cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cephaloscyllium sarawakensis
Cephaloscyllium sarawakensis Cephaloscyllium generoko animalia da. Arrainen barruko Scyliorhinidae familian sailkatzen da.
Cristália
Cristália Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Viver
Viver Valentziako Erkidegoko udalerria da, Alto Palancia eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.754 biztanle zituen.
Rickenbach (Luzerna)
Rickenbach Suitzako udalerria da. Luzerna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pseudolaubuca hotaya
Pseudolaubuca hotaya Pseudolaubuca generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Rickenbach (Luzerna)
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pseudolaubuca engraulis
Pseudolaubuca engraulis Pseudolaubuca generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Cynoglossus browni
Cynoglossus browni Cynoglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Cynoglossidae familian sailkatzen da.
Elbarren (Ataun)
Elbarren edo San Martin Ataungo hiru auzo nagusietako bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.097 biztanle ditu.
Tribecako Zinemaldia
Tribecako Zinemaldia (TriBeCa Film Festival) 2002an Jane Rosenthal zinema ekoizleak eta Robert De Niro aktoreak 2001eko irailaren 11ko atentatuei aurre egin eta haren ondorioz AEBtako New York hiriko TriBeCa auzoak jasandako gainbeherari erantzun asmoz sortu zuten zinema jaialdia da.
Kenji Hada
Kenji Hada (秦 賢二, 1981eko ekainaren 27a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Sihla
Sihla Eslovakiako udalerri bat da, Breznoko barrutian kokatuta. 26,83 km²ko azalera du eta 186 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1744. urtekoa da.
Ryoji Ujihara
Ryoji Ujihara (氏原 良二, 1981eko maiatzaren 10a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Seil
Seil (Eskoziako gaeleraz Saoil) Eskoziako Barruko Hebridetako uharte bat da, Slate uhartedian, Firth of Lorn fiordoaren ekialdeko ertzean eta Argyll eta Bute eremuan. Oban udalerritik 711 kilometro hego-mendebaldera dago. XVIII. mendetik uhartea lur lehorarekin zubi batez lotua dago.
Ryoji Ujihara
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight, Albirex Niigata eta Thespa Kusatsu.
Masahiro Iwata
Masahiro Iwata (岩田 昌浩, 1981eko irailaren 23a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight eta FC Gifu.
Vera Alonso
Bizitza
Vera emakume transgeneroa da. 2001eko abuztuaren 9an jaio zen Bilbon eta Ibai izeneko mutikotzat hazi zuten.
Urte berean ere, emakumerako trantsizioa egiteari ekin eta bere buruari Vera izena jarri zion. Trantsizioa egiten ari zenean, edertasun-lehiaketako modelo izan nahi zuela adierazi zuen Ángela Ponce espainiar emakumezko modelo transgeneroa bezala.
2019an Miss Grand Euskadi edertasun-lehiaketan parte hartu zuen.
Fronteira dos Vales
Fronteira dos Vales Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Vistabella del Maestrat
Vistabella del Maestrat (valentzieraz; espainieraz ofizialki Vistabella del Maestrazgo) Valentziar Erkidegoko udalerria da, Alcalatén eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua. Alt Maestrat eskualde historikoan ere kokatzen da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 412 biztanle zituen.
Progne sinaloae
Progne sinaloae Progne generoko animalia da. Hegaztien barruko Hirundinidae familian sailkatua dago.
Xanti (argipena)
Xanti izenaren adierak:
Bordeleko Akademia (hezkuntza)
Bordeleko akademia (frantsesez: Acadèmie de Bordeaux) Frantziako hezkuntza-barrutia da, Akitaniako unibertsitate-errektore batek kudeatzen duena. Bordeleko akademia Frantziako A eremuko parte da 2015-2016 ikasturtea hasi zenetik. Akitania Berria eskualdeko bost departamentu biltzen ditu, bakoitza akademia-ikuskatzaile baten agintaritzapean kokatuta, Hezkuntza Nazionaleko sailaren zerbitzuetako zuzendaria dena, (errektorearen ikuskaritzapean jarduten du lehen eta bigarren hezkuntzako irakaskuntzan dituzten eskumenak erabiltzeko, baina ez goi-mailako hezkuntzan) :
Cephaloscyllium signourum
Cephaloscyllium signourum Cephaloscyllium generoko animalia da. Arrainen barruko Scyliorhinidae familian sailkatzen da.
Itaipé
Itaipé Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Taisei Fujita
Taisei Fujita (藤田 泰成, 1982ko urtarrilaren 31 - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight, FC Tokyo eta Tokyo Verdy.
Xylophis perroteti
Xylophis perroteti Xylophis generoko animalia da. Narrastien barruko Xenodermatidae familian sailkatuta dago.
La Bastide (Bordele)
La Bastide Bordeleko auzoa da, Garonaren eskuinaldean. Entre-deux-Mers eskualdeko eremu hau XIX. mendean bereganatu zuen Bordelek eta auzo langile bilakatu zen.
La Bastide
La Bastide (eusk.: 'bastida') hainbat frantziar udalerri eta herrien toponimoa da.
Mairie de Montreuil (Parisko metroa)
Mairie de Montreuil Parisko metroaren geltokia da, Montreuil udalerrian kokatuta dagoena.
Fossès-et-Baleyssac
Fossès-et-Baleyssac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fossès-et-Baleyssac udalerrian erroldatutako biztanleak 187 ziren. Familiak 79 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 79 etxebizitza zeuden, 78 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 1 bigarren erresidentzia bat zen. Etxebizitza guzti hauek 79etxeak ziren. 78 etxebizitza nagusietatik 56 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 10 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 61 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 125 ziren, horien artean 102 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 102 pertsona aktiboetatik 92 lanean zeuden (51 gizon eta 41 emakume) eta 10 langabezian zeuden (4 gizon eta 6 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fossès-et-Baleyssac udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 205 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.099 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Fossès-et-Baleyssac udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 336 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Linfozitosi
Linfozitosia odoleko linfozito kopuruaren handiagotzearen ondorioz sortutako asaldura da.
Linfozitoen ohiko kopurua odolean leukozito guztien %20-%40 artean dago. Kopuru hori %40tik gora dagoenean linfozitosi diagnostikatzen da (4.500 linfozito/ml baino gehiago). Umeengan linfozitoen ohiko kopurua altuagoa dela kontuan hartu behar da linfozitosia diagnostikatu aurretik.
Linfozitosiak hiru iturburu izan dezake:
Infekzioek edo gaitz autoimmuneek linfozitosi poliklonala sortu ohi dute, hots, linfozito klon ezberdinen gehiegizko kopurua. Prozesu tumoralek, aldiz, linfozitosi monoklonala eragin ohi dute, linfozitoen klon baten gehiegizko kopurua.
Linfozitoen kopurua ez ezik, beren morfologia aztertzea ere (behaketa mikroskopikoaren bidez) garrantzitsua da, zantzu asko ematen baitu linfozitosiaren jatorriaz.
Sorita
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 146 biztanle zituen.
Progne chalybea
Progne chalybea Progne generoko animalia da. Hegaztien barruko Hirundinidae familian sailkatua dago.
Cynoglossus cadenati
Cynoglossus cadenati Cynoglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Cynoglossidae familian sailkatzen da.
Modus Operandi (musika taldea)
Modus Operandi, 2017 urtean Gasteizen sortutako ska musika taldea da.
Ibilbidea
24 urteko ibilbidearen ondoren Betagarri talde mitikoa desegin zen eta bertako abeslaria zen Iñaki Ortiz de Villalbak talde berria eratzea pentsatu zuen. Horrela bildu zituen inguruan Lauroba taldeko Andoni Garcia Matxain eta Vendetta taldeko Enrikko Rubiños eta Ruben Anton. Talde bi hauek ere desegin berriak ziren. Julen Barandiaran eta Gonzalo Fernandez de Larrinoa gehitu zitzaien 2018an eta taldearen izena daraman diskoa plazaratu zuten.
Meade konderria (Hego Dakota)
Meade konderria (Meade County) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sturgis da. 2010eko zentsuaren arabera 25,434 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Meade konderriak 902,054 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,073 ura dira. Beste 898,981 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,82 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 25,434 pertsonetatik 23,724 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 773 dira. 307 beltzak edo afroamerikarrak. 563 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 162 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 643 pertsonek kokatzen zuten.
Pseudolaubuca jouyi
Pseudolaubuca jouyi Pseudolaubuca generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Élisabeth Chaplin
Élisabeth Chaplin ( Fontainebleau, Frantzia,1890eko urriaren 17a,- Fiesole, Italia, 1982ko urtarrilaren 28a) Nabis estiloko margolaria izan zen.
Familiaren eraginak
Chaplin pintore eta eskultore familia batekoa zen. Ama Marguerite de Bavier-Chauffour poeta eta eskultorea izan zen. Osaba Charles Joshua Chaplin zen, margolari eta grabatzaile frantsesa. Charles Chaplinek bereziki emakumeentzako arte-eskolak eman zituen bere estudioan. Mary Cassatt artista estatubatuarra eta Louise Jopling artista ingelesa Charles Chaplinen ikasleen artean zeuden. Elisabeth Chaplin umea zela hil zen Charles.
Bizitza goiztiarra
1900ean, Elisabethen familia Italiara joan zen, lehenbizi Piamontera eta gero Savonara, Ligurian. Bere kabuz pintatzen hasi zen, formarik gabe. Chaplin familia 1905ean Fiesoleko Rossi hirian jarri zenean, Francesco Gioliren lantegia bisitatu eta Giovanni Fattori margolaria ezagutzeko aukera izan zuen Elisabethek.
Chaplinek Uffizi Museora egindako bisitak erabakigarriak izan ziren. Klasikoak kopiatuz ikasi zuen. 1905 eta 1908 artean tamaina handiko lehen mihiseak margotu zituen, eta 1910ean Ritratto di Famiglia (Familia argazkia) lanagatik urrezko domina jaso zuen Florentziako Arte Ederren Elkartetik (Florentziako Arte Modernoaren Galerian ikusgai). 1916an, Erromara joan zen bizitzera familiarekin, 1922ra arte. Han ezagutu zuen Paul-Albert Besnard (1849-1934), pintore eta grabatzaile frantziarra, eta 1913an Villa Mediciko zuzendari izendatu zuten Erroman. Chaplinen aholkularietako bat izan zen.
1914an Veneziako Biurtekoan parte hartu zuen eta 1922an eta hurrengoetan Paris Aretoan. André Gide autore frantsesaren lagun egin zen eta 1912an Florentzian ezagututako Maurice Denis, Nabis mugimenduaren sortzailea izan zen margolariaren jarraitzaile.bihurtu zen
Bigarren Mundu Gerraren aurretik
1922tik 1930eko hamarkadara arte, Chaplin Villa Il Treppiede-n bizi izan zen amarekin eta bizitza osoko lagun Ida Capecchirekin. Bere iloba Robert Chaplin artista gazte eta etorkizun handikoa ere1927tik 1937. urtean muskulu-distrofiaz hil zen arte haiekin bizi izan zen.
Chaplinek erretratu eta fresko ugari egin zituen denbora horretan. Giovanni Fattori eta Luigi pintoreekin eta Francesco Giolirekin sozializatu zen, baita Bernard Bereson arte-bildumagilearekin ere.
Frantziara itzulera
1930eko hamarkadaren erdialdetik 1950eko hamarkadaren hasiera arte, Chaplin Parisen bizi izan zen. Enkargu zibilak izan zituen tapiz apaingarriak egiteko, hala nola Uda eta udazkena Metzeko École Professionelle-rako, Frantziarako (1936-1937) eta muralak Parisko Notre-Dame Salut eta Saint-Esprit elizetarako. 1937an urrezko domina eskuratu zuen Parisko Nazioarteko Erakusketan eta 1938an Ohorezko Legio frantsesa jaso zuen.
