cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neuilly-Plaisance
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 254 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 2 posta bulegoak, 5 banku bulegoak, 13 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 3 autoeskolak, 20 igeltseroak, 23 margolariak, 12 zurginak, 24 iturginak, 23 argiketariak, 32 eraikuntza enpresak, 17 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 aldi baterako lan enpresa, 43 jatetxeak, 17 higiezinen agentziak, 4 tintoreriak eta 9 apaindegiak.
Sneakers
Sneakers (euskaraz Begiluzeak) 1992ko Phil Alden Robinson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako suspensezko espioitza filma da. Robert Redford, Dan Aykroyd, Ben Kingsley, Mary McDonnell, River Phoenix, Sidney Poitier eta David Strathairn aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Martin Bishop (Robert Redford) eta Cosmo (Ben Kingsley) informatikari eta hacker bikainak dira, 1969an ikasle gazteak zirela AEBetako Errepublikar Alderdiaren sarean infiltratzea lortu zuten, eta handik hogei urtera, berriz elkar topatu dute.
Neuilly-Plaisance
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Neuilly-Plaisance udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1, 7 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
Sneakers
Argumentua
Bishop datuen eta sistema informatikoen babesean espezializatutako elkarte bateko zuzendaria da. Segurtasun Agentzia Nazionalak (NSA) ukatzerik ezin duen misio bat egin dezan kontaktatu du: edozein programa zifratu deszifra dezakeen programa lortzea. Horretarako, lehengo adiskide Cosmorekin lehiatu behar du, baina hura erakunde kriminal boteretsu baten zerbitzupean dabil.
Neuilly-Plaisance
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 6 haur-eskola eta 6 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Neuilly-Plaisance udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 747 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Soziologia politiko
Soziologia politikoak boterearen eta pertsonalitatea, gizarte egitura eta politikaren arteko hartu-emana aztertzen duen soziologiaren arloa da. Soziologia politikoa, halaber, soziologiaren eta zientzia politikoaren arteko diziplina da, diziplinartekotasun handiko ezagutza arloa izanez.
Soziologia politikoak historia konparatiboa erabili ohi du gobernu sistemek eta ekonomia antolaketek sortutako gizarte ereduak aztertzeko. Soziologia politikoaren sortzaileak Max Weber alemaniarra eta Moisey Ostrogorsky errusiarra izan ziren.
Agnese Duranti
Agnese Duranti (Spoleto, Italia, 2000ko abenduaren 18a) gimnastikan aritzen den kirolari italiarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen gimnasia erritmikoan Taldeka aparatu guztiak kategorian, Italia ordezkatuz; Bulgariako taldearen (urrezko domina) eta ROCeko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Italiako taldea. Honako hauek osatzen zuten Italiako gimnasta taldea: Martina Centofanti, Agnese Duranti, Alessia Maurelli, Daniela Mogurean eta Martina Santandreak.
New Ross
New Ross (Ros Mhic Thriúin) Irlandako udalerri bat da, Wexford konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 8.151 biztanle zituen.
Herboso
Herboso Karrantza udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 28 biztanle ditu.
Politika
Administrazioa eta gobernua Karrantzako Haranaren udaletxearen menpe dago.
Karrantza Haranako alkatea José Luis Portillo López deitzen da.
Klima
Urtean zehar egindako batez-besteko tenperatura 11,80 °C-koa da, zeinek Espainako tenperaturarekin konparaturik 1,17 °C gutxiago egiten du.
Hilabete beroetan batez-besteko tenperatura 23,60 °C-koa da, eta hilabete hotzenetan batez-bestek tenperatura 3,40 °C-koa da.
Batez-besteko prezipitazio urtekaria Herboson 1317 mm-koa da, zeinek Espainako prezipitazioen (644,3mm) batez-bestekoarekin 672,7 mm gehiagokoa da.
Wachstedt
Wachstedt Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Vizovice
Vizovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 4.789 biztanle ditu eta 28,55 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1261 urtean egin zen.
Guidel
Guidel (bretainieraz Gwidel) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Marmosops noctivagus
Marmosops noctivagus Marmosops generoko animalia da. Didelphimorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Didelphinae azpifamilia eta Didelphidae familian sailkatuta dago.
Arletty
Léonie Marie Julie Bathiat (Courbevoie, 1898ko maiatzaren 15a - Paris, 1992ko uztailaren 24a), Arletty ezizenaz ezaguna, frantses antzezle eta modeloa izan zen.
Biografia
Lehenik, fabrika batean lan egin zuen, eta gero, idazkari- eta modelo-lanak ere egin zituen. 32 urte zituela hasi zen zineman, René Hervilen La douceur d´aimer (1930) filmean. Hurrengo urteetan, komedia arinen edo arrakasta handiko antzerki-egokitzapenen antzezpenekin txandakatu zituen eszenako lanak. Jacques Feyderren Pension Mimosas (1935) izan zuen urte haietako lehen lan garrantzitsua. Bi urte geroago, Sacha Guitry Frantziako zinema- eta antzerki-munduko gizon ospetsuak hiru aldiz deitu zuen, Faisons un réve, Désiré, eta Les perles de la couronne lanetarako. Ospe handiena, ordea, hurrengo urtean lortu zuen, Marcel Carnék zuzendutako Hôtel du Nord (1938) filmarekin. Zuzendari horren hurrengo hiru maisulanetan ere parte hartu zuen: Le jour se lève (1939), Les visiteurs du soir (1942) eta Les enfants du paradis (1943). Grazia aparta eta umore-sena miresgarria zituen, Parisko langileriaren ohiko itxura oroitarazten zuen Arlettyk. Carnéren azken bi filmak egin ziren garaian, ordea, alemaniarren esku zegoen Paris, eta Arlettyk harreman arriskutsuak izan omen zituen etsaiarekin; hori zela-eta, bi urtez deserriratu zuten probintzietara. Hala ere, antzezpen-lanak egiten jarraitu zuen, 1962an jasandako istripu baten ondorioz ia erabat itsutu zen arte.
Terrinches
Terrinches Ciudad Realgo udalerria da, Campo de Montiel eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 922 biztanle zituen.
Eveita
Eveita fosfato motako minerala da eta olivenite taldearen kidea da.
Ben Affleck
Benjamin Géza Affleck-Boldt, ezagunagoa Ben Affleck izenez (1972ko abuztuaren 15a, Kalifornia) estatubatuar aktore, zinema zuzendari, gidoigile eta zinema ekoizle bat da.
Eveita
Ezaugarriak
Eveita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.
Ben Affleck
Berak antzeztutako filma ospetsuenen artean honako hauek daude: Chasing Amy (1997), Good Will Hunting (1997), Matt Damon aktorea eta adiskidearekin elkarlanean idatzia eta antzeztua, Armageddon (1998), Dogma (1999), Pearl Harbor (2001), Changing Lanes (2002), The Sum of All Fears (2002), Daredevil (2003), Hollywoodland (2007), State of Play (2009), The Town (2010), Argo (2012) eta Live by Night (2016).
