cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chevru
Etxebizitza
2007an 362 etxebizitza zeuden, 328 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 351 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 328 etxebizitza nagusietatik 287 bere jabearen bizilekua ziren, 39 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 91 etxek lau zituzten eta 203 etxek bost zituzten. 283 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 125 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 194 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Phaenerochaete
Phanerochaete, Phanerochaaceae familiako onddo kortizioide genero bat da.
NGC 4467
NGC 4467 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Otto Wilhelm von Struveek aurkitu zuen n.
Mezulari
Erdi Aroa
Erdi Aroan, errege-gorteek beren mezulariak zituzten, eta ohiko langileei baino apur bat gehixeago ordaintzen zizkieten.
Postari ez zen soilik gobernuaren enplegatu bat, baizik eta jurisdikzio zibil eta kriminaleko gaietan bere auzitegi pribatiboei lotuta zegoen, hau da, probintzietan, lehen auzialdian arlo eta enplegatuei buruzko arrazoien berri zuten ordezkariordeen bidez, eta gortean, berriz, batzorde goren baten bidez, azpiordezkaritzetatik eramaten ziren arrazoien apelazio-mailan.
Gobernuaren eta partikularren orriak eta gutunak puntu batzuetatik besteetara pasaraztea zuten helburu, hain zerbitzu garrantzitsua eskatzen zuen ardurari eta distantziei zagokien prezio baten truke. Petri III.a Aragoikoak "troter" esaten zien 1283. urtean agindu batean.
XVI. mendea
Mezularitzaren egoeraren adibide gisa aipatu daiteke Lepantoko guduaren (1571ko urriaren 7) amaieraren berriak hogei egun beranduago iritsi zirela Madrilera. Hala, XVI. mendean postarien ordainsari sistemak honakoa agintzen zuen: "Bidaiak oinez egiten dituzten postariek, betiere hogeikora ari direnek (esan nahi da hogeita lau ordutan hogei legoa egiteko beharkizunak dutenek) vellonaren lau erreal jasoko dituzte ibilitako legoa bakoitzeko. Eta joana egin duenari irtendako lekuan ordaindu behar bazaio, vellonaren erreal bat emango zaio legoako, baina bidaia agindua joan-etorria egiteko bada, joateko eta etortzeko ordainsaria, jada aipatu diren vellonaren lau errealetan izango da". Era berean, beste honako hau ere zehazten zen: "hamabost legoako bidaiak egiten direnetan, hiru erreal ordainduko da legoako eta erreal bat erdi, hamabikoetan.".
Council (Idaho)
Council Idahoko hiri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 839 biztanle zituen, 25.77 kilometro koadrotan banatuta.
Mezulari
XVII. mendea
Gaur egun, estafeta posta-bulegoa izaten da, gutunak jaso eta ematen diren etxea edo tokia da.
Beste garai batean, estafeta Staffa italiarretik zetorren hitz bat zen. Pakete bat edo mezu bakarra leku batetik bestera (oinez edo zaldiz) zeraman postari bat zen, garrantzia berresten zuten bi gidari edo laguntzailerekin. Geroago, estafetak lan bera egiten zuen bideetan zehar, baina bi laguntzaile horiek gabe.
Estafeta mezulari bat zen gutxi gorabehera. Mezulariak mezu baino gutxiago eramaten zuen, edota hainbat bulegoz arduratzen zen. Estafetak albiste bakar bat ofizialki eramateko eginkizuna baino ez zuen, baina garrantzi handiko berria zen.
Gaur egun, posta-bulegoaren izena da estafeta, gutunak bidaltzeko edo jasotzeko establezimendua.
XVIII. mendea
Posta, Bidalketa, Errepide eta holakoen Ordenantza Orokorrak, 1794koak, xehetasunez arautzen zuen postarien lanbidea. Ordenantza horretako xedapen batzuetan postariak hautatzeko, botatzeko ustezko egoerak eta diziplina erregimena arautzen zen. Postaria "posta iristen den egunetan aurkeztu behar da postetxeetan, edota posta administrariek adierazten dizkioten egunetan; baina ez da sartuko bulegoan berak banatu behar duen posta eskuratzeko deitzen dioteneraino". Horrekin batera, honakoa ere agintzen zen: "gutunak errazago eta azkarrago bana daitezen, administrariek auzoetan banatuko dute biztanleria eta postari bakoitzari horietako baten ardura emango diote. Ahaleginak egingo dira auzo baten ardura hartu duen postaria auzo horretan bertan bizi dena izateko".
Honela finkatzen zen ordainketa: "Postariek postetxeetatik interesatuen etxeetara eramaten duten gutun edo agiri bakoitzeko gutunazalean zehaztutakoaz gain beste laurden bat kobratzeko baimena ematen diet, eta beste laurden bat beren postuetan jaso eta postetxera eramaten duten bakoitzagatik, betiere bere lanaren saritzat agintzen dudan kuota hau gainditu gabe".
XIX. mendea
Posta zerbitzu publikoa ohiz ondo araututako lanbidea izan da. Postarien eginkizunak 1852ko uztailaren 5eko Erregelamenduan arautzen ziren; horretan "postak banatzeko bigarren mailako laguntzaile"ak deitzen zaie postariei, eta honakoa ere adierazten da horiei buruz "geroz eta gehiago dira biztanleria handiko lekuetan". Hala da, postariak gehitzen ari ziren eta Postarien Bazkundeak antolatzen hasi ziren, baita Administrazioan ere. Postarien kopurua eta maila, eta funtzionarioak nortzuk ziren edota horiei ordaindu beharrekoa zenbatekoa zen xehetasun osoz jasotzen zen Administrazioan.
Aipatu beharrekoa da legegileak, uniformearen erabilera arautzeaz gain, zera adierazten zuela: "adinagatik edo zerbitzuan jarraitzeko ezintasunagatik lana utzi behar zutenei erretiroa jasotzeko abantaila onartzen zitzaien eta kasu bakoitzari zegozkion erretiroa eta pentsioak zehazten ziren kategoria eta lan egindako urteen arabera. Horiek ondoko taulan jaso ditugu gehiegi ez luzatzearren”.
Monopolioaren arautegian aldaketa etengabeak egin behar izan dira aurrerakuntzari aurre egiteko, prezioak bateratzeko posta zigiluaren bidez aldez aurretik ordaintzeko sistema egokitzeko (1850. urtearen hasieratik). Gero garraio bideak garatu ziren eta XIX. mendearen azken herenean trenbide sarea hedatu zen. Garraio sistema horrek posta banatzeko ohiko sistema erabat aldatu zuen, eta trena iristen zen lekuetan banaketa kalez kale egiten zuen postariaren figura sortu zen. Hala eta guztiz ere, eta errepideetan ere aurrerakuntza handiak egin arren, 1920an 108 posta banaketa egiten ziren zaldiz eta 3.533 oinez. Azken horiek 85.000 kilometroko ibilaldia egiten zuten denen artean, hau da, batez beste 25 km oinez postari bakoitzak. 1887. urtetik aurrera itsas posta jarri zen abian eta 1920an hegazkin bidezkoa.
