cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xarma-onddo
Deskribapena
Poroak: Txikiak, tutuen kolore berekoak, inoiz ez erabat zuriak.
Hanka: Liraina, luzea, 6 eta 13 cm bitarteko luzerakoa, zuntzezkoa, oinarrirantz loditua, luzetara lerrokatutako pikorrez estalita, lehenik zurixkak edo horixkak, gero belztu egiten dira, hondo zurixka nabarmenduz.
Haragia: Biguna kapelarena, haritsua oinarena, ebakitzerakoan zurixka, berehala arrosa-gorrixka kolorekoa bihurtzen da, gero arrosa zikin kolorekoa eta ondoren gris-morea eta oinaren oinarrirantz arbel kolore nabarmenagoa hartzen du. Usain eta zapore atseginak ditu. Formolarekin gorri-laranja kolorekoa bilakatzen da.
Etimologia: Leccinum hitza latinetik dator, arte azpian hazten, esan nahi du.
Jangarritasuna
Gutxi estimatzen den jangarria, haragia belztu egiten delako.
Nahasketa arriskua
Leccinum scabrum delakoarekin: honek azal argiagoa du, lehorra da eta belusduna, ebakitzean haragi zuria du, pixkanaka arrosa-izokin zurbil kolorea hartzen joaten da eta oinaren oinarrian urdin zurbila; inoiz ez belztu.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, hostogalkorren basoetan. Oso arrunta da xarmen (Carpinus betulus) azpian eta gure eskualdean ohikoa da, pago, haritz eta hurritzen azpian.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Itsaso Beltzako eta Kaspiar itsasoko eremua.
Larrabasterrako geltokia
Larrabasterra Bilboko metroaren 1. lineari dagokion lurgaineko geltokia da, Sopelako izen bereko auzoan kokatuta dagoena. 1995ko azaroaren 11n ireki zen eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 3. tarifa-gunean dago. Geltokia 1. linearen tren batzuen geltoki-buru da.
Geltokiaren eraikina trenbideen gainean dagoen beiradun bestibulu bat da, albo bietatik irisgarria. Bestibulu horretatik bi nasetara heltzeko eskailerak zein igogailuak daude. Ezkerreko nasa Plentzia zentzuan ibiltzen diren trenek erabiltzen dute. Nasa zentralak, ordea, Larrabasterra geltoki-buru duten trenei eta Etxebarri zentzuan ibiltzen diren trenei zerbitzu ematen die.
Lotuneak
Geltokiaren kanpoaldean Bizimeta bizikletak mailegatzeko zerbitzu publikoaren Urgitxieta izeneko mailegu puntua dago eta Sopelbus eta Bizkaibus zerbitzuak hornitzen dituzten hiru autobus geraleku daude. Hurrengo autobus lineak geralekuetatik pasatzen dira:
Bainu
Bainua garbitzeko edo atsegin hartzeko gorputza uretan murgiltzeko ekintza eta horren ondorioa da.
Mundu osoan zehar zabalduta dagoen ohitura da. Aldaera asko daude. Azken helburuari dagokionez, bainu erritualak (erlijio jakin batean esanahi zehatz dutenak), higienikoak, terapeutikoak (hidroterapia), kirolekoak (igeriketa), plazer bainuak... daude. Bainatzeko ura besterik ez da behar. Pertsonak ibai batean bainatu daitezke, itsaso an, igerileku batean, bainuontzi batean. Jantzita edo biluzik egin dezakete, osorik edo zati batean, bakarka edo lagunartean.
Komuneko xehetasun batzuk berrikustea, jendearen eguneroko bizitzarekin erlazionatuz, interesgarria izan daiteke. Erabat lehorreko ugaztun batzuk bainatu daitezke, bai freskatzeko, bai berotzeko.
Bainuetxeak
Gorputzaren higienerako bainu publikoak ez bezala, bainu sendagarriak etengabe egon dira martxan erromatarren garaitik gaur egunera arte.
Munduko I. Pilota Txapelketa
Munduko I. Pilota Txapelketa 1952an jokaturiko nazioarteko pilota txapelketa izan zen. Txapelketan 8 herrialdek parte hartu zuten. Txapelketaren egoitza Donostia izan zen.
Bainu
Bainuetxeak
Bainuetxeetan egiten zen prebentziozko tratamendua eta uren bidezko gaixotasunen zaintza (Hidroterapia).
Munduko I. Pilota Txapelketa
Txapelketak
17 munduko txapelketa egin zituzten, nahiz eta 14 baino ez ezagutu:
Bainu
Buztinezko bainuak
Buztinezko bainuak, partzialak edo gorputzaren gainazal osokoak, bainuetxe batzuetan dokumentatuta daude oso antzinatik.
Munduko I. Pilota Txapelketa
Txapelketak
Trinketea:
Bainu
Bainuak beste materia batzuekin
Ziurrenik, buztinezko bainu tradizionaletan inspiratuta, badira beste materia batzuk erabiltzen dituzten antzeko tratamenduak. Adibide tipiko bat txokolate-bainuak dira. Ondorio praktikoetarako, kataplasmak eta aurpegiko maskarak, materia exotikoagoak dituztenak, bainu osoak baino askoz ezagunagoak dira.
Munduko I. Pilota Txapelketa
Txapelketak
36 metroko pilotalekua:
Rafa Pueyo
Rafael Pueyo Mena (Bilbo, 1971ko abuztuaren 11 -) bilbotar saskibaloi entrenatzailea da. Hamabi urtez entrenatzaile laguntzailea izan ondoren, 2013an Bilbao Basketen entrenatzaile nagusi bilakatu zen.
Bainu
Bainu eta likido exotikoak
Asto esnearekin bainatzea dama ospetsu batzuek egiten zuten: Kleopatrak, Agripinak, Popeak.
Munduko I. Pilota Txapelketa
Txapelketak
54 metroko pilotalekua:
Bainu
Bainu eta likido exotikoak
Hiri-elezahar batzuek xanpainean (edo cavan) bainatzeaz hitz egiten dute, baita kolonian edo lurrinetan ere.
Munduko I. Pilota Txapelketa
Txapelketak
Plaza askea:
Bainu
Bainu errusiarrak
Errusiar bainu tradizionalak tenperatura altuko lurrun-bainu gisa deskribatzen ziren. Erabiltzaileak, egonaldi luze baten ondoren eta izerdi ugari bota ondoren, ur hotzetan bainatzen ziren.
Giraffa tippelskirchi
Giraffa tippelskirchi, Masai jirafa edo Kilimanjaroko jirafa espezie guztietatik handiena da. Jirafa hau erraz bereiz daiteke bere tamaina ikaragarriagatik eta baita bere orban horzdunengatik ere. Lehenago, Giraffa camelopardalis barruan sailkatzen zen, azpiespezie gisa, baina 2016an espezie mailara igo zen.
Hedapena
Antzinean, jirafa hau Afrika osoan zehar barreiatuta zegoen, gaur egun berriz, bere habitataren suntsipenaren ondorioz, Kenya eta Tanzanian soilik bizi da.
Erditzea
Emeak lau urtekin erditzeko adina lortzen dute eta prozesu hori zutik egiten dute (beraz, jaio berri den kumea garaiera garrantzitsu batetik jausten da). Jira azpiespezie honetako kumeen 50-75% lehoien eta hienen ehizapean hilik suertatzen dira. Jirafa amak, kumea jada hilik egon arren, kumea babesten jarraitzen du harrapariei ostikadak emanez. Jakin beharra dago, jirafa mota honen ostidada batek lehoi arra hiltzeko indar heina duela, garezura eta bizkarrezurra puskatzeko indar heina.
Ezaugarriak
Jirafa hau, azpiespezie guztietan handiena eta pisutsuena da.
Jirafa honen lepoa 7 ornoz osatuta dago. Animalia hauek ez daukate ilerik buruan, baina bi sexuek 2-5 adar bitartean izan ditzakete buruaren aurrealdean, adar horiek guztiak larruaz estalita daudelarik.
Ar menderatzaileen larruaren orbanak beste menpeko arrena baino ilunagoak izan ohi dira. Ar helduak 5,5 metroko garaiera hartzen dute - aztertutako alerik garaiena 5,87 m garai zen eta 2.000 kilo pisatzen zituen-, azpiespezie honetako ar arrunten pisurik ohikoena 1.300 kilo ingurukoa da, sarritan 1.600 kilotara iristen direlarik ar menderatzaileak. Hankak 2 metro luze ingurukoak dira eta bihotzak 12 kilo pisatzen ditu.
NGC 6108
NGC 6108 galaxia bat da, Corona Borealis konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Floing
Biztanleria
2007an Floing udalerrian erroldatutako biztanleak 2.476 ziren. Familiak 964 ziren, horien artean 228 pertsona bakarrekoak ziren (68 bakarrik bizi ziren gizonak eta 160 bakarrik bizi ziren emakumeak), 352 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 332 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.055 etxebizitza zeuden, 988 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 52 hutsik zeuden. 976 etxeak ziren eta 74 apartamentuak ziren. 988 etxebizitza nagusietatik 804 bere jabearen bizilekua ziren, 171 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 27 etxek bi zituzten, 100 etxek hiru zituzten, 281 etxek lau zituzten eta 579 etxek bost zituzten. 697 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 427 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 442 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Floing udalerrian 992 unitate fiskal zeuden, 2.499,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.824 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 71 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 13 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Argentinako historia
Argentinako historia gaur egungo Argentinako Errepublikaren lurraldean izan diren gertaera historiko nagusien kondaira da.
Floing
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 drogeria zen.
Argentinako historia
Kolonaurreko garaia
Argentinan aurkitutako gizakien lehenengo aztarnak K. a. 11.000 urtekoak dira. K. a. lehen milurtekoan, artoan oinarritutako zibilizazioak Andeetako aldean (Santa María, Huarpes, Diaguitas, Sanavirones, besteak beste) garatu ziren.
Floing
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Floing udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 296 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Argentinako historia
Kolonaurreko garaia
1480an, Inka Inperioak, Pachacútec enperadorearen agintaldian, egungo Argentinako ipar-mendebaldea konkistatu zuen. Ipar-ekialdean, guaraniarrek jukan eta patata gozoan oinarritutako kultura garatu zuten. Erdialdea eta hegoaldea (Panpak eta Patagonia) kultura nomaden menpe egon ziren, harik eta XVII. mendean maputxeek batu zituzten arte.
Floing
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Argentinako historia
Espainiaren menpe
1536. urtean hasi zen espainiarren konkista. Pedro de Mendozak Buenos Aires hiria sortu zuen, baina indiarrekin harremanik ez zutelako eta haien erasoak etengabeak zirelako, utzi egin behar izan zuten luze gabe. Potosiko zilar meatzeak aurkitzeak, ordea, Río de la Plata alderako joera areagotu egin zuen eta Argentina iparraldea (Chaco, Río de La Plata) Peruko Erregeorderriaren mendeko lurralde bihurtu zen. Juan de Garayk bigarren aldiz sortu zuen Buenos Aires 1580. urtean.
Floing
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Argentinako historia
Espainiaren menpe
Erregeordetza eskuratu bitartean (1776), Argentinako espainiar kolonoek bi eginkizun izan zituzten: bertako herriei nagusitzeko gerra egin eta Mar del Platara inguratu ziren talde frantses, ingeles eta holandarrei, eta iparraldetik erasoan ari ziren kolono portugaldarrei aurre egin. 1776. urtean Río de la Platako Erregeorderria sortu zen, Perukotik bereizi eta eginbide kolonialistak hobeto gauzatzeko asmoz. Independentziaren aldeko lehen urratsa izan zen, ordea, hura: metropoliak ezarritako monopolioak haserre bizia piztu zuen bertako kolonoen artean eta, Ingalaterrak lagunduta, askatasunaren aldeko mugimendua sortu zen. 1806an eta 1807an, Britainiar Inperioa Buenos Aires hartzen saiatu zen, baina kreolek bi erasoei aurre egin zieten arrakastaz.
Independentzia
1810eko maiatzaren 25ean, Napoleonek Fernando VII.a erregea tronutik kendu zuelako zurrumurrua zabaldutakoan, Buenos Airesko hiritarrek, egoeraz baliatuta, erregeordea egotzi eta altxamendu batzorde bat sortu zuten. Batzordeak «Provincias unidas del Río de la Plata» direlakoen independentzia aldarrikatu zuen.
1816an, Belgrano eta San Martin jeneralak espainiarren gudarosteei nagusitu zitzaizkien eta Argentinaren burujabetasuna lortu zuten. Independentziaren aldarrikapen ofiziala 1816ko uztailaren 9an egin zen Tucumánen. 1817an, José de San Martín jeneralak Andeak zeharkatu zituen, Txile eta Peru askatzeko. Horrela, Espainiaren mehatxua betiko uxatu zen.
Baina XIX. mendean Argentina bat egitearen aldekoen (gaztelaniaz: Unitarios) eta probintzietako autonomisten (gaztelaniaz: Federales) arteko borroka izan zen nagusi. Juan Manuel de Rosasen diktadura zentralistak (1829-1852) ezarri zituen Argentinako estatuaren oinarriak. Diktadura kendu ondoren, 1853an Santa Feko kongresuak konstituzio federala onartu zuen.
Estatu burujabea
Atzerriko inbertsioek zein Europako immigrazioak nekazari-teknika modernoak ekarri zituzten. 1880ko hamarkadan, Basamortuko Garaipena delakoak hegoaldeko Panpetan eta Patagonian bizi ziren tribuak suntsitu zituen. 1880 eta 1930 bitartean, Argentinak esportazioan oinarritutako ekonomia sendoa garatu zuen, eta herrialdeko populazioa zazpi halakatu zen. Garapen ekonomikoak eta immigrazioak areagotu egin zuten Buenos Aires hirialde guztiz jendeztatuaren eta gainerako Argentinaren arteko gatazka. Lanbide liberalei lotutako burgesiak eta langileriak gero eta indar handiagoa hartu zuten hiri nagusian, baina aginpide ekonomikoak eta politikoak militarren eta lur sail handien jabeen esku segitu zuen.
1916 arte, kontserbadoreek menderatu zuten Argentinako politika. 1916. urteko lehen hauteskunde orokorretan alderdi erradikaleko Hipólito Yrigoyen nagusitu zen; handik aurrera, burgesia liberal nahiz oligarkikoa (aristokrazia) izan zen gobernuan, Argentinako politikan beti izan diren militarren begiradapean. 1930. urtean José Félix Uriburu jeneralak emandako estatu kolpeak boteretik kendu zuen Yrigoyen eta gobernu militarren garaia zabaldu zuen.
Oligarkiakoen esanei loturik eta gainbeherako egoera ekonomikoa menderatu ezinik, gobernu horiek beste molde bateko gobernu militarrari egin zioten leku. Arturo Rawson eta Pedro Pablo Ramírezen estatu kolpeak (1943) ireki zuen militarren eta nazionalismo populistaren arteko batasunaren aroa: peronismoa egin zen agintearen jabe 1946ko otsailaren 24an. Juan Domingo Perónek hiriko langilerian (descamisados) oinarritu zuen boterea, nekazarien eta hiri klaseen kaltetan. Langileen egoera hobetu nahi izan zuen, sindikatuak bultzatuz. Kanpoaldean, Estatu Batuen eta Erresuma Batuaren aurrean irmo azaldu zen Argentina independentziaren alde. 1950etik aurrera, Eliza eta Armada aurka jarri zitzaizkion eta 1955eko Askapenerako Iraultzak (Revolución Libertadora) aginpidetik kendu eta Espainiara jo behar izan zuen.
1950eko eta 1960ko hamarkadetan, gobernua militar bigun eta zibil ahulen esku egon zen; hala ere, ekonomiak gora eta pobreziak behera (1975ean %7 baino txikiagokoa zen) egin zuen. Bortizkeria politikoa areagotu zen. 1973ko hauteskundeak irabazi ondoren, Peron agintera itzuli zen. Handik urtebetera hil zen eta María Estela Martínez de Perón, Perónen hirugarren emaztea, izendatu zuten lehendakari. Alderdi justizialista banatu egin zen orduan: ezkerreko joera marxistaren inguruko talde armatua (Montoneros) berriz ere ekintzak egiten hasi zen, diktadura militarra zegoen garaian egin bezala. Inflazioa mugatu ezinik (%800ekoa), gizarte arazoei erantzun ezinik eta erabateko ustelkerian murgildurik, 1976ko martxoaren 24an militarrek, Videla jenerala buru zutela, beste estatu kolpe bat eman eta agintea hartu zuten.
Armadak osatutako eta izendatutako batzorde militarrak, errepresioa eta tortura erabilita, ezkerreko oposizioa desagerrarazi eta giza eskubideen aurkako ekintza lazgarrienetakoak egin zituen (30.000 lagun desagerrarazi,...). Horretarako, Hego Amerikako beste gobernuen zein CIAren laguntza izan zuen. Gerra zikinean parte hartu zuten buru militar askok AEBak diruz lagundutako Ameriketako Eskolan (School of the Americas) jaso zuten prestakuntza. Ekonomia zuzendu ezinik eta jendearen egoera larria arindu nahirik, kutsu nazionalista zuen ekintza prestatu zuen batzorde militarrak: 1982ko apirilean Argentinako armadak Erresuma Batuaren esku dauden Malvina uharteak hartu zituen indarrez baina, Estatu Batuek lagunduta, Erresuma Batuko armadak berreskuratu egin zituen eta milatik gora argentinar hil ziren gerran (1982ko apirila-ekaina). Hor hasi zen gainbehera garai hartan aginpidean zegoen batzorde militarra. Azkenean, arazo ekonomikoak, ustelkeria, giza-eskubideen urraketak eragiten zuen nazka publikoa, eta Erresuma Batuaren kontrako porrota zirela eta, gobernu militarren amaiera etorri zen.
Demokraziaren itzulera
1982an, Malvinetako Gerraren ondoren, erregimen demokratikoa ezarri zen berriro Argentinan. 1983an hauteskundeak egin ziren, eta zibilek eskuratu zuten aginpidea. Raúl Alfonsín erradikala izan zen lehendakari 1989. urtea arte. Bitarte horretan demokraziaren aldeko lan handia egin zen gizartetik (Plaza de Mayoko amen higikundea, besteak beste) eta gobernutik: desagertutakoak bilatzeko lehen urratsak eman ziren, armada zibilen esku jarri, eta instituzio demokratikoak indartu zituzten, Batzorde militarra (Videla, Massera eta Agosti) epaitu zuten giza eskubideak urratzeagatik, etab. Baina demokrazia finkatzeko arazo handiak izan ziren, krisi ekonomiko larria eta militarrek aginpidea hartzeko egindako saioak zirela eta. Alfonsinek behar baino 6 hilabete lehenago utzi behar izan zuen boterea.
1989an Carlos Menem hautagai peronistak irabazi zituen lehendakaritzarako hauteskundeak, eta 1995ean berretsi egin zuten kargu horretan, datu makroekonomiko onei esker batez ere. Baina nazio barruan bakea eta elkarkidetasuna indartzeko aitzakian, militarren etengabeko presioen aurrean amore eman eta aske utzi zituen Malvinetako gerraren arduradunak eta estatu kolpean parte hartu zuten militar torturatzaileak (1990). Menemek politika neoliberala eraman zuen aurrera; arazo ekonomikoei aurre egin nahian (batik bat hiperinflazioa geldiarazteko), peso eta dolar estatubatuarraren arteko truke-tasa finkatu zuen 1991n. Argentinako ekonomia babeszale tradizionala ere aldatu zuen, arautegi ekonomikoa arinduz eta pribatizazio programa abian jarriz. Horrek ondorio onak izan zituen lehenengo bost urteetan, prezioak egonkortu eta inbertsioak areagotu baitziren. Baina ondoren istilu asko sortu zen, politika horrekin biztanleriaren parte handi bat pobretu zelako eta gizarte desberdintasunak areagotu zireko. Azkenik, 1999ko hauteskundeak oposizioak irabazi zituen, eta Fernando de la Rúak hartu zuen lehendakaritza.
Carlos Menem eta eta Fernando de la Rúa boterean zeudelarik, esportatzeko arazoak zirela kausa, Argentinako ekonomiak inportazio itzelari aurre egin behar izan zion. Horrela, nazioko industria eta enplegu-tasa kaltetu ziren, eta salerosteko tasa nahiz altxor publikoa defizitean zeuden. 1998ko Asiako krisialdiarekin batera, kapitalak herrialdetik alde egin zuen, 2001eko azaroko finantza-ikara eraginez. Kapital ihesari aurre egiteko hartutako neurriak (bankuetako gordailuak izoztea, corralito deritzona) zirela eta, gizarte liskar larriak gertatu ziren. 2001eko abenduan de la Rúa presidenteak kargua laga behar izan zuen.
Miami (Oklahoma)
Miami Oklahomako hiri bat da. Ottawa konderrian kokatua dago. 2010ean 13,570 biztanle zituen, 27.92 kilometro koadrotan banatuta.
Argentinako historia
Demokraziaren itzulera
Krisi haren ondorioz, hainbat lehendakari aldaketa gertatu ziren oso denbora gutxian, 2002ko urtarrilaren 2an Eduardo Duhaldek agintea hartu zuen arte. Orduan, peso eta dolarren arteko baliokidetasuna bertan behera utzita, pesoak balioa galdu eta prezioak igo egin ziren. Aldi berean, esportazioak areagotu ziren eta industrializazioa suspertzeko politika martxan jarri. 2002ko bukaerako, Argentinako ekonomia egonkortzen hasi zen.
2007ko hauteskundeak haren emazte Cristina Fernandezek irabazi zituen; herrialdeko lehendakari hautatutako lehen emakumea izan zen. Oro har, senarraren politika berari jarraitu zion krisi ekonomikoari aurre egiteko eta estatuaren esku-hartzea sustatu zuen.
2014ko urriaren 8an, Buenos Airesko Campo de Mayo atxikitze zentroan torturatu eta hildako 58 langileren auzian, 23 urteko espetxea ezarri zioten Reynaldo Bignoneri. Aurrez beste bost zigor zituen, bat bizi artekoa. Urriaren 25ean, bizi osorako espetxera kondenatu zituzten La Cacha atxilotze zentroko arduradunak. Argentinako Barne ministro ohi bat eta poliziaburu bat zeuden hemeretzi zigortuen artean.
Dale (Indiana)
Dale Indianako herri bat da. Spencer konderrian kokatua dago. 2010ean 1,593 biztanle zituen, 4 kilometro koadrotan banatuta.
Tronpa (musika tresna)
Tronpa edo frantziar kornoa izaera oso moldagarri bat duen eta pistoi gutxirekin (metalezko haize instrumentu guztiek duten ezaugarria) tesitura oso zabal bat hartzen duen metalezko haize instrumentu bat da. Tronparen soinua oso aberats eta adierazgarria da. Gainera, musika tresna honek soinu leun eta gozoak zein latz eta gogorrak sor ditzake. Tronpari soinu efektu bereziak lortzea ahalbidetzen dioten zenbait baliabide tekniko daude, sordina, itzaltzailea eta cuivré delakoa esaterako.
Bere aurrekaria animali adar bat edo krustazeo baten karakola bat da.
Rosureux
Rosureux Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Tronpa (musika tresna)
Tronpa hodi estu eta luze batez osatua dago. Metalezko kono formako hodi hau biribilkatu eta kanpai formako pabilioi ireki batean amaitzen da, eta tudel deritzonean hasten da (musika tresnaren gorputzaren hasiera), non ahokoa jartzen den.
Soinua ahokoaren barnean ezpainen bibrazioagatik sortzen da, airearen presioaren eraginaren bidez: hau garbitzen doa pabilioira iritsi arte, nondik kanpoaldera igortzen den.
Rosureux
Biztanleria
2007an Rosureux udalerrian erroldatutako biztanleak 94 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Daleville (Indiana)
Daleville Indianako herri bat da. Delaware konderrian kokatua dago. 2010ean 1,647 biztanle zituen, 5.31 kilometro koadrotan banatuta.
Rosureux
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tronpa (musika tresna)
Gaur egun, tronpa Fan eta Si ♭ goikoan erabiltzen da. Tronpa bikoitza ere hedatua dago, zilindro berezi bat aplikatuz Fan edo Si bemol goikoan afina daitekeena musikariaren beharren arabera.
Historia
Lehen tronpak ehizan eta gerran erabili ziren, eta animalietan zuten jatorria. XVI. mendetik aurrera bere gorputza espiralean biribilkatua agertzen da eta tronpa natural izena jasotzen du.
Rosureux
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 43 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 31 bigarren erresidentzia ziren. 52 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 43 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 10 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 30 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tronpa (musika tresna)
Historia
Antzinako tronpak egungoak baino sinpleagoak ziren. Antzinako tronpa hauek metalezko hodiz eginak zeuden eta irekidura "eztandatu" bat zuten (kanpai edo pabilioia). Jatorrian ehizan erabiltzen ziren, sarritan zaldi gainean. Tonu aldaketa erabat ezpainek egiten zuten. XIX. menderarte ez zitzaizkion balbulak gehitu.
Rosureux
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Midwest City (Oklahoma)
Midwest City Oklahomako hiri bat da. Oklahoma konderrian kokatua dago. 2010ean 54,371 biztanle zituen, 63.2 kilometro koadrotan banatuta.
Tronpa (musika tresna)
Historia
Antzinako tronpak ohi fa, mi, mi bemol, si bemol eta don afinatuak zeuden eta tonu horietako baten sail armonikoetan eskuragarri zeuden nota bakarrak horiek zirenez, ez zegoen tarteko tonu ezberdinetan jotzeko trebeziarik. Muga honentzako konponbidea "kurba" edo "tonotxo"en erabilera zen, hau da, luzera ezberdineko hodiaren sekzioak, behin sartu ondoren, tresnaren luzera eta hala bere tonua aldatzen zutenak.
Rosureux
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 56 ziren, horien artean 43 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 43 pertsona aktiboetatik 39 lanean zeuden (21 gizon eta 18 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Tronpa (musika tresna)
Historia
Azkenean, tronpa jotzaileak pabilioian eskuineko eskua sartzen hasi ziren tresnaren luzera aldatzeko, tonalitatea tonu bateraino aldatuz. Honek notak jotzeko aukera gehiago eskaintzen zituen lan bakar batentzako erabilitako sail armonikoetan. Klasizismo garaian tronpa melodia asko jotzeko gai zen tresna bihurtu zen.
1815 aldean pistoien erabilera sartu zen (zapalduak izatean igo eta jaitsi egiten diren elementuak, hala airea pasatzen utziz) tonu ezberdinetan jotzeko malgutasun handiagoa emanez. Izan ere, erabat lehen aldiz eskala kromatikoa osorik erabiltzen duen musika tresna bihurtu zen.
Rosureux
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen eta 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
Caroline Wozniacki
Caroline Wozniacki (Odense, Danimarka, 1990ko uztailaren 11) tenislaria da. Sortzez daniarra, poloniarrak ditu gurasoak, eta Monakon bizi da.
Tronpa (musika tresna)
Historia
Alabaina, kontserbatorio eta tronpa jotzaile tradizional askok hasieran ez zuten aldaketa onartu, balbula gabeko tronpa edo tronpa naturala tresna hobea zela adieraziz. Jotzaileren batzuk gaur egun ere, tronpa natural bat erabiltzen dute, baina soilik lan bat idatzia izan zen soinua lortu ahal izateko.
Rosureux
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Caroline Wozniacki
2006. urtean Winledonho junior txapelketa irabazi zuen. 2007.ean WTAko zerrendan munduko 100 emakume onenen artean sartu zen. 2008. urtean irabazi zituen lehenengo torneoak eta 2010. urtean gorenera iritsi zen.
Tronpa (musika tresna)
Tesitura
Tronparen erregistroa si bemol1etik fa5eraino doa. Muturrekoagoak diren soinuetara iris daiteke (fa1etik si bemol5eraino, baina hauen erabilera ez da gomendatzen, jotzeko oso arriskutsuak baitira. Tresna honentzako kontzerturik zail eta ederrenetako batzuk Robert Schumann, Wolfgang Amadeus Mozart, Reinhold Glièrek edo Richard Straussek idatzi zituen beste batzuen artean.
Rosureux
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Rosureux udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Caroline Wozniacki
Joko estiloa
Wozniackiren estiloa oso defentsiboa da, aurrea hartzea, oin jokoa, mugimendua eta bizitasuna dira bere jokoaren oinarriak. Bi eskuko errebesa, bestalde, zirkuituko errebes onenetakoa da defentsa-jokoa erasotzaile bihurtzeko duen gaitasunagatik. Estilo honek counter-puncher izena jasotzen du tenis munduan, euskaraz "aurkako kolpekari" moduan itzul litekeena.
2005
Tenislaria urte honetan hasi zen lehenbiziko junior txapelketak irabazten; besteak beste, aipatzekoa da Orange Bowl tenis txapelketa. WTA tourrean ere 2005ean sartu zen eta debut profesionala uztailaren 18an izan zen. Bi txapelketa jokatu zituen eta bietan lehenengo txandan kanporatua izan zen. Cincinnatiko Mendebaldeko & Hegoaldeko Finantza-Taldearen Emakumezkoen Irekian txapelduna izango zen Patty Schnyder suitzarraren aurka galdu zuen eta Nordea Nordic Light Irekian, aldiz, Martina Suchá eslovakiarrak garaitu zuen bi setean.
2006
Otsailean Memphisko Regions Morgan Keegan txapelketa jokatu zuen eta WTA Tourreko lehenbiziko final erdietara iritsi zen Kristina Brandi eta Ashley Harkleroad garaitu ondoren. Txanda horretan, hirugarren serie buru zen Sofia Arvidsson suediarraren aurka galdu zuen. Wimbledongo txapelketa ospatu baino lehen, Wozniackik Liverpoolgo prestaketa txapelketa irabazi zuen eta Olga Savtxuk ukrainiarra garaitu zuen finalean 7-6 eta 6-3. Wimbledon jokatzeko wild card edo pase askea eman zioten, baino lehenengo txandan Miho Saeki japoniarraren aurka galdu zuen. Bestalde, Wozniackik txapelketako nesken barkarkakoan ere parte hartu zuen urte berean eta lehiaketa honetan garailea izan zen. Finalean Magdaléna Rybáriková eslovakiarra garaitu ondoren, etorkizun oparoena iragartzen zuen nazioarteko emakumezko tenislaria bihurtu zen.
Abuztuan, WTA Tourreko beste final laurden batera iritsi zen, kasu honetan, aurreko urtean lehenbizikoan galdu zuen Nordea Nordic Light Irekian. Hirugarren serie burua zen Zheng Jiek garaitu baino lehen, top 100ean zeuden Iveta Benešová eta Eleni Daniilidou greziarra menderatu zituen.
AEBetako Irekia ez zen bere txapelketa izan. 2006an Nesken bakarkakoan baino ez zuen jokatu eta lehenbiziko txandan kanporatua izan zen. Hain zuzen ere, Aleksandra Panovaren aurka jokatzen ari zela, epaileak partidua errusiarrari eman zion Wozniacki ikusle bat iraintzen ikusi zuela argudiatu ondoren. Esaten da daniarrak ikusle bati gaizki esaka hasi zitzaiola mugikorrean hitz egiten egoteagatik; dena den, tenislariak akusazio hauek errefusatu ditu eta tanto txar baten ondoren bere buruaren aurka ari zela esan du behin baino gehiagotan.
AEBetako Irekiko eskandalua eta gero, azkenenko junior txapelketan, Osakan ospatu zen Mayor kopan, nesken bakarkakoa eta binakakoa irabazi zituen. Lehen titulua eta aurreneko 25.000$ak, aldiz, Istanbulen urriaren 29an Nazioarteko Tenis Federazioak antolatu zuen txapelketan eskuratu zituen; finalean Tatjana Malek alemaniarra garaitu zuen.
Azaroaren 29an, Daniar Junior Tenisaren enbaxadore izendatu zuen Danimarkako garaiko Brian Mikkelsen Kultura ministroak.
2011
Ez du oraindik Gran Slamik irabazi (lorpenik handiena AEBetako Irekian izan zuen 2009an finalera iritsi zenean) baina bai torneo ugari eta honek lehenengo postua eman dio WTAko zerrendan.
Tronpa (musika tresna)
Idazketa
Tradizioagatik, tronpa jotzaileek euren partiturak sol klabedun armadurarik gabe irakurtzen dituzte, baina lanaren tonalitatearen arabera hala beharko duen nota oro aldatzen joango da.
Senoiak
Zisalpetar Galiako senoiak
K.a. 400 urte inguruan Alpeak igaro zituen senoi tribuaren zati batek, eta umbriar tribuak kanporatu eta gero, Italiako ekialdeko kostaldean ezarri zuten haien bizilekua, Forlitik Anconara doan eremuan. Eremu horri hortik aurrera Ager Gallicus (latinez, 'galiarren lurra') deitu zitzaion, eta bertan etorri berriek Sena Gallica herria fundatu zuten ( gaur egungo Senigallia), Ager Gallicus horren hiriburu bilakatu zena. K.a. 391. urtean zisalpetarrek Etruria inbaditu eta Clusium hiria setiatu zuten (gaur egungo Chiusi). Klusiarrek Erromari laguntza eskatu zioten, eta honek, Erromaren ordezkariek galiarren aurrean erakutsi zuten jarrera eta nazioen legeei egin zioten zapalketarekin batera, senoien tribua Erromaren aurkako gerran sartu zuen. Baina senoiek erromatarrak garaitu zituzten Alliako Guduan (K.a. 390. urteko uztailaren 18an, usadioaren arabera) eta horrek ondorengo Erromaren Arpilaketa ekarri zuen.
Tronpa (musika tresna)
Idazketa
Gaur egun gehien erabiltzen den tronpa bikoitza den arren, konposatzaileak tronpa fan balego bezala idazten du. Erregistro ertain eta goiko notak solen klabean idazten dira, eta idatzita dagoena baino bosdun bat justu beherago entzuten dira. Aldiz, erregistro grabeko notak faren klabean idazten dira laugarren lerroan, eta 1920 baino lehenagoko partitura gehienetan adierazitako notak baino laudun bat gorago jotzeko idatziak zeuden.
Senoiak
Zisalpetar Galiako senoiak
Gertakari haien ondorengo ehun urteetan senoiak Erromaren aurkako gerran aritu ziren etengabe, K.a. 283. urtean Publius Cornelius Dolabella-k menderatu eta Ager Gallicus-etik kanporatu zituen arte. Hortik aurrera, ez ziren Italian gehiago gelditu. Baliteke Danubio inguruan, Mazedonia n eta Asia Txikia n zehar hedatu ziren galiar tribuenetariko bat izan izana. Haien lurretan Sena Gallica kolonia erromatarra sortu zen, galiar hiria egon zen inguruan.
Eliza Acton
Eliza Acton (1799 – 1859) sukaldaritzako liburu idazle eta poeta ingelesa da, irakurle etxekoiarentzat xedatutako lehen sukaldaritza liburua (Modern Cookery for Private Families) idazteagatik ezaguna.
Senoiak
Alpeez haraindiko Galiako senoiak
Italian ezarri zen tribuaren adar bat ziren, edota izen bereko beste tribu bat. Gaur egungo Sena eta Marne, Loiret eta Yonne eskualdean zuten bizilekua. Haien herri nagusiak Agendicum (gero Senones deitua, gaur egungo Sens), Metiosedum (gaur egungo Melun, A. Holder-en iritziz, Meudon) eta Vellaunodunum (toki ezezaguna) izan ziren.
Tronpa (musika tresna)
Idazketa
Hala, partituran fa4 bat idatzita baldin badago solen klabean edo fa3 bat faren klabean, benetako soinua si bemol3 bat izango da, fa4ren beheranzko bosdun justua dena.
Senoiak
Alpeez haraindiko Galiako senoiak
K.a. 53 eta 51 urteen inguruan, Julio Zesarren aurka borrokatu ziren Cavarinus buruzagia (berau Zesarrek ezarria) kanporatu eta gero. K.a. 51. urtean Drappes izeneko buruzagi senoi batek Gallia Narbonensis probintzia mehatxatu zuen; baina azkar atxilotu zuten. Hortik aurrera ez dago galiar senoien erreferentzia gehiagorik.
Tronpa (musika tresna)
Tronpa jotzaile ospetsuak
Orkestrako tronpa jotzaileak:
Pasai San Pedroko Udal Liburutegia
Pasai San Pedroko Udal Liburutegia Pasai San Pedroko (Gipuzkoa) Herriko plazan dago. 1969an sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte-hartzaile da.
Nikaragua aintzira
Nikaragua aintzira (gaztelaniaz: Lago de Nicaragua) edo Cocibolca aintzira (nahuatlez: Cocibolca, «itsaso geza»), Mar Dulce, Gran Lago, Gran Lago Dulce eta Lago de Granada ere deitua, Nikaraguan kokaturiko ur gezako aintzira da. 8.264 km²ko eremuarekin, Erdialdeko Amerikako aintzirarik handiena eta munduko hemeretzigarrena da.
Geografia
Cocibolca aintzira Nikaraguako hego-mendebaldean dago, Granada, Rivas, Río San Juan, Chontales y Boacoko departamenduek inguratua. 148 km luze eta 55 km zabal da. Elipse antzekoa da eta ipar-mendebaldetik hego-ekialdera luzatzen da. Sakonera handiena, 45 m ingurukoa da. Tipitapa ibaiak Managuako aintzirarekin lotzen du. Hustubidea, berriz, San Juan ibaia da, Karibe itsasoarekin lotzen duena. Hori dela eta, aintziraren ertzean dagoen Granada itsas portutzat hartu ohi da. Aintziran barrena, piratek hirutan eraso zuten hiri hori.
Aintzirak uharte asko ditu (1.000tik gora). Nagusiak Ometepe eta Zapatera uharteak eta Solentiname uhartedia dira. Solentinamen Ernesto Cardenal nikaraguar teologo eta poetak bere komunitatea ezarri zuen. Hamaika barne portu ditu, horien artean Granada hirikoa.
Antzina Managua eta Nikaragua aintzirak Ozeano Bareko kostaldeko sarguneak ziren eta, sumendiek eragindako material pilaketaren kariaz, kostaldetik urrundu ziren; horrenbestez hango espezie batzuk ur gezetan bizitzera egokitu diren itsas arrainak dira, hala nola Carcharhinus leucas marrazoa eta Pristis perotteti zerra-arraina.
Historia
Panamako kanala eraiki baino lehenago, Cornelius Vanderbilten garraio konpainia zen Ozeano Atlantikotik Ozeano Barera iristeko bide bakarra, Rivasko istmoren bitartez. 1916ko Bryan-Chamorro Itunak Estatu Batuentzat ziurtatu zuen Nikaraguako kanala eraikitzeko eskubideak. Ideia, noizbehinka agertu arren, ez zen inoiz gauzatu. 2014an, ordea, Nikaraguako gobernuak, Cocibolca aintziratik barrena bi ozeanoak lotuko dituen 286 kilometroko kanala eraikitzeko baimena eman zion Hong Kongeko enpresa bati.
Inperialismo Berria
Inperialismo Berria kontzeptuak (Neoinperialismoa bezala ere ezaguna), XIX. mende amaieratik XX. mende hasierararte,  lehenik Europar potentziek eta ondoren Estatu Batuak eta Japonek jarraitutako politika eta ideologiari deritzo,  gutxi gorabehera Frantzia-Prusia Gerra tik (1871) Lehen Mundu Gerra ra arte luzatu zelarik. Berria adierarekin, Esplorazioen Aroa gandik (edo lehen europar kolonizazio aroa) ezberdintzea bilatzen da. 'Aro honetan aurrekaririk gabeko norgehiagoka garatzen da, itsasoz bestaldeko lurraldeen jabetza helburu duena. Honi gehitu behar zaio lurralde kolonizatzaileen arrazakeriazko beharra, euren burua kolonizatuen gainetik jartzekoa.
1880. urteen bueltan, Afrikar lurraldeen gehiena mendebaldeko potentziek okupatu gabe zegoen oraino. Afrikar kontinentea espantsio inperialista "berriaren" helburuarekin egituratu zen, Afrikaren banaketa eginez. Zabalkunde horrek Asiako hego-ekialdean eta Ekialdeko Asiako itsas eremuetan ere eragina izan zuen, non Estatu Batuak eta Japonia gehitu baitzitzaizkien europar indarrei lurraldearen banaketan.
1940, 1950 eta 1960. hamarkadetan zehar gertatu altxamendu independentistek amaiera eman zioten oraindik zutik zirauten kolonia europarrei.
Hastapenak
Amerikako Iraultza k (1775-83) eta 1820 inguruan Espainiar Inperioa ren gainbeherak Hegoamerika n markatu zuten Europar Inperialsimoaren lehen aroaren amaiera. Erresuma Batua n bereziki Merkantilismo aren hutsuneak bistaratu zituen iraultza honek, lehiakortasun ekonomikorako dotrina honek eutsi zuelarik inperialismoaren lehen zabalkundea. 1846an, Artoaren Legeak bertan behera uztean, Erresuma Batuak komertzio libreari ekin zion.
Britainiar hegemoniaren gainbehera ekarri etorri zen Frantzia-Prusia Gerraren ondotik, zeinetan alemaniar estatuek Prusiak gidaturik Frantzia menperatu zuten, eta honen eragileak Europako zein Mundu mailako ekonomian emandako aldaketak eta Vienako Batzarra k ezarritako Europar Kontzertuaren amaiera izan ziren. Alemanian eta Italian sortu estatu-nazioek, Europaren bihotzean jazotzen zebiltzan disputak baretu zituen. 1871tik 1914ra doazen urteak bake ezegonkorrekoak izan ziren (Belle Epoque). Frantzia buru-belarri zebilen Gerraren ostean alemaniarrek hartu zuten Alsazia-Lorrena berreskuratu nahian, eta Alemania anbizio inperialistan.
Depresio Handiaren (1873-1896) ondotik areagotu egin zen norgehiagoka hau, krisi ekonomiko sakonak markatutako deflazio periodo luzea izan zelarik, zeinak gobernuak industria nazionalak bultzatzera behartu zituen, komertzio librearen kontra (Alemanian 1879tik eta Frantzian 1881. urtetik).
Sauna
Sauna (finlandieraz sauna ) oso tenperatura altuan hartzen den lurrin-bainua da eta, zentzu zabalean, bainu hauek hartzeko egokitutako gela edo etxea. Hezetasunaren arabera, hezea edo lehorra izan daiteke. Sauna hezeak gehienez 70 °C eta hezetasun handia du, eta turkiar bainu du izena. Lehorrak, berriz, 80º eta 90°C arteko tenperatura du eta hezetasun maila txikiagoa, %30-60 artean. Azken honi "finlandiar sauna" edo "sauna" bakarrik deitzen zaio.
Mary Ellen Pleasant
Mary Ellen Pleasant (1814 – 1904) ekintzaile, finantzari, ondasun higiezinen handikin eta abolizionista zen. Bere burua kapitalistatzat hartzen zuen, 1980ko Estatu Batuetako Erroldan esan bezala.
Sauna
Sauna gorputzerako onuragarria da, izerdia botatzeak toxinak kanporatzen dituelako eta odol-zirkulazioa bizkortzen duelako.
Euskal Herrian sauna elektrikoak aspalditik daude; baina su-egurraz berotzen diren saunak ugaritzen ari dira etxe partikularretan, atseginagoak direlako. 2015ean Euskal Herriko Saunazaleen "Bero-bero" elkartea sortu zen, sauna finlandiarraren kultura zabaltzeko asmoz, eta 2016an mundu mailako federazioko kide izendatu zuten. Estaturik gabeko herrialde bateko lehen ordezkaria da nazioarteko federazioan.
Ahots isilduaren bahiketa
Ahots isilduaren bahiketa Iñaki Frierak 2002 urtean idatzitako eleberria da. Bertan, Martin eta Edurne protagonistak Asierren bahiketa argitzen saiatzen dira eta horretarako haur pornografia eta trafiko munduan murgilduko dira.
Diana Gómez
Diana Gómez Raich (Igualada, Bartzelonako probintzia, ) kataluniar aktore bat da, nagusiki El secreto de Puente Viejo telesailean Pia pertsonaia antzezteagatik ezaguna.
1989an jaio zen, Capellades udalerriko Ateneo antzokian haurra zela antzezten hasi zen. Hiru urtez Bartzelona hiriko Escola Eolia antzezpen eskolan ikasi zuen. Antzerkia, telebista eta zineman antzeztu du.
Aarau
Aarau iparraldeko Suitzako hiria da, Argovia kantonamenduaren hiriburua. 2012an 20.103 biztanle zituen.
Hiriaren inguruetan dago Habsburgo errege familiaren gaztelua. Oihal eta mekanika industriak daude.
