cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Grant Still
Ibilbide artistikoa
1934an Los Angelesen ezarri zuen bere bizilekua. Guggenheim Beka lortu zuen lehen aldiz eta bere lehenengo opera idazteari ekin zion, Blue Steel.
NGC 4900
NGC 4900 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
William Grant Still
Ibilbide artistikoa
Bestalde, pelikuletarako musika ere konpontzen ibili zen, horien artean: Bing Crosby eta Madge Evans-en Pennies from Heaven (1936) eta Ronald Colman, Jane Wyatt and Sam Jaffe-n Lost Horizon (1937). Azken film honetarako, Dimitri Tiomkin konpositorearen musika konpondu behar izan zuen. 1943an Stormy Weather pelikularako kontratatu zuten ere, nahiz eta azken momentuan proposamenari uko egin zion, 20th Century Fox estudioak pertsona beltzak gutxiesten zituela argudiatuz. 1939an, New York-en ospatu zen Munduko Erakusketarako Song of a City obra konposatu zuen.
1949an, Troubled Island opera, 1939an bukatu zuena eta Jean-Jacques Dessalines iraultzaile haitiarrari buruzkoa, New York City Opera konpainiak taularatu zuen. Erakunde honek muntatzen zuen amerikar baten lehen obra izan zen Troubled Island, eta gainera, jatorri afroamerikarreko konpositore baten opera bat estreinatzen zen lehen aldia izan zen. Hala ere, kritikak ez ziren oso baikorrak izan.
1955ean New Orleans Philharmonic Orchestra zuzendu zuen; honekin ere beste marka hautsi zuen: Estatu Batuetako Hegoaldeko orkestra handi bat zuzentzen zuen lehen afroamerikarra izan zen. Still-en lanak nazioartean ezagunak egiten hasi ziren pixkanaka. Berliner Philharmoniker, London Symphony Orchestra, BBC Orchestra eta Tokyo Philharmonic Orchestra bezalako orkestra sinfonikoek bere obrak interpretatu zituzten urte horietan.
1981ean, A Bayou Legend opera Estatu Batuetako telebista nazionalean emititu zen. Estatu Batuetako telebista kate nazional batek afroamerikar batek egindako opera bat eskaintzen zen lehen aldia izan zen.
Still-en lan eta artxibo pertsonalak, bere bigarren emaztea zen Verna Arvey-renak bezalaxe, Arkansaseko Unibertsitatean gordeta daude.
Lanak
Still-ek berrehun obra inguru konposatu zituen, horien artean, bederatzi opera, bost sinfonia, lau ballet, eta bestelako lan batzuk. Orobat, hogeita hamar abesbatza obra idatzi zituen. Aipatzekoak dira, oro har, honako obrak:
Claudia Wells
Claudia Grace Wells (Kuala Lumpur, 1966ko uztailaren 5a) malaysiar-estatubatuar aktorea da. 1985ean Back to the Future filmean Jennifer Parkerren rola betetzeagatik da ezaguna.
Biografia
Claudia Wells Kuala Lumpurren jaio zen amerikar juduen familia batean eta 7 urte zituela San Frantziskora aldatu zen familia. 14 urte zituela Claudia Wells Los Angelesera aldatu zen eta Beverly Hills High Schoolen graduatu zen.
15 urte zituela telebistako telesailetan hasi zen azaltzen. 1985ean Back to the Future filmean hartu zuen parte Jennifer Parkerren papera betez, protagonistaren neskalaguna. Filmeak arrakasta handia izan zuen eta trilogia bat osatu zen. Claudia Wellsek lehenengoan baino ez zuen parte hartu, amari minbizia diagnostikatu zioten eta familiarekin egotea hobestu zuen. Elisabeth Shuek hartu zuen haren tokia ondorengo bi filmetan. 1986an beraz aktore lanak utzi egin zituen Claudia Wellsek.
1990. hamarkadan arropa denda bat ireki zuen, Armani Wells.
2011n itzuli zen aktore lanetara, ordutikl an txikiak egin zituen ordea.
Andrés Bello
Andrés de Jesús María y José Bello López (Caracas, 1781eko azaroaren 29a - Santiago, 1865eko urriaren 15a) Venezuelako humanista, diplomatikoa, poeta, legegilea, filosofoa, hezitzailea eta filologoa izan zen, eta bere obra kultura hispanoamerikarraren zati garrantzitsua da. Bello Venezuelako 2.000 bolívar zaharretan eta Txileko 20.000 pesoko billeteetan agertzen da.
Biografia
1829an, Bello bere familiarekin Txilera joan zen. Txileko gobernuak kontratatu zuen eta zuzenbide eta humanitate arloan lan handia egin zuen. Santiagon senatari eta irakasle karguak bete zituen, bertako hainbat egunkari zuzentzeaz gain. Legegile gisa, Txileko Kode Zibilaren sustatzaile eta editorea izan zen, bere garaiko Amerikako legezko lanik berritzaile eta eragin handienetako bat. 1842an, bere inspirazioarekin eta bere laguntza erabakigarriarekin, Txileko Unibertsitatea sortu zen, erakunde horren lehen errektorea bihurtu zen, karguan bi hamarkada baino gehiagoz egon zelarik. Bere ekarpen handiak zirela eta, 1832ko urriaren 17an Txileko nazionalitatea jaso zuen Kongresuak onartutako lege baten bidez.
Jose Ignazio Viar Mendiguren
Jose Ignazio Viar Mendiguren, gaztelaniaz Jose Ignacio de Viar Mendiguren (Bilbo, 1745eko ekainaren 7 - Filadelfia, 1818) diplomazialaria, Espainiako Erresumarako ordezkapen lan ugari egin zituen.
