cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agaramontar
Historia
Agaramont leinuaren lehendabiziko aipamena XII. mendekoa da, Antso VII.a Azkarra Nafarroako errege zela. Agaramontarren eta beaumontarren arteko liskarrak XIV. mendean piztu ziren. Alabaina, Karlos III.aren heriotzak ekarri zuen dinastia arazoak areagotu egin zuen gatazka hura. Karlosek Zuria alaba utzi zuen oinordeko, Joan Aragoikoarekin ezkondurik zegoena. Zuriak hiru seme-alaba izan zituen: Karlos, Vianako printzea, Zuria, ondorengorik gabe hil zena, eta Leonor, Gaston Foixkoa, Biarnoko bizkondearekin ezkondua.
Luis Beaumontekoa, Leringo kondea buru zuten beamontarrek printzearen kausa defendatu zuten; agaramontarrak, Filipe, Nafarroako mariskala eta Piarres Peraltakoa buru, Joan Aragoikoaren eta Eleonorren alde atera ziren. Batzuek eta besteek aliatuak zituzten Euskal Herriko mendebaldean: agaramontarrek ganboatarrak, eta beaumontarrek oinaztarrak. 1451n, agaramontarrek preso hartu zuten printzea Oibarren. Bi urte geroago utzi zuten aske, baina Luis Beaumontekoa, haren seme-alabak eta beste beaumontar batzuk bahiturik geratu ziren Zaragozan. 1455ean berriro piztu ziren borrokak, eta orduan ere beaumontarrak garaituak izan ziren. 1460ko urtarrileko hitzarmenaren ondorioz, Joan II.ak preso beaumontarrak aske utzi zituen, baina abenduan printzea Lleidan preso hartu zutenez gero, gerra berpiztu zen. Printzea 1461eko irailean hil bazen ere, erresuma ez zen baketu. 1464an hil zen haren arreba Zuria, Gaston Foixkoak Orthezen preso zeukana.
Triplophysa altipinnis
Triplophysa altipinnis Triplophysa generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Corfélix
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Agaramontar
Historia
Vianako printzea hil ondoren piztu zen Kataluniako Gerra Zibilean (1462-1472), agaramondarrek Aragoiko erregeari lagundu zioten, eta beaumontarrek Kataluniako Printzerriko diputazioari. Nafarroan ere ez ziren amaitu agaramondarren eta beaumontarren arteko liskarrak. 1468ko azaroan, Piarres Peraltakoaren gizonek Nikolas Etxabarri, Iruñeko apezpikua eta Leonor Nafarroakoaren kontseilaria, hil zuten Tafallan. 1471n, Leringo kondeak ez zuen onartu Joan II.aren eta Leonorren arteko akordioa. Leonor ezkutuan sartu zen Iruñean, Petri I.a, Nafarroako mariskalak lagundurik. Baina beaumontarrek eraso zieten, eta Filipe Beaumontekoak, Leringo kondearen anaiak, Nafarroako mariskala hil zuen Kontuen Ganberako patioan.
Peter von Cornelius
Peter von Cornelius (Düsseldorf, Alemania, 1783ko irailaren 23a - Berlin, 1867ko martxoaren 6a) alemaniar margolari erromantikoa izan zen, nazarentar mugimendukoa. Cornelius eta Johann Friedrich Overbeck dira estilo horretako bi margolari nabarmenenak.
Agaramontar
Historia
Joan Aragoikoa 1479ko urtarrilean hil ondoren, Leonor bilakatu zen Nafarroako erregina, baina bi aste geroago bera ere hil zen. Beraz, Frantziskok, Leonorren eta Gastonen semeak, jaso zuen Nafarroako tronua, Foixko eta Biarnoko jabegoekin batera. Agaramontarrak leial izan zitzaizkion Frantziskori, eta baita haren ondorengo Katalina I.ari ere. Bitartean, Fernando II.a Aragoikoa, Joanen ondorengoa Aragoiko Erresuman, Nafarroako alderdien arteko etsaigoaz baliatu zen beaumontarrak beregana biltzeko. Horiek horrela, 1512an Fernandok beaumontarren babesa izan zuen Nafarroa konkistatzeko; agaramontarrek, berriz, zapalketa latza jasan zuten.
Corfélix
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 68 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (25 gizon eta 24 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Peter von Cornelius
Bizitza
Cornelius Aloys Cornelius margolariaren eta bere emazte Anna Cosseren semea zen. Bere aitarekin hasi zuen bere heziketa artistikoa, Düsseldorfeko Galeria edo Arte Ederren Akademiako inspektorearekin. Bere aita 1799an hil zen, eta horrek Kornelio gaztea lan gogorra egitera behartu zuen.
Agaramontar
Historia
Agaramontarrak hirutan saiatu ziren Nafarroako Erresuma askatzen: 1512an, 1516an eta 1521an. 1516koan agaramontarren burua, Petri, Nafarroako mariskala, preso hartu zuten Erronkarin. Lehenik Atienzan eduki zuten gatibu, eta Simancasen geroago. 1522ko azaroaren 24an, labankadaz hila agertu zen Simancasko kartzelan. 1521ean, beaumontar hirietako biztanle ugarik bat egin zuten saiakera legitimistarekin, Iruñekoak esate baterako. Henrike Albretekoaren aldekoek Nafarroa osoa askatzea lortu arren, erabateko desegigoa pairatu zuten Noaingo guduan. Handik aurrera erresistentzia ahalegin txiki batzuk bainoez ziren izan, hala nola Amaiurko gaztelukoa eta Hondarribiakoa.
Corfélix
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Peter von Cornelius
Bizitza
1795etik 1809ra Düsseldorfeko Akademian ikasi zuen, non Jacques-Louis Daviden eskolaren eragina eta gero alemaniar primitiboen eragina ezagutu zuen. Cornelius Frankfurt am Mainen bizi izan zen 1809tik 1811ra.
Corfélix
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 ile apaindegia.
Peter von Cornelius
Bizitza
Bere lehen lan garrantzitsua Neuss-eko (Ipar Renania-Westfalia) San Quirino elizako koruaren apainketa izan zen. Frankfurten, 1816an amaitu zen Goetheren "Fausto I"ri eskainitako marrazki-zikloa hasi zuen, eta horrekin hasierako klasizismo barrokoa alde batera utzi eta forma neogotikoetara jo zuen. Haren artean eragina izan duten margolarien artean Ernst Ludwig Riepenhausen eta Franz Pforr daude.
Corfélix
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Corfélix udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 540 hektarea erabiltzen.
Peter von Cornelius
San Lukasen kofradia
1811ko irailean San Lucasen Kofradian sartzea erabaki zuen. 1811ko urriaren 14an iritsi zen Erromara. Han Overbeck-en adiskide egin zen, eta laster pinturaren ikasketa eta ikaskuntzarako sortutako kofradia honetako kide itxaropentsuenetako bat izan zen eta Schadow, Veit, Schnorr eta Ludwig Vogel kofradiakoak izan ziren besteak beste.
Peter von Cornelius-en eragina nabaritu zen taldean, bere sormena Overbecken erlijiosoa baino errestaurazio laikoago batera bideratu baitzuen. Haren eraginez, fresko monumentalen lanketara jo zuen taldeak. Erroman, Korneliok parte hartu zuen, bere kofradiako beste kide batzuekin, Bartholdy Etxearen eta Villa Massimiren apainketan. Aldi berean, Korneliok marrazkiak egin zituen Nibelungoen kanta ilustratzeko.
Corfélix
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fahamore
Fahamore (irlanderaz An Fhaiche Mhór) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren mendebaldean dagoen herrixka bat da. Dingle penintsulako Maharees tonboloan dago. 50 etxez osatua dago, horietako bat Spillane's taberna ospetsua da. Brandon badian dago, surf, windsurf eta ur-kirol jardueren ohiko lekua da.
Quai d'Orsay (filma)
Quai d'Orsay 2013ko Bertrand Tavernier frantziar zinema zuzendariaren filma da, Christophe Blain eta Abel Lanzacen izen bereko komikian oinarrituta.
Sinopsia
Alexandre Taillard de Vorms gizon altua da, itxura bikainekoa eta estilo handikoa, emakumeak erakartzen dituena. Bai eta Frantziako Kanpo Gaietako ministroa ere. Zilar-koloreko ilea eta gorputz beltzaran eta atletikoa edonon ikus daitezke, dela New Yorkeko Nazio Batuen oholtzan, dela Oubangan, dela munduko beste edozer agertoki handitan.
Odontostilbe pequira
Odontostilbe pequira Odontostilbe generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Killawalla
edota Killavally (irlanderaz  Coill an Bhaile) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 460 biztanle ditu.
Izium
Izium (Ізюм; Изюм) –kasu urritan, Izum edo Izyum bezala ere erromanizatua– Ukraina ekialdeko Kharkiv Oblasteko Donets ibaiaren arroan dagoen hiri bat da. Izium oblast-hiriburuaren –Kharkiven– 120 kilometrotara dago kokaturik, hego-ekialdean. Iziumek, gainera, 45,884 biztanle ditu 2021eko estimazioen arabera.
2022ko apirilaren 1etik aurrera, hiria Errusiako okupazio militarpean dago.
Seven Mile Creek (Wisconsin)
Seven Mile Creek Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Juneau konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ptychoglossus festae
Ptychoglossus festae Ptychoglossus generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.
Juan Mata
Juan Manuel Mata García (Burgos, Espainia, 1988ko apirilaren 28a-), Mata izenez ezaguna, futbol jokalari espainiarra da. Hainbat futbol taldetan jokatu duen erdilari eta aurrelaria da.
Burgosen jaio arren, beti asturiarra sentitu da, zeren eta hiru urte zeukanetik bertan bizi izan zen, zehazki, Oviedon. Bertan hasi zen futbolean jokatzen.
2006. urtean egin zuen debuta Juan Matak, Real Madrid Castilla futbol taldearekin. Nahiz eta talde horretan profesionalki jokatzen hasi, urtebete iraun zuen bertan. Horren ondoren, Valentziara abiatu zen bertako taldearekin (Valencia CF) jokatzeko. Hasieran, talde honetan ezinbestekoa izan ez arren, bere lekua bilatzen hasi zen. Quique Sánchez Flores entrenatzailea kendu eta gero, Matak bere aukera argiena aurkitu zuen Ronald Koemanekin. Entrenatzaile berriarekin, jokalaria minutu gehiago jokatzen hasi zen eta aldi berean, konfiantza handiagoa lortzen. Valencian eman zituen denboraldietan, beste bi jokalariekin talde hilgarria sortu zuten. Jokalari hauek David Villa eta David Silva ziren, eta "ché sardea" izena hartu zuten.
Valentziako futbol taldearekin lau denboraldi egin zituen eta txapelketa bat lortu zuen: Errege Kopa. Bere bilakaera ikusgarriaren ondorioz, hainbat taldek fitxatu nahi izan zuten. Azkenean, 2011ko udan, Mata Londresera ailegatu zen Chelsea futbol taldean jokatzeko.
Guztira, 330 partidu jokatu ditu: 237 Espainiako eta Ingalaterrako ligen artean; 35 kopako txapelketetan; eta 58 Europako txapelketetan. Horrez gain, Juan Mata Espainiako selekzioko jokalaria da eta 30 partidu jokatu ditu nazioarteko jokalari bezala, Munduko eta Europako kopak irabaziz.
Matak hainbat banakako sari irabazi ditu bere ibilbidean zehar. Horien artean, 2013an Chelsea futbol taldeko jokalari onena izendatu zuten.
Bermeo
Bermeo Bizkaiko kostaldeko udalerri bat da, Busturialdekoa, 1236an hiribildutzat sortua. 34,12 km2 ditu, eta. urtean 0 biztanle zituen.
Hiribilduak 1476tik 1602ra «Bizkaiko buru» titulua izan zuen, Bizkaiko Jaurerriko hiri nagusia zenez. Hori dela eta, hainbat pribilegio izan zituen eta Bizkaiko Batzar Nagusietan beste hiribilduen aurrean nagusitasuna zuen. Gainera, erregeak Bizkaira joaten ziren bakoitzean, Santa Eufemia eliza n zin egiten zuten, Bermeoren nagusitasunaren erakusgarri.
Bermeok arrantza tradizio handia du, eta herriko ekonomia arrantzaren inguruko sektorean oinarritzen da, arrain-kontserbagintzan gehienbat.
Horrez gain, turismorako leku erakargarri ugari ditu, besteak beste Gaztelugatxeko Doniene, Ertzila dorretxea (Arrantzaleen museoa), Doniene atea, portua eta Alde Zaharra.
Geografia
Bermeoko lurraldea Bizkaiko kostaldean kokatzen da, Urdaibaiko itsasadarreko sarreratik oso hurbil, Bizkaiko golkoan. Herriaren lur eremuak 34,12 km²-ko azalera hartzen du eta 11 metroko altuera ofizialean dago. Gainera, Bermeo Busturialdea eskualdeko bi gune nagusietako bat da.
Herri horretako lurretan daude Bizkaiko kostaldeko egitura geografiko garrantzitsuenetariko batzuk, Matxitxako lurmuturra (bertan Matxitxakoko itsasargia dago), Izaro uhartea, Aketx uhartea eta Gaztelugatxe uhartea, besteak beste. Herriak Aritzatxu eta Arriboleta hondartzak ere baditu.
Hidrografia
Itsasaldea hurbil egonik eta dauden aldats gogorren ondorioz, udalerri hau zeharkatzen duten errekek ibilbide laburra dute. Erreka aipagarrienak Akaga, Arronategi eta Etxebarria ditugu.
Herriguneak
Udalerriko herriburua Bermeoko herria bera da (itsas mailatik 25 metro gorago), hau da, portu ingurua, bertan bizi baitira biztanle gehienak (% 95).
Mugak
Hauek dira Bermeoren mugakideak:
Klima
Bermeo, kantauriar kostalde osoa bezala, klima ozeanikoaren eragin eremuan dago. Euria urte guztian egiten du, udaberrian eta udazkenean (azaroa eta abendua) ugariago izanik.
Tenperaturak oro har nahiko leunak izaten dira, negu ez hotzegi eta uda epelekin. Ingurunean jasotako tenperatura altuena 42 °C izan da; eta minimoa, aldiz, -8,6 °C. Urte osoko datuak hartuta, eguneko batez besteko tenperatura minimoa 9 °C inguruan ibiltzen da; eta maximoa, aldiz, 20 °C inguruan.
Historia
Bermeoko armarria herriaren historiaren oinarrizko kontakizunei ezarritako irudikapen alegorikoa da. Sinbologia egokia erabiliz eta heraldikaren arauak betez, herriaren historian jazotako gertakizunik garrantzitsuenak islatzen dira bertan. Hori guztia kontuan izanda berregin da Bermeo uriaren armarria, haren osatze eta antolatze heraldikoa onartzen duen ekainaren 6ko 1373/1968 Dekretuaren sarreran esaten den moduan. Otsoak, bizardun buruak, baleontziak eta balea, testuak... Bermeoko historiaren gertakizunak eta zertzeladak agertzen ditu era enblematikoan: herribildu modura eratu zela, Bizkaiko Buru izan zela, arrantzari lotuta egon dela beti eta gure lurralde historikoko herri guztien artean lehentasuna izan zuela. Udalerriko armarria legez 1968. urtean onartu zen.
Deskribapena
Agure bizardunaren buruak Bermeok Bizkaiko gainerako herrien aurrean izan zuen nagusitasuna adierazten du. Horrela bada, Bizkaiko Batzar Nagusietan Bermeori ordezkatutako beste herri guztien artean lehenengo eserlekua zegokion eta Bermeoko alkateak hitz egiten zuen bakoitzean, gainerako herrietako ordezkariek kapelak eranzten zituzten herri horri zioten errespetuaren erakusgarri.
Armarrian agertzen den esaldiari dagokionez, Stemma Proderi in Primis Bermei, Bermeok duen antzinatasuna erakusten du, izan ere, latin oso zaharrean dago idatzita. Horrek esaldiaren esanahia ulertzeko zailtasunak dakartza. Honako zerbait esan nahi duela uste da: "Lehendabizi aurkezten dena Bermeo" edo "Bermeoko armarria da lehenengoa". Edozelan ere, Bermeok Bizkaiko gainerako herrien artean izan zuen gorentasuna adierazten du esaldi horrek ere.
Bermeori buruzko agiririk zaharrena Eneko Lopez Harokoa Bizkaiko lehen jaunak eta haren emazte Toda andreak Gaztelugatxeko, Bakioko eta Bermeoko etxalde batzuk San Juan de la Peña monasterioari eman zizkiotenekoa da.
Handik urte batzuetara, 1082an, berriro azaldu zen Bermeo izena, Lope Eneko, Bizkaiko bigarren jaunak eta haren emazteak, Tekla andreak, Donemiliaga Kukulako monasterioari eliza eman ziotenean, agiri hartan "Sancti Michaelis Arcangel in Portu de Vermelio" idatzi baitzuten. Agiriok Bermeoren antzinatasuna erakusten digute, baina askoz ere urrunagora joan gintezke.
Lope Diaz II.a Harokoak, Bizkaiko jaunak, eman zion Logroñoko Forua, eta hiribildu izendatu zuen; agiriak datarik ez du, baina badirudi 1236an egin zela. Alfontso Jakintsua erregeak, berriz, Orozko haraneko Untzueta gazteluaren setioan zegoela, 1277ko abuztuaren 12an, aurreko foru hori berretsi egin zuen. Geroago, 1285eko martxoaren 18an, Lope Diaz III.a Harokoak, Bizkaiko zortzigarren jaunak, zabaldu eta hobetu egin zuen foru hori. Jaun Tellok ere zabaldu zuen forua, 1366ko apirilaren 25ean eman zion pribilegioari esker.
Bizkaiko jaun batzuek, artean Gaztelako erregeak ere bazirela, Bermeoko Santa Eufemia elizan sinatu zituzten lege zaharrak edo foruak. Euren artean Fernando Errege Katolikoak, 1476ko uztailaren 31n. Horrexek eman zion Bermeori "Bizkaiko Buru" titulua, egun hartan emandako pribilegioaren bidez. Eta izen bera gorde zuen, legez eta merituz, 1602. urtera arte. Urte hartan, Bilboko eta Bizkaiko beste erakundeetako agintariek eta handikiek ezin zutenez jasan Bermeok zeukan gorentasuna, jarritako auzi luzearen ondorioz, Bizkaiko Buru izaten jarraitzeko ahalmena kendu zioten Bermeori.
Baina, Bermeok, zelanbait, beste uri eta elizateekiko lehentasuna edukitzen jarraitu zuen; izan ere, berak zeukan lehenengo botoa eta jarlekua Batzar Nagusietan. Bermeoko prokuradoreek Batzar Nagusietan berba egiten zutenean bertan zeuden guztiek txapela kentzen zuten. Gaur egun, berriz, armarrian den agure-buru bizardunak justizia osoz nabarmentzen eta iraunarazten du Bermeori ostu zioten titulua.
Bermeok garrantzia handia eduki zuen sasoi hartan, eta horren erakusgarri dira Bizkaiko jaunek eman zizkioten pribilegioak eta zerga-salbuespenak. Zoritxarrez, Bermeon izan ziren suteen ondorioz, dokumentu horiek guztiak erre egin ziren, baina, hala ere, dokumentu haien zenbaki zerrendak ondo baino hobeto dakizkigu, baita noiz eman ziren ere. Horrek erakusten du hiribildu honek prestigio handia eta jaunen aldekotasuna zeuzkala.
Bizkaiko bandokideen arteko borrokek erabat asaldatu zuten Bermeoko bizimodua XV. mendean, eta horren aurreko mendeetan jasan zituen suteen eraginez (1297, 1347, 1360 eta 1422. urteetan), lur jota geratu zen udalerria. Ondorioz, Bermeoko bizilagun kopuruak eten barik egin zuen behera. Beste alde batetik, 1300. urtean Bilbo sortu izanak ere handitu egin zuen Bermeoren gainbehera.
