cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aylín Mújica
Karrera
Aylín 8 urterekin hasi zen. Herri dantza, ballet klasikoa, koreografia eta musika ikasi zituen la Escuela Nacional de Ballet-en. 18 urterekin Arteen Goi Mailako Institutuan ikasten hasi zen, non arte dramatikoa ikasi zuen eta 18 urterekin La Habanako (Kuba) Eskola Internacional de Cine eskolan ikasi zuen.
1992an Mexikora bidaiatu zuen bere karrera hasteko. Telebistako iragarkietan eta Marcelo Cezán, Willy Chirino, Albita Rodríguez eta abar bezalako artistentzako bideoklipetan hasi zen modelo gisa lanean.
Aktoreak biluzik posatu zuen Espainiako Interviú aldizkarian eta H para Hombres aldizkarian argazki-saio batean agertu zen. 2010ean biluzik argazkiak atera zitzaizkion, non jada bere alaba Violetarekin haurdun zegoen.
2006an, aktorea Telemundorako lanean hasi zen. Pecados ajenos filmeko gaiztoaren papera eskaini zioten, baina uko egin zion eta Catherine Siachoquek ordezkatu zuen. Telemundoko "Aurora" telesailean lan egin zuen 2010ean.
2012an Telemundoren Corazón valiente filmean antagonista nagusia egin zuen, Fernanda del Castillo edo Victoria interpretatuz bere heriotza faltsutu zuenean.
2014an Gabriel Porrasen antagonista egin zuen Los miserables telenobelan, Aracely Arambula eta Erik Hayser izan ziren protagonistak.
Bizitza pertsonala
2010eko irailaren 24an, Mújica Gabriel Valenzuela aktorearekin ezkondu zen eta 2010eko apirilaren 6an jaiotako Violeta alaba bat du. 2012ko udan Aylinek eta Gabrielek dibortzioa iragarri zuten.
Chvalovice (Znojmoko barrutia)
Chvalovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 653 biztanle ditu eta 8,84 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1389 urtean egin zen.
Dolau
, Galesko udalerri txiki bat da, Powys konderrian.
Floris (Iowa)
Floris Iowako hiri bat da. Davis konderrian kokatua dago. 2010ean 138 biztanle zituen, 1.25 kilometro koadrotan banatuta.
Wieliczka udalerria
Wieliczka Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Wieliczka barrutian kokatuta. 99,67 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 57478 biztanle zituen.
Villers-Chief
Biztanleria
2007an Villers-Chief udalerrian erroldatutako biztanleak 116 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 52 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 45 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 47 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 36 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (35 gizon eta 20 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Villers-Chief udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pedro Maria Iturriaga
Pedro Maria Iturriaga Zalbidea (Algorta, - Bilbo, ) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.
Le Thoult-Trosnay
Le Thoult-Trosnay Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Astylosternus rheophilus
Astylosternus rheophilus Astylosternus generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Le Thoult-Trosnay
Biztanleria
2007an Le Thoult-Trosnay udalerrian erroldatutako biztanleak 94 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 43 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 70 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 43 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 36 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 71 ziren, horien artean 46 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 46 pertsona aktiboak lanean(27 gizon eta 19 emakume) zeuden.. 25 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra funeraria zen.
2000. urtean Le Thoult-Trosnay udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 460 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Parisko 17. barrutia
'''Parisko 17. barrutia' (frantsesez 17e arrondissement de Paris'') Paris banatuta dagoen hogei barrutietako bat da. Sena ibaiaren eskuinaldean dago. Arrondissement des Batignolles-Monceaux izena ere badu, izen hau askorik erabiltzen ez den arren.
Mugakideak
Iparraldean Clichy eta Saint-Ouen udalerriak ditu, mendebaldean Neuilly-sur-Seine eta Levallois-Perret, hegoaldean 16. eta 8. barrutiak eta ekialdean 18.a.
Auzoak
Barrutia honako lau auzoetan banatua dago:
Historia
Egungo mugak 1860koak dira, Paris 20 barrutitan banatu zituen 1859ko ekainaren 16ko legeari jarraiki. Pereire anaiak izan ziren hirigune honen sustatzaile nagusiak.
Leiognathus robustus
Leiognathus robustus Leiognathus generoko animalia da. Arrainen barruko Leiognathidae familian sailkatzen da.
Iruña (udalerri ohia)
Iruña Arabako erdialdeko udalerri ohi bat da, Añanako kuadrillakoa. Geografikoki Arabako lautadaren mendebaldeko bazterrean dago, Badaiako mendilerroaren hegoaldeko magalean, Zadorra ibaiak zeharkatuta. Izena famatu bihurtu den Iruña-Veleia aztarnategiari zor dio.
1976an Langraiz Okarekin fusionatu zen, Iruña Oka sortzeko.
Bi herrik osatzen zuten: Tresponde (herriburua zen) eta Billoda; azken hori, Garabo bere auzoarekin. Udalerria izan baino lehen, Mendozako kuadrillako ermandadea izan zen.
Grafton Elliot Smith
Grafton Elliot Smith (Grafton, 1871ko abuztuaren 15a - Londres, 1937ko urtarrilaren 1a) anatomista, arkeologo eta etnologo ingelesa izan zen.
Hiperdifusionismo deituriko teoriaren aitzindarietako bat izan zen. Teoria horren arabera, Egipton sortu zen zibilizazioa aro basa baten ondoren, eta, han egituratu eta gero, gainerako herrietara zabaldu zen, imitazio- eta barreiatze-prozesu baten bidez. Obra nagusia: ''In the Beginning. The Origin of Civilization'' ("Hasieran. Zibilizazioaren jatorria").
St. Charles (Maryland)
St. Charles Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Charles konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fermín Cacho
Fermín Cacho Ruiz (Ágreda, 1969ko otsailaren 16a) espainiar korrikalari ohia da, 1.500 metroko lasterketan aditua.
Wieliczki udalerria
Wieliczki Poloniako Varmia-Mazuriako voivoderriko landa-udalerri bat da, Olecko barrutian kokatuta. 140,8 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3391 biztanle zituen.
Fermín Cacho
Espainiako atleta nagusietako bat, bere palmaresean bi olinpiar domina (urrezkoa Bartzelonan eta zilarrezko Atlantan), Europako txapelketa bat (1994) eta munduko txapeldunordetza bi (1993 eta 1997) ditu.
Pista estalian zilarrezko dominak ditu Munduko Txapelketan (1991) eta Europakoan (1990).
NGC 7258
NGC 7258 galaxia bat da, Piscis Austrinus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Campolattaro
Campolattaro Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Campolattarok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Chvalovice (Prachaticeko barrutia)
Chvalovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 177 biztanle ditu eta 3,97 kilometro koadroko azalera. Prachaticeko barrutian dago.
Boitron (Orne)
Boitron Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Boitron udalerrian erroldatutako biztanleak 324 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 147 etxebizitza zeuden, 117 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 142etxeak ziren. 117 etxebizitza nagusietatik 88 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 109 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 68 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 210 ziren, horien artean 165 aktiboak ziren eta 45 inaktiboak ziren. 165 pertsona aktiboetatik 158 lanean zeuden (92 gizon eta 66 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 45 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Penygraig
, 'Pen-y-graig', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Rhondda Cynon Taf konderrian.
La Neuvelle-lès-Lure
La Neuvelle-lès-Lure Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Rhodarsenide
Rhodarsenide mineral bat da.
La Neuvelle-lès-Lure
Biztanleria
2007an La Neuvelle-lès-Lure udalerrian erroldatutako biztanleak 322 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Rhodarsenide
Ezaugarriak
Rhodarsenide elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.
La Neuvelle-lès-Lure
Etxebizitza
2007an 137 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 134 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 96 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 73 etxek bost zituzten. 110 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 202 ziren, horien artean 155 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 155 pertsona aktiboetatik 143 lanean zeuden (81 gizon eta 62 emakume) eta 12 langabezian zeuden (2 gizon eta 10 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Neuvelle-lès-Lure udalerrian 131 unitate fiskal zeuden, 340 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.664 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Romenay
Romenay Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
La Neuvelle-lès-Lure
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean La Neuvelle-lès-Lure udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Romenay
Biztanleria
2007an Romenay udalerrian erroldatutako biztanleak 1.587 ziren. Familiak 669 ziren, horien artean 222 pertsona bakarrekoak ziren (89 bakarrik bizi ziren gizonak eta 133 bakarrik bizi ziren emakumeak), 258 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 149 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
La Neuvelle-lès-Lure
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2563 Boyarchuk
2563 Boyarchuk asteroide baten izena da. martxoaren 22an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 FZ izena zeraman.
Romenay
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
2563 Boyarchuk
Orbitaren ezaugarriak
2563 Boyarchuk asteroidearen orbitak batezbeste 3,193 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,738 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,648 distantziara. Eszentrikotasuna 0,142 da, eta makurdura orbitala 2,04ºkoa da.
Romenay
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
2563 Boyarchuk
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.6 da.
Romenay
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 884 ziren, horien artean 593 aktiboak ziren eta 291 inaktiboak ziren. 593 pertsona aktiboetatik 534 lanean zeuden (305 gizon eta 229 emakume) eta 59 langabezian zeuden (29 gizon eta 30 emakume). 291 pertsona inaktiboetatik 114 erretiraturik zeuden, 60 ikasten zeuden eta 117 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Romenay udalerrian 739 unitate fiskal zeuden, 1.559 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.227 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 96 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 31 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 5 igeltseroak, 4 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Romenay udalerrian 48 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.069 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eldersburg (Maryland)
Eldersburg Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Carroll konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Floyd (Iowa)
Floyd Iowako hiri bat da. Floyd konderrian kokatua dago. 2010ean 335 biztanle zituen, 1.54 kilometro koadrotan banatuta.
Campoli del Monte Taburno
Campoli del Monte Taburno Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Eygalières
Eygalières Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Rodanoren Ahoak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Eygalières udalerrian erroldatutako biztanleak 1.887 ziren. Familiak 870 ziren, horien artean 273 pertsona bakarrekoak ziren (132 bakarrik bizi ziren gizonak eta 141 bakarrik bizi ziren emakumeak), 320 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 230 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 47 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Chvalšiny
Chvalšiny Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.242 biztanle ditu eta 27,95 kilometro koadroko azalera. Český Krumloveko barrutian dago.
Eygalières
Etxebizitza
2007an 1.319 etxebizitza zeuden, 873 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 371 bigarren erresidentzia ziren eta 74 hutsik zeuden. 1.246 etxeak ziren eta 67 apartamentuak ziren. 873 etxebizitza nagusietatik 595 bere jabearen bizilekua ziren, 209 alokairuan okupaturik zeuden eta 69 doan lagata zeuden; 17 etxek gela bat zuten, 80 etxek bi zituzten, 173 etxek hiru zituzten, 236 etxek lau zituzten eta 368 etxek bost zituzten. 698 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 371 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 416 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Errege Bardea
Errege Bardea (gaztelaniaz: Bardenas Reales) edo Bardea   Nafarroako hego-ekialdeko eskualde natural zabala da, basamortu itxurakoa, 41.845 hektareako eremua hartzen duena. Landaredia urria denez, urak azkar eta sakon higatu ditu bertako buztinezko geruza marroixkak. Era horretan, sakan, trokarte, sorgin-tximinia eta muino lekuko ikusgarriak eratu dira.
Eygalières
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Errege Bardea
Bardean ez da gune populaturik, eta ez dago inolako udalerrira adskribatuta. Nafarroako Erriberako 19 herrik erabiltzen dute lurralde hori, Bardeako mugetan daudenak batzuk (Buñuel, Fustiñana, Cabanillas, Tutera, Arguedas, Valtierra, Cadreita, Alesbes, Caparroso, Melida, Santacara eta Zarrakaztelu) eta mugetatik urrun besteak (Corella, Cortes, Milagro, Martzilla, Funes, Azkoien eta Faltzes). Hauez gainera, Erronkari eta Zaraitzu ibarrek eta Olibako monasterioak ere dute Bardearako eskubidea. Horiek denek Errege Bardeako Komunitatea osatzen dute.
Eygalières
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.097 ziren, horien artean 746 aktiboak ziren eta 351 inaktiboak ziren. 746 pertsona aktiboetatik 679 lanean zeuden (376 gizon eta 303 emakume) eta 66 langabezian zeuden (37 gizon eta 29 emakume). 351 pertsona inaktiboetatik 138 erretiraturik zeuden, 67 ikasten zeuden eta 146 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Eygalières udalerrian 819 unitate fiskal zeuden, 1.878,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.212 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 170 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 35 eraikuntza enpresak ziren, 25 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 21 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 19 higiezinen enpresak ziren, 22 zerbitzu enpresak ziren, 16 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 43 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 9 igeltseroak, 7 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 4 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 6 jatetxeak eta 5 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Eygalières udalerrian 72 nekazaritza-ustiategi zeuden, 500 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Katixima
Katixima edo dotrina kristau ikasbidea da. Katixima grezierazko κατηχέω hitzetik ekarria da, euskaraz 'ahoz irakastea' esan nahi duena, eta kristau doktrinaren laburbilduma da, kristautuei eta umeei zer sinistu behar den eta zer egin behar den (sakramentuak, aginduak, etab.) irakasteko pentsatua.
Lehenengoak greziar-erromatar misterio-erlijioetan, batez ere mitraismo berantiarrean, I. eta IV. mendeen artean agertu ziren. Egun mendebaldeko kristautasunean ezagunak izan arren, ekialdekoan ere erabiltzen dute.
Chvalšiny
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1284 urtean egin zen.
La Neuville-en-Tourne-à-Fuy
La Neuville-en-Tourne-à-Fuy Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Neuville-en-Tourne-à-Fuy udalerrian erroldatutako biztanleak 436 ziren. Familiak 164 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 45 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 62 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 187 etxebizitza zeuden, 169 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 182 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 169 etxebizitza nagusietatik 129 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 12 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 133 etxek bost zituzten. 144 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 67 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 252 ziren, horien artean 182 aktiboak ziren eta 70 inaktiboak ziren. 182 pertsona aktiboetatik 173 lanean zeuden (98 gizon eta 75 emakume) eta 9 langabezian zeuden (6 gizon eta 3 emakume). 70 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Neuville-en-Tourne-à-Fuy udalerrian 187 unitate fiskal zeuden, 500,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.502 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean La Neuville-en-Tourne-à-Fuy udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.146 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Errege Bardea
1999an, Nafarroako Gobernuak parke natural izendatu zuen, eta 2017an Natura 2000ko Kontserbazio Bereziko Eremu. 2000an, biosfera erreserba izendapena eman zion UNESCOk. Hiru natura erreserba daude parkearen barnean: Caídas de la Negra, Rincón del Bú eta Vedado de Eguaras. Azken hau, geografikoki Bardean egon arren, administratiboki Arguedas udalerriaren barnean dago. 1951tik, Espainiako Aire Armadak 2.222 hektareako tiro eremua dauka Bardean. 2016an, tiro eremua kentzeko eskatu zuen Nafarroako Parlamentuak.
Toponimia
Eremu horretako muinoen (cabezos) edo bestelako izenak hauexek dira: Alfarillo, Angarillones, Balcón de Pilatos, Bandera, Blanca, Cabezo del Águila, Cabezo Lobo, Cabezo Mocho, Caldero, Cornialto, Cortinas, El Abejar, La Estroza, Plano, Ralla, Rallón, Rincón del Bu, Tres Hermanos, Tres Montes, Trilluelos, Negra y sus Caídas eta Omias edo Umbrías.
Euskarazko izenak ditugu, aldiz, hauek dira: Beltxo (Belcho), Krutzeta (Cruceta), Landazuria eta Pizkerra/Bizkerra (Pisquerra), dirudienez Zaraitzu eta Erronkariko ibarretik mendeetan zehar joandako artzainek utzitako aztarnak direla.
Paisaia unitateak
Hiru alde nagusi bereizten dira Bardean:
Klima
Bardeak estepako klima hotza du, BSk, Köppen sailkapenaren arabera. Prezipitazioak urriak dira (batez beste 400-450 mm ur biltzen dira urtean) eta oso aldakortasun handia dago urte batetik bestera. Gainera oso egun gutxitan egiten du euria (urteko batezbestekoa 60 egunekoa da), egiten duenean jasa bortitzak bota ohi dituelarik. Haizeak, batez ere ziertzoak (ipar-mendebaldeko haizeak), oso maiz jotzen du eta, honen eta udako tenperatura altuen eraginez, ebapotranspirazioa oso handia izaten da. Ondorioz, uda beroa ez ezik lehorra izaten da, ur-defizit nabaria egoten delarik. Negua aldiz, lehorra baina nahikoa hotza izaten da, eta aski ohikoak dira izozteak.
Geomorfologia
Errege Bardea Ebroko beheraguneak osatzen duen unitate geologikoaren iparreko ertzean dago. Beheragune hau Tertziarioko alpetar orogenian sortu zen, Pirinioek eta Iberiar sistemak gora egitearen ondorioz, Ebroko blokea hondoratu zenean.
Eozenoaren amaieraz geroztik (duela 38 milioi urte) eta Kuaternarioaren hasiera bitartean aipatu mendikate hauetatik higatu eta bertara garraiatu ziren materialez (buztin, igeltsu, hareharri, kareharri eta konglomeratuez) osaturik dago Bardea. Material hauek, Ebroko arroa osatzen zuten ibai eta lakuetan jalki ziren eta geruza sedimentario erdi-horizontalak eratu zituzten. Dena den, zenbait kasutan, geruza hauek Ebro ibaiak eta honen adarrek Kuaternarioan zehar eratutako ibai-terraza eta glazisen (ibai-terraza eskegien) azpian gelditu dira.
Bardeako geomorfologiaz hitz egitean, ezinbestekoa da prezipitazio-erregimenak izan duen garrantzia aipatzea; izan ere, euri gutxi egiten du, baina egiten duenean, sekulako jasak izaten dira. Erauntsi horietako urak material bigunak (lupetzak eta buztinak) higatzean, sakanak eta trokarte estuak sortu dira. Ertz malkartsuak izaten dituzte, eta etengabe aldatzen eta hazten ari dira. Sakan handienak (Barranco Grande, Barranco de Cortinas) Bardea Zurian daude.
Bestalde, gogortasun handiko materialez (hareharri edo kareharriz) osatutako geruzen babesa dela-eta, higatu gabe gelditu dira buztinezko goi-ordoki eta muino lekuko batzuk. Hauek normalean taula-forma dute eta sarritan oso malkartsuak dira. Handiei “plana” deitzen zaie (Plana de la Negra, Plana de Alfarillo) eta txikiei “cabezo” (Sanchicorrota, Piskerra, Castildetierra, Rallón).
Landaredia
El Planon eta Bardea Beltzean, artadia izanen zen jatorrizko landaredia, baina nekazaritzarako egokiak ziren lurretan hazten zenez, gaur egun ia guztiz desagertu da, El Plano eta Plana de la Negran antzinako basoaren lekuko den arte (Quercus rotundifolia) bakanen bat gelditzen bada ere. Bardea Beltzako laiotzetan erkametz batzuk ere daude. Dena den, faktore klimatiko edo edafikoen gogortasuna dela-eta, zenbait tokitan ezin da arterik hazi. Leku horietan pinudiak, abariztiak edo askoz ere baldintza gogorragoak jasan ditzaketen beste hainbat komunitate daude.
Viḷḷayanako geltokia
Viḷḷayana Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Errege Bardea
Pinudiak
Jasaten duten higadura handiaren eragina dela eta, artadiak irauteko gai ez diren leku malkartsuetan pinudia da komunitate nagusia. Gaur egun pinudia Bardea Beltzean eta Vedado de Eguarasen hazten da batez ere eta, artadiak ia guztiz desagertu direnez, Bardeako baso mota bakarra da. Bertako espezie nagusia Alepo pinua (Pinus halepensis) da. Pinu hau oso arrunta da eskualde mediterraneoko leku idorretan eta, lurzoru gazietan ezik, edozein lurzoru motatan hazteko gai da. Oso ongi jasaten ditu Bardeako lehorte eta beroak, baina oso sentibera da izozteekiko eta, ondorioz, leku epel samarretan soilik hazten da.
Viḷḷayanako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Errege Bardea
Pinudiak
Nahikoa baldintza edafiko gogorretako lekutan hazten denez, baso honek ez du oso zuhaitz-geruza jarraia osatzen, eta soilgune ugari izaten ditu. Soilgune hauetan sastrakadi mediterraneoan oso arruntak diren hainbat zuhaixka eta muluz osatutako zuhaixka-geruza hazten da; bertako espezie nagusiak, abaritza (Quercus coccifera), ena arrunta (Rhamnus lycioides), hego-ipurua (Juniperus oxycedrus), feniziar sabina (Juniperus phoenicea), legeltxorra (Pistacia lentiscus) eta erromeroa (Rosmarinus officinalis) dira.
Aipatu landare hauek, eskualde mediterraneoan hazten diren beste askok bezala, leku idorretan bizi ahal izateko oso aproposak diren zenbait moldaera izaten dituzte, hala nola ura galtzea ekiditen duten kutikula lodiko hostoak izatea (esklerofilia), oso hosto txikiak edukitzea edo hauek guztiz desagertu izana, hostoetan eta beste zenbait ataletan argia islatzen duten ile ugari izatea, eta abar. Belar-geruza aldiz, gramineoz eta beste hainbat landare belarkaraz osaturik egoten da; arruntenak Brachypodium retusum eta Koeleria vallesiana gramineo bizikorrak dira.
Murabe
Murabe gaur egun Arabako Zigoitia udalean, Maurga kontzejuan dagoen herri hustua da. Mendetan ere beste izen hauekin ezagutu da: Moreta eta Muradehe.​
Jegor Gaidar
Jegor Timurovitx Gaidar (Его́р Тиму́рович Гайда́р; Mosku, 1956ko martxoaren 19a - Odintsovo, 2009ko abenduaren 16a) errusiar ekonomialari eta politikaria izan zen. Errusiako jarduneko lehen ministroa izan zen 1992ko ekainaren 15etik abenduaren 14ra.
Murabe
Historia
Ez dira datu asko ezagutzen. 1088an dokumentatuta, 1655 baino lehen hustu egin zen. Gaur egun Muruabe izenarekin ezagutzen dira lur horiek.
San Joani eskainitako parrokia izan zuen. Eliza, herria hustu ondoren, baseliza bihurtu zen. 1655an berreraiki zen. XIX. mendean bota zuten.
Jegor Gaidar
Sobietar Batasuna desegin ondoren Errusian aplikatutako erreforma ekonomikoen talka terapiaren egilea izan zen. Neurri horien ondorioengatik kritikatu zuten, hala nola hiperinflazioagatik, baina liberalek goraipatu egin zuten ekonomia errusiarra kolapsotik salbatzeagatik. Sobietar Batasunari amaiera eman zion Belovezheko Itunan ere parte hartu zuen.
Boris Jeltsinek 1992ko ekainean izendatu zuen lehen ministro, baina Herriko Diputatuen Kongresuak uko egin zion izendapena berresteari.
Errege Bardea
Abariztiak
Zenbait kasutan ez da pinurik hazten edo hauek oso gutxi dira. Leku horietan abariztia da komunitate nagusia. Komunitate hau sastrakadi trinko eta altu samarra da, hosto gogorreko zuhaixkez osatua. Abaritza (Quercus coccifera) da espezie nagusia eta, harekin batera, legeltxorra (Pistacia lentiscus), feniziar sabina (Juniperus phoenicea), hego-ipurua (Juniperus oxycedrus), gartxu hostoestua (Phillyrea angustifolia), karraskila (Rhamnus alaternus), elorri-triska (Genista scorpius) eta beste hainbat zuhaixka eta mulu aurki ditzakegu. Belar-geruza ez da oso garatua izaten eta albitza (Brachypodium retusum) da espezierik aipagarriena.
El Planoko eta Bardea Beltzeko mazelen behealdean daude abarizti zabalenak, batzuetan pinudiekin mosaikoa eratuz. Aipagarriak dira Plana de Alfarillo-koak, eite handiko hego-ipuru eta feniziar sabina ugari dagoelako. Malda handiko zenbait eguteratan sastrakadia bakandu eta sabinak nagusitzen dira.
Felix Hausdorff
Felix Hausdorff (Breslau, 1868ko azaroaren 8a – Bonn, 1942ko urtarrilaren 26a) alemaniar matematikari judua izan zen, topologia modernoaren aitzindaritzat jotzen dena eta neurriaren teorian, multzo teorian eta analisi funtzionalean ekarpen handiak egiten zituena. Bere izena daramate Hausdorff neurria, Hausdorff espazioa eta Hausdorff distantzia besteak beste. 1942 urtean bere buruaz beste egin zuen emaztearekin batera, kontzentrazio-esparru nazi batera bidali behar zutela saihestu ezinik.
Errege Bardea
Erromerodi eta ezkaidiak
Abariztia degradatu denean (suteen edo artzaintzaren eraginez, adibidez), edo lurzorua oso harritsua denean, erromeroz (Rosmarinus officinalis) eta lihoz (Linum suffruticosum) osatutako beste sastrakadi bat hazten da. Hau abariztia baino baxuagoa eta irekiagoa da eta Bardea Zuriko eta Beltzeko hainbat lekutan agertzen da. Gaur egungo landare-komunitate arruntena da, eta Bardeako eremu osoaren %26,5 hartzen du. Erromeroa urte osoan zehar loratzen bada ere, udaberriaren amaieran du optimo fenologikoa, komunitate honetako gainerako landareek bezala.
Flora-aberastasun handiko komunitatea da; ugaritasuna eta esanahi biogeografikoa kontuan harturik, hauek dira espezierik aipagarrienak: ezkaia (Thymus vulgaris), elorri-triska (Genista scorpius), estrepa zuria (Cistus albidus), '' Helianthemum origanifolium subsp. rotundifolium, Fumana ericoides, Fumana thymifolia, Atractylis humilis, Stipa parviflora, Centaurea linifolia eta Polygala rupestris''. Soilguneetan Brachypodium retusum-en albitz-belardia agertzen da. Azkeneko habitat horretan intereseko flora espezieak daude, konparazio batera, Narcissus dubius, ''Narcissus triandrus subsp. pallidulus eta Sideritis spinulosa''.
Sastrakadi halonitrofiloak
Sastrakadi baxu eta irekiak dira, Bardeako eremuaren %10,3 hartzen dutenak. Gorotzen metaketa edo/eta ebaporazio handiaren eraginez, nitrato-kontzentrazio handia duten lekuetan hazten dira, ardiak bazkatzeko erabiltzen diren lursailetan adibidez. Abelbide bazterrak, ezpondak eta bertan behera utzitako alorrak ere kolonizatzen dituzte. Artemisia belarzuria (Artemisia herba-alba) eta salsola (Salsola vermiculata) muluak dira espezie bereizgarriak. , Atriplex halimus eta Camphorosma monspeliaca-rekin batera. Euriteen ondoren urteroko landareak hazten dira hutsuneetan, esaterako, Filago pyramidata, Desmazeria rigida, Brachypodium distachyon, Centaurea melitensis eta Xeranthemum inapertum.
Sastrakadi halofiloak
Habitat halofilo hauetako landaredia oso interesgarria da ikuspuntu geobotanikotik eta kontserbazioaren ikuspuntutik. Izan ere, eskualde natural honen berezitasuna, hein handi batean, hortik dator. Denera, Bardeako eremu osoaren %2 hartzen dute, gehiena Bardea Zurian.
Espartzudiak
Ekaitzetan eroritako urak garraiatzen dituen material finak (buztina eta lupetza) Bardea Zuriko zelaietan jalkitzen dira. Leku horietan gramineo bizikor handiak hazten dira, errizoma sendoei esker aldian behingo buztin metatzea jasan dezaketenak. Larrebelardi horietako espezie nagusia espartzu fina (Lygeum spartum) da. Horrekin batera, Stipa generoko espezie batzuk, Brachypodium retusum, Elymus pungens, ''Dactylis glomerata subsp. hispanica, Koeleria vallesiana eta Atractylis humilis'', ere agertzen dira.
Lurzorua buztintsu-limotsua eta gazia delarik, espartzudi halofiloak hazten dira, eta landare halofilo batzuek (Suaeda vera var. braun-blanquetii, Spergularia maritima, Frankenia thymifolia eta Limonium generoko espezie batzuek) egiten diote lagun espartzuari. Habitat hauek landare endemikoak hartzen dituzte beren baitan, horietako batzuk katalogatuak: Limonium ruizii eta Senecio auricula.
Sakanak eta hezeguneak
Leku hezeei dagokienez, ekaitzetako urak biltzen dituzten karkaba eta trokarteetan, espezie nagusia tamariza (Tamarix canariensis) da, eta zenbait kasutan lurzorua higaduratik babesten laguntzen duten basotxoak eratzen ditu. Sastraka eta belar halofilo batzuek lagundu ohi diote tamarizari: Atriplex halimus, ''Suaeda vera var. braun-blanquetii, Inula crithmoides eta Limonium'' generoko espezie batzuek.
Urtegien eta ardiek edateko behar duten ura gordetzeko egin diren putzuen inguruetan berriz, ihiak (Juncus sp.), lezka arrunta (Phragmites australis) eta lezka hostoestua (Typha angustifolia) dira espezie aipagarrienak.
Fauna
Anfibioak Bardean zehar sakabanatuta dauden putzu eta urtegietan soilik aurki ditzakegu. Ugariena ur-igel arrunta (Pelophylax perezi) da, eta honekin batera apo ezproiduna (Pelobates cultripes), apo pikarta (Pelodytes punctatus), apo arrunta (Bufo bufo), apo lasterkaria (Epidalea calamita) eta iberiar apo pintatua (Discoglossus galganoi) ere daude. Kaudatuen artean berriz, uhandre marmolairea (Triturus marmoratus) dugu. Narrastiei dagokienez, dentsitate handitan agertzen ez diren arren, hauen espezie-kopurua handi samarra da. Sugandiletan txaradi-sugandila (Psammodromus algirus) eta iberiar sugandila (Podarcis hispanica) ditugu, eta sugetan berriz, hegoaldeko suge leuna (Coronella girondica), Montpellierko sugea (Malpolon monspessulanus), eskailera-sugea (Elaphe scalaris), Lataste sugegorriaren (Vípera latastei) eta suge biperakara (Natrix maura); azken hau urtarra denez, putzu eta karkabetan bizi ohi da. Hauez gain, aipagarriak dira gardatxoa (Timon lepidus), eskinko hiruhatza (Chalcides striatus) eta eskinko bostatza (Chalcides bedriagai). Idoi eta urtegi txikiak dira apoarmatu istilzalearen (Emys orbicularis) bizilekuak.
Hegazti aipagarrienetako batzuk ingurune esteparioetara moldatuta dauden hainbat espezie ditugu. Ingurune honen berezitasun nagusia tamaina handiko landareen babesik eza denez, bertako espezieek egoera horri aurre egiteko baliagarri zaizkien hainbat moldaera garatu dituzte. Horregatik, harrapariek ikus ez ditzaten, zoruan kamuflatzeko balio duten lumaje arre kriptikoak izaten dituzte eta, gainera, korrika ihes egiten dute, hegan egitea beste aukerarik ez dagoenerako utziz. Arrunta da zenbait espeziek arrautza asko errutea, harrapariek eragindako galerak konpentsatzeko, eta askoren txitak nidifugoak izatea, hau da, jaio eta denbora gutxira habiatik ihes egin eta ezkutatzeko gai izatea. Mota honetako espezieen artean, ganga azpizuria (Pterocles alchata), ganga azpibeltza (Pterocles orientalis), atalarra (Burhinus oecdiemus), Nafarroan gelditzen diren basoilo handi (Otis tarda) bakarrenetakoak, honen ahaide den basoilo txikia (Otis tetrax), Portugalgo pirripioa (Chersophilus duponti), txoriandre pispoleta (Callandrella rufescens), ezkai-txinboa (Sylvia conspicillata) eta banaketa zabalagoa duten beste hainbat espezie ditugu; ingurune honetan habia egiten duen harrapari bakarra mirotz urdina (Circus pygargus) da.
Dena dela, ez dira hauek Bardeako hegazti interesgarri bakarrak; beste habitatetan ere balio handiko espezieak aurki baititzakegu. Aipagarriak dira, adibidez, pinudiko zata lepagorria (Caprimulgus ruficollis) eta kuku mottoduna (Clamator glandarius), labarretan habia egiten duten haitz-usoa (Columba livia) eta buztanzuri beltza (Oenanthe leucura) edo hainbat harrapari, hala nola arrano txikia (Hieraëthus pennatus), arrano sugezalea (Circaëtus gallicus), arrano beltza (Aquila chrysaëtos), aztore arrunta (Accipiter gentilis), belatz handia (Falco peregrinus) eta zuhaitz-belatza (Falco subbuteo). Kontutan hartzekoak dira, halaber, sai zuria (Neophron percnopterus), eta sai arrea (Gyps fulvus) haratusteljaleen artean, eta hontz handia (Bubo bubo), hontz zuria (Tyto alba) eta mozolo arrunta (Athene noctua) gautar harraparien artean.
Ugaztunen kasuan ere, beste animali talde guztiekin gertatzen den gauza bera gertatzen da. Hau da, nahikoa espezie-kopuru handia dagoen arren, espezie hauek ez dituzte oso populazio handiak osatzen. Talde honetako espezieen artean, hainbat mikrougaztun dugu; arruntenak landa-sagua (Mus spretus), soro-muxarra (Elyomis quercinus) eta satitsu arrunta (Crocidura russula) dira. Hauekin batera triku arrunta (Erinaceus europaeus), aski ugaria den mendi-untxia (Oryctolagus cunniculus), basurdea (Sus scrofa) eta hainbat karniboro dago. Hauetarik ugariena azeri arrunta (Vulpes vulpes) da, eta honekin batera basakatua (Felis sylvestris), erbinude arrunta (Mustela nivalis), ipurtatsa (Mustela putorius), lepazuria (Martes foina) eta azkonar arrunta (Meles meles) bakanen bat ere aurki dezakegu.
Parke naturala eta biosferako erreserba
1999 ko apirilaren 6an 10/1999 lege foralaren bitartez, Nafarroako Legebiltzarrak onartua, Errege Bardea parke natural izendatzen da. Errege Bardearen azalera guztitik, kanpo geratzen dira Espartosako Hondoa, Bandera, Cinco Villas eta tiro poligonoa. 1987 an jada 6/1987 legea abian jarri zen Espazio Naturalen Sareari hasiera emateko, non Errege Bardea kokatzen den.
Bardearen ezaugarri bereziek, paisaiaren berezitasunak, bere ekosistemak eta bere aberastasun naturala, dira parke natural izendatzearen arrazoiak, nahiz eta giza jarduera oso altua den.
Honako hauek dira Bardea parke natural izendatzearen helburuak:
Errege Bardean dauden hegaztien habitat garrantzitsuek babeserako zonalde bereziak sortzea eragin dute.
Babes guneak
Gune bakoitza bere erabileraren arabera sailkatua izan da, egin zen ikerketa baten ondoren.
Rincon del Bu eta Caidas de la Negrak osatzen dute gune hau, 6/1.987 Lege foralaren arabera. 1917 ha inguru ditu; hau da, azalera osoaren %4,6.
Caida de la Negrako eremua Plana de la Negra mendi-hegaletan zehar zabaltzen da. Bertako landaredi garrantzitsuena pinuak eta abaritza dira. 370-640 m artean dabilen altuerak ditu.
Rincon del Bu, la Blancako hegoaldeko mugan kokatzen denak aberastasun handia du hegazti harraparietan. Landarediari dagokionez, erromeroa eta ezkaia dira aipagarrienak.
Inguruko lurraldeek osatzen dute gune hau, non ehiza, nekazaritza eta abeltzaintza ematen den. Guztira 1704 ha dituzte (totalaren %2,6).
Gune hauek parke naturaletik kanpo daude, ez dutelako garrantzi handiegirik. Nekazaritza eta abeltzaintzarako erabiltzen dira, 328 ha-ko azalera dute (%0,8). Espartosako Hondoa, Bandera eta Cinco Villasek konposatzen dituzte.
Biosferaren erreserba
Errege Bardea 2000ko azaroaren 7an izendatu zuen Unesco k Biosferaren Erreserba. Horrela, 17.a bihurtu zen Espainian eta lehena Nafarroan. Aintzat hartu den azalera 39 273 ha-koa da.
Tiro poligonoa
Parkearen erdialdean kokatzen da, 2244 ha-ko azalera du (lurraldearen %5,4) eta Aireko Armadak erabiltzen du. Bertan tiro eta bonbardaketa praktikak (lehergairik gabekoak) egiten dira. Hala ere, Asanblea Antipoligono-ko bozeramaile den Milagros Rubio k gutxienez urtean behin karga duten bonbardaketak egiten direla baieztatzen du. Poligonoa 1951 n ireki zen, Estatua eta Errege Bardearen Komunitatearen arteko akordio baten ondoren; hasiera batean 25 urterako izan behar zen, baina 1976 ean 2001 eko ekainera arte luzatu zen. Gero 2008 an hamar urterako berriztatu zen, baina posible da beste hamar urte ematea.
Bardeako komunitatea
1705ean ,Filipe V.a Espainiakoak ahalbidetu zuen Comunidad de Congozantes delakoa sortzea, eremuaz baliatzeko herrien komunitatea alegia. 1820an lehenengo araubideak egin zituzten, eta azkenak 1961ekoak dira, gero horien aldaketak egon diren arren. Komunitatea 22 udalerri edo kontzeju hauek osatzen dute gaur egun: Tutera, Arguedas, Valtierra, Cadreita, Erronkariko ibarra, Zaraitzuko ibarra, Caparroso, Zarrakaztelu, Buñuel, Cabanillas, Melida, Alesbes, Olibako monasterioa, Corella, Milagro, Fustiñana, Santakara, Cortes, Martzilla, Peralta, Funes eta Faltzes.
Gaztelu eta ermitak
Herriaren mugaldeko kokalekua dela eta, gazteluak eraiki ziren Nafarroako Erresumaren defentsarako, lehenik musulmanen erresuma eta ondoren Gaztela eta Aragoikoagatik. Gaur egun kontserbatzen den dokumentazioak hainbat gaztelu aipatzen ditu eta hauetako batzuek arrastoak aurkitu dira. Honako hauek dira gazteluak: Aguilar, La Estaca, Mirapex edo Mirapeix, Peñaflor, Peñaredonda, Sanchicorrota eta Antso Abarka.
Peñaflorgo gazteluaren hondarrak eraikin haiek oso sinpleak izaten zirela erakusten digute; dorre nagusia, omenaldiarena, harresiz inguratutako beste dorre sekundarioren batekin. XII. mendekoak dira, Antso VII.a Nafarroakoaren garaikoak. Gaztelu honek Nafarroako Zuria izena era hartzen du, kondairaren arabera, dama hau bertan giltzapetu baitzuten ogia eta ura soilik zituelarik, Aragoiko printzearekin ezkondu nahi izan ez zuenean. Nafarroako Zuriaren penak bertako artzain batek zabaldu omen zituen, honek esnea eta gazta eramaten ziolako ezkutuan. Printzesa bere dorretik atera zenean, esker ona adierazteko lur-sail izugarriak oparitu zizkion gazteluaren inguruan.
Ermitak ez dira Bardearen lurraldean kokatzen, honen inguruan baizik. Uztarriaren Ama Birjinaren ermita XVII. mendekoa da eta bere erretaula estilo barrokokoa da. Bardeako Ama Birjina ere dei egiten zaio, zonaldeko Birjina garrantzitsuenetako bat da. 1820-1858 bitartean Bardeako Biltzar Nagusien bilgunea izan zen. Bere kokalekuari esker, parke natural osoko paisaia liluragarriak eskaintzen ditu.
Beste hiru ermita garrantzitsu ere badaude. Antso Abarkarena Tausteko lurraldean kokatzen da Santa Margaritako Beltzaren hego-ekialdean kokatzen dena (hondakin batzuk bakarrik daude). Bertan, inguruko artzainak beraien betebehar erlijiosoak betetzen zituzten. Tuterako Santa Maria Magdalenarena ere aipagarria da, 1230 ean Tibalt I.aren emazteak, Margarita erreginak, kofradia bat sortu baitzuen.
Bidelapurrak
Lurralde hauen isolamenduari lotuta, justiziak bilatzen zituen pertsiona askoren ezkutaleku izan zen. Bidelapur famatuena, dudarik gabe, Sanchicorrota (Sancho Rota) izan zen, XV. mendeko agaramontar eta beaumontarren gerran zehar bizi izan zena. Bere eragina ez zen zonalde honetan bakarrik eman, inguruko herri guztietan ere zabaldu zen.