cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bioteknologia
Nekazaritza
GM epaimahaiaren proiektuko kideei aldaketa genetikoaren hainbat alderdiren berri eman zitzaien, gaietan aditu ospetsuen talde ezberdin batek. GM epaimahaiak ondorioztatu zuen gaur egun dauden elikagai transgenikoen salmenta gelditu egin behar dela eta GM laboreen hazkuntza komertzialaren moratoria jarraitu behar dela. Ondorio hauek zuhurtzia-printzipioan eta edozein onuraren frogarik ezean oinarritzen ziren. Epaimahaiak kezka agertu du transgenikoen laboreek nekazaritzan, ingurumenean, elikagaien segurtasunean eta osasunean izan ditzakeen beste ondorio batzuen inguruan.
Royal Society-ren berrikuspenak (2002) ondorioztatu zuen landare transgenikoen DNA birikoaren sekuentzia espezifikoak erabiltzearekin lotutako arriskuak arbuiagarriak direla eta elikagaien laboreetan alergeno potentzialak sartzerakoan zuhurtzia eskatu arren, frogarik ez dagoela azpimarratu zuen. komertzialki eskuragarri dauden GM elikagaiek manifestazio alergiko klinikoak eragiten dituzte. BMAk uste du ez dagoela froga sendorik GM elikagaiak seguruak ez direla frogatzeko, baina ikerketa eta zaintza gehiago egiteko deialdia onartzen dugu, segurtasunaren eta onuraren froga sinesgarriak emateko. . Hala ere, herritarrek zientzialariek baino aukera gutxiago dute elikagai transgenikoak segurutzat hartzeko. Elikagai transgenikoen legezko eta erregelamenduzko estatusa aldatu egiten da herrialdeka, eta nazio batzuek debekatu edo murriztu egiten dituzte, eta beste batzuek, berriz, onartzen dituzte arautze-maila oso desberdinekin.
Labore transgenikoek, gainera, onura ekologiko batzuk ematen dituzte gehiegi erabiltzen ez badira. Intsektuekiko erresistenteak diren laboreek pestizida gutxiago erabiltzen dutela frogatu da, eta, beraz, pestiziden ingurumen-inpaktua murriztu egin da. Hala eta guztiz ere, aurkariek hainbat arrazoirengatik egin diete aurka labore transgenikoei: besteak beste, ingurumenarekiko kezkengatik, labore transgenikoetatik ekoitzitako elikagaiak seguruak ote diren, munduko elikadura-premiei aurre egiteko labore transgenikoak behar ote diren eta organismo horiek jabetza intelektualaren legearen mende egoteak sortzen dituen kezka ekonomikoengatik.
Bioteknologiak hainbat aplikazio ditu elikagaien segurtasunaren eremuan. Golden arroza laboreak, esaterako, nutrizio-eduki handiagoa izateko diseinatuta dira. Nekazaritzako bioteknologia mota bat ez bada ere, txertoek lagun dezakete animalien nekazaritzan aurkitzen diren gaixotasunak prebenitzen. Gainera, nekazaritzako bioteknologiak hazkuntza-prozesuak bizkortu ditzake emaitza azkarragoak lortzeko eta elikagai kopuru handiagoak eskaintzeko. Zerealen biofortifikazio transgenikoa metodo esperantzagarritzat hartu da Indian eta beste herrialde batzuetan, desnutrizioari aurre egiteko.
Industria
Bioteknologia industriala (batez ere Europan, bioteknologia zuria esaten zaio) helburu industrialetarako erabiltzen da, baita hartzidura industrialerako ere. Bere baitan hartzen du Zelulak (mikroorganismoak) edo zelulen osagaiak (entzimak) erabiltzea produktu kimikoak, elikagaiak eta pentsuak, detergenteak, papera eta mamia, ehunak eta bioerregaiak bezalako sektoreetan industrialki erabilgarriak diren produktuak sortzeko. Azken hamarkadetan, aurrerapen handiak egin dira genetikoki eraldatutako organismoen (GEO) sorreran industria-bioteknologiaren aplikazioen aniztasuna eta bideragarritasun ekonomikoa indartzeko. Lehengai berriztagarriak hainbat produktu kimiko eta erregai ekoizteko erabiltzean, bioteknologia industrialak aurrera egiten du berotegi-efektuko gasen emisioa murrizteko eta oinarri petrokimikoa duen ekonomia batetik aldentzeko.
Biologia sintetikoa bioteknologia industrialaren funtsezko ardatzetako bat da manufaktura-sektoreari egiten dion ekarpen finantzario eta iraunkorragatik. Bioteknologiak eta biologia sintetikoak berebiziko garrantzia dute produktu errentagarriak sortzeko, naturarekiko atseginak diren ezaugarriak dituztenak eta ekoizpena ez fosiletan oinarritutakoa. Biologia sintetikoa Escherichia coli izeneko mikroorganismoen ereduetan erabil daiteke, genoma editatzeko tresnen bidez, biooinarrian dauden produktuak ekoizteko gaitasuna handitzeko, hala nola medikamentuen bioprodukzioa eta bioerregaiak. Adibidez, partzuergo bateko Escherichia coli eta Saccharomyces cerevisiae mikrobio industrial gisa erabil daitezke taxol agente kimioterapeuten aitzindariak ekoizteko, ingeniaritza metabolikoa kokultibo ikuspegi batean aplikatuz bi mikrobioen onurak ustiatzeko.
Biologia sintetikoak industria-bioteknologian dituen aplikazioen beste adibide bat Escherichia coliren bide metabolikoen berringeniaritza da, CRISPR eta CRISPRi sistemen bidez, 1,4 butanediol izeneko produktu kimiko bat ekoizteko, zuntza fabrikatzeko erabiltzen dena. 1,4 butanediol sortzeko, autoreek Escherichia coliren araudi metabolikoa aldatzen dute CRISPRren bidez, gltA genean mutazio puntuala eragiteko gene tristearen galtzea eta sei geneen kolpea (cat1, sucD, 4hbd, cat2, bld eta bdh). CRISPRi sistemak, berriz, 1,4 butanediolaren biosintesi-bidean eragina duten hiru geneak (gabD, ybgC eta TESb) botatzen zituen. Ondorioz, butanediol 1,4ren errendimendua nabarmen igo zen 0,9tik 1,8 g/l-ra.
