cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Funtzio jarraitu
Ondarraren kontrolaren bidezko definizioa
Estrategia hau erabiliz jarraitutasunaren kontzeptua findu daiteke erabili daitezkeen kontrol-funtzioak murriztuz. \mathcal{C} kontrol-funtzioen multzoa izanda, funtzio bat \mathcal{C}-jarraitua da baldin C-jarraitua bada baterako. Adibidez, \alpha esponentedun Lipschitzen eta Hölderren jarraitutasunak hurrengo multzoekin definitzen dira:
Oszilazioen bidezko definizioa
Jarraitutasuna oszilazioen bidez definitu daiteke ere: f funtzioa jarraitua da x puntuan baldin eta soilik baldin bere oszilazioa puntu horretan zero bada, notazio matematikoan. Notazio honen abantaila bat ez-jarraitutasuna kuantifikatzen duela da: oszilazioak esaten du zenbatekoa den ez-jarraitutasuna puntu batean.
Oszilazioa ε-δ definizioaren berrantolapen baten baliokidea da, limiteak erabiliz oszilazioa definitzeko: puntu batean batentzat ez bada existitzen \delta-rik non baldintza betetzen den, orduan oszilazioa gutxienez  da. Aldiz, \varepsilon guztientzat \delta existitzen bada, oszilazioa 0 da. Oszilazioen bidezko definizioa espazio topologikoetatik espazio metrikoetara doazen funtzioetara orokortu daiteke.
Hipererrealen bidezko definizioa
Cauchyk emandako jarraitutasunaren definizioa ideia intuitiboetan oinarritzen da: aldagaian egindako aldaketa infinitesimal batek funtzioaren balioan aldaketa infinitesimala eragiten du. Kalkulu ez-estandarraren bidez definizio hori matematikoki zehatza egin daiteke. Zuzen erreala zenbaki infinitu eta infinitesimalen bidez handitu daiteke zenbaki hipererrealak sortzeko. Kalkulu ez-estandarrean jarraitutasuna horrela definitu daiteke, Cauchyren definizioa gaur egungo notaziora "itzuliz":
Funtzio jarraituen eraikuntza
Funtzio baten jarraitutasuna ebaluatzeko prozesua sinplifikatu daiteke aurreko propietateak ebaluatuz funtzioaren "blokeetan". Erraza da frogatzea definizio-eremu batean jarraituak diren bi funtzioen batuketa jarraitua dela eremu horretan. Bi funtzio emanda
orduan funtzio jarraituen batura ( izanda, x\in D guztientzat) jarraitua da D-n.
Gauza bera gertatzen da funtzio jarraituen biderketarekin ( izanda, x \in D guztientzat) jarraitua da D-n.
Horrek inplikatzen du funtzio jarraituen zatiketa (g-ren erroak kenduta) ( izanda x \in D guztientzat non g(x) \ne 0) ere jarraitua dela -n.
Adibidez, hurrengo funtzioa (eskuineko irudian)
definituta dago zenbaki erreal guztientzat (x= 2 izan ezik), eta jarraitua da puntu horietan. Beraz, funtzio jarraitua da. x= 2 puntuan ez da jarraitua, puntu hori ez dagoelako funtzioaren definizio-eremuan. Ez da existitzen funtzio jarraiturik y(x)-rekin bat datorrenik x\neq 2 guztientzat.
Sinu funtzioa zenbaki erreal osoetan jarraitua denez, sinc funtzioa definituta dago eta jarraitua da x\neq 0 erreal guztientzat. Kasu honetan, hala era, G zenbaki erreal guztietan jarraitua den funtzio batera luzatu daiteke; G(0)=1 ezarriz. Izan ere, hori da funtzioaren limitea 0-rantz hurbiltzen denean:
Beraz, ezarriz
sinc funtzioa zenbaki erreal osoetan jarraitua den funtzio batean bihurtzen da. Puntu singular saihesgarri izena erabiltzen da kasu hauetan, non funtzioaren balioak definitu daitezke funtzioa jarraitua egiteko puntu zehatzetan.
Funtzioen arteko beste eragiketa bat funtzioen konposaketa da. Bi funtzio jarraitu izanda beraien konposizioa , izanda, jarraitua da.
Aurreko proposizioa erabiltzen lortzen da adibidez, jarraitua dela x > 0 guztietarako.
Funtzio ez-jarraituen zenbait adibide
Funtzio ez-jarraituen adibide bat Heavisideren eskailera funtzioa da (H), horrela definituta:
Hartu adibidez. Ez dago x = 0-ren inguruko \delta-ingurunerik (hau da, tarte irekia, \delta > 0 izanda) non H(x)-ren balioak H(0)-ren \varepsilon-ingurunean egongo diren (hau da, (1/2,\;3/2)-n). Intuitiboki, ez-jarraitutasun mota hau funtzioaren balioetan gertatzen den bat-bateko jauzia da.
Antzeko kasu bat zeinu funtzioarena da: ez-jarraitua da x = 0 puntuan, baina jarraitua da beste puntu guztietan. Hurrengo adibide honetan: funtzioa jarraitua da puntu guztietan, x = 0-n izan ezik.
Aurreko kasuen antzekoak diren funtzio ez-jarraituetaz gain, funtzio batzuek jokaera patologikoa daukate. Thomaeren funtzioaren kasua da: Thomaeren funtzioa zenbaki irrazional guztietan jarraitua da, eta ez-jarraitua zenbaki arrazional guztietan. Antzeko era batean, Dirichleten funtzioa ez da inon ez jarraitua
Tarteko balioaren teorema
Tarteko balioaren teorema existentzia teorema bat da, zenbaki errealen osotasunean oinarritua. Honela dio:
Adibidez, ume bat 1 m-ko altueratik 1.5 m-ko altuerara hazten bada bi eta sei urte dituen bitartean, orduan, momenturen batean denbora tarte horretan umearen altuera 1.25 m izan da.
Teorema honen ondorioz, f jarraitua bada [a,b] tartean eta f(a) eta f(b)-ren zeinuak ezberdinak badira, orduan [a,b] tarteko c puntu batean f(c)-ren balioa zero da.
Jarraitutasunaren erlazioa diferentziagarritasunarekin eta integragarritasunarekin
Edozein funtzio diferentziagarri jarraitua da, frogatu daitekeen bezala. Alderantzizkoa ez da egia: adibidez, balio absolutuaren funtzioa edonon jarraitua da. Hala ere, ez da diferentziagarria x=0 puntuan (baina beste puntu guztietan bada). Weierstrassen funtzioa puntu guztietan jarraitua da, baina ez da inon ez diferentziagarra.
f funtzio diferentziagarri baten deribatuak f'(x) ez du zertan jarraitua izan. f'(x) jarraitua bada, f(x) jarraituki deribagarria da. Baldintza hori betetzen duten funtzioen multzoa C^1 ((a,b)) da. Orokorrean, multzo ireki batetik zenbaki errealetara doazen funtzioen multzoari, non f n aldiz diferentziagarria den eta n-garren deribatua jarraitua den, deritzo. Ordenagailu grafikoen arloan, maila horiei G^0 (posizioaren jarraitutasuna), G^1 (tangentziaren jarraitutasuna) eta G^2 (kurbaduraren jarraitutasuna) izenak ematen zaizkie batzuetan.
