cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Pellerine (Maine eta Loira)
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 66 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 90 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 66 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 15 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 58 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 95 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 57 lanean zeuden (33 gizon eta 24 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Pellerine udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 167 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.544 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bray (Eure)
Bray Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bray udalerrian erroldatutako biztanleak 265 ziren. Familiak 107 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 46 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 125 etxebizitza zeuden, 106 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 121 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 106 etxebizitza nagusietatik 91 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 73 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 175 ziren, horien artean 138 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 138 pertsona aktiboetatik 125 lanean zeuden (75 gizon eta 50 emakume) eta 13 langabezian zeuden (8 gizon eta 5 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bray udalerrian 119 unitate fiskal zeuden, 310 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.500 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Bray udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Finisterre
Finisterre edo Fisterra (Cabo Fisterra galizieraz) Espainiako atlantiar kostaldean dagoen lurmutur bat da, Finisterre edo Fisterra izeneko herri galiziarrean. Jende askok hala uste duen arren, ez da Espainia kontinentalaren mendebaldereneko tokia. Mendebalderen dagoena, Touriñan lurmuturra da. Bere koordenatuak hauek dira:
Promontorium Atrabum edo Nerium deitu zioten erromatarrek. Itsas armada ingelesak garaipen guztiz garrantzitsua lortu zuen Finisterre aurreko uretan, Frantziako eta Espainiako ontzien aurka (1805).
Petar Bojović
Petar Bojović (serbiera ziriliko z: Петар Бојовић) militar serbiarra izan zen. Balkanetako Gerre tan eta Lehen Mundu Gerra n parte hartu zuen, XX. mende hasierako gatazke tan parte hartzeagatik vojvoda izendatutako lau jeneral serbiarretako bat izan zelarik, Radomir Putnik, Stepa Stepanović eta Živojin Mišić-ekin batera.
Haurtzaroa
Petar 1858 ko uztailaren 16 an jaio zen Miševicin, Sandžak (Otomandar Inperioa ren menpeko Serbiako Printzerria), eta Vasojevići klan etik jaisten zen.
Gerra serbo-otomandarretan borrokatu zuen 1876tik 1878ra Artilleria ko Akademia ko kadete gisa, baita XX. mendea ren hasieran Serbiak parte hartu zuen gerretan ere. Hainbat aldiz izan zen Goi Estatu Nagusi ko buru, 1905etik 1908ra lehen aldiz.
Balkanetako Gerrak
Balkanetako Gerre tan, Lehen Serbiar Armadako Estatu Nagusiko burua izan zen, garaipen handiak lortu zituena Kumanovo eta Bitolako guduetan (Balkanetako Lehen Gerra) eta Bregalnicako guduetan (Balkanetako Bigarren Gerra). Otomandar Inperioa rekin bake negoziazioetan parte hartu zuen, Londres en, 1913an, Serbiako Erresuma ren ordezkaritzan aditu militar gisa.
Lehen Mundu Gerra
Lehen Mundu Gerra ren hasieran, Lehen Armadaren agintea eman zitzaion berriro. 1914 ko irail ean, bere armadak galera handiak jasan zituen Drinako guduan, nahiz eta austrohungariar erasoaldia gelditzea lortu zuen. Batailan zauritu zuten, eta Živojin Mišic jeneral ak ordezkatu zuen. 1916 ko urtarril ean, bigarren aldiz, Goi Estatu Nagusi ko buru izendatu zuten, bere soldadu ek Shkodër hiri ra eraman zuten Radomir Putnik vojvoda gaixotasun agatik ordezkatuz. Kargu horretan egon zen 1918 ko ekain era arte, orduan, Mazedoniako Frontea handitzearen gaian jeneral aliatu ekin izandako gatazka k zirela eta, uko egin baitzion. Lehen Armadako komandante postu ra itzuli zen, etsaien lerroak hautsi eta lurralde okupatuan sakonki aurrera egin zuena. 1918 ko irailaren 26 an jaso zuen Vojvoda titulua, gerran egindako ekarpenagatik.
Azken urteak
1921 ean, Jugoslaviako Errege Armadako Goi Estatu Nagusi ko buru izendatu zuten; bere posiziotik, hura berrantolatu zuen, arreta berezia jarriz hura osatzen zuten etnia eta nazionalitate en arteko errespetuan, tolerantzia n eta adiskidetasun ean. 1922 an, zerbitzu aktibotik erretiratu zen. Bigarren Mundu Gerra ren hasieran, Jugoslaviako Indar Armatuen komandanteburu aren laguntzaile izendatu zuten, Pedro II.a errege gaztea. Hala ere, kargua sinbolikoa izan zen adinagatik, eta ez zuen parte-hartze aktiborik izan ondorengo gertaeretan. Belgrado n hil zen 1945 eko ekainaren 19 an. Novo groblje-ko hilerri an lurperatu zuten, baina agintari komunista berriek estatu-hileta galarazi zuten.
UCI ProTour
UCI ProTourra errepideko txirrindularitzako lasterketa sail bat da, Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunak (UCI) erregulatzen dituen lasterketa multzoetako bat, 2005. urtean sortua. UCI ProTourraren barnean 20 talde besterik ez dago, eta horiek UCI ProTour ligako lasterketetara joatera behartuta daude.
Telesail
Telesaila telebistarako filmatutako ikusentzuneko lana edo programa da, hari edo gai komun batekin lotutako hainbat atalez osatua.
Teleorman konderria
Teleorman konderria ( ahoskatua) Errumaniako Sud-Muntenia eskualdeko konderrietako (județ) bat da. Bere hiriburua Alexandria da. 5.790 kilometro koadro ditu eta 360.178 biztanle zituen 2011n.
Aird Uig
, 'Àird Ùig', Eskoziako Lewis uhartean dagoen udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.
Urbasa
Urbasa Nafarroa Garaiko mendebaldeko mendilerro bat da, Sakana eta Ameskoak bereizten dituena. Batez beste 1.000 metroko altuera du, eta bere punturik altuena Dulantz da (1.243 metro). Gaur egun Urbasa-Andia natura parkea osatzen du, 11.500 hektareako hedadura duela.
