cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erromantzatua
Klima
Erromantzatuko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.
Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira udalerriko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.
Estazio meteorologikoak
Erromantzatuan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Urraulbeiti pareko udalerrian, estazio bat dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Banaketa
Erromantzatuak 3 kontzeju ditu:
Gainera, beste 3 leku batzuk ere badaude, hala nola:
Azkenik, udalerrian 7 herri hustu daude:
Historia
XVI. mendearen lehen erdian Nafarroa Gaztelako koroan sartu ondoren, Erromantzatua ibarra gaur egun dituen mugekin geratu zen.
1835-1845eko udal-erreformetara arte, ibarrak berezko berezitasun administratiboak izateaz gain, lotura administratibo berezia izan zuen ibar konfinatzaileekin, Urraulgoiti eta Urraulbeitirekin batera "Urraul" udalerria osatzen baitzuten. Hirurek beste hainbeste diputatuk osatutako taldea osatzen zuten, urtero bailara bakoitzeko erregidoreek izendatuak. Urraulbeitikoa lehendakaria zen, eta batzarrak Puiuko San Gregorio baselizan egiten ziren, Artieda kontzejuari dagokionez. Jurisdikzio zibil eta kriminala Irunberri hiribilduarena zen, eta hiribilduari ere oso lotuta zeuden.
1847an, ibarran garia biltzen zen nagusiki, eta mahastia, behi-azienda eta artilezko zerbait zeuden.
Ekonomia
Erromantzatuko biztanleria batez ere adinekoa da, eta horregatik gehienak erretiratuta daude. Gainerako biztanleek nekazaritzan lan egiten dute ia erabat, batez ere mendebalderago dagoen ibarrean, non landu daitekeen azalera handiagoa den.
Politika
Erromantzatuko udaletxea Domeñu kontzejuaren erdialdean dago, eta idazkaria, era berean, Irunberriko Udalako idazkaria da. Udalbatza ibarreko alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Aitor Sola Otxotea da, Euskal Herria Bildu hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea Domeñu ibarburuan dago.
XIX. mendean altxatu zen inguruko eraikinen antzeko ezaugarriekin. Udaletxeaz gain, eraikinean bake-auzitegia, anbulategia eta herriko udal langilearentzako etxebizitza daude.
Egungo banaketa
Erromantzatuko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Aitor Sola Otxotea da, Euskal Herria Bildukoa. Zinegotziak 4 daude:
Alkateak
1979tik, Erromantzatuak 7 alkate izan ditu:
Garraioa
Nafarroako Autobus Konpainiak Erromantzatua Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Erromantzatua ez-euskal-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
NA-7140
NA-7140 edo Errezu-Iturgoien errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-700 nafar errepideko 32,64 kilometroan hasi eta Gesalatzen dagoen Iturgoien kontzejura arte doa. Errepidea 4,10 kilometro luze da.
Erromantzatua
Euskara
Koldo Zuazok, 2010ean, Erromantzatua ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Izenak adierazten duen bezala, eremu honetan Nafar erromantzea izan da tradizioz hitz egiten den hizkuntza, duela gutxi gaztelaniak ordezkatu duena.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Corvo uhartea
Corvo (ilha do Corvo) Portugalgo Azoreak uhartediko mendebaldean dagoen irla da. Bertan herri bakarra dago Vila do Corvo izenekoa. 2001eko erroldaren arabera, herriak 425 biztanle ditu.
Ballynoe (Down konderria)
Ballynoe (An Baile Núa) Ipar Irlandako lur eremu eta kokaleku txiki bat da, Down konderrian dagoena. Downpatrick hiriaren hegoaldean dago.
Moluka Itsaso Plaka
Moluka Itsaso Plaka, Lurreko mikroplaka tektoniko bat da. Bere hedadura, 0,01030 estereorradianekoa da. Ohi, Eurasiar Plakari lotutako plakatzat hartzen da.
Insulindiaren erdialdean dago. Sulawesi uhartearen erdialdea eta Moluka uharteetako itsasoaren mendebaldea hartzen du, Buru uharte inguruan.
Moluka Itsaso Plaka, Sunda Plaka, Bird's Head Plaka eta Banda Itsasoko Plakarekin muga egiten du.
Banda Itsasoko Plakaren mugitzea, milioi bat urtetik behin 4,07ºko errotazio abiaduran gertatzen da, 11º 10' Iparraldeko latitudean eta 56º 75'ko ekialdeko longitudean kokatutako irudizko polo baten arabera.
Flores (Azoreak)
Flores (ilha das Flores) Portugalgo Azoreak uhartediko mendebaldean dagoen irla da. 2006ko erroldaren arabera, uhartean 3.995 biztanle bizi ziren.
Mendebaldera joanda Europako lehorreko azken lurrak dira.
Bertan bi herri daude:
Ulmeni (Buzau)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Ubu errege
Ubu errege edo Polakoak (Ubu roi edo Les Polonais) Alfred Jarry idazle frantsesak 1888an idatzitako liburua da. Lehen aldiz 1896ko abenduaren 10ean Parisko Théâtre de L'Oeuvren taularatu zen antzezlan ospetsu hau. Hasieran bi aldiz bakarrik antzeztu zen aldekoen eta aurkakoen liskarren artean.
Argumentua
Poloniako Armadaren kapitaina zen Ubu, Aragoiko errege ohia eta 'Patafisikaz doktorea. Emazteak eraginda Venzeslao, Poloniako erregea, tronutik kentzea erabaki zuen. Horretarako Bordura kapitainaren eta bere armadaren laguntza izan zuen. Ondorioz, tirania lazgarria ezarri zuen. Pelelaok, aurreko erregearen semeak, familaren triskantzatik ihes egitea lortu zuen, ordea. Pelelaok Errusiako Tsarraren laguntza lortu zuen eta hark bere armadaren kontrola eman zion, koroa berreskuratzeko helburuz. Ubu erregea, bitartean, zergak behin eta berriro igotzen ari zen, merkatari txikiei eta handiei zigorrak ezartzen zizkien eta botereak ustelkeria erabiltzeko ematen duen aukera ebiltzen zuen. Pelelao bere armadarekin Poloniara heldu zenean, Ubu, gobernua emaztearen eskuetan utzita, gerrara joan zen. Ubu gerran garaitua izan zen baina ihes egitea lortu zuen. Ihesaldian, kasualitatez, emaztearekin topo egin zuen eta biek, jarraitzaile batzuen laguntzaz, Poloniatik itsasontziz alde egin zuten.
Buenavista (Oviedo)
Buenavista, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Oviedo hiriburuan dagoen auzo bat da, El Cristo eta Buenavista barrutian. 2013ko erroldaren arabera 8.691 biztanle zituen.
Ubu errege
Esaldiak
Antzezlanak zenbait esaldi ospetsu egin ditu:
Jarraipenak
Ubu errege ondoren, hurrengo urteetan, Alfred Jarryk obra hori jarraitu zuen, Poloniako errege izatera iritsi zen pertsonaia xelebre haren inguruan, burgesiaren irain gisa: Ubu enchaîné (1900 "Ubu gatibu"); Ubu sur la butte (1901, "Ubu fusilaren begiradapean"); Ubu cocu ("Ubu adarduna", 1944an lehenbizikoz emana).
Microgale talazaci
Microgale talazaci Microgale generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Oryzorictinae azpifamilia eta Tenrecidae familian sailkatuta dago.
Oiloesne
Olioesnea (Ornithogalum umbellatum) Asparagaceae familiako landarea da, hego eta erdialdeko Europan, ipar-mendebaldeko Afrikan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duena. Landare toxikoa, lehen herri sendagintzan erabiltzen zuten.
Cass konderria (Nebraska)
Cass konderria (Cass County) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Plattsmouth da. 2010eko zentsuaren arabera 25,241 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Karon
Karon edo Karonte (antzinako grezieraz: Χάρων, Khárôn, "distira bizi") greziar mitologiako pertsonaia da. Hildakoak haren txalupan Akeronte ibaia zeharkatuz garraiatzen zituen Hadesen erresumaraino. Zahar argal eta zarpail baten moduan adierazi ohi da.
Nahiz eta sarri arimak Estigia ibaian zehar zeramatzala esan den arren, Virgilio k bere Eneida n esaten duen bezala, esate baterako, iturri gehienen arabera, Pausanias barne eta, beranduago, Dante, benetan Karonte igarotzen zuen ibaia Akeronte zen.
Cass konderria (Nebraska)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 25,241 pertsonetatik 24,691 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 608 dira. 82 beltzak edo afroamerikarrak. 70 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 84 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 288 pertsonek kokatzen zuten.
Karon
Karonte Érebo eta Nix en semea zen. Arropa iluneko agure argal eta marmarti bat bezala irudikatzen zen (edo, batzuetan, mailu bikoitz batekin hegodun deabru bat bezala), bere bidaiariak Akeronte ibaiaren ertzean pilatzen zen jendetzaren artean aukeratzen zituena, lurperaketa egokia merezi zutenen eta bidaia ordain zezaketenen artean (bat eta hiru obol artean). Igeletan (liburua), Aristofanes ek, Karonte jende gizenari irainak botatzen erakusten du.
NGC 18
NGC 18 izar bikoitz bat da, Pegasus konstelazioan. Herman Schultzek aurkitu zuen n.
The Human Voice (filma)
The Human Voice 2020ko Pedro Almodovar espainiar zinema zuzendarien film laburra da. Jean Cocteauren La Voix humaine monodramean oinarrituta, zuzendariaren lehenengo ingelesezko lana izan zen.
Tilda Swintonek antzeztu eta Veneziako Zinemaldian estreinatu zuten.
Larré (Morbihan)
Larré (Morbihan) (bretainieraz Lare) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Lussan (Gard)
Lussan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lussan udalerrian erroldatutako biztanleak 450 ziren. Familiak 196 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 84 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 394 etxebizitza zeuden, 199 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 176 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 371 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 199 etxebizitza nagusietatik 141 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 56 etxek lau zituzten eta 94 etxek bost zituzten. 134 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 99 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 91 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 285 ziren, horien artean 202 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 202 pertsona aktiboetatik 175 lanean zeuden (99 gizon eta 76 emakume) eta 27 langabezian zeuden (12 gizon eta 15 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lussan udalerrian 211 unitate fiskal zeuden, 463,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.438 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 1 aldi baterako lan enpresa eta 3 jatetxeak.
2000. urtean Lussan udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.564 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Calamanthus pyrrhopygius
Calamanthus pyrrhopygius Calamanthus generoko animalia da. Hegaztien barruko Acanthizidae familian sailkatua dago.
José García Nieto
José García Nieto (Oviedo, 1914ko uztailaren 6a - Madril, 2001eko otsailaren 27a) espainiar olerkaria izan zen. 1996an Cervantes saria eman zioten.
Bizitza eta lanak
García Nieto ideia kontserbadoreko olerkaria zen, eta hori erakutsi zuen bere obra gehienetan. Espainiako gerra ondoko poesia klasizistako olerkigile handienetakoa izan zen, eta obra originala eta pertsonala osatu zuen.
Astigarribiako ontziola
Astigarribiako ontziola izen bereko Mutrikuko auzoan zegoen. Han, XVIII. mendean, garrantzi handiko ontziola garatu zen, Gipuzkoako nagusietariko bat. Astigarribia Deba ibaiaren ondoan dago eta han kokatu ziren lantoki horiek. Gaur egun garrantzi horren testigu gutxi gelditzen dira: bertan zegoen Mollatxua izeneko portuaren harri batzuk besterik ez. Industria honen eragina haran osoan nabaritu zen: burdinolak, meategiak, egurgileak, merkatariak... indartu baitziren hari esker.
