cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birtualizazio
Azpiegitura Birtuala
Enpresa baten beharren arabera, baliabide fisikoak dinamikoki mapeatzen dira. Alegiazko makina batek ordenagailu bakar baten baliabide fisikoak ordezkatzen ditu, baina azpiegitura birtual batek ordea, hainbat ordenagailu, biltegiratze zerbitzari eta sare ordezkatzen ditu. Egiturari dagokionez osagai hauek ditu:
Azpiegitura birtualaren onurak
Azpiegitura birtualak erabiltzen dituzten inguruneak oso baliagarriak dira enpresa munduan plataforma eta mahaigain asko exekuta ditzaketelako. Gainera, beste sare, plataforma eta azpiegiturekin oso bateragarriak dira. Hardware eta sistemekiko independenteki aukera daitezke plataformak. Ondorioz, aplikazio eta sistema eragileen inguruneak oso malgu eta eraginkorrak dira.
Synodus doaki
Synodus doaki Synodus generoko animalia da. Arrainen barruko Synodontidae familian sailkatzen da.
Birtualizazio
Erabilera adibideak
Erabilera berriak garatzen diren heinean, enpresek teknika hau gero eta gehiago erabiltzen dute urtetik urtera. Hala ere, birtualizazioa hezkuntza munduan, unibertsitatetan, batez ere, asko ari da zabaltzen. EHU-k, adibidez, datu-sare korporatibora partekatzen du. Sare pribatu birtualeko (VPN) zerbitzu hau erabiliz, erabiltzaileek konexio seguruak egin ditzakete. Pribatua izateak, ez du esan nahi unibertsitate kanpotik sarbiderik ez duenik. Izan ere, Internet gisako sare publiko partekatu batetik atzigarria da.
Nor bere hornitzaileak eskaintzen duen zerbitzuaz baliatuz, Internet sarera konektatuta duzun ordenagailuan konexioa konfiguratzen da eta unibertsitateko berezko IP helbide bat ezartzen zaio. Horretarako, ciscoVPN zerbitzaria erabiltzen da. Beraz, sarbidea ematen zaio Unibertsitatearen instalazioetan bertan sarera konektatuta egongo balitz bezala. Lan-saio osoa erabiltzailearen urruneko ordenagailutik bertatik egin, nahiz Unibertsitateko datu-sare korporatiboan instalatutako VPN zerbitzaritik egin, datu guztiak zifratzen dira. Honela, VPN bidez lortutako konexioa modu seguruan egiten da. Zerbitzu honetara sartzeko kontuen erabilera ezarrita dago sare korporatiboko LDAP kontuen zerbitzuaren bidez. Unibertsitateko ikasle guztiek horretarako kontu bana dute LDAP zerbitzarian. Beraz, unibertsitateko edo interneteko sare fisikoetatik sare pribatu txikiak birtualizatzen dira. Sare fisikoa sare logiko askotan banatzen da eta ikasle bakoitzak norbere sarea izatea ahalbideratzen du.
Landser
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.102 ziren, horien artean 796 aktiboak ziren eta 306 inaktiboak ziren. 796 pertsona aktiboetatik 715 lanean zeuden (374 gizon eta 341 emakume) eta 81 langabezian zeuden (47 gizon eta 34 emakume). 306 pertsona inaktiboetatik 122 erretiraturik zeuden, 70 ikasten zeuden eta 114 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 38 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 autoeskola, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Landser udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 232 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Landser udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat eta hezkuntza orokorreko lizeo bat zegoen. Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 557 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 289.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Icterus prosthemelas
Icterus prosthemelas Icterus generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.
Aloândia
Aloândia Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pérenchies
Pérenchies Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pérenchies udalerrian erroldatutako biztanleak 7.801 ziren. Familiak 2.896 ziren, horien artean 704 pertsona bakarrekoak ziren (276 bakarrik bizi ziren gizonak eta 428 bakarrik bizi ziren emakumeak), 748 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.120 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 324 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.051 etxebizitza zeuden, 2.950 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 95 hutsik zeuden. 2.473 etxeak ziren eta 564 apartamentuak ziren. 2.950 etxebizitza nagusietatik 2.063 bere jabearen bizilekua ziren, 844 alokairuan okupaturik zeuden eta 43 doan lagata zeuden; 63 etxek gela bat zuten, 224 etxek bi zituzten, 279 etxek hiru zituzten, 550 etxek lau zituzten eta 1.834 etxek bost zituzten. 1.842 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.446 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.040 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Pérenchies udalerrian 2.983 unitate fiskal zeuden, 7.725,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.807 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 239 komertzioetatik, 7 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 37 eraikuntza enpresak ziren, 46 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 11 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 33 zerbitzu enpresak ziren, 37 administrazio publikoko enpresak ziren eta 17 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 60 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 5 igeltseroak, 2 margolariak, 5 zurginak, 7 iturginak, 5 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 7 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 10 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 15 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 4 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 altzari denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Pérenchies udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 99 hektarea erabiltzen.
Gassino Torinese
Gassino Torinese Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pérenchies
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 3 osasun-ekipamenduak botika ziren.
Gassino Torinese
Mugakideak
Gassino Torinesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pérenchies
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1. milurtekoa
1. milurtekoa 1. urteko urtarrilaren 1etik 1000. urteko abenduaren 31ra luzatzen da, biak barne.
