cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artearen historia
Erromantizismoa
Musika erromantikoaren ezaugarri nagusia, beste arteetan moduan, sentimenduaren eta pasioaren nagusitasuna da. Horrekin batera subjektibitatea, artistaren hunkiberatasuna, nazioaren musika eta musika herrikoiaren goratzea. Orkestra handitu egiten da horrela artistaren adierazkortasuna hobeto adierazteko. Piano modako musika tresna izan zen zren eta artistaren hunkiberatasuna oso ondo adieraz baitezake. Erromantizismoarekin musikologia, kritika eta musika estetika jaio ziren. Lehenengo kontserbatorioak sortu ziren. Musika erromantikoaren ordezkari nagusiak hauek izan ziren:Ludwig van Beethoven, Carl Maria von Weber, Franz Schubert, Felix Mendelssohn-Bartholdy, Robert Schumann, Franz Liszt, Frédéric Chopin, Niccolò Paganini, Johann Strauss, Johannes Brahms, Anton Bruckner, Hector Berlioz, Jules Massenet, e.a.
Urte horietan, bestetik, operak garapen handia ezagutu zuen, bereziki Italian, bel canto izenarekin. Operak dirdiraz eta apainduraz irabazi zuen. Sopranoaren papera garrantzia irabazi zuen eta 1840tik goiko do modaz jarri zen. Opera erromantikoak bi joera izan zituen: dramatikoa eta komikoa edo bufa. Egile hauek azpimarratu daitezke: Luigi Cherubini, Gaetano Donizetti, Vincenzo Bellini, Gioacchino Antonio Rossini, Charles Gounod, Georges Bizet eta, bereziki, Giuseppe Verdi (Rigoletto, 1851; Il trovatore, 1853; La Traviata, 1853; Aida, 1870). Alemanian, Richard Wagner opera beste maila batera eraman zuen, arte-lan osoa lortzeko asmoz (gesamtkunstwerk); Wagnerrek musika, poesia, filosofia, eszenografia lan bakar batean bildu nahi zituen. Haren lan ezagunenak: Tannhäuser, 1845; Lohengrin, 1850; Tristan eta Isolda, 1865; Parsifal, 1882).
Grand konderria (Utah)
Geografia
Grand konderriak 954,069 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,144 ura dira. Beste 950,925 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,97 da.
Artearen historia
Erromantizismoa
Erromantzismo garaian dantzak dantza herrioien aldeko gustua berreskuratu zuen; dantza asko horrela berreskuratu ziren, alegia. Urte horietan ballet egiteko erabiltzen den janzkera sortu zen (tutua). Hasi zen, bestetik, balleterako musika propioa prestatzen, Léo Delibesen Coppélia (1870) adibidez. Balletaren garapenean Carlo Blasis koreografoak garrantzi handia izan zuen, ballet garaikidearen sortzailea zeren eta dantzaren alde tekniko guztiak El código de Terpsícore (1820) liburuan bildu baitzituen, berak sartu zuen adibidez oin-puntetan egiten den dantza. Modako dantzak hauek ziren: vals, mazurka eta polka, azken hauek urte horietan sortuak.
Inpresionismoa
Inpresionismoa XIX. mendearen azken herenean Frantzian, Parisen bereziki, sortu eta garatu zen pintura-joera eta estiloa da, arte modernoaren mugimendu nagusietakoa. Artista inpresionistak 1860an hasi ziren publikoki agertzen. Errealitatearen eta argiaren unez uneko aldaketak irudikatu nahiak elkarganatu zituen artista inpresionistak. Bestalde, pintura errealistaren kontrako erreakzioa ere izan zen, neurri batean. Inpresionistek paisaiak margotu zituzten batez ere, eta izadiari modu objektibo batez begiratzen eta norberak harekin zuen harremana adierazten ahalegindu ziren. Haien koadroetan ez dago ez islarik ez marrarik, eta lausoa da gauzen arteko muga. Margolari inpresionista nagusiak Édouard Manet, Claude Monet, Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley eta Edgar Degas izan ziren. 1886an desegin zen inpresionisten taldea. Mugimenduak iraultza estetiko bat ekarri zuen, eta eragin handia izan zuen geroko margolari askorengan. XIX. mendearen azken herenean, Europan oro har, eta Frantzian bereziki, bizi zen krisi-giroak berak eraginda agian, aurrerapen tekniko asko eta handiak gertatu ziren, eta garapenaren azkartasun horrek modak eta gustu estetikoak azkar aldatzea ekarri zuen aldi berean.
Grand konderria (Utah)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 9,225 pertsonetatik 8,640 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 881 dira. 27 beltzak edo afroamerikarrak. 351 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 77 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 119 pertsonek kokatzen zuten.
Artearen historia
Inpresionismoa
Musikan ere inpresionismoak bere eragina izan zuen. Musika mota honetan melodiaren gainetik harmoniak zuen garrantzi nagusia. Entzuleak musika-konposizio berreraiki behar du; artistak iradokizunak bakarrik ematen ditu. Claude Debussy izan zen musikagile garrantzitsuena. Beste artista ezagunak hauek izan ziren: Maurice Ravel euskalduna, Bolero ren egilea, 1928; Paul Dukas eta Florent Schmitt.
Sinbolismoa
Sinbolismoa errealismoak eta Inpresionismoak erakutsitako naturalismoaren aurrean erreakzio fantastiko eta oniriko bezala sortu zen. Sinbolistentzat ametsen mundua garrantzitsu oso zen; horrekin batea satanismo, beldurra, sexua eta perbertsioa elementu erakargarriak ziren. Estetizismoa nagusia zen sinbolismo barruan, garaiko Industria Iraultzaren materialismoaren kontrastean. Sinbolismoak arteari eta edertasunari berezko autonomia eman zien; Théophile Gautierren formula erabiliz, "artea arteagatik" (L'art pour l'art). Edertasunak ez zuen moralarekin inongo lotura eta artistaren helburua zen. Batzutan artista bera ere bizitza arte-lan moduan bizitzen saiatzen zen, hau da dandy bezala. Estilo honetan izen hauek bereizi daitezke: Gustave Moreau, Odilon Redon, Pierre Puvis de Chavannes, James McNeill Whistler, Lawrence Alma-Tadema, Arnold Böcklin, Ferdinand Hodler eta Gustav Klimt; talde berean Les Nabisen taldea sar daiteke: (Maurice Denis, Paul Sérusier, Pierre Bonnard, Félix Vallotton eta Aristide Maillol eskultorea. Sinbolismoarekin lotura estua ere naïf arteak izan zuen. Naïf egileek autodidaktak ziren eta haien lanetan, nolabaiteko primitibismo baten bidez, konposizio xaloak eta desegituratuak sortzen zituzten. Joera honetan, besteak beste, egile hauek ditugu: Henri Rousseau, Séraphine Louis, Grandma Moses).
Sinbolismoak literaturan bere isla izan zuen. Arte horretan dekadentismoa eta estetizismoa gailendu ziren. Sinbolistek erromantzismoren sentsibilitatea muturreraino eraman zuten. Haien gustukoa ziren, esaterako, satanismo, magia, fenomeno paranormalak... Horrela "gaizkiaren estetika" bat landu zuten. Haien intereskoak ziren ere bai bizioa, drogak eta sexu jokaera desberdinak. Horrela poeta madarikatuak sortu ziren. Parnasianismoan aurrekari bat izan zuten (Leconte de Lisle, José María de Heredia eta Charles Baudelaire). Joera hori beste idazle batzuek garatu zuten: Oscar Wilde, Algernon Charles Swinburne, Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé, el Lautréamonteko kondea, Jean Moréas, Anatole France, Frédéric Mistral, Joris-Karl Huysmans, Walt Whitman, Dmitri Serguéievich Merezhkovski, e.a.
Antzerkian sinbolismoak Wagnerren "espektakulu osoaren" eragina ezagutu zuen. Haien hizkuntza gogorra zen eta eduki metafisikoa ezkutatzen zuten. Intuizioaren eta meditazioaren bidez gizakiaren esentzia azaldu nahi zuten. Aipa ditzakegu egile hauek: Auguste Villiers de l'Isle-Adam, Paul Claudel, Maurice Maeterlinck eta Émile Verhaeren.
Musikan Gabriel Fauré berritzaile handia izan zen. Sinbolismoaren poesiaren bidean lengoaia preziosista eta pertsonala landu zuen. Haren musika estatikoa, lausoa da. Musika-tresna bakarlariei garrantzia handia eman zien.
Art Nouveau
Art Nouveau (frantsesetik arte berria) XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran Europan eta Ipar Amerikan garatu zen arte, arkitektura eta diseinua mugimendua da. Herrialdearen arabera izen ezberdinak hartu zituen: Art Nouveau (Frantzia eta Belgikan), Modern Style (Ingalaterran), 'Secession' (Austrian), Jugendstil (Alemanian), Liberty edo Floreale (Italian) eta Modernisme (Katalunian). Dituen izen guztiek, arte berri bat sortzeko asmoa adierazten dute, garai hartan nagusi ziren eklektizismo eta historizismo estiloekiko haustura bat sortuz. Estetika berri bat sortzean datza, naturan oinarritzen den inspirazioa eta Industria Iraultzetik eratortzen diren berrikuntzak uztartuz. Arkitekturan beraz, beira eta burdinaren erabilpena ohikoa da. Baina era berean ere, garai hartan oso erabilia zen eta horren estetika pobrea zuen burdinazko arkitekturarekiko erreakzio bat da.
Art Nouveau estiloa arkitekturan eta dekorazioan nabarmendu zen, eta sortu eta handik oso denbora gutxira zabaldu zen hainbat herritara hitzaldi, erakusketa eta, batez ere, munduan zehar argitaratzen ziren hainbat aldizkariren bitartez; industrializazioak ekonomiaren oparotasuna eta burgesiaren nagusitasuna ekarri zuen, eta hari esker ezagutu ziren munduan zehar berrikuntza tekniko eta esperientzia artistiko berriak. Horrela lortu zen oinarrian bateratua izango zen estilo berri bat sortzea; arte berriaren xedea, beraz, estilo bateratu bat finkatzea zen, nahiz eta herrialde bakoitzean ezaugarri bereziak hartu zituen.
Art Nouveauak pinturari baino garrantzi handiagoa eman zion eraikinen barnealdeko dekorazioari eta arte aplikatuei, eta orobat arkitekturari, edo, hobeki esan, artearen alor guztiak eraikinetan koherentziaz bateratzeari; oro har, alor guztietan azpimarratu zuen apainduren eta sinbolismoaren garrantzia. Estetika modernistaren ezaugarri nagusietakoa obraren kanpoaldearen eta barnealdearen arteko batasuna izan zen, eta egituraren, dekorazioaren eta apainketaren arteko koherentzia, arkitekturan batez ere; arte aplikatuetan, berriz, eguneroko bizitzan erabiltzen diren gauzakiei duintasuna eta kalitate hobea emateko joera nagusitu zen, XIX. mendearen bigarren erdialdeko merkataritzak ekarri zuen arrunkeriari aurre eginez.
Artisten artean izen asko aipa daitezke. Arkitekturan: Lluís Domènech i Montaner, Antoni Gaudí, Franz von Stuck, Josef Hoffmann, Hector Guimard. Margolaritzan: Franz von Stuck, Gustav Klimt, Ramon Casas, Santiago Rusiñol, Jan Toorop. Urregintzan: René Lalique. Diseinuan: Louis Comfort Tiffany, Kolo Moser Aubrey Beardsley (marrazkilaria).
Literaturan Art Nouveauk ere bere adierazpenak izan zituen, batez ere Hispanoamerikan eta Espainian. Arlo horretan Rubén Daríok garrantzi handia izan zuen. Beste izen handiak hauek izan ziren: José Martí Kuban, Amado Nervo Mexikon, José Santos Chocano Perun, el argentino Leopoldo Lugones Argentinan, José Asunción Silva Kolonbian, Salvador Rueda Espainian...
Iparragirre (pastorala)
Iparragirre 1980eko uztailaren 27an, Urdiñarbe herriak taularatu zuen pastorala izan zen; bigarren aldia abuztuaren 10ean izan zen. Egilea, Pierre Bordazarre "Etxahun-Iruri", 1979an hil zen eta, zoritxarrez, antzezpena ezin izan zuen ikusi. Iparragirre izan zen hark idatzi zuen azken pastorala.
Artearen historia
Argazkilaritza
XIX. mendean kamara ilunaren bidez irudiak hartzeko teknologia berria sortu zen. Nahiz eta oinarri erabat teknikoa izan espresibidadearen eta sormenaren ikuspuntuetatik eskaintzen zituen aukerak laster ikusi ziren. Poliki-poliki argazkilaritzak artearen kategoria lortu zuen, zortzigarrena alegia.
Teknika berria Joseph Nicéphore Niépce ikerketekin hasi zen; berak lortu zuen lehenengo argazkia negatibotik papera gainean 1816an. William Henry Fox Talbotek 1835an argazki negatiboa asmatu zuen eta 1839an Louis-Jacques-Mandé Daguerrek dagerrotipoa aurkeztu zuen, benetako aurrerapena. Beste aurrekariak Hippolyte Bayard eta John Frederick William Herschel izan ziren. 1888 George Eastman zeluloidea aurkeztu zuen eta Kodak aparatua. Lehengo koloretako irudia James Clerk Maxwellek lortu zuen, 1861an.
Iparragirre (pastorala)
1999ko irailaren 26an eta urriaren bian, bestetik, Urdiñarbe herriak, Bordazarraren heriotzaren hogeigarren urtemugan eta haren omenez, berriro ere taularatu zuen.
Pastoral honek 28 jelkaldi ditu.
Malá Lodina
Malá Lodina Eslovakiako udalerri bat da, Košice-okolie barrutian kokatuta. 38,34 km²ko azalera du eta 173 biztanle 2017ko datuen arabera.
Iparragirre (pastorala)
Historia
Bordazarre hil eta gero, 1980an, Jean Mixel Bedaxagarrek hartu zuen pastoralaren zuzendaritza. Bitxikeria bezala hemeretzi urte geroago egin zen antzezpenean aktore askok berriro ere lan egin zutela aipa daiteke. Bigarren antzezpen horren antolatzailea Urdiñarneko Bil Xokoa elkartea izan zen eta errejenta Battitta Ürruti. Bietan Bedaxagarrek bete zuen Iparragirreren papera. Pastoral honek berrikuntza bat ekarri zuen: antzeztu zen garaia zela eta, udazkenean, lehen aldiz oihal aterpe batean antzeztu zen. Horretarako 60 metro luzera eta 35 metro zabalera zituen aterpea prestatu zuten. Barnean 2.500 lagunentzako espazioa egokitu zen.
Malá Lodina
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1386. urtekoa da.
Iparragirre (pastorala)
Historia
Pierre Laffitek beste datu garrantzitsua azpimarratu zuen: pastoral horretan, haren ustez ordura arte egindako onenetarikoa, lehen aldiz emakumezko pertsonaien paperak ez zituzten gizonek bete, emakumeek baizik.
Argumentua
Iparragirreren, Urretxuko kantari eta olerkari ezagunaren, bizitzako joan-etorriak dira ardatz pastoralean. Gipuzkoarraren abestiak bere horretan mantentzeaz gain Pierre Bordazarreren zenbait kantu ere tartekatu zen. 1999an, gainera, Mixel Etxekoparrek moldatutako kantu batzuk sartu ziren: «Gernikako Arbola», «Ume eder bat» eta «Hara non diren» abestiak, alegia.
Castéra-Bouzet
Castéra-Bouzet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Castéra-Bouzet udalerrian erroldatutako biztanleak 116 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 63 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 61 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 47 etxebizitza nagusietatik 42 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Artearen historia
Argazkilaritza
Mende amaierako argazkilaritza artea moduan hartua zegoen. Inpresionismoaren eraginez piktoralismo eskola sortu zen. Arte honen artista hauek aipa daitezke: Gaspard-Félix Tournachon, Louis Désiré Blanquart-Evrard, André Adolphe Eugène Disdéri, David Octavius Hill, John Thomson, Julia Margaret Cameron, Oscar Gustav Rejlander, Eadweard Muybridge, Étienne-Jules Marey, Jacob August Riis, e.a.
Castéra-Bouzet
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Artearen historia
XX. mendeko artea
XX. mendeko arteak aldaketa sakon handi bat ezagutu zuen. Gizartea materialismoan eta kontsumismoan murgiltzen zen eta, ondorioz, arteak zentzumenak bilatzen zituen ez hainbeste adimena. Halaber, modaren kontzeptuak garrantzi handia izan zuen eta, baita ere, komunikazioen azkartasuna. Horrela abangoardiako mugimenduak sortu ziren: artea gizartean integratu behar zen, artista-ikusleen arteko harremana indartuz; ikusleak obra interpretatu behar du eta, gerta daiteke, artista ikusi ez zituen esanahiak ikusleak aurkitzea.
Castéra-Bouzet
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2000. urtean Castéra-Bouzet udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.480 hektarea erabiltzen.
Artearen historia
XX. mendeko artea
Arte tradizionalaren helburua objektua zen; oraingoan, objektua bigarren planora pasa da bere tokia kontzeptuari uzteko. Beste arte moten balioa ere handitu da:
Abangoardismo
XX. mendeko hasieran aldaketa handiak eman ziren eta, horiekin lotuta, Abangoardismoa sortu zen. Zientzian errealitatearen kontzeptua aldatzen ari zen: esaterako Bergsonek denboraren subjektibitatea erakutsi zuen, Einsteinek Erlatibitatearen teoria aurkztu zuen, Mekanika kuantikoaren ideiak plazaratu ziren... Psikiatrian Freudek psikoanalisiaren teoria aurkeztu zuen. Teknologia berriek artearen errealitatea aldatu zuen bestetik: argazkilaritzak eta zinemak errealitatea erakusteko gaitasuna azaldu zuten, arte figuratiboaren oinarriak kuestionatuz. Halaber, kolonialismoak etnografia bildumak zabaldu zituen eta horri esker mendebaldean Afrikako, Ozeaniako eta Asiako zibilizazioen arteak ezagutu ziren. Faktore hauek guztiek artisten forma berrien bilaketa indartu zuten. Abangoardismo barruan mugimendu asko eman ziren. Hona hemen garrantzitsuenak:
The Hunger Games: Mockingjay – Part 2
The Hunger Games: Mockingjay – Part 2 (euskaraz Gose Jokoak: Eskinoso Isekaria – 2 Atala) 2015eko Francis Lawrence estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikzio eta abentura film bat da. Suzanne Collins idazlearen Eskinoso Isekaria: Gose Jokoak III eleberrian oinarritua dago. Jennifer Lawrence, Josh Hutcherson, Liam Hemsworth, Woody Harrelson, Elizabeth Banks, Julianne Moore, Philip Seymour Hoffman (bere hil aurreko azken antzezpena) eta Donald Sutherland aktoreek antzeztu zuten.
Nancy Johnson (tiratzailea)
Nancy Napolski-Johnson (1974ko urtarrilaren 14a) erretiratutako jaurtilari estatubatuarra da. Urrezko domina irabazi zuen 2000ko Udako Joko Olinpikoetan (10 metroko aire-erriflea emakumeentzat) 26 urterekin. Nancy Johnsonek 1996ko Joko Olinpikoetan ere parte hartu zuen, baina 36. postua lortu zuen.
The Hunger Games: Mockingjay – Part 2
Argumentua
Panemgo gerran zehar Capitolioak beste barruti batzuk suntsitzen dituen bitartean, Katniss Everdeenek (Jennifer Lawrence) matxinada burutzeko Snow presidentearen (Donald Sutherland) aurkako gudaroste bat osatuko du, bienbitartean berak maite duen oro arriskuan jarriz.
Islay
Geografia
Barruko Hebtridetan hegoalderen kokaturik agoen uhartea da. Azaleraz Argyll eta Bute eskualdeko bigarrena da Mull uhartearen ondoren eta Eskozia guztiko bosgarren uharterik handiena da. Jura uhartearen ondoan dago eta Irlandako kostaldetik 40 kilometro eskasera.
Uhartearen ekialdea menditsua da eta bertan dago mendirik altuena, Beinn Bheigeir (491m). Mendebalderantz bi penintsula luzatzen dira Rinns of Islay iparraldean eta The Oa hegoaldean, eta bien artean Loch Indaal kokatzen da.
Historia
Aurrehistoriatik populatua izan da uhartea, Pleistozenoko izotzek atzera egin zutenetik. Hasiera batean talde nomadak izan ziren bertan eta Neolito garaian lehen asentamenduak agertu ziren. Honen adierazgarri aipagarriena Dun Nosebridge gotorlekua da, Burdin Arokoa.
VI mendean Dál Riata eskotoen erresumaren parte izan zen. IX mendean eskandinaviarrak iritsi ziren eta lau mendetan izan ziren bertan agintari.
XVII mendean eskoziako Campbell leinuak eskuratu zuen. 1755ean 5.344 biztanle ziren uhartean eta 1841ean 15.000ra iritsi ziren. Baina egoera ekonomiko eskasak biztanleak emigratzera bultzatu zituen eta populazioak berriz behera egin zuen. Gaur egun 3.000 inguru gelditzen dira.
Lehen Mundu Gerran bi itsasuntzi iparramerikar urperatu ziren uharte inguruan, lehenengoa SS Tuscania, torpedeatua, eta bigarrena HMS Otranto, itsaso txarraren erruz beste untzi bat jo zuenean.
Ekonomia
Bertako jarduera ekonomiko nagusiena whisky destilategiak dira, bai eta bertaratzen diren bisitarien ondorioz sortzen den turismoa ere.
Nancy Johnson (tiratzailea)
Gaztetako Bizitza
Nancy Johnson Downers Grove-n hazi zen, Illinoisen, eta gazte-gaztetatik tiraketa munduan hasi zen. Ben Napolski, bere aitarekin, oreinak ehizatzetik etorri zitzaion tiraketarekiko gogoa. ' 15 urte zituela, hasiera batean, arku-tiroa interesatzen zitzaion, baina ez zegoen hura babesten zuen tokirik; beraz, erriflearen klubean sartu zen bere familiaren etxetik hiru blokeetara zegoen eraikin batean (Downers Grove Junior Rifle Club). Downers Grove Rifle Club-eko entrenatzailea Obie Elision zen. Bigarren Hezkuntzan, lehiaketa desberdinetan hartu zuen parte lau urtetan zehar, beste klub pribatu batzuen eta bigarren hezkuntzako klub batzuen kontra. 17 urte zituela, gaixotasun misteriotsu bat zuen, gorputzaren ezkerraldearen sentimendua galarazi ziona, indarra berreskuratzeko fisioterapia saioak egin behar izan zituen. Sei hilabeteren ondoren, gaixotasuna bere kasa desagertu zen. Diane, bere ama, Nancyk 2000ko Udako Joko Olinpikoetako urrezko domina irabazi baino lehen hil zen. Kentuckyko unibertsitatera joan zen (1996ko klasea) eta Baratzezaintzako Zientzietako lizentziatura lortu zuen. Han, banakako txapelketa nazionala irabazi zuen aire-erriflean 1994an, eta hiru aldiz, lehen taldea izan zen, All-American (1994,1995 eta 1996). 1997an, Kaliforniako Txapelketa Nazionalerako bidean, auto-istripu bat izan zuen, eta eskumuturra zauritu zuen, bihurrituaren ondorioz ezin izan zuen lehiatu.
Bizitza pertsonala
1997 an Kenneth Johnsonekin ezkondu zen eta gaur egun Crawfordville-n bizi dira, Floridan. Ken Estatu Batuetako armadako sarjentua zen eta Estatu Batuetako armadako marka-unitatean partaide zen. Nancyk armadako entrenatzaileen (Bill Krilling) eta eskainitako barrutien prestakuntzan inbertitzen bere arrakastaren zatirik handiena. AEBetako gizonezkoen aire-errifleen taldean ere parte hartu zuen Kennethek. Nancy oinarrizko tiro-programa bat antolatzen saiatzen ari da Crawfordvillen (Florida), bizi den eremuan.
Artearen historia
Antzerki garaikidea
XX. mendeko antzerkiak estilo eta korronte ugari ezagutu ditu; hori da bere ezaugarri nagusietariko bat, dibertsifikatzea alegia. Garrantzia handia eman dio ikuspegi bisualari, zuzendaritza (Vsevolod Meyerhold, Max Reinhardt, Erwin Piscator, Tadeusz Kantor) eta eszenografia, elementu literarioen gainetik. Interpretazio tekniketan sakontasun psikologikoa bilatzen da (Stanislavski metodoa, Lee Strasbergen Actors Studio), keinua, ekintza eta mugimendua erreibindikatuz. Hiru unitate klasikoak baztertu ziren eta antzerki esperimentalari bidea eman zitziaon.
Mugimendu desberdinak bereizi daitezke:
Beste egile garrantzitsuak: George Bernard Shaw, Luigi Pirandello, Alfred Jarry, Tennessee Williams, Eugene O'Neill, Arthur Miller, John Boynton Priestley, Dario Fo, Federico García Lorca, Antonio Buero Vallejo, Fernando Arrabal e.a.
Mendearen 60. hamarkadan antzerki epikoarekin eman zen hurruntzearen aurka, berriro ere komunikazio dramatikoa bilatu zen. Horretarako ikuslearen gaineko ekintza errealak planteatu ziren: The Living Theatre, Jerzy Grotowskiren antzerki-laborategiak, happening ekintzak... Probokazioa garrantzitsua bihurtzen da zuzendari berrientzat: Peter Brook, Giorgio Strehler, Luca Ronconi. Elementu bisualek garrantzi handia dute, ahozko komunikazioaren benetako errefortzu moduan. Joera horretan «antzerki osoaren» ideia indartzen da. Planteamendu hauek talde desberdinetan ikus daiteke: Kanadako Cirque du Soleil, Espainiako Els Joglars eta La Fura dels Baus...
Dantza garaikidea
Dantza garaikidea XX. mendearen hasieran sortzen hasi zen eta ballet klasikoaren arauak eta irizpideak apurtzen ditu. Musika kontuetan ez da dantza zorrotz bat, edozein musika motak balio duelako: pop, rock, folk, klasikoa... Dantza mota hau 8 musika kolpetan egituratzen da, geroago lotzeko eta koreografia bat sortzeko. Pausu libreak ere egon ahal dira non dantzari bakoitzak nahi duena egin ahal duen. Berdin da aurrez aurretik asmatuta edo momentu horretan inprobisatuta egotea, dantza mota honetan dena balio du. Dantza modernoa “dantza desberdinen dantza” bezala ezagutzen da, zeren eta ballet, hip-hop, funk, elektrodance,... pausuen nahasketa dago.
Komikia
Komikia kontakizun bat osatzen duen irudi-sorta bat da, testuekin lagundu daitekeena ala ez. Argitaratzeko modurik ohikoena komiki-tira edo ziri-marra da, egunkari eta aldizkarietan agertzen dena. Bestela, komikia bera liburutan argitara ematen dute.
Arte galkorra
Arte galkorra denboraren poderioz, epe laburrean desagertuko den adierazpen artistikoa da. Ez da gordetzeko artea, nahita ez desgertu behar den errealitatea eta, gordetzen bada, bere unean izan zuen balioa galduko dugu. Arte galkorraren adibideak tatuajeak, instalazio artistikoak, gastronomia, piroteknia, moda, izotzez egindako eraikinak, lorazaintza, Performance artea, body art...
Base
Kimikan, base bat protoiak onar ditzakeen edozein substantzia da. Definizio hau azidoei eta baseei buruzko Brønsted-Lowry teorian finkatutakoa da. Haatik, badaude baseen beste definizio batzuk, hala nola elektroi-bikoteen emaileak direla (Lewis), hidroxido anioieen iturri direla (Arrhenius) edo, zentzu zabalean, uretan disolbatzen direnean 7.0ko baliotik gorako pH-a daukaten disoluzioak sortzen dituzten substantziak direla. Base arrunten adibide dira, esaterako, sodio hidroxidoa eta amoniakoa.
Lehen hurbilketa batean, substantziak, disoluzio urtsuan, ioiak ematen dizkio baliabideari. Adibide garbi bat potasio hidroxidoa da, KOH: formularekin​.
Base eta azido kontzeptuak kontrajartzen dira. Baliabidearen basikotasuna (edo alkalinitatea) neurtzeko, pOH kontzeptua erabiltzen da, zeina pHrekin osatzen den; era horretan,, (K_wCNPTn 10^{-14}-ren berdina da. Hori dela eta, azido zein baseetarako pH-a erabiltzea oso zabalduta dago.
Basearen kontzeptua Guillaume François Rouelle kimikari frantziarrak sortu zuen 1754an. Likido larrunkorrak ziren azidoak (adibidez, azido azetikoa) substantzia jakin batzuekin nahastean gatz solido bihurtzen zirela ikusi zuen. Substantzia hauek gatza eratzeko basea (oinarria) zirela erabaki zuen. Hain zuzen, hortik datorkio izena.
Baseak, kimikoki, azidoen kontrakoak dira. Azido baten eta base baten arteko erreakzioari neutralizazio diotsote. Azidoek hidronio-ioiaren (H3O+) kontzentrazioa handitzen dute, eta baseek txikitu egiten dute. Baseek eta azidoek, elkarrekin erreakzionatzean, ura eta gatzak (edo beren disoluzioak) ekoizten dituzte.
Propietateak
Guztiz hidrolizatzen den eta pH-a 14 ingurura igotzen den baseari base indartsu deitzen zaio. Base indartsuek, azido indartsuek bezala, ehun biziak erasotzen dituzte, eta erredura larriak eragin ditzakete. Baseak ahulak ere izan daitezke, esaterako, azalerak garbitzeko erabiltzen den amoniakoa. Arrhenius baseek, uretan disolbagarriak izanik, pH-a 7.0tik gora daukaten disoluzioak sortzen dituzte. Alkaliak baseen azpimultzo berezia osatzen dute: beren ezaugarri nagusia da uretan disolbaturik hidroxido-ioiak (OH-) ematen dituztela.
Baseen propietate nagusiak hauek dira:
Basearen definizio desberdinak
Hasierako definizioa Svante August Arrheniusek, 1887an, adierazitakoa da. Brønsted-Lowryren azido-base teoriak, Brønsted eta Lowryk 1923an formulatuak, dio substantzia alkalino bat (H+) protoi bat hartzeko gai dena dela .​ Definizio horrek aurrekoa barne hartzen du: aurreko adibidean, KOH-a OH− ioien disoluzio batean disoziatzean, horiek dira basea protoi bat onartu ahal izateko. Teoria hori disolbatzaile ez-urtsuetan ere aplika daiteke.
Lewis-ek, 1923an, gehiago zabaldu zuen azidoen eta baseen definizioa, nahiz eta teoria horrek ez zuen eraginik izango urte batzuk geroago arte. Lewisen teoriaren arabera, basea elektroi pare bat eman dezakeen substantzia da. OH− ioiak, beste ioi edo molekulek NH3, H2O, etab. bezalako beste ioi edo molekulek bezala, loturarik gabeko elektroi-pare bat dute; beraz, base dira. Arrheniusen edo Brønsted eta Lowryren teoriaren araberako base guztiak Lewisen baseak dira.
Arrhenius azido-basearen teoria
Svante August Arrhenius kimikari suediarrak disoziazio elektrolitikoaren teoria proposatu zuen 1887an, zeinean elektrolitoak, ur-disoluzio edo ardatzetan, partzialki elektrikoki kargatutako ioietan disoziatzen ziren.
Elektrolitoak azido, base eta gatzetan sailkatzen dira. Arrheniusen arabera, zehazki, baseak, ur-disoluzioan, hidroxilo anioiak, OH−, ematen dituzten substantziak dira; hau da, azido erradikal negatiboez ordezka daitezkeen hidroxilo talde bat edo gehiago dituzte gatzak sortzeko. Adibidez: NaOH Na+ + OH- Arrhenius baseen adibideak: sodio hidroxidoa (NaOH), potasio hidroxidoa (KOH), aluminio hidroxidoa (Al(OH)3).
Brønsted eta Lowry
Johannes Nicolaus Brønsted kimikari daniarrak eta Thomas Martin Lowry ingelesak, 1923an, modu independentean, egungoa gainditzen zuen azidoen eta baseen portaerari buruzko teoria bat argitaratu zuten, urte haietan Arrhenius azido-basearen teoria, zeina edozein motatako disobatzaileari aplika zitekeen, Arrheniusena ur-disoluzioetarako soilik erabil zitekeen bitartean. Teoria berri horren arabera, azido bat protoiak eman ditzakeen substantzia da, eta base bat onar ditzakeen substantzia da. Azido bat eta base bat elkartuak dira ekuazioaren bidez erlazionatzen direnean: azido protoi + base
Adibide gisa ditugu: CH3COOH H+ + CH3COO- NH4+ H+ + NH3 CO3H- H+ + CO32- Azidoak eta baseak ioiak edo molekula neutroak izan daitezke. H+ protoiaren solbatazioa kontuan hartuta disolbatzailea, bikote elkartu arteko erlazioa ur-disoluziotan, hauxe da:
A + H2O H3O+ + B kasu honetan, urak protoien hartzaile gisa jokatzen du, hau da, base bezala. Aldaketa honela orokortu daiteke:
azido 1 + base 2 azido 2 + base 1 non 1. azidoa 1. basearekin elkartzen den eta 2. azidoa 2. basearekin. Kontuan izan, urak azido edo base gisa joka dezakeela.
Lewis azido-basearen teoria
Brønsted eta Lowry-ren teoria ez da nahikoa substantzien azido edo oinarrizko portaera kasu guztiak ulertzeko, protoi trukearekin erreakzioetara mugatzen baita. Badira hidrogenoa ez duten eta portaera azidoa dutenak, adibidez, karbono dioxidoa, CO2, edo sufre trioxidoa, SO3, azidoen antzera jokatzen baitute, izan ere, oinarrizko oxidoen aurrean, hala nola kaltzio oxidoa, CaO, edo sodio oxidoa, Na2O, disolbatzaileen faltan eta, beraz, protoi transferentziarik gabe, esaterako, gatzak, sodio karbonatoa, CaCO3, edo sodio sulfatoa, Na2SO4, osatzeko erreakzionatzen dute. Erreakzioak honako ekuazio kimiko hauekin irudika daitezke: CO2 + CaO CaCO3
SO3 + Na2O Na2SO4
Modu berean, Tionil klorido, Cl2SO, eta Potasio sulfitoaren, K2SO3, arteko erreakzioa sufre dioxido likidoan disolbatuta ekuazio honen arabera erreakzionatzen du: 2 Cl- + SO2+ + SO32- + 2 K+ 2 Cl- + 2 K+ + 2 SO2
zeinak protolisirik ere ez duen; azido klorhidrikoaren (HCl) eta sodio hidroxidoaren (NaOH) arteko disoluzio urtsuko erreakzioa da Brønsted eta Lowryren teoriarekin azal daitekeena: Cl- + H3O+ + Na+ + OH- Cl- + Na+ + 2 H2O
Erreakzio horiek oxigeno atomo batetik beste atomo batera elektroi bikote bat (lotura kobalente datiboaren bitartez) partzialki lagatzea dakarte.
Gertaera horien ondorioz, Gilbert Newton Lewisek 1923an adierazi zuen eta 1938an azidoaren eta baseen teoria orokorragoa garatu zuen. Teoria horren arabera:
Baina Lewisen teoriak ez du ematen baseek azidoekin duten erreakzioaren zenbatespen kuantitatiboa. Hori dela eta, Pearsonen Teoria azido-base gogorra-biguna (HSAB siglekin ezaguna) izeneko ebaluazio kualitatiboa aplikatu ohi da. Ebaluazio horrek azido bigunek azkarrago erreakzionatzen dutela eta base bigunekin lotura sendoagoak eratzen dituztela deskribatzen du. Azido gogorrek, berriz, azkarrago erreakzionatzen dute, eta, base gogorrekin, lotura sendoagoak eratzen dituzte. Beste faktore guztiak berdin mantentzen dira. Jatorrizko lanerako sailkapena oreka-konstanteetan oinarrituta zegoen Lewisen bi baseren erreakzioetarako Lewisen azido batengatik lehiatuz.
Baseen ezaugarriak
Boyleren arabera, honako propietate hauek dituzten substantziak dira baseak:
Base baten indarra
Base ahul batek ere ioiak ekartzen dizkio medioari, baina molekula disoziatuen kopurua orekan dago ez daudenekin.
Kasu horretan, aluminio hidroxidoa orekan dago (deskonposatuz eta osatuz) sortzen dituen ioiekin.
Base baten formakuntza
Base bat sortzen da oxido metaliko batek urarekin erreakzionatzen duenean (hidrolisia) :
Baseen nomenklatura
Base bat sortzeko erabili elementuen izenetatik hartutako nomenklaturak, eta elkartu ioi hidroxilo (OH) batekin elementuaren balentzia-zenbakia hartuz eta konbinatuz (posizioa aldatuz), taulan erakusten den bezala:
Elementu batek bi balentzia baino gehiago dituenean, ez zaio nomenklatura tradizionalik jartzen. Balentzia txikiena erabiltzean, oson amaitzen da elementua hartzean, eta handiena erabiltzean, ikon. IUPAC nomenklaturan, aurrizkien konformazio bat emango zaio elementuari erabilitako balentziaren arabera (Mono, Di, Tri, Tetra, Penta, Hexa, etab.), -hidroxi edo -oxidrilo amaierarekin batera, zeina OH −1 kargadun ioia den.
Baseen adibideak
Baseen adibide batzuk dira:
Baseak eta pH-a
Lagin urtsu baten pH-a haren azidotasunaren neurri bat da. Ur puruan, oxoni (H3O+) ioietan eta hidroxido (OH-) ioietan disoziatutako hamar milioi molekulatik bat, gutxi gorabehera, honako ekuazio honen arabera:
Kontzentrazioa, molaritatean neurtua (M edo moleak dm³-ko), zeinaren ioiak [H3O+] eta [OH−] eta bere produktua uraren disoziazio konstantea den eta 10−7 balioa duen M. pH-a honela definitzen da: −log [H3O+], beraz, ur puruak 7ko pH-a du. Zenbaki horiek zuzenak dira 23° C-ra, eta, beste tenperatura batzuetan, zertxobait ezberdinak dira.
Base batek disoluzioaren hydronium ionak (H3O+) onartzen (hartzen) ditu, edo hidroxido ioiak (OH−) ematen dizkio disoluzioari. Bi ekintza horiek hydronium ioien kontzentrazioa jaisten dute, eta, beraz, pH-a handitzen dute. Aitzitik, azido batek H3O+ ioiak ematen dizkio disoluzioari, edo OH−-ak onartzen du. beraz, pH-a jaitsi egiten da.
Adibidez, sodio hidroxido mol bat (40 g) uretan disolbatzen bada disoluzio litro bat egiteko, hidroxido ioien kontzentrazioa [OH−] = 1 mol/L bihurtzen da. Beraz, [H+] = 10−14 mol/L, eta pH = −log 10−14 = 14. Kontuan izan, kalkulu horretan, jarduera kontzentrazioaren baliokide dela suposatzen dela, eta kontzentrazio hori ez dela errealista 0,1 mol dm−3 baino gehiagoko kontzentrazioetan.
Disoziazioaren basea edo Kb konstantea basikotasun-neurri bat da. PKB pKaren erregistroaren ezezkotasuna da, eta, pKa + pKb = 14 balioen harreman sinplearen ondorioz, pKa balioekin lotutakoa.
Alkalinotasuna da disoluzio batek azidoak karbonato edo hidrogenokarbonatu puntuen baliokidetasunarekin neutralizatzeko duen ahalmenaren neurri bat.
Azidoen neutralizazioa
Base indartsu bat uretan disolbatzen denean, sodio hidroxidoa kasu, hura deskonposatu egiten da (kasu horretan, sodio ioietan eta hidroxidoan):
Era berean, azido bat uretan disolbatzen bada disoziatu ere egiten da; adibidez, hidrogeno kloruroa (azido klorhidrikoa) disolbatzean, oxoni ioiak eta ioi kloruroak sortzen dira:
Bi disoluzioak ioi disoziatuekin nahasten direnean, H3O+ ioiak eta OH− ioiak konbinatu egiten dira ur molekulak sortzeko:
Sodio hidroxido eta azido klorhidriko kopuru berberak disolbatzen badira, basea eta azidoa elkar neutralizatzen dute zehatz-mehatz, eta NaCl bakarrik uzten da hauspeakin ([gatz arrunta]) eta ur moduan. Modu orokorrean esan daiteke ezen :
Edozein azidoren isuriak neutralizatzeko, base ahulak erabili behar dira, hala nola sosa edo arrautza-zuringoa. Azido baten isurketa base indartsu batekin neutralizatzen saiatuz gero, hala nola sodio hidroxidoarekin edo potasio hidroxidoarekin, erreakzio exotermiko bortitza eragin daiteke, eta base beraren ekintzak azidoaren isurketa bezain txarra eragin dezake.
Ez-hidroxidoen alkalinotasuna
Baseak, oro har, azido ugari neutralizatu ditzaketen konposatuak dira. Amoniakoa eta sodio karbonatoa baseak dira, baina substantzia horietako bakar batek ere ez du OH? multzorik. Bi konposatuek H+ onartzen dute uretan disolbatzen direnean:
Hortik abiatuta, pH-a edo azidotasuna baseetako ur-soluzioetarako kalkula daiteke. Baseak  emaile elektroniko bikote gisa ere zuzenean jarduteko:
Karbonoak base gisa jardun dezake, baita nitrogenoak eta oxigenoak ere. Hori gertatu ohi da litiozko butilo, alkoxido eta metalen amidetan, hala nola sodiozko amidan. Erresonantzia egonkorturik gabeko karbono-, nitrogeno- eta oxigeno-baseak oso indartsuak izaten dira; superbase diotsete, eta uraren azidotasun beragatik ezin dira egon ur-disoluzio batean. Erresonantzia egonkortzeak, baina, base ahulagoetan ahalbidetzen du, hala nola karboxilatoetan; adibidez, sodio azetatoa base ahula da.
Base sendo eta ahulak
Base sendo bat uretan erabat banatzen dena da, hau da, OH- ioien kopuru handiena ematen duena. Adibidez, potasio hidroxidoa oinarri sendoa da.
Base polibasikoetarako, Kb1, Kb2, eta abarren disoziazio-konstanteen hainbat balio lor daitezke. Adibidez, ion fosfato bat hiru aldiz protonatuta egon daiteke.
Basearen potentziaren ezaugarria da, halaber, bere Ka (BH+) azido konjugatuaren azidotasun konstantea, non produktuaren basikotasuna Kb konstantea baita Ka (BH+) konstante batengatik, uraren produktu ionikoa soluzio urtsuentzat eta disolbatzaile orokorraren autoprotolisi konstantea.
Base sendoen beste adibide batzuk metal alkalinoen hidroxidoak eta lur alkalinoak dira:
Oinarri ahul batek ere OH- ioiak ematen dio medioari, baina orekan dago molekula disoziatuen eta ez daudenen kopurua.
Kasu horretan, aluminio hidroxidoa orekan dago (etengabe deskonposatuz eta osatuz) sortzen dituen ioiekin. Base baten basikotasun-konstanteak (Kb) haren disoziazio-maila adierazten du.
B base bat emanda, uretan disolbatzean, bere BH+ azido konjugatua lortzen da:
Eta baliozkoa izango da hurrengo ekuazioa (soilik base ahulen bidez), zeinak kontzentrazioa basikotasunaren konstantearekin lotzen duen:
pKb i pKa azido konjokatuaren disoluzio urtsu diluituetako balioak
Superbaseak
+ →  +
Zenbait superbase dira:
Azidoen neutralizazioa
Base sendo bat, sodio hidroxidoa adibidez, uretan disolbatzen denean, hidroxido ioietan (-OH) eta sodio ioietan deskonposatzen da:
Antzera, azido klorhidrikoa edo hidrogeno kloruroa uretan disolbatzen da oxonio ioiak (H₃ O+) eta kloro ioiak osatuz:
Bi disoluzioak nahasten ditugunean, H₃O+ eta OH- ioiak konbinatu egiten dira ur-molekulak sortzeko:
NaOH eta HCl kantitate berdinak disolbatzen baditugu, basea eta azidoa modu zehatzean neutralizatzen dira, NaCl bakarrik utziz (gatz arrunta) disoluzioan.
Base ahulak, hala nola soda edo arrautza-zuringoa, azido-isuriak neutralizatzeko erabil daitezke. Base sendoak erabiltzeak, hala nola sodio hidroxidoa edo potasio hidroxidoa, erreakzio exotermiko bortitza eragin lezake, jatorrizko azidoa isurtzea baino ondorio arriskutsuagoekin.
Baseak katalizatzaile gisa
Oinarrizko substantziak erreakzio kimikoen disolbaezintasun-katalizatzaile heterogeneoak izateko erabil daitezke. Adibidez, oxido metalikoak, magnesio oxidoa, kaltzio oxidoa eta bario oxidoa, baita potasio fluoruroa eta zeolita batzuk ere. Trantsizioko metal askok katalizatzaile onak egiten dituzte, eta, horietako askok, oinarrizko substantziak osatzen dituzte. Oinarrizko katalizatzaile batzuk hidrogenazioetarako, lotura bikoitzeko migrazioetarako, Meerwein-Ponndorf-Verley murrizteko, Michaelen erreakziorako eta beste erreakzio askotarako erabili izan dira.
Portu
Portua gizakiek eraikia zein naturan topatutako lekua da, non itsasontzi, ontzi eta txalupak seguritatez hurbildu daitezkeen kostaldera. Itsasontzi edo ontzietako karga utzi edo jaso, zamak transferitu eta bidaiariak utzi edo hartzeko, gizakiek erabiltzen duten azpiegitura da.
Portu guztiak, hala berezkoak nola gizakiak eraikiak, itsasontziak babesean hartzeko tokiak dira; portuak, ordea, ur barea izateaz gain, behar adinako ur sakonera behar du izan, itsasontziek hondoa jo ez dezaten. Gainera,  tresna egokiak behar ditu zamak ontziratu eta lehorreratzeko.
Portuak, naturalak edo artifizialak izan daitezke. Portu artifizial batek, kai-mutur, uretako hormak edo dikeak eta jetty-tzak izan ditzake, nahiz eta dragatze-teknikaz ere eraikiak izan daitezkeen, hauek aldikako mantenu-lanak eskatzen dituzte. Portu natural baten adibide argi bat Estatu Batuetako Kaliforniako Long Beach portua da. Hasiera batean padura eta marea-lautada bat zen, merkataritza-itsasontzientzat oso sakonera txikiko urak zirenez, XX. mendean dragatzea erabaki zen. Portu natural bat, lurrez edo arrokaz inguratuta dago. Portu naturalen adibide batzuk, Australiako Sydney Harbour eta Sri Lankako Trincomalee dira.
Portu batzuk jarduera bakarrerako edo bitarako prestatuak daude; halakoak dira, esaterako, Euskal Herriko portu gehienak arrantza-jarduerarako prestatuta daude. Baina portu handi asko hainbat partetan banaturik egoten dira kai edo nasen bidez; hala, alde batean merkataritza-portua izaten da, eta beste batean arrantza edo kirol-portua.
Portu artifizialak
Portu artifizialak maiz eraikitzen dira portu bezala erabiltzeko. Ezagutzen den portu artifizial zaharrena Egiptoko Wadi al-Jart-en eraikia dago, itsaso gorriaren kostaldean eta 4500 urte baino gehiago ditu (K.a 2600-2550. urteetan eraikia, Khufu erregearen erregealdian). Eraikitako portu artifizial handiena Dubain dago, Jebel Ali portua. Beste portu artifizial handi eta jendetsu batzuk hauek dira: Honakoak ere azpimarratzekoak dira:
Portu naturalak
Portu naturalak erliebe mota bat dira, zeinek urezko gorputz babestu bat eta anklatze-maniobrak egiteko moduko sakonera dituen. Portu hauetako asko errekak dira. Urte askotan zehar portu naturalak oso garrantzitsuak izan dira itsas eta ekonomia-estrategietarako eta munduko hiri garrantzitsuenetariko askok portuak dituzte bere baitan. Portu babestu bat edukitzeak, kai-muturra eraikitzeko beharrizana kentzen du, portu barruan olatu lasaiak eragiten ditu. Portu garrantzitsuak ondorengoak dira.
Izotzetik kanpo dauden portuak
Ipar eta hego poloetatik hurbil dauden portuentzat,  abantaila handia da izotzez libre egotea, urte osoan zehar denean gutxienez. Adibide nagusiak ondorengoak dira:
Euskal herriko portuak
Euskal Herriko portu guztiak berezkoak dira eta itsasertzeko ezaugarrietara moldatuak daude. Kostaldea itsasora irekia dagoenez haize nagusiek ipar-mendebaletik jotzen dute. Ondorioz, portu gehienak lur-mutur edo muino baten gerizpean kokatuta daude ekialdera begira, itsasoko haizeetatik babesteko.
Euskal Herriko portu gehienak arrantza-portu txikiak badira ere, hiru merkataritza-portu handi daude: Bilbokoa, Pasaiakoa eta Baionakoa.
Estrigil
Estrigila (latinez strigilis, grezieraz στλεγγίς, stlengis), kultura grekoerromatarrean, gorputza olioz garbitzeko erabiltzen zen hatz egiteko tresna luze eta fin bat da.
Xaboia ezagutzen ez zutenez, erromatarrek, gorputza olioz bustitzen zuten, eta, ondoren, estrigilarekin kentzen zuten.
Korronte-zatitzaile
Elektronikan, korronte-zatitzailea sarrerako korrontea zatitu eta horren mendeko irteerako korrontea ematen duen zirkuitua da.
Avers
Avers Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Korronte-zatitzaile
Korronte-zatiketa
RX izeneko erresistentziatik pasatzen den IX korrontearen formula orokorra:
Avers
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Korronte-zatitzaile
Kasu orokorra
Nahiz eta zatitzaile erresistiboa ohikoagoa izan, korronte zatitzailea frekuentziaren mendeko inpedantziez osatuta egon daiteke. Hortaz, IX korrontea izango da:
Non ZT aldagaia ZX indepedantziaren eskuinera paraleloan konektatutako inpedantzia total baliokidea den.
Plectrurus perroteti
Plectrurus perroteti Plectrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Uropeltidae familian sailkatuta dago.
Nova Venécia
Nova Venécia Brasilgo udalerri bat da, Espírito Santo estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Zabal (argipena)
Zabal, Zabale eta Zabala izenek hainbat adiera dute:
Euskal Herriko toponimia:
Munduan:
Deitura gisa, ikus bereziki:
Ikus, halaber:
Laurogeita hemeretzi
Laurogeita hemeretzi (99) laurogeita hemezortziaren ondoren eta ehunaren aurretik doan zenbaki naturala da.
Squalius microlepis
Squalius microlepis Squalius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Opioaren Gerrak
Opioaren Gerrak Erresuma Batua eta Txinaren arteko merkatal-gatazkek sortu zituzten bi gerra izan ziren.
Britaniar Handiak Txinari hainbeste gauza erosten zizkion. Alde berean Txinak ezer gutxi erosten zuen kanpotik izatez autosufizientzia izugarri handia zuelako. Honen ondorioz, Britaniar inperioak balantza ekonomiko defizitarioa zuen Txinarekiko. Egoera honi aurre egiteko,britaniar buruzagiek ez zuten txarto ikusi droga saltzea Txinako herri xeheari.
Lehen Opioaren Gerra
1839-1842 urteetan Britainia Handia eta Txina elkarren aurka jarri zituen lehen gatazkak. Txinatar gobernuak ingelesek egiten zuten opio kontrabandoa eragozteko neurriak hartu zituen, eta Ingalaterrak armez erantzutea erabaki zuen. Gatazka 1842. urtean bukatu zen, Nankingo erabakia izenpetu ondoren. Erabaki haren bitartez, beste zenbait neurriren artean, Txinak Ingalaterraren esku utzi zuen Hong Kong hiria eta beste portu batzuk zabaldu zizkion Europako merkataritzari; bestalde, % 5eko beherapena ezarri zuen aduana eskubideetan.
Delirium Tremens (musika taldea)
Delirium Tremens Euskal Herriko musika talde bat izan zen. 80 eta 90 hamarkadetan Rock talde erreferentea izan zen. Hiru hamarkadatako hutsunearen ondoren 2022an disko berriarekin itzuli zen taldea.
Opioaren Gerrak
Txinako enperadoreari zuzendutako memoria, 1838
Txinako buruzagi garrantzitsu batek, opioaren merkataritzari buruz zituen iritziak argi eta garbi agertzen dira behean azalduta:
Delirium Tremens (musika taldea)
Bere diskoen artean, Ikusi eta Ikasi aurkitu dezakegu, bertan Euskal Telebistako Ikus Ikas saioan sintonia bezala erabili zuten Ikusi eta ikasi abesti ezaguna dago.
Opioaren Gerrak
Txinako enperadoreari zuzendutako memoria, 1838
Azkenean Txinako gobernuak Indiako opioa sartzea debekatu zuen -tea eta zetarengatik trukatzen zen (zilarra ahaztu gabe, noski)- eta horren ondorioz Opioaren Gerrak sortu ziren.
Delirium Tremens (musika taldea)
Taldea
Euskal rockaren bigarren kolpearekin batera 1985. urtean Mutrikun (Gipuzkoa) sorturiko taldea da Delirium Tremens. Hiruko gisa abiatu zuen ibilbidea, baina Iñigo Muguruza (Kortatu, Negu Gorriak, Joxe Ripiau, Sagarroi) batu ostean laukote bihurtu, eta horrela jarraitu zuen 1991 arte, desegin arte. Andoni Basterretxea kantariaren ahots urratuak, gitarra jotzeko era bereziak eta kresal usaineko hitzek nortasun berezkoa eman zioten Delirium Tremensen musikari.
Opioaren Gerrak
Lin Zexu mandatari txinatarrak Viktoria erreginari idatzitako gutuna
Behean agertzen den gutuna, 1839an, Lehenengo Opio Gerra baino lehen txinako eskualde handi baten mandatari goren batek (Mandarin delakoa), idatzitakoa da:
Delirium Tremens (musika taldea)
Taldea
Delirium Tremens taldea horrela zegoen osatua hasieran: Andoni Basterretxea (ahotsa eta gitarra), Juan Jose Iurrita 'Txufu' (bateria) eta Javier Bilbatua 'Billy' (baxua). Denbora pasa ahala, baxularia aldatzea suertatu zen eta beste gitarrista batek bandaren soinua indartu zuen.