Historia
Astigarrabia Gipuzkoako populazio gune garrantzitsu goiztiarra izan zen. Historialari batzuen ustez, esaterako, Tritium Tuboricum hiri barduliarra egon zitekeen egungo Astigarribian inguruan, erromatarren garaietan. Ez da kasuala, bestetik, hor Gipuzkoako eliza zaharrena izatea, San Andres eliza, XI. mendekoa. Ontziolak direla eta, ikerlari batzuen ustez, Astigarribiakoaren hastapena XVI. mendean egon zitekeen. Mende horretan Deba harroan mugimendu handia zegoen, azken finean Donejakue bidea hortik igaro baitzen, eta ondorioz txalupen eta ontzien eskaera handia zen. Ondorioz, ordurako Astigarribiako ekonomia indartuko litzateke. Lourdes Odriozola Oiarbideren hitzetan, dena den, dokumentu bakarra aipa daiteke hori guztia erakusteko: 1534an Gipuzkoako Korrejidoreari Paskual Ikarrek idatzitako testua non Astigarrabian 120 tonako itsasontzia egiten ari zitzaiola.
XVIII. mendeko arrakasta itsas eraikitzaile zestoar bati esker izan zen: Juan Ignazio Ulazia Larrañaga (1725ko azaroaren 13 - 1804ko irailaren 13). Berez, eraikuntza konplexu horren jabea Frantzisko Xabier Munibe zen, Astigarribiaren Oinordekotzaren barruan, baina honek Ulaziari utzi zion. Ulazia XVIII. mendeko tamainuko erdiko eta txikiko itsasontzien eraikaitzaile handiena izan zen.
Itsasontziak
Ontziola honetan erdi mailako eta tamainu txikiko itsasontziak egiten ziren, batez ere patatxe izenekoak. Patatxeak itsasontzi arinak ziren, sakonera gutxikoak eta 30 tona ingurukoak; belaontziak ziren eta bi masta izaten zituzten. Hasiera itsasontzi militarra zen baina denborarekin beste gauzetarako ere erabilia izan zen. Lourdes Odriozolaren arabera 1758tik 1786 arte Astigarrabiako ontziolan 11 patatxe egin ziren, 10 ontzi, bidaiariak eramateko bat eta beste bat burnia garraiatzeko. Erosle gehienak bizkaitarrak izan ziren: Ea, Plentzia, Gorliz, Mundaka, Busturia eta Somorrostro. Ontziolaren arrakasta itzela izan zen; Odriozolaren hitzetan Astigarribiakoa Gipuzkoako ontziola garrantzitsua izan zen ekoizpenaren %90 bertan egiten baitziren.
Ulaziak 1786an, 61 urte zituelarik, utzi zuen itsasontzien eraikuntza. Azkena Juan Goitia bizkaitarrentzako patatxe bat izan zen, "Nuestra Señora de la Asunción" (Andre Mariaren Jasokundea).
Llullaillaco sumendia
Llullaillaco Andeetako mendilerroan kokatutako geruza-sumendi bat da, goi-ordokiaren barruan, Saltako probintzia (Argentina) eta Antofagasta eskualdearen (Txile) arteko mugan. Nevado Ojos del Salado-ren ondoren munduko bigarren sumendi aktibo altuena dela jotzen da eta azken erupzioa 1877an gertatu zen.
2001eko ekainaren 20an1, sumendi, non sumendiaren goialdean Llullaillacoko momiak aurkitu ziren, Gune Historiko Nazional izendatu zuen Argentinako Nazioaren Botere Exekutiboaren 25 444 Legeak
Heltzeko modua
Argentinako aldean ez dago oinarrira joateko errepiderik, eta lau gurpileko trakzioko ibilgailu bat bakarrik irits daiteke mendiaren magalera, 4600 m baino gehiago, bidea ezagutzen dela suposatuz.
De Witt (Missouri)
De Witt Missourieko hiri bat da. Carroll konderrian kokatua dago. 2010ean 124 biztanle zituen, 0.62 kilometro koadrotan banatuta.
1949 Messina
1949 Messina asteroide gerrikoan aurkitutako 1949. asteroidearen izena da. 1936ko uztailak 8an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 NE zen. Bere izena Hegoafrikako Musina edo Messina hiriagatik jasotzen du.
Grand Palais
Grand Palais, Grand Palais des Beaux-Arts edo Grand Palais des Champs-Elysées (euskaraz Jauregi Handia, Arte Ederren Jauregi Handia edo Eliseo Zelaietako Jauregi Handia) Frantziako Paris hiriburuan dagoen jauregi bat da. Hain zuzen ere, Parisko 8. barrutian eta Sena ibaiaren Eskuinaldean kokatzen da, hots, Champs-Élysées parkearen barnean dago, Petit Palais jauregia eta Alexandro III.a zubiarekin batera multzoa osatzen duelarik.
Historia
1900eko Nazioarteko Erakusketa Parisen ospatzeko beta aprobetxatuz Gran Palais jauregia 1897. urtean eraikitzeari ekin zitzaion.
Lehen Mundu Gerra garaian ospitale militarra izan zen eta Bigarren Mundu Gerran propaganda naziaren erakusketak egiteko erabili zuten alemaniarrek. Parisko askapenean ordea Frantziako erresistentziaren egoitza izan zen.
Gaur egun erakusketa handiak egiteko erabiltzen da eta mendebaldeko hegalean Palais de la Découverte zientzia museoa dago. Behe solairuan polizia etxe handi bat dago.
Saint-Sauveur-Marville
Saint-Sauveur-Marville Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 384 etxebizitza zeuden, 327 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 51 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 379 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 327 etxebizitza nagusietatik 299 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 50 etxek hiru zituzten, 82 etxek lau zituzten eta 184 etxek bost zituzten. 253 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 123 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 186 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 623 ziren, horien artean 464 aktiboak ziren eta 159 inaktiboak ziren. 464 pertsona aktiboetatik 422 lanean zeuden (232 gizon eta 190 emakume) eta 41 langabezian zeuden (18 gizon eta 23 emakume). 159 pertsona inaktiboetatik 50 erretiraturik zeuden, 58 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Sauveur-Marville udalerrian 335 unitate fiskal zeuden, 939,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.800 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Sauveur-Marville udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 960 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Piano-jotzaile
. Piano-jotzaile pianoa jotzen duen pertsona da. Mendebaldeko forma musikal gehienak pianoa erabil dezakete. Ondorioz, errepertorioaren eta dauden estiloen aukera oso zabala da: musika klasikoa, jazz, blues, folk musika, rock... Piano-jotzaile gehienek, bestetik, teklatuekin lotuta musika-tresna gehienak jo ditzakete: sintetizadore, klabizenbalo, zelesta, organo, e.a.
Klasikoak
Mozartek piano-jotzaile ospe handia izan zuen eta esan izan zen berau zela "Vienako teklatu-jotzaile onena zela". Piano-jotzaile moduan ospe handia lortu zuten ere bai Ludwig van Beethoven, Béla Bartók, Liszt, Brahms, Chopin, Mendelssohn, César Franck eta Rakhmaninov. Piano-jotzaile hauek egindako grabazioak ez daude eta, horregatik, erreferentziak idatziak dira.
Jazz
Aipatzekoak dira Duke Ellington, Art Tatum, Bud Powell, Thelonious Monk eta Bill Evans.
Euskal Herriko piano jotzaileak
Klasikoen artean Joaquin Atxukarro (1932-) dugu. Beste estilokoak dira Iñaki Salvador, Joserra Senperena, Juan Karlos Irizar...
Bodman-Ludwigshafen
Bodman-Ludwigshafen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Vimont (Calvados)
Biztanleria
2007an Vimont udalerrian erroldatutako biztanleak 581 ziren. Familiak 205 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 59 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 26 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 217 etxebizitza zeuden, 206 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 215 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 206 etxebizitza nagusietatik 142 bere jabearen bizilekua ziren eta 64 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 121 etxek bost zituzten. 183 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zeba Islam Seraj
Zeba Islam Seraj (bengaleraz: জেবা ইসলাম সেরাজ; Dhaka, Bangladesh, 1958ko urtarrilaren 12a) Bangladeshko biologo molekular bat da, Bangladesheko kostaldean hazteko gai diren gazitasunarekiko tolerantzia duten arroz barietateen garapenari buruz ikertzeagatik ezaguna. Irakaslea da Dhakako Unibertsitateko Biokimika eta Biologia Molekularreko Departamentuan.
Vimont (Calvados)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 381 ziren, horien artean 287 aktiboak ziren eta 94 inaktiboak ziren. 287 pertsona aktiboetatik 263 lanean zeuden (145 gizon eta 118 emakume) eta 25 langabezian zeuden (11 gizon eta 14 emakume). 94 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Zeba Islam Seraj
Ikerketa-jarduera
Serajek Landare Bioteknologiako laborategi bat ezarri du Dhakako Unibertsitatean. Generation Challenge Programme ("Belaunaldiaren erronka") programaren proiektu baten ikertzaile-nagusia da. Nekazaritzako ekoizpena bultzatzeko biologia molekularra erabiltzeko ekimena da. Serajek Pokkali arrozaren (arroz tradizionalaren barietate bat) gazitasunarekiko tolerantziaren QTL nagusiak mapatzen lan egin du, baita arroz-gazitasunarekiko tolerantzia txertatzeko hazkuntza-programetan laguntzeko markatzaileak aplikatzen ere. Era berean, genetikoki eraldatutako arroz-barietateak garatzen lan egiten du, gazitasun hobetuaren tolerantziarekin, Bangladesheko kostaldean hazteko gai direnak. PEER saria jaso zuen (Partnerships for Enhacend Engagement in Reasearch) - Nazioarteko Garapenerako Estatu Batuetako Agentziarekin batera Zientziarako Fundazio Nazionalaren ekimen bat. Sari hau bigarren belaunaldiko sekuentziazio teknikak erabiltzeagatik Bangladeseko kostaldean jatorri endemikoko arroz barietateetan osasunarekiko tolerantziaren oinarria aurkitzeko eman zitzaion. Ekimen horretan Texasko Unibertsitateak anfitrioi gisa parte hartu zuen.
Vimont (Calvados)
Diru sarrerak
2009an Vimont udalerrian 245 unitate fiskal zeuden, 686,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.411 euro zen.
Zeba Islam Seraj
Ikerketa-jarduera
Zientzialari bisitaria izan da Arrozaren Ikerketarako Nazioarteko Institutuaren proiektuetan, Estatu Batuetako Nekazaritza Departamentuko Beaumonteko (Texas, Estatu Batuak) ikerketa-estazioan (2003ko abuztuaren 4tik 6ra) eta Texasko Unibertsitateko Austingo Biologia Molekularreko, Zelularreko eta Garapeneko Departamentuan, Norman Borlaug unibertsitate-beka eman baitzioten (2005eko abuztuaren 15etik abenduaren 15era). Austingo Texasko Unibertsitatean ikertzaile bisitari titulua jaso du (2014ko urritik 2018ko irailera).
Vimont (Calvados)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 administrazio publikoko enpresak ziren.
Zeba Islam Seraj
Ikerketa-jarduera
Tedx-en hitzaldi batera gonbidatu zuten itsasoaren mailaren igoeraren eta gazitasunaren ondorioz uztak nola salbatu adierazteko (2018ko urtarrilaren 16a). NHK TV-n, Japonian agertu zen 2019an Science for Sustainable Earth hitzaldian.
Vimont (Calvados)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 margolariak, 3 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Zeba Islam Seraj
Ikerketa-jarduera
Bere ikerketen emaitzekin hainbat artikulu idatzi ditu.
Vimont (Calvados)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Vimont udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Es Migjorn Gran
Es Migjorn Gran Menorcako erdialdean kokatutako udalerria da. 1.523 biztanle zituen 2000n.
Cerdeño
, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Oviedo hiriburuan dagoen auzo bat da. 2014ko erroldaren arabera 1.544 biztanle zituen.
Emakumeak zientzian
thumb|«Emakumeak geometria irakasten». [[Euklidesen Elementuak obraren sarrerari (K.a 1310. urtean) dagokion ilustrazioetako bat
Ikasketa historiko, soziologiko eta kritikoak
Genero eta zientzia ren auzia aztergai duten historialariek, hala nola Margaret W. Rossiterrek, Londa Schiebingerrek, Éric Sartorik edo Yaël Nazék, bilatzen dute emakumeek euren lanak akademian onar zitezen historian egindako esfortzu zientifiko, oztopo eta estrategiei erreparatzea. Rossiter-ek, AEB ko historialari batek, segregazio historiko eta territoriala gauzatzeko faktoreen gaineko teorizazioa burutu du. Estatu Batuetan, esaterako, estatistikek erakutsi bezala, Mendebaldeko etnia duten emakumeen %60a erizaintza, haurtzaindegietan edota oinarrizko irakaskuntza esparruetan aritzen da. 1993an, Rossiterrek Matilda efektuaren gaineko hainbat ikerketa lerrori hastapena eman zien, zeinen arabera emakumeek zientzia esparruan egiten dituzten ekarpenak gutxietsiak edota euren gizonezko kideei egotziak direla frogatzen den. Fenomeno hori, Matilda Joslyn Gagek ikertu zuen XIX. mendean. Honakoa Matthieu efektuaren aldaera gisa gauzatutako fenomenoa da, gizarte pribilegioaren betikotzearen gaineko teoria gisa. Hona hemen Matilda efektua aztergai izan duten hiru autore esanguratsu: Lise Meitner, Rosalind Franklin eta Marietta Blau.
Rossiter autoreak sortutako beste fenomeno ezagun bat, harem efektua da. Harvard Computers dugu honen adibide. Edward Charles Pickeringek, Hardvard College Observatory-ko zuzendariak, gizonak baino emakume kopuru handiagoa kontratatzen zituen, emakumeek soldata baxuagoa jasotzen zutenez gero.
Garai honetan, Hardvard-ko behatoki honetan lan egiten zuten emakume astronomoek, 0,25 $-ko soldata jasotzen zuten orduko, unibertsitate horretako idazkari emakumezko batek jasotzen zuen ordainketa baino kopuru nabarmenki baxuagoa, alegia.
Hala ere, unibertsitate horretan astronomiaren esparruan nabarmenak izan diren emakumezkoen figurak hainbat dira, hala nola Annie Jump Cannon estatubatuarra.
2008an, 40 herrialdeetako 300.000 nerabeek burututako matematika test batek erakutsi bezala, gizon eta emakumeen arteko errendimendu arrailak, emakumeen emantzipazio indizearekin du harreman, hezkuntza eta kultura faktoreez gain (autoestima eta genero estereotipoen eraginez, kasu). Mota honetako ikerketek, determinismo biologikoa desafiatu eta ideologia zioei heltzen diete (azalpen konstruktibistei, alegia) emakumeek zientzietan pairatzen duten errekonozimendu eza azaltzeko.
Historiaurrea
Gaur egunera arte antropologo gehientsuek garrantzia eman diote gizon ehiztarien trebetasunei, baina alboratu egin dituzte historiaurreko emakumeek egindako ekarpenak zientzia eta teknologiari. Baina antropologoek ekarpen horiek alboratu izanak ez du esan nahi emakumeek ekarpenik egin ez zutenik. Emakumeak izan ziren, hain zuzen ere, lehen biltzaileak. Horri esker landareen laborantza eta hazkuntza egiten ikasteaz gain, landareak jasotzen, klasifikatzen, nahasten eta lehortzen ikasi zuten. Hori horrela, esan daiteke emakumeak izan zirela lehen botanikariak.
Landareekin askotariko ekintzak egiten ikasi zuten, besteak beste, landareekin janaria kontserbatzen edota gaixotasunak sendatzen. Beraz, emakumeak izan ziren lehen sendalariak, zirujauak eta sortzainak.
Historiaurrean emakumeek egindako asmakuntzei dagokienez, honakoak dira aipagarrienak: ogia, likorea, motrailua, haziak xehatzeko errota, jostorratza etab.
Antzinaroa
Hainbat antzinaroko zibilizazioek Emakumearen presentzia nabarmendu zuten, medikuntzaren alorrean esaterako. Egipton, Merit-Ptah (K.a 2700), "mediku nagusi" ezizenez bataiatua, zientzien historian esplizituki zuzenean aipatua izan den lehendabiziko emakumea dela uste da.
Bestalde, Agameda (grekoz, Ἀγαμήδη) Homero idazleak hainbatetan aipatutako figura dugu, Troiako Gerran sendalari eta azti gisa aritzeagatik (K.a 1194-1184. urteen inguruan). Grezian medikuntzaren esparruan legalki garatu zen lehendabiziko emakumea, Agnodize dugu, Atenasen, K.a 350. urtean zehazkiago. Hala ere, medikuntza klaseak hartu eta mediku-lana burutzeko gizon gisa janztera behartua ikusi zuen bere burua, ikasle eta ginekologa esanguratsu izan arren, bere emakume identitatea argitu ezinik. Paziente kopuru handiak beregana jo ondoren eta bere fama atenastar polisean nabarmendu ahala, bere kide batzuek zabaldutako zurrumurru bati aurre egin behar izan zion, ezkondutako emakumeak limurtzea leporatua. Horrela, polemikari aurre egiteko, emakume gisa aurkeztera behartuta ikusi zuen bere burua, ondorioz, atenastar legea apurtzeaz leporatua izateaz gain, kondena latz bat jasotzera arriskatuz.
Hala ere, epaiketan, bere defentsaren alde, interes pertsonal eta kolektiboen izenean, hainbat hiritar esanguratsuk postulatu zuten, emakumeek mediku gizon batengana jo baino lehen, heriotza nahiago zutela argudiatuz. Horrela, magistratuek Agnodize absolbitu eta bere ogibidearekin jarraitzen utzi zioten.
Hurrengo urtean, emakumeek medikuntza ikasi ahal izateko lege bat kaleratu zen.
Antzinaroko Grezian, Emakumeak onartua zuen filosofia naturalaren esparruan aritzea. Ondorioz, hainbat dira filosofia naturalaren esparruan aritutako figura-emakumezkoak, hala nola Aglaonize (astronomo gisa, eklipseen gaineko teoria zabaltzea zor zaiona) eta Teano, matematikari eta mediku gisa aritu zen dizipulu pitagoriko gisa (iturri batzuek bere maitaletzat jotzen dutelarik). Crotone polisean Pitagorasek zabaldutako eskola batek, esanguratsuak izan diren emakumeen figura kopuru nabarmen bat hartu zituen bere gain, eruditu edota irakasle gisa adibidez. Eskola horretako kideek, komunitarismoa zuten bizi antolamendu hizpide eta euren lanak Pitagorasen izen kolektiboaren pean kaleratzen zituzten, lan batzuen egiletza nori egoztea afera zaila bilakatzen dutelarik (hala ere, badaude Teanoaren izenpeko diren hainbat testu apokrifo). Gainera, alkimiaren protozientzia garatzeari begira, emakumearen presentzia ere zeharo nabarmena izango da Alexandrian batez ere, non tradizio gnostikoak emakumeek burututako ekarpen onartuago batzuk bermatu zituen, batzuk biziki baliotsutzat joz. Emakumerik ezagunena, Maria Hebrearra dugu kimika gailu abarrak asmatzeagatik, alkitara, edo Maria bainua kasu. Maria Hebrearra, alkimiaren ama-ponteetako bat da, aro helenistikoan burutu zuena bere peripezia, K.a III. eta II. mendeetan zehatzago.
Hipatia Alexandriakoa (K.a 350-415) Theonen alaba, Alexandriako liburutegiko zuzendari eta jakintsu dugu. Bere ekoizpen filosofikoa zeharo zabal eta heterogeneoa dela esan beharra dago, astronomia, geometria eta aljebra bezalako ikerketa-eremuak lantzeaz gain, hidrometroa, astrolabioa eta uraren destilazioa gauzatzeko gailu baten asmakuntza zor zaizkiolarik.
Ulmeni (Călărași)
Ulmeni Errumaniako udalerri bat da, Călărași konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Emakumeak zientzian
Antzinaroa
Bestalde, Hetera-k (grekoz, ἑταῖραι) Antzinako Greziako prostitutak ziren, aristokrata eta elite sozialei zerbitzu sexualak eskaintzea xede zutenak. Oro har, garaiko klima intelektual eta pentsamendu eztabaidetan (συμπόσιον, simposion) burututako jarduna zeharo aipagarri zaie emakume hauei, Arte eta Filosofia diziplinen inguruko prestakuntzak ahalbidetua (garaiko emakumeen gehiengoari, sozial eta juridikoki ukatua). Hainbat dira hetairen tradizio intelektualari ekarpenak burututako emakumeen izenak, hala nola, Aspasia Miletoko a, Frine, Targelia, Lais Hikarakoa... Emakume intelektual eta kortesanoaren irudiak oihartzun nabarmena izan du historian zehar, etimologikoki ere bai, Lacassagne, Le Blond eta Lucas antropologo fisikoek adierazi bezala:
Ulmeni (Călărași)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Colloto
, asturieraz Cualloto, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Oviedo hiriburuan dagoen auzo bat da. 4.066 biztanle ditu.
Emakumeak zientzian
Erdi Aroa
Erdi Aro europarreko lehendabiziko mendeak, Mendebaldeko Inperio Erromatarraren endekak karakterizatutakoa da. Zibilizazio greko-erromatarraren eremu geografiko latin-mendebaldekoek hainbat arazo politiko, sozial eta militar sakonei aurre egin behar izan zizkieten, bertako ekoizpen intelektuala galaraziko zutena. Nahiz eta Natura beti arrazoiaren bidez ulertu zitekeen sistema gisa ulertu, garai honetan iniziatiba edota berrikuntza zientifikoranzko joera minimoa da oso. Hala ere, 1000. urtearen ondorengo mendeetan populazioaren hazkunde azkar batek aurrerakuntza nabarmena piztu zuen ekoizpen zientifikoari dagokionez.
Epe historiko honetan, nahiz eta hainbat emakumek zientzien esparruan arrakasta lortu, garaiko estatus kultural erlijiosoak hezkuntzan, formakuntza intelektualean eta zientziarekiko partaidetzan eragina sakona izan zuen. Esaterako, Tomas Akinokoak, pentsalari eta idazle kristauak, honakoa idatzi zuen emakumearen inguruan:
Erdi Aroaren akaberan, emakumeak eskulan eta artisau esparrutik kanporatuak izan ziren gutxinaka, eurek sortutako lehiakortasunarengatik, batik bat. Ondoren, bi mende geroago, 1688an, Adrian Beier bezalako figurek, emakumeak artisau-lanak burutzea debekatzeko lege bat sortu eta bultzatu zuten, lehiakortasun honen aurkako neurri koertzitibo gisa.
Hezkuntza
Mendebaldeko Europako mendebaldean, bertutea, aintza eta ahalkea bezalako balio moral kristauak ziren garaiko emakumeei erakusten zitzaizkienak, besteen artean, Geoffroi de la Tour Landry noblearen Livre pour l'enseignement de ses filles tratatu didaktikoan, bere alaben hezkuntzari zuzendua zegoen ekoizpen gisa (XIV. mendean zehar).
Komentuak
XI. mendean, instituzio unibertsitarioaren hazkundearekin batera, emakumeak ere bertatik baztertuak izan ziren, nahiz eta historikoki salbuespen batzuk lokalizatu diren, Boloniako unibertsitatearen kasuan esaterako, bere inauguraziotik emakumeen presentzia onartu zuen unibertsitatea denez gero, 1088. urteaz geroztik.
Lukian Araújo de Almeida
Lukian Araújo de Almeida (1991ko irailaren 21a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Júbilo Iwata.
Emakumeak zientzian
Emakume mediku italiarrak
Nahiz eta zientzietan emakumeak gizonarekiko zapalkuntza egoeran jarraitu, Italian mendebaldeko beste lurraldeekin alderatuz nolabaiteko abantaila zuen emakumeak. Esaterako, XI. mendean, Salernoko Trotulak, Salernoko mediku-eskolan katedra bat eskuratu zuela uste da, non italiar emakumezko nobleei zuzendutako medikuntza-ezagutzak eskaintzen zituen, bere ikasleek "Salernoko damak" goitizena jaso zutelarik. Trotulari eragin nabarmeneko hainbat testu egotzi zaizkio, medikuntza femeninoak besarkatzen dituen auzien inguruan batez ere, hala nola, ginekologia eta obstetrizia esparruen inguruan.
Bestalde, Dorotea Bocchik, beste emakume mediku italiar batek, Filosofia eta Medikuntza katedra bat eskuratu zuen Bolognako unibertsitatean 1390tik aurrera, 40 bat urte iraun zuena. Garaiko beste hainbat emakumezko italiarrek ere medikuntza esparruari ekarpen nabarmen eskeini dizkiote, esaterako: Abella, Jacqueline Félicie Almaniakoa, Alessandra Giliani, Guarnako Rebecca, Margarita, Merkuriade (XIV mendean), Constance Calenda (XIV mendean), Calrice di Durisio (XV. mendean), Constanza (XV. mendean), Maria Incarnata (XV. mendean) eta Thomasia de Mattio-k (XV. mendean).
XVI eta XVII. mendeetako Iraultza Zientifikoa
Margaret Cavendish XVII. mendeko aristokrata ingelesa dugu, bere garai historikoko hainbat eztabaida zientifikoetan present zegoen figura bezala. Hala ere, ez zuten Royal Society elkartean onartu, nahiz eta gizonezko kideek bilera batzuetara entzule gisa etortzea utzi. Gai zientifiko oso abarren gaineko idazkiak zor zaizkio, hala nola, Observations upon Experimental Philosophy eta Grounds of Natural Philosophy, azken honetan bereziki kritiko agertuz, gizakiak naturaren zerbitzari zirenaren uste zabalduaren aurka.
XX. mendera arte, Londreseko Royal Society-ra ez zen emakume bakar bat ere gonbidatua izan, ezta Zientzien Akademiara ere ez, XVII. mendeko gizartean "emakumeei egotziak ziren etxeko-lanak erudizio ororen aurkako betebehar zirela" ustea zabaldua zenez gero.
1673. urtean, garaiko estatus kulturalaren aurkako erantzun gisa, François Poullain de la Barre pentsalari eta matematikariak De l'egalité des deux sexes, discours physique et moral où l'on voit l'importance de se défaire des préjugez obra idatzi zuen, zeinetan emakumeei zuzendutako jarreren aurkako salaketa bat burutu zuen, zapalduak ziren emakumeen konpromiso zientifikoa azpimarratuz eta gizonei eskuragarri zitzaien hezkuntza sistema eurei zabaltzearen aldeko deialdia eginez, izpirituak sexurik ez zuela adieraziz, "l'esprit n'a point de sexe".
XVIII. mendea
XVIII. mendean, emakumearen gaineko hiru ikuspegi dibergente nagusitu ziren: emakumeak gizonaren azpitik zeudela gaitasun mental eta fisikoei dagokienez, gaitasun antzekoak zituztela baina ezberdinak zirela eta potentzialki emakume eta gizonek gaitasun berdintsuak zituztela, ondorioz, gizarteari ekarpen berdintsuak egiteko gai zirela azpimarratuz. Nahiz eta mende honetan generoaren araberako rolak oso definituak egon, emakumeek zientziaren garapen sakona ezagutu zuten garaia dugu hau.
Testuinguru ilustratu frantsesean eta baita Alemaniako XVII eta XIX. mende bitarteko erromantizismoan, emakumeek esparru artisauean burututako partaidetzak, hainbat behaketen bidez esparru zientifikoetan aritzea ahalbidetu zuela uste da, astronomian nagusiki. 1650 eta 1710. urteen artean emakumeek astronomo alemaniarren %14a osatzen zuten.
Alemaniako astronomo ezagunena Maria Winkelmann dugu, Berlingo Akademiarekin hainbat arazo pairatu zituena, jarduera zientifikoa "esparru esklusiboki maskulino" bat zela, garaiko gizartean errotutako uste zabaldua zenez gero.
Garai honetan ere, Émilie du Châtelet autoreak Newtonek arestian konfekzionatutako Principia obra komentatu eta itzuli zuen, Voltaire autoreak bultzatua. Itzulpen hau Parisen 1756. urtean kaleratu zen, Principes mathématiques de la philosophie naturelle izenburupean. Hertsiki, historian zehar gizonen jardun gisa zedarritua izan den esparru honetan autoritate bilakatu zen du Châtelet, bere idatzizko obra gehiena kontserbatzen den lehendabiziko emakume zientzialarietakoa delarik.
1762. urtean, Rousseauk emakumeei Botanikaren gaineko ikasketak gauzatzea aholkatu zien formalki, izpiritu "femeninoa" elikatzen zuen diziplina akademiko bakarra zelakoan, bere hitzetan:
Erakundeetan
XVIII. mendeko Italian, bi emakume izan ziren irakasle izenpetuak argien mende katolikoan: Laura Bassi bera eta ondoren Maria Gaetana Agnesi matematikaria.
Suediari dagokionez, Eva Ekeblad Suediako erret akademian onartutako lehendabiziko emakume zientzialaria dugu, patatatik fekula eta alkohola ekoiztearen asmatzaile 1764. urtean. Bere jardunari esker, patata, suediar nekazari eremuan biralizatu zen barazkia dugu, nutrizio eza nabarmenki murriztuz (bere ikerketa baino lehen aristokraziari soilik eskuragarri zitzaion elikagaia zen honakoa). Bidenabar, zerealetatik alkohola ekoizteak, (gari eta zekale gehienbat) ogi ekoizpenera zuzendutako zereal ekoizpenak ahalbidetu zituen. Zientzialari honek ere, xaboia erabiliz jantziak zuritzeko metodo bat asmatu zuen, eta baita osasunerako kaltegarriak ziren hainbat emakumezko kosmetikoen alternatiba plazaratu ere.
Erakundeetatik at
Orokorrean, zientziaren esparruan jardundako emakumeek aita edota senar baten babesarekin burutzen zituzten bere ikerketak. Esaterako, Caroline Herschelek bere astronomia bideari, bere anai zen William Herschel laguntzeko eman zion hastapen. Bere obra nagusia Index to Flemsteed's Observations of the Fixed Stars da, 1798an argitaratua (zeinetan zortzi kometa berrien inguruko aurkikuntzetaz aritzen zen). Kimikaren aldetik, Marie-Anne Pierrette Paulze emakumeak bere senar zen Antoine Lavoisierren lanak itzultzen burutu zuen bere ekarpen zientifikoa. Hala ere, beranduago bere senarraren arrakasta zientifikoaren zio izan ziren hainbat tesien asmatzaile zela frogatu zen, hala nola Traité élementaire de chimie obran plazaratutakoak (1789an).
Bestalde, beste hainbat emakumezko aritu ziren garaiko obra zientifikoak itzultzen eta ilustratzen. Jada aipatutako Du Châtelet-ek burututako Newton-en tesien gaineko itzulpen frankofonoa, honen adibide dugu, fisika matematiko europarrarentzat aurrerakuntza nabarmena suposatu zuena.
Horrela, Journal des savats egunkariak, bi artikulu oso eskaini zizkion Institutions de Physique obrari, Du Châtelet-i hitz hauek eskainiz :
Voltairrek, Du Châtelet-en heriotzak hunkiturik, 1749an Prusiako erregeari hitz hauek zuzendu zizkion:
Historia Naturalari dagokionez, Françoise Basseporte frantsesa, erret baratz botanikoetako ilustratu gisa kontratatua izan zen. Ingalaterran, Mary Delany-k metodo ilustratu bat garatu zuen, botanikaren esparruan ere bai. Bestalde, Mary Somerset eta Margaret Harley bezalako aristokratek euren baratz propioa erein eta kudeatzeari ekin zioten, 1766ean Rousseau-ren errekonozimendua jasoz.
Mary Delany eta Margaret Harley ingelesak ere Blue Stockings Society-ko kideak izan ziren, bas-bleuismea-ri lotuta. (letretako emakume ilustratu gisa, beranduago Molière-rrek gogorki kriminalizatuko zituenak, goitizen honen pean).
XIX mendea
XIX. mendeko lehendabiziko urteetan zehar, zientzia lanbide amateur gisa ulertu zen. Emakumeek burututako ekarpen zientifikoa mugatua zen erabat, eta ezagutza zientifiko formal orotik baztertuak izaten jarraitu zuten, nahiz eta urteak pasa ahala, club ezberdinetan onartuagoak izaten hasi ziren.
Frantzian
Julie-Victoire Daubié 1861an, ikasle izandako lehendabiziko emakume frantsesa da.
Matematikak
1816an, Sophie Germain, matematikari eta filosofo paristarra (bertako familia burges antzinako esanguratsu bateko kide) Zientzien Akademiak kudeatutako lehiaketan garaile atera zen, azalera elastikoen gaineko teoria matematikoa eskaini eta esperientziarekin alderatzeagatik. Horrela, garaiko emakumeei debekatua zitzaien Akademiako seminarioetara joatea onartu zitzaion. Gauss-ek aholkaturik, Göttingen-go unibertsitateak 1830ean ohorezko titulu bat eskaini zion, Germain ordea, saria jaso baino lehenago zendu zen. Germain-ren lan kopuru baxuak, garaiko bizitza zientifikoan presente zen arraila azalduko luke. XIX. mendearen hasieran, emakumeak inkonpetente edo ezgai gisa izenpetuak ziren lan zientifikoen ulerkerari zegokionez; ezagutza eskuratzea afera zaila zitzaien erabat, aurrerakuntza zientifikoaren noranzkoa, dibulgazio liburu eta azaleko eztabaiden bidez susmatzera mugatuz. Sophie German-en figura, zeharo azpimarragarria da bere garaiko antolakuntza kultural eta zientifiko patrilinealari aurre egiteagatik.
Medikuntza
1868an, emakume gazteei medikuntza irakastea onartu zitzaien. Madeleine Brès ospitale batean mediku gisa izen emandako lehendabiziko emakumea dugu, Emma Chenu zientzietan lizentziatura lortu zuen lehendabiziko emakumea delarik. Brès, charrette-ak ekoizten aritzen zen gizon baten alaba dugu, 15 urterekin ezkondua. Ondorioz, diploma lortzeko bere senarraren baiezkoa inposatu zitzaion, garaiko zuzenbide frantsesak, emakume ezkonduak eskubidedun, autonomo eta arduradun gisa jotzen ez zituenez gero, subjektu juridiko, alegia. Medikuntza fakultatean izena emateak garaiko logika sexista desafiatzearen sinonimo zen, honakoa burutzeko Eugénie enperadorearen eta instrukzio publikoko ministro zen Victor Duruy-ren baimena behar izan zuelarik. Higiene irakasle bezala ere aritu zen eta baita Pariseko amatasun eskolako zuzendarien irakasle gisa bere jarduna burutu ere. Hygiène de la femme et de l'enfant argitalpenaren zuzendari gisa aritu zen, puerikultura eta zaintzaren gaineko hainbat obra kaleratzeaz gain. Hala ere, ez zen diploma lortu zuen lehendabiziko emakumea, bost urte lehenago Elizabeth Garrett Anderson-ek estreinakoz lortu zuenez gero.
1862ko abenduaren 10an, azkeneko honek Julie-Victoire Daubié-rri gutun bat zuzendu zion, Frantziako emakumeek goi mailako ikasketak jasotzea legeztatzea xede zuen kanpaina baten buruzagitzan ibili zenez gero:
Bere saiakerek hasiera batean hainbat oztopo eta ezezkoekin topatu behar izan zuten unibertsitateko azterketak burutzeko, Londreseko Unibertsitatean eta Royal College of Physicians and Surgeons elkartean ere bai, nahiz eta azkenean 1865an Academy of Pharmacy-k bere lizentzia eskuratzeko eskubidea aitortu. Horrela, Medikuen Ordenean izena emandako lehendabiziko emakumea bilakatu zen, Elizabeth Blackwell-ekin batera.