cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Club Universidad Nacional
Club Universidad Nacional edo UNAM (izen osoa Club de Fútbol Universidad Nacional A. C.) Mexikoko futbol talde nagusietakoa da, Mexiko Hirian egoitza daukana. Pumas izenarekin ezagunagoa da, kamisetan ere puma baten burua darama. Hiru aldiz irabazi du CONCACAF Txapeldunen Liga eta zazpi aldiz Mexikoko liga.
Martinpuich
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Vincent (Garona Garaia)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tournay-sur-Odon
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Újezdec (Uherské Hradištěko barrutia)
Újezdec Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 245 biztanle ditu eta 3,4 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1088 urtean egin zen.
Saint-Vincent (Garona Garaia)
Etxebizitza
2007an 51 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 2 hutsik zeuden. 45 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 2 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 40 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Mary Murphy
Mary Murphy (Washington, 1931ko urtarrilaren 26a - Beverly Hills, Kalifornia, 2011ko maiatzaren 4a) estatubatuar zinema eta telebista aktorea izan zen.
Corinth (Mississippi)
Corinth Mississippiko hiri bat da. Alcorn konderrian kokatua dago. 2010ean 14,573 biztanle zituen, 78.1 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Vincent (Garona Garaia)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 98 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboak lanean(40 gizon eta 38 emakume) zeuden.. 20 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Saint-Vincent udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Coffinita
Coffinita silikato motako minerala da eta zircon taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Coffinita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.
Country
Country musika (country & western ere deitua) 1920ko hamarkadan Estatu Batuetako hegoaldeko landa lurretan eta Kanadako kostaldeko probintzietan sortu zen musika estiloa da. Europar etorkinen jatorrizko herrialdeko musika folkloriko ezberdinak (irlandarra batez ere) eta jadanik bertan erroturik zeuden korronteen (bluesa, gospela) nahastetik sortu zen. "Country" izendapena 50ko hamarkadan sortu zen, Rock and Rollaren elementu batzuk hartu zituen garaian, eta 1970ko hamarkadarako alde batera gelditua zen musika mota horren jatorrizko izena, hillbilly alegia.
Country tradizionala batez ere sokazko instrumentuez jotzen zen, gitarra, banjoa, biolina eta kontrabaxuarekin, baina askotan sartu ohi ziren akordeoia eta armonika tartean. Country modernoan instrumentu elektronikoak erabiltzen dira: gitarra elektrikoa, baxua, teklatuak...
Denbora joan ahala, garai ezberdinetako korronteetatik edan du estiloak, Ameriketako historiaren musikez adabaki ugari dituela esan daiteke, beraz. Hori dela eta, Country musikak aldaera asko ditu, leku eta aldi ezberdinetan sortuak, honakoak lirateke haietako batzuk: Bluegrass, alternative Country, Country folk, Country pop, Country rock, Cowpunk, Hillbilly (Old time edo Appalachian folk), Honky Tonk, Tennessee Sound, Rockabilly, Outlaw country,...
Neuville-Saint-Amand
Neuville-Saint-Amand Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 358 etxebizitza zeuden, 333 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 354 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 333 etxebizitza nagusietatik 285 bere jabearen bizilekua ziren, 41 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 50 etxek hiru zituzten, 92 etxek lau zituzten eta 184 etxek bost zituzten. 250 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 151 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 142 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 556 ziren, horien artean 377 aktiboak ziren eta 179 inaktiboak ziren. 377 pertsona aktiboetatik 326 lanean zeuden (191 gizon eta 135 emakume) eta 51 langabezian zeuden (23 gizon eta 28 emakume). 179 pertsona inaktiboetatik 53 erretiraturik zeuden, 51 ikasten zeuden eta 75 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Neuville-Saint-Amand udalerrian 351 unitate fiskal zeuden, 919,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.679 euro zen.
Jaun Zuria
Jaun Zuria Bizkaiko lehen jaun mitikoa da, eta, beraz, Harotarren leinuaren konfigurazioko lehena. Kondairako gertakizunek istorioa X. mende inguruan kokatzea ahalbidetzen dute, Asturietako Erresuma ahuldu baten espantsio prozesuaren aurrean, Bizkaia eta Ourense bezalako lurraldeetan konde berriak materializatu zirenean. Ahozko tradizio folklorikoan sortu zela uste bada ere, urteetan zehar hainbat bertsio argitaratu dira (hala nola, Pedro Barceloskoarena, Lope García Salazarrena…) eta hauen artean desberdintasunak agertzen direnez, ezin da ziurtazunez zehaztu oinarrizko bertsioak zer zioen.
Neuville-Saint-Amand
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Jaun Zuria
Bere gaineko istorioen berri Bizkaiko hainbat elezahar eta baladetan aurki dezakegu. Balada horietako bat, Jaun Zuriano izenekoa, Hiru Truku musika taldeak egokitu zuen, Mendebaleko Euskal Baladak diskorako (1994).
Neuville-Saint-Amand
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
Jaun Zuria
Biografia
Pedro Barceloskoa portugaldar kronikagile eta genealogistak idatzi zuen Jaun Zuriaren elezaharraren lehenengo bertsioa 1340an bere Livro de Linhagensen. Portugesezko literaturan ospetsua izan zen, eta Gaztela eta Portugaleko leinu garrantzitsuenak izan ziren bere lan honen gaia; leinu horien artean Harotarrena zegoen. Gaztelan erbesteraturik zegoelarik (1317-1322), Maria Molinaren gortean, Bizkaiko Anderea zen Maria Harokoarekin harremana egin zuen, eta honen eskutik ezagutu zuen Harotarrek Bizkaiko Jaurerriaren lehen pertsonaia mitikoarekin zuten lotura. Horrela, Harotar genealogiarekin batera, kondeak Jaun Zuriaren kondaira jaso zuen.
Neuville-Saint-Amand
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Neuville-Saint-Amand udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Lantzeko inauteria
Lantzeko inauteria Nafarroa Garaiko eta Euskal Herriko inauteririk ezagunena da eta Lantz udalerrian ospatzen da. Tradiziozko ospakizun hau hausterre-egunaren aurreko egunetan egiten da. Astelehen eta astearte inautean herriko kaleak pertsonaia ezberdinen jantziak daramatzaten herritarrez betetzen dira. Miel Otxin lapurra harrapatzea dute helburu.
