cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kra-dai hizkuntzak
Kra-dai edo tai-kadai hizkuntzak Asiako hego-ekialdeko hizkuntzen familia bat dira. Garai batean, hizkuntza sino-tibetarren zatitzat hartzen ziren, eta gaur egun familia independentetzat hartzen dituzte hizkuntzalari gehienek. Austronesiar hizkuntzekin harremana espekulatu da, eta talde austrikoarraren kide izatea ere proposatu da.
Kra-dai hizkuntzak Txinako hegoaldean sortu ziren, taldeko azpifamilia gehienen bizilekuan. Tai hizkuntzetako hiztunak Asiako hego-ekialderantz joan ziren garai historikoetan, geroago Thailandia eta Laos bihurtuko ziren nazioak sortuz.
Brain Age: Train Your Brain in Minutes a Day!
Ryuta Kawashimaren neurozientzialariaren lanetan oinarrituta, Jokoan zehar, jokalariak doktorearen aurpegia aurkitzen du, jokoaren ariketetan aholkulari bezala aritzen dena, aholkuak emanez eta bakoitzaren funtzioa eta garapena azalduz.
Marhaň
Marhaň Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 10,40 km²ko azalera du eta 966 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1277. urtekoa da.
Pornokratès
'Pornokrates', Pornokratès, La dame au cochon, edo Emakumea zerri batekin Félicien Rops margolari belgiarrak 1878an egin zuen margolana da. Oso lan sinbolikoa da. Gaur egun Belgikako Namur hirian dagoen Félicien Rops museoan dago jasota. Lanaren lehen jabeetako bat Edmond Picard legelari belgikar eta arte bildumagilea izan zen. Ropsek Pornocratès 1886an erakutsi zuenean haserre eta eskandalua eragin zuen, bereziki bere taldea zen Les XX zirkuluaren aldetik.
Namurren gordetzen den lanak 75 zm-ko altuera eta 48 zm-ko zabalera du, paper gaineko pastelean nabarmendutako gouachean eta akuarelan egina. Obraren erreprodukzioak (Aguafuerte, heliograbatua eta urkolorea, batzuetan koloreztatuak) beste museo batzuetako bildumetan gordetzen dira, hala nola LACMAn, Mendebaldeko Artearen Museo Nazionalean eta Amsterdamgo Rijksmuseumen.
Deskribapena
Margolan hau Ropsen lanik ezagunena da. Garai hartan artistak 45 urte zituen eta Parisen bizi zen Léontine eta Aurélie Duluc ahizpekin batera, biak baitziren bere maitaleak eta bere seme-alaben amak. Lanaren izenburua "Fornikazioaren gobernaria" bezala itzul daiteke. Bere garaiko korrespondentziaren arabera, Ropsek pintura hau sortu zuen "gehiegi berotutako apartamentu batean, usain ezberdinez betea, non opopanaxak eta cyclamenak sukar eroale txiki bat eman zidaten ekoizpenerantz edo baita ugalketarantz ere". Lanak emakume bat irudikatzen du, txerri bat uhal batetik daramala, ezkerreko aldetik ikusita. Emakumea, ziurrenik kortesana, ia biluzik dago, bitxiak (lepokoa, eskumuturrekoak eta belarritakoak), zetazko eskularru beltz pare bat, begietan benda bat, lumadun kapela bat, galtzerdiak eta zapata beltzak, eta urre koloreko zetazko zerrenda urdin bat izan ezik; osagai horiek biluztasuna nabarmentzen dute. Txerriaren gainetik, hiru putti hegaldun hegan doaz, hunkituta edo izututa. Ropsek "Hiru maitasun – antzinako amodioak – malkotan desagertzen dira" gisa definitu zien.
Lanaren esanahia
Lanaren interpretazio bat baino gehiago dago, gehienak nahiko matxistak. Emakumea emakume boteretsu bat bezala ikus daiteke, txerriak zuzendua, gizonaren irudi bat bezala ikus daitekeena, emakumeak kontrolatzen duen egoera basati, meneko eta ezjakin batean. Txerria luxuaren alegoria bat bezala ere ikus daiteke, edo deabruaren animalia bat bezala, fornikazioaren sinboloa, emakumea itsutasunera daramana. Nolanahi ere, Ropsen lanak XIX. mende amaierako dekadentismoaren emakumearen ikuspegia irudikatzen du: "sexualki gero eta asertiboagoa, krudela eta limurtzailea zen zorigaiztoko emakumea".
Emakumea eta txerria marmolezko pisu baten gainean dabiltza, alboko friso batekin, arteen lau alegoria deskribatzen: Eskultura, Musika, Poesia eta Pintura. Arte ederrak grisaillan agertzen dira, gizonezko irudi klasikoak bailiran, etsipenez begira eserita dauden gazteak. Hori artearen sentsualitatearen eta erotismoaren garaipen gisa interpreta daiteke, Ropsek eta dekadente mugimenduaren garaikideek sortu zutena, garaiko arte akademizistaren asperdurarekin kontrastean.
Izenburuak pornokrazia kontzeptua ere aipa dezake, X. mendearen lehen erdiko Aitasantutzaren Historian Aita santuek familia aristokratiko ustel baten, Theophylactitarren, eragin handia izan zuten aldia. Pierre-Joseph Proudhonek La Pornocratie ou les femmes dans les temps modernes izeneko tratatu antifeminista argitaratu zuen 1875ean, Ropsek Pornocratès lana egin baino hiru urte lehenago.
Cyclopteropsis jordani
Cyclopteropsis jordani Cyclopteropsis generoko animalia da. Arrainen barruko Cyclopteridae familian sailkatzen da.
Scorpaenopsis barbata
Scorpaenopsis barbata Scorpaenopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Scorpaenidae familian sailkatzen da.
Pimephales tenellus
Pimephales tenellus Pimephales generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Harris
Harris (Eskoziako gaeleraz Na Hearadh) Eskoziako ipar-mendebaldean dagoen Kanpoko Hebridak uhartediko uharte bat da. 19,84 km2-ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 1.984 biztanle zituen. Bertako herririk populatuena Tarbert da, aldiz punturik garaiena Clisham mendian dago. Harris uharteko pertsona bati gaeleraz Hearach deitu ohi zaio.
Harris uhartea izenarekin Lewis eta Harris uhartearen eremu menditsuena deitu ohi da, aldiz, Lewis eremu lauena delarik.
