cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hyphessobrycon taguae
Hyphessobrycon taguae Hyphessobrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Yasmina Khadra
Yasmina Khadra (ياسمينة خضراء, "jasmin berdea") Mohammed Moulessehoul aljeriar idazlearen goitizena da, 1955eko urtarrilaren 10ean jaioa Aljeriako Sahara mendebaldean, Kenadsa herrian. Frantsesez idazten duten arabiar idazle ezagunenen artean dugu.
Biografia
Mohammed Moulessehoulek 1997an erabaki zuen, Morituri eleberria argitaratzerakoan, goitizen batez idaztea. Inoiz ez ditu guztiz argitu erabaki horren arrazoiak, baina gogoan izan behar da garai hartan Aljeriako armadako militarra zela, eta bere benetako nortasuna gordean izatea nahiago izango zuela, alde batetik, urruntasun apur bat hartzeko, eta, bestetik, intolerantziaren gaia askeago aztertzeko bere idatzietan, baina, batez ere, Aljeriako Gerra Zibilaren garaian bere herrialdeko armadaren zentsura saihesteko.
Paraschistura prashari
Paraschistura prashari Paraschistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Yasmina Khadra
Biografia
Emakume baten goitizen hautatuta, aljeriar emakumeei omen egin nahi izan zien, bereziki bere emazteari, harenak baitira bi izen horiek. Yasmina Khadra izenaren atzean gizonezkoa bat zela 2001ean eman zuen aditzera, L'Écrivain eleberri autobiografikoan, armada utzita emazte eta hiru seme-alabekin Frantziara erbesteratu ostean, aurrez Mexikon egonaldi labur bat egin ostean. Bere benetako nortasuna L'imposture des mots liburuan argitu zuen 2002an. Ordurako, bere eleberriek bereganatua zuten irakurle eta kritikari askoren gogoan.
The Killers (1946ko filma)
The Killers (euskaraz Hiltzaileak) 1946ko Robert Siodmak alemaniar-estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko filma bat da. Ernest Hemingway idazlearen "The Killers" istorio laburrean oinarrituta dago. Burt Lancaster, Ava Gardner, Edmond O'Brien eta Sam Levene aktoreek antzeztu zuten.
Yasmina Khadra
Biografia
Nazioarteko ospea Brahim Llob komisarioaren eleberri beltzen sailarekin irabazi zuen: Morituri, zinemara eramana 2007an Okacha Touita zuzendariak, Double Blanc eta L'Automne des chimères. Llob zuzentasunaren eredu da, itsukeriak eta botere borrokak birrindutako Aljer batean. Bere bihotzeko Aljeria odolusten ikusteak barrena asaldatzen dio Llob komisarioari, gizartearen goi mailak arakatzeko arriskua hartzeraino. Horrela, irakurlea erraz bereganatzen du, albo batera utzirik pasarte batzuetan ageri duen misoginia, baita homofobia ere. Eleberri beltzen sail hau La Part du mort eleberriaz osatu zuen 2004an.
The Killers (1946ko filma)
Lau Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan.
Argumentua
Behin Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gero, "Swede" Lunn (Burt Lancaster) soldadua eta gainbeheran dagoen boxeolariak bizitza zibilean integratzeko arazoak dauzka. Behinola, "Big Jim" Colfax (Albert Dekker) gangsterraren neskalaguna ezagutuko du, Kitty Collins (Ava Gardner) erakargarri eta misteriotsua...
Yasmina Khadra
Biografia
Khadrak Ekialdearen eta Mendebaldearen arteko etena aztertu nahi izan du hiru eleberritan: Les Hirondelles de Kaboul, afgandar bi bikoteren bizialdia kontatzen du, talibanen erregimenaren garaian; L'Attentat, Israelen bizi den Amine arabiar sendagilearen bizipena agertzen du, bere emazte eraso suizida batean hildakoaren egiaren bila; eta Les Sirènes de Bagdad, irakiar gazte beduino baten deserrotzea azaltzen du, amerikar armadak eragindako triskantzak muturrera eramaten duen arte.
José Ángel Rojo
José Ángel Rojo Arroita (Bilbo, 1948ko martxoaren 19a), Rojo II.a izengoitiz ezaguna, bizkaitar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena. Txetxu Rojo futbolari ohia anaia du.
Maite (argipena)
Maite izenak adiera zenbait ditu:
San Agustin baseliza (Brinkola)
San Agustin baseliza, Gipuzkoako Legazpi udalerriko Brinkola auzoan dagoen baseliza bat da.
Iraganean San Agustinen irudi bat zuen, benetan San Antonio mozorrotu bat zen. Horretarako bere arropak zuri-beltzez margotu eta ezaugarri gogorragoak emateko bizarra margotu zioten, aurpegia gris kolorez geldituz. Brinkolako jaiak abuztuan San Agustinen omenez ospatzen dira.
"U" itzurako korua du, 3 mailetakoa, Lapurdiko elizetakoak antzekoa.
Globo (argipena)
Globo hitzak forma esferikoa duen zerbait adierazten du. Erabilera zenbait ditu:
Villanuevako presa
Villanuevako presa edo La Mierreko presa Gaubeako Uribarri Gaubea auzoko presa da, Euskal Herrian dagoen bakarra zurez eta harriz eraikia.
2011ko irailaren 6an Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Deskribapena
Txostenak aztertzen duen presa Gaubeako udalerriko Uribarri Gaubea herrian dago, Omecillo ibaian, urez hornitzen zuen errotatik 500 metrora HMrantz, zeina XVIII. mendean jada dokumentatuta baitago. Presaren eginbeharra ibaiaren ur-maila igotzea zen, errota kanalerantz indarrean jarri ahal izateko.
Presak ibaiaren ibilguarekiko angelu txiki bat eginez eraikia dago; zurezko eta harrizko egitura bat da, tamaina eta malda ezberdinetako bi planok eratua. Beraz, urari goiti dagoen arrapala motzagoa da, malda handiagokoa; urari beheiti dagoena, aldiz, leunago jaisten da, presa-oinarria zulatu dezakeen ur-kolpea ekiditeko.
Susana (argipena)
Susana izenak hainbat adiera du:
Villanuevako presa
Deskribapena
Eraketa honek zurezko estalki baten eraikuntza-moldea gogorarazten du, nahiz eta urari beheiti dagoen zatian egurra harrizko kordoiekin nahasirik agertzen den, kontrahorma moduan. Arrapalak azkentzen dituen gailurra 2,10 metro garai da eta 10,75 metro luze, eta piezaren sekzioa 0,35 metro.
La Murette
La Murette Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Villanuevako presa
Deskribapena
Urari goiti dagoen aldean, egituraren armazoia babesten duen zurezko estalkia ikus daiteke. Urari beheiti dagoena 3,5 metroko luzerako eta 0,25 metroko sekziodun enborrez osatua dago, tobazko harri-blokeekin nahastuta.
Urari beheiti dagoen arrapaletik, udaldian, presa ohantzean finkatzen duen zurezko «parrilladura» ikus daiteke. Gutxi gorabehera metro bateko aldea duen erretikulua da, barnealdea harri-blokez beterik duena. Zurezko erretikulua burdinazko iltze batzuen bitartez tinkatuta dago, edota iltzeok arroka naturalaren irtenguneen kontra bermatuta.
Presaren gailurretik 1,8 metrora, ezkerraldean, ura kanalera bideratzen zuen uhatea dago, gutxi gorabehera 1,10 metroko zabalera duena.
Presa zurez eta harriz egindako egitura berezia da, Arabako Lurralde Historikoan dagoen bakarra. Zurezko presak sarri erabili bide ziren garai batean, gelditu diren arrasto ugariei eta dokumentazioari erreparatuz gero, baina gerora harrizkoek hartu zuten haien lekua. Horregatik, ez da ohikoa zur hutsezkoak edo tipologikoa mistoa dutenak -aztergai dugun honetan bezala- aurkitzea. Izan ere, Euskal Autonomia Erkidegoan gaur egun «in situ» ezagutzen eta kontserbatzen den bakarra dugu. Presa mota hau arkeologia industrialaren benetako erlikia dugu, jada desagertu diren antzinako eraketa eta tekniken testigu bakana. Azpimarratzekoak dira, bestalde, presaren eraikuntza-sistema mistoa -zura eta harria konbinatzen baititu-, haren kontserbazio egoera balekoa baina delikatua, eta haren interes historiko eta etnografikoa.
Susana (argipena)
Bestelakoak:
La Murette
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 721 etxebizitza zeuden, 680 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 627 etxeak ziren eta 91 apartamentuak ziren. 680 etxebizitza nagusietatik 527 bere jabearen bizilekua ziren, 141 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 25 etxek bi zituzten, 82 etxek hiru zituzten, 145 etxek lau zituzten eta 421 etxek bost zituzten. 566 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 252 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 392 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.094 ziren, horien artean 847 aktiboak ziren eta 247 inaktiboak ziren. 847 pertsona aktiboetatik 808 lanean zeuden (421 gizon eta 387 emakume) eta 39 langabezian zeuden (18 gizon eta 21 emakume). 247 pertsona inaktiboetatik 101 erretiraturik zeuden, 84 ikasten zeuden eta 62 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Murette udalerrian 678 unitate fiskal zeuden, 1.817 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.711 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 82 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 18 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 6 higiezinen enpresak ziren, 17 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 liburu denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean La Murette udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 180 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Txirrindulari baten dinamismoa
Ziklista baten dinamismoa (Dinamismo di un Ciclista) Umberto Boccioni artista futurista italiarraren (1882-1916) 1913ko pintura da. Lilura futurista erakusten du, abiadurarekin, garraio-metodo modernoekin eta mugimendu-sentsazio dinamikoaren irudikapenarekin.
Rhinoclemmys areolata
Rhinoclemmys areolata Rhinoclemmys generoko animalia da. Narrastien barruko Geoemydidae familian sailkatuta dago.
Txirrindulari baten dinamismoa
Aurrekariak
Futurismoa XX. mendearen hasierako mugimendu goiztiarra zen, herrialdea futuristek beren iragan klasikoaren pisu hil gisa ikusten zutenetik askatzea bilatzen zuena. Futuristak teknologiaz eta bizitza modernoaren dinamismoaz arduratzen ziren. Mugimenduak literatura eta artean aurkitu zuen bere adierazpena.
Subjektua eta konposizioa
Boccioniren pinturarako zirriborroe buruz behera lasterketak egiten dituen txirrindulari bat irudikatzen dute, "indar-lerroak" eta oihartzun-kurbak ezaugarri futuristak adierazten duten mugimenduekin. Futuristek asmatu zutela dioten indar-lerroek erakusten dute nola konponduko litzatekeen objektu bat bere indarren joerei jarraituz gero, eta futuristek Henri Bergsonen filosofian zuten interesa islatuko dute, uste baitzuen objektu materialak etengabe mugitzen direla. Beraz, pintura txirrindulari baten sentsazio dinamikoa denboran eta espazioan zehar mugituz irudikatzeko ahalegina da, lekune jakin bateko argazkia izan beharrean. Bizikletak, irudiak eta inguruko espazioak bat egiten dutela dirudi. Bizikleta XIX. mendearen hasieran asmatu bazen ere, ez zen 1890eko hamarkadara arte erabili. 1913an ere, bizikleta eta bertan lor zitezkeen abiadura handiak idealizatzen zuten garraiobide modernoetako bat ziren futuristentzat.
Azken lanean, zirriborroetako lerroak bihurgune eta kono bihurtzen dira, Boccioniren bereizgarria den teknika dibisionistarekin delineatuta. Teknika hori, batez ere, Giacomo Balla futuristarena izan zen. Boccionik, abangoardiako pintore paristarrak bisitatu ondoren, estiloari elementu berriak erantsi zizkion, planoen ohiko segmentazio kubista barne. Kolore-aukera diskordanteek erakusten dute futuristek porrot egin zutela koloreen teoria garatzerako garaian.
Baloi (argipena)
Baloi honakoa izan daiteke:
Paraschistura sargadensis
Paraschistura sargadensis Paraschistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
NGC 3897
NGC 3897 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Selma (Ipar Carolina)
Selma Ipar Carolinako herri bat da. Johnston konderrian kokatua dago. 2010ean 6,073 biztanle zituen, 12.56 kilometro koadrotan banatuta.
Skopje
Skopje (Скопје, ahoskatua; Shkup edo Shkupi) Ipar Mazedoniako Errepublikako hiriburua eta hiri nagusia da, herrialdearen biztanleriaren laurdena baino gehiago barne hartzen duelarik. Era berean, herrialdeko gune politiko, kultural, ekonomiko eta akademiko nagusia da. Hirian garapen azkarra jasan zuen Bigarren Mundu Gerraren ondoren, baina geldialdia izan zuen honek 1963an izandako lurrikararen ondorioz.
Geografia
Skopje Ipar Mazedoniaren iparraldean kokatuta dago, Skopjeko eskualde estatistikoan. Hiria Vardar ibaiak zeharkatzen du, Egeo itsasoan itsasoratzen delarik. Hiria 255 metroko garaieran kokatuta dago, eta 1.854 km²-ko azalera du.
Klima
Hiriko klima kontinentala da, uda bero eta negu hotzekin.
Auzoak
Skopjeko hiria 10 auzoek osatzen dute:
1 . Centar
2 . Gazi Baba
3 . Aerodrom
4 . Čair
5 . Kisela Voda
6 . Butel
7 . Šuto Orizari
8 . Karpoš
9 . Gjorče Petrov
10 . Saraj
Hiri senidetuak
Skopje ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Escaró
Escaró, batzuetan Escaró i Aituà (katalanez; ; udalak Escaro-Aytua izen bikoitza erabiltzen du ) Katalan Herrietako udalerri bat da, Conflent eskualdean kokatua. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Geografia
Bi herriska daude, Escaró eta Aituà (izen zaharra: Ultesà), 1822ko fusioa arte bi udalerri independente zirenak.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 117 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 71 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 67 ziren, horien artean 49 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 49 pertsona aktiboetatik 36 lanean zeuden (21 gizon eta 15 emakume) eta 12 langabezian zeuden (7 gizon eta 5 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hail, Columbia
Hail, Columbia (euskaraz Agur, Columbia) estatubatuar martxa militar abertzale ezagun bat da. Ereserki hau 1789. urtean Philip Phile musikariak konposatu zuen. Denbora luzez Columbia, the Gem of the Ocean, Hail, Columbia eta The Star-Spangled Banner abestiak Ameriketako Estatu Batuetako ereserki ez ofizialak izan ziren, azkenik 1931. urtean The Star-Spangled Banner ereserki ofiziala izendatu zuten arte.
Holtz tolesgarri
Holtz tolesgarria edo bionboa (屏風, haizearen horma) hainbat panelez eta sarritan, oihalezko edo larruzko piezaz osatutako japoniar jatorriko altzari tolesgarria da, pintura eta kaligrafiekin apainduta, barne-espazio zabalak banatzeko eta espazio pribatuak ixteko erabiltzen dena, beste erabilera batzuen artean.
Patxi Santamaria
Patxi Santamaria (Zarautz, 1959ko abenduaren 21a - ) euskal aktorea da.
Dominika Rekalt
Dominika Rekalt (Altzabeheti, Zuberoa 1959 - ) idazle eta kazetari zuberotarra da. Ttittika izenez ere ezaguna da.
Biografia
Altzabehetikoa, Jean-Pierra Rekalt pastoral errejentaren anaia da.
Lanbidez irrati esataria da Xiberoko Botzan eta hor ahoz ere duen hizkuntza-aberastasuna erakusten du.
Antzezle lanetan ere ikusi ahal izan dugu, Isiltasunarekin solasean eta beste obra batzuetan Tokia antzerki-taldeko kide gisa. Zinemarako, Gartxot film laburra eta Xora film luzea egin ditu.
Lanak
Herri-antzerkian kokatzen diren bi lanen egilea da momentuz:
Davantek bere erreferentziazko antologian lehen bi lanetako zati batzuk jaso zituen.
Dixie (abestia)
Dixie, baita I Wish I Was in Dixie edota Dixie's Land izenez ezagutua (Dixien egotea nahiko nuke edota Dixie Lurraldea) estatubatuar martxa militar eta abesti herrikoi bat da, 'Dixie' hitza Hegoaldeko Estatu Batuen sinonimoa da, berez Ameriketako Estatu Konfederatuen ereserki ez ofiziala izan zen.
Split
Historia
Greziarrek Ασπάλαθος (Asphalatos, otea) izeneko kolonia sortu zuten. Izena inguruan hazten zen landare ohikoenak eman zion, oteak. Erromatarrek Dalmazia hartu zutenean hiriaren izena Spalatum bihurtu zen. Garai hartan Dalmaziako hiriburua zen Salonaetik 10 kilometrora zegoen herrixka bat baino ez zen, baina 305ean, 59 urte zituela eta gaixotasun batek ia ia hil ondoren, Diokleziano erromatar enperadoreak erretiroa hartu zuen. Itsaso Adriatikoko kostaldean jauregia eraiki zuen.
Dioklezianoren jauregiak 38.500 m²ko azalera zeukan eta erdia baino gehiago kanpamendu militarrak osatzen zuen. Harresiek 16 dorre zituzten inguruan eta palazioak ate bana zeukan alde bakoitzean. Aterik handiena Porta aurea (Urrezko atea) zen, Salonarako bidera ematen zuena. Beste ateak Porta argentea (zilarrezko atea), Porta ferrea (Burdinezko atea) eta itsasora ematen zuen Porta aenea ziren. Palazioaren erdian Jupiterren tenplua eta Dioklezianoren mausoleoa zeuden. Palazioa kareharriz eta marmolez egina zegoen erabat.
Ceregnano
Mugakideak
Ceregnanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Split
Historia
V mendetik aurrera Dioklezianoren jauregia hiri bihurtzen hasi zen eta 630. urtean avaroek Salona suntsitu zutenean palazioaren harresietan babestu ziren biztanleak. Splitek artzapezpikua lortu zuenean Salonaren ondorengo hiritzat hartua izan zen, eta ondorioz Dalmaziako hiriburu bihurtu zen.
Jadanik Spalato izenarekin 812 eta 1089 artean Bizantziar Inperioaren menpe egon zen arren autonomia handia izan zuen. XII mendean hungariarrak izan ziren Dalmaziaren jabe eta 1420 urtean Veneziaren menpe gelditu zen. XVI. mendean hiria nabarmen handitu zen, aintzinako Dioklezianoren harresietatik haratago hedatu zelarik. Ordutik aurrera Dalmazia osoaren bilakaera historikoa izan zuen, 1797an Napoleonen menpe eta 1809tik aurrera Austriar Inperioaren menpe. 1919an, Lehen Mundu Gerra bukatzean Jugoslaviak hartu zuen eta izena aldatu zioten, Split kroazierazko aldaera hartu zuelarik.
Ondasun nabarmenak
Dioklezianoren jauregia (kroazieraz Dioklecijanova palača): 1979an Gizateriaren ondare izendatu zituen Unescok. Gaur egun Spliten alde historikoa mugatzen du garai bateko palazioaren harresiak. 650 urtean Dioklezianoen mausoleoa zena San Domnius katedrala bihurtu zen (kroazieraz Katedrala Svatog Duje) eta XIII eta XVI mendeen artean kanpandorrea gehito zioten.
Harresiz kanpoko auzoak: XIV. mendeaz geroztik harresiari itsatsia auzo berriak sortu ziren hala nola Lučac, Manus, Dobri, Lovret eta Veli Varos.
Ingurua
Marjan muinoa 175 metroko altuera duen mendixka hau Spliten sinboloetako bat da. Bertatik badiaren ikuspegi ederrak daude eta museo arkeologiko bat ere bai.
Trogir Splitetik 30 kilometro mendebaldera dagoen herria da. K.a. III mendean sortua eta XIII-XVII arteko eraikin veneziar ugari dituena eta Unescok Gizateriaren Ondare izendatu duena.
Kirola
KK Split (Košarkaški Klub Split), Jugoplastika Split eta Pop-84 Split bezala ezagutua, saskibaloi talde handia da. Jugoslaviako txapelketak irabazteaz gain hiru Europako Kopa irabazi zituen 1989, 1990 eta 1991ean. Bertan jokatzen zuten gerora Gasteizko Saski Baskonian jokatu eta entrenatuko zuen Velimir Perasovićek eta gaur egun entrenatzailea den Duško Ivanovićek.
HNK Hajduk Split (Hrvatski Nogometni klub Hajduk Split), Zagrebko Dinamorekin batera Kroaziako futbol talde garrantzitsuena. Bi aldiz iritsi da UEFAko final erdietara eta hiru aldiz Txapeldunen Ligako final laurdenetara.
Goran Ivanišević tenista, 2001eko Wimbledon irabazlea izan zen eta 1992, 1994 eta 1998an finalista.
Ivano Balić 2003an munduko eskubaloi jokalari onena aukeratu zuten. Kroaziako selekzioarekin 2003ko Munduko txapelketa eta 2004ko Olinpiar Jokoak irabazi zituen eta 2005eko Munduko txapelketan bigarren gelditu. 2007ko Munduko txapelketan jokalari onena izendatu zuten.
Bidaxuneko gaztelua
Bidaxuneko gaztelua Bidaxunen (Nafarroa Beherean) dagoen gaztelua da, Agaramont familiari historikoki lotua. 1329tik gutxienez, orduan ere Agaramontarrei loturik. Iraganean Euskal Herri osoko gaztelu ikusgarrienetariko bat zena, gaur egun, berritze prozesuan dago, nahiko kaltetuta baitago eraikina.
Historia
1523an Gaztelako tropak Bidaxuneraino heldu eta gaztelua erre zuten, agaramontarrek Nafarroako erregeen alde egin izanaren mendekutzat. Berreraikitzean, itxura errenazentista berenganatu zuen, antzinako Erdi Aroko gaztelutik dorre zirkular bakarra geratu zelarik. Henrike III.a Frantziako tronora heldu zenean Bidaxuneko jaurerria, dukerri izendatu zuen familiak urteetan zehar erakutsiriko leialtasuna saritzeko. Era honetan, Agramont familia frantses noblezian sartu ziren lehenengo nafar familietarikoa izan zen.
Horrek dirua, boterea eta ospea eman zien Agramont familiakoei, eta gaztelua haien handitasunaren ispilu bilakatu zen ahalik eta 1791ko urriaren 22an Frantziako Iraultza zela eta, gobernuak familiari konfiskatu zioten arte. Bost urte geroago, 1796ko otsailaren 23ko goizaldean gazteluari su eman eta kiskali egin. Bere horretan jarraitu du berritze-lanak oraintsu hasi diren arte. Gaur egun falkoneria eskola bat dago gaztelu barruan.
Frozen II
Frozen II edo Frozen 2 2019ko Chris Buck eta Jennifer Lee estatubatuar zinema zuzendarien fantasiazko musikal animazio film bat da. 2013ko Frozen filmaren jarraipena da, eta hau aldi berean Hans Christian Andersen idazlearen Elurretako erregina ipuinean oinarritzen da.
Argumentua
Lehen filmeko gertakizunetatik hiru urtetara, Elsa soinu arraro bat entzuten hasten da iparraldetik, berari deika. Anna ahizpa, Kristoff, Olaf eta Svenekin batera, bidaiari ekiten diote Arendelleko sorterritik haratago, Elsaren botere magikoen iturria aurkitu eta bere erresuma salbatzeko.
Seven Devils (Ipar Carolina)
Seven Devils Ipar Carolinako herri bat da. Avery konderrian kokatua dago. 2010ean 192 biztanle zituen, 5.43 kilometro koadrotan banatuta.
Ctenophorus ornatus
Ctenophorus ornatus Ctenophorus generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Milówka udalerria
Milówka Poloniako Silesiako voivoderriko landa-udalerri bat da, Żywiec barrutian kokatuta. 98,88 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 10039 biztanle zituen.
582 Olympia
582 Olympia asteroide gerrikoan aurkitutako 582. asteroidearen izena da. 1906ko urtarrilak 23an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1906 SO zen.
Bere izena Greziako Olinpia hiriagatik jasotzen du.
Hyphessobrycon takasei
Hyphessobrycon takasei Hyphessobrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
NGC 3898
NGC 3898 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Pittston (Maine)
Pittston Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kennebec konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ruoms
Ruoms Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ruoms udalerrian erroldatutako biztanleak 2.225 ziren. Familiak 938 ziren, horien artean 335 pertsona bakarrekoak ziren (129 bakarrik bizi ziren gizonak eta 206 bakarrik bizi ziren emakumeak), 345 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 164 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 94 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Maria Teresa Telleria
Maria Teresa Telleria Jorge (Bilbo, 1950) bizkaitar farmazialari eta botanikoa da. Afrika eta Hego-Amerikako oihan eta ibaietan barrena egin ditu hainbat espedizio.
Ruoms
Etxebizitza
2007an 1.648 etxebizitza zeuden, 960 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 570 bigarren erresidentzia ziren eta 118 hutsik zeuden. 957 etxeak ziren eta 418 apartamentuak ziren. 960 etxebizitza nagusietatik 555 bere jabearen bizilekua ziren, 359 alokairuan okupaturik zeuden eta 47 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 78 etxek bi zituzten, 193 etxek hiru zituzten, 339 etxek lau zituzten eta 337 etxek bost zituzten. 769 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 536 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 263 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Maria Teresa Telleria
Madrilgo Complutense Unibertsitatean farmazian doktoregoa lortu ostetik, Madrilgo Errege Lorategi Botanikoan lan egiten du, zuzendaria izanik 1994-2006 tartean.
Ruoms
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.236 ziren, horien artean 825 aktiboak ziren eta 411 inaktiboak ziren. 825 pertsona aktiboetatik 702 lanean zeuden (359 gizon eta 343 emakume) eta 123 langabezian zeuden (54 gizon eta 69 emakume). 411 pertsona inaktiboetatik 146 erretiraturik zeuden, 90 ikasten zeuden eta 175 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ruoms udalerrian 942 unitate fiskal zeuden, 1.888,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.554 euro zen.
Laumontita
Laumontita silikato motako minerala da eta zeolita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Laumontita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.
Ruoms
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 75 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 10 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 5 argiketariak, 6 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 21 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 29 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 7 okindegiak, 1 harategi zen, 3 liburu dendak, 7 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Ruoms udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 136 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Ruoms udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 186 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2. linea (TRAM Alacant)
'''Alacantiko Burdinbide Metropolitarreko 2. linea''' sarean aurreikustako sei lineetako bat da. Luceros eta Sant Vicent del Raspeig geltokiak lotzen du. Linea 2013ko irailaren 4an inauguratu zen Luceros eta Sant Vicent del Raspeig geltokien artean.
Arakiita
Arakiita fosfato motako minerala da eta hematolite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Arakiita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Pittsfield (New York)
Pittsfield Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Otsego konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
583 Klotilde
583 Klotilde asteroide gerrikoan aurkitutako 583. asteroidearen izena da. 1905eko abenduak 31n aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapenz zientifikoa 1905 SP zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.
Corbola
Corbola Italiako udalerri bat da. Rovigoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Physoschistura brunneana
Physoschistura brunneana Physoschistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Corbola
Mugakideak
Corbolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mińsk Mazowiecki
Mińsk Mazowiecki Poloniako Mazoviako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Mińsk barrutian kokatuta. 13,18 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 40383 biztanle zituen.
Antzinako Greziako arkitektura
Antzinako Greziako arkitektura greziera hitz egiten zuten herriek (herri helenikoek) eraikitako arkitektura da. Herrialde horien kultura greziar penintsulan, Peloponeso n, Egeoko uharte etan, eta Asia Txiki ko eta Italiako kolonietan zabaldu zen K.a. 900. urtetik K.o 100. urtera bitarte eta K.a. 600. urteko obra arkitektoniko batzuk barne hartzen ditu.
Antzinako Greziar arkitektura jainkotegiengatik da ezaguna batez ere. Jainkotegi horietako asko hondatuta daude gaur egun; beste batzuek, ordea, oinarriak ukitu gabe dituzte oraindik, eta eskualde osoan zehar daude. Mundu helenikoan bigarren postuan dagoen eraikuntza mota, antzokiek osatzen dute. K.a. 350. urtean eraiki zen lehena. Horiez gain, garai hartako beste eraikin mota batzuk ere ikusgai daude gaur egun; besteak beste, prozesio-sarrerako atea (propileo)a, herriko plaza (agora), kolomadiz (estoa) inguraturiko ibilaldia, udal-eraikuntza (bouleuterion), monumentu publikoa, hilobi monumentala (mausoleum) eta stadium-a.
Antzinako Greziako arkitekturak ezaugarri normalizatu anitz ditu bereizgarritzat, bai egituran eta baita dekorazioan ere. Ezaugarri horiek bereziki tenpluetan nabaritzen dira. Badirudi tenplu bakoitza paisai bateko entitate eskultoriko bat dela, eta askotan lurzoru altu batean kokatuta egoten da, angelu guztietatik ikus ahal izan dadin zein dotorea den eta argiak zein efektu sortzen duen eraikinaren gainazalean.
Erromako antzinako arkitektura Greziakoan oinarrituta sortu zen, eta etengabeko eragina izan du Italian gaur egun arte.
Geroagoko estiloek, errenazimenduko arkitekturan eta arkitektura neoklasikoan, nahiko fidel eutsi zieten Antzinako Greziako estiloei.
Materialak
Arkitektura grekoan erabilitako materialak ohikoenak hauek ziren: egurra, sabaia eta euskarrientzako; egosi gabeko adreiluak bereziki etxeetako paretetarako; kareharria eta marmola, zutabeetarako, horma eta tenpluetako zati garaietarako eta eraikuntza publikoetarako; terrakota, apaingarrietarako; eta metalak, bereziki brontzea apaingarrietarako. Aro zahar eta klasikoko arkitektoek, material horiek, erlijiozko, hiriko, etxeko, hilobietako eta jolaserako ziren eraikuntzetan erabili zituzten. Adobea, bestalde, garrantzia gutxiko eraikuntza txiroetarako gordea zegoen.
Teilei buruz gogoratu beharra dago, Grezia zaharreko hondakin zaharren informazioa oso mugatua den Korintioko (Grezia) sail batean bildu dela. Non teilek, lastozko teilatuak ordezkatu zituzten, adibidez, Apolo eta Poseidon tenpluetan K.a. 650 eta 700. urte bitartean. Erabilera berehala zabaldu zen, hurrengo 50 urteetan, Mediterraneo ekialdeko leku ugaritan: Greziako barnealdean, mendebaldeko Asia Txikian, eta Italia erdiguneko hegoaldean. Lehenengo teilek "S" forma zuten, nahiko mardulak ziren eta bakoitzak 30kg-ko pisua zuen. Lastozko teilatuarekin konparatuz, egiteko neketsuagoak eta garestiagoak ziren. Hala ere, bere barneratzea suari dion erresistentziarengatik izan zen, eta horrela, tenplu garestiek beharrezko zuten babesa lortzen zuten.
Teilazko teilatuaren zabalkundea Grezia zaharreko arkitektura-monumentalaren aldibereko goieneko unearekin erlazionatuta dago. Ordurarte agertzen ziren harrizko hormek, aurretiko buztinezko eta egurrezko paretak ordezkatu eta teilazko teilatu bat eusteko aski indartsuak ziren.
Azkenik komentatu beharra dago, lehengo eraikinen itxura orokorra eta oraingoa desberdinak direla, ez bakarrik beren egiturarengatik, baita beren polikromiarengaitik ere. Lehengoak, arreta sorrarazten duten kolore distiratsuekin margotzen ziren, gorriz, urdinez,...
Historia
Gaur egungo greziako arkitekturaren ezagutzaren zati handiena periodo arkaiko berantiarrekoa (K.a. 550-500) eta Perikles en garaikoa (K.a. 450-430) da. Adibide grekoak, garai helenistiko eta erromatarrekin bat ikertzen dira, (arkitektura erromatarra, grekoen interpretazioa da), esaterako Vitruvio ren (I.mendea) idatzizko iturrian. Ondorioz, tenpluenganako interes handia dago, kopuru nabarmenean bizirik irauten duten eraikuntza bakarrak direlako.
Periodo arkaiko berantiarra
Lehenengo etapa da eta hainbat fase ditu. Kristo aurreko lehen milurtekoaren hasieran hasi eta kristo aurreko V. mendearen lehen herenean bukatzen da.
Arkitektura, diseinu estetiko jakitun bat zehazten duten eraikitako eraikuntza modura, periodo Mizenikoaren bukaeran desagertu zen Grezian (K.a. 1200. urtean gutxi gora-behera), K.a. VII. mendean hiriko bizitza eta oparotasuna berreskuratzen diren arte, eraikuntza publikoak berregin ahal izan ziren arte. Baina urte horietatik aurrera, kolonizazio periodoko (K.a. VIII-VI. mendeetan) eraikuntza greko asko adobezkoak, egurrezkoak edo buztinezkoak egiten ziren. Horietaz ez da ezer ageri, lurrazalaren plano gutxi batzuk besterik ez, eta ia idatzizko iturririk edo eta lehen eraikuntza hauen deskribapenik ere ez da aurkitu.
Gutxi gora-behera K.a. 600. urtean, Olinpiako Hereo zaharreko egurrezko zutabeak, harrizko zutabeengatik ordezkatuak izan ziren eta aldaketa honi harri-bihurtze deitzen zaio. Gutxinaka-gutxinaka tenpluko beste zati batzuk harri bihurtzen joan ziren, dena harriz egina egon zen arte. Prozesu hori beste santutegietara zabaldu zen, K.a. VI. mendetik aurrera, tenplu grekoak eta eraikuntza esanguratsuak zati handienean harriarekin eraiki ziren, eta zorionezko adibide gutxi batzuek mendeetan zehar bizirik iraun dute. Harrizko hormen sorrerak ere, lastozko teilatuak teilazkoengatik ordezkatuak izatea eragin zuen, suaren aurkako erresistentzia hobetzeko.
Garai honetan ordena dorikoa loratu eta jonikoa hasten da.
Periodo klasikoa
Bigarren etapa da, K.a. V eta IV. mende bitartean eman zena.
Garai honetako margo eta eskulturak eredu, Antzinaro klasikoaren lehen erdiko arkitektura grekoa ez zen zentzu modernoko «arte askea» izan. Arkitektoa estatuaren edo eta bezero aberats pribatu baten langile artisaua zen. Ez zen arkitektoaren eta eraikitzailearen arteko bereizketa egiten. Arkitektoak eraikina diseinatzen zuen, eraikitzeko artisau eta langileak kontratatzen zituen, eta aurrekontuaren edo eta bukatzeko denboraren arduraduna zen. Ez zuen egungo eraikuntza publikoen arkitektoek gozatzen duten estatus noblea. Arkitektoen izenak ere K.a. V. menderarte ezezagunak dira. Parteon-a diseinatu zuen Iktino arkitektoa, gaur egun jeniotzat hartuko litzatekeena, adibidez, bere bizitzan zehar merkatari aditu eta preziatu gisa tratatzen zuten besterik gabe.
Orden dorikoaren eta jonikoaren goieneko unea suposatzen du une honek.
Periodo helenistikoa
Greziako artearen hirugarren eta azkenengo etapa da K.a. III. mendetik, K.a. II. mendeko erdialdera arte hedatzen dena, bukatze data esanguratsu moduan K.a. 146. urtea hartzen dela, erromatarrek Korintio hiria bereganatzen duten urtea.
Bilakaera artistikoaren pisua Ekialdera zabaldu zen. Garai honetan Pergamo n (Zeusen aldarean), Rodas en eta Alejandria n eraikuntza handiak egin ziren. Ordukoa da Halikarnasoko Mausoleoa.
