cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Txingiz Aitmatov
Idazlea izateaz gain, Kirgizistanen enbaxadorea izan zen Europar Batasuna, NATO, UNESCO eta Beneluxerako.
Fessy
Biztanleria
2007an Fessy udalerrian erroldatutako biztanleak 772 ziren. Familiak 272 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 130 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Txingiz Aitmatov
Lanak
(Izenak ingelesez eta errusieraz)
Fessy
Etxebizitza
2007an 328 etxebizitza zeuden, 277 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 311 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 277 etxebizitza nagusietatik 239 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 179 etxek bost zituzten. 246 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 100 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 164 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 492 ziren, horien artean 377 aktiboak ziren eta 115 inaktiboak ziren. 377 pertsona aktiboetatik 357 lanean zeuden (197 gizon eta 160 emakume) eta 21 langabezian zeuden (8 gizon eta 13 emakume). 115 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 47 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fessy udalerrian 274 unitate fiskal zeuden, 761 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.285 euro zen.
Ameriketako Estatu Batuetako geografia
Ameriketako Estatu Batuak Ipar Amerikako errepublika federala da, 50 estatuk eta barruti federal batek osatzen dutena.
Fessy
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 12 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
Ameriketako Estatu Batuetako geografia
Eskualde fisiografikoak
Estatu Batu kontinentaletan zortzi eskualde fisiografiko nagusi bereizi ohi dira, ipar-ekialdetik mendebaldera:
Fessy
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Fessy udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Ameriketako Estatu Batuetako geografia
Eskualde fisiografikoak
Alaskan dago Estatu Batuetako gailurrik garaiena, Denali (6.194 metro), eta Kaliforniako Heriotzaren haranean punturik beherena (-86 metro).
Fessy
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Ameriketako Estatu Batuetako geografia
Hidrografia
Estatu Batuetako aintzirarik zabalenak Aintzira Handiak dira, Kanadaren mugan: Superior, Huron, Michigan, Ontario eta Erie. Aintzira horiek San Laurendi emari handiko ibaiak lotzen ditu. Erie eta Ontario aintzirak Niagara ibai laburrak lotzen ditu.
Hylarana guentheri
Hylarana guentheri Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ameriketako Estatu Batuetako geografia
Klima
Alde handiak daude eskualdetik eskualdera Estatu Batuetan, bai garaieragatik, bai Atlantiko edo Pazifikoko itsaslaster hotzengatik; baina klimaren eragile nagusia haizea da: iparretik hegorantz trabarik gabe dabilela eta Mexikoko tropikotik datorren haize bero hezeak aurrez-aurre topo egiten duela Ipar polotik datorren haize hotz eta lehorrarekin. Kaliforniako itsasertzean oso hezea da klima. Oro har, bi multzo nagusi bereiz daitezke: mendebaldea, lehorra, Mendi Harritsuetatik Kostako mendikateraino hedatzen dena, eta ekialdea, hezea. Floridako klima, berriz, tropikala da. Mexikoko golkotik Ohioko haranera hedatzen den lurraldeak klima kontinentala du.
Fessy
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dan Bricklin
Daniel Singer "Dan" Bricklin (Filadelfia, AEB, 1951ko uztailaren 16a -) estatubatuar informatikaria da.
Biografia
1978an, kalkulu-orri konplexuak egiteko VisiCalc programa asmatu zuen. Programa horrek sekulako arrakasta izan zuen, besteak beste, Apple ordenagailuetan erabiltzeko prestatuta zegoelako. Digital Equipment Corporation enpresan lan egin du, eta Lotus etxearen aholkularia ere izan da.
Beheko arnasbideetako infekzio
Beheko arnasbideetako infekzioa pneumoniaren sinonimo gisa erabiltzen den terminoa da, baina beste infekzio mota batzurena ere, hala nola birika-abzesu eta bronkitis akuturena. Sintomak hauek dira: arnasestua, ahultasuna, sukarra, eztula eta nekea. Errutinazko toraxeko erradiografia ez da beti beharrezkoa izaten beheko arnasbideko infekzio baten sintomak dituzten pertsonentzat.
Antibiotikoak pneumoniarako lehen tratamendua dira; hala ere, ez dira eraginkorrak eta ez daude gomendatuta infekzio parasitario edo biraletarako. Bronkitis akutua, oro har, bere kabuz konpontzen da denborarekin.
2015ean 291 milioi kasu inguru izan ziren eta 2,74 milioi pertsona hil ziren (1990ean baino 3,4 milioi gutxiago). 2013ko heriotza guztien %4,8aren kausa izan zen.
Josepa
Josepa ohiko emakumezko izena izan da Euskal Herrian, erdara hurbiletako Josefa, Josèphe eta Josèphine izenen parekidea. Josefa forma ere ontzat ematen du Euskaltzaindiak, eta baita Josebe izen sabindarra, Deun-ixendegi euzkotarrean jasotakoa. Euskaltzaindiak Joxefina hipokoristikoa ere aipatzen du, eta ildo bereko forma asko erabili izan dira: Joxepi, Joxepita, Oxepa, Oxepita...
Ohitura da Lesakan (Nafarroa), ezkongai dauden neskei honela kantatzea :
"Josepa andrea eramain duenak / diruak behar lituzke / Diruak ere baditugu eta / hortaz hautatzen gaituzte".
Parkman (Wyoming)
Parkman Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sheridan konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Reeves (Louisiana)
Reeves Louisianaeko herri bat da. Allen parrokian kokatua dago. 2010ean 232 biztanle zituen, 6.26 kilometro koadrotan banatuta.
Medlov (Brno-Landako barrutia)
Medlov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 830 biztanle ditu eta 10,19 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Outhine Bounyavong
Outhine Bounyavong (Laoseraz: ອຸທິນ ບຸນຍາວົງ, ʻUthin Bunyāvong; 1942-2000) idazle laostarra izan zen, bere fikziozko lanengatik ezaguna zena.