Corona Borealis
Corona Borealis edo Ipar Koroa —Corona Borealis— ipar hemisferioko konstelazio txiki bat da, bere izar nagusiek zirkuluerdi-formako arku bat eratzen dutelarik. 88 konstelazio modernoetako bat da, eta Ptolomeok zerrendatutako 48 konstelazioetako bat ere izan zen, honi, koroa deitu egin ziona. Borealis hitza, ondoren gehitu zioten, hegoaldeko Corona Australis aurkitzean.
Corona Borealisek ez du lehen magnitudeko izarrik. Bere izarrik distiratsuena α Coronae Borealis (Alphecca edo Gemma ere deitua) +2,22ko magnitude bisuala duen izar bitar espektroskopikoa da. Izarraren bi osagaiak A0V motako sekuentzia nagusiko izar zuri bat eta eguzkia baino hotzagoa den G5V motako nano hori bat dira. Bien arteko batez besteko tartea 0,20 UA da, eta orbita-periodoa 17,36 egunekoa da. Alphecca Ursa Maiorreko Izarren Elkarteko kide lausotzat hartzen da.
Oconee konderria (Hego Carolina)
Oconee konderria (Oconee County) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Walhalla da. 2010eko zentsuaren arabera 74,273 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Oconee konderriak 174,439 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,219 ura dira. Beste 16,222 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 42,58 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 74,273 pertsonetatik 67,156 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3,349 dira. 5,550 beltzak edo afroamerikarrak. 152 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 421 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 945 pertsonek kokatzen zuten.
Anna Freixas
Anna Freixas Farré (Bartzelona 1946ko uztailaren 21a, ) Kataluniako idazle feminista eta unibertsitateko irakasle ohia da. Aipatzekoa da ''Mujer y envejecimiento. Aspectos psicosociales'' entsegua, La Caixa Fundazioak ematen duen Rogeli Duocastella Gizarte Zientzietan saria jaso zuena 1993an.
Nekola
Nekola Ibargoiti udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
1366. urtean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ibargoitiko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak nekolarrak ziren. Ez dakigu non dagoen.
Geografia
Nekola Ibargoiti ibarran dago.
Inguru naturala eta kokapena
Ibargoiti udalerria Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-2420 errepideak eta A-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Idotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga eta Izko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.
Klima eta landaredia
Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira, uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak baina Nafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.
Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzen Izko eta Itzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera, Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen eta XX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.
Estazio meteorologikoak
Ibargoitin dagoen Elo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..
Historia
Orreagako Andre Mariaren Kolegiatakoa zen XIII. mendearen hasieratik, eta Jerusalemgo San Joan Ospitalekoek, mende beraren erdialdetik, lursailak izan zituzten. Elori erantsita dago 1268ko Rediezmoaren Liburuan. Handik gutxira despopulatu bide zen. Dirudienez, San Pedro parrokia zaharrak ermita gisa iraun zuen XIX. mendean.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Jozef Israëls
Jozef Israëls (Groningen, 1824ko urtarrilaren 27a - Scheveningen, 1911ko abuztuaren 12a) Hagako Eskolako herbeheretar margolaria izan zen.
Paisaia-margolarien Hagako Eskolako kide eta XX. mendearen bigarren erdiko margolari herbeheretar errespetatuenetako bat izan zen.
Gillerna
Gillerna Arabako ipar-mendebaldeko herri eta kontzeju bat da, Gorbeialdeko kuadrillakoa, Zuiako udalerrikoa. 2020an, 52 biztanle zituen.
Idotzingo jauregia
Idotzingo Armagintzako Kaporalgo jauregia Ibargoiti ibarreko Idotzin kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat izan zen.
Gillerna
Izena
Gillerna da herriaren izen ofiziala eta Euskaltzaindiak hobetsitakoa.
Garraioa
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
Idotzingo jauregia
Eraikina
Toki honetako jauregia, 1930 arte zutik egon zena, armagintzako kaporal gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Joan Atondo, Idotzingo jauna eta Kontuen Ganberaren entzulea, agramondarra izan zen Nafarroako Gerra zibiletan. Atondoko Gilerma alaba Arnal Peritz Jasokoarekin ezkondu zen, Xabierko anderea eta Santuaren amarekin. Ondoren, Cortesko markesengana eta Villahermosako duke-etxera joan zen. 1735ean mariskalak, Xabierko kondeak eta Cortesko markesak, memoriala jaso zuen, jauregia armagintzako lurmutur gisa ohar zedin Erresumako liburuetan. Arbaso noblea erakusten zuen, zeina ez baita soilik Armagintzako Kaporalgoa, baizik eta leku horretako eta inguruko bezinetatik ere petxa bihurtzen baitzaio, beste zenbait ebidentziarekin.
120 Eguzki sarosa
120 Eguzki Sarosa 18 urte eta 11 egunero errepikatzen da, 71 ebentorekin guztira. Seriea eguzki eklipse partzial batekin hasi zen 933ko maiatzaren 27an, eta 1059ko abuztuaren 11an eklipse anular batera iritsi zen. Ondoren hibridoa izan zen 3 datatan: 1510eko maiatzaren 8tik 1546ko maiatzaren 29ra eta 1564ko ekainaren 8tik aurrera eklipse totalak izan dira 2033ko martxoaren 30era arte. Ondoren eklipse partzialekin jarraituko du, 2195eko uztailaren 7ra arte. Eklipserik luzeenak 2 minutu eta 16 segundu iraun zituen, 1654ko abuztuaren 12an.
Vicente Gerbasi
Vicente Gerbasi (Canoabo, Venezuela, 1913ko ekainaren 2a - Caracas, Venezuela, 1992ko abenduaren 28a) gaztelaniazko olerkigile eta saiakera idazlea izan zen.
Viernes taldeko olerkigilerik handiena izan zen (1926-1941). Gerbasiren olerkigintzaren betetasuna bi garai desberdinetan nabarmentzen da, lehenik Mi padre, el inmigrante (1945, Nire aita, immigrantea) bere aitari eskainitako olerkian, eta Los espacios cálidos (1952, Eremu epelak) olerki-liburuan. Bi obra horietan dago bilduta Gerbasiren obraren funtsa. Bere poesiaren ezaugarri nagusia da paisaia epel eta tropikaleko elementu txikien espiritua aditzera emateko gaitasun berezia, sentikortasun eta erlijiotasunez betea, mistikoa sarritan, gizakiaren patuaren, etorkizunaren kezka ageri dela horren guztiaren atzean. Obraren hasieran paisaia distiratsu hori agertzen da, baina berehala iluntzen da giroa eta hartzen dute protagonismoa heriotzari buruzko bertsoek.
Lanak
Gerbasiren lan aipagarriak dira: Vigilia del naufragio (1937, Hondoratzearen esnaldia), Bosque doliente (1940, Baso eria), Poemas de la noche y de la tierra (1943, Gauaren eta lurraren olerkiak), Por arte del sol (1958, Eguzkiaren graziaz), Olivos de la eternidad (1961, Betikotasunaren olibondoak) eta Tirano de sombra y juego (1967, Itzalaren eta jolasaren tiranoa).
Marie Stopes
Marie Charlotte Carmichael Stopes (Edinburgh, Eskozia, 1880ko urriaren 15a- 1958ko urriaren 2a) idazle, paleobotanikari, ikertzaile, eugenizista eta emakumeen eskubideen defendatzailea izan zen. Paleontologia n egin zituen aurrerapenak oso garrantzitsuak izan ziren, fakultate horretako Manchesterreko Unibertsitateko lehen emakume akademikoa izateaz gain.
Biografia
Haren bigarren senarraren ondoan, Humphrey Verdon Roe, jaiotza kontrolaren lehen klinika fundatu zuen Britainia Handian. Stopesek Birth Control News editatu zuen.
Sexuari buruzko eskuliburua, Married Love oso eragin handikoa eta eztabaidatua izan zen. Abortuaren kontra zegoen, prebentzioa zela erreminta bakarra argumentatuz
2007ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
2007ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa herrialde hartako bederatzigarren Bertsolari Txapelketa izan zen. 2003 urteko ekitaldiaren antzera jokatyu zen eta G puntua goiburua izan zuen. Aitor Mendiluzek lortu zuen txapela, berarentzat bigarrena, oraindik inork lortu ez duena.
Ezaugarriak
2007ko ekitaldian partaiderik gehienak gazteak ziren, eta aurreko edizioko txapeldun Maialen Lujanbiok ez zuen parte hartu. Parte-hartzea inoizko handiena izan zen; eta protagonistak, 79 bertsolariekin batera, zazpi gai-jartzaileak eta 19 epaileak izan ziren.
Egitura
Txapelketa honek bi fase nagusi izan zituen. Lehenengo fasea eskualdeka jokatu zen eta ondoren final laurdenak, finalerdiak eta finala etorri ziren.
Bertsolariak
2007ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketak parte hartze benetan zabala eta erakargarria izan zuen: denera 79 bertsolari.
Finala
Finala Donostiako Illunbe zezen plazan jokatu zen abenduaren 16an 8.500 lagun baino gehiagoren aurrean.
Barros Cassal
Barros Cassal Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Apolo Liziarra
Apolo Liziarra lehenengoa Praxitelesi egotzitako estatua mitologiko mota bat da. Egile batzuk Praxitelesen garaikidea zen Eufranori egotzi diote ere bai. Asko dira eredu hori jarraituz egin diren kopiak eta irudiak. Lan horietan jainkoa euskarri batekin deskantsatzen erakusten da. Euskarria normalean enbor edo tripode bat izan daiteke. Apolok eskuineko besoarekin buruaren goiko partea ikutzen du. Hilea txirikordetan jasota erakusten du, haurra edo oso gaztea izango balitz bezala.
Etimologia
Hitza Luzianok egindako Atenasen Lykeionen zegoen eskultura baten deskribapen bati esker zabaldu zen, baizik. Dena dela hau ez da izenaretzat proposatu den hipotesi bakarra. Esaterako "Lyk" hitzak argia esan nahi du eta, horren arabera, "Apolo argitsua" izango litzateke.
Ikus, gainera
∗Apolo
Drynoch
, 'An Droighneach', Eskoziako Highland eskualdeko kokaleku bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartearen mendebaldeko dago, Loch Harport aintziraren hego-ekialdeko ertzean.
Negu Gorriak (diskoa)
Negu Gorriak, Negu Gorriak taldearen lehen diskoa da, Lp formatuan kaleratu zuena.1990eko ekainean argitaratu zuen Oihuka diskoetxeak. Abesti guztiak, Negu Gorriak taldearenak dira Bide baten bila abestia izan ezik. Abesti hau, Rich Kids on Lsd taldearen moldaketa bat da. Honez gain, Nahi duzuena (Milenia II) abestiaren letra Xabier Montoiarena da.
Muguruzatarren proiektu berriaren sekretua erabatekoa izan zen. Ez zuten kontzerturik ematen eta ez zuten deus esan disko berriari buruz. Lehenengo «aurkezpena» 1990eko maiatzaren 4an Parisera Public Enemy ikustera zihoan autobus batean egin zuten
Kritikariek ideia onak zituen sarbide-albumtzat jo zuten, gero hobetuak izango zirenak.
Bi singleak atera zituzten albuma saltzeko: hurrenez hurren ekainean eta abenduan argitaraturiko «Radio Rahim» eta «Bertso-Hop».
Hala ere, 1996an, Esan Ozenki zigiluak berriz argitaratu zuen, oraingoan cd formatuan eta Mikel Laboa kantariaren Gaberako aterbea bertsioa gehituz. Abesti hau, Txerokee, Mikel Laboaren Kantak CD bilduman kaleratua izan zen lehenagotik 1990ean.
Taldekideak
Bateria eta baxua grabatzeko, erritmo kaxa bat eta sampler batzuk erabili zituzten.
Typhlops catapontus
Typhlops catapontus Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Xanpora
Xanpora (Cardamine pratensis) Gurutzedunen familiako belar-landare iraunkorra da. 60 cm inguruko garaiera hartzen du. Udaberrian lore bikoitzezko lore-sortak ematen ditu. Hosto berdeak izaten ditu, foliolo biribil samarretan banatuak. Leku hezea behar du hazteko.
Buchholterberg
Buchholterberg Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Valentziako Generalitatea
Valentziako Erkidegoko Generalitatea (valentzieraz Generalitat Valenciana, eta ofizialki Generalitat) «Valentziako Erkidegoko autogobernuko erakundeen multzoa» da.
Bleda canicapillus
Bleda canicapillus Bleda generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Valentziako Generalitatea
Generalitateko kide dira Valentziako Gorteak (valentzieraz, Corts Valencianes), Presidentea (President) eta Valentziako Generalitateko Kontseilua (Consell); bai eta Kontuen Sindikatura (Sindicatura de Comptes), Bidegabekerien Sindikoa (Síndic de Greuges), Kultura Kontseilua (Consell Valencià de Cultura) eta Valentzieraren Akademia (Acadèmia Valenciana de la Llengua) ere.
Egungo Generalitatea 1982an eratu zen, Autonomia Estatutua onartu zenean. 2009az geroztik, porrot egoera teknikoan da, Generalitatearen zorrek haren ondasunek baino gehiago balio baitute.
Erakundeak
Generalitatea osatzen duten erakunde nagusiak hauek dira:
Kokalekua
Generalitateak egoitza Valentziako hirian du, Valentziako Generalitatearen jauregian. Baina, bere erakundeak autonomia erkidegoarne edozein lekuetan ezarri daitezke.
Valentziako Gorteek ere Valentzian dute egoitza.
Bugle (Kornualles)
Bugle, Ingalaterrako Kornualles konderriko herri bat da.
Radio Wings
Historia
Hasiera batean Chicos Boom izena hartu zuten eta urte batzuk izen honekin jarraitu zuten. Izena aldatzearen arrazoia hurrengoa izan zen, Donostialdeko Chico Boom bakarlari moduan lan bat kaleratu zuen; izenaren antzekotasunagatik eta gaizki ulerturik egon ez zedin, taldeak (pixkat suminduta) izena aldatzea erabaki zuen. Hortik aurrera Radio Wings bezala ezagutzera eman ziren.
2006. urte hasieran estudioan sartu ziren beraien lehen lana izango zena grabatzeko. Urte honetan bertan sei abestiz osatutako maketa kaleratu zuten.
2007ko irailaren 7an azkeneko kontzertua eskaini zuten Arrasateko gaztetxean.
Mikulášová
Mikulášová Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 8,00 km²ko azalera du eta 132 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1414. urtekoa da.
Delivery Man (filma)
Delivery Man (euskaraz Banatzailea), 2013ko Ken Scott kanadarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Scott berak 2011an zuzendutako Starbuck filmaren berregokitzapena da. Vince Vaughn, Chris Pratt eta Cobie Smulders aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
David Wozniak (Vince Vaughn) gizon apalaren bizitza hutsala eta aspergarria da, baina bere bizitzako unerik txarrenean, 533 seme-alaben aita dela jabetuko da, duela 20 urte esperma-emailea izatearen ondorioz. Hori gutxi balitz, 142 seme-alabek bera ezagutu nahi dute.
Forcall
Forcall, batzuetan el Forcall ere deitua Valentziako Erkidegoko udalerria da, Ports eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 527 biztanle zituen.
Dunan (Skye)
Dunan, 'An Dùnan', Eskoziako Highland eskualdeko kokaleku bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Loch na Cairidht aintziraren hegoaldeko ertzean, eta Broadford udalerritik hurbil.
Scorpaenopsis brevifrons
Scorpaenopsis brevifrons Scorpaenopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Scorpaenidae familian sailkatzen da.
Cierges
Cierges Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 74 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 42 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 42etxeak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 25 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 2 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 45 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (20 gizon eta 15 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Cierges udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Thizy (Yonne)
Biztanleria
2007an Thizy udalerrian erroldatutako biztanleak 163 ziren. Familiak 41 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 15 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 84 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 79 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 35 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 59 ziren, horien artean 46 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 46 pertsona aktiboetatik 42 lanean zeuden (22 gizon eta 20 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lekaungo jauregia
Lekaungo Armagintzako Kaporalgo jauregia Ibargoiti ibarreko Lekaun lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.
Eraikina
Leku horretako jauregia armagintzako kaporal gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Bere jauna ere kuarteletatik bidalitako zaldunen artean ageri zen, 1513an, diruzainaren roldearen arabera. Arradatarren leinu noblearen ondareari lotua egon zen. 1723ko Kontuen Ganberaren arabera, urte horretan Baltasar Arrada Iribas zen jabea, eta 1760an berriro kuartelei aurre egiteko eskatu zuen. 1783an Josefa Ponze Leoiak ere eskatu zuen, Antonia Arrada Ponzeren ama eta tutore gisa.
Paraguai
Paraguai (izen ofiziala: Paraguaiko Errepublika, eta gaztelaniaz: República del Paraguay) Hego Amerikako erdialdeko estatua, itsasbazterrik gabekoa, Paraguai ibaiaren bi ertzetan kokatua. Mugakide ditu Argentina hego eta hego-mendebaldean, Brasil ekialdean eta Bolivia ipar eta ipar-ekialdean. Hiriburua Asuncion da.
Herrialdearen izenak "itsasora doan ura" esan nahi du guaranieraz, hitz hauetatik eratorria: para (itsasoa), gua (-ra, -tik) eta y (ura). Guaranieraz, Asuncion hiriburua bakarrik izendatzeko erabiltzen da; gaztelaniaz, aldiz, herrialde osoa izendatzeko.
Geografia
Paraguai ibaiak lurraldea bi eskualde geografikoki desberdinetan banatzen du: ekialdeko eskualdea (Paraguay Oriental) edo Paraná ibaiaren eskualdea, eta mendebaldeko eskualdea (Paraguay Occidental) edo Gran Chaco eskualde idorra. Chaco Handiko ibai nagusia Pilcomayo da, Paraguai ibaiaren adar nagusia eta Paraguairen eta Argentinaren arteko hego-mendebaleko muga eratzen duena. Behe-ibilguan istingadi zabal bat eratzen du Pilcomayok. Gainerako ibai gehienak Chacoko lur irazkorretan barneratzen dira, itsasoratu gabe.
Ekialdeko eskualdean zabaldiak daude, baina mendi garaiak ere badira, batez ere Brasilgo mugan: Amambai eta Mbaracaiu mendikateak (880 m). Gran Chaco, aldiz, lautada handi batek osatzen du, estatuaren %60 hartzen duena. Ibai nagusiak Paraguai eta Paraná dira, eta haien ibaiadarrekin estatuan mugak eta komunikabide nagusiak osatzen dituzte. Paraguaiko hirien gehiengoa, hiriburua barne, ibaiertzetan daude, eta ibai-portu nagusiak dira.
Paraguai ibaia Hego Ameriketako ibai handienetako bat da: iparraldetik hegoaldera mila kilometro inguru egiten ditu Paraguaiko lurraldean zehar, eta Parana ibaian isurtzen du ura, hegoaldeko mugatik hurbil. Oso gainezkaldi luzeak izaten ditu, eta urpean geratzen diren eremu zabalak zingira bihurtzen dira. Iparraldean eta hegoaldean Paraguaiko iparraldeko eta hegoaldeko muga egiten du Paraguai ibaiak. Parana ibaiak, berriz, Paraguairen eta Brasilen arteko muga-lerroa egiten du ekialdean eta hegoaldean. Parana ibaiaren egitura dela eta, haitzarte estuan sartua, indarretxe handiak eraiki dira haren ibilguan. Parana ibaia, Paraguai eta Pilcomayo ibaiak bezala, ontziz ibiltzeko egokia da, eta, horri esker, itsasorako aterabidea du Paraguaik.
Parelhas
Parelhas Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Paraguai
Geografia
Ekialdeko eskualdean klima subtropikala da. Gran Chaco eskualdean, aldiz, klima tropikala da nagusi, urtaro lehor eta euritsuarekin. Paraguaiko klima beroa eta euritsua da udan (urria-martxoa), eta samurra eta lehorra, berriz, neguan (apirila-iraila). Nolanahi ere, alde handiak izaten dira lurraldearen alderdi batetik bestera. Oro har, iparraldea hegoaldea baino beroagoa eta ekialdea mendebaldea baino euritsuagoa dira. Hala, udako tenperatura 25-40 °C bitartekoa izaten da, eta negukoa, berriz, 10-20 °C artekoa. Euriari dagokionez, urtean zehar 1.700 mm euri izaten dira Parana ibaiaren inguruan, 1.200 mm Paraguai ibaian zehar, eta 500 mm edo gutxiago Chaco aldean, ipar-mendebaldean.
Euria bezala, landaredia ere urrituz doa ekialdetik mendebaldera. Oihan tropikalak hartzen ditu ekialde hezeko muino eta mendiak, eta Chaco aldeko ekialdea. Oihanean, besteak beste, zedroa, kaoba, Schinopsis lorentzii, palmondoak eta Ilex paraguariensis edo mate-arbola hazten dira. Lautadetan sabanak hartzen du oihanaren tokia, zuhaiztiekin batera alderdi batzuetan, eta zingiretan, berriz, belar luzeak, iratzeak eta uretako landareak hazten dira. Chaco aldeko mendebaldean estepa da nagusi, lehorrera egokitutako landare eta zuhaixka arantzatsuekin.
Nekazari eta abeltzain handiak basoa soiltzen ari dira, eta, horren ondorioz, habitatak suntsitzen. Bereizketarik gabeko ehiza eta zuhaitz-mozketa direla-eta, 14 ugaztun-mota, 11 hegazti-mota eta 2 narrasti-mota desagertzeko zorian daude. Ur zikinak inolako tratamendurik gabe isurtzen dira leku batzuetan, eta kutsadura-arazo handiak daude.
Biztanleak
Inguruko herrialdeen artean, dentsitate txikiena duena da Paraguai (11,4 biztanle kilometro karratuko). Biztanleen banaketan alde handiak daude leku batetik bestera: paraguaiarren % 96 baino gehiago ekialdean bizi dira, eta % 4 baizik ez mendebaldean. Hiri nagusiak, hiriburuaz gainera, San Lorenzo (133.300 biztanle), Ciudad del Este (133.900 biztanle), Concepcion (25.600 biztanle), Juan Pedro Caballero (80.000 biztanle) eta Fernando de la Mora (95.287 biztanle) dira. Paraguaiko biztanleen %56 hirietan bizi da, gehiengoa hiriburuko eskualdean.
Andrew Stuart Tanenbaum
Andrew Stuart "Andy" Tanenbaum (New York, 1944ko martxoaren 16a -) Amsterdamgo Vrije unibertsitateko sistemak saileko zuzendaria da. Heziketa helburuekin UNIX sistema eragilearen doako berdina Minix sortzeagatik, ezaguna da Tanembaum. Baita informatikako liburuengatik ere.
Paraguai
Biztanleak
Etnikoki, kulturalki eta sozialki, Paraguai Latinoamerikako gizarte homegeneoetakoa da. Biztanleriaren % 95 mestizoa da (batez ere espainiar eta guaranien oinordekoak). Biztanleen % 75 gaztelaniaz hitz egiten du, eta % 90ek guaraniera ulertzen du, estatuko bi hizkuntza ofizialak. Badira ere alemaniarren, japoniarren, korearren, txinatarren, arabiarren eta brasildarren oinordeko ugari, han kokatu eta beren hizkuntzak gorde dituztenak. Guaraniera etxean erabiltzen da, eta merkataritza-harremanetan gaztelania. Milioi bat paraguaiar atzerrian bizi da, haietarik 200.000 inguru, arrazoi politikoengatik erbesteratua. XX. mendearen erdialdean, Paraguaiko biztanleen % 35 analfabetoa zen; egun, % 8. Bizi-itxaropena, XX. mendearen bukaeran, 69 urtekoa zen.
Andrew Stuart Tanenbaum
Hezkuntza
New York (AEB) hirian jaio zen, nahiz eta gero White Plainsen hazi. 1965. urtean Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT bezala ezagunagoa) fisikan lizentziatu zen. 1971. urtean Kaliforniako Berkeley Unibertsitatean doktoretza atera zuen. Geroago bere emaztearekin Herbehereetara bizitzera aldatzen da, baina oraindik Estatu Batuen herritartasuna mantentzen du. 2004. urtetik aurrera konputagailu arkitektura eta sistema eragileko irakaslea da Vrije unibertsitatean.
Paraguai
Historia
Europako espedizioak gaur egungo Paraguaiko lurraldera iritsi baino lehen, guaraniak bizi ziren Paraguai eta Parana ibaien artean. Portugaldarrak iritsi ziren lehenbizi, 1524an, Brasildik barrena Aleixo Garciaren gidaritzapean. Bi urte geroago, Sebastian Cabot italiar itsasgizonak Parana ibaian gora egin zuen harainoko bidea. 1537an Juan Salazar de Espinosa espainiarrak Santa Maria de la Asuncion gotorlekua eraiki zuen Paraguai ibaitik hurbil. Asuncion hiria Hego Ameriketako espainiar konkistatzaileen erdigune bilakatu zen. Domingo Martinez de Irala gipuzkoar konkistatzailearen gobernupean, Asuncionetik abiatu ziren Santa Fe, Corrientes, Villarrica, Santa Cruz de la Sierra eta beste hiri batzuk sortu zituzten espedizioak, eta 1580an Buenos Aires berriro eraikitzera abiatu zena, mestizoz eta espainiarrez osatua.
Gengis Khanen hilobia
Gengis Khanen hilobiaren kokalekua oraindik ezezaguna da, nahiz eta espekulazio eta ikerketa asko egin diren.
Gengis Khanen heriotza
1227ko abuztuaren 18an, Xi Xia inperioan (egungo Txina), Gengis Khan Mongoliar Inperioaren sortzailea, erregeen erregea, hil zen, 65 urte inguru zituela, historiako inperiorik zabal eta iraunkorrenetakoaren oinarriak jarri ondoren. Baina heriotzaren kausak ez daude garbi.
Paraguai
Historia
1776an Espainiak Rio de La Platako errege-ordezkaritzaren hiriburua izendatu zuen Buenos Aires, eta Asuncion hiriburu berriaren mendean geratu zen. 1810ean Buenos Airesek burujabetasuna aldarrikatu zuenean, Asuncionek uko egin zion hiri harekiko morrontzari eta, portugaldarren laguntzarekin, aurre egin zien Buenos Airestik hiria hartzeko bidalitako gudarostearen erasoei. 1811ko maiatzean, Paraguaik burujabetasuna aldarrikatu zuen. Asunciongo batzordeak José Gaspar Rodríguez de Francia legegizona izendatu zuen Paraguaiko errepublikako diktadore. Francia diktadoreak, Gorena deitua, hil arte izan zuen aginpidea (1840). Urte horietan, Paraguaik ez zuen ia harremanik izan kanpoko herrialdeekin nazioaren izaera eta askatasuna sendotzearren, baina nekazaritzaren erreforma egin zen, eta heziketa hedatu. 1844an, Carlos Antonio Lópezen lehendakaritzapean, Paraguaiko lehen konstituzioa onartu zen. Urte horietan kanpo-harremanak sendotu ziren, lehen industriak sortu eta gudarostearen azpiegitura indartzeko lanak egin ziren: burdinbidea, merkataritza eta gerra-ontzidia, telegrafoa, gotorlekuak eta soldaduentzako erietxeak. Brasilek, 1844an, eta Buenos Airesek, 1852an, Paraguairen burujabetasuna onartu zuten.
Heiligenstein
Heiligenstein Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Paraguai
Aliantza Hirukoitzaren Gerra (1864-1870)
C. A. López 1862an hil zenean, haren seme Francisco Solano Lópezek hartu zuen lehendakaritza. Uruguaiko zurien eta gorrien arteko gerra zibila zela eta, Brasil, aginpidea lortzeko matxinatu ziren gorrien alde, Uruguain sartu zen. Paraguaik gudarostea bidali zuen Uruguaiko zuriei laguntzera, baina Argentinako gobernuak igarobidea ukatu zionean gerra piztu zen. Brasilek, Argentinak eta Uruguaik gorriak garaile zirelarik bat egin zuten Paraguairen aurka. Oso gerra latza izan zen, eta horren eta bien bitarteko kolera izurritearen ondorioz, Paraguaiko biztanleria oso urritu zen. Brasilgo gudarostea 1876an atera zen Paraguaitik. Gerra ondoren, bi alderdi nagusi eratu ziren: Alderdi Gorria, kontserbadore eskuindarra, eta Alderdi Liberala. Mende-bukaera bitartea,n alderdien arteko liskarrak, gerra zibilak eta estatu-kolpeak izan ziren Paraguain. Gorriak 1887tik 1904ra izan ziren aginpidean. Urte horretan bertan, matxinada baten bidez, liberalek hartu zuten aginpidea, gero hogeita hamar urtez gorde zutena.
Chacoko Gerra (1932-1935)
Chaco lurraldeko mugak zehaztu gabe zirela eta, Boliviak, itsasorako aterabidea bilatu nahian, Paraguai ibairaino zabaldu nahi izan zituen bereak. Bi herrialdeen gudarosteak, indiarrez osatuak gehienbat, hiru urtez borrokatu ziren Chacon. 100.000 paraguaitarretik gora hil ziren gerran. Gerra hasi baino urte batzuk lehenago, petrolioa aurkitu zuten Chacon, eta, Estatu Batuek, hango hobiak ustiatzeko zituzten interesak zirela eta, esku hartu zuten gerra amaitzeko. Paraguaik Chaco lurraldearen hiru laurdenak gorde zituen. Gerraz gero, gudarosteak esku handia izan du Paraguaiko gobernuan.
1936tik aurrera
1936an Rafael Franco koronelak hartu zuen aginpidea. 1939ko hauteskundeetan Estigarribia, Chacoko gerrako heroia, atera zen garaile. 1940an, hegazkin-istripu batean hil zen Estigarribia, eta hurrengo urteetan diktadore askoren mendean izan zen Paraguai. XX. mendearen erdialdetik aurrera Paraguairen eta Brasilen arteko harremanek hobera egin zuten. XX. mendearen lehen erdian, 31 urtean 32 lehendakari izan ondoren Paraguain, 1954an Alfredo Stroessner jeneralak indarrez hartu zuen aginpidea. Stroessnerrek oposizio legala baizik ez zuen onartu. Askotan, berak hautatzen zituen oposizioko buruzagiak, eta zazpi aldiz hautatu zuten lehendakari, azkenekoz 1988ko otsailean. Stroessner alemaniar jatorrikoa zen, nazismoaren mireslea, eta Europatik ihes egindako gerra-kriminalak babestu zituen. 1985 inguruan, jeneralaren erregimena Hego Ameriketako diktadura luzeena bakarrik geratzen hasi zen, demokrazia bidea hautatu zuten Hego Ameriketako beste herrialde batzuen artean, eta oposizio indartsua sortu zen: Langileen Sindikatu Arteko Mugimendua, indiarren aldeko erakundeak, Lurrik gabeko Nekazarien Batzar Iraunkorra, eta Nekazari Emakumeen Koordinadora, besteak beste. Eliza katolikoa ere aldaketa eskatzen hasia zen. 1989ko otsailaren 3an, Andrés Rodríguez jeneralak kargutik bota zuen Stroessner, eta berak hartu zuen aginpidea. Berehala, hauteskundeetara deitu zuen, maiatzerako. Eta agindu bezala egin ziren.
Jerzy Grotowski
Jerzy Marian Grotowski (Rzeszów, 1933ko abuztuaren 11 - Pontedera, Italia, 1999ko urtarrilaren 14a) poloniar antzerki-zuzendaria izan zen. Antzerki pobrea defendatu zuen, ikuslearen arreta desbidera dezakeen antzezpen edo muntaketarik gabea.
Paraguai
1989tik aurrera
1992ko abenduan, Paraguaik, Argentina, Brasil eta Uruguaik merkatu komun bat (Mercosur) sortzeko ituna egin zuten. Ituna 1995ean gauzatu zen. 1992an guaraniera hizkuntza ofizial izendatu zuten. 1993ko maiatzeko hauteskundeetan, ustelkeria-salaketen eta Alderdi Gorria aginpidean egotea eskatzen zuen armadaren mehatxuen erdian, hautagai ofizialistak, Juan Carlos Wasmosyk, botoen % 40 eskuratu zuen. Botoa emateko eskubidea zuten 1,7 milioi paraguaitarren % 75ek eman zuen botoa. Armadak, mugan jarrita, Argentinan eta Brasilen bizi zirenei sarrera eragotzi zien. Alderdi Liberal Erradikal Benetakoak botoen % 33 eskuratu zuen, eta Bategite Nazionalak (enpresaburuen aldeko koalizio bat zen) botoen % 25. Wasmosy Paraguai independentearen 182 urteetako lehen lehendakari hautatu zibila bihurtu zen. Kongresuak aginpide zibilari eman zion aparatu militarraren kontrola. Irailean, Juduen Mundu Kongresuak Wasmosyri gobernu-artxiboak zabaltzeko eskatu zion, Bigarren Mundu Gerran Paraguain babes hartutako naziak bilatzeko. 1994an, militarrek politikan parte ez hartzeko lege bat onartu zuen Legebiltzarrak. Gobernuak eta armadak legea konstituzioaren aurkakotzat jotzeko ekintzak abiatu zituzten berehala. Hori zela-eta, oposizioak gorriekin zuen laguntza-ituna hautsi zuen. Estatu Batuek behartuta, Wasmosyk Ramón Rozas Rodríguez izendatu zuen drogaren aurkako borrokaren buruzagi nagusi.
Jerzy Grotowski
Krakovian eta Moskun ikasketak egin ondoren, antzerki-konpainia bat sortu zuen: 13 Ilarako Antzerkia. 1959-1964 bitartean, konpainiako zuzendari izan zen. 1965ean Wroclawra joan zen eta izena aldatu zion konpainiari: Antzerki Laborategia. Arrakasta handia lortu zuen klasikoen egokitzapenak eginez: jatorrizko testutik abiatuta, antzezlearen eta antzezle-ikusle arteko harremana aztertzen zuen. Berak prestatutako muntaketen artean, aipagarriak dira, besteak beste, Byronen Kain (1960); Marloweren Fausto Doktorea (1962); Calderónen Printze konstantea (1965); Wyspianskiren Akropolis (1968); eta bere Apocalypsis cum figuris (1972). Taldea 1976an desegin zen, eta harrezkero irakaskuntzan eta lan esperimentaletan aritu zen Grotowski. Haren lanak eragin handia izan du egungo zuzendari eta antzezle askorengan, Peter Brook zuzendariarengan adibidez. Haren idazki teorikoen bilduma, Antzerki pobre baten alde, 1968an argitaratu zen, Brooken beraren sarrera batekin, eta antzerki ikasle eta antzezleen oinarrizko testua da egun.
Paraguai
1989tik aurrera
1994an, Lino Oviedo jenerala tartean nahasten zituen txosten bat aurkeztera zihoala, Rozas hil egin zuten. Urte hartan borroka gogorrak izan ziren nekazarien eta polizien artean herrialdeko zenbait eskualdetan. Elizaren erakundeak, sindikatuak eta oposizioko alderdiak nekazarien alde egin zuten. Maiatzean greba orokorra egin zen, soldata-igoeraren eta nekazaritzaren erreformaren alde eta konpainia estatalak pribatizatzearen aurka. Gobernuak onartu egin zuen erosteko ahalmena % 42 txikitu zela azkeneko bost urteetan, eta soldaten % 35eko igoera onartu zuen. Baso-galera ikaragarriari aurre egiteko, abenduan zur-esportazio guztiak debekatu ziren. 1995eko urtarrilean, Giza Eskubideen Batzorde Nazionalak jakinarazi zuen Stroessnerren garaiko krimen asko zigorrik gabe zeudela oraindik, eta nekazari-hilketak ez zirela eten. 1996ko apirilean, lehendakariak goi-mailako zortzi militar erretirarazi zituen. Oviedo jeneralak ez zuen agindua bete, eta ofizial gazteen talde batekin kuartelean bildu zen erasorako prest. Estatu Batuetako enbaxadako bere babeslekutik, Wasmosyk defentsa-ministro izendatu zuen Oviedo, krisia amaitu nahiz, baina bere erabakia baliogabetu zuen aurrerago. Maiatzean, Alderdi Gorriak eta oposizioak militarren jarduera politikoa debekatzeko hitzarmena egin zuten. 1997ko irailean, Alderdi Gorriko barruko hauteskundeetan, Lino Oviedo hautatu zuten lehendakaritzarako hautagai (botoen % 36,8); Luis María Argañak botoen % 35 eskuratu zuen, eta Wasmosyren hautagaiak, Carlos Facettik, % 22,5.
Urrian Oviedo atxilo hartu zuten, matxinadaz akusaturik. 1998ko apirilean, auzitegi militar batek hamar urteko kartzela zigorra ezarri zion. Zigorrak ezinegona sortu zuen militar batzuen artean. Egoera politiko zalantzazkoak krisi ekonomikoa areagotu zuen, eta guaraniak % 35eko balioa galdu zuen dolarraren aurrean. Maiatzeko hauteskundeetan, Oviedo espetxean zela, Alderdi Gorriak (Raúl Cubas eta Luis Maria Argaña) botoen % 46,8 eskuratu zuen, eta Laino eta Filizzolaren Aliantza Demokratikoak, berriz, botoen % 38,3. Lehendakariaren lehenengo neurria Oviedo jenerala askatzea izan zen. Estatu-botereen arteko borroka areagotu egin zen, eta 1999ko martxoan lehendakariari epaiketa politikoa egiteko prest zegoen Legebiltzarra. Hilaren 23an, baina, uniformez jantzitako ezezagun batzuek Argaña lehendariordea hil zuten. Asunciongo kaleetan astebetez izandako borroka gogorretan hainbat pertsona hil ziren.
Cubasek karguaren dimisioa eman zuen, eta Brasilen hartu zuen babesa. Lino Oviedok, berriz, Argentinara ihes egiteko baimena lortu zuen. Kongresuko lehendakariak, Luis González Macchi-k, hartu zuen lehendakaritza bere gain, eta Alderdi Gorriko eta oposizioko kideak hartu zituen ministro izateko. 2000an, Julio César Francok irabazi zituen lehendakariorde izateko hauteskundeak. 2003an Nicanor Duarte Frutos bihurtu zen lehendakari, baina, handik bost urtera, 2008an, Alderdi Gorriak galdu egin zuen lehendakaritza, hirurogei urtez agintean egon ondoren. Fernando Lugo apezpiku ohiak hartu zuen haren ondoren lehendakaritza. 2012ko ekainaren 22an Senatuak Fernando Lugo presidente kargutik kendu zuen. Federico Francok hartu zuen haren lekua. Argentina, Ekuador, Bolivia, Dominikar Errepublika, Venezuela, Txile, El Salvador eta Costa Ricak ez zuten presidente berria onartu eta estatu kolpea izan zela salatu zuten.
Ekonomia
Paraguaiko ekonomia lehen sektorean oinarritzen da, nekazaritzan eta abeltzaintzan (barne-produktu gordinaren % 26,7 eta biztanleria aktiboaren % 48,6), nahiz eta lurren zati txiki bat baino ez den lantzen. Nekazari-leku garrantzitsuenak hiriburuaren ingurua, Parana eta Paraguairen elkargunea, eta burdinbidea igarotzen den eskualdea Villarica eta Encarnacion artekoa dira: mandioka, artoa, azukre-kanabera, platanoak, kotoia eta soja lantzen dira batez ere, tabakoa, kafea, arroza eta mate belarraz gainera. Paraguai munduko soja-ekoizle eta esportatzaile handienetakoa da; soja gehiena Alto Parana eta Itapua departamentuetan egiten da, ekialdean. Abeltzaintza-leku nagusiak, berriz, Concepcion eskualdea hego-ekialdean, eta Chacoko ekialdea eta ipar-ekialdea dira. Basogintzak ere garrantzi handia du, eta zur gogorreko zuhaitz tropikal klase asko botatzen dira. Besteak beste, quebracho zuhaitza, taninoa ematen duena, eta Ilex paraguaiensis landarea, mate belarra ematen duena, ustiatzen dira. Lurpeko mea-baliabideak, berriz, ez dira oso aberatsak. Dena dela, aipagarriak dira Emboscadako manganeso hobiak, feldespato eta mikakoak Concepciónen, talko eta piroflitakoak Concepcionen eta San Migelen, eta malakita eta azuritakoak. Paraguaiko ibaien ezaugarriak ezin hobeak dira energia hidroelektrikoa sortzeko. Bi urtegi handi daude Paraguain, Acaraykoa (1976) eta Itaipukoa (1984). Bigarrena munduko zentral hidroelektriko handienetako bat da. Industriari dagokionez, manufakturek ekonomian duten pisua ez da oso handia. Lantegi gehienak Asunciongo eskualdean daude, Central eta Concepcion departamentuetan: haragia, matea, taninoa, kotoia, tabakoa eta larrua dira tradizio handieneko langintzak.
Gobernua eta gizartea
Paraguai errepublika bat da. 1976ko konstituzioaren arabera, lehendakariak du botere betearazlea. Lehendakariak Estatu-batzordearen laguntzaz gobernatzen du. Estatu-batzordea ministro-batzordeak eta gizarteko beste alor batzuetako ordezkariek osatzen dute. Lehendakariak aginpide handia du. Legegintza Kongresuari dagokio. Kongresuak bi ganbera ditu: 60 diputatu batean eta 30 senatari bestean. Kongresuko kideak, lehendakariarekin batera, bost urtez behin hautatzen dira bozka bidez. Hauteskundeetan garaile ateratzen den alderdiari Kongresuko aulkien bi herenak dagozkio. Administrazioari dagokionez, Paraguai 20 departamendutan banatua dago.
Paraguaiko biztanleek gizarte-laguntzaren babesa dute (diru-laguntza eta zerbitzu medikoak) eri direnean, haurdunaldian eta lan-istripuetan. Halaber, estatuaren laguntza jasotzen dute zaharrek, ezinduek eta umezurtzek. Osasun-zerbitzuek hobera egin dute, hirietan batez ere, baina, hala ere, osasun-egoera txarra da Paraguain: bizkarroiek eragindako eritasun kutsakorrak, elikadura-urritasunarekin batera, dira osasun-arazo nagusiak. Edateko uraren, zabor-bilketaren eta ur zikinetarako hornikuntzaren azpiegitura hiriburuaren erdialdean baino ez dago aurreratua. Haurren heriotza-tasa Ameriketako handiena da. Hezkuntza dohain eta nahitaezkoa da 7-14 urte bitartekoentzat. 1990. urteko datuen arabera, 15 urtetik gorako biztanleen % 88 alfabetatua dago. Haurren % 85ek egiten ditu lehen mailako ikasketak, baina % 20k bakarrik bigarren mailakoak. Bi unibertsitate daude. Gero eta ikasle gehiago ari da nekazaritza- eta albaitaritza-ikasketak egiten.
Banaketa administratiboa
Paraguai 17 departamenduk eta hiriburuak osatzen dute:
Kultura
Paraguaiko kultura guaranien eta espainiarren ekarriez osatua da. Literaturak, XIX. mendeko bakartasuna eta gerrak zirela eta, XX. mendearen erdialdea arte ez du garrantzi handirik izan. Aipatzekoak dira Oscar Ferreyro, Gabriel Casaccia eta, batez ere, Augusto Roa Bastos idazleak. Jesuitak Paraguain izan ziren urteetan, eliza eta etxe ederrak eraiki ziren, baina gutxik iraun dute gaur egun arte. Jesuitek, Espainiako moldeez gainera, indiarren kulturaren ezaugarriak ere erabili zituzten, apainketan gehienbat.
Kirolak
Paraguai Itzulia herrialdeko lasterketa garrantzitsuena da. 1993. urtean egin zen lehenengo ekitaldia eta 3 edo 4 etapa izaten ditu. Herrialdeko txirrindulariak eta uruguaikoak ere irabazi dute lasterketa hau gehien.
Gengis Khanen hilobia
Gengis Khanen heriotza
Kronika batzuek diote zalditik erorita hil zela, beste batzuek mendebaldeko xiatarren aurkako guduan hil zutela eta, Marko Poloren arabera, “''Caaju izeneko gazteluari eraso zion, geziz belaunean zauritu zuten eta zaurien ondorioz hil zen. Tamalgarria izan zen, gizon ausarta eta jakintsua baitzen''”.
Pimephales vigilax
Pimephales vigilax Pimephales generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.