cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biki (argipena)
Bikiak haurdunaldi bakarrean jaiotako bi ume dira. Honakoa ere izan daiteke:
Caronno Pertusella
Caronno Pertusella Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 701
NGC 701 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
2023ko Nafarroako Itzulia
2023ko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuli ko LX. ekitaldia izan zen. Lau etapaz osaturik zegoen eta azkena Muskildan amaitu zen. Laboral Kutxa eta Nafarroako Gobernuak babestu zuten ekitaldi hau.
Bennett (Colorado)
Bennett Coloradoko herri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 2,308 biztanle zituen, 15.005 kilometro koadrotan banatuta.
Izar zirkunpolar
Izar zirkunpolarrak polotik gertu egoteagatik bere inguruan zirkulu oso bat deskribatzen duten izarrei deritze, ostertza moztu gabe eta horregatik beti ikusgai. Ipar Poloan kokatuta dagoen begirale batentzat, izar zirkunpolarrak, Ipar Hemisferioan, ekuatoretik gora aurkitzen diren izar guztiak dira, zehazki esanda, deklinazio positiboa dutenak. Ekuatorean dagoen begirale batentzat izar guztiak irten eta sartu egiten dira eta, beraz, ez dago izar zirkunpolarrik. 40º latitude batean dagoen begirale batentzat, ipar polotik 40º baino gutxiagora dauden izar guztiak dira zirkunpolarrak.
Gainontzeko izarrek, Eguzkiak eta planetak barne, zirkulu baten zati bat baino ez dute deskribatzen, ostertza bi puntutan moztuz: egunsentia eta ilunabarra.
Erlijioan
Egiptoarrek izar zirkunpolarrak ezagutzen zituzten, nekea ezagutzen ez duten izarrak eta suntsipena ezagutzen ez duten izarrak bezala izendatu zituztenak. Behaketa horietatik abiatuta, iparraldeko zerua, heriotza egon ezin zitekeen lurralde batekin identifikatzen zen, betiereko bizi zoriontsu bataz gozatzen zen tokia.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorder) edo DSM (ingeles izenetik abiatuta eratutako sigla) medikuntza eskuliburu bat da, American Psychiatric Association (APA) elkarteak sortua, Ameriketako Estatu Batuetako psikiatren «biblia». Bertan buru-asaldura guztien sailkapena proposatzen da, bai eta deskribapen argiak eta diagnosien sailkapenak ere. Helburutzat du mundu osoko ikerlari guztien arteko informazio-trukea indartzea eta erraztea.
Gaur egun DSM-V da indarrean dagoen edizioa, 2013ko maiatzean plazaratua. Orain arte, eskuliburuak edizio hauek izan ditu:
Liburu honek helburu deskriptibo hutsa du. Beraz, ez dira gaixotasunen tratamenduak azaltzen ezta ere patologien etiologiak aztertzeko. Esan behar da, bestetik, nahiz eta DSMk duen ospea hau ez dela buru gaixotasunak sailkatzeko sistematizazio bakarra; esaterako Munduko Osasun Erakundeak ICD-10 (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, 10.bertsio) izenekoa hobetsi duela.
Asalduren sailkapena
Sailkapen hau DSM-IV txostenaren araberakoa da. OHARRA: Ondorengo loturen bidez Wikipedian aurki daitezkeen patologien definizioak beharrez ez dira DSM-IV eskuliburuaren ikuspuntutik azaltzen.
Delirium, dementzia, asaldura amnesikoak eta beste ezagutza bidezko asaldurak
Eskuliburuaren arabera klinikoki esanguratsua den galera memorian zein ezagutza funtzioetan definitzen dira. Aldaketa hauek aurreko aktibitate-egoerarekin alderatuta behar dira. Hauexek dira jasotako sailkapena:
Fara Williams
Fara Williams (Londres, Erresuma Batua, 1984ko urtarrilaren 25a) futbol jokalari bat izan da. 1,64 metroko altuera du. Erdilaria izan da Ingalaterrako hainbat taldeetan eta Ingalaterrako futbol selekzio nazionalean, 2005ko, 2009ko, 2013ko eta 2017ko Eurokopa jokatzen; eta 2007ko, 2011ko eta 2015ko Munduko Futbol Txapelketa. Gainera, parte hartu zuen 2012ko Olimpiar Jokoetan. Bere ibilbidea Chelsea taldean hasi zen, ondoren, 2001an, Charlton Athletic taldearekin kontratu bat sinatu zuen, bere ibilbide profesional hasten. Geroago ,beste hainbat Ingalaterrako futbol taldeetan jokatu du, bere jatorrizko herrialdetik irten gabe.
Fenioux (Deux-Sèvres)
Fenioux Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Gaixotasun medikoaren ondoriozko buru asaldurak
Atal honetan gaixotasun mediko baten ondorioz sortutako asaldurak sailkatzen dira, beti gaixotasun horren adierazleak arreta kliniko berezia eskatzen duten sintoma psikologikoak edo portaerazkoak direnean.
Eskizofrenia eta beste asaldura psikotikoak
Atal honetan sintoma psikotikoak ezaugarri definitorioa bezala duten asaldurak aurkituko ditugu. Psikotikoa norberaren mugen galera eta errealitatea neurtzeko gaitasuna galera bezala ulertu daiteke. Sintomatologia honen barne besteak beste, horrelakoak aurkituko ditugu: haluzinazioak, ideia deliranteak, pentsamenduaren asaldurak, lengoaia desantolatua, portaera desantolatua edo katatonikoa... Eskuliburuaren arabera hauxe da sailkapena:
Aldartearen asaldurak
Atal honetan aldartearen aldaketak dira ezaugarri nagusia. DSM-IVaren arabera une afektiboak, depresiboak eta maniakoak gerta daitezke; egoera hauek konbinatzen dira aldartearen asaldurekin.
Mesnil-Panneville
Mesnil-Panneville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Asaldura somatomorfoak
Asaldura hauetan gaixotasun mediko baten sintoma fisikoak aurkitzen dira baina, behar den ebaluazio egin eta gero, sintoma horien ezin dira gaixotasun fisiko baten ondorioak bezala. Buru asaldura batek ere ez du etiologia argitzen (adibidez, depresio batez edo antsietate asaldura batez). Sintoma horiek pertsonaren egunerokotasunean arazoak eta ezinegona sortzen ditu. Hauexek dira deskribatu direnak:
Asaldura faktizioak
Gezurrezko sintoma fisiko zein psikologikoak ematen dira. Pertsona hauek gaixoen papera izan nahi dute eta helburu horrekin sintomatologia sortzen dute. Bi mota bereizten dira:
Asaldura disoziatiboak
Asaldura honek kontzientziaren, identitatearen, memoriaren eta inguruko pertzepzioaren nahastea erakusten du. Sintomak hauexek izan daitezke: gertaera traumatikoen memoria galtzea, norberaren gorputzetik eta sentsazioetatik urruntzea, portaerako pertsonalitateen kontrola...
