cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Landabengo geltokia
Historia
Geltokian zerbitzua ematen zuten distantzia ertaineko zerbitzuak 2010eko urtarrilaren 1etik aurrera utzi zioten geltokiari; beraz, estazioa itxita dago teknikoki, nahiz eta sarekoa izan.
Geltokia
Geltokia Volkswagen enpresaren kargaleku pribatu bat da, Volkswagen Navarra filialaren bidez.
Zerbitzuak
Ez dago zerbitzuak geltokian.
Etorkizuna
Ez dago etorkizuneko planik geltoki hau oraingoz barne hartzen duenik.
Félix María Samaniego
Felix María Serafín Sánchez de Samaniego Zabala (Guardia, Araba, 1745eko urriaren 12a - 1801eko abuztuaren 11) gaztelaniazko idazlea izan zen, alegiak idazteagatik ezaguna.
Bizitza
Haren haurtzaro eta gaztaroari buruz ez da askorik ezagutzen. Samaniegoren biografia nagusiaren egile Eustaquio Fernández de Navarrete autoreak dioenez, Frantzian ikasi zuen; ez du beste zehaztasunik ematen. Geroago, bi urtez zuzenbideko ikasketak egin zituen Valladolideko Unibertsitatean, baina ez zituen burutu. Ondoren, Bergaran (Gipuzkoa) kokatu zen, Peñafloridako kondearen babesean. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide izan zen, eta han irakurri zituen bere lehen alegiak.
Entziklopedisten zale handia zen, Frantzian jaso izandako heziketarengatik, agian; hori dela eta, politikaren eta erlijioaren kontrako kritikak ere oso gustuko zituen. Horretaz gain, abantailei burla egin zien eta Floridablancak eskainitako kargu bati uko egitera heldu zen. Hala ere, 1775ean Tolosako (Gipuzkoa) alkate izendatu zuten.
Alegilari lanagatik dugu ezaguna batik bat, 157 alegiaren egile baita. Fábulas morales lanaren bi liburukitan (1781 eta 1784an) bildu zituen denak. Lehenengo liburukia 5 ataletan banatuta dago eta bigarrena 4tan. Oso ezagunak dira La cigarra y la hormiga eta La lechera izenburukoa. Horietaz gain, Jean de La Fontaineren alegia erotikoen erara idatzitako beste testu erotiko batzuen egilea ere bada. Horiek direla kausa, eta elizaren aurka egin zituen beste testu batzuen ondorioz ere, arazoak izan zituen Inkisizioarekin. Logroñoko epaitegia komentu batean giltzapetzen saiatu zen 1793an, haren lanak Elizaren aurkakoak zirela esanez. Azkenik, Portugaleteko komentu batean giltzapetu zuten hainbat hilabetez. Geratzen zitzaizkion eragin handiko lagun batzuei esker atera ahal izan zen azkenik. Ezezagunak dira, hala ere, Inkisizioak ireki zion prozesuaren xehetasunak.
Idatzizko ika-mika batzuk izan zituen, orobat, zenbait kiderekin, Vicente García de la Huertarekin eta Fray Diego Gonzalezekin, adibidez. Baina, zalantzarik gabe, liskar ospetsuena Tomás Iriarte alegilariarekin izan zuena da; izan ere, denbora luzez lagunak izan ondoren, Samaniegok 1793an argitaratu zituen bere lehen alegiak, eta Iriartek hurrengo urtean, lehen alegi originalen bilduma zela esanez. Urte batzuk geroago, Bizenta Mogel gipuzkoarrak Azkoitia inguruko euskaraz alegia-bilduma bat argitaratu zuen, Ipui onac izenekoa (1804), Samaniegoren ereduari jarraituz.
Jesus Egea Otxoa de Angiozar arabarra izan zen alegia guztiak euskaratzen lehenengoa. 1979. urtean argitaratu zituen, Arabako Foru Aldundiaren laguntzarekin. Eskoletako haurrei zuzenduta dago Josuk euskaratutako liburua, eta hitzaurrearen ostean euskarari eskainitako olerki bat dago, alegien aurretik. Liburu horretan bertan aipatzen denez, badirudi Samaniegok euskaraz uler zezakeela, ama Antzuolakoa zuelako, eta Bergaran, Bilbon eta Tolosan bizi izan zelako, euskal giroan.
Euskal Herria ere maite zuela era askotara agertu zuen, eta bereziki Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen sortzaile eta lankide izanik. Hain zuzen elkarte horretako ikastetxeetarako eta ikasleentzat idatzi zituen alegien liburuak.
Sainte-Cécile-d'Andorge
Sainte-Cécile-d'Andorge Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Cécile-d'Andorge udalerrian erroldatutako biztanleak 558 ziren. Familiak 250 ziren, horien artean 82 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 53 bakarrik bizi ziren emakumeak), 86 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 70 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 395 etxebizitza zeuden, 260 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 100 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 334 etxeak ziren eta 57 apartamentuak ziren. 260 etxebizitza nagusietatik 205 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 69 etxek hiru zituzten, 85 etxek lau zituzten eta 81 etxek bost zituzten. 206 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 110 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 115 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 362 ziren, horien artean 247 aktiboak ziren eta 115 inaktiboak ziren. 247 pertsona aktiboetatik 224 lanean zeuden (124 gizon eta 100 emakume) eta 22 langabezian zeuden (11 gizon eta 11 emakume). 115 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Cécile-d'Andorge udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 515 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.133 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 margolaria eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
2000. urtean Sainte-Cécile-d'Andorge udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Benin
Benin (Bénin), izen ofiziala Beningo Errepublika (République du Bénin) mendebaldeko Afrikako estatu burujabea da. Mendebaldean Togo du, Nigeria ekialdean, Burkina Faso eta Niger iparraldean eta Ozeano Atlantikoa hegoaldean. 114.763 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2018an 11,5 milioi biztanle zituen. Hiriburua Porto Novo da, eta Cotonou hiririk handiena.
Mugak
Mendebaldeko Afrikan dago, ipar latitudeko 6° eta 13° artean, eta ekialdeko longitudeko 0° eta 4° artean. Mendebaldean Togorekin du muga, Burkina Faso eta Nigerrekin iparraldean, Nigeriarekin ekialdean, eta Beningo golkoarekin hegoaldean.
Erliebea
Herrialde nagusiki laua da Benin, iparraldeko mendigune batzuk izan ezik. Sagboroa (658 metro) da mendirik garaiena. Lau eskualde natural daude, hegoaldetik iparraldera:
Hidrografia
Ibai nagusiek ipar-hego norabidea dute. Ekialdetik mendebaldera, Couffo, Zou eta Ouémé dira garrantzitsuenak. Niger ibaiak egiten du Benin eta Nigerren arteko muga, herrialdearen ipar-ekialdean. Aintzirarik handienak hegoaldean daude: Nokoué eta Ahémé.
