cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rouziers
Etxebizitza
2007an 73 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 71 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 52 etxebizitza nagusietatik 38 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 70 ziren, horien artean 51 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 51 pertsona aktiboetatik 50 lanean zeuden (25 gizon eta 25 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 19 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rouziers udalerrian 48 unitate fiskal zeuden, 118 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.131 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Rouziers udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 522 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eupodotis vigorsii
Eupodotis vigorsii Eupodotis generoko animalia da. Hegaztien barruko Otididae familian sailkatua dago.
Cocido montañés
Cocido montañés (euskaraz: menditar eltzeko) Kantabriako sukaldaritzan plater nagusienetariko bat da. Babarrun zuria eta aza (galego-aza) ditu osagai nagusiak eta baita txerribodatik ateratako produktuak ere.
Chirostoma contrerasi
Chirostoma contrerasi Chirostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
Islandiako konderriak
Tradizionalki Islandia 23 konderritan (sýslur) eta 25 hiri independentetan (kaupstaðir) banatuta dago. Dena den, administrazioan 1983tik eginiko aldaketen ondoren, banaketa honek garrantzia galdu eta gaur egun eskualdeek garrantzia handiagoa dute.
Itziar Alkorta Idiakez
Itziar Alkorta Idiakez (Donostia, 1967ko irailaren 1a) bioteknologian eta giza-ugalketako teknologia berrietan aditua den legelaria da, baita Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle eta ikertzailea ere. Zuzenbide Fakultatean lan egiten du Donostian. UPV/EHUko Berrikuntza eta Kalitate Errektoreordea izan zen (2009–2012), Eusko Jaurlaritzako Unibertsitate eta Ikerketako sailburuordea (2013-2015), eta UPV/EHUko Udako Ikastaroen zuzendaria da 2019tik.
Ikertzaile
2001ean defenditu zuen doktore-tesian giza-ugaltzeko teknologia berrien lege-alderdiak aztertu zituen Gil Rodriguez doktorearen zuzendaritzapean. Jarraian egonaldiak egin zituen Hastings Center for Bioethics zentroan (New York) eta Pennsylvania-ko Unibertsitateko Center for Bioethics-en (Filadelfia). Europako Parlamentuari bioteknologien arauketaren inguruan egin zitzaizkion gomendioak idati zituentaldean parte hartu zuen. 2016/2017 ikasturtean Bordeleko Unibertsitatean ikermugikortasun-egonaldi bat burutu zuen, eta geroago Sidney-ko Unibertsitatean ponente aritu izan zen 2018an Biocommodity-ei buruzko kongresu batean. Bioetikaren gaineko eztabaida sozialetan ohiko parte–hartzaile aktiboa izaten da Euskal Herrian eta estatu mailako medioetan. Haurdunaldi subrogatuaren gairi ekarpen handia egin dio eta euskal feministentzat erreferentea da gai honetan.
Irakasle
UPV/EHUko Berrikuntza eta Kalitate Errektoreorde izan zenean IKD Ikaskuntza eredua jarri zuen martxan. Halaber, Zokoako Mugarteko Kanpusaren Ocean I3 programa zuzentzen du, UPV/EHU eta Bordeleko Unibertsitateen arteko formazioa eta ikerketa koordinatu nahi dituena.
Igor Leturia
Igor Leturia Azkarate (Arrasate, Gipuzkoa, 1971eko apirilaren 28a) informatikaria eta ikertzailea da. Hizkuntzaren prozesamenduaren arloko aditua izanik hizketa-teknologien arloko arduraduna da Elhuyarren.
Itziar Alkorta Idiakez
Hainbat elkartetako dinamizatzaile
Eusko Ikaskuntzako Idazkaritzatik Eleria aldizkari juridikoa abian jarri zuen, eta erredakzio-kontseiluko kidea da. Politika publikoen kudeaketan ere aditua izanik hainbat ikerketa-programa instituzional ebaluatu ditu.
Igor Leturia
Parte hartu du euskararako hainbat aplikazio informatiko plazaratzen, adibidez: laguntzaile birtualak, bideo-transkripzio automatikoa (aditu.eus), eta diktaketa.
Informatika gaiei buruz 88 artikulu idatzi ditu dibulgazio mailan, gehienak Elhuyar Zientzia eta Teknika aldizkarian, baina irratian ere aritu da. Informatikan eta Teknologia berrietan sortzen diren diren osagai eta aplikazio berritzaileak aztertzen ditu artikulu horietan.
Itziar Alkorta Idiakez
Lanak
Unibertsitate mailako euskarazko produkzioaren Inguma datu-basean Alkortaren 36 ekarpen jasotzen ditu. Bi liburu idatzi ditu euskaraz:
Igor Leturia
Udako Euskal Unibertsitateko Informatika sailburuetako bat da 2019tik.
Ibilbide akademikoa
1993an Informatikako Ingeniaritza Teknikoko diploma lortu zuen Mondragon Unibertsitatean, hurrengo urtean Informatikako lizentzia Tolosako Paul Sabatier Unibertsitatean 1994an, eta Sistemen Elektronikako Ingeniaritzako lizentzia Mondragon Unibertsitatean berriro 1996an.
Sigmodon leucotis
Sigmodon leucotis Sigmodon generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Itziar Alkorta Idiakez
Lanak
Baita 14 artikulu ere, beti zuzenbideaz, baina bakoitzean beste arlo bat ere aztertuz: Informatika, ekonomia, bioteknologia, euskara...
Kopenhageko gudua (1807)
Kopenhageko Bigarren Gudua (edo Kopenhageko Bonbardaketa) ( 1807ko abuztuaren 16a - 1807ko irailaren 7a) Danimarkako hiriburuaren, Kopenhageren, britainiar bonbardaketa bat izan zen, napoleondar gerran Danimarka-Norvegiako flota harrapatzeko edo suntsitzeko. Gertakariak 1807ko Anglo-Errusiar Gerra piztu zuen, Örebroko Itunarekin amaitu zena 1812an. Danimarkaren aurkako erasoa, herrialde neutrala, gogor kritikatua izan zen nazioartean eta Danimarkan, oro har, Europako hiriburu baten aurkako lehen bonbardaketa terroristatzat hartzen da.
Britainia Handiak Napoleonen Sistema Kontinentalari emandako lehen erantzuna Danimarkaren aurkako itsas eraso handi bat egitea izan zen. Neutrala izan arren, Danimarka Frantziako presioaren menpe zegoen bere flota Napoleoni konprometitzeko. 1807ko irailean, Errege Armadak Kopenhage bonbardatu zuen, Danimarkako flota hartu eta Ipar Itsasoko eta Itsaso Baltikoko itsas bideak erabiltzea ziurtatu zuen Britainia Handiko merkataritza flotarentzat. Erasoaren ondorioa izan zen Danimarkak Sistema Kontinentalarekin bat egin zuela eta Frantziaren alde gerrarekin, baina flotarik gabe ez zuen ezer eskaintzeko.
Erasoak Kopenhagenizazio terminoa sortu zuen.
Igor Leturia
Ibilbide akademikoa
2002an Hizkuntza Teknologia titulua lortu zuen UEUn eta ildo horretan jarraituta 2009an EHUko Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua master ofiziala bukatu zuen.
Doktorea da Hizkuntza Teknologietan 2014tik. Weba euskarazko corpus gisa izeneko tesi-lanean 2014an Interneten euskarazko zeuden gune gehienak arakatu eta aztertu zituen. 100 milioi hitz etik gorako kalitatezko corpusak bildu zituen eta testu mardul horiek oinarri izan ziren gero Elhuyarren Web-corpusen Ataria zerbitzua sortzeko (Dabilena izena du 2021etik), Internetetik automatikoki eratutako corpus horiek kontsultagai jartzeko. Atari horretan, Leturiaren bildutako testuaz gain, Iñaki San Vicentek eta Iker Manterolak bildutako corpus paraleloak eta Antton Gurrutxagak bildutako kolokazioak ere integratu ziren. Bestalde, Weba euskarazko corpus gisa kontsultatzeko tresna bat egin eta online jarri zuen, CorpEus izenekoa, eta hainbat domeinutako corpus espezializatu eta konparagarriak ere eskuratu zituen Leturiak bere doktore-tesian, geroago terminologia-erauzketan erabili zirenak.
Informatikaria, ikertzailea eta software-garatzailea
Gaur egun, Hizketa-Teknologien arloko arduraduna da Elhuyarren. Aurretik, ikertzaile aritu izan da hizkuntzaren prozesamenduko alor osoan Elhuyarren. Lehenago, Ikerlan-en ikerlari laguntzaile, SOME Software Innovation-en sortzaile eta zuzendari tekniko, eta EMUNen IKT-zuzendari aritu zen.
Hainbat aplikazioren sorkuntzan parte hartu izan du Elhuyarren. Besteak beste, proiektu hauetan aritu da zuzendari eta garatzaile:
Elhuyarren ere, Antton Gurrutxagak zuzendutako beste bi proiektu hauetan ere parte hartu zuen garatzaile gisa:
Udako Euskal Unibertsitateko kidea
Udako Euskal Unibertsitateko Informatika Sailean ere aritu izan da irakasle gisa hainbat urtez eta sailburua da 2019tik, Aitzol Astigarraga eta Alain Urizarrekin batera.
UEU 1996an ezagutu zuen, Informatikari Euskaldunen Bilkurak antolatzen hasi zirenean. Geroztik bazkide eta informatika saileko kide izan da, non hainbat ikastaro eman eta jaso dituen. Neurri handi batean, UEUn ikusi eta ikasitakoek eraman zuten lan-bizitza euskarara eta hizkuntza-teknologietara bideratzera.
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 100dik gora lan agertzen dira.
Zaletasunak
Informatika ez da Leturiaren fazeta bakarra. Teknologia orokorrean eta komikigintza ere badira Igor Leturiaren beste zaletasun handi batzuk
Komikizalea
Komikizale amorratua da. Euskarazko komikiak aztertzeko albisteak zabaltzen ditu bere blogean eta 2017tik solasaldiak gidatzen ditu Donostian Intxaurrondo auzoko Kultur Etxean. Gainera, kultur etxe berean eta 2019an, Komikigintzari buruzko Wikilantegia martxan jarrai zuen Aitzol Astigarraga eta Iñaki Otamendirekin. Euskarazko Wikipediako komikigintzaren hutsune nabarmenenak identifikatu eta osatzeko lana martxan jarriko zuten.
Blogaria
Blog bat elikatzen du Eibar.org atarian teknologia eta komikiei buruzko albisteekin. Interneteko "e-gor" bere alter-egoa erakusten du e-gorblog blogean. Blog horretan "ziberespazioko informatikaririk komikizaleena" eta "komikizalerik informatikariena" da. Bere superpotereekin (interneteko kable-konexioa, bloglines, informatika aldizkariak, gadget-ak, komiki-bilduma, Errenteriako liburutegiko komikien atala eta batez ere bere jakin-min aseezina) eta bere superlaguntzaileak ondoan dituela (Patxi Lurra, DabilenHarria...), euskaldunon teknofobiaren eta komikiei buruzko aurreiritzien aurka borrokatzen du etengabe.
Caulolatilus princeps
Caulolatilus princeps Caulolatilus generoko animalia da. Arrainen barruko Malacanthidae familian sailkatzen da.
Rolling Fields (Kentucky)
Rolling Fields Kentuckyko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 646 biztanle zituen, 0.6 kilometro koadrotan banatuta.
Solarino
Solarino Italiako udalerri bat da. Sirakusako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Solarinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Te (edaria)
Tea munduko edaririk ezagunenetakoa da. Milaka zapore eta aroma ezberdin ditu. Ur beroa isuriz edo irakinez prestatzen den edari usaintsua da. Tea, Camellia sinensis landarearen hostoen eta kimuen infusioa da. Jatorriz Txina eta ekialdeko Asiakoa den hosto iraunkorreko zuhaixka batetik dator. Te mota asko daude; batzuek, txinatar berdeek eta Darjeelingak adibidez, zapore freskagarria dute, apur bat garratza eta astringentea; beste batzuek, berriz, oso profil ezberdinak dituzte, intxaur, lore edo belar-motak barne. Teak efektu estimulatzailea du gizakiengan eta horrexegatik, uraren ondoren, munduan gehien kontsumitzen den edaria da. Goi-nafarreraz eta lapurteraz teari dute deitzen zaio.
Kovčín
Kovčín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 82 biztanle ditu eta 4,81 kilometro koadroko azalera. Klatovyko barrutian dago.
Te (edaria)
Te landaea gaur egungo Txinako hego-mendebaldea, Tibet, Myanmar iparraldea eta Indiako ipar-ekialdea hartzen dituen eskualdean sortu zen, non zenbait talde etnikok edari medizinal gisa erabili zuten. Te kontsumoaren erregistro goiztiar sinesgarri bat III. mendekoa da. C. Hua Tuok idatzitako testu mediko batean. Txinako Tang dinastian aisialdirako edari bezala ospetsu egin zen, eta tea Asia ekialdeko beste herrialde batzuetara hedatu zen. Portugalgo apaiz eta merkatariek Europan sartu zuten XVI. mendean. XVII. mendean, tea edatea modan jarri zen ingelesen artean, Indian eskala handiko tea landatzen hasi zirenak.
Kovčín
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1266 urtean egin zen.
