cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Séez
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 220 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 61 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 9 higiezinen enpresak ziren, 19 zerbitzu enpresak ziren, 47 administrazio publikoko enpresak ziren eta 16 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 70 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 11 igeltseroak, 9 margolariak, 20 zurginak, 4 iturginak, 7 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 3 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 3 okindegiak, 1 elektrotresna denda zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Séez udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 576 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1  eta anbulantzia 1  bat zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Galestar nazionalismo
Galestar nazionalismoa (Cenedlaetholdeb Cymreig, Welsh nationalism) Galesko autodeterminazioa nahiz independentziaren aldeko politika mugimendu eta ideologia nazionalista bat da. Herrialde honetako kultura, historia eta gales hizkuntzari garrantzi handia ematen dio. Galesko nazionalismoaren barnean burujabetza soila eta Galesko Biltzar Nazionalaren eraketa nahiz Erresuma Batutik erabateko independentzia nahi dutenak daude.
Mugimendu politiko gisa XIX. mendean antolatu eta XX. mendean zehar zabaldu zen. Galesko nazionalismoaren alderdi nabarmenena Plaid Cymru alderdia da (1925ean sortua), aldiz politikari ezagunenak William Ambrose Bebb, Saunders Lewis, Gwynfor Evans, Dafydd Iwan, Ieuan Wyn Jones eta Dafydd Wigley izan dira.
Erresuma Batuaren beste nazionalismoen aldean (Eskoziakoa, Ipar-Irlandakoa...) Galesko nazionalismoak berebiziko garrantzia eman ohi dio berezko hizkuntzari. Aldarrikapen politikoak egin aurretik, XX. mendearen hasieran aldarrikapen linguistikoak egin zituzten lehenengo abertzale galestarrek.
1997an Galesek autonomia politikoa eta berezko Parlamentua (Galesko Biltzar Nazionala) eskuratu zuen britaniar gobernutik, Eskoziarekin batera. Plaid Cymru alderdi abertzalez gain, Galesko alderdi laboristak ere autonomiaren aldeko eskaera egin zuen.
Galesko abertzaletasunaren indarra, bertako Parlamentuan, %20 ingurukoa da (2021ean). Plaid Cymru alderdi abertzaleak Gales mendebaldeko eta ipar-mendebaldeko eskualde galesdunetan eskuratu ohi ditu emaitzarik onenak. Plaid Cymru da Galesko alderdi abertzale nagusi eta hegemonikoa, eta berarekin batera herri-mugimendu abertzale nagusia Cymdeithas yr laith Gymraeg (Gales Hizkuntzaren Elkartea) da, hizkuntzaren aldeko presio-taldea.
Xabier Isasa Irigoien
Xabier Isasa Irigoien (Oiartzun, 1966ko ekainaren 2a - ) gipuzkoar txirrindulari ohia da, pistan aditua.
Ibilbidea
1988an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. Bertan 4 km jazarpen taldeko modalitatean aritu zuen.
Torre de' Picenardi
Torre de' Picenardi Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Torre de' Picenardik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bizkaiko Labe Garaiak
Bizkaiko Labe Garaiak edo Altos Hornos de Vizcaya (AHV) 1902an sorturiko enpresa siderometalurgikoa izan zen. Euskal Herriko industria metalurgikoaren enpresa garrantzitsuena izan zen. Era berean, XX. mendearen zati handi batean Espainiar estatuko garrantzitsuena ere izan zen. Garai onenetan 14.000 langiletik gora izatera heldu zen (1969ko datuak ); 1980an, siderurgia sektorean industria-birmoldaketak hasi zirenean, 11.000 lanpostu zuzen eta 40.000 induzitu ziren.
Aurrekariak
Bizkaiko burdinak garrantzi berezia izan zuen industrializazio prozesuan. Lehen aipatu diren burdinolek, eta Somorrostrotik ateratzen zen kalitate handiko metalak merkatu ona zuten Europako Atlantikoan. Gainera, Bilboko portua leku estrategikoa zen nazioarteko merkataritza hori egiteko: produkzio lekutik gertu, Gaztelako artilearen portu naturala zen, Europan asko kontsumitzen zen produktua. Barkuek artile hori garraiatzen zuten, eta burdina pisua emateko erabiltzen zuten, bereziki Ingalaterrara , baina baita Amerikara ere. Burdina zeramatzaten itsasontziek bueltako bidean beste produktu batzuk ekartzen zituzten, eta bide horretan garrantzia hartu zuen Bilbo-Cardiff bideak: Galesera burdina eramaten zen eta bueltan ikatza ekarri, Asturiasen produzitzen zena baino kalitate hobea zuena. 1856an egoera guztiz aldatu zen: Henry Bessemerrek bere izena daraman prozesua patentatu zuen. Bizkaiko burdinak askoz emaitza hobeak ematen zituen, fosforo gutxi zuelako; Erresuma Batura egindako esportazioak biderkatu ziren. 1863tik aurrera burdinaren salmenta erraztu zen, fiskalitatea aldatzearen ondorio.
Bilbo-Cardiff garraioak burdina eramaten zuen eta kalitate handiko ikatza ekarri. Hori baliatuz, Barakaldo eta Sestao inguruan industria berria sortzeko aukera zegoen. 1880ko hamarkadarako Nuestra Señora del Carmen (1854an sortua) eta San Francisco del Desierto enpresak zeuden itsasadarrean behera. Bigarrena, "La Mudela" izenaz ere ezaguna eta Sestaoko Desertun kokatua, 1880an sortu zen. . 1886an José Martínez Rivasek erosi zuen eta Altos Hornos San Francisco izena hartu zuen. 1882an, Sestaon La Vizcaya (Sociedad Anónima de Metalurgia y Construcciones Vizcaya) sortu zuten hainbat inbertsorek, eta 1892an La Basconia Basaurin. Honen ondoan eraiki zuten Sociedad Anónima Iberia 1890ean. Industria guzti honek ez zuen ikatz nahikorik, eta horretarako 1894an La Robla trenbidea sortu zen, León eta Palentziako probintziatik ikatz merkeagoa ekartzeko. 1895 iritsi zenean 14 siderurgia fabrika garrantzitsu ziren Bizkaian, eta laster hasi zen elkartze prozesu bat, Bizkaiko Labe Garaiak sortzeko bidean.
Symphysodon discus
Symphysodon discus Symphysodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Bizkaiko Labe Garaiak
Enpresaren sorrera
Altos Hornos de Vizcaya 1902ko apirilaren 29an sortu zuten Bilbon, honako enpresak fusionatu ondoren: Altos Hornos y Fábricas de Hierro y Aceros de Bilbao, La Vizcaya eta La Iberia. Enpresa hauek Europa osoan zehar esportatu zuten burdin bizkaitarra, eta lehiakortasuna hobetzeko bat egin zuten. Fundazioan, herrialde osoko enpresaburuk handiena izan zen eta bere egoitza nagusia Sestaon zegoen, burdin meategien eta portuaren ondoan kokatutako udalerria, hain zuzen ere. Leku estrategikoa, beraz.
Emerald (Wisconsin)
Emerald Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. St. Croix konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bizkaiko Labe Garaiak
Enpresaren sorrera
AHVren sorrerak komertzioa sendotu zuen, eta horri esker, ontziola berri asko sortu ziren, Astilleros del Nervión eta Compañía Euskalduna.
AHVak altzairua hornitzen zuen, baina minerala, langileak, lanabesak eta trenbide sare egonkor bat behar zituen, eta horrek Bizkaiko industrializazio erraldoia eta enpresa dibertsifikazioa eragin zituen.
Bigarren Industria Iraultza
Gerrate Zibilaren ondoren, Bizkaiko Labe Garaiek landa-exodoa erakarri zuten, eta Bilbo Handiko ekonomiaren dinamizatzaile bihurtu ziren, Espainia osoko etorkinak bereganatuz. Hortaz, Bilbo Handia estatu osoko hirigunerik handienetarikoa bihurtu zen. Horren ondoren, 1994an, CSI (Corporación de la Siderurgia Integral) deituriko taldea sortu zen, 1997an Aceralia Corporación Siderúrgicaren jatorria. Gaur egun, Arcelor taldearen parte da.
Itxiera
1980-1990eko hamarkadan krisiak gogor jo zuen Euskal Herri osoa, Bilbo Handia batez ere, eta AHV enpresa zaharrak ateak itxi zituen eta horrekin batera, Astilleros Euskalduna bezalako enpresek ere. Gaur egun, berrindustrializazioa gauzatu ostean, Acería Compacta de Bizkaia - ACB deituriko enpresa sortu da, CSP teknologia bidez urtean 3 milioi tona altzairu ekoizten dituenak.
Teila
Teila eraikuntzen estaldura egiteko erabiltzen den pieza da, buztin egosiz egin ohi dena. Badaude teilatuak egiteko beste erak, baina, izenak dioen bezala hau estaldura nagusia da Euskal Herrian.
Formaren arabera, honako teilak daude:
Polizia
Polizia indar politikoen menpe egonda hiritarren segurtasuna eta ordena publikoa mantentzeaz arduratzen den segurtasun indarra da. Hitza latineko politīa hitzetik dator, grezierazko πολιτεία, politía hitzetik eratorria, πολις=hiria, administrazioa eta gobernua esan nahi duena. Gaurko esanahia frantsesez agertu zen lehen aldiz XVII. mendean, lege eta ordena mantentzearen esanahiarekin.
Highland Beach (Florida)
Highland Beach Floridako herri bat da. Palm Beach konderrian kokatua dago. 2010ean 3,640 biztanle zituen, 2.9 kilometro koadrotan banatuta.
Polizia
Gizartean duen funtzioa
Mendebaldeko zuzenbidezko estatu gehienetan, poliziaren funtzioak krimenak saihestean eta ikertzean datza, pertsonen edo ordena publikoaren kontra joan litezkeen susmagarriak atzeman eta dagokion autoritatearen esku jartzean.
Poliziaren barruan bada larrialdietarako adar bat. Adar horrek larrialdi, hondamendi eta bilaketa eta erreskate kasuetan jarduten du. Horrelako kasuetan erantzun lasterra emateko, poliziak, suhiltzaileekin eta larrialdietarako medikuekin elkarlanean aritzen dira. Herrialde askotan suhiltzaileek, poliziek, larrialdietako medikuek eta gainontzeko larrialdietako zerbitzuek zenbaki bakarra izaten dute (Euskal Autonomia Erkidego an 112 telefono zenbakia da).
Poliziaren beste funtzioetako bat trafikoaren zaintza eta zuzendaritza da. Maila guztietako errepideetan automobilak egoki ibiltzeaz arduratzen dira eta zirkulazio kodearen kontra doazen gidariei isunak ipintzen dizkiete. Herrialde batzuetan, trafikoko arauak hausteak kartzela zigorra dakar; beste batzuetan, Frantzian eta Espainian adibidez, gida baimeneko puntuak kentzen dira.
Espainian
Espainian, Polizia Nazionala eta Guardia Zibila dira polizia indarrak. Bakoitzak bere zereginak ditu. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago.
Euskal Autonomia Erkidegoan Ertzaintza da polizi indar nagusia. Era berean, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala ere badaude, Espainia osoan bezala. Azken hauek, mugak zaindu, airoportuak kontrolatu eta dokumentuak egitera mugatzen dira. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago eta Araban Ertzaintzaren atal bat dira miñoiak, bereziki trafiko zereginetan.
Nafarroako Foru Erkidegoan bertako polizia indarra Foruzaingoa da. Era berean, Espainia osoan bezala, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala ere badaude. Udalerriaren mailan, Udaltzaingoa dago.
Katalunian Mossos d'Esquadra izenekoa da berezko polizi indarra, Polizia Nazionala eta Goardia Zibilarekin batera.
Frantzian
Frantzia osoan, Polizia Nazionala eta Jendarmeria dira indar nagusiak, bai eta Udaltzaingoa ere, udalerriaren eremuan. Ipar Euskal Herriak ez du berezko polizia indarrik.
Sebastiscus tertius
Sebastiscus tertius Sebastiscus generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Ihes-hodi
Ihes-hodia errekuntzako motorreko gailuek sorturiko gasak kanporatzeko hodia da.
Ihes-hodiak ihes-kolektore bat dauka eta bertan zilindrotik ateratzen diren gasak pasatzen dira kotxetik kanporatzeko.
Motore batean ihes-hodi bat baino gehiago egon ahal da. Ihes-hodi batek zarata eta kutsadura gutxitzeko balio du.
Isilgailu baten bidez zarata murrizten da.Katalizatzaile eta partikula-filtroen bitartez kutsatzen duten substantzien kantitatea murrizten da.
Laurogeita hamarreko hamarkada eta gero herrialde askotan derrigorrezkoa da katalizatzailea erabiltzea gasolina eta diesel motorretan. Batzuetan partikula-filtro bat gehitzen zaio zirkuituari.
Merkaturatze-zerbitzuek batzuetan ihesak bereiztuta eramatea behartu izan dute baina hobe da eskape guztiak elkartzea. Motore batek hainbat eskape eduki ahal ditu baina batzuetan estetikagatik bakarrik egiten dute.
Saint-Haon
Saint-Haon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Haon udalerrian erroldatutako biztanleak 375 ziren. Familiak 174 ziren, horien artean 55 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 30 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 38 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ihes-hodi
Bi denborako motorretan, ihes-hodia zilindroaren funtzionamenduan sartzen da, eta horrek ihes-hodi guztiz bananduak inposatzen ditu.
Gaur egun, aldakuntza asko daude ihes-hodientzako, adibidez, gero eta diametro handiagoa edukita orduan eta handiagoak dira ihes-hodia eta abiadura.
Saint-Haon
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 395 etxebizitza zeuden, 177 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 170 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 388 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 177 etxebizitza nagusietatik 155 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 142 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 69 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 211 ziren, horien artean 148 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 148 pertsona aktiboetatik 132 lanean zeuden (76 gizon eta 56 emakume) eta 14 langabezian zeuden (7 gizon eta 7 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Haon udalerrian 153 unitate fiskal zeuden, 318 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 10.985,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Haon udalerrian 49 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.560 hektarea erabiltzen.
Beauchastel
Biztanleria
2007an Beauchastel udalerrian erroldatutako biztanleak 1.709 ziren. Familiak 645 ziren, horien artean 183 pertsona bakarrekoak ziren (83 bakarrik bizi ziren gizonak eta 100 bakarrik bizi ziren emakumeak), 212 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 204 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 46 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Louis Auchincloss
Louis Stanton Auchincloss (1917ko irailaren 27a, New York - 2010eko urtarrilaren 26a, New York) idazle eta historialari estatubatuarra zen.
Beauchastel
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Louis Auchincloss
Zuzenbidean lizentziaduna zen Virginiako Unibertsitatetik. Wall Streeteko bulegoko abokatua izan zen eta lana literaturarekin eta historialaritzarekin bateratu zuen.
Beauchastel
Etxebizitza
2007an 784 etxebizitza zeuden, 672 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 80 hutsik zeuden. 679 etxeak ziren eta 105 apartamentuak ziren. 672 etxebizitza nagusietatik 484 bere jabearen bizilekua ziren, 181 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 31 etxek bi zituzten, 102 etxek hiru zituzten, 208 etxek lau zituzten eta 325 etxek bost zituzten. 500 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 299 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 295 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.039 ziren, horien artean 762 aktiboak ziren eta 277 inaktiboak ziren. 762 pertsona aktiboetatik 694 lanean zeuden (372 gizon eta 322 emakume) eta 67 langabezian zeuden (30 gizon eta 37 emakume). 277 pertsona inaktiboetatik 119 erretiraturik zeuden, 85 ikasten zeuden eta 73 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Beauchastel udalerrian 644 unitate fiskal zeuden, 1.547,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.359 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 54 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 5 zurginak, 5 iturginak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 2 altzari dendak ziren.
2000. urtean Beauchastel udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Splinternet
Splinternet (split (zatitua) eta internet ) edo Interneten balkanizazioa bezala ere ezaguna, Internet en ezaugarritze bat da eta hainbat faktoreren ondorioz (teknologia, merkataritza, politika eta abar.) Interneterako sarbidearen zatikatzean datza, honek World Wide Web-en unibertsaltasunari mugak jarri eta sarean agertoki berriak sortzen dituelarik. Txina eta bere Suebaki Handia da kasurik ezagunena herritarrek beren gobernuak egokitzat jotzen ez dituen edukiak eta zerbitzuak eskuratzea saihesten duena baina munduan zehar gero eta ugariagoak dira halako saiakerak.
Definizioa
2008an hasi zen erabiltzen terminoa. Splinternet eskualdeka banatutako Internet da, sarbide-pasaporteak eta arau espezifikoak eskatzen dituenak. Interneten jatorrizko diseinuaren kontrakoa da. Izan ere, bere jatorri militarrean, Internet sare bateko bi puntu interkonektatzeko gai zen sare bat izateko diseinatua izan zen, sareak jasan zezakeen kaltea alde batera utzita. Unibertsitateak eta, ondoren, ia gainerako guztia barne hartuta, Internet informazio-sare global bihurtu zen, eta bertan era guztietako komunikazioa eta informazioa isurtzen zen, ia inolako mugarik gabe, mugei batere erreparatu gabe: idatzita zegoen hizkuntza ulertuz gero, edozein eduki eskura zitekeen.
Beauchastel
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Splinternet
Splinternet munduan
XXI. mendearen hasieran, Ipar Korea k, Interneteko protokolo berberetan oinarrituta, bere intranet nazionala, Kwangmyong, eraiki zuen, erabilera publikorako doako zerbitzu bat, Ipar Koreako herritar gehienentzat eskuragarri dagoen sare bakarra eta gobernuaren monitorizazioarekin. Txinako sistemak, jardueraren erabateko monitorizazioa eta zentsurari esker, kontrol sozial zorrotza du, eta disidente arriskutsutzat jotzen du behar ez duena eskuratzen saiatzen dena, VPN gehienak legez kanpokoak dira herrialdean, eta kanpo-jarduera duten konpainiak permisibitate kontrolatuko eremu batean jarduten dute, oro har. Horri esker nazioarteko lehiakideak Txinatik kanpo mantentzen ditu eta, Txinako merkatu izugarrian hazi eta nazioartean hedatzeko estrategia sendoak planteatu. Errusiak sareko hornitzaile guztiak behartzen ditu euren datuak herrialdean gordetzera, eta iragarri du sistema bat prest duela saretik erabat deskonektatzeko eta bere bertsio propioa erabiltzeko. Europak, Internetek nola funtzionatu behar duen eman nahi duten legeekin, gero eta zerbitzu hornitzaile gehiago uzten ditu kanpoan, bere baldintzak betetzeko asmorik ez dutenak. 2020an AEB n, Trump en Administrazioak 'Clean Network' (Sare Garbia) izeneko plan teknologikoa aurkeztu zuen Estatu Batuetako teknologia eta telekomunikazio azpiegiturak, herritarren pribatutasuna, eta enpresen informazio sentikorrena babesteko etsaien mehatxuetatik, batez ere Txinatik.
Ondorioak
Internet Sozietate erakundeak ohartarazi duenez, zuzenean Interneten esku hartu nahi duten gobernuen joera horren ondorioz, epe laburrean onura politikoak bilatzen dira, epe luzera izan dezakeen kaltea kontuan hartu gabe. Internet azpiegitura globala da eta sareak beren borondatez konektatzen dira agintaritza zentralik gabe, arkitektura horrek eragin duelarik Interneten arrakasta. Splinter programak martxan jartzeak Interneteko trafiko handia hirugarren herrialdeetara joatera behartuko duela adierazi du erakundeak, datuek zeharkatu behar dituzten distantziak handituz, Interneteko trafikoa zaintzeko eta manipulatzeko potentziala areagotuz eta, aldi berean, mozketak izateko arriskua areagotuz. Eta, gainera, Interneteko kostuak handitzea ekarriko dute. Joera honen ondorioz interneten lankidetzaren onura handiak emateko duen gaitasuna, irismen globala eta hazkunde ekonomikoa arrisku larrian egongo dira.
Beauchastel
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hilton (New York)
Hilton  New York estatuko herri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 5,886 biztanle zituen, 4.61 kilometro koadrotan banatuta.
Aprasia smithi
Aprasia smithi Aprasia generoko animalia da. Narrastien barruko Pygopodidae familian sailkatuta dago.
Saint-Aubin (Lot eta Garona)
Saint-Aubin Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Aubin udalerrian erroldatutako biztanleak 425 ziren. Familiak 172 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 217 etxebizitza zeuden, 175 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 199 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 175 etxebizitza nagusietatik 144 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 105 etxek bost zituzten. 143 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 90 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 246 ziren, horien artean 175 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 175 pertsona aktiboetatik 169 lanean zeuden (93 gizon eta 76 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Aubin udalerrian 164 unitate fiskal zeuden, 404 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.567 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 1 zurgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Saint-Aubin udalerrian 43 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.302 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Protoi
Protoia (p edo p+) nukleoko partikula subatomiko bat da, karga elektriko positiboa duena. Haren karga oinarrizko karga-unitatea da: 1,602×10−19C.
Atomo batek bere nukleoan duen protoi kopuruari zenbaki atomiko deritzo. Zenbaki atomikoak elementu kimikoa determinatzen du, elementuaren ezaugarri fisiko-kimiko asko baldintzatzen baititu. Taula periodikoan zenbaki atomikoaren arabera sailkatzen dira elementu kimikoak. Protoi hitza grezieratik dator (πρῶτον) eta lehena esan nahi du. Ernest Rutherford-ek 1920an hidrogeno-nukleoa izendatzeko erabili zuen. Arrazoia honakoa izan zen: Rutherford-ek, talka atomikoen bitartez, egiaztatu zuen hidrogeno-nukleoa nitrogenotik lor zitekeela. Bertatik, hidrogeno-nukleoa atomo pisutsuagoak eraikitzeko funtsa zela ondorioztatu zuen, horregatik, hain zuzen, esleitu zion hidrogeno-nukleoari "lehena" izena.
Halaber, kimikan eta biokimikan, protoi hitza hidrogeno-ioia (H+) adierazteko erabiltzen da. Testuinguru horretan, protoi-igorle bat azido bat da, eta protoi-hartzaile bat, basea.
Protoiek, neutroiekin batera, nukleoi deritzon multzoa osatzen dute; hau da, atomoaren nukleoa osatzen duten partikulak dira. Protoi guztiek karga elektriko berdina dutenez, elkar aldaratzen dute. Hala ere, atomoen nukleoan pilatuta daude. Hori, distantzia txikietan, indar nuklear bortitzaren erakarpena aldarapen elektrostatikoa baino handiagoa delako da; beraz, protoiak trinkotu egiten dira, sakabanatu beharrean.
Deskribapena
Protoiak quarkez osatutako partikulak dira, horregatik, hadroien taldekoak kontsideratzen dira. Protoi bakoitza hiru balentzia quarkez osatuta dago, eta elkarrekintza nuklear bortitza ri esker mantentzen dira elkarri lotuta. Horietako bi goi quarkak dira eta hirugarrena behe quarka. Goi quarkei dagokienez, +½  balioko spina dute; behe quarken kasuan, berriz, spina -½ -koa da. Hortaz, erraz ikusten da oinarrizko partikulen spinen batura eginez, protoiak +½  balioko spina duela. Ondorioz, protoiak spin erdi-osoa du, eta, beraz, definizioz, fermioia da. Hortaz, protoia aldi berean hadroia eta fermioia da, ondorioz, barioia da.
Protoiaren masari dagokionez, zati handi bat lotura-energiaren ondorioa da. Hau da, hiru quarken masaren batura protoiaren masaren % 1a besterik ez da. Protoiaren gainerako masa gluoiek sorturiko lotura-energiatik eta lotura hauek inguratzen dituzten quark-antiquark bikoteetatik dator. Horrez gain, quarkek ez bezala, protoiek karga-erradio neurgarri bat dute: 0.833 fm, errorea ±0.010 fm delarik (2019an bi teknika desberdinekin egindako saiakeretan balio berdina eskuratu zen).
Bestalde, giro-tenperaturan, oro har, protoiak ez dira aske ibiltzen; elektroiekin loturak ezartzen dituzte, betiere beraien protoi izaera mantenduz. Batzuetan, ordea, protoiek energia zinetiko handiegia dute elektroiekin lotuta egoteko. Kasu horietan, inguruko materiarekin duten elkarrekintzaren ondorioz, abiadura galduz doaz. Nahikoa moteldu ostean, atomo baten elektroi-hodeian harrapatuta geratzen dira, partikula askea izateari utziz. Inguruan, materia beharrean, hutsa eta elektroi askeak baldin badaude (unibertsoaren sorreran bezala), elektroi bakarrarekin egingo du lotura protoiak, hidrogeno-atomo bat sortuz.
Historia
Hidrogeno-atomoa gainontzeko partikulen egituraren oinarria dena urte askotan ontzat hartu den ideia izan da. Pisu atomikoaren interpretazio sinplista batean oinarrituta, 1815ean, William Prout-ek atomo guztiak hidrogeno atomoz ("protyles" zeritzenak) osatuta zeudela proposatu zuen. Hipotesi hura ordea, baztertu egin zen pisu atomikoen balio zehatzagoak neurtu zirenean.
1886an, Eugen Goldstein-ek izpi anodikoak aurkitu zituen, eta ondorioztau zuen gasetatik sortutako karga positibodun partikulak (ioiak) zirela. Goldstein-ek zioen, atomoa elektrikoki neutroa zenez, elektroien karga negatiboa konpentsatzeko karga positiboa ere izan behar zela atomoaren baitan. Hori frogatzeko, atomoaren kargaren eta masaren arteko proportzioa kalkulatu zuen izpi anodikoez baliatuz. Proportzio horren balioa izpi anodikoen hodian sarturiko gas motaren araberakoa zen. Ondorioz, hipotesian protoitzat jotako partikulak ioi positiboak zirela behatu zuen Goldstein-ek.
1911an Ernest Rutherford-ek atomoaren nukleoa aurkitu zuen. Ondoren, Antonius van den Broek-ek proposatu zuen elementu bakoitzaren taula periodikoko kokapena nukleoaren kargak; hau da, zenbaki atomikoak, determinatzen duela. Broek-ek proposatutakoa Henry Moseley-k frogatu zuen esperimentalki 1913an, X izpi en espektroaz baliatuz.
1917an, Ernest Rutherford-ek egiaztatu zuen hidrogenoaren nukleoa beste atomoen nukleoan ere badagoela. Horretarako, bi esperimentu egin zituen: bata, 1919an, eta,  bestea, 1925ean. Lehenengo esperimentuan, nitrogenoa alfa-partikulekin bonbardatzean agertzen ziren distirak hidrogeno-nukleoen bere-berezkoak zirela konturatu zen. Bestela esanda, alfa-partikularen eta nitrogeno-atomoaren arteko talka gertatzean, nitrogenotik protoi bat askatzen zela ohartu zen. Esperimentuaren ondoren, hidrogeno-atomoak izen berezi bat behar zuela erabaki zuen, beste atomo guztien baitan zegoela frogatu baitzuen. Proton izendatu zuen (hitz honek grekoz lehena esan nahi du). Urte batzuk beranduago, Oliver Lodge-ek positiboki kargatutako hidrogeno-atomoa izendatzeko eskatu zion. Eskaera honi erantzunez, 1920an, protoi izena positiboki kargatutako hidrogeno atomoari esleitu zion.
Azken ikerketetan, zientzialariek frogatu dute trumoi-ekaitz ek dozenaka MeV-ko energia duten protoiak sortzen dituztela. Horrez gain, protoien erabilera oso ohikoa da protoi-terapia ko eta partikulen fisika ko esperimentuetan, Hadroien Talkagailu Handia horren adibide argia izanik.
Atomoen egitura
Protoiei eta neutroiei nukleoi deritze. Nukleoi horiek indar nuklearraren bidez loturik daude, atomoaren nukleoa osatuz. Nukleoaren egitura sinpleena hidrogeno atomoaren protio isotopoa (1H) da, zeina protoi bakarrez osatua dagoen. Hidrogenoaren beste bi isotopo deuterioa eta tritioa dira. Deuterioa elkarri loturik dauden protoi batez eta neutroi batez eraturik dago; tritioa, aldiz, protoi batez eta bi neutroiz. Gainerako atomoen nukleoak bi protoik edo gehiagok eta zenbait neutroik osatzen dute.
Egonkortasuna
Protoia bario arinena izanik, partikula egonkorra dela esan daiteke. Gainera, protoi askeen desintegraziorik ez da inoiz behatu. Hala ere, eredu estandarrak protoiak bizitza-denbora finitua duela aurresaten du, 1031 eta 1036 urte bitartekoa.
Teoria batzuek diote protoia energia xurgatu gabe desintegra daitekeela, azpian adierazitako eratan:
(1) Protoiaren desintegrazioa positroi eta pioi neutro banatan:
p → e+ + π0
p → μ + π0
Bestalde, protoiak neutroi bihur daitezke, alderantzizko beta-desintegrazio edo elektroi-harrapaketa deritzon prozesuaren bidez, neutroi-izarren sorreran gertatzen den bezalaxe. Gertaera hori ez da espontaneoa, energia xurgatzen baitu sistemak. Era berean, prozesua itzulgarria denez, aurkako prozesua ere gerta daiteke, modu espontaneoan. Beta-desintegrazio deritzo, eta haren batez besteko bizitza 15 minutu ingurukoa da.
Protoiaren erradioa
Azken behaketa esperimentalek diotenez, protoiaren erradioa 8,4184 × 10-16 m-koa da.
Antiprotoia
CPT-simetriak partikulek eta haien antipartikulek dituzten propietateak ezaugarritzen ditu. Adibidez, partikula baten eta haren antipartikulen kargen arteko batura nulua izan behar dela.
Zenbaki atomikoa
Kimikan, atomoaren nukleoan dagoen protoi-kopuruari atomo-zenbaki edo zenbaki atomiko deritzo, eta, honek, zehazten du atomoa ze elementu kimiko den. Adibidez, kloroaren zenbaki atomikoa 17 da, beraz, kloro atomo bakoitzak 17 protoi ditu nukleoan, eta 17 protoidun atomo guztiak kloro atomoak dira. Atomo neutroen karga totala nulua da, karga positibodun protoi eta karga negatibodun elektroi kopurua berdina baita. Hala ere, elementu baten atomo guztiak ez dira beti berdinak. Askotan, atomoen protoi eta neutroi kopurua berdina izan arren, batzuetan ez da hori gertatzen. Kasu horiei isotopo deritze.
Sebastolobus alascanus
Sebastolobus alascanus Sebastolobus generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Torricella del Pizzo
Mugakideak
Torricella del Pizzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cuncy-lès-Varzy
Cuncy-lès-Varzy Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cuncy-lès-Varzy udalerrian erroldatutako biztanleak 150 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 109 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 71 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 53 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Cuncy-lès-Varzy udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.359 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Korneliar leinu
Korneliar leinua Antzinako Erromako familia garrantzitsuenetakoa izan zen. Eszipion, Dolabela, Sila eta Zina leinuko adar nagusiak izan ziren.
Erg Chebbi
Erg Chebbi (عرج شبي) Marokoko Sahara basamortuan dagoen erg edo hare eremu bakarra da. Aljeriakoen edo Mauritaniakoekin konparatuta ez da oso handia baina, hala ere, interesgarria da.
Ezaugarriak
Erg Chebbik iparraldetik hegoaldera 22 kilometroko luzera du eta 5 kilometroko zabalera. Bertan dauden dunek 150 metroetaraino ailegatzen dira. Erfoudetik 40 kilometrotara dago. Dunen inguruan dauden herriak Hassi-Labiad eta Merzouga dira. Herri hauetara turista asko joaten dira erg ezagutzeko asmoz. Aljeriako muga gertu dago.
Nahiz eta basamortuan egon, euria egiten du eta, batzutan, uholdeak pairatu dituzte. Esaterako, 2006an hiru hildako izan ziren eta ehundaka pertsonek ihes egin behar izan zuten. Eraikin asko suntsituak izan ziren.
Historia
VIII. mendetik XIV. mendera karabanentzako leku estrategikoa izan zen hau. Aberastasun horren ondorioz Sijilmassa erresuma sortu zen.
Turismoa
Herriaren aktibitate ekonomiko nagusia turismoaren inguruan antolatzen da. Herri honetatik basamortuan zeharreko ibilaldiak antolatzen dira, ezagunenak dromedarioz. Ohikoa da, esaterako, Oasi Handian gaua egitea.
Merzouga Rally Dakar Series barruan sartu ohi da. Turismo garapen hori sortzen duen eragin ekologikoa dela eta, kritikatua izan da.
Emery (Utah)
Emery Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Emery konderrian dago, Utah estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Colletes marginatus
Colletes marginatus erle espezie bat da, Colletes generoan eta Colletidae familian.
Teilatu
Teilatu edo estalkia eraikin baten goiko eta kanpoko atala, gehienetan teila, arbel, zink, eta abarrez estalia izaten dena. Bere helburu nagusia eraikina eta barnealdea eguraldiaren erasoetatik babestea da.
Teilatu baten diseinuan kontuan hartzen dituzten ezaugarri nagusiak honakoak dira:
Teilatuaren elementuak dira akabera-elementua eta egitura. Estalkia osatzen duen materiala teila denean, estalkiari teilatu deitzen zaio hertsiki, baina aidera zabalean askotan teilatu edozein estalki inklinaturi deritzo.
Erabilera
Estalkiak beharrezkoak dira eraikinak eraso meteorologikoetatik babesteko: euria, elurra, hotza, beroa.
Estalki motak
Normalean bi mota bereizten dira: estalki inklinatua eta estalki laua, desberdintasuna lurreko planoarekiko duten inklinazioa izanik (bigarrena inklinazio gutxienekoa).
Bi motek tradizio handia dute arkitekturan: inklinatuak gehienbat klima euritsuetan erabiltzen ziren, grabitatearen bidez euria aterarazten dutelako, eta lauak klima lehorragoetan, non euriak aldizkakoak diren eta elurra ia ezezaguna. Terraza formako estalkiak egun beroenetan kanpoan lo egiteko erabil daitezke.
Sistema iragazgaitzak hobetzen joan diren heinean, estalki laua klima euritsua duten zonetara zabaltzen joan da. Hori dela eta, XX. mendean Europako iparraldeko herrialde euritsuen arkitekturaren ezaugarri bihurtu zen, Mugimendu Modernoa izenekoa. Mugimendu honek herrialde horiei ekarri zien abantaila bat elurra estalkian pilatuta uztearena da, horrela hotzarekiko isolatzailea izango den kapa bat sortuz. Lehenago ez zen hori egiten; izan ere, elurraren pisuak malda gutxiko estalkietan hondoratzeak eragiten zituen, eta beraz, elurra lurrera irristatzeko malda handikoak egiten ziren.
Estalki inklinatuak
Barrualdea argiztatzeko eta aireztatzeko estalkian jartzen diren elementuak argizulo izena dute.
Estalki inklinatuen forma isurialde kopuruaren araberakoa da. Bi isurialde duten estalkietan, isurialdea erortzen ez den fatxadetan hiruki forma bat sortzen da, horma-piko izenekoa.
Estalki lauak
Estalki lauen arazo handiena da tenperatura-aldaketa bortitzen eraginpean daudela, horregatik estalki-esparruetan banatu behar dira. Hau da, tamaina oso handia ez duten sekzioetan (gehienez 6 metroko distantzia onartzen da, edozein noranzkoan), dilatazio-juntura bat utziz beraien artean. Hauetatik, malda txikiko isurialdeak sortzen dira hustubide punturaino. Eraikuntza txikietan, alderantziz egiten da, estalki inklinatuen antzeko eran, ura eraikinaren perimetroaren kanpoaldera isuriz, baina malda txikiagoarekin. Estalki alderantzikatuaren teknikaren bitartez banaketa txiki hauek ekidin daitezke.
Estalki lau mota batzuetan, estalki kataluniarra deiturikoaren modukoan, estalkia fatxadaren planotik at ere luzatzen da, teilatu-hegal bat sortuz; orokorrean, hegal hau estalki inklinatuetako hegala baino irtengune txikiagokoa da.
Bikarioetxea (Fortuny)
Bikarioetxea (La vicaria), Ezkontza edo Espainiar ezkontza izenburuekin ezaguna, Marià Fortuny margolari katalanak Erroman 1861an, olioz egindako margolan ezaguna da. Gaur egun Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionalean ikus daiteke. Lan hau errealismoaren barruan, preziosismoaren, hau da, errealismoaren barruko inongo asmo kritikorik gabeko joeraren lan nagusitzat jotzen da.
Teilatu
Materialak
Estalki lauak ere azulejo forma zuten pieza zeramikoekin egiten ziren, eraikuntza-elementuen gainean jarria dilatazioaren arazoa ebazten zuten, babesten duten eraikuntza kaltetu gabe. Klima bereiziki lehorra duten herrialdetan, aspaldian erabiltzen zen, eta gaur egun ere bai, zuzenean egosi gabeko lokatz trinkotua, estalkiari azken ikutua emateko.
Pobrezia handiko guneetan teila moduan harri-lauzko piezak erabiltzen ziren, gehien bat arbelazkoak, estalkirako. Estalki hauek arazo larri bat dute, ura piezen artean kapilaritatez isuri daitekeenez, malda handiak eskatzen dira, % 50koak baino handiagoak, eta haien arteko elkargune handiak hori ekiditzeko; hori dela eta, bakoitzaren pisu unitarioa (unitate azalekoa) estalkiarena oso handia izaten da. Bestalde, estalperik gabeko lekuetan izozteen aurrean erresistentzia dauka eta iraunkortasun handia.
Estalki lauetan goialdea babesten zen; lamina iragazgaitzaile moduan lan egiten zuten kapa ezberdinen gainean, buztin beiraztutako lauza txiki bidez (Espainian, Arizako lauza edo txikiagoa eta meheagoa den kataluniako lauza beiraztatu deitua).
Aranguren (erreka)
Egurrolako zubitik behera Arraiaga erreka esaten zaio.
Teilatu
Materialak
Gaur egun badira estalki berdeak ere, landaredi mota ezberdinekin egindakoak, fatxadetan ere erabiltzen direnak.
Bikarioetxea (Fortuny)
Gaia
Margolan honetan eliza bateko sakristian ezkontza-kontratuaren izenpetzeko unea apaizaren aurrean jasotzen da. Lanean bai agertokia bai pertsonaiak oso zehazki jasotzen dira. Une horretan bi gizon ari dira izenpetzen; atzean, bitartean, lekukoak eta ezkonberriak daude. Agertzen diren pertsonaien artean, figurante moduan, zezenketariz jantzita, Eduardo Zamakois margolari euskal herritarra dago. Azaltzen den ezkontza ez da erregetiarra baina bere ezkontzan inspiratu omen zen Fortuny: Fortuny 1867an, hiru urte lehenago, ezkondu zen, Madrilgo San Sebastian elizan, eta handik zenbait ohar hartu zuen.
Aranguren (erreka)
XVI. mendean izen handia izan zuen Egurrola burdinola Aranguren errekako urak baliatzen zituen.
Bikarioetxea (Fortuny)
Historia
Bikarioetxea Parisen, Goupil arte-galerian aurkeztu lehen aldiz, 1970eko apirilean. Arrakasta itzela izan zuen berehala, eta Fortunyrentzat haren karrerarako bultzada handia ekarri zuen. Adolphe Goupilek berak erosi zuen, 25.000 libera ordainduz; egun gutxira hark berriro ere saldu zuen, 70.000 liberaren truke. 1922an herri-diru bilketa egin zen margolana Kataluniara eramateko eta han dago gaur egun.
Aranguren (erreka)
Oraa eta Goiko Errota errotek bere urak baliatu zituzten alea jotzeko energia lortzeko. Biak 1953a arte aritu ziren lanean artoa eta garia ehotzen.
Bikarioetxea (Fortuny)
Azterketa
Nahiz eta oso lan handia ez izan, zehaztasun handiz dago egina. Egileak pertsonei zein agertokiari eman zion garrantzia eta guztiak zehaztasun handiez jaso zituen. Pertsonaien artean kontrastea bilatu zuen, eta, horregatik, klase sozial batzuen pertsonak ikusten dira. Ingurua, bestetik, oso aberatsa da. Teknikoki oso margolan landua da.
Aranguren (erreka)
2020ra arte Aranguren errekan, Ikilisagasti baserriaren ondoan, egon da Zizurkilgo edateko uraren hartunetako bat, Elbarrena bailara hornitzen zuena. Hartune horrek, halaber, Asteasuko Upazan bailarako baserri batzuk eta Alkizako industria-gune zaharreko eraikinak ere hornitu zituen.
1968ko maiatza
1968ko maiatza Frantzian gertatutako protesta-mugimenduaren izena da, Charles de Gaulleren gobernuaren aurka garai hartan egindakoa, 1968ko maiatzean hain zuzen ere. Bereziki, Paris izan zen matxinada horren gertaleku nagusi, eta ikasle eta langileak izan ziren, batez ere, protagonista arlo sozial, politiko eta kulturalean. Protestek inoiz izan den ikasle eta langile matxinada handiena eragin zuen, baita Frantzian (eta baliteke mendebaldeko Europan) inoiz izan den greba orokorrik handiena ere, bederatzi miloi langile baino gehiagok hartu baitzuten parte.
Komunistek, anarkistek eta situazionistek bultzatu zuten iraultza, eta buruzagi nagusietako bat Daniel Cohn-Bendit izan zen. Iraultzak Frantziako legebiltzarreko hauteskundeen aurreratzea eragin zuten, 1968ko ekainaren 23ra.
1968ko maiatzak inpaktu handia izan du Frantziako gizartean, eta hamarkadetan zehar oihartzuna izan du beste hainbat herrialde eta kontinentetan ere. Gaur egun, herrialdearen aldaketa kultural, sozial eta moralaren puntu garrantzitsutzat hartzen da. Alain Geismarren arabera "iraultza soziala izan zen, ez politikoa". Mugimenduak sortutako aldaketa kulturalak eragin handia izan zuen musikan, eslogan eta graffitien bidez. Frantziatik beste herrialde batzuetara hedatu zen, bereziki Alemaniara, AEBetara, Txekoslovakiara, Japoniara, Italiara, Mexikora eta Brasila.
Aurrekariak
Mugimendua ulertzeko, ingurune zabal bati begiratu behar zaio, kontuan hartu behar baitira Vietnamgo gerra, hippyen filosofia eta Frantziak Afrika aldean izandako deskolonizazio prozesua, besteak beste. 1968ko martxoaren 22an, ezkerreko taldeek, zenbait poeta eta musikari ospetsuk eta 150 ikaslek Nanterreko Parisko Unibertsitatearen eraikin bat okupatu ondoren, hurrengo adierazpena zuzendu zieten langileei:
Testuinguru ekonomikoa
Gerra osteko hedapen kapitalistako garaia zen mugimendu aurrekoa ; hau da, 1968ko iraultza prosperitate ekonomikoko garai baten ostean gertatu zen. Izan ere, iraultzan parte hartu zuten gazteen aurreko belaunaldiek egoera ekonomikoa eta bizi-baldintzak hobetzea lortu zuten lan askoren ostean. 68ko gertakariak gertatu aurretik, ordea, egoera okertzen hasia zen jada. Izan ere, krisi ekonomiko bat ate joka zetorren (1967ko atzeraldi ekonomiko alemaniarra), 70. hamarkada hasieran eztanda egingo zuena (petroleo eta dolarraren krisia).
Langabetuen kopurua handitzen ari zen modu nabarmenean, eta 1968 hasi berri zenean, 500.000 pertsona baino gehiago zeuden langabezia egoeran. Egoera honek gazteengan kezka handia sortu zuen, konturatu baitziren unibertsitate sistemak ez ziela lanpostu ez estatus ekonomiko onik ziurtatzen Gazteen egonezinaz jabetuta, 1967an Frantziako gobernuak Agence nationale pour l'emploi sortu zuen, langabeziarekin amaitzeko asmoz.
José Biriukov
José "Txetxu" Alexandrovitx Biriukov Agirregabiria (Хосе́ Алекса́ндрович Бирюко́в; Mosku, 1963ko otsailaren 3a - ) hispano-errusiar saskibaloi jokalari ohia da, euskal jatorria duena.
1968ko maiatza
Testuinguru ekonomikoa
Soldatei dagokienez, egoera ez zen hoberena. 1968an bi milioi langilek gutxieneko soldata jasotzen zuten (SMIG, Salaire minimum interprofessionnel garanti). Soldata errealak behera zihoazen eta, erritmo berean, lan baldintzen eta etorkizunaren gaineko kezka ere hazten zihoan. Horren adibide da, 1950eko hamarkadaren erdialdetik aurrera txabolaz osatutako auzoak eratu zirela hiri handietan, bidonville izenekoak. Nanterren 14.000 pertsona zeuden 1965ean horrela bizitzen, justu Nanterreko Unibertsitatearen aurrean.
José Biriukov
Kirol datuak
Dinamo Moskuren harrobian jokatu ondoren, 1983an, profesionaletara salto egin zuen Dinamo Moskurekin. 1984an Real Madrilek fitxatu zuen eta talde honetan 11 denboraldi igaro zituen, guztira 404 partidu jokatuz ACB ligan. Denboraldi horietan zehar hainbat titulu eskuratu eta gero, 1995an, saskibaloi profesional izateari utzi zion.
1968ko maiatza
Testuinguru politikoa
Mundu-mailan, 1960ko belaunaldiak hainbat aldaketa bizi izan zituen. Alde batetik, auzitan jartzen hasi ziren Europaren eta, batez ere, Estatu Batuen beste herrialde edo territorio batzuekiko dominazio-sistemak. Kubako Iraultza ren garaipenak, ezkerreko