cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buggenhout
Opdorp-en dago Flandriako erdigune geografikoa.
Buggenhout-ek bi garagardo ekoiztetxe ditu, Bosteels garagardotegia ("Tripel Karmeliet", "Deus" (chanpain garagardoa) eta "Kwak" egiteagatik ezaguna) eta De Landtsheer, gaur egun Brouwerij Malheur izena duena ("Malheur" bezala ezaguna).
Courmangoux
Courmangoux Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Martin Etxeberria
Martin Etxeberria Garro (Zarautz, Gipuzkoa, 1974ko urriaren 7a - ) euskal idazlea da. Martin Etxeberria Zuloaga idazlearen semea, eta Aitziber Etxeberria eta Xabier Etxeberria idazleen anaia.
Argitaratutako lehen lana bakarka idatzia eta poesiaren alorrekoa izan bazen ere, aurrerantzean idatzi dituen lan gehienak Xabier Etxeberria anaiarekin lankidetzan izan dira, eta narratibazkoak.
Wachtebeke
Wachtebeke (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Ekialdeko Flandria probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Wachtebeke bera, eta txikiago den Overslag herrixka. . 2013ko urtarrilaren 1ean 7.282 biztanle zituen.
Wachtebeke-n Puyenbroeck parke probintziala dago.
Balearrera
Balearrera edo Balearretako katalana Balear Uharteetan mintzatzen diren katalanaren dialektoen multzoa da, katalan dialektoen ekialdeko blokean sartuta dagoena. Balearrera dialektoaren barruan, azpidialekto hauek ditugu (uharte nagusi bakoitzeko, azpidialekto bat):
Hiztunek balearrerari buruz duten ikuspegia
Hiztun gehienen iritzia da —hizkuntzalariena bezalaxe— katalana dela beren hizkuntza. Hala ere, hizkuntzalariek ez bezala, beren dialektotzat ez dute balearrera aipatzen, baizik eta beren azpidialektoa: mallorkera (mallorquí) Mallorcan, eivissera (eivissenc) Eivissa uhartean, eta menorkera (menorquí) Menorcan.
Balear Uharteetako talde minoritario batzuek balearrera Sa Llengo Baléà izendatu dute, eta beren hizkuntzatzat aldarrikatzen dute. Talde horiek S'Academia de sa Llengo Balé akademia osatu dute. Hala ere, balearrerari ez zaio hizkuntza estatusik eman ezein erakunde zientifikotan edo administratibotan.
Tweety
Tweety (Piolín; Titi) Warner Bros. ekoiztetxearen fikziozko kanario hori bat da. Looney Tunes eta Merrie Melodies saioetako protagonistetako bat zen. Inteleraz sweetie (gozoa) eta tweet (txio) hitzen nahasketa bat da. Red Skeltonen "Mean Widdle Kid" lanan oinarritutako pertsonaia da, eta Ameriketako Estatu Batuetako animazioaren urrezko garaian 47 saio ezberdinetan agertu zen. Bere lehen agerpena "A Tale of Two Kitties" laburmetraian izan zen, 1942an.
Apis (generoa)
Apis Apidae familiako intsektu himenopteroen genero bat da. Haren barnean sartzen dira benetako erle eztigileak. Aipatzekoa da eztenik gabeko erleak ere (Meliponini leinukoak) eztigileak direla, baina ez direla Apis generokoak. 20.000 erle-espezie inguru daude, baina Apis generokoak zazpi espezie baino ez dira (historikoki, sei eta hamaika espezie artean sartu izan dira generoan), eta 44 subespezie.
Beaumont (Texas)
Beaumont Texasko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 118,296 biztanle zituen, 214.45 kilometro koadrotan banatuta.
Apis (generoa)
Apis generoko espezieak
Habia-motaren arabera, bi taldetan sailkatzen dira:
Baina subespezietzat hartzen dira sailkapen berrietan: Apis cerana nuluensis, Borneokoa, eta Apis dorsata laboriosa, Himalaiakoa.
Wopmayita
Ezaugarriak
Wopmayita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Les Petits Chanteurs de Saint Marc
Les Petits Chanteurs de Saint-Marc (Saint-Marc-eko haur kantariak) 1986ko irailean Lyongo Notre-Dame de Fourvière Basilikan sortutako haur abesbatza ospetsua da. Sortzailea Nicolas Porte izan zen.
Ezaugarriak
75-80 haurrak dituen talde mistoa da. Umeen adina hamar urtetik hamabostera doaz. Guztiak Lyongo Saint-Marc ikastetxeko ikasleak dira. Nicolas Porte, taldearen zuzendaria, ikastetxean kantu-aktibitateak antolatzeko 1984an kontratatu zuten. Garai hartan Porte arkitektura ikasten ari zen, piano eta kantuaren gaineko ezagutzekin. Bi urte geroago ospe handia eskuratu duen abesbatzak sortu zuen, bereziki Christophe Barratierek zuzendu zuen Les Choristes (20004) filmean parte hartu ondoren. Film horretan parte hartzea Frantzia osoan eginiko lehiaketa batean lehiatzearen ondorioa izan zen. Abesbatzaren taldekia den Jean-Baptiste Maunier, Pierre pertsonaiaren lana eginez, filmearen protagonista bihurtu zen. Gaur egun Maunier aktore lanean dabil. Abesbatzaren errepertorioa musika klasikoan kokatzen da, musika erlijiosoa zein musika profanoa, kantu gregorianotik musika garaikidera.
Filmografia
Les Petits Chanteurs de Saint-Marc Les choristes filmarekin oso ezagunak egin ziren. Filma egin ondoren Les choristes en concert grabatu zuten. Mozarten Bastien und Bastienne opera komikoa grabatu eta DVDn plazaratu zuten.
Pečice (Příbram District)
Pečice (Příbram District) Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 368 biztanle ditu eta 9,22 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
Cryptomys ochraceocinereus
Cryptomys ochraceocinereus Cryptomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Bathyerginae azpifamilia eta Bathyergidae familian sailkatuta dago.
Fontaine-sous-Montdidier
Fontaine-sous-Montdidier Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fontaine-sous-Montdidier udalerrian erroldatutako biztanleak 122 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Algarveko Itzulia
Algarveko Itzulia (ofizialki Volta ao Algarve) Portugalgo Algarve eskualdean urtero otsailaren hasieran jokatzen den etapakako txirrindularitza Itzuli bat da.
Fontaine-sous-Montdidier
Etxebizitza
2007an 55 etxebizitza zeuden, 49 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 55etxeak ziren. 49 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 38 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 26 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Algarveko Itzulia
1936tik ospatzen da, baina 1970 arte ez zen sendotu eta urtero ospatzen hasi. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourren barnean dago 2.1 mailan (aurretik, pixkanaka, 2.5 mailatik 2.3ra igotzen joan zen).
Fontaine-sous-Montdidier
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Algarveko Itzulia
1998tik bost etapaz osatua dago.
Fontaine-sous-Montdidier
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 82 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (28 gizon eta 21 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Algarveko Itzulia
Proba honek ez zuen interes berezirik txirrindularien artean, baina, azken urteetan, garrantzi apur bat hartzen hasi da, txirrindulari askok udaberriko klasikoak prestatzeko korritzen baitute. Horien froga bezala, Itzuli honen garaileetako batzuk dira: Alberto Contador, Alex Zülle, Floyd Landis, Melchor Mauri, Stijn Devolder edo Alessandro Petacchi bezalako txirrindulari ezagunak.
Fontaine-sous-Montdidier
Diru sarrerak
2009an Fontaine-sous-Montdidier udalerrian 50 unitate fiskal zeuden, 128 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.290 euro zen.
Algarveko Itzulia
Proba honetan garaipen gehien lortu dituena Belmiro Silva portugaldarra izan da, hirurekin.
Fontaine-sous-Montdidier
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Fontaine-sous-Montdidier udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 316 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nadia Boulanger
Nadia Boulanger (Paris, 1887ko irailaren 16a - 1979ko urriaren 22a) musikagile frantsesa izan zen. Lili Boulanger piano-jotzaile bikainaren (Erromako Sari Nagusia irabazi zuen lehen emakumea, 1913) ahizpa zen. Musikaren pedagogian jardun zuen bizitza osoan Nadia Boulangerrek. Bere ikasle izandakoen artean, Jean Françaix, Igor Markevitx eta Aaron Copland daude.
Barcenillas (Malaga)
Barcenillas Málagako Centro barrutian dagoen auzo bat da. Udalaren auzo mugaketaren arabera, ekialdean Ventaja Altarekin, iparraldean La Manía eta Conde de Ureñarekin, hegoaldean Gibralfaro mendiarekin eta mendebaldean La Victoriarekin muga egiten du.
Garraioa
Autobusez EMTren honako lineekin lotua geratzen da:
Oldenbüttel
Oldenbüttel Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Léger-des-Bois
Saint-Léger-des-Bois Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 530 etxebizitza zeuden, 509 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 521 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 509 etxebizitza nagusietatik 416 bere jabearen bizilekua ziren, 92 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 11 etxek bi gela zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 87 etxek lau zituzten eta 365 etxek bost zituzten. 438 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 143 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 350 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 999 ziren, horien artean 760 aktiboak ziren eta 239 inaktiboak ziren. 760 pertsona aktiboetatik 720 lanean zeuden (371 gizon eta 349 emakume) eta 40 langabezian zeuden (15 gizon eta 25 emakume). 239 pertsona inaktiboetatik 88 erretiraturik zeuden, 107 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Léger-des-Bois udalerrian 523 unitate fiskal zeuden, 1.580 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.263 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 40 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 2 etxerako tresna dendak ziren.
2000. urtean Saint-Léger-des-Bois udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 870 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Saltsamendi
Mendi honetara igotzeko ohiko abiapuntuak Itziar, Endoia eta Deba dira.
Ipar-hego norantzan luzatzen den Izarraitzeko mendilerroaren burua da. Hegoalderago, Urrutzuko lepoaz lotuta, Saltsamendi izeneko beste tontor bat gailentzen da, metro gutxiko aldearekin, 599 metrorekin. Zailtasunik gabeko kilometro bat dago bien tartean, larre eta arkaitzen artean. Aipagarria da ekialdeko isurialdea estaltzen duen artadia, PR atsegin batek zeharkatzen duena, tontorrez tontor ibili eta basoan barrena itzuli nahi izanez gero.
Dolicholagus longirostris
Dolicholagus longirostris Dolicholagus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bathylagidae familian.
Ptilinopus victor
Ptilinopus victor Ptilinopus generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Amesgaizto
XVIII. mendera arte, amesgaiztoak deabruek eragindakotzat jotzen ziren, uste zenez, lotan zeuden jendearen gainean eseriz, euren pisuarekin zapalduz. Hainbat magia eta izpiritu deabrutze motak ere amesgaiztoen jatorritzat hartu ziren. XIX. mende inguruko Europan, amesgaiztoak liseriketa arazoengatik gertatzen zirela uste zen.
Gaur egun, jakina da amesgaiztoak jatorri fisiologikoa duela, sukar handia bezala, edo jatorri psikologikoa, ohiz kanpoko trauma edo estresa lotiaren bizitzan. Amesgaiztoetan uneko gorputz mugimenduek lotia iratzartzeko balio dezakete, beldur sentsazioa, amesgaiztoen osagaietako bat, eragozten lagunduz.
Zinean
Amesgaiztoak Amesgaiztoa Elm Streeten film saileko gai nagusia dira.
Bartzelonako Konderria
Historia
Sorrera VIII. mendean izan zen, frankoek musulmanen aurkako sortutako Marca Hispanica izeneko eskualdean. X. mendean, Bartzelonako kondeek frankoen menpekotasunetik askatu eta burujabe bihurtu ziren.
1137an Erramun Berenger IV.a Bartzelonakoak Petronila Aragoikoa ezkondu eta Aragoiko erresumarekin batera Aragoiko Koroa sortu zuen. Lotura dinastikoa 1714an Planta Berriko dekretuak ezarri arte mantendu zen.
