere, lehen kanporaketako partida jokatu aurretik erretiratu zen lesio baten ondorioz.
Etxeberri (argipena)
Etxeberri oikonimo bat da (etxe izen bat), «etxe berri» esan nahi duena. Gerora, euskal kulturan ohikoa denez, oikonimoa pertsonen deitura ere bihurtu da; bai eta bestelakoen izena ere. Hona hemen Euskal Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:
Crenicichla sipaliwini
Crenicichla sipaliwini Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Evoxymetopon taeniatus
Evoxymetopon taeniatus Evoxymetopon generoko animalia da. Arrainen barruko Trichiuridae familian sailkatzen da.
La Panneko Hiru Egunak
La Panneko Hiru Egunak (ofizialki KBC-Driedaagse De Panne-Koksijde) Belgikan, Mendebaldeko Flandria probintziako De Panne hiriaren inguruan ospatzen den etapakako txirrindularitza lasterketa bat da.
Mahoba barrutia
Mahoba barrutia Indiako barruti bat da, Chitrakoot dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Yoshio Kato
(japonieraz: 加藤 好男, 1957ko abuztuaren 1a - ) Japoniako futbolaria da.
La Panneko Hiru Egunak
Eric Vanderaerden da proba honetan garaipen gehien lortu dituena, bost aldiz irabaziz, horietako lau jarraian. Ez dira euskaldunik izan podiumean.
Joko-taula
Joko-taula zenbait mahai-jokoetan (xake, dama, etab.etan) piezak edo fitxak kokatzen diren xafla-moduko pieza laua da, eskuarki karratua edo angeluzuzena izaten dena, jokoaren arauen barruan mugimendu posibleak adieraziz edo joko-sistemarekin edonola ere elkarri eraginez. Ez da nahastu behar, beraz, mahai-tapizarekin, zeinaren funtzio hutsa mahaia edo piezak babestea den, jokoaren mekanikan parte hartu edo interferitu gabe.
Txilibitu (arraina)
Txilibitua edo durdo txilibitua (emeen izena), edo aiena (arren izena) (Labrus mixtus) Labridae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena. Luzarana da eta kolore biziak ditu. Bizkaian txistu edo galjoi ere diote.
Labridae familiako beste espezie askoren kasuan bezala, arrainak gazteak direlarik emeak dira beti, eta adin batetik aurrera zahartuz gero ar bilakatzen dira, eta kolorazioa zeharo aldatzen zaie. Horratx sexu bien izenak desberdinak izatearen arrazoia.
Sinonimoak: Labrus bimaculatus, Labrus bergylta.
Habitata
Bakarrik bizi da edo bikotearekin ugalketa garaian, normalean gorgonien egituretan, 40-80 metroko sakoneran dauden haitzulo eta zirrikituetan ematen dituzte gauak, udazkenean 200 metrotara jeisten eta udaberrian 15 metrotara igotzen direlarik.
Elikadura
Txilibituak krustazeo eta moluskuak jaten ditu batez ere, baita zizareak eta arrain txikiak ere.
Ugalketa
Ugalketa udaberrian edo udan gertatzen da zonaldeen arabera. Eztei-jantzia duten arrak lurraldekoi eta erasokorrak bihurtzen dira, algez egindako euren amodiozko habira hurbiltzen saiatzen diren arerioekiko. Emeek 1.000 arrautza errun ditzakete, arrek berehala ernaltzen dituzte eta bi asteren buruan eklosionatzen dira.
Jaio berriak, maiz, gurasoekin multzotan egiten dute igeri eta 20 urteko bizi iraupena dute.
Banaketa
Atlantikoko erdialdean aurki daiteke, Norvegiatik hasi eta Dakarreraino. Azoreak eta Madeira, Kanarietan eta Mediterraneoan ere.
Besteen odola
Besteen odola (Le Sang des autres) Simone de Beauvoir idazle frantsesak 1945eko abuztuaren 1ean plazaratu zuen eleberria da. 1984an Claude Chabrol zuzendariak zinemara eraman zuen. Euskaraz, Oier Alonsok itzulita, 2001ean plazaratu zen. Irakurlegoak berotasunez jaso zuen eta kritikaren aldetik ere arrakasta handia izan zuen.
