cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gasteiz
Klima
Haran baten erdialdean kokaturik dagoenez, ohikoa izaten da oskarbi dagoen egunetan lainoa agertzea eta Gasteizko aireportuan arazoak sortzea.
Auzoak
Gasteizko auzo nagusiak : Abetxuku (Abetxuko*), Adurtza, Alde Zaharra (-a), Anglo-Vasco, Arana (-a), Aranbizkarra (-a), Arantzabela, Aretxabaleta-Gardelegi, Ariznabarra, Arriaga-Lakua, Babesgabetuak (-ak) (Desamparados*), Done Jakue (Santiago*), Ehari-Gobeu (Ali-Gobeo*), Ekialdeko Nekazaritza Eremua (-a), Errekaleor, Errota edo Koroatzea (-a) (Coronacion*), Gatzalbide (Gazalbide*), Hego-mendebaldeko Nekazaritza Eremua (-a), Ipar-mendebaldeko Nekazaritza Eremua (-a), Judimendi, Lovaina, Mendizorrotza, Pilar, Salburua (-a), San Kristobal (San Cristobal*), San Martin, Santa Luzia, Santsomendi (Sansomendi*), Txagorritxu, Zabalgana (-a), Zabalgunea (-a) eta Zaramaga.
Hiriaren sorreratik XIX. mendearen bigarren erdira arte, egun Alde Zaharra dena besterik ez zegoen. Sasoi horretan hiriaren hedatzeari ekin zitzaion hegoalderantz, Zabalgunea osatuz. XX. mendearen hasieran hiritartze berriak egin ziren egun Babesgabeak, Lovaina, Anglo-Vasco, Judimendi eta Koroatzea diren auzoetan, bai eta Mendizorrotza auzoko zenbait tokitan ere. XX. mendeko bigarren zatian, industrializazio prozesu azkarraren eta etorkinen etorreraren ondorioz, auzo modernoagoak eraiki ziren: Abetxuku, Adurtza, Arana, Aranbizkarra, Arantzabela, Ariznabarra, Done Jakue, Ehari-Gobeu, Gazalbide, Pilar, San Kristobal, San Martin, Santa Luzia, Sansomendi, Txagorritxu eta Zaramaga. Mendearen hondarrean, 1990eko hamarkadan, Arriaga-Lakua sortu zen.
2000. urteko Hiri Antolamenduko Plan Nagusiak hiriaren hazkunde nagusia ekialderantz eta mendebalderantz gertatuko zela zehaztu zuen, hain zuzen Salburua eta Zabalgana izeneko lur-eremu handietan. Bakoitzean 10.000 etxebizitza inguru eraikitzen ari dira. Salburuan eta Zabalganan eraiki diren auzo berriek ez daukate izaera administratiborik oraindik. Hala ere, herritarren begien aurrean batzuk dagoeneko berezko izaera hartu dute, esaterako Mariturri auzoak. Gainerako auzoak hurrengoak dira: Zabalganeko hedapenean Elejalde, Borinbizkarra, Aldaia, Zabalgana eta Mariturri, eta Salburuko hedapenean Salburua bera, Santo Tomas, Ibaialde, Arkaiate, Izarra, Larrein eta Olaran.
Gasteizko gainerako eremua, nekazaritza-lur eta herrixka gehienak biltzen dituena, hiru esparru handietan banatuta dago, Ipar-mendebaldeko Nekazaritza Eremua, Hego-mendebaldeko Nekazaritza Eremua eta Ekialdeko Nekazaritza Eremua hain zuzen.
Herriak
Gasteiz hiriaz gain, beste 63 herri txiki ere barruan hartzen ditu udalerriak. Historian zehar, Gasteizek inguruko hainbat herrixka anexionatu ditu eta gaur egun duen azalera handia lortu du. XIX. mendean Ehari eta Elorriagako herrixkak anexionatu zituen, eta XX. mendean Ariñiz, Foronda, Otoak eta Mendoza herrixkak.
Horrez gain, Iruraiz-Gaunarena den barrendegi bat dauka udalerriak hego-ekialdean, Aberasturitik gertu.
Historia
Egun Gasteiz dagoen tokian karistiarrak bizi ziren, antzinako geografoen arabera. Kristo aurreko I. mendean zehar erromatarrak iritsi ziren Gasteizera eta bertan bizi izan ziren denbora luzez. Erromatarren sasoiko aztarnak daude Iruña-Veleian, Arkaian, Mariturrin, etab.
1181ean Nafarroako Antso VI.a Jakitunak Nova Victoria hiria sortu zuen Gasteiz herrixka zaharraren gainean. 1200ean Gaztelako Alfontso VIII.ak hiria konkistatu zuen, Bizkaiko jaun Diego Lopez II.a Harokoaren laguntzarekin, zazpi hilabeteko setio luzearen ondoren. XIII. mendetik XVII. mendera arte hirian egitura feudal tipikoa eratu eta sendotu zen. Hiriko goi klaseak (noblezia eta kleroa) indartu ziren landa-eremuetako jauntxoen kaltetan.
XVII. mendean, egun Andre Maria Zuriarena deitzen dugun plaza sortu zen, eta bertan harresiz kanpoko azokak egiten hasi ziren. XIX. mendean Gasteizko garapen modernoa hasi zen, eta 1862an Norteko burdinbidea heldu zen hirira, eta Dato kalea bihurtu zen estaziora joateko eta zabalgune berriaren ardatza. XX. mendearen bigarren erdialdean, hazkunde ikaragarria izan zuen industrializazioaren eta etorkin oldearen ondorioz.
1980ko maiatzaren 23an Gasteiz Euskal Autonomi Erkidegoko hiriburua bihurtu zen. 2010eko urriaren 21ean, Gasteizek Europako Hiriburu Berde saria irabazi zuen.
Demografia
Gasteizek 250.000 biztanle inguru zituen 2019an. Azken urteetan, urtetik urtera kopuru hori %0,5 eta %1 inguru hazi da. Historian zehar biztanleriak hazkunde itzela izan du. Dena den, hiria, XII. mendean sortua, nahiko txiki mantendu zen XX. mende erdialdera arte.
