cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sciades paucus
Sciades paucus Sciades generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Analisi funtzional
Analisi funtzionala analisi matematikaren adar bat da, limite estrukturaren bat duten bektore espazioak aztertzen dituena (produktu eskalarra, norma edo topologia adibidez). Sustrai historikoak transformatuetan ditu, Fourier-en transformatuan esaterako, eta ekuazio diferentzial eta ekuazio integralen azterketan. Funtzional hitza bariazioen kalkulutik dator, eta argumentu gisa funtzio bat duen funtzioari egiten dio erreferentzia, hau da, funtzio-espazioetan definituriko funtzioei.
Analisi funtzionalera sarrera liburu modernoetan, bektore-espazio normatu osoen azterketarekin hasten dira, zenbaki errealen edo konplexuen gainean. Espazio horiei Banachen espazioak deitzen zaizkie. Hilberten espazioak dira horietako adibide garrantzitsu batzuk, non norma produktu eskalar batetik eratorria den. Espazio hauen berezitasunetako bat, aljebra linealarekin alderatuz, infinitu dimentsioetan lan egiteko aukera ematen dutela da. Hau funtsezkoa da esaterako mekanika kuantikoaren formulazio matematikoan. Orokortuz, gaur egun beste azterketa batzuk kokatzen dira analisi funtzionalean: Fréchet-en espazioak eta beste bektore-espazio lokalki konbexuak, baita topologikoak ere.
Analisi funtzionalean aztertzen den alderdi garrantzitsu bat Banach eta Hilbert-en espazioetan definitutako eragile lineal jarraituak dira. Horiek eramaten dute, modu naturalean, C* aljebrara eta eragiletako beste aljebra batzuetara.
Płock
Płock Poloniako erdialdeko hiria eta ibai-portua da, izen bereko voivoderriko hiriburua, Vistula ibaiaren ertzean, Varsoviako hiriaren hegoaldean. Apezpiku-egoitza da, eta industria (petrolio-findegiak, industria petrokimikoa, janari-industria, metalurgia, nekazaritzako makineria) da ekonomia-jarduera nagusia. Monumentu historiko ugari eta museoak ditu.
Fowler (Kansas)
Fowler Kansasko hiri bat da. Meade konderrian kokatua dago. 2010ean 590 biztanle zituen, 1.21 kilometro koadrotan banatuta.
Cerchiara di Calabria
Cerchiara di Calabria Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cerchiara di Calabriak honako udalerri hauekin egiten du muga:
System Security Services Daemon
System Security Services Daemon (SSSD) Linux sistema eragilerako garatutako software bat da, eta urruneko direktorio-zerbitzuetarako sarbidea eta autentifikazio-mekanismoak kudeatzeko daemon multzo bat ematen du. SSSDaren hasiera FreeIPA (Identitatea, Politika eta Ikuskaritza) kode irekiko softwarearen proiektuan dago. SSSDren helburua da hainbat hostalari edo hornitzaile mota inplikatzen dituen erabiltzaile baimendu eta kautotuaren sarbide-sistemaren administrazioa erraztea, besteak beste LDAP domeinua, IdM edo identitateen kudeaketarako domeinua, Active Directory (AD) edo Kerberos erreinu bat.
Maletategi
Maletategia edo mala auto batean maletak edo bagajea kokatzeko lekua da. Ibilgailuaren aurrealdean edo atzealdean kokatuta egon daiteke, normalki motorearen kontrako aldean. Gaur egun, ibilgailu gehienek atzealdean eramaten dute. Kotxearen atzeko kristala maletategiaren atearen barne dagoenean "atzeko atea" ere deitzen zaio, eta bost ate dituzten ibilgailuetan hori da bosgarrena.
Maletategia atzean dagoenean, ordezko gurpila ere bertan joan ohi da, edo bertatik irekitzen da azpian dagoen gurpila eskuratzeko bidea.
Springcreekita
Springcreekita fosfato motako minerala da eta plumbogummita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Springcreekita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.
Bilboko portua
Bilboko portua, Bilboko itsasadarrean hedatzen da, Bilboko Zorrotzaurre auzotik, Zierbenako udalerrira doan tartean. Euskal Herriko porturik garrantzitsuena da, eta Espainiar estatuko laugarrena, urtero izandako edukiontzi eta merkantzia trafikoan.
2007. urtean 40,0 milioi tona mugitu ziren portuan.
Historia
Bilboko portua, Bilboren sorrerarekin batera agertu zen, XIV. mendean. Hasierako portua Zazpikaleen ondoan kokatzen zen. San Antongo zubiaren alde bietan. Merkataritzaren garapen eta hazkundearekin batera, portuaren garrantzia handituz joan zen. Bilboko portua beti aritu zen inguruko elizateetako portuekin lehian. Lehia horren adibide, XIX. mendearen hasieran gertaturiko Zamakolada.
Hiriaren leku faltarekin batera, portuak Abandoko elizateak Ibaizabal ibaiaren ondoan zeuzkan lurrak bereganatu zituen, Bilbok XIX. mende bukaeran elizatea anexionatzean. Ondorioz Areatzako zubia eta gaur egun Euskalduna Jauregia kokatzen den gunea (Areatzako kaia, Erripako kaia, Uribitarte eta Abandoibarra alegia) garatu zen. Geroago Zorrotzako kaia eta Deustuko kanala ere portu instalazio bilakatu ziren.
Industria hazkundearen portua
XIX. mendeko industria iraultzak, portuaren garraio eta azpiegiturak berriztea suposatu zuen. Horretarako foru aldundiak eta ekintza pribatuak eginiko inbertsioek, zortzi trenbide eraiki zituzten. Trenbideok meategiak portuarekin lotzen zituzten. Azpiegituren eraikitzearekin batera, altzairugintza garatuz joan zen. 1876. urtean portuan aritzen ziren lau fabrika zeuden.
Portuarentzat gero eta zailagoa zen eskari handiari aurre egitea, eta horrela portuaren lurraldea itsasorantz zabaldu zen, Bilbo ondoko udalerrietara zabalduz. Gauzak horrela, 1872. urtean Bilboko portu eta itsasadarraren Obren Junta sortu zen (gaur egungo Bilboko Portuaren Agintaritza.
Luzero puntako eta Galea puntako kaiak eraiki ziren, portuaren kanpoaldeko gunea zein zen argi ezarriz. Galea puntako kaia amaitu gabe geratu zen, Getxoko familia burgesek, portua eskuinaldera zabaltzearen aurka agertu eta gero. Gaur egun kaia oraindik ere amaitzeke dago.
Portuaren hazkundea etengabekoa izan zen 1970eko hamarkadako krisialdira arte. Bilboko portua, Espainia mailako porturik garrantzitsuena zen, edukiontzi eta merkantzia gehien mugitzen zituena.
Orduan Bilboren gainbeherarekin batera, portuaren gainbehera ere etorri zen. Bilboko itsasadarraren barrualdeko guneek zuten degradazioa izugarria zen. Enpresa eta ontziola askoren itxierak eta kutsadurak, gune metropolitarraren bizimodua asko okertu zuten.
Bilboko Superportua
Gainbehera egoera hartan, Bilboko portuaren zabalkunde eta berritzeko proiektu baten bila hasi zen ordurako Bilboko Portu Agintaritza zenak. Itsasadarraren barruko guneak berriztu eta bertako iharduera industrialak kanpoaldeko portura eramateko helburuarekin. Horrez gain, agintaritzak portura enpresa berriak erakartzeko asmoa zeukan.
Superportua eraiki beharreko gunea itzela zen, kanpoaldeko portua eta Luzero punta kokatzen den gunearen artekoa alegia. Itsasoari dozenaka hektarea "irabazi" beharra zegoen, eta ingurugiroarentzako kalteak direla eta talde ekologistek gogor gaitsetsi zuten proiektua, euren artean Abra Defentsa Batzordea.
Superportu berriaren lanak 1991. urte hasieran hasi ziren, Zierbenako portuaren ondoan. Zierbenako portuaren ondoko harrobi batetik ateratako 50 tona kare harri baino gehiago eraibili da portuaren kai eta materialak eraikitzeko. Pixkanaka portuak itsasoari lekua kenduz joan zen. 1993. urterako Zierbena udalerria "inguraturik" geratu zen, Superportuaren kai berriek inguratuta alegia.
Bi urte beranduago, 1995. urtean, Zierbenako kaia ia eraikita zegoen, 3,15 kilometroko luzerarekin, Superportuko kairik luzeena delarik. Zoritxarrez, 1996ko Otsailaren 3an egondako enbatak, kaiaren zati handi bat desegin zuten. Hamairu metroko olatuek kaiaren puntan zegoen 110 tona altxatzeko gai zen Manitowoc garabi bat ere erabat apurtu zuten.
Urte bereko Ekainerako kaia berreraikitzeko lanak hasiak ziren. Horrekin batera Zierbena eta mende hasierako kanpoaldeko portuaren artean itsasoari lurra irabazteko lanak zirauten. Kanpoaldeko portutik mendebaldera, 1,4 kilometroko luzerako kai berri bat eraiki zen.
Portu berriaren lehen fasea 1999. urtean inauguratu zen. Ondorengo urteetan portu berriaren guneak zabalduz joan dira. 2003. urtean Bizkaiko Badia Elektrizitatea eta Bizkaiko Badia Gasa izeneko bi zentral elektriko zabaldu zituzten ., 500 milioi euroko inbertsioaren ostean. Horrez gain, Getxoko udalerrian, Ereagako hondartzaren ondoan, kirol portu berria eraiki da, denda, jatetxe eta bestelakoekin.
Etorkizuna
Etorkizunari begira, portuaren handitze prozesua ez da oraindik amaitu. Hurrengo urteetan obrak aurrera jarraituko dute, aurrikuspenen arabera hemendik 10 urterarte ez da portua guztiz osaturik egongo, eraikitze lanak 2020rako amaituz.
AZ-2 kaiaren eraikuntza 2007an hasi bazen ere, lanak atzerapena izan zuten eta nahiz eta dozenaka kamioik eta Kronborg-R draga 2008 eta 2009an lanean aritu diren, ez zen kaiaren betetzea amaitzerik lortu. 2009ko abenduan "Gerardus Mercator" izeneko Jan de Nul ontzi enpresa belgikarraren draga etorri zen kai berrien eraikuntza lanak azkartuz. Draga honek La Arena hondartzatik gertuko itsas hondoan harea hartu eta ondoren Zierbenako kai barruan bota zuen.
2010ean zehar Bilboko La Naval ontziolan eraikitako Cristobal Colon dragak lanak jarraitzea espero bazen ere, azkenik Bilboko Portu Agintaritzak berandutu egin zituen AZ-2 kaiaren betetze lanak.
Itsasadar barruko kaiak
Itsasadar barruko kaiak, Bilboko itsasadarraren barnealdean dauden kaiak dira, itsasgora eta itsasbeheren menpe, ontziak itsasgora denean bakarrik lehorreratu daitezke, gutxi gorabehera 12 orduoro.
Deustuko kanala
Bilboko Deustuko San Pedro barrutian kokatzen da. Hasierako proiektua 1929. urtean onartu bazen ere Gerra Zibilaren hasierak, proiektua bertan behera utzi zuen, eta eraikitze lanak ez ziren 1950eko urriaren 11ra arte hasi. Proiektuak kanal artifizial bat sortu zuen Bilboko itsasadarraren Deustuko behekaldeko lurretan, Zorrotzaurre izeneko penintsula sortuz. Lur zatiak, 130 metroko zabalera zeukan hasierako bihurgunean eta 100 metro Zorrotzaurreko penintsularen amaieran.
Kaia 1968ko abuztuan inauguratu zen, 7 metroko sakonerarekin. Bilboko Portuko Agintaritzak Deustuko Kanala 2006. urteko otsailaren 7an ofizialki itxi bazuen ere, ondoren hainbat itsasontzi sartu izan dira kanalean, Zorrotzaurren dagoen Cadenas Vicinay enpresaren beharrak direla eta. Kanala, portuko hainbat ontzi eta erremolkadoreren aparkaleku moduan ere erabiltzen da, horietako bat, Boreas ontzia. Poliziak droga topatu zuen itsasontzi barruan 2003. urtean, eta ordutik Boreas ontzia kanalean dago geldirik.
Zorrotzako kaia
Bilboko Zorrotzako auzoan kokatzen da. Deustuko kanalak duen noizbehinkako jarduera kenduta, Bilboko udalerrian geratzen den portuko azken atala da. Porturatzen diren merkatal ontziek, 100 metro inguruko luzera daukate eta gehienbat txatarra eta burdin hondakinak deskargatzen dituzten
Kaiak 800 metroko inguruko luzera dauka, eta lau itsasontzi aldi berean hartzeko tokia dago.
Lutxanako kaia
Barakaldoko Lutxana auzoan kokatzen da. Gaur egun, iharduera gutxi du kai honek, eta Bilbaina de Alquitranes enpresaren beharreterako erabiltzen da gehienbat. Antzina, Lutxanako Sefanitro enpresak ere erabiltzen zituen kaiak. Bilbaina de Alquitranes enpresaren lehengai beharretarako astero edo bi-astero kimika gaien ontzi bat porturatzen da.
Kaiak, 250 bat metroko luzera dauka.
Udondoko kaia
Udondoko kaia Erandioko Astrabudua eta Leioako udalerrien artean kokatzen zen, Erandio eta Areeta arteko itsasadarraren ertzeko errepidearen alboan. Kaian, kimikagaiak dakartzaten ontziak lehorreratzen ziren, Dow Chemical enpresarentzako lehengaiak ekarriz.
Kaiak 75 bat metroko luzera zeuzkan.
ACBko kaia
Izen bereko lantegiaren ondoko kaia da Sestaoko udalerrian kokaturik. Bertan, burdin-hondakinez beteriko 100 metro inguruko luzera duten itsasontziak porturatzen, 2500 eta 4000 tona txatarra deskargatzeko gaitasunarekin. Lehengai hau, ACBren labeen erregaia izateaz gain, lantegiak ekoizten dituen altzairuzko produktuen lehengaia da.
Bihotz
Bihotza muskuluz osatutako organoa da, uzkurdura erritmikoen bidez odola arteria eta benetan barrena zirkulatzea eragiten duena. Animalia gehienetan aurkitzen da. Bihotzak oxigenoz eta elikagaiz hornitzen du gorputz osoa, eta metabolismoaren hondakinak kanporatzen ditu. Gizakietan biriken artean kokatuta dagoen organoa da, bularraren erdiko konpartimentuan zehazki.
Bilboko portua
ACBko kaia
Kaiak 750 metroko luzera dauka eta aldi berean lau itsasontzi egoteko toki nahikoa dago, tamainaren arabera betiere. Horrez gain, itsasontzien txatarra lantegian deskargatzeko lau garabia erabiltzen dira, kaian zehar perpendikularki antolaturiko errailetan zehar mugitzen direlarik.
Santurtziko kaiak
Santurtziko kaiak, portuaren kanpoaldean 1990eko hamarkadan "Superportua" eraikitzen hasi baino lehen Santurtziko udalerrian zeuden kaiak dira.
Bihotz
Gizakietan, baita beste ugaztun batzuetan eta hegaztietan ere, bihotza lau ganberatan banatuta dago. Goiko eskuineko eta ezkerreko aurikulak eta beheko eskumako eta ezkerreko bentrikuluak. Oro har, eskuineko aurikula-bentrikuluei eskuineko bihotz esaten zaie eta, ezkerreko homologoei, berriz, ezkerreko bihotz. Arrainek, aldiz, bi ganbera dituzte, aurikula bakarra eta bentrikulu bakarra, eta narrastiek hiru ganbera.
Palestinar Aginte Nazionala
Palestinar Aginte Nazionala edo Palestinako Aginte Nazionala palestinarren gobernu administrazio bat da, Zisjordania eta Gazako zerrenda administratzen dituena. Bi lur eremu horiek Palestinako Lurraldeen zati dira.
Bihotz
Bihotz osasuntsuetan odola noranzko bakarrean mugitzen da bihotzeko balbulei esker. Izan ere, balbulok atzeranzko mugimendua galarazten dute. Bihotza perikardio deritzon poltsa babesle batez inguratuta dago, zeinek likido pixka bat ere daukan. Bihotzaren pareta hiru geruzaz osatuta dago: epikardioa, miokardioa eta endokardioa.
Palestinar Aginte Nazionala
Palestinaren Askapenerako Erakundearen eta Israelen arteko Osloko itunei esker sortu zen. Munduko Estatu gehienek Estatu burujabetzat onartu dute; NBEk ez du Estatu burujabetzat onartu, eta behatzaile gisa parte hartzen du erakunde horretan, ahotsarekin baina boto eskubiderik gabe.
Eagles Mere (Pennsylvania)
Eagles Mere Pennsylvaniako borough bat da. Sullivan konderrian kokatua dago. 2010ean 120 biztanle zituen, 5.33 kilometro koadrotan banatuta.
Bihotz
Muskulu-organo honek nodulu sinoaurikularrean dauden zelula taupada-markatzaile talde baten bidez odola ponpatzen du erritmo jakin batean. Zelula horiek bihotzaren uzkurketa eragiten dute eta, gainera, korrontea sortzen dute nodulu atriobentrikularrean zehar eta bihotzaren garraio-sisteman zehar. Bihotzak zirkulazio-sistematik oxigeno gutxi duen odola jasotzen du. Odol hori goiko eta beheko kaba zainetatik eskumako aurikulara sartzen da eta eskumako bentrikulura igarotzen da. Hortik, biriketara ponpatzen da, eta bertan oxigenoa jaso, eta karbono dioxidoa askatzen du. Ondoren, oxigenoa duen odola ezkerreko aurikulara itzultzen da, ezkerreko bentrikulutik igarotzen da eta, aortaren bitartez, zirkulazio-sistemara ponpatzen da. Hor oxigenoa erabiltzen da eta karbono dioxidoa metabolizatzen da. Bihotzak atsedenaldi egoeran minutuko 72 taupada inguru egiten ditu. Ariketak maiztasuna denbora-tarte batean handitzen du, baina atsedenaldian tarte luzea emanez gero, maiztasun kardiakoa txikitu egiten da. Maiztasun-aldaketa horiek onak dira bihotzaren osasunerako.
2008. urtean zehar gaixotasun kardiobaskularrak mundu mailako heriotza-kausa ohikoena izan ziren: heriotzen % 30en kausa. Horietako hiru laurden baino gehiago arteria koronarioetako gaixotasunagatik eta garun-isuriarengatik gertatzen dira. Arrisku-faktore dira erretzea, gainpisua izatea, kirol gutxi egitea, kolesterola garaia izatea, odol-presio garaia izatea eta bai gutxi kontrolatutako diabetesa izatea ere. Gaixotasun kardiobaskularrek askotan ez dute sintomarik, baina, hala eta guztiz ere, gaixo batzuek bularreko mina zein arnas-urritasuna paira dezakete. Bihotzeko gaixotasunen diagnosia maiz pazientearen medikuak egindako historiala kontuan izanik egiten da, estetoskopio bidez bihotz-soinuak entzunez, eletrokardiograma bat eginez zein ultrasoinua erabiliz. Bihotzeko gaixotasunak tratatzen dituzten espezialistei kardiologo deritze, nahiz eta medikuntzako zenbait espezialistek parte har dezaketen gaixotasunen tratamenduan.
Etimologia
Euskaraz askotan esan da bihotz hitzak bi hots esan nahi duela, baina herri etimologiatzat hartzen da. Ez dago argi nondik datorren hitza euskaraz, eta egile batzuek bios hitzarekin lotu dute, baita behazun hitzarekin ere. Edonola ere, hitz teknikoak sortu behar direnean antzinako grezierazko καρδία hitza erabiltzen da, kardiologo, kardiopatia edo elektrokardiograma hitzetan bezala (hitz hauen jatorriaren inguruan argibide gehiago daude 1. oharrean ).
Bilboko portua
Bizkaia kaia
Santurtziko udalerrian kokatzen da. Kaia bi zatitan banatzen da, batetik "Bizkaia iparralde" kaia eta bestetik "Bizkaia ekialde" kaia. Iparraldeko kaia mendebalde ekialdeko norabidea dauka eta 750 metroko luzera eta Ekialdeko kaia iparralde hegoaldeko norabidea eta 200 metroko luzera.
Bihotz
Kokapena eta forma
Bihotzaren zatirik handiena apur bat desplazatuta dago toraxaren ezkerrerantz (zenbait kasutan eskumarantz) eta ezkerraldean dagoela nabaritzen da alde horretako bihotza handiagoa eta indartsuagoa delako. Izan ere, gorputzeko atal guztietara ponpatzen du. Bihotza biriken artean dagoenez, ezkerreko birika eskumakoa baino txikiagoa da, eta, atzean, koska bat dauka, bihotza egokitu dadin. Bihotzak kono itxura dauka: oinarria gorantz kokatua eta erpinerantz estututa. Bihotz helduek 250-350 gramo bitarteko pisua dute. Goi mailako kirolariek bihotz askoz ere handiagoak izan ditzakete, muskulu kardiakoak egiten duen ariketaren ondorioz.
Ganberak
Bihotzak lau ganbera ditu, goiko bi aurikulak, odola jasotzen dutenak, eta beheko bi bentrikuluak, odola bihotzetik kanporatzen dutenak. Aurikulak bentrikuluetara zabaltzen dira septu atriobentrikularrean dauden balbula atriobentrikularren bidez. Eskuineko aurikula-bentrikuluei eskuineko bihotz esaten zaie eta, ezkerreko homologoei, berriz, ezkerreko bihotz. Bentrikuluak haien artean banatzen dira bentrikuluen arteko trenkadaren bidez.
Bilboko portua
Bizkaia kaia
Ekialdeko kaian ro-ro trafikorako bi arrapal daude. Arranpetako bat normalean Pride of Bilbao ferrytik jaitsitako autoek erabiltzen dute.
Bihotz
Ganberak
Eskeleto kardiakoa ehun konektibo dentsoz osatuta dago, eta horrek egitura ematen dio bihotzari. Ehun konektibo dentsoak aurikulak bentrikuluetatik banatzen dituen septu atriobentrikularra eta organo horretako lau balbuletako oinarriak ere osatzen ditu. Horrez gain, elektrizitate-eroankortasunaren aurreko babesa ere ematen dio bihotzari, kolagenoa ez baita eroalea. Aurikulen arteko septuak aurikula biak banatzen ditu eta bentrikuluen arteko trenkadak bi bentrikuluak. Horietako bigarrena lehengoa baino askoz lodiagoa da, bentrikuluek indar handia sortu behar baitute uzkurtzen direnean.
Balbulak
Bihotzak lau balbula ditu. Aurikulen eta bentrikuluen artekoei balbula atriobentrikular deritze. Eskuineko aurikularen eta bentrikuluaren artean balbula trikuspidea dago. Balbula mitrala ezkerreko aurikularen eta bentrikuluaren artean kokaturik dago. Balbula horri bikuspide deritzo, bi kuspide dauzkalako.
Bilboko portua
Victoria erregina kaia
Santurtzin kokatua, kaiak 630 metroko luzera dauka. Kaia mendebalde-ekialdeko norabidea dauka eta bertan merkatugai orokorra daramaten ontziak porturatzen dira. Kaiko garabiak eta kanpotik ekarritakoak ere erabiltzen dira salgaiak deskargatzeko.
Alboko kaia
Santurtzin kokatua, Alboko kaiak 300 metro inguruko luzera dauka. Kaia iparralde-hegoaldeko norabidea dauka eta Bigarren barraren eta Printzesa kaiaren artean kokatzen da. Kai honetan multzokako solidoak deskargatu edo kargatzen dira, zama errazteko, siloak daudelarik.
Synodontis macropunctatus
Synodontis macropunctatus Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Bilboko portua
Bigarren espigoia
Espainiako printze izenaz ere ezagutua, hiru zatitan banatzen da. "Hegoaldeko 2. barra", "Ekialdeko 2. barra" eta "Iparreko 2. barra". Hegoaldeko kaiak 950 metroko luzera dauka, Ekialdeko kaiak 270 metro, eta iparreko kaiak 820 metroko luzera. Gai solidoak kargatzeko erabiltzen da.
Bihotz
Eskuineko bihotza
Eskuineko bihotzak bi ganbera ditu, eskuineko aurikula eta eskuineko bentrikulua. Balbula trikuspideak bi ganbera horiek banatzen ditu.
Bilboko portua
Printzesa kaia
Kaiak 500 metroko luzera dauka. Orokorrean merkatugai solidoak kargatzeko kaia da.
Hodonice (Znojmoko barrutia)
Hodonice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.823 biztanle ditu eta 8,71 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.
Bilboko portua
Nemar kaia
Bi zatitan banatzen da, "Nemar 1" kaia eta "Nemar 2" kaia. Lehen kaiak 260 metro dauzka eta iparralde-hegoalde norabidean hedatzen da. Bigarren kaiak bestalde 175 metroko luzera dauka eta mendebalde ekialdeko norabidean hedatzen da.
Bihotz
Eskuineko bihotza
Eskuineko aurikulak ia etengabe odola jasotzen du gorputzeko bi zain nagusietatik, goi-kaba zainetik eta behe-kaba zainetik, hain zuzen ere. Eskuineko aurikula eskuineko bentrikuluarekin lotuta dago balbula trikuspidearen bidez. Eskuineko bentrikulua estutzen den gunean birika-arteria dago. Hortik odola kanporatzen da bentrikulua uzkurtzen denean. Birika-arteria nagusia ezkerreko eta eskuineko birika-arterietan adarkatzen da. Bi arteria horiek odola birika bakoitzera eramaten dute.
Ezkerreko bihotza
Ezkerreko bihotzak bi ganbera ditu: ezkerreko aurikula eta ezkerreko bentrikulua. Bi horiek balbula mitralaren bidez banatuta daude. Ezkerreko aurikulak biriketatik oxigenodun odola jasotzen du biriketako lau zainen bitartez. Ezkerreko aurikula ezkerreko bentrikuluarekin lotuta dago balbula mitralaren bidez.
Bilboko portua
Zabalkuntza kaiak
Zabalkuntza kaiak Zierbenako dikearen barneko eta Santurtziko kaiari 1997tik aurrera portua zabaltzeko eginiko lanetan eraikitako ATM eta TMB kaiak barne hartzen ditu.
Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna
Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2000. urtean adierazi zuen apirilaren 26a Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna izango zela.
Bihotz
Ezkerreko bihotza
Ezkerreko bentrikulua eskuinekoa baino lodiagoa da, gorputz osora odola ponpatzeko indar handiagoa egin behar duelako.
Bihotzaren horma
Bihotzaren horma hiru geruzez osatuta dago: barnekoa endokardioa, erdikoa miokardioa eta kanpokoa epikardioa. Perikardio izeneko mintz bikoizdun zaku batek geruza horiek inguratzen ditu. Endokardioa epitelio bakun lauez osatuta dago, eta bihotzeko ganbera eta balbulak estaltzen ditu. Endokardioak miokardioarekin bat egiten du ehun konektibozko geruza mehe baten bidez. Miokardioa, muskulu kardiakoa denez, muskulu-ehun estratifikatuz osatuta eta kolageno-sare batez inguratuta dago.
Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna
Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna
2000. urtean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak apirilaren 26an ezarri zuen Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna.
Baga, biga, higa... sentikaria
Baga, biga, higa... sentikaria 1970ko abuztuan Ez Dok Amairu talde artistikoak aurkeztutako ikuskizuna izan zen. Euskal kanta berriaren mugimenduaren hasierako helburuak zabaldu zituen, 1964az geroztik ordura arte euskal kultura berreskuratu eta berritzen aritu izen talde hori. Geroago Mikel Laboak grabatuko zuen Baga, biga, higa abestiaren atarikoak izan ziren haiek.
Hodonice (Znojmoko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1303 urtean egin zen.
Baga, biga, higa... sentikaria
ikuskizunaren izenburua Manuel Lekuonak "Literatura oral vasca" liburuan bildutako ohiko olerki magiko batean oinarritzen da, Mikel Laboaren abestia bezala.
Taldeari musikak eduki leherkor eta ihardukitzaileari eszipiente gisa balio izan zion. Katalunian (Palau), París, Lovaina, Zaragoza, Madril, Bretainia, etab. ezagutaraztera ematen da.
Portugaleten estreinatu zen eta bere azken errepresentazioa 1971an izan zen, Fernando Larrukertek eta Jose Luis Zabalak grabatu zutela.
Helburuak
Ikuskizunaren bidez, Ez Dok Amairu mugimenduaren helburuak zabaldu ziren, eta, kultura berreskuratzeaz gain, kantutegietako kanta tradizionalak erakutsi nahi izan zitzaizkion jendeari, poesiak atera nahi izan ziren poeta garaikideen lanak musikalizatuz, eta bide esperimentaletarako atea ireki eta desagertzeko arriskuan zeuden tresnak berreskuratu eta zabalduz. Baina, ikuskizunean, taldeko kideak talde gisa aurkeztu ziren publikoaren aurrean, eta hainbat arte-adierazpen bateratu zuten. Beraz, ikuskizun kolektiboa eskaini zuten, oro har, jendea sentsibilizatzeko helburuarekin, gizarte-egoerak hala eskatzen baitzuen, gizarte-arazoak ez baitziren banakakoak, kolektiboak baizik.
Garai hartan Ez Dok Amairu taldeko kideak ziren hauek: Joxan Artze, Benito Lertxundi, Mikel Laboa, Jose Angel Irigarai Xabier Lete eta Lourdes Iriondo. Ikuskizunaren sormenean taldekide guztiek parte hartu zuten arren, muntaian eta sorkuntzan funtsezko eragile edo arte-zuzendari gisa Joxan Artze nabarmendu beharra dago.
Ezaugarriak
Euskal kultur mugimendu abangoardistak lortu zuen bere talde izaera bururaino eramatea, kanta, poesia, dantza eta antzerkia, txalapartaren doinuz uztartzen zituen ikuskizun honekin.
Bihotz
Perikardioa
Perikardioa bihotza inguratzen duen zakua da. Perikardioak bihotzaren mugimendua toraxaren barruko beste egitura batzuen kontra lubrifikatzen du. Horrez gain, bihotzaren kokapena bularraren erdian egonkor mantendu eta hori infekzioetatik babesten du.
Bilboko portua
ATM
Kaiak 750 metroko luzera eta lau garabi dauzka. 2007ko abenduan, bere azalera handitzeko baimena eskatu zion Bilboko Portuaren Agintaritzari.
TMB
TMBren kontainerren terminala, Zabalkuntzako A2 kaian kokatzen da, kanpoaldeko Abran. 2003ko urrian inauguratu zen eta 330.000 metroko karratuko azalera dauka. Kaiak 770 metroko zabalera eta lau PANAMAX garabi dauzka. Hogei metroko sakonera, eta hiru burdinbide lineek hornitzen dute terminalak, linea bakoitzak 500 metro dituelarik.
A-3 kaia
Kaiak 830 metroko luzera dauka. Jatorriz kotxeak kargatzeko eta ro-ro trafikorako kaia izan behar zuenak, erabilera anitz izan ditu azken urteetan. Kotxeen ondoren, airesorgailuak kargatzeko erabili zen, eta 2007. urtetik aurrera, matxuraren bat jasaten duten itsasontzien geraleku moduan erabiltzen da.
AZ-1 kaia
Kaiak 890 bat metroko luzera dauka eta Zierbenako kaiaren muturraren azken zatian dago. Kargaturiko gaiak solidoak dira.
AZ-2 kaia
Kai berriak 293.000 metro koadroko azalera eta isasontzientzako 654 metroko gunea izango du.
AZ-3 kaia
2006. urtean eraikitzen hasi zen kaia da, A-3 kaiaren eta Zierbenako kaiaren artean. Eraikitze prozesuaren lehen zatian, lurra bota zen iparralderantz, eta ondoren, kaiaren kanpoaldeko porlanezko hormak eraikitzen hasi ziren. 2009ko abenduaren amaieran Jan de Nul enpresaren Gerardus Mercator draga ekarri zuten. Ontzi honek La Arena hondartzatik milia batzuetako hondoan zegoen area hartu eta kai barruan botatzen hasi zen. Lanean hilabete eta erdiz aritu ondoren, 2010eko otsailean lana bukatu eta AZ-3 guztiz betetzea lortu zuen.
Kai berria harea kargatzeko erabili zuten lehen aldiz 2010eko udaberrian. Kai berriak 235.500 metro koadroko azalera eta 600 metro luze den itsasontzientzako gunea dauka ..
Bihotz
Funtzionamendua
Bihotza muskulu-organo autorregulatua da. Aldi berean lan egiten duten bi ponpari esker odola gorputzeko organo guztietara helarazten du. Aurikulek bentrikuluetara bidaltzen dute jasotzen duten odola. Bentrikuluek odola ponpatzen dute gorputz osora.
Fisiologia
Zirkulazio-sisteman bihotzak ponpa bat bezala funtzionatzen du gorputz osoa etengabeko odol-fluxuz hornitzeko. Garraio hori gorputzean zehar egiten den zirkulazio-sisteman oinarritzen da, baita birikarantz eta birikatik egiten den birikako zirkulazioan ere. Odolak arnasketa prozesuaren bidez, karbono dioxidoa oxigenoarekin trukatzen du biriketako zirkulazioan. Ondoren, zirkulazio-sistemak oxigenoa garraiatzen du gorputzera eta karbono dioxidoa eta oxigenorik gabeko odola bihotzera itzultzen du, biriketara transferitzeko.
Bilboko portua
Kanpoaldeko portua
Kanpoaldeko portua Petronorren petrolio eta gasoila kargatzen diren kaiak eta hauen inguruan eraikitako BBG eta biodiesela ekoizten duten lantegiak.
Bihotz
Fisiologia
Eskuineko bihotzak bi zain handiren (goi-kaba zaina eta behe-kaba zaina) oxigenorik gabeko odola biltzen du. Odola eskuineko eta ezkerreko aurikulan biltzen da etengabe. Goi-kaba zainak diafragmaren goialdetik odola drainatzen du eta eskuineko aurikularen goiko aldean husten du. Behe-kaba zainak diafragmaren behealdetik odola drainatzen du eta atrioaren atzeko aldean husten du goi-kaba zainarentzako.
Gainera, sinu koronarioak miokardioko oxigenorik gabeko odola eskuineko aurikulara itzultzen du. Odola eskuineko aurikulan biltzen da. Eskuineko aurikula uzkurtzen denean, odola balbula trikuspidearen bidez ponpatzen da eskuineko bentrikulurantz. Eskuineko bentrikulua uzkurtzen denean, balbula trikuspidea ixten da eta odola birika-enborrerantz ponpatzen da, birika-balbularen bidez. Odola birika enborretik birika arterietara doa, eta hortik apurka-apurka txikiagotzen diren arterietan zehar garraiatzen da, kapilarretara heldu arte. Kapilarrak albeoloetatik pasatzen doazen heinean, karbono dioxidoa oxigenoarekin aldatzen da, difusio prozesuaren bidez.
Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna
Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna
Jabetza Intelektualaren Munduko Eguneko gaiak
Bihotz
Elektrizitatearen eroapena
Erritmo kardiakoak, erritmo sinusal ere deritzona, nodulu sinoaurikularraren bidez ezartzen da. Nodulu hori bihotzeko taupada-markagailua da. Nodulu sinoaurikularrean bihotzean zehar bidaiatzen duen seinale elektriko bat eratzen da, muskulu kardiakoaren uzkurketa eragiten duena.
Nodulu sinoaurikularra eskuineko aurikularen goialdean kokatuta dago, goi-kaba zainaren lotura-gunetik hurbil. Nodulu sinoaurikularrean sortutako seinale elektrikoak eskuineko aurikulan zehar bidaiatzen du. Bachmann paketeren bidez ezkerreko aurikularantz bidaiatzen du seinaleak. Horrela, ezkerreko eta eskuineko aurikulen muskuluak batera uzkurtzen dira.
Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna
Eztabaidak
Jabetza intelektuala ere eztabaidagarria den kontzeptua da. Ildo horretatik, hainbat erakundek Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna aprobetxatzen dute izaera horretako ospakizuna sustatzeak dituen eragin sozial negatiboei buruz arreta deitzeko.
Bihotz
Elektrizitatearen eroapena
Ondoren seinaleak nodo atriobentrikularrera bidaiatzen du. Nodo hori eskuineko aurikularen behealdean dago, trenkada atriobentrikularrean, eskuineko aurikularen eta ezkerreko bentrikuluaren arteko mugan zehazki. Trenkada atriobentikularra bihotzeko eskeletoaren parte da. Bihotzaren barruko ehuna berezia da seinale elektrikoa igaro ezin daitekeelako. Horrek seinalea derrigortzen du soilik nodo aurikulobentrikularretik pasatzera. Seinaleak ondoren Hisen balan zehar bidaiatzen du ezkerreko eta eskuineko adarretarantz, bihotzeko bentrikuluen bidez. Bentrikuluetan, Purkinjeren zuntz deritzon ehun espezializatuak garraiatzen du. Jarraian karga-elektrikoa muskulu kardiakora transmititzen da.
Jabetza Intelektualaren Munduko Eguna
Eztabaidak
Legeak aldatu, malguago egin eta copyright sistemaren muga eta salbuespen gehiago sustatu behar izatea ere egun honen ospakizuna eztabaidatzea proposatzen dutenen agendaren parte da. Richard Stallmanek, jabetza intelektualaren kontzeptuaren hackerrik kritikoenetako batek, 2011n deitu zuen apirilaren 26a fitxategiak partekatzeko munduko eguna zela ospatzeko (filesharing, ingelesez).
Bihotz
Erritmo kardiakoa
Atsedenaldi normalean frekuentzia kardiakoari erritmo sinusal esaten zaio. Nodulu sinoaurikularrak sortzen eta mantentzen du. Nodulu sinoaurikularra eskuineko aurikularen paretan dauden taupada-markatzaile diren zelulen multzoa da. Nodulu sinoatrialean zelulek ekintza potentziala sortzen dute. Bihotzeko ekintza-potentziala zelula taupada-markatzaileen barnealdean eta kanpoaldean gertatzen den elektrolito espezifikoen mugimenduarengatik sortzen da. Ondoren, ekintza-potentziala hurbileko zeluletara hedatzen da.
Zelula sinoaurikularren mintzek karga negatiboa daukate atsedenaldian daudenean. Hala ere, sodio-ioien fluxu arin batek mintzaren karga positibo bihurtzea eragiten du. Horri despolarizazio deritzo, eta espontaneoki gertatzen da. Zelulak nahiko karga altua duenean, sodio-kanalak itxi egiten dira. Jarraian, kaltzio-ioiak zelulan sartzen hasten dira, eta ondoren, potasioa irteten hasten da. Zelula sinoaurikularren mintzean ioi guztiek ioi-kanalen bidez bidaiatzen dute. Behin zelulak karga nahiko altua duenean, zelularen barnera zein kanpora mugitzen hasten dira kaltzioa eta potasioa. Hori dela eta, kaltzio- eta potasio-ioiei tentsio-erregulatzaile esaten zaie. Hori gertatu eta gutxira, kaltzio-kanalak itxi eta potasio-kanalak zabaltzen direlarik, potasioa zelulatik irtetea ahalbidetzen dute. Potasio irteera horrek zelulak atsedenaldiko karga negatiboa izan dezan eragiten du, birpolarizazio deritzona. Mintz-potentzialak gutxi gorabehera -60mV lortzen dituenean, potasio-kanalak itxi egiten dira, eta prozesua berriz has daiteke.
Eraginak
Bihotzeko erritmo sinusal normala, atsedenaldiko bihotz-maiztasuna ematen duena, zenbait faktorek eragiten dute. Garuneko enborreko gune kardiobaskularrek bihotzeko eragin sinpatiko eta parasinpatikoak kontrolatzen dituzte enbor sinpatiko eta nerbio bagoaren bitartez. Gune kardiobaskular horiek hartzaile batzuen bidez jasotzen dute informazioa. Hartzaile horiek ondokoak barne hartzen dituzte: barorrezeptoreak (odol-hodien luzapenaren detekzioan dihardutenak) eta kimiorrezeptoreak (oxigeno eta karbono dioxido kantitatearen eta pH-aren detekzioa egiten dute). Isla (erreflexu) batzuen bidez, odol-fluxua erregulatzen eta mantentzen laguntzen dute.
Bushyhead (Oklahoma)
Bushyhead Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Rogers konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Caryomys inez
Caryomys inez Caryomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Bihotz
Eraginak
Barorrezeptoreak sinu aortikoan, gorputz karotideoetan, kaba zainean eta beste leku batzuetan (birika-zainak eta bihotzaren eskuineko aldea) kokatuta dauden luzapen-hartzaileak dira. Barorrezeptoreak luzakin kantitate desberdineko abiaduran jaurtitzen dira, presio arterialak, heziketa fisiko mailak eta odolaren banaketak eraginda. Presioaren eta luzapenaren handipenarekin, barorrezeptoreen aktibazio-abiadura emendatzen da; eta gune kardiakoek estimulazio sinpatikoa gutxitu eta estimulazio parasinpatikoa handitzen dute. Presioa eta luzapena gutxitzen doazen heinean, barorrezeptoreen aktibazio-abiadura murriztu egiten da; eta gune kardiakoek estimulazio sinpatikoa emendatu eta estimulazio parasinpatikoa murrizten dute. Zainaren fluxua azkarrago itzultzeak atrioen paretak luzatzen ditu. Atrioen paretan barorrezeptore espezializatuak daude. Hala ere, barorrezeptore aurikularrek jaurtiketa-abiadura emendatzen duten heinean, eta presio arterialaren emendapena dela medio luzatzen direnean, gune kardiakoek estimulazio sinpatikoa emendatuz eta estimulazio parasinpatikoa inhibituz erantzuten dute maiztasun kardiakoa emendatzeko. Kontrakoa ere gertatzen da. Gorputz karotideoan edo aortaren ondoko gorputz aortikoetan dauden kimiorrezeptoreek odoleko oxigeno zein karbono dioxido kantitateen aurrean erantzuten dute. Oxigeno maila baxuak edo karbono dioxido maila altuak errezeptoreen aktibazioa estimulatzen dute.
Ariketa eta baldintza fisiko mailak, adinak, gorputz-tenperaturak, tasa metaboliko basalak eta pertsona baten egoera emozionalak ere maiztasun kardiakoan eragin dezakete. Epinefrina, norepinefrina eta tiroide hormonen maila altuek maiztasun kardiakoa handitu dezakete. Kaltzioa, potasioa eta sodioa dauzkaten elektrolitoen maila altuak maiztasun kardiakoaren erregulazio eta abiaduran eragin dezakete; odolean oxigeno maila baxuak, presio arterial baxuak eta deshidratazioak maiztasun kardiakoa emenda dezakete.
Gaixotasunak
Gaixotasun kardiobaskularrak, horien artean bihotzeko gaixotasunak, dira heriotza kausa nagusia mundu osoan. Gaixotasun kardiobaskular gehienak ez dira transmitigarriak, eta bizimoduarekin eta beste faktore batzuekin lotuta daude, zahartzearekin batera ohikoagoak dira. Bihotzeko gaixotasunak dira heriotza-kausa nagusietako bat, eta, batez beste, heriotza guztien %30 izan ziren 2008an munduan. Tasa hori %28tik %40ra aldatzen da herrialde aberatsetan. Bihotzean espezializatzen diren medikuei kardiologoak deitzen zaie. Beste profesional mediko asko bihotzeko gaixotasunen tratamenduan sartuta daude, mediku orokorrak, kirurgialari kardiotorazikoak eta intentsiboak, eta osasuneko beste profesional batzuk, fisioterapeutak eta dietistak barne.
Infartu iskemikoa
Arteriopatia koronarioa, kardiopatia iskemikoa ere deitua, arteriosklerosiak eragiten du, arterien barneko hormetan zehar gantz-materiala pilatzeak. Plaka arteriosklerotikoak bezala ezagutzen diren koipe gordailu horiek arteria koronarioak estutzen dituzte, eta larriak badira, bihotzera isurtzen den odol jarioa gutxitu dezakete. Estugune bat (edo estenosia) erlatiboki txikiagoa bada, litekeena da pazienteak inolako sintomarik ez izatea. Estutze larriek toraxeko mina (bularreko angina) edo arnasestua eragin dezakete ariketan zehar, baita atsedenean ere. Plaka arteriosklerotiko baten estalki fina apurtu egin daiteke, eta gantz-zentroa odolaren eraginpean jarri. Kasu horretan, koagulu edo tronbo bat osa daiteke, arteria blokeatuz eta odol fluxua bihotzeko muskuluaren eremu batera mugatuz, miokardioko infartu bat edo angina ezegonkor bat eraginez. Kasurik txarrenean, horrek bihotza gelditzea eragin dezake, bihotzeko irteeraren bat-bateko galera erabatekoa. Obesitateak, presio arterial altuak, kontrolatu gabeko diabetesak, tabakismoak eta kolesterol altuak areagotu egin dezakete arteriosklerosia eta arteria koronarioen gaixotasuna garatzeko arriskua.
Bihotz-gutxiegitasuna
Bihotz-gutxiegitasuna gertatzen da bihotza ez denean gai gorputzaren eskariak asetzeko adina odol ponpatzeko. Bihotz-gutxiegitasuna duten pazienteek disnea izan dezakete, batez ere etzanda daudenean, baita orkatila puztea ere, edema periferikoa izenez ezagutzen dena. Bihotzeko gutxiegitasuna bihotzari eragiten dioten gaixotasun askoren azken emaitza da, baina kardiopatia iskemikoarekin, kardiopatia balbularrarekin edo hipertentsio arterialarekin lotzen da. Ohikoenak ez diren kausek hainbat kardiomiopatia dituzte. Bihotz-gutxiegitasuna bentrikuluetako bihotz-muskuluaren ahuleziarekin lotzen da maiz (bihotz-gutxiegitasun sistolikoa), baina bihotz-muskulu gogorra baina zurruna duten pazienteetan ere ikus daiteke (bihotz-gutxiegitasun diastolikoa). Afekzioak eragina izan dezake ezkerreko bentrikuluan (nagusiki disnea eraginez), eskuineko bentrikuluan (nagusiki hankak handituz eta zain jugularreko presio handia eraginez) edo bentrikulu bietan. Bihotz-gutxiegitasuna duten pazienteek arrisku handiagoa dute bihotz-erritmoan alterazio arriskutsuak edo arritmiak izateko.
Kardiomiopatia
Bihotzeko giharretan eragiten duten gaixotasunak dira kardiomiopatiak. Batzuek bihotzeko muskuluaren ezohiko loditasuna eragiten dute (kardiomiopatia hipertrofikoa), beste batzuek bihotza anormalki hedatzen eta ahultzen dute (kardiomiopatia dilatatua), beste batzuek bihotzeko muskulua zurrun bihurtzen dute eta ezin da erabat erlaxatu kontrakzioen artean (kardiomiopatia murriztailea) eta beste batzuek bihotzak arritmia ohikoak izatea dakarte (kardiomiopatia arritmiagenikoa) bihurtzen dute. Afekzio horiek genetikoak izaten dira askotan, eta herentziazkoak ere izan daitezke, baina kardiomiopatia dilatatua bezalako batzuk toxinek eragindako kaltearen ondorio izan daitezke, alkohola kasu. Kardiomiopatia batzuk, kardiomiopatia hipertrofikoa kasu, bat-bateko bihotzeko heriotza izateko arrisku handiagoarekin lotuta daude, atletetan bereziki. Kardiomiopatia askok bihotz-gutxiegitasuna eragin dezakete gaixotasunaren azken etapetan.
Erraldoi (mitologia)
Erraldoiak, antzinako mitologietan, literaturan eta erlijioan agertzen diren pertsonaiak dira. Ohi, giza itxurakoak dira, baina gizakiak baino askoz garaiagoak. Batzuetan, inozoak izaten dira, baita maltzurrak ere. Beste batzuetan, berriz, gizakiei laguntzeko prest egoten dira. Erraldoi bezala, erraldoitasun izeneko gaixotasuna jasaten duten pertsonei ere ematen zaie.
Bihotz
Balbulopatiak
Bihotz-balbula osasuntsuek odola erraz jariatzen dute norabide batean, baina beste norabidean ibiltzea eragozten dute. Balbula kardiako gaixotuek irekidura estua izan dezakete, eta, beraz, odol-fluxua murriztu dezakete aurrerantz (balbula estenotiko deritzona), edo odola kontrako norabidean iragazteko aukera eman dezakete (balbula-errekurgazio deritzona). Kardiopatia balbularrak disnea, zorabioak edo bularraldeko mina eragin ditzake, baina asintomatikoa izan daiteke, eta ohiko azterketa batean bakarrik detektatzen da, ohiz kanpoko bihotz-hotsak edo bihotz-murmurioak entzunez. Mundu garatuan, bihotzeko balbula-eritasuna zahartzaroaren ondoriozko endekapenak eragiten du maizago, baina bihotz-balbulen infekzioak ere eragin dezake (endokarditisa). Munduko leku batzuetan, kardiopatia erreumatikoa da kardiopatia balbularraren arrazoi nagusietako bat. Horrek estenosi mitrala edo aortikoa eragiten du, eta gorputzeko immunitate-sistemak eztarriko estreptokokoek eragindako infekzio batek eragiten du.
Hibridazio (kimika)
Hibridazioa edo, zehatzago orbitalen hibridazioa, da molekulen egitura azaldu ahal izateko, atomo baten orbital desberdin batzuk (s, p, d eta abar) konbinatu eta beste hainbeste orbital hibrido berdinez ordezkatzeaz, zeintzuk balentzia-loturaren teoriaren arabera elektroiak parekatzeko gaitasuna duten lotura kimikoa eratzeko.
Erraldoi (mitologia)
Erraldoienganako sinesmenaren jatorria
Erraldoiei buruzko istorioak, baliteke antzinako zibilizazioetatik etortzea. Saxo Grammaticusek, adibidez, erraldoiek derrigorrez existitu behar zutela esaten zuen, beste ezerk ez baitzukeen azalduko harresi, harrizko monumentu eta estatuen existentzia. Orain, argi dago horiek erromatar eraikuntzen hondakinak direla. Antzeko moduan, Nabigatzailea izeneko olerki anglosaxoiak, egile jakinik ez duena, erraldoiek eraikitako harresi altuez hitz egiten du. Erraldoiak ziren halako eraikuntzen jatorriaren azalpenik errazena.
Bihotz
Arritmia
Bihotz osasuntsuan, bulkada elektrikoen uhinak gainerako aurikuletara zabaldu aurretik nodulu sinusalean sortzen diren bitartean, nodulu aurikulobentrikularra eta, azkenik, bentrikuluetara (erritmo sinusal normal bezala ezagutzen dena), erritmo normal hori eten egin daiteke. Bihotz-erritmo anormalak edo arritmiak sintomarik gabekoak izan daitezke, edo palpitazioak, konortea galtzea edo arnasarik eza eragin dezakete. Arritmia mota batzuek, fibrilazio aurikularrak kasu, epe luzera istripu zerebrobaskularra izateko arriskua handitzen dute.
Hibridazio (kimika)
Historia
Linus Pauling kimikariak garatu zuen hibridazioaren teoria 1931n azaltzeko metanoaren moduko molekula sinpleen egitura orbital atomikoak baliatuz. Paulingek seinalatu zuen karbono-atomoak lau lotura eratzen dituela baliatuz s orbital bat eta 3 p orbital, hortaz, ondorioztatu daitekeela 3 lotura sortzen dituela angelu zuzenak eratuz (p orbitalen bidez) eta laugarren lotura ahulago bat edozein norabidetan s orbitalaren bidez. Errealitatean metanoak lau C-H lotura ditu antzeko sendotasunekoak. Loturek osatzen duten tetraedroaren ezein bi loturen arteko angelua 109°28'-koa da. Paulingek suposatu zuen lau hidrogeno-atomoren presentzian, s eta p orbitalek lau konbinazio baliokide eratzen dituztela orbital hibrido izendatu zituenak. Hibridoetako bakoitza sp3 formulazioaren bidez adierazten da bere osagaiak zeintzuk diren adierazteko.
Kontzeptua sistema kimiko sinpleentzako garatu zen, baino geroago erabilera zabalagoa izan zuen eta egun teknika heuristiko egokitzat jotzen da konposatu organikoen egiturak azaltzeko. Lewsis egituren antzeko eredu sinplea da.
Bihotz
Arritmia
Zenbait arritmiak bihotza astiro astintzen dute, bradikardia edo bradiarritmia bezala ezagutzen dena. Hori nodulu sinusal anormalki motel batek edo bihotz-eroate sistemaren barruko kalte batek eragin dezake (bihotz-blokeoa). Beste arritmietan, bihotzak oso azkar taupada dezake, takikardia edo takiarritmia bezala ezagutzen dena. Arritmiek forma asko har ditzakete eta bihotz barruko egitura ezberdinetan sor daitezke: batzuk aurikuletatik sortzen dira (adibidez, dardara aurikularra), beste batzuk nodulu aurikulobentrikularretik (adibidez, AV noduluaren takikardia berrabiaragarria). Takiarritmia batzuk bihotzaren barruko orbainek eragiten dituzte (adibidez, takikardia bentrikularraren forma batzuk), beste batzuk foku narritagarri batek (adibidez, takikardia aurikular fokala), eta beste batzuk, berriz, jaiotzetik presente egon den ezohiko gidatze-ehun gehigarriak (adibidez, Wolff-Parkinson-White sindromea). Bihotz-azelerazioaren formarik arriskutsuena fibrilazio bentrikularra da, non bentrikuluak uzkurtu beharrean dardarka dauden, eta, tratatu ezean, gaixoa azkar hiltzen den.
Erraldoi (mitologia)
Erraldoienganako sinesmenaren jatorria
Ziklopeek, euren jatorria, Sizilia aldean aurkitutako historiaurreko elefanteen burezurretan izan dezake. Elefante batek ze itxura duen jakin ezean, tronpa dagoen tokia, begi-zulo erraldoitzat har daiteke.
Bihotz
Parikarditisa
Bihotzaren inguruko zakua, perikardioa izenekoa, perikarditisa deritzon egoeran puztu daiteke. Gaitz honek bularrean mina eragiten du, bizkarrean zabaldu daitekeena, eta, sarritan, infekzio biral batek eragiten du (guruin-sukarra, zitomegalobirusa edo Coxsackie birusa). Likidoa zaku perikardikoaren barruan pilatu daiteke, isuri perikardikoa deritzona. Perikardio-isuriak perikarditisaren, giltzurruneko gutxiegitasunaren edo tumoreen ondorioz gertatzen dira maiz, eta ez dute inolako sintomarik eragiten. Hala ere, isuri handiek edo azkar pilatzen diren isurketek bihotza estutu dezakete bihotz-tapoi gisa ezagutzen den egoera batean, eta heriotza eragin dezakeen disnea eta arteria-presio txikia eragin. Likidoa espazio perikardikotik atera daiteke diagnostikorako edo perikardiozentesi izeneko prozeduran xiringa baten bidez buxadura arintzeko.
Erraldoi (mitologia)
Gilgamesh eta Enkidu
Erraldoiekin harremana duen lehen mitoa, Gilgamexena da, mesopotamiar mitologiari dagokiona, sumertarrenari zehazki. Gilgamexi buruz, besabetetan 5,60 metroko altuera baliokidea hartzen zuela esaten da, positiboki hartutako altuera kasu bat izanda, bere heroi eta errege balioa gehitzeko
Bihotz
Sortzetiko kardiopatia
Pertsona batzuk bihotz anormalekin jaiotzen dira, eta anomalia horiei sortzetiko kardiopatia deritze. Arrisku txikikoak izan daitezke (adibidez, aurikulen arteko komunikazioa, beharbada normalaren aldaera bat), edo bizia arriskuan jartzen duten anomalia larriak (adibidez, [ezkerreko bihotz hipoplasikoaren sindromea). Anomalia arruntetan, bihotzaren bi aldeak bereizten dituen bihotz-muskuluari eragiten diotenak sartzen dira (zulo bat bihotzean, adibidez, bentrikuluen arteko komunikazioa). Beste akats batzuk dira bihotz-balbulei eragiten dietenak (adibidez, sortzetiko aorta-estenosia) edo bihotzetik irteten diren odol-hodi nagusiak (adibidez, aortaren koartazioa). Bihotzaren zati bati baino gehiagori eragiten dioten sindrome konplexuagoak ikusten dira (adibidez, Falloten tetralogia).
Erraldoi (mitologia)
Gilgamesh eta Enkidu
Enkidu, Gilgamexen epopeiako bere laguna izaki oso primitibo bezala agertzen da, baita zibilizatu gabea ere, eta zoofiliaren praktikatzailea. Hala eta guztiz ere, pertsonaia positibo bat da, heroiaren lagun bihurtzen dena.