cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jean Sibelius
Bizitza eta lana
Froga ziur samarrak daude Sibelius aritu zela zortzigarren sinfonia lantzen. 1931n eta 1932an Serge Koussevitzky bere lagunari agindu zion estreinatuko zuela, eta 1933an iragarri ere egin zen emanaldi bat Londresen, Basil Cameronen zuzendaritzapean. Dena dela, froga zehatz bakarra zortzigarren sinfoniarena faktura bat da, lehen mugimenduaren kopia batekoa. Sibelius beti izan zen oso kritikoa bere buruarekin; behin baino gehiagotan azpimarratu zien bere lagun minei: “Gai ez banaiz Zazpigarrena baino sinfonia hobea idazteko, orduan hura izango da nire azkena”. Zelan ez den gorde hurrengoaren eskuizkriburik, askok uste dute Sibeliusek berak suntsitu zituela partiturak, seguruenik 1945ean, jakina baita urte hartan paper asko bota zituela sutara, bere emaztea aurrean zela.
1939ko urtarrilaren 1ean nazioarteko irrati emanaldi batean parte hartu zuen, eta bertan egileak berak bere Andante Festivo pieza zuzendu zuen. Ekitaldi hura grabatu eta argitaratu egin zen, lehendabizi diskoetan eta gero CD bidez. Seguruenik adibide bakarra da, non musikagilea bera bere musika zuzentzen agertzen baita.
1955ean, 90 urte bete zituenean, musika ekitaldi bereziak egin ziren Finlandian, eta Columbia Records eta EMI diskoetxeek album bereziak atera zituzten haren omenez. Bi urte geroago, 1957ko irailaren 20an, 91 urte zituela, hil egin zen, garuneko odoljario batek jota. Ainolan bertan lurperatu zuten, lorategian. Egun berean, Finlandiako beste musikagile ezagun bat hil zen, Heino Kaski. Aino, berriz, hamabi urte gehiago bizi izan zen, 1969ko ekainaren 8an hil zen arte; senarraren ondoan lurperatu zuten. Sibeliusen heriotzaz honako anekdota hau kontatzen du Erik Tawastjerna biografoak:
“Pozez zoratzen itzuli omen zen eguneroko pasieratik, eta esan omen zion bere emazteari ikusi zuela kurrilo talde bat hurbiltzen. ‘Hementxe datoz, nire gaztaroko txoriak’, esan omen zuen. Bat-batean, txori haietako bat taldetik urrutiratu, eta zirkulu bat marraztu zuen Ainola gainean. Ondoren, bat egin zuen berriz taldearekin, aurrera egiteko”.
1972an, Sibeliusen ondorengoek Ainola Finlandiako estatuari saldu zioten. Bi urte geroago, 1974an, Finlandiako Hezkuntza Ministerioak eta Sibelius Elkarteak museo gisa ireki zuten.
Musika estiloa eta onespena
Haren lanaren muina zazpi sinfonien bilduma da. Beethovenek bezala, horietako bakoitza ideia musikal bat garatu eta bere-berea zuen estiloan aurrera egiteko erabili zuen. Gaur ere, sinfoniak oso ezagunak dira, eta sarri jotzen dira kontzertuetan, bai Finlandian bertan, eta baita handik kanpo ere.
Johan Ludvig Runeberg-ekin batera, Finlandiaren kultur sinboloetariko bat izan zen, biek ala biek eragin handia izan baitzuten Finlandiaren nortasun nazionala finkatzen, nahiz eta, harrigarria bada ere, biak ziren suediar jatorriko familietakoak.
Haren lanik ezagunenen artean daude.
Beste musikagile askok bezala, Sibeliusek ere XIX. mendeko konposizio arauak bere egin zituen. Bere garaikide askok bezala, berak ere Wagner miretsi egin zuen, baina aldi baterako soilik, geroago beste musika eredu bat hautatu baitzuen. Ferruccio Busoni eta Txaikovskiren eragina ere jaso zuen. Azken horrena bereziki nabaria izan zen Kullervo sinfonia koralean (1891) eta baita Biolin kontzertuan ere, zenbait urte geroago, 1903an.
Sibelius musikaren barne eraikuntza erabat sinplifikatzen saiatu zen. Antonin Dvořaki bezala, horrek eraman zuen melodiak bilatzera, nazioaren izaerarekin bat etorri zirenak. Mahlerek bezala, berak ere folklore nazionala eta literatura bere konposizioak eraikitzeko sarri erabili zituen. Bere Bigarren sinfoniaren bigarren mugimendua hartuta dago Don Juan liburuko pasarte batetik, non estatua bat agertzen baita ilargiaren argipean. Laugarren sinfonian, ostera, sinfonia baterako aurreikusitako lana (Mendia) poema batekin uztartzen du: hori Edgar Allan Poe idazlearen Belea lanean oinarritzen da.
Poema musikatuak ere idatzi zituen, Finlandiako poesian oinarrituak, En saga poemarekin hasi eta Tapiolarekin amaitu (1926), haren azken lan handia.
Sibelius modan egon izan da, eta modatik joanda, bietan. Bera izan zen XX. mendeko sinfonia egilerik ezagunena, eta behin eta berriro eskaini izan zaizkio ziklo osoak. Munduko orkestra zuzendaririk onenak haren musika interesatu dira, bai eta jo ere.
Haganah
Jatorria
Palestinako judutarrek 1909an sortu zuten Hashomer deituriko talde armatua beduino eta arabiarren erasoetatik babesteko. Garai hartan ez zuen babes handirik (100 kide inguru).
1920-1921eko Jerusalem, Yafo, Hebron eta Haifako pogromoen ostean, buruzagi juduek beraien komunitateak babesteko talde bereziak sortzeko beharra ikusi zuten, batez ere britainiarrek zuten jarrera pasiboa zela eta. 1929ra arte, Haganahren miliziak gaizki armatutako talde batzuk ziren, kibbutzen kontrako erasoak aurreikustea zen beraien zeregin garrantzitsuena.
1936-1939 bitarteko altxamendu arabiarrari aurre egin zion armada britainiarrarekin batera. Britainia Handiak ez zuen Haganah ofizializatu, baina altxamendu horretan jasotako esperientzia ezinbestekoa izan zitzaien juduei 1948ko gerraterako. Hala ere, garai horretara arte joera moderatua agertu zuen eraso eta mehatxu arabiar zein britainiarren aurrean. Pasibotasun hori zela eta, zenbait talde bereizi egin ziren, hala nola Irgun eta Stern.
Bigarren Mundu Gerra
II Mundu Gerra lehertu zenean, britainiarren eta sionisten arteko harremanak ez ziren batere erosoak. Hala ere, David Ben-Gurionek bere ahalegin guztiak egin zituen Palestinako juduak Ardatzaren kontra mobilizatzeko. Bere esaldi famatuetako bat hau izan zen:
Gerrako brigada judua Italian ezarri zen, Ardatzeko estatuen kontra borroka eginez. Historia garaikidean lehen aldiz, juduek beraien banderapean parte hartu zuten gerran. Guztira britainiarren alde eta Hitlerren kontra borroka egin zuten 30000 judu palestinar hil ziren gerran.
Gerraren ondoren
Gerraren ostean Haganahk errefuxiatu juduak Palestinara eramateko saioak egin zituen, sarri britainiarren aurkako politikak eginez. Israelgo estatua aldarrikatu ostean, Gobernuak Ejertzitoa antolatu zuen, eta bestelako talde armatu guztiak legez kanpokoak zirela aldarrikatu zuen. Horrela, Haganah gaur egungo Israelgo armadaren oinarrietako bat da.
Irgun eta bestelako taldeek ez zuten erabaki hori onartu, eta horrek gatazka labur bat sortu zuen. Hala ere, berehala Menahem Begin Irguneko buruak bere talde armatua ezabatu eta Herut deituriko talde eskuindarra osatu zuen.
Jeanne Dielman, 23 quai du Commerce, 1080 Bruxelles
Jeanne Dielman, 23 quai du Commerce, 1080 Bruxelles edo, sinpleki, Jeanne Dielman 1975ean Chantal Akermanek zuzenduriko film artistiko bat da. Estreinaldian Louis Marcorellesek esan zien "zinemaren historiako feminitateari buruzko lehen obra gorena" izan zela. Kultuzko filmetzat hartzen da, eta The Village Voice aldizkariak kritikarien artean egindako inkesta baten arabera XX. mendeko 19. filmarik onena.
Hegazterren tximeleta
Hegazterren tximeleta edo pauma tximeleta  (Aglais io ) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa.
Banaketa
Eurasia guztian espezie arrunta da. Bi azpiespezie ditu:
Imagoa
Tximeleta handia da, 50-55 mm-ko hegal zabalera hartzen du. Nahasterik ez dagoen tximeleta da. Gainaldean kolore gorri indartsua du eta hegal bakoitzean ozelo urdin-beltz deigarria du. Ozelo horien funtzioa harrapariak izutzea da. Azpialdean kolore marroi iluna du, hosto lehorren itxura hartuz. Gorputza bera marroia du.
Beldarra
Beldarra beltza da eta puntu zuri batzuk baditu. Gorputzean arantza zorrotz handiak ditu.
Bilbo Hiria Irratia
Bilbo Hiria Irratia katea (96.0 FM) Bilbo Handian eta euskaraz emititzen duen garrantzitsuena da. Euren hitzetan "irrati urbanoa, irekia, kosmopolita eta euskalduna" dira. "Zenbat Gara" elkarteak sortu zuen 1997an, eta Abandoko San Bizente kaleko bulegoetatik emititzen dute. Mieltxo Monfort izan zuen esatari eta bultzatzaile nagusi, 2016an hil zen arte. Baita 2015 ean zendutako Jabi Lauzirika "Apolo" ere.
Hegazterren tximeleta
Bizi zikloa
Udaberriaren hasieran arrautzak jartzen ditu, 500 inguru. Astebetera beldarrak jaiotzen dira. Hasieran 3 mm-ko luzera dute eta jaiotzean zuri-berdexkak badira ere iluntzen joaten dira amaieran belztu arte. 4 cm-ko luzera hartzen dute. Beldarrak asunetaz elikatzen dira.
Bilbo Hiria Irratia
TOKIKOM tokiko hedabideen bateraguneko kidea da. Euskal Herriko irrati libre eta komunitarioak biltzen dituen Arrosa sarea elkarlan ekimenean ere esku hartzen du.
2006 ko martxoan aurkeztu zuen bilbohiria.com webgunea, bertan zuzeneko emisioa eskaintzeaz gain, iragandako saioak podcast eran nahierara eskaintzen hasi zen bertan, hori egiten zuen Euskal Herriko lehenengo emisora izanik. 2014ko uztailean aurkeztu zuen bere webgune berria bilbohiria.com bilbohiria.eus bihurtuta, smartphoneetarako egokitutako itxura berriarekin baina 2006tik argitaratutako saio guztien gordailua mantenduta.
10. urteurrena
2007ko maiatzaren 23an "The Dubliners" talde irlandarrak jo zuen Kafe Antzokian irratiaren 10. urteurreneko jaian.
Brevilliers
Brevilliers Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brevilliers udalerrian erroldatutako biztanleak 620 ziren. Familiak 244 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 84 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 252 etxebizitza zeuden, 245 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 6 hutsik zeuden. 240 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 245 etxebizitza nagusietatik 208 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 222 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 83 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 135 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Julia Zesaris (Zesar)
Julia Zesaris (Julia Caesaris; K.a. 83 - K.a. 54), Julio Zesarren alaba bakarra izan zen, Kornelia Zinila bigarren emaztearena.
Brevilliers
Diru sarrerak
2009an Brevilliers udalerrian 250 unitate fiskal zeuden, 634 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.952,5 euro zen.
Julia Zesaris (Zesar)
Hala ere, Plutarkoren arabera, Ponpeio maitemindu zen emazte gaztearekin. Hispania Tarraconensis probintzia Erromatik gobernatzea erabaki zuen, Juliarekin egon ahal izateko. Julia, ume bat erditzen ari zela hil zen, K.a. 54an. Heriotzak aita eta senarra zeharo atsekabeturik uzti zituen. Heriotza, halaber, Lehen Triunbiratua porrotera (eta gerra zibilera) eraman zuen lehen pausoa izan zen.
Brevilliers
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 igeltseroa eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Brevilliers udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Lambda-CDM modeloa
Lambda-CDM eredua edo ΛCDM (ingelesezko "Lambda-Cold Dark Matter") gaur egun kosmologia arlo zientifikoan onartutako eredua da, Big Bangaren eredu kosmologikoarekin bat datorrena. Honi esker Unibertsoaren espantsio osoan zehar emandako behaketa ugari azaldu dira. Hauen artean garrantzitsuenetariko bat hondoko mikrouhin erradiazioa edo mikrouhin erradiazio kosmikoa da. Obserbazio hau 1965. urtean egin zen eta unibertso osoa erradiazio elektromagnetikoz estalita dagoela bermatzen du. Bere ezaugarri inportanteenetariko bat gorputz beltz batek emandako erradiazioarekin bat datorrela da. Lambda-CDM eredua unibertsoaren espantsioaren azelerazioa eta egitura eskala handia azaltzeko ezagutzen den modelo sinpleena da. Teoriak unibertsoa hiru osagarriz osatuta dagoela bermatzen du:
Ezaugarriak
Unibertsoko energia dentsitate osoa goiko 3 azpimultzotan banatzen da proportzio oso ezberdinetan. Λ konstante kosmologikoarekin lotutako energia iluna unibertsoko energia dentsitate osoaren % 70a suposatzen du. Bestaldetik, energia ilun hotzak ehuneko % 26a. Eta, azkenik, materia arruntak soilik ehuneko % 4a suposatzen du.
ΛCDM ereduak grabitatea egokien azaltzen duen teoria erlatibitate orokorraren teoria dela hartzen du kontuan (teoria aplikagarria eskala kosmologikoetan). Askotan Big Bangaren kosmologia eredu estandarra bezala ezaguna da, izan ere hurrengo unibertso propietateak ondo azal ditzakeen eredu sinpleena kontsideratzen delako:
ΛCDM eredua gaurkotasunean beste ikerketa arloko ereduekin bateragarria izan daiteke etorkizun hurbil batean; hala nola, inflazio kosmikoarekin. Unibertsoaren lehenengo datu multzoekin (Big Banga gertatu eta istant labur batera) lan eginez ΛCDM eredua superordenagailuetan modu arrakastatsu batean simulatzea lortu da. Harrigarria dirudien arren, emaitzetan (hamahiru milioi urte inguru simulatu ostean) bateragarritasuna lortzen da gaur egun behatzen dugun unibertsoarekin. Adibide bezala konputazionalki lortutako izar eta galaxiak antz oso handia dute gure unibertsoarekin[1].
Unibertsoaren espantsio azeleratua
ΛCDM ereduak unibertsoa espantsio azeleratuan dagoela suposatzen du. Dakigunez unibertsoaren espantsio azeleratua orain dela bost mila milioi urte inguru hasi zen. Ezagutzen dugun unibertso osoaren (laua edo ia laua dena) energia dentsitatearen frakzio garrantzitsuena energia ilunarekin lotuta dago, eta hau deskribatzeko omega azpi lambda ikurra erabiltzen da: (=0.669 estimatzen da). Energia hau "energia ilun" bezala deskribatzeko arrazoia da ezin izan dela zuzenean bere existentzia behatu. Konportamolde hau deskribatzeko gai izango liratekeen bi teoria inflazio kosmikoa (konstante kosmologiko ez nulu bat beharrezkoa duena) eta kintesentzia bezala ezaguna den energia dira.
Historia
1965ean mikrouhin erradiazio kosmikoaren aurkikuntzak (Cosmic Microwave Background edo CMB) Big Bangaren kosmologiaren funtsezko iragarpen bat berretsi zuen. Memento horretatik aurrera unibertsoaren jaiotza oso dentso eta beroa kontsideratu da, historia osoa zehar espantsio azeleratua jasan duena. Hedapen-tasa unibertsoan dauden materia- eta energia-moten araberakoa da. 1970eko hamarkadan eredu bariotikoekin egin zen lan baina hauek ez ziren kapaz galaxien eraketa azaltzeko, CMBn ikusitako anisotropiengatik. 1980ko hamarkada hasieran materia ilun hotzak eta inflazio kosmikoaren teoriak arazo hau konpontzeko gaitasuna izan zitekeela kontsideratzen hasi zen. Hurrengo urteetan, ikerketa gehienak gai horretan zentratu ziren. Galaxien eta galaxia-kumuluen eraketan aurrera pauso handiak eman ziren. Hala ere, hainbat arazo agerian jarraitzen zuten; garrantzitsuenetarikoa modeloak behar zuen Hubble-en konstantearen balioa behatutakoa baino nahiko txikiagoa zela zen. Zailtasun horiek areagotu egin ziren 1992an COBEk ikusitako CMBaren anisotropia aurkitzean, eta hainbat aukera hartzen hasi ziren, hala nola ΛCDM eta nahasketa hotz+beroko beste materia ilun batzuk.
Hartatik, ΛCDM eredua estandar bihurtu zen, 1998ko Unibertsoaren hedapen azeleratuaren behaketei jarraituz. Hurrengo urteetan teoria hau indartuko zuten beste behaketa batzuk eman ziren: 2000. urtean, BOOMERanG mikrouhinen hondoko esperimentuak kritikaren % 100 inguruko guztizko dentsitatea (materia+energia) neurtu zuen; 2001. urtean, berriz, 2dFGRS galaxiak infragorrian aztertzean, % 25 inguruko materia-dentsitatea neurtu zen; bien arteko alde handiak Λ positiboa edo energia iluna bermatzen du. WMAPek 2003-2010ean egindako mikrouhin-labearen neurketa zehatzagoek eredua babesten eta fintzen jarraitu dute.
Astronomo eta astrofisikari gehienek ΛCDM ereduaren edo hurbileko beste batzuen alde egiten dute, baina badaude beste teoria batzuk babesten dutenek; Milgrom, McGaugh eta Kroupa beste kokaleku kritiko batzuen buru dira. Energia iluna edo materia iluna azaltzen saiatzen diren astrofisiko teorikoen edo Einsteinen erlatibitate orokorraren alternatiba kosmologikoen beste proposamen batzuk hauek dira: f(R) grabitatea, “tensort-scalar” teoria, branen kosmologia, DGP-ren eredua eta Galileo-ren teoriak. Orain arteko behaketek ez dute materia iluneko partikulen bilaketa zehatzik detektatu. Energia iluna ia ezinezkoa izan daiteke laborategian detektatzea. Eredua behaketekin konparatzea bideragarria da eskala handietan, baina arazoak izan ditzake eskala txikietan, galaxia nano asko eta materia ilun asko predikatuz espazioaren barruko eremuetan. Eskala txikietan lan eginez gero, zailagoa da ordenagailu bidezko simulazioak erabiliz irtenbideak aurkitzea; beraz, oraindik ez dago argi arazoa simulazioetan, materia ilunaren propietate ez-estandarretan edo modeloan bertan dagoen.
Psarolitia
Psarolitia Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Psarolitia albogriseella da.
3110 Wagman
3110 Wagman asteroide baten izena da. irailaren 28an aurkitu zuen H. L. Giclas-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1975 SC izena zeraman. Ondoren Nicholas E. Wagman omentzeko izena eman zitzaion.
Girard (Ohio)
Girard Ohioko hiri bat da. Trumbull konderrian kokatua dago. 2010ean 9,958 biztanle zituen, 15.22 kilometro koadrotan banatuta.
Tokyo Ghoul (filma)
Tokyo Ghoul 2017ko Kentarō Hagiwara japoniar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da, Sui Ishidaren izen bereko mangan oinarrituta.
Argumentua
Giza haragia jaten duten izaki beldurgarriak dira ghoul-ak. Ken Kaneki unibertsitateko ikasleari horietako batek eraso dio, baina txerto baten bidez salbatuko da. Erdi ghoul bihurtuko da, ordea, eta ezkutuan bizi beharko du aurrerantzean Tokioko kale ilunenetan.
Kowloon City barrutia
Kowloon City barrutia (txinera tradizionalez: 九龍城), Hong Kong osatzen duten 18 barrutietako bat da. Barrutiak 10,02 kilometro koadroko azalera eta 362.501 biztanle ditu azken erroldaren arabera.
Mummeita
Mummeita mineral bat da eta pavonita homologous series taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Mummeita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
NGC 5020
NGC 5020 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Hipposideros fulvus
Hipposideros fulvus Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.
San Quirico d'Orcia
San Quirico d'Orcia Italiako udalerri bat da. Sienako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Quirico d'Orciak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Joana Enrikez
Joana Enrikez Kordobakoa, (1425-1468ko otsailaren 13) Gaztelako Casarrubiosko andrea eta Joanes II.a Aragoikoaren bigarren emaztea zen.
Ezkontza eta seme-alabak
1444an, Joanes II.a Aragoikoarekin ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituzten:
Bizitza
1458an Alfontso V.a Aragoikoa hil zenean, Joanes II.a eta Joana Aragoiko errege bihurtu ziren. Karlos Vianakoa, Joanes II.aren lehendabiziko ezkontzaren semearen aurka egin zuen honek Elisabet Henrike IV.aren arreba ezkondu nahi zuelako. Karlos 1461ean hil zenean, Bartzelonara joan zen erregeorde Fernando semearekin batera.
Bartzelonan la Busca izeneko talde herrikoien alde egin zuen, la Biga izeneko talde oligarkikoen aurka, azkenek Kataluniako Generalitatearen laguntza zutenak. Gainera payeses de remensa eta jauntxoen arteko liskarrek guda zibila sortu zuten Katalunian. Karlos Vianakoa pozoitzeagatik salatua Gironara alde egin zuen, remensas eta apezpikuaren laguntzaren bila.
Joana Enrikezen garaipen politiko nagusiena hamasei urteko Fernando semea eta hamazazpi urteko Elisabet ezkontzea zen. Hala ere, ezin zuen ezkontzara joan 1468ko otsailaren 13an bularreko minbiziaz hil baitzen.
Wenshan aireportua
Wenshan Aireportua (txineraz: 文山机场), (NAGE: WNH, NAZE: *), Txinako Herri Errepublikako Yunnan probintziako Wenshan hirian dago.
Les Alleux
Les Alleux Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Atxeta
Atxeta historiaurreko aztarnategia da, Foruako Urberuaga auzoan dagoena. Muino batean kokaturik, Goi Paleolitotik Brontze Aroraino izan zituen biztanleak.
Les Alleux
Biztanleria
2007an Les Alleux udalerrian erroldatutako biztanleak 79 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Atxeta
Solutrear aztarnak dituen leize hau litekeena da Santimamiñerekin lotua izatea.
Bárbara Latorre
Bárbara Latorre Viñals (Zaragoza, 1993ko martxoaren 14a) futbolaria da, aurrelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Real Sociedad futbol-taldean jokatzen du. 17 dortsala darama.
Les Alleux
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 47 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 45 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 34 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek hitu gela zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 45 ziren, horien artean 36 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 36 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (17 gizon eta 16 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 gizon). 9 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 1 ikasten zegoen eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Les Alleux udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Exergia
Exergia deritzo lan mekaniko bihur daitekeen energia ren parteari; gainerako parteari, erabilera praktikoa ez duenari, anergia deritzo.
Energia-iturri en azterketan oso kontuan hartzekoa da energiaren erabilera egokia, zeren bestela hainbat energia alferrik gal baitaiteke lana lortzeko energiaren askatze-prozesuetan. Horretaz konturaturik, XX. mendearen erdialdetik aurrera, zientzialariak exergia kontzeptua hasi ziren lantzen.
Izatez, exergia da sistema fisiko baten eta beraren inguruaren arteko desorekatik atera daitekeen energiaren neurri kuantitatiboa; azken batez, exergiak determinatzen du edozein baliabide energetikok duen benetako balio praktikoa, eta ahalbidetzen digu jakitea zenbat energia alferrik galtzen den prozesuan; horrela, bidea erakusten digu energiaren aurrezpenerako eta erabilera efizienterako.
Mongausy
Biztanleria
2007an Mongausy udalerrian erroldatutako biztanleak 76 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Mountcharles
Mountcharles (irlanderaz Tamhnach an tSalainn) Irlandako Donegalgo konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 680 biztanle zituen. Donegal udalerritik 6 kilometro mendebaldera dago, Killybegs udalerrira doan kostaldeko errepidean.
Mongausy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 40 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 39etxeak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 49 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (20 gizon eta 13 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Mongausy udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 486 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Exergia
Exergia izenaren jatorria
Pasa den mendeko erdialdean, 1956an, Zoran Rant-ek (1904–1972) proposatu zuen  "exergy" neologismoa erabiltzea termino zehatz gisa. Neologismoa  sortzeko, grezierazko «ex» eta «ergon» hitzak batuz, hitz bakarrean "lanarekikoa" edo “lanetikoa” esanahien antzeko zerbait adierazteko ; Nolanahi ere, jadanik 1873an Josiah Willard Gibbs-ek (1839-1903) azaldua zeukan zer zen exergia, kontzeptu berri harentzat izen berezirik asmatu ez zuen arren.
Energiaren kontserbazioa, exergia eta entropia
Energia ez da sortzen ez suntsitzen edozein prozesutan, nahiz  eta energia mota batetik bestera aldatzen den, Termodinamikaren lehenengo legea ren arabera. Baina bestalde, prozesua itzulezina denean, ingurumenera pasatzen den beroa galtzen da transformazioan Termodinamikaren bigarren legea k adierazten duen bezala. Galtze hori sistemaren entropia ingurukoekin batera handitzearen araberakoa. Desegindako exertzioari anergia deritzo. Prozesu itzulgarri (edo isoentropiko) batean, energia eta exergia etengabe dira balio berekoak, eta anergia nulua da.
Transformazio fisiko batetik atera daitekeen lan-kantitate maximoa prozesuan izandako exergiaren aldaketaren berdina da. Oreka termomekanikoa edo kimikoa duen sistemak jada ez du balio bertatik lana sortzeko. Ordea, sistema bat zenbat eta urrunago egon inguruarekiko orekatik, hainbat eta gaitasun handiagoa du lana sortzeko; hain zuzen ere, gaitasun horretan oinarritzen da energia-iturri baten erabilgarritasuna.
Termodinamikaren lehen printzipioaren arabera energia-kantitatea kontserbatzen denez, energia horren kalitatea —exergia alegia— deuseztu eta murriztu egiten da lana lortzeko erabiltzen den transformazio batean. Preseski, prozesu edo erreakzio batean deuseztutako exergiari “anergia” deritzo.
Fenomeno hori sistemaren eta haren ingurunearen entropiari lotuta dago. Termodinamikaren bigarren legearen arabera, transformazio erreal itzulezin batean entropia handiagotu egin daiteke soilik, eta exergia, berriz, txikiagotu egingo da transformazio horretan
Nikolas Zubia
Nikolas Zubia (Durango, Bizkaia, ???? - Durango, Bizkaia, 1692ko azaroaren 7) XVII. mendeko idazle eta abade bizkaitarra izan zen.
Elkhart (Illinois)
Elkhart  Illinoiseko herri bat da. Logan konderrian kokatua dago. 2010ean 405 biztanle zituen, 3.76 kilometro koadrotan banatuta.
Glandorf (Ohio)
Glandorf Ohioko herri bat da. Putnam konderrian kokatua dago. 2010ean 1,001 biztanle zituen, 4.18 kilometro koadrotan banatuta.
Laborde (Pirinio Garaiak)
Biztanleria
2007an Laborde udalerrian erroldatutako biztanleak 96 ziren. Familiak 42 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
2035 Stearns
2035 Stearns asteroide gerrikoan aurkitutako 2035. asteroidearen izena da. 1973ko irailak 21ean aurkitu zuen J. Gibsonek El Leoncito bezala ezagutzen den Felix Aguilar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1973 SC zen. Bere izena Carl Leo Stearnsgatik jasotzen du.
Laborde (Pirinio Garaiak)
Etxebizitza
2007an 100 etxebizitza zeuden, 46 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 45 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 95 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 46 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 41 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 44 ziren, horien artean 29 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 29 pertsona aktiboetatik 27 lanean zeuden (12 gizon eta 15 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tabrizko bazarra
Tabrizko bazarra azoka historiko bat da, Tabriz hirigunean kokatua. Ekialde Hurbileko azoka zaharrenetakoa da, batez ere XII. mendean garatu zena Zetaren Bideko merkataritza biziari esker. Multzoa handituz joan zen mendez mende, baina ia guztiz berreraiki zen XVIII. mendean Zand eta Qajar dinastiaren garaian. Munduko azoka estali handienetakoa da, 75 ha luze-zabal baita.
2010ean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Ezaugarriak
Tabriz kultura-truke lekua izan da Antzinatetik. Bertako bazar historikoa Zetaren Bideko gune garrantzitsuenetakoa izan da. Bazarra leku berean egon da Islama iritsi ondorengo irandar hirigintzaren lehen garaietatik. Marco Polo veneziar bidaiariak aipatu zuen, Zetaren Bidea egitean bazarra zeharkatu omen zuelako.
Clermont-Ferrandeko film laburreko nazioarteko zinemaldia
Clermont-Ferrandeko film laburreko nazioarteko zinemaldia (Festival international du court métrage de Clermont-Ferrand) film laburretara eskainitako munduko jaialdirik nagusiena da. Urtero antolatzen da Clermont-Ferrand herrian, Frantzian, eta Frantzia osoko bigarren film jaialdi handiena da, Cannes eta gero, ikuslegoa eta profesionalen partaidetzari dagokionez, 100.000 ikusle baino gehiago jasotzen dituena urtero, 1995. urtetik.
Tabrizko bazarra
Ezaugarriak
Hirigunean kokatua, azpi-bazarretan banatua dago, hala nola Amir Bazar (urre eta bitxiena), Mozzafarieh (tapiz azoka, korapilo tamainaren eta motaren arabera sailkatua), oinetako bazarra eta beste hainbat. Tabrizen eta bere bazarraren gorena XVI. mendean izan aen, safavi erresumako hiriburu bilakatu zenean. XVII. mendean hiriburutza galdu zuen, baina bazarrak garrantzia mantendu zuen maila ekonomiko eta merkataritzakoan. Nahiz eta gaur egun denda eta merkatari gune moderno igari ezarri diren, Tabrizeko Bazarra hiriko eta ipar-mendebaldeko Irango bihotz ekonomikoa izaten jarraitzen du.
Tabrizeko bazarrak politikoki ere garrantzia izan du, batez ere XX. mendeko mugimenduetan, hala nola Iraultza Konstituzionalean (1905-1911) eta Iraultza Islamikoan (1979).
3111 Misuzu
3111 Misuzu asteroide baten izena da. otsailaren 19an aurkitu zuen H. Kosai, K. Hurukawa-ek Kiso Behatokitik.
Hypostomus papariae
Hypostomus papariae Hypostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
3111 Misuzu
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 DX izena zeraman. Ondoren Misuzu omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3111 Misuzu asteroidearen orbitak batezbeste 2,377 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,908 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,847 distantziara. Eszentrikotasuna 0,198 da, eta makurdura orbitala 3,95ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.3 da.
Sarteano
Sarteano Italiako udalerri bat da. Sienako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Wong Tai Sin barrutia
Wong Tai Sin barrutia (txinera tradizionalez: 黃大仙區), Hong Kong osatzen duten 18 barrutietako bat da. Barrutiak 12,44 kilometro koadroko azalera eta 423.521 biztanle ditu azken erroldaren arabera.
Sarteano
Mugakideak
Sarteanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Wong Tai Sin barrutia
Hong Kongen batez besteko dentsitatea baino gehiago dauka, 45.540 biztanle kilometro koadroko.
Forfry
Forfry Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Forfry udalerrian erroldatutako biztanleak 245 ziren. Familiak 69 ziren, horien artean 13 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 13 bakarrik bizi ziren emakumeak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 39 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 90 etxebizitza zeuden, 77 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 12 hutsik zeuden. 89 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 77 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 9 etxek hitu gela zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 47 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 161 ziren, horien artean 132 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 132 pertsona aktiboak lanean(69 gizon eta 63 emakume) zeuden.. 29 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Forfry udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 259 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.986 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 2 iturginak.
2000. urtean Forfry udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jean Baptiste Daranatz
Jean Baptiste Daranatz (Ezpeleta, ? - 1937) lapurtar historialaria eta idazlea izan zen. 1889. urtean, apaiz egin zen. Azkueren lankidea izan zen haren Diccionario Vasco-Español-Francés hiztegian, eta RIEV eta Gure Herria aldizkarietan eman zituen argitara bere lanak, 1921. urteaz geroztik. Harenak dira Eskuara olerkia (1911), Recherches sur la ville et l´Eglise de Bayonne (1910, Baionako eliza eta hiriari buruzko azterketa) eta Curiosités du Pays Basque (1927, Euskal Herriko bitxiak, bi liburuki). Botanikari buruzko lan zenbait ere utzi zituen.
Kiñarraga-Otaola
Otaola-Kinarraga (Eibarko euskaran Otola-Kiñarra) Eibarko auzoa da, herriaren hegoaldean. Lur eremu zabala hartzen du eta Bergara eta Elgetarekin muga egiten du.
Kanpo estekak
Ego Ibarra - Otaola-Kiñarraga auzoa
Pteropodidae
Pteropodidae Megachiroptera ugaztun hegalari azpiordenaren barruko familia bakarra da. Saguzar handiez osaturik dago, azeri muturra duten espezieekin. Mikrosaguzarrak mundu osoan zehar banaturik badaude ere megasaguzarrak Afrika, Asia eta Ozeanian baino ez dira bizi. Askotan filmeetan agertzen dira, baina gizakientzat ez dira arriskutsuak.
Begi handiak ditu eta fruituak, loreak edo lore hautsa jaten ditu. Rousettus izenekoa izan ezik, gainerako pteropodidoek ikusmen ona dute, eta ez dute hots-uhin sistema erabiltzen oztopoak saihesteko. Zuhaitzetan bizi dira gehienak, eta batzuk leize-zuloetan, harkaitzetan edo hirietako eraikuntzetan. Pteropodido handiena Pteropus izenekoa da, 40 cm inguru neurtzen dituena.
Munich (filma)
Oscar Sarietarako bost izendapen jaso zituen, nahiz eta bat bera ere ez irabazi.
Argumentua
Filmak 1972ko Udako Olinpiar jokoetan jazotako Municheko sarraskiaren ondorengo gertakariak kontatzen ditu. Irail Beltza palestinar talde armatuak israeldar olinpiar taldeko 11 atleta judu eta alemaniar polizia bat erail ostean, Israelgo gobernuak, mendeku gisa, Mossadeko Avner (Eric Bana) israeldar agente sekretuari 11 palestinarren erailketa agindu dio, haietako batzuk israeldar atleta haiek hil zituen Irail Beltza taldeko kideak zirenak. Misio horretarako, Avnerrek bere emazte haurduna laga eta nortasunez aldatu behar du, bai eta Mossaden arabera sarraski horretako arduradunak zirenak topatu ere. Betebehar horretan, laguntzaileak ditu: Steve (Daniel Craig), jatorri judua duen hegoafrikarra; Carl (Ciarán Hinds), ekintza bakoitzaren ondorengo garbiketa arduraduna; Hans (Hanns Zischler), alemaniar iruzurgile trebea; eta Robert (Mathieu Kassovitz), lehergailugile bilakatu berri den belgikar jostailugilea.
Irish Jig
Irish Jig Gwendal bretainiar musika taldearen abesti bat da. 1974. urtean izen bereko Irish Jig diskoaren barnean kaleratu zuten.
NGC 5021
NGC 5021 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Pedioplanis inornata
Pedioplanis inornata Pedioplanis generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Peñako mendilerroa
Peñako mendilerroa (Aragoieraz Sierra de Penya) Aragoia eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Penya mendia da, 1.069 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Peña mendiak ematen dio izena mendilerroari.
Elkville (Illinois)
Elkville  Illinoiseko herri bat da. Jackson konderrian kokatua dago. 2010ean 928 biztanle zituen, 1.98 kilometro koadrotan banatuta.
Sinalunga
Mugakideak
Sinalungak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Munakataita
Munakataita sulfato motako minerala da eta linarita-chenita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Munakataita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Petrolio industria
Petrolioa oso garrantsitsua da eta berebiziko garrantzia du zibilizazio bera mantentzeko,horren ondorioz, nazio askoren kezka kritikoa da.
Petrolioak munduko energia kontsumoaren ehuneko oso handia elikatzen du,  Europaren eta eta Asiaren arteko %32tik Ekialde ertaineko %53ra.
Munduak orokorrean, urtean, 30.000 milioi upel petrolio kontsumitzen ditu eta kontsumitzaile gehienak nazio garatuenen taldean sartzen dira. Asiaren arteko %32tik Ekialde ertaineko %53ra. Petroleoa, produktu kimiko askoren lehengaia da, produktu farmazeutikoak, disolbatzaileak, fertilizatzaileak, pestizidak eta plastikoak barne.
Petroleoaren formakuntza naturala
Lehen esan bezala, petrolioa modu naturalean sortzen den likido konposatua da eta formazio harritsuetan aurkitzen da. Pisu molekular batzuetako hidrokarburoen eta beste konposatu organiko batzuen arteko nahasketa konplexua da. Adierazten denez, petrolioa eta erregai fosilak landare eta animalia fosilizatuen hondakinetatik sortu ziren, lurraren geruzaren eta eta presioaren eraginpean ehunka milioi urtez egon ondoren. Denboraren poderioz, deskonposatutako hondakinak lokatz eta sedimentu geruzek estali zituzten, lurrean gehiago hondoratuz eta bertan mantenduz, pixkanaka olio-poltsen biltegi natural bihurtzen ziren, geruza bero eta presiotsuen artean.
Petrolioaren elementuak hauek izango lirateke:
Historia Goiztiarra
Petroleoa, gizakiaren historia goiztiarretik erabili izan da, batez ere, sua egiteko eta erregai gisa gerrarako. Munduko ekonomiarentzako oso garrantsitsua izan zen, baina oso motel garatu zen. Izan ere, berotzeko eta prestatzeko erregai nagusiak, egurra eta ikatza izan ziren.
Industria-iraultzak geroz eta energia-behar handiagoa sortu zuen, izan ere, garai horretan ikatza zen hornitzaile nagusia. Bestalde, kerosenoa petrolio gordinetik atera  eta erregai gisa erabil zitekeela ohartu ziren. Horren ondorioz, petrolioak eskari oso handia izan zuen eta XX. menderako Europako merkataritzaren lehengai nagusietako bat bihurtu zen.
Historia Modernoa
1825ena Errusian 3500 petrolio tonelada ekoiztu ziren eta eta mendearen erdialdean zifra hau bikoiztu egin zen. 1848an, gaur egun, Azerbaijan bezala ezagutzen dugun herrialdea, bi hoditeri(oleoducto) handi eraiki ziren Errusiako Inperioan:
1. 833 kilometroko luzera zuena, helburua; petrolioa Caspio itsasotik Batum-eko porturaino itsaso Beltzean eramatea.
2.162 kilometroko luzera zuena,helburua, petroleoa Checheniatik Caspio itsasora garraiatzea.
XX.mendean, Errusiar Inperioko petrolio gordinaren ekoizpena, gehiena Absheron peninsulatik zetorrena,  munduko ekoizpenaren erdia errepresentatzen zuen eta nazioarteko merkatuak dominatzen zituen. 1884 urtean, gutxi-gorabehera,200 findegi txiki jarri ziren martxan Bakuko zonaldetan.
Beste aldetik, industria honen garapen handiaren eraginez,Abseron penintsula munduko ingurumen-arduragabekeria kasurik zaharren eta larrienetako bat bezala bilakatu zen.
Lehen petrolio findegi modernoak, gaur egun Polonia deitzen den herrialdean eraiki ziren, 1854 eta 1856 urteetan. Findegi hauek tamaina txikikoak ziren, erregai finduen eskaria txikia zelako urte horietan.
Petroleoa porzesatzen zuten, asfalto-artifiziala, makina-olioa eta lubrikatzaileak fabrikatzeko.
Estatu Batuetatako Amerikako bigarren zulaketa Perun izan zen, 1863an, herrialde hau, 1930eko hamarkadara arte Ameriketako petrolio ekoizpenaren bigarren polo garrantsitsuena bilakatu zen.
1920ko hamarkadan dagoeneko, munduko herrialde askotan petroli-eremu asko martxan jarrita zeuden, adibidez, Canada, Polonia, Suecia, Ucrania eta Venezuela.
Industriaren egitura
Industriaren egitura 5 modu desberdinetan zatitzen da:
Espainia
Espainia Europar Batasuneko barne-merkatuan sartu zenean, 1986.urtean, Europak ondorengo araua ezarri zuen:
1993ko monopolioa amaitzea eskatu zion Espainiari. Desmonopolizazioa gertatu zenean, CAMPSAren monopolioaren aktiboak hiru enpresetan (Repsol, Cepsa, BP) banatu ziren, oligopolio bat osatuz.
Lehiaren Batzorde Nazionalak behin baino gehiagotan zigortu ditu enpresak, horietako bat 2009an izan zen, "zerbitzua ematen duten estazio publikoarentzako salmenta-prezioa zeharka finkatzeagatik enpresaburu independente gisa".
Venezuela
Petróleos de Venezuela, Sociedad Anónima (PDVSA) venezuelako enpresa bat da da eta venezuelako petrolioa kontrolatzen du, hau da,petrolioa ustiatu, ekoitzi, findu, merkaturatu eta garraiatzen du.PDVSA enpresa Fortune aldizkariak atera zuen zerrenda garrantzienetako batean zegoen. Zerrenda horretan, mundu osoko 500 enpresa handienak azaltzen ziren, eta bertan PDVSA enpresa 38,.zenbakian kokatuta dago.
Ingurumen impaktua eta etorkizun eskasia
Petrolio-industriako zenbait operazioek ura kutsatu dute, hainbat hondakin edo produktuengatik eta petrolio-isurketengatik. Erregai fosilen errekuntzak berotegi-efektuko gasak eta aireko beste kutsatzaile batzuk sortzen ditu. Kutsatzaileetako batzuk hauek dira: nitrogeno oxidoak, sufre dioxidoa, konposatu organiko lurrunkorrak eta metal astunak.
Petrolioa baliabide natural ez-berriztagarria denez, industriak aurre egin behar dio ezinbestean munduko petrolio-erreserbak agortzeari. 2007ko Munduko Energiari buruzko Estatistika Aldizkariak, BP konpainiak argitaratutako aldizkariak (The BP Statistical Review of World Energy 2007), honako hauen arteko proportzioa kalkulatu zuen: petrolio eta ekoizpen erreserbak kalkulatu zituen, munduan frogatutako erreserbak kontuan hartuta.
IBISWorld-ek egindako ikerketa baten arabera, bioerregaiak (batez ere Etanol) petrolioa ordezkatzenjarraituko dute, nahiz eta ekoizpen-maila baxua izan, eta ez dute petrolioaren lekua aldatuko. Etanola ingurumenean inpaktu txikia eragiten duen produktua da eta inportatutako petrolioarekiko mendekotasuna murrizten nolabaiteko garrantzia izan dezake. Alde horretatik, Estatu Batuetan kontsumitutako etanol gehiena (%90 baino gehiago) gasolinarekin konbinatzen da, %10-a etanola den erregai konposatu bat ekoizteko. Erregai horretan, etanola erabiltzen da nahasketaren oxigeno kantitate osoa handitzeko.
Donostiako Nazioarteko Krosa
Donostiako Nazioarteko Krosa Donostia ko Zubieta auzoan urtero egiten den kros txapelketa da. Urtarrila bukaeran jokatzen zen baina 2021etik aurrera azaroan jokatzen dena.
Piarres Etxeberri
Piarres Etxeberri XVII. mendeko lapurtar idazle eta itzultzailea izan zen.
Pterolonche
Pterolonche Pterolonchidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Pterolonche albescens da.