Ichthyophis dulitensis
Ichthyophis dulitensis Ichthyophis generoko animalia da. Anfibioen barruko Ichthyophiidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Beckville (Texas)
Beckville Texasko hiri bat da. Panola konderrian kokatua dago. 2010ean 847 biztanle zituen, 3.15 kilometro koadrotan banatuta.
Grafo
Grafoa, matematika eta konputazio zientzien ikuspuntutik, objektu multzo bat da, puntu edo erpin bitartez irudikatzen dena, objektu hauek lotzen dituzten lokarri edo ertzekin batera. Grafoak multzoaren elementuen arteko erlazio bitarrak irudikatzea ahalbidetzen du.
Historia eta Königsbergeko zubien arazoa
Grafoei buruzko lehen artikulu zientifikoa Leonhard Euler matematikari suitzarrak idatzi zuen 1736an, eta Königsbergeko zubien arazoan oinarritu zen bere artikuluan. Kaliningrad hiria, jatorriz Königsberg, Pregel ibaiaren bi ertzak eta bi uharte lotzen dituzten zazpi zubiengatik zen ezaguna. Bi zubik uharte nagusia ekialdeko ibaiertzarekin lotzen dute, eta beste bik mendebaldekoarekin. Uharte txikia zubi batek lotzen du ertz bakoitzean, eta zazpigarren zubiak bi uharteak lotzen ditu. Arazoa honakoa zen: "Posible al da eskualde horietako edozeinetik hasita, zubi guztietatik igarota eta bakoitza behin bakarrik zeharkatuz abiapuntu berdinera itzultzea?"
Momentuan oinarrizkoa zen grafoen teoriarekin planteatzean, Eulerrek Königsberg-eko zubien eskemari lotutako grafoak konponbiderik ez duela frogatu zuen, hau da, ezin dela abiapuntuko erpinera itzuli ertz batetik bi aldiz pasatu gabe.
Definizioak
Grafoa G: = (V,E) formako bikote ordenatua da non:
Normalean finitua izaten da. Grafo askoren emaitza garrantzitsuak ezin dira grafo infinituetan erabili. Grafoaren ordenak puntu edo nodo kopuruak zehazten du.
Begiztak
Begizta bat puntu berdina erlazionatzen duen ertza da. Besterik esaten ez bada, grafoa begiztarik gabea dela ulertzen da.
Bi ertz edo gehiago paraleloak direla deritzo erpin pare bera erlazionatzen badute.
Grafo ez zuzendua
G = (V, E) grafo ez zuzenduak (edo grafo ez-orientatua) ondorengoa betetzen du:
Ordenatu gabeko bikoteak \{a, b\} formako multzoa da, non den. Multzo hauek 2 kardinaleko V-ren potentzia-multzoarena da, matematikoki bezala adierazten dena.
Grafo zuzendua
G = (V, E) grafo zuzenduak (edo grafo orientatua) ondorengoa betetzen du:
(a,b) erpinak emanik, non a hasierako erpina eta b amaierako erpina den.
Adibideak
Alboko irudiak honako grafo hau adierazten du:
Liza argentea
Liza argentea Liza generoko animalia da. Arrainen barruko Mugilidae familian sailkatzen da.
Grafo
Adibideak
1. erpina 2. erpinaren ondokoa izateagatik, 1 ~ 2 gisa adieraz daiteke.
Grafo bereziak
Badira ezaugarri bereziak dituzten grafoak. Hona hemen horietako batzuk:
Poarta Albă
Poarta Albă Errumaniako udalerri bat da, Constanța konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Le Clapier
Le Clapier Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Clapier udalerrian erroldatutako biztanleak 77 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 105 etxebizitza zeuden, 37 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 100 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 37 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 5 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 50 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 31 lanean zeuden (16 gizon eta 15 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2000. urtean Le Clapier udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kahena Kunze
Kahena Kunze, (São Paulo, 1991ko martxoaren 12a), Belan lehiatzen den kirolari brasildarra da.
Bi Udako Olinpiar Jokotan, esku hartu zuen Rio 2016an (Rio de Janeiro), eta Tokio 2020an (Tokio) bietan urrezko domina lortuz, Martine Grael lagun zuela, 49erFX proban.
Klaudio Kunze estropadalari ohiaren alaba da, zeinak gazteen arteko Munduko Txapelketa bat irabazi baitzuen. Kahena izena Kahina gerlariaren omenez du.
Martine Grael estropadakidearekin batera, bere aberriaren bandera eramaile izan zen Liman (Peru) ospatutako 2019ko Panamerikar Jokoetan.
Cryptomys zechi
Cryptomys zechi Cryptomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Bathyerginae azpifamilia eta Bathyergidae familian sailkatuta dago.
A Pobra de Trives
A Pobra de Trives (Puebla de Trives gaztelaniaz) Galiziako udalerria da, Ourenseko probintziaren iparraldean kokatutakoa eta Terra de Triveseko eskualdearen hiriburua. 2.807 biztanle zituen 2002an.
Pěčín
Pěčín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 517 biztanle ditu eta 14,75 kilometro koadroko azalera. Rychnov nad Kněžnouko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1349 urtean egin zen.
Ateles
Armiarma tximinoa edo Ateles (tokiko izenetan maquisapa, marimonda, koatá edo atele), burmuin handia eta mundu zaharreko tximinoen antzekoa den amerikar tximinoen generoa da. Gorputzeko ile gris horixka, beltza, arrea eta gaztainkara daukate. Beheko atalean kolorea argiagoa daukate, eta begiak eraztun zuri batez inguratuta.
Ethan Hayter
Ethan Edward Hayter (Londres, 1998ko irailaren 18a) txirrindulari britainiarra da, gaur egun UCI WorldTeam Ineos Grenadiers taldean ibiltzen dena.
Ateles
Armiarma tximinoa Amerikako primaterik handienetako bat da,  soziala da eta talde handitan aurki daiteke.
Armiarma izena beraien gorputz-adar eta buztan luzeetatik dator, armiarma-zangoen antza dutelako, zuhaitz-adarretan balantzaka ibiltzen ahalbidetzen dietenak. Orobat, adarrak hartzen laguntzen dizkioten launa hatz luze dituzte esku bakoitzean. Hatz lodiak ere badituzte, baina horiek oso laburrak dira.
