cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Martinus Rørbye
Biografia
1837an, Kopenhagera itzuli zen, non Akademiak, bere lanaren kalitatea aitortuz, bere izaera orientalista zuen obra baten konposizioarekin erakundean sartzeko aukera eskaini zion; Turkiako eszena folkloriko batekin erantzun zuen, Snyrnatik gertuko karabana, alegia, 1838an amaitu zuena. Akademiak aho batez onartu zuen. Garai hartan Horace Vernet frantsesarekiko miresmena adierazi zuen. Urte hartan urrezko preseetariko bat lortu zuen Charlottenborgen.
1839an Rose Frederikke Schiøttekin ezkondu zen. Urte berean bere osasuna hondatu egin zen eta margolaria Italiara joan zen osasunerako baldintza hobeen bila. Italian egon zen bitartean, Amalfiko plaza margotu zuen. Christen Dalsgaarden irakasle izan zen eta 1844an Akademiako irakasle. Urte hartan bertan Suediara joan zen. Baina bere osasuna berriro hondatu zen eta, 1848ko martxoaren 29an, Kopenhagen hil zen. Hil ondoren, urtebete geroago, bere azken obra batzuk aurkeztu ziren.
Sozietate uharteak
Sozietate uharteak (frantsesez Îles de la Société edota Archipel de la Société, tahitieraz Tōtaiete) Ozeano Barearen hegoaldean kokatzen den uhartedia da, administratiboki Frantziar Polinesian kokatzen direlarik. Berez uhartedi honek ez du tahitieraako izenik, halere ingelesezko Society hitzetik itzulitako Tōtaiete izendapena erabili ohi da. 2007ko abuztuan 227.807 biztanle zituen.
1880an uharteak Frantziaren protektoratua bilakatu ziren.
Teseo
Teseo (Θησεύς, "Thêseús") greziar mitologian atenastar heroi handiena izan zen. Etra eta Egeoren semea zen, baina batzuk itsasoko jainkoa Poseidonen semea zela zioten, eta Egeo Etrarekin ezkondu zen egunean bortxatu zuela. Egeok, beste emazteekin seme-alabarik izan ez zuenez Delfosko orakuluari galdetu zion. Erantzuna kriptikoa izan zen eta Egeok ez zuen ulertu, baina Piteok, Trezeneko erregea eta Etraren aita, bai: Horregatik Piteok Egeo mozkortu zuen bere alaba Etrarekin ezkontzeko, saiatzen zen lehen emakumearekin semea izango baitzuen.
Sozietate uharteak
Banaketa
Uhartedia bi azpimultzotan banaturik dago:
Teseo
Egeok Teseo jaiotzean berarengandik urrundu zuen Palantidetatik babesteko. Horregatik bere ama eta aitonarekin Trezenen igaro zuen bere haurtzaroa. Egeok bere ezpata eta sandalia pare bat ezkutatu zituen harri baten azpian Teseo indartsua izatera arte ez izateko. 17 urte betetzean bere amak sekretua kontatu zion eta harria altxatzea lortu zuen. Bertako sandaliak jarri zituen eta ezpata eraman zuen bere aitak semea ezagutu ahal izateko.
Atenaserako bidaia
Teseo txikia zenetik bere indarragatik eta bere ausardiagatik nabarmendu zen, Atenasera bakardadean joan zen bere aita ezagutzera, arriskuen beldur izan gabe. Izan ere Heraklesen mireslea zenez bere balentriak mundu osoak jakitea nahi zuen.
Syncrossus helodes
Syncrossus helodes Syncrossus generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Sozietate uharteak
Historia
1722an Jakob Roggeveen herbeheretarra izan zen uhartedira iritsi zen lehenbiziko europarra (Maupiti uharte txikira, hain zuzen). Gerora, 1767an Samuel Wallis ingelesak Tahiti eriden zuen. 1768an Louis Antoine de Bougainville frantziarrak uhartediari frantziar errege familiaren ohorez, Borbon Uharteak izena ipini zion. Halere, 1767an James Cook britainiarrak Society Islands izena jarri zien, bidaia antolatu zion Royal Society elkartearen ohorez: hori behin betiko izena bilakatu da. Aipagarria da Domingo Bonetxea euskal itsasgizona bertan birritan izan zela: bata 1772-1773ko espedizioan eta bestea, 1774-1775ko an.
Teseo
Atenaserako bidaia
Eszironek oinak garbitzera behartzen zituen bidaiariak. Gero itsasora botatzen zituen bere dortokak jan zitzan. Teseok ezetz esan zion eta oinetatik hartu zuen Esziron eta itsasora bota zuen.
Prokustok oinezkoak hartu eta ohe baten tamainara doitzeko ohitura zuen. Garaiak ohe txiki batean bortxatzen zituen, soberan zutena mozten ziela bertan kabitu arte. Txikiak ohe handi batean sartu eta luzatzen zituen mailukadaz eta sokaz. Teseok hil zuen.
Fea izeneko txerri bat hil zuen baita ere, Ekidnaren eta Tifonen alaba zena.
Bere bidaiari berrekin zion baina zailtasun bat agertu zitzaion, bere aita Medearekin, Jasonen emazte ohiarekin, ezkondurik zegoen, ezkontza honetatik Medo jaio zela.
Atenasen
Bat-bateko gertaera honen aurrean, Teseok itxarotea pentsatu zuen. Baina Medeak, aztia zelarik, ezagutu zuen eta bere semea tronura igotzeko oztopo handia zenarekin bukatzeko segada burutu zuen: Medea amaordea berak ez ezagutzearren, gaztea ezezagun modura joan zen jauregira, eta honetaz baliatuz Medeak Egeo sinestarazi zuen gaztea traidorea zela. Erregeak Maratoiko zezenaren kontra borrokatzeko behartu zuen, bereak egingo zuelakoan. Baina zezena garaitu zuen eta Teseo jauregian garaipena ospatzeko otordura gonbidatu zuten. Bertan zegoela, Egeok Medeak emandako pozoia jarri zuen bere kopan, baina ustekabe batek bizia salbatu zion. Teseok amak emandako ezpata atera zuen haragia mozteko eta Egeok arma ezagutu zuen, segada ulertu zuen eta kopa kendu zion ezpainetatik. Medeak bertatik alde egin zuen bere semearekin batera.
Orduan errege ondorengo bezala onartua izan zen Palante, Egeoren anaia, eta Palantidetako erregea zena gudan garaitu ondoren.
