cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
PCPE-Gazteria
Hego Euskal Herrian J-PCPEk EK-PCPE Gazteria (Euskal Komunistak - PCPE Gazteria) izena hartzen du. Beste lekuetan ere J-PCPEk bere izena aldatzen du: Katalunian Joventut del Partit Comunista del Poble de Catalunya (J-PCPC), Kanarietan Juventud del Partido Comunista del Pueblo Canario (J-PCPC), eta Andaluzian Juventud del Partido Comunista del Pueblo Andaluz (J-PCPA-PCPE).
Indira Gandhi
Arma nuklearren programa
1967an, Txinako Herri Errepublikako mehatxuari erantzuna emanez, eta era berean, Indiaren oreka eta segurtasuna bermatzeko, Gandhik programa nuklear nazionala jarri zuen martxan. 1974an, Indiak informalki Buddha Irribartsua kodeaz ere ezaguna zen test nuklearra aurrera ateratzearekin batera, munduko potentzia nuklear gazteena bilakatu zen.
Iraultza berdea
Nekazaritzaren Berrikuntza programa bereziei eta gobernuaren laguntzari esker, 1960ko hamarkadan, elikagai faltan izatetik herria asetzeko adina baino gari, arroz, kotoi eta esne gehiago ekoiztera pasa zen India. Bere biziko aldaketa hura Iraultza Berde izenarekin ezagutu zen. Bestalde, esne produkzioak ere gora egin zuen, eta horri Iraultza Zuria deitu zitzaion.
Bigarren agintaldia
Agintaldiaren ostean, Indiraren gobernua arazoz lepo zebilen eta, berriz hautatua izan nahi bazuen, nekazarien eta hiriko txiroen babesa behar zuen. Horregatik, 1971ko hauteskundeetan, Garibi Hatao (Pobreziari Stop) eslogana aukeratu zuen, eta baita irabazi ere. Nolanahi, historialari eta letratuak gaur egun bat datoz txirotasunari aurre egiteko lema Gandhiren berrautaketarako aitzakia besterik ez zela izan, azken batean, garapen ekonomikorako bildutakoaren %4a besterik ez baitzen erabili pobreziaren aurkako programentzako.
Ustelkeria Salaketa
1975eko ekainaren 12an, Allahabadeko Auzitegi Gorenak Indira Gandhiren hautaketa baliogabetu zuen hauteskundeetan oker jokatzeagatik. Indirak, beste hautagaiek ere jokaera berdina zutela azpimarratu zuen. Auzitegiak Parlamentuan zeukan eserlekua ken ziezaiotela agintzeaz gain, ondorengo sei urteetan hautagai izatea ere debekatu zion emakumeari. Epaia kaleratu zenean, bere jarraitzaileak bere etxearen aurrean aldarrikatu zioten euren leialtasuna.
Emakumeak bere epaiketaren aurkako apelazio bat hasi zuen eta larrialdi egoera aldarrikatu zuen, demokrazia hausteko azpijokoren bat zegoela esanez. Milaka atxiloketa izan ziren, 22 parlamentari barne, eta komunikabide indiarrak zentsuratuak izan ziren. 1975eko abuztuan Lok Sabhak (Indiako Parlamentuko kamara baxuak) Gandhiri bere ustelkeria epaia kenduko liokeen legislazioa onartu zuen.
Elcho gaztelua
Elcho gaztelua (Elcho Castle) Eskoziako Perth eta Kinross eskualdean dagoen gaztelu bat da, Perth hiritik sei kilometro hego-ekialdera. A mailako eraikina izendaturik dago.
Indira Gandhi
Kexuak eta desobedientzia zibila
Indirak bere azken hatseraino herria zerbitzatzen jarraituko zuela esan zuenean, oposizioko alderdiek eta jarraitzaileek bere dimisioa eskatu zuten. Izugarrizko manifestaldiak eta grebak izan ziren Indiraren aurka, eta jendetza handia bildu zen Delhiko Parlamentuan bere dimisioa aldarrikatzen. Indirari autoritarismoa eta boterea bere nahiera erabiltzea egozten zitzaion.
Larrialdi egoera (1975-1977)
Ordena ezartzekotan, oposizioko hainbat kideren atxiloketa agindu zuen, eta bere gobernuaren gomendioz, Ahmed presidenteak larrialdi egoera deklaratu zuen.
Dekretu bidez gobernatzen
Hilabete gutxiren buruan, presidentearen agintea edo Aginte Zentrala deiturikoa (Indiako Konstituzioko 356 artikuluak ahalbideratzen duena) nagusitu zen, hau da, oposizioa indargabetuta geratu zen. Poliziek atxiloketak egiteko askatasun osoa zuten, argitalpen guztiak zentsurapean zeuden... Badirudi, egoeraz baliaturik, Indirak dekretuz gobernatu zuela.
Era berean, Gandhiren gobernuak ados ez zegoen oro isilarazteko eta atxilotzeko kanpaina, Delhi inguruko txabolen garbiketa -milaka pertsona etxe gabe utziz- eta familia plana ere abiarazi zituen (aitei basektomia egitea derrigortzen zuena).
Hauteskundeak
Larrialdi egoera bitan luzatu ondoren, 1977an Indirak hauteskunde deia egin zuen. Baliteke zentsurapean zegoen prentsaren ondorioz bere pertzepzioa okerra izana; izan ere, irabaziko zuelakoan egon arren, erraz gailendu zitzaion Janata alderdia.
Kanporatzea, atxiloketa eta itzulera
Desai Lehen Ministro bilakatu eta Gandhi posturik gabe geratu zen. Desairen gobernuak, haatik, ordena mantendu ezinik aurkitu zuen bere burua, koalizioaren borroka zela medio. Ildo horretatik, Indira atxilotu zuten. Alabaina, estrategia hau ez zitzaien nahi bezala atera, Gandhik bere mesederako erabili baitzuen atxiloketa, herriaren gupida irabazteko. Hitzaldiak ematen ere hasi zen, halaber, eta Larrialdi Egoeran egin zituen akatsak damu zituela ulertarazi zuen.
1979an Desaik dimititu egin zuen eta Sharan Singh jarri zen bere ordez. Hasiera batean, Gandhik presidente berriari bere babesa aitortu zion. Berehala, ostera, iritziz aldatu zuen.
Hirugarren agintaldia
Gandhik azkeneko urteetan arazo ugari izan zituen Punjabekin. 1984ko ekainean, Jarnail Singh Bhindranwale liderraren talde separatista (sikh erlijiokoak) Urrezko Tenpluaren hormetan kanpatzen eta armak biltzen ari zirela, armada tiroka hasi zen, zibil mordoa erailez. Amritsar hiriko urrezko tenplua, sikhen santutegi sakratua, bereganatu zuten gazteek 1982. urtean. 1984.ko ekainean tenplua erasotzeko agindua eman zuen Gandhik. Jai egun bat aukeratu zuten, santutegia erromesez goraino zegoen egun bat eta milaka lagun hil ziren. Urte horretan bertan hil zuten lehen ministroa bere guardia sikhek. Ondorengo urteetan milaka sikh hil zituzten. Gobernuko zenbaketen arabera, 79 gerlari eta 492 sikh suertatu ziren hilda. Oso bestela, bertsio independenteek 500 bat tropa eta 3000 sikh hil zirela diote, tartean emakumeak eta haurrak ere bazeudela gogoraraziz. Beste iturri batzuk bost bider edo hamar bider kopuru handiagoa ematen dute. Amnesty Internatinalek jazarpena salatu zuen. Indiak oraintsu artea ez du aitortu oker jokatu zuela eta jazarpenaren ondorioz 20.000 lagun hil zirela. Gandhik Operation Blue Star onartu izana, sikh-ak Urrezko Tenplutik kentzeko ekimena, gogor kritikatu zuten komunikabide internazionalek. Indirak, Bhindaranwale erabili zuen kausa justifikatzeko, gobernuaren aurkako ideiak zabaltzen, separatismoa bultzatzen eta Khalistan izeneko estatu bat eratu nahian ari zela esanez.
Gandhik bizkartzain asko zituen, horietako bi Satwant Singh eta Beant Singh, biak sikhak. 1984ko urriaren 31n, Peter Ustinov aktore britainiarrarekin izan behar zuen elkarrizketa batera zihoala, aurrez aipaturiko bi bizkartzain hauen zaintzapean zegoen atea pasa zuen emakumeak, eta hauek tirokatu egin zuten, Urrezko Tenpluaren erasoa mendekatuz. Indira anbulantzian ospitalera zihoala hil zen. Bertsio ofizialek diote sartu eta aterako 29 bala zituela, eta hainbat txostenetan bere gorputzetik 31 bala atera zituztela esaten da. Azaroaren 3an Raj Ghaten erraustu eta lurperatua izan zen.
Bere heriotzaren ondoren, Indirarekiko leialak ziren kongresu politikariek liskarrak antolatu eta New Delhi eta beste hiri indiar asko eraso zituzten milaka sikh errugabe hil eta izugarrizko sarraskia eginez.
Bilboko II. Bandera
'''Bilboko II. Ikurrina''' abuztuaren 24ean, Bilbon ospatu zen 2008ko TKE Ligako hamabosgarren estropada izan zen. Bizkaian ospaturiko hirugarren estropada izan zen eta Castrok irabazi zuen.
Elcho gaztelua
Historia
1560an Tayu ibaiaren ertzean eraiki zuten Elcho dorretxea, aurrez bazen beste eraikin baten gainean. Wemyss familiak jaso zuen eta oraindik beren eskutan jarraitzen du, baina azken 200 urtetan ez da inor bizi izan bertan.
Usategia ere XVI mendekoa da.
Lizoainibar
Lizoainibar Euskal Herriko udalerri zaharra eta ibar bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioaurrea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 18,9 kilometrora. Altuera 491 eta 1029 metro artekoa da, eta 42,08 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Bertako biztanleak lizoainibartarrak dira. Ibarburua Lizoain herria da.
San Floro
San Floro Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vince Anderson
Vince Anderson (Ridgway, Colorado, ?) idazle, mendiko gidarien enpresa bateko zuzendari eta mendizale profesional bat da. Berak eta Steve House k Urrezko Piolet a irabazi zuten 2006an Rupalen aurpegiko erdiko zutabea (4100m, M5 x, 5.9, WI4) estilo alpinoan lehen aldiz igotzeagatik, 2005eko irailaren 1etik 8ra bitartean Nanga Parbat en, Pakistan iparraldean.
San Floro
Mugakideak
San Florok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lizoainibar
1943tik Lizoainibar-Arriasgoiti udalerrian dago, ondoko Arriasgoiti ibarrekin batera.
Izena
Lizoainibar beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Armarria
Lizoaingo armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Lizoainibarreko banderak Lizoainibarreko armarria dauka hondo gorri baten gainean.
Geografia
Lizoainibar Pirinioaurreko ibarra da, Eguesibar eta Longida lotzen dituen lautada da. Ibarra zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.
Ingurune naturala eta klima
Lizoainibar Pirinioaurreko ibarra da, Eguesibar eta Longida lotzen dituen lautada da. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.
Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.
Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.
Jarduera sismikoa
Lizoainibar Nafarroa Garaian aktibitate sismiko handiena duen gunea da, eta ziurrenik Euskal Herri osokoa. Iruñerriko failaren edo Lizarra-Akize failaren gainean zuzenean ez badago ere, faila horretatik ihes egiteko tokietako bat da, eta, ondorioz, praktikan, lurrikara gehienak hemen gertatzen dira. Askotan, erlaitz sismikoak izan dira, azkena 2021eko urrian, nahiz eta horiek normalean ez diren estatistiketan jasotzen, lurrikara konstanteak direlako eta I, II edo III intentsitateko seriean, asko jota Richter eskalan. Hala ere, gertakari batzuk bereziki bortitzak izan dira, hala nola 2004, 2017 eta 2020koak, lehen eta azken kasuan Richter eskalan 4,6ra iritsiz. Ondorioz, normala da antzeko gertaera bat gertatzen den bakoitzean Lizoain Euskal Herri osoko arretagune bihurtzea, urte osoan ez bezala.
Banaketa
Lizoainibarrek 10 leku ditu:
Historia
Ez dago argi ibarra noiz sortu ziren, baina Burdin Aroaren amaierako aztarna ugari aurkitu dira. Aro honetako aztarna arkeologiko batzuk daude Muru herri hustuan, Lizoaingo hego-ekialdean dagoen muino batean. Bertan, tornuan egindako ontzien zatiak aurkitu ziren, K. a. 800. urtetik kokaleku bat zegoela baieztatzen dutenak.
Gainera, Erroibar (Errotaldeko leizea, Loizun) eta Eguesibar (Urriko herria, Eguesen) inguruetan ere badira Burdin Aroko historiaurreko aztarnak. Loizuren kasuan, halaber, Nafarroako gizaki zaharrago baten hezurrak daude, 11 700 urte lehenagokoak: Loizuko gizona.
Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak 1258an agindu zien Lizoain, Lerrutz, Erredin, Ozkaritz eta Leiun herrietako biztanleei beti izango zirela errege jaurerrikoak. 1454an Urrotzek Iruñeko forua jaso zuen eta Lizoainibarkoa izateari utzi zion.
XIII. mendean Izurri Beltzak eragin handia izan zuen. Herri batzuk desagertu ziren, herritar guztiak hil zirelako. 1360an zeuden 100 petxeroetatik hamahiru baino ez ziren geratzen 1373an.
XIX. mendearen lehen erdira arte, ibarreko diputatu bat aukeratzen zuten guztien artean, eta, gainera, herri bakoitzak bere justizia zuen; Laboa herriko administrazioa bakarrik zen berezia, jaurerriak zelako. 1835-1845eko udal-erreformekin, Lizoainibar zuzenbide komuneko udalak bihurtu ziren. Bertako udal-batzarra egun horretan egiten zen, Lizoainen. 1847an lau eskola zeuden Lizoainibar osoan (Lerrutzen, Lizoainen, Mendiorotzen eta Erredinen); tokiko bideak baino ez zituzten, egoera txarrean, eta irin-errota bakarra zegoen Lizoain ibarburuan.XIX. mendearen bigarren erdialdean eta XX. mendearen hasieran, Lizoainibarreko komunikazioak zertxobait hobetu ziren. 1911n Iruñea-Zangoza burdinbidea edo Iratiko trena eraiki zen, Mendiorotz eta Urotz artean geltokia (Mendiorotz–Urotz geltokia) eta Lizoainen geralekua zuela (Lizoaingo geralekua). Horrez gain, XX. mendearen hasieran, trenbideak Iruñea eta Zangoza artean egurra garraiatzeko balio izan zuen. Burdinbidea bertan behera geratu eta 2002. urtean, bide berde moduan berreskuratu zuen tokiko udalak.
Hradiště (Rokycanyko barrutia)
Hradiště Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 30 biztanle ditu eta 2,83 kilometro koadroko azalera. Rokycanyko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1360 urtean egin zen.
San Mango d'Aquino
San Mango d'Aquino Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Mango d'Aquinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Craugastor gollmeri
Craugastor gollmeri Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Lizoainibar
Historia
1936ko gerran, bi ibarrak fusilatu eta sarraskitu zituzten tropa frankistek. Horrela, Urotzen bi hobi aurkitu dira, 4 eta 3 pertsonakoak, hurrenez hurren. Gainera, jakina da ihes egin zuen San Kristobal gotorlekuko iheslari bat hil zutela Zalban, baina ez dute aurkitu. Ondorioz, 2018ko abuztuaren 18an inauguratu zen Urotzen, Memoriaren Txokoa hobi bien inguruan, eremu monumental bat, haranetan fusilatu eta lurperatutako pertsonen eta errepresioaren eta erregimen frankistaren biktima izan ziren biztanleen omenez, baita eraildako errepublikarren omenez ere.
Koko (bakterioa)
Kokoak esfera-formako bakterioak dira. Esfera-forma hori kokoaren lau zelula-formetako bat da, eta besteak baziloak (barra- edo makila-formakoak), espiriloak (kiribilak) eta bibrioak ("ur-tanta" edo "ilargi-erdi" formakoak) dira. "Koko" terminoa coccus hitz neolatindarretik dator; azken hori, berriz, grezierako kokkos-etik (κόκκος), eta "baia" esan nahi du.
Lizoainibar
Historia
Arriasgoiti pareko ibarra abeltzaintzatik eta nekazaritzatik bizi zen, baina baldintza naturalak ez ziren egokiak bi landa-jarduera horietan (orografia malkartsua eta estua). Hori dela eta, Nafarroa Garaia industrializatu zenean, landa-eremuko exodo handi baten mende geratu zen, eta guztiak jenderik gabe geratu ziren, hiru herri izan ezik: Urritzelki, Zalba eta Zuntzarren. Horrela, 1943an, 116 biztanlerekin, Arriasgoiti udalerria Lizoainibarrekoak xurgatu zuen, eta Lizoainibarran integratu zen.
Koko (bakterioa)
Sailkapena
Bakterio guztiak bezala, kokoak organismo biziak dira. Espezie batzuen kasuan, zelulak patroi desberdinen arabera multzokatzen dira, eta patroi horiek formaren arabera sailkatzen dira. Diplokoko ak binaka taldekatzen dira, eta hainbat generotakoak izan daitezke. Streptococcus generoa, adibidez, estreptokoko izeneko kateetan taldekatzen da. Sarcina generoa, aldiz, 8 zelulako taldetan multzokatzen da, eta kuboide-forma izaten du. Azkenik, Staphylococcus (euskaraz "estafilokoko") generoa 4 zelulako klusterra osatzen du, edo forma irregularra duen mahats-mordo baten itxura hartu.
Lizoainibar
Demografia
biztanle zituen Lizoainibarrek.
Politika
Lizoainibar ez da udalerri independente gisa eratzen, Lizoainibar-Arriasgoitin baizik. Hori dela eta, ez du udal propiorik eta erabaki guztiak Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalaren menpe daude. Gainera, herriek ere ez dute erabakitzeko ahalmenik, kontzeju izaera 1973an kendu baitzitzaien, populazio murritzegia zutelako.
Hala ere, eta betebeharretatik kanpo, Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalak, sei zinegotziez gain, leku bakoitzak udaletxean ordezkari bat izendatzea aurreikusten du. Lizoainibarren, hauek dira:
Garraioa
Nafarroako Autobus Konpainiak Lizoainibar Iruñekin batzen du. Autobus lineek honako ibilbidea egiten du:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Lizoainibarko herri guztiak sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Eguesibar eta Longida ibarrekin hitz egiten zena.
Koldo Zuazok, 2010ean, Lizoainibar atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da eguesibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Lizoainibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Crassulaceae
Krasulazeoak (Crassulaceae) Saxifragalen ordenako landare-familia bat dira. Landare belarkarak dira, edo zuhaixka-formakoak (oso bakanak), eta gehienetan zukutsuak. Mundu osoan bizi dira, baina, batez ere, Ipar hemisferioan eta Afrikako hegoaldean.
Krasulazeoak, eskuarki, zukutsuak dira, hau da, ura metatzen dute hostoetan, eskualde lehor eta beroetan bizi baitira, ur gutxiko tokietan alegia. Familiak 1.400 espezie inguru ditu, 33 generotan banatuak.
Hosto bakunak dituzte, eta antolaketa aldatu egiten da espezietik espeziera: aurkakoak, txandakatuak edo hosto-errosetak, estipularik gabeak. Loreak hermafroditak dira, erregularrak. Fruituak kapsula- edo folikulu-formakoak dira.
Krasulazeoen familiako espezie asko apaingarri gisa erabiltzen dira, landare gogorrak baitira, zaindu beharra ez dutenak, eta askok itxura bitxia dute. Gainera, erraz ugaltzen dira.
Sailkapena ez da erraza, espezieek hibridaziorako joera baitute, hala basalandareek nola landatuek. Sailkapen zaharretan Rosales ordenan sartzen ziren, baina, gaur egun, Saxifragales ordenan sailkatzen dira.
Hughestown (Pennsylvania)
Hughestown Pennsylvaniako borough bat da. Luzerne konderrian kokatua dago. 2010ean 1,392 biztanle zituen, 2.36 kilometro koadrotan banatuta.
West Monroe (Michigan)
West Monroe Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Monroe konderrian dago, Michigan estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sussexita
Sussexita borato motako minerala da.
Ezaugarriak
Sussexita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Hannon Zaharra
Hannon Zaharra (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤀, ḤNʾ) Bigarren Gerra Punikoan Magon Barkaren menpeko zerbitzari nagusi kartagotarra izan zen. Batzuetan Hannon, Bomilkarren semearekin nahasten da.
Biografia
K.a. 206an Espainiara bidali zuen kartagotar senatuak Magon Barkarekin batera mertzenario espainiarrak kontratatzera. Zeltiberian armada bat bildu arren, Laro mitikoa barne, erromatarrek garaitu eta harrapatu zituzten Marko Junio Silano pretorren agindupean, Eszipion Afrikarrak bidalita. Nahiz eta Magon ihes egitea lortu, Hannon harrapatu zuten eta 204an exekutatu.
Gadesera iritsi eta gero, Magonek antzeko Hannon izeneko ordezkaria bidali zuen mertzenario gehiago biltzeko, Guadalquivirreko guduan ondorioztatu zena.
Cansumys canus
Cansumys canus Cansumys generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Hradiště (Domažliceko barrutia)
Hradiště Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 164 biztanle ditu eta 5,68 kilometro koadroko azalera. Domažliceko barrutian dago.
Tyler Armstrong
Tyler Armstrong (2004ko urtarrilaren 22a) mendizale estatubatuarra da, 9 urte zituela Aconcagua igo zuen pertsonarik gazteena izan zen.
Hradiště (Domažliceko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1358 urtean egin zen.
Maize (Kansas)
Maize Kansasko hiri bat da. Sedgwick konderrian kokatua dago. 2010ean 3,420 biztanle zituen, 22.89 kilometro koadrotan banatuta.
Hradiště (Benešoveko barrutia)
Hradiště Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 26 biztanle ditu eta 2,5 kilometro koadroko azalera. Benešoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1227 urtean egin zen.
Santilly (Saona eta Loira)
Santilly Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
2004ko Nafarroako lau eta erdiko txapelketa
'''VI. Nafarroako lau eta erdiko txapelketa''' 2004an Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatutako esku pilota txapelketa izan zen.
Santilly (Saona eta Loira)
Biztanleria
2007an Santilly udalerrian erroldatutako biztanleak 138 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 78 etxebizitza zeuden, 65 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 77 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 65 etxebizitza nagusietatik 54 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 14 etxek hitu gela zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 57 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 86 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (28 gizon eta 23 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Santilly udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 126 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.527 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Santilly udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 400 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Suzukiita
Suzukiita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Suzukiita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 4,5 da.
Proba idatzietako iruzur
Proba idatzietako iruzurrak, araupeko proba idatzi bat gainditze aldera, gertu eta gauzatzen diren iruzur-mota guztiak biltzen ditu, hala nola ohar ezkutuak, ezarritako arauen aurka erantzunak koaderno, liburu edo beste ikasmaterialetik zuzenean kopiatzea, nolabait beste pertsona batengandik erantzunak jasotzea eta ematea (txibatzea, Hego Euskal Herriko ikasleen jargoian), nortasuna faltsutuz beste pertsona bat ordeztea eta proba idatzia ezkutuan eta aurrez eskuratzea. Inoiz proba idatzietan iruzurra egin dutenen kopuruaren zenbatespena egitea zaila bada ere, ikastetxeetan fenomeno orokorra eta zabala dela egiaztatu da, iruzurrean harrapatu eta zigortzen diren pertsonak erlatiboki gutxi badira ere. Ikasleek iruzurra justifikatzeko maiz erabiltzen duten jokabidea aitzakiak ematea da, bereziki egoera pertsonalari, irakaslearen jokabideari eta irakasgaiaren zailtasunari egotziz. Etika arloan, proba idatzietako iruzurra gai eztabaidagarria da: ikasle eta hautagaien arteko berdintasunaren aurkakoa dela irizten da, ebaluazio-sistema bera bidezkoa den zalantzan jarri gabe. Etikaren aldetik iruzurra gaitzesteko aipatu diren beste arrazoien artean, iruzurrak ikaslearen ikaskuntza oztopatzea eta irakaslearen aurkako erasoa izatea aipatu dira.
Iruzur-modalitateak
Ohar ezkutua (txuleta, Hegoaldean, eta tranpa edo ponpa, Iparraldean) paper txiki bat da, non ikasleak formulak eta zerrendak idazten dituen, azterketan informazio hori beharko duelako esperoan. Oharrak ikasmaterialaren zorroan, bolaluman, kalkulagailuan eta soinean eramaten dira. Mahai gainean, besaurrean eta eskuan ere idatzi ohi dira. Azterketaren zaintzailea begira ez dagoenean atera edo bistan jartzen dira, horietan dagoen informazioa kopiatu eta erabiltzeko. Gehienetan, ikasleek bakarka egiten duten iruzur mota da. Zaintzaileak oharra aurkitzea da modalitate honen arriskurik handiena, kasu horretan oharra bera erabil baitaiteke iruzurraren froga gisa, oharra ez dela erabili argudiatzen bada ere. Ohar ezkutuaren arriskuak saihesteko, apunteak atera eta liburuak zabaldu daitezke; horretarako ohikoa da horiek mahai azpian edo lurrean eskura edukitzea, irakaslea deskuidatzen denean behar diren orriak atera edo liburua behar den orrialdean zabaltzeko.
Azterketa egiten ari den beste pertsona batengandik erantzunak jasotzea, bere baimenik gabe edo bere laguntzaz, izaten da iruzurra egiteko beste modalitate arrunt bat. Ohikoena alboan edo aurrean eserita dagoen pertsonaren azterketari begiratzea da, maiz bere laguntzaz, azterketa hurbilduz. Ikasle bat bestearen aurrean dagoenean, dakien ikasleak aurrean esertzen da, eta azterketa albo batera jartzen du, atzeko ikasleak azterketa aise ikus dezan. Batzuetan, luzeak diren azterketetan esaterako, ez da aski orrialde bat erakustea eta elkar hartuta dauden ikasleen arteko komunikazioa beharrezkoa da iruzurra arrakastatsua izan dadin; kasu horietan ikasleek keinuak egiten dizkiote elkarri komunikatzeko. Atzean dagoen ikaslea bizkarrean emandako sastaden bitartez komunika daiteke aurrean dagoen ikaslearekin.
Ohar ezkutu bat gertu eta atera eta beste pertsona bati kopiatzeko une egokienak zaintzailea oharkabetu eta iruzurrean dauden ikasleei begira ez dagoenean izaten dira. Hirugarren pertsona batek irakasleari galdera egiten dionean, batzuetan irakaslea nahita deskuidatzeko beste ikasleekin elkar hartuta, eta azterketak jasotzen ari diren azken uneak ere baliatzen dira iruzurra egiteko.
Ohar bat gertu eta ateratzea eta alboko pertsona bati kopiatzea izaten dira iruzur-modalitate ohikoenak eta arinenak. Proba idatzia beste pertsona baten ordez egitea eta azterketa aurrez ezkutuan eskuratzea modu larriagoak dira, eta delitutzat hartzen dira kasu askotan. Proba bat beste pertsona baten ordez egitea lehiaketa publikoetan, gidabaimena eskuratzeko, hizkuntza-maila bateko proba gainditzeko edo beste zertifikazio baterako probetara mugatzen dira gehienetan, proba egin behar duenaren pertsonaren ordez probaren gaiaren inguruan jakituna den pertsona bat aurkezten denean. Irakasle batek bere ikasleei egindako azterketetan, berriz, ez da ohikoa, irakasleak bere ikasleak ezagutzen baititu, unibertsitateko probetan izan ezik, non eskoletara bertaratzea borondatezkoa izaten den. Beste iruzur-modalitate bat proban zehar erantzunak kanpotik jasotzea da, telefono mugikorretik edo beste gailu batetik bereziki.
Azterketaren filtrazioa azterketaren prestaketan eta zaintzan esku hartu duen pertsona baten eskutik etor daiteke, jakinaren gainean edo zuhurtziagakeriaz ikasle eta hautagai batzuen alde eta orduan prebarikazio delitua izan daiteke. Batzuetan, iruzur mota hau modu masiboan ere gertatu da. Beste batzuetan ikasle eta hautagaiek eskupeko baten trukean eskuratu dute azterketa aldez aurretik. Beste egoera batean, ikasle eta hautagaiek berek probaren aurretik azterketa gordeta dagoen lekura sartu eta legez kanpo eskuratu dezakete. Azkenik, ohikoagoa izaten da ikastetxeetan gerlaz gela txanda batzuetan egiten diren proba idatzietan, azterketa gela batetik bestera telefono mugikorra erabiliz filtratzea.
Iruzur-modalitate esplizitu horiez gainera, iruzur inplizitu edo ezkutua ere badago, esaterako irakasleak berak gainditu-mailara heltzen ez diren ikasleei kalifikazioa igotzen dienean horrenbeste ikasle suspenditu egon ez daitezen. Beste iruzur inplizitu mota bat ikaskuntza prozesua azterketa gainditzera mugatzen denean gertatzen da.
Kabulen erortzea (2021)
2021eko Kabul hiriaren erortzea edo Kabulen erortzea 2021eko abuztuaren 15ean gertatutako talibanen Afganistango hiriburu den Kabul hiriaren hartzeari dagokio, 2021eko taliban-erasoaldiaren testuinguruan gertatutakoa. Egun berdinean, herrialdeko gobernua –Ashraf Ghani lehendakaria barne–, bai eta Mendebaldeko herrialdeetako enbaxada anitzeko langile herrialdetik joan eta erbesteratu ziren.
Negoziaketa bortitzak hasi dira funtzionario afganiar eta talibanen artean; izan ere, lehenengoek botere-alternantzia baketsu bat defendatzen dute, trantsizio-gobernu probisional baten bidez, nahiz eta talibanek Afganistango Emirerri Islamikoa berrezartzeko nahia duten, eta, beraz, gobernu probisionalaren ideiaren aurka posizionatu diren. NATOk, bitartean, zibilen ebakuazioan dihardu, Kabuleko Hamid Karzai Nazioarteko Aireportuan.
Tigrisoma lineatum
Tigrisoma lineatum Tigrisoma generoko animalia da. Hegaztien barruko Ardeidae familian sailkatua dago.
Kabulen erortzea (2021)
Ghani Gobernuaren gainbehera
Abuztuaren 15ean, taliban-agindudunek beren indarrei Kabul hiriko ateetan geratzeko agindua luzatu zuten, hiria indarrez setiatzearen aurka agertuz. Halere, taliban-indarraren liderren nahien aurka, taliban-talde ezberdinak hiriko kanpoko hiri-eremuetara sartzen hasi ziren, hiriko kazetariek esan zutenez. Lehen borroka batzuen ostean, talibanek Pul-e-Charhiko espetxea eskuratu eta espetxeratu guztiak askatu zituzten, ISIS zein Al-Kaida-ko militante ezberdinak barne. Gainera, talibanek beren bandera hiriko hamaika puntutan altxatu zuten ere, bai eta hiriko poliziari armamentu-transferentzia eskatu ere. Ostera, talibanen alde erori ziren ere Bagrameko hegazkin-basea eta Bagrameko presondegia, beste 5,000 preso inguru askatuz.
Gutxienez 22 hegazkinek eta Afganistango 585 militar zeramatzaten Afganiar Aire Armadako 24 helikopterok Uzbekistanera ihes egin zuten. Afganistango A-29 Super Tucano batek istripua izan zuen muga zeharkatu ostean, eta agintari uzbekek txosten kontrajarriak egin zituzten. 100 soldadu baino gehiago zeramatzaten Afganistango bi hegazkin militar ere Bokhtar tajik hirian lurreratu ziren.
Afganistaneko Barne-Ministroak garaiko lehendakaria zen Ashraf Ghanik botereari uko egiten ziola deklaratu zuen orduan, talibanek gobernatutako bitarteko gobernu bat sortuko zela onartuz. Honi erantzunez borroka eten egin zen, nahiz eta zibil askok, beldurrez, beren etxeetan jarraitu zuten. 11:17 CETrako, taliban-indarraren negoziatzaileak lehendakari-jauregira ailegatuak ziren, botere-transferentzia burutzeko. Negoziazioak tentsoak izan ziren, gobernuak Kabul talibanei modu baketsuan emateko nahia erakutsi zuen arren, jendarteari bakea mantentzea eskatuz. Al Arabiya telebista-kateak gobernukide-ohia den Ali Jalali-ren buruzagitzapean trantsizio-gobernu bat sortuko zelaren berria hedatu zuen, talibanek ostean ezeztatutako informazioa.
Proba idatzietako iruzur
Iruzurra saihesteko neurriak
Iruzurra praktika orokorra den arren, iruzurra zigortzen den kasuak gutxi dira. Iruzurraren ikerketa eta zigorra baztertzearen arrazoi gisa, irakasleek egoera horiek sortzen dituzten estresa eta egonezina, iruzurra frogatzeko zailtasuna, iruzur kasu bati aurre egin eta zigortzeko arau-prozesu luzea, ikasleen mendekuari beldurra aipatu dira, irakasle-ikasle harremanaren itxuragabetzearekin batera. Iruzurra aldez aurretik prebenitzeko neurri exogenoak, berriz, hala nola kontrol-neurriak eta zigorrak, ikasleek iruzurraren aukera bazter dezaten erabakigarriak direla frogatu da, erru-sentimendua, irakasle eta beste ikasleekiko zintzotasun eta leialtasun balioak eta kontrol sozialerako beste mekanismoak baino askoz ere gehiago.
Careproctus macrodiscus
Careproctus macrodiscus Careproctus generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
The Tenant of Wildfell Hall
The Tenant of Wildfell Hall Anne Brontë idazle ingelesaren bigarren eleberria da. Lehen aldiz 1848an argitaratu zuten Acton Bell ezizenpean.
Kabulen erortzea (2021)
Ghani Gobernuaren gainbehera
Beranduago, egun horretan bertan, Afganistango eta Indiako albisteek Ghanik Afganistan utzi zuela adierazi zuten, Amrullah Saleh lehendakariordearekin batera;  dirudienez, biek Tajikistanera hegan egin zuten, Afganistango jauregi presidentziala, Arg, helikopteroz ebakuatu zutenean. Testuinguru horretan, talibanen sortzaileetako bat, Abdul Ghani Baradar, Kabuleko aireportura iritsi zen gobernu-hartzea prestatzeko.
Proba idatzietako iruzur
Iruzurra saihesteko neurriak
Ikasleari iruzurrak dakartzan ondorioak zein diren zehazten dizkion diziplina-araudia edo ohore-kodea dago ikastetxe askotan eta iruzurra prebenitzeko tresna egokia dela frogatu da, itxurazko permisibitatea iruzurrerako joera gehitu egiten duela egiaztatu baita. Ohore-kodea praktikan aplikatzea eta zigorrak sinesgarriak izatea ere garrantzitsua da. Ohore-kodea ekitaldi formal batean aurkeztu eta horri atxikimendua adieraztea ere garrantzitsutzat jotzen dira. Kode hauetan ezarritakoaren arabera, iruzurra ikertu eta ebaluatu egiten duten batzordeetan ikasleen parte hartzeak iruzurraren aurkako neurri egokia dela aipatu da, zigorraz haraindi ikasleen arteko errespetu-giroa zabaltzen laguntzen duelako. Edonola ere, erakundearen ardura eta ekimena garrantzitsutzat jotzen dira, irakasleari eta ikas-komunitateari kontrolerako baliabideak eta araudi bat eskainiz. Dena den, ikastetxeetatik sustatu daitezkeen meritu, esfortzu, aukera-berdintasun eta iruzurra sustatzen duten beste giza balioak zabaltzeko egiten diren ahaleginak sistema sozioekonomikotik bultzaturik gizartean nagusitzen den lehia dela eta maiz indargabeturik geratzen direla ere aipatu da.
The Tenant of Wildfell Hall
Pertsonaiak
Artikulu hau portugesezko eta gaztelanizako wikipedietatik itzulia dago.
Proba idatzietako iruzur
Iruzurraren maiztasuna
Ikasleek iruzurra ezkutatzeko duten joera dela eta, iruzurraren eragin zehatzari buruzko datuak jasotzea zaila bada ere, iruzurra ohiko praktika dela egiaztatu da. Unibertsitateko ikasleen artean egindako ikerketen arabera, ikasleen erditik gora dira, batzuetan %90eraino, iruzurra egin dutenak. Ikastaro jakin batean iruzurra egin dutenen portzentajea, berriz, txikiagoa da eta %30ekoa dela zenbatetsi da. XX. mendeko azken hamarkadetatik, iruzurraren intzidentzia, bere modalitate guztietan, gehitzen dela ere hauteman da.
Kabulen erortzea (2021)
Ghani Gobernuaren gainbehera
Ordutegi lokaleko 20:55etan, talibanek Arg-a hartu zutela iragarri zuten, egun horretan bertan Ghani presidenteak hustu zuena. Antza denez, jauregiko gainontzeko langile guztiei, Ghani joan ondoren, alde egiteko agindu zitzaien. Geroago, Al Jazeerako erreportariek Argen sartzeko eta talibanak elkarrizketatzeko aukera eduki zuten. Gutxi gorabehera ordu lokaleko 21:12tan, talibanek Afganistango Emirerri Islamikoa Arg bertatik deklaratuko zutela jakinarazi zuten, 1996tik 2001era bitartean talibanen gobernuaren sinbologia ofizialera itzuliz. 23:00ak aldera, Ghanik Facebooken argitaratu zuen borroka odoltsu bat saihesteko ihes egin zuela eta "talibanek euren ezpata eta pistole[ki]n (...) irabazi" zutela.
Kabuleko Aireportuko ebakuazioa
Talibanek mugako pasabide guztiak bereganatu zituztenez, Kabuleko aireportua zen Afganistandik irteteko bide seguru bakarra. Herat erori ondoren, abuztuaren 12an, Ameriketako Estatu Batuek (AEB) eta Erresuma Batuak, Kabuleko aireportuan beren herritarrak, enbaxadetako langileak eta indar hauekin lan egiten zuten afganiar herritarrak aireportutik irtetea bermatzeko, beren tropen 3.000 eta 600 soldadu, hurrenez hurren, zituztela iragarri zuten. Bertan lan egiten zuten soldadu estatubatuarren hitzetan, 2021eko abuztuaren amaieran Afganistan uztea espero zuten. Abuztuaren 13an, AEBko enbaxadako langile guztiei memorandum bat bidali zitzaien, "enbaxadaren edo agentziaren logotipoak zituzten artikuluak, bandera estatubatuarrak edo propaganda modura erabil zitezkeen artikuluak" murrizteko. Ke-zutabe txikiak ikus zitezkeen enbaxadaren teilatutik gertu, diplomatikoak dokumentu sailkatuak eta bestelako material sentikorrak azkar suntsitzen ari zirela jakinarazten zen bitartean. Suntsitutako dokumentuen artean, bisak eskatu zituzten afganiar zibilen pasaporteak zeuden.
Proba idatzietako iruzur
Iruzurraren maiztasuna
Iruzurraren maiztasuna sexuaren, mailaren, lorpen akademikoaren, adinaren, irakasgaiaren eta eskolaren motaren arabera ere ikertu da. Esaterako, iruzur kasu gehienak eta larrienak bigarren hezkuntzan gertatzen direla egiaztatu da. Sexuari dagokionez, denetariko emaitzak daude, baina emakumeek eta neskek besteei laguntzeko iruzurra maizago egiten dutela frogatu da.
Vannevar Bush
Vannevar Bush (Everett (Massachusetts), 1890eko martxoaren 11a - Belmont (Massachusetts), 1974ko ekainaren 28a) Estatu Batuetako ingeniaria izan zen. 1925ean, ekuazio diferentzialak ebazteko makina asmatu zuen, taldekideekin batera. Gero, uranio-bilaketan aritu zen lanean, Estatu Batuetako Gobernuaren laguntzarekin. 1942an, Manhattan Proiektua gisa ezagun egin zen erakundea eraiki zuen, hain zuzen, lehen atomo-bonba leherrarazi zuena.
Proba idatzietako iruzur
Iruzurgileen profila
Iruzurgileak bi profil hauetako batean sailkatu izan dira:
Iruzurgileen balorazioa
Iruzurra justifikatu eta euren errua arintzeko iruzurgileek neutralizazioaren eta kanpo-atribuzioaren estrategiak (aitzakiak baliatuz, bereziki) erabiltzeko joera dutela frogatu da. Horien artean honako hauek daude: irakasgaia zailtasuna, ikasteko denborarik ez izatea, gaixorik egotea, diru-arazoengatik ikasketak lehenbailehen bukatzeko premia eta irakaslearen itxurazko permisibitatea. Iruzurraren gainetik elkartasuna, lankidetza eta altruismoa ere iruzur laguntzailea justifikatzeko arrazoi moduan adierazten dira. Beste ikasleak iruzurrean ikustea ere ikasle bat iruzurrean hasteko faktore erabakiorra izaten dela ere hauteman da. Iruzurra justifikatzeko ohikoa da, orobat, irakaskuntza metodoa bidegabetzat jo eta ikaskuntzaren ebaluaziorako tresna moduan azterketei balioa gutxiestea.
Balorazio etikoa
Iruzurrak arauak hautsi egiten dituela soilik adieraztea eta irakasleak azpijoko horiek gaitzestea soilik ez dira iruzurraren aurka ekiteko etika-printzipio egokiak. Horrela, arau horiek justifikatzeko, iruzurra beste ikasle eta hautagaien aurka eta norbere nortasunaren garapenaren kaltetan jo, ebaluazio eta irakaskuntza-prozesua itxuragabetu, ikastetxearen edo erakundearen garbitasuna zikindu, titulazioaren balioa kolokan jarri, eta berdintasun-printzipioa kolokan jartzen dituela aipatu da.
Hala ere, azterketa, ikasleen arteko berdintasuna bermatu eta meritua ebaluatzen duen proba moduan, kritikatu izan da azterketa konkretu bat ikasle mota bati errazago izango baitzaio askotan. Ildo horretatik, proba bakoitza ebaluatzen den arloan zehaztutako ahalmen eta gaitasunak kontuan hartuz prestatzea gomendatu da eta, beste alde batetik, iruzurraren aukera baztertzen laguntzeko, azterketa bat egiteko behar den denbora ahal den gehiena luzatzea proposatu izan da, erantzunak emateko ausnartzen denbora gehiago behar duten pertsonei begira.
Ebaluaziorako proba balioa kritikatzeko beste argudioa bat horien ondorengo manipulazioa izan da. Estatu Batuetan, esaterako, FairTest erakundeak kolokan jartzen ditu herrialde horretan ikastetxeetan ikasleak onartzeko eta aurrekontua banatzerakoan ikastetxeen lorpen maila neurtzeko egin ohi diren probak, ikasle batzuei erraztasun handiagoak eman edo ditu gehiago jasotzeko erakundeetatik bertatik egindako iruzurra argudiatuz.
Kritika sakonagoek iruzurraren kontzeptu bera jartzen dute kolokan, proba estandartuen beraien legitimitatea zalantzan jarriz. Pedagogiaren zientifikotasuna bermatu nahian, proba idatziak natura zientzietan erabiltzen diren metodo esperimental hedapena besterik ez dira, baina aldi berean sistema sozioekonomikoari laguntzeko sortu ziren, eskolak zabaltzen eta ikasle kopuruak handitzen ari zirenean, XIX. mendearen bukaeran, hezkuntza sisteman sailkatzeko helburua eta diferentziak sortzeko beharra planteatu ziren, eboluzionismo soziala garatu nahian. Ildo horretatik, maiz iruzurra ikertzerakoan atribuzio-errorea egiten dela aipatu da, ingurumen sozialari egotzi beharrekoa ikasleari edo hautagaiari leporatzen zaiola aldeztuz.
Kabulen erortzea (2021)
Kabuleko Aireportuko ebakuazioa
Talibanak Kabulen sartzen hasi ziren bitartean, CH-47 Chinook, UH-60 Black Hawk eta CH-46 Sea Knight helikopteroak ikusi ziren AEBko enbaxadan lurreratzen, ebakuazioak bermatzeko. Blindatutako kirol ibilgailu utilitarioen konboi bat enbaxadatik atera zen ere, eta, jakinarazi zutenez, erasorako helikoptero batek bengalak zabaldu zituen inguruan balizko eraispenetatik defendatzeko. Enbaxadako langileekin batera, 5.000 tropa estatubatuar eta NATOko zenbait tropa mantendu ziren hirian, halere. AEBetako gobernuak, ondoren, Aireko 82. Dibisioko 1.000 tropa gehiago hedatzea baimendu zuen Pentagonoaren bidez, Kabulen tropen presentzia 6.000 arte indartuz ebakuazioak errazteko helburuarekin.
Izua zabaldu egin zen talibanak hiriburua hartzen hasi zirenean, eta herritar asko berehala joan ziren euren etxeetara edo aireportura, NATOren kontrolpean zegoena. Kaosa suertatu zen ihesi zihoazen milaka zibil afganiar Kabuleko aireportura presaka joan zirenean, eta horietako ehunka lurreratze-pistan pilatu zirenean hiritik kanpo zihoazen hegaldiak hartzen saiatzeko; batzuk, banaketa-harresietatik igo ziren lurreratze-pistan sartzeko. Soldadu estatubatuarrek helikopteroak flotarazi zituzten altuera baxuan jendetzak kontrolatzeko, ke-granadak zabaldu zituzten eta, batzuetan, hegazkinetara indarrez igotzen saiatzen ari ziren pertsonak sakabanatzeko abisu-tiroak egin zituzten ere. Bideo-irudien arabera, ehunka pertsona C-17 hegazkin militar estatubatuar baten ondoan korrika agertzen ziren, hegazkinaren azpitik azkeneko hau pistatik mugitzen ari zela; beste batzuk ondoan korrika zihoazen "agurtzen eta oihuka". Gutxienez bi pertsona, itxuraz polizoi-saiakera batean, "aireratu eta berehala lurreratze-trenetik erortzen" agertu ziren bideo-irudietan. Beranduago, beste gorpu bat aurkitu zen C-17ren lurreratze-trenean. Hiru gorpu ere aurkitu ziren, horien artean emakume batena, lurrean, bidaiarien terminalaren eraikinetik gertu, heriotzaren-arrazoi ezezagunarekin, behatzaile batzuk, estanpaketa batean hil ote ziren espekulatzen ari ziren arren. Azkenean, aireportuaren ebakuazio osteko kontaketan, zazpi pertsona hil zirela baieztatu zen; horien artean, bi gizon armatu, Estatu Batuetako Defentsa Departamentuaren arabera. Marineak ez ziren zaurituak izan eta, bi gizonak, ez ziren identifikatuak izan, militarrek akatuak.
Ordu lokaleko 20:30ak aldera, Estatu Batuetako enbaxada erasotzen ari zela zioten berriak agertu ziren. Enbaxadak adierazpen bat egin zuen orduan, AEBtako herritarrei etxean babes zitezen eskatuz. Antony Blinken Estatu-idazkariak enbaxada aireportuan birkokatuko zutela iragarri zuen; izan ere, militar estatubatuarrek aire-trafikoaren segurtasuna eta kontrola beren gain hartu zuten. Ordurako, beste herrialde batzuek euren enbaxadak ebakuatzeko planak iragarri zituzten; horien artean, Espainia, Alemania, Erresuma Batua eta Herbehereak. Alemaniako Gobernuak A400M Atlas hegazkinak bidaliko zituela iragarri zuen ebakuazio-lanetarako, paraxutista talde batekin, operaziorako beharrezko onespen parlamentarioa eskatuko gehituz, misioa amaitu arte. Italiako Gobernuak bere enbaxadako langileak eta Afganistango 30 langileko familiak Kabuleko aireportura eraman zituela jakinarazi zuen, Carabinierien zaintzapean, ebakuazioa prestatzeko. Indiak C-17 garraio-hegazkinak zituela jakinarazi zuen, Indiako diplomatikoak ebakuatzeko prestatuta, talibanek Kabul hartzeko denbora gehiago beharko zutela aurreikustearen ondorioz denboraz larri. Talibanek diplomatiko indiar talde bat aireportura eraman zuten, eskolta negoziatuz talibanek behin baino gehiagotan Indiako enbaxadatik irteteko pasabidea blokeatu zietenean. Albania eta Kosovok adierazi zuten Estatu Batuen eskaera onartzen zutela, beren burua ebakuatuentzako behin-behineko igarobide gisa jardutea onartuz.
Emirates Airlinesek Kabulera zihoan hegaldi bat desbideratu egin zuten, hegaldia Dubaira itzuliz, eta Flydubai Arabiar Emirerri Batuetako hegazkin-konpainiak abuztuaren 16an Kabulerako hegaldiak bertan behera utziko zituela iragarri zuen. Abuztuaren 16rako, gainerako hegazkin-konpainia gehienek Kabulerako hegaldiak bertan behera utziko zituztela iragarri zuten. Afganistango Abiazio Zibileko Agintaritzak iragarri zuen Kabuleko aire-eremua askatu zutela eta, beraz, "Kabuleko aire-eremuan zeharreko edozein zirkulazio kontrolik gabe" izango zela.
Pentagonoak abuztuaren 16an baieztatu zuenez, Kenneth F. McKenzie Jr. jenerala Qatarko buruzagi talibanekin bildu zen akordio batera iristeko. Antza denez, talibanek onartu egin zuten Kabuleko aireportuko ebakuazio hegaldi estatubatuarrei oztoporik gabe bidea egiten uztea. Abuztuaren 17an berriz hasi zen ebakuatuen nazioarteko hegaldiak, zibilak lurreratzeko pistatik ateratzeko aldi baterako hegaldiak eten ostean, Pentagonoak aireportua hegaldi militar guztietarako eta hegaldi komertzial kopuru mugatu baterako irekita zegoela baieztatu baitzuen. Pentagonoko funtzionarioek gaineratu dutenez, ebakuazio-esfortzuak bizkortzea espero zen, nahiz eta abuztuaren 31ra arte jarraitzea aurreikusiz.
Kabuletik irteten ari zen C-17 estatubatuar batean sartutako 640 errefuxiaturen argazki bat oso partekatua izan zen sare sozialetan. Le Monde egunkari frantsesak adierazi zuenez, argazkia "talibanetatik ihesaren ikur" bihurtu zen. Beste bideo bat biral bihurtu zen ere abuztuaren 17an, non herrialdetik ihes egin nahi zuen gizon batek bere burua eta beste pertsona batzuk grabatzen zituen, C-17 baten kanpoaldera atxirik. Soldadu estatubatuar baten argazki bat agertu zen ere, ebakuazio-testuinguruan Estatu Batuen enbaxadako bandera biribildua hartzen ari zena eta komunikabideek zabaldu zutena.
Abuztuaren 18an, jakinarazi zen Australiako armadarentzat lan egin zuen interprete afganiar batek tiro bat jaso zuela hankan talibanen aldetik, aireportura zeraman kontrol-postu bat zeharkatzen ari zela. Egun horretan bertan, gainera, jakinarazi zen Australiako lehen ebakuazio-hegaldia aireportutik atera zela 26 pertsonarekin bakarrik, hegazkinak 120 pertsona baino gehiagorentzako gaitasuna izan arren. Aurreko eguneko lehen alemaniar ebakuazio-hegaldiak ere ebakuatu-kopuru txiki bat garraiatu zuen, ontzian soilik 7 iheslari aireratuz.
Abuztuaren 19an, Ben Wallace-k, Erresuma Batuko defentsa-idazkariak, adierazi zuen ebakuazio-hegaldiek ezin zituztela bakarrik zeuden haurrak eraman, sare sozialetan argitaratutako hainbat bideok familia etsiak erakutsi ostean, non familiek NATOren soldaduak konbentzitu nahi zituzten euren seme-alabak leku seguru batera eraman zitzaten.