cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gotikoa Euskal Herrian
Nafarroa
Tuterako Itxaropenaren Birjinaren erretaula. Bonanat Zahortiga, Tuterako katedraleko Itxaropenaren Birjinaren erretaula bikaina egin zuena ere, zalan­tzarik gabe, Aragoiko eskolakoa izango zen; erretaula hau Villaespesa kan­tzelariaren aginduz egina izan zen, bera Karlos III.aren gortean garran­tzi handiko laguna baitzen, bere hilobiaz hitz egin dugunean ikusi dugun bezala. Hain zuzen ere, hilobi horretan buru izatea zen erretaula honen egitekoa.
Baditu Kristoren Nekal­diko eszenak adierazten dituen zor­tzi tarteko predela, garaiera desberdineko bost kale eta bi kale tarte eta hauts‑babes irudiduna. Beren etxeetan Maria Birjinaren, San Fran­tziskoren eta San Gilen al­diak gara­tzen dira.
Miniaturak kodizeetan
Nazioarteko estiloak ukitutakoak dira Ingalaterrako Erregeen koroa­tze Zeremonia irudizta­tzen duten miniaturak (Nafarroako Ar­txibategi Nagusia); XIV. mendearen az­ken al­deko kodize zoragarria da, ez dakigun arren Nafarroako Gortera zein unetan eta zein bidetatik iri­tsi zen, errege Noblearen garaikoa izango da, ziur asko.
Garai berekoa da eta agian Karlos III.a erregeari berari zuzendurik iri­tsi zen, Iruñeko Katedraleko Liburutegira, San Agustinen Eremutar Ordenako monje baten Jacobus Magniren Sophilo­gium‑aren ale bat; eskain­tza orria estal­tzen duen miniaturagatik hemen aipa dezakeguna, zeren eta ohiko sare itxurako koloreani­tzen gainean margolariak liburuaren egilea adierazi baitzuen, Maria Birjinaren aurrean belaunikaturik. Irudien polikromia ugariak, per­tsonaien liraintasun politak eta margoen kontraste egoki eta biziak erakusten du miniatuta honek Orduen Liburuko nazioarteko estiloarekin duen ahaidetasuna.
* * *
Nafarroaz gain, Arabako leku oso gu­txitan ikus daitez­keela dirudi nazioarteko gotikoaren eraginak, esaterako, Trebiñun, Zuatzu Kuartangoko San Pedro elizaren erretaula nagusian, eta Haraneko erretaularen aztarna-zatiren ba­tzuetan.
Hispaniar gotiko flamenkoa
Van Eyck‑en espiritu eta materia Tuteran Villaespesa kan­tzelariaren erretaula ederre­tsi izan eta urte ba­tzuk beranduago, 1432.ean Holandako Limburg‑en jaiotako margolari flamenkoa zen Jan van Eyck‑ek, Borgoinako Dukeen zerbi­tzuan egon izan zenak, Jossin Vydt eta bere emaztearen­tzat margotu zuen bere Bil­do­tsaren Gur­tzaren (Ganten, San Bavon elizakoa) poliptikoarekin benetako harridura sortu zuen. Harrezkero, ertilari hau bere lanak izenpe­tzen hasi zen: Rolin kan­tzelariaren Birjina (Lou­vre), Van der Paele Kalonjearena (Brujas), Ar­nolfini senar‑emazteak, eta abar.
Izadia, paisaiak eta eguneroko bizi­tza izugarriz­ko garran­tzia har­tzen duten pintura-mota bat da; espazioaren ikuspegia, zientifikoki zuzena izan gabe ere, zoragarria bihur­tzen da, gizakiaren bizi­tza ingura­tzen duen tresnarik txikienak ere inoiz ikusi gabeko distira har­tzen dute eta ikusleari ikusten den munduarekiko bat-bateko lotuta atsegina adierazten diote. Kristauaren erlijio-espiritua eta ingura­tzen duen mundu naturalaren arteko adiskide­tze baten an­tzekoa da.
Nafarroa
Margolan iraul­tzaile honen berri Penin­tsulara iri­tsi eta harridura eta imita­tzeko gogoa sor­tu zituen, baita ikonografia eta estiloan al­daketa bat ere.
Aragoiko errege Alfon­tso V.aren margolaria zen Luis Dalmau-k, Van Eyck‑ek Ganteko bere erretaula handia margo­tzen ari zen egunetan Flandesera bidaiatu zuenak, hura ikertu eta kopiatu egin zuen eta Valen­tziara itzulirik, bere Virgen de los Consellers (1445) lanarekin estilo berria sartu zuen. Bide beretik sartuz, baina nazioarteko estiloa erabat utzi gabe, Jaime Huguet Tarragonatarrak eyckiar estiloa apur bat bereganatu egin zuen.
“Hispaniar‑flamenko” estilo horretan Valen­tzian, Bar­tzelonan eta Zaragozan XV. mendearen erdial­dean lan egiten duten ertilari hauetatik sartu zen Nafarroan eta berrikun­tzak onar­tzen ohiko atzerapenez bada ere, ikusten da erretaulagile ba­tzuk beregana­tzen ari direla.
Alboetako oholetan Mariaren Bizi­tzako lau gertakari konta­tzen dira; bankuan estigmatizatutako San Fran­tzisko, Piztuera, Mendekoste eta San Sebastianen martiritza daude; hainbat santu hauts‑babesean eta predelan. Lan hau Jaime Hugueten lagun­tzaileena delako iritzia askorena da.
Tuterako kolegio‑elizako erretaula. Nafarroan estilo berriaren ordez­kari nagusia Oviedoko Pedro Diaz da, Zaragoza eta Huescan lan egin zuen maisua, 1487 eta 1494 bitartean Tuterako Kolegio‑elizan erretaula nagusian bere maisulana utzi zuela esan daitekeelarik. Erretaulak baditu az­pialdea, bankua eta hiru solairutako bost kale, mazoneria goti­ko‑fla­migeroko hauts‑babesez inguraturik. Erretaularen az­piko al­dean, behin­tzat, Diego del Aguila, Joan Gasko eta beste ba­tzuk esku hartuko zuten, tratua eginiko ertilariaren lagun­tzaile modura.
Erdiko horma-hobia mende bat beranduago bete egin zen (1606), Joan Baz­kardoren eskultura batekin, Jasokundeko Maria Birjinaren irudia jarririk. Banku az­pian Apostoluen buruak ikus daitez­ke; bankuan Nekal­diko irudiak, hauts‑babesean zor­tzi profeta. Aurreal­deko hamabi tarte handietan, Mariaren irudiaren inguruan, bere bizi­tzako hamabi gertaera daude.
