cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iturgintza
Aplikazio geografikoa
Iturgintza terminoak zenbait langintza zehatz hartzen ditu bere barnean. Langintza horien guztien helburua da printzipio zientifikoak (ingeniaritza) praktikara eramatea, hala nola termodinamika, grabitazioa, fluidoen mekanika, instalazioen erosotasuna eta osasungarritasuna bermatzeko. Horren harira, gogoan izan behar da zientzia biologiko eta medikoek lotura estua dute erosotasunaren kontzeptuarekin. Izan ere, erosotasuna giza gorputza homeotermoa izatearekin lotuta dago; hau da, gorputzaren barruko tenperaturak konstantea izan behar du. Erosotasuna lortzeko, beraz, gutxiegizko edo gehiegizko beroa sortzen den abiadura berean orekatu behar da. Printzipio zientifikoak aplikatzen ahal dira:
Gaur egun, iturgintzak batez ere uraren garraioa hartzen du bere gain, zenbait erabileratarako, besteak beste, etxeko aplikazioetarako.
Estolderia hiru eratakoa izan daiteke::
Aplikazio berriak
Iturgintza askoz eskuragarriagoa bihurtu da brikolaje zaleentzat, jada ez baita beharrezkoa tresna eta ezagutza guztiak izatea, soldadurarako batez ere. Gaur egun, erabiltzen diren osagai arruntak dira lotura sinple bidez mihiztatzen diren plastikozko osagaiak (polibinil kloruroz egindakoak) edo torlojuz lotzeko osagarriak (txorrotak eta abar), aise estekatu daitezkeenak kobrezko instalazio zahar batera. Hodi malguak ere badaude, hala nola dentsitate handiko polietileno erretikulatua barnealderako (etxebizitzetako hoditeria) eta dentsitate txikiko polietilenoa kanpoalderako (ureztaketa, iturriak, urmaelak...).
Errazago izanagatik ere, dena dela, instalazioaren eskema egin behar da beti. Ildo horretan dago Duratec Airline System hodi sistema, aire konprimatua eta gasa banatzeko xedea duena. Aluminiozko hodi mota hori plastikoz estalita dago eta barruan plastikoz indartuta. Osagarriek juntura torikoak dituzte. Sistema hau oso erabilia da ur banaketa egiteko familia bakarreko etxebizitza batean, duplex erako batean, aurrefabrikatuko edo gurpildun etxebizitza batean ur hornidura egiteko erabiltzen baita; gainera, sistema merkea da, oro har. Tresna berezi bat erabili behar da konexio eta juntura egokiak egiteko. Alabaina, 6 etxebizitza eta gehiagoko eraikin kolektiboetarako eta eraikin publikoetarako, kobrea erabiltzea gomendatzen da, metal horren propietate bakteriostatikoak direla eta.
Nolanahi den ere, etxebizitza askoko instalazioetan, hodiari diametro egoki bat kalkulatu behar zaio, junturek eta lotuneek diametro txikiagoa behar baitute hodiek baino. Murrizketa horrek turbulentzia sortzen duenez fluidoaren fluxuan, presioa galtzen da; horregatik handitu behar da hodiaren diametroa. Hodi malgu mota horrek, ordea, lotune eta juntura gutxiago behar duenez ―hala nola 90 edo 45 graduko ukondoak―, norabide aldaketak erradio handien bidez egiteko aukera ematen du, eta horrek erraztu egiten du fluxu lineala, turbulentziarik gabe.
Kutsadura
Ur zikinek kutsadura erreka, laku eta itsasoetara iritsi ez dadin, neurriak hartu behar dira arazketa tratamendu merkeen eta eraginkorrenak egiteko, ahal delarik ur zikinak sortzen diren lekuan bertan.
Ur grisak
Etxean erabilitako urak edo ur grisak dira harraska, konketa, dutxa edo bainuontzietatik hustutakoak. Ur grisak berrerabil daitezke lurrak, belardiak eta lorategiak ureztatzeko. Baita ere, energia aurrezteko aukera ematen dute, ur grisen beroa ―etxean erabiltzen den ur gehiena aurrez berotuta dago― berreskuratuz, etxeko ur beroaren aurreberoketan aplikatzeko. Horrelako proiektuak, jakina, kasu bakoitzeko azterketa ekonomiko xehatuan oinarritu behar dira.
Ur beltzak
Ur beltzak komunetatik (WC) eta pixatokietatik hustutakoak dira. Oro har, Escherichia coli bezalako bakterio fekalak eduki ohi dituzte. Estolderia publikoko zerbitzuek ebakuatu behar dituzte, edo, zerbitzu publikorik ez dagoenean, hobi septikoetatik eta iragazkietatik igaro behar dute, naturara itzuli aurretik.
Hondakin ur teknikoak
Hondakin ur teknikoak dira laborategien produktu toxikoak isurtzen dituzten industrietatik hustutakoak. Ur horiek industria egituraren barruan tratatu behar dira, hondakin uren sarera isuri aurretik. Tratamendu egoki baten ondoren, pixatokiak edo komunak urez hornitzeko berrerabil daitezke, edo industriaren katera itzul daitezke. Hozte sistemetako ur dorreetatik datorren ura izan daiteke era honetako adibide on bat.
Euri urak
Oro har, euri urak eta lur gaineko beste urak hobietatik edo estoldetatik ateratzen dira nagusiki. Gehienetan, ez da beharrezkoa izaten ur horiek araztegietan tratatzea, naturara itzuli aurretik. Tratamendu erraz baten bidez, ur horiek dutxak, komunak eta pixatokiak hornitzeko berreskura daitezke. Argitatik babestutako plastikozko biltegi ilunetan gorde behar dira, algak ugal ez daitezen. Banaketa hodiak ere plastikozkoa izan behar dira, azidotasuna dela eta: pH-a 4 eta 5 bitartekoa da, eta horrek kobreari eta altzairuari erasotzen die.
Hori hala izanik ere, hirietan, ekaitz baten lehen 15 minutuetan ur beltzak sortzen dira, eraikinen teilatu eta kale gainetan pilatutako zikinkeria eramaten baitu euriak. Ur horiek tratatu egin beharko lirateke, baina, sarritan, ibaietara doaz zuzenean, arazketa sistemek tratatu dezaketen gehienezko edukiera gainditzen baitute, euri bolumen handiak gertatzen direnean.
Erabiltzaile asko dituzten eraikinen kasuan, arazketa instalazio txiki bat eska daiteke estolderia zerbitzuak eskas direnean (ikus hondakin uren arazketa).
Oro har, beti da hobea eta errazagoa substantzia kutsatzaileak sortzen diren puntutik ahalik eta hurbilen araztea. Adibidez, ospitalean produktu erradioaktiboak erabiltzen direnean, produktu hori kendu gabe husten bada hodietatik, araztegiko lohiak kutsatuko ditu. Kutsatu ondoren, erabilgaitz bihurtzen dira. Arrazoibide bera aplikatzen zaie sendagaiei, gai kimikoei, pestizidei eta biodegradagarriak ez diren etxeko produktu batzuei, hala nola fosfatoari.
Iturgintza eta gizartea
2010ean, World Plumbing Council nazioarteko iturgintza erakundearen ahaleginei esker, martxoaren 11 Iturgintzaren Nazioarteko Eguna izendatua izan zen. Egun horren helburua da hobeto ezagutaraztea iturgintzaren garrantzia edateko ura eskuratzeari dagokionez.
Neurofibromatosi
Neurofibromatosia nerbio sistema ren nahaste genetikoa da. Zelulak hazteko eta eratzeko moduari eragiten dio eta tumoreak nerbioetan haztea eragiten du. Orokorrean, tumoreak onberak dira (minbizirik ez dutenak), baina batzuetan minbizia bihur daitezke.
Lonchura tristissima
Lonchura tristissima Lonchura generoko animalia da. Hegaztien barruko Estrildidae familian sailkatua dago.
Neurofibromatosi
Hiru mota daude :
1. motako neurofibromatosia
1 motako neurofibromatosia (NF1) normalean haurtzaroan agertzen da. Sintomak normalean jaiotzean edo handik gutxira agertzen dira eta ia beti 10 urte inguruan. Sintomak askotan arinak eta moderatuak dira, baina larritasuna alda daiteke.
Sintomak honako hauek dira:
Orkatilak axiletan eta groin eremuan. Askotan 3 eta 5 urte bitartean agertzen dira. Normalean larruazaleko tolesturetan biltzen dira.
Begiaren irisa n kolpe txikiak (Lisch noduluak). Nodo kaltegarri hauek ezin dira erraz ikusi eta ez dute ikuspegian eragiten.
Hezur deformazioak Hezur-hazkuntza anormalak eta hezur mineraleko dentsitatearen gabeziak hezur deformazioak sor ditzakete, hala nola bizkarrezurraren kurbadura (eskoliosi) edo hankak okertuta.
Ikasteko zailtasunak. Pentsatzeko gaitasuna ohikoa da 1 motako neurofibromatosia duten haurrengan. Hala ere, arina izaten da. Normalean ikasteko zailtasun jakin bat dago, adibidez, irakurtzeko edo matematikako arazo bat. Arreta defizitaren hiperaktibitate nahastea (TDAH) ere ohikoa da.
Buruaren neurriaren batez bestekoa. 1 motako neurofibromatosia duten haurrek buruko bolumena baino handiagoa izaten dute batez bestekoaren buruan.
Estatura laburra. 1 motako neurofibromatosia duten haurrak batez besteko altueraren azpitik daude.
2. motako neurofibromatosia
2 motako neurofibromatosia (NF2) NF1 baino askoz ere sarriagoa da. NF2aren seinaleak eta sintomak, orokorrean, bi belarrietan (neuroma akustikoa) hazkunde motela duten tumore onak garatzea dira. Entzumen galera sor dezakete. Eskwannoma vestibular gisa ere ezaguna, tumore hauek soinua eta informazioa orekatzen duten barneko belarritik burmuinetaraino eramaten dute.
Seinaleak eta sintomak, normalean, nerabe berandu eta heldutasun goiztiarrean agertzen dira eta larritasunean alda daitezke. Seinaleak eta sintomak honako hauek dira:
Batzuetan, NF2-k gorputzeko beste nerbioetan schwannomasen hazkundea sor dezake, nerbio kraniala, bizkarrezurra, bisuala (optikoa) eta periferikoa barne. Schwannomas hauen seinaleak eta sintomak hauek izan daitezke:
Eskanannomatosiaren
Neurofibromatosi mota bakan honek 20 urtetik gorako pertsonei eragiten die. Batez beste, 25 eta 30 urte bitarteko sintomak agertzen dira. Schwannomatosis tumoreak nerbio krania l, bizkarrezurreko eta periferikoetan garatzea eragiten du, baina oso gutxitan barneko belarritik burmuinetarainoko eta soinu orekatzeko informazioa daraman nerbioan. Tumoreak askotan ez dira bi nerbio entzumenetan hazten, schwannomatosis-ek ez du NF2 duten pertsonek entzumen-galera eragiten.
Eskanannomatosiaren sintomak honako hauek dira :
Sendabidea
Gaur egun ez dago sendabide rik, terapia aringarriak soilik. Gaixotasunaren adierazpen ugariak direla eta, gomendagarria da kaltetutakoek mediku espezialistekin jarraitzea posible izan daitezkeen konplikazioak tratatzeko. Batzuetan, kirurgia organo ak edo beste egiturak konprimitzen dituzten tumoreak kentzeko erabiltzen da. % 10 baino gutxiagok kimioterapia tratatu behar duten tumore gaiztoak garatzen dituzte.
Vega de Villalobos
Vega de Villalobos Zamorako probintziako udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 128 biztanle zituen.
Petrovce (Sobranceko barrutia)
Petrovce  Eslovakiako udalerri bat da, Sobranceko barrutian kokatuta. 16,48 km²ko azalera du eta 213 biztanle 2017ko datuen arabera.
Landotz
Landotz Muxika herriko auzoa da, udalerriaren ipar-mendebaldeko inguruan kokatua, Morgarekin muga egiten. Zentro argi bat ez duen landa-auzo hau sakabanatuta dauden 12 baserrik osatzen dute. Horien artean, Kukusondo, Arronga, Zuharte, Pule/Pula izena duten etxe batzuk.
Petrovce (Sobranceko barrutia)
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1571. urtekoa da.
Macario Gaxiola
Macario Gaxiola Urias (Angostura, 1890 - Mexiko Hiria, 1953) Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen militar eta politikari mexikarra izan zen.
Victoriano Huerta ren aurka borrokatu zuen, eta Ipar-mendebaldeko Armadako bataloi-buru eta jeneral izatera iritsi zen, Álvaro Obregón buru zuena. 1914ko urrian Aguascalientes Konbentzioaren ordezkari izan zen, non Venustiano Carranza ren erretiroaren alde bozkatu zuen. Agua Prietaren Planaren alde izan zen. Marías uharteetako penala zuzendu zuen, eta, ondoren, Sinaloako gobernaria izan zen 1929tik 1932ra. Hil zenean, 1953an, errepublikaren senataria zen.
Borboierria
Borboierria (Okzitanieraz: Borbonés / Barbonés, frantsesez: Bourbonnais) Frantziako erdialdeko eskualde historikoa izan zen, egungo Allier departamentuarekin eta Cher departamentuko zati batekin bat egiten zuena.
Ezagutzen den lehendabiziko jauna Adhémar (edo Aimar) izan zen, X. mendean. Bourbongo lehen gaztelua eskuratu zuen (egun Bourbon-l'Archambault), zeinek izena sendiari eman zion, Borboi etxeari hain zuzen. Souvigny abadiaren eta Bourbon-l´Archambault gazteluaren inguruan sortu zen Bourbon jaurerria, beraz.
Borboiaren lehenengo etxea 1200ean amaitu zen Archambault VII.aren heriotzarekin. Mahaut de Bourbon oinordeko bakarra izan zen. Bere senarrak, Gui II.a Dampierrekoak, Montlucon erantsi zien Borboi jaunen ondasunei. Borboien bigarren etxea 1218an hasi zen, Archiabaud VIII.arekin, Gui eta Mahuten semearekin. Archambaud IX.a Zipren hil zen 1249an gurutzada batean. Orduan, Borboierria Borgoinako etxeak eskuratu zuen.
Beatrice Borgoinakoa (1258-1310) Robert Frantziakoarekin (1256-1318) ezkondu zenean (1272) luze iraungo zuen Borboiko etxe arrakastatsua sortu zen. Izan ere, leinu hau Nafarroako tronura, Frantziakora eta Espainiakora iritsi zen kronologikoki.
Balneário Barra do Sul
Balneário Barra do Sul Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Karlos Proventzakoa
Karlos Proventzakoa (845 – 863ko urtarrilaren 25a) Burgundia Behereko errege karolingiarra izan zen, 855etik hil zen arte.
Bizitza
860an, Karlos Burusoila osaba erresuma konkistatzen saiatu zen, baina Karlos Proventzakoak garaitu zuen. Hil zenean, anaia Luisek oinordetu zuen erresuma.
Gabino Garriga
Gabino Garriga (Bilbo, Bizkaia, 1885eko otsailaren 19a - La Plata, Argentina, 1969ko uztailaren 25a) bizkaitar idazlea izan zen.
Biografia
Filosofiako ikasketak egin zituen Katalunian eta teologiakoak Santo Domingo de la Calzadan. Apaiz egin zen 1912. urtean. 1950. urtean Buenos Airesko Boletín Americano del Instituto de Estudios Vascos delakoaren zuzendari izendatu zuten eta 1954-1956 bitarteko urteetan hiri bereko Euskaltzaleak aldizkariaren zuzendari izan zen.
Obra nagusiak: El Conde de Peñaflorida y los Caballeritos de Azcoitia (1942, "Peñafloridako Kondea eta Azkoitiko Zalduntxoak"), Los adversarios de la libertad vasca (1944, "Euskal Herriaren askatasunaren etsaiak") eta La batalla de Munguía y la reconciliación de oñacinos y gamboínos (1949, "Mungiako gudua eta oinaztarren eta ganboarren adiskidetzea"). Euskaldunberria zen eta Euskaltzaleak eta Elgar agerkarietan eman zituen argitara euskarazko artikuluak.
UEFA Euro 2016
UEFA Euro 2016, Eurokopa 2016 edo UEFAren Europako Futbol Txapelketa 2016 Frantzian 2016ko ekainaren 10etik uztailaren 10era ospatu zen Europako Futbol Txapelketaren 15. ekitaldia izan zen.
Ordorika
Ordorika Muxika herriko auzoa da, Oka ibaiaren ekialdeko edo eskuinaldeko maldetan kokatua. Auzoko baserrien artean daude Etxenagusia, Goxeaskoa, Mendiguren, Torre edo Ordorikatorre, eta Etxezuri edo Ordorikaetxezuri izenekoak.
UEFA Euro 2016
Egoitzak
Talde bakoitzak partiduen artean atseden hartzeko bere egoitza du. Egoitza horiek txapelketak irauten duen bitartean talden entrenamendu eta bizileku dira, eta egoitza haietatik hiri bakoitzeko estadioetara jolastera joaten dira. Hasierako 66 egoitzez osatutako zerrrendatik, azkenean 2016ko urtarrilaren 31erako 24 taldeetako bakoitzak UEFAri aukeratutako bere egoitza jakinarazi zion.
2016ko martxoaren 2an aukeratutako 24 egoitza hauek iragarri ziren:
Manuel José Quintana
Manuel José Quintana y Lorenzo (Madril, Espainia, 1772ko apirilaren 11 - Madril, Espainia, 1857ko martxoaren 11) idazle eta politikari espainiarra izan zen, XIX. mendeko literatura espainiarraren garrantzitsuenetakoa.
Lanak
Haren lanak bi sail nagusitan bil daitezke: abertzaletasunari buruzkoak eta zientziaren aurrerapenari buruzkoak. Prosa, olerkiak eta saiakerak idatzi zituen. Haren lan aipagarri batzuk: Las reglas del drama (1791), El duque de Viseo (1801), Poesías selectas castellanas (1807, 1817), Diez cartas a lord Holland (1820-1823), Vidas de españoles célebres (1807).
K.a. 94
K.a. 99 | K.a. 98 | K.a. 97 | K.a. 96 | K.a. 95 | K.a. 94 | K.a. 93 | K.a. 92 | K.a. 91 | K.a. 90 | K.a. 89
Malaysiaren banaketa administratiboa
Malaysiaren banaketa administratiboa 13 estatuz (negeri) eta hiru barruti federalez (wilayah persekutuan) osatua dago. Hamaika estatu Malaysiar penintsulan kokatuak daude eta bi Borneo uhartean.
Pinkovce
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1343. urtekoa da.
Gigouzac
Gigouzac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gigouzac udalerrian erroldatutako biztanleak 216 ziren. Familiak 101 ziren, horien artean 35 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 140 etxebizitza zeuden, 101 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 135 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 101 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 133 ziren, horien artean 97 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 97 pertsona aktiboetatik 92 lanean zeuden (49 gizon eta 43 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gigouzac udalerrian 100 unitate fiskal zeuden, 219 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.358 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Gigouzac udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 340 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Banukasitarrak
Banukasitar familia muladiak paper politiko handia izan zuen bi mendez, Kordobako Kalifa-herriaren zerbitzura, Ebroko haranaren erdigunean eta mendebaldean. Bereziki indartsua izan zen IX. mendearen erdialdean.
Zortzi-hamar belaunaldietan zehar, leinuan Muza izena sarritan errepikatzen da, antza, Casio kondea babestu zuen arabiar buruzagiaren omenez. Hala ere, familiako beste kide batzuen izenak -Fortun eta Lope, esate baterako- hauxe adierazten dute, alegia, leinua aldi berean Iruñeko Erresuman nagusi zen Aritza leinuarekin ere senidetuta zegoela.
Leinuaren jatorria
Leinuari Cassius izeneko hispaniar-erromatar edo bisigodo handikiak eman zion hasiera. Herri patriarkala zenez, aitaren postua semeak hartzen zuen; semeetan zaharrenak zuen lehentasuna. Leinuaren jabegoak VII. mendeko Bisigodoen Erresumatik zetozkien.
Ez dira banukasitarren jatorriari buruzko agiri asko gorde. Ibn al-Qutiyya XI. mendeko historialari eta idazle Kordobarrak Risala fi fadl al-Andalus bere idazlanean esan zuen banukasitarren historiari buruzko kronika bat ezagutzen zuela, Ebro haraneko Pirinio aldeko beste bi familia islamdar boteretsuri buruzko historia ere hartzen zuena, Banu Tuyibiak eta Banu Tawilak, azken hauek bereziki Barbastro eta Oska inguruan kokaturik zeudela. Zoritxarrez, aipatutako idazkia ez da azaldu orain arte arabieraz idatzitako eta ikertzaileek aztertutako Al-Andalusko agirien artean.
Porpol
Porpol Antzerkia (Porpol Teatro) 1984 urtean Gasteizen sortutako antzerki taldea da.
1848ko Berlingo Matxinada
1848ko Berlingo Matxinada (Barrikadenaufstand edo Barrikadenkämpfe) herri altxamendu liberala izan zen, Herrien Udaberriaren baitakoa, Berlinen, Prusiako Erresumako hiriburuan, 1848ko martxoaren 18an hasi zena.
Historia
Hiri osoa lehertu beharrean zegoen. Königstrasse kalean barrikada sendo handi bi altxatu zituzten, gurdiak, omnibusak, ohial fardelak, egurrak eta horrelakoak eroanda. Etxeetako teilatuetan, gizon-emakumeak, adreiluak eskuetan, soldaduak noiz etorriko zain zeuden. Ahal bezala armatu ziren denak, aizkora, lantza, pistola eta makilekin. Hamar ordu luzez, 4.000 matxinatu borroka egin zuten 14.000 soldaduren kontra. Borroketan 230 iraultzaile hil ziren.
Frederiko Gilen IV.a erregeak mezua igorri zien «berlindar maiteei, Prusiako herritar maiteei», odol jario hura eten zezaten. Baina deia alferrikakoa izan zen, eta iraultzaileek lortu zuten soldaduak kale batzuetatik kanporatzea. Martxoaren 19an, goizean, Erregeak armada erretiratu behar izan zuen. Barrikadetan hildakoak Errege Jauregiaren aurrera eroan zituztenean, erregea balkoira irten zen. Herritarrek gorpuen aurrean kapela eranzteko eskatu zioten, eta hala egin zuen berak, umiliaturik.
Barrikadetan ibilitako langileek ezer gutxi atera zuten gertaera hartatik. Burgesiako alde liberalenek nahikoa iritzi zioten gobernu berrian bi ministro liberal izateari, Ludolf Camphausen eta David Hansemann. Iraultzaileek hauteskunde orokor eta zuzenekoak galdatu zituztenean, liberal moderatuek, matxinatuen erradikalismoaren beldurrez, eskatu zioten erregeari armada itzul zedin, erreboltaren arriskua saihesteko. Tropak behar bezala prestaturik itzuli ziren.
Porpol
Konpainia
DENOK Antzerki-produkzioaren Kooperatiba historikoa desegin zenean sortu zuten hartan aritutako antzezle batzuek.
Ikuskizunak ekoizteaz eta banatzeaz gain, prestakuntzako eta kudeaketako lanak ere egiten ditu. Nabarmendu beharra dagu Vitoria-Gasteizko Arte Eszenikoen Tailerrean egiten duen lana. Lan horren arabera, Arabako Foru Aldundiaren Kultura Sailaren babesarekin eta Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailaren laguntzarekin, Vitoria-Gasteizen maila eta adin ezberdineko pertsonentzako prestakuntza-lanak eskaintzen ditu.
Proiektu bereziak
Araiako Umore Antzerki Jaialdia antolatzen du urtero. 1994an sortu zen eta Araiako Antzerki Taldearekin batera egiten du lan. Kalean zein aretoetan izaten dira antzerkiak eta 2000 urtetik aurrera Arabako beste herri batzuetara ere zabaldu dituzte kale antzerkiak. 2007an esate baterako Araian egindajko 13 saioez gain beste 29 saio egin zituzten 13 herritan.
2001 urtetik aurrera Aguraingo Harresi Aretoaren programazioa ere antolatzen du.
Banukasitarrak
Leinuaren jatorria
Alfontso III.a Leongoak ere aipatzen du bere kroniketan, Musa "naziotasunez godoa, baina erlijioz musulmana" zela.
Ibn Haznen arabera, arabiarrek iberiar penintsularen konkistaren urteetan Frankoen Goiko Marka deritzoten eskualdeko konde batek, Qasi izenekoak, Musa eta Tariq emirren tropa musulmanak lagundu zituen, 713. eta 714. urteen artean. Siriara joan omen zen. Bidaia haren helburua kondea Damaskoko kalifa zen al-Walid-i bere menpekotasuna aurrez aurre aldarrikatzea eta zin egitea izan zen. Datu interesgarri hau Ibn al-Quiiya-k berrezten du, esaten duenean Musa Ibn Musaren arbaso batek al-Walid kalifarekin basailutza loturak egin zituela Islama bere babespean onartu zuelako.
Cassius kondea Islamera 714an bihurtu zen, era horretan omeiarren mawali (basailu) bihurtua. Hau dela eta, omeiarrek Hispania konkistatu zutenean, bere lurrak eta botere politikoa mantendu zuen, Banū Qāsī arabierazko abizena hartuz. Ibn Hazm-ek bidaia honi garrantzi handia ematen dio, zeren eta horrela bai Qasik, bai haren lehendabiziko ondorengoek, omeiarren mawali edo "basailuen" titulua izan zuten, eta horregatik geroztik al-Andalusen musulmanen artean piztu ziren gatazketan, eurek beti mudarien aldeko hautua egin zuten alderdi Yemendarraren aurka.
Hori zela eta, Cassius kondeak Asturiasekin muga gordetzea lortu zuen eta Al Andalus musulmana finkatu eta erakundetu zenean, printzerri autonomoa sortu zuten, Banukasitar leinuaren menpe, Ebro garaiko eskualdean: egungo Errioxako ekialdean eta Nafarroa Garaiko hegoaldean.
Times Square
Times Square Manhattaneko (New York) kale-gurutze nagusi bat da, Broadway-k eta Zazpigarren Hiribideak elkar gurutzatzen duten puntuan kokatua, eta West 42nd Street-etik West 47th Street-eraino hartzen du.
Banukasitarrak
Leinuaren jatorria
Cassius kondearen bilakaerak bere oinordekoak, Banukasitar leinua, muwalludun bihurtu zuen, Ebroko musulman gehienak bezala. Nahiz eta bere jatorria, Ibn al-Qutiyyak azaldu zuen bezala, genealogia zintzo batetik hartua baino omeiar garaiko irabazi faltsuzkoak izan, nahikoa zen konkista garaietan.
Banukasitarrak, islamera bihurtutako eliteko beste familiak bezala, arabiar-islamiar tribu edo klan gisa antolatu ziren. Banukasitarrek, kanpokoen menpe geratu beharrean, bertako erregimen musulman bat sortu zuten, eta oraindik paganismoaren eragin handia zuten iparralderagoko euskaldunekin harreman oro har adiskidetsuak izan zituzten bi mendez.
Times Square
Lehen Longacre Square zeukan izena, eta bere gaur egungo izena 1904ko apirilean hartu zuen, The New York Times egunkariaren bulegoak bertako eraikin batean kokatuta zeudelako.
Banukasitarrak
Leinuaren jatorria
Geroztik, 788. urte arte, ezer gutxi azaltzen da Banukasitarrei buruz idatzi zaharretan, dena den Ibn Hazm arabiar historialariak esaten zuen Cassius kondearen semeak Fortun, Abu Tahir, Abu Salama, Yunus eta Yahya izan zirela. Banukasitar leinua zuzenean Fortunengandik —Cassius kondearen seme nagusiarengandik— zetorren. Agerian geratzen da Cassius kondearen seme nagusia izen kristau eta piriniarra izatea, Fortun. Honek agerian uzten du klanaren harreman estua mundu euskaldun piriniarrarekin.
Times Square
1930eko Depresio Handiaz geroztik, auzune arriskutsutzat jo zuten. 1960ko hamarkadatik 1990eko hamarkadaren hasierara arte, bertan kokaturiko ikuskizun pornografikoak zirela-eta, narraskeria- eta likiskeria-kutsua izan zuen. 1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Rudolph Giuliani alkateak inguru hori guztia "garbitzeko" ekimen bat aurrera eraman zuen, segurtasuna handituz eta turistak erakartzeko moduko jarduerak eta establezimendu garestiak irekiz. Eraldakuntza horren alde daudenek diote auzoa orain seguruagoa eta garbiagoa dela. Kritikoek esaten dute, ordea, aldaketa horiek Times Squareren nortasuna urardotu edo "disneyfikatu" egin dutela.
Times Square munduko plazarik ezagunenetarikoa eta bizienetakoa da, bere trafiko burrunbatsuarekin eta jendearen presakako joan-etorriekin.
Banukasitarrak
Banukasitarren hasiera
Banukasitarrak izenez baino ez ziren musulmanak eta Islamarekiko bere atxikimendua uste sendoa baino onura zen. Banukasitarren alabak normalean kristau euskal handikiekin ezkontzen zituzten eta alderantziz. Adibidez, Musa ibn Musa Banukasitar gobernadorearen ama Eneko Arista Iruñeko erregearen arreba zen. Era berean, Ibn Hazm arabiar historialariaren arabera, Fruela II.a Leongoak, Alfontso III.a Asturiaskoaren semea, Urraka izeneko Banukasitarra ezkondu zuen, antza denez islametik kristautua.
Times Square
Times Square ezaguna da:
Banukasitarrak
Banukasitarren hasiera
Banukasitarrak kontrolatzeko omeiarrek erabiltzen zuten bidea kalifak eskualdera bidalitako zigor-espedizio militarrarena zen. Esate baterako, 882an Mohamed I.ak Zaragozaren aurkako armada bidali zuen, Banukasitarren Ismail gobernatzen ari zela. Hala ere, omeiarrek bidalitako armadek inoiz ez zuten Ebroko botereen oreka aldatu. Hitz gutxitan, Ebro haranak beti izan zuen zenbait autonomia Kordobako gobernu zentraletik.
Banukasitar buruzagi batek Iruñea gobernatu zuen VIII. mendeko bukaeran, ziur asko 781eko Kordobako musulmanen Nafarroako konkista zela eta. Hala ere, Banukasitarren boterea Iruñean laster frankoen aldeko alderdi batek ordezkatua zen. Baina bata zein bestea bertoko nafar oligarka nagusiak garaituak ziren eta bera, Eneko Arista, lehendabiziko Iruñeko errege bihurtu zen.
Banukasitarren boterearen gailurra
VIII. mendeko bukaeran, leinuak Tuteran finkatu zuen bere hiriburua, eta Kordobako omeiar emirren eta karolingiarren menpekotzatik alde egitea lortu zuen. Beren burua bisigodoen aristokraziaren oinordekotzat zuten Al-Andalusko beste leinuek bezala, Banukasitarrak ez zuten inoiz erabateko onarpenik lortu arabiar klase agintariarengandik.
Tutera hiriburu izanda, Banukasitarrek gobernatu zituzten Erriberri, Huesca, Arnedo, Tarazona, Borja, Lleida, Toledo, Zaragoza eta, ziur asko, Ejea. Banukasitarren erresuma autonomoa Iruñeko Erresumako elkarkide garrantzitsua zen, biek elkarren laguntza behar zuten inguruko musulman eta kristau erresumen aurka. Horrela, Banukasitarrek eta Iruñeko Erresumako armadak frankoei irabazi zieten Orreagako guduan (824).
Hala ere, euskal emirerri txikiak etsaiak zituen alde askotatik. Inoiz lortu ez zuten arren, frankoak behin eta berriz saiatu ziren mendebaldeko Pirinioak kontrolpean izaten. Larriagoa izan zen Asturiasko Erresumaren mehatxua, beti ekialdeari jardun baitzuen; eta, hegoaldean, Kordobako kaliferria beti mugak kontrolatzeko ahaleginean zebilen.
Musa ibn Musa eta Eneko Aristak indarrak batu zituzten 843an Abd Al-Rahmanen komandante bat harrapatzeko, baina Kordobako erantzun militarra gogorra zen. Emirrek berak zuzenduta, aliatuen porrota eta esklabo asko hartzea suposatu zituen Iruñetik gertu. 844ko bigarren mendekuzko espedizioak oraindik gogorragoa izan zen, Enekoren anaia bat hil zuten eta. Hala ere, Banukasitarrek, iruindarren laguntzari esker, kordobatarren aurkako bertze bi espedizio burutu zituzten 847 eta 850ean.
Albeldako gudua izenekoa 851an Albelda de Ireguan Banukasitarren buruzagia eta Kordobako emirerripean Tuterako gobernadorea zen Musa ibn Musak zuzendutako armada musulmana eta, baliteke Asturiasko Erresumaren aliatuak ziren franko eta gaskoiarren arteko gudua izan zen. Banukasitarrek, ziur asko erasotzaileak zirenek, garaipena erdietsi zuten. Generalki gudua Ordoño I.a Asturiaskoak euskaldunen matxinada gelditzeko kanpainan barne kokatu dute eta zenbait buruzagi gaskoi eta frankoen harrapaketarekin ere lotu dute.
Banukasitar buruzagia Musa ibn Musak hain harro zegoen bere botereaz non, Alfontso III.aren Kronikaren arabera, "Espainiako hirugarren errege" ezizena hartu baitzuen. Mendebalderantz bere lurraldea hedatzeko bere handinahikeriak guda sortu zuen Ordoño I.arekin, 859an irabazi zuena.
Laturce mendiko gudua edo Bigarren Albeldako gudua testuinguru honetan kokatzen da. 859an Albelda de Ireguatik gertu dagoen Laturce mendian Banukasitarren buruzagia eta Borja, Tarazona, Terrer eta Tuterako jauna zen Musa ibn Musaren armadak Asturiasko erregea zen Ordoño I.ak zuzendutako armadarekin talka egin zuen. Musulmanen beste garaipen bat izan zen.
Rosay (Jura)
Rosay Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Banukasitarrak
Banukasitarren boterearen gailurra
Hala ere, Musa ibn Musa hiru urte geroago hil zen eta bere oinordekoak nahiago zuen asturiarrekin elkarlanean aritzea Kordobako omeiar erregimenarekin baino. 859ko Musa ibn Musaren porrotak Iruñeko Erresuma bere aliatua kordobatarren mehatxuen kontra zaurkor utzi zuen. 860an, Mohamed I.ak zuzendutako espedizio batek Nafarroan sartu eta Fortun Gartzia oinordekoa harrapatu zuten, hurrengo 20 urteetan Kordoban gatibu hartua.
Rosay (Jura)
Biztanleria
2007an Rosay udalerrian erroldatutako biztanleak 131 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Banukasitarrak
Banukasitarren boterearen gailurra
Gertakari haiek Banukasitarren nahiz Iruñeko Erresumaren boterea ahuldu zuten 860ko hamarkadan, baina 870eko hamarkadaren hasieran berriro bizkortu zen. 872an, Musa ibn Musa ren lau semeek boterea berreskuratu zuten Banukasitarrentzat iparraldeko Nafarroako herri nagusietan, Zaragozan, Tarazonan, Huescan, Lleidan eta Tuteran.
Rosay (Jura)
Etxebizitza
2007an 87 etxebizitza zeuden, 59 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 82 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 59 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Banukasitarrak
Banukasitarren boterearen gailurra
873an Kordobako emirrak Huesca berreskuratu arren, Banukasitarrak ez ziren inguruko eskualdetik irtenaraziak. Hori zela eta, Kordobako emirrak ia urtero bidali zuen espedizio bat Ebro haranera, Iruñeko barrutiak tartean. Baina ez kristauen hiria ez Banukasitarren gotorlekuak ziren kordobarren eskuetan jausi.
World Rugby Museum
Historia
1996. urtean ireki zituen ateak Londres mendebaldeko Richmond upon Thames udalerrian The Museum of Rugby izenarekin. 2007an gaur egungo izena eman zioten eta hainbat berriztatze lanen ondoren berriz ireki zen 2018ko otsailean.
Banukasitarrak
Banukasitarren boterearen gailurra
855ean, Mohamed I.a Kordobako emirrak Toledo konkistatu zuen, baina kontrolak ez zuen luzaroko iraun, laster Musa ibn Musa izeneko Banukasitar gobernadoreak boterea berreskuratu baitzuen.
Cellorigoko gudua delakoa jadanik desagertutako Cellorigoko gaztelua kontrolatzeko 882 eta 883 urteetan eman zen. Mohamed ibn Lopek Al Mundir Kordobakoa emirrarekin bat egin zuen. Honek Zaragoza hartzeko espedizioa prestatu zuen Ebro haranean. Bidean Errioxa konkistatu zuten Zaragozako wali Ismail ibn Musa eta Tuterako wali Fortun ibn Musa (Mohamed ibn Loperen osabak zirenak) jabeak zituela.
Cellorigo rat heltzean, gaztelua hartu nahi zuten, gertuko Obarenes mendiak zeharkatzeko pasabideetako bat defendatzen zuelako. Gaztelua Bela Ximenez Arabako kondeak defenditu zuen. Guduan bi armadek hildako asko izan zuten, eta, musulmanek ez zuten lortu gaztelua hartzea. Al-Mundirrek amore eman eta Pancorborantz jo zuen, beste pasabide baten bila. Bertan beste gudua izan eta berriro hildako asko izan ondoren, amore eman zuen.
Bi porrota izan ondoren, Alfontso III.a Asturiaskoak Diego Porcelos eta Belari Mohamed ibn Lope jazartzea eskatu zien. Banukasitarrak, gorriak ikusi ondoren, Alfontsori bake-akordioa eskatu zion; ez zuen lortu, ordea.
Leinuaren azken urteak
Hurrengo urteetan zehar, Banukasitarrek Kordobarekiko leialtasuna baino ez zuten erakutsi, baina 882an Mohamed I.a Kordobako emirrak armada bat bidali zuen Banukasitarren kontra, Hashim ibn Abd al-Azizek gidatutakoa. Mohamed ibn Lopek (ziur asko Musa ibn Musaren loba) Hashim borrokatzear zegoela ustez aldatu eta elkarrekin asturiarren aurka, orain Alfontso III.ak gidatuak, borrokatzeko sinestarazi zion Hashimi. Hala ere, lehenengo harremanek egoera korapilatu zuten. Hashimek ez zuen Alfontso zirikatu nahi, honek bere seme gatibu baitzuen. Hashim berak Ismail ibn Mohamed zuen gatibu, Mohamed ibn Loperen semea eta bai gatibu bai beste opariak bidali zituen Alfontsori bere semea berreskuratzeko. Bestetik, Toledoren kontrola Mohamed I.a eta Banukasitarren artean banatu zen 920 arte.
Banukasitarrek eta Iruñeko Erresumak bere erantzuna bien mehatxuan oinarritu eta Asturiasko Erresuma aliatu zuten. Alfontso III.aren seme bat, Ordoño II.a izango zena, Banukasitarren gorteetako batera bidalia zen han hazia izateko, ziur asko Mohamed ibn Lopearena, leinuaren buruzagi bihurtu baitzen 870eko hamarkadaren erdian.
World Rugby Museum
Bildumak
Mundu guztiko errugbiari loturiko 25.000 objetu, 7.000 artxibo eta 7.000-8.000 argazki ditu. Rugby Football Union (RFU) bilduma, Harry Langtonen bilduma eta RFU artxiboa biltzen ditu.
Banukasitarrak
Leinuaren azken urteak
Hala ere, Banukasitarren eta haien aliatuen arteko tratu zaharra 880ko hamarkadan hautsi zen. Mohamed ibn Loperi ederra izan zaio Kordobako emirrekin elkartasuna berritzea eta Zaragoza omeiarren eskuetan utzi zuen. Kontraprestazio giza, Tutera eta Tarazonako omeiar gobernadore izendatu zioten. Sorberria zen leinua, Tuiibiak Zaragoza eta Calatayudeko jaun bihurtu ziren eta honek Banukasitarren boterea Ebro haranean zatikatzea ez ezik gatazkak ere sortu zituen. Gainera, iruindarrek eta asturiarrek espedizioak egin zituzten. Mohamed ibn Lope 898an hil zen Zaragoza setiatzen ari zela, eta kristau erregeak saiatu zuten bere lurraldeak kontrolatzea.
World Rugby Museum
Bildumak
Elementu izarrak honako hauek dira:
Rosay (Jura)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 90 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 53 lanean zeuden (29 gizon eta 24 emakume) eta 9 langabezian zeuden (4 gizon eta 5 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Banukasitarrak
Leinuaren azken urteak
905ean, Antso Gartzesek sortutako leinua berria hartu zuen Iruñeko Erresumako kontrola. Antsok bere printzerria Frantzia edo Asturias-Leon bezalako kristau estatu subirano izatea nahi zuen. Hori zela eta, aurrekoek ez bezala, Pampilonensium Rex ("Iruindarren Erregea") titulua hartu eta behin betiko bukatu zuen Banukasitarrekin izandako elkartasuna. Alfontso II.al, Fortun Gartzia aurka zuena, Tarazonatik gertu Lope ibn Mohamedek (Mohamed ibn Loperen semea) irabazia zen 899an. Asturiasko Erresumak berriro saiatu zuen garaiko Ebro okupatzea 904an. Lope ibn Mohamedek 907an saiatu zuen Iruñea hartzea eta Ebro harenean Banukasitarren kontrola berreskuratzea ere lortu zuen. Tamalez, Antso Gartzesek prestatutako lakio batean erori eta hil zen.
A Guide to Recognizing Your Saints
A Guide to Recognizing Your Saints (euskaraz Zure Santuak Ezagutzeko Gida), 2006ko Dito Montiel estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Dito Montiel berak 2003an idatzitako izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Robert Downey Jr., Shia LaBeouf, Rosario Dawson, Melonie Diaz, Eric Roberts, Channing Tatum, Chazz Palminteri eta Dianne Wiest aktoreek antzeztu zuten.
Banukasitarrak
Leinuaren azken urteak
Nafarroa eta Aragoiko Alfontso I.ak Tutera konkistatu zuen 1115ean. Bertako musulman eta judu elkarteak nafarrek babespean bizi ziren Gaztelak Nafarroa inbaditu (1512-22) eta inkisizioak ihes egitera edo kristautzera bultzatu zituen arte.
A Guide to Recognizing Your Saints
Argumentua
1986, New York hiria, Queens barrutiko Astoria auzoa gazteak hazitzeko leku latza da. Nerabeek eguna elkarren artean borrokatuz igarotzen dute, batez ere puertorikotarrak italiarren aurka. Bestalde, hormonak dantzan dabiltz, labanak edozein aitzakiagatik ateratzen dira eta drogek espetxera, edo oraindik eta okerrago, hilerrira eraman zaitzakete. Dito Montiel (Shia LaBeouf / Robert Downey Jr.) gizasemea Astorian hazi izan zen, bertara itzuli eta harentzat auzoko zikina bakoitzak bere istorio bat du.
Banukasitarrak
Nafarroako musulmanen iraupena, Nafarroako erregeen babespean: Banukasitarren ondorengoak
Lehen ikusi denez, musulmanak nagusi izan ziren urteetan Ebroko haranan. Alfontso I.a k Tutera hiria hartzerakoan, nafarroar eta aragoar kristauak gutxiengo bat ziren, urte gutxiren buruan ordea egoera erabat aldatu zen eta musulmanak gutxienengo bat izatera pasatu ziren. Tuterako errenditze agiria 1119ko otsailaren 25koa bertan bizitzeko baldintza berriak ekarriko ditu nafar mairuentzat. Erlijio, jabetza eta justiziarako eskubideak gordeko dituzte, baina esate baterako Konkista eta gero musulmanek Tuterako hiri barnea utzi behar izan zuten, Queiles errekako beste bazterrean jartzeko.
Oro har, "Nafar mairuek" erlijio islamikoari atxikimendua mantendu zioten konkista eta gero, horretarako Nafarroako erregearen babesa zutelako. Erriberako herri eta hirien lur jabe izandako "Nafar mairuak" XIII. mendetik XV. menderaino talde txikiak osatuz bizi ziren Nafarroan. Nafarroako erregeak XII. mendean "Mairuen Forua" delakoa eman zien beraien komunitate bizitza antolatzeko. Iberiar Penintsulako gainerako komunitate musulmanekin konparatuz, Nafarroakoa oso iparraldean zegoen, eta besteengandik nolabait isolatuta.
Idatzitako agiria izan zen, eta erlijio zein administratzeko askatasuna ematen zien. Nafarroako errege berri bakoitzak bermatzen zien agiri edo foru hori. Haren truke Nafar mairuek "Petxa" edo zerga bat ordaintzen zioten Erregearen Altxortegiari. XII. mendetik aurrera urteroko 280 liberakoa, aldaketarik gabe. Ordainketa hau, talde ordainketa bat zen, eta haren truke beraien meskitak eta kultu erlijiosoa mantendu ahal izan zuten. Baita beraien agintari propioak, jabego eskubideak zein ekonomia jarduerak.
Tuterako alfaki izenekoa zuten guztien buru, eta haren ardurapean zeuden Kortes, Monteagudo eta Erriberako beste zenbait musulmanen komunitate.
Hala ere, nafar musulman gehienak Tutera hirian bizi ziren, hiriko mendebalean. Esan bezala, Tuterako alfakia zen guztien buru. Meskitak eta koran-eskolak zuzentzeaz gain, kristauak, musulmanak eta juduak aurrez aurre jartzen zituzten auzietan arduradun nagusia zen.
Rosay (Jura)
Diru sarrerak
2009an Rosay udalerrian 60 unitate fiskal zeuden, 134,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.205 euro zen.
Banukasitarrak
Nafarroako musulmanen iraupena, Nafarroako erregeen babespean: Banukasitarren ondorengoak
Erregearen aginduen berri ematen zien bere komunitateko kidei eta aldi berean musulmanen eskari eta kexuen berri Erregeari helarazten zizkion.
World Rugby Museum
Bildumak
Errugbi artxiboak kirolhonen inguruko liburuak, partida-programak, aktak eta kluben historiak biltzen ditu. Aipagarrienak honako hauek dira:
Erakusketak
Erakusketa ibiltariak ere izaten ditu museoak. Aipagarrienak honako hauek izan dira:
Ophidiidae
Ophidiidae arrain ofidiformeen familia da.
Errege
Monarka kontzeptua ez da guztiz berdina, ohituraz beste titulu batzuk ere badira horren barruan, hala nola enperadoreak, sultanak, emirrak eta beste.
Gramatika oharra
Errege hitzak, zentzu bereziarekin, eskuin edo ezker osagarririk ez duenean, garai eta euskalki guztietan --gutxienez XIX. mendearen amaieraraino-- erabilerarik ohikoena, artikulurik gabe:. Adibidez: Errege espantatu zen.
Rosay (Jura)
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa batena zen.
2000. urtean Rosay udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lowertown-by-Helston
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Sithney parrokian.
Banukasitarrak
Nafarroako musulmanen iraupena, Nafarroako erregeen babespean: Banukasitarren ondorengoak
Arabieraz idazten zekien (agian komunitatean zekien bakarra edota bakarranetarikoa izango zen), eta horregatik ere inguruko musulmanentzat notario lanak ere egiten zituen. Kontuan hartu behar da Nafarroako musulmanak, Valentziakoak zein Granadakoak ez bezala, nafar-aragoieraz eta euskaraz egiten zutela, hau da, bertako hizkuntzez.
Mende oso baten zehar, Alpemi familiakoak izan ziren alfaki Nafarroan. Muza, Ali, Audoramen (Abd ar-Rhaman) eta Cahet izeneko alfakiak azaltzen zaizkigu garai hartan. Gerora, XIV. mendearen bukaeran, Karlos II.a Nafarroakoak Tuterako azoka musulmanaren zergak biltzeko ardura komunitateko Zalmendina izenekoari agindu zion. Karlos III.a bere aldetik, 1392. urtean, alkait edo hiriko musulmanen polizi buruaren kargua sortu zuen. Kargu honen ardura Serrano familia musulmanaren eskuan utzi zuen.
Nafarroako musulmanen ofizioak eta ohiturak
Nafarroako musulman gehienek mahastizainak ziren, eta ezin esan ardoa edaten ez zutenik, nahiz eta beraien erlijioa, hasiera batean, halakorik debekatu. Tuterako musulmanek onibarrak zeuzkaten hiri inguru zein alboko herrietan. Etxeak, esan bezala mahastiak, galsoroak, baratzak, kalamu-sailak eta azienda-taldeak. Queiles ibai ertzeko mairuen auzoan, aroztegiak eta errotak zeuzkaten. Zapatari trebeak ziren, eta larrua ontzen bazekiten. Larruzko zein espartzuzko espartinak egiten zituzten, eta errementari lanak egiten zituzten ere, baita metalekin egindako beste zenbait artisau lanak. Burdina zein beste metalak maisuki lantzen zituzten. Tutera hirian kontzak, sarrailak, giltzak eta esate baterako gazteluko ateen burdineria beraiek egiten zituzten.
Tuterako musulmanak erregearen babespean zeuden eta erregea berak lan asko ematen zien. Karlos II.ak eta gero Karlos III.ak beraien gaztelu eta gotorlekuak sendotzeko lanak agindu zizkieten. Zaragozako Zalema izeneko handiki batek, bere zigilua hornitzen ilargi-erdi eta izarrak zeuzkana, lan haien ardura bereganatu zuen eta errege-altxorzainak puntualki ordaintzen zion. Zalema honek bideratzen zituen Tuterako eta inguruko gaztelu eta gotorleku gehienen konpontze eta eraikitze lanak, eta horretarako bere komunitateko musulmanak horretan lanean jartzen zituen. soldataren truke harriak lantzen zituzten hormak egiteko, karobiak egin, egur lanak, soroetan aritu, teilatuak konpondu eta bereziki burdingintzan aritzen ziren, lantegi hauetan benetako maisu baitziren. Oro har nafar musulmanek gerlak eta lan publikoak txirotasunetik apur bat burua altxatzeko bidetzat izan zuten. Nafar musulmanak monogamoak izaten ohi ziren, baina ez dago esaterik horrela zela nahita edo beste erremediorik ez zutelako. Une batzuetan emazterik gabeko gizonezko kopuru adierazgarria zegoen, eta horrek nolabaiteko emakume musulmanen eskasia adierazi dezake. Beraien artean emakumeek hitz egiteko eta erabakiak hartzeko nahiko askatasun zeukaten. Musulman emakumeek familiako eta komunitateen bizitzan nortasun handia zuten. Gauzak horrela, maileguak eskatu eta etxeko jeneroak, etxeak eta lurrak beraien aldetik saltzen zituzten, esate baterako. Errentak ere jasotzeko gai ziren beraien lege antolamendua zela eta. Gauzak horrela, senar emazte musulmanak gainerako nafar senar-emazteak bezalakoak ziren.
Bitxia da nafar mairuen arteko hilketa kasuetan ere, Nafarroako erregeak nekez ezartzen zituela heriotza zigorra musulmanei, oso gutxi zirelako eta "zaindu" nahi zituelako, baina 25-50 liberako isunak ezartzen zizkien errudunei. Hauek ordaintzeko sosik ez zutenean, ihes egiten zuten batzuetan eta Aragoiko Taustera zein Gaztelako Agredako komunitate musulmanetan babesten ziren "barealdi" etorri edota beraientzako nolabaiteko konponbidea lortu arte.