cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Vendue-Mignot
Diru sarrerak
2009an La Vendue-Mignot udalerrian 97 unitate fiskal zeuden, 250 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.371,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 2 eraikuntza enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 margolaria.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Severo Sarduy
Severo Sarduy (Camagüey, Kuba, 1937ko otsailaren 25a - Paris, Frantzia, 1993ko ekainaren 8a) kubatar idazlea izan zen.
Biografia
Fidel Castroren gobernu iraultzaileaz gero (1959), Revolución-en idazten hasi zen, eta Diario Libre egunkariko kultura saileko erredaktore izendatu zuten. Revolución-en gehigarrian ere Lunes de Revolución sarritan idatzi zuen, eta Latinoamerikako aldizkari inportanteena bihurtu zen, abangoardia guztiak onartzen zituen jarrera progresista zuelako. Hala ere, kubatar gobernua sobietar orbitari erabat atxiki zitzaionean, Lunes-ko kideak Castrorengandik urruntzen hasi ziren.
1959an, Louvren Arte Kritika ikasteko eman zioten beka bati esker, Parisa joan zen, eta diru laguntza bukatu zitzaionean, Kubara ez itzultzea erabaki zuen. Parisen Roland Barthes eta François Wahl ezagutu zituen, besteak beste, estrukturalismoaren ordezkari nagusietako bat, bata, eta Éditions du Seuil argitaletxeko zuzendarietako bat, bestea. Sarduyk Éditions du Seuil-eko latinoamerikar bildumaren zuzendari eta kritikari gisa egin zuen lanak ospe handiko idazle eta teorialari bihurtu zuten. Eleberriak, saiakerak, antzerki lanak eta poesia idatzi zuen.
Sarduyren obrak irakurle aditua eskatzen du, testuan etengabe azaltzen eta parodiatzen diren aipamenak argituko dituena. Bere obra narratiboa, fikziozkoa eta esperimentala, hispanoamerikar literaturaren boom-aren garaian hasi zen azaltzen, baina hura baino geroagokoa da, erabiltzen dituen gaiengatik eta berrikuntza formalengatik. Bere saiakeretan Barroco titulupean bilduak Lacanen teoria psikoanalitikoak baliatu zituen literatura aztertzeko. Poesia lanetan, Lezama Limaren zordun da, baina Sarduyren poesia erreferentzia sexual esplizitoez betea dago. Antzerkigile gisa, 1971n La playa estreinatu zuen, Kassel-en (Alemania), eta 1977an Parisen. Narratiban, gertakizuna, elkarrizketa eta pertsonaiak alde batera utzita, literatura teoria post-estrukturalista baliatu zuen, eta Sortaldea eta Sartaldea batzen duten gertakarien bitartez, nia eta bestea bereizten ez dituzten elkarrizketen bitartez, eta bikoizten eta zabaltzen diren pertsonaien bidez kontakizuna birrindu zuen.
Irratirako testuak
Lan aipagarrienak hauek dira: Gestos (1963); De donde son los cantantes (1967); Cobra (1972); Maitreya (1978); Colibrí (1984); Cocuyo (1990); Big Bang (1974); Escrito sobre un cuerpo (1969); Barroco (1974).
Jaime Bores
Jaime Bores (Donostia, ) gipuzkoar kazetaria da.
Halterofilia 2008ko Olinpiar Jokoetan
Halterofilia 2008ko Olinpiar Jokoetan abuztuaren 9tik abuztuaren 19ra arte jokatu zen Beihangeko Unibertsitateko Gimnasioan. Gizonek zortzi kategoria dituzte eta emakumeek zazpi, guztira 15 kategoria izanik.
Grammonus diagrammus
Grammonus diagrammus Grammonus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Amazilia fimbriata
Amazilia fimbriata Amazilia generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Irreville
Irreville Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Irreville udalerrian erroldatutako biztanleak 399 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 148 etxebizitza zeuden, 139 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 147 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 139 etxebizitza nagusietatik 121 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 88 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 92 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 274 ziren, horien artean 214 aktiboak ziren eta 60 inaktiboak ziren. 214 pertsona aktiboetatik 201 lanean zeuden (103 gizon eta 98 emakume) eta 13 langabezian zeuden (9 gizon eta 4 emakume). 60 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Irreville udalerrian 144 unitate fiskal zeuden, 423 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.585 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Irreville udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 396 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Isonoe (satelitea)
Isonoe (grekoa: Ισονόη), edo Jupiter XXVI, Jupiter planetaren satelite natural irregular bat da.
Ezaugarri fisikoak
Isonoe satelite txikia da (3,8 km inguruko diametroa du), eta erretrogradoa. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera. Haren beste ezaugarri asko ezezagunak dira oraindik.
Karmeren taldeko satelitea da: 22.900.000 km eta 24.100.000 km arteko erradioarekin eta 164,5° eta 158,3° bitarteko inklinazioarekin Jupiter orbitatzen duten satelite erretrogrado irregularrak dira talde horretako guztiak.
Aurkikuntza
Scott Sheppard-ek gidatutako Hawaiiko Unibertsitateko astronomo-talde batek aurkitu zuten, 2000ko azaroaren 23an. Aurkikuntzaren berri 2001eko urtarrilaren 5ean eman zen, Jupiterren beste 10 sateliteren aurkikuntzaren berriarekin batera.
Izendapena
Isonoe satelite-izena mitologia grekoko Isonoe pertsonaian du jatorria; Isonoe danaide bat zen, Zeusen maitaleetariko bat.
Hasieran, S/2000 J 6 izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 2000an lehen aldiz ikusitako Jupiterren seigarren satelitea zela. Isonoe behin betiko izena 2002ko urriaren 22an eman zitzaion, Jupiterren beste 10 sateliterekin batera.
Négreville
Négreville Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Négreville udalerrian erroldatutako biztanleak 814 ziren. Familiak 288 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 84 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 136 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 303 etxebizitza zeuden, 288 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 302etxeak ziren. 288 etxebizitza nagusietatik 245 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 48 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 164 etxek bost zituzten. 239 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 106 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 166 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 523 ziren, horien artean 388 aktiboak ziren eta 135 inaktiboak ziren. 388 pertsona aktiboetatik 354 lanean zeuden (196 gizon eta 158 emakume) eta 34 langabezian zeuden (12 gizon eta 22 emakume). 135 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 46 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Négreville udalerrian 292 unitate fiskal zeuden, 826 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.777 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 igeltseroa, 3 zurginak, 3 iturginak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 2 okindegiak eta 1 arropa denda zen.
2000. urtean Négreville udalerrian 37 nekazaritza-ustiategi zeuden, 750 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Joseba Arruti
Joseba Arruti Lafuente (Gernika-Lumo, 1969ko urriaren 12a) bizkaitar kazetaria da.
Négreville
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Joseba Arruti
Biografia
EHUn kazetaritza ikasi eta 1999an Euskaldunon Egunkarian hasi zen lanean. Hurrengo urteetan, Winston Churchill (1999) eta Josif Stalinen (2001) euskarazko biografiak idatzi zituen.
2009an Alberto Surio EiTBko zuzendari nagusiak Radio Euskadiren zuzendari izendatu zuen. Odile Krutzetak ordezkatu zuen.
Astérix et Obélix contre César
Astérix et Obélix contre César franko-italiar film luzea da. Asterix galiarra, Aztia eta Asterix legionaria komikietan oinarrituta, Claude Zidik 1999an zuzendu zuen.
Argumentua
Kristo aurreko 50. urtean gaude. Galia guztia erromatarrengatik okupatuta dago. Dena? Ez! Galiar herri txiki bat oraindik libre da, eta beti erasotzaileak gelditzen dituzte. Lucius Detritus erromatar ofiziala hau edari magiko baten ondorioa dela jakitean, Panoramix druida bahitzea erabakiko du.
Urbano Mantxobas
Bizitza
Ermuko Erdikokaleko Pedromarianeko etxean jaio zen. Lorenzo Manchobas Ormaetxea eta Salomé Careaga Ortuzar ermuar bikotearen seme hau, bigarrena izan zen 6 anai-arreben artean. Santoralaren agindu hutsez jarri zioten Urbano izena. Aitaren lana Madrilen egonik, familia joan eta etorri ibiltzen zen, eta hantxe jaioko da anaietako bat ere.
1913an hiriburuko España Plazan estudio tekniko bat partekatzen zuen Miguel García-Lomas Somoano ikaskidearekin. Honek lotura familiarrak zituen Asturiasekin eta bereziki Ribadesellarekin eta horrek hango ateak zabaldu zien bi gazteei: 1914 eta 1922 urteen artean hainbat indiano etxeren proiektatu eta eraiki zituzten bertan, hiri asturiarraren ikono bihurtu diren aberats-etxe bereziak. Gerora,1924an, Ribadesella bereko Santa Maria Magdalena parrokiaren hasierako proiektua sinatuko dute. Tarteka Madrilen lanean ziharduten arren, 1920an proiektu erraldoi bati oratuko zioten: Covadongako Favila Hostala, ostatu emateko baino seminario bezala erabiliko zena. Arkitekto bikoteak proiektatu eta diseinatu zuen arren, beraien konfiantzazko beste bik eraiki zuten.
Urbano Ermura itzuli zen eta jaioterrian ezagututako Manolita Egaña maistra donostiarrarekin Arantzazuko santutegian ezkondu zen, 1925eko ekainaren 13an. Andoni, Imanol eta Arantza izan ziren bikotearen seme-alabak, Billabonan, Manolitaren sendiaren arrimura jaiotakoak hirurak.
1927an Eibarko udaleko arkitekto plaza eskuratu zuen. Bertan lanean eman zituen 9 urteetan, Eibarko hirigintza eta industriagintzaren protagonistetako baten bihurtuko zen, bereak izanik eraikin eta tailer ugariren diseinua edota eraikuntza, euretako asko gerra eta herriaren hazkundearen gora-beheretan suntsituak.
Udal arkitekto bezala, 1936ko Espainiako Gerra Zibilean erantzukizun desberdinak zituen, tartean bonbardaketek eraikin publikoetan eragindako kalteak gainbegiratzea. Ormaiztegiko bidezubiaren dismuntaian hartu zuen parte, injenieru birekin batera eta nondik moztu behar zen aholkatu zuen: tropa frankistei pasoa moztea zen asmoa eta baita zubiaren suntsiketa saihestea ere. Akzio horrek heriotza-zigor hirukoitza ekarri zion, bera aurrean ez zela epaitu ostean. Kartzelaratze eta exekuzio ziur bati izkin egiteko asmoz, erbesterako bidea hartu behar izan zuen.
Erbestea
Santanderrera lehenengo eta handik Ziburura abiatu zen iheska; hantxe batu zitzaizkion Manolita eta hiru seme-alabak. Ezin zuenez arkitekto gisa jardun, hiriburu lapurtarrean gaztelaniazko klaseak emanez eta altzairu-denda baten marrazkilari gisa aritu zen.
1938an familia osoa Belgikara leku-aldatu zen eta han kokatuta zegoen Eusko Jaurlaritzarentzat funtzionario bezala egin zuen lan Anberesen. 1939an Bigarren Mundu Gerra hasi baino egun batzuk lehenago, Urbano itsasontziz alde zuen Venezuela aldera. Hamar urte beranduago, Euskal Herrirako itzulera gero eta urrunago zegoela ikusita, Caracasen batu ziren berarekin Manolita eta 3 seme-alabak.
Venezuelak, Eleazar López Contrerasen gobernupean, esku zabalik hartu zituen Espainiako gerraren atzaparretatik ihesiz zihoazenak; herrialdea hazkunde betean zegoen eta pertsona asko, tartean arkitektoak, Venezuelaren goraldiaren protagonista bihurtu ziren. Urbano Mantxobasek Caracaseko Construcciones Paúl enpresan egin zuen lan ia bizitza osoan eta 50eko hamarkada bere sasoirik oparoena izango zen, eraikin ugari proiektatuz bertan: etxebizitzak, ikastetxeak, elizak... tartean Coromotoko Andramariarena.
1942ko uztailaren 9ko agindu batek, Espainian Bigarren Errepublikaren idealekin konprometitutako arkitektoek zigortzen zituen eta Mantxobasi, beste profesio kide batzuei bezalaxe, "Estatuko lurralde osoan jarduera publikoa eta pribatua erabat eteteara" exigitu zion. 60ko hamarkadan Euskal Herrira itzultzeko ahalegina egin zuen, baina burutik kendu zioten, bere gaineko auzi judiziala oraindik indarrean zegoelako.
Venezuelan ideologia desberdinetako pertsonak ezagutu zituen eta hartu-eman sendoa izan zuen erbesteratu euskaldunekin. Pentsamoldez desberdinak izan arren ere, euskaltasunak batzen zituen. Nazionalista eta elizkoia zen Urbano eta, esaterako, estima handitan zuen Toribio Etxebarria idazle eibartarra, sozialista eta bera ez bezala ateoa.
1968ko apirilaren 26an zendu zen, erori eta haren osteko ebakuntzaren konplikazioen ondorioz. Caracaseko Hegoaldeko kanposantuan hilobiratu zuten, Panteón de los Vascos deituriko gunean.
Estiloa
Bere eraikinetan estilo desberdinak tartekatu zituen, besteak beste, cottage ingelesa, neobarrokoa, erregionalismoa eta batez ere neovasco deiturikoa. Ondoan izan zuen beti arkitekturak duen funtzio sozialari eta herritarren onurari men egiteko konpromisoa.
Bere eskuz marraztu eta Eibarko udal artxiboak gordetzen dituen 80tik gorako planoak zehaztasun eta kontu handiz daude eginak. Planoen zehaztasunak erakusten duen bezala, marraztea bere ofizioaren parte izan zen, baina aisialdian ere gustuko jarduera zuen; familiak berak egindako irudi mordoxka kontserbatzen du Caracasen.
Aitortza
2005. urtean Venezuelako Ondare Kulturaleko Institutuak Urbano Mantxobasen eraikin batzuei Interes Kulturaleko Ondasun izendapena eman zien eta harrez geroztik 50. hamarkadako "Caracaseko hiri arkitekturarik onenaren testigantza" bezala kontsideratuta daude.
Dhankuta
Dhankuta edo Dhanakuta (nepaleraz धनकुटा) Nepalgo Ekialdeko eskualdeko hiriburua da, ez ordea bera dagoen Koshi Gunekoa, hau Dharan baita.
Etnia eta erlijioak
Dhankuta Bazaar da hiriaren erdigunea eta nagusiki newaria da, hindua beraz. Merkataritza zentrua da. Inguruan nekazal eremua du eta bertan budistak diren Limbu, Tamang eta Tibetarrak banatzen dira.
Historia
Dhankuta isolaturik egon den mendiko herria izan da, bertara iristea zaila baitzen Katmandutik zein Terai lautadatik. Isolamendu honen ondorioz autogobernatu beharra izan da. Bada Hakim errege feudalari Nepalgo ekialdea gobernatzeko ardura eman zitzaion. Bazuen gartzela, bai eta armadaren egoitza ere. 1930ean Dhankutak Nepalgo abangoardia kulturaltzat zeukan bere burua eta elite intelektual bat garatu zuen eta Katmandutik kanpora zegoen eskola bakarra sortu zuen. Urte gutxiren buruan neskentzako eskola ere sortuko zuen.
Thomas Gilman
Thomas Patrick Gilman, (Council Bluffs (Iowa), AEB, 1994ko maiatzaren 28a), 57 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen borroka librean, Nurislam Sanayev kazakhastandarrarekin partekatuz, AEBko ordezkari bezala, Zaur Uguiev errusiarraren eta Ravi Kumar Dahiya indiarraren atzetik.
Normanichthys crockeri
Normanichthys crockeri Normanichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Normanichthyidae familian sailkatzen da. Hegoaldeko Ozeano Bareko uretan, Peruko Chimbotetik Txileko Mocha uharteraino, bizi da. Espezie bakarra edo monotipikoa da bere genero, familia eta azpiordenean. Bere gaztelaniazko izen arruntak camotillo (Peru) eta bacaladillo (Txile) dira.
Lope Agirre
Lope Agirre (Oñati, Gipuzkoa, 1510eko azaroaren 8a - Barquisimeto, Venezuela, 1561eko urriaren 27a) Espainiar Inperioaren zerbitzura Hego Amerika esploratzen eta konkistatzen aritu zen euskaldun bat izan zen, gerora Espainiako Koroaren aurka altxatu zena. Espainiako erregeari idatzitako gutun batean, Agirrek bere buruari Erromesa eta Askatasunaren Printzea eta ezizenez deitu zion; beste batzuek Jainkoaren Haserrea izendatu zuten; aitzitik, espainiar etsaiek Eroa edota Tiranoa deitu zuten.
Agirre nolabaiteko kulturadun kaparea litzateke, ziurrenik On Juan Carlos Guerrak iradokitzen duen bezala eskribauen seme. Agirre gaztea 21 urterekin Sevillan zegoen garai hartan, Ameriketara joateko asmoa zutenei Indietako Kontseiluak murrizketak ezarri eta 1503an sorturiko Kontratazio Etxeak fidantzak eta beste hainbat baldintza eskatzen zizkien.
Gaztaroa eta Ameriketara bidaia
Iturri gehienek diote Oñati n (Gipuzkoa) jaio zela Lope, eta bertako eskribau baten semea zela, baina XVI. mendeko Ibarguen-Cachopin kronikak dio Aramaiokoa (Araba) zela sortzez. .
Francisco Pizarro Perutik sekulako altxorren istoriak kontatuz itzuli zenean, Agirre Sevillan zegoen eta 21 urte zituen. Urrearekin ametsetan, espedizio batetan izena eman zuen, eta 1536 inguruan heldu zen Perura. Nuevo Toledoko erregidore izan zen eta zaldiak hezten ere aritu zen.
Kolonietako gerra zibilak
1551ean Frantzisko Esquivel epaileak atxilotu eta jendaurrean zigorrarazi zuen. Mando bati lotu eta 100 edo 200 zigorkada jaso zituen, zauriak gatzez igurzten zizkiotelarik. Agirreren aitonsemetza gorabehera bilauei zegokien zigorra ezarri zitzaiolako zigortuak mendekua aldarrikatu zuen. Epaileak, Agirreren mendekuaren beldur, ihes egin behar izan zuen, etxebizitzaz etengabe aldatuz. Garaiko kronista batzuk diotenez handik hiru urtera, Cuscoko epailearen etxean bere mendekua bete zuen.
1554ean Alfonso de Alvaradok barkatua izan zen, zein Francisco Hernandez Giron errebeldearen kontra borrokatzeko gizonak biltzen ari baitzen. Chuquingako borrokaldian bi arkabuz tiro jaso zituen zango baten, eta zangoa galdu ez bazuen ere herren geratu zen.
Espedizioa Amazonian zehar
1560ean, Agirre Pedro Urtsuaren espediziora batu zen, Amazonas ibaian zehar nabigatuz El Dorado aurkitu nahi zuena. Cuscotik abiatu zen Agirre, eta Huallaga ibaiaren inguruetan lotu zitzaion espedizioa antolatzen ari zen kanpalekuari. 300 konkistatzaile inguru, afrikar esklabo zenbait eta 500 bat morroi indigenez osaturiko taldea hiru ontzitan abiatu zen 1560ko irailean, Huallaga ibaian behera (amazonas ibaiaren adar bat).
1561eko urtarrilean, beste espedizio kide batzuekin Pedro Urtsuaren erailketan parte hartu zuen, eta Fernando Guzman espedizioko buru ezarri zen, Agirre soldaduen buruzagi bilakatuz. 1561eko martxoaren 23an, Agirrek bere menpeko kapitain eta soldaduak Fernando Guzman Peru eta Txileko errege izendatzen zuen deklarazio bat sinatzera konbentzitu zituen. Ondorioz, 186 soldadu eta ofizialek uko egin zioten Filipe II.a Espainiako Erregearen agindupean egoteari.
Espainiaren kontra
1561eko maiatzaren 22an matxinada bat egon zen Guzmanen aurka, eta Agirrek hartu zuen erabateko agintea. Uztailean Ozeano Atlantikora heldu ziren, gaur egungo Venezuelako kostan. Ez dakigu Amazonasen ahoraino heldu zen eta itsasoz iparraldera egin zuen, edo Amazonasen adar baten gora egin eta Orinoko ibairekiko lotura topatu zuen (Casiquiare kanalak lotzen ditu Amazonas eta Orinoko, bertakoek ezagutzen zutena baina konkistatzaileentzat ezezaguna zena). Hilabete hartan Margarita uhartea hartu zuen (Venezuela); izuaren bidez kontrolatu zuen. Handik bidali zizkion Filipe II.ari famatuak.
Amerika Kopa (Bela)
Belako Amerika Kopa edo Amerikaren Kopa (America's Cup ingelesez eta ofizialki), kirol honetako lehiaketarik garrantzitsuena da, eta iturriren batzuk diotenez, berau antolatzen duen herrialderantz eragin ekonomikorik handiena duen hirugarren lehiaketa da, Olinpiar Jokoak eta Munduko Futbol Txapelketaren ondoren.
Ribagnac
Ribagnac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ribagnac udalerrian erroldatutako biztanleak 307 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 148 etxebizitza zeuden, 123 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 147 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 123 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 61 etxek bost zituzten. 112 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 57 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Ribagnac udalerrian 127 unitate fiskal zeuden, 310,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.291 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria eta 1 iturgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Ribagnac udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 988 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amerika Kopa (Bela)
Hurrengo edizioa Kaliforniako San Francisco hirian ospatuko da 1913an.
Gaur egun titulua defendatzen duena Golden Gate Yate Kluba da, Espainiako Valentzia hirian ospatu zen azken edizioan Ginebrako Elkarte Nautikoa garaitu zuena.
Egungo Challenger of Record Erromako Klub Nautikoa da, Vincenzo Onorato armatzailearen Mascalzone Latino AUDI Team taldeak ordezkatuko duena.
Historia
1851n, Londresen Erakusketa Handia ospatu behar zela eta, estropada bat antolatu zen abuztuak 22rako, Queen's Cup deitua, garaileak 1848an errege etxeko bitxigin ofiziala zen Robert Garrardek diseinatutako zilarrezko azpil bat jasoko zuelarik, ehun urrezko gineako balioa zuena eta Londresen Angleseyko markesak erositakoa, Errege Yate Eskuadroiari eman ziona, klub honek estropada antolatu eta garaikurra eman zuelarik. Arrazoi honegatik ezagutzen da, baita ere, ehun gineen Kopa bezala. Ibilbidea Ingalaterra hegoaldean dagoen Wight uhartearen inguruan buelta bat ematea izan zen, AEBetako New Yorkeko Yate Klubeko kideek America izeneko goletan Londresko Errege Yate Eskuadroiaren aurka lehiatu zuten, eta irabazi egin zuten. Pasadizo oso ospetsu batek Viktoria I.a Ingalaterrakoa erreginak, estropadaren une batean honako hau galdetu zuela dio: "Nor doa lehenengo?", honi "America, Maiestatea" erantzun ziotelarik. "Eta bigarren?" galdetu zuen jarraian erreginak. "Maiestatea, ez dago bigarrenik!" erantzun zioten. Garaikurra America goletaren armatzaileak New Yorkeko Yate Klubari eman zion, honen lehen komodoroa izan zelarik, klubak nazioen arteko lehiaketa bultza zezan garaikur hori saritzat izango zuen estropada bat antolatuz. Ordutik, garaikurra, ofizialki, Amerika Kopa deitzera pasa zen. 1870ean ospatu zen garaikurraren lehen defentsa New Yorken, eta beti defendatu zuten arrakastaz New Yorkeko Yate Klubeko itsasontziek, 1983 arte, 25. defentsa galdu zutenean Australia II itsasontziaren aurka, Australiako Perth hiriko Pertheko Errege Yate Klubekoa, 132 urteko amerikar nagusitasunaren ondoren.
Lehen desafioa 1870ean egin zen. John Ashbury britainiarrak Cambria itsasontziarekin, New Yorkeko Yate Klubaren 17 itsasontzik osatutako flota bati aurre egin zion. Garaitua izan zen, baina zenbait eragozpen legal garrantzitsu planteatu zituen: flota baten aurka lehiatu zela, eta ez itsasontzi baten aurka, denbora konpentsazioaren denbora eta Estropada Batzordearen zuzentasuna.
Amazilia lactea
Amazilia lactea Amazilia generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Amerika Kopa (Bela)
Historia
1887an, Kopa ofizialki New Yorkeko Yate Klubaren jabetzakoa izatera pasa zen, baina "Deed of Gift" bezala ezagutzen diren baldintza batzuen pean, lehiaketaren oinarrizko egitura suposatzen dutenak. Agirian lehiaketa honetako lehen edizioetan gertatu ziren arazoak eragozteko klausulak daude.
Lope Agirre
Espainiaren kontra
Abuztuan uhartea utzi eta Panamarantz jo zuen. Baina Panama konkistatzeko saiakera horrek ez zuen arrakastarik izan, bidean amaitu zen koroaren aurkako bere matxinada. Mendietan sukarrek erasan zuten taldea, eta ez zuten Venezuelatik ateratzea lortu. Barquisimeton inguratuta (gaur egungo Caracas eta Maracaibo artean), eta jarraitzaile asko batailan galdu ondoren, bera hil aurretik alaba Elbiraren heriotza eragin zuen, arerioen esku ez uztearren. Azkenean garaitua eta exekutatua izan zen, 1561eko urriaren 27an. Gonzalo Pizarro rekin eta beste hainbat garaituekin egin zuten antzera, bere gorputza zatikatu eta zatiak Venezuelako hiri ezberdinetara eraman zituzten.
Izaera
Mendeetan zehar, Espainiako errege etxearen eta metropoliaren aldeko kronistek, historialariek eta idazleek, Lope Agirre deabruaren pare jarri izan dute, eta iturri neutral fidagarri gutxi dira bere izaera ulertzen lagun lezaketenak.
Beste konkistatzaile asko bezala, koroaren alde egindako zerbitzuak gorabehera gaizki tratatua sentitzen zuen bere burua, eta horrek izaera garraztu ziola. Izan ere, Amerikan ziren erregearen menpeko soldadu asko bezala, Agirre bazter nahasletzat jotzen zuten, gerrarako egokiagoa, administraziorako baino.
Bazuen jendearengan eraginik, mintzatzen zenean jendeak adi-adi entzuten omen zion. Soldaduak konbentzitzeko erraztasuna zuen, ziurrenik ongi ulertzen zituen haien nahiak, bera ere soldadu beteranoa izaki. Bestalde, Filipe II.ari idatziriko gutunek heziketa eta idazkera oneko gizona zela agerian uzten dute.
Amazoniako espedizioan zehar, eta El Dorado ko altxor rak aurkitzen ez zutenez, elkarrenganako mesfidati eta giro nahasian nabigatzen zuten. Aurreko bi matxinadak kontutan hartuta, armaturik egiten zuen lo, eta bere aurka jasotzekotan ziren kapitain eta soldadu batzuk ere hil zituen. Bere eskuz zuzenki edo bere aginduen bidez, 72 erailketa egotzi izan zaizkio: 64 espainiar, 3 apaiz, 4 emakume eta indiar bat.
Zenbait ezaugarri
Agirrek hainbat ezaugarri berezi izan zituen:
Agirreren itzala
Lope Agirrek eragin ezberdinak izan ditu garaiko eta beranduagoko jendearengan. Espainiarrentzat, Agirre errebeldea, eroa eta tiranoa izan zen, Filipe II.ak bere izena aipatzea ere debekatu zuelarik. Beste batzuentzat, ekintza gizon ausarta izan zen, Hego Amerikako lurralde basatienak zeharkatzeko gai izan zena, eta espainiar inperioari erronka bota ziona. Justizia, askatasuna eta mendekua bilatzen zuela diote batzuek, besteek aldiz botere eta diru goseak gidatzen zuela. XIX. mendeko Simon Bolivarren hitzetan, Agirreren gutunak dira Ameriketako "lehen independentzia adierazpena".
XVI. mendeko kronisten kontakizunak
''Lope de Aguirre. Crónicas 1559-1561'' liburuan, Agirreren garaiko sei kronista hauen idatziak jasotzen dira: Gonzalo de Zúñiga, Toribio de Ortiguera, Pedro de Monguía, Custodio Hernández, Almesto Vazquez, eta azkenik anonimo bat, oso interesgarria, Emiliano Josek Madrileko Historia Akademian aurkitua eta 1950ean argitaratua.
Bartzelonako Unibertsitateko Elena Mampel eta Neus Escandell liburuaren egileek diotenez, kronista bakoitzaren idatzia bere testuinguruan irakurri behar da. Batzuetan Filipe II.a erregeari atsegingo zaion erara idazten dute, edo Espainiara itzulitakoan prebendak jasotzeko. Beste batzuetan lekuko zuzena izan gabe entzundako gertakariak idazten dituzte, kasuren baten bere burua zuritzeko, edo bada baita Agirreri mendekua hartzeko kontatzen duenik ere.
Baina era eta kasu guztietan, nabarmena da momentuan bertan idatzitako kronikak ez direla, baizik eta beranduagokoak. Eta beti, metropoliaren eta agintarien kontakizun ofizialari mesede egingo diotenak.
Antzerako joera izan zuen beste kronista batek, Hans Staden alemaniar artilleroak (1525-1579). Warhaftige Historia idatzi zuen, eta salmentak igotzeko eta arrakasta lortzeko, kanibalismoaren alderdi morbosoa eta bertakoen basakeria nabarmendu zituen, urrutiko lurrak liburuz bakarrik ezagutzen zituzten europarrentzat jakin-min handia pizten zuten topikoak.
La Terrisse
La Terrisse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Terrisse udalerrian erroldatutako biztanleak 167 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 107 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 105 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 57 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 4 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 26 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lope Agirre
XVI. mendeko kronisten kontakizunak
Garaiko kronista gehienek boterearen zerbitzura jokatu zuten, modu baten edo bestean. Bestalde badira kronista orokor gutxi batzuk, adibidez Fray Bartolome de las Casas (1484-1566) eta Fray Antonio de Montesinos dominikoak (1475-1540), konkistatzaileen gehiegizko jazarpenak salatu zituztenak Espainiako gortean, baina Agirreri buruz ez zuten deus idatzi.
La Terrisse
Diru sarrerak
2009an La Terrisse udalerrian 68 unitate fiskal zeuden, 163 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.644 euro zen.
Lope Agirre
Kontatzaile garaikideak Espainian
XVI. mendeko kronisten idatzietan oinarrituta, mendeetan zehar metropoliak bere kontakizuna zabaldu du, gaur egun arte. Honakoak lirateke adibide batzuk: Espainiako Hizkuntzaren Errege Akademiako partaide de Pere Gimferrerek, Robert Southeyren Ursuaren espedizioa eta Agirreren krimenak liburuaren sarreran, honela dio: «Ameriketara joandako figura gutxik sortu dute Lope Agirrek bezainbesteko literatura, eta, agian, literatura horrek ez ditu inolaz ere hain tindu ilunak estali. Kortesek, Alvaradok edo Pizarrok miresleak eta aurkariak dituzte, sarritan biak aldi berean, eta bigarrena bakarrik badira ere, gutxitan ukatzen diete pertsonaia horiei handitasun tarte bat. Beste batzuek, Ojedak edo Balboak kasu, batez ere sinpatia pizten dute. Lope Agirreren inguruan bakarrik harridura unibertsal beldurgarri moduko bat piztu da. Soilik XX. mendean aldarrikatu dute pertsonaia, kasu batzuetan (Otero Silva) anakronismo nabari batekin».
La Terrisse
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Lope Agirre
Kontatzaile garaikideak Espainian
RAEko beste akademiko ospetsu batek, Arturo Perez Revertek, ondorengo hau dio: «Oñatiko Agirre euskaldunaren kasuan, kointzidentzia erabatekoa da: bere abentura da denetan erotuena eta odoltsuena. Porrot egindako konkistatzaile, krudel, harroputz, paranoiko eta hiltzaile horren istorioak liluratu egiten nau, Ramon J. Senderren "Lope de Agirreren abentura ekinbidea" irakurri nuenetik. Soldadu errezelotsu eta krudel hark, badaezpada ere peto eta ezpataz armaturik lo egiten zuenak, eta prebentzioz aurkariei lepoa mozten zienak, bere burua uxatu gabe, Konkistaren alderik zurrunena eta ilunena sinbolizatu zuen niretzat. Klaus Kinski histrioniko ilehoriak, Werner Herzog en “Agirre, Jainkoaren kolerak” pelikulakoak, ez zuen zerikusirik harakin gozakaitz, egoskor, altzairu errazezko horrekin. Beti iruditu baizait txikia, zitala, bizartsua, lasaia eta isila zela».
La Terrisse
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Lope Agirre
Kontatzaile garaikideak Espainian
Manuel Godoy historialariak dioenez, «Simon Bolibarren baieztapena, Lope Agirre Amerikaren lehenengo independentzia adierazpenaren egiletzat aitortuz, hutsegitea da, emantzipazio-prozesuak Europako kode kulturalen barruan dagoen pertsona zuri batek zuzentzen dituenean bakarrik hartzen baititu kontuan. Ez du aintzakotzat hartzen, adibidez, 1539. urtean Guatipan buruzagiak 5.000 indigena gidatu zituela Pedro Añazco espainiarraren aurkako gerra baten. Edo 1560. urtean Los Teques komunitate indigena Guaicaipuro kazikearekin antolatu zela Luis de Narvaez kapitainaren aurka».
La Terrisse
Ekonomia jarduerak
2000. urtean La Terrisse udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.728 hektarea erabiltzen.
Danjoutin
Danjoutin Frantziako udalerri bat da, Belfort Herrialdea departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
La Terrisse
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Danjoutin
Biztanleria
2007an Danjoutin udalerrian erroldatutako biztanleak 3.572 ziren. Familiak 1.554 ziren, horien artean 516 pertsona bakarrekoak ziren (231 bakarrik bizi ziren gizonak eta 285 bakarrik bizi ziren emakumeak), 455 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 433 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 150 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.655 etxebizitza zeuden, 1.577 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 71 hutsik zeuden. 746 etxeak ziren eta 905 apartamentuak ziren. 1.577 etxebizitza nagusietatik 770 bere jabearen bizilekua ziren, 779 alokairuan okupaturik zeuden eta 28 doan lagata zeuden; 62 etxek gela bat zuten, 146 etxek bi zituzten, 380 etxek hiru zituzten, 398 etxek lau zituzten eta 592 etxek bost zituzten. 1.188 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 796 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 571 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.281 ziren, horien artean 1.723 aktiboak ziren eta 558 inaktiboak ziren. 1.723 pertsona aktiboetatik 1.532 lanean zeuden (840 gizon eta 692 emakume) eta 191 langabezian zeuden (82 gizon eta 109 emakume). 558 pertsona inaktiboetatik 165 erretiraturik zeuden, 189 ikasten zeuden eta 204 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Danjoutin udalerrian 1.532 unitate fiskal zeuden, 3.534 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.829 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 44 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 5 banku bulegoak, 1 funeraria, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 5 igeltseroak, 8 margolariak, 3 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 6 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
Acanthuridae
Acanthuridae arrain pertziformeen familia bat da, mundu osoko ur tropikaletan, gehienetan koralezko uharrien inguruan bizi dena. Kolorez aldatzeko gai dira.
Lope Agirre
Ildo berritzaileko kontatzaileak
Gabriel Insausti historialariak Jorge Oteiza artistak Agirreri buruz duen sentimendua azaltzen du bere “Utopia zergatik arkadia: Oteiza eta Amerika” azterketan : Oteizaren heroietako bat Lope Agirre oñatiarra zen, espainiar erregearengandik "independizatzeko" ausardia izan zuena, bere proiektu propioa Ameriketako lurretan sortzeko. Eta bere figura, hain zuzen ere, tokiko ingurune kulturalak ber ebaluatzen zuen. Bere saiakeretan, Agirre Arana rekin batera erretratatu zuen, euskal herritarrentzako "jokabide-eredu" gisa hartuta, hau da, errebeldiaren eta presaren adibide gisa, nazionalismo baketsuenaren etsipenaren aurka. Eta ekintzarako duen gaitasuna goraipatzen du
Danjoutin
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Danjoutin udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Danjoutin udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 453 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lope Agirre
Kontatzaile garaikideak Ameriketan
Miguel Otero Silva idazle venezuelarrak “Lope de Aguirre. Principe de la libertad” liburuan, Agirre bere testuinguru amerikarrean jartzen du: «Agirre Simon Bolivarren aurrekoa da, ustez bere gutuna "Amerikaren independentziaren lehen aktatzat" jotzen zuena. Bere obran begi-bistakoa irudituko litzaioke Bolivarren bidea, termino geografiko zein politikoetan, mende batzuk lehenago beste euskal soldadu batek marraztu zuena. Ez zinen hain eroa, Lope Agirre, zure difamatzaileek halakotzat epaitu zaituzten arren».
Simon Bolivar Askatzaileak berak, Bolivia eta Kolonbia Handiaren independentzia lortu zuenak, honela azaltzen zuen bere pentsaera Luis Perú de Lacroix jeneralak idatzitako liburuan, Bucaramangako egunkarian (1828). Perú de Lacroixek, bere kolaboratzaile militar onenetako batek, Bolivarrek pertsonaia historiko honekiko duen lilura aipatzen du: adibidez, 1828ko apirilaren 11n, Soublette jeneralaren etxean egindako bazkari batean, Askatzailea Lope Agirreren eta bere heriotzaren istorioa kontatzera iritsi zen, eta pasarte eta ezaugarri interesgarrienak eta heroienak aukeratu zituen».
Acanthuridae
Generoen bilakaera
Hona hemen genero batzuen bilakaera:
Jaime Gonzalo
Jaime Gonzalo (Bilbo, 1957) bizkaitar kazetari eta musika kritikaria da.
Biografia
1985ean Ignacio Juliárekin batera Ruta 66 aldizkaria sortu zuen. El Mundo, Rockdelux edo Vicen ere idatzi du.
Peltophryne peltocephala
Peltophryne peltocephala Peltophryne generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Jaime Gonzalo
Biografia
Escupidos de la mano de Dios izeneko La Banda Trapera del Ríoren biografiaz gain, The Stooges, Velvet Underground edo Sonic Youthenka ere idatzi ditu.
Cancer Moon edo Desechables taldeen lanak ere ekoiztu ditu.
Metalezko haize-instrumentu
Funtzionamendua
Soinua, jotzaileak ahokotik putz egiten duenean sortzen den bibrazioari esker sortzen da, aire zutabetik hasita. Ezpainen posizioa ezinbestekoa da, nota bat jotzerako orduan. Aire zutabeak hodia zeharkatzen duenean, "harmoniko naturalen saila" izeneko nota sorta bat sortzen du. Beste nota batzuk, balbulak, pistoiak edo haga irristariak erabiliz lor daitezke, musika tresnaren arabera. Metalezko haize musika tresnen soinua aldatu egin daiteke, kanpaian, sordina izeneko aparatu bat jarriz
Historia
Metalezko haize musika tresnen jatorria, naturan aurkitzen ziren elementuekin eginiko musika tresnetan aurkitu behar da, animalia adarrak, zuhaitz adarrak edo karakolak, kontu ezberdinetarako erabiltzen zirenak, lurperaketak, adibidez, izpiritu txarrak uxatzeko errituak, ehizarako edo seinaleak igortzeko. Antzinako zibilizazio gehienek, elementu hau erabili zuten aipaturiko eginkizunerako.
Batzuetan, musika tresnek erabilera liturgikoa zuten, shofár judutarrarekin gertatzen den bezala. Honen erreferentziak, Pentateukoko Numeros liburuan daude, XXIX. 1en. Baina, adarraren erabilera askoz nagusiagoa izan zen Eskandinavia aldeko herrialdeetan, bertan hobetu eta metalez eraiki baitzen, eskandinaviar lurrarekin gertatzen den bezala, mamut baten letaginean oinarritua dagoena. Brontze Aroan, herri askok metala urtzen zuten tronpa handiak egiteko, ia beti, gerran erabiltzeko asmoarekin, seinaleak igortzeko bere jatorrizko funtzioa mantentzen zen arren. Honen adibide bat, zeltek erabilitako karnyxa da.
1815 inguruan balbula sistema bat asmatua izan zen eta "ukondo" sistema (hodi gehigarriak) ezabatu zen, sistema honen bidez, hodiaren luzera aldatzea lortzen zelarik. Gaur egungo musika tresnek "hodi gehigarriak" dituzte, modu iraunkorrean ezarriak, eta balbulak, zati hauek elkar daitezen erabiltzen dira, honela, hodi nagusia luzeago egiteko. Zatiak, pistoi batzuen bidez ireki edo ixten dira.
Egiptoko Aro aurredinastikoa
Egiptoko Aro aurredinastikoa izenarekin bi lurren bateraketa gertatu aurreko aro aurrehistoriko eta historikoa ezagutzen da. Neolito garaikoa da, eta egiptoar estatuaren eraketa prozesua erakusten du.
Glaziazioen amaiera eta Iraultza Neolitikoa
K.a. 6. milurteko aldera, herrixka txikien inguruan, nekazaritza eta abeltzaintza aktibitate sedentarioak garatzen hasi ziren, Egipton neolitoari hasiera emanez. Nekazal herrixken presentzia nahiko berantiarra da Egipton, K.a. 9. milurtekotik garatzen hasten baita Ekialde Hurbileko beste lurralde batzuetan, Palestina (Jeriko), ekialdeko Anatolia (egungo Kurdistan turkiarra) eta Zagros mendiak (egungo Iran eta Irak) kasu. Mesopotamiaren neolitizazioa Niloren haranarenaren garai berean gertatu zen, K.a. 5500 inguruan.
Niloren iturrietako bat den Victoria lakua dagoen tokia den egungo Ugandan gertatutako eurien ondorioz, ekaina amaieran ibaiaren maila hazi egiten zen, han zeuden laku eta zingiretako landare hondakinen eramatearen ondorioz kolore berdexka bat hartuz; beranduago, Etiopiako mendien izotz urtzeak eragindako uholdeak zetozen, eurekin batera buztin gorria zekartena. Uholdeak amaituta, ibaiaren maila jeitsi egiten zen, eremu zabalak lupetzez estalita utziz, lupetz hori Nilok garraiatutako sedimentuez (buztina eta landare hondakinak) osatuta zegoelarik. Lupetzak lurra emankortzen zuen, eta urtero lupetzak emankortutako lurra erraz landatzekoa zen.
Godoten esperoan
Godoten esperoan (frantsesez En attendant Godot), batzutan Bi Ekitaldiko Tragikomedia azpitituluaz, Samuel Beckett irlandar antzerkigilearen antzezlan bat da. Absurduaren antzerkiaren antzezlanetako bat da. 1948an frantsesez idatzi zuen, 1952an Éditions de Minuit argitaletxeak argitaratu eta 1953ko urtarrilaren 5ean Paris hiriko Babylone antzokian estreinatu zen, Roger Blin frantziarraren zuzendaritzapean. 1955ean Beckett berak burututako ingelesezko itzulpena argitaratu zen (haren ama hizkuntza ingelesa zen, eta frantsesa bigarrena). Antzezlan honek antzerkigintzako idazkera dramatikoaren berrikuntza suposatu zuen, pertsonaien, denboren, espazioen eta eszena hizkuntzen arteko harreman berriak ezarri baizituen.
Antzezlana
Antzezlana bi ekitalditan banatua dago.
Lehen ekitaldia
Vladimir filosofikoa ("Didi" ere deitua) eta Estragon neketsua ("Gogo" ere deitua) bidearen alboko leku batera iritsi dira, zuhaitz baten pean, Godot izeneko bati itxarotekotan. Vladimir eta Estragon, dirudienez, etxegabe batzuk dira: euren arropa zarpaila da eta itxura txarra dute. Biek itxaronaldia solasean eta batzuetan eztabaidan igaroko dute.
Estragon dauzkan botak bere neurrikoak ez direla kexatuko da, eta Vladimirrek puxika arazo mingarri baten ondorioz hankak zurrunduak izateaz. Zirkunztantzien izaerari buruzko zenbait aipamen egingo dituzte, bai eta Godotekin topo egiteko arrazoiak ere (baina ikusleek inoiz ez dute jakingo Godot nor den edota zergatik den hain garrantzitsua). Laister Pozzoren ailegatzeak heuren solasaldia etengo du. Azken hau biak dauden lursaila bere jabetzakoa dela dioen gizon anker baina liriko bat da, eta Lucky izeneko morroi bat du, soka luze baten bidez kontrolatzen duena. Pozzo oilaskoa janez tripa ederki betetzeko eseriko da, eta gero hezurrak bi arloteei botako dizkie.
Pozzok Lucky dantzaraziz bi arloteak entretenituko ditu, eta orduan George Berkeleyren teoriei buruzko bapateko hitzaldia emango die. Pozzo eta Lucky joatean, ume bat iritsi eta bi arloteei Godoten mezua emango die: "dirudienez, gaur ez da etorriko, baina bihar arratsaldez etorriko da". Mutikoak Godotek bere anaia jotzen duela aitortuko du eta berak eta bere anaiak aletegi bateko ganbaran lo egiten dutela.
Bigarren ekitaldia
Bigarren ekitaldiak lehenbizikoaren eredu berbera jarraitzen du, baina Pozzo eta Lucky iristean, Pozzo inongo azalpenik gabe itsu dago, eta Lucky, mutu. Berriz ere umea iritsi eta Godot ez dela etorriko iragarriko du, baina umeak aurreko egunean mezua ekarri zuen ume berbera ez dela baieztatuko du.
Antzezlanaren amaira ospetsuak ekintza eza argi laburbiltzen du:
Euskarazko itzulpena
2001eko apirilean Juan Garziak Alberdania argitaletxean antzezlanaren euskarazko itzulpena argitaratu zuen.