Fenioux (Deux-Sèvres)
Biztanleria
2007an Fenioux udalerrian erroldatutako biztanleak 723 ziren. Familiak 299 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 135 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Mesnil-Panneville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Fenioux (Deux-Sèvres)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mesnil-Panneville
Etxebizitza
2007an 220 etxebizitza zeuden, 215 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 4 hutsik zeuden. 216 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 215 etxebizitza nagusietatik 185 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 150 etxek bost zituzten. 185 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 142 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Fenioux (Deux-Sèvres)
Etxebizitza
2007an 380 etxebizitza zeuden, 298 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 370 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 298 etxebizitza nagusietatik 240 bere jabearen bizilekua ziren, 50 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 14 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 88 etxek lau zituzten eta 151 etxek bost zituzten. 241 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 141 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Mesnil-Panneville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Fenioux (Deux-Sèvres)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mesnil-Panneville
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 413 ziren, horien artean 305 aktiboak ziren eta 108 inaktiboak ziren. 305 pertsona aktiboetatik 289 lanean zeuden (158 gizon eta 131 emakume) eta 17 langabezian zeuden (6 gizon eta 11 emakume). 108 pertsona inaktiboetatik 45 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 33 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Sant Kabir Nagar barrutia
Sant Kabir Nagar barrutia Indiako barruti bat da, Basti dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Asaldura sexualak eta sexu identitatekoak
Sexuarekin lotuta, lau motatakoak izan daitezke:
Fara Williams
Taldeak
Bere ibilbidea, 12 urteekin, Chelsea futbol taldeko kategoria baxuagotan hasi izan zen.
Fenioux (Deux-Sèvres)
Diru sarrerak
2009an Fenioux udalerrian 304 unitate fiskal zeuden, 719 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.440 euro zen.
Sant Kabir Nagar barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Barrunbe epidural
Barrunbe epidurala edo espazio epidurala bizkarrezurreko duramaterraren eta orno-hodia tapizatzen duen periostioaren arteko espazioa da. Bizkarrezurren mugimenduen ondoriozko balizko kalteetatik babesteko funtzioa du. Espazio peridurala oso garrantzitsua da kirurgian; izan ere, L2-aren azpian anestesiko lokalak eman daitezke (anestesia epidurala), ebakuntza kirurgikoak egiteko.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Janariarekin lotutako asaldurak
Janariarekiko jokaeren aldaketa larriak dira, norberaren gorputzaren pertzepzio distortsionatuarekin batera edo horren ondorioz sortutakoa
Fenioux (Deux-Sèvres)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Kazuaki Nagasawa
Kazuaki Nagasawa (japonieraz: 長沢 和明, 1958ko otsailaren 4a - ) Japoniako futbolaria da.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Beste sailetan jaso gabeko bulkaden kontrolaren asaldurak
Besteentzat edo norberarentzat kaltegarriak izan daitezkeen bulkadak saihesteko zailtasunak. Pertsona hauek ekintza baino lehen normalean tentsio intentsoa sentitzen dute eta bakarrik hori egin ondoren lasaitasuna berreskuratzen dute.
Gymnothorax berndti
Gymnothorax berndti Gymnothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Lepturacanthus roelandti
Lepturacanthus roelandti Lepturacanthus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichiuridae familian sailkatzen da.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Egokitze asaldurak
Asaldura hauek estresa eragiten duen faktore ezagun batek eragindakoak dira. Faktore horrek eragiten duen erreakzioa gehiegizkoa da. Eragilearen arabera, klinikoki honela sailkatzen dira.
Mesnil-Panneville
Diru sarrerak
2009an Mesnil-Panneville udalerrian 215 unitate fiskal zeuden, 618 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.812 euro zen.
Fenioux (Deux-Sèvres)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
Fara Williams
2000-2001
=== 2001-2004 === Hurrengo denboraldian, Charlton Athletic taldera joan zen, taldearen urteko jokalaririk onenaren saria irabazten. 2004ko martxoan, FA Women´s Premier League Cup irabazi zuen.
Mesnil-Panneville
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 2 argiketariak.
Fara Williams
2000-2001
=== 2004-2012 === 8 denboraldiak jokatu zuen Everton taldearekin, hainbat finalak galdu zuen, adibidez, FA Women´s Cup, bere jatorrizko taldearen aurka, Charlton Athletic.
Mesnil-Panneville
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Mesnil-Panneville udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 550 hektarea erabiltzen.
Fara Williams
2012-2015
Fara Williams, bere etsaiarekin kontratu bat sinatu zuen, Liverpool taldearekin, 2015ra arte. 2013an FA Women´s Super League irabazi zuen, 2 eta 0 irabazten Bristol Academy taldearen aurka. Hurrengo urtean berriro irabazi zuen talde sari hau.
Mesnil-Panneville
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Fenioux (Deux-Sèvres)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Mesnil-Panneville
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fara Williams
2016-2017
2016ko urtarrilaren 5an, Arsenal taldera joan zen.
Fenioux (Deux-Sèvres)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Fenioux udalerrian 57 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.405 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Lepturacanthus savala
Lepturacanthus savala Lepturacanthus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichiuridae familian sailkatzen da.
Fara Williams
2017-2021
Hurrengo urtean Reading taldearekin, 4 urteko kontratu bat sinatu zuen. 2021an futboletik erretiratu zen.
NGC 702
NGC 702 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Fara Williams
Ingalaterra selekzioa
17 urtekin hasi zen Ingalaterreko selekzioan jolasten. 146 partidutan, 40 gol sartu zuen, 4.zenbakiarekin jolasten. 2022an bere lehen gola sartu zuen Portugal selekzioaren kontra, partidua 3 eta 0 amaitu zuen, Ingalaterra irabazten
Fenioux (Deux-Sèvres)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fara Williams
Ingalaterra selekzioa
2009ko Emakumezko Europako futbol txapelketan, Finlandian, Ingalaterra iritzi zen finalera, Finlandia eta Herbereak irabazten. Finalean, Alemaniaren kontra galdu zuen.
Oza dos Ríos
Oza dos Ríos Galiziako A Coruñako probintziako Betanzosko eskualdean zegoen udalerria zen.
Fara Williams
Ingalaterra selekzioa
2011ko Emakumezko Munduko futbol txapelketan, herrialdeko errendimendurik onena lortu zuen txapelketa honetan, brontzezko domina irabazten. Sari hau lortu zuen Ingalaterra, Fara Williams gol batekin, Alemaniaren kontra.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Pertsonalitate asaldurak
Patroi honen arabera pertsonaren barruko esperientzia eta pertsonaren esperientzia inguruko kulturan espero daitekeenetik urrundu egiten da. Nerabetasunean edo heldutasunaren hasieran hasten da, denborarekin ez da aldatzen eta subjektuari egonezina sortzen dio; aldi berean haren aurkako aurreiritziak zabaltzen dira. Horrela sailkatzen dira:
Takuya Hashiguchi
Takuya Hashiguchi (橋口 拓哉, 1994ko irailaren 27a - ) Japoniako futbolaria da.
Oza dos Ríos
2012ko abuztuaren 30ean Oza dos Ríos eta Cesurasko udaletxeek bi udalerrien batzea onartu zuten, Galizian 1968tik egiten zen lehena, Oza-Cesuras sortuz.
Takuya Hashiguchi
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol.
Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua
Klinikoki aztertu daitezkeen beste arazoak
Atal honetan jasotako arazoak berez ez dira asaldurak baina mina edo sufrimendu psikologikoa edo jendartekoa eragiten dutenez interes klinikoa dute; horregatik bereizita tratatzeak garrantzia du. Hainbat motatakoak izan daitezke:
Fara Williams
Ingalaterra selekzioa
== Banakako sariak ==
Malcolm (Nebraska)
Malcolm Nebraskako herri bat da. Lancaster konderrian kokatua dago. 2010ean 382 biztanle zituen, 0.36 kilometro koadrotan banatuta.
Acanthodactylus scutellatus
Acanthodactylus scutellatus Acanthodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Gymnothorax breedeni
Gymnothorax breedeni Gymnothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
69. Oscar Sariak
69. Oscar Sarien ekitaldia 1997ko martxoaren 24an Los Angeleseko Shrine Auditorium aretoan egin zuten 1996. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Billy Crystal izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.
Endoskopia
Endoskopioak dira proba hauek egiteko aparatuak. Labur deskribatuta, mutur batean argia eta kamera dituen hodiak dira, beste muturrean medikuak ikusteko bisorea egonda.
Gorputzaren zulo batetik sartuta, endoskopioaren bidez azter daiteke bidean dauden organoak eta abar. Hodiaren bidez tresna txikiak pasa daitezke prozedura diagnostiko eta terapeutikoak egiteko: biopsiak, lesioen erresekzioak eta abar.
Neumologoak, digestio-aparatuko espezialistak, ORLko espezialistak, zirujauak eta traumatologoak dira batik bat teknika hauetaz baliatzen dira medikuak.
Periostio
Periostioa (antzinako grezierazko περί, "inguruan" + ὀστέον, "hezur") hezurrak giltzadura-gainazaletan izan ezik estaltzen dituen mintz mesenkimatosoa da. Hazkunde garaian, zabaletara hazteko aukera ematen die hezurrei, eta, haustura bat gertatuz gero, hezur-kailua osatzen du. Inerbazio aberatsa duenez, sentikortasun ona du, minarekiko batez ere. Sharpeyren zuntz izeneko kolageno-zuntz indartsuen bidez hezurrari lotuta dago.
Bill Kaulitz
Bill Kaulitz (Leipzig, Alemania, 1989ko irailaren 1a - ) Tokio Hotel taldeko abeslaria da, eta talde berean bere bikia dago Tom Kaulitz.
1989ko irailaren 1 jaio zen Bill, Leipzigen, Alemania. Billek zazpi urte zituen bakarrik bere abestiak asmatzen hasi zenean. Tokio Hotelen kanten gehiengoak idazten ditu. Bill txikiagoa da bere bizki Tom baino, hamar minutu bakarrik. Biki ia berdin-berdinak izan harren, haren itxurak desberdinak dira, baita estilo eta modan. Bill Kaulitzek aleman haur lehiaketan parte hartu zuen, Kinder-star-search, (artistak imitatzen dituzten leku bat, haurrekin imitatuta), haren Tom anaiarekin apustu bati esker, It's raining men bertsioa abestu zuen. Honek ate asko ireki zizkion.
Ctenochromis oligacanthus
Ctenochromis oligacanthus Ctenochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Zilene
Zilene mendia (grezieraz Κυλλήνη, Kyllếnê), greziar mitologian, Arkadia eta Akaiaren arteko mugan dagoen Peloponesoko 2374 metroko garaiera duen mendi batek jasotzen duen izena.
Zilene mendia (gaur egun Ziria), Peloponesoko mendi handien artean ekialderen dagoena da. Iparralderantz irekitzen den zortzi kilometro eta erdiko zirkuluerdi bat eratzen du, inguruko mendien artean nabarmentzen delarik. Leizeak ditu, horietako batzuk, estalaktitekin
Han erditu zuen Maiak Hermes. Bere tontorrean, azken jainko honi eskainitako tenplu bat zegoen. Zileniar adjektiboa, jainkoak jasotzen duen epitetoetako bat da, eta olerkari greziar eta erromatarrek, lira, "zileniarra" deitzen zuten, jainko honek lira musika tresna sortu izanagatik.
Plinio Zaharrak, "zozoak, zuri soilik Arkadiako Zilenen jaiotzen zirela, eta ez beste inon" zioen.
NGC 703
NGC 703 galaxia bat da, Andromeda konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Shravasti barrutia
Shravasti barrutia Indiako barruti bat da, Devipatan dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Malmo (Nebraska)
Malmo Nebraskako herri bat da. Saunders konderrian kokatua dago. 2010ean 120 biztanle zituen, 0.35 kilometro koadrotan banatuta.
Dalkey Quarry
Gaur egun Irlandako harkaitz-eskaladaren gune garrantzitsuenako bat bilakatu da, horregatik eskalatzaile asko bertaratu ohi dira.
Mozambikeren banaketa administratiboa
Mozambikeren banaketa administratiboa hamar probintziatan eta probintzia egoera duen hiriburu (cidade) batean egiten da. Probintziak 129 barrutitan banatzen dira eta hauek era berean Postos Administrativos eta herrietan (Localidades). 1998tik aurrera, gainera, 33 udalerri (Municipios) sortu dira bertan.
Dubbel
Dubbel (nederlanderaz 'bikoitza' edo double frantsesez) Belgikako garagardo mota bat da, abadia edo trapako garagardoa merkaturatzeko erabilitako nomenklaturaren arabera. Dubbel garagardoaren jatorria Westmalle trapako abadian dago, 1856an. 1836 urteaz geroztik abadiak fraideen kontsumorako, Witbier bat (gari garagardoa) oso gozoa eta alkohol gutxikoa ekoizten zuen. Dubbel garagardo horren bertsio ilunagoa eta sendoagoa da. 1926an, formulazioa berriro aldatu zen eta are indartsuagoa egin zen. Abadiak egindako lehenengo salmenta idatzizkoa 1861eko ekainaren 1ekoa da. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Abadiako garagardoak oso hedatua egin zen Belgikan eta hainbat garagardotegik "Dubbel" izena erabili zuten.
Berthoud (Colorado)
Berthoud Coloradoko herri bat da. Larimer konderrian kokatua dago. 2010ean 5,105 biztanle zituen, 31.155 kilometro koadrotan banatuta.
Gourdongo altxorra
Gourdongo altxorra 1845ean Gourdonen, Saône-et-Loiren, aurkitutako urregintza eta txanpon multzo bat da. Gaur egun Frantziako Liburutegi Nazionaleko Cabinet des Médailles museoan gordetzen da. Hauek dira altxorraren objektuak: kaliza bat, esmalte eta granatedun urrezko patenak eta ehun txanpon inguru. Metal nagusia urrea da. Txanponei esker objektuak Merovingiar leinuaren garaian kokatua izan dira, V. mendearen amaieran edo VI.aren hasieran.
Aurkikuntzaren historia
Gourdon herriak monasterio bat zuen VI. mendean, eta, agian, bertatik etor zitezkeen objektu hauek. Objektuekin aurkitutako urrezko txanponei esker 524. urte inguruan datatu ahal izan da ehorzketa. Uste da Burgundiarren Erresumaren aurkako eraso franko baten aukeran, monje batek objetuak ezkutatu zituela, horrela abadia arpilatzen bazuten altxorra salbatuko zen. Mende asko ondoren, 1845ean, Louise Forest artzain neska gazte batek altxorra kasualitatez aurkitu zuen, gurutze batekin grabatutako teila erromatar baten azpian ezkutatuta. Bere nagusia zen Darras nekazariak lurretik atera eta altxor osoa bereganatu zuen. Baina Gabriel Tainturier zen lurren jabea zen eta, halaber, Louise Foresten aita ez zegoen konforme. Guztien arteko altxorraren jabetzaren inguruko auzia 1845ean arbitratu zen Chalon-sur-Saône n, lehen, eta gero Dijongo gorteen aurrean. Erabakia txanponak lurren jabearen eta altxorraren aurkitzaile zen Louise gaztearen artean banatzea izan zen. Partekatu ezin ziren kaliza eta patena saltzeko erregistroan sartu ziren. Tainturierrek Dijongo udalari urrezko lau txanpon oparitu zizkion, hiriko Liburutegian gordeak.
Altxorra 1846ko uztailaren 20an enkantean saldu zen Parisen, eta kaliza zein patena Charles Lenormantek, Cabinet des Médaillesko arduradunak, eskuratu zituen; 104 urrezko txanpon sorta, aldiz, hark arbuiatu zituen eta sakabanatuta izan ziren. Erosle batzuek eskuratutakoak urtu zituzten. Aipatutako Charles Lenormantek geroago neurri batean bere arduragabekeria konpondu zuen 1851n erosleetako bati 44 txanpon lote bat erosiz; horietatik gutxienez hogeita hamahiru trien Gourdon altxorretik zetozen ziurrenik.
Yahoo (literatura)
Yahoo-ak fantasiazko izakiak dira, Jonathan Swiften Gulliver-en bidaiak liburuan agertzen direnak. Gizakien antza duten izaki basati, zikin eta ohitura nazkagarrikoak dira.
Houyhnhnm-ekin bizi dira, eta hauek morroi moduan erabiltzen dituzte Yahoo-ak. Yahoo-ei harri distiratsuak gustatzen zaizkio eta, horretarako, eskuez induskatzen dute lurra. Harriak lortu eta gero, euren kobetan gordetzen dituzte, beste Yahoo-ek ez aurkitzeko moduan.
Ingelesez, yahoo hitzak lerdo esan nahi du.
Taiyo Koga
Taiyo Koga (古賀 太陽, 1998ko urriaren 28a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol.
Canal del Miègjorn (Tolosa Okzitaniako metroa)
Canal del Miègjorn (Canal-du-Midi, frantsesez) Tolosa Okzitaniako metroaren geltokia da, Tolosa Okzitania udalerrian kokatuta dagoena, bouevard de l'Embrochure eta boulevard de la Marquette artean hain zuzen.
Geltokia 2007ko ekainaren 30an ireki zen, Tolosa Okzitaniako metroaren tolosa blinea Bòrdaroja eta Ramonvila arteko luzapenarekin.
Historia
2007ko ekainaren 30an ireki zen Canal del Miègjorn geltokia.
Hiriko busa
Geltokia eta linearekin konekta da.
Casale Litta
Casale Litta Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Casale Littak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Takeshi Koshida
Takeshi Koshida (japonieraz: 越田 剛史, 1960ko urriaren 19a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Euskal Herriko zaldi arrazak
Euskal Herriko zaldi arrazak Euskal Herrian soilik zein euskal lurralde eta ingurukoen hedatutako bertako zaldi arraza dira, eremu urriko arrazak izanik. Antzinakoak ziren eta egun desagertutako hainbat zaldi arraza eta mota basatiak sailkapen honetan sartu daitezke ere.
Desagertutako zaldi arraza basatiak honakoak dira
Euskal Herritik desagertutako bertako zaldi eta asto arraza basatiak honakoak dira: Egungo bertako zaldi arrazetan, pottokak, montxinoak, eragina izan zuela (tarpana baino txikiagoa) uste da.
Pharnavaz II.a Iberiakoa
Pharnavaz II.a Iberiakoa, Bartom bezala ere ezagutua, Iberiako errege izan zen K.a. 64 eta K.a. 32 bitartean. Erromatarrek, Pharnabazius bezala ezagutzen zuten. K.a. 30ean hil zen.
