cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan del Olmo
Egunkariaren auzia
2003ko otsailaren 20an, Juan del Olmok Euskaldunon Egunkaria —euskara hutsean argitaratzen zen egunkari bakarra— itxiarazi zuen, ETAren tresna izatea leporatuta, eta Egunkarian zuzendaritzako kide edo arduradun ziren hamar lagun atxiloarazi, ETAri loturik izatea egotzita. Erabaki horiek neurrigabetzat eta eskubideen zapalketatzat jotzen zituen ahots ugari agertu zen Euskal Herrian —bereziki (baina ez soilik) eusko abertzaleen aldetik—    eta nazioartean. Euskal Herrian, protestak, diru bilketak, manifestazioak... antolatu ziren, eta laster sortu zen Berria, Egunkaria ordezkatu zuena. Euskal Herrian nahiz nazioartean, askok eta askok (baita PSOEk berak ere) eskatu zuten auzi hori lehenbailehen erabaki zedin, adierazpen askatasuna ez urratzearren, baina epaia ez zen iritsiko zazpi urte igaro arte. Espainiako Auzitegi Nazionaleko Zigor Arloko epaimahaiak 2010ean plazaratutako epaiarekin jakingo zen Del Olmok agindutako neurriak —Egunkaria ixteko eta hamar lagun horiek atxilotzeko neurriak— inolako oinarririk gabekoak zirela, eta ETArekin loturarik ez zutela ez egunkariak, ez egunkariaren arduradunek.
Martxoaren 11ko atentatua
Juan del Olmok Madrilgo 2004ko martxoaren 11ko atentatuak ikertu behar izan ditu. Bere lanak kritika ugari eragin du, batik bat Espainiako eskuinaren aldetik, hainbat ikerbide ez jorratzeagatik.
El Jueves aldizkariaren auzia
Espainiako Estatuko fiskal orokorrak eskatuta, 2007ko uztailaren 20an El Jueves umorezko aldizkariaren aleak kioskoetatik bahitu zituen, azalean Asturiasko Printzea eta Printzesa biluzik eta sexu harremanak izaten ari zirela ageri baitziren. Koroa iraintzea eta haren izen ona kaltetzea leporatu zion aldizkari horri Fernando Grande Marlaskak, Del Olmoren ordezkoak.
Scincella silvicola
Scincella silvicola Scincella generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Stelgistrum stejnegeri
Stelgistrum stejnegeri Stelgistrum generoko animalia da. Arrainen barruko Cottidae familian sailkatzen da.
Betiereko mugimendu
Betiereko mugimendua gorputzen mugimendua bat da betiko jarraitzen duena asaldatu gabeko sistema batean. Betiereko mugimenduaren makina gailu hipotetiko bat da, infinituki funtziona dezakeena kanpoko energia-iturririk gabe. Makina mota hori ezinezkoa da, termodinamikaren lehen edo bigarren legea edo biak hautsiko bailituzke. Oraindik ere, nazioartean, latinezko esamoldea erabiltzen da betiereko mugimenduaren makina izendatzeko: perpetuum mobile.
Termodinamikaren lege horiek sistemaren tamaina edozein dela ere aplikatzen dira. Adibidez, planetak bezalako zeruko gorputzen mugimenduak eta errotazioak betierekoak dirudite, baina, berez, beren energia zinetikoa pixkanaka xahutzen duten prozesu askori lotuta daude, hala nola eguzki-haizeari, izarren arteko erresistentzia ertainari, erradiazio grabitazionalari eta erradiazio termikoari, eta, beraz, ez dira betiko mugitzen jarraituko.
Borčany
Borčany Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 3,11 km²ko azalera du eta 253 biztanle 2017ko datuen arabera.
Betiereko mugimendu
Hala, energia iturri finituetatik erauzten duten makinek ez dute mugarik gabe funtzionatuko, iturrian metatutako energiak eroaten baititu; energia hori agortuko da. Adibide arrunt bat itsaslasterrek elikatutako gailuak dira. Horien energia, azken batean, Eguzkitik dator, eta, azkenean, xahutuko egingo da. Iturri ilunagoen bidez propultsatutako makinak proposatu dira, baina lege saihestezin berak dituzte, eta, azkenik, amaitu egingo dira.
Douglas Water (Hegoaldeko Lanarkshire)
Douglas Water, Eskoziako udalerri txiki bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian. Douglas Water ibaietik izena hartzen du.
Borčany
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Dorletako Gatzagak
Dorletako Gatzagak Leintz Gatzaga herrian gatza sortzen zen eremuari esaten zaio. Gatzaga erako esplotazio bat mendeetan egon den tokian, 21. mendean erakustaldi eran ekoizten da gatza Leintz Gatzagako Gatz Museoan. Arkeologia ondare sailkatua da EAEko administrazioarentzat.
Valdeci Basílio da Silva
Valdeci Basílio da Silva (1972ko uztailaren 14a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Dorletako Gatzagak
Euskal Herriko beste gatzagetan ez bezala (adibidez Jaizkoak, Artetakoak edo Añanako Gatz Harana), Dorletako gatzagetan gatza lortzeko prozedura ez da eguzki argiarekin lortutako lurrunketa, baizik eta suaz eta galdarekin egindako prozesu industriala.
Etimologia
Ur gaziko iturritik, gatza ateratzeko, ura dorla izeneko galdara handi batzuetan berotzen zen, eta hortik datorkio izena tokiari, eta baita ere Gatzagako beste toki batzuei ere, hala nola Dorletako santutegiari.
Historia
Burdin aroan jada gatza bertan ustiatzen zela jakin badakigu, aurkitu diren aztarnei esker: iberiarren garaiko txanpon bat, erromatarren zeramikak, gatzez egindako kristalak, egur-zatiak...
Leintz Gatzaga hiribilduaren sorrera bera (1331. urtean), gatzaga hauen ustiapen ekonomikoari lotuta dago.
XVI. mendean, gatzagak ur gazidun putzu batek eta 8 etxek (dorlak) osatzen zituzten. Etxeetan burdinazko galdaretan biltzen zen ur gazia, behin lurrinduta gatza askatzen zuena. Ekoizpena uztailetik abendura zegoen martxan, hilabete lehorragoak zirelako. Urteko beste hilabeteetan egurra pilatzen jarduten zuten.
1834an ibarrak pairatutako uholdeen ondorioz gatzagak suntsituta geratu ziren. Eskuzko ustiapen historikoa orduan bukatu zen, eta hortik aurrera "Productos Léniz" enpresak hartu zuen lanen ardura, sistema hidraulikoa erabiliz eta fase industrialari ekinez. 1920an instalazioen azken berrikuntza handia egin zuten, ingenieritza aurrerakuntza batzuk sartzen. Hala ere, gesal edo itsasoko gatzaren lehiakortasun handiari ezin aurre egin, eta lantegiak lixiba eta kloroa ekoizteari ekin zion, 1972an itxi zuten arte.
Betiereko mugimendu
2016. urtean, materia-egoera berriak aurkitu ziren, denbora-kristalak. Horietan, eskala mikroskopikoan, atomo osagaiak etengabeko mugimendu errepikakorrean daude, eta, hala, "betiko mugimendua" hitzez-hitzezko definizioa betetzen da. Hala ere, horiek ez dira mugimendu iraunkorreko makinak zentzu tradizionalean, edo lege termodinamikoak urratzen dituzte beren oinarrizko egoera kuantikoan daudelako, eta, beraz, ezin da energia atera; energiarik gabeko mugimendua erakusten dute.
Historia
Betiereko mugimendu-makinen historia Erdi Arotik aurrera hedatu da. Milurtekoetan zehar ez zegoen argi mugimendu iraunkorreko gailuak posible ziren ala ez, baina termodinamikaren teoria modernoen garapenak ezinezkoak direla frogatu du. Hala ere, saiakera asko egin dira makina horiek eraikitzeko, eta garai modernoetan jarraitu dute. Diseinatzaile eta defendatzaile modernoek beste termino batzuk erabiltzen dituzte maiz, hala nola "unitateaz gaindikoa", beren asmakizunak deskribatzeko.
Oinarrizko printzipioak
Sistema isolatu bateko mugimendu iraunkorrak termodinamikaren lehen legea, termodinamikaren bigarren legea edo biak urratzen dituela dioen adostasun zientifikoa dago. Termodinamikaren lehen legea energia kontserbatzeko legearen bertsio bat da. Bigarren legea hainbat modutan formulatu daiteke, intuitiboena da beroa berez leku beroagoetatik toki hotzagoetara jariatzen dela; izan ere, lege horren arabera, prozesu makroskopiko bakoitzean marruskadura dago edo hartatik hurbil dagoen zerbait; beste adierazpen bat da bero-motor bat (tenperatura altu bateko beroa tenperatura baxu batera mugitzean lana sortzen duen motorra) ezin dela izan Carnoten bero motor bat baino eraginkorragoa.
Bestela esanda:
2. eta 3. adierazpenak motor termikoei aplikatzen zaizkie. Bestelako kasuetan, adibidez energia mekanikoa energia elektromagnetikoan eraldatzen dutenak, ezin du %100eko eraginkortasunarekin funtzionatu, ezinezkoa baita energia xahutzen ez duen edozein sistema diseinatzea.
Iturri ez-konbentzionaletatik energia hartuz termodinamikaren bi legeak betetzen dituzten makinei mugimendu iraunkorreko makina deritze batzuetan, nahiz eta ez dituzten betetzen izenaren irizpide estandarrak. Adibide gisa, erlojuak eta potentzia txikiko beste makina batzuk, hala nola Cox erlojua, presio barometrikoaren edo gauaren eta egunaren arteko tenperaturaren arteko diferentzietan funtzionatzeko diseinatu dira. Makina horiek energia-iturri bat dute, baina ez da oso erraza; beraz, termodinamikaren legeak urratzen dutela ematen du, baina ez da horrela.
Energia bizitza luzeko iturrietatik -itsaslasterretatik, adibidez- erauzten duten makinak ere eraitsi egingo dira energia-iturriek ezinbestean hala egiten dutenean. Ez dira mugimendu iraunkorreko makinak, kanpoko iturri batetik energia kontsumitzen dutelako eta ez direlako sistema isolatuak.
Sailkapena
Betiereko mugimenduko makinen sailkapen batek makinek bortxatu nahi duten termodinamikaren lege partikularrari egiten dio erreferentzia:
Ezintasuna
"Ezintasun epistemikoak" lege fisikoen gaur egungo formulazioan guztiz gertatu ezin diren gauzak deskribatzen ditu. "Ezinezkoa" hitzaren interpretazio hori da sistema itxi batean betiko mugitzea ezinezkoa dela eztabaidatzen denean lortu nahi dena.
Kontserbazio-legeak bereziki sendoak dira ikuspuntu matematikotik. Noetherren teoremak (1915ean matematikoki frogatua) dio edozein kontserbazio-lege sistema fisiko baten ekintzari dagokion simetria jarraitutik erator daitekeela. Energiaren kontserbazioaren simetria lege fisikoen denbora-inbariantzia da. Beraz, fisikaren legeak denborarekin aldatzen ez badira, energiaren kontserbazioak jarraitu egiten du. Energiaren kontserbazioa bortxatu eta betiereko mugimendua ahalbidetzeko, fisikaren oinarriak aldatu beharko lirateke.
Fisikaren legeak denborarekin aldatzen ote diren jakiteko ikerketa zientifikoek teleskopioak erabiltzen dituzte unibertsoa iragan urrunean aztertzeko, eta, gure neurketen mugetaraino, iraganeko izarrak gaur egungoen berdin-berdinak ote diren jakin nahi du. Zenbait neurriren konbinazioak, hala nola espektroskopiak, argiaren iraganeko abiaduraren zuzeneko neurketak eta antzeko neurketek, frogatzen dute fisikak funtsean berdin iraun duela, berdin-berdin ez bada, milaka milioi urte hartzen dituen denbora behagarri osoan.
Termodinamikaren printzipioak hain ondo ezarrita daude, bai teorikoki bai esperimentalki, etengabeko mugimenduko makinen proposamenei sinesgaitz erantzuten dietela fisikariek. Proposatzen den mugimendu iraunkorreko edozein diseinuk erronka pedagogikoa eskaintzen die fisikoei: ziur gaudenez ezin duela funtzionatu, azaldu behar dena da nola ez dabilen. Ariketa horren zailtasuna (eta balioa) proposamenaren sotiltasunaren araberakoa da; onenak fisikarien pentsamendu-esperimentuetatik sortzen dira, eta, askotan, fisikaren zenbait alderdiren berri ematen dute. Adibidez, Gabriel Lippmannek lehen aldiz eztabaidatu zuen trinket browndarraren esperimentu mentala 1900ean, eta Marian Smoluchowskik azalpen egokia eman zuen zergatik ez duen funtzionatzen. Hala ere, 12 urteko aldi horretan zientzialariek ez zuten uste makina posible zenik. Ez zekiten, besterik gabe, zer mekanismoren bidez huts egingo zuen ezinbestean.
Teknikoak
Ideia komun batzuk behin eta berriz errepikatzen dira mugimendu iraunkorreko makinen diseinuetan. Gaur egun oraindik ere agertzen diren ideia asko 1670ean onartu zituen John Wilkinsek, Chesterreko gotzain eta Royal Societyko funtzionarioak. Hiru botere-iturri potentzial zirriborratu zituen betiko mugimendu-makina batentzat: "Erauzketa kimikoak", "Dohain magnetikoak" eta "Grabitatearen Afektu Naturala".
Itxuraz misteriotsua dirudien arren, imanek distantzia batera mugitzeko gaitasuna dute, itxuraz energia-iturririk gabe, eta denbora luzez izan dira asmatzaileentzat akuilu. Motor magnetiko baten lehen adibideetako bat Wilkins-ek proposatu zuen, eta ordutik asko kopiatu da: goialdean iman bat duen arrapala bat da, metalezko bola bat arrapalarantz bultzatu zuena. Imanetik gertu zulo txiki bat zegoen, bola arrapalaren azpian erori eta hondora itzultzeko aukera ematen zuena, eta zintzilikario batek goiko aldera itzultzeko aukera ematen zion. Hala ere, imanak bola gorantz bultzatzeko bezain indartsua izan behar badu, orduan ezin da izan grabitateak zulotik bira dezan behar bezain ahula. Arazo horren aurrean, bertsio modernoenek zenbait arrapala eta iman erabiltzen dituzte, mugitzen den bitartean pilota iman batetik bestera eramateko. Arazoa lehengo bera da. Grabitateak distantzia batera ere eragiten du, itxuraz energia-iturririk gabe, baina grabitazio-eremu batetik energia lortzeko (adibidez, objektu astun bat erortaraziz, erortzen den heinean energia zinetikoa sortuz), batek energia jarri behar du (adibidez, objektua altxatuz), eta energiaren bat beti disipatzen da prozesuan. Etengabeko mugimendu-makina batean, grabitatearen ohiko aplikazio bat Bhaskararen XII. mendeko gurpila da. Haren ideia nagusia behin eta berriz errepikatzen den gaia da, askotan gain-orekatutako gurpila deritzona: mugimenduan dauden pisuak gurpil bati lotuta daude, halako moldez non gurpilaren erditik urrunago erortzen baitira gurpilaren errotazioaren erdirako, eta erditik hurbilago beste erdirako. Zentrotik urrunen dauden pisuek pare handiagoa ematen dutenez, gurpila betiko biratuko zela pentsatu zen. Hala ere, zentrotik urrunen dagoen aldeak beste aldeak baino pisu gutxiago duenez, momentu horretan momentua orekatua da eta ez da mugimendu betiereko bat lortzen. Pisu mugikorrak mailuak izan daitezke tiratutako besoetan, edo bola birakariak, edo merkurioa hodietan; oinarria bera da. Beste makina teoriko batek marruskadurarik gabeko giroa erabiltzen du mugimenduarentzat. Horrek esan nahi du objektu batek flotatzeko lebitazio diamagnetikoa edo elektromagnetikoa erabili behar dela. Hori hutsean egiten da, airearen marruskadura eta ardatz baten marruskadura ezabatzeko. Orduan, objektu lebitatua ez da biratzen grabitate-zentroaren inguruan interferentziarik gabe. Hala ere, makina horrek ez du helburu praktikorik, biratutako objektuak ezin baitu lanik egin, lanak eskatzen baitu objektu lebitatuak beste objektu batzuetan mugitzea, arazoari marruskadura eraginez. Gainera, hutsune perfektua lortu ezin den helburua da, edukiontzia eta objektua bera pixkanaka lurruntzen baitira, eta horrela hutsa degradatzen baita.
Fa maior
Fa maior (latinezko sisteman FaM laburtua eta, ingelesezkoan F), fa notaren eskala nagusian datzan tonalitatea da, eta fa, sol, la, si bemol, do, re, mi eta fa notak ditu. Bere klabe armadurak, bemol 1 du, si. Bere tonalitate erlatiboa, re minor da, eta bere tonalitate homonimoa, Fa minor.
Betiereko mugimendu
Teknikoak
Lana berotik ateratzeko, bigarren motako mugimendu iraunkorreko makina bat sortuz, norabide bakarreko ikuspegia da (Maxwellen deabrua bezain zaharra, gutxienez). Behar bezain azkar eta norabide egokian mugitzen diren molekulak soilik onartzen dira deabruaren tranparen atetik. Trinket browndarrean, trinketa biratzeko joera duten indarrak biratzeko gai dira, eta beste norabideko indarrak, berriz, ez. Bero-bainu bateko diodo batek norabide bateko korronteen bidez ahalbidetzen du, eta ez bestean. Eskema horiek bi eratara egiten dute huts: noranzko bakarrari eustea garestia da (Maxwellen deabruari eskatzea lan termodinamikoagoa egin dezala molekulen abiadura neurtzeko sortutako tenperatura-diferentziak irabazitako energia kantitatea baino) edo noranzko bakarrekoa ilusioa da, eta noizbehinkako arau-hauste txikiek arau-hauste txiki eta ohikoak konpentsatzen dituzte (trinket browondarrak itzulera jasango du).
Fa maior
Erabilerak
Fa nagusia, korno ingelesa, klarinete tenorea, kornoa Fan, tronpeta Fan eta tuba wagnertarraren tonalitate naturala da. Honela, musika tresna hauentzako Fa nagusiko musika, Do nagusian idatzia dago. Hauetatik gehienek, idatzitakoa baino bosteko bat baxuagoko soinua ateratzen dute, tronpeta Fan izan ezik, lauko zehatz goiko bateko soinua ateratzen duena.
Francesco Maria Veracinik Dresdeko printzearentzat idatzi zituen sei oberturetatik, asko Fa nagusian edo Si bemol nagusian idatzita daude, printzearen orkestrako haizezko musika tresnak oso mugatuak baitziren. Fan, Fa bemol nagusiko (hiruko nagusi batekin, hiruko txiki batekin eta lauko zehatz batekin eratzen dena) arpegio bat ere badago.
Betiereko mugimendu
Teknikoak
Flotagarritasuna da askotan gaizki ulertu den beste fenomeno bat. Proposatutako mugimendu-makina batzuek galdu egiten dute fluido batean aire-bolumen bat beherantz bultzatzeko grabitatearen kontrako fluido-bolumena igotzeko egiten den lan bera hartzen duela. Makina mota horiek pistoiak dituzten bi ganbera eta airea goiko ganberatik behekora ateratzeko mekanismo bat izan ditzakete, gero flotatzaile bihurtzen dena eta goiko aldera flotatzen duena. Diseinu horietako estutze-mekanismoa ez litzateke gai izango airea jaisteko lan nahikoa egiteko, edo ez luke lan gehiegi utziko ateratzeko.
Konspirazio-teoriak
Pseudozientifikotzat baztertuak izan arren, betiko mugimendu-makinak konspirazio-teorien gune bihurtu dira, eta argudiatu dute korporazioak edo gobernuak publikoarengandik ezkutatzen ari direla, eta kontrol ekonomikoa galduko luketela energia merkea sortzeko gai den energia-iturri bat izanez gero.
Dover (Delaware)
Dover AEBtako Delaware estatuko hiriburua da. Hiriak 2010. urtean 36.047 biztanle zituen erroldaren arabera.
Palluau-sur-Indre
Palluau-sur-Indre Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Palluau-sur-Indre udalerrian erroldatutako biztanleak 792 ziren. Familiak 348 ziren, horien artean 124 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 76 bakarrik bizi ziren emakumeak), 140 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 569 etxebizitza zeuden, 366 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 132 bigarren erresidentzia ziren eta 71 hutsik zeuden. 558 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 366 etxebizitza nagusietatik 288 bere jabearen bizilekua ziren, 60 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 84 etxek hiru zituzten, 108 etxek lau zituzten eta 154 etxek bost zituzten. 267 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 170 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 478 ziren, horien artean 330 aktiboak ziren eta 148 inaktiboak ziren. 330 pertsona aktiboetatik 292 lanean zeuden (150 gizon eta 142 emakume) eta 38 langabezian zeuden (17 gizon eta 21 emakume). 148 pertsona inaktiboetatik 64 erretiraturik zeuden, 40 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Palluau-sur-Indre udalerrian 368 unitate fiskal zeuden, 773 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.926 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 3 zurginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Palluau-sur-Indre udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.267 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Presles (Oise Harana)
Presles Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Presles udalerrian erroldatutako biztanleak 3.827 ziren. Familiak 1.388 ziren, horien artean 296 pertsona bakarrekoak ziren (92 bakarrik bizi ziren gizonak eta 204 bakarrik bizi ziren emakumeak), 396 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 596 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 100 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.519 ziren, horien artean 1.842 aktiboak ziren eta 677 inaktiboak ziren. 1.842 pertsona aktiboetatik 1.718 lanean zeuden (882 gizon eta 836 emakume) eta 124 langabezian zeuden (63 gizon eta 61 emakume). 677 pertsona inaktiboetatik 250 erretiraturik zeuden, 289 ikasten zeuden eta 138 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Presles udalerrian 1.431 unitate fiskal zeuden, 3.872 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.406 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 143 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 25 eraikuntza enpresak ziren, 29 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 9 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 24 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 34 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 5 zurginak, 6 iturginak, 4 argiketariak, 4 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe eta 4 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 2 kirol-dendak, 1 lurrin-denda zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Umbrina dorsalis
Umbrina dorsalis Umbrina generoko animalia da. Arrainen barruko Sciaenidae familian sailkatzen da.
Rütschelen
Rütschelen Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Douglas (Hegoaldeko Lanarkshire)
Douglas, 'Dùbhghlas', Eskoziako udalerri bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian.
Parus holsti
Parus holsti Parus generoko animalia da. Hegaztien barruko Paridae familian sailkatua dago.
Atxuriko geltokia
Atxuri (Bilbo–Atxuri edo Atxuri–Bilbo, batzuetan) Bilboko Euskotren Trena, 2019ko irailaren 9ra, eta tranbiaren geltokia da, Bizkaiko Bilbo hiriburuko izen bereko auzoan kokatuta dagoena, Atxuri kalean, Ibaizabalen ertzean, eta García Rivero Maisua ikastetxea eta Emilio Campuzano institutuaren alboan.
Geltokia Euskotren Tranbiak operatzen zu eta 1912n inauguratu zen, Ferrocarriles Vascongados enpresak eraikia.
Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 1. tarifa-gunearen barruan dago.
Historia
Geltokiko gaur egungo eraikina 1912. urtean eraiki zuen Manuel Maria Smith arkitektoak, 1882ko lehenbiziko eraikina ordezkatuz, tren zerbitzuen handipenen ondoren txikiegi geratu zena. Euskal estiloan eraikia, Ferrocarriles Vascongados enpresarentzat eraikia izan zen, garaian trenbide zerbitzuak ustiatzen zituena. Jatorrizko geltokia, Achuri, Sabino Goikoetxea euskal arkitektoak diseinatu zuen, Bilbo—Durango burdinbidearen buru gisa, Bizkaiko Trenbide Zentralaren Konpainiaren esku. 1906an, Ferrocarriles Vascongados enpresak erosi zuen, eta, beraz, geltokia Bilboko geltoki nagusira aldatu zen. Durangotik zetozen trenak, baina baita Eibartik, Donostiatik, Zumarragatik eta Gipuzkoako eta Bizkaiko beste hiri batzuetatik zetozenak ere. Hedapen honetarako, beharrezkoa zen geltoki berri bat, edukiera handiagoarekin, eta, horretara, 1912ko geltokia egitera etorri zen. Eraikin berri hau Ferrocarriles Vascongados enrpesaren egoitza eta erlojuaren dorre bihurtu zen, garai hartan ezohikoa zena. Gaur egun geltokiko sarreraren gainean irakur daiteke enpresa ohiaren izena, eta armarri sorta bat Bizkaia eta Gipuzkoako armarriekin, Arabako eta Nafarroako armarriarekin bat eginik. Izan ere, geltokia eraiki zenean enpresak Anglo-Vasco-Navarro trenbidea bereganatzea aurreikusi zuen, nahiz eta azkenean hori ez zen gertatu.
Ferrocarriles Vascongados azpian, Achurik Bermeo eta Donostiarako zerbitzuak eskaintzen zituen, trenekin Elorrio, Zumarraga eta Gasteizerako lotuz linean zehar. 1977an Ferrocarriles Vascongados sare osoa FEVE Espainiako Gobernuaren jabearen parte izatera pasa zen. Handik gutxira, FEVE enpresaren linea guztiak transferitu ziren Euskal Herrian zehar, ez bakarrik Ferrocarriles Vascongados enpresaenak, Eusko Jaurlaritzaren 1982ko Eusko Trenbideak sortu berrira. Estazioa Achuri izatetik Atxuri izatera pasatu zen, euskal ortografia arau modernoen arabera.
1983an, Bilboko itsasadarraren goraldiarekin, geltokia larri kaltetu zen, eta tren-biltegiak suntsitu ziren.
Tranbitarako geltoki berria 2002ko abenduaren 18an inauguratu zen, geltokien inguruan, Bilboko tranbiaren sorreraren testuinguruan. Urte horretan, Atxuri eta Uribitarte arteko zatia martxan geratu zen.
2013ko irailetik, Euskal Trenbide Sareak finantziatuta, doako Wi-Fi zerbitzua eskaintzen da geltokian, GOWEXWiFi sarearen bitartez.
Notropis petersoni
Notropis petersoni Notropis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Atxuriko geltokia
Historia
Urte bereko abenduaren 4an txartel-salmenta makina automatiko berriak ezarri ziren geltokian, mugikortasun urriko pertsonentzako irisgarritasun materian estandarrak bete, entzuteko desgaitasuna duten pertsonentzako T moduko bukle magnetikoa, Braille serigrafiak interakzio elementu guztietan (botoiak, txarteldegiak, eta abar), eta itsumen eta ikusteko desgaitasun handia duten pertsonei egokitutako salmenta softwarea dutenak.
2018ko ekainaren 29an geltokian kokatuta zegoen bezeroen arretarako bulegoa itxi zuten.
2019ko irailaren 9an Euskotrenen E4 lineako trenak Bilboko metroaren 3. linearen trazaduratik aldatu dute, metro linea elikatzeko eta hala 7,5 minutuko maiztasuna mantentzeko. Ondorioz, Atxuri eta Kukullaga-Etxebarri geltokien arteko trenbide tartean tren zerbitzua ezabatu egin zen, eta horren ordez Bilboko tranbiaren luzapena bat egin zen, gutxienez Boluetaraino. Aldaketa hau 2018ko irailerako aurreikusita zegoen arren urtebete atzeratu da eta Euskal Trenbide Sareak adierazi duenez 2019ko irailean gauzatu dute, azkenean gertatu zen bezala.
Sarbideak
Geltokiaren eraikinera sarbidea kaleko kotan dago, bertan geltokiaren zerbitzuak biltzen direla. Bestibulutik nasa eta trenbideetara jotzeko, ordea, eskailera tarte bat igo behar da, irisgarritasuna bermatzeko igoera plataforma bat ere dagoela.
Geltokia
Geltokiak, lurraren mailan kokatua, Atxuri kaleko sarrera handi bat du. Bidaiarien eraikina zabala da eta txartelak saltzeko makinak eta itxaroteko gune bat zituen. Denda txiki bat ere bazegoen, eta Ferrocarriles Vascongados enpresan garaian, jatetxe bat. Kanpoaldean tranbiarako geraleku bat dago, bide bakarrekoa, eraikinaren alde batean. Eraikinetik Eusko Trenbideen egoitzara iristen da, goiko solairuetan. Euskotren Trenaren zerbitzuak Matiko geltokira desbideratu zirenetik, ezin da geltokian sartu.
Konexioak
Geltokiaren kanpoaldean Bilbobus zerbitzua hornitzen duten bi autobus geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:
Araguainha
Araguainha Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Masahiko Kumagai
Masahiko Kumagai (熊谷 雅彦, 1975eko azaroaren 23a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol eta Roasso Kumamoto.
Ed O'Neill
Edward Ed Phillip O'Neill, Jr. (Youngstown, 1946ko apirilaren 12a) estatubatuar aktore bat da. FOXen "Married... with Children" eta ABCren "Modern Family" telesailengatik ezagutzen da gehien bat.
Interpretazioan jardun aurretik, Ursulinas High School institutuko irakaslea izan zen.
Stlengis distoechus
Stlengis distoechus Stlengis generoko animalia da. Arrainen barruko Cottidae familian sailkatzen da.
Queensland
Queensland (bertoko ingelesez eta ingeles estandarrez  ahoskatua) Australiako estatua da. Australiako estatuen artean bigarren handiena eta hirugarren populatuena da. Iparraldeko Lurraldearekin, Hegoaldeko Australiarekin eta Hegoaldeko Gales Berriarekin egiten du muga, mendebaldean, hego-mendebaldean eta hegoaldean, hurrenez hurren. Ekialdean, Queenslandek Koral itsasoa eta Ozeano Barea ditu mugakide; iparraldean, Torres itsasartea dago, Australiako lurralde kontinentala eta Papua Ginea Berria banatzen dituena. 1.852.642 kilometro karratuko azalerarekin, Queensland munduko seigarren nazio azpiko entitate handiena da; munduko 15 herrialde baino handiagoa da. Bere tamaina dela eta, Queenslanden ezaugarri geografiko eta klimatikoak askotarikoak dira: oihan tropikalak, ibaiak, koralezko arrezifeak, mendikateak eta hareazko hondartzak bere kostaldeko eskualde tropikal eta subtropikaletan, baita basamortuak eta sabanak ere barnealdeko eskualde klimatiko erdi-idor eta lehorretan.
Queenslandek 5,2 milioi biztanle baino gehiago ditu, kostaldean eta, batez ere, Queenslandeko hego-ekialdean. Estatuko hiriburua eta hiririk handiena Brisbane da, Australiako hirugarrena. Australiako hogeita hamar hiri handienetako hamar Queenslanden daude, eta Brisbanetik kanpoko handienak Gold Coast, Sunshine Coast, Townsville, Cairns, Ipswich eta Toowoomba dira. Estatuko biztanleria kultura anitzekoa da: biztanleen % 28,9 etorkinak dira.
Queensland Australiako eta Uharteko aborigenak bizi izan ziren Torresko itsasartean. Willem Janszoon nabigatzaile holandarrak, Australian lehorreratu zen lehen europarrak, York lurmuturreko penintsulako mendebaldeko kostaldea esploratu zuen 1606an. 1770ean, James Cookek Australiako ekialdeko kostaldea eskatu zuen Britainia Handiko Erresumarentzat. 1788an, Arthur Phillipek Hegoaldeko Gales Berriko kolonia sortu zuen, gaur egun Queensland den guztia barne hartzen zuena. Queensland hurrengo hamarkadetan esploratu zen, eta 1824an John Oxleyk Moreton Badiako Kokaleku Penala ezarri zuen Brisbanen. Queensland Hegoaldeko Gales Berritik 1859ko ekainaren 6an banandu zen (gaur egun Queensland Eguna bezala ospatzen den data), eta Koroaren kolonia autonomo bat ezarri zen gobernu arduratsu batekin, Viktoria erreginaren omenez horrela deitua. Queensland 1901eko urtarrilaren 1ean Federazioarekin Australia sortu zuten sei kolonietako bat izan zen. XX. mende amaierako Bjelke-Petersen aroaz geroztik, Queenslandek barne migrazio maila handia jaso du Australiako gainerako estatu eta lurraldeetatik, eta herri helmuga izaten jarraitzen du estatu arteko migrazioarentzat.
Queensland ekonomia handiena duen Australiako hirugarren estatua da, eta meatzaritzan, nekazaritzan, garraioan, nazioarteko hezkuntzan, aseguruetan eta bankan nabarmentzen da. Eguzkiaren Estatua bere klima tropikal eta subtropikalagatik, Koralezko Hesi Handiagatik eta bere hondartza ugariengatik ezizenez, turismoa ere garrantzitsua da estatuaren ekonomiarentzat.
Aborigenak
Estatu honetan australiar aborigenen bigarren komunitaterik handiena bizi da, 2006an 127.578 izanda.
Isabeldar Aroa
Isabeldar Aroa Elisabet I.a Ingalaterrakoaren erregealdiak (1558-1603) eta Jakue I.a 1625ean hil arteko Ingalaterrako historiako aroa da.
Ezaugarri nagusiak
Historialariek, sarri, garai hau, Ingalaterrako historiaren "urrezko aro" bezala irudikatzen dute. Garai horretan, Ingalaterrak garapen ekonomiko, kultural eta sozialaren fase bizia bizi izan zuen. Britannia ikurra, lehen aldiz, 1572an erabili zen, eta, sarri, ordutik aurrera, isabeldar garaia, nazioaren harrotasuna inspiratzen duen berpizkundea bezala markatzeko erabili dute: ideal klasikoen bidez, nazioarteko hedapena, eta Espainiaren kontrako itsas garaipena, denbora horretan, bere areriorik handiena baitzen. Historialari batzuen esanetan, garai honetan "Ingalaterra ekonomikoki osasuntsuagoa izan zen, hedakorragoa, eta Tudorren menpean baino baikorragoa".
Campylorhamphus
Campylorhamphus Furnariidae familiako hegazti genero bat da.
Isabeldar Aroa
Ezaugarri nagusiak
"Urrezko aro" horrek pizkunde ingelesaren gorentasuna irudikatu zuen, eta poesia, musika eta literaturaren loraldia ikusi zuen. Garai hau, antzerkiagatik da ezaguna, nagusiki William Shakespeare eta beste antzerkigile askorengatik. Atzerrian esplorazio eta hedapen garaia izan zen, baita herri xumearen arteko erreforma protestantea sendotzeko garaia ere, batez ere Itsas Armada Garaiezinaren aurkako garaipenaren ondoren. Ingalaterrak erresuma independente bat eratu zuen Ingalaterrako historiaren azken aldia ere izan zen, Eskoziarekin zuen benetako batasunaren aurretik.
Isabeldar garaia, Isabelen erregealdiaren aurreko eta ondorengo garaietako akatsen argitan aztertzen bada, bereziki nabarmena da. Aurreko erreforma anglikanoaren eta protestanteen eta katolikoen arteko gerra erlijiosoen arteko, eta, ondorengo Legebiltzarraren eta monarkiaren arteko gudu politikoen arteko barne bakealdi labur bat izan zen. Katoliko eta protestanteen arteko banaketa, denboraldi batez, Isabeldar Akordio Erlijiosoei esker konpondu zen, eta Legebiltzarrak oraindik ez zuen absolutismoari aurre egiteko beste indarra.
Ingalaterrak ere panorama hobea izan zuen Europako beste nazioekin alderatuta. Italiar Pizkundea amaitzear zegoen. Frantzia bere gerra erlijiosoetan murgildu zen, 1598an Nanteseko Ediktuarekin bakarrik konpondu zirenak. Gainera, espainiar tertzioek ingelesak kontinenteko azken aurreratu-postuetatik kanporatu zituzten, eta, beraz, Frantziaren eta Ingalaterraren arteko mendeetako gatazka, neurri handi batean, eten zen.
Aurkari handi bakarra Espainia izan zen eta honen aurka Anglo-espainiar Gerra egin zuen. Filipe II.a Espainiakoak 1588an Itsas Armada Garaiezinarekin Ingalaterra inbaditzeko saiakera bat egin zuen. Era berean Portugal eta Azoreak hartzeko espedizioa, 1589ko Drake-Norrisen espedizioa, porrot bat izan zen. Ordutik aurrera, Espainiak nolabaiteko babesa eman zien irlandar katolikoei ingeles domeinu ahulduaren aurkako bere matxinadan, eta espainiar itsas eta lehorreko indarrek eraso ingelesen eraso batzuk zapuztu zituzten. Honek, Elisabeten gidaritzapean hain kontu handiz zaharberrituak izan ziren Ogasun eta ekonomia drainatu zituen. Ingalaterrako merkataritza eta lurralde-hedapena bere mugara iritsi zen, Elisabeten heriotzaren hurrengo urtean Londresko Ituna sinatzean.
Garai honetan, Ingalaterrak gobernu zentralizatu bat izan zuen, ongi antolatua eta eraginkorra, neurri handi batean Henrike VII.a eta Henrike VIII.aren erreformei esker, baita Elisabetek disidenteen aurka ezarritako zigor gogorrei ere. Ekonomikoki, herrialdea, Atlantikoko merkataritzaren aro berriaz, Espainiako altxorraren lapurreta iraunkorraz, pirateriagatik eta afrikar esklaboen trafikoaz asko baliatzen hasi zen.
Erlijio politika
Elisabet I.a erreginaren politika erlijiosoak anglikanismoaren sendotze eta eliza monarkiarekiko zuen menpekotasuna ekarri zituen. Eremu honetan Book of Common prayer, otoitz ofizialeko testua, indarrean jarri zen, eta Biblia, eliza anglikanoarekin bat etorriz itzularazi zuen.
Nagusitasun aktari esker, Maria Tudorrek bultzatu zuen katolizismoaren itzulera deuseztatu zuen eta eliza anglikanoa sendotu zuen. Konpromiso erlijioso bat bilatu zuen, batez ere estatuaren autoritatea indartzeko eta, aldi berean, puritanoen insubordinazio sozial eta politikoa geldiarazteko. 1570ean Pio V.a aita santuak Elisabet eskumikatu zuen.
Elisabetek episkopalismo deituriko sistema bat ezarri zuen, estatu lurraldean elizbarrutia eratzea aurreikusten zuena eta kontrol politiko eta erlijioso zuen gotzain bat buru zuela. Sistema honek hainbat erreakzio eragin zituen: episkopalianoak, argi eta garbi sostengatzen zutenak, presbiterianoak, jasaten zutenak, eta kongregazionalistak, etsai zirenak.
Elisabet I.arentzat mehatxu izan ziren pertsonaien artean Maria Estuardo zegoen, Eskoziako erregina katolikoa, John Knoxek zuzendutako kalbinisten matxinadaren ondorioz Ingalaterrara ihes egin behar izan zuena. Ingalaterrako erreginaren aurka konspiratzeagatik ospetsu egin zen, eta, beraz, epaitu, hiltzera kondenatu eta 1587an burua moztu zioten Fotheringhayko gazteluan.
Merkataritzaren bultzada
Elisabet I.aren eskutik, artisautza eta manufakturak bultzatu zituzten, eta bultzada honi ekarpen garrantzitsua egin zioten Herbehereetatik eta Frantziatik etorritako iheslari politiko eta erlijiosoek. Horrela, beiraren, zeramikaren eta zetaren industria nazional baterako oinarriak sortu ahal izan zituzten, eta artilezko manufakturen esportazioak bultzatu ahal izan ziren, Londresko burtsan artilea lehengai gisa ordezkatu zuena.
Bere erregealdian, herrialdeko flota militar eta komertzialaren potentzia indartu zen: Sir Francis Drake bezalako kortsarioekin izandako lankidetzari esker, espainiar koloniak kartografiatu zituzten, eta aberastasun handiak metatu zituzten Espainiaren nagusitasuna gutxituz. Erreginaren omenez kolonia bat sortu zen Ipar Amerikan: Virginia izenekoa. Eta, azkenik, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia eratu zuten.
Kultura
Elisabeten erregealdiak, europar eszenan potentzia handi bezala Ingalaterraren agerpena zigilatzeaz gain, garapen kultural eta zibil handia izan zuen, historiara "isabeldar aro" bezala pasa dena. Loraldi hori literaturan eta nagusiki antzerkian eman zen, batez ere William Shakespeare, Christopher Marlowe, Ben Jonson, John Webster, John Ford eta beste hainbatekin. Garapen handia izan zuen musikak (William Byrd, John Bull) eta arkitekturak ere, Italiako eta Flandriako kultura errenazentistaren eraginpean.
Parus semilarvatus
Parus semilarvatus Parus generoko animalia da. Hegaztien barruko Paridae familian sailkatua dago.
Deschutes konderria (Oregon)
Deschutes konderria (Deschutes County) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bend da. 2010eko zentsuaren arabera 157,733 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Deschutes konderriak 791,181 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,475 ura dira. Beste 781,707 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,94 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 157,733 pertsonetatik 151,188 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 11,718 dira. 524 beltzak edo afroamerikarrak. 1,197 amerikar natiboak ziren eta 183 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1,412 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 141 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3,088 pertsonek kokatzen zuten.
Taro Hasegawa
Taro Hasegawa (長谷川 太郎, 1979ko abuztuaren 17a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Schwarzhäusern
Schwarzhäusern Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Taro Hasegawa
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol eta Ventforet Kofu.
Schwarzhäusern
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Whip It
Whip It 2009ko Drew Barrymore estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Dunsyre
, 'Dùn Saghair', Eskoziako udalerri bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian.
Whip It
Argumentua
Bliss nerabe errebeldea da eta galdu samar dabil, eta gainera, nazkatuta dago amari atsegin emateko edertasun lehiaketa melengetan parte hartzeaz. Egun batean, roller derby lehiaketa batera joango da.
FC Ingolstadt 04
FC Ingolstadt 04 (izen osoa Fußball-Club Ingolstadt 04 e.V.) Alemaniako futbol talde bat da, Ingolstadt hirian 2004an sorturikoa. 2015-16an Bundesligan egin du debuta.
Historia
Oso talde berria da, 2004an sortu baitzen ESV Ingolstadt eta MTV Ingolstadt taldeek bat egin zutenean.
Scincella tsinlingensis
Scincella tsinlingensis Scincella generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
FC Ingolstadt 04
Historia
MTV Ingolstadt 1881ean sortu zen eta 1905ean futbolaren saila sortu zuen. Hau ere maila apaletan ibili zen eta 2004an taldeak elkartzea erabaki zuten, hau ere desagertzear baitzegoen.
Talde berria laugarren mailan hasi zen jokatzen urtez urte gorako bideari ekin zion 2015ean Bundesligara iritsiz. Bere estarineko denboraldian 11. postuan bukatu zuen baina bigarren denboraldian ezin izan dio mailari eutsi.
Irin larri
Irin larri, ertirin edo semola labore batzuetatik eskuratzen den irin lodia da, pasta egin eta zenbait jaki egiteko, kus-kusa esaterako, erabiltzen dena.
Biomimetismo
Biomimetismoak berrikuntza prozesu bat eta ingeniaritza bat adierazten ditu. Biziduna ren hainbat alderditan oinarritzen da; forma, materia, propietate fisiko, prozesu eta funtzioetan. Eskala nanometriko eta biomolekula rrei buruzkoa izan daiteke, adibidez informazio genetikoa rekin (DNA eta RNA), eta eskala makroskopiko eta ekosistemiko etaraino, zerbitzu ekosistemiko ak ere barneratuz. Horrela, naturak sortutako soluzio jasangarri etaz baliatzen dira, hautespen natural bidez denbora luzez hautatuak izan direnak.
Biomimetika biologia ren eta teknika berritzaile en arteko diziplinarteko sormen prozesu bat da, bere helburu nagusia arazo antropozentriko ak ebaztea izanik, eredu biologiko etatik datozen ezagutzak jasoz, transferituz eta gerora egoera berrietara aplikatuz. Gizarte aren garapena ahalbidetzeko hainbat erakunde eta prozedura garatu dira. Askotan biomimetismoa bioinspirazio arekin nahasten da, generikoagoa den kontzeptua, "sistema biologiko en behaketa n oinarritzen den ikuspegi sortzaile" gisa definitzen baita.
Biomimetismoa ikerkuntza ren eta hainbat arloren artean azaleratzen den eremua da, horien artean, arlo tekniko, mediko, industria l eta bioekonomiko a, gainera bionika, bioasistentzia eta arkitektura biomimetria bezalako azpi eremuak barneratzen ditu. Gizarteen garapen iraunkorrerako aukera ematen duten prozesuak eta erakundeak garatzeko aukera ematen duen garapen bide berri bat ikusten dute, autore askok, jasangarria (jasangarritasun) dena eta biosfera n integratua dagoena. Frantzian eta munduan gero eta erakunde gehiago daude – ikerketa-laborategi ak, enpresak, aholkularitza-bulegoak – biomimetismoaren hedapenean jarduten dutenak.
Umbrina galapagorum
Umbrina galapagorum Umbrina generoko animalia da. Arrainen barruko Sciaenidae familian sailkatzen da.
Biomimetismo
Jatorri etimologikoari dagokionez, "biomimetiko" terminoa greziera zaharretik eratortzen da: βίος (bios), bizia, eta μίμνσς (mγmsis), imitazioa. Lotura estua duen eremu bat bionika da.
Historia
Biomimetismoaren adibide bat gizakiek hegan egin dezaten egiten den hegazti en azterketa da. Leonardo da Vinci k (1452-1519) ez zuen "makina hegalaririk" sortu, baina, hegaztien anatomia eta hegaldia behatzen zituen, makina hegalariak inspiratu zituzten ohar eta zirriborro ugarirekin. Wright anaiek, 1903an airea baino astunagoa izan zen lehen aireontziaren aitzindari ek, uso etan inspiratu ziren. Beste asmatzaile batzuek, Clément Ader rek adibidez, saguzar ra bihurtu zuten eredu.
Otto Schmidt ek, biomimetismo hitza asmatu zuenak biologiaren prozes uetatik teknologia rako transferentzia deskribatzeko, Schmidten baskula asmatu zuen nerbio en bidez seinale en transmisioa imitatzen saiatuz.
Ekonomia, Gizarte eta Ingurumen Kontseiluak (CESE) 2016an adierazi zuenez, naturaren imitazio hutsaren eta biomimetismoaren arteko aldea jasangarritasun aren eskakizuna da, eta "aurrerapen teknologiko berriek, bereziki eskala nanometrikoan behatzeak, ikerketa itxaropentsuen eremu izugarria ireki digute".
Helburuak
Biomimetismoak natura ren ereduak aztertu eta giza arazoak konpontzeko diseinuak eta prozesuak imitatzen ditu. Natura ikusteko eta baloratzeko modu berri bat da, ingurune naturalaren ikuspegietan oinarrituz.
Honen helburu nagusienetarikoa gizateri aren bizi-kalitatea hobetzea da. Natura miloika urtez irauteko eredu bakarra dela kontuan hartuz, iraunkortasun sozioekonomiko an oinarritzen da bizi esparru hau.
Biomimetismoak dakarren konpromiso ekologikoa beste helburu garrantzitsu bat bezala hartzen da, arazo ekologikoen konponbidea naturaren optimizazioan baitago. Beste era batera esanda, giza gizarte-sistemak eta sistema ekonomiko ak, naturak emandako irtenbideak imitatzean, ingurunearen mende egongo liratekeela esan nahi du, eta ez alderantziz.
Zientzia ren adar honetatik abiatuz, plastiko biodegradagarri ak sortu ziren. Plastiko hauek, petrolioa ren substantzietatik eratorritako polimero z osatuta daude eta 500 urte inguru behar dituzte degradatzeko. Petrolioa baliabide berriztaezina eta ingurumena retzat kaltegarria dela kontuan hartuz, plastiko mota berri baten ideia sortzen da, plastikoaren polimeroa osatzen duen oinarrizko fenomeno berri batean oinarritutako material berri bat, biodegradazio- eta konpostaje-prozesuen bidez kutsatzaile rik isuri gabe naturara itzultzeko gai dena.
Lehenengo maila
Naturaren abstrakzio formala eta, besteak beste, inguratzaile, ehundura eta proportzioei aplikatzea. Adibide bat alfonbra bat izan liteke, forma eta koloreen eredu aleatorio bat ematen duena, oihanpea emulatuz. Formula matematiko ekin antzeko patroiak aplikatuz, sistema modular bat sor daiteke, piezak sinpletasunez aldatzeko aukera ematen duena eta alfonbra edo moketen hondatzea saihesten duena hondatutako zati bakar batekin.
Bigarren maila
Izaki bizidun baten analisia eta funtzionamendua, eta egiturei, mekanismoei, fluidoen joan-etorriei, beroaren kontserbazioari eta gehiagori aplikatzea. Adibidez, eta Srinivasa nen arabera (1996), "bioegitura jakin batzuen azterketen emaitzak, hala nola hegazti en azterketak, libelulak, zura, marrazo-larrua, intsektu en kutikula, moluskuak, saguzarrak, barne-belarriko koklea eta araknidoak".