cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gillois
Gillois Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gillois udalerrian erroldatutako biztanleak 145 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 68 etxebizitza zeuden, 51 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 51 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 4 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 42 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 54 lanean zeuden (30 gizon eta 24 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gillois udalerrian 49 unitate fiskal zeuden, 132 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.092 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak zurgina ziren.
Amblyeleotris gymnocephala
Amblyeleotris gymnocephala Amblyeleotris generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Gordailu-kontratu
Zuzenbidean, gordailu-kontratua Espainiako Kode Zibileko 1758. artikuluan eta hurrengoetan araututako kontratu-mota da: alderdi batek beste alderdiaren ondasun higigarria jasotzen du, ondasun hori zaindu eta itzultzeko betebeharrarekin. Kontratu erreala da, aldebikoa, doakoa, ius gentiumekoa, fede onekoa, eta jabetza edo edukitza eskualdatzen ez duena.
Michael Foot
Michael Mackintosh Foot (Plymouth, 1913ko uztailaren 23a - Londres, 2010ko martxoaren 3a) ingeles politikaria izan zen.
Footek Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen eta Alderdi Laboristako kide izan zen. Kazetari gisa lan egin zuen New Stateman egunkarian eta Tribune ezkerreko astekarian.
Gillois
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Gillois udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 477 hektarea erabiltzen.
Portobelo
Portobelo Panamako Colón probintzian dagoen portu-hiria da. Panamako istmoaren iparraldean dago, Colón hiritik 50 km ipar-ekialdera, portu natural sakon batean. Gaur egun 3.000 biztanle inguru besterik ez duen arren, garrantzi handikoa izan zen Espainiako Inperioaren garaian. 1980an XVII. eta XVIII. mendeetako gotorlekuen hondakinak Gizateriaren ondare izendatuak izan ziren.
Gillois
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Norops roatanensis
Norops roatanensis Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Gilmar Silva
Gilmar Silva Santos (1984ko martxoaren 9a - ) Brasilgo futbolaria da.
Michael Foot
Parlamentuko kide izan zen 1945etik 1955era eta 1960tik 1992ra. Alderdi Laboristaren ezkerreneko hegalean kokatu zen eta Armagabetze nuklearraren eta Erresuma Batua Europako Ekonomia Erkidegotik erretiratzearen aldeko kanpaina sutsuki babestu zuen.
Komunen Ganberako buru izan zen 1976 eta 1979 artean. Alderdi Laboristako eta oposizioko burua izan zen 1980 eta 1983 artean. Ateo eta errepublikarrak, monarkiak eskaini zizkion ohoreak arbuiatu zituen.
Gilmar Silva
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy eta Yokohama FC.
Diskrasita
Diskrasita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Diskrasita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.
Luis I.a Hungariakoa
Luis I.a Hungariakoa edo Luis Handia (Nagy Lajos; Ludovik Veliki; Ľudovít Veľký; Visegrád, 1326ko martxoaren 5a - Nagyszombat, 1382ko irailaren 10a) Hungaria eta Kroaziako erregea izan zen 1342-1382 bitartean, eta Poloniako erregea 1370-1382 bitartean.
Bizitza
Karlos Robertoren semea zen eta kanpo arazoez arduratu zen nagusiki. Italian Napoliko errege izan zen aldi batez eta Veneziaren eskuetatik Dalmaziako hiriak eskuratu zituen Hungariako koroarentzat. Balkan aldera zabaldu zuen gerra eta bere mende ezarri zituen Moldavia, Bulgaria eta Serbia. 1370. urtean Poloniako errege izendatu zuen herri hartako dietak. 1371n Murad I.a sultan otomandarraren osteak menderatu zituen. Maria alaba izan zuen ondorengo.
Épargnes
Épargnes Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Épargnes udalerrian erroldatutako biztanleak 789 ziren. Familiak 300 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 116 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 92 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 408 etxebizitza zeuden, 315 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 74 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 398 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 315 etxebizitza nagusietatik 253 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 19 etxek bi zituzten, 52 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 174 etxek bost zituzten. 278 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 141 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 148 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 459 ziren, horien artean 311 aktiboak ziren eta 148 inaktiboak ziren. 311 pertsona aktiboetatik 267 lanean zeuden (144 gizon eta 123 emakume) eta 44 langabezian zeuden (16 gizon eta 28 emakume). 148 pertsona inaktiboetatik 72 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 49 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 44 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 10 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 1 zurgina, 2 iturginak, 2 argiketariak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 2 arraindegiak ziren.
2000. urtean Épargnes udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.280 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vinodol (Nitrako barrutia)
Vinodol  Eslovakiako udalerri bat da, Nitrako barrutian kokatuta. 14,98 km²ko azalera du eta 1985 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Adonáis Olerki Saria
Adonáis Olerki Saria Espainian urtero ematen den sari ospetsua da. Sari hau Rialp argitaletxeak urtero gaztelaniaz idatzitako poesia liburu bati ematen dio. Halaber akzesit desberdinak ematen ditu.
Historia
1943an sortua, Biblioteca Hispánica argitaletxeak argitaratzen duen olerki-bilduma baten izen bera du. Bilduma hori garai hartan Juan Guerrero Ruiz eta José Luis Cano idazleen zuzendaritzapean zegoen. 1946an bilduma Rialp argitaletxearen eskuetara pasatu zen eta gaur egun horrela jarraitzen du. Bildumaren zuzendaritzaren ardura, José Luis Cano ondoren, Luis Jiménez Martosek lehendabizi eta, haren heriotzaren ondoren, Carmelo Guillén Acostak izan dute. Sari honen epaimahaian izen handiko poetak egon dira eta sariaren bidez garrantzi handiko poetak eman dira ezagutzera. Irabazle batzuk aipatzeagatik hauexek izan dira ezagunetariokoak: José Hierro, Claudio Rodríguez,José Ángel Valente, Antonio Gala, Ángel González, Antonio Colinas, Antonio Gamoneda, Luis García Montero... Euskal hiritarren artean bakarrik bi izen aipa daitezke: Javier de Bengoechea eta Jorge González Aranguren.
Adonáis Sariak ez du dirurik ematen. Irabazleek haien lanen argitalpena eta Venancio Blancoren eskultura besterik ez dute jasotzen. Saria abenduero ematen da.
Nansen (kraterra)
Nansen kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ01 lau-angelukoan dago. 117 kilometroko diametroa du. Izena Fridtjof Nansenren omenez darama. Lurretik ikus daiteke, baina orbitan dauden ontzietatik behatu behar da xehetasunak ikusteko. Librazio on batean zehar ikus daitekeenean, eraketa hau Baillaud kraterraren gainetik koka daiteke.
Krater oso higatua da, inpaktu txikiagoz higatua, krater eta arraildura txikiek markatutako kanpoko pareta irregularra duena. Tamaina txikiko krater batek Nansenen iparraldeko ertza zeharkatzen du, eta antzeko eraketa du hegoaldeko barruko horman. Krater txikiez osatutako kate konbinatu bat ekialdeko ertza gurutzatuz kokatzen da.
Nansenen barneko lurzorua malkartsuagoa eta irregularragoa da iparraldean, eta lurraren hegoaldea, berriz, nahiko nibelatua. Katilu formako krater txiki bat ageri da barruko plataformaren hego-ekialdean, krater txiki batzuekin batera, barautsaren alboko hormetan eta barruko zoru osoan.
Krater sateliteak
Krater sateliteak krater nagusitik hurbil dauden krater txikiak dira, eta krater horren izen bera hartzen dute letra larri osagarri batekin (baita horien eraketa krater nagusiaren eraketatik independentea bada ere). Konbentzioz, egitura horiek ilargi-mapetan identifikatzen dira, eta dagokien letra krater nagusitik hurbilen dagoen ertzaren erdian kokatzen da.
Edmund Husserl
Edmund Gustav Albrecht Husserl (Proßnitz, Moravia, 1859ko apirilaren 8a - Friburgo, 1938ko apirilaren 27a) alemaniar filosofoa izan zen.
Bizitza eta lanak
Hasieran zientziak, eta zientzien artean bereziki matematika ikasi zuen. Franz Brentanoren ikasle izan zen, eta hark eragin handia izan zuen Husserlengan. Irakasle izan zen, Hallen, Göttingenen eta Friburgon, harik eta, 1936an, bere judu jatorria zela eta, irakaskuntzatik kendu zuten arte.
Kontzientzia ikertu eta deskribatu zuen, mundu objektiboaz nahiz irudimen hutsezkoaz nola jabetzen garen aurkitzeko asmoz; azken jomuga, berriz, sistema deduktibo formalen teoria orokorra eraikitzea zuen. Atera zituen ondorioen arabera, kontzientziak ez du jabegai dituen objektuez kanpoko existentziarik. Fenomenologia deritzo Husserlen filosofia-sistemari. Azken lanetan idealismoaren aldera lerratu zen, ez baitzien aitortzen objektuei kontzientziaz kanpoko izaterik.
Bere obra nagusiak Logical investigations (1900, «Logika ikerkuntzak») eta Ideas for a pure phenomenology (1907, «Fenomenologia huts baterako ideiak») dira.
Areiltza Doktorearen zumarkalea
Areiltza Doktorearen zumarkalea Bizkaiko Bilbo hiriburuko erdigunean dagoen etorbide bat da, Indautxu auzoan. On Diego Lopez Haroko kale nagusian hasi eta ipar-hegoaldeko norantzan Maria Diaz Harokoa kalearekin paraleloki luzatuz, Autonomia kalean amaitzen da. Bere ibilbidearen erdialdera, Urkixo zumarkaleak alderik-alde zeharkatzen du.
Izena Enrique Areiltza Arregi bilbotar medikuaren omenez darama, ezagunagoa Areiltza Doktorea izenaz. Zumarkale honetan dagoen anbulategiak ere bere omenezko izena darama.
Fundulus rubrifrons
Fundulus rubrifrons Fundulus generoko animalia da. Arrainen barruko Fundulidae familian sailkatzen da.
Getxo Bizia
Getxo Bizia Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Getxon sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 2.966 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %5,78.
Iñaki Ezkerra
Iñaki Ezkerra Greño (Bilbo, Bizkaia, 1957ko otsailaren 9a) gaztelaniazko idazlea, kazetaria eta Ermuko Foroko lehendakari ohia da, ETA eta eusko nazionalismoa gogor kritikatzeagatik ezaguna. La Razón espainiar egunkari eskuindarrean zutabea idazten du.
2003an, Gotzone Morarekin batera, Iñaki Ezkerrak Julio Medem zinema zuzendariari eskatu zion haiei egindako elkarrizketak Euskal Pilota. Larrua harriaren kontra filmetik ken zitzan, dokumentalean Euskal Herriko gatazkaren inguruko iritzien artean orekarik ez zegoela argudiatuta. Zinemategietarako bertsioan ezin izan zituzten bi parte-hartze horiek kendu, beranduegi zelako; baina DVDko bertsioan, bai, kendu zituzten.
Ermuko Foroko kide fundatzaileetako bat izan zen, 1998an. 2007ko irailean, Foroko presidente izendatu zuten, Inma Castilla de Cortázar eta Jon Juaristi presidenteorde zituela, Mikel Buesak dimisioa aurkeztu ondoren. 2008an, zuzendaritza hartan zatiketa bat gertatu zen: alde batetik, Iñaki Ezkerra buru zuen taldea, Alderdi Popularreko Antonio Basagoitiren ildoari jarraitzearen aldekoa; eta bestetik, Inma Castilla de Cortázar buru zuen taldea, Alderdi Popularreko Jaime Mayor Orejaren ildoari jarraitzearen aldekoa. Auzitegietara eraman zuten liskar gogor baten ondoren, Inma Castillaren taldea nagusitu zen, eta Foroko hainbat kide kanporatu zituzten, besteak beste Iñaki Ezkerra bera.
Serbannes
Serbannes Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Serbannes udalerrian erroldatutako biztanleak 717 ziren. Familiak 299 ziren, horien artean 63 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 134 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 94 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 339 etxebizitza zeuden, 300 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 336 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 300 etxebizitza nagusietatik 270 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 195 etxek bost zituzten. 257 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 91 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 191 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Serbannes udalerrian 307 unitate fiskal zeuden, 749 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.830 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 zurgina eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra elektrotresna denda bat zen.
2000. urtean Serbannes udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 665 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dangerous Liaisons (telesaila)
Dangerous Liaisons estatubatuar telesaila da, Harriet Warnerrek Starzerako sortua. Pierre Choderlos de Laclosen Harreman arriskutsuak eleberrian oinarrituta dago.
Sinopsia
Bi maitale ohi dira kontakizun honetako protagonistak, iraultza atariko Parisen, erakarpenaren boterea erabiliz hainbat pertsonaz baliatzen ahalegintzen diren maitaleak.
Hu Yaobang
Hu Yaobang (txineraz: 胡耀邦, pinying hizkuntzaz: Hú Yàobāng, Wade-Giles: Hu Yao-pang; Liuyang, 1915eko azaroaren 20a — Pekin, 1989ko apirilaren 15a) Txinako Herri Errepublikako buruzagi bat izan zen, gizabanako honen heriotzak Tiananmen plazako iraultza eragin zuen. Hu Herri Errepublikako buruzagien bigarren belaunaldiko kide zen eta 1980. hamarkadan hainbat erreforma abiarazi zituen. Denboraldi luze batez Deng Xiaoping ordezkatzeko hautagai nagusitzat hartu zen. 1986ko ikasleen protestetan bere ospe eta izen onaren zati handi bat galdu zuen, izan ere, protesta hauek kontrolatzeko gai ez zela egotzi zitzaion.
Amblyeleotris harrisorum
Amblyeleotris harrisorum Amblyeleotris generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Onuste
Zuzenbidean, fede ona edo onustea (bona fides) zuzenbidearen printzipio orokor bat da, hau da, gai, egitate edo iritzi, jabetza-titulu edo jokabide baten zuzentasunari buruzko uste sendoa. Epaiketa, kontratu edo egintza juridiko batean interesa duten alderdiei jokabide zuzena eta zintzoa izatea eskatzen die.
Eduardo Olasagasti
Eduardo Olasagasti Irigoien (Bilbo, 1909 - Madril, 1975) arkitektoa izan zen. Madrilen egin zituen arkitektura-ikasketak. 1939an lizentziatua, falangearentzat zenbait lan egin zituen, tartean Sagardíaren Arranoa edo Madrilgo egoitzaren proiektua. Arte y Hogar aldizkaria sortu zuen, non zenbait lagun antifrankisten lanak argitaratu zituen.
Beatrice Tinsley
Beatrice Muriel Hill Tinsley (Chester, Ingalaterra, 1941eko urtarrilaren 27a - New Haven (Connecticut), Ameriketako Estatu Batuak, 1981eko martxoaren 23a) kosmologoa eta astronomoa izan zen. Britainia Handian jaioa, Zeelanda Berriko herritartasuna zuen. Funtsezko ekarpenak egin zituen galaxien bilakaeran, ikerketetako hazkundea eta heriotza ulertzeko.
Bizitza
Beatrice Hill Tinsley 1941ean jaio zen, Chesterren (Ingalaterran) eta Jean eta Edward Hillen hiru alabetatik bigarrena izan zen. Familiak Zeelanda Berrira emigratu zuen Bigarren Mundu Gerraren ondoren, lehenik Christchurch en bizi izan zen eta gero New Plymouth en, non bere aita elizgizona zen eta alkate ere bihurtu zen (1953-1956).
Christchurchen ikasten zuen bitartean, Brian Tinsley fisikari eta klasekidearekin ezkondu zen. Senarrak, bera han lanean zen artean, galarazi egin zion unibertsitatean lan egitea.
1963an Dallasera (Texas, Ameriketako Estatu Batuak) joan ziren bizitzera, Brian Tinsleyk Ikasketa Aurreratuetarako Hego-Mendebaldeko Zentroan (gaur egun, Texaseko Unibertsitatea dena) lana lortu baitzuen. Egoera "akigarria" gertatzen zitzaion Baetrice Tinsleyri eta arazoak izan zituen fakultatean ohitura zen te bateko anfitrioia izateari uko egin ziolako.
Bere lanagatik errekonozimendua jaso arren, ez zuen lanpostu akademiko iraunkorrik lortu.
1974an, etxeko lana, familia eta bi karrera batera eraman ezinda, bere senarra eta bere bi seme adoptatuak utzi zituen, Yalen irakasle laguntzaile moduan lana onartzeko. Bertan egin zuen lan, Yale Infirmary-n 1981ean minbiziagatik hil zen arte. Bere errautsak unibertsitateko hilerrian lurperatuta daude.