Neuville-Saint-Amand
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Lantzeko inauteria
Pertsonaiak
Pertsonaien artean honakoak nabarmentzen dira:
Jaun Zuria
Kontakizuna
Pedro Barceloskoaren bertsio honetan, bazen garai bat Bizkaian jaunik ez zegoena, eta Asturiasko Moniño kondeak tributu jasanezin bat inposatu zien bertako biztanleei. Handik gutxira, Ingalaterratik bertako erregearen anaia Froom eta haren seme Fortun Froez iritsi ziren, erbesteratuta. Moniño kondearekin zeukaten lehiaren berri izatean, Froomek bizkaitarrei proposatu zien defendatuko zituela jauntzat hartzen bazuten. Ohorezko leinukoa zela jakin ostean, onartu egin zuten bizkaitarrek. Horrela, Moniño kondea tributua eskatzera azaldu zenean, Froomek eta bizkaitarrek aurka egin zioten. Era honetan Arrigorriagako bataila gertatu zen, non Froom jaunak eta bizkaitarrek arerioa garaitu eta Moniño kondea hil zuten. Pedro Barceloskoaren Livro Os Linhagens liburuko pasarte honetan aipatzen da Jaun Zuria:
Lantzeko inauteria
Historia
Lantzeko ihauterien jatorria ezezaguna da, baina antzinako tradizioa dela dirudi, agian erdi arotik datorrena.
Espainiako gerra zibilaren ondotik, ihauteriak debekatuak izan ziren. 1964an ihauteriak berreskuratzeko ekimena abiatu zuten herritarrek, hainbat historialarien laguntzaz, tartean Julio Caro Baroja eta haren anaia Pio Caro Baroja.
Jaun Zuria
Kontakizuna
port: ''Biscaya, que foy senhorio primeiro em seu cabo ante que elrrey ouuesse Castella e ódepois em Biscaya, nom avia nenhuum senhor. E auia huum comde em Esturas que avia nome dom Moninho, e vinhalhes fazer mal. E ueo a poer com elles preito que lhe dessem cada anno huma vaca branca e huum boy bramco e huum cauallo bramco por conheçimento, e que lhes nom faria mall: e esto faziam elles por muy gran força que nom poderom fazer mais. E a pouco tempo chegou hi huuma náao em que vinha huum seu filho que habia nome Furtam Frooez, e deitaraos elrrey d’Ingraterra do rreyno. E chegado alli soube como amdauam em sa contemda com o conde dom Moninho das Esturas: e emtom disselhes quem era, e se o quisessem filhar por senhor que os defemderia dello. E elles viromno homem de proll e souberom que era d’alto sangue disserom que lhes prazia, e emtom o filharom por senhor. E a poucos dias emuiou o comde dom Moninho a demamdar aquell trebuto, e el disse que lho nom daria, e se o quisesse viir demandar que lho defemderia. E o comde dom Moninho juntou suas gentes e veo de elles. E dom Froom com os bizcainhos o comde dom Moninho e matromno no campo, e mataromno com gram peça dos seus que todo o campo ficou cheo de samgue e pedras que hi auia. E por esta mortiimdade, que hi foy tamanha que as pedras a o campo foy todo uermello, poseromlhe nome ao campo o campo de Arguriega, que tanto quer dizer por seu lunguagem de vascomço como pedras vermelhas pelo nosso, e oje em este dia assy ha nome. A cabo de tempo morreo este dom Froom e focu seu fillo Furtam Frooez por senhor de Biszcaya, e foy casado com dona Eluira Vermuiz, filha de Vermuu Laindez e neta de Alim Caluo, e fez em ella dom Lopo Ortiz que ficou por senhor de Bizcaya. Este dom Lopo Ortiz foy o que foy com o comde dom Fernam Gomçalluez na lide de Almançor, e sayo delle dom Diego Lopez.''
eus: ''Bizkaia jaurerri burujabea izan zen Gaztelan erregea egon baino lehen, eta gero Bizkaia jaunik gabe egon zen. Asturiasen jaun Moniño kondea zegoen. Honek lurralde hura iraindu zuen eta inposatu zion jaurespen tributo bat, alegia behi zuri bat, eta idi zuri bat eta zaldi zuri bat urtero; eta horrela kalterik ez ziela ekarriko; eta hau behartuta egiten zuten haiek, eta jasanezina gertatzen zitzaien. Handik gutxira itsasontzi bat iritsi zen, eta hor Ingalaterrako erregearen anaia zen gizon on bat zetorren, erbesteratua, Froom izenekoa; eta bere semea zekarren, Fortun Froez izenekoa. Biak kanporatu zituen Ingalaterrako erregeak erreinutik. Heldu zenean, Asturiaseko Don Moniño kondearekin zegoen lehiaren berri izan zuen. Esan zien orduan nor zen, eta, jauntzat hartzen bazuten, berak defendatuko zituela kondearen aurka. Haiek gizon prestua zela ikusi zuten, eta ohorezko leinukoa zela jakin zuten.Atsegin zitzaiela esanda, jauretsi zuten. Handik egun gutxitara, jaun Moniño kondeak tributoa ordaintzeko agindua bidali zuen, eta Fortun Froezek ez zuela ordainduko erantzun zion. Eta eskatzera baletor, eragotziko ziola. Eta jaun Moniño kondeak bere jendeak bildu zituen eta haien kontra abiatu zen. Froom jauna haren bila atera zen bizkaitarrekin, eta orain Vusturio deitzen duten herri batean aurre egin zioten kondeari, eta borrokatu zuten eta Froom jaunak eta bizkaitarrek jaun Moniño kondea garaitu zuten, eta bertan hil zuten eta haren kideen jendetza handia ere, zelai guztia eta harriak odolez estaltzeraino. Eta sarraski honegatik, harriak eta zelaiak erabat gorritzera iritsi baitzen, Arguriegako zelaia izendatu zuten zelaia, euskaraz pedras vermelhas esan nahi duena; eta gaur izen hau darama.''
Lanaren analisia
Barceloskoaren narrazio honetan, Erdi Aroko literatura genealogikoan ohikoak diren osagaiak ez ezik, Bizkaiko Jaurerriaren inguruko diskurtso politiko bat sustatzen dutenak ere badira. Lehenengoen artean, leku geografiko baten toponimia azaltzen du errekurtso etimologiko baten bidez. Arrigorriagako bataila azaltzean, gudu honetan isuritako odolak bertako harriak gorriz tindatu zituela dio, eta horregatik Arrigorriaga –Arguriega testuan– izendatu zutela zelaia. Mota honetako beste osagai bat Moniño kondeak ezarritako tributuaren izaera da: behi zuri bat, idi zuri bat eta zaldi zuri bat. Azken honen aipamenak ipuin herrikoi bat gogorarazi dezake, mota honetako kontakizunetan oso ohikoa delako zaldi zuri baten aipamena, animalia magiko bezala.
Bi hauez gain badira testuan islatzen diren beste bi ezaugarri diskurtso politiko bat eraiki nahi izan dutenek erabili ahal izan dituztenak. Alde batetik, narrazio folklorikoen beste arketipo bat azaltzen da: urrunetik datorren heroia, lurralde bat tiraniatik salbatzen duena eta ordainetan tronua eskuratzen duena. Era honetan Ingalaterrako erregeen odolarekin lotuz, errelatoak Harotarrak Britaniaren heroi eponimoa den Brutorekin lotu zituen. Hau Bizkaiko leinuarentzat oso erakargarria izan zen, eta lehenengo gensetan herentziazko errelatu heroiko batez baliatu ziren identitate bat osatzeko. Heroitasun hau, gainera, hiru senide nagusiren bitartez konfiguratu zen; hauetako bat Froom edo Jaun Zuria zelarik.
Picón (Ciudad Real)
Picón Ciudad Realgo udalerria da, Montes de Toledo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 697 biztanle zituen.
Mafraq (muhafazah)
Mafraq (محافظة المفرق Muhāfaẓat al-Mafraq) Jordaniako 12 muhafazah edo probintzietako bat da. Iparraldeko eskualdean kokatua, 26.551 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 622.500 biztanle zituen 2020an. Hiriburua Mafraq da.
Barrutiak
Probintzia 5 barrutitan (liwa) banaturik dago:
Cheilodactylus fuscus
Cheilodactylus fuscus Cheilodactylus generoko animalia da. Arrainen barruko Cheilodactylidae familian sailkatzen da.
Hipodromo
Hipodromo edo zalditokia (Greziera klasikozko hippos "zaldia" eta dromos "lasterketa" hitzen lotunea) zaldi-lasterketetarako esparru itxia da. Inguruan harmailak eta erdigunean pista ditu. Normalean lurrezko pistetan trostariek eta belarrezkoetan odolgarbiek lasterketa egiten dute.
Historia
Grezian eta Konstantinoplan ere baziren hipodromoak. Greziako hipodromorik handiena Olinpiakoa zen. Zelaiak 770 metroko luzera zuen, eta harmailaz erabat inguratuta zegoen. Erlijio festa egunetan bakarrik egiten zituzten zaldi lasterketak hipodromoan. Konstantinoplako hipodromoak 370 metroko luzera zuen, eta 30.000 ikuslerentzat adinako lekua. Zaldi lasterketez gainera, beste ikuskizun asko antolatzen ziren hipodromoetan. Erroman, aldiz, zaldi lasterketak zirkuan egin ohi ziren.
Hipodromoak Euskal Herrian
Euskal Herrian hipodromo bi daude:
Courtland (Mississippi)
Courtland Mississippiko herri bat da. Panola konderrian kokatua dago. 2010ean 511 biztanle zituen, 2.9 kilometro koadrotan banatuta.
Újezdeček
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
NGC 189
NGC 189 izar kumulu bat da, Cassiopeia konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Piesau
Piesau Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Piedrabuena
Piedrabuena Ciudad Realgo udalerria da, Campo de Calatrava eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 4.817 biztanle zituen.
Tafila (muhafazah)
Tafila (محافظة الطفيلة), Muḥāfaẓat al-tafīlaʰ) Jordaniako 12 muhafazah edo probintzietako bat da. Hegoaldeko eskualdean kokatua, 2.209 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 109.000 biztanle zituen 2020an. Hiriburua Tafila da.
NGC 1820
NGC 1820 izar kumulu bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Barbus boboi
Barbus boboi Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Aizpun (Goñerri)
Aizpun Goñerriko kontzejua eta herriburua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 26 biztanle ditu.
1857ko errolda baino lehen berezko udalerria izan zuen.
Ujkovice
Ujkovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 101 biztanle ditu eta 6,54 kilometro koadroko azalera. Mladá Boleslaveko barrutian dago.
Rajidae
Rajidae arrain rajiformeen familia da, mundu osoko ozeanoetan bizi dena.
Espezieak
FishBasek familiak 271 espezie dituela dio, 29 generotan banaturik:
Ujkovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1355 urtean egin zen.
Carpodectes nitidus
Carpodectes nitidus Carpodectes generoko animalia da. Hegaztien barruko Cotingidae familian sailkatua dago.
NGC 1847
NGC 1847 izar kumulu bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
NGC 2123
NGC 2123 izar kumulu bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Barbus bigornei
Barbus bigornei Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Llyfr Du Caerfyrddin
Llyfr Du Caerfyrddin (euskaraz Carmarthen-go Liburu Beltza), ziurrenik osokiro galeseraz idatzi den Erdi Aroko eskuizbribu antzinekoena izanen da. 1250. urte inguruan idatzi zen, liburuak Carmarthenshire konderriko Carmarthen hiriburuaren izena darama (galeseraz Caerfyrddin), aldiz, beltza izendapenak liburuaren enkuadernaketaren koloreari aipamen egiten dio. Galesko Liburutegi Nazionalan gordeta dago, Aberystwyth hirian.
Giovanni da Pian del Carpini
Giovanni da Pian del Carpini (Pian del Carpini, Umbria, Italia, 1182 - Antivari, 1252ko abuztuaren 1a) frantziskotar apaiza izan zen, San Frantzisko Asiskoaren dizipulua. Germaniako eta Espainiako nagusi, eta Antivariko artzapezpiku izan zen.
Mongolek Europari egindako eraso handiaren ondoren (Liegnitzeko gudua, 1241eko apirilaren 9a), Inozentzio IV.a aita santuak mongolen khanarengana bidali zuen, ordezkari gisa, ahal izanez gero bakea lortzera, eta bide batez haien indarra, jokaera, eta bestelako informazioa biltzera. 1245eko Pazko egunean irtenik, Batu Khanengana, Mongolen Inperioko mendebaldeko buruzagiarengana, iritsi zen, Volga ibaiaren ondoan. Hark Karakoruma, mongoliarren inperioko hiriburura, bidali zuen. Asia erdialde osoa igarota, Güyük Khanen, Ögodei Khanen ondorengoaren koroatzera iritsi zen. Pian del Carpinik ez zuen lortu khanaren asmoak aldatzerik. Bi urteko bidaia eginik, Asiari buruzko garrantzi handiko lan bat idatzi zuen, bidaia hartan oinarrituta: Historia Mongalorum quos nos tartaros apellamus (Guk tartaro deitzen ditugun mongolen historia). Mongolen bizimoduaren, ohituren eta historiaren berri emateaz gainera, Asiako beste hainbat herriren deskribapena ere egin zuen, Erdi Aroan kristauen aldetik egin zen zehatzena. Geografiari dagokionez zenbait akats zituen, baina zenbait urte geroago, Gilermo Rubrouckekoak zuzendu zituen. Pian del Carpiniren liburuak, edo haren laburpen batek, eragin handia izan zuen Europan, Errenazimentura arte.
Sakrifizio-eremu
Sakrifizio-eremu ingurumenari kalte egin dion edo inbertsio ekonomikorik ez duen eskualde geografiko baten ezaugarriak zehazteko erabiltzen den terminoa da. Akademiko batzuen arabera, eskuarki, «sarrera gutxiko eta arrazakeria jasaten duten komunitateak dira, kutsadurarekin, hondakin toxikoekin eta industria astunarekin lotutako ingurumen-kalteen zati justua baino gehiago jasaten dutenak». Beste batzuek, hala nola Chris Hedgesek, Joe Saccok eta Stephen Lernerrek, argudiatu dute enpresa-praktika korporatiboek sakrifizio-zonak sortzen laguntzen dutela , eta ingurumen-kalteak jasan dituzten lurraldeetan horrek komunitate egoiliarren ahultasun- eta pobretze-egoera ekarri duela.
Terminoaren jatorria
Sakrifizio-zonen kontzeptua lehen aldiz aipatu zen Gerra Hotzean, euri erradioaktiboaren ondorio gisa. Helen Huntington Smith-en arabera, lehen kontzeptua erabili zen Estatu Batuetako mendebaldeko meatze-ingurabidean epe luzeko ondorioak adierazteko, 1970ean. Zientzien Akademia Nazionalak eta Ingeniaritzako Akademia Nazionalak txosten bateratu bat egin zuten 1973an, Estatu Batuetako mendebaldeko meatze-lurren zaharberritzeari buruz. Hauxe zioen txostenak:
Huntington Smith-ek 1975ean idatzi zuen "nahi gabe Zientzien Akademia Nazionalaren txosten zuhurrak", kontzeptu indartsua sortu zuela, Sakrifizio Nazionaleko Eremua esaldiarekin; "Hitzak Mendebaldeko prentsan lehertu ziren gauez. "Sakrifizio nazional" gisa eskainita sentitzen ziren pertsonek aprobetxatuta, kontsigna eta gerra-oihu bihurtu ziren". Termino horrek eztabaida publikoa zapaldu zuen, ekologista eta politikariak barne, hala nola Richard Lamm gobernadoreak.
Rankin konderria (Mississippi)
Rankin konderria (Rankin County) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brandon da. 2010eko zentsuaren arabera 141,617 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Rankin konderriak 208,775 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,926 ura dira. Beste 20,085 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 67,83 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 141,617 pertsonetatik 111,881 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3,795 dira. 26,519 beltzak edo afroamerikarrak. 227 amerikar natiboak ziren eta 91 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1,574 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 91 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,234 pertsonek kokatzen zuten.
Úlehle
Úlehle Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 94 biztanle ditu eta 6,55 kilometro koadroko azalera. Strakoniceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1329 urtean egin zen.
Eduardo Prieto Iglesias
Eduardo Prieto Iglesias (Iruñea, ) nafar futbol arbitroa da. 2013 eta 2016 artean Espainiako futbol ligako lehen mailan aritu zen.
Plothen
Plothen Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pakistan
Pakistan, ofizialki Pakistango Islamiar Errepublika (اِسلامی جمہوریہ پاكِستان; Islamic Republic of Pakistan), Asiako hego-mendebaldeko estatu burujabe bat da. Ekialdean, India du mugakide; iparraldean, Txina eta Tajikistan; mendebaldean, Afganistan eta Iran; eta hegoaldean, Arabiako itsasoa. Hiriburua Islamabad da, baina hiri handiena Karatxi da.
Egungo Pakistan hainbat arraza eta etniaren igarobide zein pausaleku izan da. Besteak beste, arioak, persiarrak, partoak, kuxarrak, turkiarrak... izan ziren han. Halaber, hainbat erlijio izan dira herrialdean, hala nola hinduismoa, budismoa, kristautasuna. Egun, Islama da nagusi.
Geografia
Pakistan 804 000 km² luze-zabal da eta honako mugak ditu: Iran (900 km), hego-mendebaldean; Afganistan (2.400 km), ipar eta mendebaldean; Txina (520 km) ipar-ekialdean; eta India (2900 km), ekialdean. Kosta 1.050 km luze da eta Omango itsasoaren hegian dago.
Lurraldeak lurrikara arrisku handia du, 2005eko urriaren 8koa kasu. Uholdeak eta zikloiak ere pairatzen ditu.
Sudoviera
Sudoviera hizkuntza baltiko taldeko hizkuntza hila da, mendebaldeko hizkuntza baltikoen azpitaldean sailkatua. Yotvingioen hizkuntza zen.
Yotvingioak, prusiarrekin ahaidetuak, Erdi Aroan Yotvingia eskualdean bizi ziren, gaur egungo Poloniako ipar-ekialde (Podlasia, Suwałki eskualdea), Lituaniako hego-mendebalde eta Bielorrusiako ipar-mendebaldearen artean. Sudovieraren aztarnak toponimoetan eta lituaniera, bielorrusiera eta polonieraren ipar-ekialdeko dialektoetan aurki daitezke. Sudovieran jatorria dute Poloniako zenbait aintzira eta ibaien izenek: Hańcza, Netta, Necko, Sajno, Kolno, Rospuda, Serwy, Wigry.
Pakistan
Geografia
Mendi nagusiak K2 (8.611 m), Nanga Parbat (8.125 m), Gasherbrum I (8.068 m), Broad Peak (8.047 m) eta Gasherbrum II (8.035 m) dira.
Orografia eta hidrografia
Pakistango lurraldean lau alderdi nagusi bereizten dira. Iparraldea menditsua da, Himalaiako Karakoram eta Pamir mendikateek hartzen baitute. han daude munduko mendi garaienetako batzuk daude (haien artean K2, 8.611 metrokoa, munduko bigarren garaiena). Pakistango lurraldearen ardatza Indo ibaiaren ibarra da, lurralde osoaren ia bi herenak hartzen dituen eta oso lur emankorrak dituen ordoki zabala, iparraldeko Potwar goi-ordokiaren eta Arabiako Itsasoaren artean dagoena.
Mendebalean eta hego-mendebalean Balutxistango goi-ordoki guztiz idorra dago (300 m), Sulaiman eta Kirthar mendikateek Indoren ibarretik bereizten dutena. Mendebaldean mendi lehorrak, hego-mendebaldean goi-ordoki antzua, hego-ekialdean Txolistango basamortua.
Hego-ekialdea Indiako mendebaleko Thar basamortuak hartzen du. Pakistango lurraldearen egitura dela eta lurrikarak izateko arriskua dago, Quetta inguruetan eta iparraldean, batez ere. Pakistango ibai nagusia Indo ibaia da, iparraldetik hegoaldera lurralde osoa igaro eta ura Arabiako Itsasoan isurtzen duena. Indoren adar nagusiak Chenab, Jhelum, Ravi eta Sutlej ibaiak dira.
Klima eta landaredia
Pakistanek klima kontinentala du, eta hotz-beroan gorabehera handiak izatea du ezaugarri nagusia. Neguan batez beste 14 °C izaten dira Indoren ibarrean, 20 °C kostaldean eta -20 °C iparraldeko mendi garaietan. Udan, berriz, 29 °C kostaldean, 35 °C hego-ekialdeko basamortuan eta 0 °C iparraldeko mendietan.
Pakistan oso idorra da, Indo ibarrean, Potwar goi-ordokian eta Himalaia aldean izan ezik. Hego-mendebaleko montzoiak euria dakar uztailetik urrira: 150–200 mm euri kostaldean, 380 mm Indoren ibarrean eta 1.000 mm eta gehiago iparraldeko mendialdeetan. Euriak, nolanahi ere, gorabehera handiak ditu eta orain lehorteak orain uholdeak izaten dira. Mendialdeko basoetan eta nekazaritzarako erabiltzen diren lur oparoetan izan ezik Pakistanen urria da landareria: belar luzea, zuhaixkak eta zuhaitz gutxi batzuk.
Banaketa administratiboa
Pakistan federazio bat da, osagai hauek dituena: lau probintzia, hiriburu lurralde bat eta administrazio federaleko tribu eremuak. Pakistanek de factozko juriskikzioa du Kaxmirreko mendebaldean, bi entitate politikotan banatuta eta Indiak ere aldarrikatzen duena.
2001ean Gobernu Federalak Banaketa edo Dibisio entitatea desagerrarazi zuen, eta horren ordez, laugarren mailako banaketak ziren Barrutiak ezarri zituen azpibanaketa gisa. Guztira, 107 barruti dira.
Probintziak
''Oharra: Balutxistan eta Khyber Pakhtunkhwa tribu probintziak dira.
Gobernua eta politika
1999an errepublika federal bat izendatu zuten arren, Pervez Musharraf jeneralak Nawaz Sharifen gobernu zibila kendu eta berak hartu zuen botere exekutiboa. 2000.ean egin ziren azken hauteskundeak udal gobernuetarako eta 2001ean, Musharrafek bere burua presidente izendatu zuen. 2002ko hauteskundetan, Zafarullah Khan Jamali, Musharrafen jarraitzailea, lehen ministro izendatu zuten. 2003an, oposizioarekin Konstituzioa aldatzea adostu zuen eta, modu horretan, zilegitasuna automatikoki lortu.
Pakistanen diktadura ugari egon dira, batez ere 1960ko hamarkadan Ayub Khanena, 1980ko hamarkadan Zia Ul Haqena eta Musharrafena, 1999tik aurrera.
Ekonomia
1965etik 1980ra Pakistango ekonomia % 5,1 hazi zen urtero, 1970 ondoko gerra zibila eta Ekialdeko Pakistango banakuntza gorabehera. Hurrengo hamarraldian, ekonomiaren liberalizaziorako politikak indarrean jarri ondoren, % 6 hazi zen. Hala eta guztiz ere, biztanle gehienak pobreak dira, eta nekazaritzaren emaitzen mendean daude.
Biztanle hazkunde tasa handiaren ondorioa da hori, neurri batean, baina baita faktore politikoena ere: gastu militarrek, adibidez, ekonomiaren hazkundea eta modernizazioa eragozten dute. Pakistango gobernuak herrialdeko ekonomian esku hartzen du, eta 1970 ondoko urteetan industria nagusi gehienak nazionalizatu zituen.
1980tik aurrera, ekonomiaren hazkundea sustatzeko eta lanpostuak sortzeko gobernuak hartu zituen neurrien artean, estatuaren esku hartzea gutxitu zen, eta, aurreneko aldiz, lehen estatuak bakarrik kontrolatzen zituen sektoreetan sartu ahal izan ziren enpresa pribatuak. Ekonomiaren aurreabidearen eragozpen handiena baina gastu militarrak dira, estatuko aurrekontuaren heren bat hartzen baitute.
Pakistango lurraldearen laurden bat –Indus ibarra– erabil daiteke nekazaritzarako. Biztanle aktiboen erdiak dira nekazari. 70eko hamarraldiaren bukaeran, nekazaritzaren erreforma egin zen: lurjabe handien eskuetan zeuden 1,2 milioi hektarea hartu zituen estatuak, eta horien erdiak maizterren artean banatu zituen. Handik aurrera pertsona bakoitzak 40 hektarea eremu ureztatu edo 81 hektarea eremu lehor izan ditzake gehienez.
Pakistan garia esportatu beharrean izaten zen lehen, baina 1970-1980 bitartean biztanleen beharrak asetzeko adina gari ekoiztea lortu zuen, eta, gainera, munduko arroz esportatzaile handiena da. Gaur egun, azukre kanabera, garia, arroza, kotoia eta artoa dira gehien ekoizten dituen gaiak.
Bestalde, herrietan bizi den jende gehienak abereak hazten ditu. Belutxistango goi-ordokian eta beste goialde idorretan bizi direnak ere artzantzatik bizi dira, eta bizimodu nomada edo erdinomada egiten dute. Arrantza baliabideak behar bezala ustiatu gabe daude oraindik, baina garrantzi handikoak dira.
Sardinak, marrazoa, antxoak eta mariskoa dira harrapakin inportanteenak. Mea baliabide nagusiak igeltsua, gatza, kareharria, bauxita, kromoa eta ikatza dira. Petrolioa eta gas naturala ere badira. Industria atzeratuta dago, eta nekazaritzako gaien transformazioan oinarritzen da batez ere. XX. mendearen azkeneko urteetan sektore pribatuaren inbertsioak sustatu dira, baina, hala ere, estatuaren eskuetan daude oraindik produkzio lantegi handiak (zementua, ongarriak, altzairua…).
Biztanleak
Pakistango biztanleriaren substratu etnikoa askotarikoa da, historian zehar askotan inbaditu den lurraldean baita: dravidak, ariarrak, greziarrak, eszitak, hunoak, arabiarrak, mongoliarrak, persiarrak, turkiarrak eta afganiarrak. Gaur egun punjabiak dira gizatalde nagusia.
Azkeneko urteetan jende asko etorri da Indiatik. Biztanle kopurua % 3,1 handitu da urtero 1980 eta 1996 bitartean, jaiotza tasa handia baita (5,2 seme-alaba emakume bakoitzeko), eta osasun eta higiene baldintzak pixka bat hobetu direlako. Bizi itxaropena 63 urtekoa da.
Biztanle gehienak herrietan bizi dira; hirietan ez da heren bat besterik bizi. Hiriburuaz gainera, Karatxi (5.200.000 biztanle), Lahore (2.955.000 biztanle) eta Faisalabad (1.104.209 biztanle) dira hiri nagusiak.
Gizarte laguntzaren babesa oso mugatua da. Osasun zerbitzuak urriak dago eta mediku eta erietxe falta da; osasun egoera, horrenbestez, ez da ona. Bizi itxaropena 60 urtekoa da gizonezkoentzat eta 61 urtekoa emakumezkoentzat. Lehen mailako ikasketak dohain dira baina haurren erdia baino ez da eskolara joaten. Pakistango biztanleen hiru laurdenak alfabetatu gabe daude. Unibertsitateak eta goi mailako ikasketak egiteko ikastetxeak dira hiri nagusietan. Lehen unibertsitatea 1882an sortu zen.
Kultura
Pakistango kultura adierazpen nagusia poesia da, poesia emanaldiak bereziki. Poetak heroitzat hartuak ohi dira. Guztien artean garrantzitsuena Mohamed Iqbäl (1876-1938) olerkaria eta filosofoa izan da, haren ideiak Pakistan modernoaren oinarritzat hartu baitira.
Hizkuntzak
Pakistango hizkuntza ofiziala urdu da, baina jende gutxik erabiltzen du ama hizkuntza gisa. Ingelesa ere ofiziala da, eta pakistandar elitearen eta gobernuko ministroen “lingua franca” da. Punjabera da hizkuntzarik mintzatuena (% 48), eta ondoren datoz sindhia (% 12), sirakia (% 10), paxtuera (% 8), urdu (% 8), etab. Alfabetatze maila % 38 da (gizonezkoak % 50 eta emakumezkoak % 24).
Dendrolagus goodfellowi
Dendrolagus goodfellowi Dendrolagus generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Macropodinae azpifamilia eta Macropodidae familian sailkatuta dago.
Maria Josefa Navascues
Maria Josefa Navascues Merino (Errenteria, Gipuzkoa, 1924ko otsailaren 1a - 2011ko urtarrilaren 13a) erraketista profesionala izan zen. Pepita izengoitiaz jokatu zuen, aurrelari postuan, Donostiako, Sabadellgo, Bartzelonako eta Tortosako frontoietan.
Biografia
Maria Josefa, bere herrikide Agustina Otaola bezala, erraketista profesionala izan zen. 1943eko urtarrilaren 17an kantxaratu zen eta 1949ra arte jokatu zuen Donostiako Gross frontoian, Sabadellgo Salbadell frontoian, Tortosako Tortosan eta Bartzelonako Sol y Sombra eta Nuevo Mundo frontoietan..
Aitzindariak
Emakume kirolari aitzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.
Olmi-Cappella
, Korsikako iparraldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 182 biztanle ditu.
Kokapen
Olmi-Cappella Giussanin aurkitzen da (Ghjunsani korsikeraz); Balagneko mikro-erregio bat da, lau hirik osatzen dute: Piggiola, Mausoleo,Vallica eta Olmi-Cappella, Korsigako parke naturalean daude.
51,1 km2 -ko azalera du, Olmi-Cappellak Giussaniren erdia hartzen du eta lau hirietako handiena da.
Demografia
Herritarren errolda 1800etik egiten da, baina hala ere, 2000. urtetik aurrera baino ez dira publiko egiten. 2013an 182 biztanle zituen -3,19% gutxiago 2008an baino.
Gloria Cabral
Gloria Cabral (São Paulo, Brasil, 1982) arkitektoa da, 2004az geroztik Arkitektura Kabineteko bazkide titularra.
Ibilbidea
2014. urtean, Peter Zumthor suitzarrak Cabral aukeratu zuen, mundu osoko profesionalen arteko bere dizipulu gisa, Rolex 2014/2015 Ekimen Artistikoaren programaren esparruan. Suitzak munduko talentu gazteen artean egiten duen bilaketa baten bidez sortu zen haren izendapena. Lau arkitekto hiruturen artean lortu zuen saria (Cabral zen emakume hirukote bakarra, eta beste diziplina batzuetako finalistak izan ziren zazpi arkitekto babestuen artean).Urte horretan Suitzara hainbat aldiz joan zen eta Zumthor-ekin lan egin zuen te-etxe baten proiektuan.
Carpodectes antoniae
Carpodectes antoniae Carpodectes generoko animalia da. Hegaztien barruko Cotingidae familian sailkatua dago.
Crawford (Mississippi)
Crawford Mississippiko herri bat da. Lowndes konderrian kokatua dago. 2010ean 641 biztanle zituen, 3.6 kilometro koadrotan banatuta.
Cheilodactylus gibbosus
Cheilodactylus gibbosus Cheilodactylus generoko animalia da. Arrainen barruko Cheilodactylidae familian sailkatzen da.
Cohenita
Cohenita elementu natiboak motako minerala da eta cohenite subtaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Cohenita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.
Hormogonio
Hormogonioa, zianobakterioetan, bi heterozisteren artean dagoen zelula-ilara da, amarengandik bereizi eta beste banako bat sorrarazten duena.
CF Monterrey
Club de Fútbol Monterrey Mexikoko futbol taldea da, Monterrey hirian egoitza daukana. Azken hamarkadan talde indartsua osatu du eta hiru aldiz jarraian irabazi du CONCACAF Txapeldunen Liga. Honetaz gain Mexikoko lau liga ere baditu.
Dendrolagus inustus
Dendrolagus inustus Dendrolagus generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Macropodinae azpifamilia eta Macropodidae familian sailkatuta dago.
Úlibice
Úlibice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 300 biztanle ditu eta 6,74 kilometro koadroko azalera. Jičíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1289 urtean egin zen.
Totemismo
Totemismo totema gurtzen duen leinuaren edo taldearen dotrina da. Totemak taldearen kontzientzia adierazten du, taldeko kideen jokaera arautzen du eta taldearen lotura segurtatzen du. Leinuko kideek totemaren mota berekoak diren animaliak edo landareak ez dituzte ez jaten eta ez erabiltzen, eta ezta haren izena zuzenean aipatzen ere.
Egun, Amerikan eta Ozeaniako zenbait leinuren sinismena da, kultura batena baino herri primitiboen sineskera zabala dena. Émile Durkheimek jatorrizko erlijiotzat jo zuen arren, Lévi-Straussetik aurrera erlijioa baino konstrukto sozialtzat jotzen dute.
Totemismoa kontzeptu antropologiko bat da, naturarekiko harreman bat, gizabanako edo talde sozial baten eta animalia baten arteko ideien, sinboloen edo praktiken sistema konplexu bat edo bizigabeko objektu bat izendatzen duena.
Bi serieren arteko harreman idealak ulertzen ditu, bata naturala eta bestea kulturala. Amerikan eta Ozeanian aurkitzen dugu totemismoa, eta dirudienez gizaki primitiboari datxekion sinesmena da, kulturen eta etnien artean transmititutako hedapen globala baino gehiago. Totema izaki bizidun edo bizigabea da, eta pertsona talde batek esaten du eta uste du jaitsi egiten dela.
Azantza
Azantza Goñerriko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 40 biztanle ditu.
1857ko errolda baino lehen berezko udalerria izan zuen.
Atotxako Zelaia plaza
Atotxako Zelaia plaza, iraganean Hirutxulo plaza, Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen plaza bat da, Egia auzoan, Donostiako Justizia Jauregia, Atotxako dorrea eta Mandasko Dukearen pasealekuaren artean.
Izena Errealaren Atotxa zelai mitikoaren omenez darama, izan eren, berau zegoen kokaleku zehatzean baitago.
2000ko hamarkadan zehar Hirutxulo plaza izena izan zuen, baina 2011ko urriaren 27an gaur egungo izenara aldatzea erabaki zen
Barbus borysthenicus
Barbus borysthenicus Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Fermín de Luis
Fermín de Luis Marín (Iruñea, ) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritu zena.
Faktoria (irratsaioa)
Faktoria Euskadi Irratian ematen den irratsaio bat da. Iñaki Guridik zuzentzen du saio hau goizeko 7:00etatik 10:00ak arte Albiste Faktoria izenarekin, eta, 10:00etatik 13:00etara Maider Segurolak zuzentzen du, oraingoan Faktoria izen soilarekin. Euskal Herriko eta mundu zabaleko albisteak ematen dituzte.
Itza
Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zabor-bilketaz, ur-horniduraz eta bestelako zerbitzuez, Iruñea inguruko metropoli eremuko beste hainbat herritan bezala.
Inguru naturala eta kokapena
Itza Zendea Iruñeko merindadeko udalerria da, Nafarroa Garaiko hiriburu Iruñetik 20 bat kilometrora kokatua, Iruñerriko metropoli eremuaren ekialdean.
Imotzekin egiten du muga iparraldean, Irurtzun, Arakil eta Ollaranekin mendebaldean, Txulapain eta Berriobeitirekin mendebaldean, eta Oltza zendea eta Orkoienekin hegoaldean.
Klima eta landaredia
Itza Iruñerriko gune metropolitarraren mendebaldeko mugan dago, Sakana eta Iruñerriaren arteko gunean. Inguruko udalerriek bezala, klima mediterraneoaren eta ozeanikoaren arteko trantsiziozko klima azpimediterraneoa da nagusi. Urteko batez besteko prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak dira, Iruñean baino zertxobait ugariagoak. Tenperatura 13-14 gradu artekoa da.
Poblete
Poblete Ciudad Realgo udalerria da, Campo de Calatrava eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.705 biztanle zituen.
Itza
Herriak
Ondoko herri hauek osatzen dute udalerria: Aginaga, Aldaba, Aldatz, Aritz, Atondo, Eritze (herriburua), Gulia, Itza, Larunbe, Lete, Otxobi, Orderitz, Saratsa, Saratsate, Zia eta Zuasti.
Demografia
1942an lehengo Itza Zendea eta Gulibarrak batu ziren, baina hala ere ia XX. mende osoan zehar izandako populazio beherakadak ez zuen etenik izan 1980ko hamarkadara arte. Ordutik biztanle kopurua hazten ari da eta 2011n 1.135 laguneko populazioa izatera iritsi zen Itza.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 28 etorkin bizi ziren herrian, biztanleen % 3,09 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).
Udaletxea
Harlangaitzez egindako eraikuntza da, egurrezko egitura, eta bi fatxadetan, inguruko eraikinek duten estilo bera dauka. Kanpoaldeko hormak zarpeaturik daude. XX. mendearen amaieran, eraikina zaharberritzeko proiektu bat aurkeztu zen. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute.
Udal hauteskundeak
1999tik 2011ra Itzako alkatea Grupo Independiente de Iza (GII) taldeko María Socorro Pérez Ollo Eritzeko auzokidea izan da. 2007an taldeak lau zinegotzi eskuratu zituen, eta, hortaz, gehiengo osoa udaletxean. Baliogabeko botoak 12 izan ziren (emandako guztien %2,11) eta boto zuriak 10 (%1,80). Abstentzioa %27,67koa izan zen.
2011n hauek izan ziren aurkeztutako zerrendak eta lortu zuten zinegotzi kopurua: Itza Herriko Independenteak (IHI edo Independientes Municipio de Iza (IMI, 5), Ciudadanos del Valle (CV, 3), NaBai 2011 (1) eta PSN (0). IHIko José Antonio Vázquez Rodríguez Itzako auzokidea alkate aukeratu zuten.
Alkateak
Hauek izan dira Itzako azken alkateak:
Azpiegitura eta garraioak
La Muguiroarra autobus konpainiak Itzako Saratsa, Eritze eta Saratsateko kontzejuak Iruñearekin batzen ditu. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
Euskara
Testigantza idatziek eta toki izenek adierazten duten bezala, XIX. mendearen bigarren erdira arte, euskara zen Zendeako hizkuntza nagusia, hegoaldeko goi nafarrera hain zuzen ere. Izan ere, Iruñetik urrun samar egoteak zein aldameneko ibarrak ere euskaldunak izateak azaltzen dute mantentze hori. Gulibarrak XX. mendera arte eutsi zion euskarari.
Euskararen Foru Legea
Nafarroako Foru Erkidegoko Parlamentuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Itza Zendea eremu mistoko udalerria da. Hori dela eta, hizkuntza ofizialak euskara eta gaztelania dira. 2001eko erroldan, herritarren % 8,60k zekien euskaraz.
2009ko urtarriletik, Itza Zendeako udalerriaren izen ofiziala Iza <> Itza da.
Jaiak eta ospakizunak
Itza Zendeako parrokia Oskiako Ama Birjina da, eta bere omenez, erromeria antolatzen da urtero maiatzaren 15ean Atondon dagoen baselizara. Horrez gain, herri bakoitzak berezko jai-egunak dauzka:
Harea-erloju
Harea-erlojua denbora tarte jakin bat neurtzeko balio duen tresna bat da. Harea-erlojuak estugune batez bertikalki elkar konektatutako beirazko erraboil bi ditu; estugunean zehar harea modu erregulatuan erortzen uzten du, goiko arraboilatik behekora. Goiko arraboila erabat hustu arteko denbora neurtzen du harea-erlojuak. Behin goiko arraboila hutsik denean, behekoz gora jarri eta berriro has daiteke denbora neurtzen. Harea-erlojuek, diseinuaren arabera, minutu gutxi batzutatik hordubete arteko denbora tartea neurtu ohi dute. Neur dezakeen denbora hainbat faktorek zehazten dute: harea kopurua, arraboilen tamaina, estugunearen zabalera eta harearen kalitatea.
Denbora tarte mugatu bat baino ezin dutenez neurtu, gaur egun ez dira erabiliak, eta bestelako erlojuak erabiltzen dira ordua jakiteko, eskumuturreko orratz-erloju analogikoak edo erloju digitalak, esaterako. Gaur egun, harea-erlojuak apaingarri gisa erabiltzen dira gehien bat.
Historia
Harea-erlojuaren jatorria zein den ez dago argi, Europan zortzigarren mendean Liutprando izeneko monje batek barneratu zuenaren ustea dago, Frantziako Chartreseko katedralean erabiltzeko baliagarria izan zen hau. XIVgarren mendera arte, ez zen harea-erlojua egunerokotasunean azaldu. Honen errepresentaziorik zaharrena, 1338an Ambrogio Lorenzetti-k eginiko fresko batean azaltzen da, Alegoría del Buen Gobierno izeneko freskoan. Ur erlojua ez bezala, harea-erlojua Erdi Aroko Europan sortu zenaren ustea dago. Teoria honen oinarrian Europako itsasontzietako bitakorako koadernoetan lehengo erregistro idatziak daudenaren ideia dago. Garai honetako idatzietan aipatzen da harea-erlojua, itsontzien hornikuntza listetan azaltzen da. Erregistro goiztiar bat, salmenta ordainagiri batena da. Thomas de Stetesham-ena hain zuzen ere, 1345eko La George itsasontzi ingelesaren idazkariaren.
Harea-erlojuak lurrean ere hedapena izan zuen. Erloju mekanikoen erabilera ohikoagoa bilakatu zen neurrian, batez ere, zerbitzu erlijiosotarako ordutegiak azaltzeko balio zutenak, denboraren nozioa edukitzeko beharra dagoen heinean, denbora neurtzeko gailuen demandak gorakada izan zuen. Harea-erlojuak kostu baxukoak ziren, hauek egiteko ez delako inolako teknologia berezirik behar eta bere edukiak lortzea ere ez zen zaila. Honela, instrumentu hauen fabrikazioa ohikoagoa bilakatu zenez, honen erabilera praktikoa ere nagusitu zen.
1500.a ondoren, harea-erlojuek hedatuak izateari utzi zioten. Honen eragile nagusia, erloju mekanikoaren garapena izan zen, hau zehatzagoa bilakatu zen, txikiagoa eta merkeagoa, honek denboraren mantentzea errazagoa egin zuen. Hala eta guztiz ere, harea-erlojua ez zen guztiz desagertu erlojuaren teknologia garatuarekin, hau horren baliagarria gertatu ez bazen ere. Harea-erlojuak bere diseinua dela eta mantendu ziren. Zenbait harea-erloju, ospetsuenak direnak, Frantziako Karlomagno ren hamabi orduko harea-erlojuak dira eta Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren harea-erlojuak, hauek XVI. mendeko Holbein artistarengandik eratuak. Bizirauten duen harea-erloju zaharrena Londreseko Museo Britainiarrean dago.
John eta James Harrison anaiek XVI. mendera arte ez zuten martxan jarri itsasoko zehaztasun handiko erlojua. Hau nabarmenki hobetu egin zen itsasoan harea-erlojuak daukan egonkortasunarekin. Ingalaterratik Jamaikara bitarteko bidaia zehaztasunez neurtu zezaken itsas kronometro bat sortzeko gai izan ziren 1761ean.