cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Phrynobatrachus alleni
Phrynobatrachus alleni Phrynobatrachus generoko animalia da. Anfibioen barruko Phrynobatrachidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Phrynobatrachus albomarginatus
Phrynobatrachus albomarginatus Phrynobatrachus generoko animalia da. Anfibioen barruko Phrynobatrachidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
NA-4052
edo Igantziko errepidea Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea errepide lokala eta Igantzi lotzen du.
Errepidea 0,35 kilometrokoa da.
Historia
Igantzirako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.
Teledenda
Teledenda izena salmenta zuzena bilatzen duen telebistako saioari deitzen zaio, momentukoa. Pertsonai famatuen presentzia edo aditu itxura duenaz baliatzen dira eta erakustaldi erakargarriak erabiltzen dituzte haien salmenta gauzatzeko. Saio hauek telebista-saio arrunten luzeera izan dezakete, ordu erdi ingurukoa. Normalean, desorduetan emititzen dira (goizaldean eta, orokorrean, audientzia eskaseko orduetan). Baina, gaur egun, badago teledenda egun osoan zehar emititzen duen katea: Marca TV. Kantar mediaren 2011ko datuen arabera, salmenta programek ez dute audientzia handirik lortzen. Espainia mailan Teledendari denbora gehien dedikatzen dioten telebista kanalen artean, Marca TV (%32,2), Intereconomía (%25,5) eta 13 TV (%31) aurkitzen dira.
Historia
Telenda antzeko infokomertzialak Ameriketako Estatu Batuetan hasi ziren zabaltzen, 1984an. Urte horretan Federal Communications Commission publizitatearentzat zeuden mugak ezabatu zituenean; muga horiek hasieran 50. eta 60. hamarkadetan ezarriak ziren. Horrelako publizitate formulen garapenak Edward Valenti eta Barry Beecher publizitate-eragileen eskutik etorri ziren Ginsu izeneko aiztoak saltzeko.
Asterix eta godoak
Asterix eta godoak (Astérix et les Goths) Asterixen abenturak kontatzen dituen hirugarren komikia da. René Goscinnyk eta Albert Uderzok egin zuten. Pilote aldizkarian argitaratu zuten 82. eta 122. aleen artean eta, album moduan, 1963an.
Istorioa
Panoramix druida Carnutesen oihanean galiar druiden biltzarreko txapelketan parte hartuko du eta Asterix eta Obelix berarekin batera joango dira oihanaren ertzeraino. Godo talde bat ere bertaraino joango da, druida txapelduna bahitzeko eta honen laguntzari esker Galia eta Inperio osoa bereganatzeko. Panoramix txapeldun bihurtu eta godoek bahituko dute. Asterix eta Obelix bere bila joango dira Germaniaraino.
Beatriz Iraburu
Beatriz Iraburu Elizondo (Iruñea, 1951) nafar kazetaria da. Nafarroako Unibertsitatean lizentziaduna, El Diario de Mallorcan, Deian eta Vocenton lan egin du. Bularreko minbizia pairatu ondoren, ''Cáncer de mama. Claves y relatos'' liburua idatzi zuen 2008an.
Saint-Agne
Saint-Agne Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Agne udalerrian erroldatutako biztanleak 388 ziren. Familiak 166 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 173 etxebizitza zeuden, 163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 168 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 163 etxebizitza nagusietatik 144 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 54 etxek lau zituzten eta 86 etxek bost zituzten. 133 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 88 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Agne udalerrian 168 unitate fiskal zeuden, 428 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.373 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren eta 1 margolaria.
2000. urtean Saint-Agne udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 357 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Xabier Zubiri plaza (Donostia)
Xabier Zubiri plaza Gipuzkoako Donostia hiriburan dagoen plaza bat da. Easo eta Zubieta kaleek plaza honetan bat egiten dute, eta Londres hotelaren sarrera ere bertan dago. Lorategi txikiz dago inguratuta eta iturri edergarri bat du erdian.
Xabier Zubiri donostiar filosofoaren omenezko izena darama.
Fabian Cancellara
Fabian Cancellara (Wohlen bei Bern, Berna, Suitza, 1981eko martxoaren 18a) txirrindulari profesional ohia da. 2008ko Olinpiar Jokoetan (Beijing) eta 2016ko Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), erlojuaren aurkako proban urrezko domina lortu zuen. Bestalde, proba nagusian, brontzezko domina lortu zuen. Bereizgarri nabarmenena zuen bere gorputz sendoak garapen luzeak mugitzeko ematen zion erraztasuna. Horrela, harbideetan zein bakarkako erlojupekoetan espezialistarik handienetarikoa izan zen.
Antzinaroko musika
Antzinaroko musika Antzinaroan egindako musika da, bai eta Historiaurrean egindakoa ere (antropologiak frogatua baitu musika gizakiok berezkoa dugula). Nahiz eta zenbait arok idatzizko lekukotasunak utzi dizkiguten, beste batzuetatik material kulturalarekin lotutako ondareak bakarrik (musika tresnak) iritsi zaizkigu.
Antzinaroko musika ez dugu antigoaleko musika kontzeptuarekin nahasi behar, azken hori musika klasikoa izendatzeko beste modu bat baita (zehazkiago esanda, XVIII. mendearen aurretiko musika, Mendebaldeko Europara mugatua).
Musika historiaurrean
Gizakiok Lurrean existitzen garenetik, musika-adierazpen asko egon dira, komunikatzeko eta sentimenduak adierazteko dugun beharraren ondorioz. Musika tresnak sortu baino lehen ere egiten zen musika, abestuz, txaloka edota objektuak joz. Antropologiak giza-espeziearen eta musikaren arteko harreman estua frogatu du. Interpretazio tradizional batzuen arabera, naturaz gaindiko kontzeptuari lotutako jarduera intelektual zenbaiten barruan sortu zen musika, hau da, sinesteen helburu magiko edo erlijiosoarekin); gaur egun, aldiz, ugalketa-errituekin eta auzolanarekin erlazionatzen da. Lehen abesti horiek errepikapen ugariren bitartez egiten bide ziren, edo esparru melodiko oso mugatua zuten, ahozko hizkuntzatik oso gertukoa. Hieroglifo batzuetan musika hizkuntza halako baten aztarnak gorde dira, soinuaren igoera eta jaitsiera eskuko hatzekin adierazten dutenak.
Ebidentzia gutxi daude, baina daudenek Historiaurrean jada zenbait “musika tresna” existitzen zirela adierazten dute. Gure arbasoena bezalako bizimodua gaur egunera arte mantendu duten herri ia guztien abesti eta dantzetako erritmoak ikusi besterik ez dugu. Harraskagailu edo karrakailuak dira horren adibide: modu sinpleenetako bat da soinuak sortzeko, zerbait kolpeka jotzearekin edo soinuak ahotsaren bidez sortzearekin batera. Karrakailu edo harraskagailuak objektu oso ezagunak dira eta mundu osoan zehar daude sakabanaturik. Oso sinplea denez, pentsatzekoa da asmatu zen lehenetariko musika tresna bat dela.
Harraskagailu edo karrakailuak koska paraleloak dituzten hezur txikiak dira, beste tresna batez igurtzitzean (zur edo ziri batez, esaterako) soinuak sortzen dituztenak. Schulen-en (Belgikako iparraldean) karrakailu bat topatu zen, 40.000 eta 50.000 urte artekoa, halako marka batzuk zituena, eta baztertu egin da marka horiek animalia batek eginak izatea.
Dena den, musikaren historiografiarako garrantzi handia duen aurkikuntza berri bat egin da: 2009an Geibenklösterle-ko haitzulo batean, Alemanian, bi txirula aurkitu ziren Paleolitikoko aztarnategi batean, datazio-metodo berrien arabera duela 43.000 urtekoak direnak ; haietako bat mamut-letagin bateko boliaz egina dago eta bestea sai arre baten erradio hezurraz. Gizakiaren lehen musika-tresnetarikoak direla esan liteke. Jada garai hartan musika sormen-jarduera gisa existitzeak berak ematen digu aditzera norainoko garapen sinbolikoa eta gizarte-kohesioa zuten gizaki-talde ehiztari eta biltzaile primitibo haiek.
Oso antzinakoak, Erdi Paleolitokoak diren objektu batzuk aurkitu dira txirulen antzera zuloak dituztenak, baina txirulak ez zirela frogatu dute ikerketek, kasu horietan bai agertzen direlako animalien hortz-markak. Oso zalantzazkoa da Neanderthalen gaitasun sinbolikoa, baina utzi dizkiguten aztarna batzuk ikusirik, galdetzekoa da zenbateraino ez ote ziren gai gaur musika deitzen duguna sortzeko. Izan ere, baliteke gizakiek animalien falangeetan eginiko zuloak (Prolom III aztarnategia, Krimean) hezur-muina ateratzeko egin izana, baina baita txilibituak sortzeko ere. Alegia, honetaz guztiaz iritzi ondo oinarritu bat esatea ez da erraza, eta aldeko eta aurkako iritziak daude, nolanahi ere. Gainera, txilibituak izanda ere, baliteke helburu praktikoren bat zuten soinuak egiteko izatea: hegaztiak erakartzeko, adibidez, edota abisatzeko edo animaliaren bat imitatzeko.
Goi Paleolitoan egoera guztiz aldatzen da: harraskagailuen existentziaren frogak guztiz argiak dira (horren adibide izanik Pekárna koban (Moravian) aurkitutakoa), eta Neolitoan ukaezinak, Ekialde Hurbilean zein Europan (Janakavo, Polonia). Frantziatik hasita Errusiaraino, hiru eta zazpi zulotxo bitarte dituzten txilibitu eta txirulak aurkitu dira, 20.000 eta 15.000 urte bitarteko adina dutenak, txori, hartz edo elur-oreinen hezurrez eginak. Hauetariko txilibitu batzuk grabatutako marrazkiekin apainduak daude.
Butler konderria (Alabama)
Butler konderria (Butler County) Alabamako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greenville da. 2010eko zentsuaren arabera 20,947 zituen, 2014,7 kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Butler konderriak 2014,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,73 ura dira. Beste 2011,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,4 da.
Antzinaroko musika
Ekialde Hurbila
Nahiz eta artista sumeriarrek eta babiloniarrek zeremoniarako tresnak baino ez irudikatu, historialariek Mesopotamia goiztiarrean erabilitako sei idiofono bereizi dituzte: krosketa-mailuak, txaramelak, sistra, ezkilak, zinbaloak eta burrunak. Sistra modu nabarmenean irudikatzen da Amenhotep III.aren erliebe handi batean, eta interes berezikoak dira, antzeko diseinuak aurkitu baitira Tbilisi, Georgia eta Yaqui tribu estatubatuarraren artean. Mesopotamiako biztanleek sokazko tresnak nahiago zituzten, estatua, plaka eta zigilu mesopotamikoetan ugariak baitira aipamenak. Askotariko harpa-motak irudikatzen dira, baita lirak eta luteak ere, harizko instrumentu modernoen aitzindari, biolina kasu. K.a. 2700 baino lehen Egiptoko kulturak erabilitako musika-tresnek antz handia zuten Mesopotamiakoekin, eta, horren ondorioz, historialariek ondorioztatu zuten zibilizazioak elkarrekin harremanetan egon behar zutela. Sachsek dio Egiptok ez zuela sumertar kulturak ere ez zuen tresnarik. Hala ere, K.a. 2700erako, badirudi kultura-harremanak murriztu egin zirela; lira, Sumerren gailendu zen zeremonia-tresna, ez zen agertu Egipton beste 800 urtez. K.a. 3000. urtean agertu ziren pitxer egiptoarretan txaramelak eta mailuak. Zibilizazioak sistra, flauta bertikalak, klarinete bikoitzak, harpa angeluar eta arkeatuak eta danbor batzuk ere erabili zituen.
Butler konderria (Alabama)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 20,947 pertsonetatik 11,442 txuriak edo hispanoak dira. 9,110 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 182 asiarrak ziren. bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 142 pertsonek kokatzen zuten.
Antzinaroko musika
Ekialde Hurbila
Historia gutxi dago K.a. 2700 eta K.a. 1500 bitartean, Egipto (era berean, Babilonia) gerra- eta suntsipen-aldi luze batean sartu baitzen. Garai hartan, Kassitarrek Babiloniako inperioa suntsitu zuten Mesopotamian, eta Hiksoek Egiptoko Erdi Inperioa suntsitu zuten. Egiptoko faraoiek Asiako hego-mendebaldea K.a. 1500 inguruan konkistatu zutenean, Mesopotamiarekin eta Egiptoko musika-tresnekin izandako kultura-loturak berritu ziren, eta Asiako kulturen eragin handia islatu zuten. Kultura-eragin berrien pean, Erresuma Berriko herria oboeak, tronpetak, lirak, luteak, kriskitinak eta txindatak erabiltzen hasi zen.
Mesopotamia eta Egipton ez bezala, musikari profesionalak ez ziren existitzen Israelen K.a. 2000 eta 1000 urte bitartean. Mesopotamiako eta Egiptoko musika-tresnen historia arte-irudikapenetan oinarritzen den bitartean, Israelgo kulturak irudikapen gutxi egin zituen. Beraz, ikerlariek konfiantza izan behar dute Bibliatik eta Talmudetik ateratako informazioan. Hebrear testuek Jubalekin lotutako bi tresna garrantzitsu aipatzen dituzte: ugaba (gaita) eta kinnor (lira). Garai hartako beste instrumentu batzuk tof (marko-danborra), pa'amon (kanpai txikiak), shofar eta tronpetaren antzekoa zen hasosra izan ziren.
K.a. XI. mendean Israelen monarkia bat sartu izanak lehen musikari profesionalei eragin zien musika-tresnen kopurua eta aniztasuna nabarmen handitzea. Hala ere, instrumentuak identifikatu eta sailkatzea erronka handia da oraindik, interpretazio artistikorik ez dagoelako. Adibidez, diseinu zalantzagarriko tresna arkudunak zeuden, nevel eta asor izenekoak, baina arkeologiak eta etimologiak ezin dituzte argi definitu. Bere A Survey of Musical Instruments liburuan, Sibyl Marcuse estatubatuar musikologoak proposatzen du nevela harpa bertikalaren antzekoa izan behar duela, nablarekin duen erlazioagatik, "harpa"rentzako feniziar terminoa.
Europa
Burdin Aroko zeltei egotz dakiekeen tresna bat, carnyxa da, K. a. 300. urtean datatua dagoena. Tronpeta formako instrumentu luzanga bat da, kanpaiaren muturra brontzean zizelkatua duena, oihu egiten duen eta buruaren gainetik eusten den animali buru batekin; bertan putz egiten denean, carnyxak soinu larri eta zakar bat igortzen du; buruak, dar-dar egiten duenean, klaska egiten duen mingain bat ere badu; instrumentuaren asmoa, gudu-zelaian erabiltzea zen bere aurkariak beldurtzeko.
Asia
Indiako zibilizazio goiztiarrek erabiltzen dituzten musika-tresnen ebidentzia ia ez da existitzen, eta horrek ezinezko egiten du inguruan bizi ziren munda eta dravidiar hizkuntzen hiztunei musika-tresnak modu fidagarrian esleitzea. Inguru horretako musika-tresnen historia K.a. 3000 inguruan sortu zen Indo bailarako zibilizazioarekin hasten da. Maraka-antzekoak eta txistuak dira indusketatan aurkitutako musika-tresnen ebidentzia fisiko bakarra. Buztinezko estatuatxo batek danborren erabilera adierazten du, eta Indus idazkeraren azterketak erakutsi du, halaber, Sumertar artefaktuetan irudikatutako harpa antzekoak izan zitzaketela. Aurkikuntza hori Indus Haraneko eta Sumerreko kulturek harreman kulturala izan zutelako zantzu handietako bat da. Indiako musika-tresnen geroagoko garapenak Rigvedarekin edo himnoekin gertatu zen. Abesti horiek danborrak, maskorrekin egindako tronpetak, harpak eta flautak erabiltzen zituzten. Gure garaiko lehen mendeetan erabiltzen ziren beste tresna garrantzitsu batzuk sugeak liluratzeko klarinete bikoitza, gaitak, barrilezko danborrak, flauta gurutzatuak eta lute laburrak izan ziren. Honela, Indiak ez zuen musika-tresna berezirik izan aro postklasikora arte. Zitarak bezalako musika-tresnak Txinako testuetan agertu ziren K.a. XII. mendearen inguruan, baita lehenago ere. Lehen filosofo txinatarrak, hala nola Konfuzio (K.a. 551–479), Mentzio (K.a. 372 – 289) eta Lao Tzu, Txinan musika-tresnak garatzeko baliabideak eman zituzten, greziarren antzeko hurbilpen batekin. Txinatarrek uste zuten musika izaeraren eta komunitatearen funtsezko zati bat zela, eta musika-tresnak beren konposizio materialaren arabera sailkatzeko sistema bakar bat garatzen zuten.
Idiofonoak oso garrantzitsuak ziren musika txinatarrean, eta, beraz, hasierako musika-tresna gehienak idiofonoak ziren. Shang dinastiako poesiak aipatzen ditu kanpaiak, perkusioak, danborrak eta hezurrekin egindako flauta globularrak aipatzen ditu; azken hori arkeologoek induskatu eta kontserbatu dituzte. Zhou dinastiak perkusio tresnak ikusi zituen, hala nola txaramelak, mokugyo (zurezko arraina) eta yu (zurezko tigrea). Haize-instrumentuak ere agertu ziren, hala nola flautak, gaitak eta aho-organoak. Xiaoa (flauta bat) eta kultura askotan zehar hedatu diren beste instrumentu batzuk Txinan erabiltzen hasi ziren Han dinastiaren garaian eta ondoren.
Amerika
Erdialdeko Amerikako zibilizazioak sofistikazio-maila handi samarrera iritsi ziren K.o. XI. mendean, baina beste zibilizazio batzuetatik at geratu ziren musika-tresnen garapenean. Adibidez, ez zuten sokadun tresnarik; haren instrumentu guztiak idiofonoak, danborrak eta haize-instrumentuak ziren, hala nola flautak eta tronpetak. Horietatik, txirula bakarrik izan zen melodia bat sortzeko gai. Hego Amerikako zibilizazioak, ordea, Peru, Kolonbia, Ekuador, Bolivia eta Txilen, ez ziren hain aurreratuak izan kulturalki, baina musikaren aldetik garapen handiagoa zuten. Garai hartako kultura hegoamerikarrek panen flautak erabiltzen zituzten, baita flauta, idiofono, danbor eta maskorrezko edo zurezko tronpeta motak ere.
Siek
Siek Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Notre-Dame-d'Elle
Notre-Dame-d'Elle Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Notre-Dame-d'Elle udalerrian erroldatutako biztanleak 129 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 55 etxebizitza zeuden, 51 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 5 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 55etxeak ziren. 51 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 88 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 62 lanean zeuden (35 gizon eta 27 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Notre-Dame-d'Elle udalerrian 54 unitate fiskal zeuden, 142 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.009 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
2000. urtean Notre-Dame-d'Elle udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 306 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oreotrochilus melanogaster
Oreotrochilus melanogaster Oreotrochilus generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Anancaun
, 'Àth nan Ceann', Eskoziako etxalde txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.
