cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sainte-Colombe (Côte-d'Or)
Sainte-Colombe Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Kaiho Nakayama
Kaiho Nakayama (中山 開帆, 1993ko urtarrilaren 11 - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu.
Mebibyte
Mebibyte (mega, bitarra eta byte-ren kontrakzioa) konputagailuen biltegiratze ahalmenean 220) byte adierazten duen informazio unitatea da. Bere laburdura MiB da. 1 Mebibyte = 220 byte = 1.024 Kibibyte
Herzenbergita
'''Herzenbergita]] =
Mebibyte
Mebibyte eta megabyte
Mebibytek Megabyte-rekin zerikusia du, baina berdintzat hartzen diren arren, desberdinak dira. Megabyte batek 106 byte da, berriz Mebibytek 220 byte.
Herzenbergita
sulfuro motako minerala da.
Sainte-Colombe (Côte-d'Or)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mebibyte
Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.
Herzenbergita
Ezaugarriak
Herzenbergita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Mebibyte
Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz Kibibyte ( 1 KiB=1024 byte ). Baina bere erabilera ez da zabaldu oraindino.
Sainte-Colombe (Côte-d'Or)
Etxebizitza
2007an 50 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 50etxeak ziren. 36 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Mebibyte
Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
Multzo berdineko unitateak:
Sainte-Colombe (Côte-d'Or)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mebibyte
Biltegiratze produktuetan nahasmena
Gaur egun (2007), biltegiratze gailuetan eta euskarrietan biak nahasten dira askotan. Esate baterako, 80 GBko disko gogor batek 80.000.000.000 byte ditu, baina sistema eragileak 74 GB dituela esango du, 1.024ko multiploak erabiltzen dituelako. Beste adibide esanguratsuak:
Txokolate
Etimologia
Orokorrean, txokolate hitzak "kakaoz egindako edari apardun" bati erreferentzia egiten zion eta hitzez hitz "ur garratza" esan nahi duen nahuatlezko xocolätl hitzaren egokitzapena da. Hitz hartarako bi etimologia proposatzen dira:
Historia
Kakaoa lantzeak eta txokolatea kontsumitzeak hainat gizartetan munta sozial, erlijioso, medizinal, politiko eta ekonomikoa du. Haren onarpena eta hedapena munduan zehar hain da handia, non haren eragina gaur egun eskulade guzti-guztietara iritsi den. Hasiera batean, Mesoamerikako olmeka tribuek kontsumitu zuten, duela hiru mila urte, edari gisa, eta, ondoren, maiek txanpon gisa erabili zuten, ondoren, Azteken Inperiora eramanez.
Sainte-Colombe (Côte-d'Or)
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa batena zen.
1686 De Sitter
1686 De Sitter asteroide gerrikoan aurkitutako 1686. asteroidearen izena da. 1935eko irailak 28an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 SR1 zen. Bere izena Willem de Sittergatik jasotzen du.
Txokolate
Historia
Txokolatea likido egoeran egon zen, edari gisa, XIX. mendea ondo aurreratu zen arte. Zehazki 1828an, kakao-gurina ateratzeko prentsa hidraulikoa erabili zenean. Gerora Europan egindako aurkikuntza teknikoek, manipulazioa eta elaborazioa hobetzeko eta txokolatearen konposizioari buruzko ezagutza hobea izateko helburuarekin, bere hasierako edari itxura aldatzea lortu zuten. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran sortu ziren berritasun gisa txokolate solidoaren lehen elaborazio konfitoreak: bonboiak, pralineak, txokolate-barrak, etab.
Sainte-Colombe (Côte-d'Or)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sainte-Colombe udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 402 hektarea erabiltzen.
Txokolate
Historia
Landareak behar dituen ezaugarrien ondorioz, kakaoa klima tropikaleko eskualde batzuetan bakarrik haz daiteke; hasieran, ekoizpena Amerikatik zetorren, baina hori pixkanaka hedatuz joan da. Egun, ekoizpenaren erdia baino gehiago Afrikatik dator (zehazki Boli Kostatik); amerikar ekoizpena herena baino txikiagoa da (handiena Brasil da, Amazoniako oihanean) eta, azkenik, Asia eta Ozeaniakoa (Malaysiako eta Ginea Berriko plantazioak).
Jatorriak
Kakaoa Ekuatorearen inguruko zerrenda estu batean hazten den Theobroma cacaoaren hazi lehor eta erabat hartzitua da, gutxi gorabehera, 20º iparraldetik 20º hegoalderaino doana.
Sainte-Colombe (Côte-d'Or)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Txokolate
Jatorriak
Landarearen ezaugarri horrek bere jatorria planetako eremu jakin batzuetan dagoela jakinarazten digu, eta zientzialarien artean ez dago zalantzarik Mesoamerikako haren jatorriaz. Haren zuhaitza loratu eta lorea behar bezala polinizatua denean, denborarekin, zapore gozo arineko mami zurixka eta likatsu batean murgilduta dauden hogei zentimetroko luzera duen zorro edo artaburu bat sortzen du. Itxura eta ezaugarriak hain sendoak eta erresistenteak ditu non heldua ere ezin den hautsi instrumenturik erabili gabe: gizakiak hartarako matxetea behar du, haren barnealdea barreiatuz irekitzen baititu. Kakao-almendretan alkaloideak edukitzeak zapore mingotsa ematen dienez, oso desatsegina zaie alkaloideok jan nahi dituzten animaliei. Hala ere, haziak inguratzen dituzten zorroen barnealdeko mamia gozoa da eta ehundura atseginekoa; horregatik, beharbada, gizakiak bere lehen kontsumora erakarri zituen, azkenik, almendra mingotsak baztertuta. Kakaoaren erritmo horren ondorioz, urtean bi uzta izaten dira, gutxi gorabehera.
Maia garaia
Maiek (Guatemalan), aldiz, kakaoari buruz bizirik dirauten idazki batzuk utzi dituzte, edaria jainkoekin identifikatzen dutenak. Dresdengo Kodexak Kon euriaren jainkoaren elikagaia dela zehazten du, jainkoek, euren ekoizpenaren zati bezala, kakao zorroetan euren odola isurtzen duten Madrilgo Kodexa. Maien herria urtean behin elkartzen zen Ek Chuah jainkoari eskerrak emateko, honi, Kakaoaren jainkoa bezala ikusten baitzuten. Txokolate edariaren kontsumoa, hispaniar aurreko edalontzietan ere irudikatuta dago. Maiek beren txokolatea ontzen zuten, ur, txile eta arto irin edari batean erretako kakao hazien orea nahastuz, nahasketa behin eta berriz lapikoen artean pasatuz, goialdea apar lodi batez estaltzen zen arte.
Erabilera desberdin asko zituen kakaoak maien artean. Zeremonia ofizial eta erritu erlijiosoetan erabiltzen zen, jai eta jaialdietan, hil eskaintza bezala, zerga bezala eta helburu medizinalekin. Bai kakaoa bera, bai kakaoa prestatu eta zerbitzatzeko erabiltzen ziren ontziak eta tresnak opari eta zerga garrantzitsuetarako erabiltzen ziren. Kakao-aleak txanpon gisa erabiltzen ziren, edozer gauza erosteko, hala nola aguakateak, indioilarrak eta sexua. Untxi batek, adibidez, hamar kakao ale (Francisco Oviedo eta Valdes XVI. mende hasierako kronistak "almendrak" deituak) balio zuen, eta prostituta baten zerbitzuak, zortzitik hamarrera "adosten diren arabera". Aleak, maien arteko ezkon-hitzetan eta ezkontzen zeremonietan ere erabiltzen ziren, batez ere goi klaseetan.
Ezkontzaren forma honakoa da: andregaiak mutil-lagunari kolorez margotutako taburete txiki bat ematen dio, bai eta bost kakao ale ere, zera diotsola: "hau nire senartzat onartzen zaitudala adierazteko ematen dizut". Ostera, gizonezkoak emakumeari gona berri batzuk eta beste bost kakao ale ematen dizkio, gauza bera esanez.
Kakaoaren prestaketa, kakao zorro pikorrak eta mami haragitsua erakusteko moztearekin hasi zen. Aleak hartzitzen uzten ziren egun batzuetan. Kasu batzuetan, aleak ere su zabalean erretzen ziren, zapore ketua eransteko. Aleei oskola kentzen zitzaien eta eho egiten ziren pasta bat osatzeko. Maiek oso gutxitan erabiltzen zituzten edulkoratzaileak, eta kakao-oreari zaporea gehitzen zioten, loreak, banilla zorroak eta txilak bezalako gehigarriekin. Txokolate likido hau zerbitzatzeko erabiltzen zen ontzia, berez, lodiagoa zen likidoa hobeto bitsatzen laguntzeko, maientzat oso garrantzitsua zena. Ontziek ere diseinu eta patroi korapilatsuekin apaintzeko joera zuten, eta aberatsentzat bakarrik ziren eskuragarriak.
Azteka garaia: Kakaoa: antzinan txanpon gisa
Kakaoa txanpon gisa erabiltzea ahalbidetu zuena, erraz zatitu eta garraiatu zitekeela izan zen, baita kontserbatu eta biltegiratu ere. Denek ezin zuten bertara sartu, bere landaketa eta biltegiratzea nobleziaren ardurapean baitzegoen. Biltegiratzen ziren tokiei "Kakaoaren etxeak" deitzen zitzaien. Kakaoaren haziak hainbesteko garrantzia hartu zuen, faltsifikatua izatera iritsi zela, merkatuetan bere benetakotasuna ebaluatzen zuten epaileak zeudelarik. Hona hemen kakaoaren balioaren baliokidetasun batzuk, bere balioan pentsatzeko erabil ditzakegunak:
Espainiarrak iritsi ondoren, kakaoaren erabilera hain garrantzitsua izaten jarraitu zuen, metalezko txanpon kolonialik ez zegoelako, eta, beraz, Espainiako zilarrezko txanponarekin zuzeneko bihurgarritasuna egon zen. Merkatuetan, indiarren lana kakaoarekin ordaintzen zen, eta, horren adibide, indiar baten lana eguneko 25 kakaoren baliokidea zen. Metalezko txanponak ekoizteko meatze-ustiapenetik aurrera, indiarrek inoiz onartu ez zituzten izen desberdineko piezak egin ziren.
Txokolateak Ozeanoa zeharkatzen du: Europara iristen da
XVI. mendera arte, kakao-zuhaitza erabat ezezaguna zen europarrentzat.
Kristobal Kolonek kakao alea aurkitu zuen Ameriketarako bere laugarren misioan 1502ko abuztuaren 15ean, berak eta bere tripulazioak jatorrizko kanoa handi bat hartu zutenean, merkataritzarako beste merkantzia batzuen artean, kakao aleak zituena. Bere seme Fernandok esan zuenez, bertakoek asko baloratzen zituzten babak, eta horiei almendrak deitu zien. "Izan ere, ontzian ekarri zituztenean, merkantziekin batera, ikusi nuen almendraren bat erortzen zenean, denak makurtzen zirela babak jasotzeko, begi bat erori izan balitz bezala". Baina Kolonek berarekin kakao-babak Espainiara bueltan eraman bazituen ere, ez zuen inolako eraginik izan espainiar fraideek txokolatea Espainiako gortean sartu zuten arte.
Biskositate dinamiko
Biskositate dinamikoa, biskositate absolutua, likatasun absolutua edo likatasun dinamikoa (ikurraː \mu\,) higitzen ari den fluido batek bere forma aldatzeko egiten duen barne-erresistentzia da. Ebaketa-tentsioaren eta deformazio-tasaren zatidura da.
Txokolate
Txokolateak Ozeanoa zeharkatzen du: Europara iristen da
1519. urtean azteken buru zen Moctezumaren gortean, Hernán Cortés espainiar esploratzaileari xocoalt izeneko edaria mingotsa eskaini zioten, kakao haziz prestatua; handik Cortések Espainiara eraman zuen. Hasiera batean metropolian kasu gehiegi egin ez zioten arren –zapore garratza eta itxura itsusia zuelako–, azukrearekin nahastea erabaki zuten, nonbait, Oaxacako lekaimeek. Beraz, komentuetako sukaldeetan hasi zuen txokolateak arrakasta izateko karrera. Espainian kanela, banilla eta azukrearekin gozatutako edari beroa prestatzen zuten.
Urte askotan zehar ongi isilpean gordetako sekretua izan zen, harik eta Frantziara sartu zen artean. Frantziatik Europako beste herrialdeetara zabaldu zen. Garai hartan txokolatea garestia eta preziatua zen, eta Europako hiriburu nagusietan, aberats jendearen artean txokolatea edateko saloiak zeuden.
Kakao eskaria asetzeko, Atlantikoaz bestaldeko kolonia berriek erruz produzitu zuten produktu iluna, eta lanesku beltza erabili zuten horretarako. Kakao arbolak zainketa berezia behar du urte osoan, baina makina apartekorik ez da erabiltzen, bai ordea laneskua. Venezuelan indioen enkomiendak –lanaren bidez Koroari ordaintzea– erabili zituzten hasieran, baina pixkanaka Afrikako esklaboek ordezkatu zituzten natiboak. 1750ean bost milioi kakao arbola zeuden landatuta eta herrialde hartako 64.000 esklabotatik %60k sail horietan egiten zuen lan.
