cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacques Andurain
Bizitza
Nahiz eta Landetan jaio (gurasoek zeukaten opor etxean) bere lehen urteak Baionan igaro zituen, aitona Maxime Clérisse eta amona Marie Diriarteren Baiona Handiko Victor Hugo kaleko 25 zenbakiko etxean. Hiri bereko kristau eskoletan hasi zituen ikasketak 1921ean. Ondoren Uztaritzeko (Lapurdi) Saint-François Xavier eskolan ikasiko du, eta bertan Piarres Lafitte apaiz eta idazle abertzalea ezagutuko du; haren izena aurrerago erabiliko du nazien aurkako borrokan izengoiti moduan.
1930ean Palmirako (Siria) Hotel Zénobien oporrak igaro ondoren Jesuiten Beiruteko Saint-Joseph unibertsitatean ikasketa hasiko ditu baina bertatik kanporatuko dute ateoa izatea leporatuta. Hortik, Damaskoko Misión Laïquera joanen da. Eta 1932-33. ikasturtean Beiruteko Université Américainen segituko ditu ikasketak eta hor literatura marxista ezagutuko du, baita Bayadjian, Artine Madoyan (Ekialde Erdiko Kominterneko ordezkaria) eta Michel Afflack (1947 Baath alderdiaren sortzailea) ere. 16 urterekin sirio-libanoar Alderdi Komunista klandestinoan militatzen hasiko da. 1933an Parisera itzuliko da eta Frantziako Alderdi Komunistan militatzen hasiko da orduan.
Bigarren Mundu Gerra hasi eta Frantziaren okupazioan eta erresistentziarendako lanean hasiko da buru belarri. Hainbat ekintza burutuko ditu, nabarmenenak hauek izan zirelarik:
1941eko uztailaren 7ko gauean Pierre Hervé erresistentziako kide eta beste 20 lagunen Pariseko La Santé espetxeko ihesaldia antolatu zuen Jean Blanchard kidearekin batera.
1941ko abuztuaren 21ean Pierre Georgesi (Fabien koronela ezizenez ezagututako erresistentziako ekintzaile mitikoa) bere amaren mauser 6.35 pistola eman zion, zeinarekin honek Parisko Barbes-Rochechouart metroan militar nazi bat akabatu zuen, hildakorik suertatu zen Frantziako erresistentziako lehen ekintza armatua izan zena.
Kravaře (Česká Lípa barrutia)
Kravaře Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 786 biztanle ditu eta 15,76 kilometro koadroko azalera. Česká Lípa barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1316 urtean egin zen.
Chesterfield Court House (Virginia)
Chesterfield Court House Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Chesterfield konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Euproctus platycephalus
Euproctus platycephalus Euproctus generoko animalia da. Anfibioen barruko Salamandridae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Natangiarrak
Natangiarrak edo Notangiarrak (prusieraz: Notangi; Natangowie; Notangai; Natanger) Prusiar klan bat zen, Natangia eskualdean bizi zena, gaur egun Kaliningradeko Oblast errusiar eremuaren parte den eremua, hegoaldeko zatia Poloniako Warmia-Masuriar voivoderrian dagoen bitartean.
Psikoponpo
Irelu, jainko, jainkosa eta izpiritu psikoponpo bat mitologietan edo erlijioetan hildakoaren arimak bizitzaz haratago, zerura edo infernura eramateko eginkizuna duen izakia da. Hitza greziar ψυχοπομπóς (psychopompós)-tik dator, psikea, «arima» eta pompós, 'gidak edo sorrarazten duena'.
Natangiarrak
XIII. mendean zaldun teutoniarrek prusiarren aurkako gurutzada hasi zutenean, 15.000 pertsona inguru bizi zitezkeen Pregolia eta Łyna ibaien artean. Natangiako lurrak iparraldean Sambiarekin, mendebaldean eta hegoaldean Warmiarekin eta hego-ekialdean Bartiarekin egiten zuten muga. Ziurrenik Mendebaldeko Baltikoko hizkuntza bat hitz egiten zuten, gaur egun desagertua, prusiera zaharreko hizkuntzaren antzekoa.
Psikoponpo
Deskribapena
Izaki hauek mendeetan zehar irudikatzen diren zenbait animalia, espiritu, jainko, aingeru edo deabru rekin lotzen dira batez ere.
Natangiarrak
Historia
Natangiarrak Zaldunen eta Świętopełk II.a Pomeraniako Dukearen arteko 1238ko itun batean aipatzen dira lehen aldiz. Zaldun teutoniarrek konkistatu zituzten 1239-1240 inguruan. Natangiarrek aginte teutonikotik askatzea eragozteko, ordena teutonikoak Kreuzburg gaztelua altxatu zuen Natangian. 1249. urte hasierako Christburgeko Itunak, kristau bihurtu berriei askatasun pertsonala bermatzen zien, natangiarrak barne hartzen zituen. Hala ere, itunak ez zituen gatazkaren azpiko arrazoiei aurre egin, eta natangiarrek 54 zaldun sarraskatu zituzten Krückeneko guduan 1249ko azaroan Baina garaipena laburra izan zen, Zaldunek indarrak berreskuratu zituzten bi urte eskasean eta gurutzada jarraitu zuten. 1255ean Königsberg (gaur egun Kaliningrad) eraiki zuten Pregolia ibaiaren bokalean, Natangia eta Sambia arteko mugan.
Psikoponpo
Deskribapena
Kultura batzuetan ere xamanaren funtzioetako bat psikoponpo gisa ere jardutea dela uste da. Kasu honetan, arima bizitza haratago gidatu ez ezik, birsortzen lagunduko luke ere; arima jaioberria mundura sartuz. Xamanak kontzientzia egoera aldatuan bidaiatzen du beste munduetara, bere laguntzaileekin batera beste errealitatetik (animalia boteretsuak) eta irakasleek lagunduta, beste errealitatetik arimagune seguru batera eramaten laguntzen du. Askotan "hildakoaren" arima harrapatuta dauden espazioetatik ihes egiten laguntzen du, linbotik terminologia katolikoaren kasuan.