Ryū to Sobakasu no Hime
Dragoia eta printzesa pekatsua (竜とそばかすの姫) 2021eko Mamoru Hosoda japoniar zinema zuzendariaren zientzia-fizkiozko animea da. Berez, Ederra eta piztia fabularen moldaketa sui generis bat da.
Sinopsia
Suzu Naito da filmeko protagonista, norabide jakinik gabe bizitzan alderrai samar dabilen hamazazpi urteko neskatoa. Institutuan dabil ikasle modura, baina amaren heriotza goiztiarrak sufrimenduan barne bildua dauka aspaldian; aitarekin bizi da Kōchi prefeturaren periferian. Traumek eta lotsaizunek konplexuekin itotzen dute, eta ez du lortzen bere adineko neska-mutilekin harreman iraunkor eta aberasgarririk. Alabaina U izeneko espazio birtuala deskubrituko du, eta han dena irudituko zaio eder, eramangarri. Errealitate birtual simulatu horretan oro da koloreko, oro da musika, oro dira kreatura fantastiko adeitsuak. Mundu horretan, "Belle" izeneko pertsonaiaren rola hartuko du Suzuk, eta kantari nahiz influencer sonako bihurtuko da.
Milltown Malbay
2009an The Corrs taldeko Andrea Corr abeslaria eta Brett Desmond udalerri honetako San Jose elizan ezkondu ziren.
Euskal deklinabidea
Izen-sintagmak perpausean bete ditzakeen funtzioak adierazten dituzten kasu-atzizkien multzoa da deklinabidea.
Izen-sintagma goragoko egitura baten osagai da: izen-sintagma perpausaren parte da, perpausa izen-sintagma multzo batez eta aditzaz osatua baitago. Izen-sintagma horiek, perpausean betetzen duten funtzioaren arabera, dagokien kasu-marka hartzen dute. Adibidez, Aitak amari bi gona gorri ekarri zizkion azokatik lehengo egunean perpausean, zenbait izen-sintagma daude aditzaren inguruan: Aitak (izen-sintagma), amari (izen-sintagma), bi gona gorri (izen-sintagma), ekarri zizkion (aditza), azokatik (postposizioa) eta lehengo egunean (postposizioa).
Baina izen-sintagma horiek, bakoitzari dagokion zereginaren arabera, marka bereziak daramatzate: Aita, ama, bi gona gorri eta lehengo eguna izen-sintagmak dira. Hala ere, izen-sintagma horiek zer funtzio betetzen duten, halako marka gramatikala daramate. Marka horietako batzuei kasu-marka deritze; beste batzuei, berriz, postposizio. Izen-sintagma guztiek nahitaezko dute marka hori hartzea, horrek adierazten baitu osagai bakoitzak perpausean betetzen duen zeregina zein den. Beraz: Marka gramatikal horiek, sintagmari itsatsiak doazen ala aske doazen kontuan harturik, bi multzo nagusitan bana daitezke:
a) Atzizkiak, eta
b) Postposizio askeak.
Atzizkien artean, berriz, hiru multzo bereizten dira:
a) Kasu gramatikalei dagozkien markak (NOR, NORI, NORK eta NOREN).
b) Normalki adizlagun izan ohi diren osagaiak eratzen dituzten markak (NON, NORA, NONDIK, ZER- TAZ, etab.)
Deklinabide-tauletako formak atzizkiz osatzen direnak dira: postposizio askeak ez dira deklinabidean sartzen. Nolanahi ere, hori irizpide formal batean oinarritzen da. Horrek ez du kentzen, esaterako, zenbait sintagma kategoria berekotzat eta funtzio berekotzat hartzea. Beraz, morfologia gorabehera, bestelako sailkapen bat ere egin daiteke: Azken horiek postposizio-sintagmak osatuzen dituzte. Gauzak horrela aurkeztuta, honako bi sintagma hauek gauza bera dira: Zutaz eta zuri buruz erabat kideko dira: biak adizlagunak dira, funtzioz. Eta -Z atzizkia postposiziotzat —edo atzizki-postposiziotzat— hartuz gero eta BURUZ ere postposizio dela onartuz gero, nahiz eta atzizki ez izan, kidetasun horren berri oso modu errazean eman daiteke: biak postposizio-sintagma dira.
Deklinabidea, izen-sintagmak deklinatzeko
Izen-sintagmek itxura desberdina hartzen dute daramaten markaren arabera. Marka hori atzizkia denean, atzizkiaren eta izen-sintagmaren azken muturraren artean, sarritan, hots-aldaketak gertatzen dira. Horregatik, izen-sintagmak dituen forma desberdin horiek guztiak taula batean eman ohi dira. Taula horri ‘deklinabide-taula’ deritzo. Nolanahi ere, kontuan eduki behar da euskaraz izen-sintagmak deklinatzen direla, ez izenak edo adjektiboak, adibidez. Beste hizkuntzetan hitzak deklinatzen dira (latinez, alemanez edo errusieraz, esaterako). Euskaraz, ez; euskaraz, izen-sintagmak deklinatzen dira. Atzizkia izen-sintagma osoari dagokio, nahiz eta sintagmaren azken osagaiari itsatsi eta hari zenbait forma-aldaketa eragin. Adibidez: Izen-sintagma hori mugatu singularra da (-a mugatzaileak erakusten digu hori) eta ergatibo kasuan doa (-K da ergatiboaren marka). Sarritan, itxuraz forma bera izan arren, egiazki osagai desberdinez osatua egon daiteke eta, horrenbestez, interpretazioa ere desberdina izango da. Konpara, bestela, goiko sintagma beste honekin: Oraingoan, izen-sintagma mugatu plurala da (-ak mugatzaile plurala da), eta Ø kasu-marka daramala esaten da. Absolutiboaren marka da Ø. Bi adibide horien arteko axaleko kidetasun hori testuinguruari esker apur daiteke. Kasu honetan, aditzaren komunztadurak salatuko du bien arteko diferentzia:
Kasu gramatikalak (nor, nori eta nork)
Perpausa aditzaz eta zenbait izen-sintagmaz osaturik dago. Izen-sintagma horiek, ordea, ez dira denak berdinak. Alde batetik, kasu gramatikalak bereizten dira: absolutiboa (NOR), ergatiboa (NORK) eta datiboa (NORI) eta gainerakoak: inesiboa (NON), ablatiboa (NONDIK), instrumentala (ZERTAZ/ZEREZ) eta abar. Azken horiek postposizio-sintagmak direla esaten da. Postposizio-sintagma deitutako horiei, gramatiketan, adizlagun ere deitu izan zaie, eta baita «osagarri zirkunstantzial» ere. Baina adizlagun deiturak gramatika-funtzioari egiten dio erreferentzia, hots: perpauseko osagai batek nolako zeregina betetzen duen adierazten du. Postposizio-sintagma deiturak, berriz, izen-sintagma deiturak bezalaxe, kategoriari egiten dio erreferentzia. Postposizio-sintagma sintagma-klase bat da, berezkoa duena klase horretakoa izatea.
Adibide batekin ikusiko da errazago. Mendian eta dantzan biak kontsidera daitezke postposizio-sintagma: biak modu berean eratuta daude: mendia + n, dantza + n, hots, izen-sintagma batez eta -N postposizioaz.
Aitzitik, Andoni mendian ikusi dut perpausean, mendian postposizio-sintagma adizlaguna dela esaten da, perpaus horretan zeregin, funtzio, berezi hori betetzen duelako.
Eta Andonik dantzan egiten du perpausean, dantzan ez da egiazki adizlagun, aditz horren osagarri baizik. Era berean, Andonik dantzan egiten du mendian perpausean, bi postposizio-sintagma, taxu berekoak dira, baina bata osagarri eta bestea adizlagun: kategoria bereko osagaiak (postposizio-sintagmak) bi funtzio desberdin betetzen dituztenak. Bata osagarria da, bestea aditzlaguna.
Eta kasu-sintagmen eta postposizio-sintagmen arteko bereizketa ere ez da kapritxozkoa. Izan ere, kasu-sintagmak izen-sintagmari kasu-markak erantsiz osatzen dira. Bada, bereizketaren funtsa honako hau da: kasu-sintagmek perpauseko aditzari komunztadura ezartzen diote, izan ere, aditzak hiru izen-sintagma horiekin egiten baitu pertsona- eta numero-komunztadura: Aditzak aldatzen da, perpauseko hiru izen-sintagma horien arabera.
Nor, nori eta nork isilpean
Euskararen beste ezaugarri bat ere aipatu behar da. Kasu gramatikalek aditzari komunztadura eragiten diote. Horrenbestez, euskal adizkiek oso morfologia aberatsa dute, perpauseko hiru osagairekin izan baitezakete komunztadura. Arrazoi horregatik, edo besteren batengatik, euskaraz zilegi da hiru sintagma horiek isilpean ematea, perpausak horregatik inolako informazio funtsezkorik galdu gabe. Alegia, euskaraz, perpausak adizkiz bakarrik osatuak egon daitezke. Edo hiru sintagma horietakoren bat falta daiteke. Adibidez, aurreko ataleko azken bi etsenpluetako perpausen ordez, honako hauek zilegi dira: Haietan guztietan bada osagairen bat isilpean utzia. Hala ere, perpausak ez du ezer galtzen. Jakina, osagai horietakoren bat mintzagai hanpatua edo galdegaia bada, adibidez, orduan, gainerako osagaietatik nabarmendu egin behar denez, nahitaezkoa da agerraraztea. Baina, bestela, izen-sintagma kasudun horiek erraz utz daitezke isilpean.
Absolutiboa (Ø)
Absolutiboa kasu neutroa da, edo, bestela esan, Ø da absolutiboaren kasu-marka. Hortaz, ez du izen-sintagmaren forma ezertan aldatzen. Izen-sintagmak mugatzailerik ez baldin badarama, izen-sintagma mugagabea izango da. Mugatzailea baldin badarama, mugatua, singularra nahiz plurala:
Funtzioa
Hona hemen absolutiboaren funtzio nagusiak:
b. Aditz iragankorra duen perpauseko objektua:
c. Predikatu osagarriaren kasua ere absolutiboa izan ohi da:
Predikatu osagarria adjektibo-sintagmak nahiz izen-sintagmak osatua egon daiteke. Bietan absolutiboa erabiltzen da:
d. Zenbait adizlagun ere, bereziki kantitatea adierazten dutenak (prezioa, pisua, denbora, etab.) absolutiboan izango dira:
e. Bokatibo deitzen dena ere absolutiboan joan ohi da:
f. Zenbait postposiziok ere (arte, barru, …) absolutiboa gobernatzen dute:
Partitiboa (-ik)
Partitiboa ere absolutiboaren kidekoa da, nahiz eta baldintza bereziak eskatzen dituen agertzeko. Partitiboaren marka -ik da. Baina izen-sintagma bokalez amaitzen bada, -r- kontsonante bat tartekatu behar da. Partitiboa beti mugagabea da: ez du mugatzailerik ez zenbatzailerik ametitzen sintagman. Hortaz, erabat mugagabea dela esan daiteke: Hots-aldaketa hori argi ikusten da goiko adibideetan:
Partitiboa, absolutiboa bezala, subjektu nahiz objektu izan daiteke: Partitiboa mugagabea da eta, horrenbestez, erreferentziaren aldetik balio berezia du. Honako bi perpaus hauek ez dira berdinak: Lehenbizikoan, atezain jakin bat aipatzen da. Atezain hori da etorri ez dena. Bigarrenean, ez da inongo atezainik etorri, ez atezain ezagunik ez bestelakorik. Partitiboa bereziki mugagabea da. Horregatik, oso testuinguru jakinetan erabil daiteke: ezezkako perpausetan, galderazkoetan, baldintzazkoetan: Baiezko perpausetan ere ager daiteke partitiboa, baina orduan balio enfatikoa hartzen du: Era berean, baldintzetan zuzena da:
Partitiboa eta zenbatzaileak
Sarritan, zenbait zenbatzaile lagun duela (asko, franko…) aurki daiteke partitiboa:
Partitiboa superlatiboarekin
Superlatiboetan ere partitiboa ager daiteke:
Llegaron de noche
Llegaron de noche (gauez heldu ziren) 2022ko Imanol Uribe gipuzkoar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Euskal deklinabidea
-ik atzizkia adberbio-sortzaile
Atzizki berak, -ik atzizkiak alegia, balio du zenbait aditzondo sortzeko ere: pozik, bizirik, gazterik, bakarrik etab. Jakina, oraingoan -ik atzizki hau ez da egiazki partitiboa, bestelako atzizki bat baizik. Atzizki bera ablatiboa ere bada, honako esapide hauetan bezala:
Llegaron de noche
Sinopsia
Lucia izan zen El Salvadorren hil zituzten sei jesuiten erailketaren lekuko bakarra. 1989ko azaroaren 16ko goiz alban sei jesuita, irakasle zirenak, garbiketako langile bat eta haren alaba erail zituzten UCA Unibertsitatean, gerra zibil betean... Bertsio ofizialak FMLN gerrillari egotzi zion hilketa baina...
Euskal deklinabidea
Datiboa (-i)
Izen-sintagma bokalez amaitzen bada, azken bokal horren eta kasu-markaren (-i-ren) artean -r- kontsonantea tartekatzen da.
Funtzioa
Datiboa zehar-objektu da. Horrek ere komunztadura ezartzen dio aditz jokatuari. Zenbait aditzek nahitaez gobernatzen dute datiboa: ekin, irabazi, itxaron, jarraitu, eutsi, begiratu, eragin eta abar. Nolanahi ere, zenbait aditzek, euskalkien arabera, datiboa edo absolutiboa goberna dezakete: lagundu diot / lagundu dut; deitu diot / deitu dut, etab. Zenbait postposiziok ere datiboa gobernatzen du: buruz, esker, ….
Postposizio-sintagmak
Perpausaren osagai gisa agertzen diren izen-sintagmek kasu-marka edo postposizioa behar dute. Kasu-marka duten sintagmak kasu-sintagmak dira. Postposizioaz horniturik ageri diren osagaiak postposizio-sintagmak dira. Haietariko batzuek aditzarekiko lotura berezia dute: aditzak gobernatzen ditu. Zenbait aditzek, adibidez, instrumentala eskatzen du: mintzatu, baliatu, maitemindu, etab. Baina postposizio-sintagma asko ez dator aditzak bereziki eskatua, aukerako zirkunstantziaren bat aditzera ematen dute. Hortaz, batzuk osagarri izan daitezke, baina gehienak adizlagun izan ohi dira. Deklinabidean sartzen diren postposizio-sintagmak honako hauek dira: soziatiboa (norekin), instrumentala (zertaz), kausazkoa edo zergatikoa (zergatik), inesiboa (non), adlatiboa (nora), hurbiltze adlatiboa (norantz), muga adlatiboa (noraino), ablatiboa (nondik), destinatiboa (norentzat), helburuzkoa (norako) eta prolatiboa (zertzat). Leku-genitibotzat hartzen dena ere (-KO), postposizio-sintagmatzat har daiteke. Horiek denak postposizio-sintagmatzat hartzen dira, daramaten postposizioa atzizkia bada ere.
Dena den, bi multzo nagusi bereizi behar dira. Alde batetik, instrumentala eta genitiboaren gainean eraikitako postposizio-sintagmak, eta, bestetik, leku-denborazko postposizio-sintagmak.
Funtzioa
a. Adizlagun-funtzioa betetzen du. ZERTAZ edo ZEREZ galderari erantzuten dio, baina zenbait aditzen osagarri ere bada (baliatu, jabetu, ohartu, konturatu, oroitu, gogoratu, kezkatu, arduratu, etab.): b. Instrumental mugagabea erabiltzen da NOLA galderari erantzuten dion zenbait adberbio osatzeko. Mugagabea dago, nahiz eta zenbatzailerik eta horrelakorik agertu ez. Horregatik, [izena + z] beste osagairik gabekoa denez, egiazki adberbiotzat hartzekoak dira horrelako sintagmak: c. Zenbait postposiziok ere instrumentala gobernatzen du: d. Aditz jokatu gabeko mendeko perpaus batzuek ere instrumentala daramate:
Soziatiboa (-ekin)
Bizkaieraz, -ekin-en ordez -gaz postposizioa erabiltzen da.
Funtzioa
a. Adizlagunaren zeregin gramatikala betetzen du, eta NOREKIN edo ZEREKIN galderari erantzuten dio. Konpainia adierazten du, hortaz. Horregatik, hain zuzen, soziatiboa deitura ere: b. Baina denbora-balioa ere izan dezake. NOIZ galderari erantzuten dio orduan:
-ekin batera
«-ekin batera» esapideak ere NOIZ galderari erantzun diezaioke, batez ere jokatu gabeko perpaus batekin doanean: Gainerakoetan, konpainia soila aditzera eman dezake:
Funtzioa
Adizlagun-funtzioa betetzen du. Atzizki horrekin hornitutako postposizio-sintagmak beti kausa adierazten du, hots, ZERGATIK galderari erantzuten dio. Beraz, honako bi perpaus hauek erabat desberdinak dira esanahiaren aldetik: Hurrenez hurren, liburu hau zuk erosi duzu eta liburu hau zuregatik erosi dute haien baliokideak dira.
NORENTZAT galderari erantzuten dion adizlaguna da postposizio-sintagma hori. Aditzaren ekintzak duen jomuga edo ekintza horren onura hartuko duena adierazten du. Sarritan, hala ere, NORENTZAT eta ZERTA(RA)KO galderak elkarren lehian ibil daitezkeen bezala, etxearentzat eta etxerako bezalako postposizio sintagmen artean ere erabakitzea zaila gerta daiteke:
Leku-denborazko adizlagunak
Leku-denborazko adizlagunak osatzen dituzten postposizio-sintagmek zenbait ezaugarri dituzte gainerako kasu eta postposizio-sintagmetatik bereizten dituztenak. Ezaugarri bistakoena -ta- artizkia agertzea da, mugagabean eta mugatu pluralean. Horretaz gainera, bizidunak eta bizigabeak formaz ere bereizi egiten dira.
Inesiboa (-n)
Inesiboaren marka -n bada ere, marka hori zenbait elementuz «aberastua» aurkitu daiteke. Alde batetik, izen-sintagmako izena [+biziduna] bada, -enga- artizkia agertuko da. Eta bestetik, mugagabean eta pluralean -ta- artizkia agertuko da. Elementu-gehitze horrek leku-denborazko postposizio-sintagma guztietarako balio du. Egiazki,-enga- hori -en genitibo-markari -ga- postposizioa erantsiz lortu da.
Beraz, -en+ga+n bide da postposizio horren analisia. Postposizio ihartua dela esaten da. Gainera, hain ihartua ez dagoen beste postposizio baten baliokidea da sarritan, -en baitarena alegia. Hortaz, hauek dira, funtsean, formak:
Izen berezien deklinabidea
Izen bereziak euskaraz mugagabean doaz, mugatzailerik gabe, alegia, baina kontuan har bedi, leku-denborazko kasuetan, izen arruntek mugagabean -ta- marka erakusten badute ere, izen berezietan ez dela marka hori agertzen. Beraz: baina Ohar horrek leku-denborazko postposizio-sintagma guztietarako balio du.
Funtzioa
Inesiboan doan postposizio-sintagma, normalean, adizlaguna da. NON galderari erantzuten dio, funtsean. Beraz, lekua adierazten du. Baina NOIZ (denbora) edo ZERTAN (jarduna) galderari ere erantzun diezaioke. Azken kasu horretan, postposizio-sintagma —adizlaguna bainoago— aditzaren osagarri da, aditzak bereziki eskatua datorrela pentsa baitaiteke. ZENBATEAN galderari ere erantzun diezaioke: Jakina, bizidunekin NORENGAN edo NOREN BAITAN izango da galdera.
-tzen / -ten formako osagarria eskatzen duten aditzak
Osagarria inesiboan joatea eskatzen duten aditzak ere badira: hasi, ari, jardun, ikasi, jakin, ahaztu eta abarrek ZERTAN galderari erantzuten dioten osagarriak eskatzen dituzte. Osagarri hori, maiz, perpaus bat izaten da, perpaus jokatu gabea. Hortaz, esan daiteke horko aditz horiek inesiboan doan perpausa eskatzen dutela osagarritzat.
Adlatiboa (-(r)a)
Ondoren datozen leku-denborazko postposizio-sintagmak inesiboaren gainean eraikiak direla pentsa daiteke. Hau da, ematen du inesiboari -(r)a eta gainerako atzizkiak erantsiz lortzen direla, izen-sintagmari erantsi beharrean. Hori garbikien -enga- artizkia jokoan denean ikusten da, denek gordetzen baitute -n inesiboaren marka: Kontuan izan mugatu singularrean, gainerako leku-denborazko kasu guztietan (inesiboan izan ezik) gertatuko den bezala, -a mugatzailea ezkutatu egin dela edo, agertu behintzat, ez dela agertzen.
Funtzioa
NORA galderari erantzuten dion adizlaguna da postposizio-sintagma hori. Mugimendu-aditzek eskatzen dute, batez ere, era horretako inguratzailea: joan, etorri, bidali, eraman, ekarri… baita mugimendua beste era abstraktuago batean adierazten duten aditzekin ere: ausartu, bultzatu, animatu… Aditzarekin duen lotura hori dela medio, zail da jakiten ea egiazki adizlagun diren ala osagarri. Baina denbora ere adieraz dezake honako esapide hauen antzekoetan: handik bi egunera, hemendik aurrera, gerora, etab. Modua ere adierazten du: neure erara, besteen antzera, lehengo modura, etab.
Hurbiltze adlatiboa (-rantz)
Atzizki edo postposizio hau, azken batean, adlatiboari -antz erantsirik lortu dela pentsa daiteke. Horrenbestez, formaren aldetik, aski da adlatiboari (-(r)a atzizkiari) -ntz eranstea. Horrek hurbiltze-kutsua eransten dio adlatiboari, gutxi gorabeherako zerbait dela adieraziz.
Funtzioa
Postposizio-sintagma hau adizlagun izan ohi da, eta NORANTZ galderari erantzuten dio: Goian esan bezala, gutxi gorabeherako norabidea adierazten du: etxerantz doana ez doa nahitaez etxera, etxeko norabidean bai, baina gehiagorik ez.
Adizlaguna da, eta mugimenduaren azken muga adierazten du.
Ablatiboa (-tik)
Pentsa daiteke ablatiboa ere inesibotik erator daitekeela. Zenbaitetan, behintzat, formak berak ere aski argi salatzen du inesiboaren eta ablatiboaren arteko harreman hori.
Funtzioa
Ablatiboan doan sintagma adizlaguna da, eta NONDIK edo NOIZTIK galderari erantzuten dio. Jatorria adierazten du, hortaz. -TIK postposizioa leku-denborazko adberbioei ere (atzo, gaur, noiz, beti, etab.) erants dakieke. Orduan, adberbio horiek forma-aldaketaren bat pairatzen dute. Bereziki -danik forma hartzen dute: Bestalde, ablatiboa zenbait esapidetan agertzen da: -TIK AURRERA, -TIK BEHERA, -TIK HONA, -TIK HASITA, etab.
Helburuzkoa (-rako)
-rako duen postposizio-sintagma, berez, adizlagun nahiz izenlagun da. Hala, etxerako, denda horretarako eta antzekoak bi zeregin horiek betetzen dituzte: Baina bizidunekin tankera honetako adizlagunak osatzeko, teorian, gizonenganako, semearenganako etab. zilegi direla pentsa baliteke ere, badirudi forma horiek izenlagun-funtziorako gordetzen direla. Adizlagun gisa, -ENTZAT gisako postposizio-sintagma erabiltzen da izena biziduna denean. Hortaz, bizidunekin, -ENGANAKO modukoak izenlagun izango dira: Beraz, bizidunetan, -enganako eta -entzat atzizkiek zeregin desberdinak betetzen dituzte: bata izenlaguna da, bestea adizlaguna. Horregatik, bizigabeak baino ez dira kontuan hartuko oraingoan, haiekin bakarrik osatzen baitira -RAKO formako adizlagunak. Azken batean, aski da adlatiboari -KO atzizki-postposizioa eranstea:
Funtzioa
Postposizio-sintagma hau adizlagun nahiz izenlagun izan daiteke. ZERTA(RA)KO, nahiz NORAKO edo NOIZKO galderei erantzuten die: Atzizki hori leku-denborazko adberbioei eransten zaienean, -KO forman agertzen da, ez -RAKO forman. Horregatik, betiko, biharko, gaurko, etziko, noizko etab., eta ez, *betirako, *gaurrerako, *etzirako, *noizerako, etab.
Prolatiboa (-tzat)
Deklinabide-kasuen artean sartzen arren, atzizki hori daramaten sintagmak ez dira gainerako postposizio-sintagmen antzekoak. Gainerako kasuek ez bezala, ez du lekurik mugagabearen eta mugatu singular nahiz pluralaren arteko desberdintasunetarako: atzizkia besterik gabe eransten zaio sintagmari. Sintagma horrek, gainera, ez du onartzen ez mugatzailerik ez zenbatzailerik, nolabaiteko predikatua baita. Eta formaren aldetik ere bada beste desberdintasun bat: gainerako kasuetako hots-aldaketek ez dute hemen lekurik. Esan nahi baita, kontsonante baten ondoren gertatzen denean, ez da -e- bokalaren beharrik izango: lagun + tzat = laguntzat (ez *lagunetzat). Horretan, -ka atzizkiaren parekoa da (adar + ka = adarka (ez *adarreka). Dena den, euskal gramatiketan, -ka atzizkia ez da deklinabide paradigmetan sartzen; -tzat, berriz, bai.
Funtzioa
-tzat atzizkidun sintagma honek predikatu osagarriaren funtzioa betetzen du. Alde horretatik, zenbait aditzekin batera agertuko da beti: hartu eta eman batez ere. Banderatzat sintagma askatasuna izen-sintagmarekin lotua dago, hari dagokio. Oparitzat, berriz, bina liburu izen-sintagmarekin lotua ageri da. Horregatik, bidezko dirudi predikatu osagarritzat hartzea sintagma horiek. Dena den, postposizio-sintagma honetan ez da agertuko inolako determinatzailerik, ez mugatzailerik, ez zenbatzailerik. Oso postposizio-sintagma berezia da, hortaz.
Deklinatzean kontuan hartu beharrekoak
Sintagmak deklinatzen direnean, mugatzailea (behar denean) eta atzizkia izaten dute. Izen-sintagmari eransten zaizkion elementu horiek hondarkia —desinentzia ere deitua— osatzen dute. Hondarkiaren eta sintagmaren azken hotsaren artean zenbait lotura-fenomeno gertatzen dira kontuan hartu beharrekoak sintagmari behar bezalako taxua edo forma emango bazaio. Batez ere, kontuan izan behar da ea bokalez ala kontsonantez amaitzen den, eta bokalez amaitzen direnean, ea -a bokalaz amaitzen diren edo diptongoz amaitzen diren.
1. Bokalez amaitzen bada sintagma
Hondarkia bokalez amaitzen den sintagmari eransten bazaio eta hondarkia ere bokalez hasten bada, orduan bi bokalen artean -r bat ezartzen da: Adibidez, zein seme + i ⇒ zein semeri. Arauak hondarki barnerako ere balio du: gizon + a + i ⇒ gizonari.
-a bokalaz bukatzen diren hitzak
Alaba, gona, eliza, basakeria eta -a itsatsi ko hitzak deklinatu nahi direnean, eta, oro har, -a-z bukatzen diren sintagmetan, bokal arrunt bezala deklinatuko da, bi ohar kontuan izanik:
Mugatzailea agertzen bada, [-a + a + deklinabide-atzizkia] segida gertatzen da eta bi a horiek bat egiten dute: Adibidez, alaba + a ⇒ alaba (alaba etorri da); gona + a ⇒ gona (gona erosi du)
Hondarkia kontsonantez hasten bada, ez da inongo aldaketarik gertatzen; beraz, hitzaren azken -a bokalak bere horretan segitu beharko du: zein elizatan, bi elizatako, aizkoraz, festatik, etab. Ez, *zein elizetan, bi elizetako, etab. Elizetan / elizetako etab. pluralak dira. Pluralean, hondarkia -e-z hastea gerta daiteke, ergatiboan eta leku-denborazko postposizio-sintagmetan. Horrelakoetan, Ergatibo plurala: elizek, gonek, aizkorek, festek... Inesibo plurala: elizetan, gonetan, aizkoretan, festetan,...
Diptongoz amaitzen diren hitzak
Hona hemen Euskaltzaindiak emandako araua: «diptongoz bukatzen diren hitzak, oro har, bokalez amaitzen diren gainerako izen guztiak bezala deklinatuko dira. Alde batera utzirik lau zenbatzaileak, beste arrazoi batzuengatik, sortzen dituen arazoak, salbuespen bakarra gau hitza da, hiru kasu hauetan: gauez, gaueko, gauean. Monosilaboak izanik instrumentalean doazenak ere salbuespentzat hartzen dira (deiez)».
Kontsonantez amaitzen diren hitzak
Sintagmari hondarkia eransterakoan bi kontsonante elkartzen badira, bien artean loturazko -e- bokala agertuko da: zein adar + k ⇒ zein adarrek; bi haitz + tan ⇒ bi haitzetan. Salbuespentzat hartu behar dira NOR, ZER eta kideko izenordainak: NORK, ZERK, ZER- TAN, etab. eta ez, *NOREK, *ZEREK, *ZERETAN,...
Hitzaren bukaerako R kontsonantearen bikoizpena
R hizkiaz bukatzen den hitza deklinatuz gero bikoiztu egiten da kontsonante hori: zakur + ak ⇒ zakurrak; ibar + etan ⇒ ibarretan. Hala ere, badaude salbuespen gutxi batzuk, R bakuna atxikitzen dutenak. Ur, zur, plazer, paper, kaier... besteak beste (uretan, zurezkoa, plazera, kaieren...).
Thalassobathia pelagica
Thalassobathia pelagica Thalassobathia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Promised Land (2012ko filma)
Promised Land (euskaraz Lur Hitzemana), 2012ko Gus Van Sant estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Matt Damon, John Krasinski, Frances McDormand, Rosemarie DeWitt eta Hal Holbrook aktoreek antzeztu zuten. Dave Eggers idazlearen izenburu berdineko kontakizun batean oinarritua dago.
Argumentua
Steve Butler (Matt Damon) energia enpresa handi batek Sue Thomason (Frances McDormand) lankidearekin batera Pennsylvania estatuko baserri giroko herri batera bidali duen exekutibo bat da, bertako herritarrek lursailen zulatze eskubideak enpresari saltzeko konbentzitzeko helburuz. Azken urteetan herriko ekonomia krisialdiaren ondorioz gainbeheran da eta Stevek herritarrak gas naturala eskuratzeko haustura hidraulikoaren onurez konbetzitzen saiatuko da, baina era berean ordurarte bere bizitza izan denari buruzko gogoeta egiteko aukera izango du.
Aphyosemion hanneloreae
Aphyosemion hanneloreae Aphyosemion generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Ankerville
, 'Cinn Dèis Bhig', Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.
Orratz burudun
Orratz buruduna, buru orratza edo iskilinba orratz txikitxo bat da, ohiz metalezkoa, mutur batean punta zorrotza duena eta burutxo bat bestean. Funtzio asko ditu: horien artean, material edo objektu batzuk beren artean eustea. Jostungintzako lanbidean oso erabilgarria da.
Mitologia
Euskal mitologian, galtxagorri edo mamur izeneko iratxoak, iskilinba kaxetan ezkutatzen ziren, eta jeinu horiek lagundu egiten zioten aurkitzen zituenari.
Phrynobatrachus annulatus
Phrynobatrachus annulatus Phrynobatrachus generoko animalia da. Anfibioen barruko Phrynobatrachidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Annat (Highland)
Annat, 'An Annaid', Eskoziako herri txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.
Villemoyenne
Biztanleria
2007an Villemoyenne udalerrian erroldatutako biztanleak 656 ziren. Familiak 246 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 83 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: