cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inken Haran Sakratua
Inkek haran hau oso preziatu zuten bere abantaila klimatiko eta geografiko berezien ondorioz. Ekoizpen gunerik garrantzitsuenetako bat izan zen bertako lurren emankortasunagatik, non Peruko artorik hoberena ekoizten den.
Deskribapena
Inken Haran Sakratuan sortu ziren herri kolonial ederrak ikus daitezke, gaur egun euren mestizaia erakusten dutenak arkitektura, artea eta kultura bizian. Bertan daude Chinchero herria eta bertako ehungileak, Pisac eta bertako artisau feria, Urubamba eta bere kosmopolitismoa, Ollantaytambo bere gotorleku eta bere herri inka biziarekin. Baita Maras eta Moray ere, bertako gatzaga distiratsuekin. Haran Sakratuko lurralde hauetan, zenbait komunitatek bertakoak eta kanpotarrak txunditzen dituzten landa turismoko eta bizipen turismoko produktuak sortu dituzte. Horietako bakoitza bere beratasunean mundu bat da, eta elkarrekin, Hego Amerikako Andeen eskualderik tradizionalena ezagutzeko ez ohiko modu bat osatzen dute.
Abelisauridae
Abelisauridae dinosauro teropodoen familia bat da, Kretazeon orduko Gondwanan bizi zena.
Patxi Astibia
Bizitza
Patxi Astibia Leitzako Donmartinborda baserrian sortu zen. Luziano eta Pedro anaiak ere aizkolariak izan ziren. 14 urte zituenean mendiko lanean hasi zen. 16 urterekin Espainiako gazte mailako txapelketa irabazi zuen. 1963ko martxoaren 3an aurreneko apustua jokatu eta irabazi zuen, Legasako Esteban Sarratearen aurka. Handik aurrera aizkora serio hartu eta apustu franko jokatu zuen. 1968ko martxoaren 31n Ramon Latasaren aurkako apustu gogoangarria jokatu zuen Tolosako zezen plazan, kanako launa enbor moztera. Astibia nagusitu zen, ordu bat, minutu bat eta 9 segundoko denborarekin, ordura arteko markarik hoberena, 1903tik Atxunberriak zuena 15 minutuan hobetuz. Urte haietan aizkora apustu dexente jokatu zituen, eta buruz-buruko guztiak irabazi. 1972an, mendian lanean ari zelarik, istripu larria izan zuen. Sendatu bazen ere, 34 urterekin erretiratu zen. 1960ko hamarkadan oso ezagun egin zen, TVEko La unión hace la fuerza saioan parte hartu zuelako.
Characidium bimaculatum
Characidium bimaculatum Characidium generoko animalia da. Arrainen barruko Crenuchidae familian sailkatzen da.
Thunnus orientalis
Thunnus orientalis Thunnus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Sonceboz-Sombeval
Sonceboz-Sombeval Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Topeka
Topeka Ameriketako Estatu Batuetako Kansas estatuko hiriburua da. Kansas ibaiaren alboan kokatzen da, Kansas iparraldean, AEBen erdigunean. 2006ko erroldaren arabera, hiriak 122.113 biztanle zituen.
Zlatníky
Zlatníky Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 50,44 km²ko azalera du eta 681 biztanle 2017ko datuen arabera.
Topeka
Unibertsitatea du. Apezpikutegia da. Ekonomian, nekazaritza, industria (metalurgia, janari industria, burdinbiderako gaiak, tresneria elektrikoa eta mekanikoa) eta zerbitzuen alorra dira jarduera nagusiak. Aipagarria da Estatuko Etxea.
Zlatníky
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1199. urtekoa da.
Opsaridium ubangiense
Opsaridium ubangiense Opsaridium generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Horma-erruda
Horma-erruda (Asplenium ruta-muraria) Asplinoaren generoko iratzea da, Europan eta ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena.
Ezaugarriak
Zurtoina 5-15 cm luze izan daiteke.
Hostoen txortenak berdeak dira, oinaldean ilunagoak. Hostoxkak oinaldean falka-itxurakoak dira eta lakain erronboidalak haizemaile-itxurakoak. Lerro-itxurako soroak dituzte. Hostoen ingerada gutxi gorabehera hirukia da.
Harkaitzetako arraiduretan eta hormetan bizi da batez ere.
Wheeler konderria (Oregon)
Wheeler konderria (Wheeler County) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fossil da. 2010eko zentsuaren arabera 1,441 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Wheeler konderriak 444,242 kilometro koadro ditu. Horietatik 124 ura dira. Beste 444,118 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,32 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 1,441 pertsonetatik 1,369 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 62 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 41 pertsonek kokatzen zuten.
Slang
Slang ingelesaren jargoia da. Slang eguneroko bizitzako hainbat alderdiri egiten die erreferentzia, hala nola emozioei, harreman sozialei, sexuari edo heriotzari. Bere izaera arruntagatik, metafora, zentzu bikoitzeko esaldiak sartzea, adierazpen ironikoak, etab. erabiltzea errazten du.
Hona hemen estatubatuar ingelesaren slangeko adibidez batzuk:
Kourtney Kardashian
Kourtney Mary Kardashian (Los Angeles, Kalifornia, 1979ko apirilaren 18a) estatubatuar socialitéa eta modeloa da. Keeping Up with the Kardashians, Kourtney and Khloé Take Miami eta Kourtney and Kim Take New York telerrealitate-saioetan agertzeagatik ezaguna da.
Kim eta Khloé ahizpekin batera, Kourtneyk txikizkako eta modaren industrietan dihardu.
Australiako Sari Nagusia
Emaitzak
((gakoa) Gorriz daudenak 1 Formulatik kanpo jokatutako Sari Nagusiak dira).
Assunção (Paraíba)
Assunção Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
La Maman et la Putain
La Maman et la Putain 1973ko Jean Eustache frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Sinopsia
Alexandre Parisen bizi den burges ziniko eta berekoi bat da. Bere bizitzako fase nihilista batean dago: ez du ikasten, ez du lanik egiten eta ia ez du interesik liburuekiko edo musikarekiko. Interesatzen zaion gauza bakarra emakumeak dira eta, gainera, bere kontura bizi da. Pixkanaka-pixkanaka, Marie eta Veronikarekin, bien hasierako erresistentzia gorabehera, 'ménage à trois' atipiko bat eratzen ari da: Harreman hau berarentzat guztiz pozgarria da, oreka bat adierazten baitu sexu-, amatasun- eta materialtasun-arloen artean. Aldi berean, bere jokabideak maitaleengan sor ditzakeen frustrazio edo ondoez sentimenduetatik kanpo mantentzeko gai da.
Characidium boavistae
Characidium boavistae Characidium generoko animalia da. Arrainen barruko Crenuchidae familian sailkatzen da.
Rouillon
Rouillon Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rouillon udalerrian erroldatutako biztanleak 2.145 ziren. Familiak 712 ziren, horien artean 116 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 280 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 304 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 757 etxebizitza zeuden, 739 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 736 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 739 etxebizitza nagusietatik 606 bere jabearen bizilekua ziren, 122 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 11 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 139 etxek lau zituzten eta 519 etxek bost zituzten. 635 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 232 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 469 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Katsuyuki Miyazawa
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds, Albirex Niigata eta Montedio Yamagata.
Rouillon
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.444 ziren, horien artean 955 aktiboak ziren eta 489 inaktiboak ziren. 955 pertsona aktiboetatik 892 lanean zeuden (473 gizon eta 419 emakume) eta 63 langabezian zeuden (30 gizon eta 33 emakume). 489 pertsona inaktiboetatik 175 erretiraturik zeuden, 251 ikasten zeuden eta 63 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Savages (2012ko filma)
Argumentua
Kaliforniako Laguna Beach hiriko Chon (Taylor Kitsch) eta Ben (Aaron Johnson) adiskideek droga trafikoan jarduteaz gain neskalagun berbera elkarbanatzen dute, Ophelia (Blake Lively). Elena "La Madrina" (Salma Hayek) buru duen Mexikoko droga kartel gupidagabe eta arriskutsu batek Miguel "Lado" (Benicio del Toro) hiltzaile ankerraren bidez Ophelia bahitu eta hura bizirik uzteko trukean azken bost urteetan drogen salmentarekin irabazi duten dirua eskatuko diete. Nahiz eta bi gazteak maite duten neskarengatik dirusaria berehala ordaintzeko prest azaldu, era berean, neskalaguna askatu eta haren bahitzaileez mendekatzeko egitasmoa burutuko dute, horretarako Dennis (John Travolta) DEAko agente ustela eta Spin (Emile Hirsch) diruzain buruargiaz baliatuko dira.
Rouillon
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 85 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 17 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 27 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 4 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Rouillon udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 798 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Musa basjoo
Japoniar bananondoa, (Musa basjoo), Musaceae familiako landare espezie bat da.
San Martiño de Pazó (Allariz)
San Martiño de Pazó, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Allariz udalerrian dagoen parrokia bat da. 2013an 114 biztanle zituen.
Musa basjoo
Hasiera batean Japoniako Ryukyu uharteetakoa zela uste zen bertan deskribatu zutelako lehendabiziko aldiz, baina gaur egun jakina da jatorria Txinako hegoaldean duela; izan ere Sichuan probintzian oraindik landare honen jatorrizko guneak daude.
Pinoyscincus coxi
Pinoyscincus coxi Pinoyscincus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Musa basjoo
Deskribapena
Banana japoniarra landare belarkara da eta haren sasi-zurtoinek 6,6-8,2 m inguruko neurria izan dezakete, 2 m luzera eta 70 zentimetroko zabalerako hostoak. Espezie honek lore arrak eta emeak sortzen ditu. Fruitua banana horia-berdea da, 5-10 zentimetroko luzera eta 2-3 cm zabal baina ez dira jangarriak; orea zuria du eta haziak ugariak eta beltzak.
Erabilerak
Lorategietan hostaje tropikaleko landare gogor modura erabiltzen da. Japonian landarearen zuntzak erabiltzen dira bashōfu deritzon japoniar ehunak ekoizteko.
Medikuntza erabilerak
Txinako medikuntza tradizionalean, medikuek erabiltzen zuten toxina beroak arintzeko, egarria asetzeko eta gernua kentzeko.
Taxonomia
Banana japoniarra-ren deskribapena Siebold & Zucc. ex Iinuma egin zuen eta argitaratu Sintei Somoku Dzusetsu-n (2. Ed. 3): t. 1. 1874.
Axel (herria)
Axel Herbehereetako Zeelanda probintziako Terneuzen udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2010eko erroldaren arabera herriak 7.923 biztanle ditu.
Santa Cruz Tenerifekoko portua
Santa Cruz Tenerifekoko portua (puerto de Santa Cruz de Tenerife) Tenerifeko hiriburuan dagoen merkatritza, arrantza eta kirol-portua da. Santa Cruz Tenerifeko Portuko Agintaritzak kudeatzen du. Konkistaren garaitik uharteko portu nagusia da.
Tenería Vascongada
Tenería Vascongada Foruko Elexalde auzoan zegoen fabrika da. Haren eraikina, 2007ko abenduaren 11ean, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, monumentu sailkapenarekin.
Deskribapena
Fabrika argi eta garbi bereizita dauden bi eraikinen batura da, eta horiek eraikuntza bakarra eta trinkoa osatu dute, denborak aurrera egin ahala eraiki dutena; hau da, fabrika jatorrizko eraikuntzaren eta gerora egindako handitze-lanen ondorio da. Ur-hornidura ezinbestekoa duenez, Gernika eta Bermeo arteko errepidearen ezkerraldean dauden presaren eta kanalaren bidez lortzen du hornidura-premia hori asetzea.
Jatorrizko eraikina XX. mende hasierako urteetan eraiki zuten, eta fabrikaren mendebaldean dago. Oinplano laukizuzena du (20 x 13 metroko luzera eta zabalera, hurrenez hurren), eta, horren barruan, iparraldetik hegoalderako luzera-ardatzean 4 metro zabal dituen 3 nabe edo horma-arte aurki daitezke. Eraikinean, behe solairua, lehen solairua, bigarrena eta teilatupeko gela txiki bat daude. Egurrezko forjatuak eta habeak ditu eta horiek perimetroko karga-hormak dituzte euskarri; halaber, egurrezko oin zuzenak ditu, harrizko oinarriaren gainean jarriak. Estalkiak hiru alde ditu; zehazki, hegoaldean, isurialdea du, eta iparraldean, berriz, buruhorma. Mendebaldeko fatxadatik sartzen da ura eraikin barnera, eta, horren ondoan, andela bat edo lur-azaleko ur-biltegi bat dago, Gernikatik Forurako errepidearen eta eraikinaren arteko lurrean. Mendebaldeko luzerako fatxadan bost bao-ardatz daude; ardatz horiek bao bakarra dute behe solairuan eta lehen solairuan, eta bigarren solairuan, berriz, baoak bikoitzak dira. Solairuak desberdindu egiten dira, eta, horretarako, forjatuek inpostak markatzen dituzte eta leiho-inguruak landu dira. Behe-solairuan, bost leiho bertikalak ez daude dekoratuta, eta horien goiko aldeko ertza apur bat okerra da. Lehen solairuko bost leihoek, berriz, leihoburua dute; leihoburu horrek giltzarria du erdian eta, oinarrian, berriz, idulkia. Azkenik, bigarren solairuan, hamar leiho daude, eta horiek lehenengo solairukoen lanketa bera dute goiko aldean, baina ez dute idulkirik. Horrez gain, egur-xafla landuak aurki daitezke, itxitura aireztatua osatuz; horiek, beraz, agerian uzten dute bigarren solairuak zuen lehortegi funtzioa. Azken solairu horretako baoak elkarlotuta daude beheko aldetik, luzerako moldura lerrokatu eta jarraitu baten bidez; zehazki, karelaren lerroa zehazten duen molduraren bidez. Eraikinera hegoaldeko fatxadatik sartzen da, bertan baitago adreilu eliptikozko arkua duen sarrera. Sarreraren ondoan, berriz, uraren kanala dago. Alde horretan ere inpostek solairuak markatzen dituzte, baina baoak ez daude ardatz batean egituratuta, eta, horrez gain, leihoek ez dute inolako apaindurarik. Bigarren solairuan, lurreraino iristen diren bost leiho bertikal daude; bao horiek egur-xaflez estalita daude eta karela egurrez egindako ate txikiekin ixten da. Iparraldeko fatxada mendebaldekoaren antzekoa da egiturari eta baoen lanketari dagokienez, baina hiru ardatz soilik ditu. Dena den, bigarren solairuko sei baoak lurreraino iristen dira, eta, karela litzatekeen lekuan, egur-xaflekin eta apaindurekin dago estalita. Fatxada horretan, zeharkako horma pikoa da, eta lau bao ditu: erdiko biak bertikalak eta alboetakoak ia karratuak.
Kultura-ondaretzat zaindutako ondasun higigarriak (lantze-eremutzat hartutako egungo behe solairuan daudenak) honako hauek dira: makinak -beren motor osagarri eta guzti-, azpiegitura hidraulikoa, eta uhal-sistema eta entokadurak; horiek, hain zuzen, jarraian aipatuko dira:
Kultura-ondaretzat babestutako ondasun higigarriak aipatuko dira jarraian; zehazki, egun duten kokapena (lehenengo solairuan, azken ukitua emateko gunean) aintzak hartuta:
Horiez gain, badira beste material batzuk ere, babestuta egon arren, egungo kokapenarekin lotura espezifikorik ez dutenak: bigarren solairuko Prentsa/Zilindroa eta lehen solairuko tenkatze-makina. Prentsa/zilindroa XX. mende hasierako urteetakoa da, eta larru-mailukatzea ordezkatzeko sortu zuten. Motor elektriko batekin aktibatutako arrabol bat da, eta larruaren gainean behar adinako presioa egiteko erabiltzen da. Zehazki, zapaten zolak egiten ziren tresna hori erabiliz. Zilindroaren funtzioa uniformea eta azkarra da, eta ez du mailuaren eragozpenik. Gutxi gorabehera, altzairuzko edo fosforo-brontzeko polea bat da, burdinurtutako altzairuaren orga gogor baten gainean jarria, eta larruaren gainean presio handi samarra egiten du. Polea edo zilindroa dituen orgak translazio-higidura jaso dezake, torloju etengabearen bidez. Tenkatze-makina 1937. urtean sortu zuten, eta Badalonako EMSA etxekoa da; 1940ko hamarkadatik aurrera, ordea, ez da gehiago erabili. Taula handi bat da, hainbat errailen gainean ezarria, eta, bertan, larrua jartzen zen. Ondoren, larruaren gainetik zilindro bat pasatzen zen (bizkor-bizkor biratzen zena), eta, horrela, larrua taularen kontra zanpatzeaz gain, luzatu egiten zuen.
Sonvilier
Sonvilier Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Palaçuolo
Palaçuolo (Palaçuolo; Palaçoulo) Portugalgo ipar-ekialdeko freguesia bat da, Miranda do Douro udalerrikoa. 50,14 kilometro koadro ditu, eta 571 biztanle zituen 2011n (dentsitatea: 11 biztanle / km²).
Freguesiak bi herri biltzen ditu:
Ekonomia
Palaçuolok industria jarduera du, artisau produktuetan oinarrituta (hala nola labanak eta pipak). Oso urrunera ere esportatzen ditu produktu horiek, hala nola Zeelanda Berrira.
Herriko ia 600 biztanleen zati handi bat mahai-tresnak fabrikatzetik eta upelgintzatik bizi da.
Patricia McKillop
Patricia Jean McKillop, jaiotzaz Fraser, eta orain Buckle, Pat McKillop bezala ezagutzen dena (Bulawayo, Zimbabwe, 1956ko uztailaren 15ean), Zimbabweko belar-hockeyko jokalari ohia da, 1980ko Moskuko Joko Olinpikoetan urrezko domina irabazi zuen talde nazionaleko kidea.
Afganistanen inbasio sobietarraren aurkako protestan Estatu Batuak buru zituen boikota zela eta, sobietar taldea bakarrik geratu zen. Sobietarrek eta nazioarteko agintari olinpikoek txapelketarako kalifikatu ez ziren herrialdeak gonbidatu zituzten. Eskaera berantiarra bidali zitzaien Afrikako gobernu ezberdinei, lehiaketa hasi baino astebete lehenago taldeak osatu zituzten.
Red Sonja (filma)
Red Sonja (euskaraz 'Sonja Gorria') 1985eko Richard Fleischer estatubatuar zinema zuzendariaren ezpata eta aztikeriazko filma bat da. Marvel Comicsko unibertsoan agertutako Red Sonja pertsonaian oinarritua dago. Brigitte Nielsen eta Arnold Schwarzenegger aktoreek antzeztu zuten.
Patricia McKillop
Guztien harridurarako irabazi egin zuten. Polonia 4-0 garaitu zuten, Txekoslovakia zenarekin 2-2 berdindu zuten, 2-0 irabazi zioten Sobietar Batasun anfitrioiari, 1-1 berdindu zuten Indiarekin eta, azkenik, 4-1 garaitu zuten Austria. 1980ko Jokoetan Zimbabwek lortu zuen domina bakarra irabazi zuten. McKillop izan zen, Sobietar Batasuneko Natella Krasnikovarekin batera, txapelketako goleatzaile nagusia sei golekin, ertzeko hiru penalti barne.
Thunnus tonggol
Thunnus tonggol Thunnus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Patricia McKillop
McKillop-ek Matabeleland ordezkatzen zuen saskibaloian. Bulawayo Athletic Club hockey-klubean jokatu zuen, eta hiru urtez jarraitu zuen Zimbabwe Under-21 emakumezkoen taldea entrenatzen, eta 1989an Kanadako Emakumeentzako Hockeyko Munduko Kopa Juniorrera eraman zituen. Golfean ere, Zimbabwe ordezkatu izan du.
Fika (Suedia)
Fika aditza eta izena da suedieraz, kafea edo beste edari bat) hartzeko ohituran oinarritutako pausatzeari erreferentzia egiten diona. Fika suediarra ingeleseko tearen orduarekin alderatu daiteke, nahiz eta fika egunean hainbat aldiz errepikatu daitekeen. Tradizio hau Suediako kulturan oso finkatuta dago, Suedia baita kafea gehien kontsumitzen duen herrialdeetako bat.
Patricia McKillop
Bizitza pertsonala
Patricia McKillop Collin Williams-ekin ezkondu zen, bere lehen ezkontzagatik dibortziatu ondoren. Collin Williams Zimbabweko lehen mailako kriket jokalaria zen, eta belar-hockeyko entrenatzailea. Hiru seme-alaba ditu, eta guztiek ordezkatu dute Zimbabwe nazioarteko kiroletan. Lehen ezkontzaren ondoren jaio zen Michael McKillop nagusiak Zimbabweko gizonezko hockeyko taldeko kapitaina izan zen, eta kriketeko lehen mailako bederatzi partidutan ere agertu zen Matabeleland ordezkatuz. Hurrengo semea, Sean Williams, nazioarteko hockeyean eta kriketean aritu izan da Zimbabwe ordezkatuz. Eta azkena, Matthew Williams da, Zimbabweko hockeyko talde nazionaleko kapitaina izan zen eta kriketeko lehen mailako jokalaria.
Red Sonja (filma)
Argumentua
Gedren erreginaren soldaduek Red Sonja bortxatu eta gurasoak erail dituzte. Gau hartan, izpiritu batek Sonja bisitatu eta mendekua hartzeko beste indar emango dio. Horretarako Lord Kalidorren laguntza izango du.
Fika (Suedia)
Deskribapena
Kafea izan ohi zen fika garaian gehien edaten zena 20. mendean, baina 21.ean tea ere izan daiteke, eta normalean, haurrek zukua edo esnea edaten dute. Edaria beti gozogintzaz lagundu ohi da, hala nola gailetak, pastelak edo ogi xerrak gurinarekin. Fika nonahi hartzen da, bai etxeetan beste otordu bat balitz bezala egiten da, landa eremuan atsedenaldi gisa edo lantokian: Suediako bulego batzuetan kafe orduak izaten dituzte goizez eta arratsaldez, bilera informalak egiteko une bat.
Etimologia
Fika hitza suedieraz dokumentatua dago 1910etik, eta kaffi hitzaren silabetan ordena aldaketatik dator.: ka-ffi > fi-ka. Frantses verlanaren antzeko silaben alderantziketa da.
Čierna Lehota (Bánovce nad Bebravouko barrutia)
Čierna Lehota  Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 15,21 km²ko azalera du eta 112 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1297. urtekoa da.
Opsaridium zambezense
Opsaridium zambezense Opsaridium generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Tomoyuki Yoshino
Tomoyuki Yoshino (吉野 智行, 1980ko uztailaren 9a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds, Shonan Bellmare, Yokohama FC eta Gainare Tottori.
Moonshine
Moonshine, alkohol graduazio handiko eta legezkanpoko pattar destilazio eta ekoizpenak jasotzen duen ingelesezko izendapena da.
Ingelesez jarduera honek honako beste izendapenak ere jasotzen ditu: mountain dew, choop, hooch, homebrew, mulekick, shine, white lightning, white/corn liquor, white/corn whiskey, pass around, firewater, bootleg'.
Miren Tirapu
Miren Tirapu Goikoetxea (Iruñea, Nafarroa, 1981) nafar antzerkigilea da.
Bizitza
Iruñean jaio zen 1981ean. Interpretazio zinematografikoan diplomaduna eta zuzendaritza eszenikoan aditua da.Kultur eta gizarte antropologian graduatua ere bada. 2016an Beheko Larraine antzerki konpainia sortu zuen Nafarroatik euskal sorkuntza bultzatzeko. Atte hil aurretik bere lehen lana izan zen eta Manifestu bat antzezlanarekin jarraitu zuen ibilbidea. Azken honekin, aktore hoberenari saria jaso zuen Libanoko Woman´s monodrama jaialdian.
Leitzako kultur teknikaria ere bada.
2019an bere lehenengo liburua argitaratu zuen, Bazterreko ahotsak izenburuduna.
Drangiana
Eskualdea irandar tribuek populatua zegoen. Mediarrek menderatu zuten, Ziro II.a Handiaren erregealdian Persiar Inperioak behin betirako konkistatu eta erantsi zuen arte. Ordutik aurrera, Drangiana, Persepolisetik izendaturiko gobernariek gobernatutako satraperria bat izan zen, autonomia maila handia zuena, gertu zituen Baktriana, Arakosia, Gedrosia eta Sogdiana bezala. Bere hiriburua, Phrada edo Frada zen, gaur egungo Farah hiriarekin edo Zaboletik gertu dagoen Dahan-i Ghulaman aztarnategiarekin identifikatua, non akemenestar estiloko jauregi bat aurkitu zen.
Herrialdeak, Persiar Inperioko gainontzeko lurraldeen patu bera jasan zuen: Alexandro Handiaren eskuetan erori zen eta ekialdeko beste satraperria batzuen antzeko eboluzio historikoa jarraitu zuen gero.
David Malouf
David Malouf (Brisbane, Australia, 1934) ingelesezko idazlea da.
Bizitza
Aita Libanokoa zuen, eta ama ingelesa. Unibertsitateko ikasketak Europan amaitzeko aukera izan zuen. Britainia Handia eta Italia ezagutu ondoren, Australiara itzuli zen 1968an, eta Sydneyn gelditu zen zenbait urtez. Hiri horretako unibertsitatean hasi zen lanean ingeles hizkuntzako irakasle. Baina 1977an Italiara joan zen berriz ere, eta han hartu zuen bizilekua.
Maloufek literatura-genero guztiak ezagutzen ditu; kontakizun laburrak, antzerki-lanak, poemak eta eleberriak idatzi ditu. Lehenengo lana poema-liburu bat izan zen, Bizikleta eta beste poemak (1970), eta ondoren egin zituen, genero lirikoaren barruan, Lehenengo eta azkeneko gauzak (1980), Sasiko limoiak (1981) eta ''Poema berriak eta hautatuak. ''
Lehen manifestu surrealista
Lehen manifestu surrealista edo Manifeste du surréalisme (1924) André Breton ek idatzitako surrealismoa ren idatzi garrantzitsuenetarikoa da. Mugimendu honen oinarriak ezarri ziren testu honen bidez, garaiko ezinbesteko iturri bihurtuz. Gizarte arrazionalaren kontrako mugimendua izanik filosofia kantianoa eta zientifikoa ukatzeko proposamena biltzen zuen, eta horren kontra jotzeko talde surrealista biltzerakoan arrazoia alde batera uzteko zer-nolako esperimentuak egiten zituztela azaltzen digu Bretonek, horretan idazkera automatikoa funtsezko erreminta izanik.
Testuinguru historiko artistikoa
Surrealismoa krisi intelektual eta filosofiko baten garaian sortu zen, positibismoa eta arrazionalismoa kolokan zeuden garai honetan. Surrealismoak jarrera iraultzaile eta liberalizatzailea suposatu zuen, Lehenengo Mundu Gerra (1914-18) eta Bigarren Mundu Gerra (1939-45) tartean.
Lehenengo Mundu Gerraren sarraskiaren ondoren, zientziarekiko mesfidantza (honen bitartez arma eta lehergaiak sortu zirelako), baita bestelako esparruetan;  filosofian, artean, literaturan… krisia eman zen. Zibilizazioaren krisia orokorrean, norbanakoaren kontra zihoan bere burua suntsituz. Beraz, surrealismoaren kasuan, testuinguruak garrantzia handia dauka mugimendua eta bere manifestuak ulertzeko, izan ere honek sortzaileetan eragina izango du. Surrealistak beren gizartearen autoritarismo eta burgesiaren kontra altxatu ziren, kultura tradizionalaren kontrako eraso pertsonala zen belaunaldi oso baten esku. Bestalde, gerrak tragedia kolektibo eta pertsonal garrantzitsua ekarri zuen, garai honetako mugimenduen katalizatzailea izan zelarik, hasieran dadaismoarena eta gero surrealismoarena. Gerraren ondorioz, mendebaldea krisi eta nihilismo batean zegoen murgildurik, mendebaldeko zibilizazio eta modernitatearen aurkako jarrerak sustatuz.
Plazerra bilatzen zuen artea alde batera utzi zuten eta zibilizazio burgesa kritikatzeko helburua zuen dadaismoa sortu zen,beraz surrealismoaren aitzindaria kontzideratu dezakegu, beraz surrealismoaren aitzindaria kontzideratu dezakegu. Dadaismo mugimendu nihilista, ukatzaile eta suntsitzailea izan zen, hasieran Zurich eta gerra ondoren Parisera mugitu zen, bertako gazterian eragina izanik. Ondorioz Littérature aldizkaria sortu zen, surrealismoaren lehenengo nukleoa izango zena. Talde honen baitan surrealismoaren lehenengo hazia zegoen, 1919. urtean Breton, Aragon eta Soupaultekin batuko zen surrealismo taldea sortuz. Hasieran, dadaismoaren baitan arimaren aldarrikapena bilatzen zuten eta 1921. urtean, dadaismoa amaitu eta surrealismoaren bidez jarraitu zen. Surrealismoak garrantzia gehiago eman zion pentsamenduaren funtzionamenduari, gai sozial eta politikoei, kolektibotasunean zentratuta (komunismoan). Bretonek bere manifestuan dadaismoarekiko negazioa adierazi zuen. Bi mugimenduak gazteen etsipena erakutsi zuten, bizitza materialista, monotono, aspergarri, gerra eta nazionalismoa sustatzen zuen Europako kulturaren kontrako joera zen. Dadaismoan ez bezala, surrealismoan taldea itxia zen, gehien bat Parisen zegoena eta talde honen burua André Breton “Aita Santua” zen. Surrealismoak nihilismoaren aurrean, osasun bide bat bilatzen zuen egoera mentaletan, pentsamenduaren oinarri errealak aztertuz (Freud-en Die Traumdeutung edo Ametsen interpretazioa liburuan oinarrituta) eta estasia bilatuz, beraz esaten da automatismo psikikoarekin batera jaiotzen dela surrealismoaren mugimendua.
Autorea
André Breton (Tinchebray, Frantzia 1896 - Paris 1966) poeta, saiakera-idazle eta teorikoa izan zen, surrealismo mugimenduaren fundatzaile eta figura nagusia, ”Surrealismoaren Aita Santua” ezizenarekin ere ezagutzen zen.
Jatorri umileko familia batean jaio zen, eta bere gurasoak medikuntza ikastera derrigortu zuten. 1916. urtean artearen munduarekin lehenengo kontaktua dauka, lehenengo Paul Valéry idazlearen bidez eta gero talde dadaistan sartu zen.
Lehenen Mundu Gerra bitartean, ospitale psikiatrikoetan lan egin zuen eta Sigmund Freud-en lanak ezagutu zituen, hemen idazkera automatikoaren lehen esperimentazioak gauzatu zituen. Garai honek berebiziko garrantzia izan zuen bere teoria surrealistaren funtsa izango zelako. 1920. urtean, idazkera automatikoa aztertzen zuen bere lehen obra idatzi zuen Philippe Soupault-en laguntzarekin, Les Champs magnetiques. Handik gutxira dada taldearekin apurtu zuen eta Louis Aragon eta Philippe Soupault-ekin Littérature aldizkaria fundatu zuten, 1924. urtean aztertzen dugun Manifeste du surréalisme idatzi zuen eta hemendik eratorri zen surrealismo taldea, Philippe Soupault, Louis Aragon, Paul Éluard, René Crevel, Michel Leiris, Robert Desnos eta Benjamin Péret-ek osatzen zuten. Lehen manifestu honetan surrealismoaren oinarriak ezarri ziren, automatismo psikikoa adierazpen medio bezala ulertuz.
Breton talde surrealistaren buru nagusia zen, mugimenduaren printzipioak era zorrotz batean defendatzen zituen, hauek betetzen ez zutenek taldetik botatzen zituen, esaterako Roger Vitrac, Philippe Soupault, Antonin Artaud, Robert Desnos eta Salvador Dalí taldetik kanporatuak izan ziren artista batzuk ziren.
1937. urtean “Gradiva” galeriaren inaugurazioa zela eta, Mexikora bidaiatu zuen eta hemen Trotski ezagutu zuen. 1941. urtean, Martinica eta Santo Domingotik bidaiatu ondoren, New Yorkera joan zen eta hemen Prolégomènes à un troisième manifeste du surréalisme ou non (1946) idatzi zuen eta VVV aldizkaria fundatu zuen. 1943. urtean Elisa Bindhoff Enet ezagutu zuen, bere emazte berria izango zena. Bigarren gerrate mundiala zegoen bitartean Amerikan errefuxiatu zen, baina 1946. urtean Parisera bueltatu zen eta 1956. urtean Le Surrealisme Même idatzi zuen. Surrealisten taldean jarraitu zuen 1966. urtera arte, bere heriotza heldu zenean.
Testuaren analisia
Surrealismo hitza Guillaume Apollinaire-ek sortu zuen 1917. urtean bere bi obra definitzeko: Les Mamelles de Tirésias (1917) eta Parade (1917), bere garaian ez zuten arrakasta izan publikoak ez zuelako hitzaren esanahia ulertzen, baina geroago surrealismoa sortu zenean garrantzia handia hartu zuen. Bretonek Apollinaireri dedikatu zion Manifeste du surréalisme (1924).
André Breton eta Louis Aragon surrealismoaren teorilari garrantzitsuenak izan ziren. Andre Breton hasieran dadaismoko poeta zen,  baina mugimendu honen nihilismoa zela-eta, desilusioa sentitzen zuen eta adierazpen artistiko berri bat bilatu zuen. Horrela dadaismoa Freud-en teoriekin lotu zuen, sistema kapitalista-burgesaren kontrako erasoa psikoanalisiaren eta pentsamenduaren analisiarekin alegia. Freuden subkontzientearen inguruko interesa amets eta idazkera automatikoaren bidez manifestatu zuen. Breton, 1923. urte amaieran, mugimendu berria erakusteko Apollinaire-ren lanean fijatu zen, bere mentore eta laguna izan zena (1918. urtean hil zen) eta bere omenez “surrealismo” deitu zuen.
Surrealismoaren definizioa eta justifikapena
André Bretonek manifestu hau Guillame de Apollinaire poetari omenaldiz idatzi zuen, izan ere, azaldu dugun moduan, bere obra hartu zuen erreferentzia surrealismo hitza bere mugimenduari atxikitzeko. Manifestuan bertan, surrealismo hitza definitu zuen honen erabilpenaren justifikapen gisa: “Soilik asmo txarrekin zalantzan jar dezakete surrealismo hitza erabiltzeko eskubidea guk ematen diogun zentzuarekin, ezian, begi-bistakoa da gu baino lehen hitz hau ez zuela zortea ezagutu. Hortaz, definitzen dut behingoz:
Surrealismoa: s.m. Automatismo psikiko purua zeinekin saiatzen den hitzez naiz beste edozein modura pentsamenduaren benetako funtzionamendua adierazten. Pentsamenduaren diktatua, arrazoiak inposatutako kontrol guztia baztertuz eta kezka estetika eta moralak alde batera utziz.
Entziklopedia: Filos. Surrealismoak deusestatuak izan ziren asoziazio mota batzuen errealitate gorenaren sinismenean oinarritzen da, ametsaren ahalguztiduntasunean, pentsamenduaren jarduera desinteresatuan. Bestelako mekanismo psikikoen gaineko hondamen definitiboa probokatzeko joera dauka eta hauek bizitzaren arazoentzako konponbidetan ordezkatzera. Profesioa egin dute SURREALISMO ABSOLUTUAREN federa: Aragon, Baron, Boiffard, Breton, Carrive, Crevel, Delteil, Desnos, Eluard, Gérard, Limbour, Malkine, Morise, Naville, Noli, Péret, Picon, Soupault, Vitrac.” Bretonen mugimendua justifikatzeko beste modu bat artearen historia aztertzea zen, honetan aurrekariak bilatuz, hots, literatura eta artearen esparruko artista batzuei surrealistak, edo hobe esanda protosurrealistak izatea atxikitzen die. Literaturaren alorrean Dante (Divina Commedia), Shakespeare (A Midsummer Night's Dream), Mallarme, Baudelaire, Rimbaud, Lewis Carrol eta Edgar Allan Poe garrantzitsuenak dira. Aldiz, artearen esparruan, bere garaikideak direnak soilik aipatzen ditu, Picasso (Les trois bailarinas) eta Duchamp.
Gizarteari kritika
Surrealismoren definiziotik abiatuta azaltzen da automatismo psikikoa, irudien asoziazioa eta pentsamenduaren funtzionamendu erreala. Manifestuaren bitartez ontologia eta existentziaren inguruko kontzeptuak azaltzea daukate helburu, non bizitza eta surreala batera kontzebitzen dira, surrealismoa bizitzeko modu bat bezala, soilik esperimentatuz izan daitekeena eta ez pentsatuz. Honen bidez bizitzaren bizitasuna berreskuratzea daukate helburu.
Errealismoaren kontrako jarrera ukatzen da: finalismoa, filosofia kantianoa eta zientifisizmoa, hauek motz geratzen dira eta gauzen esentzia hautematea galarazten dute. Hau ukatuz surrealismoak arima liberazioa aldarrikatzen du eta gizaki eta munduaren arteko erlazio ezberdina eratzea. Filosofia kantianoa helbururik gabeko mundu desenkantatua eta arrazoiarengatik kohibituta bizitzaren izaera fantastikoa ahaztu dena berreskuratu behar da eta garaitua izan den arima berreskuratzen, horregatik modelo kantianoa ukatzen da.
Bretonek ematen duen definizioan argi uzten du surrealistak “izpirituaren puntua” bilatzea dutela helburu, errealitate eta desioa elkartuz, honek garrantzi handia izango du manifestuetan, filosofia kantianoa gainditzeko. Errealitatea eta desioa elkartzeko, kontzientziaren barruko aldaketak beharrezkoak dira, benetako bizitza lortzeko, honek haurtzaroa modelo dauka. Bizitzaren inguruko kontzepzio berri bat plazaratzen da surrealismoaren bidez eta honek eragina izango du geroago existentzialismoaren sorreran.
Gizakiaren sentitzeko modua eta bizitza baloratzeko era aldatzen da, jokaera eta praktika espontaneo eta automatikoen bidez, emozioa tresna ezinbestekoena bihurtzeko, egira heltzeko ezinbesteko. Bretonek berak surrealismoaren partaideei XX. mendeko erromantiko izena atxikitzen die manifestuan.
Surrealismoaren proposamena, subkontzientzia eta irrazionalaren erabilpena
Talde surrealistaren kezka nagusietarikoa arrazonamendu logikotik at dagoen zentzumena aurkitzea da. Horretarako surrealistek Freuden zenbait ideia harturik ikerketa anitzak egin zituzten subkontzientera heltzeko, baina psikologoaren kontrako norabidea harturik. Izan ere Freudek subkontzientera heldu nahi zuen gaixotasun psikologikoen kausak aurkitzeko, horrek ez-ohiko jarrerekin amaitzea ahalbideratzen zitzaiolako. Aldiz, surrealistek subkontzientea sormen erreminta bezala ikusten dute.
Bretonek bere manifestuan zenbait baieztapen egiten ditu intuiziotik abiatuta, esaterako, subkontzientea proposatzen du natura eta gizakiarekiko kanala bezala. Subkontzientea gugan at dagoen ahotsa bezala deskribatzen du,  eta Delfosko orakuluarekin konparatzen du. Dimentsio transzendente hartara heltzeko pentsamenduen kontrol arrazionalak ezabatu behar ditugula zihoen, nolabaiteko trantzea lortzeko. Ahots hori entzuteko, talde surrealistak hipnosia, idazkera automatikoa edo bestelako esperimentuak gauzatzeko biltzen zen.
Subkontzientera heltzeko nahia dela-eta, Bretonek ametsei buruz hitz egiten du lehen manifestu honetan, beste errealitate bat bezala aurkeztuz. Bretonek planteatzen du posiblea dela amets bakarra izatea gau osoan, edo beharbada ametsen jarraitasuna ematen dela hainbat egunetan zehar.
Bretoni ametsak oso erakargarriak egiten zaizkio, besteak beste, erantzukizunik ez daudelako hauetan. Desirak bete ahal zituen bertan eta ez zuen aukeratu behar, bakarrik bere burua eramaten utzi behar zuen. Gizarte industrializatuan non gizabanakoak gero eta erantzukizun gehiago ditu, surrealistek faltan sumatzen dute ez sentitzea aukeratzera behartua, eta norberaren ekintzen ondorioak ez pairatzea. Garai horretan zientzian eta teknologian emandako aurrerapauso erraldoiak izan ziren, eta askok gaindituta sentitu ziren. Horregatik zenbait artistek erreakzionatu zuten pentsaera logikoa eta enpirismoa deuseztatuz.
Antzeman dezakegu ere Bretonen interesa arazo mentaletan, berarentzat halako gaixotasunak pairatzen dituzten pertsonek logika eta sozializazioarekin apurtu dutelako, beraz haien subkontzientearen ikerketan oso interesatuta dago.
Ondorioak eta eraginak
Surrealismoak beraz, ametsen munduan jartzen du arreta eta beste errealitate bat  kontuan hartzen du, honen baitan metaforak, zentzurik gabeko konbinazioak, emaitza arraroak, esperpentikoak eta bidai mistikoak erabiliko dituzte.
Andre Bretonek gerra tartetako abangoardien mugimendu garrantzitsuenetariko bat gidatu zuen, surrealismoa, eta bere manifestua honen nondik norakoak markatu zituen hain zorrozki, non marku honetatik irteten ziren artistak taldea abandonatzera gonbidatzen zuen Bretonek. Arte eta kulturaren esparruan berebiziko garrantzia izango duen mugimendu eta filosofia izan zen, subkontzienteari ateak ireki zizkion, pentsaera irrazionalarekin lan egiteari, arrazoia bigarren planu batera zokoratuz edo kasu batzuetan erabat baztertuz.
Lehen manifestuak definitu zuen lehen aldiz surrealismoa egun ulertzen dugun erara hein handi batean, izan ere taldearen funtsa determinatu zuen: garaiko arrazionalismoarekiko errefusa, subkontzientearen erabilpen kreatzailea... Manifestuaren bidez taldearen koherentzia finkatu zen eta ezagutaraztea eraman ziren, taldekide berriak lortuz (beste batzuk kanporatuak izan ziren ere), horien artean artista plastiko garrantzitsuak, egun surrealismoaren irudia direnak.
Surrealismoaren elementu asko gaur egun oraindik mantentzen dira, izan ere “surrealismo” hitza gure hiztegi komunean sartu da era normal batez erabiltzen den adjektibo gisa irrazionala edo zentzugabea den oro definitzeko.
Bibliografia
BRETON, A. (2001): Manifiestos del surrealismo. Buenos Aires: Editorial Argonauta. http://aulabach.salesianosatocha.es/pluginfile.php/5730/mod_resource/content/0/andre-breton-manifiesto-surrealista.pdf
GOMPERTZ, W. (2013). ''¿Qué estás mirando? 150 años de arte moderno en un abrir y cerrar de ojos''. Taurus. ISBN: 9788430601257
JARILLOT RODAL, C. (2010). Manifiesto y vanguardia: Los manifiestos del futurismo italiano, dadá y el surrealismo. Bilbao: Universidad del País Vasco. ISBN: 9788498604030
PULLA GONZÁLEZ, J. (2016): ''Filosofía y fotografía del surrealismo. La teoría surrealista y la génesis de la fotografía documental'' (Tesis doctoral). Universidad de Alicante. http://hdl.handle.net/10045/57588
Luis Luziano Bonaparte
Luis Luziano Bonaparte Bleschamp —Louis-Lucien Bonaparte— edo Bonaparte printzea (Worcestershire, Ingalaterra, 1813ko urtarrilaren 4a – Fano, Marche, Italia, 1891ko azaroaren 3a) euskal hizkuntzalari frantsesa izan zen. Napoleon Bonaparteren iloba zen.
Luis Luziano Bonaparteren lanek euskalaritzaren historian berebiziko garrantzia izan dute, euskalkien lehen sailkapen zientifikoa egiten lehena izan baitzen: Carte des sept provinces basques, 1863an. Euskal Herrira bost aldiz etorri zen, 1856tik 1869ra. Euskal herrialde guztietako berriemaileak baliatu zituen. Lan-metodotzat, berriemaile horiei Bibliako pasarte ezagunak toki jakin bateko euskaran jartzeko eskatzen zien, eta barreiatuta zeuden eskuizkribu zaharrak bildu eta aztertu zituen. Bere sailkatze-lanean, hiru multzo handitan zortzi dialekto, hogeita bost azpidialekto eta berrogeita hamar barietate bereizi zituen.
Bizitza
Oxfordeko Unibertsitateko irakasle zela, Anton Abadiarekin harremanetan jarri zen Londresen (1855-1856), eta horren ondorioz hasi ziren Bonaparteren euskarari buruzko lanak. 1856-1869 bitarteko urteetan egin zituen ibilaldien eta bere baitara bildu zituen laguntzaileen lan ugarien emaitza dira euskarari eskaini zizkion lan nagusiok: Langue basque et langue finnoise (1862), Curiosidades eúskaras (1866), Le Verbe Basque en tableaux (1869), Deux Cartes des sept Provinces Basques (1869), Études sur les trois dialectes basques des vallées d’Aezcoa, de Salazar et de Roncal… (1872), Observations sur le basque de Fontarabie, d’Irun… (1877), Observaciones sobre el vascuence de Navarra (1881), eta abar. Bonaparte printzearen lana ezinbestekoa da egun euskal dialektoak ezagutu nahi dituen edonorentzat.
Berak mugatu zituen euskalkiak lehenbizikoz, zortziok bereiziz: bizkaiera, gipuzkera, lapurtera, hegoaldeko goi-nafarrera, iparraldeko goi-nafarrera, ekialdeko behe-nafarrera, mendebaleko behe-nafarrera eta zuberera eta haien azpieuskalkiak…). Halaber, berak egin zituen euskararen lehen mapak, euskalkiak kontuan hartuz, 1868. urtean euskararen hedapena norainokoa zen erakusgarri. Honela adierazi zuen Luis Villasantek: «Printzearen eskariz egindako lanetako askok helburu zientifiko hutsa zuten, alegia, halako azpieuskalki baten hizkera zehatz-mehatz ikasi ahal izateko elementuak ematekoa. Hau da, zientzi helburu eta irizpideekin egindako lanak ziren, ez literatur helburu eta irizpideekin». Argitara eman zituen kristau ikasbideek, Biblia zatiek eta Biblia osoek (Duvoisinen Bible saindua edo testament zahar eta berria bereziki), dokumentazio gaitza eskaini zuten ordu arte gisa horretako materialik ez zuten euskalarientzat, bertako nahiz kanpokoentzat.
Itzulpen horietatik gehienak, eta bestelako lanen bat, Euskaltzaindiak berrargitaratu zituen haren mendeurrenean (1991). Baliozko pertsonez inguratzen jakin izan zuen, laguntzaile bikainak izan baitzituen: Joan Piarres Duvoisin aduanetako lapurtar kapitaina (lapurtera aztertzeko), Fray Jose Antonio Uriarte (bizkaiera eta gipuzkerarako), Klaudio Otaegi zegamarra (gipuzkera eta goi-nafarrerarako), Mariano Mendigatxa eta Prudentzio Hualde bidankozetarrak (erronkarierarako), Emmanuel Intxauspe zuberotar kalonjea (zubererarako), Salaberri Ibarlakoa (behe-nafarrerarako), B. Etxenike (Baztango euskararako), Pedro Jose Samper apaiza (zaraitzuerarako), aita Ibarnegarai.
Yuli Tamir
Yael "Yuli" Tamir (יולי תמיר; Tel Aviv, 1954 ko otsailaren 26a) akademiko eta politikari ohi israeldar bat da, zeina 2003 eta 2010 artean izan baitzen Knesset-eko kide Partidu Laboristarekin, eta Immigranteen Absortziorako ministroa eta Hezkuntza ministroa. 2010 ezkero Ingeniaritza eta Diseinuko Shenkar Unibertsitateko presidente da.
Biografia
Tel Aviv hirian jaioa (zenbaitek dio Ramat Gan hirian jaio zela, Tel Aviv-etik hurbil), soldadutza egin bitartean Tamirrek lan egin zuen Inteligentzia Militarreko Zuzendaritzako 848 unitatean, eta Yom Kippur Gerran ofizial moduan aritu zen talde aitzindari batean, Sinain. Jerusalemgo Hebrear Unibertsitatean Biologian lizentziatu eta Zientzia Politikoetan masterra atera zuen. Oxford Unibertsitatean, berriz, Filosofia Politikoan doktoratu zen. 1989 eta 1999 artean Filosofia irakatsi zuen Tel Aviv Unibertsitatean, ikertzen zuen bitartean Shalom Hartman Institutuan, Jerusalemen, eta Princeton eta Harvard unibertsitateetan.
Tamir Peace Now mugimenduaren sortzailetako bat izan zen 1978 an, eta 1980 eta 1985 artean Ratz ezkerreko partiduan aritu zen. 1998tik 1999ra Israelgo Eskubide Zibilen Elkarteko lehendakaria izan zen. 1995ean Partidu Laboristan sartu zen. Nahiz eta 1999 ko hauteskundeetan Tamirrek lortu ez aulki bat Knesseten, Ehud Barak orduko lehen ministroak izendatu zuen Immigranteen Absortziorako ministro. 2003ko hauteskundeetan Knesseteko parlamentario hautatu zuten, eta lan egin zuen batzorde hauetan: finantzak, konstituzioa, legea eta ordena, input publikoa, kultura eta kirolak. Halaber, lan egin zuen gobernuaren ustelkeria aztertzen zuen ikerketa batzordean.
2006 ko hauteskundeetan berriz hautatu zuten Knesseterako, eta Hezkuntza ministro izendatu zuten Ehud Olmert-en Kadima koalizioko gobernuan, 2006tik 2009ra. Orobat, lan egin zuen jarduneko ministro gisa Zientzia, Kultura eta Kirol karteran, Ophir Pines-Paz ministroak dimititu ondoren, 2006ko azarotik 2007ko martxora. Bederatzigarren zihoala bere partiduaren zerrendan, eutsi egin zion aulkiari 2009ko hauteskundeetan. Dena dela, 2010 ean dimisioa aurkeztu zuen, eta presidente bihurtu zen Ingeniaritza eta Diseinuko Shenkar Unibertsitatearena.
Tamir pertsona eztabaidatua izan da Israelen. Hezkuntza ministroa zela, onartu zuen historia testuliburu bat haur arabiarrentzat, non nabka deitzen zitzaion Israelen Independentzia gerrari, alegia, hondamendia. Hori zela-eta, oposizioko buruzagiek haren dimisioa eskatu zuten. Tamirrek, ordea, defendatu zuen beraren jarrera, “Arabiarren sentipenei ere ahotsa emateko modutzat”. 2008 ko abuztuaren 11n zabaldu zen Tamirrek asmoa zuela Ze'ev Jabotinsky-ren lanak hezkuntza curriculumetik kentzeko, eta horrek sua piztu zuen eskuindarren artean. Tamirrek ukatu egin zuen halakorik.
Zabol
Zabol (persieraz زابل) Irango Sistan eta Balutxistan probintziako hiri bat da, Pakistan eta Afganistanekin muga egiten duena. Ez da Afganistango Zabulekin nahasi behar.
2005eko erroldan, 128.476 biztanle zituen.