cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frédéric Bastiat
Kokapen orokorra
Eztabaida publikoetan bizitzaren azken urteetan sartuta, XIX. mendearen erdialdean Frantzian eman ziren ekonomiari buruzko eztabaidetan gakoetakoa izan zen: Journal des Économistes aldizkariarekin kolaboratu zuen eta Proudhonekin polemika garratza izan zuen. Frantses bizitza politikan esku hartu zuen eta Asanblea Nazionaleko kide izateko aukeratu zuten "ezkerreko" taldearen barruan. Pentsaera liberala garatu zuen, librekanbismoa edota konkurrentzia ekonomikoan oinarrituz eta sozialismo edo kolonialismoaren kontra egonez. Frantzia mailan erlatiboki ahaztuta, nazioarteko sona lortu zuen, batez ere bere Harmonies économiques lanagatik. Austriako ekonomia eskolaren eta Aukeraketa Publikoaren Teoriaren aitzindaritzat joa da. .
Indonesia
Garai koloniala
Porrot baten ostean, konpainia 1800ean desegin zen; orduan, Herbehereetako gobernuak Ekialdeko Herbeheretar Indiak kolonia nazionalizatutzat hartu zituen. 1883ko abuztuaren 27an, Krakatoa uharteko Perbuatan sumendiak leher egin zuen; uharte erdia itsasperatzaz gain, tsunami izugarriak eragin zituen, Java eta Sumatra uharteetan hainbat herri suntsitu zituztenak. 36.000 pertsona inguru hil ziren.
Frédéric Bastiat
Eragina
Bere lanak sortu osteko urteetan oso baloratua izan zen mundu mailan. Gustave Flaubert edo Pecci kardinalak (geroago Leon XIII.a izango zenak) oso positibotzat jo zuten baionesaren lana. Frantzian azken hamarkadetan berraurkitu dute Bastiat; denbora luzez bere lanek garrantzi handiagoa izan dute herrialde anglofonoetan. Alain Madelin eskuineko politikari frantsesak berarengan izan duen eragina aitortu du.
Indonesia
Garai koloniala
Garai kolonialaren aldi gehienean, herbeheretarren kontrola lausoa izan zen, zenbait kostaldetan izan ezik. Baina XX. mendearen hasieran, egungo Indonesia osora hedatu zen haien nagusitasuna. Bigarren Mundu Gerran, 1942ko martxoan, Japoniak Indonesia inbaditu zuen, herbeheretarren agintea deuseztatuz. Hasieran askatzailetzat hartu bazituzten ere, japoniarren okupazioa basatia eta zapaltzailea izan zen, eta independentziaren aldeko mugimendua, ordura arte erreprimitua, bizkortu zen. 1945eko abuztuan, Japonia errenditu eta bi egun geroago, Sukarno buruzagi nazionalistak independentzia adierazi zuen; bera hautatu zuten errepublika sortu berriaren lehenbiziko presidente. Herbehereak beren agintea berrezartzen saiatu ziren; alabaina, borroka armatu eta diplomatiko latzaren ondoren, 1949ko abenduan Indonesiaren independentzia onartu behar izan zuten.
Indonesia independentea
Sukarno demokraziatik autoritarismo aldera lerratu zen. Armada eta Alderdi Komunistaren (Partai Komunis Indonesia, PKI) indarrak orekatuz agintean irautea lortu zuen. 1965eko irailaren 30ean, armadak estatu-kolpe saiakera bat indargabetu zuen. Armadaren erantzuna komunisten aurkako garbiketa bortitza izan zen; komunistez gain, sindikalistak, emakumeen eskubideen aldeko ekintzaileak, irakasleak eta baita txinatar jatorriko pertsonak ere jazarriak izan ziren, eta 500.000-1.000.000 lagun hil zituzten.
Frédéric Bastiat
Eragina
Ekonomialarien artean, alde batetik badugu Friedrich Hayek, Keynesi ematen zizkion erantzunetan sarritan Bastiat aipatzen zuena; bestetik Karl Marx dugu: Kapitala liburuaren bigarren edizioko solasondoan eta "Gainbalioari buruzko teoriak" lanean gogor kritikatu zuen.
Indonesia
Indonesia independentea
Orduko Sukarnoren aginpidea erabat ahuldurik zegoen eta, 1968ko martxoan, Suharto jenerala, armadaren burua eta zapalkuntzaren arduraduna, presidente izendatu zuten. Haren gobernua AEBek babestua zen eta inbertsio atzerritarrak sustatu zituen. Horrela, hurrengo hamarkadetan herrialdeko ekonomiak gora egin zuen. Nolanahi ere, Suhartoren gobernuari ustelkeria eta oposizioa bortizki erreprimitzea leporatzen zizkioten ahots ugarik.
Asiako Finantza Krisialdiak, 1997an eta 1998an, Indonesia bete-betean jo zuen, Suhartoren gobernuaren aurkako haserrea eraginez. Protesten aurrean, 1998ko maiatzaren 21ean Suhartok dimititu zuen. 1999an Ekialdeko Timorrek Indonesiatik independizatzearen alde bozkatu zuen, 25 urteko okupazioaren ostean. 2002an independentzia lortu zuen, XXI. mendean burujabe bihurtutako lehen herrialdea izanda.
Frédéric Bastiat
Eragina
Estatu minimoaren defendatzailea, Margaret Thatcherrek bere lerroaldi oso batzuk aipatzen zizkion Giscardi beraien arteko topaketetan eta Ronald Reaganek politikan sartu baino lehen bere testuak irakurtzen zituela jakina da. 2002tik Londresko International Policy Network elkarteak Bastiat Prize saria ematen du.
Indonesia
Indonesia independentea
Suhartoren ondoren, erreforma garaia iritsi zen Indonesiara. Prozesu demokratikoak, autonomikoak barne, indartu egin ziren. 2004an egin ziren Indonesiako lehendakaritzarako lehen hauteskunde zuzenak, eta Susilo Bambang Yudhoyono segurtasuneko ministro ohia aukeratu zuten lehendakari. Urte bereko abenduaren 26an, Banda Aceh estatutik kilometro batzuetara epizentroa zuen lurrikarak, Richter eskalan 9,2 gradukoak, 210.000 hildako eragin zituen (320.000 mundu osoan). 2005an, Aceh-ko gatazka armatua amaitu zen bake akordio baten bidez. Egun, erlijio eta etnia anitzen arteko harremana nahiko baketsua da, eskualde batzuetako arazoak gorabehera.
Banaketa administratiboa
Indonesia 34 probintziatan (provinsi) banaturik dago, eta probintzia horiek erregeordetza (kabupaten) eta hiritan (kota). Bi horiek barrutitan (kecamatan) banatzen dira, eta hauek desa eta kelurahan edo herrietan. Probintzia bakoitzak bere gobernadorea eta bere kontseilu legegilea ditu. Aceh, Jakarta, Yogyakarta, Mendebaldeko Papua eta Papuak estatus berezia dute.
Frédéric Bastiat
Biografia
Bere familia okzitaniar jatorrikoa zen, Mugronekoa (Shalòssa eskualdea, Landak departamendua) eta bertan pasatu zuen bere bizitzaren zatirik handiena. Bastiatek 7 urterekin ama galdu zuen eta 9 urterekin aita, egoera ekonomiko erosoa zuen tratularia. Harrezkero amaren partetiko aitona-amonekin bizi izan zen.
Indonesia
Banaketa administratiboa
Probintziak honako hauek dira:
Sumatra Java Sondako Uharte Txikiak
Kalimantan Sulawesi Moluka uharteak Papua
Frédéric Bastiat
Biografia
17 urterekin eskola utzi zuen familiako komertzioan aritzeko. Thomas DiLorenzoren arabera horrexek ezagutarazi zizkion merkatuaren oinarrizko nondik-norakoak. Sheldon Richmanek ere baieztatzen du Napoleondar Gerrak gertatzen ari zirela handitu zela eta testuinguru honetan estatuaren interbentzionismo ekonomikoa oso zabala izan zen. 1820ko hamarkadan Framazonerian sartu zen, Baionako La Zélée logian. . 1846an ''Institut de Franceko kidea bihurtu zen.
Indonesia
Biztanleria
Aspalditik aplikatu badira ere famila plagintza ofizialak, biztanleria gorantz doa (%0,92 2015ean), eta biztanleen %43k 25 urtetik behera dute. Hiriak asko handitu dira (badira milioi bat biztanletik gorako 11 hiri), baina 2015ean biztanleen %46,3 landaldean bizi ziren. Bizi itxaropena, 2015eko estimazioen arabera, 72,4 urtekoa da.
Frédéric Bastiat
Biografia
1831tik aurrera Mugroneko kantonamenduko kontseilari orokorra izan zen eta bake-epailea 1831ko maiatzaren 28tik 1846ko azaroaren 30 arte. Ekonomista eta panfletogilea, sei urte eskaseko karrera publikoa izan zuen, maila lokaletik kanpo bederen: Journal des Économistes aldizkarian argitaratutako artikuluekin hasi zen 1844an, 1846an librekanbismoaren aldeko Le Libre Échange astekaria Parisen sortu eta erredaktoreburua izan zen eta geroago aldi berean debeku-sistemaren eta sozialismoaren kontrako zenbait lan argitaratuko ditu.
Indonesia
Banaketa etnikoa
Etnia eta hizkuntza aniztasun handia dago Indonesian, 300 talde etniko eta 700 bat hizkuntza baitaude. 2010eko datuen arabera, javatar etniakoak %40,1 dira, sondatarrak %15,5, malaysiarrak %3,7, batakak %3,6 eta maduratarrak %3. Ekialdeko uharteetan melanesiarrak bizi dira. Txinatarrak, bestalde, 3.500.000 inguru dira.
Benjamín Palencia
Biografia
Familia xume batean jaioa, hamaika anai-arreben artean bederatzigarrena izan zen. 1909an, 15 urte zituela, Madrilera joan zen gurasoekin batera. Han Rafael Gómez Egóñez ezagutu zuen, urte askoan bere tutore eta babesle izango zen bide-ingeniari aberats eta kultua. Espainiako hiriburuan, Elias Tormoren eskoletara joan zen. Artista gazteentzako erakusketa batean parte hartu zuen, eta Juan Ramón Jiménez bisitari ospetsuak interesa agertu zuen bere lanetaz; topaketa horrek bien arteko lankidetzarako aukera emango zuen. Aldi horretan, Francisco Bores eta Salvador Dalí Madrilgo Ikasleen Egoitzan ezagutu zituen; haiekin batera Julio Moisesek sortutako Akademia Askera joan zen. Alberto Sánchez Pérez
Alberto eskultore toledotarrarekin, Madrilgo Erretiro Jauregiko Artista Iberikoen Elkartearen Erakusketan parte hartu zuen eta, 1929 inguruan, ondoren Vallecasko Lehen Eskola deituko zena jarri zuten martxan.
1925ean Parisetik igaro zen labur-labur. Han Pancho Cossiorekin estudioa partekatu zuen estudioa. Bores zirkuluko beste artista batzuekin adiskidetu zen han, hala nola Jose Maria Uzelai eta Manuel Ángeles Ortiz. Espainiara itzuli zenean, Alacanten eta Altean denboraldi bat eman zuen. 1928an, Espainiako hiriburuko Liburutegi eta Museoen Jauregian erakusketa bat antolatu zuen; Rafael Albertik eta José Bergamínek lagundu zioten. Bisitariek lehen erakusketa horretan protestak egin arren, Palentziak bi urte geroago, 1930eko udazkenean, leku berean beste erakusketa bat egingo zuen. 1932an Federico García Lorcaren La Barraca taldean kolaboratzen hasi zen, Calderón de la Barcaren La vida es sueño muntatzeko eszenografia eta figurinak eginez.
Frédéric Bastiat
Biografia
Landetako diputatua 1848an eta 1849an aukeratu zuten. Ezkerrekoen lekuetan jezartzen zen baina legeen arabera kontserbadore edo sozialistekin batera bozkatzen zuen. 1849an hauxe adierazi zuen: « Ezker-muturrarekin bat egin dudala leporatu didate; zergatik ez dira azpimarratu eskuinarekin bat egin dudan botaketak? » . Asanblea Nazionalean Finantza batzordeko lehendakariordea izan zen.
Indonesia
Hizkuntzak
Indonesiako uharteetan 700 mintzaira baino gehiago erabiltzen dira. Gehienak austronesiarrak badira ere, papuar familiako batzuk ere mintzatzen dira. Indonesiera (Bahasa Indonesia) da hizkuntza ofiziala, malaysieraren aldaera bat, aspalditik uhartediko lingua franca izan dena. Indonesiera merkataritzan, administrazioan, hezkuntzan eta hedabideetan erabiltzen da batez ere, baina bigarren hizkuntza da indonesiar gehienentzat. Javera da hiztun gehien dituen tokiko hizkuntza: 84 milioi.
Erlijioa
Indonesiako konstituzioak sei erlijio onartzen ditu: islam, protestantismoa, katolizismoa, hinduismoa, budismoa eta konfuzianismoa. Biztanleen %87,2 musulmanak dira, gehienak sunitak; izan ere, Indonesia da munduko herrialde musulmanik jendeztatuena. Kristauak %10 inguru dira (%7 protestanteak eta %2,9 katolikoak) eta hinduistak %1,7.
Frédéric Bastiat
Biografia
Asanblean eta kanpoan protekzionismo eta sozialismoaren kontra gogor jo eta librekanbismoa eta norbanakoaren eskubideak aldarrikatu zituen. Bereziki Richard Cobdenen ideien eta bere Corn Laws ("artoaren legeak", inportazioen kontra) izenekoen aurkako taldeen defendatzailerik sutsuenetakoa izan zen. Journal des économistes-eko bere lehen ekarpena ere librekanbismoaren aldekoa eta politika kolonialen kontrakoa izango da. . Truke-askatasunaren aldeko elkartea sortu zuen eta Richard Cobdeni buruzko liburu bat idatzi zuen.
Benjamín Palencia
Biografia
1932an bere hirugarren bakarkako erakusketa egin zuen lehen aipatutako Liburutegi eta Museoen Jauregian. Urtebete geroago, Pierre Loeben Parisko galerian egindako erakusketak Braque eta Picassorekiko miresmena piztu zuen berarengan. Dirudienez ere, Frantziako surrealismoaren pertsonaia nagusiak ezagutzeko aukera izan zuen: André Breton, Louis Aragon eta Benjamin Péret. 1933an, Joaquín Torres García uruguaitarrak bildutako Arte Eraikitzaileko Taldearekin lan egin zuen, eta urte horretan bertan Madrilgo Ateneoan antolatu zen erakusketan parte hartu zuen. Hurrengo urtean, italiar pinturari buruzko bere gogoetak José Bergamínek zuzentzen zuen Cruz y Raya aldizkarian argitaratu ziren.
Gerra Zibilean, Palentzia Madrilgo estudioan eta paisaien pinturan babestu zen, pixkanaka esperimentazioa bertan behera utziz. Gerraren ondoren, hiru urtez, San Fernando Akademiaren jarraitzaile izandako batzuk eta ikasle mordo bat bildu zituen, Álvaro Delgado Ramos, Carlos Pascual de Lara, Gregorio del Olmo, Enrique Núñez Castelo eta Francisco San José, besteak beste. Palentziak berak «El Convivio» bezala bataiatu zuen taldea, ondoren, Vallecaseko bigarren Eskola bezala ezagutuko zena, Madrilgo Eskolaren hazia.
Isiltasun eta bakardade beharrean, 1941etik aurrera, Serafínek, bere morroia, udak, bere herrian pasatzera eraman zuen, Villafranca de la Sierra herria, alegia, Avilako probintzian. Han, 1953an, bere lagun Luis Felipe Vivancok diseinatutako txalet bat eraiki zuen. Hurrengo urtean, bere osaba Rafael hil zen, eta, mezenasgoaren azken keinu batean, margolaria bere ondasunen oinordeko deklaratu zuen. Orduan, Serafinek bere gain hartu zuen babesle paper hori, 1969an hil zen arte; urte horretatik aurrera Salome Palencia izango zen margolaria zainduko zuena. 1942tik aurrera, bestetik, udazken eta neguetan Alteako bere pisuan ematen zituen. 1977an, Alteako pisua utzi zuen eta neguak Polop de la Marinako bere etxe berrian antolatu zuen.
1974an Madrilgo San Fernando Arte Ederretako Errege Akademian sartu zen eta lau urte geroago Kataluniako San Jordi Akademian. 1978ko azaroaren 10ean, Albaceteko Museoaren inaugurazioan, Sofia erreginak Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina eman zitzaiola jakinarazi zitzaion. Azkenik, 1979an, Arte Garaikideko Espainiako Museoari utzi zion bere obraren zati handi bat. Madrilen hil zen, 85 urte zituela. Bere testamentuaren memorian 600 olio eta 10.000 marrazki zenbatu ziren.
Artikuluak
Hauek dira ezagunenak:
Indonesia
Ekonomia
Etorkizun handiko herrialdetzat hartzen da Indonesia, eta esan daiteke dragoi berria dela Ozeano Bareko eskualdean: hazkundea handia da, kanpoko desorekak gutxiagotu dira, atzerrira zabaldu da. Hego-ekialdeko Asiako ekonomiarik indartsuena da, eta G-20 taldeko kidea da. Barne produktu gordina 668.656 milioi eurokoa izan zen 2014ean, eta Per capita errenta, berriz, 2.652 eurokoa. Kontuan izan behar da 1999an 644 eurokoa zela. Munduko 30. esportatzailerik handiena da; 2015ean Japonia (%12), AEB %10,8, Txina %10, Singapur %8,4, eta India %7,8 izan zituen merkaturik garrantzitsuenak. Herrialdearen arazo nagusia lurralde oso zabal eta oso zatikatu baten gobernua eta kudeaketa da, trukeen oreka ahula baita oraindik, eta nabarmenak garapenaren desberdintasunak. 1967az gero Asia Hego-ekialdeko Nazioen Elkarteko (ASEAN) kide da.
Nekazaritzak biztanle aktiboen 38,9 enplegatzen zuen 2012an. Arroza da oinarrizko elikagai eta laborea, eta iraultza berde delakoaren abantailak baliatu ditu (bi eta hiru uzta urtean). Javako uharteak, ikaragarri jendeztatua izanik ere, bere beharrak asetzen ditu, eta esportatu ere egiten du, urte oparoetan. Gai asko lantzen da: kafea, tea, azukre kanabera, tabakoa, kopra, kakahueteak, esentziazko olioak, espeziak. Munduko palma olio ekoizlerik eta kontsumitzailerik handiena da; izan ere, munduko palma olio ia erdia Borneon ekoizten da, eta oihanaren %40 suntsitu dute horretarako.
Basoa lehen mailako baliabide iturria da, eta munduko lehenbizietakoa da Indonesia zur tropikalen esportazioan. Petrolio eta gas naturalaren ekoizpena ere gorantz ari da (Sumatran, Javako itsasoan eta Borneoko hego-ekialdean), eta dibisa asko ekartzen dio herrialdeari; orobat da garrantzitsua meatzaritza: eztainua, kobrea, nikela, bauxita, manganesoa eta zilarra erauzten dira. Industria garapena, estatuaren kontrolaren mende egon ondoren luzaroan, pribatizazioaren bidetik abiatu zen 1988tik aurrera, eta atzerritar kapitaletara zabaldu zen (japoniar eta amerikar kapitaletara batez ere), langileen kostua apala baita. Industria sektoreak ugaltzen ari dira (nekazaritza-elikagaiena, kimikagintza, aluminiogintza, ehungintza, zur eta papergintza), eta langileen %13,2 enplegatzen ditu. Zerbitzuetan, berriz, %47,9 aritzen da (2012).
1997-1998ko finantza krisia
1997ko amaiera - 1998ko hasieran, rupiak berebiziko beheraldia izan zuen, eta 1998an %13,7 murriztu zen NPG, bankuek finantza arazo handiak izan baitzituzten, eta mailegu asko utzi zuten ordaindu gabe. Hasieran, Indonesiako gobernuak zalantza egin zuen beteko ote zituen Nazioarteko Diru Funtsarekin itundu zituen baldintzak 42 mila milioi dolarreko laguntza sorta bat eskuratzeko; zalantza horiek inbertsoreen konfiantza falta areagotu zuten, eta kapital askok alde egin zuen. Aldi berean, istilu handiak izan ziren, jatorri txinatarreko negozioburuen kontra gehienak, eta horrek areago hondatu zuen egoera. Horren guztiaren ondorioz, Suharto presidenteak dimisioa eman zuen 1998ko maiatzaren 21ean. Haren ondorengoak, B. J. Habibiek, NDFarekiko lankidetza hobetu zuen. Diru hornigaiak hilabete gutxitan segurtatu ziren, eta urrirako, inflazioa –urteko %70ra iritsia zena–, asko jaitsi zen. Gobernuak orobat iragarri zuen 1998aren bukaeran bankuak berriz kapitalizatzeko programa bat, baina 1999aren hasieran plagintza horrek arazoak izan zituen, funts publikoekiko mendekotasuna zela-eta.
Frédéric Bastiat
Biografia
Frantzian zehar burutu zuen ideia liberalen aldeko biran tuberkulosia harrapatu zuen. Asanblean ezin gehiago egon eta Italiara joan zen osatu nahian. Erroman hil zen 1850ean; azken hatsa eman baino lehen Gustave de Molinari bere seme espirituala zela adierazi zuen. Erromako San Luigi dei Francesi elizan hobiratu zuten.
Pentsaera
Bastiaten pentsaera gehienbat indibidualismo eta liberalismoan oinarritzen zen. Norbanakoaren askatasuna etengabe defendatzen du edozein motatako autoritateren aurrean; hauxe idatzi zuen: « Gizon handi gehiegi daude munduan; legegile, antolatzaile, elkarte-kontrolatzaile, herri-gidari, nazioetako aita eta abar gehiegi daude. Jende gehiegi humanitatearen gainetik jartzen da berau gobernatzeko, jende gehiegik humanitatearekin kezkatzea lanbide bihurtu dute. » Nazioartean osperik handiena lortu duen bere testuan, La Loi delakoan, 1850ean argitaratua.
Librekanbismoaren alde
Itzulingururik gabeko idazlea, bere idazkietan (artikulu zein panfleto) konparazio pedagogiko edota alegia satirikoetan iaioa zela erakusten dute. Estatuaren edo sozialismoaren ("espoliazio legala") gainean eraiki diren mito edo sofisma nagusiak agerian uzteko saiakera dira; berdin ari da aberastasunaz ("baten probetxua bestearen probetxua da"), elkartasunaren kontzeptuaz ("erabat ezinezko egiten zait legalki derrigortutako Senidetasuna irudikatzea aldi berean Askatasuna suntsitu gabe eta Justizia legalki zapaldua geratu gabe"), zergez, interbentzionismoaz... Erregulartasunez panfletoa eta eztabaida bultzatuko ditu, batez ere Proudhonekin, zeinekin 13 astez diskutituko duen La voix du peuple agerkarian.
Bastiaten satirarik ezagunena (protekzionismoa kritikatuz) bere Pétition des fabricants de chandelles ("Kandelagileen eskaera") da, non "bere argia salneurri baxuegitan eskaintzen duen lehiakide atzerritar baten konkurrentziaren" aurrean babesa eskatzen zuten ("atzerriko hornitzaile" hori...eguzkia zen!). Lege baten eskaerarekin amaitzen da, zeinetan "eguzkiaren argia etxeetan sartu ohi den leiho, argizulo guztien itxiera" aginduko zen.
Librekanbismoaz alde batetik defendatu egiten du elkarren artean adostutakoa baina herrialde protekzionistekin eta guzti egin litekeena are interesgarriagoa dela erakusten du. Berarentzat edozein politika protekzionista espoliatzailea da; aldiz, librekanbismoa aberastasunen biderkatzailea dateke.
Kontsumitzailea ekonomiaren bihotzean
Norbanako kontsumitzailearen alde jartzen da, ez ekoizlearen alde (oparotasunaren teoria urritasunaren teoriaren aurka). Jacques Garelloren aburuz, Richard Cobdenekin batera XIX. mendeko ekonomilari bakarra da Ludwig von Mises, Friedrich Hayek edo Pascal Salinek garatu zituzten XX. mendeko kontsumitzailearen teoriak aitzinirudikatzeko. .
Estatuaren jardunaz
Beste batzuetan tesi hau garatu zuen: estatuaren ekimenak presio-taldeen eskaeren emaitza direla defendatu zuen. Famatu bihurtu den estatuaren definizioa zor zaio: « Estatua jende guztiak jende guztiaren lepora bizi nahi duen fikzio handi hori da. »
Estatuaren ikuspegi minarkista dauka; horren arabera estatuak justizia eta segurtasuna bermatu behar ditu eta norbanakoei elkarri eragiten utzi behar zaie. Hau ere idatzi zuen: « Askatasuna eta segurtasuna besterik ez espero estatutik. Izan kontziente hirugarren bat eskatzekotan beste biak galtzeko arriskua dagoela. » Harmonies économiques.
Ekonomia arloan behin eta berriz "ikusten dena eta ikusten ez dena" (egun "kostu ezkutu", "aukera-kostu" edo "efektu maltzurrez" hitz egingo litzateke) desberdintzeko beharraz aritu zen. Gai hau, estatuaren jardun interbentzionista kritikatzeko zabaldua, "Kristal apurtuaren sofisma" izeneko parabola sonatuan garatu zuen lehen momentu batean. Apurtutako leihoa konpontzeko erabili den diruak lana ekarriko dio konpontzaileari; honek bere gastuak handitu ahal izango ditu eta horrela beste batzuen negozioak bultzatu. Hemen ikusten ez dena da leihoa apurtu izan ez balitz ere dirua gastatuko zela, edo "bestela" gastatuko zela. Apurtutako leihoak dirua beste gastu batzuetara bideratu besterik ez du egin. Bastiaten arabera estatu batek batzuetan aktibo direnei hartzen diena interes-talde, elkarte korporatibista edo inaktiboei ematen die. Hala aritzeak sekula ez duela jendartearentzat aberastasunik sortuko azpimarratzen du, are gehiago, seguraski aberastasun batzuk desagerraraziko ditu.
Balioaren kontzepzio subjektiboa
Jean-Baptiste Say eta Turgotekin bat eginda, balioaren oinarri objektiboa balio-lanean bilatzen zuten Adam Smith edo David Ricardoren lanen kontrako "balioaren kontzepzio subjektiboaren" ideia bat garatu zuen. Austriako ekonomia eskolak bere lanetan ukitu subjektibo hau berrartu zuen. Aspektu ugaritan Bastiat pentsaera ekonomikoaren eskola honen aitzindaria da: kapitalaren teoria, balioaren kontzepzio subjektiboa, praxeologia... .
Beste gai batzuetaz
Heriotza zigorraren eta esklabismoaren kontrako eta zuzenbide sindikalaren aldeko iritzia azaldu zuen. 1849ko azaroaren 17ko Asanbleako sindikatuen kontrako zapalkuntzari buruzko mintzaldi batean hauxe esan zuen greba eskubidea debekatzen zuen legediaz: « Zuek zeuek aitortzen duzue zuen legedia ezarrita eskaera eta eskaintza ez direla era orekatuan ari; patroien koalizioa ezin da inoiz ikuskatu, hori argia da: bi, hiru patroik elkarrekin gosaldu, koalizio bat osatu eta inork ez daki ezer. Langileena beti izango da ikuskatua, egunaren argiaz egiten delako. »
Lanak
1862ko Gilbert Guillauminen edizioko Frédéric Bastiaten lan osoak Wikipedia Commonsen frantsesez kontsultagai daude eta zenbait lan ingelesez.
Frantsesezko Wikisourcen oso testu zerrenda zehatza dago.
Baionan eta Mugronen
Baiona jaioterrian Baiona Ttipia auzoko karrika bati (Parisen ere badu bat, Eliseo Zelaien hiribidetik oso hurbil) bere izena eman zitzaion. Beste aldetik, Cercle Frédéric Bastiat izeneko elkarteak Lapurdiko hiriburuan ere badu sekzio bat.
La Zélée logia masonikoko kide gisa Dominique Joseph Garat eta Agosti Xaho bezalako pertsona erreferentzialekin kointziditu zuen. Euskaldunak bi estatutan banatuta egonik ere gure arteko harremanak garatzeko gai garela liberalismoa defendatzeko argudio gisa erabili izan zuen noizbait. 1830eko Uztaileko Iraultzan Baionan zer gertatu zen ere bere lumatik jakin dezakegu.
Bizitzen denborarik gehien eman zuen Shalòssako Mugron herrian bere omenezko estatua bat dago.
Probabilitatearen dentsitate-funtzio
Probabilitate teorian, probabilitatearen dentsitate-funtzioa, probabilitate-dentsitatea edo besterik gabe dentsitate-funtzioa, labur pdf ere deitua, zorizko aldagai jarraitu baten balioen probabilitate-banaketa azaltzeko moduetako bat da, tarte bati daogkion probabilitatea dentsitate-funtzioaren integralaren bitartez, tarte horretan x ardatzaren eta funtzioaren artean dagoen azaleraren bitartez alegia, definitzen dena. Zehatzago, f(x) dentsitate-funtzioa izanik,
Dentsitate-funtzioak puntu bakoitzean hartzen duen balioak puntuaren inguru horretan beste inguruetan baino probabilitate handiagoa edo txikiagoa biltzen den adierazten du soilik, zorizko aldagai diskretuen banaketa definitzen duten probabilitate-funtzioek ez bezala, non funtzioaren balioak puntuaren probabilitatea adierazten duen.
Schneebergita
Schneebergita fosfato motako minerala da eta tsumcorite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Schneebergita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 4,5 da.
Caparroso
Caparroso edo Kaparrotsu Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 59,0 kilometrora. Altuera 290 eta 440 metro artekoa da, eta 80,80 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Aragoi ibaitik gertu dagoen eremu lau batetik gaur egun hesi estu batean dagoen tokira lekualdatu zuten, ohiko uholdeetatik babesteko. Herri hori Nafarroako Erresumaren hegoaldeko defentsarik garrantzitsuenetako bat izan zen, musulmanen aurrean, bere gazteluari esker. Iruñea eta Tutera artean eta Zarrakaztelu eta Azkoien artean Aragoi ibaia igarotzen den lekuan kokatzeak erreferente bihurtu du Erdi Aro osoan eta ondoren. Gainera, XX. mendearen bigarren erdialdean, populazioa sendotzea lortu zuen, eta ibaiaren eta errepide berriaren inguruan hiri-hazkunde handia gertatu zen.
Bertako biztanleak caparrosoarrak edo kaparrotsuarrak dira.
Izena
Caparroso edo Kaparrotsu toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Mikel Belaskoren arabera, kaparra hitzetik dator, sasiak eta arrosak bezalako zuhaixka batzuei ere aplikatzen zaiena, hartz-ugari atzizkiaren ondoan. Beraz, "kapar ugariko lekua" da. Gaztelaniako Akademiaren arabera, "caparra" hitzak "kaparra" adiera du, eta jatorri aurreerromanikokotzat hartzen da. Dena den, euskaraz, "kaparra" hitzak "kaparra" esan nahi du hitzez hitz, eta, beraz, Caparrosok jatorri euskalduna izango du.
1964ko Baionako Euskal Idazkaritzaren Euskal Herriko leku-izenen zerrendan Kaparrotsu nolabait euskaratuta, eta 1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Gabarrotsu forma proposatzen zuen, eta 1990ean Caparroso aukeratu zuen arren.
Udalerri horren izen ofiziala Caparroso da, eremu ez-euskaldunean dagoenez, gaztelaniazko izena baino ez baita ofiziala. Euskaraz, Euskaltzaindiak dio euskarazko arauzko izena Caparroso dela. Hala eta guztiz ere, euskaldunen sektore handi batek Kaparrotsu forma erabiltzen du.
Bandera
Caparroso edo Kaparrotsu udalerriko banderak herriko armarri dauka hondo zuri baten gainean. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da.
Ingurune naturala eta kokapena
Caparroso edo Kaparotsu Erriberriko merindadearen hegoaldeko muturrean dago, Bardeako iparreko mugatik gertu. Herria, N-121 errepideak zeharkatzen du Iruñea-Tuterako norabidean. Herrigunetik ekialdera Melida eta Traibuenas herrietara doan NA-5501 errepidea dago.
Geografiaren aldetik, Aragoiko Erribera haranean dago, hau da, Aragoi ibaiaren ibilguaren behereneko aldean.
Klima eta landaredia
Klima mediterraneo-kontinental motakoa da, neguak hotzak dira (4,9 gradu batez beste urtarrilean), eta udak oso beroak (23,9 gradu batez beste abuztuan). Prezipitazioak, bestalde, eskasak dira urte osoan zehar (urtero 424mm batez beste), eta, oro har, udaberrian eta udazkenean izaten dira ugarien. Ibai nagusia Aragon ibaia da (Caparroso parean 81 metro kubikoko batez besteko emaria daukana). Urteroko egun euritsuak 60 baino ez dira izaten eta iparreko ziertzo haizeak maiz jotzen du.
Herriaren inguruko basoetan zuhaixkak eta birlandaturiko 200 hektarea pinu daude. Pinu gehienak udalerriaren iparraldean daude, N-121 errepidearen bi aldeetan. Udalerriaren gainontzeko azaleran laborantza lurrak eta sastrakak baino ez dira.
Estazio meteorologikoa
Kaparrotsun dagoen, itsasoaren mailatik 303 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Erdi Aroa
Dena den, Erdi Aroan herria jauntxo baten jabetza izan zen, trukean herritarrek 1000 soldatako petxa eta gari, garagar eta bestelako laboretan ordaindu beharreko zerga zuten. 1332an Joana II.a eta Filipe III.a erregeek herriko gotorlekuaren mantenu lanez arduratzetik aske utzi zituzten herritarrak. Caparrosoarrek aldi berean, Zidakos ibaiaren aprobetxamendua Tafallarekin partekatzea erabaki zuten (1227an eta 1325ean. Karlos II.a Nafarroakoa erregeak herritarrek ordaindu beharreko petxa aldatu eta herrian zituen hainbat jabetzaren truke saldu zion herria Olibako Andre Mariaren monasterioari 1350ean.
Ondorengo mendeetan, Kaparrotsuk hainbat jabe izan zituen, Juan Enexorbues (1365etik aurrera), Karlos II.aren sasiko semea zen Godofre (1414tik aurrera), eta Joan Kardona 1447tik aurrera). Dena den, koroak behin betiko berreskuratu zuen herria1451n. 1472an Leonor I.a Nafarroakoak Bardeako lurren aprobetxamenduaren eskubidea eman zien herritarrei, Nafarroako Gerra Zibilean agaramontarren alde agertu izanagatik.
Aro Modernoa
XVIII. mende hasierako uholde indartsuek Zalduko Andre Mariaren baseliza suntsitu zuten, eta 1787ko uholdeak (Zangozan ehunka hildako eragin zituen uholde berak), erabat suntsitu zuen Aragoi ibaiaren gaineko zubia. Nafarroako Foru Aldundiak berehala ekin zien zubia berreraikitzeko lanei, eta zubi berria 1802an amaitu zuten. XIX. mendearen hasieran, herrian, irina eta olioa ekoizteko errota bana zegoen, horrez gain, igeltsu harrobia eta gesal lantegia zeuden.
Herriko jarduera ekonomiko nagusiak nekazaritza eta abeltzaintza ziren, eta behi eta ardi ugari egoteak alfonbrak egiten zituzten lantegi txikien agertzea eragin zuen. Zalduko Andre Mariaren baseliza errege bidearen ertzean berreraiki zuten XIX. mendearen hasieran. 1850ean Caparrosok mutilen eta nesken eskolak zeuzkan. Mutilen eskolako maisuak 2920 erreal irabazten zituen urtero, eta nesken eskolako maistrak 730 erreal baino ez. Mutilen eskolan 80 ikasle zeuden, eta nesken eskolan 36. 12 000 errobada lur ureztagarri zeuden, ogia egiteko hainbat labe, mende hasierako irina ekoizteko errota, olioa egiteko beste lau errota, pattarra egiteko hiru galdara, eta oihal lantegi txikiak.
XIX. mendean zehar alfonbra eta espartzuaz egindako hainbat jantziren ekoizpen tradizionalak jarraitu zuen. XVIII. mende amaieran eraikitako Erriberako errepideak asko hobetu zituen inguruko herritarako komunikabideak, Tuterara eta Iruñera batez ere. Caparrosok ospitalea izan zuen, XVIII. mendea baino lehenago. Ospitalearen mantenuaz Andre Mariaren eta Santa Katalinaren kofradia arduratzen zen eta berez herriko gaixoez gain, behartsuen beharrez arduratzen ziren. 1738an Divino Pastor izeneko kongregazioak hartu zuen ospitalearen mantenuaren ardura. Ordena erlijioso horretako kideak klausurakoak izanik, limosna eskatzeko bakarrik ateratzen ziren kalera.
Erriberri, Azkoien eta Tafallako aurkakotasuna dela eta, kongregazio horretako kideek ospitalea utzi behar izan zuten, Nafarroako elizbarrutiak hogei kilometrotan komentu eta erakunde erlijioso berrien ezarpena debekatzen zuela argudiatu baitzuen. 1749tik aurrera, Iruñeko gotzain zen Gaspar Mirandaren aginduz, ospitalea Kaparrotsuko eliz kabildoaren menpean geratu zen. 1800ean ospitalearen eraikinaren berritze lanek 700 pesoko aurrekontua izan zuten. Independentzia gerran zehar, Frantziako Armadak lau hilabete eman zituen ospitalean. Ondoren, XIX. mendearen erdialdean, Caparrosoko udaletxearen egoitza izan zen.
Demografia
biztanle zituen Caparroso edo Kaparrotsu udalerriak.
Ekonomia
Historikoki Caparroso edo Kaparrotsu nekazaritza herria izan den arren, 1960ko hamarkadatik aurrera, ekonomia garatuz joan da eta gaur egun, industriak garrantzia handia dauka. Horrela, industrialde bat eraiki zen herrigunearen iparraldean eta bertan hainbat enpresa ezarri ziren, besteak beste, Rockwoll edo EHN etxeak. Azken enpresa hau Nafarroa Garaiko garrantzitsuenetakoa da (Acciona Energiaren jabetza) eta energia berriztagarrien negozioan dihardu.
Bioerregaiak ekoizteko Acciona enpresak eraikitako lantegia 2005ea inauguratu zen, urtero 35 000 tona bioerregai ekoizteko gaitasunarekin. Lantegia eraikitzeko 25 milioi euroko inbertsioa egin zen eta eskari altua dela eta, Accionak lantegiaren edukiera bikoizteko asmoa dauka.
Bardea
Erdi Aroan, Kaparrotsuk, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Cabanillas, Melida, Zarrakaztelu, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Santakara, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibaxa eta Zaraitzu ibarrekin batera, Bardeako Komunitatea osatu zuen, Bardeako lur amankomunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.
Politika
Caparrosoko edo Kaparrotsuko udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Carlos Alcuaz Morente da, Nafarroako Alderdi Sozialistako hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Antzinako udaletxea udalerriko alde zaharrean egon zen Plaza Zaharrean elizaren ondoan. Gaur egungo udaletxea herriaren zabalgunean dago eta zaharra eraistean eraiki zen 1958an. Beheko solairu eta honen gainean eraikitako beste hiru solairu dauzkan adreiluzko fatxadadun eraikina da. Fatxadako alde batean arkuak ageri dira.
Egungo banaketa
Caparrosoko edo Kaparrotsuko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Carlos Alcuaz Monente da, Nafarroako Alderdi Sozialista zerrendakoa. Zinegotziak 10 daude:
Alkateak
1979tik, Caparrosok edo Kaparrotsuk 9 alkate izan ditu:
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko eta linea zerbitzua ematen diote udalerri honi. Herriak bi autobus geldialdi du zeharkarrikan: bat Arradarantz eta beste bat Tafallarantz.
Gainera, Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.
Montmirat
Montmirat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Caparroso
Euskara
Koldo Zuazok, 2010ean, Caparroso edo Kaparrotsu ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Montmirat
Biztanleria
2007an Montmirat udalerrian erroldatutako biztanleak 276 ziren. Familiak 103 ziren, horien artean 26 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 50 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Caparroso
Euskara
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Caparroso edo Kaparrotsu eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,30k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 1,26k eta 2018n % 1,20k.
Kirolak
Herriak bi kirol talde nagusi ditu, batetik Azkarrena futbol taldea, eta bestetik, Peña Roya izeneko txirrindularitza kluba.
Horrez gain, kirolean aritzeko, hainbat instalazio daude herrian: Santa Fe futbol estadioa (bi futbol zelaikoa), estalitako kiroldegia, gimnasioa, udako igerilekuak, igerileku estalia, eta bi pilotaleku, estalia eta irekia.
Montmirat
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Caparroso
Herri senidetuak
Caparroso edo Kaparrotsu ondorengo herriekin senidetuta dago:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Montmirat
Diru sarrerak
2009an Montmirat udalerrian 116 unitate fiskal zeuden, 292 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.406 euro zen.
Organosufre-konposatu
Organosufre-konposatuak karbono atomoei lotuta dauden sufre atomoak dituzten konposatu organikoak dira. Askotan, usain txarrekin lotzen dira, baina ezagutzen diren konposatu gozoenetako asko sufre organoen deribatuak dira. Natura organosufre-konposatuetan aberatsa da, sufrea ezinbestekoa baita bizitzarako. Hogei aminoazido arruntetatik, bi organosufre-konposatuak dira. Erregai fosilek, ikatza, petrolioa eta gas naturala, antzinako izaki bizidunen materialen eratorriak direnez, nahitaez organosulfre-konposatuak dituzte, eta petrolio findegien helburu nagusia da horiek kentzea.
Montmirat
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
War Machine (filma)
War Machine (euskaraz Gerra Makina) 2017ko David Michôd australiar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako gerra satira film bat da. Stanley A. McChrystal, AEBetako Armadako jeneralaren bizitzari buruzko Michael Hastings kazetariaren The Operators liburuan oinarritua dago. Brad Pitt, Anthony Michael Hall, Anthony Hayes, Topher Grace, Will Poulter, Tilda Swinton eta Ben Kingsley aktoreek antzeztu zuten.
Montmirat
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 margolaria eta 2 jatetxeak.
Organosufre-konposatu
Sufrea taula periodikoaren 16. taldekoa da (anfigenoak edo kalkogenoak), oxigenoarekin batera, eta organosufre-konposatuek karbono-oxigeno loturak dituzten konposatuekin antzekotasunak izatea espero da, eta hori, neurri batean, egia da.
War Machine (filma)
Argumentua
2001eko irailaren 11ko atentatuaren ondoren, Glen McMahon (Brad Pitt) dominadun jeneralak Afganistanen estatubatuar indarren buru izateko ardura jaso du. Bere gudulekurako ibilbidean zehar politika interesak, aliantzak eta azpijokoak bidai-lagun izango ditu.
Organosufre-konposatu
Sufrea duten konposatu organikoak detektatzeko, Carius metodoa da analisi kimiko klasiko bat.
Montmirat
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montmirat udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 224 hektarea erabiltzen.
Bremen
Bremen, hurrengo gauzak izan daitezke:
Montmirat
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Organosufre-konposatu
Tioeterrak, tioesterrak, tioazetalak
Konposatu horiek C-S-C loturak edukitzea dute ezaugarri. C-C loturekin alderatuta, C-S loturak luzeagoak dira, S atomoa karbono atomoa baino handiagoa baita, eta % 10 ahulagoa. Sufre-konposatuetan lotura-luzera tipikoak 183 pm-koak dira S-C metanotiol-en loturarako eta 173 pm tiofenoan. C-S loturaren disoziazio-energia 89 kcal/mol (370 kJ/mol) da tiometanoarentzat metanoaren 100 kcal/mol-ekin (420 kJ/mol) alderatuta, eta hidrogenoa, metil talde batekin ordezkatzen denean, energia 73 kcal/mol-etan (305 kJ/mol) murrizten da. Karbono-oxigeno lotura sinpleak C-C loturak baino lotura luzera laburragoa du. Dimetil sulfuroaren eta dimetileterren loturaren disoziazio-energiak 73 eta 77 kcal/mol dira (305 eta 322 kJ/mol, hurrenez hurren).
Tioeterrak tiolen alkilazioaren bidez prestatu ohi dira. Pummerer berrantolaketa baten bidez ere prestatu daitezke. Ferrario erreakzioa deritzon erreakzioan; sufre elementalaren eta aluminio kloruroaren bidez, fenileterra fenoxathione bihurtzen da.
Tioazetalek eta tiozetalek C-S-C-S-C lotura-sekuentzia bereizgarria erakusten dute. Tioeterren azpiklase bat adierazten dute. Tioazetalak karbonilo taldeen umpolungean (erreaktibitatearen itzulera) erabilgarriak dira.
Montmirat
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Organosufre-konposatu
Tioeterrak, tioesterrak, tioazetalak
Tioesterrek R-CO-SR egitura orokorra dute. Ester erregularrekin erlazionatuta daude, baina erreaktiboagoak dira.
Tiofenoek aromatikoak diren tioeter klase berezi bat adierazten dute. Tiofenoaren erresonantzia-egonkortzea 29 kcal/mol (121 kJ/mol) da oxigeno atomoen analogikorako (furanoak) diren 20 kcal/mol-ekin (84 kJ/mol) alderatuta. Ezberdintasun horren arrazoia oxigenoaren elektronegatibitate handiagoa da, eta horrek elektroiak beregana desplazatzen ditu eraztun aromatikoaren kontura. Hala ere, ordezkatzaile aromatiko gisa, tio taldeak, talde aktibazio gisa, alkoxi taldeak baino eraginkortasun txikiagoa du.
Tiolak, disulfuroak, polisulfuroak
Tiolek R-SH talde funtzionala dute. Tiolak alkoholen antzekoak dira, egituraz, baina funtzio horiek oso desberdinak dira propietate kimikoetan. Tiolak nukleofiloagoak, azidoagoak dira, eta errazago oxidatzen dira. Azidotasun hori 5 pKa unitate ingurutan alda daiteke.
Sufrearen (2,58) eta hidrogenoaren (2,20) arteko elektronegatibitate-aldea txikia da, eta, beraz, tioletan, hidrogeno-lotura ez da esanguratsua. Tiol alifatikoek urrezko monogeruzak eratzen dituzte, egun nanoteknologian garrantzitsuak direnak.
Herz erreakzio baten bidez, zenbait tiol aromatiko lor daitezke.
R-S-S-R lotura disulfuroa sufre-sufre lotura kobalentearekin gurutzatzeko garrantzitsua da: biokimikan, proteina batzuen tolesterako eta egonkortasunerako, eta, polimeroen kimikan, kautxua gurutzatzeko.
Sufre-atomoen kate luzeagoak ere ezagutzen dira, barazina produktu naturalean bezala, zeinak ezohiko pentatiepinea eraztun bat daukan (bentzeno-eraztun baten ondoko bi karbono-atomotan ziklatutako 5 sufre-atomoko katea).
Tiozetonak, tioaldehidoak eta erlazionatutako konposatuak
C=S lotura bikoitzak dituzten konposatuak sulfonio iluroan daude, adibidez Johnson-Corey-Chaykovsky erreakzioan.
Karbonoaren eta sufrearen arteko lotura hirukoitza
Sufrearen eta karbonoaren arteko lotura hirukoitzak arraroak dira sulfaalkinoetan, eta karbono monosulfuroan (CS) aurki daitezke, eta F3CCSF3 eta F5SCSF3 konposatuetarako iradoki dira. HCSOH konposatua lotura hirukoitz formala duela ere agertzen da.
Azido sulfonikoak, esterrak, amidak
Azido sulfonikoek RS(=O)2OH talde funtzionala dute. Disolbatzaile organikoetan, normalean, disolbagarriak diren azido sendoak dira. Azido sulfonikoak, hala nola azido trifluorometanosulfonikoa, maiz erabiltzen dira kimika organikoan. Sulfonamidak, sulfonazio aromatiko bidez eratorritako sulfonamidak dira.
Sulfuranoak eta Persulfuranoak
Sulfuranoak talde funtzional nahiko espezializatua dira, tetrabalenteak direlako; beraz, sufre-konposatu hiperbalenteak dira, SR4 formula dutenak, eta, era berean, SR6 formula duten persulfuranoak hexabalenteak dira. Persulfuranoak, ordezkatzaile organiko guztiekin, kalkogeno taldeko konposatu astunenak direla jakin izan da; adibidez, hexametilpertelurano (Te(Me)6) konposatu analogoa 1990ean aurkitu zen tetrametiltelurioren erreakzioa xenoiaren difluoruroarekin Te(Me)2)F2 eta dietilzinkaren erreakzioarekin jarraituz. Sufre-analogoa, hexametilpersulfurano SMe6, egonkorra izango dela aurreikusten da, baina oraindik ez da sintetizatu.
Organosulfre-konposatu naturalak
Sufre organoko konposatu guztiak ez dira usain txarra duten kutsatzaileak. Alizina eta ajoenea bezalako konposatuak dira baratxuri usainaren erantzule, eta lentioninak shiitake perretxikoen zaporea laguntzen du. Produktu natural horietako askok propietate sendagarri garrantzitsuak dituzte, esate baterako, plaketen agregazioa prebenitzea edo minbiziaren aurka borrokatzea.
Organosulfre-konposatuak kutsaduran
Ingurumenean dauden sufre-konposatu organiko gehienak jatorri naturalekoak dira, sufrea bizitzarako ezinbestekoa dela eta bi aminoazidok elementu hori daukatenaren ondorioz.
Ingurumenean dauden organosufre-konposatu batzuk industria-prozesuen azpiproduktu txiki gisa sortzen dira, hala nola plastikoak eta pneumatikoen fabrikazioa.
Zenbait prozesuk organo sufre-konposatuak ekoizten dituzte —adibidez, ikatzetik kokearen fabrikazioan— sufre-konposatuak eta beste ezpurutasun lurrunkor batzuk kanporatzeko eta horrela «ikatz garbia» (kokea) ekoizteko, batez ere, altzairua ekoizteko erabiltzen dena. .
Erregai fosiletako organosufre-konposatuak
Usain txarra duten substantziak ikatza edo petrolio gordina prozesatzeko prozesu kimikoetan ere ekoizten dira, eta, horietan, aitzindari kimikoak (lehengaiak) lortzen dira gero industria-erabilerarako (adibidez, plastikoak egiteko edo farmazia-ekoizpenean), eta leku guztietan petrolioaren destilazioaren beharrak (gasolina, gasolioa eta beste erregai batzuk) lortzeko.
Organosulfre-konposatuak usain txarreko kutsatzaile gisa ikus daitezke erabilera komertziala baino lehen gas naturaletik, ihes-gasetatik eta fabrika-kebideetatik atera aurretik kendu behar direnak. Azken testuinguru horretan, organosufre-konposatuak euri azidoko sufre-kutsatzaileen parte dira; baita erregai fosil ohikoenetako kutsatzaileen parte dira, batez ere ikatza.
Poloniako Senatua
Poloniako Senatua edo polonieraz Senat Poloniako Parlamentuko goi ganbera da. Senatua 100 senatariek edo polonieraz Senator-ek osatzen dute. Sufragio unibertsalez aukeratzen dira eta ganberako burua Sejmeko Mariskala (Marszałek Senatu) da.
Poloniako behe ganbera Sejm da.
Osaketa
2007 urtean ospatutako hauteskundeak geroztik, honela osatzen da Poloniako Errepublikako goi ganbera:
Bostak (musikagile taldea)
Bostak ala Talde sendoa (errusieraz Могучая кучка, Mogutxaia kutxka) 1856 eta 1870 bitartean San Petersburgon (Errusian) elkar ezagutu zuten musikagile taldea da. Mili Balakirev (sortzailea), César Cui, Modest Musorgski, Nikolai Rimski-Korsakov eta Aleksandr Borodin musikagileek eratzen zuten. Taldeak Europako kontserbatorioko heziketa zaharrean oinarritutako musika edo Europako musika klasiko zaharra imitatu beharrean, berezko errusiar musika sortzea zuen helburu. Abramtsevo koloniaren eta Errusiar berpiztearen helburu artistikoarekin bat zetorren. Errusiako nazionalismo erromantiko mugimenduaren inguruan sortu zen.
Taldearen sorrera
1856an sortu zen Mili Balakirevek and César Cuik elkar ezagutu zutenean. 1857an Modest Musorgski elkartu zitzaien, 1861ean Nikolai Rimski-Korsakov eta Aleksandr Borodin 1862an. Bosteko taldeko musikagile guztiak gazteak ziren: Balakirevek 25 urte zituen, Cuik 27, Musorgski 23, Borodinek 28 eta Rimski-Korsakovek soilik 18. Denek haien kabuz ikasi zuten musika eta beste lanbide batzuetan aritzen ziren: Borodin kimikaria zen, Rimski-Korsakov itsasarmadako ofiziala (itsasoz munduari bira ematen hiru urtez bere lehendabiziko sinfonia idatzi ahal izan zuen), Musorgski guardian ibili zen eta zerbitzu zibilean ondoren (bere karreraren sasoirik oparoenean 1870an edaten zuen alkohol guztia ordaintzeko egun osoko lana hartu behar izan zuen Estatuaren Basoetako Sailean).
Hizkuntza musikala
Bostek Errusiako berezko musika garatzeko asmoz kontserbatorioko estilotik urruntzen zen estiloa erabiltzen zuten: