cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euro
Euroari lotutako txanponak
Gainera, Santo Tomé eta Príncipe (Santotomdar dobra) moneta euroari lotuta dago, Portugalekin 2009an sinatutako hitzarmen baten ondorioz, eta 2010eko urtarrilaren 1ean jarri zen indarrean. 24.500 santotomentseko dobren truke finkoko tasa = 1 euro.
Beraz, Europar Batasunaren barruan, bi herrialdek euroari lotutako txanponak dituzte Europako kanbio-tasen mekanismoaren bidez (Bulgaria eta Danimarka); Europar Batasunetik kanpo, berriz, 22 herrialdek eta lurraldeek euroari lotutako txanponak dituzte: Afrika kontinentaleko 14 herrialdek (Kamerun, Txad, Gabon, Ginea Ekuatoiarra, Afrika Erdiko Errepublika, Kongoko Errepublika, Burkina Faso, Boli Kosta, Ginea Bissau, Mali, Niger, Senegal eta Togo), Afrikako hiru irla (Cabo Verde, Komoreak eta Sao Tome eta Principe), Balkanetako 2 herrialde (Bosnia Herzegovina eta Ipar Mezedoniako Errepublika) eta Ozeano Bareko 3 frantziar lurralde (Kaledonia Berria, Polinesia Frantsesa eta Wallis eta Futuna)
Bielorrusiak eta Marokok euroak eta beste dibisa batzuek osatutako txanpon-saski bati lotutako txanponak dituzte (bielorrusiar rubloa eta marokoar dírhama). Bestalde, Zimbabueko dolarra desagertu zenetik, euroa beste txanpon batzuekin batera erabiltzen da.
Gainera, hainbat herrialdek (adibidez, Suitzak edo Txekiar Errepublikak ) euroa izan dute edo dute erreferentziatzat moneta-politikak ezartzean, eta horrek dibisa-merkatuetan esku hartzera bultzatzen ditu banku zentralak.
EBko kideak eurogunetik kanpo
Danimarkak zenbait klausula negoziatu zituen Europar Batasunaren Tratatutik irteteko, 1992an egindako erreferendum batean Europar Batasuna errefusatu ondoren. Hala, Danimarkak salbuespenak izan zituen lau gaitan (defentsa bateratua, moneta komuna, lankidetza judiziala eta europar herritartasuna). Azkenik, 1993an egindako beste erreferendum batean onartu zen itun aldatua. 2000ko irailaren 28an, euroa hartzeari buruzko erreferenduma egin zen Danimarkan, eta %53,2 geratu zen moneta bakarrarekin elkartzearen aurka. 2015. urtean, aipatutako lau irteera-klausulak ezeztatzeari buruzko erreferendum batek "ez" bat eman zuen berriro.
Sainte-Colombe-de-Duras
Sainte-Colombe-de-Duras Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Euro
EBko kideak eurogunetik kanpo
Suediak ez du moneta-batasunaren irteera formalik (EDBren hirugarren etapa), eta, beraz, teorian behintzat, euroa hartu behar du uneren batean. 2003ko irailaren 14an, euroa hartzeari buruzko erreferenduma egin zen, baina botoen %56rekin ekimen hori errefusatu zen. Suediako gobernuak argudiatu ohi du posible dela euroa ez hartzea, nahiz eta horretarako betebeharra egon, euroguneko kide izateko baldintzetako bat ERMko kide izatea baita bi urtez. Mekanismo horretatik kanpo geratzea aukeratuta, Suediako gobernuak euroa hartzeari buruzko klausula informala du.
2004an Europar Batasunean sartu ziren 10 kideek ere euroa etorkizunean hartzeko aukera izan zuten itunen bidez errekerimendua dute. Eslovenia, Zipre, Malta, Eslovakia, Estonia, Letonia, Lituania eta Kroazia dagoeneko adoptatu dute. Estatu horiek Europar Batasuneko Ekonomia eta Diru Batasunaren hirugarren etapa bete behar zuten datak ezarri ziren: 2007 Eslovenia, Estonia eta Lituaniarako; 2008 Zipre, Letonia eta Maltarako; 2009 Eslovakiarako; eta 2010 edo 2010 Hungaria, Polonia eta Txekiar Errepublikarako. Errealitatea bestelakoa da: esan bezala, 2007an Esloveniak bakarrik hartu zuen euroa; 2008an Ziprek eta Maltak; 2009an, Eslovakiak; 2011n, Estoniak; 2014. urtean, Letoniak; 2015ean, Lituaniak eta 2023an, Kroaziak.
Sainte-Colombe-de-Duras
Biztanleria
2007an Sainte-Colombe-de-Duras udalerrian erroldatutako biztanleak 93 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 49 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 13 bigarren erresidentzia ziren. 47 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 35 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 4 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 9 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 56 ziren, horien artean 34 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 34 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (17 gizon eta 12 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Sainte-Colombe-de-Duras udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 456 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Euro
EBko kideak eurogunetik kanpo
Era berean, 2004az geroztik Europar Batasunean sartu diren estatu berriek euroa hartu beharko dute etorkizunean. Beraz, Errumaniak eta Bulgariak, 2007an Europar Batasunean sartu zirenek, onartu egin beharko dute. Kroazia, 2013ko uztailaren 1ean sartu zena, 2023an sartu zen.