Labeo calbasu
Labeo calbasu Labeo generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Garraio-gutun
Garraio gutuna edo ontziratze-agiria garraiolari batek (edo haren agenteak) karga jaso duela adierazteko igorritako dokumentua da. Historikoki terminoa itsas garraioarekin soilik erlazionatzen bazen ere, gaur egun ontziratze-agiri bat edozein merkantzia-garraiorako erabil daiteke. Ontziratzeko agiriak nazioarteko merkataritza n erabiltzen diren funtsezko hiru dokumentuetako bat dira, esportatzaileek ordainketa jasotzen dutela eta inportatzaileek merkantzia jasotzen dutela bermatzeko. Beste bi dokumentu ak aseguru-poliza bat eta faktura bat dira. Ontziratze-agiria negoziagarria den bitartean, poliza eta faktura transferigarriak dira. Estatu Batuetatik kanpoko nazioarteko merkataritzan, ontziratze-agiriak eta garraio-gutunak ez dira transferigarriak eta ez dute titulurik ematen. Ontziratze-agiriaren erregimeneko salgaien garraioa 1924ko Bruselako Hitzarmenak arautzen du. Baina, hitzarmen hori aldatu egin dute 1968ko Hagako Arauek baina azkeneko aldaketak 1978ko Hanburgoko Arauek egin dituzte, UNCITRALek eginak.
Ontziratze-agiri batek transferigarria izan behar du, eta hiru funtzio nagusi betetzen ditu:
Deskribapena
Ontziratze-agiria dokumentu normalizatua da, endosu bidez (edo edukitzaren legezko transferentziaren bidez) transferitu daitekeena. Itsasoz egindako bidalketa gehienak Hagako Arauek, Haya-Visbyko Arauek edo Hanburgoko Arauek arautzen dituzte, eta garraiolariak ontziratze-agiri bat eman behar dio bidaltzaileari, merkantzien izaera, kantitatea, kalitatea eta marka nagusiak identifikatzeko.
Blackburn epaileak honela definitu zuen ontziratze-agiria: "Merkantziak ontziratzen diren ontziaren jabearen izenean sinatutako idazki bat, merkantziak jaso izana adierazten duena eta bidaiaren amaieran entregatzeko konpromisoa hartzen duena, ontziratze-agirian aipatzen diren baldintzei lotuta". Beraz, esan daiteke ontziratze-agiria kargatzaileari ordainagiri bat emateko sortu zela, jabeak ez zeudenean.
Historia
Erromatarren garaikoak diren merkataritza-ontzietan kargatutako salgaien ordainagiriak daudela egiaztatzen duten frogak badaude ere, eta ontziko karga ontziko egunkarian erregistratzeko praktika itsas garraioa bera bezain zaharra bada ere, ontziratze-agiri modernoa Erdi Aroko nazioarteko merkataritzaren hazkundearekin bakarrik erabili zen.
Merkantilismoaren hazkundeak (beste finantza-berrikuntza batzuk eragin zituen, hala nola partita-karta, kanbio-letra eta aseguru-poliza) titulu-dokumentu baten betekizuna eragin zuelarik. Merkataritza bide berri horrek eragin zuen ontziratzearen-agiria, gaur egun ezagutzen dugunaren oso antzerakoa dena.
Kargaren ordainagiri gisa
Ontziratze-agiriaren erabilera nagusia garraiolariak salgaiak ontzian kargatu ondoren emandako ordainagiri gisa da. Ordainagiri hori aduana- eta aseguru-helburuetarako ontziratze-froga gisa erabil daiteke, bai eta kontratu-betebehar bat bete izanaren froga komertzial gisa ere. Hauek dira termino erabilienak:
Garraio-kontratuaren froga gisa
Garraiolariak kargatzaileari ontziratzeko duen ezagutza garraio-kontratuaren froga gisa erabil daiteke, garraiolariak salgaiak jaso dituelako eta jasotzean eman egingo lituzkeelako. Kasu horretan, ontziratze-agiria garraio-kontratu gisa erabiliko litzateke. Kasu horretan, ontziratze-agiria erabil daiteke kargatzaileak salgaiak behar bezala bidaltzen ez baditu; orduan, kargatzaileak ezin du jaso garraiolariaren ontziratze-agiria. Karga-ontziratzaileak ontziratze-agiria eman beharko lioke saltzaileari. Kasu horretan, ontziratze-agiria saltzailearen eta garraiolariaren arteko garraio-kontratu gisa erabiltzen da. Hala ere, ontziratze-agiria fede oneko hirugarren batekin negoziatzen denean, ontziratze-agiria froga eztabaidaezina bihurtzen da, eta ezin da inolako froga kontraesankorrik sartu. Horren arrazoia hirugarrenak ezin duela benetako ontziratzea aztertu da, eta dokumentua bera bakarrik azter dezakeela, ez ontziratzea bera ikuskatzea edo aztertzea. Hala ere, ontziratze-agiria ez da kontratua bera izango, kargatzeko espazioa aldez aurretik erreserbatuta egongo baita, agian telefonoz, posta elektronikoz edo gutunez. Karga-ontziratzaileak eta garraiolariak aurretiazko kontratua onartuko dute, garraiolariaren merkataritza-baldintza estandarrak txertatzeko.
Buñuelgo geralekua
Buñuel Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku bat da, Buñuel udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1861eko irailaren 18an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Mikrozuntz
Mikrozuntzak 3-8 milimetro luze eta 0,1 milimetro zabal edo gutxiago diren ehun natural edo sintetikoak dira. Zelulosatik askatuak edo polimero sintetikoak izan daitezke. Etxeko garbigailuetako arropak eta arropa fabrikak dira horien sorburu nagusiak, eta itsasoetan amaitu ohi dute. Itsasoan ur azalean geratzen dira mikrozuntz sintetikoak; naturalak, berriz (adibidez, kotoia), itsaso hondoan. Uretan dauden mikrozuntz sintetikoek higadura motela izaten dute.
Starzach
Starzach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Garraio-gutun
Kanpo estekak
http://www.bostakbat.org/azkue/index.php?t=garraio&q=2
Buñuelgo geralekua
Historia
Geralekua 1861ko irailaren 18n ireki zen, Aragoi eta Nafarroa lotu nahi zituen trenbidearen Casetas-Tutera zatia ireki zuenean, Zaragozatik Iruñerako Burdinbide Konpainia delakoak, Zaragoza-Altsasu burdinbidea. Azken horrek Zaragozatik Bartzelonarako Burdinbide Konpainia bat egin zuen, eta ondorioz, Zaragozatik Iruñea eta Bartzelonarako Burdinbide Konpainia sortu zen.
1878ko apirilaren 1ean, bere egoera ekonomiko txarrak Norteko Konpainiarekin bat egitera behartu zuen, Altsasutik haratagoko trenbideen jabea zena eta burdinbidea Gasteiz, Donostia, Bilbo edo Burgosekin lotuz.
1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak Norteko Konpainia sortu berrian integratzea ekarri zuen, RENFE enpresa publikoa sortu zen.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Geralekuan zerbitzua ematen zuten distantzia ertaineko zerbitzuak 2010eko urtarrilaren 1etik aurrera utzi zioten geralekuari; beraz, estazioa itxita dago teknikoki, nahiz eta sarekoa izan.
