cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Telefono
Android
Android sistema eragile mugikor bat da, Linuxen kernelaren bertsio aldatu batean eta kode irekiko beste software batean oinarritua, nagusiki ukipen-pantaila duten gailu mugikorretarako diseinatua, telefono adimendunak eta tabletak kasu. Android Open Handset Alliance bezala ezagutzen den garatzaile partzuergo batek garatzen du, Google merkatari eta zergadun nagusia delarik.
Hasiera batean Android Inc.-ek garatu zuen, Googlek 2005ean erosi zuena, Android 2007an aurkeztu zen, 2008ko irailean merkaturatutako lehen Android gailuarekin. Gaur egungo bertsio egonkorra Android 10 da, 2019ko irailaren 3an kaleratua. Androiden iturburu-kode nagusia Android Open Source Project (AOSP) bezala ezagutzen da, nagusiki Apache Lizentziaren pean lizentziatzen dena. Horri esker, Android aldaerak garatu ahal izan dira beste gailu elektroniko batzuetan, hala nola joko-kontsoletan, kamera digitaletan, PCn eta beste batzuetan, bakoitzak erabiltzaile-interfaze espezializatu bat duela. Oso ezagunak diren deribatu batzuk Android TV telebistentzat eta Wear os wearableentzat dira, biak Googlek garatuak.
Androiden iturburu-kodea hainbat ekosistemen oinarri gisa erabili da, batez ere Googlerena, Google Mobile Services (GMS) izeneko software patentatuaren multzo batekin lotuta dagoena, askotan gailu horietan aurreinstalatuta dagoena. Aplikazio nagusiak Gmail, Google Play banaketa-plataforma digitala eta Google Play Services lotutako garapen-plataforma dira, eta, oro har, Google Chrome web-nabigatzailea bezalako aplikazioak. Aplikazio horiek Googlek ezarritako estandarren arabera ziurtatutako Android gailuen fabrikatzaileen lizentzia dute. Androiden beste ekosistema lehiakide batzuk Fire os de Amazon.com edo LineageOS dira. Softwarearen banaketa, oro har, Google Play Store edo Samsung Galaxy Store bezalako aplikazio jabeen denden bidez eskaintzen da, edo Aptoide edo F-Droid bezalako kode irekiko plataformen bidez, APK formatuko software paketeak erabiltzen dituztenak.
Android telefono adimendunetan eta tabletetan gehien saldu den sistema eragilea izan da 2011tik. 2017ko maiatzetik aurrera, hilean bi mila milioi erabiltzaile aktibo baino gehiago ditu, edozein sistema eragiletako base instalatu handiena, eta, 2020ko martxotik aurrera, Google Play Storek 2.9 milioi aplikazio baino gehiago ditu.
IOS
IOS (lehen iPhone os) Apple Inc. enpresak bere hardwarerako soilik sortu eta garatutako sistema eragile mugikor bat da. Gaur egun konpainiaren gailu mugikor asko elikatzen dituen sistema eragilea da, iPhone eta iPod Touch barne; iPad-a ere elikatu zuen 2019an iPados sartu aurretik. Androiden ondoren, munduko bigarren sistema eragile mugikor ezagunena da.
IOS erabiltzailearen interfazea manipulazio zuzenean oinarritzen da, keinu multitaktifikoak erabiliz. Interfazearen kontrol-elementuak kontrol irristakorrak, etengailuak eta botoiak dira. Sistema eragilearekiko interakzioan hainbat keinu sartzen dira, hala nola atzerantz lerratzea, ukitzea, atximurkatzea eta atximurkatzea. Keinu horiek guztiek definizio espezifikoak dituzte iOS sistema eragilearen eta haren interfaze multitaktiboaren testuinguruan. Aplikazio batzuek barneko azelerometroak erabiltzen dituzte gailuaren mugimenduari erantzuteko (desegiteko komandoa da emaitza komun bat) edo hiru dimentsiotan biratzeko (emaitza komun bat modu bertikala eta horizontala aldatzea da). Apple nabarmen goraipatu da irisgarritasun-funtzio sakonak sartzeagatik iOSetan, eta horrek aukera ematen die ikusmen- eta entzumen-urritasunak dituzten erabiltzaileei beren produktuak modu egokian erabiltzeko.
IOSen bertsio nagusiak urtero kaleratzen dira. Azkenaldiko iOS gailu guztietan, iOSek aldian-aldian egiaztatzen du eguneratze bat eskuragarri dagoela, eta, bat eskuragarri badago, erabiltzaileari eskatuko dio automatikoki instalatu ahal izateko.
Gaur egungo bertsioa, iOS 13, 2019ko irailaren 19an kaleratu zen, erabiltzaile-interfazearen doikuntzak eta modu ilun bat aurkeztuz, zenbait ezaugarrirekin batera, hala nola, birdiseinatutako zuzentze-aplikazio bat, teklatu irristakor bat eta Argazki hobetuen aplikazio bat. IOS 13 ez da bateragarria 2 GB baino gutxiagoko RAM gailuekin, iPhone 5s, iPod Touch (seigarren belaunaldia) barne. IOS. iOS. 13 gailu guztietatik iPhone eta iPod touch-entzat baino ez da, iPad aldaerak orain izena baitu.
Markak
Gaur egun gehien saltzen diren mugikor adimenduak hurrengo marketakoak izan ohi dira;
Apple
Apple Incorporated hardware eta software-ekoizle estatubatuarra da. Cupertinon (Kalifornia) du egoitza nagusia. Macintosh ordenagailuak, iPod musika-erreproduzigailuak, iPhone telefono mugikorrak, iPad tablet PCa eta Mac OS X sistema eragilea haren produktu ezagunenak dira. Enpresarako, hezkuntzarako, administraziorako eta etxerako sistema informatiko pertsonalak ekoizten eta saltzen ditu. Produktuok munduko 120 herrialdetan baino gehiagotan salgai daude: aipagarrienak, besteak beste, ordenagailu pertsonalak, inprimagailuak, monitoreak, eskanerrak, softwarea eta sarean lan egiteko loturak dira. Appleren lantegi nagusiak Estatu Batuetan, Irlandan eta Singapurren daude. Berauen mugikorrak Iphonak dira.
