cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
KLM
KLM (NAZE: KL, NAGE: KLM eta Callsign KLM), Koninklijke Luchtvaart Maatschappijen akronimoa, Herbehereetako nazioarteko airelinea da. 2003an Air Francekin bat egin eta Air France-KLM sortu zuten.
Air France-KLM SkyTeam aliantzaren kidea da, Aeroflot, Aerolíneas Argentinas, Aeroméxico, Air Europa, Air France, Alitalia, CSA Czech Airlines, Delta Air Lines eta Korean Air bezala.
Salda primitibo
Salda primitiboa edo jatorrizko salda Aleksandr Oparin biologo errusiarrak 1924an estreinakoz erabilitako hitza da, bizia agertu aurretik Lurreko ozeanoetan zegoen gaia izendatzeko.
Ideia-jasa
Interneten bidezko brainstorming-a
Online, erregistratu gabe eta era sinplean erabiltzeko aplikazio interesgarria da framemo.org.
Salda primitibo
"Lur gaineko biziaren jatorria" lanean, Oparinek teoria kimiosintetiko izeneko hipotesia plazaratu zuen. Bere ustez, Lurreko antzinako atmosfera erreduktorea zen, oxigenorik gabekoa. Konposatu erreduktoreek, energia ematerakoan, haien artean erreakzionatu zuten molekula organiko batzuk sortuz.
Miller eta Urey esperimentuaren ostean (1953an) jakina da Lurreko antzinako atmosfera osatzen zuten gas erreduktoreek (NH3, CH4, H2...), deskarga elektrikoak jasotzerakoan, aminoazido eta beste molekula organiko batzuk sortzen dituztela. Duela 4.000 milioi urte antzinako Lurrean hori gertatu zen, eta sortutako molekula organikoak -euriak eramanda- ozeanoetan pilatu ziren. Garai hartan Lurrean bizidunik ez zegoenez, sortutako molekula organikoak ez ziren erabili, eta kopuru handitan metatu ziren ozeanoetan, salda primitibo izenekoa osatuz.
Oparinen ustez lehenengo bizidunak salda primitibo horretan sortu ziren, eta salda hori izan zen bizidun horien elikagaia.
Paraneetroplus bulleri
Paraneetroplus bulleri Paraneetroplus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Raton (Mexiko Berria)
Raton Mexiko Berriko hiri bat da. Colfax konderrian kokatua dago. 2010ean 6,885 biztanle zituen, 20.62 kilometro koadrotan banatuta.
Chesapeake (Mendebaldeko Virginia)
Chesapeake Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kanawha konderrian kokatuta dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Aeroméxico
Aerovías de México S.A. de C.V., Aeroméxico deitua, Mexikoko nazioarteko airelinea da. 1934an sortua, Mexiko Hiriko nazioarteko aireportuan du bere basea.
Aeroméxico SkyTeam aliantzaren kidea da, Aeroflot, Aerolíneas Argentinas, Air France-KLM, Air Europa, Air France, Alitalia, CSA Czech Airlines, Delta Air Lines eta Korean Air bezala.
Monistrol-sur-Loire
Monistrol-sur-Loire Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Monistrol-sur-Loire udalerrian erroldatutako biztanleak 8.582 ziren. Familiak 3.300 ziren, horien artean 864 pertsona bakarrekoak ziren (400 bakarrik bizi ziren gizonak eta 464 bakarrik bizi ziren emakumeak), 888 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.284 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 264 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.862 etxebizitza zeuden, 3.327 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 311 bigarren erresidentzia ziren eta 224 hutsik zeuden. 2.742 etxeak ziren eta 1.099 apartamentuak ziren. 3.327 etxebizitza nagusietatik 2.186 bere jabearen bizilekua ziren, 1.079 alokairuan okupaturik zeuden eta 62 doan lagata zeuden; 31 etxek gela bat zuten, 248 etxek bi zituzten, 639 etxek hiru zituzten, 987 etxek lau zituzten eta 1.422 etxek bost zituzten. 2.331 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.314 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.630 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 5.577 ziren, horien artean 4.138 aktiboak ziren eta 1.439 inaktiboak ziren. 4.138 pertsona aktiboetatik 3.808 lanean zeuden (2.035 gizon eta 1.773 emakume) eta 330 langabezian zeuden (133 gizon eta 197 emakume). 1.439 pertsona inaktiboetatik 469 erretiraturik zeuden, 526 ikasten zeuden eta 444 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Eneagono
Geometrian, eneagonoa bederatzi alde eta bederatzi angelu dituen poligonoa da. Izena antzinako grezieratik dator: εννεαγωνον; εννεα (ennea, “bederatzi”) eta γωνον (gonon, “angelua” edo “izkina”).
Ladislao Hil ostekoa
Ladislao Hil ostekoa (Utószülött László; Ladislav Posmrtni; Ladislav Pohrobek; Ladislaus Postumus; Komárno, 1440ko otsailaren 22a - Praga, 1457ko azaroaren 23a) Austriako dukea eta Hungaria, Kroaziako eta Bohemiako erregea izan zen.
Eneagono
Propietateak
Aldearen luzera a bada:
Monistrol-sur-Loire
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 542 komertzioetatik, 9 erauzte enpresak ziren, 15 janari enpresak ziren, 5 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 41 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 59 eraikuntza enpresak ziren, 154 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 16 garraio enpresak ziren, 29 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 9 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 31 finantziazio enpresak ziren, 20 higiezinen enpresak ziren, 55 zerbitzu enpresak ziren, 63 administrazio publikoko enpresak ziren eta 36 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Ladislao Hil ostekoa
Alberto Habsburgokoaren hil osteko semea izan zen. Ama Elisabet Luxenburgokoa izan zen. Bere amak 1440ko maiatzaren 15ean Hungariako errege koroatzea lortu zuen, Ladislao V.a izenarekin. Hala ere, Hungariako Parlamentuak koroatzea baliogabetzat jo zuen eta gerra zibila hasi zen. Ladislaok bere haurtzaroa bere osaba Frederiko III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren gortean errefuxiatuta bizi izan. 1452an errege administrazioa berrezarri zen Hungarian eta 1453an Ladislao Bohemiako errege koroatu zuten. Bat-batean hil zen hamazazpi urte zituela, otomandarren eta Hunyadi familiaren aurkako borroka garai iskanbilatsu batean.
Monistrol-sur-Loire
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 136 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 9 banku bulegoak, 2 funerariak, 15 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 4 autoeskolak, 9 igeltseroak, 6 margolariak, 7 zurginak, 10 iturginak, 8 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 11 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 4 aldi baterako lan enpresak, 21 jatetxeak, 11 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 6 apaindegiak.
2009an zeuden 66 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 7 okindegiak, 5 harategiak, 7 liburu dendak, 13 arropa dendak, 3 etxerako tresna dendak, 6 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 3 altzari dendak, 4 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 6 lore-dendak ziren.
2000. urtean Monistrol-sur-Loire udalerrian 68 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.920 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1, 3 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
Maritsa
Maritsa edo Evros (Марица; Ἕβρος ; Hebrus; Έβρος; Meriç) bere 480 kilometroko ibilbidea Turkia, Grezia eta Bulgaria artean egiten duen ibaia da.
Monistrol-sur-Loire
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maritsa
Ibilbidea
Bulgaria mendebaldeko Rila mendilerroan sortzen da 2.378 metrotako altueran. Hasiera Marichini aintziretan du. Berehala ekialderanzko norabidea hartzen du. Plovdiv eta Dimitrovgrad hiriak zeharkatu ondoren Turkian sartzen da. Edirne hirian norabidea aldatzen du eta hegoalderantz zuzentzen da. Traziako itsasora iritsi arteko kilometroetan Turkia eta Greziaren arteko nazioarteko muga egiten du.
Mansfield (Connecticut)
Mansfield Connecticuteko herri bat da. Tolland konderrian kokatua dago. 2010ean 26,543 biztanle zituen, 115.15 kilometro koadrotan banatuta.
Maritsa
Uholdeak
Maritsa ibaiaren azken kilometroetan oso ohikoak izaten dira uholdeak. Urtero lau hilabetetan zehar ibaiak gainez egin eta ertzetako lurrak hartzen ditu. 2006, 2007, 2014 eta 2021ean uholde handiak izan ziren.
Sainte-Soline
Sainte-Soline Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Soline udalerrian erroldatutako biztanleak 406 ziren. Familiak 166 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 57 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 61 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 256 etxebizitza zeuden, 168 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 68 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 249 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 168 etxebizitza nagusietatik 146 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 101 etxek bost zituzten. 115 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 84 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 75 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 241 ziren, horien artean 155 aktiboak ziren eta 86 inaktiboak ziren. 155 pertsona aktiboetatik 131 lanean zeuden (77 gizon eta 54 emakume) eta 24 langabezian zeuden (8 gizon eta 16 emakume). 86 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria eta 1 zurgina.
2000. urtean Sainte-Soline udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.680 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lurrikara
Lurrikara —orobat seismoa deitua— lurzoruaren astinaldi edo mugimendu bortitza da, oro har jatorri tektoniko edo bolkanikoa dutenak, Lurraren mugimendua esan nahi du eta seismoa itsasoan gertatzen bada, itsasikara deritzo. Lurrikarak, haien jatorriak eta uhin sismikoak lurrean nola hedatzen diren aztertzen duen zientziari sismologia deritzo. Hau da, lurrikarak, Lurraren mugimenduak dira.
Lurrikara gehienak plaka tektonikoen mugetan kontzentraturiko indarrek lurrazalaren egokitze bat behartzen dutenean gertatzen dira. Ziklo sismiko izeneko ziklo baten amaieran gertatzen dira, noiz lurraren barnean deformazioaren indarra pilatzen da, gero bat-batean askatuz eta lurrikara sortuz. Honen ondoren, deformazioa berriro pilatzen hasten da.
Lurrikara gertatzen den lurrazpiko puntuari hipozentro deritzo, eta bere bertikalean dagoen lurrazaleko puntuari (eta, noski, kaltetua izango den lehen puntuari) epizentro. Beraz, Lurrikara bat aztertzerakoan, bere osagaiak aztertu beharko ditugu, hau da hipozentroa eta epizentroa, lurrikarak bi puntu hauetaz osaturik daudelako.
Itsaspeko lurrikarek itsasikarak eta tsunamiak sor ditzakete. Adibidez, 2004ko Indiako ozeanoko lurrikarak Eguberrietan Indonesia, Thailandia eta kostako beste hainbat herrialdeetan 200.000 hildakotik gora eragin zituen.
Sorrera
Sismologia seismoak edo lurrikarak aztertzen dituen geofisikako adarra da. Bi helburu nagusi ditu: batetik, gertaera sismikoen zer nolakoak eta zergatikoak ikertzea, haiek ohi dituzten ondorio suntsitzaileak mugatzeko eta gutxitzeko; eta, bestetik, Lurraren barne egitura ezagutzea, uhin sismikoek lur barnean nolako hedadura duten aztertuz. Zentzu honetan, sismologiak informazio ugari ekarri du goialdeko lur geruzen egiturari eta dinamikari buruz, eta informazio horiek plaken tektonikaren teoria finkatzen lagundu dute.
Gainera sismologiak hobi mineralak eta hidrokarburo hobiak non dauden ezagutzeko erabilera praktikoak ematen ditu, lur azpian hiru bat metro barrura sartutako lehergailu eztandek eragindako seismo artifizialetan sortzen diren uhin sismikoak nola hedatzen diren aztertuz. Era berean, zubiak, urtegiak, eta gisako ingeniaritza obra handiek oinarrian behar dituzten ezaugarri estrukturalei buruzko informazioa ere eman ohi du sismologiak.
Eskualde sismikoetan, lur barneko indar aktiboek, etengabe deformatzen dituzte haitzak. Tenka indar horiek guztiak haustura gertatu arte pilatzen dira; eten hori haitzen hauskortasunaren eraginez gertatzen da. Alderantziz, gerta daiteke deformazio plastikoei esker presioa etengabe askatzea, eta deformazio plastiko horiei esker sakoneko materialek berriro ere oreka posizioa aurkitzea. Haustura puntu batean hasten da, hipozentro esaten zaion seismoaren zentroan, eta norabide guztietan hedatzen da faila planoan barrena. Hausturaren mugek ez dute era jarraitu batean aurrera egiten, astinaldika baino. Haustura gainaldera helduz gero —gainaldeko seismoen kasuan bakarrik gertatzen da hori— failak aztarna ikuskor bat utziko du gainalde horretan.
Failaren hausturaren hedadura faila gertatzen den eremuko haitzen gainean zer presio dagoen, halakoa izaten da. Zehatzago esanez, haustura fasea eten egiten da arrakalak haitzak presiorik ez duen eremu batekin topo egiten duenean. Haustura hori gertatzen ari den bitartean, failaren planoa labaindu egiten da eta energia askatzen du, marruskadura gutxitu egiten baita, eta energia horrek eragiten ditu uhin sismikoak.
Lurrikarak normalean, bi plaken arteko mugetan (failetan adibidez) emango edo gertatuko dira, bertan egongo delako adibidez, hasiera batean aipaturiko indarren kontzentrazioa. Oso gutxitan emango edo sortuko da lurrikara bat bi plaken eremutik kanpo (% 10 bakarrik). Esan beharra dago, sumendi baten erupzioaren ondorioz, fenomeno honen (lurrikararen) antzeko fenomenoak eman daitezkeela. Baina, gainera, lurrikarak, kometen inpaktuen, gizakien eraginez... sortu daitezke. Orain esan bezala, gizakiak, lurrikarak sortu ditzakegu; horiek, normalean, intentsitate txikikoak izaten dira eta, adibidez, zundaketaren ondorioz eragiten dira, ala nola ikerketa batean egiten den zundaketa baten ondorioz. Gizakiok sortutako lurrikarei, induzitutako lurrikarak edo sismo induzitua deritze.
Azaleko lurrikarak dira hondamenik handienak eragiten dituztenak. Horietan askatzen da, hain zuzen, munduko seismoetan askatzen den energiaren ehuneko hirurogeita hamabost inguru. Mota honetakoak dira, adibidez, Kaliforniakoak, San Andres failan gertatzen direnak. Hango azken lurrikara 1989ko urriaren 18an gertatu zen; 7,1 magnitudekoa izan zen, eta zentroa lur azaletik nahiko hurbil izan zuen, 18 kilometroko sakoneran.
Jarduera sismiko handia duten eremuetan beste gorabehera geologiko batzuk gertatzen dira aldi berean: hobi tektonikoak, itsas bizkarrak, kate menditsuak, sumendiak, ozeano hobiak, etab. Horiek guztiek nabarmentzen dituzte eta agerian jartzen litosfera plaken mugak.
Eremu sismikoa
Eremu sismikoak, denbora periodo batean, ekintza sismikoen intentsitate maximoa antzekoa den puntu guztiek osatzen duten eremu geografikoak dira.
Lau motako eremu sismikoak bereizten dira:
Ezaugarriak
Higidura sismikoa sortu den eremuko lur barruko puntuari hipozentroa edo fokua esaten zaio, eta lur azalean, hipozentroarekiko bertikalean dagoenari, epizentro.
Lurrikarak hipozentroaren sakoneraren arabera (sismografoen bidez neurtzen da) sailkatzen dira: gainaldekoak, 70 kilometroko sakonera arte; sakonera ertainekoak, 70 eta 300 kilometro artekoak; eta sakonak, 300 eta 700 kilometro artekoak.
Lurrikara bortitzak fenomeno nahiko sarriak dira. Askotan lurrikara edo astinaldi apalagoak gertatzen dira aurretik, ikara iragarleak esaten zaie horiei, eta ondoren, batzuetan zenbait egunez, gizakiak sumatu ere egiten ez dituen indar gutxiagoko lurrikara batzuk sortzen dira, errepika esaten zaienak.
Montagnac-sur-Auvignon
Montagnac-sur-Auvignon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Lurrikara
Ezaugarriak
Lehenago ikusi den bezala, lurrikara bat sortzen denean, hartan askatzen den energia norabide guztietan hedatzen da, uhin elastiko gisa. Haren eragina izandako zatikiak oso gutxi aldatzen dira lekuz, beren oreka posizioaren inguruan kulunkatzen baitira. Harekin lotuta doan dardara eta energia, aldiz, oso distantzia handietan zehar transmititzen dira zatiki batetik bestera, eta oso bizkor gainera.
Montagnac-sur-Auvignon
Biztanleria
2007an Montagnac-sur-Auvignon udalerrian erroldatutako biztanleak 570 ziren. Familiak 220 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Lurrikara
Uhin sismikoak
Bi motatako uhin sismikoak daude, barneko uhinak eta azaleko uhinak:
Montagnac-sur-Auvignon
Etxebizitza
2007an 259 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 243 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 231 etxebizitza nagusietatik 190 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 61 etxek lau zituzten eta 134 etxek bost zituzten. 190 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 94 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 123 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lurrikara
Uhin sismikoak
2) Azaleko uhinak: P eta S uhinak azaleraino iristen direnean, L-uhinak bihurtzen dira. Azaleko uhinak hedadura handikoak izaten dira, aurrekoak baino geldiagoak dira, eta haiek izaten dira intentsitate handiko lurrikarek sortzen dituzten hondamendien eragile nagusiak. Bi mota bereizten dira azaleko uhinen artean:
Montagnac-sur-Auvignon
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 365 ziren, horien artean 277 aktiboak ziren eta 88 inaktiboak ziren. 277 pertsona aktiboetatik 258 lanean zeuden (141 gizon eta 117 emakume) eta 19 langabezian zeuden (6 gizon eta 13 emakume). 88 pertsona inaktiboetatik 40 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lurrikara
Neurketa
Lurrikara batek duen suntsitze ahalmenari intentsitatea deitzen zaio. Lehen intentsitate eskala Domenico Pignataro italiarrak egin zuen, 1783–1786 bitartean Italian izan ziren lurrikara guztiek eragindako hondamenei buruzko txostenak aztertuz. 1.181 lurrikara gertatu ziren, Calabriako eskualdea hondatu eta hirurogei mila pertsona hil zituzten seiak barne. Pignatarok lau taldetan sailkatu zituen: ahulak, ertainak, gogorrak eta oso gogorrak. Nahiz eta oso oinarrizko sailkapena izan, hura izan zen sailkapen bat osatzeko lehen saioa.
Mercalli eskala
Aipatzekoa da halaber Giuseppe Mercalli italiarrak 1902an finkatu zuen eskala, 1931n Estatu Batuetako adituek hamabi graduko eskalara aldatu zutena eta gaur egun ere oraindik erabiltzen dena, noizean behin baino ez bada ere. Horregatik, berez subjektiboa izateaz gainera (lurrikara baten intentsitatea sismologo adituek in situ egindako neurketen arabera finkatzen baita), intentsitate eskala horrek ez du kontuan hartzen oinarrizko gertaera bat, nola den suntsitzeko edo hondatzeko ahalmena ez dela askatutako energiaren araberakoa izaten, jendea bizi den eskualdetik epizentroak duen hurbiltasunaren araberakoa baizik.
Montagnac-sur-Auvignon
Diru sarrerak
2009an Montagnac-sur-Auvignon udalerrian 243 unitate fiskal zeuden, 626,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.182 euro zen.
Lurrikara
Medvédev-Sponheuer-Kárník eskala
Lurraren mugimenduak ebaluatzeko, gizakien efektu suntsitzaileetan eta terrenoen aldakuntzan oinarritzen den intentsitate makrosisimikoa duen eskala da. Hamabi gradu intentsitate ditu, erromatar zenbakiez adierazita, dezimalak ez erabiltzeko.
Montagnac-sur-Auvignon
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 zurgina eta 2 iturginak.
Lurrikara
Medvédev-Sponheuer-Kárník eskala
70tan Mercalli eskala modifikatuaren bidez eta 1953ko bertsioko GEOFIAN (Medvedev eskala) intentsitate eskalaren bidez lortutako datuetan oinarrituta dago. Eskala hau oso erabilia izan zen europan eta URRSan 70 eta 80eko modifikazio batzuen bidez. Eskala hau, oraindik Indian, Errusian, Israelen eta Commonwealth-en erabiltzen dira.
Shindo eskala
Shindo eskala edo Japoniako eskala, Japonian eta Taiwanen lurrikaren intensxitatea zehazteko, Japoniako Metereologia agentziak erabiltzen duen eskala da. Bere neurketa unitatea shindoa da. Ritcher eskalak ez bezala (honek lurrikararen magnitude osoa neurtzen du, eta lurrikararen tamaina zenbaki bakar batez adierazten du) shindok, lurraren gainazaleko puntu bakar baten mugimendua zehazten du. Eskala honek, shindo 0-tik shindo 7ra neurtzen da. 7-ak kalte handiak adierazten ditu eta 0 kalte txikiak.
Oihane Hernandez
Oihane Hernandez Zurbano (Bilbo, 2000ko maiatzaren 4a) bizkaitar futbolaria da, atzelari postuan aritzen dena. 2019az geroztik Athletic futbol taldean jokatzen du.
Lurrikara
Richter eskala
Lurrikaren garrantzia neurtzeko baliabide objektiboago bat edukitzeko, Charles Francis Richter fisikariak hamar graduko eskala bat proposatu zuen 1935ean, 0tik 9ra, gradu bakoitza aurrekoa baino handiagoa dela. Richter eskalako graduaren zehaztapenak ez du zerikusirik lurrikarak eragindako hondamenekin. Sismogramaren analisian oinarritzen da eta lur azaleko uhin jakin batzuek izan duten gehieneko anplitudea neurtuz kalkulatzen da.
Montagnac-sur-Auvignon
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montagnac-sur-Auvignon udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.708 hektarea erabiltzen.
Lurrikara
Richter eskala
Intentsitate eskalekiko nahasketak saihesteko, Richterrek magnitude edo izari hitza erabili zuen, astronomian izarren argitasunaren intentsitatea neurtzeko erabiltzen den berbera. Hala ere, eta bere balio handiagatik, Richterren eskalak ez zuen lurrikaran askatutako energiari buruzko informazio zuzenik ematen. Horregatik, munduko sismografo normalizatuen sare bat ezarri zen; 1967an osatu zen sare hori. Informatikaren laguntzaz, datu horiek eta informazio hori guztia prozesatuz lurrikarek askatutako energia kopurua neur daiteke. Horrela, 8 magnitudeko lurrikara batek dakarren energia, Hiroshimakoak halako hamar mila atomo bonbak sortuko luketen energiaren berdina da.
Montagnac-sur-Auvignon
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hauteskundeak Gasteizen
1979tik 1999ra Jose Angel Cuerdak kudeatu zuen Gasteizko alkatetza, batzuetan EAJ alderdiaren babesean, beste aldi batez EArenean.
1999tik 2007ra, Alderdi Popularrak izan zuen udal agintea, Alfonso Alonso alkatearen bidez. Agintaldi haren hasieran, PSOEren babesa izan bazuen ere, geroago, PPk gutxiengoan agindu zuen Gasteizen. Horrek proiektuak aurrera ateratzeko desadostasun eta arazoak sortu zituen, inork gehiengorik ez zuelako.
Oihane Hernandez
Betiko Neskak taldean eta Athletic futbol taldeko beheko mailetan hazi zen. 2019ko urtarrilaren 5ean Athleticen lehen taldearekin debuta egin zuen.
Hauteskundeak Gasteizen
2003ko udal hauteskundeetan, berriz, boto kopuruari dagokionez, PPk 38.248 boto lortu zituen, EAJk eta EAk 36.852, PSOEk 29.996 eta EBk 10.060. Boto baliogabeak 6.277 izan ziren eta zuri bozkatu zutenak 1.723. Aipagarria da boto baliogabeek izan zuten gorakada, ezker abertzaleak Gasteizen udal hauteskunde haietara aurkezturiko zerrenda (Gasteiz Izan) Espainiako Auzitegi Nazionalak legez kanpo utzi eta gero.
2007ko udal hauteskundeak PSOEk irabazi zituen, gehiengo erlatiboz. Gasteizko EAE-ANVren hautagaitza legez kanpo utzi zuten, eta, ondorioz, boto baliogabeak ugari izan ziren. Hauteskunde haien ondorioz, Patxi Lazcoz (PSOE) izendatu zuten Gasteizko alkate.
2011ko hauteskundeen ondoren, PP alderdiak eskuratu zituen boto gehien. 2011ko ekainaren 11n Javier Maroto izendatu zuten Gasteizko alkate.
2015eko udal hauteskundeetan, PPk izan zuen garaipena berriro ere, baina azkenean Gorka Urtaran EAJko hautagaia izan zen alkate boto kopuruan hirugarrena geratu arren. Honela izan zen, EAJ, EH Bildu, Hemen Gaude eta Irabazi-ren 14 zinegotzien laguntzari esker. Javier Marotok bere taldeko bederatzi zinegotzien botoak izan zituen.
Pando (Portugalete)
Pando Portugaleteko goiko aldean dagoen auzoa da, A-8 autobideko sarbidetik gertu. Auzo honen ondoan herriko hilerria dago.
Historia
2006. urtean, auzoko eraikin industrial zahar batzuen eraisketa eta hilerriaren ondoko lurren eraberritzea hasi ziren. Horrela, Eroskik auzoan Ballonti izeneko merkataritza-gunea eraiki du, eta 700 etxebizitza inguru eraikitzen ari dira, Portugaletek eraikitzeko libre daukan azken orubeetako batean.
Lurrikara
Momentu magnitude eskala
Momentu magnitude eskala (MMS laburtuta eta Mw gisa idazten dena) sismologian erabiltzen den magnitudeetako bat da, lurrikara baten energia neurtzeko. Magnitude hau lurrikararen momentu sismikoan oinarritua dago, eta Lurraren zurruntasuna mugitu den azalera eta failaren mugimenduagatik biderkatzean lortzen da. 1970eko hamarkadan garatu zen, Richter eskalaren ordez erabiltzeko. Formulak ezberdinak badira ere aurreko eskala horren emaitza antzekoak ematen ditu, baina lurrikara handietarako askoz emaitza zehatzagoak eskaintzen ditu. United States Geological Survey erakundeak erabiltzen duen eskala ofiziala da lurrikara handi guztietan.
Azaleko uhin magnitudea
Sismoaren tamaña neurtzeko erabiltzen den magnitude eskala sismikoa da. Rayleigh azaleko uhinen neurketan dago oinarritua. Txinan erabiltzen da, lurrikarak sailkatzeko estandar nazional bezala.
Lurrikaren efektuak
Lurrikarek hainbat motatako efektuak sor ditzakete eta hauek hiru multzotan sailkatzen dira:
Itsasikarak
Lurrikara baten epizentroa itsasaldean kokatuta dagoenean itsasikara deritzogu. Uhinen ondorioz, olatu ikaragarriak sortzen dira, tsunamiak, eta kostaldera iristean bertan galera itzelak eragiten dituzte.
Historian zehar badira itsasikarek eragindako hondamendien aipamenak. Azken bi mendeetan honelako 300 gertaera izan dira. Frogatuta dago baita ere biztanle asko bizi diren kostalde bat suntsitzen duen itsasikara seismo bortitz gehienak baino suntsikorragoa dela. Urtero tsunami bat gertatzen da, batez beste, munduan, eta gehienetan Ozeano Barean izaten da.
Pando (Portugalete)
Historia
Merkatal-gunearen zabaltzeak kezka sortu zuen herriko dendariengan. Herriko denda batzuetako jabeek, denda berria zabaldu dute merkatal-gunean.
Amphiesma xenura
Amphiesma xenura Amphiesma generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
The Cautionary Tales of Mark Oliver Everett
The Cautionary Tales of Mark Oliver Everett Eels bandaren hamaikagarren estudio-lana da, 2014an kaleratutakoa. Taldeko buruak, Mark Oliver Everettek, ekoiztutako lana da.
Abestien zerrenda
Abesti guztiak Mark Oliver Everettek idatziak dira, besterik esaten ez denean.
Einsteinen tentsore
Geometria diferentzialaren alorrean, Einsteinen tentsorea barietate sasiriemanndarraren kurbadura definitzeko erabiltzen den bi heineko tentsorea da. Izena Albert Einstein fisikariarengandik datorkio, eta aztarna alderantzizkatutako Ricciren tentsorea ere deitzen zaio. Erlatibitate orokorrean espazio-denboraren kurbadura adierazteko erabiltzen da; zehazki, Einsteinen eremu-ekuazioetan, espazio-denboraren kurbadura lokala espazio-denbora horretako energia eta momentuarekin erlazionatzeko.
Einsteinen tentsorearen definizio matematikoa:
Historia
Newtonen Grabitazio Unibertsalaren Legeak ia berrehun urtez egon ziren zalantzapean jarri gabe. Newtonen formulaziotik mende batera, behaketa astronomiko garrantzitsu batzuk agertu ziren, teoria eta behaketen artean azaldu ezin zirenak. Newtonen ereduan grabitatea objektu masiboen arteko indar erakarle baten emaitza izan zen. Indar horren izaera ezezagunak Newton bera ere kezkatzen bazuen ere, oinarrizko teoria oso arrakastatsua izan zen planeten dinamika deskribatzeko. Anomalia horietako bat Merkurioren orbiten higidura izan zen.
Albert Einstein espazio-denboraren kurbaduraren jatorri fisikoa aztertzen aritu zen. 1913an, Marcell Grossgam matematikariarekin elkarlanean jardun ondoren, naturaren legeak orokorrean modu kobariantean adierazten zituen grabitazio teoria eraiki zuen. Teoria honi Entwurf izena jarri zioten. Einstein, ordea, ez zen gustora geratu egindako lanarekin; 1913ko abuztuaren 16an Lorentzi idatzitako eskutitzean aitortu zion Entwurf teoriak "ugly dark spot" bat zuela. Arazoa zen, azken teoria honen oinarrizko ekuazioak (eremu grabitatorioaren ekuazioak), ez zirela osotasunean kobarianteak. Izan ere, ekuazio hauen limite Newtondarrean Newtonen Grabitazio legea berreskuratzeko konplikazio matematikoak eduki zituztenez, eremu grabitatorioen ekuazioen adierazpenetik Ricciren tentsoreak kentzea erabaki zuten.
Hau da bere hasierako hipotesi okerra:
Hipotesi honen bidez Merkurioren perihelioaren prezesioa ondo finkatuta geratzen zen. Einsteinek uste zuen lortu zuela hainbeste urteetan ezezagunak ziren dinamika batzuk definitzea, baina bizkor konturatu zen ez zela teoria oso sendoa. Izan ere, energia-momentu lokalaren kontserbazioa ez zen betetzen unibertsoaren dentsitatea konstantea ez bazen. Beste hitz batzuetan, unibertsoa osatzen zuen objetu orok dentsitate berdina izan behar zuela, eta jakina, hori ez da erreala.
Gaur egun badakigu akats bat izan zela, adierazpen zuzena Ricciren tentsoreen bidezkoa baita. Buruhaustez beteriko hiru urteren ondoren, 1915eko azaroan Einsteinen eremu-ekuazio arrakastatsuak aurkeztu zituen Berlingo Königlich-Preußische Akademie der Wissenschaften-en (Zientzien Prusiar Akademia). Ekuazio hauek idazteko Einsteinen tentsorea deiturikoa definitu zuen.
Hala ere, teoria guztien atzean beti dago norbait lehenago aurkitu zuela esango duena. Nahiz eta Einsteinek eremu ekuazioak aurkitu, David Hilbert matematikari alemaniarrak artikulu batean argitaratu zituen Einsteinen artikulua baino lehen. Horrek Einsteinen aurkako plagio salaketak ekarri zituen, baina ez Hilberten aldetik. Ondorioz, Einsteinen ekuazioak moduan ezagutzen ditugun ekuazio horiek "Einstein-Hilberten eremu ekuazioak" moduan esan behar direla esaten da. Hala ere, Hilbertek ez zuen bere lehentasuna eskatu, eta batzuk esan zuten Einsteinek aurkeztu zituela ekuazio zuzenak, Hilbertek bere lana zuzendu aurretik. Horrek iradokitzen du Einsteinek garatu zituela lehenengo eremu-ekuazio zuzenak, nahiz eta Hilbertek, agian, geroago beregain iritsi.
Bestelako teoriak
Hainbat saio egin dira erlatibitate orokorraren akatsak aurkitzeko. Horietatik ezagunenak Brans – Dicke teoria (eskalar-tentsore teoria bezala ere ezaguna) eta Rosen teoria bimetrikoa dira. Bi teoriek erlatibitate orokorraren eremu-ekuazioetarako aldaketak proposatu zituzten. Rosenen jatorrizko teoria ezeztatua izan da pulsar binarioen behaketa batzuen ondorioz.
Gainera, erlatibitate orokorra mekanika kuantikoarekin bateraezina da; materiaren partikula-uhin dualtasunak eta mekanika kuantikoak deskribatzen dituen teoria fisikoek, ez dute grabitatearen erakarpenik deskribatzen eskala mikroskopikoan.Fisika komunitatean espekulazio handia dago erlatibitate orokorrean eta mekanika kuantikoan behar liratekeen eraldaketei buruz, elkarren artean bat egiteko.
Erlatibitate orokorra eta mekanika kuantikoa elkartzen dituen teoria hipotetikoari grabitate kuantikoa deitu ohi zaio. Baina oraindik teoria huts bat da.
Jatorria
Korrespondentzia printzipioetatik abiatuz, Einsteinen tentsoreak eduki behar dituen propietateak ondorioztatu daitezke.
Korrespondentzia printzipioak
Grabitazioa estatikoa eta ahula bada eta abiadurak txikiak, hurbilketa ona izango da Newtonen teorian \Phi potentzial grabitatorioak betetzen duen ekuazioa:
Bilieu
Bilieu Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Einsteinen tentsore
Korrespondentzia printzipioak
non G grabitazio unibertsalaren konstantea eta \rho masa dentsitatea diren.
Bilieu
Biztanleria
2007an Bilieu udalerrian erroldatutako biztanleak 1.152 ziren. Familiak 426 ziren, horien artean 75 pertsona bakarrekoak ziren (30 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 146 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 179 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 26 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Einsteinen tentsore
Korrespondentzia printzipioak
non eremu grabitatorioak eragindako perturbazio txikia den.
Orduan, eremu grabitatorio estatiko ahuletan:
Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auzia
Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auzia, legez 20907/2017 Auzi Berezia, Espainiako Auzitegi Gorenean egindako epaiketa izan zen, Kataluniako Generalitateko buruzagien kontrakoa. Pablo Llarena epaileak koordinatu zuen instrukzioa 2017ko urritik 2018ko uztailera eta, ondorioz, 18 pertsona izan ziren auzipetuak, tartean zirela Carles Puigdemonten gobernuko kide ia guztiak, Jordi Sànchez eta Jordi Cuixart kultura eta politikako aktibistak, Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko buru ohia, eta bertako hainbat kide. 2019ko urriaren 14an, epaiak plazaratu ziren, eta auzipetuetatik 13 izan ziren kondenatuak, Katalunian, oro har, eta giro subiranistetan, gogortzat hartutako sententzia. Auzia larritasun politiko goreneko aferatzat hartu zen, oihartzun politiko handiagatik. Generalitateko buruzagien kontrako epaiak aldarri bihurtu ziren auzipetuei babesa adierazteko eta subiranotasunaren eta demokraziaren alde Katalunian, baita Euskal Herrian eta beste zenbait tokitan ere. Epaiek mobilizazio oso jendetsuak harrotu zituzten zazpi egunez Katalunian, Espainiako politika osoa ataka batean jarriz.
Hasiera eta garapena
Manuel Marchena epaileak zuzendu zuen epaiketako ahozko ikustaldia; 2019ko otsailaren 12an hasi zen ahozko auzi judiziala. Azken sententzian parte hartu zuten beste epaileak hauexek izan ziren: Andrés Martínez Arrieta, Ana Ferrer, Andrés Palomo, Antonio del Moral, José Ramón Verdugo, eta Luciano Varela. Akusatu batzuk fidantzarik gabe behin-behinean espetxeratu zituzten instrukzioa abiatu zenean. Entzunaldiak 2019ko ekainaren 12an amaitu ziren, konklusioak entzun ondoren; fiskaltzak kargu larrienak berretsi zituen: asaldaketa (indarkeria bidezko sedizio edo albaramendua), "estatu kolpea" izan zelakoan.
Auzipetu guztiek zigor eskaeren gogortasuna nabarmendu zuten, eta salatu fiskaltzak gertakariak puztu eta desitxuratu zituela, "mugimendu independentista zigortzearren". Oriol Junquerasek, "guztion onerako", auzia epaitegietatik atera eta politikara itzultzeko eskatu zuen, "elkarrizketa eta adostasunaren bidetik". Amnesty International ek eta Giza Eskubideen aldeko Nazio Batuen Goi Komisarioak kezka handia agertu dute politikarien kontra hartutako neurriak eta akusazio larriak zirela eta. Buruzagi subiranisten kontrako herri akusaziorako Vox alderdia aurkeztu zen, kasua bere agenda politikoari publizitatea emateko bitarteko bihurtuz.
Einsteinen tentsore
Korrespondentzia printzipioak
(Grabitazio iturritik aldentzean eta ; Mikowskiren metrika berreskuratzen da )
Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auzia
Hasiera eta garapena
Epaiketan, auzitegiak 2.500 euroko isun bana jarri zien CUPeko diputatu ohiei Voxi erantzuteari uko egitearren, legeak nahitaez erantzutea ezartzen baitzien, lekukoak ziren aldetik. 2015eko martxoaren 15ean, Jose Lluis Traperok epaile aurrean deklaratu zuen lekuko gisa, bera Entzutegi Nazionalean baitzen epaitua izatekoa; adierazpenotan, bere burua zuritu ez ezik, urrundu egin zen bere arduradun politiko subiranistekiko, adieraziz haiekin ados ez zegoela eta esanekoa zela. Akusatuetako batzuk, prozesuak aurrera egin ahala, beste auzitegi batzuetara bideratu zituzten.
Einsteinen tentsore
Korrespondentzia printzipioak
Erlatibitatean energiaren zati bat masa da. Hortaz, masaren dentsitateaz gain, energiarena ere hartu beharko da kontuan. Baina energia eta momentu lineala ez dira independenteak, elkarrekin transformatzen baitira Lorentzen transformazioetan. Beraz, masaren eta momentu linealaren dentsitateak eta korronteak kontsideratu behar dira. Horregatik, Newtonen ekuazioan, masa dentsitatea energia-momentu tentsorearekin ordezkatzea da egokiena. Grabitazioaren jatorria \rho dentsitate txikia duen eta v abiadura txikian doan hauts-hodei bat dela onartzen badugu, energia-momentu tentsorean v/c eta \rho v/c ordenako gaiak arbuila ditzakegu. Ondorioz, hurbilketa ez-erlatibistan hurrengo eran erlazionatzen dira hauts-hodeiaren energia-momentu tentsorea eta masa dentsitatea:
Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auzia
Epaiak
2019ko urriaren 14an, Espainiako Auzitegi Gorenak epaituei ezarritako sententzia plazaratu zuen, aho batez emandakoa. Auziperatuei zigor hauexek ezarri zizkien: 9 eta 13 urte arteko espetxe zigor bana bederatziri, sedizioa egotzita. Zigor gogorrenak haietako lauri ezarri zizkieten, diru publikoa bidegabe erabili zutelakoan: Oriol Junqueras, Jordi Turull, Raul Romeva, eta Dolors Bassa. Carme Forcadellek 11 urteko espetxe zigorra jaso zuen, eta Joaquim Fornek zein Josep Rullek, berriz, hamar urte eta erdi. Jordi Cuixartek eta Jordi Sanchezek, Omniumeko eta ANCko buru ohiak hurrenez hurren, Generalitateko beste hiru kontseilariri desobedientzia leporatu zieten, eta urtebete eta zortzi hilabete arteko inhabilitazioa ezarri: Santi Vila, Carles Mundó eta Meritxell Borràs; egunero, gainera, 200 euroko isuna ordaindu beharko zuten egunero 10 hilabetez. Aipatutakoez gain, beste kondenatuek ere inhabilitazio luzeko zigorrak jaso zituzten.13 urte artekoak.
Einsteinen tentsore
Korrespondentzia printzipioak
Newtonen ekuazioko \Phi eta \rho tentsore gaiekin ordezkatuz:
Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auzia
Epaiak
Epaiaren arrazoibidea 493 orritan eman zuten, eta bertan diotenez, ez zen altxamendurik (asaldaketarik) gertatu, "indarkeria instrumentalik egon ez zelako, independentzia aldarrikapena sinbolikoa izan zelako, eta herritarrak engainatu zituztelako". Epaileen ebazpenak kondenatuen zituzten asmoen eta bilatutako helburuen inguruko argudioak ematen ditu sedizio epaia justifikatzeko, adieraziz, adibidez, "indarkeria erabili" zela, "mobilizazio publiko iskanbilatsu" batez, baina "ez Espainiako Konstituzioa arriskuan jarriz" eta ez altxamendua izateraino. Hala ere, badio ere "ordena konstituzionala aldatzea" bilatzen zela, "errepublika bat sortzearen ameskeria" zabaltzea, presio politikoa egiteko. Epaiko arrazoibidean, hizkera politikoko pasarte luzeak ematen dira eta, era horretan, babesten du erreferenduma ezin zela egin. Epaileek adierazi zutenez, "autodeterminazio eskubidea ez da existitzen, ez Espainiako Konstituzioan, ez nazioarteko legedian". Mossoek erreferendumaren konplize lanak egin zituztela ebazten zen.
Kondenatuen eta beren abokatuen erreakzioak berehala heldu ziren. Sententziok "mendekua", "injustizia", "ideien epaiketa" deitu dituzten auzipetuek eta abokatuek. Abokatuek, tartean zela Jordi Pina, aztertu egin zituzten zigorrak, eta Oriol Junquerasenak helegiteak iragarri zituen.
Einsteinen tentsore
Korrespondentzia printzipioak
Kobariantzia orokorraren printzipioaren arabera, eremuaren ekuazioak tentsorialak dira eta Newtonen ekuazioa berreskuratu behar da grabitaziorik ez dagoenean. Ondorioz, espazio-denboraren kurbadura materiarekin erlazionatzeko
Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auzia
Erreakzioa Katalunian
Epaiek haserre bizia sortu zuten Kataluniako gizartearen zati handi batean. Ondorioz, kale mobilizazioak deitu eta ehun milaka pertsona atera ziren kaleetara, tartean izan zirela greba deialdi bat eta Bartzelona jomugatzat zuten giza zutabe jendetsuak Katalunia osotik. Tsunami Democràtic mugimendua piztu zuen "Katalunian indarkeriarik gabe autodeterminazio eskubidearen alde", bultzatzaileen esanetan. Estatuak haren webgunea itxi zuen, eta terrorismoarekin parekatu.
Einsteinen tentsore
Korrespondentzia printzipioak
egiturako ekuazioren bat espero dugu (aurreko ekuazioaren orokorpena). Jakina, K_{\mu\nu} tentsore kobariante egokia izan behar da. Hasteko, energia-momentuaren tentsorearen propietateak eduki behar ditu: simetrikoa eta dibergentziarik gabekoa. Gainera, gehienez bigarren ordenako metrikaren deribatu partzialak agertzea espero dugu, eta ez ordena altuagokoak.
Eta limite Newtondarra berreskuratzeko \alpha=1 izan behar da.
Formalismo matematikoa
Ikus artikulu nagusia : Ricciren tentsorea, Riemannen tentsorea
Lehenik eta behin ezinbestekoa da tentsorea definitzea. Tentsore bat aukeratzen den marko edo erreferentzia sistemarekiko independentea den konposatu matematiko bat da. Orokorrean matrize baten bidez adierazten dira, eta adibide garbiak dira eskalarrak,bektoreak edo matrizeak; orden nulua eskalarrek, orden batekoa bektoreek eta matrizeek bigarren ordena dute.
Einsteinen tentsorea bigarren ordenako tentsorea da, eta ekuazioa lortzeko eta ulertzeko Riemannen eta Ricciren tentsoreak erabili behar dira. Honela definitzen da Einsteinen tentsorea:
R^{\mu\nu} Ricciren tentsorea da, R kurbadura-eskalarra edo Ricciren eskalarra, eta g^{\mu\nu} tentsore metrikoa. Ondorioz, Einsteinen matrizeek tentsore hauen propietateak izango dituzte.
Ricciren tentsorea Riemannen kurbadura tentsoreen kontrakzio bat da, eta honela definitzen da.
Aldi berean, kurbadura-eskalarra Ricciren tentsorearen kontrakzioa da:
Ricciren tentsorearen deribatu kobarianteak eta kurbadura eskalarrak erlazio berezi bat betetzen dute:
Eta horregatik dira Ricciren tentsoreak egokiak Einsteinen tentsorea adierazteko (parentesi artekoa Einsteinen tentsorea da).
Ricciren tentsoreek indizeen arteko simetria hau dute:
Eta ondorioz, Einsteinen matrizeek propietate hau izango dute:
Baldintza honek tentsoreen osagaien kopurua murrizten digu; izan ere, bi indize ditugu, indize bakoitzak lau osagai izanik (bat denborarena eta beste hirurak espazioarena) eta tentsoreek 16 osagai izatea ahalbidetzen du. Simetria honek, aldiz, 10 osagaietan uzten du tentsorea.
Badago Einsteinen tentsorea adierazteko beste modu bat: energia-momentu tentsorearen bidez. Horretarako bi heineko tentsore orokorrena hartzen da, betiere metrikaren deribatu altuenak bigarrenak dituena, eta hauek bakarrik modu linealean dituena:
Bilieu
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 578 etxebizitza zeuden, 436 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 102 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 538 etxeak ziren eta 38 apartamentuak ziren. 436 etxebizitza nagusietatik 364 bere jabearen bizilekua ziren, 65 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 40 etxek hiru zituzten, 97 etxek lau zituzten eta 286 etxek bost zituzten. 382 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 146 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 267 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 764 ziren, horien artean 526 aktiboak ziren eta 238 inaktiboak ziren. 526 pertsona aktiboak lanean(283 gizon eta 243 emakume) zeuden.. 238 pertsona inaktiboetatik 80 erretiraturik zeuden, 60 ikasten zeuden eta 98 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bilieu udalerrian 458 unitate fiskal zeuden, 1.216,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.497 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 margolariak, 3 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Bilieu udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 200 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Luis Iruarrizaga
Luis Iruarrizaga Agirre (Igorre, Bizkaia, 1891ko abuztuaren 25a - Madril, Espainia, 1928ko apirilaren 13a) bizkaitar musikagilea izan zen, Juanen anaia.
Biografia
1904. urtean Andre Maria Bihotz Guztiz Garbiaren Seme Misiolarien Kongregazioan sartu zen. Santo Domingo de la Calzadan apaiz ikasten ari zela, kantu gregorianoa eta harmonia ikasten jardun zuen.
Obra nagusiak: Misa Paschalis, Canciones bucólicas a la Santísima Virgen, Cántigas eta Poema de la Asunción.
NGC 1827
NGC 1827 galaxia espiral bat da, Columba konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Azukre
Azukre izena erabiltzen da monosakarido eta disakarido ezberdinak izendatzeko, orokorrean zapore gozoa dutenak, baina karbono hidrato guztientzat zabaldu ohi da terminoa.
Toudon
Toudon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Azukre
Normalean kontsumitzen den mahaiko azukrea sakarosa da, glukosa eta fruktosa molekula banaz osatutako disakaridoa. Gero eta ohikoagoa da beste azukre mota batzuk topatzea hainbat plater eta gozotan, hala nola, glukosa soilik, fruktosa soilik (asimilazio motelagokoa) edo gozogarri artifizialekin nahastuak.
Galaktosa eta laktosa beste azukre mota batzuk dira.