Habitata
Klima tropikaleko eremuetan bizi dira. Izan ere, armiarma tximinoak baso menditarretan eta oihanetan bizi dira. Oihan-eremu handia behar dute bizitzeko. Zuhaitz altuko eremu hezeak bilatzen dituzte, baina leku lehorragoetan ere bizi daitezke.
Geografikoki Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikan kokatzen dira. (Mexikoko hego-ekialdeko kostaldean, Guatemala, Belize, Honduras, El Salvador, Nikaragua, Costa Rica, Panama…).
Dieta
Animalia hauen dieta fruituek, hostoek, intxaurrek, haziek, eta batzuetan araknidoek eta intsektuek osatzen dute. Nagusiki frugiboroak dira, beraien dietaren %83 da eta zuhaitzen goialdean aurkitzen dituzten fruta-aukera zabalaz elikatzen dira.
Armiarma tximinoak hazien sakabanatzaile garrantzitsuak dira oihanetan. Animaliek fruituak eta fruitu lehorrak zuhaitzetatik jaten dituzte eta beraien bidea jarraitzen dute, azkenean hazi horiek animalien gorotzetan geratzen dira eta zuhaitzak hedatzen dituzte inguru guztian zehar. Horretaz gain, banako gazteek ezin dituzte hazi osoak irentsi, hortaz, lurrera erortzen uzten dituzte.
Baso tropikaletan hazien sakabanaketaren % 50 eta % 90 artean animaliek egiten dute.
Ezaugarri fisikoak
Arrak eta emeak elkarren antzekoak dira. Ile gogorra eta zakarra izaten dute, urre, gorri, marroi edo beltz kolorekoa, eta eskuak eta oinak, berriz, beltzak.
Gorputz eta gorputz-adar argalak dituzte. Era berean, amu itxurako eskuak  dituzte, luzeak eta estuak, hatz luze kurbatuekin. Behatz lodiak dituzte oinetan eta burua txikia dute. Isatsa gorputza baino luzeagoa dute. Orokorrean, zazpi kilo inguruko pisua dute, arrak emeak baino handiagoak izan ohi dira. Armiarma tximinoaren isatsa oratzailea da, hau da, egokituta dago objektuei eusteko. Oro har, animaliaren gorputza baino luzeagoa denez, bosgarren gorputz-adar gisa jokatzen du, batez ere, zuhaitzetara heltzeko. Isatsak gorputzaren pisu osoa jasan dezake eta adarretatik zintzilikatzeko aukera ematen die eskuak askatuz, igo, bazka bilatu eta jateko. Kumeek ere isatsa amaren isatsaren inguruan biltzen dute segurtasun bila, bizkarrean bueltaka dabiltzala.
Horrekin batera, isatsaren beheko-aldeak ez du ilerik eta hatz-mami potolo bat du bertan, tximino bakoitzarentzat desberdina dena (gizakion hatz-marken antzekoa). Isatsaren lerroek, adarretara heltzen laguntzen diote.
Portaera eta bizimodua
Armiarma tximinoak sozialak dira, 40 kiderainoko taldeetan bizi baitira. Talde handi hori, azpitalde txikiagoetan banatzen da bazkatzeko. Mota honetako egitura sozialari fisio-fusio sozietatea deritzo. Taldeak elkarrekin egiten du lan beraien lurraldea defendatzeko eta inguruko harrapariengandik babesteko.
2014ko Belizeko armiarma tximinoen ikerketa batek, arrek eta emeek denbora modu desberdinean igarotzen dutela aurkitu zuen, emeek jaten eta atseden hartzen igarotzen dute eguna, aldiz, arrak mugimenduan egoten dira, leku batetik bestera bidaiatzen. Uste da arrak beraien taldearen mugak patruilatzen egoten direla eta beste talde batzuei lapurtzen, emeak ikustera itzuli aurretik.
Bestalde, espezie honetan kumeak dituzten emeen eta kumerik gabeko emeen jokabidea desberdina da. Izan ere, kumerik gabeko emeak bakartiagoak dira, baina aktiboagoak dira bazka bilatzeko, jolasteko eta inguruko adarrak usaintzeko orduan.
Ugalketa
Armiarma tximino arrek eta emeek bikote sexual asko izan ohi dituzte. Edonola ere, tximino emeak oso bereziak dira norekin ugaldu aukeratzerakoan, eta ar batzuk baztertu egiten dituzte. Araldia eta jaiotza denboraldia ez daude ondo zehaztuta, elikagaien eskuragarritasunaren eta urtaroaren araberakoak direlako.
Mehatxuak
Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundearen (IUCN) arabera, armiarma tximino populazio guztiak gutxitzen ari dira. Populazio egonkorrena Guyanako armiarma tximinoarena da, hala ere, desagertzeko arriskuan dago. Giza jardueraren ondorioz, bere habitata suntsitzen ari da, nahiz eta, bere eremu handi bat babestuta egon.
Horrez gain,  Erdialdeko eta Hego Amerikako jende askok armiarma tximinoak jaten ditu, edota, etxe-animalia gisa saltzeko harrapatzen dituzte. Inpaktu handia du honek populazioan, ugaltze eta heltze tasa baxuak dituztelako. Haien habitata suntsitzen ari dira, batez ere zuhaitzak moztuz. Guzti honen ondorioz, armiarma tximinoen hiru espezie: armiarma tximino buru marroia, armiarma tximino sabel-zuria eta armiarma tximino bizar-zuria arriskuan daude, IUCNren zerrendan.
Mexikoko armiarma tximinoen populazioa nabarmenki murriztu da hainbat eragileen ondorioz: beraien habitatak aldaketak jasan ditu lurzoruaren erabilerari lotuta (baso eremu handia galdu egin da nekazaritzarako eta abeltzaintzarako jarduerek gora egin dutelako), ehizaldiak eta banako gazteen trafikoak, etxe-animalia gisa saltzeko helburuarekin. ,
Azpimarratu beharra dago, populazio ezegonkorrena armiarma tximino marroiarena dela, Kolonbian eta Venezuelan bizi dena. Animalia hau arrisku larrian dago, desagertzetik oso gertu baitago. Ehiztariek gogoko dute animalia hau ehizatzea, kirol bat izango balitz bezala hiltzen dituzte. Halaber, sugeen ziztadak sortutako erreumatismoak sendatzeko botikak egiteko erabiltzen dituzte.