Te (edaria)
Infusioa "fruitu edo belar usaintsuetatik, kafetik, kamamila batetik eta abar lortzen den edari bat da". Infusioak tea eraman dezake edo ez, baina beste landare batzuk izaten ditu, gainera ez du inolako estimulatzailerik edo teinarik. Infusioak ur irakinetan edo oso berotan prestatutako fruitu edo belar usaintsuen nahasketa bat dira.
Balore nutrizionala
Tearen gatz mineralak sodio, potasio eta nikelezkoak dira. Burdina, kobrea, silizioa, aluminioa, magnesioa, fosforoa eta kaltzioa ere baditu, nahiz eta hostoen zahartzearekin disolbagarritasuna galtzen duten.
Tearen beste eduki garrantzitsu bat fluorra da, hortzen babesle ezaguna. Tearen olio destilatu esentziala tearen lurrinaren kausa da, hori kolorekoa da eta usain handia du. Teak deribatu polifenolikoak ditu, hala nola mirizetina flabonoideak, kertzetina eta kaempferoa eta tanino katekikoak.
Tearen osagairik ezagunenak eta bere efektuagatik preziatuenak, zalantzarik gabe, oinarri xantikoak dira, horietatik nagusia kafeina delarik, teofilina eta teobromina ere badituen arren. Tean bitaminak oso gutxi daude, baina edaria aberastu egiten dute, A, B, C, E eta P bitaminak baititu.
Gizakion osasunerako ongintza handiko printzipio aktibo gehien dituen tea te berdea dela uste da.
Kafeina, gutxi gora-behera, tearen pisu lehorraren %3 da, 250 ml-ko katiluko 30 mg eta 90 mg bitartean, mota, marka eta elaborazio metodoaren arabera. Hauek dira te hostoetan ugarienak diren konposatuak, konposaketaren %30-40 osatzen dutenak. Teak teobromina eta teofilina kantitate txikiak ere baditu, estimulatzaileak direnak, eta kafeinaren antzeko xantinak.
Ingurumen kutsadura modernoaren ondorioz, batzuetan fluoruroa eta aluminioa, tean gertatzen dira.
Clutha ibaia
Clutha ibaia (Clutha River) edo Mata-Au Zeelanda Berriaren hegoaldean dagoen ibaia da. Hegoaldeko Alpeak eta Ozeano Barearen arteko bere ibilguak 338 kilometro ditu, herrialdeko bigarren ibairik luzeena izanda.
Te (edaria)
Balore nutrizionala
Te beltzak ez du funtsezko mantenugairik eduki esanguratsuan, katilu bakoitzeko 0,5 mg-ko mineral dietetiko manganesoa edo eguneko balioaren %26 izan ezik. Te hostoek hainbat polifenol dituzte, tartean flabonoideak, epigalokatekina galatoa (EGCG bezala ezagutzen dena) eta beste katekina batzuk.
Clutha ibaia
Dunedinik 75 kilometrora itsasoratzen da. Herrialdeko ibairik emaritsuena da, eta Hego Uhartean dago. Bere ibilguan Balclutha herria zeharkatzen du.
Te (edaria)
Propietateak
Medikuntza naturalak edo tradizionalak gaixotasun guztientzako panazea aurkituko balu, osagai nagusia te landarea izango litzateke. Teak giza gorputzean duen eragina harrigarria da, bai patologia-eremu zabalari erreparatzen diolako, bai azkar eragiten duelako. Ikerketa zientifiko berrienek hala frogatzen dute, baina duela mende asko, antzinako txinatarrek tearen sendatzeko gaitasuna jada aurkitu zuten.
Gorputz osasuntsu eta argalarekiko kezkaren hazkundea dela eta, asko te-ra itzuli dira osagarri dietetiko gisa, pertsona gizenen lipidoak kontrolatzeko gaitasuna dutela iradoki baita. Izan ere, gure osasunerako eta irudirekiko kezka dutenen artean, te gorriaren dieta gehien eskatzen eta jarraitzen denetako bat da. Aitzitik, ez da modu eztabaidaezinean frogatu bere benetako eragina.
Dituen osagai kimiko eta organiko  ugariei esker, teak efektu terapeutikoak eragiten dituela iradoki da. Horien artean, konposatu polifenolikoek (eragin antioxidatzailea dutenak) eta kafeinak (nerbio-sistemaren estimulatzaileak) tea osasunaren eta gaztetasunaren landare bihurtzen dute. Txinako medikuntza tradizionalak loa murrizteko, ikusmena suspertzeko, burua freskatzeko, koipea kentzeko eta listua botatzeko gaitasuna aitortzen dio. Aitzitik, ez da modu eztabaidaezinean frogatu, honen benetako eragina.
Buruko mina izanez gero, aspirina ordezkatu dezakela iradoki da. Gainera, te berdeak diuretiko, bronkodilatadore eta astringente edo antidiarreiko gisa jarduten du. Aitzitik, ez da modu eztabaidaezinean frogatu bere benetako eragina.
Te gorria, Txinan oso preziatua eta kontsumitua, depresio arinetan erortzeko joera duten pazienteen egoera animikoa hobetzeko erabiltzen da. Aitzitik, ez da modu eztabaidaezinean frogatu bere benetako eragina.
Pu-erh-a desintoxikoa dela iradoki da, gibela eta barea aktibatzen baititu, toxinak kanporatzea sustatuz. Txinan, te mota honek sustrai eta tradizio handia du. Bere kalitate, usain eta zaporeak, bere sendabelarrez gain, "Enperadoreen tea" ere bihurtu zuen. Aitzitik, ez da modu eztabaidaezinean frogatu bere benetako eragina.
Tea munduko edaririk zaharrena da. Ikerketa epidemiologikoek aditzera eman dutenez, te berdearen kontsumoak endekapenezko gaixotasunak prebenitzen lagun dezake. Bestalde, Karolinska Institutuko ikertzaile suediarrek egunero gutxienez bi te kikara hartzeak pairatzen ditugun gaixotasunak erdira murritz ditzakeela jakin dute.
Tea hipolipemiatzailea dela iradoki da, hau da LDL-kolesterol eta triglizerido plasmatikoen (kolesterol txarra) kantitateak murrizteko gaitasuna duela. Gainera, bere efektu antitrombotikoek bihotzeko gaixotasunen aurrean (bularreko angina edo tronbosia, adibidez) babes indartsu gisa adierazten dute. Aitzitik, ez da modu eztabaidaezinean frogatu bere benetako eragina.
Teak sistema immunologikoa babesten duela iradoki da, izan ere flabonoide eta h bitamina ugari ditu. Hauek, gorputzeko defentsek funtziona dezaten eta kalte zelularra saihesten laguntzen digute. Aitzitik, ez da modu eztabaidaezinean frogatu bere benetako eragina.
Te motak
Garai batean, te beltza eta te berdea landare desberdinetatik zetozela pentsatzen zen. Baina ez da horrela, sei te-mota nagusiak (zuria, berdea, Oolong, beltza, eta gorria) landarea egiteko, hartzitzeko eta lehortzeko prozesu desberdinen emaitza dira.
Te gorria
Te gorria Txinako Pu-Erh herrikoa da, herrialdearen hego-mendebaldean, Yunnan barrutian. Te gorria, Camellia sinensis landarearen hosto eta zurtoinetatik abiatuta egiten da, landare honetatik, beste te asko egiten direlarik. Te gorriaren kasuan, besteak baino zapore gozoagoa du, eta estimulatzailea da teina eta kafeina dituelako. Horrez gain, osasunerako onura ugari dakartza.Bere prestaketa berezia da, aukeratutako orriak upeletan hartzitzen baitira 2 eta 60 urte bitartean. Te gorria duela mende batzuetatik kontsumitzen da Ekialdean, bere kontsumoa merkataritza ibilbideei esker hedatuz eta ekialdean zein mendebaldean gehien eskatzen den teetako bat izatera iritsiz.
Oolong tea
Oolong-a txinatar te tradizional bat da, oxidazioan te berde eta beltzaren artean geratzen dena, tonu urdinxka bereizgarri bat ematen diona. Jatetxe txinatar tipikoetan zerbitzatzen diren te mota ezagunenen artean dago. Txinan eta Taiwanen egiten da. Tearen esparruan, "Oolong Formosa" deitzen zaio, Formosa uhartea (gaur egun Taiwan), te mota honen sehaska baita, kalitate handiagokoa txinatar hosto barietatea izanez gero. Te mota honek barietate ezberdinak ditu:
Te beltza
Te beltza, beste te mota batzuk baino oxidazio neurri handiagoa izan duen tea da. Alegia, te berdea, oolong te eta te zuriak baina oxidazio handiagoa du, lau te motak Camellia sinensis landarearen hostoekin eginak egon arren. Te beltzak orokorrean oxidazio gutxiago duten beste te motek baina zapore sendoagoa eta kafeinakopuru handiagoa ditu.
Trombetas
Trombetas Brasilgo ibaia da, Amazonasen ezkerraldeko adarra. Anamu eta Poana ibaien elkargunean sortzen da, Pará estatuan, eta estatu honetan du ibilbide osoa. 760 kilometro luze da, eta 150.000 kilometro koadroko arroa drainatzen du, Amazonasen arro osoaren %2,2. Guyanetako ezkutuan dago arro gehiena.
Te (edaria)
Te beltza
Te mota honek barietate ezberdinak ditu: Te beltz txinatarrak:
Sri Lanka eta Indiako te beltzak:
Beste te beltzak:
Te zuria
Te zuria (txineraz: Pintyin, baichá) Txinako te-mota bat da. Te zuria Txinako Fujian dagoen Camellia sinensis lantegiko gorringo eta hosto gaztetatik dator. Honek bere zaporearen ezaugarriak mantentzen ditu.
Bere izena gora-behera, landutako te zuria hori zurbilekoa da. Bere izena, zilar koloreko ile meheetatik dator, tearen landarearen ireki gabeko agerraldietan, landareari, zurixka itxura ematen diotenak.2.
Gaur egun, ez dago normalean onartzen den te zuriaren definiziorik eta nazioarteko akordio gutxi dago; iturri batzuek terminoa erabiltzen dute soilik prozesamendu gehigarririk gabe lehortzen den tea izendatzeko.
Te berdea
Te berdea (txinera tradizionalaz 綠茶, txinera sinplifikatuz 绿茶 eta pinyineraz Lǜ chá) bere prozesatuan zehar oxidaziorik jasan ez duen te mota bat da, te beltzak ez bezala, te hostoak freskoak jaso eta idortu ondoren, prentsatu, kiribildu, txikitu, eta azkenik idortu egiten baitira.
Te berdeak mundu osoan ekoizten den te kopuruaren laudena ala bostena suposatzen du. Te berdearen herrialde ekoizle nagusiak Txina, Japonia eta Vietnam dira.
Mendebaldean ere, usadioz te beltza nagusi izan arren, azken hamarkadan bere kontsumoak gorakada izan du, bereziki lotu zaizkion hainbat ustezko botika ezaugarri eta onurengatik, tartean bihotzeko arazoak eta minbizia ekiditen eta pisua murrizten laguntzea.
Te mota honek barietate ezberdinak ditu:
Te berde txinatarrak:
Hubei probintzia
Henan probintzia
Jiangsu probintzia
Jiangxi probintzia
Anhui probintzia
Te berde japoniarrak:
Beste te berdeak:
Arau orokorrak
Jarri teontzian anoa bateko poltsatso edo postre koilarakada 1 te lehor.
Ur beroa gehitu teontzian.
Tapatu eta dagokion infusioaren arabera utzi dagokion denbora.
Tea limoiarekin:
Te prestaketa bi limoi xerrarekin aurkeztuko da.
Tea esnearekin edo Ingalaterrako eran:
Tea esne pittar txiki batekin aurkeztuko da.
Te mendarekin:
Tea mendabeltz hosto freskoekin prestatuko da.
Te shalimar:
Tea laranja azal edo xerra batekin hornitzen da.
Te hotza:
Aldez aurretik prestatu eta hoztutako tea, azukre ilunarekin eta limoi azal edo zukuz hornitua.
Te ez diren infusioak
Infusioak:
Infusio ezagunenetako bat kamamila da, batez ere gure digestio-hodia babesteko eta hesteetako eragozpenak eta digestio-hodiaren arazoak (ultzerak barne) hobetzen laguntzeko duen gaitasunagatik. Propietate erlaxagarriak dituen infusio bat ere bada. Edari gisa ez ezik, zauriak edo begi- edo arnasketa-arazoak tratatzeko ere erabiltzen da.
Balerianak, efektu lasaigarria eragiten dituen landare bat da, Antzinako Greziatik ezagutzen dena. Loa hobetzen eta nekeari eta urduritasunari aurre egiten laguntzen du, baita migrainaren edo hilekoaren moduko minak baretzen ere, edo tentsio arteriala murrizten.
Baleriararen antzera, tila erlaxatzeko eta insomnioari aurre egiteko gehien erabiltzen den infusioetako bat da. Ezki hostoetatik abiatuta egina, erregeen nektarra kontsideratua izan zen, eta espasmoen aurkako propietateak ditu, hipotensoreak (tentsio arteriala murrizten du), analgesikoak eta antiinflamatorioak.
Menda da infusioetan hostoa erabili ohi duten landareetako bat. Oso zapore bereizgarriarekin, infusioak propietate asetzaileak, hepatobabesleak eta diuretikoak ditu, bai eta erlaxatzaileak ere (dosi handiegiak hartzen direnean izan ezik, horiek aktibazioa eta balizko lo-arazoak eragiten baitituzte).
