cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villiers-aux-Corneilles
Etxebizitza
2007an 59 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 42 etxebizitza nagusietatik 35 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 21 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 57 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 28 lanean zeuden (15 gizon eta 13 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ostalaritza eta jatetxe enpresa batena zen.
Hilal Altınbilek
Hilal Altınbilek (Esmirna, Turkia, 1991ko Otsailaren 11n) turkiar aktorea eta modeloa da.
Villiers-aux-Corneilles
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Villiers-aux-Corneilles udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 507 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gerra-kontseilu
Gerra-kontseilua izaera sumario edo sumarisimoko prozedura judizial militar bat da, non modu azkarrean erabakitzen den Justizia militar kodean tipifikatutako delitu bat egin ote den, gerra egoeragatik edo beste antzekoren batengatik (setio egoera, salbuespen egoera edo larrialdi egoera) justizia arruntaren zain egotea ahalbidetzen ez duena.
Jeneral batek presiditzen du, eta orotara maila altuko hiru edo bost militarrek osatzen dute, noiz-behinka epaileren batek parte hartuz. Gerra egoeratan leporatzen diren gertaerak ziurtatzen dira, akusatuaren defentsa labur bat baimentzen da eta zigorra berehala jarri eta betearazten da. Modu orokorrean, ez ditu Zuzenbide estatuak dituen berme konstituzionalak.
59. kalea (Manhattan)
New Yorkeko Manhattango '''59. kalea''' ekialdetik mendebaldera doan kale bat da, York etorbidetik West Side Highwayrantz, ez jarraikortasun batekin Bederatzigarren etorbidea/Columbus etorbidea eta Zortzigarren etorbidea/Central Park Westen artean, Time Warner Centerretik gertu.
Gauekoa: urdin eta urrea – Batterseako zubi zaharra
Deskribapena
Margolan honetan, 1872 eta 1875 artean egina, Tamesis ibaiaren gainean dagoen Battersea zubia erakusten digu margolari estatubatuarrak. Ikuspegia gauekoa da eta oso giro berezia jasotzen du. Irudian eraikuntza ezagunak ikus daitezke, esaterako Chelseako eliza zaharra. Agertzen den Battersea zubia, bestetik, ez da gaur egun ezagutzen dena, zaharra baizik. Zubiaren atzean suziriak ikusten dira. Zubiaren ikuspuntua, bestetik, ikusleari honen ikuspegi handiena emateko aukeratua izan da.
Cassano delle Murge
Cassano delle Murge Italiako udalerri bat da. Bariko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cassano delle Murgek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gabi Etxebarne
Serora misiolaria izan zen eta misio bideari uko egin zion arren, borroka sozialean sinesten jarraitzen du. Beharrizana dutenei laguntzen saiatu da bere bizitzan zehar, izan Argentinan, Laosen edota Tolosan. Etxebarne «berriz sortu» zen 2021ean Aldudetik mundura (2021, Maiatz) autobiografia idaztean, euskara berreskuratu baitzuen; Gexan Alfarok eta Patxika Erramuzpek akuilaturik; «mirakulu» bat izan zela aitortu zuen.
Eskola garaia
Eskola garaian euskararen debekua sufritu zuen. Beste asko bezala zigortu egin zuten. Izugarria zen: euskaraz ari zen haurrak makilakada jasotzen zuen, eta hala ari zen ondokoari pasatu behar zion; eguneko azkenak zigorra biltzen zuen. Zigorraren pedagogia ezagutu zuen. Pankarta bat eraman beharra zuten lepotik dilindan. Eta, testu batzuk kopiatu behar izaten zituzten biharamunerako.
Gaztaroa
Gaztetan kontrabandoan jardun zuen. Furgonetan bi kutxa zituen aitak, eta haietan garraiatzen zituen puskak, adibidez, Elizondon (Nafarroa Garaia) erosi dantela eta kafea, Aldudetik Baionara eramaten zituen, Hotel des basques-era. Ahizpak eta biek etxe inguruak zaintzen zituzten, gazteak heldu baitziren pusken xerka. Beharrik alemanek bota azantzadunak zituztela; ehun metrotan lasterka abiatu zen abisatzera, gazteak gibeleko oihanerat eskapatu ziren, baina orduan erori ximixtek dena agerian uzten zuten! Ai ama! Uste zuten atzemanak ginela. Baina alemanak ostatu batean sartu ziren deusetaz ohartu gabe. Piarres Lafitte, Filosofiako irakaslea izan zuen. Mugazain baten semea zen. Bazuen usaiaz kanpoko inteligentzia. Alemanen arma berrien izenak ezagutzen zituen.
Coulimer
Coulimer Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gabi Etxebarne
Gaztaroa
Euskal Herrian emaztearen lekua garrantzitsua bazen ere, gizonari utzi behar zitzaion lehen lekua, hark manatuko balu bezala. Hori Gabik ezin izaten zuen jasan. Halere, komentuan sartu zen bere tribuarengandik eskapatzeko. Komentuko bizimodua, ordea, gogorra izan zen. Dolores euren nagusiak serorak bere sehitzat zeuzkan, nahi zuena eginarazten zien. Erlijioaz futitzen zen, eta bidaian zegoen beti, hotel onenetan. Gabi Uztaritzeko komentuan zen gerla denboran. Hamar kiloz argaldu zen, gosez bizi izan zen; alta, Dolores Nagusiak egunero manatzen zuen menua. Gero, Uztaritzetik Tolosa (Okzitania) ondora joan ziren.
Stockton (Iowa)
Stockton Iowako hiri bat da. Muscatine konderrian kokatua dago. 2010ean 197 biztanle zituen, 0.28 kilometro koadrotan banatuta.
Gabi Etxebarne
Gaztaroa
Ondoren Argentinara igorri zuten, haur trisomikoei katixima irakastera, Parisen ikasitako pedagogia berritzaileari esker. Han libre zen, Dolores nagusiaren atzaparretatik kanpo, loriatu ziren, lantegi babestua muntatua zuten: trisomikoek lan egin zezaten, soldatapean. Kontent ziren, Zioten beti: «Nik ere ahal dut», izugarri alegerak ziren.
Coulimer
Biztanleria
2007an Coulimer udalerrian erroldatutako biztanleak 285 ziren. Familiak 128 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Gabi Etxebarne
Gaztaroa
Jorge Videlaren diktaduratik gutigatik ihes egin zuen, hala ere hurbiletik ezagutu zuen. Bere bizitzako saminik latzena izan zen. Frantziara aldatu zen, baina Kati eta Leonie serora adiskideak Agentinan gelditu ziren. Torturatu eta desagerrarazi zituzten, 1978an. Alta, Videlaren seme trisomikoaz eta alabez arduratu ziren.
