cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sepvret
Diru sarrerak
2009an Sepvret udalerrian 228 unitate fiskal zeuden, 565 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.623 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 margolaria.
2000. urtean Sepvret udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.078 hektarea erabiltzen.
Calbuco sumendia
Calbuco sumendia (mapudungunezko kallfü, "urdina" eta ko = "ura", ur urdina) aldi baterako itzalita dagoen sumendi bat da. 2015 metroko altuera du eta Txile hegoaldean dago. Administratiboki Los Lagos Eskualdeko Llanquihueko probintzian dago. Bere hegoaldeko magala Puerto Montten dago, eta iparraldekoa Puerto Varasen. CONAFek administratzen duen Llanquihue Erreserba Nazionalaren zati da. Bere silueta Osornotik Chiloéraino ikus daiteke.
Sepvret
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Calbuco sumendia
Geologoek arriskutsutzat jotzen dute, eta duela hamarkadetatik bere suntsipen ahalmena aztertzen dute. Jada aipatutako udalerrietako gune populatu garrantzitsuetatik 30 kilometrora dago, baina, uste denez, arriskua handiagoa izango litzateke Ensenada herri txikiarentzat, Llanquihue aintziraren ekialdeko ertzean eta sumendiaren iparraldean dagoena, mendebaldean dauden lur garai batzuk Puerto Montt eta Puerto Varas hiriak babesten baitituzte eta sumendiaren beraren morfologiaren ondorioz. Bere magaletan jaiotzen da Pescado ibaia.
Iraganeko erupzioak
Bere aktibitatearen mende askotako erregistro historikoak daude. 1893an, erupzio indartsu eta luze batek, apirilak 19, irailak 5, urriak 5 eta azaroak 29an eztanda handiak eginez, bere konoaren goikaldea suntsitu zuen, ipar-ekialderantz kolapsatu zena, egundaino mantentzen duen silueta moztua utziz. Gertaera hau hondamendi mailakoa izan zen, lahar bero handiak, tamaina handiko isuri piroklastikoak sortuz, domoaren kolapsatutako materialak handitua. Gertuko lurretan bizi ziren kolonoek ingurua uztea lortu zuten, eta beraz, ez zen biktimarik egon, baina geografia nabarmen eraldatua geratu zen, arroila berriak eratuz eta Hueñuhueñu ibaiaren ibilbidea aldatuz.
Bere azken aktibitate epea 1996ko abuztuak 12an izan zen, garai horretan gasezko fumarolak erregistratu zirelarik.
Ignacio Domeyko geologoak sumendi honi buruzko lehen ikerketak argitaratu zituen 1861ean.
Irisbidea
Erraz iris daiteke bertara Puerto Monttetik. Iresbideetako bat Correntoso herria igaro eta kilometro batzuetara dago, Blanco ibaiaren ertzean. CONAFeko langileen aurrean erregistratu beharra dago ibilaldia hasi aurretik. CONAFek eraikitako babesleku baldar bat dago, babesleku honetara 3 eta 4 ordu artean errekasto eta basoen artean ibili ondoren erraz iris daitekeelarik. Babeslekutik gertu, ordu beteko igoera egin ondoren, badago begiraleku bat. Tontorrera esperientzia eta ekipamendu apur bat gehiagorekin iris daiteke, gutxi gora-behera 30 metroko altuera duen horma bat eskalatu behar baita.
Sibon sanniolus
Sibon sanniolus Sibon generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Dispositibo (argipena)
Dispositibo hitzak adiera zenbait ditu:
Aftermath (2017ko filma)
Aftermath, 2017ko Elliott Lester britainiarrak zuzendutako thriller film bat da. Arnold Schwarzenegger, Scoot McNairy, Maggie Grace eta Martin Donovan aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Roman Melnyk (Arnold Schwarzenegger) familia bateko aitak hegazkin istripu batean hildako bere emazte eta alabaren heriotzen arduradun dela uste duen Jacob Bonanos (Scoot McNairy) aireportuko aire-kontrolatzailearen bila hasiko da, hartaz mendekatzeko asmoz.
Irakeko Gerra
Irakeko Gerra, Bigarren Golkoko Gerra edo Irakeko Okupazioa Iraken, alde batetik, eta, bestetik, Ameriketako Estatu Batuak eta Erresuma Batua buru zituen nazioarteko aliantzaren arteko 2003an piztutako gerra izan zen. AEBetako eta Erresuma Batuko tropek (beste herrialdeen armadak askoz txikiagoak baitziren) aise garaitu zuten Irakeko armada ofiziala eta egun batzuen buruan herrialdea okupatu ahal izan zuten. Hala ere, haien kontrako erresistentziak uste baino gehiago irauten du, gaur egun ere inbaditzaileen aurkako ekintzak burutzen baitu. Gatazka armatua 2003ko martxoaren 20an hasi zen eta 2010eko abuztuaren 19an amaitu zen, azken militar estatubatuarrek Irak utzi zutenean. Guztira, Irakeko Armadako 4.895-6.370 militar, koalizio inbaditzaileko 4.800 gudari eta 116.903 irakiar zibil hil ziren.
Izena Persiar Golkotik datorkio.
Sorrera
George W. Bush AEBetako presidenteak 2002an zioenaren arabera, 2001eko irailaren 11ko atentatuz geroztik, Iraken AEBekiko gorrotoak nahiz suntsipen handiko armak lortzeko gutiziak AEBetako ahulezia areagotzen zuten, eta, beraz, Irak desarmatzea lehentasun bihurtu zitzaion.
Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluko 1441 ebazpenak, 2002ko azaroaren 8an bozkatuta, Irak estatuari berriz behatzaileak onar zitzan eta aurreko ebazpen guztiak bete zitzan eskatzen zion. Irakek hala egin zuen arren, 2003ko aurrealdian, Bush presidenteak zein Tony Blair lehen ministroak adierazi zuten Irakek NBEko ikuskatzaileei lana oztopatzen ziela eta artean ere debekatutako armak gordetzen zituela. Beste agintari batzuk, tartean Frantziako Jacques Chirac edo Alemaniako Gerhard Schröder, saiatu ziren, behar adina denbora emanda, ikuskapenak ugaltzen, Irakek kooperazioa areagotuko zuelakoan.
Hala eta guztiz ere, martxoaren 16am Britainia Handiko eta Espainiako lehen ministroen babesa lortu zuen eta martxoaren 17an, NBEko ebazpenen babesik gabe eta Segurtasun Kontseiluko ahalegin diplomatikoak alferrikakotzat jota, George W. Bushek diplomaziaren garaia bukatu zela adierazi eta herrialdea 48 ordutan uzteko ultimatuma luzatu zion Saddam Husseini.
Gerra kanpaina
Saddam Husseinek eskaera horri muzin egin ostean, martxoaren 20an, goizeko 5:34an (tokiko ordua) AEBetako eta aliatuetako tropek Iraki eraso zioten. Egun batzuen buruan, Kuwaitik atera ziren indar armatuek Irakeko hiri nagusiak hartu zituzten. Beldurrak beldur, atzera egin zuen armada irakiarrak ez zuen ia-ia herrialdeko azpiegiturarik kaltetu, eta askok inbaditzaileei aurre ez egiteko deliberoa hartu zuten.
Hegoaldeko Iraken, Baath alderdiko kideek erakutsi zuten erresistentziarik handiena. Erdialdean, Errepublikako Guardiak –ongi armatutako talde paramilitarrak- atzera egin zuen hiriburua defendatu ahal izateko. Iparraldera egin ahala, erresistentzia indartsuagoko eremu populatuak zeharkatu behar izan zituzten, aurrerapena nolabait Baghdadetik 95 kilometrotik atzeratuz. Apirilaren 4an Bagdadeko nazioarteko aireportua hartu zuten, eta, apirilaren 9an, hiriburuko erresistentzia bertan behera geratu zen. Irakiarrek, batzuetan gogotsu aritu arren, gehienetan bururik gabe jardun zuen. Egun berean, britainiarrek Basora hiria hartu zuten.
Iparraldean, halere, beste fronte nagusi bat irekitzeko planak deuseztatu ziren Turkiako gobernuak AEBetako armadari herrialdea zeharkatzea debekatu zionean. Nolanahi ere, airez igorritako tropa batzuk kurduen kontrolpean zegoen iparraldean paratu ziren, eta pexmerga gudari kurduekin bat egin zuten iparraldeko hiri nagusiak hartzeko: Karkük (apirilaren 10ean) eta Mosul (apirilaren 11n). Tikrit, Saddam Husseinen jaiolekua eta herrialdeko azken erresistentzia-gune garrantzitsua, apirilaren 13an erori zen amerikarren eskuetara. Hurrengo egunetan loialistek jarraitu zioten borrokatzeari, baina maiatzaren 1ean, George Bushek borroka amaitutzat eman zuen, USS Abraham Lincoln hegazkin-ontzian zegoela.
Gerra ondokoa
Saddamen agintaldia amaitu bezain laster, Irakeko hiri nagusietan bortizkeria piztu zen. Hasiera batean gobernuko eta instituzio publikoetako bulegoak zein eraikinak arpilatu ziren. Krimen arrunt horri berehala aginte berriaren kontrako gerrila erasoak gehitu zitzaizkion. Legea eta ordena berrezartzea konkistatzaileen atazarik neketsuena bilakatu zen.
Gerrako operazio arruntek AEBen botere militarra berriro ere erakutsi bazuten ere, gerra ondokoak gerrillaren aurka ohiko armadan baten arazoak azaleratu ditu. Izan ere, hurrengo urteetan ugariak izan ziren armada inbaditzaileen aurkako erasoak, baita bertako komunitateen aurkakoak ere. Gerra ondokoan inbaditzaileek pairatu dituzten hildakoen kopurua gerrakoa baino handiagoa da. Hildako irakiarrei dagokienez (bai erresistentziakoak, bai zibilak), zaila da kopuru zehatza ematea, baina inbaditzaileena baino altuagoa bada inondik inora.
Horiek horrela, 2004tik Iraken zeuden koalizioaren indarrak 160 000 lagunekoak baino handiagoak ziren, hau da, AEBen armadaren herena edo Frantziako armada hiru halako. AEBetako zein Ingalaterrako armadek ekintza ofentsiboak burutzeko eskubidea izan arren eta sortu berri den Irakeko armadaren eta poliziaren laguntza izan arren, ez dute lan erraza izan Iraken bortizkeria geldiarazteko. Nolanahi ere, azken bolada honetan erasoak urritu direla badirudi.
Saddam Husseinen atxiloketa eta epaiketa
Koalizioko indarrek Saddam Husseinek herrialdea utzi zuelakoan zeudela esan arren, 2003ko abenduaren 13an, AEBetako infanteriako 4. dibisioko 600 bat lagunek atxilotu egin zuten al-Daous-en, Tikritik hurbil, ezkutatuta zegoela.
Saddam Husseinen ezkutalekua lur azpiko zulo bat zen, sarbide estu bat zeukana. Bertan, 750 000 dolarreko maletina, pistola bat eta bi kalaxnikov bazeuzkan ere, ez zuen erresistitzeko imintziorik egin atxilotzerakoan. Handik gutxira, ezkutalekuaren eta mediku militar batek aztertzen zuen Saddam Hussein bizardunaren irudiek mundu osoari bira eman zioten laster batean. Paul Bremerrek, AEBetako prokontsulak, "We got him" (Badaukagu) esanda jakinarazi zuen berria horretarako propio eginiko prentsaurrekoan.
Horren ostean Iraken bertan epaitu zuten, besteak beste, gizateriaren aurkako krimenak leporatuta. Epaiketan zehar, munduko hainbat tokitako abokatu-elkarteek epaiketa salatu zuten. Izan ere, Saddam Husseinen hiru abokatu defendatzaile hil zituzten. Bi urte geroago, 2006ko azaroaren 5ean, besteak beste 1982an Duyail herrixkan 148 xii hiltzeagatik, 1988ko Halabjaren aurkako eraso kimikoagatik, edo 1991ko xiien matxinada bortizki zapaltzeagatik, hiltzera zigortu zuten epaileek. Abenduaren 30ean urkatu zuten.
Gerraren amaiera
2010eko otsailaren 17an AEBetako Defentsa Idazkariak, Robert Gatesek, "Irakiar Askatasuna Operazioa" 2010eko irailaren 1erako amaitutzat eman zuen eta "New Dawn Operazioa"-k ordezkatu zuen.
Ondoren, abuztuaren 2an Barack Obama AEBetako presidenteak operazio militar guztiak abuztuaren 31rako amaitutzat eman zituen eta azkenik estatubatuar soldadu guztiak 2010eko abuztuaren 19an Irak utzi zuten. Ordutik aurrera laguntzarako unitateak geratu ziren, eraso unitate bakar bat ere ez zen geratu.
Kritikak
Lehenengo Golkoko Gerran ez bezala, bigarren horko horretan ez zen oso aliantza zabalik bildu Saddam Hussein eta Baath alderdia boteretik erausteko. Munduko lider batzuek gerra babestu bazuten ere, Europako zein Ekialde Hurbileko iritzi publikoek ia aho batez arbuiatu zuten. Arabiar frankoren ustetan, gainera, Islamiarraren kontrako inperialismoan beste aurrerapauso bat baino ez zen.
AEBetatan, gerraren kontrako protestak hiri batzuetan egon baziren ere, inkestek ekintza militarraren aldeko jarrera erakusten zuten bai gerra baino lehen baita gertatzen ari zelarik ere. Batzuetan, gerraren gaineko iritziek ez zuten bat egiten alderdi tradizionaleko ikusmoldeekin. Izan ere, eskuineko batzuek ez dituzte begi onez ikusten internazionalismoaren aldeko urratsak; eta ezkerreko batzuen ustez, Saddam Husseinen giza-eskubideen etengabeko urraketa zela kausa, gerra zilegizkoa zen.
Alabaina, gerrillako erasoak ugaldu ahala, Bushek guda amaitutzat jo bazuen ere, gero eta amerikar gehiagok zalantzan jarri zituzten gerrako helburuak nahiz burutzeko moduak; batik bat suntsipen handiko armak, gerrarako justifikazio nagusia hain zuzen ere, aurkitzen ez zituztelako.
Cooper (Maine)
Cooper Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Washington konderrian kokatuta dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Caledonia (New York)
Caledonia  New York estatuko herri bat da. Livingston konderrian kokatua dago. 2010ean 2,201 biztanle zituen, 5.43 kilometro koadrotan banatuta.
Ceretto Lomellina
Ceretto Lomellina Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ceretto Lomellinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ile-xerlo
Ile-xerlo edo ile-sorta elkar bildutako buruko ile multzo bat da. Ileak hazi eta orrazteko moduak ile batzuk elkarreratazea dakar batzuetan, kopeta-ilean gertatu ohi den bezala. Batzuetan ile-xerloak txirikordatu egiten dira, txirikordak eta rastak egiteko. Banaka tindatu ere egin ohi dira. Egun ohikoa ez bada ere, antzina ohikoa zen maitatutako pertsonen ile-xerloak gordetzea.
Lily James
Lily Chloe Ninette James (Esher, Surrey, 1989ko apirilaren 5a) ingeles aktorea da.
Placidochromis hennydaviesae
Placidochromis hennydaviesae Placidochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Tortosako elizbarrutia
Tortosako elizbarrutia (Dioecesis Dertosensis) Erromatar Eliza Katolikoaren elizbarruti bat da, Kataluniaren hegoaldea eta Valentziako Erkidegoaren iparraldea hartzen dituena. Tarragonako artxidiozesiaren parte da. Tortosako Santa Maria katedrala dauka egoitza. Zazpi artziprestaldetan banaturik dago: Ribera d’Ebre-Priorat, Terra Alta, Montsià-La Tinença, Baix Ebre, Delta-Litoral, Els Ports-Maestrat eta Baix Maestrat.
Cambridge (New York)
Cambridge  New York estatuko herri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 1,870 biztanle zituen, 4.34 kilometro koadrotan banatuta.
Monviel
Monviel Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Monviel udalerrian erroldatutako biztanleak 79 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 49 ziren, horien artean 40 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 40 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (22 gizon eta 11 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Podalonia hirsuta
Podalonia hirsuta erle espezie bat da, Podalonia generoan eta Sphecidae familian.
Monviel
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Sara Dallin
Sara Elizabeth Dallin (Bristol, 1961) pop abeslari eta musikagile ingelesa da eta, Keren Woodward eta Siobhan Fahey rekin batera Bananarama neska talde britainiarraren kide sortzailea. 1986an hirukotea AEBetako Billboard Hot 100e zerrendan lehen postura iritsi zen " Venus " kantuaren bertsioarekin.
Coopertown (Tennessee)
Coopertown Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Robertson konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sara Dallin
Woodward eta Dallin bikote gisa aritu ziren 1991tik 2017ra Bananarama izenarekin, Faheyk bere bidea bere aldetik egin zuelarik (nahiz eta tarteka elkartu hirukote gisa).
Monviel
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Monviel udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 590 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ardencroft (Delaware)
Ardencroft Delawareko herria bat da. New Castle konderrian kokatua dago. 2010ean 19,249 biztanle zituen, 0.26 kilometro koadrotan banatuta.
Isonzo
Isonzo edo Soča (Lusinç; antzinako alemanaz: Sontig; Aesontius edo Isontius) mendebaldeko Eslovenia eta ipar-ekialdeko Italia zeharkatzen dituen ibaia da. Isonzo esaten zaio italieraz eta Soča eslovenieraz.
Ibilbidea
Juliotar Alpeetan du iturburua, 876 metrotako altueran. Hegoalderantz jotzen du zuzen eta Bovec, Kobarid, Tolmin, Kanal ob Soči, Nova Gorica, Gorizia eta Monfalcone hiriak zeharkatzen ditu, Adriatikoan itsasoratu baino lehen.
Historia
Azken 2.000 urtetan hainbat aldiz aldatu da ibaiaren ibilbidea. XX. mendearen hasieran Italiako Erresumaren eta Austria-Hungariako Inperioaren arteko muga izan zen eta Lehen Mundu Gerran Italiako frontea bertan ezarri zenez borroka ugari izan zen 1915 eta 1917 artean. Isonzo ibaiko frontean alde bietako 500.000 soldadutik gora hil zela kalkulatzen da.
Miren Dobaran
Miren Dobaran Urrutia (Berango, Bizkaia, 1970) bizkaitar irakasle eta politikaria da. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuordea da. 2018tik Euskaraldiaren sustatzaile nagusietarikoa izan da, baita GAITU hizkuntza-teknologien ekintza-planarena ere.
Ikasketak
Euskal Filologia ko lizentziaduna da Deustuko Unibertsitatean (1995), eta Itzulpengintza masterra du (1995). Feminismoan ere trebatua da, EHUn: Ikerketa Feministen eta Generokoen masterra (2013) eta Berdintasunerako titulu propioa ditu (2012).
Irakaslea
Euskara-irakasle izan da urte askotan, ikastoletan zein euskaltegietan. hala nola, Kirikiño ikastolan, Lauro ikastolan, Getxoko euskaltegian, Labayru Institutuan, Deustuko Unibertsitatean itzultzailea, eta Uribe Kostako mankomunitateko euskara teknikaria.
Lauro ikastolako (Loiu, Bizkaia) zuzendaria izan zen Haur Hezkuntzan 2013tik 2017ra.
Politikaria
Hainbat kargu politikotan aritu izan da, batzuetan irakasle lanera itzulita.
Berangoko alkatea (2000-2007)
Euskara-irakasle lana hainbat ardura politikorekin tartekatu izan du: EAJ rekin Berangoko alkate izan zen 2000 tik 2007 ra. Garai hartan aurrerapauso handiak eman ziren herrian gizarte-kohesioan.
Euskara Sustapenerako zuzendaria Bizkaiko Foru Aldundian (2008- 2013)
Euskararen Sustapenerako zuzendaria izan zen Bizkaiko Foru Aldundian 2008 tik 2013 ra. Euskararen erabilera sustatzeko aukerak bultzatu zituen euskalgintzarekin batera. Eskolari esker ume asko euskaldundu da; baina, oraindino, helduen euskalduntze-prozesuan lan handia dago egiteko; eta hortik aurrera, erabilerarako jauzia egitea zen kontua.
Diputazioa utzi zuen Lauro ikastolako zuzendari aritzeko (Loiu, Bizkaia), eta han zebilen Eusko Jaurlaritza n sartzea proposatu ziotenean.
Hizkuntza Politika Sailburuordea (2017tik)
2017 ko urtarriletik Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuordea da. Bere taldean beste hauek parte hartu zuten: Josune Zabalak, Ikerketa eta Koordinazio zuzendari; Estibalitz Alkortak Euskara Sustatzeko zuzendari gisa jarraituko du; Joseba Lozanok, Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendari; eta Jokin Azkuek, HABEko zuzendari.
Bere egitasmoen artean lau ardatz zituen: euskara-eskolak B2 titulura arte doakoak izatea, euskararen erabileran eta hizkuntza eskubideetan aurrerapausoak ematea, Iparraldearekin eta Nafarroarekin praktika onak elkartrukatzen eta programak adostea.
Eremu sozioekonomikoan euskararen erabilera ezartzeko prozesuan Eusko Jaurlaritza eredugarri izan behar dela aldarrikatu du, lidergoa erakutsi behar duela. Izan ere, Administrazioari dagokio, lehenik, herritarren hizkuntza eskubideak bermatzea eta lan hizkuntza euskara izan dadin sustatzea. Hala, administrazioko langileen % 71k nolabaiteko euskara-ezagutza izanik, euskarak zerbitzu-hizkuntza eta lan-hizkuntza izan behar duela, eta administrazioa gizartearekiko harremanetan, eragile izatea dagokiola ere aldarrikatu du.
Bestalde, DBH bukatzean B2 titulua lortzea ezinbestekoa dela ere aldarrikatu du ikasketa prozesua ondo egiteko eta erabileran eragiteko.
Geruzak proiektuaren babeslea ere izan da. Gazteen eguneroko kezka eta galderetatik abiatuta, euskaraz eta euskaratik, feminismoa, soziolinguistika, kultura eta pentsamendua lantzea helburu duen ikus-entzunezko sorta da.
Euskaraldia
2018tik Euskaraldiaren sustatzaile nagusietarikoa izan da Dobaran.
Euskaraldia 2018an Euskal Herrian euskararen erabileraren alde abiatu zen ekimen bat da, herritar euskaltzaleak aktibatuz hizkuntza ohiturak aldatu asmo dituena. Lehenengo Euskaraldian, guztira, 225.000 lagunek eman zuten izena. Lehen saioaz geroztik, bi urtean behin egiten da: bigarrena 2020an izan zen eta hirugarrena, 2022an.
GAITU: Hizkuntza-teknologien ekintza-plana 2021-2024
2022ko maiatzean Eusko Jaurlaritzak “GAITU-Hizkuntza Teknologien ekintza plana 2021-2024” aurkeztu zuen, euskara hizkuntza teknologietan integratzea asmo zuena, ingurune digitalean euskararen presentzia eta euskarazko tresnen eta edukien sorkuntza sustatuz. Eusko Jaurlaritzak 25 proiektu laguntzea onartu zituen. Proiektua aurrera ateratzeko kultura eta hizkuntza politika sailak 8 eremu estrategikoetako arduradunekin egin zituen: administrazio elektronikoa, hezkuntza, helduen euskalduntzea, osasungintza, justizia, turismoa, kultura, hedabideak, humanitate digitalak eta liburutegi digitalak eta segurtasuna. Miren Dobaran, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuordea izan zen planaren eragile nagusietako bat eta berak eman zuen proiektuaren berri.
Al-Ittihad FC
Al-Ittihad SFC (نادي الإتّحاد العربي السعودي) Saudi Arabiako futbol talde ezaguna da, Jidda hirikoa. Saudi Arabiako futbol liga 8 aldiz irabazi du eta birritan izan da Asiako txapelduna.
Placidochromis intermedius
Placidochromis intermedius Placidochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Fordismo
Fordismoa enpresak garatzeko modu bat da. Henry Ford enpresaburuak garatu zuen eta haren oinarria lanaren antolakuntza zientifikoa edo lanaren zatiketa da. Fordismoak taylorismoa modu intentsiboan baliatzen du: ekoizpen-katea erabiltzen du, produktu homogeneoa lortzeko, produktuaren ekoizpen-kostuak murriztea lortzen du eta, horrekin, merkatuan produktu merkeak eskaini ahal izatea lortzen du. Horren ondorioz, produktuaren eskaria handitu eta enpresa hazi egiten dira. Hazkunde horri esker, enpresak eskala-ekonomiak lortzen ditu; hau da, kostuak gehiago murriztea eta hazkunde-prozesua azkartzea.
Fordismoa Ford T automobil modeloaren ekoizpen eta merkaturatzean erabili zen lehen aldiz: automobilaren ekoizpena eragiketa zehatz anitzetan zatitu zen langile asko zituen lantegi batean. Horrela, automobila Estatu Batuetako klase ertainen esku jarri zen prezio merkean. Guztira, modelo horren 16 milioitik gora automobil ekoitzi ziren.
Fordismoaren jatorria eta garapena
"thumb|Henry Ford (1919. urtean)Fordismoa XX. mendean sortu zen espezializazioa bultzatzeko, eta industriaren eraldaketa eta kostuen murrizketa sustatu zituen. Taylorismoarekiko aldeak kuantitatiboak dira kualitatiboak baino, biak langileen lan-denboren estandarizazioan eta kontrolean oinarritutako estrategiak baitira. Hala ere, fordismoa izan zen estrategia horiek bere adierazpen gorenera eraman zituena. Izan ere, merkatua hedatzeko estrategia bat garatu zuen eta, horren ondorioz, kopuruak handitzea eta estandarizazio maximoa lortu zuen. Hau dela eta, masa-ekoizpena lortu zen lehen aldiz, masa-kontsumo handia eskatzen zuena. Horregatik hedatzen da, nahitaez, merkatua; izan ere, unitate-bolumen handiagoa (Muntaketa-katearen mihiztatze-teknologiaren ondorioz) eta kostu txikia duenez (lanaren produktibitatea handitu delako, lanaldi garbia luzatu delako eta 'kapitalaren zikloa' murriztu delako ekoizpenaren hasieraren eta azken salmentaren artean), ekoitzitakoak gainditu egiten du elitearen kontsumo-ahalmena, tradizionalki elite hori baitzen teknologia-kontsumitzaile bakarra ordura arte."Bilakaera izugarri horren ondorioz, industrializazioaren proletariotza baino estatus handiagoa duen langile espezializatu bat agertu zen, eta amerikar ereduko klase ertaina ere sortu zen, American wayaren arketipo bihurtu zena. Sistemak langile-klasearen ekoizpen-denboraren kontrola baztertu egiten zuen. Era berean gertatzen zen langileek, lan-indarra izateaz gain, euren lana modu autonomoan egiteko ezagutzak zituztenean; horrela, kapitalista produkzio denboretatik kanpo geratzen zen.
Kateko ekoizpena salgaien ekoizpenari gehitzearen ideiak masaren kultura edo masa ertaineko ideia moduan laburbil daitezkeen eraldaketa sozial eta kulturalak adierazi zuen. Prototipo gisa, serieko automobilen sorkuntzaz hitz egin daiteke, kapitalaren erdialdeko estimulu eta kode kultural berriak sortzen dituen kontsumoaren klasearteko hedapenaz.
Ohartarazi behar da, halaber, keynesianismoaren eskema ekonomikoaren pean heldutako ereduak (ongizate-estatura dakarrenak) mendeko klaseen protagonismo historikoa sustatzen duela eta kapitala gizarte- eta klase-kontsiderazioetara lotzen duela. Horrek guztiak eragina izan zuen benetako sozialismoen gorakadan eta liberalismo kapitalistaren hedapen globalaren beldurrean.
Elementu nagusiak
Laburbilduz, honako hauek dira eredu fordistaren elementu nagusiak:
Fordismoa literaturan
Aldous Huxleyk bere Bai mundu berria lanean fordismoa satirizatzen du, muntaketa-kate batean in vitro ernalketa eta klonazioaren bidez haurrak ekoiztea aipatzen baitu. Fikziozko obra hori F.o. (Ford ondoren) girotzen da eta bertan pertsonaiek Henry Ford erreferente espiritual gisa hartzen dute. Obran Ford hitza Jainko hitzaren adieran erabiltzen da.
Charles Chaplinen 1936ko Garai modernoak filmak barregarri uzten du fordismoaren kontzeptua. Hor, pertsonaia nagusiak azkoin bat estutzen lan egiten du, hala ere, bere lana guztiz espezializatua denez, bakarrik azkoinaren biraren zati bat baino ez du estutu behar, gainerako langileek estutzen amaitu ahal izateko. Horren ondorioz, lan egiteko modu alienagarri horrek pertsonaia arazo fisikoetara eta erotasunera darama.
Nomada succincta
Nomada succincta erle espezie bat da, Nomada generoan eta Apidae familian.
Alelo
Esaterako, ilarraren haziaren kolorea kontrolatzen duen geneak bi alelo ditu: batek berde kolorea eragiten du, eta besteak kolore horia. Horrela, bi alelo horiekin (a1 eta a2) hiru konbinazio mota izan daitezke:
Bestalde, fenotipoan agertzen den emaitzaren arabera honako sailkapen hau egin daiteke:
Alelo azpirakorra letra xehez (a, adibidez) idatzi ohi da, eta alelo gainartzailea, aldiz, letra larriz (A, esaterako).
El Tarefeko probintzia
El Taref (ولاية الطارف) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 3.339 kilometro koadro ditu eta 411.783 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua El Taref da. Guztira 7 barruti eta 24 udalerri ditu.
NGC 2188
NGC 2188 galaxia espiral bat da, Columba konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Untzeko gaztelua
Untzeko gaztelua Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Donamartiri Untz edo San Martin Unx udalerrian kokatutako gaztelu zahar bat da. Hiribilduaren goiko aldean, San Martin elizatik gertu, Erdi Aroan gaztelu bat zegoen, Ferrate izenekoa. 1516an, Cisneros kardinalaren aginduz, eraisteko agindua eman zioten, Nafarroaren independentzia saihesteko Gaztelako estrategiaren zati gisa, nahiz eta harresien zati bat zutik geratu.
Historia
Tibalt II.a Nafarroakoaren erregealdian, 1256an, Martin Ximenez Oibarkoaren ardurapean zegoen. 1276an, Antso Lopitz Ollokik Joana I.a Nafarroakoa erreginari omenaldia egin zion gotorleku honengatik, Frantziako Imbert de Belpuc kondestablearen aurrean. Geroago, 1295ean, Roi Peritz Etxalatz alkaidea izan zen, 12 libera eta 60 kahitzeko atxikipenarekin.
1320 inguruan, Joan Arrosa alkaide zela, 8 libera eta 40 kahitze besterik ez ziren esleitu. Ia gaztelu guztiek bezala, presondegi gisa ere erabiltzen zuten; 1340an Piarres Lekunberri zegoen han giltzapetuta, txanpona faltsutzeagatik. 1355etik aurrera, Karlos II.a Nafarroakoaren erregealdian, Eneko Peritz Artetak zuen alkatetza. Orduan, kontzejuak konponketak egin zituen gotorlekuan, harrera-lekua ordainduz. Urte horietan (1362) bost gizoneko zaintza bat zegoen, ustekabekoa, antza. Halaber, hornidura indartu egin zen 1363an, Aragoiko gerraren ondorioz. 1366an, Konpainia Handien beldur, kontzejura bidali zuten janariak eta gainerako ondasunak gaztelura eramateko, eta kortijoa gotortzeko, konfiskatzeko zigorrarekin mehatxatuz, baita desobeditzekotan hiribilduari su ematearekin ere. Orduan setio zaharra gotortu zen, gazteluaren azpian, eta etxeak egokitu ziren bere barrutiaren barruan bizilagunen babeserako, hauek beharturik egon gabe beren pobrezia ikusita laguntzera. 1370ean Joan Peritz Nobarte alkaide gisa agertzen da.
Joan II.ak Remoi Agaramont izendatu zuen alkaide 1450ean; urte horietan, gainera, Antso Erbiti agertu zen herriko kapitain, eta 1452an herritar ospetsu batzuk bota zituen bertatik, liskar zibilak zirela eta. 1457an erregeak hiribilduaren eta gazteluaren dohaintza egin zion, bere jurisdikzioarekin, Mosen Bernart Ezpeletakoari, Erriberriko merinoari, bere bizitza arriskuan jarri baitzuen koroaren defentsan. Leonor I.a Nafarroakoak 1475ean berretsi zuen dohaintza. Nafarroako konkistaren urteetan, 1512an, gaztelua Petri Nafarra mariskalaren esku zegoen, eta handik gutxira itzuli zen koroara. 1516an eraisteko agindua eman zuten, baina harresien zati bat zutik geratu zen. 1783an, oraindik ere, Ondarea herriaren aurka margotu zuen, harria aprobetxa ez zezaten.
Bothrocara hollandi
Bothrocara hollandi Bothrocara generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Ardentown (Delaware)
Ardentown Delawareko herria bat da. New Castle konderrian kokatua dago. 2010ean 4,100 biztanle zituen, 0.61 kilometro koadrotan banatuta.
Estatu federatu
Estatu federatu edo entitate federalak (estatua, probintzia, eskualde, kantoi, lurralde, gobernazio, oblast, emirerri edo herrialdea izan daitezkeelarik) federazioa osatzen duten unitate administratiboak (komunitate territorial eta konstituzionalak) dira.
Domremy-Landéville
Domremy-Landéville Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Sibynomorphus mikanii
Sibynomorphus mikanii Sibynomorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Ordoki abisal
Ordoki abisalak arro ozeanikoaren hondoko sakoneko ordoki edo malda leuneko tokiak dira. Lurreko tokirik lau eta leun eta gutxien esploratuen artean daude. Ordoki abisalak, gutxi gora-behera, ozeano hondoaren %40a suposatzen dute eta 2.200 eta 5.500 metro arteko sakoneran daude. Ezponda kontinentalaren oina eta dortsal ozeaniko edo fosa baten artean geratzen dira.
Domremy-Landéville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ordoki abisal
Planetako sedimentazio gune nagusiak dira, sedimentu geruzen azpian, gainazal ozeanikoa dago magnesio silikatoz osatuak, basalto erako arrokak eratzen dituztenak. Arroka hauek, euren jatorria, dortsal ozeanikoetan dute, bertatik gainazalerantz igotzen den magmaren solidotzeagatik, eta subdukzio guneetan deusezten dira, kontinenteen ondoan, non, berriz magman sartzen diren.
Domremy-Landéville
Etxebizitza
2007an 53 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 53etxeak ziren. 42 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 27 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ordoki abisal
Ordoki abisaletako erliebearen elementu nabarmengarri urrien artean, honako hauek daude.
Ordoki abisalera ez da eguzkiaren argia iristen. Honegatik, ia ez dago bizirik, eta, dagoena bakterio kimiosintetikoz osatua dago (fotosintesia egiten ez dutena, baizik eta antzeko prozesu bat, sumendi guneetako lur azpitik datozen produktu gaseosoek eragindakoa), baita animalia ornogabe batzuetaz (zizareak adibidez) eta ornodun batzuk (arrain batzuk). Arrain abisalek, aho handiak dituzte, eta, argi falta dela eta, ehiza egin beharrean, tranpak prestatzen dituzte euren harrapakinentzako; horretarako, batzuk biolumineszentziaz baliatzen dira, eta eurengana hurbiltzen diren harrapakinen arreta erakartzen duten argi eranskinak dituzte; une horretan, aipaturiko aho handiaz harrapatzen dituzte.
Domremy-Landéville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 46 ziren, horien artean 36 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 36 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (20 gizon eta 15 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 10 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra funeraria zen.
2000. urtean Domremy-Landéville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.310 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amanda Peet
Amanda Peet (New York, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1972ko urtarrilaren 11 - ) aktore estatubatuarra da.
Cergnago
Cergnago Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cergnagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pageas
Pageas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pageas udalerrian erroldatutako biztanleak 615 ziren. Familiak 266 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 93 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 85 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 372 ziren, horien artean 264 aktiboak ziren eta 108 inaktiboak ziren. 264 pertsona aktiboetatik 243 lanean zeuden (145 gizon eta 98 emakume) eta 20 langabezian zeuden (9 gizon eta 11 emakume). 108 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pageas udalerrian 272 unitate fiskal zeuden, 612,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.214 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Pageas udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.275 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Copake (New York)
Copake Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Columbia konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Krabeliñaitz
Krabeliñaitz edo Krabelin mendia Bergara eta Soraluzeko lurretan kokatua dagoen 607 metroko mendia da.
Soraluzeri dagokionez, ibaiaren mendebaldean dago Krabeliñaitz, Elgetaraino iristen den mendilerroa sortzen den lekuan, hain zuzen ere.
Ceratina cyanea
Ceratina cyanea erle espezie bat da, Ceratina generoan eta Apidae familian.
Orvieto
Orvieto Italia erdialdeko hiria da, Umbriako lurraldean dagoena.
Geografia
Mendi bolkaniko gainalde lauan kokatzen da, labar bertikalez inguratua alde guztietatik. Defentsarako aukera geografiko bikaina eskaintzen zuen, eta ingurua bertatik kontrolatzeko ere posizio du hiriak.
Tindufeko probintzia
Tinduf (ولاية تندوف) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 159.000 kilometro koadro ditu eta 58.193 biztanle 2008ko erroldan (gainera 100.000 saharar errefuxiatu inguru bertako kanpamenduetan bizi dira). Hiriburua Tinduf da. Guztira barruti 1 (Tindufeko barrutia) eta 2 udalerri (Tinduf bera eta Oum El Assel) ditu.
Orvieto
Geografia
Orvietok lur azpian mila putzu, galeria eta haitzulo artifizial baino gehiago ditu, maila desberdinetan; horietako batzuk berrituak izan dira eta turistentzat ikusgai daude. Batzuek jatorri etruriarra dute.
Auzo edo gune populatuak
Hiri zaharrak, mendi gainean dagoenak, lau quartiere edo auzo tradizional ditu: Corsica, Serancia, Olmo eta Santa Maria della Stella. Hiri zaharraren behealdean, auzune eta gune populatu berriak daude, gertukoena Orvieto Scalo, autobide eta trenbidetik gertu, zeinean gune komertzialak eta industrialak dauden, eta baita funikular bat hiri zaharrera igotzeko.
483 Seppina
483 Seppina, asteroide gerrikoan aurkitutako 483. asteroidearen izena da. 1902ko martxoak 4an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, 1902 HU zen.
Orvieto
Auzo edo gune populatuak
Honako frazione, auzo edo herriak hartzen ditu barne, halaber, Orvietoko udalerriak:
Bagni, Bardano, Baschi Scalo, Benano, Biagio, Botto, Buon Viaggio, Canale, Canonica, Capretta, Ciconia, Colonnetta di Prodo, Corbara, Fossatello, Gabelletta, Morrano, Mossa del Palio, Orvieto Scalo, Osa, Osarella, Osteria Nuova, Padella, Pian del Vantaggio, Ponte del Sole, Prodo, Rocca Ripesena, San Bartolomeo, San Faustino, Sferracavallo, Stazione di Castiglione in Teverina, Villanova, Sugano, Titignano, Tordimonte, Torre San Severo.
Ekonomia
Turismoa, nekazaritza eta ardogintza dira ekonomia-jarduera nagusiak; oso aintzat hartua da han egiten den ardoa, zuria batez ere, baina beltza ere bai. Jakietan, porchetta edo txerrikume errea da tipikoa.
Etruria eta Erroma
Etruriarren Velzna hiria zen Orvieto, eta aztarna eturiar ugari daude, bertako nekropolietatik ateratakoak eta batzuk hiriko Museo Claudio Faina delakoan bilduak.
Erromatarrek Quintus Fabius Maximus kontsulak bidalitako armada batekin konkistatu zuten K.A. 264 urtean: setio gogorra izan zen eta kontsula bera hil zen borroketan; ondoren mendekuzko sarraski handia egin zuten erromatarn, eta errefuxiatu etruriar askok Bolsena lakuaren ondoan sortu zuten beste komunitate bat, Volsinii Nova izena emanda.
Erromatarrek Urbs Vetus izena eman zioten, hiri zaharra, haientzat ere dagoeneko historia handiko tokia zela adieraziz: Orvieto izen modernoa hortik eratortzen da.
Erdi Arotik Italiaren independentziara
1200. urtearen inguruan estatu-hiri inportante bat bezala ari zen funtzionatzen Orvieto jada. Urbano IV.a aita santuaren garaian, hura Orvieton ezarri zen bizitzen gerra zibila zegoelako Erroman, eta garai horretan erabaki zen katedrala egitea, eraikuntza ikusgarri bat.
Izurri Beltzak moztu zuen aro aberats hori, eta estatu izaera galdu zuen ondoren Orvieto. Geroago, garapen garaiak ere izan zituen hiriak, Pizkundean eta baita 17. mendean, baina politikoki aitasantutzaren mendeko lurraldea izan zen. Aita Santuekin batera kardinalekin eta beste familia inportante batzuekin, hiriak posizio on bat zuen Erromatik ez oso urruti, eta palazzo ugari ditu hiriak mende horietakoak.
1860. urtean, Italiako errresuman integratu zen.
Ondarea
Aipagarriak dira, besteak beste, etruriarrek eraikitako hiriaren aztarnak (nekropolia, batez ere), XIII. mendeko katedrala eta hango freskoak, mosaikoak eta aita santuen museoa.
Elizen artean:
Eraikintza zibilak:
Domariera
Domariera Ekialde Hurbilean zehar bizi den dom herriak hitz egiten duen indoariar hizkuntza da. Hizkuntza Azerbaijanetik Sudaneraino egiten dute, baita Turkian, Israelen, Palestinan, Jordanian, Sirian eta Libanon ere.
Lehen erromanieraren anai-arrebatzat jotzen zuten baina azken ikerketen arabera, senide hurbilak izan arren, hizkuntza ezberdinak dira.
Camden (New York)
Camden  New York estatuko herri bat da. Oneida konderrian kokatua dago. 2010ean 2,231 biztanle zituen, 6.31 kilometro koadrotan banatuta.
Giza antigeno leukozitario
Giza antigeno leukozitarioa (HLA laburtuta, ingelesetik "Human leukocyte antigen") antigeno-multzo bat da, gizakiaren zelula mintzetan dagoena, bai ehunen zeluletan, bai odoleko leukozitoetan. Erantzun immunearen erregulazioan parte hartzen du, berezkoa eta kanpokoa bereizten laguntzen baitio immunitate-sistemari. Histokonpatibilitate konplexu nagusiak kodetzen du.
Ehunen zeluletan dauden antigeno hauek oso zeregin garrantzitsua jokatzen dute ehunen edo organoen transplanteetan, errefusaren erantzuleak baitira. Izan ere, transplante batek arrakasta izan dezan, ezinbestekoa da emailearen eta hartzailearen HLA sistema ahalik eta berdinenak izatea, hots, zelulen mintzetan dauden antigenoek ezberdintasun gutxi izatea. Zenbait transplantetan (hezur-muinarenean, esaterako) garrantzi handikoa da egon beharreko antzekotasun hori, eta transplantea burutu aurretik HLAren bateragarritasun-ikerketa egiten da.
HLA motak
Biokimikoki, HLA antigenoak bi kate dituzten glikoproteinak dira, mintz zelularrean ainguraturik daudenak. Konposatu hauek bi motakoak dira (I motakoak eta II motakoak hain zuzen), eta ezberdinak, bai morfologiaz, bai funtzioz. I motako molekulak pisu ezberdineko bi kate peptidikoz osaturik daude, eta nukleodun zelula guztien gainazalean daude. II motako molekulak, berriz, pisu berdintsuko bi kate peptidikoz osatuak dira, eta B linfozitoetan, makrofagoetan eta zelula dendritikoetan daude.
I motako antigenoak HLA-A, HLA-B eta HLA-C dira, eta II motakoak HLA-DP, HLA-DQ eta HLA-DR. Azpimota bakoitzak antigeno ezberdinak ditu: adibidez, HLA-Bk 500 antigeno inguru ditu (HLA-B5, HLA-B7, HLA-B8, HLA-B27, etab.), gizabanako batek horietako bi izanik (bata, aitarengandik jasota eta bestea amarengandik). Era berean, HLA-Ak 300 antigeno inguru eduki dezake. Hori dela eta, HLA antigenoen balizko 10.000 konbinazio baino gehiago daude, konbinazio bakoitzak berezko formula antigenikoa osatuz (adibidez: HLA-A3 eta HLA-A10, HLA-B5 eta HLA-B27, HLA-Cw1 eta HLA-Cw5, HLA-DP1 eta HLA-DP3, etab.). Aniztasun handi honek transplanteen errefusa azaltzen du, oso zaila baita formula antigeniko bera duten zelulak topatzea bi ehun desberdinetan (biki monozigotikoen kasuan izan ezik). Horregatik, organoen transplanteetan ehunetan dauden HLA antigenoek anti-HLA antigorputzen ekoizpena eragiten dute organoaren hartzailearengan.
Funtzioak
HLA molekulei esker, gizabanakoaren zelula immuneak propioa eta arrotza bereizteko gai dira. Hau da, norberaren zelula immuneek propiotzat hartzen dituzte gorputzaren gainerako zelulak, azken hauek mintzean dauzkaten HLA antigenoak propiotzat hartzen dituztelako. Beraz, nortasun agiri bailiren jokatzen dute HLA antigenoek. Garrantzi handiko zenbait funtziotan hartzen dute parte, hala nola immunitate-sistemaren zelulen arteko elkarrekintzetan, zelula arrotzen deuseztapenean eta zelula propio infektatu edo alteratuen suntsipenean.
Substantzia arrotz bat gorputzera sartzen denean, immunitate-sistemaren zelulek ezagutu egiten dute HLA-II antigenoen bitartez, substantzia horren aurkako erantzun koordinatua burutuz. Zelula antigeno-aurkezleak beren gain hartzen dute antigeno arrotza eta, azalean duten HLA-II antigenoarekin batera, T linfozito laguntzaileei (Th) aurkezten diete; hauek efektu desberdinak eragingo dituzte substantzia arrotza suntsitzeko. Era berean, zelula immuneek, T linfozito zitotoxikoek zehazki esan, HLA-I antigenoen laguntzaz ezagutzen dituzte zelula propio infektatuak (infekzio birikoak) edo alteratuak (minbizia). Ondoren, deuseztatzeari ekiten diote.
Genetika
HLA molekulak kodetzen dituzten geneak histokonpatibilitate konplexu nagusi (MHC, ingelesetik "major histocompatibility complex") izeneko gene-konplexu batean kokatzen dira. Gizakiengan, konplexu honi HLA sistema deritzo, izena oso egokia ez izan arren (zelula mintzetan dauden antigenoekin nahastu daitekeelako). MHC edo HLA sistema gizakiaren 6. kromosoman dago, bere beso motzean, eta bere DNAk 3,6 Mpb ditu. HLA antigenoen aniztasuna oso handia denez, antigeno horiek kodetzen dituzten geneak ere asko dira. Hori dela eta, HLA sistema polimorfikoa da oso (ez dago gizakian HLA sistema bezain polimorfikoa den sistema genetikorik).
Gaixotasun autoimmuneak pairatzen dituzten gaixo askok hainbat alelo berezi dituzte bere HLA sistema genetikoan. Esaterako, espondilitis ankilopoietikoa duten gaixoen %95-k HLA-B27 positiboak dira, antigeno hori eta bere genea kodetzen duenaren frekuentzia %10 baino gutxiagokoa izanik populazio gehienetan. HLA-DR3 eta HLA-DR4 antigenoak eta geneak 1. motako diabetes eta artritis erreumatoidea duten gaixoengan ugariagoak dira, era berean. Esklerosi anizkoitza eta HLA-DR15aren arteko lotura ere agerian jarri da. Sjögrenen sindromea, lupus eritematosoa, gaixotasun zeliakoa eta miastenis gravis HLA sistemaren alelo bereziak dituzten beste gaitz autoimmuneak dira.
Iraupen luze
Historian, iraupen luzea egonkortasun luzeko egiturei dagokien garai historikoaren maila bat izendatzen duen terminoa da (marko geografikoak, errealitate biologikoak, ekoizpen mugak, baita ideologia fenomenoak ere) abagunearen denbora mailatik, non aldaketa nabarmena den (sail ekonomikoak, aldaketa prozesuak, Industria edo Burgesiarenak bezalako iraultzak) eta batez ere, iraupen laburretik edo gertaeretatik bereizteko. Terminoa Fernand Braudelek sortu zuen, Annalen eskolarekin batera, batez ere La Méditerranée et le Monde Méditerranéen a l'époque de Philippe II (Mediterraneoa eta Mediterraneoko mundua Filipe II.aren garaian) izeneko estudio klasikoan batez ere.