Thallwitz
Thallwitz Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Satelite artifizial
thumb|[[Swift (satelitea)|Swift satelite artifizial eta behatoki espaziala. Satelite artifiziala gizakiak egindako objektu bat da, jaurtigailu baten bidez espaziora bidalia izan dena eta grabitazio-indarrari esker Lurraren —edo beste planeta edota satelite natural baten— inguruan orbitatzen dabilena. Bestela esanda, satelite artifiziala da gizakiak nahita eta helburu jakin batez espazioan astro baten inguruko orbitan jarritako objektua. Satelite artifizial esaten zaio, satelite natural etatik (Ilargia, adibidez) bereizteko.thumb|Sputnik-1, lehenengo satelite artifiziala (1957)|220x220pxJaurtigailuak sateliteari emandako abiadurari esker, etengabe iraun dezake atmosfera z haragoko espazio hutsean orbitatzen. Satelitearen bizitza erabilgarria amaitu ostean, batzuk orbita n geratzen dira hondakin espazial gisa, eta beste batzuk atmosferan berriro sartu eta desegin egiten dira; orbita altuera baxukoa denean soilik gerta daiteke bigarren aukera hori.
Lehenengo satelite artifiziala Sputnik 1 izenekoa izan zen,1957an Sobiet Errepublika Sozialisten Batasuna k (SESB) bidalia. Ordutik gaur egun arte (2021), 11.500 bat satelite artifizial jarri dira orbitan.
Satelite artifizialek zeregin garrantzitsua dute arlo ekonomikoan (telekomunikazioak, kokapena, aurreikuspen meteorologiko), militarrean (gps eta geolokalizazioa) eta zientifikoan (behaketa astronomikoa, mikrograbitatea, Lurraren behaketa, ozeanografia, altimetria). Bereziki, ezinbesteko tresna bihurtu dira unibertso fisikoa ulertzeko, klima-aldaketaren modelizaziorako eta informazioaren gizartearen funtzionamendurako.
Satelitearen aurrekari historikoak
Konstantin Tsiolkovski (1857-1935) errusiarrak lehen tratatu akademikoa sortu zuen espazio-ontziak jaurtitzeko suzirien inguruan, Espazio kosmikoaren esplorazioa erreakzio-motorren bitartez (1903) izenburuko liburuan. Tsiolkovskik, Lurraren inguruan orbita minimo bat mantendu ahal izateko abiadura gutxi gorabehera -koa zela esan zuen (gaur egun badakigu baino handiagoa izan behar dela), eta gainera adierazi zuen beharrezkoa izango zela oxigeno likidoa eta hidrogeno likidoa erregaitzat izango zituen etapa anitzeko propultsatzaile bat. Bere bizitzan 500 lan baina gehiago idatzi zituen: bidaia espazialen inguruan, etapa anitzeko propultsatzailearen inguruan, estazio espazial en inguruan, ontzi batetik espaziora irteteko eskotilen inguruan eta, baita ere, kolonia espazialei janari eta oxigenoz hornitzeko sistema biologiko itxi baten inguruan. Airea baino astunagoak diren makina hegalarien inguruko teorian ere sakondu zuen, eta independenteki lan egin zuen Wright anaiek momentu hartan burutzen ari ziren kalkulu ugarietan. Herman Potočnik-ek (1892-1929) Das Problem der Befahrung des Weltraums - der Raketen-motor (1928) ('Bidaia espazialaren arazoa - suziri-motorra ') izeneko liburuan, espaziorantz aurrera egiteko eta gizakien presentzia iraunkor mantentzeko egitasmoa aztertu zituen, besteak beste. Potočnik-ek estazio espazial bat diseinatu eta beraren orbita geoegonkorra kalkulatu zuen. Horrez gain, esperimentu zientifikoak egiteko espazioko baldintzak nola erabili litezkeen deskribatu zuen, bide batez espazio-ontziak behaketak egiteko eta helburu militarretan erabiltzeko proposatuz. Liburuak satelite geoegonkorrak deskribatzen zituen, eta irrati bidez beraien eta Lurraren arteko komunikazioa aztertzen zuen. Baina ez zuen sateliteak telekomunikazioa n erabiltzeari buruzko ideiarik landu, ez eta telekomunikazio-estazio modura erabiltzeko proposamenik egin.
Arthur C. Clarke (1917-2008) zientzia fikziozko idazle britainiarrak, 1945. urtean "Wireless World, Extra terrestrial relays" izeneko artikuluan, komunikazio-sateliteen serie bat erabiltzeko aukera irudikatu zuen. Clarke-ek sateliteen jaurtiketaren logistika, orbita posibleak eta beste hainbat ezaugarri aztertu zituen, satelite-sare bat sortu ahal izateko. Abiadura handiko mundu mailako komunikazio baten irabaziak azpimarratu zituen artikulu hartan. Gainera, hiru satelite geoegonkorrek planeta osoaren estaldura emango luketela iradoki zuen. Sateliteek euren bizitza erabilgarria amaitzean, ordezkatuak izateko gaitasuna izango zuten.
Satelite artifizialen historia
Nolanahi ere, satelite artifizialak Amerikako Estatu Batuen eta Sobietan Batasunaren arteko Gerra Hotzean bultzaturiko proiektuak izan ziren, biek ala biek espazioa menderatu nahi baitzuten.
Lehenengo satelite artifiziala
Ez daukagu informazio zehatzik ordura arte sobietarrek eginiko lanei  buruz, baina kontua da eurak aurreratu zirela lehenengo satelitea orbitan jartzen. Hain zuzen, lehenengo satelite artifiziala —Sputnik 1 izenekoa— SESBk jaurti zuen 1957ko urriaren 4an, eta horixe izan zen SESBren eta Estatu Batuen arteko espazioko lasterketaren abiapuntua.
Mundua aldatu zuen Sobietar Mugarria
Sobietar Batasunak 1957an Baikonurreko kosmodromo tik lehenengo satelite artifiziala jaurtitzean, hasiera eman zitzaion espazioa konkistatzeko lasterketa espazialari, eta lasterketa hartan aurre hartu zioen Ameriketako Estatu Batuei. Satelite artifizial hura prestatu zuen programari Sputnik izena eman zioten. Orbitan kokatu ostean, satelite hark irrati-seinale batzuk bidali zituen txistu modura; era horretan, Sobietar Batasuneko zientzialariek egindako lanaren arrakasta frogatu zuten. Programa haren barnean, arrakasta izan zuten beste satelite errusiar batzuk egon ziren: Sputnik 2 eta 3 izenekoak. Azpimarratu beharra dago, Sputnik 2 programan Sobietar Batasunak animalia bat orbitan jartzea lortu zuela: Laika izeneko txakurra. Sputnik programarekin, Sobietar Batasunak Ameriketako Estatu Batuetan ziurtasun-eza sortu zuen, errusiarrek irismen handiko misilak izango ote zituzten beldurrak eraginda, orbitara iristeko gaitasuna jadanik eskuratuta zutela frogatu baitzuten.
New York-en kokatuta dagoen Nazio Batuen eraikinaren atarian, Sobietar Batasunak sortutako Sputnik famatuaren erreplika bat dago gizakiak lortutako garapen teknologikoaren ikur gisa.
Orbitan bibilitako lehenengo astronauta
Satelite artifizial baten barnean joandako lehen pertsona Juri Gagarin (1934-1968) kosmonauta sobietarra izan zen, 1961eko apirilaren 12an Vostok espazio-ontzi batean Lurraren inguruan orbitatu zuenean.
Estatu Batuen ekimenak
Jadanik, 1946ko maiatzean, RAND proiektuaren barnean, gobernu amerikarrak Preliminary Design of an Experimental World-Circling Spaceship ("Orbitan jartzeko ontzi espazial esperimental baten aurretiazko diseinua") izeneko txostena bultzatu zuen, honako helburu honekin:"«Instrumentazio egokia duen satelite bat, XX. mendeko gailu zientifiko boteretsuena izan daiteke. Satelite-ontzi batek bonba atomikoa rekin alderagarria den ondorioa eragingo luke»"Amerikako Estatu Batuek Armadako Aeronautika bulegoaren menpe satelite orbitalak jaurtitzea kontsideratzean, RAND proiektuaren txostena aurkeztean esan zuen, sateliteak ez zirela arma potentzial gisa ikusten, baizik eta erreminta zientifiko, politiko eta propaganda gisa. Baina defentsa-idazkariak honakoa adierazi zuen 1954. urtean: «Ez dut inongo satelite-programa amerikarren propagandarik ezagutzen».
Amerikar Suziri Elkartearen, Zientzien Fundazio Nazionalaren (NSF) eta Urte Geofisiko Internazionalaren presioaren ondoren, interes militarra handitu egin zen. Hori dela eta, 1955. urtearen hasierarako Aireko Indarrak eta Armada Orbiter proiektuan lanean hari ziren. Proiektu horrek Jupiter-C suziria eboluzionatu zuen, eta suziri honek Explorer 1 izeneko satelitea jaurtiko zuen 1958. urteko urtarrilaren 31ean.
Etxe Zuriak AEB sateliteak jaurtitzen saiatuko zela iragarri zuen 1955eko uztailaren 29an. Iragarpen hori, aurrerago, Vanguar izeneko proiektua bihurtu zen. Berehala, 1955eko uztailaren 31n, Sobietar Batasunak udazkenean satelite bat jaurtitzeko asmoa zuela adierazi zuen.
AEBk 1960. urtean jaurti zuen lehenengo komunikazio-satelitea, Echo I izenekoa. Satelite pasibo bat zen, islatzaile modura lan egiten zuena, ez baitzeukan instalatuta bi noranzkodun sistemarik. Geroago, 1962. urtean, AEBk lehenengo komunikazio aktibodun satelitea jaurti zuen, Telstar I izenekoa, eta lehen telebista lotura internazionala sortu zuten.
Espazioko Zainketa Sareak (SNN), espazioko objektuak arakatzen jardun du 1957. urtetik gaur egun arte; zehazki, Sputnik I-en jaurtiketatik. Geroztik, erakunde horrek 26.000 objektu identifikatu ditu Lurraren inguruko orbitan, eta bere azterketa gizakiak sortutako  objektu ingururen gainean mantentzen du. Gainerako objektuei dagokienez, Lurraren atmosferan sartzen dira eta bertan desintegratzen dira edo atmosfera zeharkatzeko gaitasuna baldin badute, lurrazaleraino iristen dira. Orbitan dauden objektuek zenbait tonatako pisua izan ditzakete, hala nola suziri etapako pieza batzuek bezala; baina beste batzuek aldiz kilogramo gutxiko pisua dute. Espazioan dauden objektuen  oraindik funtzionamenduan daude (560 satelite gutxi gorabehera) eta gaineerako objektuak zabor espaziala dira.
Bestelako lurraldeetatik bidalitako lehenengo satelite artifizialak
Sobietar Batasunak eta Ameriketako Estatu Batuek irekitako bidetik, beste hainbat estatu ere abiatu ziren, bakoitzak beren lehenengo satelite artifiziala orbitan jartzeko lehia teknologikoan parte hartuz. Ondoko koadroan lurralde horiek bidalitako lehenengo sateliteen datak eta izenak ageri dira
Satelitea orbitan jartzea
Lurrazaletik jaurtitako objektu batek ibilbide ia-parabolikoa deskribatzen du atmosferan grabitatea ren eraginpean, eta berriro itzultzen da lurrazalera grabitatearen eraginpean; gainera, atmosferan dagoen bitartean, marruskadura ren eraginez energia galduz joango da. Baina hori horrela da, objektuaren hasierako abiadura oso handia ez den bitartean. Hasierako abiadura gero eta handiagoa izatean, muga-abiadura batetik aurrera, objektua atmosferatik harago joan daiteke, eta han norabide egokia hartuta eta marruskadurarik gabe higituz, etengabe ibil daiteke Lurraren inguruan orbita eliptikoak eginez, Keplerren lege en arabera.
Objektu bat Lurraren inguruan orbitan jartzeko, Lurrarekiko abiadura tangentzial minimoa -koa da lurrazaletik -ra dagoen orbita zirkular baten kasuan. Altitude berean dabilen sateliteak hori baino abiadura handiagoa badu, sateliteak orbita eliptikoa izango du. Orbita horretan,  perigeoa deritzo lurrazaletik hurbilen dagoen elipsearen puntuari, eta apogeoa, urrunen dagoenari. Bestalde, abiadura -ko baino handiagoa bada, sateliteak Lurraren erakarpenetik ihes egiten du; kasu horretan satelite artifiziala espazio-zunda bat bihurtzen da, eta eguzki-sistemako beste planeta batzuetara bidali ahal izateko erabil daiteke.
Keplerren hiru legeak
Satelite artifizial edo natural baten ibilbidea Keplerrek proposaturiko hiru legeen araberakoa da. Lege horiek zeruko gorputz baten inguruan grabitatzen ari den objektu baten desplazamenduari aplikatzen zaizkio:
I. legea
Satelite artifizialen orbitak elipse baten forma du. Elipse horren bi foku etako bat planetan dago (Lurrean), eta satelitea horren inguruan higitzen da. Orbita zirkularra elipsearen kasu berezi bat da. Elipsearen forma honelaxe defini daiteke:
II. legea
Orbitan dagoela, satelite artifiziala zenbat eta gertuago egon Lurretik, hainbat eta azkarrago higitzen da. Hain zuzen, Lurretik satelitera doan erradioak denbora-unitatean ekortzen duen azalera konstantea da denboran zehar; bestela esanda, abiadura areolarra konstantea da. Hori dela eta, higidura orbital hori periodikoa da, eta sateliteak orbita osatzen behar duen periodoa (periodo orbitala) konstatea da.
III. legea
Sateliteak Lurraren inguruko orbita osatzeko periodoaren karratua elipsearen ardatzerdi nagusiaren kuboaren proportzionala da:. Zer esanik ez, orbita zirkularra denean, ardatzerdi nagusia orbitaren erradioa da.
Lurreko satelite artifizialen periodoa eta abiadura orbitala
Kepler-en legeen bidez, orbitaren ezaugarrietatik abiatuta, periodoa eta Lurraren zentroarekiko abiadura orbitala kalkula daitezke. Formula honen bidez lor daiteke satelite artifizialaren periodo orbitala, segundotan emana:
non a orbita eliptikoaren ardatzerdi nagusia den, eta \mu delako konstantea Lurrari dagokion parametro grabitazional estandarra, honako balio hau duena:.
Satelite artifiziala orbitan jartzea
Lehenengo pausoan, jaurtigailu-satelite multzoa aireratu eta berehala, jaurtigailuak goranzko azelerazio etengabea ematen dio sateliteari, abiadura ahalik eta gehien hurbiltzeko aukeratutako orbitari dagokionera, eta ondoren jaurtigailuaren motorra itzaltzeko. Karga erabilgarriak (-ko altitudean) presio aerodinamikoa jasan dezakeen bezain laster, askatu egiten da burukoa. Eta jaurtigailuaren motorra itzaltzean, satelitea lehenengo orbitan hasten da: horixe da injekzio-puntua. Dena den, satelitea askatu aurretik, jaurtigailuak satelitearen beharren arabera aldatzen du bere orientazioa; horretarako, biraketa-abiadura handiagoa edo txikiagoa inprimatzen dio sateliteari, nolabaiteko egonkortasuna emateko. Bere sentsoreak erabiltzen ditu espazioan duen orientazioa definitzeko, eta bere jarrera-motorrak erabiliz, zuzendu egiten ditu eguzki-panelak eta tresnak, norabide egokian apuntatzeko,.
Satelitea zerbitzuan jartzea eta doitzea
Satelitea bere hegaldi orbitalean hasi ondoren, hainbat maniobra egin daitezke satelitea bere behin betiko orbitan jartzeko. Hauexek dira, nagusiki: orbitaren forma aldatzea (orbitaren eszentrikotasuna aldatzea) edo orbita aldatzea (orbita geoestazionarioa); orbitaren planoa aldatzea, batez ere inklinazioa aldatzea; orbitaren eta satelitearen orientazioaren doikuntza xeheak egitea, sateliteak bere misioa modu nominalean bete dezan.
Ahal den neurrian, satelitea bere apogeoan dagoenean egiten dira orbitaren forma-aldaketak; izan ere, puntu horretan abiadura orbitala txikiena da, abiadura horretan gertatzen diren aldaketak txikienak baitira eta erregai gutxiago kontsumitzen baitute.
Orbita geoestazionarioen kasuan, jaurtigailu modernoek orbita oso eliptiko batean injektatzen dute satelitea. Orbita horren apogeoa aurreikusitako altueran dago ; hain zuzen, satelitea bere apogeora iristen denean, 1,5 km/s-ko abiadura du gutxi gorabehera. Une horretan orbita zirkularizatu egiten da, norabide tangentzialean -ko abiadura emanez, satelitearen gailur-motorrari esker.
Satelitea orbita baxu baxuan jarri behar denean, jaurtigailuak satelitea zuzenean injektatzen du helmugako orbitan, eta ondoren doitze finak baino ez ditu egin behar bere motorrekin.
Satelite artifizialen motak
Gaur egun, bi mila eta laurehun inguru satelite artifizial daude Lurraren inguruan biraka, tamaina, izaera eta helburu desberdinetakoak, eta horregatik ohitura dago irizpide desberdinen arabera sailkatzeko. Satelite-mota guztiak aipatu gabe, hauexek dira gehien aipatzen diren klaseak.
Satelite artifizialak bi talde nagusitan sailkatu daitezke: Behaketa sateliteak eta komunikazio-sateliteak.
Datuak jaso eta lurrazaleko zentroetara datu erabilgarriak bidaltzen dituzten satelite guztiak behaketa-satelite kontsideratzen dira. Talde honetako satelite askok Lurraren argazkiak ere hartzen dituzte (edo orbitatzen dituzten gorputzenak). Horretarako luzera askotako uhin elektromagnetikoak erabiltzen dituzte. Baina beste hainbat behaketa-eremu ere barne hartzen dituzte: argazkilaritza, behaketa astronomikoa, ingurune espazialaren detektoreak (izpi kosmikoak, magnetismoa, eguzki-haizeak) eta beste hainbat eremu.
Sateliteen sailkapena erabiltzen diren helburuaren arabera
Telekomunikazio-sateliteak
Munduan zeharreko irrati, telebista eta haririk gabeko telefoniarako. Jadanik 1960an, Echo-1 izeneko lehenengo telekomunikazio-satelitea jarri zen orbita baxu batean.Satelite pasiboa zen eta bertara bidalitako seinaleak itzuli egiten zituen, soil-soilik; hortik beraren izena, “Oihartzuna”. Dena den, 1962an seinaleak anplifikatzen zituen Telstar 1 satelitea jarri zen orbitan, nahiz eta trabak zituen, antena oso handiak behar baitziren bertatik zetozen seinaleak jasotzeko. Ordura  arte, AEBek bakarrik zeukaten teknologia egokia. Handik hiru urtera, Intelsat (International Telecommunications Satellite Organization) erakundeak Early Bird satelitea jarri zuen orbitan 1965an, telekomunikazioen lehenengo satelitea, orbita geoestazionarioan kokatua.
Mota honetako satelite-flotak dituzten erakunde nagusiak hauexek dira:
Behaketa orokorreko sateliteak  (teledetekzio-sateliteak)
Detekzioaren bereizmena erabilitako teknologiaren araberakoa da, baina baita satelitearen altitudearen araberakoa ere: bereizmen onak orbita baxua eskatzen du, gehienetan heliosinkronikoa, adibidez, SPOT familiakoak diren Lurra behatzeko sateliteek erabiltzen dutena. Orbita geoestazionarioa, finkoa, hobesten da denbora errealeko etengabeko zaintzarako, munduko meteorologia-zaintzako programaren eta haren satelite meteorologikoen familien kasuan, Europako Meteosat barne.
Satelite militarrak
Estatu etsaien lurraldeak isilka behatzeko sateliteak dira (hizkera arruntean, “satelite espioiak”). Normalean militarrek edo zerbitzu sekretuetako erakundeek erabiltzen dituzte beste lurraldeak zelatatzeko. Gobernu gehienek sekretupean erabiltzen dituzte.
Multzo honetan arma espazialak deritzenak era badaude. Satelite bereziak dira, espreski diseinaturi gobernu etsaien misilak, sateliteak eta lurrazaleko helburuak deusezteko.
Satelite astronomikoak
Planetak, galaxiak edo bestelako astroak behatzeko erabiltzen dira.
Torsades de pointes
Torsades de pointes (TdP) takikardia bentrikularren mota berezia da: QRS konplexuen anplitudean aldaketa progresiboa ikusten da EKGn, konplexu horiek zentzua alderantzikatu egiten baitute tarte erregularretan lerro isoelektrikoarekiko. François Dessertenne frantziar kardiologoak 1966an deskribatu zuen.
Tratamendua
Torsades de pointes motako takikardiaren tratamendua pazientearen egoera hemodinamikoaren araberakoa da. Pultsurik gabeko paziente batean, bihotz-biriketako bizkortze-maniobrak hasi behar dira. Aldiz, pazienteak pultsua badu, ezegonkortasun klinikoa dagoen ezarri behar da; kasu horretan, tratamendua kardiobertsioa da, eta, aldi berean, farmakologikoa hasten da. Paziente egonkorren kasuan, hasierako tratamendua farmakologikoa da. Ebidentzia magnesio sulfato endobenoso erabiltzearen aldekoa da (2 g/10 ml d/A5% pp IV 5-10 minututan).
Pontcysyllte akueduktua
Pontcysyllte akueduktua (Traphont Ddŵr Pontcysyllte, ahoskatua; Pontcysyllte Aqueduct) ipar-ekialdeko Galesko akueduktu nabigagarria da. Llangollen ubidearen zati bat da, Wrexhamgo Dee ibaiaren harana zeharkatzeko 1805ean eraikia.
Satelite artifizial
Orbitaren forma eta izaeraren araberako sailkapena
Horretan ere irizpide desberdinak erabil daitezke, eta mota askotako sateliteak daude. Hemen, horietako garrantzitsuenak aipatuko dira soilik.
Mouais
Mouais bretainiako udalerria da. Administratiboki Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan dago, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Satelite artifizial
Periodoaren arabera
Eszentrikotasunaren arabera
Pontcysyllte akueduktua
2009. urtean UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Satelite artifizial
Estazio espaziala
Estazio espaziala satelite artifizial berezia da, tamaina oso handi eta egitura bereziko eraikuntza artifizial oso konplexua duena, kanpoko espazioan jarduerak egiteko diseinatua, hainbat helbururekin. Diseinuagatik, estazio hauek Lurraren inguruko orbita baxuan jarri ohi dira. Gaur egun, espazio-estazio operatibo bakarra dago orbitan: Nazioarteko Espazio Estazioa (ISS, International Space Station) etengabe tripulatuta dagoena. Bestalde, 2011-2019 bitartean Txinak eraikitako Tiangong-1 eta Tiangong-2 (2016) estazioak ere egon dira. Hasierako estazioak Salyut serieko estazioak, Skylab eta Mir izenekoak izan ziren. Gaur egungo espazio-estazioak ikerketa-plataformak dira, eta espazio-hegaldiak giza gorputzean epe luzera dituen ondorioak aztertzeko erabiltzen dira. Halaber, beste ibilgailu espazialetan erabilgarriak izan daitezkeen alderdiei buruzko ikerketa zientifiko ugari eta luzeak egiten dituzten laborategiak kokatzeko plataforma gisa balio dute, bestelako ibilgailu espazialetan egindako esperimentuetan baino iraupen luzeagoa izan baitezakete.
Mouais
Biztanleria
2007an Mouais udalerrian erroldatutako biztanleak 331 ziren. Familiak 130 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 13 bakarrik bizi ziren emakumeak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 46 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 13 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Satelite artifizial
Estazio espaziala
Tripulazioko kide bakoitza zenbait astez edo hilabetez egon ohi da estazioan; oso gutxitan izaten dira urtebete baino luzeago egoten direnak. Espazioko hegaldi bakarreko iraupenaren errekorra 437,7 egunekoa da, Valery Polyakov-ek osatua 1994tik 1995era Mir estazioan. Orain arte, lau kosmonautak urtebete inguruko banakako misioak osatu dituzte, guztiak Mir-en barruan.
Mouais
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 175 etxebizitza zeuden, 132 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 168 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 132 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 79 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 55 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 196 ziren, horien artean 152 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 152 pertsona aktiboetatik 136 lanean zeuden (79 gizon eta 57 emakume) eta 15 langabezian zeuden (4 gizon eta 11 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mouais udalerrian 149 unitate fiskal zeuden, 394,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.807 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 zurgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Mouais udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 726 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Kohei Kurata
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Matsumoto Yamaga FC.
Tomiyamichthys fourmanoiri
Tomiyamichthys fourmanoiri Tomiyamichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Opatovce
Opatovce Eslovakiako udalerri bat da, Trenčíngo barrutian kokatuta. 2,90 km²ko azalera du eta 419 biztanle 2017ko datuen arabera.
Crimée (Parisko metroa)
Crimée Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 19. barrutian dagoena.
Molvízar
Molvízar Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 3.197 biztanle zituen.
Campo Alegre de Goiás
Campo Alegre de Goiás Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Peruko banaketa administratiboa
Departamentuak
Peruko departamentuak eta bere hiriburuak hauek dira:
Probintziak
Departamentu bakoitza probintziatan banatzen da. Guztira 195 probintzia ezberdin daude.
Bibliografía
Perù Peru
Tenkagailu
Tenkagailua alanbre mehez egindako elementua da, habe baten kofratuan masa botatzen denean kofratuaren alboak ireki ez daitezen erabiltzen dena.
Tenkagailuak tentsio handia behar duten aplikazioetan erabiltzen dituzte gehien; 10 gramo inguruko masa izan dezakete, lorategiko hesi batean erabiltzen den kable mehearentzat, eraikinetan eta zubi esekietan erabiltzen diren egiturazko elementuetarako tonetaraino.
Angelina Aspuac
Angelina Aspuac Con ( Sacatepequez, Guatemala, 1977) emakume kaktxikela, AFEDES elkarteko kide ezaguna da eta zuzendaria 2000 - 2006 epealdian. Egun, jantzi maien babesaren aldeko ekimenak koordinatzen ditu.
Biografia
Emakume kaktxikela, Santiago Sacatepequezen du jatorria eta zuzenbide ikaslea da.
1998an AFEDESen sartu zenetik kargu esanguratsuak izan ditu, 2000. urtetik 2006ra AFEDES elkarteko zuzendaria izan zen. Ondoren, 2002tik 2006ra Emakume Elkarteen Ordezkaria Garapenerako Kontseiluen Sisteman (SISCODE); 2007an, Guatemalako lehendakari ordearen aholkularia izan zen Herri Indigenen gaineko gaietan; 2008tik 2012ra arteko aIdian Emakumearen Idazkaritza Presidentzialaren (SEPREM) Idazkari Ordea; eta egun jantzi maien babesaren aldeko ekimenak koordinatzen ditu AFEDES elkatean.
2014an, Movimiento Nacional de Tejedoras-ekin batera, Lege Promosamena aurkeztu zuen jantzi maien babeserako Guatemalako Kongresuan jostunen soldata hobetze aldera, emakume indigenen pobrezia maila larria dela eta, proposamenak ez zuen aurrera egin. 2017an ere, Ley de Derechos de Autor y Derechos Conexos aldatzen saiatu ziren, eta urte berean hainbat enpresa herri indigenen jantziei esker aberasten ari zirela salatu zuten:"'Enpresa asko hazi egin dira, eta oso ondo joan zaie Guatemalan, ehungailuek erabiltzen dituzten ehunkiak erabiliz (bigarren eskukoak). Emakumeek munduari egiten dioten ekarpen ekonomikoa da. Hala ere, munduak eta herrialdeak ez diete ezer ordaintzen ez emakume horiei ez euren komunitateei, eta egoera hori bidegabea da, eta gu haserrarazten gaitu.'"Bere hitzetan, 2005ean ikasi zuen josten, orduan zabaldu baitzuten eskola elkartean:"'Beno, zoritxarrez, herri askok ehunak egiteko gaitasun hori galdu dute, eta Santiago da horietako bat. Nik ez nuen ehuntzen ikasi 2005ean AFEDESen jantzien betebeharrari buruz hausnartu arte, esan genuen: “Ze lotsa, hemen, Santiagon, guk geuk ere ez ditugu egiten gure ipilak eta!'"
Vachères
Vachères Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Vila de Gràcia
Vila de Gràcia, Kataluniako Bartzelona hiriburuko Gràcia barrutiko auzo bat da, gainera Bartzelona hiriko auzo herrikoi eta ekintzaileetako bat ere bada, herri ekintza eta elkarte ugari dituelarik. Betidanik auzo herrikoi hau soilik Gràcia izenaz deitua izan da. Barrutiak auzo honi izena zor dio. 2009an 52.801 biztanle zituen.
Vachères
Biztanleria
2007an Vachères udalerrian erroldatutako biztanleak 297 ziren. Familiak 128 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Vila de Gràcia
Auzo honetako ikurrik esanguratsuena Plaça de la Vila deritzon enparantzan dagoen kanpandorrea da. enparantza honetan garai bateko Grácia udalerriaren udaletxea dago, gaur egun barrutiko agintaritzaren egoitza dena.
Vachères
Etxebizitza
2007an 282 etxebizitza zeuden, 138 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 142 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 259 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 138 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 88 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 55 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 72 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 178 ziren, horien artean 128 aktiboak ziren eta 50 inaktiboak ziren. 128 pertsona aktiboetatik 116 lanean zeuden (61 gizon eta 55 emakume) eta 12 langabezian zeuden (4 gizon eta 8 emakume). 50 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vachères udalerrian 124 unitate fiskal zeuden, 252 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.396,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Vachères udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 624 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Yuko Morimoto
Yuko Morimoto (森本 ゆう子) Japoniako futbolaria da.
Synodus evermanni
Synodus evermanni Synodus generoko animalia da. Arrainen barruko Synodontidae familian sailkatzen da.
Imia
Imia (Ίμια; Kardak) Egeo itsasoan dauden jenderik gabeko bi uhartetxo dira, greziar Dodekaneso uhartedia eta Turkiako hego-mendebaldeko kostaldearen artean daudenak.
3,8 itsas miliatara (7,0 km) daude Muğlako kostaldetik mendebaldera, 5,5 itsas miliatara (10,2 km) Greziako Kalimnos uhartetik ekialdera, eta 2,5 itsas miliatara (4,6 km) Greziako uharterik hurbilenetik, Kalolimnosetik, hego-ekialdera.
Guztira 0,04 km²-ko azalera du. Uharteak grezieraz Limnia, turkieraz İkizce edo XX. mende hasierako mapa batzuetan Heipethes izenez ere ezagutzen dira. 1996an Imiak krisi militarra jasan zuen eta, ondoren, Greziaren eta Turkiaren arteko subiranotasuna eztabaidatu zuten.
Nekazaritza molekular
Nekazaritza molekularra landareen gene ak aldatzean datza, gene horiek proteina jakin batzuk sortzeko gai izan daitezen. Proteina horiek sendagai edo txerto gisa erabili ahal izango dira. Gainera, proteina horiek landareek sortutako farmako bezala ezagutzen dira, PMP, ingelesezko siglengatik (Plant-made Pharmaceuticals). Nekazaritza molekularrak aukera eman diezaieke farmazia-konpainiei sendagaiak eskala handian eta kostu baxuan ekoizteko.
Aurrekariak
Herbert Boyerrek (193 6-) eta Stanley Cohen ek (1935-) 1970 inguruan garatu zuten DNA birkonbinatzailearen teknologia prozesua. Prozesu horri esker, gaur egungo zientzialariek material genetikoa beste organismo baten materialean sar dezakete. Horrek nekazaritza molekularra ahalbidetzen du.
1980 inguruan, genetikoki eraldatutako lehen laboreak lortu ziren.
Oinarri zientifikoak
Jakina, landareek ez dute botikarik edo txertorik sortzen, eta, horretarako, genetikoki aldatzen dira ezaugarri horiek lortzeko. Landare guztiek, animaliek eta gizakiek bezala, DNA dute, hau da, zelulen nukleoan dagoen kate bikoitzeko sekuentzia, bizirik dagoen organismo bakoitzaren informazio genetikoa duena. DNA segmentuek, gene deituak, proteina jakin batzuk ekoizteko beharrezko jarraibideak ematen dituzte.
Landareen DNA-an geneak gehituz eta aldatuz, zientzialariak gai dira landareak sor ditzakeen proteinak kontrolatzeko. Landare bat genetikoki aldatzeak beste organismo bateko gene bat hartzea esan nahi du (normalean gizakiena) eta landarearen material genetikoan txertatzea. Aurrerapen teknologikoei esker, zientzialariek proteina jakin batentzat kodifikatzen duten geneak identifikatzen ikasi dute, gaixotasun jakin batekin edo horren aurkako borrokarekin lotura dutenak.
Era berean, posible da giza DNA katearen gene desiratua mugitzea eta zilar zeluletara transferitzea. Gene garraiatzaileetatik edo geneen transferentziatik lortutako landareak genetikoki eraldatutako landareak bezala ezagutzen dira eta euren produktuek proteina birkonbinatzaile izena jasotzen dute.
Landareetan
Landareetatik fabrikatutako produktu farmazeutikoak (PMP), pharming ere deituak, industria bioteknologikoaren azpisektore bat dira. Landareen ingeniaritza genetikoaren prozesuan datza, garrantzi terapeutikoa duten proteina mota jakin batzuk eta lotutako molekulak sor ditzaten, hala nola peptidoak eta bigarren mailako metabolitoak. Izan ere proteinak eta molekulak uztatu eta erabili daitezke produktu farmazeutikoak ekoizteko.
Icterus spurius
Icterus spurius Icterus generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.
Nekazaritza molekular
Landareetan
Arabidopsia maiz erabiltzen da landareen adierazpen genikoa aztertzeko organismo eredu gisa; aldiz, ekoizpen erreala artoa n, arroz ean, patat etan, tabakoa n, lihoan edo kartamoan egin daiteke. Tabakoa oso organismo ezaguna izan da transgenikoak adierazteko; izan ere, erraz eraldatzen da, ehun ugari sortzen ditu eta bizirik irauten du in vitro eta berotegietan. Arroza eta linuaren abantaila, autopolinizatzen direla da, horri esker fluxu genetikoaren arazoak ekiditen dituztelako. Hala ere, giza akats batek elikadura-horniduran labore farmakologikoak sartzea ekar lezake. Labore gutxiago erabiltzeak, hala nola kartamoa edo tabakoa, presio politiko handienak saihesten ditu, bai eta oinarrizko laboreak (hala nola babarrunak edo arroza) erabiltzeak elikagaiak hornitzeko dakarren arriskua ere. Landare-zelulen edo sustrai iletsuen kultiboetan proteinak adierazteak ere gutxitu egiten du geneen transferentzia-arriskua, baina ekoizpen-kostu handiagoarekin. Landare transgeniko en biokonfinaziorako hibrido antzuak ere erabil daitezke, baina ezin dira bide egonkorrak ezarri. Zerealen laboreak farmakopearako aukeratzen dira batzuetan, frogatu baita zerealen endospermorako produktu proteikoek egonkortasun termiko handia dutela. Ezaugarri horrek helburu erakargarri bihurtzen ditu txerto jangarriak ekoizteko; izan ere, aleetan biltegiratutako birus estalkiko proteinek ez dute behar hotzean biltegiratzea, egungo txerto askok bezala. Txertoen horniketa-kate kontrolatu bat mantentzea zaila izaten da garapen bidean dauden herrialdeei txertoak ematen zaizkienean.
Duela gutxi, landu ezin diren zenbait landarek, hala nola Lemna minor ur-dilistak edo Physcomitrella patens goroldioak, biofarmakoak ekoizteko baliagarriak direla frogatu dute. Organismo orratz horiek bioerreaktoreetan haz daitezke (zelaietan hazi beharrean), hazkunde-ingurunean eraldatutako proteinak sekretuan gordetzen dituzte eta, beraz, proteinen purifikazioaren karga nabarmen murrizten dute medikuntza erabilerarako proteina birkonbinatzaileen prestaketan. Gainera, bi espezieak glikosilazioko giza patroiekin proteinak jariatzeko diseina daitezke, eta horrek hobekuntza dakar landare-geneak adierazteko sistema konbentzionalekin alderatuta. Biolex Therapeuticsek ur-lentejan oinarritutako adierazpen-plataforma bat garatu zuen; negozio hori Synthoni saldu zion eta 2012an porrot egin zuela adierazi zuen.
Gainera, Israelgo enpresa batek, Protalixek, azenario edo tabako zelula transgenikoetan botikak ekoizteko metodo bat garatu du. Protalixek eta bere bazkideak, Pfizerrek, FDAren onespena jaso zuten euren botika merkaturatzeko, alfa taliglucerasa (Elelyso), Gaucherren gaixotasunerako tratamendua, 2012an.
Polemikak
Nekazaritza molekularraren inguruan, oro har, eztabaidak daude hainbat mailatan, hala nola fabrikazioa etikoa bada, jabetza intelektualari eta merkatuaren dinamikari buruzko gaiak; labore transgenikoek dakartzaten ingurumen-ondorioak; eta labore transgenikoek nekazaritza industrialean oro har duten eginkizuna.
Desabantailak
Nekazaritza molekularra ingeniaritza genetikoaren aplikazioetako bat den arren, berezko kezkak ditu. Genetikoki eraldatutako elikagaien kasuan, kezka nagusia elikagaiek giza kontsumorako duten segurtasuna da. Erantzun gisa, laborantza nolabait hobetzen duten geneek, lehortearen edo pestiziden aurkako erresistentziak kasu, elikagaiari berari eragiten ez diotela uste dela argudiatu da. Uste denez, garatzen ari diren beste elikagai transgeniko batzuek, hala nola azkarrago heltzeko edo handiagoak hazteko diseinatutako frutek, ez diete gizakiei modu ezberdinean eragiten.
Nekazaritza molekularra, ordea, ez dago pentsatuta elikadura-katera bideratutako laboreetarako. Konposatu fisiologikoki aktiboak dituzten eta landarearen ehunetan metatzen diren landareak ekoizten ditu. Horregatik, arreta handia jartzen da kontsumitzaileen osasuna eta ingurumenaren biodibertsitatea babesteko behar diren neurrietan.
Akueduktu
Akueduktua ura toki batetik bestera garraiatzeko ubide artifiziala da. Egungo ingeniaritzan, hitza ura garraiatzeko erabilitako edozein tutu, ubide, tunel edo beste sistema izendatzeko erabiltzen dute. Harriz egindakoak izaten dira. Izena latinezko aqua ("ur") eta ducere ("eraman") hitzen lotunetik dator.
Palas de Rei
Palas de Rei Lugoko probintziako A Ulloa eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 3.667 biztanle zituen 199,7 km2tan banaturik.
Frantziar Done Jakue bidea herri honetatik igarotzen da.
Geografia
Iparraldean Friol (Coruña), ekialdean Guntín, hegoaldean Agolada (Pontevedra), Antas de Ulla eta Monterroso, mendebaldean Coruñako probintziakoak diren Toques, Melide eta Santiso udalerri mugakide ditu.
Palas de Reiko parrokiak
Palas de Reiko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:
Nekazaritza molekular
Abantailak
Landareek ez dute giza osasunerako arriskutsuak izan daitezkeen patogenorik. Gainera, farmakologia aldetik aktiboak diren proteinen mailan, landareetan ez dago gizakien proteinen antzekoak diren proteinarik. Bestalde, landareak animaliekin eta gizakiekin nahikoa ahaidetuta daude animalien eta gizakien proteinak behar bezala prozesatu eta konfiguratu ahal izateko. Landareak proteina birkonbinatzaileak ekoizten dituzten fabrika gisa erabiltzeak hainbat abantaila ditu bakterioen, onddoen, legamien, animalien zelulen eta intsektuen hartzidura klasikoarekin alderatuta. Adibidez:
Akueduktu
Akueduktu motak
Akueduktuak bi motan egon ditzakete, erdi lurperatu dagoen akueduktua (lur azpiko dagoen akueduktua) eta lur gaineko dagoen akueduktua.