Klima
Klima bero eta hezea da. Bi euri sasoi daude: apiriletik uztailera, eta irailetik azarora.
Historia
Independentziaren ondoren, zenbait estatu-kolpe izan ziren, eta ezegonkortasun politikoa nagusitu zen, etnien arteko gatazkek elikatua. 1977tik 1989ra Batzar Iraultzaile Nazionala deiturikoak gobernatu zituen benindarrak. Ganbera bakarreko organo horrek hautatzen zuen Kontseilu Eragile Nazionalaren burua edo lehendakaria. Baimendutako alderdi bakarra Beningo Herri Iraultzarako Alderdia (PRPB) zen, marxista-leninista, 1972an agintea eskuratu zuena; Mathieu Kérékou zuen buru.
1989an Berlingo harresia erori ostean, protesta-giroa nagusitu zen Beninen, Afrikako beste herrialde askotan bezala. Funtzionarioek, soldata eskasak zirela-eta, grebara jo zuten, eta ikasleak ere kalera irten ziren. Kérékou berehala ohartu zen protestak zapaltze hutsarekin ez zuela ezer aurreratzen eta, 1989ko abenduan, iragarri zuen marxismoa ez zela jada estatuko doktrina ofiziala, eta batzar nazional bat deitu zuen 1990eko otsailerako. Batzar nazional horretan gizarte zibila eta erakundeak bildu ziren eta Eliza Katolikoaren hierarkiak paper garrantzizkoa jokatu zuen, Cotonouko artzapezpikua, Isidore de Souza, hautatu baitzuten konferentziako lehendakari. Hala, demokratizatze-prozesu guztiz azkar bat jarri zen abian: alderdi-aniztasuna onartu zen (berrogei alderdi eratu ziren, urtebetean), lehendakariaren aginpidea asko mugatzen zuen lehen ministro bat izendatu zuten (Nicéphore Soglo, antzinako estatuburuaren iloba), udal eta auzoetako hauteskundeak egin ziren eta, 1990eko abenduaren 2an, konstituzio berri bat onartu zen, erreferendum bidez, gehiengo handiz (abstentzioa % 30 ingurukoa izan zen). Konstituzio berriaren indarrez, hauteskundeak 1991ko martxoan egin ziren. Lehen ministroa, Nicéphore Soglo, ekonomialari onaren famaz baliaturik, garaile izan zen, botoen % 68 eskuratuta (% 36ko abstentzioa izan zen).
Kérékouk, politikarako sen aparta erakutsiz, antzinako erregimen marxistaren aurkako oposizioan nabarmendutako politikariei deitu zien gobernuko postuetara, gehiagorekin batera, Albert Tevoedjre tartean zela (BIT edo Lanaren Nazioarteko Bulegoko zuzendari nagusiaren laguntzaile izana eta nazioartean oso errespetatua). Gainera, bere formula ospetsua erabiliz, ekonomiari buruzko batzar nazional bat antolatu zuen 1996ko urrian, herrialdearen ekonomia-norabideak zehaztearren. Nazioarteko begiraleak zertxobait urduritu ziren Kérékou berriro agintean ikusita, baina nola izan zen eta jakin zutenean herrialdeak bizi zuen egonkortasuna egiaztatu eta gero, berriro lasaitu ziren. 1999ko martxoko legebiltzarreko hauteskundeak Sogloren alderdiak irabazi zituen, 27 ordezkarirekin, eta lehendakaritzarako hauteskundeetarako artean bi urte falta zirenez, Kérékouk oposizioarekin batera gobernatu beste aukerarik ez zuen izan.
Thomas Boni Yayik irabazi zituen 2006ko presidentetzarako hauteskundeak, botoen % 75ekin. , eta 2011n berriz hautatua izan zen. 2016ko hauteskundeetan, Thomas Boni Yayi ezin izan zen aurkeztu, eta Patrice Talon nagusitu zitzaion bigarren itzulian Lionel Zinsouri.
Politika
1990ean onartutako konstituzioaren arabera, Benin errepublika presidentzialista da. Errepublikako presidentea da estatuburua eta gobernuburua; sufragio unibertsalez aukeratzen da, bost urteko agintaldirako. Legebiltzarra (Assemblee Nationale) ganbera bakarrekoa da; 83 kide ditu, lau urtetik behin hautatzen direnak sufragio unibertsalaren bitartez.
Banaketa administratiboa
Benin 12 departamendu eta 77 udalerritan banaturik dago, 1999an lehengo 6 departamenduak bitan zatitu zituztenetik.
Biztanleria
11.485.044 biztanle zituen 2018an. Batez besteko dentsitatea 95 biztanle/km2 ingurukoa da, baina hegoaldean, itsasertzeko hiri handienetan, 200 biztanle/km2-rainokoa ere bada; izan ere, benindarren lautik hiru, gutxi gorabehera, hegoaldean bizi dira. Barnealdeko eskualde batzuetan, aldiz, oso jende gutxi bizi da. Adineka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak % 42,3 dira, 15-24 urte bitartekoak % 20,5, 25-54 urte bitartekoak % 30,7, 55-64 urte bitartekoak % 3,6, eta 65 urtetik gorakoak % 2,9. Bizi itxaropena 62,7 urtekoa da; 61,2 urtekoa gizonezkoena eta 64,2 urtekoa emakumezkoena (2018ko zenbatespenak).
Banaketa etnikoa
Fonak (biztanleriaren % 38,4) eta adjak (% 15,1) dira etnia nagusiak eta, batez ere, hegoaldean bizi dira. Iparraldeko etnia jendetsuenak baribak (biztanleriaren % 9,6) eta fulak (% 8,6) dira. Jorubak, berriz, hego-ekialdean bizi dira, eta % 12 inguru dira.
Hizkuntzak
Frantsesarekin batera, fonera eta jorubera dira hizkuntza nagusiak. Hizkuntza ofiziala frantsesa bada ere, benindar gehienak beren jatorrizko hizkuntzetan mintzatzen dira.
Erlijioa
Biztanleen % 48,5 kristauak dira (% 25,5 katolikoak, % 13,5 protestanteak, % 9,5 beste kristauak), % 27,7 musulmanak, % 11,6 vudu praktikatzaileak, eta % 5,8 erlijiorik gabeak.
Ekonomia
Nigeria aberatsarekin mugan, garraio-azpiegitura itxurazko baten jabe direla, benindarrek, batez ere, salerosketatik ateratzen dute dirua, eta are gehiago kontrolatu gabeko salerosketatik merkataritza araututik baino. Jarduera horiek, ia beti, Nigeriako diruaren truke-balioaren aldaketen mende egoten dira. Hirugarren sektoreak BPGaren % 50 baino gehiago hartzen du ofizialki eta, izatez, ondotxoz gehiago.
Beningo ekonomiaren bigarren zutabea nekazaritza da (BPGaren % 26,1 2017an). Ustiatze-zentro txiki eta burujabeek ekoizten dituzte nekazaritza-produktuen % 90 inguru. Barne-kontsumorako gai nagusiak artoa, manioka, basartoa, batatak, artatxikia, arroza, kakahueteak eta babarrunak dira. Merkataritzarako, berriz, batez ere hegoaldean, palma olioa, palmondo-haziak, kotoia (esportazio ofizial guztien erdia), kafea eta kokoak ekoizten dira. Iparraldeko belardietan, behiak, ardiak eta ahuntzak hazten dituzte. Oihan-ustiapenak eta salmentarako arrantzak ez dute pisu handirik ekonomian. Oihanetik urtero ateratzen dituzten 4,7 milioi metro kubo zuretatik ia guztiak erregaietarako erabiltzen dira. Era berean, barne-kontsumorako erabiltzen dira ibai eta aintziretan arrantzatzen diren arrain gehienak.
Beninek esportatzen dituen lehengai mineralen artean petrolioa da garrantzizkoena. Kareharria ere ateratzen dute porlana egiteko. Diamante gutxi batzuk ere esportatzen dituzte, baina gainerako mea-baliabide gehienak ustiatu gabe daude. Industria-jarduerak ez daude oso garatuak, baina janariekin zerikusia duten produktuak ekoizten dituzte, batez ere: palmondo-olioa, koko-haziak, garagardoa, azukrea, eta kotoizko ehunak.
Merkataritza-balantzari dagokionez inportazioak askoz gehiago dira esportazioak baino. Esportazio nagusiak petrolio gordina eta palmondotik, kotoitik eta kokoetatik eratorritako produktuak dira; inportazioak, berriz, ehunak, jantziak eta makineria dira. India, Thailandia, Bangladesh, Txina, Frantzia, Ukraina, Niger eta Nigeria dira Beninekin merkataritza-harreman gehien dituzten herrialdeak.
Garraioa
16.000 kilometro inguruko errepide-sarea du estatuak. Errepide nagusiak Cotonoutik Parakoura doana eta, hegoaldean, itsasertzaren paraleloan doazenak dira. Burdinbide nagusiak ere (600 kilometro ingurukoa) Cotonou eta Parakou batzen ditu; kostatik doazen burdinbideak ere baditu, Togorekin eta Nigeriarekin loturak dituztenak. Cotonouk itsas portua eta nazioarteko aireportua ditu.
Leptobotia hengyangensis
Leptobotia hengyangensis Leptobotia generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Joanes Jatsu
Biografia
Nafarroa Behereko agaramontar familia batean jaioa, gazte zela Boloniara joan zen ikastera. Bertako Unibertsitatean zuzenbidean doktoretza lortu zuen 1470ean. 1476an Nafarroako Erresumako Errege Kontseiluko buru aukeratu zuten. Gaztelako Erresumako armadak Nafarroa Garaia inbaditu zuenean, Erresumako kargurik garrantzitsuenetariko bat zen.
1498an Piarres Nafarroakoarekin batera, Nafarroako Erresumako enbaxadorea izan zen Aulki Santuan eta 1507an Frantziako Gortean.
Nafarroako errege-erreginen kronika idatzi zuen.
Ezkontza eta seme-alabak
Baztan ibarreko leinu batekoa zen Maria Azpilikueta ezkondu zuen. Xabierko gaztelua izan zuten etxe eta 1502an aita hil zitzaionean Azpilikuetako jaurerria.
Sei seme-alaba izan zituzten:
Jackson konderria (Ipar Carolina)
Jackson konderria (Jackson County) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sylva da. 2010eko zentsuaren arabera 40,271 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Jackson konderriak 128,086 kilometro koadro ditu. Horietatik 982 ura dira. Beste 127,105 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,44 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 40,271 pertsonetatik 34,833 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,038 dira. 729 beltzak edo afroamerikarrak. 3,656 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 339 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 677 pertsonek kokatzen zuten.
Corpus Inscriptionum Latinarum
1853an, Corpus Inscriptionum Latinarum Theodor Mommsenen zuzendaritzapean sortu zen Alemanian; lehen liburukia hamar urte geroago argitaratu zen. Lehen Mundu Gerrara arte, ordurako ezagutzen ziren latindar inskripzio gehienak argitaratuta zeuden. Lehen liburukiek aurrez argitaratutako inskripzio guztien bertsio baimenduak bildu eta argitaratu zituzten, baina idazten jarraitzen da eta corpusa eguneratu egiten da, edizio eta gehigarri berriekin.
Ploemel
Ploemel (bretainieraz Pleñver) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Corpus Inscriptionum Latinarum
Gaur egun, CILek 17 liburuki ditu, 70 zati, 180.000 (ehun eta laurogei mila) inskripzio inguru biltzen dituztenak. Hamahiru bolumen osagarrik indize bereziak dituzte. Lehenengo liburukiak, bi sekziotan, inskripzio zaharrenak hartzen ditu, Erromako Errepublikaren amaiera arte; II. liburukitik XIV.era bitartekoak geografikoki banatuta daude, inskripzioak zeuden eremuaren arabera. Hauek dira liburuki guztiak, lehen edizioaren urtearekin:
Eguneraketak
Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften (Berlin eta Bradenburgoko Zientzien Akademia) CILa eguneratzen eta berrargitaratzen jarraitzen du. Dena den, aurkitu diren idazkun asko ez daude oraindik argitaratu diren liburukietan jasota, eta beraz, inskripzio berrienak aurkitzeko, aldizkari akademikoetara edo beste corpus batzuetara jo beharra dago, besteak beste:
Boli Kosta
Mugak
Boli Kosta mendebaldeko Afrikan dago, ipar latitudeko 4° eta 11° artean, eta mendebaldeko longitudeko 2° eta 9° artean. Mendebaldean, Liberia eta Ginearekin du muga, iparraldean Mali etaBurkina Fasorekin; ekialdean, Ghanarekin; eta hegoaldean, Gineako golkoa rekin.
Eskualde naturalak
Hegoaldetik iparraldera, Boli Kosta hiru eskualde handitan bana daiteke:
Mendigunerik aipagarriena mendebaldean dago, Gineako mugan. Gailurrik altuena Nimba mendia da (1.752 metro).
Hidrografia
Ibai nagusiek ipar-hego norabidea dute, eta Gineako golkoan daukate ahoa. Cavally, Sassandra, Bandama eta Komoe dira aipagarrienak.
Independentziaren aurrekoa
XVI. mendean, portugaldarrak iritsi ziren eskualdera. 1840tik aurrera, frantziarrak kostaldean kokatu ziren. 1893an frantziar kolonia bilakatu zen, Mendebaldeko Afrika Frantsesaren barnean. 1958an, estatu autonomo bihurtu zen Frantziar Batasunaren barnean, eta independentzia 1960. urteko abuztuan lortu zuen.
Boli Kosta independentea
Independentziaren aldeko borrokaren buruzagi izandako Félix Houphouët-Boignyk hartu zuen Boli Kostaren agintaritza Frantziatik banandu ondoren. Alderdi bakarreko sistema autoritarioaren bidez gidatu zuen herrialdea urte askotan. Bi ezaugarri zituen erregimen hark: batetik, lotura estua zuen Frantziarekin; bestetik, paternalista eta populista izan zen bere herriarekiko. Beti ere, tentsio erlijiosoak eta etnikoak bare mantentzea lortu zuen. Gerra Hotza indarrean zegoen, eta Men-debaldeko herriek zilegi ikusten zuten erregimen diktatorialak bultzatzea mundua bitan banatzen zuen egoera hura nolabait orekatzeko. Sobietar Batasuna hondoratu ostean, ordea, alderdi ugariko sistema eskatzen zuten herritarren protestak hedatu eta gero, hauteskundeak egitea onartu behar izan zuen Houphouët-Boignyk. Alderdi ugariko lehenbiziko hauteskundeak 1990ean egin ziren, eta Houphouët-Boigny indarturik atera zen bozetatik, bera aukeratu baitzuten berriro ere lehendakari.
Houphouet-Boigny 1993an hil zen, eta haren ministroetako batek, Henri Konan Bédiék, hartu zuen gobernuaren gidaritza. Hark, bere agintea bermatzeko, hegoaldeko eta mendebaldeko elite kristauen babesa lortzearren, iparralde musulmana bizitza politikotik kanpo utzi zuen erabat. Ingurumari hartan, Robert Guéï jeneralak estatu kolpea eman zuen 1999ko abenduan. Bere helburua bazterketa eta ustelkeriarekin amaitzea zela adierazi bazuen ere, hark ere iparraldea baztertzen jarraitu zuen. Herritarren eta nazioartearen babesa galduta, hauteskundeak egitea onartu zuen 2000ko urrian, baina Alassane Ouattara iparraldeko oposizioaren buruzagiari debekatu egin zion bozetara aurkeztea, haren gurasoak jatorriz Burkina Fasokoak zirela argudiatuta.
2000ko hauteskundeen ondoren, irabazlea zela adierazi zuen Robert Guéïk, baina herritarrak ziren emaitza horien aurka matxinatu egin; azkenik, Laurent Gbagbo beste hautagaiaren garaipena onartu behar izan zuen. Gueik eta Gbagok elkarrekin adiskidetze nazionala bultzatu zuten arren, Ouattarak ordezkatzen zuen iparraldeko oposizioak bazterturik segitzen zuen. Horren ondorioz, 2002ko irailaren 19an estatu kolpea egiten saiatu ziren haren aldeko militarrak, Boli Kostako Mugimendu Abertzalea (MPCI) talde gerrillarian baturik. Oldarraldi horren ostean, Boli Kostako Lehen Gerra Zibila (2002-2007) hasi zen, 3.000 heriotza baino gehiago eragin zituena.
2007an bake akordioa sinatu bazen ere, Gbagbo presidentearen eta Guillaume Sororen arteko liskarren ondorioz —artean, Soro matxinoen buruzagia zen—, eta errolda ezartzeko izan zituzten arazoak zirela-eta, 2010eko azarora arte ezin izan zituzten hauteskundeak egin. Alassane Ouattarak irabazi zituen hauteskundeak, botoen % 54arekin, baina Gbagbok ez zituen emaitzak onartu. Horiek horrela, Boli Kostako Bigarren Gerra Zibila piztu zen, Laurent Gbagboren eta Alassane Ouattararen aldekoen artean. Ouattarak NBEren eta Frantziaren laguntza behar izan zuen Gbagbo mendean hartzeko. 2011ko apirilean, Gbagbo atxilotu zuten, eta Ouattara Boli Kostako presidente bilakatu zen. Sei hilabete iraun zuen gatazka horretan, 3.000 lagun hil ziren, eta bi aldeek egin zituzten gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak, Amnesty Internationalen arabera.
Politika
Boli Kosta errepublika presidentzialista da. Egungo konstituzioa 2016tik indarrean dago. Haren arabera, presidentea da estatuburua, eta lehen ministroa, gobernuburua. Parlamentuak bi ganbera ditu: Senatua (99 kide) eta Nazio Biltzarra (255 kide).
Banaketa administratiboa
Herrialdea 12 barruti eta bi hiri autonomotan banaturik dago. Barrutiak 31 eskualdetan zatitutik daude.
Biztanleria
22.671.331 biztanle zituen 2014an. Adineka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak % 38,5 dira, 15-24 urte bitartekoak % 20,2, 25-54 urte bitartekoak % 34,9, 55-64 urte bitartekoak % 3,5, eta 65 urtetik gorakoak % 2,8. Bizi itxaropena 61,3 urtekoa da; 59,2 urtekoa gizonezkoena eta 63,6 urtekoa emakumezkoena (2020ko zenbatespenak).
Banaketa etnikoa
Akan (% 28,9), gur (% 16,1), ipar-mande (% 14,5), kru (% 8,5) eta hego-mande (% 6,9) etniak Boli Kostako nagusiak dira.
Hizkuntzak
Frantsesa mintzaira ofiziala da, baina 60 hizkuntza indigena inguru daude; hedatuena dioula da.
Erlijioa
2014an, musulmanak ziren biztanleen % 42,9, kristauak % 33,9 (katolikoak eta ebanjelikoak batez ere), erlijiorik gabeak % 19,1, eta erlijio tradizionalen jarraitzaileak % 3,6.
Ekonomia
Ekonomia jarduera nagusia nekazaritza bada ere (kakaoa, kafea, bananak, kotoia, kokoa, arroza, artoa, manioka). Diamante ekoizpena murrizten ari da, baina burdin eta tantalio meatze berriak aurkitu dituzte. Estatuaren erdialdeko Kassou urtegiak lurralde zabala ureztatzeko aukera ematen du. Industria gehiena Abidjan hirian biltzen da. Gerra zibila amaitu zenetik ekonomiak hazkunde handia izan du, atzerriko inbertsioei esker (BPGa % 8,3 handitu zen 2016an, eta 2017an, % 7,8).
Cryptothylax
Cryptothylax anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Hyperoliidae familian sailkatua.
Friuliera
Friuliera (furlan edo marilenghe friulieraz eta friulano italieraz) erretorromanieraren dialekto nagusietako bat da, erromantxearekin eta ladinoarekin batera. Friuli-Venezia Giulia eskualdean (Italiako ipar-ekialdean) hitz egiten dute 600.000 bat lagunek.
Estatusa
Italiako estatuak babestuta dago, baina ez da ofizialki onartua.
Hizkuntza batua
Friuliera batua (furlan standard, coinè, lenghe comun edo furlan normalizât) idazteko sortu zuten 1996an.
Adibideak
Aita Gurea katolikoa: Pari nestri, che tu sês tal cîl, ch'al sedi santificât il to non, ch'al vegni il to reâm, ch'e sedi fate la tô volontât como in cîl, cussì in tiere. Danus vuê il pan che nus covente, parinus jù i nestris debits come che nô ur ai parìn jù ai nestris debitôr e no stâ molânus te tentazion, ma liberinus dal mâl. Amen
(Adibideak, italierazko eta frantsesezko wikipedietatik hartuta)
Alexandro Farnese (kardinala)
Alexandro Farnese (Valentano, gaur egun Viterboko probintzia, 1520ko urriak 5 - Erroma 1589ko martxoak 2) Eliza Katoliko Erromatarreko kardinala izan zen. Paulo III.a Aita santuaren biloba (Aita santu honen jaiotza izena Alexandro Farnese zelarik) eta 1547an hil zuten Petri Luis Farnese Parmako Dukearen semea zen.
Bizitza
Valentanon jaio zen, Bolonian ikasi zuen eta Parmako elizbarrutiaren administratzaile izendatu zuten. 1534ko abenduaren 18an, kardinal diakono izendatu zuen San Angeloren Tituluarekin, Paulo III.ak eta beste kargu eta onura batzuk ere jaso zituen Eliza Katoliko Erromatar Sakratuko Kantzilerorde, Tivoliko gobernari, Santa Maria Maggiore basilikako artzapeza San Petri basilikako artzapez, Espainiako Jaengo, Portugalgo Viseuko, Alemaniako Würzburgeko eta Frantziako Avignoneko administratzailea adibidez. 1536an, Siziliako Monrealeko gotzain izatera iritsi zen, eta, 1552an, hemen eskola jesuita bat sortu zuen. Massako gotzain izatera iritsi zen 1538an, Tourseko artzapezpiku 1553an eta Cahorseko artzapezpiku, Beneventoko gotzain, Montefiasconekoa eta Ostia eta Velletriko kardinal gotzaina eta Kolegio Kardenalizioko dekano 1580an
Aita santuaren legatu izatere ere iritsi zen, Karlos I.a Espainiakoa eta Frantzisko I.a Frantziakoaren artean bakea adostuz. 1546an, aita santuak, Karlos V.ari Esmalkaldako Ligaren aurka laguntzeko bidali zituen tropei lagundu zien. 1580an, aita santu izateko hautagai izan zen, baina arrakastarik gabe. Farneseren lanen artean, Erromako Gesúren Eliza, Caprarola, Farnese Jauregia Bracciano lakutik gertu eta Tre Fontane monasterioa eraiki do berriztatzen aritu zen.
Kardinalak, alaba bat izan zuen, Clelia izenekoa, Giangiorgio Caesarinirekin ezkondu zena.
Farnesio, lehen, Gesúren elizaren aldare nagusian lurperatua zegoen.
Unai Bertiz
Lorpenak
Nafarroako txapelduna: 2008, 2009, 2010, 2011, jasotako pisu totalaren errekorra duena 6562.5 kilorekin (2011).
Wyaconda (Missouri)
Wyaconda Missourieko hiri bat da. Clark konderrian kokatua dago. 2010ean 227 biztanle zituen, 1.66 kilometro koadrotan banatuta.
Pteruthius rufiventer
Pteruthius rufiventer Pteruthius generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Joy Division
Joy Division (Salford, Manchester Handia, 1976) ingeles punk talde bat izan zen. Jatorrian Warsaw deitua, taldea Ian Curtisek, Bernard Sumnerrek, Peter Hookek eta Stephen Morrisek osatu zuten.
Joy Divisionek, bere hasierako punk rock eraginetatik eboluzionatu zuen (Jon Savage musika kritikariaren arabera, "Ez zen punka, baina bere energiak zuzenean inspiratua zegoen"), ondoren, bere aitzindaria izan zen soinu eta estilo bat garatzeko, post-punk deitua, Siouxsie and the Banshees eta The Cure bezalako bandekin batera. Soinu ilun bat izateaz gain, bere letretan heriotzarekin eta etsipenarekin obsesionatuta zeuden, Ian Curtis abeslariak pairatzen zuen epilepsiak bultzatuta.
Bere lehen EPak, An Ideal for Living, Tony Wilsonen arreta erakarri zuen. Joy Divisionen lehen diskoa, Unknown Pleasures, Wilsonen zigilu diskografikoan argitaratu zen, Factory Records, eta kritika britainiarraren txaloa eragin zuen. Ian Curtis abeslariari depresioak eta arazo pertsonalek eragin zioten, ezkontzaren desegitea eta epilepsia krisi larriak barne. Curtisek gero eta zailago ikusten zuen zuzenean abestea, eta sarritan krisi epileptikoak izaten zituen bere ikuskizunetan.
1980ko maiatzean, taldearen lehen biraren bezperan, Ian Curtisek bere buruaz beste egin zuen bere etxeko sukaldean urkatuz, Werner Herzogen Stroszek filma ikusi eta gero, Iggy Popen The Idiot diskoa entzuten zuen bitartean. Joy Divisionek, hil ondoren kaleratu zuen bere bigarren albuma, Closer (1980) izenekoa eta "Love Will Tear Us Apart" singlea, rankingetan kaleratu zuen diskorik arrakastatsuena bihurtu zen. Curtis hil ondoren, gainontzeko taldekideek New Order sortu zuten.
Takayuki Akiyama
Takayuki Akiyama (秋山 隆之, 1970eko maiatzaren 24a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight.
Cocal
Cocal Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ploërdut
Ploërdut (bretainieraz Pleurdud) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Rangendingen
Rangendingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Baldintzapeko askatasun
Baldintzapeko askatasuna zigor askatasun-gabetzaileak betetzeko modalitatea da. Espainian, epaituak honako inguruabar hauek betetzen dituenean ezartzen dena: espetxe-tratamenduko hirugarren graduan egotea, ezarritako kondenaren hiru laurdenak beteak izatea eta jokabide ona erakutsi eta epaituaren gizarteratzeari buruzko iragarpen indibidualizatua baiezkoa izatea azken txostenean. Halaber, baldintzapeko askatasuna aplika daiteke epaituek 70 urte bete dituztenean edota gaixotasun oso larria edo sendaezina dutenean. Halaber, baldintzapean, zigortuari agindu dakioke biktimekin harremanetan ez jartzeko (adibidez, bikotekide ohi batekin etxeko indarkeriako kasu batean), antzeko delituen biktimekin (hala nola adingabeekin, baldin eta bat-bateko delituak haurren aurkako sexu-abusua eragiten badu), edo delitugile ezagunekin, bereziki akusatukideekin. Baldintzapeko askatasunean dauden delitugileei monitore elektroniko bat jar dakieke, funtzionarioei beren mugimendua adierazten diena.
Madeleine Albright
Madeleine Jana Korbel Albright (Praga, 1937ko maiatzaren 15a - Washington, 2022ko martxoaren 23a) estatubatuar politikari eta diplomazialaria izan zen. 1997-2001 bitartean, Estatu Batuetako estatu-idazkaria izan zen, Bill Clinton presidentea zelarik. Bera da Estatu Batuetan kargu hori bete duen lehenbiziko emakumea.
Biografia
Bigarren Mundu Gerra hasi eta berehala Londresa ihes egin zuen bere familiarekin (1939-1945), eta 1949an Estatu Batuetan finkatu zen. 1959an, Wellesley ikastetxean Politika Zientzietan lizentziatu, eta 1976an Errusiari buruzko ikasketetan doktore-maila lortu zuen Columbia Unibertsitatean. Ordutik 1978 arte, Maine estatuko Edmund Muskie senatariaren laguntzaile nagusia izan zen. 1978-1981 bitartean, Segurtasun Kontseilu Nazionalarentzat lan egin zuen, Jimmy Carter lehendakariaren agintaldian. 1981 eta 1982an, Woodrow Wilson Nazioarteko Zentroko eta Washingtongo Estrategia eta Nazioarteko Ikerketa Zentroko kide izan zen, eta 1982-1993 bitartean, nazioarteko harreman eta kanpo-politikari buruzko irakasle Washingtongo Georgetown Unibertsitatean. 1989-1993 bitartean, Washingtongo Politika Nazionaleko Zentroa ikerketa-instintuko lehendakari izan zen.
Gainera, Walter Mondale, Michael Dukakis eta Bill Clinton lehendakaritzarako hautagai demokraten atzerriko politikari buruzko aholkulari nagusia izan zen. 1993an, Nazio Batuen Erakundean Estatu Batuetako ordezkari iraunkorra izendatu zuen Bill Clinton lehendakariak, eta kargu horretan egon zen Clintonek, berriro lehendakari aukeraturik, 1997an estatu-idazkari izateko izendatu zuen arte. 2012an, Askatasunaren Domina Presidentziala eman zion Barack Obamak. 2017an, gogor kritikatu zituen Donald Trumpen hartutako immigranteen aurkako neurriak.
San Esteban (argipena)
San Esteban gaztelaniazko izen bat da. Jatorrizko esanahian, Erromatar Eliza Katolikoak santutzat onartu dituen Done Eztebe izeneko gizasemeak adierazten ditu, eta hainbat toki izendatzeko erabili da:
Prosopium coulterii
Prosopium coulterii Prosopium generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Tupou VI.a
'Aho'eitu Tupou VI.a (Nuku'alofa, 1959ko uztailaren 12a) Tongako erregea da.Tupou IV.a-ren semea eta Tupou V.a-ren anaia da. Tongako lehen ministroa izan zen 2000 eta 2006 bitartean. Australian enbaxadorea izan zen 2008 eta 2012 bitartean eta Japonian 2010 eta 2012 bitartean.
Nanasipau'u Tuku'aho bere lehengusu txikiarekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba dituzte.
Mazedoniar
Mazedoniar izan daiteke:
Leptobotia microphthalma
Leptobotia microphthalma Leptobotia generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Paul Scofield
David Paul Scofield (Birmingham, 1922ko urtarrilaren 21a - Sussex, 2008ko martxoaren 19a) britainiar aktorea izan zen, antzokian, zineman eta telebistan aritutakoa. Shakespearen aktore hoberenetarikoa kontsideratu dute eta nahiago izan zuen antzokia filma baino.
Biografia
Paul Scofield Birminghamen jaio zen 1922ko urtarrilaren 21ean, Warwickshiren, Ingalaterran. Mary eta Edward Harry Scofield izan zituen gurasoak eta umeak aste gutxi zituenean, sendia Hurstpierpointera joan zen bizitzera, Sussexen, aita eskolako zuzendari egin zutelako. Aita anglikanoa izan zen bitartean, ama katolikoa zen. Amaren fedean bataiatu zuten Paul txikia.
1939an, Scofieldek eskola utzi zuen 17 urte zituenean eta antzerkian hasi zen eta berehala alderatu zuten Laurence Olivier handiarekin.
Leuzemiak hil zuen Scofield Sussexen, 2008ko martxoaren 19an, 86 urte zituenean.
Antzerkia
1947an, Pericles, Prince of Tyre de Walter Nugent Monck obran egin zuen lan Royal Shakespeare Theatre-en Stratford-upon-Avon.
1949an, Alejandro Magno izan zen Terence Rattiganen Adventure Story obran.
1966an, Royal Shakespeare Companyren Staircasen hartu zuen parte.
Bere bizitzan hainbat Antzerki sari irabazi zuen, horien artean Tony Saria A Man for All Seasons lanarengatik 1960an.
1979an Amadeus lanaren muntaia originalean azaldu zen, Salieriren paperean.
Oso ezaguna egin zen Shakespearen lanetako hainbat interpretazio egiteagatik. 2004an, Royal Shakespeare Company-ko kideek Shakespearen historiako interprete onena aukeratu zuten eta Paul Scofieldek jaso zuen Liar Erregea obran egindako lanarengatik.
Zinema
1966an gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen Thomas Mororen papera egiteagatik A Man for All Seasons lanean.
Ploeren
Ploeren (bretainieraz Ploveren) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Mazedoniar (eslaviar herria)
Mazedoniarrak (Македонци; Makedonci) hegoaldeko eslaviar etnia bat dira, batez ere Ipar Mazedoniako Errepublikan eta inguruko herrialdeetan bizi direnak.
Mazedoniako herritarrek mazedonieraz egiten dute eta ortodoxoak dira.
Palestina (Alagoas)
Palestina Brasilgo udalerri bat da, Alagoas estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Konfuzio
Konfuzio (K.a. 551 - K.a. 479a) txinatar filosofo, pentsalari eta idazlea izan zen, konfuzianismoaren sortzailea. Haren pentsamenduak eragin itzela du Txina, Japonia, Korea eta Vietnamgo kulturetan. Konfuzioren filosofiak gizabanakoen eta gobernuen etika, gizarteko hartu-emanetan zuzentasuna, justizia eta zintzotasuna azpimarratzen ditu. Bertute horiek nagusitasuna lortu zuten beste batzuen aurrean, legalismo edo taoismoaren aldean esaterako. Han dinastian, Konfuzioren irakaspenetan oinarrituta konfuzianismo izeneko filosofia-sistema garatu zen. Europan, Matteo Ricci jesuitak sartu zuen lehen aldiz, Confucius izena latinera eraman zuena. Haren irakaspenak Konfuzioren Analektak liburuan bildu ziren bera hil eta urte andana igaro zirenean. Egungo historialariek ez dute uste Konfuziok berak idatzitako dokumenturik ez dagoenik, baina 2.000 urtean bost libururen idazletzat jo zuten.
K.a. 221ean, Txinako Inperioa ezarri ondoren, bere filosofia kendu, eta Legalismoaren alde egin zuten. Hala ere, filosofia hori alboratu egin zen Qin dinastia erori eta Han dinastiaren igoeraren ondoren. Konfuzioren irakaspenak Wu enperadorearen erregealdian (K.a. 141-87) ofizialdu ziren, hurrengo 2000 urteetako pentsamendu korronte ezagunena bezala finkatuz. Konfuzio giza historiako pentsalari garrantzitsuenetakotzat hartzen da bere filosofiak Txinan zein munduan izan duen eragin handiagatik.
Etimologia
Mandarin txineran, Konfuzioren ohiko izena Kǒngzǐ da, literalki Kong Irakaslea, askotan Kung Fu Tse idazten den arren. Izen horren, gaur egun ezohikoa den, aldaera bat Kǒng Fūzǐ da, eta hortik dator euskarazko izen tradizionala, Confucius forma latinizatutik.
Gaztaroa
Qufun jaio zen, antzinako Lun eta gaurko Shandongen, lurjabe noble batzuen familian, Kong klanean. Konfuziok hiru urte besterik ez zituen aita hil zitzaionean eta familia pobrezian murgildu zen, baina horrek ez zuen oztopatu haurrek hezkuntza zaindua jasotzea. Oso gazte hasi zen Lu estatuaren administrazioan lanean. Lehen lanbidea estatuaren aletegian izan zen eta Justizia Ministro izatera iritsi zen. Handik urte batzuetara,, dimisioa aurkeztu zuen, printzeak jarraitzen zuen politikarekin ez zetorrela bat-eta.
Zi Zhaan lehen ministroak, Txinako lehen kode juridikoa ezarri zuenak, eragin handia izan zuen Konfuziogan eta gerraz gerra ibili ondoren, jainkoenganako fedea galduz joan ziren eta erlijioarekiko eszeptiko bilakatzen ari ziren garaikideek ere bai.
Irakasle
50 urterekin, irakasten hasi zen. Bakarrik bidaiatzen zuen alde batetik bestera eta inguratzen zitzaizkion ikasle gutxiak trebatzen saiatzen zen. Gizon jantzia eta betiko ohitura eta ideien jarraitzaile, bere ospea di-da batean zabaldu zen Lu printzerrian hasieran eta Txina guztian gero.
Han dinastiaren ondoko enperadoreek Konfuzioren lanean oinarritu ziren Txinako gizartea antolatzeko. Konfuzioren aurretik eta Txina Zhou dinastiaren pean egon zenean, gobernuaren gainbehera nabaria zen eta ohitura zabarrak orokortu egin ziren. Garaiko desordenak eta eredu moralen hutsuneak erabat atsekabetzen zuten Konfuzio. Horrela iritsi zen antzinako jakintsuen printzipio eta jakintzak herrian zabaldu behar ziren erabakira. Txinako literaturako klasikoak irakasten zituen eta musika txinatarraren garrantzia azpimarratu zuen. Gobernariek, handiak eta eraginkorrak izan nahi bazuten, eredu izan behar zuten eta aparteko printzipio moralen jabe. Herriarentzako, zoriona eta arrakasta lortu ahal izateko estimulu nahikoa izango ziren.
Ministro
Tradizioari jarraituz, ministro izan zenean, erreforma ugari ezarri omen zuen justizia administrazioan. Luk indar ikaragarria eskuratu zuen eta ondoko estatu batek ministroaren destituzioa lortzeko intrigatu zuen. Hala ere, agian ez zen ministroa izan, funtzionario xumea baizik. Era batera edo bestera, Konfuziok, K.a. 496an, kargua utzi zuen eta bidaiatzeari ekin zion, klaseak han-hemenka emanez, printzeren batek erreformei hasiera emateko aukera eskainiko zion zain. K.a. 484an, gobernari egoki baten alferrikako bilaketa baten ondoren, Lura itzuli zen azken aldiz. Azken urteak autore klasikoen idatziak irakurri eta iruzkinak idazten eman zituen.
Lun hil zen eta Qufun (Shandong) eman zioten lur K.a. 479an.
1994an, bai Konfuzioren tenplua, bai hilerria, Gizateriaren Ondare deklaratu zituzten.
Filosofia
Bizitzan zehar izandako portaera egokian, Estatuko gobernu onean (karitatatea, justizia, eta hierarkiari zor zaion errespetua), tradizioak zaintzean, ikasketan eta meditazioan zetzan haren irakaskuntzaren funtsa.
Bertute nagusiak hurrengoak ziren: tolerantzia, ontasuna, borondate ona, urkoarenganako maitasuna eta helduenganako eta arbasoenganako begirunea. Printzea bertuteduna bada, herritarrek haren adibideari jarraituko diote. Gizarte aurrerakoi batek harreman horiek bere horretan kontserbatuko ditu. Ezinbestekoa da antzinako jakintsuak berreskuratzea eta herritaren ohituretan eragitea.
Kung maisua izan zen jarraitzaile talde bat lortu zuen lehena. Funtzionario zenean formulatutako hartu beharreko neurriez gainera, Txeu Dukearen politika berreskuratzen saiatu zen. Konfuziok bere irakaskuntzak jarraitu behar zituen printze bat behar zuen eta, horrela, handik hamabi hilabetera espero zen emaitza lortzen hasiko zen; hiru urtean, gizarte proiektua ezin hobeto ezarriko zen.
Hauek ziren Konfuzioren dotrinak gobernuan zegoenari egiten zizkion aginduak:
Bost klasikoak maisua hil eta gero agertu ziren. Bai lana eta baita bizitza ere, kultu objektu bihurtu ziren eta izugarrizko paradigma dira egun arte.
Karramarro
Karramarroa edo hamarratza Brachyura infraordenaren krustazeo dekapodoa da. Brachyura izenak "buztan motza" esan nahi du.
Exoeskeleto gogorrez estalita, atzapar bi ditu. 6.793 espezie ezagunak itsastarrak, ur gezatakoak eta lehortarrak dira.
Ezaugarri orokorrak
Karramarro espezie gehienek sexu dimorfismoa dute. Arrek matxarda handiagoak izaten dituzte emeek baino. Bestalde emeen abdomena arrena baino zabalagoa da, arrautzak bertan eramaten baititu atzeko hankek lagunduta. Zefalotoraxak osatzen du animaliaren gorputza. Abdomena nahiko murrizturik dago eta zefalotoraxaren azpian tolesturik kokatzen da espezie gehienetan.
Dekapodoen taldean dagoenez bost hanka pare ditu. Hasiera batean ibiltzeko balio badute ere, aurreneko parea moldaturik dauka eta matxardak garatu ditu. Aurreneko pare hori gainerako hankak baino askoz haundiagoa da eta hainbat funtzio ditu: elikagaiak hartzea, erasoen aurrean babestea eta gainerako karramarroekiko harreman sozialak eratzea.
Mugimendua eta jokaera
Karramarroek jokaera oso konplexuak izaten dituzte eta matxarden bidez komunikazio gaitasun handia lortzen dute. Animalia erasokorrak izan ohi dira espezie berekoen artean, arroketako zuloak eskuratzeko orduan adibidez, eta arren arteko borrokak ohikoak izaten dira eme bila ari direnean.
Habitata
Karramarro espezie gehienak bentonikoak dira, hau da, ur azpiko honkoetan dauden arroketan ibiltzen dira. Marearteko eremuak ibiltzen dira harrapakin bila eta itsasbeheran uretatik kanpo arazo gabe ibiltzen dira, bizimodu anfibioa eginez.
Elikadura
Karramarroak orojaleak dira. Algataz elikatzen dira gehienbat baina animalia ornogabe batzuk (moluskuak, zizareak, krustazeo txikiak...), onddoak, bakterioak eta detritusak ere jaten dituzte. Ugalketa sasoian karramarro bikoteek batera egiten dute lan janaria bilatzeko orduan eta arrautzak zaintzerakoan.
Sailkapena
Brachyura infraordenak 93 familia ditu. Hona hemen nagusiak:
Gastronomia
Karramarroak prestatzeko ehunka errezeta daude. Batzuetan osorik, bestetan egosita edo zopa batean jaten dira.
Villejuif–Paul Vaillant-Couturier (Parisko metroa)
Villejuif–Paul Vaillant-Couturier —Hôpital Paul Brousse azpititulua duena— Parisko metroaren geltokia da, Villejuif udalerrian kokatuta dagoena.
.net
.net goi mailako domeinu orokor bat da, ingelesezko network hitzaren laburdura dena. Hasieran sortutako domeinuetako bat da, 1985eko urtarrilean, hain zuzen. Interneteko zerbitzu hornitzaileek eta hauekin lotutako enpresek erabiltzeko asmoz sortu zen domeinu hau, baina gaur egun edonork eskuratu dezake bat.
Hans Furler
Zuzenbidea ikasi zuen eta abokatua eta unibertsitateko irakaslea izan zen. 1952an Alemaniako Batasun Kristau-Demokrata alderdian sartu zen eta Bundestageko kide izan zen 1953tik 1972ra. 1955etik 1973ra, gainera, Europako Legebiltzarreko erakunde aitzindarietako (Batzar Batua eta Batzar Parlamentarioa) kide izan zen. Bi aldiz izan zen lehendakari, 1956tik 1958ra eta 1960tik 1962ra, eta presidenteorde 1962tik 1973ra.
Pteruthius flaviscapis
Pteruthius flaviscapis Pteruthius generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Takehiro Iwagiri
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight.
Tu-154
Tupolev Tu-154 (Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearean izena: Crusty) hiru motorra, iritsiera erdiko hegazkin komertziala da.
Zalma (Missouri)
Zalma Missourieko herrixka bat da. Bollinger konderrian kokatua dago. 2010ean 122 biztanle zituen, 0.46 kilometro koadrotan banatuta.
Leptobotia orientalis
Leptobotia orientalis Leptobotia generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Hampala dispar
Hampala dispar Hampala generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
.org
.org goi mailako domeinu orokor bat da, ingelesezko organization hitzaren laburdura dena. Hasieran sortutako domeinuetako bat da, 1985eko urtarrilean hain zuzen ere. Hasiera batean beste edozein domeinutan lekua ez zeukaten erakundeentzako zuzenduta zegoen arren, gaur egun edonork eskuratu dezake bat.
Ratshausen
Ratshausen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Patrick deWitt
Patrick deWitt (Sidney, Vancouver (uhartea), Columbia Britainiarra, 1975eko martxoaren 6a) kanadar idazlea da. Gaur egun Oregonen bizi da. Bere bigarren eleberriak The Sisters Brothers izen bereko filma eman du.
Cryptotriton
Cryptotriton anfibio genero bat da, Caudata ordenaren barruko Plethodontidae familian sailkatua.
Prosopium cylindraceum
Prosopium cylindraceum Prosopium generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Catiguá
Catiguá Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Maltar
Maltarrak (Maltin) Malta uharteko bertoko etniaren kideak dira. Barnean gozotarrak (Għawdxin) hartzen dute, Gozo izeneko gertuko uhartean bizi direnak.
Maltako herritarrek malteraz egiten dute eta katolikoak dira.
Merry-Sec
Merry-Sec Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Merry-Sec udalerrian erroldatutako biztanleak 176 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 71 etxebizitza nagusietatik 57 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Pteruthius ripleyi
Pteruthius ripleyi Pteruthius generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Merry-Sec
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Rechberghausen
Rechberghausen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.