Natangiarrak
Historia
Prusiako matxinada handian (1260-1274), natangiarrek Herkus Monte aukeratu zuten buruzagi gisa Alemanian ikasia. Hasieran arrakasta izan zuen eta Zaldunak garaitu zituen Pokarwiseko guduan eta Löbauko guduan. Hala ere, matxinoek ezin izan zituzten Zaldunek eraikitako adreiluzko gazteluak hartu eta garaituak izan ziren. Herkus, prusiarren buruzagi nabarmenetako bat izan zena, harrapatu eta urkatu zuten 1273an. Natangiako nobleak alemaniarren men egin zieten, haiek pribilegioak eta beren ondasunen jabetza eragozpenik agintzen zuten. Natangiarrak, Sabynas eta Stantak zuzenduta, 1295ean matxinatu ziren azken aldiz 1454an, Casimiro IV.a Jagellon erregeak Poloniako Erresuman sartu zuen eskualdea. Ondorengo Hamahiru Urteko Gerraren ondoren, Poloniako-Teutoniko gerra guztietan luzeena, 1466az geroztik, Poloniaren parte izan zen Orden teutonikoaren feudo gisa, eta 1525etik aurrera Prusia Dukal sekularra.
Psikoponpo
Deskribapena
Beste errealitateko (munduak edo erresumak) irakasleak gizabanakoaren kulturak markatutako sinesmenen esparruan etortzen dira maiz, adibidez, Jesus, Ama Birjina, Mahoma, etab.
Natangiarrak
Historia
Kolono alemaniarrak inguru horretan kokatu zirenean, natangiarrek bertako hizkuntza eta ohiturak mantendu zituzten XVII. menderaino. Geroago, haien identitatea desagertu egin zen XVII. mendearen amaieran edo XVIII. mendearen hasieran Alemaniako biztanleekin bat egin ahala, baina bertako biztanleak oraindik ere "natangiar" gisa definitzen zuten haien burua 1945era arte eta baita Landsbergeko tokiko egunkaria ere (Górowo Iławeckie) "Natanger Zeitung" deitzen zen 1919tik aurrera
Psikoponpo
Deskribapena
Ohikoa da xamanak lan honengatik kuota altuak eskatzea. Baina zeregin hori ere askotan egiten dute oboloa eskatu gabe.
Antzinako mitologiak
Psikoponpo adibide klasikoak antzinako erlijioetan ikus daitezke:
Mitologia modernoak
Txinatar erlijio tradizionalean Heibai Wuchang, literalki "Zuri eta Beltza iragankortasuna", hildakoen espirituak azpimundura gidatzen dituzten bi jainkoak dira.
Hinduismoa n Shivak Tarakeshwararen itxura hartzen du antzerako rola egiteko, arima moksha ra bideratzen du. Era berean Bhagavata Puranan, Visnudutas eta Yamadutas haien maisuen mezulariak ziren, Vishnu eta Yama. Haien lana Ajamilaren istorioan irudikatzen da. Askoren ustetan, azpimundura eramateko arimak gorputik bortizki ateratzen dira.
Persiar tradizioan, Daenak, Zoroastrismoa ren jainkosak, Chinvat zubia zeharkatzea merezi zuenei emakume zerbitzari gazte eta eder bezala agertzen zitzaien. Merezi ez zuenei sorgin zahar lazgarri bezala.
Islam ean, Azrael ek arimak zerura eramaten dituen heriotzaren aingeru bezala jokatzen du.
Heriotzaren jainko espezifikoaren kontzeptu politeista ukatua izan zen Judaismo monoteistagatik, Jainkoa bakarrik bizitza eta heriotzaren zuzendaria baita.
Kultura askotan, xamanek psikopomparen rola betetzen zuten. Xaman hauek ez zuten bakarrik hildakoaren arima gidatzen, baizik eta jaiotzatik laguntzen zuten, jaioberriaren arima mundura aurkezten. Gaur egungo "midwife to the dying" edota "End of Life Doula " tituluetan psikoponparen lana nabari daiteke.
Kristautasunean, Petri Santua, Mikel goiaingerua eta Jesus psikopomp bezala ikusiak dira, heriotzatik zerura bideratzean, edota, Petriren kasuan, ateetatik sartzen uztean.
Kultura popularrean
Psikopomparen adibiderik ezagunena Herio da, kultura askotan moldatua izan da mundu osoan zehar; Japoniako kulturan gaur egun, Shinigamia.
1989an Sthephen King en The Dark Half nobelan eta 1993ean izen berdinarekin egindako pelikulan, txolarreak psikoponpa bezala irudikatuta daude.
Taza
Taza (ⵜⴰⵣⴰ, Taza; تازة) Marokoko iparraldeko hiria eta izen bereko probintziako hiriburua da, Rif eta Atlasa artean dagoena. 148.456 biztanle ditu hiriak.
Demografia
Hona hemen biztanleriaren bilakaera :
Aljeriako Gerra Zibila
Aljeriako Gerra Zibila 1991n hasi zen Aljeriako gobernuaren eta matxinatu islamisten arteko gatazka armatua izan zen. Amaiera 2002an iritsi zen, Askapenerako Armada Islamdarra (AIS) errenditu zenean. Nolanahi ere, maila baxuko gatazkak dirau oraindik ere hainbat zonaldetan. Hainbat estimazioren arabera, 150.000 eta 200.000 hildako artean utzi ditu gerrak.
Gatazka 1991ko abenduan hasi zen, gobernuak Asanblada Nazionalerako hauteskundeak bertan behera utzi zituenean, lehendabiziko emaitzek Askapenerako Fronte Islamdarraren (FIS) garaipena erakutsi ostean. FIS legetik kanpo utzitakoan eta kide asko atxilotutakoan, islamistek gobernua zein haren aldekoen aurkako kanpaina armatuari ekin zioten. Talde armatu andana sortu ziren; garrantzitsuenak Mugimendu Armatu Islamdarra (MIA), mendialdean aritzen zena, eta Talde Armatu Islamdarra (GIA), hirietan aritzen zena. Hasiera batean, gerrilla islamisten jomugak armada eta polizia izan ziren, baina hainbat taldek berehala zibilen aurka ere jo zuten.
1994an, gobernuaren eta atxilotutako FIS buruen arteko elkarrizketak erpinera iristen ari zirenean, GIAk FISen kontra egin zuen. MIAk eta beste zenbait talde txikiagok FISen alde egin zuten, Askapenerako Armada Islamdarra (AIS) osatuz. Bake elkarrizketek porrot egindakoan eta Liamine Zéroual jenerala 1995eko hauteskundeetan presidente ateratakoan, GIA eta AISren arteko gatazka areagotu zen. Hurrengo urteetan, sarraski latzenak gertatu ziren Aljerian, batzuetan auzo edo herri osoak suntsituta. GIAri egotzi zitzaizkion batik bat, nahiz eta beste iturri batzuek gobernuko indarren parte hartzea iradokitzen duten.
Armadaren aldeko alderdiak, Batzar Nazional Demokratikoak (RND), 1997ko parlamenturako hauteskundeak berriro irabazi zituen. AISek, bi alderdien jomugan, 1997an Gobernuarekin alde bakarreko su-etena aldarrikatu zuen. Aldi berean, sarraskien politikak GIAren barne zatiketa eragin zuen. 1999an, Abdelaziz Bouteflika presidente berria hautatu eta gutxira, gerrilla gehienetako kide frankok amnistia lortu zuten, bizitza zibilera itzulita. Bortizkeriak behera egin zuen, gobernuaren aldeko garaipenerako. GIAtik armatuta geratzen ziren kideak hurrengo urteetan atxilotu zituezten, eta, 2002rako, praktikan desagertuta zeuden.
Eupsophus calcaratus
Eupsophus calcaratus Eupsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Alsodidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Antxeta (argipena)
Antxeta izenak erabilera zenbait ditu:
Galago senegalensis
Galago senegalensis Galago generoko espezietako bat da. Primate estrepsirrino bat da. Arinak dira eta adarrez-adar oso azkar mugitzen dira. Begi handiak dituzte eta gaueko ikusmen ona. Lepauztai sendoa dute eta isatsa luzea. Batez ere intsektuak eta animalia txikiak jaten dituzte, fruitu eta erretxinarekin batera.
Jaiotzen direnean begiak erdi itxiak dituzte eta ez dira gai euren kasa mugitzeko. Egun batzuk geroago amak kumea eramaten du bere ahoarekin eta adarretan uzten dituzte elikatzen diren bitartean.
Eme helduek lurraldea mantentzen dute eta euren kumeekin partekatzen dituzte. Harrek nerabezaroan euren amen lurraldeak uzten dituzte, baina emeek ez dute uzten eta beraz senidetuak dauden emeen taldeak sortzen dituzte. Ar helduek lurralde bereiziak mantentzen dituzte, zati batzuetan emeekin partekatuak. Normalki ar heldu batek bere lurraldean dauden eme guztiekin ditu harremanak.
Mari Karmen Alzueta
Biografia
Haur txikia zelarik, Elbira Zipitriaren ikastolara joan zen Donostian, eta gero, gerra piztu zenean, Amezketan. Tolosako monja-ikastetxe batean jarraitu zituen ikasketak. Kimika ikasketak egin zituen Madrilen eta Salamankan. Gizarte Zientziak ere ikasi zituen. 1948an Misiolari Sekularren Institutuko kide egin zen, eta bertako Batzorde Nagusiko buru izatera iritsi zen. Donostiako Gizarte Laguntzaileen Eskola sortzeko lanetan aritu zen, eta aurreneko zuzendaria izan zen.
1969an Santo Tomas Lizeoa ikastolan hasi zen irakasle lanean. Handik urtebetera zuzendari kargua hartu zuen. Ikastola honen zabakunde eta sendotze-garaia izan zen hura. 1978an Eusko Kontseilu Nagusian hasi zen, Carlos Santamariaren agindupean. Geroxeago, Gernikako Autonomia Estatutua onartu zenean, Eusko Jaurlaritza bihurtu zen erakunde hura, eta Karmele Alzuetak zuzendari lanean jarraitu zuen Erkidegoko hezkuntza-sistema eraikitzen, Pedro Migel Etxenike sailburuaren ekipoan, Javier Retegi sailburuorde zelarik.
Donostian hil zen, 1983ko abenduaren 27an, istripuz, motor batek harrapatuta.
Odontesthes mirinensis
Odontesthes mirinensis Odontesthes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
Neptunio
Neptunioa elementu kimiko bat da, Np ikurra eta 93 zenbaki atomikoa dituena. Elementu metaliko erradioaktibo zilarkara da. Lehen elementu transuranidoa da eta aktinidoen seriekoa da. Bere isotoporik egonkorrena, 237Np, erreaktore nuklearren eta plutonio-ekoizpenaren azpiproduktua da, eta neutroi-detekzioko tresnetan erabil daiteke. Neptunioa aztarna-elementu eran agertzen da uranio-meetan.
Ezaugarri nagusiak
Neptunioa oso erreaktiboa da eta gutxienez hiru kristal-egituratan ageri ohi da:
Helse
Helse Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Water Valley (Kentucky)
Water Valley Kentuckyko hiri bat da. Graves konderrian kokatua dago. 2010ean 279 biztanle zituen, 1.61 kilometro koadrotan banatuta.
Tuckahoe (Virginia)
Tuckahoe Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Henrico konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Thomasomys silvestris
Thomasomys silvestris Thomasomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Central Kalahari ehiza erreserba
Kalahari Zentraleko Ehiza Erreserbak (Tswaneraz: Lefelo la diphologolo ; ingelesez: Central Kalahari Game Reserve) 52.800 km² hartzen ditu Botsuanako Kalahari basamortuan. Lurralde nazionalaren % 10 inguru hartzen du, eta munduko bigarren ehiza-erreserba handiena da. Euskal Herriaren tamaina bikoitza du, handiagoa ere bai.
Boskimanoek edo san herritarrak milaka urte daramatzate lur horietan, ehiztari nomada gisa ibiltzen baitziren.
Historia
Boskimanoak, edo san herritarrak, milaka urtez bizi izan dira lurr hauetan, ehiztari nomada gisa ibili zirenetik. Hala ere, 1990eko hamarkadaren erdialdeaz geroztik, Botswanako gobernua erreserbako boskimanoak birkokatzen saiatu da, turismoak diru-sarrerak izan arren finantza-baliabideak galtzea zela argudiatuz.
Kalahari Erdiko erreserban gana, gwi eta tsila etniako boskimanoak bizi dira. Erreserba hori boskimanoen bizimodua babesteko sortua izan zen. Baina 80ko hamarkadaren hasieran, diamanteak topatu zirenean, Botswanako Gobernuak iritziz aldatu eta erabaki zuen boskimanoak sobera zeudela erreserba hartan.
1997, 2002 eta 2005. urteetan indigenek errepresio gogorra jasan zuten, eta ia boskimano guztiak kanporatzea lortu zuen Gobernuak. Etxeak arakatu zituzten, eskolak eta osasun zentroa itxi eta ur hornikuntza deuseztatu. Mehatxatu eta kamioietan kanporatu zituen.
Egoera larri hori dela eta, 2002an boskimanoek auzitara eraman zuten Gobernua. Nahiz eta boskimanoak Botswanako biztanle pobreenak izan, herrialdearen historiako auzi luzeena eta garestiena bihurtu zen. Mila boskimano inguru aurkeztu ziren akusazio gisa, baina horietatik %12 hil egin zen justizia itxaroten. Epaiketa iraun bitartean, boskimanoen eskubideak babesten zituen klausula ezabatu zuen Konstituziotik Gobernuak. Baina Survival Internationali esker, boskimanoek euren eskubideen alde borrokatzen jarraitu zuten.
1997an, San biztanle guztien hiru laurdenak erreserbatik kanpo birkokatu ziren, eta 2005eko urrian, Gobernuak nahitaezko birkokapenari ekin zion parketik kanpo kanpaleku berezietan, eta 250 biztanle baino ez zituen utzi.
Egoera bortitz hura 2006an amaitu egin zela uste izan zuten askok. Urte hartako abenduaren 13an liskar legala irabazi zuten boskimanoek. Garaipena historikoa izan zen. Botswanako Auzitegi Gorenak ebatzi zuen boskimanoen kanporaketa legez kanpokoa eta konstituzioaren kontrako izan zela. Auzitegiak azpimarratu zuenez, boskimanoek ehizarako eta bilketarako eskubidea zuten. Gainera, argi eta garbi utzi zuen boskimanoek ez zutela baimenik eskatu behar euren erreserban bizi ahal izateko.
Auzitegiko garaipena eskuratu ostean, boskimano asko erreserbara itzuli ziren, baina, pixkanaka-pixkanaka kanporatu dituzte berriz ere.
2007ko maiatzean, Hegoafrikako De Beers diamante konpainiak gope izeneko komunitate boskimanoan kinberlita motatako harri meategi bat aurkitu zuen. Hara joan, hornikuntzak eraiki eta ur ekoizpena erabiltzeko baimena lortu zuen. De Beers gaitzetsi izan dute, odolezko diamanteen merkatuan ibiltzea maiz egotzi diotelako. Sierra Leonako gerra zibila sustatu duela ere leporatu izan diote. De Beers enpresak aztarnategia Gem Diamonds enpresari saldu zion 34 milioi dolarren truke -Kalahari Erdiko erreserban 2,2 bilioi dolarreko balioa duen meatokia dagoela dio enpresak-. Petra Diamonds enpresa ere erreserba miatzen ari da.
Egoera hori ikusirik, Nazio Batuen Erakundeko indigenen eskubideak babesten zituen ordezkariak, James Anayak, beste behin boskimanoen kontrako errepresioa salatu zuen. «Erreserban geratu edo bueltatzen saiatzen diren indigenek baldintza oso gogorrei egin behar diete aurre ur eskasiagatik. Egoera erraza da konpontzen, ur putzuak berriz martxan jartzea. Gobernuak horixe egin behar du», adierazi du Anayak Survival International erakundearen eskutik.
2008ko irailaren erdialdean, parkean eta inguruetan baso-sute handi batek erreserbaren% 80 inguru erre zuen. Suaren jatorria ezezaguna da oraindik.
2010ean erreserbatik kanpo ezarritako zelaietan bizi ziren boskimano asko, beldurrez, beraien arbasoen lurrarekin amesten. Ehiza egiten bazuten, lehendabizi jo eta gero atxilotu egiten zituen Gobernuak. Alkoholismoan eta tuberkulosia edo ihesa gaixotasunetan harrapatuta bizi ziren kanpaleku horietan.
2014. urtean, Ghaghoo izeneko diamante-meatze bat ireki zen, Gem Diamondsek egina erreserbaren hego-ekialdean. Konpainiak kalkulatu zuen meatzeak 4.900 milioi dolarreko diamanteak ekoitz zitzakeela. Rapaport Diamond Report diamanteen industriako prezio-gida batek hau adierazi zuen: "Ghaghooren plazaratzea ez zen eztabaida-faltarik izan [...] boskimanoen antzinako lurraldean zegoelako".
Hala ere, 2015etik aurrera, boskimano gehienek blokeatu egiten dute erreserbako lur tradizionaletarako sarbidea. Ehiza-debeku nazional batek legez kanpo utzi zuen boskimanoek ehiztari-biltzaileen bizimodu tradizionala praktikatzea, nahiz eta ehiza pribatuko arrantxoek turistei ehizatzeko aukerak eskaini.
Yoel Baigorri
Yoel Baigorri Arnedo (Tutera, Nafarroa Garaia, 2004ko apirilaren 12a) Euskal Herritar futbolaria da. Atzelari postuan aritzen da. Tudelano eta Athletic taldeko harrobian hezia da.
Ibilbidea
''2023ko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.''
An Blascaod Mór
An Blascaod Mór edota Great Blasket Island (euskaraz Blasket Nagusia Uhartea) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderrian dagoen Dingle penintsulako mendebaldeko azken muturrean dagoen uharte bat da, hain zuzen ere, izen bereko Blasket uhartedian kokatua dago, Slea Head lurmuturraren pare-parean.
Historia
Uhartea 1953. urterarte populatua egon zen, urte hartan Irlandako Gobernuak bertako biztanleen segurtasuna bermatu ezin zuela eta, uhartea hustuarazi zuelarik. Ordurarte, uhartearren eguneroko hizkuntza nahiz ama hizkuntza nagusia irlandera zen. 1953ko azaroaren 17an uharteko biztanle guztiak lur lehorrera eraman izan ziren. Haietako batzuk AEBtara emigratu eta beraien ondorengoak gaur egun Massachusetts estatuko Springfield hirian bizi dira, beste batzuk aldiz, Dingle penintsulan ezarri ziren, bertatik heuren aintzinako bizilekua begi bistan dutelarik.
Uhartearako sarbidearen zailtasuna eta bertakoen usadiozko bizimodu zela eta, XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasieran uhartearrak hainbat antropologia eta hizkuntzalaritza ikerketen helburu izan ziren, haiek ikertu zituztenenen artean Robin Flower, George Derwent Thomson eta Kenneth H. Jackson idazle eta hizkuntzalariak daudelarik.
Bestalde, uhartea hiru irlandar idazle nabarmenen bizilekua ere izan zen: Tomás Ó Criomhthain, Peig Sayers eta Muiris Ó Súilleabháin. Haien idazlanak irlanderaz idatziak izan ziren, ondoren ingelesa eta beste hizkuntzetara itzuliak izan zirelarik. Tomás Ó Criomhthain eta Muiris Ó Súilleabháin idazleen jaiotetxeak eroriak daude, baina Peig Sayers idazlearen etxea antzina martxan egon zen ostatu izateko zaharberritua izan zen.
Uhartearen hustuketa aurretik, bertako biztanleek Irlanda osoan mendebaldeena bizi zen komunitatea osatzen zuten eta haien bizimodua arrantzan oinarritzen zen. Halere, komunitate hau ez zen oso ugaria izan (bere garai onenean, 150 biztanle inguru izan zituelarik).
Literatura
Uhartearen biztanleria mugatua kontutan harturik, idazleen talentudunen jaiolekua izatea nabarmengarria da oso. Bertakoak uhartea nahiz eskualdeko kultura herrikoia nahiz antzinako biztanleen bizimodua gordetzeko zuten joera narbarmentzen da, guzti ohir idazleen liburuetan ederki islatu delarik. Idazle hauen idazlanetan artean honbako hauek nabarmentzen dira: An tOileánach ("Uhartearra", Tomás Ó Criomhthain), Peig (Peig Sayers) eta Fiche Blian ag Fás ("Hogei Urtez Loratzen", Muiris Ó Súilleabháin).
Uhartearen jabetza eta estatusa
Iraganean uhartean irekia egon zen ostatu edo kafetegia Irlandar Estatua eta uhartearen zati baten jabe zela zioen pertsona baten arteko desadostasunen ondorioz itxia izan zen.
Valanjou
Valanjou Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Valanjou udalerrian erroldatutako biztanleak 2.172 ziren. Familiak 799 ziren, horien artean 175 pertsona bakarrekoak ziren (61 bakarrik bizi ziren gizonak eta 114 bakarrik bizi ziren emakumeak), 269 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 322 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 33 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 873 etxebizitza zeuden, 804 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 844 etxeak ziren eta 25 apartamentuak ziren. 804 etxebizitza nagusietatik 606 bere jabearen bizilekua ziren, 187 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 27 etxek bi zituzten, 102 etxek hiru zituzten, 222 etxek lau zituzten eta 449 etxek bost zituzten. 625 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 379 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 366 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.264 ziren, horien artean 982 aktiboak ziren eta 282 inaktiboak ziren. 982 pertsona aktiboetatik 933 lanean zeuden (535 gizon eta 398 emakume) eta 49 langabezian zeuden (19 gizon eta 30 emakume). 282 pertsona inaktiboetatik 114 erretiraturik zeuden, 82 ikasten zeuden eta 86 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Valanjou udalerrian 834 unitate fiskal zeuden, 2.187,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.230 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 5 igeltseroak, 3 margolariak, 5 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 zapata-denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Valanjou udalerrian 106 nekazaritza-ustiategi zeuden, 4.212 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1  eta anbulantzia 1  bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Thomasomys taczanowskii
Thomasomys taczanowskii Thomasomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Ettore Bugatti
Ettore Arco Isidoro Bugatti (Milan, Italia, 1881eko irailaren 15a - Paris, Frantzia, 1947ko abuztuaren 21a) industria-gizon italiarra izan zen, frantses herritartasuna hartu zuena.
Biografia
Molsheim hirian (Bas-Rhin) automobil-industria sortu zuen 1907. urtean (luxozko autoak, lasterketakoak). Auto lasterretan konpresorea erabili zuen lehena izan zen. Halaber, gasolinaz zebiltzan lehen automotorrak sortu zituen Frantziako burdinbideetarako (1933).
Kravsko
Kravsko Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 563 biztanle ditu eta 8,27 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1250 urtean egin zen.
Anurolimnas castaneiceps
Anurolimnas castaneiceps Anurolimnas generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Eguzkiaren irteera (Boucher)
Eguzkiaren irteera (Le Coucher du soleil) 1752ko oihal gainean François Boucherrek egindako margolana da. Egun Londresko Wallace Bilduman ikus daiteke.
Historia
Lan hau eta bere parekoa, Ilunabarra, Madame de Pompadourrentzat enkargu pribatuak izan ziren, Manufacture Royale des Gobelins lantegirako eskala handiko modelo gisa. Margoetatik ekoiztutako tapizak 1754-1755 bitartean amaitu ziren eta erregearen logelan zintzilikatu ziren Bellevueko Châteaun. 1766ko apirilaren 28an bere bildumako gainerakoarekin batera saldu ziren eta beste lau bildumatik pasatu ziren 1855eko abuztuaren 2an Richard Seymour-Conway Hertfordeko laugarren markesak erosi aurretik. Bere bildumako gainerakoak bezala, orain Londresko Wallace Bilduman zintzilikatzen dira.
Deskribapena
Eguneko erritmoa irudikatuz, Boucherrek alegoriaz eta sinbolismoz betetako bi lan sortu zituen. Eguzkiaren Ilunabarra lanean, Apolo jainkoa amaren besoetara itzultzen da, ilunabarrean berarekin batera, arrosa, marroi eta krema koloreek irudikatuta. Bi mihiseen lehen planoak ninfa eta naiaden gorputz biluziek betetzen dituzte, bata bestearekin gainjarriz, olatuen formetan oihartzun duten araberazko kurba sorta bat sortzeko. Zerua eta itsasoa elkartzeak Boucherren margolanen agertoki mitologikoa baieztatzen du. Koadroan 17 gizaki mitologiko daude ikusgai, zortzi emakume, hiru gizon eta sei haur. Bi zaldi zuri dotore barne.
Pastel harmoniatsuen, gorputz biluzi ederren eta ehundura gasatsuen eszena mitologiko hauek rokoko estetikaren dotorezia bisuala adierazten dute; haien dekorazio-izaera areagotu egiten da tapiz-diseinu gisa duten funtzioak, luxuzko eta modako etxe bat apaintzeko eta osatzeko balioko luketenak.
Las niñas (2020ko filma)
Las Niñas 2020. urtean Pilar Palomerok idatzi eta zuzendutako espainar filma da. Filmak 90ko hamarkadan haurdunaldiaren eta seme-alaba ez-legitimoak izatearen beldurrak baldintzatutako emakumeen hezkuntza lantzen du.
1992an kokatutako Pilar Palomeroren opera prima gaurko emakumeen belaunaldiko erretratua da, Espainako 90ko hamarkadan jaso zuten heziketaren bidez marraztua.
Sinopsia
Celia, 11 urteko neska bat, Zaragozako moja ikastetxe batean ikasi eta bere amarekin bizi da. Brisa, Bartzelonatik etorri berri den klasekidea, bere bizitzako epealdi berrirantz bultzatuko du: nerabezaroa. 1992ko Sevillako nazioarteko erakusketa eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoak bizitzen ari den Espainian, Celia ohartuko da bizitza egi eta gezur askoz osatuta dagoela.
Trama
Protagonistak Celiaren, ama ezkongabeko neska baten, inguruan biltzen diren lagun taldea dira eta hauek ematen diote izenburua filmari: Las niñas. Zaragoza hirian kokatuta 1992. urtean, filmak Celiaren istorioa kontatzen du, bere umezurtz egoeragatik presio sozialeko giroa pairatzen duen neska gaztea, bere buruari "zergatik da bekatua ezkontzatik kanpo seme-alabak izatea?" galdetzeraino.
Cristinak eta Brisak, protagonistaren lagun minenak, Celiari bere zurztasunaren inguruko gezurrei aurre egiten lagunduko diote, Celiaren amari ama ezkongaien inguruko aurreiritzi sozialik gabeko bide berria irekitzen dioten bitartean.
Celiak bere zurztasunaren gezurra eta bere familiaren eta hezkuntza erlijiosoaren zentsura ezagutuko ditu, adiskidetasunaren indarrak bultzatuta egia bilatzen duen bitartean. Brisarekiko duen adiskidetasunak dialogoari eta debekatuta dauden gauzen inguruan hitz egiteari atea irekiko die eta Celiak bere aitaren istorioa ikertu nahi izango du. Horrela, Celiak bere amarekin hitz egingo du eta mingarria izango den arren, Celiaren amak ulertuko du ez duela ezer ezkutatzeko.
Produkzioa
BTeam Pictures eta Inicia Films ekoitzitako filma, ICAA eta ICEC-en finantziazioarekin eta MEDIA, Ibermedia, RTVE, TV3, Movistar + eta Televisión de Aragón-en parte-hartzearekin. Filmak 1,2 milloi €-ko aurrekontua izan zuen.
Zaragozan eta Lleidan burututako filmaketa, 6 asteko iraupena izan zuen.
Biurdana errota eta urtegia
Biurdana errota eta urtegia Nafarroako Iruñea hiriburuko Donibane auzoan dauden errota eta urtegi txiki batek osatzen dute, Sanduzelai auzoaren parean. Errota Arga ibaiaren hegoaldeko ertzean dago, izen bereko Biurdana parkearen alboan eta Sanduzelaiko zubitik hurbil.
Las niñas (2020ko filma)
Banaketa eta erantzuna
Filma film festibal ezberdinetan erakutsita izan da, hala nola Donostiako Zinemaldian, Malagako festibala, Shangai International Film Festival 2020, Brussels International Film Festival 2020 edo The Chicago International Film Festival 2020, beste batzuen artean.
Filma Espainiako 86 aretotan estreinatu zen eta 81.857 euro bildu zituen lehen hiru egunetan. Leihatiletan egondako 7 asteen ostean, filmak 473.568€ bildu ditu 1,2 milloi €-ko aurrekontu baten gainean eta guztira 83.510 sarrera saldu zituen zituen.
Jonathan Martins Pereira
Jonathan Martins Pereira (Baiona, Lapurdi, 1986ko urtarrilaren 30a) lapurtar futbolari ohia da. Erdiko edo eskuinatzelari moduan aritzen zena. Portugaldar jatorrikoa, franko-portugaldar herritartasun bikoitza du baina frantziar selekzioa hobetu du.
Biurdana errota eta urtegia
Argaren Ibai Parkearen barnean dago.
Eraikina
40 metroko luzera eta bi metro eta erdiko altuera du. Urte askoan irin errota baterako erabili zuten, eta egun elektrizitatea sortzeko erabiltzen da.
Wyndham (Virginia)
Wyndham Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Henrico konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Trihalometano
Trihalometano esaten zaie CHX3 formula duten metanoaren deribatu trihalogenatuei, hots, metanoaren lau hidrogeno atomoetako hiru halogeno batez ordezkatuta dituztenei. Hiru halogeno-atomoak klase berekoak badira haloformo esaten zaie; adibidez, HCI3 iodoformoa da, HCBr3 bromoformoa eta HCCl3 kloroformoa.
Disolbatzaile edo hozgarri gisa usatzen dira. Halaber ingurugiro-poluitzaileak dira eta asko kartzinogenotzat jotzen dira.
Trihalometaboak naturalki ere sor daitezke. Alga batzuk esaterako kloroformoa ekoizten dute. Ura edateko modukoa izateko kloratzen denean kloroak materia organikoarekin erreakzionatzen du triahalometanoak sortuaz. Kartzinogeno potentziala badira ere, Munduko Osasun Erakundeak ura tratatzeak ekar lezakeen kaltea tratatu gabea edatea ekarriko zukeena baino askoz txikiagoa dela kontsideratzen du eta ez du kaltegarritzat jotzen. MOEren arabera, ur tratatua 70 urtez jarrian kontsumitzearen ondorioz minbizia garatzeko aukera 100.000 biztanleko 1ekoa da.
Antran
Antran Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Antran udalerrian erroldatutako biztanleak 1.118 ziren. Familiak 444 ziren, horien artean 78 pertsona bakarrekoak ziren (43 bakarrik bizi ziren gizonak eta 35 bakarrik bizi ziren emakumeak), 169 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 181 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 698 ziren, horien artean 530 aktiboak ziren eta 168 inaktiboak ziren. 530 pertsona aktiboetatik 487 lanean zeuden (247 gizon eta 240 emakume) eta 43 langabezian zeuden (21 gizon eta 22 emakume). 168 pertsona inaktiboetatik 81 erretiraturik zeuden, 57 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Antran udalerrian 451 unitate fiskal zeuden, 1.185 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.681 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 57 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 3 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 altzari denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Antran udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.122 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Odontesthes nigricans
Odontesthes nigricans Odontesthes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
Isobaro
Isobaroak masa-zenbaki (A) bera baina atomo-zenbaki (Z) eta neutroi kopuru (N) ezberdinak dituzten nukleo atomikoak dira. Hau da, nukleoi kopuru bera dute baina protoi eta neutroi kopuru ezberdinak. Adibidez, hidrogeno-3 eta helio-3 atomoek nukleoi kopuru bera dute (A = 3), baina hidrogeno-3 atomoak protoi bat eta bi neutroi ditu (Z = 1, N = 2) eta helio-3 atomoak aldiz bi protoi eta neutroi bat (Z = 2, N = 1).