1942an jaio zen Xaignabouli probintzian, baina Vientiane hiriburuan hazi zen. Eskolan bere irakasleetako bat Somchine Nginn izan zen, Laosen egindako lehen eleberriaren egilea.
Bere liburu ezaguna ingelesera itzuli zen Mother's Beloved (ISBN 978-974-7551-04-4).
Beaufort gaztelua
Beaufort edo Belfort gaztelua (arabieraz: Shaqif Arnun edo قلعة الشقيف Qala'at al-Shaqif) Libanoko Nabatieh eskualdean dagoen gotorleku gurutzatua da, egungo Arnoun herritik 1 kilometrora dagoena. Gazteluaren aurretik gotorleku bat zegoen 1139an Fulko Jerusalemgoak hartu zuena. Gurutzatuek egungo gaztelua eraikitzeari ekin zioten. Saladinek 1190ean konkistatu zuen, baina 60 urte geroago gurutzatuek berreskuratu zuten. 1268an Baibars I.a sultanak berreskuratu zuen.
Bere kokapen estrategikoa dela eta, harrezkero erabilia izan da, baita Libanoko Gerra Zibilean ere.
Ostenfeld (Husum)
Ostenfeld (Husum) Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Liburu
Liburua edo idaztia idatzitako, zuriz inprimatutako edota irudiz hornitutako orrialdeen sorta da, paperez, pergaminoz edo beste material batzuez egindakoa, ertz batetik josia eta irakurtzeko prestatua. Normalean azal pare batek babesten du.
Tachysurus adiposalis
Tachysurus adiposalis Tachysurus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Liburu
1501 baino lehen tipo higigarriekin inprimatutakoek inkunable edo jatorri zehaztezindun izena hartzen dute, latineko incunabula hitzetik eratorria. Gaur egun, e-book edo liburu elektronikoak ere daude.
Liburutegiak liburuak eta bestelako dokumentuak jaso, antolatu, sailkatu eta publikoaren eskura jartzen dituzten erakundeak dira eta liburudendak liburuak salgai izaten dituzten tokiak.
Historia
Inprentaren asmakuntzaren aurretik, liburu bat edukitzea soilik aberatsenen esku zegoen zerbait zen, liburu bakoitza eskuz kopiatu behar baitzen osorik. Kalkulatzen da 450tik 1450era bitarte igaro ziren mila urtetan, bost milioi liburu inguru sortu zirela Europan. 1450etik 1500era, 1445ean Johannes Gutenbergek lehenengo Biblia inprimatu zuenetik, 8 eta 20 milioi kopia artean egin ziren. XVI. mendean 200 milioi kopia inguru sortu ziren.
Azkenotan, Internetek protagonismoa kendu dio liburu tradizionalari, eta hainbaten ustez paperezko formatua ordezkatzekoa da. Hala ere, oraindik milaka liburu argitaratzen dira urtero. Adibidez, 1995ean Frantzian 34.766 lan kaleratu zituzten, eta 1996an Espainian, 46.330.
Euskarazko liburu ezagunak
Linguae vasconum primitiae euskarazko lehen liburua da, Bernart Etxeparek 1545ean karrikaratua. Ordutik, milaka dira gure hizkuntzaz egindako lanak, nahiz eta XX. mende arte produkzioa oso motela eta urria izan den.
Leota (Minnesota)
Leota Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Nobles konderrian kokatuta dago, Minnesota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Liburu
Euskarazko liburu ezagunak
Azken urteotan, beraz, euskal liburuaren industria emankorra da. Erronka euskal irakurleak euskaraz irakurtzera bultzatzea da.
Liburu elektronikoa
1971. urtearen amaieran, gaur egun liburu digital edo elektronikoa deitzen duguna garatzen hasi ziren. Michael Hart Gutenberg Proiektuaren sustatzailea izan zen (helburua liburutegi digital doako bat sortzea zen); hor, William Shakespeare, Edgar Allan Poe eta Dante Alighieri ren lanak aurki zitezkeen, guztiak ere jabetza publikokoak. 1981ean, aurrerapen garrantzitsua egin zen; izan ere, lehen liburu elektronikoa jarri zen salgai: Random House's Electronic Dictionary. Nolanahi ere, 2001eko martxoan hedatu zen gehien liburu digitala, Stephen King nobelagileari esker, sarearen bitartez merkaturatu baitzuen Riding the Bullet nobela. 48 ordu eskasean, 400.000 kopia saldu zituen, bina dolar eta erdiren truke.
Une horretatik aurrera, hainbat argitaletxe elektroniko sortu ziren, eta denda birtual asko liburu elektronikoak beren katalogoetan sartzen hasi ziren.
Liburu azokak
Frankfurteko Liburu Azoka nazioarteko garrantzitsuena da, XV. mendean aurrekariak dituena.
Euskarazko liburu eta diskoei dagokienez, Durangoko Azoka nagusia da. Euskal Herriko Idazleen Biltzarrak (Sarako Idazleen Biltzarra) ere garrantzi handia du euskal edizioan.
Eton College
Eton College, maiz Eton soilik deitua (euskaraz Eton Ikastetxea) Ingalaterrako Berkshire konderriko izen bereko Eton udalerrian dagoen ikastetxe ospetsu bat da, Windsor udalerritik hurbil.
Barnetegi honetan 13-18 urte bitarteko mutil gaztetxoak egon ohi dira, denera 1.300 ikasle inguru direlarik. Bertako ikasleei Etonians deitu ohi zaie, aldiz ikasle ohiei Old Etonians. 1440an Henrike VI.a Ingalaterrakoak The King's College of Our Lady of Eton besides Wyndsor ("Wyndsor atzealdeko Etongo Gure Damaren Errege Ikastetxea") izenez sortu zuen.