Ingurumena
Ingurumen-bioteknologiak hainbat diziplina hartzen ditu bere baitan, eta horiek funtsezkoak dira ingurumen-hondakinak murrizteko eta ingurumenaren aldetik seguruak diren prozesuak eskaintzeko, hala nola bioiragazketa eta biodegradagarritasuna. Bioteknologiek eragina izan dezakete ingurumenean, bai modu positiboan, bai negatiboan. Vallerok eta beste batzuek argudiatu izan dute bioteknologia onuragarriaren (adibidez, biorremediazioa petrolio-isuria edo ihes kimiko arriskutsua garbitzean datza) eta enpresa bioteknologikoen ondorio kaltegarrien (adibidez, organismo transgenikoen material genetikoaren fluxua andui basatietara zabaltzea) arteko aldea aplikazio eta inplikazio gisa ikus daitekeela, hurrenez hurren. Ingurumen-hondakinak garbitzea ingurumen-bioteknologiaren aplikazioaren adibide bat da; bioaniztasuna galtzea edo mikrobio kaltegarri bati eustea, berriz, bioteknologiaren ingurumen-inplikazioen adibide dira.
Ikasten
1988an, Estatu Batuetako Kongresuak bultzatuta, Medikuntza Orokorreko Zientzien Institutu Nazionalak (National Institute of Health) (NIGMS) bioteknologiako prestakuntzarako finantzaketa-mekanismo bat ezarri zuen. Unibertsitate nazionalak lehian ari dira Bioteknologiako Prestakuntza Programak (BTP) ezartzeko. Aplikazio arrakastatsu bakoitza bost urterako finantzatzen da, eta, berriro, lehiaz berritu behar da. Graduondoko ikasleak, aldi berean, BTP batean onartuak izateko lehiatzen dira; onartuak badira, bi edo hiru urterako, ordaina, matrikula eta mediku-aseguruaren laguntza aurreikusten dira, doktorego-tesia egiten ari diren bitartean. Hemeretzi erakundek eskaintzen dute NIGMSren laguntza. Bioteknologiako prestakuntza ere eskaintzen da graduondokoetan eta unibertsitate komunitarioetan.
Mikrobioen erabilera industrian
Industri-hartzitzaileetan edo bioerreaktoreetan produktu hauek lortzeaz gain, bioteknologia mikrobioez baliatzen da beste prozesu batzuetan:
Eragiten dion arloaren arabera, bioteknologia horrela sailka daiteke:
Ophichthus apicalis
Ophichthus apicalis Ophichthus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Egiptoko XXIV. dinastia
'''Egiptoko XXIV. dinastia'''k, K.a. 727 eta K.a. 715 bitartean iraun zuen.
XXI., XXII., XXIII., XXIV. eta XXV. dinastiek, Egiptoko hirugarren tarteko aroa deritzon garaia osatzen dute.
Historia
Tafnakhtek, Deltako gobernarien aliantza bat antolatu zuen, hauekin, Goi Egipto konkistatzen saiatu zelarik. Bere kanpainak, Nubiako errege Piankhiren arreta piztu zuen, Saiseko Tafnakht eta honen aliatuen aurkako garaipena, idazkun ospetsu batean erregistratu zuena. Tafnakht, beti, "Mendebaldeko buruzagi handia" deitua da Piankhiren Garaipenaren hilarrian eta Sheshonq V.aren erregealdiko 36 eta 38. urteetan dataturiko beste bi hilarritan.
Bakenrenefek, Tafnakhten oinordekoa izan zenak, behin betiko hartu zuen Saiseko tronua Uakhara errege izenarekin. Bere autoritatea, Niloren deltaren zati handi batean errekonozitua izan zen, baita Menfisen, non zenbait hilarri aurkitu diren, Saqqarako Serapeumean daudenak eta bere erregealdiaren 5. eta 6. urteetan datatuak daudenak. Dinastia hau, Egiptoko XXV. dinastiako bigarren erregea izan zen Shabakok, Bakenrenef harrapatu eta bizirik erre zuenean amaitu zen.
Olivier Perduk, Shepsesra Tafnakht, benetan, Tafnakht II.a izan zela frogatu du, Nekao I.aren gertuko aurrekari bat. Bi erregeek, Saiseko tokiko agintari bezala gobernatu zuten Taharqo nubiarraren erregealdian.
Europar kontzientziaren krisia
Europar kontzientziaren krisia Paul Hazard historialari eta saiakeragilearen lan nagusia da, Parisen argitaratua 1935ean. Erlijio gerren ondorengo Europa sekularizatuko giro intelektualeko krisi ideologikoa aztertzen du.
Descartes, Leibniz, Spinoza, Locke edo Newton bezalako pentsalariek, elkarren arteko garai bat banatzen dute, astronomikoki ere mugatu daitekeena, 1680an Halley kometa igaro zenean, Pierre Bayleri bere Gutuna idaztea ahalbidetu ziona, sineskeriak hautsi eta, ezagutza, etengabe frogatu beharra dagoela esateko.
Krisi ideologiko bezala, krisi orokorrari edo XVII. mendeko krisiari gehitu beharreko arlo bat da, arlo honetan, mendearen amaiera aldera erortzen den arren, eta XVII. eta XVIII. mendearen artean geratuz. Arrazionalismoa eta enpirismoa izango ziren bere bi kontrako pare filosofikoak. Behin betirako askatzen dira eskolastikaren loturatik, zientzia berrirako eta Ilustraziorako bidea ireki zuena.
Espainian, Novatores izeneko mugimendua lotu dakioke.
Jean-Luc Brassard
Jean-Luc Brassard (Salaberry-de-Valleyfield, 1972 ko abuztuaren 24 a) akrobaziazko eskiatzaile kanadar ra da, 1994ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrea lortu zuelarik. Brassardek gaur egun batxe modalitatean ohikoak diren belaunetarako babes koloretsuak ospetsu bihurtu zituen. Babes hauei esker, eskiatzaileen mugimenduak errazago ikusten dituzte epaileek.
Beste hiru aldiz parte hartu zuen Olinpiar Jokoetan: 1992 an, 7.a geratuz; 1998 an 4.a geratuz eta 2002 an, 21. postua lortuz.
2005 ean Le Massif eko bozeramaile bihurtu zen.
Brassard irrati esataria eta Nola egiten da? telebista dokumentalaren bertsio frantsesaren narratzailea da gaur egun.