Geroago ere izan ziren sute gehiago, eta haietako batek oso-osorik erre zuen hiribildua. Sute horiek atsekabea eta zoritxarra ekarri zuten Bermeora,eta hiribilduaren biziraupena bera ere arriskuan jarri zuten. Jasandako guztia gorabehera, Bermeo bere garrantziari eusteko gai izan zen XVI. mendean ere, horren adibideak hauek izan daitezke: 1527ko apirilaren 7an Kofradiako ordenantzak berretsi zituela Karlos V.ak "zorragatik edo fidantzeagatik ez bada, ez bermeotarrik, ez bertako merkantziarik, ez Bermeora datorren atzerritarrik,ez beraren merkantziarik ez atxilotzeko" pribilegioa berrestea 1546ko martxoaren 10ean Madrilen, eta Paulo IV.a Aita Santuak, 1563ko buldaren bidez, San Frantzisko elizari eman zion jubileua. Dena dela, esan behar da Bermeok, XVI. mende osoan, eta zoritxar ugari gainditu ostean, "arrantza-merkataritza" jarduera bikoiztu egin zuela eta penintsula osoko ontziteria garrantzitsuena eta handiena eduki zuela, hau da, Bilboko portuarekin zuen betiko borrokari eusteko gai izan zela. XVIII. mendearekin batera heldu zen Bermeora berpizkunde garaia, batez ere, arrantzaren garapenean oinarrituriko berpizkundea izan zen, ordura arte merkataritzarekin garatu zuena. Arrantza jarduerari ekin zion berriro ere eta, ondorioz, kaietako, kaleetako, eraikinetako, erreketako, harri-lubetako... eraikuntza jardun garrantzitsua egin zuten. Horren ondorioz, hirigintza ikaragarri garatu zen eta, horren eraginez, baita bizilagun kopurua handitu ere. Arraina gatzunetan ipintzeko lantegi asko eta asko sortu ziren, baita arrantzarekin zerikusia zeukaten industria eta ontziolak ere. Ontzioletan, era berean, erriberako arotzak eta itsasarotzak asko aritu ziren.
1872. urte inguruan, Napoleonen inbasioak eta karlistadek eragindako asaldurak gainditu ostean, goraldi ikaragarria izan zuen Bermeok, izan ere, arrain-harrapaketa handiei esker, ekonomiaren egoerak nabarmen egin zuen gora. Horri esker, azpiegitura- eta eraikuntza-obra garrantzitsuak egin ahal izan ziren, baita zerbitzu publikoetan ere, eta horietako asko zutunik daude gaur egun ere. Udaletxearen zaharberritzea, hiltegi zaharra eta Andra Mari eliza, esate baterako, sasoi haietakoak dira. Horri esker, Bizkaiko herririk jendetsuenetan bigarrena eta egoera ekonomiko onenekoa bihurtu zen Bermeo, Bilboren atzetik, jakina.
XX. mendean Bermeok inoiz baino kementsuago ekin zion itsasoari, aurrerapen teknologiko guztiak hartu zituen. Horri esker, loraldi garai ezin hobea bizi izan zuen, eta baxurako arrantzako abangoardian jarraitu zuen bertako flotak.Gaur egun ere alturako flota oso garrantzitsua da eta arrantza-industriarako egitura berealdikoa.
Bermeoko portu bereziak, alde zaharrak, bainurako kala txikiek, arrain fresko aukerakoarekin egindako sukaldaritzak eta negu epel eta uda ez oso beroek Bizkaiko turismo-leku trankil eta erakargarrienetakoa bihurtzen dute Bermeo, arrantzaren tradizioa sakon-sakon erroturik daukan euskal herria.
Ikus gainera
Arrantza tradizioa
Bermeoko armarriak balea harrapatzeko unea adierazten du: sei marinelek eragindako ontzi batetik arpoia botatzen diote. Rondeletek dioenez, Bermeoko etxe asko balea‑hezurren gainean zimendatuta daude.
Herriko arrantza‑tradizioa argi eta garbi ageri da Juan Ruizek —Hitako artzapezak— Erdi Aroan idatzitako ''Libro del Buen Amor'' liburuan (1343). Izan ere, otoruntza baten berri ematean, egileak hala dio:
Antzinako garai haietan arrantzaleen, sardina-saltzaileen eta errekardarien San Pedro Kofradia sortu zuten. Kofradia horrek eragin handia izan zuen Bermeoko gizartean, eta herrian bazuten denetik: botikaria, kanpai‑jotzailea, zirujaua, talaiaria, portuko garbitzaileak eta zaintzaileak, egural­dia adierazten zutenak, laino itsutan itsasertza adierazten zutenak, sal­tzaileak, idazkaria, kontulariak eta kontu‑salataria.
Urtero, San Martin egunean, azaroaren 10ean, kofradiako kideei emaitza ekonomikoak jakinarazteko Santa Marina ermitan batzar irekia egiten zuten. Halaber, araudi berriak onesten zituzten, egoki irudituz gero. Batzuetan araudi horiek oso zorrotzak ziren:
Karguak urtebeterako hautatzen zituzten, honelako irizpideak oinarri hartuta:
Irizpide horiek talaiariak izendatzeko aintzat hartzen zituzten.
Errege-erregina Katolikoen garaian, Bermeoko portua Bizkaiko itsasertzeko ahal­tsuena omen zen, eta garai hartakoak dira lehenengo moilak. Herriko ontzioletan uretaratutako ontziek portua dragatu behar zuten: sei batel harea atera behar zuten, hain zuzen.
1864an Bermeoko ontzidiak 56 txalupa handi, 39 txalupa txiki, 16 batel handi eta 10 batel txiki zituen. Legatza eta bisigua arrantzatzeko inguruko kala hauetara joan ohi ziren: Kalaberri (Izaroko paraleloan), Rekodo eta Santa Kruz (portutik 9 miliatara) eta Kupide Banku (Matxitxako paraleloan).
Bermeok ez du erraz ahaztuko 1878ko galerna, Kantauri itsasoko 300 arrantzaleren bizitza eten zuena. Ezbehar berriak saihesteko, marinelen kofradiaren estatutuetan agindu zuten neguan itsas zabaleko arrantzan arituko ziren ontziek 42 oin luze eta 8,5 oin zabal izan behar zutela gutxienez, eta ontzi txikiagoak ezin zirela Matxitxako lurmuturretik harantzago joan (alegia, Bizkaiko mapan Iparraldeko muturrean agertzen den puntu horretatik aurrera ezin zutela egin).
Gutxik obeditu zituzten ordenantzak, antza, aurrerapen teknikoek segurtasun handia ematen zutelakoan. 1912ko abuztuaren 13an, ordea, itsasoak Bermeoko 200 arrantzale eraman zituen. 1902an Bermeoko ontzidiak lehen lurrun‑itsasontzia eskuratu zuen. Donostian erosi zuten ontzia eta Lenbizikoa izena jarri zioten.
Gaur egun, ia galdu da Bermeoren gailentasun hura, XVI. mendean Pedro Texeirak Biscaya liburuan honela azaltzen zuena:
Barruti antolakuntza
Jatorriz Bermeo gaur eguneko alde zaharra zen, baina urteak aurrera joan ahala hiria zabalduz joan da alde garaietara. Prozesu hori 1980ko hamarkadan eta 1990eko hamarkadan gauzatu da nagusiki.
Herrigunean hainbat auzo daude.
Landa auzoak
Hiria 10 landa-auzotan dago banatuta, eta horietako gehienek alkate propioa dute.
Ekonomia
Bermeo Erdi Aroan hasi zen portu gisa garrantzia hartzen, eta geroztik herriko ekonomia arrantzaren inguruko jardueran oinarritu izan da nagusiki: portua izan da herriko diru-iturri nagusia. Bermeok itsas zabaleko arrantzako ontziteria nabarmena du, eta itsasbazterreko arrantzarako Euskal Herriko ontziteria handiena. San Pedro arrantzaleen kofradia Bizkaian dauden garrantzitsuenetarikoa da, jarduera eta arrain sarrera handiak dituenez.
Gaur egun, Eusko Jaurlaritzak egindako inbertsioei esker, bere merkataritza izaera berreskuratu du. Merkataritza kaiak ditu eta 2006tik aurrera, kirol-portua ere badu.
Horrez gain, arrain kontserbagintzan diharduten zenbait enpresa daude: Zallo, Serrats eta Salica dira garrantzitsuenak. Baina industria ez da arrain kontserbagintzan soilik oinarritzen, badaude arrantza sektoreari lotuta diesel motorrak eta ontzientzako gailuak zein energia sortzeko lurreko egiturak egiten dituzten enpresak ere, Wartsila Ibérica esate baterako, zeinen penintsulako egoitza nagusia Bermeon dagoen.  Portuan ez da soilik arrainarekin lan egiten, industria alde bat ere badago, han lehengaiak biltzen dira. Kai horretan ontzien kontsignazio enpresak daude, biltegi handiekin batera.Herrian,berriz, zenbait egur lantegi ere badaude.
Beste instalazio aipagarri bat Gaviota gas-plataforma da, Repsol enpresarena eta gaur egun, Enagas enpresak kudeatzen duena. Plataforma horrek, 1986tik 1994ra arte, hamar milioi metro kubo gas natural atera zituen itsaspeko lurretatik. 1995etik aurrera, baina, gas biltegitzat darabilte. Gas biltegi erraldoi hori 106 metroko itsaso geruzaren azpian dago, kareharrizko ingurune batean, 2.100 - 2.700 metro bitarteko sakoneran. Udan gasa sartzen dute, eta neguan kontsumorako ateratzen dute.
Jarduera ekonomikoa
2012an Bermeoko langabezi tasa %14,44koa zen.
Bigarren sektorea
Industriak eta eraikuntzak biztanleria aktiboaren % 31 hartzen dute. Industria arrantza-sektoreari estuki lotua dago. Arrain kontserbek eta eratorritako produktuek ematen diete lana langile gehienei. Elikagai industria horiez gain, ontziola txikiek, egur lantegiek, motore eta ontzi gaietarako lantegiek eta gas plataformak ere lanpostu asko eskaintzen dute. Landabaso industriagunea herriaren mendebaldeko aldean kokatuta dago eta bi fase bereizten dira bere baitan, A Fasea eta B Fasea.
Hirugarren sektorea
Zerbitzuek biztanleria aktiboaren % 38 hartzen dute. Bermeok Bizkaiko edozein udalerrik dituen zerbitzuak ditu, baina barnealdeko udalerrietatik aldenduta egoteak beste herriengan eragitea galarazi dio, eta, batzuetan, beste herri batzuen eragina izaten du. Aipatzekoa da, hala ere, arrantzaleen eta ontzi-jabeen arrantzaren inguruko espezializazioa eta herriak dituen finantza entitate, gestoretza eta aseguru zerbitzuak.
Portua
Bermeok portu modura garrantzia Erdi Aroan hartu zuen. Garai hartan, arrantza eta komertzioa ziren protagonista. Portua Euskal Autonomi Erkidegoan garrantzitsuenetarikoa da, baxurako arrantza portu nagusia ere badela.
Gaur egun, Eusko Jaurlaritzak egindako inbertsioei esker, merkantzia jarduera berreskuratu du. Gainera, 2006. urtetik kirol-portua ere badu. Aipatzekoak dira merkataritza eta industria kaiak.
Datuak
Portuko sarrera:
XIXILI KAIA
ERROXAPE KAIA
Zerbitzuak
Horrez gain, portuan "San Pedro" arrantzaleen kofradia, izotz fabrikak, izozte fabrikak eta arrain haztegiak daude, besteak beste.
Biztanleriaren bilakaera
Eta azken urteetakoa:
Udal hauteskundeak
2011ko hauteskundeetan bi alderdik soilik (Bilduk eta EAJk) eskuratu bazuten ordezkaritza, 2015ekoetan boto galera nabarmena izan zuten biek, eta bi herri plataformak lortu zituzten zinegotziak: Guzan eta Izartu Bermeo.
2019ko hauteskundeetan, berriz, Eusko Alderdi Jeltzalea aise gailendu zitzaien gainerako alderdiei, eta EAJko Aritz Abaroa hautatu zuten alkate.
Garraioak
Bermeok Mungiarekin (18 km) bat egiten du errepidearen bitartez, eta Gernika-Lumorekin (14 km) BI-2235 errepidearen bitartez. errepidea ere badu, Bakiorekin (12 km) bat egiteko. Bilborekin (33 km) komunikatuta dago eta BI-2235 errepideen bitartez, azken honek  autobidearekin bat egiten duelarik. errepideko zati nagusia autobidez osatuta dago, Sollube mendiaren zatia izan ezik. Zati hau autobide bihurtzeko eta errepide osoa autobidez osatuta egoteko Bizkaiko Foru Aldundiak tunel bat eraikitzeko proiektua aurreikusita dauka, nahiz eta proiektua etengabean atzeratzen den. Horrez gain, Bermeoko sahiesbideak errepidea eta BI-2235 errepideak elkar lotzen ditu herriko hegoaldetik.
Horrez gain, Bermeok autobus, tren, taxi eta hiri-autobus zerbitzuak ere baditu.
Bizkaibus
Bizkaibusek honako helmugak dituzten autobus lineak eskaintzen ditu:
Euskotren
Euskotrenek Bermeoko geltokian zenbait trenbide sare eskaintzen ditu herria Bilborekin eta bidean dauden herriekin lotzen dutenak eta tren aldaketa eginez, berriz, Bizkaiko ekialdeko herriekin eta Gipuzkoarekin zerbitzua ematen dutenak.
Taxiak
Taxi geraleku bat dago Lamera parkean. Geralekuak abisuak jasotzeko telefonoa du.
Bermibusa
Herriko zenbait leku lotzen dituen herri-autobusa da. Goizez eta arratsaldez dabil, astelehenetik ostiralera.
Euskara
Tokiko euskaran, herriaren izena Bermio ahoskatzen da.
Mendebaleko euskararen aldaera bat da herriko euskalkia, tarteko bizkaieraren parte den Busturialdeko euskara. Euskal hiztunen ehunekoa handia da (% 72,7), baina erabilerak jaitsiera nabarmena jasan du, 2006ko % 60,3tik 2012ko % 36ra. Jaitsiera adin tarte guztietako herritarren artean jazo da. Izan ere, adintsuen %59,8 k eta umeen % 42,4k erabiltzen dute; gazteetan eta helduetan, berriz, % 19,1ek eta % 29,5ek, hurrenez hurren. Adintsuen artean soilik erabiltzen du gehiengoak.
2016. urteko euskararen erabileraren gaineko datuei erreparatuz, erabilerak 3 puntuko atzerakada izan duela ikus daiteke. Azken datu horien arabera, biztanleen %33,6k egiten du euskaraz. Horietatik %52 adinekoak dira, %36,3 umeak, %27,8 helduak eta %14,8 gazteak.
Herria UEMA udalerri euskaldunen mankomunitatean sartuta egon zen, eta lau urtez bertatik kanpo gelditu zen. Dena den, 2011ko irailaren 2an jakinarazi zen berriro sartuko zela mankomunitatean. Gainera, urte berean, Bermeoko Udala Bizkaiko lehena izan zen Eusko Jaurlaritzak eta Euskalit Fundazioak ematen duten "Bikain" ziurtagiriko urrezko maila jasotzen, administrazioaren hizkuntza normalkuntzan lortutako emaitzengatik.
Elbira Zipìtria irakasle berritzailea (1906-1982) Bermeoko goiko lurretan mendebaldean dagoen Muñoa auzoan lurperatu zuten. Elbira asko joaten zen Mañura eta bisita bakoitzean familia baten baserrian egiten zuen egonaldia. Halaxe ezagutu zuen amama Eskolastika. Emakume horrek asko omen zekien Euskal Herriaz eta kondairez, eta Zipitriak adi-adi entzuten zituen bere istorioak. Orduak eta orduak ematen zituzten elkarrekin hizketan mitologiaz, kondairez, bitxikeriez. Oso emakume jakintsua zen, ‘Bizkaiko amama’ deitzen zioten, eta 106 urterekin hil zen. Izugarri maite zuten elkar eta, hil aurretik, Zipitriak lagun minei argi utzi zien bere borondatea: Mañun izan nahi zuela hilobiratua, amama Eskolastikaren ondoan.
Jaiak eta ekitaldi nagusiak
Urtean zehar, jaiez gain, kultur zein kirol ekintza aipagarriak egiten dira (kasu batzuetan datak ez dira zehatzak):
Vignes-la-Côte
Vignes-la-Côte Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Bermeo
Kultura agenda
Urtarrilean:
Vignes-la-Côte
Biztanleria
2007an Vignes-la-Côte udalerrian erroldatutako biztanleak 53 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Bermeo
Kultura agenda
Otsailean:
Martxoan:
Apirilean:
Vignes-la-Côte
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bermeo
Kultura agenda
Maiatzean:
Vignes-la-Côte
Etxebizitza
2007an 29 etxebizitza zeuden, 20 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 28 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 20 etxebizitza nagusietatik 15 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 14 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Bermeo
Kultura agenda
Ekainean:
Georges Duhamel
Georges Duhamel, benetako izena Denis Thévenin (Paris, Frantzia, 1884ko ekainaren 30a - Valmondois, Val-d'Oise, Frantzia, 1966ko apirilaren 13a) frantses idazlea izan zen.
Bermeo
Kultura agenda
Uztailean:
Georges Duhamel
Biografia
Lehen Mundu Gerran oinarrituriko Vie des martyrs (1914, "Martirien bizitza") eta Civilisation (1917, "Zibilizazioa") eleberriek ospe handia eman zioten Duhameli. Geroago bi eleberri-sail handi idatzi zituen: Vie et Aventures de Salavin (1920-1932, "Salavianen bizitza eta abenturak", sei liburuki) eta Chronique des Pasquier (1933-1945, "Pasquiertarren kronikak", hamar liburuki). Berea da, halaber, Scènes de la vie future (1930, "Etorkizuneko bizitzaren eszenak") saioa.
Vignes-la-Côte
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bermeo
Kultura agenda
Abuztuan:
Vignes-la-Côte
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 20 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 20 pertsona aktiboetatik 19 lanean zeuden (11 gizon eta 8 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lazetaniar
Lazetaniar (Lacetani) erdialdeko Katalunian bizi zen iberiar herria izan zen. Iparraldean bergistanoak, ekialdean ausetanoak, mendebaldean ilergeteak eta hegoaldean laietaniar eta kosetaniak zituzten. Hiri nagusiak Iesso (Guissona) eta Sigarra (Els Prats de Rei) izan zituzten.
Kilmaine
(irlanderaz Cill Mheáin) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena. 2013ko erroldaren arabera 166 biztanle ditu.
Farranfore
Fahamore (irlanderaz An Fearann Fuar, "Lur Hotza" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren erdialdean dagoen udalerri bat da. N22 errepidean dago, Tralee (17 km) eta Killarney (15 km) udalerrien artean eta bi hauek elkarlotzen dituen trenbidean.
Bermeo
Kultura agenda
Irailean:
Jai hauen baitan hainbat ekintza daude: estropadak, sukalki eguna, herri kirolak, kontzertuak, antzerkiak, danborradak, jaitsierak, azokak, play back txapelketak, su artifizialak eta ikuskizun bereziak, besteak beste.
(Jaiak irauten duten asteko larunbatean Sukalki txapelketa antolatzen da Tala Auzoan)
Urrian:
Azaroan:
Azoka eta merkatuak
Arrain Azoka maiatzeko 3. asteburuan antolatzen da. Hiru egun (ostirala, larunbata eta igandea) irauten duen azoka da, eta bertan, arrantza sektoreko enpresek euren produktuak ikusgai eta salgai jartzen dituzte. Azokak bisitari ugari erakartzen du (urtero 100.000 lagun inguru) eta probintzia osoan nahiko ezaguna da. Azokak irauten duen asteburuan zehar hainbat ekintza antolatzen dira, hala nola, arrain-kontserba lantegietara bisita gidatuak, arrantzaleen kofradia zaharrean arrain salmenta nola egiten den erakusten da, haurrentzat jolas eta tailerrak antolatzen dira eta arrain mota desberdinak dastatzeko karpa bat zabaltzen da. Azoka honen baitan Hegaluze Saria ematen zaio herritarrek aukeratzen duten Bermeoko erakunde edo pertsona bati, Bermeoko izena ezagutzera emateagatik.