Ekialdetik mendebaldera, Lizarragako mendatetik Urbasako mendateraino hedatzen da mendilerroa.
St. Mary's (Colorado)
St. Mary's Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Clear Creek konderrian dago, Colorado estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Urbasa
Egitura geologikoa
Urbasa estrukturalki pirinioaurreko mendilerro bat da, Andimendi, Lokiz, Leire, Alaitz edo Erreniegarekin batera. Egitura sinklinal eskegi bat da, baina Andimendikoa baino askoz leunagoa. Iparralderantz Beriaingo sinklinala eta Ergoienako antiklinala aurki daiteke, eta hegoalderantz Lokizeko antiklinalak mugatzen du, bere txarnela higatua duena.
Ekialdeko muga Lizarragako failak ezartzen du, Ipar-Hego norabidekoa. . Mendebaldean Entzia eta Trebiñuko mendilerroetan jarraitzen du egiturak.
Historia geologikoa
Harri gehieneak paleozeno eta eozeno garaikoak dira. Alga gorriak eta nummulites fosil asko aurki daitezke. Hegoaldean itsas-triku fosilak ere aurki daitezke.
Karsta
Urbasa karstifikatutako gunea da, hau da, kareharriz sortua da. Hainbat kobazulo ditu.
Hidrografia
Hegoaldean Urederra jaiotzen da, urdinak diren putzuak eta ur-jauziak sortzen.
Mugak eta administrazioa
Urbasak honako mugak ditu:
Urbasak ere barne mugak ditu, Ameskoetara ematen duen lurrak eurenak baitira eta Sakanara ematen dutenak komunalak.
Flora
Urbasan batez ere pagoak daude, nahiz eta geroago landatutako pinuak eta magaletan dauden haritzak ere aurki daitezkeen.
Urbasako pagadia, Iratikoaren ondoren, Europako handienetarikoa da. Pagoa normalean bakarrik agertzen den zuhaitza da, baina urbasan hainbat lekutan altza eta arteekin batera agertzen da (lehenengoa lur buztintsuetan eta bigarrena lehorragoetan).
Dolinatan hainbat zuhaixkekin batera agertzen dira, besteak beste ezki eta hurritzekin.
Dolinetan ere Isopyrum Thalictriodes motako lore txuriak daude. Gutxiagotan daude Corydalis Cava eta Ranunculos Ficaria loreak.
Basaranak ere erruz daude.
Fauna
Urbasan otsoa eta orkatza aurki daitezke, nahiz eta animaliarik arruntenak gizakiak eramandako abereak diren (behia, zaldia eta ardia).
Ugarienak diren basabereak basurdea, azeria, katagorria eta muxarrak dira. Hainbat narrasti eta anfibio espezie ere aurki daitezke. Gauetan saguzarrak agertzen dira eta hiru espezie daude kontatuta.
Hegaztiei dagokionez usoak, beleak eta putreak aurki daitezke. Arranoak eta bestelako harrapakari handiak erruz ikus daitezke. Haritzak dauden lekuetan txantxangorria aurki daiteke.
Urederran hainbat arrain mota daude, batez ere amuarrainak.
73 Klitia
73 Klitia, asteroide gerrikoan aurkitutako 73. asteroidearen izena da. 1862ko apirilak 7an aurkitu zuen Horace P. Tuttlek AEBetako Massachusetts estatuko Cambridge hiritik.
Bere izena, Klitiagandik datorkio, greziar mitologiako pertsonaia bat, Eguzkiaren jainko zen Heliosetaz maiteminduta zegoena.
Scalextric
Scalextric, trakzio elektrikodun miniaturazko auto ekoizle bat da. Auto hauek gida eta korronte elektriko iturri diren artekadun lasterketa zirkuitoetan dabiltz.
1952an Fred Francis asmatzaileak kordazko miniaturazko autoak asmatu eta Minimodels Ltd. enpresak ekoizpenari ekin zion.
Izena Scale X (X eskala) eta Electric (Elektriko) ingelesezko hitzen elkarketatik datorkio, alegia, Scalex + trick. Eskala 1/32an ezarri zen, halere modelo batetik bestera ere alda daiteke.
1962an Minimodels enpresak Exin kataluniar jostailugintza enpresari Iberiar penintsula osoak Scalextric modeloak saltzeko jabetza baimena saldu zion.
Saint-Gervais-du-Perron
Saint-Gervais-du-Perron Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Močerady
Močerady Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 60 biztanle ditu eta 6,67 kilometro koadroko azalera. Domažliceko barrutian dago.
Saint-Gervais-du-Perron
Biztanleria
2007an Saint-Gervais-du-Perron udalerrian erroldatutako biztanleak 315 ziren. Familiak 113 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 57 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Močerady
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Saint-Gervais-du-Perron
Etxebizitza
2007an 141 etxebizitza zeuden, 113 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 136 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 113 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 88 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 75 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kolondar trukaketa
Kolondar trukaketa berebiziko gertaera da ekologiaren, nekazaritzaren eta kulturaren historian. Horren bidez adierazten da Mundu Zaharraren eta Berriaren artean 1492z geroztik izandako trukaketa erraldoia animalia, landare, kultura, gaixotasun, ideia eta giza populazioei dagokienez. Kristobal Kolon izan zen iraultza ekologiko honi bidea eman ziona, bere bidaiak direla kausa. Hortaz, Alfred W. Crosby historialariak "kolondar" adjektiboa erabili zuen trukaketa hori izendatzeko bere 1972ko liburuan (The Columbian Exchange).
Saint-Gervais-du-Perron
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Kolondar trukaketa
Trukaketa Kolondarrak Lurreko gizarte ia guztien gainean izan zuen eragina. Europarrek eramandako gaixotasunek Ameriketako lurralde frankotako populazioa garbitu zituzten, jatorrizko biztanleek ez baitzeukaten haien kontrako immunitaterik. Ez dira ziurtzat jotzen Ameriketako biztanleriaren gaineko datuak Kolonen aurretik, baina estimatzen da 1500etik 1650era hango populazioaren %50 eta %90 bitarte hil zela gaixotasun horien eraginez.
