cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Indarkeria
Indarkeria Energia gisa
Indarra, borondatea edota energia hutsa ez da indarkeria, besteak (besteen borondatea) menperatzeko erabiltzen ez den bitartean, guk nahi duguna, besteek nahi dutenaren gainetik jartzeko. Beste kontua da indarkeria (une jakin batean) ona den ala ez, beharrezkoa den ala ez (animalia harraparietan, dudarik gabe, bada), zilegi den ala ez, morala den ala ez. Baino indarkeria zer den argi eta garbi geratzen da, bederen. Definitua.
Indarkeriaren dinamikatik irteteko bide nagusia besteak ni-ak bezala onartzea da, gure berdintzat, pertsonatzat hartzea ala, gutxienez, bere borondate propioa duten izaki asketzat. Borondate hutsa ez da indarkeria (Krishnamurti-k baiezkoa zion), borondatea desatxekipenez bizitzea da gakoa hau indarkeria ez bihurtzeko.
Indarkeriaren definiziorik ematen ez duen arren, Aldous Huxley-k ekarpen interesgarri asko egiten dizkio indarkeriaren inguruko hausnarketari. Berak ondorioztatzen zuen moduan, indarkeria gainditzeko: "Bertuterik gorena, jakituriara eramaten gaituena eta pertsonarteari ekarpen eraikitzailea egiten diona desatxekipena da. Gizaki ideiala desatxekia da, bere gorputz-sentsazioekiko, larrukeriarekiko, boterezalekeriarekiko, gutiziarekiko, desioekiko desatxekia, bere haserrearekiko eta gorrotoarekiko, maitasun esklusiboekiko, ondasunekiko, ospearekiko, estatusarekiko, baita zientziarekiko desatxekia ere, artearekiko, espekulazioekiko, filantropiarekiko. Bai, gauza hauekiko ere desatxekia ."Hortik jaiotzen da errespetua, beraz, norbere borondatea ez inposatzearen erabakia.
Indarkeria eta gezurra
Aurrerago sakonkiago aipatuko baldin badugu ere, bere atalean, aurreko definizioak (indarkeria = borondatea inposatzeko erabilitako energia) ondorio interesgarriak dakartza. Haren arabera, adibidez, gezurra indarkeria da. Gorago definizio bila genbilenean, aukera (eta desadostasun) hori aipatu dugunez, azpimarratu nahi izan dugu hau hemen, eragiten duen eztabaidagatik eta dakartzan ondorio logikoengatik.
Baina ez litzateke soilik gezurra bera izanen indarkeria, baita harekin harremanduta dauden engainua, koakzioa, kohertzioa, txantajea, sobornoa, ustelkeria, prebarikazioa, mehatxua, presioa, gehiagokeria, mespretxua, iraina, manipulazioa... Talde zabala gehitzen zaio indarkeriari gezurra barneratzerakoan, beraz.
Indarkeriaren zergatiak
Indarkeria orok zergati bakarra du: norbere borondaterekiko atxekipena, nork bere borondatea besteenen gainetik bete nahi izatea, besten borondatea, baita besteak ere zapaldu nahi izaterainokoa. Besteengandik ala besteen gainetik lortu nahi dena inposatu nahia da indarkeriaren atzetik dagoena. Agerbideak anitzak baldin badira ere, gogorkeria mailak desberdinak eta zirkunstantziak zenbatezinak, indarkeria oro da horren ondorio.
Indarkeriarekiko joera hau, gure ahaide hurbilenekoak diren txinpantze-etan ere nabarmena da, aitzitik haiek bezain hurbileko ditugun bonobo-etan ez, eta litekeena da, indarkeriarekiko joera hau lehenengoek sufritu zuten (agian gure arbaso propioek ere) goril en aldetikako zapalkuntzatik eratortzea, bonoboek jasan behar izan ez zuten indarkeria.
Gure aurrekoek, oihan tropikaletik at geratu zirenetik, beste makina bat zailtasun pasatu behar izan zituzten (goseteak, lehorteak, erasoak, suteak, lurrikarak, haizeteak, hotza, beroa, borrokak...), eta horrek eraman zituen metaketara, pilaketara, ondasun gosera, beraz, indarkeriaren zutabe nagusiena den gutiziara. Garai batean biziraupenerako lagungarri izan zitzaigun sena hori, egun, ordea, biziaren eta gure bizitzen mehatxu handiena da.
Indarkeria motak
Indarkeria mota asko dago, baina indarkeriatzat zer hartzen dugunarekin, indarkeriaren gure definizioarekin, oso lotuak daude hauek, noski. Eta, aurretik ikusi dugun moduan, batetik definizio gutxi dago, autore gehienek ez baitute ahalegin hori egiten, ala, bederen, erdiesten. Hemen Gerttz-ek emandakoa hautatu dugu eta artikulu honen lehen lerrora eraman, apur bat zabalduz eta zehaztuz, euskarak berak dakarren jakituriarekin.
Indarkeria fisikoa
Kontsentzuz onartzen den indarkeria bakarra da hau: kolpatzea, ebakiak eragitea, balakatzea, suz ala konposatu kimikoz erasotzea, torturatzea, erahiltzea... Baina oraindik bada zigortze fisikoa indarkeriatzat baino ikasbidetzat eta justiziatzat ere duenik.
Rivneko oblasta
Ekonomia
Nekazaritzan laboreak, azukre-erremolatxa, patata, barazkiak eta behi zein hegazti-aziendak nabarmentzen dira. Industriako arlo garrantzitsuenak energia produkzioa (Kuznetsovskeko indarretxe nuklearra ), industria kimikoa eta petrokimikoa eta elikagaien prozesamendua dira.
Ar-Razi
Ar-Razi, izen osoaz Abū Bakr Muhammad ibn Zakarīyā al-Rāzī (Rey, Iran, 865 - ib., 923), Rhazes izen latinoaz ere ezaguna, persiar osagilea eta filosofoa izan zen.
Indarkeria
Indarkeria fisikoa
Kontua da biolentzia fisikoa zedarrikatzea ere ez dela erraza: ''Badira indarkeriak zalantza barik fisikoak direnak, baina ez direnak kolpeak, haiztokadak, balakadak ala tortura. Pozoinketaz eta toxikatzeaz ari naiz, adibidez. Ez al da, ba, indarkeria fisikoa norbaiti hartaraztea ala nolahala gorputzean sartzea edozein substantzia kaltegarri ala hilgarri?''
''Eta inposatutako gosea ere bada indarkeria: nazien kontzentrazio eremuen askatze-uneko irudiak ala alemandarren eskuetan eroritako milioka errusiarrenak, edota Stalinek gosez erahil zituen milioika ukraniarrenak, SESB-ren garaiko gulag-enak eta bestelako kontzentzazio zelaietakoak, sobietarren eskuetan eroritako alemandarrenak... txunditzekoak dira. Japoniarrek beren presoei emandako tratua ere ez zen xamurra izan. Eta, oro har, bahiketa mota orok, legez kanpokoek ala legezkoek, kartzeleratze hutsak indarkeria fisikoa gainezka du, eta ez soilik lagungarri gisa, gehigarri modura, periferian, baita eraso zuzen modura ere, gorputzak bere beharrak baititu, espetxeratzean ala giltzaperatzean ukatzen zaizkionak.''
Hau guztia aipatzen dut ze zaila baita indarkeria fisikoaren mugak ezartzea, gorputza gure epitelioan hasten ala amaitzen ez den bezala eta gorputzean bilioka bisitari dauzkagun moduan, zelula propioak halako hamar, gure gorputzari eraso egiten diona ez da mugatzen aisa .
Indarkeria psikikoa
Ia erabateko adostasuna dago indarkeria emozionala ala gogamen indarkeria giza-biolentzaren arloan onatzerakoan. Ez dira autore denak, ordea, horretan ados. Gainera, honek, are muga eta zailtasun gehiago ditu zehazteko gorputz-indarkeria baino.
Hurbileko harremanetan gehien erabilitakoak txantaje afektuzkoa, manipulazioa, jerarkizazio sexista, heldukeriaren jerarkizazioa...dira. Modu askotara gauzatzen da indarkeria psikikoa. Gakoa da, inor kolpatu beharrik gabe, bestea menpean mantentzea.
Eskularru txurizko biolentziaren zati da hau. Ez da hain indarkeria fisikoa bezain nabarmena, beraz, identifikatzeko hain erraza. Ezkutuan manten daiteke luzez, ondorioz.
Indarkeria kapitalista
Orain autore gehiago dira taldetik alde egin dutenak. Gutxiagok esanen lukete kapitalismoa indarkeria dela.
Gandhi-ren bi hurrengo esaldiek nabarmen lagatzen dute kapitalkeriari buruzko bere iritzia: Denok sinpleki bizi behar dugu, sinpleki, denok bizi ahal izan dezagun.
''Munduan bada denen beharrak asetzeko haibeste ondasunik. Baina ez dago, gizaki bakar baten gutizia asetzeko adinakorik.''
''Ondasunak pilatzea krimena deritzot. Norberarentzat ez da gorde beharrik besteei falta ez zaiena baizik''. Hori baino urrutiago ere badoa: "neuretzat zerbait gordeko banu gero mundu guztiaren kontra defendatu beharra izanen nuela aurkitu nuen. Ulertu nuen ere beste askok zera hori falta zutela, nahi izanen zutela eta polizien laguntza eskatu beharko nukela jende gosetuek, kalean ni bakarrik topatuz gero, kendu nahiko balidate. Eta neure buruari esan nion, hori egiten baldin bazuten ez zela gaiztakeriagatik, haien beharra nirea baino handiagoa zelako baizik."Ondasunak pilatzea injustiziatzat jotzen du, indarkeriatzat:"Indian ikusten ditudan jauregiak ez dira ondasunen erakuskeria hutsa, gutxi batzuei ondasunen botereak ematen dien lotsagabekeria baizik, miseriaz ordaindutako milioika txiroen lanari zor zaizkienak."Kapitalismoa etsai duela dio:"Kapitalismoaren kontra egiten dut borroka. Mendebaldeak kapitalkeria ekiditen irakasten dio bati."Europa gutizia materialean dagoela dio kristauaren itxura egiten duen bitartean: "Ziur naiz egun Europak ez duela kristautasunaren Jainkoaren izpiritua, baizik eta Satanasena. Honen arrakastak are dira handiagoak Jainkoaren izena ahoratuta. Europa egun ez da izenez baizik kristaua. Egitan, Mammon du gurtzen."Eta bera sozialista dela dio, agian komunista ere, ez baitu bereizketa argirik egiten bi terminoen artean. Hori bai, betiere komunismoaren indarkeria salatuz: Sozialismoa ez zen jaio kapitalisten aldetikako kapitalaren erabilera okerreraren aurkikundetik. Esan izan dudan bezala, sozialismoa, baita komunismoa ere, Ishopanishad-aren lehen bertsoan nabarmena da.
''Halere, nire enfokea beti adulteratu gabeko indarkeriaezarena da. Huts egin ahal dut. Gertatuz gero indarkeriaezaren teknikaren ezagutza okerragatik izanen da. Baiteke ni ez izatea egunez egun gehiago sinesten dudan doktrinaren adibiderik onena''.
''Aspalditik esan dut sozialista naizela. Nire sozialismoa naturala da niretzat, ez inolako liburutik hartua. indarkeriaezarekiko nire haustezinezko fedetik jaio zen. Inork ezin du izan indarkeriaezaren zale eta gizarte-zuzengabekeriaren kontra ez altxatu, non gertatzen dela ere. Tamalez, nik dakidanez, mendebaleko sozialistek beren doktrinak betetzeko indarkerian sinetsi dute.''
Bigarren presidente izan zen John Adams-en esanetan: "Demokrazia gobernu modu arbitrario, tiraniko, odoltsu, krudel eta jasanezina da ." Eta laugarrena izan zen James Madison-enetan:"AEB-ak gizonen arteko desberdintasun naturalen onarpenean oinarritutako sistema politikoa da ."Estatu Batuetako Aberriaren Aitek hauteskunde sistema korapilatsu eta traketsa antolatu zuten aberats antidemokratiko horietxek goberna zezaten. Eta heurak txandakatu ziren agintean. 1824-ean, ordea, Andrew Jackson hautagaiak, bozka gehiago lortu arren hauteskundeak galdu zituenean (gerora 2000. urtean Al Gore eta George W. Bush artean, eta 2016ean Hilary Clinton eta Donald Trump artean errepikatuko zen moduan, betiere zentzu berean: demokratek irabazi baina errepublikarrek presidentzia lortu), bera herriaren hautagaia zela aldarrikatu zuen, oligarkia salatu eta alderdi demokrata sortu zuen. Hamarkada batzuren zehar ere jacksondarra bezala ezagutuko zena."AEB-etan demokrata hitza iraina izan zen urte luzez, federalistek (Washington-en, Smith-en, Madison-en jarraitzaileek) jeffersondarrei botatakoa. Denbora asko behar izan zuen AEB-ko klase politikoak (ia mende bete) demokraziaren kontua erabitzeko, Frantzian hasieratik egin izan zen moduan ."Beraz, kapitalismoa gezurren ganean eraikitako sistema da, herri xehea engainatzeko, eta boteredunek are botere gehiago pila dezaten."Horregatik, bere interesak eta pribilegioak mantentzeko, (AEB-k) ez dute sekula oztoporik izan gezurra esateko eta itxurazko aitzakiak antolatzeko. Halanola 1898-ko Maine Kurazatua espainolek urperatu zutelaren itxura egitearena (Espainari bere koloniak lapurtze arren); alemandarrek Lusitania transatlantikoa urpera zezaten lagatzearena (lehen Mundu Gudan sartzeko aitzakia izate arren); Pearl Harborren erasotzen lagatzea; Tonkingo golkoa n erasoa itxuratzearena; John Fitzgerald Kennedy erahiltzearena; 2001-eko irailaren 11-ko atentatuak antolatzearena ;..."Azken salaketa honi buruzko azterketa sakona eta erreferentziatua eskaintzen digu: Kapitalismoak bere interesak aurrera eramateko egiteko prest dagoenaren adibide batzuk besterik ez dira.
Indarkeria komunista
Gandhi-k bere burua sozialistatzat hartzen zuen. Ez zituen ez sozialismo ezta komunismo terminoak definitu, agian ez zituen bereizi ere egiten. Baina hauekiko nolabaiteko sinpatia agertzen zuen. Hori bai, hauen indarkeria salatzen zuen eta ez zuen beharrezkotzat jotzen ideologiaren helburua gauzatzeko.
Egun ere, ondasun-komunitatea izendatzeko erabiltzen da jatorrizko zentzuan: ondasunak partekatuz ezkontzen garenan, halanola. Gero, indarkeria terminologikoaren eraginez, beste edozein giza-talde izendatzeko erabiltzen da ere, hots, elkarren artean gauza bakarra (ez dena) partekatzen dutenak (halanola eskaratzea edota eraikina) izendatzeko erabili da, ala pertsonarte autonomoa (hori besterik amankomunea ez duena). Ondasunen zati esanguratsu bat partekatzen duen giza taldea komuna da. Eta elkartea ala sozietatea izango litzateke amankomunean elementu bakarra duena.
Komunismoa, Gerttz-en esanetan amankomunaren inposaketa da (eta inposaketa oro indarkeria da), gobernua denaren jabe absolutoa egitea da, eta hori faxismoa da. Ez dago alderik bien artean. Gorritik etorri ala urdinetik, absolutismoa faxista da beti. ''Hain alergikoa naiz komunismoarekiko kapitalismoarekiko bezainbat. Komunismoa ez baita alperrik estatu-kapitalismoa Eta estatu hori erabateko tiranotza bihurtzen da.''
''Bata bestea bezain biolentoak dira. Baita gehiago ere estatu-kapitalismoa, historiari begiratuta.''
''Diktatorerik nagusienak eta odoltsuenak komunistak izan dira. Pol Pot, Stalin zein Mao eskubiko diktadoreak baina kriminalagoak izan ziren. Agintean dagoenaren lehentasun nagusiak jendearen eskubideak eta askatasunak ez direnean, baizik eta boterea eskuratzea eta denak menpean mantentzea direnean, ez gara ari ezkerreko jendeaz. Naziak bezain fatxak bihurtzen dira, are eraginkorragoak beren zapalkuntzan eta gehiegikerietan.''
''Komunismoak askatasunak desegiten ditu (iritzizkoak, kultozkoak, partidozkoak, elkartezkoak, sindikatuzkoak, espresiozkoak, pentsamentuzkoak...). Komunismoa bere herriaren etsairik krudelena bihurtzen da, ze bere odola xukatzeko prest dagoen munstruo bilakatzen da, disidentzia eta askatasun oro zapaltzen dituena .''
Indarkeria faxista
Erregimen faxistek indarra goratzen dute, boterea bilatzen eta gurtzen dute. Eta indarkeria (fisikoa, psikikoa, poliziala, militarra, propagandistikoa, soziala, judiziala...) erabiltzen dute modu oparoan, horretarako eskubide osoa dutela sinisten baitute.
Bertolt Brecht-ek oso ondo definitu zuen moduan: faxismoa kapitalismo histerikoa da.
Eta histerikoa da, kapitalismoak krisiak bizitzen dituenean, mugak aurkitzen dituenean sortzen baitira faxismoak. Engainuaren estrategiak huts egiten dionean eta indarkeria agerikoa erabiltzera jo beharra aurkitzen duenean.
Costa Valle Imagna
Costa Valle Imagna Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Costa Valle Imagnak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Indarkeria
Indarkeria faxista
Nazismoak, adibidez, estatuko kapitalismoa (komunismoa) jo zuen bere miseriaren erruduntzat. Eta judutarrak. Frankismoak judutar gutxi zituen eskura, beraz gorriak zein masoiak hartu zituen erruduntzat.
Faxismo orok zailtasunetatik aterako gaituela sinisterazten digu eta haintzara eramango. Neurri batean lortu ere egiten du, botere absolutoa hari emanez, jendea kontent mantentzeko ogia (lana, noski armadan ala armak fabrikatuz, tankebideak eraikiz...) eta entretenigarriak ematen baitizkio: monumentuak, joku olinpikoak, garaipen militarrak, gladiadoreak...
XX. mendeko faxismoaren sortzeak, kapitalismo industriak topatu zituen hedatze mugekin zerikusi handia du: ''Europar inperioak menperatzeko lurralde berri barik geratzen hasi zirenean, haien artean liskerrean ipini ziren hauen jabetzagatik. Beti izan ziren borrokan heuren mugak harago eramateagatik eta botere ahalik eta gehiena pilatzeagatik, baina, orduan, gatazka areagotu egin zen.''
Lan horretan, kolonialismoaren eztandaren unean, lokartuta geratu izan ziren herrialdeak (ala baliabide gutxiago izan zituztenak, edo zori-on gutxiago) haien probetxurako zapaltzeko eta zukutzeko kolonia gutxiagorekin geratu ziren eta gudari ekin zioten haien estatusa hobetzeko . Kapitalismoak beti izan du faxismorako joera, eta faxismoarekiko sinpatia ere.
Huxley-k ondo aurreikusi zuen hau bere 1937-ko liburuan, demokraziatzat hartzen ditugun horiek faxismo bihurtzeko arriskua zutela:"demokraziak faxismoaren aurrean defendatzeak, nahi eta ez, demokraziak sistema faxistak bihurtzea dakar."Eta gauzak gordinak jartzen zaizkionean kapitalismoa faxista bihurtu da inolako lotsarik gabe:"Hori da kapitalismoarekin gertatzen ari dena. Gero eta lotsagabeagoa da. Gero eta diktatorialagoa, histerikoagoa. Gero eta faxismoarekiko antzekoagoa."Gorago aipatu dugu AEB-ek gauzatutako jarrera faxistak: haien interesei argi berdea emateko nola esan izan die gezurra bere herritarrei eta munduari. Eta ezin da ahantzi AEB-ek Amerika Lantindarreko diktadura guztiekin izan duten harremana:"Ez da harritzekoa AEB-ak ez direla solik ondo eraman faxismoekin, baizik eta sustatu zituztela (Errepublika Dominikarra 1930-1961, El Salvador 1931-1984, Honduras 1932-1982, Nikaragua 1936-1979, Kuba 1952 [Kubako faxismoa ez zen amaitu 1959an, soilik kolorez aldatu zen eta AEB-kek modu ez-zuzenan bultzatu zuten]..., Kolonbia 1953-1957, Venezuela 1953-1958, Paraguai 1954-1989, Brasil 1964-1985, Panama 1968-1983 y 1989-1994, Peru 1968-1980, Guatemala 1970-1986, Bolivia 1971-1978, Ekuador 1972-1976, Uruguai 1973-1984, Txile 1973-1990, Argentina 1976-1983) ia horiek denak Escuela de las Américas-en prestatuak, bere orbitan manten zitezen eta ez zitezen estatu kapitalismoan eror ."
