cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geografiaren historia
Aro helenistikoa
Antzinako greziarrek hiru kontinentetan banatu zuten mundua: Europa, Asia eta Libia (Afrika). Helespontoak Europa eta Asiaren arteko muga osatzen zuen. Asia eta Libyaren arteko muga, oro har, Nilo ibaitzat hartzen zen, baina geografo batzuek, Herodotok kasu, horren aurka egin zuten. Herodotok zioen ez zegoela alderik Niloren ekialdearen eta mendebaldearen artean, eta Itsaso Gorria muga hobea zela. Banda bizigarri estu samarra mendebaldean Ozeano Atlantikotik Indiako ekialdean zegoen itsaso ezezagun bateraino zihoan. Afrikako hegoaldea ezezaguna zen, Europa eta Asiako iparraldea bezala, eta, beraz, itsaso batek inguratzen zituela uste zen. Inguru horiek, oro har, bizigabetzat jotzen ziren.
Lurraren tamaina arazo garrantzitsua zen antzinako greziarrentzat. Eratostenesek zehaztasun handiz kalkulatu zuen Lurraren zirkunferentzia. Krates Mallorenak proposatu zuen lau lur masa bizi zitezkeela, hemisferio bakoitzean bi. Erroman mundu hau irudikatzen duen mundu handi bat sortu zen. Posidoniok neurria hartu nahi izan zuen, baina bere kopurua erreala baino askoz txikiagoa zen, baina onartu egin zen Asiako ekialdea ez zegoela Europatik oso urrun.
Erromatarren garaia
Aurreko ia geografo guztien lanak galdu diren bitartean, horietako asko partzialki ezagutzen dira Estrabon aurkitutako aipamenen bidez (K.a. 64/63 - Ca. 24). Estrabonen hamazazpi liburukiko geografia-lana ia erabat hedatua da, eta geografia klasikoari buruzko informazio-iturri garrantzitsuenetako bat da. Estrabonek onartu egin zuen bizilekuaren teoriaren zerrenda estua, eta baztertu egin zituen Hanno eta Pytheasen kontuak, alegiak bailiran. Estrabonen mapek ez dute bizirik irauten, baina bere deskribapen zehatzek garaiko ezagutza geografikoaren egoeraren irudi argia ematen dute. Plinio Zaharraren historia naturalak geografiari buruzko atalak ere baditu. Strabo Ptolomeok (AD 90 – 168) antzeko ekintza bat hasi eta mende batera. Ordurako, Erromatar Inperioa Europako zati handi batean hedatua zen, eta, lehenago, Britainiar Uharteak bezalako eremu ezezagunak esploratuak izan ziren. Zetaren Bidea ere martxan zegoen, eta lehen aldiz hasi ziren ezagutzen ekialde urruna. Ptolomeoren Geographia ikerketa geografikoaren izaerari eta teknikei buruzko eztabaida teoriko batekin hasten da, eta ondoren mundu ezagunaren deskribapen zehatzetara igarotzen da. Ptolomeok hiri, tribu eta kokaleku ugari zerrendatzen ditu eta munduan kokatzen ditu. Mundu modernoan Ptolomeoren izenak zein diren ez dakigu, eta beka asko sartu dira Ptolomeoren deskribapenak leku ezagunekin lotzen.
Erromatarrek askoz gehiago erabili zituzten geografia eta mapak. Erromako garraio-sistema, 55.000 km (89.000 km) errepidez osatua, ezin izango zen diseinatu neurketa- eta triangulazio-sistema geografikoak erabili gabe. Cursus publicus, erromatar gobernuaren sail bat, garraioari eskainia, lanaldi osoko gromatici (topografoak) enplegatua. Aztertzaileen lana zen informazio topografikoa biltzea eta, ondoren, bide bat eraikitzeko biderik zuzenena zehaztea. Erabilitako tresna eta printzipioen artean, norabidea zehazteko eguzki-dialak, angelu horizontalak neurtzeko teodolitoak, [15] eta triangulazioa zeuden, eta horiek gabe ezinezkoa zatekeen tarte guztiz zuzenak sortzea, batzuk 35 milia (56 km) bezain luzeak. Greko-erromatar garaian, geografi lanak egiten zituztenak lau kategoriatan bana zitezkeen:
India
Indiar testuen corpus zabal batek geografia aztertu zuen. Vedak eta Puranak ibaiei eta mendiei buruzko deskribapen landuak dituzte, eta elementu fisikoen eta giza elementuen arteko harremana aztertzen dute. Diana Eck erlijiosoaren arabera, Indiako geografiaren ezaugarri nabarmen bat indiar mitologiarekin duen lotura da.
Indiako edozein lekutara joanda ere, mendiak, ibaiak, basoak eta herriak indiar kulturaren historia eta jainkoekin oso lotuta dauden                 paisaia bat aurkituko dugu. Herrialde zabal honetako leku bakoitzak bere historia du; eta alderantziz, indiar mito eta elezahar bakoitzak bere lekua du.
Antzinako garaia
Antzinako Indiako geografoek lurraren jatorriari buruzko teoriak aurkeztu zituzten. Lurra gai gaseosoen solidotzearen ondorioz sortu zela eta lurrazala harri gogorrez (sila), buztinaz (bhumih) eta hareaz (asma) osatua dagoela teorizatu zuten. [20] Teoriak lurrikarak (bhukamp) azaltzeko ere erabili ziren, eta lurra, airea eta ura konbinatuta lurrikarak eragiteko Indiako hainbat lurralderi buruzko informazio geografiko eta estatistikoa biltzen duela uste izan zen [18] Artashastrak, Kautilyak (Chanakya bezala ere ezaguna) egindako konpilazio batek, Toskanako Konstruktu bat bezala ezagutzen den mundu batean zatitutako Karkaxa bat hartzen du. Dwipa bakoitzaren klima eta geografia deskribatu ziren.
Erdi Aro Goiztiarra
Vishnudharmottara Puranak (K.a. 300 eta 350 bitartean bilduak) sei kapitulu ditu geografia fisikoari eta giza geografiari buruz. Herrien eta lekuen kokapen-ezaugarriak eta urtaroak dira kapitulu hauetako gaiak. [18] Varāhamihiraren Brihat-Samhitak planeta-mugimenduei, euri-jasei, hodeiei eta uraren eraketari buruzko tratamendu zehatza eman zuen. [20] Aryabhatiya matematikari-astronomoak Lurraren zirkunferentziari buruzko kalkulu zehatza egin zuen, 924,02 milia baino txikiagoa zena.
Erdi aro berantiarra
Tuzuk-i-Jehangiri, Ain-i-Akbari eta Dastur-ul-aml kronikek narrazio geografiko zehatzak dituzte.
China
Txinan, txinatar idazkera geografiko ezagunena K.a. V. mendekoa da, Gerra Estatuen garaiaren hasieran (K.a. 481 – K.a. 221). Lan hau Shu Jing-eko Yu Gong-en ("Yuren Zerga") kapitulua izan zen, edo Dokumentuen Liburua, non antzinako Txinako bederatzi probintzia tradizionalak deskribatzen diren, haien lurzoru-motak, produktu eta ondasun ekonomiko bereizgarriak, beren zerga, lanbide eta bokazioak, beren nekazaritza-sistema eta -sistema desberdinak, eta, ondorioz, Txinako Laku eta Laku Modernoen artean.
Antzinako tratatu geografiko honetan, geroago txinatar geografo eta kartografoengan eragin handia izango zuena, txinatarrek Yu Handiaren irudi mitologikoa erabili zuten lur ezaguna deskribatzeko (txinatarrena). Hala ere, Yuren agerpenaz gain, lanak ez zuen magiarik, fantasiarik, folklore txinatarrik edo kondairarik. Nahiz eta Herodotoren eta Estrabonen garaiko idazkera geografiko txinatarra kalitate txikiagokoa izan eta hurbilketa ez hain sistematikoa izan, hori aldatu egingo zen III. mendetik aurrera, geografia dokumentatzeko metodo txinatarrak Europan aurkitutakoak baino konplexuagoak bihurtu ahala, XIII. mendera arte iraungo zuen egoera.
Txinako toki arkeologikoetan aurkitutako mapa zaharrenak K.a. IV. mendekoak dira, eta Qin estatu zaharrean egin ziren. Mapa bati eskala geometriko eta matematikoki mailakatu bat aplikatzeari buruzko lehen erreferentzia ezaguna Pei Xiu kartografoaren idazkietan (224 – 271) jaso zen. Txinako I. mendetik aurrera, Txinako testu historiko ofizialek sekzio geografiko bat izan zuten, eta hori, askotan, tokiko izen eta banaketa administratiboen konpilazio izugarria izan zen, Txinako dinastiak gobernatu zituenak.
Song dinastiaren (960 – 1279) eta Ming dinastiaren (1368 – 1644) ondorengo garaietan, literatura geografikoaren hurbilketa askoz sistematikoagoa eta profesionalagoa izan zen. Fan Chengda (1126 – 1193) olerkari, aditu eta gobernuko funtzionarioak Gui Hai Yu Heng Chi izeneko tratatu geografikoa idatzi zuen. [32] Batez ere lurraren topografian zentratu zen, Txinako hegoaldeko probintzietako eskualde bakoitzeko nekazaritza, ekonomia eta merkataritza produktuekin batera. Na-xin XIV. mendeko yuanen dinastiako geografoak Ibai Horiaren iparraldeko eskualde guztietako topografia arkeologikoari buruzko tratatu bat idatzi zuen He Shuo Fang Gu Ji liburuan.
Wasserburg am Bodensee
Wasserburg am Bodensee Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Geografiaren historia
China
Xu Xiake (1587 – 1641) Ming dinastiako geografoak Txinako probintzietan zehar bidaiatu zuen (askotan oinez), bere geografi eta topografi lan eskerga idazteko, bere bidaien hainbat xehetasun dokumentatuz, hala nola gorges txikien kokaguneak, edo Schicak bezalako ohantze mineralak [1534].
Txinatarrak arduratzen ziren, halaber, Txinatik kanpo dauden atzerriko eskualdeen informazio geografikoa dokumentatzeaz. Zhang Qian bidaiariaz geroztik (K.a. II. mendea) txinatarrek Ekialde Hurbileko, Indiako eta Asia erdialdeko zibilizazioei buruz idazten zuten arren, geroago txinatarrek informazio zehatzagoa eta baliotsuagoa emango zuten atzerriko eskualdeen topografia eta alderdi geografikoei buruz. Tang dinastiak (618-907), Wang Xuance diplomatiko txinatarrak, Magadhara (gaur egungo Indiako ipar-ekialdea) bidaiatu zuen VII. mendean. Ondoren, Zhang Tian-zhu Guo Tu (Erdialdeko Indiaren Kontu Ilustratuak) liburua idatzi zuen, informazio geografiko ugari zekarrena. 785 eta 805 artean idatzitako bere lanetan, Persiar golkoaren ahoan sartzen zen itsas ibilbidea deskribatzen zuen, eta Erdi Aroko irandarrek (Luo-He-Yi herrialdeko herria deitzen zituenak, hau da, Persia) itsasoan "zutabe apaingarriak" eraiki zituztela, Jia ‑ Qal-Adayren egitura berberak idatzi eta mende bat geroago. Xu Jing Kantu Dinastiaren ondorengo enbaxadoreak Korea osoko bidaia eta bidaiei buruzko bere kontakizunak idatzi zituen 1124ko bere lanean, Xuan-He Feng Shi Gao Li Tu Jing (Korearentzako enbaxada baten erregistro ilustratua Xuan-Bera erregealdian, Zhen-La Feng Tu Ji liburuan dokumentatua, Daguan idatzia).
Erdi Aroa
Arabiar munduan kartografiak indar handia hartu zuen garai hartan eta geografo jakintsuak izan ziren, Ibn Batuta edo El Edrisi, adibidez. XIII. mendean Europak arabiarren jakintzaren berri izan zuen, eta horien bitartez greziar filosofoak ezagutu zituen; Aristoteles eta Ptolomeo, besteak beste.
Les Visiteurs (1993ko filma)
Les Visiteurs (Bisitariak) 1993ko Jean-Marie Poiré frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da. Bertan, Christian Clavier, Jean Reno, Valérie Lemercier eta Christian Bujeau aktoreek antzeztu zuten.
Bederatzi César Sarietarako izendapen jaso zituen arren bakarra irabazi zuen: Emakumezko aktore onenarena (Valérie Lemercier).
Geografiaren historia
Bizantziar Inperioa eta Siria
Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori ondoren, Ekialdeko Erromatar Inperioak, Konstantinoplatik gobernatua eta Bizantziar Inperioa bezala ezagutua, aurrera jarraitu zuen eta zenbait geografo aipagarri sortu zituen. Bizantzioko Stephanus (VI. mendea) Konstantinoplako gramatikaria izan zen eta Ethnica hiztegi geografiko garrantzitsua baimendu zuen. Lan honek balio izugarria du, Antzinako Greziari buruzko informazio geografikoa eta beste batzuk ematen baititu.
Hierokles geografoak (VI. mendea) Synecdemus-a baimendu zuen (AD 535 baino lehen), non Bizantziar Inperioko banaketa administratiboen taula bat eskaintzen duen eta bakoitzean hiriak zerrendatzen dituen. Synecdemus eta Ethnica izan ziren Konstantino VII.ak Bizantzioko gai edo banaketei buruz egindako lanaren iturri nagusiak, eta gaur egun VI. mendeko ekialdeko geografia politikoari buruz ditugun iturri nagusiak dira.
Les Visiteurs (1993ko filma)
1997an Les Couloirs du temps: Les Visiteurs 2 jarraipena izan zuen, bai eta 2001eko Les Visiteurs en Amérique izeneko estatubatuar-frantziar berregokitzapena ere.
Sinopsia
Erdi Aroko Frantziako Erresumako bi pertsonaia xelebre aztikeriaz XX. mendearen amaierara lekualdatuak izan dira. Garai berrietan eta arrotz zaien munduan erabat galduta daudenez, nola edo hala euren berezko garaira itzultzen saiatzen ari dira. Era berean, Erdi Aroko beren ohiturak eta jokamoldeak XX. mendekoei harrigarriak iruditzen zaizkie eta sekulako egoera bitxi eta barregarriak sortu dituzte.
Geografiaren historia
Bizantziar Inperioa eta Siria
George Ziprekoa ezaguna da bere Descriptio orbis romani (Erromatar munduaren deskribapena) izenekoagatik, 600 – 610 hamarkadetan idatzia. [36] Italiatik hasi eta erlojuaren kontrako norabidean aurrera egiten du, Afrika, Egipto eta Ekialde Hurbila barne, Georgek Bizantziar edo Ekialdeko Erromatar Inperioko hiriak, herriak, gotorlekuak eta banaketa administratiboak zerrendatzen ditu.
Chromis scotti
Chromis scotti Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Geografiaren historia
Bizantziar Inperioa eta Siria
Cosmas Indikopleustes (VI. mendea), "Cosmas monje" bezala ere ezaguna, alexandriar merkatari bat izan zen. [37] Bere bidaien arabera, badirudi India, Sri Lanka, Axumeko erresuma Etiopia modernoan eta Eritrea bisitatu zituela. Bere obran Topografia kristaua ageri zen, munduko maparik goiztiarrenetako batzuk. Kosmasek lurra laua zela uste bazuen ere, garaiko geografo kristau gehienak ez zeuden berarekin ados.
Edesako Jakob apezpiku siriarrak (633 – 708) Aristoteles, Teofrasto, Ptolomeo eta Basilengandik ateratako material zientifikoa egokitu zuen kosmosaren irudi bat egiteko. Iturriak zuzendu eta zientifikoki idazten du, Basilen Hexaemeron teologikoa den bitartean.
Karl Müllerrek garai honetako geografiako zenbait lan anonimo bildu eta inprimatu ditu, horien artean Expositio totius mundi.
Mundu islamikoa
Azken VII. mendean, Islamaren erlijio berriaren jarraitzaileak Arabiatik iparralderantz irten ziren, juduak, bizantziar kristauak eta zoroastriar persiarrak mendeetan zehar ezarri ziren lurrak bereganatuz. Han, monasterio eta liburutegietan arreta handiz gordeak, greziar klasikoak aurkitu zituzten, Ptolomeo egiptoarraren Almagest eta Geografiako geografia lan handiak barne hartzen zituztenak, txinatarren jakinduria geografikoarekin eta Erromatar Inperioaren lorpen handiekin batera. Arabiarrek, arabieraz bakarrik hitz egiten baitzuten, kristauak eta juduak erabili zituzten eskuizkribu hauek eta beste asko arabierara itzultzeko.
Garai honetako beka geografiko nagusia Persian gertatu zen, gaur egungo Iranen, Bagdadeko Jakituriaren Etxean, gaur egungo Iraken. Lehen kalifek ez zioten ortodoxiari jarraitu, eta horregatik bultzatu zuten beka. Beren agintepean, arabiarrak ez zirenek mawali edo dhimmi zerbitzua ematen zuten, eta garai hartako geografo gehienak siriarrak (bizantziarrak) edo persiarrak ziren, hau da, zoroastriarrak edo kristauak.
Geografian idatzi edo Erdi Aroan mapak sortu zituzten persiarrek, besteak beste:
Hona hemen horietako batzuei buruzko xehetasun gehiago:
X. mendearen hasieran, Abdul Zayd al-Balkhok, jatorriz Balkhekoa zen persiar batek, Bagdaden lurreko kartografiaren "Balkh￮ eskola" sortu zuen. Eskola honetako geografoek mundu musulmaneko herri, produktu eta ohiturei buruz ere idatzi zuten, musulmanak ez diren erresumetan interes handirik gabe. Suhrāb, X. mende bukaerako geografo persiarra, koordenatu geografikoen liburu batekin batera, munduko mapa laukizuzen bat egiteko argibideak ematen zituen, proiekzio ekuatoriarra edo proiekzio zilindriko distantziakidea zuena. (1027) XI. mendearen hasieran, Avicenna, Healing liburuan mendien arrazoi geologikoei buruz hipotetizatuta zegoen.
XII. mendearen hasieran, normandiarrek arabiarrak eraitsi zituzten Sizilian. Palermo herri askotako bidaiari eta merkatarientzako bidegurutze bihurtu zen, eta Roger II.a errege normandiarrak, geografiarekiko interes handia zuenez, informazio geografiko guzti hori bilduko zuen liburu eta mapa bat sortzea agindu zuen. Ikerlariak bidali zituzten eta datuen bilketak 15 urte behar izan zituen. [51] Al-Idrisi, Frantzian eta Ingalaterran, Espainian, Erdialdeko Asian eta Konstantinoplan egondako arabiar bakanetako bat, liburua datu multzo horretatik sortzeko erabili zuten. Geografo klasikoetatik jasotako informazioa erabiliz, munduko maparik zehatzenetako bat sortu zuen, Tabula Rogeriana (1154). Mapak, arabieraz idatzia, Eurasiako kontinentea bere osotasunean eta Afrikako iparraldea erakusten ditu.
Ingurugiroaren determinismoaren jarraitzaile bat Erdi Aroko idazle afroarabiar-al-Jahiz (776 – 869) izan zen, ingurugiroak komunitate jakin bateko biztanleen ezaugarri fisikoak nola determina ditzakeen azaldu zuena. Eboluzioaren bere teoria goiztiarra erabili zuen giza azalaren kolore ezberdinen jatorria azaltzeko, batez ere azal beltzarena, bere ustez ingurumenaren emaitza zirenak. Najd iparraldeko basalto beltzeko eskualde harritsu bat aipatu zuen bere teoriaren froga gisa.
Erdi aroa Europan
Erdi Aroan geografiak, beste zientzia guztiek bezala, atzera egin zuen Europan, eta Lurra laua eta zapala zelako ustea errotu eta zabaldu zen erlijioaren eraginak hartaraturik. Ez zen gauza bera gertatu Sortaldean, Islamaren eraginpean zeuden lurraldeetan, han Grezia zaharreko kulturaren jarraitzaile izan baitziren; esaterako, Ptolomeo arabierara itzuli eta meridianoaren neurketak egin zituzten, eta X. mendean Lurraren eta zeruaren globoak egin zituzten.
Aldi berean, Marco Poloren eta beste merkatari batzuen bitartez Ekialde Urruneko kultura ezagutu zuen Europak; mongoliarren inperio zabala, Txina, India… Eta Txinako kartografia oso aurreratuta zegoen garai hartan. Horrela bada, XV. mendean geografiak indar handia hartu zuen Europan, grina handia baitzegoen bidaiak egiteko, itsasoz batez ere, eta artean ezezagunak ziren mundu berriak arakatzeko.
Lehen Erdi Aroan, Europako ezagutza geografikoak atzera egin zuen (nahiz eta herriaren okerkeria izan mundua laua zela uste izatea), eta T eta O mapa sinplea munduaren irudikapen estandar bihurtu zen.
XV. mendean zehar, Henrike Portugalgoa nabigatzaileak Afrikako kostaldeko esplorazioei eutsi zien eta ikerketa geografikoen sustapenean lider bihurtu zen. XVI. mendean zehar argitaratutako bidaia eta aurkikuntzei buruzko kontakizun nabarmenen artean, Giambattista Ramusiok Venezian, Richard Hakluytek Ingalaterran eta Theodore de Bryk gaur egun Belgikan egindakoak nabarmentzen dira.
Aro moderno goiztiarra
Marco Poloren bidaiei jarraituz, geografiarekiko interesa Europa osora zabaldu zen. C ingurutik. 1400, Ptolomeoren eta bere ondorengoen idazkiek informazio geografikoa lotzeko eta erretratatzeko esparru sistematiko bat eskaintzen zuten. Esparru hori akademikoek erabili zuten hurrengo mendeetan, eta positiboak Ilustrazio Geografikoaren aitzindari izan ziren. Hala ere, emakumeak eta bertako idazkiak diskurtsotik kanpo geratu ziren neurri handi batean. Europako konkista globalak XV. mendearen hasieran hasi ziren portugaldarrek Afrikara eta Indiara egin zituzten lehen espedizioekin, baita Espainiak 1492an Amerika konkistatu zuenean ere, eta Atlantikoan zehar Europako itsas espedizio batzuekin jarraitu zuten, eta geroago Ozeano Bareko eta Errusiako espedizioekin Siberiara XVIII. mendera arte. Europako itsasoz haraindiko hedapenak inperio kolonialen gorakada ekarri zuen, "Mundu Zaharra" eta "Mundu Berria" ren arteko kontaktua Kolon Trukea sortuz: landare, animalia, elikagai, giza populazio (esklaboak barne), gaixotasun kutsagarri eta kontinenteen arteko kultura transferentzia zabala. Ahalegin kolonialista horiek, XVI. eta XVII. mendeetan, detaile geografiko "zehatz" eta oinarri teoriko sendoagoen desira berpiztu zuten. Bernhardus Vareniusen Geographia Generalis eta Gerardus Mercatorren munduko mapa dira geografia zientifikoaren arraza berriaren adibide nagusiak.
Hori baino lehen, indigena amerikarrek beren lurraldeaz hitz egiten zuten kokapenaren arabera, eta gehien erabiltzen zen terminoetako bat "Abya Yala" zen, "bizi-odoleko lurraldea" esan nahi zuena. Diskurtso geografiko indigena horiek, neurri handi batean, europar kolonialistek ez zituzten aintzat hartu edo bereganatu europar pentsamenduari bide emateko.
Hau oso eztabaidatua izan da XVI. mendeko inbasioa baino lehenagoko Amerikako historia indigena zabalari buruz, hau da, "jaiotza-agiri" baten inplikazioak aurrekari huts bat suposatzen duela.
Errenazimentua
Errenazimentua geografiako aurkikuntza handien garaia izan zen. Kopernikoren eta Galileoren lanek Lurra biribila zelako teoria baieztatu zuten, eta Ptolomeo greziarraren kartografiako irudikapenak oso aintzakotzat hartu ziren. Aipagarria da Gerardus Mercator geografoak asmatu zuen proiekzio teknika; 1569an munduko mapa proiekzio zilindrikoarekin argitaratu zuen.
XVI. mendetik aurrera
XVIII. mendean, zientziaren garapenak hartara bultzatuta, geografia adarretan hasi zen banatzen. XIX. mendean Alexander von Humboldt eta Carl Ritter geografoei esker erabat aldatu zen geografiaren funtsa eta helburua, eta ordu arte Lurra nolakoa zen azaltzera mugatzen bazen ere, harrezkero zergatiak, arrazoiak eta ondorioak bilatzen eta horiek aditzera ematen saiatu ziren. Ildo horretatik, asko ugaritu dira geografiaren adarrak; gaur egun espazio fisikoa ikertzeaz gainera, gizonengan duen eragina ere aztergai du geografiak.
Mendebaldean
Geografiak, zientzia den aldetik, Iraultza Zientifikoan eta Erlijioaren Erreforman eragiten du. Garai viktoriarrean, gehiegizko esplorazioak identitate instituzionala eman zion eta geografia "inperialismoaren zientzia nagusia" zen. Inperialismoa kontzeptu erabakigarria da europarrentzat, erakundeak esplorazio geografikoan eta proiektu kolonialean parte hartzen baitu. Autoritatea zalantzan jarri zen, eta baliagarritasunak garrantzia hartu zuen. Ilustrazioaren garaian, geografiak ezagutza sortu zuen, eta intelektualki eta praktikoki posible egin zuen unibertsitateko diziplina gisa. Teologia naturalak geografia eskatzen zuen mundua jainkozkoaren makina handi gisa ikertzeko. Bidaia eta bidaia zientifikoek geografiaren ezagutzatik eraiki zuten botere geopolitikoa, hein batean Royal Societyk babestua. John Pinkertonek XVIII. mendeak "zientzia ororen aurrerapen erraldoia izan zuen, eta bereziki informazio geografikoarena" eta "estatu eta mugetan aldaketa gertatu da. "(hitzordua behar da)
Ingalaterrako Gerra Zibilaren ondoren, Samuel Hartlibek eta bere komunitate baconiarrak aplikazio zientifikoa sustatu zuten, erabilgarritasunaren ospea erakusten zuena. William Pettyren ustez, administratzaileek "astrologia judizialaren araurik onenetan trebeak" izan behar dute "gaixotasunen gertaerak kalkulatu eta eguraldia iragartzeko". "Institutuan, Gresham Collegek aurrerapen zientifikoa zabaldu zuen jende gehiagorengana, merkatariak bezala, eta, geroago, institutu hori Royal Society-n sartu zen. William Cuninghamek kosmografiaren funtzio utilitarioa mapak praktikan jarriz ilustratu zuen. John Deek matematika erabili zuen kokapena ikasteko, geografiarekiko zuen interes nagusia, eta baliabideak ustiatzera bultzatu zuen, bidaietan bildutako aurkikuntzekin. Erlijioaren Erreformak esplorazioa eta ikerketa bultzatu zituen. Philipp Melanchthonek ezagutza geografikoaren ekoizpena "Idazteuneko orrietatik" munduko esperientziara aldatu zuen. " Bartolome Keckermann-ek geografia teologiatik bereizi zuen, "probidentziaren funtzionamendu orokorrak" ikerketa enpirikoa eskatzen zuelako. Bere jarraitzaileak, Bernhardus Vareniusek, geografia zientzia bihurtu zuen XVII. mendean, eta Geographia Generalis argitaratu zuen, Newtonek Cambridgen geografia irakasteko erabili zuena.
Zientzia enpirismoarekin batera garatzen da. Enpirismoak bere erdigunea lortzen du, eta horri buruzko gogoeta ere hazten da. Magiako eta astrologiako profesionalek, lehenik, ezagutza geografikoa besarkatu eta zabaldu zuten. Teologia erreformatzaileak Probidentzian jarri zuen arreta lehen bezala sorkuntzan baino gehiago. Esperientzia errealista, Idazteunetik itzuli ordez, prozedura zientifiko gisa sortu zen. Ezagutza geografikoak eta metodoak funtzio batzuk betetzen dituzte hezkuntza ekonomikoan eta aplikazio administratiboan, Puritanoko programa sozialaren zati gisa. Atzerriko bidaiek ikerketa geografikoak eta teoria formatuak eskaintzen zituzten, adibidez ekologismoa. Irudikapen bisualak, mapak edo kartografiak bere balio praktiko, teoriko eta artistikoa erakusten zuen.
"Espazioa" eta "lekua" kontzeptuek atentzioa ematen dute geografian. Zergatik dauden gauzak hor, eta ez beste inon, gai garrantzitsua da geografian, espazioari eta lekuari buruzko eztabaidekin batera. XVI eta XVII. mendeetakoak izan daitezke, M. Curryk "espazio natural", "espazio absolutu", "espazio erlazional" (espazioari eta praktika espazialari buruz) bezala identifikatuak. Descartesen filosofiaren printzipioen ondoren, Lockek eta Leibnizek espazioa erlatibotzat hartu zuten, eta horrek epe luzerako eragina du espazioaren ikuspegi modernoan. Descartes, Grassendi eta Newtonentzat, lekua "absoluzio espazioaren" zati bat da, neuronalak eta emanak. Hala ere, John Lockek dioenez, "lekuari buruzko gure ideia ez da beste ezer, gauza baten halako posizio erlatiboa baino" (giza adimenari buruzko saiakeran). "Distantzia" espazioaren biraketa da, zeren "Espazioa bi izakiren artean luzeran bakarrik kontsideratzen baita, haien artean beste ezer kontuan hartu gabe". Gainera, lekua gizakumeek egina da, beren erabilera komunerako, beronen bidez gauzen kokapen partikularra diseinatu ahal izateko. Clarkeri erantzuteko V. Liburuan, Leibnizek honela zioen: "Gizakiek lekuak, aztarnak eta espazioa imajinatzen dituzte, nahiz eta gauza horiek erlazioen egian bakarrik datzan, eta ez ezein errealitate absolututan". Espazioa, "elkarbizitzaren ordena" gisa, "adimenduak erlazioaren aplikazioa bururatzen duen ordena jakin bat duen gauza ideala" besterik ezin da izan. Leibniz urrunago joan zen "distantzia" terminora, "tartearekin" eta "egoerarekin" batera, ez bakarrik izaera neurgarri batekin. Leibnizek, koalitateari eta kantitateari lekua eta espazioa erosiz, honela dio: Koalitatea, aldiz, gauzetan ezagut daitekeena da, banan-banan behatzen direnean, inolako konpresentziarik behar izan gabe. " Espazio modernoan, erlatibo gisa, lekua eta dagoena integratzen dira. "Espazioaren nagusitasuna" E. Caseyk ikusten du lekua Leibnizen arrazionalismoak eta Lockeren enpirismoak "posizio eta puntu" gisa ebazten dutenean.
Ilustrazio garaian, zientziaren aurrerapenek giza ezagutza zabaltzea eta natura gehiago ustiatzea ahalbidetzen dute, industrializazioarekin eta inperioaren hedapenarekin batera Europan. David Humek, "filosofia positibistaren benetako aitak", Leszek Kolakowskiren arabera, "egitateen doktrina" zekarren, behaketa zientifikoen garrantzia azpimarratuz. Egitatea sentsazionalismoarekin lotzen da, objektua ezin dela bere sentipenezko pertzepzioetatik bereizi, Berkeleyren iritzi bat. Galileok, Descartesek, geroago Hobbesek eta Newtonek materialismo zientifikoaren alde egin zuten, unibertsoa — mundu osoa eta baita giza adimena ere — makina gisa ikusiz. Munduaren ikuspegi mekanista Adam Smithen lanetan ere aurkitzen da, metodo historikoetan eta estatistikoetan oinarrituta. Kimikan, Antoine Lavoisierrek "zientzia eredu zehatza" proposatu zuen eta esperimentu eta matematikatik metodo kuantitatiboak azpimarratu zituen. Karl Linnaeusek espezie finkoen suposizio batean oinarrituta sailkatu zituen landareak eta organismoak. Geroago, eboluzioaren ideia, espezieentzat ez ezik, gizartearentzat eta giza adimenarentzat ere sortu zen. Historia Natural Orokorrean eta Zeruen Teorian, Kantek bere eboluzio kosmikoaren hipotesia azaldu zuen, eta "eboluzioaren kontzepzio zientifiko modernoaren sortzaile handi" bihurtu zuen, Hastieren arabera.
Kantek zentzuaren eta arrazoimenaren banaketa uztartu nahi izan zuen, naturaren esperientzia estetikoan oinarritutako arrazionalismo morala "ordena, harmonia eta batasun" gisa azpimarratuz. Ezagutzarako, Kantek agerpenak (sentimenezko mundua) eta noumena (adimenezko mundua) bereizten zituen, eta baieztatzen zuen agerpen guztiak espazioaren eta denboraren erlazioetan hautematen zirela. " "Zientzia arrazionalaren" eta "zientzia enpirikoaren" arteko lerro bat marraztuz, Kantek natur zientziatzat hartu zuen geografia fisikoa, espazioarekin lotuta. Königsbergen egon zen garaian, Kantek geografia fisikoari buruzko hitzaldiak eman zituen 1756az geroztik, eta Physische Geographie hitzaldi-oharrak argitaratu zituen 1801ean. Kantek zientzia enpiriko eta arrazionalari buruz egindako lanak eragina du Humboldtengan eta neurri txikiagoan Ritterengan. Manfred Büttnerrek zioenez, "geografiaren askapen kantiarra teologiatik. "
Humboldt geografo handi bat bezala miresten da, D. Livingstoneren arabera, "geografia modernoa zientzia sintetizatzaile bat izan zen lehenik eta behin, eta horrela, Goetzmannek sinetsi behar badu, garaiko jarduera zientifiko giltzarri bihurtu zen". Humboldtek George Forster geografoa ezagutu zuen Göttingeneko Unibertsitatean, eta haren deskribapen geografikoak eta idazkera zientifikoak eragina izan zuten Humboldtengan. Bere Geognosia, arroken, animalien eta landareen geografia barne, "eredu garrantzitsua da geografia modernoarentzat". Prusiako Meatze Ministerioak bezala, Humboldtek Stebengo Meatze Eskola Askea sortu zuen meatzarientzat, geroago institutu horien prototipotzat hartu zena. Naturphilosophie alemaniarrak, batez ere Goethe eta Herderren lanak, Humboldten zientzia unibertsalaren ideia eta ikerketa bultzatu zituen. Bere gutunean, behaketak egiten zituen, bere "arreta ez da inoiz bistatik galduko indar bateratuen harmonia, mundu bizigabeak animalien eta landareen erresuman duen eragina. " Bere bidaia amerikarrak landareen geografia azpimarratu zuen zientziaren ardatz gisa. Bitartean, Humboldtek metodo enpirikoa erabili zuen Mundu Berriko indigenak aztertzeko, giza geografiako lanik garrantzitsuentzat jotzen zena. Relativo historique du Voyage-n, Humboldtek Physique du monde, Theorie de la Terre edo Geographie physique deitu zien ikerketa hauei. 1825etik 1859ra bitartean, Humboldt Kosmosen aritu zen, naturaren ezagutzaz. Mundu Berriari buruzko gero eta obra gehiago daude. Jeffersoniar garaian, "Amerikako geografia Amerikako geografiatik sortu zen", hau da, ezagutzaren aurkikuntzak diziplina osatzen lagundu zuen. Ezagutza praktikoa eta harrotasun nazionala tradizio teleologikoaren osagai nagusiak dira.
XIX. mendea
XVIII. menderako, geografia diziplina diskretu bihurtu zen, eta Europako (batez ere Paris eta Berlin) unibertsitate-curriculum tipiko baten parte bihurtu zen, nahiz eta ez Erresuma Batuan, non geografia, oro har, beste gai batzuen azpidiziplina gisa irakasten zen.
Geografiaren eta naturaren ikuspegi holistiko bat ikus daiteke Alexander von Humboldt XIX. mendeko polimataren obran [56]. Garai honetako lan handienetako bat Humboldten Kosmos izan zen: unibertsoaren deskribapen fisiko baten zirriborroa, zeinaren lehen liburukia alemanez argitaratu baitzen 1845ean. Horixe izan zen Mary Somerville doktoreak Cambridgeko Unibertsitateko bere Geografia Fisikoaren argitalpena, Kosmos irakurtzen. Von Humboldtek berak konbentzitu zuen argitaratzeko (editoreak ale bat bidali ondoren).
Wasserlosen
Wasserlosen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Geografiaren historia
XIX. mendea
1877an, Thomas Henry Huxleyk bere Fisiografia argitaratu zuen unibertsaltasunaren filosofiarekin, ingurune naturalaren azterketaren ikuspegi integratu gisa aurkeztua. Geografiako unibertsaltasunaren filosofia ez zen berria, baina Alexander von Humboldt eta Immanuel Kanten obretatik eboluzionatzen ari zela ikus daiteke. Huxleyren fisiografiaren argitalpenak geografia forma berri bat aurkeztu zuen, kausa eta efektua mikro-mailan aztertu eta sailkatu zituena, eta gero horiek makro-eskalan aplikatu zituena (mikroa makroaren parte zela eta, beraz, mikro-eskala guztien ulermena beharrezkoa zela uste izateagatik). Planteamendu honek datuen bilketa enpirikoa azpimarratzen zuen teoriaren gainean. Planteamendu bera erabili zuen Halford John Mackinderrek ere 1887an. Hala ere, geosfera, atmosfera eta biosfera fisiografian integratzea berehala amaitu zuen Davisiar geomorfologiak.
Pisako Errepublika
Erdi Aroan Italiako Itsas Errepublikak osatzen zituzten Errepubliketako bat izan zen.
Geografiaren historia
XIX. mendea
Royal Geographical Society Ingalaterran sortu zen 1830ean, nahiz eta Erresuma Batuak ez zuen bere lehen geografia katedra osoa lortu 1917ra arte. Erresuma Batuko geografian sortu zen benetako lehen adimen geografikoa Halford John Mackinder izan zen, 1887an Oxfordeko Unibertsitatean irakurle izendatua.
National Geographic Society 1888an sortu zen Estatu Batuetan, eta National Geographic aldizkaria argitaratzen hasi zen. Gizarteak aspalditik babestu ditu ikerketa geografikoa eta hezkuntza.
Mervilla
Mervilla Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mervilla udalerrian erroldatutako biztanleak 247 ziren. Familiak 81 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 42 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 88 etxebizitza zeuden, 84 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 85 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 84 etxebizitza nagusietatik 75 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 1ek hiru zituen, 12 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 79 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 168 ziren, horien artean 108 aktiboak ziren eta 60 inaktiboak ziren. 108 pertsona aktiboetatik 106 lanean zeuden (58 gizon eta 48 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 60 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mervilla udalerrian 85 unitate fiskal zeuden, 254 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 36.398 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 2 igeltseroak.
2000. urtean Mervilla udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mandelbrot multzo
Mandelbrot multzoa, fraktal multzoen artean ezagunena eta aztertuena da. Izena Benoît Mandelbrot (1924-2010) poloniar matematikariari zor dio, 1970eko hamarkadan multzo hau ikertu baitzuen. Honela zehazten da:
Cavour zubia
Cavour zubia (italieraz Ponte Cavour) Italiako Erroma hiriburuan dagoen zubi bat da. Tiber ibaia zeharkatzen du.
Mandelbrot multzo
C edozein zenbaki konplexu izan liteke, hortaz, C abiapuntutzat hartuz errekurtsio bidez segida bat gauzatu liteke:
Cavour zubia
Historia
1896-1901 artean eraikia izan zen, jatorriz 1978ko Ripettako pasabidea (passerella di Ripetta) ordezkatzeko asmoz. 1901eko maiatzaren 25ean inauguratu zen eta izena Camillo Benso italiar abertzalea eta Italiaren bateratzearen aintzindarietako bat zenaren omenez ipini zioten.
Jauzien ohitura
Mundu mailan zubi honek nonbait ospea baldin badu, 1946. urtetik aurrera, urtero urtarrilaren 1ean eta goizez zubi honetatik ibaira jauzi eginez Urteberriari ongietorria emateko ohitura dagoelako da.
Mandelbrot multzo
Segida hau mugatua gelditzen baldin bada, orduan C delakoa Mandelbrot multzoaren barnean dagoela esaten da, bestelakoan hartatik kanpo gelditzen da.
Adibidez, c = 1 hartuz gero 0, 1, 2, 5, 26... segida urrundua lortzen da. Mugatua ez denez, 1 ez da Mandelbrot multzoaren barneko elementua.
Aldiz, c = –1 hartuz gero 0, –1, 0, –1... segida mugatua lortzen da, hortaz, –1 elementua Mandelbrot multzoaren barnean dago.
Longford GAA
Longford GAA edo Longford County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Luúthchleas Gael Coiste Chontae an Longfort) Irlandako Leinster probintzian kokatuko Longford konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak urdina eta horia dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.
Etxeko partiduak Longford hiriko Pearse Park estadioan jokatu ohi ditu.
Chromis ternatensis
Chromis ternatensis Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Chromis trialpha
Chromis trialpha Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Louth GAA
Louth GAA edo Louth County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Chontae an Lú) Irlandako Leinster probintzian kokatuko Louth konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak gorria eta zuria dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.
Etxeko partiduak Drogheda hiriko Drogheda Park estadioan jokatu ohi ditu.
Chromis vanderbilti
Chromis vanderbilti Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Wehringen
Wehringen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Fermanagh GAA
Fermanagh GAA edo Fermanagh County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Chontae Fear Manach) Ipar Irlandan dagoen Ulster probintzian kokatuko Fermanagh konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak berdea eta zuria dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.
Etxeko partiduak Enniskillen hiriko Brewster Park estadioan jokatu ohi ditu.
Wechingen
Wechingen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Risky Business
Risky Business (euskaraz Negozio Arriskutsuak) 1983ko Paul Brickman estatubatuar zinema zuzendariaren umore beltzeko filma bat izan zen. Bertan, Tom Cruise, Rebecca De Mornay, Richard Masur, Joe Pantoliano, Bronson Pinchot, Janet Carroll eta Nicholas Pryor aktoreek antzeztu zuten.
Wegscheid
Wegscheid Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Risky Business
Filmak hainbat gai ukitzen ditu: materialismoa, xalotasunaren galera, nerabezarotik helduaroko igarotzea eta kapitalismoa.
Argumentua
Joel Goodson (Tom Cruise) AEBtako institutu bateko ikaslea da.
Behinola Joelen gurasoak bidai batean joan eta Joel denboraldi baterako etxean bakarrik geldituko da. Gau batez Lana (Rebecca De Mornay) izeneko emagaldu baten zerbitzuak kontratatzea erabaki eta ordutik aurrera elkarrekin maiz ikusiko dira, azkenean emagalduaren proxenetak (Joe Pantoliano) egoera hori begi txarrez ikusten hasi eta mutila Lana ikusten lagatzeko mehatxatu egingo duelarik. Orduan, Joel eta Lanak proxenetarengandik mendekatzeko asmoz, Lana beraren lankide emagalduen zerbitzuak Joelen etxean bertan eskeintzea erabakiko dute.
Chromis unipa
Chromis unipa Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Basic Instinct
Basic Instinct (euskaraz Oinarrizko Sena) 1992ko Paul Verhoeven herbeherear zinema zuzendariaren suspense filma bat da. Bertan, Michael Douglas, Sharon Stone, George Dzundza eta Jeanne Tripplehorn aktoreek antzeztu zuten. 2006an Basic Instinct 2 izeneko jarraipena izan zuen.
Bi Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Jerry Goldsmith) eta Muntatze onenaren Oscar Saria (Frank J. Urioste).
Argumentua
Johnny Boz (Bill Cable) rock abeslaria ohia eta San Frantzisko hiriko nightclub baten jabea bere ohean modu basatian eraila agertu da. Bizirik ikusi zuten azken aldia Catherine Tramell (Sharon Stone) neskalagunarekin izan zen, intriga eleberrien idazle erakargarri eta buruargia. Nick Curran (Michael Douglas) polizia agentea garai txarra bizitzen ari da, alkohol eta droga adikzioa uzten saiatzen ari baita, halere erailketa kasu horretako susmagarri nagusia den Catherine zaintzeko ardura jasoko du.
Chromis weberi
Chromis weberi Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Weibersbrunn
Weibersbrunn Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Yahya Jammeh
Yahya Abdul-Aziz Jemus Junkung Jammeh (Kanilai, 1965eko maiatzaren 25a) gambiar politikari eta militar ohia da, Gambiako estatuburua 1994-2016 bitartean.
Miguel Sánchez-Mazas
Miguel Sánchez-Mazas Ferlosio (Garda, 1925eko irailaren 3a- Donostia, 1995eko maiatzaren 6a) espainiar filosofo eta matematikaria izan zen.
Yahya Jammeh
Agintaldia
1994an iritsi zen boterera, Dawda Jawara estatu kolpe baten bidez boteretik bota ostean. Herritarren etorkizuna hobetuko zuela eta desberdintasun sozialak eta ustelkeria amaituko zituela zin egin zuen; errealitatea, ordea, oso desberdina izan zen. 2001eko, 2006ko eta 2011ko hauteskundeak irabazi zituen, baina nazioarteko erakundeek ez zituzten emaitzak onartu, eta oposizioak diktadorea izatea leporatu zion.
Miguel Sánchez-Mazas
Bizitza
Rafael Sánchez Mazas falangistaren semea, 1921 urtetik Italian bizi zena, ABC egunkariaren kazetari gisa, eta haren emaztea Liliana Ferlosiorena. Filosofia eta Matematikak ikasi zituen Madrilgo Complutense Unibertsitatea non María Luisa Cutanda ezagutu zuen. Zazpi seme-alaba izan zituzten. Unibertsitatetik frankismoaren aurka aritu zen. Hori zela ta, 1957an Venezuelan eta gero Suitzan erbesteratu zen. . Zaragozako Unibertsitatean matematikak ikasi zituen. 1978an Espainiara itzuli eta 1982an Euskal Herriko Unibertsitateko katedradun izendatu zuten. Aldi horretan,1984an, Analisi, Logika eta Informatika Juridikoko Zentroa (Calij) sortu zuen Donostian, eta "Theoria" aldizkaria berrabiarazi zuen, Unibertsitatearen argitalpen gisa. . 1990ean Euskal Herriko Unibertsitatearen katedradun emeritu bilakatu zen.
Yahya Jammeh
Agintaldia
2016ko abenduaren 1ean, 22 urteren ondoren, oposizioak irabazi zituen bozak; Alderdi Demokratiko Batuaren presidentegai Adama Barrow nagusitu zitzaion Jammehi, botoen % 43,9 eskuratuta. Jammehek botoen % 40,4 lortu zituen, eta azaldu zuen porrota onartuko zuela. Gerora, iritzia aldatu, eta botereari eustea erabaki zuen. Afrika Mendebaldeko Estatuen Ekonomia Batasunak hertsatu zuen boterea utz zezan. Azkenik, 2017ko urtarrilaren 20an amore eman zuen, eta herrialdetik joan zen.
Guk euskaraz, zuk zergatik ez
Guk euskaraz, zuk zergatik ez (Guk euskaraz izenaz ere ezaguna) Urko euskal abeslariaren kanta da. Hitzak Gabriel Aresti idazle eta poetak ondu zituen eta Urkok musika sortu. 1976an izen bereko singlean agertu zen lehendabizikoz. Geroztik, Urkoren abesti ezagunenetarikoa bilakatu da, eta baita kanta euskaltzale nabaria ere. Hitz hauekin hasten da:
Miguel Sánchez-Mazas
Lanak
Ikerketa filosofiko eta zientifikoa berritu zuen, irekitasun eta ikuspegi metodologiko berrien bidez, nazioarteko aurrerapenetan parte hartzearen bidez eta arrazoi politikoengatik unibertsitatetik kanpo zeuden intelektual espainiarrekiko loturak berreraikitzearen bidez. Theoria aldizkariaren sorreran parte hartu zuen.
Leibnizen aditua zen: lan, artikulu eta komunikazio ugari eskaini zizkion. Bestalde, hainbat kalkulu logiko eraiki zituen informatika juridikorako aplikazio bati begira. Analisi, Logika eta Informatika Juridikoko Zentroa sortu zuen Donostian.
Mirambeau (Garona Garaia)
Biztanleria
2007an Mirambeau udalerrian erroldatutako biztanleak 53 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 34 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 23 lanean zeuden (16 gizon eta 7 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden eta 1 ikasten zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Mirambeau udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chromis westaustralis
Chromis westaustralis Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Solidario (argipena)
Solidario hitzak adiera zenbait ditu:
Chromis woodsi
Chromis woodsi Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Sligo GAA
Sligo GAA edota The Sligo County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Luthchleas Gael Coiste Maigh Eo) Irlandako mendebaldean dagoen Connacht probintzian kokatuko Sligo konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak beltza eta zuria dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.
Etxeko partidak Sligo hiriko Markievicz Park estadioan jokatzen ditu.
Weichs
Weichs Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Euskararen Herri Hizkeren Atlasa
Euskararen Herri Hizkeren Atlasa (EHHA) Euskaltzaindiaren Dialektologia Batzordeak 2005etik aurrera argitaraturiko hizkuntza atlasa da, Xarles Bidegain arduradun tekniko eta Adolfo Arejita zuzendaria duena. Euskararen aldaera desberdinak puntuka harturik mapetan agerian ematea du helburu.
Sorrera
Euskadiko Kutxaren babesarekin, 1984an abian jarri zen egitasmo honen buruak hauek izan dira: Jean Haritschelhar, Beñat Oihartzabal, Andolin Eguzkitza eta Adolfo Arejita, gaur egungo zuzendaria dena. Bestalde, Gotzon Aurrekoetxea eta Xarles Bidegain dira egitasmoaren arduradun teknikoak. Hauetaz gain, inkestak egiten eta transkribatzen, mapak elaboratzen eta informatizatze lanetan hauek ibili dira urte hauetan guztietan: Isaak Atutxa, Iñaki Camino, Ana María Etxaide, Jose Maria Etxebarria, Izaskun Etxebeste, Aitor Iglesias, Gorka Intxaurbe, Jon Irigoras, Amaia Jauregizar, Juan Antonio Letamendia, Juantxu Rekalde, Koro Segurola.
Ezaugarriak
Galdesortak guztira 2.857 galdera zituen, lau atal nagusitan bana daitezkeenak:
Datuak biltzeko Euskal Herri osoko 145 herri hautatu ziren: Araban herri bat, Bizkaian 36 eta Gipuzkoan ere 36. Nafarroan 27, Lapurdin 15, Baxenabarren 18 eta Zuberoan 12. 1987an hasi zen Euskaltzaindia inkestak egiten eta 1992an amaitu.
Hauek dira jorraturiko gai nagusiak:
Atlasaren parte inportante bat mapak dira. Tokian tokiko formak koloreen arabera sailkatuta ageri dira, euskalkien isoglosak agerian utziz.
Prima donna
Prima donna (euskaraz lehen andrea) Opera lanak taularatzean emakumezko abeslari nagusia izendatzeko italierazko izendapen bat da. Orkorrean, sopranoak izan ohi dira. Gizonezko abeslari nagusiarentzako hain ezaguna ez den primo uomo (lehen gizona) izendapena erabiltzan da, orokorrean tenorea izan ohi da.