Mainland (Shetlandak)
Mainland uhartea (Mainland, Mòr-thìr, Megenland, Hrossey) Shetlandak uhartediko uharte handiena da, eta Eskoziako hirugarrena. 2013ko erroldaren arabera 18.765 biztanle ditu (Eskoziako uharteetan bigarrena) eta uhartediko hiriburua den Lerwick bertan dago.
Etimologia
Norvegiarrek Megenland (gerora Mainland bihurtu dena) izena ezarri zioten, "lurralde nagusia" esan nahi du.
Geografia
Uhartea lau eremutan bereizi ohi da:
Historia
Indusketa arkeologikoek erakutsi dute K.a. 1000. urtean jadanik populatua bazela uharte hau. Burdin Aroko hainbat gotorleku (broch) aurkitu dira, bereziki hegoaldean. VIII. eta XIX. mendeetan bikingoek kolonizatu zuten eta XV. mendean eskoziarren esku gelditu zen.
Hurrengo mendeetan itsasbideetako toki estrategikoa bilakatu zen eta arrantzak ere jarduera ekonomikoa nabarmen sustatu zuen. Horretarako gotorleku berriak eraiki ziren.
1970eko hamarkadan petrolio erreserba handiak aurkitu ziren uretan eta honek garrantzia estrategikoa handiagotu du.
Masturbazio zirkulu
Masturbazio-zirkulua sexu-praktika bat da, non gizon edo mutil talde batek zirkulu bat osatzen duen eta masturbazioa egiten den, bakoitzak berea edo ondokoari. Zentzu metaforikoan, terminoa pertsona talde baten arteko jarrera autokonplazenteari edo eztabaidari dagokio, normalean "bilera, edo beste gertaera bat, aspergarria edo denbora galtzea" denean.
Taldeko masturbazioak elementu lehiakorra izaten du, "irabazlea" duena, eta parte-hartzaileak eiakulatzeko gaitasuna izaten du, lehenik, azkena edo urrunagoa, aurrez ezarritako arauen arabera. Beste gizonekin sexu-harremanak izateko sarrera gisa erabil daitezke, edo sexu-iheserako bide gisa, beste pertsona batekin sexu-jarduera erregulatu ezin den adin edo egoera batean.
Taldeko masturbazioak elementu homoerotikoa izan ohi duen bitartean, analista batzuek mutil nerabeen jarduerak taldearekiko nagusitasun maskulinoa eta heterosexuala ezartzeko edo berresteko ahalegin gisa interpretatzen dituzte. Hala ere, Bernard Lefkowitz soziologo amerikarrak dio parte-hartzea benetan motibatzen duen gertaera dela lagunek sexu-grina ikustea, sexu-jarduerarekin zerikusia duten nerabeen sentimenduei aurre egiten lagunduz.
Neuville-près-Sées
Neuville-près-Sées Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Neuville-près-Sées udalerrian erroldatutako biztanleak 119 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 79 etxebizitza zeuden, 49 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 78etxeak ziren. 49 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 73 ziren, horien artean 60 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 60 pertsona aktiboetatik 54 lanean zeuden (30 gizon eta 24 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Neuville-près-Sées udalerrian 49 unitate fiskal zeuden, 130 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.125 euro zen.
Esnegorri
Esnegorria (Lactarius deliciosus) Russulaceae familiako onddo bat da. Lactarius generoko onddorik ezagunenetako bat da. Europan eta Ipar Amerikan zegoen jatorriz, baina beste eskualde batzuetan ere sartu da istripuz, koniferoen landaketen ondorioz.
Txapelaren kolorea laranja da, azenarioaren parekoa. Txapelak 4tik 14 zentimetroko diametroa dauka, eta gaztetan laua da, baina heltzen denean inbutu forma hartzen du. Laranja kolore askotako orbanak ditu eta batzuetan zirkulu zentrokideak ere baditu. Heze dagoenean itsaskorra da, baina gehienetan lehor egoten da.
Orri dekurrenteak ditu, elkarren ondoan estuki jarriak, eta sarritan barrutik hutsik egoten den hanka laranja dauka, 3-8 cm luze eta 1-2 cm lodi dena.
Freskoa denean, haragia hautsiz gero esne laranja gorrixka ekoizten du, eta zahartzean berdetu egiten da.
Beste sinonimoak: Lekaxin xixa, pino perretxiko, piñudiko ziza, piñutela edo nizkaloa.
Habitata
Pinudietako lurzoru azidoetan bizi da.
Neuville-près-Sées
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Neuville-près-Sées udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 792 hektarea erabiltzen.
Esnegorri
Gastronomia
Esnegorria perretxiko jangarria da. Aski estimatua da Euskal Herrian, eta perretxiko biltzaileek biltzen duten eta dendetan saltzen den perretxikoetako bat da.
Neuville-près-Sées
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Esnegorri
Gastronomia
Katalunian estimazio handiagoa dauka eta bertan gehien jaten den perretxikoetako bat da.
Beste izen arruntak
''Lactarius deliciosus tokiko euskarazko testuetan: ''esnegorri; ''nikalo; ''niskalo; ''pinu-perretxiko; ''pinudiko perretxiko; ''pinutela (pinatela, pinateilla) ; ''riskalo; ''robilloi (robilloe).
Deskribapena
Esne gorri, pinutela Oñatin.
Perretxiko honen aldaera oso hurbil bat Lactarius deterrimus da, normalean izeien azpian bizi dena, baina pinuen azpian ere irten lezake. Kapelak kolore hori-gorrixka du eta berdez zikindu ohi da nabarmen. Orriak ia gorrixkak ditu eta haragia oso koloreztatua dute. Esnea hasieran laranja kolorekoa, gero purpurara pasatzen da eta ordu erdira gorri ardotsura. Lactarius deliciosus gozoagoa da.
Oso antzekoak dira Lactarius sanguifluus eta Lactarius semisanguifluus ere. Lehenengoan esneak eta haragiak, batez ere azalaren ondoan, tindu gorri ardotsua hartzen du berehala. Bigarrenean berriz, esneak eta haragiak laranja kolorea hartzen du lehenik, eta gero gorri ardotsura pasatzen da.
Kapela: 5-12 cm-ko diametrokoa, laranja kolorekoa, zirkulu zentrokide ilunagoekin, batzuetan erdian deprimituta eta ertza beherantz biribilduta, gero zabaldu daiteke.
Orriak: Laranja-gorrixkak, meheak, estu, apur bat dekurrenteak, batzuetan kardinilo berdez zikinduak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak edo tutuak.
Batzuetan Hypomyces lateritius askomizetoak parasitatzen ditu, orriak eta esporak suntsitzen dizkiete eta kapelaren azpian lizunaren antzeko bat sortzen zaie. Parasitatutako aleak handiagoak eta gogorragoak dira, eta forma desberdinak hartzen dituzte.
Hanka: Laranja kolorekoa, zilindrikoa eta pixka bat mehetua oinarrian, berehala hustua; zulo itxurako orban koloretsu batzuekin. Haragia: Gogorra eta trinkoa, zuri-horixka erdian, azenario kolorea kanpoalderantz. Usain atsegina, zaporea apur bat garratza. Ebakitzean azenario koloreko latexa jariatzen dute, airearekin kontaktuan egotean kardinilo kolorea bihurtzen dena.
Jangarritasuna
Jangarria. Gaztetan aparta da, helduetan ona. Gero eta estimatuagoa Euskal Herrian.
Espezie honen haragian pigmentu gorrixka bat dago, gernuaren bidez ezabatzen dena, eta hori ez da gertatzen Lactarius sanguifluus espeziarekin, oso antzeko espeziea baita.
Nahasmen arriskua
Antzeko lactarius denak jangarriak dira.
Lactarius torminosus-ekin nahas liteke, baina perretxiko honek kapela arrosa du eta ertza iletsua. Haragia eta esnea zuriak dira eta gustu garratza. Arraso gastrointestinalak eragiten ditu.
Sasoia eta lekua
Udazkenaren hasieratik, koniferoen basoetan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Ipar Afrika, iparraldeko Asia.
Iruñerriko Taxi Zerbitzua
Taxi Iruñerria edo Iruñerriko Taxi Zerbitzua Iruñerrian taxi zerbitzu da, 400 000 pertsona ingururi zerbitzatzen.
Taxi Iruñerria Iruñerrian lan egiten duen taxi zerbitzu bakarra da, Iruñerriko Mankomunitateak zuzentzen eta koordinatzen du eta Teletaxi San Fermin enpresak jarduten du.
Iruñerriko Taxi Zerbitzuari 10etik 6,8ko puntuazioa eman diote inguruko udalek, eta, ondorioz, inguruko onenetakoa da.
Taxiak zuriak dira, zerrenda hori eta berdeekin, eta horiek dira Iruñerriko Mankomunitatearen koloreak.
Sarearen aurkezpena
Iruñerriko Taxi Zerbitzua 394,44 km2-ko eremuan lan egiten duten 310 taxik eta Iruñerriko 27 udalerrik osatzen dute. Guztira, 40 geraleku daude, guztiak Eskualdeko Hiri Garraioaren antzeko zutoinen bidez seinaleztatuta.
Antzeko beste hiri batzuekin alderatuta, banderaren jaitsiera (2,15 €) beste hiri batzuetan baino pixka bat garestiagoa da (Logroño: 1,50 €, Sanandere: 1,41 €), baina beste batzuetan baino merkeagoa (Donostia: 3,91 €, Gasteiz: 2,96 €). Oro har, tarifa ezberdin gehiago daude (5) Taxi Iruñerrian beste hiri batzuetan baino (Donostia: 4, Logroño eta Gasteiz: 3) eta hartzen duen gune nabarmen handiagoa da antzeko tamaina duten beste hiriak baino (Logroño: 80 km2, Sanandere: 36 km2 edo Donostia: 60 km2).
Aurrekariak
XX. mendearen hasieran, zalgurdiak alokatzeko hainbat konpainia zeuden, gaur egungo AIGen antzeko zerbait, honako konpainia hauek: Tarifak 1,50 pezeta (gehienez bi pertsona) eta 2,50 pezeta (gehienez lau pertsona) artekoak ziren, betiere Iruñean. Gaztelu plazatik Iparraldeko geltokirainoko lasterketa 2 edo 3 pezeta ingurukoa izango litzateke, eta gauean 3-4 pezeta bitartekoa.
Hasiera
Iruñeko Udala 1923an hasi zen lehen taxi lizentziak ematen. Hain zuzen ere, lehen taxilariak Felipe Liras zuen izena, eta Clement-Bayard bat gidatzen zuen. Taxiak zuriak ziren, zerrenda berde batekin eta hiriko armarriarekin.
1929an jada 24 taxi zenbatzen ziren, eta, beraz, udalak geldialdi bat egin zuen Gazteluko plazan, zehazki Karlos III etorbidean, orduko Crédito Navarroren aurrean, gaur egungo Banco Santander.
Bilakaera
Urteak aurrera joan ahala, lizentzien kopuruak gora egin zuen, eta langabe gehiago sortu ziren. Hauek izan ziren: Tutera kalea, Merindadeen plaza, Zitadela, Gurutze plaza, Rodezno Kontea plaza, Blanca Nafarroakoako plaza, Txantrea eta RENFE. Udalari beste udalerri batzuk gehitu zitzaizkion lizentziak emateko. Taxi haiek zerrenda gorri bat zuten, berdea izan beharrean, eta Nafarroako armarria.
1960 eta 1970 urteen artean Seat 1500 modeloa izan zen nagusi, Seat 1400 desbanatu zuena.
Hasiera
1984an Teletaxi San Fermin enpresa sortu zen, Iruñerrian zein eskualdean taxiak erreserbatzeko zerbitzu zentralizatu bat eskaintzeko asmoz, Berriozarreko lizentziak ez baitziren baliozkoak Burlatan edo hiriburuan jarduteko, kasu horretan bakarrik.