Nahiz eta Kalifornian jaio izan, oso gazterik bere familiarekin batera Massachusetts estatuko Cambridge udalerrira lekualdatu zen. Bertan, bere adiskidemina den Matt Damon aktorea ezagutu zuelarik.
Bestalde, 2005ean Jennifer Garner aktorearekin ezkondu zen.
2012ko irailaren 22an Donostiako Zinemaldian egon zen.
Biografia
Affleck Berkeleyn (Kalifornia) jaio zen 1972ko abuztuaren 15ean. Ama Anne Christine Chris Affleck izan zuen, irakasle tokiko eskolan eta aita, berriz, Timothy Byers Affleck, gizarte langilea, atezaina, mekanikaria, zerbitzaria, idazlea, Bostoneko Antzerki Konpainiako aktorea eta zuzendaria ere izan zena. Anaia gazteena bera ere aktorea den Casey Affleck du.
Affleck abizena eskoziar jatorrikoa da eta arbaso ingeles, irlandar, eskozes eta alemaniarrak ditu. Familia episkopaliarra da gehienbat eta, Ben gaztea zenean, Cambridgeera aldatu zuen bere bizitokia, Boston (Massachusetts)etik gertu. 1984an, gurasoak dibortziatu egin ziren.
8 urte zituen Affleckek Matt Damon ezagutu zuen, 10 urte zituen mutikoa. Bizitza osoan mantenduko zuten adiskidetasun harremana hasi zuten biek. Batera ez bazen izan ere, biek ikasi zuten Cambridge Rindgen eta Latin Schoolen. Geroago, Affleckek Los Angeleseko Occidental Collegen ikasi zuen eta baita Vermonteko unibertsitatean ere, Ekialde Hurbileko ikasketetan espezializatu zelarik. Ikasketak utzi zituen, ordea, eta Hollywooden arrakasta izaten saiatu zen. 13 urte besterik ez zituen Mexikora joan zenean bizitzera; urtebete egon zen han eta gazteleraz hitz egiten ikasi zuen.
Hasiera
9 urte besterik ez zituen, Affleckek Jan Eglesonek zuzenduriko The dark end of the street (1981) filman debuta egin zuenean. Hainbat telesail egin zuen eta The Voyage of the Mimin (1984) protagonista izan zen.
1990eko hamarkadan, paper ezberdinak egin zituen: Lifestories: Familias en Crisis eta film batzuk ere bai: Robert Mandelen School Ties (1992), Matt Damon, Brendan Fraser eta Chris O'Donnellekin batera; Buffy the Vampire Slayer (kredituetatik kanpo); Richard Linklaterrek zuzenduriko Dazed and Confused (1993) filma ; Shannen Doherty eta Jeremy Londonekin batera egin zuen Mallrats (1995) komedia; Chasing Amy (1997), Joey Lauren Adams eta Jason Leerekin. Azken bi film hauek Kevin Smith idazle eta zuzendariarekin elkarlanaren hasiera markatuko zuten.
1993an egin zuen debuta zuzendari bezala, 16 minutuko komedia batekin: I Killed My Lesbian Wife, Hung Her on a Meat Hook, and Now I Have a Three-Picture Deal at Disney.
90eko hamarkadaren amaieran, benetako izarra zela garbi utzi zuen hainbat film komertzialetan parte hartu zuenean: Armageddon (1998), Michael Bayk zuzenduriko thrillerra edo John Maddenen Shakespeare in Love (1999) oskarizatua, Joseph Fiennes eta Gwyneth Paltrowekin egin zuena. 1999an, Dogma egin zuen Matt Damon, Linda Fiorentino eta Salma Hayekekin. Urte berean, Forces of Nature egin zuen Sandra Bullockekin.
2000-2004
2000n, Affleck John Frankenheimerrek zuzenduriko Reindeer Games thrillerrean azaldu zen Charlize Theronekin batera.
2001ean, berriz, Jay and Silent Bob Strike Back egin zuen Kevin Smith eta Jason Mewesekin batera. Urte berean, Saturday Night Liven hainbat atal ere egin zituen. Era berean, Jerry Bruckheimerren Pearl Harborren ere hartu zuen parte.
2003an, Mark Steven Johnsonek zuzendu zuen Marvel Comicsek heroiaren egokitzapenaren protagonista izan zen, Jennifer Garnerrekin batera egingo zuena. Geroago, Martin Bresten Gigli (2003) filma egin zuen.
2004an, Jersey Girl egin zuen Jennifer Lopez eta Liv Tylerrekin batera.
Lepidoneura
Lepidoneura Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Lepidoneura longipalpis da.
Ben Affleck
Arrakasta
Affleck Armageddon (1998) filma egin zuen Bruce Willisekin batera. Filmak ez zituen kritika onak jaso, ez denak behintzat, baina arrakasta izan zuen 553 milioi dolar jaso baitzituen.
2001ean, Affleckek berriro elkarlana egin zuen aurrekoaren zuzendariarekin, Michael Bayrekin, Pearl Harbor filman. Honek ere gazi-gozok izan zituen kritikoen artean, baina 449 milioi dolar jaso zituen mundu osoan.
2002an, Jack Ryan interpretatzeko deitu zioten, aurrez Alec Baldwin eta Harrison Fordek egin zuten papera, The Sum of All Fears filmetan laugarrena. Aurreko filmetatik aldenduz, Morgan Freeman ere izango zuen lagun honetan.
2003an, Roger Eberten Daredevil filma ere ez zen atzera geratu eta 179 milioi jaso zituen.
Ondoren, Affleckek Gigli (2003) egin zuen eta Surviving Christmas (2004) eta dirua egiteko makina geratzen ari zela eman zuen.
2012-gaur arte
2012an, Affleckek Terrence Malickek zuzenduriko To the Wonder egin zuen Olga Kurylenko, Javier Bardem, Rachel McAdams eta Rachel Weiszekin batera. 2010ean eginiko lana zen Tulsan, Oklahoma eta Pawhuska (Oklahoma)n.
2012an, Argo estreinatu zuen George Clooney eta Grant Heslov ekoizle izan zirelarik. Sari eta izendapen asko jaso zituen filmak: Urrezko Globoak, Aktoreen sindikatukoak, BAFTA eta abar. Zuzendari hoberenaren saria jaso zuen hemen eta han.
Arrakasta honen ondoren, Affleck aukeratu zuten David Yatesen ordea hartzeko Stephen Kingen The Stand eleberriaren egokitzapena zuzentzeko.
2013an, Batman izango zen Man of Steel (filma)en sekuela zen Batman v Superman: Dawn of Justice
2015ean, berriro izan zen Batman Justice League filman.
Bizitza pribatua
Affleck poker jokalari abila da. 2004an Kalifornian irabazi zuen eta 356.000 dolar irabazteaz gain munduko txapelketako finalerako klasifikatzea lortu zuen. 2008an, berriz, 20.000 dolarreko apustua eginda, 800.000 dolar irabazi zituela esaten da blackjackean.
2001ean errehabilitazioan aritu beharrean izan zen, alkoholarekin arazoak izan zituelako. Arazo horiek ez ziren betirako desagertuko, ordea.
Familia eta harremanak
1998an, Gwyneth Paltrowekin ibili zen harremanetan.
2002an, berriz, Jennifer Lopez aktore eta abeslaria izan zuen bikote. Irailean ezkontzeko asmotan baziren ere, 2004an banandu ziren.
2005ean ezkondu zen Jennifer Garnerrekin. Pearl Harbor filma egitekoan ezagutu zuen hau eta Daredevil egiten elkartu ziren berriro. 2005eko abenduaren 1ean izan zuten lehen alaba, Violet Anne Affleck eta, 2009ko urtarrilaren 6an, berriz, bigarrena, Seraphina Rose Elizabeth Affleck. Hirugarrena mutila izan zuten, Samuel Affleck Garner, eta 2012an jaio zen.
2015ean banandu ziren, 10 urteko elkarbizitzari amaiera emanez.
Vaudry
Vaudry Frantziako udalerria da, Calvados departamenduan dagoena, Normandia Beherea eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vaudry udalerrian erroldatutako biztanleak 1.501 ziren. Familiak 618 ziren, horien artean 160 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 104 bakarrik bizi ziren emakumeak), 263 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 179 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 682 etxebizitza zeuden, 631 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 647 etxeak ziren eta 31 apartamentuak ziren. 631 etxebizitza nagusietatik 505 bere jabearen bizilekua ziren, 120 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 15 etxek gela bat zuten, 25 etxek bi zituzten, 99 etxek hiru zituzten, 167 etxek lau zituzten eta 326 etxek bost zituzten. 537 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 290 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 292 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 898 ziren, horien artean 622 aktiboak ziren eta 276 inaktiboak ziren. 622 pertsona aktiboetatik 586 lanean zeuden (296 gizon eta 290 emakume) eta 36 langabezian zeuden (12 gizon eta 24 emakume). 276 pertsona inaktiboetatik 145 erretiraturik zeuden, 88 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vaudry udalerrian 621 unitate fiskal zeuden, 1.482,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.984 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 kirol-denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Vaudry udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 792 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Radhya Al-Mutawakel
Radhya Al-Mutawakel (Yemen, 1967ko apirilaren 12a) yemendar Giza Eskubideen defendatzailea da, eta Mwatana Organisation For Human Rights erakundearen fundatzaile-kidea eta presidentea da. Yemenen giza eskubideak eta eskubideak defendatzeko lan egiten du erakunde horrek. Al-Mutawakel eta Mwatanaren azken lana alderdi guztiek Yemengo gatazkan (Estatu Batuak barne) giza eskubideen ustezko abusuak dokumentatzea izan da, Saudi Arabia eta indar huthiak buru dituen koalizioan. Al-Mutawakel NBEko Segurtasun Kontseiluan sartu zen Yemengo krisi humanitarioari buruz hitz egiteko, eta horixe egin zuen lehen pertsona bihurtu zen. Luze eta zabal idatzi du, eta hainbat komunikabidetan agertu da, besteak beste, Vice News, The Guardian eta The Nuevo Internacionalista, gatazkan zehar giza eskubideak urratzeaz hitz eginez.
Ibilbide profesionala
2004an, giza eskubideetan eta giza eskubideetan lan egiten hasi zen, hasieran Eskubideak eta Askatasunak Defendatzeko Erakundearekin. Aldi horretan, Yemengo iparraldeko Sa'adah-ko gatazkaren testuinguruan giza eskubideen urraketetan oinarritu zen bere lana, eta gerran zehar gertatutako bortxazko desagertzeetan eta bidegabeko atzipenetan izan zuen arreta.
Fundazioa eta lana Mwatana Organisation For Human Rights-ekin
2007an Al-Mutawakel eta Abdulrasheed Al-Faqih senarrak Mwatana GKE sortu zuten helburu honekin: "'Giza eskubideak defendatu eta babestu... landa-ikerketen bidez, eta bere zereginarekin zerikusia duten gertakarien txosten zehatzak eta helburuak dokumentatu, giza eskubideen urraketak atzeman eta geldiarazteko'."Mwatanak landa-ikerlarien taldeak ditu 18 gobernazio yemeniar, eta 60 pertsona baino gehiagori ematen die lana, erdiak emakumeak direla.
2007. eta 2010. urteen artean, Al-Mutawakelek giza eskubideen urraketei erreparatzen jarraitu zuen, Sa'adah-ren uneko gatazkaren testuinguruan, nazioarteko zuzenbide humanitarioaren eta giza eskubideen nazioarteko zuzenbidearen urraketak barne; eta atxiloketa arbitrarioak.
2013. urtean, Al-Mutawakel eta Mwatana lankidetzan aritu ziren Open Society Foundations-ekin, "Death by Drones" (Dron bidezko heriotza) izeneko txosten bateratua egiteko. Txosten horretan, AEBetako tripulaziorik gabeko hegazkinekin egindako bederatzi eraso zibilek eragindako kalteak eta heriotzak ikertu eta monitorizatu ziren, bost gobernu-arlotan - Sana 'a, Marib, Dhamar, Hadramout eta al-Baidha - 2012ko maiatzetik 2014ko apirilera.
Columbiako Zuzenbide Fakultateko 'Practitioner-in-Residence' programa
2017. urtearen erdialdean, Al-Mutawakelek eta Al-Faqihek Columbiako Zuzenbide Fakultateko Giza Eskubideen Institutuko Practitioner-in-Residence programan parte hartu zuten. Bikoteak, hainbat gairi buruzko tailerrak zuzendu zituen: gatazkan zehar ikerketa-estrategiak, eskualdeak sustatzeko estrategiak eta Yemengo gatazkan nazioarteko zuzenbide humanitarioa urratzea. Estatu Batuetako, aktore diplomatikoetako eta NBEko Gobernuz Kanpoko Erakundeekin (GKE) ere bilera ugari izan zituzten, eta Al-Mutawakelek NBEko Segurtasun Kontseiluari jakinarazi zion. Bikoteak 2017an Global Advocate saria jaso zuen.
Szépvíz
Szépvíz edo Csíkszépvíz (Frumoasa) Errumaniako udalerri bat da, Hargita konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.
Radhya Al-Mutawakel
NBEko Segurtasun Kontseiluan
2017ko maiatzaren 30ean, Al-Mutawakelek Yemengo gatazkaren berri eman zuen NBEko Segurtasun Kontseiluan Mwatanak eta beste batzuek hainbat forotan egindako deien berri eman zuen.
Szépvíz
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Radhya Al-Mutawakel
NBEko Segurtasun Kontseiluan
Eskaeretan hauxek sartu ziren:
Kolitis pseudomenbranoso
Kolitis pseudomenbranosoa Clostridium difficile bakterioak eragindako hesteetako patologia da, kolonaren hantura, sukarra, sabeleko mina eta beherakoak sortzen dituena.
Bakterio eragilea ez da patogeno hertsia, oportunista baizik. Horregatik, ohikoa da gaixotasun hori agertzea ospitaleratuen artean. Bi arrazoi daude horretarako: alde batetik, ospitaleratuek immunitate-sistema ahulagoa dute, eta bestetik sarritan espektro zabaleko tratamendu antimikrobianoa hartzen dute, hesteetako flora bakteriarra desagerrarazten duena, Clostridium difficile-aren kolonizazioa erraztuz.
Bakterioak bi toxina indartsu ekoizten ditu, gaitzaren sintomatologia eragiten dutenak. Kolonaren endoskopiak plaka zuri batzuk erakusten ditu, sasimintza delakoak, gaitzari izena ematen diotenak.
Sintomak
Kolitis pseudomembranotsuaren edo erdimintzezkoaren lehenengo sintomak lehenengo egunean ager daitezkeen arren, 5 eta 10 egunen tartean agertu ohi dira, antibiotikoak hartzen hasten garenetik. Hala ere, gaixotasun hau pairatzen duten pertsonen heren batek, sintomak ez ditu pairatzen tratamentua amaitu eta 1-10 egun pasatu arte. Kasu batzuetan 2 hilabete pasa daitezke sintomarik gabe.
Sintomak, bakterioek eragindako  hantura graduaren araberakoak dira eta sabel huste bigunetatik, kolonaren hantura larria izateraino joan daitezke.
Beraz, sintoma ohikoenak dira:
Bestetik, infekzio larria daukaten pertsonek, kolonaren hantura larria garatu dezakete eta beherako eskasa edo beherakorik ez izatea.
Kausak
Gaixotasun hau Clostridium difficile bakterioak eragindako gaixotasun bat da. Egoera normalean, heste lodian hainbat bakterio aurkitzen dira, baina faktore desberdinengatik hauen alterazioak ematea gerta daiteke. Kolitis pseudomenbranosoa sortzen da Clostridium difficile bakterioak azkarrago hazten direnean hauek kontrolpean mantentzen dituzten bakterioak baino.
Clostridium difficileak bakteria mugikor anaerobikoak, Gram positiboak eta itxura luzangakoak dira. Odol-agarrean kultibatuz gero, gizaki bizidunen barneko tenperaturan eta oxigenorik gabe, hazkuntza optimoa erakusten dute. Bakterio honen andui patologikoek toxina ugari sortzen dituzte, enterotoxina (Clostridium difficile A-ren toxina) eta zitotoxina (Clostridium difficile B-ren toxina) direlarik garrantzitsuenak, beherakoak eta bestelakoak eragiten dituztenak.
Arrisku faktoreak
Alde batetik, antibiotiko askoren ondorioz, aipatutako bakterio hauen gehiegizko hazkuntza eman ohi da, akatu egiten baitituzte heste ko bakterio osasuntsuak. Gaixotasun honekin gehien erlazionaturiko antibiotikoak honako hauek dira: fluorokinolonak (ziprofloxazina eta leboflaxazina, adibidez), penizilinak (amoxizilina eta anpizilina, besteen artean), zindamizinak eta zefalosporinak.
Mikeas
Mikeas (מִיכָה, Mikah) Itun Zaharreko seigarren profeta txikia izan zen, K.a. VIII. mende amaierakoa, Isaiasen garaikidea.
Kolitis pseudomenbranoso
Arrisku faktoreak
Bestalde, antibiotikoak bakterioek eragindako infekzioetarako dira soilik eraginkorrak, eta ez dituzte sendatzen birus ek eragindako gaixotasunak. Hori dela eta, behar ez denean ere antibiotikoak hartuz gero, bigarren mailako efektuak sortu daitezke eta bakterioek antibiotikoekiko erresistentzia irabazi dezakete.
Infektaturik dauden inguruneak osasun guneak dira, hau da, ospitaleak, zaharren egoitzak, eta abar. Horren ondorioz, pertsonek infekzioa garatu dezakete lehenik gorotzean dauden mikroorganismo ezberdinez infektaturiko objektuak ikutuz gero eta ondoren eskua ahora eramanez. Gaixotasuna gorotz-aho bidez transmititzen da eta gerta daiteke langileek gaixoei bakterioa transmititzea, gaixoek beste gaixoei transmititzea, eta abar.
Diagnostikoa
Kolonoskopioa eta sigmoidoskopioa oraindik ere erabiltzen dira, baina orain azterketa koprologikoak, hots, gorotzen azterketak dira gaixotasuna diagnostikatzeko lehenengo metodoa. Normalean, bi toxina -A toxina eta B toxina- bakarrik aztertzen dira, baina organismoak gehiago ekoizten ditu. Test mota hau ez da eraginkorra %100ean. Izan ere, faltsu-negatibo kopuru handia dauka errepikatu arren.
Entsegu zitotoxikoa
C. difficile toxinek efektu zitopatikoa dute zeluletan, beraz, efektu horien neutralizazioa antisuero espezifiko batekin egiten da. Metodo hau CDI diagnostikoen teknika berriak aztertzen dituztenen metodo estandarra da. Kultura toxigenikoa ere metodo estandarra da gaixotasuna diagnostikatzeko. Hemen lagin bat hartzen da, gero hazkuntza zelularra egin eta toxinen produkzioa aztertzeko. Azken metodo hau sentsitiboena eta espezifikoena da. Hala ere, denbora eta lan gehien ematen duena da.
ELISA toxina
A eta B toxinen ebaluazioa ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) metodoarekin %63-69-ko sentikortasuna eta %93-100 -ko espezifikotasuna du.
Lehen, adituek 3 lagin bidaltzea gomendatzen zuten gaixotasunaren existentzia alde batera uzteko, lagin horietan emaitza negatiboa bazen. Hala ere, gaur egun badakite errepikatutako laginketa beherako pasarte berdinean ez dela eraginkorra. Ospitale askok A toxinaren ebaluazioa bakarrik egiten dute, baina B toxinaren ebaluazioa gero eta gehiago erabiltzen da. Gomendagarriena bi toxinen ebaluazioa egitea izango litzateke. Hau ez bada egiten askotan atzeraldiak gertatzen dira, pazientearen gaixotasuna eta osasunaren okerragotzea ekarri dezaketenak.
Beste froga batzuk
Leukozitoen eta laktoferrinaren ebaluazioak ere egin daitezke, baina ez dira beste frogak bezain zehatzak.
PCR
Polimerasen kate-erreakzioan, denbora errealaren ebaluazioan, C. difficile %93-an aurkitzen da, eta positiboa denean positibo faltsuak %3-a bakarrik dira. Metodo hau kultura zitotoxigenikoa edo entsegu zitotoxikoa baino eraginkorragoa da. Gainera, erantzuna 3 ordutan bakarrik lortu dezakegu. Hala ere, garestiagoa da eta toxinaren gene a bakarrik bilatzen du, ez toxina bera. Honek esan nahi du testa konfirmaziorik gabe erabiltzen bada, gaindiagnostikoa gertatu daitekeela.
Tratamendua
Kasu ohikoetan ez da tratamendu espezifikorik behar.
Medikazioa
Hainbat antibiotiko erabiltzen dira C. difficile-ren kontra.
Probiotikoak
Gaur egun, probiotikoen erabilerari dagokionez, ez dago emaitz eraginkorrik.
Gorotz-transplantea edo gorotz-bakterioterapia
Teknika honetan emaile osasuntsu baten gorotzak erabiltzen dira eta haren mikrobiota emaile gaixoan injektatzen da. Helburua da gaixoaren desoreka bakterialarekin, eta ondorioz infekzioaren jatorriarekin, amaitzea.
Gorotz bakterioterapiarekin lortzen dena hurrengoa da: antibiotikoek ezabatutako koloneko mikrobiota berritzea. Honekin batera, Clostridium difficile-ren kolonizazioaren aurkako erresistentzia berrezartzen da.
Kirurgia
Kasu larrienetan, kolektomia egiten da, hau da, kolonaren zati baten erauzketa.
Prebentzioa
Gaixotasun hau prebenitzearren komenigarria da:
Gaixotasuna daukan pertsona batekin harremanetan bagaude gomendagarria da:
Zuhaitz
Zuhaitza zurezko landare handi eta bizikorra da. Sustraiak, enbor bat edo gehiago, adarrak eta hostoak ditu. Azalak, larruaren parekoa dena, infekzioen eta onddoen aurka babesten du, eta garatzerako behar dituen ura eta elikagaiak adar eta hostoetara garraiatzen ahalbidetzen dio. Beste landareak baino handiagoak dira eta espezie batzuek (sekuoia gorriek, adibidez) 100 metroko garaiera gainditu dezakete, eta milaka urtez bizi. Zuhaitzak duela 370 milioi urte sortu ziren. Munduan 3 bilioi zuhaitz heldu baino gehiago daudela uste da.
Zuhaitz talde txikiek zuhaiztiak osatzen dituzte eta populazio handiek, berriz, baso eta oihanak.
Zuhaitzak paisaia naturalaren osagai garrantzitsuak dira, izan ere, higadura prebenitzen dute eta eguraldiaren gorabeheretatik babestutako ekosistema eratzen dute. Oxigenoa sortzeko eta atmosferan karbono dioxidoa murrizteko orduan ere garrantzitsuak dira, baita lurzoruko tenperatura txikitzeko ere. Landa- eta hiri-paisaiaren eta nekazaritzaren elementuak ere badira, bai itxura erakargarria dutelako, bai fruta-arbolen baratzeetan fruituak ekoizten dituztelako. Zuhaitzen zura eraikuntza-materiala da, baita lehen mailako energia-iturria ere. Zuhaitzek ere eginkizun garrantzitsua dute munduko mitologia askotan. Euskal Herrian, adibidez, Gernikako arbola garrantzi handiko ikurra da oraindik ere.
NGC 1942
NGC 1942 izar kumulu bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Zuhaitz
Hitza
Hainbat hitz dago euskara batuan zuhaitza izendatzeko: zuhaitz bera, arbola, zuhamu' eta zuhain. Halere, zuhaitz bera da euskara batuan erabiliena, besteen oso aurretik.
Zuhaitz hitzaren etimologia ez da argia, baina badirudi lehen osagaia zur dela, eratorrietan hartu ohi duen zu(h)- itxurarekin. Testu antzinakoenetan forma erabilienak badirudi direla zu(h)aitz, zuhatz eta zugatz.
Hededaduraz, zuhaitzaren antzeko forma duen egitura, irudia eta abarrei “zuhaitz” esaten zaie. Adibidez, hizkuntzalaritzan, esaldiaren egitura adierazteko egiten den diagrama, esaldiaren osagaiak sintagmen egitura legeen arabera adierazten dituena, “zuhaitz” deitzen da.
Zuhaitz pertsona-izena ere bada, gizonezkoa.
Definizioa
Nahiz eta "zuhaitza" eguneroko hizkuntzako hitza izan, ez dago definizio zehatzik zuhaitza zer den adierazteko, ez botanikoki ezta ohiko hizkeran ere.
Zentzu zabalenean, zuhaitz bat zurtoin (edo enbor) luze eta gogorreko landare bat da, hosto edota adarrak lurretik hurrun eusten dituena. Ezaugarri nagusia, ordea, garaiera da, nahiz eta admitiendo arabera desberdina izan: 3m, 5m edo 6m. Txikiagoei "zuhaixka" deritze. Papaia eta bananondoa bezalako landare belarkara handiak, zentzu zabal horretan, zuhaitzak dira.
Zentzu hertsian, bigarren mailako hazkuntzaz osatutako zurezko enbor bat duena da zuhaitza, hots, enborra urtero loditzen dela kanporantz haztean, hazkunde-puntatik gorantz egiten duen lehen hazkuntzaz gain. Definizio honen arabera, palmondoak, bananondoak eta papaiak bezalako landare belarkarak ez dira zuhaiztzat hartzen, edozein izanda ere euren garaiera, hazkuntza forma edo zurtoinaren zirkunferentzia. Zentzu zabalxeagoan, zenbait monokotiledoneo zuhaiztzat har daitezke ; Josueren jukak, banbuek eta palmondoek bigarren mailako hazkunderik ez duten arren, eta benetako zura ekoizten ez badute ere, "pseudo-zura" sor dezakete, lehen mailako hazkundeaz osatutako zelulak lotuz. Dracaena generoko zuhaitz-espezieek, monokotiledoneoak izan arren, bigarren mailako hazkuntza dute enborreko meristemoak eragina, baina ezberdina dena zuhaitz dikotiledoneotan dagoen meristemo lodituarekin.
Historia
Lehen zuhaitzak, iratze zuhaiztunak, azeri-buztanak eta likofitoak izan ziren, Karboniferoko basoetan hazi zirenak. Lehen-lehenak Wattieza generoa Devoniar Ertainekoak (duela 385 milioi urte) eta Archaeopteris izan zitezkeen. Biak esporen bidez ugaltzen dira, hazien ordez, eta loturatzat hartzen dira iratzeen eta gimnospermoen artean, zeinak Triasikoan eboluzionatu ziren.
Mesozoikoan (duela 245-66 milioi urte) koniferoak ugaritu eta lehorreko habitat nagusietan bizitzeko egokitu. Aro hartan ere bai, ginkgoak, zikadaleak eta beste gimnospermo batzuk agertu ziren. Ondoren, Kretazikoan, loredun landareen zuhaitz formek eboluzionatu egin zuten. Hauek Tertziarioan (duela 66 eta 2 milioi urte bitartean) hasi ziren koniferoak ordezkatzen, basoek mundua estali zutenean. Klima duela 1,5 milioi urte hoztu eta lau glaziazioetatik lehena gertatu zenean, izotzak aurrera egin ahala basoak gibeleratu egin ziren. Glaziarteetan, zuhaitzek izotzak estalitako lurra birkolonizatu zuten, hurrengo izotz aroan berriz baztertuak izateko.
Morfologia
Hiru atal nagusi bereizten dira zuhaitzetan: sustraiak, enborra eta adaburua (batzuetan adarrez osatua izan ordez hostoz soilik osatua dena). Zuhaitz baten sustraiak lurpean egoten dira eta ura eta elikagaiak xurgatzen dituzte inguruko lurretik. Lurgainean, enborrak garaiera ematen die adarrei eta hostoei eguzki-argia lortzeko borrokan laguntzeko. Zuhaitz batzuetan, abarrak zabaldu egiten dira asko hostoen alderik gehiena eguzkirantz jarri ahal izateko. Bestalde, egon badaude zuhaitz batzuk hemen esandako organo guztiak ez dituztenak, hala nola: palmondo gehienek ez dute adarrik, Ipar Amerikako saguaroak ez du hosto funtzionalik eta iratze-zuhaitzek ez dute zurezko azalik. Hala ere, haien forman eta neurrian oinarriturik, zuhaiztzat hartzen dituzte zientzialariek.
Sustraiak
Sustraiek zuhaitza lurrean finkatzen dute, eta ura eta elikagaiak biltzeko balio dute, zuhaitzaren atal guztietara eramateko. Ugaltzeko, babeserako, bizirauteko, energia biltegiratzeko eta beste helburu askotarako ere erabiltzen dira.
Sustrai nagusi bat izan dezakete, edo maila berrean dauden sustrai ugari, bata besteari gainartzen ez zaion itxura adarkatu faszikulatua hartuz. Sustrai asko, onddoen mizelioekin sinbiotikoki elkartzen dira. Onddoek hainbat zuhaitz konekta ditzakete eta elikagaiak eta seinaleak transmititzen dituen sarea osatu.
Aireko sustraiak ez dira oso ohikoak zuhaitzen espezieen artean, baina inguru zingiratsuetan bizi diren espezie batzuetan agertzen dira, adibidez, manglean (Rhizophora).
Enborra
Enborra adaburuari eusten dion egitura da, zurtoinaren zati zurkara. Kanpoko geruza batez osatuta dago, azala, espeziearen arabera lodiera eta kolore aldakorrekoa, zuhaitzaren ehun bizia babesteko balio duena. Erdigunea, ilunagoa, zurgiharra da, xilemako zur-zelula hilez osatua. Zuraren zatirik gazteena zurgizena da, eta azaletik hurbilen dagoena. Albumenaren eta azalaren artean, enborra hazten ari den zelula geruza bakar bat dago, cambium izenekoa eta bi zatitan banatua: barnealdeak xilema osatuko du (zurgizena eta zurgiharra) eta kanpoaldeak barneko azala (floema).
Azalaren ezaugarriak lagungarri dira zuhaitz-espezieak identifikatzeko. Adibidez, pago arruntak (Fagus sylvatica) grisa eta leuna du; pinazi-pinuak (Pinus pinea) kolore arre grisa edo arre gorrixka du, lerro ilunak eta ezkatak bezalako xafla handiak eratzen dituena; eta zumar hostotxikiak (Ulmus minor), kolore arre grisa du, pitzadurez zatitua, horizontalak zein zeharkakoak.
Enbor bat zeharka mozten denean (edo motzondoan), zirkulu zentrokide batzuk ikus daitezke: eraztunak. Hauen kopuruak zuhaitzaren adina adierazten du, urtero eraztun bat eratzen baita. Eraztun hauek zabalak edo estuak izan daitezke, zenbait faktoreren arabera: estuek, urte zailak erakusten dituzte, garai hotz edo lehorrak kasu; zabalek, ordea, ingurumen-faktoreek hazkundean eragin kaltegarririk izan ez dutela. Eremu epeletako zuhaitzetan errazagoa da eraztun bakoitza bereiztea, klima tropikaletako egoera konstanteetan ez baita urteko eraztunik sortzen. Dendrokronologiak aztertzen ditu zuhaitzen enborraren ebakiduran agertzen diren eraztunak.
Adaburua
Hostoen bidez, zuhaitzak fotosintesia egiten du eta, horretarako, elikatu egin behar da. Sustraiek ura xurgatzen dute lutte tik, bertan disolbatutako mineralekin. Enborretik gora igotzen dira hostoetaraino. Bertan, anhidrido karbonikotik datorren karbonoarekin erreakzionatzen dute eta azukreak sortzen dituzte. Gero, azukrea zelulosa bihurtzen da, zuraren osagai nagusia. Orri zabalak dituzten hostoek gainalde eta atzealde bana dute, non estomak dauden (anhidrido karbonikoa sartzen den irekidura txikiak) eta hortik, ur soberakina eta oxigenoa irteten da.
Rhinobatos irvinei
Rhinobatos irvinei Rhinobatos generoko animalia da. Arrainen barruko Rhinobatidae familian sailkatzen da.
Zuhaitz
Sailkapena
Landareen sailkapen zientifikoan zuhaitzek ez dute klase berezi bat osatzen; gehienak angiospermoak dira, baina badira pteridofitoak eta gimnospermoak ere.
Sailkapen orokor baten arabera, zuhaitzak bi multzo nagusitan banatu ditzakegu:
Europan, esate baterako, 454 zuhaitz espezie daude ondo katalogatuta, horietatik %42 desagertzeko mehatxupean.
Kultura
Sarritan, balio garrantzitsua izaten dute zuhaitzek mitologia eta erlijioetan. Honen adibide batzuk dira, Yggdrasil mitologia nordikoan, Gabonetako zuhaitza mitologia germanikotik hartua, Jakinduria-zuhaitza judaismo eta kristautasunean, eta Argitasunaren zuhaitza budismoan.
Euskal Herriko kulturan, esate baterako Gernikako Arbola itzal handiko sinboloa da aspaldidanik.
Landaketa
Zuhaitz aldaketa edo zuhaitz landatzea arbola lekuz aldatzeko egiten den eragiketa da. Horretarako sasoirik onena, hostoak galtzen duten zuhaitzen kasuan, udazkenaren bigarren erdia eta neguaren lehen erdia da, azarotik otsailera, eta hostoei eusten dieten zuhaitzen kasuan, aldiz, negua amaitu eta udaberrian sartzean.
Txertaketa
Txertaketa edo mentaketa nekazaritzako teknika bat da, non landare baten zati bat beste landare batean ezartzean den, zati biak elkarrekin hazteko eta eta hortik aterako den landarean sorburu diren bi landareen ezaugarriak nahasteko.
Hego Europa
Hego Europa edo Mediterranear Europa Europako kontinenteko eskualdea da. Ez dago horren definizio argirik, eta geografia, kultura, hizkuntza edo historia hizpide hartuta, eskualde honen mugak alda daitezke. Nolanahi ere, Portugal, Espainia, Italia eta Grezia Hegoaldeko Europako herrialdeak direla oro har onartzen da. Frantziako eta Balkanetako hegoaldea ere sartu ohi dira definizio horretan. Izan ere, zenbaiten ustez, Alpeek markatzen dute Hego eta Ipar Europaren arteko muga.
Cirrhitichthys bleekeri
Cirrhitichthys bleekeri Cirrhitichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Cirrhitidae familian sailkatzen da.
Barbus pellegrini
Barbus pellegrini Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Lichenostomus subfrenatus
Lichenostomus subfrenatus Lichenostomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Leucargyra
Leucargyra Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Leucargyra puralis da.
Luxenburgo
Luxenburgo edo Luxemburg Europa ipar-mendebaldeko estatu itsasgabe txikia da. Belgikarekin egiten du muga mendebaldean eta iparraldean, Alemaniarekin ekialdean Frantziarekin hegoaldera. Luxenburgoko hiriburua Europar Batasuneko lau hiriburu ofizialetako bat da (Brusela, Frankfurt eta Estrasburgorekin batera), eta Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren egoitza, EBko agintaritza judizial gorena. Bere kultura, jendea eta hizkuntzak oso lotuta daude euren mugakideekin, eta horrek kultura frantses eta alemanen nahasketa bihurtzen du. Luxenburgera luxenburgotarren hizkuntza bakarra da, legeak definitzen duen bezala. Luxenburgeraz gain, frantsesa eta alemana gai administratibo eta judizialetan erabiltzen dira; hiru hizkuntzak Luxenburgoko hizkuntza administratibotzat hartzen dira.
Vlachova Lhota
Vlachova Lhota Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 228 biztanle ditu eta 3,82 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Albany (Missouri)
Albany Missourieko hiri bat da. Gentry konderrian kokatua dago. 2010ean 1,730 biztanle zituen, 6.33 kilometro koadrotan banatuta.
Vlachova Lhota
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1496 urtean egin zen.
Luxenburgo
2.586 km2rekin Europako estatu subirano txikienetakoa da. 2019an, Luxenburgok 634.730 biztanle zituen, eta, ondorioz, biztanle gutxien dituen Europako herrialdeetako bat zen, baina, populazioaren hazkunde-tasa handiena zuen, alde handiarekin. Atzerritarrak Luxenburgoko biztanleriaren ia erdia dira. Monarka konstituzionala duen demokrazia ordezkatzaile gisa, Henrike Duke Handiak zuzentzen du eta munduko dukerri handi subirano bakarra da. Luxenburgo herrialde garatua da, ekonomia aurreratua du eta munduko per capita BPG handienetakoa. Luxenburgo hiria, bere antzinako auzo eta gotorlekuekin, UNESCOren Gizateriaren Ondare izendatu zuten 1994an, gotorleku zabalak eta antzinako hiriak duen babesa dela eta.
Mendeetan zehar, Luxenburgoko hiria eta gotorlekua, garrantzi estrategiko handikoa, Frantziako Erresumaren eta Habsburgotarren lurraldeen artean kokatua, Europako gotorleku ezagunenetako bat izateko eraiki ziren pixkanaka.
Luxenburgo da Europar Batasunaren, Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundearen, Nazio Batuen, NATOren eta Beneluxen kide sortzaileetako bat. Luxenburgo, herrialdeko hiriburua eta hiri nagusia, EBko hainbat erakunde eta agentzien egoitza da. Luxenburgok Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluan parte hartu zuen 2013. eta 2014. urteetarako, herrialdearen historian lehena izan zena. 2020tik aurrera, Luxenburgoko herritarrek ez zuten bisarik lortu behar 187 herrialde eta lurraldetara iristeko; munduan bosgarren pasaporterik indartsuena da, beraz Luxenburgokoa, Danimarkarekin eta Espainiarekin parekatua.
Geografia
Luxenburgo mendebaldeko Europaren bihotzean kokatzen da, Frantzia, Alemania eta Belgikaren artean. Distantzia handienak ipar-hego 82 km eta ekialde-mendebalde 57 km dira. Europako zazpigarren estatu txikiena da, 2.586 km² luze-zabal, munduan 167. tokian sailkatua.
Dukerri Handia herrialde menditsua da eta basoz estalia. Geografikoki bi eskualde bereizten dira:
Luxenburgo eta Alemaniaren arteko muga hiru ibaiek sortzen dute: Mosela, Sauer eta Our. Beste ibai nagusiak Alzette, Attert, Clerve eta Wilt dira.
Bertako klima ozeanikoa da, euri ugarirekin, batez ere uda amaieran.
Historia
Eguingo Luxenburgoko lurraldea antzinaroan zeltek, erromatarrek eta geroago frankoek jendeztatu zuten.
Luxenburgoko historia, Luxenburgoko konderriaren forman, 963. urtean hasten dela uste da, Sigfrido kondeak harkaitz-muinoa eta erromatarren garaiko gotorlekuak hartu zituenean, Lucilinburhuc izenarekkin, "gaztelu txikia", eta San Maximininoren Abadia Inperialaren inguruko eremua, Trierren. Sigfridoren ondorengoek beren lurraldea handitu zuten ezkontzen, gerraren eta harreman basailuen bidez. XIII. mendearen amaieran, Luxenburgoko kondeek lurralde handi batean nagusi izan ziren. 1308an, Henrike VII.a Luxenburgoko kondea, erromatarren errege eta, ondoren, Erromatar Enperadore Santuaren enperadore bihurtu zen. Luxenburgoko Etxeak lau enperadore sakratu erromatar sortu zituen Goi Erdi Aroan. 1354an, Karlos IV.ak konderria Luxenburgoko dukerrira eraman zuen, eta mailaz goratu Germaniako Erromatar Inperio Santuko oarte bihurtzeraino.
Geroago, dukerria Borgoinako Zirkuluaren zati bihurtu zen denboraldi labur batez, eta gero, 1477. urtean, Habsburgotarren Herbehereetako hamazazpi probintzietako bat.
XVI. mendean Espainiar Bidean kokatua zegoen, Europako Espainiar Lurraldeak lotzen zituena, 1684an Luis XIV.ak bereganatu zuen arte. 1697an Habsburgotarren esku geratu zen eta Austriar Herbeheretan sartu 1715ean.
1890ean, dukerri handia Nassau-Weilburg leinuaren menpe geratu zen, harrezkero Luxenburgok eta Herbehereek errege desberdina izango zuten.
1944an, Benelux eratu zuen Belgika eta Herbehereekin batera, eta Europaren eraikuntza prozesuan hasi zen. 1948an, NATOko kide fundatzaile bihurtu zen. 1952an, Luxenburgo hiria Ikatz eta Altzairuaren Europako Erkidegoaren egoitza nagusi bihurtu zen. Europako Ekonomia Erkidegoarekin batzean, bertako ekonomia suspertu eta immigrazioa handitu egin zen.
Banaketa administratiboa
Luxenburgo 3 barrutitan banatua dago:
Era berean, barruti horiek kantoietan zatiturik daude, guztira 12 kantoi osatuz. Kantoioak udalerrietan banatuta daude, eta udalerrietarik 12k hiri estatusa daukate.
Hizkuntza
Hiru hizkuntza ofizial ditu Luxenburgok, frantsesa, alemana eta luxenburgera, tokikoa. Luxenburgera funtsean dialekto aleman bat da, Alemanian (Biburg eta Trier inguruan) zein Lorrenan egiten den alemana. Bigarren Mundu Gerraz geroztik utzi egin zitzaion herrialde horietan luxenburgera irakasteari, eta hori dela eta ia adineko jendearen artera soilik mugatu da egun erabilera Luxenburgotik at.
1984an hizkuntza nazional ofizial deklaratu zen luxenburgera. Hala ere, frantsesa hobesten da testu legalak idazteko, eta administrazioarekin harremanak izatean, herritarrak hiru hizkuntzen artean erabaki dezake. Luxenburgok ez du Europako Batasuneko hizkuntza ofizialaren estatuserako proposatu luxenburgera.
Idazkeran zenbait estandarizazio proposamen egin dira, zeinetan azkenengo erabaki ortografikoak 2019koak diren.
Kirola
Luxenburgoko Tourra herrialdeko itzuli garrantzitsuena da. 1935tik egiten da eta bi urtetan (1940 eta 1944) bakarrik ez da ospatu. Irabazle gehienak bertokoak dira. Belgikako eta Herbehereetako txirrindulari batzuk irabazi dute baita ere.
Frantziako Tourra herrialdetik atera zen 1989 eta 2002. urteetan. Andy Schleck izan da herrialdeko txirrindularirik honena eta, besteak beste, Frantziako Tourra irabazi zuen.
Arrola (Bizkaia)
Arrola (532 metro) Gaztiburu mendilerroko tontor bat da, Nabarnizko udalerrian (Busturialdea). Arrola mendiaren gailurrean Maruelezako kastroa dago eta bertan egin diren indusketak ikustea posible da.
Gălbinași (Buzau)
Gălbinași Errumaniako udalerri bat da, Buzau konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Narya
Narya, Suaren eraztuna edo Eraztun gorria ere deitua, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den eraztun magiko bat da.
Narya, Botere eraztunik boteretsuenetako bat da eta, Eraztunen Jauna eleberrian agertzen den "Hiru Eraztun Errege Elfoentzat zerupean" bertsoak adierazten dituenetako bat. Bere botereen artean, bihotzak biziberritu eta kemena emateko ahalmena zuen. Urrezko eraztun bat zen, errubi gorri batekin apaindua. Nar hitza, sindarinez, suarekin eta eguzkiarekin lotua dago.
Zelebrinborrek sortu zuen Sauron Eregionetik joan ondoren, eta jaun ilunaren eraginetik aske zegoen, elfoek, Eraztun bakarra egina izan zela jakitean, Narya ezkutatu egin baitzuten, baina, gainontzeko eraztunak bezala, eraztun bakarraren boterearen mende zegoen. Elfoen eta Sauronen arteko gerraren hasieran, Zelebrinborrek, Narya eraztuna, Vilya eraztunarekin batera, Noldorren erregea zen Gil-Galadi utzi zion. Honek, era berean, Zirdani utzi zion, Portu Grisetako jaunari, Gil-Galad hil ondoren matendu zuena.
Eguzkiaren Hirugarren Aroaren erdialdean, Zirdanek, Istariak Portu Grisetan lehorreratu zirenean eraztuna, Gandalfi eman zion, Zirdanek, beste inork baino sakonago ikusten baitzuen Erdialdeko Lurraldean, eta bazekine Gandalf nondik zetorren, baita hau nora zihoan ere, eta, Azti guztien artean, altuera izpiritualik handiena zuena Gandalf zela nabaritzen zuen, garrantzi gutxien zuena bazirudien ere. Honako hau esanez eman zion:
Istariak. Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko Amaitu gabeko ipuinak
Three Rings Trois anneaux des Elfes 三つの指輪 Drie ringen van de elfen Pierścienie Władzy Кольца власти แหวนแห่งเอลฟ์ Üç Elf Yüzüğü 精靈三戒
Luiz Felipe Scolari
Luiz Felipe Scolari (1948ko azaroaren 9a - ) Brasilgo futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Entrenatzaile gisa Grêmio, Coritiba, Palmeiras, Cruzeiro eta Chelsea taldeak zuzendu zituen.
Mazedonia (argipena)
Mazedonia gaur egungo eta historiako hainbat tokiren izena da:
Zhakozhaj katalogoa
Zhakozhaj katalogoa gure eguzki-sistematik gehienez ere 10 parseceko distantziara dauden izarren katalogo bat da. 1979 eta 1996 artean Ukrainako Vestnik Khar'kovskogo Unibertsitateko V. A. Zhakozhajek garatua, katalogoan 0,100 arku segundukoak baino handiagoak diren paralaje trigonometriko, fotometriko eta espektralak dituzten izarrak agertzen dira. Izar anizkoitzeko sistema bisualetako izarren, sistema bitar espektroskopikoko izarren eta 0,08 eguzki masa baino gehiago duten izar ikustezinen datuak ditu. Izarren ezaugarri nagusiak aurkezten dira, posizioa, mugimendu propioa, abiadura erradiala, paralajea eta datu fotometrikoak kasu, baita erradio eta masaren datuak ere. Katalogoa %70ean dago osatua.