Geralekua
Geralekua Buñuel mendebaldean dago. Eraikin fakultatibo bat du, gaur egun erabiltzen ez dena, eta nasa bat ekialdean eta nasa bat mendebaldean.
Zerbitzuak
Ez dago zerbitzuak geralekuan.
Etorkizuna
Ez dago etorkizuneko planik geraleku hau oraingoz barne hartzen duenik.
Rhipidura dahli
Rhipidura dahli Rhipidura generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.
Gambia
Gambia (The Gambia), izen ofiziala Gambiako Errepublika (Republic of The Gambia), mendebaldeko Afrikako estatu burujabea da. Iparraldean, ekialdean eta hegoaldean Senegal dauka, eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa. 10.689 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2,2 milioi biztanle zituen 2020an. Hiriburua Banjul da, baina Serekunda da hiririk jendetsuena.
Geografia
Afrikako estatu txikienetako bat da Gambia. Iparrraldean, ekialdean eta hegoaldean Senegalekin du muga, eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa dauka. Gambia ibaiaren harana hartzen du osorik, eta ontziz ibiltzeko modukoa da luzera eta ibilbide osoan (320 kilometro). Klima tropikala du, eta landaredia oihana da ibai-ertzean, eta sabana oihanaz harago. Baso-eremu handiak soildu dira kakahuetea hazteko lursail gehiago lortzeko eta egurra ateratzeko.
Historia
Wolof, malinke eta fulani herriak XIII. mendean jarri ziren bizitzen gaur egun Gambia den lurraldeetan. 1455. urtean, portugaldarrek Gambia ibaia aurkitu zuten, eta 1588an britainiar merkatariei saldu zizkieten ibai haren gaineko eskubideak, baina, artean, ez zuten europarrek bizileku egonkorrik antolatu bertan. 1663an, ibaian dagoen uharte bat erosi zioten britainiarrek bertako buruzagi bati, eta Fort James gotorlekua eraiki zuten. 1681ean, frantsesak heldu ziren, eta bizileku hartu zuten Albredan, Fort James gotorlekuaren aurrez aurreko ibai-ertzean. Ondorengo urteetan liskarrak gertatu ziren bi herrialdeen artean.
1783ko Versaillesko Itunean, Britainia Handiak Gambia ibaiaren gainean zituen eskubideak onartu ziren eta baita Frantziak Albredan zituenak ere. Britainiarrek 1807an esklabotasuna debekatu zutenean, Bathurst gotorlekua eraiki zuten Gambia ibaiaren bokalean esklaboen salerosketa hari amaiera emateko. 1857an, frantsesek Albredaren gaineko eskubideak saldu zizkieten britainiarrei, eta 1889an Gambiako mugak zedarritu zituzten Frantziak eta Britainia Handiak, biak elkar hartuta. Britainiarrek beren babespeko lurraldetzat hartu zuten Gambia osoa 1894an.
1965ean lortu zuen independentzia Gambiak, eta 1970. urtean errepublika bihurtu zen; Dawda Jawara izan zen lehenbiziko lehendakaria. 1970eko hamarkadan, turismoarekin batera, prostituzioa eta droga trafikoa zabaltzen hasi ziren Gambian, eta oposizio musulman antolatua sortu zen orduan. 1981ean, ahalegina egin zuten musulman batzuek Jawara lehendakaria kargutik kentzeko, haren ordez islamiar erregimen iraultzailea ezartzeko eta horrekin ustelkeria ofiziala amaitzeko. Senegalgo gudarosteak esku hartu zuen, eta matxinada zapaldu. Izan ere, Gambiaren eta Senegalen artean konfederazio bat (Senegambia) eratzeko asmoa zegoen lehenagotik, eta estatu-kolpeak asmo hori gauzatzea eragin zuen.
Senegambia 1982ko otsailean sortu zen ofizialki. Konfederazioaren buru Abdou Diouf jarri zuten, Senegalgoa bera, eta, hari laguntzeko, ministro-kontseilu konfederatu bat eta bi nazioetako kideez osatutako legebiltzarra eratu ziren. Herrialde bakoitzak bere ezaugarriak eta barne-antolaketa gorde zituen; hala ere. 1985. urteaz gero, bi herrialdeen arteko loturak sendotzeko eta elkar babesteko hitzarmenak ez sinatzen eta ez betetzen hasi zen Gambia. Aitzitik, 1989an elkar babesteko hitzarmen bat egin zuen Nigeriarekin, herrialdearen defentsa ziurtatzeko eta, aldi berean, Senegaletik aldentzeko. Hitzarmen horrek, berez, Senegambiari uko egitea esan nahi zuen. 1991ko maiatzean, Gambiak eta Senegalek beren arteko harremanak oneratzeko lehen urratsak egin zituzten, elkarren laguntzarako hitzarmen bat sinatuz. 1993an, gobernuak nazioa adiskidetzeko neurriak hartu zituen; besteak beste, amnistia ematea onartu zuen erregimena erorarazten saiatu zirenentzat.
1994ko uztailean, militarrek estatu-kolpea jo zuten, eta Yahya Jammeh tenientea bilakatu zen estatuburu; Dawda Jawara lehendakaria Senegalera erbesteratu zen. 1996ko abuztuan, konstituzio berria onartu zen. Yahya Jammehk, estatuaren politika onbideratzeko lehen urrastzat hartu zuen konstituzio hura. 1998an, buruzagi musulman ugari atxilotu zituzten, eta 1999an oposizioaren buru Ousainou Darboek adierazi zuen gobernuak bere alderdiko kideak atxilotu zituela eta demokrazia hura lege gezurtietan oinarritua zela.
2001eko hauteskundeetarako lehendakariak alderdi politikoen debekua kentzea erabaki zuen, baina Jammehk irabazi zituen berriro ere hauteskundeak, nazioarteko behatzaileek onartuta. Hala ere, oposizioak iruzurra salatu zuen. 2002an, Parlamentuak komunikabideei buruzko lege berri bat onartu zuen, 1996ko konstituzioaren guztiz kontrakoa. Lege haren arabera, erakunde berri bat sortuko zen, besteak beste, honako ahalmen hauek zituena: kazetari guztiak erregistratzekoa, beren iturriak azaltzera behartzekoa, baimenik gabeko oharrak argitaratzeagatiko isunak ematekoa eta egunkariak ixtekoa.
2006an, hainbat militar eta zibil atxilotu zituzten estatu-kolpe bat prestatzearen salaketapean; gobernuaren arabera, gudarosteko buru Mbure Cham, Inteligentziako buru Abdulaye Kujaby eta Alieu Jobe, Altxor Publikoaren zuzendari ohia, izan ziren estatu-kolpe haren bultzatzaile. 2014ko abenduaren 30ean, Gambiako Gobernuak ukatu egin zuen estatu-kolpe saiakera egon zela. Izan ere, goizaldean presidentearen jauregiari eraso zioten; hala ere, Yahya Jammeh presidentea atzerrian zegoen. 2016ko hauteskundeetan, oposizioaren hautagaia, Adama Barrow, nagusitu zitzaion Yahya Jammehi, botoen %43,9 eskuratuta. Ondorioz, 22 urteren ondoren, Jammehek boterea utzi eta herrialdetik alde egin zuen.
Politika
Gambia errepublika presidentzialista da. Errepublikako presidentea da estatuburu eta gobernuburu, eta berak aukeratzen du gobernua. Parlamentuak ganbera bakarra du, Nazio Biltzarra, 58 kidez osaturik dagoena.
Banaketa administratiboa
Toki-gobernuko zortzi eskualdetan dago banatua herrialdea.
Biztanleria
Gambiak 2,2 milioi biztanle inguru zituen 2020an, eta biztanleriaren dentsitate handienetako bat Afrikako herrialdeen artean: 208,5 biztanle kilometro koadroko. Adinari dagokionez, biztanleria honela dago banaturik: 0-14 urte bitartekoak, % 36; 15-24 urte bitartekoak, % 20,1; 25-54 urte bitartekoak, % 35,8; 55-64 urte bitartekoak, % 4,4; eta 65 urtetik gorakoak, % 3,7. Bizi itxaropena 65,8 urtekoa da: 63,5 urtekoa gizonezkoena eta 68,3 urtekoa emakumezkoena (2020ko zenbatespenak). Alfabetizazio maila % 50,8koa da, eta 50 sendagile daude 100.000 pertsonako; jaioberrien heriotza-tasa munduko handienetakoa da: 1.000 jaioberritik 55 hiltzen dira (2020ko zenbatespena). Datu horiek argi erakusten dute herrialdearen aurrerabide eskasa.
Banaketa etnikoa
Hiru etnia nagusi daude: mandingak % 42 dira, fulak % 18 eta wolofak % 16. Diolak, soninke edo serahuliak, serereak, manjakak eta banbarak ere daude.
Hizkuntzak
Ingelesa da mintzaira ofizial bakarra; fula eta wolofera dira bertako hizkuntza nagusiak.
Erlijioa
Musulmanak dira gambiar gehienak (% 95,7); % 4,2 kristauak dira, eta % 1 baino gutxiago erlijio tradizionalen jarraitzaileak.
Hiri nagusiak
Brikama (81.007 biztanle 2013an), Bundunka Kunda (55.360 biztanle), Sukuta (47.048 biztanle) eta 	Talinding (40.562 biztanle) dira nerrialdeko hiri nagusiak. Beti ere, bederatzi udalerriz osaturik dagoen Serekunda da hirigunerik jendetsuena.
Ekonomia
Ekonomiaren oinarri nagusia kakahuetearen produkzioa da. Horretarako erabiltzen da lantzeko dagoen lurraren parterik handiena. Nolanahi ere, azkeneko urteotan lur gehiago prestatzen ari dira, bestelako gai batzuk ere landu ahal izateko, eta estatuaren ekonomia produktu bakar baten morrontzatik ateratzeko. Dagoen industria-apurretik kakahuetea eraldatzekoa da nagusia. Turismoak ere pisu handia du ekonomian, gero eta handiagoa.
Romain Maes
Romain Maes (1912ko abuztuak 10-1983ko otsailak 22) txirrindulari profesional belgiar bat izan zen, Zerkegem hirian jaio zena. 1935eko Frantziako Tourra irabazi zuen.
Palmaresa
1933 1934 1935 1936 1938 1939
Telefon
Telefon 1977ko Don Siegel estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
AEBen eta Sobietar Batasunaren arteko harremanak hobetzen hasi direnean, egoera horren aurka dagoen KGBko ofizial Nikolai Dalchimskyk Ameriketara alde egin eta berarekin eramango du Telefono agenda; bertan, "lotan" dauden zenbait agenteren izenak daude.
Rotterdamgo metroa
Rotterdamgo metroa (nederlanderaz: Rotterdamse metro), Herbehereetako Rotterdam hiriko garraiobide publikoa da. 1968ko otsailaren 10ean zabaldu zen eta gaur egun metro-sareak bost linea eta 55,0 kilometro dauzka.
Metroko bi lineak hainbat adarretan banatzen dira, eta bi linea nagusiez gain, beste hiru adar banatzen dira, hizkien arabera sailkatuta.
Bilakaera
1968an Rotterdamgo metroaren lehen linea zabaldu zen Noord- Zuidlijn izenarekin (Iparralde - hegoalde linea), eta hiriko Centraal geltokia Zuidpleinekin batzen zituen Nieuwe Maas ibaia tunel baten bitartez zeharkatuz. Herbehereetako lehen metroa izan zen eta zabaldu zenean 5,9 kilometroko linea, munduko laburrenetakoa zen.
1982an bigarren linea zabaldu zen Oost - Westlijn izenarekin (Ekialde - mendebalde linea), Capelsebrug eta Coolhaven geltokiak elkartuz. Historian zehar lineen izenek hainbat aldaketa izan dituzte: hartara, 1990eko hamarkadan herrialdeko pertsonaia ospetsuen izenak jarri zizkieten. Iparralde-hegoalde lineari, esaterako, Erasmus linea izena jarri zioten (Erasmo Rotterdamgoaren omenez), eta bigarrenari Caland linea, Pieter Calanden omenez.
2009ko abendutik, letrez izendatzen dira, A-tik E-raino.
Yadkin konderria (Ipar Carolina)
Yadkin konderria (Yadkin County) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Yadkinville da. 2010eko zentsuaren arabera 38,406 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Yadkin konderriak 87,414 kilometro koadro ditu. Horietatik 693 ura dira. Beste 8,672 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 43,94 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 38,406 pertsonetatik 36,771 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3,749 dira. 1,165 beltzak edo afroamerikarrak. 66 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 71 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 317 pertsonek kokatzen zuten.
Ligron (Sarthe)
Ligron Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ligron udalerrian erroldatutako biztanleak 453 ziren. Familiak 171 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 61 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 200 etxebizitza zeuden, 171 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 200etxeak ziren. 171 etxebizitza nagusietatik 131 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 43 etxek lau zituzten eta 96 etxek bost zituzten. 131 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 94 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 279 ziren, horien artean 211 aktiboak ziren eta 68 inaktiboak ziren. 211 pertsona aktiboetatik 190 lanean zeuden (109 gizon eta 81 emakume) eta 22 langabezian zeuden (6 gizon eta 16 emakume). 68 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ligron udalerrian 181 unitate fiskal zeuden, 503 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.615 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Ligron udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.110 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lourdes Txiki (Donostia)
Lourdes Txiki Donostiako Igeldo herrirako igoeran dagoen debozio gune katolikoa da, Lurdako (frantsesez, Lourdes) Andre Mariaren irudiaren erreplika kobazulo txiki batean gordetzen duena; horren ondoan, kapera bat dago, kobazulo handiago batean. Donostiako Ondarreta eta Antigua auzoetatik gertu dago.
Paraje honen historia 1903an hasten da, Arcachondik ihesi zetorren domingotar fraide talde batek inguruan Cool eta Ripoll familiak zuen La Mallorquina etxaldea erosi zuenean. Fraide horiek San Vicente Ferrer ikastegia abiarazi zuten 1903. urtean bertan. Hurrengo urtean, Lurdan Bernadette Soubirous neskatxak Maria ikusi zueneko kobazuloaren kopia bat egin zuten. Tokia ez zen, ordea, gaur egun bezalakoa. Fraide kaputxinoek 1933. urtean lan batzuk egin ondoren, egun dagoen bezala utzi zuten gutxi gorabehera.
Egun, kapera aurrean burdinazko banku batzuk eta kandela tokia daude. Kandelak eta oroigarriak saltzen dituen kioskoa ere badago. Bertara joateko, Igeldorako aldapa igotzen hasi eta 200 bat metrora dagoen Errekondo jatetxearen parean, ezkerretara, beherantz doan aldapatxoa hartu behar da. Kapera beste 200 bat metrora dago.
Otsailaren 11n, Lurdako Ama Birjinaren ospakizuna egiten da bertan, meza entzunez eta otoitz eginez.
Merobaudes (poeta)
Flavio Merobaudes (Flavius Merobaudes; fl. 432-446) hispano-erromatar militar eta poeta izan zen.
2015eko Andaluziako Itzulia
2015eko Andaluziako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 61. edizioa izan zen. 2015eko otsailak 18 eta 22 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 704,3 kilometroko ibilbidea eginez.
Merobaudes (poeta)
Biografia
Sidonio Apolinar galiarraren arabera, Betikakoa zen. Ravennara joan zen eta Trajanoren Foroan estatua bat eraiki zioten enperadorearen eta erromatar herriaren borondatez. Hidaziok natu nobilis deitu zionez, litekeena da izen bereko magister militum eta bi aldiz kontsularen ondorengoa izatea. Estatua, 435eko uztailak 30ean eraikia izan zen, honela agertzen baita 1813an aurkituriko bere idulki eta idazkunean. Bere estatuaren inskripzioak vir spectabilis (maila altu bat senatari ordenaren barnean) zela eta Ravennako gorteko comes sacri consistorii (kontseilu inperialeko kidea) kargua bete zuela jakitea ahalbidetzen digu.
Flavio Aeziok 430 eta 431. urteetan alaman jutungoen aurka hasitako kanpainan eta Norikako matxinada baten errepresioan zehar, Merobaudesek komandante militar onaren ospea lortu zuen. Alpeetan borrokatu zuen, ziur asko alpetar bagauden aurka. 435 eta 439 artean patrizio bilakatu zen. 438/9an Salonan zegoen, beharbada Konstantinoplarako bere bidaiatik itzultzean, eta han ospatu zuen godoen aurkako Aezioren garaipena Mons Colubrariuseko guduan (438).
443an, Merobaudes, bere aitaginarreba Asterioren oinordekoa izan zen Hispaniako magister utriusque militiae moduan. Ebroko haraneko bagauden aurka borrokatu zuen eta, urte berean, Aracaelin (gaur egungo Uharte Arakil edo Araciel izeneko Erdi Aroko herri hustua, Corella ondoan). Hala ere, ia berehala, Valentiniano enperadoreak Italiara deitu zion, bere aurka asmatutako azpijoko batzuen ondorioz. Beraz, bagauden mehatxua, arazo bat izaten jarraitu zuen, 454an Teodoriko II.aren anaia zen Frederiko bisigodoak menderatu arte. Hidazio gotzainak gertaera hauek bere kronika garaikidean erregistratu zituen, Merobaudesek olerkari eta hizlari bezala zuen ospea ere goraipatuz.
Montxino
Montxinoa edo "montxina" izenarekin Euskal Herriko ipar-mendebaldeko aldean oro har mendiko aziendari deitzen zaio. Bereziki bi abere motei:
Hitza haran hauetan garai batean mintzatutako erromantze montañeratik dator.
Stegen
Stegen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Cairngorms
Cairngorms ("Muino urdinak" gaelikoz) Eskoziako iparraldean dagoen mendi lerroa da, Highlandeko ekialdean, Aberdeenshire eta Moray eskualdeetan zabaltzen dena. Cairngorms Parke Nazionalaren barnean kokatzen da. Britainiar Uharte guztietako goi-ordokirik altuena, hotzena eta elurtuena da, eta barne hartzen ditu herrialde osoko sei tontorrik altunenetarik bost.
Izen bereko mendiak izen orokorra ematen dio ingurune osoari.
Begoña Bilbao Lejarzegi
Begoña Bilbao Lejarzegi (?-) antzerki zuzendaria da.
Milango metroa
Milango metroa (italieraz: Rete metropolitana di Milano), Italiako Milan hiriko garraiobide publikoa da. 1964ko azaroaren 1ean zabaldu zen eta gaur egun metro-sareak hiru linea eta 92 kilometro dauzka.
Begoña Bilbao Lejarzegi
Lanak
Bere lanen artean hauek daude:
Melanophryne
Melanophryne anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Microhylidae familian sailkatua.
Albert Namatjira
Hermannsburgen sortu zen (Ntaria bertako hizkuntzan) eta bertako misio luterarrean hazi zen. Arterako gaitasunak ba omen zituen jadanik misiolariek 1934an mendebaldeko margolaritza tresnak oparitu zizkiotenean. 1936an Rex Battarbee artista gidatu zuen Palm Valley inguruetan, eta honek akuarela teknikak irakatsi zizkion. Battarbeeren laguntzarekin teknika ikasi eta bere estilo propioa garatu zuen Namatjirak, eta mendebaldeko estiloan margoturiko haren akuarelek sona lortu zuten 1938an, Melbournen lehen erakusketa egin zuenean. Erakusketa hartan ikusgai ziren margolan guztiak saldu zituen.
123 Brunilda
123 Brunilda edo Brunhild, asteroide gerrikoan aurkitutako 123. asteroidearen izena da. 1872ko uztailak 31n aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek New Yorkeko Clinton hiritik.
Albert Namatjira
1956an Archibald Saria irabazi zuen, Australiako erretratu-sari entzutetsuena.
Haren lanek aborigenen mito, tradizio eta bizitokiak islatzen dituzte, europar teknikak erabili arren.
1957an Australiar naziotasuna jaso zuen, naziotasun eskubide hori aborigenei aitortu baino hamar urte lehenago. Hots, besteak beste bozkatzeko, lursailen jabe izateko eta alkohola erosteko eskubidea ukan zuen lehen aborigena izan zen.
Gofrearen eguna
Gofrearen eguna (Waffle Day ingelesez, suedieraz: våffeldagen, våffeldagen ahozkatua; norvegieraz: vaffeldagen; danieraz: vaffeldag) Suedia, Norvegia eta Danimarkan, martxoaren 25ean ospatzen den tradizioa da, wafleak jateko ohitura dituzten herrialdeetan. Ospakizun erlijiosoaren txanda Waffle Egunean gertatu zen, suediar Vårfrudagenek, "Amaren eguna" ("eranskinaren jaia") esan nahi duena, våffeldagen ("Waffle eguna") antzekoa ematen duelako, eta, denbora pasa, suediarrek Waffle Day deitzen eta wafpak jaten hasi zirelako.
Waffle Day duela gutxi ospatzen hasi da beste herrialde batzuetan ere, askotan waffletan espezializatutako jatetxe eta kafetegiek bultzaturik, India n bezala, non Belgika ko Waffle Co. elkartea k 2018an National Waffle Day of the Uztailean, edo Norvegia n ospatuko zutela iragarri zuen, non Waffle Day dena ezezaguna zen. Batzuek aukera maite dute eta benetako jaialdi bat dela pentsatzen dute, beste batzuei, ordea, ez zaie gustatzen edo ez dute ulertzen.
Teherango metroa
Teherango metroa (persieraz: متروی تهران), Irango Teheran hiriko garraiobide publikoa da. 2000ko otsailaren 21ean zabaldu zen eta gaur egun metro-sareak hiru linea eta 50,5 kilometro dauzka.
Valverde-Enrique
Valverde-Enrique Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
Izaskun Arriaran
Izaskun Arriaran Mendialdua (Aramaio, Araba, 1977) giza eskubideen aldeko aktibista arabarra da.
Valverde-Enrique
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 199 biztanle zituen. biztanle zituen.
Izaskun Arriaran
Ibilbidea
Lanbidez erizaina da eta Osakidetza n lan egiten du. Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakunde ko kidea da.
2017an erakundeak argitaratutako iragarki batean migratzaileen kanpamentuetarako sanitarioak behar zituztela ikusi, eta horietako batean hilabeteko misio bat egitera animatu zen, eta modu horretan hasi zuen ibilbidea. Ondoren, Kios ko (Grezia) migratzaileen kanpamenduko proiektuaren koordinatzailea izan da. Migratzaileei laguntzeko Aita Mari itsasontziko tripulazioko kidea izan da eta eskifaia ko bozeramailea izan da.
124 Altzeste
124 Altzeste, asteroide gerrikoan aurkitutako 124. asteroidearen izena da. 1872ko abuztuak 23an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek New York estatuko Clinton hiritik.
Bere izena, greziar mitologiako Altzeste izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Admetoren emaztea zena.
Edmund Weiss astronomo austriarraren emazte zen Adeline Weissek proposatu zuen izena Petersek eskatuta.
Chondrus crispus
Chondrus crispus edo Irlandako goroldioa alga gorri bat da (Rhodophyta filuma). Oso ugaria da eta batzuetan gainazal harritsuetan soropilak eratzen ditu. Europako eta Ipar Amerikako kostalde atlantiko guztietan dago. Egoera freskoan, alga hau biguna eta kartilaginotsua da, eta bere kolorea hori berdexkatik gorrira aldatzen da, purpura ilunetik edo marroitik pasatuz.
Mangaka
Mangaka (漫画家)istoriotxoen marrazkilaria izendatzeko japonierazko hitza da. Japoniatik kanpo eta bereziki Mendebaldean, hitza istoriotxo japoniarren edo mangagileei deitzeko erabiltzen da. Autore horiek gehienetan japoniarrak dira, baina ez beti.
Chondrus crispus
Balio ekonomikoa duen espezie bat da. Bere muzilagoaren polisakarido konplexuak aprobetxatzen dira, deshidratatu ondoren pisuaren zatirik handiena osatzen dutenak. Medikuntzan laxante eta medikamentu gisa erabiltzen da. Emultsionatzaile gisa erabiltzen dira elikagaien industriarako, bai eta etxeko sukaldaritzan ere.
Ezaugarriak
Chondrus crispus itsas alga txikia da, 20 cm-koa luzera duena. Disko-finkatzaile batetik hazten da eta lau edo bost aldiz adarkatzen da dikotomikoki. Morfologia oso aldakorra du, batez ere taloen zabalerari dagokionez. Bere adar sendoak 2-15 mm-ko zabalera dute eta hainbat kolore izan ditzake. Uraren azalean berde distiratsua izaten da, sakonera handietan, berriz, gorri bizia. Gametofitoek, askotan, iridiszentzia  urdina erakusten dute fronden puntan.
Mangaka
Normalean, mangakaren lanak lan nagusia hartzen du, bai bilbean eta bai istoriotxoaren marrazkian. Hala ere, ez da harritzekoa izaten mangagileren batek idazle batek emandako istoriorako marrazkiak egitea, ezta marrazkien xehetasunetan kanpotiko laguntza jasotzea ere. Kasuren batean, zenbait mangakak taldean egiten dute lan, produktu bakarra sortzeko (Clamp-ek, esate baterako), hain ohikoa ez bada ere.
Chondrus crispus
Propietateak
Droga gisa erabiltzen da (antiinflamatorioa, mukosen babeslea); lipidoen eta gluzidoen heste-xurgapena murrizten du, libragarria, immunoestimulatzailea. Gripea, hotzeriak, faringitisa, laringitisa, bronkitisa, enfisema, asma, gastritisa, ultzera gastroduodenalak eta idorreria bezalakoak tratatzeko erabiltzen da. Gehiegizko pisuaren eta diabetesaren tratamenduan ere laguntzen du.
Algak lurraren arrasean mozten dira, ur gezaz garbitzen dira eta aire zabalean lehortzen uzten dira. Goroldioa lehor dagoenean, uretan jarri eta berotzen bada, uretan desagertzen da, eta hoztean, jale batean egosten da.
Hego Atlantikoko Anomalia
Hego Atlantikoko Anomalia (HAA) edo ingelesez South Atlantic Anomaly (SSA) Lurraren Van Allen erradiazio gerrikoak lurrazalera gehien hurbiltzen diren eremua da, lurrazaletik 200 kilometroko altueraraino jaisten direlarik. Honek partikula energetikoen fluxua handitzen du eskualde honetan eta eremu hau orbitatzen duten sateliteak ohikoa baino erradiazio maila handiagoaren eraginpean jartzen ditu.