Biografia
Jose Ignazio Viarren gurasoak bilbotarrak ziren. Haurra San Anton Abadea elizan batailatu zuten. Oso gazte Bilboko "Joseph Gardoqui e hijos" lantegian hasi zen lanean. Diego María Gardoki, Bilboko kontsuletxeko arduradun nagusiarekin, Londresen kontsul-lana egin zuen. 1784an, José de Jaúdenes-ekin batera, laguntzailea izendatu zuten eta Gardokiren idazkari ez-ofiziala izan zen. Gardoki Ameriketako Estatu Batuetan Espainiako Gobernuaren ordezkari izendatu zuten eta Viar harekin joan zen. Gardokiren lana 1789an bukatu zen eta Viarrek Espainiarekiko komunikazioa mantetzeko ardura hartu zuen, 1791 arte. Geroagoa Viar eta Jaúdenes ofizialki ordezkari diplomatikoak izendatu zituzten. 1794an Viar Kontsul Orokorra izendatu zuten; bere bizitoki Charlestownen zegoen. 1801an, 56 urte zituelarik, erretreta eskatu zuen; diplomatikoaren osasuna ez zen ona eta hori izan zen erretretaren eskaera justifikatu zuena. Penintsulan, ordea, egoera larria zen eta, horregatik, Estatu Batuetan gelditzeko baimena eskatu zuen. 1809an lanera itzuli zen, orduan Washingtongo Negozioen Arduraduna bezala. Behin betiko erretreta 1814an hartu zuen eta lau urte geroago hil egin zen.
Conneaut (Ohio)
Conneaut Ohioko hiri bat da. Ashtabula konderrian kokatua dago. 2010ean 12,841 biztanle zituen, 68.26 kilometro koadrotan banatuta.
Etxarteko antzoki
Etxarteko antzokia (Corral de comedias) XVII. eta XVII. mendeetan, Espainian eta Hispanoamerikan zabaldu zen antzoki publikoaren eredua izan zen. Antzoki horiek etxebizitzen arteko patioetan egin ziren, kanpo aldean beraz. Espazio horietan Espainiako Urrezko Mendearen antzerkia garatu zen eta horrelakoetan egile ospetsuen lanak lehen aldiz eman ziren: Lope de Vega, Tirso de Molina eta Pedro Calderón de la Barca. Instalazio horietan, antzezlanak ikusteko, herria noblekin, apaizekin eta erregekin batera biltzen zen.
Gaztelaniazko izena
"Corral de comedias" kontzeptuan gaur egun erabiltzen ez diren hitzen esanahaiak biltzen dira. "Corral" izena barruko patio horiei ematen zitzaien. "Comedia" kontzeptua, bestetik, gaur egun umorezko ekoizpenekin erabiltzen bada, lehen hiru genero biltzen zituen, tragedia, drama eta berezko komedia.
Historia
1560ko hamarkada arte Espainian ez zeuden antzezlanak antzezteko eraikin propioak. Antzezpenak jauregietan, elizetan eta kaleetan egiten ziren. Horren aurrean "corraletan" egitea aukera egokiagoa zen, modu batez espazioa ixten zelako eta balkoietatik zein leihoetatik ere espektakulua ikusteko aukera ematen zutelako. Patio horiek etxeetakoak izan zitezkeen baina baita ere ospitaletakoak, biltegietakoak, ostatuetakoak...
Egitura
Espazioa gutxigorabehera horrela antolatzen zen:
Etxarteko antzoki ezagunak
XVI eta XVII. mendeetan horrelako antzoki asko altxatu ziren Espainian zein Amerikan. Hiri handi guztiek gutxienez bat zeukaten. Hona hemen oraindik gaur egun nolabait zutik dirautenak.
Hydrophis brooki
Hydrophis brooki Hydrophis generoko animalia da. Narrastien barruko Hydrophiidae familian sailkatuta dago.
Callicercops
Callicercops Gracillariidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Acrocercops triceros da.
Molysita
Molysita haluro motako minerala da.
Ezaugarriak
Molysita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Achoria
Achoria Lecithoceridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Achoria inopina da.
Hypoptopoma sternoptychum
Hypoptopoma sternoptychum Hypoptopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Clay City (Illinois)
Clay City  Illinoiseko herri bat da. Clay konderrian kokatua dago. 2010ean 959 biztanle zituen, 4.52 kilometro koadrotan banatuta.
Boddin (Angus)
Boddin, Eskoziako kostaldeko herri bat da, Angus eskualdean.
Clayton (Illinois)
Clayton  Illinoiseko herri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 709 biztanle zituen, 2.25 kilometro koadrotan banatuta.
Cecina
Cecina Italiako udalerri bat da. Livornoko probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cecinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
The Pelican Brief (filma)
The Pelican Brief (euskaraz Pelikano Txostena) 1993ko Alan J. Pakula estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. John Grisham idazlearen The Pelican Brief eleberrian oinarritua dago. Julia Roberts, Denzel Washington, Sam Shepard, Hume Cronyn, Stanley Tucci, John Heard, John Lithgow, Tony Goldwyn, James Sikking, William Atherton eta Robert Culp aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Gray Grantham (Denzel Washington) kazetariak "García" (Jake Weber) ezizenez sinatutako norbaitek bidalitako hilketa horiei buruzko informazioa jaso eta ikertzeari ekingo dio. Ondoren Darbyren deia jaso eta biak bizirik mantendu eta erditik kendu nahi dituzten pertsonaia boteretsu eta ilunei aurre egin beharko diete, nahas-mahas honetan Etxe Zuria, FBI, CIA eta abokatu despatxu garrantzitsuak daudelarik.
Saint-Jean-de-Soudain
Saint-Jean-de-Soudain Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Jean-de-Soudain udalerrian erroldatutako biztanleak 1.349 ziren. Familiak 498 ziren, horien artean 102 pertsona bakarrekoak ziren (51 bakarrik bizi ziren gizonak eta 51 bakarrik bizi ziren emakumeak), 143 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 194 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 59 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 550 etxebizitza zeuden, 506 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 484 etxeak ziren eta 65 apartamentuak ziren. 506 etxebizitza nagusietatik 405 bere jabearen bizilekua ziren, 91 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 59 etxek hiru zituzten, 147 etxek lau zituzten eta 281 etxek bost zituzten. 434 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 205 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 271 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 869 ziren, horien artean 648 aktiboak ziren eta 221 inaktiboak ziren. 648 pertsona aktiboetatik 597 lanean zeuden (331 gizon eta 266 emakume) eta 51 langabezian zeuden (18 gizon eta 33 emakume). 221 pertsona inaktiboetatik 70 erretiraturik zeuden, 83 ikasten zeuden eta 68 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
3063 Makhaon
3063 Makhaon asteroide baten izena da. abuztuaren 4an aurkitu zuen L. G. Karachkina-ek Nauchnij Behatokitik.
Saint-Jean-de-Soudain
Diru sarrerak
2009an Saint-Jean-de-Soudain udalerrian 525 unitate fiskal zeuden, 1.421,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.525 euro zen.
