cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Irène Némirovsky
Aitorpena
Eskuizkribuaren historiak, tragedia handi baten ikur bihurtuta, lagundu zuen liburu dendetako arrakastan: 200.000 ale saldu ziren bi hilabetetan. Zabalkunde komertziala, baina, agian oztopo izan zen liburua bere horretan irakurria izateko, hau da, eleberri satiriko handi bat, etengabe ironia baliatzen duena, enbata sozial larri batean harrapatuta dauden pertsonaien gainean. Kazetari batzuk «oroimenaren mozorroz jantzitako marketin operazio bat» salatu zuten.
Lau urteren buruan, eleberria 38 hizkuntzatara itzulia zegoen eta munduan barrena ia milioi eta erdi ale salduak ziren, horietatik milioi bat gutxienez ingelesez. The Times egunkariak eta ingeles liburu saltzaileek «urteko liburu» hautaturik, bi urtez jarraian egon zen The New York Times-en liburu salduenen zerrendan. «Woman of letters: Irène Némirovsky and Suite française» izenburuko erakusketak bisitari ugari bildu zituen, 2008ko irailetik 2009ko abuztura bitarte, New Yorkeko Museum of Jewish Heritage museoan. Pariseko Judaismoaren Arte eta Historia Museoak, berriz, ez zuen erakusketa onartu nahi izan, esanez idazleak ez zuela hainbestean juduen kultura agertzen, baizik gehiago juduen autogorrotoa; azkenean, Pariseko Mémorial de la Shoah erakustokian izan zen erakutsia, 2010eko urriaren 13tik 2011ko martxoaren 8ra bitarte, izenburu honekin: «Irène Némirovsky, "Batzuetan iruditzen zait atzerritarra naizela"».
2005az geroztik, Issy-L'Évêque-ko herriak «Irène Némirovsky plaza» deitu zuen herriko plaza nagusia, han bizi izan baitzen Irène bere familiarekin, eta Pariseko 15. barrutian idazlearen izena eman zioten karrika berri bati 2013an.
Bien bitartean, Némirovskyren liburu guztiak izan ziren argitaratuak; 2011n, kronika, gidoi eta gaztaroko testuekin batera, lan osoak argitaratu ziren, bi liburukitan. Era berean, haren bizitza xehetasun handiz ikertua izan zen, eta Denise amaren enbaxadore moduko bat bihurtu zen, 2013an hil zen arte.
Juduen gorroto?
Suite française argitaratu zenean Estatu Batuetan, 2006an, eleberriak berak hainbat interes piztu zuen, irakurleen eta kritikarien artean, idazlearen biografiak, liburuaren hitzaurrean Myriam Anissimov-ek era labur bezain adierazgarrian jasotzen baitzuen. Kazetari judu zein ez-juduen iruzkinetan, harrigarritzat jotzen zen judurik ez agertzea Bigarren Mundu Gerrari buruko eleberri batean. Hitz batera, irudi luke Némirovskyk bere ospe guztia eraiki ote zuen judu estereotipoen parodia bat eginez, katolizismora bihurtzen zen bitartean.
Gogoan izan behar da, dena dela, XX. mendean amerikar judu idazleen artetik asko izan zirela gisa horretan salatuak, horien artean, Philip Roth bera, Goodbye, Columbus narrazio bilduman juduen gainean ematen zuen ikuspegiagatik (judu gazteek gurasoen ghettoak atzean uzten dituzte unibertsitatera edo lanera joateko). Antisemitismo edo autogorroto salaketa haien aurrean, Roth-ek honela idatzi zuen 1963an: «Asmo txarreko edo adimen mugatuko batzuek juduen estereotipo batzuk sortu badituzte, juduen bizitzatik hartutako datu jakin batzuen gainean, horrek ez du esan nahi datu horiek guztiz baliogabeak direnik hortik aurrera, ez gezurrezkoak direnik, ez eta, gutxiago oraindik, idazle batentzat tabu bat direnik ere». Aski argi dago hori dela, funtsean, Irène Némirovskyren liburuetan agertzen den ikuspegia.
Ez da ahantzi behar, ezta ere, komunismoaren aurkako Némirovskyren jarrera argia, gaztetan boltxebikeen iraultzatik ihes egin zuenetik, Frantziako erbestean urte luzez elikatua. Jarrera horrek pisu handia izango zuen, ziurrenik, gerra piztu ostean ere Irènek oraindik lagun eta adiskideen artean izan zitzan jokabide kolaborazionista eta antisemita argi bat hartutako idazle eta argitaratzaileak.
Anbiguotasun neurtua
Estereotipo literarioak, pertsonaia juduenak batez ere, irakurlearengana errazkiago iristeko bide bat izan ziren Irène Némirovskyrentzat.
Izan ere, harentzat juduen gaineko estereotipoak «estiloaren osagarriak» besterik ez ziren, frantses izateko moduaren osagaietako bat. Liburuek arrakasta izatekotan irakurlearen onarpena behar zutela jakinik ere, bazekien, aldi berean, idazlea zigortua izan zitekeela horregatik; hala, 1935ean esan zuen bezala ez zukeela David Golder 1929an bezala idatziko, Fraternité narrazioaren ertzean hala idatzi zuen, 1937an: «Berriro egurra emango didate, ziurrenik, une honetan juduei buruz idazteagatik, baina tira...». Itxura guztia du anbiguotasun kalkulatu batez erabili nahi izan zituela juduen estereotipoak, beharbada epe luzerako ondorioen beldur handirik gabe.
Ez dago zalantzarik Irènek ikusmen politiko urria izan zuela, Europako juduei eta, zehazki, Frantzian bizi ziren bera bezalako judu erbesteratuei gainera zetozkien mehatxuak garaiz antzemateko, baina horrek ez die antisemitismo aztarnarik eransten haren eleberriei. Aitzitik, pertsonaia juduak aztertzeko erabiltzen duen ikuspegi satirikoak, funtsean, Frantziako gizartean integratzeko ezintasuna erakutsi nahi luke.
Idazkera eta estiloa
Irène Némirovsky errealista zen idazterakoan, Ivan Turgenev hartzen zuen bereziki eredutzat. Haren hausnarketaren lekuko baliagarriak dira lan kaierak, idazketa prozesuaren gakoak hobeki ulertzeko aztarnak baitira. Abangoardia guztietatik at, pertsonaiekin josten duen harreman aldi berean intimo eta urrunduak, klixeekin egiten duen jolasak eta estilo ziztatzaile eta ironikoak munduarekiko etsipena erakusten dute.
Turgenev-en eran
Hastapeneko idatzietatik eta, batez ere, David Golder idatzi zuenetik, Irène Némirovskyk inspirazioa hartu zuen Turgenev-engan: pertsonaiek bizitza oso eta propio bat ukan behar zuten, istorioaren trama ehuntzen hasi aurretik.
Irènek lan koaderno batean ohar hau utzi zuen idatzita: «munduaren benetako misterioa ikusten den horretan dago, ez ikusezinean». Beraz, idazlearen lehen eginkizuna da pertsonaien jokabideak ongi finkatzea, eta bizitza pertsonalaren nahiz testuinguru sozialaren arabera aztertzea. «Lehenik, hasten naiz neronentzat idazten pertsonaia guztien, baita garrantzi gutxienekoen itxura fisikoa eta biografia osoa», azaldu zuen 1933an. Eleberriaren gaia doi-doi zirriborratua besterik ez zuelarik, orrialde luzetan irudikatzen zituen pertsonaien hezkuntza, izaera, grinak, baita benetako bizitzan izango lituzketen ahoskera eta jokabidea ere. Kode gorri edo urdin batez azpimarratuta uzten zituen eleberria idazterakoan gorde beharreko ezaugarriak.
Gainera, eleberriaren istorioak hala eskatzen bazion, dokumentazio lan bat egiten zuen; adibidez, David Golder idazteko, pasarte luzeak kopiatu zituen negozioen hondamendiez, oinordekotasunaz, bihotz gaixotasunez... edo L'Affaire Courilof-erako biografia, memoria edo gutun ugari. Zentzu horretan, Irènek aitortzen zuen biziki maite zituela bere garaiko ingeles eleberriak, era horretako xehetasun zehatz asko jaso ohi baitzituzten.
Lan hori dena eginda, ez lehenago, abiatzen zen istorio lauso bat idaztera, pixkanaka antolatuaz. «Ez dut inoiz planik egiten», adierazi zuen behin, zehaztuta aldi berean eramaten zuela «eleberriaren egunkaria, André Gide-ren hitzak erabiliz»: bertan, bere buruarekin eztabaidatzen zituen ekintzaren bilakaera posibleak, burura zetozkion hausnarketa guztiak idatzita. Bakarrizketa luze haietan, tarteka, ingelesez edo errusieraz idatzitako aipamenak agertzen ziren, erreguak («Adorea, ene laztana!»), ohartarazpenak («Erne, ez galdu bistatik hasierako plana!»), autokritikak («Baina nola idatzi ote nuen "… haurtxo zoragarria!…" Utikan!»), eta edonolako iruzkinak («Hitz batera, ene maitea, zer nahi duzu, zure Gerra eta bakea idatzi?»; «Bertaratzezintasun, hori da hitza, Jainkoarren!…» ; «Zer esango ote dute inozoek? "Némirovsky andereak eleberri jasanezinari eusten dio…" […] Honez gero, aberastuta behar nuke, baina tira…»).
Hurrengo urratsa: gauzak baretzen uzten zituen, beste zerbaitetan pentsatuta; horrela, berehala, «dena hurrenkera batean jartzen da, berez antolatzen hasten da». Bigarren bertsio hura, oraindik, eskuz idatzia izan ohi zuen; soilik hirugarrena jotzen zuen makinaz, estiloa arazteko ahalegin bat eginda.
Narrazioa, pertsonaiak, estiloa
Némirovskyk maiz azaldu zuen zein zen bere eredua, literatura estiloari dagokionez: «Bi hitzetan esan, hamarretan esana zegoena»; «Facts. Esaldi labur bezain trinkoak, horixe behar nuke». Etengabe ahalegindu zen, bide horretan, «naturalismoaren senitarteko doinua» menderatzen, nahiz askotan ez zuen lortu; argota gutxietsi gabe, David Golder-en arrakastaren oinarrian egon zen estilo zirikatzaile hura eskuratu nahi izan zuen beti, elkarrizketa eta iradokizun lausoekin konbinatuta.
Literatura kritikari orekatuenek onartzen dute, gaur egun, Irène Némirovskyk gutxienik eleberri handi bat idatzi zuela, Suite française, eta ziurrenik idazle handi bat bilakatuko zela luzaroagoan bizi izan balitz.
Euskal Herriarekiko harremana
Irène Némirovskyk harreman luze eta ugariak izan zituen Euskal Herriarekin, bereziki Lapurdiko itsasaldearekin: umetan, gurasoekin batera etortzen zen udan, Biarritzera lehendabizi, Hendaiara gero; gaztetan, Parisen bizi zela, txangoak egin zituen maiz Donibane Lohizunera, Hendaiara edo Baionara, lagunekin; eta helduaroan, udako opor luzeak egiten zituen, urtero, Urruñan edo Hendaian, senarrarekin eta alabekin.
Euskal Herrian —bereziki Biarritzen— ezagututako jendeak eta lekuak baliatu zituen bere eleberrietako pertsonaiak sortzeko; eta aurkitu zuen idazteko behar zuen lasaitasuna.
Haren biografo batzuek diotenez, euskaraz ongi mintzatzen zen Irène.
Lapurdiko itsasaldea
Biarritzek eta orobat Lapurdiko itsasaldeak erakarmen handia izan zuten, bi mundu gerra artean bereziki, Europako aristokraziarentzat. Lehenagotik hasia zen handikien zaletasun hori Biarritzen alde, batik bat Eugenia de Montijo frantsesen azken enperatrizak 1854an bi hilabete bertan egin ondoren jauregi bat eraikiarazi zuenetik. Lehen Mundu Gerraren amaierak, baina, aro berri bat ekarri zion Biarritzi, are eta arrakasta handiagokoa: urte eroak etorri ziren; Europako aberats, artista eta jende ezagun guztien biltoki bihurtu zen, 1929an 70.000 turista ukaiteraino, tartean zinemako izarrak (Charlie Chaplin, Sarah Bernhardt), artistak (Picasso, Stravinsky, Paul Valéry) edo aberats handiak (guztien gainetik, Albert Löwenstein belgikarra, garai hartan munduko hirugarren fortuna handiena). Boltxebikeen iraultzatik ihes joandako errusiar zuriak —haietako asko, finantza eta negozioen munduan aberastuak— ugari bezain nabarmenak ziren Biarritzeko giro apartuan, loturak tsarren garaietatik eginak baitzituen hiriarekin errusiar aristokraziak: 1867tik, eliza ortodoxo errusiar bat dago Biarritzen.
Irène gurasoekin etorri zen lehen aldietan Biarritzera, artean Kiev-en bizi zirelarik, 1910eko hamarkadan, boltxebikeak agintera iritsi aurretik; Némirovskytarrak urtero etortzen ziren, garai haietan, Biarritzera, Donibane Lohizunera edo Hendaiara. Esan daiteke, beraz, umetatik zetorkiola Irèneri euskal itsasertzeko herrietarako atxikimendu berezi hori.