Maillot zuria
Maillot zuria Frantziako Tourrean lehenengo gaztearen (25 urtez azpitik) sailkapenean lehenengo txirrindulariak nabarmentzeko janzten duen maillota da.
Richard Virenque
Richard Virenque (Casablanca, Maroko, 1969) txirrindulari frantziarra izan zen. Frantziako Tourreko Mendiko Errege zazpi alditan izan zen, Tourreko zazpi etapa ere irabazi zituen. Sailkapen orokorreko 2. izan zen 1997an eta 3. 1996an.
1992. urtean egin zen ezaguna: Frantziako Tourrean elastiko horia jantzi zuen zenbait egunez, eta bigarren geratu zen mendiko sailkapen nagusian. Batez ere mendiko etapetan nabarmendu zen, eta etapa zelaietan eta erlojuaren aurkakoetan hobera egin ondoren, sailkapen nagusian aurrera egitea lortu zuen: bosgarren geratu zen 1994an, bederatzigarren 1995ean, hirugarren 1996an eta bigarren 1997an. Iraupeneko edo bide luzeko munduko txapelketan ere lasterketa bikainak egin zituen: hirugarren geratu zen eta bere taldekide Luc Leblanci irabazten lagundu zion 1994an, seigarren izan zen 1995ean, eta bosgarren 1996an. Azkeneko urteetan bere ahalmen fisikoak areagotzeko gaiak hartzeaz akusatu zuten eta lasterketetan parte hartzea debekatu zioten.
Palmaresa
1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004
Peio Zabaleta
Peio Zabaleta (Iholdi, Nafarroa Beherea, 1961) musikagilea da.
Bizitza
1979an hasi zituen Musika ikasketak, Baionako Kontserbatorioan. Parisko Musika Kontserbatorio Nazionalean Harmonia, Kontrapuntu, Fuga, Instrumentazio eta Orkestrazio ikasketak egin zituen.
Lanak
Musika sinfonikoa, kontzertuak (Le Vaisseau d’Airain pianorako kontzertua), orkestrarentzako kontzertua (Candi Dassa), opera (Ilargi Xendera, 1996), kantata profanoa (Bidaia, 1993, koru-orkestrarako musika), balleta (La chambre d’amour, Thierry Malandain eta Zentro Koreografiko Nazionalarekin), ganberako musika, piano hutserako musika, organorako musika, eta antzerki eta zinemarako musika ere egin du.
Castro Caldelas
Castro Caldelas Galiziako barnealdeko udalerria da, Ourenseko probintziaren iparraldean kokatutakoa eta Terra de Caldelaseko eskualdearen hiriburua.
Errepideak
OU-536 Ourensera eta Ponferradara joaten da Pena do Xastre errepidetik Quirogara eta Torbeora joan ahal da
OU-536 Ourense eta Ponferradara joaten da. Pena do Xastre errepidetik Quirogara eta Torbeora Joan ahal da.
Ichthyophis elongatus
Ichthyophis elongatus Ichthyophis generoko animalia da. Anfibioen barruko Ichthyophiidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Wrightita
Wrightita mineral bat da.
Ezaugarriak
Wrightita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Oak uhartea
Kanada eta AEBetan ospea bereganatu baldin badu, XIX. mendean sortutako kondairarengatik da, horren arabera, bertako ustezko "Diruaren Putzua" delakoarengatik da, honetan altxor bat lurperatua omen dago.
XVIII. mendea arte Mi'kmaq herriaren bizileku izan zen. Gaur egun jabetza pribatuko uhartea da, hortaz ezin daiteke baimenik gabe bertaratu.
Ptilinopus luteovirens
Ptilinopus luteovirens Ptilinopus generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Liza bandialensis
Liza bandialensis Liza generoko animalia da. Arrainen barruko Mugilidae familian sailkatzen da.
Nimigea
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Bedford (Texas)
Bedford Texasko hiri bat da. Tarrant konderrian kokatua dago. 2010ean 46,979 biztanle zituen, 25.93 kilometro koadrotan banatuta.
Arbalitza
Arbalitza Santxosoloko mendilerroko gailurren artean mendebaldeagoan dagoena da. Zona mugakidean eta "zuhaitza" gaztelaniazko hitzarekiko antzekotasuna gorabehera, badirudi toponimoa "Arbela" euskal hitzetik datorrela.
Pecka
Pecka Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.279 biztanle ditu eta 23,03 kilometro koadroko azalera. Jičíngo barrutian dago.
Arbalitza
Arbalitzara (683 m.-ra) iristeko ohiko ibilbidea Balmasedako (146 m.) hiribildutik abiatzea da. Hain zuzen, hiribilduaren irudikapen bat gailur honetan dagoen gutunontzian. Gutunontzia ez dago gailurrean bertan, hirurehun metrora baizik, eta bertatik Balmasedaren ikustaldi hobezina dago.
Gailurrera iristeko beste aukera bat Antuñanotik bertatik (260 m.) zuzenean igotzea da lehenik eta behin Trasmosomos mendixkara ( nahiz eta honela egin ) heldu behar izan beharrik gabe.
Pecka
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1790 urtean egin zen.
Arbalitza
Bere magalean tumulu bat dago.
Georychus capensis
Georychus capensis Georychus generoko animalia da. Karraskarien barruko Bathyerginae azpifamilia eta Bathyergidae familian sailkatuta dago.
Citlalicue
Citlalicue (nahuatlez Citlalicue izarrez jantzia), Citlalinicue edo Citlalcueye azteka mitologiako jainkosa bat zen, izarren sortzailea.
Erreferentzia batzuek Citlalatonac (nahuatlez Citlalatonac, "izar dizdira") deskribatzen dute Citlalicueren senar bezala, baita izarren sortzaile bezala ere. Beste batzuk, berriz, Citlalatonac Citlalicue jainkosaren beste izen bat baino ez dela diote.
Batzuetan, Esne Bidearen patroia den Mixcoatl hartzen da Citlalicueren senar bezala.