Angara
Angara (buriateraz: Ангар, Angar; errusieraz: Ангара́) edo Tunguska Garaia (errusieraz: Верхняя Тунгуска, Verkhniaïa Toungouska) hego-ekialdeko Siberiako ibaia da, Errusiako Irkutsk oblasta eta Krasnoiarsk kraia zeharkatzen dituena. Jeniseiren eskuinaldeko ibaiadarra da. 1.779 kilometroko km luze da eta 1.040.000 km²-ko arroa drainatzen du. Baikal lakuan iturria duen ibai bakarra da.
Geografia
Angara Baikal lakuan sortzen da, Listvianka herritik hurbil (Irkutsk oblasta). Erdialdeko Siberiako goi-ordokiaren hegoaldea zeharkatzen du eta, iparralderanzko norabidean, Irkutsk, Angarsk eta Bratsk hirietatik igarotzen da. Aurrerago, mendebalderantz jotzen du eta, Ilim ibaiadarrarekin batu ondoren, Jeniseira isurtzen da Strelka hiriaren ondoan.
Ibai-laster ugari ditu eta oso egokia da energia hidroelektrikoa ekoizteko. Garrantzi handiko urtegi eta indarretxe daude :
Hidrometria
Angararen emaria 1953-1999 bitartean neurtua izan da Tatarkan (ahoa baino 30 km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 1.040.000 km² ditu, ia arro osoa. Urteko batez besteko emaria 4.518 m³/s da; emari handiena maiatzean du (9.350 m³/s), elurra urtzearen ondorioz, eta txikiena azaroan (2.784 m³/s).
''' Angararen batez besteko emariak (m³/s), Tatarkan neurtuak Datuak: 1953 eta 1999 artean '''
Noisy-Rudignon
Noisy-Rudignon Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Lorrena eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 223 etxebizitza zeuden, 196 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 223etxeak ziren. 196 etxebizitza nagusietatik 180 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 129 etxek bost zituzten. 166 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 126 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 372 ziren, horien artean 296 aktiboak ziren eta 76 inaktiboak ziren. 296 pertsona aktiboetatik 272 lanean zeuden (148 gizon eta 124 emakume) eta 25 langabezian zeuden (13 gizon eta 12 emakume). 76 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Noisy-Rudignon udalerrian 206 unitate fiskal zeuden, 610 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.415,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Noisy-Rudignon udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cecebreko geltokia
Cecebre Galiziako Coruñako probintziako tren geltoki bat da, Cambre udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Zulu (2013ko filma)
Zulu, 2013ko Jérôme Salle frantziar zimena zuzendariak zuzendutako polizia film bat da. Orlando Bloom, Forest Whitaker eta Tanya van Graan aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Hegoafrika, oraindik Apartheidaren ondorioak jasaten dituen gizarte batean, Brian Epkeen (Orlando Bloom) eta Ali Sokhela (Forrest Whitaker) poliziak neska nerabe zuri baten hiltzailea jarraituko du. Lurmuturreko Hiriko etxola auzune txiroetatik hasi eta kostaldeko luxuzko etxebizitza eremuetaraino, ikerketa honek bi polixien bizitzak aldatu eta beren barne deabruei aurre egitera derrigortuko ditu.
Urdaibai
Urdaibai Oka ibaiak sortzen duen padura da. Biosfera erreserba izendatua dago 1984. urtetik eta Hegaztien Babeserako Zona Berezien (ZEPA) programan dago Red Natura 2000ren barruan, 1994 tik. Urdaibai Biosfera Erreserba deritzo euskaraz.
Bere hedadurari eta kontserbazio mailari dagokionez, Euskal Herriko hezegune garrantzitsuena da, hainbat hegaztirentzako babesa izaten da migrazio garaian zehar.
Geografia
Urdaibaik 30 km2 hartzen ditu. Ez dauka 12 km baino gehiagoko gehinezko zabaleraz eta 17 km eta 20 km bitartean luzeraz. Bizkaiko lurrazalaren %10 hartzen du.
22 udalerritako terrenoak daude Urdaibain. Horietatik hamabi oso-osorik sartuta daude: Mundaka, Sukarrieta, Busturia, Murueta, Forua, Gernika-Lumo, Ajangiz, Mendata, Arratzu, Kortezubi, Gautegiz Arteaga eta Elantxobe. Beste bi udalerri ia-ia bere osotasunean daude barruan, Ibarrangelu eta Muxika (Maguma auzoa salbu). Bermeo, Nabarniz eta Ereñok euren azalera erdia baino gehiago dute barnean, eta beste bostek herena baino gutxiago: Arrieta, Errigoiti, Morga, Amorebieta-Etxano eta Munitibar. Nukleo urbano nagusiak Bermeo eta Gernika dira.
Urdaibain dauden hondartza garrantzitsuenak Laidatxu eta Laida dira. Hareatzok oso zabalak dira marea behera dagoenean eta ia ezkutatzen dira marea gora dagoenean. Hala ere, aspaldi honetan Laidako dunak berreskuratzeko lana egin da eta horrek itsasgora dagoenean ere hondartza zati batek irautea ekarri du. Hala ere beste hainbat hondartza daude Urdaibaiko basaingurunean
Uharteei dagokionez, Txatxarramendi eta Sandinderi uharteak padura barruan daude, Sukarrietan; eta Izaro (Bermeo), ostera, itsasoan.
Laidako hondartzak padura osoa babesten du olatuen eraginetik eta hori dela-eta zingiratsua da barnealdea. Kanpoaldera, ordea, uhin handiak heltzen dira eta Mundakako Laidatxu hondartzan dabiltzan olatuak mundu osoan dira ezagunak.
Deskribapena
Oka ibaia Oiz (1036 m) mendiaren iparraldeko hegalean jaiotzen da eta bere izen bereko harana zeharkatzen du, Gernikan kokatzen dena. 12km inguruko ibaia da, Gernikatik Kantauriar Itsasorainoko bere bidean. Bere hidrografia erreka irregular txikiz osatua dago, kosta malkartsua da, amildegi altu eta irla eta uhartetxo batzuk ere baditu. Gizakien esku-hartzea handia eta zaharra da, prehistorian ere jendea bazegoela ikusi da; horren adibide da Santimamiñeko kobazuloa. Nekazaritzaren ondorioz, laboreak eta basoak nahasten dituen paisaia sortu da, Euskadiko paisaia desberdinen multzo kontzentratuena izanik.
Biosferaren Kontserbaziorako Legeak lau zona babesten ditu:
Erliebeari dagokionez hiru zona desberdin antzematen dira garbi: mendiak, ibarrak eta padurak eta beste aldetik kosta, portu, hondartza eta itsaslabarrekin.
Erreserbak 224,5238 ha-ko azalera hartzen du, hau da, Bizkaiaren %10. Azalera honen 943 ha (%4,2) hezegunea da.