Ikasketak
Plymouth Berriko Institutu Femeninora joan zen Tinsley. Canterbury-ko Unibertsitatean graduatu zen eta Zientzia Fisikoetan masterra egin zuen 1961ean Lehen Mailako Ohoreekin. Austin-eko 1966an Texaseko Unibertsitatean doktoregoa lortu zuen, Galaxien bilakaerak Kosmologian daukan garrantzia izeneko tesiarekin.
Jarduera profesionala
Tinsleyk ikerketa teoriko aitzindariak egin zituen izar populazioak hazten diren eta galaxien kualitate behagarrietan eragiten duten moduari buruz. Oinarrizko ikerketan ere lagundu zuen, unibertsoa itxita edo irekita dagoen jakitea bilatzen zuten ereduetan. Bere galaxia ereduek protogalaxien itxura izan beharko lukeenerako lehen hurbilketa ekarri zuten.
1974an Annie Jump Cannon saria jaso zuen Amerikako Astronomia Elkartearen eskutik, "Ikertzaile batek egindako ikerketa bikain eta oparoagatik", galaxien eboluzioari buruz egindako lana saritzeko.
Saint-Avold
Saint-Avold Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2007an 16.611 biztanle zituen.
Beatrice Tinsley
Jarduera profesionala
1977an, Tinsleyk, Richard Larson de Yalerekin batera, 'Galaxien eta izar populazioen eboluzioari' buruzko hitzaldi bat antolatu zuen.
Handik gutxira, 1978an, astronomiako lehen emakumezko irakaslea izan zen Yaleko Unibertsitatean. Azken artikulu zientifikoa, hil baino hamar egun lehenago Astrophysical Journalera bidalia, berrikuspenik gabe hil ondoren argitaratu zen.
Omenaldiak
1986an, Elkarte Astronomiko amerikarrak Beatrice M. Tinsley Saria ezarri zuen, "Astronomiari edo astrofisikari ekarpen aparta, nagusiki sortzailea edo berritzailea" aitortzen duena. Zientzialari bat ohoratzen duen elkarte zientifiko amerikar batek sortutako sari garrantzitsu bakarra da. Sariak ez du herritartasunagatik edo bizi den herrialdeagatik murrizketarik egiten.
3087 Beatrice Tinsley gerriko nagusiko asteroideak, 1981ean Tekapotik gertu Mt John Unibertsitateko behatokian aurkitu zenak, bere izena darama.
Makaton
Makaton ahotsaren bidez modu egokiz komunikatzeko arazoak dituzten pertsonei egokitutako lengoaia programa da. Programa mota askotako erabiltzaileekin erabili izan da: Down sindromearen afektatuak, autismoren afektatuak, asaldura neurologikoak pairatzen dituzten pertsonak… gorrak edo gorrak izan gabe. Baita burmuin-istripu baskularra izan duten pertsonekin erabili izan da. Makaton izena programaren sortzailearen izenen lehenengo silabekin sortutako hitza da: Margaret Walker, logopeda eta ikertzailea, Makaton diseinatu zuena, Katharine Johnston eta Tony Cornforth kolaboratzaileak. Lehenengo programa 1972-1973an sortu zuten. Programa Britania Handian garatu zen hasera batean.
Saint-Avold
Biztanleria
2007an Saint-Avold udalerrian erroldatutako biztanleak 16.611 ziren. Familiak 7.205 ziren, horien artean 2.720 pertsona bakarrekoak ziren (997 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.723 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.760 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.908 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 817 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Makaton
Euskal Herrian komunikazio programa hau erabilia izan da baina gaur egun antzeko beste sistemen aurrean atzera ari da egiten.
Saint-Avold
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Beatrice Tinsley
Omenaldiak
Austingo Texasko Unibertsitateak, 1989an, irakasle bisitari batentzako dotazio bat ezarri zuen, Beatrice M. Tinsley Centennial izenekoa, horren ondorioz, senior irakasle bat edo karreraren erdian dagoen bat gonbidatua dago seihileko batera. 2007an Tinsley bekak gehitu zituzten, ikertzaile gazteei esleitzen zaizkienak Austinen bisitaldi laburra egiteko.
Makaton
Programa
Komunikazioa garatzeko Makaton programak ikuspuntu moduanitza edo bimodala landu du. Horrek zera esan nahi du: hizkuntzaren trebetasunak indartzeko edo irakasteko modu desberdinetaz eginiko sinboloak erabiltze direla, besteak beste, piktogramak, zeinu hizkuntzaren zeinuak, ahozko hitzak. Modu desberdin horiek konbinatu egiten dira, horrela mezuak errefortzatzen dira eta, aldi berean, erabiltzaileari beste trebeziak lantzeko aukera ematen zaio. Adibidez, "etxea" esango dugu eta aldi berean etxearen piktograma markatuko dugu; edota, "etxea" esan eta zeinu hizkuntzaren etxearen sinboloa egingo du. Horretan datza bimodalitatea.
Saint-Avold
Etxebizitza
2007an 8.240 etxebizitza zeuden, 7.350 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 79 bigarren erresidentzia ziren eta 810 hutsik zeuden. 2.990 etxeak ziren eta 5.081 apartamentuak ziren. 7.350 etxebizitza nagusietatik 3.061 bere jabearen bizilekua ziren, 3.669 alokairuan okupaturik zeuden eta 621 doan lagata zeuden; 389 etxek gela bat zuten, 540 etxek bi zituzten, 1.801 etxek hiru zituzten, 2.101 etxek lau zituzten eta 2.519 etxek bost zituzten. 5.036 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3.887 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.173 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Makaton
Programa
Beraz, programak hiru arlo ditu:
Dzhalindita
Dzhalindita oxido motako minerala da eta söhngeite subtaldearen kidea da.
