cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stefano Delle Chiaie
Biografia
1976an, Euskal Herrian, maiatzaren 9an, Jurramendin (Lizarra), mertzenario talde batekin batera, manifestazio baketsuan zebiltzan Ricardo Garcia Pellejero eta Aniano Jimenez Santos militante karlistak hil zituen eta beste batzuk zauritu zituen, erabateko inpunitatean. Eraso horretan, besteak beste, Rodolfo Almirón (Alianza Anticomunista Argentina taldekoa), Jean Pierre Cherid (OAS taldekoa) eta Pier Luigi Concutelli. Halaber, urte asko geroago, euskal errefuxiatuen aurka aritu zela aitortu zuen: etakide baten bahiketa, tortura eta hilketan (Eduardo Moreno Bergaretxe "Pertur" izan zitekeen) eta beste baten aurkako atentatuan (Jose Miguel Beñaran Argala izan zitekeen). Atentatu horiek Gladio sarearen testuinguruan justifikatu zituen eta Batallón Vasco Español izenarekin erreibindikatu ziren.
Laurogei hamarkadan Delle Chiaieren presentzia Ameriketan detektatu zen. 1983an, CIAk pistoleroa kontinente horren eskuin-muturreko terrorista bilatuena zela esan zuen. 1980an, Bolivian, Lidia Gueiler Tejadaren aurka emandako estatu-kolpearen saiakeran parte hartu zuen; Italiarra Klaus Barbie eta militar argentinarrekin batera aritu zen. Haren helburu bat "Internazional Faxista Beltza" sortzea zen.
1989an Caracasen atxilotua izan zen Venezuelako DISIP erakundeari esker. Italiara deportatu zuten han 1970. eta 1980. hamarkadetan burututako atentatuetan izan zuen ardura argitzeko: Piazza Fontanaren atentatua, Boloniako sarraskia... Italian urte berean absolbitu zuten.
Delle Chiaie Erroman hil zen, 2019an, Vanini ospitalean, 82 urte zituelarik. Nahiz eta burutu zituen krimenak inoiz ez zen espetxean izan.
Liburua
Massimiliano Griner eta Unberto Berlenghinirekin batera, bere memoriak liburu batean bildu zituen:
Justin Timberlake
Justin Randall Timberlake (Memphis, 1981eko urtarrilaren 31) estatubatuar abeslari, aktore eta enpresaria da.
Biografia
Justin Randall Timberlake, Lynn Harless eta Randy Timberlake seme, 1981eko urtarrilaren 31an jaio zen Memphisen, Tennesseen. 11 urte zeuzkala, "Star Search" telebista saioan agertu zen (1983) eta, irabazi ez zuen arren, ez zion bere ametsari uko egin. "MMC"-en ere agertu zen (1989), Britney Spears, Ryan Gosling, Keri Russell, Christina Aguilera eta urte batzuk geroago bere taldekidea izango zen J.C. Chasez ere egon ziren. 14 zituela, 'N Sync musika-taldea sortu zuen hainbat lagunekin. 1998an, taldeak bere lehen disko plazaratu zuen, taldearen izen berarekin. Arrakasta handia lortu zuten eta hainbat album egin zituzten. 2002ko lehenengo hilabeteak pasa zituen bere bakarkako albumerako abestiak sortzen. Urte horretan bere betiko neskalagunarekin apurtu zuen, Britney Spearseki, hain zuzen ere. Bere bakarkako lehen diskoaren plazaraketa 2002ko azaroan gauzatu zen, "Justified" izenekoa. Hurrengo abestiak zituen album horrek: "Like I Love You", "Cry Me A River" eta "Rock Your Body".
Jose Maria Juaristi
Aurrelari jokatzen zuen. Atano anaietan laugarrena izan zen. Juaristitarrak pilotari saiatuak ziren, horietatik sei profesionalak eta beste bat pilotagilea. Famatuena Atano III.a izan zen.
Bitan buruz buruko txapelketa nagusian txapeldunordea izan zen: 1942an eta 1944an. Bietan Atano III.a anaia nagusiak irabazi zuen. Lehendabizikoan, inoiz anaia biren artean jokaturiko final bakarrean, biek iruzurrik egingo ez zutela zioen agiria sinatu behar izan zuten. Bigarrenean, berriz, bi partidatara jokatu zen finala: Jose Aramendi «Felipe» lehenengo Atano VII.aren aurka eta gero Atano III.aren aurka aritu zen, eta bi partidak galdu zituen.
Binakako finalak
(1) Txikito Iraetakoak finalean Onaindia ordezkatu zuen.
Reederita-(Y)
Reederita-(Y) karbonato motako minerala da.
Rabbie Namaliu
Victoriako Unibertsitatean ikasi zuen, Columbia Britaniarrean, eta zientzia politikoko irakaslea izan zen Papua Nueva Guinea Unibertsitatean. 1975ean independentzia lortu ondoren, herrialdeko administrazio publikoa sortu zuen funtzionarioetako bat izan zen.
Politikan denbora luzez Michael Somateren aliatua izan zen eta hainbat aldiz Kanpo Arazoeetako ministroa izan zen.
Pangu Alderdiko burua izan zen eta 1988tik 1992ra lehen ministro lanak egin zituen.
Claude Berri
Eguneroko bizimoduaren kronika xelebre eta hunkigarriak eskaini ditu bere filmetan.
Arthroleptis mossoensis
Arthroleptis mossoensis Arthroleptis generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Unibertsitateko geltokia (Gasteiz)
Unibertsitatea [Euskal Herria|Euskal Herriko]] Arabako tranbia eta autobus geltoki bat da, Gasteiz udalerriko Adurtza auzoan kokatuta dagoena.
Geltokia eta 2020ko otsailaren 4an inauguratu zen.
Sarbideak
Domingo Martinez de Aragon kalea, 13
Pyrrhulina semifasciata
Pyrrhulina semifasciata Pyrrhulina generoko animalia da. Arrainen barruko Lebiasinidae familian sailkatzen da.
Neolentinus lepideus
Sinonimoa: Lentinus Lepideus
Ez da jangarritzat hartzen, haragi gogorra eta zaila (heldua denean)
Deskribapena
Kapela: 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, ertz inkurbatuarekin, batzuetan irregularra, zurixka ezkata arreekin.
Orriak: Zurixkak, zabal, zabalak, dekurrenteak, ertza koskaduna.
Hanka: Haritsua, gehienetan laburra, batzuetan eszentrikoa, zilindrikoa, puntan amaitzen da; zurixka, ezkata altxatuekin.
Haragia: Zuria, zaila, gogorra, batez ere oinekoa; anis usain atsegina du.
Etimologia: Lentinus terminoa latinetik dator, "lentus" hitzetik, eta zaila, elastikoa, esan nahi du, kapelaren haragiari erreferentzia eginez, zuntzuna eta larrukara.
Jangarritasuna
Ez du sukaldaritzarako balio.
Nahasketa arriskua
Dituen ezaugarriak direla eta ez dago nahasterik.
Sasoia eta lekua
Batez ere udaberrian eta udazkenean, koniferoen saprofitoa (Abies, Larix, Picea, Pinus eta Sekuoia ), enborretan, motzondoetan eta landutako egurretan.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Errusia, Kazakhstan, Erdialdeko Asia, Himalaiako eremua, India, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Argentina.
Nafarroako Filmoteka
Nafarroako Filmoteka Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen filmoteka bat da. Mendebaldea auzoko Antonio Pérez Goiena pasealekuaren 3. zenbakian dago, Nafarroako Liburutegiaren eraikin berdinean eta Pablo Sarasate Musika Kontserbatorioaren alboan.
Nafarroako Filmotekaren helburu nagusia da Nafarroarekin lotura duten filmak eta ikus-entzunezko obrak nahiz zinea eta ikus-entzunezkoa orokorrean eta nafarra bereziki aztertzeko interesgarriak diren bestelako elementuak berreskuratzea, artxibatzea, kontserbatzea, ikertzea eta hedatzea.
Funtsean daude partikularrek emandako filmak eta Nafarroako Gobernuak erosi, babestu edo lagundutako pelikulak. Azken urteetan besteak beste honako hauek eman edo utzi dute material zinematografikoa: Antonio José Ruiz, Adrián Martínez "Hamsi", Golem, Saide, el Cine Club Lux, Jesús Baztán, Enrique Soler, Javier Garreta, AlfonsoVerdoy, Mirentxu Purroy eta Miguel Urabayen. Gainera artxiboan honako hauek ere gordeta daude: SER kateak Iruñean daukan irrati-etxeko (Radio Pamplona) artxibo diskografikoa eta dagoeneko desagertu den Canal 4 Navarra tokiko telebista-kateko programazio-zintak.
Rocca d'Evandro
Rocca d'Evandro Italiako udalerri bat da. Casertako probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Rocca d'Evandrok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sifilis
Sifilisa gaixotasun infekziosoa da, zehazki benereoa, sexu harremanen bidez kutsatzen dena alegia. Frantseseria izena ere hartu du historian. Garai zaharretan oso zabaldua izan zen eta horren aztarnak literaturan ugari geratu dira. Gaur egun, herrialde garatuetan intzidentzia txikia dauka (39 kasu 2005an Euskal Autonomia Erkidegoan).
Amerikatik XVI. mendean Espainiako konkistatzaileek Europara ekarritako gaitza zela uste izan da duela gutxi arte. Hipotesi hori eztabaidan dago egun, Erresuma Batuan XIV. mendeko hezurduretan gaitz horren arrasto garbiak aurkitu direlako.
Eragilea
Treponema pallidum izeneko bakterio gram-negatiboak eragiten du. Treponema hori patogeno hertsia da eta gizakia du gordailu bakarra (ezin da aske bizi gizakiaren gorputzetik kanpo).
Infekzioa
Sexu harremanen bidez transmititzen da gaitza. Bakterio eragilea oso sentikorra da, berehala hiltzen da gizakiaren gorputzetik kanpo; hori dela eta, kontaktu zuzenaren bidez besterik ezin da kutsatu sifilia.
Bigarren transmisio-bidea sortzetikoa da: kutsatutako ama batengandik bere umekiarengana, alegia.
Gaixotasunaren faseak
Sifiliaren bilakaeran hiru fase sintomatiko bereizten dira:
Lehenengoa
Sifili primarioa da. Inkubazioa batez beste 21 egun ingurukoa da. Agertzen den lehenengo zauria txankroa da, ultzera modukoa, zakil, alu edo ondestean. Txankro barnean milioka bakterio patogeno daude.
Bigarrena
Sifili sekundarioa da. Handik bi hilabetera, gutxi gorabehera, hurrengo zauria agertzen da: enborrean eta gorputz-adarretan lesio gorriak ikusten dira. Ezaugarria berezia dauka batzuetan: esku ahurretan eta oinzoletan. Condylomata lata hartzen dute izena lesio horiek. Sukarra, pisu galera eta gongoil handituak ere nabari daitezke.
Sifili sekundarioa bakterio eragileak txankrotik odolera pasatzen direnean agertzen da, benetako septizemia eraginez.
Hirugarrena
Sifili tertziarioa da. Azalean edo hezurretan gumma izeneko lesioak agertzen dira. Fase hori tratatu gabeko sifilitikoen laurdenak besterik ez du garatzen. Sifili tertziarioa oso berantiarra izan daiteke, askotan hamar urte baino gehiago pasatzen baitira fase hori agertu arte. Gaixoak sendatuta dagoela uste badu ere, gaitza sor egoeran dago, bakterioek gongoil linfatikoetan bizirik irauten baitute. Fase horretan ere konplikazioak gerta daitezke bihotzean edo nerbio-sisteman: kasu larrienetan, gaixoak hil izan dira. Nerbio sisteman sortutako kalteak oso ohikoak dira, burmuinari eraginez (dementzia zen sifiliaren ondorio ohikoren bat antibitikoak agertu aurretik)
Tratamendua
Gaur egun sifilia antibiotikoz senda daiteke, baina bakarrik lehen eta bigarren faseetan. Penizilina erabil daiteke hirugarren fasean ere, baina penizilina g-sodikoa izan behar da, eta zain barneko injekzioarekin bakarrik, antibiotikoa hobeto hedatzeko. Penizilinaren dosiak alda daitezke, gaixotasunaren egoeraren arabera. Lehen mailako infekzioetan, dosi bakar bat eman daiteke, baina txarrera joaten bada, dosi bat baino gehiago eman behar dira. Tuskegee sifilis esperimentuak
Tuskegeen (Alabama, AEB), 1932 an, sifilisaren aurkako tratamenduak oso arriskutsuak, toxikoak eta eraginkortasun txikikoak ziren garaian, AEBetako Osasun Publikoko Zerbitzuak (PHS) esperimentu bat jarri zuen abian, John Charles Cutler medikuaren aginpean, 600 subjekturengan gaixotasun benereoaren eboluzioa aztertzeko. 600 parte-hartzaileak beltzak ziren, pobreak eta ia denak analfabetoak. Medikuek sifilisari buruz gehiago jakiteko aukera izan zuten, eta gaixoei doako tratamendua, klinikara joateko doako garraioa, otorduak eta, hilez gero, ehorzketa-asegurua ziurtatu behar zizkieten. Baina gizon haiei ez zieten diagnostikoa garbi adierazi: “odol txarra” zutela esan zieten, sifilisa, anemia, neke kronikoa eta beste gaixotasun batzuk izendatzeko erabiltzen zen termino lausoa. Ezta ikerlanaren benetako helburua ere: tratamendurik gabe sifilisaren progresio naturala zein zen eta heriotzeraino iristen zen behatzea.
Tuskegeen gertatu zenaren antzera, Estatu Batuetako gobernuak zenbait gaixotasunen (sifilisa, gonorrea eta txankro biguna) baimenik gabeko ikerketa aurerra eraman zuen Guatemalako komunitate txiroenetan (langile sexual, umezurtz, soldadu, gaixo mental eta espetxeratuak). Esperimentuak AEBko Harry S. Truman presidentearen, Juan José Arévalo presidente guatemaltarraren eta Guatemalako osasun ofizialen ezagupean egin ziren eta John Charles Cutler medikuaren aginpean (Tuskegeeko sifilis esperimentuen zuzendaria). Haien ondorioz, 83 pertsona hil ziren.
Baix Vinalopó
El Baix Vinalopó Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Elx hiriburua duena. Iparraldean Vinalopó Mitjà eta Alacantí ditu, ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean eta mendebaldean Baix Segura.
Eskualdeak 3 udalerri ditu, 489,20 km²ko azalera du eta 2005ean 267.954 biztanle zituen.
Desanexio eskaera
Crevillent udalerriko San Felipe Neri herriskak berezko nortasun kultural eta geografikoa dauka eta Crevillentetik bereizteko eskaera bultzatzen ari dira.
Hizkuntzak
Eskualdeko tokiko hizkuntza katalana da, Crevillent udalerriko hegoaldean dauden hiru auzotan izan ezik: El Realengo/el Realenc, Las Casicas/les Casiques eta San Felipe Neri/Sant Felip Nerin, Baix Segurako hainbat auzo-herritan bezala, berkolonizazioen ondorioz espainiera da hizkuntza nagusia.
Horror Express
Horror Express, gaztelaniaz Pánico en el Transiberiano (euskaraz Izuaren Espresoa edota Izua Transiberiarrean) 1972ko Eugenio Martín espainiar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Christopher Lee, Peter Cushing, Alberto de Mendoza eta Telly Savalas aktoreek antzeztu zuten. Gidoia Arnaud d'Usseau eta Julian Zimet (kredituetan Julian Halevy) gidoilariek idatzi zuten.
Argumentua
Mantxurian, Royal Society britainiar elkarteko kidea Sir Alexander Saxton irakasleak (Christopher Lee) aintzinako zaki antropide baten gorpu izoztua topatu berri du. Txinatik Moskurako bidea transiberiar trenan izakiaren gorpuarekin batera burutuko du. Tren berdinean Saxtonen arerio lagunkoia den Wells doktorea (Peter Cushing) ere badoa. Honela bada, fosila berpizten denean, azpijokoez eta hilketez beteriko bidai bati ekingo zaio.
Dunkerton (Iowa)
Dunkerton Iowako hiri bat da. Black Hawk konderrian kokatua dago. 2010ean 852 biztanle zituen, 2.54 kilometro koadrotan banatuta.
Wałbrzych
Wałbrzych ( ahoskatua; alemanez: Waldenburg) Poloniako hego-mendebaldeko hiria da. Sudete mendietan dago, Silesia Behereko voivoderrian. 2010ean 120.197 biztanle zituen. Burdinbide-gune garrantzitsua da. Industria (industria kimikoa, ehungintza, artisautza, metalurgia) da ekonomia-jarduera nagusia. Hiritik hurbil, Bigarren Mundu Gerran erabili zen Gross-Rosen kontzentrazio-esparrua dago.
1975 eta 1998 artean Walbrzycheko voivoderriko hiriburua izan zen.
Norteko Konpainia
Norteko Konpainia (gaztelaniaz jatorriz, Compañía de los Caminos de Hierro del Norte de España (CCHNE), Compañía del Norte eta Norte izenez ere ezaguna), Norteko burdinbidearen (1858-1864) eta Espainia iparraldeko beste linea batzuen eraikuntza kudeatu zuen. Norteko Konpainia Pereire anaia finantza-gizon frantsesen Crédito Mobiliario ren hegalpean sortu zen 1859ko urtarrilean.
Konpainiaren sorrera Espainiako burdinbide-sarea hedatzeko lehian kokatzen da, nazioarteko zein tokiko hainbat interes talde elkartu zituena. Pereire anaiek eta Rothschild familiako finantza-gizonek eskuratu zituzten Espainiako linea nagusiak eta gehienak. Konpainia Francoren diktaduraren pean nazionalizatu eta 1941ean desegin zen, RENFE n integratuta.
Testuingurua
1852an, Midiko Konpainia eratu ondoren, Frantzia hego-mendebaldeko burdinbide-sarearen jarraipen naturala Pirinioak zeharkatzea zen Pereire anaientzat, Europako burdinbide-lasterketan Rothschildarrekin lehia estuan zebiltzala. Haiekin lehiatzeko, 1853an lehenengo ahalegina egin ondoren, frantsesek Crédito Mobiliario filiala sortu zuten 1855eko amaieran. 1856an, finantza-erakunde sortu berriak Madril-Irun burdinbidearen esleipeneko 782 kilometroak eskuratu zituen. Hala ere, nazioarteko testuinguru zaila dela eta, artean ia lau urtez luzatu zen horretara zuzendutako konpainia baten sorrera. Norteko Konpainia eratu zenean, jada 237 kilometro eraiki ziren, beste 132 eraikiak izateko zorian zeuden, eta espero zen 732 kilometroak aurreikusitako epeetan amaitzea.
Funtzionamendua
Norteko Konpainiaren presidentea Calderón izan zen eta presidenteordea, berriz, Isaac Pereire. Hala ere, azken honek izan zuen benetako boterea, hamaika kidez osatutako Pariseko zuzendaritza-batzorde baten buru aritu baitzen, estatutuetan ezartzen zen bezala. 1870ean, Eugène Pereire zuzendaritza-batzordean sartu zen eta, hurrengo urtean, Emile Pereirek dimisioa eman zuen bere seme zaharrenaren alde, Emile Pereire II. 1875ean, Isaacen hirugarren seme Gustave bildu zen zuzendaritza-batzordera. Albako dukea, Maria Eugenia Montijokoaren ezkonanaia, izan zen konpainiaren lehendabiziko inbertsiogileetakoa.
Bilakaera
1870eko hamarkadan, Pereiretarrek egindako inbertsioetatik irabaziak ateratzen hasi ziren eta, Rothschildarrekin 1875ean iritsitako hitzarmen bati esker, etekin eskaseko Sevilla-Kordoba linea abandonatu zuten eta, trukean, Iberiar Penintsula iparraldeko burdinbideen kontrol osoa eskuratu; izan ere, Norteko Konpainia arrakastatsua izan zen, Madril eta Paris arteko trafiko handiari esker. 1874an, hedatzen jarraitzeko asmoz, Norteko Konpainiak ZPB bereganatzeko ahalegina egin zuen, erosiz edo haren lineak 12 urterako alokatuz. Hala ere, ZPBko bazkide katalanek (eta MZA konpainia lehiakideko kide ere bazirenek) gogor egin zioten Konpainiari. Aldiz, 1878an, Penintsulako burdinbideen banaketari buruz MZArekin hitzarmen batera heldu ondoren, Nortek ZPB erosi zuen oraingoan eta, hartara, Espainia ipar-ekialdeko monopolioa eskuratu zuen, interes handikoa ogirako zerealak Kataluniara garraiatzeari dagokionez. Arrakastak puztuta, hamarkada bat geroago, Tarragonatik Bartzelona eta Frantziarako Konpainia Berria katalana (TBF) erosteko ahalegina egin zuen haren ahulaldia aprobetxatuz. MZAk, ordea, mugimendu azkar batean, TBFn esku hartu ahal izan zuen kontraproposamen baten bitartez eta, horrenbestez, Norteko Konpainia esku hutsik joan zen oraingoan (1891).
XIX. mende amaieran, tarifa gerra eginez, gatazka komertziala piztu zen bi konpainia erraldoien artean (MZA eta Norteko Konpainia), eta Canovas del Castilloren interbentzioz bakarrik baretu ahal izan zen. Barealdi horrek 1907 arte iraun zuen. Lehen Mundu Gerrako oparoaldiari esker, Konpainia lineak elektrifikatzen hasi zen 1918an, eta Espainiako ardatz nagusiak prest zeuden Gerra Zibila hasi baino lehen, tartean Irun-Altsasu, 1929an burutua. Espainiako Gerra Zibila amaituta, Norteko Konpainia RENFEn nazionalizatua izan zen Espainiako beste burdinbide konpainia ugarirekin batera 1941ean.
Kejsi Tola
Kejsi Tola (Tirana, Albania, 1992ko otsailaren 5a) albaniar abeslaria da. 2007an Ethet (Albaniako Idoloa) telebista-lehiaketa irabazi zuen. 2009an Albaniako ordezkari joan zen Moskun egin zen Eurovision Abesti Lehiaketara Carry Me In Your Dreams abestia antzeztera.
Roccamonfina
Roccamonfina Italiako udalerri bat da. Casertako probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Roccamonfinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ostorhinchus leptofasciatus
Ostorhinchus leptofasciatus Ostorhinchus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Ron Howard
Ronald William Howard (Duncan, 1954ko martxoaren 1a - ) Estatu Batuetako aktore, zuzendari eta ekoizlea da.
Txikitan hasi zen aktore zineman zein telebistan. AEBetan oso aurpegi ezaguna du hainbat telesaiotan agertzeagatik, Happy Days. Zineman, arrakasta George Lucasen American Graffiti filmarengatik lortu zuen.
Zuzendutako lehen filma 1977an egin zuen, Grand Theft Auto, aurrekontu baxuko komedia. Horren ostean telebistarako filmak zuzendu zituen. 1982an aurrekontu handiagoko filma zuzentzeko abagunea etorri zitzaion, Night Shift izenekoa. Hurrengo film batzuek dirutza eskuratu dute zinematokietan: Splash, Cocoon, Apollo 13 (Oscar sarirako izendatua kategoria frankotan), A Beautiful Mind, (zeinekin zuzendari onenaren Oscar irabazi zuen), Cinderella Man eta The Da Vinci Code.
Imagine Entertainment konpainiako zuzendarietako bat da Ron Howard. Konpainia hori film eta telebista ekoiz-konpainia erraldoia da. Esaterako, Friday Night Lights, 8 Mile edo Inside Deep Throat filmak eta 24 edo Felicity telesaioak dira konpainia horren ekoizpenak.
NGC 7203
NGC 7203 galaxia bat da, Piscis Austrinus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Parkville (Maryland)
Parkville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Baltimore konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Datil ildodun
Datil ildoduna (Solen marginatus) molusku kuskubiko bat da, Solenidae familiakoa. Mendebaldeko Europan eta Mediterraneon jatorria duen datil hau jateko ona da.
Akelarre (musika taldea)
Akelarre Euskal Herriko plaza talderik arrakastatsuena izan da, Egan-ekin batera. 33 urteko ibilbidea egin zuen (1972-2005), herriz herri jaietako gauak alaitzen, euskara hutsezko emanaldiak eskaintzen eta kantu gogoangarriak sortzen. Hamabost disko argitaratu zituen, eta abeslari eta musikari ezagun eta bikain ugari igaro ziren taldetik: Anje Duhalde, Jose Alberto Batiz, Pako Diaz, Aitor Amezaga, Jexuxmai Lopetegi eta abar 2005ean egin zuen azken emanaldia, Hernaniko Oialume dantzalekuan, taldekide izandako guztien parte-hartzearekin. Hala ere, 2009an itzuli zen zenbait kontzertu emateko.
Taldea
Akelarre 1973an sortu zen, Soraluzen (Gipuzkoa), 1966an lehen pausoak ematen hasitako Los Mansos taldean ibilitako musikariak eta Iñaki Arriaran abeslaria batu zirenean. Ramon Aranzasti (baxua), Juan Luis Ibarzabal (teklatua), Jose Cambronero (gitarra), Iñaki Arriaran (ahotsa), Jose Antonio Ruiz (biolina) eta Ramon Pia (bateria) izan ziren Akelarreko hasierako taldekideak. Geroago, Jose Rodriguez Pepito sartu zen taldean, Cambroneroren ordez; 1974an, Juan Markox Juaristik Aranzastiren lekua hartu zuen; eta 1975ean, Xabier Madina jarri zen kantari. Izena aldatzearekin batera, gaztelaniaz edota ingelesez abestearekin batera tarteka euskaraz egiten hasi zen taldea, eta, azkenik, euskara hutsezko errepertorioaren alde egin zuen. Urrats hori egiten lehenengoetarikoa izan zen Akelarre. "Euskaraz soilik egitea garai hartan harriak gerorren etxera botatzea zen", Juaristiren hitzetan (1). Juaristi eta Pako Diaz bateria jotzailea dira Akelarreren disko guztietan parte hartu zuten musikari bakarrak. Diaz 1980an sartu zen taldean, Iñaki Goikoetxea gitarristarekin batera, eta urte hartan bertan grabatu zuen Akelarrek bere lehen diskoa, Asfaltuko lorea (Xoxoa). Ziklo baten amaiera ekarri zuen lehen grabazio hark. "Maria marikita" kantuak arrakasta handia lortu zuen 1980ko Bilboko jaietan.
Hurrengo urtean, Anje Duhalde abeslaria (Errobi) eta Aitor Amezaga teklatu jotzailea (Estitxu, Gernika, Enbor) sartu ziren taldean, eta Akelarreren musikak rockaren aldera egin zuen. Musikari gisa kalitatezko lana egiteari eta kantuak sortzeari eman zion lehentasuna, tarteka atzerriko taldeen kantuak euskaratu arren (The Kinks, Poco, Kenny Loggins...). Anje Duhalderekin bi disko grabatu zituen, Gau pasa (IZ, 1982) eta Ari gara (IZ, 1984), zeinetan Akelarreren kantu ezagunenetako batzuk dauden: "Akelarre", "Goizero", "Eperra" eta "Hotel California", The Eagles taldearen kantu ospetsuaren moldaketa. Azken hori zuzenekoetan bakarrik jotzeko sortu zuten, baina jendeak eskatuta diskoan grabatzea erabaki zuten taldekideek, nahikoa eztabaidatu ondoren. "Batzuk ez genuen egokia ikusten bertsioak sartzea diskoan; beste batzuek, bai (...) Gure artean asko eztabaidatu ondoren, hitzak ere interesgarriak zirela ikusita, sartzea erabaki genuen, baina euskal erara, alegia, leloetan jatorrizkoaren falseteak kenduz eta tonu apalago batean abestuz", azaldu du Juaristik (2). Kantu horregatik ezagutu zuten askok taldea, eta zaleen kutunenetariko bat izaten jarraitu zuen taldea desegin arte.
Euskal Herrian, bai dantzaldietan bai rock kontzertuetan, ezohikoak ziren kalitatezko soinu eta argi tresnak erabiltzen hasi zen Akelarre, eta jende multzo handiak erakartzen emanaldietara. Urtean 160-200 emanaldi eskaintzen zituen 1980ko hamarkadako lehen urteetan, eta salmenta kopuru politak lortzen zituen. Taldearen garairik gozoena izan zen.
Plaza taldeen garai onenak ziren jendetza bildu eta dantzan jartzeari zegokionez, eta Akelarre ur gaineko aparretan zegoen. 1990eko hamarkadan mugimendu horrek guztiak behera egin zuen, eta Akelarrek ere nabari zuen motelaldia. Joera berriak nagusitu ziren dantzaldietan, irratietan gehien entzuten ziren kantu komertzialak jotzea kasu, baina Akelarrek bereari eutsi zion. "Akelarrek ez du sekula egin jendeak eskatzen duena, beti berak nahi izan duena egin izan du. Hori da beste taldeetatik bereizten gaituena (...) Gu arrakasta hori galtzen ari gara bide bat eramateagatik. Denek egiten dutena egitea erraza da " (1). Dantzaldiekin batera rock jaialdien bidea jorratzeko saioa egin zuen taldeak. Galizian, Katalunian eta Frantzian kontzertu batzuk eskaini zituen 1990eko hamarkadaren hastapenetan, baina plaza emanaldietatik atera zuen bizimodua.
1990eko hamarkada
Elkar diskoetxearentzat hiru disko grabatu ondoren, 7-90 (1990), Akerraldian (1991) eta Hator (diskoa)|Hator]] (1993), autoekoizpenaren bidea hartu zuen Herrikoiak (1994) lanarekin, eta hurrengo diskoak argitaratzeko Soar eta Abar diskoetxea sortu zuen. Ordurako Patrice Dumora "Watson" lapurtarra zen taldeko abeslari berria, Lopetegiren ordez. Gazteok taldeko abeslari ohia zen Dumora, eta bera arduratu zen, Xabier Lorente-Darracq musikari eta diseinatzaile grafiko miarriztarrarekin batera,Torkemada (SEA, 1995) diskoko kantu gehienak egiteaz, horien artean "1, 2, 3, 4 ispiluen aurrean" entzutetsua. Horren aurretik ordea, zuzeneko kasete bat jarri zuten kalean, hainbat emanalditan grabatua, jarraitzaileen eskaerari erantzuteko.
1997an Xanet Arozena gitarra jotzaileak Edu Cruz ordezkatu zuen, haize freskoa sartu zen taldean eta berriz ere zuzeneko disko bat grabatzea erabaki zuten. 13? (SEA, 1997), Hernaniko (Gipuzkoa) Oialume dantzalekuan grabatu zuten. Hamalau kantuetatik sei berriak ziren. Torkemada-k izandako harrera ona ikusita, Bertako intxaurrak ere diskoan (SEA, 1999) jarraitu zuen Lorente-Darracqen eta Dumoraren arteko elkarlanak, eta Xanet Arozena konpositore gisa estreinatu zen.
Gorria (SEA, 2001) izan zen Akelarreren azken estudioko lana, berriz ere eraberrituriko formazio batekin grabatuta. Juanpa Agirre (ahotsa) eta Xabi Zubeldia (akordeoia eta teklatuak) izan ziren taldera biltzen azkenak. Urtean emanaldi ugari eskaintzen jarraitu arren, 2004an Akelarreri azkena ematea erabaki zuten. Abenduaren 25ean eskaini zuen azken dantzaldia, Aian (Gipuzkoa), baina agur esateko kontzertu berezi bat eman zuen 2005eko urtarrilaren 21ean, Oialume dantzalekuan. Bertan bildu ziren 33 urteko ibilbidean Akelarreren parte izandako abeslari eta musikari guztiak, Xabier Madina eta Joxe Alberto Batiz izan ezik, eta garai guztietako kantu esanguratsuenak jo zituzten azkenengo aldiz. Gau hartan gertatutakoa jasotzen du Akelarre 1972-2005 zuzenean (Elkar, 2005) CD-DVDak.
Arthroleptis nguruensis
Arthroleptis nguruensis Arthroleptis generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Matisse Manguinen tailerrean
Matisse Manguin-en tailerrean (Matisse dans l'atelier de Manguin) Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1905ean olioaz kartoi gainean egindako lana da. Henri Manguin-en tailerrean dagoen emakume modelo biluzia ikusten da; Henri Matisse, bere ezkerraldean, bere pinturan okupatuta dago bitartean. Parisko Arte Modernoaren Museo Nazionalean erakusten da.
CITIC Group
CITIC Group (txineraz: 中国中信集团公司; pinyineraz: Zhōngguó Zhōngxìn Jítuán Gōngsī), 1979an Txinako Herri Errepublikan Rong Yirenek gobernuaren baimenarekin sortutako inbertsio enpresa da.
CITIC sortzearen helburu nagusia, nazioarteko inbertsioa Txinako proiektuetara bideratzea izan zen, Txinako gobernua enpresako jabe angusia delarik.
Horrela, 44 azpienpresa ditu Txina eta Asiako hainbat herritan.
Berd'huis
Berd'huis Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Berd'huis udalerrian erroldatutako biztanleak 1.073 ziren. Familiak 416 ziren, horien artean 79 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 55 bakarrik bizi ziren emakumeak), 161 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 145 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 31 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 495 etxebizitza zeuden, 429 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 450 etxeak ziren eta 38 apartamentuak ziren. 429 etxebizitza nagusietatik 270 bere jabearen bizilekua ziren, 149 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 77 etxek hiru zituzten, 138 etxek lau zituzten eta 185 etxek bost zituzten. 335 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 191 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 195 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 672 ziren, horien artean 527 aktiboak ziren eta 145 inaktiboak ziren. 527 pertsona aktiboetatik 482 lanean zeuden (256 gizon eta 226 emakume) eta 45 langabezian zeuden (18 gizon eta 27 emakume). 145 pertsona inaktiboetatik 67 erretiraturik zeuden, 40 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Berd'huis udalerrian 454 unitate fiskal zeuden, 1.096,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.434 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 46 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Berd'huis udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.040 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Catonsville (Maryland)
Catonsville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Baltimore konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Roccaromana
Roccaromana Italiako udalerri bat da. Casertako probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Roccaromanak honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 7204-1
NGC 7204-1 galaxia bat da, Piscis Austrinus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Lycalopex culpaeus
Lycalopex culpaeus Lycalopex generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.
Dunlap (Iowa)
Dunlap Iowako hiri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 1,042 biztanle zituen, 2.92 kilometro koadrotan banatuta.
Zenbakien izenak
Zenbakien izenak hizkuntzen eboluzioan eta hizkuntza-familietan ordezkapen lexikal gutxienekoa erakusten duten elementu lexikoak dira. Ikerketa baten arabera, Swadesh zerrendan agertzen diren terminoek baino 3.5 eta 20 aldiz gehiago iraun dezakete ordezkapenik gabe zenbakiek. Era berean, mutazio gutxiago izaten dituztela uste da, anbiguitaterik gabeko terminoak izaten direlako.
Hizkuntza indo-europarretan lekukotasun argiak daude iraupen eta bateratasun horrenak, baina baita hizkuntza bantuetan edo austronesiarretan. Euskaraz, hizkuntza isolatua izanik, ez dago konparatzerik beste hizkuntza batzuekin, baina arrazoi berberagatik euskarazko zenbakien izenak aski originalak direla agerikoa da, maileguetatik aparte egon direlarik, eta eboluzio propioa izan dutelarik. Hala ere, euskarazko zenbakien izenak erlatiboki berriak direla ere uste dute ikerlari batzuek.
Zenbaki-sistemak
Zenbaki izenak, oro har, zenbaki-sistema bati edo besteri lotuak izaten dira. Euskaraz adibidez, sistema hamartarraren eta sistema hogeitarraren ondoriozko zenbaki izenak dauzkagu: 17 (hamazazpi, 10 + 7), eta 47 (berrogeita zazpi, 2 x 20 + 7).
Alice Vieira
Alice de Jesus Vieira Vassalo Pereira da Fonseca (Lisboa, 1943ko martxoaren 20a) idazle eta kazetari portugaldarra da.
Zenbakien izenak
Zenbaki-sistemak
Ehun arteko zenbakietan, Europako hizkuntzetan sistema hamartarra nagusi da, baina euskarazko hogeitarraren antzekoak badaude, era partzialean frantsesez bezala, adibidez (quatre-vingts 4 x 20). Ehundik gora ere erabili izan da sistema hogeitarra euskaraz inoiz: Joanes Leizarragaren Biblia itzulpenean (1571) seiogei forma ageri da zenbait aldiz (ehun eta hogei, alegia), hogeinaka kontatzearen ondorioaz; eta baita seiogei eta bortz ere bai.
Motey-Besuche
Motey-Besuche Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Alice Vieira
Bizitza
Lisboan jaio zen 1943an eta urrutiko senideen familian hazi zen. Gaztetatik, kazetaritzaz interesatzen hasi zen, O Almonda, Diário Popular eta Diário de Notícias egunkariekin kolaboratu zuen, eta gero Diário de Lisboa egunkariarekin, non bere senarra izango zen Mário Castrim ere lan egiten zuen. Castrim ekin maitasun harremana hasi ondoren, Diário Popular egunkarira joan zen lan egitera interes-gatazka ekiditeko. Bi seme-alaba ditu, Catarina eta André.
Zenbakien izenak
Euskarazko izenak
Euskaltzaindiak arautu bezala, hauek dira euskarazko zenbaki izenak, 20 artekoak, eta hortik gorakoak taulan idazkera orokorra eta zalantzak argitzeko balio dezaketenak (hirurehun tarteko R batekin, baina seiehun ez).
Biga erabiltzen da Iparraldean, bi zenbatzailea izenordain gisa ari denean. Bortz ekialdeko forma egokitzat hartzen da, baita bere osagarrietan, bost-en ondoan: ''hamabortz, bortzehun. Hemeretzi forma nagusitzat hartzen da, baina hamazortzi'' baztertu gabe. - Hirurogei eta laurogei aldaera nagusien ondoan, badira ekialdean hiruretan hogei eta lauretan hogei gisako moldeak ere. Euskalki batzuetan milatik gorako zenbakiak ehunka ere konta daitezke: hamahiru ehun (mila eta hirurehun). Hamabi ehun eta hogeita hamalau (1.234).
Motey-Besuche
Biztanleria
2007an Motey-Besuche udalerrian erroldatutako biztanleak 110 ziren. Familiak 47 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Alice Vieira
Bizitza
1966an Parisera joan zen bizitzera (bertan bizi zen bere lehengusina, Maria Lamas idazle eta kazetaria). 1971n Lisboara itzuli zen.
Zenbakien izenak
Euskal etimologiak
Euskararen Historia (Eusko Jaurlaritza, 2018) lanean, Joseba Lakarra hizkuntzalariak dio euskal zenbaki izenak beste hizkuntzetan konexiorik ez dutela: mila (1.000) mailegu argiaren behetiko zenbakiez ari da, noski. Hala ere, iberiera zaharraren ikertzaile batzuek hizkuntza hartako idazkietan euskararen lotu daitezkeen numeralak aipatu dituzte. Batetik zortzirainoko paralelismo zerrenda hau proposatu da: ban, bi(n), (k)ilu(n), lau(r), bors(te), śei, sisbi, sorse; eta gainera abaŕ (hamar) eta oŕkei (hogei).
Alice Vieira
Bizitza
1979an, Rosa, Minha Irmã Rosa liburua argitaratu zuen. 1994an Gulbenkian Sari Handiaren sariduna izan zen. Andersen sarirako eta Astrid Lindgren sarirako izendatu zuten.
Motey-Besuche
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zenbakien izenak
Euskal etimologiak
Iberiar paralelismo horiek arbuiatzen ditu Lakarrak, eta aldiz dio euskal erro propioekin azal daitezkeela euskarazko zenbaki izenak. Etimologia horietan, eskuen bidezko kontaketa zeinuen bidez azaltzen dira bitik zortzirainoko zenbakiak, eta bost zenbakiaren multiploak: 5, 10, 15, 20.
Lakarrak proposatzen du lau eri erakutsiz egindako keinuekin azal daitekeen kontaketa sistema bat lehen zenbakientzat, erpurua geldi edo seinalatzeko edukirik: 1etik 4ra konta zitekeen horrela, erakuslea izanik lehena, hatz luzea 2.a, nagia 3.a eta txikia 4.a. Keinu hauetarik etimologikoki eratortzen ahal dira autorearen arabera, bi, hiru eta lau zenbakien izena (bat-ek beste azalpen bat beharko luke), honela:
Motey-Besuche
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 58 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 47 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 47 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Alice Vieira
Bizitza
1997ko martxoaren 7an, Merezimendu Saria eman zioten, eta 2020ko azaroaren 17an, Hezkuntza Publikoaren Saria.
Zenbakien izenak
Euskal etimologiak
Goiko azalpen horietan nolabaiteko kontraesana dirudi erdiko eria izatea laburra, eta eri txikia, are laburragoa dena izatez, laburraren ondokoa. Hain zuzen, lehenago Lakarrak berak eta ondoren EHHEak, labur adiera ematen diote 4-ren etimologiari, eta Lakarrak *her-ur hitzaren amaiera laur-en kutsaduraz ere azal daitekeela esaten du (ohikoa da elkarren ondoko zenbakien arteko kutsadura: hemeretzi-tik hemezortzira eta, herri batzuetan, hemezazpi-raino bezala); izan ere, *her soila da hiru zenbakiaren izena heren hitzean.
Reedmergnerita
Reedmergnerita silikato motako minerala da eta feldspar taldearen kidea da.
Zenbakien izenak
Euskal etimologiak
5 zenbakiaren azalpenerako, berriz: Ukabilaren zeinua egitetik, *BOR (protoeuskaran, biribila) > BORTZ > BOST ondorioztatuko litzateke,
Reedmergnerita
Ezaugarriak
Reedmergnerita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 - 6,5 da.
Zenbakien izenak
Euskal etimologiak
Hona azalpenak, seitik zortzira bitartekoak:
Alice Vieira
Bizitza
Alice Vieiraren lanak aleman, bulgariera, errusiera, frantses, galego, gaztelania, hungariera, italiera, katalana, koreera, nederlandera, serbokroaziera eta txinerara itzuli dira.
Motey-Besuche
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zenbakien izenak
Euskal etimologiak
Goiko zeinu-bidezko etimologietatik kanpo leudeke zenbaki hauen azalpenak, guztiak nolanahi ere, euskarazko erro propioekin azalduak:
Hizkuntza indoeuroparrak
Euskararen eta bere inguruko hizkuntza indoeuroparren zenbaki oinarrizkoen konparazioak agerian uzten du hizkuntza indoeuroparretan batasun handia dagoela zenbaki izenetan, eta euskarazkoak guztiz direla desberdinak.
Hizkuntza indoeuroparren zenbakien bateratasuna oso handia da bere esparru geografiko osoan, eta antzinatasunagatik nabarmena da. Taula honetan Indiako ekialdean hitz egiten Odia hizkuntzako zenbakiak konpara daitezke latinezkoekin:
Hizkuntza austronesiarrak
Munduan hedapen geografiko zabalenetakoa eta hizkuntza kopuruan anitzetakoa duen hizkuntza taldea austronesiarra da. Mapak erakusten du nola Taiwango jatorri posibletik zabaldu zen erdigune batean Asiako hego-ekialdeko uharteetan, hortik zabalkundea eginez Madagaskarreraino mendebalderantz (malagasiera), eta Ozeaniako uharteetan ekialderantz. Hala ere, zenbakien izenetan bateratasun handia ikusten da hizkuntza taldean. Salbuespena nabarmena da txamorroera, non kolonizatzaile espainiarren eraginez kontaketa sistema guztiz aldatu zen.
Bantu hizkuntzak
Niger-Congo hizkuntza taldearen azpimultzo bat dira bantu hizkuntzak, bateratasun handia erakusten dutenak Afrikako erdialde eta hegoalde osoan zehar, zabalkunde nahiko berri baten aztarna dela uste dena.
Txinerazko zenbakiak eta beren eragina
Hiru kasuetan, txinerazko idazkera moldeen zabalkundetik gertatu da mailegatzea, eta finkatu diren formak egungo txinera mandarinera ofizialarekin baino, iraganeko txinerazko moldeekin dute zerikusia.
Honako taula honek erakusten du, ezkerretik eskuinerantza, nola erabiltzen diren zenbaki-izen bikoitz hauek, koreeraz, japonieraz eta vietnameraz.
Japonieraz, adibidez, kanji karaktereek (txineran jatorria durenak) irakurketa bikoitza dute 1etik 10era, modu sinitikoa bata (txineratik datorrena), eta jatorrizkoa bestea. Esate baterako, 三 san era sinitikoan, eta mittsu japoniar natiboan. Sistema natiboa bakarrik erabiltzen da 10 arte, eta gauza batzuk kontatzeko orduan ez da erabiltzen (dirua, denbora, pertsonak). Sistema sinitikoa beraz nagusitu egin da japonieraz.
Vietnameraz, ordea, sistema natiboa da gehien erabiltzen dena, kontaketa arruntetan zein matematiketan. Sistema sinitikoa txineratik eratorritako esamoldeetan gorde da, gutxi gora-behera bi- edo tri- aurrizki klasikoak Europako hizkuntzetan erabiltzen diren bezala.
Motey-Besuche
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 64 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 52 lanean zeuden (30 gizon eta 22 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2000. urtean Motey-Besuche udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zenbakien izenak
Txinerazko zenbakiak eta beren eragina
Koreeraz tarteko oreka bat dago sistema sinitikoaren eta natiboaren artean. Oro har, ehun arte sistema natiboa da nagusi, eta hortik gora sinitikoa. Kontaketan, ohitura banaketa bat dago, eta sistema natiboan kontatzen dira, adibidez, pertsonak, objektuak oro har eta adina. Sistema sinitikoa aldiz ikusten da datetan, diruan, helbide eta telefono zenbakietan.
Hizkuntza kartveliarrak
Georgierak eta bere ahaideek Hego Kaukasoan osatzen duten multzoa da hizkuntza hauena:
Shanghaiko portua
Shanghaiko portua Shanghai inguruko eta Yangshanen itsasoaren erdian eraikitako ur sakoneko portuak osatzen dute. 2006an 537 milioi tona zama mugitu ziren portuan, munduko porturik erabiliena izan zelarik.
Permakultura
Permakultura gizakiok lurrean kokatzeko sistema jasangarria eta harmonikoa da, inguruan integratzeko modu egokia kontsumismotik kanpo eta naturaren baliabideak gordetzen. Permakultura hitza ingelesetik dator, "permaculture", eta bi hitzen arteko kontrakzioa da: permanent eta culture, hau da, kultura (eta nekazaritza) iraunkorra. Permakulturak izadian behatutako patroiak jarraituz, giza-habitat iraunkorrak sortu nahi ditu. Diseinu ekologikoa, ingeniaritza ekologikoa eta ingurumen diseinua konbinatzen ditu nekazaritza eredu berri bat sortzeko.
Shanghaiko portua
Portuaren ekialdean Txina ekialdeko itsasoa dago, eta hegoaldean Hangzhou badia. Portuak Yangtze, Qiantang eta Huangpu ibaien bokalak hartzen ditu.
Permakultura
Hiru dira David Holmgrenen arabera permakulturaren oinarriak: Permakulturaren erantzuna normalean erantzun osoa da eta, horregatik, ekoherrixken ideia oso lotuta dago haren filosofiaz.
Permakultura, diziplina arteko filosofia
Permakulturak zientzia eta diziplina desberdinetatik jaso ditu bere oinarriak eta planteamenduak:
Historia
1929an Joseph Russell Smithek Tree Crops: A permanent agriculture liburua argitaratu zuen. Lan horretan bere zuhaitzekin izandako esperientzia jaso zuen. Haren ustez mundua elkar lotutako sistema konplexu bat zen. Liburu horretan zuhaitz eta laborantza arteko konbinaketa proposatu zuen, zuhaitz azpian landareak lantzeko aukera. Mende bereko hirugarren hamarkadan Japonian Toyohiko Kagawa-k proposamena praktikara eraman zuen. Hauek izan ziren permakulturaren hastapenak.
Aurrekari horiekin, XX.mendeko 70ko hamarkadan, Australian, bi ekologista, Bill Mollison eta David Holmgren, bigarren mundu gerra ondorengo nekazal sistema berriak oso agresiboak zirela konturaru ziren. Urte horietan nekazal ustiapenak ikuspuntu industrial batetik planteatzen ziren eta lurren etorkizuna ez zen kontutan hartzen. Bi ikerlari hauen ustez ekoizpen sistema horiek urak eta lurrak pozointzen ari ziren eta lurra bera txirotzen ari zen; bestetik biodibertsitatea bera arriskuan jartzen zuen plantemendu horrek. Ausnarketa eta Tasmanian egindako esperientzia horien ondorioz, 1978an, Permaculture One liburua argitaratu zuten. Liburuak arrakasta handia izan zuen. Ondoren, aldizkari bat argitaratu zuten, The International Permaculture Magazine, eta laster eztabaida Australia osoan zabaldu zen. Permakultura habitat sustengarriak sortzeko tresna moduan ikusi egin zen. Hasierako arrakasta honen ondoren liburu gehiago etorri ziren eta permakulturaren oinarriak mundu osoan zabaldu ziren; denbora laburrean ehun estatutan permakultura taldeak sortu ziren.
Permakulturaren 12 hastapenak
Mandamendu izango balira bezala permakultura 12 hastapen ditu. Hona hemen guztiak banan-banan:
Asgarth
Asgarth musika taldea, Euskarazko heavy metalaren bigarren loraldian, arrakasta handiena lortu zuen taldea izan zen. Susperraldi horretan, Añorgako (Donostia) boskotea, Euskadi Gazteko maketa lehiaketako entzuleen saria irabazi, eta 1990eko hamarkada amaierako metalzale askoren erreferente bihurtu zen. Jainkoen egoitza (1999) lehenengo diskoarekin, kontzertu asko emateko aukera izan zuten, eta bigarren lanak, Etorkizunaren sustraia (2001), sendotu egin zuen taldearen entzule kopurua. Baina denborarekin eta moden joan-etorriekin gertatu ohi den bezala, Asgarth-en sugarra itzaltzen joan zen. Harrera ezberdina izan zuten beste bi disko kaleratu ondoren -III (2002) eta ...Garrasia (2005)-, banatzea erabaki zuten. 2020an taldekide berri birekin itzuli zen taldea.