Toskanara itzulera
Gerraren ondoren, Fiesolera itzuli zen Villa Il Treppiedera, eta etengabe aldatu zen 1950eko hamarkadaren hasieran. Paisaiak eta senide eta maite zituen pertsona askoren erretratuak margotzen jarraitu zuen,
Aubergenville
Aubergenville Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 12.189 biztanle zituen.
Élisabeth Chaplin
Toskanara itzulera
1946an, Uffizien Galeriak hiru koadro erosi zizkion, eta Aterki berdedun neska gazte baten autorretratua dohantzan eman zuen.Orain Vasari korridorean dago ikusgai.
Duas Barras
Duas Barras Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Zucaina
Zucaina (valentzieraz Sucaina) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Alto Mijares eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 182 biztanle zituen.
Ingot
Ingot 2017 urtean sorturiko euskal musika taldea da. Taldekide ezagunena Itziar Ituño aktorea da.
Aubergenville
Biztanleria
2007an Aubergenville udalerrian erroldatutako biztanleak 12.189 ziren. Familiak 4.447 ziren, horien artean 1.089 pertsona bakarrekoak ziren (416 bakarrik bizi ziren gizonak eta 673 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.012 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.812 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 534 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Mario Scelba
Mario Scelba (Caltagirone, Sizilia, Italia, 1901eko irailaren 5a - Erroma, Italia, 1991ko urriaren 29a) italiar politikaria izan zen.
Biografia
Siziliako nekazari familia bateko semea zen. Apaiz-ikasketak hasi zituen, baina 1921ean bertan behera utzi zituen, politikaren munduan sartzeko. Faxismoaren aurka agertu zen, eta 1941ean Demokrazia Kristaua alderdia ezkutuan bizirik iraunarazten lagundu zuen, De Gasperiren laguntzaile gisa.
Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan, De Gasperi gobernuburuak Komunikazioetarako ministro izendatu zuen 1945-1947 bitartean. 1947-1953 epean, berriz, Barne ministro zela, sindikatu eta komunisten gizarte asaldura zapaldu zuen, eta bere alderdiko ultraeskuindarren buru bihurtu zen. 1954-1955 urteetan gobernuburu kargua izan zuen, baina Siziliako mafiarekiko lotura egozten zioten alderdi ezkertiarren presioen eraginez, dimisioa aurkeztu behar izan zuen, nahiz eta salaketa horiek ezin izan ziren sekula frogatu.
Berriz ere Barne ministro izendatu zuten 1960-1962 artean, eta 1966tik 1974ra, Demokrazia Kristauko Kontseilu Nagusiko presidente izan zen. 1969-1971 epean, berriz, Europako Parlamentuko presidente kargua izan zuen bere gain, eta 1974an politikaren mundutik ia erretiraturik zegoen arren, ohorezko senatari izaten jarraitu zuen.
Aubergenville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 4.737 etxebizitza zeuden, 4.541 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 48 bigarren erresidentzia ziren eta 147 hutsik zeuden. 1.894 etxeak ziren eta 2.829 apartamentuak ziren. 4.541 etxebizitza nagusietatik 2.235 bere jabearen bizilekua ziren, 2.218 alokairuan okupaturik zeuden eta 88 doan lagata zeuden; 110 etxek gela bat zuten, 426 etxek bi zituzten, 1.137 etxek hiru zituzten, 1.524 etxek lau zituzten eta 1.345 etxek bost zituzten. 2.387 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.366 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.676 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Aubergenville udalerrian 4.531 unitate fiskal zeuden, 11.815,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.200 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 446 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 5 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 4 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 16 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 45 eraikuntza enpresak ziren, 125 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 27 garraio enpresak ziren, 22 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 15 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 19 finantziazio enpresak ziren, 17 higiezinen enpresak ziren, 50 zerbitzu enpresak ziren, 76 administrazio publikoko enpresak ziren eta 21 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 98 zerbitzu publikoetatik, 2 posta bulegoak ziren, 7 banku bulegoak, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 autoeskolak, 8 igeltseroak, 6 margolariak, 11 zurginak, 5 iturginak, 10 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 8 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 aldi baterako lan enpresa, 15 jatetxeak, 8 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 48 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 5 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 3 harategiak, 1 arraindegi zen, 2 liburu dendak, 9 arropa dendak, 4 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 2 altzari dendak, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 2 bitxi-dendak eta 5 lore-dendak ziren.
2000. urtean Aubergenville udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, 2 urgentzia zentro, 5 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
2009an 4 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Aubergenville udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 647 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 1.286.
Aubergenville udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko bestelako formakuntza zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Élisabeth Chaplin
Toskanara itzulera
Bere bizitzan zehar bere lanaren atzera begirako garrantzitsu batzuk izan zituen Florentzian: Palazzo Strozzi (1946), Arte eta Diseinu Akademia (1956) eta Institutu Frantsesa (1965).
Hainbat obra Erromako Arte Modernoaren Galeria Nazionalean daude ikusgai.
Chaplinek bere lan guztia (eta bere ama eta ilobarena) Florentziari eman zion. Bere koadroetako hamabost Pitti jauregiko Arte Modernoko Galerian daude ikusgai, eta ia 700 (pintura eta zirriborroak) gordeta daude.
Zonosaurus brygooi
Zonosaurus brygooi Zonosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Gerrhosauridae familian sailkatuta dago.
Haizebide
Haizebidea edo tobera, metalurgian, aire beroa edo oxigenoa labera edo errekuntza-ganberara sartzen duen hodia da. Burdinoletan eta ferratokietan, haizea hauspotik sutegira zeraman hodiari ematen zitzaion izen hori. Burdinoletako toberak metalezko pieza hustuak ziren, askotan kobrezkoak, kono-enbor formakoak; pisua 21 eta 22 kiloen artean izaten zuten; ferratokietakoek kilo bat inguru pisatzen zuten.
Pseudophoxinus alii
Pseudophoxinus alii Pseudophoxinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Mériadeck
Mériadeck Bordeleko auzoa da, Garonaren ezkerraldean. Hiriko finantza barrutia da eta 1960ko hamarkadan modan zegoen estetika modernoa du. 2003tik aurrera, hiriko erdigunera joateko tranbia bat du.
Sea of Love (filma)
Sea of Love (euskaraz Maitasun Itsasoa), 1989ko Harold Becker estatubatuarrak zuzendutako neo noir thriller film bat da. Al Pacino, Ellen Barkin eta John Goodman aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, New York, gizon bat biluzik, "Sea of Love" abestiaren doinuaz eta garondoan tiroa duela hilik agertu da. Frank Keller (Al Pacino) polizia detektibeak kasua argitzeko ardura jaso du eta hiltzailea emakume bat delako susmoa dauka. Sherman Touhey (John Goodman) lankideak antzeko kasu baten ardura dauka eta Franken teoriarekin bat egiten du. Bi biktimek kontaktu-aldizkari batean bertso-iragarkiak jarri zituzten. Handik gutxira, beste gizon batek aldizkari berdinean antzeko iragarkia ipini eta aurreko bi biktimen antzera hilik agertuko da. Hortaz, hiltzailea nor den jakiteko modu bakarra egongo da: aldizkari berdinean bertso-iragarki bat jartzea. Honela, Frankek iragarkia jarri eta hainbat emakumeekin zitak izango ditu, azkenean Helen Cruger (Ellen Barkin) emakume dibortziatu eta sentsuala ezagutu arte.
Le Chastang
Le Chastang Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 178 etxebizitza zeuden, 135 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 174 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 135 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 2 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 65 etxek bost zituzten. 103 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 207 ziren, horien artean 151 aktiboak ziren eta 56 inaktiboak ziren. 151 pertsona aktiboetatik 147 lanean zeuden (76 gizon eta 71 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 56 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Le Chastang udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ruswil
Ruswil Suitzako udalerria da. Luzerna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Quimperko Arte Ederren Museoa
Quimperko Arte Ederren Museoa (Musée des beaux-arts de Quimper) Bretainiako Quimper hirian dagoen arte museoa nagusia da. Frantzia mendebaldeko arte museo garrantzitsuenetako bat da.
Ruswil
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Quimperko Arte Ederren Museoa
Historia
Jean-Marie de Silguy (1785-1864) jaunak bere ondarea utzi zion Quimperreko hiriari, museo bat eraikitzeko baldintzapean. Ondare honek 1.200 margolan eta 2.000 marrazki zituen. Udaletxeak Quimperko katedralaren aurrean zituen lurrak utzi zituen horretarako. Joseph Bigot arkitektoak diseinatu zuen eta 1867 eta 1872 artean eraiki zen.
Lanak
Frantziako margolaritzaren erakusketa aberatsa dauka, baina Herbehereetako eta Italiako artista ugariren lanak ere badaude ikusgai. Margolanik zaharrenak XIV mendekoak dira baina XXI mendekoak ere aurkitzen dira.
Telgárt
Telgárt Eslovakiako udalerri bat da, Breznoko barrutian kokatuta. 55,97 km²ko azalera du eta 1530 biztanle 2017ko datuen arabera.
Quimperko Arte Ederren Museoa
Lanak
Bilduma nagusiak:
Telgárt
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1326. urtekoa da.
Pseudolaubuca sinensis
Pseudolaubuca sinensis Pseudolaubuca generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Korrelazio kanoniko
Korrelazio kanonikoak bi aldagai multzoren arteko erlazioa aztertzen du, multzo bateko aldagaien funtzio lineal bat aurkituz beste multzoko aldagaien funtzio lineal batekin duen korrelazioa maximizatuz. Erregresio anizkoitzari buruzko hedapena dela esan daiteke, non mendeko aldagaiak anitz diren. Baita ere, osagai nagusien analisiaren parekoa dela esan daiteke, baina osagai nagusien analisiak bariantza maximizatzen duelarik, korrelazio kanonikoak aldagai multzoen arteko korrelazioa maximizatzea du helburu. Adibidez, alde batetik adimen koefizientea, irakurtzeko abiadura eta abiadura aritmetikoa aldagai multzoa, beste alde batetik dauden matematika puntuazioa, hizkuntza puntuazioa eta musika puntuazioa aldagai multzoarekin lotu nahi badugu, bi multzoetarako aldagaien konbinazio linealak erabiliz, konbinazio lineal hauen arteko korrelazioa maximizatzeko, korrelazio kanonikoaren analisia erabiliko da.
Bad Manners
Bad Manners, Erresuma Batuko ska musika talde bat da. 1976an Londres hiriaburuan sortu zen eta The Specials, The Selecter eta Madness taldeekin batera historikoki herrialde horretako ska talde nagusiak dira.
Fiji
Fiji (Viti; Fijiko hindiz: फ़िजी), izen ofiziala Fiji Uharteetako Errepublika (Matanitu Tugalala o Viti; Fijiko hindiz: रिपब्लिक ऑफ फीजी, Ripablik ăph Phījī), Ozeaniako uharte-estatu burujabea da, hegoaldeko Ozeano Barean dagoena, Melanesiaren bihotzean, Zeelanda Berritik 1.800 kilometro iparraldera. 18.274 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2018an 912.241 biztanle zituen. Hiriburua Suva da.
Mugak
Ozeano Bareko hego-mendebaldeko uhartedia da, 15° 42′ S eta 20° 02′ S arteko latitudean, eta 176° 53′ E eta 178° 12′ W arteko longitudean hedaturik dagoena. Guztira 322 uharte eta 522 uhartetxo dira, eta horietako 106tan bizi da jendea. Denera 18.274 kilometro koadroko eremua dute. Uharte handienek, Viti Levuk eta Vanua Levuk, hartzen dute lurraldearen % 90. Beste uharte-multzo batzuk dira Kadavu, Moala, Mamanuca, Lau, Lomaiviti, Rotuma eta Yasawa.
Klima eta landaredia
Fijik klima tropikal euritsua du, eta zikloi indartsuek eraso ohi dute sarritan. Lurrak oso emankorrak dira.
Historia
Arkeologia aurkikuntzen arabera, malayo-polinesiar herriak bizi ziren Fijin K. a. 2000. urtean. Abel Tasman herbehereetarrak begiztatu zuen uhartediko zati bat 1643an, eta ondoren James Cook (1774), William Bligh (1789), Jules Dumont d'Urville (1827) heldu ziren bertara. 1835ean iritsi ziren lehen misiolari kristauak. Alemaniarrak eta amerikarrak bertatik bota ondoren, britainiarrek hartu zituzten Fiji uharteak 1874. urtean, eta kolonia bihurtu zituzten, nolabaiteko autonomia emanez.
1970ean independentzia eskuratu zuten, Commonwealthen barruan. Ordutik hainbat gorabehera politiko izan ziren, besteak beste, jatorri desberdinetako taldeen bizikidetza zailaren ondorioz. Independentziaren ondoren, Britainiar Inperioaren pean Fijira eramandako indiarren ondorengoek boteregune handiak eskuratu zituzten, eta horrek jatorrizko biztanleen haserrea piztu zuen.
1987an, Sitiveni Rabukak emandako kolpearen ondoren, errepublika bihurtu zen. Rabukak behin-behineko gobernu militarra osatu zuen, eta 1992ko hauteskundeetan lehen ministro izendatu zuten. 1994an berriro hautatu zuten Rabuka. 1999ko hauteskundeetan indiar jatorriko Mahendra Chaudhry, langileen koalizioko ordezkaria, atera zen irabazle. 2000eko maiatzean, George Speight buruzagi nazionalistak estatu kolpea jo eta boteretik atera zuen Chaundhry. Speighten estatu kolpe saioa galarazi zuten militarrek eta, horren ostean, Frank Bainimarama armadaburua lehen ministro karguan jarri zen. 2000ko uztailean, Laisenia Qarase izendatu zuten lehen ministro.
2006an, Frank Bainimaramak estatu kolpea jo zuen Qaraseren kontra, eta bere burua izendatu zuen lehendakari. 2007an, egoera zertxobait baretu zen, Bainimaramak Josefa Iloilo izendatu baitzuen lehendakari, eta Iloilok, berriz, Bainimarama izendatu zuen berehala lehen ministro. 2009ko apirilean Helegite Auzitegiak legez kanpokotzat jo zuen 2006ko estatu kolpea, baina Iloilo presidenteak baliogabetu egin zuen 1997ko konstituzioa, Helegite Auzitegiko magistratuak kargutik kendu eta larrialdi egoera agindu. 2014ko irailaren 17an hauteskundeak egin ziren eta Frank Bainimaramak alde handiarekin irabazi zituen. Nazioarteak onartu egin zuen hauteskunde prozesua. 900.000 biztanle zeuzkan herrialdeak eta 590.000ek zeukaten boto eskubidea. Fijiko Alderdi Laboralak iruzurra egon zela salatu zuen.
Banaketa administratiboa
Hamalau probintzia, Ba, Bua, Cakaudrove, Kadavu, Lau, Lomaiviti, Macuata, Nadroga-Navosa, Naitasiri, Namosi, Ra, Rewa, Serua, Tailevu, eta dependentzia batean, Rotuma, banaturik dago. Probintziak lau eskualdetan bildurik daude:
Biztanleria
884.887 biztanle zituen 2017an. Adinka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak % 27,4 dira, 15-24 urte bitartekoak % 15,9, 25-54 urte bitartekoak % 41, 55-64 urte bitartekoak % 8,8, eta 65 urtetik gorakoak % 6,8. Bizi itxaropena 73,2 urtekoa da; 70,5 urtekoa gizonezkoena eta 76 urtekoa emakumezkoena (2018ko zenbatespenak).
Banaketa etnikoa
Fijiar indigenak polinesiar eta melanesiar jatorrikoen nahastea dira, orain dela mende asko Pazifikoko hegoaldean izan ziren migrazioen ondorengoak. 2007an, fijiar jatorrikoak ziren biztanleen % 56,8, eta indiar jatorrikoak % 37,5. 1987ko estatu kolpe militarra baino lehen, ordea, langile indostandarren ondorengoak ziren gehienak, 1879-1916 bitartean britainiarrek azukre kanabera landetan lan egitera eramanak; estatu kolpeaz gero ordea, indiar askok ihes egin behar izan zuen Fijitik.
Hizkuntzak
Ingelesa da hizkuntza ofiziala, baina indigenek gehienbat fijieraz hitz egiten dute. Indiar jatorrikoen artean, berriz, batez ere Fijiko hindia erabiltzen da.
Erlijioa
Kristauak dira % 58, hinduak % 33,7 eta musulmanak % 7. Fijiar indigena gehienak kristauak dira, batez ere metodistak eta katolikoak. Indiar jatorriko gehienak hinduak dira, baina musulman eta kristau gutxi batzuk ere daude.
Hiri nagusiak
Biztanleen erdiak baino gehiago (% 56,8) hirietan bizi ziren 2019an.
Ekonomia
Fijik baliabide aberatsak ditu basoetan, lurpeko gaietan eta itsasokoetan, eta Ozeano Bareko uharteetan aurreratuenetakoa da ekonomiaren ikuspegitik. Dena dela, oraindik ere beren beharrak asetzera bideraturiko nekazaritzan dihardute biztanle gehienek (arroza, artoa, kokoa, banana, manioka). Diru iturri nagusiak azukrearen esportazioa eta turismoa dira (842.884 bisitari 2017an, Australiatik, Zeelanda Berritik eta Ipar Ameriketatik joanak gehienak); kokoa eta haren eratorriak ere esportatzen ditu, eta baita urrea ere. Industria aipagarrienak azukrearen eta nekazaritzako gaien langintzarekin dute zerikusia.
Dena dela, bertako diru iturri nagusiak kanpo eragileen mende daude, adibidez egoera politiko nahasiaren, lehorteen eta merkatuko prezioen mende, eta langile askok emigratu ohi du kanpora. 1997az gero gainbehera etorri zen bertako hazkundea, azukrearen prezioaren jaitsieraren eraginez, eta nekazarien eta lurjabeen arteko gorabeheren eraginez. 1998ko lehorteak, bestalde, kalte handiak eragin zituen azukrearen industrian.
Kirola
Errugbia da Fijiko kirol nazionala. Lorpenik handiena gizonezkoen zazpiko errugbiko selekzioak erdietsi zuen, urrezko domina irabazi baitzuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan; artean Olinpiar Jokoetako dominarik inoiz lortu gabea zen Fiji. Emakumezkoen selekzioa zortzigarren postuan gelditu zen 2016ko Olinpiar Jokoetan.
Chicagoko Unibertsitatea
Chicagoko Unibertsitatea (University of Chicago) ikerketa unibertsitaterik ospetsuenetariko bat da, Chicagon kokatua.
Hirurogeita hamabost Nobel Sari ditu. Nobel gehien dituen mundu osoko bigarren erakundea da, Cambridgeko Unibertsitatearen ondoren.
Chicagoko Unibertsitatea, Ekonomia arloko Nobel Sariengatik da ezagunagoa, bereziki Chicagoko Ekonomia Eskola, honek, 9 Nobel Sari baititu.
1890ean sortua izan zen, eta bere departamenduetako batzuk, garrantzitsuak eta Chicagoko Eskola bezala ezagutuak dira, Chicagoko Soziologia Eskola kasu.
Battersea parkea
Battersea parkea (Battersea Park) Ingalaterrako Londres hiriburuan dagoen parke bat da. Wandsworth udalerriko Battersea auzoan kokaturik dago, Tamesis ibaiaren hegoaldeko ertzean.
Historia
1864 urtean Football Association-ek ezarritako arauekin jokaturiko lehen partida bertan izan zen. Ordutik aurrera Wanderers F.C. talde amateurraren zelaia izan zen. Talde honek lehenengo Ingalaterrako Futbol Kopa irabazi zuen 1872an.
Bigarren Mundu Gerran Londres aire erasoetatik babesteko armak ezarri ziren bertan.
1951 urtean parkearen iparraldean "plazerraren lorategiak" eraiki ziren, Britainiako Jaialdiaren ospakizunen barnean. Beste elementu ezagun batzuk Guinness erlojua, Bakearen pagoda eta Far Tottering and Oyster Creek Branch Railway trenbide maketa dira.
Schenkon
Schenkon Suitzako udalerria da. Luzerna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Quauhquechollango oihala
Historia
Quauhquecholteca herriak egin zuen oihal margotu hau. 1520an Quauhquechollango (egun Huaquechula, Pueblako estatuan) Hernán Cortési haien laguntza eskaini zioten eta harekin batera konkista borroka militarretan parte hartu zuten. Horren truke mexiken menpekotasunetik askatu nahi zuten.
Oihalak Quauhquecholtecek Jorge de Alvaradoren agindupean, 1527tik 1529ra, Guatemalako konkistan bizi izandakoa jaso zuen. Konkista horien inguruan dauden iturri historiko bakarrenetarikoa eta herrialde horren lehen mapa geografikoa da. Oihala, bestetik, Guatemalako Ciudad Viejan egin zen, ziru aski 1530. hamarkadaren inguruan.
Ikerketa
Oihala gaur egun Mexikoko Pueblan (Mexikon) dago, Cholulako Lurraldeko Museoan. Oihala digitalki Guatemalako Francisco Marroquín Unibertsitateak berreskuratu zuen (2007). Edukien ikerketa, bestetik, Leidengo Unibertsitatearen Florine Asselbergs-ek 2002an egin zuen; berea da Conquered Conquistadors liburua.
Ezaugarriak
Mesoamerikako indigenek askotan informazioa zabaltzeko oihalak erabiltzen zituzten, sarritan ahozko kontakizunak indartzeko. Lan horietan esanahi zehatza zituzten piktogramak erabiltzen ziren. Quauhquecholtecek egindakoa tradizio horretan kokatzen da. Oihalak haien artean jositako 15 pieza ditu eta kotoi gainean margotuta dago. Multzoak mapa luze baten itxura du. Oihal osoak 3.25 x 2.35 metro ditu. Lanaren estiloa Mexikoko indigenena da. Oihala Quauhquechollan aliatuek konkistan izan zuten eginkizunean, haien bidaietan eta parte hartu zuten borroketan oinarritzen da. Artista batek baino gehiagok exekutatu zuen, eta horren erakusle dira koadroan ikusten diren desberdintasun estilistikoak.
Txilinporta
Txilinporta edo murgil (Podiceps) podizipedidoen familiako zenbait hegaztiren izen arrunta, genero bat osatzen duena. Gorputzez ahatearen antzekoak dira, neurriz txikiagoak, 23-36 cm luze. Mokoa estua eta zorrotza dute; isatsa oso laburra eta zangoak oso atzean. Atzaparrak igerirako egokituak dituzte, zapalak eta zabalak, baina hatzak ez dituzte elkarri erantsiak. Europako mendebalean, Asiako hegoalde guztian, Afrikako hegoaldean eta Ipar Ameriketako mendebalean bizi dira. Arrainak eta intsektuak jaten dituzte batez ere. Txilinporta motarik ezagunenak hauek dira: Txiliporta txikia (Podiceps rufficollis), txiliporta lepabeltza (Podiceps caspicus) eta txiliporta lepagorria (Podiceps auritus).
Tuareg
Europarrak iritsi aurretik, tuaregen lurraldeetatik karabana eta bidaiari asko ibili zen, baina ibilgailu motordunak azaldu zirenean, karabana bidezko bidaiak arras galdu ziren. 1970-1980 hamarkadetan Mauritania, Senegal, Nigeria, Burkina Faso eta Txaden gertatutako lehorteen ondorioz, hegoaldeko tuaregen kopurua murriztu zen eta haien artzain-bizimoduak aldatu. Gizarte-antolamendua feudala dute: hainbat gizarte-maila daude, erabat definituak, hala nola, aitoren semeak, apaizak, jopuak, eskulangileak eta laborariak (lehen, esklaboak). Beren idazkera berezia dute (tifinagh), antzina libiarrek erabiltzen zutenaren antzekoa.
Mellette konderria (Hego Dakota)
Mellette konderria (Mellette County) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua White River da. 2010eko zentsuaren arabera 2,048 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Mellette konderriak 339,513 kilometro koadro ditu. Horietatik 922 ura dira. Beste 338,591 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,6 da.
Saxonia (eskualde historikoa)
Saxonia Alemaniako iparraldeko antzinako lurraldea da, saxoniarren lurra. Antzina Saxoniak, 200-700 urteen bitartean tribu germaniar saxoniar batek kolonizatu zuen lurraldea, Holstein eta Elba ibaiaren mendebaldeko partea (gaurko Saxonia Beherea), frisiarren lurra arte, hartzen zituen. XII. mendetik aurrera, Elba ibaiaren ekialdeko lurretara zabaldu ziren saxoniarrak. Gaur egun, Saxonia Beherea, Alemaniako ipar-mendebaldean, Saxonia-Anhalt, erdialdean, eta Saxonia, erdi-ekialdean, bereizten dira.
Historia
K. o. 200. urte aldera kokatu ziren saxoniarrak egungo Alemaniako ipar-mendebaldean. V. mendean mendebal aldera zabaldu ziren, eta haietako asko Britainia Handira igaro ziren. VIII. mendearen bukaeran, Karlomagno errege frankoa jabetu zen haien lurraldeaz, eta urte haietan hasi ziren saxoniarrak kristautzen. 843. urtean, Frankoen Ekialdeko Erresumaren, edo Germaniako Erreinuaren, barnean geratu zen Saxonia.
X. mendean sortu zen Saxoniako Dukerria eta 919. urtean Germaniako enperadore egin zuten Oton Handia, Henrike Saxoniako dukearen semea. 1024 arte Germaniako erregeak eman zituen Saxoniako dinastia sortu zuen Henrike Saxoniakoak; germaniarrak ekialdeko lur eslaviarretara zabaldu ziren garai hartan. 961-1106 bitartean Billung familiaren esku egon zen duke titulua. 1142an Welf etxearen eskuetara igaro zen, eta 1180an Frederiko I.a Bizargorrik dukerria hautsi eta bi lurraldek hartu zuten aurrerantzean Saxonia izena: Saxonia-Lauenburg-ek, Holsteinen hego-ekialdean, eta Saxonia-Wittenberg-ek, Elba ibaiaren erdialdeko arroatik ekialdera.
XIII. mendean hautesle titulua eman zioten Saxoniako dukeari eta 1260. urtean betiko bereizi ziren Lauenburgeko eta Wittenbergeko etxeak. 1356an hautesle izateko eskubidea eman zioten Wittenbergeko etxeari. 1689an galdu zen Lauenburgeko etxea, Hannover-koarekin elkartu ondoren. 1422an ondorengorik gabe geratu zen Wittenbergeko etxea eta Frederiko I.a Wettingoaren eskuetara igaro zen dukerria. Saxonia izena Wettin etxearen lurraldeetara igaro zen (Leipzig-Osterland, Lusazia, Turingia).
1485ean, bi lerrotan banatu zen Wettin etxea: Albertarrak (ekialdeko lurrak) eta Ernestotarrak (mendebaldeko lurrak). XVI. mendean Albertotarrek eskuratu zuten hautesle titulua eta, Erreforma protestantearekin bat egin ondoren, lurrak kendu zizkieten Ernestotarrei Turingian eta Wittenbergen. Leipzig egin zuten hiriburu. Joan Jurgi I.a Saxoniakoak gidatu zituen alemaniar protestanteak Hogeita Hamar Urteko Gerran (1618-1648).
1806an konkistan hartu zuen Saxonia Napoleonek; Vienako Kongresuaren ondoren (1814-1815), Prusiako Erresumaren eskuetara igaro ziren Wittenberg, Turingiako iparraldea eta Lusaziako alde handiena. Saxoniako gainerako lurrak Germaniar Konfederazioaren barnean geratu ziren. 1848ko iraultzaldian agintetik kendu zuten Frederiko Augusto II.a, eta 1849an Prusiak ezarri zuen berriro agintari. 1871n, Alemaniar Inperioaren barnean geratu zen Saxoniako Erresuma.
Lizarraga (Itzagaondoa)
Lizarraga —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, Lizarraga Itzagaondoa— Itzagaondoa ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
biztanle zituen.
Bertako biztanleak lizarragarrak dira.
Izena
Lizarraga toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Geografia
LizarragaItzagaondoa ibarran dago.
Inguru naturala eta kokapena
Itzagaondoa Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 28 kilometrora dago. Udaletxea Ardatzen dago. Erliebe handiko ibarra da. Itzaga mendiaren magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.
Klima
Itzagaondoko klimaren ezaugarriak klima azpimediterraneoari dagozkio. Urteko batez besteko tenperatura oso aldakorra da altuera zein den, sei gradu gunerik menditsuenetan, eta 13 gradu herrigune eta hegoaldeko guneetan. Prezipitazioek ere antzeko aldakortasuna daukate, 800 hegoaldean eta 1.400mm edo gehiago mendietan. Urteroko egun euritsuak 100 eta 140 inguru izaten dira.
Jatorrizko basoetan pagoak, haritzak, ameztiak eta basa pinuak zeuden. Zoritxarrez, nekazaritzaren eragina dela eta, gaur egun 33 hektarea pago baino ez dago Itzagaondoan. Birlandaturiko pinu lariziar austriarrak (Pinus nigra) Izanozko gunean daude gehienbat, guztira 600 hektarea baino gehiago.
Historia
Antso VII.a Azkarrak, 1210ean, bere petxak eguneratu zituen, Idoaterenekin batera, 300 sos gehi 100 kahitze gari eta 50 zebada; bizilagunek Koroaren lursailetan soilik egin behar zituzten lanak, beren mugapean. XV. mendearen amaieran, Pedro Navarro mariskalak errenta horiek jasotzen zituen, 1490ean herriko elizaren gaineko patronatua Orreagako Santa Mariari lagata, eta handik gutxira, 1497an herriaren petxaren zati bat trukatzeagatik besterendu zuen. Leireko monasterioak XI. mendearen hasieratik izan zituen ondasunak.
1835-1845eko udal-erreformetara arte, Itzagaondoa ibarreko diputatuak eta herriko erregidoreak gobernatzen zuten, bizilagunen artean aukeratzen zena. 1847an, 1300 errealeko eskola zuen; parrokiako bikarioak Orreagako kabildoa hornitzen zuen; egoera erregularrean zeuden bideak besterik ez zituen, ferrazkoak, eta zerbitzari batek eramaten eta ekartzen zuen posta Urrotzetik.
Demografia
biztanle zituen Lizarragak.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Itzagaondoa sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Untzitibar eta Ibargoiti ibarrekin hitz egiten zena.
Koldo Zuazok, 2010ean, Itzagaondoa atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da Pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Longidako mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Artatzagane (argipena)
Artatzagane izenak hainbat adiera ditu:
Kanaldude
Kanaldude Nafarroa Behereko Aldude herrian sortu eta gaur egun Bidarrain egoitza duen herri telebista da. Euskaraz ari da eta Aldudarrak Bideo kooperatibak sortutako proiektua da.
Historia
Egun Kanaldude denaren proiektua 1997an hasi zen. Hilabetero ateratzen zen Elebista bideo-kazeta sortu zen. Hortik aurrera Ipar Euskal Herriko ahalik eta eremurik zabalenera heltzeko igorgailuak ezartzeari ekin zioten eta 2006an dagoeneko Nafarroa Behere ia osoan ikusi ahal zen. 2007tik emankizunak interneten ere daude ikusgai.
Egun TVPI telebistan ere eduki batzuk eskaintzen dituzte, baita Hamaika Telebistan eta Xaloa Telebistan ere. 2011ren hondarrean zuzeneko emanaldiak egiten hasteko probak egiten ari ziren. 2016 hondarrean, "Kanaldude Zuzenean" asteroko emankizuna abiatu zuten, elkarte edo kolektiboak ezagutarazteko.
2017ko urrian, Akitania Berri ko gobernuarekin akordio bat lortu, eta 2018ko martxoatik aitzina internet eta box bidez 24 oreneko emisioa izanen dutela adierazi zuten. Honek, kalitate emendatze bat ekarriko du, betiko herri telebista izaera aldatu gabe.
Kateko arduraduna Ximun Carrere da.
Seitan
Seitana gariaren proteina nagusia den glutenarekin egindako janari bat da. Seitana modu tradizionalean egiteko, gariaren irinaz osatutako ore bat garbitzen da urarekin, almidoi pikor guztiak kentzen zaizkion arte. Horrela, disolbaezina den glutena besterik ez da geratzen, ore elastiko gisa. Ondoren, ore hori egosi egiten da, janari gisa erabili ahal izateko.
Seitan izena japonesezko shokubutsusei tanpaku (植物性たんぱく; landare-proteina) hitzatik dator. Halaere, japonian fu (麩, "gluten") bezala ezagutzen dute. Txineraz miàn jīn (麵筋, "gari haragia" edo "gluten haragia") deitzen diote.
Seitana sojan oinarrituta okelaren ordezko gisa erabiltzen diren beste janari batzuk, esaterako tofua, ordezkatzeko erabiltzen da zenbaitetan. Seitan mota batzuk haragiaren antzekoagoa den testura daukate. Asiako gastronomian, gastronomia begetarianoan, gastronomia budistan eta gastronomia makrobiotikoan haragiaren ordezko gisa erabiltzen da sarritan.
Seitanak gizakientzako funtsezkoa den aminoazido bat, lisina, gutxi du.
Seitana VI. mendean agertu zen lehen aldiz, fideo txinatarren osagai gisa. Historikoki oso erabilia izan da Txina, Japonia eta Asiako Ekialdeko beste sukaldaritza batzuetan. XXI. mendean Mundu osora hedatu da bere erabilera, batez ere barazkizaletasunaren eskutik.
ERAP2
Aminopeptidasaren erretikulu endoplasmatikoa 2 aminopeptidasa bat da, antigenoen aurkezpenean parte hartzen duena gizakietan. ERAP2 geneak kodetzen du. 2022an argitaratutako ikerketa baten arabera, Heriotza Beltzak Europako dibertsitate genetikoa modelatu zuela erakusten duen ebidentzia enpiriko sendoa dago; izan ere, ERAP2ren bi bertsio zituzten pertsonak bizirauteko askoz joera handiagoa zuten.
Deskribapena
ERAP1 eta ERAP2 aminopeptidasak gai dira erretikulu endoplasmatikoan peptido antigenikoen aitzindariak ebakitzeko. N-terminaleko proteinen aminoazidoak edo peptidoen substratuak hidrolizatzen dituzte, I. motako histobateragarritasun-konplexu nagusiak (MHC) CD8+ T zeluletara aurkez ditzan.
Eginkizuna
ERAP2 funtsezkoa da antigenoaren aurkezpenean, eta eragina du gutxienez 4 zitokinen erantzunean: korrelazio positiboa du CCL3rekin, zeinak infekzioan neutrofiloak biltzen baititu; aldiz, alderantzizko korrelazioa du granulozitoen kolonia-estimulatzaileen faktorearekin, interleukina-1β eta IL-10rekin.
Genetika
Londresko hiru hilerritan (East Smithfieldeko barne) Danimarkako izurrite-hilerri batean aurkitutako eskeletoetan ERAP2 genearen mutazioak aurkitu ziren, 1348. urteko Izurri Beltza baino lehentxeago, bitartean edo handik gutxira hil ziren pertsonen eskeletoetatik ateratako DNAn. Azterketa horren bidez, ERAP2-ren bi bertsio babesgarri eramateak Yersinia pestis-ek eragindako infekzio bat gainditzeko joera handiagoa eragin zien pertsonei. Baina genearen bertsio horrek Crohn-en gaitzaren edo artritis erreumatoidearen arriskua ere handitzen du.