Digestioa hobetzen eta gasak murrizten laguntzen du, hesteetako metabolismoa hobetzeaz gain, eta bereziki erabiltzen da arnasketa-afekzioak hobetzeko.
Jengibrearen sustraiarekin eginda, infusio mingarri samar horrek hanturaren aurkako propietateak ditu ezaugarri, eta odol-zirkulazioa errazten dute. Koipeak erretzea ere errazten du eta gasak kanporatzen laguntzen du, nahiz eta bereziki ezaguna den bere propietate espektoratzaileengatik hotzeria jasaten denean.
Infusio mota hau, Europan antzinatik ezagutzen dena, hesteen igarotzea eta bere propietate hipnotiko-lasaigarriak bultzatzeagatik bereizten da, erlaxazioa sortuz eta loa errazten lagunduz.
Nahiz eta orokorrean maila sozialean kafea ez dugun infusiotzat hartzen, egia da hala dela: ur irakinetan edo esnetan infusionatutako kafe ale ehoak. Tearekin batera, mundu osoan gehien kontsumitzen den infusioetako bat da, eta bere ezaugarri estimulatzaileengatik bereizten da (teobromina eta teofilinarekin batera, kafeina xantinetako bat da).
Ezaugarri hepatobabesleak ere baditu, gogo-aldartea hobetzen du eta odol-presioa handitzen bada ere, infartuak eta minbizi mota batzuk prebenitzen laguntzen du.
Europan oso ohikoa ez den arren, matea Hego Amerikako infusio handienetako bat da, bereziki Argentinan eta Uruguain. Edari estimulatzailea da (kafeina dauka) eta bere propietate antioxidatzaile eta diuretikoengatik bereizten da.
Mate belarretik abiatuta egiten da (bereziki hostoak), irakin behar ez lukeen tenperatura altuko uretan infusionatuta.
Zaldi-buztana, batez ere, ezaugarri diuretiko eta araztaileengatik erabiltzen da, pixa egiten eta arazo genitourinarioei aurre egiten laguntzen dutenak, zistitisa edo likidoak atxikitzea kasu.
Tentsio arteriala murrizten du, astringentea eta orbaintzailea da (odoljario edo zauri arinetan erabiltzen da) eta ahoko hanturak edo ultzerak murriztea ahalbidetzen du, baita gure osasunerako garrantzitsuak diren gatz mineralak eta bitaminak izatea ere.
Ez da ezagunenetakoa, baina erromeroarekin ere infusio bat egin daiteke. Infusio horrek digestio-funtzionamendu onean laguntzen du (azidotasuna eta gasak gutxitzen ditu) eta propietate astringenteak ditu (beraz, beherakoa murrizten laguntzen du), baita antibiotikoak ere. Gibelaren funtzionamendua hobetzen eta kolesterola murrizten ere laguntzen du.
Lehoi-hortzak, infusioan, behazun-jarioa handitzen laguntzen du, eta iraizpenaren eta digestioaren ezaugarri arazleak eta mesedegarriak ditu. Gibela, digestio-hodi osoa eta hezurrak erabilgarriak izan daitezke. Propietate lasaigarriak ere baditu eta anemia prebenitzen du, diabetesa kontrolatzen laguntzeaz gain.
Rolling Hills (Kentucky)
Rolling Hills Kentuckyko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 959 biztanle zituen, 0.49 kilometro koadrotan banatuta.
Te (edaria)
Te ez diren infusioak
Propietate antiinflamatorioekin, bakterizidekin eta lasaigarriekin, salbia infusioak hileroko minak eta zefaleak arintzen laguntzen du, baita eztarriko eta katarroetako infekzioei aurre egiten ere. Likidoen atxikipena murrizten eta muskulatura lasaitzen ere laguntzen du.
Nahiko kategoria zabala da, asko baitira infusioan erabil daitezkeen frutak. Fruitu gorriak, meloia, limoia, pomeloa, kirtena, anana edo sandia dira adibide batzuk, gero uretan sartzeko likidotu daitezkeenak, edo errodajeak edo frutaren larruak erabiliz.
Propietateak, neurri handi batean, fruta batetik bestera alda daitezke, baina, orokorrean, diuretikoak, hidratatzaileak eta arazgarriak dira, frutaren mantenugaietako batzuk sartzeaz gain.
Rooibos:
Ez du teinarik, eta, beraz, pertsona urdurientzat egokia da. C bitamina, flabonoideak, superoxido dismutasa entzima eta kertzetina bezalako elikagai antioxidatzaileak ematen ditu, gure zelulak osasuntsu mantentzen dituztenak. Mineral asko ditu, hala nola potasioa, kaltzioa, burdina, magnesioa eta zinka. Azalaren azidotasunari eta arazoei aurre egiten die, hala nola ekzemak, pikazoiak, zarakarrak, narritadurak, alergiak eta urtikariak. Gainera, idorreria hobetzen du, hesteetako eta urdaileko kolikoak arintzen ditu eta pisua galtzen laguntzen du, potasio- eta sodio-mailak orekatzen dituelako eta likido-atxikipenak saihesten dituelako.
Kultibazioa
Bi te-landare barietate nagusi daude: Txinakoa txikia eta Assam larjatua, Burma-India mugan aurkitua 1824an. Barietate kanbodiar bat ere bada, batez ere hibridoetan erabilia.
Tea hobekien hazten da eskualde lanbrotsuetan, euritsuetan 2.000 eta 7.000 metro arteko garaieretan tropikoetan eta altueretan eskualde epeletan. Te onena egun lehorrak eta gau hotzak dituzten eskualdeetan ekoizten da. Hazkuntza geldoak, estresaren batek, tearen zaporerik onena ateratzen du, baina amore ematea baxuagoa da baldintza hauetan.
Teak urteko mantenu zirkularra behar du. Bost urtetik bost urtera arte, landareak gerri batetik bestera hazten dira zuhaitzetan haz ez daitezen eta adarrak saiheska gehiegi zabal ez daitezen. Sastrakak hesiak bezala gelditzen dira.
Te-plantazio tipiko bateko zuhaixka altuek 25-90 urte izaten dituzte askotan. Gaur egun, te helduak esperimentatzen dira horrelako TV29rekin, egungo zuhaixkak baino kalitate handiagoko hostoak sortzen dituztenak.
Tearen nekazaritza
Munduko tearen zati handi bat "lurrak" edo "lorategiak" izeneko landaketetan biltzen da. " Hauetako askok eski garabia bezalakoak dituzte, hostoak prozesatzen diren lekuetara eramateko erabiltzen direnak. Tearen industria lan neketsu bat da, milaka nekazarik bultzatua, hostoak bildu eta lehortzen dituztenak-sarritan eguneko dolar bat baino gutxiagok-, baina normalean etxebizitza libreetan bizi ohi dira, lan egiten duten etxaldean, eta osasun eta heziketa librean.