Saint-Avre
Saint-Avre Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Avre udalerrian erroldatutako biztanleak 778 ziren. Familiak 331 ziren, horien artean 105 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 61 bakarrik bizi ziren emakumeak), 91 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 122 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 13 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 445 etxebizitza zeuden, 330 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 58 bigarren erresidentzia ziren eta 58 hutsik zeuden. 348 etxeak ziren eta 95 apartamentuak ziren. 330 etxebizitza nagusietatik 230 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 66 etxek hiru zituzten, 106 etxek lau zituzten eta 131 etxek bost zituzten. 270 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 123 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 160 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 499 ziren, horien artean 367 aktiboak ziren eta 132 inaktiboak ziren. 367 pertsona aktiboetatik 346 lanean zeuden (197 gizon eta 149 emakume) eta 21 langabezian zeuden (9 gizon eta 12 emakume). 132 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 33 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Avre udalerrian 319 unitate fiskal zeuden, 726,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.281 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 33 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 4 igeltseroak, 3 margolariak, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Saint-Avre udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Urotrygon aspidura
Urotrygon aspidura Urotrygon generoko animalia da. Arrainen barruko Urotrygonidae familian sailkatzen da.
Higinia Luz Goñi Aiestaran
Higinia Luz Goñi Aiestaran (Zirauki, Nafarroa Garaia, 1906ko urtarrilaren 11 - Auschwitz, 1943ko maiatzaren 1a), Higinia Luz Martos ezkontza-izenez eta Lutx goitizenez ere ezaguna, nazien kontrako Frantziako erresistentzian parte hartu zuen emakumezko nafarra izan zen. Atxilotu ondoren, Auschwitzeko kontzentrazio eremura eraman zuten, eta hantxe hil zen.
Biografia
Ziraukin jaiotako emakumezko hau etxeko lanetan aritu zen Iruñean gaztetan, eta jardun berean jarraitu zuen Parisen 1932tik aurrera. Parisen José Martos algeriarra ezagutu zuen eta harekin ezkondu zen 1934an. Martos eta emaztea aktiboki inplikatu ziren Frantziako erresistentzian, alemanek Frantzia 1940an inbaditu ostean.
1941ean atxilotu zuten Montmartreko etxe batean, eta preso egon zen La Santen eta Romainville gazteluan. 1943ko urtarrilean eraman zuten Auschwitzera trenez, non 31696 preso zenbakia izan zuen. Erresistentzia politikoko 230 emakume eraman zituzten tren hartan, eta haien artean zen Charlotte Delbo idazleak kontatu zuen geroago Lutx esaten zioten Higinia Luz Martos baten berri. Alberto Barandiara n kazetariak berreskuratu zuen gero historia, bere benetako deiturak eta jatorria aurkitu arte, 1995ean Euskaldunon Egunkarian argitaratu zen erreportaia baterako.
Kontzentrazio eremuko baldintza beldurgarrietan, lau hilabete bakarrik iraun zuen, eta maiatzean hil zen, neumoniarekin. 230 emakumeen bere taldetik, 49 irten ziren bizirik Auschwitzetik, liberazioarekin.
Bhopal estatua
Bhopal estatua 1949tik 1956 arte Indiako estatua izan zen. Hiriburua Bhopal zen. 1956an inguruko beste lurraldekin batera egungo Madhya Pradesh estatua sortzeko. Shankar Dayal Sharma, Indiako Kongresu Nazionalaren alderdikidea, 1952tik 1956ra lehen ministroa izan zen. Egungo hiru barruti zeuden estatu hartan: Bhopal, Raisen eta Sehore.
Historia
Indiako independentziaren aurretik Bhopal printzerria zen; agintean Nawab familia zegoen. 1947ko Independentziaren Agiria plazaratu ondoren, horrelako estatuei Britainia Handiarekiko zuten menpekotasunatik libre gelditu ziren eta Pakistanekin ala Indiarekin lotzeko aukera eman zitzaien. 1948ko martxoan azken Nawab estatu independiente gisa mantentzeko gogoa adierazi zuen. Erantzuna kalean ezagutu zuen. Urte bereko abenduan, haren gobernuaren aurka zeuden mugimenduak kontrolatu nahian, aurkarien mugimenduko aintzindariak atxilotu zituen, Shankar Dayal Sharma tartean. 1949ko urtarrilaren 23an Sharmarri zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri ziatzaion. Beste aurkariak ere atxilotuak izan ziren baina azkenik preso politiko guztiak askatuak izan ziren eta 1949ko apirilaren 30ean Nawabek Indiarekin batzeko adierazpena sinatu zuen. 1949ko ekainaren 1an Indiako Gobernuak estatuaren agindua hartu zuen, C motato estatu gisa onartuta. Indiako Presidentea Komisionatu Nagusia izendatu zuen.
1956an Estatu Indiarren Berrantolaketarako Agiria onartu zen. Horren arabera Bhopal Madhya Pradesh estatuan integratu zen. Hiriburua Bhopalen aldarrikatu zen.
Mustafa Al-Kadhimi
Mustafa Abdul Latif Mishatat (مصطفى عبد اللطيف مشتت; Bagdad, 1967ko uztailaren 5a) irakiar politikaria da. 2020-2022 bitartean, lehen ministroa izan zen.
2021eko azaroaren 7an hilketa saiakera batetik bizirik atera zen. Lehergailuz kargatutako hiru drone bere bizilekurantz abiatu ziren eta horietako batek bakarrik lortu zuen hainbat segurtasun zaindari zauritzea .
JP Auclair
Jean-Phillipe Auclair (1977ko abuztuaren 22a - 2014ko irailaren 29a), JP Auclair bezala ezaguna, Sainte-Foyn, Quebecen jaiotako akrobazia eskiatzaile kanadarra izan zen. JPk 1998an Salomon lagundu zuen akrobazia eskian iraultza suposatu zuen 1080 eskia ateratzen. 2002an, Tanner Hall eta beste eskiatzaile batzuekin akrobazia eskian zentratutako Armada enpresa sortu zuen, eta bere talde profesionaleko kidea izan zen. Hainbat eski filmetan parte hartu zuen, tartean 2012an Sherpas Cinemak atera zuen All.I.Can filmean.
2014ko irailaren 29an hil egin zen Andreas Fransson eskiatzailearekin batera Cerro San Lorenzon, Txilen, eroritako elur-jausi batean. Apogee Skiing websaila filmatzen ari ziren.
Catharine (New York)
Catharine Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Schuyler konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Veneziako Errepublika
Veneziako Errepublika (Repubblica di Venezia; venezieraz: Repùblica Vèneta), Veneziako Errepublika Txit Lasaia edo San Markoren Errepublika, gaur egungo Italiaren ipar-ekialdea hartzen zuen antzinako estatua izan zen. Haren hiriburua Venezia hiria zen.
Petrarkak, 1321eko abuztuan Boloniako lagun bati bidalitako gutun batean, honela deskribatzen zuen Veneziako Errepublika Txit Lasaia:
Dukerriaren sortzea
Errepublika IX. mendean ”Itsas Venezia” inperio bizantziarraren probintzian jaio zen, Ravennako exarka-herriaren menekoa izan zena, 751. urtean longobardoek hiri hau hartu zuten arte. Tradizioak dio lehen dogoa, Paulicio Anafesto, 697an aukeratu zutela venetikoek, alabaina dukerriaren sortzea Bizantzioko probintzia italiarren erreforman kokatu behar da, dukeak hauen buru izendatzearekin batera, inbasio longobardoa geldiarazteko saialdian. Dux bizantziarraren irudiak, mendeekin dogo bihurtua, geroz eta autonomia handiagoa konkistatu zuen, beti politika independienteago bat inposatuz, egoitza Eracliana-tik (Eraclea) lehenengo Metamauco-ra (Malamocco) eta azkenik Rivus Altus-era (Rialto, gaur egungo Venezia) mugituz 810ean, hiri defendagarriagoa baitzen bere kokapenagatik aintzira erdian.
Independentzia
Bizantziok Ravenna behin betiko galtzeak 751n, eta longobardar erreinuaren konkistak Karlo Magnoren frankoen eskutik 774an, (honek suposaturiko Erromatar Inperio Sakroaren sorkuntzarekin 800. urteko gabon gauean), erabat aldatzen dute Veneziako dukerriaren testuingurua. Frankoak eta Bizantziarrak nagusitasunagatik lehiatzen dira, barneko boterea frankoen aldeko partiduan eta bizantziarren aldeko partiduan zatikatzen delarik.
Adriatikoa eta merkataritza
Behe Erdi Aroan, Venezia izugarri aberastu zen Levanteko merkataritzaren kontrolari esker, eta itsaso adriatikoan zehar hedatzen hasi zen. Hedapen fase hau 1000 urtetik aurrera eman zen, Pietro II.a Orseolo dogoak gidaturiko flotak kostako hiri dalmata eta istriarrak eskuperatu zituenean eta enperadore bizantziarraren aintzat hartzeagatik, Istria eta Dalmaziako duke bezala.
1071n Gregorio VII.a Aita Santuaren eta Henrike IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorearen arteko inbestidura lortzeko borroka prozesuan zegoen, baina Venezia, potentzia handien arteko oreka-politikari eutsiz, ez zen ez pontifizearen ez enperadorearen alde jarri. Penintsula hegoaldean normandiarrak bilakatu ziren benetako protagonistak. Hasieran veneziarrek erlazio onak garatu zituzten Altavillatarrekin (975 eta 985 urteen bitartean Sizilia gobernatu zuten dinastia normandiarra), baina hauek adriatikoan esku sartzen hastean harremanak hautsi zituzten. Durrës eta Korfuren okupazio normandiarrak ekintza armatuetara bultzatu zituen veneziarrak. Gerrak bi urte baino gehiago iraun zituen eta itsasoko eta lurreko operazioak ez ziren mesedegarri izan veneziar-bizantziar aliatuentzat. Roberto Guiscardo altavillatarra hiltzean, bere ejerzitoak lortutako posizioak laga zituen Pugliara itzultzeko. Normandarraren desagerpenarekin, Veneziak arrakasta izan zuen Konstantinoplatik nahi izan zuen haina eskuratzen, hala nola 1082ko maiatzeko “Crisobolo”a (edo urrezko burbuila), zeinarekin Sortaldeko enperadoreak lehentasun zabalak eta salbuespen ugari ematen baitzizkien bere merkatariei Inperio Latindar osoan.
Itsasoko Estatua (Stato da Mar)
Areagoturiko potentziak eta pribilegio kopuru handiak bizantziarrak eta veneziarrak aurka jartzera eroan zituen, Genoari sortaldeko hedapen komertziala asko erraztu zizkioten istiluak sortuz. Veneziak ez zuen ahalegin handirik egin bizantziarrak laguntzeko lehenengo hiru gurutzadetan: lehenengo gurutzada hasia zenean Jerusalemgo presaren alde egiteko hartu zuen parte, baina ez zuen esku sartu ez bigarrenean ez hirugarrenean, zeinak merkataritza-onura nabarmenak ekarri zizkien Pisa eta Genoa arerioei.
1148an, Promissio Ducale delakoa ezarri zen, hau da, Dogoaren fideltasun konstituzionalaren zin egitea, ezen momentu hartatik, hauteskunde berri bakoitzean berritua, printzearen botereak mugatzen zituen arian-arian, beste erakunde errepublikazaleen aurrerakuntzaren oinarriak finkatuz.
Enrico Dandolo-ren dogoaldian, ontziteria veneziarra erabakigarria izan zen Konstantinoplako arpilaketan, 1204ko laugarren gurutzadan. Gurutzada harek amaiera eman zion inperio bizantziarrari eta Sortaldeko Inperio Latindarra sortu zen, sartaldeko feudalismoaren erakundeen ezaugarriak hartzen zituena. Inperio bizantziarraren lurraldeak lautan banatu ziren Fiandrako Baldovino Enperadorearen, Monferratoko Markesaren, printze eta baroi frankoen eta Txit Lasaiaren artean. Veneziak lurralde asko irabazi zituen Egeo Itsasoan, esaterako Candia (Kreta) eta Eubea uharteak edota Peloponesoko hainbat portu, non dogo veneziarrari Sortaldeko Inperio Erromatarreko laurden eta erdi baten Jauna izena eman zitzaion.
1297an, “Kontseilu Nagusiaren Eragozpena”k, familia berriei Estatuko gobernura sarrera eragotziz, errepublika oligarkiko itxura eman zion Veneziari behin betiko, Patriziatu merkantil batek gobernatua.
Errepublika Adriatikoan eta Mediterraneoan hedatuz joan zen hurrengo mendeetan, baita Bizantziar Inperioaren berreraketaren ostean ere, hainbat mendetan Adriatikoko sortaldeko kostalde ia guztiak barnean hartuz, baina baita Kreta (Candia, veneziarrentzat), Zipre eta Peloponesoko uharteen zati handi bat ere (Morea, veneziarrentzat). Uharte eta kostaldeko jabari itzel horien multzoak, veneziarrek Stato da Mar zeritzena eratzen zuen. 1379an, Genovak larriki mehatxatu zuen Chioggiako guduan, baina gatazka hiri honen errendizioarekin bukatu zen.