Argumentua
Liburuak erresistentzia eta okupazioaren goibeherak kontatzen ditu. Horrela laburtu du liburua Txalaparta argitaletxeak: "Jean Blomart, etxe oneko semea, kontzientziaren ausikiekin bizi da gaztetatik: bere jatorri burgesaren eta langile-klasearen artean hautatu beharraz, hasieran; komunisten estrategiaren eta sindikalismo hutsaren artean, gero; neska baten maitasun sutsua onartu edo ez, bitartean; naziei aurre egitekotan armak eskuetan hartu edo ez, hurrena. Norberaren ekintzek beste batzuen bizitzan ere ondorio zuzenak izaten baititu, norbere odola ez ezik, besteena ere jokoan jarriz. 1945ean kaleratutako eleberri honek II. Mundu Gerraren aurreko giroa eta Frantziako Erresistentzia azaltzen ditu batik bat, baina, horrez gain, hainbat pertsonaiaren erretratu bikainak eskaintzen dizkigu, beren kontraesan eta gazi-gozo guztiekin: Hélène, Paul, Marcel, Madeleine...".
Zineman
Eleberria 1984an moldatu zen zinemarako. Filma frantziar-kanadiarra zen eta zuzendaria Claude Chabrol. Aktore nagusiak, bestetik, hauek ziren: Jodie Foster, Michael Ontkean, Sam Neill eta Lambert Wilson.
Bageshwar barrutia
Bageshwar barrutia Indiako barruti bat da, Kumaon dibisioan, Uttarakhand estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Chamousset
Chamousset Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chamousset udalerrian erroldatutako biztanleak 524 ziren. Familiak 200 ziren, horien artean 50 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 79 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 224 etxebizitza zeuden, 204 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 174 etxeak ziren eta 50 apartamentuak ziren. 204 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 42 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 14 etxek bi gela zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 94 etxek bost zituzten. 182 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 84 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 109 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 355 ziren, horien artean 269 aktiboak ziren eta 86 inaktiboak ziren. 269 pertsona aktiboetatik 246 lanean zeuden (128 gizon eta 118 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 86 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 igeltseroa eta 1 zurgina.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Chamousset udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nostradamus
Nostradamus, jaiotzez Michel de Nôtre-Dame edo Miquèl de Nostradama okzitanieraz (1503ko abenduaren 14a - 1566ko uztailaren 2a) munduko profezia iragarle ospetsuenetarikoa da. Les Prophéties liburua idatzi zuen; batzuen esanetan, haren 941 errimatutako lauko txikietan etorkizuna irakur omen daiteke.
Haurtzaroa
Michel de Nostredame 1503ko abenduaren 14an jaio zen (zenbaitek jaiotza urte bereko abenduaren 21ean kokatzen du) Saint-Rémy-de-Provencen, Frantziako hegoaldean, eta Jaume de Nostredame merkatariaren semea zen. Aitaren aldeko aitona Émile judua zen, baina Proventzako agintariek herritar juduak kristautzera behartu zituztenean, itxuraz behintzat, familia erlijio katoliko erromatarra besarkatu zuten.
Haurtzaroan, Nostradamusek matematika eta astrologiarako gaitasun handiak zituela erakutsi zuen. Irakasleak mindu zituen ez gutxitan, Kopernikok astronomiaren alorrean aurkezturiko teorien alde agertu zenean.
Ikasle-garaia
15 urte zituela, Nostradamus Avignoneko (Frantzia) Unibertsitatean sartu zen batxilergoa ikastera. Urtebetez, Triviuma —Erdi Aroan ikasten ziren hiru ikasgai garrantzitsuen elkarketa, hots, gramatika, erretorika eta logika— burutzea lortu zuen, garai hartako izurri beltzak Avignonen itxiera ekarri eta bere ikasketekin segitzeko beste erakunde bat bilatzeko beharrean aurkitu zen arte. Zenbait urteren ostean, Montpellierreko Unibertsitatean sartu zen, Medikuntza ikasteko, eta batxilergoko azterketak 1525an amaitu zituen.
Izurri pneumonikoaren agerpenak ikasketak eten zizkion berriz ere eta Frantzia osoan zehar bidaiatzera behartuta egon zen, gaixoei elikadura dieta egituratuagoak jarraitzen, oheko arropa erabiltzen, ura ematen eta korridoreak garbi mantentzen lagunduz. Bidaia haietan zehar, informazio ugari lortu eta partekatu zuen hainbat doktore, alkimista, kabalista eta berpizkundeko mistikorekin, klandestinoki. Botikari gisa eskuraturiko ezagutza oso erabilgarria gertatu zitzaion pilula arrosa sortzeko: botika hura garai hartan oso ezaguna bilakatu zen, izurriari aurka egiten zion C bitamina dosi gogorra izateagatik.
1530ean, Montpellierrera itzuli zen doktoretza bukatzeko asmoz, baina unibertsitateak kanporatu egin zuen, aurrez botikari gisa lanean ibilitakoa zela jakitean, espresuki debekatua baitzegoen unibertsitateko estatutuetan. Kaleratzearen ostean, oraindik indarrean zirauen izurriaz beldurturiko gizarte batean botikari gisa lan egitera itzuli zen.
Lehen ezkontza
1531n, Julius Cesar Scaliger medikuak Michel Agen herrira joatera gonbidatu zuen eta hantxe bere lehen emaztearekin ezkondu zen; haren izena eztabaidatua da oraindik, baina Henriette d'Encausse eta Anne de Cabrejas (Perpinyàn bizi zen gazte katalana) dira onartuenak. Bi seme izan zituen azkenarekin. 1537an, bai emaztea eta bai bi haurrak hil egin zitzaizkion, izurri pneumonikoaren ondorioz, ziurrenik. Une hartan, Scalingerrek eztabaida bat izan zuen berarekin, eta Elizako agintariek Okzitaniako Tolosan Inkisizioaren aurrean salatzeko eskatu zioten, Ama Birjinaren estatua baten eraikuntzaren inguruan eginiko iruzkin zakar baten ondorioz.
1545ean, Louis Serre fisikariarekin batera Marseillara joan zen izurriaren beste agerraldi bati aurka egiteko. Gero, Salon-de-Provence eta Aix-en-Provence eskualdeetan gaixotasuna errotik kentzen segitu zuen: Salon-de-Provence finkatu zen, hil arte.
Bigarren ezkontza
Salon-de-Provencen ezarri zenean, 1547an, Anne Ponsarde Gemelle izeneko alargun dirudun batekin ezkondu zen eta beste seme bat izan zuten.
Tratu txar
Tratu txarra konfiantza eta zilegitasuna espero den egoera batean, pertsona bati kalte fisiko edo psikologiko eragin edo espero den zaintza eta laguntza ematen ez diren jokabidea da. Bi motako tratu txarrak bereizten dira; alde batetik, zerbait kaltegarria nahita eginez eragiten den tratu txarra, abusu eta batzuetan gehiegikeria deitzen dena eta espero den laguntza edo tratu ona ez emateagatik eragiten dena, zabarkeria deitzen dena. Tratu txarrek denboran zehar jarraipen luzea badute, jazarpena gertatzen dela esaten da. Tratu txarrak gizarteko eremu askotan gertatzen dira: familian (etxeko indarkeria), eskolan (eskola jazarpena), lantokian (lan-jazarpena) nahiz poliziaren aldetik (poliziaren gehiegikeria eta tortura).
Nostradamus
Bigarren ezkontza
Garai hartan, Medikuntzatik aldentzen hasi zen, praktika ezkutuetara hurreratzen zen ahala. Etorkizuna aurreikusteko omen zuen gaitasun horretaz baliatuz, zenbait almanaka edo urtekari idazten hasi zen (lehena 1550ean argitaratu zen); han, bere benetako izenaren itzulpen latindarra erabiltzen hasi zen, gaur egun erabiltzen dugun Nostradaums, alegia. Lortu zuen arrakastari esker, argitalpen gehiago (eta sarriagotan) idaztera bultzatua sentitu zen.