cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Janusz Korczak
Pedagogo berritzailea, hezkuntzaren teoriari eta praktikari buruzko hainbat argitalpenen egilea izan zen. Haurren eskubideen eta berdintasunaren aldeko borrokaren aitzindaria ere izan zen. Varsoviako Umezurztegi Judutarreko zuzendari gisa, bertan bizi ziren haurrei autogobernu-sistema bat eman zien, eta beren egunkaria, Maly przeglad (Aldizkari Txikia '), sortzeko aukera izan zuten 1920 eta 1939 artean argitaratu zena. Argitalpen aitzindaria zen, haurrek bidalitako materialean oinarritua eta batez ere haur irakurleari eskainia. Korczak izan zen, halaber, haurraren garapenaren, psikologiaren eta hezkuntza-diagnosiaren arloan ikerketa sustatu zuen lehen pediatretako bat.
“Zaintzen zituen haur eta gazteekin fidatzeko gai zen gizon zoragarri bat, diziplina-arazoak bere esku utzi eta horietako batzuei erantzukizun-karga handiko lan zailenak egiteko agindu arte”, adierazi zuen Korczaken inguruan Jean Piaget psikologo suitzarrak, Dom sierot (El Hogar de los Huérfanos, fundatuta) bisitatu zuenak. [eskatutako
Biografia
Varsoviako ghettoan idatzi zuen egunkarian zera zioen: “eromenean erori nintzen, irakurle haserre batean. Mundua desagertu egin da niretzat, liburuak bakarrik zeuden”. 1898an Varsoviako Unibertsitate Inperialeko Medikuntza Fakultatean hasi zen ikasten. 1899ko udan lehen aldiz atzerrira joan zen: Suitzara, non Johann Heinrich Pestalozziren jarduera eta lan pedagogikoa ezagutu zituen. Urte haren amaieran, Varsoviako Ongintza Elkarteko irakurketa geletan atxilotu zuten. Garai hartan, gertutik ezagutu zituen pobrezia larrian bizi ziren auzoak, langileriaren eta lumpenproletarioen bizitza. Le Droit Humain Nazioarteko Federazioko “Gwiazda Morza” (Itsas Izarra) Logia Masonikoko kidea zen, eta helburu hau zuen: “gizateria guztia oztopo erlijiosoen gainetik bateratzea, eta egia bilatzea beti gizakien arteko errespetuari eutsiz”.
1905eko martxoaren 23an Medikuntzan diplomatu zen. Urte horretako ekainean, Armada inperialean mediku militar gisa sartu behar izan zuen. Errusiar-japoniar gerran, Harbingo maniobretan parte hartu zuen; Mantxuriako haurrek txinera erakutsi zioten. 1906ko martxoaren amaiera arte ez zen Varsoviara itzuli. 1905etik 1912ra bitartean, pediatra lanetan aritu zen “Bersonow i Baumanow” Haur Ospitalean. “Tokiko mediku” gisa, ospitalean ostatu hartzearen truke, guardia iraunkorra izateko eskaintza egin zuen eta bere eginbeharrak asetzen zituen. Sendagile lanetan proletalgoa bizi zen auzoak ez zituen saihesten. Paziente pobreenetatik, sarritan, ordainsari sinbolikoa onartzen zuen edo botikak erosteko laguntza eskaintzen zien; aberatsei, berriz, idazle gisa zuten ospea aprobetxatuz, oso ordainsari handiak kobratzen zizkien.
Lehen Mundu Gerran, armada inperialean sartu behar izan zuen berriro, batez ere Ukrainan. 1917an, Kiev inguruan haurrentzako egoitzetan mediku izateko izendatu zuten. Bi urte lehenago, Kiev-en igarotzen ari zen opor labur batean, Maria Falska (ezkongabearen abizena, Rogowska) aurkitu zuen; ekintzaile sozial eta independentista poloniarra zen, eta, une hartan, mutil poloniarrentzako barnetegi bat zuzentzen zuen. Korczak Varsoviara itzuli zen 1918ko ekainean, armada errusiarrean soldadutza-zerbitzua amaitu ondoren –graduarekin–. Bizitza militarrera itzuliko litzateke Poloniako independentzia-adierazpenaren ondoren (1918ko azaroaren 11); oraingoan Poloniako armada itzuliaren ilaretara. Gerra polako-boltxebikean (1919-1921), mediku gisa aritu zen ospitale militarretan, Knosokokoetan eta Varsovian. Tifusa hartu zuen. Bere lana aitortzeko, Poloniako armadako komandante-mailara igo zen.
Ekarpenak pedagogiari
Haurren hezkuntza eta eskubideengan interesa zuen, eta John Dewey, Decroly, Montessori eta aurreko pedagogoen lanetan ere hartu zuen inspirazioa, hala nola Pestalozzi, Spencer eta Fröbel. Tolstoiren hezkuntza-idearioa ezagutzen zuen eta haurrekin hitz egiteko beharra azpimarratzen zuen.
Egun “hezkuntza morala” (ingelesez: moral education) deritzon korronte pedagogikoaren aitzindarietako bat da, nahiz eta berak ez zuen gai horri buruzko teoria sistematikorik formulatu. Haren ideia pedagogikoak teorikoak baino enpirikoagoak ziren. Bere garaiko korronte pedagogiko eta psikologikoak oso ondo ezagutzen zituen arren, doktrinaren kontra agertzen zen, oro har, didaktikan. Igor Newerlyren arabera, Korczak ez zen identifikatzen ideologia politiko edo hezkuntza-doktrina zehatz batekin, baina zenbait korronteren aitzindaritzat har daiteke. Adibidez, Kohlberg-ek dio bere Sprawiedliwa spoeczno–dzieci (Haurren gizarte justua) Korczaken esperimentazio pedagogikoan oinarrituta dagoela. Autore askok esan dute Korczak-ek eta Paulok demokraziaren pertzepzio bera zutela eskolan, eta elkarrizketaren teoria partekatzen zutela. Gainera, maitasun pedagogikoaren jarraitzaileak Korczak-ek landutako ikasle-harremanaren ereduan oinarritzen dute beren teoria pedagogikok. Beste autore batzuek “erlijio-hezkuntzaren” teoriaren aitzindariak ikusi dituzte Korczak-en eta Martin Buberren. Korczak-en ideien arabera, “normalizazioaren ideologian” erabiltzen da, adimenez ezgaitutako haurrak hezteko. Bigarren Mundu Gerraren ondoren haurren aldeko lege-ekimenetan eragina izan zuen haur-hezkuntzarako jarrerak. Poloniak modu aktiboan parte hartu du ekimen horietan, 1959ko Haurren Eskubideen Deklarazioa prestatuz eta 1989an Nazio Batuen Batzar Nagusiak onartutako Haurren Eskubideen Aldarrikapenari buruzko Konbentzioaren inspiratzaile gisa.
Argitalpenak
Pedagogia:
Literatura:
Real Sociedad B 2022-2023
Entrenatzailea: Sergio Francisco (2022-Egun)
Atlètic Club d'Escaldes
Atlètic Club d'Escaldes Andorrako futbol taldea da, Escaldes-Engordany herrikoa. 2022an Kopa irabazi zuen eta 2023an Liga.
Olga Behar
Olga Behar Leiser (Palmira, Valle del Cauca, 1956ko ekainaren 16a) idazle, kazetari eta politologo kolonbiarra da. Noches de humo eleberriagatik eta El clan de los 12 apostoles liburuagatik da bereziki ezaguna. Álvaro Uribe Vélezek eta haren anaia Santiago Uribe Vélezek Antiokian talde paramilitarrak osatu zituztela kontatzen du.
Noravank SC
Noravank Sport Club (armenieraz Նորավանք մարզական ակումբ) Armeniako futbol talde onenetakoa da, Vayk herrikoa.
María Teresa Linares
María Teresa Linares Savio (Habana, Kuba, 1920 ko abuztuaren 14a. Ib., 2021eko urtarrilaren 26a) musikologo, ikertzaile eta pedagogo kubatarra izan zen.
Ibilbidea
Linares 1920ko abuztuaren 14an jaio zen Habanan, Kuban. Literatura eta Hizkuntza Hispanikoan lizentziatu zen, Kubako Ikasketen espezialitatean. Honoris causa doktore titulua lortu zuen Arte Zientzietan.
Argeliers León musikologoarekin ezkondu zen, eta harekin ikerketa-lanak egin zituen 1948tik 1956ra, informazioa, kantuak eta aurrekari hispaniar eta afrikarren ukituak biltzeko Kuban. Habanako Abesbatza Elkarteko kide izan zen. Musikologo gisa, La música y el pueblo (1974) liburuagatik nabarmendu zen.
Kubako herri-erritmoak erreskatatu eta ezagutaraztea izan zuen helburu, Musika Grabazioen eta Edizioen Enpresarekin, EGREMekin, besteak beste, Viejos cantos afrocubanos, Canciones hispano cubano edo La canción cubana tradicional. EGREMekin batera, lehen Antología de Música Afrocubana, sortu zuen, bederatzi bolumenez osatutako diskografia-serie bat, eta horietako biren testuak idatzi zituen: Viejos cantos afrocubanos, volumen I eta Oru de Igbodu, volumen II. Besteak beste, Benny Moré, Sindo Garay, El Trío Matamoros, María Teresa Vera, Ñico Saquito, Celina González edo Bola de Nieve artista kubatarren musika biltzeaz ere arduratu zen Linares.
Hirurogeiko hamarkadan mintegiak eman zituen Habanako Antzoki Handian eta ikastaroak Alejandro García Caturla Kontserbatorioan. Alejandro García Caturla eta Amadeo Roldán musika kontserbatorioetan eta La Habanako Unibertsitateko Udako Eskolako irakasle lanetan ere aritu zen. Gainera, Kubako musika tradizionalaren zabaltzaile izan da, bai bere herrialdean, bai Europako, Afrikako eta Amerikako dozenaka herrialdetan. Aldizkari kubatar zein atzerritarrentzako artikulu eta saiakeren egilea ere izan zen, hala nola Nuestro Tiempo, Pro Arte Musical, Boletín Música de las Casa de las Américo eta Catauro.
Kubako Zientzia Akademiako Etnologia eta Folklore Institutuan ere lan egin zuen. 1974an, aholkulari eta ekoizle bihurtu zen EGREMentzat. Kubako Idazle eta Artisten Batasuneko Musikarien Elkarteko Musikologia Ataleko lehendakaria, Fernando Ortiz Fundazioko lehendakariordea eta Zientzia Akademiako Etnologia eta Folklore Institutuko sortzailea izan zen. Gainera, 1984 eta 1997 bitartean Musikaren Museo Nazionaleko zuzendaria izan zen.
Cote de la Croix Neuve
Cote de la Croix Neuve 1.084 itsasoaz gaindi dagoen mendiko portua da, Mende herriaren gainean, Lozère-n. 2005az geroztik, igoera tarte txiki bati Montée Laurent Jalabert deitu diote, Laurent Jalabertek 1995eko Frantziako Tourreko 12. etapan lortutako garaipenaren oroigarri. Mende-tik 3,1 kilometro luze da kota, eta %10,1, batez beste.
Agerpenak Frantziako Tourrean
Mendatea lau ediziotan gainditu du Frantziako Tourrak, lehena 1995 eta azkena 2015.
1998ko Omloop van de Westhoek
1998ko Omloop van de Westhoek lasterketa honen 58. ekitaldia izan zen. 1998ko ekainaren 24ean ospatu zen eta 105 txirrindularik parte hartu zuten. 14 iheslari izan ziren aurrean helmugatik 40 km-tara zegoen Kemmelberg-era arte. Pelotoia 5 minutuko atzerapena zuen momentu hartan. Igoeran, Pascal Lievens aurrera egin zuen eta berarekin eraman zituen Gerits, Buxhofer, Vanderaerden, Jurgen van de Walle eta Omloop. Pelotoian, Tonissteiner taldea tiraka zihoan, Iñaki Barrenetxea bilbotarrarekin eta Eddy Torrekens belgikarrarekin. Helmugatik 20 km-tara Omloop aurrera egin zuen eta Gerits bakarrik eutsi zion. Helmugan, Gerits gailendu zen. Pelotoia 58 segundura ailegatu zen.
Raymond Loewy
Raymond Loewy (Paris, 1893ko azaroaren 5a - Monte Carlo, 1986ko uztailaren 14a) frantziar estatubatuar industria diseinatzailea izan zen.
Parisen jaio zen, Austriako aita judua zuela. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, zauritu egin zuten eta gerrako gurutzea jaso zuen.
1919an Estatu Batuetara iritsi zen, eta han egin zituen ibilbide profesional gehienak. 1937an, Estatu Batuetako herritartasuna jaso zuen. Logoak, autobusak, edari-makinak, botilak, hozkailuak, trenbideak, tren-makinak eta abar diseinatu zituen.
Susannah Sheldon
Susannah Sheldon (Maine, AEB, 1670 hamarkada - ) Mainetik etorritako hemezortzi urteko gaztea, Salemgo sorginkeria prozesuan akusatzaile nagusietako bat izan zen. Ez dakigu ondorengo bizitzarik.
Epaiketak
1692ko apirileko azken astean, "aflijitua" izendatu zuten, eta zenbait "espektro-topaketa" izan zituela ziurtatu zuen. Apirilaren 24an, Phillip English izeneko merkatari aberats bat identifikatu zuen, bere atsekabetzat. English senar-emazteei eta Bostongo Hezekiah Usheri merkatariari, sorginak zirela salatzen lehena izan zen. Epaiketetan zehar esan zuen Bridget Bishop, Martha Corey, Sarah Good, John Willard, John Proctor, Lydia Dustin, Mary English eta George Burroughs-ekin lotuta egon zela, eta guztira hogeita lau akusazio aurkeztu zituen. Hezekiah Usherren aurkako kexa kendu egin zuten.
Epaiketetan, Sheldonek ziurtatu zuen hainbat sintoma esperimentatuko zituela: akusatuen agerpen espektralak, Deabruaren liburuan sinatzera konbentzitu nahian; hildakoen mamuen eta familiako espirituen irudiak, sugeak eta txori horiak, akusatuekin batera, eta hura itotzen edo eskuak estutzen zituztela sentitzea.
Arrazoiak
Adituek hainbat arrazoiri egozten dizkiote: iruzurra, ergot-intoxikazioa, histeria edo nahaste postraumatikoa. Mary Beth Norton historialariak azkena defendatzen du, Maineko indiarren erasoekin konektatuz. Susan, orduan ume bat baino ez zen, eta bere familiak 1675ean bizirik atera zen indiarren eraso batetik, eta bere neba nagusia, Godfrey, 1690eko uztailean hil zen indiarren segada batean.
Unguja
Unguja Tanzanian dagoen Zanzibar uhartediaren uharte handiena da. Afrikako ekialdeko kostaldean dago, Indiako Ozeanoan. Zanzibar gisa ere ezagutzen da, bertan dagoen hiri nagusiaren izenarekin; horren ondorioz nahasketa ugari ematen da.
Datu geografikoak
Pemba uhartetik 50 kilometro hegoaldera dago, eta Afrikako kostaldetik beste 25 kilometrora. Pemba, Unguja eta Mafia uharteak dira Zanzibar artxipelagoa edo Espezieen Uharteak osatzen dituzten hiru uharte nagusiak.
1960ko hamarkadan, Zanzibar Tanganikako kolonia zaharrera batu zen, Tanzaniako estatu berria eratzeko. 713.635 biztanle zituen 2007an, 1.666 km²-ko azalerarekin.
Administratiboki hiru eskualdetan banatzen da: Unguja Erdia/Hegoaldea, Ipar Unguja eta Unguja Hiria/Mendebaldea.
Zhou Xuan
Zhou Xuan, Su Pu jaioa (Changzhou, 1920ko abuztuaren 1a – Shanghai, 1957ko irailaren 22a), abeslari eta aktore txinatarra zen. 1940ko hamarkadan, Txinako Zazpi Izar Handi Abeslarietako bat bilakatu zen, "Urrezko ahotsa" bezala ezaguna. 200 abesti baino gehiago grabatu zituen eta 40 film baino gehiago grabatu zituen.
Segur aski, ikuskizunen munduko zazpi artistarik ezagunena izan zen, 1953ra arte zinema konkurrentean egin zuen bezala.
Biografia
Zhou Su Pu (苏 璞) gisa jaio zen, baina bere guraso legitimoetatik banandu egin zuten adin goiztiarrean eta adopziozko gurasoek hazi zuten. Bizitza osoa guraso biologikoen bila eman zuen, baina familia ez zen inoiz finkatu bera hil eta gerora arte. Bere familiari buruzko ikerketa baten arabera, opioarekiko mendekotasuna zuen ahaide batek 3 urte zituela beste hiri batera eraman zuen eta Wang abizendun familia bati saldu zion eta familia honek Wang Xiaohong izendatu zuen. Geroago, Zhou abizena zuen familia batek hartu zuen, eta Zhou Xiaohong izena jarri zion. 13 urte zituela, Zhou Xuan izena hartu zuen bere izen artistikoa bezala, "Xuan" (璇), zeinak txineraz jade ederra esan nahi duen.
Ezkontza eta erromantzea
1936ko udazkenean, Zhou Xuan eta Yan Hua konpositoreak ezkontza konpromiso ofiziala hartu zuten. 1938ko uztailaren 10ean ezkondu ziren Zhou Xuan eta Yan Hua Peipingeko Spring Garden Hotelean. Zhou Xuan eta Yan Hua senar-emazteek hiru urte besterik ez zuten iraun elkarrekin.
Eskandalua zela eta, bi aldeek susmo txarra hartu zioten elkarri. Hainbat borrokaren ondoren, Zhou Xuanek etxetik ihes ere egin zuen. 1941ean, Zhou Xuan eta Yan Hua dibortziatu egin ziren.
Yan Huagandik banandu ondoren, Zhou Xuan ez zen berriro ezkondu. Zhou Xuanen bigarren harreman publikoa Shi Huirekin izan zen, baina handik gutxira bereizi ziren. Hirugarren harreman publikoa Zhu Huaide zeta-merkatariarekin elkartzea izan zen. Esaera batek dio Zhu Huaidek Zhou Xuan engainatu egin zuela hitz gozoekin, eta Zhou Xuanen eta haren jabetzaren zati baten eta haren sentimenduak zapuztu zituela. 1950ean, Zhou Xuan Shanghaira haurdun itzuli ondoren, adierazpen bat egin zuen egunkarian Zhu Huaiderekin zuen bizikidetza harremana hausten zuela iragarriz; urte amaieran, Zhou Xuanen seme zaharrena jaio zen, Zhou Min. Zhou Xuanen laugarren maitale publikoa Tang Di izan zen. 1952ko maiatzean, Zhou Xuanek Tang Di arte-irakaslearekin ezkontzea pentsatu zuen, baina Jing'an Barrutiko Herri Auzitegiak Tang Di-rihiru urteko kartzela-zigorra ezarri zion iruzuragatik eta sedukzioagatik; Zhou Xuanen bigarren semea, Zhou Wei, urte berean jaio zen.
Eritasuna eta heriotza
Txinako Errepublikako Japoniako Erasoaren aurkako Erresistentzia Gerraren ondoren, Hong Kong britainiarraren eta Shanghairen artean ibili zen Zhou Xuan, besteak beste, Sauvignon Blanc", "Bakoitzak bere indarguneak ditu", "Ez bota errua gazteei" eta "Qing jauregiko historia sekretua" filmatzeko. 1950ean, Shanghaira, Txinako Herri Errepublikara, joan zen "Bakearen usoa" filmaren filmazioan parte hartzera, baina gelditu egin behar izan zuen gaixotasun baten ondorioz. 1951ko udan, Zhou Xuanek buruko gaixotasuna izan zuen "Bakearen usoa" filma filmatzen ari zela, eta Shanghaiko Hongqiao erietxera bidali zuten. 1957ko ekainaren 18an, Zhou Xuan sendatu egin zen eta ospitalean alta emateko prest zegoen, baina uztailaren 19an meningitis akutua izan zuen, eta ez zen eraginkorra izan aplikatu zitzaion tratamendua.1957ko irailaren 22ko 8:55ean hil zen, Shangaiko Medikuntza Fakultateko Lehen Ospitale Afiliatuan (orain Huashan Ospitalea, Fudan Unibertsitateko afiliatua), 37 urte zituela.
Ibilbidea
Zhouk 1935ean hasi zuen bere karrera zinematografikoa, eta 1937an iritsi zen, Yuan Muzhi zuzendariak Street Angelen neska abeslari gisa aukeratu zuenean. Zhou berehala bihurtu zen gramofonoaren garaiko kantari ezagun eta komertzializatuena, hil zen arte, bere filmetako doinu ezagun asko kantatuz.
1946 eta 1950 artean, sarritan, Hong Kong izan zen "All-Consuming" (Love) filmatzeko, hala nola "All-Consuming" (Olan), "Hwai" (Lixu Ying), "Dolores de la Ciudad", "Raing (Bow)" filmatzeko, "Sonua". 1949. urtean "Shanghai Nights" aurkeztu ondoren (irakaslea), Shanghaira itzuli zen.
1946 eta 1950 artean, sarritan, izan zen Hong Kongen "All-Consuming Love" (長相思), "Hua wai liu ying" (花外流鶯), Hiri debekatuaren mina eta  "Rainbow Song" (彩虹曲) filmatzen. 1959an "Shanghai Nights" (夜上海) aurkeztu ondoren. Zhou Shanghaira itzuli zen. Hurrengo urteak erakunde psikiatrikoetan sartzen eta haietatik irteten eman zituen, nerbio-krisi ugari izan zituelako. Urteetan zehar, Zhouk bizitza korapilatsu eta tristea izan zuen, ezkontza hutseginak, seme-alaba ez-legitimoek eta bere buruaz beste egiteko saiakerek markatua. Zhouren lehen senarra Yan Hua konpositorea izan zen (嚴華, 1912-1992), eta harekin abestiak idatzi eta batzuetan interpretatu zituen.
Guztira 43 film egin zituen arren, 1937koa izan zen bere emanaldirik ezagunena, Kaleko aingerua. Bi gai musikal zituen: "Lau urtaroetako kanta" (四季歌) eta "abeslari ibiltaria", arrakasta handia izan zuena.
Zhou Xuanen beste abesti ezagun batzuk "Noiz itzuliko zara?" dira. ", "Ghai Nights" (izen bereko filmeko abesti nagusia), "Yellow Leaves Dancing in the Autumn wind" (黃葉舞秋風), "Eternal Smile" (永遠的微笑), "Ehun loreen abestia" (百花歌), "Aholkua" (叮嚀), "Non aurki daiteka arima bikia?" (知音何處尋), eta "Betel intxaurrak biltzen l" (採檳榔).
Horrez gain, "Urrezko Ahotsa" (金 嗓子) izenez ere ezagutu zuten, eta Zhou izena ere eman zioten bere talentua goraipatzeko; ondoren, Shangaiko kantu-lehiaketa batean parte hartu zuen, eta bigarren postuan geratu zen. Zhou berehala bihurtu zen gramofonoaren garaiko kantari ezagun eta komertzialen, hil zen egunera arte. Kanta ezagun asko kantatu zituen, filmetan soinu-banda gisa jotzeko. Bere ahotsak, batez ere, milioika txinatarren bihotzak konkistatu zituen bere garaian
Heriotza eta ondorengoaj
1957an Shangain hil zen, 39 urte zituela, asilo mental batean, mugimendu antieskuindar batean. Nerbioen erasoaren ondoren entzefalitisa izan zitekeen heriotzaren arrazoia. Zhou Xuanek, aita ezberdinen bi seme utzi zituen, Zhou Wenek eta Zhou Weik.
Zhou Wenen biografiaren arabera, seme gazteena, Zhou Wei, Tangen semea zen (唐 棣)); Wen Zhouren aita, berriz, ezezaguna. Zhou Wei Toronton (Kanada) bizi da gaur egun, amari omenaldiak egiten dizkio, batzuetan,  TTC metroan. Bada, berak hainbat musika-proiektutan parte hartu du. Flautista famatu gisa ezagutzen da. Bi alaba ditu, biak musikariak. Bietako nagusiena, Zhou Xiaoxuan, musika klasikoko pianista da, Concordia Unibertsitatean graduatu zen eta gaur egun Pekinen bizi da.
Anna Eriksdotter
Anna Eriksdotter edo Anna Ersdotter (1624 – 1704ko ekainaren 15a) Sotpackan izenekoa (suedieraz, kedarretako sorgina), sorgina izatea leporatu zioten emakume suediarra izan zen. Sorginkeria egotzita Suedian exekutatutako azken pertsona.
Aurrekariak
Anna Eriksdotter sorgina zen zurrumurrua zabaldu zen epaiketa baino hamarkada batzuk lehenago. Bollnäsekoa zen jatorriz, eta Skomakarbacken herrira joan zen soldadua zen senarrarekin, 1680an, gutxi gorabehera.
Zauri hemorragikoak sendatzeko gaitasunak eta animaliak tratatzeko zuen ohiz kanpoko eskuak sotpackan ezizena eman zion, eta Satanekin itun bat zuelako zurrumurrua zabaldu zen. Garai batean, herriko bikarioren neskamea izan zen, baina zurrumurruen berri izan zuenean bikarioak kanporatu egin zuen
Goiz batean, bikarioa elizara zihoala sermoi bat emateko, hazi batzuk zeuden ereinda elizarako bidean, eta elizan sartu zenean, ez zen hitz egiteko gai izan.
Epaiketa
1704an, Eskilstunan atxilotu eta espetxeratu egin zuten Anna Eriksdotter. Nils Jonssonek egotzi zion itsutasuna, mututasuna eta gorreria eragin izana sorginkeria erabiliz. Arrazoia Nilsek tabakoa emateari uko egin izana Annak eskatu zionean. Annak saltxitxak, pastela eta artilea ere eskatu zizkion eta Nilsek eman, orduan Anna bere etxera joan zen.
Handik denbora batera, Karin alargunarekin hitz egin zuen Annak, alargunak masailean aire-putz bat sentitu zuela azaldu zuen, eta aurpegia paralizatuko balitzaio bezala sumatu zuela, eskuineko belarritik ura atera eta ahoa okertu egin zitzaiola ere baieztatu zuen. Susmoa izan zuen Annak sorginkeria bota ziola, eta deitu egin zion madarikazioa kentzeko, "ados egon zen" hartan, eta orduan hobeto sentitu zen. Lekukoek hori egia zela aldarrikatu zuten.
Epaia
Annak libreki berretsi zuen historia osoa. Nils Jonssonen aurka jokatu zuela adierazi zuen, hark modu txarrean tratatu zuelako. Halaber, onartu zuen bikarioari maldizio bat bota ziola mendeku hartzeko, kaleratu egin zuelako. Umetatik Satanen zerbitzura egon zela esan zuen, inoiz sortu zituela otsoak bizilagunen ardiei eraso egiteko. Gehitu zuen neskatila zela, amak zekor bat igurtzi zuela ukendu batekin eta gainean hegan egin zutela tximiniatik irten eta Blockula aldera.
Exekuzioa eta ondorioak
1704ko ekainaren 15ean exekutatu zuen Eskilsan, burua moztuta. Sorginkeria egotzita Suedian exekutatu zuen azkena izan zen. Bere kasua isolatua izan zen; 1676an Malin Matsdotterren ondoren, Suedian pertsona gutxiri egotzi zioten sorginkeria, eta bera izan zen azkena, hala ere, beste okasio bat izan zen hainbat pertsona sorginkeriaren errudun epaitu zituztena, nahiz eta ez zuten heriotza-zigorrik jaso. 1720an, Södra Ny sockenen herriko neskato batek, Värmlandek hamaika emakume akusatu zituen Satanentzat haurrak bahitzeaz, eta 1724n, konfesatu zuten akusatuak astintuak edo azotatuak izatera kondenatu zituzten, eta Suedian sorginkeriaren errudun norbait epaitu zuten azken aldia izan zen..
1757an, sorgin-histeria bat lehertu zen Dalarnako Ål parrokian. Han, hamahiru emakume eta bost gizon Satanentzat haurrak bahitzeaz akusatu zituzten. Pehr Ekman gobernadorearen baimenaz atxilotu, galdekatu eta torturatu egin zituzten. Auzia tokiko agintariek eta elizak aztertu zuten, eta gertaera herrialdean zabaldu zenean, eskandalu gisa tratatu zuten: parlamentuak ikerketa bat egin zuen, akusatu guztiak Katalina Carlota De la Gardieren aholkulariak askatu eta ordaindu zituen, eta Ekman Gobernadorea sorginkeriaren akusazioak onartu eta torturatzea agindu zuena, espetxeratu eta kargutik kendu egin zuten. Formalki, sorginkeriaren legea 1779an indargabetu zuten arte mantendu zen.
Judah Loew ben Bezalel
Judah Loew ben Bezalel (hebreeraz: יהודה ליווא בן בצלאל) (1512 eta 1526 artean – 1609ko irailaren 17an), Loew, Löw, Loewe, Löwe edo Levai Errabinoa, Pragako Maharala (hebreeraz מהר״ל מפראג), edo Maharala, Talmudaren akademiko, mistiko judu eta filosofoa zen, Mikulov (Moravia) eta Praga (Bohemia) hirietako errabinoa izateaz gain.
Izena
Maharalaren izenak ("Löw" edo "Loew") alemanezko Löwe "lehoi" hitzetik eratorriak dira, (cf. "Levai") Leib yiddish hitzaren antzera. Izen hauek hebreerazko "Juda" edo Yehuda izenaren kinui edo ordezko izenak dira, Hebrear Bibliaren arabera Judah-ren tribuaren izena, eta lehoiarekin ikurrarekin erlazionatua.
Genesiaren liburuan, Jakob aitalehena bere seme Judarengana "Lehoi Gazte" (Gur Aryeh) bezala zuzendu zen bedeikatu zuenean.
Familia eta ondorengoak
Maharalaren familia, Perla Shmelkes (? - 1610) emazteak, sei alabak eta seme batek osatzen zuten. Semea, Bezalel (? - 1600), errabinoa bilakatu zen Kolínen.
Golem kondaira
Golema (hebreeraz: גולם) judutar mitologia eta folkloreko izaki animatu antropomorfikoa da, material bizigabez (normalean buztina edo lohia) egina.
Golemaren istorio zaharrenak judaismo goiztiarrera (OAA VI. mendea - OA 70) datatzen dira. Talmudeko Sanedrin Tratatuan (Sanedrin 38b) aipatzen da nola Adam hasiera batean golem bat bezala sortu zen, bere hautsa "forma gabeko oskola batean" bateratu zenean. Golemak izaki antropometrikoak izan arren, ez dira gizaki bilakatzen. Hasiera batean, golemaren ezgaitasun nagusia, hitz egiteko ezintasuna zen.
Erdi Aroan Sorkuntzaren Liburua (Sefer Yetzirah) aztertu zen. Golemaren kontakizun ezagunena Judah Loew errabinoarena da,.
Historialari eta kritikoen ikuspegitik Golemaren kondaira XIX. mende hasierako asmakizun literario alemaniarra izan zen. Ezagutzen diren lehen idatzizko iturriak autore alemaniar-judutarren eskutikoak dira; besteak beste, Friedrich Korn-en Der Jüdische Gil Blas (1834), Berthold Auerbach-en Spinoza (1837), Gustav Philippson-en Der Golam, eine Legende (1841), Franz Klutschak-en Der Golam des Rabbi Löw (1841), Adam Tendlau-ren Der Golem des Hoch-Rabbi-Löw (1842) eta Leopold Weisel-en Der Golem (1847).
Filosofiako gida. Filosofian aritzeko oinarriak: gida bibliografiko eta metodologikoa
'Filosofiako Gida. Filosofian aritzeko oinarriak: gida bibliografiko eta metodologikoa' Joxe Azurmendi filosofoak Juan Bautista Bengoetxea, Joana Garmendia eta Iñaki Sotorekin batera argitaraturako saiakera liburua da. Euskaraz egin den filosofiako lehen gida da.
Liburuan filosofiaren historiarekin batera filosofiako gai eta esparru zehatzak ere sistematikoki lantzen dira. Liburuaren helburu nagusia filosofia euskaraz egiten dutenen artean erreferentziak eta metodologia bateratzea da.
Liburua idazten parte hartu zutenak hauek izan ziren: Piarres Aintziart, Xabier Andonegi Gurrutxaga, Xabier Andonegi Mendizabal, Ignazio Aiestaran, Agustin Arrieta Urtizberea, Joxe Azurmendi, Juan Bautista Bengoetxea, José María Cabo, Begoña Carrascal, Arantza Etxeberria, Ekain Garmendia, Joana Garmendia, Andoni Ibarra, Ander Iturriotz, Fito Rodríguez, Hannot Rodríguez, Aitor Sorreluz, Iñaki Soto, Ekai Txapartegi, eta Leire Urbieta.
Edukia eta antolaketa
Liburua bi ataletan banatua dago. Lehen atala atal entziklopedikoa da eta filosofiaren historia bat ematen da. Bertan gai ezberdinak lantzen dira kapitulu bakoitzean eta oinarrizko bibliografia eskaintzen da.
Bigarren atala filosofian aritzeko gida metodologikoak osatzen du. Atal honetan filosofiako lan akademikoak atontzeko irizpideak ematen dira.
Pinkfong
Pinkfong (핑크퐁) The Pinkfong Company (lehen SmartStudy) haurrentzako hezkuntza-marka bat da, Hego Koreako hezkuntza-entretenimendu-enpresa bat.
Filosofiako gida. Filosofian aritzeko oinarriak: gida bibliografiko eta metodologikoa
Norentzako liburua den
Era honetako ikasmateriala oso ohikoa da Europa eta Estatu Batuetako unibertsitate eta filosofia-institutuetan. Liburua, bere osotasunean, formazio-garaian edota ikerkuntzari ekiteko prest dauden ikasleei zuzenduta dago. Ikasleek hemen ikus ditzakete beren formazioan dauden gabeziak eta, bide batez, gabezia horiek zuzentzeko neurriak zein izan daitezkeen. Liburuan proposatzen zaizkien etxeko lanak txukun eginez gero, pentsamendu filosofikoak exijitzen duen zorroztasuna bereganatzeko armak eskura edukiko dituzte ikasle horiek.
Horrez gainera, liburuak badu dibulgaziozko dimentsio bat. Filosofian murgildu nahi duen euskaldunarentzat erreferentzia da. Batetik, filosofiaz interesatzen den edonork, diziplina honetan erakargarrien zaizkion gaietan nondik hasi eta nora jo ikusi ahal izango baitu. Eta, bestetik, norberak gaiok modu akademikoan jorratzerakoan, kontuan izan beharreko irizpide formalak ere eskaintzen baitira. Testuak idazteko aukeratutako pertsona gehienak filosofiaren profesionalak dira. Batzuek unibertsitatean ematen zituzten eskolak, beste batzuk, berriz, ikertzaile gisa trebatzen ari ziren liburua idatzi zenean.
Euskara eta filosofia
Hizkera filosofikoa euskaraz emateko estandarizazio bidean bere ekarpena egin nahi izan du liburu honek. Horren harira, liburua argitaratu aurretik, "Filosofiako terminoak euskaraz" mintegia antolatu zuten 2004ko irailean.
Galanperna puntadun
Galanperna puntaduna (Macrolepiota mastoidea) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarri ona, haragi samurra du kapelan, eta gogorra eta haritsua oinean, horregatik hanka ez da jan behar. Kontuz ibili behar da, tamaina txikiko Lepiota-rik ez da bildu behar, horietako asko toxiko hilgarriak baitira.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 12 cm arteko diametrokoa, lehenik konikoa, gero kanpai formakoa, azkenean zabaldua, titi oso bereizgarri batekin, zahartzarora arte irauten duena. Marroi zurbil kolorekoa, ezkata finez apaindua.
Orriak: Zuriak, gero krema zurbilak, zahartzean ilundu egiten dira, bigunak, sabeldunak, libreak, oinera iristen ez direnak, nahiko estu.
Haragia: Zuria, lodia, samurra kapelan, baina irmoa eta larrukara oinean. Usain atsegina du, eta urraren zapore arin bat.
Etimologia: Macrolepiota grekotik dator, handia, Lepiora generoko perretxiko handia esan nahi du. Mastoidea epitetoa erdiko titiagatik du.
Jangarritasuna
Jangarri ona, batez ere gaztetan, oina ez da jangarria, gogorra da. Macrolepiota procera delakoaren antzeko kalitatekoa.
Nahasketa arriskua
Macrolepiota procera delakoarekin, honek tamaina handiagoa du, ezkata lodiak kapelan, eta oinean askoz nabarmenagoa da jaspeatua. Pozoitsuekiko aldea: Lepiota helveola eta Lepiota brunneoincarnata delakoekin oso nabarmenak dira; izan ere, hauek askoz txikiagoak dira.
Banaketa eremua
Europako espezie bat da.
Frederick Jackson Turner
Frederick Jackson Turner (Portage, 1861eko azaroaren 14a – Pasadena, 1932ko martxoaren 14a) XX. mende hasierako historialari estatubatuarra izan zen. Bere Muga tesia-gatik ezaguna zen.
Rashid-al-Din Hamadani
Rashīd al-Dīn Ṭabīb edo Rashīd al-Dīn Faḍlullāh Hamadānī (Hamadan, 1247-1318) politikari, historialari eta mediku persiarra izan zen.
Judutar jatorriko sendiaren semea izanik, Islamera bihurtua 30 urterekin, Rashid al-Din Ilkhanen bisir boteretsua bilakatu zen, Ghazan ilkhanerrian. Geroago, Ghazanek eskatu zion idatzi zezala Jami al-Tawarij, gaur egun Ilkhanerriaren eta Mongoliar Inperioaren garaiko iturri historiko garrantzitsuena dena.
Cornelius Vanderbilt
Cornelius Vanderbilt (Staten Island, 1794ko maiatzaren 27a – Manhattan, 1877ko urtarrilaren 4a) "Komodoroa" izengoitiz ezaguna, enpresaburu estatubatuarra izan zen; bere inperioa garaiko Estatu Batuetako burdinbide industrian eta ur-salerosketan inbertituz garatu zuen, aldi berean herrialdeko geografia eraldatuz.
Seneka efektua
Seneka efektua —Senekaren amildegia edo Senekaren kolapsoa izenez ere ezaguna— Ugo Bardik proposatutako eredu matematikoa da, sistema baten gainbehera tasa aurretiko hazkunde tasa baino askoz handiagoa den egoerak deskribatzeko.
Deskribapena
2017an, Bardik The Seneca Effect: When Growth is Slow, but Collapse is Rapid («Seneka efektua: hazkundea geldoa denean, baina kolapsoa bizkorra») izeneko liburua argitaratu zuen, Seneka erromatar filosofo eta idazlearen izena hartuta. Izan ere, Senekak idatzi zuenez, «aberastasuna motel hazten da, baina hondamena lasterra da» (Luziliorentzako gutun moralak, 91.6):
Bardiren liburuak gainbehera azkarreko kasuak aztertu zituen, historian izan diren gizarteen artean (besteak beste, inperioen erorialdiak, finantza krisiak eta gosete handiak), naturan (elur jausiak barne) eta gizakiak egindako sistemetan (objektu metalikoetako arraildurak barne). Bardik ondorioztatu zuen kolapso azkarra ez dela akats bat, baizik eta «askotariko eta nonahiko fenomenoa», hainbat arrazoi eta bide dituena. Sistema bat kolapsatzean, askotan, egitura berri eta egokituagoetarako bidea ireki daiteke. 2019ko liburu batean, Before the Collapse: A Guide to the Other Side of Growth («kolapsoa baino lehen: hazkundearen bestalderako gida») izenekoan, Bardik «Seneka errebotea» deskribatzen du, sistema berriek sistema kolapsatua ordezten dutenean sarritan gertatzen dena, eta askotan aurreko hazkunde tasak baino erritmo azkarragoan, kolapsoak aurreko sistemaren eragozpen edo murrizketa asko kendu baititu.
Seneka efektua eredua Erromako Klubak argitaratutako Hazkundearen mugak 1972ko txostenaren World 3 ereduari lotuta dago.
Erabilera
Ereduaren aplikazio praktiko nagusietako bat izan da erregai fosilen hornidura mundu osoan urria izango balitz izango liratekeen emaitzak deskribatzea. Hubberten kurbako erregai fosilen eredu simetrikoan ez bezala, Senekaren amildegiaren ereduak asimetria materiala erakusten du, non erregai fosilen ekoizpena murrizteko tasa orokorra Hubberten kurbak aurreikusitakoa baino askoz handiagoa baita.
Zenbait hamarkadatan hazi ziren enpresen gainbehera lasterra deskribatzeko ere erabili izan da termino hau. Adibidetzat aipatzen da Kodak enpresak 2005etik aurrera izandako gainbehera lasterra, porrot egitera eraman zuena.
Hermann Heinrich Gossen
Hermann Heinrich Gossen (Düren, 1810eko irailaren 7a – Kolonia, 1858ko otsailaren 13a) ekonomialari prusiarra izan zen, «erabilgarritasun marjinala»ren teoria garatu zuen lehena izan zen.
Eise Eisingaren planetarioa
Eise Eisingaren Errege Planetarioa, nederlanderaz Koninklijk(e) Eise Eisinga Planetarium, Herbehereetako Franeker udalerrian dagoen XVIII. mendeko planetario bat da, Frisia probintzian.
1774-1781 artean Eise Eisinga frisiar astronomokoak eraiki zuen. Gaur egun museo bat da.
Granon mendatea
Granon mendatea Col de Granon edo col du Granon, Frantziako Alpeetan dagoen mendate bat da.
Mendate honek mundu mailan ospea baldin badu, Frantziako Tourra sarritan bertako mendatetik iragateari zor dio, lehenbiziko aldiz 1978ko abuztuaren 15ean igo zelarik.
Kardari
thumb|right|300px|Kardaria lanean. Kardaria edo ilagina, artilea ekoizten duen langilea da. Iraganean lanbide oso hedatua zen arren, gaur egun gero eta urriagoa da eta nagusiki abeltzaintza nagusi den eremuetan kokatzen da.
A. J. P. Taylor
Alan John Percivale Taylor FBA (Southport, 1906ko martxoaren 25a – Londres, 1990eko irailaren 7a) kazetari eta historialari britainiarra izan zen, XIX eta XX. mendeetako europar diplomazian espezializatua.
Gary Kildall
Gary Arlen Kildall (Seattle, 1942ko maiatzaren 19a - Monterey, 1994ko uztailaren 11) Informatikari eta enpresaburu estatubatuarra izan zen, CP/M sistema eragilea eta Digital Research, Inc sortu zituena. (DRI). Kildall izan zen lehen pertsonetako bat mikroprozesadoreak ordenagailu gisa ikusi zituena ekipamendu-kontrolatzaile gisa, eta lehen pertsonetako bat izan zen kontzeptu horretan oinarritutako enpresa bat antolatu zuena. The Computer Chronicles telebista-saioaren aurkezlea ere izan zen, PBS kate publikokoa. Informatikan bi hamarkada baino gehiago egin zituen, baina Kildall askoz ezagunagoa da 1980an porrot egin zuen ahalegin batengatik, IBMk (Bill Gates-en gomendioz) KP/M IBM PCrako lizentziatzeagatik.
CP/M
Kildallek eta haren emazte Dorothyk enpresa bat sortu zuten (jatorriz "Intergalactic Digital Research" izenekoa, gerora Digital Research, Inc. izenekoa), zaleen aldizkari-iragarkien bidez CP/M saltzeagatik. Digital Research-ek IMSAI 8080rako CP/M lizentziatu zuen, Altair 8800 delakoaren oso klon ezaguna. Fabrikatzaile gehiagok CP/M lizentzia eman zuten heinean, de facto estandar bihurtu zen eta gero eta hardware gailu gehiagok jaso behar izan zuten. Erantzun gisa, Kildallek BIOS kontzeptua asmatu zuen, ordenagailuko hardwarean integratutatako programa sinple batzuk (CHIP ROM edo EPROM), CP/M sistema, bat ere aldaketarik gabe, desberdinetan martxan jartzeko aukera ematen zuena.
CP/M-ren arrakasta azkarrak ustekabean harrapatu zuen Kildall, eta mantsoegi jokatu zuen sistema eguneratzeko eta Floppy diskoekin eta disko gogorrekin bateragarri egiteko. Hardware-fabrikatzaileek sistema eragile lehiakide bat sortzeaz hitz egin zutenean, Kildall CP/M 2 garatzeko proiektu oldarkor bati ekin zion. 1981aren inguruan, CP/M-k 3.000 ordenagailu-modeloren gainean funtzionatzen zuen, eta Digital Research-ek 5,4 milioi euroko diru-sarrerak zituen.
Margaret Jones
Margaret Jones (Essex, Ameriketako Estatu Batuak, 1613 - Boston, 1648ko ekainaren 15a) AEBetako emagina izan zen. Massachusettseko Badiako Kolonian sorginkeria leporatuta eraildako lehen pertsona izan zen, 1648 eta 1693 bitartean sortu zen sorgin-ehizaren barruan. Ingalaterra Berriko laurogei bat laguni sorginkeria leporatu zieten garai hartan. Hamahiru emakume eta bi gizon exekutatu zituzten.
Baso sakratu
Baso sakratua kultura jakin baterako garrantzi erlijioso berezia duen baso edo basotxoa da. Baso sakratuak oso ugariak ziren historiaurreko Europan eta Ekialde Hurbilean, baina mundu osoan daude. Zelten, baltiarren, germaniarren, antzinako greziarren, Ekialde Hurbileko herrien, erromatarren eta eslaviarren mitologian eta praktika erlijiosoetan oso garrantzitsuak ziren, baina Indian, Japonian eta mendebaldeko Afrikan ere existitzen ziren.
Margaret Jones
Epaiketa eta kondena
Jones, Charlestownen bizi zenak, (orain Bostongo atala), emagina zen eta medikuntza praktikatzen zuen, baina sorginkeria leporatu zioten. Jonesen egoera zailari buruzko bi informazio-iturri nagusi baino ez daude. Bata John Winthrop gobernadorearen egunkaria da, eta bestea, John Hale ministroaren oharrak, zeinak, 12 urteko mutiko bat izanik, Jonesen exekuzioa ikusi omen zuen.
Baso sakratu
Greko-erromatar temenosak, norvegiar hörgr eta druiden praktikekin loturiko nemeton zelta baso sakratuaren adibide nabarmenak dira. Gurutzadetan zehar antzinako baso sakratuen lekuetan elizak eraikitzea ohikoa zen.
Margaret Jones
Epaiketa eta kondena
John Winthrop, Massachusettseko Badiako gobernadore eta beste fundatzaile batzuk, Massachusettseko Gorte Nagusiko kideen artean egon zen, eta Margaret Jones epaitu eta sorginkeria praktikatzeagatik kondenatu zuen.
Baso sakratu
Ekialde Hurbila
Labraunda hirian, Kariako kostaldean, santutegi handi bat aurkitu da, non Herodotok platanazeoen baso sakratu handi batean kokatu zuen. Sirian, Apheka hirian, baso sakratu bat zegoen, Adonisi eskainia.
Margaret Jones
Epaiketa eta kondena
Thomas Dudley gobernadoreordea eta John Endicott, Richard Bellingham, William Hibbins, Nowell, Simon Bradstreet, John Winthrop, Jr. eta William Pynchon gobernadorearen laguntzaileak ere bazeuden. Ann Hibbins William Hibbinsen alarguna zen, eta Richard Bellinghamen arreba zela esaten zen. Sorginkeria egotzita exekutatu zuten 1656an. William Hibbins ondorengoa Humphrey Atherton izan zen, eta Ann Hibbins epaitu zuena'''. ''' Winthrop-en egunkariak ez du ezer berezirik adierazten Jonesen edo haren senarraren (Thomas) aurkako akusazioen arrazoiei buruz, senarra ere akusatua izan baitzen, baina ez kondenatua. Haren kontrako kasua Sorgin-ehiztariak, Matthew Hopkins jeneral ingelesak, egindako probetan oinarritu zen. Sorgin-ehizari buruzko Hopkinsen eskuliburua Jonesen kondena baino urtebete lehenago argitaratu zen. Han, Hopkinsek zaintza preskribatzen zuen, eta akusatua jarrera jakin batean esertzea eskatzen zuen, normalean hankak gurutzatuta hogeita lau orduz, eta denbora horretan behatzen zuten. Pertsona sorgina bazen, hogeita lau orduren buruan deabrutxo bat agertuko zela pentsatzen zen. Deabrutxo bat izaki txiki bat zen, familiarra, eta sorginaren mende zegoen eguneroko bizitzarako. Margaret Jonesen zaintza 1648ko maiatzaren 18an gertatu zen eta Winthrop-ek "Egun argiz" deabrutxo bat ikusi zela erregistratu zuen.
Winthrop-ek bere egunkarian erregistratu zituen Jones kondenatzeko erabilitako frogak: "1648ko ekainaren 15a: Auzitegi honetan, Charlestowneko Margaret Jones izeneko bat sorginkeriaren errudun deklaratu eta salatu zuten, eta horregatik urkatu egin zuten. Haren aurkako frogak hauek izan ziren:
Baso sakratu
Antzinako Grezia eta Erroma
Antzinako Greziako baso sakraturik ospetsuena Dodonako hariztia zen. Grezian, Atenasko Akademia zegoen tokian, olibondoen baso sakratu bat zegoen, egun "Akademiaren basoa" izenaz aipatua. Homerori esker oso ezagunak ziren Persefoneri sagaraturiko basoak ere bazeuden. Azkenik, Olmeo izeneko basoa ere bazen, Helikon mendiaren magalean.
Planetario mekaniko
thumb|300px|Lurra eta barne planetak irudikatzen dituen planetario mekaniko txikia. Planetario mekanikoa, engranaje multzo batez eragindako eguzki sistema eredu bat da, honetan planeta eta ilargien kokapen erlatiboak irudikatu eta aurreikusten dira, normalki eredu heliozentriko baten arabera. Gorputz hauen tamaina erlatiboak ere irudika ditzake; baina benetako dimentsioen arteko eskala maiz zehatza ez denez, gutxi gorabeherako dimentsioak erabiltzen dira.
Baso sakratu
Antzinako Grezia eta Erroma
Italiako erdialdean, Nemi hiribilduak Nemus Aricinu edo Aricciako basoa izena zuen. Antzina, bertan ez zegoen etxerik, Diana Nemorensisen tenplua bakarrik, James Frazierrek Urrezko abarra idazteko inspirazio iturria izan zena.
Planetario mekaniko
Orokorrean, erloju mekanismo batek eragiten ditu, Eguzkia irudikatzen duen globo bat erdigunean duela, eta beso bakoitzaren muturrean planeta bat duela.
Margaret Jones
Exekuzioaren lekukoa
John Hale Charlestownen jaio zen, eta 12 urte zituen, Jones beste bizilagun batzuekin batera, kartzelan ikusi zuenean exekuzio-egunean. Modest Inquiry jaunak bere idazkian (17. or.) esan zuenez, auzotar batzuekin eztabaidan aritu ondoren, "gaizkiren bat gertatu zela" bere aziendarekin.
Baso sakratu
Antzinako Grezia eta Erroma
Vestaren birjinen etxearen atzean, Erromako foroaen muturrean, baso sakratu bat zegoen, 64. urteko Erromako Sute Handian erre zena.
Vilna Gaon
Elijah ben Solomon Zalman (ר' אליהו בן שלמה זלמן), Vilna Gaon (דער װילנער גאון, Gaon z Wilna, Vilniaus Gaonas), Elijah Vilnakoa edo HaGra ("HaGaon Rabbenu Eliyahu": "Jakintsua, gure irakaslea Elijah"; Sialiec, 1720ko apirilaren 23a – Vilnius, 1797ko urriaren 9a), talmudista, halakhista, kabalista, eta buruzagi misnagdiko (hasidikoa ez dena) judua zen.
Baso sakratu
Antzinako Grezia eta Erroma
Spoleto herrian, Umbrian, latin zaharrean idatzitako K.a. III. mende amaierako bi harrik, Jupiterri eskainitako basoen profanazioagatik zigorrak ezartzen dituzte (Lex Luci Spoletina). Egun Spoletoko Museo Arkeologiko Nazionalean daude.
Margaret Jones
Exekuzioaren lekukoa
Heldua eta ministro gisa, Halek parte-hartze aktiboa izan zuen Salemgo sorginkeria prozesuan karguak aurkezten. Hale apaizaren emaztearen aurkako sorginkeria-salaketek lagundu zuten prozesua amaitzen."Akusatzaileek, pertsonaia horiek aipatzean, beren boterea gehiegi balioetsi zuten, eta uholdeak haien kontra jo zuen. Baina azkenean kolonia osoko buruek gatibu egondako sorginkeria apurtu zuena urrian Hale anderea akusatzea izan zen. Hale, Beverlyko Lehen Elizako ministroaren emaztea. Bere bertute peto-petoek izen ona eman zioten eta herriko bihotzetan ziurtatuta utzi zuen superstizioak berak ere ezin zuen zikindu. Hale jauna aktibo egon zen aurreko prozedura guztietan, baina ezagutzen zituen bere emaztearen errugabetasuna eta errukia, eta emaztearen eta berak altxatzen lagundu zuen ekaitzaren artean jarri zen. Beste batzuk biktima zirenean sorgin-ehiza bultzatu bazuen ere, bere etxean eztanda egin zuenean ehizaren aurka egin zuen."
Baso sakratu
Antzinako Grezia eta Erroma
Bomarzoko lorategian baso sakratu bat dago, Baso Sakratua (Sacro Bosco) izenekoa.
Margaret Jones
Tomás Jones
Jones hiltzera zigortu ondoren, haren senarra, Thomas, kartzelatik askatu zutena, Welcome ontzian koloniatik irteten saiatu zen. Hala ere, zama astuna zeraman ontziak arazoak zituen oreka eguraldi onarekin mantentzeko. Kondenatutako sorgin baten senarra ontzian zegoela eta kapitainarekin eztabaida izan zuela jakin zutenean, Thomas atxilotu eta kartzelara itzuli zuten. Atxilotu ondoren, ontzia berehala zuzendu zela esan zuten.
Mentxu Ramilo Araujo
Mentxu Ramilo Araujo (Gasteiz, Araba, 1978ko uztailaren 14a) Zientzia Politikoetan eta Administrazio-zientzietan doktorea, profesional in(ter)dependientea, wikilaria eta WikiEmakumeok proiektuaren bultzatzailea da. Wikimedia Españako lehendakariordea eta Idazleen Eguneko editatonaren inspiratzaile ere bada 2016. urtetik.
Margaret Jones
Ingalaterra Berrian sorginkeriak egikaritutako beste pertsona batzuk
Clarence F. Jewett historialariak Ingalaterra Berrian The Memorial History of Bostonen egikaritutako beste pertsona batzuen zerrenda sartu zuen: Suffolk County, Massachusetts 1630–1880 (Ticknor and Company, 1881). Non idatzi zuen: Hurrengoa Ingalaterra Berrian, 1692 baino lehen, sorginkeria egotzita exekutatutako hamabi lagunen zerrenda da. Beste hogei pertsona Salemen exekutatu zituzten, eta horien izenak oso ezagunak dira. Baliteke zerrenda osorik ez egotea; baina ezagutzen den guztia sartuta dago, eta aurkitu diren izen eta daten xehetasunekin:
Baso sakratu
Antzinako Grezia eta Erroma
Marseillako hiriak, kolonia greziarra izandakoak, Julio Zesarrek setioa errazteko moztu zuen baso sakratu bat zuen. Lukano poetak Farsalia bere lanean baso txiki hau hilezkortu zuen.
Mentxu Ramilo Araujo
Formakuntza
Zientzia Politikoetan eta Administrazio-zientzietan doktorea da UPV/EHUn (2010), Bikain Cum Laude Katalunian eta Euskadin informazioaren eta/edo ezagutzaren gizartea sustatzeko politika publikoei buruzko ikerketarekin. Bere hitzetan, antropologoaren arima duen politologoa da. Izan ere, gehiago gustatzen zaio pertsonen istorioak entzutea eta kontakizunak kontrastatzea liburutegi edo dokumentazio-zentro batean irakurtzea edo idaztea baino
Baso sakratu
Herrialde Baltikoak
Eskualde honetako santutegi eta baso sakratu nagusia Romuvan zegoen, Prusia pagano zaharreko eskualdeetako bat Sambiako mendebaldean. Baso sakratuen sarraskia kristautzearen ondoren gertatu zen, Lituanian 1387an eta Samogitian 1413an. Baso batzuk, Šventybrastis herrikoa kasu, bizirik diraute oraindik. Lituanieraz alka esaten zaie.
Mentxu Ramilo Araujo
Formakuntza
Dibulgazioa dela eta:"Dibulgaziorik gabeko ikerketak ez du zentzu handirik, nire ikuspuntutik. Jakintza partekatu eta askatzean sinesten dut. Uste dut sarbidea erraztu behar dela, eta ez dugula denbora galdu behar gurpilak berrasmatzen, baizik eta gure arbasoek egin dutenetik abiatu eta hobetu. Internet izan arren, epe laburreko memoria dugu eta ez dakigu aldameneko eraikinean zer egiten ari den.                                             Mentxu Ramilo Araujo"2013. urtean EHUko Emakumeen eta Gizonen arteko Aukera Berdintasuneko Masterra egin zuen.
Baso sakratu
Eskandinavia
Baso sakratuak eskandinaviar mitologiaren ezaugarrietako bat ziren. Garrantzitsuena Uppsalako tenplua zen, Gamla Uppsalan kokatua, non zuhaitz bakoitza sakratutzat jotzen zuten. Blótaren praktika, sakrifizio errituala, lundetan edo baso sakratuetan egiten zuten. Kondairaren arabera, erregeek bederatzi urtean behin baso sakratuetan espezie bakoitzeko bederatzi ar sakrifikatu behar zituzten.