XIII. mende erdialdean Gasteizek 10.000 biztanle inguru zituen, eta harresiez kanpo auzo berriak sortzen hasi ziren. XIV. mendean behera etorri zen Gasteizko merkataritza, izurriteak Europa osoan egin zituen triskantza handiengatik, eta biztanle ugari galdu zuen hiriak. Handik aurrera haziz joan zen (4.000 biztanle zituen 1423. urtean; 5.500 biztanle 1560an; 5.441 biztanle 1768an), harik eta XVIII. mendean hiria Erdi Aroko esparrutik atera eta harresiez kanpoko eremuak hartzen hasi zen arte. Demografia hazkundea ikusgarria izan zen garai hartan (5.441 biztanle zituen 1768an eta 6.302 zortzi urte geroago). XIX. mendearen erdia arte motel hazi zen hiriko biztanleria Napoleonen osteen aurkako eta liberalen eta karlisten arteko gerrak zirela eta (10.703 biztanle 1828an; 7.117 biztanle 1839an). Bigarren Karlistadaren ondoren, demografia hazkunde nabaria izan zuen Gasteizek (18.718 biztanle 1856an; 30.514 1897an). Etorkin gehienak Arabako herrietatik etorri ziren eta Gasteizen egokitu ahala, hustuz joan ziren inguruetako herriak. XX. mendearen lehen erdialdean ez zen hiriko biztanleria asko emendatu (30.701 biztanle 1900. urtean; 52.206 biztanle 1950. urtean).
Thanetiar
Tanethiarra (Landeniar eta Heersiar moduan ere dietua leku ezberdinetan) Paleozenoko azken estaia da. Orain dela 58,7 ± 0,2 Ma hasi eta orain dela 55,8 ± 0,2 milioi urte bukatu zen. Izena Thanet Oheaktik dator, Londresko Arroaren sedimenturik zaharrenak.
Gasteiz
Demografia
1940ko hamarkadatik aurrera hiria etengabe hazi da, batez ere Espainiako etorkinak erakarri dituelako. Gasteizek lan eskaintza handia zuen, horretan Mercedes eta beste lantegi handi batzuk hirira etortzeak lagundu egin zuen. 1980ko hamarkadatik aurrera hazkundea motelduz joan da, baina beste euskal hiri batzuetan ez bezala, ez da eten. Hiriarentzat bultzada handia izan zen 1981ean eratu berria zen Eusko Jaurlaritzak Euskal Autonomia Erkidegoko hiriburu Gasteiz aukeratu izana. Azken urteetan, 2000. urtetik aurrera bereziki, Espainiaz kanpoko etorkinak etortzeak biztanleriaren hazkundea areagotu egin du.
2019. urtean, guztira Gasteizen bizi ziren 252.571 biztanletatik 129.507 bertan jaioak ziren, 59.687 Espainian (EAE salbu) jaioak ziren, 25.039 Espainiaz kanpo jaioak ziren, 18.777 Bizkaian eta Gipuzkoan jaioak ziren eta 11.068 Araban (Gasteiz salbu) jaioak ziren.
Thanetiar
Munduko estratotipoa Zumaiako San Telmo hondartzan dago.
Gasteiz
Ekonomia
Gasteiz nekazaritza eremu aberats bateko hiri nagusia izan da XX. mendearen hasieratik, XX. mendearen erdialdetik aurrera industria garatu den arte. Merkataritza hiri garrantzitsua izan zen Gasteiz XIII. mendean, Donejakue bidearen ertzean zegoela eta. Merkatari eta funtzionario hiria izan da mendeetan zehar. XVIII. mendean, bi altzari ola eta ehundegi bat zeuden Gasteizen. XIX. mendean, burdinbidea bertaraino iristearekin batera, sendotuz joan zen industria, eta mende bukaeran industria ugari ziren Gasteizen, altzairu lantegiak nagusiki.
1950eko hamarkadatik aurrera izugarri hazi zen Gasteizko industria alorra (9.481 langile ari zen industrian 1950. urtean; 37.242 – 1975ean, langileen % 60). 1975ean, industria zen ekonomia jarduera nagusia (altzairugintza, kimika industria, eraikuntza, janari industria, zurgintza; langileen % 50,5) eta guztiz garrantzitsua zen zerbitzuen alorra (administrazioa, eskolak, unibertsitatea, erietxeak, dendak, garraioak; langileen % 48,7). Nekazaritzak ez zuen garrantzi handirik udal barrutiaren barnean.
Zerbitzuen alorra asko handitu zen Gasteizen, Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio, politika, gobernu eta kultura erakunde nagusiak bertan finkatu zirenetik (1980. urtetik aurrera, Eusko Jaurlaritza, Euskadiko Legebiltzarra, Euskal Herriko Unibertsitatea, Ertzaintza).
Araba ko industria hiri garrantzitsuena da gaur egun ere Gasteiz, Laudiorekin batera. 1996an sortutako balio erantsiaren % 57 zerbitzuek ekarri zuten (Arabako batezbestekoaren gainetik ia hamar puntutan), % 6 – eraikuntzak (batezbestekoaren parean), % 37 – industriak (batezbestekoaren azpitik ia sei puntutan), eta gainerakoa lehen sektoreak. Industriak, nolanahi ere, gero eta garrantzi handiagoa du Gasteizko egitura ekonomikoan, eta enpleguaren ia erdia hartzen du. Ohiko industriari sektore berriei emana gehitu zaie azken urteotan, bereziki autogintzari, aeronautikari eta ekarpen teknologiko handiko sektoreei. Udalerrian bertan kokatutako industriaguneetan zein, hiriburuaren eraginez, inguruko udalerrietan sortu direnetan aipagarria da Miñao n sortu den parke teknologikoa, industria asko kokatu du azkenaldian, hiriaren eta eskualdearen egitura ekonomikoa indarberrituz.
Enplegua
XX. mendearen lehen hamarkadaren hasieran gertatutako hazkunde ekonomikoaren ondorioz, langabezia-tasa asko jaitsi zen, enplegu osoa deritzona erdietsi arte. 2007an langabezia-tasa % 2,3 zen. 2007an hasitako atzeraldi handiaren ondorioz, enpleguak azkar galtzen hasi ziren, 2012an % 10,2eko langabeziara iritsi arte.
2012. urtearen azkenean 20.398 pertsona zeuden lanik gabe Gasteizen. Araba osoan langabezia-tasa % 9,6 izan zen 2012an (kontuan izan behar da Gasteizko populazioa Araba osoaren % 85 dela).
Sektore ekonomikoak
XXI. mendearen lehen hamarkadan Gasteizko jarduera ekonomikoan garrantzi handiagoa hartu zuten banka eta finantzei lotutako jarduerek, eta oro har zerbitzuen sektoreari lotutakoek, bai eta eraikuntzari lotutakoek ere. Industriak, berriz, garrantzia galdu zuen aurreko jardueren aurrean. Merkataritza k eta nekazaritzak gero eta pisu gutxiago dauka Gasteizko jarduera ekonomikoan.
Politika eta administrazioa
Gorka Urtaran (EAJ) da Gasteizko alkatea 2015eko ekainaren 13tik, Javier Marotoren (PP) tokia hartu ondoren. PPk izan zuen garaipena, baina azkenean EAJko hautagaia izan zen alkate boto kopuruan hirugarrena geratu arren. Honela izan zen, EAJ, EH Bildu, Hemen Gaude eta Irabazi taldeen 14 zinegotzien botoari esker. Javier Marotok bere taldeko bederatzi zinegotzien botoak izan zituen.
Udal hauteskundeak
Egungo Gasteizko Udalbatza 2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeetan erabaki zen. Hauteskundeen ondoren, Gorka Urtaran hautatu zuten alkate EAJren eta PSOEren botoei esker.
Euskara
Koldo Zuazoren arabera, Gasteizen hitz egiten zen euskalkia Arabako erdialdeko azpieuskalkia deitutakoa zen, bizkaieraren eta gipuzkeraren eraginak zituena. Euskara hori XVIII. mendean galdu zen. Hala ere, Gasteizko iparraldean kokaturiko hainbat herritan XXI. mendera arte iraun du hiztun zaharretan. Gasteizen eta inguruko herrietan hitz egiten zen euskararen adibideak eman zituen 1562. urtean Nicolao Landuchio italiarrak bere Dictionarium linguae Cantabricae izeneko hiztegian.
Egoera soziolinguistikoa
Ezagutzaren hazkundearekin batera, euskararen kaleko erabilera ere handitu egin da, nahiz eta zifra osoa txikia izan. 1989an kaleko erabilera % 2koa zen, eta 2006an – % 4koa. 2016an egin zen neurketan erabilera % 3,7koa izan zen.
Euskararen aldeko ekimenak
Gaur egun, gasteiztarrek eskura dituzte hainbat ikastola (Abetxuku, Aranbizkarra, Armentia, Olabide, Umandi...), bertso-eskola bat eta hainbat euskaltegi. Halaber, hirian Araba Euskaraz antolatu dute hainbatetan (1981, 1992, 1995 eta 2006an).
Hedabideei dagokienez, Arabako Alea aldizkaria sortu zen 2014an, lehenago 17 urtez argitaratu zen GEU aldizkariaren ordezko gisa. Urte berean, Hala Bedi irratiak euskara hutsezko kanala sortu zuen, Hala Bedi Bi izenekoa.
Hiriburuko euskara elkarte nagusia GEU Elkartea da, eta haren eskutik sortu dira ekimen anitz, esaterako irakurle klubak eta mintzalagun proiektuak. Bestalde, Gasteizko Kafe Antzokia errealitate bihurtzeko helburuz, 2012. urtean Gasteizko Kafe Antzokiaren Aldeko Plataforma sortu zen, eta hurrengo urtean Plataformak Lazarraga Kultur Elkartea sortu zuen Gasteizko Kafe Antzokia proiektu kulturala kudeatzeko lanabes gisa. 2014an sortu zen Oihaneder Euskararen Etxea, Kafe Antzokiaren aurrekari gisa.
Gasteiztar euskaldun ezagunen artean daude Erramun Olabide, Odon Apraiz eta Henrike Knörr hizkuntzalariak; Fito Rodriguez, Xabier Montoia, Rikardo Arregi, Edu Zelaieta, Karmele Jaio eta Katixa Agirre idazleak; eta hainbat politikari, kirolari, irakasle, bertsolari eta abar.
Musika
Gasteiz musikaren munduko bi gertakizun garrantzitsuren kokaleku da: Gasteizko jazzaldia eta Azkena Rock Festival izeneko rock jaialdia.
Musikagile ezagunak eman ditu hiriak, besteak beste Jesus Guridi, Tomas San Miguel eta Bingen Mendizabal. Juanjo Mena orkestra zuzendaria ere bertakoa da, baita Luis Aranburu organo-jotzailea eta Angel Celada bateria-jotzailea ere.
Halaber, beste batzuen artean Cicatriz, Potato, Hertzainak, M-ak, Soziedad Alkoholika, Betagarri, Gasteiz Big Band, Neubat eta Izaki Gardenak taldeak bertan sortutakoak dira.
Garraioa
Hiriak XXI. mendearen hasieran jasandako hazkunde handiaren ondorioz, derrigorrezkoa gertatu zen hiriko garraiobideak guztiz moldatzea. Asmo horrekin Gasteizko Mugikortasun Iraunkorraren eta Espazio Publikoaren Plana deritzona prestatu zen, hiriko garraioa osatzen zuten modu guztiak (autoa, hiri autobusak, tranbia, bizikleta, oinezko joan-etorriak...) integratzeko.
Gasteizko garraio publiko nagusia TUVISA enpresa publikoak kudeatzen duen autobus sarea da. Eguneko 10 linea ditu eta gaueko 6 (Gautxoriak). Metroen antzeko sare bat osatuz, autobus aldaketen bidez hiriko edozein auzotara iristea ahalbidetzen du autobusen sareak. Horrez gain, ostiral eta larunbat gauetan Gautxori zerbitzu berezia dago.
2006. urtean tranbia bat eratzeko obrak hasi ziren, eta 2008ko abenduan abian jarri zen. Horrela, hiria iparretik hegoaldera zeharkatzen dituzten bi linea daude, EuskoTran enpresak kudeatuta.
Kirola
Gasteizek Euskal Herriko beste ezein hirik baino kirol azpiegitura gehiago dauzka. Auzo bakoitzean kiroldegi bat dago, igerileku eta bestelako ekipamenduekin.
Horrez gain, hiriak bi kirol talde nagusi dauzka:
Bi talde horiek osatzen duten fundazioari 5 gehi 11 deritzo.
Gasteiztar ospetsuak
Hiriko pertsona ospetsuen artean ditugu, besteak beste, Almudena Cid, Juanito Oiarzabal, Iker Pou, Eneko Pou, Andoni Zubizarreta (Gasteizen jaiotako aretxabaletarra) eta Martin Fiz kirolariak, Karra Elejalde eta Unax Ugalde aktoreak, Juanma Bajo Ulloa zinema zuzendaria, Jose Angel Cuerda alkate ohia, Ignacio Aldekoa, Xabier Montoia eta Xabier Izaga idazleak eta Jesus Guridi musikaria.
Seme-alaba kuttunak
Hauek dira Gasteizko seme-alaba kuttunak:
Herri eta hiri senidetuak
Gasteiz ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Zainketa Intentsiboetako Unitate
Zainketa Intentsiboetako Unitatea, labur ZIU, ospitale nagusietan dauden zerbitzuak dira, medikuntza intentsiboa burutzeko bereziki prestatuak.
Langileak
Mediku intentsibistez gain, erizain espezializatuak ere behar dituzte unitate hauek.
Euskal Herrian
Osakidetzan, ZIU handienak Gurutzetako Ospitalean (Barakaldo) eta Donostian daude.
Bay View (Ohio)
Bay View Ohioko herri bat da. Erie konderrian kokatua dago. 2010ean 632 biztanle zituen, 0.72 kilometro koadrotan banatuta.
Esteban Bilbao
Esteban Bilbao Egia (Bilbo, 1879ko urtarrilaren 11 - Durango, 1970eko irailaren 23a) euskal herritar politikari karlista eskuindarra izan zen. Francoren gobernuaren politikari nagusietako bat izan zen. Berak jarri zituen indarrean frankismoaren garaiko lege asko eta asko.
Biografia
Primo de Riveraren laguntzailerik garrantzitsuenetakoa izan zen, diktaduraren garaian (1923-1930). 1926tik 1930era arte, Bizkaiko Foru Aldundiko diputatu nagusi izan zen. Espainiako II. Errepublikaren garaian Gorteetako diputatu izan zen (Nafarroa, 1933), eta eskuindarren altxamendu eta prestakuntza guztietan hartu zuen parte, isilean pasa bazen ere. Comunión Tradicionalistaren buruzagi bilakatu zen, eta, Sanjurjada eta gero, Lugora erbesteratu zuten.
Gerra Zibilaren hasieran Bilbon zegoen. Errepublikaren aldekoek atxilotu eta Altuna Mendi itsasontzi-espetxera eraman zuten. 1936ko irailaren 25ean, Gurutze Gorriari esker, Francok preso zeukan Bilboko alkate Ernesto Erkorekarekin trukatu zuten. Francok gerra irabazi ondoren, eta lehen gobernua osatu zutelarik, 1939ko abuztuaren 9an Justiziako ministro izendatu zuten.
1943an kargua utzi eta 1965 bitartean Espainiako Gorteetako presidentea izan zen, Antonio Iturmendik ordezkatua izan arte. 1948an Erreinuko Kontseiluko buru egin zuten.
Idazlea
Hainbat egunkaritarako idatzi zuen: Diario de Navarra, El Fuerista, El Diario Vasco, El Pueblo Vasco, El Correo Español, La Gaceta del Norte, El Pensamiento Navarro eta El Día.
Maria Taglioni
Aitarekin ikasi zuen dantzan, eta geroago S.B. Coulonekin, Parisen. 1822. urtean egin zuen aurkezpena Vienako Operan, eta ondoren Italian eta Alemanian dantzatu zuen. Parisen bizi izan zen urte batzuetan bertako Operarekin lanean, eta arrakasta handia lortu zuen. Ondoren, aitarekin lan egin zuen Errusian bost urtez. 1848. urtean dantza egiteari utzi zion. 1860. urtetik aurrera, dantza-irakasle izan zen Parisko operan, eta 1870-1871. urteetako gerra ondoren, Londresen.
Biografia
Stockholmen jaio zen 1804ko apirilaren 23an, baina Milango artisten familia batetik zetorren; Filippo Taglioni (1777-1871) eta Sophia Taglioni famatuak ziren Europa osoan. 12 urte zituela hasi zen dantza ikasten, aitarekin, koreografo eta dantzaria baitzen; Vienan 1822an egin zuen debuta eta Parisen, 1827an. Taglioniren aitak sortutako Silfidea lana estreinatu zuen Parisko Operan 1832ko martxoaren 12an, Joseph Mazilier (1801-1868) eta Lisa Noblet dantzariarekin batera, eta horrekin abiatu zen punten gaineko dantzaren aroa.
Bere estilo etereoa garai erromantikoaren sinbolo bihurtu zen. Halaber, dantzaria ospetsu bihurtu zen dantzaren historian lehen aldiz punten gainean dantza egin zuelako. Estilo delikatu berri bat sortu zuen, jauzi flotatzaileez eta gorputz-jarrera orekatuak zituena ezaugarri, esaterako, arabesque delakoa, zeinak XIX. mende hasierako ezaugarri erromantikoa tipifikatu zuen.
Berak erabiltzen zituen gona zuri arinak ballet klasikoko dantzari gehienek jantzi ohi duten tutu bihurtu ziren. Europa osoan barrena ibili zen biran, eta 1837an Opera utzi ondoren, Errusiara bidaiatu eta Ballet Inperialean egin zuen dantza San Petersburgo n.
1845ean, Pas de Quatre interpretatu zuen Londresen beste hiru dantzari erromantiko ezagunekin (Carlotta Grisi, Lucile Grahn eta Fanny Cerrito).
1847ean, azken emanaldia egin eta dantza utzi zuen. Dantzariak erabakita zuen Marseillan geratzea, eta han hil zen 1884an, 80 urte bete baino egun bat lehenago.
Haren hilobiari buruzko eztabaida
Nahiz eta Montmartren hilobi bat dagoen haren izenarekin eta mundu osoko dantzariak hara joaten diren bera ohoratzera, 2007an argitu zen han beraren ama dagoela hobiratuta, Sophia Taglioni, eta Marie, egiaz, Parisko Père Lachaise hilerria n dagoela hobiratuta, senar ohiaren izenaren pean (Comte Gilbert de Des Voisins).
Arrantzaleen gotorlekua
Arrantzalearen gotorlekua, Halászbástya, Hungariako Budapest hiriburuan dagoen gotorleku bat da, Buda hiriaren aldeko Danubio ibaiaren mendebaldeko ertzean, Budako gazteluaren muinoan eta Matias elizatik hurbil.
1895-1902 artean Frigyes Schulek arkitektoaren diseinuaren planoetan oinarrituz eraiki zen.
Buru (argipena)
Buru hitzak adiera ezberdinak ditu:
Carlos Reygadas
Carlos Reygadas Castillo (Mexiko Hiria, Mexiko, 1971) mexikar zinema zuzendaria da.
Wolf River (Wisconsin)
Wolf River Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Langlade konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Odontologia
Odontologia ahoa eta hortzen gaixotasunetaz arduratzen den medikuntzaren espezialitate autonomoa da. Odontologia aparatu estomatognatikoko gaixotasunak diagnostikatu, tratatu eta prebenitzeaz arduratzen den osasun-zientzietako bat da. Hortzak, hortzoiak, ehun periodontala, goiko masailezurra, beheko masailezurra eta giltzadura tenporomandibularra ditu. Odontologiak gaixotasun nagusi hauek ditu: hortzetako txantxarra, maloklusioa eta gaixotasun periodontala. Aparatu estomatognatikoaren gaixotasunak prebenitzen, diagnostikatzen eta sendatzen dituen zientzia medikoa. Odontologia, askotan, estomatologiako espezialitate mediko ezaguna (ahoaren eta haren nahaste eta gaixotasunen azterketa) barneratzeko ere ulertzen da, eta, beraz, bi terminoak berdin erabiltzen dira eskualde batzuetan. Adibidez, Australian, estomatologia odontologiako espezialitatetzat hartzen da. Hala ere, zenbait espezialitatek, hala nola ahoko eta masail-aurpegiko kirurgiak (aurpegiko berreraikuntza), lortu ahal izateko, beharrezkoa izan dezakete gradu medikoak eta hortzak lortzea. Odontologia eta Europako historiako medikuntzaren adar batzuk zirujau ile-apaintzaileen dendatik sortu zirela pentsatu zen. Hala ere, bi eremuak eboluzionatu egin dira harrezkero, eta garrantzi handiagoa eman diete bizitzaren zientziei, sinesmenetan oinarritutako ikerketari eta sinesmenetan oinarritutako praktikari.
Hortzetako tratamenduak hortzetako talde batek egiten ditu. Talde hori, sarritan, dentista batek eta hortz laguntzaileek osatzen dute (hortz laguntzaileak, hortzetako higienistak, hortz teknikariak eta hortz terapeutak). Dentista gehienek lan egiten dute praktika pribatuetan (lehen mailako arreta), hortz-ospitaleetan edo erakundeetan (bigarren mailako arreta) (espetxeak, indar armatuen oinarriak, etab.).
Odontologiaren historia gizateriaren eta zibilizazioaren historia bezain zaharra da ia, eta lehen ebidentzia K.a. 7000 eta K.a. 5500 artean dago. Orain Pakistanen datatutako Mehgarhen hezur-aztarnek erakusten dute hortzak zulatu egin direla kariesa kentzeko harrizko tresnekin, eta metodo hori "harrigarria" da. Odontologia medikuntzako lehen espezializazioa izan dela uste da, eta bere espezialitateko gradua garatzen jarraitu duela.
Uretan oinarritutako odontologiaren mugimendu modernoak kalitate eta ebidentzia handiko ikerketa zientifikoa behar du erabakiak hartzen laguntzeko, hala nola, hortzak eskuz zaintzeko, fluorra eta hortzetako pasta dituen ura tratatzeko, ahoko gaixotasunak tratatzeko (txantxarra eta periodontitisa) eta gaixotasun sistematikoak (osteoporosia, diabetesa, gaixotasun zeliakoa, minbizia, GIB/HIESa).
Sinesteetan oinarritutako odontologiarako beste praktika garrantzitsu batzuk hauek dira: ahoaren erradiologia, hortzen edo ahoko malformazioen deformitatea ikuskatzeko; hematologia (odola aztertzea), hortzetako kirurgian konplikazio hemorragikoak saihesteko; kardiologia (kardiopatia duten pazienteekin hortzetako kirurgiak eragindako zenbait konplikazio larriren ondorioz), etab.
Terminoaren esanahia
Odontologo terminoa grekozko eratorria da odont(o) (ὀδο-ύς/-ντος), hortz esanahia du. Dentista latinezko dents, dentisetik dator. Odontologoa edo dentista aho-barrunbeko edo aparatu estomatognatikoko mediku gisa defini daiteke. Aparatu estomatognatikoa hauek osatzen dute: ezpainak, mihia, hortzak, periodontoa, aho-mukosa, ahoaren oina, listu-guruinak, amigdalak eta orofaringea. Estomatologia hitza grekozko στ όμα (estoma) terminotik dator. Euskaraz ahoa edo aho-barrunbea esan nahi du, eta, oro har, odontologiaren sinonimo gisa erabiltzen da.
Odontologoaren edo estomatologoaren jarduera-eremuak ez ditu hortzen azterketa eta tratamendua bakarrik hartzen, aho-barrunbe osoa hartzen baitu, bai eta barrunbe hori osatzen duten eta organismo osoarekin lotuta dauden masailezurrak, muskuluak, azala, hodiak eta nerbioak ere. Odontologia zenbait espezialitate medikorekin lotuta dago, hala nola masailezurreko kirurgia, otorrinolaringologia, oftalmologia, neurologia eta pediatria. Odontologoak ez ditu ahoko gaixotasun guztiak tratatzen, lesio gaiztoak (minbizia) ahoko patologiaren, aurpegi-masailetako kirurgiaren eta onkologiaren eremuan sartzen dira. Orofaringeko lesioak eta amigdalak ere ez ditu odontologoak tratatzen, otorrinolaringologoak baizik; ahozko egiturak mugitzen dituzten muskuluen paralisia neurologoak tratatzen du, ezpaineko gaixotasunak normalean dermatologoak tratatu eta baloratzen ditu, etab.
Odontologiaren historia
Odontologiak, nahiz eta gazteriakoa izan medikuntzan, aspalditik ezagutzen dira odontologia-arazoetako adituak, batez ere hortz-piezen erauzketan [Exodontzia] adituak, haien patologiek gizateriari hasiera-hasieratik eragin baitiote. Erdi Aroan, barberoek beren gain hartu zuten lanbidea, beste zerbitzu batzuez gain, mina zuten bezeroen koskak eta hortzak ateratzen zituztenak. Pierre Fauchard (1678-1761) frantziar doktorea odontologia modernoaren aitatzat hartzen da, zientzia honi egindako ekarpen berriengatik, bereziki hortzen praktika profesionalizatzeagatik eta 1728an "Le chirugien dentiste; ou, traité des dents" (zirujau dentista; edo hortzen gaineko tratatua) lana argitaratzeagatik. Pierre Fauchard dentista pertsonala izan zen Luis xiv.ean; Parisen bere museoa dago. 1844ko abenduan, Horance Wells Hartfordeko dentistak (Connecticut) oxido nitrosoa erabili zuen lehen aldiz, hortzak erauzteko anestesiko gisa. XX. mendearen hasieran, Bernardino Landete Aragó sendagile valentziarra Espainiako estomatologiaren aitzindaria izan zen eta herrialde horretan ahoko edo masail-aurpegiko kirurgia sortu zuen.
Odontologiako Ikasketak
Odontologoak edo dentistak medikuntzaren hainbat alderdiri buruzko ezagutza zabala izan behar du, anatomia, fisiologia, patologia eta farmakologia barne. Kontuan hartu behar da ahoko gaixotasun batek konplikazio lokalak eragin ditzakeela inguruko eskualdeetan, hala nola lepoan eta aurpegian, baina baita konplikazio orokor larriak ere, hala nola septizemia eta endokarditisa.
Odontologiako lehen fakultatea Baltimore College of Hortz Surgery izan zen, 1840an Estatu Batuetan sortu zena. Europan, Erresuma Batuak odontologiako ikasketa independenteak sartu zituen 1859an. Hala ere, Europako beste herrialde batzuek, hala nola Espainiak, Portugalek eta Italiak, odontologia kontzeptua mantendu dute XX. mendearen zati handi batean medikuntzaren espezialitate gisa, halako moldez non odontologo edo estomatologo titulua lortzeko beharrezkoa baitzen lehenik medikuntzako lizentziatura lortzea eta ondoren espezialitate hori egitea.
Egoera hori aldatu egin da XX. mendearen azken urteetatik aurrera, Europar Batasunak ikasketa harmonizaziorako ezarritako irizpideekin.
Odontologo-titulua lortzeko ikasketa-programa aldatu egiten da herrialdearen arabera. Europar Batasunean ikasketen iraupena 5 urtekoa da lanaldi osoan, eta prestakuntza programak hainbat alderdi ditu:
Hortzetako tratamendua
Odontologiak, eskuarki, aho-barrunbearekin zerikusia duten praktikak hartzen ditu. Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, ahoko gaixotasunak dira osasun publikoko arazo nagusiak, mundu osoan duten eragin eta lehentasun handiagatik, beste talde sozioekonomiko batzuek baino kaltetuenekin. Hortzetako tratamendu gehienak ahoko bi gaixotasun ohikoenak, hortzetako txantxarra (hortzetako txantxarra) eta gaixotasun periodontala (hortzoietako gaixotasuna edo piorrea), prebenitu edo tratatzeko egiten dira. Tratamendu komunak honako hauek dira: hortzak lehengoratzea, hortzak erauzi edo ebakitzea, arraspatzea eta eskuilatzea, hodi endodontikoen tratamendua eta odontologia kosmetikoa
Boyleita
Boyleita sulfato motako minerala da eta rozenite taldearen kidea da.
Odontologia
Hortzetako tratamendua
Odontologiako espezializazioa arlo hauetan aurki daiteke: Anestesiologia, Hortzen Osasun Publikoa, Endodontzia, Ahoko Erradiologia, Ahoko Masailezurreko Kirurgia, Ahoko Medikuntza, Orofazietako Mina, Patologia, Ortodontzia, Odontologia Pediatrikoa, Periodontzia eta Prostodontzia. Oro har, hortzen tratamendu gehienak egin ditzakete, hala nola, leheneratzeak (enpasteak, koroak, zubiak), protesiak (hortzak), terapia endodonikoa (sustrai-hodia), terapia periodontala (goma) eta hortzen erauzketa, azterketak, erradiografiak (X izpiak) eta diagnostikoa. Dentistek antibiotikoak, lasaigarriak eta pazientearen erabileran erabiltzen den beste edozein sendagai ere agindu ditzakete. Bere lizentzia-aholkuei jarraiki, dentista orokorrei eskatzen ahal zaie lasaigarriak, hortzetako inplanteak eta abar egiteko entrenamendu gehigarria osatzeko.
Boyleita
Ezaugarriak
Boyleita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Odontologia
Hortzetako tratamendua
Odontologoek, halaber, ahoko gaixotasunen prebentzioa sustatzen dute higiene egokiaren eta azterketa erregularren bidez, urtean bi edo gehiago, garbiketa eta ebaluazio profesionala egiteko. Ahozko infekzioek eta hanturek osasun orokorrari eragin diezaiokete, eta aho-barrunbeko baldintzek eritasun sistemikoak adieraz ditzakete, hala nola osteoporosia, diabetesa, eritasun zeliakoa edo minbizia. Ikerketa askok frogatu dute hortzoietako gaixotasuna diabetea, kardiopatia eta erditze aurreko arrisku handiagoarekin lotuta dagoela. Ahoko osasunak osasun sistemikoari eta gaixotasunari eragin diezaiekeelako kontzeptuari "noizean behin" esaten zaio.
Espezialitateak
Dentista batzuek entrenamendu gehiago egiten dute beren hasierako graduaren ondoren espezializatzeko. Hortzak erregistratzeko organoek zehazki zer subjektu onartzen dituzten aldatu egiten da kokapenaren arabera. Hona hemen adibide batzuk:
Odontologia kosmetikoa: Ahoaren, hortzen eta irribarrearen itxura hobetzea du helburu.
Anestesiologia : Odontologiako espezialitatea, hortz-prozedurak errazteko anestesia orokorra, sedazioa eta minaren erabilera aurreratuari buruzkoa.
Hortzen osasun publikoa: Ahoen osasunerako garrantzitsuak diren epidemiologiaren eta gizarte-politiken azterketa.
Endodontzia (endodontologia ere deitzen zaio) – Hodi erradikularren terapia eta hortz-mamiko eta eritasun periapikalen azterketa.
Auzitegiko odontologia – Hortzetako ebidentzia biltzea eta erabiltzea legean. Arlo horretan esperientzia edo entrenamendua duen edozein odontologok egin dezake hori. Auzitegiko odontologoaren eginkizun nagusia dokumentazioa eta nortasuna egiaztatzea da.
Odontologia geriatrikoa: Adineko helduei hortzak zaintzeko laguntza ematea, zahartze normalarekin eta adinarekin zerikusia duten gaixotasunekin lotutako arazoak diagnostikatzea, prebenitzea eta tratatzea dakarrena, osasuneko beste profesional batzuekin diziplina arteko talde baten parte gisa.
Ahoko eta aurpegi-masailetako patologia : ahoko eta aurpegi-masailetako barrunbearekin lotutako gaixotasunen azterketa, diagnostikoa eta, batzuetan, tratamendua.
Ahoko eta aurpegi-masailetako erradiologia : ahoko eta aurpegi-masailetako gaixotasunen azterketa eta interpretazio erradiologikoa.
Ahoko eta masailezurreko kirurgia (ahoko kirurgia ere deitzen zaio): erauzketak, inplanteak eta masailezurren, ahoaren eta aurpegiaren kirurgia. [nb 2]
Ahozko biologia – Hortz eta kraniofazial biologiaren ikerketa
Ahoko inplantologia : erauzitako hortzak hortzetako inplanteen bidez ordezteko artea eta zientzia. Ahozko medikuntza : ebaluazio klinikoa eta ahoko mukosako gaixotasunen diagnostikoa.
Ortodontzia eta hortzetako eta aurpegiko ortopedia: hortzak zuzentzea eta hazkunde ertaina eta masailezurra aldatzea.
Odontologia pediatrikoa (odontopediatria ere esaten zaio): Haur-odontologia
Periodontologia (periodontzia ere esaten zaio): Periodontoko gaixotasunen azterketa eta tratamendua (ez kirurgikoak eta kirurgikoak), eta hortzetako inplanteak jartzea eta mantentzea
Protesiak (odontologia protesikoa ere deitzen zaio): protesiak, zubiak eta inplanteen zaharberritzea. Prostodontzista batzuk gainespezializatuta daude aurpegi-masailetako protesietan, eta diziplina hori arduratzen da, hasiera batean, sortzetiko aurpegiko eta ahoko akatsak dituzten pazienteak errehabilitatzeaz, hala nola ezpaina eta ahosabai arrailduak edo belarri azpigaratua duten pazienteak.
Behar berezietako odontologia (zainketa berezietako odontologia ere deitzen zaio): Odontologia garapenaren ezgaitasunak dituzten eta hartutakoak dituzten pertsonentzat.
Kirol odontologia: kirol medikuntzaren adarra, kirol eta ariketarekin lotutako hortzetako lesioen eta ahoko gaixotasunen prebentzioaz eta tratamenduaz arduratzen dena. [29] Kirol-dentistak banakako aholkulari gisa edo kirol-medikuntzako taldeko kide gisa egiten du lan.
Albaitaritzako odontologia : Animaliak zaintzeko odontologia-eremua. Albaitaritzako medikuntzaren espezialitatea da.
Haurren hortzak zaintzeko programa
1986an, Eusko Jaurlaritzak Euskal Autonomia Erkidegoko Osasun Inkesta egin zuen, biztanleriaren osasun-arazo nagusiak zein ziren jakiteko. Aho-hortzetako osasunarekin lotutako arazoak izan ziren ohikoenak, eta, aldi berean, errenta-gradientea nabaritzen zen, errenta txikieneko gizabanakoek horrelako arazo handiagoak zituztelako. Horregatik, Haurren Hortzak Zaintzeko Programa 1990eko 118/90 Dekretuaren, 02/05/1990 Aginduaren eta 1990/05/03 Aginduaren bidez sistematizatu zen.
Baulay
Baulay Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Baulay udalerrian erroldatutako biztanleak 324 ziren. Familiak 141 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 54 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 42 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 187 etxebizitza zeuden, 143 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 181 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 143 etxebizitza nagusietatik 126 bere jabearen bizilekua ziren eta 17 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 80 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
NGC 4744
NGC 4744 galaxia bat da, Centaurus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Baulay
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 202 ziren, horien artean 137 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 137 pertsona aktiboetatik 126 lanean zeuden (76 gizon eta 50 emakume) eta 11 langabezian zeuden (6 gizon eta 5 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Baulay udalerrian 151 unitate fiskal zeuden, 346 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.978 euro zen.
Trapagaran
Trapagaran (ofizialki Valle de Trápaga-Trapagaran) Bizkaiko udalerria da. Meatzaldeko eskualdean kokaturik dago, Bilbo Handiaren barnean. . urtean 0 biztanle zituen. Gaur egun, udalerriaren gune metropolitarrak bertako industria eta lantegi gehienak biltzen ditu.
Baulay
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Trapagaran
Ingurune naturala eta mugak
Trapagaranek Galdames udalerriarekin egiten du muga hego-mendebaldean, Ortuellarekin ipar-mendebaldean, Portugalete eta Sestaorekin ipar-ekialdean, eta Barakaldorekin hego-ekialdean. Hegoaldeko muga naturala Galindo ibaia da, horrek Trapagran Barakaldotik banatzen du. Dena den, udalerriaren hego-ekialdeko Galindo ibaiaren aldea Sestaorena da.
Baulay
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 jatetxe zen eta 1 higiezinen agentzia.
Trapagaran
Ingurune naturala eta mugak
Udalerriaren mendebaldean Trianoko mendiak daude. Mendilerro honetan dagoen Argalario mendian Telefonicaren telekomunikazio antena bat dago, 120 metroko altuera duena. Bilbo Handiko mota horretako egiturarik garrantzitsuenetakoa da.
Baulay
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Trapagaran
Ingurune naturala eta mugak
Galindo ibaiak herriaren erdigunea zeharkatzen ez badu ere, Trapagarango ibairik garrantzitsuena da. Granada erreka txikiak, Trapagaran erdigunearen albo batetik igaro eta Galindo ibaian isurtzen ditu bere urak, Bilboko itsasadarrean amaitu aurretik. Trapagarango mendi garrantzitsuenak honakoak dira: Bitarratxu (435m), Burzako (435m), Tejera (408m) eta Larreineta (428m).
Baulay
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Trapagaran
Klima
Trapagarango klima Bizkaiko ohiko klima ozeanikoa da. Udak leunak izaten dira, neguak ez oso hotzak, eta udazkenak nahiko epelak. Batezbesteko tenperatura 14 gradukoa da. Harana dela eta, udazkenetik udaberrira nahiko ohikoak izaten dira izozteak eta laino itxiko goizak. Askotan, tenperatura Bilbokoa baino baxuagoa izaten da. Dena den, itsasotik hain hurbil (hiru kilometro) egonda, tenperaturak nahiko suabeak izaten dira urte osoan zehar.
Baulay
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Trapagaran
Auzoak
Trapagaranen hiru gune nagusi dira: lehenengoa,Trapagaran, herriaren erdigunea, udaletxea eta biztanle gehienak bizi diren tokia eta udalerriari izena ematen diona. Bigarrena, herriaren inguruan dauden auzoak, oro har, industrialdeak eta fabrikak nagusi diren auzoak. Eta hirugarrena, Triano mendietako Zugaztieta eta Larreineta auzoak, Zugaztieta dela herrigunetik kanpo dauden auzoetatik garrantzitsuena, 490 biztanle ditu eta.
Auzoak honakoak dira:
Historia
Historikoki Trapagaran Enkarterrietako eskualdearen barnean egon bazen ere, hainbat aldaketa izan ditu historian zehar. Denboraldi batez Somorrostroko haraneko "Hiru kontzejuen" zati izan zen, Sestao eta Santurtzirekin batera. Gerora, Trapagaranek independentzia berreskuratu zuen. Trapagaran beti egon da industriarekin oso loturik, ondoko Trianoko mendietatik ateratzen zen mineralak garatu zuen Meatzaldea, eta mineralaren hainbat transformazio-enpresa sortu ziren.
Bilbo Handiko industrializazioaren hasiera meagintzaren garapenak ekarri zuen, ontzigintzaren eta siderometalurgiaren garapenaren aurretik. Horregatik, Trapagaran ezkerraldeko beste herri batzuk baino arinago garatu zen. XIX. mende amaierarako Trapagaran Bilbo Handiko udalerririk garrantsitzuenetakoa zen Ortuellarekin batera (Ortuellan ere meagintzak garrantzia handia zeukan).
Gerora, mearen ateratzea gutxituz joan zenean, gune metropolitarreko beste herriek Trapagarani aurrea hartu zioten. 1926ko irailaren 15ean, herriko gune nagusia eta Zugaztieta auzo banandua batzeko, Larreinetako Funikularra inauguratu zuten. Udalerriaren oraingo izena 1983an ezarri zen, aurretik Trapagaranek San Salvador del Valle zeukan izena.
Demografia
Trapagaranek biztanle ditu. Gauzak asko aldatu dira XX. mendearen hasieratik. Garai hartan, kanpoaldeko auzoetan biztanleriaren %70 bizi zen. Zugaztieta eta inguruko auzoak meategietan lan egiten zuten ehunka langileren bizitokiak ziren, baina XX. mendeak aurrera egin ahala, meategiak hustuz joan ziren eta auzo horiek ere biztanleak galtzen hasi ziren, eta gaur egun, Zugaztietan 300 bat pertsona baino ez dira bizi. Izan ere, herriaren industria sektore nagusia meagintzatik metal transformaziora igaro zen hamarkada gutxian.
1970eko hamarkadatik aurrera, eskualdeko udalerri industrial gehienetan gertatu zen bezala, biztanleriaren beheranzko joera nagusitu da, herrira joandako etorkin asko euren jaioterrietara itzuli baitira.
Ekonomia
Udalerriaren gehiena industriak hartzen du. Tradizionalak izan diren meagintza eta altzairugintza gaur egun merkataritza-guneek eta altzari-dendek ordezkatu dituzte. Horrez gain, hainbat tailer eta bulego daude. Trapaga harana gune estrategikoa da Ibar Ezkerrean eta hainbat autobide eta errepide garrantzitsuren gurutzabidea.
Industriak biztanleriaren gehiengoa enplegatzen du, guztira trapagarandarren %49,8, Bizkaiko batezbestekoaren gainetik. Granada eta Ballonti ibaien arteko industrialdeetan, milaka pertsonak egiten dute lan, bai Trapagarangoek bai inguruko eta Bilbo Handiko herrietakoek ere. Industrialde horiek iparralderantz hedatzen dira Ortuella, Abanto-Zierbena eta Muskizeraino. Ekoizpen arloen artean, metalen eraldaketa, galdaragintza, kimika, eta zurgintza dira aipagarri. Enpresa garrantzitsuenen artean ABB eta Alstom dira. Biztanleriaren %48,4k zerbitzuetan lan egiten du.
Trapagaranek guztira, hamabost industrialde ditu: Aurrera, Trapaga–Causo, Trapaga–Ugarte, Arkotxa, Ugarte-Alde, El Juncal, Ibarzaharra–Sestao, Elgero–Trapaga, Aparcabisa, Galindo A, Galindo B, Galindo C, Salcedillo eta Elgero–Sestao.
Udal hauteskundeak
2015eko udal hauteskundeetan EAJk bi zinegotzi gehiago eskuratu zituen eta PSE-EEk hiru galdu zituen. Euskal Herria Bilduk bat irabazi zuen eta Elkarrekin Ahal Da herritar plataformak bat eskuratu zuen. Emaitzen ondorioz, Xabier Cuellar hautatu zuten berriro alkate.
Alkateen zerrenda
Hona hemen Trapagaranek izandako alkateen zerrenda:
Nampcel
Nampcel Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Trapagaran
Errepideak
AP-8 autobidea eta Ballontiko korridorea udalerriaren ekialdetik igarotzen dira. Urteetan zehar A-8 autobidea azpiegiturarik garrantzitsuena izan da, baina 2007. urtean Ballontiko korridorea inauguratu zen Sestao eta Portugalete batu eta A-8 autobidearen trafikoa arintzeko asmoz. Gauzak horrela, Ballontiko korridorea Ibar Ezkerreko barne trafikorako erabiltzen da gaur egun.
Nampcel
Biztanleria
2007an Nampcel udalerrian erroldatutako biztanleak 258 ziren. Familiak 87 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Trapagaran
Trena
Bilboko Renfe Aldirien C-2 lineak bi geltoki ditu herrian:
Nampcel
Etxebizitza
2007an 103 etxebizitza zeuden, 90 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 102 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 90 etxebizitza nagusietatik 76 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 30 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 74 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 148 ziren, horien artean 99 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 99 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (50 gizon eta 39 emakume) eta 10 langabezian zeuden (5 gizon eta 5 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Trapagaran
Autobusa
Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:
Funikularra
Larreinetako funikularra Trapagarango La Escontrilla eta Larreineta auzoak batzen dituen funikularra da. Euskotren garraio enpresa publikoak kudeatzen du.
Nampcel
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Trapagaran
Jaiak eta ospakizunak
Trapagaranek eta haren auzoek honako egunetan ospatzen dituzte euren jai nagusiak:
Nampcel
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Trapagaran
Ondasun nabariak
Herriaren eraikinen artean, aipagarri dira Jainkoaren Itxuraldaketaren eliza eta San Jose langilearen eliza 1930. eta 1957. urteetan eraikiak, hurrenez hurren. Horrez gain, Olaso jauregia dugu aipagai, XX. mende hasieran eraikia, eta gaur egun Trapagarango kultur etxea dena. Dena den, herriko eraikin edo egiturarik ezagunena Larreinetako Funikularra da,1921ean egiten hasi eta 1926. urtean abian jarri zena.
Nampcel
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Nampcel udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.305 hektarea erabiltzen.
Trapagaran
Ondasun nabariak
Haraneko kalerik garrantzitsuena Maiatzaren Lehena etorbidea da. Bertan biltzen dira herriko denda eta banketxe gehienak. Etorbide hori, berez, N-634 errepideak herrian zehar egiten duen tartea baino ez da, 1970eko hamarkadan A-8 autobidearen eraikitzearekin batera, trafikoa asko arindu zen eta kamioi astun gehienek herriaren erdigunetik igarotzeari utzi zioten.
Nampcel
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Belle Rive (Illinois)
Belle Rive  Illinoiseko herri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 361 biztanle zituen, 2.26 kilometro koadrotan banatuta.
Buruzagi
Buruzagia edo burua talde edo erakunde hierarkiko batean partaideen gainean agintaritza duen pertsona da. Agintaritza hau hainbat mailatan zehaztu daiteke: buruzagia antolakuntza, plangintza, helburuak zehaztu eta erabaki nagusiak hartzen dituen pertsona izan daiteke; beheragoko maila batean, hartutako erabaki orokorrak gauzatzeko aginduak eman eta horien betetzeaz arduratzen den pertsona ere izan daiteke. Lidergoa duen pertsonari ere buruzagi deritzo, modu informal batean.
Chambilly
Chambilly Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chambilly udalerrian erroldatutako biztanleak 526 ziren. Familiak 236 ziren, horien artean 78 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 41 bakarrik bizi ziren emakumeak), 81 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 65 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 276 etxebizitza zeuden, 235 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 248 etxeak ziren eta 27 apartamentuak ziren. 235 etxebizitza nagusietatik 157 bere jabearen bizilekua ziren, 70 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 125 etxek bost zituzten. 184 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 125 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 85 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen: