cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grabitazio-leiar
Grabitazio-leiar bortitza
Grabitazio-leiar bortitzean Einsteinen eraztunak, arkuak eta irudi anizkoitzak erraz behatuko dira. Bortitz moduan izendatua bada ere, benetako efektua nahiko txikia izango da. Adibidez, ehun mila milioi eguzki masako galaxia batek sortutako irudiak arku-segundo batzuetako diferentziak izango dituzte. Galaxia kumuluek arku-minututako diferentziak sor ditzakete. Kasu bietan argi-iturria eta galaxiak ehunka megaparsec-eko distantziatara egongo dira.
Mikroleiarrak
Mikroleiarretan argiaren desbideraketarik ezin izango da behatu. Hori beharrean, argi kantitatea denborarekin aldatuko dela ikusiko da. Leiar-objektuak, orokorrean, Esne Bideko izarrak izango dira, eta, argi-iturria, galaxia urrun bateko izarrak izanik. Beste kasu batzuetan, galaxia urrun bateko izar batek leiar moduan joka dezake eta are urrunago dagoen galaxia baten izarra argi-iturri gisa. Grabitazio-leiar honen lehenengo behaketa MACS J1149 Leiar Izarra 1 (Icarus izentzat ezagutua) izan zen. Azken hau, orain arte behatu den izar urrunena izan da, mikroleiar efektuari esker.
Simulazio grafikoak
Eskuineko irudian ikusi daiteke zulo beltz batek, grabitazio-leiarra, eragiten duen efektua galaxia baten aurretik pasatzen denean. Behatu daiteke zulo beltza galaxiara hurbiltzen denean, honen inguruan Einsteinen eraztuna sortuko dela eta galaxiaren bigarren irudi bat sortuko dela bertan. Hurbildu ahala, eraztuna handituko da eta irudia honen barruan geratuko da. Bi irudien gainazaleko distira konstante mantenduko da, baina haien tamaina angeluarra ez, ondorioz, behatzaile batek behatuko duen argitasunaren anplifikazioa gertatuko da. Anplifikazioaren efektua maximoa izango da galaxia eta zulo beltza guztiz lerrokaturik daudenean.
Aplikazio astronomikoak
Grabitazio-leiarrak teleskopio gisa erabil daitezke oso urrun dauden objektuak behatzeko. Amerikako Estatu Batuetako ikertzaile batzuek gaur egun arte ezagutzen den galaxia urrunena behatu zuten Abell 2218 galaxia kumulua eragindako leiar efektuagatik. Behaketa hauek Hubble espazio teleskopioarekin egin ziren 2004ko otsailaren 15ean. Mikroleiarren eragindako efektuekin ere hiru exoplaneta berri aurkitu dira. Teknika honen bitartez, Eguzkiaren antzeko izarren inguruan orbitatzen duten eta Lurraren antzeko masa duten planetak detektatzea ahalbidetuko du.
Leiar grabitazionalekin beste teknika bat erlazionatuta dago, orain arte deskribatu den guztiz kontrakoa. Objektu urruna ezagutuz, eta, noski, honek igorriko duen argia ere, leiar ezezagun batek eragindako desbideraketa dela medio, leiar moduan lan egiten dabilen masa banaketa deskriba daiteke. Masa banaketaren materia ilunaren banaketa deskribatzea teknika horren abantaila izango da ere.
Winchelsea
Winchelsea Ekialdeko Sussexko herrixka da. Egungo herriak 1287an suntsituriko Erdi Aroko herri ospetsuak ordezkatzen du.
XIII. mendean merkaritza gune nagusia izan zen: 1266-1275. urte bitartean, Hondarribitik eta Donostiatik zetozen itsasontziak sarritan ikus zitezkeen bere portuan, Gaskoiniako ardoa Ingalaterrara sartzeko atea ere bazena.
Bobadilla del Campo
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 335 biztanle zituen.
Berrueces
Berrueces Valladolideko udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 117 biztanle zituen.
Mionnay
Mionnay Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Camanachd Kopa
Egitura
Lehen eta bigarren mailako taldeek hartzen dute parte eta finala ez da beti toki berean jokatzen, baizik eta Invernesseko Bught Park, Fort Williameko An Aird eta Obango Mossfield Park zelaietan jokatzen da errotazioz. Azken urteetan Dunoonen eta Glasgowko Old Anniesland zelaietan ere jokatu izan da.
Lindcove (Kalifornia)
Lindcove Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tulare konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Manuel Anatol
Manuel Anatol Aristegi, Anatol abizenaz ezagunagoa, (Irun, 1903ko maiatzaren 8a - 1990eko maiatzaren 17a) euskal herritar futbolaria zen, Athletic eta Real Unión taldeetan jokatu zuena.
Brive-la-Gaillardeko barrutia
Brive-la-Gaillardeko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 12.115 biztanle ditu 1.526 kilometro koadrotan. Guztira 99 udalerri ditu. Bere hiriburua Brive-la-Gaillarde da.
Likely (Kalifornia)
Likely Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Modoc konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Florimont-Gaumier
Florimont-Gaumier Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Florimont-Gaumier udalerrian erroldatutako biztanleak 141 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 147 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 69 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 145 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 72 ziren, horien artean 45 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 45 pertsona aktiboetatik 38 lanean zeuden (24 gizon eta 14 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Florimont-Gaumier udalerrian 64 unitate fiskal zeuden, 139 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.039 euro zen.
Toshiki Takahashi
Toshiki Takahashi (髙橋 利樹) Japoniako futbolaria da.
Florimont-Gaumier
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Aregha
Aregha Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Aregha abhaustella da.
Florimont-Gaumier
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Toshiki Takahashi
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Roasso Kumamoto.
Florimont-Gaumier
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Florimont-Gaumier udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 135 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ziklamen
Ziklamen (Cyclamen) primulazeoen familiako landare-generoa da. Belar-landarea da, mordoan hazten dena. Bihotz-itxurako hosto zabalak izaten ditu. Lore gorria, arrosa edo zuria izan dezake; lore-hostoak txortenaren aldera itzuliak izaten ditu.
Saint-Félix (Savoia Garaia)
Saint-Félix Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Félix udalerrian erroldatutako biztanleak 2.023 ziren. Familiak 778 ziren, horien artean 192 pertsona bakarrekoak ziren (104 bakarrik bizi ziren gizonak eta 88 bakarrik bizi ziren emakumeak), 177 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 329 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 80 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Leptodactylodon polyacanthus
Leptodactylodon polyacanthus Leptodactylodon generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Saint-Félix (Savoia Garaia)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 833 etxebizitza zeuden, 783 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 567 etxeak ziren eta 263 apartamentuak ziren. 783 etxebizitza nagusietatik 518 bere jabearen bizilekua ziren, 258 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 15 etxek gela bat zuten, 68 etxek bi zituzten, 137 etxek hiru zituzten, 208 etxek lau zituzten eta 355 etxek bost zituzten. 636 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 357 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 370 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.304 ziren, horien artean 1.000 aktiboak ziren eta 304 inaktiboak ziren. 1.000 pertsona aktiboetatik 906 lanean zeuden (494 gizon eta 412 emakume) eta 93 langabezian zeuden (42 gizon eta 51 emakume). 304 pertsona inaktiboetatik 88 erretiraturik zeuden, 121 ikasten zeuden eta 95 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Félix udalerrian 818 unitate fiskal zeuden, 2.166,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.337 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 31 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 igeltseroak, 7 margolariak, 2 zurginak, 3 iturginak, 6 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 tintoreria.
Alboko (argipena)
Alboko hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
Saint-Félix (Savoia Garaia)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Saint-Félix udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 369 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Psittacula derbiana
Psittacula derbiana Psittacula generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
Hornsby Bend (Texas)
Hornsby Bend Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Travis konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Montmartin-le-Haut
Montmartin-le-Haut Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montmartin-le-Haut udalerrian erroldatutako biztanleak 56 ziren. Familiak 22 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 7 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 27 ziren, horien artean 22 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 22 pertsona aktiboetatik 18 lanean zeuden (10 gizon eta 8 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 5 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Pablo Mosquera
1975ean Madrilgo Complutense Unibertsitatean Medikuntzan lizentziatu zen. Madrilen eta Bartzelona hiriko Vall d'Hebrongo Unibertsitate Ospitalean jardun zuen.
Montmartin-le-Haut
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Pablo Mosquera
1976an Txagorritxu Ospitalean postua lortu zuen eta Gasteizen bizitzen jarri zen. Alianza Popular espainiar eskuindar alderdiaren kide egin eta alderdi horrekin 1984ko Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeetara aurkeztu zen. 1989an Unidad Alavesa alderdiaren sortzaileetako bat izan zen.
Mesomys hispidus
Mesomys hispidus Mesomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Eumysopinae azpifamilia eta Echimyidae familian sailkatuta dago.
Montmartin-le-Haut
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montmartin-le-Haut udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 918 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pneuma (filosofia)
Pneuma (πνεῦμα, "biziaren arnasa") greziar jatorriko hitza edo kontzeptua da. Antzinako greziar filosofian, izpiritua, bizi indarra edo su sortzailea izan zen. Estoikoek materiaren batasuna azaltzeko erabili zuten kontzeptu hau; batzuetan izaki bizien energia psikikotzat ere hartu izan da. Neoplatonismoan eta antzinako kristautasunean, pneuma izpiritua zen eta psyché arima.
Pablo Mosquera
2002an bere kargu politiko guztiak laga eta Gasteiztik aldegitea erabaki zuen, Lugoko probintziako Burela udalerriko ospitalearen kudeaketaren arduradun izateko. Haren aldegitearekin batera, Unidad Alavesa alderdiaren gainbehera eta 2005eko desegitea etorri ziren.
Edurnezuri
Edurnezuri (Schneewittchen; Blanche-Neige; Snow White; Blancanieves) izenburu bera duen maitagarri-ipuineko protagonista nagusia da. Ahozko tradizioa n sortutako kontakizuna bada ere, mundu osoan hedatu den bertsioa Grimm anaiena izan da. Jacob eta Wilhelm anaiek 1812 an jaso zuten Berlinen, Kinder-und Hausmärchen izenburua daraman liburuan. Bertsio horretatik abiatuz, asko izan dira egin diren egokitzapenak.
=== Grimm anaien bertsioa ===
Hassenplug familiak Grimm anai ei kontatutako istorioan, Edurnezuriren ama hil ondoren, aitak emakume eder bezain zital batekin ezkontzeko erabakia hartzen du. Honek, neskatoa hiltzeko agindua ematen du, gazteluan duen ispilu magikoak, bera baino ederragoa dela esaten diolako. Baina, hil behar duen ehiztariak, errukiturik, ihes egiten uzten dio. Gordeleku baten bila dabilela, zazpi ipotxen etxearekin egiten du topo eta hauek babestuko dutela esaten diote; baina, amaordeak, bere ispilu magikoari esker, laster du gertatutakoaren berri eta Edurnezuri berak hiltzea erabakitzen du. Agure saltzaile baten gisan janzten da eta gerruntzea lotzeko lazoak saltzen dizkio neskatoari. Honek, etxera sartzeko baimena ematen dio eta lazoak lotzeko aitzakiaz baliatuz, Edurnezuri itotzen saiatzen da. Baina, ipotxak etxera heldu eta gertatutakoa ikusten dutenean, lazoak lasaitu egiten dizkiote eta neskatoa bere onera itzultzen da.
Amaordeak, berriro ere galdetzen dio ispiluari munduko emakumerik ederrena zein den orduan eta honek Edurnezuri dela erantzutean gertatutakoaz jabetzen da. Orduan, berriro ere, agure saltzaile baten gisa mozorrotu eta neskatoa engainatuz, orrazi pozoitsua sartzen dio buruan. Gaztelura bueltatzean, erreginak galdera errepikatzen dio ispiluari, baina honek berriro ere Edurnezuri dela esaten dio. Hau ikusita, erreginak pozoitutako sagar bat prestatu eta ipotxen etxera abiatzen da. Bertan, Edurnezurik sagarrari hozkada bat ematean zerraldo erortzen da. Ipotxek neskatoa kristalezko kutxa batean sartzen dute eta handik pasatzen den printzeak ikusten duenean, maitemindu egiten da. Printzeari ematen diote Edurnezuriren gorpua eta honen mirabeek gaztelura eramateko altxatzen dutenean, estropezu egiten dute eta neskatoak eztarrian daukan sagar zatia atera eta berpiztu egiten da.
Bukatzeko, Edurnezuri eta printzea ezkondu egiten dira eta amaordea gonbidatzen dute ezteietara. Bertan, egindako gaiztakeria guztien ordainez, zigortu egiten dute hil arte sutan berotutako burdinez eginiko zapata batzuk jantzita dantzatzera. Grimm anaiek jasotako ipuinean, ipuin klasikoetan gertatu ohi den bezala, ez da Edurnezuriren pertsonaiaren inguruko deskribapen handirik egiten. Badirudi, jatorrizko bertsioan, erreginak elurra bezain zuria, odola bezain gorria eta ebano egurra bezain beltzarana den alaba izateko nahia adierazten duela. Ondoren, ezaugarri horiek betetzen dituen neskatoa jaio dela adierazten denez, Edurnezuri, horrelako ezaugarri fisikoekin irudikatua izan da beti, hots, azal zuriko, masail gorriko eta ile beltzeko emakume gisa. Bere izaerari dagokionez, ez da deskribapen sakonik egiten. Hala ere, bere jokaera kontutan izanda hainbat ezaugarri esleitu zaizkio :
Basileren bertsioa
Urte batzuen buruan, baroia ehizara doan egun batean, emazteak debekatutako gelako atea zabaltzen du. Orduan, Lisaren gorpua aurkitzen du eta jeloskor jartzen da, lotan dagoen emakume ederraren irudia ikustean –Lisa urteak joan ahala hazi egin baita, nahiz eta ustez hilik egon–. Horregatik, hura kutxatik atera eta hiltzea deliberatzen du, baina neska burutik hartzean orrazia erori eta Lisa esnatu egiten da. Baroiari gertatutakoa ezkutatzeko asmoz, emazteak mirabe lanak egitera behartzen du neskatoa.
Egun batean, baroia azokara joateko prestatzen ari dela, gazteluko biztanle guztiei galdetzen die oparirik nahi duten. Emaztea gelarazten saiatzen den arren, Lisak, panpina, harria eta labana eskatzen dizkio opari gisa.
Baroia bueltatzean, Lisak opariak jasotzen ditu. Labanaz, panpinaren sabela zulatu eta harria sartzen dio barruan. Orduan, panpina hizketan hasten da eta neskatoak bere istorioa kontatzen dio. Une horretan, baroia neskatoa zelatatzen ari da eta guztia entzutean, haurra bere iloba dela ulertzen du. Orduan, baroiak emaztea gaztelutik kanporatzen du eta Lisari berak hautatutako mutilarekin ezkontzeko baimena ematen dio.
Istorio honetako pertsonaiaren izaerari dagokionez, esan daiteke, nahiz eta baroiaren emazteari aurre egiteko gai ez den, bere burua askatzeko gauza dela. Beraz, Grimm anaien bertsioan agertzen diren hiru ezaugarri nagusiak –xalotasuna, menpekotasuna, irtirina– ez dira errepikatzen kontakizun  honetan. Hala ere, badaude bi istorioetan parekoak diren elementuak: orrazia eta kristalezko kutxa, adibidez.
Maria Sophia Magaretha Catharina Von Erthal-en istorioa
Alemaniako Lohr am Main herriko, Karlheinz Bartels historialariak egindako ikerketari esker, gaur egun, 1725ean jaiotako Maria Sophia Magaretha Catharina von Erthalen istorioa ezagutzen dugu. Bartels-en iritziz, honek inspiratu zuen Edurnezuriren pertsonaia.
Asko dira bi emakume hauek komunean dituzten ezaugarriak. Dirudienez, Maria Sophiaren aitak, Philipp Christoph Von Erthalek, Kanpo Harremanetarako ministroaren funtzioak betetzen zituen dukerrian. Eginkizun honek bultzatuta, Europako errege, erregina eta enperadore ezberdinekin harremanetan egoteko aukera zuen eta honen ondorioz, Lohr-eko biztanleen ustez, familia noble baten ezaugarriak zituzten Von Erthal-ek. Haien egoitza, Lohr am Main-eko gaztelua zen.
Sœurdres
Sœurdres Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Edurnezuri
Maria Sophia Magaretha Catharina Von Erthal-en istorioa
Mariaren ama hiltzean, aitak Claudia Elizabeth Maria von Venningenekin ezkondu zen eta antza denez, ispilu bat oparitu zion. Ispilu horrek, garai hartako beste askok bezala, erreberberazioa deritzon ezaugarri akustiko bereziak zituen.
Bartels-ek egindako ikerketaren arabera, Erthal familiaren kronikariak, izaera atsegineko, emakume bihozbera gisa deskribatzen zuen Maria Sophia  eta pobreziaren aurkako borrokan konprometitua. Neskatoak, barizelak eragindako ikusmen urria zuen, baina honek ez zuen bere laguntzeko grina eten. Dirudienez, herritarrek amaordeak ematen zion tratu zitalaren berri zuten eta estimu handian zuten Maria. Haien ustez, neskatoak printzesa baten ezaugarriak zituen.
Sœurdres
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Edurnezuri
Maria Sophia Magaretha Catharina Von Erthal-en istorioa
Ikerlariak frogatu ahal izan duenez, Mariaren amaordeak belladona fruitua erabiliz pozoitu zuen neskatoa. Antza denez, sagarraren erdia zukuz busti zuen eta horrek efektu narkotikoak zituenez, Mariaren gorputza gogortu egin zen. Eta orduan, denek pentsatu zuten neskato gaixoa hilda zegoela.
Beste asko izan dira bi istorioen artean aurkitutako parekotasunak, hala nola, basoa –Lohr Spessarteko basora sartzeko atea dela esaten da–, kristalez eginiko hilkutxa, amaordeak jantzi zituen burdinez egindako zapatak…
Enriqueta Benito
María Enriqueta Benito Bengoa (1960ko martxoaren 6a, Laudio, Araba) euskal herritar politikari bat da.
Sœurdres
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Enriqueta Benito
1989an Unidad Alavesa alderdiaren sortzaileetako bat izan zen, eta alderdi honetako lehendakari ordea.
Sœurdres
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 203 ziren, horien artean 161 aktiboak ziren eta 42 inaktiboak ziren. 161 pertsona aktiboetatik 144 lanean zeuden (84 gizon eta 60 emakume) eta 17 langabezian zeuden (5 gizon eta 12 emakume). 42 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sœurdres udalerrian 123 unitate fiskal zeuden, 353 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.737 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 4 iturginak eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Sœurdres udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.302 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oyré
Biztanleria
2007an Oyré udalerrian erroldatutako biztanleak 906 ziren. Familiak 348 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 116 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 152 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 399 etxebizitza zeuden, 350 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 377 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 350 etxebizitza nagusietatik 300 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 97 etxek lau zituzten eta 199 etxek bost zituzten. 281 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 217 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 616 ziren, horien artean 483 aktiboak ziren eta 133 inaktiboak ziren. 483 pertsona aktiboetatik 441 lanean zeuden (249 gizon eta 192 emakume) eta 42 langabezian zeuden (18 gizon eta 24 emakume). 133 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 52 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Oyré udalerrian 373 unitate fiskal zeuden, 988 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.893 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Edurnezuri
Maria Sophia Magaretha Catharina Von Erthal-en istorioa
Grimm anaiak, Steinau izeneko herri batean bizi ziren, Lohr am Mainetik gertu eta dirudienez, Margaritharen istorioaren berri izan zuten. Horrela 1812an, neskatoa hil eta urte batzuetara, kontakizuna jaso zuten bere ipuin liburuan.
Oyré
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 arropa denda zen.
2000. urtean Oyré udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 927 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Edurnezuri
Mitologia klasikoaren oihartzuna
Sheldon Cashdan idazleak, La bruja debe morir saiakeran aipatzen duenez, handiusteak edo harroak betidanik egon dira presente maitagarri ipuin gehienetan. Apuleiok II. mendean jasotako Kupido eta Psikeren kontakizunean, kasu. Askok ipuin hau lehenengo maitagarri ipuina dela uste dute.
Guijo de Santa Bárbara
Guijo de Santa Bárbara Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 140 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 390 biztanle zituen 35,1 km²-ko azaleran.
Edurnezuri
Mitologia klasikoaren oihartzuna
Venus, edertasunaren greziar jainkosa, jeloskor jartzen da hura baino ederragoa den Psike deituriko printzesa hilkorra ezagutzen duenean. Venusen jarraitzaileak jainkosa baztertu eta Psikerengana joaten dira haren edertasunaz liluratuta. Jainkosa konturatzen denean sumindu eta bere seme Kupidori dontzeila hiltzeko eskatzen dio.
Bocigas
Bocigas Valladolideko udalerria da, Tierra de Pinares eskualdean dagoena.
Edurnezuri
Mitologia klasikoaren oihartzuna
Kupido bere amaren agindua betetzen saiatzen da, baino txundituta geratzen da Psike ezagutzen duenean. Venus, bere semea Psikez maitemindu dela ohartzen denean, harekin haserretu eta mendekua hartzea erabakitzen du.
Hartenholm
Hartenholm Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Izvoru
Izvoru Errumaniako udalerri bat da, Argeș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Tulleko barrutia
Tulleko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 76.997 biztanle ditu 2.564 kilometro koadrotan. Guztira 118 udalerri ditu. Bere hiriburua Tulle da.
Izvoru
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Bocigas
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 101 biztanle zituen.
Diaphus luetkeni
Diaphus luetkeni Diaphus generoko animalia da. Arrainen barruko Myctophidae familian sailkatzen da.
Granite Shoals (Texas)
Granite Shoals Texasko hiri bat da. Burnet konderrian kokatua dago. 2010ean 4,910 biztanle zituen, 11.7 kilometro koadrotan banatuta.
Edurnezuri
Mitologia klasikoaren oihartzuna
Lehenengo saiakeran zelai zabal batean dauden gari, garagar, arto eta dilistak zaku desberdinetan sailkatzeko eskatzen dio Venusek. Psique larri dabil baino Kupidok bidalitako inurri talde batek lana amaitzen laguntzen dio.
Jaraíz de la Vera
Jaraíz de la Vera Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 117 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 6.464 biztanle zituen 62,52 km²-ko azaleran.
Edurnezuri
Mitologia klasikoaren oihartzuna
Hala ere, Venus ez dago konforme, eta oraindik arriskutsuagoa den betebehar bat ematen dio: Infernura abiatu eta Plutonen emaztea, Proserpina, aurkitzea,. Eta aurkitzean, “edertasunaren urrezko edalontzia” kendu, eta ireki gabe, Venusi ematea.
Venusek, ondo daki Psikerentzat zaila izango dela tentazioari eustea eta zuzen dago. Dontzeilak agindua bete beharrean edalontzia irekitzen du eta orduan, lurrun hilgarri batek inguratzen du. Zorionez, Kupido handik gertu dago eta gertatutakoa ikusita harengana abiatzen da. Lurrun hilgarriak jaso eta edalontzian sartzen ditu berriz, Psike esnaraziz. Honek, aurrera jarraitzen du eta Venusi agindutakoa eskaintzen dio. Psike Olinpora igotzen da eta bertan, Kupidorekin elkartzen da. Azkenean, Venusek, semeari barkatzen dio eta bikoteari jainkoen bedeinkazioa eskaintzen dio.
Hainbat dira mito honek eta Edurnezuriren istorioak dituzten ezaugarriak, hala nola:
Psikoanalitikoa
Bruno Bettelheim-ek The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales liburuan kapitulu oso bat eskaintzen dio Edurnezuriren istorioari. Ikerlari honen ustez, ipuin honen bitartez haur guztiek izaten duten Ediporen konplexua islatzen da, izan ere, printzesaren edertasunak sorturiko zeloek amaordea bultzatzen dute hau hiltzera. Honela, zeharka, aitaren maitasunarengatik borrokatzen ari direla transmititzen zaio irakurleari
Gauzak horrela izanik, Betthelheimek dioenaren arabera, maitagarri ipuinek arazo Edipiko horiek azaleratzen eta ulertzen laguntzen digute. Edurnezuriren istorioan, haurren garapenaren fase nagusiak deskribatzen dira :
Autore honek aipatzen duenez, ipuin miresgarriek etengabeko garapenean dagoen heroiaren ikuspuntutik islatzen dute mundua eta ez era objektiboan. Horri esker, haurra Edurnezurirekin identifikatzen da eta bere barne gatazka –Ediporen konplexuak eraginda– ulertzen hasten da. Izan ere, nahiz eta alabak aitaren maitasuna bilatzen duen, jasangaitza izan daiteke beretzat amak horren ondorioz zeloak sentitzea. Azken finean, haur horrek aitak eta amak maitatzea nahiko du. Edurnezuriren kasuan, jeloskor sentitzen den “ama”ren ekintzak justifikatzeko, edertasunaren lehian oinarritzen da.
Era berean, autoreak dio, Edurnezuri eta erregina gaiztoaren arteko harreman korapilatsu horrek, ama eta alabaren arteko gatazka sinbolizatzeaz gainera, pertsona batek izan ditzakeen joera bateraezinen proiekzioa direla. Bettelheim-en hitzetan, izaeraren barne kontraesanak gurasoekin ditugun harremanetan dute oinarria eta istorio honek hori islatzen du.
Hona hemen Bruno Bettelheim-ek analisi psikoanalitikoaren bitartez identifikatutako sinbolo ezberdinak :
Amaordeak ispiluarekin dituen elkarrizketen bitartez, nartzisismoaren arriskuen inguruko informazioa jasotzen dute haurrek. Handiusteak galbidera eramaten ditu erregina eta baita Edurnezuri bera ere. Gatazka horri dagokionez, Bettelheimek ondorengoa aipatzen du:
Edurnezurik ipotxen etxean ematen duen denborak bakea sinbolizatzen du. Haur izateari uzten dio, neskato gazte bihurtzeko, akatsik gabeko etxekoandrearen eginkizunak zeintzuk diren ikasten duen bitartean. Ipuinean, igarotako denboraren inguruko aipamenik egiten ez den arren, ikus daiteke, Edurnezurik haur izatetik gerruntzea erabiltzera pasa den nerabea dela. Etxe horren babesean ematen duen denbora tartean, bere izaera garatuz doa. Berarekin dauden ipotxak asteko zazpi egunen adierazle gisa identifikatzen ditu Bettelheimek. Bakoitzak, neskatoak lanean eman behar duen asteko egun bat irudikatzen du eta honela, Edurnezuriri adierazten zaio, hazteko, lan esparruan moldatzen ikasi behar duela.
Era berean, guztiz hazi ez diren gizonezkoak diren heinean, ez dute barne-gatazkarik, errutinan eroso sentitzen dira. Horregatik, ezin dute ulertu, neskatoak zergatik ezin duen amaordeak eskainitakoa hartzeko tentazioari eutsi. Edurnezuriren pertsonaiak garapena sinbolizatzen duen bitartean –etengabeko gatazkak pairatu eta gainditzen dituelarik– ipotxek garapen eza sinbolizatzen dute. Honekin haurrari transmititzen zaion mezua honakoa izango litzateke: «Bizitza honetan aurrera egin eta hobetu ahal izateko, gatazkak ezinbestekoak dira».
Sagarrak, beste hainbat kontakizunetan bezala, sexua eta maitasunaren alderdi positibo zein negatiboa islatzen du. Edurnezurik eta erreginak sagarra partekatzen dute biek duten ezaugarria sinbolizatzen duelako fruituak: sexu grina. Honela, Edurnezurik bere xalotasunari eta ondorioz haurtzaroari uko egiten dio betiko. Ondorioz, heldu ez diren ipotxek ezin diote etapa berri horretan lagundu eta horregatik ez dute lortzen neskatoa esnatzea aurrekoetan bezala.
Sagarrari hozkada ematean, bere baitan dagoen haurra hil egiten da eta bere gorputza kristalezko hilkutxa batean sartzen dute oraindik ez dagoelako helduen munduan murgiltzeko prest, nahiz eta fisikoki garatua egon, bere burua heltzeko dago oraindik. Gauzak horrela, Edurnezurik hilkutxan ematen duen denboran, hiru hegaztiren bisitak jasotzen ditu. Hegaztiak heldutasunera igarotzeko beharrezkoak diren dohainen[6] isla dira: hontza jakituriaren ikurra da, belea kontzientziaren heldutasunarena eta usoa maitasunarena. Hiru dohain hauek biltzen dituenean, Edurnezuri prest dago eta horregatik esnatu egiten da..
Anizeto Zugasti
Anizeto Zugasti Iriondo (Altza, Gipuzkoa, 1904ko apirilaren 17a - Donostia, Gipuzkoa, 1983ko irailaren 4a) apaiza eta euskal idazlea izan zen. Euskaltzain urgazlea izanagatik, idazkeraz oso giputza zen, eta inoiz ez zion amore eman euskara batuari.
Edurnezuri
Ipuinaren interpretazio sinbolikoa
Edurnezuri, Grimm anaien bildumako ale nagusia izateaz gain, Walt Disney ren marrazki bizidunen film luzeen ibilbidearen hasiera da. Edurnezurik maitagarri ipuinek izaten dituzten aldi guztien ezaugarriak ditu:
Anizeto Zugasti
1927an apaiz egin zen, Gasteizko apaizgaitegian ikasi ondoren. Apaiz-laguna eta organo-jotzailea izan zen Lantziegon, eta kaperau Pasai San Pedron, Soraluzen eta Donostian. Zeruko Argia aldizkariko zuzendariorde izan zen 1936 arte. Zeruko Argia, Arantzazu, Egan eta Euskal-Esnalea agerkarietan argitaratu zituen lan aipagarrienak.
Edurnezuri
Ipuinaren interpretazio sinbolikoa
Amaordeak ederra delako hil nahi du Edurnezuri, eta arrazoi beragatik, uzten du ehiztariak aske oihanean barrena.
Kritika feminista
Oinarrizko gordeleku eroso eta segurua aurkitu badu Edurnezurik ipotxen etxean, kritika feministek, beste ikuspuntu batetik behatzen dute proposamena. Feministek diote, babeslekuaren eskaintza emakumeak etxeko lanetara mugatzea duen gizarteko joera orokorra islatu nahi dutela. Honela, menpeko jarrera hartuko du pertsonaiak.
Filmak eta telesailak
Asko izan dira pertsonaia honen inguruan egindako irudi bidezko adaptazioak. 1916. urtean sortu zen lehenengoa (Snow White) eta urteak aurrera joan ahala ia hamarkada guztietan aurki dezakegu Edurnezuriren istorioaren egokitzapenen bat. Gizartearen aldaketek bultzatuta, pertsonaiak berak ere nolabaiteko garapena eman du egokitzapen hauetan eta mirabe errukitsua izatetik gerlari ausarta izatera pasatu da.
Jarraian moldaketa horietako batzuk ageri dira. Film bakoitzean, Edurnezuriren pertsonaiaren deskribapenarekin batera, Grimm anaien istorioarekin dagoen aldea ikus dezakegu. Honela, pertsonaiak izan duen garapena islatzen da.
Filmak
1937. urtean ekoiztutako filmean, istorioaren izenburua aldatu egin zen eta honela, Edurnezuri izatetik Edurnezuri eta zazpi ipotxak izatera pasa zen. Honekin, protagonista nagusia bigarren maila batean gelditzen da beste pertsonaia batzuk gailentzen direlarik. Horren adibide dira ipotxak eta basoko animaliak. Kasu honetan ere, Edurnezurik, ile beltza, azal zuria eta masail gorriak ditu Grimm anaien istorioan bezala. Irudizko moldaketa izanik, garrantzia handia eman zitzaion pertsonaiaren irudiari eta hiru ilustratzaile ezberdinen lana behar izan zen Disney-ren gustuko emakumea sortzeko.
Janzkerari dagokionez, bi soineko mota erabiltzen ditu Edurnezurik filmean. Hasieran, gaztelua garbitzen duen neskame gisa aurkezten zaigunean, adabakiz betetako soinekoa darama. Baina, gainontzekoan, printzesan soineko hori, urdin eta gorriarekin agertzen da.
Jarrerari erreparatuz, esan daiteke, Edurnezuri, mirabe inozentearen arketipo gisa irudikatzen zaigula. Maitasun erromantikoaren bila dabilen emakume maitekor, xalo, errukitsu eta alai gisa, alegia. Bere ametsetako printzearen zain dagoela adierazten du aukera duen bakoitzean, kantuen bitartez edota seme gisa tratatzen dituen ipotxekin. Ikus daiteke, beraz, Grimm anaien ipuinean ez bezala, Edurnezurik hartzen duela amaren rola zazpi ipotxekin eta ez alderantziz.
Film honetan Edurnezuri da protagonista nagusia. Bigarren maila batean, garrantzi handia hartzen dute 3 arloteek, printzeak eta amaordeak.
Jatorrizko bertsio idatzian bezala, protagonista azal zuria, ile beltza eta masail gorriekin agertzen zaigu film honetan ere. Izotz gainean irristatzea gustatzen zaio eta soineko zuri ederrekin agertzen da. Gazteluko kartzelan sartzen dutenean, ordea, soineko eta mantala zaharra jantzita agertzen zaigu. Ehiztariak basora eramaten duenean, gona, kapa eta buruan zapia duela agertzen da.
1961ean plazaratutako filmean Edurnezuri emakume goxo, xalo, eta ekimen gutxiko pertsonaia bezala agertzen da. Iniziatiba gehiena printzearen eskutik agertzen zaigu eta ez protagonista nagusiaren eskutik. Edurnezurik, film honetan ere, semetzat hartzen dituen arloteak zaintzen ditu etxeko lanak eginez. Hauek, protagonistaren ekintzak bere gain hartzen dituzte hura babestu nahian, etxetik ateratzea debekatuz –Grimm anaien jatorrizko bertsioan egiten duten bezala– eta inori atea ez irekitzeko ohartaraziz, besteak beste. Edurnezuriren desio eta beldur asko haren ametsetan dute isla. Bertan agertzen baitira printzea eta amaordea askotan. Film honetan, Edurnezurik hartzen du garrantzi handiena istorioko protagonista bera delarik. Hala eta guztiz ere, pisu handia dute amaordeak, printzeak eta ipotxek.
Pertsonaiaren jarrera eta haren janzkera bat datoz filmean zehar. Hasieran, pertsonaia maitekor eta xalo gisa agertzen denean jantziak printzesarenak dira, dotoreak, alegia. Dena dela, Edurnezuriren pertsonaia ahalduntzen doan heinean, janzkera ere aldatuz doa eta printzesa bati ez dagozkion, borrokarako jantzi erosoagoak janzten ditu.
Azpimarratu beharra dago, orain arte egindako Edurnezuriren filmekin alderatuz gero, hau desberdina dela. Film honetan, nabaria da Edurnezuriren pertsonaiak hartzen duen papera. Nabarmen aldatzen da pertsonaia, filmaren hasieratik amaierara arte. Hasieran, 18 urte betetzen dituen neskato bat besterik ez da. Filma aurrera egiten duen heinean, Edurnezuri ahaldundu egiten da eta bere arma guztiak amaordearen eta herriak sufritzen dituen injustiziekin amaitzeko erabiltzen ditu. Edurnezurik bakarrik egiten du borroka, ez ditu printzipe eta ipotxak behar txotxongilo eta piztiak garaitzeko. Gainera, Edurnezuri da hasieran eta amaieran printzea salbatzen duena. Honako adibide hauekin nabarmena da, irudizko moldaketa honetan, Edurnezurik rol estereotipoekin apurtzen duela. Film honetako Edurnezuri emakume ausart eta borrokalari gisa agertzen zaigu. Hasieratik, amak nolako alaba nahi duen adierazten duenean, gainontzeko egokitzapenetan aipatzen ez den ezaugarria eransten du, erreginak «arrosa bezain indartsua» izatea eskatzen duenean. Era berean, pertsonaiaren inguruko lehenengo deskribapena egiten denean ondorengoa esaten da: «Erresuma guztiak maite zuen Edurnezuri bere izaera menderakaitz eta bere edertasunarengatik».
Film osoan zehar duen izaerari erreparatuz, neska adoretsu, gogotsu, argi eta bihozbera dela esan daiteke. Grimm anaien jatorrizko bertsioko protagonistarekin alderatuta, ez dute bat ere antzik. Istorio honetan, borrokarako prest dagoen emakume ekintzaile eta aitzindaria da, berak bultzatzen du herria erreginaren kontra borrokatzera: «Ni izango naiz zuen arma, zuen bihotzetako suaz forjaturiko ezpata. Nahiago dut borrokatu eta hil heriotzaren erresuma honetan egun bat gehiago ematea baino». Borrokan daudela berak bilatzen du amaordea eta akabatzen du inoren laguntzarik gabe.
Janzkerari dagokionez, hasieran, gazteluan bahituta dagoen bitartean, garai hartako emakume jantzia daraman arren, basoan sartu eta berehala jantzia mozten du erosoago egoteko. Gerrarako prestatzean, burdinazko armadura jartzen du.
Telesailak
2011 an hasitako telesaio honetan Edurnezuri da protagonista nagusienetariko bat. Grimm anaien bertsioko emakumearekin alderatuta, printzesa ekintzaileago eta ausartagoa dela esan daiteke, baina hala ere, maitasun erromantikoan oinarritutako  istorioa da, printzearen musuak esnatzen du Edurnezuri. 2014 ean estreinatutako Cuéntame un cuento telesaioan, Edurnezuri, emakume indartsu, burujabe eta ahaldundua da. Gehienetan, ez du ipotxen beharra, haiek bizi dira ordea, Edurnezuriren menpe. Sentimenduz beteriko saio honetan Edurnezuri ez da printzearekin maitemintzen, ipotx batekin baizik.
Ipuinak
Hona hemen Grimm anaien bertsiotik sortu diren eta euskaraz aurki ditzakegun ipuinak:
2017
2017a igandez hasitako urte arrunta izan zen.
Asapharcha
Asapharcha Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Asapharcha strigifera da.
Vitim
Vitim (buriateraz eta Витим, Виитим, Viitim; evenkeraz: Витым, Witym) ekialdeko Siberiako ibaia da, Errusiako Buriatia, Zabaikalski kraia eta Irkutsk oblasta zeharkatzen dituena. Lenaren ibaiadar nagusietako bat da. 1.978 km luze da, eta 227.000 km2ko ibai-arroa hartzen du.
Geografia
Ikat mendien ekialdeko hegalean du iturburua, Buriatiako Bagdarin herritik hurbil. Vitimeko ordokia zeharkatu ondoren, Jablonovy eta Stanovoi mendiguneak inguratzen ditu. Vitim hirian Lena ibaiarekin bat egiten du, delta bat eratuz. 278 km-tan ontziz ibil daiteke.
Ibai ertzeko herri nagusiak Bodaibo eta Vitim dira.
Hidrometria
Vitim ibaiaren emaria 1936-1990 bitartean neurtua izan da Bodaibon (Lenara isuri baino 280 km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 186.000 km² ditu, arro osoaren % 83. Urteko batez besteko emaria 1.562 m³/s da; emari handiena ekainean du (5.017 m³/s) eta txikiena martxoan (82 m³/s).