Euskal Herriko zaldi arrazak
Zaldiaren historia Euskal Herrian
Bertako arraza askoren kasuen legez, adituak ez dira ados jartzen bertako euskal zaldi arrazen jatorriari buruzko zenbait puntuetan. Dena den, argi dago bertako zaldi arrazek hainbat arbaso komunak dauzkatela. Hau dela eta, neurri handi batean, lautzako zaldiaren zein zaldi montxinoaren jatorria pottokaren jatorriarekin zer ikusirik handia daukala. Beraien jatorria, seguruenik, azken izotzaldia eta gero bertan geratutako zaldiak dira. Nafar behoka eta Auritzeko zaldiek antzineko pottoken eta kanpako zaldi arrazen eragina dute, txikiagoa nafar behokaren kasuan. "Jatorri eta historia" atala.
Pharnavaz II.a Iberiakoa
Bere aita Artag Iberiakoaren oinordekoa izan zen, Ponpeio erromatar jeneralaren aurrean amore eman zuena.
Euskal Herriko zaldi arrazak
Zaldia Euskal kulturan
Bertako zaldiek eragin handia izan dute Euskal Herriko kulturan. Labar artetik hasita, irudigintzan edo mitologian.
Pharnavaz II.a Iberiakoa
Bazen jada denbora bat ez zuela K.a. 65ean ezarritako erromatar eragina onartzen. K.a. 36an, Publius Candidus Crassusek zuzendutako armada bat, Marko Antoniok bidalia, herrialdean agertu zen. Pharnavazek, berriz Erromaren aliatu izatea beste erremediorik ez zuen izan. Erromatar armadak Albaniaraino jarraitu zuen (egungo Azerbaijan), non Zobera izeneko erregea ere, Erromaren aliatu bihurtzera behartua izan zen.
K.a. 32an, 60 urte lehenago herritik kanporatua izan zen Mirian II.a Iberiakoa Pharnavaziar printzeak tronutik kendu eta hil zuen.
Orno-hodi
Orno-hodia, bizkarrezur-hodia edo hodi bertebrala hezurrez eta aponeurosiz osatutako kanala da, ornoen arkuen aurrean eta orno-gorputzen atzean kokatua. Orno-muina, meningeak eta ornoen sustraiak hartzen ditu bere barruan, eta zulo okzipitalarekin jarraitzen du goiko aldean. Orno-estenosi izeneko estugunea bertoko gaixotasun nagusia da.
Egutegi
Egutegi bat egunak antolatzen dituen sistema da, batez ere gizarte, erlijio, merkataritza eta administrazio helburuekin. Hau lortzeko denbora tarteak definitzen dira, oro har egun, aste, hilabete eta urteak. Egutegietako denbora tarte edo garai hauek, gehienetan baina ez beti, zenbait fenomeno astronomikoekin bat etortzen dira, adibidez Eguzkiaren edo Ilargiaren zikloekin. Zibilizazio askok berezko egutegi bat garatu dute, gehienetan beste egutegi batetik eratorria baina haien behar bereziei egokitua. Gaur egun egutegi gregorianoa (eguzki-egutegia) da munduan zabalduen dagoena.
Egutegiak gehienetan taula moduan adierazten dira. Egun bakoitzari emandako izena data da.
Historia
Eguzkiaren eta Ilargiaren ibilbideak dira gertaera natural errepikakor eta erregular nabarmenenak denbora neurtzeko, eta, beraz, mundu osoko gizarte aurre-modernoetan, ilargialdiak eta urtea erabili izan dira denbora-unitate bezala. Idatzitako lehen egutegi fisikoak, Antzinako Ekialde Hurbilean garatutako idazketari lotuak, Brontze Aroko sumertar eta egiptoar egutegiak izan ziren.
Antzinako Ekialde Hurbileko egutegi sistema ugari, egutegi babilonikoan oinarrituak, Burdin Arokoak dira, horien artean Persiar Inperioko egutegi sistema, zeinak egutegi hebrear eta zoroastrikoei leku eman ziena. Greziar egutegi ugari garatu ziren Grezia Klasikoan, eta garai helenistikoak antzinako egutegi erromatarrari eta zenbait egutegi hinduri leku eman zien.
Antzinako Erromatar egutegia, Julio Zesarrek eraberritu zuen K.a. 46an. Juliotar egutegia, jada ez zegoen ilberriaren behaketaren mende, baizik-eta algoritmo bat jarraitzen zuen, bisurteetan (lau urtetik behin) egun bat gehitzen zuena. Honek ilargiaren hilabete egutegiaren disoziazio bat sortu zuen. Horrek eragin zuen hilabeteak ilargialdiekin zerikusirik ez izatea. Egutegi gregorianoa, juliotar egutegiaren fintze bezala sartu zen 1582an eta gaur egun mundu osoan "de facto" erabiltzen da erabilera sekularrean.
Egutegiaren banakoak
Egutegi historiko guztiak fenomeno astronomikoek definitutako denbora tarteetan oinarrituta daude.
Eguna
Zibilizazio guztietan, egunaren eta gauaren arteko txandaketa da oinarrizko denbora unitatea. Eguna Lurraren errotazioak sortzen duenez, egunsentia ez da une berean gertatzen mundu guztian. Oraintsu arte, ez-aldiberekotasun hau ez zuen garrantzirik mugikortasunak ez baitzuen eraginik zibilizazioen arteko harremanetan. Garraioen garapenak eta ordua hedatzeko aukerak konponbidea aurkitzeko beta eman zuen XIX. mendean eta ordu zonak garatu ziren.
Hila
Ilargialdiak behatzeko errazak dira eta denbora tarte luzeak neurtzeko oinarri izan dira hainbat kulturatan. Urtarorik gabeko munduko eskualdeetan, Polinesian adibidez, hilabetea da oinarrizko denbora neurria egunaren ostean. Egungo islamdar egutegia ilargialdietan oinarritzen da.
Eguzki-egutegietan, hilabeteak ez daude Ilargiarekin sinkronizatuak.
Urteak
Urtaroak definitzen dituenez, nekazaritza garatu ahala urteak garrantzia hartu zuen denbora neurri gisa. Denbora tarte hau nahiko luzea da eta definitu egin daiteke, adibidez solstizio eta ekinokzioak erabiliz.
Garatu zen lehen eguzki egutegia Antzinako Egiptoko egutegia omen da. Teorian batzuen arabera, Nabta Playa edo Stonehenge lekuetako megalitoek, edo azteken eta maien tenpluek urteak neurtu ahal izateko erabili ziren.
Egutegi sistemak
Egun munduan hedatuen dagoen egutegia gregorianoaa da, eguzki-egutegi bat.
Ilargi egutegiak
Ilargi egutegiak ilargiaren zikloetan oinarritzen dira denboraren kalkuluak egiteko. Denboraren neurketarako oinarria ilargialdien iraupen neurria hartzen dute. Ilargialdiaren iraupena 29 egun, 12 ordu, 44 minutu eta 2,8 segundokoa da batez beste. Antzinaroko egutegi guztiak, Egiptokoa izan ezik, horrela sortu ziren.
Ilargi-eguzki egutegiak ilargi egutegi mota bat dira, eguzki-urtera egokitzeko hilabete bereziak tartekatzen dituztenak:
Eguzki egutegiak
Denboraren neurketarako oinarria Lurrak Eguzkiaren inguruan egiten duen itzuliaren iraupen neurria hartzen dutenak dira:
Euskarazko lehen egutegia
Iritsi zaigun euskarazko egutegi antzinakoena Joanes Leizarragak egindako itzulpena da, Kalendrera izenekoa (Arroxelan, 1571). Bertan, juliotar egutegiaren azalpenak ematen dira, bisurtea eta ilargialdiak nola kalkulatu. Hauek dira bertan agertzen diren 12 hilabeteak: urtarrila, otsaila, martxoa, apirila, maiatza, ereiaroa, uztaila, agorrila, buruila, urria, hazila eta abendua.
Iruditegia
Egutegi mota asko daude, erabilera anitzetarako balio dutenak.
Berta Riaza
Berta Riaza Gómez (Madril, 1927ko uztailaren 27a - ib., 2022ko uztailaren 24a) madrildar aktorea izan zen, eta antzerki- eta telebista-ibilbide bikaina egin zuen, 1947 eta 2003 urteen artean zinemagintzan tarteka aritu zen, autore unibertsal nagusien obra klasiko eta garaikideetan parte hartuz.
Antzerkia
Bere karrera artistikoa, batez ere antzerkian, 1940ko hamarkadaren amaieran hasi zen, eta María Guerrero antzerki-konpainian hasi zen. Eszenatokian debuta egin zuen Joaquín Calvo Soteloren Historia de una casa lanarekin. Bost urtez egon zen konpainian, eta Luis Escobar, Humberto Pérez de la Ossa eta Alfredo Marqueríeren agindupean lan egin zuen. Besteak beste, José López Rubioren Alberto (1949) eta Antonio Buero Vallejoren En la ardiente oscuridad (1951) estreinatu zituen.
Ondoren, Antonio Vicoren eta Carmen Carbonellen, Lope de Vega konpainian ibili ondoren, Teatro Español antzokian jarraitu zuen, 1959an Zorrillaren Tenorioa interpretatzeko aukera izan baitzuen. Aldi berean, hainbat aldiz parte hartu zuen Meridako Antzerki Klasikoko Jaialdian: Eskiloren La Orestiada (1959), Sofoklesen Edipo rey (1960), Miguel de Cervantesen El cerco de Numancia (1961), Alejandro Casonaren Retablo Jovial eta Eskiloren La Orestíada (1990).
Hirurogeita hamarreko eta laurogeiko hamarkadetan, emanaldiak elkartzen zituen Zentro Dramatiko Nazionalean, Komediaren Antzokian eta Meridako Antzerki Klasikoaren Jaialdian. Nabarmentzekoak dira Anton Txekhov-en Las tres hermanas (1973), Antonio Galaren Las cítaras colgada de los árboles (1974), Fernando Fernan Gómezen Las bicicletas son para el verano (1982), Agustín Gonzálezekin Arthur Millerren Todos eran mis hijos (1988) eta Valle -Inclánen El yermo de las almas (1996).
1997an berrogeita hamar urte egin zituen eszenan, Molière-ren El avaro antzeztuz, Rafael Álvarez "El Brujo"-rekin batera. Hurrengo urteetan ia ez zuen behera egiten bere jarduera profesional handiak. 2004an, agertokietatik erretiratuko zela berretsi zuen, eta antzerkian erreferentziazko aktoretzat hartu zen.
Zinema
Oso noizbehinka aritu zen pantaila handian. 1959an hasi zen, José Luis Sáenz de Herediaren agindupean, Diez fusiles filmean. Ez zen jarri berriro kamera baten aurrean hamar urte igaro arte, Los escondites-en. Laurogeiko hamarkadan, Pedro Almodóvarren Entre tinieblas (1983) filmean, Ama Nagusiari bizia emanez; Miguel Ángel Díezen Luz de bohemia (1985) filmean, Paco Rabal eta El placer de matar (1988) filmarekin, Félix Rotaetaren eskutik, Antonio Banderasekin. 2000. urtean sartu zen zinemara, Belén Macíasen El Puzzle film laburrarekin.
Telebista
Pantaila handian presentzia urria izan arren, asko hedatu zen telebistan, batez ere eremu dramatikoetan, TVEk pantaila txikirako egindako antzerki-egokitzapenetan dozenaka pertsonaia interpretatuz, batez ere hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan. 1980an, Mario Camusek egokitutako Fortunata eta Jacinta lanean parte hartu zuen.
Antzerkian egindako ibilbidea
Zerrendan lanak eta norenak diren:
Oorten hodeia
Oorten hodeia, Öpik-Oorten hodeia ere deitua, Ernst Öpik eta Jan Oorten omenez , ustez eguzki-sistemaren mugan dagoen eta transneptunotar objektuak dituen hodei esferiko bat da. Eguzkitik ia argi-urte batera kokaturik dago, hau da, guregandik hurbilen dagoen Proxima Centauri izarrera dagoen distantziaren laurden batera. Hodei hau oraindik ez da zuzenean behatua izan eta, horregatik, oraindik ezin izan da frogatu bere existentzia. Eguzkitik urrunen dauden objektu multzoak, hala nola, Kuiper gerrikoa, transneptunotar objektuak eta disko sakabanatua, Oorten hodeia baino ehun aldiz hurbilago daude Eguzkitik. Azkeneko estatistikek diotenez, hodei honek bilioi bat eta ehun bilioi objektu artean eduki ditzake; hori horrela bada, Lurrak duen masa halako bost izango luke hodeiak.
Oorten hodeiak bi gune desberdin ditu: kanpoaldeko Oorten hodeiak forma esferikoa du, eta barnealdeko Oorten hodeiak, Hillsen hodeia ere deituak, disko itxura. Hodeiaren barnean dauden objektuak izotzez, metanoz eta amoniakoz osatuak dira, beste substantzia batzuen artean. Objektu horiek, seguru aski, Eguzkitik oso hurbil sortu ziren, eguzki-sistemaren sorreraren lehen ataletan. Objektuok, sortu ondoren, gaur egun dauden kokalekuetara iritsi ziren, planeta erraldoien grabitazio indarraren ondorioz.
Oorten hodeia oraindik ezin izan da zuzenean behatu (halako distantzian dagoen objektu bat ezin da behatu, ezta X izpiekin ere). Hala ere, astronomoek uste dute bertan egon daitekeela Halley eta periodo luzeko beste kometa guztien eta, beharbada, hainbat zentauro eta Jupiterren kometaren jatorria. Oorten hodeiaren kanpoaldean egon daitezkeen objektuak, seguraski, grabitazionalki ez dira oso lotuak egongo Eguzkiarekin eta beraz, inguruko izarren eta Esne Bidearen eraginez, eguzki-sistemaren barnealdera jaurtiak izaten dira. Periodo motzeko kometa gehienen sorlekua disko sakabanatuan dagoen arren, astronomoek uste dute Oorten hodeian dutela bakan batzuek beraien sorlekua. Kuiper gerrikoan eta disko sakabanatuan hainbat objektu aurkitu diren bitartean, Oorten hodeiaren kide diren bost objektu baino ez ditugu ezagutzen: (90377) Sedna, (148209) 2000 CR105, (308933) 2006 SQ372, 2008 KV42 eta  2012 VP113. Aipatutako objektu guztiak barnealdeko Oorten hodeian kokaturik daude. 2015eko azaroaren 10ean Nature aldizkariak trasneptunotar objektu berri bat aurkitu zela zabaldu zuen, Oorten hodeian kokaturik egon beharko luke objektu honek, Natureren arabera.
Lehenengo hipotesiak
1932an, Ernst Öpik astronomo estoniarrak esan zuen periodo luzeko kometak eguzki-sistemaren kanpoaldean zegoen laino urrun batean sortzen zirela. 1950ean, Jan Oort astronomo holandarrak teoria bat proposatu zuen periodo luzeko kometen misterioa ebazteko. Kometen orbitak oso ezegonkorrak dira, hauen dinamikak erabiltzen du beraz, Eguzkiarekin edo planeta batekin talka egingo duten edo ez. Eguzki-sistematik kanpora jaurtiak ere izan daitezke, planeten grabitazioaren eraginez. Gainera, kometak izotzez eta bestelako material lurrunkorrez osaturik daudenez, material hauek poliki-poliki kanporatuak izaten dira, erradiazio elektromagnetikoaren ondorioz. Azkenean, kometa zatitu egiten da, bere lurrunketa geldituko duen gainazal isolatzaile bat lortzen ez badu. Esandakoa aipatuz, Oortek erantsi zuen kometen sorlekua ezinezkoa zela gaur egun duten lekua izatea, eta horrela, ondoren Oorten hodeia deituko zen eremu bat egon beharko zuela proposatu zuen. Eremu honetan kometen biltegi erraldoi bat existitu beharko zuela ere esan zuen eta poliki-poliki lehen aipatutako indar grabitazionalen ondorioz, eguzki-sistemaren barnealdera erakarriak izan beharko zutela.
Revue de Comminges
Revue de Comminges et des Pyrénées centrales Société des études du Comminges elkarteak plazaratzen duen aldizkari jakintsua da. 1885ean Julien Sacazek sortu zuen. Sei hilabetero plazaratzen da eta liburu formatua du.
Oorten hodeia
Lehenengo hipotesiak
Bi kometa mota existitzen dira: periodo motzekoak (kometa eliptikoak ere deituak), 10 UA baino orbita txikiagoak dituzte kometa hauek, eta periodo luzeko kometak (kometa hauek ia isotropikoak dira), hauen orbitak 1000 UA baino handiagoak izan ohi dira. Oortek ia isotropikoak ziren kometak aztertu zituen eta aurkitu zuen kometa hauetatik gehienek 20.000 UAko afelioa (objektuak Eguzkitik urrunen dauden unea) izan ohi zutela. Azterketa honek Oorten hodeiaren teoria indartu zuen. 10.000 UA inguruko afelioa zuten kometak, une batean Eguzkitik oso hurbil pasa zirela pentsatu zuen Oortek, baina bidaia honetan, bidean aurkitu zituzten planetek beraien orbitak txikiarazi zituzten, beraien indar grabitazionalen ondorioz.
Revue de Comminges
Helburuak
Bere xedeak eskualdeko, Comminges eta erdialdeko Pirinioen ikerketa zientifiko, historiko eta artistikoa dira: "... Commingesen azterketa eta herrialde honi buruzko txostenak eta dokumentuak argitaratzea, batez ere ikuspuntu hauetatik: historia, arkeologia eta natur zientziak (...). Gure ikerketaren eremuan, une oro, Commingesen egon ziren ziren tokiak biltzen dira". Aldizkariak Julien Sacaze Akademiaren ikerketak ere argitaratzen ditu, epigrafista ikasiaren lanak biltzeko eta haren helburuak lortzeko.
Oorten hodeia
Osaera eta egitura
Kanpo Oorten hodeiak ez du lotura handirik Eguzkiarekin, eta periodo luzeko kometa gehienen jatorria da. Bestalde, barne Oorten hodeiak edo Hillsen hodeiak (Jack G. Hillsen ohorez, astronomo honek eremu honen izatea proposatu zuen 1981ean ) astronomoen ustetan, kanpoaldekoak baino askoz objektu gehiago eduki beharko lituzke; zehazki, dozenaka edo ehunka objektu gehiago eduki beharko lituzkeela pentsatzen dute. Dirudienez, Hillsen hodeiak kanpoaldeko hodeiari kometak itzultzen dizkio, hauen indarra asko gutxitzen denean eta ezin dutenean beraien kabuz beraien hasierako lekura iritsi, hau da, kanpoaldeko Oorten hodeira. Honek, Oorten hodeiaren iraupena azalduko luke.
Gaur egun uste da Oorten hodeiak guztira 1,3 kilometroko diametroa baino handiagoa duten hainbat bilioi objektu dituela bere eremuan orbitatzen. Gainera, +10,9ko magnitude absolutua baino txikiagoa (zenbat eta magnitude txikiagoa, orduan eta distira handiagoa) duten bostehun mila milioi objektu inguru ere eduki beharko lituzke. Objektuen kopurua handia den arren, bakoitza dozenaka milioi kilometroko distantziek bananduko lituzkete, bataz beste. Oraindik Oorten hodeiaren masa ezagutzen ez den arren, Halley kometa oinarritzat hartuta, gutxi gorabehera, 3x1025 kg-koa izan beharko luke, hau da, Lurraren masa halako bost. Orain dela gutxi arte, hodei honen masa Lurrarena halako hirurehun eta laurogei zela pentsatzen zen, baina Halley bezalako periodo luzeko kometen banaketaren konpresioak baliopenak murriztu ditu. Esan dugun guztiaren gainetik, adierazi behar da ez dela ziurtasunez ezagutzen zein den Oorten hodeiaren masa.
Aztertu diren kometak Oorten hodeian dauden gainerako kometen antzekoak badira, gehiengoak izotzez, metanoz, etanoz, karbono monoxidoz eta azido zianhidrikoz osaturiko egon beharko luke. Horretaz gain, 1996 PW transneptunotar objektuaren aurkikuntzak erakutsi du, esan beharra dago objektu honen orbita berezia periodo luzeko kometen antzekoa dela, Oorten hodeian dauden objektu batzuk harritsuak direla. Karbonozko eta nitrogenozko isotopoen azterketek erakutsi dute Oorten hodeian dauden kometak eta Jupiterren kometak deritzenak oso antzekoak direla, beraien artean dauden distantziak ikaragarriak diren arren. Beraz, azterketa horiek adierazten digute kometa guztiak eguzki-sistemaren sorreran zegoen hodeian sortu zirela. Esandakoa Oorten hodeian dauden kometak aztertu dituzten hainbat ikerketak eta erakundek ere onartzen dute. 9P/Tempel 1 kometaren talken inguruan egin ziren ikerketek ere ontzat hartzen dute goian adierazitakoa.
Jatorria
Oorten hodeia, eguzki-sistemako gainerako gorputzak bezala, disko protoplanetarioan sortu zela dirudi, duela 4600 milioi urte. Onartuen dagoen hipotesiak dio Oorten hodeiko objektuak Eguzkitik oso hurbil sortu zirela, gainerako planeta eta asteroide guztiak sortu ziren une berdinean. Objektu txiki horiek planeta berri gazteekin, adibidez, Jupiter eta Saturno bezalako gasezko erraldoiekin, izan zituzten topaketen erruz, objektu txiki horiek eguzki-sistemaren barnealdetik kanpora bidali zituzten planeten grabitazio indarren bidez, orbita eliptiko eta parabolikoak egitera behartuz. Oorten hodeiaren sorrerari buruzko hainbat simulazio egin dira, eta horiek erakutsi dute, hodei honek inoiz izan duen masarik handiena, sortu eta handik 800 milioi urtera lortu zuela.
Julio Ángel Fernández astronomo uruguaitarrak egin dituen ikerketek adierazten digute disko sakabanatua eguzki-sistemako kometa periodikoen iturri nagusia dela, eta agian, Oorten hodeian dauden objektuen iturria ere izan daiteke. Bere ikerketek diotenez, objektu sakabanatuen erdiek Oorten hodeira bidaiatzen dute, laurden bat Jupiterren inguruan orbitatzen geratzen da, harrapatuta, eta beste laurdena barne eguzki-sistematik kanporatuak edo jaurtiak izaten dira, orbita parabolikoetan. Agian, disko sakabanatua oraindik Oorten hodeia elikatzen ari da, objektu berriak hara bidaliz. Egin diren azkeneko kalkuluek diote gaur egun disko sakabanatuan dauden objektuen heren bat 2500 milioi urte barru Oorten hodeira garraiatua izango dela.
Ordenagailuekin egin diren ikerketek erakutsi dute kometen hondakinek elkarren aurka egiten dituzten talkek uste genuena baino garrantzi handiagoa dutela. Ikerketa horiei erreparatzen badiegu, jakin dezakegu eguzki-sistemaren hasieran hondakin horien artean egondako milioika talkek kometa asko suntsitu zituztela, Oorten hodeira bidean zeudela. Hori horrela bada, lehen uste genuena baino askoz masa gutxiago izango du Oorten hodeiak. Kalkuluak eginez, barne eguzki-sistematik kanporatu zen masa, zehazki, Lurraren masa halako berrogeita hamar eta ehun artean, ez dago osotasunean Oorten hodeian, baizik eta zati txiki bat baino ez.
Kometek gainerako izarrekin dituzten elkarrekintzek eta marea galaktikoak, haien orbita aldatzen dute, biribilago bihurtuz. Horrek kanpoaldeko Oorten hodeiaren forma esferikoa azal lezake. Bestalde, barnealdeko Oorten hodeiak, Eguzkiarekin harreman gehiago duenez, oraindik ez du aipatutako forma lortu. Azkeneko ikerketek erakutsi dute bateragarriak direla Eguzkia berrehun-laurehun izarreko kumulu batean sortu zelako hipotesia eta Oorten hodeiaren sorrera. Hipotesia zuzena bada, kumuluan zeuden lehen izarrek agian Oorten hodeiaren sorreran eragingo zuten, eta beraz, izarrek hainbat perturbazio edo asaldatze eragingo zituzten.
2010eko ekainean Harolf F. Levison eta beste batzuek proposatu zuten, ordenagailu bidezko simulazioen bidez, Eguzkiak "beste izarretako kometak harrapatu zituela jaiotzen ari zenean". Euren emaitzaren arabera "Oorten hodeiaren kometen frakzio handi bat, agian % 90 baino gehiago, izarren disko protoplanetarioaren parte dira".
Kometak
Gaur egun uste da kometak eguzki-sistemako bi puntu ezberdinetan sortu zirela. Periodo motzeko kometa gehienak Kuiper gerrikoan edo disko sakabanatuan sortu ziren, hau da, Plutonen orbitatik hasita (Eguzkitik 38 UA ra) Eguzkitik 100 UAra bitarteko gune horretan. Bestalde, periodo luzeko kometak, Hale-Bopp kometa bezalakoak, beraien orbita betetzeko milaka urte behar dituzten kometa hauek, Oorten hodeian sortu zirela uste da. Kuiper gerrikoak bere orbita egonkorraren ondorioz kometa gutxi sortzen dituen bitartean, diska sakabanatua askoz aktiboagoa da kometak sortzeko orduan. Kometek disko sakabanatutik ihes egiten dutenean, gasezko erraldoien mende geratzen dira, eta kometa horiei zentauro deitzen zaie. Zentauro horiek poliki-poliki eguzki-sistemaren barnealdera bidaliak izaten dira, periodo motzeko kometa bihurtuz.