Azoka hau urtero irailaren 16an antolatzen da, herriko jaietako azken eguna izanik, Santa Eufemia eguna hain zuzen. Azoka honetan euskal baserrietan landutako produktuak eskaintzen dira, gaztak, Bizkaiko txakolina, lekaleak, pastel eta tartak, barazkiak eta frutak esate baterako. Horrez gain, eskuz landutako produktuak ere eskaintzen dira.
Urriko azkenaurreko asteburuan edota azken-hereneko asteburuan antolatzen da eta bertan Bermeoko historiari lotutako zenbait ekintza antolatzen dira. Azokako postuetan hestebete desberdinak, pastel, tarta zein pasta desberdinak dasta daitezke eta eskuz egindako artikulu desberdinak aurki daitezke.
Astero, martitzenetan, Atalde kalean ipinitako postuek oinetako, arropa, gozoki, fruta, barazki, musika edota etxeko tresneria eskaintzen dituzte.
Azoka honek, urte guztian zehar mota desberdinetako produktuak eskaintzen ditu eta harategiek, urdaitegiek, arrandegiek, lora-dendek, fruitategiek, arraultza-dendek, osagarri dendek, loteria administrazioak, ileapaindegiak eta kafetegiak osatzen dute.
Kirola
Urdaibai Arraun osatzen duten arraunketa taldeetariko bat Bermeokoa da, eta zaletasun handia dago herrian.
Pilotan, Artza Pilota Elkartea da esku pilota sustatzen ari den taldea.
Futbolean, Bermeo Kluba da herriko talde nagusia.
Leku interesgarriak
Bakiorako errepidetik heltzen da Gaztelugatxera; Bermeotik joanez gero, Matxitxako igaro ondoren. Gaztelugatxe, lurrera zubi baten bitartez lotuta dagoen uhartea da. XIV. mendean gaztelu bat egon zen haren gainean; gaur egun, Gaztelugatxeko Doniene edo San Joan Gaztelugatxekoa deritzon ermita dago, San Joan (Done Ibane) santuari eskainitako santutegia. Uhartearen ekialdea da Bermeokoa; mendebaldea, berriz, Bakiokoa da.
Urtero, ekainaren 24an, Bermeotik eta Donienerainoko erromeria ospatu ohi da, hainbat lekutatik etorritako erromesen parte hartzearekin. Abuztuaren 29an santuaren omenezko meza ospatzen da, San Joan Lepamoztuaren egunean eta Bermeoko udalak uhartearen jabetza berresten du. Abenduaren 31n ere meza ospatzen da, urte berria agurtzeko.
Gaztelugatxe Euskal Herriko leku turistiko aipagarrienetakoa da, urtero milaka bisitari izaten dituena. Gainera, inguru hori guztia babestutako erreserba da.
Gaztelugatxeren ipar-ekialdean dagoen uhartea da. Akatz izenaz ere ezaguna da. Landaredi urria du, eta txorien bizileku da. Hara igotzea zaila gertatzen da.
Izaro Urdaibaiko natura erreserbaren atea dugu. Uharteko alde garaian frantziskotarren komentu bat egon zen XIII. mendera arte. Bizkaiko Jaunek berebiziko debozioa zioten Izaroko komentuari. Henrike IV.a (1457), Fernando Katolikoa (1476) eta haren emazte Elisabet Katolikoa (1483) joan ziren uhartera. Guztiek mesede eta opariak eman zizkioten komentuari.
Izaron zeuden fraideak uhartean bertan hartzen zituzten frutekin elikatzen ziren. Frantziskotarrek laguntza ematen zieten arrantzaleei seinaleak ipinita edo suak piztuta, beraz, harreman onak zituzten euren artean. Une latzetan, fraideek zapi zuria jartzen zuten kanpai-horman, bermeotarrak laguntzera etor zitezen.
Sasoiko itsas lapurren erasoren bat jaso ondoren, uhartea betiko utzi eta Forura joan ziren 1719an. Komentua bota eta Maria Magdalenari eskainitako baseliza eraiki zuten bertan. Horren aztarnak ikusten dira oraindik, baita komentuarenak eta Elisabet Katolikoak eginarazi zituen eskailerenak ere. Gaur egun, Urdaibaiko itsasadarrarekin batera babestutako leku ekologikoa da, bertan hegazti ugarik beren kumeak izaten dituzte.
Kolore askotako arrantzale-etxez osatuta dago.
Aritzatxu tamaina txikiko hondartza da, udaberrian edo udan eguzkitan egoteko edo bere ur garbietan bainu bat hartzeko aproposa. Sorospen zerbitzua, komunak, hondartzaina eta taberna dauzka. Bizkaiko hondartzen erabiltzaileen iritziz, Bizkaiko hondartza onena da, 4,6 puntu eman baitzizkioten, gehienez 5 puntu zituen eskala batean, 2011. urtean.
Harri-bolez osatutako 5 km luzedun hondartza da. Ez du sorospen zerbitzurik. Hondartza bereziki ona da urpekaritzan aritzeko.
Eraikinak
Erdi Aroan Bermeo defendatzen zuten 30 dorreetariko bat zen, eta gaur egun zutik dirauen bakarra da. XV. mende amaieran eraiki zen eta Portu Zaharraren gainean estrategikoki kokatuta dago. Dorretxea da, eta Ertzillatarren etxebizitza izan zen. Etxe horretako pertsonaia famatuak dira Fortun Gartzia de Ertzilla eta La Araucana poema epikoaren idazle Alonso Ertzilla Zuñiga.
Mendeetan zehar, etxebizitzak funtzio ezberdinak bete izan ditu, bere betebehar militarraz gain: lonja moduan erabili zen, arrantzaleen etxea ere izan zen eta arrain biltegi izatera ere heldu zen. 1948. urtean fatxada berritu zuten, eta lan haietan arku gotikoak eta gezi-leihoak aurkitu zizkioten. Gainera, Arrantzaleen Museo bihurtu zuten. 1984an eta 1985ean berrikuntza gehiago egin zizkioten fatxadan, eta harlandua aldatu zioten.
Severino Atxukarrok eraiki zuen, 1894an. 1983an, berriz, erori egin zen uholde batzuen ondorioz. Berreraikia izan zen eta harrez gero, eklektizismoaren barruan sartzen den obra dugu. Lamera parkean dago. Eraikinaren alde desberdinak zeregin askotarako erabiltzen dira. Alde batean erakustoki eta hitzaldi zein zinema aretoa den Nestor Basterretxea aretoa dago. Eraikinaren erdialdeko espazioa, berriz, jatetxe batek hartzen du. Eraikinaren beste aldean, "irlandar estilo"ko taberna bat eta kafetegi bat daude.
Sabino Arana Goiri enparantzan kokatua, 1732an eraiki zuen Domingo Kafrangak.Hasieran bi solairu zituen, soilik, baina XX.mendean hirugarren solairua altxatu zen. Haren fatxadan bi eguzki erloju daude, eta monumentu historiko artistikoa da.
Vignes-la-Côte
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak ibilgailuen saltze eta konpontze enpresenak ziren.
2000. urtean Vignes-la-Côte udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bermeo
Eraikinak
Euskal Herriko arkitektura arrazionalistaren aleetako bat. Itsasontzi itxura dauka, eta 1995ean monumentu historiko artistiko izendatu zuten.
Estilo modernistako eraikina da, eta Pedro Ispizuak eraiki zuen.
Elizak eta monumentuak
San Frantzisko komentua 1357ko urtarrilaren 30etik darama harresitik kanpo. Komentua eliza gotiko batek, klaustro batek eta etxebizitza batek osatzen dute. Urte batzuk geroago, garaiko aita santuak komentua itxi nahi izan zuen baina ez zuen lortu. Eliza: Elizak laukizuzen itxura du, eta 12 metro zabal, 48 metro luze eta 21 metro garai da. XVI. mendeko nabe gotiko bakarra du. Nabeak zazpi tarte ditu gurutze-gangez osatuak, eta hainbat kapera ere baditu. Haren erretaula barrokoa da. Abesbatzaren lekuan (koruan) 1914ko organoa eta dimentsio txikiko arrosetoia daude. XIX. mendean ingelesek erre zuten, eta berreraiki egin behar izan zen.
Klaustroa: Lekurik aipagarriena da eta 14 x 14 metroko lauki batek osatzen du. Eliza baino zaharragoa, elementurik zaharrena da eta politena ere bai. Edena irudikatzen duen lorategia arkupe ojibal batez dago inguratuta. Gangak izan beharrean, goiko solairuak sostengatzen dituzten egurrezko xaflak besterik ez du. Mendeetan zehar, etxebizitzak eraldaketa ugari izan ditu kuartela, eskola nautikoa, epaitegia... izan dela, bertan merkatua ere egin izan da. Orain dela urte batzuk, udalak erosi eta eraberritu egin zuen. Bertan katekesi klaseak ere ematen dira gaur egun, goiko pisuan elizgizonentzako zaharren egoitza dagoen bitartean.
Santa Eufemia eliza portuaren ondoan kokatutako eliza da, herriko eliza zaharrena eta garrantzitsuena. Izan ere, antzina erregeek horrarteko bidaia egiten zuten zin egiteko, zin-eliza izatea dugu, beraz, bere garrantziaren erakusle nagusia. XIII. mendekoa da, ematen du herria sortu zenekoa dela. 26 metro luze, 12 metro zabal eta 20 metro luze da. XVIII. mendeko dorre barrokoa eta erretaula neogotikoa ditu. Haren altzarien artean Mendozatarren hilobia da esanguratsuena. Herriak izandako suteen ondorioz, gaur egun dagoen eraikina XV. mendekoa da, aurretik zegoen eliza erromaniko baten gainean eraikia. Horri portiko bat erantsi zitzaion, baina 2000. urtean bota egin zuten elizak bere betiko itxura gorde zezan, hots, portikorik gabekoa.
Bermeoko eliza berriena da, XIX. mende erdialdean Silvestre Perez arkitektoak eraikia.
Eliza hau Talako Santa Maria eliza bota egin behar izan zutelako eraiki zen, haren egoera kaxkarra zelako, eta Bermeoko fededun kopuru handia hartzeko beste bi elizak ez zirelako nahikorik. Obrak 1823an hasi ziren eta 1858an bukatu baziren ere, ez zuten inauguratu 1866. urtera arte. Hala eta guztiz, estrainekoan bukatu gabe zegoen bai kanpotik bai barrutik. Dorrea esate baterako, 1899an bukatu zuten.
Eraikina neoklasikoa da, bi dorre dituena albo bietan, eskumakoan kapandorrea du baina bigarrena eraiki barik gelditu zen. Portikora zutabe erreskada bat igaroz sartzen da. Eraikin honek erromatar edo greziar tenplu baten antza handiagoa du, eliza katoliko batena baino. Gurutze greko baten itxura du eta erdialdean kupula oktogonala dago. Sarreran bi kapera daude albo banatan eta kupula sostengatzen duten zutabeen artean lau erretaula ditugu. 1310. urtean eraiki zen eta XVIII. mendean bota zuten, bere egoera txarra zela eta. Gaur egun ospitale psikiatrikoa dagoen lekuan egon zen eraikita, antzinako harresietatik at. XIII. mendean, etengabeko hazkundean ari zen herriarentzat Santa Eufemia eliza txiki gelditu zen eta berau baino handiagoa izango zen Talako Andra Mari eliza eraiki zuten. Tamaina handiko eliza zen, hiru nabe eta fatxadan bi dorre zituena, baita 13 aldare eta hainbat kapera ere. Eraikina eraitsi zutenean bere barnean zituen altxorrak Santa Eufemia elizara eraman zituzten.
XVII. mendeko baleontzi baten birsortzea da eta Artza kaian dago kokatuta. Baleontzia bisitatzeko bisita gidatuak daude.
XIV. mendean, Bermeoren osperik handieneko garaian, harresia ipini zuten herriaren inguruan, defentsarako. Harresiak zazpi ate zituen, baina gaur egun Doniene ateak edo San Juan portalea deritzonak baino ez dirau. Honen izena Gaztelugatxera zeraman bidea hemendik hastetik dator. Oso deigarriak dira harresiaren zabalera eta egitura.
Bestelakoak
Bermeon badira hiribilduan garrantzitsuak izan diren arrantzaleak, baserritarrak eta bestelako pertsonaiak omentzeko zenbait eskultura:
Saint-Georges-les-Bains
Saint-Georges-les-Bains Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Georges-les-Bains udalerrian erroldatutako biztanleak 1.979 ziren. Familiak 728 ziren, horien artean 128 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 76 bakarrik bizi ziren emakumeak), 248 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 320 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 824 etxebizitza zeuden, 747 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 43 hutsik zeuden. 771 etxeak ziren eta 52 apartamentuak ziren. 747 etxebizitza nagusietatik 622 bere jabearen bizilekua ziren, 113 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 24 etxek bi zituzten, 86 etxek hiru zituzten, 203 etxek lau zituzten eta 433 etxek bost zituzten. 608 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 258 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 461 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.304 ziren, horien artean 947 aktiboak ziren eta 357 inaktiboak ziren. 947 pertsona aktiboetatik 861 lanean zeuden (452 gizon eta 409 emakume) eta 86 langabezian zeuden (34 gizon eta 52 emakume). 357 pertsona inaktiboetatik 134 erretiraturik zeuden, 114 ikasten zeuden eta 109 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Georges-les-Bains udalerrian 770 unitate fiskal zeuden, 1.995 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.738 euro zen.