Ikastetxe hau herrialdean oso ospetsua izateaz gain (Oxfordeko Unibertsitatea edota Cambridgeko Unibertsitatearen pare) nazioartean ere oso ezaguna da, batez ere mundu anglosaxoian. Ospe hau bertatik iragan diren ikasle narbamenei esker irabazi du, maiz gerora herrialde honetako zein beste herrialde ugarietako eliteko kideak izan diren ikasle ugari bertatik iragan baitira.
Ikasle nabarmenak
Erresuma Batuko hemeretzi lehen ministro nerabe zirelarik ikastetxe honetan ikasi zuten, horien artean honako hauek daude: Robert Walpole, William Pitt (Zaharra), Arthur Wellesley, 1. Wellingtongo Dukea, William Ewart Gladstone, Arthur Balfour, Harold Macmillan eta David Cameron.
Idazleak: Henry Fielding, Thomas Gray, Horace Walpole, Percy Bysshe Shelley, Robert Bridges, George Orwell eta Ian Fleming. Zientzialariak: Robert Boyle, John Maynard Smith, John Burdon Sanderson Haldane eta John Gurdon; Beau Brummell dandya; ekonomilariak: John Maynard Keynes eta Richard Layard; Lawrence Oates antartikar esploratzailea, Alan Clark politikaria, Henry Blofeld cricket esataria, Sir Ranulph Fiennes esploratzailea, Bear Grylls abenturazalea, Thomas Arne, Hubert Parry eta Peter Warlock musikagileak, eta Frank Turner eta Humphrey Lyttelton musikariak. Beste Old Etonian edo ikasle ohi nabarmen batzuen artean honako aktore hauek daude: Eddie Redmayne, Damian Lewis, Dominic West, Jeremy Brett, Hugh Laurie, Tom Hiddleston, Harry Lloyd eta Patrick Macnee.
Historikoki eta betidanik Britainiar Errege Familiak ikastetxearekin harreman onak izan ditu, Gilen Cambridgekoa eta Henrike Galeskoa bertako ikasle ohiak direlarik.
Malacomys longipes
Malacomys longipes Malacomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Severino Boezio
Antzio Manlio Severino Boezio (Erroma, 480 - Ager Calventienus, Paviaren iparraldean, 524-526 bitartean) Antzinako Erromako edo Erdi Aroko filosofo eta idazlea izan zen. Haren lanik garrantzitsuena De consolatione Philosophiae izan zen. Aristotelesen lanak eta beste zenbait zientzia lan itzuli zituen.
Bizitza
Erroman jaio zen 480an, Anicii izeneko kontsul-familian. Quintus Aurelius Symmachus izan zuen irakasle, eta honen alaba Rustikanarekin ezkondu zen. Erretorika eta filosofia ikasi zuen Atenasen. Teodoriko Handia erregearen konfiantza lortu zuen, eta hark Magister officiorum (Lehen ministro) izendatu zuen 522 edo 523an. Baina etsaiek desleiala izateaz, Bizantziar Inperioaren alde konspiratzeaz eta astrologian aritzeaz salatu zutenean, atxilotu eta Paviaren iparraldean dagoen Ager Calventienus hil zuten, Teodorikoren beraren aginduz.
Boezioen lanik garrantzitsuena filosofia liburu bat izan zen, De consolatione Philosophiae («Filosofiaren pozaldia») izenburua daramana. Aristotelesen eta Platonen lanak latinera itzuli nahi zituen, baina ezin izan zuen bere asmoa bukatu. Gugana gutxi batzuk baizik ez dira heldu: Aristotelesen De interpretatione eta Categories, eta Porfirioren Isagoge, besteak beste. Erdi Aroko europarrentzat iturri bakarra izan ziren itzulpen horiek Antzinako Greziako zientzia ezagutzeko
Payaresko arrapala
Payaresko arrapala edo Payaresko jaitsiera Venta de Baños-Gijon burdinbidearen zatia da, Kantauriar mendikatearen malda gainditzen duena, izen bereko mendi-pasabidetik. Bere azken zatia 1880 eta 1884 artean eraiki zen eta XIX. mendeko Espainiako ingeniaritza lanik handienetakotzat hartzen da. Trevor Rowe Britainia Handiko trenbidezale eta argazkilariaren arabera, 1970ean Payaresko trenbidea "Europako pasabide menditsu zailenetako bat" zen.
2017tik, plataforma batek Payaresko zatia Gizateriaren Ondare izendatzeko laguntzak bilduko ditu.
Hegaztiari Asturiasera sarbidea emango dion Payaresko saihesbidea inauguratu bezain laster, Payaresko arrapala itxita geratzea aurreikusten da, haren mantentze-lanen kostu handia dela eta.
Tartea
Hacar eta Gonzalezen arabera, publiko orokorrarentzat, Payaresko arrapala Asturiasko Ponte de los Fierrosko geltokia eta Leongo Perrucako tunelaren hegoaldeko ahoaren artean dago. Hala ere, "Espainiako ipar-mendebaldean trenbide-azpiegiturari lotutako pertsonen artean, eta, zehazkiago, Leondik Gijonera doan lineari lotutakoen artean", arrapalak Asturiasko aldean la Cobertoriako geltoki zaharrera arte (9 kilometro gehiago) hartzen du, trenbideak ia 20 milaren inguruko malda konstantea duen zatia baita.
Azpiegitura
Leondik Gijonera bidean, Busdongoko geltokitik (1 230 metroko kotan) Perrucako tunelaren hegoaldeko ahoraino (1 270 metro) igotzen da bidea, hori baita ibilbideko punturik altuena. Tunel hau Leon eta Asturias lurraldeen banalerroaren azpitik doa. La Cobertoriako geltokiraino, Ḷḷena kontzejuan, 927 metro jaisten da, 20 milareneko malda ia konstantearekin, 49 kilometroko luzeran, la Pola de Ḷḷenako geltokiraino, trazaduraren% 44 bihurgunean egiten da, normalean 300 metroko erradioarekin.
Hylarana igorota
Hylarana igorota Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Doullens
Doullens Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Doullens udalerrian erroldatutako biztanleak 6.339 ziren. Familiak 2.592 ziren, horien artean 878 pertsona bakarrekoak ziren (298 bakarrik bizi ziren gizonak eta 580 bakarrik bizi ziren emakumeak), 722 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 706 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 286 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 2.880 etxebizitza zeuden, 2.638 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 220 hutsik zeuden. 1.963 etxeak ziren eta 904 apartamentuak ziren. 2.638 etxebizitza nagusietatik 1.282 bere jabearen bizilekua ziren, 1.294 alokairuan okupaturik zeuden eta 62 doan lagata zeuden; 81 etxek gela bat zuten, 271 etxek bi zituzten, 574 etxek hiru zituzten, 696 etxek lau zituzten eta 1.016 etxek bost zituzten. 1.269 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.293 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 677 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.968 ziren, horien artean 2.705 aktiboak ziren eta 1.263 inaktiboak ziren. 2.705 pertsona aktiboetatik 2.149 lanean zeuden (1.160 gizon eta 989 emakume) eta 557 langabezian zeuden (299 gizon eta 258 emakume). 1.263 pertsona inaktiboetatik 377 erretiraturik zeuden, 367 ikasten zeuden eta 519 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Doullens udalerrian 2.656 unitate fiskal zeuden, 6.185 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.210 euro zen.
Nith ibaia
Nith ibaia (River Nith, Abhainn Nid, Novius) Eskoziako seigarren ibai luzeena da. Ibaiak zeharkatzen duen eremuari Nithsdale izena ematen zaio.
Doullens
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 333 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 13 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 24 eraikuntza enpresak ziren, 97 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 28 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 25 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 33 zerbitzu enpresak ziren, 52 administrazio publikoko enpresak ziren eta 26 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Nith ibaia
Ibilbidea
Ekialdeko Ayrshiren sortzen da, Prickeny Hill eta Enoch Hill artean Dalmellington udalerritik 7 km ekialdera. Handik hegoalderantz jotzen du eta Dumfries eta Galloway eskualdera sartzen da. 112 kilometrotako ibilbidearen ondoren Solwayko fiordoan itsasoratzen da.
Doullens
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 87 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 8 banku bulegoak, 3 funerariak, 9 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 5 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 6 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 11 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 1 aldi baterako lan enpresa, 16 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 4 apaindegiak.
Nith ibaia
Ekologia
Ehiza hegaztientzako eremu garrantzitsua da eta nazioarteko babesa du Ramsarko hitzarmenaren barnean sartu baitute. Eskozia mailan Site of Special Scientific Interest izendatu dute Caerlaverock Natura Erreserba Nazionalaren barnean.
Doullens
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Doullens udalerrian 38 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.725 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 3 botika eta 4 anbulantzia zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Doullens udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 2 hezkuntza orokorreko lizeo eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 972 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 873 eta lizeo teknologikoetan 307.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Biblosko gaztelua
Biblosko gaztelua (قلعة جبيل) Libanoko Biblos hirian dagoen gotorleku gurutzatua da. Gazteluaren aurretik erromatar garaiako gotorleku bat zegoen XII. mendean gurutzatuek egungo gaztelua eraikitzeari ekin zioten. Embriaco genoar familiarena zen. Saladinek 1188an konkistatu zuen eta urte bi geroago harreskiak moztu zituen. 1197an berreraikia, 1369an zipretar itsasontziek eraso zuten.
Bibliografia
Thiollet, Jean-Pierre, Je m'appelle Byblos, Paris, 2005. ISBN 2 914 266 04 9
Zuria Gaztelakoa
Zuria Gaztelakoa (Palentzia, - Melun, ), Gaztelako infanta, 1223-1226 bitartean Frantziako erregina ezkontidea eta 1226–1235 bitartean Frantziako erregeordea izan zen.
Biografia
Aita Alfontso VIII.a Gaztelakoa eta ama Leonor Ingalaterrakoa izan zituen. Bere neba Henrike I.a Gaztelakoa eta ahizpa Berengaria Gaztelakoa izan ziren.
Filipe II.a Frantziakoa eta Joan Lurgabea erregeek hala adosturik, Frantziako tronuaren oinordekoa Gaztelako infanta batekin ezkonduko zen. Hori zela eta, adineko andrea zen Leonor Akitaniakoa Gaztelara joan eta Zuria hautatu zuen. 12 urte besterik ez zituela, Zuria amamarekin joan zen Parisa. 1200ko maiatzaren 22an Luis VIII.a Frantziakoarekin ezkondu zen
1223an erregina ezkontide bilakatu zen baina hiru urte besterik ez zituen eman karguan, Luis disenteriaz hil zelako. Haien bigarren semea, Luis, izan zen ondorengoa, eta heldutasuna iritsi bitartean Zuria erregeordea izan zen. Jaun feudal handien altxamendua zapaldu ondoren, albitarren aurkako gerra amaitu zuen (1229ko Parisko Ituna). Semea adinera heldu zenean, Pontoiseko Maubuisson abadiara erretiratu zen. Luis IX.a VII. Gurutzadara joan zelarik (1249-1252 bitatean), erregeorde bihurtu zen berriro eta pastoureaux izenekoen matxinadari eman zion bukaera.
Parioglossus sinensis
Parioglossus sinensis Parioglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Liburuaren historia
Liburuaren historia luzea da, izan ere Aro modernoan Johannes Gutenbergekin hasten da XV. mendean. Inprimatutako lehen liburua Biblia izan zen, arrakasta handiena izango zuen liburua zela uste zutelako. Gutenbergen Biblia, 42 lerroko Biblia edo Mazarinoren Biblia izenekin da ezaguna.
Hasiera batean inprimatutako liburuek eskuizkribuen itxura erreplikatzen saiatzen ziren, material berberak erabiliz (tintak, pergaminoak). Halere, pergaminoa garestia zen eta ez zen egokia liburuak inprimatzeko, eta paperak ordeztu zuen berehala.
Azken urtetan, Internetek protagonismoa kendu dio liburu tradizionalari, eta hainbaten ustez paperezko formatua desgertzeko arriskuan dago. Hala ere, urtero milaka liburu argitaratzen dituzte oraindik. Adibidez, 1995ean Frantzian 34.766 lan kaleratu zituzten, eta 1996an Espainian 46.330.
Kanpo estekak
Libro
Santiuste de San Juan Bautista
Santiuste de San Juan Bautista Segoviako udalerria da, Comunidad de Villa y Tierra de Coca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 649 biztanle zituen.
Juan Lekue
Juan Lekue Goikuria (Arrigorriaga, 1964), euskal idazlea gaztelaniaz, sari ugari irabazi ditu. Euskal Herriko Unibertsitatean Filologia ingelesa ikasi zuen.
Sariak
Gainera, 2007an eta 2008an, Felipe Trigo sarian (Villanueva de la Serena) eta Manuel Díaz Luís sarian (Monleón) finalista izan zen hurrenez hurren.
Kish
Kish (sumerieraz: Kiš; akadieraz: kiššatu) Mesopotamia Beherearen iparraldeko hiria izan zen, geroago Akad lurraldea izango zenean kokatua, Babiloniatik 15 kilometro inguru ekialdera. Zir aski K.a. 3. milurtekoaren hasieran sortu zuten tell hau, haren inguruan kokaleku antzinagokoen aztarnak dauden arren: Ras El'Amiya (Obeid Aroa K.a. 4000-K.a. 3500), Yemdet Nasr (Uruk Aroa, K.a. 3500-K.a. 3000). Kishek (Tell al-Uhaymir), Ingharra, Uhaimir eta garrantzi gutxiagoko beste kokaleku batzuk hartzen ditu.
Kish hiria izan zen, ziur asko, Mesopotamia Behereko eta Diyala Behereko semiten (akadiarren) erdigune komertzial eta politikoa; bertako biztanleria nagusiki akadiarra zen aro aurredinastikoan, erregeen zerrendak erakusten duen bezala, argi eta garbi izen semitak baitituzte.
Akadeko hiri nagusia izan zen, eta Mesopotamia Behereko zati handi batekoa geroago. Hori dela eta, "Kisheko errege" edo "Lau zatietako errege" (Sumer, Elam, Subartu eta Amurru, Kish erdian zegoela) titulua hartu ohi zuten sumertar-akadiar erregeek, beren gailentasuna nabarmentzeko asmoz.
Kisheko I. dinastia
Sumertar Erregeen Zerrenda Kisheko lehen dinastiarekin hasten da. 23 erregez osaturik dago, eta 24.500 urteko garai bat hartzen du (erregealdi bakoitzak, bataz beste, 1000 urte inguru iraun zuelarik). Lehen 21 erregeak (guztiak jatorri semitako izendunak) ezin dira historikotzat hartu, eta ez da oso litekeena etorkizunean ere euren existentzia frogatzerik lortzea. Alabaina, aro horretan Kishek zuen nagusitasuna frogatzen dute.
Alabaina, Mebaragesiren existentzia frogatua dagoen arren, ez da oso probablea bere etsaia zen Gilgamesh Urukekoaren existentzia. Mebaragesik ondoan zuen Elamen aurkako kanpaina bat egin zuela ezagutzen da, eta, ziuraski, Kishek babiloniar iparraldea eta Diyalako eskualdea domeinatuko zituela.
Crescencio Cuéllar
Crescencio Cuéllar Tainta (Iruñea, - ) nafar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena. David eta José Luis bere anaia gazteak futbolari ohiak dira baita ere. Bere semea Eneko futbolaria da gaur egun.
Kirol Ibilbidea
''2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Zarauzko Kirol Elkartea
Historia
1944an sortu zen. Futbol zein errugbiko taldeek Astiko kirol instalakuntzetan jokatzen dute eta igeriketa, pilota, saskibaloi eta eskubaloiko taldeek berriz Aritzbatalde udal kiroldegiko instalakuntzetan. Eskubaloi taldea Zilarrezko Ohorezko mailan dabil. Futbol taldea, bere sorreratik denboraldi gehienetan Gipuzkoa mailako Preferentean egon da, hiru denboraldi ezik, non 3. Mailan egon den. Gaur egun Gipuzkoako Ohorezko Erregionalean dabil.
Datuak
2023-24 denboraldiko datuak barne.
Emakumezkoen taldea
Azken urteotan Euskal Ligan aritu da taldea. 2016-17 denboraldian Ligako txapeldunak izan ziren eta Bigarren Mailara igotzea lortu zuen taldeak.
L2 linea (Gasteizko Hiri Garraioa)
'''Gasteizko Hiri Garraioko 2. linea''' (estilitzatua) hiriko autobus linea bat izan zen, Zaramaga Zumakadirekin lotzen duena. Guztira 25 geltoki ditu, 10,2 kilometrotan banatuta, eta bere maiztasuna lanegunetan 10 minutukoa izan zen.
Linea 2009ko urriaren 30a inauguratu zen eta 2022ko otsailaren 28an kendu zen, Bus Elektriko Iraunkorra (BEi) ordezkatu baitzuen.
Historia
Lineak 2022ko otsailaren 28an kendu zen.
Tarifak
Eskudirutan edo BAT txartelekin ordain daiteke. Gasteizko tranbia ez bezala, BARIK eta MUGI txartelak ezin dira oraindik Gasteizko Hiri Garraioa sarean erabili.
Medlovice (Vyškov barrutia)
Medlovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 307 biztanle ditu eta 3,6 kilometro koadroko azalera. Vyškov barrutian dago.
L2 linea (Gasteizko Hiri Garraioa)
Tarifak
Tarifak sareko gainerako lineen berdinak dira.
Medlovice (Vyškov barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1520 urtean egin zen.
Richmond (Louisiana)
Richmond Louisianaeko herri bat da. Madison parrokian kokatua dago. 2010ean 577 biztanle zituen, 4.3 kilometro koadrotan banatuta.
Santo Domingo de Pirón
Santo Domingo de Pirón Segoviako udalerria da, Comarca de Segovia eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 182 biztanle zituen.
Bouchevilliers
Bouchevilliers Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bouchevilliers udalerrian erroldatutako biztanleak 78 ziren. Familiak 25 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 37 etxebizitza zeuden, 27 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 35 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 27 etxebizitza nagusietatik 20 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 6 etxek hiru zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 45 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 31 lanean zeuden (19 gizon eta 12 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 iturginak ziren eta 1 argiketaria.
2000. urtean Bouchevilliers udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Mallomys aroaensis
Mallomys aroaensis Mallomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Hylarana jimiensis
Hylarana jimiensis Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bricqueville-sur-Mer
Bricqueville-sur-Mer Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bricqueville-sur-Mer udalerrian erroldatutako biztanleak 1.085 ziren. Familiak 459 ziren, horien artean 137 pertsona bakarrekoak ziren (47 bakarrik bizi ziren gizonak eta 90 bakarrik bizi ziren emakumeak), 145 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 142 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 35 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 655 etxebizitza zeuden, 469 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 131 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 643 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 469 etxebizitza nagusietatik 338 bere jabearen bizilekua ziren, 110 alokairuan okupaturik zeuden eta 21 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 25 etxek bi zituzten, 86 etxek hiru zituzten, 131 etxek lau zituzten eta 224 etxek bost zituzten. 410 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 219 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 211 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 691 ziren, horien artean 483 aktiboak ziren eta 208 inaktiboak ziren. 483 pertsona aktiboetatik 439 lanean zeuden (236 gizon eta 203 emakume) eta 44 langabezian zeuden (13 gizon eta 31 emakume). 208 pertsona inaktiboetatik 98 erretiraturik zeuden, 63 ikasten zeuden eta 47 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 autoeskola zen, 2 igeltseroak, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa eta 4 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Bricqueville-sur-Mer udalerrian 51 nekazaritza-ustiategi zeuden, 880 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Ramstedt
Ramstedt Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Parioglossus taeniatus
Parioglossus taeniatus Parioglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Mairead Corrigan
Mairead Corrigan (Belfast, 1944ko urtarrilaren 27a) irlandar bakezalea da. 1976ko abuztuan sortu zen Bakearen aldeko Emakumeen Mugimenduan egindako lanagatik Bakearen Nobel saria eman zioten 1976. urtean B. Williamsekin batera. Ipar Irlandako errepublikazaleek salatu egin zuten, ordea, erakunde horren egitekoa, britainiar zerbitzu sekretuekin zerikusirik zuelakoan.
Jesus Murgiondo
Jesus Murgiondo Guridi (Oñati, 1931ko abenduaren 25a - Arrasate, 2022ko urtarrilaren 20a) pilotazalea izan zen eta Euskadiko Euskal Pilota Federazioak izan zuen lehenengo lehendakaria.
Biografia
1986an Euskadiko Euskal Pilota Federazioa sortu zen eta Jesus Murgiondo izan zen lehenengo lehendakaria 1990 artean. Azkenik Pilotarien Batzarra elkartearen buru izan zen 1998 eta 2003 artean. 2018. urtean azken elkarte honek omenaldia egin zion.
Page Park (Florida)
Page Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lee konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ana Soto
Ana Soto (1618 - 1668ko abuztuaren 6an) Gayón herriko kidea, kazike bihurturik espainiar kolonialisten aurkako 2.000 gerlari zuzendu zituen berrogeita hamar urtez.
Biografia
Egungo Venezuelako Lara estatuko lurretan jaio zen, Barquisimetotik gora, Bobare izeneko herrian. Gayón herriaren kidea zen, bere jatorrizko izena fonetikoki Anasolí entzungo zen eta horregatik kristauek Ana Soto bezala bataiatu zuten, bere herriarentzat ordea "Lurraren eta Eguzkiaren alaba" zen. Espainol kristau batzuk morroi bezala hartu zuten eta sukalde batean izan zuten bahiturik, hala ere, indigena eta esklabo hartutako beltzen altzamenduen berri izan zuen eta egun batean ihes egin zuen. Kazike bihurturik, 2.000 gerlaritik gora bildu zituen eta berrogeita hamar urtez erresistentzian aritu ziren. Ez zen kolonialisten aurka gudan aritu zen venezuelako emakume indigena bakarra, horren adibide dira, Orocopay, Apacuana eta Urimare ere.
1668an harrapatu eta abuztuaren 6an hil zuten, bere gorputza zutoin baten sartuz.
Kanpo estekak
[https://www.youtube.com/watch?v=qpgo_RW02dM Guayón. Ana Soto (AnaSolí)]
Medlovice (Uherské Hradištěko barrutia)
Medlovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 458 biztanle ditu eta 2,91 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1348 urtean egin zen.
Richwood (Louisiana)
Richwood Louisianaeko herri bat da. Ouachita parrokian kokatua dago. 2010ean 3,392 biztanle zituen, 6.6 kilometro koadrotan banatuta.
De Panne
De Panne (La Panne), Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintziako kostaldean dagoena. Frantziarekin egiten du muga, eta beraz, Belgikako mendebalderen dagoen udalerria da. De Pannez gain, udalerriak Adinkerke izeneko herria ere barnean hartzen du. 2013ko urtarrilaren 1ean 10.748 biztanle zituen.
Rissa brevirostris
Rissa brevirostris Rissa generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago.
Almere
Almere Herbehereetako erdialdean dagoen hiria da, herrialdeko zazpigarren populatuena dena eta Flevolandeko probintzian dagoena.
Hiria 1950eko hamarkadatik aurrera itsasoari hartutako lurretan eraiki zen.
Kokapena
Almereren udalerri mugakideak honakoak dira: Lelystad iparraldean, Zeewolde ekialde eta hego-ekialdean, Blaricum, Huizen eta Naarden Gooimeer aintziraren hegoaldean, Muiden aintziraren hego-mendebaldean, Amsterdam mendebaldean eta Waterland ipar-mendebaldean.
Cuiry-lès-Iviers
Cuiry-lès-Iviers Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 39 ziren. Familiak 21 ziren, horien artean 9 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 22 etxebizitza zeuden, 16 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 6 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 22etxeak ziren. 16 etxebizitza nagusietatik 15 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 alokairuan okupaturik zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 9 etxek bost zituzten. 10 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 6 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 24 ziren, horien artean 19 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 19 pertsona aktiboetatik 16 lanean zeuden (7 gizon eta 9 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 5 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden eta 1 ikasten zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Cuiry-lès-Iviers udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 310 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Santo Tomé del Puerto
Santo Tomé del Puerto Segoviako udalerria da, Sepúlveda eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 341 biztanle zituen.
Homo
Homo gaur egungo gizakiak eta bere ahaiderik gertukoenak barnebiltzen dituen Primate hominidoen generoa da. Generoa orain dela 2,3 edo 2,4 milioi urte sortu zela uste da, Australopithecus arbaso batetik, ziurrenik Homo habilisen antza zuen izakiren bat. Uste denez Homo habilis litzateke Australopithecus garhiren zuzeneko oinordeko bat, orain dela 2,5 milioi urte bizi izan zen animalia bat. Bi espezieen arteko desberdintasunik handiena burmuin gaitasunaren areagotzea izan zen, 450 cc.tik 600 cc.ra. Homo generoan burmuin bolumena berriro bikoiztu zen Homo heidelbergensisean, orain dela 600.000 urte bizi izan zena. Hala ere 2010eko maiatzean Homo gautengensis izeneko espeziea aurkitu zen, oraindik zaharragoa litzatekeen espezie bat.
Homoren sorrera Olduvaiko industriaren sorrerarekin bat egiten du, eta, beraz, definizioz, Behe Paleolitoaren hasierarekin. Hala ere Etiopian aurkitutako hainbat ebidentziek esaten duten orain dela 3,39 miloi urteko harrizko tresnak ere badirela. Homoren hasierako pausoak Kuaternarioko glaziazioarekin batera eman ziren.
Homo sapiensa izan ezik, espezie guztiak desagertu dira jada. Homo neanderthalensis, tradizionalki azken ahaide gisa ezagutu dena, orain dela 24.000 urte inguru desagertu zen. Orain dela gutxi deskribatu den beste balizko espezie bat, Homo floresiensis, 2003an aurkitua, orain dela 12.000 urte desagertu zela dirudi. Denisovan aurkitutako Homininia k, 2010eko martxoan, beste arbaso baten aurrean koka gaitzake.
Eboluzioa
Homo generoko lehen ordezkari ezaguna Homo habilis da, duela 2,8 milioi urte inguru eboluzionatu zuena, eta, ziurrenik, harrizko tresnen erabileraren froga positiboak dituen espezierik zaharrena da. Lehen hominido horien garunek txinpantze batenaren tamaina bera zuten, gutxi gorabehera, baina garai hartan bikoiztu zen SRGAP2 giza genea, kortex prefrontalaren konexio azkarragoa sortuz. Hurrengo milioi urteetan entzefalizazio azkarreko prozesu bat gertatu zen, eta Homo erectus eta Homo ergasterra erregistro fosilera iritsi zirenean, garezur-ahalmena bikoiztu egin zen 850 cm3-ra arte. Giza garunaren tamaina handitze hori belaunaldi bakoitzak gurasoek baino 125.000 neurona gehiago izatearen parekoa da. Uste denez, H. erectus eta H. ergaster izan ziren sua eta tresna konplexuak erabiltzen lehenak, eta hominidoen lerroko lehenak izan ziren Afrikatik irteten, Afrikan, Asian eta Europan hedatuz bitartean.
Gizaki modernoen jatorri afrikarraren teoria berriaren arabera, hauek Afrikan eboluzionatu zuten H. heidelbergensis, H. rhodesiensis edo H. antecessor delakoetatik abiatuta, eta kontinentetik kanpora emigratu zuten duela 50.000 eta 100.000 urte bitartean, pixkanaka H. erectus, Denisovako gizakia, H. floresiensis, H. luzonensis eta H. neanderthalensis tokiko populazioak ordezkatuz. Homo sapiens arkaikoa, anatomikoki modernoak diren gizakien aitzindaria, Erdi Paleolitoan eboluzionatu zuen duela 400.000 eta 250.000 urte bitartean. Berriki egindako DNA probek iradokitzen dute jatorri neandertaleko haplotipo batzuk afrikarrak ez diren populazio guztietan daudela, eta neandertalek eta beste hominino batzuek, denisovakoek kasu, euren genomaren % 6 eman ahal izan dietela egungo gizakiei, eta horrek espezie horien arteko mestizaje mugatua iradokitzen du. Kultura sinbolikoaren, hizkuntzaren eta teknologia litiko espezializatuaren garapenarekin jokabide-modernitaterako trantsizioa duela 50.000 urte inguru gertatu zen, antropologo batzuen arabera, baina beste proba batzuen arabera, portaeran aldaketa mailakatua gertatu zen denbora-tarte luzeago batean.