Te-zuhaixkak haziak edo ebakiak dira. Lau urte behar dituzte helduarorako. Sei eta 18 urte bitartean dituztenean, landaketa batean landatzen dituzte, eta pixka bat handiago egiten direnean, beren leku iraunkorrean birlandatzen dira, lau oin inguruko altueran. 3.000 landare inguru hazten dira lurrazaletan.
Tea hobeto hazten da zoru malkartsuan. Te-landareak mendi eta muinoetan, kontu handiz eraikitako terrazetan pausatzen dira, ura hartu eta erosioa eragozten dutenak. Batzuetan zuhaitzak landatzen dira itzal eta haizeteetarako. Eskualde baxuetan hazten diren landareak prest daude hiru urteren buruan uzta jasotzeko. Eskualde garaietan hazten diren landareak prest daude bost urteren ondoren uzta jasotzeko.
Tearen uzta
Tea eskuz jasoa da. Munduko bazter gehienetan emakumeek egiten dute lan. Te hostoak kontu handiz aukeratu behar dira. Handiegiak badira, gogorregiak dira; txikiegiak badira, berriz, ez dira ekonomikoki bideragarriak.
Hosto hautatu berriek te hosto lehortuek baino bi aldiz pisu handiagoa dute. Trebetasuna eta esperientzia behar dira beren egoera zehatz epaitzeko. Zaila da kalitate handiko tea ekoiztea. Batzuek kimu bat eta bi hosto hartzen dituzte adar bakarretik (enpresa askok ekoizpena handitzeko hosto gehiago kentzen dituzte) eta 9: 00am eta 3: 00pm arteko hostoak aukeratzen dituzte hostoak egoera onean daudenean.
Tearen prozesamendua
Te berdea "lurrunontzi" batean jartzen da eta jaso eta berehala berotzen da. Honek tea biguntzen du biratzeko. Tea ez dago berotuta. Hostoak tolestu eta lehortu egiten dira. Te beltz bihurtzen diren hostoak "zimelduak" dira (airea iragaziz bustiak) lantegiko estalpe edo goiko solairu batean. Hemen, hosto pilak jartzen dira duda-mudatan, nilonez eginiko "tats" etan, eta aire bero ahateak zimeltzen ditu, makina handi eta berogailuek sortuak. Hostoak bigun eta malgu uzten dituen bitartean hezetasuna arintzen du.
Ondoren, tea makineria berezi batean biltzen da, zanpatu baino gehiago, olio usaintsuek zaporerik ez dezaten suntsitu. Te-hosto eta fermentazio zukuak biltzen diren bitartean. Teari bira eman ondoren, gehiago berotzen da gela heze eta fresko batean oxidazioa bizkortzeko, tea berdez eta kobre argiz aldatzen den prozesuan. Haien fermentazioaren luzerak zehazten du zenbat oxidazio gertatzen den, honek, txandaka, tea berdea, beltza, olonga edo beste barietate bat den erabakitzen duelarik.
Hurrengo fasean tea lehortu egiten da 15-25 minutuz. Te beltzentzat, kobrezko hostotza beltz bihurtzen da, kontu handiz kontrolatutako lehorgailuek uraren edukiera % 3ra murrizten dute. Tekla... eta te-zati traketsa... tea ekoizteak sukarra geldiarazten du eta oxidazioa eteten du une egokian. Azkenik, tea eginda, maila komertzialetan sailkatuta dago, ontziratzeko prest. Mailak bai tamainaren bai kalitatearen arabera zehazten dira, eta baita haztearen arabera ere. Tamaina desberdinekoak dira makinak erabiltzen dituztenak tea astintzen duten erretiluekin.
Te dastatzaileak
Konpainiek askotan beren teak nola nahastuko dituzten eta produktuak zenbat eskainiko dituzten te-saltzaileen lanaren arabera, egunean 200 kikara te hartzen dituzte beren kalitatea neurtzeko. Katilu bakoitza lagin-tearen 6,5 gramorekin egiten da, sei minutuz, ur irakin eta egosiarekin, bi te fresko plantxatzen dira, TB-a probatzen da eta azukrerik gabe (tea edateko modu britainiarra), eta tea dastamenak, koloreak eta aromak epaitzen dute. Batzuetan hiru gramo lurruntzen ziren hiru minutuz 100 gradutako uretan.
Katiluak ilaran lerrokatuak egon ohi dira. Te-dastatzaileek ez dituzte laginak edaten, baizik eta dastatu eta probatu egiten dituzte, hots ozenak eginez, ahora botatzen dituztenean; zaporea guztiz gozatzeko, te-saltzaileek xurgatzea gomendatzen dute.
Erosleek eta dastatzaileek mota desberdinetakoak aipatzen dituzte: tea, argia, sendoa eta lodia (ona), “chesty” (xafla zaporea duela esan nahi du), eta alaitasuna (txarrena). Zakarra, otzana, gorputza eta okina dira gustua deskribatzeko erabiltzen diren termino guztiak. Kobrezko kolorea, kamutsa eta argia. "Alfa, mardula, lodia, argia, rupia 2.20".
Tearen dastatzaileen erabakietan oinarrituta, teak barietate desberdinetan nahasten dira, eta gehienetan poltsetan edo hostozabaletan saltzen dira Tea kalitatea eta zaporea nahastean, lantzean, lurrazalaren kalitatean, altueran, eurian, eguzkitan, pluketan, eguraldian, probatzean eta ontziratzean hartutako arreta gero eta handiagoa izatean eragiten dute, besteak beste. Aditu baten arabera, amerikarrek nahiago dituzte "puntualak", altitude altuko teak, ingelesak, berriz, "Lodiak".
Herrialde produktore handienak
==== Txina (urtean 2,4 miloi tona) ==== Txinako tea kontsumorako ondasuna baino gehiago da, horregatik munduko ekoizlerik handiena da. Txinatarrek bi mila urte baino gehiago daramatzate hura lantzen, eta 1880ra arte herrialdeak munduko merkataritza menderatzen zuen.
Bertako lurraldeak eta klimak herrialde osoan tea landatzea errazten dute. Probintzia hauek dira teen kalitateagatik ezagunenak:
India (urtean 1,2 milioi tona)
Munduko bigarren te ekoizlerik handiena da, merkatura ateratzen den te beltz guztiaren % 30 kontrolatzen du, eta te konbinatuen % 65. Guztira, 820.000 tona indiar baino gehiago merkaturatzen dira urtero, eta horietatik % 15 baino ez da esportatzen. Kopuru guzti hauek, herrialdea, kantitateagatik ez ezik, bere infusioen kalitateagatik ere bereizten duten hiru te barietatetan zehazten dira. Ospetsuenak Darjeeling, Assam eta Nalgiri dira, hauek lantzen diren probintzien izena jasotzen dutelarik. Planeta osoan oso baloratuak eta eskatuak dira, eta, beraz, Indiako Gobernuak te bakoitza behar bezala identifikatzea erabaki zuen, pikareska saihesteko. Darjeeling barietatea Himalayaren oinetan hazten da, Indiako ipar-ekialdean, 20.000 hektareako landaketa batean. Te honek moskatel zapore arin bat eta usain hordigarri bat ditu. Assam teak, berriz, planetako gune ekoizle handienetik datoz, eta nahasketak egiteko erabiltzen dira.
Kenia (urtean 473.000 t)
Keniatentzat, tea esportazioen irabazien % 17 eta % 20 arteko dibisa da.
Keniak gaur egun 328000 tona te ekoiztearen arduraduna G.W.L Caine kolono europarra da, zeinak Kenyara eraman zuen laborantza hau Indiatik. Mende honetan zehar, Kenya hazten joan da eta nazioarteko merkatuetan bere lekua aurkitu du, laugarren ekoizle nagusia eta te beltzaren lehen esportatzailea izateraino. Laborantza hau lur garaietan hazten da, prezipitazio oso egokien eta tenperatura leunen ondorioz. Landaketa gehienak 1500 eta 2700 metro arteko altueretan daude, Kenyako mendietan, Rift Valleyn, herrialdea zatitzen duen mirari natural eta geografiko bat. Tea Nandi, Kericho, Elgon eta Kisii mendietan landatzen da, baita Nyabene mendietan ere. 1995ean, tearen ondoriozko diru-sarrerak 342 milioi dolarrera iritsi ziren, herrialdea Afrikako te beltzaren ekoizleen eta munduko hirugarrenaren buru jarriz. Pakistan, Erresuma Batua eta Egipto dira bere eroslerik handienak. Kenyako te ekoizpena CTC (cut, twist, curl: "Moztu, bihurritu, kiribildu"; ess landarearen hostoak tratatzeko modua) sailkapenaren araberakoa da, nola egiten den kontuan hartuta. Fabrikazio mota honek te beltz oso gogorrak eta aprobetxagarriak lortzen ditu, kilo bakoitzetik katilu asko lor baitaitezke, orri solte moduan nahiz poltsatxoak erabiliz.
Sri Lanka (349.699 t urtean)
Sri Lanka, herrialde txiki bat izan arren, munduko hirugarren te ekoizlea da, %9ko merkatu tasarekin.
Industria hori enplegua sortzen duen maiota da Sri Lankarentzat, zuzenean eta zeharka milioi bat pertsonari baino gehiagori ematen baitio lana herrialde osoan. Gainera, Estatuari urtean diru-sarrera handiak ematen dizkio eta barne-merkatua mobilizatzen du. Nola azaltzen da munduko hirugarren postuan egotea herrialde ekoizle gisa, uharte honen azalera kontuan hartuta? Oso erraza da: lurralde osoa – Ez oso menditsua – Tea landatzeko eta landatzeko erabiltzen da, hau da, 187.000 hektarea baino gehiago. Jatorrizko Sri Lankako teak ezaugarri paregabeak eta funtsik gabeko ospea ditu, planetako terik hoberenetako bat baita. Landareak hazten diren baldintza klimatologiko idealek zapore eta usain ugari ematen dizkiete teei.
Te-ekoizleak diren Sri Lankako probintziak herrialde beraren bihotzean daude. Handik datoz honako barietate hauek: Dimbula, Kandy (te indartsuak), Uva (erdiko mendietakoak), Uda Pusellawa, Ruhuna (te leunak, gozoak edo esnerik gabekoak gustuko dituztenentzat aproposa) eta Nuwara Eliya. Azken hau, zapore eta usain bakarreko te bat da, bere zaporea leuna da eta bere usain mentolatua. Nuwara Eliya Frantziako xanpaina da. Sri Lanka Pakistanekin merkatua irekitzen ari da, honen eta indiarraren arteko harremanak hobetu ostean.
Erreka Mari
Erreka Mari Txotxongilo Taldearen txotxongilo-antzezlana da. Haurrei zuzendurik, lamina batek besteen desberdina izateagatik jasan behar dituen oztopo eta eragozpenak kontatzen ditu. 1990 urtean plazaratu zen lehen aldiz.
Eleutherodactylus sommeri
Eleutherodactylus sommeri Eleutherodactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Eleutherodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Te (edaria)
Turkia (234.000t urtean)
Te ekoizpenak, bere jatorria, Errepublikaren lehen urteetan du, baita Itsaso Beltzaren ekialdeko zatian ere.
Te turkiarraren ekoizpenak errepublikaren lehen urteetan eta Itsaso Beltzaren ekialdeko aldean du jatorria. Landaketa asko Georgiako mugatik Trabzon, Arakli, Rize, Karadere eta Fatsa probintzietara hedatzen dira. Rize-n jarri zen lehen te fabrika, 1965ean.
Te beltz turkiarra oso usaintsua da, baina indartsuegia katilu handietan zerbitzatzeko. Gainera, beroegia izaten dute, eta, beraz, edalontziaren tamainak egokia izan behar du hatzekin hartu ahal izateko (bata goiko ertzean eta bestea behekoan), kristalarekin erretzea saihesteko. Nahi izanez gero, azukrea gehi dakioke, baina ez esnea.
Turkia seigarren postuan dago ekoizpen bolumenari dagokionez: munduko tearen % 6 ekoizten du. Kontsumitzaile gisa ere lehen lekuetako bat betetzen du, bosgarrena. Bere ekoizpen nazionala altua da, nahiz eta garai batzuetan, 1960an handitzen hasi zenetik, pixka bat murriztu den.
Vietnam (240.000t urtean)
Bere lurraren ezaugarri naturalei eta baldintza klimatikoei esker, te on bat landu dezakeen herrialde oparoa da.
Hori dela eta, 130.000 hektarea baino gehiago landatzen dira tea landatzeko. Duela berrogei urte baino gehiago garatu zen tearen industria herrialde honetan, eta, zalantzarik gabe, etorkizun handiko lurraldea da sektore horretan hasi nahi duten ekoizleentzat, beren politika ekonomiko mesedegarria eta merkatu-aukerak direla eta. Vietnamgo tearen berezitasuna bere zapore naturala da, zapore naturala, tearen zaleek estimatzen duten gustua. Gainera, osasunerako onurak beti izan dira erakargarri Asiako toki honetan jatorria duen tea kontsumitzeko. Vinatea konpainia herrialdeko ekoizlerik eta esportatzailerik handiena da, Vietnamen 34 lantegi eta ehunka plantazio baititu.
Indonesia (urtean 144.000 t)
Indonesiako tea, dizdiratsua eta lurrinetan aberatsa da, beste teekin nahasteko oinarri bikaina bihurtzen duena.
Landare bat baino gehiago, tea Indonesian bizitzeko modu bat da. Duela berrehun urte baino gehiagotik, daniarrek XVIII. mendean zehar te-merkatua ireki zutenetik. Ordutik eta orain arte, industria estatu ezberdinetatik igaro da: bigarren Mundu Gerraren ondoren gainbehera etorri zen eta 1984tik aurrera berpiztu zen, herrialdea isolatuta egon ondoren. Hala ere, indonesiar jatorriko teak gero eta pisu handiagoa hartzen hasi zen nazioarteko merkatuan, ahalegin eta inbertsio askori esker. Hobekuntza orokor honen zati handi bat, Indonesiatik datorren tea, gainontzekoetatik ezberdina izateagatik gertatzen da, klima bereziagatik, substratuaren ezaugarriengatik eta bere landaketen kokapenagatik: zuhaixkak, lur garaietan landatzen dira, lur bolkanikoa delarik, eta klima tropikalagatik.
Ia te guztia beltza da, eta ekoizpen horren % 80 esportaziora bideratzen da. Indonesiako tea, dizdiratsua eta lurrinetan aberatsa da, eta, beraz, beste teekin nahasteko oinarri bikaina da.
Duela urte batzuetatik, Indonesiako tea espezialitate bat balitz bezala eros daiteke.
Hala ere, Indonesiako Gobernua eta nazioarteko komunitatea tea sustatzen ari dira, hainbat mekanismo eta erakunderen bidez, hala nola Teari buruzko Gobernu Arteko Taldea, Tearen Marka bat eratzea aztertzen duena.
Myanmar (102.404t urtean)
Myanmarko tearen barietate txinatarra (berdea) esportazioari begira lantzen da, kalitate nahikoa duen bakarra baita.
Myanmarrek (lehen Birmania) ez du te barietate propiorik, baizik eta bere landaketetan hazten diren landareak Indiako Assam eskualdean (Camellia assamica) eta Txinan (Camellia sinensis) hazten diren berberak dira. Ia 75000 hektareako lursailak tea landatzeko erabiltzen dira, eta horietatik % 90ek Assam barietatea baino ez dute sortzen. Berriki, Oolong sartu da, fabrikazioaren barietate gisa. Bere baldintza klimatiko bereziek eta bere lurraren substratu aberatsak landareen kalitatea baldintzatzen dute, orokorrean bikaina, ongarri edo intsektizidarik erabili beharrik gabe.
Herrialde honetan aurkitzen dugun daturik bitxiena bertako ekoizleek landaketa organikoengatik sentitzen duten estimua da, bertan te berde garbi eta freskoa lortzen baita, barne merkatuetan oso estimatua dena.
Argentina (urtean 89000 tona)
Argentina da "lautadako" tea landatzen den gunerik hegoaldekoena, itsas mailatik 250 eta 300 metro artean hazten dena.
Argentinako ekoizleek, batez beste, 60.000 tona landatzen dituzte urtean, Misiones y Corrientes probintzietan kontzentratuta, eta Asiako haziak erabiltzen dituzte. Esportazioek 7 milioi dolarretik gorako diru-sarrerak dituzte, eta inportazioek, aldiz, ekoitzitako guztizkoaren % 1 baino ez. Ikusten dugunez, Argentinako te (berdea edo beltza) zaletasuna handia da; hala ere, bere nortasunaren ezaugarria beste infusio bat da, Yerba mate.
Japonia (urtean 80.200 t)
Urtero, Japonian, batez beste, 143000 tona kubiko te hosto kontsumitzen dira, munduko laugarren bolumen handiena India, Errusia eta Erresuma Batuaren ondoren. Japoniako te soroek betetzen dituzten ia 52000 hektareak urtean 92000 tona hosto baino gehiago sortzen dituzte. Nahiz eta herrialde honetako urteko te ekoizpen gehiena barne kontsumorako erabili, bere esportazio bolumena handia da. Hala ere, Japoniak ere munduko bazter guztietako te-barietate ugari inportatzen ditu. Niponen edaririk gogokoena te berdea da (o-cha bezala ezagutzen dena), txinatar bizilagunei gertatzen zaien bezala, eta purua edo bere barietate guztiekin aurki daiteke.
Iran (urtean 75.000 t)
Tea Indiatik iritsi zen antzinako Persia-Iran-era, eta bertako biztanleen dietan tokia aurkitu zuen, eta honek edari nazionala bihurtu zuen.
Kaspio itsasoko kostaldeak inguratzen dituzten lurrek baldintza egokiak dituzte tea landatzeko. Batez ere Glan probintzian, Albrozko kostaldean, milioika pertsonak egin dute tearen industria beren bizimodua, eta landaketa zabaletan jaiotzen diren landareak kultibatu, landu edo saltzen dituzte. Irango eskualde honetatik datorren ekoizpena da herrialde osoaren eskaria asetzeko gai den bakarra. Hala eta guztiz ere, Iranek Indiatik tea inportatzen jarraitzen du. Irandarrak dira agian planeta osoko te kontsumitzailerik handienak, eta duela urte askotatik hiriko kale guztiek dute châikhâne (tedegiak). Gaur egun, châikhâne hauek zentro sozial garrantzitsuak izaten jarraitzen dute. Izan ere, irandarrentzat, mendebaldekoentzat bezala, tea hartzera esertzea harmonia eta lagunen eta senideen arteko harreman adeitsuen ospakizuna da. Irango tearen ezaugarri bereizgarriak hostoen kalitate handia eta infusioaren usain nahasezina dira. Baina bitxiena irandarrek tea hartzeko duten modu berezia da: platertxoan bota ohi dute, eta ahoa azukrearekin betetzen dute edan aurretik. Bestela ez omen luke zapore bera izango. Samover barietatea ere aspalditik hartzen dute, irandarrek Mongolia ekialdeko XVII. mendean inportatzen zuten errusiar asmakuntza bikaina.
Bangladesh (urtean 64000 tona)
1971n etorri zen independentzia-gerrak tearen industria hondatu zuen, eta, beraz, gobernu berriaren lehen neurria hura sustatzea izan zen.
Asiako herrialde txiki hau errekuperatzeko gaitasunaren adibide bat da. Hainbat neurri hartu dira, hala nola laborantza intentsiboak, landaketa zaharren ordezkapena, lantegien modernizazioa eta landaketa txikiei laguntzea. Gaur egun, te-ereindakoak atzerriko konpainien (Habiganj eta Maulvi Bazar barrutietan 26 lorategi dituztenak), jabe txikien eta Bangladeshko (73 lorategi lantzen dituzten 50 enpresa) ekoizpen-konpainien batzarraren artean banatzen dira.