Samsung
Samsung Hego Korea ko Seul hirian egoitza duen enpresa multinazional multzo bat da. Hego Korea ko enpresa talderik handiena da, eta filial ugari ditu, besteak beste, kontsumoko elektronika, teknologia, finantzak, aseguru-etxeak, eraikuntza, bioteknologia eta zerbitzuen sektorea. Taldea 1938an sortu zuen Lee Byung-chul enpresariak produktuak inportatzeko eta esportatzeko konpainia gisa, eta ondoren bere negozioa beste sektore batzuetara hedatu zuen. Ordutik, Hego Korearen eraldaketa ekonomikoa bultzatu zuen konglomeratu handien (chaebol) eredu ekonomikoaren erreferente bihurtu da.
Oppo
Guangdong Oppo Mobile Telecommunications Corp., Ltd, kontsumoko elektronika eta komunikazio mugikorreko enpresa txinatar bat da, egoitza Dongguanen duena (Guangdong, Txina) eta bere telefono adimendunengatik, Blu-ray erreproduzitzaileengatik eta beste gailu elektroniko batzuengatik ezaguna. Oppo, telefono adimendunen fabrikatzaile nagusietako bat, telefono adimendunen marka nagusia izan zen Txinan 2019 an, eta 5. postua lortu zuen mundu mailan. BBK Electronicsen laguntzailea da. BBK Electronics Corporationen parte da, OnePlus, Vivo eta Realme taldeekin batera.
Huawei
Enpresa 1987 an sortu zuen Ren Zhengfei k. Hasieran, telefono-kommutadoreen fabrikaziora bideratuta, Huaweik bere negozioa hedatu du telekomunikazio-sareen eraikuntza barne hartzeko, Txina barruko eta kanpoko enpresei zerbitzu eta ekipo operatiboak eta aholkularitzakoak emanez, eta kontsumo-merkaturako komunikazio-gailuak fabrikatuz. Huaweik 194,000 langile baino gehiago ditu 2019ko abenduan. Huawei k 170 herrialdetan baino gehiagotan zabaldu ditu bere produktuak eta zerbitzuak. 2012 an, Ericsson gainditu zuen, munduko telekomunikazio ekipamenduen fabrikatzailerik handien gisa eta Apple 2018an, munduko bigarren telefono adimendunen fabrikatzailerik handien gisa, Samsung Electronicsen atzetik. 2019 ko abenduan, Huaweik jakinarazi zuen urteko diru-sarrerak 121,72 mila milioi eurora igo zirela 2019an.
Xiaomi
Xiaomi Inc. Txina ko enpresa bat da, telefono adimendunak, aplikazioak eta beste produktu elektroniko batzuk diseinatzen, garatzen eta saltzen dituena. 2011 ko abuztuan bere lehen telefono adimenduna kaleratu zuenetik, Xiaomik merkatu kuota irabazi du Txinan eta bere produktuak beste gailu elektroniko batzuetara zabaldu ditu. 2013 an, enpresak Xiaomi Mi 2s Txina ko mugikorrik erosiena bihurtzea lortu zuen, Samsung Galaxy S4 eta iPhone 5 en aurretik.
Salmentak
1996 tik, telefono adimendunen bidalketek hazkunde positiboa izan dute. 2011 ko azaroan, sortutako argazki guztien% 27 kamera duten telefono adimendunekin hartu ziren. 2012 ko irailean, ikerketa batek ondorioztatu zuen telefono adimendunen 5 jabetik 4k linean erosteko erabiltzen dutela gailua. Telefono adimendunen munduko salmentek funtzioak dituzten telefonoen salmenten zifrak gainditu zituzten 2013 hasieran. Telefono adimendunen munduko bidalketak mila milioi unitatetik gorakoak izan ziren 2013 an, 2012 ko 725 milioiak baino% 38 gehiago, eta telefono mugikorren merkatuaren% 55eko partaidetza izan zuten 2013 an, 2012an% 42ko igoera. 2013 an, telefono adimendunen salmentak murrizten hasi ziren lehen aldirako. 2016 ko lehen hiruhilekoan, lehen aldiz, bidalketak% 3 jaitsi ziren urte batetik bestera. Egoera Txinako merkatuaren heldutasunak eragin zuen. NPDren txosten batek erakusten du Estatu Batu etako herritarren% 10ek baino gutxiagok erosi dituztela 1.000 dolar baino gehiagoko telefono adimendunak, garestiegiak baitira pertsona gehienentzat, ezaugarri bereziki berritzailerik sartu gabe, eta Huawei, Oppo eta Xiaomiren erdian antzeko ezaugarriak dituzten produktuak sartzen dituzte, prezio baxuagoetan. 2019 an, telefono adimendunen salmentak% 3,2 jaitsi ziren, telefono adimendunen historiako handiena; Txina k eta Indiak, berriz, telefono adimendunen salmenta gehienak mundu osoan bultzatzeko kreditua jaso zuten. Aurreikuspenen arabera, 5G adopzio orokorrak telefono adimendun berrien salmentak bultzatzen lagunduko du.
2011 n, Samsung ek munduko merkatu-kuotarik handiena izan zuen, Apple atzetik zuela. 2013 an, Samsung ek % 31,3ko partaidetza zuen merkatuan, 2012 an % 30.3ko igoera txiki bat, eta Apple k, berriz,% 15.3koa, 2012 an % 18.7ko beherakada. Huawei, LG eta Lenovo gutxi gorabehera % 5ean zeuden, 2012 an baino nabarmen hobeto, eta beste batzuek % 40 inguru zuten, aurreko urteetako zifra bezalaxe. Apple k bakarrik galdu zuen merkatu-kuota, nahiz eta bidalketa-bolumena % 12,9 handitu zen oraindik; gainerakoek igoera esanguratsuak izan zituzten bidalketa-bolumenetan,% 36tik % 92ra. 2014 ko lehen hiruhilekoan, Samsung ek % 31ko partaidetza zuen eta Apple k % 16koa. 2014 ko laugarren hiruhilekoan, Apple k % 20,4ko partaidetza zuen eta Samsung ek % 19,9koa. 2016 ko bigarren hiruhilekoan, Samsung ek % 22,3ko partaidetza zuen eta Apple k % 12,9koa. 2017 ko lehen hiruhilekoan, IDCk jakinarazi zuen Samsung izan zela lehen postuan, 80 milioi unitaterekin, ondoren Apple (50.8 milioi), Huawei (34.6 milioi), Oppo (25.5 milioi) eta Vivo (22.7 milioi).
Samsung en negozio mugikorra Apple ren tamainaren erdia da, diru-sarrerengatik. Apple ren negozioak oso azkar egin zuen gora 2013tik 2017ra. Realme Opporen marka da 2019 ko bigarren hiruhilekotik mundu osoan azkarren hazi den telefono marka. Txinan, Huawei k eta Ohorek, Huaweiren jabetzako marka batek, partaidetza konbinatuaren merkatuaren % 46 dute, eta urtean % 66ko hazkundea izan zuen 2019 tik aurrera, gero eta handiagoa den txinatar nazionalismoaren erdian. 2019 an, Samsung ek % 74ko partaidetza zuen 5G telefono adimendunetan, eta 5G telefono adimendunek Txinako merkatuko partaidetzaren % 1 zuten.
Ikerketak erakutsi du iPhone ak normalean aberastasunarekin lotuta daudela, eta iPhone aren batez besteko erabiltzaileak Android en batez besteko erabiltzaileak baino % 40 diru-sarrera gehiago dituela urtean. Emakumeek gizonek baino joera handiagoa dute iPhone bat izateko. TrendForce k iragarri du telefono tolesgarriak 2021 ean hasiko direla ezagunak izaten.
Ondorio Sozialak
Telefonoaren sorrerak eta garapenak gizartean aldaketa asko eragin ditu. Historian zehar pertsonen harteko komunikazio harremanak baldintzatu eta aldatzeaz gain, gizakiaren psikologian eragin handia eduki du telefonoak, gainera, mugimendu sozialen leherketan eragina izan du. Bestalde,  XXI. mendeko gailu garrantzitsuenetarikoa bilakatu da eskeintzen duen erosotasun guztiengatik, baina, atzean urteak eta urteak daraman esplotazioa burutzen ari da Kongoko Errepublika Demokratikoan.
Feminismo a
Telefonoak ekarritako ondorio positiboetako bat emakumea lan munduan sartzea izan da. Lehen telefonistak Alexander Graham Bell en konpainiako telegrafia zerbitzuetan lan egin zuten haurrak izan ziren. Hala ere, 1878 an telefonoaren asmatzailearen konpainiak lehen emakumea kontratatzea erabaki zuen. Azkenik, bere eztitasun kontrastatuari esker, emakumeak izan ziren lanpostua erabat konkistatzea lortu zutenak. Telefonoguneak 1881 ean iritsi ziren Espainia ra eta laster zentralitaren aurrean zutik lan egiten zuten andereñoek  operatu zituzten.
XX mendean, indurstri iraultza n sortutako makina berrien eraginez, telefonoa eta idazmakina, esaterako, emakumee kin lotutako lanbide ezberdinak sortu ziren. Idazkari, mekanografi sta edo telefonista. Administrazio lanak ziren gehien bat, beti emakumeeak izandako “rol ei” atxikitutakoak, ohikeriari edo lan mekanikoari lotutakoak, hau da, burua erabili behar ez zutenak, eratzunik edo aginterik ez zuten lanak. Idazkaritzan, emakumeek ordurarte gizonena izandako eremua okupatu zuten 30. hamarkadatik aurrera. Emakumeak bulego etan modu masiboan satzeko joera hori bat etorri zen lan metoso nahiz tresna berriak sortzearekin, esate baterako, idazmakina edo takimekanografia.
Gizonak beharrean, emakumeak kontratatzearen erabakia ez zen arrazoi etiko edo inklusiboengatik burutu, enpresek, irabaziak handitzeko, hartutako erabaki kapitalisten ondorioz gauzatu zen. Izan ere, lanpostu horretan emakumeek gizonek baino pazientzia handiagoa izatea erakutsi zuten. Horretaz gain, emakumeen ahots leunak pizgarri ziren bezeroentzat (gizonak batez ere) telefonoen zerbitzuak erabiltzeko. Gainera ere, emakumeen lan eskua gizonena baino merkeagoa zen, hau da, gutxiago ordaintzen zieten.
Telefonisten lan baldintzak oso gogorrak ziren. Eguneroko lanak tentsio handia eragiten zuen, bezero nagusiak gizonak zirelako, larako asko erabiltzeko trebestasun handia behar zelako, txanda oso gogorreko lanaldia zutelako eta diziplina handia ezartzen zitzaielako.
Hala ere, 20 eta 30. hamarkadetan emakume askorentzat telefonista lana, bizitzeko modua edo gizartea n gora egiteko modua izan zen, hein batean emakumeen lehen lan ordaindua izan baitzen, normalean hezkondu arte independentzia ematen ziena. Emakumeak konturatu ziren lan munduan aritzeko erabat gai zirela, eta munduan zabaldutako pentsamendu eta kontzientzia garapen hau izan zen benetan feminismoari lagundu ziona. XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran ere, emakumeen artean mugimendu sufragista zabaldu zen. Gainera, lehen mundu gerran (gizonak gerran zeudenez) emakumeak arduratu ziren enpresetako lanez, ordura arte gizonezkoei gordetako lanak bete zituzten, eta haien balio sozialaz geroz eta gehiago jabetzen joan ziren. Gauza guztien batuketak, gehi historian zehar jasan zuten injustiziek, emakumeen kontzientzia garapena eta iraultza sena bultzatu zuten. Azkenean feminismoan izugarrizko aurrerapena eraginez.
Harremana mantentzeko tresna
Telefono mugikor modernoek munduko edozein puntutan dauden pertsona ezberdinak elkarren hartean konekta ditzakete segundutan. Oso lagungarriak dira jendearen arteko harreman profesional nahiz pertsonalak mantentzeko. Honetarako, mugikorrek berek, telefono konpainiekin, eskaintzen dituzten aukerak erabil daitezke, deiak eta mezularitza bezala. Edo, telefono adimenduak, hau da, ordenagailu txikiak diren heinean, lortu daitezken zerbitzuak erabil daitezke. Hala nola, Sare sozialetarako zerbitzuak (Instagram, Facebook, Twitter, Youtube…) edo bat-bateko mezularitza zerbitzuak (WhatsApp, Telegram, Facebook Messenger…).
Praktikotasuna
Telefono mugikor adimendunek gaur egun izan duten arrakastaren beste arrazoi bat eskeintzen duten praktikotasuna da. Izan ere, poltsikoan sartzen den ordenagailua da. Geroz eta kamera hobeak dituzte, mapak kontsultatzeko eta momentuan momentuko kokapena jakiteko GPS nabigazio sistema dute geolokalizazioa dela eta, nahi den abestia entzuteko aukera dago...
Horretaz gain, doan diren milaka aplikazio daude eskuragarri, edozein lekutan lan egiteko aukera ematen dutenak, posta elektronikoa edota dokumentu mota ezberdinak sortzeko eta editatzeko balio dutenak bezala. Azkenik, azken urteetan asko garatu den ordainketa sistema daukate gaur egungo mugikorrek. Diru fisikoa eta bankuko txarletatik haratago doan sistema nahiko berria da, non, online bidez eta presentzialki egiten diren erosketak mugikorrarekin ordaindu daitezkeen. Modu honetan, banketxeko aplikazioarekin, hilabeteetan zehar egindako gastu eta irabaziak kontsulta daitezke ere. Gainera, diru transakzio eta transferentziak egin daitezke berehalakoan. 2019an  elkarren artean diru kantitate ez oso handiak bidaltzeko asko zabaldu den aplikazio edo sistema berria Bizum da, kontu korronte batetik beste batera telefono zenbakia erabiliz dirua bidaltzea ahalbidetzen duena.
Entretenigarria
Mugikor modernoek bertatik lan egiteko aukera emateaz gain, modu entretenigarrian denbora pasatzeko aukera ematen dute ere. Izan ere,  doako milaka joko ezberdin daude, lagunekin online edo bakarrik jolasteko. Joko hauek IOS sistema eragilean AppStore-tik jaitsi daitezke, Android sistema eragilean ordea, Play Storetik.
Azken hamarkadan izandako telefono mugikor adimendunen,  “Smartphone” bezala ezagunak, gorakadak Sare sozialetarako zerbitzue n igoera ere ekarri du. Horregatik, plataforma hauek komunikabide erraldoietan bilakatu dira. Sare sozialetarako zerbitzuak hainbeste jenderengana iristeko ahalmena dutenez, tresna bikaina bilakatu dira arazo sozialen salaketak eta aktibismoa burutzeko. Erabiltzaileen edukiak ikusgai daude eta aldioro dira sortzaile, partaide eta kritiko. Sare sozialen bidezko salaketek gizartea kontzientziatu dute, belaunaldi kolektibo solidario kritiko bati bide emanez.
Beraz, beste komunikabide handi eta kontrolatu askok lortu ez duten zerbait lortu dute sare sozialek; informazio gordina zabaltzea inongo manipulazio motarik gabe eta jende askorengana iristea. Informazio demokratizatuaren sareak bihurtu direnez, ongi arrazoituak dauden kontu etikoak salatzeko tresna apartak dira. Momentuan momentuko informazioa dagoenez, manipulazioa zailagoa da, horregatik, erabiltzaileek kontzientzia garatzen dute eta parte hartzeko, hala ez hartzeko erabakia hartzen dute. Askatasuna, balio etiko eta balio moralak erabiltzaileek erabakitzen dituzte, ohiko komunikabideen interes politiko, komertzial eta beraz, manipulazioetatik urrunduz.
Sare sozialak politika, ekonomia, gizarte eta kultura gaiez informatua eta kontzientziatua egoteko aukera emateaz gain, partehartze aktibo eta kolektiboa dagoen espazio dira ere. Horrela, gai baten inguruko erabiltzaileen arteko iritziak, eztabaidak eta analisiak elkarbanatzen eta zabaltzen direnez, irakurleek berezko argumentua edo iritzia garatzeko aukera dute.
Edukiak zabaltzeko tresna
Aipatu bezala, Informazioa gizakion eskubide denez geroztik Zerbitzuetarako sare sozialak, Internet eta bat-bateko mezularitza zerbitzuak oso erabiliak dira edukiak zabaltzeko. Kazetari eta kazetaritza tradizionala atzean geratu ez dadin komunikabide sistema berrietara ohitu da. Gaur egun komunikabide etxe guztiek haien lekua dute sarean, era tradizionalean baino jende gehiagorengana iristeko.
Bestetik, telefono mugikorrarekin jende arruntak edukiak zabal ditzake ere. Esan bezala kontu etiko baten inguruan aktibismoa egiteko, proiektu pertsonal bat aurrera eramateko edo-ta besterik gabe norberaren egunerokoa lagunek ikusteko.
Komunitate zientifikoa ere oso zabala da sarean, ondorioz, telefono mugikor adimendunarekin milaka eta milaka artikulu eta liburu zientifiko nahiz historiko kontsulta daitezke doainik pare bat segundutan.
=== Koltanaren ustiapena eta Kongoko bigarren gerra === Guar egun Koltanaren ustiapena guztiz lotuta dago 1988an Kongoko Errepublika Demokratiko an hasi zen Kongoko Bigarren Gerrarekin. Afrikako historia modernoaren gerraterik handiena bihurtu da, zortzi herrialde eta 25 talde armatu barne hartuz eta 2008 arte 5.4 milioi pertsonaren heriotza eraginez, batik bat gaixotasunek eta goseteak jota. Bigarren Mundu Gerrar a ondoren, hildako gehien izan dituen eta izaten ari den gerra da. Halaber, milioika pertsona errefuxiatu izan dira inguruko herrialdeetan.
Afrikako Gerrate Handia lurren kontrola, tentsio etnikoak eta beste herrialde batzuen interesen ondorioz lehertu zen batik bat. Hala ere, Koltanaren ustiapenak egoera nahasi zuen eta gaur egun gatazka geopolitikoak sortu ditu. Kongoko Errepublika ren, mugako herrialdeen, eskualdean aritzen diren gerrillen, mendebaldeko multinazionalen eta kontrabandisten interesak guztiz nahastu dira.
Erabilera:
Koltana kolunbita eta tantalita mineralez konposatutako mineral metaliko beltza eta opakua da. Material erlatiboki eskasa da naturan eta oso garrantzitsua bilakatu da azken urteotan, bere aplikazio teknologikoak direla eta, horregatik, mineral estrategiko bat bihurtu da. Gailu elektroniko ia guztietan erabiltzen den minerala da koltana, besteak beste, gaur egungo mugikor adimendun guztietan dago.
Koltanaren ustiapen interesa tantalio aren erauzketan oinarritzen da batez ere dituen erabilera posible guztiengatik. Telefono adimentsu batek tantalioaren erabilera ezberdinak ditu:
Erreserbak
Erreserben kokalekuei dagokionez, koltanezko erreserba handiena Afrikan dago, Kongoko Errepublika Demokratikoan (RDC) Ipar Kivu eta Hego Kivu lurraldeetan hain zuzen ere. Bertan munduko erreserben %80-a kokatzen da Friends of the Congo erakundearen datuen arabera, eta gainontzekoa  Australian, Brasilen eta Thailandian dago. Koltana ez da meatzetan aurkitzen, lurraren gainazalean barreiatuta baizik. Azken ikerketek erakusten duten bezala, koltana duela 3.000 miloi urte sumendiak zeuden lekuen inguruan aurki daiteke. Sumendiek botatako hautsaren emaitza dela dirudi; hori dela eta, oso leku gutxitan dago eta, gainera, eskuratzen oso zaila da, lurreko gainazalaren eremu handiak txikitu behar baitira.
=
Emakumeen egoera ====== Caddy Adzuba Kongoko Errepublika Demokratikoan jaiotako emakumeen eskubideen alde borrokatzen duen abokatu, kazetari eta aktibista da. Gerra erregimen diktatorial baten ondorengo aldaketa politiko baten beharragatik hasi zen, baina Europar Batasunak eta AEBek eskua sartu zuten baliabideen kontrola bereganatzeko. “Gerraren kausa ez da minerala bera, baina mundu mailako kapitalismoak egoera aprobetxatu du”.
Koltan mineralak herrialdearen aberastasuna sortu beharrean, minak kontrolatzen dituzten talde armatuei egiten die onura. Mineralen esplotazio ilegalak emakumeei eta haurrei eragiten die, batez ere. Emakumeen kasuan, indarkeria sexista da ondorio nagusia: “Herrixka bateko emakume guztien bortxaketa burutzen dutenean, komunitatea deuseztatu egiten da, emakumeak gizartearen kohesioaren rol soziala betetzen du-eta”. Haurren kasuan, berriz, eskola uztera behartzen dituzte, eta esklabo bihurtzen dituzte. Nesken kasuan, gainera, prostituitzera derrigortzen dituzte”, azaldu zuen Abzuba kazetariak.
Talde armatuek gerra egiteko era garaikidea garatu dute emakumeak arma gisa erabiliz. “Etsaiak badaki gerra irabazita duela emakumeen gorputzean sartzen baldin bada”. Txosten ofizialen arabera, 500.000 sexu eraso izan dira 1998tik gaur egunera arte. Bortxatutako emakumeen %66k hiesa dute, eta, horren ondorioz, komunitatean bazterketa sufritzen dute.
Helduen aurka ez ezik, neskatoen kontra ere erabiltzen dute indarkeria. Haurrak bahitu, bortxatu eta andreei itzultzen dizkiete gero, sexu organoak guztiz hautsita dituztela. “Bagina eta uterorik gabe itzultzen dizkiete amei. Ugalketa saihestu eta herriaren etorkizuna kolokan jartzen dute era horretan”.
Langileek ez daramate inolako jantzi berezirik, gehienek maskararik ere ez. Oinutsik daude eta inork ez du kontraturik. Goizero, lan egin nahi duten herritar ugari lerrokatzen dira usinako atarian, eta bakar batzuk aukeratzen ditu ugazabak. Egunean ez dute dolar bat baino gehiago irabazten. Baina herritarrek duten lan bakarrenetakoa da. Kontratistek etekin handiagoa ateratzen dioten koltanari, hala ere, oso prezio apalean. Hiriburuko komertzialei koltana librako 1,59 dolarretan saltzen zaie. Nazioarteko merkatuan ordea, librako 8 eta 18 dolar artean pagatzen da.
Gizon, emakume eta batez ere haurren lan-esku merkearen eszenatoki da Kongoko Errepublika Demokratikoa. Meatzariek, beren lana dela eta, irabazi eskasak jasotzen dituzte; ikerketa batzuen arabera, irabazi hauek 1 eta 2 dolar eguneko dira batezbesteko. Gainera, ezin dute orokorrean dirua aurreztu, dena gastatzen dute, izan ere, lekuen kokapena eta garraioaren prezioa, janaria eta ohizko kontsumoko ondasunak beste aldeetan baino bi edo hiru aldiz garestiagoak dira. Are gehiago, meatzariek bere soldataren zati bat alkoholean eta prostituzioan gastatzen dute. Askok zorpetuta amaitzen dute, batez ere euri denboraldian, lan egitea zailagoa delako.
Azkenik, lanaren baldintza txarrak arriskutsuak dira langileen segurtasunerako eta osasunerako: lur-jausi arriskua harrobietan, lehergaien erabilera, tuneletako hezetasunagatik eta mineralak eskuz birrintzeak sortutako hautsarekin lotuta dauden arnasketako gaixotasunak. Egunero Kongoko meatoki horietan 2.000 ume eta nekazari hiltzen dira zanpatuta. Bertatik ateratzen den koltan produkzioa kontuan hartuz, koltan kilogramo bakoitzak bi umeren heriotza suposatzen duela kalkulatu da.
Multinazionalak
Nazio Batuen Erakundeak auziaren inguruko txosten bat argitaratu zuen 2002. urtean, non, Kongoko koltana ez erostea gomendatzen zuen umeak esklabo bezala lan egiten zuten meatokiak zeudelako. Gaur egun, sakelako telefono egile gehienen webgunetan produktuen osagarri guztiek arau ekologiko denak betetzen dituztela eta produkzio kateko partaide guztien giza eskubideak errespetatuz lan egiten dutela irakur daiteke, baina, “Blood Coltan” dokumentalak erakusten duen bezala, multinazionalek Kongoko errebeldeak finantzatzen dituzte eta, horrenbestez, bahiketek, lapurretek, ustelkeriak eta indarkeriak oraindik dirau. Ustiatutako koltana, jatorria Belgikan duen Traxys multinazionalak erosten du (Umicore Sogem bezala ere ezagutzen da), eta jarraian Txinako telefono lantegietara saltzen du. Traxys multinazionalak ez du ordezkaritzarik Euskal Herrian, baina bai ordea Parisen, Madrilen eta Bartzelonan, munduko beste hogei hiri gehiagotan bezala.
Horrenbestez, Alcatel, Ericsson, Motorola, Nokia, Siemens, Compaq, Dell, HP, IBM, Lucent, AMD, Hitachi, Intel, NEC, etab. teknologia enpresek ez dute betetzen NBE-k auziaren inguruko txostenean aipatzen duena.
Mundu mailako araudiak
2010ko Kontsumitzailearen Babesarako eta Wall Street Erreformarako Dodd-Frank Legea k Balore-merkatuaren Batzordean (SEC) kotizatuta dauden enpresei, enpresa europarrak barne, zuzeneko ardura betetzea eskatzen die ea beren produktuek Kongoko Errepublika Demokratikoko talde armatuak finantziatzen dituzten mineralak dituzten ala ez zehazteko orduan. Erabaki osagarri batean, SEC-ek ELGA-ren (Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundea) Gida zuzeneko arduraren arau fidagarri bat bezala aipatu zuen lege hori ezartzen duten enpresentzako.
Kongoko Errepublika Demokratikoan eta Ruandan hartutako neurriek bi herrialde hauetan mineralak erauzten dituzten eta beraien salerosketarekin aritzen diren enpresei ELGA-ren araudia betetzeko beharrezko ardura har dezaten eskatzen die.
Araudiak sortu duen presioa, Kontsumitzailearen Babeserako eta Wall Street Erreformarako Dodd-Frank Legearen 1502. Atalaren testuak erakusten duen bezala, faktore eraginkorrena da enpresek urratsak eman ditzaten hornitze-kate arduratsuagoetarantz. Baldin eta legeak horrela derrigortzen ez badu, enpresa gehienek ez dute nahiko ahaleginik egiten ziurtatzeko beren erosketak ez direla erabili gatazkak finantzatzeko, nahiz eta nazioarteko konpromisoak egon badauden.
Amnistia Internazionalaren txosten baten arabera, ordea, enpresen %80k ez dute kontrolatzen beren produktuek ba ote duten Afrikako gatazka guneetatik ekarritako mineralik.
Europako Batzordeak proposamen bat egin zuen 2014ean, eta 2015ean Europako Parlamentuak zuzenketa egin zion proposamenari. Azkenean, onartu zuten 880.000 enpresak jakinarazi behar dutela beraien kateetan hautemandako arriskuak identifikatzeko hartutako neurriak. Enpresa horiek eztainua, tantaloa –koltanetik eratorritako materiala–, wolframa eta urrea erabiltzen dituzte produkzioan. Dena den, behin betiko testua negoziatzen ari dira oraindik, eta Europako Batzordeak onartu behar du.
=== Dependentzia edo menpekotasuna === Gaur egun, teknologia berriek papaer garrantzitsua betetzen dute pertsonen bizitzan. Eskeintzen duten zerbitzu nahiz erosotasun eta erraztasunek teknologiak alde batera uztea zaildu dute.
Azken urteotan mugikorraren menpekotasunaren inguruko ikerketak burutu ditu, eta diardute, komunitate zientifikoak. Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburuan (Manual Diagnóstico y Estadístico de las Enfermedades Mentales DSM-IV-TR) mugikorraren gehiegizko erabilerak buruan sor ditzakeen nahasmenduen inguruko sail berezirik egon ez arren, esan beharra dago beste trastorno batzuek eragiten dituzten ezaugarriak betetzen dituela mugikorraren menpekotasunak, hala nola, sustantziekiko dependentzia. Abstinentzia sindromea, tolerantzia eta ez erabiltzeak sor dezakeen kontrolaren galera dira elkarbanatzen dituzten ezaugarrietako batzuk.
Aldioro gainean mugikorra ez eramatearen beldur irrazional hori Nomofobia bezala da ezagun. Pertsona batzuengan mugikorra etxean, bateriarik gabe, koberturarik gabe edo ez erabilgarri izateak, antsietate eta ondoez maila handia sor dezake. Ondorioz, etxera itzultzeko gai dira aldi batez konektatu gabe egoteak sortzen dien estresa ez sufritzeko.
Gaiaren inguruko ikerketa ezberdinek, pertsonen %50a mugikorraren menpeko direla erakutsi dute. Gainera, urteekin gora egiten ari den gaixotasuna dela diote.
Gazteen artean mugikorren erabilera
Eustatek egindako ikerketaren arabera, 15 urte baino gehiago dituztenen artean, Euskal Autonomi Erkidegoan, %97,9a internet erabiltzailea da, eta egunero konektatzen da. Telefono mugikorra jadanik Euskal Autonomi Erkidegoan etxeen %92,4an dago eta 15 urtekoen artean %95,6ak dauka telefono mugikor edo smartphone bat.
Gazteen artean sare sozialen erabilera
Sare sozialetarako zerbitzuak izan daitezke mugikorrarekiko menpekotasunaren arrazoietako bat.
Sare sozial horien eguneroko erabilerari dagokionez, neskek mutilek baino gehiago erabiltzen dituzte egunero Facebook, Instagram eta Snapchat; mutilek, aldiz, neskek baino gehiago erabiltzen dute egunero Youtube.
Erabilera gehienetik gutxienera doan zerrendaren arabera, adinaren araberako ezberdintasunak daude. 20 urtez azpikoen artean WhatsApp-aren atzetik gehien erabiltzen den sare soziala Instagram da eta horren atzetik Youtube eta Snapchat. Facebook bostgarren postuan legoke.
20 eta 24 urte bitartekoen artean Facebook da WhatsApp-en atzetik erabiliena eta atzetik geratzen dira Instagram, Youtube eta Twitter. Snapchat zazpigarren tokian geratzen da, Spotify-ren atzetik.
Azkenik, 25 eta 29 urte bitartekoek gehien erabiltzen duten sare soziala Facebook da, WhatsApp-en atzetik; WhastApp-ek nagusitasuna baitu adin talde guztietan. Facebook-en atzetik, Youtube eta Instagram daude. Eta horien atzetik Twitter eta Spotify. 25 eta 29 urte bitartekoek oso gutxi erabiltzen dute Snapchat eta horregatik beherago geratzen da adin talde honetako zerrendan, LinkedIn atzetik, hain zuzen ere; 25 urtetik gora LinkedIn erabiltzen hasten baitira gazteak. Orokorrean, adin guztietan gizonek baino emakume gehiagok erabiltzen dituzte sare sozialak
Gazteen bizitzan oso barneratua dagoen jarrera da sare sozialen erabilera ohikoa egitea. Ondorioz, Euskal nerabeen % 5,6 tratamendu psikiatrikoan da sare sozialekiko duten adikzioagatik, eta % 42k, berriz, nahiz eta medikuen arreta ez izan, nahasmendu neurologiko larriak pairatzen ditu.
Istripuak
Ikerketaren arabera, errepidean hildakoen biktimen %20a mugikorraren erabileraren ondorioz izan dira eta 8000 istripu inguru daude urtean. “errepidean hildako gehien sortzen dituen kausa da mugikorraren erabilera, abiadura azkarregia edo alkoholaren kontsumoarekin batera” dio ikerketak.
=== Osasun gaitzak === Gaur egun egiten den telefono mugikorraren erabilera handiak hainbat arrisku sor ditzake gure osasunean, hala nola:
David García Markina
David García Markina (Iruñea, 1970eko apirilaren 11), euskal txirrindulari profesional ohia da, 1994 eta 2000 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean zenbait garaipen lortu zituen.
Palmaresa
1993 1994 1995 1996
Emaitzak lasterketa nagusietan
-: Ez zuen parte hartu
Err.: Erretiratu zen
Salvelinus taimyricus
Salvelinus taimyricus Salvelinus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Itabirito
Itabirito Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Rhipidura fuscorufa
Rhipidura fuscorufa Rhipidura generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.
Luc Bondy
Luc Bondy (Zürich, - ib., ) antzerki eta opera zuzendari suitzarra izan zen.
Ébersviller
Ébersviller Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ébersviller udalerrian erroldatutako biztanleak 804 ziren. Familiak 268 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 138 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 295 etxebizitza zeuden, 274 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 275 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 274 etxebizitza nagusietatik 237 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 59 etxek lau zituzten eta 190 etxek bost zituzten. 223 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 92 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 154 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 527 ziren, horien artean 373 aktiboak ziren eta 154 inaktiboak ziren. 373 pertsona aktiboetatik 337 lanean zeuden (205 gizon eta 132 emakume) eta 36 langabezian zeuden (15 gizon eta 21 emakume). 154 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 44 ikasten zeuden eta 71 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ébersviller udalerrian 303 unitate fiskal zeuden, 856 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.632 euro zen.
Sampson konderria (Ipar Carolina)
Sampson konderria (Sampson County) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clinton da. 2010eko zentsuaren arabera 63,431 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Sampson konderriak 245,167 kilometro koadro ditu. Horietatik 481 ura dira. Beste 244,687 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,87 da.
Ébersviller
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 2 argiketariak.
Sampson konderria (Ipar Carolina)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 63,431 pertsonetatik 44,194 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 10,440 dira. 16,948 beltzak edo afroamerikarrak. 1,130 amerikar natiboak ziren eta 43 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 217 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 81 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 818 pertsonek kokatzen zuten.
Ébersviller
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Ébersviller udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 228 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Quebec Hiria
Quebec edo Quebec Hiria (ingelesez Quebec City, frantsesez Ville de Québec) Quebec probintziako hiriburua da eta bertako bigarren hiririk handiena (Montrealen atzetik). Halaber, Ipar Amerikako hiririk zaharrena da. 2006an, 491.142 biztanle zituen, eta inguru guztiak 1.064.047 (Quebec City Area edo Région de Québec).
UNESCO 1985ean Quebec Hiriko hirigune historikoa Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Izena algonkin hizkuntzako Kebek leku-izenetik dator eta "ibaia mehetzen den lekua" esan nahi du. Izen horrekin inguruko zonalde guztia izendatzen zen. Hain zuzen ere, Stadacona herrixka irokesaren aldamenean sortu zuen Samuel Champlain frantziarrak Québec hiria 1608an, jatorrizko biztanleek Uepishtikueiau deitutako muinoan. Lehen biztanleak Frantziako herri xeheko deportatuak, gaizkileak eta, oro har, pobreak eta gizartetik baztertutakoak izan ziren.
Bertako herritarrak quebectarrak dira, frantsesez Québecois. Hitz hori euskaratik omen datorrela uste dute hizkuntzalari batzuek, "quebecekoak" berbarekin duen antzarengatik, amerindiarrek europarrei suriquois deitzen zietelako, hots, azal zurikoak.
Ondarea
Bruce Price arkitektoak diseinatu eta 1893an ireki zen. Canadian Pacific Railway konpainiak Kanada osoan zehar eraiki zituen châteaurako lehenbiziko eraikina izan zen. Konpainia hark eraikin horiek eraikitzeak turista aberatsak erakarri eta bertaratzeko asmoa zuen.
Hiri senidetuak
Quebec Hiria ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Blai Bonet
Blai Bonet i Rigo (Santanyí, Mallorca, - ib., ) mallorcar poeta ete eleberrigilea izan zen.
Sensibilitate erlijioso berezi batez hornitutako poeta zen, eta irudi biziak adierazten zituen. Bere lanik ezagunenak: Cant espiritual (Kanta espirituala, 1953), L’Evangeli segons un de tants (Ebanjelioa edonoren arabera, 1957), El mar (Itsasoa, 1958) eta Mister Evasió (1968).
Hironari Iwamoto
Hironari Iwamoto (岩元 洋成, 1970eko ekainaren 27a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Bellmare Hiratsuka eta Montedio Yamagata.
Lavaré
Biztanleria
2007an Lavaré udalerrian erroldatutako biztanleak 831 ziren. Familiak 358 ziren, horien artean 103 pertsona bakarrekoak ziren (58 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 140 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 103 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 460 etxebizitza zeuden, 367 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 48 bigarren erresidentzia ziren eta 44 hutsik zeuden. 448 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 367 etxebizitza nagusietatik 285 bere jabearen bizilekua ziren, 73 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 44 etxek bi zituzten, 91 etxek hiru zituzten, 106 etxek lau zituzten eta 123 etxek bost zituzten. 312 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 196 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 474 ziren, horien artean 342 aktiboak ziren eta 132 inaktiboak ziren. 342 pertsona aktiboetatik 294 lanean zeuden (169 gizon eta 125 emakume) eta 50 langabezian zeuden (23 gizon eta 27 emakume). 132 pertsona inaktiboetatik 56 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lavaré udalerrian 354 unitate fiskal zeuden, 788 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.870 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Lavaré udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.330 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tergnier
Tergnier Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2007an 14.722 biztanle zituen.
Schwieberdingen
Schwieberdingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Tergnier
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 14.722 ziren. Familiak 6.111 ziren, horien artean 1.983 pertsona bakarrekoak ziren (700 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.283 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.675 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.850 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 603 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Congiopodus leucopaecilus
Congiopodus leucopaecilus Congiopodus generoko animalia da. Arrainen barruko Congiopodidae familian sailkatzen da.
Hemerocallis lilioasphodelus
Hemerocallis lioasphodelus (sinonim. Hemerocallis flava, limoi lirioa, lirio horia eta beste izen batzuekik ere ezagutzen dena) Hemerocallis generoko landarea da. Txina osoan dago hedatua, Europako helgoaldeko zenbait tokitan, Italia eta Eslovenia esaterako, eta laborantza berrian hazteko erabiltzen den loreetako bat da.
Sukaldaritzako erabilera
Hemerocallis lioasphodelus jangarriak dira eta Txinako eta Japoniako sukaldaritzan erabiltzen dira.
Tergnier
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 6.677 etxebizitza zeuden, 6.194 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 51 bigarren erresidentzia ziren eta 432 hutsik zeuden. 4.898 etxeak ziren eta 1.732 apartamentuak ziren. 6.194 etxebizitza nagusietatik 3.147 bere jabearen bizilekua ziren, 2.986 alokairuan okupaturik zeuden eta 61 doan lagata zeuden; 94 etxek gela bat zuten, 537 etxek bi zituzten, 1.450 etxek hiru zituzten, 2.161 etxek lau zituzten eta 1.952 etxek bost zituzten. 3.475 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3.193 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.519 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 9.113 ziren, horien artean 5.922 aktiboak ziren eta 3.191 inaktiboak ziren. 5.922 pertsona aktiboetatik 4.906 lanean zeuden (2.821 gizon eta 2.085 emakume) eta 1.017 langabezian zeuden (526 gizon eta 491 emakume). 3.191 pertsona inaktiboetatik 789 erretiraturik zeuden, 886 ikasten zeuden eta 1.516 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tergnier udalerrian 6.103 unitate fiskal zeuden, 14.527 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.085 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 387 komertzioetatik, 10 erauzte enpresak ziren, 11 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 18 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 48 eraikuntza enpresak ziren, 90 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 19 garraio enpresak ziren, 35 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 16 higiezinen enpresak ziren, 21 zerbitzu enpresak ziren, 73 administrazio publikoko enpresak ziren eta 29 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 53 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 6 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 3 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 5 liburu dendak, 6 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 2 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 4 kirol-dendak, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 6 lore-dendak ziren.
2000. urtean Tergnier udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 624 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, psikiatriko 1 bat, 7 botika eta 4 anbulantzia zegoen.
2009an 5 haur-eskola eta 9 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Tergnier udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden867 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2005 Hencke
2005 Hencke asteroide gerrikoan aurkitutako 2005. asteroidearen izena da. 1973ko irailak 2an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1973 RA zen. Bere izena Karl Ludwig Henckegatik jasotzen du.
Nobushige Kawada
Nobushige Kawada (川田 信茂, 1970eko abenduaren 3a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Bellmare Hiratsuka.
Pitillasko geralekua
Pitillas Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku bat da, Pitillas udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1860ko ekainaren 22an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.
Marvao
Marvão Portugalgo Portalegreko barrutian dagoen udalerria da.
Pitillasko geralekua
Historia
Geralekua 1860eko irailaren 15ean ireki zen, Aragoi eta Nafarroa lotu nahi zituen trenbidearen Iruña-Murelu Konde zatia ireki zuenean, Zaragozatik Iruñerako Burdinbide Konpainia delakoak, Zaragoza-Altsasu burdinbidea. Azken horrek Zaragozatik Bartzelonarako Burdinbide Konpainia bat egin zuen, eta ondorioz, Zaragozatik Iruñea eta Bartzelonarako Burdinbide Konpainia sortu zen.
1878ko apirilaren 1ean, bere egoera ekonomiko txarrak Norteko Konpainiarekin bat egitera behartu zuen, Altsasutik haratagoko trenbideen jabea zena eta burdinbidea Gasteiz, Donostia, Bilbo edo Burgosekin lotuz.
1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak Norteko Konpainia sortu berrian integratzea ekarri zuen, RENFE enpresa publikoa sortu zen.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Geralekuan zerbitzua ematen zuten distantzia ertaineko zerbitzuak 2010eko urtarrilaren 1etik aurrera utzi zioten geralekuari; beraz, estazioa itxita dago teknikoki, nahiz eta sarekoa izan.
Geralekua
Geralekua herriaren mendebaldean dago, Nafarroako landazabalaren erdian. Ekialdean nasa bat du.
Zerbitzuak
Ez dago zerbitzuak geralekuan.
Etorkizuna
Ez dago etorkizuneko planik geraleku hau oraingoz barne hartzen duenik.
Campijo
Campijo Artziniegako auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 7 pertsona bizi ziren bertan.
Obligaciones
Obligaciones Gasteizko punk-rock musika taldea da.
Historia
1990ean sortua, bost disko kaleratu ditu, hasieran Mil A Gritos Records eta egun Fucking Records diskoetxeetan.