cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Do Androids Dream of Electric Sheep?
Argumentua
Protagonista Rick Deckard, polizia ohia da, androide arnegatuak bilatzen espezialista. Eleberrian azken belaunaldiko horrelako androide talde bat, Nexus 6 izenekoak, bilatu beharko ditu gizartetik erretiratzeko. Androide horiek ia gizaki antzekoak izatea lortu dute eta kolonia batetik han pairatzen zituzten egoerak sahiesteko Lurrera ihes egin dute. Androide horiek Lurrean egotea debekatuta dute eta horregatik ezkutuan gizakiak izango balira bezala bizi dira, poliziarengandik ihes egiteko.
Luxorreko tenplua
Luxorreko tenplua, antzinako Tebasen bihotzean kokatua, Egiptoko XVIII. eta XIX. dinastien mendean eraikitako tenplua da. Amon jainkoari eskainia zegoen, Amon-Raren bi alderdietan (Ra zeruaren jainkotzat hartzen zen, Eguzkiaren eta biziaren jatorriaren jainkotzat egiptoar mitologian). Gaur egun ikus daitezkeen zatirik zaharrenak Amenofis III.aren eta Ramses II.aren garaikoak dira. Ondoren, elementu berriak gehitu zituzten Shabakok, Nektanebo I.ak eta dinastia ptolemaikoak. Erromatarren garaian, tenplua partzialki eremu militarra bihurtu zen. Egiptoko Inperio Berriko eraikinik onenetakoa da, eta oraindik ere egitura ugari ditu. Pilono handiaz gain, bisitariak bi peristilo handi eta bi patio horiek lotzen dituen kolomadi monumentala ere zeharka ditzake. Santutegia bera, Opet Amonen egoitza, bere baldosa gehienak gordetzen dituzten aretoak bezala.
Do Androids Dream of Electric Sheep?
Eleberria zineman
1982an Ridley Scott zuzendariak liburu honetan oinarritutako filma estrenatu zuen, Blade Runner izenburuarekin. Idazleak ordurako hilda zegoen.
Mahamud
Mahamud Burgosko udalerria da, Arlanza eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 151 biztanle zituen.
Luxorreko tenplua
Eraikuntza
Luxorreko tenplua Egiptoko hego-mendebaldean dagoen Gebel el-Silsila inguruko hareharriz eraiki zen. Hareharri horri Nubiako hareharria esaten zaio. Goi Egipton monumentuak eraikitzeko erabili zen, baita lehenagoko eta gaur egungo zaharberritze-lanetan ere. Egiptoko beste egitura batzuk bezala, sinbolismoa edo ilusionismoa zen teknika komun bat. Adibidez, egiptoarrarentzat, Anubisen txakal itxurako santutegi bat benetan Anubis zen.
Amenofis III.ak agindu zion eraikuntza Amenofep arkitektoari (Hapuren semea). Azken honek tenplu oso bat eraiki zuen: naos, txaluparen santutegia, ofrenda-aretoa eta aurrekamera, azken honen alboetan hirukote tebastarraren kaperak zeudelarik. Aurretik, patio karratu handi batera, «Eguzki-patiora», irekitako gela hipostiloa dago, hirurogeita lau zutabe papiriformeko ilara bikoitz batez inguratua. Gurtza-gelak, gela hipostiloa bezala, eskaintza handiko inskripzio bat duen plataforma baten gainean altxatzen dira.
Multzoa, proportzio izugarriekin baina harmoniatsuekin, hogei metro inguruko harrerako prozesio-zutabe batek osatu zuen, tenpluaren sarrera markatzen zuen multzo monumental bat osatuz. Arkitektura-programa, ziurrenik, ondoz ondoko hiru fasetan gauzatu zen, eta Amenofisen erregetza osoa hartu zuen.
Karnaken bere aitaren patiorako egin zuen bezala, Amenofis III.ak zalantzarik gabe tenplu zaharrago bat suntsitu zuen, zeinaren aurrean Hatshepsutek eraikitako kaperak egon behar baitzuen. Izan ere, barne-egitura, neurri batean, aurreko eraikin batetik datozen bloke berrerabiliez osatuta dago. Iristea zaila bada ere, bloke horiek oraindik ikus daitezke tenpluaren ekialdeko aldeetan, garai greko-erromatarrean aldatu baitziren. Hemen Tutmosis IV.aren kartutxo grabatuak aurkitu dira.
Egiptoko XVIII. dinastiako estilorik garbienean eraikia, Hegoaldeko Opeta Inperio Berriko eraikin erlijiosoaren adibide bitxia da, nahiz eta monumentuaren zati ezberdinak inguratzen dituzten hormak eraitsi diren edo haien materialak geroagoko garaietan berrerabili diren, eta horrek monumentuaren kanpoaldetik zutabeak mirestea ahalbidetzen digu.
Ramses II.aren ondoren
Ramses II.ak, Tebaseko beste eraikitzaile handiak, pilonoa gehitu zuen, zeinaren plaza Ramses II.aren sei kolosoz, lau zutik eta bi eserita baitzeuden, denak bere izenarekin, bi obelisko eta XIX. dinastiako ohiko estiloko arkupedun bigarren patio bat, Karnakeko hipostilo-gela gogorarazten duten zutabe trinkoekin. Zutabeekin txandakatzen diren estatuekin ere apainduko du. Beste bi koloso eserita, beren irudiarekin, Amenofis III.aren prozesio-zutabearen sarreraren aurretik zeuden.
Patio berri hori eraikitzeko, Ramseseko arkitektoak kontuan izan zuen Hatshepsuten kapera hirukoitza zegoela, eta horrek azaltzen du monumentuaren ardatza Karnakera zuzenduta egotea. Ez da lehen begiratuan ikusten, baina ezinezkoa da pilonotik tenpluaren ardatz-ikuspegia izatea, perspektiba hautsita baitago. Hala ere, multzoa oso ondo pentsatua dago berezitasun horrek proportzioen harmoniari eragin ez diezaion; obeliskoak ere, neurri ezberdinetakoak, desfasaturik kokatu ziren, pilonoaren aurrean jartzen garenean aldea ez nabaritzeko moduan.
Bi obeliskoak Mehmet Alik eskaini zizkion Karlos X.a Frantziakoari 1830ean, baina eskuinekoa bakarrik eraitsi eta Frantziara eraman zuten. Jean-François Champollion izan zen, erregearen aginduz, hareaz estalitako bi obeliskoetatik lehena aukeratu zuena. Elezaharrak dio eskuinekoa aukeratu zela, tenpluan sartuz, txikiena eta kaltetuena. Obeliskoa festa handi batekin eraiki zen Parisen. 1836an Concorde plazaren erdian altxatu zen. Eskerrak emateko, Luis Filipe I.a Frantziakoak erloju bat eskaini zuen, gaur egun Kairoko Mehmet Aliren meskita apaintzen duena, baina bidean hondatu zen eta ez zuen inoiz funtzionatu. Bigarren obeliskoa, Egiptotik inoiz atera ez zena, Frantziak 1981ean itzuli zuen ofizialki, François Mitterranden lehen agintaldiaren hasieran.
Tenpluaren handitzeak Egiptoko aro berantiarrean jarraitu zuen. XXV. dinastiako faraoi nubiarrek barruti-horma gehitu zuten, patio-aurrea osatzen zuten zutabe-multzo arkitektonikoaz gain. Nektanebo II.ak, XXX. dinastiako faraoiak, berregokitu edo zaharberritu zuen barrutia, Tebasko tenplu guztiak bezala. Era berean, Luxorreko tenplua eta Karnakekoa lotzen zituen esfingeen etorbidea eraikiko zuten, Isisi eskainitako tenplu txiki batez gain.
Uztea
Tebas, dirudienez, konkistatzaile siriar eta pertsiarrek abandonatu eta gaizki tratatu zuten, eta tenpluaren garapena bertan behera utzi zuten. Alexandro Handiak txaluparen gela berregokitu zuen, sabaiari eusten zioten lau zutabeak eraikiaraziz. Oraindik ere ikus daiteke zutabe hauen oinarrien kokapena, kapera honen zimenduetatik irteten. Forma hau, Mazedoniako Filipo III.ak Karnakeko Amon-Raren tenplurako eraikiarazi zuen kaperarekin, Tebas hirirako trantsizio historiko garai honetako arkitektura erlijiosoaren adibide ordezkaezina da.
Era berean, greziar garaiaren hasieratik ikus daiteke dinastia berriko lehen erregeek zenbat arreta eman zieten hiri santuko santutegiei.
Azkenik, erromatarren garaian, tenplua eraikin militar bihurtu zuten. Fresko nabarmenak egin zituzten bertan. Garai hartan, apaizek jainko eta erregeen irudi batzuk ehortzi zituzten Amenofis III.aren eguzki-patio handian atondutako favissa batean. Estatua horiek, beren generoan bakarrak direnak, 1989an aurkitu ziren, eta gaur egun Luxorreko museoan daude ikusgai.
Azken bertsioan, Luxorreko tenpluak 260 metro luze eta 50 metro zabal zen.
Luxor eta urbanismo erlijiosoa
Luxorren tenplua Amonen Karnakeko tenplu handiaren hegoaldeko osagarria da, Tebasko hirukoari eskainia zegoen neurrian, baina, batez ere, jainko dinastikoaren guraso-indarraren kari eskainia, Amon-Minen itxurapean. Bata bestearengandik bi kilometro pasatxora kokaturik, bi tenpluak ahari-burua zuten zazpiehun esfingez inguratutako dromo batez, Amon jainkoaren animalia sakratuaz, eta Opet Festa Handian tebastar hirukoaren txalupak paratzen ziren urtaro edo kaperez elkarturik zeuden. Nektanebo I.aren erresumaren azpian, etorbide zeremonial hau giza aurpegiko esfingez (androesfingeak) apaindua izan zen Luxorren tenpluaren aldean. Iparraldetik hegoaldera zeharkatzen zuen hiriaren artikulazio nagusia zen dromoa, eta mendebaldeko auzo batean banatzen zuen, Nilo ibaia inguratzen zuena, portua, herri-auzoak eta artisauen auzoak zeuden lekuan, eta ekialdeko auzo bat, ziurrenik bizitegiagoa, tenplu handien artean hedatzen zena eta santutegi ugari zituena, hiria koadrikulatzen zuten galtzada-harrizko etorbide handietan zehar banatuta.
Amon-Minen santutegiaren eta Amonen irudia zeraman txalupa sakratua hartzen zuen kaperaren inguruan eraikia, urteroko prozesioan. Bertan, jainkoak Karnaken utzi zuen bizilekua, Mut emaztearekin eta Jonsu semearekin batera, ilargiko jainkoa, Luxorrera joateko. Han, jainkoak bere itxura emankorra hartzen zuen, Amon-Min bezala. Orduan, hasieran hamaika egun irauten zuen festaren amaieran, Karnakera itzultzen zen, bere jainkozko familiarekin batera, oraingoan dromo handiagatik. Zeremoniaren buruan faraoia zegoen, Niloko ur-goraldiaren etorrerak sinbolizatutako betiereko berritze-zikloaren buru.
Tenpluak garai amarnastarreko haserreak jasan zituen, Tebasko jainko zaharra zegoen erdiko eraikina baitzen. Akenatonen ondorengo faraoiek kalteak arindu zituzten, eta, batzuetan, baldarki, hondatutako erliebeak zaharberritu zituzten, baina erliebeen hormatilaketa hain izan zen handia, ezen oraindik ere ikus baitaitezke Amonen izena eta irudia Amenhotepen kartutxotik ezabatuak izan ziren kolumnata handiaren arkitrabeen aztarnak.
Indusketa
Erdi Aroaz geroztik, Luxorreko herri musulmana tenpluan eta haren inguruetan finkatu zen, mendiaren hegoaldeko muturrean. Luxor hiriko biztanleek iraganean Luxor tenpluaren gainean eta inguruan eraiki zutenez, mendeetako hondakinak metatu ziren, 14,5-15 metroko altuerako muino artifizial bat izateraino. Luxorreko tenplua Gaston Maspero irakaslea induskatzen hasi zen 1884tik aurrera, operazioak hasteko baimena eman ondoren. Indusketak noizbehinka egin ziren 1960ra arte. Denborak aurrera egin ahala, urteetan zehar metatutako zaborrak tenpluaren hiru laurden lurperatu zituen. Tenplu horrek patio eta kolomadiak zituen, hiribildu modernoaren erdialde arabiarraren nukleoa osatzen zutenak. Mariette Pashak Masperoren lekukoa hartu zuen 1881ean, lana osatzeko. Zaborra ez ezik, barrakak, biltegiak, etxeak, txabolak eta uso-dorreak ere bazeuden, eta horiek kendu egin behar ziren lekua zulatu ahal izateko. (Oraindik ere badago meskita bat martxan tenpluaren barruan, inoiz kendu ez zena). Masperok herri-lanetako ministro egiptoarrarengandik beharrezko baimena jaso zuen etxez eta gelaz estalitako lurren kalte-ordaina negoziatzeko.
Norops ibague
Norops ibague Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Abanto Bai
Abanto Bai Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Abanton sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Ajain
Ajain Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ajain udalerrian erroldatutako biztanleak 1.099 ziren. Familiak 369 ziren, horien artean 93 pertsona bakarrekoak ziren (57 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 97 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 130 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 49 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 500 etxebizitza zeuden, 381 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 49 bigarren erresidentzia ziren eta 69 hutsik zeuden. 474 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 381 etxebizitza nagusietatik 324 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 50 etxek hiru zituzten, 115 etxek lau zituzten eta 191 etxek bost zituzten. 249 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 169 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 181 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 573 ziren, horien artean 434 aktiboak ziren eta 139 inaktiboak ziren. 434 pertsona aktiboetatik 400 lanean zeuden (205 gizon eta 195 emakume) eta 34 langabezian zeuden (23 gizon eta 11 emakume). 139 pertsona inaktiboetatik 65 erretiraturik zeuden, 33 ikasten zeuden eta 41 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ajain udalerrian 401 unitate fiskal zeuden, 949 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.849 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 zurginak, 3 iturginak, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Ajain udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.620 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Baztan (argipena)
Baztan izenak adiera hauek ditu:
IAM Cycling
IAM Cycling (UCI kodea: IAM) suitzar txirrindularitza talde profesionala izan zen. 2013an sortua, 2016an desagertu zen.
Jun Tanaka
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Thespa Kusatsu.
Nour El Sherbini
Nour El Sherbini (نور الشربيني; Alexandria, Egipto, 1995eko azaroaren 1a) egiptoar squash-jokalaria da. 2016ko munduko emakumezko squash jokalaririk onena izan zen Emakumezkoen Squash Munduko Sailkapen Ofizialaren arabera.
Parisko Senaren ibaiertzak
Parisko Senaren ibaiertzak Frantziako hiriburuko monumenturik ederrenetako batzuk ditu, Eiffel dorretik Notre-Dame katedralera, baina baita bi aldeak elkartzen dituzten zubi historikoak ere. 1991ko ekainaren 23an, uharteak eta bi ibaiertzak Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Paris, Senaren ibaiertzak izenarekin.
Ezkerraldea
Ezkerraldean dauden barrutiak (Parisen hegoaldea) honako hauek dira: V. barrutia, VI. barrutia, VII. barrutia, XIII. barrutia, XV. barrutia. XIV. barrutia hegoaldean dago, baina ez Senaren ertzean.
Unescoren mugaketa-eremuan sartuta dauden elementu indibidualak honako hauek dira:
Ibaiertz honetan ikus daitezke, baita ere, Jardin des plantes, Jussieu campusa, Institut du Monde Arabe, quai Branly museoa, Frantziako Liburutegi Nazionala, Paris-Austerlitz geltokia, André Citroën parkea eta beste eraikin eta monumentu historiko batzuk.
"Ezkerraldea" (frantsesez Rive gauche) esamoldeak hiriaren zatirik artistikoena izendatzen du eta, leku geografiko bati baino gehiago, bizimodu bati egiten dio erreferentzia.
Eskuinaldea
Eskuinaldean dauden barrutiak (Parisko hiriaren iparraldea) honako hauek dira: I. barrutia (Cité uhartea izan ezik), II. barrutia, III. barrutia, IV. barrutia (Cité eta Saint-Louis uhartea izan ezik), VIII. barrutia, XII. barrutia, XVI. barrutia. Iparraldeko beste barruti hauek ez dira Senaren ertzeraino iristen: XVII. barrutia, IX. barrutia, X. barrutia, XI. barrutia, XVIII. barrutia, XIX. barrutia, XX. barrutia.)
UNESCOren mugaketa-eremuan sartuta dauden elementu indibidualak honako hauek dira:
Ibaiertz honetan ikus daitezke, baita ere, mugatutako eremutik kanpo bada ere, Bercyko parkea, Palais Omnisports de Paris-Bercy, Finantza Ministerioa, Paris-Lyon geltokia, Errege Jauregia, La Samaritaine saltoki handia eta beste monumentu historiko batzuk.
"Eskuinaldea" (Rive droite) esamoldeak hiriaren zatirik sofistikatuena izendatzen du eta, leku geografiko bati baino gehiago, bizimodu bati egiten dio erreferentzia.
Uharteak
Mugatutako eremuan Parisko bi uharte handiak daude, erabat urbanizatuta:
Pakistango geografia
Pakistango geografia askotarikoa da oso, munduko mendi garaienetakoak, goi-ordoki idorrak eta zabaldi emankorrak baititu.
Geologia ikuspegitik, Pakistan Hego Asia eta Eurasiar plaka tektonikoen gainean jartzen da. Sindh eta Punjab probintziak Indiar plakaren hego-mendebaldeko ertzean kokatzen dira, Balutxistan eta Ipar-Mendebaldeko Muga Probintziaren gehiengoa Eurasiar plakan eta Irango goi-ordokia Ekialde Ertaina eta Erdialdeko Asian. Iparraldeko Eremuak eta Azad Kaxmir Erdialdeko Asian kokatzen dira, Indiar plakaren ertzean eta, horregatik, lurrikara handiak izateko joera dute Eurasiar eta Indiar plakek elkar jotzen dutenean
Pakistan 804.000 km² luze-zabal da eta honako mugak ditu: Iran (900 km) hego-mendebaldean, Afganistan (2400 km) ipar eta mendebaldean, Txina (520 km) ipar-ekialdean eta India (2900 km) ekialdean. Kosta 1050 km luze da eta Omango itsasoaren hegian dago.
Iparraldean mendi oso garaiak daude (haien artean K2 ezaguna, 8.611 metrokoa, munduko bigarren garaiena), mendebaldean mendi lehorrak, hego-mendebaldean goi-ordoki antzua, hego-ekialdean Txolistango basamortua. Lurraldearen herena inguru alubioi-zabaldiak dira, nekazaritzarako erabiliak. Bertan kokatzen da biztanleriaren gehiengoa. Indo ibaia, iturburua Tibeten duena, 2.900 km luze da eta estatua ipar-hego zeharkatzen du Omango itsasoan delta erraldoia sortzeko. Ibai nagusiak Indo (2900 km), Sutlej (1550 km), Chenab (1200 km), Ravi (900 km) eta Jhelum (800 km) dira.
Lurraldeak lurrikara arrisku handia du, 2005eko urriaren 8koa kasu. Uholdeak eta zikloiak ere pairatzen ditu.
Mendiak
Pakistanen 108 mendi daude 7.000 metro baino garaiagoak eta, ziur asko, beste hainbeste 6.000 baino garaiagoak. Munduko 14 mendi garaienen artean (zortzimilakoak), zortzi Pakistanen daude. Gailur gorenak Karakorum mendikatean daude (gehien bat Pakistango Iparraldeko Eremuetan kokatzen dena), baina 7000tik gorako gailur batzuk Himalaian eta Hindu Kush mendikatean daude.
Parisko Senaren ibaiertzak
Bukinistak
Bukinistak (frantsesez bouquinistes) Parisko Senaren ibaiertzetako zati integral dira. Lehenak Voltaire kaian agertu ziren 1891n. Batez ere liburu arraroak edo zaharrak eskaintzen dituzten etxola berdeak hiriko leku argazkidunen artean daude. Liburu-saltzaile bakoitzari 8,2 metroko espazioa erabiltzeko baimena ematen zaio. Egun 245 inguru dira.
Spodiopsar sericeus
Spodiopsar sericeus Spodiopsar generoko animalia da. Hegaztien barruko Sturnidae familian sailkatua dago.
Herria Mugi
Herria Mugi Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Alonsotegin sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 226 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %11,82.
Renazé
Renazé Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Renazé udalerrian erroldatutako biztanleak 2.731 ziren. Familiak 1.237 ziren, horien artean 455 pertsona bakarrekoak ziren (160 bakarrik bizi ziren gizonak eta 295 bakarrik bizi ziren emakumeak), 465 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 272 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 45 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.428 etxebizitza zeuden, 1.246 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 144 hutsik zeuden. 1.177 etxeak ziren eta 215 apartamentuak ziren. 1.246 etxebizitza nagusietatik 832 bere jabearen bizilekua ziren, 406 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 34 etxek gela bat zuten, 108 etxek bi zituzten, 263 etxek hiru zituzten, 367 etxek lau zituzten eta 474 etxek bost zituzten. 784 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 630 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 334 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.519 ziren, horien artean 1.091 aktiboak ziren eta 428 inaktiboak ziren. 1.091 pertsona aktiboetatik 982 lanean zeuden (504 gizon eta 478 emakume) eta 109 langabezian zeuden (49 gizon eta 60 emakume). 428 pertsona inaktiboetatik 187 erretiraturik zeuden, 97 ikasten zeuden eta 144 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Renazé udalerrian 1.213 unitate fiskal zeuden, 2.660,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.095 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 115 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 30 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 32 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 1 zurgina, 5 iturginak, 4 ile apaindegiak, 4 jatetxeak eta 3 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 13 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 elektrotresna denda zen, 2 kirol-dendak eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1  bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1  bat, 2 botika eta anbulantzia 1  bat zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Renazé udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 184 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Santana do Deserto
Santana do Deserto Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Aneby udalerria
Aneby Suediako udalerria da. n kokatua dago. 553,88 km² ditu eta 6,528 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mambrillas de Lara
Mambrillas de Lara Burgosko udalerria da, Sierra de la Demanda eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 60 biztanle zituen.
Saint-Nauphary
Saint-Nauphary Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 652 etxebizitza zeuden, 608 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 628 etxeak ziren eta 23 apartamentuak ziren. 608 etxebizitza nagusietatik 513 bere jabearen bizilekua ziren, 84 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 14 etxek bi zituzten, 58 etxek hiru zituzten, 176 etxek lau zituzten eta 359 etxek bost zituzten. 553 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 205 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 365 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.041 ziren, horien artean 747 aktiboak ziren eta 294 inaktiboak ziren. 747 pertsona aktiboetatik 701 lanean zeuden (394 gizon eta 307 emakume) eta 46 langabezian zeuden (20 gizon eta 26 emakume). 294 pertsona inaktiboetatik 117 erretiraturik zeuden, 99 ikasten zeuden eta 78 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Nauphary udalerrian 605 unitate fiskal zeuden, 1.569 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.566 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 71 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 20 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 4 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak, 4 ile apaindegiak, 4 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Nauphary udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.144 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 eta botika 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ryo Iida
Ryo Iida (飯田 諒, 1984ko martxoaren 5a - ) Japoniako futbolaria da.
Aita Santuen Lurraldea
Aita Santuen Lurraldea edo Elizaren Estatua (italieraz: Stato Ecclesiastico; latinez: Status Pontificius) Italiako historiako estatu garrantzitsuenetakoa izan zen. Italiar penintsularen erdialdean kokatuta, Po ibaitik Fermoraino luzatzen zen Adriatiko aldean; Toscanatik Terracinaraino Tirreniar itsaso aldean, eta Ekialdeko Emilia, Umbria, Markak eta Erroma hartzen zituen. Erroma hiriburuan, aita santuak gobernadore zibilak izan ziren 752 urtetik (Pepin Laburrak Elizarekin hitzarmena egin zuenetik) 1870 arte (Piemonteko erresumak Italia batu zuen arte).
Ryo Iida
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Thespa Kusatsu.
Aita Santuen Lurraldea
Historia
Gregorio I.a Handiaren garaietatik aurrera (590-604), aita santuek, Italiako lurralde zabalena beren esku edukitzeaz gainera, autonomia handiz jokatzen zuten Ravennako exarken (Ekialdeko enperadoreen ordezkarien) aurrean. Lombardiarrek Ravennako exarken mendeko lurra hartu ondoren, Eztebe II.a aita santuak Pepin Laburra errege karolingioaren laguntza eskatu zuen. Hark, lombardiarrak garaitu ondoren, Erroma, Perugia, Ravenna eta Pentapolis (Rimini, Pesaro, Fano, Senigallia, Ancona) ezarri zituen aita santuaren esku (756). Karlomagnok berretsi zuen emaitza (774). Ondoko urteetan, Spoletoko dukerriaz eta Ferraraz jabetu ziren aita santuak. Germaniako Erromatar Inperio Santuaren ordezkari eta buru nagusi bihurtu ziren, eta, harrezkero aita santuek gobernatu zuten Italiako erdialdea. Erdi Aroan zehar, tirabira handiak izan ziren aita santuen eta jaun feudalen artean, eta Erroman bertan, aita santuen arrimuan, sortu ziren familia ahaltsuekin ere izan ziren arazoak. Aita santuen eta agintari germaniarren, frantziarren eta italiarren arteko harremanak ere korapilatsuak izan ziren, eta, Erroma barneko anarkiak eraginda, Elizaren politikak gorabehera handiak izan zituen mendeetan zehar: enperadore germaniarrekiko auziak (X.-XII. mendeak), Avignongo erbesteratzea (1309-1377), Mendebaldeko Zisma (1378-1417).
Errenazimentuaren garaian zuzendu zen Elizaren egoera politikoa, Borgia familiaren (Alexandro VI.a, 1492-1503; Cesare Borgia, 1507. urtean hila) eta Julio II.aren (1503-1513) eskutik. Frantziako Iraultzak ekarri zuen Elizaren Estatuen hondamena, Frantziaren mendean geratu baitziren 1791-1799 bitarteko urteetan. 1814. urtean, Napoleonen gainbehera hasi ondoren, berriro ere egituratu ziren Elizaren estatuak; pizkundea, alabaina, azalekoa izan zen, Italiako herriaren abertzaletasunak ez baitzuen besterako aukerarik eman. Gregorio XVI.ak eta Pio IX.ak Austria eta Frantziako gobernuengana jo zuten laguntza eske. 1860. urtean, Romagna, Marche eta Umbria Piemonteko koroaren eskuetara igaro ziren, eta Erroman zeuden oste frantsesek galarazi zuten hiria Viktor Emmanuel II.aren erresumako lurralde bihurtzea. 1870. urtean, Italiak Erroma bereganatu zuen, eta Elizaren Estatuak desagertu ziren. Pio IX.ak ez zuen Italiako erreinu berria onartu. 1929. urtean, Gasparri kardinalak eta Mussolinik Letrango jauregian izenpetu zuten hitzarmenaren arabera, Vatikanoko hiriko estatua sortzearekin batera, aita santuak uko egiten zien Erromaren eta Elizaren Estatuen gainean mendeetan zehar izan zituen eskubideei eta Italiako estatuak eskubide bereziak eman zizkion Eliza katolikoari.
Gipuzkoako historia
Gipuzkoako historia Paleolitoan hasten da, garai horretan hainbat aztarna aurkitu baitira.
Paleolitotik Burdin Arora
Paleolitokoak dira aurkitu diren kultura aztarna zaharrenak eta Madalen garaikoak (K.a. 15000-K.a. 8500) dira orain arte aurkitu diren giza hondakin zaharrenak (Urtiagako leizea, Itziar). Garai bereko aztarna eta monumentu ugari aurkitu da Lezetxikiko (Garagartza, Arrasate), Ermitiako (Deba), Aitzbitarteko (Errenteria), Errailako (Zestoa), Ekaingo (Deba) eta Altxerriko (Aia) leizeetan.
Erromatar Inperioaren garaia
K.a. I. mendetik aurrera eman zituzten Erromatar Inperioko historiagile latinoek eta grekoek (Estrabon, Ponponio Mela, Plinio Zaharra, Ptolomeo) Gipuzkoako lurraldeko biztanleei eta herriei buruzko lehen xehetasunak. Iturri horien arabera, hiru euskal leinu ziren gaur egungo Gipuzkoan: karistiarrak, Deba ibaiaren ezkerraldean; baskoiak, Oiartzun ibaiaren eskuinaldean, eta barduliarrak, bi ibai horien arteko lurretan.
Thorvald Bindesbøll
Thorvald Bindesbøll (Kopenhage, 1846ko uztailak 21a – Frederiksberg, 1908ko abuztuaren 27a) Danimarkako arkitektoa izan zen. XX. mende hasierako herrialdeko arkitektorik garrantzitsuenetako bat izan zen.
Spodiopsar cineraceus
Spodiopsar cineraceus Spodiopsar generoko animalia da. Hegaztien barruko Sturnidae familian sailkatua dago.
Thorvald Bindesbøll
Danimarkatik kanpo Carlsberg etiketaren sortzailea izateagatik ezaguna; izan ere, etiketa ezaguna sortu zen geroztik, gaur egunera arte, aldaketarik ez du izan.
Arkitektura giroko familian jaio zen. Aita  Michael Gottlieb Bindesbøll izaki.
Gipuzkoako historia
Erromatar Inperioaren garaia
Historiaren argitan, Nafarroarekiko joera berezia izan dute Urumea ibaiaren eskuinaldeko herriek eta, lurraldeko mendebalean, Gipuzkoako lurraldetik kanpoko izaera bereziari eutsi dio luzaroan Oñatiko bailarak, esate baterako. Nolanahi ere, argi dago Erromatar Inperioak ez zuela halako eraginik izan Gipuzkoan.
Game Erauntsia
Game Erauntsia 2014. irailaren hasieran bideo-jokoei buruz euskaraz jarduteko sortu zen komunitatea da. Jokoei buruzko albiste eta berrikuntzak sareratzeaz gain, bideo-jokoekin lotutako ekintza ezberdinak antolatzen dituzte euskaratik eta euskaraz.
Gipuzkoako historia
Erromatar Inperioaren garaia
Lau hiri kokatu zituzten historiagile erromatarrek gaur egungo Gipuzkoako kostaldean: Tritium Tuboricum (Deba ?), Menosca (Getaria ?), Morogi (Urumeako bokalean) eta Oiasson (Oiartzun-Irun?). Aztarna ugari utzi zituzten erromatarrek Irunen (Junkalgo bizigunea, Ama Xantalengo tenplua eta nekropolia…), Oiartzunen (Arditurriko meatzeak) eta Hondarribian (Asturiagako ainguralekua), hau da, Gipuzkoako eskualde baskoian. Herri txikia bazen ere, Irungo hiria eta portua izan zen eremu hartako bizigune garrantzitsuena.
Euskarak berak ematen du uste horren aldeko argibiderik. Irun izena, Nafarroako Iruñea, Irunberri, eta Arabako Iruña erromatarren garaiko hirien izenei lotzen zaie, eta gauza bera adierazten dute: «hiria». Bestalde, oso urriak dira gainerako eskualdeetan aurkitu diren hondakin erromatarrak. Gipuzkoako lurraldea, beraz, erromatartzetik kanpo geratu zen eta V. mendetik aurrera, Erromatar Inperioa desegin ondoren, guztiz ezabatu ziren Gipuzkoako ipar-ekialdeko aztarna erromatarrak.
Game Erauntsia
Historia
2013ko udazkenean sortu zen ideia, zarauz ko Garikoitz Larrañaga, Joseba Galarraga eta Urtzi Odriozola laguntaldea Youtuber euskaldun falta eta zeuden apurrak aurkitzeko zegoen zailtasunaz solasean hasi ziren batean. Egoera honi buelta ematen haste aldera, Joseba eta Garikoitz Youtuberren bideoak sareratuko zituen webgune bat osatzea otu zitzaien. Pixkanaka gero eta Youtuber gehiago biltzea izango zuen helburu, eta euskal Youtuberrak erraz aurkitzeko leku erreferente bat izatea. Beti ere, bideo-joko ekin lotuta zeuden Youtuberrak biltzeko asmoarekin.
Gipuzkoako historia
Erromatar Inperioaren garaia
Horrez gainera, V. mende bukaeratik aurrera, baskoi («vascon») deitura ematen hasi zitzaien mendebaleko leinu euskaldun guztiei eta Gipuzkoako jendeak, gainerako euskaldunekin batera, parte hartu zuen godoen eta frankoen aurkako guduetan. Pasaiko XVI. mendeko harrizko idazki batek jasotakoaren arabera, Orreagako guduan parte hartu zuten gipuzkoarrek Karlomagnoren armadaren aurka, gainerako euskaldunekin batera (778).
Game Erauntsia
Historia
Ez zen ordea 2014ko uda arte ideia gorpuzten hasi eta uda osoan zehar webgunearen inguruko xehetasunak (izena, logotipoa, domeinua, marka, koloreak...) zehaztu ostean irailaren 1ean argitaratu zen. Hasierako 3 erabiltzailetik bi hilabeteren buruan 9 izatera iritsi ziren eta urtea amaitzerako 200 erabiltzailetik gora zeuden erregistratuta. Webgunea plazaratu zenean, bideo iruzkinduak (gameplay ak) eta blog txiki bat besterik ez bazeuzkan ere, urte horretan bertan foro bat, Minecraft eta Mumble zerbitzari bat eta aurkezpenen artxiboa bat izatera ere iritsi zen.
Gipuzkoako historia
Gipuzkoa Iruñeko Erresuman
Ziurtatzerik ez dagoen arren, badirudi lehenengo urteetatik lotu zirela Gipuzkoako lurrak Iruñeko erresumari, eta lotura horiek estuagoak izan zirela normandiarren erasoak bukatu zirenetik (IX. mende bukaera).
Game Erauntsia
Historia
2014ko urriaren 17an eman zuen lagun taldeak bere biziko saltoa Durangoko azokan egin zuten aurkezpenarekin batera eta lagun talde izatetik, komunitate izateko hautua egin zuten. Webgunean erregistraturiko edonork bideo iruzkinduak igo edota blogeko artikuluak idazteko aukera jarri zuten. Taldea beraren antolamendua egituratu eta "talde motorra" izeneko erabaki gunea sortu zuten, komunitatea indartzeko asmoa zuen edonork parte hartzeko aukera zabaldu zutelarik. Honek jende berria erakarri zuen taldera eta idea eta ekarpen berri mordoa ere bai. Bingen Galartzaren eskutik etorri zen adibidez euskarazko Minecraft zerbitzaria martxan jartzeko ideia.
Gualdicciolo
Gualdicciolo San Marinoko Acquaviva udalerriko herrigune (curazia) bat da. Udalerriko curaziarik populatuena da.
Gipuzkoako historia
Gipuzkoa Iruñeko Erresuman
Gipuzkoa, Nafarroako eta Gaztelako erreinuetako lurralde. 1025. urteko dokumentu batek aipatzen du lehenengoz Gipuzkoa deitura (Ipuscua, Huescako San Juan de la Peñako monasterioan aurkituriko dokumentu batean). Nafarroako erresumako lurralde zen Gipuzkoa XI. mendean.
Gualdicciolo
Geografia
Gualdicciolo herrialdearen ipar-mendebaldeko kokatzen da, Italiako mugatik hurbil, mugaren bestaldean Emilia-Romagnako San Leo eta Verucchio udalerriak daudela.
Game Erauntsia
Historia
Urte horietan egindako lanagatik 2017 an internet arloari dagokion Argia saria jaso zuten eta pare bat hilabete beranduago, Azkue Fundazioa k banatzen duen aisialdia atalari dagokion Blogetan! saria.
Gipuzkoako historia
Gipuzkoa Iruñeko Erresuman
Antso IV.a Gartzeitz hil ondoren, Alfontso VI.a Gaztelako erregeak Burebako eta Errioxako lurraldeak bereganatu zituen, Bizkaiko jaunak lagunduta. Arabako eta Gipuzkoako parte handienaz jabetu zen Bizkaiko jauna, Gaztelako erregearen izenean.
Norops isthmicus
Norops isthmicus Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Gipuzkoako historia
Gipuzkoa Iruñeko Erresuman
Gipuzkoako alde baskoiak, ordea, Iruñeko erresumari loturik jarraitu zuen. Aragoi eta Nafarroako Alfontso I.aren garaian lotu zitzaion berriro Gipuzkoa Iruñeko koroari (1112) eta Gartzia V.a Ramiritzek osatu zuen erresuma (1134-1150).
XII. mendearen hasieran finkatu ziren gaskoiak Gipuzkoako kostaldeko portuetan, Donostian nagusiki; 1150-1164 urteetan eman zion hiri gutuna Antso Jakitunak Donostiari. Garai hartan, Baionako apezpikutegiaren barnean zeuden Gipuzkoako ipar-ekialdeko eliza guztiak (Urumea ibaiaren eskuinaldea) eta Iruñeko apezpikutegian gainerako eskualdeetako guztiak.
Game Erauntsia
Historia
2018 an berriz, euskal bideo-jokogintzaren panorama hobeto ulertu eta saretzeko helburuarekin Jokoteknia izeneko bideo-jokoei buruzko lehen euskarazko jardunaldia sortu zuten.
Gipuzkoako historia
Gipuzkoa Iruñeko Erresuman
Eginahal guztiengatik ere, ezin gorde izan zituen Antso Jakitunak Bizkaiko eta Arabako lurraldeak, eta Alfontso VIII.a Gaztelako erregea hasi zen Gipuzkoaz jabetu nahian. 1194. urtean Antso Azkarrak hartu zuen Antso Jakitunaren lekua, eta Nafarroako eta Gaztelako koroen arteko liskarrak areagotu ziren.
1199. urtean, Alfontso VIII.a Gaztelako erregea indarrez sartu zen Araban eta Gipuzkoan, berak zioenez Akitanian zeuzkan eskubideak zaintzeko aitzakiaz (Eleonor Akitaniako dukesarekin ezkonduta zegoen), Gipuzkoako itsasaldea bere egiteko asmoz, eta Nafarroako erresuma ahuldu nahian. Akitanian huts egin zuen Baionan sartuagatik, baina bere mendeko hartu zituen Gipuzkoako lurrak eta Gasteizko hiria.
Game Erauntsia
Gamer Gelak
Euskarazko bideo-jokoak erakutsi eta erabiltzeko topagunea dira. Game Erauntsiko dinamizatzaileen eskutik, euskaraz sortu edo euskaratuak izan diren hainbat bideo-joko probatzeko aukera dagoelarik lau orduko jarduera honetan. Besteak beste 0 A.D., Super Tux Kart, Braid eta The Vanishing of Ethan Carter bideo-jokoetara euskaraz jolastu daiteke. Horietaz gain, Stepmania bezalako bideo-jokoekin dantza egin dezakete parte-hartzaileek, bideo-jokoak ordenagailu aurrean esertzea baino gehiago direla ikusiz. Bestelako periferikoak ere erabiltzen dira, esaterako automobil bolantea edota errealitate birtualarentzako txokoa ere osatzen da horretarako propio diren betaurreko eta aginteekin.
Gipuzkoako historia
Gipuzkoa Iruñeko Erresuman
Testamentuan berariaz adierazi zuenez, agindua eman zuen Alfontso VIII.ak Nafarroari itzul zekizkion Gipuzkoako ipar-ekialdeko lurrak (Urumea ibaiaren eskuinaldetik Bidasoako ertzetara, lurralde jatorriz baskoiak), baina sekula ez zen horrelakorik bete, Nafarroako koroaren ahalegin guztiengatik ere. Bertako leinu noble batzuek lagunduta, bortxaz hartu zuen Gaztelako koroak Gipuzkoa.
Gipuzkoa XIII-XIV. mendeetan
XIII. mendetik aurrera hasi ziren Gipuzkoako hiriak antolatzen, eta hogeita sei villa edo hiri berri sortu ziren XIV. mende bukaera bitartean, kostaldean eta barnealdean. Gipuzkoako antzinako haran egitura (Oiartzun, Hernani, Iraurgi, Markina, Itziar, Saiatz, Bozue, Erniobea, Zumabatzarrea…) hautsi zuen hiri berrien sorrerak.
Bestalde, biziki areagotu zen Gaztelako koroaren eta Nafarroako erreinuaren alde zeuden leinuen arteko gatazka giroa (XV. mende bukaera arte iraun zuten ahaide nagusien, oñaztarren eta ganboarren, arteko guduak), liskar eta gudu ugari gertatu ziren nafarren eta gipuzkoarren arteko muga inguruan (Beotibarko gudua, 1321).
1368. urtean saiatu zen Karlos II.a Nafarroako erregea Gipuzkoako lurrak hartzen, bere aldeko gipuzkoarrek lagunduta, baina etsi behar izan zuen Henrike II.a Gaztelakoaren aurrean. Nolanahi ere, nafarren eta gipuzkoarren arteko harremanak ez ziren beti hain zailak izan, eta sarrera berezia egin zitzaion sarritan Nafarroako merkataritzari, Donostia, Pasaia eta Hondarribiako portuetatik. XIII. mendetik aurrera izugarri indartu ziren Gipuzkoako portuak
Gipuzkoako Forua
XIV. mendean idatzi ziren lehenengoz Gipuzkoako erakunde bati, Hermandadeari, zegozkion artikuluak (Gipuzkoako Hermandadearen sorrera, Tolosako Batzar Nagusiak, 1375; Gipuzkoako Hermandadearen Ordenantzen lehen idazketa, Getariako Batzar Nagusiak, 1397).
Nolanahi ere, askoz ere aurreagokoak ziren Gipuzkoako Forua osatzen zuten Lege Zaharrak. Batzar Nagusiak ziren Gipuzkoako erakunde legegile nagusiak; batzar horietan parte hartzen zuen Gaztelako erregearen ordezkariek edo korrejidoreek, XIII. mendearen hasieratik. Urtean bitan biltzen ziren Batzar Nagusiak ohiko batzarretan, aurrez erabakitako hirian hasieran eta hiri ordena baten arabera 1472tik aurrera. Premiazko erabaki bat hartu behar zenean biltzen ziren Batzar Bereziak, Usarraga eta Basarteko soroetan hasieran eta Bidaniako eta Azpeitiako Olazko elizetan 1461. urtetik aurrera.
Batzar Nagusietako ordezkarien botoa hiri bakoitzeko su edo etxe kopuruen araberakoa zen, eta erregeak zin egin behar izaten zuen forua. Erregeak foruen aurkako neurriren bat hartzen bazuen, “foru pasea” delakoa erabil zezaketen Batzar Nagusiek, hau da, erregearen erabakiari men ez egiteko gaitasuna.
Gipuzkoa XV. eta XVI. mendeetan
XIV. mendean osatu zen Gipuzkoako hiri ordenamendu berriak aldakuntza handiak ekarri zituen Gipuzkoara. Gaztelako erregeek aginpidea bermatu zuten herrialde osoan, berak zuzenean sortutako (kostaldean) eta bultzatutako (barnealdean) hirien bitartez. Hala, gero eta indar gutxiago zuten antzinako leinuek Gipuzkoan, eta tirabira latzak izan ziren herrialde osoan ahaide nagusien artean (Arrasateko sutea, 1448), eta haien eta Hermandadearen artean (1456-1457).
Garrantzi handia hartu zuen egoera horretan Gipuzkoako Hermandadeak, Domenjon de Andia buru. Ahaide nagusien aurkako armada bat osatu zuen Hermandadeak eta guztiz menderatu zituen, oinaztarrak eta ganboarrak haren kontra batu baziren ere (1457). Hermandadearen garaipenak Gaztelako erregearen erabateko nagusigoa ekarri zuen berarekin; handik aurrera Gaztelako koroaren laguntzaile zintzoak izan ziren gipuzkoarrak Nafarroako erreinuaren aurkako borrokan.
Nafarroako beamontarren eta agramondarren arteko guduak hasi zirenetik, lehenen alde jokatu zuten gipuzkoarrek eta ez zuten egiteko horretan amore eman Nafarroako erresuma Gaztelako koroaren mende geratu zen arte (1512-1521).
Bestalde, guztiz indartu ziren Gipuzkoako portuak eta ontziolak XV. mendean; burgesia molde berri bat sortu zen kostaldean, arrantzari eta merkataritzari esker, eta berebiziko ospea hartu zuten Gipuzkoako marinelek eta itsas teknikariek. 1492. urtean Ameriketara iritsi zen Kolonen bidaldia. Goitik behera aldatu zuen aurkikunde horrek gipuzkoarren bizimodua. XVI. mendearen hasieran Gaztelako koroaren esku geratu zen Nafarroako erresuma eta guztiz nagusitu zen Gipuzkoan haren indarra, gipuzkoarrek bere foru eta eskubideei tinko eutsi zieten arren.
Gipuzkoa XVII. eta XVIII. mendeetan
XVII. mendean behera egin zuen Gipuzkoako merkataritzak, nazioak indartzen hasi baitziren, eta Gipuzkoa baztertua geratu zen. Amerikari begira jarri zen Gipuzkoa, baina gero eta zailtasun handiagoak zituzten bertako arrantza ontziek, eta XVII. mende erdialdean hasi zen arrantza mota haren gainbehera.
Arrantza eta merkataritza biderik gabe geratu zen Gipuzkoa, eta horren ondorioz ekonomiak beherakada handia izan zuen. Horrez gainera, eraso bortitzak izan zituen Gipuzkoako foruak XVIII. mendearen hasieran, aduanak Bidasoa ibaira igaro zitezela agindu baitzuen Filipe V.a Espainiako errege borboiak 1717. urtean.
Gipuzkoarren erantzuna ez zen berehalakoa izan, baina 1719an Berwick-eko dukeak gidaturiko armada frantsesa Gipuzkoan sartu zenean, herrialdeko erakundeen onarpena jaso zuen, baldin eta foruak osorik errespetatzen bazituen. Filipe V.ak atzera jo behar izan zuen eta lehengo berean segitu zuten aduanek (1722).
1728. urtean sortu zuten Gipuzkoako handikiek eta Donostiako merkatari aberatsek Caracasko Gipuzkoar Konpainia izeneko erakundea, Gipuzkoako sektore batzuei urte batzuez oparotasun handia eman ziona; baina 1751. urtean Madrilen ezarri zuten konpainiaren egoitza nagusia, eta 1785ean desagertu zen, gorabehera handien ondoren.
Ekonomia egoera hura larritu egin zen, eta herriaren haserrea areagotu. Prezioak neurri gabe igo ziren eta egoera horri aurre egiteko matxinatu ziren oletako langileak (matxinoak), nekazariak eta herri xehea burgesen eta handikien aurka (1766ko matxinada). Gipuzkoa osora zabaldu zen matxinoen eragina eta latza izan zen higikunde haren zapalkuntza.
Karlos I.a Hungariakoa
Karlos Roberto (Károly Róbert; Karlo Robert; 1288 - Visegrád, 1342ko uztailaren 16a) Hungariako erregea izan zen 1301-1342 bitartean, Karlos I.a Hungariakoa izenarekin. 1301ean koroatu bazuten ere, 1308 arte ez zuen gobernua hartu; noblezia menderatu ondoren erregetza ziurtatu zuen. Hungaria erresuma ahaltsu izatera jaso zuen.
Gipuzkoako historia
Gipuzkoa XVII. eta XVIII. mendeetan
Zapaltzaileen buru Francisco Javier Munibe Peñafloridako kondea zen, XVIII. mendean Frantzia aldean zabaldu zen ideologia ilustratuaren oihartzunak Euskal Herrian jaso zituzten aitonen seme eta burges lehenetarikoa. 1789. urtean piztu zen Frantziako iraultzak ez zuen hasieran halako gaitzespenik jaso gipuzkoarren aldetik, bai ordea ondoko urteetako gehiegikeriek.
1794. urteko abuztuan sartu ziren Gipuzkoan Frantziako Konbentzioko tropak eta, errenditu ondoren, bake hitzarmen bat izenpetu nahi izan zuen Getarian Gipuzkoako Diputazioak frantsesekin, erlijio katolikoa, foruak eta jabetzak errespetatzekotan. Agintari frantsesek, ordea, preso hartu zituzten Konbentzioko legea onartzen ez zuten diputatuak eta frantsesen aurkako gerrara deitu zuten
Getariako batzar haietan ordezkaturik ez zeuden Gipuzkoako herrietako ordezkariek. Basileako Bakeak (1795eko uztaila) gerra saihestu zuen eta XIX. mendean erabat nagusitu ziren bi politika joera, liberala eta karlista, hasi ziren nabarmentzen Gipuzkoako agintarien artean.