cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikorriza
2. Endomikorrizak
Endomikorriza asko garrantzitsuak dira nekazaritzan, adibidez gari, artoa, leka, barazki… landaketetan. Zurkara batzuetan ere presentzia esanguratsua daukate hala nola sagarrondoetan, gereziondoetan, plataneroetan, aranondoetan eta laranjondoetan. Mediterraneo aldeko sastrakadietaz ezin gara ahaztu, ezkai, estrepa, erromero, salbia, labanda… landareetan agertzen dira[2].
3. Ektendomikorrizak
Ektendomikorrizek ektomikorrizen ezaugarri ugari aurkezten dituzte, baina sustrai zeluletan barneratzen dira endomikorrizen modura, hortaz, bi taldeen ezaugarriak batzen dituzte. Gaur egun ektomikorrizen barruan sartzen dira. Zorro oso murriztua eta Hartig-sarea aurkezten dute eta hifak zelula barnera sartzen dira kiribilak sortuz.
Ektendomikorrizak askomikoto espezie gutxi batzuek sortzen dituzte eta gehien bat Pinus spp. eta Larix spp. sustraiak kolonizatzen dituzte[6]. Berebiziko garrantzia daukate landareak oraindik txikiak direnean eta batez ere konifera batzuetan. Ektomikorrizak, aldiz, ahalmen fotosintetiko osoa garatu duten landare helduetan ageri dira[1].
Bi ektendomikorriza mota ezberdintzen dira, arbutoideak eta monotropoideak.
Mikorriza arbutoideak
Ericaceae familiako Arbutus, Arctostaphylos edo Pyrola generoetan aurkitzen dira. Onddoaren hifak zelula epidermikoetan barneratu egingo dira eta kiribilak sortzen dituzte.
Basidiomikoto ugarik sor ditzakete eta askotan inguruko zuhaitzekin ere ektomikorrizen bidez sinbiosian daude[6].
Mikorriza monotropoideak
Monotropa generoan aurkitu dira. Genero honetako espezie desberdinek ez dute hostorik erakusten, aklorofilikoak dira, ez dute fotosintesirik burutzen eta hortaz mikodependenteak dira, onddoarekiko guztiz dependenteak dira karbonodun konposatuak lortzeko. Garraio-sistema oso murriztua egoten da, bai eta batzuetan sustrai-sistema ere. Espezie gehienetan haziak zeharo txikiak dira eta zelula gutxiko enbrioi batez osatuta daude, erreserba substantziak ere badaude baina kantitate minimoetan[1]. Onddoak gehienetan inguruko zuhaitz autotrofoekin ektomikorrizak sortzen dituzte (pagoekin, pinuekin, izei gorriekin…). Hifa sarearen bidez landare fotosintetikoetatik Monotropa generoko landareetara fotosintesian sorturiko karbonodun konposatuak garraiatuko dira. Gaur egun, ez dago argi onddoak elkarketa honetatik elikagairik jasotzen duenik.
Landarearen sustraien inguruan zorroa garatzen dute eta baita ere Hartig-sarea. Ektomikorrizekiko erakusten duten ezberdintasuna, hifak zelula barnera ere sartzen direla da. Epidermiko zeluletan sartzen dira eta hifa adarra motza eta ez-adarkatua izaten da[6].
4. Mikorriza erikoideak
Ericaceae (Calluna, Erica, Rhododendron eta Vaccinum) eta Epacridaceae (Epacris) familietako landareetan sortzen dira. Ericaceae eta Epacridaceae familiako landareak lurzoru nutrizionalki oso txiroetan hazten dira, N eta P oso eskasak diren substratuetan. Material organikoa oso poliki deskonposatzen den lurzoruak dira. Onddoek exoentzimak kanporatzen dituzte lurzoruko material organikoa deskonposatzen dutelarik, horrela N eta P mobilizazioa ematen da sustraietara. Mikorrizazio mota honetan parte hartzen duten onddoek gainera askotan ioi metalikoak bahitu ditzakete eta zenbaitetan digeritu horrela meategietako hondarrak dauden inguruan bizi daitezke.
Onddoaren hifak landare sustraiaren zelula barnera sartzen dira eta bertan kiribilak sortzen dituzte. Kortex zelulen artean eta sustraiaren gainazalean hifak garatzen dituzte baina ez da sortzen ez zorrorik ez Hartig sarerik. Onddoak gehienetan askomikotoak dira.
5. Mikorriza orkidioideak
Orchidiaceae familiako landareetan ematen dira. Orkideoek hazi oso txikiak dauzkate, ez daukate endospermorik, erreserba susbtantzia oso gutxi dauzkate eta enbrioia ez dago ezberdintzaturik. Hazia oso berezia da, izan ere, enbrioia zelula gutxi batzuetaz osatuta dago hazia heldua denean. Enbrioiaren gainontzeko desberdintzapena haziaren hozidura prozesuan zehar gertatzen da. Enbrioitik protokormorako trantsizioa emateko beharrezkoa da hazia onddoaren hifengatik kolonizatua izatea. Onddoak lurrean aurkitzen diren karbonodun konposatuak azukre sinpleetan bilakatzen ditu zeintzuetariko batzuk garatzen ari den protokormora garraiatuak izango diren. Hazkuntza gerta dadin bai protokormoak zein garatzen ari den landareak karbonodun konposatuak jasoko ditu onddotik eta N zein P-a[3]. Orkideo guztiak dira ezgai fotosintesia egiteko eta hortaz mikorrizekiko guztiz menpekoak dira karbonoa lortzeko.
Sinbiosian parte hartzen duten onddoak Basidiomikotoak izaten dira eta haziekin zein landare gazteekin mikorrizak sortzen dituen generoa Rhizoctonia da, helduekin beste genero batzuek ere parte hartzen dute[1].
Onddoaren hifak zelula kortikaletan sartzen dira eta bertan hifa kiribilak sortzen dituzte, bai enbrioiaren zelula parenkimatikoetan zein landare helduaren sustraietan. Onddoek ez dute zorrorik ezta Hartig sarerik sortzen. Hifa kiribilek degradazio prozesu bat pairatzen dute protokormo zein landare heldu mailan. Degradazio honen ostean hifa berri batengatik kolonizatuak izaten dira. Ez dago argi hifaren digestioa zergatik ematen den[6]. Hasiera baten uste zen hifaren desintegrazioa landareak nutrienteak lortzeko gertatzen zela, baina hipotesi hau alde batera utzita dago, izan ere ez da ikusi digestio prozesuaren ondorioz landarearen hazkuntza handitu egiten denik. Gaur egun hipotesi onartuena honako hau da: orkideoak martxan jartzen duen defentsa mekanismo bat dela onddoaren inbasioaren aurrean[1].
Mikorrizen eboluzioa
Duela 407 milioi urte landareek lurra kolonizatu zuten. Landareak habitat berrira moldatu behar izan ziren zeinetan balditzak gogorrak ziren haientzat: ur falta, nutrienteen eskuragarritasun eskasa... Landareek nutrienteak eta hezetasuna lortu behar zituzten substratutik. Lurrerako trantsizioan sustraiak garatzen joan ziren eta lurraren kolonizazio arrakastatsurako Glomerimokota dibisioko onddoekin ezarritako endomikorrizak ezinbestekoak izan ziren. Badirudi onddoak ezinbestekoak zirela landareetara ura zein nutrienteak helarazteko eta onddoek trukean konposatu karbonodunak jasotzen zituztela. Hortaz, endomikorrizazioa da mikorrizazio forma zaharrena eta beharrezkoa landareak lur lehorrean bizi ahal izateko[7]. Sinbiosi primitibo hauen fosilak Rhynie Chert aztarnategian aurkitu ziren Horneophyton lignieri pteridofitoen arbasoan[8].
Ektomikorrizazioa ez zen Jurasiko-berantiar Kretazeo-hasiera arte agertu, hau da duela 100-200 milioi urte. Garai honetan angiospermoen erradiazio azkarra gertatu zen eta Pinaceae generoa ezarri egin zen. Ektomikorrizazioa hainbat aldiz garatu izan da onddo saprobio ezberdinetan eboluzio konbergentearen bidez. Hipotesien arabera mikorrizazio hau garatu izan da onddoek lignina eta zelulosa digeritzeko entzimak galdu zituztelako. Hori dela eta, onddo hauek sinbionte hertsiak dira[4].
Orkidazeoek eta Ericaceae familiako landareek independienteki garatu zituzten mikorrizak onddo lerro filogenetiko ezberdinekin. Mikorrizazio erikoideen fosil zaharrenak duela 80 milioi urtetakoak dira nahiz eta lehenengo landare erikazeoak duela 117 milioi urte agertu. Hipotesia da mikorrizak onddo endofitoetatik garatu zirela[4].
Mikorrizazioaren garrantzia
Mikorrizek ekosistemetan dakartzaten onurak ugariak direla uste da, nahiz eta landan bertan ikerketak egitea oso zaila den izan ere faktore ugarik eragiten dute habitat berdinean. Laborategian lan ugari egin dira mikorrizekin eta jarraian elkarte sinbiotiko honek ekartzen dituen onurak azaltzen dira.
Landareek fotosintesi bidez sortzen dituzten karbonodun konposatuen %10-%20 beraiekin endomikorrizak sortzen dituzten onddoei ematen dizkiete. Ektomikorrizak eta mikorrizazio erikoideak sortzen dituzten landareek onddoei finkatzen duten karbonoaren %20-%50 ematen diete. Mikorrizak, gainera, ekosistema gehienetan agertzen dira, hortaz argi dago karbonoaren zikloan garrantzitsuak direla. Interes-ekonomikoei begira, garrantzitsua da labore landareen kasuan, zeintzuen gehiengoak endomikorrizak garatzen dituen, adibidez artoak, zereal ezberdinek, patatek, uretan hazten ez den arrozak... Gainera bereiziki nitrogeno zein fosforo kantitate esanguratsuak garraiatzen dituzte beraien hifetatik landareen sustraietara. Bereziki nutriente eskasia daukaten lurzoruetan dira garrantzitsuak. Lurraren egitura hobetzen dute eta lurzoruaren formazioan jarduten dute[1].
Patogenoen aurkako erresistentzia
Lurzoru gehienak mikroorganismo patogenotan oso aberatsak izaten dira. Onddo mikorrizikoek patogenoen zoldurak ekiditen dituztela jakina da izan ere, batetik, onddo mikorrizikoek landarearen nutrizioa hobetzen dute eta bestetik, landareak daukan lur azpiko biomasa xurgatzailearen azalera handitzen dute eta ondorioz gaixotasunekiko babestuago daude. Gainera, mikroorganismo patogenoak landaretik eskuratzen dituzten produktu fotosintetikoekiko menpekoak dira baina landare horiek onddoekin sinbiosian egotean lehia bat sortuko da produktu fotosintetikoak lortzeko. Izan daiteke ondorioz patogeno gutxiago egotea, izan ere nitxo ekologikoarengatik lehia dago.
Mikorriza askok aldaketak eragiten dituzte sustraien morfologian eta topologian, batzutan sustrai nagusiak laburtu egiten dituzte eta sustrai sekundarioen adarkadurak handitzen dituzte. Zenbaitetan endodermiseko zelulen lignifikazioa handitzen da eta ondorioz patogeno batzuen erasoarekiko babestuago daude.
Mikorrizazioaren ondorioz landareak sustraietatik askatzen dituen substantziak ezberdinak izaten dira eta sustrai inguruko lurzoruaren pHa ere aldatzen du. Ondorioz, mikroorganismo errizosferikoen hautaketa bat ematen da landare mikorrizatuen sustraietan. Mikroorganismo hauen portaera patogenoen antagonista izan daiteke horrela landare ostalaria zeharka babestuz.
Mikorrizek metabolito ezberdinak sintetizatzen dituzte defentsa mekanismoak pizteko landareetan[9].
Landareen produktibitatea areagotzen dute
Nitrogenoa eta fosfora oso garrantzitsuak dira landareen funtzionamendu egokirako eta onddoek eskuragarri jartzen dizkiete bi elementu hauek. Mikorrizak oso garrantzitsuak dira hazien ezarketan eta landaretxoen biziraupenean birlandaketetan. Gainera, metal pisutsuekiko babesten dituzte.
Oso mekanizatua dagoen nekazaritzan, pestizida zein ongarrien aplikazio masiboa oso ohikoa da eta praktika hauek onddo sinbionteen eragina zein den ezkutatzen dute. Endomikorrizek elementu toxikoekiko landareen tolerantzia handitu dezakete, baita gaixotasunak murriztu ere.
Gaur egun arroketan dauden fosfato metakinak mugaturik daude. Metakin hauek ongarriak sortzeko erabiltzen dira, baina geratzen diren erreserbak oso urriak dira. Hortaz garrantzitsua da lurreko fosforoa eskuratzeko landareek garatzen dituzten moldaerei erreparatzea.
Interesgarria izan daiteke onddo mikorrizikoaren mizelioa landarean inokulatzea landarea lorzuroan ezarri baino lehenago, baina kasu askotan onddoaren inokulua landarearekin batera sinbiosian kultibatu behar da eta prozesua ez da erraza izaten, gainera produkzio kostuak altuak izaten dira eta patogenoen presentzia ezabatzea zaila izaten da. Hala ere, munduan 20 konpainia ari dira endomikorriza inokuluak bereziki sortzen eta kapitalizatzen produktore biologiko askoren nahia dela eta.
Bestalde, ektomikorrizek berebiziko garrantzia daukate zuhaitzen nutrizioan. Baso landaketak handitzen ari dira munduan zehar, egur eskaera handia baita eta CO2 bahitzeko oihanak beharrezkoak baitira. Teknika espezializatuak ari dira garatzen zeintzuen bidez landaketa hasi baino lehen landareak mikorrizatzeko onddo espezifikoak aukera daitezkeen. Bestalde, interes handia dago mikorrizazioan onddoen fruitu gorputzak kultibatzeko helburuarekiko. Fruitu gorputzen produkzioa dietarako eta helburu medizinalekin. Batez ere helburu honekin kultibatzen diren espezieak trufak (Tuber spp.) eta matsutake-ak dira (Tricholoma matsutake). Gaur egun onddo jangarrien eskaera altua da eta basoetan asko jaisten ari da beraien kopurua leku batzuetan batez ere deforestazioa eta labore landareen landaketak direla eta.
Mikorriza erikoideak garrantzitsuak dira fruta kultiboetan, adibidez ahabietan eta orkideoak kontserbazio programetan dira oso erabiliak[1].
Mikorriza sareak
Landare gehienen sustraiak onddo mikorriziko ugarirengatik kolonizaturik egoten dira. Gainera, onddo hauek normalean ez dira ostalariarekiko espezifikoak izaten eta hortaz landare espezie ugarirekin sortzen dituzte mikorrizak. Ondorioz landareak gehienetan elkarren artean konektaturik daude onddo mikorrizikoen hifa sareen bidez. Adibidez baso epel batzuetan zuhaitzak (pinuak, haritzak eta urkiak adibidez) elkarren artean konektaturik daude ektomikorrizen bidez eta behekaldean agertzen diren belarkarak eta sastrakak endomikorrizen bidez. Komunitate batzuetan gainera, 3. eta 4. sare bat  sortzen da erikoide eta orkideoen artean. Batzuetan landare  espezie batek ere mikorrizazio bikoitzak sor ditzake.
Landare espezie desberdin hauek elkar komunikatzen dituen hifa sareetatik karbonodun konposatuak, nitrogeno eta fosforoa igarotzen dira landare batetik bestera eta gainera seinale kimikoak ere garraiatuak izaten dira, zeintzuen bidez herbiboro zein patogenoen aurka inguruko landareak babes daitezkeen, adibidez[4].
Daniel Dias
Daniel de Faria Dias (Campinas, 1988ko maiatzaren 24a) igeriketa egokituan lehiatzen den brasildar atleta da. 27 domina irabazi zituen Udako Paralinpiar Jokoetan 2008 eta 2020 artean.2 3 4 5.
Paul von Hindenburg
Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg (Posen, gaurko Poznań, 1847ko urriaren 2a - Neudeck, 1934ko abuztuaren 2a), Alemaniako marexala eta Weimarko Errepublikako bigarren lehendakaria izan zen.
Biografia
Paul von Hindenburg Posenen jaio zen, oraindik Prusia zen inperioan. Aita Robert von Beneckendorff von Hindenburg (1816-1902) izan zen eta militarra zen 1832az geroztik. Paul jaio zenean, Poseneko infanteriako tenientea zen. Familia Prusiako aristokrazia lurjabeko kide zen. Aitaren aldeko aitona-amonak Otto Ludwig von Beneckendorff von Hindenburg (1778-1855) eta Eleonore von Brederlow ziren eta horrek nobleziarekin erlazionatzen zuen. Ama, berriz, Luisa Guillermina Schwickart (1807-1893) izan zen, margolaria. Karl Ludwig Schwickart, Paul von Hindenburgen amaren aldeko aitona, prusiar armadako sendagile-koronela izan zen.
Karrera militarra egin zuen. Tarte motz batez, bigarren hezkuntzako institutu batean ikasi ondoren, 1859tik 1866ra Wahlstatteko Kadete Eskolan aritu zen, Liegnitzen eta, gero, Berlinen.
1866an, lotinant zen, jada, 7 Asteko gerran eta Frantzia-Prusia Gerran. 1903an jeneral egin zuten.
Tsuyoshi Sato
Tsuyoshi Sato (佐藤 健, 1988ko otsailaren 5a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SC Sagamihara.
Paul von Hindenburg
Lehen Mundu Gerra
Hindenburg 1911n erretiratu zen armadatik, 63 urte zituenean; hala ere, 3 urte gero, Lehen Mundu Gerra hasi zenean, berriro erantsi zitzaion hari VIII. armadaren komandante karguan, ekialdeko frontean.
1914an, errusiar armada garaitu zuten Tannenbergeko batailan eta eroi egin zuten, ospe eta ohore handia lortuz eta mariskal egin zuten. Tannenbergeko garailea deitzen zioten.
1916ko abuztuan, Estatu Nagusiko kide egin zuten, Erich Ludendorffen ondoan. 1918an, monarkia salbatu nahian, Gilen II.a Alemaniakoari alde egiteko aholkua eman zion. Altxamenduak itzaltzeko ahaleginean ibili zen, gobernu berriarekin kolaboratuz eta, 1919ko uztailean Versaillesko Ituna sinatu zutenean, Hindenburgek dimititu egin zuen.
Weimarko Errepublika
Eskuineko alderdiek Hindenburg Weimarko Errepublikako presidente izateko aurkeztera bultzatu zuten. 1925eko apirilean aukeratu zuten presidente bigarrena, beti ere, Kaiserraren baimena lortu ondoren. Monarkiko sutsua, ez zuen errepublikan sinesten, baina konstituzioari leial izaten saiatu zen, baina, 1930ean, Hindenburgek Heinrich Brüning egin zuen kantzelari legebiltzarra kontuan hartu gabe. Horrela hasiko ziren Weimarko Errepublikako gobernu presidentzialak.
1932ko apirilean, berriro hautatu zuten lehendakaritzarako, hauteskunde haietan Adolf Hitler erraz garaitu zuelarik. Hala ere, Reichstagen, nazien alderdiak boto gehiago zituen eta eserlekuetan irabazi zuen. Gobernua indartzeko kantzelariak kontuan hartu behar zuen hura. Garai honetarako, 1933ko urtarrilean, Hindenburg manipulatzen erraza zen eta kantzelari Hitler hautatzeko premia ikusarazi zioten. Hitler kantzelaritzara igotzean, garbi ikusi zen nazismoaren hegemonia.
Reichstagaren sutean, Hindenburgek juduen oinarrizko eskubideak eteten zituen dekretua izenpetu zuen, eta nazionalsozialistei ateak ireki zizkien erabat.
1933ko martxoaren 24an, aginte guztia Führerraren esku utzi zuen eta Weimarko Errepublikaren amaiera etorri zen. Alemania nazia zen, jada.
Heriotza
1934ko abuztuaren 2an hil zen Hindenburg Gut Neudecken (Ogrodzieniec). Zahartzaroko dementzia zuen eta, heriotzaren bezperan, Hitler Kaiserra zela pentsatu zuen, Maiestate esan ziolarik. Bere heriotza izan zen Führerrari aginte osoaz jabetzeko geratzen zitzaion traba bakarra gainditzen lagundu ziona.
Hitlerrek ez zuen haren nahia errespetatu eta Tannenbergeko bataila gogoratzen zuen monumentuan eman zioten lur, hasieran, emaztearengandik urruti -gero, batera jarriko zituzten-. Mariskalaren azken hitzak jasoak izan ziren.
Paul von Hindenburg Berlin, Detmold, Munster, Frankfurt, Hanburgo, Kassel, Karlsruhe, Koblentza, Lübeck, Nurenberg, Potsdam eta Zwickauko ohorezko hiritar izan zen.
Brezany (Žilinako barrutia)
Brezany (Litvaberzseny) Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 3,66 km²ko azalera du eta 614 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1393. urtekoa da.
Balearites
Balearites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Hauteriviarrean, hau da, orain dela 136 milioi urtetik 130 milioi urtera gutxi gorabehera.
Parisko Nazioarteko Unibertsitate Hiria
Parisko Nazioarteko Unibertsitate Hiria (Cité internationale universitaire de Paris, CIUP) unibertsitate egoitzen multzo bat da. Parisko 14. barrutian dago, Gentilly Ataria (ekialdean) eta Orléans Ataria (mendebaldean) artean dago. Iparraldeko muga Jourdan Boulevar da, eta hegoaldean Parisko Periferikoaren Boulevard. Orokorrean, arkitektonikoki, CIUP multzo interesgarria da eta tartean Frantziako Monumentu historiko batzuk daude.
CIUPen barruan 40 egoitza daude, 6000 ikasle inguru, tartean mundu osoko goi mailako ikerlariak, artistak eta kirolariak. Hiru egoitza, bestetik, Hiritik kanpo daude: Fondation Haraucourt (Île-de-Bréhaten, Bretainian), eta beste bi Parisko 19. barrutian: Résidence Lila, 2005etatik, eta Résidence Quai de la Loire, 2007tik.
Historia
Mundu osoko ikasleentzako egoitza egiteko proiektua 1920ko hamarkadaren hasieran hasi zen eta "Gerra Handiaren ondoren kezka higieniko eta bakezaleen konbinaziotik" jaio zen. Izan ere, Parisko Nazioarteko Unibertsitate Hiriaren ideiak sortzaile batzuen proposamenetik etorri zen: André Honnorat, Instrukzio Publikoko ministroa, eta Paul Appell, Parisko errektorea; proposamena batez ere Lehen Mundu Gerraren traumari eta garai hartan Parisen izandako etxebizitza krisiari (batez ere ikasleen etxebizitzetan) erantzun gisa sortu zen.
Nazioarteko unibertsitate egoitza eraikiz helburua "frantses eta atzerritarrei kalitatezko etxebizitza eta ikasketa baldintzak eskaintzea da, baina, halaber, bizi-ingurunea eguneroko kultura eta topaketa trukaketak egiteko espazioak eskaintzea ere bai". Proiektua gauzatzeko aukeratutako lurrak hiriburuaren hegoaldean kokatzen ziren, 1845ean eraikitako Thiers-en gotorlekuen gerrian. Hura desegitea 1919an bozkatu zen eta horri esker hiria handitzea utzi zuen, harresia eta hiriaren inguruan gune berdeen gerrikoa garatzeko aukera emanez (parkeak, lorategiak, kiroldegiak, etab.). Negoziazio luzeak egin ondoren, akordio bat sinatu zen azkenean 1921n. Horrek "Cité Universitaire" sortu zuen eta bere eremuak definitu zituen: 9 hektarea baino ez ziren eraikiko, gainontzeko lurraldeari ez-eraikitzeko estatusa emanez, horrela parke handi bat sortuz.
Proiektua, beraz, 1920an hasi zen. Lehen unetik Émile Deutsch de la Meurthe mezenasen laguntza jaso zuen; horregatik, ireki zen lehenengo egoitzak bere izena darama gaur egun: Fondation Émile et Louise Deutsch de la Meurthe. Egoitza 1925–1926 ikasturtean ireki zen. 1998tik monumentu historikoaren izendapena du. Laster beste eraikinak altxatu ziren, gehienetan herrialde desberdinetako mezenasen laguntzarekin: Argentinakoa, Otto Bemberg-en laguntzarekin, 1928ko ekainaren 27an inauguratuta, Espainiakoa, Japoikoa, Kanadakoa... Bigarren Mundu Gerra aurretik hemeretzi egoitza zeuden, erdian Maison internationale edo Nazioarteko Etxea izanik, John Rockefeller Jren laguntzarekin egina. Edmond Haraucourt poeta, bestetik, Bretainiako itsasertzean, Île-de-Bréhaten, etxe bat utzi zuen ikasleak oporretan bertaratzeko.
Gerra bukatu ondoren lanei ekin zieten eta eraikin berriak altxatu ziren. 1948tik 1969ra hamasei egoitza berriak ireki ziren. Azkenak, XXI. mendearen hasieran, Parisko 19. barrutian egin ziren. Azkena Quai de la Loire izan da, 2007an irekia.
Jose Maria Iparragirre
Jose Maria Iparragirre Balerdi (Urretxu, Gipuzkoa, 1820ko abuztuaren 12a – Itsaso, Gipuzkoa, 1881eko apirilaren 6a) olerkaria, euskal abeslari eta musikagilea izan zen, "nazio olerkigile"tzat hartua. Hark sortuak dira, besteak beste, Gernikako Arbola eta Agur Euskalerria kantuak. Musikaren eta poesiaren ikuspegitik haren lanak berritzaileak eta sakonak izan ez baziren ere, sentimenduen aldetik Iparragirrek eragin itzela izan du euskal kulturan, Polonian Adam Mickiewiczek eta Italian Alessandro Manzonik izandakoaren antzekoa.
Haren bizitzako 60 urtean izan zituen Euskal Herriak bere historiako eraldaketa garrantzitsuenetariko batzuk. Eraldaketa horiek Erregimen Zaharraren krisialdiarekin hasten dira, gero krisi horren ondorioz karlistaldiak etorri ziren, eta Iparragirreren bizitzaren hondarrean Euskal Herriko industrializazioa izan zen. Arteari dagokionez, Erromantizismoaren arrakasta garaian bizi izan zen Iparragirre, eta horrek haren estiloan eragin nabarmena izango zuen, gizabanakoaren errealizazio pertsonalerako eta askatasun kolektiborako sentimendua eta irrika indartuta. Hori islatuta ageri da Jose Maria Iparragirreren jarduera guztietan, hala nola haren olerki eta abestietan. Bertsolaritza zaharrean Euskal Herriko Erromantizismo artistikoaren pertsonaiarik nabarmenena da, eta haren Gernikako Arbola ereserkia euskaldunen nortasun ikur bilakatu da.
Bizitza
1834. urtean karlisten gudari talde batean sartu zen, Gipuzkoako lehen batailoian, 1839 arte. 1835eko uztailean, zauriturik atera zen Jose Maria nerabea Mendigorriko Guduan. Berriz zauritu zuten 1836ko apirilean Castejongo Guduan, zubiaren defentsan. Karlos erregenahiaren guardiako kide izan zen, eta erbesteko bidea hartu zuen harekin batera 1839ko irailean, Endarlatsatik. Frantzian jauntxo baten babesa izan zuen, eta Caroline Duprez abeslariarekin jardun zuen musika eta kantua ikasten, horretarako zituen berezko dohainak jorratzen. 1848an, frantziar agintariek erbesteratu egin zuten, 1848ko iraultzen giro nahasian jendaurrean Marseillesa abestu zuela eta.
Frantzia, Italia, Suitza eta Alemanian barrena ibili ondoren, Londresen azaldu zen 1851n, abeslari. Mazarredo jeneralak abesten entzun zion, eta zigorrik gabe sorterrira itzultzea proposatu. Bilbora iritsi eta Madrila joan zen. Hantxe abestu zuen lehen aldiz, 1853. urtean, San Luis kafetegian, Juan Maria Blas Altuna piano-jotzailea lagun, bezperan konposaturiko Gernikako Arbola.
Euskal Herrira itzulita, 1855ean preso sartu zuten Tolosan, bere abestiek herriarengan pizten zuten sentimendu biziagatik. Tolosako justizia jauregiko kartzelan Jose Maria Iparragirre kantariak bere ama gogoan zuen, "Nere amak baleki" izeneko zortziko hunkigarria osatu zuen. Tolosako Topic Zentroan (Tolosako Nazioarteko Txotxongilo Zentroa) Iparragirreren txotxongiloa topatzerik dago, Enkarni Genuak opari. Euskal Herritik erbesteratu eta Espainian zehar ibili zen. Euskal Herrira itzuli eta Angela Kerexeta neska gaztea ezagutu zuen. Argentinara alde egitea eta han berarekin ezkontzea proposatu zion Iparragirrek.
Hartara, 1858ko abuztuaren 29an, Baionatik itsasontziz abiatu ziren Argentinara. Han ezkonduko ziren 1859ko otsailaren 26an, Iparragirrek 36 urte eta Angela Kerexetak 17 urte zituztela. Argentinan eta Uruguain artzain ibili zen 19 urtez, Euskal Herria beti gogoan. Azkenik, hango adiskide batzuek egindako diru ekarpenei eta haren omenez antolatutako kontzertu bati esker, Euskal Herrira itzuli ahal izan zen 1877. urtean.
Sorterrian berriro, eskean ibili arren, inoren laguntzarik gabe herriz herri kantatzen atera zuen bizimodua. Itsasoko (Gipuzkoa) baserri batean aurkitu zuen aterpe, harik eta 1881. urtean euripean lo egin ondoren pneumoniaz hil zen arte. Angelarekin zortzi seme-alaba izan zituen: Benigno, Frantziska, Angela, Luzia, Juan, Felisa eta Dominga.
Zerrenda
Iparragirreren bertso edo abestien zerrenda ikusgai
Hoplostethus fedorovi
Hoplostethus fedorovi Hoplostethus generoko animalia da. Arrainen barruko Trachichthyidae familian sailkatzen da.
Tangara peruviana
Tangara peruviana Tangara generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Graftonita
Graftonita fosfato motako minerala da eta graftonite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Graftonita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Dusty Hill
Joseph Michael Hill (Dallas, Texas, 1949ko maiatzaren 19a - Houston, Texas, 2021eko uztailaren 28a), Dusty Hill izenez ezaguna, estatubatuar musikaria, abeslaria eta abestigilea izan zen. ZZ Top musika taldearen baxu-jotzailea eta bigarren abeslaria izateagatik ezaguna zen. Horrez gain, teklatua ere jotzen zuen taldearekin. 2004an Rock and Rollaren Ospearen Aretoan sartu zuten ZZ Topen taldekide gisa.
2021eko uztailaren 28an hil zen Houstonen 72 urte zituela.
The State (telesaila)
The State lau ataleko britainiar telesail dramatikoa izan zen, 2017an Channel 4-k eman zuena.
Julius Erving
Ervingek bere kirol ibilbidean zehar hiru txapelketa, NBAko Jokalari Baliotsuenaren Saria lau aldiz, eta ABAko saskiratzaile onenaren saria hiru aldiz bereganatu zituen. ABA ligan Virginia Squires eta New York Nets taldeekin jokatu zuen, NBAan aldiz Philadelphia 76ers taldearekin. Saskibaloi profesionalaren historiako bosgarren saskiratzailerik onena da, ABA eta NBA ligetan denera 30.026 puntu lortu zituelarik.
The State (telesaila)
Sinopsia
Telesailak Siriara joango diren lau gazteren istorioa kontatzen du. Lau britainiar Estatu Islamikoan sartuko dira: Shakira, medikua eta 9 urteko semearen ama; Jalal, ikaslea; Ziyad, Jalalen laguna; eta Ushna, nerabea.
Julius Erving
Erving NBAko 50 jokalari onenetako bat bezala izendatu zuten eta 1993 urtea ez geroztik Basketball Hall of Fame aretoan dago. Bestalde, saskibaloiko birrinketen (slam dunk) antzindaria izan zen, Tomahawk izeneko bere birrinketa ospetsu bilakatu zuelarik.
Dr.J-ak saskibaloiaren historiarako jokaldi ahaztezin eta mitiko bat laga zuen: Baseline Move, hau saskirako sarrera ikusgarri bat zen, baloia esku batez zeramala taularen atzealdetik saskira hurbildu eta bere buruari bira emanaz saskiratzea era dotorean gauzatzen zuen.
Gonorrea
Gonorrea edo Gonokozia Neisseria gonorrhoeae izeneko bakterioak eragindako patologia da, traktu urogenitala jotzen duena. Sexu bidez transmititutako gaixotasunen artean ohikoenetariko bat da.
Trewint
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Altarnun parrokia zibilean.
Gonorrea
Bakterio patogenoak (gonokoko izenarekin deituak) gizakia du gordailu bakarra. Gonokokoa mikrobio oso sentikorra da, bizkarroi-bizitzara moldatua, gizakiarengandik kanpo bizi ezin duena. Horrek azaltzen du (sifili kasuaren antzera) gaitzaren kutsapen-bidea, kontaktu zuzenaren bidez ematen dena.
Gaitza ugariagoa da garapen bidean dauden lurraldeetan Europan baino. Euskal Herrian aitortu beharreko gaixotasuna da, 2005ean 56 kasu agertuz Euskal Autonomia Erkidegoan.
Infekzioa
Goian aipatu denez harreman sexualen bidez transmititzen da gaitza. Kutsatutako emakume haurdunak umekia infektatu dezake ere.
Sintoma klinikoak
Oso desberdinak dira sexuaren arabera. Hala ere, sexu bietan ugalketa-aparatua eta gernu-aparatua kaltetzen dira.
Zenbait kasutan gonokokoa odolera pasatzen da, septizemia bat sortuz. Septizemia horren ondorioz artritis eta larruazaleko exantema agertzen dira, baina bihotza eta gibela kaltetu ahal izaten dira ere.
Ama infektatuta dagoenean ume jaioberriak konjuntibitis gonokozikoa harrapa dezake, tratatu ezean itsutasuna eragiten duena.
Diagnostikoa
Infekzio gonokozikoaren diagnostikoa egiteko jario zornotsuaren lagina aztertu behar da. Gram tindaketa eginez irudi mikroskopikoan diplokoko Gram negatiboak azaldu behar dira, sarritan leukozitoen barruan.
Hartutako lagina hazkuntza-inguru hautakorretan ereiten da. Hazkuntza-inguru horietatik gonokokoa isolatuz baieztatzen da diagnostikoa.
Tratamendua
Penizilina oso erabilia izan da gonokozia sendatzeko. Andui erresistenteak agertu eta zabaldu dira azken urteetan, baina. Hori dela eta, egun 3. belaunaldiko zefalosporinak aukeratzen dira gaitza tratatzeko.
John Gilbert
John Cecil Pringle (Logan, Utah, - Los Angeles, ), John Gilbert izengoitiz ezaguna, Estatu Batuetako antzezlaria izan zen. Zinema mutuaren garaian antzezlaririk famatuenetakoa izan zen. Haren filmik gogoangarriena izan zen The big parade (1925, K. Vidor-ek zuzendua). Greta Garborekin batera lan egin zuen sarri, C. Brownen Flesh and the devil (1927, Haragia eta deabrua) eta A woman of affairs (1928) filmetan, esaterako; edo E. Gouldingen Love (1927) filmean. Arazoak izan zituen zinema ahostuna sortu zenean, egoera berrira egokitzeko. Gilberten film ahostunek ez zuten arrakastarik izan, nahiz eta lan onik ere egin zuen tartean, esaterako: Downstairs (1932, Monta Bell zuzendari) eta Fast Workers (1933, T. Browning). Gehiegizko edanak hondatuta bizi izan zen azken urteetan, eta bihotzekoak jota hil zen.
Irune Murua
Irune Murua Cuesta (Barakaldo, Bizkaia, 1986ko apirilaren 23a) futbolaria da. Aurrelari postuan jokatzen du.
Al Khor
Al Khor (الخور edo Al Khawr), ofizialki Al Khor eta Al Thakhira, Qatarko zortzi udalerrietako (baladiyah) bat da. Al Khor udalerriburua, herrialdeko hiri nagusienetako bat da.
Banaketa administratiboa
Gainera, bere barnean honakoak ere badaude:
Shinji Kagawa
Shinji Kagawa (japonieraz: 香川 真司, 1989ko martxoaren 17a - ) Japoniako futbolaria da.
Selekzio nazionala
Japoniako selekzioarekin: 2008tik 77 aldiz jokatu izan du, 23 gol sartuz.
Chironius grandisquamis
Chironius grandisquamis Chironius generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Craspedodiscus
Craspedodiscus ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Hauteriviarrean, hau da, orain dela 136 milioi urtetik 130 milioi urtera gutxi gorabehera.
Lancaster (Kalifornia)
Lancaster Kaliforniako hiri bat da. Los Angeles konderrian kokatua dago. 2010ean 156,633 biztanle zituen, 244.2 kilometro koadrotan banatuta.
Larkspur (Kalifornia)
Larkspur Kaliforniako hiri bat da. Marin konderrian kokatua dago. 2010ean 11,926 biztanle zituen, 7.8 kilometro koadrotan banatuta.
Fossano
Fossano Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fossanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Konstantinoplako Unibertsitatea
Konstantinoplako Unibertsitate Inperiala edo Pandidakterion (Πανδιδακτήριον) hiri horretako goi hezkuntza zentroa izan zen. Ofizialki, Teodosio II.a enperadoreak sortu zuen 425ean (nahiz eta bere jatorria 340tik aurrera izan daitekeen, Konstantzio II.aren garaikoa). Bertan Gramatika, Erretorika, Zuzenbidea, Filosofia, Matematika, Astronomia eta Medikuntza irakasten zituzten. Unibertsitateak hitzaldi-areto handiak zituen, non bere 31 irakaslek irakasten zuten.
Prešeren enparantza
Prešeren enparantza (Prešernov trg) Ljubljana hiriaren erdialdeko plaza ezaguna da eta ekitaldi kulturak, kirol eta politiko ugari izaten dira bertan. 2007an berriztu zuten.
Konstantinoplako Unibertsitatea
Munduko lehen unibertsitateetako bat izan zen, baina ez zen unibertsitate bat zentzu modernoan. Hori dela eta, lehen unibertsitate izatearen titulua Boloniako Unibertsitateari eman zitzaion.
Prešeren enparantza
Kokapena
Alde zaharrerako sarreran dago, Ljubljanica ibaia zeharkatzen duen "zubi hirukoitzaren" ondoan (Tromostovje). Bertatik Strita kalea (Stritarjeva ulica) ateratzen da udaletxe aldera. Ljubljanaren alde berrira doazen kale nagusiak ere bertatik ateratzen dira, Čop (Čopova ulica), Miklošič (Miklošičeva cesta) eta Otsoaren kalea (Wolfova ulica).
Konstantinoplako Unibertsitatea
Unibertsitatea Konstantinoplako erorialdira arte existitu zen, hau da, 1453ko maiatzera arte.
Prešeren enparantza
Kokapena
Enparantzan dauden eraikin garrantzitsuenak Frantziskotarren eliza, Kresija jauregia eta Emporium galeria dira.
Historia
Prešeren enparantzak XVII mendean hartu zuen gaur egungo itxura, Frantziskotarren eliza eraiki zenean. Hasieran bidegurutzea bazen ere XIX mendean enparantza bihurtu eta pabimentatu egin zuten.
1895ean lurrikara izan zen eta Erdi Aroko etxeak suntsitu ziren. Max Fabiani arkitektuak berrizte lanak egin zituen, lau kaleren arteko korapiloa bihurtu eta jauregiak eraiki zituen inguruan. Esloveniako poeta nazionala kontsideratzen den France Prešeren-en brontzezko estatua eraiki zuen eta atzean hiru urki zuhaitz ezarri zituen. 1930 hamarkadan makalak landatu ziren zubi hirukoitzaren inguruan. Estatuak izena eman zion enparantzari eta 1991 urtean monumentu nazionala izendatua izan zen.
Pachydactylus monicae
Pachydactylus monicae Pachydactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Trewithian
, 'Trewydhyan', Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Portscatho herritik hurbil.
La Verako piperrauts
La Verako piperrautsa Ocales, Jaranda, Jariza, Jeromin eta Bola barietateetako piper gorriak txikituz lortzen den Jatorrizko Izendapendun produktua da. Extremadurako Caceresko probintziako La Vera eskualdean landatu eta elaboratzen da. La Verako piperrautsa, piperren ke bidezko lehortze prozesuaren ondorioz keztaturiko zapore eta lurrina duen produktua da. Bere kolorea gorria da, apur bat dizdiratsua. Koloratze ahalmen handia du, Ocales barietatean Bolakoan baino handiagoa. Zaporea, lurrina eta kolorea egonkorrak dira bere elaborazioan erabiltzen den deshidratazio prozesu motela kontutan hartuta.
Tipologia
Zaporearen arabera, La Verako piperrautsaren hiru barietate bereizten dira:
"Pimentón de la Vera" Babestutako Jatorrizko Izendapenaren Kontseilu Erregulatzaileak olio begetalaren gehikuntza, gehienez ere, produktu lehorraren masaren %8ko proportzioan onartzen du.
Gune geografikoa
La Verako piperrautsa izen bereko eskualdean ekoizten da, Cuacos de Yuste, Jaraíz de la Vera, Aldeanueva de la Vera, Jarandilla de la Vera, Losar de la Vera eta Madrigal de la Vera udalerrietan. Jatorrizko Izendapenaren Kontseilu Erregulatzailearen egoitza jaraíz de la Veran dago.
Tetracentrum caudovittatus
Tetracentrum caudovittatus Tetracentrum generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ambassidae familian.
Divina
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1325. urtekoa da.
Henrike V.a Ingalaterrakoa
Henrike V.a Ingalaterrakoa (Monmouth, Gales, 1386 edo 1387ko irailaren 16a – Vincenneseko gaztelua, Frantzia, 1422ko abuztuaren 31a), Henrike Monmouthkoa ere deitua, Ingalaterrako erregea izan zen 1413 eta 1422 bitartean. Ehun Urteko Gerran garaipen handiak izan zituen, tartean Agincourteko gudukoa.
Bizitza
Henrike IV.aren semea zen. Lolardoen aurka borrokatu zen Ingalaterran eta garaipena lortu zuen frantsesen aurka, Agincourteko guduan (Ehun Urteko Gerra, 1415). Normandiaz jabetu ondoren, Frantziako erregegai izendatu zuen bere burua (Troyesko tratatua, 1420) eta Katalina Valoiskoarekin, Karlos VI.a Frantziako erregearen alabarekin, ezkondu zen. Henrike VI.aren aita izan zen.
Shakespearek drama bat idatzi zuen errege horren inguruan, Henry IV dramaren jarraipena (Henry V, 1598).
Elaine de Kooning
Elaine Marie de Kooning, Elaine Marie Fried jaiotza-izenaz, (Brooklyn, Ameriketako Estatu Batuak, 1918ko martxoaren 12a - Southampton, Ameriketako Estatu Batuak, 1989ko otsailaren 1a) estatubatuar margolaria izan zen.
Gaztaroan, amak piztu zion artearekiko zaletasuna zuen. Museoetara eramateaz gain, ikusitakoa marrazten irakatsi zion. 1938an Robert Jonas irakasleak Willem de Kooning herbeheretarra aurkeztu zion. De Kooningekin marrazten eta margotzen ikasi zuen. 1943ko abenduaren 9an ezkondu ziren.
Espresionismo arte mugimenduko erretratugile eta paisaia-margolaria izan zen.
Biriketako minbiziak jota hil zen 1989ko otsailaren 1ean, 70 urte zituela.
Miren Zabaleta
Miren Zabaleta Telleria (Iruñea, 1981eko urriaren 26a) nafar politikaria da. Patxi Zabaleta politikariaren alaba da.
2006an Nafarroako Unibertsitate Publikoan Zuzenbidean lizentziatu zen, 2019an Giza Eskubideak eta Botere Publikoak Masterra burutu zuen EHUn eta emakumeen kontrako biolentziari eta bitartekaritza penalari lotutako adituaren titulua du. Halaber, filosofia graduari lotutako ikasketak burutu zituen.
Unibertsitate garaian Ikasle Abertzaleakeko bozeramailea izan zen. Iruñeko Abokatu Elkargoan kolegiatu dago 2007ko maiatzaren 28tik.
2009. urtean espetxera sartu zuten Bateragune auzia dela eta 6 urteko espetxealdia igaro zuen. 2015eko urriaren 11an atera zen Valladolideko espetxetik. 2018ko azaroaren 6an Europako Giza Eskubideen Epaitegiak epaiketa justua izan ez zela ebatzi zuen, bost kideak kondenatu zituen epaimahaiaren inpartzialtasunak Giza Eskubideen Europako Hitzarmena urratzen zuela iritzita. Europar epaitegiaren sententzia beteaz, 2019ko uztailaren 30an Espainiako Auzitegi Gorenak, dagoeneko osorik betea zuen zigorra anulatu zuen.
2016 eta 2018 bitartean Sortu alderdiaren Nafarroa Garaiko koordinatzaile eta bozeramailea aukeratu zuten, 2019tik ama da eta udal txiki bateko Idazkari-Interbentore gisa lan egin du azken urteotan.
Erich Fromm
Erich Fromm (Frankfurt am Main, Alemania, 1900eko martxoaren 23 - Muralto, Suitza, 1980ko martxoaren 18a) Estatu Batuetako psikoanalista eta filosofoa izan zen, alemaniarra jatorriz.
Bizitza
1934ean Estatu Batuetara emigratu zuen, Alemania nazitik ihes, eta Ameriketan moldatu zuen bere obra.
Freuden ikasle izan zen, baina, hark ez bezala, pertsona biologiaren emaitza izateaz gainera, gizartearena ere bazela uste zuen. Frommek psikologiaren eta gizartearen psikoanalisiaren printzipioen bidez kultura-arazoei irtenbidea emanez, Frommek uste zuen gizadia gai izango litzatekeela psikologikoki gizarte osasuntsu bat eratzeko.
Erich Fromm 1900. urtean jaio zen martxoaren 23an, Frankfurt am Main en. Bere gurasoak judu tar ortodoxoak ziren, eta bera euren seme bakarra izan zen. Jaio zen herrian bertan, 18 urte zituela, Frankfurt am Mainen hasi zituen jurisprudetzia ikasketak. 1919ko udan, Frommek Hidelbergeko Unibertsitatean hasi zituen ikasketak, eta soziologia ikasteari ekin zion, Alfred Weberrekin hasi zen ikasten, Max Weber soziologoaren anaia zenarekin, Karl Jaspersekin eta Heinrich Rickertekin. 1922an bere titulua jaso zuen, eta hurrengo urteetan zehar, psikoanlista bilakatzeko bere burua lantzen ibili zen Frieda Reichmann izeneko erietxe batean. 1930ean Frankfurteko Gizarte Ikerketa Institutuan sartu zenean, amaitu zuen bere entrenamendu psykoanalitikoa.
Idazlanak
Idatzi zituen lan ugarien artean (Freuden teoriari, erlijioari, marxismoari buruzkoak), The Art Of Loving (1956, Maitatzearen artea) eta Escape form Freedom (1941, Askatasunetik iheska) dira ezagunenak.
Karibeko eskualdea (Kolonbia)
Deskribapena
Karibe eskualdea Urabá golkoko ipar-ekialdetik Guajira penintsularaino eta Mendebaldeko eta Erdialdeko mendilerroen inguruetatik Karibeko hondartzetaraino hedatzen da. 132.288 km²-ko azalera du.
Orokorrean eskualde laua da, Magdalena, Cauca, San Jorge, Sinú, Ranchería eta Ariguaní ibaiek zeharkatua. Itsasbazterretik hurbil ibai hauek sortzen dituzten zingira eta urmael zabalek arrain-aberastasun handia daukate. Hala ere, Kolonbiako gailurrik garaienak, Pico Cristobal Colón eta Pico Simón Bolívar (5.775 m), eskualde honetan daude, Sierra Nevada de Santa Martan hain zuzen ere. Mendigune hedatu honetan klima, landaredi eta fauna aniztasun handia dago.
Klima beroa da, bi urtarorekin, bat euritsua eta bestea lehorra. Iparraldean prezipitazioak eta hezetasuna txikiagoak dira hegoaldean baino.
Populazio gehiena hiri handietan bizi da: Barranquilla, Cartagena de Indias, Soledad, Santa Marta, Montería, Valledupar eta Sincelejo.
Departamenduak
Hauek dira Karibeko eskualdean lurralde gehiena duten departamenduak:
Aurrekoez gain, departamendu hauek ere zati bat eskualde honetan daukate:
Serge Golovine
Serge Golovine (Monako, 1924ko urriaren 30a - Paris, Frantzia, 1998ko uztailaren 31) ballet-dantzaria izan zen. Julia Sedova, Alexandre Volinine, Olga Preobrajenska eta beste zenbaitekin egin zuen dantza haurtzaroan eta gaztaroan. 1941ean Montecarloko Operako Balletean hasi zen eta Parisko Operan 1947an. Cuevasko Markesaren Konpainian aritu zen ondoren, hura hil zen arte (1962). Konpainia horretan egin zen famatua, batez ere Basoko loti ederra dantzatuz, Rudolf Nureievekin. Bere Konpainia sortu ondoren (hilabete batzuk bakarrik iraun zuen), Genevako Antzoki Handiko ballet-irakasle izan zen (1964-1969), eta ondoren bere Eskola propioa eratu zuen Genevan bertan. Parisko Operako Balletean irakatsi zuen 1981etik 1997ra. Antzoki horretantxe dantzatu zuen azkenekoz (1975) bere obra gogokoena: Petrouchka.
Karakul (Xinjiang)
Karakul (قاراكۆل, Qaraköl, Қаракөл, eusk. "aintzira beltza"; ), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang eskualde autonomoko Kizilsu Kirgizistar Prefektura autonomoan dagoen aintzira da. Aintzirak 380 kilometro koadroko azalera dauka eta gehienezko sakonera 242 metrokoa da.
Ezaugarriak
Pamirko goi-ordokian dagoen aintzirarik altuena da, itsasoaren mailatik 3.600 metrora, Pamir mendiek Tian Shan eta Kunlun Shan mendiekin bat egiten duten tokitik gertu. Aintziraren inguruan, elurra urte osoan zehar mantentzen duten mendiak daude, Muztagh Ata (7.546 metro), Kongur Tagh (7.649m), eta Kongur Tiube (7.530 metro).
Herrixkak
Aintziraren mendebaldean bi kirgiz herrixka daude, harriz egindako etxeekin.
Hoplostethus fragilis
Hoplostethus fragilis Hoplostethus generoko animalia da. Arrainen barruko Trachichthyidae familian sailkatzen da.
Frabosa Soprana
Frabosa Soprana Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Frabosa Sopranak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Chironius multiventris
Chironius multiventris Chironius generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Pachydactylus otaviensis
Pachydactylus otaviensis Pachydactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Lathrop (Kalifornia)
Lathrop Kaliforniako hiri bat da. San Joaquin konderrian kokatua dago. 2010ean 18,023 biztanle zituen, 56.8 kilometro koadrotan banatuta.
Osteiktie
Osteiktiea (Osteichthyes, grezierazko ὀστεον /ósteon/ 'hezur' eta ἰχθύς /ichtus/ 'arrain' hitzen lotunea) edo hezur-arraina arrain superklasea osatzen duten goiklaseetako bat da.
Sailkapena
Goiklaseak bi klase ditu :
Filogenia
Hona hemen goiklasearen kladograma:
Kota Amano
Kota Amano (天野 恒太, 1987ko ekainaren 22a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SC Sagamihara.
Ayub Khan
Muhammad Ayub Khan (Rehana, 1907ko maiatzaren 14a - Islamabad, 1974ko apirilaren 19a) pskistandar militar eta politikaria izan zen. Pakistango 2. presidentea izan zen.
Graftonita-(Ca)
Graftonita-(Ca) mineral bat da eta graftonite taldearen kidea da.
Sale
Sale (arabieraz سلا Sala; amazigeraz ⵙⵍⴰ, Sla transliteratua) Marokoko hiria da, Ozeano Atlantikoaren kostaldean kokatuta dagoena. Bertan pirateriatik bizi zen eta urte gutxi iraun zuen Saleko Errepublika kokatuta zegoen.
Bario kloruro
Bario kloruroa BaCl2 formulako konposatu ez-organikoa da. Bario-gatz disolbagarrienetako bat da. Beste bario-gatz batzuk bezala, toxikoa da eta garrari kolore urdin-berdea ematen dio. Higroskopikoa ere bada.
Graftonita-(Ca)
Ezaugarriak
Graftonita-(Ca) elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Sale
Salek gertuko Rabat eta Temara hiriekin batera, gune-metropolitarra osatzen du, 2005ean 2,5 milioi biztanle zituena.
Bario kloruro
Egitura eta propietateak
BaCl2-a bi formatan krisalizatzen da. Batean fluoritaren egitura du eta bestean cotunnitarena. Bi egitura horiek Ba2+ ioi handien zaletasuna seitik gorako koordinazio-indizeekiko asebete dezakete. Ba2+ ioiaren koordinazio-indizea 8koa da fluorita-egituran eta 9koa cotunnitarenean.
Ur-disoluzioetan BaCl2-ak gatz arrunt baten gisa jokatzen du. Uretan 1:2 elektrolito bat da eta disoluzioak pH neutroa du.
Tangara vitriolina
Tangara vitriolina Tangara generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Bario kloruro
Egitura eta propietateak
Bario kloruroak sulfato ioiekin erreakzionatzen du, bario sulfatozko prezipitatu zuri lodia sortzeko.
Ba2+ + SO42− → BaSO4
Oxalatoarekin antzeko erreakzioa gertatzen da:
Ba2+ + C2O42− → BaC2O4
Prestaketa
Bario kloruroa bario hidroxidotik edo bario karbonatotik abiatuta presta daiteke. Atzen honek witherita minerala osatzen du.. Oinarrizko gatz horiek azido klorhidrikoarekin erreakzionatzen dute bario kloruro hidratatua emateko.
Eskala industrialean, bi urratseko prozesu baten bidez prestatzen da, baritina mineraletik abiatuta (bario sulfatotik, alegia) :
BaSO4 + 4 C → BaS + 4 CO
Lehen urrats horrek tenperatura altuak eskatzen ditu.
BaS + 2 HCl → BaCl2 + H2S
Bigarren urratsean azido klorhidrikoaren ordez kloroa usa daiteke.
Erabilera
Merkea izanik ere bario kloruroak erabilera mugatua du laborategian zein industrian.