Schlossmacherita
Schlossmacherita sulfato motako minerala da eta alunita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Schlossmacherita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Gabi Etxebarne
Gaztaroa
Serora izateari agur esateko unea heldu zitzaion. Komentutik atera ziren hamabost bat 1975ean. Beste guztiak bezala izan nahi zuten, ez zuten babes berezirik nahi. Alice Domon, adibidez, esklabo ziren laborari batzuekin zebilen nekazari elkarteetan, eta anitz ziren pertsegituak. Haiekin izanki, itsasontzi berean ziren. Serora izatea utzi arren, pobreak laguntzen segitu zuen, izan sindikatuekin, izan langabetuen mugimenduetan, edota CCFD-Terre Solidaire elkartean. 21 urterekin egin zen serora eta 42 urte zituela utzi zuen.
Coulimer
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 195 etxebizitza zeuden, 128 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 194 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 128 etxebizitza nagusietatik 102 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 58 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 57 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Gabi Etxebarne
Idazle ibilbidea
Sur les pas des disparus d’Argentine (Argentinako desagertuen urratsen atzetik). 1962tik 1968ra Argentinan egon zen, serora. Garaian ezagutu zituen Alice Domon eta Léonie Duquet, pobreekin ari ziren, dohaintsuak ziren horretarako. Haiekin lan egin zuen. Bi adiskide handi horiek desagertu ziren 1977an, torturatuak izan ziren eta itsasora bizirik bota zituzten. Haietaz hitz egin nahi zuen. 2013an Argentinan egon zen eta itzuleran arras gaizki zen. Munduaz desesperatua zen, ikusi zuen ezer ez zela aldatzen, diktadura berriak beti zetozela, Eliza beti zela boteretsuekin... Sendatzeko idatzi zuen liburua, egia.
Coulimer
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gabi Etxebarne
Idazle ibilbidea
Azken liburua mirakulua izan zen, uste baitzuen ahantzia zuela euskara. Baina emeki-emeki dena heldu zitzaion, hiztegia lagun. "Euskaraz ene sentimenduak jiten dira gehiago ene bururat eta bihotzerat. Hunkigarriak dira, zeren eta euskaraz baitira. Ezin dut esplikatu."Sindikalismoa
Coulimer
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 161 ziren, horien artean 114 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 114 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (56 gizon eta 52 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gabi Etxebarne
Idazle ibilbidea
Tolosarat itzuli, eta lanean hasi behar izan zuen. CFDT sindikatuan sartu zen; igandeetan lanean ez aritzeko, edo pantaila aitzinean lau oren baino gehiagoz ez jardutea eskatu zuten. AC langabeziaren kontrako elkartean ere parte hartu zuen, behin Gasteizen manifestaziora joan ginen. Lanetik kanpo ezarri gintuzten, baina duintasuna sekula kendu gabe. Tolosako langile guziak mobilizatu zituzten.
Coulimer
Diru sarrerak
2009an Coulimer udalerrian 128 unitate fiskal zeuden, 288,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.165 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 albaitaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Coulimer udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 980 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ipargorta
Ipargorta Bizkaiko mendia da, 1235 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena.
UEFA Euro 1960
UEFA Euro 1960, Eurokopa 1960 edo UEFAren Europako Futbol Txapelketa 1960 Frantzian ospatu zen 1960ko uztailaren 6tik uztailaren 10era arte. 4 selekzio ziren parte-hartzaileak eta sailkapen fasearen ondoren 4 talde bakarrik gertazen ziren hasierako 17 taldeetatik.
Finala, uztailaren 10ean jokatu zen Parisen, eta Sobietar Batasunak irabazi zuen 2-1, prorrogan.
Rustburg (Virginia)
Rustburg Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Campbell konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Orti Enekoitz (Bizkaiko jaunaren semea)
Orti Enekoitz Eneko Lopez Ezkerra Bizkaiko jaunaren eta Tota Ortitz Aulestikoaren semea izan zen. 1074. urtean zaldun eta alferez tituluak jaso zituen eta handik bi urtera Antso IV.a Gartzez hil zutenean Antso Ramirez Aragoiko eta Nafarroako erregearen zerbitzuan jarri zen, Gartzea Enekoitz anaia bezala. Aitak, Eneko Lopezek, eta anaiek, Garindo, Antso eta Lope Enekoitzek, ordea, Bizkaiko Jaurerria Gaztelaren mende utzi zuten.
Chaetodipus arenarius
Chaetodipus arenarius Chaetodipus generoko animalia da. Karraskarien barruko Perognathinae azpifamilia eta Heteromyidae familian sailkatuta dago.
István Sándorfi
István Sándorfi (Etienne Sandorfi; Budapest, Hungaria, 1948ko ekainaren 12a - Paris, Frantzia, 2007ko abenduaren 26a) batez ere Frantzian bizitako margolari hungariarra izan zen.
Biografia
Bere aitak amerikar enpresa batentzat egiten zuen lan eta 1950. urtean kartzelara bidali zuten bost urtez. Kartzeletik atera ondoren, erregimen komunistatik aldendu nahian, familia guztiak Hungariatik alde egin zuen, lehenengo Austriara, gero Alemaniara, eta azkenik, Frantziara 1958. urtean. Sándorfi zortzi urterekin hasi zen marrazten, eta hamabirekin olio-pinturarekin hasi zen. Parisko École nationale supérieure des Beaux-Arts-en ikasten hasi zen eta margolaritzari ekin zion.
Bi alaba izan zituen Ange eta Eve. Margolaritzan eta marrazketan bizitza osoa eman ondoren, 2007ko abenduaren 26ean hil zen gaixotasun baten ondoren.
Bács-Kiskun
Bács-Kiskun (Бач-Кишкун) Hungaria hegoaldeko konderria da, Hegoaldeko Lautada Handia eskualdean dagoena. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz sortu zen, gerraren aurreko Bács-Bodrog eta Pest-Pilis-Solt-Kiskun konderriak batuz. 8.445 km²ko azalera du, herrialdeko handiena, eta 2011n 524.841 biztanle zituen. Hiriburua Kecskemét da.
Geografia
Bács-Kiskun konderria oso laua da, Hungariako Ordoki Handiaren zati. Baja inguruan muinotxoak daude. Klima eguzkitsua eta nahiko idorra da; bai izozteak, bai lehorteak, maiz gertatzen dira.
Banaketa administratiboa
2013ko erreformaren ondoan, konderria 11 barrutitan (járás) banaturik dago:
Hiri eta herri handiak
(2015eko biztanleria )
Ekonomia
Nekazaritza da ekonomiaren oinarria. Konderri osoan garia, artoa eta barazkiak egiten dira. Fruitu hazkuntzak (mertxikak, gereziak, sagarrak eta albertxikoak) pisu handia du, batez ere ipar-ekialdean, Kecskeméten inguruan. Elikagai industria da garrantzitsuena. Bajan ehun-lantegiak daude. Kiskunhalas aldean petrolioa eta gas naturala ekoizten da.
Ruhengeri
Ruhengeri ipar-mendebaldeko Ruandako hiria da. 2015ean 86.685 biztanle zituen. Burera eta Ruhondo aintzira bikietatik gertu dago eta Sumendien Parke Nazionalerako atea da.
Storm Lake (Iowa)
Storm Lake Iowako hiri bat da. Buena Vista konderrian kokatua dago. 2010ean 10,600 biztanle zituen, 10.58 kilometro koadrotan banatuta.
Anser cygnoides
Anser cygnoides Anser generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Breviceps gibbosus
Breviceps gibbosus Breviceps generoko animalia da. Anfibioen barruko Brevicipitidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Agnosia
Agnosia (grezierazko a-, "gabe" eta gnosia, "ezagutza") zentzumena ondo izan arren objektuak haien ezaugarri sentsorialen bidez ezagutu ahal izateko ezintasuna da. Hitza Sigmund Freudek sortu zuen 1891n. Mota askotako agnosiak daude.
Baztan haraneko gudua
Baztan haraneko gudua Konbentzio Gerrako gudaldia izan zen, 1794ko uztailaren 23aren eta abuztuaren 1aren artean gertatua, Bon Adrien Jeannot de Moncey buru zuen Mendebaldeko Pirinioetako Armada frantziarraren eta Ventura Caro buru zuen espainiar armadaren artean. Gudua, eta baita gerra bera ere, Frantziako Iraultzako Gerren zati bat besterik ez zen izan eta, garaipenaren ondoren, frantziarrek Gipuzkoa konkistatu zuten.
Sans-culotteen kanpamenduko gudua
1793ko urriaren 5ean, Mendebaldeko Pirinioetako Armadaren buruzagi nagusi izendatu zuten Jacques Léonard Muller jenerala. 1793. urtea gatazka aipagarririk gabe igaro bazen ere, hurrengo urtean mendebaldeko Pirinioak guduzelai bilakatu ziren. Otsailaren 5ean, José de Urrutia y de las Casasek eraso egin zion Mendebaldeko Pirinioetako Armadari Hendaiatik gertu, baina Louis Dubouquet buru zuen frantziar dibisioak eutsi zion 13.000 espainiar oinezkoen erasoari. 335 espainiar eta 235 frantziar hil ziren batailan. .
Nafarroako erasoak
Ekainaren 3an, Lavictoire jenerala buru zuen frantziar osteak eraso egin zien espainiarrek Berderizen (Baztan) zituzten fortinei, eta baita hartu ere. Lefranc jeneralaren 2.000 soldaduak, berriz, oldarka sartu ziren Izpegiko espainiar gotorlekuan, Donibane Garazitik 13,5 kilometro mendebaldera. Espainiarrek Erratzu aldera ihes egin behar izan zuten. Erratzuko eta Otsondoko beste kokagune batzuk ere egun horretan hartu zituzten frantsesek.
Ekainaren 23an, Ventura Caro jeneral gorena saiatu zen Urruñako Kalbariomendi hartzen, baina haren 8.000 oinezko eta 500 zaldunak azpiratuak izan ziren. 500 espainiar gudari hil edo zauritu ziren, eta 34 preso hartuak izan ziren; frantziarrak, berriz, 30 hil eta 200 zauritu ziren.
Argintzu mendia
Ekainean lortutako garaipenen ondorioz, frantziarrak Baztan haranean sartu ziren. Mullerrek haranean espainiarrek zituzten posizioak erasotzeko agindua eman zion Monceyri. Uztailaren 10ean, Antoine Digonet zuzenduriko 4.000 frantziarrek Zamorako oinezko batailoia eta Légion Royal eraso zuten Elizondotik 10 kilometrotara hegoalderantz dagoen Argintzu mendian. Defendatzaileek 314 erori izan zituzten, tartean Saint-Simon markesa. Gudua izan eta gero, errepublikazaleek 49 erregezale sarraskitu zituzten.
Baztan
Monceyk bere bi dibisoi zituen, hau da:
Uztailaren 23an, Monceyk espainiarrak eraso zituen Baztanen, Elizondon eta Donezteben. Uztailaren 27 eta 30rako, espainiar defentsak gaindituak zirenez, defendatzaileek Bidasoa jarraitu zuten itsasorantz. Erori eta presoen datua ezezaguna bada ere, frantziarrek 200 espainiar eta 4 kanoi hartu zituzten. Abuztuaren 1ean, Monceyren 12.000 soldadu Irun eta Hondarribia artean dagoen San Martzial gainak erasotzeko gai izan ziren. Maniobrak setiatua, Vicente de los Reyesek 2.000 soldadu eta 300 kanoi errenditu zituen. Frantziarrek 600 erori izan zituzten.
Ondorioak
Monceyren erasoari esker Bidasoan zegoen frontea erori zen. Abuztuaren 2an frantziarrek Pasaia eta hurrengo egunean Donostia konkistatu zituzten eta haiekin batera 1.700 preso eta 90 kanoi. Erasotzaileek apenaz ez zuten eroririk izan. Tolosa ere laster okupatu zuten.
Zotin
Zotina edo txopina diafragmak borondatearen kontra sortzen duen espasmoari deritzo. Normalean zenbait alditan ematen da minutuko. Biriketara sartzen den itsumustuko aire-jarioak glotisa itxiarazten du.
Munduko errekorra
Zotinka denbora gehien eman duen pertsona Charles Osborne (1894-†1991) da, 1922tik 1990ra iraun zuen eta.
Alexander Dubček
Alexander Dubček (Uhrovec, Txekoslovakia, 1921eko azaroaren 27a – Praga, 1992ko azaroaren 7a) eslovakiar politikaria izan zen. 1968–1969 bitartean, Txekoslovakiako buruzagia izan zen, Pragako Udaberrian erregimen komunista eraberritzen saiatu zena. Belusezko Iraultzaren ondoren, 1989tik 1992ra, Txekoslovakiako Parlamentuko presidentea izan zen. Europar Parlamentuak Sakharov saria eman zion 1989an.
Bizitza
1963. urtean Eslovakiako Alderdi Komunistako idazkari nagusi izendatu zuten eta 1968ko urtarrilaren 5ean Txekoslovakia osoko Alderdi Komunistako lehen idazkaria. Sozialismoa askatasunean aldarrikatuz, berrikuntza sakonak abiarazi zituen eta alderdi barneko egiturak berritu zituen. Apirilean Txekoslovakiako Alderdi Komunistak Ekintza Egitasmoa delakoa abiatu zuen:
Pragako Udaberrian herriaren babesa izan zuen arren, amore eman behar izan zuen urte bereko abuztuan, Txekoslovakian sartu ziren tanke sobietarren aurrean. Gustav Husak izan zuen ondorengo 1969ko apirilean eta autokritika egiteari uko egin ondoren (1969ko ekaina), kargu politiko guztiak kendu zizkioten eta alderdi komunistatik egotzi zuten. 1989ko azaroan, erregimen komunistaren aurkako manifestazioetan agertu zen berriro jendaurrera. Urte bereko abenduan parlamentuko presidente hautatu zuten.
Molotov koktel
Lehergailuaren izena finlandiarrek sortu zuten Neguko Gerran, Viatxeslav Molotov Sobiet Batasuneko Kanpo Arazoetako ministroari erreferentzia eginez.
Goizuetako zubia
Goizuetako zubia edo Zubi Handi Nafarroako Goizueta udalerrian dagoen harrizko zubi bat da. Zubi honek Goizueta herrigunetik igarotzen den Errekaundi ibaia zeharkatzen du.
Castellana Grotte
Castellana Grotte Italiako udalerri bat da. Bariko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castellana Grottek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Loiolako Erribera pasealekua
Loiolako Erribera pasealekua Gipuzkoako Donostia hiriburuko pasealeku bat da. Loiolako Erriberak auzoan dago eta Urumea ibaiaren bazterretik doa. Bizkaia pasealekuan hasi, Donostiako Realaren zubiaren parean, eta hainbat adar ezberdinetan amaitzen da: lehena Loiolako biribilgunean, bigarrena AP-8 autobidearen sarbide eta irtenbidetan, eta hirugarrena berriz, AP-8 autobidearen biaduktu azpiko biribilgune batean Egia kalea eta Aralar Mendiaren kalearekin elkartzen da.
Hiriko sarbide-irtenbide nagusienetakoa da, batez ere AP-8 autobidearen bidez Irun aldetik datozen edota Irun alderuntz doan trafikoarentzat. Bidegorria du.
Leku interesgarriak
Loiolako Erribera pasealekuaren inguruan honako eraikin eta leku nabarmen hauek daude:
Calvert (Alabama)
Calvert Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Mobile konderrian dago, Alabama estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Johnny I Hardly Knew Ye
Johnny I Hardly Knew Ye, Johnny We Hardly Knew Ye edota Johnny I Hardly Knew Ya (euskaraz Johnny, Zutaz Kasik Ezer Ez Nekien edota Johnny, Zutaz Kasik Ezer Ez Genekigun) irlandar abesti herrikoi eta antimilitar edo erreklutamentuaren aurkakoa da, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibil garaiko When Johnny Comes Marching Home estatubatuar abestiaren oinarri edo jatorrizko abestia ere bada.
Irlandar abesti honen 1863 urtea baina aurreko argitaratutako bertsiorik topatu izan ez den arren, ustez, abestia XIX. mendearen hasierakoa litzateke, irlandar gudariek Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainian britainiarren zerbitzupean jardun zuten garaikoa. Abestiak "Sulloon" (Zeilan, gaur egungo Sri Lanka) uhartean borrokatu ziren Kildare konderrian dagoen Athy udalerriko gudariak aipatzen ditu.
Malacocephalus laevis
Malacocephalus laevis Malacocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Johnny I Hardly Knew Ye
Hitzak
Gaur egun normalki abesti ohi diren hitzak honako hauek dira. Azken bertsoa beranduago gehitutakoa dirudi, eta ez da 1922an Padraic Colum folkloristak argitaratutako Anthology of Irish Verse liburuan agertzen.
ו
ו
NGC 7819
NGC 7819 galaxia bat da, Pegasus konstelazioan. Ralph Copelandek aurkitu zuen n.
Errehabilitazio
Zehazki, errehabilitadoreak arduratzen dira lehen aipatutako arloetako gaixotasunek utzitako aztarnak tratatzeaz, gaixoen errekuperazio ahalik eta handiena lortzen saiatuz.
Katalizatzaile
Katalizatzaileak erreakzio kimikoetan erreakzioaren abiadura geldotzea edo bizkortzea lortzen duten substantziak dira.
Liberiako historia
Liberia estatubatuar biztanleek sortutako herrialde bat da, hasiera batean, afrikar esklabo izandakoentzako kolonia gisa sortua. Munduan helburu berdinaz sortu zen beste herrialde bat baino ez dago: Sierra Leona. Kolonia hau Erresuma Batuko esklabo izandakoentzat sortu zen.
Herri indigenak
Liberiar herri indigenek, seguruenik, XII. eta XVI. mendeetan zehar emigratu zuten Liberiara, iparraldeko lurraldeetatik. Mendebaldeko Afrika, beranduago Liberia bihurtuko zena, XVI. mendean mandingek, gaur egungo Boli Kostatik eta Ghanatik etorri ziren gerlari-tribuek, konkistatu zuten. Manek menderatu zituzten lurraldeak hainbat buruzagiren artean banatu zituzten; hala ere, denak buruzagi nagusi baten mendeko ziren. Agintari nagusi horiek Grand Cape Mount lurraldean bizi ziren.
Manek lurralde horiek menderatu eta handik gutxira, Vai herriak Grand Cape Mountera migratu zuen. Vai herria Maliko Inperioaren kide zen, baina Inperio honek XIV. mendean jasan zuen gainbeheraren ondorioz, migratzera behartuak izan ziren. Aipatutako herria kostaldeko lurraldeetan finkatu zen.
Lurralde horietan bazen beste tribu bat: Glebo herria. Herri honek, Manen konkistaren ondorioz, Liberiar kostaldeko lurraldeetara migratu behar izan zuen.
Kolonizazioa (1821-1847)
XIX. mendearen hasieran, Ameriketako Estatu Batuek hainbat plan egin zituzten Afrikan kolonia bat sortzeko, gehienbat, bertakoak ziren esklabo askeentzako. 1821 eta 1847 urteen artean, lurren erosketak eta konkistak baliatuz, elkarte amerikarrek Liberia izena jarriko zioten kolonia garatu zuten. 1847. urtean, Liberiak herrialde burujabe gisa aitortu zuen bere burua.
Kolonizazioaren inguruko lehen ideiak
Amerikar iraultzaz geroztik, XVIII. mendearen amaieran, estatubatuar askok ez zuten onartzen afroamerikarrak beraien lurraldean gizabanako aske bezala bizitzearen ideia. Ideia horren kontra hainbat arrazoi bota zituzten, alde batetik, gizabanako beltzak zuriak baino eskasagoak zirela uste zuten, bai fisikoki eta baita adimen aldetik ere. Beste batzuek, arrazakerian oinarrituta zegoen garai hartako gizarteak beltzen eta zurien arteko bizikidetzari jarriko zizkion oztopoak gaindiezinak izango zirela uste zuten. Bi pentsaera horiek zituztenak, eta beste ideia ezberdinak zituztenak ados jarri ziren beltz askeak herrialde berri batera eramatearen ideiarekin. Abolizionistak ere ados azaldu ziren aipatutako ideiarekin.
Esklabo askeen areagotzea
1783tik aurrera esklabo beltz askeen kopurua handitzen hasi zen, gehienbat, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran egin zituzten emantzipazio saiakeren eta Estatu Batuen iparraldeko lurraldeetan izan zen esklabotzaren amaieraren ondorioz. 1800 eta 1802 urteertan, Virginian, esklaboen hainbat matxinada piztu ziren, batek ere ez zuen bere helburua bete eta modu bortitzean egin zitzaien aurre. Honen ondorioz, hegoaldeko lurraldeetako estatubatuarrak beldurtu egin ziren, beraien kezkarik handienak iparraldeko esklabo askeek hegoaldekoei ihes egiten laguntzea edo esklaboek agintari zuriei aurre egitea ziren.
Egoera honetan, biztanleria afroamerikarrarentzat kolonia bat sortzearen ideiak indarra hartu zuen.
Sierra Leona
Britainia Handia 1787. urtean hasi zen beltz behartsuak Londrestik lekualdatzen edo bidaltzen. Horietatik asko Estatu Batuetako matxinoen kontra izan zen gerran laguntzeko askatu ziren, horietaz gain, baziren bakan batzuk Eskozia Berrian askatuak izan zirenak. Esklabo ohi guzti hauek Freetowngo kolonian askatu ziren, gaur egungo Sierra Leonan. Paul Cuffe estatubatuarrak, Estatu Batuetako afroamerikarrak aipatutako koloniara bidaltzea proiektu bideragarria zela esan zuen. Kongresuko hainbat kideen eta britainiar ofizial batzuen oniritziarekin, 1816an, bidaiaren gastuak ordainduta 38 beltz Freetownera eramatea lortu zuen. Mota honetako bidaiak 1817an gelditu ziren, Cuffe hil zenean. Hala eta guztiz ere, ekintza hauek kolonizazioaren proiektua aurrera eramateko gogoa piztu zuten Estatu Batuetan.
Mesurado lurmuturra
Garai hauetan zehar beste ekimen politiko bat jazo zen Charles F. Mercer virginiarraren eta New Jerseyko Robert Finley presbiteriar artzainaren aldetik. 1816an, politikarien, senatarien eta orientazio ezberdineko hainbat buruzagi espiritualen (horietatik batzuk arrazoiketa dibergentedunak) eskutik American Colonization Society (Kolonizazioaren Elkarte Amerikarra) sortu zen Washington D.C.-n. Sortzaile hauek guztiak afroamerikar askeentzat Afrikan kolonia bat sortzeko batu ziren. 1820. urtean kolonia hau sortu zedin, ACSk New Yorketik hainbat itsasontzi bidali zituen Mendebaldeko Afrikara. Itsasontzi horietatik lehenak, 88 migratzaile beltzez eta ACSko 3 agente zuriz osaturiko tripulazio bat zuen, tripulazio honek kokaleku egoki bat bilatzeko helburua zuen. Hainbat zailtasun gaindituta eta seguruenik indarraren mehatxua erabilita, ACSko ordezkariek, Peter errege indigenak Mesurado lurmuturraren agintea ematea lortu zuten, gaur egungo Monroviatik 35 bat km-ra kokaturik dago. Esan beharra dago, kolonoek hasieratik malinke tribuaren erasoak jaso zituztela, hainbat gaixotasun latzei aurre egin behar izan zietela eta besteak beste, klima gogorra, elikagai eskasia eta bizi-kalitate kaskarra eskaintzen zuen lurralde hartara egokitu behar izan zirela.
Zabalkuntza
1835. urtera arte, kostalde berdinean, beste bost kolonia gehiago sortu ziren, ACS elkarteaz gain, beste elkarte amerikarren eta Estatu Batuetako gobernuaren eskutik. Cape Mesurado edo Mesurado Lurmuturra koloniaren kostalde osotik zehar eta barnealderantz zabaldu zen, batzuetan indarra erabiliz. 1824an kolonia honek Liberia izena hartu eta Monrovia hiria ezarri zen bere hiriburu gisa. 1839an ordea, izena aldatu eta Liberiako Elkargoa (Commonwealth of Liberia) deitzera igaro zen. 1842an gainerako kolonietatik lau elkargo honetara batu ziren, bostgarrena berriz, indigenek suntsitu zuten. Afroamerikar jatorria zuten kolonoek, kolore aldetik batzuk indigenak bezain beltzak ziren, beste batzuk aldiz, ia zuriak, laister jaso zuten amerikar-liberiar deitura.
Amerikar-liberiarrei burujabetza ematea
Liberiako kolonia zabaltzen zihoan heinean, geroz eta independentzia handiagoa hartzen zuen, hala, ACSko administratzaile zuriek poliki-poliki amerikar-liberiarren esku uzten hasi ziren koloniaren agintea. 1841ean, Joseph Jenkins Roberts Liberiako lehen gobernatzaile beltza bihurtu zen. Aldi berean, 1840ko hamarkadan, ACS diru faltan zebilen, beraz, Liberia karga handiegia bihurtu zen arlo ekonomikoari begira. Handik sei urtera, ACS amerikar-liberiarrek beraien independentzia aldarrikatzeko prestakuntzak egiten hasi zen. Hurrengo urtean, Robertsek Liberia errepublika independente gisa aldarrikatu zuen, une hartan herrialde berriak 3 000 kolono inguru zituen bere lurretan. Ameriketako Estatu Batuen konstituzioa eredu gisa hartuta sortu zen herrialde honetakoa, aipatzekoa da, indigena liberiarrei ez zitzaiela boto-eskubidea aitortu.
Amerikar-liberiarren gobernua (1847-1980)
1847 eta 1980 urteetan zehar, Liberiar estatua afroamerikar kolono (eta haien ondorengo) gutxi batzuek gobernatu zuten, gobernu honek gehiengo indigena (biztanleriaren %95) alde batera utzi zuen. Aipatutako urteen arteko Liberiako historia jarraian dituzuen elkarrekiko harremana duten lau puntuetan laburtu daiteke:
Amerikar-liberiarren eta indigenen arteko harremanak
Kolonoen eta indigenen arteko harremanak herrialdearen sorreratik bertatik txarrak izan ziren, honek, 1980. urtean indigenek erregimen amerikar-liberiarra boteretik botatzea eragin zuen.
Erresistentzia
Kolonoak etorri zirenean eta herrialde kolonoa hedatu zenean liberiar indigenek gorriak ikusi zituzten. Kolonizazioaren aurka aritu ziren milaka modutan, 1980an gobernua kolonoa bota zuten arte.
Amerikar-liberiarren agintaldia eta honen ezabatzea
Amerikar-liberiarrak ez ziren inoiz Liberiako guztizko biztanleriaren %5 baino gehiago izan, baina lurralde honetako leku eta materialik garrantzitsuenak menderatzen zituzten, hala nola, kostaldearen gehiengoa, teknologia berritzailea, hezkuntza maila handiagoa, hainbat harreman baliotsu amerikar erakunde batzuekin, horien artean, gobernuarekin. Aipatutako abantailekin indigenak menderatzeko gai izan ziren.
Harrigarria badirudi ere, amerikar-liberiarrek XIX. mendeko Estatu Batuetako arrazakeriaren kulturaren antzekoa sortu zuten, beraiek ziren oraingoan maila gorenekoak ordea, eta indigenak behe-mailakoak. Hala eta guztiz ere, beraien ikuspuntua bestelakoa zen, beraien ustez, sortu zuten gizarte berria Estatu Batuetakoarekin alderatuta oso ezberdina zen, beraien esanetan, Liberian ez zegoen arraza-hierarkiarik, kolono hauek beraien herrialdetik (AEB) bota zituena. Horretaz gain, arraza-berdintasunean sinisten zuten eta norbanako guztiak zibilizatu zitezkeela ere uste zuten, hezkuntza eta ebanjelizazioa tresna gisa erabiliz. Beraien baino lehenago eta beranduago bizi izan ziren misiolariak bezala, indigenek zibilizatzeko interes handirik agertu ez zutenez, tristatuta edo gutxietsita sentitu ziren. Hala ere, oso ohikoa ez bazen ere, hainbat indigena gizarte amerikar-liberiarrera batu ziren, normalean, ezkontzaren bidez. Kostaldeko tribu batzuk protestantismora igaro eta ingelesa ikasi zuten arren, gehienek beraien ohiturei eta hizkuntzei eutsi zieten.
Laster batean gizarte liberiarra endatan edo kastetan banatu zen. Hauetatik ondoen bizi zirenak amerikar-liberiarrak ziren, gobernua beraien eskura edukitzeaz gain, bizi-kalitate onaz gozatzen zutelako eta batzuetan haien semeek Estatu Batuetako unibertsitate eta eskoletan jasotzen zutelako hezkieta (bertan, askotan, arraza-bereizketa jasaten zuten arren). Honek, indigenak botere politiko eta ekonomikotik baztertu zituen.
Indigenen matxinadak
1878an amerikar-liberiar kolonoek beraien botere politikoa True Whig Party alderdian antolatu zuten, aipatzekoa da, ez zutela inolako oposizio antolaturik onartzen. 1980ra arte, amerikar-liberiarrek boterean irautea lortu zuten, besteak beste, indigenen matxinada eta istilu ugariak zapalduz. 1915. urtera arte, Estatu Batuek ia beti babestu zuten gobernu amerikar-liberiarra gatazka hauetan, bestalde, XIX. mendean, Europako potentziak herrialde honetako ezegonkortasun politikoa sustatzen jardun zuten, batzuetan indar-militarrarekin mehatsatzera iritsi ziren.
Nazioen Ligaren ohartarazpenak
1927an, Nazioen Liga gobernu liberiarrak bere herriko indigenak derrigortutako lanak egiteko errekrutatu eta saldu egin zituela adierazten zuten hainbat salaketa ikertzen hasi zen. 1930ean Nazioen Ligak Liberiako gobernua ohartarazi zuen, «hainbat urteetan zehar era sistematikoan indigenen aurkako larderia eta zapalkuntza-politikak sustatzen jarduteagatik, indigenek beraien botere eta gizarte harremanak garatu ez zitzaten eta arraza agintari kolonizatzailearen abantailak mantentzearren, nahiz eta bi arrazak ere jatorri afrikar berdinekoak izan». Adierazpen hauek Charles D.B. King lehendakariaren dimisioa eragin zuten.
Gizarte-tentsioak (1940-1980)
Bigarren Mundu Gerran zehar, milaka liberiarrek barnealdetik kostaldera migratu behar izan zuten, lanaren bila. Liberiar gobernua denbora luzez migrazio hau oztopatzen saiatu zen arren, ezin izan zuen gelditu.
1945etik aurrerako hamarkadetan, Liberiako Gobernuak atzerriko hainbat inbertsiori esker ehunka milioi dolar jaso zituen. Horrek, ordea, herrialdearen ekonomia ezegonkortu zuen. Liberiak etekinak ateratzea lortu zuen, baino aipatzekoa da, diruaren zati handi bat gobernuko ofizialen mende geratu zela. Honek herriaren ezberdintasun ekonomikoa areagotzea eragin zuen, eta beraz, talde indigenen eta amerikar-liberiarren arteko harreman kaskarrak are gehiago okertu ziren.
Gizarte-tentsio hauek, 1951 edo 1963. urteetan Tubman lehendakaria indigenei boto-eskumena aitortzera behartu zuten, hainbat iturriren arabera. Hala ere, urteak ez du garrantzia handirik, Tubman lehendakariak oposizio ia guztia zapaldu baitzuen, hauteskundeetan iruzur eginez.
Tolbert lehendakariak (1971-1980) bere aurrekoak egin zuen berdina egiten jarraitu zuen, hau da, oposizioa zapaltzen. 1979an gobernuak arrozaren salneurria igotzeko asmoak zituela jakin zen, honek hainbat manifestazio eragin zituen Monroviako kaleetan. Tolbertek manifestarien aurka tiro egiteko agindu zuen, hirurogeita hamar hildako eraginez. Zitalkeri honek haserrea eta gatazkak piztu zituen liberiarren artean, azkenik, 1980ko apirileko estatu-kolpe militarra eragin zuen jendearen saminak.
Ippolito Caffi
Ippolito Caffi (Belluno,1809ko urriaren 16a – Lissa, 1866ko uztailaren 20a) italiar margolaria izan zen.
Liberiako historia
Estatu Batuen eta Liberiaren arteko harremanak
Amerikar-liberiarrak gobernuan egon ziren 133 urteetan zehar (1847-1980), harreman politiko konplexuak eduki zituzten Estatu Batuekin.
Ippolito Caffi
Bizitza
Giacomo eta Maria Castellanirengandik jaioa, Bellunon egin zituen ikasketak, gero Paduan bere lehengusu margolaria Pietro Paolettirekin, zeinak gustu neoklasikoko Bellunoko beste margolari batekin, Giovanni De Min, lan egin zuena; azkenik, Accademia di Venezian, non XVIII.mendeko paisaia-margolari veneziarrak ezagutu ahal izan zituen. Garai horren adibide bere Il ponte di Rialto da, Ca 'Pesaro-n.
Liberiako historia
Amerikar-liberiarrei laguntza Estatu Batuen aldetik
1915. urtera arte, Estatu Batuek ia beti lagundu zietan amerikar-liberiarrei edozein tribu indigenaren matxinada zein altxamenduei aurre egiten.
Ippolito Caffi
Bizitza
Maila altukoa, baina giro itogarri hartan, Caffi ezinegona sentitzen hasi zen: beraz, 1832ko urtarrilean, Erromara joan zen bizitzera bere lehengusu Paolettirekin batera. Bere tailerrean parte hartuz, Caffik teknika hobetu zuen, ikuspegiaren generoan sakonduz. Garai hartan, formula berriak dituzten Europa osoko artisten bidegurutzea zen Betiereko Hiria, eta Caffi gaztea aske sentitzen da esperimentatzeko. 1833. urte hasieran Caffik bere estudioa ireki zuen, naturaletik margolaritzara eta marrazketara dedikatuz. Erroman egoitza, beste hiri batzuetara bidaiatu ohi zuen bere lanak erakusteko. Erroman ere bidaia bat egin zuen globo aerostatiko batean, eta horrenbeste deigarria egin zion non bi koadro ia erromantiko gai honekin margotu zituen. Bere lehen lan ezagunenak 1834koak dira eta horien artean Trinità dei Monti izenekoa dago. Urte horietan, Caffik bizitza osoan erabiliko duen lan-metodoa garatu zuen: lehen zirriborroak, marrazkiak eta oharrak in situ egitea, gero estudioan hortik abiatuta margolanak egiteko. Azterketa horiek guztiak, gehienetan bereizi nahi ez zituenak, Veneziako museoen altxor handia osatzen dutenak dira, alargunaren dohaintzari esker. Adibidez, 1837ko ''Erromako Inauteriak. Moccoletti festa lehen zirriborroa'', berrogeita bi bertsio egin zituena.
Liberiako historia
Amerikar-liberiarrei laguntza Estatu Batuen aldetik
1882 eta 1919 urteetan zehar, Britainia Handiak zein Frantziak Liberiako lurralderen bat beraien mendeko bihurtuko zutela mehatsu egiten zutenean, Estatu Batuen laguntza ezinbestekoa izaten zen herrialdearen burujabetza mantentzeko orduan.
Ippolito Caffi
Bizitza
1841ean Paduako Caffè Pedrocchi-ko erromatar gela apaindu zuen. 1843an Napolira abiatu zen eta, handik, ekialderantz, Atenas, Turkia, Palestina eta Egipto bisitatuz; 1844an Italiara itzuli zen, zirriborroz eta lanez beteta. Argiaren eta haren erreflexuen ikuspegi berriarekin aberastuko da.
Liberiako historia
Amerikar-liberiarrei laguntza Estatu Batuen aldetik
1906 urtearen aldera, hamarkadetan zehar finantza-krisi bat edukitzearen eta ingelesen mailegu kaskarren ondorioz, liberiar gobernua behea jotzear zegoen. 1912an ordea, Estatu Batuek Liberiari 1.700.000 $-eko nazioarteko mailegu bat bermatu zioten, mailegu honetan Estatu Batuetaz gain, Alemaniak, Britainia Handiak eta Frantziak parte hartu zuten. Aipatutako 4 herrialdeek, 1926. urtera arte liberiar gobernuaren diru sarrerak kontrolatu zituzten. 1926an, liberiar gobernuak emakida bat egin zion Firestone izena zuen eta kautxua ekoizten zuen estatubatuar konpainiari, Arbel izeneko plantazio erraldoi bat sortzeko. Horren truke, Firestone konpainiak 5 milioi dolarreko mailegu pribatu bat egin zion gobernuari. Hala ere, 1930ean Liberia berriz ere behea jotzear geratu zen, hau konpontzeko, estatubatuarren presioaren eraginez, Nazioen Ligaren laguntza-plan bat onartu zuen. Plan honen eraginez, Nazioen Ligako bi administratzaile liberiar gobernuko aholkulari bilakatu ziren.
Ippolito Caffi
Bizitza
Italiara berriro etorri zenean, Risorgimento garaian, abertzale sutsua bilakatu zen.1848an Erroma utzi zuen, Friulirantz abiatua. Palmanovan Austriaren kontrato gerran sartu zen. Soldadu gisa borrokatzeak ez dio galarazten pintura bihurtuko diren zirriborroak marraztea, hala nola Visco Illiria: 1848ko apirilaren 17ko erasoa, matxinatuen porrota islatzen duena; preso hartuta, ihes egin zuen, Venezian urtebetez geldituz. 1849an Genovan, Suitzan eta 1850ean Turinen.
Pyrococcus furiosus
Pyrococcus furiosus Euryarchaeota filumeko arkeo hipertermofilo bat da. Hipertermofiloa da, hau da oso tenperatura altuak (70-103 °C) ditu beharrezkoak hazteko, bere tenperatura optimoa 100 °C-koa delarik.
Story City (Iowa)
Story City Iowako hiri bat da. Story konderrian kokatua dago. 2010ean 3,431 biztanle zituen, 7.25 kilometro koadrotan banatuta.
Pyrococcus furiosus
Izenari dagokionez, Pyrococcus-ek “suzko kokoa” esan nahi du eta furiosus-ek ordea “kementsu”, izan ere oso azkar hazten den mikroorganismoa da.
Azterketen ondorioz, genero berri bat sortu zen, Pyrococcus izenekoa. Hau aurretik sorturik zeuden Pyrodictium eta Thermococcus generoetatik bereizi zen zuntz-sare ezarengatik eta tenperatura optimoaren aldearengatik, hurrenez hurren.
Ippolito Caffi
Bizitza
Londresera hainbat bidaia egin ondoren, bidai horien artean Erakusketa Unibertsalean bere lana erakusteko, Parisen eta Espainian ere erakusketak egin zituen eta, 1855ean, Erromara itzuli zen. 1858tik Venezian berriro zegoen, non "indarkeria publikoaren delituagatik" epaiketa bat jasan zuen. Garai hartan bere arrakasta erabatekoa da, kritikariek goraipatzen dute, eta bezeroen artean Pio IX. eta Austriako Duke Handia daude. Azken honek bere sarrera Venezian margotzea eskatzen dio. 1860an,Turinera eta Milanera maiz egiten zituen bisitek Austriako agintarien susmoak piztu zituzten. Horren ondorioz, San Severoko espetxean preso politikoa izan zen hiru hilabetez. Handik Milanera itzuli zen, gero Napolira joan zen, Garibaldiko armadan sartuz. 1860. urtearen ondoren, Italiaren bateratzea lortuta egonda, Caffi Veneziara itzuli zen non margotzeari berriro ekin zion.
Liberiako historia
Gerran izan zuen parte-hartzea
Bigarren Mundu Gerran zehar, Liberiak Estatu Batuekin defentsa itun bat sinatu zuen 1942an, itun honen bidez, estatubatuarrek kautxu naturalezko horniketa jarraitu bat eduki zuten (gerra garaian material garrantzitsua). Horretaz gain, estatubatuarrek base militarrak ezarri ahal izan zituzten Liberian, gainera, soldaduak zein hornigai militarrak garraiatzeko orduan oso erabilgarria izan zitzaien ituna. Trukean, Estatu Batuek aireportuak eraikitzeko (Roberts Field) diru-laguntzak eman zituzten, Monroviako portu askea zein herrialde honetako barnealdeko errepideak sortzen laguntzeaz gain.
Ippolito Caffi
Bizitza
57 urte zituela hil zen, 1866ko Lissako batailan Re d'Italia itsasontzia hondoratzean. Hirugarren independentzia gerra bete-betean zegoela, Venezia utzi berria Florentziarako norabidean eta, handik Tarantora joateko helburuarekin. Bere amaiera bertsotan betikotu zuen bere lagun poeta Sebastiano Barozzik, Cronaca del popolo durante la redenzione d'Italia olerki indartsuaren XXXVIII. kapituluan:
Pyrococcus furiosus
Morfologia
0,8-1,5 μm-ko diametroko koko erregularrak dira, flagelazio lofotriko monopolarrarekin. Flageloa glikoproteinaz eratukikoa da eta bere mugimendurako erabiltzen du. Horma zelularra glikoproteinaz eraturiko S geruzaz osaturik dago.
Liberiako historia
Gerra Hotza, inbertsioak eta ustiaketa
Bigarren Mundu Gerraren ondoren eta Gerra Hotzean zehar, Estatu Batuek Liberia ustezko Afrikako komunismoaren hedatzeari aurre egiteko base egokitzat jo zuten. Tubman lehendakari liberiarrak politika hau onartu eta babestu egin zuen. 1946 eta 1960an zehar, Liberiak 500 milioi dolar inguru jaso zituen atzerriko inbertsioei esker, gehienbat, Estatu Batuetakoak.
Ippolito Caffi
Arte-profila
Elurra eta lainoa Kanal Handian, (1842) XIX. mendeko pinturan erregistro-aldaketa erradikal baten sinbolo bihurtu zen. Annalisa Scarpa arte-historialariak hauxe dio: “Bere garaiko paradigmen inguruan Caffi-ren modernitateari buruzko zalantzarik balego, pintura honen azpian dagoen asmakizun burutsuak berehala kenduko lituzke”.
Pyrococcus furiosus
Historia
Arkeo hau 1986. urtean aurkitu zuten Fiala-k eta Stetter-rek Italiako Vulcano irlako itsas-sedimentuetan. Ekosistema hau geotermalki oso aktiboa da, temperatura altuetan zeuden itsas-sedimentuetan lehendabizi arkeo hau aurkituz.Izan ere, mikroorganismo hauek 90 °C eta 100 °C bitartean bizi dira, baina laborategiko esperimentuen ondoren badakigu 70 °C-tik 110 °C-rako tenperaturak jasan ditzaketela, optimotzat 100 °C dutelarik.
Liberiako historia
Gerra Hotza, inbertsioak eta ustiaketa
NBEn, Liberiak botoa Estatu Batuen alde eman zuen ia beti, Vietnamgo Gerran erebai. Estatu Batuek base iraunkor bat ezarri zuten Liberian, bertako soldaduak era egokian entrena zitezen, gauzak horrela, ofizial estatubatuar batzuk bidaltzen hasi ziren gune horretara. 1960ko hamarkadan, Estatu Batuek bi komunikazio-gune sofistikatu sortu zituzten Afrikako herrialdean, besteak beste, kontinente honetako diplomazia eta informazio-trafikoa gidatzeko, hau lortzeko hainbat irrati-igorgailu sortu zituzten, bide batez, Afrikan zuten eragina ere zabaldu zuten.
Ippolito Caffi
Arte-profila
Bizitzan oso estimatua izan arren, Caffik 1960ko hamarkadaren erdialdera arte itxaron behar izan zuen arte historialariek serio kontuan hartzeko. Haren heriotzaren mendeurrenaren harira Venezian jarritako erakusketa handiarekin, bere pinturaren birbalorizazioa gertatu zen. Bere ekoizpen piktorioa oso ugaria zen eta horren zati bat galdu zen.
Liberiako historia
Gerra Hotza, inbertsioak eta ustiaketa
1962 eta 1980 urteen artean, Estatu Batuek, laguntza gisa, 280 milioi dolar eman zizkioten Liberiari. Honen truke, Liberiak hainbat lurralde eskaini zizkion, bertan azpiegiturak sor zitzan.
Pyrococcus furiosus
Historia
5-9 tarteko pHak onartzen dituela, optimotzat neutroa izanda. Gatzen kontzentrazioa %2a dute optimo, beraz ez dira batere halofiloak. Alde batetik, legami-aterakina, maltosa, zelobiosa, b-glukanoak, almidoia eta proteina-iturri desberdinak (triptona, peptona, kaseina eta haragi-aterakina) erabil ditzake substratu gisa. Bestaldetik, ezin du erabili edo oso mantso hazten da aminoazido, azido organikoak, alkoholak eta monosakarido edo disakarido batzuk (glukosa, fruktosa, laktosa, galaktosa). Beste termofiloen aldean azukreak nahiago dituzte aminoazidoak baino. Proteinekin efizienteki hazteko sulfuroa behar du arnasketa anaerobikoaren azken elektroi-hartzaile gisa. Karbohidratoekin, ordea, hazkuntza gerta daiteke sulfururik gabe. Gainera ez du fosforoaren menpeko hazkuntzarik.
Ippolito Caffi
Arte-profila
Bellunoko Museo Zibikoan lan gutxi batzuk baino ez dira gordetzen:
Pyrococcus furiosus
Genoma
Genoma osoaren sekuentziazioa 2001ean amaitu zuten Maryland Biotechnology Institute erakundeko zientzialariek. Bertako taldeak genoma k 1.908 kilobase dituela aurkitu zuen, 2065 proteina ezberdin kodetzen dituztenak guanina eta zitosinaren portzentaia %40,8koa izanda.
Liberiako historia
Liberia eta beste herrialdeen arteko harremanak
Liberiak europar herrialdeekin izan dituen harremanak, bertako gobernuaren egonkortasuna mantentzeko giltza edo ezegonkortasuna sortzeko eragileak izan dira.
Pyrococcus furiosus
Geruzak
Muturreko tenperatura horietan bizi ahal izateko moldaera nagusietako bat zelularen geruzetatik dator. Ez dute azido muramiko z osatutako mureinarik. Honen ordez, bi glikoproteina dituzte, beroari aurre egiteko gai direnak. Glikoproteina hauek S geruza deritzon geruza osatzen dute, hainbat arkeotan ohikoa dena, eta tenperatura altuekiko erresistentzia ematen diena.
Ippolito Caffi
Arte-profila
Beste mihise batzuk bilduma pribatuen parte dira eta beste lan ugari kontserbatzen dira Italiako eta Europako hiri askotako museo, etxe pribatu eta jauregietan, besteak beste, Vatikano Hiria, Kopenhage, Erroma, Turin, Treviso, Trieste, Venezia.