Ilamatecuhtli (nahuatlez Ilamatecuhtli, "andere zaharra" edo "atsoa") Citlalicueren, Cihuacoatlen edo Chicomecoatlen izenetako bat izan liteke.
1935eko Bertsolari Txapelketa Nagusia
1935eko Bertso Gudua 1935eko urtarrilaren 20an jokatu zen. Lehenengo Bertsolari Txapelketa Nagusia izan zen eta Euskaltzaleak elkarteak antolatu zuen Eusko Gaztedirekin batera. 19 bertsolarik hartu zuten parte. Donostiako Kursaaleko Poxpolin Antzokian jokatu zen eta Inazio Eizmendi "Basarri"k irabazi zuen.
Osterstedt
Osterstedt Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Manex Erdozaintzi-Etxart
Manex Erdozaintzi-Etxart (Ibarrola, Nafarroa Beherea, 1934ko uztailaren 15a - Tolosa, Okzitania, 1984ko apirilaren 29a) frantziskotar fraidea, euskaltzalea eta euskal idazlea izan zen. Idazle gisa, artikulu eta olerki ugari idatzi zituen, eta eleberri bat ere bai.
Bizitza
Filosofia eta teologiako ikasketak egin zituen. Akitaniako frantziskotarren nagusi izendatu zuten (1978), eta Tolosako (Okzitania) fraidegaien komentuko nagusi izan zen. Gaztetatik, kristautasunarekiko eta Euskal Herriarekiko konpromisoa uztarturik, lan handia egin zuen euskal Elizaren eta euskal kulturaren eta gizartearen alde. Nabarmena izan da Erdozaintziren ekarpena eta eragina bereziki Iparraldean garatu diren erlijio, gizarte, kultur nahiz politika mailako hainbat proiektutan, betiere helburu berarekin: euskal Eliza berriaren eta euskal kulturaren zabaltzea eta sustatzea. Batzuetan sortzaile gisa, bestetan laguntzaile edo animatzaile, honako proiektu eta talde hauetan egin zuen lan: Anaitasuna fraide euskaldunen anaidia (1972), Fededunak kristau taldea (1972), Argi Bil elkartea (1974), Herria eta Eliza kristau mugimendua (1975), Donapaleu eta Donibane Garaziko Gau-eskolak (1976), Herriarekin apaiz taldea (1977), Herriz Herri Donapaleuko astekaria(1980), Bertsolarien Lagunak (1980), Seaska eta Ikas.
Idazle gisa, artikulu eta olerki ugari idatzi zituen, eta bi liburu argitaratu zituen: Hinki-hanka (Elkar, 1978) olerki bilduma, eta Gauaren atzekaldean (Elkar, 1982) eleberria; beste bi haren heriotzaren ondoren argitaratu ziren: Herri honen erraietan (Maiatz, 1985) eta Bizitza pilpirak, Nafarroari poema irekia, Herri honen erraietan (Maiatz,1994), olerki liburuak horiek ere.
Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1983an.
Obra
Oso gaztetatik ekin zion idazteari Erdozaintzik, eta garaiko aldizkari ugaritan argitaratu zituen bere artikuluak eta gogoetak: Herria, Gure Herria, Elgar, Basque Éclair, Jakin, Anaitasuna, Fedegintza, Herriz-Herri. Artikuluak ez ezik, hainbat olerki ere kaleratu zituen euskal agerkari nagusietan: Euzko Gogoa, Egan, Gazte, Zabal, Elgar, Ager, Herria, Olerki, Maiatz eta Herriz Herri. Argitalpen horiek lagungarri izan zituen idazgintzan trebatzen, bere ideiak zabaltzen, ezagutzera ematen eta euskal letretan toki bat egiten Ipar nahiz Hegoaldeko idazleen artean. Olerki-liburu bat, Hinki-hanka, eta eleberri bat, Gauaren atzekaldean, argitaratu zituen. Beste bi haren heriotzaren ondoren argitaratu ziren, aspalditik idatziak zituen izkribuak berreskuratuz: Herri honen erraietan (Maiatz, 1985) eta Bizitza pilpirak, Nafarroari poema irekia, Herri honen erraietan (Maiatz, 1994).
Baina Manexen literatur produkzioa ez da horretan amaitzen. Liburu eta aldizkarietan argitaraturik dauden idatziez gain, olerki eta testu multzo handi bat dago, autoreak urteetan zehar gorde eta inoiz kaleratu ez zituenak; batzuek argitaratzeko prest diruditen bertsio landuak dira, beste asko amaigabeak, zirriborroak.
Logika proposizional
Logika proposizionala, proposizioak eta horiek lotzen dituzten lokailuak osagaitzat hartzen dituen sistema formal bat da. Logika proposizionalean "hizkuntza" edo proposizio konplexuak, proposizioak beraien artean lokailuen bitartez lotuz osatzen da. Premisa izeneko proposizio multzo batetik logikaz erator daitekeen ondoriozko proposiziora heltzea du helburu logika proposizionalak. Logika-sistema guztiak bezalaxe, logika proposizionalak ez du aztertzen proposizio bat errealitatean egiazkoa edo faltsua den, beste proposizioetatik deduzitzeko baliatu den prozesu logikoa edo argumentua zuzena den baizik. Logika proposizionala XIX. mendearen amaieran asmatu zuen Charles Sanders Peirce filosofoak eta XX. mendearen hasieran Ludwig Wittgenstein filosofoak osatu zuen, Tractatus logicus-philosophicus liburuan.
Logika modaletik honetan bereizten da, logika proposizionala proposizio atomikoak egia eta gezurra izateko modu ezberdinak zehazten dituen arren, erabiltzen diren inferentzia aurauen arabera, logika modala egia modalitate ezberdinetik lan egiten du, egia absolutua, eta egia erlatiboa. Logika proposizionalak proposizio konplexuei egia eta faltsua balioez gainera, tarteko balioak ere esleitzen dizkio, inferentzia arauek proposizio atomikoen modu ezberdinak garatzen dituztenean. Adibidez, "Jon altua da" eta "altuek azterketa aprobatzen dute" proposizio atomikoek egiazkoak dira, baina subjektiboak, eta horrela proposizio konplexua eratzean logika proposizionalak, tarteko balioak izango ditu, "Jon altua da eta azterketa aprobatuko du" propiszioak probabilitate bat izan dezakeelako egia izateko.