EBko lehengo kideak
Erresuma Batuak, Danimarkak bezala, euroa onartzeko obligaziorik ez zuen klausula bat zuen. Britainiar euroeszeptikoek uste zuten moneta bakar bat Europako superestatu bateratu bat osatzeko urrats bat besterik ez zela, eta britainiar interes-tasak zehazteko ahalmena kentzeak ondorio dramatikoak izango zituela bere ekonomian. Kontrako iritzia zen kanbio-tasek eragindako arriskua murriztuko zela, Europa barruko esportazioak britainiar guztien % 60 baitziren. Tony Blair-en Gobernuko Ogasun ministro Gordon Brownek "bost proba ekonomiko" ezarri zituen Erresuma Batua euroan sartzea gomendatu aurretik, eta euroguneko kide izatea erabakitzeko erreferendum publikoa egiteko konpromisoa hartu zuen. Gainera, Britainia Handiko hiru alderdi politiko nagusiek euroarekin bat egin baino lehen erreferenduma deituko zutela agindu zuten. 2010ean hautatutako koalizio-gobernuak legegintzaldian euroan ez sartzeko konpromisoa hartu zuen. Moneta bakarra hartzea oso gai zaila izan zen beti, Erresuma Batuko euroeszeptizismo garrantzitsuagatik, batez ere Ingalaterran, eta biztanleriaren zati handi bat euroa hartzearen aurka egon da beti. Erresuma Batua Europar Batasunetik atera ondoren, Erresuma Batuak Europar Batasunean 2016. urtean izandako iraupenari buruzko erreferendumaren ondorioz, Erresuma Batuak euroa onartzeko aukera izateari utzi zion.
Moneta bakar baten efektuak
Banatutako estatu askotarako moneta bakarra sartzeak abantaila eta desabantaila ugari ditu parte hartzen duten nazioentzat. Iritziak desberdinak dira euroak orain arte izan dituen ondorioen arabera, horietako askok urteak beharko baitituzte ulertzeko.
Konbertsio-kostuak ezabatzea
Onura nagusietako bat dibisen arteko banku-transakzioei lotutako kostuak ezabatzea da. Izan ere, kostu horiek, moneta batetik bestera aldatzen zirenean, gastu bat ziren bai norbanakoentzat bai enpresentzat. Zaila da kostu hori kuantifikatzea, baina iturri batzuen arabera, BPGaren %0,5 inguru da
Finantza-merkatu sakonagoak
Espero da euroa sartzeak malgutasuna eta likidezia ekarriko dituela lehen ez zuen finantza-merkatuetara. Era berean, batasun bidez finantza-produktuen lehia eta eskuragarritasuna handitzea espero da, enpresei eta, seguruenik, banakako kontsumitzaileei kostuak murrizteko. Zor publikoari lotutako kostuak ere gutxitu egingo dira.
Diru-politika autonomoaren galera
2009tik aurrera, nazioarteko finantza-krisiaren ondorioz, herrialde batek moneta komuna uzteko aukerarekin espekulatu zen. Greziako finantza-krisiaren eta Europako zor subiranoaren ondorengo krisiaren ondoren, espekulazio horiek handitu egin ziren, bereziki Greziaren kasuan.
Keystone Heights (Florida)
Keystone Heights Floridako hiri bat da. Bradford konderrian kokatua dago. 2010ean 1,396 biztanle zituen, 12 kilometro koadrotan banatuta.
Ana Ruiz
Biografia
Hala ere antzerkigintza izan du ardatz eta 2000tik aurrera urtero izan da oholtzan.
Pachycara crassiceps
Pachycara crassiceps Pachycara generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
NGC 2628
NGC 2628 galaxia espiral bat da, Cancer konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
1998ko Londres Handiaren autoritateari buruzko erreferenduma
1998ko Londres Handiaren autoritateari buruzko erreferenduma Londres Handian 1998ko maiatzaren 7an ospatu zen erreferenduma izan zen. Bertan, Londres Handiko Autoritatea osatu nahi ote zen galdetu zen, Londresko alkateak eta Londresko Batzarrak osatua, alkatearen lana kontrolatzeko. Parte-hartzea oso txikia izan zen, %34,1ekoa, baina gehiengoak, %72,01, baiezko botoa eman zuen.
Theraps microphthalmus
Theraps microphthalmus Theraps generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Bilbo Hiriko Bandera
Bilbo Hiriko Bandera 1978tik aurrera Bilboko itsasadarrean antolatzen den estropada da. Deustu Arraun Taldeak antolatzen du.
Stenocercus apurimacus
Stenocercus apurimacus Stenocercus generoko animalia da. Narrastien barruko Tropiduridae familian sailkatuta dago.
Bilbo Hiriko Bandera
2016tik aurrera gizonezkoen eta emakumezkoen banderak jokatzen dira. 2018an bandera biak Deusto antolatzaileak irabazi zituen. 2019an San Juan izan zen estropada biak irabazi zituena. 2021etik aurrera emakumezkoen estropadak Ane Aizpururen Omenezko estropada izena du, 2020an zendu zen Deustuko arraunlariaren omenez.
Emakumezkoen Bandera
Aurreneko bi ekitaldiak Emakumezkoen Gipuzkoako Traineru Ligari zegozkion eta 2018tik aurrera ETE Ligako estropadak izan dira.
Sudur-maskor
Sudur-maskorra edo kornetea sudur-hobien barnean dauden maskor-formako hezurrezko lamina txikietako bakoitza da. Arnas harturiko airea berotzea eta arnasturiko airea irazia helburuak ditu.
Abbenans
Abbenans Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Abbenans udalerrian erroldatutako biztanleak 353 ziren. Familiak 141 ziren, horien artean 39 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 172 etxebizitza zeuden, 150 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 146 etxeak ziren eta 26 apartamentuak ziren. 150 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 125 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 81 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 56 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 225 ziren, horien artean 138 aktiboak ziren eta 87 inaktiboak ziren. 138 pertsona aktiboetatik 117 lanean zeuden (72 gizon eta 45 emakume) eta 21 langabezian zeuden (9 gizon eta 12 emakume). 87 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 42 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Abbenans udalerrian 147 unitate fiskal zeuden, 363 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.108 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak, 2 iturginak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Abbenans udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Farmer (Hego Dakota)
Farmer Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Hanson konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Guindrecourt-aux-Ormes
Guindrecourt-aux-Ormes Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Guindrecourt-aux-Ormes udalerrian erroldatutako biztanleak 84 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 45 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 45etxeak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 51 ziren, horien artean 36 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 36 pertsona aktiboetatik 32 lanean zeuden (20 gizon eta 12 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Guindrecourt-aux-Ormes udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arkote Arraun Taldea
Arkote Arraun Taldea Plentziako (Bizkaia) arraun taldea da. 1957an sortu zen Arkote, 1946. urtetik abian zegoenSociedad Remera de Plencia taldearen lekukoa hartuta. 2014. urteko denboraldian traineru berria erosi zuten, eta aurreko traineru guztiei bezala Plentzitarra izena jarri zioten. Arraun talde xumea denez gero, herritarren diru laguntza lortzeko izenen proiektua eraman zuten aurrera, zeinearen bitartez 50€ truke norberak bere izena jar zezakeen traineruan. Arraun taldeak sare sozialen bitartez irailean zabaldu zuten bezala, 2019. denboraldian entrenatzaile berria izan dute, Toni Motenegro hain zuzen, zeinak Aitor Gilen lekukoa hartu zuen. 2019. urtean ere webgune berria sortu zuten, www.arkoteat.com helbidean.
Uniformea
Taldearen koloreak beltza eta horia dira. Ontzi denak beltzak dira, letra horiekin. Taldearen traineru guztien izena Plentzitarra da.
Historia
Gehienbat traineru, trainerilla eta bateletako txapelketetan (estropadetan) hartzen du parte, hau da, tosta finkoan.
Tosta mugikorrean gero eta parte handiagoa du.
1988an Lekeitio-ABC Banderan jokatu zuen lehenengo traineru estropada eta 1989rako El Corte Inglés banderak antolatzen zuen Bizkaitarren promozio txanda irabazi zuen. 1991ean Bermeorekin aritu zen eta lehenengo banderak irabazi zituen, Ondarroakoa eta Lekeitioko San Antolin jaietakoa.
1997an Euskal Liga nagusian aritu zen eta 10. postuan gelditu zen, Bizkaitarren ligan aldiz hirugarren. 1999. urtean Traineru bizkaitarren Ligan bakarrik hartu zuen parte eta 5. postuarekin konformatu behar izan zuen. Arraunlari gutxi zituela eta, 2001ean Elantxoberekin elkartu zen Bateratze Arraun Elkartea sortuz eta lehenengo urtean lau estropada irabaziz. Proiektua oso ongi atera zen, 2003. urterarte iraun baitzuen, eta tartean emaitza politak izan zituzten, esate baterako 2002ko Traineruen Euskal Ligako 11. postua edota batez ere 2003ko Euskadiko Traineru Txapelketako hirugarren postua, txapelketa hura berezia izan bazen ere.
2004. urtean Arkotek bakarkako bideari ekin zion. Urte hartan KAE Liga irabazi zuen eta TKE Ligara igo zen eta Kantauriko liga onenean mantendu zen bost urtetan. 2005ean izugarrizko denboraldia egin zuen Arkotek, Kontxako Banderako ohorezko txandan sartuz, Euskadiko Traineru Txapelketan berriz ere hirugarren eginez, Bizkaiko Traineru Txapelketa irabaziz eta TKE Ligan seigarren postua eskuratuz. 2016. urtean KAE Ligako 2. mailan aritu zen, ligako 4 bandera irabaziz. Azkenik bigarren postuan amaitu zuen ligan, ondorioz KAE ligaz igotzeko play-offa jokatuko zuen. Play-off horretan lehenengo postua lortu zuen, KAE 1.mailako igoera lortuz. Hurrengo urteetan KAE ligako 1. mailan taularen erdialdean aritu da.
Beteranoak
Liga gehien irabazi dituen taldea da:
Plentziako Ikurrina
Arkote Arraun Taldeak Plentziako Ikurrina antolatzen du urtero. Urdaibai da ekitaldi gehien irabazi dituen elkartea. 2016. urtean historian bigarren aldiz Arkotek irabazi zuen ikurrina.
Scoop (2006ko filma)
Scoop, 2006ko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko krimen komedia film bat da. Woody Allenez gain, Hugh Jackman, Scarlett Johansson eta Ian McShane aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Erresuma Batua, Sondra Pransky (Scarlett Johansson) herrialdean lagun batzuk bisitatzen ari den estatubatuar kazetaritza ikasle bat da. Londres hiriburuan dagoela, magia ikuskizun batera joango da, honetan, Sid Waterman (Woody Allen) magoak eszenatokira igo eta desagerketa magiko batean partehartzea gonbidatuko du. Magoak bere trikimailua martxan jartzeko esperoan dela, Joe Strombel (Ian McShane) hildako kazetari prestigiotsuaren mamuaren bisita jasoko du. Espirituak Sondrari britainiar aristokrata nabarmen baten semea den Peter Lyman (Hugh Jackman) seme aberats eta erakargarria "tarotaren hiltzailea" ezizena duen serieko hiltzailea dela iragarriko dio.
Norte Apache
Norte Apache euskaraz eta gaztelaniaz kantatzen duen euskal rap musika taldea da. Bizkaian sortu zen Ray Sai MC bilbotarra eta Gaizka MC santurtziarra batu zirenean. Geroago Aitor batu zitzaien DJ postuan. Aritz Sound Systemekin eta 121 krew taldearekin kontzertuak ematen aritu ziren Euskal Herrian zehar Euskal Rap Euskaraz (E.R.E.) lelopean, harik eta 2015ean taldea desegin zen arte.
Ibilbidea
Norte Apache Gaizkak eta Raycok sortu zuten 2007. urtean. Bi MC hauek bakoitza bere kabuz ibili ziren euskarazko rap musika egiten (Raycoren lehenengo erreferentzia 2005ean "kanporatzea debekatua" demoarekin), euren indarrak batu zituzten arte. 2008.urtean Gaizkaren joanarekin batera, bi taldekide berri ailegatu ziren taldera: Aitor (DJ) eta Ibon (MC).
Bidon
Bidon Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bidon udalerrian erroldatutako biztanleak 141 ziren. Familiak 66 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 69 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 69 pertsona aktiboetatik 60 lanean zeuden (35 gizon eta 25 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bidon udalerrian 71 unitate fiskal zeuden, 156,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.819 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Piubega
Mugakideak
Piubegak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bidon
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoak jatetxe ziren.
2000. urtean Bidon udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lisle (New York)
Lisle  New York estatuko herri bat da. Broome konderrian kokatua dago. 2010ean 320 biztanle zituen, 2.43 kilometro koadrotan banatuta.
Kolore-arkatz
Kolore-arkatza pigmentuzko mina batez osatutako arte-materiala da, zurezko zorro zilindriko baten barruan sartuta. Grafitozko eta egur ikatz-arkatzez ez bezala, kolore-arkatz mina argizari edo olio-oinarriz egina dago, zeinak pigmentu, gehigarri eta aglutinatzaile proportzio desberdinak dituena. Minak uretan disolbagarriak (akuarela) dituzten arkatzak eta pastel arkatzak ere egiten dira, baita minatakoetarako kolore-minak ere.
Nafarroako musika
Nafarroako musika lurralde horretan egindako agerpen kulturala da, Behe Nafarroako musikarekin osatuko duguna. Musikan ere herrialdearen aniztasuna islatzen da, estilo askotakoak lantzen baitira bertan, gazteleraz nagusiki, baina baita euskaraz ere noski.
Nafarroan egoitza dutenen diskoetxeen artean GOR Diskak aipatzekoa da, Iruñean kokatutakoa.
Jotak
Nafarroako jota bertako abeste mota tradizional ezaguna da, lurraldeko hegoaldean zabalduta dagoena batez ere eta Iberiar penintsularen barruan Ebro aldeko era osatzen duena Aragoiko jota eta Errioxakoarekin batera. Tutera, Castejón, Martzilla, Cadreita, Buñuel, Ribaforada eta Cortesen eskolak daude.
Raimundo Lanas "El ruiseñor navarro" (1908-1939) murilloarra jota abeslari ezagunenen artean dugu.
Euskal musika
Bestela, Nafarroako iparraldean, mendebaldean eta erdialdean ohikoak izan dira tradizionalki eta gaur egun ere erabiltzen dira, trikitia eta panderoa eta txistua. Azken musika tresna honen tradizioa luzea da, XVI. mendetik gutxienez, idatzitako testu ugarien arabera Baztanen, Sakanan, Leitzaldean, Iruñean eta Lizarraldean, baina baita Zangoza, Otsagabia, Tafalla eta are Erriberan ere. Bestela, Elizak behin baino gehiagotan ezarri zituen debekuak garai hartan txistu eta danbolinak piztutako dantzak zirela-eta.
Azken urteetan, 2015ean, adibidez, Lizarrako txistulari taldeak ("Padre Hilario Olazarán") jaso zuen hiriko saria euren 50. urteurrenean. Halaber, 2019an, San Ferminetako Txistularien Alardeak 60 urte bete zuen.
Klasikoa
Musikagileei dagokienez, Hilarion Eslaba eta Joaquin Gaztanbide nabarmendu ziren XIX. mendean, eta garai hartakoa ere Pablo Sarasate musikari famatua izan zen.
Abeslarien artean, Julian Gaiarre (1844-1890) eta Maria Bayo (1961-) mundu osoan ezagunak dira.
Azkenik, Nafarroako Orkestra Sinfonikoa eta Orfeón Pamplonés (1865ean sortua) aipatzekoak dira.
Taldeak
Musika bandei dagokienez, 1980ko hamarkadan probintzia honetan sortutako taldeen artean "Barricada" nabarmendu ziren bereziki, Nafarroan eta Euskal Herrian orokorrean ez ezik muga hauetatik kanpo ere bai. Euskal Rock Radikalaren etiketa ipini zioten hainbatek, "Tijuana In Blue" edo orduko beste talde batzuei bezala. "Tahúres Zurdos" rock erregistro melodikoagoetan mugitu zen urte haietan.
Urte batzuk geroago bertzela, 1990eko hamarkadan abiatutako "Berri Txarrak" (rock), "Skalariak" (ska elebiduna), "Nahi ta nahiez" (pop-rock), "Kojon Prieto y los Huajalotes" (estilo askotakoa gazteleraz), "Hemendik At!" (dance), "Marea" (rock gazteleraz) "Koma" (heavy eta trash metal), "Leihotikan" (punk-rock), "Piperrak" (punk erriberarra) eta El Columpio Asesino (indie) azpimarratzekoak dira.
Saint-Pierre-Lavis
Biztanleria
2007an Saint-Pierre-Lavis udalerrian erroldatutako biztanleak 153 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 66etxeak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 54 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Nafarroako musika
Abeslariak
Estatu mailan, gaztelerazko kantari ospetsuak eman ditu probintziak bertzela, Serafin Zubiri eta Amaia Romero tamainakoak.
Beste estilo batzuk
Musika flamenkoan, Nafarroak musikari ezagunak utzi ditu, "Sabicas" eta Carlos Itoiz gitarrajole iruindarrak. Bestela, "Flamenco On Fire" jaialdia antolatzen dute Iruñean 2014tik.
Saint-Pierre-Lavis
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 101 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (32 gizon eta 27 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Nafarroako musika
Beste estilo batzuk
Jazz esparruan, berriz, Pedro Iturralde musikari oso ezaguna da. Javier Garaialde ere aritzen da arlo honetan.
Saint-Pierre-Lavis
Diru sarrerak
2009an Saint-Pierre-Lavis udalerrian 72 unitate fiskal zeuden, 178 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.057 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Saint-Pierre-Lavis udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Indiarrak lekualdatzeko legea
Indiarrak Lekualdatzeko Legea (edo Indian Removal Act) 1830eko maiatzaren 28an Andrew Jackson Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak aldarrikatutako legea izan zen. Legeak presidenteari baimena ematen zion hegoaldeko tribu natibo amerikarrekin negoziatzeko (Erdialde Atlantikokoak barne) hauek Mississippi ibaia ren ekialdetik mendebaldera lekualdatzeko, antzinako lurren kolonizazio zuriaren truke. Andrew Jacksonek sinatu zuen Legea, eta gogor aplikatu zen haren eta Martin Van Buren en gobernupean. Estatu Batuetako Independentzia Gerraren ondorengo hamarkadetan, herrialdeko populazioaren hazkunde azkarra dela eta, natibo amerikarren lurrak erosten hasi ziren. Ondorioz, AEBko gobernua Indiako tribuak animatzen hasi zen beren lurrak saltzeko, mendebaldeko lurrak eskeiniz, garai hartako herrialdeko estatuen mugetatik kanpo. Prozesu hori azkartu egin zen 1830eko Indiarrak Lekualdatzeko Legearen onarpenaren ondorioz. Kalkuluen arabera, 100.000 amerindiar inguru mendebaldera eraman zituzten politika horren ondorioz, eta gehienak 1830eko hamarkadan emigratu zuten, Indiar Lurraldea izenekoan finkatuta.
Legeak babes handia jaso zuen hegoaldeko eta ipar-mendebaldeko estatubatuarren aldetik, baina bertako tribuak eta Whig alderdia aurka agertu ziren. Txeroki ek elkarrekin lan egin zuten birkokatze hori geldiarazteko, baina ez zuten arrakastarik izan; azkenean, Estatu Batuetako gobernuak indarrez kanporatu zituen, geroago Malkoen Bidea izenez ezagutu zen mendebalderako martxa batean, genozidio-ekintza gisa deskribatu dena, asko lekualdaketetan hil zirelako.
Brian Lochore
Sir Brian James Lochore ONZ, KNZM, OBE (Masterton, 1940ko irailaren 3a - ibidem, 2019ko abuztuaren 3a) zeelandaberritar errugbilaria izan zen. Hirugarren lerroko erdiko moduan aritzen zena. Zeelanda Berriko errugbi selekzioan 25 aldiz jokatu zuen, 18 haietako kapitain bezala. International Rugby Hall of Fameren kidea izan zen 1999tik. Txapelduna munduko Zeelanda Berriko entrenatzailea izan zen 1987an.
Indiarrak lekualdatzeko legea
Testuinguru historikoa
Kolonialismo garaian, europarrak eta amerikar natiboak lehen aldiz topatu zirenean gaur egungo AEBn, europarrek uste zuten beraien zibilizazioa besteena baino hobea zela: idazketa eta nabigazioa zuten, baita kristautasuna ere, eta uste zuten beraiek praktikatzen zuten jabetza pribatua zela lurraren erabilerarako sistema egokiena. Honen ondorioz, europar kolonizatzaileek asimilazio kulturala baliatu zuten eta jatorrizko herriak Europako zibilizazioaren arau eta egiteko modu batzuk hartu behar izan zituen. Akulturazio hau hasiera batean George Washington ek proposatu zuen eta XIX. mende hasierarako martxan zegoen Txeroki eta Txoktaw-en artean. Lehenengo, kristau bihurtu behar ziren eta praktika "paganoak" alde batera utzi behar izan zituzten. Ingelesez hitz egiten eta irakurtzen ere ikasi behar izan zuten. Amerikar natiboek ezkontza heterosexual monogamoa onartu behar izan zuten eta ezkontzatik kanpoko sexu harremanak alde batera utzi. Halaber, lurren eta beste ondasun batzuen jabetza indibidualaren kontzeptua onartu behar izan zuten, zenbait kasutan afrikar esklaboak barne.
Thomas Jefferson en politikak ere berdinak izan ziren: natibo amerikarren eskubideak errespetatzea, Bost Tribu Zibilizatuak Mississippiren ekialdean geratzea onartu zuten, beti ere europar-amerikarrekin bateragarriak ziren jokabideak eta praktika kulturalak barneratzen bazituzten: asentamendu batean ezarri behar ziren, euren lurrak landu behar zituzten, lur komunalak zatitu eta jabetza pribatu bihurtu behar zituzten eta demokrazia barneratu behar zuten.
Babesa eta aurkakotasuna
Indiarrak Lekualdatzeko Legea oso ongi jasoa izan zen hegoaldean, Georgian batez ere, 1802an estatu handiena zen, eta Txerokiekin izandako eztabaida jurisdikzional batean murgilduta zegoen. Jackson presidenteak Georgiako krisia konpontzea espero zuen. Bost Tribu Zibilizatuez gain, kaltetu gehiago ere izan ziren (Wyandot, Kickapoo, Potowatomi, Shawnee eta Lenape).
Legeak babes handia bazuen ere, aurkakotasunak ere egon ziren. Misiolari kristau askok protesta egin zuten, Jeremiah Evarts misiolari antolatzaileak, batez ere. Kongresuan, Theodore Frelinghuysen New Jersey ko senatariak, Henry Clay Kentucky ko senatariak eta Tennesseeko Davy Crockett diputatuak lege honen aurka hitz egin zuten. Legea Kongresuan izandako eztabaida mingots baten ondoren bakarrik onartu zen, baina Clayk gerora bere aurkako kanpaina egin zuen 1832ko AEBko hauteskunde presidentzialetako Alderdi Errepublikanoaren txartelarekin.