Indarkeria sozialista
Gandhi-k sozialismoa maite zuen (lehen aipatu dugun moduan), berdintasuna eta elkartasuna, hau da justizia soziala sistema egiteko bidetzat baitzuen. Baita Aldous Huxley-k ere: "jende aberatsak errentaren zerga onartu du eta oinordekotza zerga. Nahi duen gobernu orok zerga-sistema hau erabili ahal du klaseen arteko alde ekonomikoak gutxitzeko, gehinezko soldatak ezarri eta produkzio nagusiaren kontrola bereganatu zein finantzen kotrola eremu pribatutik estatuarenera."Arazo bakarra da hori duela 83 urte idatzi zuela eta azken mende honetan, bereziki 1945-etik hona, aberatsek erabat kontrakoa egin dutela: errentaren zerga ahalik eta gehien saihestu, oinordekotza zerga urritu ala desagertarazi, estatuaren geroz eta atal gehiagoz jabetu (posta, osasungintza, garraoibideak, komunikabideak, informazioa...) eta ekonomia heien neurrian moldatu. Are gehiago, komeni izan zaien bakoitzean krisialdiak antolatu dituzte herri xeheak gero eta baldintza okerragoak izan zitzan eta haiek gehiago irabaz zezaten. Krisi guztietan aberatsenak garaile izan baitira. Gero eta ondasun gehiago pilatzen ari dira gutxi batzuen eskuetan.
Huxley-k zein Gandhi-k gezurra zein koldarkeria arbuiatzen zituztenez (gorago aipatu bezala) gaurko sozialismoarekin ez lirateke oso kontent izango, ze, egun, sozialismoak eskubiaren politika ekonomikoak kopiatu baizik ez baititu egiten, oinarrian. Ez du ezkerreko jarrerarik, xehetasun kosmetikoak baizik: abortoaren aldeko joera handixeagoa (emakumearen eskubide modura onartuta hein txikiago ala handiagoan), sexu bipolarkeriari buruzko jarrera malguagoa eskubiak baino, faxismoaren biktimekiko jarrera adeitsuxeagoa... ''Etengabeko hazkunde desiratu hori ez da soilik gezur hutsa, baita ezinezkoa ere. Mugatutako planeta batek ezin ditu eman baliabide mugaezinak, eta gero eta gehiago, gainera. Are gutxiago gero eta ugariagoak garenean eta gero eta diru gehiago pilatu nahi dugunean. Eta gero eta lehenago hondatzen diren ekoizpenak etengabe kontsumitu behar dugulako. Ezin dute iraun, aldatu behar ditugu makinaria abian manten dadin.''
''Pertsonartearen benetako interesei eman behar zaie lehentasuna, ez lukuru-joranari. Gizartearen gehiengoaren interesei eman behar zaie lehentasuna (guztienei ezin denean) eta ez da hori egun gertatzen ari dena. Aberatsek trikimailuak aurkitzen dituzte zergarik ez ordaintzeko edota taldeari ekarpen txikiagoak egiteko. Eta jende xehearen zati handia da ere ekarpenik egiten ez duena lanik ere ez duelako, ez baldintza egokietan bederen. Ez du sikiera erretretarik izango zahartzerakoan.''
''Hori interesa zaio Kapital Handiari: langabezian dagoek jende kopuru handia izan dadila, nondik eskulan merkea eta edozertarako prest dagoena atera dezakeen, lan-balditza gero eta eskasagoetarako prest. Alienatutako jendea lan bila buru-belarri egotea ala lan miserable batean harrapatuta.''
''Interesa zaio legez-kanpoko jendea ere, atrakatuz, lapurtuz, ohostuz, engainatuz, iruzur eginez...arituko dena, ze horrek estatu poliziala zuritzen baitu. Eta estatu polizializatua boterearen gogoko (izan) da beti, azken hau nolanahikoa dela ere.''
Espetxeak aski beteak eta etengabe gaizkileak sortuz, aurrerago lanbidea nekez aurkituko dutenak, bozka ematerik izangoez dutenak (AEB-ko estatu askotan) eta hain gaizki tratatu dituen sistemaren kontra errengura pilatu dutenak, Kapital Handiaren gustuko dira.
Eta sozialismoak jokua egiten dio honi ze, indarkeria sozialista, nagusiki hori da: koldarkeria .
Indarkeria sexista
Emakumeak dira %90an afektuari lotutako krimenen biktimak. Horrek ez du esan nahi gainerakoak emakumeek hil dituztenik, ez, gizonezkoak izaten dira ere gainerako %10 horretatik ia denak akabatzen dituztenak (jelosiaz ia beti), soilik %0'15 inguru izaten hiltzailetzat emakumea duten kasuak.
Erahilketak daturik nabarmenena eta deigarriena baldin badira ere, sexismoak beste agerpide asko ditu, baita lehen mundu zibilizatuan ere. Emakumeek soldata txikiagoak irabazten dituzte (itxuraz) giza-eskubideez betetako Europan ere, eta ez soilik orokorrean, baita gizonezkoen pareko funtzioak betez gero ere. Eta, hori gutxi balitz, etxeko lanak neurri askoz ere handiagoan betetzen dituzte haiek, kanpoko lan bera bete ostean ere.
Eta munduko herrialde gehienean emakumeek lanik gogorrenak, astunenak, luzeenak egin behar izaten dituzte. Herrialde askotan ez dute kaletik ala landatik bakarrik ibiltzeko eskubiderik, autoak gidatzekorik, aurpegia (ala gorputz osoa) estali barik ibiltzekoa ala beren sexualitatea bizitzekoa (infibulazioa eta genitaleen mutilazioa bitarte) munduko 30 estatuetan. Eta gainerakoetan ere beti muga eta debeku gehiago dituzte ia denetarako.
Hizkuntza askotan (oro har indoeuropar ia denetan) emakumea baztertzen da orokortzerakoan, eta hitz askok (baita giza euskaldunak ere) sexu jakin eta boteredunari egiten dio erreferentzia. Jakina da hizkuntza gure pentsamentuaren oinarria dela, gure ordenagailuaren sistema eragilea, beraz psikologari eta zientzilari askok dio ezin dela hizkuntza diskriminatzailea erabili (ala hizkuntzaren erabilpen sexista egin) honek pentsakeran, identitatean, portaeran eraginik izan barik.
Jokabide honen arrazoia oso sakona dela dirudi, mundu guztian hedatuta baitago eta gure hurbileneko ahaide ditugun gorila eta txipantzeen artean ere ematen delarik arren nagusitasun beretsua, ez, ordea, bonoboengan:"Ezin da hausazkoa izan, gorago genion moduan, patriarkatua, gerra, militarismoa, lurraldekeria, jerarkismoa eta matxismoa beti lotuta agertzea. Eta erlijioa. Ez dezagun ahantzi erlijioa beti koerlatiboa dela aurreko balio horiekin pertsonartean. Ez txinpantzeen artean, nik dakidala ."Azken bide horri jarraituta, erlijioaren indarkeria aurrerago ikusiko dugun arren, ia erlijio guztiak direla emakumearen zapalketa zuritzen eta bedeinkatzen dutenak. Bereziki aipagarriak dira:"gizonezko batek emakume birxina eta hitzemanbakoa bortxatzen baldin badu, bere aitari 50 zilarrezko txanpon ordainduko dizkio eta emakumea emaztetzat hartuko du. Ezingo du sekula ere beragandik dibortziatu."Edota:"Gizonezkoek emakumezkoen gainean autoritatea dute Jainkoak eman dien lehentsunaren ondorioz. Emakume bertutedunak sinestunak dira eta, senarrak kanpoan direnean, Jainkoak haien eskutan laga duenaren ardura zintzo hartzen dute. Errieta egin iezaiezue matxinatu ahal direnei, utz itzazue ohean bakarrik, jo itzazue! Obedituz gero ez zaitezte haiekin gehiago sar. Jainkoa handia da, gorena!"
Desberdinkeria
Guganako desberdina denarekiko gorrotoa litzateke. Desberdinkeriak azalpide asko izan ditzake, sexismotik arrazakeriara arte, xenofobiatik edo heldukeriatik pasata.
Honen arrazoia anitza da, egoera ekonomiko zail batean kanpotarrak ala desberdinak erabil daitezke egoeraren erruduntzat hartzeko. Kasu puntakoenetan haien genozidioa antolatu izan da, bigarren mundu gerraren zehar Alemanian eman izan zena adibide gorena, komunista, ijitu, homosexual eta, bereziki, judutarren kontra."Ideologia honek bere izaeratik eratorria da, bere inferioritate sentimentuekin, biziarekiko gorrotoa, aszetismoa eta gozatzen zutenekiko gorrotoa, bere bulkada sadomasokisten iturria da eta bere izaera egitura beretsuko jendeari zuzentzen zitzaion, bere irakaspenek erakartzen eta kitzikatzen zuten horri, bere sentimentu berberak adierazten zituen gizonarekiko jarraitzaile sutsu bihurtzen zelarik"Baina, desberdinkeriaren atzetik beti dago gatazka psikiko bat: nork bere taldea besteekiko goragokotzat hartzea, ala gorengotzat ere. Gehienetan nork bere izaeran, oro har autoestimuan, duen hutsunea estaltzeko beharra ala jorana da. Konplexuz betetako jendeak bereziki ager dezake joera hau, bere ingurukoen onespenaren bila. Erich Fromm-ek honela arrazointzen du:"taldearekiko bategitea da banaketa egoera gainditzeko bide nagusia. Banakoa hein handi batean desagertzen den bategite modua da, eta bere helburua artaldean sartzea da. Besteak bezala izanez gero, ez baldin badut desberdina eginen nauten pentsamenturik ala sentimenturik, besteen ohituretara egokitzen baldin banaiz, janzkeran, ideietan, taldearen izamoldeari, salbatua naiz; bakardadearen esperientzia izugarritik salbatua. Sistema diktatorialek mehatxua eta terrorea arabiltzen dituzte konformitatea ezartzeko; herrialde demokratikoek sugestioa eta propaganda."
Heldukeria
Gehienetan heldukeria izaten da jasaten dugun lehen indarkeria mota, eta, neurri batean, beste guztietarako aldez aurretik prestatzen gaituena. Hain da ohikoa eta zabaldua ze ukatu ere eginen duen jende asko dago. "Helduek (gurasoek, irakasleek, monitoreek, haien zaintzaile eta erantzuleek) erabakitzen dute noiz izan behar duten haurrek gose, zerena eta zenbat. Nire haurtzaroan, bederen, hala izan zen beti. Jatera behartuak ginen, gustuko ez genituen gauzak, zinez txarrak zeudenak, baita goserik ez genuenean ere ."Gurasoek eta beste helduek txikitatik hartzen gaituzte gure erabaki propioak hatzeko ez-gai bezala, horixe lortuz. Beste zapalkuntza guztietan gertatu ohi den bezala: gaitasun bat ukatzen zaio zapalduari, horrela gaitasun hori lortzea eragotziz. Eta horrek zirkulua elikatzen du eta zapaltzailearen jarrera zuritzen. "Eta hori ez da orekatzen helduak, txandaka, haurren menpean jarriz (egun guraso askok egiten duten modura). Ez, horrela egoera okertzea besterik ez da lortzen, ze haurrei irakasten diegu pertsona arteko harremanak esklabutzatxoen txandakatzeak direla, errespetatzen eta aske izaten irakatsi beharrean ."
Indarkeria penitentziarioa
Argi da espetxe gehienak indarkeria eremua direla. Badira indarkeririk agertzen ez duten espetxe sistemak, adibidez Herbereetakoak ala Norvegiakoak, non giza tratua, errespetua eta askatasun maila handia dagoen. Horixe erakusten digu, adibidez, Michael Moore-n ¿Que Invadimos Ahora? dokumentalak bere 70. minututik 85.-era.
Baina bada arrazoiren bat zergatik espetxeetan, munduko gehienetan bederen, indarkeria ikaragarria izaten den: ''behartutako eskolaren klase batean, kontzentrazio eremu batean, espetxe batean ala diktadura batean, ondo koipetuta daudenean, inposaketaren indarkeria, guk egitea nahi denarena, nola jokatu behar dugunarena, aski barneratuta dugu: mehatxua ezagutzen dugu eta badakigu zer espero dugun egin ezean. Baina egoera hori gure desiratik oso urrun dago. Ez gara hori azaltzera ausartzen, ordea. Ze, obeditu ezean, jasoko dugun kolpea itzela izan daiteke. Zapalduko gaitu.''
Lehenago ala beranduago jazarpen agerpideak izanen dira, ihesak, matxinadak.
''Eta gorrotoa izanen da, lurperatutako indarkeria sentimentu horren bidez loratzen baita. Horrexegatik irain egiten zaie (ezkutuan baldin badaere) eta izenorde iraintsuak jartzen zaizkie espetxezainei, goardiei ala irakasleei .''
Kirol indarkeria
Irudikatzeko zaila da Gandhi ala Shantidas kolore anitz eta deigarrizko elastiko, txapel eta bufandaz, beren kirol taldea oihuka zein sutsuki goratzen estadio baten mailadian. Zergatik ote? Behaiek ez zuten ezta hori azaltzeko lanik hartu ere. Baina bada zerbait bateraezina kirol zaletasunaren, are gehiago kirol fanatismoaren, eta indarkeriaezaren artean. Argituko al digu norbaitek?
Osho-k argi eta garbi adierazten digu hurrengo esaldian, kirolari buruz ari ez baldin bada ere (hezkuntzari buruz baizik): "Lehiakeria oso biolentoa eta destruktiboa da."Galtung, D'ansembourg, Muller ala Bekaert-ek ez diote kirolari aipamenik egiten.
Gerttz-ek bai, eta berriz ere zorrotza da bere analisian: ''Kirolean dagoen indarkeriari buruz asko egiten da hitz. Eta ez da beharrezko (39 hildako eragin zituen) Heysel estadioko moduko katastrofe batera heltzea edota boxeora joatea, non bi gizonezkok (eta, gutxiagotan, baita bi emakumek ere) garuna elkar ukabilkadaka likuatzen dioten, kirolean indarkeria dagoela ohartzeko.''
Lehiakeria kirol orotan, bederen.
''Leihaketa horixe ba baita: irabazteko ahalik eta ahalegin handiena egitea. Ez parte hartzeko, modu eufemistikoan, gezurrezkoan eta hipokritan esan ohi den moduan, ondo geratzeko esaten. Batez ere irabazi ez duenari, kontsolagarri gisa esan ohi zaio.''
Gehiengo ikaragarriari.
''Ze parte hartzea ez da, ez, garrantzitsua. Irabaztea da. Hori baita bakarra. Irabazten ez duena ahanzturan geratzen da, langabezian, baita miserian ere.''
''Badira kirolak non esku hartzen duen erdiak irabazten duen. Tira, hori demokraziaren helburutik hurbil dago, gutxienez gehiengoa kontent gera dadin. Baina oso bitxia da bi parte soileko lehiaketa, bi unitatekoa, bi talde ala pertsona huts aritzea lehian. Lehiaketa kirol gehienetako partida huts batean baizik ez da gertatzen hori, eta gehiago izaten dira lehiaketa zabalago batean jokatzen dutenak, liga ala txapelketa batean. Gehiengo zabal batek galduz, bakar bat ala gutxi batzuk irabaziz.''
''Beraz, definizioz, lehiaketa kirola da gorputz jarduera hori non parte hartzen duen jendearen gehiengoa frustratuta irteten den. Ze denek jokatzen dute irabazteko.''
Hori demokratikoa al da?
Arrazoizkoa al da hori?
Niretzat, ezta ere.
Biolentoa da?
Zalantza izpirik gabe, eta gertatu ohi diren amaiezinezko agresioek frogatzen dute ezkutuan badela indarkeria .
Indarkeria erlijiosoa
Munduan egin diren gerrarik gehienak, eta krudelenak, erlijioa izan dute oinarri. Batez ere nazismoa, komunismoa eta kapitalismoa bera ere erlijiotzat hartuz gero. Beherago datorren definizioaren arabera alde handirik ez dute.
Erlijioetan indarkeria ba ote dagoen galderari erantzuna, darabilgun erlijio kontzeptuaren arabera izanen da. Indarkeria kontzeptuarekin gertatzen den bezala, erlijio terminoa ez da definitzeko ohiturarik. Denek kontzeptu bera izanen bagenu bezalaxe. Eta hori ez da egia.
Berriz ere Gerttz-en zehaztasunari eginen diogu so: ''Erlijio moduan ulertzen dugu siniste sistema antolatu bat, sinetsi beharrezko dogma multzo batekin, noren menpean egon behar den jerarkia batekin, araudi eta betebehar batzurekin, tabu, pekatu eta debekuekin, egia osoa duela diona, Jainkoarekiko harremanaren esklusiba duena, onbidea monopolizatzen duena (hala dio behintzat) eta, gehienetan, arimaren salbatzerako bidea eta etorkizuneko bizitza baterako bide bakarra dela dioena, hilezkortasunerako, agian. Baina, baita zori-onerako, oparotsunerako, zorionerako... Izpiritu jakin batekin ala batzurekin harreman onean egoteak ematen duen zori-ona. Horretara jokatzen dute erlijioek, beraz, espiritismo hutsak dira.''
''Zerrenda irabazlean egotea agintzen digun gezur eta engainu sistema piramidala da erlijioa, betiere obedientzia eta sumisio maila egokia justifikatzen dugun bitartean. Gehienetan besteen kaltetan izaten da, sinesgabeko ala infidelenean. Ez da alperrik argudiatzen Jainkoa gurekin dela gerrak zuritzeko edota arrakasta lortzeko guda horiexetan, lehiaketetan, azterketetan, norbere eredu ekonomiko ala ideologikoan.....''
Gainera, ohikoa da erlijioa eta espiritualtasuna nahastea, behingoz argitu nahi dudan nahastea, frogatuz batak eta besteak kontrako norabideetara begiratzen dutela: lehenengoa biolentziarantz, bigarrena, nahi eta ez, indarkeriaezarantz.
Espiritualitatea norberarekin, besteekin, izaki ororekin zein Unibertsoarekin pakean eta orekan bizitzeko ekintza, jarrera, balio eta aukera egokien bilaketa da.
Hori ez dena, espiritismoa da edo erlijioa. Espiritismoa fantasmen mesedeak bilatzen dituen erritualismo hutsa da. Erlijioa ustezko salbamen baten merkatukeria da, zerrenda irabazlean sartzeko ahalegin arrazoizkanpokoa, paotxa ''lortzearen jorana da, eta, sortzen dutenen aldetik, boterearen bilaketa eta besteen sumisioarena. Erlijioa espiritualtasunaren prostituzioa da''. Baita jakitea bere ondorioak hertsiki definizio horien araberakoak direla, ez dagoela erlijio hutsa (%100) den siniste-sistemarik ezta %100 espiritualtasuna denik, ia beti nahasketak dira, proportzio desberdinetan. Beraz erlijio deitzen dugun bizikizun banakoan, bakoitzarenean, ikusi beharko da zein protzentaietan bizi dugun erlijioaren arabera (dogmetan oinarrituta, mepekotasunean...) eta zeinetan espiritualtasunaren arabera (ezagutzan, askatasunean...). Inork gutxi sinisten eta jarraitzen ditu erlijio baten dogma, betebehar eta erritu guztiak.
Erlijioen atzean dagoen motibazioari egiten dio erreferentzia:"Erlijio desberdinen Jainkoaren edo jainkoen ustezko ahalguztiduntasun hori ez da gure botere desioaren proiekzioa baizik. Egitan Jainkoa gure irudira eta antzekotasunera sortu dugu, ez alderantziz. Erlijio orok egiten du hau modu trebeagoan ala traketsagoan. Nabarmenagoa da jainko grekoerromatar operetazkoetan ala hinduismoaren jainkoen konstelazioan, baina judutarren, piszianoen, girixtinoen eta musulmandarren Jainko bakarra gizatiartzat jotzen da ere, berarengan gure beldurrak, desirak eta gurariak proiektatuz ."Eta adibide zehatzak ipintzen dizkigu, judaismoa eta bere ildoko diren erlijioen indarkeria nabarmentzeko:"gizonezko batek emakume birxina eta hitzemanbakoa bortxatzen baldin badu, bere aitari 50 zilarrezko txanpon ordainduko dizkio eta emakumea emaztetzat hartuko du. Ezingo du sekula ere beragandik dibortziatu."Edota:"Gizonezkoek emakumezkoen gainean autoritatea dute Jainkoak eman dien lehentsunaren ondorioz. Emakume bertutedunak sinestunak dira eta, senarrak kanpoan direnean, Jainkoak haien eskutan laga duenaren ardura zintzo hartzen dute. Errieta egin iezaiezue matxinatu ahal direnei, utz itzazue ohean bakarrik, jo itzazue! Obedituz gero ez zaitezte haiekin gehiago sar. Jainkoa handia da, gorena!"Ez du kristautasuna terminoa onartzen ze, segidan argudiatuko duen moduan, Jesusek benetako jarraitzaile bakarra izan du historia osoan (Asisko Frantzisko), bere urratsak eginez, eta Kristoren ustezko jarraitzaileek honek erakutsitakoaren kontra-kontrakoa egin zuten hasieratik:"Sal itzazu zure ondasun guztiak, dirua behartsuei emaiezu eta zatoz nirekin"Horixe izan zen Kristoren irakaspena, haren bidea. Ze hiru testu horietan bide judutarra (legearen betetzea) eta bide kristaua (Jainkori eta bere erreinuari erabat ematearena, konfidantza osoz, haren justizia bilatze hutsa) kontrajartzen ditu.
Bost mila
Bost mila (5000) lau mila bederatziehun eta laurogeita hemeretziaren ondoren eta bost mila eta bataren aurretik doan zenbaki osoa da.
Indarkeria
Indarkeria erlijiosoa
Kristok uko egin zion diruari, hau erabiltzea, aldiberean, erromatar zapalkuntzari men egitea zelako: — Maixu, zilegi al da Zesarri zerga ordaintzea?
— Ba al duzu txanpon bat eskura?
Acutotyphlops
Acutotyphlops Typhlopidae familiako narrasti genero bat da. Salomon Uhartetan, Filipinetan eta Bismarck uhartetan bizi dira.
Indarkeria
Indarkeria erlijiosoa
— Hona hemen.
— Nor da irudiko hori?
— Zesar
— Zesarri berea, Jainkoari berea  Bere jarraitzaileen artean etengabeko kezka zen hori, ordea, ze ez zuten Jesusek bezainbateko federik eta desatxekipenik. Ondorioz maiz insistitu behar izaten zien honela: ''Horrexegatik diotsuet: ez zaitezte zuen biziagatik kezka, zer janen dugu? Zer jantziren dugu? Ez al da bizia elikagaia baina gehiago ala gorputza jantzia baino gehiago? Zeruko hegaztiek ez dutela ereiten, ezta uzta biltzen, ez gordetzen. Zeruko Aitak elikatzen ditu. Ez al duzue hegaztiek baina gehiago balio? Zuetatik nork, kezkatuz ere, luza dezake bere bizia? Zergatik kezkatu janzkiengatik? Begira nola hazten diren landako loreak. Ez dute lanik egiten ezta ehuntzen, Nik diotsuet Salomon bera ere, bere haintzaren gorenean, ez zela lore horiek bezala jantzi. Eta Jainkoak hala janzten baldin badu belarra, gaur loratzen dena eta bihar sutara doana, ez al du zuengatik askoz ere gehiago eginen, fede esakaseko gizonak?''
''Zertara, ba, hainbeste kezka: zer janen dugu? edo zer edanen dugu? edo zer jantziren dugu? Jainkoa ezagutzen ez dutenak kezkatzen dira horrekin guztiarekin. Baina zuen Aitak badaki hori guztia behar duzuela. Beraz, bila ezazue lehenbizi Jainkoaren Erregetza eta haren justizia eta gauza horiek gehigarri gisa emanen zaizkizue. Ez zaitezte kezka biharamonagatik, biharamonak bere ardura hartuko baitu. Eguneko lanak aski dira''. Eta Kafarnaum-en sartzekotan zirela, Pedrok Jesusi ordaindu beharra zegoela gogorarazi zion. Honek erantzun:"Jainkoaren semeek ez diote aitari zertan ordaindu beharrik, baina egin nahi izanez gero, zoaz aintzirara, bota ezazu amua eta harrapatzen duzun lehen arrainak daukan txanponaz ordain ezazu gu biengatik."Dirua izanen balute poltsikotik aterako zuketeen, ala uste( ustele)z diruzain omen zen Juda-ri eskatuko. Ez zuten, ordea, dirurik, ez zerabilten dirurik Jesusen aginduz eta hautuz.
Hori eliza desberdinek beti ezkutatu izan dute, haiek ez dutelako Kristok moduko federik, bai ordea Diru Jainkoarenganakoa.
Kristo desagertzean, ordea, bere ustezko jarraitzaileek erabat alderantzizkoa egin zuten, diru guztia heientzat exijitu eta heuren artean banatu:"— Zergatik gorde duzue diruaren zati bat? Hementxe datoz zure senarra lurperatu dutenak eta zu ere eramanen zaituzte. —Berehala Sefira erori zen hilda haren oinetan. Bere senarrarekin lurperatu zuten."Honek badu azalpen ala aitzeki bat, apostoluek ez zuten Kristok erakutsi bezala jokatu, eseniarren jokamoldea hartu zuten, ordea: taldean sartzerakoan honi ondasun guztiak ematearena. Iraultzaile askoa zen zerbait. Ziur aski eseniarrak hurbilekoak zituztelako jokatu zuten horrela, uste da Jesusen haiekin bizitzen egona zela, esaten eta erreferentziatzat ematen zituen xehetasun askorengatik.
Baina Kristoren eredua are urrutiagora zihoan eta, hori, apostoluek eta hitzezko Jesusen jarratzaileek er ez zuten ulertu, ez ziren egitera ausartu ala ez zuten egin nahi izan.
Horregatik piszianismo eta pisziano hitzak erabiltzen ditu Gerttz-ek bere liburuan. Gaztelaniaz cruztiano eta cruztianismo-rekin batera, hemen girixtino eta girixtinotasun moduan itzuli(ko) ditugunak. Azken hauek tortura tresna den gurutzearen gurtzearekin lotuak. Lehenengoa, ordea, Kristoren esannahi astrologikoarekin du harremana, zein hasiera batean girixtinoek elkar identifikatzeko erabiltzen zuten irudiarekin.
Islamari dagokion kritika are zorrotzagoa da, haren sinestunek Korana Jainkoaren hitza, hitz bakarra, osoa eta oso-osorik Jainkoaren hitza dela baitiote (sura.aleia formatuan dira hurrengo aipuak, demagun kapitulu.bertsikulu, mendebaltarrentzat ulergarriagoa egiteko): Korana mehatxuz eta madarikazioz betetako liburua deritzot, sinisdun txarren kontra, bai, baina, bereziki, sinisgabeen kontrakoa.
Baina ikaragarriena da, emakumezkoei buruz ari den liburua ''dela, emakumeei hitz egiten ez diena, aitzitik. 4. kapitulu osoa haiei buruz ari da, baina sekula ez zaie haiei zuzentzen.''
''Emakumea hilez gero gizonak haren ondasun guztiak jasotzen ditu. Gizonezkoa hilez gero emakumeak solik erdia. Emakumeek beti gizonezkoen erdia dute jasotzen (4.11, 4.12, 4.176, 2.222, 4.34).''
Bere esanak hain zuzenbakoak eta krudelak diren erlijio oro arbuitzen dut. Eta liburu santu honek esklabukeria, matxismoa, erahilketa eta gerra etengabe zuritzen dituela dio. Adibidez esklabutzari erreferentzia (zuritze) hauek guztiak egiten dizkio (sura.aleia formatuan dira aipuak, kapitulu.bertsikulu, ulergarriagoa egiteko):"2.177, 2.178,  2.221, 4.3, 4.24, 4.25, 4.36, 4.92, 5.89, 12.36, 12.62, 16.71, 16.75, 23.6, 23.47, 24.31, 24.32, 24.33, 24.58"Hori ez litzateke larria egun girixtino gehienek ala judutar gehienek bezala heuren liburua errelatibizatuko balute musulmandarrek, baina gehienek zentzu hertsi-hertsian sinesten dute Koranaren egia osoan. Baita judutar eta girixtino batzuek ere. Eta hori zalantzan jartze hutsa ere iraina eta erasoa dela diote.
Gezurra
Eleusi ko Eskilo k zioen moduan: Guda orotan lehen biktima beti egia da . Eta guda dirauen artean gezurra izaten da nagusi.
Baina gezurra bera indarkeria al da?
Gandhi-k eta Shantidas-ek argi eta garbi gezurra indarkeria dela onartzen duten bitartean, beste batzuk ez dute aipatu ere egiten. Indarkeria ez dira soilik erahilketak, kolpeak, irainak, terrorea, errepresioa, harrokeria, baita gezurrak, hipokresia, abusua .
Indarkeriarik okerrena egiaren bortxaketa da. Kant-ek ere garrantzia eman dio gezurrari (indarkeri bakar moduan aipatu duen) gudari dagokienez. Uste du egiak gerra aukera ahultzen duela. Baina definizioetan eta kontzeptuetan sakontzen ez duenez, ezin dugu gehiago zehaztu xehetasun honi buruzko bere iritzia.
Gerttz-en (gorago eman dugun) definiziotik abiatuz (indarkeria = borondatea inposatzeko erabilitako energia), argi eta garbi geratzen zaigu gezurra indarkeria dela, bere ustez:"gezurra indarkeria izateaz gain, indarkeriarik zabalduena, indartsuena eta eraginkorrena da ." Aurretik aipatzen dituen autorerik gehienek bat egiten du ondorio horretan, baina Gerttz-ek horren zergatia azaltzen du, gezurrak zergatik esaten ala idazten ditugun:"Gauzak guk nahi dugun modukoak izan daitezen: besteen aldetikako errefusa ekiditeko, besteen aurrean irudi ona mantentzeko, besteek modu jakin batez joka (ez) dezaten... Gezurra esatea errealitatearen irudia manipulatzea da, errealitatea bestelakoa dela sinistarazte(n saiatze)a da, besteen jokabidea nik nahi (ez) dudan modukoa izan (ez) dadin. Zerbait lortze(n saiatze)ko esaten dugu gezurra. Gezurra, beraz, indarkeria da, norbere borondatea inposatzeko erabilitako energia baita. Eta gezurrak desbideratutako energia oro ere, indarkeria bihurtzen du gezurrak."Konklusio hau gakotzat jotzen du, gezurrak besteen energia bahitzen baitu, eta segidan azaltzen du: ''Gezurraren indarkeria ez da soilik silaba bakar bateko hitzak, bai ala ez esateak, eduki dezakeen energia eskasa, zeinarekin errealitatearen kontrako informazioa eskaintzen dugun eta zeinarekin nahi duguna lortzen dugun. Aitzitik, gezur barik kontrako norabidean erabiliko litzatekeen energia oro indarkeria bihurtzen dugu gezurrari esker. Indarkeria handienak gezurraren konmutagailuan klik hutsa eginez gauzatzen dira.''
''(gezurra) gure helburuei begirako makina bat energia bahitzeko balio du. Bestela horietara zuzenduko ez litzatekeen energia. Gure xedeak lortzeko erabiliko dugun energia, geure borondate santua inposatzeko erabilitakoa.''
Gehienetan, bahitutako energia, berau bahitzeko erabilitakoa baino askoz handiagoa da, azken hau, trukatutako hitz bakar bat izan baitaiteke: bai esatea egia ez ''denean, ala aderantziz. Hitz baten alde soilak dena aldatzen du, ala alda dezake.''
Baina ez zen garaian garaiko gauza eta AEB-k maiz jo izan du gezurra ereitera. Eta egun ere dirauen 2001-eko irailaren 11-ko gezurraren xehetasunak ematen ditu.
Koldarkeria
"Koldarkeria indarkeriarik handiena da. Indarkeria bikoitza delako."
Gogora dezagun gorago aipatu dugun Bettiah inguruko etxalde bateko gertakari latza eta Gandhi-k horren inguruan esandakoa:"Mila aldiz nahiago dut biolentoa koldarra baino. indarkeriaeza ausardiaren gailurra da ."Esaldi hauek botatzearen zergatia izan zen, Bihar-en dagoen Bettiah aldameneko herriska bateko gizonen ihesa, indarkeriaezaren izenean, haien emazte, amak, alabak eta seme gazteenak erasotzaile batzuen eskuetan lagaz.
Hainbat huts logiko agertzen ditu esaldi horrek:"Gandhi-k ez zuen batere argi himsa (indarkeria) kontzeptua. Izanen balu ulertuko luke koldarkeria indarkeria dela. Beraz ez luke esaterik izanen mila aldiz nahiago dut biolentoa koldarra baino hauxe esatea baita: mila aldiz nahiago dut biolentoa biolentoa baino. Hobe izanen luke esan izana mila aldiz nahiago dut agresorea koldarra baino edo mila aldiz nahiago dut erahiltzailea koldarra baino ."Gainera:"behin bakarrik ogia egin duena ez da okina. Behin norbait autoz eraman duena ez da taxista. Behin kalte egin duena ez da kaltegilea. Nork ez du sekula kalterik egin? Behin norbait erahil duena ez da erahilea. Behin biolentziaz jokatu duena ez da biolentoa. Behin koldakeriaz jokatu duena ez da koldarra. Nork ez du sekula horrelakorik egin, gainerakoetan ausardiaz jokatu izan arren? Gutxienez aukeren %50-etan eginen beharko luke hori zuzentasunez etiketa jartzeko. Are hobe %100-etan eginen balu, zuzenagoa litzateke orduan. Beraz, hobe da jendeari etiketarik ez jartzea behin ala batzuetan egin duenarengatik ."Azal dezagun, orain, indarkeria bikoitzarena:"Koldarkeriaz jokatzen duenak berea inposatu nahi dionaren borondateari men egiten dio. Indarkeria sufritzen du, bai. Baina koldarkeria ez da ematen ezustean indarkeria sufritu duen norbaitengan, baizik eta, inposaketari aurre egin ahal izanik, egiten ez duen horrengan. Bere borondate propioa izanda ere, honi uko egiten dio eta bestearen inposaketa onartzen du. Beraz, bere borondate propioaren kontra indarkeriaz jokatzen du eta, aldiberean, kanpotik inposatutako borondateari men egiten, kanpo indarkeriari burua makurtzen dio. Bi indarkeria onartzen ditu, beraz ."Horregatik da koldarkeria indarkeria bikoitza, indarkeriarik handiena.
Lotsa
Lotsa edo ahalkea, besteek nitaz pentsatuko dutenari beldurra da, besteek gugandik espero duten modura jokatzera eramaten gaituen koldarkeria. Indarkeria da, beraz, lotsa, indarkeria mota bat, koldarkeria mota bat zehatzago adierazita. Eta, koldarkeria den heinean, indarkeria bikoitza: gure izaera edo borondateari uko egitea eta besteen borondateari men egitea, aldiberean.