cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nouic
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Nouic udalerrian 236 unitate fiskal zeuden, 490 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.619 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 igeltseroak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Nouic udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.726 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zenarchopterus kampeni
Zenarchopterus kampeni Zenarchopterus generoko animalia da. Arrainen barruko Zenarchopteridae familian sailkatzen da.
Aspidelaps
Aspidelaps Elapidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean bizi dira.
Bastida Pancarana
Bastida Pancarana Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Bastida Pancaranak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aintzane Cámara
Aintzane Cámara Izagirre (Bilbo, 1958 - ) bizkaitar musikaria da.
Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen, Deustuko Unibertsitatean, 1981ean. Musikako goi-mailako ikasketak eginak ditu, Musikologia, Musika Pedagogia eta Solfeoa, Laguntza eta Transposizio espezialitateetan, Donostia eta Bilboko Kontserbatorioetan. Halaber, Piano irakasle titulua lortu zuen Bilbokoan eta musika-irakasle gisa jardun du Lehen eta Bigarren Hezkuntzan. 1994-1995 ikasturteaz geroztik EHUko Irakasle Eskolako irakaslea da. Eusko Ikaskuntzaren Musika Saileko lehendakaria eta ''Musiker. Cuadernos de Música Eusko Ikaskuntzako Koadernoak'' bildumako zuzendaria da 1996tik aurrera.
Pisodonophis cancrivorus
Pisodonophis cancrivorus Pisodonophis generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
NGC 2073
NGC 2073 galaxia bat da, Lepus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Bombus argillaceus
Bombus argillaceus erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Stratford (Connecticut)
Stratford Connecticuteko herri bat da. Fairfield konderrian kokatua dago. 2010ean 51,384 biztanle zituen, 45.56 kilometro koadrotan banatuta.
Bohol itsasoa
Bohol itsasoa (Bohol Sea) edo Mindanaoko itsasoa (Mindanao Sea) Filipinetako itsasoaren adar bat da, Bisayak eta Mindanao arteko barneko itsaso bat dena. Bere uharte nagusiak Siquijor eta Camiguin dira. Ekialdean Surigaoko itsasartearen bidez Filipinetako itsasoa; iparraldean Canigaoko ubidea eta Cebuko itsasartearen bidez Camotesko itsasoa; mendebaldean Negros eta Zamboangako penintsula arteko itsasartearen bidez Suluko itsasoa ditu.
Eskualdeko hiri nagusiak Cagayan de Oro (553.966 bizt. 2007an), Iligan, Butuan (298.378 bizt.), Dumaguete (116.392 bizt.), Ozamiz (123 137 bizt.) eta Tagbilaran (92.297 bizt.) dira.
2006ko Munduko Futbol Txapelketa
2006ko Munduko Futbol Txapelketa 2006ko ekainaren 9a eta uztailaren 9aren artean Alemanian ospatu zen. 18. Munduko Futbol Txapelketa izan zen. Honako hau, Alemanian jokatzen den bigarren Munduko Kopa izan zen; aurrekoa 1974an jokatu zen, Alemania Federalaren izenpean. Municheko Allianz Arena futbol-zelaian hasi zen lehiaketa, ekainaren 9an hain zuzen ere. Finala berriz, Berlingo Estadio Olinpikoan jokatu zen, uztailaren 9an.
Edizio honetan 197 selekziok hartu zuten parte. Horietatik 32 selekzio izan ziren ekainaren 9an hasi den azken fasea jokatzen 4 taldetako 8 multzotan banaturik. Finala Berlingo Estadio Olinpikoa jokatu zen uztailaren 9an.
Lehiaketako maskota, Goleo VI izeneko lehoi bat da eta baloia, Pille izena du.
Taldeak
Letra etzanarekin Munduko Futbol Txapelketan debutariak
Finala
Txapelduna:
(laugarren aldiz)
Urrezko Bota saria
Miroslav Klose
Urrezko Baloia saria
Zinedine Zidane
Jokalari gazte onena
Lukas Podolski
Pisodonophis copelandi
Pisodonophis copelandi Pisodonophis generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Clinchco (Virginia)
Clinchco Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Dickenson konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Aspidomorphus
Aspidomorphus Elapidae familiako narrasti genero bat da. Ginea Berria, Indonesia eta Papua Ginea Berrian bizi dira.
Petrochromis famula
Petrochromis famula Petrochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Philip Warren Anderson
Philip Warren Anderson (Indianapolis, Indiana, 1923ko abenduaren 13a - Princeton, 2020ko martxoaren 29a) estatubatuar fisikaria izan zen. Cambridgeko Unibertsitateko fisika irakaslea. Sistema magnetiko eta eitegabeen tasun elektronikoei buruzko lanei esker 1977ko Nobel saria irabazi zuen J. Van Vleck eta N. Mottekin batera.
Zenarchopterus novaeguineae
Zenarchopterus novaeguineae Zenarchopterus generoko animalia da. Arrainen barruko Zenarchopteridae familian sailkatzen da.
Avoca (New York)
Avoca  New York estatuko herri bat da. Steuben konderrian kokatua dago. 2010ean 946 biztanle zituen, 3.43 kilometro koadrotan banatuta.
Etxauzko burdinola
Etxauzko burdinola Baigorriko burdinola da, herritik hegoalderantz 1,5 kilometrotara dagoena.
XVII. mendeko erdialdetik 1785era artean martxan izan zen. Historian zehar, bere izena hainbat ortografia ezberdin izan ditu: Etchauz, Échaux, Echaux, Echaos, Echaus, Etchaus, Echeaux edo Etchaux. XVIII. mendean Baigorriko burdinola (frantsesez: forge de Baïgorry) zioen.
Historia
1640an Luis XIII.a Frantziakoak Biarnoko seneskala zen Etxauzko bizkondeari burdin-meatzeak ustiatzeko eta burdinola eraikitzeko eskubidea eman zion.
XVII. mendeko bukaeran, Luis XIV.a Frantziakoaren Gerra Idazkaria zen Barbézieux markesak labe garai bat eta bonbak eta jaurtigaiak egiteko galdategi eraiki zituen, Espainiarekin gerran zeudelako.
XVIII. mendeko erdialdean, Etxauzko burdinolak kanoiak egiteari ekin zion, bai erregearen itsas-armadarako bai armadore pribatuentzat. 1741eko agiri baten arabera, Etxauzko bizkondeak lau urtean Baionako armadoreei 1.200 kanoi saldu zituen. Zazpi Urteko Gerran (1756-1763) lan eskerga zuen eta itsas-armadaren artilleria-inspektorea bertakotu zen haraino operazioak jagoteko:
Burdinola martxan izateko erregai-arazoak zituen, inguruko basoen ikatza premiazkoa zelako. Gertuko Bankako kobre-meatzeek ere XVIII. mendean arazo berak zituzten. Gainera erabiltzen zuten pago arruntak normalean ez ziren espezimen gazteek ordezkatuak. 1755ean metalurgia-establezimendu bien artean Kintoa banatu zuten. Bailaran egurra agortzeak ikatzaren eskasia ekarri zuen. Gero eta urrunago joan behar izan zirenez, ziur asko 1768an armak fabrikatzeari utzi zuten.
Hala ere burdinola katalan txiki bat mantendu zuten 1785era arte, Etxauzko bizkondea hil zen urtera arte hain zuzen ere.
Lan metalurgikoak
Ezezaguna da XVII. mendeko bigarren partean lehenengo burdinola nola funtzionatzen zen, ziurrenik Nafarroatik ekarritako burdin mea murrizten zuten zuzenean.
Labe Garaiak urtero lau hilabeteko bi kanpaina egiten zituen. Kanpaina bakoitzak 300 eta 400 arteko tona ikatz eta 500 burdin-mea tona kontsumitzen zituen. Langile kualifikatuak Périgorden batez ere kontratatzen zituzten: lau fundatzaile, hiru zamaketari, 5 moldatzaile eta 7 kubagile beharrezkoak ziren. Ikazkin, meatzariak eta zamaketari asko ere kontratatzen zuten eskualdean.
Mea gehienetan Baigorrin ere dagoen Ostelegiko meatzetik zekarren. Burdin espatikoa zen, manganesoko pittin bat zuen burdinazko karbonato edo sideritaz osatuta.
Etxauzko burdinolaren kanoiak ospetsuak ziren oso besteak baino arinagoak eta sendoagoak zirelako burdina gutxiago erabili arren. Itsas-armadak ezaugarri hauek asko maite zituen itsasontzi batean kanoi bat eztanda egitea hondamendia zelako. Burdinolatik Baionako portura eramaten zituzten. 6, 8, 10 eta 12 kalibreko kanoiak egiten zituzten.
Labe Garaia itxi ondoren, burdinola katalan bat erabili zuten, ziur asko nafar estilokoa, hau da, hauspoekin egina. Orduan geratzen ziren zazpi langileek gabi bat erabiltzen zuten.
Leonard Jimmie Savage
Leonard Jimmie Savage (Detroit, 1917ko azaroaren 20a – New Haven, 1971ko azaroaren 1a) estatubatuar matematikari eta estatistikaria izan zen, bereziki probabilitatearen eta baliagarritasunaren kontzeptualizazioari buruz ikertu zuena. Oso ezaguna da 1954 urtean argitaratu zuen The Foundations of Statistics liburua.
Guiot
Guiota urpeko mendi bat da, kono enbor forma duena. Ez da oso ohikoa guiotak bakarti egotea, eta, orokorrean, ehun inguruko lerrokadurak osatzen dituzte. Euren tontorra laua da, eta 900 eta 1800 metro arteko sakoneran dago. Bertan oso-oso antzinakoak diren arrastoak daude, batzuetan, kretazeoan datatu izan baitira. Dirudienez, oso iragan urrunean, uharte txiki bezala, itsas mailatik gora zeuden sumendi eraketak dira. Honela, euren tontorra, higadurak suntsitu zuen; beranduago, orain aurki daitezkeen sakoneraraino urperaketa eragin zuen subsidentzia bat gertatu behar izan zuen.
Etxauzko burdinola
Ondare industriala
XVIII. mendeko Labe Garaia Etxauzko burdinolatik geratzen den aztarna bakarra da. 1996ko urriaren 8an monumentu historiko izendatu zuten.
Zaitseven araua
Kimika organikoan Zaitseven arauak dio eliminazio-erreakzio batean alkenorik termodinamikoki egonkorrena sortuko dela nagusiki. Eskuarki, ordezkatuen dagoen alkenoa da egonkorrena alkilo taldeek lotura bikoitzarekin elektroiak elkarbanatzen dituztelako (hiperkonjugazioa). Kasu batzuetan beste lotura bikoitz batzuekin gerta daitekeen konjugazioak ere erregioselektibitateari eragin liezaioke. Arau honek ez du eliminazio bimolekularren kasuan balio baldin eta oztopo esteriko nabarmenik badago, hala nola substratua adarkatua izatea. Kasu horretan Hofmann-en araua aplikatzen da.
Aleksandr Mikhailovitx Zaitsev kimikari errusiarrak eman zuen 1875ean.
Uzbekistango bandera
Uzbekistango bandera nazionala, 1991ko azaroak 18an hartu zen.
12 izarrek, herrialdeko 12 banaketa administratiboak (viloyat) irudikatzen dituzte. Marra urdina, esaten denez, zerua irudikatzeko da, zuria, justizia irudikatzeko, eta, berdea, abegikortasuna irudikatzeko, bi marra gorri estuek, indarra irudikatzen dutelarik. Ilgora, esaten denez, Sobietar Batasunean denbora luzez desagertua egon ondoren, herrialdearen berrikuntza edo birsortzea irudikatzeko edo herrialdeko biztanleriaren gehiengoaren oinarri islamiko tradizionala da.
NGC 2076
NGC 2076 galaxia bat da, Lepus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Uzbekistango bandera
Banderaren bigarren azalpen batek, 12 izarrek, 12 hilabeteak edo zodiakoko 12 zeinuak irudikatzen dituztela, marra zuriak, herrialdeko landatze garrantzitsuena den kotoia eta ilgorak Islama irudikatzen duela dio.
Hirugarren azalpen batek, urdinak ura, zuriak bakea eta berdeak natura irudikatzen dutela dio, bizi indarraren lerro gorriek, atal bakoitza beste batekin lotzen dutelarik.
Suffield (Connecticut)
Suffield Connecticuteko herri bat da. Hartford konderrian kokatua dago. 2010ean 15,735 biztanle zituen, 109.32 kilometro koadrotan banatuta.
Battuda
Mugakideak
Battudak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gyda
Gyda (errusieraz: Гыда́нский полуостров) Siberiako penintsula handi bat da, Kara itsasoan dagoena. Ob eta Jenisei ibaien estuarioen artean dago. Tundraz estalirik, bere lurzorua permafrost da
Bombus barbutellus
Bombus barbutellus erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Galway
Galway (irlanderaz Gaillimh ) Irlandako mendebal kostaldeko hiria da, Connachteko probintzia historikoan. Hiria, Galwayko Konderriaren hiriburua da. Galway badiaren kostaldean kokatzen da.
Galway badiako ipar-mendebaldeko txoko batean kokatzen da. Corrib ibaiak gurutzatzen du hiria han itsasoratzeko. Hiri gazte eta dinamikoa da, Europar Batasuneko biztanle hazkunde handienetakoa duen hiria, bere biztanleria gelditu gabe hazten doa, batez ere bertaratzen diren atzerritar langile eta ikasleei esker (horietako batzuk euskaldunak). Galway hiri unibertsitarioa da: bi unibertsitate ditu, Irlandako Unibertsitate Nazionala (Galway) eta MGIT.
Hiriak "City of Tribes" edo "Cathair na dTreabh" izena hartzen du (euskaraz "Tribuen Hiria"). Hiberno-Normandiar garaian bertako 12 Tribuek (merkatari anglonormandar familiak) hiriaren agintaritza eta kontrola baitzuten. "Tribu" izendapena Oliver Cromwell garaiko ezizena da eta gaur egun arte mantendu izan da.
Ouides
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 72 etxebizitza zeuden, 26 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 45 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 71 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 26 Etxebizitza nagusi guztiak euren jabeen bizileku ziren;1ek hiru gela zituen, 6 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Galway
Historia
XIII. mendean jaio zen hiria, Richard de Burgh, anglo-normandar inbaditzaileetako bat, leku honetara ailegatu eta bertako O´Flaherty Klanak defendatzen zuen gaztelua hartzen saiatu zenean. Bi urteko setioen ostean, azkenik bere helburua lortu zuen. 1232tik aurrera, irlandar tribu etsai eta basatiez etengabe inguraturik, Galwayko Hiriak hazkunde nabarmena izatea lortu zuen, harresiturik eta ingeles erregeei beti fidel izanik. Normandar agintariei esker, zenbait familiek hiriko negozio garrantzitsuenak monopolizatzea lortu zuten. Hau izan zen Galway-eko Hamalau Tribuen genesia, mende batzuk aurrerago Oliver Cromwell-en gerlariek hiriko botere faktikoei izendapen hori ezarri zieten. XIV. mendearen bukaera aldera, hiria merkatari portu lehiakor bat bilakatzen hasi zen, Espainia eta Frantziarekin hartu-emanak estutuaz. Beharbada, familietan nabarmenena Lynch familia izan zen, Saint Nicholas elizaren eraikitzaileak, batzuen ustez Irlandako Erdi Aroko parrokia handi eta hobeto kontserbatuena.
Ouides
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Galway
Kultura
Galway hiriak Irlandako hiririk "gaelerar" edo "irlandarrena" izateko ospea du, batez ere Irlandar Hizkuntza, herri musika, abestiak eta irlandar dantzekin duen lotura estua dela eta. Askotan Irlandako Hiriburu Elebiduna bezala izendatu ohi izan da, nahiz eta Irlandako Errepublikaren gainontzeko hirietan bezala biztanlegoaren gehiengoak ingelesez bakarrik hitz egin. Dena dela, hiriaren Irlandartasuna beste ezaugarri batean datza nagusiki: Galway Konderriko eskualde irlandar hiztuna edo Gaeltachtaren Ate Nagusia izatean, hain zuzen ere. Irlandar Antzerkia, Telebista, Irrati ekoizle eta Irlandar Musika Talde askoren kideek hiri honetan dute egoitza, An Taibhdhearc (euskaraz: Antzokia) eraikinean, Irlandar Hizkuntzaren Antzoki Nazionala, Galwayko erdigunean. RTÉren (Irlandar Irrati Telebista) TG4 telebista katea (Gaelerazko Telebista) eta Raidió na Gaeltachtak (Gaeltachteko Irratia) Connemarako Gaeltachtean dituzte beren egoitzak. Galway Konderriko 4 hauteskunde-barruti edo auzoguneek (denera 22 dira) Gaeltachtaí edo Irlandar Hiztunen gune bezala izendatuta daude. Galwayen dagoen Irlandako Unibertsitate Nazionalak eskualde honetako ahozko materiala Zeltiar Hizkuntzen Artxibategirako gorde du.
2020an izendatu zuten Europako kultura-hiriburu.
Ouides
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Ouides udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 424 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cercy-la-Tour
Cercy-la-Tour Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cercy-la-Tour udalerrian erroldatutako biztanleak 2.061 ziren. Familiak 963 ziren, horien artean 369 pertsona bakarrekoak ziren (159 bakarrik bizi ziren gizonak eta 210 bakarrik bizi ziren emakumeak), 331 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 209 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 54 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Galway
Kirola
Joko gaelikoak dira nagusi. Galway GAA taldeak 9 aldiz irabazi du futbol gaelikoaren txapelketa nagusia, Irlandako konderrien artean hirugarrena da, Kerry eta Dublinen atzetik. Hurlingari dagokionez lau garaipen ditu txapelketa nagusia.
Hiparko Nizeakoa
Bizitza
Nizean jaio zen eta Alexandriako Liburutegiko zuzendaria izan zen. Hamalau liburu idatzi bazituen ere Aratoren poema liburuaren gaineko komentarioa baino ez da gelditzen. Hiparkori buruz dakiguna Ptolomeok bere Almagesto liburuan idatzitakoa da. Estrabonen Geografia eta Plinio Zaharraren Naturalis Historian ere badaude Hiparkori buruzko zitak. Rodasen bizi izan zen eta bertan hil zela uste da.
Base burujabea
Base burujabeak edo Base subiranoak (Sovereign Base Aires edo SBAs ingelesez) Erresuma Batuak aurretik gobernatu zituen lurraldeetan, lurralde horiek independentzia lortu zutenean mantendu ziren base militar britainiarrak dira.
Zipre
Erresuma Batuak bi base hauetako ditu Zipren: Akrotiri eta Dhekelia hain zuzen. Guztira 3.500 militar daude base hauetan.
Base hauek itsasoaz haraindik lurraldeak direla esan daitezke, baina gobernadore bat izan ordez, administradore bat dute zuzenean Erreginak izendatzen duena.
Hiparko Nizeakoa
Izarren katalogoa
Ptolomeoren Almagesto liburuan agertzen da Izarren katalogoa. Ptolomeo berak behatu zituela esaten badu ere, Hiparkoren lana dela uste da gaur egun. Guztira 48 konstelaziotako 1024 izar daude katalogaturik, bakoitzak bere koordenatuak dituelarik.
Clinchport (Virginia)
Clinchport Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Scott konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Galway
Kirola
Futbolean jokatzen duten taldeen artean Galway United F.C. aipatu behar da. 1991ean Irlandako futbol kopa irabazi zuen.
Munduko Foro Soziala
Munduko Foro Soziala 2001 urteaz geroztik mundu osoko gizarte mugimenduetako ordezkariek eta intelektualek, altermundialismoarekin konprometituak, urtero ospatzen duten bilkura da. Besteak beste, ekonomia sozial, gizarte mugimenduak, herrien borrokak, demokrazia eta parte hartze politikoa, migrazioak, funtsezko eskubideak, bakea, emakumea eta ingurumen gaiak jorratzen ditu.
Austrelaps
Austrelaps Elapidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.
Cercy-la-Tour
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Hiparko Nizeakoa
Ekinozioen prezesioa
Izarren sailkapen eta kokapenari esker Hiparkok Ekinozioen prezesioa deskribatu eta kalkulatu zuen. Prezesio hau Lurraren biraketa ardatzaren etengabeko aldaketa adierazten du. Hiparkoren kalkuluen arabera urteko arkuaren 45 segundo aldatzen zen, gaur egun onarturiko 50'29 segundotik oso gertu ibili zen beraz.
Urte siderala eta urte tropikala
Urte siderala, erreferentzia bezala izarrak hartzen dituena, eta urte tropikala, erreferentzia bezala eguzkia hartzen duena, berezitu zituen. Konturatu zen urte siderala tropikala baino 15 minutu luzeagoa zela, urte sideralaren iraupena 365 egun 6 ordu eta 10 minututakoa zela kalkulatu baitzuen (gaur egungo kalkuluekin minutu bateko aldea dago) eta tropikala aldiz 365 egun 5 ordu eta 55 minutakoa (gaur egun 6 minutu eta 15 segundoko aldea). berak urte tropikala hobetsi zuen.
Lurraren eta Ilargiaren arteko distantzia
Aristarko Samoskoak kalkulaturiko distantzia zuzendu eta gaur egungoaren oso antzekoa kalkulatu zuen. Bere esanetan Eratostenesek kalkulaturiko Lurraren diametroa hogeita hamar aldiz izan behar zen distantzia. Horrek 384.000 kilometro egiten ditu. Gaur egun ilargiaren orbitaren erradioa 384.400 kilometrokoa dela kalkulatzen da.
Trigonometriaren
Trigonometriaren asmatzailetzat hartzen da, izan ere teknika oso erabilgarria baita behaketa astronomikoak egiteko. Sokazko taula bat eraiki zuen, gaur egungo sinuen taularen funtzioa egiten zuena. Angeluak eta katetoak erlazionatzen zituen taula horrek.
Cercy-la-Tour
Etxebizitza
2007an 1.163 etxebizitza zeuden, 974 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 89 bigarren erresidentzia ziren eta 100 hutsik zeuden. 907 etxeak ziren eta 254 apartamentuak ziren. 974 etxebizitza nagusietatik 615 bere jabearen bizilekua ziren, 336 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 87 etxek bi zituzten, 236 etxek hiru zituzten, 306 etxek lau zituzten eta 332 etxek bost zituzten. 689 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 486 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 291 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Hiparko Nizeakoa
Eliptikaren oblikuitatea
Eratostenesen ekliptikaren zeihartasuna hobetu zuen.
Cercy-la-Tour
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Hiparko Nizeakoa
Lurraren mapa
Lurra esferikoaren mapa bi dimentsiotan proiektatzen saiatu zen. Horretarako meridiano eta paralelotan banatu zuen Lurra.
Cercy-la-Tour
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.212 ziren, horien artean 852 aktiboak ziren eta 360 inaktiboak ziren. 852 pertsona aktiboetatik 739 lanean zeuden (412 gizon eta 327 emakume) eta 113 langabezian zeuden (55 gizon eta 58 emakume). 360 pertsona inaktiboetatik 166 erretiraturik zeuden, 80 ikasten zeuden eta 114 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cercy-la-Tour udalerrian 936 unitate fiskal zeuden, 1.932 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.507 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 105 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 27 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 14 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 altzari denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Cercy-la-Tour udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.192 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Patrick Dupond
Patrick Dupond (Paris, 1959ko martxoaren 14a) frantses dantzaria da. Hogeita bat urte zituela, Parisko Operako dantzari nagusi izendatu zuten (1980). Talde horren barruan, lan klasikoak dantzatu ditu: Don Kixote, Giselle, bai eta garaikideak ere: Ameskeriak (Serge Lifar), La Dame de pique, Le Fantôme de l'Opéra (Roland Petit), Salomé (Maurice Béjart), Au bord du précipice (Alvin Ailey), Le Songe d'une nuit d'été (John Neumeier). 1988-1990 bitartean, Nancyko ballet frantseseko zuzendari artistikoa izan zen, eta, ondoren, 1990-1995 bitartean, Parisko Operako dantza-zuzendaria.
Galway
Kirola
Belauntzien Volvo Ocean Race estropada 2011-12an Galwayen bukatu zen. Aurrez 2009an Galwayen eskala egin zuen.
Hiri senidetuak
Galway ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Zenarchopterus ornithocephala
Zenarchopterus ornithocephala Zenarchopterus generoko animalia da. Arrainen barruko Zenarchopteridae familian sailkatzen da.
Petrochromis fasciolatus
Petrochromis fasciolatus Petrochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Pisodonophis daspilotus
Pisodonophis daspilotus Pisodonophis generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Amphisbaena anaemariae
Amphisbaena anaemariae Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Stuart Whitman
Stuart Maxwell Whitman (San Frantzisko, 1928ko otsailaren 1a - Montecito, Kalifornia, 2020ko martxoaren 16a) estatubatuar aktorea izan zen, The Comancheros, Rio Conchos, Guyana: Crime of the Century edo The Longest Day filmetan egindako lanagatik ezaguna.
Bombus pomorum
Bombus pomorum erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Lirika
Lirika olerkariak bere barne-sentimenduak adierazten dituen poesia-mota da. Literatura-arloan, poesia lirikoa generotzat hartzen da. Lirika-lanak bi sailetan bereizten dira: nagusiak, elegia eta oda (ditiranboak, kantuak, eresiak) eta bigarren mailakoak (madrigalak, epigramak, sonetoak, baladak, abestiak).
Lirikaren adibiderik adierazgarrienak herri-poesiakoak badira ere, antzinako Grezia eta Erromatik hasita, poesia landua ere erabili izan da. Erdi Aroan, herrialde erromaniko eta germaniarretan batez ere, izan zuen lirikak indarrik handiena. Izan ere, Erdi Aroko Proventzan lirika landua sortu zuten trobadoreek (Guillaume Poitiersekoa, Bernart Ventadormekoa) okzitanieraz, latina baztertuta alegia, eta handik sortu zen Europako lirika berria. Pizkunde garaian lirika idatzia landu zuten Europako herrialde askotako poetek.
Amphisbaena arda
Amphisbaena arda Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
NGC 2078
NGC 2078 galaxia bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Brachyurophis
Brachyurophis Elapidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.
Thomaston (Connecticut)
Thomaston Connecticuteko herri bat da. Litchfield konderrian kokatua dago. 2010ean 7,887 biztanle zituen, 31.11 kilometro koadrotan banatuta.
Abdus Salam
Mohammad Abdus Salam ( ahoskatua; Jhang, Punjab, Britainiar India, 1926ko urtarrilaren 29a - Oxford, Erresuma Batua, 1996ko azaroaren 21a) pakistandar fisikaria izan zen. Lahoreko unibertsitateko matematika irakaslea izan zen 1952-1954 urteetan, eta Londresko Inperioko eskolako zientzia eta teknologiako irakaslea 1957. urtetik aurrera. Fisika Teorikoko Nazioarteko zentroaren zuzendari izan zen Triesten 1964. urteaz geroztik. Weinberg amerikar fisikariarekin batera, elektromagnetismoari buruzko lan garrantzitsuak egin zituen. Bi fisikari horiek, Sheldon Lee Glashow amerikar fisikariarekin batera, Fisikako Nobel saria irabazi zuten 1979an.
Eufemismo
Eufemismo (antzinako grezieratik, ευφημία, ongi esana) pentsamendu figura bat da. Baliabide hau honetan datza: hitz bat publikoki erabiltzeko egokia ez denean horren ordez hain gogorra ez den beste bat erabiltzen da. Esaterako, “mozkortuta” esan beharrean “edanda” esatea. Normalean eufemismo baten azpian tabu bat dago, hau da, publikoki aipatzea gaizki ikusita dagoen hitz bat. Horrelako hitz asko sexuarekin lotuta daude: zakilaren ordez "pilila", maitasuna egin "larrua jo" esan beharrean. Politikan eta hedabideen hizkuntzan ere oso arruntak dira: ijito esan beharrean "gutxiengo etnikoaren partaide", elbarrituaren ordez "gaigabetua". Eguneroko hizkuntzan ere askotan ematen dira: "pikolo" guardia zibilaren ordez, "festondo" mozkorraren ondorioak adierazteko, amorantea esateko "laguntxo" e.a. Ikusten denez eufemismoak askotan perifrasi baten forma hartzen du, perifrasi eufemistikoa alegia. Eufemismoaren kontrakoa disfemismoa da.
"Oztopoak" polizia-kontrolak izango lirateke eta "gizaiak" guardia zibilak.
Adibideak
Berria egunkariko estilo liburuak eufemismo batzuk saihesteko aholkua ematen du. Hona estilo liburuko adibideak:
Avon (New York)
Avon  New York estatuko herri bat da. Livingston konderrian kokatua dago. 2010ean 3,394 biztanle zituen, 8.03 kilometro koadrotan banatuta.
Monteton
Monteton Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Monteton udalerrian erroldatutako biztanleak 273 ziren. Familiak 101 ziren, horien artean 26 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 13 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 162 ziren, horien artean 127 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 127 pertsona aktiboetatik 113 lanean zeuden (67 gizon eta 46 emakume) eta 14 langabezian zeuden (7 gizon eta 7 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Monteton udalerrian 98 unitate fiskal zeuden, 234 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.773 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 jatetxe.
2000. urtean Monteton udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.260 hektarea erabiltzen.
Entropia (termodinamika estatistikoa)
Entropiaren kontzeptua Rudolf Clausius fisikari alemaniarrak garatu zuen XIX. mendearen erdialdean, termodinamikako propietate honek prozesu espontaneo zehatz batzuk itzulezinak edo ezinezkoak diren aurreikus dezake. Mekanika estatistikoan, entropia propietate estatistikoa bezala garatu da, probabilitatearen teoria erabiliz. Entropia estatistikoaren perspektiba 1870. urtean sortu zen Ludwig Boltzmann izeneko austriar fisikariak proposatua. Boltzmannek eremu berri bat sortu zuen fisikan, entropia esatistikoa. Honek naturaren behaketa makroskopikoa eta ikuspuntu mikroskopikoaren arteko lotura deskribatzen du, non sistema termodinamikoa eratzen duen mikroegoeren multzo zabalen azterketa zorrotzean oinarritzen den
Boltzman-en printzipioa
Ludwig Boltzmann-ek entropia sistema bat oreka termodinamikoan dagoenean, mikroegoera kopuru posible guztien neurketa bezala definitu zuen, betiere bere termodinamika makroskopikoko propietateak betetzen dituen bitartean, hauek sistemaren makroegoerak osatzen dituzte. Mikroegoerak eta makroegoerak ulertu ahal izateko kontsidera dezagun gas baten edukiontziaren adibidea. Erraztasunez neurtu daitezkeen gasaren bolumen, presio eta tenperatura, hauek bere egoera makroskopikoa deskribatzen dute. Maila mikroskopikoan gasa aske mugitzen ari diren hainbat atomo edo molekula askez osatuta dago, eta hauek aldizka haien artean talka egiten dute eta baita edukiontziaren hormarekin ere. Hormak jasaten dituen talkak gasaren presio makroskopikoa eratzen dute, honek fenomeno mikroskopiko eta makroskopikoen arteko lotura irudiztatzen du.
Sistemaren mikroegoera atomo guztien posizio eta momentuen deskribapenean datza. Gasaren partikula kopuru zabalak infinitu mikroegoera posiblez hornitzen du lagina, baina guztiak batuta ondo definitutako konfigurazio posibleak ikusi daitezke, hauek sistemaren makroegoran aurkezten dira, non mikroegoera bakoitzak eragiten duen ekarpena oso txikia den. Mikroegoeren multzoek probabilitatearen banaketa estatistikoa eratzen dute mikroegoera bakoitzerako, eta maximoa, probabilitate handiena duten konfigurazio taldeen bitartez osatutako egoera makroskopioa da. Hori dela eta sistema osoa parametro gutxi batzuren bidez deskribatuak izan daitezke, parametro hauei termodinamikako aldagaiak deritze: E energia osoa, V bolumena, P presioa, T tenperatura, eta abar. Hau honela izan arren deskribapena ez da erlatiboki erraza sistema oreka egoeran ez badago.
Oreka egoera erraz ulertu daiteke hurrengo adibidearekin; koloratzaile tanta bat urez betetako edukiontzi batera isurtzean. Tinta modu nahasi batean hedatzen da, eta nahiko zaila da nondik hedatuko den aurreikustea. Nahiz eta hau horrela izan, badakigu denbora nahikoa pasatu ondoren gure sistemak kolore uniformea izango duela, eta egoera hau azaltzea askoz errazagoa da.
Belgioioso
Belgioioso Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Belgioiosok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Entropia (termodinamika estatistikoa)
Boltzman-en printzipioa
Proportzionaltasun konstantea kB fisikako oinarrizko konstante garrantzitsuenetako bat da, eta aurkikuntzaren ohore bezala bere izena jarri zioten konstanteari, Boltzmannen konstantea.
Ω zenbaki arrunta (1,2,3,...) denez, entropia zero edo positiboa da (ln(1) = 0, ln Ω ≥ 0.)
Carmine Crocco
Carmine Crocco (Rionero in Vulture, 1830eko ekainaren 5a–Portoferraio, 1905eko ekainaren 18a)), Donatello eta Donatelli izengoitiez ezaguna ere, Italiako "brigante" edo bidelapur eta gerrilari ospetsuenetariko izan zen. Risorgimiento garaian izan zen oso aktiboa, Vulture inguruko lapurren burua. Italiako bateratze ondoren bi mila soldaduen burua izango zen, Italia hegoaldeko armada handiena eta basatiena.
Entropia (termodinamika estatistikoa)
Boltzman-en printzipioa
Entropia termodinamikako propietate bat da, presioa, bolumena edo tenperatura bezala. Honen ondorioz, mundu mikroskopiko eta makroskopikoko ikuspuntuak erlazionatzen ditu.
Oomorphus
Oomorphus kakalardoen barruko genero bat da, Chrysomelidae familiakoa.
Carmine Crocco
Biografia
Carmine Crocok Vulgure osoa (Basilikako iparraldea) okupatu zuen hamar egunetan. 1861eko urriaren 22an, José Borges kataluniar jenerala Erromatik iritsi zen Frantzisko II.aren agindupean. Croccoren garaipenak ikusita harrituta gelditu zen. Lagopesole basoan topatu ziren. Borgesek bere laguntza behar zuen Savoiako etxearen aurkako matxinada bat egiteko eta laguntza militarra eman zuen. Croccok Basilicata ia guztia konkistatu zuen, baina, Potenzara iritsi zenean, atzera egin behar izan zuen Savoiako etxearen indarrak zirela eta. Briganteek Basilicatako inguru horiek oso ondo ezagutzen zituzten eta gerrilla estiloko borroka eraman zuten aurrera, basoetan ezkutatuz ustekabean erasotzeko eta berriro ere ezkutatzeko. Piamonteko soldaduek, aldiz, ez zuten ezagutza hori. Kontutan izan behar da Croccok, idazten eta irakurtzen apenas jakin arren, gaitasun militar handia zuela, baita indar fisiko handia ere. Gerra honek zenbait urte iraun zuen eta milaka hilketa eta deportazio eragin zituen Hegoaldean.
Entropia (termodinamika estatistikoa)
Boltzman-en printzipioa
Boltzmannen entropia oreka termodinamikoan dagoen multzo kanonikoaren entropiaren adierazpena da. Postulatu hau, Boltzmannen printzipioa da, eta mekanika estatistikoaren oinarria kontsidera daiteke. Honek sistema termodinamikoak deskribatzen ditu osagaien portaera estatistikoa aztertuz.
Carmine Crocco
Biografia
Giuseppe Caruso lagun ohiak traizio egin zion Croccori, haren ohiko ezkutalekuak agerian utziz. Orduan, Erromara ihes egin zuen Pio IX.a aita santuaren aurrean aurkezteko asmoz baina Verolin (Frosinone inguruan) harrapatu zuten eta gero Potenzara eraman zuten. Ondorengo epaiketan Croccori 62 hilketa, 13 atentatu, 1.200.000 kilo gerrako kaltea eta estortsioa eta tratu txarrak bezalako beste delitu batzuk egotzi zitzaizkion. Brigantea heriotza zigorrera kondenatu zuten 1872ko irailaren 11n, baina, ondoren, zigorra betirako espetxera aldatu zuten. Portoferraioko espetxean bete zuen zigorra, bertan eman baitzuen bere bizitza osoa; bertan ere biografia ere idatzi zuen.
Oomorphus
Espezieak
Oomorphus barruan 18 espezie deskribatu dira:
Entropia (termodinamika estatistikoa)
Gibbs-en Entropiaren formula
Sistema baten egoera makroskopikoa mikroegoeren banaketak zehazten du. Banaketa honen entropia Gibbsen formulatik lortu daiteke, J. Willard Gibbs-ek izendatua. Sistema klasiko baterako (hau da, partikula klasiko batzuren multzo baterako) mikroegoeren multzo diskretu batekin, E_i i mikroegoeraren energia bada, eta p_i sistemaren gorabeherak gertatzen diren bitartean gertatzeko probabilitatea izanik, orduan sistemaren entropiaren adierazpena hurrengoa da;
<div style=" width: 320px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; border-style: solid; border-width: 1px; padding: 1em; font-size: 90%"> Entropiaren aldaketak egoera kanonikoan dauden sistemetan
Tenperatura ondo definituta duen sistema batek, adibidez oreka egoeran erreserba termikoarekin dagoen sistema batek, mikroegoera jakin batean egoteko duen probabilitatea Boltzmannen banaketak ematen du.
Kanpoaldeko murrizketen ondorioz eragindako entropiaren aldaketak honela adierazten dira:
Orain, ∑i d(Ei pi) da sistemako energia osoaren aldaketagatik itxarotako balioa.
Aldaketak behar bezain geldoak badira sistemak egoera mikroskopiko berean irauteko, baina egoera astiro eta modu itzulgarrian aldatzen bada, ∑i (dEi) pi da egindako lanaren esperotako balioa sisteman, itzulerako prozesu horren bitartez, dwrev.
Termodinamikako lehenengo legetik, dE = δw + δq dela jakinik, da.
Limite termodinamikoan, kantitate makroskopikoaren batezbesteko baliotik dauden gorabeheren balioak arbuiagarriak bihurtzen dira. Horrek lehen emandako termodinamika klasikoaren definizioa erakusten du. k_\text{B} fisikako konstante bat da, Boltzmannen konstantea bezala ezagutua, eta entropia bezala, bere unitateak bero-ahalmenaren berdinak dira. Logaritmoak ,berriz, ez du magnituderik, hau da, magnitude adimentsionala da.
Definizio hau esanguratsua da sistema orekatik urruti egon arren. Beste definizio batzuek onartu egiten dute sistema oreka termikoan dagoela, sistema isolatua dagoela, edo bere ingurunearekin trukaketan ari den sistema bat dela. Batuketa egiten den mikroegoeren multzoari (probabilitate banaketarekin), multzo estatistikoa deritzo. Multzo estatistiko mota bakoitzak (mikrokanonikoa, kanonikoa, makrokanonikoa, eta abar.) kanpoko sistema batekin duen trukeari buruzko konfigurazio ezberdin bat deskribatzen du. Hau guztiz aldatzen da sistema isolatu batetik trukea izan dezakeen beste sistema batera edo kantitate gehiago dituen gordailura; energia, bolumen edo molekulen moduan. Multzo bakoitzaren sistemaren oreka konfigurazioa, sistemaren eta gordailuaren arteko batasunaren entropiaren maximizazioak adierazten du, termodinamikaren bigarren legearen arabera (fisika estatistikoa).
S hau ia unibertsalki entropia bezala ezagutua da. Baita ere entropia estatistikoa edo entropia termodinamikoa izendatu daiteke esanahia aldatu gabe. Kontuan eduki beharra dago aurreko adierazpena, entropia estatistikoa, Shannonen entropiaren bertsio diskretuagoa dela. Von Neumannen entropiaren formula Gibbsen entropiaren formularen hedadura bat da mekanika kuantikoaren kasurako.
Gibbsen entropia motor termikoaren entropia klasikoaren berdina dela frogatu da.
Clinton (Wisconsin)
Clinton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Rock konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Entropia (termodinamika estatistikoa)
Multzoak
Fisika estatistikoan erabilitako hainbat multzo entropiarekin lotuta daude hurrengo erlazioen bidez:
zatitze mikrokanonikoaren funtzioa da
Z_{\rm can} zatitze kanonikoaren funtzioa da
zatitze makrokanonikoaren funtzioa da
Mikroegoerak, makroegoerak eta termodinamikako bigarren legea
Txanponen kasuan, aurpegia eta gurutzea duena, N aldiz botaz gero, emaitza posibleak 2^N izango dira. N=4 den kasuan, 16 izango dira emaitza posibleak.
Aurreko adibidean, saiakuntza egin baino lehen, mikroegoera bakoitzaren probabilitatea 1/16 da. Beste era batean ikusita, N aldiz errepikatzen bada saiakuntza, N/16 alditan lortuko dugu emaitza posible bakoitza. Orain, demagun, txanponen ordena zein den ez dela garrantzitsua, hau da, interesgarria dena alde bakoitza zenbat aldiz atera den jakitea dela.
Demagun emaitzak hauek direla:
xAyG: x aldiz aurpegia eta y aldiz gurutze
Aurreko egoerei makroegoerak deritze. Makroegoera bakoitzak mikroegoera batzuk ditu. Aurreko kasuan, 2 makroegoerak mikroegoera bakarra dute, beste bik 4 mikroegoera eta beste batek 6 mikroegoera.
2.Postulatua: Orekan dagoen sisteman, mikroegoera gehien dituen makroegoera izango da sistemaren egoera makroskopikoa. Hau da, esperimentalki neurtzen dena makroegoera da (ez mikroegoera).
Guztiz isolatutako sistema batean, bere mikroegoera une oro aldatzen da. Esate baterako, gas batean partikulak mugitzen ari direnez, posizio desberdina hartzen dute momentu bakoitzean. Suposa dezagun guztiz ordenatutako oreka egoerako sistema bat sortzen dela kutxa baten barruan. Imaginatu kutxa partizio batekin banatu dela eta partizioaren ondoan gas bat jarri dela, partizioko gainontzekoa hutsa izanik. Partizioa kendu eta gero eta gasaren konportamoldea aztertuz, bere mikroegoerak patroi kaotiko eta aurresan ezin daitekeen moduan eboluzionatzen du. Batezbestean, mikroegoera horiek lehen baino makroegoera desordenatuago bati dagozkio.
Posible da, baina ez da oso probablea, gas molekulek beraien artean talka egitea kutxaren erdialdean geraturik. Eta aldiz, izugarri probablea da, gasa sakabanatzea homogeneoki kutxa betetzeko. Eta hori da hain zuzen sistemaren makroegoera berria.
Termodinamikaren bigarren legea era askotan enuntziatua izan da, ezagunena agian entropiari buruzkoa da: sistema isolatu baten entropia beti handiagotu egiten da balio maximoa lortu arte.
Bere aurkikuntzatik, ideia horrek zalantza eta eztabaida ugari ekarri ditu zientziaren arloan. Eztabaida horien giltzarria sistema isolatuetarako bakarrik aplikatzen dela da Termodinamikaren bigarren legea. Adibidez, Lurra planeta ez da sistema isolatua eguzkitik energia jasotzen duelako momentu oro. Aldiz, unibertsoa sistema isolatu bezala kontsideratu daiteke, eta horregatik, bere entropia konstante handiagotzen da.
Mikroegoeren kontaketa
Mekanika estatistiko klasikoan, mikroegoera kopurua infinituki zenbatezina da, izan ere, sistema klasikoen propietateak jarraituak dira. Esate baterako, gas ideal klasiko baten mikroegoera bat atomo guztien posizio eta momentuek zehazten dute, hauek zenbaki errealetan banatzen dira era jarraituan. Ω definitu nahi badugu, mikroegoerak taldekatzeko metodo bat beharrezkoa da multzo zenbagarri bat osatzeko. Metodo honi pikorkatze lodia deritzo. Gas idealaren kasuan atomo baten bi egoera «berdintzat» jotzen ditugu hauen posizio eta momentuak δx eta δp barnean badaude beraien artean. δx eta δp balio hauek aleatorioki aukera daitezkeenez entropia ez da era bakarrean definitzen. Batzen dagoen gai konstante bateraino definitzen da.
Pikortasuna sahiesteko, entropia H teoremak definitu bezala har daiteke.
Non f(q_i,p_i) partikulen probabilitate dentsitate funtzioa, eta q_i eta p_i koordenatu orokortuak diren N partikulako sistema batean.
Hala ere, entropiaren definizioaren anbiguotasuna konpondu daiteke mekanika kuantikoa erabiliz. Sistema kuantiko baten egoera «oinarrizko» egoeren gainjartze bezala adieraz daiteke eta energiaren balio propioak izatea aukera dezakegu (Hamiltondar kuantikoaren egoera propioak adibidez). Orokorrean, egoera kuantikoak diskretuak dira nahiz eta egoera hauen kopurua infinitua izan. E energia jakin bateko sistema batean, Ω, E eta E + δE energia tarte makroskopikoki txiki baten barneko energiaren balio propioen kopurua dela onartzen da. Limite termodinamikoan entropia espezifikoa δE aukeraketarekiko independentea da.
Emaitza garrantzitsu bat Nernst-en teorema edo termodinamikaren hirugarren lege bezala ezagutzen da. Lege honen arabera tenperaturaren zero absolutuan dagoen sistema baten entropia ondo definitutako konstante bat da. Izan ere, tenperaturaren zero absolutuan dagoen sistema bat bere energia minimoko egoeran dago, oinarrizko mailan. Hori dela eta entropia oinarrizko egoeraren endekapenak determinatzen du. Sistema ugarik, kristal-egitura dutenek adibidez, oinarrizko egoera bakarra dute eta (ln(1) = 0) denez) ondorioz zero absolutuan entropia nulua dute. Beste sistema batzuek energia minimo berarekin egoera bat baino gehiago dituzte eta “zero puntuko entropia” ez nulua dute. Adibidez, izotz arruntaren zero puntuko entropia 3,41 J/(mol⋅K) da, izan ere, honen kristal-egiturak hainbat egitura baititu energia berarekin (fenomeno hau frustrazio geometriko bezala ezagutzen da).
Termodinamikaren hirugarren legeak zero absolutuan (0 kelvin) kristal perfektu baten entropia zero dela finkatzen du. Honek mugimendu molekular ia-guztia gelditu egiten dela adierazten du. Kristal perfektu batean, definizioz, barneko sarearen egitura berdina da uneoro, hau da, ez da mugitzen eta ez du bibrazio edo biraketa energiarik. Hau dela eta ordena hau lortzeko era bakarra sareko partikula bakoitza bere energia minimoko posizioan egotea da.
Hala ere, oszilatzaile harmoniko kuantikoaren bibrazio mailak kuantizatzeko ekuazioak erakusten du nahiz eta zenbaki kuantiko bibratorioa 0 izan, molekulak bibrazio energia izaten jarraitzen duela.