3063 Makhaon
Orbitaren ezaugarriak
3063 Makhaon asteroidearen orbitak batezbeste 5,204 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 4,894 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 5,514 distantziara. Eszentrikotasuna 0,06 da, eta makurdura orbitala 12,17ºkoa da.
Saint-Jean-de-Soudain
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 136 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 16 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 37 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 25 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 31 zerbitzu publikoetatik, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 5 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 4 jatetxeak eta 4 higiezinen agentziak.
3063 Makhaon
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 8.4 da.
Saint-Jean-de-Soudain
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 3 brikolaje denda handika, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 kongelatu-denda zen, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
Malmö FF
Malmö FF (izen osoa Malmö Fotbollförening) Malmö hiriko talde ezaguna da, Suediako taldeen artean herrialdeko txapelkeketan palmaresik onena daukana, ez du ordea nazio arteko titulurik. Hala ere aipatu behar da 1979an Europako Kopako eta Kontinente arteko Kopako finalista izan zela.
Saint-Jean-de-Soudain
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Jean-de-Soudain udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 476 hektarea erabiltzen.
Malmö FF
Historia
1905ean Malmö hiriko udalak gazteen artean kirola bultzatzeko futbola aukeratu zuen. Talde batzuk sortu ziren proiektu hartan. Malmö FF 1910 urtean eratu zen.
Saint-Jean-de-Soudain
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Saint-Jean-de-Soudain udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 677 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Malmö FF
Historia
Bigarren urrezko aroa 1965ean hasi zen eta unerik gorena 1979ko denboraldian iritsi zitzaion. Urte hartan Europako Kopako finaleraino iritsi zen, baina Nottingham Forestek 1-0eko emaitzaz garaitu zuen Munichen jokatu zen partidan. Talde ingelesak ondoren Kontinente arteko Futbol Kopa jokatzeari uko egin zion eta Malmök erronka onartu zuen. Paraguaiko Club Olimpiaren aurka jokatzea egokitu zitzaion. Aurreneko partida etxean jokatu zuen eta 0-1 galdu zuen, itzulerako partida ere 2-1 galdu zuen Asuncionen.
XXI mendean maila onean ari da eta Liga ugari irabazi ditu. Aipagarriena da 1989tik aurrera Koparik irabazi gabea zela, finalak jokatu izan dituen arren, eta 2022an azkenik lortu du 15. kopa eskuratzea, penalti jaurtiketetan lortu gainera.
Emakumezkoen taldea
1970an sortu zen Malmö FF Dam izenarekin, eta 2013tik aurrera FC Rosengård izenarekin jokatzen du. Suediako liga gehien irabazi duen taldea da.
Everly
Everly Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Everly udalerrian erroldatutako biztanleak 605 ziren. Familiak 211 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 107 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 262 etxebizitza zeuden, 214 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 258 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 214 etxebizitza nagusietatik 187 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 13 etxek bi gela zituzten, 42 etxek hiru zituzten, 56 etxek lau zituzten eta 103 etxek bost zituzten. 168 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 88 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 112 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 395 ziren, horien artean 282 aktiboak ziren eta 113 inaktiboak ziren. 282 pertsona aktiboetatik 255 lanean zeuden (143 gizon eta 112 emakume) eta 27 langabezian zeuden (7 gizon eta 20 emakume). 113 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 54 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Everly udalerrian 214 unitate fiskal zeuden, 622 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.638 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 2 iturginak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sino-Korear Anaiartearen zubia
Sino-Korear Anaiartearen zubia, askotan Txina-Ipar Koreako Anaiarte zubia ere deitua,  Txinako Herri Errepublika eta Ipar Korea bitarteko zubia da. Zubiak Yalu ibaia zeharkatzen du eta 940,8 metroko luzera dauka.
Ezaugarriak
Zubiak Txinako Dandong eta Ipar Koreako Sinuiju hiriak batzen ditu. Japoniarrek eraiki zuten 1937an, Mantxuriako okupazioan. Garai hartan, gune osoa Mantxukuo estatuaren eskumenean zegoen.
Eraikuntza 1937ko apirilean hasi eta 1943ko maiatzean amaitu zuten. Japoniarrek, zubia helburu propagandistikoekin eraiki zuten, ibaiaren bi aldeetan zeuden lurraldean, japoniarrek okupaturiko lurrak zirelako. Zubia, antzinako zubi zaharraren ondoan eraiki zen.
Ordos aireportua
Ordos Aireportua (txineraz: 阜阳机场), (NAGE: DSN, NAZE: ZBDS), Txinako Herri Errepublikako Barne Mongolia probintziako Ordos hirian dago.
Lavans-Vuillafans
Lavans-Vuillafans Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Wuhan Yangtze ibaiko zubia
Wuhan Yangtze ibaiko zubia (txinera sinplifikatuz: 武汉长江大桥; txinera tradizionalez: 武漢長江大橋; pinyineraz: Wǔhàn Chángjiāng Dàqiáo), "Wuhango Yangtze ibaiko lehen zubia" ere deitua, Txinako Herri Errepublikako Hubei probintziako Wuhan hirian dagoen zubia.
Ezaugarriak
Zubia Yangtze ibaiaren gainean eraiki zen 1955 eta 1957 urteen artean. Burdinbide eta errepidea dituen zubi honek Wuchang eta Guishan arteko trenak Hanyangera bideratzen ditu.
Lavans-Vuillafans
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Wuhan Yangtze ibaiko zubia
Ezaugarriak
Zubiaren hasiera eta amaiera kontuan hartuta, 1.680 metro dauzka eta norabide bakoitzean doazen bi ibilbide ditu.
Lavans-Vuillafans
Etxebizitza
2007an 106 etxebizitza zeuden, 78 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 88 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 78 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 126 ziren, horien artean 104 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 104 pertsona aktiboetatik 99 lanean zeuden (56 gizon eta 43 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lavans-Vuillafans udalerrian 78 unitate fiskal zeuden, 209 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.825 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Lavans-Vuillafans udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Erlatibitate orokorra
Erlatibitatearen teoria orokorra edo erlatibitate orokorra Albert Einsteinek 1915ean argitaratutako teoria bat da, erlatibitate bereziarekin batera erlatibitatearen teoria osatzen duena. Erlatibitate orokorra erlatibitate bereziaren orokortze bat da, azken horrek ez bezala bere baitan grabitate-indarraren eragina kontuan hartzen duena. Orokortze honetan Einsteinek zenbait printzipio berri sartu zituen: baliokidetasunaren printzipioa, espazio-denboraren kurbadura, eta kobariantzaren printzipioa.
Erlatibitatearen teoriak gerora frogatu ahal izan diren hainbat fenomeno aurresan zituen, hala nola argiaren desbideratzea grabitatearen pean, denboraren dilatazio grabitazionala edo zulo beltzen existentzia.
Erlatibitate bereziaren hutsuneak
Erlatibitate orokorraren teoriaren sorrera ez litzateke posible izango aurrekari batengatik ez balitz. Albert Einstein ek 1905ean aurkeztu zuen erlatibitatearen teoria (gaur egun erlatibitate bereziaren teoria bezala ezaguna) baliagarria izan zen espazioan luzerak eta denboran iraupenak behatzaile desberdinentzat desberdinak direla erakusteko, behatzaileak abiadura desberdinetan higitzen badira, hots, erreferentzia-sistema desberdinetan.
Erlatibitate bereziak hainbat fenomeno ongi azaltzen baditu ere, teoria osagabea da. Einstein horretaz jabetu zen, hutsune nabarmen bat zela eta: erlatibitate berezia soilik aplika dakieke abiadura konstantez higitzen diren gorputzei. Horrez gain, erlatibitate bereziaren teoria ez zen bateragarria garai hartan onartuta zegoen grabitazioaren teoriarekin (Newton en grabitazio unibertsala, alegia). Grabitatearen indarra ren eragina berehalakoa da, hau da, espazioan aldenduta dauden gorputzak elkarrengana bultzatzen ditu inolako denbora-atzerapenik gabe. Baina, erlatibitate bereziaren arabera, ezer ezin da argiaren abiadura baino azkarrago mugitu. Hori dela eta, zaila zen erlatibitate berezia eta grabitazioa aldi berean ulertzea. Honengatik guztiarengatik, Einsteinen erlatibitate bereziaren teoriak hutsune handiak zituen, eta galdera garrantzitsuak erantzuteke.
Historia
1905ean erlatibitatearen teoria berezia formulatu ondoren, Albert Einsteinek, mekanika kuantikoaz baliatuz, fenomeno grabitatorioak ikertzeari ekin zion. 1907tik 1915era, grabitatearen teoria erlatibista berria sortzen jardun zuen. Hainbat akats eta zalantzaren ostean, 1915eko azaroaren 25ean, aipatutako lana amaitu eta Zientziaren Akademia Prusiarrean aurkeztu zuen. Lan horren izenburua “Einsteinen eremu-ekuazioak” izan zen, ekuazio horiek teoriaren nukleo izanik. Materiaren dentsitate lokalak eta energiak espazio-denboraren geometria nola zehazten duten deskribatzen dute eremu-ekuazioek.
Definizioa eta ezaugarriak
Erlatibitate orokorra teoria grabitatorio bat da, tentsore metriko en bidez adierazten dena. Teoria honen oinarrian Einstein-en ekuazioak daude, eta, horiek, lau dimentsioko espazio-denbora ren geometria eta espazio-denboraren energia-momentua erlazionatzen dituzte. Mekanika klasikoan grabitate indarraren ondorio diren gertaerak (erortze-askea, higidura orbitala, espazio-ontzien higidura) espazio-denboraren geometria kurbatuko higidura inertziala baino ez direla dio erlatibitatearen teoriak. Beraz, esan daiteke ez dagoela objektuen higidura eraldatzen duen grabitate indarrik. Espazio-denboraren kurbadura materiaren energia eta momentuaren araberakoa da. John Archibald erlatibistak zioen espazio-denborak esaten diola materiari nola mugitu, eta materiak espazio-denborari nola kurbatu.
Erlatibitate orokorrean, fisika klasikoko potentzial-grabitatorio eskalar ra tentsore  simetriko batez ordezkatzen da. Hala ere, eremu grabitatorio ahula eta abiadura txikia (argiarenaren aldean) duten sistemetarako, erlatibitate orokorrak eta Newton-en grabitazio unibertsala ren legeak bat egiten dute.
Erlatibitate orokorra tentsoreen bidez adierazten denez, teoriaren legeek kobariantza orokorra betetzen dute; hau da, forma bera hartzen dute erreferentzia-sistema guztietan. Esan daiteke, erlatibitate orokorraren arabera, fisikaren legeak berdinak direla behatzaile guztientzat. Baliokidetasun-printzipioa k dio espazio-denbora lokala Minkowski-ren metrikak deskribatzen duela, eta fisikaren legeek Lorentz-en aldaezintasun lokala dutela.
Oinarrizko aplikazioak
Materiak eta geometriak Einstein-en ekuazioak bete behar dituzte, beraz, energia-momentu tentsoreak ez du dibergentziarik izan behar. Horrez gain, materiak bere propietateak zehazten dituzten ekuazioak ere bete behar ditu. Aipatutakoa betetzen duen soluzioa, erlatibitate orokorraren eta materiaren legeak barnean hartzen dituen unibertsoaren modelotzat jo daiteke.
Einstein-en ekuazioak ekuazio diferentzial partzial ez-linealak dira, zehazki ebazteko nahiko zailak. Hala ere, soluzio zehatz en kopurua jakina da, soluzio horietako gutxik izan arren aplikazio zuzena fisikan. Soluzio zehatz ezagunenak eta fisikoki esanguratsuenak Schwarzchild-en soluzioa, Reissner eta Nordström-en soluzioa eta Kerr-en metrika dira zulo beltzei dagokienez, eta Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker-en soluzioa eta de Sitter-en unibertsoen soluzioak dira unibertsoaren espantsioaren teoriei dagokienez. Horrez gain, ezagunak dira Gödel-en unibertsoaren teoria (espazio-denbora kurbatuan zeharreko bidaien atea zabaltzen duena), Taub-NUT soluzioa (unibertsoaren modelo homogeneo eta anisotropoa) eta anti-de Sitter espazioa.
Einstein-en ekuazioen soluzio zehatzak lortzea nahiko zaila denez, integrazio numeriko bidez ebatzi ohi dira, edo perturbazio txikien hurbilketak aplikatuz. Erlatibitate numerikoa n, ordenagailu bereziak erabili ohi dira espazio-denboraren geometria simulatzeko eta Einstein-en ekuazioen kasu partikularrak ebazteko, bi zulo beltzen talkarena kasu. Printzipioz, metodo numeriko horiek eta ordenagailu nahiko indartsuak izanik, edozein sistema ebatzi daiteke. Soluzio hurbilduak ere lor daitezke teoria perturbatiboak aplikatuz, grabitate linealizatua rena eta espantsio post-Newtondarra rena kasu. Azkena geldo mugitzen den (argiaren abiadurarekin konparatuz) eta materia duen espazio-denboraren geometria ebazteko era bat da. Espantsioaren lehen terminoa grabitate Newtondarrari dagokio, eta ondorengo terminoak Newton-en teoriaren erlatibitate orokorraren zuzenketei dagozkie.
Einstein-en teoriaren ondorioak
Erlatibitate orokorrak hainbat ondorio fisiko dauzka; batzuk teoriaren axiomen ondorio zuzenak dira, eta besteak Einstein-en argitalpen originalaren ondotik urte askora argitu dira.
Grabitatearen ondoriozko denboraren zabalkuntza eta maiztasunaren lerrakuntza
Baliokidetasun-printzipioa zuzena dela joz gero, grabitateak denboraren joana baldintzatzen du: grabitate-osin baterantz doan argiak urdineranzko lerrakuntza du, eta grabitate-osin batetik datorrenak, aldiz, gorriranzko lerrakuntza. Fenomeno horri maiztasun-lerrakuntza grabitazionala deritzo. Oro har, gorputz masibo batetik gertu gertatzen diren prozesuetan denbora astiroago pasatzen da gorputzotatik urrun gertatzen direnetan baino. Azken honi denboraren zabalkuntza grabitazionala deritzo.
Gorriranzko lerrakuntza grabitazionala neurtu ahal izan da, bai laborategian, baita behaketa astronomikoetan ere. Denboraren zabalkuntza grabitazionala Lurra ren eremu grabitatorio an sarritan neurtu da erloju atomiko en bidez, eta behin eta berriro egiaztatzen da GPS ak erabiltzean. Eremu grabitatorio are indartsuagoetan neurketak egiteko, pulsar bitarrak behatzen dira. Emaitza guztiak bat datoz erlatibitate orokorraren teoriarekin. Hala ere, gaur egungo neurketen zehaztasuna kontuan harturik, aipatutako behaketetan ezin dira bereizi erlatibitate orokorra eta baliokidetasun-printzipioa jarraitzen duten gainerako teoriak.
Argia desbideratzea eta denboraren atzerapen grabitazionala
Argiaren desbideratze hori azaltzen du argiak geodesiko nuluak (edo argi motakoak) jarraitzeak. Geodesiko hauek fisika klasiko an argiak jarraitzen dituen zuzen en orokorpena dira, aintzat harturik erlatibitate orokorrean argiaren abiadura konstantea dela. Argia “tolestea” erorketa aske gisa uler daiteke, non desbideraketa-angelua erlatibitate orokorrak aurresaten duenaren erdia den.
Argiaren desbideraketari estu loturik dago denboraren atzerapen grabitazionala (edo Shapiro-ren atzerapena): argi-seinaleak debora luzeagoa behar duela eremu grabitatorioan bidaiatzeko eremurik ez dagoen espazioan baino. Fenomeno hau sarritan frogatu da. Newton-en ondorengo formalismo parametrizatuan (PPN), argiaren desbideraketaren eta denboraren atzerapen grabitazionalaren neurketek γ parametroa zehazten dute. Parametro horrek, grabitateak espazioaren geometrian duen eragina zenbatesten du.
Uhin grabitazionalak
1916an Albert Einstein-ek aurresan zuen legez, uhin grabitazional ak existitu egiten dira: espazio-denbora n argiaren abiaduraz hedatzen diren uhinak. Uhin elektromagnetiko en analogoak direnez, uhin grabitazionalek elektromagnetismo aren eta eremu-ahul eko grabitazioaren arteko antzekotasuna ezartzen dute. 2016Ko otsailaren 11n, Advanced LIGO taldeak argitaratu zuen uhin grabitazionalak zuzenean neurtu zituela, zulo beltz bikote baten sorreran igorriak.
Uhin grabitazional motarik sinpleena irudikatzeko, pentsa dezakegu flotatzen ari diren partikulez osaturiko eraztun a. Eraztunean hedatzen deun uhin sinusoidal ak eraztuna distortsionatzen du, era erritmikoan.
Einstein-en ekuazioak linealak ez direnez, arbitrarioki indartsuak diren uhin grabitazionalek ez dute gainezarmen-printzipioa betetzen eta, hortaz, zailak dira deskribatzen. Dena den, uhin grabitazionalen konbinazio linealak nahikoa zehatzak dira prozesu kosmiko urrunetatik Lurrera iristen diren uhin ahulak deskribatzeko. Uhin hauen ondorioz, distantzia erlatiboak 10^-21 edo gutxiago txikitzen dira. Datuen analisirako metodoek lineal bilakaturiko uhinen Fourier-en deskonposaketa erabiltzen dute. Prozesu astrofisiko etan, zulo beltz bikote baten sorreran kasu, sorturiko uhin grabitazionalak aztertzeko modu bakarra metodo numerikoak dira.
Efektu orbitalak eta norabidearen erlatibitatea
Erlatibitate orokorrak eta mekanika klasikoak desberdin aurresaten dituzte gorputzen orbita k. Erlatibitate orokorrak orbita planetarioen prezesio a (biraketa konplexua) aurresaten du, teoria klasikoak ez bezala. Horrez gain, sistema binario en uhin grabitazionalen igorpenaren ondorioz, orbitek energia galtzen dute eta desintegrazioa gertatzen da. Efektu hau ezin da behatu izar bikoitz arruntetan, baina nabaria da pulsar bitar hurbiletan.
Azkenik, zenbait efektu erlatibista norabidearen erlatibitateari zuzenean loturik daude. Efektuotako bat da prezesio geodesikoa: erorketa askean kurbaturiko giroskopio aren ardatzaren norabidea aldakorra da, esaterako, izar urrunetatik jasotako argiaren norabidearekiko.
Gaur egungo egoera
Erlatibitate orokorra teoria egokitzat jo da kosmologiaren eta grabitazioaren arloetan, izan ere, hainbat test esperimentaletan arrakasta izan du. Hala ere, batzuek diote teoria ez dagoela guztiz amaituta. Grabitate kuantikoaren eta espazio-denborako singularitateen arazoak oraindik azaldu gabe daude. Behaketetan oinarrituta lortu den energia eta materia ilunari buruzko informazioari erreparatuz, badirudi fisika berri asko dagoela egiteko. Matematikari erlatibistak Einstein-en ekuazioen oinarrizko propietateak eta singularitateak aztertzen dabiltza. Erlatibista numerikoak berriz, simulazioak sortzen ari dira ordenagailuen bidez, zulo beltzen sorrera deskribatzen duten simulazioak adibide argia izanik. 2016ko otsailean, LIGO taldeko ikertzaileek argitaratu zuten uhin grabitazionalak detektatu zituztela. Erlatibitate orokorraren sorreratik mende bat pasa den arren, ikerlari asko dabiltza teoria honekin lanean.
Donovan's Reef
Bai Hego Euskal Herria nahiz Ipar Euskal Herrian Irlandarraren Taberna izenburuaz zinemaratu zen. Filma berez Frantziar Polinesian girotua egon arren, Hawaii uhartedian dagoen Kauai uhartean filmatu zen.
Argumentua
Frantziar Polinesia. Haleakaloha uhartean Michael Patrick "Guns" Donovan (John Wayne) eta Thomas Aloysius "Boats" Gilhooley (Lee Marvin) AEBtako Itsas Armadako bi soldadu beterano ohientzat bizimodua atsegina eta patxadatsua da: denbora guztia tabernan igaro ohi dute, elkarrekin eztabaidatu eta borrokatuz, modu horretan bizimodu tropikalaren monotoniatik ihesi eginez. Paradisu honetara Bostongo Amelia Dedham (Jacqueline Malouf) emakume zorrotza bere aitaren (Jack Warden) bila iritsiko da.
Collesalvetti
Collesalvetti Italiako udalerri bat da. Livornoko probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Collesalvettik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Donibane (Iruñea)
Donibane (San Juan, gaztelaniaz eta San Juan/Donibane, ofizialki) Iruñeko auzoa bat da, hiriaren mendebaldean dago. 1950ko hamarkadan sortutako hirigintza-garapenekin bat dator.
Iparraldean Sanduzelai auzoko artean dago, ekialdean I. Zabalguneko artean, hegoaldean Iturrama auzoen eta mendebaldean Ermitagaña-Mendebaldea auzoen artean.
Historia
Eguarasko etxeak eraiki aurretik Donibaneko auzoa etxe txiki eta ortuez osaturik zegoen. Gunea lau errepidek zeharkatzen dute, Donibaneko pasealekua, Barañaingo errepidea, Kanposantuko errepidea eta Basetxeko errepidea. Auzoa 1960ko hamarkadan auzoaren hiritartzea burutu zen —Plan Partziala 1963an onetsi zen—, lehenik eta behin mendebalderago dauden etxebizitzak eraikiz, Donibane Kirol Elkartearen eta Sanduzelai eta Donibaneko auzoak banatzen dituen Biurdana parkearen ondoko etxeak alegia.
Osasuna futbol taldearen antzinako Donibaneko zelaia, auzo honetan izan zen Sadar futbol zelaia eraiki arte.
Kultura eta Jaiak
Azpimarragarriak dira Otsailaren bigarren asteburuan ospatzen diren ihauteriak, pertsonai propioekin, euskal mitoligiaren pertsonaiak.
Auzo elkartea
2009an Donibaneko Auzo elkartearen egoitza lekuz aldatu dute, Oskia amabirjinako lokaletik, Irantzu Monasterio Plazara, San Juan Xar izeneko lokal berrira.
Continental (Ohio)
Continental Ohioko herri bat da. Putnam konderrian kokatua dago. 2010ean 1,153 biztanle zituen, 2.31 kilometro koadrotan banatuta.
Egiptoko historia
Egiptoko historia munduko luze eta jarraituenetakoa da, estatu bateratu moduan. Nilo ibaiak batasun geografiko eta ekonomiko naturala osatzen du, ekialde-mendebaldean basamortuek mugatua, iparraldean Mediterraneo itsasoak eta hegoaldean Niloren ur-jauziek. Niloren urak kontrolatzeko buruzagi bakarra izateko beharrak munduko lehen estatu egitura sortu zuen, K.a. 3000 inguruan. Egiptoren geografia bereziak erasotzeko zaila den herrialde bihurtzen du, eta horregatik iraun zuten luzaroan burujabe eta eraginkor Faraoien erresumek. Nubiarrak eta hiksoarrak izan ziren lehenengo atzerriko agintariak, baina bertako egiptoarrek urte gutxira agintea berreskuratu zuten.
Hala ere, behin aginte eta kontrol guztia galdu ostean, 2.400 urtez ezin izan zuten bereganatu, Egipto atzerriko agintepean: pertsiarrak, mazedoniarrak, erromatarrak, bizantziarrak, omeiarrak, abasiak, otomandarrak, frantziarrak eta britainiarrak. Garai honetako denbora tarte batzuetan, agintari burujabe batzuk izan zituen Egiptok: ptolomeodarrak, ikhshidiak, fatimiak, ajubiak, mamelukoak eta Mohamed Ali. Hala ere, gobernu hauen sortzaile eta agintariak ez ziren Egipto bertakoak. Gamal Abdel Nasser presidenteak (1954–1970) esan zuenean bera zela Egipto bertako lehen agintaria Naktebo II.a faraoiaren garaitik, pertsiarrek K.a. 343an kargugabetu zutenean, pixka bat bakarik baino ez zuen egin gehiegikeriaz.
Egiptoko historia honako arotan banatu dezakegu:
Antzinako Aroa
Niloren ertzean eta basamortuko oasietan haitzetan zizlkatutako aztarnak ageri dira. K.a. 10. milurtekoan, ehiztari-biltzaile eta arrantzale kulturak zereal-ehotzaile kultura baztertu zuen. Klima aldaketaren eta gehiegizko abeltzaintzaren eraginez, Egiptoko larreak idortzen hasi ziren K.a. 8000 inguruan, Sahara agerraraziz. Gizataldeak Nilo ertzerantz migratu eta nekazaritzan oinarritutako gizarte zentralizatuagoa sortu zuten.
K.a. 6000 inguruan, kultura neolitikoa Nilo haranean sustraitu zen. Garai honetan, kultura aurre-dinastiko ugari independenteki garatu ziren Goi eta Behe Egipton. Badarian kultura eta hurrengo Naqada aroak Egiptoko zibilizazio dinastikoaren aurrekaritzat hartzen dira. Egiptoar hieroglifo zaharrenen aztarnak Naqada III garaiko buztinezko ontzietan agertzen da, Aro Aurre-dinastikoan, K.a. 3200 inguru.
Erresuma bateratua K.a. 3150 inguruan sortu zuen Menes erregeak, 3000 urtez Egipton agindu zuen dinastia saila hasiz. Garai honetan, egitoarrek herrialdeari tawy izena eman zioten (Bi Lurrak) eta, geroago, kemet (Lur Beltza, Niloren goraldiak utzitako lur beltz eta emankorragatik). Aro luze honetan, bertako kultura berezia garatu zen, batez ere erlijio, arte, hizkuntza eta ohituretan. Egipto bateratuaren lehenengo bi dinastiek Inperio Zaharraren oinarriak finkatu zituen (K.a. 2700-2200), ezaguna garai hartan eraiki ziren piramideak direla-eta (ezagunenak 3. dinastiako Djoserren piramidea eta 4. dinastiako Gizako piramideak).
Tarteko Lehen Aroak nahasmen politikoari bidea eman zion 150 urtez. Geroago, Niloren goraldi handiagoek eta agintearen indartzeak garai oparoak ekarri zituen Inperio Ertainean, K.a. 2040 inguruan, eta Amenemhat III.a faraoiaren erregeladian gailurrera iritsi. Tarteko Bigarren Aroan, hikso semitikoen agintaldia ekarri zuen, atzerritarren lehena. Hikso inbaditzaileek Behe Egipto bereganatu eta hiriburu berria sortu zuten: Avaris. Baina Goi Egiptoko faraoiak, Ahmosis I.ak, agintetik bota eta XVIII. dinastia sortu zuen eta hiriburua Menfisetik Tebasera lekualdatu.
XXX. dinastia izan zen bertako agintarien azkenekoa faraoien garaian. K.a. 342an, pertsiarrek Naktanebo II.a garaitu eta agintea hartu zuten. Geroago, Egipto mazedoniarren esku erori zen, 2000 urteko atzerritarren agintaldia hasiz.
Erromatar eta Bizantziar Aroak
I. mendean, San Marko ebanjelariak kristautasuna eraman zuen Egiptora, are Egipto erromatar probintzia bihurtu baino lehen. Dioklezianoren agintaldiak Erromatar Inperioaren eta Bizantziar Inperioaren arteko igarobidea ekarri zuen, eta kristauen jazarraldi nagusia. Garai hartan, Itun Berria dagoeneko egiptoeraz itzulia zegoen. Kaltzedoniako kontzilioaren ostean, 451ean, Egiptoko Eliza Koptoa eratu zen, beste elizetatik banatua.
Arabiar Aroa
Bizantziarrek agintea bereganatu zuten VII. mende hasierako pertsiarren inbasioaren ostean, 639an arabiar musulmanek herrialdean agintea hartu zuten arte. Arabiarrek ekarritako Islama sunia zen. Garai hartan, egiptoarrek fede berria eta kristautasun koptoaren bidez iraun zuten sinesmenak uztartu zituzten hein handi batean, hainbat ordena sufi eratuz, gaur arte iraun dutenak. Arabiar-musulmanak sei mendez izan ziren agintean, fatimatarren agintean Kairo hiriburu bihurtzeraino. Ayyubtar dinastia amaitzean, mamelukoek, kasta militar turko-zirkasiarrak, agintea hartu zuten 1250 inguruan. XIV. mende erdialdean, Izurrite Beltzak biztanleriaren % 40 inguru hil zuen. Mamelukoek herrialdean agindu zuten, turko otomandarrek Egipto bereganatu zuten arte 1517an, eta Egipto inperioko probintzia bihurtu.
Emiliana Zubeldia
Emiliana Zubeldia Inda (Jaitz, 1888ko abenduaren 6a - Hermosillo, Mexiko, 1987ko maiatzaren 26a) nafar musikagile eta piano-jotzailea izan zen. Parisko Schola Cantorumen ikasi zuen, Vincent d'Indy irakasle izan zuela. 1933an New Yorkera eta 1937an Mexikora joan zen, eta bertan egin zuen bere ibilbide profesional gehiena. Europa eta Ipar eta Hego Amerikako eszenatokiak ongi ezagutu zituen, eta garaiko abangoardiekin harreman handia izan zuen. Martin Zubeldia kaputxinoa anaia zuen.
Lehen urteak eta ikasketak
Emiliana Zubeldia Jaitz herrian jaio zen, 1888ko abenduaren 6an. Asunción Inda izan zuen ama, eta León Antonio Zubeldia aita. Emilianak hemezortzi hilabete besterik ez zituenean, Iruñera aldatu zen familia. Bertako musika-giroan hazi zen, beraz, Iruñeko Orfeoiaren, Santa Zezilia elkartearen eta musika banden eskutik. Horrezaz gainera, aitonaren pianoa ere aurkitu zuen Nafarroako hiriburuan, bere musika ibilbideari hasiera eman zion pianoa.
Egiptoko historia
Aro Modernoa
Hala ere, garai honek eragin handia izan zuen Egipton, herrialdearen modernizazioa ekarri baitzuen. Mehmet Ali teknika militar (eta, beraz, industrial) berriak ikasteko grinarekin, ikasleak Mendebaldera bidali zituen. Industria ugari sortu zuen, ubide sistema eraiki ureztatzeko eta garraiorako, eta zerbitzu zibila eraldatu. Onerako ala txarrerako, 1820ko hamarkadan kotoi landaketa sustatu zuen, egungo barietate ezaguna, Egiptoko nekazaritza askotarikoa monolaborantza bihurtuz mende amaierarako.
Emiliana Zubeldia
Lehen urteak eta ikasketak
Iruñean hasitako musika ikaketak Madrilgo kontserbatorioan amaitu zituen. Iruñera itzuli ondoren, Pariserako bidea hartu zuen, hango Schola Cantorum ezagunean piano eta konposaketa ikasketak egiteko. Vincent d'Indy maisuak zuzendutako eskola horretan irakasle ospetsuak izan zituen, besteak beste Blanche Selva eta Désiré Pâque. Parisen, gainera, pianorako piezak konposatzen hasi zen, baita hainbat elizatan organoa jotzen ere.
Egiptoko historia
Aro Modernoa
Mehmet Aliren ondorengoa sema izan zuen, Ibrahim Paxa, tarte labur batez (1848ko irailetik) eta gero Abbas I.a biloba (1848ko azaroan), eta hauen ondoren Said (1854an) eta Ismail Paxa (1863an). Said eta Ismailek ahal baino gehiago xahutu zuten. Suezko kanala, frantziarrekin elkarlanean, 1869an amaitu zen, baina proiektu honek eta besteek bi efektu larri eragin zituzten: europar bankuekin zor handia eta biztanleriaren gaineko zergak handitzea. Horregatik, Estatuaren zergak kitatzeko, 1875an kanala britainiarrei saldu behar izan zuen Ismailek. Hiru urtetan, britainiarrak eta frantziarrak Egiptoko kabinetean zeuden, indar ekonomikoak eta politikoak kontrolatuz. Honen aurka matxinada abertzaleak antolatu ziren, baina azkenean Britainia Handiak eta Frantziak, agintearen txikiagotze baten beldurrez, Alexandria bonbardatu eta egiptoar armada garaituz Tell El Kebirreko guduan. Ismailen seme Tawfik Paxa ipini zuten agintari, Egipto de facto britainiar protektoratu bihurtuz. 1914an protektoratua ofizialdu eta txotxongilo-agintaria sultan bihurtu, otomandar agintetik guztiz banatuz. Britainiarrek 1919an Saad Zaghlul eta Wafd alderdi abertzaleko kideak Maltara erbesteratu zituenen, Egiptoko lehen iraultza modernoa gertatu zen. 1922ko otsailaren 22an Egiptok independentzia aldarrikatu zuen.
Emiliana Zubeldia
Lehen urteak eta ikasketak
Parisera egin zuen lehenbiziko bidaia hartan bere lekua aldarrikatu zuen musikaren munduan, eta figura aktiboa izan zen mende hasierako abangoardia artistikoen giroan, bere jarduera artistiko propioa garatuz. Schola Cantorum-eko irakasleak ezezik, Joan Miró eta Pablo Picasso margolariak eta Claude Debussy konpositorea ezagutu zituen, besteak beste, eta baita Maurice Ravel lapurtarra ere. Azken horrekin harreman estua izan zuen.
Egiptoko historia
Iraultza
Gobernu berriak konstituzio berria idatzi zuen, sistema parlamentarioan oinarrituta, monarkia konstituzionala izan. Egiptoko Erresuma jaio zen. 1924a Saad Zaghlul aukeratu zuten Lehen Ministro, baina gobernuko ezegonkortasunak, batez ere britainiarren kontrol handia eta erregearen botere handiak zirela-eta, ezinegona eragin zuen. Horrela, 1952an, militarrek estatu kolpe batean erregea kanporatu eta legebiltzarra ezeztatu zuen, Egiptoko Iraultza delakoan.
Emiliana Zubeldia
Musika ibilbidearen hasiera
1908ko eguberrietan, Iruñera itzuli zen Emiliana. Handik egun gutxira, 1909ko urtarrilean, haren aita, Antonio Zubeldia, zendu zen. Atsekabeari aurre egin zion, eta musikaren bidetik jarraitu zuen. 1909. urtean bertan, Zubeldia Musika Akademia ireki zuen. Horrezaz gainera, lehenbiziko piano kontzertuak eskaini zituen Iruñean bertan, eta Bordele, Donostia, Baiona eta Biarritzen geroago. 1917an, Madrilera iritsi zen, eta Arte Ederretako Zirkuluan, Ateneoan, Ritz hotelean, eta beste leku askotan aditu ziren haren notak. Kritika bikainak jaso zituen Espainiako hiriburuan.
Egiptoko historia
Iraultza
1953ko ekainean Egiptoko Errepublika aldarrikatu zen eta Muhammad Naguib presidente bihurtu. Urtebete geroago, Gamal Abdel Nasser militarrak Naguib kargua uztera behartu zuen eta botere politiko osoa bereganatu, eta Egiptoren independentzia osoa aldarrikatu 1956ko ekainaren 18an. Uztailean Suezko kanala nazionalizatu zuen, eta Suezko krisia eragin.
Danny Boy
Danny Boy edo Oh Danny Boy Irlandako abestirik ezagunena da eta kulturaren adierazgarria. Nahiz eta musikaren jatorria ezaguna ez izan, gehienek Irlandako musika dela deritzote eta "Londerryko haizeari" edo "Derry-ko hiriari, Irlandako iparraldean kokatuta. Lehenengo erregistroa 1885. urtekoa da.
1990. urtean Frederic Edward Weatherley (1848-1929) abokatu, idazle eta musikalariak abesti honen letra asmatu zuen beste musika batekin. Bi urte beranduago bere ezkonarreba Margaret, AEBtara emigratu zuen eta han musika entzun zien meatzari batzuei eta Frederic Edward Weatherleyk adaptatu eta bereala salmentan jarri zuen, 1913. urtean hain zuzen eta arrakasta handia izan zuen.
Abestia entzunda zegoen aurretik baina Ernestine Schumann-Heinkek opera abeslaria gaur egungo abestia abestu zuen 1915. urtean.
Ni ez naiz Noruegako errege
Ni ez naiz Noruegako errege Ruper Ordorikak argitaratutako bigarren diskoa da, 1983an kaleratu zuena Elkar zigiluarekin.
"Berandu dabiltza" disko honek dakar, ziur aski abeslari oñatiarraren kanta ospatuenetako bat.
Danny Boy
Abestia gorazarre bat bezalakoa da Ameriketan bizi diren Irlandako pertsonentzat eta, batez ere, hiletetan entzuten dira gaur egun.
Hitzak
Batzuetan amaiera aldatzen da, hau da alternatiba: