cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Txirrindularitza eta feminismoa
Belozipedoak: 1860tik 1880ko erdialdera
1860ko hamarkadako azken urteetatik aurrera, lagun batekin bizikletan ibiltzea jarduera sozial herrikoia bihurtu zen gizon eta emakumeen artean. Ibilgailu horiek sozializazio mistoko modu berriak garatzeko aukera ematen zieten. Hala ere, 1880ko hamarkadaren erdialdera arte emakumeak batez ere gizonen mende zeuden txirrindularitza praktikatzeko. Gizon batek bizikleta lagunkoiaren kontrola eramateak emakumea bizikletaz bakarrik ibiltzeak berekin zekartzan arriskuetatik salbu mantendu ahal izatea esan nahi zuen, gizonezkoen autoritatea balioztatuz.
Beraz, elkarrekin bizikletan ibiltzea iraultzailea izan zen gizonen eta emakumeen arteko soziabilitatea garatzeko, baina emakumeak gizonak baino maila baxuagoan mantendu zituen, egoera horretan gizonak bizikletaren gaineko boterea zuela onartu baitzuen.
Bizikletaren moda
1880ko hamarkadaren erdialdetik 1890eko hamarkadaren erdialdera arte segurtasun-bizikleta modernoa garatu zen eta bizikletan ibiltzea oso ezaguna egin zen.
Jantziak
1885 eta 1895 artean, asmatzaileek eta ingeniariek izugarri hobetu zuten bizikleten aurreko belaunaldia, orduan segurtasun-bizikleta zeritzon horretara iritsi arte. Hobekuntza horiek barne hartuta, segurtasun-bizikleta espezifiko bat diseinatu zen emakumeentzat, koadro baxu batekin, arropa egokitu ahal izateko. Hala ere, garai honetan ohikoak ziren gona luzeak eta gerruntze estuak zirela eta, bizikletan ibiltzea are erronka handiagoa izan zen. Beraz, bizikletan ibiltzeko egokitutako arropa-multzoak eskaintzen zitzaizkien emakumeei. Aldaketa horietako batzuk honako hauek ziren: gona zatituak, kordoiekin laburtzen ziren gonak, bonbatxo bihurtzen ziren gonak, oihala orkatilatik gertu mantentzen zuten gonetarako euste-elementuak eta gerruntze zuzen eta erresistente bat zuen bizikleta-kortse bat, bizkarrerako euskarri gehigarriarekin eta doikuntza nasaiagoarekin. Bizikletan ibiltzeko zeuden jantzi guztietatik, bonbatxoak garai honetako ezagunenak izan ziren eta izaten jarraitzen dute. Galtza zabalak ziren, orkatilan zimurtuak, zangarterainoko gona batekin eta gorputzaren goiko aldean modako jaka batekin janzten zirenak.
Arropa hau iritzi kontrajarriekin hartu zen. Elizabeth Cady Stantonek, emakumeek bizikletan ibili behar duten ala ez zioten oharretan, hauxe adierazi zuen: "Laburbilduz, emakumeei bizikletan ibiltzen uzteko esango nuke".... "Batzuek nahiago badituzte haizeari hegan egiten dioten gonak, gurpiletan txikituta, beren zentzugabekeriaren arriskua har dezatela; beste batzuek bonbatxoak nahiago badituzte, utz iezaiezu beren aukeraz gozatzen; beste batzuek galtza zabalak nahiago badituzte, utzi bakean". Bizikletaz ibiltzeko moduari buruzko emakumeentzako eskuliburu idatzietan, autore askok azpimarratzen dute txirrindulari-jantziak erabiltzeak erraztu egiten duela erabilera. Bi kasuetan, badirudi kirol-janzkera hori erabiltzeko erabakia aukera pertsonala izan zela emakumeentzat. Aukera hori egitean, emakumeek, neurri batean, beren bizitzaren kontrola hartu ahal izan zuten. Aldi berean, aukera logiko gisa aurkezten zen, momentuko modari jarraituz janzteak txirrindularitzaren praktika zailago egin baitzezakeen. Horregatik, arropa hau janzteko erabakia oso lotuta egon zen bizikletan ibiltzeko erabakiarekin.
Funtsean, gizonak izan ziren emakumeek txirrindularitzako arropa eta, bereziki, bonbatxoak erabiltzearen aurkari nagusiak. Aurkakotasun hau garai honetako abesti askotan ikus daiteke. Adibidez, 1895eko "Mary Had a Little Lamb" en bertsio batek, Stanislaus Stangek idatzia, honako hau zioen bertso bat zuen: "Mary maitea", esan zuen bildotsak,
"Beldurra ematen dit neskak bizikletan ikusteak,
oso gauza berria da.
Zergatik daramate denek bloomerrak?
Haren ikusmenak nire odola xurgatzen du".
Orduan Maryk bere bekokia ukitu zuen
eta "Gurpilak" xuxurlatu zuen emeki. Kasu honetan, bizikletan ibiltzeko janzkeraren ideiak berak eta emakumeek erabiltzeko aukerak gizon batzuk asaldatu zituen. Jantzi horiek, eta bereziki bonbatxoak, itsusi edo lotsagarri ikusi zituzten. Zehazki, janzkera hori emakumeek gizonen ezaugarriak bereganatzearen irudikapen fisikotzat jo zuten, feminitatearen eta maskulinitatearen arteko lerroak eta talde bakoitzarentzat sozialki onargarria dena ezabatuz. Beldur horrek agerian uzten du emakumeek lehen maskulinotzat jo zena baino rol independente handiagoa hartzen ari zirela.
Begiruneari dagokionez, Iranen proposatutako emakumeentzako bizikleta-bertsio batek "emakumearen gorputzaren behealdea ezkutatzen duen tramankulu karratu bat" izango luke.