Homo sapiens bere generoko espezie bakarra da, Homo. Homo espezie batzuk (desagertuak) Homo sapiensen arbasoak izan zitezkeen arren, asko, agian gehienak, ziurrenik "lehengusuak" ziren, homininoen antzinako lerrotik kanpo espezializatu zirenak. Oraindik ez dago adostasunik talde hauetatik zein den espezie banandua eta zein azpiespeziea; hau fosil eskasiagatik edo Homo generoko espezieak sailkatzeko erabilitako ezberdintasun arinengatik izan daiteke. Saharako ponparen teoriak (Saharako basamortu "heze" bat deskribatzen du, noiz edo noiz ibiltzeko modukoa) Homo generoko aldakuntza goiztiarraren azalpen posible bat eskaintzen du.
Proba arkeologiko eta paleontologikoetan oinarrituta, zenbait Homo espezieren antzinako praktika dietetikoak ondorioztatu ahal izan dira neurri bateraino, eta dietak Homoren barruko bilakaera fisikoan eta jokabidean duen eragina aztertu ahal izan da.
Antropologo eta arkeologo batzuek Tobako hondamendiaren teoria proposatzen dute. Teoria horren arabera, duela 70.000 urte inguru Sumatrako uhartean (Indonesia) Toba aintziraren supererupzioak ondorio globalak izan zituen, gizaki gehienak hilez eta gaur egungo gizaki guztien herentzia genetikoari eragin zion populazio-lepo bat sortuz. Hala ere, gertaera horren froga genetikoak eta arkeologikoak zalantzagarriak dira oraindik.
Teide
Teide mendia Espainiako altuena da bere 3.718 metroekin eta Tenerife uharteko gailurra da. Ozeanoko lautadatik 7.500 metro igotzen da. Sumendi bat da, estronboliar motakoa.
Homo
Espezieak
Espezie batzuen estatusa (Homo rudolfensis, Homo ergaster, Homo georgicus, Homo antecessor, Homo cepranensis, Homo rhodesiensis eta Homo floresiensis) oraindik eztabaidagai da. Homo heidelbergensis-ek eta Homo neanderthalensis-ek harreman estua dute elkarrekin, eta batzuetan Homo sapiens espeziaren azpiespezietzat hartzen dira. Orain dela gutxi, Vindija leizeko Neanderthal gizaki baten ADN nuklearra sekuentziatu zen, eta Homo sapiens ADNarekin erkatuz alelo eratorrien %30 bien leinukoak direla baieztatu da. Sekuentzia handi honek bien espezieen arteko harremana adieraz dezake.
Teide
Guantxeentzat Echeyde izena hartzen zuen (hortik Teide izena) eta bertan Guayota izakia bizi zen, gaizkiaren deabrua.
Homo
Espezieak
Espezie hauen artean daude:
Teide
1582an Sir Edmund Scoryk lehenengo igoera egin zuen.
Jarduera
Teidek hamairu aldiz izan ditu erupzioak azken 2.000 urteetan. Azken erupzioak 1492an, 1704an, 1706an, 1798an eta 1909an izan ziren. Denetan gogorrena 1706koa izan zen baina ez zuen hildakorik utzi. Azkena 1909ko azaroan izan zen eta hamar egun iraun zituen.
Azken mendean erupziorik zian ez badu ere hainbat fumarola sortzen ditu aldiro.
Natura Parkea
1954an natura parketzat izendatu zuten, Parque Nacional de Las Cañadas del Teide izenarekin, eta UNESCOk bestela Gizateriaren Ondaretzat hartu zuen 2007an.
Hylarana kampeni
Hylarana kampeni Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Birika-abzesu
Birika-abzesua biriketako parenkima da, beste edozein ehun bezala, nekrotizatu egin daiteke eta nekrosi horrek prozesuraren ondorio gisa zorne-kolekzio edo multzo bat eman dezake. Zorne-zorro horrek, zornea bera drainatu ahal izateko, bide bat zabalduko du bronkioetara eta, hustutakoan, zulo edo kabitate bat -bere pareta edo horma propioa eta guzti- utziko du. Horrelako prozesu bat ikusten dugunean biriketako abzesu baten aurrean gaudela esan genezake. Hala ere, biriketako abzesuak beste bi baldintza ere bete behar ditu, bata bere diametroak 2 cm baino gehiago izatea eta bestea zulo edo kabitate bakarra izatea, ezen zuloak edo nekrosi-fokuak txikiagoak eta asko direnean pneumonia nekrotizatzaile baten aurrean gaudela esaten baita. Birika-abzesua iraupenean edo etologian oinarrituta sailka daiteke: birika-abzesu akutua 6 aste baino gutxiagokoa denean edo kronikoa denbora luzeagoarekin. Patogeno eragileengatik ere bereiz daiteke, Staphylococcus anaerobioak edo Aspergillus kasu.
Étourvy
Étourvy Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ridgecrest (Louisiana)
Ridgecrest Louisianaeko herri bat da. Concordia parrokian kokatua dago. 2010ean 694 biztanle zituen, 1.11 kilometro koadrotan banatuta.
Iñaki Ibáñez
Ignacio Francisco "Iñaki" Ibáñez Sagardoi (Iruñea, - ) nafar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena.
Itzulpengintza automatikoaren historia
Itzulpen automatikoaren inguruko ikerketak 1930 eta 1940ko hamarkada bitartean hasi ziren.