Jacksonek saihestezintzat jo zuen amerindiar tribuen heriotza, asentamenduetako bizitzaren aurreratzea eta Amerikako ipar-ekialdean tribu-nazioen heriotza seinalatuz. Iparraldeko kritikoei hipokrita deitu zien, iparraldeak bere lurraldearen barruan zituen tribuei buruz kontatutako historiak seinalatuz."“Gizateriak negar egin du maiz herrialde honetako aborigenen zoriaz, eta filantropia aspaldidanik ari da hura uxatzeko bideak asmatzen, baina bere aurrerapenak ez dira inoiz gelditu, eta banan-banan leinu boteretsu asko desagertu dira lurretik... Baina benetako filantropiak egoera hauekin lotzen du izpiritua, belaunaldi baten iraungipenarekin gertatzen den bezala beste bati lekua egiteko... Mendebaldeko lurralde zabaletan hedaturiko herri ezezagun baten monumentu eta gotorlekuetan, garai bateko arraza boteretsu baten oroitzapenak ikusten ditugu, suntsitua izan zena edo desagertua izan zena, egungo tribu basatiei lekua egiteko… Filantropiak ezin dezake desio kontinente hori gure arbasoek aurkitu zuten egoerara itzultzea. Zein gizon zintzok nahiago luke basoz estalitako eta milaka basati gutxi batzuek populaturiko lurralde bat gure Errepublika zabala baino, hiri, herri eta etxalde oparoz hornitua, arteak edo industriak asma ditzakeen hobekuntza guztiez edertua, 12.000.000 pertsona zoriontsu baino gehiagok okupatua, eta askatasunaren, zibilizazioaren eta erlijioaren bedeinkazio guztiez betea?” A. Jackson"H. W. Brands historialariaren arabera, Jacksonek zintzoki uste zuen bere populazio transferentzia politika "zuhurra eta gizatiarra" zela, amerindiarrak "erabateko deuseztasunetik" salbatuko zituena. Jacksonek gupida ekintza eskuzabal gisa ulertzen zuen.
Robert M. Keeton ek dioenez, legea proposatu zutenek narrazio biblikoak erabili zituzten estatubatuar natiboen birkokatze behartuak justifikatzeko.
Lekualdatzea hegoaldean
1830ean, Bost Tribu Zibilizatuek Europa-Amerikar kulturaren hainbat alderdi bereganatu zituzten, kristautasuna barne. Txerokiek beren hizkuntzan idazteko sistema bat zuten, Sequoyah-k garatua, eta txeroki eta ingelesezko egunkari batean argitaratua.
Akulturazio hori gorabehera, tribuen posizioa ez zen segurua. Batzuek sentitzen zuten tribuen presentzia bakea eta segurtasunerako mehatxu bat zela, Natibo Amerikar askok Estatu Batuen aurka borrokatu baitzuten aurretiko gerretan, askotan atzerriko estatuek armaturik, hala nola Britainia Handiak eta Espainiak. Beraz, Estatu Batuetako hainbat estatutako gobernuek AEBetako mugetan zeuden tribu guztiak Estatuaren jurisdikziopean jartzea nahi zuten. 1830ean, Georgiako estatuak lege bat onartu zuen, 1831ko martxoaren 31tik aurrera zuriei indiar lurraldean bizitzea debekatzen ziena estatuaren baimenik gabe. Lege hau indiarren lekualdatzeari aurre egiten laguntzen ari ziren misiolari zurien kanporatzea justifikatzeko egin zen. Jeremiah Evarts misiolari antolatzaileak kasua Ameriketako Estatu Batuetako Gorte Gorenera eramateko eskatu zion Txerokiei. Marshall Gorteak ebatzi zuen tribu indiarrak nazio subiranoak ez ziren arren (Txeroki nazioa v. Georgia, 1831), estatuko legeek ez zutela botererik lurralde tribalen gainean (Worcester v. Georgia, 1832).
Andrew Jacksonek eta Alderdi Demokrata berriko beste hautagai batzuek 1828ko kanpainako helburu nagusi bihurtu zuten lekualdaketa. 1830ean, Kongresuak Indiarrak Lekualdatzeko Legea onartu zuen, eta Jackson presidenteak lege gisa berretsi zuen. Lekualdatze Legeak xedatu zuenez, gobernuak lekualdatze-itunak negoziatu behar zituen tribu guztiekin. Dancing Rabbit Creek eta Txoktawen arteko ituna ezarri zen lehen ituna izan zen; 7000 txoktaw Mississippin geratu ziren bitartean, 14 000 inguru Ibai Gorrian zehar lekualdatu ziren. Beste itun batzuk etorri ziren jarraian, New Echotako itun susmagarria Txerokiekin esaterako, zeina Malkoen Bidea n amaitu baitzen.
Ondorioz, bost tribuak Indiar Lurralde berrira lekualdatu zituzten, egungo Oklahoma n eta Kansas ko zati batzuetara. Indiar batzuek lekualdatzeari ihes egin zioten, eta beste batzuk, berriz, beren jabetzako banakako lurretan bizi zirenak (eremu tribalen ordez), lekualdatzetik salbuetsita zeuden. Atzean geratu zirenak, azkenean, tribu-erakundeetan bildu ziren, Ekialdeko Txerokien Batasuna bezala, Ipar Karolinan sortua.
Lekualdatzea iparraldean
Aintzinako Ipar-Mendebaldean kokatzen ziren iparraldeko Indietako tribuak askoz txikiagoak ziren eta “Bost Tribu Zibilizatuak” (Chickasaw, Txoktaw, Creek, Seminola eta Txeroki) baino askoz zatituagoak zeuden. Horren ondorioz, tratatu eta emigrazioaren prozesua mailakatuagoa izan zen, ez hain sistematikoa. Shawneetako bandak, Ottawak, Potawatomiak, Sauk eta Fox bandek beraien artean itunak sinatu zituzten eta Indiar Lurraldera joan ziren. Baina 1832. urtean, Beltz Beltzek, Sauk tribuko buruzagiak, Illinois era gidatu zituen Sauk eta Foxeko talde bat. Urte berean, Belatz Beltzaren Gerran, AEBko ejerzitoak eta Illinoisko armada talde batek Beltz Beltz eta bere armada garaitu zituen.
Tibalt I.a Nafarroakoa
Tibalt I.a (Troyes, - Iruñea, ), izengoitiz Trobalaria, Nafarroako errege (1234-1253) eta Xanpainako kondea izan zen (1201-1253). Ez zen izan, dena den, familiako lehenbizikoa errege titulua izaten. Aurretik Jerusalemgo errege izan zen bere osaba Henrike (1192-1197), eta lehenago Ingalaterrakoa birrosaba Eztebe (1135-1154).
Colletes elegans
Colletes elegans erle espezie bat da, Colletes generoan eta Colletidae familian.
Tibalt I.a Nafarroakoa
Frantziako noble handia
Tibalt 1201eko maiatzaren 30ean jaio zen Xanpainako hiriburua zen Troyes hirian. Aita, Xanpainako Tibalt III.a, egun batzuk lehenago hil zen eta, beraz, jaio eta berehala Tibaltek Xanpainako konde tituluaz jabetu izan zen. Hori zela eta, batzuetan hilondokoa ezizena izan zuen. Aitabitxia Filipe Augusto erregea zuenez, Gortean hazi zen. Amak, Nafarroako Antso VII.a Azkarra erregearen arreba zen Zuriak, ardura hartu zuen seme jaioberriaren ondasunak kudeatzeko. Gainera, Henrike II.a Xanpainakoa bere osabak zorra asko utzi zituen, gehienak aita hil zitzaionean ordaintzeke zeudenak.
1216tik 1222ra gerra piztu zen konderriko jabetzari buruz. Lur Santutik itzulitako Tibalt IV.aren alaba zen Filipa lehengusinak (Henrike II.aren alaba) eta Erard Brienne-Rameruptekoa bere senarrak konderriaren jabetza aldarrikatzen zuten eta gerra pizten. Gerra Xanpainako Ondorengotza Gerra izan zuen izena eta ez zen amaitu 1222an Tibalt adin nagusi bilakatu zen arte. Horretarako Tibaltek dirutza gastatu zuen bere eskubideak ziurtatzeko. Horrela onartu zuten senar-emazteak Tibalten boterea. 1234an Zipreko erregina eta Filiparen ahizpa nagusia zen Alizia Xanpainakoak ere bere eskubideak aldarrikatu eta, berriro, Tibaltek diruaren bitartez mantendu zuen bere agintea.
1221n, alegia, 20 urte beteta zuela, ama Zuriak utzi zuen kudeaketa lana eta Tibaltek hasi zuen bere agintaldi pertsonala. Tibaltek gatazka bat izan zuen Luis VIII.a erregearekin (1223–26) juduekiko erregeak zuen politika zela eta. 1223ko azaroaren 8an, erregeak Etablissement sur les Juifs izeneko legea ezarri zuen zorren interesak kitatuz (nahiz eta, era berean, kapitala hiru urteko epean itzuli behar ziela ezarriz). Zor guztiak jaunen eskuetan geratzen ziren, komisio baten truke, noski. Hogeita sei baroik Luis VIII.arekin bat egin zuten baina Tibaltek, jada juduekin akordio bat zuena, ez zuen legea onartu. Kontuan izan behar dugu Troyesen Rashiren egoitza izan zela mende bat aurrerago, eta orduko judu komunitate herrialde osoko inportanteenetariko bat zela.
1229an Raimundo VII.a Tolosakoarekin Gurutzada Albitarrari amaiera eman zion Parisko itunean lan egin zuen.
Egia izan ala ez, beste baroiek 1229-1230. urteetan Xanpaina inbaditu zuten. Ironiko bazen ere, aliantzak Ondorengotzaren Gerraren aldrebesekoak izan ziren: Henrike II.a Barrekoak ekialdetik eraso eta Tibaltek Lorrenako jaunekin bat egin zuen Barreko dukerria hartzeko. Simon Joinvillekoa, Ondorengotza Gerran bere aurkaria izandakoa, Tibaltekin bat egin zuen Bar-le-Duc hiriburua zuen dukerria erasotzeko. Barrekoek Borgoinako dukerriaren laguntza eskatu eta Hugo IV.a Borgoinakoak hegoaldetik eraso zuen Champagne. Erasoak Blanka Gaztelakoa mugiarazi zuen eta erregeordeak gatazka bertan bera uzteko agindua eman zuen. Tibalt erasotzaileak egozteko gai izan zen baina gatazkak eskualdeko ekonomia hondoraturik utzi zuen. Gainera, aitaren eta osabaren Gurutzadetako zergak oraindik ordaintzeke zeuden eta Tibaltek saldarazi behar izan zituen Parisko mendebaldetik zituen eremuak: Blois, Sancerre eta Châteaudun hain zuzen ere.
1229an bere ama Argensollesko zistertar abadian zegoela hil zen eta hurrengo urtean baita bere izeba Berengaria ere. Ordutik bihurtu zen osaba Antso VII.aren lehen senide. Garai hartan osabak eta ilobak ia harremanetan jarri ziren.
Nafarroako erregea
1234ko apirilaren 7an Antso VII.a Azkarra, Nafarroako erregea Tuteran hil zen. Berria jakinik, Tibalt berehala Xanpainatik Nafarroara joan zen eta 1234ko maiatzen 2an, Iruñeko katedralean Nafarroako errege tituluaz jabetu zen, foruen zina eginez eta osabaren ondorengotza hartuz. Nafarrek ez zuten aurreko erregearen azken-nahia bete, Antsok Jakue II.a Aragoikoa nahiago zuelako. Horrela, Nafarroan Frantzian jaiotako lehendabiziko erregea ezarri zen eta baita Xanpaina leinuaren lehendabizikoa ere.
Bere agintea berresteko itunak sinatu zituen Aragoi, Gaztela eta Ingalaterrarekin. 1234ko urriaren 13an, Burgin, ituna izenpetu zuen Aragoiko erregea zen Jakue II.arekin. Gauza bera egin zen ondoko urriaren 31an, Logroñon, Gaztelako erregea zen Fernando III.arekin. Laster, ohartuta Nafarroako arauak arrotz zituela, agindu zuen Nafarroako Foruen idatzirik biltzea. Hemendik aurrera, Tibalt erregeak bere denbora Xanpaina eta Nafarroa artean banatuko zuen. Gobernuan Xanpainatik etorritako nobleak jarri zituen, jaraunspenezkoak ez ziren karguak (tenentziak) gutxitu zituen eta Erresuma merindadetan banatu zuen (hasieran lau baino ez).
Gaztelaren babesa izateko asmotan, Zuria alabak ezkon-hitza eman zion Alfontso gaztelar ondorengoari. Itunaren bitartez, Fernando III.ak Gipuzkoa eskaini zion Tibalt bizi zen bitartean baina ez nafar erregeek aspalditik aldarrikaturiko Araba. Gipuzkoa kontrolpean bazuen, itsasorako bidea zabalik izango zukeen baina ituna ez zuten inoiz bete eta hurrengo urtean alabak Joan I.a Bretainiakoa ezkondu zuen. Gregorio IX.a aita santuak hala eskatuta, 1238tik aurrera Tibaltek Lur Santua askatzeko gurutzada antolatu zuen. Nafarroako, Champagneko eta Frantziako nobleek osatutako 1500 zaldunen gudarostea Palestinara iritsi zen 1239ko irailaren 1ean, Akrera hain zuzen ere. Axkelonera mugitu eta Tibaltek bertan gaztelu bat eraikitzeko agindua eman zuen. Bi gudu txikiak izan zituen. Lehenengoan garaipena lortu zuen, baina musulmanen aurkako bigarren guduan, Gazan, urriaren 13an, gurutzatuek porrot handia jasan zuten. Hala eta guztiz ere, Tibaltek Damasko eta Egiptoko aiubtarrekin negoziatu zuen. Horrela siriarrekin akordioa lortu zuen egiptoarren aurka. Akordioaren ondorioz, Jerusalemgo Erresumak Jerusalem bera, Betleem, Nazaret, Galilea gehiena eta hainbat tenplarioen gaztelu, tartean Belfort eta Safed, irabazi zituen. Egiptoarrekin tregoa bat ere negoziatu zuen. Orduko iturri batzuen arabera, Jordan ibaia eta Mediterraneo arteko lur guztiak gurutzatuen eskuetan geratu ziren.
Lehenengo Gurutzadaren ondoren arrakastatsuena zen Gurutzada honen arrakastaren zein zatia zen Tibaltena zaila da esatea. 1240ko irailean Palestinatik itzuli zen, Rikardo Cornwallekoa baino lehen, hasierako indarra pixkanaka gurutzatuen arteko eztabaidetan galdu zelako. Bertatik Damaskoko rosa gallica espezieko arrosa, gurutze santuaren zati bat eta, agian, chardonnay motako mahatsa ekarri zituen.
Bizitzako azken urteak Nafarroa eta Xanpaina artean pasa zituen, bere lurraldeak ongi kudeatuz, bai pertsonalki bai laguntzaileen bitartez. Garai hartan Elizarekin arazoak izan zituen. Iruñeko gotzaina zen Petri Ximenez Gatzolatzekoak 1244an Agoitzen zeuden onibar batzuk aitzakiatzat hartuz, erregea Elizaren askatasuna urratzen zuela salatu zuen. Harrezkero ez zen giro haien artean eta erregea eskumikatzekotan izan zen 1250ean. Gotzainak horretarako kontzilioa deitu zuen baina Inozentzio IV.a aita santuak erregearen alde egin zuen eta erregeen pribilegio gogoratu zuen, Aulki Santuak bakarrik eskumikatu ditzake erregeak.
Oso olerki eta musikazalea zen, eta berak ere koplak egiten zituen. Zaletasun honek eman zion goitizena. 71 konposizio lirikoen (horietatik 37 amodiozko kantuak) egilea izan zen, non birtuosismo tekniko handia erakutsi zuen (hitz-jokoak, metaforak eta alegoriak erabili zituen) eta baita trebezia ironikoa ere. Bere garaietako trobalari ezagunena izan zen eta mende bat pasa zenean Dantek aurrekaritzat hartu zuen (De Vulgari Eloquentia).
Ezkontzak eta seme-alabak
1220an Gertrudis Dagsburgekoarekin ezkondu zen Tibalt. Lorrenako dukearen alarguna zenez, Tibaltek uste zuen Lorrena kontrolpean izanen zuela ezkontzaren bidez. Baina, bere asmoak betetzen ez zirela-eta, bi urte geroago harengandik bereizi zen. 1223an, Beaujeuko jaunaren Ines alabarekin ezkondu zen. Ines 1231n hil zen. Alaba bakarra izan zuten:
1232an, Artxibald VIII.a Borboikoaren alaba Margaritarekin ezkondu zen. Margarita 1256an hil zen. Zazpi seme-alaba izan zituzten:
Ezkontzatik kanpo ere izan zituen haur batzuk, besteak beste:
Chonas-l'Amballan
Chonas-l'Amballan Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chonas-l'Amballan udalerrian erroldatutako biztanleak 1.508 ziren. Familiak 523 ziren, horien artean 75 pertsona bakarrekoak ziren (22 bakarrik bizi ziren gizonak eta 53 bakarrik bizi ziren emakumeak), 136 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 255 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 57 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 571 etxebizitza zeuden, 533 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 548 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 533 etxebizitza nagusietatik 466 bere jabearen bizilekua ziren, 49 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 150 etxek lau zituzten eta 341 etxek bost zituzten. 487 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 153 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 364 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 991 ziren, horien artean 740 aktiboak ziren eta 251 inaktiboak ziren. 740 pertsona aktiboetatik 699 lanean zeuden (386 gizon eta 313 emakume) eta 41 langabezian zeuden (9 gizon eta 32 emakume). 251 pertsona inaktiboetatik 82 erretiraturik zeuden, 102 ikasten zeuden eta 67 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chonas-l'Amballan udalerrian 555 unitate fiskal zeuden, 1.574,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.688 euro zen.