XVIII. mendean euskaldun kakaokraten presentzia nabaria zen Caracas inguruan: Aristigieta, Beroitz eta Ustariz familiak ziren ezagunenak. Ez da harritzekoa hiri hura izatea Euskal Herriko merkatal konpainia garrantzitsuenaren helmuga eta abiapuntua: Caracasko Gipuzkoar Errege Konpainia. Mende erdian (1728–1781) konpainia pribilegiatuak 40.000 anega kakao inguru garraiatu zuen urtero Trinidad, Maracaibo eta La Guairatik Europara. Kakao merkatua kontrolatu zuen XVIII. mendean eta ontzi-flota propioa izan zuen Kanariar Uharteetara, Amsterdamera edo Pasaiara, kakaoa eta bestelako kolonialak eramateko.
Txokolate industrien garapena
XVIII. mendearen amaieran, txokolatea Europa eta Amerika osoan kontsumitzen zen, eta horrek ekarri zuen, gainerako produktuekin batera, industria-iraultzak jaki horri ere eragin ziola. 1765ean Dorchesterren, Massachusettsen, lehen txokolate-fabrika dokumentatu zen.
Italiarrak, gaur egun txokolatearen aditu handiak, lehenak izan ziren tableta lortzeko txokolatea solidotzen. Esaten da Doreti izan zela Turinen (Giandujaren aberria) txokolatea solidotu zuen lehena. Beste batzuek Fry and Sons-i (txokolatearekiko zaletasuna Estatu Batuetara esportatuko zuten quákeroa) egozten diote aurrerapen hau, Ingalaterran 1847 inguruan, kakao, kakao eta azukre likorea nahastuz, Chocolat Dèlicieux à Manger izeneko produktu komertziala sortu zuena.
1815ean industrialki gurina eta kakao-hautsa bereiztea lortzen da eta lehen fabrika Suitzan instalatzen da 1819an. 1828 inguruan, Conrad VanHoutenek prentsa hidrauliko bat asmatu zuen Holandan, kakaoaren ale ehoak prentsatzeko eta gantza hobeto bereizteko, produktu berri bat sortuz: kakaoaren hautsa (kakao holandar prozesatua). Errendimendua 50 puntu hobetzen da. Gainera, potasio kloruroa gehitzean alkalinizazio bat gertatzen da, kakaoa esnetan edo uretan errazago disolbatzea errazten duena. Holanda da txokolatearen ekoizpenaren liderra. 1831n Cadbury kikarari txokolatea eta kakaoa egiten hasi zen Erresuma Batuan.
Suitzan, txokolate esnea 1875ean agertu zen: Daniel Peter-ek Henri Nestlek sortutako esne hautsa aprobetxatuz, tableta bat sortu zuen. Suitzako lehen fabrika saiakera 1750 inguruan iritsi zen, bi italiarren aldetik. Suitzako herritarrek txokolatearen aurrean zuten mespretxuaren ondorioz, fabrika irin errota bihurtu zen. Porrot hrrnen ondoren, Suitzatik mendebaldera beste lantegi batzuk sortu ziren. Suitzak txokolateari ateak ireki eta ia ehun urtera, gozoki horri eskainitako lehen denda ireki zen 1792an Bernan. Lehen asmakuntza Charles-Amédée Kohlerena izan zen, 1850eko hamarkadan. 1830ean txokolateak egiten hasi zen eta haren produktuak etengabe hobetuz joan ziren. Haren ahaleginek Europako barietaterik ezagunenetako bat sortu zuten: hurritzak dituen txokolatea.
Suitza
Suitzak, lehen aldiz 1697an hartu zuen txokolatea, Heinrich Escher Zurich hiriko alkatearen eskutik, baina herrialde horretako buruzagientzat erreserbatuta zegoen, eta soilik oturuntzetan erabiltzeko gai zen. 1722an, Zuricheko kontseiluak "duin" izendatu zuen txokolatea hiritar zintzoentzat, hau da, herriarentzat. Daniel Peterrek gozokiaren ehundura eta gustua hobetzeko lana egin zuen. Zortzi urtean, mota guztietako osagai berriak gehitzen saiatu zen, txokolatea gozoagoa izan zedin. Landa-eremu batean erraz eskura daitezkeen osagai bakarrak eskura edukita, gazta ere sartu zuen, arrakastarik izan gabe.
Suitzan txokolate-saltokia berandu iristsi zen, baina izugarri hedatu zen. Han, 1875ean, Henri Nestlek esnedun lehen txokolatea sortu zuen, enpresari ezagun bihurtu aurretik. 1875 hartan bertan, Rudolf Lindt suitzarrak, "kontxatua" izeneko birrinketa teknika baten bidez, ore bereziki leun bat lortu zuen. Honekin, gozogile honek ahoan urtzen zen txokolate krematsu bat egin zuen, "Estrafina" deitua. Lindt, Nestlé eta beste gozogile ezagun batzuen eskutik, Philippe Suchard edo Jean Tobler (Tobleroneren sortzailea) kasu, suitzar fabrikatzaileak txokolatearen munduko negozioa menderatzen hasi ziren.
Suitzako txokolatearen urteko esportazioak 600.000 kilokoak izan ziren XX. mendean. 1914an, esportazioak 17 milioi kilora igo ziren. Suitzak munduko txokolatearen merkatu erdia baino gehiago kontrolatzen zuen Lehen Mundu Gerraren aurreko urteetan. Guda, tropak hornitzen zituzten suitzar artisau txokolategileentzako garaipen bat ere izan zen, eta, gaur egun arte, txokolatea, beti Suitzako armadaren eguneroko errazioen zati da. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, txokolateak luxuzko produktuaren estatutua galdu zuen, eta eskariak gora egin zuen. Txokolate ekoizleek garai hartan lehiaketa bat hasi zuten produktu berri gehiago sortzeko, beti kalitate hobekoak. Baina produktu sorta berri baten garapena garestia zen, eta egoera 1955ean bezain kritikoa, urte oso batez merkatuan produktu berririk ez ateratzeko ados jarri ziren.
Frantzia
1615ean kakaoa Frantziara iritsi zen Filipe III.a Frantziakoaren alaba zen Anaren eta Luis XIII.a Frantziakoaren arteko ezkontzaren bidez. Txokolatea Frantzia absolutistan sartzen joan zen sendabide eta saloiko edari bezala. Frantziako txokolatea, herrialdea bere kolonietan kakaoa landatzen hasi zen arte, argia eta arina izan zen, espainiarra ez bezala, askoz lodiagoa eta ilunagoa.
Industria Iraultza bete-betean zegoela, Frantziako txokolatea tableta gisa egiten hasi zen, eta, horri esker, biztanle guztiek probatzeko aukera izan zuten, aristokraziaren plazer esklusiboa izateari utzita.
Belgika
Belgikara txokolatea beranduago sartu zen, Jean Neuhaus 1857an Suitzatik Belgikara iritsi zenean eta bonboia bera bertatik dator. 1913an Neuhausek lehen txokolate betegarria aurkeztu zuen. Metropolira egindako lehen kakao-inportazioak XIX. mendearen amaieran izan ziren, Kongoko kolonia belgikarretik, eta pertsona kopuru jakin batzuk lan egiten hasi ziren, negozioaren oinarriak finkatuz. Bere garapenean, herrialdeko markarik ezagunenetako baten, Côte d 'Orren, hazkuntzak eta hedapenak ere eragin zuten, baita 1912an praliné asmatzeak ere.
Bonboi horren jatorria Jean Neuhaus botikariak izan zuen ideian dago, txokolatez estalitako botikak eskaintzen zituena atseginagoak izan zitezen, bere bilobak 1912an beste maila batera eraman zuen ideia bat, botikak kremazko betegarri batekin ordezkatuz. Sorkuntzak arrakasta handia izan zuen eta Neuhaus, txokolate enpresa, hazi egin zen.
Euskal Herria
Txokolatea aurkitu eta Europan sartu bezain laster, Euskal Herrian txokolategintzako teknikak ikasi ziren eta lehen fabrikak eraiki. Txokolatea gizarteratzeko, Baiona, Oñati eta Tolosako lantegiak dira adierazgarriak. XIX. mende amaierarako, 25 maisu txokolategile izan ziren Gipuzkoan.
XVIII. mendean euskaldun “kakaokratak” izan ziren nabariak Caracas inguruan: Aristigieta, Beroitz eta Ustariz familiak ziren ezagunenak. Mende erdian (1728- 1781) konpainia pribilegiatuak 40.000 anega kakao inguru garraiatu zuen urtero Trinidad, Maracaibo eta La Guairatik Europara. Kakao merkatua kontrolatu zuen XVIII. mendean eta ontzi-flota propioa izan zuen Kanariar Uharteetara, Amsterdamera, kakaoa eta bestelako kolonialak eramateko. Gaur egun, apenas geratzen da antzinako merkataritza horren ezer.
Oñati
Oñatin aurki dezakegu ere Txokolatearen Interpretazio Zentroa, “Txokolateixia”, non adineko pertsonek beren iraganeko garaiak gogora dezaketen, eta, bestetik, gazteenek Maiztegi, Orbea, Loyola, Onena, Garaicoechea, Guereca eta tokiko tradizio hartatik bizirik atera zen historia bakarra ezagutu.
Donostia
Suchard txokolate fabrika Donostiako Antiguo auzoan zegoen, “Lizarriturry y Rezola” eta “Cervezas Kutz” instalazio handien ondoan. Fabrika 1909. urtean eraiki zen, baina Suitzako Suchard etxeak aurretik pabiloi batzuk hartuak zituen errentan. Instalazioak handitu egin ziren 1920an, eta Antiguan segitu zuten 1990eko hamarkadan eraitsi ziren arte.
Erlijioa, merkataritza eta gerra Mesoamerikan
Kakaoa Mesoamerika osoan zehar merkaturatu eta kontsumitu da, eta txanpon gisa ere erabiltzen zen (indioilar eme batek 100 ale balio zuen 1500. urtean).
Edaria, gehienetan kakao-ale eho eta txigortuez, txilez, banillaz eta beste espezia batzuez egina, batzuetan artoz eta oso gutxitan eztiz aparra egin aurretik, mikatza eta suspergarria zen. Ahaztu gaueko kakao-kikara bat: gerlarientzako edaria zen. Montezuma II.ak, azken enperadore aztekak, gudariek bakarrik edan zezaketela agindu zuen. (Hala ere, tradizioz, Kakaoaren Nazioarteko Erakundeak dio aztekek ere ezteietan hartuko zutela).
Olmekek, eskualdeko lehen zibilizazioetako batek, ez dute historia idatzirik, baina beren ontzietan kakao-arrastoak aurkitu dituzte. Geroago, Smithsonian Mag-ek jakinarazi zuen maiek edaria erabiltzen zutela “elikagai sakratu, prestigio-ikur, gizartearen pieza nagusi eta kultura-erreferente” gisa.
Carol Offek kakaoaren, jainkoen eta odolaren arteko maia-harremana aurkitu du Bitter Chocolate filmean: Investigating The Dark Side of The World’s Most Seductive Sweet. Bertan azaltzen du nola irudikatu ziren jainkoak kakao-zorroekin eta nola zipriztindu zuten beren odola kakao-uztaren gainean.
Era berean, Simon Martin doktoreak maien artefaktuak aztertu zituen Chocolate in Mesoamerica: A Cultural History of Chocolate (2006) lanean, heriotzaren, bizitzaren, erlijioaren eta txokolatearen merkataritzaren arteko loturak azpimarratzeko. Azpimunduko jainkoek artoaren jainkoa garaitu zutenean, idatzi, gorputza utzi eta hortik hazi zen kakao-zuhaitza (besteak beste).
Azpimunduko jainko-jainkosen buruzagia, gero kakao-arbolaz jabetu zena, zuhaitzarekin eta merkatari-poltsa batekin batera irudikatzen da. Geroago, kakaoaren zuhaitza azpimunduaren jainkoak eta artoaren jainkoak askatu zuten.
Merezi du aipatzea bizitza eta heriotza ikusteko modua ez dela nahitaez lehengo maiek hautematen zuten bera. Adibidez, “azpimundu” hitza infernuarekin lotzen da, baina ikertzaile batzuek uste dute Mesoamerikako antzinako kulturek mundu azpiko mundua leku neutralago gisa ikusten zutela.
Maien eta azteken garaian, hil aurretik txokolatea ematen zitzaien hil behar zuten pertsonei (Carol Off, Chloe Doutre-Roussel). Azteken erritualean, kakaoa bihotzaren metafora bat zen, sakrifizioan erauzia: uste zen giza gorputzak isurtzen zuen odola bezalakoa zela zorroaren barruko haziak. Txokolatezko edariak odol-gorriz tindatzen ziren batzuetan, achiotearekin, puntu hori nabarmentzeko.
Era berean, Amanda Fieglek Smithsonian Magazinen idatzi zuen kakaoa ere erditzearekin lotuta zegoela, odolarekin, heriotzarekin eta emankortasunarekin estu lotutako une batekin.
Kakao-kontsumoaren historian, hasiera batean, txokolatea ez zen gozokitzat hartzen tearen orduan edo gutiziatzat. Kultura mesoamerikarrentzat, haiek landu, merkaturatu, prozesatu, txigortu, ehotu eta gero edari hori kontsumitzen baitzuten, garrantzi erlijioso eta kultural handiko produktua zen.
Motak
Txokolatea mundu guztiaren eskura dagoen elikagaia da. Horregatik, txokolate mota asko aurki ditzakegu merkatuan. Barietate izugarria dago, kontsumitzaileak gehien gustatzen zaiona aukera dezan.
Alde batetik, txokolateak zaporeengatik bereizten dira. Zapore ezberdinen artean, beltza, esneduna, zuria, arrosa eta abar aurki ditzakegu. Gainera, oso erraza da osagaiak gehitzea konbinazio berriak sortzeko, adibidez; frutak, fruitu lehorrak, gailetak…
Bestalde, txokolatea edozein modutan aurki dezakegu, solidoa edo likidoa izan daiteke. Txokolate solidoen barruan askotariko produktuak daude: txokolate-tabletak, bonboiak, barrak, zerealak, opilak txokolatearekin beteak, txokolate hautsa…
Kulturaren edo herrialdearen arabera, produktu batzuk besteak baino tipikoagoak dira. Hala ere, bere barietate ezberdinari eta edonon aurkitzeko erraztasunari esker, mundu osoan ezaguna den elikagai bat dela argi dago.
Txokolate beltza
Txokolate beltza (txokolate mingotsa, txokolate fondanta, txokolate gogorra eta abar izenez ere ezaguna) esnea ez duen txokolate mota bat da. Hala deitu ahal izateko, gobernu eta industriek markatzen dituzten estandarrak herrialde eta merkatuaren araberakoak dira. Nolanahi ere, txokolate beltz batek kakao-orearen proportzioa produktuaren ehunekoa herrialde bakoitzaren arabera da. Normalean erdia baino handiagoa izaten da, kantitate horretatik aurrera hasten baita hautematen kakaoaren mingotsa. AEBetan % 15 kakaoa izan behar da, Europan, aldiz, % 35ekoa da, gutxienez. Merkatuan txokolate beltzeko tabletak daude, hainbat kakao-proportziorekin, eta % 99raino ere iristen direnak.
Txokolate beltzak antioxidatzaileak ditu, hala nola polifenolak. Gainera, azukre kopuru txikia du. Kasu batzuetan, azukrea edulkoratzaileren batekin ordezkatu ohi da (nagusiki sukralosa). Kasu honetan, erregimen dietetikoetarako erabiltzen da. Beste txokolate mota batzuk, adibidez esnedun txokolatea, baino osasuntsuagoa izateko ospea dauka. Txokolate beltza "superelikagai" potentzial gisa identifikatu da. Horrek mundu mailan txokolate beltzaren eskaria handitzen lagundu du. Elikagai afrodisiakoa da, magnesio edukiari esker muskuluen uzkurdurei eta hilekoaren aurreko minei aurre egiten laguntzen duelako.
Txokolate zuria
Txokolate zuria esnez, kakao-gurinez eta azukrez eginda dago. Txokolate zuriak ez du kakaorik, beste txokolate motetan aurki daitekeena. Zurbil kolorekoa da. Oso produktu energetikoa eta gozoa da (ez du zapore mikatzik). Bisualki oso erakargarria da, eta gozogintzan asko erabiltzen da dekorazio-elementu gisa.
Txokolate arrosa
Txokolate arrosak, ez ditu gehigarririk ez koloragarririk, guztiz naturala da eta kakao rubyaren hazitik lortzen da. Txokolate mota hau ez da oso ohikoa.
Txokolatea fruitu lehorrekin eta beste osagai batzuekin (txokolate barrubetea)
Txokolate guztiek beste lehengai batzuk eraman ditzakete, hala nola hurrak, almendrak, fruituak edo zerealak, zatiturik ala osorik. Frutadun txokolatea txokolate purua edo esnedun txokolate batetik dator, eta % 5 eta % 40 arteko fruta osoak, zatituak, lehortuak edo konfitatuak gehitzen zaizkio. Txokolate mota horretan sartzeko frutarik gustukoenak fruitu gorriak dira, hala nola mugurdia edo marrubia, eta ezagunena laranja.
Bestalde, fruitu lehorrekin edo zerealekin egindako txokolatea txokolatetik dator, eta % 8 eta % 40 bitarteko hurrak, almendrak, intxaurrak, pinoiak edo zereal txigortuak, osoak edo zatituak gehitzen zaizkio.
Tabletak
Txokolatezko tabletak saltzen diren produktu ohikoenak dira. Beste osagai batzuekin nahasita ager daitezke, hala nola arroz puztua eta txigortua, mania zatika, almendra zatikatuak, hur zatikatuak, etab. Forma laukizuzena izaten du, eta orokorrean ontzak markatzen dira, proportzioak adierazteko.
Hauts-txokolatea
Txokolate hautsaren helburua esnetan disolbatzea da. Kakao-proportzioa % 25 eta % 32 artekoa da, eta koipegabetu egiten da. Hauts-txokolatea askotan erabiltzen da postreak egiteko.
Txanpona
Disko formako txokolate pieza bat da, metalezko estalki batekin estalia. Gozoki dendetan saltzen dira gehien bat.
Bonboiak
Bonboiak txokolate nahaste solido baten zati txikiak dira. Bonboia, edozein txokolate motakoa izan daiteke eta barrutik elementu ezberdinez beteta egon daiteke. Tabletazko eta hautsezko txokolateekin batera, komertzialki aurkezteko modurik garrantzitsuenak eta zabalduenak dira. Beste txokolate motak ez bezala, bonboiak esker oneko, opariko edo aintzatespeneko portaerei lotuta daude gizarte-harremanetan. Bere ekoizpena oso zaindua dago ia txokolate industria guztietan.
Bonboi motak:
Txokolatezko estalkia
Estalitako txokolatea txokolategileek eta gozogileek lehengai gisa erabiltzen duten txokolatea da. Beltza edo esnearekin izan daiteke, baina, edonola ere, kakao-gurinaren proportzioa % 30 ingurukoa da, hau da, beste txokolate moten bikoitza. Estalkiak txokolatea epeltzean distira handia lortzeko erabiltzen da, erraz urtzen delako eta oso moldagarria delako.
Txokolate estalkiaren epeltze teknika
Txokolate estalkiarekin egingo ditugun prestaketa asko, bainu marian urtzearekin nahikoa izango da, baina prestaketa batzuetarako txokolate estalkiari epeltzeko teknika bat aplikatu beharko zaio. Teknika horrekin txokolateak distira handiagoa hartuko du eta errazago libratuko da erabiltzen dugun moldeetatik. Teknika horrekin txokolatearen gantza kristaltzea lortzen dugu. Teknika hau aplikatzeko txokolatea katilu baten bainu Marian eta urak inoiz irakin gabe urtuko dugu. 51ºC-tara igoko dugu lehenik, ondoren 2/3 mahai batean zabalduz eta espatula batekin eragiteari utzi gabe 28ºC-tara jaitsiko dugu ahalik eta azkarren. Amaitzeko, ontzian gorde dugun txokolate urtuarekin nahastuko dugu 31ºC tenperatura lortuz.
Txokolate likidoa
Txokolate solidoa urtuz sortzen da. Txokolatearen urtze tenperatura gizakiaren gorputz tenperatura da, hau da, 36 °C gutxi gorabehera. Txokolate likidoa, txokolate beltza da (% 50etik beherako kakao-proportzioarekin), eta horri fekula kopuru txiki bat gehitzen zaio (normalean, arto irina), egosteko orduan lodiera handitu dezan. Esnetan disolbatzen da. Gustu desberdinak dituzte, mingotsa, erdi-mingotsa edo gozoa. Gaur egun, saltokietan ere aurki daiteke txokolate likidoa irabiaki erara.
Txokolate dastaketa
Txokolateak, iturriaren arabera, identifikatutako 500 molekula edo 300 osagai ditu. Aromak historiarekin eta kakao alea txokolate bihurtzearekin lotuta daude. Izan ere, aromen agente aitzindariak hartziduran eta kakao alea lehortzean sortzen dira.
Txokolate on batek kolore marroi ilun eta distiratsua izango du, uniformea, inolako orbanik, burbuilarik edo arraildurarekin.
Tifloteknologia
Tifloteknologia (grekerako "tiflos" terminotik, itsua) izenarekin pertsona itsuentzat teknikak eta tresnak berriak sortzen dituen teknologia ezagutzen da. Teknologia honen helburu nagusia bezala itsuen eta gutxi ikusten duten pertsonen bizitza erraztea du.
Txokolate
Txokolate dastaketa
Ukimena irmoa izan behar da, inoiz ez itsaskorra. Zatitzean, gutxieneko erresistentzia bat eskaini behar du; zatitzean ezpalak eratzen baditu, lehorregi dago; eta, abiatzea zaila bada, oso zerosoa dago. Ahoan, disoluzioa erraza, jarraitua eta osoa izango da, hau da, inolako pikortasunik gabea.
Tifloteknologia
Teknologia hauen asmo nagusietarikoa komunikazio egungo teknologiak beraien erabilerarako moldatzean datza. Moldaketa horiek gabe pertsona itsuek ezingo lukete ordenagailuak edo telefonoak erabili eta, ondorioz, haien jendarte-bazterketa larrituko litzateke. Moldaketa horiek oso pertsonalizatuak izaten dira, pertsona bakoitzaren beharrei hobeto erantzuteko.
Txokolate
Txokolate dastaketa
Txokolatea zatitzean, soinua lehorra eta hautsia izan behar da.
Kontuan hartuko dira zeharkako usaimena eta zuzena.
Zaporea, funtsean, mingotsa izan behar da, azidotasun- eta gozotasun-puntu batekin, eta, ondoren, anana, banana, banilla, kanela, azafraia eta abarren zaporeak egon daitezke. Benetako txokolateaz gozatzeko, kakao-hazia azukre-marjina orekatuekin manipulatu behar da. Hori ez da gertatzen ezagutzen den txokolatearekin, industrializatu egiten baita, gurina eta kakao-orea bereizteko. Horren ondorioz, zaporea eta kalitatea galtzen da. Txokolate ona kakaoz egina dago, bere substantzia naturalak aldatu gabe. Artisau-txokolatea adibide ona da.
Kakaoa eta txokolatea kulturan
Txokolatea ez da beti gozokia izan: azken milurtekoetan, edari mikatza izan da, sakrifizioetan erabilitako espeziatua eta nobleziaren sinboloa. Erlijio-eztabaidak piztu ditu, gerlariek kontsumitu dute eta esklaboek eta haurrek landu dute.
Kakaoaren kulturaren aitzindari diren zibilizazioei egindako omenaldia. IX. mendeko maien horma-irudi batean oinarritutako diseinua du, Cacaxtlatik datorrena, eta Chilam Balam liburutik ateratako XVI. mendeko grabatua. Garai hartan ezagutzen ziren kakaoaren zuhaitzak irudikatzen dituzte.
Mendeen joan-etorrian, munduan zehar ezarri ziren barietateen jatorria izan ziren zuhaitz horiek. Sampaka Kakaoak ahosabaian, lurrinetan eta kakaoaren ñabarduretan barrena. Ezagutza eta kulturaz betetako bidaia da Amerikan eta Afrikan barrena, eta planetako kume onenen ezaugarri bakarrak ditu inspirazio-iturri.
Amerika
Kakaoak indar fisiko eta bizitza-luzerarako sinbolizatzen zuen, medikuntza gisa erabiltzen zuten, eta medikuek lasaigarri, estimulatzaile eta berreraikitzaile gisa errezetatzen zuten. Kakaoaren gantza zauriak sendatzeko pomada gisa erabiltzen zen.
Maiek sortu zuten "txokolate" izeneko brebaxe mikatza, kakao-haziz egina, eta nobleak eta erregeak baino ezin zituzten kontsumitu. Hori egiteko eta lurrintzeko hainbat modu deskribatzen ziren, likidoagoa edo lodiagoa, apar gehiagorekin edo gutxiagorekin, eztiarekin, artoarekin edo txile minarekin.
1502an, Kristobal Kolonek baba ilun batzuen armak, oihalak eta zakuak jaso zituen. Baba horiek, aldi berean, txanpon eta kontsumo-produktu gisa erabiltzen ziren. Hala ere, Hernán Cortések bidali zuen lehen kakao-kargamentua Espainiara 1524an.
Europa
1657an, Londresen bizi zen frantses batek "The Coffee Mill and Tobacco Roll" inauguratu zuen. Denda horretan, txokolatezko lehen pastilla solidoak saldu ziren, herrialdean edaria prestatzeko. Hain ezagun egin zen txokolatea, non gobernuak 1853 arte zerga bat ezarri baitzion txokolateari, urrezko pisuaren ¾ adinako prezioa ematen baitzion.
Suitza
1879an, Rodolphe Lindt berriz ere nahastura prozesatutako kakao-gantza gehitzea bururatu zitzaion, eta, hala, txokolateak egitura sendoa eta krematsua izatea lortu zuen, eta, kurruskaria izan arren, ahoan desegiten zen. Tabletetako txokolatea ospetsu bihurtu zen Bigarren Mundu Gerran aliatutako tropei esker, oso elikagai energetikoa baitzen eta, aldi berean, soldaduek erraz eta eroso garraiatzen baitzuten.
Espainia
Txokolateaz hitz egiten den lehen liburua 1631koa da, eta Sevillako Écija probintziako mediku kirurgialari batek idatzi zuen. Bertan, aurreko beste liburu bat aipatzen da, eta batez ere txokolatez egindako sendagai baterako formula ematen zen.
1644an, Madrilgo Gorteak eta haren alkateek agindu zuten: “inork ez du txokolatea edaten, ez dendarik, ez etxerik, ez zatirik ere.”
Jendeak edozein tokitan eta edozein unetan har ez dezan, oso edari ezaguna bihurtu baita; hala, pilula gisa saldu eta etxean bakarrik kontsumitu behar da.
Europako esperimentuak txokolate estiloekin
Kakaoa Europara iritsi zenean, gauzak aldatu egin ziren. Kakaoak luxuzko produktua izaten jarraitzen zuen, eta noizean behin eztabaida erlijiosoak eragiten zituen, baina galdu egin zuen bizitzarekin eta heriotzarekin zuen lotura gehiena.
Colonek kakao-ale batzuk ekarri Europara “bitxikeria gisa”, 1520ko hamarkadan sartu zuen edaria Hernán Cortések Espainiara.
1600. urtera arte ez zen Europa osora hedatu, sarritan atzerriko agintariak zituzten Espainiako printzesen ezkontzaren bidez. Erregina frantses batek txokolatea prestatzen bereziki trebatutako neskame bat zuen. Viena ospetsu egin zen txokolate beroagatik eta txokolate-opilagatik; Europako herrialde batzuetan, berriz, jendea izotzez eta elurrez zerbitzatzen hasi zen.
Garai horretan, Europako estiloak bi tradiziotan bana daitezke: Espainiako edo Italiako estiloa, non txokolate beroa lodia eta almibaratua baita (txokolate lodia txurroekin), edo estilo frantsesa, non meheagoa baita (pentsatu txokolate bero estandarra herrialde gehienetan).
Gero, esnea gehitu zitzaion nahasteari, nahiz eta likidoan egon, XVII. mendearen amaieran edo XVIII. mendearen hasieran (iturriek eztabaidatzen dute Nicholas Sanders edo Hans Sloane izan ote zen, nahiz eta, dirudienez, Ingalaterrako Jorge II.a erregeak onartu zuen praktika hori).
Azkenik, txokolatea kafearekin eta tearekin elkartu zen edaten zuten establezimenduetan: The Cocoa Tree lehen txokolate-etxea Ingalaterran inauguratu zen 1654an.
Eztabaida erlijioso eta sozialak
Txokolatea Europako elitean ezaguna izan arren, edariak eztabaida sortzen zuen.
Espainiako komentuak ez zeuden ziur janaria ala txokolatea zen, eta, beraz, baraualdian kontsumitu zitekeen. (Beckettek hau esan zuen: aita santu batek esan zuen ondo zegoela jatea, edaria oso mingotsa baitzen).
Hasieran, William Gervase Clarence-Smith-ek Cocoa and Chocolate, 1765-1914, “txokolatearen kontsumoa alkoholaren alternatiba gisa sustatzen zuen” idatzi zuen. Hala ere, aro modernoan XVIII. mendearen amaieran, kontrako erreakzioa sortu zen, eta “klero oziatsua eta erregimen katoliko eta absolutisten noblezia” bihurtu zen.
Garai hartan, istilu zibil eta matxinatuak izan ziren Europa osoan, Frantziako Iraultzatik, Nekazarien Gerrara. Gerra Zibil Ingelesek, katoliko eta monarkikoak protestante eta parlamentarien aurka borrokatzen ikusi zituztenek, lehenago amaitu zuten. Txokolatea eta kafea, txokolatea eta tea ikusteko moduaren arteko desberdintasunek tentsio sozial horiek adierazten zituzten.
Ameriketako eta Asia modernoen hasiera
Txokolatea egunean lau aldiz edaten zen. Mexikon, mole poblanoa hegazti-haragia zen, txokolatez eta txilez ondua. Guatemalan, gosariaren zati bat egiten zuen. Venezuelak urtean kakao-uztaren laurdena inguru edan zuen. Limak txokolate-fabrikatzaileen gremioa zuen. Erdialdeko Amerikako askok kakaoa txanpon gisa erabiltzen jarraitu zuten.
Baina, kafe- eta te-dendetan ez bezala, txokolateak borroka egin behar izan zuen Asian sartzeko. Filipinetan ezaguna izan zen arren, beste leku batzuetan ez zuela pertsona gehiago erakarri. Tea ezagunagoa zen Erdialdeko eta Ekialdeko Asian, Ipar Afrikan eta orduan Persia zena. Kafeak harrera hobea izan zuen herrialde musulmanetan, Asiako hegoaldean eta hego-ekialdean barne.
Gorteetatik eskolako patioetara
Europan, hemeretzigarren mendea iristearekin batera, txokolatea eliteko produktu izatearen ospea galtzen hasi zen azkenean.
Txokolatezko tailer mekanikoak 1777tik daude, Bartzelonan bat inauguratu zenean. Txokolatea orain maila handiagoan ekoizten zen arren, behar zuen eskulan intentsiboa eta Europa osoko zerga altuak luxuzko produktu gisa sailkatzen zituzten.
Baina hori guztia aldatu egin zen kakaozko prentsarekin, eskala handiko prozesu baterako bidea ireki baitzuen. 1819an, Suitza txokolate-fabrika handiak ekoizten hasi zen, eta gero 1828an, Coenraad Johannes van Houten-ek kakao-hautsa asmatu zuen Herbehereetan. Horri esker, Ingalaterrako J. S. Fry & Sons-ek lehen txokolate-barra jangarria sortu zuen, gaur egun ezagutzen dugun bezala, 1847an; lurrun-motorren teknologia erabiliz egin zuten. Handik gutxira, Beckettek idatzi zuen Henry Nestlék eta Daniel Peterrek esne kondentsatuaren formula gehitu zutela, gaur egun mundu osoan ezaguna den txokolate esneduna sortzeko.
Une hartan, txokolatea pikortsua zen artean. Hala ere, 1880an, Rodolphe Lindt-ek maskorra asmatu zuen, txokolate leunagoa eta ez hain lehorgarria sortzeko tresna. Gaur egun ere, kakoztatzea etapa garrantzitsua da txokolatea ekoizteko.
Handik gutxira, Mars eta Hershey bezalako konpainiek jarraitu zuten, eta kalitate komertzialeko txokolatearen mundua iritsi zen.
Inperialismoa eta esklabotza
Eta denborarekin, Parisen, Londresen eta Madrilen kontsumitzen zen txokolatea ez zetorren Latinoamerikatik eta Karibetik, Afrikatik baizik.Kakaoa Santo Tomé eta Príncipe uharteen bidez iritsi zen kontinentera, Erdialdeko Afrikako kostaldeen parean. 1822an, Santo Tomé eta Príncipe portugaldar Inperioaren kolonia zirenean, João Baptista Silva brasildarrak uzta sartu zuen. 1850eko hamarkadan, ekoizpena handitu egin zen, esklaboen lanaren ondorioz.
1908an, Santo Tomé eta Príncipe ziren munduko kakao-ekoizle nagusiak. Baina hori titulu iragankorra litzateke. Britainiar publiko orokorrak kakao-finketako esklabotza-txostenak entzun zituen Santo Tomé eta Príncipe kaleetan, eta Cadbury beste leku baten bila ibili zen, kasu honetan Ghanaren bila.
Chocolate Nations: Living and Dying for Chocolate in West Africa lanean, Órla Ryanek hau idatzi zuen: “1895ean, munduko esportazioek 77.000 tona gehitu zituzten, eta kakao horren zatirik handiena Hego Amerikatik eta Karibetik zetorren. 1925erako, esportazioak 500,000 tona baino gehiago izan ziren, eta Urrezko Kostaldea kakao-esportatzaile nagusi bihurtu zen”. Gaur egun, Mendebaldeko Kostaldeak kakao-ekoizlerik handiena izaten jarraitzen du, munduko txokolatearen %70-80 sortzen baitu.
Kakaoa 1765eko finketako esklaboek landu zuten batez ere, eskulan bortxatuareki, 1914an desagertu zen, haurren lanari buruzko txosten jarraituekin, pertsonen salerosketa eta zorren esklabotasuna adierazpenekin. Gainera, Mendebaldeko Afrikan kakaoa ekoizten duten komunitateen artean pobrezia handia dago oraindik.
Txokolatearen kontsumoa asko aldatu da azken milurtekoetan, eta, zalantzarik gabe, aldatzen jarraituko du etorkizunean.
Héronchelles
Héronchelles Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Txokolate
Kakaoaren jatorria
Mundu osoko kakaoaren bi heren inguru Mendebaldeko Afrikan ekoizten da, %43 Boli Kostatik etorrita, non, 2007tik aurrera, haurren lana praktika komuna baita produktua lortzeko. Kakaoaren Mundu Fundazioaren arabera, 2007an, mundu osoko 50 milioi pertsona inguru zeuden kakaoaren mende, diru-iturri gisa. 2007tik aurrera, Erresuma Batuan, txokolategile gehienek haien txokolatea erosten dute, beren diseinua urtzeko, moldekatzeko eta paketatzeko. FSMren 2012ko txostenaren arabera, Boli Kosta da munduko kakao-ekoizlerik handiena. Txokolate-gozokiak sortzearekin lotutako bi lan nagusiak txokolate-ekoizleak eta txokolategileak dira. Txokolate-ekoizleek kakao-ale uztatuak eta beste osagai batzuk erabiltzen dituzte couverture-txokolatea ekoizteko (estaldura). Txokolategileek jostura bukatua erabiltzen dute txokolatezko gozokiak egiteko (barrak, trufak, etab.).
Ekoizpen-kostuak murriztu egin daitezke, kakao-solidoen edukia murriztuz edo kakao-gurina beste koipe batekin ordezkatuz. Kakao-ekoizleek ez dute onartzen sortzen den elikagaiari "txokolatea" deitzea, laboreen eskaera txikiagoa izateko arriskua dagoelako.
Héronchelles
Biztanleria
2007an Héronchelles udalerrian erroldatutako biztanleak 110 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 22 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 14 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
La Chapelle-aux-Filtzméens
La Chapelle-aux-Filtzméens (bretainieraz Chapel-Hilveven) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Héronchelles
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Txokolate
Kakao-motak
Txokolatea kakao-alez eginda dago, kakao-arbolaren hazi lehor eta hartzituez (Theobroma kakaoa); Amerikako eskualde tropikal sakoneko 4 eta 8 m bitarteko altuerako (15 eta 26 oin bitarteko altuerako) siempreverde zuhaitz txiki bat da. Berriki egindako azterketa genetikoen arabera, landareko genotipo arruntena Amazonas ibaiaren arroan sortu zen eta Hego Amerikan eta Erdialdeko Amerikan gizakiak eraman zuen pixkanaka.
Vigliano d'Asti
Vigliano d'Asti Italiako udalerri bat da. Astiko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Txokolate
Kakao-motak
Kakao-arbolak zuhaitz txikiak eta baxuak dira, eta lurzoru aberatsak eta ondo drainatuak behar dituzte. Ekuatorearen alde bakoitzetik 20º-ra hazten dira, urtean 2.000 mm prezipitazio inguru behar dutelako, eta tenperaturak 21 eta 32 °C bitartean. Kakao-arbolek ezin dute jasan 15 °C-tik beherako tenperatura.
Vigliano d'Asti
Mugakideak
Vigliano d'Astik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Héronchelles
Etxebizitza
2007an 55 etxebizitza zeuden, 43 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 55etxeak ziren. 43 etxebizitza nagusietatik 40 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 36 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Txokolate
Kreola
2008tik aurrera hazitako kakao-ale guztien % 5 besterik ez da. Kreolea merkatuko kakaorik arraro eta garestiena da, eta Erdialdeko Amerikan, Karibeko uharteetan eta Hego Amerikako estatuetan du jatorria. Gaur egun kreol gisa saltzen diren kokoen purutasun genetikoa eztabaidatzen da, populazio gehienak beste barietate batzuen eragin genetikoaren eraginpean egon baitira.
Kreolak bereziki zailak dira lantzeko, ingurumen-mehatxu ugari jasan baititzakete eta zuhaitz bakoitzeko kakao-errendimendu txikia sortzen baitute. Kreolaren zaporea delikatua baina konplexua da, txokolate klasikoaren zapore baxukoa, baina "bigarren mailako" nota luzeetan aberatsa.
Héronchelles
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Txokolate
Atzerritarra
Gehien lantzen den alea atzerritarra da, basa-kumeak eta hazitako kumeak, seguru asko Amazoniako arrokoak. Afrikako kakaoaren laborantza atzerritarra da erabat. Kriollo baino askoz erresistenteagoak dira eta errendimendu handiagokoak. Merkaturatutako txokolatezko kapulu gehienen iturria "txokolatearen" zapore klasikoan oso indartsuak izan ohi dira, baina iraupen laburra dute, eta ez dituzte onartzen bigarren mailako zaporeek, txokolate zaporegabea sortzen baitute.
Trinitarioa
Trinitario kreolez eta atzerritarrez osatutako hibrido naturala da. Trinitario Trinidaden sortu zen atzeeritarra herriko uzta kreolera sartu ondoren. Azken bost hamarkadetan ekoitzitako ia kakao guztia kanpotarra edo txikiagoa da.
Héronchelles
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 68 ziren, horien artean 50 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 50 pertsona aktiboetatik 44 lanean zeuden (24 gizon eta 20 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.