Osasuna
XIX. mendearen amaieran, medikuak ohiko ariketa sustatzen hasi ziren jendaurrean, eta txirrindularitzak ospe handia lortu zuen. Hala ere, medikuak kezkatuta zeuden txirrindularitzan gehiegi aritzeak zituen ondorioengatik eta, bereziki, emakumeengan zuen eraginagatik. 1895eko artikulu batek, The Literary Digest egunkarian, garai hartan idatzitako hainbat testu berrikusi zituen, "bizikleta-aurpegia" izeneko gaixotasuna jorratzen zutenak, eta The Springfield Republican egunkariak "adin ertaineko emakume, neska eta gizonek" txirrindularitzaren gehiegizko praktikaren aurka ohartarazten zuela adierazi zuen. Bizikleta-aurpegia eritasun bat bezala deskribatu zen, aurpegi oro har gorritua, batzuetan zurbila eta sarritan ezpain gutxi-asko marraztuekin, begi azpian begi-zuloak izateaz gain, eta beti neke itxurarekin. Artikulu horiek bizikletan gehiegi ibiltzeak emakumeak gaixotasun askorekiko kalteberak bihurtzen zituen ustea bultzatu zuten, hala nola, bozio exoftalmikoaren garapena, apendizitisa edo barne-hantura. Artikulua geroago eztabaidatu eta aztertu zen The Advertiser-en.
Emakume txirrindulariei buruzko medikuen beste kezka bat haien sexu-osasuna zen. Medikuek uste zuten bizikletaren aulkitxoak konnotazio sexualak izan zitzakeela emakume eta neskentzat. Gainera, objektu baten gainean hankalatraba ibiltzea maskulinoegia zen emakume zintzo batentzat. Mediku horiek zehatz-mehatz deskribatu zuten medikuntza aldizkarietan bizikleta nola erabil zitekeen sexu helburuetarako: The saddle can be tilted in every bicycle as desired… In this way a girl… could, by carrying the front peak or pommel high, or by relaxing the stretched leather in order to let it form a deep, hammock-like concavity which would fit itself snugly over the entire vulva and reach up in front, bring about constant friction over the clitoris and labia. This pressure would be much increased by stooping forward and the warmth generated from vigorous exercise might further increase feeling. Beraz, mediku horiek ez zeuden kezkatuta osasun sexualarekin, baizik eta emakumeen moraltasun sexualarekin. Emakume gazteek kastoak eta garbiak izan behar zuten. Txikitatik hezi zituzten beren purutasun sexuala babesteko. Bizikletak emakumeengan sentimendu sexualak pizteko ahalmena izateak, bere garbitasun sexuala mehatxatzeaz gain, moraltasun sexualaren genero-definizioak suntsitzeko mehatxua ere egiten zuen. Beraz, bizikleta berriz ere maskulinoa eta femeninoa kontzeptuen arteko mugak desitxuratzen dituen elementu gisa ikusten da.
Medikuek emakumeen gaitasunak eta euren gorputzek bizikletarekiko zuten ahultasuna ezartzearekin batera, txirrindularitzaren aldekoak ez zeuden ados ebaluazio mediko horrekin eta jarduera fisikoa osasuna eta bizitasuna hobetzeko ona zela zioten. Emakumeak aldizkarietan agertutako artikuluen bidez hasi ziren beren gorputzak zer egiteko gai ziren adierazten. Mary Bisland, Mary Sargent Hopkins eta Emma Moffett Tyng bezalako emakumeek gai honi buruzko medikuntzaren alde komunak zalantzan jarri zituzten eta berriak sustatu zituzten. Emakume horiek bizikletan ibiltzeak bizitza itzultzen ziela denbora luzez geldirik egon ziren muskuluei zioten, eta, gainera, txirrindulariei emozionalki hobeto sentitzen laguntzen ziela, eta horrela emakumeak animatzen zituzten beren muga fisikoak ezagutzera, bizikletan ibiliz izandako esperientzien bidez.
Bracewellita
Bracewellita oxido motako minerala da eta diaspore taldearen kidea da.
Txirrindularitza eta feminismoa
Osasuna
Emakume horiek ikusgarritasuna eman zieten txirrindularitzaren jardunaren alderdi positiboei. Bizikletak, literalki indartsuagoak egiteaz gain, konfiantza gehiago ematen die beren trebetasunetan. Horrek, era berean, emakumeei beren gorputza gehiago kontrolatzeko aukera emateaz gain, mentalki ere indartzen ditu, ordura arteko etxeko rol tradizionala beren gain hartzeko eta eremu publikoan rol berriak esploratzeko.
Bracewellita
Ezaugarriak
Bracewellita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6,5 da.
Txirrindularitza eta feminismoa
Bizikletan bakarrik doazen bidaiariak
Zikloturismoa abentura-bidaia mota bat da, eta bidaiariak bizikleta erabiltzen du garraiobide nagusi gisa. Bidaiari honek alforjak ere erabil ditzake bere ekipoa garraiatzeko. Bidaia hori ia erabat autosufizientea eta autonomoa izan daiteke, baldin eta txirrindulariak garraiatzen duen ekipoak beste elementu batzuk baditu, hala nola kanpin-denda bat, sukaldeko tresnak, botika-kutxa bat, konponketa-tresnak, janaria prestatzeko erregaia, ur-ontziak eta hainbat egunetarako elikagaiak. Women Cycle the World distantzia luzeko emakume txirrindularien zerrenda eta blog pertsonalak eskaintzen dituen webgune ugarietako bat da. Adibidez, Rebecca Lowek Iran zeharkatu zuen, Dervla Murphyk Afganistan zeharkatu zuen eta Helen Lloydek Afrika zeharkatu zuen. Loretta Hendersonen WOW — Women on Wheels liburuak 245 emakume dokumentatzen ditu bizikletaz bakarrik bidaiatu zutenak. Annie Londonderry izan zen munduan bizikletaz ibili zen lehen emakumea 1894-1895 bitartean.
Ohikoa da bidaiari txirrindulari horiekin lehen aldiz topo egiten duten pertsonek haien segurtasunari eta babesari buruzko gaiak azaltzea. Iturri horiek askotan mezu pozgarriak eta aholku erabilgarriak eskaintzen dituzte, hala nola ibilbideari eta helmugari buruz ikertzea, errepidean ikusgai egotea eta ostatu hartzeko aukerak planifikatzea, hala nola kanpaldia, "bed and breakfast" eta dutxa beroak bidean zehar. Jenny Grahami ere aholkatu zitzaion suzko arma bat eramateko Yukonen "hartz denboraldian". "Hiru kanpai, txilibitu bat, flash argiak bizikletaren aurrealdean eta atzealdean eta hartzentzako espraia" erabili zituen, suzko arma baten ordez.
Genero-arrakala
Jennifer Bonham eta Kat Jungnicke-ren arabera, generoari eta txirrindularitzari buruzko literaturaren zati handi batek hainbat herritan ziklismoa modu desberdinean erabiltzearen arrazoiak aztertzen ditu. Jennifer Bonhamek eta Kat Jungnickek diotenez, nahiz eta emakumeak gutxiago izan daitezkeen kirol horretan tradizio txikia duten herrialdeetako txirrindularien kopuruarekin alderatuta, hala nola Australia, Brasil, Kanada, Txile, Erresuma Batua eta Ameriketako Estatu Batuak, parekatu egiten dituzte gizonak jarduera hori gehien erabiltzen duten herrialdeetan, hala nola Herbeheretan eta Danimarkan; beraz, ez da zuzena pentsatzea emakumeek berezko gorrotoa diotela bizikletan ibiltzeari.
Bizikleta-lasterketak XXI. mendeko Pakistanen
Kultura patriarkalaren eraginez, Pakistanen hainbat baztertze-maila daude emakumeek bizitza publikoan duten partaidetza-mailari aplikatzeko.
Dauden tabuek eska dezakete emakumeak modu partikularrean esertzea, baita bizikletan ez ibiltzea eta jendaurreko harremana mugatzea ere. 2018an, lehen Aurat Martxatik (Emakumearen Nazioarteko Eguneko martxa), emakumeen bizikleta manifestazioak hasi ziren Karatxin. 2021eko Emakumearen Nazioarteko Egunean, hainbat jatorritako 150 emakume inguruk hartu zuten parte bizikletaz egindako ibilbide batean.
Argitalpenak
1890eko hamarkadan, emakume eta gizon askok eskuliburuak idatzi zituzten emakumeei bizikletan ibiltzen laguntzeko. Liburu horietan, bizikletak euren bizitzetan duen eraginari buruzko aholkuak eta gogoetak ematen zituzten. Frances Elizabeth Willardek, Tenplantzaren aldeko Emakumeen Batasun Kristauaren (WCTU, ingelesezko siglak) presidente nazionalak, Gurpil bat gurpil baten barruan izeneko liburua idatzi zuen. Bertan, bizikletan ibiltzen ikastean izan zituen poztasuna eta osasunerako onurak aztertzen ditu, baita nola erabili zuen txirrindularitza jarduera sozial xurgatzaile gisa, gizonek eta emakumeek edan ez dezaten. Emakumeek bizikletan ibiltzen ikastera zuzendutako beste eskuliburu batzuk Maria E. Warden Ciclismo para damas (1896) eta Damas en bicicleta (1897) izan ziren.
Elizabeth Cady Stanton sufragista eta abolizionista estatubatuarrak idatzi zuen bizikleta emakumeak indartzeko eta gizartean rol garrantzitsuenak hartzeko tresna izan zela. Bestalde, Susan B. Anthony andereak zera adierazi zuen 1896an: "Utzidazu esaten zer pentsatzen dudan bizikletan ibiltzeaz. Uste dut munduko beste edozerk baino gehiago egin duela emakumeak emantzipatzeko. Zutitu eta poztu egiten naiz emakume bat bizikletan ibiltzen ikusten dudan bakoitzean".
Bere aldetik, Beatrice Grimshaw irlandar bidaiari eta idazleak, bidaia eta abenturazko bizitza bizi izan zuenak, bere haurtzaroa biktoriar lotsak markatutako haurtzaro gisa deskribatzen du, non bera honako hau baitzen: "alaba errebeldea, orduan deitzen zieten bezala. Bizikleta bat erosi nuen, zailtasunez. Lagunik gabe ibili nintzen, miliaz milia, trosta soilean zebiltzan zaldientzako muga posibleetatik haratago. Mundua nire aurrean zabaldu zen. Eta nire hogeita batgarren urtebetetze-eguna argitu bezain laster, etxetik joan nintzen, matxinatu ziren alabei munduak zer eskain ziezaiekeen ikustera".
Emakume horien guztien bizipenen artean, ohikoa da txirrindularitzaren bidez irekitzen zaien munduari buruzko antzeko esperientzia bat azaltzea. Zentzu literalean, eremu pribatua publikoaren atzetik utz zezaketen eta, hori egitean, arau sozialek preso mantentzen zituzten etxekotasunaren kulturatik ihes egin zezaketen. Aldi berean, aukera berriak ikusten dituzte, emakumeek beren komunitatean zeregin aktiboa izan dezaten. Irakurketa horien bidez, emakumeak gizarteko kide aktibo eta independente gisa duten potentziala ikusten hasten dira.
Egungo egoera juridikoa
Saudi Arabian, emakumeek debekatuta dute mugitzeko asmoz bizikletan ibiltzea. Txirrindularitza aisialdi gisa baino ezin da praktikatu, eta hainbat erlijio-murriztapen ditu.
Iranen, espazio publikoetan bizikletan ibiltzea debekatuta dago 2016tik, fatua baten ondorioz, nahiz eta emakume irandarrek debeku horri aurre egin. Emakume txirrindularien defendatzaileei zaindari klandestinoek eraso egin diete.
Gymnotocinclus anosteos
Gymnotocinclus anosteos Gymnotocinclus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Likidanbar
Likidanbarra zuhaitz mota bat da, Liquidambar generoko ezagunena. Jatorriz Ipar Amerikakoa (AEB hegoaldea eta Mexiko), mundu osoko parke eta lorategietan aurki daiteke apaingarri. Europara XVII. mendean ekarri zen. Hostotza trinkoa du, udazkenean gorrimin kolorea hartzen du eta ikusgarria izaten da hostotzaren beste tonalitateekin batera konbinatzen denean.
Brasero
Brasero diskoak grabatzeko programa informatiko bat da, UNIX moduko sistema eragileetarakoa. Cdrtools, growisofs eta batzuetan libburn aplikazioei ingurune grafiko bat eskaintzen, die GTK liburutegiak erabiliz.
Brasero softwareko interfazea euskaraz topa daiteke, GNOMEko proiektu gehienak bezala.
Laza
Lazako mendatea Zaraitzu eta Erronkari artean dagoen mendatea da, Itzaltzu eta Uztarroze artean hain zuzen ere. 1.129 metroko garaiera du. 2007ko Frantziako Tourrean igo zuten.
Likidanbar
Likidanbar izena, "likido' eta "anbar" hitzen elkarketa da, azaletik ateratzen zaion erretxina anbarkara dela-eta. Erretxina hau lurrindegietan erabiltzen da, Peruko baltsamoa izenarekin.
Ezaugarriak
Ondo jasaten ditu hotzak eta argi ugari behar du. Hasieran astiro hazten bada ere, 15etik 20 metrora bitartean haz daiteke.
Hosto-erorkorra, astigarraren antzekoak ditu, baina aurkako hostoak izan beharrean txandakoak ditu, 5-7 lobuludun ertz triangeluar kaskodunak. Hostoek hainbat tonalitate hartzen dutenez, hostotza oso ikusgarria izaten du, izan ere, gorritik berdera pasatzen da, tartean horiak, laranjak, bioletak eta denen nahasketak hartzen ditu.
Fruitu biribilak ematen ditu eta negu osoan izaten ditu dilindan.
Saint-Étienne-de-Crossey
Saint-Étienne-de-Crossey Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Woodboro (Wisconsin)
Woodboro Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oneida konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 4747
NGC 4747 galaxia bat da, Coma Berenices konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Saint-Étienne-de-Crossey
Biztanleria
2007an Saint-Étienne-de-Crossey udalerrian erroldatutako biztanleak 2.528 ziren. Familiak 904 ziren, horien artean 156 pertsona bakarrekoak ziren (72 bakarrik bizi ziren gizonak eta 84 bakarrik bizi ziren emakumeak), 272 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 404 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 72 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 984 etxebizitza zeuden, 922 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 29 hutsik zeuden. 936 etxeak ziren eta 45 apartamentuak ziren. 922 etxebizitza nagusietatik 803 bere jabearen bizilekua ziren, 102 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 63 etxek hiru zituzten, 195 etxek lau zituzten eta 638 etxek bost zituzten. 817 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 307 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 583 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.718 ziren, horien artean 1.217 aktiboak ziren eta 501 inaktiboak ziren. 1.217 pertsona aktiboetatik 1.160 lanean zeuden (619 gizon eta 541 emakume) eta 57 langabezian zeuden (25 gizon eta 32 emakume). 501 pertsona inaktiboetatik 203 erretiraturik zeuden, 179 ikasten zeuden eta 119 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Étienne-de-Crossey udalerrian 941 unitate fiskal zeuden, 2.656,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.085 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 104 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 22 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 17 zerbitzu enpresak ziren, 24 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 4 margolariak, 3 zurginak, 7 iturginak, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Wood (Wisconsin)
Wood Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Wood konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Étienne-de-Crossey
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Étienne-de-Crossey udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 205 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bellmont (Illinois)
Bellmont  Illinoiseko herri bat da. Wabash konderrian kokatua dago. 2010ean 276 biztanle zituen, 0.83 kilometro koadrotan banatuta.
Führer
Führer alemanezko izen arrunt bat da (führen aditzetik eratorria), eta «buruzagi» edo «gidari» esan nahi du. Uste zabaldua den arren, alemanez ez du «diktadore» esan nahi, eta Alemanian edozein atal edo sailetako buruak izendatzeko erabiltzen da.
Alemaniar hizkuntzatik at erabiltzen denean, Hirugarren Reicharen agintari nagusi Adolf Hitler izendatzeko erabili ohi da. Izan ere, Alemania Nazian Führerprinzip («agintaritzaren printzipioa») ezarri ondoren Hitlerrek titulu edo maila hierarkiko hauxe hautu zuen. Printzipio horri jarraituz, der Führer («Buruzagia») zen botere guztiak beregan batzen zituena, Estatua hezurmamitzen zuena eta alderdi bakarraren —Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistaren— buru bakarra. Hala, bada, Hitler aipatzeko, besterik gabe der Führer («buruzagia») esaten zen Alemania Nazian.
Malgaxe (hizkuntza)
Malgaxea (malagasy, ahoskatua) Madagaskarko berezko hizkuntza nagusia da, Afrikan hitz egiten den autronesiar hizkuntza bakarra. 24.000.000 hiztun inguru ditu.
Madagaskar geografiaz Afrikari dagokion arren, malgaxea ez da afrikarra, hau da, ez da hizkuntza afrikarren familien barnean sartzen: familia austronesiarraren kide da, zehazki, adar malaysiar-polinesiarrarena, malaysiera, javera, tagalo a, hawaiiera eta samoera bezalaxe.
3049 Kuzbass
3049 Kuzbass asteroide baten izena da. martxoaren 28an aurkitu zuen T. M. Smirnova-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1968 FH izena zeraman. Ondoren Kuzbass omentzeko izena eman zitzaion.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.0 da.
Heliobolus lugubris
Heliobolus lugubris Heliobolus generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Ypresiar
Ypresiarra Eozenoko lehen estaia da. Orain dela 55,8 ± 0,2 Ma hasi eta orain dela 48,6 ± 0,2 milioi urte bukatu zen. Izena Belgikako Ypres herritik datorkio. Alemaniako Messel arbela fosil aztarnategi garrantzitsua garai honetakoa da. Primateak lehenago existitzen baziren ere garai honetako fosil ziurrak agertu dira.
Gertakariak
Ypresiarra Paleozeno-Eozeno Maximo Termalaren unerik gorenean hasi zen. Danimarkako Fur Formazioa, Alemaniako Messel aztarnategi fosila, Frantziako Oiseko anbarra eta Indiako Cambayko anbarra estaia honetakoa dira. Ypresiarreko arrokak daude Euskal Herrian, adibidez Beriainen.
Dairis Bertāns
Dairis Bertāns (Valmiera, 1989ko irailaren 9a -) Letoniako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena. Dāvis bere anaia saskibaloi jokalari profesionala ere bada.
Metauranopilita
Metauranopilita sulfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Metauranopilita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak.
NGC 4748
NGC 4748 galaxia bat da, Corvus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Harttia absaberi
Harttia absaberi Harttia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Portico e San Benedetto
Portico e San Benedetto Italiako udalerri bat da. Forlì-Cesenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Portico e San Benedettok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brackebuschita
Brackebuschita fosfato motako minerala da eta brackebuschite supertaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Brackebuschita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.
Pulitzer Saria Biografia edo Autobiografia
Beraz, jatorrizko Pulitzerren artean dago, izan ere, programa 1917an inauguratu zen zazpi sari izendatuta, baina urte horretan lau soikik banatu ziren.
Errepikatu duten saridunak
Hamar lagunek irabazi dute bi aldiz Pulitzer Saria Biografia edo Autobiografian:
W. A. Swanberg Pulitzer zuzendaritzak 1962an eta 1973an hautatu zuen, baina Columbia Unibertsitateko patronatuak Hearst herritarra-rentzat proposatutako 1962 saria baliogabetu egin zuen.
Faverolles-et-Coëmy
Faverolles-et-Coëmy Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Faverolles-et-Coëmy udalerrian erroldatutako biztanleak 501 ziren. Familiak 194 ziren, horien artean 39 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 89 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 66 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Hipposideros crumeniferus
Hipposideros crumeniferus Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.
Faverolles-et-Coëmy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 221 etxebizitza zeuden, 199 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 212 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 199 etxebizitza nagusietatik 162 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 131 etxek bost zituzten. 166 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 76 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 109 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 348 ziren, horien artean 264 aktiboak ziren eta 84 inaktiboak ziren. 264 pertsona aktiboetatik 250 lanean zeuden (130 gizon eta 120 emakume) eta 15 langabezian zeuden (7 gizon eta 8 emakume). 84 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Faverolles-et-Coëmy udalerrian 202 unitate fiskal zeuden, 516 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.012 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 iturginak ziren, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Faverolles-et-Coëmy udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 204 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola bat zegoen.
Giza erditze
Giza erditzea, edo haurgintza, haurdunaldiari amaiera ematen dion prozesua da. Prozesu horrek barne hartzen ditu emakumea erditze-uzkurdurekin hasten denetik haurra umetokitik irteten den arte jazotzen diren aldaketa fisiologiko guztiak. Erditze baginalaren prozesuan hiru fase bereizten dira: ezabatzea eta utero-lepoaren dilatazioa, umearen jaitsiera eta jaiotza, eta, azkenik, plazentaren kanporaketa. Erditzean, oso ohikoa da farmakoak erabiltzea, bai mina murrizteko (medikamentu anestesikoak), bai plazenta kanporatzean atzerapen larriak gerta daitezela ekiditeko (oxitozina). Dena den, erditze seguruena naturaltasunez gauzatzen dena da, alegia, kanpo-eragilerik zein esku-hartzerik behar ez duena. Arrisku handiko haurdunaldietan, berriz, amaren bizia zein haurrarena galzorian egonez gero, zesarea bidez eragiten da jaiotza: umea sabelaldean egiten den ebaki kirurgiko batetik kanporatzen da.
Erditze baginala
Erditze baginalean, umea amaren baginatik ateratzen da, laguntza teknologiko gutxirekin eta farmakorik gabe. Erditze mota honetan, gehienetan emakumea etzanda egoten da, oinak ipurmasailen parean kokatuta. Erditze-metodo hori eztabaidatu egin da, ama bertikal kokatzen bada umearen irteera errazten baita, grabitatearen ondorioz. Gainera, etzanda hainbat arazo sor daitezke, hala nola, fetuaren sufrimendua edota zoru pelbikoaren urradura.
Erditze baginal instrumentala
Askotan, zailtasunak agertzen direlarik, erditze baginala ezinezkoa da. Horrelakoetan, lanabes espezifikoak behar dira forzepsa adibidez. Lanabes horren bidez, umekiaren burua heldu eta ateratzen saiatuko da medikua.
Zesarea
Erromatarren garaian, haurdunaldiko azkeneko faseetan zegoen ama hiltzen zenean egiten zen zesarea umearen bizitza salbatzearren. Hau, Lex Caesarea-an idatzita gelditu zen. Bizirik zegoen amari lehenengoz egin zioten zesarea dokumentatua, Suitzan gertatu zen 1500 urtean. Eta ama bizitzen jarraitu zuen gainera. Jacob Nuferrren emaztea izan zen emakume hori eta Jacob sendagilea. Hala eta guztiz ere, oso emakume gutxi ateratzen ziren bizirik. Irlanda eta Britainia Handian 1865. urtean emakumeen ehuneko laurogeita hamabost hiltzen ziren zesarea egiten zietenean. Gutxi gorabehera momentu berdinean, hau da, XIX. mendean, Afrikara joan ziren europar esploratzaileek teknika hau ikusi zuten Afrikan. Badirudi nahiko ohikoa zela. Amari alkohola ematen zioten anestesia bezala eta belar ezberdinak ematen zizkieten osatzeko.
Gaur egun, erditze guztietatik ehuneko 10 eta 15 bitartekoak zesarea bidez gauzatzen dira. Nahiz eta Estatu Batuak eta Kanada ehuneko hogeitik gora egon.
XX. mendean ohikoena zesarea bertikala zen baina gaur egun zesarea horizontal praktikatzen da gehien. Kasu arraro batzuetan bestelako zesareak praktikatzen dira.
Teknika honek bere arriskuak ditu. Amarentzat, adibidez, hiltzeko arriskua lau aldiz biderkatzen dela uste da. Umearentzat, normalean arnasa hartzeko arazo gehiago dituzte. Hamabi urtera arteko umeetan asma gehiago neurtu da zesarea bidez jaiotako umeetan, besteetan baino. Beste arazo batzuk ere neurtu dira baina oraindik gehiago ikertu behar da. Ikerketa interesgarrienetakoa da Melbourne Unibertsitateko polidano et al (2017) ikerketa.
Anestesia gaur egun lokala da, epidural deitutakoa. Lehen, jenerala ematen zen, baina lokala hobeagoa dela konturatu dira bai amarentzat eta baita umearentzat ere.
Erditzearen hasiera
Emakumearen erditzea azken hilekotik 37 eta 42 astera gertatzen da. Erditzearen hasiera ezberdina da emakumearen arabera, baina erditzearen hasiera hori iragartzen duten seinaleak nahiko ohikoak dira haurdun guztietan: umetokiko espasmoen agerpena hamar minutu baino gutxiagoko maiztasunaz, presio pelbikoaren handitzea eta gernu-maiztasuna, umetoki-lepoko muki-tapoiaren kanporaketa eta likido amniotikoa inguratzen duten mintzen apurketa, zeinak odol jarioa ere ekar dezakeen.
Erditze-faseak
Erditzean lau fase bereizten dira: erditze-aurrea, dilatazioa, fetu-kanporaketa eta karen-egozpena.
Erditze-aurrea ez dago zehaztuta, baina sintoma eta seinale jakin hauekin batera hasten da: umetokia uzkurtzea, muki-zipotza kanporatzea eta pelbiseko mina agertzea. Hasten denetik amaitzen den arte bi aste iraun dezake erditze-aurreak; umetokiaren dilatazioarekin bukatzen da.
Dilatazioan, umetoki-lepoa laburtuz eta zabalduz doa. Fase hau hastean, umetoki-lepoko uzkurdurak agertzen dira, 3-15 minutuan behin eta 30 segundoko iraupenarekin. Denborak aurrera egin ahala intentsitatea areagotzen da. Fasearen iraupena ezberdina da emakumearen arabera, eta dilatazioa osoa gauzatzen denean amaitzen da (gutxi gorabehera 10 cm-ra heltzean).
Woodbury (Tennessee)
Woodbury Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Cannon konderrian kokatuta dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Giza erditze
Erditze-faseak
Dilatatazioa osoa gauzatzen denetik fetu-kanporaketa gertatu arteko denbora laburra da. Hirugarren fase honetan, fetua umetokitik iraizten da, umetokiaren nahi gabeko uzkurdurei eta amaren sabel-uzkurdurei esker.
Azkenik, karen-egozpena deritzon fasean, plazenta, zilbor-hestea eta mintzak kanporatzen dira. Normalean, 5 minutu eta 30 minutu artean irauten du.
Ama erditzetik guztiz bizkortzen ez den arte, "ama-berri" dagoela esaten da. Erditzea bukatutzat ematen da emakumea erabat suspertu denean.
Tomate udarekara
Tomate udarekara (Solanum lycopersicum) tomatearen barietate handia da, mami haragitsuarekin, azido gutxikoa, forma luzexkakoa, lautua, gainazalean protuberantziak dituena. Oso antzekoa Erroma tomatearekin.
Giza erditze
Fisiologia
Badirudi umetokiko uzkurdurak prostaglandinen kontzentrazioaren igoerak eta oxitozinen hartzaile kopuruaren igoerak eragiten dituztela. Amniosek eta korionek azido arakinodikoetan metabolizatzen diren fosfolipidoak ekoizten dituzte. Azido horietatik prostaglandina I (PGI) eta F (PGF) sintetizatzen dira, zeinen kontzentrazioa handituz doan erditzean zehar. Azken finean, erditze aurreko fasean gertatzen diren aldaketa biokimikoek miometrioa molekula inhibitzaileez (progesterona, prostaziklinak, relaxina, oxido nitrikoa) babesteko helburua dute. Bestalde, umetokia oxitozina eta prostaglandina aktibatzaileek estimulatzen dute.
Tomate udarekara
Tomate mota honen barrualdea trinkoa da eta ia hazirik gabea. Zapore gozoa eta oso usaintsua du, eta, behin ondo helduta, saltsak eta kontserbak egiteko aukera ematen du. Baina entsaladetan edo txingarretan gordinik ere jaten dute. Labore delikatuko barazki bat da.
Nutrizio-atributuak
Tomateak oso balio energetiko txikia du, osagai nagusia ura baita. Barazki gehienek baino azukre gehiago du, eta, horregatik, zapore gozoagoa du. Bitaminak, mineralak eta zuntza dira nutrizio-garrantzia dutenak. E bitaminak, C bitaminak eta karotenoek eragin antioxidatzaile handia izatea eragiten dute.
Bellwood (Illinois)
Bellwood  Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 19,071 biztanle zituen, 6.21 kilometro koadrotan banatuta.
Harttia carvalhoi
Harttia carvalhoi Harttia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Denda
Merkataritzan, denda txikizkako salmentarako saltoki mota bat da, gehienetan espazio itxi txiki bat hartu eta hiri bateko kaleetan zehar kokatzen dena. Gehienetan dendak produktu berezituak saltzen dituzte; horrela arropa-dendak, erremintak eta etxerako tresneria saltzen dituzten burdindegiak, liburu dendak, elikagai-dendak eta abar daude. Denda batzuetan produktuak erosleak berak hartu eta ondoren kutxa erregistratzaile batetik igaroz ordaindu egiten ditu, autozerbitzu izeneko sistemaren bitartez; beste batzuetan (okindegietan esaterako), berriz, ohikoagoa da erosleak produktuak eskatu eta saltzaileak ekartzea.
Nekronomikon
Nekronomikon (νεκρονομικόv) fikziozko grimorio (aztikeria liburu) bat da, beldurrezko eta zientzia-fikziozko literaturan maisu handienenetakoa izan zen Howard Phillips Lovecraft estatubatuarrak asmatu eta idatzia.
Deskribapena
H.P. Lovecraft idazlearen arabera, Nekronomikon arkanoen jakintzaren, magia erritualaren eta aztikeriaren liburu bat da, eta irakurleari eromena eta heriotza ekar diezazkioke. Liburuan, ahaztutako formulak ageri dira, haien bidez botere izugarriko naturaz gaindiko izakiekin harremanetan jarri daiteke. Izaki horiei antzinakoak deritze, eta formulen bidez euren lozorrotik esnaraztea eta behin batean eurena izan zen munduaz birjabetzea eragin daiteke.
Liburua bera beste lau liburutan banatuta dagoela adierazten da:
Nekronomikon liburua Lovecraften idazki gehienetan agertzen da, eta ustezko beste aztikeria liburu batzuk ere aipatzen dira, esate baterako De vermis mysteriis (latinezko esaldia, "Harraren misterioez" esan nahi du) eta Le culte des goules (frantsesez, "Gulen gurtza"). Azken hori, ustez D'Erlette konteak idatzia (Lovecraft Zirkuluko kide zen August Derlethi eginiko keinua). Benetakoak edo fikziozkoak diren beste liburu batzuk, Lovecraften idazlanetan agertzen direnak, ondorengo hauek dira: Pnakotikos eskuizkribuak; Gauthier de Metzen Image du Monde; eta Arthur Machenen Pan jainko handia.
Kanpo estekak
Howard Phillips Lovecraft
Nagi (ugaztun familia)
Nagi Megalonychidae (bi hatzekoak) eta Bradypodidae (hiru hatzekoak) familien ugaztunen izen arrunta da; sei espezietan banaturik daude. Gehienbat belarjaleak diren arren, batzuetan animalia txikiak jaten dituzte. Oso astiro mugitzen direnez (0,3 km/h, hiru hatzekoak), beste animalietatik defendatzeko, hatzetako atzaparrak erabiltzen dituzte.
Taxonomia
Ondorengo zerrendan ageri dira Folivora azpiordenak dituen familiak eta espezieak. Gaur egun bizi diren sei espezieak ere azaltzen ditu.
Sollubegana
Sollubegana edo Sollubeko mendatea Mungia eta Bermeo artean dagoen mendatea da. 383 metroko garaiera du. Sollubeganan jatetxea dago.
Bizkaiko Foru Aldundiaren azpiegitura plana
2008an Bizkaiko foru aldundiak kaleraturiko azpiegitura planaren arabera, gaur egun Mungian amaitzen den autobidea, Bermeora arte luzatuko da. Horretarako, tunelak eraikiko dira, horietako bat Sollube mendiaren azpitik. Lanak 2009an hasi eta 2011 eta 2012 urteen artea amaitzea aurrikusten da.
Novi Sad
Novi Sad (Нови Сад) Serbiako bigarren hiri garrantzitsuena da, eta Voivodina errepublika autonomoko hiri nagusi eta hiriburua.
Gez-ez-Angles
Gez-ez-Angles Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 13 etxebizitza zeuden, 11 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 12etxeak ziren. 11 etxebizitza nagusietatik 9 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 1ek hiru zituen, 1ek lau zituen eta 7 etxek bost zituzten. 10 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 7 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra eraikuntza enpresa zen.
2000. urtean Gez-ez-Angles udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 99 hektarea erabiltzen.
Loiti
Loiti edota Loitiko mendatea Izko eta Irunberri artean dagoen mendatea da. N-240 errepidez Idozin eta Irunberri artean pasatzen da eta 728 metroko garaiera du. A-21 autobidea ere bertatik igarotzen da.
Izko herritik Loitiko mendatera malda egon arren (mendebaldeko malda), zalantzarik gabe malda edo aldapa luze eta gogorrena Irunberriko Judasen Benta deritzon lekutik eta Loitiko mendatera doana da (ekialdeko malda; 5,4 kilometro luze), honek Nardoze eta Alduate herriak albotik igarotzen ditu.
Sollube Zirkuitua
Sollube Zirkuitua urtero, irailean, Bermeon jokatzen den txirrindularitza lasterketa da, Bermeoko Txirrindulari Elkarteak antolatuta, Lehendakari Txapelketarako baliagarria da. 23 urtez azpiko eta elite mailako txirrindulariek har dezakete parte.
1925ean jokatu zen lehenbiziko aldiz
Turtzioz
Turtzioz (ofizialki Trucios-Turtzioz) Bizkaiko mendebaldean dagoen udalerria da, Enkarterri eskualdean dagoena. 0 biztanle zituen. urtean.
Etimologia eta toponimia
Izen ofiziala Trucios-Turtzioz elebikoa da. Izenak 1996an Udalak onartu eta 1997ko hasieran EAO zein Bizkaiko Aldizkari Ofizialeak argitaratu zuten. Gaztelaniaz ofizialki Trucios bada ere, bertokoek Trucíos ahoskatzen dute (hiatoa nabarmenduz).
Euskaraz Euskaltzaindiak Turtzioz hobesten du. Haranean Erdi Aroaz geroztik erromantzez aritu da: jatorriz montañera eta Aro Modernoa eta gero gaztelania. Gertuko Kantabriak eragin handia izan du haranean.
Filologo batzuen ustez, toponimoak euskarazko erroa (iturri hotz) du. Hortik agiri zaharretan agertzen den Turtzioz bilakatu eta erromantzatua gaztelaniazko Trucíos. Teoria honen alde udalerriko lurraldeen izaera karstikoak egiten du. Turtziozko elizatik gertu badago urhotza darion iturri bat. Iturri horrek erreka karstiko batetik ateratzen ditu bere urak, XX. mendean "Iturriotz erreka" izendatutik, hain zuzen ere.
Teoria horren aurka bere izaera hipotetikoak egiten du. Ez dago "Iturriotz" hitza duen agiri zaharrik. Gainera, badaude batzuk bertan euskara inoiz ez dela hitz egin esaten dutenak. Izan ere Sopuertatik mendebalderantz euskarazko toponimia urria eta haranean ia hutsala da.
Bertakoak gaztelaniaz trucense eta euskeraz turtzioztarra dira.
Geografia
Enkarterriko iparraldean kokatuta, udalerria menditsu da oso, mendirik altuena 815 metroko La Kabañuela izanik. Izan ere Turtziozko harana mendilerroz inguraturik dago. Iparraldean Guriezo (Kantabria), hegoaldean Villaverde Turtzioz (Kantabria), ekialdean Castro Urdiales (Kantabria) eta Artzentales (Bizkaia) eta mendebaldean Rasines (Cantabria) eta Karrantza (Bizkaia) ditu.
Udalerria Agüera ibaiaren arroan dago, bere baserriak harana eta gertuko mendien hegaletan izanda. Biztanleriaren gehiena haran barrenean bizi da, ibaiaren eskuinaldean dagoen kale batean batez ere. Auzo hori La Iglesia du izena. Gunea jarraituz Pando eta Romaña auzoak daude, haran barrenean. Cueto eta Gordon auzoak, berriz, mendi hegaletan daude Erdi Arotik. Auzo guztiak ermitaren inguruan hazi dira eta zezen plaza dute.
Historia
Udalerrien izenari buruzko lehendabiziko aipamenak Erdi Arokoak badira ere, historiaurrean jadanik bizilagunak bazituen. Peñalba edo Jorrios mendietako kobazuloetan Brontze Arotik bizi dira zaldi eta behi abeltzaintzari ekin ziotenak.
Euskal Herriaren historiarentzat hiri garrantzitsua dugu Turtzioz, bertan mintzatu baitzen euskal lurretan, azken aldiz, euskaldunon lehen lehendakari Jose Antonio Agirre jauna. Francisco Franco jeneral matxinatuak gidatutako tropa frankistek Euskal Herriaren zatirik handiena konkistatu zutenean, Bilbo barne, herri honetara etorri ziren Eusko Jaurlaritzako ordezkari eta agintari ugari, oraindik borrokan ziharduten Eusko Gudarosteko gudariak bertatik-bertara gidatzeko. Agirre lehendakariak idatzi zuen manifestua Turtziozko manifestua bezala ezagutzen da eta 1937ko ekainaren 26an izan zen idatzia. Bertan, Euskal Herria konkistatu zutenak irmoki gaitzetsi eta estatu-kolpea eman zutenen aurka borrokatu ziren gudariak goraipatu zituen. Argi utzi zuen Euskal Herria konkistatua izango bazen ere, haren arima eta askatasunerako nahiak iraungo zuela.
Lehen Eusko Jaurlaritzak euskal lurretan egin zuen azken bilera Turtziozko La Puente familiaren jauregi barrokoan gauzatu zen, Agirrek bere manifestua idatzi zuen egun berean. Turtzioz dugu, beraz, euskal erresistentziak iraunarazi zuen azken herria.
Ekonomia
Turismoaren arloan, eskualdeko paisaia baliabideak aprobetxatuz, Karrantza eta Turtzioz artean Armañongo natura parkea sortu dute. Inguruko mendiek bizikletaz ibiltzeko eta bidezidor kirola egiteko aukera eskaintzen dute. Bilbo ez ezik, gertu ditu Oriñongo, Laredoko eta Castro Urdialesko hondartzak ere.
Jarduera nagusia, hala ere, nekazaritza da. Ganadu-feria garrantzitsuak ditu, bai eta amuarraina harrapatzeko barrutia ere.
2011ko udal hauteskundeak
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Turziozko alkatea Euzko Alderdi Jeltzaleko José Manuel Coterón Fernández da.
2007ko udal hauteskundeak
Hona hemen 2007ko udal-hauteskundeen emaitzak:
José Gafo
José Gafo Muñiz (Campumanes, 1881 - Madril, 1936ko urriaren 4a) espainiar apaiz eta politikaria izan zen.
Biografia
Sindikatu katolikoetan lan egin ondoren, Primo de Riveraren diktaduran Lan Biltzarrean izan zen. Espainiako Bigarren Errepublikan diputatu izendatua izan arren, parlamentuz kanpoko ekintzak hautatu zituen, ultraeskuindar tradizionalistaren moduan.
Gerra Zibila piztean atxilotu zuten baina askatu eta presondegitik atera zenean eraila izan zen. 2007an Benedikto XVI.ak martiri moduan beatifikatu zuen.
Cherry
Cherry (gerezi), ingelesezko hitza, izan daiteke:
Scribus
Scribus autoediziorako aplikazio informatiko bat da, GNU General Public License lizentziapean banatzen dena. GNU/Linux, Unix, Mac OS X, OS/2 eta Microsoft Windows sistema eragileetan erabil daiteke, horietan denetan funtzionatzen duen Qt aplikazio markoaren gainean eraikita baitago.
Libreak ez diren Adobe PageMaker, PagePlus, QuarkXPress edo Adobe InDesign programen antzeko maketaziorako funtzionalitateak ditu.
Euskaraz
Aplikazio informatiko hau euskaraz erabil daiteke Librezale taldeko boluntarioek egindako lokalizazioari esker.
Lester Bowles Pearson
Lester Bowles Pearson (Toronto, Kanada, 1897ko apirilaren 23a - Ottawa, Kanada, 1972ko abenduaren 27a) Kanadako politikaria izan zen.
Biografia
Kanadako enbaxadore izan zen Estatu Batuetan (1945-1946), Kanpo Arazoetarako ministroa (1948-1957), eta oposizio liberalaren buruzagia (1958-1963). 1957an Bakearen Nobel Saria eman zioten 1956. urteko Suezko krisialdia konpontzeko egin zuen ahaleginagatik.
Terreña behi
Terreña behia edo —euskaraz eta Gorbeia aldean— bertoko behia Euskal Herriko zein inguruko zenbait lurraldetan zabaldutako bertako Bos taurus edo behi arraza bat da. Behi azienda mota hau Kantabriar behi enbor gaztainkaran kokatzen da, baina inguruko behi gorrien (betizu zein piriniar behi) eraginarekin.
Euskal Herrian Bizkaiko mendebaldean, Gorbeia aldean, Enkarterrietan zein Arabako ipar eta mendebaldean (Aiaraldea, Urkabustaiz, Kuartango eta Gaubean) zabaltzen da egun. Terreña behiak aurki daitezke baita ere Burgosko eta Kantabriako Euskal Herriarekiko mugakideak diren hainbat herrietan, baina gune haietan arrazak daukan egungo egoerari buruzko datu falta dago.
Historian zehar behi eta idi terreñoak lanerako oso estimatuak zirenez, arraza honetako abereak beste zenbait herrialdetara hedatzen ziren ere, Gipuzkoara esate baterako. Hori frogatzeko joan den mendeko hainbat argazki zahar daude. Hiru erabilera izan dituen arraza izan da; haragitarako, esnerako zein nekazal lanetarako. Ibiltari onak eta larre eskasetan ondo moldatzen direnak.
Garai batean arraza honen abereen zabalpena handiagoa bazen ere, egun terreña behiaren arrazako abelburuen kopurua txikia da, eta desagertzeko arriskuan dago. FAO erakundeak 1996en urtean desagertzeko zorian dagoen arrazatzat onartu zuen. Nekazaritzako lanek ekarri zuten arraza honen idien gainberaz gain, joan den mendeko azken hamarkadetan dezente murriztu zen animalia hauen populazioa, mendiko larretan beste arraza batzuetako zezenekin gurutzatu baitziren arrazako behiak.