cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Franchevelle
Diru sarrerak
2009an Franchevelle udalerrian 145 unitate fiskal zeuden, 378 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.559 euro zen.
Silly-le-Long
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 778 ziren, horien artean 617 aktiboak ziren eta 161 inaktiboak ziren. 617 pertsona aktiboetatik 571 lanean zeuden (308 gizon eta 263 emakume) eta 46 langabezian zeuden (25 gizon eta 21 emakume). 161 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 71 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Paratimroseita
Paratimroseita mineral bat da.
Guardia Zibila
Guardia Zibila (gaztelaniaz Guardia Civil) Espainiako segurtasun publikoko lehenengo polizia erakundea da. Estatuko Segurtasun Kidegoetako parte da, nortasun eta antolamendu militarrekoa, eta 1844an Ahumadako Dukeak sortu zuen.
Rebel (telesaila)
Sinopsia
Erin Brokovich aktibistaren bizitza oinarri hartuta, egungo ingurumen eztabaidan girotu dute sei ataleko telesail hau. Sistemak baztertu eta babes juridikorik ez duten pertsonei sostengua ematen ahalegintzen den emakume bat da istorioko protagonista.
Franchevelle
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 2 argiketariak.
Guardia Zibila
Frantziako Jendarmeriaren eta Kataluniako Mossos d´Esquadra delakoen antolakuntza ereduari jarraituz eratu zen. Europan antzeko indar militarrak daude, esaterako Carabinieriak (Italia), Errepublikar Guardia Nazionala (Portugal) eta Koninklijke Marechaussee (Herbehereak).
Franchevelle
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 kirol-denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Franchevelle udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 212 hektarea erabiltzen.
Guardia Zibila
Guardia Zibileko agenteari guardia zibila deritzo.
Franchevelle
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Guardia Zibila
Sorrera
Antolamendu militarreko polizia hau Espainiako ideia nazionala harrotzen ari zen une batean eratu zen, 1844an. Kidegoa sortzearen helburua zen Espainia ko estatu zentralaren ideia bazter guztietan sentiaraztea, bereziki landa inguruneetan. Canovas del Castillo k sortutako kazike sistemak (1880ko hamarkadan) laster erakutsi zituen bere alde makurrenak, tokiko jauntxo en gorakada eta hauteskunde iruzurrak tartean, eta hura ezartzeko ezinbestekoa izan zen Guardia Zibilaren ekintza.
Espainiako II. Errepublika
Espainiako Bigarren Errepublikaren etorrerak, tartean ere Nekazaritza Erreformarenak, oposizio eta gorrotoa eragin zituen Espainiako aberatsen eta bereziki hegoaldeko jauntxo eta kazikeen artean. Guardia Zibilak lurjabe horien deialdiari erantzun zien, eta langileen zein nekazarien protestak basaki erreprimitu zituen.
Errepublika estreinatu eta gutxira, adibidez, jornalero haserretuak tiroz hartu zituzten. 1931ko irailean, Salamancan, greba baten amaiera dantzan ospatzen ari ziren ume, emakume eta gizonak tirokatu zituzten, eta batzuk hil; horregatik, Francisco Jimenez Cuesta Guardia Zibileko kaboaren kontra salaketa jarri zen 1933an, baina ez zen kondenatua izan; José María Gil-Robles izan zuen defentsa abokatu.
Silly-le-Long
Diru sarrerak
2009an Silly-le-Long udalerrian 387 unitate fiskal zeuden, 1.102,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.332 euro zen.
3680 Sasha
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1987 MY izena zeraman. Ondoren Sasha omentzeko izena eman zitzaion.
Garraioaren Hiria
Garraioaren Hiria Iruñearen hegoaldeko Noain Elortzibar udalerriko Imarkoain kontzejuan dagoen garraio eta logistika gunea da.
Ezaugarriak
Imarkoainen, kontzejuaren hego-mendebaldean Iruñerriko Garraioaren Hiria izeneko industrialdea dago. AP-15 autobidea ondoan duela, garraio eta merkataritzaren alorreko hainbat enpresa biltzen dira bertan. Gaur egun industrialdeak 600.000 metro koadro dituen arren, 2008an industrialdea handitzeko lanak hasi ziren, eta etorkizunean azpiegituraren azalera 1.600.000 metro koadrokoa izango da.
2009ko urrian, Garraioaren Hiriko handitzearen lehen fasea zabaldu zen, bertan Decathlon enpresa frantziarraren gune logistiko bat eraiki zelarik.
3680 Sasha
Orbitaren ezaugarriak
3680 Sasha asteroidearen orbitak batezbeste 2,668 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,201 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,134 distantziara. Eszentrikotasuna 0,175 da, eta makurdura orbitala 15,12ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.30 da.
Brazil (Indiana)
Brazil Indianako hiri bat da. Clay konderrian kokatua dago. 2010ean 7,912 biztanle zituen, 7.84 kilometro koadrotan banatuta.
Guardia Zibila
Espainiako Gerra Zibila eta gerraostea
1936ko estatu kolpean, tokian-tokian jokaera desberdinak hartu arren, gehienean kolpisten aldeko joera hartu zuen. Francoren diktadurapean, erregimenaren segurtasun indarren oinarrietako bat izan zen. Maki en erresistentziaren kontra borrokatzen nabarmendu ziren (Pirinioak, Leongo mendiak, Maestrazgo), baita herrietan diktadurako administrazio maila desberdinen aginduak bazter guztietan betearazten.
Makien errepresioan erabakigarria izan zen kidego armatuak "kontrapartida" direlakoak indarrean jartzea, mendialdeetan lur errearen teknikak eta izua zabalduz, tartean emakumezkoak zein gizonezkoak, haur eta zahar, atzemanez, itaunketetan tortura erabiliz eta hilez, Ihesen Legea ere aplikatuz. 2021ean, Guardia Zibilak goraipatu egin izan du diktadura garaiko errepresio hori.
Estatuaren zaindaria
Euskal Herriko protesten errepresioan, protagonismo berezia hartu zuen. ETA ren lehen hildako biktima José Pardines guardia zibila izan zen, errepideko kontrol batean gertatutako erasoan. Espainiako gobernuek polizia paramilitar hau kopuru handitan hedatu zuten Hego Euskal Herrian 1970 eta 1980ko hamarkadetan "terrorismoaren kontrako borrokan". Francoren diktadura amaituta, baina, Guardia Zibila erregimen horri hertsikien lotutako kidego armatua izan zen.
Barrionuevok "Estatuaren segurtasunaren eta espainiar guztien ezin besteko pieza" deitu zion Guardia Zibilari (1982). Ministro sozialistak Guardia Zibilarekin batere kexarik ez zuela adierazi eta, aldiz, poz handia agertu zuen erakunde armatuak egindako lanarekin, haren buru José Antonio Sáez de Santa María teniente jenerala zebilela. 1986 arte, Andrés Cassinello izan zen Guardia Zibileko Estatu Nagusiko burua. 1986tik 1993ra, Luis Roldán izan zen Guardia Zibileko zuzendari nagusia, kidego armatu horretako lehendabiziko zibila. 1988an, Cassinello jenerala Nafarroa, EAE eta beste lurralde batzuetako kapitain nagusi izendatu zuten.
Azken urteak
2017ko estatistika batek erakutsi duenez, aukera gehien daude guardia zibilak jatorriz Espainia mendebalde eta hegoaldekoak izatea, eta gutxien Valentzia, Katalunia eta Euskal Herrikoak. 2018an, Espainiako parlamentuan EAJrekin izandako eztabaidan, herrialde horretako gobernuak Manuel Sanchez Corbi berretsi zuen UCO Unitate Zentral Operatiboko buru postuan, 1997an torturengatik kondenatua izan arren.
Erakundeekiko menpekotasuna
Guardia Zibilak menpekotasun bikoitza du:
Hauetaz gain, erakundeko unitate ezberdin batzuek menpekotasun zuzena dute ondorengo erakunde publikoekiko:
Eskumenak
Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) eta Nafarroako Foru Erkidegoan, 40 bat etxe-kuartel ditu Guardia Zibilak. EAEn zeregin oso murritzak ditu, Ertzaintzak dituelako segurtasuneko eta trafikoko eskumen guztiak; Guardia Zibilaren eginkizun nagusia ETAren aurkako borroka da. Hala ere, Guardia Zibilaren presentzia ohikoa da herri askotan, baita errepideetan ere. Nafarroan, aldiz, Guardia Zibilaren eskumenak zabalak dira, herri segurtasuna eta trafikoaren kontrola besteak beste.
Historia
1844an sortu eta gutxira, hainbat euskal aldundik uko egin zioten mikeleteak Guardia Zibilean sartzeko Espainiako gobernuaren eskariari. 1936ko estatu kolpean, Euskal Herrian, kolpistek Iruñetik Bidasoan gora antolatutako espedizioan, Guardia Zibileko zutabe bat zihoan. 1936ko urrian, Telesforo Monzon en gidaritzapean, Ertzaintza euskal polizia berria eratu zen Bizkaian, Eibarren eta Elgetan hedatuta, Guardia Zibila desegitea hobe zelakoan, ordu arte espainiar kidego horrekin euskaldunek izandako eskarmentu txarragatik. 1960 eta 1970eko hamarkadetan, protagonismo berezia hartu zuten Euskal Herriko protesten errepresioan. ETA ren lehen hildako biktima José Pardines guardia zibila izan zen, errepideko kontrol batean gertatutako erasoan. Espainiako gobernuek polizia paramilitar hau kopuru handitan hedatu zuten Hego Euskal Herrian 1970 eta 1980ko hamarkadetan. 1979an, Grupos de Acción Antiterrorista (GAR) lehen unitateak sortu ziren Argamasilla de Alban (Ciudad Real), borroka antiterroristan trebatu eta zailtzeko, zehazki Hego Euskal Herriari begira. Logroñoko Komandantzia Mugikorreko 40 guardia zibilez osatu zen hasieran. GARentzat, gotorleku handi bat eraiki zen Donostiako Intxaurrondon, tortura kasu askoren eta Gerra Zikina ren erdigune bihurtuta; torturek batzuetan heriotza ere eragin dute. 1980ko hamarkadan, egiaztapen batzuek aditzera eman zutenez, Guardia Zibilak heroina banatzen zuen Euskal Herriko hainbat herritan. Navajas txostenak droga trafikoaren eta Intxaurrondoko Guardia Zibilaren arteko harreman estua uzten zuen agerian, baina bide judiziala ez zen inora heldu txosten hori desagertu zenean. Urteotan, Guardia Zibilaren borroka antiterroristaren gidaritza osoa Hego Euskal Herrian José Antonio Sáenz de Santamaríak eta Enrique Rodriguez Galindok eraman zuten. 1986an, Luis Roldan PSOEko Nafarroako gobernu zibila izendatu zuten Guardia Zibileko burua, 1993ko abendu arte.
Silly-le-Long
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Silly-le-Long udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.467 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Bonner-West Riverside (Montana)
Bonner-West Riverside Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Missoula konderrian dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Silly-le-Long
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Irkaia
Irkaia Lizarran (Nafarroa Garaia) sortutako techno hardcore estiloko musika taldea da.
Anguilla bicolor
Anguilla bicolor Anguilla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anguillidae familian.
3681 Boyan
3681 Boyan asteroide baten izena da. abuztuaren 27an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1974 QO izena zeraman. Ondoren Boyan omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3681 Boyan asteroidearen orbitak batezbeste 2,741 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,343 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,139 distantziara. Eszentrikotasuna 0,145 da, eta makurdura orbitala 5,72ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.4 da.
Guardia Zibila
Historia
2014ko azaroaren 25ean zabaldu zenez, Guardia Zibilaren kontrolek istripuak eragin zituzten, Amaiurrek salatu zuenez. 2019ko otsailean, EAEko Segurtasun Sailak azaleratutako datuen arabera, kidego armatu horrek eta Polizia Nazionalak 50 errepide kontrol bakarrik egin zituzten 2018an (1.754, 2016an; 1.650, 2017an); are, urte bereko abuztutik abendu arte, ez zuten lurralde horretan kontrol bat ere egin, ordu arte Euskal Herriko lurralde horietan ezagutzen ez zen egoera.
Lesme
Lesme Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 76 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 92 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 76 etxebizitza nagusietatik 64 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 13 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 124 ziren, horien artean 96 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 96 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (48 gizon eta 40 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lesme udalerrian 80 unitate fiskal zeuden, 194,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.733 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Lesme udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Guardia Zibila
Historia
2020ko urrian, ETA desegin eta hiru urtera, hiru gazte (bi preso ohi eta iheslari ohi bat) atxilotu zituen, Ertzaintzak 2019an lehenago atzemandako zulo bati loturik, ordurako 10 urte erabili gabe bide zeramatzana. 2019ko urrian ezagutu zenez, Guardia Zibileko kideek 678 euroko gainsoldata kobratzen zuten Hego Euskal Herrian ETAk betiko desegingo zela 2018ko maiatzean berretsi ondoren ere, urteko 45 milioi euroko gainkostuaz estatuarentzat.
Ereserkia
Instituto, gloria a Ti, por tu honor quiero vivir. Viva España, Viva el Rey, Viva el Orden y la Ley, Viva honrada la Guardia Civil. Benemérito Instituto, Guarda fiel de España entera, que llevas en tu Bandera el Lema de Paz y Honor.
Vigor, firmeza y constancia, valor en pos de la gloria, amor, lealtad y arrogancia, ideales tuyos son.
Por Ti cultivan la tierra, la Patria goza de calma, por tu conducta en la guerra, brilla airoso tu Pendón.
Instituto, gloria a Ti, por tu honor quiero vivir. Viva España, Viva el Rey, Viva el Orden y la Ley, Viva honrada la Guardia Civil.
Giovanni Gabrieli
Giovanni Gabrieli (Venezia, 1557 - ibidem, 1612ko abuztuaren 12a) italiar organo-jotzaile eta musikagilea izan zen. Andrea Gabrieliren iloba eta ikaslea zen, eta haren pausoak jarraitu zituen. 1584an, San Markosko bigarren organo-jotzaile izendatu zuten, osabak lehenengo lekua lortu zuenean. Kontzertuak, moteteak eta korurako musika (profanoa eta erlijiozkoa) idatzi zituen, besteak beste. Ospe handia izan zuen Italiatik kanpo ere. Haren jarraitzaile izan ziren Schütz eta Praetorius musikagileak.
Abanca
Abanca (//ABANCA marka erabiltzen duena) espainiar bankua da, Betanzosen egoitza duena. 2011n, NCG Banco, S. A. izenpean, sortu zuten Novacaixagaliciaren, antzinako Caixa Galicia eta Caixanova aurrezki kutxen fusioa, finantza-zerbitzuak kudeatzeko.
2013ko abenduaren 18an, Banesco venezuelar bankuaren filiala zen Banco Etcheverríak Banku Berregituraketa Ordenaturako Funtsari eta Gordailuak Bermatzeko Funtsari NCG Bancoaren kapitalaren %88,33 erosi zien. Fusioa gauzatzean ABANCA izena hartu zuen.
Nandy
Nandy Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Nandy udalerrian erroldatutako biztanleak 5.903 ziren. Familiak 1.880 ziren, horien artean 272 pertsona bakarrekoak ziren (128 bakarrik bizi ziren gizonak eta 144 bakarrik bizi ziren emakumeak), 352 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.000 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 256 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 2.019 etxebizitza zeuden, 1.920 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 58 hutsik zeuden. 1.403 etxeak ziren eta 612 apartamentuak ziren. 1.920 etxebizitza nagusietatik 1.184 bere jabearen bizilekua ziren, 700 alokairuan okupaturik zeuden eta 36 doan lagata zeuden; 35 etxek gela bat zuten, 126 etxek bi zituzten, 237 etxek hiru zituzten, 610 etxek lau zituzten eta 912 etxek bost zituzten. 1.646 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 864 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 926 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.239 ziren, horien artean 3.170 aktiboak ziren eta 1.069 inaktiboak ziren. 3.170 pertsona aktiboetatik 2.909 lanean zeuden (1.489 gizon eta 1.420 emakume) eta 261 langabezian zeuden (122 gizon eta 139 emakume). 1.069 pertsona inaktiboetatik 234 erretiraturik zeuden, 572 ikasten zeuden eta 263 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Nandy udalerrian 1.924 unitate fiskal zeuden, 6.034,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.598 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 99 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 18 zerbitzu enpresak ziren, 14 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 7 margolariak, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria, 3 ile apaindegiak, 5 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Nandy udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 323 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sauviac (Gers)
Sauviac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sauviac udalerrian erroldatutako biztanleak 113 ziren. Familiak 45 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 57 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 55 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 48 etxebizitza nagusietatik 44 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 7 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 64 ziren, horien artean 46 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 46 pertsona aktiboetatik 42 lanean zeuden (21 gizon eta 21 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Oulema vittigera
Oulema vittigera Chrysomelidae familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1983an Silfverberg-ek zientifikoki deskribatu zuen.
Sauviac (Gers)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 zurgina.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 6036
NGC 6036 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Funts putre
Funts hauek enpresen edota estatuen zor publikoa euren balio nominalaren %20 edo %30aren truke erosten dute. Ondoren, estatu edota enpresa horiek balioaren %100a ordaintzera behartzeko ahaleginak egitek dituzte, beharrezkoa bada auzitara joz.
Zorra berreskuratzen dutenean, estatuek egiten dituzten akordioetatik kanpo geratzen dira, modu honetan, balio osoa berreskuratzeko. Horregatik, Holdouts (kanpoan geratzen direnak) bezala ere ezagunak dira funts putreak.
Bakhmuteko gudua
Bakhmuteko gudua Ukrainako Indar Armatuen eta Errusiar Federazioko Indar Armatuen arteko borroka-sorta bat da, Errusia–Ukrainako gerraren parte –zehazki, Ukrainako inbasioaren zati–, Bakhmut hiritik gertu gertatutakoa, Donbasseko eskualdea bereganatzeko helburu duen borroka gogorren parte bezala.
Funts putre
Argentinako auzia
Argentinan, funts putreek zor publikoaren zati bat oso prezio baxuan erosi zuten bere garaian, eta 2001ko krisi ekonomikoak hasi zenean, funts putreek zorra ordaintzeko eskatu zioten Argentinari.
Bremen (Indiana)
Bremen Indianako herri bat da. Marshall konderrian kokatua dago. 2010ean 4,588 biztanle zituen, 7.03 kilometro koadrotan banatuta.
Funts putre
Argentinako auzia
Hala ere, funts putreek ez zuten akordioa onartu. Honek afera luzatzea ekarri zuen. Epaileak hartzekodun denei modu berberean ordaintzeko agindu zion Argentinari, baita berregituraketa nola egin zen onartu ez zituztenei ere, hau da, funts putreei. Argentinako afera horretan, American Task Force Argentina (AFTA) zegoen eta, horren atzean NML eta Elliot Capital Management zeuden, munduko funts putre handienak.
Peru eta Kongoko auziak
American Task Force Argentina (AFTA) Peru eta Kongoko auzietan ere parte hartu zuen. Peruko kasua oso ezaguna izan zen, 5 milioi dolar ordaindu ondoren, 58 milioi irabaztea lortu zuelako. Kongon ere, 2,3 milioi dolarren truke, 100 milioi eskuratu zituen.
Bakhmuteko gudua
Aurrekariak
2022ko otsailaren 24an, Errusiak Ukraina inbaditzen hasi zenean, 2014an hasitako ErrusiarUkrainia Gerra intentsifikatu zen. Inbasio honek, Bigarren Mundu Gerraz geroztik, Europa-mailako errefuxiatu-krisi haiena eragin du, 6.5 milioi ukrainar baino gehiagok herrialdetik ihes egin behar izan dute, bai eta biztanleriaren herena lekualdatua izatera beharturik egon da.
Gudua
Maiatzaren 17an, Errusiako Indarrek hiria bonbardatzen hasi ziren, hiria elektrizitate-hornidurarik gabe utziz. Errusiaren misil-eraso batean, hiriaren bost gune ezberdin suntsitu zituzten, neska bat larri zaurituz eta beste pertsona bat hilez. Hondakinak kendu ondoren, berriz, argi geratu zen denetara bost hildako zeudela; horien artean, ume bat.
Maiatzaren 19an, Errusiako Guardiak hiriaren aurkako aire-erasoa hasi zuen. Ukrainako Indarrek, erantzunez, aire-defentsarako bost buruko sistema, kabina pribatu bat eta administrazio-dei bat erabili zituzten. Egun hartan, Bakhmuten bizi ziren 73,000 biztanletik, gerra bete-betean hasi zenean, 20 mila biztanle baino gehiago etsaien etengabeko supean egon ziren, ordubetez.
Maiatzaren 20an, Errusiako Indarrek aurrerapen gehiago egin zituzten Popasna hiritik mendebalde eta hegoalderantz, Sievierodonetskerako errepidea mozteko helburuarekin. Ukrainako erresistentzia gogorra izan arren, Errusiako Indarrek, azkenean, Popasna eremuan aurrera egitea lortu zuten egun hartan. Maiatzaren 22rako, Errusiako Indarrek beren aurrerapen-bidea ziurtatzea lortu zuten; aldi berean, mendebalderantz bultzatzen jarraitzen zuten, Bakhmut aldera, bai eta iparralderantz, Sievierodonetsk erabat isolatzeko helburuarekin. Maiatzaren 24an, Errusiako Indarrek Pospasnatik aurrera eraso zuten Bakhmut, Lysytxansk eta Sievierodonetsk isolatzeko asmoz, eremu pixka bat bereganatuz. Ukrainako Indarrek Pospasnaren hego-mendebaldetik erretiro kontrolatua egin zuten, Bakhmuten beren defentsa-posizioak sendotzeko. Errusiak Svitlodarsk herria hartu zuen gero. Hurrengo egunean, errusiar inbaditzaileek Bakhmut-Lysytxansk errepidean sartzea lortu zuten, Nagirne eta Bilogorivka herrietatik gertu, aurrerapauso-eremua sendotu eta zabaltzen zuten bitartean. Honekin, aurrerapauso-eremua sendotzekotan, Sievierodonetsk eta Lysytxansk eremutik gertuko ukrainar tropen estutze operatiboa ekarriko luke.
Maiatzaren 26an, aurrerapen-eremua luzatuz, errusiarrek T 1302 errepidean kontrol bat jartzea lortu zuten; halere, kontrol-puntu hau, gero, ukrainarrek apurtu zuten.
Oroimena euskal gatazkan
Oroimena euskal gatazkan 1990eko urteen amaieratik Hego Euskal Herriko gizartean eta agenda politikoan gaurkotasunez plazaratu zen gaia da. Gatazkako biktimen oroimenak hartu zuen garrantzia, bereziki ETAk eta euskal talde armatuek hildakoena. Oroimen historikoaren erreklamazioa, hala ere, gatazkako biktima eta gertaera guztietara hedatu zen luze gabe. Aldi berean, Espainiako Gerra Zibilari eta Francoren diktadurari buruzko oroimen historikoak gaurkotasuna hartu zuen. Euskal Gatazkako oroimena ekitaldi, erakusketa, plaka eta monumentuen bidez gauzatu da, baina baita idazlan, hedabide eta museotako programazio eta legeen bidez ere. Oroimena gatazkari buruzko narrazioaren gaiarekin nahastu da askotan, haren tratamendua zaila eginez, eta iskanbilatsua ere bai, diskurtso eta borroka politikoan txertatua. Inplikazio penalak ere izan ditzake, biktimen umiliazioaren, terrorismoaren gorespenaren edo segurtasun indarren irainen kontrako Espainiako legedia dela eta. Alde horretatik, euskal gatazkako oroimenaren auzia Espainia osoan zabaldurik dago. ETAren behin betiko su-etenaren ondoren (2010-2011), Ipar Euskal Herrira ere hedatu zen bertako bakegintza ahaleginei loturik.
Bi motatako biktimak bereizi ohi dira ofizialki gatazkako biktimen inguruan: batetik, gatazkako indarkeriaren biktimak eta, bestetik, ETAren (euskal talde abertzale armatuen) edo terrorismoaren biktimak. Batez ere bigarren mota horretako elkarteek diru laguntzak jasotzen dituzte urtero, oroimenerako zein beste zereginetarako. Biktima elkarteek oroigarriak sustatu ohi dituzte; horrekin batera, bakearen aldeko monumentuak jarri dira espazio publikoetan. Oroimenaren gaia arantzatsua izaten jarraitu du, eta ñabardura garrantzitsuak daude Euskal Herriko eta Espainiako ikuspegien artean, baita Euskal Herri barnean ere.
Oroimen eredu kontrajarriak
Gaizka Aranguren doktore eta kazetariak azaldu du imajinario kolektiboak sortzeko orduan iragan partekatuak eta elkarrekin ospatuak/erritualizatuak garrantzia berezia duela dena delako gizataldearen kohesiorako eta identitate kolektiborako, ez hainbeste iragana nolakoa izan zen zehazki, baizik eta haren gomuta edo oroimena. Gomuta hori gizataldearen (guaren) etorkizuneko egitasmoetara proiektatuko litzateke. Terrorismoaren Kontrako Europako Eguneko ekitaldietan, 2022ko martxoaren 11n, ageri-agerian geratu ziren oroimen kolektibo horri buruz oraindik gure artean dauden jarrera kontraesankorrak eta tirabirak.
Euskal gatazkako oroimenaren inguruan, biktima elkarteak nagusitu dira, biktimen oroimena ez galtzea eta biktimak aitortzea bilatzen dutenak, baina baita indarkeria edo/eta terrorismoaren biktimei babesa ematea ere. Jarrera desberdinetako elkarteak dira, eta batzuek lege aitortza eta babesa dute, beste batzuek ez. ETAren biktima elkarte batzuek argi eta garbi agertu dute agenda politikoan eragiteko asmoa, beren adierazpenen bidez gobernuen, erakunde publikoen eta eragile politikoen programak, ekimenak edo/eta aliantzak baldintzatuz.
Garaileen eta garaituen oroimen eredua
Elkarteen oroimen ekitaldietan, alderdi edo/eta eragile instituzional desberdinak izan ohi dira. Efemerideak izaten dira oroimenerako egokierak, biktimen memoriaren gaia ikusaraziz. 2021eko otsailean, Fernando Buesa eta Jorge Diez haren eskoltaren erailketaren urteurrenean, Sara Buesa Fernando Buesa Blanco Fundazioko presidenteordeak adierazi zuen omenaldia bere aitaren eta «terrorismoaren biktima guztien aldekoa» zela; aldi berean, gizarteari dei egin zion krimenak egin dituzten pertsonen omenaldiak eta indarkeria justifikatzen duten diskurtsoak ez onartzeko. Covite eta AVT ETAren biktima elkarteek garaileak eta garaituak dituen memoria bat erreklamatu dute, eta iragana "zuritzearen" arriskuaz ohartarazi diote Eusko Jaurlaritzari, haren oroimen politika arbuiatuz, «polizia abusuen biktimek ETAren biktimen pareko aitortza jasotzen dutelako». AVT elkarteak uko egin zion 2020ko ekainean Espainiako Kongresuaren terrorismoaren biktimen memoria ekitaldian parte hartzeari, "EH Bildu zuritzen" duelakoan. Elkarte horrek berdin jokatu zuen beste behin ere, Espainiako Gobernuak ETAren porrota sinbolizatzeko haren armak urtzeko ekitaldia egin zuenean; izan ere, elkarte hark kontraesanean egotea kritikatu zion, "bitartean, ostiralero euskal presoak etxera hurbiltzen ari" zela eta.
2014ko otsailaren 19an Espainiako Auzitegi Nazionalak onartu egin zuen ETA "genozidio delituengatik" ikertzea. Nafarroa Garaian, bertako indar politikoen gehiengoak 2021eko otsailaren 11 «ETAk eragindako desplazatuen eta gizateriaren kontra eragindako biktima guztien memoriaren eguna» izendatu zuen. Maria Txibite erkidegoko lehendakariak, egun hori zela eta, lore eskaintza bat egin zuen Iruñeko Baluarte plazan, ETAren biktimen omenez egindako eskulturaren aurrean. Nafarroako Gobernuko lehendakaria hainbat alderdikiderekin eta gobernukiderekin izan zen bertan, minutu bateko isilunea eginez.
Indarkeria guztien identifikazioa eta oroimena
Martxoak 3 elkarteak biktimen memoria inklusibo baten alde dagoela azaldu zuen 2021eko martxoan, «estatuaren zigorgabetasun ereduak» lehengo horretan jarraitzen duela nabarmentzeaz gain. Egiari Zor elkarteak espetxe politikari loturik hil direnak ekarri ditu gogora, beharrezkotzat joaz «presoek jasandako indarkeriak aitortzea»; halaber, Joxe Arregiren erailketaren urteurrenean, gogora ekarri zuen milaka torturatuen "memoria publikoa" sustatu behar dela. Ildo beretik mintzatu zen Bake Prozesua Indartzeko Foro Soziala, eta gogora ekarri pertsona torturatuek ez dutela egia, justizia, aitortza edo erreparaziorik izan. Foro Sozial Iraunkorrak mota desberdinetako biktimen arteko mahai-ingurua egin zuen 2021eko martxoaren 5ean.
Euskal Memoria elkarteak euskararen jazarpen esperientziak eta testigantzak bildu zituen 2013ko azaroan, eta Eusko Legebiltzarrean aurkeztu 2014ko martxoan. Perspektiban, euskaraz egiteagatik jipoiak, jazarpena, mespretxuak eta zigorrak jasan zituzten hainbat lagunen bideo batekin ekin zioten agerraldiari. «Hizkuntza jazarpenaren biktimei dagokien aitortza egiteaz gain, egungo egoeraren gakoak iraganean daude», adierazi zuen agerraldia zuzendu zuen Dabid Anautek. 2021eko martxoaren 4an, Memoria Osoa sareak, oroimenaren aldeko hamalau elkartek osatuak, babesa eskatu zion Gasteizko Udalari bizikidetzak planteatzen dituen erronkei diskriminaziorik gabe heltzeko.
Memoria Osoak Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentro Nazionala delakoaren kontra abiaturiko dinamikaren baitan kokatu zuen eskaera hori, ekimen instituzional hori «baztertzailea eta bizikidetzaren kontrakoa» delakoan. Hiru hilabete geroago, Txabi Etxebarrieta gogoratzeko Egiari Zor elkartearen ekitaldi bat auzitegietara eraman zuen Dignidad y Justicia elkarteak, «terrorismoa goratzea» leporatuta, Espainiako Auzitegi Nazionalak baztertutako salaketa; hargatik, Bilboko Udalak ukatu egin zien hitzaldia emateko aretoa. Egiari Zor elkarteak, hain zuzen, etsipena agertu zuen 2021eko urrian estatuaren eta polizia indarren biktimek jasaten duten bazterketa egoera eta aitortzarik eza direla eta, eta salatu ere kalitate etikoa kontzeptua "interesatuki" erabiltzen dela, gogora ekarriz PSOEk zehazki GALekin izan zuen rola.
Oroimena monumentuetan eta artean
Euskal artistek askotariko jarrerak hartu dituzte oroimenari eta, bereziki, biktimen oroimenari buruzko arte langintzari dagokionez. Euskal gatazkari buruz askotariko esperientziak bizi izan dira, eta iritziak halakoxeak dira, baita artisten artean ere. Ez dago adostasunik. Artista batzuek identifikazio argia sentitu dute euskal gatazkan parte hartu duten alderen batekin, eta haien oroimen artelana oso politikoa da. Beste batzuek, berriz, ez dute beren burua gatazkako alderen batekin identifikatuta sentitu, eta gizartea bateratzea bilatu dute; gogotsu agertzen dira lan publikoetan parte hartzeko.
Nerea Arruti EHUko irakasleak nabarmendu du artistak eta horien sorkariak susmopean egon ohi direla, zein posiziotara lerratuko ote diren. Sorkari horiei loturik, traumaren existentzia ekarri du gogora artearen sorkuntzan, eta Ipar Irlandako gatazkarekin paralelismoa egin du. Trauma horrek hartzen dituen askotariko formak nabarmendu ditu, Asier Mendizabal eta Harkaitz Cano idazlearen hautu diskurtsiboen eta estetikoen nondik norakoak aztertuz (Twist, Fakirraren ahotsa) eta egiten dituzten aukeraketa formalak traumari egotziz ("elefantearen" ideia), alegia, adierazten ez den auzi deserosoaren gaia.
ETAk eta euskal talde armatuek hildakoen alde
ETAk hildako oroitarri eta kale askoren izenak daude. Hego Euskal Herri eta Espainian zehar, haietako batzuk ETAko biktima guztien aldekoak dira baina polizia eta hainbeste jende zehatzen aldeko oroitarriak daude, batez ere ETAk behin betiko su-etena eman ondoren jarriak. Politikarien aldeko oroitarriak edo kaleen izenak badaude, Gregorio Ordoñezen aldekoa kasurako: Donostian kale baten izena, monolitoa eta plaka, Murtzian kale baten izena. 2018ko udaberrian, Gipuzkoako Foru Aldundiak «Oroimen Izpiak. Artea eta hitzak, ETAren basakeriari aurre» erakusketa antolatu zuen Donostiako KM Kulturunean.
Agustin Ibarrola, ETAren eta euskal nazionalismoaren kontrako konpromiso luzekoa da (Ermuko Foroa, Aski Da, besteak beste), ETAko biktima elkarteen eta PPren babes esplizitukoa. Monumento a las victimas del terrorismo de ETA / ETAren terrorismoaren biktimen omenezko monumentua da bere oroigarrietako bat, Gasteizko sarbideetako batean instalatua. Artistak ideia bereko oroigarri sorta luze bat sortu zuen, baita horiek biltzen dituen liburu bat ere. Berak eta bere obrak harrera ona izaten dute Espainiako erakunde ofizialetan; kontrako aldean, Euskal Herrian harrera hotz eta erasokorra jaso du, baita mehatxuak ere.
2021eko martxoan, Espainiako Barne Ministerioak iragarri zuen monumentu bat egingo zuela "ETAri eta, neurri txikiagoan, GRAPOri" kendutako 1.400 armarekin, haiek zapaltzeko makina batez suntsitu ondoren. Hortik ateratako produktua Terrorismoaren Biktimen Memoriarako Zentroan erakusgai jarriko zutela adierazi zuten. Zuzenean hildako biktimei erreferentzia egin gabe ere, «Bide luze eta malkarra» erakusketak (2021-2022), Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean antolatuak, hainbat dokumentu, multimedia bitarteko eta instalazio bildu zituen, Euskal Herriko indarkeriaren kontrako mugimendua gogora ekarriz, ETAk kulturan izandako inpaktu kaltegarria nabarmenduz eta ETAren gizarteko eragina salatuz.
Estatuko kidegoek eta hari lotutako taldeek hildakoen alde
ETAren azken urteetan eta geroago, Espainiako gobernuak neurri eta lege bereziak onartu zituen terrorismoaren apologia tzat edo biktimentzat umiliagarritzat jotzen ziren ospakizun, ekitaldi, oroitarri eta plakak debekatu eta kentzeko. 2008ko maiatzaren 28an, EAJko Arrigorriagako alkateari terrorismoa goratzea inputatu zion, herriko kale batek Jose Miguel Berañain Argala izena zuelako. Azken hamarkadetan ENAMeko erakunde gehienak eta ETA legearen aurrean sinonimotzat hartuak izan direnez, horien aldeko monolito, eskultura eta oroigarri gehienak apurtu edo puskatu dituzte, terrorismoaren apologia egin edo biktimentzat umiliagarriak omen direlako; izan ere, askotariko biktimek ez dituzte ez lege, ez arau ez eta errekonozimendu berdinak izan. Tomas Alba Herri Batasunako zinegotzia 1979an erail zuen Batallón Vasco Españolek. Gregorio Ordoñez Alderdi Popularreko zinegotzia ETAk erail zuen 1995ean. Nahiz eta Ordoñez hamarkada batzuk geroago hil, Donostiako Udalak haren omenezko izena jarri zion kale bati eraila izan eta gutxira, eta udalak omenaldiak egin zizkion. Tomas Albarekin ez zen omenaldirik egin urte luzeak pasatu arte eta, 2009an, Herri Batasunako kide ohiek, besteak beste, protesta egin zuten; gainera, eskatu zuten Ordoñezi egin omenaldi berdinak egin eta Donostiako kale bati Albaren izena jartzea. Hori 2014an gertatu zen.
Oiartzungo Aritxulegin "Gudarien basoa" antolatu zen 2014 arte, ENAMeko hildakoen omenez zuhaitz bana eta, horien oinean, hildakoaren izenaren plaka bana zituela. Urte horretan Guardia Zibilak plakak apurtu zituen eta beranduago bost pertsona atxilotu zituen «hildako etakideak gurtzeko leku bat sortzea» eta «Xabier Lopez Peña eta Arkaitz Bellon omendu izatea» leporatuta. 2020an, borrokan eroritakoen omenez, lurralde bakoitzeko zuhaitz bat landaturik dago bertan.
2020ko azaroaren 29an, Auritzen eta Orbaizetan ehunka pertsona bildu zituen oroimen ekitaldi bat egin zitzaion Mikel Zabaltzari eta, aldi berean, senitartekoek «justizia, egia eta erreparazioa» erreklamatu zuten, salatuz ere Zabaltzari artean ez zaiola biktima izaera aitortu. Abenduaren 19an, Donostiako agintariek lehen omenaldi ofiziala egin zioten 1983an torturak pairaturik hildako nafarrari, eta Altza auzoan Mikelen Txokoa sortu zuten, horma-irudi handien aldamenean torturaren kontrako aldarrikapenak lau hizkuntzetan zituela.
Japoniar gaztelu
Japoniar gazteluek suntsipenezko zenbait garai bizi izan zituzten. Tokugawa shogunerriaren garaian daimyō edo jauntxo feudal bakoitzak izan zitzakeen gaztelu kopurua mugatzen zuen lege bat onartu zen, feudo bakoitzeko gaztelu bakarrera mugatuz, eta, ondorioz, zenbait suntsituak izan ziren. Shogunerriaren erorketaren ondoren eta Meiji berrezarpenarekin batera Japoniako Enperadorea berriz herrialdeko agintari nagusi bihurtzearekin batera, berriz ere gaztelu asko suntsituak izan ziren, baita beste batzuk deseginak ere, iragana alde batera utzi eta herrialdea modernotzen saiatuz. Bigarren Mundu Gerran gaztelu asko Ozeano Bareko kostaldeko eskualdeetan gertatu ziren bonbaketetan gaztelu asko suntsituak izan ziren, eta soilik oso toki urrunetan kokatutako gaztelu batzuk, Matsue gaztelua edo Matsumoto gaztelua kasu mantendu ziren kaltegabe.
Oroimena euskal gatazkan
Biktima guztien alde
Azken urte hauetan, euskal gatazkan hildako biktima guztien oroitarri, sari edo/eta hitzaldiak ematen hasi dira alderdi politiko gehienak. Hala eta guztiz, Alderdi Popularrak ez du hori onartzen «biktima guztiak berdintzen» eta historia "zuritzen" delakoan. .Oroimena gai bihurria da, eta artelan kontzeptualak nagusitu dira, adostasun handiena erakartzen dutenak. Eduardo Txillidaren eta Nestor Basterretxearen irudiak koka daitezke horien artean, Euskal Herrian onespen zabalekoak.
Zumaian, Iñaki Olazabal artistaren eskultura bat instalatu zen, udalak ordainduta: Elkarrizketa/Diálogo. 2008an, Terrorismoaren eta indarkeriaren biktima guztien oroimenez eta omenez egin zuen Donostiako Batzar Nagusien aurrean, hiru monolitoz osatua. Bi kasu horietan, kritika pribatu eta publiko garratzak izan zituen, tartean zirela ad hominem arbuioak, iraganean etakide eta preso izatearren, baina baita bere lehengo ideiei bizkarra ematen ari omen zitzaielako.
60 urte inguruko Aitor Mendizabal eskultoreak Ateak/Puertas monumentua moldatu zuen Donostiarako, terrorismoaren biktima guztien alde, baita Memoria/Oroimena ere, hiri bereko Alderdi Ederren, biak ere sorburuan ETAko biktima elkarte batzuek eta PPk sustatuak, gerora abegi zertxobait zabalagoa izan duten arren. Udal adostasun baten emaitza izan zen Geroaren memoria / Memoria de mañana Lasarte Orian (2011), Gotzon Huegunek ondua, espresuki indarkeria eta terrorismoaren biktima guztien aldekoa, baina azken esanahiari buruz udaleko talde politikoen arteko ika-miken sorburu.
Japoniar gaztelu
Etimologia
Japonieraz, gaztelu hitzarentzako erabilitako kanjia 城 da, Kun'yomi ahoskeraren arabera shiro bezala irakurtzen da, hau da, kanjiak beste bat ondoan ez duenean, edo jō On'yomiren arabera edo hitz baten zati denean. Honen adibide bat Kumamoto-jō (熊本城) da edo Kumamoto gaztelua.
Euskaraz, japoniar gaztelu bat aipatzean, jō bukaera alde batera uzten da, soilik haren izena aipatzeko. Kontutan hartu beharreko beste ezaugarri garrantzitsu bat da gazteluak, kokatuta dauden prefektura eskualde edo hiriaren arabera izendatzen direla. Adibidez, Gifu gaztelua izen bereko hirian dago, Komoro gaztelua, Hiroshima gaztelua eta abar.
Oroimena euskal gatazkan
Ikamikak biktima guztiak aipatzeagatik
2023ko apirilean Aranzadik indarkeriaren biktimak zerrendatzeko egindako lan historikoak Galdakaoko zerrendan, udal eta foru hauteskundeen atarian ika-mikak sortu zituen. PSE-EEk salatu zuen EH Bilduk gobernatzen zuen udal horren ekimenez egindako zerrendak «iraina eta umiliazioa» ekarri zizkiela ETAren biktimei. Beraien iritzian haiekin batera beste pertsona batzuk azaltzen zirela udal webgunean, «ETAren terrorismoa» egin zutenak.
PP+Ciudadanosek eta Voxek, berriz, adierazi zuten gertatutakoa ez zela «akats bat» izan. Carmelo Barrio popularraren ustez, «bizikidetzaren aurkako kolpe bat» izan zen: «Galdakaokoa ez zen akats bat izan, ekintza deliberatuak izan ziren, eta horregatik da larria egoera». Voxeko Amaia Martinezen hitzetan, berriz, plan hori ez zen egokia, ez zuelako ekintza zehatzik aurreikusten.
Oroimena erakunde publiko eta legeetan
Espainiako Gobernuak terrorismoaren biktimen aitortzarako legeak eta ekimenak jarri zituen abian 2000ko hamarkadaren hasieran; 2001eko urtarrilean, Meliton Manzanasi diktadura frankistako komisario eta torturatzaileari, ETAren lehen hildako planifikatuari, biktimen ohorezko domina bat esleitu zion, hainbat eragile politikoren nahigabea piztuz. ETAko biktimen elkarteek heziketa ikastaroak eta ekintzak egiten dituzte oroimenaren arloa lantzeko. Askotan, Espainiako Gobernuarekin sinergian aritzen dira arlo horretan.
2015ean, «Las víctimas del terrorismo y la memoria colectiva» udako ikastaroa antolatu zen Jorge Fernández Díaz Espainiako barne ministroaren partaidetzaz Santanderko Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitate publikoan (UIMP), terrorismoaren biktimei buruzko hamazazpi adituren partaidetzaz eta Terrorismoaren Biktimen Memoriarako Zentroaren lankidetzaz. Ikastaroak bilatzen zuen «"memoria historikoa" nola eraiki behar den aztertzea ETAren munduak eta bere konplize politikoek gertatutakoa zitalki erabil ez dezaten beren indarkeria terrorista justifikatzeko».
2018ko maiatzaren 10ean, Nafarroako Gobernuko Ana Ollo Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako sailburuak Nafarroako Memoriaren Institutuaren sorrera iragarri zuen, «oroimen eta bizikidetza baketsurako mugarria». 36ko gerrari eta genero indarkeriari buruz ez ezik, Olloren hitzetan, asmoa zen oroimen berriagoa ere lantzea. Bertan, zehaztu zuen ETAren indarkeriari erreparatuko zitzaiola batez ere, baina estatuaren babesaz funtzionatu zuten beste biolentziak ere ukituko zituela: Guerrilleros de Cristo Rey, Triple A, ATE (Anti-Terrorismo ETA), Batallon Vasco Español edo Accion Nacional. Dena den, aitortu ere zuen horretarako oso tarte txikia zutela, Espainiako Konstituzio Auzitegiak baliogabetu egin baitzuen horretarako onartu zen nafar legea, Espainiako Gobernuak hari helegitea jarri ondoren (2018ko urtarrila), tartean zela torturei buruzko txosten bat prestatzea. EAEn, Eusko Jaurlaritzak Gogora Institutua sortu zuen, «Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutua, adostasun zabal batez» 2012an sortu zena. Eskubide urraketaren bat eragin zuten egoerekin ikuspegi kritikoa izatea sustatu nahi du, memoria desberdinen arteko ulermena bilatuz; aldi berean, baina, institutu horrek ulertzen du memoria horrek ezin duela indarkeriarik edo giza eskubideen urraketa justifikatu. Bere helburuen artean du oroimen hori kontserbatzea, partekatzea eta ikertzea.
2015etik aurrera Memoria plaza ekimen ibiltaria antolatzeko asmoa agertu zuen, eta 2019 arte EAEko leku desberdinetan egin zen testigantzen aurkezpenetan oinarrituz. 2021eko otsailaren 18an, Eusko Jaurlaritzak, Gasteizko Udalak, Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Gotzaindegiak hitzarmen bat sinatu zuten Zaramagako San Frantzisko elizan Biktimen Oroimenerako Zentro bat sortzeko, 1976ko martxoaren 3ko sarraskiko biktimen omenez. Akordio hori historikotzat jo zen; hitzarmenean adierazi zen «martxoaren 3an Polizia armatuak indarkeria bereizi gabe erabiltzearen erantzulea Espainiako Estatua da; egindako kaltea aitortzeaz gain, irmoa izan behar du autokritikan eta aitorpenean».
2021eko irailaren 22an, Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak Udaberri 2024 bizikidetza, giza eskubide eta aniztasunaren plana onartu zuen, hainbat eragileren ekarpenak jaso ostean. Iraganeko gertaerei begira, argitu nahi izan zuten gatazkaren inguruko gogoeta kritikoa «ETAren terrorismoa eta indarkeria erabili edo justifikatu dutenei» exijitu behar zitzaiela bereziki. Gainera, presoen ongietorriei buruzko aipamen bat sartu zuten, hauxe adieraziz: «De facto indarkeriaren kultura politikoaren gorespen sinbolikoa eta biktimen bidegabekeria eta birbiktimazioa dira». Txostenak biltzen dituen helburuen artean daude, halaber, biktimei «aintzatespena» eta «aitortza eta erreparazioa» ematea, iraganari buruzko «gogoeta kritikoa» sustatzea, Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea onartzea, «bizikidetzarako aktibo gisa» funtzionatuko duen espetxe politika bat garatzea. Ildo horretan, 2022ko urtarrilaren 22an Eusko Jaurlaritzak Aita Arrupe Giza Eskubideen Institutuaren txosten bat aurkeztu zuen «ETAk Guardia Zibilari eta Espainiako Poliziari eta haien familiei eragin dien injustiziari» buruz, eta eskatzen zuen, aldi berean, «balioestea Estatuko segurtasun indarrek eta kidegoek ETAren aurkako borrokan egin duten lana».