Saint-Avold
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 10.928 ziren, horien artean 7.150 aktiboak ziren eta 3.778 inaktiboak ziren. 7.150 pertsona aktiboetatik 6.015 lanean zeuden (3.121 gizon eta 2.894 emakume) eta 1.135 langabezian zeuden (501 gizon eta 634 emakume). 3.778 pertsona inaktiboetatik 1.070 erretiraturik zeuden, 1.246 ikasten zeuden eta 1.462 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Makaton
Programa
Piktogramak Komunikazio Piktogramen Sistemakoak (Roxana Mayer Johnsonenak), Rebus Sistemakoak, Blissekoak, Makaton egileek asmatutakoak, edota gaur egun garatzen ari diren beste egileenak (esaterako ARASAACenak Espainia mailan).
Saint-Avold
Diru sarrerak
2009an Saint-Avold udalerrian 7.326 unitate fiskal zeuden, 16.410,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.524 euro zen.
Saint-Léger-de-Balson
Saint-Léger-de-Balson Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Saint-Avold
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 979 komertzioetatik, 16 erauzte enpresak ziren, 13 janari enpresak ziren, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 40 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 80 eraikuntza enpresak ziren, 246 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 38 garraio enpresak ziren, 69 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 13 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 53 finantziazio enpresak ziren, 70 higiezinen enpresak ziren, 125 zerbitzu enpresak ziren, 147 administrazio publikoko enpresak ziren eta 68 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Dzhalindita
Ezaugarriak
Dzhalindita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Saint-Avold
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 230 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 1 lan bilaketa bulegoa, 1 jendarmeria, 2 posta bulegoak, 10 banku bulegoak, 5 funerariak, 18 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 ibilgailuen alokairu bulegoak, 5 autoeskolak, 8 igeltseroak, 13 margolariak, 4 zurginak, 9 iturginak, 13 argiketariak, 4 eraikuntza enpresak, 22 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 25 aldi baterako lan enpresak, 50 jatetxeak, 21 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 8 apaindegiak.
2009an zeuden 115 establezimendu komertzialetatik, 5 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 5 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 16 okindegiak, 3 harategiak, 4 liburu dendak, 40 arropa dendak, 7 etxerako tresna dendak, 5 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 6 altzari dendak, 5 kirol-dendak, 2 lur eta paretak apaintzeko dendak, 6 lurrin-dendak, 3 bitxi-dendak eta 2 lore-dendak ziren.
Beatrice Tinsley
Omenaldiak
2005ean, Wellingtongo Circa Antzokiak Bright Star izeneko lan bat ekoiztu zuen, Beatrice Tinsley-ren bizitzari buruzkoa. Wellingtongo Elkarte Astronomikoak teleskopio bidezko behaketa saioak antolatu zituen antzokitik kanpo, Te Papa Museotik gertu dagoen kaian.
Le Ribay
Le Ribay Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Beatrice Tinsley
Omenaldiak
2010eko abenduan, Zeelanda Berriko kontseilu geografikoak Fiordlandeko Kepler mendietako bat (Johannes Kepler astronomoak horrela izendatua ) Tinsley mendia izendatu zuen ofizialki.
Saint-Léger-de-Balson
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Avold
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 3 tratamendu laburretarako ospitale, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, 2 tratamendu luzeetarako ospitale, 3 psikiatriko, 2 urgentzia zentro, 2 amatasun-klinika, 4 osasun-zentro, 6 botika eta 5 anbulantzia zegoen.
Saint-Léger-de-Balson
Etxebizitza
2007an 141 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 132 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 37 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 89 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 56 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Saint-Avold
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 8 haur-eskola eta 8 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Avold udalerrian 3 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 3 hezkuntza orokorreko lizeo eta 2 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.453 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 2.861 eta lizeo teknologikoetan 527.
Saint-Léger-de-Balson
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Saint-Avold
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
Saint-Avold udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.2 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 1 unibertsitate-insituto bat zen, eta 1 bestelako goi-mailako ikasketa zentro bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Léger-de-Balson
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 185 ziren, horien artean 134 aktiboak ziren eta 51 inaktiboak ziren. 134 pertsona aktiboetatik 111 lanean zeuden (64 gizon eta 47 emakume) eta 23 langabezian zeuden (9 gizon eta 14 emakume). 51 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Léger-de-Balson udalerrian 114 unitate fiskal zeuden, 310 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.576,5 euro zen.
Beatrice Tinsley
Omenaldiak
Zeelanda Berriko Errege Astronomia Elkarteak Beatrice Hill Tinsley Konferentziak ezarri zituen 2012 an.
Takaki Shigemitsu
Takaki Shigemitsu (重光 貴葵, 1983ko uztailaren 31 - ) Japoniako futbolaria da.
Saint-Léger-de-Balson
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Takaki Shigemitsu
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu.
Beatrice Tinsley
Omenaldiak
Haren izena duen kale bat ere badago Rosedalen, Auckland-en iparraldean.
Saint-Léger-de-Balson
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Beatrice Tinsley
Omenaldiak
2016ko urtarrilaren 27an, Googlek 75 urteurrenean Doodle bat argitaratu zuen bere lana ohoratzeko.
2018ko uztailaren 18an, bere nekrologia (zenbait hamarkada geroago) argitaratu zuen The New York Times-ek "Pasados por alto" proiektuan. Proiektu horretan, bere garaian Times-en argitaratu ez ziren hildako pertsona nabarmenen historiak argitaratu ziren.
Le Ribay
Biztanleria
2007an Le Ribay udalerrian erroldatutako biztanleak 529 ziren. Familiak 218 ziren, horien artean 62 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 82 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 265 etxebizitza zeuden, 222 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 254 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 222 etxebizitza nagusietatik 151 bere jabearen bizilekua ziren, 59 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 43 etxek hiru zituzten, 72 etxek lau zituzten eta 93 etxek bost zituzten. 164 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 112 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 88 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 305 ziren, horien artean 242 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 242 pertsona aktiboetatik 217 lanean zeuden (126 gizon eta 91 emakume) eta 25 langabezian zeuden (10 gizon eta 15 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Ribay udalerrian 207 unitate fiskal zeuden, 495 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.550 euro zen.
Merindad de Valdivielso
Merindad de Valdivielso Burgosko iparraldean dagoen udalerria da, Merindadeetako eskualdean dagoena. 14 herri hartzen ditu barne, herriburua Quecedo delarik. 129 kilometro karratuko azalera dauka.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 454 biztanle zituen, eta 2021ean 386 (ia 3 biz/km2).
Le Ribay
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 2 harategiak ziren.
Merindad de Valdivielso
Mugakideak
Iparraldean Valle de Manzanedo eta Villarcayo, hegoaldean Rucandio eta Oña, ekialdean Merindad de Cuesta-Urria eta Trespaderne eta mendebaldean Los Altos ditu udalerri mugakide.
Historia
860. urtetik aurrera Gaztelako Rodrigo kondearen agintepean gelditu zen, Gaztelako Konderriaren barruan. Garai hartan, mugako lurralde gotortuak ziren, sarrazenoen inbasioetatik defendatzen zirenak. Bestela, San Pedro de Tejadako monjeek parrokiak sortu zituzten eta birpopulazioa bultzatu zuten.
Le Ribay
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Merindad de Valdivielso
Historia
XIII. mendean, Oñako San Salvadorreko monastegiaren menpe gelditu zen ibarra. Gaztela Zaharreko 7 Merindadeetako Kontzeju Nagusian parte hartuko zuen ordutik.
Antzinako Erregimena erortzean, udalerria sortu zuten, auzo hauekin: Ahedo de Butrón, Arroyo, Condado, Dobro, Escóbados de Abajo, Escóbados de Arriba, Herrera, Hoz, Huéspeda, Madrid de las Caderechas, Panizares, Población, Porquera del Butrón, Puente-Arenas, Quecedo, Quintana de Valdivielso, Quintanilla-Colina, Santa Olalla, Tartalés de los Montes, Toba, Tubilleja, Tudanca, Valdenoceda, Valhermosa eta Villalta. El Alminé herriburua zen.
Le Ribay
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Merindad de Valdivielso
Historia
1857rako Villaescusa de Butrón eta 1910erako Los Altos de Dobro udalerriak sortu zituzten, modu horretan populazioa galtzen.
2001ean Radio Valdivielso martxan ipini zuten.
Tranås udalerria
Tranås Suediako udalerria da. n kokatua dago. 437,73 km² ditu eta 18,649 biztanle ditu.
Vráble
Vráble Eslovakiako udalerri bat da, Nitrako barrutian kokatuta. 38,31 km²ko azalera du eta 8731 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1265. urtekoa da.
Rotterdamgo Hitzarmena
Rotterdameko Hitzarmena plagizida eta gai kimiko arriskutsu batzuei buruzko nazioarteko hitzarmena da. 2004ko otsailaren 24an sartu zen indarrean kanpo merkataritzaren xede diren plagizida eta gai kimiko arriskutsu batzuei aplikatu beharreko aldez aurreko baimen arrazoituaren prozedurari buruzko hitzarmena  da.
Hitzarmena urrats garrantzitsua da herrialde guztietako biztanleak eta ingurumena pestiziden eta produktu kimiko oso arriskutsuen salerosketak ekar ditzakeen arriskuetatik babesteko. Plagizida toxikoen eta beste produktu kimiko batzuen eragin kaltegarrietatik bizitzak salbatzen eta ingurumena babesten lagunduko du. Etorkizuneko tragedien aurkako lehen defentsa-lerroa ezarriko du, produktu kimiko arriskutsuen inportazio ez-desiratua eragotziz, bereziki garapen-bidean dauden herrialdeetan. Herrialde guztietan gai toxikoen arriskuetatik babesteko gaitasuna emanez gero, guztiak berdintasunean gizakien osasuna eta ingurumena babesteko mundu mailako arauak sortuko ditu.
Trantsizio-aldia
Plenipotentziarien Batzarra Rotterdamen egin zen 1998ko irailean, eta Rotterdameko Hitzarmenaren testua eta behin-behineko konponketei buruzko ebazpena hartu ziren. 1998ko irailetik 2004ko otsailera, borondatezko oinarrien gainean ezarri zen hitzarmena.
Herrialde parte-hartzaileak
2005eko azaroaren 23an, Rotterdamgo Hitzarmeneko 100 herrialde sinatzaileak hauek izan ziren: Alemania, Argentina, Armenia, Saudi Arabia, Australia, Austria, Belgika, Belize, Benin, Bolivia, Brasil, Bulgaria, Burkina Faso, Kamerun, Kanada, Kolonbia, Txad, Txile, Txina, Cook Uharteak, Boli Kosta, Eritrea, Eslovenia, Espainia, Danimarka, Ekuador, El Salvador, Arabiar Emirerri Batuak, Etiopia, Europar Batasuna, Finlandia, Frantzia, Gabon, Gambia, Ghana, Grezia, Guatemala, Ginea, Ekuatore Ginea, Hungaria, India, Irlanda, Italia, Jamaika, Japonia, Jordania, Kenya , Kuwait Kirgizistan, Libia, Letonia, Liechtenstein, Lituania, Luxenburgo, Malaysia, Mali, Marshall Uharteak, Mauricio, Mauritania, Mongolia, Maurizio, Mauritania, Nigeria, Norvegia, Zelanda Berria, Oman, Herbehereak, Pakistan, Panama, Paraguai, Peru, Polonia, Portugal, Erresuma Batua, Siria, Txekiar Errepublika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Ipar Korea, Tanzania, Errumania, Ruanda, Samoa, Senegal, Singapur, Hegoafrika, Sudan, Suedia, Suitza, Surinam, Thailandia, Togo, Ukraina, Uruguai, Dominikar Errepublika eta Venezuela.
Prozedurak
«Aldez Aurreko Baimen Fundatua» prozedura Partehartzaile inportatzaileek etorkizunean Hitzarmenaren III. Eranskinean zerrendatutako produktu kimikoak jaso nahi dituzten eta esportatzaileek erabaki horiek betetzen dituztela bermatzeko hartutako erabakiak modu ofizialean lortzeko eta zabaltzeko mekanismoa da.
«Aldez Aurreko Baimen Fundatua» prozedurari lotutako III. eranskinean zerrendatutako produktu kimiko bakoitzerako, orientazio-dokumentu bat prestatzen da erabakiak hartzeko, eta alderdi guztiei bidaltzen zaie. Dokumentu honen helburua da gobernuei laguntzea produktu kimiko horren manipulazioarekin eta erabilerarekin lotutako arriskuak ebaluatzen eta etorkizunean inportazioari eta erabilerari buruzko erabaki funtsezkoagoak hartzen, tokiko baldintzak kontuan hartuta.
Fundulus saguanus
Fundulus saguanus Fundulus generoko animalia da. Arrainen barruko Fundulidae familian sailkatzen da.
Phishing
Phishing iruzurraren munduko delituari erreferentzia egiten dion hitz informatiko bat da, zeina informazio konfidentziala (pasahitza edota kreditu txartel edo bankuko edozein informazio) era iruzurgile baten bidez eskuratzeagatik ezagutzen den gizarte-ingeniariaren erabilpenaren bitartez praktikatzen den. Iruzurgilea, phisher izenez ezaguna, ustezko komunikazio elektroniko ofizial baten bitartez (normalean posta elektroniko edo bat-bateko mezularitza edota dei telefonikoen bidez ere burutua) konfiantzazko enpresa edo pertsona bezala aurkezten da.
Phishing-arekin zerikusia duen salaketa kopuru altua dela eta, babeserako metodo gehigarriak behar dira. Phishing-aren praktika hau zigortzen duen legeak ezarriz, erabiltzaileak ohartarazteko kanpainak eginez eta programetarako neurri teknikoak ezarriz, aurre egiteko saiakerak burutu dira.
Hitzaren jatorria
Phishing hitza ingelerako arraia hitzetik eratortzen da, ingeleraz "fishing" (arrantza), erabiltzaileak geroz eta amu sofistikatuagoen bidez harrapatzearen ekintzari deritzo. Modu honetan, informazio finantzaria eta pasahitzak eskuratzen da. Honetan aritzen direnei phisher izenarekin ezagutzen dira. Phishing izena "password harvesting fishing"-aren (pasahitzen uzta eta arrantza) kontrakzioa dela ere esaten da, seguruena hau akronimo retro-aktibo bat dela.
Euskararako itzulketan honako izenak egokiak lirateke: amu edo iruzur elektronikoa.
Phishing izenaren lehenengo agerraldia, 1996eko Urtarrilean izan zen, hackers alt.2600 berri taldean, baina hacker "2600 Magazine" inprimatutako berri buletinaren edizioan lehenago agertu zen terminoa. Phishing terminoa, AOL erabiltzaileak "arrantzatzen" zituzten crakcer-engatik hartu zuren; ph f ordezkatzeko erabiltzen dute hacker-ek, "phone phreaking" izenez ezagutzen den hacking erabilera zaharra bezala.
Phishing AOL-en
1990 hamarkadan AOL-en phishing egiten hasi zirenak, kreditu txartel zenbaki baliagarrien bidez, konpainia horretako zerbitzuak erabiltzeko kontuak lortzen zituzten, horretarako bereziki erabilitako algoritmoen bidez sortuak. Sortutako AOL kontu hauek asteak zein hilabeteak iraun zezaketen. 1995 urtean AOL-ek iruzur honi aurre egiteko neurriak hartzea erabaki zuen, hau zela eta, cracker-ak phishing-era jo zuten AOL-en kontu legitimoak eskuratzeko.
AOL-eko phishing-a warez (software pirata elkartrukatzen zutenak) komunitatearekin erabat erlazionatuta zegoen. Crakcer bat, AOL-ko langile batengatik pasatzen zen eta berehalako mezu bat bidaltzen zion biktima potentzial bateri. Biktima iruzurtzeko eta informazio konfidentziala emateko, "kontuaren ziurtatzea" edo "ordain-agiri informazioaren baieztapena" mezuak eduki zitzakeen. Behin biktimak bere pasahitza bidalita, erasotzaileak biktimaren kontura sartzea zeukan eta zenbait asmo kriminaletarako, spam barne, erabil zezakeen. Phishing-a zein Warez-a AOL-en, orohar cracker-ak idatzitako programez baliatu behar ziren.