XX. mendea
Posta zerbitzu publikoa premia berri eta askotarikoei erantzuten ari da eta XX. mendearen hasierako hirietan "postari irakurleak" hasi ziren agertzen. Horiek gutun eta agirietako helbideak irakurtzeko espezialitatea hartu zuten, postak gero hobeto banatu ahal izateko, kontuan izan behar baita posta jada "hartzaileari eskura eman behar zaio bere etxean bertan edota horren familiako helduen bati edo zerbitzarien bati".
Chevru
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 700 ziren, horien artean 505 aktiboak ziren eta 195 inaktiboak ziren. 505 pertsona aktiboetatik 456 lanean zeuden (260 gizon eta 196 emakume) eta 49 langabezian zeuden (16 gizon eta 33 emakume). 195 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 89 ikasten zeuden eta 75 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chevru udalerrian 346 unitate fiskal zeuden, 1.107 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.475 euro zen.
Mezulari
XX. mendea
Lehen mailako postariaren soldata egunean lau pezetakoa zen, hiru pezeta bigarren mailakoena eta bi eta erdi postontzietara joaten zirenena. Ordainsari horiek banaketa eskubideekin ordaintzen ziren (0,05 pezeta kartazaleko), eta postariek 1989an sortutako posta bazkundekoak ez baziren, ez zuten funtzionario kategoriarik izaten. Horrekin batera, geroz eta indar gehiago ari ziren hartzen landatar postariek, hau da, nork bere herrian posta bildu (horretarako postontzi bat izaten zuten beren etxean), jaso eta banatzen zutenak; herri txikietan antzeko lanak oinez egiten zituzten postariak ere geroz eta gehiago ziren.
Chevru
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Chevru udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Galesburg (Ipar Dakota)
Galesburg Ipar Dakotako hiri bat da. Traill konderrian kokatua dago. 2010ean 108 biztanle zituen, 0.45 kilometro koadrotan banatuta.
Santo Stefano di Magra
Santo Stefano di Magra Italiako udalerri bat da. La Speziako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Santo Stefano di Magrak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Merthyr Tydfil (udalerria)
Merthyr Tydfil, 'Merthyr Tudful', Galesko hegoaldeko udalerri bat da, Merthyr Tydfil lurraldearen hiriburua.
Napartheid (Negu Gorriak)
Napartheid Negu Gorriak euskal hip hop musika taldearen abesti bat da. 1990ean Negu Gorriak diskoaren barnean kaleratu zuten.
Merthyr Tydfil (udalerria)
Galesera
1891an biztanleriaren %68,4a galeseraz mintzatzen zen, 1911ean %50,9a eta 2011am %8,9a.
Saint-Brieuc
Saint-Brieuc (Sant-Brieg) Bretainiako kostaldearen ipar-erdialdean dagoen hiria eta Côtes-d'Armor departamenduko hiriburua da, bai eta Bro Sant Brieg lurralde historikoarena ere.
45.879 biztanle zituen 2008an. Frantsesaz gain, bretainieraz eta galoz ere mintzatzen dira.
Geografia
Izen bereko badiatik hurbil dago, itsasotik 3 km-ra.
Ekonomia
Hiritik hurbil dago portua (Port du Légué). Turismoa (hondartzak), nekazaritza eta arrantza produktuen merkataritza eta industria (metalurgia, janari industria, ontziola txikiak, ehungintza, nekazaritzako makineria) dira ekonomia jarduera nagusiak.
Historia
Saint-Brieuc herria galiar fraide batek 480 urtearen inguruan sortu zuen monasterio baten inguruan hazi zen. 1220an apezpikuaren egoitza bihurtu zen eta Guillaume Pinchon apezpikuak katedrala eraiki zuen XIII mendean. 1355ean sute handi batek hiria suntsitu zuen, bai eta katedralaren koroa ere. Berreraikitzean katedral-gotorleku itxura hartu zuen, hiriak jasaten zituen eraso ugarietan herritarren babesa hartu zezaten.
Arturo II.a Bretainiako Dukeak Bro Sant Brieg edo Penteur lurralde historikoa eratu zuen Saint-Brieuc hiriaren inguruan.
Napartheid (Negu Gorriak)
Abestiaren hitzak
Titulua Napartheid fanzinearen izena dakar, Napar eta apartheid hitzen lotunea. Hitz-jokoak 1986an ezarritako Euskararen Foru Legeak sortutako zonaldeak gogoratzen ditu, Hegoafrikako bantustanekin alderatuak. Eusko Jaurlaritzaren jarrera salatzeko muguruzatarrek «Pretoria Gasteiz» izengoitia erabili zuten.
Bertsioak
Jatorrizko bertsioa albumean agertu arren, taldeak zuzeneko beste bertsio bi atera zituen:
Saint-Brieuc
Ondasun nabarmenak
Aipagarriak dira XIV-XV. mendeetako Saint-Étienne katedrala (XVIII. mendean berritua), apezpikutegia eta etxe zaharrak.
Chevru
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Three Lakes (Wisconsin)
Three Lakes Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oneida konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Donibane-Ziburuko gaztetxea
Donibane-Ziburuko gaztetxea (DZG ) Lapurdiko Donibane Lohizune herrian dagoen gaztetxea da. Bi herrietako gazteak biltzen ditu.
Jakingarriak
Donibaneko Akotz auzoan dago, Getariarako bidean. 1989an gazte taldea sortu zen eta 1991ean lehenago auzoko eskola izandako eraikina okupatu zuten; eskola zaharra Lafiteneko hondartzatik hurbil. Lapurdiko gaztetxerik zaharrenetakoa da eta kultura elkarte gisa eratuta dago. Eraikina Herriko Etxearena da eta ituna du gazte taldearekin, non "behin-behineko okupa" moduan tratatzen dituzten. 1995ean hortik botatzeko saiakerak kale egin eta gero, 2009an bere ondoan luxuzko jatetxea zabaldu eta gero arazoak egon ziren berriro Herriko Etxearekin eta 2010eko ekainean lekuz aldatzeko proposamen eta mehatxua zabaldu zion.
Pilar Rodríguez
Pilar Rodríguez Zabaleta (Leitza, ) nafar aktorea da. Gaztetatik antzerki zalea, 1982an, 42 urte zituela, Eusko Jaurlaritzako Arte Dramatikoko Eskolan, Antzertin, hasi zen.
Hamabi zesarren bizitzak
Hamabi zesarren bizitzak (Dē vītā Caesarum) Suetoniok idatziriko liburu bat da. Bertan, Erromako lehen hamabi zesarren bizitzak kontatzen ditu, Julio Zesarrengandik hasi eta Domizianorekin bukatu. Beharbada, k.o. 119 eta 122. urte bitartean idatzi zuen.
Edukia
Hamabi zesarren biografiak dira, Julio Zesarrengandik Domizianoraino. Suetonioren idazlan hau, lehen biografia izan zen. Ondoren, beste biografia mordo bat etorriko ziren, denbora igaro ahala. Hauxe izan da erromatarren morala nolakoa zen jakiteko kontutan gehien hartu den liburua. Idazlanaren estiloa oso berezia da, Suetoniori ez baitzaio, lan honetan, egia, historiak bezain beste inporta, ez du ordena kronologiko bat segitzen eta. Suetoniok, egitura, historia bitxiez betetzen du, historia hauek biltzerakoan zesar bakoitzarentzat izaera bat sortzeaz batere arduratu gabe. Egia esan, atal ezberdinak lotzen saiatzen da.
Bizitza guztiak, zesar bakoitzaren lehen urteak eta hauen gurasoei buruzko gauzez hasten dira lehen atal bezala. Bigarren atalean, enperadore bezala eman zituen urteak kontatzen ditu, hirugarrenean, ezaugarri pertsonalak, eta, laugarrenean eta azkenean, enperadorearen heriotza. Ikus daitekeenez, ez du inolako ordena kronologikorik jarraitzen. Eta, historia bitxiak, iskanbilatsuak dira izatez, baina Suetonio ez da, zesarrei buruz esaten duena egia den hala ez ikertzeaz arduratzen.
Ondorengo kritikak, Suetoniok, bere aldekoak ez ziren enperadoreei kalte egin ziela adierazi du.
1984ko Alemaniako Sari Nagusia
1984ko Alemaniako Sari Nagusia urte horretako Abuztuaren 5an ospatu zen Nürburgring zirkuituan.
Carla Neisen
Carla Neisen (Grenoble, Isère, Frantzia, 1996ko martxoaren 8a), hamabosteko eta zazpiko nazioarteko errugbi-jokalari frantziarra da, eta erdiko bezala aritzen da klubean, Blagnac rugby taldearekin eta Frantziako taldean 2012z geroztik.
Biografia
Carla Neisen Anderson Neisenen ahizpa gazteena da, eta Enzo Hervéren lehengusina.
2017an, Irlandako Emakumeen errugbi Mundu Kopa jokatzeko aukeratu zuten.
BTS MUCko (Unitate Komertzialen Administrazioa) ikasle da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.
Euzko-gogoa
Euzko-Gogoa Jokin Zaitegik 1950ean, Guatemalan, sortutako iritzi eta literaturari buruzko euskarazko aldizkaria izan zen.
Ens
Ens Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Euzko-gogoa
Zaitegik Nikolas Ormaetxea Orixe Guatemalara deitu zuen aldizkariaren argitalpenean lagun ziezazion. Orixe aldizkariko idazkaria izan zen 6 hilabetez (1950). Ondoren Zaitegik beste lagun bati deitu zion, Parisen erbesteratutako Andima Ibiñagabeitiari hain zuzen ere. Ibiñagabeitia ez zen 1954. urtera arte heldu eta bertan aritu zen Guatemalan inprimatutako azken zenbakira arte. Zaitegik 1955. urtean Euskal Herrira itzultzea erabaki zuen eta hurrengo urtetik aurrera aldizkaria Biarritzen prestatu eta kaleratzen zen. Hortaz, aldizkariak bi epe izan zituen: Guatemalako aldia, 1950-1955 urteen artekoa, eta Biarritzeko aldia, 1956-1959 urteei dagokiona.
Ens
Biztanleria
2007an Ens udalerrian erroldatutako biztanleak 25 ziren.
Euzko-gogoa
Bi hilabetez behin argitaratu eta Iparraldera bidaltzen zen, eta handik euskal erresistentziak Hegoaldera pasatu eta banatzen zuen, aldizkaria legez kanpokoa baitzen estatu espainiarrean.
Manganoquadratita
Manganoquadratita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Manganoquadratita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Ens
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Euzko-gogoa
Aldizkariak gorabeherak izan zituen argitaratzeari dagokionez, zeren berau finantzatzeko Jokin Zaitegik bere ondasun apurrak erabiltzen baitzituen. 1953an, esate baterako, ez zen alerik argitaratu. Guztira, 44 zenbaki argitaratu zituen Euzko-Gogoak 1950etik 1959ra (azken zenbakia urte horretakoa da nahiz eta inprimategitik 1960ko uztailean atera), eta 3.658 orrialde, bi tamaina erabat desberdinetan.
Ens
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 15 ziren, horien artean 11 aktiboak ziren eta 4 inaktiboak ziren. 11 pertsona aktiboak lanean(6 gizon eta 5 emakume) zeuden.. 4 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden eta 1 ikasten zeuden.
Euzko-gogoa
Sailak
Aldizkariak sail finkoak zituen:
Ens
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 informazio eta komunikazio enpresa zen.
Euzko-gogoa
Sailak
Gaiei dagokienez ere, Euzko-Gogoak hainbat gai erabili zuen, euskaraz landu gabeak, baina gehienbat giza eta gizarte zientzietakoak. Literaturak, adibidez, leku esanguratsua izan zuen argitalpenean, gai guztien %57. Gai filosofikorik, berriz, ez zen falta izan (%3,35). Gai berrikuntza horrek helburu aitortua zuen aldizkarian eta Zaitegiren asmoetan: bideak erraztea Euskal Ikastetxe Nagusiari, alegia, unibertsitateari.
Ens
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Ens udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Euzko-gogoa
Sailak
1956a ezkero Miarritzen finkatu eta euskal gaien inguruko artikuluak argitaratu zituen.
Ens
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Euzko-gogoa
Sailak
1959an desagertu zen.
Saint-Maurice-en-Chalencon
Saint-Maurice-en-Chalencon Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Euzko-gogoa
Aldizkariaren garrantzia
Bere apalean, Euzko-Gogoa oso garrantzitsua izan zen gerraosteko urteetan, garai hartan Hego Euskal Herrian geratu ziren euskal idazleek apenas zuten-eta non idatzi. Euzko-Gogoak bete zuen hutsune hori atzerritik.
Saint-Maurice-en-Chalencon
Biztanleria
2007an Saint-Maurice-en-Chalencon udalerrian erroldatutako biztanleak 176 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Euzko-gogoa
Aldizkariaren garrantzia
Aldizkariaren orrialdeetan begiratzen duenak, hantxe aurkituko ditu orduko euskal idazleen arteko izenik garrantzitsuenak: Orixe, Zaitegi, Ibiñagabeitia, Villasante, Ithurralde, Mirande, Peillen, Iratzeder, S. Mitxelena, Aresti, Etxaide eta Txillardegi, besteak beste. Alegia, orduko idazle zahar eta gazteak, ateo eta fededunak, denak plaza berean.
Saint-Maurice-en-Chalencon
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Euzko-gogoa
Aipamenak
Joseba Intxausti: “Errepublika aurretik eta Errepublikarekin kanpora irten beharrean aurkitu ziren josulagun gazteek, beren heldutasunera iristean egindako aldizkaria izan zen. Egan (aldizkaria) eta, gero, Jakin agertu ziren arte, berau izan zen erbesteko eta Euskal Herri barneko lankide euskaltzaleak bildu zituena”.
Saint-Maurice-en-Chalencon
Etxebizitza
2007an 160 etxebizitza zeuden, 82 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 68 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 154 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 82 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Euzko-gogoa
Aipamenak
Koldo Izagirre: “Euzko-Gogoa, euskal literaturak inoiz ezagutu duen adierazpen esparrurik libreena, gure poesia modernoaren ataria, Iokin Zaitegik sortu eta kudeatu zuen”.
Saint-Maurice-en-Chalencon
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Euzko-gogoa
Aipamenak
Aita Villasante: “Gerra ondoko urte latz haietan, euskaraz ezer egiterik ez zegoenean, gau beltzaren erdian, izar bat agertu zen, non eta Guatemalan. Euzko-Gogoa aldizkaria esan nahi dut. Eta hara bildu ziren euskararen alde zerbait egin nahian zebiltzanak”.
Aurrekariak
Espainol faxismoak piztutako 1936ko gerrak zinez askotariko lurrikara eragin zuen. Sinesmen erlijiosoak auzitan jarri zituen -zenbaitetan gehiago finkatu ere-, eta euskal kulturaren transmisioa errotik ebaki zuen, besteak beste, euskal kulturgintzan ari zirenetako askok ihes egin behar izan zutelako faxismoaren atzaparretatik, eta erlijiosoak kanpora egotzi zituztelako, maletak egin beharrean suertatu ziren 150.000 lagunen artean.
Jose Viñes Ibarrola
Jose Viñes Ibarrola (Iruñea, Nafarroa, 1898ko ekainaren 18a - 1987ko abuztuaren 21a) sendagilea eta gaztelaniazko idazlea izan zen. Madrilgo Unibertsitatean egin zituen medikuntzako ikasketak. Zaragozako eta Soriako mediku nagusia izan ondoren, Iruñeko sendagile nagusi izendatu zuten (1942-1968). Poliomielitisaren, kukutxeztularen, tetanosaren eta difteriaren aurkako ekinaldiak antolatu zituen 1964. urtean. Nafarroako Unibertsitateko Medikuntza fakultateko Osasun eta Higieneko irakasle izan zen, bestalde.
Euzko-gogoa
Aurrekariak
Hura gertatzean haur edo gaztetxo zirenak aurreragoko belaunaldi euskaltzale-abertzaleekiko erabat etenik geratu ziren -Internetik ezean, onenean, gutungintzara beharturik harremanetarako; fraideen obedientziapean zirenek hori ere debekatua askotan-; aurrekoek egindakoaren ezagutzarik gabe, kasik zerotik hasi beharrean zirelako sentipenarekin. Esan liteke guztiek sentitu zutela Euskadiren eta euskaldunen egoera larriaren kontzientzia mingarria, eta horrek sentiberenak eta gaituenak konpromisora bultzatu zituen.
Alde batera, aldizkariei gagozkiela, mirari bezalako bat gertatu zen; hainbeste ezin eta debeku eta iluntasun artean, argi igorle bat: Euzko-Gogoa aldizkaria plazaratu zen, erabat euskaraz, eta herri-gaiak baino eskolatuen arteko gaiak jorratuz egin zuen aurrera. Euskarazko lehenbiziko kultur aldizkaria; non eta Guatemalan, Jokin Zaitegi zuzendari zuela eta Andima Ibinagabeitia laguntzaile onena, eta Orixek ere parte-hartze handia izan zuen, hots, orduko euskal idazle handienek.
Matxinatuek Jose Aristimuño Aitzol erail zuten ankerki, eta Lauaxeta ere bai -Lizardi eta Loramendi balbe gaiztoak eroan zituen- baina Zaitegik berak Aitzolen gizaldia deiturikoak bizirik jarraitu zuen erbestean, txingarrei eragiten, euskara lantzen, eta 1949ko udazkenean, Guatemalatik altxa zuen euskaraz landutako kultur aldizkari jasoaren bandera. Aitzolen gizaldia hilik ez zetzan, eta gainera kultur aldizkari bat euskara hutsez ateratzera zihoan.
Jose Viñes Ibarrola
Obra nagusiak: Una epidemia de peste bucólica en el siglo XVI (1947) eta Alcohol, stress, cáncer (1957).
Euzko-gogoa
Aurrekariak
Euzko-Gogoa baino lehenagotik, "Herria" zeritzan herri-aldizkaria plazaratzen zen Baionan astero 1944az geroztik -1887tik 1944ra arte plazaratu zen Eskualduna-ren erreleboa-, euskaldunei zuzendua; frantsesezko artikulu bat izan ezik -legea betetzeko- guztia euskaraz, Pierre Lafitteren zuzendaritzapean, eta kolaboratzaile nagusi Etienne Salaberri zuela. Telesforo Monzonentzat, esaterako, -garai hartan erbesteko Eusko Jaurlaritzaren kultur sailburua; gehiago lagundu zuen diruz Herria Euzko-Gogoa baino- aldizkari horixe zen garrantzizkoena gerraondoko urterik gogorrenetan: euskaldunek irakurriena.
Hori herri-aldizkaria bezala -gizarte, politika, nazioarte eta herrietako albisteak laburkiro-; Gure Herria kultur aldizkariak Euzko-Gogoak baino pittin bat geroxeago baina urte berean ekin zion bigarren aroari,J. Saint-Pierreren zuzendaritzapean, II. Mundu Gerragatik etenik egon ondotik, baina lehen aroan bezala (1921-1939), ia dena frantsesez,eta euskaraz herri-arloko gaiak jorraturik (poemak, herri kontakizunak...).
Ipar Euskal Herrian halaber, Hegoaldetik Iparraldera joan beharrean gertatu ziren nazionalistek edo jelkideen inguruan mugitzen zirenek Gernika kultur aldizkaria plazaratu zuten 1945ean; eta EAJrekin haserre, hark kontrolpean eduki nahi zuelako aldizkaria, Thalamas Landibar eta Isidoro Fagoagak berriro atera zuten 1948an: kultur aldizkari humanista, EAJtik askea. Bost urtez baino ez zuen iraun, eta gehiena gaztelaniaz agertu zen. Paper garrantzizkoa jokatu zuen, eta bertan Orixek, Zaitegik, Ibinagabeitiak, Krutwigek, Mirandek-eta kolaboratu zuten.
Kultur gaiak euskaraz
Lehenbizi, Joseba Intxaustik azpimarratu zuen Zaitegik Guatemalan, lehenik, eta gero Miarritzen, atera zuen aldizkariaren inflexio balioa (Jakin 12-13, 1979-1980), kultur gaiak erdaraz lantzetik –gogora bedi J. Aristimuño Aitzolen Yakintza aldizkaria, gehienik gaztelaniaz, edota Jules Moulier Oxobi eta Jean Saint-Pierreren Gure Herria, gehienik frantsesez ateratzen zirela- euskaraz lantzera igarotzearen garrantzi itzela, hizkuntzan oinarrituriko abertzaletasunarekin batera.
Zaitegi hil zenean (1979-08-17) jarri zen Intxausti Euzko-Gogoaren eta Zaitegiren garrantziaz hausnartzen, eta baieztapen honekin ekin ere:
Jon Etxaidek ere bai:
“''Ezin gaitezke ahantzi euskaldunok Zaitegi-ri zor diogunaz. Honek, Estatu espainolaren barruan ezin egin zitekeen lanari, kanpotik ekin zion, Euzko Gogoa euskal aldizkaria argitaratuz Guatemala-n eta bere inguruan bilduz orduko euskal idazlerik ezagunenak''”.
Saint-Maurice-en-Chalencon
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 33 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (35 gizon eta 24 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 33 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Eryx tataricus
Eryx tataricus Eryx generoko animalia da. Narrastien barruko Boidae familian sailkatuta dago.
Saint-Maurice-en-Chalencon
Diru sarrerak
2009an Saint-Maurice-en-Chalencon udalerrian 89 unitate fiskal zeuden, 193 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.391 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Saint-Maurice-en-Chalencon udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 184 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Euzko-gogoa
Kultur gaiak euskaraz
Guatemalatik aberrira bidali zuen Zaitegik “Asmoa” izeneko orria 1949ko udazkenean, besteak beste, hitz hauek zekartzala:
Prestige
Prestige kasko bakarreko petroliontzi bat izan zen. 77.000 tona petrolio zeramatzala, 2002ko azaroaren 19an Galiziako (Espainia) kostaldean hondoratu zen eta marea beltza erraldoia sortu, Mariano Rajoy ministroa zela. Costa da Morte ingurua kaltetuenetarikoa izan zen, arrantza sektorea bereziki kolpatuz.
Euzko-gogoa
Kultur gaiak euskaraz
“''Arrezkero, euskeraz bakarrik idatzi nai dugu, eusko-gogoaren barnemuiñetaraño eldu gaitezen: azkatasunaren giltza galdu bai-dugu, euskera galdu ezkero. (...)Aldizkari au zuri, Euzkadi laztana, eskeintzen dizugu, gure gogoko ametsen barnemuiña baitzaitugu: bai, gure aleginak oro eskeintzen dizkitzugu asmorik zintzo ta garbienaz: zure gorabide ta betiko askatasuna opaz''”.
Prestige
Espainia, Portugal eta Frantziako kostaldeak beltzez busti zituen, Europako bazter hauetako inoizko hondamendirik handienetakoa eraginez. 2005. urtean oraindik ondorioak nabarmenak ziren kostaldeetan. Ontziaren kapitaina, Apostoulos Mangouras greziarra, salbamendu-ekipoekin ez kooperatzeagatik atxilotu zuten, baina 2005. urterako jadanik kalean zen.
Euzko-gogoa
Kultur gaiak euskaraz
Euskara eta askatasuna biak baturik: hizkuntza pentsamenduaren eta askatasunaren ardatz. Euskaraz bakarrik idazteko erabakia. Orduraino inork ez zuen horrelakorik amestu eta burutan atera.
Prestige
Euskal Herriko kostaldera ere iritsi ziren petrolio arrastoak.
Euzko-gogoa
Kultur gaiak euskaraz
1955eko urtearen amaieran aberriratu zenean, errepikatu zuen mezua:
Prestige
Garbiketa lanak
Hasieran, espainiar gobernuak pentsatu zuen 17.000 tona petrolio galdu egin zuela ontziak. 2003ko hastapenetan, zamaren erdia galdu zuela onartu zuten, eta azkenean 63.000 tona izan zela kalkulatu dute hainbat iturrik (%75a baino gehiago). 2004an gainontzeko 13.000 tona atera zuten hondoratutako itsasontzitik.
Euzko-gogoa
Kultur gaiak euskaraz
“''Euskera erdaldun batzuk begietan artua dute zoritxarrez, eta zazpi eginalak egiten dituzte, len-bai-len gal dadin: nolarebait, ori adi liteke. Inola ere, ezin ditzakegu siñetsi, Euskalerrian sortuak diran euskaldun seme-alabak euskera bazterrerazteko egiten dituzten aleginak: are gutxiago, beren buruak abertzale egin zituztenen, edo, aberriarren beren burua eriopean ikusi zutenen euskerakiko izozkeria. Euskaldunenak egin du, euskera galdu ezkero, euskerak egin baikaitu euskaldun: Erri bezala irautekotan, euskera iraunerazi bear dugu, egunean eguneango iardunean, edonon eta edonoiz''”1.
Prestige
Garbiketa lanak
Garbiketarako kanpaina masiboa burutu zuten, boluntarioek eta profesionalek osatutako taldeka antolaturik. Ekimena arrakastatsua izan zen, eta kostaldeko hainbat zati berreskuratu ahal izan zuten. Urte bat geroago, Galiziako hainbat hondartza errekuperatu zituzten bainurako.
Euzko-gogoa
Kultur gaiak euskaraz
Eta beste hitz hauek, aldiz, askoz problematikoagoak erantsi zituen:
“''Euskerak euki baikaitu beste gizamota guzietatik bereiz, eta lengo euskaldun zindo ta zintzoen odol garbiak baitirau oraindino gure zainetan. Nor euskaldun iatorra baino Iainkozaleagorik?''”.
Bera ere jakitun zen hogei urtean gauzak asko aldatu zirela:
Prestige
Nunca Mais
Ekologismoaren alde Galizian inoiz piztutako mugimendurik handiena da zalantza barik.
Euzko-gogoa
Kultur gaiak euskaraz
“''Ioan diran ogei urte aundiotan bada gure bazterretan bestelako aizerik, zoritxarrez: gure erri txikietan eta baserrietan ere erdera sartu nairik ari da, gurasoen zabarkeriz eta eliz-gizon eta lekaimeen zitalkeriz: orrela iarraitzekotan, emendik amar bat urteren epean, beren artean euskeraz itz egingo duten aurrik arkitzen naikoa lan. Garai artantxe, Euskal-erriaren etsaiek izango duten atsegina!''”.
Estatuko botereen zapalkuntza salatzea du eskas, haren beldurrak eragina hain segur. Ez zetorren, haatik, amore ematera; aitzitik, gerra ematera euskararen alde. Joseba Intxaustik zioen bezala, etorkizunean sor zitezkeen euskaldun eskolatuentzat pentsatua zegoen Euzko-Gogoa aldizkaria, geroko euskal unibertsitaterako langaiak sortuz joateko. Horretan, Zaitegik eta Ibinagabeitiak erradikal jokatu zuten, eta Lizardiren ametsa: Baña nik, izkuntza larrekoa,/ nai aunat ere noranaiko, orduan eraman zen praktikara lehenbizikoz, taldean.
J.M. Velez de Mendizabali Zaitegik berak aitortuz zionez (Iokin Zaitegi. 1981), hogeita bost urte lehenago (1924) hartua zuten Zaitegik eta Ibinagabeitiak, Primo de Riveraren diktadura garaian, Loiolako santutegi atzeko mendian R. Goikoetxea Evangelista de Ibero kaputxinoaren Ami vasco liburuxka nazionalista irakurri ondoan, jesuitetan gaztelaniaz lantzen zituzten gaiak euskaraz jorratzeko asmoa. Haien ikaskide eta euskal akademiakide izandako Iñaki Goenaga azpeitiarrak honelatsu kontatzen zuen 20ko hamarkadan egiten hasi zirena:
"Euskal akademia geuk sortu genian. Junioradoan gogor ikasten genitian Virgilio eta Horazio eta; grekoak, berriz, Homero-eta; orduan, ba, alde batetik horiek, eta horiez gain, hizkuntza modernoetako autore klasikoak ere euskarara itzultzeko asmo sendoa hartu genian, eta bestetik geure burua euskaraz ondo prestatzekoa. (...) Besteak pikatxoi eta palekin bide espainiarrak irekitzen ari zituan, horretarako prestatzen; gu, berriz, bide euskaldunak urratzeko" (Andimaren idazlan hautatuak. 1999, hitzaurrea).
Iberoko ebangelistaren liburuxkak izandako eraginera etorriz berriz ere, Zaitegiren beraren lekukotasun garrantzizkoari erantsi behar zaio liburu hargatik kargu hartu ziola orduan irakasle izan zuen Errandonea aita beratarrak, negar eraginik. Jesuitek, erabat harturik, onartzen zuten apaizgai jesuitek euskara lantzea besterik ez zekiten euskaldunek ere salbatzeko aukera izan zezaten, haiei predikuak egoki egiteko, baina inola ere ez euskal nazioa eraikitzeko: hori politika zen. Hots, politikoki espainol monarkikoak ziren eta Espainia katolikoaren alde ari ziren. Eta Iñaki Goenagaren testigantzaren arabera, Aita Bianchi errektorea aurkako handia izan zuten. Aita jesuitekiko kontrakarrean goritutako euskaltzaletasuna zuten Zaitegik eta Ibinagabeitiak.
Biek eutsi zioten 1924an egindako amets urdinak gauzatzeko asmoari; Zaitegik esku hartu zuen II. Errepublikaldiko Euskal Pizkundean, -1934ko olerki lehiaketan saritua izan zen Tori nire edontzia poemarekin-, eta batez ere 36ko gerrak Ameriketara haizatu arren, Francoren aldeko jesuitek hara joan beharturik, jarraitu zuen poemak idazten euskaraz, eta klasiko grekoen eta autore modernoagoen itzulpenak egiten, eta 1944an jesuita izateak euskalgintzan erabat murgiltzeko zekarzkion oztopo eta betebeharretatik askaturik, ez erbesteko Jaurlaritzak emandako diruz baizik eta Guatemalako unibertsitate batean eskolak ematetik ateratako diruarekin, eta mezenas baten dirulaguntzarekin aurrera atera zuen lehen alea. Altube euskaltzainaren eta Argarate misiolariaren bi lan izan ezik, gainerakoak bere uztako lanez osatu zuen lehenbizikoa. Bigarrenean, jada Orixe, Andima, Gotzon Urrutia eta Norbert Tauer euskaltzale txekiarraren lanak, eta horrela azkenean 70 idazleren kolaborazioa lortu arte. Txapela kentzekoa da Zaitegiren eta Ibinagabeitiaren kixotekada.
Guatemalako aroan (1950-1955) euskarazko aldizkari inportanteena izan zela baiezta liteke, mitikoa, heroikoa; zubi gertatu zen gerraurreko belaunaldien eta geroagokoen artean, eta erbesteratuen eta aberri barnekoen artean -batzuetan barne-erbesteratu-: Nemesio Etxaniz, Salbatore Mitxelena, J. Etxaide, F. Krutwig, J. San Martin, J. Mirande, G. Aresti...
1955eko azaroan itzuli zen gorago adierazi bezala Zaitegi, eta Euskadi penintsularrean ezin argitaratu izan zuen ahaleginak eginagatik. Frankismoan horrelako euskarazko kazetetarako askatasunik ez zegoenez, Miarritzen jarri zen bizitzen. Ordurako Egan euskaraz ateratzen zuten A. Arruek, A. Irigaraik eta Koldo Mitxelenak, Gipuzkoako Aldundiaren babes eta finantzaketarekin, eta Jakin frantziskotarren aldizkaria 1956ko irailean abiatu zen. Euskaltzaindiak Euskera aldizkaria plazaratu zuen urte berean, eta esan liteke 1956ko urte hartan desplazatu egin zela euskal kulturaren erdigunea, erbestetik aberrira.
Jada utzi zion aldizkari mitikoa izateari Euzko-Gogoak, eta eztabaidapean gertatu zen. Nabarmendu gabe utzi ezin diren eztabaida batzuk garatu ziren, eta horietako lehenbizikoa izan zen ea euskal kultura ordurarte bezala erdaraz landu behar zen, ala handik aurrera euskaraz egin behar zen.
Isabel Risco
Isabel Risco, jaiotzez, Isabel Martínez-Risco Valdivieso (Coruña, Galizia, 1975eko apirilaren 7a) aktore galiziarra da. 2014ko Mestre Mateo saria irabazi zuen, Era ver! telesailean egindako interpretazioagatik.
Euzko-gogoa
Eredu linguistikoari buruzko eztabaida
Paulo Iztuetak zioen bezala (Erbesteko euskal pentsamendua. 2001), 50eko hamarkadaren hasiera hartan kultur aldizkari edo aldizkari politiko gehienak erdaldun hutsak edota gehienik erdarazkoak ziren: Gernika, Boletín de la R.S. Vascongada, Boletín del Instituto Americano de Estudios Vascos, Gure Herria, Alderdi, Euzko-Deya, Euzko-Jakintza...; halere, egoera hura salatzeko akuilagarri Jokin Zaitegiri Euskaltzaindiaren Euskera aldizkaria gertatu zitzaion, hark gerraondoko lehen alea ateratzean, (1956) zortzi artikulutatik sei erdaraz agertu zituenean:
Trichoderma ressei
Trichoderma reesei onddo mesofilo eta filamentosoa da. Hypocrea jecorina onddoaren anamorfo bat da. T.reesei-k entzima zelulolitiko ugari jariatu ditzake (zelulasiak eta hemikulasiak). Zelulasa mikrobiarrek aplikazio industriala dute zelulosa, landare-biomasaren osagai nagusia, glukosa bihurtzeko.
Isabel Risco
Ibilbidea
2005ean Antzerki Pedagogian graduatua, unibertsitate-antzerkian hasi zen 1997an. Gala-aurkezlea, ipuin-kontalaria eta irratian lan egin du.
Euzko-gogoa
Eredu linguistikoari buruzko eztabaida
“''Dirudienez, zenbaiten iritzian, euskera zaitzeko biderik ederrena erderaz idaztea da. Nik behintzat, eztut aien begietatik ikusten, ala bearrik (...) iakintzaren sail geientsuenetan euskera larru gorritan ageri zaigu. Areago euskeraz mintzatzeko ta idazteko garaian bizi gera, euskera dala-ta erderaz baino (...) Euskalariak baino areago euskaldun eta euskaltzaleak bear ditugu, noski baino noskiago, beste nonbait idatzi nunez''
Isabel Risco
Ibilbidea
Hainbat lan egin ditu TVGn, eta programa hauetan parte hartu zuen: Land Rber, Air Galicia, El show de los Tonechos eta Hasta la cocina, eta Padre Casar, La vida por frente, El Noreste, Era vista!, Caseros, Aguas Calientes eta Casa Manola.
Euzko-gogoa
Eredu linguistikoari buruzko eztabaida
Koldo Mitxelenak ironiaz blai erantzun zion Euzko-Gogoaren zuzendariari. Batez ere Zaitegiren hitz hauei: “Euskalariak baino areago euskaldun eta euskaltzaleak bear ditugu, noski baino noskiago, beste nonbait idatzi nunez”; hona Mitxelenaren erantzuna: “''Adimen aberatsa bear gizonak orren antzeko burutapen bat izateko! Orrelakorik bein bederen izan duena lasai il daiteke, esan baitezake arako arek baino eskubide obez: “Non omnis moriar”. Eta utsa balitz esaten digu U. Jaunak “nonbait” idatzi zuela! Ez ote du geiagorik merezi? Burutapen garai guztiak bezala, bakuna da, xinplea, zoroak ere igerriko liokeana. Bi gizon-mota baizik ezta; gauza nabariagorik!: euskalariak batetik, euskaldun-euskaltzaleak bestetik. Nortzu dira euskeraren etsai? Euskalariak. Nortzu laguntzaile? Euskaldun-euskaltzaleak. Akaba ditzagun, beraz, leen baiño leen euskalariak eta bake ederrean biziko gera aurrerantzean euskaldun-euskaltzaleok''
Isabel Risco
Zinema
Zineman Donde Está la Felicidad?, Los muertos van deprisa eta Tourettes film laburra eta Herkulesen Koruño dokumentalean lan egin du.
Euzko-gogoa
Eredu linguistikoari buruzko eztabaida
Azal ironikoa alde batera, edukiari bagagozkio, K. Mitxelenak zioen berak erdaraz idatzi zuela artikulua euskaldunek erdaraz irakurtzen badakitelako eta “irakurtzea nai nukean zenbait erdaldunek, berriz, eztakite euskeraz”. Euskaltzaletasuna eta zentzua ez direla elkarren etsai zioen, eta, esaterako, Suediako Studia Linguistica aldizkariak (1947an sortua, hizkuntzalaritzaren oinarri zientifikoak aztertzeko) aleman, ingeles, espainol eta frantsesezko idazlanak bakarrik jasotzen zituela.
Zaitegik aski luze erantzun zion, eta oso idatzi argigarria da arrasatearraren lana ezagutzeko eta konprenitzeko:
“''Bigarren agerraldiko <<Euskera>>ren lenengo banakoari buruz bere iritzia eman zun U´k [beste batek idatzi balu bezala; baina Zaitegik berak idatzi zuen]. Okerrean ezpagaude, bere lantxoan auxe adierazi nai zien Euskaltzaindi´ari ta bertako euskalariei, beren lanak euskeraz emateko beraren aldizkarian, alegia. Euskaltzaindi´ari ta zenbait euskalariei ori eskatzea, ordea, ONU´ri ta Einstein edo Fleming´i beren erabaki ta asmakizunak euskeraz emateko eskatzea bide da: zentzugabekeri ta quijotekeri utsa, alegia. Ori dala-ta, U. ori astinduka darabil Mitxelena iaunak (...) Lan bikain-bikaina burutu dezake Euskaltzaindia´k; egin bear luke. Egingo al du. (...) Euskeraren alde zerbait egiteko bildurrez ta izu-ikaraz euskaldunak lur iota ziranean, asi ginan Guatemala urrunetik gure erriko izkeraren alde, zoli ta ozen, oiu ta irrintzi. Asiera asieratik gure biotz-begiak [Lizardiri keinua] gure erriarengan tinkaturik egon ziran. Ezkinan laino goietan galduta ibili, gure erria euskeraren alde iratzartzeko asmotan baino. Laguntzaile eder euskal-idazleak izan ditugu. Eundik gora baditugu gure inguruan. Gurean erosta geitxoegi darabilgula esan digute. Bai, erostarik badarabilgu, baita erosta eztiran lanak ere, euskerari erderaz ari diran kritikuak baino indar geiago dakarkioten lanak, izan ere. (...) Lizardi aundiak egin zun amets txarra egia izaterik eztugu opa, inolaz ere. <<Euskalerria nenkusan, ordeka soil bat iduri. Ez mendi, ez baserri, ez ezetasunik inon: ez-eta ere euskerarik, ila baitzan betirako. Bainan, ordeka erdian yaun ilezuri agurgarri batzuk ari zenituen zerbaitetan, mai baten inguruka, paper ta idatzi sail aundien artean. Urbildu natzaie, ta...badakizute zer ziarduten?...Euskel-iztegi bikain bati azken orraztuak egiten, euskera ordurako ila ta lurperatua zanik oartzeka. Agian, bazekiten berak, artean; baita..., erderaz ari baitzenituen...Olakorik ez bezaigu gerta, Yainko ona, otoi.>>”.''
Zergatik gertatu zen Euzko-Gogoa eta Eganen zuzendaritzen arteko talka bortitz hori?
Isabel Risco
Bestelako jarduerak
BNGrekin batera parte hartu zuen, eta talde nazionalistaren zerrendetan agertzen da, Europako Parlamenturako 2014ko hauteskundeetarako.
Euzko-gogoa
Eredu linguistikoari buruzko eztabaida
Zaitegi etorri zen Guatemalan lan asko eginda bere aldizkaria aurrera ateratzen, bere euskara ereduarekin konbentzituta -Azkueren hiztegian eta Altuberen joskeran oinarritua gutxi asko-, eta aberrian asmo handiak burutzeko asmotan: lehenik, Euzko-Gogoa aberrian bertan ateratzea; bigarrenik, Euskal Idazleen Elkartasuna sortzea; hirugarrenik, Euskal Idazleen Etxea atontzea, eta laugarrenik, Euskal Argitaletxea eratzea Euskal Unibertsitaterako langaiak sortuz joateko. Hasteko, ez zuen lortu bere aldizkaria “barruan” ateratzeko baimena, eginahalak eginagatik.
Isabel Risco
Sariak eta izendapenak
=== Mestre Mateo sariak ===
Euzko-gogoa
Eredu linguistikoari buruzko eztabaida
Bigarrenik, ez zuen behar bezala pisatu Francopean lanean ari ziren euskaltzaleek zer-nolako morrontzak zituzten erregimenarekiko, bizirik jarraitu nahi bazuten: Euskaltzaindia indartzen hasi berria, eta Egan aldizkaria, euskara hutsez argitaratzen hasi berria. Alfontso Irigoienek eta Koldo Mitxelenak trukatutako gutunetan ikusten da oso arriskutsua zeritzotela bi Euskadietako idazleez osatutako elkarte bati, esaterako, Antonio Arrue-eta gaitzitu eta erregimenaren tolerantzia galbidean jar zezakeelako. Gainera, euskara batuaren ibilera ez zuen Zaitegik erabaki behar, baizik eta hizkuntzalari profesionalek, hots, Koldo Mitxelenak eta. Euskal mundutxoan botere borroka bat egon zen hor, Francoren erregimenak ezarritako zapalkuntza eta askatasun murrizketen azpian.
Honela ziotson Alfontso Irigoienek Koldo Mitxelenari, 1956ko irailean Euskaltzaindiak hiru eguneko batzarrak egin ondotik:
“''Arantzazuko bilkurek naikoa ondorio ekarri dituzte gentearen girora. Lengo egun batean Aretxabaletako Peli Ugalde ta Jaunsoro jaunak egon ziren nirekin Arantzazun eta galdetu zidaten ia Euskaltzaindiaren itzalpean edo egin zitekean idazle-elkargu bat. Ori horrela izanik datorren igandean Arantzazun biltzeko asmotan gara ortaz itz egiteko, nola eraman ditekean aurrera asmo ori ikusteko (...). Gauzak onela daudelarik gaur goizean agertu zait Zaitegi jauna modu oso txarrean eta eztakit zeinbat astakeri esan dizkidan Euskaltzaindiaren kontra. Bere gogo bizia Euskaltzaindiatik kanpo egitea da elkargu orren listak Baionan edukitzea emen arriskugarri izango litzakeala idazleentzat-eta. (...) Gaiñera arriskugarriago litzakeala klandestinitatean ibiltea, kanpotik zuzendurik. Datorren igandean an izango dugu eta gentea bere aldera eramateko asmoz dijoa, iñoren errazoirik entzun gabe''”.
Eta K. Mitxelenaren erantzuna:
“''Norbaitek pentsa dezake billera ori beste zerbaiten isatsa dela [Parisen egin zen Lehen Mundu Batzarraren isatsa, alegia]. Ezta ala, baiña orrelakorik iñori bururatuko balitzaio, nork kenduko lioke burutapen ori? (...) Baiña bada besterik, zerorrek diozunez. Delako jaun horrek, bere itsumen arroan, bestek urteen buruan aalegiñez egin dutentxoa instant batean deusezta dezake. Eta, gaizki pentsatzea bada ere, eztut uste orrelako ondamendiak asko minduko lukeanik. Nere burubidea auxe da: zabiltzate erne, eztedilla beintzat ortik iñorentzat -eta batez ere etxekoentzat- ixtillurik sor. Eztut uste galduan aterako giñakeanik erabaki zeatzik artuko ezpazendute. Asmoarekin aski izango litzake oraingoz. (...) Nere ustez, eztugu iñoren asmoen kontra joan bearrik: ikusiko dugu zer ondore duten. Maizenik, badakizu, bururik gabe asitako lanak bururik gabeko azkena izan oi du''”.
Borrokak gorabehera, Euskaltzaindian eragitea lortu zuen Zaitegik, eta Euskera agerkaria euskaraz ateratzea. Euskaltzaindiaren ahozko jokabideari zegokionez, F. Krutwig izan zen zirikatzaile eta lortzaile, eta idatziari dagokionez, Zaitegi, besteak beste.
Baina Zaitegik hein batean erbesteko Eusko Jaurlaritzaren, batez ere lehendakariaren laguntzarik izan bazuen ere, Euskal Lehen Mundu Batzarrean (Paris. 1956ko iraila) eraturiko Euskal Kulturaren Alde batzordearen bitartez, laguntza apalegia izan zuen, eta euskal lanerako gogo biziz aberriratu zen Zaitegi etorri eta urte eta erdira oso jota zegoen, lagunik handiena izan zuen Andima Ibinagabeitiari kontatzen zionez:
Aurrera jarraitu zuen, halere; harik eta 1962ko urtarrilean, atzera berriz Guatemalara abiatu zen arte. Ibinagabeitiak Hirutasun Santua deizioa asmatu zuen Orixek, Zaitegik eta berak osatutako hirukotea izendatzeko. Orixe aita, 50eko hamarkadan idazle miretsiena; Zaitegiren bizitzak baditu Jainkoaren Semearen ezaugarrietarik, aldeak alde, Guatemalako zerutik itzuli aberrira eta hemen kulturalki erabat jipoitua eta erreta Guatemalara joan beharrean izaki, eta Ibinagabeitia Espiritu Santu aski liberala, aurrerago ikusiko dugunez.
Sarzana
Sarzana Italiako udalerri bat da. La Speziako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sarzanak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Euzko-gogoa
Euskara batua
Bigarren eztabaida nabarmendu beharrekoa idatzirako behar zen eredu batuarena izan zen. Koldo Mitxelena eta Txillardegi nabarmendu ziren gipuzkera osotuaren ordezkari nagusiei azpia jateko orduan, eta haren defentsan, aldiz, Orixe eta Zaitegi eta Aita Manuel Lekuonarekin batean Iñaki Bastarrika orduan Arantzazuko frantziskotarra.