cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jagger Eaton
Jagger Jesse Eaton (2001eko otsailaren 21 - ) skateboarder profesional estatubatuarra da, eta gaur egun kale eta parkeetako lehiaketetan parte hartzen du. X Gamesen lehiakide gazteena izan zen, Gui Khuryk errekorra hautsi zuen arte. 2021ean, skateboardingeko lehen domina olinpikoa irabazi zuen, gizonezkoen kale-lehiaketan brontze bat irabazi zuenenean Tokion, Japonian. 1985etik 1989ra Estatu Batuetako gimnasia-talde nazionaleko kide izan zen Shelly Schaererren semea da.
Davidson (Oklahoma)
Davidson Oklahomako herri bat da. Tillman konderrian kokatua dago. 2010ean 315 biztanle zituen, 1.24 kilometro koadrotan banatuta.
Luanco
Luanco (asturieraz Lluanco) Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Gozón kontzeju edo udalerrian dagoen parrokia bat da, Avilesko eskualdean. 2011an 9.887 biztanle zituen. Avilés eta Candás udalerrien artean kokatua dago, Asturiasko lekurik iparraldekoena den Peñas lurmuturretik kilometro eskasera. Antzina nagusiki arrantzale herria izana, azken hamarkadetan turismogune bilakatu da.
Auzoak
Luanco parrokia herria beraz gain beste 7 auzok osatzen dute:
Kirola
Bertakoa da Club Náutico de Luanco arraun taldea eta urtero Gozón Udaleko Bandera antolatzen du KAE 2 Ligaren barnean.
Arantza
Arantza ([aɾants̻a]) Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Bortzirikoa Baztan Bidasoa eskualdean. Nafarroako hiriburu Iruñetik 66 kilometrora dago, eta 0 biztanle zituzten. urtean.
Arantza 1995etik Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko (UEMA) partaide da.
Ozar-izar
Ozar-izarra, izar-euria edo meteoro-zaparrada kometen isatsek utzitako partikulak Lurraren atmosferarekin ukitzean sortzen den fenomenoa da.
Arantza
Herritarrei aranaztar esaten zaie (Aranaz da herriaren gaztelaniazko toponimoa).
Ozar-izar
Historia
Aro Garaikideko lehen ozar-izar esanguratsuak 1833ko azaroko Leonidak izan ziren. Hurbilketen arabera, ozar-izar honek ehun mila izar iheskor inguru agerrarazi zituen orduro, baina ozar-izarra gutxitzen zihoala egin zen beste hurbilketa baten arabera, berrehun mila izar iheskorretik gora ekoitzi zituen gertaerak guztira, iraun zituen bederatzi ordutan. Izar iheskorrak gehienbat Mendi Harritsuetatik ekialdera dagoen Ipar Ameriketako eskualdean ikusi ahal izan ziren. Denison Olmsted (1791-1859) amerikar zientzialariak hobeki azaldu zuen gertaera. 1833ko azken bi hilabeteak eman zituen gertaerari buruzko datuak biltzen, azkenik 1834ko urtarrilean American Journal of Science and Arts aldizkarian ondorioak argitaratu zituen arte. Ozar-izarrak iraupen laburra izan zuela ebatzi zuen, Europan ez zelako ikusgai izan; izar iheskorrak Leo konstelaziotik zetozela baieztatu zuen eta horiek jatorria espazioko hauts-hodei batean zutela iritzi zuen. Lehen gertakizun ikusgarri honek zientzialariak harrituta mantendu zituen hurrengo urteetan eta hainbat lan egin ziren ozar-izarrei buruzko informazio gehiago lortu nahian.
Izar iheskor edo meteoroen izaera eztabaidagai zen oraindik XIX. mendean. Zenbait zientzialarik meteoroak fenomeno atmosferiko jakin batzuen ondorio zirela uste zuten (Alexander von Humboldt, Adolphe Qoetelet, Julius Schmidt), baina Giovanni Schiaparelli astronomo italiarrak meteoro eta kometen arteko erlazioa zehaztu zuenean uste horiek indarra galdu zuten. Erlazio horren frogak 1867an eman zituen aditzera, Notes upon the astronomical theory of the falling stars lanean. 1890eko hamarkadan, George Johnstone Stoney (1826–1911) astronomo irlandarra eta Arthur Matthew Weld Downing (1850–1917) astronomo britainiarra espazioko hautsak Lurraren orbitaren zein gunetan pilatzen ziren kalkulatzen saiatu ziren lehenak izan ziren. Hartarako 55P/Tempel-Tuttle kometak 1866ko iragatean utzitako hautsak aztertu zituzten, 1898 eta 1899ko Leonida ozar-izarrak jazo aurretik. Mende hartako azken urteetako ozar-izarrak jazo ondoren, azken kalkuluek adierazi zuten hauts gehiena Lurraren orbitatik barnealdera zegoela. Berlingo Konputazio Astronomikoko Errege Institutuko Adolf Berberich zientzialariak baietsi egin zituen aurreko bi zientzialariek ateratako ondorioak. Hurrengo urteetan ozar-izar aipagarririk ez egoteak ziurtatu egin zuen arestian aipatutako tesia, baina garaiko zientzialariek bazekiten ozar-izarrak behar bezala aurresateko konputazio-sistema askoz garatuagoak behar zirela.
Arantza
Geografia
Herrigune nagusi bat du, Arantza, eta lau kontzeju dauzka, Eguzkialdea, Aientsa, Azkilarrea eta Bordalarrea.
San Jose (itsasontzia)
San Jose Espainiako Armadako 64 kanoi eta 3 mastako galeoia zen. 1698an itsasoratu zen, eta Cartagena (Kolonbia) kostaldean borrokan hondoratu zen 1708an. Zilarrez eta esmeraldaz beteta zegoen, 2018. urtean 17.000 milioi dolar inguruko baliodunak.
Arantza
Inguru naturala eta kokapena
Arantza Iruñeko merindadeko iparraldeko muturrean dago. Herrira heltzeko, N-121-A hartu behar da Sunbilla-Berako norabidean, ondoren Berrizaunera heldutakoan NA-4020 errepidea hartu behar da. Arantzak, Lesaka eta Igantzirekin egiten du muga iparraldean, Goizuetarekin mendebaldean, eta Zubieta eta Iturenekin hegoaldean.
San Jose (itsasontzia)
Hondoratutako itsasontzia Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) erakundeak aurkitu zuen 2015eko azaroan. 2017ko uztailean salbamendu operazio batek aurrera egingo zuela iragarri zen.
Arantza
Inguru naturala eta kokapena
Herria Adarra errekaren ertzean dago eta Ekaitza (Mendaur) mendiaren iparraldeko magalean. Udalerria mendi garaiez inguratuta dago. mendiak honakoak direrala: iparraldean Unanua (650 metro) Apaola (681 metro); ekialdean Ekaitza mendia (1034 metro) eta Artikutza (1042 metro); hegoaldean Araña (1037 metro), Mendaur (1.131 m)<sup id="cite_ref-1" class="reference">[1] <sup id="cite_ref-2" class="reference">[2],  Loitzate (1.048 m), Ekaitza (1.046 m) eta Mendieder (1074 metro); eta mendebaldean Beltzuntza (912 metro) eta Izu (828 metro) mendiak. Bailarako hegoaldeko muturrean Putzubeltz ur-jauzia dago, bailara zeharkatzen duen Latsako errekaren sorburutik gertu, Mendaur mendiaren magalean ipar-mendebaldeko isurialdean.
Ozar-izar
Historia
1981ean Jet Propulsion Laboratoryko Donald K. Yeomans zientzialariak ozar-izarren historia berrikusi zuen eta arreta handia jarri zuen Leonidetan eta Tempel-Tuttle kometaren orbita dinamikoaren historian. Berrikuspen horretatik grafiko bat atera zuen, zeinak Lurra eta Tempel-Tuttle kometaren posizio erlatiboak eta Lurra hauts dentsodun guneetatik igaro zen posizioak erakusten zituen. Grafiko horretatik ondorioztatu zen meteoroideak normalean kometaren bidetik kanpo eta harengandik atzerago egon ohi direla.
Arantza
Klima eta landaredia
Arantzako klima ozeaniko hezea da. Euri ugari egiten du urte osoan (2.000 mm inguru), Nafarroa Garaiko iparraldeko herri askotan bezala. Neguak leunak izaten dira, eta udak nahiko epelak, kontraste handiko tenperatura aldaketarik gabe.
Ozar-izar
Jatorria eta sorrera
Ozar-izarrak Lurra bezalako planeta baten eta kometan baten hondakinen arteko elkarrekintzaren ondorioz sortzen dira. Kometen hondakinak bi modu nagusitan sor daitezke: haien isatsak askatzen duen ur-lurrunezko arrastoen metaketaren bidez edo apurtzearen ondorioz. 1951an Fred Whipple hondakin horiek aztertzen ibili eta kometak Eguzkia orbitatzen duten "elur-bola zikinak" direla esan zuen, barnealdean arrokazko nukleoa dutenak eta gainazalean hautsez zikindutako izotza. Kometaren izotza urezkoa edo metano, amoniako edo halako substantzia lurrunkorrezkoa izan daiteke. Arrokazko nukleoaren tamaina hauts-partikula batena edo harkaitz txiki batena izan daiteke. Nukleorik ohikoenak hauts-ale bat bezain txikiak dira; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta ezohikoagoa izango da. Kometaren izotza berotu eta sublimatzean, askatuko den ur-lurrunak hauts- eta hondar-aleak edo harkaitz handiagoak eraman eta garraia ditzake, ozar-izarrak sortuz.
Arantza
Klima eta landaredia
Hosto erorkorreko hainbat zuhaitz espezie geratzen dira Arantzako mendietan, haritzak (Quercus robur) udalerriko beheko guneetan, pagoak (Fagus sylvatica) Arantzako gunerik garaienetan, eta gaztainondoak tarteko eremuetan. Jatorrizko basoez gain, birlandatutako pinuen azalerak ere badu bere garrantzia. Insignis pinua eta Japoniatik ekarritako Alertze pinua Arantzako basoen azaleraren erdia zen XX. mendearen amaieran.
Ozar-izar
Jatorria eta sorrera
Hala, esan bezala, kometa bat Eguzkitik hurbil igarotzen den bakoitzean bere gainazaleko izotzaren zati bat lurrundu egiten da eta hortik meteoroide kopuru jakin bat ateratzen da. Meteoroideak kometaren orbita osoan zehar sortu eta hedatuko dira, era horretan, ozar-izarrak sortuz, zeinek sarritan "hauts-aztarna" izena ere jasotzen duten. Kometek aldiz, "gas-aztarna" izena jaso ohi dute, haietatik partikula oso txikiak hegan irteten direlako eguzki-erradiazioaren presioagatik.
Arantza
Historia
Arantzan aurkitutako lehen giza aztarnak kristo aurreko 2000. urtekoak dira. Hainbat hilobi eta trikuharri aurkitu dira. Garai hartan bizi ziren ehiztari eta artzain moduan aritzen ziren biztanleen froga. Hildakoen ondoan, objektu ezberdinak lurperatzen zituzten, geziak, eta bestelako apaingarriak. Abelburuentzako larreak sortzeko asmoarekin, zuhaitzak bota zituzten eta artzaintza garatu zen.
Ozar-izar
Jatorria eta sorrera
Orain dela gutxi, Peter Jenniskens zientzialariak aditzera eman eta babestu zuen tesiak aldaketa ekarri zuen ozar-izarren jatorria ulertzeko modura. Haren tesiaren arabera, periodo motzeko ozar-izar ezagunenak ez dira kometa aktiboetan gertatzen den ur-lurrunaren herrestatzearen ondorio, kometa ia inaktibo baten ezohiko apurtzearen ondorio dira. Ezohiko apurtze hori kometa batek antzeko tamainako gorputz baten aurka talka egiten duenean jazotzen da. Mota honetako ozar-izarrak ezagunak dira, adibidez, Kuadrantidak eta Geminidak, zeinak hurrenez hurren 2003 EH1 eta 3200 Phaethon asteroideen antza zuten gorputzen hausturatik sortu ziren duela bostehun eta mila urte. Talka horiek sortzen dituzten hondakinak, hauts- eta hondar-ale edo harrixken tamainakoak, oso azkar hedatzen dira kometa zenaren edo kaltetutako kometaren orbitan zehar, hala, ozar-izar trinkoak sortuz, zeinak Lurra bezalako gorputz batera eror daitezkeen ingurune horretatik igarotzen bada.
Arantza
Historia
Arantza, XIII. mendean sortu zuten Nafarroako erregeek. Ibaiaren indarra aprobetxatzeko asmoarekin, burdinola bat eraiki zen, eta herriko etxe zaharrenen izenak, bertatik datoz, Aranibar, Ola eta Ibarrola besteak beste. Burdinolez gain, ikazkintza ere garatu zen. XVII. mendean, Amerikatik etorritako hainbat produktuek, herriko nekazaritzako laborantzak aberastu zituzten. Artoaren landaketarekin batera, taloa egiten hasi ziren herriko biztanleek, denbora laburrean gainera, artoa elikaduraren oinarrietako bat bihurtu zen.
Pixkanaka, burdinolek garrantzia galdu, eta desagertuz joan ziren, Euskal Herri osoan gertatu bezala. XIX. mendean herrian hiru errota zeuden, eta mendietatik landutako ikatza inguruko herrietako industrializazioaren hastapenek sorturiko lantegietara eramaten zuten. XX. mendean zentral elektriko eta zerrategiak zabaldu ziren, 1913. urtean "Electra Aranaz" konpainia esaterako. Garapen industrial horri lotuta, biztanleria haziz joan zen, 1950eko hamarkadaren hasierara arte, Arantzak 1.200 biztanle lortuz.
Pastora Imperio
Pastora Imperio, benetako izena Pastora Rojas Monje (Sevilla, 1887eko apirilaren 13a - Madril, 1979ko irailaren 14a), Espainiako dantzaria edo "bailaora gitana" izan zen, folklore flamenkoaren irudirik adierazgarrienetako bat.
Ozar-izar
IMOren Ozar-izarren zerrenda
IMO edo International Meteor Organizationek sortutako zerrenda.
Arantza
Historia
Bigarren Mundu Gerran, istripu bat gertatu zen Izu mendiaren magalean: Alemaniar hegazkin batek talka izan zuen bertan, eta 10 tripulatzaileak hil ziren. 1943ko abenduaren 29an izan zen.
Eugenio Aguirre (idazlea)
Biografia
Idazle, saiakeragile eta gidoigilea da. Mexikoko autore garrantzitsua da eta zenbait sari (José Fuentes Mares Literatura Sari Nazionala, besteak beste) eman izan diote.
Ariel Nicholson
Ariel Nicholson Murtagh (2001) estatubatuar modeloa eta LGBT pertsonen eskubideen aldeko aktibista da. Calvin Kleinen moda-desfile batean ibili zen lehen modelo transgeneroa izan zen. Vogue, Italiako Vogue eta Love aldizkarien azaleko modeloa izan da.
Pastora Imperio
Biografia
1889an jaio zen Sevillan. Ama Rosario Monje flamenko-dantzari cadiztarra (La Mejorana) zen eta aita Víctor Rojas toreatzaile handien jostuna zen, eta neba aitaren izen bereko gitarra-jolea zen. Hamar urte besterik ez zituela hasi zuen karrera artistikoa eta bi urte geroago Pastora Monje deitzen zioten. Ondoren, Pastora Rojas deitu zioten, eta, azkenik, Pastora Imperio. Izen horrekin ezagutzen da, Margarita la Retoñarekin "Hermanas Imperio" izenarekin osatu zuen bikotearen ondorioz. Bere izen artistikoaren jatorria Jacinto Benaventeren esaldi famatuaren ondorio ere izan daiteke: "La Pastora vale un imperio (Pastorak Inperioa balio du)". Pastora Imperio, bere errepertorio zabal eta osoagatik, garaiko artista onenetakotzat jo zen. Bere nortasun nahastezina zela eta, bere ikusleak zirela eta, garaiko mundu intelektual eta artistikoaren mirespena ere irabazi zuen. Margolari, poeta eta beste artista batzuen musa bihurtu zen, hala nola Romero de Torres, erretratua margotu zuena, edo Benlliure, bere irudian inspiratu zena bere eskulturetako bat sortzeko. Besteak beste, Ramón Díaz Mirete, Ramón Pérez de Ayala, Tomás Borrás eta Álvarez Quintero anaien tankerako literatoak berari buruz, idatzi zituzten. Denek nabarmendu zituzten beren ezaugarriak eta artista handi gisa goretsi zuten. Sari asko jaso zituen bere ibilbide artistikoagatik; besteak beste, Isabel Katolikoaren Ordenako Damaren Begizta eta 1964an Malagan egindako Flandesko Ikasketen Bigarren Asteko urrezko lehen domina. Gainera, Victoria Eugenia erreginaren laguna izan zen eta Alfontso XIII.aren argazkia zuen.
Arantza
Historia
Denboran aitzinera, XX. menderen bigarren erditik aurrera, joera aldatu eta herriko biztanleek inguruko herri handiagoetara jo zuten lana topatzeko, eta baita Ameriketara bertan artzain moduan aritzeko. Gaur egun, herriko jarduera ekonomiko nagusia industria eta zerbitzuak dira, eta arantzatar gehienek, Lesaka eta Berako industrialdetan egiten dute lan. Hortaz, nekazaritzak garrantzia galdu du.
Aipatzekoa da bertzela 2015eko abenduan, aurreko udazkenaren lehortearen ostean eta hego haizearen hauspoturik, piztutako sutea. Azken 30 urteotako pairatutako handiena izan da, 230 hektarea inguru erre zuelarik.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, ez da Espainiaz kanpoko etorkinik bizi Arantzan.
Euskara
Arantzako euskara Nafarreraren barne Ipar-Sartaldeko azpieuskalkian dago kokaturik, Bortzirietako euskara da zehazki bertan hitz egiten dena. Ipar-sartaldeko azpieuskalkia Bortziri etan, Malerreka n, Bertizarana n eta euren ondoko beste herri batzuetan egiten da: Baztango Oronoz-Mugair in eta Basaburu Txikiko Beintza-Labaien en, Goizueta n eta Saldias en. Berrikuntza nafar zenbait ez dira alderdi honetara heldu Zuazo ren arabera eta, bestetik, nabarmena da Gipuzkoako euskararen eragina. Gainera, Ipar Euskal Herriaren gertutasuna ere sumatzen da hizkera hauetan. 1999an Mikel Muez ek egindako erreportaje baten arabera, herri honetan Euskal Herriko azken euskaldun elebakarretarikoak bizi ziren.
Ahotsak.eus ataria
Arantzako Joakin Berauren testigantza jasota dago Ahotsak<sup id="cite_ref-9" class="reference">[9] <sup id="cite_ref-10" class="reference">[10] proiektuan. Ahotsak.eus atarian Arantzako hizkeraz beste bi elkarrizketa jasota daude 29 pasartetan banatuta.
Pastora Imperio
Biografia
Urte batez egon zen ezkonduta Rafael Gómez, El Gallo garaiko zezen-hiltzaile famatuarekin —ezkontza 1911ko otsailaren 20an egin zen Madrilgo San Sebastian elizan—, eta hark Rosario Gómez Rojas alaba (berea izan ez arren) errekonozitu egin zuen, 1920an jaioa, eta Fernando Borbón eta Madánen alaba baitzen, Dúrcaleko dukearena. Rosario 1937an Rafael Vega de los Reyesekin, Trianako Gitanilloarekin, ezkondu zen eta bost biloba izan zituzten: Curro, Carmen, Pastora, Rafael eta Charo.
Arantza
UEMAko kidea
UEMAn dauden eta egon litezkeen herriak. (Iturria: Berria) Udalerri mailan euskara gizarte-bizitzaren alor guztietara hedatu nahi duen Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kidea da Arantza.<sup id="cite_ref-:2_6-0" class="reference">[6]
Eugenio Aguirre (idazlea)
Lanak
41 liburu argitaratu ditu, besteak beste:
Eusko gudariak (abestia)
Eusko gudariak (jatorrizko idazkeran Euzko gudariak) euskal abesti tradizionala da, Eusko Gudarostearen ereserkia izandakoa.
Pastora Imperio
Ibilbide profesionala
"Garrotina" eta "soleareak" izan ziren Pastora Imperiok bere ibilbide profesionalean gehien interpretatu zituenak. Besoak eta eskuak mugitzeko estiloa, bira eta marra biribilduekin, historiara igaro zen flamenko onaren paradigma gisa, eta batez ere dantzari gisa nabarmendu zen. Pastora Imperiok, gainera, modan jarri zuen bata "luzea", dantza horretako jantzi tipiko gisa. 1905 inguruan, zarzuelaren generoko izarren artean aritu zen, La Fornarina, La Bella Chelito eta Amalia Molinaren lagun gisa. 1912an Romea Antzokian eta La Latina Antzokian lan egin zuen. 1914an Parisera joan zen eta ondoren Atlantikoa zeharkatuta, besteak beste, Kuban, Argentinan eta Mexikon lan egin zuen.
Arantza
UEMAko kidea
Udalerri euskalduntzat jotzen dituzte euskal hiztunen portzentajea %70etik gorakoa duten herriak egon daitezke UEMA Mankomunitatean. Baldintza hori betetzen duten herri guztiak sartuko balira guztira 200.000 biztanle inguruko ingurunea litzateke. <sup id="cite_ref-7" class="reference">[7]
Eusko gudariak (abestia)
Historia
Gerora EAJko Euskadi Buru Batzarreko presidente izango zen Jose Maria Garatek idatzi zuen kanta, 1932an. Oinarritzat, Atzo Bilbon nengoen arabar abesti tradizionalaren doinua hartu zuen. Espainiako Gerra Zibilean, Alejandro Lizaso kapitainak azken ahapaldia gehitu zion, kutsu borrokalariagoa emateko: gerra horrekin lotura duten bertsoak Basilio Pujanarenak dira.
Arantza
Udal hauteskundeak
Arantzako alkatea "Arantza Aitzinera" (AA) herri ekimeneko Ainara Maia Almandotz atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko zazpi zinegotzietatik lau lortu zituen eta hortaz gehiengo osoa. Baliogabeko botoak 12 izan ziren (emandako guztien %2,40) eta 9 boto zuri izan ziren (botoen %1,84). Abstentzioa %15,80koa izan zen.
Die Brücke (filma)
Die Brücke (eusk: 'Zubia') 1959ko Bernhard Wicki austriar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Gregor Dorfmeisterren izen bereko eleberrian oinarrituta.
Eusko gudariak (abestia)
Historia
Garai hartan eta baita frankismoaren garaietan ere Euskal Herriko ereserkitzat hartu zen, nahiz eta Eusko Jaurlaritzak 1936an Eusko Abendaren Ereserkia (Gora ta gora) doinua hautatu.1983an, Euskal Autonomi Erkidegoko bandera eta ereserkia erabaki zituztenean, Eusko gudariak izan zen ereserkia izateko aukeretariko bat (besteak Gernikako arbola eta Eusko Abendaren Ereserkia ziren). Dena dela, zenbait sektorek Eusko gudariak oraindik erabili egiten dute ereserki modura, esate baterako Ezker abertzalearen ekitaldietan.
Die Brücke (filma)
Argumentua
Bigarren Mundu Gerraren amaieran, Wehrmachtek nerabe-talde bat errekrutatuko du. Misio bakarra izango dute: herriko zubia babestea.
Ozar-izar
Egun-argitan gertatzen diren ozar-izarren zerrenda
Irrati uhinen bidez behatutako ozar-izarren zerrenda. Batzuetan, egunsentian, ozar-izar hauetako meteoro batzuk ikusi daitezke.
Ohartxoak:
Kanpo estekak
IMOren webgunea
Gozón
Gozón Asturiesko iparraldean dagoen udalerria edo conceyua da, Kantauri itsasoaren kostaldean, Avilesko eskualdean. 'Bertako parrokia nagusia Luanco da.
2005ean 10.674 biztanle zituen.
Portua
Luanco parrokiak arrantza portu nabarmena dauka.
Kirola
Bertakoa da Club Náutico de Luanco arraun taldea eta urtero Gozón Udaleko Bandera antolatzen du KAE 2 Ligaren barnean.
Pastora Imperio
Ibilbide profesionala
Manuel de Fallaren El amor brujo filmaren estreinaldian, 1915eko apirilaren 15ean, Madrilgo Lara antzokian, lehen artista-gisa aritu zen, eta hori guztia Jacinto Benaventeri esker, Manuel de Fallarekin harremanetan jarri baitzen. 1917ko otsailaren 14an Espainiako erregeen aurrean lan egin zuen Gurutze Gorriaren aldeko festa batean.
Ilunaldi baten ondoren, 1934an Pastora Imperio eszenatokietara itzuli zen. Madrilgo Coliseumean berriro agertu zen Álvaro Retana eta José Casanovaren Retrato lírico pasodoble-a interpretatuz. Leku horretan bertan, El amor brujo lanaren beste bertsio bat estreinatu zen, eta La Argentina, Vicente Escudero eta Miguel de Molina artista handien aurpegiak ere ikusi ahal izan ziren. La nieta de Carmen, El color de mis ojos eta ¡Viva Madrid! pasodoblea izan ziren Pastora Inperiok interpretatu zituen beste lan zoragarri batzuk, bere uztaren parte bihurtuz.
1942 eta 1954 bitartean, 1946an Pilar López flamenko-dantzariarekin lankidetza labur bat izan ezik, La Capitana Bentaren buru izan zen, izatez Trianako Gitanillo toreatzailearena zen. Hainbat artista ibiltzen ziren han. 1957an, Luca de Tenaren Dónde vas Alfonso XIIren estreinaldian parte hartu zuen, Lara antzokian, eta 1958an Luis Escobar-en Te espera en Eslava ikuskizunean parte hartu zuen.
Shinty
Shinty ingelesez eta Camanachd edo Iomain Eskoziako gaeleraz bi ekiporen artean egiten den kirolaren izena da, caman izeneko makila erabiliz pilota bata bestearen atean sartzean datzana. Hurling eta Izotz hockeyarekin lotuta dago.
Nagusiki Eskoziako Highlandetan jokatzen da, baina baita herrialdeko hiri handietan eta Ipar Amerikan ere.
Txapelketak
Hainbat kopa historiko jokatzen ziren, hala nola Camanachd Kopa (1896tik aurrera), MacAulay Kopa (1947), Glasgow Celtic Society Kopa (1879) eta MacTavish Kopa (1898), oraindik ere jokatzen direnak. Denetan garrantzitsuena Camanachd Kopa zen. 1996an Premier Division antolatu zen eta bertan herrialdeko 10 talde onenek jokatzen dute.
Pastora Imperio
Ibilbide profesionala
Hainbat filmetan parte hartu zuen bere ibilbidean zehar: La danza fatal (1914); La reina de una raza (1917); María de la O (1936); La marquesona (1940); Canelita en rama (1943); El amor brujo (1949); eta Duelo en la cañada (1959).
Shinty
Txapelketak
Premier Division, Camanachd Kopa, MacAulay Kopa eta Glasgow (hegoaldekoek) edo MacTavish (iparraldekoek) urte berean irabazten dituen taldeak Grand Slam titulua bereganatzen du.
Ballyporeen
Ballyporeen (irlanderaz Béal Átha Póirín) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren hegoaldean dagoen udalerria da. Galtee-Vee haranean eta Duag ibaiaren ertzean dago. Mitchelstown eta Cahir udalerriak elkarlotzen dituen R665 errepidean, bakoitzetik 12 eta 21 kilometrora. M8 autobidearen 12. irteera 11 kilometro ingurura dago. Iparraldean Galtee mendiak eta hegoaldean Knockmealdown mendiak ditu.
Pastora Imperio
Sariak eta aintzatespenak
Sari asko jaso zituen bere ibilbide artistikoagatik; besteak beste:
Ballyporeen
Ballyporeen GAA izeneko joko gaelikotako taldea du.
Pastora Imperio
Heriotza
Pastora Imperio 1979ko irailaren 14an hil zen Madrilen, laurogeita hamabi urte zituela. Pastora Vega aktore espainiarraren birramona izan zen. Albako dukesak omenezko monumentu bat finantzatu zuen, 2006an Sevillan, bere jaioterrian, inauguratu zena. Luis Álvarez Duarte irudigileak egin zuen artista besoekin airean dantzan irudikatzen duen eskultura. Sevillako Velázquez eta O'Donnell kaleen erdigunean dago. Monumentuaren inaugurazio-ekitaldian, haren senideek eskerrak eman zizkioten monumentua kokatzeko aukeratu zuten lekuari, handik «Pastorak urtero ikus zezakeelako Gran Poder izeneko hermandadea pasatzen».
Arantza
Udal hauteskundeak
2011n Bildu izan zen zerrenda bakarra; 330 boto, 7 zinegotziak eta alkatetza (Jaime Iturria) erdietsi zituen.
Udaletxea
Udaletxea Herriko plazan dago, eta lau solairu dauzka. Beheko solairuan lau arkutan eutsitako ataria dago, eta eraikinaren kanpoaldeko hormak zarpeatuta eta margotuta daude. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Arantzako udaleko idazkaria Igantziko idazkari ere bada.
Jaiak eta ospakizunak
Arantzako jaiak abuztuaren 15ean ospatzen dira, Ama Birjinetan.
Morus
Morus izenarekin bi genero ezberdin ezagutzen dira:
Eusko gudariak (abestia)
Historia
1981eko otsailaren 5ean, Joan Karlos I.a Espainiakoak, erregea izendatua izan zenetik Euskal Autonomia Erkidegora egindako lehendabiziko bisita ofizialean, Gernikako Bizkaiko Batzar Nagusien egoitza bisitatu zuen. Herri Batasunaren 30 hautetsik baino gehiagok ukabila jaso eta «Eusko Gudariak» abesteari ekin zioten Espainiako erregeak bere hitzaldia egiten ari zela. Batzarkide besteek abestia isilarazteko txaloak egiten hasi ziren. Erregeak, ezaxola adierazteko, bere belarrietako bat seinalatu eta "Ez dut entzuten" esan zuen, erta gero "Arraioa!, ondo abesten dute" adierazi. Azkenean, Berroziak Juntetxean sartu eta ezker abertzaleko kideak irtenarazi zituzten.
Dallas
Dallas AEBetako hiria da, Texasko estatuaren bigarren populatuena Houston ondoren.
2008an 1.279.910 biztanle zituen.
Historia
Kolonizazioaren aurretik, Caddo indiarren lurretan zegoen Dallaseko ingurunea. Texasko lur hauek Espainiaren edo Mexikoren mendeko izan ziren bitartean, ez zen garapenik inguruan. Texasko Errepublika 1836an osatu zen, eta handik gutxira, 1841ean, John Neely Bryan-ek fundatu zuen hiria. Caddo indiarrek Trinidad ibaia gurutzatzeko erabiltzen zuten ibi batzuen presentzia izan zen kokapenerako motiboa. 1846an Dallas Estatu Batuen parte bilakatu zen, eta konderri bati ere eman zion izena.
1911. urtean AEBetako Erreserba Federaleko Bankuaren adar bat finkatu zen Dallasen, eta ordudanik finantzekin lotutako zentroa izan da. 1915ean Hegoaldeko Unibertsitate Metodista inauguratu zen, Dallasko lehen unibertsitatea.
1930ko hamarkadan Depresio Handiak jo zuen hiria, baina AEBetako beste eskualde batzuk baino gutxiago petrolioa aurkitu zelako inguruetan.
Dallasko historian egun seinalatua da 1963ko azaroaren 22a, John Fitzgerald Kennedy orduko presidente estatubatuarra bertan erail baitzuten, Dealey plazan.
1970eko eta 1980ko hamarkadetan hazkunde handia izan zuen hiriak, eta 80koan ospea ere bai, mundu mailako fama lortu baitzuen Dallas telesailak, hirian kokatuak.
Herri eta hiri senidetuak
Dallas ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Eusko gudariak (abestia)
Historia
Abestia,disko askotan argitaratua da eta Pantxoa eta Peio moduko taldeek jo dute. Joseba Tapiak abestia sartu zuen Agur Intxorta maite: 1936-37 gudako kantuak bere albumean, zenbait moldaketa eginda, hala nola: «gara»ren ordez, gipuzkerako «gera»; eta «mendi»ren ordez, «goiko».
2009ko Samoako lurrikara
Hiru maremoto bereizi sortu zituen; horietatik handiena 1,6 metro goratzen zen itsas mailatik, eta 76 metroko altuerarekin erregistratu zen epizentroaren puntuan. Puntu hori Kermadec-Tonga subdukzio-eremutik gertu zegoen Ozeano Bareko Su Gerrikoan, non plaka kontinentalak elkartzen diren eta jarduera bolkaniko eta sismikoak ohikoak diren., hiru eta sei metro arteko tsunamia sortu zen, eta minutu gutxitan, Samoa eta inguruko uharteetara heldu zen, dozenaka pertsona hil zirelarik. Tonga 4 metroko olatu batek jo zuen, eta kostuak suntsitu zituen.
Petra Cuevas
Petra Cuevas Rodríguez (Orgaz, Toledo, 1908ko abuztuaren 19a - Collado Mediano, Madril, 2014ko otsailaren 24a) PCEko militantea izan zen, brodatzailea, sindikalista espainiarra, Gerra Zibilean La Aguja sindikatuko idazkari nagusia, Langileen Batasun Orokorrean (UGT).
Eusko gudariak (abestia)
Historia
Doinua bakarrik ere argitaratua izan da, 1982an PSOEk argitaraturiko errepublika eta Espainiako Gerra Zibil arengaraiko abestien La internacional bilduman kasu.
Hitzak
Jarraian ageri diren hitzen artetik lehen lau bertsoak dira ezagunenak; hala ere, Joseba Tapiak bere kantuetan beste bost gehiago kantatzen ditu, Espainiako Gerra Zibilean erabili zirenak, Basilio Pujanarenak, Euskal Gudarostearen eskutik. Ahapaldiak ez daude jatorrizko grafian idatzita, baina abestia kantatzerakoan erabiltzen diren fonemak errespetatu dira, behar den grafiekin adieraziz. Beste zenbait hitz, hala nola, Euskal Herria eta nahiz, egungo grafiarekin idatzita daude, garai hartako grafemek ez duelako eragin fonetikorik hitz horietan, iñor edo izkilu hitzetan ez bezala.
Petra Cuevas
Lehen urteak
Toledoko Orgaz herrian jaio zen, eta hamabi urte zituela Madrilera joan zen familiarekin, aitak lana aurkitu baitzuen Unión Eléctrica Madrileñan. Oso gaztetatik lan egin behar izan zuen bere familiari eusten laguntzeko. Horrela hasi zen jostun ikastun gisa, baina gero brodatzaile izatea aukeratu zuen eta "La Bordadora Española" delakoan hasi zen lanean, urte batzuetara "La Cripa" izeneko beste lantegi batera pasatu zen.
1931 inguruan, Errepublika iritsi zenean, UGTn militatzen ari zen. 1936ko otsailean La Aguja Sindikatuan idazkari nagusi hautatu zuten, eta Gerra zibila hasi zenean, PCEn militatzen zuen.
Gerra zibila
1939ko otsailean, PCEren azken Batzorde Probintzialeko kide zen, Segismundo Casado koronelaren kolpea baino lehen. Batzorde horretako emakumezko kideak, Petra Cuevasez gain, hauexek ziren: Pilar Bueno Ibáñez, Dolores Ibárruri, Concha Velasco, Aurora Rodríguez, Paula Cediel, María Blázquez, Teresa Ramos, Marcelina Gómez eta Julia Valverde.
Gerraostea eta errepresioa
Alaba hilda, Las Ventas emakumeen kartzelara itzuli zen. Handik Calatayudeko espetxera bidali zuten, 1946ko abuztuaren 1ean sartu zen eta 9 hilabetez egon zen. Calatayudetik Zaragozako Predicadores kartzelara pasatu zen. Zaragozatik Bilboko Larrinagako espetxera eraman zuten, eta egun gutxi eman zituen han, Zornotzako espetxera (Bizkaia) igaro baitzen. Han 9 edo 10 hilabetez egon zen, itxi zuten arte. Handik preso politikoentzako Segoviako kartzelara eraman zuten. Cuevas aske utzi zuten 1948ko urtarrilean.
1964an Garridorekin ezkondu eta 1971n alargundu zen.
Franco hil ondoren
1977an PCE legeztatu ondoren, partiduaren jardueran sartu zen, eta Comisiones Obreras-en (CCOO) lanean. Pentsiodunen eta Erretiratuen Sindikatuaren sorreran parte hartu zuen, baita frankismoan errepresaliatuak aldarrikatzeko lehen ekintzetan ere, Tetuan elkartean, NATOren aurkako kanpainan edo, azken aldi aktiboan, Hirugarren Adinekoen Etxeko Zuzendaritza Batzordean. 91 urterekin, etxea eraisteagatik, bilobarekin Collado Medianora joan zen bizitzera.
Han hil zen, 2014ko otsailaren 26an, 105 urte zituela.
Memoria historikoa
Bere testigantza Tomasa Cuevasek argitaratutako liburuan ageri da, non frankismoaren kartzeletan preso egon ziren emakumeen testigantzak jaso baitzituen.
Bere esaldiak
“Borroka egiten baduzu, gal zenezake. Borroka egiten ez baduzu, galduta zaude".
"1939ko martxoaren 28an, lokalaren giltza estolderiara bota nuen, ez bainegoen prest inori emateko. Eta neure buruari hauxe esan nion: ‘Sartu nahi badute, atea bota dezatela’, eta negarrez hasi nintzen.
2009ko Samoako lurrikara
Samoa Amerikarrean, Ordainketa hiriburua 4,6 eta 6,1 metro arteko lau olatuk suntsitu zuten. Olatuek 90 metro barrura egin zuten gora, atzera egin aurretik. Ameriketako Estatu Batuetako presidente Barack Obamak adierazi zuen Samoa Amerikarra hondamendi-eremu zela.
Saint-Nazaire-de-Pézan
Saint-Nazaire-de-Pézan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
2009ko Samoako lurrikara
Samoan, Apia hiriburua erabat ebakuatu zuten, eta biztanleak goiko eremuetan babestu ziren. Olatuek indarkeria gehiago eragin zuten Upolu uhartearen ekialdean.
Saint-Nazaire-de-Pézan
Biztanleria
2007an Saint-Nazaire-de-Pézan udalerrian erroldatutako biztanleak 551 ziren. Familiak 207 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 223 etxebizitza zeuden, 209 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 190 etxeak ziren eta 34 apartamentuak ziren. 209 etxebizitza nagusietatik 157 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 43 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 89 etxek bost zituzten. 147 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 82 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 111 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 404 ziren, horien artean 307 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 307 pertsona aktiboetatik 258 lanean zeuden (146 gizon eta 112 emakume) eta 49 langabezian zeuden (19 gizon eta 30 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2000. urtean Saint-Nazaire-de-Pézan udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 360 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
San Ignazioren Kongregazioa
San Ignazioren Kongregazioa (izen osoz, Hiru Euskal Probintzietan Jaiotakoen eta Ondorengoen Errege Kongregazioa; berez Real Congregación de Naturales y Originarios de las Tres Provincias Vascongadas) Madrilen finkatutako elkarte historiko bat da, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako euskal herritarren interesak eta beharrak asetzeko. Elkartearen jatorrizko izena hauxe izan zen: Real Congregación Nacional de Hijos, y Originarios de las tres muy nobles, y muy leales provincias de Cantabria. Egun, ideologikoki oso kontserbadoretzat jotzen dira. Madrilgo San Ignazio eliza gestionatzen du.
Artur Hajzer
Artur Henryk Hajzer (Zielona Góra, 1962ko ekainaren 28a - Gasherbrum I, 2013ko uztailaren 7a) poloniar mendizalea izan zen. Hajzerrek zazpi zortzimilako igo zituen, batzuk ibilbide berrietan zehar (Manasluko ipar-mendebaldeko aurpegia 1986an, Shishapangmako ekialdeko gailurra 1987an) eta Annapurnako neguko lehen eskalada egin zuen 1987ko otsailaren 3an. Annapurna Ekialdeko gailurrera (8010 m) ere iritsi zen ibilbide berri baten bidez, 1988an hego-ekialdeko aurpegitik. Igoera horiek guztiak Jerzy Kukuczka rekin batera egin zituen, oxigeno osagarririk eta Xerpen laguntzarik gabe. Artur ere saiatu zen 3 aldiz hego aurpegitik Lhotseraino igotzen, 8200 metrora iritsi zen 1985ean, 8300 metrora 1987an eta 7200 metrora 1989an. Erreskate operazio bat ere antolatu zuen Everest mendiaren mendebaldeko gailurrean Andrzej Marciniak salbatzeko 1989an. 2011ko irailaren 30ean, Adam Bielecki eta Tomasz Wolfart ekin Makalura igo zen. 2013ko uztailean hil zen, Coloir japoniarrean erori ondoren, Gasherbrum I gailurrera iristeko saiakera baten ondoren.
San Ignazioren Kongregazioa
1715ean sortu zenetik, elkarteak gorabehera eta aldaketa handiak izan ditu. Jatorriz, erakunde honen helburua Gaztelako Gortean eta erregearen aurrean nazio presio talde gisa funtzionatzea zen, arabar, bizkaitar eta gipuzkoar jatorriko euskal eliteek osatua. Gaztelako Koroako gorteko lobby garrantzitsuenekotzat jotzen zen garai hartan, eta haren hasierako lan handiena izan zen 1717ko Errege Aginduaz hasitako aztoramenduan, euskal aduanak kostaldera eramateko ahaleginean, errege gortearekin negoziatzea, 1722tik aurrera bereziki. Negoziazio horien emaitza 1727an lotu zen Koroarekin, euskal lurralde horientzat 1839 arte iraun zuen estatus instituzionala ezarriz.
Historia
1715eko apirilaren 20an bildu ziren ehun eta hogeita lau euskal herritar, Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak, elkarri laguntzeko. Aurretik, antzeko beste elkarte asko sortuak ziren, besteak beste, Sevillan (1540), Cádiz (1626), Lima (1635), Mexiko (1681)... Sortzaileen artean nobleak, elizako karguak, militarrak, itsas gizonak, merkatariak zeuden.
Euskal Herritik joandako erakunde publikoen ordezkariek edo Madrilen bizi ziren euskal herritarrek osatzen zuten. Lehendabizi, elkartuko zituen motibo bat ezarri zuten, guztiek onartua: San Ignazio hiru lurraldeotako patroi zaindari izendatzea. Gainera, jesuiten eliza hartu zuten elkargune eta beren ospearen sinbolotzat: San Ignazio Loiolako aren eliza. Gaztelako Errege Gortearen aurrean, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako aldundien ordezkariak zeinek bere aldetik negoziatu ohi zuen, baina elkarren interesak defendatzeko eta, hartara, indar gehiago egiteko, bilgune honetan elkartu ziren.
1729an errege xedapen batek Madrilgo Kongregazioa Mexikoko Arantzazuko Ama Birjinaren Anaidiarekin lotu zuen. Hasierako urteak arrakastatsuak izan ziren, baina XIX. mendean, 1807 eta 1836ko desamortizazioak zirela eta, elkarteak jabegoak galdu zituen, erabat desagertzera heldu gabe. Dena den, 1864an gogoz sortu zen berriz. 1936ko martxoan, bestetik, Madrilgo eliza erre egin zen. 1940tik 1943ra, Alberto Atxa Urioste arkitektoaren agindupean eliza berreraikia izen zen.
Egungo egoera
Elizak martxan jarraitzen du eta meza elebidunak egiten dira, batzuetan Madrilgo Euskal Etxearekin elkarlanean. Gipuzkoa, Bizkaia eta Arabako aldundiek azken urtetan egin diren konponketetarako diru-laguntzan eman zieten. Erakundearen egungo presidentea José Manuel Cajigas García-Inés da.
300 urte
2015eko apirilaren 20an, erakundearen 300 urtemuga ospatu zen. Helburu horrekin Maite Agirrebeñak logo bat prestatu zuen. Urtemugarekin bat ekintza desberdinak antolatu ziren: antzerki saioak, hitzaldiak, meza berezia... Meza nagusian Iñigo Urkulluk, EAEko Lehendakariak, parte hartu zuen. Ignacio Amestoy idazleak elizan bertan antzerki-lana estreinatu zuen: ''La confesion de Loyola. Monserrat, 1522'' (Loiolaren aitortza. Montserrat, 1522).
Partaide ospetsu batzuk
Soziologikoki partaide gehienak komertzianteak eta Madrilen bizi ziren politikariak. Haiekin batera noblezaren partaide asko. Hona hemen izen batzuk:
Woodlawn (Illinois)
Woodlawn  Illinoiseko herri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 698 biztanle zituen, 2.23 kilometro koadrotan banatuta.
Palarstanuro
Palarstanuro mineral bat da.
NGC 5910-1
NGC 5910-1 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Davis (Oklahoma)
Davis Oklahomako hiri bat da. Garvin konderrian kokatua dago. 2010ean 2,683 biztanle zituen, 28.53 kilometro koadrotan banatuta.
Fort Ritchie (Maryland)
Fort Ritchie Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Washington konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Die Brücke
Die Brücke (eusk: 'Zubia') izan daiteke:
Ftia
Ftia (Φθία edo Φθίη) Greziako antzinako lurralde bat da, Magnesia hegoaldean dagoena, Otris mendiaren alde bietan. Mirmidoi tribuaren aberria zen. Tribu honek, Troiako gerran parte hartu zuen, Akilesen buruzagitzapean.
Phthia, Akilesen aitona zen Eakok sortu zuen, eta hemen bizi izan ziren Iliadako heroiaren aita eta ama, Peleo eta Tetis, alegia.
Kritonen, Platonek idatzitako elkarrizketatako batean, Sokratesek, heriotz zigorra jasatera kondenatua zelarik eta bere exekuzioaren zain zegoela, amets bat izan zuen. Amets horretan, emakume batek, Phthiara hiru egunetan joango zela esaten zion. Eta filosofoak, amets horrekin, bere exekuzioa denbora horren buruan gertatuko zela ulertu zuen.
Kidal
Kidal (Tifinagh alfabetoan: ⴾⴸⵍ) Mali ipar-ekialdeko udalerria eta Kidal eskualdeko hiriburua da. Azawaden dago, Adrar des Ifoghas mendigunearen bihotzean, Gaotik 350 km iparraldera. 2009an 25.617 biztanle zituen.
Maria Unzueta
Maria Unzueta Etxebarria (Eibar, 1878ko irailaren 13a - Acapulco, 1948ko otsailaren 18a), euskal emakume pilotaria izan zen, ezagutzen den lehenengo emakume puntista, alegia.
Biografia
Maria Unzueta Etxebarria Gipuzkoako Eibarren jaio zen, 1883an. Aitak Bilboko "La Amistad pilotalekua" ren ardura hartu zuen, eta ondorioz, familia osoa, gurasoak eta hiru neba-arrebak (Kleto, Zezilio eta Felipe), Bilbora bizitzera joan ziren. Mariak txikitatik ezagutu zuen, beraz, pilotaren mundua. Txikitatik hasi zen kirola praktikatzen, hala, bere zaletasunak zesta puntara eraman zuen. Hamabost urte zituenean, haren aitak Euskalduna pilotalekua ren ardura izan zuen, horrela, pilotari profesionalekin entrenatzen hasteko aukera izan zuen. Haren anaia bat Madrilgo Empresa del Frontón Centralek kontratatu zuen eta Maria harekin joan zen Madrilera. Han ere jokatzen jarraitu zuen. gauzak horrela, Luziano Berriatua enpresa-gizonak ikusi eta kontratatu nahi izan zuen, nebarekin batera bikotea egiteko. Mariaren aita ez ados ez eta ezezko borobila eman zion, neskaren kirol ibilbidea moztuz.
Maria inoiz ez zen profesional moduan aritu pilota munduan. Urte haietan Juanito Madariaga pilotaria ezagutu zuen eta maitemindu zen baina, zoritxarrez, partidu batean pilota batek buruan jo zuen eta bertan hil zen.
1904an, 26 urterekin, ezkondu eta Eibarrera joan zen bizitzera. Hiri horretan aitak Astelena pilotalekua eta Olabeagako Trinketa kudeatzen zituen. Eibarren soinekogintza akademia antolatu zuen. 1936, alargun gelditu ostean, gerratik ihesean, 1937an Mexikora joan zen. Ipar Amerikako estatuan martxoaren 11an turista gisa sartu zen. Aurretik Mexikon Felipe eta Zezilio anaiak bizi ziren, biak ala biak pilotariak. Haiekin batera Acapulcon bizi zen. Han jarraitu zuen hil arte, 1948ko otsailaren 18an.
Sandelia bainsii
Sandelia bainsii Sandelia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anabantidae familian.
3589 Loyola
3589 Loyola asteroide baten izena da. urtarrilaren 8an aurkitu zuen J. Wagner-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1984 AB izena zeraman. Ondoren Loiola, Ignazio Loiolakoa jaio zen Azpeitiar auzoa omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3589 Loyola asteroidearen orbitak batezbeste 2,152 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,95 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,353 distantziara. Eszentrikotasuna 0,094 da, eta makurdura orbitala 1,12ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 14.1 da.
Issy-l'Évêque
Issy-l'Évêque Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Issy-l'Évêque udalerrian erroldatutako biztanleak 865 ziren. Familiak 348 ziren, horien artean 96 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 144 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 92 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 500 etxebizitza zeuden, 364 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 80 bigarren erresidentzia ziren eta 56 hutsik zeuden. 469 etxeak ziren eta 31 apartamentuak ziren. 364 etxebizitza nagusietatik 253 bere jabearen bizilekua ziren, 97 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 22 etxek bi zituzten, 66 etxek hiru zituzten, 123 etxek lau zituzten eta 152 etxek bost zituzten. 291 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 178 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 144 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 463 ziren, horien artean 321 aktiboak ziren eta 142 inaktiboak ziren. 321 pertsona aktiboetatik 302 lanean zeuden (175 gizon eta 127 emakume) eta 19 langabezian zeuden (8 gizon eta 11 emakume). 142 pertsona inaktiboetatik 63 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 50 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Issy-l'Évêque udalerrian 348 unitate fiskal zeuden, 781 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.341 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 8 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Issy-l'Évêque udalerrian 68 nekazaritza-ustiategi zeuden, 6.962 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2009ko Sumatrako lurrikara
2009ko Sumatrako lurrikara 2009ko irailaren 30ean gertatu zen Indonesiako Sumatra uhartetik 45 kilometro hego-mendebaldera izan zen. Richter eskalan 7,6 graduko balioa izan zuen eta 1.000 pertsona baino gehiago hil ziren.
Kalteak
2.000 eraikin inguru behera erori ziren, eta beste 102.000 etxebizitzek kalteak jasan zituzten.
Woodridge (Illinois)
Woodridge  Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 32,971 biztanle zituen, 24.4 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 5911
NGC 5911 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Mount Lena (Maryland)
Mount Lena Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Washington konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
3590 Holst
3590 Holst asteroide baten izena da. otsailaren 5ean aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1984 CQ izena zeraman. Ondoren Gustav Holst ingeles musikagilea omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3590 Holst asteroidearen orbitak batezbeste 2,534 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,456 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,612 distantziara. Eszentrikotasuna 0,031 da, eta makurdura orbitala 14,64ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.9 da.
Deer Creek (Oklahoma)
Deer Creek Oklahomako herri bat da. Grant konderrian kokatua dago. 2010ean 130 biztanle zituen, 0.36 kilometro koadrotan banatuta.
Slieve League
Slieve League (Sliabh Liag) Irlandako Donegalgo konderrian dagoen itsaslabar edo amildegi handia da, 601 metrotako altuera daukana. Irlandako garaiena da eta Europako altuenetakoa ere bai.
Ez da Moherreko Amildegiak bezain ezaguna baina ia hirukoiztu egiten du hauen altuera.
Bunglass da amildegi hau ikusteko punturik egokiena. Teileann herritik hasten den bide estu bat jarraitu beharra dago bertara iristeko.