Eraikuntza nabarmenenak hirigintza proiektuak dira; besteak beste, Miletoko Hipodamo a, laukidun formakoa, hurrengo mendeetan zehar jarraitua izan zen adibide gisa.
Doriko estilo zorrotzetik atera zen.
Tenplu grekoen egitura eta estiloa
Arkitektura greko klasikoa, bereziki tenpluez irudikatua dago, santutegien inguruan egin baitziren. Olimpia, Delfos, Atenas, Eulesis, Deles, Epidaulo, Mileto, Efeso eta Selinonte izan ziren lehenak. Eraikuntza publikoen eraketa estandarra jarraitzen duten adibideengatik dira ezagunak; besteak beste, Partenon-a eta Atenaseko Hefestion-a, Paestun taldea, Selinunteko (Selinus) tenplu konplexua eta Agrigentoko santutegiak.
Tenplua arkitektura publiko grekoaren forma ezagunena eta ugariena zen, baina ez zituen Elisa modernoaren funtzioak betetzen. Aldarea kanpoaldean zegoen, temenosean, askotan tenpluaren parean. Tenplua, sagaratzen zen jainkoa gurtzeko bildutako altxorren biltegi moduan erabiltzen zen, bertan gurtzeko irudi bat zegoen, batzuetan antzinatasun handikoa. Fidiasen garaitik gaur egunetara, arte handiko lan bat izan da. Tenplua jainkozaleek beren gustuko eskaintzak uzteko toki bat zen, estatuak, kasketak, armak eta abar. Tenplu barruko zella izeneko gela, batez ere, ganbara blindatu eta janaritegi gisa erabiltzen zen. Ez zegoenez fededunek bertan ostatu hartzeko pentsatua, ez ziren dimentsio handikoak izaten, ezta altura handikoak ere. Kanpoaldetik ikusteko sortzen ziren.
Hasierako tenplua K.a. VII eta VI. mendeetakoa da, adreiluzkoa eta egurrezkoa. Adibidez, Korintoko Apoloren tenpluak, nahiz eta harriarekin eraikita egon, bata bestetik oso gertu dauden arkaismoko zutabe sendoen arrastoa utzi du. Eraikinen zati gehienak Greziak oparo dituen kareharri edo karedun tobarekin eginak zeuden, puska handietan zatitu eta prestatzen zirenak. Marmola, Greziako eraikuntza material garesti bat zen; kalitate goreneko marmola, soilik, Atikako Penteliko menditik eta uharte batzuetatik zetorren, eta bere garraioa, puska handietan egitea zaila izaten zen. Bereziki eskulturak apaintzeko erabiltzen zen eta ez egiturak egiteko, periodo klasikoko eraikuntza handietan salbuetsita, Partenon-ean adibidez.
Armaila (krepis edo krepidoma) duen plataforma baten gainean jasotzen zen. Arkitrabedun eraikuntza da, eta honen azkenengo eskailera mailari estilobato deitzen zaio. Tenplu grekoaren oinplantak zella izeneko txoko bat zuen, kanpoaldeko toki bat, laukizuzen formakoa, eraikuntzaren erdigunea osatzen zuena. Ateak irekidura bakarra dauka eta leihorik gabekoa da. Batzuetan tenpluak bi zella ditu eta etxe-aurre nagusian ateak ditu, dituen ate motzenak dira. Kasu honetan zella bakoitza jainkotasun desberdin bati eskainia dago.
Zellaren aurrealdean propanaosa edo zutabe-ataria zegoen.
Horrela, eratutako tenpluari zutabeak gehitzen hasi zitzaizkion, aurrealdean, atzealdean edo eta alde guztietatik inguratuz. Zutabeen kokapenaren arabera, tenpluak izen desberdina du. In antis, zellaren alboetako hormak etxe-aurrera luzatzen dira ataria alboetatik itxiz. Tenplu prostiloa, bi zutabe multzo eta beste bi pilastra angularrak dituenean, guztira etxe-aurre nagusian lau zutabe ageriz; eraikuntza zaharren artean bigarren klase mota kontsideratzen da. Antiprostiloa, bi etxe-aurreetan atari eta zutabeak dituen eraikuntza da, esaterako, aurrealdekoan eta atzealdekoan; adibidez, Atenea Nikeko tenplu txikia. Peripteroa, zutabeez inguraturiko tenplu klasikoa da, non zutabeen eta hormaren artean tartea uzten den. Azken hori da, perimetro osoan zutabeak dituenak. Partenon da tenplu periptero baten adibidea. Azkenik, dipteroa, bi zutabe ilaraz inguraturiko tenplua da.
Gainera, badira tenplu grekoek erreferentziatzen dituzten beste izendapen batzuk; hipetro, sabai-gabea, esan nahi duena; pseudoperiptero, alboetan zutabeak atxikita dituenak, eta aptero, zutaberik gabeko tenplua.
Orohar, eraikuntzek planta laukizuzena dute, baina tenplu zirkularrak (tholos-ak) ere badaude. Monoptero zen tenplu zirkularrak hartzen zuen izenpea. Adibide esagunena Teodorena da, Delfosen, Atenea Pronaiari eskeinia.
Zutabeek, bi isurialde dituen teilatua altxatzen zuten taulamendua eusten zuten. Teilatu honek bi aldeetan triangeluak (frontoiak) zituen eta horien barrualdeko tinpanoa apaindu egiten zen. Grekoek terrakota teilekin estalitako egurrezko habeekin, eta maiz, marmolezkoekin egiten zuten teilatua. Harriarekin eginiko arkuaren printzipioak ulertzen zituzten, hale ere ez zituzten asko erabili. Beraien eraikuntzek ez zuten bobedarik, eta kupularik ere ez.
Denborarekin, arkitekto grekoak proportzioak eta xehetasunak hobetzen joan ziren beraien tenpluetan. Askok kontsideratzen dute Ictinio eta Calicrates arkitektoen Partenona grekoen edertasuna hobekien adierazten duen tenplua dela.
Tenplu grekoetako ornamentuak, aurre-ezarritako distantzia batzuetara mugatuta zeuden, eta eraikuntzaren ordena arkitektonikoaren adostasunarekin bat egiten zuten. Kapitelak, kubierta eta frisoa apaindu egiten ziren, eta harroina, arkitrabea eta paretak leun geratzen ziren.
Antzokia
Antzokia tenpluaren ondoren, bigarren eraikuntza greko mota garrantzitsuena da eta Mendebaldean ikuskizunentzako dedikaturiko lehen eraikuntza mota da. Hiri greko bakoitzak antzerki bat, bi, hiru edo lau zituen.
Antzokiak, batzar publikoak eta antzezlan dramatikoak egiteko erabiltzen ziren. Emanaldi horiek Dionisori gurtza erritu erlijiosoei loturik sortu ziren eta bilakaera K.a. VI. mendean izan zuten, kultura grekoak estatus klasikoa bereganatu zutenean, forma goren gisa.
584 Semiramis
584 Semiramis asteroide gerrikoan aurkitutako 584. asteroidearen izena da. 1906ko urtarrilak 15ean aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izena 1906 SY zen. Bere izena Semiramisgatik jasotzen du, Asiriar printzesa mitiko bat.
Antzinako Greziako arkitektura
Antzokia
Kanpoaldean eraikitzen ziren, mendixka baten gainean, hirien inguruetan. Harmailek forma erdi-zirkularra zuten eta mendixkako hegalean finkatzen ziren. Modu horretan, lurzoruaren inklinazio naturala baliatuz, ikusle guztiek oztoporik gabeko antzezlekua ikus zezaketen egitura arkitektoniko handi eta garestiak altxatu beharrik gabe. 15000 ikusle sartzen diren antzokiak lortzen zituzten, egun oraindik, handiak diruditenak (egungo antzoki handienek kapazitate gutxiago dute, eta antzoki erromatarrak ere, ez ziren inoiz tamaina horretara iritsi). Harmaila erdi-zirkular honi, Koilan, Cavea edo Theatron deitzen zaio. Antzokiak harriarekin eraiki ziren K.a. IV. mendetik aurrera.
Harmailak orkestra izeneko zirkulu erdi baten inguruan zeuden lurrezko zorua zuena. Hemen, musikoak kokatu, dantzatu, eta antzezlana kontatzen zuen korua jartzen ziren. Korua aktoreak aldatzen ziren bitartean aritzen zen, baita haiekin bat eginez ere. Batzuetan orkestan thymelea (Dionisoren aldarea) kokatzen zen.
Garai klasikoan antzoki eraikuntzen garrantzia areagotu egin zen. Zaharrena Dionisokoa dela kontsideratzen da, Atenaseko Akropoliseko magalean: K.a. IV. mendean hasi zen eraikuntza. Dena den, gaur egun duen itxura K.a. IV. mendean izandako aldaketari dagokio, lehenagoko eraikuntza bakuna harrizko beste batengatik ordezkatu zen, eta Delfosekoaren edo Epidaurokoaren parekoa bihurtu zen.
Bere honetan irauten duten antzokietatik ezagunena Epidaurokoa da, Polikleto Gaztearengatik eraikia K.a. 350. urtean gutxi gora-behera. Hobekien mantentzen dena da, eta bertan koroarentzako toki zirkular bat eta banatu gabeko harmaila hauteman daitezke. Antzinaroan, ederrena zela estimatzen zen «bere armonia eta edertasunarengaitik» (Pausanias). Akustika bikaina eta 14000 pertsonentzako kapazitatea ditu.
Odeonak (odeion), antzokioekiko desberdinak dira, tamaina txikiagokoak, musika errezitaldietarako zuzenduak. Planta laukiduna dute, teilatua eusten duten hainbat zutabe ilara, eta hainbat arkupe ere bai. Geratzen diren odeonen artean, Akropoliseko Dioniso antzokitik gertu bat dago.
Arkitektura militarra
Antzinatik grekoek beraien hiriak harresiekin defendatu zituzten, eta Akropolis izeneko gotorlekuak bideratu zituzten. Bestalde, jada periodo helenikoan kokaturik, harresiak agertzen dira K.a. VII. mendean. Ekintza berantiarra izan zen, arrisku kasuan izanen gero, biztanleria akropolis edo gotorleku batean babestu behar zelako. Gainera, kontuan hartu behar da, Grezian gotorlekuak oso garestiak zirela, eta estatu-hirien baliabideak gainditzen zituztela.
Harresietako gastua saihesteko, beste elementu militar batzuk agertu ziren, defentsarako dorreak adibidez.
Hileta monumentuak
Hileta monumentu grekoek, orokorrean nahiko xumeak diren ohizko forma hauek eskaintzen zituzten:
Monumentu denen artean, bere bikaintasunarengatik, erliebe eta estatuekin apaindua dagoen orden jonikoko mausoleoa nabaritu zen. Halikarnason (Asia Txikian) eraiki zen Mausoloren memorian. Honek, bere emazte Artemisari esker K.a. IV. mendean Kariako errege izatea lortu zuen.
Beste kasu batzuetan, hileta monumentuak eraiki beharrean, gorpuak erre, eta errautsak kutxa eta ontzietan gordetzen ziren.
Erabilera publiko eta sozialeko eraikuntzak
Tenplu eta antzokien ondoren dauden erabilera publikoko eraikuntza printzipalen artean hauek daude:
Etxeak eta hirigintza
Eraikuntza ospetsu eta berdingabekoetatik kanpo, hiri-estatu grekoetan hiri aglomerazioek ez zuten aurretik zehaztutako planik jarraitu. Kaleak estuak eta okerrak ziren, eta eraikuntzak elkarren kontra estutzen ziren.
Lauki-sare edo sare forman oinarritzen den, eta aldizka kaleak angelu zuzenetan mozten diren hirigintza plano-arautzaile baten ideia, K.a. V. mendeko erdialdera bizi izandako Miletoko Hipodamori leporatzen zaio. Hala ere, planteamendu baliagarri honen erabilera, planta berriko hirietan bakarrik eman ahal izan zen, Pireoan eta Thuril atenaseko kolonian antolatu ziren moduan.