1997.an AOL-ek, phishing eta Warezaren politikak gogortu zituen eta AOL zerbitzarietatik kaleratuak izan ziren denak. Garai horretan AOL-en phishing-a hain sarria zenez, berehalako mezu sisteman honako testu lerro bat txertatzea erabaki zen: "no one working at AOL will ask for your password or billing information" ( "AOL-en lan egiten duen inork, ez dizu ordain-agiriaren informazioa edo pasahitzik eskatuko"). Aldi berean AOL–ek, phishing-en aritutako kontu baten desaktibazio automatikoa egiten zuen sistema bat garatu zuen, normalean biktima erantzun aurretik egikaritzen zena. Behin behinekoz, phisher-ak AOL-en berehalako mezu sistemara (AIM) mugitu ziren,ezin izan baitzituzten AIM zerbitzaritik kanporatu. AOL-eko Warez eszenaren behartutako itxiera zela eta, phisher askok zerbitzua hau uztea erabaki zuten, eta ondorioz honen praktika.
Phishing MSN-an
quienteadmite eta noadmitido dira MSN erabiltzaileei, beren kontaktuen erabiltzaile listatik ezabatuak izan diren edo ez jakitearen truke, izena eta pasahitza lapurtzeko erabiltzen diren web orri berrienetarikoak.
Web hauek eskaintzen duten zerbitzua erraz lor daiteke, MSN Messenger aplikazioak eskaintzen duen "pribatutasun" atalean. Baina, erabiltzaile askok, ez dute aukera hau ezagutzen eta beraz, iruzurrean erortzen dira.
Phising-aren egungo saiakerak
Phishing-aren gaur egungo saiakera berrienek, biktimatzat, bankuko bezero eta online ordainketa eskaintzen duten zerbitzuak hautatu dituzte. Nahiz eta, goian azaltzen den irudian ikus daitekeen bezala, phisher-ek banku edo online zerbitzuko bezero bati bidalitako dokumentua izan, gaur egungo ikerkuntzek adierazten duten bezala, iruzurgileek jakin dezakete bezero batek zein bankurekin izan dezakeen harremana, eta modu horretan, bezero horri banku horren izenean gezurrezko mezu bat bidali. Orokorrean, erabiltzaile jakin batekiko eraso hauek, spear phishing (lantza bidezko phishing-a) izena hartzen dute. Asmo sozialetarako erabiltzen diren Interneteko guneak ere phisher-en helburu bihurtu dira, toki hauetan erabiltzen den informazio gehiena, nortasun lapurretarako erabil baitateke. Esperimentu batzuek, sare sozialetako phishing erasoetan, %90eko arrakasta tasa lortu dute. 2006 urte amaieran, har informatiko batek MySpace webguneko zenbait orrialde bereganatu zituen, erabiltzaileen loging-erako informazioa lapurtzeko erabiltzen zen web orri batera zuzendutako loturak aldatuz.
Phishing-aren Teknikak
Phishing-aren metodo gehienek, diseinuaren bidezko iruzurra erabiltzen dute, hau da, iruzurgileak, benetako konpainiakoa bailitzan, posta elektroniko baten bidez lotura faltsu bat bidaltzen dio bezeroari. Gaizki idatzitako URL-ak edota azpi-domeinuen erabilerak dira phisher-ek normalean erabiltzen dituzten iruzurrak, ondoren helbidea adibidez, http://www.bankuarenizena.com.adibidea.com/. Lotura faltsu hauek apaintzeko beste adibide bat, a bildua (@) karakterea daukaten helbideak erabiltzea da, ondoren erabiltzaile izena eta pasahitza galdetzeko (estandarren aurkakoa). Adibide bezala, http://www.google.com@members.tripod.com/ har dezakegu. Helbide honek bezeroa engainatzen du eta irekitzera doan helbidea www.google.com dela sinestarazten du, benetan irekiko den helbidea members.tripod.com denean (eta www.google.com-eko erabiltzaile izena eta pasahitzarekin sartzen saiatzean, erabiltzaile hori existitzen ez bada, orria normaltasun osoz irekiko da). Hortik aurrera metodo hau erauzia izan da Mozilla eta Internet Explorer nabigatzaileetatik. Beste phishing saiakera batzuek, JavaScripts-ak erabiltzen dituzte helbide barra aldatzeko. Azken hau, helbide barraren gainean, entitatearen benetako URL-aren irudi bat jartzen egiten da edota benetako helbide barra itxi eta faltsuzko helbidea gordetzen duen beste berri bat irekiz.
Phishing-aren beste metodo ezagun batean, erasotzaileak, bankuaren edo pasatzen ari den zerbitzuaren kode propioa erabiltzen du biktimaren kontra. Eraso mota hau problematikoa izan ohi da, erabiltzailea, banku edo zerbitzuaren benetako orrian saioa hastera bideratzen baitu, non URL-a eta segurtasun agiriak zuzenak diren. Erasorako metodo honetan (Cross Site Scripting izenez ezaguna), erabiltzaileek beraien kontuak "gainbegiratu" behar dutela esaten duen mezu bat jasotzen dute, jatorrizko webgunea ematen duen lotura batekin bukatzen duelarik; errealitatean, lotura aldatuta dago eraso mota hau burutzeko, eta oso zaila antzemateko, ez badira beharrezko jakintzak ezagutzen.
URL-en beste arazo bat, Nazioartekotutako Domeinuaren Izena (NDI)-ren nabigatzaileetako erabilerarekin zerikusia du, gerta baitaiteke, begira ezaguna egiten zaigun helbide bat desberdina izatea (adibidez, domeinua.com, domeinua.com-aren berdina dirudi, baina bigarren helbidean "o" hizkiak omicron letra grekoarengatik, "o", ordezkatua izan. Teknika hau aurrera eramatean, erabiltzaileak iruzurretarako erabiltzen den orrietara bideratu dezake biktima. Nahiz eta akats honen inguruan ( NDI Spoofing edo eraso homografo izenez ezagutua) publizitatea egin, phishing-aren erasorik ez da ezagutu hau erabili duenik.