'''Vitim ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Bodaibon neurtuak Datuak: 1936 eta 1990 artean '''
Leyner (Colorado)
Leyner Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Boulder konderrian dago, Colorado estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Psike
Psike (ψυχή, psūkhē, "Giza arima" edo "giza gogoa") greziar jatorriko hitza edo kontzeptua da. Antzinako greziar filosofian, norberaren barneko indarra izaten zen, bizitzan zehar gorputzari lotuta zegoena eta hiltzean banatzen zena. Bere ikasketak psikologia izeneko zientzia sortu zuen. Platonen ideia nagusienetariko bat izan zen.
Psittacula alexandri
Psittacula alexandri Psittacula generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
Granjeno (Texas)
Granjeno Texasko hiri bat da. Hidalgo konderrian kokatua dago. 2010ean 293 biztanle zituen, 0.9 kilometro koadrotan banatuta.
Hegoaldeko Italiako normandiar konkista
Hegoaldeko Italiako normandiar konkista XI. eta XII. mendeetan zehar garatu zen, hainbat gudu eta konkistatzaileen lana izanik. Konkista ondoren, hegoaldeko Italiako lurralde hauek Siziliako Erresuma sortu zuten, Sizilia uhartea bera, Italiar penintsularen hegoaldeko herena (Benevento izan ezik), Malta uhartedia eta iparraldeko Afrikako eskualde batzuek osatuta zegoena.
Normandiar oste ibiltariak lombardiar eta bizantziarren aldeko mertzenario moduan ailegatu ziren Mezzogiornora eta etxera eraman zuten Mediterraneoari buruzko berriak. Gero, osteak leku jakin batzuetan bildu eta bere feudoak ezarri zituzten, heldueratik 50 urtetara de facto independenteak zirenak.
Ingalaterrako normandiar konkista ez bezala, gudu erabakigarri baten ondorengo urtetan gauzatu zena, Hegoaldeko Italiako konkistak hamarkadaz iraun zuen, gudu erabakigarri gutxi batzuk izanda. Eskualde asko banaka konkistatu ondoren, estatu bakar batean bildu zituzten. Ez zen Ingalaterrakoa bezain antolatu eta planeatua baina emaitza berbera izan zuen.
Edmundo Suárez
Edmundo Suárez Trabanco, Mundo ezizenaz ezagunagoa, (Barakaldo, 1916ko urtarrilaren 22a - Valentzia, 1978ko abenduaren 14a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea zen.
Espainiako Gerra Zibilak Mundoren ibilbidea koskatu zuen. Athletic Clubek fitxatua zuenean, frankistek kontratua indargabetu eta Valencia CFek egoera aprobetxatu zuen.
Leptodactylodon stevarti
Leptodactylodon stevarti Leptodactylodon generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ataraxia
Ataraxia (ἀταραξία, "lasaitasuna") greziar jatorriko hitza edo kontzeptua da. Arimaren erabateko lasaitasun egoera da, pertsonak inolako beldurrik edo grinarik ez duenean bizi duen lasaitasuna. Pirronek eta Epikurok erabili zuten bere lanetan. Eskola filosofikoaren arabera ataraxia kotzeptu ezberdina.
Epikureismoarentzako
Epikurok dionez, bi eratako desioak daude: natural eta beharrezkoak, bizirautearekin zuzenki lotuak; eta ez natural eta ez beharrezko direnak, kulturatik, politikatik eta bizitza sozialetik datozenak. Desioen asebetetzeak eragingo luke plazerra, eta honek, aldi berean, epikureoen arabera eramango luke gizakia zorionera. Hala ere badira haserako plazerra baino min handiagoa eragiten duten plazerrak. Plazer hauek ezinegona sortzen dute eta arrazoiaren bitartez saihestu beharrekoak dira, "ataraxia" urruntzen bait dute. Filosofia ataraxiarako bidea da, "arrazoiaren bitartez desio naturalak, halakoak ez direnetarik bereizten eta hutsala den hartatik urruntzen dakien jakitunaren arimaren erabateko lasaitasuna" bezala kontsideratzen bait da.
Plazerrak honela banatzen dira:
Estoizismoarentzako
Estoizismoa izan zen greziar eskola filosofiko garrantzitsuen artean sortu zen azkenekoa eta K.o. 529. urtean Justiniano enperadoreak Atenasko Eskola itxi zuen arte iraun zuen.
Zorionera iristeko bidea ataraxia da: hau da, arimaren nahasmenik eza eta sosegua. Estoikoek naturaren konzepzio materialista bat egiten dute bere. Heraklitoren jarraitzaile izan ziren, sustantzia lehena suan eta logos-aren gurtzean dagoela sinetsiz, hau naturan aurkitzen diren energia, legea, arrazoia eta probidentzia izanik.
Estoizismoarentzat, ataraxia norberaren desioak naturaren arrazionaltasunera (logos) moldatzea da, pertsonaren baitan daudenak norberagandik at daudenengandik bereizten ikasiz. Garrantzitsua da askatasuna eta lasaitasuna, erosotasun material eta aberastasunez kezkatu gabe eta arrazoia eta birtuteak gidatutako bizitza eramanez lortzea. Ataraxia aurkitzeko, jainkoekiko eta heriotzarekiko beldurrak alde batera uztea beharrezkoa da. Baita bizitzaren zauriengatik ez kexatzea ere.
Eszeptikoentzako
Eszeptizismoak, ezer baieztatu edo ukatzea ezinezkoa dela zioen filosofia helenistikoaren korronteak, ataraxia juizioaren etete edo epoje-aren ondorioa dela dio.
Luis Maria Etxeberria
Luis Maria Etxeberria Igartua (Asua, 1940ko martxoaren 24 - 2016ko urriaren 19a) euskal herritar futbolaria izan zen.
Hasenmoor
Hasenmoor Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Valframbert
Valframbert Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Valframbert udalerrian erroldatutako biztanleak 1.558 ziren. Familiak 572 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 216 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 244 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: