cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haur
Ikuspegi pedagogikoak
Ikaslea ardatz duen ikaskuntza: Ikaslea ardatz duen ikaskuntzak, irakaslearen eta ikaslearen arteko irakaskuntzaren ikuspegia aldatzen duten metodoak hartzen ditu. Jatorrizko erabileran, ikuspegi pedagogiko honen helburua ikaslearen autonomia eta independentzia garatzea da, ikaskuntza ibilbidearen erantzukizuna ikasleen eskuetan jartzen baitu. Ikaslea ardatz duen irakaskuntzak etengabeko ikaskuntza eta arazoen konponbide independentea ahalbidetzen duten trebetasunak eta praktikak ditu ardatz.
La Croixille
La Croixille Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Haur
Pediatria
Pediatria haurren garapen normalaz, eta hauekin lotutako gaixotasunetaz arduratzen den espezialitate medikoa da. Hitza grezierazko "paidos" (haurra) eta "iatrea" (sendaketa) hitzetatik dator, baina bere edukia haurren gaixotasunak sendatzea baino askoz handiagoa da, pediatriak haur osasuntsua zein gaixoa aztertzen baititu.
Kronologikoki, pediatriak haurra jaiotzen denetik nerabezarora iristen den arte aplikatzen da, normalean 18 urte bete arte. Horren barruan hainbat aldi bereizten dira: jaioberria (0-6 egun), jaioberria (7-29 egun), bularreko haurra (1-12 hilabete), bularreko adinekoa (1-2 urte), eskolaurrekoa (2-5 urte), eskolaurrekoa (6-12 urte), nerabe aurrekoa (10-12 urte) eta nerabea (12-18 urte). Umezaintza medikuntzaren espezialitateetako bat da. "Haurren zaintza" esan nahi du, eta latinezko puer/pueris (umearen/umearen) eta kulturako "kultiboa" esan nahi du, hau da, umearen artea. Gaur egungo joera adiera horiek guztiak termino bakar batean batzea da: pediatria.
Beti Mugan
Beraien lehen diskoa 1992-an argitaratu zuten Mugan izenpean. 1998an, Esan Ozenki zigiluak Batzen disko-bilduma kaleratu zuen. Baina ordurako jada Beti Muganek eszenatokiak utzita zituen.
Haur
Helduen medikuntzaren eta medikuntza pediatrikoaren arteko aldeak
Gorputz tamainaren aldeak heltze-aldaketekiko paraleloak dira. Jaioberri baten gorputza, fisiologikoki, helduarenaren ezberdina da. Sortzetiko akatsek, bariantza genetikoak eta garapen-arazoek gehiago kezkatzen dituzte pediatrak mediku helduak baino. Medikuak haurraren fisiologia heldugabea kontuan hartu behar du sintomak kontuan hartzean, botikak agintzean eta gaixotasunak diagnostikatzean.
Fisiologia pediatrikoak zuzenean eragiten die gorputzean sartzen diren farmakoen propietate farmakozinetikoei. Sendagaien xurgapena, banaketa, metabolismoa eta deuseztapena desberdinak dira garapen bidean dauden haurren eta heldu helduen artean. Azterketak eta berrikuspenak egin diren arren, etengabeko ikerketa behar da hobeto ulertzeko faktore horiek nola eragin behar duten mediku-arretaren hornitzaileen erabakiek pediatriako biztanleei sendagaiak agindu eta administratzean.
Beti Mugan
Historioa
1990eko hamarkadaren hasieran Hondarribian (Gipuzkoa) sortutako talde hau izan zen, askoren aburuz, Euskal Herrian noise rock doinuak jorratu zituen lehenengoa. Askotariko eraginak barneratu zituen, The Nomadsekin hasi eta Neil Young, Pixies eta Sonic Youthekin segitu, doinu akustikoak eta distortsio elektrizitatea uztartuz rock&roll, hardcore eta pop kantu zuzen eta itsaskorretan. Taldea 1994an desegin zen, besteak beste disko luze bat, Oreka desorekan (Basati Diskak, 1993), eta Hondarribiko beste talde batzuekin partekaturiko lana, Underribi (Basati Diskak, 1994), kaleratu ondoren.
La Croixille
Biztanleria
2007an La Croixille udalerrian erroldatutako biztanleak 608 ziren. Familiak 263 ziren, horien artean 93 pertsona bakarrekoak ziren (53 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 85 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 81 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Haur
Xurgapena
Botikaren xurgapena entzima espezifikoen mende ere badago, eta entzima horiek ahoko botikarekin kontaktuan jartzen dira gorputzetik bidaiatu ahala. Entzima hauen hornikuntza handitu egiten da haurrek traktu gastrointestinala garatzen jarraitzen duten heinean. Pediatriako pazienteek proteina azpigaratuak dituzte, eta horrek metabolismoa gutxitzea eta farmako espezifikoen kontzentrazio serikoak handitzea dakar. Hala ere, profarmakoek kontrako efektua jasaten dute entzimak beharrezkoak direlako euren forma aktiboa zirkulazio sistemikoan sar dadin.
Beti Mugan
Historioa
Desband izeneko taldean aritutako Javi Álvarezek (ahotsa eta gitarra), Xabi Lópezek (gitarra) eta Martxel Mariskalek (baxua) erein zuten Beti Mugan-en hazia, Neil Young eta beste zenbait musikariren bertsio akustikoak egiteaz gain kanta propioak sortzeari ekin ziotenean. Tarteka, Koldo Emery (ahotsa eta gitarra) eta Ramon Albisu (bateria) agertzen ziren entsegu lokalera, Stiff Little Fingers, That Petrol Emotion, Ramones eta The Clashen bertsioak jotzera. Elkarrekin probatzea erabaki zuten. Lopezek, Alvarezek eta Mariskalek prestatuak zituzten lauzpabost kanturi erritmo kutxa kendu, eta egiazko bateria eta beste gitarra bat gehitu zizkieten. Azkenik, Nagore Santamaria eta Natalia Barberia batu zitzaizkien ahotsetan.
Haur
Banaketa
Gorputzeko uraren ehunekoak eta zelulaz kanpoko likidoaren bolumenak behera egiten dute haurrak hazten eta garatzen diren heinean. Beraz, paziente pediatrikoek helduek baino banaketa-bolumen handiagoa dute, eta horrek zuzenean eragiten dio farmako hidrofilikoen administrazioari, hala nola antibiotiko betalaktamikoei, ampizilinari kasu. Beraz, sendagai horiek pisuan oinarritutako dosi handiagoetan ematen dira edo haurren dosifikazio-tarteak doituta, gorputz-konposizioan dagoen funtsezko diferentzia hori kontuan hartzeko.
La Croixille
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Haur
Metabolismoa
Farmakoaren metabolismoa, nagusiki, gibeleko entzimen bidez gertatzen da, eta garapenaren etapa espezifiko batean eragiten zaien entzima espezifikoen arabera alda daiteke. I. eta II. faseetako entzimek heltze eta garapen tasa desberdinak dituzte, beren ekintza-mekanismo espezifikoaren arabera (adibidez, oxidazioa, hidrolisia, azetilazioa, metilazioa, etab.). Entzima-gaitasuna, argitzea eta erdi bizitzea haurren eta helduen arteko desberdintasun metabolikoak eragiten dituzten faktoreak dira. Drogen metabolismoa desberdina izan daiteke pediatriako biztanleen artean, jaioberriak haur txikietatik bereiziz.
Beti Mugan
Historioa
Hiru gitarra, lau ahots... Euskal Herrian ezohiko rock formazioa zuen Beti Muganek. Horrek aukera ematen zion baliabide ugarirekin jokatzeko ahotsen erabileran, gitarren soinuan, kantuen estiloan... Hala bada, taldeak ez zuen ildo bakar bat jarraitu bere ibilbide laburrean, power-pop, folk, hardcore eta rock&roll kantu zuzenak eta melodia itsaskorrak aurkitu baitaitezke haren diskoetan, hala soinu akustikoan nola distortsio elektrikoan bilduta. Beti Muganen beste ezaugarrietako bat Martxel Mariskalek idatzitako hitzen kalitatea zen; halaber, euskara eta ingelesaren erabilerak eta AEBetako rock banda alternatibo garaikideen eraginak (Sonic Youth, Pixies, Hüsker Dü...) Ama Say taldearekin lotzen zuten.
Haur
Ezabapena
Farmakoa gibelaren eta giltzurrunen bidez deuseztatzen da batez ere. Haurtxoen eta haur txikien kasuan, giltzurrunen tamaina erlatiboak gernuaren bidez ezabatzen diren medikamentuen giltzurrun-argitzea areagotzen du. Jaioberrietan eta bularreko haur goiztiarretan, beren giltzurrunak umotzeko motelagoak dira, eta, beraz, ez dira gai erabat garatutako giltzurrunak adina droga deuseztatzeko. Horrek nahi ez diren sendagaiak pilatzea eragin dezake; beraz, garrantzitsua da kontuan hartzea dosi txikiagoak eta dosifikazio-tarte handiagoak daudela populazio horrentzat. Giltzurrun-funtzioari modu negatiboan eragiten dioten gaixotasunek ere eragin bera izan dezakete, eta, beraz, antzeko kontsiderazioak justifikatu.
Paidologia
Paidologia gizakia haur eta gazteen garapen egoeran aztertzen duen zientzia da. Ez da pedagogiarekin identifikatzen, pedagogia hori irakaskuntza-ikaskuntza prozesuen azterketan zentratzen baita. Garapenaren Psikologiarekin ere ez da identifikatzen, haurren psikologiaz haraindiko beste alderdi batzuk hartzen baititu. Pediatriarekin ere ez da identifikatzen, ez bai da osasun alderdietara mugatzen.
Egile greko-erromatar klasikoetatik haurtzaroarekin lotutako tratatuak aurki ditzakegun arren, 1896ra arte Oscar Chrisman estatubatuarrak ez zuen Paidologia hitza erabiltzen, haurren bizitzako fenomeno guztiak, eta ez soilik hezteko ekintzarekin lotutakoak, xede dituen zientzia bati izena emateko.
Bere "fundazioaren" ondoren, bere garapenean gehien lagundu zuen egileetako bat, ikuspegi psikologiko eta sozio-historikotik, Lev Vigotski (1896-1934) errusiarra izan zen. Printzipioz, Vigotskiren ustez, gizakia eta haren garapen psikologikoa ulertzeko, ezinbestekoa da bizi diren gizarte-harremanak ulertzea eta aztertzea. Paidologian graduatu bat eskaini zuen AEBetako lehen unibertsitatea Marylandeko Bowie Unibertsitatea izan zen.
Haurren tratu txarrak
OME k, honela definitzen du haurren tratu txarra: 18 urtetik beherakoek jasaten dituzten abusuak eta arreta eza, eta barnean hartzen diren tratu txar fisiko edo psikologiko, sexu abusu, arreta eza, zabarkeria eta merkataritza esplotazio edo bestelako mota guztiak. Haurraren osasunari, garapenari edo duintasunari kalte egiten duten tratu txarrak, haurraren biziraupena arriskuan jarriz, eta ohikoa da erantzukizun, konfiantza edo botere harreman baten testuinguruan gertatzea. Bikotearen indarkeriarekiko esposizioa, haurren tratu txarren artean ere sartzen da batzuetan.
La Croixille
Etxebizitza
2007an 307 etxebizitza zeuden, 261 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 270 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 261 etxebizitza nagusietatik 161 bere jabearen bizilekua ziren, 96 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 26 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 54 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 93 etxek bost zituzten. 173 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 113 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 93 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Haur
Haurren tratu txarrak
Haurren tratu txarrak sufrimendua eragiten die haurrei eta familiei, eta ondorioak izan ditzake epe luzera; adibidez, estresa eragitean, burmuinaren garapen goiztiarreko nahasmenduekin lotzen da, nerbio eta immunitate sistemen garapena aldatuz. Ondorioz, haurtzaroan tratu txarrak jasan dituzten helduek, jokabide arazoak, arazo fisikoak eta buruko arazoak izateko arrisku handiagoa dute.
Beti Mugan
Historioa
Maketa bat grabatzeko asmoarekin, Donostiako Amadeus estudiora sartu ziren 1992ko udan, baina, Paco Flores soinu teknikariak bultzatuta, Basati Diskak diskoetxea konbentzitu zuten grabazioa biniloan argitaratzeko. Hortaz, EP formatuan kaleratu zen Mugan (Basati Diskak, 1992), sei kantuz osaturik, taldearen lehen bi urteetako ibilbidearen erakusgarri. Soinu aldetik kaskarra zen, maketako grabazioa plastikora zuzenean pasatu zelako, baina, taldearen harrigarri, harrera ona jaso zuen berehala; jaioterrian bertan bi kontzertu baino ez zituzten jo, eta, bat-batean, AEBetako Del Fuegosen telonero gisa aritu ziren Itziarko Txitxarro aretoan.
La Croixille
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 349 ziren, horien artean 297 aktiboak ziren eta 52 inaktiboak ziren. 297 pertsona aktiboetatik 279 lanean zeuden (153 gizon eta 126 emakume) eta 17 langabezian zeuden (6 gizon eta 11 emakume). 52 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Croixille udalerrian 267 unitate fiskal zeuden, 654 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.687 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 11 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 5 iturginak, 3 argiketariak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean La Croixille udalerrian 63 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.840 hektarea erabiltzen.
Giuseppe Garibaldi
Giuseppe Garibaldi (Niza, Piamonte-Sardinia, 1807ko uztailaren 4a - Caprera, Italia, 1882ko ekainaren 2a) italiar militar eta politikaria izan zen. Italiako Risorgimento edo pizkundearen ezinbesteko pertsonaia izan zen, Italiaren batasuna lortu zuten gudaldi militar asko eta askotan berak esku hartu baitzuen. Garibaldi Bi Munduetako Heroia ezizenaz egin zen ezaguna, Hego Amerikan nahiz Europan egin zituen guda jardun ugarien ondorioz. Giuseppe Mazzini, Viktor Emanuel II.a Italiakoa eta Camillo Benso, Cavour kontearekin batera, aberriaren aitatzat hartua dago Italian.
La Croixille
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Giuseppe Garibaldi
Biografia
Giuseppe Garibaldi Nizan jaio zen, garai hartan Piemonte-Sardinia zen erresuman, 1807ko uztailaren 4an. 1793-1814 artean Niza Frantziaren eskuetara aldatu zen, Napoleonen Italiako kanpainan. Frantsesa izan zen bitartean, erregistro zibilak frantsesez idazten zituzten, eta Giuseppe haurra horrela dago inskribatuta: Joseph-Marie Garibaldi. 1807ko uztailaren 19an bataiatu zuten Nizako Saint-Martin-Saint-Augustinen eta Joseph Garibaldi eta Julie Marie Garibaldi izan zituen aita-ama pontekoak.
Haur
Haurren tratu txarrak
Nazioarteko azterketen arabera, heldu guztien laurdenek adierazten du, tratu txar fisikoak jasan dituztela haurtzaroan. 5 emakumetik 1ek eta 13 gizonetik 1ek adierazi dute sexu abusuak jasan dituztela. Gainera, haur asko, tratu txar psikologikoak eta arreta ezaren biktimak dira.
Haurren trafikoa
Haurren trafikoan aritzen diren pertsonek, nerabeak lekualdatzen eta erreklutatzen dituzte haien salerosketarako geroago lan ezberdinetan erabiltzeko haurren eskubideak urratuz. Nazio Batuen Gutunak definizio hau ematen du: "Esplotazio helburuekin haur bat atzitzea, garraiatzea, lekualdatzea, hartzea edo jasotzea". Mundu osoko milioika umek, lan egiten dute beren hezkuntzarako, garapenerako eta etorkizunerako oztopo diren baldintzetan. Kalte fisiko eta psikologiko itzulezinak eragiten dituzten lanetan aritzen dira, eta arriskuan jartzen dituzte haien bizitzak. Lanaren Nazioarteko Erakundeak dioenez, urtero 1,2 milioi adingabe salerosketen biktima dira.
Giuseppe Garibaldi
Biografia
Gurasoek Giuseppe abokatu, mediko edo apaiz izatea nahi bazuten ere, haurrari ez zitzaion eskola gustatzen eta ekintza fisikoetan eta itsasoan zituen zaletasunak. Italiera ikasten ere aritu zen eta antzinako historia ere bai, Antzinako Erromak erakarri zuelarik erabat.
15 urterekin, aita konbentzitu zuen azkenean itsasoan karrera egiten uzteko eta, 17 urte zituenean, Angelo Pesante Sanremok gidatutako Costanzan ontziratu zen. Lehen bidaian, Odessara joan zen, Itsaso Beltzean, eta Taganrogeraino iritsi zen, Azov itsasoan.
1825ean, 18 urteko gazteak Erroma ezagutu zuen aitarekin batera, Leon XII.a Aita santuarentzako ardo zama bat eramatera joan zirenean. Bidaiak desengainu sakona eragin zion, garai hartako aita santuen Erroma, ustelkeriaz lepo baitzegoen.
1827an, Nizatik Itsaso Beltzera zihoanean, greziar piratek egin zioten eraso ontziari, baian lortu zuen bere helmugarantz egitea.
Haur
Legez kanpoko adopzioa
Adingabe baten legez kanpoko adopzioan parte hartzen, sustatzen, toleratzen edo dirua irabazten duten pertsonek edo erakundeek egindako delitua da legez kanpoko adopzioa. Legez kanpoko adopzioa eta haurren trafikoa honako delitu hauekin lotuta egon ohi dira: pertsonen trafikoa, dokumentuak faltsutzea, nortasuna aldatzea, bahiketa, eroskeria, adingabeen abusua eta, batzuetan, adingabeen sexu abusua eta haurren prostituzioa.
Datu estatistikoak egiaztatzea zaila da. Ia mundu osoan ezagutzen da umeen trafikoa. Nazioarteko adopzioari buruzko akordioek eta adopzio enpresen gaineko estatu kontrolek, murriztu egin dituzte legez kanpoko adopzio kasuak, baina, oraindik existitzen dira. Munduko eskualde batzuetan, adopzioen %90 ere legez kanpokoa izan liteke.
Giuseppe Garibaldi
Biografia
1828an gaixotu egin zen eta, Konstantinoplara iritsi zenean, italiar erkidegoan egon zen 1832ra arte, italiera, frantsesa eta matematika irakasten.
Haur
Ume explotazioa
Sarritan, haurren salerosketaren helburua haurren lan behartua da. Haurren lana, ezarritako gutxieneko adina baino gutxiago duten adingabeei dagokie, orokorrean, hamalau urtetik behera iristen ez dena. UNICEFen arabera, 2011n 5-14 urteko 150 milioi haur zeuden haurren lanean sartuta garapen bidean dauden herrialdeetan. Kopuru horretatik, Lanaren Nazioarteko Erakundeak (LANE) dio langile adingabeen %60k nekazaritzan lan egiten dutela. Halaber, LANEren arabera, 115 milioi haurrek lan arriskutsuak egiten dituzte, besteak beste, sexu lana eta droga trafikoa.
Haurren lanak forma asko har ditzake: etxeko morrontza, nekazaritzako lana, zerbitzuen sektorea eta manufaktura industriak. Ikerlari batzuen arabera, adingabe gehienak eskulan merkera behartuak dira, eta etxeetan, baserrietan, lantegietan eta jatetxeetan lan egiten dute, besteak beste. Trafikoaren biktima diren adingabeak sexualki esplotatuak izan daitezke, indar armatuetan, droga trafikoan eta haurren eskean erabiliak.
LANEren arabera, mundu mailan, haurren lana gutxitzen ari da, Saharaz hegoaldeko Afrikan izan ezik; izan ere, herrialde horretan, 5-17 urte bitarteko 4 haurretatik bat, lan egiten du. Beste joera orokor garrantzitsu bat 15-17 urteko taldean dauden langile adingabeen kopuruari dagokio: azken bost urteetan, adin horretako haur langileen kopurua %20 igo da.
Giuseppe Garibaldi
Biografia
Sardiniako itsas gudarostean aritu zen, eta 1833an, Mazzini zuzendari zuen Italia Gaztea higikundean sartu zen eta Cleómbroto ezizena eman zioten, Piemonteren matxinadan resku hartu zuelarik; horren kariaz, hurrengo urtean, heriotza-zigorra eman zioten eta erbestera alde egin behar izan zuen.
Haur
Sexu esplotazioa
Haurren salmentari, haur prostituzioari eta haur pornografiari buruzko hautazko protokoloa, Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmenaren protokolo bat da, Nazio Batuek 2000. urtean formalki onartu zutena. Funtsean, protokolo horrek formalki eskatzen du estatuek haurren salmenta, haur prostituzioa eta haur pornografia debekatzea. Lanaren Nazioarteko Erakundearen (LANE) arabera, haurren sexu esplotazioak praktika eta jarduera hauek barne hartzen ditu:
Praktika horren irismena neurtzea zaila bada ere, bere izaera kriminal eta ezkutuagatik, Lanaren Nazioarteko Erakundeak uste du gehienez 1,8 milioi haur direla munduko sexu trafikoaren biktimak, eta UNICEFek, berriz, 2 milioi haurren estimazioa aipatzen du 2006ko Haurren Mundu Egoera txostenean. Hainbat iturrik, LANEk barne, diote Interneten erabilera eta eskuragarritasuna areagotzea baliabide garrantzitsua izan dela trafikatzaileentzat, eta haurren sexu salerosketaren intzidentzia handitzea ekarri duela.
Haurrak droga trafikoan
Haurrak, askotan, droga garraiatzaile edo trafikatzaile bezala esplotatzeko salerosten dira, eta, ondoren, drogekin "ordaindu" egiten diete; ondorioz, drogazale bihurtzen dira. Droga trafikoaren izaera ez zilegia dela eta, atxilotzen dituzten adingabeak askotan delitugile gisa tratatzen dira, baina, egia esan, askotan lege laguntza behar izaten dute.
Praktika horren prebalentziari buruzko estatistika global osorik ez dagoen arren, zenbait eskualde azterlan erabilgarri egin dira. Adibidez, LANEk duela gutxi ikerketa batzuk egin zituen Afganistango haurrak heroinaren trafikoan erabiltzeari eta haurrek Brasilgo droga trafikoan parte hartzeari buruz. Rio de Janeiron, Brasilen, adin txikikoek droga trafikoan duten inplikazioari buruzko ikerketa baten arabera, droga trafikoan parte hartzen duten haurrek askoz arrisku handiagoa dute indarkeriarekin zerikusia izateko, bereziki, hilketarekin.
Giuseppe Garibaldi
Biografia
Nizarantz egin zuen ihes eta Giuseppe Pares lagunaren Marseillako etxetik igaro zen, Itsaso Beltzerantz ontziratu aurretik, 1835ean, Tunisian zegoelarik. Marseillara itzuli eta Hegoamerikako bidea hartu zuen Nautonnier izeneko brigantinean, Borrel nortasun faltsuaren azpian ezkutaturik. Hegoaldeko Rio Granden jarri zen bizitzen.
Beti Mugan
Historioa
Urtea amaitu aurretik Hamlet singlea (Basati Diskak, 1992) kaleratu zuten, Mugak gugan daude kantu gogoangarriarekin, lehen disko luzearen aurrerapen gisa. Oreka desorekan diskoan (Basati Diskak, 1993) bildu zituzten taldearen dohain guztiak, "Galtzaileak", "Zure kontra" eta "Filosofia aldaketak" kantu bikainak tarteko. Disko hark aukera eman zion Bad Religion hardcore melodikoko talde ezagunarekin jotzeko Donostiako Anoeta kiroldegian, 1993ko uztailaren 10ean. Komunikabideek kritika onak egin zizkieten hala taldeari nola diskoari, eta lan bakoitzarekin Beti Muganen zale kopurua handitu egin zen, baina, hala ere, ez zuen sekula askorik saldu.
Chemy
Chemy Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Haur
Haurrak indar armatuetan
Haur Soldaduen Erabilerarekin Akaberako Koalizioak, berriki egindako ikerketetan, nabarmendu zuten neskato soldaduek errekonozimendu berezia jaso behar dutela, bereziki zaurgarriak baitira sexu indarkeriako ekintzen aurrean.
Chemy
Biztanleria
2007an Chemy udalerrian erroldatutako biztanleak 651 ziren. Familiak 252 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Haur
Haurren jaiotza eta heriotza tasa
Haurren heriotza tasa "haurren heriotza tasaren" bidez neurtzen da; hau da, haurren urteko heriotza kopuruari, eskualde jakin bakoitzean jaiotzen diren haur kopuruaren zatiketa da. Horren bidez, herrialde bateko haurren osasun baldintzei buruzko informazioa lortu daiteke.
Jaiotza tasa
Jaiotza tasa kontzeptua erabiltzen da biztanleria eta denbora tarte jakin batean gertatzen diren jaiotzen kopuru proportzionala aipatzeko. Demografiaren ikuspegitik, jaiotza tasa ugalkortasun mailak kuantifikatzea ahalbidetzen duen neurria da. Jaiotza tasa kalkulatzeko, urte bateko denbora tartea hartzen da erreferentziatzat, komunitate batek mila biztanleko zenbat erditze dituen oinarri hartuta. Ugalkortasuna kalkulatzeko beste aukera batzuk ugalkortasun tasa orokorra eta ugalkortasun tasa globala dira. Jaiotza gordina, urte jakin batean jazotako jaiotza kopuruaren eta urte horretarako batez besteko biztanleriaren arteko erlazioa da. "Jaiotza tasa lehertzea" esamoldea 1946tik 1964ra bitartean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, jaiotza tasa izugarri hazi zenean, gertatu zen fenomeno demografikoa definitzen saiatzen da.
Heriotza tasa
Heriotza tasaren intentsitatea neurtzen du bizitzako lehen urtean. Kalkulua egiteko, aldi batean urtebete baino gutxiagoko haurren heriotza kopuruaren eta aldi berean bizirik jaiotako haurren guztizko kopuruaren arteko zatidura egiten da, bider mila.
India, Nigeria, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Etiopia eta Txina munduko haurren heriotza guztien erdia baino gehiago dira. 5 urtetik beherako 9 milioi haur hiltzen dira urtero, hau da, 4 segundotik behin ume bat hiltzen da munduan. Hala ere, zifra kezkagarri horen egoera hobetzen ari da. Haurren heriotza tasak 6 arrazoi nagusi ditu: Pneumonia (%19), beherakoa (%17), jaiotza goiztiarra (%10), infekzio neonatalak (%10), malaria (%8) eta oxigeno falta jaiotzean (%8). Baina arrazoi ezberdinek ere gauzatzen dute haurren heriotza tasaren handitzea. Kalkuluen arabera, urtero 15 urtetik beherako 41.000 adingabe hiltzen dira hilketaren ondorioz. Kopuru horrek arazoaren benetako garrantzia gutxiesten du; haurren tratu txarren ondoriozko heriotzen proportzio handi bat oker egozten baitzaie, eta erorikoak, erredurak, itoak eta beste arrazoi batzuei dagokie.
Chemy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Haur
Heriotza tasa
Hala ere badaude beste gaixotasun batzuk, heriotza tasa nabarmenki igotzen dutenak; horietako bat Bularreko haurraren bat-bateko heriotzaren sindromea. Inzidentzia tasaren arabera jaiotzen diren 0-6 hilabeteko denbora duten haurren 3/1000a gaixotasun ezezagun honek jota hiltzen dira. Umea bat-batean hiltzen da, eta ezin da aurreikusi.
Literatura
Haur-literatura kontzeptuak tinta asko zabaldu du genero horri buruzko literatura zientifikoaren hasieratik. Hasiera batean, Juan Cervera bezalako adituek, bere definizioan, HGL( Haur eta Gazte literatura)ren ikerketarako erabiltzen ari zen corpusa sartzen saiatu ziren, eta horrela, definizio integratzailea sortu zuten, non, noizbait literatura dei zitekeen ia guztia sartzen zen. Bestalde, "Soiltasuna" bezalako ezaugarri batzuk definitzea zaila da, izan ere, baliteke soiltasun formal bat ez etortzea bat kontzeptu-sinpletasun batekin, eta alderantziz.
Badira beste saiakuntza batzuk ere HGLren existentzia bera ukatzen dutenak. Espainia n ospetsuak dira Rafael Sánchez Ferlosio ren adierazpenak, baina ez dute sostengu sendorik izan ikerketa akademikoan. Badirudi literatura batez ere bere erabileragatik eta bere kontsiderazio sozialagatik definitzen dela. Hau da, literatura erakundeek literaturatzat hartzen dutena da. Irakurleari garrantzia ematen dioten lanen garrantzia gehitu beharko litzateke, hala nola harreraren estetikarena. Ikuspuntu honetatik HGL haur irakurle bati zuzentzen zaion literatura da.
Haur eta gazte literaturaren historia
XX. mendearen hasierarekin batera hasi ziren sortzen eskola elebidunak Euskal Herrian, eta zentro horien babesean eta euskarazko materialen premiaren babesean hasi zen haurrentzako argitalpen batzuk. Aurrerapen txiki horiek gorabehera, gutxi ziren euskarazko irakurleak: euskaldunen gehiengoa analfabetoa zen beren hizkuntzan, eta ezaugarri hori mende osoan zehar mantenduko zen.
Norops anisolepis
Norops anisolepis Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Chemy
Etxebizitza
2007an 260 etxebizitza zeuden, 253 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 7 hutsik zeuden. 257 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 253 etxebizitza nagusietatik 225 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 187 etxek bost zituzten. 219 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 103 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 134 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ibias
Ibias Asturiasko hego-mendebaldean dagoen udalerria da, Narceako eskualdean kokatutakoa.
Chemy
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 459 ziren, horien artean 335 aktiboak ziren eta 124 inaktiboak ziren. 335 pertsona aktiboetatik 312 lanean zeuden (164 gizon eta 148 emakume) eta 23 langabezian zeuden (12 gizon eta 11 emakume). 124 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 49 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chemy udalerrian 249 unitate fiskal zeuden, 649 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.158 euro zen.
Chazelles (Jura)
Chazelles Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chazelles udalerrian erroldatutako biztanleak 110 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 58 etxebizitza zeuden, 43 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 57 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 43 etxebizitza nagusietatik 38 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 66 ziren, horien artean 48 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 48 pertsona aktiboetatik 46 lanean zeuden (26 gizon eta 20 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chazelles udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Beti Mugan
Historioa
Beti Mugan-eko taldekideetatik Martxel Mariskalek eta Xabi Lopezek jarraitu dute musikari lotuta. Mariskal Zura taldeko kidea izan da, eta hitzak idatzi ditu Dut eta Lisabö taldeentzat. Zenbait literatur sari irabazi ditu, eta Me llamo Ezequiel y así será siempre nobela (Hiru, 2002) argitaratu du. Obra horretan oinarrituta, Ezekiel antzezlana taularatu zuen Antzerkiola Imaginarioak, Sagarroik sortutako musikarekin.
Xabi Lopez Lantz folk taldean aritzen da gaur egun; Mikel Errazkin zenaren (Sorotan Bele) ohiko kolaboratzailea zen, eta parte hartu du haur kantuak biltzen dituzten diskoetan.
Rottenschwil
Rottenschwil Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Giuseppe Garibaldi
Amerikak
Hego Amerikan, Italia Gaztearen aldeko beste italiar disidente batzuekin harremanetan jarri zen eta Asilo di Vertud framazon-logiako kide ere egin zen. Zenbait gudatan esku hartu zuen: Brasilen (1836), Montevideon (1842-46). Italian batasunaren bila ibili bazen ere, Hego Amerikan, kolonia zaharren independentziaren bila egin zuen borroka.
Malicorne (Allier)
Malicorne Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Malicorne udalerrian erroldatutako biztanleak 857 ziren. Familiak 330 ziren, horien artean 74 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 106 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 130 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 364 etxebizitza zeuden, 326 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 362 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 326 etxebizitza nagusietatik 220 bere jabearen bizilekua ziren, 100 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 132 etxek lau zituzten eta 130 etxek bost zituzten. 284 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 129 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 157 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 539 ziren, horien artean 391 aktiboak ziren eta 148 inaktiboak ziren. 391 pertsona aktiboetatik 337 lanean zeuden (192 gizon eta 145 emakume) eta 53 langabezian zeuden (25 gizon eta 28 emakume). 148 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 82 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Malicorne udalerrian 328 unitate fiskal zeuden, 851 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.419 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 46 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 harategi zen, 1 kirol-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Malicorne udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.040 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Elia Viviani
Elia Viviani (Isola della Scala, Verona, Italia, 1989ko otsailaren 7a) txirrindularitzan lehiatzen den atleta italiarra da, pistako Puntuaketa, Madison eta Omnium modalitateetan espezialista da; errepideko probetan ere aritzen da INEOS Grenadiers taldean 2022az geroztik. 2016ko Rio de Janeiroko omnium ekitaldian, txapeldun olinpikoa da.
Udako hiru Olinpiar Jokotan hartu zuen parte bi domina lortuz, urrezkoa Rio de Janeiro 2016an eta brontzea Tokio 2020an, biak omnium proban eta Londres 2012koan seigarren postua proba berean.
Haur
Haur eta gazte literaturaren historia
XX. mendeko lehen hiru hamarkadetan zehar, Calleja argitaletxe ak gaztelaniazko testuekin egiten duen bezala, Tolosan bizi den editore bat zegoen, Lopez de Mendizabal, urte hauetan zehar haurrentzako euskarazko irakurgai eta testu liburu sorta asko argitaratzen zuena. Horretaz aparte ipuin herrikoi batzuk eta euskaraz idatzitako haurrentzako lehen antzezlana ere argitaratu ziren, haurrentzako liburu erlijiosoekin batera. Horrela, 1911 n umeentzako beste katixima bat argitaratu zen, Umiak Autortuten eta Jaunartuten, Imanol Arriandiaga k idatzia. Haur literatura sortzen lagundu ez zuten arren, haur hizkuntza literarioa sortzeko eta haurrentzako argitalpenak indartzeko balio izan zuen. Haurrentzako mezak, ebanjelioak edo santuen bizitzei buruzko liburuak arrakasta handiz argitaratu ziren lehen urte hauetan Euskal Herri osoan zehar.
Elia Viviani
2011 eta 2021 urteen artean, bost domina irabazi zituen Pistako Txirrindularitzako Mundu Txapelketan, eta 2008 eta 2019 urteen artean, hamabi domina irabazi zituen Europako Pistako Txirrindularitza Txapelketan.
Haur
3-6 urteko haurrentzako testuak
3 eta 6 urte bitarteko haurrei eskaintzen zaizkien testuak folklorean oinarrituta daude. Folklorea haurrak jaiotzatik bizi izan duen eta sentitu duen zerbait da, beraz, harengandik oso hurbil dagoen zerbait da. Lanerako tresna gisa balioko du, eta kolektibitateko testuak direnez, bere testuinguru kulturaletik sortzen denez, haurrak bere zerbait ikusiko du bertan, ez arrotza, eta, beraz, ez du baztertzera bultzatuko.
Folklorea batez ere ahozkoa bada ere, ez du eragozten idatzira aldatzea. Bestela, ahozko hizkuntzaren eta idatzizko hizkuntzaren arteko harremana modu arbitrarioan zatikatuko genuke. Folklorea da literaturak adin hauetan izan behar duenaren oinarri nagusia. Bertsozko testuek abantailak dituzte, finkoak direlako eta jolas teko eta buruz ikasteko gaitasun handiagoa dutelako. Prosa zko testuek, batez ere ipuinek, entzuteko aukera handiagoa dute, nahiz eta bertsoek baino finkotasun linguistiko txikiagoa izan, eta, gainera, narratzaileak egokitzeko erraztasun handiagoa dute. Adin horietan, ikusmenak garrantzi handia du ipuinei dagokienez. Haurrak ilustrazioak behatzen ditu eta ilustrazio horrekin batera doan testua berrsortzen du.
Haurrentzako literatura gizarte-hezkuntzako mekanismo gisa
Umeentzako literaturak, tradizio z, moral espezifiko baten transmisio an arreta handia jarri izan du. Urteak joan ahala, "Moral" horiek egokitu egin dira, eta, horregatik, ipuin tradizional askotan amaierak edo argumentu-muina ere aldatu egin dira. Jean Piagetek erakutsi duenez, haurrak bere ingurunea ezagutzeko mekanismo natural gisa "sortzen" du.
Musika
Haurrentzako abesti bat haur eta haurtxoentzako helbururen batekin egindako abesti bat da. Letra oso sinplea eta errepikakorra izaten da, erraz ulertzeko eta buruz ikasteko. Gerta daitekeen dibertimenduaz gain, gurasoek modu onean sartzen dituzte seme-alabak musikaren munduan. Tradizioz, haurren abestiak belaunaldiz belaunaldi transmititzen dira eta herri-kulturaren parte dira, nahiz eta azken hamarkadetan haurrei zuzendutako musika eta ikus-entzunezko ikuskizunak ekoizten espezializatutako artista ugari sortu diren. Haur kantak haurrek jolastuz eta beste batzuk melodia ezberdinak abestuz ikasten duten jarduera bat da, ingurugiroari buruz dituzten ezagutzak zabaltzen laguntzen duten askotariko gaiekin.
Neosuthora davidiana
Neosuthora davidiana Neosuthora generoko animalia da. Hegaztien barruko Sylviidae familian sailkatua dago.
Elia Viviani
Pista
2006
2007
2008
Haur
Musika
Musikak eragin positiboak ditu txikienengan. Musika-tresna baten, kantuaren edo dantzaren bidez memoria, arreta eta kontzentrazioa hobetu daitezke. Musika-prestakuntza askotarikoa eta etengabea duen edo bere helburuak lortzeko musika erabiltzen duen haurrak errazago buruz ikasteko joera du.Honetaz gain, musikak harreman estua du goi-mailako zeregin akademikoekin. Musikarekiko esposizio goiztiarrak jarduera neuronala errazten du eta irakurketarekin eta matematikarekin lotutako garunaren zatia aktibatzen du. Musikak beste hainbat onura ekar liezaioke haurrari, adibidez sormena sustatzea, Osasuna hobetu eta mina baretzea eta estresa, beldurra eta tristura arinduz autoestimua indartzea. Haurrentzako abestiak bere funtzioaren arabera sailkatu daitezke, baina litekeena da abesti bat hainbat kategoriatan sailkatu ahal izatea, hainbat funtzio betetzen baititu:
Haurren abestiek letra sinple, errimatu eta oso errepikakorrak dituzte, eta, oro har, mugimendua, keinua edo jolas motorrak izaten dituzte lagun. Erraz ulertzeko modukoak dira, buruz ikasteko errazak, eta letra barregarriak dituzte. Haur kantua jarduera ludiko bat da, non haurrak jolastuz ikasten duen eta, aldi berean, ondare kultural unibertsalaren kontserbazioan eta gozamenean parte hartzen duen.
Loanda
Loanda Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Giuseppe Garibaldi
Amerikak
Garai hartan, emakume asko ibili zituen inguruan, Bento Gonçalves da Silvaren iloba Manuela de Paula Ferreira edo Ana María de Jesús Ribeiro, gerora Anita Garibaldi deitu ziotena.
Haur
Marrazki bizidunak
Marrazki biziduna animazio-lanen barruko kategoria bat da, eta bi dimentsiotan egindako ikus-sekuentziei dagokie. Obrak osatzen dituzten fotograma bakoitza sekuentzialki marraztuz lortzen dira, mugimenduan dauden irudien sekuentzia eta irudikapena sortuz. Animazio teknika zahar eta ezagunena da, 2D animazioa, animazio tradizionala edo animazio klasikoa bezala deitua. 3Dko animaziotik bereizten da, batez ere ekoizpen moduagatik.
Marrazki bizidunak zinema baino lehenago jaio ziren. Emile Reynaud ek 1877an Praxinoskopioa sortu zuen. Reynaudek egoera onean zeuden irudi animatuak proiektatzea eta mugimendu ez-ziklikoak proiektatzea lortu zuen. 1940-1950 urteetan marrazki bizidunek beren urrezko aroa bizi zuten.Garai honetan ekoizpenaren hazkunde handia ematen da eta telebista masifikatzen hasten denez marrazkiak ikusle gehiagorengana iristen dira. Urte horretatik gaur egunerarte animazioaren industria sendotu egin da.
Giuseppe Garibaldi
Amerikak
1841ean, iritsi zen Uruguaira eta Montevideon dago José Garibaldi museo-etxea, Garibaldi eta bere familia bizi izan ziren etxean. Hor ere Les Amis de la Patrie logiako kide egin zen, eta matematika-eskolak ematen aritu.
1842an, Montevideoko gobernuak ontzidiaren buru egin zuen, eta, 1842ko abuztuaren 16an, Paraná ibaian egin zuen borroka, Costa Brava deitu zitzaion norgehiagokan. Brownen indarrek Garibaldi garaitu zuten, eta ihes egin beharrean izan zen.
Malicorne (Allier)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Elia Viviani
Pista
2009
Giuseppe Garibaldi
Amerikak
1843an, berriro zen Montevideon eta Combate de Tres Cruces deiturikoan esku hartu zuen azaroaren 17an. Egun, Garibaldiren oroimenak bizirik dirau Uruguain. Oroitarria du Salton, Giusseppe Garibaldi hiribidean.
Elia Viviani
Pista
2010
Malicorne (Allier)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elia Viviani
Pista
2011
Giuseppe Garibaldi
Amerikak
1842an, Garibaldi Ana María de Jesús Ribeirorekin ezkondu zen, Anita Garibaldirekin. 1839an ezagutu zuen Lagunan eta lau seme-alaba izan zituzten: Menotti, Rosita (bi urte zituela hil zen), Teresita eta Ricciotti.
Haur
Marrazki bizidunetako filmak
Animazioa marrazki bizidunetako filmak egiteko erabiltzen den teknika da. Animatzaile izeneko pertsona batek ekintzaren zati nagusiak erakusten dituzten irudi gakoak marrazten ditu, eta mugimenduen fase bakoitzean irudi giltzarri baten eta hurrengoaren artean erakusteko behar diren bineten kopurua adierazten du. Segundo bateko mugimendua lortzeko 24 bineta behar dira, bitartekari izeneko marrazkilariak egiten dituztenak. Hondo gehienak bereizita marrazten dira, eta mugimenduan dauden banakako marrazkiak hondoko leku egokian jarriko dira, filma osatzeko argazkiak ateratzeko. Azkenik, filma segundoko 24 binetatan proiektatzen da, etengabeko mugimenduaren sentsazioa eragiteko. Gaur egun, animatzaileek ordenagailuak erabil ditzakete marrazketa prozesua bizkortzeko.
Elia Viviani
Pista
2013
Giuseppe Garibaldi
Italiara itzuli
1848ko iraultza izan zenean, Italiara itzuli zen, eta Austriak eta Frantziak Italia iparraldean okupaturiko lurraldeen Savoiako erresumak gidatzen zuen independentziaren alde egin zuen. Frantziaren laguntzarekin, Austriaren aurka egin zuen, baina, bat-batean, Napoleon III.ak jarrera aldatu zuen, eta negoziazioaren aldeko bilakatu zen, eta Garibaldiren nahiak itxaron beharrean izan ziren. Erromako errepublika sortu zen (1849), baina ez zuen luzez iraun. Italiatik ihes egin beharrean izan zen berriro, eta berarekin zihoazen 3.900 gudari eta Anita emaztea; atzetik zuten espainiar, frantziar eta napolitarrek osaturiko gudarostea.
Chemy
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Haur
Jolasak
Haurraren adinaren eta garapenaren arabera, hainbat jolas egiten dira, mundua ezagutzeko eta bertan integratzeko dituen beharrak kontuan hartuta. Horrela, jolasten den haurraren nortasunaren adierazgarri da jolasa, jolasak azaleratzen dituen bizipen eta sentimenduen eta jolasaren beraren sinbologiaren bidez. Gainera, haurrak errealitatea eraldatzen dute jolas sinbolikoen bidez, panpinak balira bezala jolastuz, baina aldi berean, eta horregatik, inguratzen duen kulturaren adierazgarri ere badira. Jostailua ere garrantzitsua da trantsizio-gauzaki gisa.
Haurrak garai eta kultura guztietan jolastu direla baieztatu izan da sarri. Axioma honen inguruan, ikuspuntu ezberdinak daude haur-jolasak historian izan duen bilakaerari buruz. Zenbaitek ikerketa arkeologikoek berreskuratutako jostailuak egungo haurren jostailu ere badirela erakutsi eta haur-jolasak gizakiaren berezko jarduera direla frogatu nahi izan dute horrela. Beste batzuek haur-jolasen bilakaeran aldaketa nabarmenak hauteman dituzte, batez ere XVIII. mendetik, eta haur-jolasa gizartearen harreman produktiboen emaitza gisa hartzen dute, ikuspuntu marxista batetik: jolasa produktiboa, pedagogikoa, didaktikoa izan behar da.
Antzinako kulturetan haurrak jokatzen zuen rolari buruz informazio eskasa badago ere, jolasa lanarekin duen lotura estua planteatu dute ikerlari batzuek. Antzinako eta egungo gizarte primitiboetan aurki daitezkeen jostailuek hezkuntzaren helburua argi eta garbi erakusten dute: helduen lanen errepikapena eta ikaskuntza izaten da kasu askotan, horretarako lanabesa txikiak erabiliz. Gizarte hauetan haurren berezko jolasa ordea ere agertzen da, askotan helduak imitatuz (ezkontzak antzeztuz edo helduen kirolak praktikatuz). Haurra eta jolasa lotzen dituzten Erdi Aroko erreferentzia eskasak daude. Jolasei buruzko aipamenetan haurrak helduen jolas berdinetan aritzen dira, musikan eta dantzan eta baita borroka-joko eta sexu-jolasetan, haurra eta heldua bereizi gabe. Erakusgarri moduan, Erdi Aroko ikonografian ikus daitekeenez, haurrak helduak bezala irudikatzen dira, baina tamaina txikiagoan.
Elia Viviani
Pista
2014
Giuseppe Garibaldi
Italiara itzuli
1849ko abuztuaren 4an, sukar tifoideak hil zuten Anita, ihesean zebiltzan bitartean. 28 urte betegabe oraindik, ehorzketa amaitu gabe utzi behar izan zuten, Garibaldiren oinazerako, tropak gainean zituztela-eta.
Chemy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 igeltseroa, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 2 higiezinen agentziak.
Haur
Jolasak
XVI. mendetik hasten da haurra eta heldua bereizten, janzkeraz eta jostailuz, batez ere mutilak, neskatoek emakumeek bezala janzten jarraitzen baitute. Aldi berean, haurren jolasa kontrolatu beharra dagoela hautematen da eta jolasa moralaren barnean kokatzen da. Josulagunen ikastetxeetan, esaterako, lotsaren kontzeptua agertzen da jolas jakinen inguruan, haurraren garbitasunaren ideia indartuz horrela. Jolas askea baztertu eta jolasa botere-tresna moduan ikusten da. Hortik, jolas pedagogiko eta didaktikoaren ideiak sortu dira XVIII. mendetik aurrera. Ideia horiek indarrean jarraitzen dute egun ere: haur-jolasak naturaltasun eta berehalakotasuna galdu eta hezitzaileen esku utzi da haur-jolasa. Nabarmena da ildo horretatik Euskal Herriko herrietan ugaldu diren aisialdi taldeak. XX. mendean zehar, haustura berri bat gertatzen da: lehen bere jolasetarako haurrak heldua eredutzat hartzen bazuen ere, egun telebista, bideo-joko eta Internetek ematen dizkiote ereduak. Telebistak pertsonaia sinpleak eskaintzen dizkie eredu gisa, kontsumorako malguak izan eta hausnartu gabeko pultsio batez joka dezaten. Aldi berean, haurraren munduaren goraipamena egiten da. Horrela, haurraren alaitasun, zintzotasuna eta inozentzia berreskuratzeko, helduei haurrak bailiran bizitzeko deia egiten zaie, hau da, azken batean kontsumitzerakoan nahikeriaz jokatzeko. Haurra eta heldua continumm batean kokatzen dira, jolasa kontsumo bilakatuz.
Elia Viviani
Pista
2015
Chemy
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.