cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Omagh
Historia
1768an Omagh bihurtu zen Tyroneko konderriko hiriburu Dungannon ordezkatuz. Sarritan uholdeak izaten zituenez (aipagarrienak 1909, 1929, 1954, 1969, 1987, 1999 eta 2007an) Strule ibaiaren inguruan dikeak eraiki dira.
Omagh zoritxarrez Omagheko atentatua ondorioz famatu egin zen, 1998ko abuztuaren 15ean Benetako IRAk auto-bonba bat kale nagusian lehertarazi zuenean. 29 pertsona hil ziren, tartean 14 emakume eta 9 haur.
Amiga 1000
A1000 ordenagailuak aurreko modeloetatik ezberdintzen duen hainbat ezaugarri ditu: Kaxan Amiga "checkmark" logotipoa zuen modelo bakarra izan zen; kaxa pittin bat goratua zegoen, bertan teklatua gorde ahal izateko ("teklatuaren gordelekua"); eta kaxaren barnekaldeak Amigaren diseinatzaileen sinadurak zeramatzan erliebe bat zuen, Jay Miner barne, baita Mitchy bere txakurraren oin-arrastoa ere.
Omagh
Kirolak
Omagheko kirol jarduera nagusia futbol gaelikoa da. Bi elkarte daude herrian, Omagh St. Enda's eta Drumragh Sarsfields.
Amiga 1000
Modelo hobetuagoek zaharkitua utzi arren, A1000aren erabiltzaile askok hau erabiltzen jarraitu zuten, eta sofware-eguneratze ugarien merkatu bat sortuarazi zuen. Prozesagailuaren eguneratze asko A1000an funtzionatzen zuen Motorola 68000 zokaloan txertatzen ziren. Gehigarri bezala, Rejuvinator izeneko produktu sail batek A1000an chipsets berrien erabilera erraztu zuen; eta Australian diseinatutako The Phoenix izeneko ama-plaka batek A3000aren chipset berbera erabili eta SCSIaz gain, A2000 ordenagailuekin bateragarria zen bideo sarrera ahalbideratu zuen.
Pezoporus wallicus
Pezoporus wallicus Pezoporus generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
Nike Air Max
Nike Air Max Nikek 1987an sortutako zapata linea bat da. Aire Maxe zapatak erraz identifikatu daiteke: gas presurizatuz betetako zorro malguak erabiltzen dute, zapataren kanpoaldetik ikusgarriak, eta oin azpian kuxinak jartzeko. Tinker Hatfield diseinatzaileak sortu zituzten.
Süderstapel
Süderstapel Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ehun eta hogeita bost
Ehun eta hogeita bost (125) ehun eta hogeita lauaren ondoren eta ehun eta hogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
934 Thüringia
934 Thüringia asteroide gerrikoan aurkitutako 934. asteroidearen izena da. 1920ko abuztuak 15ean aurkitu zuen Walter Baadek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1920 HK zen. Bere izena Alemaniako Turingia estatuagatik jasotzen du.
Fairfield (Texas)
Fairfield Texasko hiri bat da. Freestone konderrian kokatua dago. 2010ean 2,951 biztanle zituen, 14.14 kilometro koadrotan banatuta.
Gura Ialomiței
Gura Ialomiței Errumaniako udalerri bat da, Ialomița konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Ki (mesopotamiar mitologia)
Ki (, lurra), Mesopotamiako mitologiako jainkosarik garrantzitsuenetako bat da. Aditu gehienak, jainkosa hau, ohiago, bere izen ezagunagoa den Ninhursag izenarekin ezagunagoa dela bat datoz, eta pertsonaia bera izango zela, baina ez dago batere argi. Bertsioren batzuk, Ansar eta Kisarren alaba dela diote, eta beste batzuk, Anu eta Nammurena (edo Nammurena eta Anuren ezkontidearena). Azken bertsio honen elezaharrak, hasiera batean, Lurra eta Zerua elkartuta zeudela dio, eta behin, jatorrizko ozeanotik azaleratu zen mendi bat izan zirela. Mendiaren tontorrak, oinarria lurrean zuena, Zerua ukitu zuen. Anu, Zerua zen, eta Ki, lurra. Nammu, Kiren ama, Lurra inguratzen zuen jatorrizko ozeanoa zen, jatorrizko kaosa. Anuk eta Kik seme bat izan zuten, Enlil (En = Jauna eta lil = airea edo atmosferarena), jaiotzerakoan, Zerua eta Lurra banandu zituena, honela, eguna sortuz.
East Gaffney (Hego Carolina)
East Gaffney Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cherokee konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Nonio
Nonio hitzarekin honakoak izendatzen dira:
Montaulin
Montaulin Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montaulin udalerrian erroldatutako biztanleak 712 ziren. Familiak 269 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 91 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 122 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 289 etxebizitza zeuden, 268 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 277 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 268 etxebizitza nagusietatik 238 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 72 etxek lau zituzten eta 169 etxek bost zituzten. 217 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 100 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 157 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Manila Jai Alai
Manila Jai Alai Welton Becket eta Walter Wurdemann estatubatuar arkitektoek diseinaturiko pilotalekua izan zen. 1940an eraiki zuten Streamline Moderne estiloan eta Manilako guduan bizirik irautea lortu zuen. Asia osoko Art Déco eraikinarik finetariko bat izan zen. Protesta asko izan zirelarik ere, 2000. urtean Lito Atienza Manilako alkateak eraikina eraisteko agindua eman zuen. Hiriko epaitegi nagusia eraikitzeko asmoa bazuen ere, ez zuen inoiz egin.
Hankapuntetan I
Hankapuntetan I Izaro Andres kantariaren EP diska da, 2017. urteko Durangoko Azokan argitaratutakoa.
Manila Jai Alai
Zesta puntak oso zale amorratuak zituen Filipinetan eta apostuen ondorioz zenbait hildako ere izan ziren frontoian. 1986an, aurrez aurreko akordioak egiteagatik, zesta punta debekatu zuten herrialde osoan.
Montaulin
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 473 ziren, horien artean 356 aktiboak ziren eta 117 inaktiboak ziren. 356 pertsona aktiboetatik 335 lanean zeuden (177 gizon eta 158 emakume) eta 21 langabezian zeuden (13 gizon eta 8 emakume). 117 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 53 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montaulin udalerrian 280 unitate fiskal zeuden, 751 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.709 euro zen.
Hankapuntetan I
Grabaketa eta abestiak
Gaztain Estudioak eta Oihenart Estudioa grabatu ziren kantak. Kontzertuetan Iker Laurobarekin ibilita atera diren harribitxiak dira, batzuk aurreko diskako abestien moldaerak eta beste batzuk berriak.
Montaulin
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 6 igeltseroak, 1 margolaria, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Hankapuntetan I
Azala
Hiru Damatxo Ideia Faktoriak egin zuen azala. Sepia tonotan egina dago eta goialdean bi oin biluzi ageri dira.
Montaulin
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Montaulin udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Reichstag
Reichstag (alemanez "Inperioko Dieta") Germaniako Erromatar Inperio Sainduko, Ipar Alemaniar Konfederazioko zein Alemaniako Parlamentua izan zen 1945 arte.
Gaur egun, Bundestag (Dieta Federala) du izena Alemaniako legebiltzar nagusiak. Baina parlamentuaren eraikina "Reichstag" deitzen da oraindik. 1999an inauguratu zen berriz, Norman Foster arkitekto britainiarrak eraberritu ondoren.
Paulino Garagorri
Paulino Garagorri Hernanz (Donostia, - Madril, ) gipuzkoar filosofo eta kritikaria izan zen, José Ortega y Gasset Madrilgo Complutense Unibertsitateko Filosofia eta Pentsamendu Politikoaren Historiako irakaslearen inguruan sortutako lantaldeekin lotua.
Bere pentsamenduan, Garagorrik bizitza errealitate erradikal gisa aztertu zuen. Garagorriren arabera, bizitza egoki batek elkarbizitza eta soziabilitatea, arrazoimen abstraktuaren praktikarekin batera, amalgamatzea eskatzen du. Bere ustez, bizitza, intentzionalitatea eta giza kontzientzia kontuan hartuz bakarrik uler daiteke. Garagorriren arabera, gizakiak ezin izango du inoiz errealitatea erabat ezagutu, horrela arrazoimen abstraktuaren balio absoluturako aspirazioa ukatuz, horrela gizakia bere esentzia paradoxikoan nabarmentzen delarik.
Nonius
Nonius luzera txikiak neurtzeko erabiltzen den tresna da. Pedro Nunesek (1492-1577) asmatu zuen, eta harengandik datorkio izena. Erregela graduatu baten gainean, beste erregela mugikor bat izaten du, erregela handiaren bederatzi zatiren bitartea hamar zatitan banatua duena.
Allophlebia
Allophlebia Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Allophlebia hemizancla da.
Germaine (Aisne)
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 66 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 32 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 2 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 32etxeak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 19 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Bujarueloko zubia
Bujarueloko zubia Arkitektura erromanikoko zubia da, Ara ibaiaren gainean eraikia, Bujaruelo haranean, Huescako probintzian, Aragoiko Pirinioetan. Izadiaren ikuspuntutik leku interesgarria da: Bujaruelo harana-Garganta de los Navarro Batasunaren Garrantzizko Lekua baita, Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalatik hurbil. Zubitik gertu San Nicolás de Bujaruelo baselizaren erorkinak daude eta kanpalekua da.
Bujaruelo orain mende batzuk Gavarnietik igarontzen ziren erromesentzako, merkatarientzako eta bidaiarientzako beharrezko pasagunea zen.
Ezaugarriak
Arku bakarreko zubia da, harrizkoa.
Germaine (Aisne)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 47 ziren, horien artean 35 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 35 pertsona aktiboetatik 31 lanean zeuden (19 gizon eta 12 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Germaine udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Cuscomys oblativa
Cuscomys oblativa Cuscomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Abrocomidae familian sailkatuta dago.
Emir
Bosnia-Herzegovinan eta Turkian gizonezkoen izena da, adibidez Emir Kusturica.
Centrobranchus nigroocellatus
Centrobranchus nigroocellatus Centrobranchus generoko animalia da. Arrainen barruko Myctophidae familian sailkatzen da.
Bularreko haurraren bat-bateko heriotzaren sindrome
Bularreko haurraren bat-bateko heriotzaren sindromea (SIDS ingelesezko siglak) urtebete baino gutxiagoko haur baten bat-bateko heriotza da. SMSL bidezko heriotza gehienak loarekin lotuta daude, horregatik batzuetan "heriotza sehaskan" izenarekin ezagutzen da. Haurraren bat-bateko apnea bat nabari da, azalaren kolorazio-aldaketekin eta muskulu-tonuaren aldaketekin batera, behatzaileak haurra bat-batean hiltzen den sentsazioa izaten du. Itxuraz, haurra osasuntsu dago, baina, autopsia, heriotza-lekuaren azterketa eta aurrekari klinikoen berrikuspenak kontuan hartuta, azalpenik aurkitzen ez bada, haurra gaitz hau dela eta hil dela ondorioztatzen da.
Inzidentzia
Erantzun ezak bihurtzen du SMSL hain beldurgarria, izan ere gaitz hau da hilabete eta urtebete bitarteko haurren artean, heriotza-kausa nagusia; zehazki, milako bat eta hiru haur artean. Harrigarriena da, ikertzen urte asko eman duten arren, ezinezkoa dela aurreikustea.
Auður Jónsdóttir
Auður Jónsdóttir (Reykjavik, Islandia, 1973) idazle islandiarra da. Halldór Laxness 1955ko Literaturako Nobel Saridunaren iloba da.
Auðurren istorioak hainbat antologia eta egunkarietan argitaratuak izan dira. Stjórnlaus lukka (1998) eleberria Islandiako Literatura Sarirako hautagaia izan zen. Handik aurrera, haurrentzako eta gazteentzako liburuak idazteaz gain, beste eleberri gehiago idatzi zituen, hala nola Skrýtnastur er maður sjalfur (2002), bere aitona Halldór Laxnessi buruzkoa.
Folkið í kjallaranum liburuak 2004ko Islandiako Literatura Saria jaso zuen eta 2006an Ipar-Kontseiluko Literatura Sarirako hautagaia izan zen.
Gaur egun Bartzelonan bizi da bertan ikasten duelako. Bere senarra Thorarinn Leifsson, ilustratzailea eta idazlea da.
Bularreko haurraren bat-bateko heriotzaren sindrome
Inzidentzia
Alderdi epidemiologikoak garrantzitsuak dira edo kontuan hartu behar dira, baina, ezin dira erabat prospektiboki ezarri SMSLren biktima izan direnik. Izan ere, ezin da zehaztu arrisku-faktore bakoitzaren garrantzi erlatiboa, ezta konbinazioan gertatzen diren arrisku anitzen eragina kuantifikatu ere.
Santi Barranco
Santiago "Santi" Barranco Medina (Amurrio, ) errepide eta mendi bizikletako txirrindulari ohia da. 2003. urtean, Euskadiko Open-a irabazi zuen. 2010. urtean, munduko Ziklo-Kros txapelketara joan zen masajista bezala. 2011. urtean, Seguros Bilbao taldeko zuzendaria bihurtu zen.
Bularreko haurraren bat-bateko heriotzaren sindrome
Inzidentzia
Aurreikustea ezinezkoa den arren, 1992an Amerikako Pediatria Akademiak (AAP) bularreko haurrak lo egiteko buruz gora jartzea gomendatu ondoren, kasuek behera egin zuten. Ordurarte, Ameriketako Estatu Batuetan, SMSLak eragindako heriotza-tasa bizirik jaiotako haurren milako 1,2koa zen, eta bizirik jaiotako haurren milako 0,56ra jaitsi zen 2001ean; horrek esan nahi du hamarkada batean % 53ko beherakada izan zuela.
Latinoamerikako herrialdeei dagokienez, kausa horren ondoriozko heriotza-tasa aldakorra da ezaugarri demografikoen, klimaren, hezkuntza-mailaren, prebentzio-neurriak betetzearen, ebaluatutako biztanleriaren maila sozioekonomikoaren eta azterketa diagnostikoak egiteko gaitasunaren arabera. Baina gehiago sakondu behar da SMSLaren azterketan izan ere, kopuruak bizirik jaiotako haurren artean heriotza tasa milako 0,2-0,8 haurrena dela diote.
Adibidez, etnia- eta arraza-desberdintasunak daude, eta horrek eragina izan dezake haurren hazkuntza-ohituretan, edo bularreko haurrak herrialde desberdinetan babestuago edo gutxiagotan egotean. Baina, orokorrean, intzidentzia handiena jaio eta 2-4 hilabete bitartean gertatzen da, eta gizonezkoen sexua da kaltetuena.
Neguko hilabeteetan eta gaueko ordutegian (12 a m - 6 a m) gertatzen dira kasu gehien eta jaiotzean pisu txikia dutenak (2 500 g baino gutxiago) dira arrisku handiena dutenak. Buruz behera lo egiteak eta tenperatura altuko giroak ere SMSLaren arriskua areagotzen dute.
Ikus daitekeenez, arrisku-faktore ugari daude, eta, beraz, baliteke SMSLak faktore anitzeko jatorria izatea: Faktore sozialak, epidemiologikoak, psikologikoak, medikoak…
Eragile arriskutsuak
Zein haurrek dituzten arrisku gehien kontuan hartuta, garrantzitsua da nabarmentzea ez dagoela berez SMSL sor dezakeen elementurik. Aitzitik, litekeena da hainbat faktore konbinatzea eta horrek haurtxo bat SMSL izateko arriskuan jartzea. Esan bezala, SMSL bidezko heriotza gehienak bi eta lau hilabete bitarteko haurretan gertatzen dira, eta kasuak areagotu egiten dira klima hotzean. Ume beltz eta natibo amerikarrek SMSL bidez hiltzeko aukera gehiago dituzte kaukasoarrek baino. Eta neska baino mutil gehiago dago SMSLren biktimen artean.
Besteak beste, honako arrisku hauek dira nabarmenetakoak :
Prebentzioa
Artikuluaren hasieran esan bezala, ikerkuntza lanetan urte asko eman arren, ezin da aurreikusi, baina SMSL arriskua nabarmen murriztu daiteke eta APAren gomendioen ondoren, SMSL-aren tasa izugarri murriztu zen. Hala ere, SMSL-a da oraindik edoskitze garaian dauden haurren heriotza kausa nagusia. "Seguru lo egitea" kanpaina "ahoz gora lo egitea" kanpainaren jarraipena da, eta gurasoei eta zaintzaileei gogorarazten die, haurrak ahoz gora lo egiten jarri behar dituztela eta ingurune seguru bat eskaini behar dietela lo egiteko.
Jarraian adierazten da nola murriztu dezaketen gurasoek SMSL arriskua eta loarekin lotutako beste heriotza batzuk:
Jarri haurra koltxoi sendo baten gainean lo egiten, inoiz ez luke egin behar burko, ur-ohe, arkume-larru, besaulki, aulkiedo beste gainazal bigun baten gainean.
Estali koltxoia ondo estututako izara batekin eta kendu ingurutik bestelako arropa zuriak. Eduki objektu bigun eta arropa zuriak umetxoa lo dagoen tokitik urrun.
Nahi izanez gero partekatu gela haurrarekin, baina ohea partekatu gabe. Adituek gomendatzen dute haurtxoek gurasoen logela berean lo egitea (baina azalera independente batean, gurasoen ohe ondoko moisean edo sehaskan, adibidez) urtebete edo gutxienez 6 hilabete bete arte, SMSL arriskua handiagoa denean.
Eman titia, ahal bada. Babes handiena, haurra amaren esnearekin soilik elikatzean denean lortzen da, baina frogatuta dago edozein ama-esne kantitateak SMSL arriskua murrizten duela.
Bizitzako lehen urtean, haurra lotara doanean, utzi umetxoa txupetea jantzita, baina haurrak txupeteari uko egiten badio, ez behartu berarekin lo egitera. Lo dagoen bitartean txupetea askatzen badu, ez diozu zertan berriro jantzi; haurra bularretik edaten dagoen bitartean, eskaini txupetea bularra eman berritan. Haurrak lehen urtean iada txupetea erabiltzen badu eta edoskitzearekin egoki bat eginda badator, erabiltzeari ez uztea gomendatzen da
Ez erre haurdunaldian, ezta haurra jaio ondoren ere. Haurdunaldian erre zuten emakumeen haurtxoek, inoiz erre ez zuten amek baino arrisku handiagoa dute SMSL pairatzeko; ke pasiboaren eraginpean egoteak ere, handitu egiten du haurtxoaren arriskua. Arrisku hau oso handia da batez ere gurasoetako bat erretzailea bada eta ohea umetxoarekin partekatzen badu.
Ez kontsumitu alkoholik edo drogarik haurdunaldian edota haurra jaio ondoren. Drogak edaten edo kontsumitzen dituzten gurasoek ez lukete ohea partekatu behar beren umearekin.
Ziurtatu zure umetxoak gomendatutako txerto guztiak jasotzen dituela. Ikerketen arabera, txertoak jasotzen dituzten haurrek SMSL jasateko% 50 arrisku txikiagoa dute.
SMSL bidezko heriotza bat jasan duten guraso eta familientzat, talde asko daude, First Candle kasu, dolua zeharkatzeko aholkularitza, laguntza eta deribazioak eskain ditzaketenak.
Zergatik da arriskutsua ahospez lo egitea?
SMSL ohikoagoa da ahoz behera oheratzen diren haurtxoen artean, ahoz gora oheratzen direnen artean baino. Haurrak ezta ez dira, saiheska lo egiten jarri behar, izan ere erraz biratu dezake lo egin bitartean, eta saiheska egotetik ahuspez gelditzera pasa.
SMSL-aren bidez hiltzen diren haurtxoek, baliteke, arnasketa kontrolatzen eta loaldia eteten lagundutzen duen garuneko gunean arazo bat izatea. Haur bat aire biziatua arnasten ari bada eta oxigeno nahikorik jasotzen ez badu, garunak seinale bat bidali ohi du haurtxoak esnatu eta negar egin dezan oxigeno gehiago jasotzeko, baina garunak seinale hori igortzen ez badu, oxigeno-mailak jaisten jarraituko du.
Beraz, haurrak ahoz gora jarri behar dira lotan 12 hilabete bete arte. Haur nagusiak agian ez dira gau osoan ahoz gora geratuko, baina hori ez da arazo bat. Behin haurtxoak buelta ematen ikasten duenean (ahoz gora egotetik ahoz behera eta alderantziz), berak aukeratutako lo-jarreran gera daiteke. Goragoko adinetan ez da beharrezkoa SMSL arriskua murrizten duten posizionagailu edo gailuak erabiltzea.
Plagiozefalia
Guraso asko, haurra ahoz gora lo egiten jartzen badute, hau goititze edo okada batekin itoko ote den beldur dira. Hala ere, goiko arnasbideetan malformazio gutxi batzuk dituzten haurrek bakarrik egin beharko lukete lo buruz behera. Haur osasuntsuek eta errefluxu gastroesofagikoa (GER) duten eta ahoz gora lo egiten duten haur gehienek ez dute itotzeko arrisku handiagorik.
Gurasoek haurraren medikuarekin hitz egin beharko lukete posizio onenari buruzko galderak badituzte, haurrak ondo lo egin dezan.
Plagiozefalia posizionala azkar eta erraz diagnostikatu daiteke, haurraren buruaren forma behatuz. Burua ornotik begiratu behar da; puntu horretatik ondo ikusten dira okzipitazio-lautadak, bai eta pabiloi aurikularren eta arku sigi-sagatsuen kokapena ere. Honela, paralelogramo batek marrazten duen posizio-plagiozefalia tipikoa ikusten da.
Alde bakarreko lautatze okzipitalaz gain, litekeena da aurrez eta parietalki abonbatzea, arku sigi-sagatsuen gailurra eta okziputzio lautuaren alde bereko belarria lehenago lekualdatuz. Buruaren formaren diferentziak ornotik ikusita, hauek izango liratezke
Plagiozefalia ekiditeko lau ezaugarri
Plagiozefalia posizionala ekiditeko eta tratatzeko, hainbat tresna ditugu eskura:
1.Jarrera-aldaketak:
2.Lepoa luzatzeko ariketak (muskuluen kontraktura badago):
3. Tratamendu ortesikoa:
Modelazio-ariketetarako erantzun egokirik ez dagoenean, garezurra birmoldatzeko kaskoak erabiltzen dira.
4. Kirurgia:
Ez da beharrezkoa izaten aurreko gomendioak egiten badira. Neurokirurgiara bideratzerako momentuan, kontuan hartu behar dira zalantzak, diagnostikoak, deformazio oso handia dagoen edo etengabeko progresioa edota hobekuntzarik eza duen.
Buruko formaren aldaketa horien arrazoia haurdunaldian garezurreko hezurretan eragindako presioa da, eta beste batzuetan erditze zailek, tortilisek edo, gehienetan, alde berean lo egiteagatik eragindakoa. Horrelakoetan, sarritan, haurraren buruaren atzealdea (okzipitala) alde batean edo bietan ondo lautzen hasten da.
Deformazio horrekin batera, alde bereko entzunezko pabiloia aurreratu daiteke, bai eta kopeta eta masaila ere. Zer egin horiek saihesteko? Sehaskako jarrera-aldaketak. Eta hobetzeko? Kasu gehienetan haurra sendatuko duten neurri erraz batzuk egin behar dira:
Medikuen ondorioak
Faktore anitzeko gaixotasunetan (SMSL, adibidez), ezin da kasu jakin baten kausa identifikatu, eta horrek ez du eragozten ezagutzarik ezean neurri batzuk aplikatzea haurrak babesteko, bizitzako aldi hain kaltebera den horretan. Ezinbestekoa da, Alapeko zuzendaritza-batzordekoak diren adituek gomendatzen duten bezala, Kuban egiten diren bezalako autopsia osoaren azterketa protokolizatuak egitea, diagnostiko zuzena egiteko nazioarteko arauen arabera, bai eta azterketa epidemiologikoak egitea ere, arrisku-faktoreak badirela identifikatzeko eta, ondoren, jokabide interbentzionista hartzeko.
== Umea bat-batean galdu duten gurasoen fase psikologikoak == Guraso horiek, bat-bateko heriotzaren sindromeagatik haur bat galtzen badute, galdu egin behar dute galeraren aurreko dolua. Dolu horrek, nahiz eta mota berezia izan, beste prozesu mingarri batzuen etapa berak ditu, Elisabeth Kübler-Ross psikiatrak deskribatuak: ukatzea, ira, negoziazioa, depresioa eta onarpena. Estatu Batuetako bat-bateko heriotzaren aurkako elkartearen arabera, lau sentimendu daude egoera hauetan, eta oso sarri agertzen dira: tristura, errua, haserrea eta beldurra. Palmira Villegasek aipatu ditu lau horiek eta beste batzuk gehitzen ditu: hutsa (afektiboa zein materiala), bakardadea, masokismoa eta gainerako familiarekiko gehiegizko babesa.
Azterketa horiez gain, zaila da familiekin lanean espezializatutako psikologoak edo psikiatrak aurkitzea, bularreko haurraren bat-bateko heriotzagatiko galerari aurre egin behar baitiote. “Heriotza hau seme edo alaba baten beste galera bat bezala tratatzea da ohikoena”, sentitzen du Villegasek, bere iritziz hori ez baita nahikoa.
Gurasoen dolu etapak
-Garrantzitsuena da pertsona bakoitzak behar duena egitea, haurraren heriotzaren larritasuna gainditzeko
Horrelako egoera bat igarotzen duten pertsonei zuzendutako aholkuak eman daitezke? Zaila da jarraibide orokorrak ezartzea, kasu bakoitza desberdina baita eta galera jasan duten gurasoen ingurunearen araberakoa baita. Seme-alaba gehiago eta mina prozesatzeko modua ere badute. Garrantzitsuena da pertsona bakoitzak behar duena egitea larritasuna gainditzeko.
Madrilgo Bat-bateko Heriotzaren Sindromea Prebenitzeko Elkartean, beste semearen sehaska korridorean kokatu behar zuen ama baten kasua gogoratzen du, bere gelatik ikusi ahal izateko. Beste emakume batzuek lotan dauden bitartean seme-alabek arnasa hartzen duten egiaztatzeko sentitzen duten larritasuna kontatzen dute. Villegas, berriz, berea da: “Komunera gauerdian joateko jaikitzen banaiz, nire seme-alabak ikustera joan behar dut. Eta nire seme zaharrenak 18 urte bete ditu! Baina, zalantzarik gabe, ziurtatu dezaket, egiten ez badut, ez naizela lotara itzuliko”
Lechriodus aganoposis
Lechriodus aganoposis Lechriodus generoko animalia da. Anfibioen barruko Limnodynastidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Erwin Rommel
Ipar Afrikako Ardatzaren porrotaren ondoren, Aliatuen Normandiako Lehorreratzeari eta Frantziako inbasioari aurre egin zion alemaniar armadaren buruan jarri zuten Rommel. Kargu horretan zela, 1944ko uztailaren 20an Hitler hiltzeko konspirazioan parte hartu izana leporatu zioten. Bere buruaz beste egin zuen 1944ko urriaren 14an.
Bizitza
Frantziako, Errumaniako eta Italiako fronteetan borrokatu zen Lehen Mundu Gerran. Karrera militarra utzi eta Tübingengo Unibertsitatean ikasi zuen. Hitler aginpidera iritsi zen arte ez zen Alemaniako armadan sartu (1933). Armadaren eta gazte mugimendu nazien arteko loturaz arduratu zen, eta azken horien artean arrakasta handia izan zuen Infanterie Greift (1937, Infanteria erasoan), taktika militarrari buruzko eskuizkribua, idatzi zuen.
Vulcana-Pandele
Vulcana-Pandele Errumaniako udalerri bat da, Dâmbovița konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Erwin Rommel
Bizitza
Führerraren kuartel nagusiko buruzagietako bat izan zen eta 1940. urteko Frantziako kanpainan izan zituen garaipenen ondorioz izendatu zuten Deutsches Afrika Korps guda taldeko komandante. Afrikako iparraldean, El-Alameineraino baztertu zituen britainiarrak, eta mariskal egin zuten (1942). Hurrengo neguan, ordea, Tunisiaraino atzeratu behar izan zituen bere mendeko osteak. Europara hots egin zioten baina ezin izan zuen Normandiako lehorreratzea saihestu, eta Bavariara erretiratu behar izan zuen zaurituta.
Mendebaldeko gerra bertan behera uztearen aldeko agertu zen eta horrek Hitlerren susmo txarrak piztu zituen. Hitlerrek bere buruaz beste egiteko agindua eman zion Rommeli 1944 urriaren 14an. 1953. urtean argitaratu zen mariskalaren egunkaria: The Rommel Papers (Rommelen eskuizkribuak).
Vulcana-Pandele
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Acoloithus
Acoloithus Zygaenidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Acoloithus falsarius da.
Nefoskopio
Nefoskopioa hodeien abiadura, norabidea eta altuera neurtzeko meteorologian erabiltzen den tresna da. Nefoskopio mota ezberdinak daude:
Xabier Idiakez
Xabier Idiakez (Iruñea, Nafarroa, 1711ko otsailaren 18a - Bolonia, Italia, 1790), Euskal Herriko idazlea eta elizgizona.
Fair Oaks Ranch (Texas)
Fair Oaks Ranch Texasko hiri bat da. Bexar konderrian kokatua dago. 2010ean 5,986 biztanle zituen, 21.99 kilometro koadrotan banatuta.
Xabier Idiakez
Jesusen Lagundiko kidea zen, eta konpainiak Espainian zuen Laguntzaile Nagusia. Bolonian jarri zen bizitzen jesuitak Espainiatik egotzi ondoren. Jesuiten mistika eta humanismoa landu zituen bere obretan.
Lhuis
Lhuis Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Pezoporus flaviventris
Pezoporus flaviventris Pezoporus generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
La Rivière-Enverse
La Rivière-Enverse Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Rivière-Enverse udalerrian erroldatutako biztanleak 444 ziren. Familiak 172 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 363 etxebizitza zeuden, 180 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 142 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 280 etxeak ziren eta 82 apartamentuak ziren. 180 etxebizitza nagusietatik 126 bere jabearen bizilekua ziren, 44 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 54 etxek lau zituzten eta 82 etxek bost zituzten. 163 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 71 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 99 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 302 ziren, horien artean 230 aktiboak ziren eta 72 inaktiboak ziren. 230 pertsona aktiboetatik 212 lanean zeuden (112 gizon eta 100 emakume) eta 18 langabezian zeuden (10 gizon eta 8 emakume). 72 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Rivière-Enverse udalerrian 174 unitate fiskal zeuden, 438,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.417 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 30 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra brikolaje denda handi bat zen.
2000. urtean La Rivière-Enverse udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 264 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Proboštov
Proboštov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 2.684 biztanle ditu eta 3,74 kilometro koadroko azalera. Teplice barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1200 urtean egin zen.
Faux (Dordoina)
Faux Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Faux udalerrian erroldatutako biztanleak 566 ziren. Familiak 241 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 109 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 333 etxebizitza zeuden, 243 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 77 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 329 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 243 etxebizitza nagusietatik 202 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 68 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 216 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 99 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Palm City (Florida)
Palm City Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Martin konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Faux (Dordoina)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 346 ziren, horien artean 244 aktiboak ziren eta 102 inaktiboak ziren. 244 pertsona aktiboetatik 204 lanean zeuden (108 gizon eta 96 emakume) eta 40 langabezian zeuden (16 gizon eta 24 emakume). 102 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 42 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Chain Reaction (1996ko filma)
Chain Reaction (euskaraz Erreakzio-Katea), 1996ko Andrew Davis estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia fikziozko ekintza thriller film bat da. Keanu Reeves, Morgan Freeman, Rachel Weisz, Fred Ward, Kevin Dunn eta Brian Cox aktoreek antzeztu zuten.
Faux (Dordoina)
Diru sarrerak
2009an Faux udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 566 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.085 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
Lechriodus fletcheri
Lechriodus fletcheri Lechriodus generoko animalia da. Anfibioen barruko Limnodynastidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Faux (Dordoina)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Faux udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.032 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Intzidentzia (argipena)
Intzidentzia terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu:
Tetenhusen
Tetenhusen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Probulov
Probulov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 66 biztanle ditu eta 3,47 kilometro koadroko azalera. Písekeko barrutian dago.
Altair
Altair (Alpha Aquilae, Alpha Aql, α Aquilae, α Aql, Atair) Aquila konstelazioko izarrik distiratsuena da, eta gaueko zeruko 12. izarrik distiratsuena. Gaur egun G-hodeian dago. Altair A-motako izar bat da, izarren sekuentzia nagusian. Bere itxurazko magnitudea 0,77 da, eta Udako Hirukiaren hiru erpinetako bat da, Deneb eta Vegarekin batera.
Altairrek errotazio abiadura handia du, ekuatorean gutxi gorabehera 286 km/s. Palomar Testbed Interferometroarekin eginiko neurketa batekin ikusi zen Altair ez dela esferikoa, baizik eta poloetatik laburragoa zela, abiadura azkar hori dela medio. Beste neurketa interferometriko batzuetan, infragorrielkin eginak, fenomeno honen irudiak agertu dira.
Probulov
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1222 urtean egin zen.
America! (Bill Callahan)
America! (euskaraz Amerika!) Bill Callahan estatubatuar kantautorearen abesti bat da. 2000ko Apocalypse diskoaren barnean argitaratu zuen.
Amerikatako Estatu Batuei buruzko abestia da, herrialde horren alderdi onak eta txarrak modu sarkastikoan deskribatzen dituelarik.
Toribio Garate
Bizitza
Ermuko Artekalen jaio zen Jose Niceto eta Victoria Antonio senar-emazte ermuarren seme hau. Bera baino 11 urte zaharragoa zen anaia Bernardoren pausoak jarraituta, esku-huskako pilotan aritu zuen lehendabizi, palara pasatuz gerora.
Bilboko Euskalduna pilotalekuan egin zuen debuta: 1912ko maiatzaren 11an, Otxoa lagun, Orobio eta Oñateri irabazi zien. Ermuko pilota eskolatik irtendako pilotari atzelari hau, Bilbon urte batzuk egin ostean, Madrilgo Zentral frontoira abiatu zen, 1917 urtean berriro itzultzeko Bilbora.
Julfako armeniar hilerria
Gobernuaren helburua armeniarren aztarnak guztiak suntsitzea da, horrela Azerbaijanen inoiz ez zirela izan frogatu nahirik. Gaur egun, hilerriaren tokian gune militar bat dago.
Amanda Simpson
Amanda Simpson (Chicago, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1961eko martxoaren 26a) estatubatuar politikaria da.
Fricourt
Fricourt Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Amanda Simpson
2015eko irailean energia operazionalerako defentsako idazkari laguntzaile izendatu zuten. Pentagonoan egon zen 2017ko urtarrilaren 19ra arte, Barack Obama presidentearen agintaldiaren amaierara arte.
Fricourt
Biztanleria
2007an Fricourt udalerrian erroldatutako biztanleak 498 ziren. Familiak 196 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 205 etxebizitza zeuden, 197 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 203 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 197 etxebizitza nagusietatik 170 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 102 etxek bost zituzten. 175 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 91 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 323 ziren, horien artean 224 aktiboak ziren eta 99 inaktiboak ziren. 224 pertsona aktiboetatik 212 lanean zeuden (128 gizon eta 84 emakume) eta 12 langabezian zeuden (2 gizon eta 10 emakume). 99 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fricourt udalerrian 188 unitate fiskal zeuden, 486 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.938,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Fricourt udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gistel
Gistel, Belgikako mendebaldean dagoen udalerria da, Mendebaldeko Flandria probintzian dagoena, Brujasetik sei kilometro ipar-ekialdera. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Gistel bera, Moere, Snaaskerke eta Zevekote. 2013ko urtarrilaren 1ean 11.792 biztanle zituen.
Bakartiaren erregimena
Bakartiaren erregimena (arabieraz Tadbir al-mutawahhid) Avempace filosofoaren obrarik garrantzitsuenetako bat da. Bertan bere utopia sozial eta filosofikoa deskribatzen du. Hiri ideala bat aipatzen du (al-madina al-fadila), inspirazio platonikokoa.
Tomas Agirre
Tomas Agirre (Errezil, Gipuzkoa, 1898ko otsailaren 24a - Algorta, Bizkaia, 1982ko abenduaren 26a) euskal idazlea izan zen.
Bizitza
1898ko otsailaren 24an jaio zen Errezilgo Etxeberri etxean. Bost senide ziren. Maria Dolores Agirre idazlea arreba zuen.
Euzkadi egunkarian artikuluak idatzi zituen Barrensoro ezizenez.
Euskara-islandiera pidgina
Euskara-islandiera pidgina (Islandiera-euskara pidgina, halaber) XVII. mendean Islandiako Vestfirðir eskualdean erabilitako pidgin hizkuntza izan zen. Islandiara joandako euskaldun arrantzale eta merkatariek bertako biztanleekin sortu zuten. Pidgin horrek ingelesaren eta frantsesaren eragina zuen, eta Ipar Atlantikoan hainbat herrialdetako arrantzaleen arteko bizikidetzan eta hartu-emanetan oinarritzen zen.
Historia
Bizimodua ateratzeko, euskaldunak lehenak izan ziren Bizkaiko golkoan baleak harrapatzen. Jarduera horren lehen idatzizko agiria 670. urtekoa da. Agiri horren arabera, Lapurdiko arrantzaleek Frantzia iparraldean 40 poto lumera (balea-olio) saldu zituzten.
Ipar Atlantikoan Euskal Herriko arrantzaleei egindako lehen aipamena, berriz, 1412. urtekoa da. Urte hartan, islandiarrek diote Grundarfjörðuretik 500 itsas milia mendebaldera Euskal Herriko hogei baleontzi inguru zebiltzala.
Ziurrenik euskaldunek jadanik hamarkada batzuk eginak zituzten ur haietan, balea-ehizan eta merkataritza-jardueretan. Balea-ehizak irabazi handiak ematen zituen, eta ezinbesteko baliabide ekonomikoa zen. XIII. mendean baleak harrapatzeko hainbat portu eraiki zituzten, horien artean 1204an Getariakoa edo Lekeitiokoa. Hala ere, 1334. urterako balearen gainbehera hain zen nabaria Bizkaiko golkoan, ezen Alfontso XI.a Gaztelakoak arrantzarako behin behineko debekua ezarri baitzuen, stocka handitzeko asmoz. Horrek arrantzaleak beste itsasoetara bultzatu zituen.
XV. mendean, euskaldunak Kanadan zebiltzan, balea eta bakailao arrantzan. Bertara iristeko, Islandia eta Groenlandiatik igaro behar zuten. Horretarako, gutxienez bederatzi arrantza-gune ezarri zituzten Labrador eta Ternuan: handienak 900 lagunentzako lekua zuen eta Red Bayn zegoen.
Aurkikuntza
1905 aldera, Jón Helgason filologo eta poeta islandiarrak Kopenhageko Unibertsitate ko Arnamagnaeana liburutegian bi hiztegi aurkitu zituen, pidgin hauek aipagai zituztenak: Vocabula gallica ("Frantsesezko hiztegia") eta Vocabula biſcaïca ("Bizkaierako hiztegia"). Eskuizkribua XVII. mendearen bukaerakoa edo XVIII. mendearen hasierakoa da. Guztira hiztegi bi dira: lehendabizikoak 16 orrialde ditu eta 517 hitz eta bigarrenak, 10 orrialde eta 228 hitz. Hau da, denera, 745 hitz.
Eskuizkribuan eguneroko hitzak ez ezik, balea ehizarekin eta bere ingurumariarekin lotutakoak ere daude. Egileak ez dira ezagunak, baina ikertzaileen ustetan, jarduera horretan aritzen ziren idazle bi izan bide ziren, Euskal Herriko arrantzaleak, bertako biztanleekin lotura estua zutenak. Hiztegiak lapurterazko hitzak dakartza gehienbat, baina beste hizkuntzen ekarpenak ere baditu, tartean frantsesarenak, gaztelaniarenak eta ingelesarenak.
Helgason Christianus Cornelius Uhlenbeckekin harremanetan jarri zen, Leidengo Unibertsitateko euskal gaietarako aditua. 1927an, Nicolaas Gerardus Hendricus Deen hizkuntzalari herbeheretarrak (Uhlenbeck euskalariaren ikaslea), Euskal Herrira bidaiatu zuen Julio de Urquijorekin elkarlanean aritzeko. 1937an, Deenek gai honen inguruan idatzi zuen Leidengo Unibertsitatean aurkezturiko doktore-tesian. Tesiak "Glossaria duo vasco-islandica" izenburua zuen, 125 orrialde zituen eta latinez idatzita zegoen.
F. Mullerrek zuzendutako tesia 135 orrialdeko liburutxo bat besterik ez da. Haren onarpen zientifikoa, ordea, Espainiako Gerra Zibilak (1936-1939), eta Bigarren Mundu Gerrak (1939-1945) eklipsatu zuten. Hala ere, Nicolaas Gerardus Hendricus Deenen tesia ezagunagoa izango zatekeen latinaren ordez beste hizkuntza moderno batean argitaratu izan balu.
Tesian ikerketa ortografikoa eta fonetikoa egin zituen eta bukaeran, eranskin moduan, hiztegi biak kopiatu zituen. Hitzaurrean, Urquijori eskerrak eman ondoren, Deenek honela dio : Deenek lau zutabetan argitaratu zituen hiztegiak: euskara / islandiera / alemana / gaztelania.
Eskuizkribuak 1986an itzuli zituzten Islandiara, baina horietako bat galdu egin zen.
Adibideak
Hona hemen euskara-islandierazko esaldi batzuk :
Didier Borotra
Didier Borotra (Nantes, Frantzia, 1937ko abuztuaren 30a - ) euskal herritar politikaria da. Franck Borotra politikaria anaia du, Claire Borotra antzezlea arreba eta Jean Borotra politikari eta tenislaria osaba. Union Démocratique Française (UDF) alderdikoa da.
935 Clivia
935 Clivia asteroide gerrikoan aurkitutako 935. asteroidearen izena da. 1920ko irailak 7an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1920 HM zen. Flora familiako asteroidea da.