Edozein funtzio jarraitu integragarria da (Riemannen integralaren zentzuan, adibidez). Alderantzizkoa ez da betetzen, zeinuaren funtzioak (integragarria baina ez-jarraitua) frogatzen duen bezala.
Limite puntual eta uniformeak
Funtzioen segida bat emanda non limitea definizio eremuko x guztientzat existitzen den, f(x) funtzioa segidaren limite puntuala da. Limite puntual funtzioak ez du zertan jarraitua izan, f_n guztiak jarraituak badira ere; eskuinaldeko animazioan ikusten den bezala. Hala ere, f jarraitua da f_n funtzio guztiak jarraituak badira eta segida konbergentzia uniformea badauka (konbergentzia uniformearen teoremaren ondorioa). Teorema hori funtzio esponentzialak, logaritmoak, erro karratu funtzioa eta funtzio trigonometrikoak jarraituak direla frogatzeko erabili daiteke.
Jarraitutasun norabidetua eta erdi-jarraitutasuna
Funtzio ez-jarraituak era mugatu batean ez-jarraituak izan daitezkenez, jarraitutasun norabidetuaren (edo eskuin eta ezker-jarraitutasuna) eta erdi-jarraitutasunaren kontzeptuak agertzen dira. Intuitiboki, funtzio bat eskuin-jarraitua da ez badago jauzirik limitearen puntura hurbiltzean eskuinetik. Formalki, f eskuin-jarraitua da c puntuan hurrengoa betetzen baldin bada: edozein -rentzat existitzen da \delta > 0 non betetzen duten x guztientzat
Baldintza hau eta funtzio jarraituena ia berdinak dira: kasu honetan c baino handiagoak diren x-tarako bakarrik bete behar da. Aldiz, eskatzen bada baldintza betetzea betetzen duten x-tarako, ezker-jarraitutasuna agertzen da. Funtzio bat jarraitua da baldin eta soilik baldin ezker eta eskuin-jarraitua bada.
Funtzio bat behe erdi-jarraitua da baldin egon daitezkeen jauziak behera badoaz, eta ez gora. Hau da, edozein -rentzat existitzen da \delta > 0 non betetzen duen eta definizio-eremuan dagoen edozein x-rentzat hurrengoa betetzen den: Alderantzizko baldintza goi erdi-jarraitutasuna da.
Jarraitutasun uniformea, Hölderriarra eta Lipschitziarra
Espazio metrikoen arteko funtzioen jarraitutasuna zenbait eratan sendotu daiteke, mugatuz \delta-ren menpekotasuna \varepsilon eta c-rekiko (aurreko definizioan). Intuitiboki, f funtzioa uniformeki jarraitua da \delta ez bada c puntuaren menpekoa. Zehazki, beharrezkoa da edozein \varepsilon positiborentzat existitzea \delta positiboa non betetzen duten edozein b,c \in X-rentzat  izatea. Beraz, edozien funtzio uniformeki jarraitu jarraitua da. Alderantzizkoa ez da betetzen orokorrean, baina betetzen da X trinkoa bada. Aplikazio uniformeki jarraituak espazio uniformeen egoera orokorreagoan definitu daitezke.
Funtzio bat Hölderriarra da \alpha berretzailearekin (zenbaki erreala), existitzen bada K konstantea non X-ko edozein b eta c-rentzat hurrengo desberdintza betetzen den: Edozein funtzio Hölderriar uniformeki jarraitua da. \alpha = 1 kasu bereziari Lipschitzen jarraitutasuna deritzo. Hau da, funtzio bat Lipschitziarra da hurrengo desberdintza betetzen duen K konstantea existitzen bada X-ko edozein b eta c-rentzat. Lipschitzen baldintza agertzen da adibidez, Picard–Lindelöf teoreman, ekuazio diferentzial arrunten soluzioetaz arduratzen dena.
Espazio topologikoen arteko funtzioen jarraitutasuna
Baldintza horren baliokidea da Y-ren multzo itxien (multzo irekien osagarriak) aurreirudiak X-n itxiak izatea.
Adibidez, X multzoari topologia diskretua (azpimultzo guztiak irekiak) ematen bazaio, edozein Y espazio topologikorainoko funtzio guztiak jarraituak dira. Aldiz, X-ri topologia indiskretua (azpimultzo ireki bakarrak multzo hutsa eta X dira) ematen bazaio, eta Y espazioa gutxienez T0 bada, orduan funtzio jarraitu bakarrak funtzio konstanteak dira. Alderantziz, koeremu indiskretua duen edozein funtzio jarraitua da.
Puntu bateko jarraitutasuna
Definizio honen baliokidea da definizio bera baina ingurune irekietara murriztuta. Gainera, hainbat eratan berridatzi daiteke, irudien ordez aurreirudiak erabiliz.
Gainera, ingurune bat parte daukan edozein multzo ingurune bat denez, eta f^{-1}(V) U-ren azpimultzorik handiena denez non den; definizio hau horrela sinplifikatu daiteke:
Multzo ireki bat bere puntu guztien ingurunea den multzoa denez, funtzioa jarraitua da X-ren edozein puntutan baldin eta soilik baldin funtzio jarraitua bada.
X eta Y espazio metrikoak badira, baliokidea da x-n zentratutako bola irekien ingurune sistema kontuan hartzea, ingurune guztiak hartu beharrean. Honek epsilon-delta jarraitutasunaren definizioa bueltatzen du espazio metrikoetan. Espazio topologiko orokorretan, ez dago ez distantziarik ez hurbiltasunik. Hala ere, helburu espazioa Hausdorff bada, oraindik ere egia da f jarraitua dela a-n baldin eta soilik baldin f-ren limitea a-ra hurbiltzen den heinean f(a) bada. Puntu isolatu batean, edozein funtzio jarraitua da.
Ordezko definizioak
Espazio topologikoak deskribatzeko tresna ezberdinak daudenez gero, zenbait definizio baliokide existitzen dira funtzio jarraitu bat definitzeko.
Segidak eta sareak
Hainbat testuingurutan, espazioaren topologia metatze puntuen bidez definitzen da. Zenbait kasuetan, hori lortzen da argituz noiz den puntu bat segida baten limitea, baina espazio orokorrago batzuetan, zehaztu behar da noiz den puntu bat sare baten limitea. Funtzio bat jarraitua (Heinearra) da baldin eta segiden limiteak segiden limitetara eramaten baditu. Lehengo kasuan, limiteen kontserbazioa baldintza nahikoa da; bigarrenean funtzio batek segiden limiteak kontserbatu ditzake eta jarraitua ez izan, baina sareen kontserbazioa baldintza beharrezkoa eta nahikoa da.
Zehazki, funtzioa segidaz jarraitua da baldin eta f(x_n) segidak f(x) limitea badu, x_n segida x limitea duen X-ko edozein segida izanda. Hortaz, segidaz jarraituak diren funtzioak segiden limiteak kontserbatzen dituzte. Funtzio jarraitu guztiak segidaki jarraituak dira, baina kontrakoa ez da orokorrean egia. X espazio lehen-kontagarria bada, orduan alderantzizkoa ere gertatzen da: segiden limiteak kontserbatzen dituen funtzio bat jarraitua da. X espazio metrikoa bada jarraitutasuna eta segidako jarraitutasuna baliokideak dira; baina hori ez da zertan gertatu espazio topologiko orokorragoetan. Arrazoi honengatik, espazio topologikoen testuinguruan, sareak erabiltzen dira segidak baino. Funtzio jarraituek sareen limiteak kontserbatzen dituzte, izan ere propietate hori jarraitutasunaren karakterizazioa da.
Itxidura eragileen bitarteko definizioa
Espazio topologiko baten azpimultzo irekiak zehaztu beharrean, topologia itxidura eragileen (cl izendatuta) bitartez definitu daiteke; cl eragileak edozein azpimultzo bere itxidurara bidaltzen du. int barrualde eragileak edozein azpimultzori bere barrualdea esleitzen dio. Beraz, espazio topologikoen arteko funtzio bat jarraitua da aurreko zentzuan baldin eta soilik baldin azpimultzo guztietarako betetzen bada. Hau da, A-ren itxituran dagoen X-ren edoezein x puntu hartuta, f(x) f(A)-ren itxituran dago. Horren baliokidea da esatea azpimultzo guztietarako hurrengoa betetzen dela: Gainera, jarraitua da baldin eta soilik baldin betetzen bada edozeinentzat.
Propietateak
eta jarraituak badira,  ere jarraitua da. jarraitua bada eta
Finkatutako X multzo baten gaineko topologia posibleak partzialki ordenatuta daude: \tau_1 topologia lodiagoa da \tau_2 topologia baino \tau_1-eko edozein azpimultzo ireki \tau_2-n irekia bada. Ondorioz, id_X identitatea jarraitua da baldin eta soilik baldin bada. Orokorrean, funtzio jarraitu bat jarraitua izaten jarraitzen du \tau_Y topologia beste topologia lodiago batengatik ordezkatzen bada, edo \tau_X topologia beste topologia finago batengatik ordezkatzen bada.
Topologien definizioa funtzio jarraituen bitartez
Funtzio bat emanda non X espazio topologika den eta S multzo bat (topologiarik gabe), S-ren gaineko bukaera topologia definitu daiteke. S-ren multzo irekiak izango dira S-ren A azpimultzoak non f^{-1}(A) irekia den X-n. S-k aurretik topologia bat badauka, f topologia horrekiko jarraitua da baldin eta soilik baldin aurretiko topologia bukaera topologia baino lodiagoa bada. Hortaz, S-ren topologiarik finena non f jarraitua den bukaera topologiaren karakterizazio bat izango da. f supraiektiboa bada, topologia hori kanonikoki identifika daiteke zatidura topologiarekin, f-k definitutako baliokidetasun-erlazioaren bitartez.
Gainera, S multzotik X espazio topologiko batera doan f funtzio batentzat; S-ko hasiera-topologiaren irekiak S-ren A azpimultzoak izango dira non, X-ren U irekiren baterako. S-k aurretik topologia bat badauka, f topologia horrekiko jarraitua da baldin eta soilik baldin aurretiko topologia hasiera-topologia baino finagoa bada. Hortaz, S-ren topologiarik lodiena non f jarraitua den hasiera-topologiaren karakterizazio bat izango da. f injektiboa bada, topologia hori kanonikoki identifika daiteke S-ren azpiespazio topologiarekin, X-ren azpimultzotzat hartuz.
S multzo baten gaineko topologia bat determina daiteke funtzio jarraitu guztien klaseen bitartez, X edozein espazio topologiko izanda. Dualki, antzeko ideia erabili daiteke funtzioekin.
Lotutako kontzeptuak
Matematikako beste adar batzuek jarraitutasun kontzeptua erabiltzen dute esanahi ezberdin baina erlazionatuekin. Adibidez, ordena teorian, ordena mantentzen duen funtzioa X eta Y partzialki ordenatutako multzoen artean jarraitua da baldin eta X-ren azpimultzo bideratu bakoitzarentzat  betetzen bada. Hemen, \sup X eta Y-ren ordenaketekiko gorena da. Jarraitutasun kontzeptu hau jarraitutasun topologikoaren berdina da partzialki ordenatutako multzoek Scotten topologia daukatenean.
Jarraitutasun espazioa espazio metriko eta poseten orokortzea da, quantalen kontzeptua erabiltzen duena eta espazio metrikoen eta domeinuen nozioa bateratzeko erabili daitekena.
Katuaren fuga
Fuga G minorren (K. 30, L. 499) edota Katuaren fuga (italieraz Fuga del gatto), Domenico Scarlatti italiar musikagilearen mugimendu bateko klabizenbalo sonata bat da.
Musikalanaren ezizena musikagileak ez zuen inoiz erabili izan, XIX. mendearen hasieran sortua baita, orduan sortutako kondairaren arabera, Scarlattiren Pulcinella izeneko katuak musikagilearen mklabizenbaloaren teklatutik igarotzean sortutako ausazko doinuak Scalattiren arreta piztuarazi eta ausazko nota horietan oinarrituz musikalan osoa garatu omen zuen. Hortaz, XIX. mendean zehar, musikalan hau eskeinitako kontzertuetan katuaren fuga ezizenarekin aurkeztu eta ezizenak ospea bereganatu zuen.
Jota (musika)
Jota (gaztelaniaz eta katalanez  ahoskatua; aragoieraz hota  edo ixota ; asturieraz eta galizieraz xota,  eta  ahoskatua) Iberiar penintsulatik zabaldutako musika eta dantza tradizionala da. Gehienetan binaka bata bestearen aurrean jarrita dantzatzen badute ere, jota batzuk biribilean jarrita dantzatzeko ohitura ere badago. Kontraste handiko dantza da: erritmo bizkor eta arinarekin dantzatzen da, saltoka, eta kopla kantatzen den konpasetan dantzariak pausatu egiten dira. Nagusiki, 6/8 edo 3/4 konpasean idazten da eta batzuetan 6/4 konpasean ere bai. . Dantzatzerakoan kriskitinak eta jantzi tradizionalak erabiltzen dituzte.
Erdi Aroan "xota" zuen izena, mozarabierazko šáwta ("salto") hitzetik ekarria.
Hainbat aldaera ditu, hona hemen nagusiak:
Penintsulatik at, Filipinetan eta Kolonbian, espainiar etorkinen eragina dela eta, antzeko jotak dantzatzen dituzte.
Basa eremu
Nekazal eta eremu urbanoetan ez bezala, basa eremuetan ez dago gizakien planifikazioa edo naturaren funtzionamenduan eragiten duen erabakien eskuhartzerik. Hortaz, lurralde hauetan sua, espeziazioa, segida ekologikoa eta animalien migrazioa bezala mota guztietako fenomeno naturalak bat-bateko moduan gertatzen dira. Hori da zientzialarien artean basa eremuek duten interes handiaren ezaugarri nagusienetako bat. Espezie askoren biziraupenerako, eta orokorrean biodibertsitaterako, berebiziko garrantzia duela jotzen da, eta historian zehar gizakiek arrazoi espiritual, estetiko, legal eta moralengatik ere balio handia eman dizkiete.
Michel Behic
Michel Behic (Baiona, -Morlaix, ) lapurtar politikari eta armadorea izan zen. Armand Joseph Dubernadi esker, Espainian lan egin zuen. Horretarako Behic, Tanevot et Cie eta Casaubon, Béhic et Cie konpainiak sortu zituen. Frantziako Iraultza baino lehen, Morlaixko alkatea izan zen.
Saint-Didier-en-Velay
Biztanleria
2007an Saint-Didier-en-Velay udalerrian erroldatutako biztanleak 3.302 ziren. Familiak 1.261 ziren, horien artean 373 pertsona bakarrekoak ziren (181 bakarrik bizi ziren gizonak eta 192 bakarrik bizi ziren emakumeak), 332 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 476 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 80 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.582 etxebizitza zeuden, 1.308 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 162 bigarren erresidentzia ziren eta 112 hutsik zeuden. 1.078 etxeak ziren eta 502 apartamentuak ziren. 1.308 etxebizitza nagusietatik 879 bere jabearen bizilekua ziren, 388 alokairuan okupaturik zeuden eta 41 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 129 etxek bi zituzten, 232 etxek hiru zituzten, 373 etxek lau zituzten eta 566 etxek bost zituzten. 814 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 561 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 558 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.082 ziren, horien artean 1.580 aktiboak ziren eta 502 inaktiboak ziren. 1.580 pertsona aktiboetatik 1.471 lanean zeuden (785 gizon eta 686 emakume) eta 109 langabezian zeuden (48 gizon eta 61 emakume). 502 pertsona inaktiboetatik 177 erretiraturik zeuden, 194 ikasten zeuden eta 131 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Didier-en-Velay udalerrian 1.384 unitate fiskal zeuden, 3.412,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.083 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 172 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 5 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 22 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 31 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 11 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 18 zerbitzu enpresak ziren, 27 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 zapata-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Didier-en-Velay udalerrian 50 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.170 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Didier-en-Velay udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 790 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Percy Jackson eta Olinpiarrak
Percy Jackson eta Olinpiarrak Rick Riordanek idatzitako abenturazko eta fantasiazko liburu sorta bat da. Liburuak gaur eguneko Estatu Batuetan giroturik daude, baina greziar mitologiako gertaeretan oinarritzen dira. Bost liburuk eta bost spin-offek osatzen dute saila. Liburuen 69 milioi kopia baino gehiago saldu dira 35 herrialdetan. Mestizoen Kanpamentuko kronikak bildumako lehen liburu sorta da.
Protagonista Percy Jackson da, Poseidon jainkoaren seme gaztea. Egun batean, Antzinako Greziako mito guztiak, euren jainkoekin batera, errealak direla jakingo du. Hauek Olinpoan bizi dira, gaur egun, Empire State Buildingeko 600. pisuan dagoena. Mestizoen Kanpamentuan (soilik semijainkoentzako den kanpamentu bat, non beraien borrokarako trebetasunak eta botereak lantzen dituzten) Annabeth Chase Atenearen alaba eta Grover satiroa ezagutzen ditu, nork haraino eraman zuen. Hauekin, abentura amaigabeak biziko ditu, Kronos, titanen erregearengandik mundua salbatzeko helburuarekin. Greziar mitologia klasikoaren berrikuspen honek, Medusa, azpimundua, Minotauroa eta Ekidna bezalako mitoak gaur egunera ekartzen ditu, hauek mendebaldeko zibilizazioaren guraso bezala ezarriz.
Lehen liburua Percy Jackson eta Tximista-Lapurra izeneko film batean egokitu zen 2010ean. Filmak arrakasta komertziala izan zuen, baina liburutik asko aldentzearen ondorioz mundu osoko fanatikoen kritika mistoak jaso zituen. 2013an, bigarren liburuaren egokitzapen bat argitaratu zen. Gaur egun, Disney+ plataformarako liburuen egokitzapen bat prestatzen dabiltza. Liburuak Mensajero - Bitarte argitaletxeak euskaratu zituen.
Sorrera
Rick Riordan bere seme Haley Riordanentzat istorioak idazten hasi zenean hasi zen Percy Jacksonen garapena. Garai hauetan Haleyri AGHA eta dislexia diagnostikatu zioten. Semeak eskolan mitologia greziarra ikasi zuen, eta aitari mito horietan oinarrituriko ipuinak kontatzeko eskatzen zion lotara joan aurretik. Rick mitorik gabe geratu zenean, bere semeak istorio berriak asmatzea iradoki zion, existitzen ziren pertsonaia mitologikoak eta berriak erabiliz. Honek, Riordan, Percy Jackson fikziozko pertsonaia sortzera eraman zuen, baita Zeusen tximista berreskuratzeko Estatu Batuetatik bidaiatzearen istorioa sortzera ere. Haleyk istorio hori liburu bihurtu behar zuela iradoki zuen, eta Riordanek hurrengo urtean idatzi zuen liburua, une horretan lanpetuta egon arren.
Rick Riordanek eskuizkribua bere agente eta editorearekin utzi zuen, hauek berrikus zezaten, eta seigarren, zazpigarren eta zortzigarren mailako ikasle talde bati aurkeztu zion liburua, irakurri eta kritikatu zezaten. Hauen onespena lortu zuen, eta gazteen laguntzarekin, liburuaren izena bururatu zitzaion, eta Percyren ezpataren funtzionatzeko modua sortu zuen. 2004an liburua Miramax Books argitaletxeari saldu zioten, Riordanek bere lana utzi eta idazten jarraitzeko diru nahikoaren truke. 2005eko uztailaren 1ean argitaratu ondoren, 1,2 milioi kopia baino gehiago saldu ziren. Liburua hainbat bertsiotan argitaratu zen, tapa gogorreko zein biguneko eta audiozko edizioak barne. Hainbat hizkuntzatara itzuli eta mundu osoan argitaratu da.
Tximistaren Lapurra
Tximistaren Lapurra (The Lightning Thief) sailaren lehen liburua da, eta 2005eko uztailaren 1ean kaleratu zen. Koro Navarrok itzuli zuen liburua euskarara.
Percy etxera itzuliko da udako oporretarako. Bera eta bere ama hilkorra, Sally Jackson, Montaukeko beraien etxolara doaz gauzetan gehiegi pentsatzeari utzi eta Percyren aitaorde den Gabe Uglianorengandik ihes egiteko. Hala ere, bidaia eten egiten da gertakari batzuen ondoren, Minotauroak erasotua izatea kasu. Guzti honek bere amaren heriotza eragiten du. Percyk Mestizoen Kanpamentuan bukatzen du, semijainkoak entrenatzeko kanpamendu bat. Bertan bera ere semijainkoa dela, eta Poseidon, greziar mitologiako itsasoen jainkoa, bere aita dela jakiten du. Percy, bere lagun onena, Grover Underwood, satiro bat dela ere konturatzen da. Esaten denez Zeusek, Percyri bere tximista lapurtu izana leporatzen dio, unibertsoko armarik boteretsuena. Bere izena garbitzeko, mundua Olinpiar jainkoen arteko beste gerra batetik salbatzeko eta, beharbada, bere ama salbatzeko, Percyk tximista berreskuratu nahi du. Benetako lapurra Hades, azpimunduko jainkoa, dela uste dute. Percy, Grover eta Annabeth Chase, Atenearen alabetako bat, azpimundura abiatzen dira, bidean munstro mitologiko askori aurre egin behar diotelarik. Hades errugabe bati aurre egin ondoren, bere lagun Luke Castellan, Hermesen semea, tximistaren benetako lapurra dela jakingo dute, Kronosi, iraganeko titanen errege garaituari berpizteko aukera emateko.
Munstroen Itsasoa
Munstroen Itsasoa (The Sea of Monsters) sailaren bigarren liburua da, eta 2007ko maiatzaren 11n kaleratu zen. Koro Navarrok itzuli zuen euskarara.
Mestizoen Kanpamentua erasopean dago Thaliaren zuhaitza, kanpamenduaren mugak babesten dituena, pozoindua denean eta poliki-poliki hiltzen hasten denean. Zuhaitza eta kanpamentua salbatzeko, norbaitek Urrezko ahari-larrua berreskuratu behar du. Hau Munstroen Itsasoko tokiren batean dago, Bermudako Hirukian. Aldi berean, Percyk, Grover, desagertutako Pan jainkoa aurkitzeko bilaketa batean joan dena, Polifemo ziklopeak harrapatu duela eta Urrezko ahari-larrua Polifemoren uhartean dagoela jakiten du. Percyk, Annabeth eta bere anaiorde den Tyson ziklopearekin batera, Grover erreskatatu nahi du, baina Tantalok, Kironen ordezkoak, hori egitea debekatu zion. Bitartean, Mestizoen Kanpamentuak Clarisse La Rue, Aresen alaba, misio ofizialean bidaliko du ahari-larrua eskuratzeko. Hala ere, Percy eta bere lagunak Munstroen Itsasora abiatzen dira. Munstroen Itsasorako bidaia luzea eta arriskutsua da, eta bidean heroiek hainbat arriskurekin topo egiten dute, besteak beste, Eszila eta Karibdis, Zirtze sorgina, Sirenak eta Luke Castellan beren lagun ohia. Percy, hiru jainko garrantzitsuenetako baten (Zeus, Poseidon eta Hades) seme bati buruzko orakuluaren profezia batez ere jabetzen da. Heroi horrek berebiziko paper bat beteko du Kronosen berpiztearen arrakastan edo porrotean, eta Olinpoaren biziraupenean. Heroiek, azkenean, Urrezko ahari-larrua berreskuratzen dute, modu horretan Thaliaren zuhaitza zaharberrituz, baina, ohartu gabe, Zeusen alaba zen Thalia ere berpizten dute. Zeusek zuhaitz bihurtu zuen Thalia urte batzuk lehenago, Annabeth eta Luke Mestizoen Kanpamentura onik iristeko sakrifikatu zenean.
Titanaren Maldizioa
Titanaren Maldizioa (The Titan's Curse) sailaren hirugarren liburua da, eta 2006ko apirilaren 1ean kaleratu zen. Koro Navarrok itzuli zuen euskarara.
Bianca eta Nico di Angelo mestizoak erreskatatzeko misio batean, Percy, Annabeth, Thalia eta Grover Mantikora batengatik erasotuak dira, eta Artemisa jainkosak eta bere Ehiztariek erreskatatzen dituzte. Hala ere, Annabeth amildegi batetik erortzen da Mantikoraren aurka borrokatzen ari den bitartean, eta harrapatua izan zela esaten da. Geroago, Luke-en armadak Artemisa harrapatzen du Ophiotaurus izeneko behi munstro bat bilatzen ari zela. Ophiotaurusaren erraiak sutan sakrifikatzeak Olinpoaren erorketa ekarriko zuela iragarri zen bere garaian. Zoë Nightshade-ek, Artemisaren tenienteak, Bianca, Thalia eta Grover salbamendurako bilaketa batean eramaten ditu. Percy gonbidaturik ez zegoen arren ezkutuan jarraitzen ditu. Nico di Angelok bere arreba zaintzeko eskatzen dio abiatu aurretik, arreba babesteko ahal duen guztia egingo duela hitzemanez Azkenean, Percy gainontzekoekin batzen da. Eskeleto batzuen harrapakin bihurtzen dira, herrialde osoan zehar jazartzen dituztelarik. Bianca bat hiltzeko gai da, eta horrek besteak txundituta uzten ditu. Bianca hil egiten da txatarra biltegi bat zeharkatzen ari zirela, eta beraz, Percyk, Nikori emandako hitza hautsi zuen. Annabeth, Luke eta Artemisarekin aurkitzen dute, azken honek zeruari eusten diolarik. Percyk Artemisaren lekua hartzen du zerua eusten, baina azkenean Atlas titana engainatzen du honek bere jatorrizko postua berreskuratzeko. Borrokan Zoe hil egin zenez Thaliak bera ordezkatzea erabakitzen du 16 urte inoiz ez betetzeko. Horrek Percy profeziako heroi modura uzten du. Kanpamentura itzuli ostean Percyk Nikori Biancaren heriotzaren berri ematen dio. Nicok Percy jotzen du erruduntzat eta bien arteko liskarrean Nico Hadesen semea dela ohartzen dira, baina datu hau sekretuan gordetzen dute.
Labirintoko Borroka
Labirintoko Borroka (The Battle of the Labyrinth) sailaren laugarren liburua da, eta 2008ko maiatzaren 6an kaleratu zen. Itziar Zabalak itzuli zuen euskarara.
Bizitza normal bat izaten nahiean zebilela, deabruzko bi animatzaile atzetik dituela nabaritzen du Percyk. Hori dela eta, Mestizoen Kanpamentura itzuli beharrean aurkitzen da. Kronosek, Mestizoen Kanpamentua suntsitzeko asmoa dauka. Bertara sartzeko Dedaloren labirintoa erabili nahi du. Quintus izeneko ezpatari batek, Dioniso ordezkatzen du, honek jainko txikiak gerran olinpiarren alde egotea lortzeko misioa bai du. Percy, Annabeth, Grover eta Tyson Dedaloren tailerra eta (beharbada) Ariadneren soka aurkitzeko labirintoan sartzen dira, Luke Castellan eta bere armada ere bilatzen ari baitira. Oraingo honetan misioaren liderra Annabeth izango da, urteak pasa bai ditu laberintoa aztertzen. Tailerra aurkitzen dutenean, Quintus Dedalo dela jakiten dute, bere bosgarren gorputzean. Dedalo hil egiten da, eta ondoren, kanpamentura itzuli, eta borroka bat dute Luke-en armadarekin. Biktimen artean Castor eta Lee Fletcher aurkitzen dira. Guduaren ondoren, Manhattango gudurako prestatzen hasten dira.
Olinpoko Azken Heroia
Olinpoko Azken Heroia (The Last Olympian) sailaren bostgarren eta azken liburua da, eta 2009ko maiatzaren 5ean kaleratu zen. Itziar Zabalak itzuli zuen euskarara.
Filmak
Lehen bi liburuetan oinarrituriko filmak egin dira. Lehena 2010ean estreinatu zen eta bigarrena 2013an.
Chris Columbusek Percy Jackson eta Tximista-Lapurra filma zuzendu eta ekoitzi zuen 20th Century Foxentzat, 1492 Picturesen bidez. Filma 2010eko otsailaren 12an estreinatu zen Estatu Batuetan. Filmak ekonomikoki arrakasta izan zuen arren, kritika mistoak jaso zituen, zaletuak bi bandotan bananduz. Honen arrazoia filma jatorrizko liburutik asko aldentzea izan zen.
Saileko bigarren filma, Munstroen Itsasoa, 2013ko abuztuaren 7an kaleratu zen. Film honek kritika mistoak jaso zituen, baina istorioak jasandako desbideraketak gogor kritikatu zituzten zaletuek. Hirugarren film bat grabatzeko asmoa zegoen, baina azkenean bertan behera gelditu zen.
Bideo-jokoak
Filmarekin batera bideo-joko bat ere egin zen. Jokoa Nintendo DS kontsolarako atera zen 2010eko otsailaren 3an. Michael Splechtak 6/10 bat eman zion eta honakoa esan zuen: "Percy Jackson eta Olinpiarrakek ez du zalaparta handia eragingo filmekin zerikusia duten jokoetan, baina txandakako borrokako fanatikoek zenbait ezaugarri berrerosle aurki ditzakete joko honetan, bestela oinarrizkoa izango litzateke."
Musikala
2017ko urtarrilaren 12an, Joe Tracz “A Series of Unfortunate Events” istorioaren editoreak Percy Jackson eta Tximitaren Lapurra liburuarentzat Broadwaytik kanpoko egokitzapen musikal berri bat idatzi zuen.
Telesaila
2020ko maiatzaren 14ean, Riordanek Twitterren iragarri zuen Disneyk telesail bat ekoitziko zuela liburuen istorioa jarraituz, lehen denboraldirako Tximistaren Lapurra moldatuz. Riordanek, bere emazte Beckyrekin batera, telesailaren garapenean parte hartuko zuela ere baieztatu zuen. Telesaila Disney+ en kaleratuko da.
Norops villai
Norops villai Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Hondartzako baloi
Hondartzako baloia edo hondartzako pilota baloi puzgarria da, hondartzan, uretan edo beste inguru batzuetan jolasteko erabiltzen dena. Hondartzako baloiaren asmakuntza Jonathon DeLongeri egozten zaio, 1938an.
Sebastes levis
Sebastes levis Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Hondartzako baloi
Ezaugarriak
Hondartzako pilotak PVC edo beste plastiko arin batez eginda daude. Bere egitura, irudi esferiko bat osatzen duten material honen zati ezberdinez osatuta dago. Tamaina eta arintasun handiagoak ahalegin txikiagoa eskatzen du mugitzeko, eta, aldi berean, higidura nahitaez geldoa ezartzen zaie. Gainera, tamaina dela eta, bi eskuekin hartu behar dira, eta horrek jolas lasaiak eta haur-jolasak egiteko aproposak egiten ditu.
Diseinua
Hondartzako baloiek tamaina ezberdinak dituzte. Eskuarki, plastikozko panel zigilatu batzuek osatzen dituzte, baloiaren mutur bakoitzean dauden bi panel biribili lotzen zaizkienak. Panel horietako batean balbula teleskopiko bat dago, eta bertatik airea sartzen da. Hondartzako baloiaren ohiko diseinu bat, baloiaren inguruan panel zuriekin txandakatzen diren koloretako panelak dira. Baloiak ahoarekin edo inflagailu batekin puzteko diseinatuta daude; beraz, tolestuta gorde eta garraiatu daitezke, eta helmugara iristean muntatu.
Hondartzako baloiak merchandisin objektu tipikoa dira, eta, horregatik, askotan irudi, mezu eta logotipo komertzialekin serigrafiatuta egoten dira.
Anthony Burgess
John Burgess Wilson (1917ko otsailaren 25a- 1993ko azaroaren 22a), Anthony Burgess idazteko erabiltzen zuen ezizenaz ezagunagoa, idazle, poeta, dramatzaile, konpositore, hizkuntzalari, itzultzaile eta literatura kritikari ingelesa izan zen.
Saiakerek eta eleberriek osatzen dute haren lanaren zatirik handiena. Bertan umorea eta kulturaren eta politikaren ikuspegi ironikoa nabari dira; ingeles eleberrigintzaren arazo nagusiak azpimarratu ditu bere kontakizunetan. Kazetaritza- eta kritika-lanak ere egin ditu. Kritikaren alorrean aipagarria du Joyceri egindako sarrera bat, Here Comes Everybody (1965), baina eleberrigile gisa bereziki ezaguna da. Burgessek Greeneren joerari jarraitu zion, baina idazle katolikoen sailean sar daitekeen arren, Burgessen kasuan askoz ere konplexuagoa eta liskartsuagoa izan zen idazlearen eta katolizismoaren arteko harremana. Izan ere, ez zen erlijio-praktikantea, eta oso eszeptiko eta ezkor agertu zen.
Bizitza
Edmund's Roman Catholic Elementary School-en ikasi zuen, eta haren hitzetan, "When I went to school I was able to read. At the Manchester elementary school I attended, most of the children could not read, so I was ... a little apart, rather different from the rest." Guraso piano-jotzaileak izan arren, txikitan ez zen musikaz interesatu, bere etxeko irratian “txirula solo sinestezin bat” entzuten zuen arte, guztiz aztoratua eta maitemindua utzi zuena, “bihurri, exotiko eta erotiko” moduan deskribatu zuena.
Burguessek bere familiari konpositore izan nahi zuela jakinarazi zionean, ezetza eman ziotan, musikak dirurik ematen ez zuela argudiatuz. Eskolan ezin izan zuen musikarik ikasi, baina 14 urterekin bere kabuz pianoa jotzen ikasi zuen. Burgessek lehen momentutik nahi izan zuen musika ikasi unibertsitatean, baina Victoria University of Manchesterreko musika sailak ez zuen bere eskaera onartu, Fisikan zuen nota txarra zela eta. Beraz, Arteetan graduatu eta Filologia ingelesa ikasi zuen 1937 eta 1940 urteen tartean. Hor ezagutu zuen Jones, bere emaztea izan zena 1942eko urtarrilaren 22an.
Armadatik pasa eta gero, hezkuntza ofizial moduan lan egin zuen gerra ostean Brunei eta Malaysian. 1959ean kolapso bat jasan zuen Malasiako klase batean. Burmuineko tumore bat zuela diagnostikatu zioten, ebakuntza posiblerik gabekoa eta bizi itxaropen motzekoa. Horrek idaztera bultzatu zuen, bere emazte Lynnek autorearen eskubideen irabaziei esker bizi ahal izateko. Hezkuntza mundutik irten eta idaztera dedikatu egin zen bere gaixotasunarekin eguneroko bizitzan hainbat urteetan. Bost nobela eta erdi idatzi zuen urte batean. Bi urte baino gehiagoko bizi iraupena igaro zuen, bizitzan jarduera artistikoen onurak erakusteko erabiltzen den adibidea izanik. Idatzitako azken “erdi nobela”k, heriotzatik gertuen zegoenean, bere lanik famatuena izan zen. Hortik aurrera, 50 liburu baino gehiago idatzi eta argitaratu zituen, gai ezberdin asko jorratuz. Kritika literario ugarien egilea da, Shakespeare eta Joyceri buruzko saiakeragilea, egunkarietako artikulugilea eta hogei bat nobela krudel eta kaustikoen idazlea.
1993ko azaroaren 22an hil zen, Londreseko St John & St Elizabeth ospitalean, biriketako minbiziaz. Haren errautsak Monakoko hilerrian utzi zituzten eta hilarrian “Abba Abba” idatzi: horren esanahiari buruz asko esan da. “Aita, aita” esan nahi du hebreeraz, arameraz, arabieraz eta beste hainbat hizkuntza semitikoz. Artistaren hasierako letrak, bai aurrerantz bai atzerantz irakurriak, soneto baten molde erritmikoa (CDC DCD falta dira) edota Keatsen heriotzari buruzko 22. lanaren izenburua izan litekeela ere esan da. The Timeseko hileta-oharrak “moralista handitzat” definitu zuen Burgess.
Lanak
Kontakizunaren teknikarekiko kezka gehien agertu duten gaur egungo idazle britainiarretako bat da, bestalde. Kontakizunaren teknikaren alorrean egindako ekarpenari dagokionez, 1960. urte inguruan idatzitako obrak ditu bereziki aipagarriak, Burgessek: Beds in the East (1959, Ekialdeko oheak), The Wanting Seed (1962, Grinaren hazia), A Vision of Battlements (1965, Hormen ikuspegia), eta abar. Baina A Clockwork Orange (1962, Laranja mekanikoa) izan zen bere obrarik ezagunena. Obra horretako protagonista gazte amoral, dibertigarri eta adimen argiko bat da, musikazale amorratua, Beethovenen zale amorratua zehazkiago (Burgess bera musikologoa zen); gizarte izutu eta ustel batean gaizkia eta bizioa dira protagonistaren xedeak, eta gazte hori berriro hezteko ahaleginaren arrakastarik eza islatzen du. Laranja mekanikoa-ren lorpen nagusia teknikaren eta argumentuaren artean egileak lortu zuen batasuna izan zen; argumentua oso bortitza da, indarkeriaz betea, eta ideia hori adierazteko adierazkortasun handiko hizkera erabili zuen Burgessek. Stanley Kubrick ek zinemara eraman zuen eleberri hori, eta ahantzi ezinezko filma egin zuen: A Clockwork Orange.
Beste obra batzuetan, dena den, hizkuntza oparoegia, dotoreegia erabili izan zuen, kritikari batzuen arabera. Obra aipagarriak dira, alde horretatik, MF (1971) obra esperimentala, ikerketa estrukturalistetan oinarritua; eta Earthly Powers (1980, Lurreko indarrak); bertan, zibilizazio modernoaren perbertsioa nabarmendu zuen.
Haren obra nagusien artetik, azpimarragarrienak nobelak dira:
Hori bai, bere lanetan ospetsuena eta onarpen handiena irabazi zuena, zalantzarik gabe, “Laranja mekanikoa” izan zen, 1962an idatzitako nobela distopikoa, nahiz eta idazleak berak bere lanik txarrenetarikotzat jo. Eleberria egileari berari Bigarren Mundu Gerran jazotako gertakari batean oinarritu zen. 1944an, Burgess eta emazteari lau marine estatubatuarrek Londreseko kaleetan eraso egin zieten eta emaztea bortxaketaren eta lapurretaren biktima izan zen. Haurdun zegoenez, jipoiak abortua eragin zion. Liburuak borondate libre eta moralari buruz hitz egiten du eta, halaber, norbanakoaren manipulazioaz sistema politikoak bezalako bortizkeriari esker, errepresioaz eta nola horrek gizakia ustelkeriarantz daraman. Hainbat hizkuntzatara itzuli zen, eta 1998an, Modern Libraryek 65. postua eskaini zion XX. mendean ingelesez idatzitako 100 nobela hoberenen artean.
Emil Karewicz
Emil Karewicz (Vilnius, 1923ko martxoaren 13a - 2020ko martxoaren 18a) poloniar aktorea izan zen. Bigarren Mundu Gerran Poloniako Bigarren Armadan borrokatu zuen.
Zizeron
Artikulu hau politikari eta hizlariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»
Marko Tulio Zizeron (Marcus Tullius Cicero) (K.a. 106ko urtarrilaren 3a - K.a. 43ko abenduaren 7a) politikari eta hizlari erromatarra izan zen. Latinezko hizlari handientzat jotzen da.
Familia Arpinumgoa zen, Mariorena bezala. Bizitza osoan bi familien arteko konparazioak jasan behar izan zituen Zizeronek. Mariorena aberatsagoa eta ospetsuagoa izanda, ez zituen konparazio horiek oso gustukoak.
Zizeron izena cicer hitzetik dator, zeinak latinez txitxirioa esan nahi duen. Plutarkoren arabera, Zizeronen arbasoren batek txitxirio baten moduko pikorra zeukan sudurraren puntan. Politikan sartu zenean ez zuen goitizena aldatu, hala eskatu bazioten ere.
Lehen urteak
Ikasle bikaina zen Zizeron, azkar baino azkarrago ikasten baitzuen dena. Erroma osoaren arreta erakarri zuen. Poesia zuen gogokoen. K.a. 89 eta 88an Ponpeio Estrabon eta Silaren alde borrokatu zuen Zizeronek.
K.a. 75ean, Sizilian aritu zen kuestore. Abokatu apartekoa izan zen hor. Verres gobernari ohia auziperatu eta zigorrarazi zuen. Arrakasta hori gorabehera, patrizioa ez zenez, arazoak izan zituen kontsul izenda zezaten. Gainera, kontsul-arbasorik ez zeukan azken gizona (novus homo zeritzona) Mario iraultzailea izanak ez zion laguntzen Zizeroni.
Kontsul
Hala eta guztiz ere, K.a. 63an, Zizeron kontsul izendatu zuten, azken 30 urteetako lehen novus homo bihurtuz.
Urteko lorpen garrantzitsuena Katilinaren konspirazioa bertan behera uztea izan zen. Zizeronek aurkitu zuen Katilina patrizioak Erromatar Errepublika desegiteko asmoa zuela. Zizeronek senatus consultum ultimum (gerra-lege moduko bat) deklaratuta, Katilina eta haren jarraitzaileak hiritik egotzi zituen lau hitzaldi ospetsuei esker. Haietan, konspirazioaren nondik norakoa azaltzeaz gain, Estatuaren defentsan parte-hartze zuzena eskatu zien erromatarrei, okerrena gertatuz gero.
Katilinak ihes egin zuen Etrurian Silaren beteranoen artean armada bat osatzeko, eta haren jarraitzaileak Erroman geratu ziren iraultza barnetik bultzatzeko. Senatari guztien aurrean, jarraitzaileak konspirazioa aitortzera behartu zituen Zizeronek, galiarrei bidalitako mezua atzeman ondoren. Senatariek zigor aproposena zein zen eztabaidatzeari ekin zioten. Gerra-legea indarrean, atxiloketek edo erbestealdiek ez ziruditen arazoa konponduko zutenik. Senatari gehienak heriotza zigorraren alde agertu ziren hasiera batean. Julio Zesarrek, berriz, aurrekari arriskutsuegia izanen zela adierazi zien, eta hain gogorra ez zen zigorraren alde jo zuen. Hala ere, Katon Minorren hitzaldiaren ostean heriotza-zigorra adostu zen. Zizeronek Pater Patriae titulua jaso zuen Estatuari egindako zerbitzuei esker.
Erbestea eta itzulera
K.a. 58an, epaiketarik gabe Erromako hiritarrei heriotza-zigorra eman zietenak erbesteratzeko legea onartu zuen Publio Klodio Pulkerrek. Zizeronek aldarrikatu zuen senatus consultum ultimum-ek inmunitatea ematen ziola. Gainera, hiritarren babesa eskatu zuen. Klodio Pulkerren jarraitzaileen beldur, Italiatik kanpo joan zen eta hitzaldiak idazteari ekin zion Zizeronek. Atiko lagunari bidalitako gutunetan, Senatuaren portaeraz kexu agertu zen Zizeron, beharrezko babesa ez eskaintzeagatik.
Marko Antonioren aurka
Zesarren hilketak ezustean harrapatu zuen Zizeron. Trebonio konspiratzaileari adierazi zion "izugarrizko oturuntza horretarako gonbidapena jaso" izana gustatu zitzaiokeela. Zizeron senatarien buruzagietako bat bilakatu zen, hiltzaileak aske uztearen aldekoa. Haien aurka, Marko Antonio eta zesartarrak zeuden, hiltzaileak gogor zigortzeko prest.
Zizeron eta Marko Antonioren harremana inoiz ona izan ez bazen ere, Zesarren hilketaren ondoren, elkarren etsai bihurtu ziren. Zizeronek Zesarren testamentua bere onerako erabiltzea eta askatasun zibilak suntsitzea leporatu zion Marko Antoniori. Philippicae izeneko hitzaldietan Marko Antonioren aurka egin zuen.
Oktaviano, Zesarren oinordekoa, Erromara itzuli zenean, Zizeronek Marko Antonioren kontra erabili zuen. Senatarien burua, Zizeron, ospearen gailurrean zegoen. Dezimo Bruto Galia Zisalpinako gobernariaren izendapena bultzatu zuen. Luzio Pisonen, Zesarren aitaginarrebaren, hitzaldia gorabehera, Marko Antonio Errepublikaren etsai izendatu zuten senatariek Zesarren hiltzaileak eraso zituenean.
Hala ere, Oktavianok eta Marko Antoniok, Lepidorekin batera, elkar hartu zuten, Zizeronen ezusterako. Bigarren Triunbiratua legalki osatu ostean, arerioen kontrako proskripzioak hasi zituzten. Zizeron eta Kinto, haren anaia, (Zesarren laguntzailea izan bazen ere) zerrenda beltz haietan agertu ziren. Marko Antoniok su eta gar bilatu zuen Zizeron. Haren villa batean atzeman zuten. K.a. 43ko abenduaren 7an hil zuten.
Istria
Istria (kroazieraz eta Istra; Istria; istrieraz: Eîstria; Isztria) Itsaso Adriatikoko penintsularik handiena da.
Geografia eta klima
Alpeen jarraipena den Ćićarija mendikateak zeharkatzen du penintsula eta Učka mendiak dira bere eremurik garaiena. Mendirik altuena Vojak da 1.396m garaierarekin. Ipar-ekialdeko eremuari istria zuria deitzen zaio erromatarren garaitik ezaguna baita bertako kareharria, hegoaldea eta mendebaldea berriz istria gorria dira, nekazaritza lur oparoz osatua. Penintsularen erdialdeak klima kontinentala du eta kostaldeak klima mediterraneoa.