Mangaka
Laguntzaileak
Beste mangaka batzuek ez dute inongo laguntzailerik eta nahiago izaten dute dena beraiek egitea. Hori baino ohikoagoa da laguntzaileek mangaren hondoko marrazkiak egitea eta mangakak, pertsonaia nagusiak marraztu eta tindatzea. Askotan, marrazkietan laguntzeko hartzen badituzte ere, laguntzaileek ia inoiz ez diote laguntzen mangakari istorioa edo argumentuarekin, ideia orokorren bat emateaz haratago.
Hego Atlantikoko Anomalia
Posizioa eta forma
Van Allenen erradiazio gerrikoak simetrikoak dira Lurraren eremu magnetikoaren ardatzarekiko, hau da, Lurraren biraketa-ardatzarekiko 11° graduz okertuta daude gutxi gorabehera. Lurraren biraketa-ardatzaren eta ardatz-magnetikoaren elkargunea ez dago Lurraren zentroan, bertatik 450-500 km-tara baizik. Asimetria hori dela eta, barruko Van Allenen gerrikoa lurrazalera gehien hurbiltzen da Ozeano Atlantikoaren hegoaldean, non 200 km-rainoko altuerara jaisten den eta lurrazaletik urrunen dago Ozeano Barearen iparraldean.
Mangaka
Laguntzaileak
Gaur mangagile ezagun gehienak laguntzaile moduan hasi ziren marrazten, baina laguntzaile asko osperik gabe ere oso gustura daude eta beren ibilbide osoa lan hartan igarotzen dute.
Hego Atlantikoko Anomalia
Ondorioak
Hego Atlantikoko Anomaliak eragin handia du Lurra orbitatzen duten satelite eta beste espazio-ontziengan. Hauen orbitak periodikoki anomalia-eremua zeharkatzen baitute eta Vann Allenen gerrikoan harrapatuta dauden protoien ondorioz sortutako erradiazio gogorra jasan behar baitute minutu batzuez bertatik igarotzen diren bakoitzean. Nazioarteko Espazio Estazioak adibidez, 51,6º-ko inklinazioko orbitan dagoenez, shielding gehiago behar du arazo honi aurre egiteko eta Hubble Espazio Teleskopioak ez du behaketarik egiten HAA zeharkatzean.
Auvers-sur-Oiseko eliza
Auvers-sur-Oiseko eliza, L'Église d'Auvers-sur-Oise, 1890eko Vincent van Gogh herbeherear margolariaren margolan bat da. 94 cm-ko altuera eta 74-cm-ko zabalera duen olio-pintura bat da. Gaur egun, Paris hiriko Orsay museoan ikusgai dago.
1890eko maiatzaren 16an Vicentek Saint-Rémy-de-Provence ospitalea laga eta Frantziako hegoaldetik iparraldera lekualdatu zen. Parisen Theo van Gogh anai bisitatu ostean, Camille Pissarro adiskidearen aholkuz Auvers-sur-Oise udalerrira joan zen, bertan Paul Gachet medikuak osatu zezan. Bertan, Vicentek bere bizitzako azken hamar asteak igaro zituen, denboraldi labur honetan ehunen bat margolan margotuz. Denbora batez Gauchet doktorearen lorategiko loreak margotu zituen, ondoren udalerriko biztanleak eta ingurua. Honela, bertako eliza topatu eta margotzea erabaki zuen: Auvers-sur-Oiseko eliza.
Emma Darwin
Emma Darwin (Emma Wedgwood, ezkongabe zegoenean; Maer, 1808ko maiatzaren 2a - 1896ko urriaren 18a) Charles Darwin naturalista ingelesaren lehengusua eta emaztea izan zen, harekin hamar seme-alaba izan zituena.
Samariscus filipectoralis
Samariscus filipectoralis Samariscus generoko animalia da. Arrainen barruko Samaridae familian sailkatzen da.
Steinach (Baden-Württemberg)
Steinach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Melanophryniscus
Melanophryniscus anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Bufonidae familian sailkatua.
Vatslav Nijinski
Historiako dantzaririk dohatsuenetako bat izan zen, eta birtuosismoagatik eta karakterizazioen intentsitate eta sakontasunagatik nabarmendu zen. En pointe deritzona egin zezakeen, oso abilezia arraroa garai hartako dantzarien artean, eta grabitatea desafiatzen zuten jauziak egiteko zeukan trebezia ere legendarioa izan zen.
Burrhus Frederic Skinner
Burrhus Frederic Skinner (1904ko martxoaren 20 – 1990ko abuztuaren 18) psikologo, filosofo eta autore estatubatuarra izan zen. Psikologia esperimentaleko alorrean aintzindaria izan zen eta konduktismoa defendatu zuen. Eztabaidatuak izan diren lan asko idatzi zituen jokaeren aldakuntzei buruz, bereziki ikaskuntza operantean. Bere helburua giza poztasuna haunditzea zen, gizarte ingenieria bat bezala.
Biografia
Ameriketako Estatu Batuetako Susquehanna herrian, Pensilvanian jaio zen Skinner psikologo ospetsua. New York hiriko Hamilton eskolan ikasi zuen gaztetan, idazle izateko asmoz. Graduatu ondoren, Greenwich Villagen urte bat igaro zuen fikziozko idazle bezala formatzeko asmoz, baina laster ikusi zuen horretarako balio ez zuela. Urte horretan, gero Skinner-ek “garai iluna” deituko zuena, Bertrand Russellen “An Outline of Philosophy” irakurri zuen. Liburu honetan Russellek psikologoen filosofia konduktista eztabaidatzen zuen bereziki John B. Watsonena. Idazle bezala talenturik ez zeukala ikusita, Skinner pertsonen ekintza eta izaeretan interesatzen hasi zen. Literatura uztea erabaki zuen eta psikologia ikasle bezala hasi zen Harvard Unibertsitatean (nahiz eta unibertsitate honek gaur egun duen prestigioa ez eduki). 1931an Harvarden graduatua eta psikologiako doktoretza lortu zuen eta 1936an instituzio honetan ikertzaile bezala lan egiten hasi zen. Ondoren Minnesota eta Indianako unibertsitateetatik pasa zen besteak beste eta azkenik, 1948an, Harvardera itzuli zen maisu bezala lan egiteko. 1948an “Walden Two” liburua idatzi zuen.
Sariak
Skinnerek sari asko jaso zituen bere bizitzan zehar. 1968an Zientziaren Domina Nazionala jaso zuen Lyndon Baines Johnson lehendakariaren eskutik. Hiru urte ondoren Amerikako Psikologia Fundazioko urrezko dominarekin saritua izan zen eta 1972an American Humanist Association-ek urteko sari humanista eman zion. 1982an bere lehenengo aipamena jaso zuen bere bizitza osoa psikologiari eskaintzeagatik, American Humanist Association-ek emanda.
Usoaren sineskeria
Bere esperimentu ospetsuenetariko bat, uso baten superstizioen formazioa aztertu zuelarik izan zen. Skinner-ek esperimentu honetan zortzi uso gosetuak jarri zituen kutxa desberdinetan; kaxa haiek jana ematen zuen aparatu batetara elkarturik zeuden, eta janaria ematen zuen automatikoki denbora tarte zehatz batzuetan. Jana jaso baino lehen egiten ari zena errepikatuko zuela ondoroztiatu zuen Skinner-ek. Txori bat kaxan bueltak ematera baldintzatu zen, bizpahiru buelta errefortzu bakoitzagatik. Beste bat bere burua kaxaren izkinarantz mugitzen zuen eta beste bik gorputzaren eta buruaren mugimendu pendular jarrai bat egiten hasi ziren. Esperimentuak superstizio txiki bat isladatzen du. Janariaren administrazioa eta bere jokaeraren artean erlazio kausal bat egongo balitz bezala jokatzen zuten txoriek, nahiz eta erlazio hori ez zen existitzen. Dena den, esperimentu hauen emaitzak kritika asko jasan dituzte. Jakin da uso guztiek superstizio jokaera berdinak garatzen dituztela eta ez ezberdinak diren jokaerak Skinner-ek zion bezala.
Skinnerren teoriak
Skinner	sistema guztiz baldintzapen operantean oinarritzen da. Subjetuak ingurunearen gainean operatzen du. Operatibitate honetan zehar, subjetua beti estimulu batzuekin aurkitzen da, errefortzu estimulua edo errefortzua deiturik. Estimulu honek operantea handitzeko efektua du (hau da, errefortzuaren ostean gertatzen den jarrera). Hau baldintzapen operantea da: jarrera hori ondorio batez jarraitua da eta ondorioaren naturak subjetuak ekintza hau etorkizunean errepikatzearen tendentzia eraldatzen du. Adibidez, arratoi bat kaxa batean aurkitzen da. Kaxa honi “skinnerren kaxa” deritzo. Honek botoi edo palanka bat du alde batean eta hau zapaltzean janari bolatxo bat erortzen da kaxa barrura. Arratoia kaxa barruan bueltaka dabil eta “nahigabe” barra hori zapaltzen du. Honela janari bolatxoa kaxa barrura erortzen da. Errefortzua jaso baino aurreko jokaera da operantea. Segituan arratoia iskin batera baztertzen da janari bolatxoarekin. Zer gertatzen da arratoiari bolatxo gehiago ematen ez diogunean? Hainbat alferrikako saiakera batzuen ondoren arratoiak ez du palanka gehiago zapalduko. Honi baldintzapen operantearen ezabaketa deitzen diogu. Errefortzu batekin jarraitua ez den jokaera batek, jokaera hori etorkizunean ez errepikatzeko probabilitatea igotzen da. Baino berriz ere errefortzuarekin jokaera hori motibatzen hasten bagara, jokaera hau askoz azkarrago garatuko du arratoiak, hasieran kosta zitzaionarekin konparatuz. Hau testuinguru historiko batean gertatzen delako da.
Errefortzu eskemak
-Denbora tarte finkoko programan, denbora neurtzeko tresna bat erabiltzen du: Arratoiak “x” aldiz sakatzen duenean palanka denbora tarte zehatz batean (adibidez 15 segundo), janari bolatxoa jasotzen du. Ez badu sakatzen eskatzen diogun kopurua, ez du lortuko janaria. Baina “x” baino gehiagotan sakatuz gero denbora tarte zehatz horretan, ez du jasoko bolatxo bat baino gehiago. Esperimentu honetan fenomeno bitxi bat gertatzen da: arratoia baldintzaturik dagoenean gure programara, palanka sakatzeko frekuentzia jaisten da denbora tartearen amaiera iristen den arte. Orduan maiztasuna igotzen da denbora bukatzear dagoenean.
-Skinner-ek programa aldakorretaz ere hitz egiten du. Honek esan nahi du “x” maiztasuna (palanka sakatu beharrekoa) aldatu dezakegula txanda bakoitzeko; lehen txandan 3 aldiz sakatu behar du palanka bolatxoa jasotzeko, hurrengoan 2, ondoren 1, 20, 5 etab. Denbora tarte aldakorrak esan nahi du, denbora periodoa aldatzen dugula txandako; 20 segundo, 5, 100 etab. Programa aldakorretan, Skinner ohartu zen bi kasuetan arratoiak ez zutela gehiago maiztasuna mantentzen, “erritmoa” ezin zutelako finkatu jokaera eta sariaren artean. Programa hauetan interesgarriena da zaila dela arratoiak jokaera galtzea. Denbora tarte batean saria ez jasotzean arratoiak saiatzen jarraitzen du, ez baitaki noiz jasoko duen saria, oraindik jaso ez duelako eta lortzeko esperantza mantentzen duelako.
Skinner-en esanetan zorizko jokoen mekanismoa hau da. Baliteke ez irabaztea maiztasun handiarekin baina saiatzen ez bagara ez dugu saria lortuko. Honela dadoak botatzen edo ruletan ez badugu apostua mantentzen ez dugu ezer irabaziko.
Moldatzea
Skinner-ek landu behar izan zuen irizpideetariko bat, subjektu bat jokaera konplexuetara nola iristen zen azaltzea zen. Horretarako moldatzea erabili zuen hurbilketa jarraiaren metodoa hain zuzen ere. Laburki esateko, lehenik eta behin lortu nahi den jokaerara hurbiltzen den edozein eredu indartzea da. Hori egin ondoren, hasieratik desiratzen dugun jokaeraren beste bariazio batzuk agertzen dizkiogu (beti ere hurbiltasun haundiago bat dutena desiratutako jokaerarekin). Modu honetan, subjektua bizitza normal batean egingo ez zuen jokaera bat egiteko gai bihurtuko da. Metodo berdin hau erabilia izaten da desentsibilizazio sistematikoa (armiarmaren fobia) deritzon terapian (Joseph Wolpe).
Moldatzea eguneroko bizitzan ematen ahal den gauza bat da baina modu ez horren intentzionatu batean. Adibidez, neurozirujau bat ez da soilik medikua ebaketa-gelan sartzeagatik eta buru bat irekitzeagatik, baizik eta horren atzetik eta denbora luzean zehar eman diren jokaera, egoera eta akzio ez guztiz intentzionatuengatik (eskolara joan, biologia ikasi, medikuen pelikulak ikustea…)
Rhipidura matthiae
Rhipidura matthiae Rhipidura generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.