1920ko hamarkadako urteak bereziak izan ziren Irène Némirovskyren bizitzan, ero urteak, nolabait esateko. 1921eko otsailean, Irènek 18 urte zituelarik, etengabeko txangoak egiten hasi zen adiskide eta lagunetik, autoan edo sidekarrean; txango horien jomuga izaten ziren, askotan, Biarritzeko Hôtel du Palais luxuzkoa eta errusiarrek bereziki maitatua, edo Hendaiako Eskualduna jauregia, euskal estiloko arkitekturaz egina, 125 gelak eta aterpeko galeria amaigabeak, Txingudiko badiaren aurrez aurre, solaserako eta lagunarterako ingurumen ezin hobea baitziren.
Bizitza lasterketa ero moduan hartzea amaitzera etorri zitzaion Irèneri, batik bat Michel Epstein ezagutu zuenean 1924ko urtearen amaieran, zer esanik ez Denise alaba jaio zenean 1929an. Hala ere, beti jarraitu zuen Lapurdiko itsasaldera etortzen, orain bere familiarekin: lehen eleberria, Le Malentendu, 1924ko udan idatzi zuen Hendaian, «euskal udaz maiteminduta», eta 1939ra bitarte, etenik gabe etorri ziren urtero.
Eredu literarioen iturri
Irène Némirovskyk bizitza osoan Euskal herriarekin izan zuen lotura alderdi literariora ere lerratu zitzaion, 1920eko hamarkadan Biarritzen ezagututako handikietan hartu baitzuen, itxura guztien arabera, pertsonaiak eraikitzeko inspirazioa.
1926an, aberastu berrien arketipotzat jo zitekeen Albert Löwenstein belgikarra. Bégonia izeneko luxuzko txaleta nahitaez ikusten zen Biarritzeko labarren goiburu, hegazkin pista bat alboan zuela. Familia judu batean jaioa, bere fortuna zeta artifiziala eta argindar sistemak ekoizten pilatu zuen. Bihotzeko gaitz bat zuenez, Lapurdiko itsasaldera etortzen zen zaintzera, negozioak albo batera utzi gabe, betiere: Xibertan proiektu handinahi erraldoi bat egin nahi izan zuen, aberatsentzako pribilegiozko bizileku hesitu bat, zaldi-lastertoki, kasino, dantzaleku, golf zelai eta luxuzko saltokiz hornitua. Proiektua ez zen, noski, gauzatu, baina zer hitz egina sortu zuen, eta haren izaera utopiko eta handiustea izan zen, ziurrenik, Irènek gogoan izan zuena David Golder irudikatzerakoan. Frantziako literatura mundura eramango zuen eleberria 1925-1929 bitarte idatzi eta landu zuen: «Behin eta birritan berridatzi dut», azaldu zuen Irènek, «esan dezaket lau urtez landu dudala. Biarritzen sortu zen, alfer, ero eta biziotsu haien guztien ikuskizunaren argitan, mundu nardagarri haren argitan, finantzak, zalantzazko bankariak, plazeraren bila abiatutako emakumeak, gigoloak eta prostituzioa nahas-mahas erakusten zituena».
Idazteko atsedenleku
Idazle izateko egokiera izan zuenetik eta hautu garbia egin zuenetik —orobat, David Golder-ek 1929an izandako arrakastak bultzatuta— Irène Némirovskyk Lapurdiko itsasaldea lehenetsi zuen, uda-udazkenetan, bere sormenari zor zion atseden eta lasaitasun giroa gotortzeko. Hendaian, Eskualduna jauregiaren itzalpeetan, berridatzi eta landu zuen Le Bal eleberriaren bigarren bertsio bat, 1930eko udan. Egunak hondartzan igarotzen zituen, Denisekin, Michelekin, haren anai Paulekin, Chourarekin, eta Cécile Michaud-ekin batera, luxuzko soiltasun batez inguraturik. Eguraldi txarra zenean, taldea Biarritzera edo Urruñara joan ohi zen, itsasoaren garratza behatzera. Irèneren oporretako argazki bat argitaratu zen L'Intransigeant aldizkarian, irailaren 28an, oraindik urtea bete gabeko Denise magalean zuela; beste argazki batean, Marie-Laure de Noailles-ekin ageri da. Hurrengo udak ere Hendaian igaro zituen, 1932an jende ospetsuen zerrendan ageri baitzen.
Urruñan, antzina posta etxe izandakoa alokatzen zuten Epsteindarrek. 1933ko uda han igaro zuten; Irènek etxearen deskribapen hau jaso zuen bere lan koadernoan: «Lorategi estu bat, legarrezko bidexkak. Erabateko isiltasuna, urruneko ekaitzaren urruma eta oinatzen hotsa hartxintxarretan. Lore arrunt distiratsuak». Sormenari eragiteko leku ezin egokiagoa gertatu bide zitzaion Irèneri Urruñako Posta etxea. 1933ko uda hartan, Irènek lau bat liburu berri itxuratu zituen etxe hartan.
Le Vin de solitude, Némirovskyren eleberri guztietan eduki autobiografiko argiena duena, 1934ko udan idatzi zuen, Hendaian lehenbizi, Urruñan gero; aurreko udan egondako etxe hartan zirriborratua baitzuen. Donibane Lohizunera irtenaldiren bat ere egin zuen Irènek, susmo bat egiaztatzeko besterik ez bazen. euskal liburu dendetan ez zen bere aurreko liburuaren (Le pion sur l'échiquer) arrastorik ere ageri.
Urruñako Posta etxean, bigarrenez igaro zuten Epsteindarrek 1936ko uda luzea, urriaren hasiera arte. Irakurleei txantxetan hitz eginik, Irènek zioen «berandu samar erantzuten dizuet, barka, baina oporrak erabili ditut nagitasuna erarik trinko eta arrazionalean praktikatzeko». Ez zen guztiz egia: La Proie azkentzen aritu zen opor hilabeteetan, buru-belarri. Lasaitasun itxurak egin nahi zituen, baina bazuen zertan kezkaturik, urrunean bezala hurbilean ere. 1936ko martxoan, Hitlerrek Renaniaren inbasioa burutua zuen, eta udan Francoren matxinadak eragindako gerra bete-betean zegoen. Irèneren ironiak ozta-ozta ezkutatzen zuen larridura: «Oporrak Urruñan igaro ditut, euskal herri zoragarri honetan, non, orain, nahasten diren kilkerren kantua eta... metraileten zarata, hemen alboan, Espainian!».
Bere bizitzan gogoratzen zela lehenengo aldiz, 1937an, Irène Némirovskyk ez zuen uda Lapurdiko itsasaldean igaro: bigarren alaba, Élisabeth, martxoan jaio zenez, nahiago izan zuen etxe inguruan gelditu, La Ferté-Alais-en, Parisetik 50 km-ra. «Bigarren alabak sei hilabete besterik ez ditu, ez zaio komeni halako bidaia luze bat. Aurten ez hondartzarik, ez mendirik, baizik zelaiak eta basoa, eta batez ere atsedena», azaldu zuen.
1938ko udan, Hendaiara itzuli ziren oporretan Irène eta bere familia. Ene Etchea izeneko euskal estiloko txalet handi bat alokatu zuten, hondartzaren parez pare. Ziurrenik, Urruñako etxea baino agitzez merkeago zelako alokairua ―ordurako, zailtasun ekonomiko handiak zituzten―, baina, baita ere, hondartza bertatik bertara zuelako, bi alaba txikiekin orduak aiseago eman ahal izateko. Bero etorri zen uda: «Hendaia, uztailak 6. Eguraldi ezin ederragoa... nire burua urkatzeko bezainbateko gogoa lanerako», zioen Irènek bere egunkarian. Idatzi eta argitaratu beharra zeukan, ordea, une hartan diru iturri bat behar baitzuen premiaz. Orduan landu zuen Le Charlatan, hurrengo urtean Les Échelles du Levant izenburuaz argitaratuko zuena.
«Uztailak 7. Bero itogarria; zerua oskarbi, tupustean ekaitza lehertu da, zilarrezko euria, eguzki artean. Itotzen gara etxean, itotzen gara hondartzan. Lanerako gogorik ez, eta, aldi berean, ezinegon ilun hori...», kezkaturik idatzi zuen Irènek. Hondartzako eguzkitako baten itzalpean, Katherine Mansfield eta Proust irakurtzen eman zituen orduak. Iluntzetan, senarra eta biak Donibane Lohizunera joaten ziren, itsasontziak porturatzen ikustera, edo Hondarribira, mugaz beste aldera joaten ziren afaltzera. Ikuskizun bakarra, halabeharrezkoa: Gipuzkoa aldetik zetozen iheslariak, Bidasoa gaineko zubia kamioietan igarotzen, edo ibaian zehar gauez, bestaldekoen lastargiek gidaturik. 1938ko uda hartan, Epsteindarrek emakume gazte iheslari bat gorde zuten etxean, lauzpabost urteko haur batekin batera; «emakume ederra zen, oso» gogoratzen zen Denise.
Azken oporrak
1939ko udako oporrak ekainaren erdialdean hasi nahi zituzten Epsteindarrek, Hendaiako Ene Etchea-n, baina bi astez atzeratu behar izan zituzten, Denisek lizeora sartzeko azterketa egin zezan, eta lehen jaunartzea egin zezan Ghika apaizarekin, otsailean katolizismora bihurtua baitzen familia osoa. Hendaiarako bidean abiatu aurretik, Irènek lau hileko ordainsari eskatu zizkion Albin Michel argitaletxeari, eta gomendiozko gutun bat idatzi zion Cécile Michaud-i, familiaren zerbitzua utzia baitzuen. «Ez ziren, ez, opor politak izan 1939ko haiek», azaldu zuen Irènek. Eleberririk idatzi ez bazuen ere, argazki ederrak gordetzen dira, familia osoa, itxuraz zoriontsu, Ene Etchea-ko lorategian bildurik.
Bat-batean, baina, Deutsches Nachrichtenbüro berri agentzia naziaren albistea etorri zen, abuztuaren 22an, alemanen eta sobietarren arteko Molotov-Ribbentrop ituna iragarriaz; hor amaitu ziren Epsteindarren itxaropen guztiak, frantses herritartasuna lortzeko.
Irailaren 3a goiz ederra esnatu zen, gerra aldarrikapenaren albistea iritsi zenean. Frantses turista guztiak Hendaiatik ateratzen hasi ziren, «...sandaliak oraindik hondarrez lohiturik, emakumeek malkoren bat irristatzen zutelarik...», Irèneren hitzetan. Azken egunak izan zituen Irène Némirovskyk Euskal Herrian.
Euskara
Némirovskyren biografo Myriam Anissimov-en arabera, frantsesaz gain Irènek errusieraz, polonieraz, ingelesez, alemanez, finlandieraz eta euskaraz egiten zuen, eta yiddisha ulertzeko gai zen.
Nola eta norekin ikasi ote zuen euskaraz ez dago garbi, baina arrasto bat ematen du Anissimov-ek berak, Suite française-ren hitzaurrean: Kiev-en eta San Petersburgon bizi ziren garaietan, hau da, Irène neskato bat zela, Némirovskytarrak Biarritzera, Donibane Lohizunera edo Hendaiara etortzen zirenean, «Irèneren ama jauregi batean kokatzen zen bitartean, alabak eta haren zaintzaileak pentsio batean hartu behar izaten zuten ostatu». Pentsa daiteke, beraz, amaren bizitza sozial goi-mailako hartatik at, zaintzailearen begiradapean bada ere, Irènek kalean egin zituela haurretako udaldi haiek, Urruñako eta Hendaiako karriketan, giro euskaldun batean.
Paris
Parisko Udaleko zinegotziek 2012ko otsailaren 6an eta 7an egindako saioetan beren gogoa adierazi zuten, Parisko kale edo bide publikoren bati Irène Némirovskyren izena jartzeko. Nahi hori 2013an bete zen: 15. barrutian, ZAC Boucicaut hirigintza aldean, «Irène Némirovsky zumardia» izena jarri zitzaion kale bati, Lacordaire kalearen eta Marianne-Breslauer zumardiaren artean.
Elizabeth Bishop
Elizabeth Bishop (Worcester, Massachusetts, 1911ko otsailaren 8a - Boston, 1979ko urriaren 6a) poeta estatubatuarra izan zen, Estatu Batuetako poeta saritua (1949-1950) eta poesiako Pulitzer saria irabazi zuen 1956an.
Gaztea
Aita zortzi hilabete besterik ez zituela hil ondoren, poetaren amak buruko gaixotasuna izan zuen eta 1916an egoitza psikiatriko batera bidali zuten. Bishopen ama 1934 arte zaharren egoitza batean bizi izan zen arren, ez ziren berriro elkartu. Umezurtza ikuspuntu praktikotik, Bishop aiton-amonekin bizi zen Eskozia Berrian, gero bere poesia liburuetan idealizatu zuen garaia.
Urte batzuk geroago Bishop Natick- eko (Massachussets) Walnut Hill ikastetxean barneratu zuten, eta Frani Blough lagunari esker argitaratu zituen bere lehen poemak ikasleen aldizkari batean. 1929ko udazkenean Vassar Unibertsitatean eman zuen izena, justu burtsa erori aurretik. 1933an Con Spirito sortu zuen, literatura aldizkari independentea, Mary McCarthy idazlearekin, Margaret Millerrekin eta Eunice eta Eleanor Clark ahizpekin batera.
Idazlea
Bishopen idazkeran Marianne Moore poetak eragin handia izan zuen. Vassar-eko liburuzain batek aurkeztu zion Marianneri 1934an. Moorek interes handia izan zuen Bishopen lanean, eta Cornell Medical Schoolen medikuntza ikastetik uxatu zuen, non olerkaria New Yorkera joan ondoren matrikulatu zen. HoriiBishopek "Moore andre maiteari" "Marianne maitea" izenarekin deitu baino lau urte lehenago izan zen, eta soilik Moorek hala esan ziolako. Bi emakumeen arteko adiskidetasunak 1972an Moore hil zen arte iraun zuen. Bishop-en At the Fishhouses liburuak (1955) Moore-ren "A Grave" poemari aipamen ugari egiten dizkio.
Bishopek bidaia ugari egin zituen eta hiri eta herrialde askotan bizi izan zen, horietako asko bere poemetan azaltzen direnak. Hainbat urtez Frantzian bizi izan zen 1930eko hamarkadaren erdialdean, neurri batean Louise Crane unibertsitateko lagun baten mezenasgoari esker. 1938an Bishop-ek Cranerekin etxea erosi zuen Key Westeko (Florida) 624 White Street kalean. Han bizi zela, Bishop Pauline Pfeiffer Hemingwayren lagun egin zen, 1940an Ernest Hemingwayrengandik dibortziatu egin zena.
1946an, Marianne Moore-k pertsonalki Bishop aurkeztu zuen poesiako Houghton Mifflin sariarako, Bishopek irabazi zuena. Bere lehen liburua, North & South, mila aleekin argitaratu zen; Randall Jarrellek hari buruz idatzi zuen "bere poema guztiak sakonetik idatzi dira, ikusi ditut". Bishop, ia bere karrera osoan zehar finantza arazoak izan zituena, gero eta gehiago mantentzen zen beka eta sariei esker. 1951n Bryn Mawr College-k 2.500 dolarreko beka handia jaso ondoren, Bishop Hego Amerika itsasontziz inguratzeari ekin zion. Urte hartako azaroan iritsi zen Santosera, Brasilera. Bishopek bi aste geratzeko asmoa zuen, baina hamabost urtez egon zen.
Brasilen bizi zela, Pulitzer saria jaso zuen 1956an North & South — A Cold Spring liburuarekin, hainbat poema bilduma biltzen zituena. Geroago National Book Award saria eta National Book Critics Circle Award saria jasoko zituen, baita Solomon R. Guggenheim Fundazioaren bi beka eta Ingram Merrill Fundazioaren beste bat ere. 1976an, Neustadt Literaturako Nazioarteko Saria jaso zuen lehen emakumea izan zen.
Bishopek maiz idazten zituen artikuluak The New Yorker aldizkarian, eta 1964an Flannery O'Connorren hileta-liburua idatzi zuen The New York Review of Books libururako.
Bishop unibertsitateko hizlaria izan zen urte askotan. Washingtongo Unibertsitateko irakaslea izan zen denbora gutxian, zazpi urtez Harvard Unibertsitatean irakatsi aurretik. New Yorkeko Unibertsitatean ere irakatsi zuen, Massachusetts Institute of Technology- n amaitu aurretik. Normalean, uda Maine- ko bere etxean igarotzen zuen, North Haven izeneko uhartean.
Itzultzailea
Brasilen zegoela, Bishopi Latinoamerikako hizkuntza eta literaturekiko interesa piztu zitzaion. Denborarekin poeta asko itzuli zuen ingelesera, besteak beste, Octavio Paz, João Cabral de Melo Neto eta Carlos Drummond de Andrade.
Bizitza pertsonala
Elizabethek beste harreman handia Alice Methfesselekin izan zuen, Bishopek 1971n ezagutu zuena. Methfessel Bishop-en bikotekide bihurtu zen eta, hil zenean, bikotekidearen lanaren literatur eskubideak heredatu zituen.
Heriotza
Bishop garuneko hemorragia baten ondorioz hil zen Lewis Wharf-eko (Boston) etxean. Bere jaioterrian lurperatu zuten, Worcester-en (Massachusetts).
Lukiek
Lukiek 2015 urtean Mungian sorturiko rock musika talde bat da. Taldea nahiz eta 2015ean jaio, taldekide bakoitzaren proiektu paraleloak zirela eta, taldeak ez zuen bere lehenengoko kontzertua eskeiniko 2016ko bigarren seihilekora arte. Errepertorio propioarekin eta bertsio batzuetaz lagunduta, taldeak Euskal Herriko eta estatuko zenbait hiritako (Leon, Madril eta Tarragona) hainbat leku zeharkatuko zituen Zea Mays, Árida, Belako edo Mahalo bezalako taldeak edota DMA australiarrak eta Tijuana Bibles eskoziarrak bezalako nazioarteko taldeak teloneatzera iritsiz. Hainbat jaialditan baita parte hartu dute; hala nola, Kutxa Kultur '17, Basque Fest '18 eta Bilbao BBK Live '18. Josu Ximun Billelabeitiak (ahotsa eta gitarra), Antton Goikoetxeak (baxua eta koruak) eta Christian Rodriguezek (bateria eta koruak) eratzen dute taldea.
Musika mota
Lukiek musika estilo baten sailkatzea ez da erraza musika mota askotatik edaten duen taldea baita. Grunge soinu gordinak, erritmo psikodelikoak, rock klasikoaren influentziak, post-punkaren soinu bitxiak edota gaur egungo traparen autotunea aurkitu ditzakegu haien abestietan besteak beste. Dena den, rock alternatiboan aritzen den taldea da Lukiek.
Lukiek #1
2019ko irailean kaleratu zuten Lukiek #1 taldearen lehen diskoa. Horrekin batera, 25 kontzertuko bira bat planifikatu zuten eta oso harrera ona eduki zuen. Haien jarraitzaileak kontzertu oro ugaritu egiten zirela ikusi zuten. Pandemiak behartuta, taldeak ezin izan zuen bere album debuta aurkezten jarraitu. Hala ere, taldearen aktibitatea ez zen bertan behera geratu: abesti berriak konposatzen hasi ziren, kontzertu puntualak eskaini zituzten Bilbon eta Donostian. 2020ko irailean Santana 27 aretoan eskainitako emanaldia nabarmenduz, 250 sarrerak agortu baitzituzten. Osasun-larrialdia hasi zenetik taldeak eskaintzen zuen lehen kontzertua izan zen.
Millerichthys robustus
Millerichthys robustus Millerichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
John Polanyi
John Charles Polanyi (Berlin, 1929ko urtarrilaren 23a) kanadar kimikaria da, alemana jatorriz. Familia hungariarra zuen, baina aitak Berlinen lan egiten zuen. 1933an Erresuma Batura ihes egin behar izan zuten, Alemaniako egoera politikoaren eraginez. Polanyik Manchesterko Unibertsitatean egin zituen kimikako ikasketak, eta 1952an eskuratu zuen doktoregoa. Kanadako National Researche Councilen ikertzaile gisa lan egin ondoren, Torontoko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten (1956). 1965 inguruan kanadar hiritartasuna eskuratu zuen. Polanyi kimika molekularrean aditua da, eta erreakzio kimikoen ikerketan nabarmendu da. Erreakzio kimikoen dinamika eta atomoen portaera ikertzeko, erreakzio horietan atomo kitzikatuek igortzen dituzten izpi infragorriak erabili ditu. Bere lanetan ikusi ahal izan zuenez, erreakzio kimiko batean zehar elektroi batek energia galtzen duenean, energia hori argi ikusgarri gisa edo uhin-luzera ikusezin gisa kanporatzen, kimiolumineszentzia izeneko prozesuaren bidez. Polanyik aurkitu zuen kimiolumineszentzia infragorriari esker erreakzio kimikoaren aldi bakoitzari buruzko xehetasunak antzeman daitezkeela. 1986an Kimikako Nobel Saria lortu zuen Y. T. Lee eta D. R. Herschbach zientzialariekin batera. Baina kezka zientifikoaz gainera, Polanyik gizarte-politikei eta armen kontrolari buruzko ekimenak eraman ditu aurrera eta aztergai izan du zientziaren eta gizartearen arteko harremana.
Discogobio multilineatus
Discogobio multilineatus Discogobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Adriel Tadeu Ferreira da Silva
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori.
Old South
Old South ingelesezko espresioa da, euskaraz "Hegoalde Zaharra" bezala itzul daiteke. Berez Ameriketako Estatu Batuetako zonalde geografiko eta kultural handi bat azaltzen da. Jatorrizko Ipar Ameriketako hamairu kolonien artean zeuden hegoaldekoak ziren. Baita Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila aurreko Hegoaldeko bizimodua adierazteko erabiltzen da. Besteak beste, horren barruan estatu hauexek egongo lirateke:
Estatu batzuek, esaterako Hego Carolina eta Georgia (AEB) Deep South barruan kokatzen dira gaur egun. Old South kontzeptu honek oso sentimendu desberdinak sortzen ditu. Batzuek beste garaietako nostalgiaz ikusten badute, beste batzuek esklabotzaren garaiko ikurra bezala har dezakete.
Naylor (Missouri)
Naylor Missourieko hiri bat da. Ripley konderrian kokatua dago. 2010ean 632 biztanle zituen, 1.43 kilometro koadrotan banatuta.
Hüffenhardt
Hüffenhardt Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Jenkinsia parvula
Jenkinsia parvula Jenkinsia generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Edith Södergran
Edith Södergran (San Petersburgo, 1892ko apirilaren 4a - Roshchino, Finlandia, 1923ko ekainaren 24a) suediar hiztuneko finlandiar poeta bat izan zen. Haren fama Eskandinabian handia da eta XX. mendeko eskandinabiar poeta nagusienen artean dago.
Eskandinabian maiz aurkezten dute Edith Södergran hiru korronte nagusiren oinordeko bezala: frantziar sinbolismoa; alemaniar espresionismoa eta errusiar futurismoa. Alta, egia bada ere alemana primeran menderatzen zuela eta errusiera zein frantsesa ondo ezagutzen zituela, badirudi oinordetza guzti horien esleipena gehiegizkoa omen dela, izatez, bateraezinak baitira zenbaitetan. Edozein modutara, gertaera horrek argi erakusten du zein punturaino izan zen originala Edith Södergranen lana, apartekoa izan baitzen haren alorrean. Ez bolizko dorre batean baztertu izanagatik, bazik eritasunagatik eta isolamenduagatik, haren lanak jite berezia hartu izan du, gaur egun ere arrotz eta harrigarri bilakatzen duena.
Discovery (anezka)
Discovery (Aurkikuntza) espazio-anezka NASAren espazio-anezken flota osatzen zuten hiru espazio-ontzietako bat izan zen. Beste biak Endeavour eta Atlantis anezkak izan ziren. Nazioarteko Espazio Estazioa muntatzeko eta ikerketak egiteko misioak egin zituen.
Edith Södergran
Lanak
Edith Södergranek bere bizitza laburrean zehar lau poesia bilduma argitaratu zituen. Hil ondoren, Landet som icke är ("Ez den lurraldea") argitaratu zen eta bertan aurreko bildumetan baztertutako poemak bildu ziren.
Discovery (anezka)
Espazio-ontziaren izena HMS Discovery itsasontziaren izenetik dator. Itsasontzi horrek HMS Resolution itsasontziari lagundu zion James Cooken hirugarren eta azken bidaian, 1774an.
Neck (Missouri)
Neck City Missourieko hiri bat da. Jasper konderrian kokatua dago. 2010ean 186 biztanle zituen, 1.02 kilometro koadrotan banatuta.
Discovery (anezka)
Discoveryk jarri zuen orbitan Hubble espazio-teleskopioa, baita Ulysses zunda eta beste satelite batzuk ere. Guztira, 39 misio egin zituen 27 urtez. Espazio-anezkarik erabiliena izan zen.
Discovery eraikitzeko lanak 1979an hasi ziren, eta 1984ko abuztuaren 30ean egin zuen lehen hegaldia (STS-41-D), bi telekomunikazio-satelite orbitan jartzeko. Azken misioa (STS-133) 2011ko otsailaren 24an amaitu zen. Modulu batzuk eraman zituen Nazioarteko Espazio Estaziora, eta, 13 eguneko misioaren ondoren, Floridan lurreratu zen. Smithsonian Institution erakundearen Virginiako Museoan dago gaur egun.
Aegithina nigrolutea
Aegithina nigrolutea Aegithina generoko animalia da. Hegaztien barruko Aegithinidae familian sailkatua dago.
Yuri Jonathan Vitor Coelho
Yuri Jonathan Vitor Coelho (1998ko ekainaren 12a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori.
Ippei Watanabe
Ippei Watanabe (渡辺 一平, 1969ko irailaren 28a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hügelsheim
Hügelsheim Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ippei Watanabe
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Flügels, Júbilo Iwata eta Vissel Kobe.
Neelyville (Missouri)
Neelyville Missourieko hiri bat da. Butler konderrian kokatua dago. 2010ean 483 biztanle zituen, 2.98 kilometro koadrotan banatuta.
NA-7130
NA-7130, Ameskoagoiengo errepidea edo Ameskoa garaiko errepidea Nafarroako herri errepidea da, NA-718 nafar errepideko 16,65 kilometroan hasi eta NA-7171 errepidearen 1,45 kilometrora arte doa. Errepidea 12,74 kilometro luze da.
Jenkinsia stolifera
Jenkinsia stolifera Jenkinsia generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Discogobio pacboensis
Discogobio pacboensis Discogobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Modernizazio administratiboa
Administrazio Publikoen arloan sortutako kontzeptua da, burokrazian oinarritutako sistema batetik kudeaketa eraginkortasunera zuzendutako sistema batera eraldaketa bultzatu nahi duena.
Azken urteetan Administrazio Publikoak eraldaketa sakona egiten ari dira gizarteak jasan dituen berrikuntzei eta sortzen ari diren eskaerei erantzun ahal izateko. Eraldaketa hau erakundeen antolakuntzan zein lan-kulturan ematen ari da beste sektoreetan -industria, eta zerbitzuetan batez ere- kudeaketa arloan ezarritako tresna eta metodologiak erabiliz.
Modernizazio administratiboaren oinarri nagusiak hauek dira:
Modernizazioan erabili ohi diren metodologia eta tresna nagusiak:
Moema apurinan
Moema apurinan Moema generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Shoma Ishigami
Shoma Ishigami (石上 将馬) Japoniako futbolaria da.
Pet Fennec
Pet Fennec 2011n Londresen sortutako pop-indie taldea da. Urko Eizmendi donostiarraren proiektua da. 1960. eta 1970. hamarkadetako melodien antza duten abestiak kantatzen dituzte ingelesez.
Ibilbidea
Urko Eizmendik pop aldera jo izan du beti, horrela sortu zuen "Civil Love" taldea. Iñaki Castrok "Krilin" hardcore taldean jo izan zuen. 2011ean Urkok Pet Fennec sortu abestiak egiteari ekin zion Londresen. 2015eko Kutxa Kultur Festibalerako taldea osatu zen zuzenean jotzeko. Londresen sorturiko abesti horiek elkartu eta lehen lana plazaratu dute 2017ko urrian, Mount Pleasant.
Ochagavía (argipena)
Ochagavía izenak hainbat artikulutara eraman gaitzake:
Pertsonen deitura gisa:
Anshan
Anshan (txinera sinplifikatuz: 鞍山; pinyineraz: Ānshān), Liaoning probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 3.584.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 9.252 kilometro koadroko azalera.
Inguru naturala eta kokapena
Prefektura mailako Anshan hiriaren mugakideak honakoak dira: Tieling iparraldean, Panjin eta Shenyang ipar-mendebaldean, Yingkou eta Panjin mendebaldean, Dandong ekialdean eta Dalian hegoaldean.
Liaoning probintziako hiriburitik 90 kilometrora dago.
Villeneuve-Saint-Nicolas
Villeneuve-Saint-Nicolas Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villeneuve-Saint-Nicolas udalerrian erroldatutako biztanleak 121 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 52 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 51etxeak ziren. 47 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 84 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 54 lanean zeuden (30 gizon eta 24 emakume) eta 9 langabezian zeuden (4 gizon eta 5 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Villeneuve-Saint-Nicolas udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Deskolonizazio
Deskolonizazioa Asia eta Afrikako koloniek zein protektoratuek lortutako metropoliarekiko menpekotasunaren galera-prozesua da. Lehenengo fruituak Bigarren Mundu Gerraren ondoren (Indiak eta Pakistanek, lehendabizikoek, 1947an) eskuratu baziren ere, kolonialismoaren kontrako mugimendua zaharragoa da, Indiako Batzar Nazionala 1885ean sortu zen eta.
Quay konderria (Mexiko Berria)
Quay konderria (Quay County) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tucumcari da. 2010eko zentsuaren arabera 9,041 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Quay konderriak 746,326 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,873 ura dira. Beste 744,453 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,21 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 9,041 pertsonetatik 8,681 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3,834 dira. 82 beltzak edo afroamerikarrak. 69 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 78 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 118 pertsonek kokatzen zuten.
Deskolonizazio
Deskolonizazioaren kontzeptua eta kausak
Europako inperioetako koloniek independentzia aldarrikatzeko prozesuari deritzogu deskolonizazioa. Fenomeno politikotzat jo daiteke, kolonia horiek guztiek antzinako metropoliekiko mendekotasun ekonomikoa izaten jarraitu zutelako.
Kolonialismoaren aurkako mugimenduaren sorrera
Gerraren ostean gauzak asko aldatu ziren, kolonietan adibidez mugimendu nazionalistak eta emantzipaziozkoak sortu ziren. Mugimendu hauen ideologiek hiru iturri zituzten.
Internazional komunista dugu eta honek mundu osoan ideologia horri dagozkien alderdiak edo ezaugarriak sustatzea zuen helburu. Alderdi horiek independentzia lortzeko borrokaren buru izan ziren kolonia batzuetan, Indonesian eta Indotxinan adibidez.
Erlijio-nortasuna da beste iturri bat. Ideia hori eragin handikoa zen islamiar herrialde batzuetan.
Momentu honetan zenbait tokiko buruzagik egindako lana oso garrantzitsua izan zen, beraien sorlekura itzultzean nazionalismoaren oinarritzat beren kultura aldarrikatzea erabaki zuten. Adibidetzat, hainbat tokiko buruzagi ditugu: Gandhi, Indian; Ho Chi Minh, Indotxinan; eta Nkrumah, Ghanan. Aipatu ditugun talde independentista horien buruzagiak merkataritza eta administrazio-burgesietakoak ziren.
Iritzi publikoaren aldaketak
Urte batzuen buruan inperialismoaren kontrako kontzientzia zabaltzen eta indarra hartzen hasi zen Mendebaldeko herrialdeetan. Wilsonek (AEBko presidenteak) hamalau auziak aurkeztu zituen. Auzi horietan kolonialismoaren aurkako adierazpen ugari agertzen ziren eta auzi horietako bat kolonien autodeterminazio-eskubidea zen. Iritzi publikoan ere gauza ugari aldatzen joan ziren hainbat eragileren ondorioz. Alde batetik Eliza kristauek adibidez inperialismoaren aurkako ekimenak bultzatu zituzten. Bestetik alderdi sozialistek inperialismoaren aurkako deialdiak egin zituzten eta hauek herri klaseetan eta intelektualen sektoreetan eragina izaten hasi ziren.
NBEren lana
NBEren lana oso aipagarri izan zen garai hauetan. Arazo kolonialen aurrean hartutako ideia edo jarrera horiek lurralde kolonialen autodeterminazio-prozesua lagundu zuen. Aipatu dugun jarrera hori 1941eko Atlantikoko Gutunean sinatu zutenarekin bat zetorren. NBEk kolonialismoa gaitzetsi egin zuen eta kolonialismoaren aurka zegoela adieraziz kolonien autodeterminazio- eskubidea definitu zuen. Gerora NBEk konkistaturiko lurralde guztiak beren buruaren jabe izateko eskubidea zutela aitortzen zen, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean. Baina esan behar da NBEren ekintza mugatua izan zela, nahiz eta, kolonialismoa kritikatu eta koloniei adierazpen librea emateko aukera eman.
Gerra Hotzaren eragina
Deskolonizazio-prozesuan bloke-sistemak eragin nabarmena izan zuen Estatu Batuak eta SESB kolonialismoaren aurka baitzeuden. Estatu Batuek, eurak lehenago kolonia izan zirenez, kolonien emantzipazioa defendatzeko jarrera zuten. Beste alde batetik SESB, berriz, inperio kolonialen etsai gogorra izan zen. Bi potentzia edo “superpotentzia” horien laguntzari esker, autodeterminazioa NBEren printzipioetako bat izatera pasa zen.
Bandungo Konferentzia
Herrialde asko gutxinaka-gutxinaka independentzia lortzen hasi ziren eta herrialde horiek jarrera berdinak hartzen saiatu ziren, beste herrialdeen eredu bihurtuz. Adibide garbiena Bandungeko konferentzia dugu. Konferentzia hartan, hainbat herrialde berritako agintariak bildu ziren eta bertan Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimendua sortzea lortu zuten. Aipatu dugun konferentzia honek kolonialismoaren aurkako jarrera zuen eta eragin handia izan zuen. Sinatzaileek hauek egin behar zituztenː
A)Independentzia-mugimenduei lagundu
C)Inperialismoa kondenatu. Baina herrialde garatuekin lankidetza ekonomikoan jarraitu zezaketen.
Hainbat konferentzia egin zituzten, baina horrek ez zuen nahi esan lorpen handiak lortu zituztenik.
Deskolonizazio-prozesuaren aldiak
Deskolonizazioa hiru aldi nagusitan bana dezakegu. Indiako azpikontinentean hasi zen eta beranduago Afrika osora eta Asiara zabaldu zen.
Lehenengo aldia 1945etik eta 1955era artekoa izan zen. Bertan deskolonizazioak Ekialde erdikoan eta Asian izan zuen eragina. Kontzientzia aldatu egin zen lerrokatze ezaren eta hirugarren munduaren kontzientzia ezarriz. Aipatu dugun kontzientzia horren adierazle Bandungeko Konferentzia (1955) dugu.
Bigarren aldia 1955etik 1970era artekoa izan zen. Asian eta Afrika osoan deskolonizazioa hedatu izan zenaren ezaugarria da aldi honetan aipagarriena. NBEk garrantzi handia izan zuen aldi honetan.
Azkenik, 1970etik gaur egun artekoa dugu. Herrialde askok independentzia lortu zuten fase hartan, Hong Kongek adibidez. Gaur egun ordea NBEk munduko eremu batzuk lurralde ez-autonomotzat hartzen ditu eta adibide gisa Gibraltar aipa daiteke.
Britainiarren Afrika Beltza
Ingelesen Afrikako lurralde kolonialek modu baketsuan eta metropoliarekin itunduta lortu zuten Erresuma Batuarekiko independentzia. Independentzia lortzen lehena Ghana izan zen 1957an.Deskolonizazio prozesu hori Britainia Handiak eta Nkrumahek, agintari nazionalista nagusiak eta panafrikanismoaren buruak, adostu zuten.
Deskolonizazio eredu hori Erresuma Batuaren menpe zeuden beste lurralde batzuen deskolonizazio-prozesuan erabili zen.Sierra Leonan, Ugandan eta Nigerian batik bat. Erresuma batuaren Afrikako kolonia askotako deskolonizazio prozesua baketsua izan zen arren, arazoak sortu ziren independentzia lortu eta gero. Izan ere, artifizialki sortu ziren estatuetan hainbat herri integratzea oso zaila izan zen, horren adibidea, 1968ko gatazka izan zen Nigeriako Biafra eskualdean. Lurraldea zatitzeko ahaleginak egin ziren eta horren ondorioz, gerra zibil basatia piztu zen.
Frantziaren Afrika Beltza
Frantziaren kolonia gehienek 1960. urte inguruan lortu zuten independentzia. 1958an, metropoliak Frantziar erkidegoa sortu nahi izan zuen, baina ez zuen lortu mugimendu nazionalisten independentzia nahia gelditzea. Hainbat pertsona izan ziren mugimendu horien sustatzaileak: Sékou Touré Guinea frantziarrean eta Leopold S. Senghor Senegalen.
Kongo Belgikarra
Kolonia handiena izan zen,Belgikako gobernuak biztanleria indigena administraziotik kanpo uzten zuen. Hala ere,meatzaritza-aberastasun handiak zeuden eta aberastasun horrek gizarte-talde aberatsak sortzea eragin zuen.Talde horiek nazionalismoaren alde jarri ziren. 1960.urtean eman zion independentzia Belgikak Kongori,ondorioz, Kongoko errepublika sortu zen.Hala ere lurraldearen ekonomia Europako eta Estatu Batuetako konpainiek kontrolatzen jarraitzen zuten.
Portugaldar Afrika
Portugalen kolonietako deskolonizazioa geroago gauzatu zen, kolonietan erregimen diktatoriala baitzegoen.Diktadura Portugaldarra lurralde horiek asimilatu nahi zituen, lurraldetzat hartzen baitzituen.Politika asimilatzailea egin arren, mugimendu nazionalistak sortu ziren 1950ko hamarkadan. Portugalek bere pentsaera eta erabakiei gogor eusten zionez, mugimendu horrek gerra piztu zuen.Ondorioz 1961.urtetik aurrera, metropolian gerrela-gerretan aritu ziren. Portugalek ez zituen gerra horiek onartzen, ondorioz, Portugalgo Krabelinen Iraultza izan zen, non diktadura boteretik kendu zuten 1974ko apirilean.Data horretatik aurrera Portugalgo kolonien deskolonizazio-prozesuak hasi ziren.
Nelson (Missouri)
Nelson Missourieko hiri bat da. Saline konderrian kokatua dago. 2010ean 192 biztanle zituen, 0.85 kilometro koadrotan banatuta.