cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Londres
XIX. mendea
XVIII. mendetik XX. mendeko lehenengo erdialdera, Londres Britainiar Inperioaren hiriburu izan zen, eta Victoria Erreginaren Aroan bereziki Inperioak bere gorena jo zuen. Garai horren atarian, George IV.aren Aroan, John Nash diseinatzaileak itzal handiko ingeniaritza-lanak itxuratu zituen: Regent Street, Piccadilly Circus eta beste hainbat eraikin nabarmen. Londres hiria, berriz, kontraesan latzez betetako hiria zen. Eraikuntza eta ingeniaritza-garapen berriekin batera, herri xehea auzo txiroetan metatuta bizi zen egoera lazgarrietan. 1800. urtean, Londresen milioi bat pertsona bizi ziren; mende bat geroago, ordea, 6 milioi, baina oinarrizko beharrizanei aurre egin ezinik zeuden horietako asko eta asko. Hori da, hain zuzen, Charles Dickens idazlearen garaiko Londres txiroa eta latza: industriaren garapen bete-betean, 5 urteko umeak ere eskale egoten ziren kalean, edo tximinia-garbiketan. 1870ean egoera hori zer-edo-zer hobetu zen, 5-12 urte arteko haurrak nahitaez eskolatu beharra ezartzen zuten legeei esker.
XIX. mendean, Londreseko kutsadura bere gorenera heldu zen, ur zikin guztiak Tamesisera botatzen ziren, eta horrek higiene publikoko arazo larriak sortu zituen, The Great Stink izanik kutsadura ezbehar larriena, 1858an. Bestalde, Britainia Handiaren inperialismoaren une gorena izan zen eta, kolonietako salgai isuri handi batekin batera, etorkinak ugari bertaratu ziren. Garai honetan, samaldan heldutako talde nabarmenena irlandarrak izan ziren, bereziki 1850 urteetako Patataren Gosetearekin batera. Langile klaseko talde txiroa ziren, eta haien kontrako arrazakeria hedatu zen.
Teknika aldetik, ibaiko garraioa gainezka zebilenean, metroaren lehenengo linea jarri zen martxan 1863an, munduan aitzindaria: Paddingtonetik Farringdon Roadera. Geroztik, metro sarea zabalduz joan zen. Horretaz aparte, artean, errepideko garraioa zaldizkoa izaten jarraitu zuen.
1900–1939
Aldiz, XX. mende hasieran lehenengo motordun bus linea hasi zen arte, 1904ean; hiru urte geroago, berriz, lehenengo metro elektrikoa. 1915ean Lehenengo Mundu Gerra Londresera heldu zen zeppelin bidez jaurtitako bonben bidez; alemaniarren aire bidezko bonba-erasoen ondorioz, 615 pertsona hil ziren guztira Londresen gerrak iraun bitartean. Guztiz gogoratzekoa da aldi horretan, Silvertowngo (West Ham) munizio-fabrikako 50 tona TNTren leherketa (1917) sute batek eraginda; zarta lazgarri horren ondorioz, 73 pertsona hil ziren, eta 400 bat zauritu, eta txikizio handia eragin zuen inguruan.
Langile-biztanleria, batez ere Ekialdean kokatuta, asko hazi zen; horietako askok Londres ekialdeko kaietan lan egiten zuten. I. Mundu Gerra amaitu ondoko urteetan, langabezia handitu egin zen, eta tentsio-giroa sortu. 1926an Greba Orokorra deitu zuten, langile ugariren partaidetzaz, eta armadak esku hartu zuen greba zapuzteko. Depresio Handiak gogor astindu zuen 30eko hamarkadako Londres, eta bereziki East End. Inmigrazioa ere oso handia zen Londresko alderdi horretan, batez ere Alemaniatik ihesi etorritako juduena. Muturreko posizio politikoak, nola eskuinekoak hala ezkerrekoak, sendotu egin ziren horrenbestez. Horren erakusgarri, 1936an piztutako Cable Streeteko istiluak aipatu behar dira: ezkerreko indarrek eta langileriak (judutarrak eta irlandar etorkinak ere tartean), barrikadak baliatuz, aurre egin zioten poliziak babestutako eskuin-muturraren (BUFen) martxa bati, baita egitea eragotzi ere.
Bigarren Mundu Gerra
Bigarren Mundu Gerran, Luftwaffe Alemaniako aire armadak sarritan bonbardatu zuen Londres, Blitz izeneko bonbardaketetan, Ingalaterrako Batailan. Erasoak hasi baino lehen, umeak hiritik atera zituzten Londres inguruko eremuetara; biztanleriak, berriz, metro-geltokietan hartzen zuen aterpe. 1940ko irailaren 7aren eta 1941eko maiatzaren 10aren artean gertatu zen bonbardaketa-aldi gordinena, hiriko eraikinen herena eraitsi baitzen eta kaialdea (Docklands) birrindua. Gerra bukaera aldera, Alemaniatik jaurtitako V1 eta V2 misilen jomuga izan zen. Gerrak 32.000 hildako utzi zituen, baita 50.000 zauritu eta ehun milaka pertsona etxerik gabe ere.
1945–2000
Behin gerra bukatuta, etxe-horniketaren auzia puri-purian zegoen, gerran izandako triskantza zela eta. Suntsitutakoa atondu eta berreraiki behar zen. Agintariek Londresko kanpo-ikuspegia aldatu zuten etxe-bloke altuak egiteari helduz, politika horrek gero biztanleen kontrako jarrera piztu bazuen ere. Jende-pilaketa hori saihestearren, agintariek Londres inguruko herrietara mugitzea sustatzeko politika jarri zuten indarrean. Garai horretan ere, Britainiar Inperioko etorkin ugari heldu ziren, eta hiriburuaren izaera aldatu zuten: Notting Hillek karibetarrak hartu zituen bere baitan, Honk Kongeko etorkinak, berriz, Sohon finkatu ziren, sijak Southallen eta zipretarrak Finsburyn.
Bestalde, artean gerraren orbaina agerian zela, 1948an Olinpiar Jokoak egin zituzten Londresen. 1951ean, gainera, Britainiako Festibala ospatu zuten. Horrelako ospakizunek poz berria ekarri zuten, eta baikortasuna piztu. Aldiz, 1952ko abenduan, Londresek gaur egun "Great Smog" izenaz ezagutzen dena pairatu zuen, lau egunez. Berez, smoga aireko kutsaduraren eta hiriko behe-lainoaren nahasketa da, eta historian zehar, neurri handiagoan edo txikiagoan, Londresen maiz agertu den fenomenoa da. Hala ere, 1952koa bereziki larria izan zen: hotza zela-eta, londrestarrak ohi baino ikatz gehiago erretzen hasi ziren, baina ke hori harrapatuta geratu zen aire hotzezko geruza baten azpian. Hori horrela, kutsagaien kontzentrazioa izugarri hazi zen, eta horrek birika-infekzio ugari eragin zituen. Horren ondorioz, 4.000 pertsona hil ziren (gehienbat, oso gazteak edo oso zaharrak, edo lehenagotik ere arnasa-arazoak zituztenak). Hurrengo hilabeteetan, beste 8.000 hil ziren. Gertatutakoa ikusirik, aireko kutsadurari aurre egiteko zenbait arau onetsi ziren, erregai kutsagarri batzuen erabilera debekatu zutenak.
1997an su-etena iragarri arte, IRAk gogor eraso zuen Londres, Britainia Handiko gobernuari eta Ipar Irlandako Sinn Féin alderdiari negoziatzeko presioa egiteko.
XXI. mendea
2005eko uztailaren 6an, Nazioarteko Batzorde Olinpikoak Londres aukeratu zuen 2012ko Joko Olinpikoen egoitza izateko. Hortaz, Joko Olinpikoak hiru bider antolatu dituen munduko hiri bakarra da, 1908 eta 1948 urteetan antolatu ostean. Biharamunean, atentatu gogorrak izan ziren hirian, garraiobide sistemaren aurka burututako eraso terroristak izan ziren. Lau erasotzaileek beren buruaz beste egin zuten eta beraiez gain, 52 pertsona hil ziren eta 700 inguru zauriturik suertatu. Hala ere, Londresko Olinpiar Jokoak oso arrakastatsuak izan ziren eta hiriari bultzada handia eman zioten.
2014ko azaroaren 11n, zeramikazko 888.246 mitxoleta gorri jarri zituzten, Lehen Mundu Gerra amaitu zen egunean, hildako soldadu britainiar bakoitzeko bat.
2016an Sadiq Khan politikari laborista hautatu zuten Londresko alkate, hiriak izan duen lehen alkate musulmana da. Urte bereko ekainaren 23an, Brexitaren erreferenduma gertatu zen. Erresuma Batuak Europar Batasunetik ateratzea erabaki zuen arren, Londresek geratzearen aldeko bozka eman zuen. 2017a urte beltza da, bi atentatu jasan baititu, Westminsterrekoa (martxoaren 22an) eta Borough merkatukoa (ekainaren 3an).
Demografia
Industrializazio prozesuarekin batera, Londresko biztanleria agudo hazi zen XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, eta mundu osoko hiririk populatuena izan zen, harik eta New York 1925ean gailendu zitzaion arte. Londresko populazioak 1939an jo zuen goia, 8.615.245 biztanle izatera iritsi zenean. 2006. urtearen erdialdean, Londres Handiak (Greater London) 7.512.400 egoiliar zeuzkan ofizialki. Dena den, Londresen hiri-esparruak gainditu egiten ditu Londres Handiaren mugak, eta 2001ean 8.278.251 biztanle zeuzkan. Londresen metropoli-eskualdeak 12 eta 14 milioi biztanle bitarteko populazioa dauka, zenbaketa egitean erabilitako irizpidearen arabera. Eurostateko datuen arabera, Londres da, hain zuzen ere, Europar Batasuneko hiririk eta metropoli-eremurik populatuena, eta Europako bigarren populatuena (edo hirugarrena, baldin eta Istanbul Europako hiri gisa hartzen bada).
Londresko lurraldeak 1.579 kilometro koadroko azalera dauka. Biztanleriaren ikuspegitik, munduko 25. hiririk handiena da eta 17. metropoli-eremurik handiena.
Barrutiak
Londresek gaur egun duen egitura administratiboan 1965ean ezarri zen, aurretiko auzoen egituraketa bertan behera geratzean. Gaur egun 32 barruti daude, The City ez da barruti bat, nahiz eta askotan barruti bezala zenbatzen den.
Bestelako gune garrantzitsu batzuk: West End, The City of London, East End, Docklands
West End
West End aisialdi eta erosketetarako auzo nagusia da, eta Europako erosleku nagusia da, beste hainbat hiribururen aurretik (Paris, Madril, Milan edo Berlin). Bertako leku nabarmenen artean dago Trafalgar Square, Nelson-en zutabea erdi-erdian duela; plaza hori ezaguna da, besteak beste, National Gallery margolan-museoa bertan dagoelako, eta, horrez gain, Londresen manifestazio asko eta asko egiteko aukeratu ohi den plaza delako. West End-en dago Oxford Street erosketa-kale ospetsua ere. Azken kale hori zeharkatzen du Regent Street etorbide dotoreak, elektronika, jostailu, ordenagailu edota Hi-Fi produktuetan espezializatua, eta famatua, besteak beste, bertan Eguberrietan pizten dituzten argiengatik. Regent Street-etik behera joanez, kalea kurbatu egiten da Piccadilly Circus plaza famatura iritsi aurretik. Zalantzarik gabe, Londresek dituen bihotz ugarietako bat da Piccadilly Circus, bere neoi-iragarki erraldoiekin eta jendearen etengabeko joan-etorriekin.
The City
The City auzoa Erresuma Batuko finantzen udalbarruti garrantzitsuena da, bai eta munduko nagusietakoa ere. Historian zehar, Londres hiria Cityaren eta West Enden inguruan egituratu da. Azken hamarkadetan, izugarrizko eraikinak jaso dituzte Cityan; adibidez, Tower 42 ("Nat West Tower" izenaz ezaguna, 1990era arte Ingalaterrako eraikinik altuena izan zena) eta 30 St Axe, 2003an egindakoa eta, bere itxura dela eta, the Gherkin edo "(Ozpinetako) Pepinoa" ere deitua.
Cityan daude, besteak beste, San Paulo katedrala, Londresko Dorrea eta Tower Bridge ("Dorreko zubia") zubi ezaguna, hiriaren ikur bereizgarrietako bat. Bestalde, Londresko alde horretako biztanleria oso eskasa da (7.000 biztanle inguru), baina lanegunetan 300.000 pertsona baino gehiago biltzen dira bertan. Horrenbestez, asteburuetan nahiko toki bakartia izaten da. Azkenengo urteotan, hainbesteko pilaketa dela eta, Canary Wharf auzoa nabarmendu da City-aren ordezko finantza-gune izateko.
East End
East End deitu izan zaio Cityaz ekialdera geratzen den hiri-eremuari. XIX. mende erdialdera, East Endek Whitechapel, Bethnal Green, Stepney eta Hackney hegoaldea ematen zituen aditzera, Cityaren mugakide gehienean. Dena den, Londresen hedatzeko oldar etengabea zela eta, izendapenak adierazten zuen esparrua gainditu egin zen XIX. mende amaierarako, eta biztanle-gune berriak sortu West eta East Hamen. Ordu arte Lea ibaia jotzen zen East Enden ekialdeko mugatzat. Bada, kanporago geratu zen eremu horri East London izena eman zaio, mugak lausoak diren arren. East End Londresko ingeles langileriaren bizilekua izan da, kaiak eta fabrika ugari ere hor kokatzen baitziren. Hori dela eta, Bigarren Mundu Gerran, alemaniarren erasoek gogor astindu zuten ingurune hau. Bestalde, etorkin ugari ingurune honetan finkatu da azken mende honetan eta egun jatorri askotako jendea aurki daiteke bertan.
Docklands
1980ko hamarkadatik aurrera garatu zen hiriaren parte hori. Hasieran biltegiz beteta zegoen, baina artistek eta bestelakoek estudiio izateko birmoldatu zituztenez, horrek sare kultural handia sortu du. Ondoren, inmobiliariek parte hartu zuten eta geroztik etengabeko aldaketan murgildurik dago. Prozesua aurrera eramateko, London Docklands Development Corporation (LDDC) korporazioa sortu zen, eta urte batzuk geroxeago, Canary Wharf gunea inauguratu zen: hantxe dago eta Europako eraikinik altuena.
Cityarekin batera, Docklands Londresko finantza barrutietako bat da, eta bertan hiriko etxe orratzik garaienak daude. Horien artean dago Erresuma Batuko dorrerik garaiena, One Canada Square.
Jesús Fernández Santos
Jesús Fernández Santos (Madril, Espainia, 1926ko azaroaren 9a - León, Espainia, 1988ko ekainaren 2a) espainiar eleberrigile, zinema-zuzendari eta gidoigilea izan zen.
Londres
Ekonomia
Londres munduko negozio-gunerik garrantzitsuenetarikoa da, eta munduko lau leku nagusien artean dago, New York, Tokio eta Parisekin batera.
Jesús Fernández Santos
Biografia
Bere lanaren ezaugarri nagusia errealismo objektiborako joera izan zen.
Londres
Ekonomia
Europako bigarren gune ekonomikoa izanda, urtez urte, Londresko ekonomiak Erresuma Batuko Barne Produktu Gordina % 30 sortzen du, 345 bilioi libera (£) 2005ean.
Jesús Fernández Santos
Biografia
Los Bravos (1954) eleberria izan zen, kritikarien esanetan, bere garaiko eleberrigileen belaunaldiaren lehen adierazpenetako bat. Belaunaldi horretako kide ziren, besteak beste, Rafael Sánchez Ferlosio, Ana María Matute, Ignacio Aldecoa eta Juan Goytisolo.
1987ko Munduko Errugbi Kopa
1987ko Munduko Errugbi Kopa gizonezkoen lehenbiziko Munduko Errugbi Kopa izan zen. Australian eta Zeelanda Berrian jokatu zen, 1987ko maiatzaren 22tik ekainaren 20ra. Zeelanda Berriko selekzioa izan zen irabazlea, Aucklandeko Eden Parken jokatutako finalean Frantziari 29 eta 9 irabazirik. Gales sailkatu zen hirugarren.
Jesús Fernández Santos
Biografia
Lanik aipagarrienen artean ditu honako hauek: La hoguera (1957); Cabeza rapada (1958, ipuinak); Laberintos (1964) eta El hombre de los santos (1969). 1982an, Planeta saria irabazi zuen Jaque a la dama lanarekin.
Londres
Ekonomia
Londresko arrakasta ekonomikoa hainbat eta hainbat faktoreri lotuta dago. Alde batetik, ingelesa munduko hizkuntza globala erabiltzeak erraztu du Londres ekonomikoki haztea, Estatu Batuekin erlazio handia baitauka. Bestalde, trenbide eta aireportu sare eraginkor eta zabal bat edukitzea oso onuragarria izan da hiriarentzat. Gobernuak oso eragin apala du ekonomian, eta zergak nahiko txikiak dira. Horretaz aparte, historikoki, Londres munduko ekonomia gunerik nagusienetarikoa izan da, eta bere horretan mantentzen da.
Biztanleriaren % 85ek (3,2 milioi pertsona) zerbitzuen sektorean dihardu, eta beste milioi erdi biztanlek mantentze-lanetan eta eraikuntzan egiten du lan.
1987ko Munduko Errugbi Kopa
Multzo fasea
Hamasei taldeak lau multzotan banatu zituzten. Garaipenak hiru puntu ematen zituen, berdinketak bi, eta porrotak bat. Multzo bakoitzeko lehenbiziko bi taldeak bigarren fasera igaro ziren.
Londres
Ekonomia
Finantza-gune nagusiak City, Westminster, Canary Wharf, Camden & Islington eta Lamberth & Southwark dira. Finantza esportazioak garrantzia handikoak dira Erresuma Batuko ekonomiarako, 300.000 pertsona baino gehiago aritzen baitira hiriko finantza-gunean. Londresek 480 banku baino gehiago ditu, munduko beste edozein hirik baino gehiago. Stock Exchange munduko burtsa handiena da, New York eta Tokiok batera sortzen dutena baino handiagoa. Egunez egun, transferentziak 683 milioi dolarrekoak dira.
Turismoa ere diru-iturri inportantea da Londresen, 2003. urtean 35.000 pertsona baino gehiago aritu zirelako sektore horretan. Urtero 27 milioi turista erakartzen ditu Londresek.
Garraioa
Londresko garraiobide publikoak ez dira soilik garraiobide bat, benetako nazio-sinboloak baizik. Hortaz, munduko elementu publizitariorik garrantzitsuenetarikoak eta ezagunenetarikoak dira. Garraiobide-sarea Transport for London sozietate publikoak kudeatzen du. Herriarteko garraioak (trenak eta hegazkinak), beste sozietate pribatu batzuek kontrolatzen dituzte, eta haien artean British Airports Authority (BAA) da nagusiena, Londresko Heathrow, Gatwick eta Stansted aireportuak kudeatzen dituena.
Udala ahalegin berezia egiten ari da auto pribatuaren Londres barneko erabilera murrizteko. Horretarako, garraiobide publikoak sustatzen ditu, baita bizikletaren aldeko kanpaina ere, tartean "bidegorriak" eginez, horiek artean urriak eta eskasak diren arren. Beste neurri batzuk zergei lotuta daude. Udalak congestion charge delako zerga ezarri du zentroan (City eta West End) lanegunetan; ez, ordea, asteburuan. Horren arabera, baimen bat ordaindu behar da autoz ingurune horretara sartzeko. Kontrako iritziak harrotuta bada ere, aparkatze-arauak ere Londresko erdialdetik inguruko udal-barrutietara hedatzen joan da gero eta gehiago.
Metroa (The Tube)
Londresko metroak 274 geltoki ditu, 12 lineatan banatuta, eta 408 kilometrotan zehar ibiltzen da. Sareak Londres Handi osoa hartzen du bere baitan eta 6 zona zentrokidetan banatzen da, urruntasunaren arabera. 2004–2005. urteetan, metroak bidaiari-errekorra lortu zuen, 976 milioi pertsona mugitu baitzituen, 2,67 milioi bidaiari eguneko, gutxi gora-behera. Ez da harritzekoa, pertsona ugarik lanerako erabiltzen baitute egunero, udala ere ahalegin horretan ari da auto-trafikoa arindu nahian (Congestion Charge delako zerga ezarri du autoentzat).
Hiri barneko trena (The Overground)
Metroen sarean txertatuta, bada ekialdetik mendebaldera luzatzen den trenbidea, lurrazal gainetik. Overground deitzen zaio eta Stratfordetik abiatzen da, Olinpiar Jokoen eremua zeharkatuz, Hackneyn barrena gero, Camden eta 4. zonan dagoen Richmonderaino (hego-mendebaldea). Olinpiar Jokoen eremuaren eraikuntza-lanak direla eta, hainbat eten eta ordutegi aldaketa izaten ditu 2009n, asteburuetan bereziki. Tarifak metroarenaren antzekoak dira, zonen arabera sailkatuta.
Hiri barneko autobusak
Londresek autobus-sare zabala dauka, gehienetan double-decker edo bi solairuko busez hornituta. 1956ean hasi ziren zirkulazioan. Linea jakin batzuek, ordea, solairu bakarreko busak eta artikulatuak baliatzen dituzte: 25. linea, adibidez. Zenbait lineak Londres Erdialdea (Citya eta West End) eta inguruko udal-barrutiak lotzen dituzte; beste batzuek, berriz, udal-barruti arteko eta barneko komunikazioetan dihardute.
DLR
DLR (Docklands Light Railway) Citytik (Bank estazioa) eta Stratfordetik abiatzen den tren arina da, eta London City aireportua, Beckton eta Lewisham ditu hiru helburuak (azkenak Canary Wharf finantza-gunea eta Greenwich zeharkatzen ditu). Batzuetan lur gainetik eta besteetan lurpetik joaten da, eta erabat automatizatuta dago: ez du gidaririk.
Trenbideak eta geltokiak
Londres Erresuma Batuko trenbide sareari lotuta dago, baita Europako sareari eta aireportuei ere. 50 tren-geltoki ditu hiri osoan zehar sakabanatuta. Geltokirik handienak eta ospetsuenak honako hauek dira:
Taxiak
Londresko taxi (cab) tradizionalak beltzak dira eta kanpo-itxura zaharrari eustea dute ezaugarri, eguneratu gabe. Hala ere, badira minicab direlakoak, taxi arruntak. Horrelako taxiak merkeagoak dira, telefonoz deitu ohi zaie (prozedura ohikoena, telefono-zenbakia erregistratuta gera dadin) eta legez bulego bat eduki behar dute kalean; hartara, konpainiaren egoitzaren kokapena ezagutu dezakegu. Debekatuta dago minicab direlakoak kalean eskatuta hartzea.
Aireportuak
Sei aireportu ditu Londresek:
Londresko portua
Londresko portua Erresuma Batuko itsas-porturik garrantzitsuenetako bat da. 2008an portuak 53 milioi tona eta bi milioi kontainer (TEU) mugitu zituen.
Saint-Jean-d'Arves
Saint-Jean-d'Arves Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Londres
Londresko portua
Historian zehar, portuaren kokapena Tamesis ibaiaren bokalerantz mugitu da, hiriaren hazkundearekin batera.
Musika
Royal Albert Hall eta Royal Opera House areto londrestar ezagunak dira nazioartean musika klasikoaren arloan. Halaber, London Symphony Orchestra eta Royal Philarmonic Orchestra onenen artean daude.
Saint-Jean-d'Arves
Biztanleria
2007an Saint-Jean-d'Arves udalerrian erroldatutako biztanleak 243 ziren. Familiak 106 ziren, horien artean 31 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 14 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 34 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 14 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Londres
Musika
Musika modernoari dagokienez, hiri horretan sortu ziren The Rolling Stones (rock a), Iron Maiden (heavy metal a), Led Zeppelin (hard rocka) eta Sex Pistols (punk a) talde famatuak.
Saint-Jean-d'Arves
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 938 etxebizitza zeuden, 106 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 824 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 338 etxeak ziren eta 599 apartamentuak ziren. 106 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 74 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 161 ziren, horien artean 140 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 140 pertsona aktiboetatik 139 lanean zeuden (76 gizon eta 63 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Jean-d'Arves udalerrian 109 unitate fiskal zeuden, 276 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.033 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 74 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 21 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 9 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 20 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 igeltseroak, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 11 jatetxeak eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 6 kirol-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Jean-d'Arves udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 780 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Londres
Museoak
Nazioarteko ospea duten museoak daude Londresen. Museo handiena, zaharrena eta garrantzitsuena British Museum da, kontinente guztietatik jasotako zazpi milioi objektu baino gehiago dauzka erakusgai eta urtero bost milioi bisitari izaten ditu.
Arteari dagokionez, aipatzekoak dira National Gallery, Victoria and Albert Museum eta Tate Modern museoak.
Natural History Museum eta Science Museum elkarren ondoan daude, Kensington auzoan.
Aisia
West End barrutian, ikuskizunetarako eta entretenimendurako gunea Leicester Square-ren inguruan dago kokatuta. Leicester Squaren egiten dira, hain zuzen, hainbat eta hainbat filmen mundu-mailako estreinaldiak. Piccadilly Circus da beste gune bat, bere iragarki elektroniko erraldoiekin. Inguru honetan dago Londresko antzoki-auzoa, bai eta zinema, taberna, klub eta jatetxe ugari ere (hiriko Chinatown eremua barne). Auzo horretatik ekialdera abiatuz gero, Covent Garden dago: han, denda espezializatuak daude. Erresuma Batuko Royal Ballet ek eta English National Ballet ek egoitza nagusia Londresen daukate eta haien emanaldiak Royal Opera House, Coliseum, Sadler's Wells Theatre eta Royal Albert Hall antzokietan ikus daitezke. East End auzoan Shoreditch eta Hoxton daude, taberna, nightclub, jatetxe eta arte-galeria pila batekin. Islington auzoan dago Upper Street: kale hori bi kilometro luze da eta Erresuma Batuko beste edozein kalek baino jatetxe gehiago dauzka.
Europako salerosketa-zonarik handiena da Oxford Street: ia bi kilometroko luzera du —munduko salerosketa-kalerik luzeena da—, eta hor makina bat denda daude, adibidez, Selfridges. Zona horren aldamenean dago Bond Street: goi-mailako merkataritza-gunea da, eta moda, bitxitegi eta modako elementu osagarrien diseinu-etxe askorekin egin daiteke topo hemen. Zona horretatik hego-mendebalderantz abiatuz, Knightsbridge-ra iristen da, non Harrods saltoki entzutetsua baitago. Aipaturiko horiekin guztiekin batera, Sloane Street eta Kings Road erosketa-guneak, sona handikoak, Londresek moda-munduan daukan zeresan handiaren lekuko dira. Londresen daukate egoitza, besteak beste, Vivienne Westwood, Galliano, Stella McCartney, Manolo Blahnik eta Jimmy Choo diseinatzaileek.
Bestalde, Londresen kaleko azoka asko daude; adibidez, Camden Market, moda eta produktu alternatiboetarako; Portobello Road, antzinako salgaietarako; eta Borough Market, jaki biologiko eta espezializatuetarako.
Sukaldaritzaren ikuspegitik, Londresek aukera paregabea eskaintzen du, askotariko jatorri etnikoko populazioa daukanez gero. Gastronomia-guneak dira, adibidez, Brick Lane-ko jatetxe bangladeshtarrak, bai eta Chinatowneko jatetxe txinarrak ere. Sohoko jatetxe-eskaintza zabalean daude, besteak beste, Italiako eta Greziako sukaldaritzen eraginekoak eta, horiez gain, era guztietako berritasun eta bitxitasunak eskaintzen dituztenak. Ordainketa-ahalmen handiagoa daukatenentzat, aukera zabalagoa aurki daiteke Londresko erdigunean sakabanatuta, baina bereziki Mayfair, Knightsbridge eta Notting Hill-en.
Gtranslator
Gtranslator itzulpenak, lokalizazioak kudeatzeko tresna sinple eta erabilerraza da, itzultzaileen produktibitateari begira garatua. PO fitxategiak eta antzeko fitxategiak editatzeko aukera ona ematen du lokalizazioak egiteko fitxategi mota erabilienak editatzeko balio du. Hainbat gettext sistematako fitxategiekin ondo moldatzen da. Badauzka "bilatu/ordeztu" bezalako tresna erabilgarriak. Itzulpen memoriak sortzeko eta erabiltzeko aukera. Hainbat itzultzaile batera lan egiteko aukera. Beste itzultzaileen iruzkinak ikusteko, gordetzeko eta erakusteko aukera.
Londres
Aisia
Urtero anitz ospakizun antolatzen dira. Jatorri karibearreko biztanleek Notting Hilleko inauteri koloreduna antolatzen dute udan, Europako handiena, hain zuzen. Urtearen hasieran, Urte Berriko Desfilea, aski berria, antolatzen da. Desfile tradizionalagoak dira Lord Mayor's Show, azaroan, orain dela mende askotatik antolatua, Londresko Cityko alkatearen urteroko izendapena ospatzeko (Cityko kaleetan zehar prozesioa egiten da), bai eta ekaineko Trooping the Colour ere (desfile militar hagitz formala, Erreginaren urtebetetze ofiziala ospatzekoa).
Karen Petrie
Karen Petrie edo Karen Elizabeth Jefferson Petrie (1980ko abenduaren 2a) murrizketa bidezko programazioan espezializatutako zientzilari infomartiko britainiarra da.
Londres
Hedabideak
The Guardian, The Times eta The Daily Telegraph dira hiriko egunkari garrantzitsuenak.
Karen Petrie
Bizitza eta lana
8 urterekin programatzen ikasi zuen Commodore 64 ordenagailu batekin.
Londres
Hiri senidetuak
Londres ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Karen Petrie
Bizitza eta lana
Konputazio Zientzietan lizentziatu zen eta murrizketa bidezko programazioan doktoratu zen (ordenagailu batek aukera posible guztietan egokiena aukera dezan). Murrizketa bidezko programazioan lan egin zuen NASAn urte batzuez. British Computer Society-k (BCS) urteko informatika teknikari gaztea izendatu zuen 2004an, NASAn egindako lanagatik.
Londres
Hiri senidetuak
Halaber lankide-hitzarmenak ere baditu ondorengo hiriekin:
Karen Petrie
Bizitza eta lana
Doktoradutza egiten ari zela izandako egoera matxista baten ondorioz bihurtu zen Informatikako emakume aktibista. Hori horrela, BCSWomen erakundeko arduraduna izan zen 2008tik 2011ra (emakumeei informatikari izateko laguntzak ematen dien erakunde britaniarra) eta, aldi horretan, emakumeentzako informatika ekitaldi ugari antolatu zituen.
Gtranslator
Gtranslator hainbat plugin ezartzeko aukera ematen du, beste hizkuntzetan egin diren itzulpenak ikusteko aukera, etiketak ezartzeko eta editatzeko aukera, Open Tran itzulpen memoriak erabiltzeko aukera, Subversion softwarearekin bat egiteko aukera eta iturburu kodea zuzenean ikusteko aukera.
Gtranslator software librea da. C erabili da GNOME inguruan erabiltzeko. GPL lizentziapean eskaintzen da.
Karen Petrie
Bizitza eta lana
Irakasteagatik interesa garatu zuen Oxfordeko Unibertsitateko Konputazioa Laborategian lan egin zuen bitartean.
Gtranslator
Lokalizazioa
Gtranslator euskaraz erabiltzerik badago. Hura instalatzeko, GNU/Linuxeko bertsio batzuetan terminalean "sudo apt-get install Gtranslator", "yum install Gtranslator" edo antzeko zerbait idatzi behar da.
Brangues
Brangues Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 273 etxebizitza zeuden, 214 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 264 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 214 etxebizitza nagusietatik 183 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 125 etxek bost zituzten. 170 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 79 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 119 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 344 ziren, horien artean 254 aktiboak ziren eta 90 inaktiboak ziren. 254 pertsona aktiboetatik 227 lanean zeuden (133 gizon eta 94 emakume) eta 27 langabezian zeuden (10 gizon eta 17 emakume). 90 pertsona inaktiboetatik 36 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brangues udalerrian 219 unitate fiskal zeuden, 567 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.076 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Brangues udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 456 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoak artistikoa taldeka
Gizonezkoen gimnastika artistikoko talde txapelketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko uztailaren 26an egin zen, Ariake Gimnastika Zentroan.
Sailkapen fasearen ostean, Japonia, Txina eta ROC hiru hamarrekorekin aldearekin zeuden, baina azkkenean ROCek irabazi zuen, Japoniari hamarreko bat hartuta. 1996ko Udako Olinpiar Jokoetatik Errusiak lortutako lehen domina izan zen diziplina honetan. Txinak brontzea eskuratu zuen berriro ere, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan bezala.
Hurrengo egunean emakumezkoen talde artistikoaren garaipenarekin, Errusia izan zen titulu bera gizonezkoetan eta emakumezkoetan urte berean irabazi zuen lehen herrialdea Txinak berdina egin zuenetik 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.
Sailkapena
Sailkapen fasean emaitzarik onena izan zuten zortzi taldeek aurrera egin zuten finalera. Amaieran, bakoitzak hiru gimnasta aukeratu behar zituen aparatu bakoitzean lehiatzeko. Emaitzaren baturaren arabera erabakiko zen amaierako nota.
Caradossoren domina
Caradossoren domina 1506an Cristoforo Caradosso Foppak egindako aita santuaren domina da. Brontzez egina da, 5,6 zentimetroko diametroa du, eta San Petri basilikaren sorrera ospatzea zuen helburu.
Dominaren irakurketa
Domina honi esker, hainbat garaiko informazioa atera dezakegu lekuko iturri zuzena eta garaikidea delako:
Alde batean, Julio II. aita santuaren profil klasiko zorrotzeko behe-erliebea dugu. Beste aldean berriz, “IVULIVS LIGVR PAPA SECVNDVS MCCCCCVI” inskripzioa irakurri daiteke domina 1506an egin zela azaltzen diguna eta baita, Vatikanon kokaturiko San Petri basilika dela adierazten digu.
Gainera, erdian dugun pertsonaia zein den azaltzen digu, beraz, 1506an Julio II.a aita santua zela baieztatu dezakegu eta gainera, bere itxura erakusten digunez beste irudikapenekin alderatuta Julio II.aren identifikazioa baieztatzeko garrantzitsua da. Bertan ere, garaian aita santuak zeraman arropak, apaindurak eta elizaren adierazpena ikusi daiteke.
Azken finean, Caradossok honelako domina egiteak, garaiko artista garrantzitsua izanik, elizak zuen boterea eta garrantzia azpimarratzen da.
Aipatu bezala, beste aldean inskripzioarekin batera Bramanteren jatorrizko proiektuaren behe-erliebe a dugu. Proiektu hau ez zen aurrera eraman beraz, ezingo genukeen ezagutu nolakoa zen baina garaikidea den domin honetan kontserbatzen denez, aukera daukagu proiektua ezagutzeko. 1506.urteko apirilak 18an, tenpluaren lehen harria kokatu zen eta horren oroigarri, Cardossok domin honetan jasoko du Bramateren lehen proiektua. Beraz, ezinbesteko iturria izango da proiektuaren jatorria eta baita, Bramanteren asmoak ezagutzeko.
Bramanteren Proiektua
Asmo horietara eta Bramantek diseinaturiko proiektua aztertuz, dominan atzeman genezake greziar gurutzeko oinplanta zentralizatu bat eta eraikuntza errematatzen kupula monumental bat altxatuko zela. Oinplanta zentralizatu honek, martiri paleokristauen egitura berreskuratzen duela kontsidera genezake. Ezin dugu ahaztu Vatikanoko tenplu horretan dagoela San Pedro lehen Aita Santuaren hilobia, eta martiriaren egitura aproposena izango litzatekeela hura goraipatzeko. Erreferentzia kosmologikoari dagokionez, gurutzearen alde berdin bakoitzak lurraren eremu guztiak sinbolizatuko luke eta kupula monumentalak berriz, zerua.
Bramantek teoria ezberdinak jasoko ditu horien artean, Vitruvioren tratatuak edo erromatar aztarnak egonez eta honen ondorioz, Vatikanoko San Pedroren Basilikaren proiektu orekatua burutuko du.
Ondorioak
Esan dezakegu domina hau interes handikoa izan dela historialari, artearen historialari, arkitekto eta hainbat ikertzaileentzat espazio txikian informazio asko ematen duelako. Izan ere, kokapena ematen digu; garaiko botere erlijiosoaren agintaria eta erlijio horren garrantzia erakusten ditu; egin ez zen proiektu bat azaltzen digu, garaiko gustua erakutsiz; eta horrekin batera boterearen adierazpena eta gizartearen pentsamendua ere ageri dira.
Goierriko gipuzkera
Erdialdeko euskararen barruan, Goierriko hizkera nortasun handikoa da. Hasteko, homogeneo samarra da Goierri osokoa. Mendebaleko euskararen ezaugarri zenbait iritsi dira bertara (batez ere sartaldeko ertzean dauden Zegama, Segura eta, bereziki, Legazpira), eta, ostera, Gipuzkoako gainerako hizkeretan zabaldu diren ezaugarrietako asko ez dira Goierrin hedatu. Azken gertakari bi hauek Urolaldeko hizkeretan ere nabari dira, baina Goierrin, gainera, Araban behiala mintzo zen euskararekiko lotura ere sumatzen da.
Goierriko gipuzkera egiten den eremua
Goierri osoko udalerrietan mintzatzen da, bai eta Urola Garaia eskualdeko Ezkio-Itsaso eta Legazpi udalerrietan ere. Urretxu eta Zumarragako euskara azpieuskalkien artekoa da, bai Goierriko hizkeraren eta bai Urolaldeko hizkeraren ezaugarriak ditu.
Goierriko azpieuskalkiko udalerrien zerrenda
Altzaga, Arama, Ataun, Beasain, Ezkio-Itsaso, Gabiria, Gaintza, Idiazabal, Itsasondo, Lazkao, Legazpi, Legorreta, Mutiloa, Olaberria, Ordizia, Ormaiztegi, Segura, Zaldibia, Zegama eta Zerain.
Goierriko gipuzkeraren mugen auzia
Hala, bada, bi mugatan ondoko azpieuskalkiekiko lotura eremuak ditu Goierriko hizkerak. Ipar-mendebaldean, Zumarraga eta Urretxu udalerrietako euskarak bai Goierriko hizkerakoak eta bai Urolaldekoak dira, bi azpieuskalkietako ezaugarriak dituztelako; horretan adostasun zabala dago euskalarien artean.
Beterriko azpieuskalkiarekiko mugak, berriz, ez daude oso argi. Gaur egun euskalkien azterketan itzal handiena duen Koldo Zuazo euskalariaren ustez, ekialdetik, Goierriko eta Tolosaldeko hizkeren arteko lotura Ikaztegieta eta Abaltzisketa udalerrietan dago:
Halere, bertakoen euskararen ezagulea denarentzat badaude, jada Goierriko hizkera mintzatzen ez dutelako adierazgarriak. Adibidez, Abaltzisketa eta Ikaztegietan eta iparraldera jada Beterriko hizkeraren in du, dakat edo hemendikan bezalako aldaerak erabiltzen dira, Goierriko hizkerako in do, dauket edo hemendio ez bezala. Eta Zumarraga eta Urretxun Mendebaldeko euskaraz eta Azkoitia eta Azpeitian hain ohikoa den ipini aditza erabiltzen dute, Goierriko hizkeran batere erabiltzen ez dena, jarri baizik. Berez eskualde hauetakoak ez diren euskaldunentzat ia nabarmenkaitzak diren ezberdintasun txikiak izan arren, eskualde hauetako euskaldunek beren artean zein hizkera mintzatzen duten eta nongoak diren jakiteko adina adierazgarriak badira.
Hala ere, giputz euskarako azpieuskalkien banaketa iparralde/hegoalde artekoa ere badela adierazi du:
Koldo Zuazok giputz euskararen hegoaldeko aldaeratzat izendatzen duen horri, hain zuzen ere, «Goierriko gipuzkera» esan izan diote Luis Luziano Bonaparteren sailkapenari jarraitu diotenek. Beraz, gaur egungo euskal dialektologiaren ikuspegitik ere, bada arrazoirik Goierriko gipuzkeraren ipar-ekialdeko mugak Pedro Irizarren mapan dauden tokian jartzeko, hau da, Alegia, Altzo eta Bedaio ere barne hartuta.
Azpitaldeak
Goierriko hizkeraren barnean ere azpitaldeak daude:
Tokian tokiko edo herri bakoitzeko hizkera bereziak ere badira: Zaldibiako hizkera, Ataungo hizkera, Idiazabalgo hizkera, Zegamako hizkera, eta abar.
Goierriko Beasain, Ordizia, Lazkao eta Legazpi udalerri jendetsuetan mintzatzen den euskarak, oro har, ez ditu Goierriko berezitasunak herri txikietan bezain ondo gorde, hasieran aipatu dugun migrazio horrek euskaldun berriak ugaritzea eta beste euskal hizkera batzuen ezaugarriak gehitzea ekarri baitu. Dena dela, udalerri jendetsu horietan ere, baserri giroko auzoetako hizkerek Goierriko berezitasunak izaten dituzte.
Berezitasunak
Gipuzkerako ezaugarriez gainera, Goierriko gipuzkerak baditu hainbat bereizgarri. Hego Euskal Herriko euskalkietan gertatu ohi denez, Goierriko zaharren artean edota herri hizkera lagunartekoan, gaztelaniatiko mailegu gordin samarrak erabili ohi dira: notizik ('albisteak'), binagrea ('ozpina'), barkue ('itsasontzia')... Gaztelania, hizkuntzen estatusaren hierarkian, euskararen oso gainetik zegoen garaiaren isla da. Gazteek, euskara batuan alfabetatuak baitira, ez dituzte hainbeste erabiltzen mailegu gordinok; ordainetan, zaharren etorria eta esamolde aberastasuna falta dituzte maiz.
LGBT askapen mugimendua
LGBT askapen mugimendua edo sexu orientazio librearen aldeko mugimendua sexu orientazio desberdina (ez heterosexuala) duten pertsonen eskubideengatik borrokatzen duen mugimendu soziala da. LGBT mugimendua 1969an hasi zen New Yorken, Stonewalleko istiluak eta gero iragarritutako ibilaldiaren ondoren gertatu zen mugimenduarekin, nahiz eta hainbat erakunde eta ekintzaileek LGBT mugimenduaren lehen urratsak egin zituzten XIX. mendearen amaieran, homosexualen eskubideak aldarrikatuz. LGBT askapen mugimenduak ezkontza homosexuala, bikote homosexualen adopzio-eskubidea, homosexualitatearen despenalizazioa eta abar ditu helburu.
Afanasi Fet
Afanasi Afanasievitx Fet (Афана́сий Афана́сьевич Фет; Mtsensk, 1820ko abenduaren 5aGreg./azaroaren 23aJul. - Mosku, 1892ko abenduaren 3aGreg./azaroaren 21aJul.) errusiar olerkaria izan zen.
LGBT askapen mugimendua
Helburuak
Mugimendu honen helburu nagusiak hauek dira:
Afanasi Fet
1838an Moskuko Unibertsitatean sartu zen zuzenbidea eta filosofia ikasteko, eta urte horretan bertan olerkigintza idazten hasi zen. Goethe, Heinrich Heine eta Nikolai Jazikov izan zituen lehen eraginak. 1841ean argitaratzen hasi zen Nikolai Gogolen aldeko gomendioa jaso ondoren.
LGBT askapen mugimendua
Ezkontza eta adopzio homosexualak
Bikote homosexual baten aldetiko adopzioa Belgikan, Herbehereetan, Suedian, Hegoafrikan, Espainian, Islandian, Erresuma Batuan, Israelen, Kanadan, Argentinan eta Estatu Batuetako zenbait lurraldeetan eskubide bat da.
Afanasi Fet
1844an Unibertsitatean lizentziatu zen eta 1845ean armadan sartu eta Khersonera bidali zuten. 1853an Nikolai Nekrasovek Sovremennik aldizkariko kolaboratzaileekin bat egitera gonbidatu zuen, eta han Ivan Turgeniev eta Vasili Botnik adiskideekin elkartu zen. Turgenieven etxean Lev Tolstoi ezagutu zuen eta betiko lagun egin ziren.
LGBT askapen mugimendua
Homosexualitatea munduan
Munduko leku batzuean, homosexualitatea ez da legezkoa eta, beraz, zigorrak jasan ditzake.
Afanasi Fet
Errusiako olerkari lirikorik handiena dela uste da. Bere lirika malenkoniatsu eta sentsuala sarritan tristuraz eta tragediaz blai zegoen. Bere bertsoek eragina izan zuten poeta sinbolista errusiarrengan eta Aleksandr Blokek bere maisutzat hartu zuen.
Arrangoitzeko jauregia
Arrangoitzeko jauregia Lapurdiko izen bereko herrian dagoen jauregia da. Frantziako Gobernuak 1980ko apirilaren 2an monumentu historiko izendatu zuen.
Historia
Arcangues familia da gazteluaren jabe XII. mendetik. Gaur egungo eraikina 1900koa da, XVII. mendeko eraikina zegoen leku berdinean eraiki baitzen, baina aurrekoaren planta errespetatu zuten. Hirugarren berreraikitzea da, izatez, lehen gaztelua 1636an espainolek erre baitzuten Hogeita Hamar Urteko Gerran. 1813an Wellingtonek gaztelua okupatu zuen.
Ezaugarriak
Zeharreko bi nabe eta bi pisuko erdiko gorputza nagusiak osatzen dute eraikina. Hegoaldean, teilatu oktogonaleko dorre bat dago, antzinako gazteluaren dorrearen lekuan. Teilatua egurrezko haga handien gainean bermatzen da, Hegoaldean ohikoa den bezala. Barnealdean, harrera-leku zabal bat dago eta bertatik irteten dira gainerako gela funtzionalak. Egongela nagusia zuriz eta urrez estaldua dago eta Flandriako tapizez ornitua dago. Egongela nagusia eta jangela 1900 hamarkadako gustuen lekuko bikainak dira: harrera egiteko egongela handi bat eta hornidura arranditsu oso zainduak.
Krimeako tatariar
Krimeako tatariarrak (qırımtatar, baita qırım, qırımlı eta qırım türkü ere), pluralean: qırımtatarlar (baita qırımlar, qırımlılar, qırım türkleri ere) jatorrian Krimeako penintsulan bizi zen talde etniko turkiar bat dira. Tatariar talde honek Krimeako tatareraz hitz egiten du.
Garai berriagoetan, Krimean bizi direnez gain, badago Krimeako tatariarren diaspora handi bat Turkia, Errumania, Bulgaria, Mendebaldeko Europa eta Ipar Amerikan, baita komunitate txiki batzuk ere Finlandia, Bielorrusia, Lituania eta Polonian.
Gaur egun, 250.000 Krimeako tatariar daude Krimean, eta beste hainbeste Asia erdialdeko beste toki batzuetan (Uzbekistanen nagusiki). Kalkuluen arabera, 5 milioi turkiar, XIX. mendean eta XX. mendean emigratu zuten Krimeako tatariarren ondorengoak dira. Errumania eta Bulgariako Dobruja eskualdean, 100.000 Krimeako tatariar inguru daude, 60.000 Errumanian eta 40.000 Bulgarian.
Gaspard II.a Colignykoa
Gaspard I.a Colignykoa, Frantziako mariskalaren eta Louise Montmorencykoaren semea eta Odet Colignykoa kardinalaren anaia zen. Lehenbiziko hiru Erlijio Gerretan, eta hirugarrenean batez ere, parte hartze garrantzitsua izan zuen. 1569an, Luis I.a Borboi-Condékoa Jarnaceko guduan hil ondoren, oste higanoten buru bilakatu zen. Gerra amaitu ondoren, 1570eko hamarkadaren hasieran eragin handia izan zuen Karlos IX.a erregearengan. Besteak beste, Flandesen, espainiarren aurkako gerran, protestanteen alde esku hartzera bultzatu zuen. 1572ko abuztuaren 22an arkabuzez zauritua izan ondoren, San Bartolome gaueko sarraskiko lehenbiziko hildakoetako bat izan zen
Urriko herria
Urriko herria Nafarroa Garaian dagoen Burdin Aroko baskoien herria edo kastroa ren aztarnak dira, Urri edo Eurri mendian daudenak.
Kokapena
Urri mendia Eguesibarren dago, eta beraz, baskoien hiri garrantzitsuena izan zen Iruñetik gertu. Haran horren kontzeju gertuena Ibiriku da. Udalaren hegoaldean zegoen, herria eta Taxoareko mendikatea artean. Urrutik ondo bereizi egiten da ordoki baten gainean baitago. Gertutik Urbil eta Auzketa errekak igarotzen dira. Egun ingurua zereala landatzeko erabiltzen da.
Mendiaren tontorra garbi dago eta igotzeko erraza da. Hegoaldetik, herriaren gune altuenetik, Iruñeko hiriaren ondo ikusten da, baia eta Iruñerritik Agoitzeko sakonunerako daraman pasabidea.
Ezaugarriak
Esparrua inguratzen zuen harresia ia galduta dago eta bakarrik hegoaldean gorde da zati bat. Gainerakoa baliteke lubeta artifizialaren azpian egotea. herria bi esparruk osatzen zutela uste da: akropolia eta herria bera. Iparraldeko esparrua aztarna gutxiago eman ditu eta beraz, uste da, abereak gordetzeko edo biltegi moduan erabili zela.
Datuak
Hurbilen dagoen hurrengo aztarnategia, Sarrigurengoa da, 4,5 km.tara.
Historia
Herri honen inguruan oso informazio gutxi dago. Defentsarako prestatuta zegoen eta, zentzu horretan, geografikoki oso kokapen egokia zen. Amparo Castiellak ikertu zuen 1977. urtean bere doktore tesirako, eta geroago 90. hamarkadan. Beranduago, Javier Armendarizek ikertu zuen.
Muinoa inguratzen zuen harresitik aztarna batzuk besterik ez dira geratzen hegoaldeko hegalean. Gainerakoa, agian, muinoa inguratzen duen lur-lubetaren azpian egon daiteke, artifizialki sortuta. Bi barrutik osatuko zutela uste da. Javier Arméndariz ikerlariak bi alde bereizi ditu: mendiaren goiko partea horma batek zatituko luke, hegoaldean, garaienenean, herria eta etxebizitzak egongo ziren, akropoli antzeko multzoa izanik; iparraldean aktibitate ekonomikoak garatzeko eta abereak gordetzeko espazioa izan zitekeen.
Aztarnen bilatzaile ilegalek zulo asko utzi dituzte inguruan eta zerbait aurkitu badute, ez dugu horren berri.
Kultura materiala
Aurkitu diren materialak gehien batean Burdin Arokoak dira: zeramika eta burdin-zepak.
Ikus, gainera
Euskal Herriko kastroak
Columbia (Virginia)
Columbia Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Fluvanna konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Calliophis
Calliophis Elapidae familiako narrasti genero bat da. Asiako hegoaldean eta hego-ekialdean bizi dira.
Kit (argipena)
Kit helburu jakin baterako objektu txikien multzoa, kaxa edo antzeko gordailu batean bildurik, adierazten duen ingelesezko mailegu-hitza da:
Epeolus cruciger
Epeolus cruciger erle espezie bat da, Epeolus generoan eta Apidae familian.