Beste aldetik, bi eremuen arteko harremanek labore eta abere ugari zabaldu zituzten, gizakien populazioa bi tokietan handitu zituztenak. Esploratzaileek artoa, patatak eta tomateak ekarri zituzten Europara, eta XVIII. menderako oso garrantzitsuak bilakatu ziren Eurasian. Era berean, europarrek manioka eta kakahuetea sartu zuten Asiako hego-ekialdean eta Afrikako mendebaldean, eta bertako populazioaren hazkundeari eutsi zioten, uzta oparoak emanda.
Saint-Gervais-du-Perron
Diru sarrerak
2009an Saint-Gervais-du-Perron udalerrian 121 unitate fiskal zeuden, 360 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.005,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
Kolondar trukaketa
Ondorioak
Zaldiak, europarrek lehen esportatu zuten produktuetakoak, Zabaldi handiko tribu indiarren bizimodua aldatu zuen, hari esker nomadak bilakatu baitziren, bisontearen ehizan oinarrituta. Mundu berriko tomateekin egindako saltsa Italiako ikurra bihurtu da, eta Afrikatik ekarritako kafea eta Asiako azukre-kanabera Hego Amerikako labore estentsibo nagusiak. Hego Amerikatik portugaldarrek Indiara eramandako pipermina Indiako sukaldaritzako oinarrietakoa da gaur egun.
Kolondar trukaketaren aurretik, ez zegoen laranjarik Floridan, ez bananarik Ekuadorren, ez piperrautsik Hungarian, ez tomaterik Italian, ez kaferik Kolonbian, ez ananarik Hawaiin, ez kautxu-landarerik Afrikan, ez behirik Texasen, ez astorik Mexikon, ez piperminik Thailandian edo Indian, ez tabakorik Frantzian, ezta txokolaterik Suitzan ere.
Saint-Gervais-du-Perron
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Gervais-du-Perron udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 490 hektarea erabiltzen.
Mníšek pod Brdy
Mníšek pod Brdy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 5,712 biztanle ditu eta 26.5 kilometro koadroko azalera. Prague-West barrutian dago.
Estremofilo
Estremofiloak muturreko egoera edo ingurugiroetan bizi diren organismoak dira, gainontzeko bizidunek onartzen ez dituztenak: tenperatura oso altu edo oso baxuetan, pH oso azidoetan, gatz-kontzentrazio handiko inguruneetan eta abar.
Mníšek pod Brdy
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1135 urtean egin zen.
Estremofilo
Estremofilo gehienak mikrobioak dira: archaeak, prokariotak (bakterioak) eta eukariotak daude. Mikrobio estremofilo ugari (bakterioak eta arkeobakterioak) XX. mendeko 80 eta 90eko hamarkadetan aurkitu ziren. Estremofiloek izaki zelulanitzentzat hilgarriak diren inguruak kolonizatu ahal izan dituzte beren tamaina txikiak eta metabolismoaren egokitzapenak ahalbidetuta.
Saint-Gervais-du-Perron
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Estremofilo
Estremoentzimak
Muturreko egoerara moldatzeko aukera ematen duten estremofiloek sortutako entzimak dira. Muturreko erreakzio kimikoak katalizatzeko arduradun gisa definitzen dira. Muturreko baldintza horietan ere, beraien egitura hiru dimentsiotakoa da eta, ondorioz, aktibitatea ere mantentzeko gaitasuna dute.
Saint-Gervais-du-Perron
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Estremofilo
Estremoentzimak
Katalizatzaile biologiko bezala, entzimak, proteinak dira, erreakzio kimikoak bizkortzen dituzte erreaktibo eta substratuen izaera kimikoa aldatu gabe. Entzima "arruntek" muturreko egoeran aktibitatea galtzen dute, desnaturalizatu egiten direnez, egitura hirudimentsionala galtzen dutelako.
Motak
Bizi diren ingurugiroaren arabera, hainbat estremofilo mota daude.
Termofiloak
Termofiloak (grekeratik: termo, "bero" + filia, "zale"), tenperatura altuetan biziraun dezaketen izaki bizidunak dira. Termofilo guztiak 50-70 °C bitarteko tenperaturetan bizi eta ugaltzen dira, hau da, ingurune oso beroetan bizi dira, esaterako iturri termaletan edo basamortuetan.
Termofilo asko Archaea erreinuaren barne kokatzen dira, hala ere, badaude ere onddo, landare eta animalia termofiloak. Orokorrean, eukarioto termofiloek ezin dute 60 °C-tik gora bizi. Tenperatura horren gainetik bizi diren bizidun gehienak prokariotoak (bakterio eta arkeobakterioak) dira.
Kolondar trukaketa
Ondorioak
Bi munduen arteko harremanak ohikoak izan aurretik, etxekotutako animalien eta gaixotasun kutsakorren kopurua handiagoa zen Mundu Zaharrean, hein batean ekialdetik mendebaldera edo alderantziz zabaltzen zirelako, merkatarien joan-etorrien ondorioz. Mundu Zaharreko gaixotasun horiek sarraskitu zituzten jatorrizko amerikarren populazioak, haien kontrako immunitaterik ez baitzeukaten. Ziurrenik baztanga izan zen heriotza gehien eragin zuena.
Estremofilo
Termofiloak
Termofiloek moldaera zelularrak eta molekularrak dituzte tenperatura altuei aurre egin ahal izateko. Prokarioto termofiloen entzimek eta beste proteina batzuek askoz hobeto jasaten dute beroa prokarioto normalenak baino, egitura hirudimentsionala mantentzen dutelako, eta haien makromolekulek tenperatura altuetan funtzionatzen dute hobekien.
Termofiloen barnean hipertermofilo deritzen talde bat bereiz daiteke. Organismo hauek 75 °Ctik goragoko egoerei egin diezaiekete aurre, 100 °C-tara iritsiz, ur likidoa baldin badago, esaterako ozeano sakonetan edota presio handiko tokietan.
Psikrofiloak
Psikrofiloak (psikros, "hotz" filia, "zale") tenperatura hotzetan bizi diren izaki bizidunak dira. Haien tenperatura optimoa 15º C baino txikiagoa da, tenperatura maximoa 20º C-koa eta 0º C azpitik bizi daitezke, esaterako, elurretan, glaziarr etan, hozkailuetan...
Psikrofilo asko Archaea erreinuaren barne kokatzen dira, hala ere, badaude ere hauetaz gain onddoak, algak eta beste prokariota batzuk.
Adibide bezala Chlamydomonas nivalis psikrofiloa, "elurretako alga" deritzona. Alga honek kolore gorria ematen dio hazten den azalera elurtuei.
Bi psikrofilo mota daude:
Tenperatura baxuei aurre egiteko biologikoki hainbat aldaketa izan dituzte:
Azidofiloak
Bakteriak edo organismo sinpleak dira, pH oso azidoetan garatzeko eta bizitzeko gai direnak (pH < 3).
Organismo azidofiloak protoien kontzentrazio handiko ingurune batera egokitu behar dira. Beraz, proteinen desnaturalizazioa emango ez dela ziurtatu behar da. Horretarako, sintetizatzen diren proteina gehienek pisu molekular altua dute, aminoazidoen arteko lotura gehiago sortuz. Modu horretan, egitura sekundarioa eta tertziarioa askoz egonkorragoak dira, eratzen duten loturen haustura zailduz eta proteina funtzional eginez inguruneko baldintzetan. Bestalde, zelula barnetik protoiak kanporatzen dituzten protoi bonbak dituzte, zelula barnealdean pH-a neutrotik gertu mantenduz.
Halofiloak
Halofiloa (grezieratik: halos, “gatza” + filia, “zale”), ingurune gazian hazten den izaki bizidunari deritzo. Mikrobio hauek gatz-kontzentrazio handiak behar dituzte bizitzeko, eta gai dira %25-eko gatz-kontzentrazio duten tokietan ere hazteko.
Mikroorganismo hauek, presio osmotiko prozesuari aurre egiteko estrategia bat dute. Presio osmotikoa, ura disoluzio hipotonikotik (kontzentrazio gutxiko disoluziotik) hipertonikora (kontzentrazio handiko disoluzioara) igarotzean datza. Prozesu hau dela eta, ingurune gazi batean bizidun baten zelulak hil egiten dira deshidratazioaren ondorioz, zelula barneko urak zelula mintzetik kanpora ateratzeko joera baitu. Organismo halofiloek, aldiz, barruan ura gordetzea lortzen dute konposatu ugari zitoplasman pilatuz, adibidez, potasio ioiak eta konposatu organikoak. Konposatu hauek zelula barnean kanpoaldeko kontzentrazio antzekoak izatea eragiten dute, metabolismoak jarrai dezan. Horrela, presio osmotikoa orekatzen dute eta ura ez da kanpora ateratzen.
Erradiofiloak
Erradioaktibitateari erresistenteak diren estremofiloak dira. Erradiazio altua dagoen tokietan, haien genoman inongo aldaketarik egon gabe erradioaktibitateari aurre egiteko gai dira. 30 KGy-eko dosia jasan dezakete (10 KGy-eko dosi batek pertsona bat hil dezake).
Mota honetako estremofiloak ez dira soilik mikroorganismoak, animali eta landareak ere hartzen ditu bere baitan, esaterako, Chernobil inguruko inguruneetan aurkitutakoak.
Gamma izpiek edozein organismotan genetikoki kalte larriak eragiten dituzte. Aitzitik, erradiazio kantitate handi baten ostean, radiofiloek ez dute inolako aldaketarik jasaten.
Erradiofiloek kalteak jasaten dituen ADNa konpontzeko gaitasuna ematen duten entzima espezifiko eta bereizgarriak sintetizatzen dituzte. Hori dela eta, interes handia dute, esaterako minbizia ulertzeko. Bestetik, zahartze zelularra moteltzeko ere erabil daitezkeela uste da.
Estremofiloak eta exobiologia
Biziaren jatorriaz mintzatzerakoan, zientzialari askok defendatzen dute gure planetan bizia itsasoko iturri hidrotermaletan sortu zela, urpeko eremu sakonetan (burdin-sulfurozko munduaren teoria). Toki horiek oso beroak eta presio handikoak dira, eta anaerobioak. Muturreko baldintza horietan agertu ziren lehenengo bizidunek, zalantzarik gabe, gaur egungo estremofiloen antzekoak izan beharko zuten.
Exobiologoek interes handia dute mikrobio estremofiloetan. Gure eguzki-sisteman dauden planeta eta satelite batzuek muturreko ingurugiroak dituzte, Lurreko bizidun gehienek jasango ez zituztenak baina estremofiloentzat egokiak izan litezkeenak. Marten, adibidez, izotza dago toki askotan eta baita Jupiterko satelite batean (Europa). Gerta liteke bertan mikrobio psikrofiloak bizi ahal izatea.
Bestalde, Alemaniako zientzialari talde batek 2012an jakitera eman zuen liken batzuk gai izan zirela fotosintesia burutzeko Marteko ingurugiroa simulatzen zuen ingurugiro artifizial batean
Aplikazioak
Aplikazio ugari dituzte entzima estandarrek funtzionatzeari uzten dioten egoeretan estremofiloen entzimek funtzionatzen jarrai dezaketelako.
PCR teknika ikerketa biologikoetan, diagnostiko medikoetan eta forentse-ikerketetan erabiltzen da. Teknika honek tenperatura altu eta baxuko zikloak behar ditu. Horretarako erabilitako polimerasak termofiloak ez ziren izakietatik zetozenez, eskuz aldatu behar ziren ziklo bakoitzaren ostean.
Arazo horri aurre egiteko, polimerasa desberdinak erabiltzen dira, adibidez, Taq polimerasa, edota Pfu polimerasa. Biak termoegonkorrak dira, beraz, biak dira erabilgarriak. Hala ere, desberdintasun bat dute: Pfu polimerasak akatsak zuzentzeko gaitasuna du, eta Taq polimerasak ez. Pfu polimerasa entzima Pyrococcus furiosus hipertermofilotik isolatua da, 100 °C-tara aktibo mantentzen dena.
Adibideak eta aurkikuntza berriak
Sarri identifikatzen dira filo mota berriak, eta estremofiloen azpikategorien zerrenda etengabe doa hazten. Adibidez, bizitza mikrobiarra asfaltozko aintzira likidoan bizi da, Pitch aintziran. Ikerketek diote estramofiloak asfaltozko aintziran bizi direla 106 to 107 zelula/gramo arteko populazioetan. Era berean, duela gutxi arte, ez zen boroaren tolerantzia ezagutzen, baina borofilo indartsu bat aurkitu zen bakterioetan. Bacillus boroniphilus espeziearen oraintsuko isolamenduarekin, borofilak eztabaidan sartu ziren. Borofilo horiek aztertzeak lagundu dezake, bai boroaren toxikotasunaren mekanismoak, bai haren gabeziaren mekanismoak argitzen.
2019ko uztailean, Kidd Minen ikerketa zientifiko batek, Kanadan, sulfato arnasketako organismoak aurkitu zituen, azaletik 7.900 oin beherago bizi direnak, eta sufre arnasten dutenak bizirauteko. Organismo horiek aipagarriak dira, halaber, ohiko elikagai-iturri gisa pirita bezalako arrokak jateagatik.
La Gineta
La Gineta Albaceteko udalerria da, Mancha de Montearagón eskualdean dagoena.
Kabelhorst
Kabelhorst Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ussingita
Ussingita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Ussingita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 - 7 da.
La Gineta
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.418 biztanle zituen.
Dolj konderria
Dolj konderria ( ahoskatua) Errumaniako Sud-Vest Oltenia eskualdeko konderrietako (județ) bat da. Bere hiriburua Craiova da. 5.562 kilometro koadro ditu eta 660.544 biztanle zituen 2011n.
Desislava Radeva
Desislava Kirilova Radeva (Десислава Кирилова Радева), jaiotzez Desislava Kirilova Gentxeva (Десислава Кирилова Генчева), (Burgas, 1969ko uztailaren 9a) Bulgariako lehen dama da, Rumen Radev presidentearen emaztea.
Bizitza
Burgasen jaio zen 1969ko uztailaren 9an. Geo Milev eskolan ikasi zuen, baina kanporatu zuten irakasle batekin gatazkaren ondorioz, eta Kameno hiriko eskolara joan zen. Nazionaleko eta Munduko Ekonomia Unibertsitatean Finantza eta Kreditu ikasketak egin zituen. Sofiako Basogintza Unibertsitatean ere ikasi zuen, baina ez zituen ikasketak amaitu.
Bere lehen senarra Georgi Svilenski parlamentaria da, eta seme bat daukate.
2016an, aktiboki parte hartu zuen Bulgariako presidentetzarako hauteskundeetan, orduan haren bikotekide Rumen Radeven aldeko kanpainan. Urte berean ezkondu ziren.
2017an Bulgariako Ur Bizia irabazteko asmorik gabeko erakundea sortu zuen.
Bulgarieraz gain, ingelesa eta errusiera ere menderatzen ditu eta greziera ikasten du. Kristau ortodoxoa da.
Mac OS
Mac OS, (Macintosh Operating System), Macintosh ordenagailuetako sistema eragileei Apple Inc. enpresak eman zien izena da. Sistema hau izan zen interfaze grafikoa eta sagua erabili zuen lehenengo sistema eragile komertzial arrakastatsua. 1980ko hamarraldian zeuden ohiko PCetan erabiltzen zen MS-DOS sistema eragilearekin konparatuta erabiltzeko errazagoa zen. Macintosh taldea, besteak beste, Bill Atkinson, Jef Raskin eta Andy Hertzfeld-ek osatzen zuten.
Eboluzioa
Sistema eragile honen lehen bertsioa 1984. urtean sortu zen, eta bertsio horri gaur egun "Classic" Mac OS esaten zaio. 1996an "Mac OS" izena eman zitzaion Macintosh ordenagailuetako sistema eragileari, 2002ra arte enpresaren ordenagailu guztietan aurreinstalatuta zetorrena. Geroago Mac OS X sistemak ordezkatu zuen eta hasierakoari "klasikoa" esaten zaio. Mac OSren bilakaeran OS X eta MacOS markak ere erabili dira. Mac OS X sistema eragileak, Linuxek bezala, Unix du oinarri. 2002. urtetik aurrera, Macintosh ordenagailu guztietan presente zegoen sistema eragilea da. Sistema honen xedea erabiltzaileari gauzak erraztea izan da: adibidez, keinuak erabiliz, akzio ezberdinak burutzen dira.
Hasiera batean Xerox PARC- en Alto proiektuak Macintoshen garapenean izandako eragina ukaezina bazen ere, badira sarri aipatzen ez diren beste ekarpen asko, hala nola Ican Sutherland-en Sketchpad edota Doug Engelbart-en On-Line System. Batetik, erabiltzaileentzako itxura atseginagoa ematea, eta bestetik, erabilgaitz eta primitibotzat jotzen ziren MS-DOS bezalako sistemak gainditzea izan ziren orduko motibazio nagusiak. Horrez gain, piztu bezain pronto lanerako prest zegoelako ospetsu bihurtu zen Apple Macintosha.
1998. urtean, Steve Jobs Apple konpainiara itzuli eta urte batera, iMac moduan ezagutzen den ordenagailua merkaturatu zen, eta berarekin, arrakastaren bidea berreskuratu zuen Apple etxeak. Ordenagailu haietan, pantaila eta prozesadorea, dena zen bat. 2006. urtetik aurrera, Applek ordenagailu haiek erabiltzen zituzten prozesadoreak aldatu zituen. PowerPC markako prozesadoreak utzi, eta Intel etxekoak erabiltzen hasi zen. Txip berri haiekin, Applek saltzen dituen ordenagailuek Windows sistema eragilea erabiltzeko aukera zuten. Mac OS X sistema eragilea duten makina hauetan, Boot Camp izena duen softwarea erabili behar da Windows instalatu ahal izateko.
Elena Molina
Elena Molina (Madril, 1986ko irailaren 13a) espainiar dokumentalgilea da, DOCMA-ko kidea.
Mac OS
Eboluzioa
Sistema eragile monolitikoa da Mac OS, lehen bertsioetan monoprogramaziokoa zen baina 5. bertsiotik aurrera multiataza izatera pasa zen. 7.ean 32 biterako egokitu zen programa luzeagoak onartzeko eta alegiazko memoria gehitu zitzaion.
Oso sistema goraipatua izan zen erabilerraza izateagatik, baina zenbait kritika ere jaso zituen memoria eta segurtasun aldetik zituen mugengatik eta garestiago izateagatik.
Apple-ren ezaugarriak
Apple etxeak bere gain hartzen du ordenagailu hauen euskarria den hardware eta softwarearen diseinu, fabrikazio eta mantenua. Makina itxiak direla esan daiteke: Macintoshek Applek diseinatutako hardwarea dute, Applek sortutako Mac OS X sistema eragilearekin eta Applek berak garatzen dituen aplikazio sortarekin. Enpresa honek bere produktuaren atal guztiak kontrolatzen dituenez, sistema hauen egonkortasuna handia da PCekin alderatzen baditugu. PC munduan, enpresa batzuek hardwarea bakarrik egiten dute (Acer, Asus, Dell, HP...); Microsoft eta horrelako enpresek sistema eragilea eta milaka eta milaka enpresek softwarea sortzen dute. Macintosh ordenagailuen beste ezaugarri bat estetika zaindua izan da.
Bertsioak
Bederatzi bertsio atera dira merkatura lerro klasikoaren barruan.
Ardo beltz
Ardo beltza kolore gorri iluna duen ardoa da, beltza ia. Ardo beltza lortzeko azala eta mamia batera hartzitzen dira, azalean baitaude kolorea ematen dioten antozizaniek. Ardoa gizakiarekin batera joan da eboluzionatzen urteak pasatzen joan diranean. Ardoa gaur egun ezagutzen dugun eran, edari alkoholiko bat da. Ardo izena latinetik dator (vinum) eta hitz hori grekotik datorrela esaten dute adituek (oinos).
Historia
Sumertik Egipto ra iritsi zen ardoa (K.a 3.000. urtean). Garai horretan Egipton gehien kontsumitzen eta ekoizten zen alkoholdun edaria Garagardo a zen, baina ardoa iristerakoan parektatu egin zen bien arteko kontsumizioa. Nilo errekaren ertzean mahats-ondo landaketa handiak egiten hasi ziren bertako herritarrak, mahats-ondoen landaketaren jabeek azkar konturatu ziren negozio handia egin zitekeela ardoarekin, beraz bereala hasi zen ardoaren komertzializazioa. Mahatsaren zukua lokatzezko ontzietan uzten zuten fermentatzen hainbat urtez, hor hasi ziren konturatzen geroz eta urte gehiago egon ontzien barruan geroz eta ardo goxo eta hobeago bat lortzen zutela.
Ardoaren komertzializazioa geroz eta handiagoa bilakatzen hasi zen, Europako ia herrialde guztietara helduz. K.a 3.000. urtean lehen aldiz Txina-ra iritsi zen. Bertan, mahats-ondo landaketa masiboak egiten hasi ziren eta edari oso ospetsua bilakatu zen Asian. K.a 700. urtean, ardoa Grezia-ra ailegatu zen. Ardo beltza edari tradizionala bilakatu zen Grezian; erritu erlijiosoetan, hileta-elizkizunetan, festetan eta jateko momentutetan kontsumitzen zuten normalean. Greziako leku desberdinetan hasi ziren mahats ondoen landaketak egiten, eta landaketa bakoitzeko ardoa era desberdin batean ekoizten zuten hor hasi ziren lehen ardo beltz motak sortzen (hartzidura era ezberdin batean eginez eta leku ezberdinetan eginez). Ardo gehien komtsumitzen zuten pertsonak gizarte-maila altuetakoak ziren, hau da, ekonomikoki, militarki eta sozialki botere gehiago zeukan jendeak. Greziara hainbat herrialde exotikotatik ardo beltza esportatzen hasi zen; Libano eta Palestina-tik adibidez.
Ardoak milaka eta milaka urtez gizakiarekin batera aldatzen joan da, erdi aroa, aro modernoa eta gaur egun arte. Ardo beltza gizakiaren historiaren parte da, gainera munduan gehien kontsumitzen den edaria bilakatu dela esan daiteke.
Ekoizpena
Mahatsa mahats-ondotik banandu eta gero, makina baten bidez zanpatu egiten dira landareak duen azala apurtu eta barruan daukan zukua ateratzeko; ez da aholkatzen indar askorekin zanpatzea, horren ondorioz mahatsaren hazia apurtu eta haiek ematen duten zaporea galdu daitekeelako. Ondorengo fasea hartzidura izango litzateke, ekintza honen bidez sortzen da ardoaren kolorea, ehundura, zaporea... Hori mahatsaren zukua eta patsak elkartzerakoan lortzen da; patsak izaten duten legami naturalari esker sortzen da hartzidura hori. Prozedura honetan zukuan dagoen azukrea alkohol etilikoan bilakatzen da, eta hartziduraren iraupena ardo motaren arabera aldatzen joango litzateke, baina, normalean 10-14 egun inguruko iraupena izaten du; 29ºC-tik igo gabe. Egun horiek pasa eta gero, lortutako likido hori beste ontzi batera eramaten da. Ontzi horretan amaituko litzateke hartzidura. Hurrengo urratsa hazkuntza da lehen lortutako ardoa haritz upeletan sartzen da. Hazkuntza prozesu hontan upel bakoitzean dagoen ardoak zapore, usain, lurrin... ezberdinak izango ditu; upelaren jatorriaren arabera. Prozesu hontan beste bi urrats egingo dira; lehenengoa: barrikan dagoen ardoaren nahasketa, hau da, behin baino gehiagotan aldatuko da ardoa upelez, horri esker ardoan egon daitezkeen materia solidoak kentzen dira eta mugimenduari esker edariaren poluzioari ekiditen zaio. Bigarren urratsa argitzapena da, ardoak eduki ditzakeen substantzia organikoak kentzea izango zen helburua, honi esker ardoaren kalitatea handitzea lortzen da.
Ekoizpenarekin amaitzeko, ardoa botilatu egiten da. Ardoa botilatzerakoan bere zaporeak elkartzen dira eta saltzeko prest egongo litzateke. Ardoaren kalitatea, zaporea, usaina, prezioa, etab... hazkuntza denboraren arabera aldatzen da, era horretan emaitza ezberdinak lortu daitezke.
Espainia, Frantzia eta Italia-an ekoizten da munduan ekoizten den ardo kantitate erdia.
Euskal Herrian ere ekoizten da ardo beltza, eta munduan ezagunak diren markak badaude.
Juan Fernando López
Juan Fernando López Aguilar (Las Palmas de Gran Canaria, 1961eko ekainaren 10a) PSOE alderdiko politikari espainiarra da. Espainiako Gobernuko Justizia Ministroa izan zen 2004-2007 urte bitartean.
Ardo beltz
Kriantza ardoa
Gutxienez 24 hilabete egongo da hazkuntzan, 24 hilabete horietatik 6 hilabete barrikan egongo da.
Curçay-sur-Dive
Curçay-sur-Dive Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ardo beltz
Erreserba
Gutxienez 36 hilabete egongo da hazkuntzan, 36 hilabete horietatik gutxienez 12 hilabete egongo da barrika batean.
Curçay-sur-Dive
Biztanleria
2007an Curçay-sur-Dive udalerrian erroldatutako biztanleak 235 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 33 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 42 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ardo beltz
Erreserba handia
Gutxienez 60 hilabete egongo da hazkuntzan, 60 hilabete horietatik gutxienez 18 hilabete barrikan egongo da.
Curçay-sur-Dive
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ardo beltz
Urtekoa
Ez du heltze prozesurik behar izaten kontsumitu ahal izateko, 6 hilabete baino gutxiago egongo da barrikan.
Curçay-sur-Dive
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Ardo beltz
Motaren klasifikazioa
Zahartzearen arabera, mota hauek ditugu:
Eubalichthys quadrispinis
Eubalichthys quadrispinis Eubalichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Monacanthidae familian sailkatzen da.
Curçay-sur-Dive
Etxebizitza
2007an 148 etxebizitza zeuden, 105 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 148etxeak ziren. 105 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 78 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 45 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ardo beltz
Grimal Caballero 2018
Mahatsak: Callet, Fogoneu
Curçay-sur-Dive
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ardo beltz
Grimal Caballero 2018
Barrikan: 14 hilabete
Prezioa: 70 euro
Curçay-sur-Dive
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 142 ziren, horien artean 102 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 102 pertsona aktiboetatik 94 lanean zeuden (50 gizon eta 44 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Curçay-sur-Dive udalerrian 104 unitate fiskal zeuden, 230,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.313 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
Ardo beltz
Finca Terrerazo 201
Mahatsak: Bobal
Curçay-sur-Dive
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 higiezinen agentzia.
Ardo beltz
Finca Terrerazo 201
Barrikan: 14 hilabete
Curçay-sur-Dive
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Curçay-sur-Dive udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 962 hektarea erabiltzen.
Ardo beltz
Finca Terrerazo 201
Prezioa: 24 euro
Curçay-sur-Dive
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ardo beltz
Finca Terrerazo 201
Balorazioa: 94/100
La loba 2017
Barrikan: 12 hilabete
Prezioa: 28 euro
Balorazioa: 94/100
Las Gravas 2018
Mahatsak: Monastrell, Garnacha
Barrikan: 18 hilabete
Prezioa: 24 euro
Balorazioa: 100/94
Brujidera 2019
Mahatsa: Brujidera
Prezioa: 18 euro
Balorazioa: 100/93
Agala Actitud 1050 2019
Mahatsa: Listan beltza
Barrikan: 12 hilabete
Prezioa: 14 euro
Balorazioa: 100/93
ÁN/2 2018
Mahatsa: Callet, Mantonegro, Fogoneu, Syrah
Barrikan: 13 hilabete
Prezioa: 18 euro
Balorazioa: 100/93
Bastardo Negro 2013
Mahatsa: Bastardo Negro
Prezioa: 48 euro
Casa Sosegada 2018
Mahatsa: Monastrell, Arco, Bonicaire, Forcallat, Rojal
Barrikan: 14 hilabete
Prezioa: 14 euro
Sterna hirundinacea
Sterna hirundinacea Sterna generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago.
Ardo beltz
El Sequé 2018
Mahatsa: Monastrell
Barrikan: 12 hilabete
Prezioa: 21 euro
Lava 2019
Mahatsa: Listan beltz, Vijariego beltz, Tintilla eta Baboso beltza
Barrikan: 13 hilabete
Prezioa: 14 euro
Italiako Giroa
Historia
Italiako Giroa Frantziako Tourrarekin inspiratu zen, eta lasterketa frantsesa L'Auto egunkariak antolatzen bazuen, Italiako Giroa La Gazzetta dello Sport egunkaria hasi zen antolakuntza lanetan. Historiako aurreneko Giroa Milanen hasi zen, zortzi etapa ziren eta 2448 km guztira. Luigi Ganna izan zen ekitaldi honen irabazlea.
Ardo beltz
Lava 2019
Balorazioa: 100/93
Italiako Giroa
Maillotak
Frantziako Tourrean ez bezala Italiako Giroan sailkapen orokorreko liderrak Maglia Rosa (Maillot Arrosa) janzten du, 1931. urteaz geroztik, kolore hau baitzen La Gazzetta dello Sport egunkariko orrien kolorea. Mendiko erregeak Maillot berde bat eramaten du, eta sprintetako sailkapeneko liderrak Maglia Ciclaminoa (Maillot Morea). Italiako Giroak Intergiro delako sailkapena ere badu eta honen liderrak maillot urdin bat janzten du.
Palmaresa
2022ko edizioa barne kontuan hartuta, garaipen bat baino gehiago lortu dituzten txirrindulariak hauexek dira:
Ardo beltz
Oller del Mas Picapoll Negre 2017
Mahatsa: Picapoll beltza
Barrikan: 9 hilabete
Prezioa: 45 euro
Carles Andreu Trepat 2018
Mahatsa: Trepat
Barrikan: 6 hilabete
Prezioa: 14 euro
Balorazioa: 100/92
El hombre bala 2018
Mahatsa: Garnacha Tinta
Barrikan: 14 hilabete
Prezioa: 17 euro
Balorazioa: 100/92
Oller del Mas Picapoll Negre 2017
Mahatsa: Tinta de Toro
Barrikan: 16 hilabete
Prezioa: 22 euro
Balorazioa: 100/91
Las Sabias 2017
Mahatsa: Garnacha tinta
Barrikan: 11 hilabete
Prezioa: 15 euro
Balorazioa: 100/90
Cadalso 2018
Mahatsa: Garnacha tinta
Barrikan: 14 hilabete
Prezioa: 15 euro
Balorazioa: 100/90
Gaba do Xil Tinto 2018
Mahatsa: Mencía
Prezioa: 10 euro
Mus booduga
Mus booduga Mus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
72 Feronia
72 Feronia, asteroide gerrikoan aurkitutako 72. asteroidearen izena da. 1861eko maiatzak 29an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Peters astronomo alemaniarrak AEBetako New York estatuko Clinton hiritik.
Bere izena, erromatar mitologiako ugalkortasunaren jainkosa batetatik datorkio, ondoren, botanikan, Rutaceae familiako genero bati izena eman diona eta limonia bezala ere ezagutzen dena.
Krimenezko film
Krimenezko filmak, zentzurik zabalenean, literaturaren fikzio polizialean oinarritutako genero zinematografikoa da. Genero horretako filmek, oro har, ekintza kriminalen inguruko hainbat alderdi inplikatzen dituzte, hala nola ekintzak nola prestatzen diren, nola gauzatzen diren, detektatzen eta atxilotzen... Estilistikoki, generoa beste genero askorekin gainjarri eta konbinatu daiteke, drama edo gangsterren zinema kasu, baina baita komedia ere, eta, aldi berean, azpigenero askotan banatzen da, misteriozko zinema, suspense zinema edo zinema beltz edo noir zinema kasu.
Aird (Lewis)
Aird, 'Àird an Rubha', Eskoziako Lewis uhartean dagoen udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.
Ardo beltz
Gaba do Xil Tinto 2018
Balorazioa: 100/90
Zaporeak
Ardo beltzaren edo edoizein ardoren zaporea egindako hartzidura, barrikan egon den denbora eta landatutako mahats ondoaren arabera aldatzen da. Baina generalean lau zapore nabaritu ahalko ditugu ardo beltzean (eta edozein ardotan).
Garratza
Ardo mota guztietan nabari izan daiteke: beltzean, zurian, gorrian... Baina, normalean kalitate oneko ardoetan nabaritzen da. Garraztasun punturik ez badauka esan nahi du ardoa hilda dagoela. Garraztasun puntu on bat badauka esango dugu "ardo freskoa" dela, eta hainbat elikagaiekin ahalko dugu konbinatu.
Gozoa
Ahoan nabari dugun lehen zaporea da, ardo guztiek dute gozotasun puntu bat denek dutelako azukre kantitate bat beraien barruan. Gozotasun puntu txikia duten ardoak "ardo lehorrak" izenarekin deitzen dira (normalean ardo beltza eta zuria).
Gazia
Munduko ardo guztietan nabari da gazitasuna, baina, gazitasun sentsazioa gutxitu nahi izanez gero ardo garratzagoak eratea aholkatzen da adibidez: urteko ardo beltz bat erreserba baten ordez.
Mikatza
Mikaztasuna ardo beltzetan nabaritzen da kasu gehienetan, gehienbat dituen taninoengatik. Haragiarekin eta arrainarekin konbinatzeko egokineak izaten dira ardo mikatzak.
Kontsumitzaileak
Jakin badakigu ardoa edozein pertsonak edan dezakeela. Ardoa sozialki lotutago dago pertsona heldu eta maila sozio-ekonomiko altua daukaten jendearekin. Ez da edari klasista bat, baina, ardo on bat erateko asmoa eduki ezkero gauza guztiak bezela diru kantitate altua ordaindu beharko da. Edozein supermerkatutan aurkitu daiteke edozein pertsonak erosi dezakeen ardo beltz botila bat.
Edateko era eta zein janariarekin edan
Adituek diote ardoa edateko era egokiena beira kopa batean izango litzakeela, ardo berak dituen zapore guztiak mantentzen direlako. Ardoaren tenperatura ere garrantzitsua izaten da, ardo beltzaren kasuan giro tenperaturan edatea aholkatzen da, inoiz ez hotza (ardo zuria eta gorria hotzak edaten dira), baina, bero asko egiten duen garaian agian ez da egokiena giro tenperaturan edatea (berogia) beraz 15-20ºC bitartean mantentzea aholkatzen da.
Ardo kopa ez da osoa beteko inoiz, normalean kopa erdia baino gutxiago.
Kopa hartzerako garaian ez da inoiz koparen baloi aldetik hartuko zurtoinetik baizik. Bi arrazoirengatik egiten da, lehenengoa arrazoi estetiko bat izango litzateke kopa zikintzen delako eskuarekin, eta bigarrena (askoz garrantzitsuagoa) ardoa behar dena baino lehenago berotuko delako.
Izendatzearen auzia
Gaur egun ardo beltz esaten zaion arren, ziurrenik sailkapen beharragatik egiten da, ardo zuri eta ardo gorri deitutakoetatik aise bereizteko. Arrazoi sendoak daude uste izateko, baina, jatorriz ardo gorri (forma lexikalizatuan, ardangorri) erabiltzen zela ardo ilun hau izendatzeko.
St Catherine uhartea
St Catherine uhartea (galeseraz Ynys Catrin eta ingelesez St Catherine Island) Galesko hego-mendebaldean dagoen Pembrokeshire konderriko Tenby udalerrian kokatzen den itsasgorako uharte bat da, itsasbehera dagoenean udalerri horretako Castle hondartzari lotua gelditzen delarik.