Lan itzel hau, aurreko erretaulen gainetik jar­tzen da bere handitasunagatik, bere polikromia arrandi­tsuagatik, eszenatokien benetakotasunagatik eta espazioko irudien kokapen ugari eta zabalagatik. Oviedoko Diaz gotikoa gaindi­tzen eta Errenazimentuko pinturetatik oso gertu aur­ki­tzen dela esan daiteke, nahiz eta zaharturiko gustuen joerakoak diren, besteak beste, erliebetako nabardura urreztatuak, ikuspegiekiko bere arduragabetasuna eta soingainekoen tolesduretan zurruntasun gehiegiz­koa.
San Mar­kos kaperako erretaula. Diaz Oviedok beste erretaula ba­tzuk ere burutuko zituen Nafarroako hainbat tokitan; besteak beste, bada dokumentaturiko lan bat, Cascanteko Erromeroko Amaren ermitan San Mar­kosen kaperako erretaula. Lau tartetan buru den santuaren bizi­tzari eta beste santu irudi ba­tzuei eskainitako programa ikono­grafiko bat gara­tzen duen XVI. mendeko lan bat da.
Beste erretaulak. Aurreko horretan bezala, Oviedoko Diazen estiloaren arrastoa nabari­tzen deneko beste pintore ezezagunen erretaula mistoak, eskultura eta margolanen nahasteak dira, erdiko tartea bete­tzen duen santu zain­tzailearen estatuaren inguruan koka­tzen dira margoturiko tarteei dagoz­kielarik. Horrelaxe gerta­tzen da:
- Artaxoako Hesiko San Satur­nino elizako erretaula nagusian,
- Los Arcosko Santa Maria elizan, an­tzina Eulatetarren kaperan buru zen Ikustal­diaren erretaula txikian
- eta Iruñeko katedraleko kapera baterako Caparroso senar‑emazteek agindu zuten Santo Tomas Apostoluari eskainitakoan.
Horietan guztietan errealismoaren kaltetan bada ere, apainketari xarmantasuna ematen dion urre ugariren erabilerak, franko‑gotiko estiloaren joera eta Siena al­deko pintura kon­tserba­tzaile horren bikaintasun polikromoak, bereziki iaioak diren pintore horiek oraindik ere gotiko jarreran mantentzen dituzte; baina bestal­de, espazioaren zen­tzu berri horrek, adieraz­kortasuna eta konposaketan argitasunaren bilaketak errenazimentuko pintoreen hurbileko eszena al­darrika­tzen du.
Araba
Nafarroatik kanpo, Araban baditugu hainbat erretaula ala erretaula zati, Iparral­detik “inportatu” eta bereizteko “bertakoak” esango diegunak eta gotiko gisa izendatu behar­ko liratekeenak. Halakoxeak dira, esate baterako:
Román Galarraga
Román Galarraga Salegi (Deba, Gipuzkoa, 1921eko abuztuaren 9a - Mendaro, Gipuzkoa, 2009ko otsailaren 22a) futbolari, futbol entrenatzaile eta politikaria izan zen.
Zapelatz handi
Zapelatz handia (Buteo rufinus) accipitridae familiako hegazti harraparia da.
Gotikoa Euskal Herrian
Araba
- Torturaren erretaulatik gorde diren panelak.
- eta Biz­kaian, Zeanurikoa.
Hala ere, errenazimentuko zenbait arrastorengatik eta XVI. mende barruko kronologia aurreratuagatik, horietaz hurrengo atalean jardungo dugu.
Liturjiako gaiak eta luxuz­ko arteak
Bistakoa dirudi, kristau gur­tza apain­tzeko eta eder­tzeko ardura, oinarriz­ko bi sakramentuak emateko behar diren gai guztiei lotu behar­ko li­tzaiokeela: Bataioari eta Eukaristiari. Hasierako garai haietan garran­tzirik gabeko al­tzari bat zen al­darea esanahiez hornituz joan zen eta az­kenik Kristo bera sinboliza­tzera iri­tsi zen. Harrez gero jaiera bereziz erabilia izan zen eta aparteko arretaz egina izan da. Erdi Aroak jaiera hau zehaztu egin zuen, ez hainbat egituran, baizik eta apaindutako aurreal­dean (antipendia), lehendik aipatua dugun Aralar­ko San Migelen aurreal­dean (ez erretaula). Erdi Aroko arte-balio berezia duen al­darerik ez da gorde Euskal Herrian.
Bataiarriak
Erdi Aroko Arte Historia batean erakargarriagoak izan daitez­ke bataiarriak edo ponteak, izan ere, kristau gur­tzaren barruan berauen egitura eta formak historia ugaria eta luzea izan du. Ain­tzira eta erreketako uretan bataioa har­tzen zenetik, urtegi batean sar­tze eliz­kizun orokor batera igaro zen ondoren eta elizatik kanpo zegoen ar­kitek­turaz­ko egitura zuen esparru batera gero, hasieran igerileku baten itxura bazuen ere, haurren bataioa zela eta al­datuz joan zen, barrura sartuz egiten zeneko on­tzi zabal bat bilakatuz, eta hau ia beti elizaren sarreran koka­tzen zen, esanahi bat adieraziz. Euskal Herria Kristautasunean nolabait ere berandu sartu izanak uler­tzen lagundu egiten du herri honetan ez dela inolako urtegi edo bataioetako “iturririk” ezagu­tzen.
Zapelatz handi
Iparraldeko Afrikan, hego-ekialdeko Europan, erdi eta mendebaldeko Asian eta erdialdeko Indian bizi da.
Gehienetan karraskari txikiak jaten baditu ere, muskerrak, sugeak, hegazti txikiak eta intsektu handiak ere jaten ditu.
Gotikoa Euskal Herrian
Bataiarrien ereduak
Euskal Herrian ikus daitez­keen bataiarri zaharrenak ez dira XII. mendea baino lehenagokoak, eta estilistikoki erromanikoak diruditen asko XIII. mendeko­tzat hartu behar dira. Hauetatik asko ikus daitez­ke Nafarroako an­tzinako eliza­txoetan oraindik ere. Erabateko soiltasuna dute hauetako ba­tzuk bere bi zatietan –oinarria eta kopa– eginkizuna beste funtziorik bilatu ez balitz bezala. Beste ba­tzuek al­diz, kristau el­kartea erritoaren izaera sagaratuaren oso kontzientea zela adierazten dute, on­tziaren apainketa eta sinbolismoa guru­tza­tzen saiatuz.
Sarrienetan fustea zilindroz­koa da, nahiz eta karratuak eta prisma egiturakoak ere badiren. Ia beti egitura erdiesferikoa duen kopan ikusten dira a apainketak. Horrek askotan egitura galloiduna har­tzen du; beste ba­tzuetan koparen goial­deko zatian geome­triaz­ko zeinuak dituen zerrenda bat izan ohi da, eta ez dira giza eta animalien buruak falta izaten.
Nafarroan
Bataiarriak edo ponteak. Nafarroa eta Araban gorde­tzen diren ale ugarietatik ez da erraza landu zituenarengan borondate argia eta arte abilezia handiena adierazten dutenak aukera­tzen. Edertuenetariko ba­tzuk aipa di­tzagun:
- Lizarrako San Pedro Ruakoa, erromanikoa eta XII. mendekoa ziur asko, eta bere kopa erradioz­ko eran jarritako hostoez, eta goieneko zatian palma-hostozko frisoz apaindurik du kopa; zutoin zilindrikoa buruz eta landare-irudiz estalia dago.
- Ekizakoa ere erromanikoa da, bolaz eta sokateriaz apaindua fuste zilindriko baten gainean.
- Neurri handikoa eta herrikoia delako interesgarria da Bidaurrekoa ere, galloien ordez, musika tresnak babesean dituen ar­ku sail bat eraku­tsiz.
- Galloidunak, baina apaingarri berezirik gabeak dira Sagaseta, Zalba eta Eran­tsusekoa (bereziki handia).
- Liberriko erromanikoa guztiz soila da; Azueloko San Jurgi esaterako.
- Berroiako zir­kuluerdi-formako kopa giza aurpegiek apain­tzen dute.
- Nafarroan berezien eta interesgarriena Arripodasko (Urraulbeiti) bataiarria da, XIV. mendekoa da; bere hiru al­derdietan apaindua dagoen kopa karratu bat du; Jainko bizi­tzaren iturri denaren Kristoren bi izaerak eta bere erospeneko ekin­tza ukitu nahi dituela dirudien gaiak ditu kopak. Bakedanoko Rodriguezen armarria du.
Araban
Araban, bataiarrien artean:
- zaharrenetakoa Armentiakoa da, XII. mendekoa; guztiz soila, koparen ertz gainean erliebez­ko ar­ku zerrenda soil bat duena. Sartal­deko lautadako beste ba­tzuk ere erromanikoak ala lehengotikoak dira eta oinarri karratu gainean erdi gune bat dutelako dira ezagunak.
- Estibali­zkoa nabarmen­tzen da, oinarriko zutabeek kapitelak baitituzte eta kopak apaingarri oso eder bat. Burgu, Txin­txetru, Gordoa eta abarretakoak gotikoak dira, gai geometriak dituzten erliebez­ko apainketak zerrendan jarririk.
- Sail honen barruan apainketa joria duten beste nabarmen ba­tzuk Ilarduia, Ar­kaia, Erroitegi, Arriano (az­ken hau hainbat edergarri dituzten bost zerrenda dituena da: takeatuak, errosetak, izarrak, zerra hor­tzak, eta abar.)
- eta oso bereziki Donemiliagako San Erromanena, edergarriz guztiz estalia bere hiru gorpu­tzetan: oinarrian, fustean eta kopan; honek luxuz­ko apainketa ager­tzen du zenbait gai dituzten zerrendez: zerra hor­tzak, sigi‑sagak, zir­kuluetan sartutako palma-hostoak, errosetak eta abar, denak ere zen­tzu estetiko ederrekoak konposaketan.
Guardiako parrokian eta baita Gasteizko elizbarrutiko landa-lurretan ere ikus daitez­ke gainera edertasun bikaineko beste bataiarri ba­tzuk, baina XVI. mendekoak dira jada eta ba­tzuk guztiz platereskoak.
* * *
- agian erromaniko aurrekoa den Ormaiztegikoa,
- Zeraingo gotikoa,
- eta Asteasukoa, isabel­darra jada.
Urregintza Liturgikoa
Sail honetan, bereziki liturgia ospakizunetarako direnetan ere Nafarroa da ondarerik ugariena eta balio­tsuena duena. Aitortu beharrez­koa bada ere, askoz ugariagoak izan zirela Nafarroako ondarearen alor honetan nozitu ziren galerak XIX. mendeko borrokak eta bidegabeko besteren­tzeak zirela medio eta sortutako goseak eragin zituenak.
Nafarroan
Prozesioetako guru­tzeak. Erdi Aroko prozesioetako guru­tzeak ez dira gu­txi Nafarroan. Badira metal desberdinez eginak Aratzurin, Sorauren, Itsason eta abar.
Denetan deigarriena Iruñeko San Zer­ningo guru­tzea da. Egituraz eta estiloz gotiko bada ere, XVI. mende hasierakoa da. Droseleteen az­pian Jesus eta San Satur­ninoren irudiak erakusten ditu, modelatu ausardi­tsu batez landuriko hosto­tza gotikoen “kriseilu” gainetan, Kalbarioa, Birjina eta San Joanen irudiekin. Mul­tzo hau maza gotiko eder batez bukatua dago apostolu­tza eta ia platereskoak diren mendel txikiak dituela.
Iruñea eta Zango­tzako zilargin lantegietatik prozesioetako guru­tze ugari sortu zen (gaur egun gehienak desagertuak dira). Ziurta daitez­ke jada, XV. eta XVI. mendeetatik gordetakoetan Errenazimentuko plateresko ederrak, baina filigrana eta kalatuetan diseinu flamigero tradizionala gordeaz, gotiko leiha­teen trazeria imitaturik.
Jatorriz egitura gotikoa du, eskemaz eta trinkotasunez Parisko Kapera Santua irudikatzen duen Iruñeko erlikia‑on­tzi honek barrual­deko zuloan paz­ko goizeko irudika­tze bat du, emakume santuak hilobira iri­tsi eta aingeruak berria eman zienekoa: “Piztu da...Ikus non egon zen”.
Angeluzuzeneko oinplanoa du eta idul­ki baten gainean dago, lau lehoi txikik eusten diotela; hilobia inguratuz ebanjelioko paz­ko gertaerako lau irudiak eta oinetan lokartuak dauden bi sol­dadu­txo erromatarrek erdira­tzen dute antolaketa.
Mul­tzo osoa zoragarria gerta­tzen da konposizioko irudien modelatuetan asmatu baitzuten, bai neurriz, bai politasunez eta urrez­ko xafletako lore eta geometria gaien diseinuez. Azter­keta estilistikoaren arabera, Felipe “Ederra” zeritzanak eta bere emazte Joanak babesturiko lantegietatik XIII. mendearen az­ken al­deko urregin­tza fran­tsesetik atera zen maisulan bikain bat dela ziurta­tzen da.
Lignum Crucis‑aren erlikia‑on­tzia. Beste garran­tzi handiko erlikia‑on­tzi bat, Konstantinoplako enperadore Migel II.a Paleologoak 1401ean Karlos Noblea erregeari bidalitako erlikiak gorde­tzeko fran­tses lantegietan landutako Lignum Crucis‑ena da. Eliza­txo baten irudia duen pieza hau, lau lehoi txikiz eu­tsitako oinarri gingil­dun zabal baten gainean dago zutik. Goial­detako mugimendua, agian desoreka apur batez nabarmenduz, kontrahormak, leihoak, ar­kuak, arrosa-leihoak eta gableteak osagai dituen antolaketa bat da mul­tzo osoa, saihe­tsetako bi guru­tzez eta erdiko askoz garaiago batez koroa­tzen dena, denak ere kolore oparotasun zoragarriz­ko esmaltez apainduak.
Beso-itxurako erlikia‑on­tziak. Nafarroako urregin­tza gotikoko zerrenda luzeak al­de batera utzi, eta has gaitezen besoa al­txaturiko egitura duten erlikia‑on­tziak badirela aipa­tzetik, esate baterako, Iruñeko San Zer­nin elizakoa.
Sagrarioak eta erlikia‑on­tziak. Badira material desberdinez baina trazu oso finez egindako beste sagrario eta eki‑santu ba­tzuk ere, besteak beste, Oibar­ko San Pedro elizakoa.
Zangozako eki‑santua. Az­pimarra dezagun Zangozako zilargin­tzako benetako bi­txia (dagokion pun­tzoiez egina), Zango­tzako Santa Mariako prozesioetako eki‑santu; ia zalan­tzarik gabe bere jatorrian eukaristia gorde­tzeko sagrarioa izan zena. Txikiagotuz doazen hiru gorpuz­ oktogonal dituen mul­tzo ar­kitek­toniko bat da, Bibliako gaien erliebez apainduriko oinarri baten gainean dago, berau ere oktogonala. Egitura hirukoitz hau guru­tzean hil­dako gizaseme gotiko batez koroatua dago. Hiru gorputzen aurreal­deak irudiz eta kontrahorma eta trazeria gotikoz eginiko saretaz her­tsirik ager­tzen diren leihateen imita­zioak apaingarri dituela; horietako bat sagrarioko atea izan zitekeen.
Araban
Arabako lurral­dean urregin­tzak utzi ditu ale ederrak, inola ere apezgoaren eta nobleziaren baliabide ekonomikoak sagaratuki parrasta­tu zitezkeen garaietan datatu behar­ko liratekeenak. Zilar urreztatuan landuak eta esmaltez apaindurikoak izan ohi dira.
Adatsaren Andre Mariaren erlikia‑on­tzia. Erlikia‑on­tzien alorrean, itxura ar­kitek­tonikoz eginiko Europako moda jarrai­tzen denetan, Kexaako monasterioko Adatsaren Andre Maria deri­tzonaren erlikia‑on­tziak merezi du aipamen berezia, Avignongo lantegiren batetik irtena izan daitekeelarik. Ale zoragarri hau monasterioari Aialako Fer­nan Perezek, Kan­tzelariaren aitak, emana izan zen 1378an.
Poliptiko txiki baten antzera (40 cm garaieran), lau lehoi txikiz eu­tsitako oinaz­pi baten gainean egina dago, eta zilar urreztatuan landua. Ireki eta zabal­du ondoren, gotiko gezi eta gableteez buka­tzen diren bi solairu ager­tzen dira. Erdiko horma-hobian Mariaren irudi polit bat azal­tzen da buruan, altueran 9,50 cm-koa, bularra eskain­tzen diola dirudien samurtasuna Haurrari adieraziz; haurrak, aldiz, amaren ez­kerreko belaun gainean profilez eseririk, amaren mantuaren eusgarri al­dera luzatzen du eskua. Erlikia‑on­tziak eliza­txo baten itxura du. Irekia dagoenean, bere ateetan Haur­tzaroko bost gertaerak ikus daitez­ke: Deikundea, Ikustal­dia, Jaio­tza, Ager­kundea eta Elizan Sar­tzea.
Halako neurrian egina eta mailuz landutako zilarra dela jakinik ezin aurkituko dugu zeinu esanguratsu oso xeherik, baina keinuak oso adierazkorrak eta egokiak dira. Urreztaturiko xafletan eginiko atetila mugikorrak ditu eliza­txoak, erlikiak jaso­tzeko funtzioa duten lauhostoz­ko gunekin.
Biz­kaian
Biz­kaian liturgiako ostilamendua dokumentuetan ugaria bada ere, esan behar da Erdi Arotik guganaino iri­tsi dena zatikatua, urria eta, nolabait esan, pobre samarra dela.
Prozesioetako guru­tze eder ba­tzuk baditu Elizbarrutiko Museoak, Etxeberriako San Andres elizatik ekarriak, kobrez­koak, eta Bolibar­ko Santo Tomasena.
Lan famatu moduan hartu behar dira zilarrez­ko bi kopoi, Santur­tziko San Jurgi elizatik ekarritako urreztaturikoa bata, eta Igorreko elizako beste bat, biak ere XVI. mende hasierakoak. Horiez gain, Bilboko katedraleko in­tsen­tsu‑on­tzi zoragarria.
Gipuz­koan
Erdi Aroko liturgiako zilargin­tza gaietan Gipuz­koako arte al­txorrari dagokionez, gogora di­tzagun Donostiako Elizbarrutiko Museoak jasoak dituen alerik balio­tsuenak.
Besteak beste, Leintz Ga­tzagako Dorletako santutegitik datorren letoiz­ko in­tsen­tsu-on­tzia, goiko zatian trilobulatuzko egitura kalatu eder ba­tzuk dituena.
Prozesioetako guru­tzeak. Museo berean probin­tziako hainbat parrokitatik bil­dutako prozesioetako lau guru­tze ikus daitez­ke: Zumarragakoa, Bergarakoa, Albiztur­koa eta Goia­tzekoa.
- Zumarragakoa XVI. mendeko zilarrez­ko ale izugarri bat da, gotiko berantiarreko guru­tzeek berez­koa duten ikonografiarekin: Guru­tzil­tzaturiko Kristo, lau besoen lirio-lorez­ko muturretan tetramorfoak dituen gurutzea, ukitu plateresko nabaria badu ere, ez zaio falta filigrana gotikorik; nafar lantegiko lana izan daiteke.
Edalonon­tzi sagaratuak. Mutrikutik datorren zilarrezko kaliza urre-kolorekoak gotiko aberats bat ager­tzen du (emaileen idaz­kuna duena), landare gaietan eta familiako armarria zokalo kalatuan, filigranazko hel­dulekuan, gailurreria gotikoa duen korapilo apartan eta kanpai egiturako kopa apaingarrian.
- Beste urreztatutako kaliza batek, Asteasutik datorrenak, aurrekoaren egitura eta estilo oso parekoa du.
- Bada beste urreztaturiko zilarrez­ko bake‑emai­le bat, erdian Guru­tzetik Eraistearen irudi gotiko‑flamenkoa duena.
Horretaz gainera badira plateresko estiloko bi eki‑santu urreztatu, baina gotiko arrasto garbiak dituztenak.
Laburpena
Baskoniako gotikoaren historia labur­tzea ez da gauza erraza, euskal lurral­de guztien el­karren arteko ezaugarriak bila­tzen hasiz gero, hauetan guztietan ez bai­tzuen erregimen politiko bat berak gobernatzen, ezta urrik eman ere; erreinu desberdinetakoak izanik, gizartean, ekonomian eta kultura mailan nolabaiteko areriotasun sentipenak sorrarazi zituen honek, senideen artean elkartasun-harremanak sortzeko oso al­dekoak ez zirenak, alegia.
Nafarroa: fran­tsesturiko artea
Nafarroan, Karlos III.aren erregeal­diak luxuzko eta fintasunezko artea ekarri zuen ediletara. Oso nabaria da errege Noblearen gorteko distira-zaletasun beroa eta europar gainerako gorteekin leian ibil­tzeko borondatea. Izan ere, beren osa­ba‑izebak imitatuz, Berry-ko eta Borgoinako Duke hauek izan ziren “nazioarteko estiloa” izeneko dotoretasunaren susta­tzaileak. Eta bal­din­tza hauek denak ez ziren eragozpen izan Nafarroa izateko XV. mendeko gotiko loreztatuko adieraz­penik nabarmenenak izan zituen eskual­dea, nahiz eta geroztik errege­tzaren aginpideko batasuna gu­txiago­tuz joan, honako hauen ondorioz: dinastien arteko borrokak, nobleen esku-hartze politikoa eta Beaumondarren eta Agramondarren arteko borrokak.
Lehen euskal burgesiaren artea
Ulertu egiten da, gainerako probin­tzietan, Frantziako gortearen tradizioari hain lotua zegoen arteak nafar monar­kiaren il­do berberak ez jarraitu izana. Politikoki Gaztelako koroaren menpean egoteak probin­tzia hauetan nobleziaren ahul­tzea eta burges klasearen sorrera ekarri zuen. Haz­kunde demografiko eta ekonomikoa nabari­tzen da, XV. mendearen bigarren hamar­kadatik aurrera eta, era berean, hiriko gizartearen barruan etena: abera­tsak eta behar­tsuak. Hiriko burgesia klaseburu bihurtu zen eta Bilbok ekonomia haz­kunde nabarmena ezagutu zuen, Kantauriko lehen portua izatera iri­tsi zelarik. Leinu nobleak amorrual­di ba­tzuk izan ondoren, XV. mendearen bigarren zatian, beren aginpidearen amaierara iri­tsi ziren.
Bodo (etnia)
Bodoak ( ahoskatua) Indiako ipar-ekialdean dagoen Assam estatuan bizi den talde etno-linguistikoa da. Euren hizkuntza, bodoera, sino-tibetar familiakoa da. Nepalen bizi diren Bodo-Kachari herri honen kideei mech diete.
Gotikoa Euskal Herrian
Formen estilizazioa
Guztietariko “gotiko” izenari eu­tsi bazaio ere “gotiko flamigero” izeneko estilo berri bat da. Henri Focillonen ustez, edozein estilok az­ken al­dia iristean iragan behar duen edertasun eta manierista gutizien az­ken garai bat baino gehiago, bal­din­tza jakinetako arrazoi historikoetan oinarrituriko artea dela ulertu behar da; Europako monar­kia ahal­tsuen adieraz­pen eta finkapen-garaikoa, adieraz­pide modu berriak eska­tzen dituen errege­tza berrien gorespen eta harrotasunezko al­dikoa.
Hispaniako hainbat eskual­detan, neurrietan eliza orain apur bat apalagoa zen (salbuespen ba­tzuk izan ezik, esaterako, Sevillako Katedrala), baina handitasunean galera zenak, gizatasunez eta edertasunez irabazi zuen.
Eraikinen nerbioak estilizatu egin ziren. Aurreko izar-gangetan sarez­ko bateratze konplexuak osatu ziren, era desberdinetako lotura ugariagoen bitartez, gangari eustea baino gehiago hondoa apain­tzeko asmoa izango balute bezala. Arbotante eta pilastretan uhindurak bilatzen ziren; hauek, ba­tzuetan kiribil egitura hartu bazuten ere zutabe finez osatuak gel­ditu ziren. Kapitelak, desager­tzen ez badira, txikiagotu eta poligonoz­koak bilakatu ziren.
Hříměždice
Hříměždice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 397 biztanle ditu eta 8,5 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
Gotikoa Euskal Herrian
Formen estilizazioa
Harriz­ko profil suhar horiek izen berria eman zioten flamboyant edo flamigero estiloari. Inolako zalan­tzarik gabe, gehiago gogorarazten dute festa-giroko dan­tzaren bizitasuna Erdi Aroko gazteluen gar­txutasun sendoa baino. Nobleen bizimodu gataz­ka­tsua jauregiko erosotasunean bigun bihurtu zeneko al­dia zen. Gaztelu eta elizetan dorre graziosoak al­txatzeko al­dia zen, airearen arintasunarekin leian ibili nahi balitz bezala sortu ziren katedraletako geziak, harriz­ko titakadura erakargarriak zituztela. Kontrahorma eta ostikoetan dorre­txoak zuti­tu eta eli­z atariak gablete eta pinakulu zorro­tzez koroa­turik.
Flamigeroaren sarrea
Historialari ba­tzuen ustez, estilo flamigeroaren jatorria Ingalaterran bilatu behar da. Handik igaroa baitzen Fran­tziara XIV. mendearen az­ken al­dian. Dena dela, herrial­de horietan aur­kitu zituen adieraz­penik distira­tsuenak. Hispaniako arte historialariak konturatu dira Espainian ez dela aur­ki­tzen, bere egitura eta ikuspegi orokorrean, Fran­tzian ikus daitekeen zenbait elizetako itxura hain kargatu eta konplexua duen elizarik. Osagai flamigeroak Oviedo, Mur­tzia, Burgos, Sevilla eta abarretako katedraletan besterik ez dira ikusten.
Euskal probin­tziak, korronte iragankor bat. Gaztelaren eragina bal­din bazuten ere, gotikoaren az­ken al­di horretan, euskal probin­tziek ez zuten Gaztelako gar­txutasun estilistikoaren lekukotasunik behar izan, gizarte-mailako arrazoiengatik nahiz estetikoengatik.
Euskal Herriak programaturiko gar­txutasunean darrai. Bere probin­tzietan, esparru zabalen al­derako zaletasun eta gustua salbuesten bada, oso nabaria da etxezainek, edilek eta eliz agintariek gehiegiz­ko gastuak mozteko eta harginen eta eskulturagileen lana zaintzeko jar­tzen duten arreta. Bestal­de, ez dirudi barrokismoak eran­tzuten dionik Euskal Herriaren espirituari.
Hříměždice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1488 urtean egin zen.
Gotikoa Euskal Herrian
Flamigeroaren sarrea
Errege Noblea bera izan zen katedraleko klaustroari espiritu berbera eran­tsi ziona, nahiz eta, aurretik esan dugunez, katedrala bera, ar­kitek­turaz­ko gar­txutasun zorrotz izaeraz jan­tzia izan. Dena den, Fran­tziako gorteetako artearen gertutasuna lagungarri izan zen, jada oso aurreratuak zeuden klaustroko lanetan, flamigeroaren grazia al­dera ireki­tze garbia gauzatuz. Katedraleko guru­tzadurako arrosa-leihoak mendearen bukaeran egin ziren eta artean amaitu gabe ziren klaustroko hormarteak estilo berria eran­tsi zi­tzaienean, alaia eta festa girokoa. Begi bistan ditugu gaur egun ondorioak: iparreko, hegoal­deko eta batez ere mendebal­deko galerietako ar­kuen zati bat koroa­tzen duten gablete zorro­tzak dira, diseinu flamigero kalatuz­koak; mul­tzo osoa ez zen XVI. mendera arte bukatu; espiritu beraren emai­tza da, batez ere, klaustro gainera igo­tzeko eraiki zen helize egiturako eskailera.
Az­ken gotikoaren lorra­tzaren atzetik
Az­ken gotikoko estilo manierista berari eran­tzuten diela dirudi, adibidez, Aguraingo Santa Marian ikusten diren zutabe­txo finak ezarrian dituzten zilindro-formako pilareen lerroz­ko mehe­tzeek nahiz Bilboko San Antonekoek, edo Portugaleteko parrokiakoek eta Balmasedako San Seberinokoek.
Irudigin­tzan, garai honetan, dogmen objetibotasunaren gainetik jar­tzen hasi zen sentimendu subjektiboa. Giza sentimenduen adieraz­pen hau indarra hartuz joan zen errenazimenduko artean amaitu bitartean. Aipa dezagun, gotiko berantiarraren atal honetarako terminus a quo gisa finkatu genuen data (1397), Devotio Moder­na izenez ezagutzen dena zabal­du zuten El­karte Bizi­tzaren Ermandadea (1398) Flandesen eratu zeneko data ere badena. Estilistikoki manierista alaitasunaren eta nazioarteko estiloaren fintasunen garaia ere bada. Irudi santuak graziaz kulunka­tzen dira, an­tzinako estiloaren segurtasuna saihestuz; Errenazimentu inguruetan arte profanoa erabil­tzen hasi zen eta eszena mundutarraren mugimenduek sagaratutako artearen adieraz­pideak ku­tsatu zituen.
Arte figuratibo gu­txi dago Euskal Herrian (Nafarroaz aparte) manierista garaiko ikonografiarekin, Espainiako edo Fran­tziako eskual­deetan ikus daitekeenekin alderatzeko. Hala ere, beharrez­koa da esatea, Euskal Herriko jauregi eta kaperetan XV. mendearen az­kenean finkatu zela gotiko lore­tsuarekiko zaletasuna eta hau dela hispaniar‑flamendar artearen inportazioa argi­tzen duena.
Errege Katolikoen erregeal­dian gotiko lore­tsua “isabel­dar” izenekoaren ezaugarri bereziak har­tzen hasi zen. Espainia osoan eta Euskal Herrian bereziki XVI. mendearen lehen hamar­kadetan gotiko lore­tsuaren, isabel­darraren, mudejarren eta platereskoaren ur‑lasterrak el­kartu egin ziren, ideia berrien eta egitura berrien erreka handi den Errenazimentuan buka­tzeko.
Gingibitis
Gingibitis hortzoiaren hantura da. Hortzean eta hotzoian bakterioek eratzen duten xafla batek sortzen du gingibitisa. Hortzoiak erraz hasten dira odoletan; hori da eritasun honen ezaugarri nagusia. Gingibitis kronikoa garbitasun egoki baten bidez senda daiteke. Bada beste gingibitis-mota bat, larriagoa, zauriak sortzen dituena eta hortzoietan kalte larriak eragiten dituena.
Viktoria Suediakoa
Victoria Ingrid Alice Désirée (Stockholm, Suedia; 1977ko uztailaren 14a), ezagunagoa Viktoria Suediakoa bezala, Suediako printzesa oinordea. Karlos XVI.a Gustavo Suediakoa eta Silvia Suediakoaren lehen alaba. Suediako printzesa oinordea (Sveriges Kronprinsessa) eta Västergötlandeko dukesa (Hertiginna av Västergötland) tituluak ditu, baita  Berorren Maiestatea trataera ere. Gaur egun, munduko tronu baterako dagoen printzesa oinorde bakarra da.
Biografia
Suedian jaio zen 1977. Garai horretan Lege Salikoa zegoen indarrean, beraz, emakumea izateagatik Viktoriak ezingo zuen bere aitaren (Karlos XVI.aren) tronua heredatu.
Suediako Parlamentuaren aurrean elkartu ziren talde feministen presioari esker, konstituzioa aldatu, Lege Salikoa indargabetu, eta Lege Kognatikoa ezarri zen. Horrela, tronuaren oinordekoa erregearen lehenengo semea edo alaba izango zela legeztatu zen, umearen sexua kontuan hartu gabe. Legea ezarri zenerako (1980) Karlos Filipe Suediakoa (Karlos XVI.aren semea) jaioa zegoen, baina Parlamentuak erabaki zuen lege horrek atzeraeraginezko ondorioa zuela, eta horregatik, Viktoria izendatu zuten ofizialki printzesa oinorde.
Viktoriak tronua hartzen duenean, Suediako hirugarren erregina izango da; Lehenengoa Kristina Suediakoa izan zen (1626-1689), eta bigarrena Ulrika Leonor Suediakoa (1688-1741).
Milltown (Hego Dakota)
Milltown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hutchinson konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Viktoria Suediakoa
Biografia
1977. urtean onartu zuen anorexia gaixotasuna zuela, gerora gaindituko zuen gaixotasuna.
2010eko ekainaren 19an, Viktoria Daniel Westlingekin ezkondu zen Stockholmeko San Nikolas katedralean, eta 2012an alaba bat izan zuten: Estela Suediakoa.
Schwyz kantonamendua
Schwyz kantonamendua Suitzako 26 kantonamenduak bat da.
Hiriburua Schwyz hiria da.
Barrutiak
Schwyz kantonamendua ondorengo barrutiek osatzen dute:
Jacobus (Pennsylvania)
Jacobus Pennsylvaniako borough bat da. York konderrian kokatua dago. 2010ean 1,841 biztanle zituen, 2.44 kilometro koadrotan banatuta.
Rustenburg
Rustenburg Hegoafrikako iparraldean kokatuta dagoen hiria da. 395.761 biztanle ditu, 2001eko erroldaren arabera. Hiri hau, oso ezaguna da, munduko bi platino meategirik handienak baititu bertan. 2010. urtean, FIFAren Mundu Txapelketaren hiri-antolatzaileetako bat izango da.
Tscherskia triton
Tscherskia triton Tscherskia generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Careproctus mollis
Careproctus mollis Careproctus generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Agon (lehia)
Agon (ἀγών) hitz greziarrak konkretuki “lehia” edo “txapelketa” esan nahi du, edozein motatakoa. Gaur egunera iritsi den agonen erreferentzia ezagunena kirol txapelketei loturiko agonena izan da, baina kontuan hartu behar da beste esparru batzuetara ere zabaltzen zirela: lehiaketa literarioak, poesia eta antzerkigintza ingurukoak, baita musikaren arlokoak ere. Hala ere, esan bezala entzutetsuenak kirolarekin erlazionatutakoak ziren
Jatorriaren inguruan, adituek joko agonistikoen jatorria erlijioan ezarri dute, konkretuki heroi lokalei eskainitako hileta jokoetan. Iturri idatzietan aurkitzen ditugu hileta joko hauen testigantza zaharrenak, Iliadaren XXIII. kantuan, non agonei buruz hitz egiten duen Homerok. Akilesek, Patrokloren omenez antolatzen dituen joko funerarioak aipatzen dira, zeintzutan gudariek kirol desberdinetan lehiatzen duten.
Aro Arkaikoan agonen fenomenoak hazkunde handia izan zuen, eta konplexuagoa eta askotarikoagoa bilakatu zen. Agon hauek estatusa, ohorea eta heroitasuna lortzeko tresna bihurtu zirelarik.
Agon motak
Aro Arkaikoan zenbait faktoreek eraginda; kolonizazio prozesua, polisen arteko norgehiagoka, tiranoen papera edo aristokraten estatus adierazi nahia besteak beste, jokoek gorakada handia izan zuten eta poleis eta santutegi askotan instituzionalizatu egin ziren K.a. VI. mendean zehar. Hala ere, bi maila desberdinetan sailkatzen ziren agon hauek: panhelenikoak eta joko lokalak (edo “zibikoak” bezala ezagutuak ere).
Jaialdi lokalak Jai “Krematistikoak” bezala ere ezagutuak izan dira hauetan saria balore materialekoa izaten zelako. Eskualde mailan edo eremu lokalean ospatzen ziren, nahiz eta urruneko jendeak ere parte har zezaken zenbait ekintzetan.
Ehunkada poleisek eta santutegiek ospatzen zituzten mota honetako agonak, eta hauek aurrera eramateko azpiegiturak ere eraiki zituzten. Poleis askotan eskultura atletikoak eta garaipen dedikazioak egin zituzten, baita txanponetan diseinu bereziak euren agon lokalak aditzera emateko. Joko hauen erakargarri handiena saria izaten zen, eta hiri estatuaren poliadari, edo santutegiko jainkoari eskainia egoten zen, beti testuinguru erlijiosoaren barruan.
Joko panhelenikoak berriz, santutegi panhelenikoei loturik ospatzen ziren agonak ziren. Izenak berak dioenez, poleis guztietako biztanleak erakartzen zituzten; hots, bertan greziar guztiek parte hartzeko aukera zuten. Bertako lehiaketek zuten ospe eta prestigioaz gain, balio sinboliko handiak bereizten zituen gainontzeko agonengandik.
Zaharrenak Eliden ospatzen ziren Joko Olinpikoak ziren, iturrien arabera 776tik aurrera antolatzen hasi zirenak. VI. mendetik aurrera Delfoseko Joko Pitikoak (Apolori eskainiak), Korintoko Istmikoak (Poseidoni eskainiak) eta Nemeakoak (Zeusi eskainiak) ospatzen hasi ziren aurrekoen arrakasta ikusita. Lau hauek osatzen zuten Joko Panhelenikoen “periodoa” edo zirkuitua. Joko Olinpikoak eta Pitikoak lau urtetik behin ospatzen ziren, beste biak, berriz, bi urtetik behin.
Agon hauek ez zeukaten programa “estandarizaturik”, baino guztietan zenbait froga komun ospatzen ziren. Kirol eta hipika lehiaketez gain, bestelako txapelketak ere antolatzen zituzten agon hauen baitan: musika, errezitazio, antzerki, arte eta kasu batzuetan txalupa lasterketak ere.
Joko Panhelenikoek sari modura adarrez egindako koroa ematen zuten; eta esan bezala, lau joko hauek periodos deiturikoa osatzen zuten, hots, “koroa sakratuko jokoen zirkuitoa”. Agon hauetan greziar guztiek parte har zezaketen, eta atleta guztien helburuen gailurra periodonikes edo “zirkuitoaren garailea” izatea zen, hau da, lau santutegiko agonetan garaipena lortzea.
Labroidei
Labroidei arrain pertziformeen hamazortzi azpiordenetako bat da. Barnean familia hauek ditu:
Kiderik ezagunenak durdoak edo karraspioak dira.
Generoen bilakaera
Hona hemen azpiordenaren barruan dauden generoen bilakaera:
Txorizo-ogitarteko
Txorizo-ogitarteko txorizo-xerrak dituen ogitartekoa da. Batzuetan epel (txorizo onduarekin) eta bestetan bero (txorizo erreta edo frijituarekin) hartzen dute. Espainiarren %3a hauxe duten jakirik gustukoena.
Itzal-antzerki
Jatorria
Itzalen antzerkiak tradizio luzea du. Lehen gizakiak sinbolo erlijioso gisa bere haitzuloko suaren aurrean aurkituak, itzalen haur-jolasa baliabide dramatikoa eta jatorri magikoko ikuskizuna da. Txinatar itzalak Ekialdean garatu ziren hagaxken txotxongiloak, itzalen txotxongiloak eta hari txotxongiloak, hau da, txotxongilo mota ezberdinetatik abiatuta, Indonesiako Javako Wayang kulit kasu. Geroago, Europako Karagöz turkiarra eta haren baliokide greziarra, Karagiozis, ere garatu ziren.
Zinemaren aurrekaria
Itzal-antzerkiak lehen lorpenetako bat izan daitezke mugimendua pantaila baten gainean erreproduzitzeko, eta, beraz, zinemaren aurrekari urruna izan daiteke.
Hříšice
Hříšice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 330 biztanle ditu eta 11,67 kilometro koadroko azalera. Jindřichův Hradeceko barrutian dago.
Sarry (Saona eta Loira)
Biztanleria
2007an Sarry udalerrian erroldatutako biztanleak 124 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 73 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 57 etxebizitza nagusietatik 42 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 71 ziren, horien artean 50 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 50 pertsona aktiboetatik 47 lanean zeuden (30 gizon eta 17 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sarry udalerrian 53 unitate fiskal zeuden, 126 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.825,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 finantziazio enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Magdalena Lobnig
Magdalena Lobnig (St. Veit an der Glan, 1990eko uztailaren 19a) austriar emakume arraunlaria da. Bi Udako Olinpiar Jokoetan esku hartu zuen. Rio 2016 Rio de Janeiro 6. postua lortu zuen skiffean, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, (Tokio), non zilarrezko domina lortu zuen modalitate berean.
Gorka Izagirre
Gorka Izagirre Insausti (Ormaiztegi, 1987ko urriaren 7a - ) euskal txirrindularia da, 2009z geroztik profesionala dena. Ordiziako Klasika hiru aldiz irabazi du eta 2017an Italiako Giroan etapa bat ere bai.
2019an Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketa irabazi zuen.
Aita Jose Ramon Izagirre ziklokrosari ohia du. Bere anaia Ion ere txirrindularia da.
Palmaresa
2010 2012 2014 2015 2017 2018 2019 2020 2023
Mildred (Kansas)
Mildred Kansasko hiri bat da. Allen konderrian kokatua dago. 2010ean 28 biztanle zituen, 0.53 kilometro koadrotan banatuta.
Stalettì
Stalettì Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Stalettìk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hříškov
Hříškov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 393 biztanle ditu eta 10,24 kilometro koadroko azalera. Lounyko barrutian dago.
Kylertown (Pennsylvania)
Kylertown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Clearfield konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hříškov
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1398 urtean egin zen.
Squillace
Squillace Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Squillacek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Emilio Alonso Arbeletxe
Emilio Alonso Arbeletxe (Habana, - Madril, ) euskal herritar saskibaloi jokalaria izan zen.
Obwalden
Hiriburua Sarnen da.
Udalerriak
Obwalden kantonamenduak ez du barrutirik. Kantonamendua ondorengo udalerriek osatzen dute:
Jamestown (Pennsylvania)
Jamestown Pennsylvaniako borough bat da. Mercer konderrian kokatua dago. 2010ean 617 biztanle zituen, 2.16 kilometro koadrotan banatuta.
Ixobrychus novaezelandiae
Ixobrychus novaezelandiae Ixobrychus generoko animalia zen, jada iraungia. Hegaztien barruko Ardeidae familian sailkatzen zen.
Etxague jeneralaren kalea (Donostia)
Etxague jeneralaren kalea gaur egungo Donostiako Parte Zaharreko kalea da nahiz eta, berez, Ekialdeko Zabalgunearen kalea izan (Parte Zaharreko biztanleentzat "Ensantxea"). Aldamar kaletik Salamanka pasealekuraino doa.
Kalearen izena
Rafael Etxague militar liberalak (Donostia, 1813 - Madril, 1887) goi kargu desberdinak bete zituen Espainian, besteak beste, jeneral gorena Puerto Ricon eta Filipinetan. Eduardo Datoren gobernuan gerra-ministro izan zen. Hil ondoren, bere gorputza Donostiara ekarri zuten. Donostian ohore guztiekin jaso zuten eta egun bertsuetan Udalak zabalguneko kale horri bere izena eman zion.
Étienne Jodelle
Étienne Jodelle (Paris, Frantzia, 1532 - 1573) frantsesezko poeta izan zen. La Pléiade poeta-taldeko kidea. Cléopâtre captive (1552, Kleopatra gatibu) da haren lan aipagarriena, Frantzian idatzi zen lehen tragedia klasikoa. Beste tragedia batzuk ere idatzi zituen, besteak beste, Didon se sacrifiant, eta komedia bat aurkeztu zuen: Eugène ou la Rencontre (1552, Eugène edo topaketa).
Milford (Kansas)
Milford Kansasko hiri bat da. Geary konderrian kokatua dago. 2010ean 530 biztanle zituen, 1.54 kilometro koadrotan banatuta.
Kinona
Kinona konposatu dikarbonilikoa da, sei karbono-atomoz osatutako eraztun bat edo bat baino gehiago dituena. Kinonak kristal horiak dira, usain sarkorrekoak eta sukoiak. OH eta NH2 funtzioak orto- eta para- posizioetan dituzten difenolen edo diamino deribatuen oxidazioz lortzen da. Koloregaiak egiteko erabiltzen dira, baita oxidatzaile eta erreaktibo analitiko gisa ere.
Cerro Tronador
Cerro Tronador, hegoaldeko Andeetan, Argentina eta Txileren arteko mugan, dagoen geruza-sumendi iraungia da. Barilochetik 90 kmra dago. 3.491 mko garaiera dauka. Hermann Claussenek, 1934ko urtarrilaren 29an, egin zuen lehenbiziko igoera.
Lophiomys imhausi
Lophiomys imhausi Lophiomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Lophiomyinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Careproctus narilobus
Careproctus narilobus Careproctus generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Artemis 2
Artemis 2, ofizialki Artemis II, NASAren Artemis programaren bigarren misioa da, eta NASAren Orion espazio-ontziaren programatutako lehen gizaki eskifaidun misioa. Espazio Jaurtiketa Sistemak 2024ko azaroaren jaurtitzea aurreikusi du.
1972ko Apollo 17 misiotik Ilargira bidaiatu eta berau orbita baxuan itzulinguratuko duen lehen mizioa izango da.
Misioak 10 egun irautea planeatu da eta 4 kideez osatua egongo da: Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch eta Jeremy Hansen.
Nidwalden
Nidwalden kantonamendua Suitzako 26 kantonamenduetako bat da.
Hiriburua Stans da.
Udalerriak
Nidwalden kantonamenduak ez du barrutirik. Kantonamenduko udalerriak ondorengoak dira:
Cham (herria)
Chamak (chamez: Urang Campa; người Chăm or người Chàm; ជនជាតិចាម) austronesiar talde etnikoa da, Kanbodia eta Vietnam arteko eskualdean jatorria duena. Euren hizkuntza, chama, malaio-polinesiar familiakoa da. Pol Poten agintaldian diaspora zabala sortu zen Malaysian.
Sweetita
Sweetita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Sweetita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Artemis 3
Artemis 3, ofizialki Artemis III, NASAren Artemis programaren hirugarren misioa da, Ilargi zoruan gizakiak eramateko helburua du.
2025eko abenduan jaurtitzea aurreikusia dago eta Artemis programaren gizaki eskifaidun bigarren misioa izateaz gain, 1972ko abenduko Apollo 17tik Ilargian lurrartutako lehen eskifaidun misioa ere litzateke.
Craugastor merendonensis
Craugastor merendonensis Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Taverna
Taverna Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.