Lehorraren konkista (Stato da Terra)
Mende askotan, Veneziako Errepublika uhartez eta kostaldeko lur zerrendaz eratutako estatu bat izan zen, "Stato da Mar" deiturikoa osatzen zutena. Aintzira inguruko lurretan soilik egin ziren barneratze batzuk, Padua eta Treviso bezalako hirien zabalkundeari aurre egiteko. XV. mendearen hasieran, veneziarrek ere lehorrean zehar zabaltzeari ekin zioten, Gian Galeazzo Visconti Milango dukearen hedapen mehatxagarriari aurre egiteko.
1410ean, Veneziak Venetoko zati on bat konkistatua zuen jada, Verona eta Padua legezko hiri garrantzitsuak barne. Errepublika, penintsula italikoko X. erregio augustoak (Venetia et Histria) hartzen zituen lurraldeak bezain handia izatera iritsi zen. 1428an, veneziar bihurtu ziren Bergamo, Brescia eta Crema hiri lombardiarrak eta baita Camonica Haraneko lurraldeak ere. Kanpaina militar hauetan, paper garrantzitsua jokatu zuen Bartolomeo Colleoni buruzagiak. 1489an, Zipre uhartea anexionatu zen, lehenago gurutzadetako estatua izandakoa, eta bere azken buruzagi veneziarrak emana, Caterina Cornarok (veneteraz Cornèr). 1495ean, Veneziak Karlos VIII.a Frantziakoa Italiatik kanporatzea lortu zuen, Fornovoko guduan, frantsesen oldarketa sorta batetik lehendabizikoa saihestuz. Behin-behinez, XVI. mendearen hasieran, veneziar bilakatu ziren Cremona, Forlì, Cesena, Monopoli, Bari, Barletta eta Trani hiriak, besteak beste. Halako hedapenarekin, baina, Venezia liskarretan sartu zen Aita Santuen Lurraldearekin Romagna kontrolatzeagatik. Gatazkak, 1508an, Veneziaren aurka Cambraiko Liga osatzera eraman zituen Aita Santua, Frantziako erregea, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea eta Aragoako erregea, Venezia suntsitzeko. 1509ko Agnadelloko Guduan frantsesak garaile atera baziren ere, ligako armada aintziraren inguruan gelditu behar izan zen: koalizioa bizkor apurtu zen eta Veneziak atzera ere ikusi zuen bere burua seguru, lurralde askorik galdu gabe; halere, ontziteria ia osoa suntsiturik gelditu zen Polesellako guduan, urte bereko amaieran, Este familia longobardarrak egindako erasoaldian.
Turkiarren aurkako guduak
XV. mendearen hasieratik, beste arrisku batek mehatxatzen zuen Errepublika: Otomandar Inperioaren hedapenak Balkanetan eta sortaldeko Mediterraneoan. XVI. mendean, Selim II.ak, otomandar tronuaren oinordekoak, berriro ekin zion bortizkeriari sortaldeko domeinu veneziarren aurka, Zipre uhartea erasoz. Uhartea otomandarren esku erori zen erresistentzia luze eta heroiko baten ostean, Famagostako setioan. Erasoari erantzuteko, Veneziak ontziteria bat bidali zuen Egeo itsasora eta erlazioak berpiztu zituen Pio V.a Aita Santuarekin, Txit Lasaiaren borroka sostengatuko zuen Liga Kristaua osatzeko asmotan.
Liga hau 1571ko maiatzaren 25ean burutu zen, eta hurrengo estatu hauek izan ziren partaide: Venezia, Espainia, Aita Santuen Lurraldea eta Malta. Joanes Austriakoa zuten buru, Filipe II.a Espainiakoaren anaia. Indar kristau eta turkiarrek Lepantoko golkoan egin zuten topo, eta berrehun eta hogeita hamasei ontzi kristauk egin zieten aurre Ali Pasha almiranteak zuzendutako berrehun eta laurogeita bi ontzi otomandarrei, 1571ko urriaren 7an. Itsas-borroka izugarria, eguerditik ilunabarrera arte gauzatu zena, Liga Kristauaren garaipenarekin bukatu zen. Halere, Lepanton irabazi izanagatik ere, Errepublika laguntzen jarraitzeko Felipe II.ak asmo handirik ez zuenez gero, Venezia bake-hitzarmen bat sinatzera behartua izan zen, bai eta otomandarrei Zipre uhartea eta Moreako (gaur egungo Peloponeso) beste jabari batzuk entregatzera ere. Tratatu honek Txit Lasaiaren gainbehera militar eta maritimoaren hasiera suposatu zuen.
XVII. mendean, gatazka luze baten ondorioz (1645 eta 1669 bitartekoa), Candia (Kreta) ere otomandarren esku geratu zen, 24 bat urte iraun zuen setio baten ostean. Hala eta guztiz ere, Veneziak Morea osoa errekonkistatzea lortu zuen 1683 eta 1687 urteen bitartean, Francesco Morosini azken buruzagi handiaren iaiotasunari esker. Peloponeso, baina, bizkor berreskuratu zuen Otomandar Inperioak (1718). Azken gertaera honetan herritar greziarrek veneziarrei eskainitako laguntza eskasak ere eragina izan zuen, ez baitzituzten oso begi onez ikusten.
XVIII. mendea
XVIII. mendean, Errepublikak, galdutako botere guztiaren ondorioz, kontserbadutismo eta neutraltasun politikari eutsi zion. Honi klase politikoaren geroz eta dinamismo gutxiagoa gehitu zitzaion, beti patriziatu veneziarrak Lehorrean zituen interes hazkorrei lotua. Patriziatu honek, gero, geroz eta familia gehiagoren sargoa pairatu zuen, eta Lehorreko klase gidariekiko erlazioak indarberritzeko ardura eta Estatuaren ekonomiaren sostengua bere gain hartu zituen.
Garai honetan oraindik, Errepublika Txit Lasaia -politikoki gainbeheran bazegoen ere- kultura aldetik asko nabarmentzen zen: Vivaldi musikan, Goldoni literaturan, eta Tiepoldo eta Canaletto pinturan aipatzea besterik ez dago.
XIX. mende berriaren bezperan, bizitza publiko veneziarrak astindu bat jasan zuen Frantziar Iraultzak ekarritako ideiengatik, eta gobernuak, jarrera guztiz kontserbatzaileekin babestuaz, ez zuen erantzun eraginkor bat ematen jakin. Egoera honek Errepublikaren behin betiko erorketari mesede egin zion, eta honekin batera klase aristokratikoak errebolta jakobinoak gertatzeari zion beldurrak (errealitatean, errebolta hauek ez ziren egundo gertatu).
Erorketa
Frantzia iraultzaileak Italian gauzatutako kanpainan Errepublikak bere neutraltasuna azaldu arren, Napoleon Bonaparteren tropek Lehorra inbaditu zuten 1797an, aintziraren inguruetaraino iritsiz. Hirian sartzeko frantsesek egindako mehatxuaren ostean, 1797ko maiatzaren 12an, Dogoak eta magistratuek agintearen entseinak utzi egin zituzten eta Kontseilu Nagusiak abdikatu egin zuen, Errepublika eroria deklaratuz eta behin-behineko udal baten gobernua ezarriz, "schiavoni" (istriar eta dalmaziar) soldadu fidelek eragindako beldur generalizatuan, errebolta bat gauzatuko ote zuten. Soldadu hauek borrokak ekiditeko eman zen ebakuazio-aginduari men egin zioten, eta honela Napoleon, ia tirorik egin gabe sartu zen Veneziara. Halere, Sant'Andrea Gotorlekutik, "Le Libérateur d'Italie" izeneko fragata frantsesa suntsitu zuten veneziarrek, artilleria astunez. Denbora gutxiren buruan, Istria eta Dalmazia ere, ama aberria erorita, frantsesei errenditu zitzaizkien.
Askatasunerako eta batasun nazionalerako saiakerak
1848ko Italiaren Bateraketaren mugimenduetan, antzinako errepublika berrezartzeko saiakera bat egon zen, Austriar Inperioaren dominazioaren aurka. Lonbardia-Venezia Erresumaren dominazioaren aurka Veneton gertatutako altxamenduan, Venezia austriarren kontra jagi zen 1848ko martxoaren 17an, Armategia (Arsenale) okupatuz eta tropa inperialak hiritik irtetera behartuz. Daniele Martin eta Niccolò Tommaseoren gidaritzapean, San Markoren Errepublika proklamatu egin zen. Honek, austriarren errepresioa lehorrean handitzean, piemontearrengana jo zuen, Sardiniako Erreinuarekin anexioa eskatuz.
Penintsulako mugimendu erreboltariek, oro har, huts egin zuten arren, Veneziak Radetzky jeneral austriarraren setioari eutsi zion 1849ko abuztuaren 22ra arte, orduan amore eman behar izan baitzuen.
Gobernuko erakundeak
Veneziako Errepublikan, organo goren kontsideratzen ziren erakundeak hurrengo hauek ziren: Dogoa, San Markoren 9 prokuradoreak, Estatuko 3 Inkisidoreak, Hamarren Kontseiluko 3 Buruak, 6 Duke-Kontseilariak eta 6 Jakintsu Handiak.
Kantziler Handia eta burokrazia
Estatuko funtzionarioen eta burokraten buruzagi nagusiak, Kantziler Handiak (Cancellier Grando), lehentasuna zuen zeremonia publikoetan eta, bereziki, garrantzizko prozesioetan, senatarien eta magistratuen aurretik baina beti Dogoaren ostean. Jauregiko kantzilergoak hurrengo hauen artean zeuden banatuta: Hiritarren ordenari erreserbaturiko beste magistratura batzuk hurrengo hauek ziren:
Viva San Marco!
Viva San Marco! (Gora San Marko!) Veneziako Errepublikaren borroka oihua izan zen, 1797ko desegitera arte erabilia, baina baita Daniele Manin eta Niccolò Tommaseok proklamaturiko San Markoren Errepublika laburrean ere. Erabilia izan zen azken aldia 1866ko Lissako gudua izan zen, non austriar ontziteriak (nazionalitate askok osatua, euren artean veneziarrak, giuliarrak eta dalmaziarrak ere) veneziarra garaitu zuen.
Eagle Nest (Mexiko Berria)
Eagle Nest  Mexiko Berriko herrixka bat da. Colfax konderrian kokatua dago. 2010ean 290 biztanle zituen, 10.93 kilometro koadrotan banatuta.
Condes (Haute-Marne)
Condes Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Briot (Oise)
Briot Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Condes (Haute-Marne)
Biztanleria
2007an Condes udalerrian erroldatutako biztanleak 269 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Eulemur
Eulemur (grekeraz: benetako lemurrak) Lemuridae familiako primate genero bat da. Madagaskarren baino ez dira bizi. Euren larrua marroia-arrea da eat horregatik batzuetan lemur marroi izena ematen zaie. Batzuetan dimorfismo sexuala egoten da kolorazioan. 30etik 50 zentimetrora neurtzen dute eta isatsa gorputza baino nabarmenki handiagoa da. 2tik 4 kilogramora arteko pisua dute.
Briot (Oise)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Condes (Haute-Marne)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Briot (Oise)
Etxebizitza
2007an 126 etxebizitza zeuden, 108 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 124etxeak ziren. 108 etxebizitza nagusietatik 97 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 98 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 66 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Eulemur
Egunez bizi dira, baso zein oihanetan gehienak eta batzuk baso lehorretan. Lurrean mugitzen direnean lau hanken gainean egiten dute. Batez ere loreak, fruituak eta hostoak jaten dituzte. Batzuetan intsektuak ere jaten dituztela ikusi da.
Orthochromis torrenticola
Orthochromis torrenticola Orthochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Eulemur
Haurdunaldiak 125 egun irauten ditu eta kumaldia udan zehar edo udazkenaren hasieran izaten da. Normalki bi kume izaten dituzte kumaldiko. Kumeak helduak dira 18 hilabeterkin eta euren bizi-itxaropena 18 urtekoa da.
Briot (Oise)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 186 ziren, horien artean 133 aktiboak ziren eta 53 inaktiboak ziren. 133 pertsona aktiboetatik 124 lanean zeuden (75 gizon eta 49 emakume) eta 9 langabezian zeuden (2 gizon eta 7 emakume). 53 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Briot udalerrian 109 unitate fiskal zeuden, 301,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.921 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 2 iturginak.
2000. urtean Briot udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Talo
Taloa —Zuberoan, pastetxa — ogi zapal mota bat da, arto irinez egindako orea eta xafla biribilean eskuz zabaldu ondoren, txapan egosten den jakia,
Historia
Taloak Euskal Herrian tradizio luzea du. XVI-XVII mendeetan Gipuzkoat ik eta Nafarroa tik Hego Ameriketar a joandako euskaldun ek artoa ezagutu zuten eta handik hona ekarri zuten. Hori baino lehenago zekale edo gaztain irina erabili izan zen. Klimagatik historikoki garia ereiteko zailtasunak izan dituen parajeetan, artoarekin egindako taloa euskaldunen artean eguneroko janaria bihurtu zen.
Lucien Lelong
Lucien Lelong (Paris 1889ko urriaren 11 - Angelu 1958ko maiatzaren 11) 1920, 1930 eta 1940ko hamarkadetan entzutetsua izan zen goi-mailako jantzigintzako jostuna izan zen.
Karrera
Parisen jaioa, ehunen denda baten jabea zen Arthur Lelongen semea zen. Ikasketak sorterriko Goi Merkataritza Ikasketen eskolan egin zituen.
Talo
Prestaketa
Jarri arto-irina ontzi zabal batean, arto-irina baztertuz erdian zulo bat egin eta erantsi pixkanaka ur beroa, gatz pittin batekin. Erantsi ura, irinak eskatu bitartean. Landu eskuekin. Busti trapu bat urarekin eta estali orea 30 minutuz. Atera esku-pilota tamainako bolak eta kolpatu, pixkanaka, ostia biribil eta fin-fina bihurtu arte. Zartatzen bada, lasai: landu gehiago.
Lucien Lelong
Karrera
Lehen Mundu Gerra amaitu zenean zabaldu zuen bere moda etxea Madeleine plazan. 1924an auzo hori utzi eta Matignon kaleko 16 zenbakira mugitu zuen.
Talo
Prestaketa
Jarri zartagina su bizian. Gorritu taloa alderdi bietatik, tolestu aurretik, ipini bertan txorizo egosia, gazta guria, antxoa gaziak, eztia, txistorra, barazkiak... Euskal Herriko bazter askotzan badute taloa egiteko eta barrua osatzeko tradizio propioa.
Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainia
Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainia edo Sortaldeko Indietako Herbeheretar Konpainia (Vereenigde Oostindische Compagnie edo VOC) merkataritza monopolio bat izan zen. 1602ko martxoaren 20an Herbehereetako Estatu Nagusiek Asian merkataritza jarduerak egiteko, 21 urteko monopolioa eman zion unean ezarri zen. Mundu osoko lehenbiziko nazioarteko korporazioa izan zen eta baita bere etekinak argitaratu zituen lehenbiziko konpainia ere. Gainera, gobernu baten adinako eskumenak zituen, horien artean gerra aldarrikapenak eta negozio akordioak gauzatu, bere berezko txanpona ekoitzi, bai eta koloniak ezartzeko eskumenak ere.
Condes (Haute-Marne)
Etxebizitza
2007an 136 etxebizitza zeuden, 124 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 134 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 124 etxebizitza nagusietatik 109 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 15 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 103 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainia
Bi mendean zehar munta eta negozio kopuru handiak izan zituen konpainia bat izan zen: % 20ko dibidendua ordaindu zuen. Azkenean 1800 aldera lur jo, desegin egin eta haren jabego eta zorrak Bataviako Errepublikak bere egin zituen. Konpainiaren jabegoko lurraldeak Ekialdeko Herbeheretar Indiak izatera iragan ziren: XIX. mendean zehar hedatuz joan eta, azkenik, egungo Indonesia bereganatu zuten.
Talo
Prestaketa
Baztan en marrakuku deitzen zaio behi-gazta duen taloari.
Dastaketa
Gaur egun euskal jai egunak ospatzen diren lekuetan topatu daitezke talogileak. Taloak estimazio handia du jendearen artean eta festa egunetan talogileek jartzen dituzten postuetan ilara luzeak sortzen dira.
Bestalde, hainbat lekutan festa egun berezia izan gabe ere, taloak topatu daitezke salgai. Amaiur ko errota zaharberrituan prozesu osoa ikusteaz gain, dastatu eta errotan bertan ekoizten den hirina erosi ahal da (arto hirin ekologikoa, glutenik gabekoa). Zubietako errotan zuzenean ikusi ahal da garia eskuz nola ehotzen den eta taloa (arto opila) egiteko aukera izaten da.
Condes (Haute-Marne)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mérial
Mérial Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Lucien Lelong
Karrera
Lelongek ez zituen bere labela zeramaten janzkerak sortzen. "Berak ez zuen diseinatzen, bere diseinatzaileekin batera lan egiten zuen." idatzi zuen Christian Diorek, 1941tik 1946ra Lelongen taldeko kide izan zenak; garai horretan berak zenbait bilduma sortu zituen Pierre Balmainekin batera. "Hala ere, bere jostun-karreraren ibilbidean bere bildumek estilo bat mantentzen zuten, zinez berea zena eta bere antza zuena." gehitu zuen normandiarrak. Nadine Robinson eta Hubert de Givenchy diseinatzaileek ere berarekin egin zuten lan.
Condes (Haute-Marne)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 173 ziren, horien artean 131 aktiboak ziren eta 42 inaktiboak ziren. 131 pertsona aktiboetatik 124 lanean zeuden (62 gizon eta 62 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 42 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ophichthus arneutes
Ophichthus arneutes Ophichthus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Contomastix vittata
Contomastix vittata Contomastix generoko animalia da. Narrastien barruko Teiidae familian sailkatuta dago.
Condes (Haute-Marne)
Diru sarrerak
2009an Condes udalerrian 131 unitate fiskal zeuden, 306,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.427 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren eta 1 iturgina.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lucien Lelong
Karrera
Chambre Syndicale de la Haute Couture edo Goi-mailako jantzigintzako Ganbera Sindikaleko presidentea izan zen 1937-1947 artean eta bere kudeaketari esker 92 enpresak ez zituzten bere ateak itxi behar izan Bigarren Mundu Gerran.
1924tik aurrera jantziez gain lurrinen arloan ere hasi zen lanean; Gentlemen Prefer Blondes (1953) filmean Marilyn Monroe eta Jane Russell bere lurrin dendan ari dira erosketak egiten. Lentzeria eta galtzerdiak ere diseinatu zituen lehenetakoa izan zen.
Bere bezerorik ezagunen artean Marie Duhamel, Jeanne Ternisien (Georges Nelze bankariaren emaztea), la Rochefoucauld-eko dukesa, Greta Garbo, Gloria Swanson, Colette, eta Rose Kennedy zeuden.
1948an osasun arazoek bere karreraren amaiera ekarri zuten eta 1952an erretiratu zen.
Ezkontzak
Hiru aldiz ezkondu zen.
Angelun
Angelun hil zen, bihotzekoak jota, 1958ko maiatzaren 11n; Lapurdiko herri honetan 2010eko urtarrilaren 12an hitzaldia eman zuen Jacqueline Demornexek (ikus "Bibliografia" atala) Amodio Ganbera auzoko Club Belambran.
NGC 1715
NGC 1715 galaxia bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Indiako bandera
Indiako bandera batzar eratzaileak 1947ko uztailaren 22an horretarako egindako bileran onartu zen, Britainia Handitik abuztuaren 15ean independentzia lortu baino egun batzuk lehenago.
Tiranga (– तिरंगा hindiz, hiru kolorekoa) hitza erabiltzen da Indiako bandera izendatzeko, neurri bereko hiru koloretako errenkadez osatua baitago, azafraia goian, zuria erdian eta berdea behean. Errenkada zuriaren erdian gurpil urdin bat kokatzen da, Ashoka Chakra izenekoa, Sarnatheko Ashoka Zutabean oinarritua. Gurpilaren diametroa errenkada zuriaren hiru laurden da eta 24 erradio ditu.
Pingali Venkayyak sortu zuen bandera. Legearen arabera khadiz egina izan behar da, eskuz ehundako kotoi-hariz.
Jon Urzelai Urbieta
Jon Urzelai Urbieta (Zumarraga) gipuzkoar fisikaria eta soziologoa da eta bigarren hezkuntzako eskolak ematen ditu Alegin.
CAF-Elhuyar saria jaso zuen 2021ean Zientzia-kazetaritzaren kategorian aipamen berezia jaso du Pentsatu, ez sinistu irratsaioagatik
Irratsaio hori KKinzona irrati librean egin zuen, 2020ko abuztutik 2021eko urrira bitartean, “sineskeri giroari aurre egiteko”. Txertoei eta uhin elektromagnetikoei buruz hitz egin zuen, besteak beste.
Mont Blanc
Mont Blanc Alpeetako gailurrik altuena eta esanguratsuena da, baita munduko mendirik ezagunenetako bat ere. Ofizialki 4.808 metroko garaiera du eta mendebaldeko Europako altuena da (Europako mendirik altuena Elbrus da, 5.642 metrokoa).
Jon Urzelai Urbieta
Liburuak
2023an Su festak (Susa) liburua argitaratu zuen, bertan musika jaialdiek Euskal Herrian izan duten egitekoa aztertzen da.
Mont Blanc
Kokapen geografikoa
Frantzia eta Italia arteko mugan dago kokatua, nahiz eta iturrien arabera aldatzen den. Frantsesen arabera, gailurra Frantziako mugen barnean dago kokatua erabat, italiarren ustez, aldiz, erdibanatua dago.
Bere altuera zehatza aldakorra da, gainean duen elur geruzaren araberakoa. Honen lodiera 10 eta 15 metro bitartekoa izan ohi da. Azken urteetako neurketek 4.807 eta 4.810 metro bitarteko emaitzak eman dituzte.
Mont Blanc-eko mendiguneari izen ematen dio. Alpeetako gailur multzo garrantzitsua da hau, 4.000 metro baino gehiagoko tontor ugari dituena.
Glaziare ugari dago bertan eta Mont Blanc mendiaren gailurretik garrantzi handiko batzuk jausten dira, hala nola, Brenva, Miage eta Bruillard hegoaldera eta Bionnassay, Taconnaz eta bereziki Bossons-etakoa iparraldera. Azken hau, XX. mendearen hasieran, haranaren behealderaino iristen zen, 1.000 metroko altueraraino. Gaur egun 1.400 metrotaraino egin du atzera.
Glaziar iraunkorrek Alpeetako inguruan duten garrantziaren adierazle da guztiek berezko izena izatea, ezaguna eta urtetan mantendua.
Oposizio (argipena)
Oposizio terminoak esanahi zenbait ditu:
Mont Blanc
Kokapen geografikoa
Mont Blanc inguruan aurki daitezkeen bi hiririk garrantzitsuenak Chamonix (Savoia Garaia, Frantzia) eta Courmayeur (Aosta Ibarra, Italia) dira.
Orogenia
Geologikoki, herzyniar toleskuntzekin sortu zen, toleskuntza alpetarrari izen emanez. Mendigune guztiaren egitura granitozkoa da eta eraketa erlatiboki berria du (Pirinioak baino berriagoa). Horregatik ditu hain gailur eta orratz zorrotzak, oraindik erosiorik jasan ez dutenak.
Lehenengo igoera
1760an Horace-Benedict de Sausure izeneko Genevako gizon aberats bat Mont Blanc ingurura abiatu zen. Bere nahia gailurrera igotzea zen, baina ez zuen bere burua gai ikusten hori egiten zuen lehen pertsona izateko. Hortaz, bide bat topatzen zuenarentzat diru kopru handi bat eskaintzea erabaki zuen. Hainbat saiakera egin ziren, gehienak seriotasun handiegirik gabeak, 1786ko abuztuaren 8an, ondo entrenatutako bi zalek, Jacques Balmat-ek eta Michel Paccard doktoreak (azken honen nahia altuera horretan barometro aneroide baten balioa aztertzea zen), gailurrera iritsi eta oso-osorik jaistea lortu zuten arte. Urtebete geroago, abentura haren sustatzaile izan zen Horace-Benedict de Sausure jaunak ere gailurra zapaltzea lortu zuen, Chamonix-eko gida talde baten laguntzaz.
Turismoa eta alpinismoa
Badira gutxienez bi mende inguru horretako mendien edertasunak urtero turista asko erakartzen dituela, bereziki mendigunearen Frantziako aldean. Honek erabat aldatu ditu herrialdea eta bertako ohiturak eta kultura.
Eraldaketa hauetako bat Chamonix-en sortu zen alpinismoak sortu zuen.
Gaur egun Mont Blanc zale ugariren xede da, udaberrian mendiko eskia egitera, Aiguille du Midi eta Grands Mullets-eko estazioek erakarriak, eta udan, Les Houches eta Aiguille de Gouter-era. Han dago izen bereko aterpetxea.