cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Globulu gorri
Globulu gorria, hematiea edo eritrozitoa odol-zelula mota bat da, denetan ugariena, oxigenoa arnas aparatutik organismoko zelula guztietara garraiatzeaz arduratzen dena. Ugaztun gehienenak biribilak, zapalak eta nukleorik gabeak dira. Hegazti, narrasti, anfibio eta arrainenek, berriz, forma eliptikoa dute eta nukleodunak dira. Jan Swammerdam herbeheretarrak deskribatu zituen lehen aldiz, 1658an.
Eladia Altuna
Eladia Altuna Balerdi (Irura, Gipuzkoa, 1918ko abuztuaren 26a - ib., 2009ko urriaren 24a) euskal erraketista profesionala izan zen 31 urtez. Irura izengoitiz jardun zuen pilotan. 7.000 partidatik gora jokatu zituen.
Globulu gorri
Giza-hematien diametroa 7 mikrakoa da, eta lodiera 2 mikrakoa. Kopuru normala 4-6 milioi/mm3 da, baina asko aldatzen da baldintza fisiologikoen eta egoera patologikoen arabera. Gorriak dira barnean duten hemoglobinari esker. Hezur-muin gorrian eratzen dira, eta 120 bat eguneko bizia dute.
Eladia Altuna
Biografia
Eladiak umetatik izan zuen pilotarako zaletasuna, bere garaiko ume askok bezala. Elizpean aritzen ziren pilotan sasoiko gazte eta umeak, erretorea maisu zutela. Gaztetxoa zela heldu zitzaion Madrilera jokatzen joateko aukera. Madrilgo "Madrid" frontoian egin zuen debuta. 1936ko otsailaren 2an jokatu zuen lehenengo partida. Gerra Zibilaren garaian, familiarekin batera Bartzelonara joan zen eta ondoren Frantziara. Itzuli ondoren, Espainiako ia frontoi guztietan jardun zuen, besteak beste; Madrileko F. Iberian, Chiqui-jain, F. Madriden. Bartzelonako Chiqui-jain, F. Condalen, F. Principal Palax-en. Salamancako Tormesen, baita Valentzian, Logroñon eta Sabadellen ere. Kanpora jokatzen joateko eskaintzak ere izan zituen. Mexikora joateko maletak ere prest zituen, baina azken unean ez zuen aitaren baimenik lortu. Ama ere gaixorik zeukan, eta galerazi ez zion arren, nabaritzen zion pena hartzen zuela eskaintzen berri izaten zuen bakoitzean. Ama hil ondoren ordea, Habanara joan zen, "Habana-Madrid" frontoian jokatzera. Ez zuen luzaroan jokatzerik izan. Heldu eta hilabete batzuetara Kuban martxinada sortu zen eta etxeratu beharra izan zuen. Euskal Herriko frontoietan ere, etxeratzen zen garaian, partida batzuk jokatzeko aukera izan zuen; Donostiako Grosen eta Iruñean.
María Lorena Ramírez
María Lorena Ramírez Hernández (Guachochi, Chihuahua, Mexiko, 1995eko urtarrilaren 1a) mexikar korrikalaria da, tarahumara edo raramuri etniakoa. Mundu mailan ezaguna egin zen 2017an 50 kilometroko UltraTrail Cerro Rojo lasterketa irabazi ondoren, 07:20:00 denboran, eta huaratxeekin, oinetakorik eta kirol-ekipamendurik gabe. Errendimendu handiko atleta izan arren, ez du gobernuaren babesik jasotzen, baina garaipen bat lortzen duen bakoitzean, Mexikoko agintariek laudorioz betetzen dute eta harro daudela esaten dute. Ehunka raramuri haur ari dira bere pausuak jarraitzen Chihuahuako mendilerroaren altueretan zehar.
Eladia Altuna
Biografia
Pilotari bizitza luzean 7.000 partida jokatu ostean, 1968an, erretiroa hartzeko garaia zela iritzita, agur esan zion erraketari.
María Lorena Ramírez
Biografia
María Lorena Ramírez Hernández Ciénaga de Noragachi herrian jaio eta bizi izan da, Guachochi udalerrian. Bere familiaren ganadua zaintzen du eta kirola egiten ere aritzen da, eta historikoki bere erresistentziagatik eta distantzia luzera korrika egiteko dituen dohain bereziengatik ezaguna den komunitate indigena mexikar bateko kidea da; izan ere, raramuri edo tarahumara hitzak "oin arinak" esan nahi du.
Eladia Altuna
Biografia
Bere sasoiko beste emakume asko bezala aitzindaria izan zen Eladia kirol munduan
Iraungipen masibo
Permiar-Triasikoko estintzio masiboa
Isuri bolkanikoek itsasoaren anoxia eta azidotzea, ozono geruzaren alterazioa , euri azidoa eta intoxikazio metalikoa ekarri arren, berotze globala izan zen estintzioaren eragile nagusia; izan ere, karbono dioxido eta metanoak 8-10 ºC berotu zuten klima globala (itsas azaleko tenperatura 35-39 ºC-koa izatera iritsi zen ) itsas organismo askoren jarduera metabolikoa emendatuz, ondoriozko oxigeno-eskaria areagotuz, eta, azken batean, hipoxemia eraginez. Lehorreko landareetan, tenperatura altuek eta lehorteek fotosintesia inhibi zezaketen, irradiazio altuagatik estres fotooxidatiboa areagotuz eta hostoak errez. Tetrapodoen kasuan, itsasoko animalien gisan, berotze globalak poloetaranzko migrazioa hauspotu zuen. Permiar-Triasikoko estintzioak latitude eta maila trofiko orotan kaltetu zituen lehorreko landare zein animaliak. Alde batetik, florak mundu-mailako hondamendia jasan zuen eremu geografiko zein klimatiko ezberdinetan, Triasikoko “ikatz hutsunea”, zohikatza sortzen zuten komunitateen galerak utzitako aztarna alegia, haren adierazle izanik. Ikatz-ekoizle zen Gondwanako Glossopteris flora, kasu, desagertu egin zen eta Gigantopteris taldeak generoen % 50 eta espezieen % 95 galdu zituen. Lurreko bazka sarearen oinarriak jasandako aldaketak, hala nola, baso oparoetatik emankortasun gutxiagoko likofito-florara igaro izanak, desagertze-segida bat eragin zuen lehorreko ekosistemetan, Permiar-Triasikokoa inoiz intsektuei gogorki eragin dien estintzio masibo bakarra izanik. Bestetik, % 89ko galera generikoa izan zuten tetrapodoek eta pareiasauro belarjaleak, dizinodonteak eta gorgonopsido haragijaleak nagusi ziren Permiarreko ekosistemak arkosauro eta sinapsidoengatik ordezkatuak izan ziren.
The Wild Rover
The Wild Rover (euskaraz "Ibiltari Basatia") Irlandan oso ospetsua den abesti herrikoia da. Oso ohikoa da taberna edo jende bilkuretan entzutea.
María Lorena Ramírez
Biografia
Bere neba, aita eta aitona ere korrikalariak izan dira, eta Mario neba bere lasterketa berdinetan parte hartzen ari da. María Lorenak distantzia handiagoko lasterketetan ere parte hartzen du (100 km), eta lasterketa horietako batzuetan lehenengoen artean geratu da.
Bere herrialdetik kanpo egin zuen lehen lasterketa (CajaMar Tenerife Bluetrail) Europan korritu zuen, 2017ko ekainaren 10ean zehazki, Kanarietako Tenerife uhartean (Espainia), antolakuntzak bertara zuzenean gonbidatua izan zelarik. Hala ere, proba honetan erretiratu egin behar izan zuen belauneko min handia zuelako ia 100 kilometroko ibilbidearen erdia baino gehiago eginda zuenean. 2018an, Lorenak Tenerife Bluetrail lasterketan parte hartu zuen berriro, eta Senior mailako hirugarren postuan amaitu zuen. Balentria honen ondorioz, nazioartean "Tenerife konkistatu zuen raramuri" bezala onartua izan zen, eta mundua harritu zuen espainiar uhartean 102 kilometroko lehia batean parte hartuz.
The Wild Rover
Bertsioak
Talde eta abeslari ugari bestsionatu dute The Wild Rover abestia, haien artean:
María Lorena Ramírez
Biografia
Ahal duen guztietan, nahiago du sandaliekin eta bere komunitateko arropa tradizionalarekin korrika egin, eta, are gehiago, marka garrantzitsuen merkataritza-eskaintzak baztertu ditu, bere kirol-materiala jantzi edo erabili dezan. Sandaliak, huaratxeak, neumatiko birziklatuekin eginak daude, eta bere jantzi guztiak berak eginak dira hamabi urte zituenetik, amak josten irakatsi zionetik.
Bere ibilbidean zehar, María Lorenak Cobreko sakanetako lasterketa ospetsuenen lehen tokietan kokatzea lortu du. Mendi sistema hori Mendebaldeko Mendilerro Amaren zati bat da, eta María Lorenak, entrenatzeko erraztasun gehiago zituzten korrikalariak eta horietako batzuk marka komertzialek ere babesten zituztenak, gainditu ditu.
Bere balentrien ondoren, pertsona eta erakunde batzuk prest daude Lorena Ramirezi laguntza ekonomikoa emateko atleta profesional gisa izango duen ibilbide oparoan. Kirol nazionalak figura berria du, 24 urte baino ez ditu, eta, beraz, garaipen eta errekord karrera luzea izango du oraindik.
Globulu gorri
Egitura
Ugaztunen eritrozitoak oso zelula txikiak dira, biribilak, eta ahurrak alde bietan; 7-8 mikrako diametroa dute, eta 1-2 mikra lodi dira, lodiagoak ertzean erdialdean baino. Beste ornodunenak, aldiz, eliptikoak eta nukleodunak dira. Zelula elastikoak dira; tolestu edo bihurritu egiten dira odol hodi estuetatik igaro ahal izateko. Gizakiengan odoleko milimetro kubo batean dagoen hematie kopurua desberdina da sexuaren arabera: emakumeek 4,5-5 milioi/mm3 izan ohi dute, eta gizonezkoek 5-5,5 milioi/mm3. Hemoglobinak ematen die kolore gorria. Proteina burdinduna da hemoglobina, hematien zitoplasman dagoena. Arnas pigmentua da, oxigenoarekiko eta karbono dioxidoarekiko afinitatea baitu.
María Lorena Ramírez
Biografia
Vogue aldizkariaren azala izan da, Mexiko 2019ko urrian, 20. urteurrenaren edizioan, eta esan beharra dago, aldizkaria ospetsuak elkarrizketatzen espezializatuta dagoela.
Lorena Ramírezek ez du kirol arroparik edo lasterketarako tramankulu berezirik erabiltzen korrika egiteko, baina 100 km ultramaratoia bost aldiz irabazi du.
Lorena ezaguna bazen ere, bereziki trail running giroan, bere ospea lehertu egin zen Netflixek bere bizitza kontatzen duen dokumental bat filmatu zuenean. "Lorena, oin arinekoa" du izena 28 minutuko film laburrak, non bere bizitza eta lasterketetan izandako esperientziak kontatzen dituen, eta, batez ere, bere herriko ohiturak.
Globulu gorri
Egitura
Eritrozitoen kontzentrazioa sexuaren, adinaren eta kokapen geografikoaren arabera aldatzen da. Eritrozito-kontzentrazio handiagoak leku altuetan, gizonezkoetan eta jaioberrietan aurkitzen dira. Erreferentzia-tartetik beherako jaitsierak anemia izeneko gaixotasun-egoera sortzen du. Alterazio horrek ehunen hipoxia eragiten du. Globulu gorrien kontzentrazio handitzea (polizitemia) ez da hain ohikoa.
Hemolisia eritrozito zaharren suntsipena da, eta barearen eta gibeleko makrofagoetan gertatzen da. Funtsezko elementuak, globina eta burdina, kontserbatu eta berriro erabiltzen dira. Molekularen hemo frakzioa bilirrubinara katabolizatzen da, eta, azkenean, heste-traktutik kanporatzen da. Eritrozitoaren barruko hausturak zuzenean askatzen du hemoglobina odolera, non molekula α eta β dimeroetan disoziatzen den, eta garraio proteinari, haptoglobinari, lotzen zaizkio. Horrek dimeroak gibelera garraiatzen ditu, gero bilirrubinara katabolizatzen, eta kanporatzen dira.
Funtzioa
Oxigenoa organismoaren zelula guztietara garraiatzea da hematien egitekoa. Kanpo inguruneko oxigenoa odolera igarotzen delarik, hemoglobinaren burdinarekin elkartzen da, eta oxihemoglobina eratzen du. Kolore gorri distiratsuko odola da, oxigeno askokoa (odol gorria). Oxigenoa galtzen duenean, ilunago jartzen da (odol urdina). Zelulek arnasketa aerobioan hondakin gisa sortzen duten karbono dioxidoaren zati bat ere eramaten du hemoglobinak, karboxihemoglobina eran. Beste zati bat bikarbonato eran garraiatzen da, odol-plasmako eta globulu gorrietako urarekin erreakzionatzen baitu:
Bizi zikloa
Eritropoiesia da globulu gorriak sortzeko prozesua. Hezur jakin batzuen muinean eratzen dira, saihetsetan, ornoetan, hezur luzeetan, burezurrrean eta bularrezurrean, eritroblasto izeneko zelula-ama nukleodunetatik. Globulu gorri gazteek erretikulozito izena dute. Eritrozitoek 120 eguneko bizia izaten dute batez beste. Gibelean eta barean makrofagoek eritrozito zaharrak suntsitzen dituzte fagozitosi bidez; gorputzak berriro erabiltzen ditu eritrozitoak suntsitzean eratzen diren gaiak, eta berriro erabili ezin daitezkeenak — hemoglobinaren hemo taldeak— behazuna egiteko erabiltzen dira. Segundo bakoitzean gure gorputzak 2,4 milioi globulu gorri suntsitzen dituela uste da.
Giltzurrunek jariatzen duten eritropoietina hormonak erregulatzen du globulu gorrien ekoizpenaren eta suntsiketaren arteko oreka. Ehunetan oxigenoaren presioa jaisten denean, eritropoietina sortzen dute giltzurrunek. Eritropoietina tasa haztearen ondorioz, eritroblastoen kopurua handitzen da eta, zenbait egunen buruan, erretikulozitoak ugaritu egiten dira odolean. Eritropoietinaren aurrean horrela erantzuteko, hezur-muinak ongi egon behar du, hau da, eritroblastoek eta bere aitzindariek normaltasunez ugaltzeko eta bereizteko gai izan behar dute. Giza zelula guztiekin gertatzen den bezala, eritroblastoak ugaltzeko beharrezkoa da DNAren sintesia eta, beraz, plasmak nahiko azido foliko eta B12 bitamina izatea. Eritroblastoen ugaltzeak hemoglobinaren sintesia dakar berekin.
Patologiak
Globulo gorriei lotutako gaitz hematologiko nagusiak hauek dira:
Iraungipen masibo
Permiar-Triasikoko estintzio masiboa
Itsasoan, alde batetik, talde gutxi batzuk (bibalbo, gastropodo, konodonte eta arrainek) estintzio-tasa handia izan zuten ; bestetik, brakiopodo artikulatuak, krinoideoak, briozoo estenolematuak, belaki kalkareoak, erradiolarioak, amonoideak eta ostrakodoak erabateko suntsipenetik hurbil egon ziren, espezie urrik biziraun zutelarik; eta azkenik, trilobiteak, koral zimurtsu zein tabulatuak, foraminifero fusulinelineoak eta ekinodermo blastoideoak betiko galdu ziren. Estintzioaren hautakortasuna itsas faunaren osaera taxonomikoan ez ezik, ezaugarri fisiologikoetan ere azaldu zen. Foraminifero, konodonte, brakiopodo eta bibalboen kasuan, esaterako, gorputz-tamainarekiko hautakortasuna antzematen da  , gorputz handiagoko organismoek desagertze-tasa handiagoak erakusten dituztelarik. Molusku, ostrakodo, artropodo eta arrainak brakiopodo eta ekinodermoak baino gutxiago kaltetu ziren, euren zelula-mailako oreka kimikoa mantentzeko gai izan zirelako. Era berean, estintzioak eragin handiagoa izan zuen animalia ez-mugikorretan, mugikorretan baino.
Triasiko-Jurasikoko estintzio masiboa
Triasiko-Jurasikoko estintzio masiboa (~200 Mu) Atlantiko Erdialdeko Probintzia Magmatikoaren (CAMP, inglesezko Central Atlantic Magmatic Province-tik) jarduera bolkanikoarekin eta hari loturiko magmatismo intrusiboarekin erlazionaturik egon zen iparraldetik hegoalderako 5.000 km eta ekialdetik mendebalderako 2.000 km-ko hedadura izaki, eta egungo Europako ipar-medebaldea, Afrika mendebaldea, Ipar Amerikako ekialdea eta Brasil hartuz, CAMP Lurraren historiako probintzia igneo kontinental handienetako bat izan zen.
Alde batetik, bolkanismo horren ondorioz, lehorreko landaredia baldintza hezeetara egokitutako konifera, iratze eta likofitoetan ugaria izatetik zikada bezalako klima bero eta idorretan biziraun zezakeen landareak gailendu ziren. Aldaketa horrek, ordea, ez zuen eragin berezirik izan ez intsektu ez lehorreko beste ornogabeengan ere. Estintzioa, baina, nabaria izan zen lehorreko ornodunetan; izan ere, etosauro, fitosauro, rauisukido, terapsido eta temnospondilo anfibio erraldoiak desagertu egin ziren, dinosauro, pterosauro eta protougaztunak osorik utziz. Bestetik, itsasoko elikadura-katearen muina zen zooplanktonak beherakada nabarmena izan zuen, goragoko maila trofikoetako organismoengan eraginez. Generoen % 40-50 eta espezieen % 60-70ko galerarekin, amonite, bibalbo eta koralak izan ziren kaltetuenetarikoak, azken horiek genero mailan % 96ko estintzio-tasa izan zutelarik. Konodonteek, ordea, erabateko suntsipena pairatu zuten.
Kretazeo-Paleogenoko estintzio masiboa
Iluntasuna eta ondoriozko fotosintesia burutzeko ezintasuna izan ziren itsasoko fitoplanktonaren eta lehorreko landarediaren hiltze-mekanismo nagusiak, bazka sarearen oinarria izaki, organismo askoren suntsipena baldintzatuz (dinosauro belarjaleak, esaterako). Zehazki, % 30eko galera izan zuten polen-ekoizle ziren landareek; megaflorak, aldiz, % 57koa. Detrituetan oinarritutako elikadura-kateak (aintziretan aurki zitezkeenak), baina, ez ziren aurrekoak bezain kaltetuak izan. Itsasoan, bibalboen % 63 galdu zen Kretazeoaren azken hamar milioi urtetan, nahiz eta argi ez egon zenbaterainoko bat-batekoa izan zen desagerpen hura. Amoniteena, ostera, erabatekoa izan zen estintzioa. Itsas amnioten artean, mosasauro eta plesiosauroena erabatekoa izan zen estintzioa, lehorreko dinosauro ez-hegazti guztiena (bai sauriskio, bai ornitiskioena) bezalaxe. Ondorioz, sinapsidoetatik eratorritako ugaztunak eta dinosauro teropodoen ondorengo ziren hegaztiak lehorreko animalia gisa gailendu ziren.
Estintzio masiboen eragina eboluzioan
Funtsean, estintzio masiboek disruptiboki jokatzen dute eboluzioan, organismo-leinu zehatzak desagerrarazten baitituzte, eta haiekin batera, leinu horren ondorengo izan zitezkeenak. Estintzio masiboek habitat zehatz batean bizi diren landare zein animalien bat-bateko desagertzea dakarte eta, oraindik argi ez dauden arrazoiengatik, badirudi endemikoak, tamaina handikoak edo tropikalak diren taxonak suntsitzera jotzen dutela. Modu horretan, denbora-tarte labur batez estintzio masiboek eboluziorako joko-eremua berdindu dezakete, organismo-talde dominanteak urrituz edo erabat desagerraraziz, baliabideen lehia murriztuz, nitxo ekologiko asko eskuragarri utziz eta ondorioz, krisi biologikoaren aurretik jazarpean ziren taxonen dibertsifikaziorako aukerak hauspotuz. Belaunaldiz belaunaldi, hautespen naturalaren esku-hartzeaz, leinu horiek eta euren ondorengoek estintzio masiboek ekarritako baldintza berrietarako espezializazio egokiak garatu ditzakete, suntsitzearen aurretik beste espezie batzuek zuten eginkizun ekologikoa, nitxoa alegia, betez, edota estrategia berriak gauzatuz.
Adibide bat jartzearren, ugaztunek 200 milioi urte baino gehiago daramatzate Lurrean, baina denbora-tarte horren gehienean karraskarien antzeko animalia gisa bizi izan dira. Duela 65 milioi urte, baina, organismo-talde menperatzailea ziren dinosauro ez-hegaztien suntsipenarekin, ugaztunak erabat dibertsifikatu ziren. Hala, 20 milioi urte baino gutxiagoan egun ezagutzen dugun dibertsitate handira eboluzionatu zuten ugaztunek, dinosauroek zituzten eginkizun ekologiko berdinak betetzeko formak garatzera iritsiz. Estintzio masiboek, hala, iragarrezin bilakatzen dute eboluzioa.
Seigarren estintzio masiboa
Bost estintzio masibo handien ezaugarri komunek ezohiko gertaeren arteko sinergia azpimarratzen dute, estintzioen funtsezko eragileak ohiz kanpoko dinamika klimatikoa, atmosferaren konposizioa eta intentsitate handiko faktore ekologiko estresatzaileak izanik. Horrek ez du aditzera eman nahi, ordea, Kretazeoko asteroidearen inpaktua bezalako zorizko gertaerek ezingo luketenik euren kabuz estintzio masiborik eragin, faktore estresatzaile sinergikoek lehendik egoera larritu ez balute estintzioaren magnitudea txikiagoa izango litzatekeela baizik. Eta Lurra, berriro ere, mundu-mailako ezohiko gertaeren agerleku da.
Egungo ekosistemak duela ~2,6 milioi urte ziklo glaziar-interglaziarren hastapenetan abiatutako ordezkapen biotikoaren ondare dira, gehienbat gizaki modernorik gabe eboluzionatu dutenak. Aitzitik, CO2 mailak gora egin ahala, baldintza atmosferikoen aldatzea eta interglaziazioetako tenperaturaren gainetiko berotzea, habitataren zatitzea, kutsadura, gehiegizko arrantza zein ehiza, espezie inbaditzaile eta patogenoak eta giza biomasaren hedatzea espezie bizidun gehienek inoiz jasan dituzten faktore ekologiko estresatzaileak baino muturrekoagoak dira. Egoera arintzeko ahalegin bateraturik gabe, estres-eragile horiek bizkortu egingo dira etorkizunean, estintzioa hauspotuz.
Bear Lake (Pennsylvania)
Bear Lake Pennsylvaniako borough bat da. Warren konderrian kokatua dago. 2010ean 164 biztanle zituen, 1.8 kilometro koadrotan banatuta.
Robert Redford
Charles Robert Redford (Santa Monica, Kalifornia, 1936ko abuztuaren 18a -) Ameriketako Estatu Batuetako film aktorea, zuzendaria eta ekoizlea da. 1980an berak zuzendutako lehen filmari esker, zuzendari onenaren Oscar Saria eskuratu zuen. Warren Beatty, Clint Eastwood, Mel Gibson, Richard Attenborough eta Kevin Costnerrekin batera, horrelako saria lortu duen Hollywoodeko izar-aktore bakanetakoa da. Horretaz gain, Sundanceko Zinemaldiaren sortzailea da.
Sartze (argipena)
Sartze izenak hainbat adiera ditu:
Korinto
Korinto (grezieraz Κόρινθος, Kórinthos) Greziako hiria da, Peloponesoko penintsulan kokatua eta Korintia prefekturaren hiriburua dena.
Oparotasun handia izan zuen antzinaro klasikotik, eta bertan dago Apolo jainkoari eskainitako tenplurik garrantzitsuenetako bat, pieza bakarrean eginiko eta harkaitzean bertan landutako zutabeak dituena, oso ez ohikoa eraikin dorikoen artean.
Kokapena
Korintoko istmoan dago, 6 kilometro inguruko zabalera duena eta Peloponesoko penintsula Grezia kontinentalarekin lotzen duena, Atenasetik 78 kilometro inguru mendebaldera eta Akrokorinto mendiaren magalean. 2001eko erroldaren arabera Peloponesoko bigarren hiririk populatuena da 300.000 biztanlerekin.
Istmo honetan eraki zen Korintoko kanala (1881-1893) Mediterraneo itsasoaren iparraldea eta Egeo itsasoaren arteko komunikabide bezala erabiltzen dena. Kanal hau jada erromatarrek pentsatu zuten Peloponeso inguratzeak suposatzen zituen 600 kilometroak aurrezteko, baina lan hau ezin izan zen XIX. menderarte aurrera eraman. Bere porturik garrantzitsuena Lekeo da, Korintoko golkoan, Ioniar itsasora irteera ematen duena, eta, honen bidez, Adriatiko itsasora.
OpenOffice.org
OpenOffice.org (eta ez OpenOffice, marken arteko lehia bat zela-eta), LGPL lizentziapean kode irekiko bulegotika-suite bat sortzeko proiektu komunitario bat da, Sun Microsystemsen StarOfficen oinarrituta.
Espeka-ardatz gabeko pistoi-motor
Espeka-ardatz gabeko pistoi-motorrak, kulata berezidun motorrak dira, zeinetan bere kulatan ez dagoen ezpeka-ardatzik, eta horren beharrean balbula sistema berezi bat dago. Ohiko pistoidun motorretan, aire-gasolina nahastea pistoi barruan sartzeko balbula bat edo batzuk erabiltzen dira eta ihes-gasak ateratzeko beste balbula bat edo batzuk erabiltzen dira, balbula horiek mekanikoki ireki edo ixten dira, espeka-ardatz izeneko eragingailu mekaniko baten bidez. Espeka-ardatz gabeko pistoi-motorretan, balbula bakoitza eragingailu elektriko, pneumatiko edo hidrauliko batekin gidatzen da, sistema mekaniko hutsa erabili beharrean. Balbula horiek, aipatutako eragingailuaren bidez irekiko dira beti; itxiera, berriz, eragingailuaren bidez zein ohiko malguki baten bidez egingo da.
OpenOffice.org
Microsoft Officen sortutako fitxategiak zuzenean irakurtzeko gai da, baina bere formatu propioa erabiltzen du, XMLn oinarrituta dagoena. Fitxategiak XML formatuan sortu eta gero, konprimatu egiten ditu, eta honi esker Microsoftenek baino leku gutxiago behar dute.
OpenOffice.org-ek Microsoft Windows, Linux, Solaris eta Mac OSerako bertsioak ditu. StarOfficen azken bertsioak ere OpenOffice.org-en oinarrituta daude.
Felix Elejalde
Felix Elejalde Aldama (Ezkurra, Nafarroa, 1929 - Donostia, 2014ko ekainaren 5a), irakasle, idazle eta dibulgatzaile bst izan zen.
Biografia
Bere aita, Regino Elejalde Gil irakaslea zen ere bai, baita publizitate-eragile ere. Magisteritza ikasketak Iruñean egin zituen, 1949an, eta Pedagogia lizentzia Valladoliden lortu zuen, 1953an. Laster Donostiara joan zen eta han irakasle bezala egin zuen bere ibilbide osoa. Maria Teresa Gerrarekin ezkondu zen eta bi seme izan zituen. Donostia hiriarekin lotura handia izan zuen. Bere pedagogia lanak zirela eta sari desberdinak jaso zituen. Haren liburuetan ere asmo pedagogikoa nabaria da, batez ere haurrei zuzentzen direnean. 1988an Eskola Publikazioen Sari Nazionala eman zioten.
Juan Erentxunekin batera
Herri desberdinen inguruko monografiak, 1970tik 1974ra:
Espeka-ardatz gabeko pistoi-motor
Abantailak
Ohiko sinkronismo mekanikoa duten pistoi-motorretan, balbulen mugimendua birabarkiaren posizioarekiko aldez aurretik zehaztuta dago. Ziklo bakoitzean balbula bakoitza irekitzen da, irekita geratzen da, itxi egiten da eta itxita geratzen da, angelu berdinetan. Balbula baten ibilbidea beti berdina da eta balbula guztiak birabarki arekin sinkronoki mugitzen dira, deskonexiorako aukerarik gabe.
Konexio mekanikoa kenduta, erregulazio aukerak asko handitzen dira. Balbula bakoitza nahieran ireki edo itxi daiteke, motorraren beharren arabera. Lan-angeluak, balbula bakoitzaren ibiltartea eta haren mugimendua edo deskonexioa kudea daitezke. Funtzionamendu-parametroak (motorraren tenperatura, harrerako airearen tenperatura, ihes-gasen tenperatura, azeleragailu aren posizioa...) esperimentalki aztertzen dira eta sisteman integratutako programa informatiko batera sartzen dira.
Desabantailak
Distribuzio-sistemako balbula elektromekaniko orok balbula bakoitzaren zurtoinaren amaiera aldatzea eskatzen du bere eragingailuarekin konektatzeko, eragingailu bat zilindro bakoitzeko, zirkuitu elektroniko bat eta programa informatiko berezi bat behar dute. Baldintza horiek garapen eta martxan jartzeko gastu garrantzitsuak sortzen ditu, eta azken ekipamendu-kostuak sistema egokitzea zailtzen dutenak.
Hirugarren eragozpen bat, ikuspuntu teorikotik, eragingailu elektromekaniko en erantzun-denborei dagokie, motorraren biraketa-abiadura handietan. Motor geldoetan (300 rpm-ra arte) ez litzateke arazorik egongo, baina motor azkarragoetan (6.000 rpm-tik aurrera, adibidez) muturreko baldintzetan eragingailuen erantzunak arazoak eman ditzake.
Bela 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan
2024ko Udako Olinpiar Jokoetako bela-lehiaketak uztailaren 28tik abuztuaren 8ra Marseilla Marinan egiteko programatuta daude. Hamar klasetan arituko diren lehiakideen kopurua 350etik 330era jaitsi da, gizonen eta emakumeen arteko banaketa orekatua izan baita. Gainera, aldaketa esanguratsu batzuk sartu dira Paris 2024 bela-programan, kalifikazio-prozesuan genero-berdintasuna eta nazioen arteko aniztasun handia indartzeko.
Seshat
Seshat, "Liburuen Anderea", idazketa eta historiaren jainkosa, liburutegien babeslea egiptoar mitologian. Denbora ere neurtzen zuen, Egutegia eta Astronomiaren Anderea da. Eraikitzaile eta arkitektoekin lotua "Eraikitzaileen Anderea" zen.
Ikonografia
Buruan izar bat duen emakumea, arku bat eta bi lumatan amaitua, edo beherantz begira dauden bi adarretan. Idazketa paleta bat eta idazluma bat daramatza, baita apaburu txiki bat eta palmondo hosto bat ere. Lehoinabar larru batekin estalia doa.
Mitologia
Jainkosa arkaikoa, Tinitar garaitik ezaguna, kutsu zerutiarra izan zezakeena. Lur sakratuak neurtu, orientatu eta kalkulatzeaz arduratzen zen, behar bezala eraiki ahal zitezen, planoak gainbegiratzen zituen eta izarrak zaintzen zituen bere kalkuluak egiteko. "Sortze zeremonia" eta "soka tinkatzea" errituetan parte hartzen zuen. Faraoiaren aholkularia da tenpluen sorkuntzan.
Tot edo Atumen emaztea, botere magikoak zituen. Erregearen hilezkortasuna bermatu eta Heliopolisko zuhaitz sakratuan, peséa, Biziaren Zuhaitza, faraoiaren erregealdiaren urte kopurua idazten zuen.
Epitetoak
"Liburuen Anderea", "Idazketaren Anderea", "Biribilkien Etxeko Anderea" eta "Eraikitzaileen Anderea" deitua izan zen.
Gurtza
Hermopolis Magnan gurtua izan zen.
Mélida
Mélida Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Tuterako merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 61,1 kilometrora. Altuera 309 eta 468 metro artekoa da, eta 26,20 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Mélida Aragoi ibaiaren ezkerraldean dagoen herria da, Aragoiko Erriberan. Erriberako erdialdean dago, Santakararekin batera. Ibaiarekiko nolabaiteko goratasunean dago, eta aldaketa handiak izan ditu azken hamarkadetan bere itxura tradizionalari dagokionez. Populazioaren hazkundeak herria hegoalderantz eta, bereziki, mendebalderantz zabaltzea eragin du, eredu angeluzuzenari jarraiki.
Bertako biztanleak melidarrak dira
Izena
Mélida toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Mikel Belaskoren ustez, Mélida izenak latin bikitik eboluzionatuko du ziurrenik, eta ahotsak eztiarekin erlazionatzen du. Ricardo Zierbidek Mélida izena mellitus eta mellita ahots latindarrekin lotzen du. Bere iritziz, -ll- -tik -l- -rako murrizketa meloso ahotsan agertzen den bera da, eta ahoskera irakurtezina homofono gogaikarri bat saihesteko nahiaren ondorio litzateke.
Euskaltzaindiaren arabera, izena euskaraz ere idatzi behar da azentu grafikoarekin, ez baitago euskarazko izen horren forma tradizionalik, eta latinetik dator, erromantze hizkuntzatik. Hori dela eta, gaztelaniatik euskararako mailegua izango litzateke. Hala ere, akademiak adierazi duenez, behera egitean, izenak bere azentua galtzen du, mailegua izatetik euskaraz erabilitako hitza izatera pasatzen baita. Horrela, Mélida esaten da, baina melidar edo Melidako. Euskarazko azentu grafikorik ez dagoenez, ohikoa da izen hori Melida forman idatzita ikustea, azenturik gabe.
Armarria
Melidako armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Melidako banderak Melidako armarri dauka hondo gorri baten gainean.
Geografia
Mélida Erdialdea eskualdean dago, Aragoiko Erribera eremu naturalean.
Inguru naturala eta kokapena
Nafarroako hegoaldean dago, Tuterako merindadearen iparreko muturrean. Geografiaren aldetik, Aragoiko Erribera haranean dago, hau da, ibai horren ibilguaren behereneko aldean.
Mélida, Aragoi ibaiaren erdialdeko ibarreko ezkerreko aldean dago, udalerria ibaiaren bi aldeetan zehar hedatzen delarik. Nahiz eta Santakara eta Melidaren artean ibaia egon, Aragoi ibaiaren ibibildearen aldaketak direla eta, ibaiak ez du bi udalerrien arteko muga zehatza markatzen.
Herria bi zatitan bana daiteke, batetik Aragoi ibaiaren ondoko lautada (batez beste itsasoaren mailatik 335 metrora), eta bestetik hegoaldea, ibaiak urteetan zehar harri eta buztinean igaturiko terrazekin. Terraza hauetako batean kokatzen da Mélida. Hegoalderago, 420 metroko altueran Bardea hasten da.
Melidak Santakararekin egiten du muga iparraldean, Zarrakaztelu eta Bardearekin ekialdean, Murillo el Cuenderekin mendebaldean, eta Bardearekin hegoaldean.
Natura
Santa Agedako pinudia, Aragoi ibarraren Bardeako aldean dago. Pinudiko zuhaitzak tamaina ertainekoak dira, eta ez oso dentsitate handikoak. Melidako udalerrian daude, orobat, Pitillasko urmaelaren zati bat, Radako urmaela, eta Ferialgo urtegia.
1987an, naturagune izendatu zituzten Melidako ibar-basoak. Izan ere, Aragoi behereko gainerako ibar-basoek bezala, balio handia dute naturaren ikuspegitik. Han egiten dute habia dilindariak, urretxindorrak eta urretxoriak. Orobat, babeslekua edo jateko tokia dute uhalde enarak, erletxoriak, zozoak, martin arrantzaleak, koartza gorriak eta koartza hauskarak.
Ibaiko fauna ere askotarikoa da. Narrastiak eta arrainak ez ezik, aipagarria da han izaten dela, beste hainbat ugaztunen artean, europar bisoia.
Antzina ibar-baso horiek askoz zabalagoak ziren, eta uholde ordoki osoa estaltzen zuten, hau da, ibaitik hasi eta herriak dauden terrazaraino doan ordoki osoa. Denborarekin, nekazariek pixkanaka lurra kendu zioten ibaiari, soroak egiteko.
Klima
Klima mediterraneo-kontinentala da, eta urtean zehar tenperatura aldaketa handiak eta prezipitazio urri eta irregularrak izaten dira. Urteko batez besteko tenperatura 14 °C-koa da, ekainetik irailera batez besteko tenperaturak 20 gradutik gorakoak, gorengo tenperaturek maiz gainditzen dituzte 30 graduak eta noizbehinka 40 graduak ere. Neguak bestalde, hotzak izaten dira, eta batez beste tenperaturak 4 graduren inguruan izaten dira. Neguko egunik hotzenetan, tenperaturak zero azpitik 10 gradura jaitsi daitezke.
Urtean 400mm euri jausten dira gutxi gorabehera, gehiena euri moduan, eta neguren batean bi edo hiru egunetan elur-busti edo elur moduan. Urtero dauden egun euritsuak hirurogei inguru izaten dira. Prezipitazioak urte guztian zehar izaten dira, udaberrian eta udazkenean batez ere. Garai hauetan eta uda garaian batez ere ekaitz ugari izaten dira.
Estazio meteorologikoa
Melidan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Kaparrotsu pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 303 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Gaur egungo Mélida kokatzen den gunean historiaurreko aztarna arkeologikoak aurkitu dira. Erromatarren garaian Karako hiri garrantzitsuak, eskualde osoaren garapena sustatu zuen. Hiriaren inguruan, egoitza abeletxeak garatu ziren, latinez "villae" deiturikoak, esaterako el Carrizo eta el Coscojal. El Coscojal abeletxeak nahiko garrantzia izan zuela uste dute historialariek, herrixkaren aztarnen artean, zeramika egiteko kristo aurreko lehen mendeko labe bat aurkitu dutelako.
Musulmanek Iberiar Penintsularen gehiengoa konkistatu eta Ebro ibarrera iristean, Mélida Iruñeko Erresumaren eta musulmanen arteko lurraldearen artean geratu zen. Azkenik Antso V.a Ramiritz erregeak, herria Nafarroako Erresumaren barne sartu zuen XII. mendearen amaieran. Momentu hartan, herria errege-jaurgo bihurtu zen, bertako biztanleek erregeari zergak eta errentak ordaindu behar zizkiotelarik. Horrez gain, erregea, XIII. mendearen hasieran eraikitako gazteluaren mantenuaz arduratzen zen. Herriko gaztelua Antso VII.a Nafarroakoaren erregetzan eraiki zen.
1266ko azaroaren 5ean, Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak, forua eman zien melidarrei, nekazariei herrian zeuzkaten ondasunak eta eskubideak emanez. Gazteluaren kudeaketa erregearen esku izaten jarraitu zuten, eta herritarrek urteroko gariaren uztaren zati bat ordaindu beharko zioten erregeari. Ondorengo mendeetan, herriaren jabetza hainbat aldaz aldatu zen, nobleziako familien artean lehenik eta monasterioen artean ondoren. Horrez gain, Melidako lur batzuk, Oibar eta Cascanteko familia noble batzuen esku geratu ziren. Azkenik, Mélida, Olibako monasterioaren esku geratu zen XIV. mendean eta mendearen amaieran monasterioaren jaurgo bihurtu zen.
XIV. mendeak hondamendia ekarri zuen Melidara. Batetik, Izurrite Beltzak biztanleriaren heren bat hil zuen. Bestetik, 1378. urtean Gaztelako Erresumaren aurka hasitako gerratean, herria hutsik geratu zen eta gaztelarrek gaztelua suntsitu zuten. Nafarroako erregeak herria birpopulatu zuen XV. mendearen hasieran, herriko biztanle izandako lau edo bost pertsonekin. Dena den, gerrateek mende hartan ere jarraitu zuen, kasu honetan Nafarroako Gerra Zibila. 1455. urtean Martin Azkoiengoa agaramontarrak, herria inguratu eta berreraikitako gotorlekua berriz suntsitu zuen. Gerra hartako gertakari ezagunenetako bat, Melidan gertatu zen, Leringo konteak Nafarroako mariskal zen Filipe hiltzerakoan.
1498. urtean Nafarroako erregeek, Bardean aritzeko pribilegioak eman zizkieten herriko biztanleei. Pribilegio hauek lehenagokoak ziren, baina urte hartan erregeek baieztatu egin zituzten melidarren aurretiko eskubideak. Gaztelak Nafarroa konkistatzean, gotorlekuaren hondarren eraisketa agindu zen, Nafarroako gotorleku eta gaztelu guztiekin gertatu bezala. Konkistaren ondorengo mendeetan Mélida Olibako monasterioaren jaurgo izaten jarraitu zuen, 1847. urtean udalerri independiente bihurtu arte. 1855ean Nafarroan 13 000 hildakotik gora eragin zuen kolera izurriteak Santakaran izandako eragina, txikia izan zen.
XIX. mendearen erdialdera, Melidako herriak 100 bat etxe zituen. Herriak sei kale eta plaza bat zeukan, eta kartzela udaletxearen eraikin berdinean kokatzen zen. Lehen hezkuntzako eskola, olio-errota, irin-errota, pattarra ekoizten zuten hiru lantegi, eta jangaien beste hiru dendek osatzen zuten herria. Inguruko herriekin elkartzeko hiru bide zeuden, bata Zarrakaztelura, bestea Kaparrotsura eta bestea Arguedasera Bardea zeharkatuz. Garai hartan, Melidak 600 biztanle inguru zituen.
XX. mendearen lehen erdian zehar, biztanleria haziz joan zen, baina azkenik 1950eko hamarkadatik hasita, hiri handiagoetarako migrazioak orokortu eta herriaren biztanleria erdira jaitsi zen.
Ekonomia
XX. mendearen amaieran, herritarrek erdiek lehen sektorean aritzen ziren lanean. Herrigunearen inguruko laborantza lurren %39 lur ureztagarriak ziren, eta lur amankomunek 978 hektarea hartzen zituzten (erroldatutako lurren %37,6). Lur ureztagarri amankomunek garrantzia handia izan dute historikoki eta 1976an lur ureztagarrien lursailen batzea burutu zen, guztira 211 hektareari eraginez. Hektarea horiek 232 jabe desberdin zituzten eta 682 lursail txikitan banaturik zeuden. Batze haren ondorioz 682 lursailak 325era murriztu ziren.
Artoa eta alpapa lur ureztagarrietan lantzen diren laborerik garrantzitsuenak dira udaberriko eta neguko zerealekin batera. Barazkien artean tomatea eta piperra nabarmentzen dira. Fruta-arbolak sakabanatuta ageri dira laborantza lurren artean. XX. mendearen hasieran filoxeraren gaitza agertu aurretik, 200 hektarea mahasti zeuden, baina gaur egun 20 hektarea baino gutxiago geratzen dira. Elkarteei dagokionez, lehena 1946ko urtarrilaren 6an sortu zen "San Migelgo upategi kooperatiba", ondoren 1965eko ekainaren 9an nekazarien beste koperatiba bat sortu zen (dena den 1975eko ekainaren 27an desegin zuten).
Nafarroako Gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuinsa elkartearen ekimenez, Melidako industrialdea eraiki zen XX. mendearen amaieran. Eraikuntza lanak 1999an hasi eta urtebete beranduago hiritartzea amaitzean enpresen pabiloiak eraikitzen hasi ziren (2001ean). Industrialdea Aragoi ibaiaren ondoan dago, Melidako herrigunearen mendebaldean. Industrialdearen ezaugarriak honakoak dira:
Bardea
Erdi Aroan, Melidak, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Cabanillas, Zarrakaztelu, Kaparrotsu, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Santakara, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibaxa eta Zaraitzu ibarrekin batera, Bardeako Komunitatea osatu zuen, Bardeako lur amankomunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.
Melidarrek Bardean 2800 hektarea lur lantzen zituzten 1990eko hamarkadaren hasieran.
Politika
Melidako udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Maria del Valle Coca Pueyo da, Melidaren Alde Lan Egiteko hautagai gisa aurkeztu zena.
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
XX. mendean eraikitako bi solairuko eraikina da, eta inguruko eraikuntzen estilo bera dauka.
Egungo banaketa
Melidako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Maria del Valle Coca Pueyo da, Melidaren Alde Lan Egitea zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:
Alkateak
1979tik, Melidak 7 alkate izan ditu:
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du Karrika Berrian, Figarolerantz eta Tafallarantz.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Mélida ez-euskal-eremuan saiklatu zen.
Koldo Zuazok, 2010ean, Mélida ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Mélida eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,06k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 1,05k eta 2018n % 2,40k.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
1252 Celestia
1252 Celestia asteroide gerrikoan aurkitutako 1252. asteroidearen izena da. 1933ko otsailak 19an aurkitu zuen Fred Lawrence Whipplek Harvardetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1933 DG zen. Bere izena, aurkitzailearen ama zen Celestia MacFarland Whipplegatik jasotzen du.
Juan Manuel Fangio
Juan Manuel Fangio (Balcarce, Buenos Airesko probintzia, 1911ko ekainaren 24a - Buenos Aires, 1995eko uztailaren 17a) 1 Formulako argentinar gidaria izan zen, 1950eko hamarkadako onena eta historiako onenetakoa. Bost munduko txapelketa irabazi zituen, 46 urte geroago Michael Schumacherrek hautsi zuen errekorra ezarriz. Munduko txapelketa lau talde ezberdinekin (Alfa Romeo, Maserati, Mercedes eta Ferrari) irabazi duen bakarra da.
Biografia
Argentinan heroitzat izan dute. Hil zenean, Argentinako lehendakari Carlos Saúl Menemek haren gorpua Casa Rosadan beilatuko zela erabaki zuen.
Linlithgow
Linlithgow (Gleann Iucha, Lithgae), Eskozia erdialdeko udalerria da, Mendebaldeko Lothian eskualdean dagoena. 2011ko erroldaren arabera 13.462 biztanle ditu.
Etimologia
Britoierazko lynn llaith cau izenetik dator, "zulo hezeko aintzira" esan nahi du. Hasiera batean Linlithgow aintzira zen eta herria Lithgow bakarrik, baina denborarekin herriak lakuaren izena hartu zuen.
Geografia
Edinburghetik 30 kilometro mendebaldera dago, Stirling eskualdearekiko mugan. Linlithgow aintziraren ertzean dago eta Cockleroi mendiak babesten du herria.
Historia
XII mendean errege jauregi bat izan zen bertan baina toki estrategikoa izanik Eduardo I.a Ingalaterrakoaren tropek gotorlekua ezarri zuten haren lekuan, the Peel izena eman ziotena. 1424an su handi batek gotorlekua erre zuen eta haren lekuan Linlithgow jauregia eraiki zuen Jakue I.a Eskoziakoak 1424an bertan. Eskoziako errregeen jauregia bihurtu zen eta hainbat errege erregina bertan jaio ziren, Jakue V.a eta Maria I.a.
Jauregiaren babesean herria eratuz joan zen. 1650 urtean Oliver Cromwellen armadak herriko eraikin esanguratsuenak suntsitu zituen, esate baterako udaletxea eta bidegurutzeko iturria. Gaur egungo udaletxeaa 1668an egindakoa da eta iturria aldiz James Haldanek diseinatu zuen 1807an eta herriaren ikurretako bat bihurtu da.
Gaur egun Edinburgh, Glasgow eta Stirling hirien lo-hiri bihurtu da, bereziki 1990 hamarkadan herrialdearen ekialdean eraikitako etxebizitza ugariek erakarrita egin du gora populazioak.
San Donato di Lecce
San Donato di Lecce Italiako udalerri bat da. Lecceko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Donato di Leccek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Canis lupus cubanensis
Kaspiar itsasoko otsoa edo kaspiar otsoa (Canis lupus cubanensis) desagertzeko arrisku oso larrian dagoen otso azpiespeziea da. Lehen, Itsaso Beltza eta Kaspiar itsasoko lur-eremu zabaletatik hedatzen zen, gaur egun ordea, Kaspiar itsasoko lur-eremu murritz eta isolatuetan bakarrik bizi da, populazio oso baxuetan.
Graig (Newport)
Craig, Galesko Newport hiriko komunitate eta hautes-barruti bat da.
Gingst
Gingst, Alemaniako iparraldeko Rügen uhartean dagoen udalerri bat da, Baltiko itsasoaren kostaldean. Mecklenburg-Aurrepomerania estatuko Aurrepomerania-Rügen barrutian dago. 2020an 1.227 biztanle zituen.
Warren Beatty
Henry Warren Beaty (Richmond, 1937ko martxoaren 30a - ) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria, aktorea eta ekoizlea da. Shirley MacLaine du arreba.
Biografia
Zineman, Beattyri estreinako papera Elia Kazanek eman zion 1961eko Splendor in the Grass filmean, protagonista bezala. Aktore gisa, filma arrakastatsuena 1967ko Bonnie and Clyde ("Bonnie eta Clyde") izan zen, zeinek Oscar sarirako 10 izendapen lortu zituen. Zuzendaritzan 1981eko Reds izan da haren lorpen handiena. Heaven Can Wait ("Zeruak Itxaron Dezake") filmean patrikaratutako diruarekin ekoiztu zuen Reds, John Reed kazetariaren Iraultza Komunistaren testigantzaren gaineko Beattyren proiektu pertsonala. Film honi esker, zuzendari onenaren Oscar Saria eskuratu zuen Beattyk. Orson Welles kenduta, Warren Beatty da urte berean aktore, zuzendari, gidoigile eta ekoizle lanengatik Oscar sarirako izendapenak lortu dituen bakarra.
Warren Beatty gonazale porrokatua izateagatik ere ezaguna da Hollywooden. Haren amoranteen zerrenda amaigabea da: Madonna, Isabelle Adjani, Candice Bergen, Leslie Caron, Julie Christie, Joan Collins, Catherine Deneuve, Janice Dickinson, Faye Dunaway, Britt Ekland, Jane Fonda, Melanie Griffith, Daryl Hannah, Goldie Hawn, Margaux Hemingway, Barbara Hershey, Bianca Jagger, Diane Keaton, Elle Macpherson, Joni Mitchell, Michelle Phillips, Diana Ross, Jessica Savitch, Diane Sawyer, Stephanie Seymour, Carly Simon, Inger Stevens, Barbra Streisand, Liv Ullmann, Natalie Wood eta Susannah York. Hala ere, 1992an Annette Bening aktorearekin ezkondu zenetik, Beattyk ez du beste amodio-aferarik izan.
Filmografia
Guztietan aktore gisa aritzen da. Beste ataza bat izanez gero aipatuko da.
Singly
Singly Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Singly udalerrian erroldatutako biztanleak 126 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 59 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 58 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 50 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 57 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 57 pertsona aktiboetatik 53 lanean zeuden (27 gizon eta 26 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Singly udalerrian 51 unitate fiskal zeuden, 122 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.366,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
Beaver (Pennsylvania)
Beaver Pennsylvaniako borough bat da. Beaver konderrian kokatua dago. 2010ean 4,531 biztanle zituen, 2.37 kilometro koadrotan banatuta.
Callulops doriae
Callulops doriae Callulops generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Singly
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ventrifossa sazonovi
Ventrifossa sazonovi Ventrifossa generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Arius gigas
Arius gigas Arius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Agenville
Agenville Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Agenville udalerrian erroldatutako biztanleak 107 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 39 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 39etxeak ziren. 36 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren eta 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
2000. urtean Agenville udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 316 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.