Sarrera
Argumentu hau aztertuko da:
Argumentu hau baliozkoa da. Honek esan nahi du, ezinezkoa dela (1) eta (2) Premisak egia izatea eta (3) ondorioa faltsua.
Kontuan hartu behar da, irakurlea hau irakurtzen ari den eguna igandea, astelehena edo asteartea den beste edozein egun izan daitekeela, eta beraz baliteke ondorioa errealitatearekin bat ez etortzea eta alde horretatik faltsua izatea, baina hala ere, premisak betetzen badira, ondorioa egiazkoa izango da zalantzarik gabe, argumentua zuzena baita. Argumentuaren baliozkotasuna ez dator «bihar asteazkena da» edo «bihar osteguna da» esaldien zentzutik, argumentuaren egituratik baizik. Premisa hauek beste batzuengatik alda ditzakegu, eta argumentua baliozkoa izaten jarraituko du. Adibidez:
Aurreko bi argumentuen baliozkotasuna, «edo» eta «ez» adierazpenetatik dator. Bi hauetako bat beste batez aldatuko bagenu, argumentua ez baliozkoa bihurtu ahalko litzateke. Adibidez, azter dezagun ondorengo argumentu ez baliozkoa:
«Edo» eta «ez» motako adierazpenei lokailu logiko deritzegu. «Egun eguzkitsua da» eta «bihar osteguna da» motako adierazpenei buruz garrantzia duen bakarra, egia-balioa izan dezaten da. Horregatik ordezka ditzakegu letrekin. Letra hauei aldagai proposizionalak deritze, eta normalean, latindar alfabetotik hartzen ditugu, p-tik hasita (proposiziotik), eta ondoren q, r, s, eta abar. Honen arabera, lehenengo bi argumentuak era honetan formaliza ditzakegu:
Eta hirugarren argumentua, nahiz eta baliozkoa ez izan, era honetan idatz dezakegu:
Lokailu logikoak
Jarraian dagoen taulan agertzen dira logika proposizionalaren barruan aurki ditzakegun lokailu logiko guztiak. Hauez gain, adibideak daude hizkuntza naturalean eta hizkuntza formalean adierazteko sinboloetan.
Logika proposizionalean, lokailu proposizionalak egia funtzio bezala tratatzen ditugu. Hau da, egia-baloreak jasotzen, eta egia-baloreak itzultzen dituzten funtzio bezala. Adibidez, «ez» lokailu logikoa, T (True) balioa hartzen duenean F (False) balioa itzultzen duen, eta F balioa hartzean T itzultzen duen funtzioa da. Horrela, «ez» funtzioa aplikatzen badiogu proposizio faltsua adierazten duen letra bati, ondorioa egiazko zerbait izango da. Gezurra bada «euria ari duela», orduan egia izango da «ez duela euria ari».
Lokailu logikoen esanahia, funtzioak jaso ditzakeen balio guztien aurrean itzultzen dituen balioak jasotzen dituen taula baten bidez adieraz daiteke.
Logikaren oinarrizko baliokidetasun legeak
Logika klasikoaren legeen artean hauek dira aipagarrienak:
Hirugarrena baztertzearen printzipioa bezalako beste lege batzuk logika klasikoan onartzen dira, baina logika intuizionistan, adibidez, ez dago lege horren baliokiderik.
Logika proposizionalaren mugak
Logika proposizionalak argumentu askoren baliozkotasuna aztertzeko balio digu. Hala ere, badaude argumentu batzuk logikoki baliozkoak direnak, baina ezin direnak logika proposizionalaren bidez frogatu. Adibidez, azter dezagun honako adibide hau:
Argumentu honek ez duenez «ez», «eta», «edo» motako lokailurik, logika proposizionalaren arabera, honela formalizatuko genuke:
Logika proposizionalaren bi sistema formal
Jarraian, logika proposizionalerako bi sistema formal estandar aurkezten dira. Lehenengoa sistema axiomatiko sinple bat da, eta bigarrena berriz axiomarik gabea, dedukzio naturalekoa.
Alfabetoa
Sistema formal baten alfabetoa sistemaren lengoaiari dagozkion sinboloen multzoa da. Logika proposizionalaren sistema axiomatiko honi L izena esleituz, orduan Lren alfabetoa honetan datza:
Gramatika
Behin alfabetoa definituta, hurrengo urratsa sistemaren lengoaiari zein sinbolo konbinazio dagozkion zehaztea da, eta hau gramatika formalaren bidez lortzen da. Gramatika formalak arau batzuk ezartzen ditu, eta hauek lengoaiari dagozkion karaktere-kateak definitzen dituzte. Arau hauen bidez eraikitako karaktere-kateei ongi eratutako formulak deritze. L sistemaren arauak ondorengoak dira:
Hauek, berriz, gaizki eratuako formulen adibideak dira:
! align="left" |Formula ! align="left" |Akatsa ! align="left" |Zuzenketa
Parentesien erabilerari dagokion beste arau batzuk ere badaude. Konjuntzio eta disjuntzioek lehentasun txikiagoa dute inplikazioa eta baldintzabikoa baino. Beraz, parentesi gabeko formula bat emanik, konjuntzioak eta disjuntzioak inplikazio eta baldintzabikoen aurretik elkartu behar dira. Adibidez:
! align="left" |Formula ! align="left" |Irakurketa zuzena ! align="left" |Irakurketa okerra
Arau hauek oinarrizko aljebran daudenen berdintsuak dira, non biderketa eta zatiketa, batuketa eta kenketa baino lehen ebatzi behar diren. Esaterako, 2 + 2 x 2 ekuazioa (2 + 2) x 2 edota 2 + (2 x 2) gisa uler daiteke. Aurrenekoaren emaitza 8 da, eta bigarrenarena, berriz, 6. Baina biderketa batuketa baino lehen ebatzi behar denez emaitza zuzena 6 izango da, eta ez 8.
Axiomak
Sistema formal bateko axiomak ongi eratutako formulen multzoak dira, hurrengo frogapenetan abiapuntutzat hartzen direnak. Axioma multzo estandar bat Jan Łukasiewiczek aurkitutakoa da.
Inferentzia erregelak
Inferentzia erregela bat formula multzoetatik formuletara doan funtzio bat da. Funtzioak argumentu bezala hartzen duen formula multzo horri premisa deritzo, eta ondorioztatzen den formulari, berriz, konklusio. Orokorrean, helburua inferentzia erregelek premisen egiazkotasuna konklusiora helaraztea da. Hau da, ezinezkoa izatea premisak egiazkoak izanik konklusioa faltsua izatea. Lren kasuan, inferentzia erregela bakarra modus ponens da:
Kontuan izan behar da \phi \, eta \psi \, ez direla formulak, aldagaiak baizik, eta hauek ongi eratutako edozein formulaz ordezka daitezke.
Dedukzio naturala
Logika proposizionaleko sistemak axiomen multzo hutsak abiapuntutzat hartuta ere sor daitezke. Horretarako, inferentzia erregela batzuk zehazten dira eta hauek, lotura logikoak naturalki aztertzeko dugun modua atzematen saiatzen dira.
Frogapen adibidea
Frogatu: A \to A \,
Froga posible bat hau da (baliozkoa da baina beharrezkoak ez diren urrats batzuk ematen dira) eta honela egin daiteke:
Interpretatu A \vdash A honela: "Jakinik Ak A inferitzen duela". Irakurri \vdash A \to A honela "Ezer suposatu gabe, inferituz Ak inplikatzen duela A", edo " Tautologia bat dela Ak inplikatzen duela A", edo "Beti egia dela Ak inplikatzen duela A".
Lengoaia formala BNF notazioan
Logika proposizionalaren lengoaia formala gramatika formala erabiliz adieraz dezakegu BNF idazkerarekin deskribatuz.
Aurreko gramatikako operazioak lehentasun hauek dituzte:
Semantika
Logika proposizionaleko sistemaren interpretazio bat aldagai bakoitzaren egia-balioa ezartzean datza, operazio logikoak jarriz bakoitza bere lekuan. Aldagai proposizional bakoitzari bi balore esleitzen zaizkio: T(egiazkoa) edo F(faltsua). Honek esan nahi du n aldagai baldin badaude, 2n interpretazio daudela.
Hemendik abiatuz nozio semantikoak definitzeko aukera dugu. L lengoaiaren edozein A eta B formulak badira, \Gamma L formulen multzoa izango litzateke eta M Lren interpretazio bat, orduan:
Egia-taulak
Egia-taula, formula baten interpretazio posible guztiak aztertzen dituen taula bat da, formulan agertzen diren aldagai proposizional guztiak erabiliz. Adibidez, hau da formula honen egia-taula :
Ikusten den bezala, formula honek 2n interpretazio posible ditu non n aldagai proposizional kopurua den, kasu honetan hiru aldagai daude, hau da, p, q eta r eta tautologia da, hau da, interpretazio guztietarako egia da formula.
Forma normalak
Askotan, beharrezkoa da formula bat eraldatzea, batez ere, formula bat bere forma normalera eraldatzea. Hau lortzeko, formula bere baliokide batean eraldatzen da, eta prozesu hau errepikatzen da, oinarrizko lokailuak bakarrik dituen adierazpena lortu arte. Hau lortzeko erabiltzen dira baliokidetasun logikoak:
Adibidez, ikus dezagun honako formula:
Formula bat forma normal disjuntiboan (FND) dagoela esaten da baldin eta soilik baldin honako itxura badu:
non A bakoitza formulen konjuntzioa den. Adibidez, honako formula forma normal disjuntiboan dago:
Formula bat forma normal konjuntiboan (FNK) dagoela esaten da baldin eta soilik baldin honako itxura badu:
non A bakoitza formulen disjuntzioa den. Adibidez, honako formula forma normal konjuntiboan dago:
FNK eta FND elkar dualak dira. Frogapena, De Morgan-en legeen bidez, eta konjuntzioaren eta disjuntzioaren banakortasun legeen bidez egiten da. Honako adierazpena bete behar da:
Eta alderantziz:
Vicenç Albert Ballester
Vicenç Albert Ballester i Camps (1872ko irailaren 18a, Bartzelona - 1938ko abuztuaren 15a, El Masnou) kataluniar ekintzaile independentista eta errepublikar bat izan zen. Gaur egun aski ezaguna eta Kataluniako independentziaren ikur den Estelada banderaren diseinatzaile eta hedatzailetzat jotzen da.
Merkatal itsasgintzan pilotu gisa lan egina, lanbidea laga eta kataluniar nazionalismoaren aldeko ekintzaile izan zen. 1898 aldera Kuban bizi zen, bertako independentzia prozesuaren lekuko zuzena izanez. Bertan ikasitako gauza ugari Kataluniara ekarri eta kataluniar independentismoaren osagai gisa gehitu zituen, tartean Kubako banderaren izarra Kataluniako banderari gehitu zion, Kataluniako Errepublika eta independentziaren ikur gisa.
Pečky
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1336 urtean egin zen.
Maillot berdea
Maillot berdea Frantziako Tourrean Sprinten edo puntuen sailkapenean lehenengo dagoen txirrindulariak besteengandik nabarmentzeko janzten duen maillota da.
Courtes
Courtes Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Kelly (Wyoming)
Kelly Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Teton konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bedias (Texas)
Bedias Texasko hiri bat da. Grimes konderrian kokatua dago. 2010ean 443 biztanle zituen, 2.87 kilometro koadrotan banatuta.
Leuroglossus callorhini
Leuroglossus callorhini Leuroglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bathylagidae familian.
Heves (konderria)
Heves Hungariako 19 konderrietako (megye) bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago, Iparraldeko Hungaria eskualdean. Pest, Nógrád, Borsod-Abaúj-Zemplén eta Jász-Nagykun-Szolnok konderriak mugakide ditu. 3.637 km²ko azalera du, eta 2011n 307.985 biztanle zituen. Hiriburua Eger da.