cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andra Mari eliza (Ondarroa)
Elizaren gainean, elementurik bitxienak ditu, "Kortxeleko mamuak" bezala ezagunak direnak. Borgoinar estiloko eskulturak dira, Erdi Aroko gorte bat irudikatzen dutenak. Euren buruan "Leokadi" dago, kondairak dioenez, herriko alde zaharrean bizi zen eta zigor gisa harri bihurtu zuten.
Kilcoe gaztelua
Kilcoe gaztelua, Irlandako Skibbereen udalerrian dagoen gaztelu bat da, Cork konderrian.
Jóia (Rio Grande do Sul)
Jóia Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Joarilla de las Matas
Joarilla de las Matas Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 378 biztanle zituen. eta biztanle zituen.
Pineville (Missouri)
Pineville Missourieko hiri bat da. McDonald konderrian kokatua dago. 2010ean 791 biztanle zituen, 8.06 kilometro koadrotan banatuta.
Marble Arch
Marble Arch, euskaraz Marmolezko Arkua, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen garaipen arku bat da. 1817an John Nash arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen, Buckingham jauregiaren ohorezko sarbidea izan zedin. Carrarako marmolez eraikia dago.
Hyde Parkeko Speaker's Cornerretik hurbil dago, Oxford Street kalearen mendebaldeko muturrean.
McLain Ward
McLain Ward (Brewster - New York (AEB) 1975ko urriaren 17a) hipikan aritzen den kirolari estatubatuarra da.
Olinpiar Jokoak
2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, Atenas 2004an (Atenas), Saltoak taldeka proban, AEBko taldea osatzen zuten Peter Wylde (Fein Ceraren gainean), McLain Ward (Sapphireren gainean), eta Chris Kappler-ek (Royal Kaliberen gainean) urrezkoa lortu zuten Suediako taldearen eta Alemaniako taldearen aurretik sailkatuz.
2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008an (Pekin), Saltoak taldeka proban, ostera, AEBko taldea osatzen zuten Laura Kraut (Cedricen gainean), McLain Ward (Sapphireren gainean), Will Simpson (Carlsson Vom Dachen gainean) eta Beezie Madden-ek (Authenticen gainean), urrezkoa lortu zuten Kanadako taldeari eta Suitzako taldeari aurre hartuz.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), berriro Saltoak taldeka proban, AEBko taldea osatzen zuten Kent Farrington (Voyeuren gainean), McLain Ward (Azuren gainean) eta Lucy Davis-ek (Barronen gainean), zilarrezkoa lortu zuten Frantziako taldearen atzetik eta Alemaniako taldea gaindituz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Saltoak taldeka proban, beste behin, zilarrezkoa lortu zuen AEBko taldearekin, Suediako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Belgikako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatuz; oraingoan, honako hauek osatzen zuten taldea: Laura Kraut (Baloutinueren gainean), Jessica Springsteen (Don Juan van de Donkhoeveren gainean) eta McLain Ward-ek (Contagiousen gainean).
Missing (1982ko filma)
Missing 1982ko Costa-Gavras greziar zinema zuzendariak egindako film dramatikoa da.
Sinopsia
Charlie Horman estatubatuar kazetari gaztea 1973ko Txileko estatu kolpeaaren ondorioz desagertu da; emaztea eta aita kosta ala kosta haren bila dabiltza.
Jining
Jining (txinera sinplifikatuz: 济宁; pinyineraz: Jìníng), Shandong probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 8.022.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 10.685 kilometro koadroko azalera.
Lalage leucopygialis
Lalage leucopygialis Lalage generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Sardinella tawilis
Sardinella tawilis Sardinella generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Brixton
Brixton Ingalaterrako Londres hiriburuko auzo bat da. Lambeth udalerriaren erdigunea da, bertan baitago udaletxea. 2011ko erroldaren arabera 78.536 biztanle ditu.
Ingurunea
Dirudienez Brixton izenak "Brixiren harria" esan nahi du. Brixi lord saxoi bat zen eta Hundred Surreyko gortea biltzen zen tokia seinalatzeko harri bat ezarri zuen. Ez da harria aurkitu baina Brixtongo muinoan egongo zela uste da. Muinoaren inguruan Lambeth iparraldeko aintzirak zeuden eta bertan Effra ibaiak Tamesis ibaiarekin bat egiten zuen. Bi zubi eraiki ziren Effra ibaiaren gainean, gaur egun Brixton kalea eta Clapham kalea dira, Erresuma Batuaren hegoaldera zihoazenak.
Auzoaren sorrera
Ingurunea populatu gabe mantendu zen XVIII menderarte. Orduan herrixka batzuk sortu ziren eta nekazal eremua bihurtu zen. 1816an Vauxhall zubia eraiki zen tea industria iritsi zen. 1816 urtekoa da Brixton auzoan gelditzen den errota bakanetako bat. 1860 eta 1890n artean klase ertaineko auzoa bihurtu zen. 1877an Brixtongo merkatua ireki zen. 1920 hamarkadan Londresko hiru saltoki handi ireki ziren eta hiriburuko erosketa eremua bihurtu zen.
Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen eta kalte handiak jasan zituen. Gerra ondoren etxebizitza sozialak eraiki ziren eta karibe aldetik etorritako inmigrante ugarik hartu zituzten. Aurreneko inmigranteak Empire Windrush itsasontziak ekarri zituen 1948an eta horregatik "Windrush belaunaldia" ezizenarekin ezagutu ziren.
Istiluak
1970 hamarkadan arazo sozial eta ekonomiko larriak izan zituen eta 1981eko apirilean istilu gogorrak izan ziren. Kriminalitate tasa gutxitu nahian polizak "Operation Swamp 81" kanpaina abiatu zuen. Kalez jantzitako poliziei itxura susmagarria zuen edonor gelditu eta erregistratzeko aukera eman zion lege berriak eta bost egunetan 1000 pertsonatik gora atxilotu zituzten, gehienak beltzak. Honek istilu larriak eragin zituen, 297 polizia zauritu, 100 auto erre (erdiak poliza autoak) eta 150 eraikin kaltetu ziren. Gobernuak egindako ikerketak poliziaren gehiegizko indarkeria azaldu zuen. Honen adierazgarri dira auzoan margoturiko horma-irudiak.
1995ean poliziaren eskutan zegoen Wayne Douglas-en heriotzak istilu berriak ekarri zituen eta 1999an David Copeland neonaziak bonba bat leherrarazi zuen.
Gentrifikazioa
1990 hamarkadan gentrifikazio prozesua gertatu da. Klase ertaineko biztanleria nagusitzen hasi zen. Arte bohemioa, nekazal merkatua, pop-up dendak, jatetxeak, delicatessen dendak eta kafetegiak ireki ziren. 2009ko irailaren 17an Brixtongo libera txanpona atera zuten auzoko ekonomia bultzatu nahian. 2013an Auzokidetasunaren Sari Handia irabazi zuen Brixtonek.
Albé
Albé Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Jérôme Guery
Jérôme Guery (Namur (Belgika) 1980ko uztailaren 30a) hipikan aritzen den kirolari belgikarra da.
Albé
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 304 ziren, horien artean 225 aktiboak ziren eta 79 inaktiboak ziren. 225 pertsona aktiboetatik 210 lanean zeuden (124 gizon eta 86 emakume) eta 15 langabezian zeuden (5 gizon eta 10 emakume). 79 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Albé udalerrian 185 unitate fiskal zeuden, 460 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.760 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Laiwu
Laiwu (txinera sinplifikatuz: 莱芜; pinyineraz: Láiwú), Shandong probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 1.248.000 biztanle inguru dauzka 2006ko erroldaren arabera eta 2.246 kilometro koadroko azalera.
Banaketa administratiboa
Horrez gain, Laiwu hiriko gobernuak garapen ekonomikorako gune bat (省级经济开发区) zehaztu du.
Antigua (León)
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 504 biztanle zituen eta biztanle zituen.
American Assassin
Argumentua
Mitch Rappen neska laguna hil da eraso batean. Ondoren, operazio sekretuak egiten dituen talde batek erreklutatu egingo du, eta CIAko agente batek trebatuko du. Bien artean misio bat bete beharko dute: munduan kaosa sor dezakeen operazio bat zapuztea.
Luis del Sol
Luis del Sol Cascajares (Arcos de Jalón, 1935eko apirilaren 6a - Sevilla, 2021eko ekainaren 20a) espainiar futbolari eta entrenatzailea izan zen.
Betisen egin zuen debuta Espainiako futbol ligan, eta bost denboraldi egin zituen bertan. Hiru urtez Real Madrilen egon ostean, Juventus FC taldearekin fitxatu zuen. Italian ere AS Roman jokatu zuen eta Betisera itzuli zen bere ibilbidea amaitzera.
Munduko bi txapelketatan eta Europako txapelketa batean parte hartu zuen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin.
Andaluziako hainbat talde ere entrenatu zituen.
Baudres
Baudres Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Luis del Sol
Taldeetan
Juventus
Baudres
Biztanleria
2007an Baudres udalerrian erroldatutako biztanleak 509 ziren. Familiak 220 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 100 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Luis del Sol
Taldeetan
Roma
Baudres
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 306 etxebizitza zeuden, 224 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 301 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 224 etxebizitza nagusietatik 182 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 63 etxek hiru zituzten, 76 etxek lau zituzten eta 74 etxek bost zituzten. 176 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 97 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 295 ziren, horien artean 212 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 212 pertsona aktiboetatik 191 lanean zeuden (106 gizon eta 85 emakume) eta 21 langabezian zeuden (12 gizon eta 9 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Baudres udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.386 hektarea erabiltzen.
Xabier Artola Zubillaga
Xabier Artola Zubillaga (Antigua, Donostia, 1957ko maiatzaren 3a) Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da Informatika Fakultatean 1985etik, baita ikertzailea Ixa taldean.
Euskara automatikoki prozesatzeko hainbat aplikazioren sorkuntzan parte hartu du, besteak beste, Xuxen zuzentzaile ortografikoa, EDBL Euskararen Datu-base lexikala. Euskaltzaindiaren Lexikoaren Behatokiaren corpusa proiektuko partaidea da.
Euskaltzain urgazlea da 2006tik, Euskaltzaindiak eskatuta 2018ko biltzarrean "Euskara (batua) ingurune digitalean: bidean ikasiXa eta etorkizuneko erronkak" izenburuko ponentzia aurkeztu zuen.
EAEko Euskararen Aholku Batzordeko kidea ere bada.
Idazle moduan hainbat sari irabazi ditu ipuin-lehiaketetan, 2010eko Donostia Hiria, besteak beste. Zikloturista moduan 100.000 km baino gehiago egin ditu eta bizikletaz duen pasioaz ere idatzi du.
Literaturazalea ez ezik argazkizalea ere bada (artzubi) eta, esate baterako, Dantza filmari buruzko argazki-erakusketa antolatu zuen 2018an.
Euskara-irakasleen irakaslea (1980-1985)
Ikasketa guztiak gaztelaniaz egin zituen, baina etxean beti egiten zuten euskaraz eta prozesu autodidakta izan zen bere alfabetatzea. Gaztetan Ikaskideei euskarazko eskolak ematen zizkien Antiguan, gau eskoletan. Donostiako Informatika Fakultatean lizentziatura bukatuta, 1980an euskara irakasten hasi zen Irungo eskola batean. Hurrengo ikasturtean Eusko Jaurlaritzako Euskara Zerbitzutik hots egin zioten euskararen irakaskuntzarako materiala prestatzeko eta maila ertainetako irakasleak trebatuz joateko. Geroago IRALE izena hartuko zuen zerbitzu horretan bost urtez aritu zen 1985era arte, EHUko Informatika Fakultatera irakasle joan zen arte.
Informatikako irakaslea (1985-2020)
Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da Informatika Fakultatean 1985etik. Euskara unibertsitatean sartzeko prozesuaren barruan berak hainbat irakasgai prestatu eta irakatsi ditu euskaraz, eta beste hainbat irakasleri lagundu die beste ikasgai batzuk prestatzen. Artolaren ekarpen handiena ikasgai hauetan izan zen: Oinarrizko Programazioa (1984-85etik), Programazioa II (1994-95etik) eta Software Tresna Aurreratuak (1997-98etik Xabier Arregirekin) irakasgaiak euskaratzen. Lexikografia konputazionala irakasteko arduraduna ere izan da urte askotan doktorego-ikastarotan.
Ikertzailea Ixa Taldean (1985etik)
Hizkuntzaren prozesamenduaren arloan aritzen den Ixa ikertaldeko kidea da. Doktorego-tesia 1993an aurkeztu zuen hiztegi sistema adimendunei buruz (Hiztsua: hiztegi-sistema urgazle adimendunaren eraikuntza eta sorkuntza/ SIAD: Conception et construction d´un système intelligent d´aide dictionnriale) Besteak beste, Unibertsitateko, Euskal Autonomia Erkidegoko, Hezkuntza eta Zientzia/Zientzia eta Teknologia Ministerioko hainbat ikerketa-proiektu zuzendu ditu eta horietan parte hartu du, eta ikerketaren arloko enpresekin eta zentroekin kontratuak ere izan ditu. Hainbat aplikazioren sorkuntzan parte hartu izan du, besteak beste, Xuxen zuzentzaile ortografikoa, EDBL Euskararen Datu-base lexikala, eta Eustagger lematizatzailea. Euskaltzaindiaren Lexikoaren Behatokiaren corpusa proiektuko lau partaideetako bat da 2008tik Andoni Sagarna, Miriam Urkia eta Antton Gurrutxagarekin.
Nazioarteko lankidetzan Artolaren bi proiektu dira aipagarri. Batetik, Kubako Eskola Hiztegia paperean eta Interneten argitaratu ahal izateko lan informatikoaren arduraduna izan dela 2001etik, Ixa Taldea eta Kubako Santiagoko Unibertsitatearen lankidetzan. Eta bestetik, Kitxuaren prozesamendu automatikoren lehen oinarri batzuk sortu zituen, Hinantin ikerketa-taldea eratzeko,. Cusko hiriko UNSAAC unibertsitateko Juan Cruz Tello 'Soccoo' irakaslearekin. Bost doktorego-tesi zuzendu ditu (Iñaki Alegria, Antton Gurrutxaga, Aitor Soroa, Jose Mari Arriola, eta Zuhaitz Beloki) eta 4 ikaslibururen egilekidea da. 100 baino gehiago dira informatikaren, adimen artifizialaren eta hizkuntzalaritza konputazionalaren arloetan egin dituen argitalpenak.
Xuxen
Xuxen euskaraz idatzitako testuak zuzentzen dituen aplikazio informatikoa da. UPV/EHUko Ixa Taldeak sortu zuen 1994an Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak finantzatuta. Gipuzkoako Foru Aldundiak, berriz XUXENen webgunea garatzeko diru-laguntza eskaini zuen. 2020an bosgarren bertsioan zebilen, Elhuyarrek merkaturatuta Ixa taldearen lizentziarekin. Hainbat testu-editore eta bestelako programetan (MS Office, LibreOffice, Mozillako Firefox eta Thunderbird...), sarean zuzenean erabiltzeko aukera ere badago. Xabier Artola Xuxen aplikazioaren sorkuntzan parte hartu zuen eta geroko mantentze-lanetan eta diseinu informatiko berrietan ere bai, alde informatikotik eta alde linguistikotik.
Euskararen Datu-base lexikala
Euskararen Datu-Base Lexikala edo EDBL (Donostia, 1992) euskarazko hitz eta morfemei buruzko informazio zabala biltzen duen datu-basea da, Internet bidez arakatu daitekeena. Beraz, hiztegi informatiko baten moduko zerbait da, baina hitzez gain, atzizkiak-eta ere hartzen ditu. Esanahia barik, bakoitzaren propietate lexiko eta morfologikoak zehazten ditu definizio bakoitzak. Informazio hori Xuxen zuzentzaile ortografikoaren eta EHUko Ixa Taldearen beste tresna eta aplikazio askoren oinarri lexikala da. Xabier Artola datu-basearen diseinatzaile nagusia izan zen 1992an. eta harrezkero beti izan da arduraduna mantentze-lanetan eta diseinu informatiko berrietan, azken urteetan Gorka Labakaren laguntzarekin..
Zientzia eta Teknologia corpusa (2002-2006)
Zientzia eta Teknologia corpusa (ZT corpusa) zientzia eta teknologiako testuen testu-corpus bat da UPV/EHUko IXA taldeak eta Elhuyar Fundazioak elkarlanean2003tik 2006ra bitartean eratu zutena. Corpusean 8,5 milioi hitz daude, morfosintaktikoki etiketatuta. 1990-2002 bitartean argitaratutako zientzia eta teknologiaren alorreko obrak bildu ziren corpusa elikatzeko. Etiketatze linguistikoa egiteko, euskara automatikoki prozesatzeko teknologia aurreratua erabili zen (IXA taldearen Eustagger etiketatzailea). Testuko hitz bakoitzaren lema eta kategoria/azpikategoria etiketatu dira. Corpusa XMLn etiketatuta dago, eta TEI estandarrari jarraituta. Sarean kontsultatu daiteke.
Kubako Diccionario Básico Escolar edo XML teknologiaren erabilera hiztegigintzan (2001-2022)
Santiago de Kubako Centro de Lingüística Aplicada-k (CLA, Ekialdeko Unibertsitatea) eta IXA taldeak lankidetzan egindako Diccionario Básico Escolar (DBE) delakoaren lau edizio (2005, 2008, 2009, 2013-2015) argitaratu dira Kuban, paperean eta digitalki.
Hiztegiaren sortzaileak Eloína Miyares Bermúdez eta Vitelio Ruiz Hernández linguistak ziren. Urteetan zehar Zabalkuntza handia izan du hiztegiak Kubako eskoletan.
Xabier Artola IXAko beste taldekide batzuekin CLA zentrokoekin lankidetzan ari da 2001ez geroztik, eta bereziki DBEren garapenean egin du lan beraiekin. Hiztegia garai bateko RTF formatutik XMLratu egin zen lehenbizi, inprimatzeko helburua soilik zuen hiztegi batetik abiatu eta benetako datu-base lexikografiko bat eratu zuten. Horrela sortu ziren hiztegiaren lehen edizioa CDan (Kubako eskoletan doan banatu zena) zein on-line, bigarren edizioa (paperean, CDan zein on-line) eta 2010eko edizioak, Habanako ferian arrakasta handikoa suertatu zena, paperean 50.000 aleko tirada izan zuen eta on-line ere jarri zen. Hiztegian 10.557 sarrera zeuden, 19.374 adiera eta 811 irudi. Laugarren edizioa 2013an argitaratu zen eta 2023an bosgarrena prestatzen ari dira.
Kubak "Carlos J. Finlay" Saria eman zion Xabier Artolari 2023an. Kubako zientzialari nazionalei eta atzerritarrei ematen dien kondekoraziorik gorena da hori. Artolak eta Ixa Taldeak Kubarekin izan duten 20 urteko lankidetza zientifiko emankorrarengatik eman diote saria, Santiagoko Linguistika Aplikatuaren Zentroarekin bereziki. 2023. urtera arte guztira hiztegiaren 300.000tik gora ale salduta zeuden paperean, eta bertsio elektronikoan 1100 CD.
Kitxua hizkuntzaren prozesamendu automatikoa (2012-2015)
2012an Cusko hiriko UNSAAC unibertsitateko Hinantin ikerketa-taldea antolaketan parte hartu zuen Juan Cruz Tello 'Soccoo' irakaslearekin. Kitxuaren prozesamendu automatikoren lehen oinarri batzuk sortuko zituena. Lehen urrats horietan, 2011tik 2014ra bitarte adituak prestatu zituen lankidetzan Ixa taldearekin, 2012an Madrileko Kooperaziorako Ministerioko proiektu bat izan zuten, 2013an EHUrekin RUNASIMI proiektua. Aditu horietako batzuk ziren hauek:
Euskaltzain urgazlea (2006tik)
Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 2006ko maiatzaren 26an. Informazio eta Komunikazioaren teknologien batzordean aritu izan da 2007z geroztik eta Lexikoaren Behatokia egitasmoan 2008tik.
Lexikoaren Behatokia Corpusa (2008tik)
Komunikabideetako testuekin sortutako corpus monitore bat da, hizkuntzaren erabilera hurbiletik jarraitzeko helburua duena. Proiektua  2008. urtean jarri zuen abian Euskaltzaindiak, Andoni Sagarna euskaltzainaren zuzendaritzapean. Euskaltzaindia, Ixa Taldea, Elhuyar Fundazioa eta UZEI dira proiektuaren kideak. Urtean-urtean handituz joan da eta 2016. urtearen bukaeran 58 milioi testu-hitz zeuzkan corpusak, 2018an 65 milioi, eta 2021ean 98 milioi. XML lengoaian etiketatuta dago, eta TEI estandarrari jarraitzen dio. Corpusa kontsultatu daiteke sarean.
Euskara ingurune digitalean: egindakoa eta etorkizuneko erronkak (2018)
Euskaltzaindiaren XVII. Biltzarrean Euskaltzaindiaren beraren eskariz “Euskara (batua) ingurune digitalean: bidean ikasiXa eta etorkizuneko erronkak” izenburuko hitzaldia eman zuen biltzarreko “Euskara batuaren etorkizuneko erronkak ingurune digitalean” izeneko saioan. Ponentzia horretan laburbildu zuen berak Ixa Taldean egindako lana eta motibatu zuen Euskaltzaindia ere eragile izan behar dela honetan guztian, duen erreferentzialtasuna administrazioen aurrean baliatuz, tramiteak eta proiektuak bizkortu daitezen. Hizkuntzaren prozesamendu automatikoari buruz aritu zen aurkezpenean: hizkuntzaren tratamendua zer den, ikerkuntza eta formazioa zertan diren, arloan barruan Ixa Taldea zertan ari den (Ixa Taldean zein Euskal Herriko beste zenbait laborategi eta zentro teknologikotan) eta zertan ari diren hemengo erakundeak nahiz Europa eta Espainiakoak.
Gero, aurrerantzean nondik jo aipatu zuen, zenbait alderdi jorratuz: testu-corpusgintza (Euskararen Erreferentzia Corpusa sortu beharra aipatu zuen, bereziki, sakabanatutako ahaleginak bateratu beharra eta edukiak ikerkuntzarako trabarik gabe zabaltzearen premia azpimarratuz), arauak eta estandarra, hiztegigintza eta terminologia, itzulpen automatikoa eta humanitate digitalak.
Euskararen etorkizunari begira hizkuntza-teknologien arloak garrantzi estrategikoa duenez eta Europaren garapen teknologikoan hurrengo urteetan ardatz bat izango denez Euskal Herrian ere pareko plan bat eta erreferentzia-zentro bat lehenbailehen sortu beharko zela proposatu zuen. Euskarak tren hori ez galtzeko, ikerkuntza eta trebakuntza espezializatuak bultzatu behar zirela, ez zela aski euskal Herrian egiten ari zena. Gehitu zuen Euskal Herrian egokiera onean gaudela erronkari heltzeko, aurretik egindako lanean oinarrituta; baina sinetsi eta mugitu beharra dago! Euskara inguru digitalean ondo kokatzeko erreferentzia-zentro bat sortu behar zela eskatu zuen hitzaldian eta ildo horretatik bi urte baino lehen sortua izango zen HiTZ zentroa.
Udako Euskal Unibertsitateko kidea
Udako Euskal Unibertsitateko Informatika Sailean ere aritu izan da irakasle gisa hainbat urtez saila eratu zenetik. 1986an bertan ikergai aitzindariak landu zituen: Hizkuntza naturalaren tratamenduaz hitzaldia eman eta Adimen Artifiziala liburua argitaratu zuen.
UEUko informatikako sailburua izan zen 1997tik 2000ra bitartean, Informatikari Euskaldunen Bilkurak antolatzen hasi zirenean.
Aitzindaria izan zen Informatikaria euskaraz lantzen eta parte hartu zuen informatikako lehenengo hiztegien sorkuntzan, esate baterako honetan:
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 50 lan baino gehiago agertzen dira.
Idazlea
Literaturaren munduan, ipuingintza jorratu du batez ere. Zenbait sari irabazi ditu: Jokin Zaitegi itzulpengintzan; Julene Azpeitia, Augustin Zubikarai eta Tene Mujika, besteak beste, ipuingintzan; lehiaketa horietako batzuetan argitaratu izan dizkiote ipuinak, argitalpen kolektiboetan. 2010ean Donostia Hiria saria irabazi zuen, eta haren ondorioz argitaratu zioten lehen literatura liburua: Deception Island (Alberdania, 2010). 2011n, berriz, ipuin bilduma argitaratu zuen: Argi-itzalen neurria (Elkar, 2011).
Manuel de Mendívil
Manuel de Mendívil y Elío (Madril, 1874ko azaroaren 4a - Donostia, 1942ko apirilaren 5a) idazle, militar eta politikari kontserbadore espainiarra izan zen. Espainiako Gerra Zibilean Ginea Espainiarraren Gobernadore frankista izan zen.
= Biografia = Itsas Armadan kargu desberdinak bete zituen. 1893an Asturias fragatan ibili zen. Ondoren erregearen Giralda Iotan egon zen. Itsas Tenienta bezala batzorde batekin Europako estatu desberdinetan egon zen Espainiarako itsaspekoak erosteko asmoz. Armadaren irakaskuntzan aritu zen. Rosario Martínez de Irujo y Caro del Alcázar y Szechenyi-rekin ezkondu zen. Revista General de la Marina aldizkariaren zuzendaria izan zen. 1931an erreserbara pasa zen. Espainiako Gerra Zibilean, 1936tik 1937ra, behin Gineako kolonian borrokak bukatuta, Gobernadorea izendatu zuten. 1942an Donostian hil zen.
Obra
Aldizkari askotan idatzi zuen: Alrededor del Mundo (zuzendaria izan zen), Revista General de la Marina (zuzendaria ere), Blanco y Negro... Los Contemporáneos literatura bilduma ere zuzendu zuen. Bere lan ezagunenak, bestetik, hauek dira:
Greene konderria (New York)
Greene konderria (Greene County) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Catskill da. 2010eko zentsuaren arabera 49,221 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Greene konderriak 170,434 kilometro koadro ditu. Horietatik 282 ura dira. Beste 167,614 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,88 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 49,221 pertsonetatik 45,276 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,419 dira. 2,606 beltzak edo afroamerikarrak. 122 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 382 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 103 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 717 pertsonek kokatzen zuten.
Gajano
Gajano, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Marina de Cudeyo udalerrian dagoen herri bat da. 2010eko erroladren arabera 479 biztanle zituen.
Autodefinitu
Autodefinitua definizioetan oinarrituz beraien artean gurutzatuta dauden hitzak osatzean datzan denborapasa da. Gurutzegramaren antzekoa da, baina kasu honetan definizioak bete beharreko gelaxken artean aurki ditzakegu, eta ez kanpoan. Autodefinitu bat gelaxkez osatutako txantiloi bat da, gelaxka hauetako batzuk hutsuneentzako eta beste batzuk definizioentzako direlarik. Definizioak dituzten gelaxketan bi definizio egon daitezke; horizontala eta bertikala. Definizio horizontalaren emaitza gelaxka horretatik eskuinera dauden hutsuneetan bete behar da, eta definizio bertikalaren emaitza, ordea, gelaxka horretatik behera daudenetan.
Aldaerak
Ohiko autodefinituetan gelaxka bakoitzari letra bakarra dagokio, eta gaia orokorra izaten da. Badaude, ordea, berezitasunak dituzten aldaerak ere:
Euskal Herria eta Aragoi arteko muga
Euskal Herri aldetik Nafarroa Garaiaren ekialdeko muga osoa eta hegoaldearen zatirik handiena barje hartzen du, aldiz, Aragoi aldetik Huescako probintziaren ipar-mendebaldeko muturra eta Zaragozako probintziaren ipar-ekialde osoa.
1231an Petilla Aragoi udalerria Aragoiko Erresumatik Nafarroako Erresumaren jabetzara igaro zen, hortaz, aragoiar lurrez inguraturik edo eta Zaragozako probintziako Cinco Villas eskualdean egon arren, Euskal Herriko bi barrendegi txiki osatzen ditu.
Kresala Zinekluba
Kresala Zinekluba Donostiako zinema elkarte bat da.
Historia
1967 urtean kresala elkartearen baitan Fernando Mikelajauregi, Luis Bergua, Juan Berasategi eta beste batzuk astelehenetan klandestinoki kresala elkartearen egoitzan pelikulak eta dokumentalak eskaintzen hasi ziren, proiekzio horien ostean beraiei buruzko solasaldiak izaten zituztelarik.
Emanaldien ondoren filmeei buruzko solasaldiak sustatzen ditu saioetara ekartzen dituen gonbidatu desberdinekin, ahal denean filmarekin zuzenean lotutako norbait. Urtean zehar inguruko elkarteekin elkarlanean haritzen da horrela errealitate eta arazo desberdinak azaleratzen laguntzen du.
Kresala Sariak
Kresala zinekluba sortu zenean helburuetako bat jendartean zinema kultura zabaltzea izan zen. Horretarako 2014 urtean 'Kresala zinekluba sariak'sortu ziren. Askotan erdi ezkutuan geratzen diren profesional eta lanbideei ikusgarritasuna emateko asmoz.
Filma bat aurrera atera dadin pertsona askok parte hatzen dute proiektuan, haien lana askotan ezkutuan geratzen da. Adibidez oso gutxik dakite scripta arduratzen dela eszena guztiek jarraipen logikoa izan dezaten eta raccord erroreak agertu ez daitezen. Produkzio buru batek filmaketaren aurretik egin behar duen lana ezinbestekoa dela errodaje egunetan behar den guztia eskura egon dadin. Argazki zuzendariari esker paisaia zoragarriez gozatzeko aukera dugula. Muntatzaileek duten ardura pelikularen azkeneko emaitzan. Gordailuetan lan egiten duten zaharberritzaileei esker aspaldiko pelikula zaharrak ikusi ahal ditugula.
Txakurraren aldakako displasia
Nagusiki, txakur-arraza handietan suertatzen da. Animaliaren pisua eta bolumen korporala handiagotzea ekarri dezake. Elikadura, ariketa fisiko intentsua, gehiegizko pisua eta alterazio hormonalak txakurren aldaka-displasiaren aurkezpenean parte hartzen dute ere.
Pougnadoresse
Pougnadoresse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Kresala Zinekluba
Kresala Sariak
Urtero bizitza zineari eskaini dion pertsona bat aukeratzen da eta omenaldi xume bat eskaintzen zaio. 2017tik aurrera gainera berak duen lan kuttun baten proiekzioa ere gehitu zaio ekitaldiari.
Txakurraren aldakako displasia
Kausak
Kausa nagusiena faktore genetikoa da. Txakurkume bat ez badu displasiaren genea, ez du inoiz izango. Hau, gehiegizko pisuaren edota gehiegizko ariketa fisikoren ondorioa izan daiteke. Orokorrean, txakur arraza handienetan gertatzen da, beraien pisuarengatik eta hazitze azkarragatik.
Pougnadoresse
Biztanleria
2007an Pougnadoresse udalerrian erroldatutako biztanleak 192 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Txakurraren aldakako displasia
Kausak
2014ko uztailean California ko ikertzaile talde batek ikerketa bat egin zuen. 1.500 Labrador Retriever eta 1.015 Golden Retriever hartu zituzten. Argitu zuten 6 hilabete baino lehenago txakurkumeak zikiratzen bazituzten, displasia izateko probabilitate gehiago dute; Labrador Retrieverretan bikoiztu egiten da eta 4,5 aldiz Golden Retrieverretan.
Sintomak
Txakurren aldaka displasia hantura mingarria eta funtzio muskularraren galera aldakako artikulazioetan. Komunagoa da txakur arraza handienetan gertatzea, baina edozein txakurri gertatu ahal zaio, hala nola, Beagleari. Gehiegizko ariketa fisikoa edota gutxizko ariketa fisikoa displasiaren sintoma ikusgarri bat da.
Pougnadoresse
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Txakurraren aldakako displasia
Larritasuna
Larritasun gradu ezberdinak daude, Norberg-en angelua izeneko neurgailu mota batekin neurtutakoa. Txakurrari erradiografia bat egin behar zaio. Erradiografian, marra bat egiten da femurraren buruko zentrotik, bestearen zentroraino. Gero, bi muturretatik, beste marra bat egiten da ertz azetabular dortsaletik pasatzen dena, aurrekoarekin angelu bat osatuz. Ateratzen den angeluaren arabera, ikus dezakegu zer motatako larritasuna duen:
Tratamendua
Hainbat gradutako displasia daude eta, horren arabera, bi motatako tratamendu daude: kontserbatzailea eta kirurgikoa.
Tower of Terror (1997ko filma)
Tower of Terror, 1997ko D. J. MacHale estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Steve Guttenberg, Kirsten Dunst, Alastair Duncan, Melora Hardin, John Franklin, Wendy Worthington, Amzie Strickland, Lindsay Ridgeway, Nia Peeples eta Michael McShane aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Buzzy Crocker (Steve Guttenberg) kazetari beteranoak lan egiten duen "The National Inquisitor" egunkariaren azal nagusian agertuko den albiste txundigarri baten bila dabil, horretarako Anna Petterson (Kirsten Dunst) hiloba gaztetxoaren laguntza izango du. Abigail Gregory (Amzie Strickland) emakume adinduak 1930eko hamarkadan Hollywood Hotelean jazotako bost pertsonen desagerpenaren istorioa kontatuko diete, tartean neskato aktore batena- Mundu guztiak hotela sorgindua dagoela dio, baina osaba-hilobak bertaratu eta han gertatu zena ikertzea erabakiko dute.
Pougnadoresse
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Txakurraren aldakako displasia
Tratamendu Kontserbatzailea
Tratamendu kontserbatzailea kondroprotektore (gaixotasunaren hedapena moteltzeko) eta antiinflamatorioak edo analgesikoak (mina gutxitzeko) txakurrari administratzean datza. Bada ere ikusi da pisua gutxitzen eta osasun onean mantentzen estres gutxiago sortzen diola animaliari.
Pougnadoresse
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 121 ziren, horien artean 86 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 86 pertsona aktiboetatik 74 lanean zeuden (40 gizon eta 34 emakume) eta 12 langabezian zeuden (4 gizon eta 8 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Txakurraren aldakako displasia
Tratemendu Kirurgikoa
Tratamendu kirurgikoa posibilitate ezberdinak ematen ditu: tratamendu sendagarriak eta aringarriak daude. Sendagarrien barruan, Osteotomia Pelbiko Hirukoitza eta aringarrien barruan, Artroplastia mota bat. Beste hainbat kirurgiko ezberdin daude, gizakienen berdintsua, protesi bat jartzen datzana.
Pougnadoresse
Diru sarrerak
2009an Pougnadoresse udalerrian 84 unitate fiskal zeuden, 243,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.021 euro zen.
George Stevens
George Stevens (Oakland, 1904ko abenduaren 18a - Lancaster, 1975ko martxoaren 8a). estatubatuar zinema zuzendari bat izan zen. 1921ean hasi zen zineman kamerari gisa. Hal Roachen laguntzaile izan zen Laurel eta Hardy bikotearen film askotan. Gero film luzeak zuzendu zituen, besteak beste, Alice Adams (1935) Katharine Hepburnekin eta Sing Time (1936) Astaire-Rogers bikotearekin. Bigarren Mundu Gerra bitartean dokumentalak egin zituen militarrekin. A Place in the Sun(1951), Shane (1953) eta Giant (1956) filmarik ospetsuenak ditu. A Place in the Sun eta Giant filmek Oscar bana jaso zuten. Beste film batzuk: Gunga Din (1939), The Talk of the Town(1942), The Diary of Anne Frank (1959), The Greatest Story ever Told(1965).
Txakurraren aldakako displasia
Prebentzioak
Txakurkume bat adoptatzerakoan, ziurtasun agiri ofiziala eskatzea garrantzitsua da, bere gurasoek edota aiton-amonek gaixotasunen bat duten jakiteko. Horrela, Europan eta Estatu Batuetan displasia kasuak txikitu egin dira. Hala eta guztiz ere, gurasoak displasiatik libre badaude ere, baliteke txakurkume horrek hedatzea, gaixotasun poligenetikoa baita.
Pougnadoresse
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Txakurraren aldakako displasia
Arraza kaltetuenak
Displasia hau izateko posibilitate gehien dituzten arrazak Labrador Retrieverra, Golden Retrieverra, Rottweilerra, Mastinak, Terranovarra eta Alemaniar artzain txakurra dira. Aurrekoak, txakur arraza handiak dira, baina baita txakur arraza txikienetan gertatzen da ere, hala nola, Beaglenetan. Txakurraren displasia atzeratzeko animalia pisu berdintsuarekin mantendu behar da beti.
Pougnadoresse
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 argiketariak ziren, 1 eraikuntza enpresa eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Pougnadoresse udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 416 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bunzac
Bunzac Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bunzac udalerrian erroldatutako biztanleak 426 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 185 etxebizitza zeuden, 170 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 181 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 170 etxebizitza nagusietatik 127 bere jabearen bizilekua ziren, 41 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 88 etxek bost zituzten. 137 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 94 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 289 ziren, horien artean 218 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 218 pertsona aktiboetatik 199 lanean zeuden (112 gizon eta 87 emakume) eta 19 langabezian zeuden (9 gizon eta 10 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bunzac udalerrian 182 unitate fiskal zeuden, 472,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.543 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Bunzac udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 505 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hungarierazko literatura
Hungarierazko literatura hungarieraz idatzitako lanen multzoa da. Zenbait mendez Mendebaldean nahiko ezezaguna izan ondoan, XX. mendetik aurrera entzute handiagoa erdietsi zuen. Idazlerik ezagunenak Mór Jókai, Antal Szerb, Sándor Márai, Imre Kertész (2002an Nobel Saria jaso zuena) eta Magda Szabó dira.
Hasierako lanak
Eztebe I.a Hungariakoaren erregealdian (1000–1038), Hungariako Erresuma kristautzearekin batera, alfabeto latinoa erabiltzen hasi zen. Garai hori baino lehen zegoen ahozko tradizioaren aztarna batzuk geroagoko kodexetan agertzen badira ere, lehenbiziko testu idatziak kristau kulturari loturik daude. Garrantzitsuenak latinezko testuen itzulpenak dira: Ehorzte-sermoi eta otoitza (Halotti beszéd és könyörgés, 1192–1195) eta Mariaren ahuenak poema (Ómagyar Mária-siralom, 1300 baino lehen).
XI. eta XVI. mendeen artean, testu gehienak latinez idatzi ziren. Hizkuntza horretan izkiriatu ziren, esate baterako, magiarren jatorriari eta egitandiei buruzko lehenbiziko kronika liburuak: Gesta Hungarorum (1200-1230 artean) eta Gesta Hunnorum et Hungarorum (1282-1285 artean). Erdi Aroko beste kronika bat Chronicon Pictum (1360 baino lehen) da. XIII. eta XIV. mendeetan hungarieraz idatzitako zenbait kodexetan, Bibliako zati batzuen itzulpenak, himnoak, elezaharrak eta monasterioen erregelak agertzen dira.
Matias Corvino erregeak (1443–1490) Italiako pizkundeko humanismo eta kultura inportatu zituen; besteak beste, Europako liburutegi garrantzitsuenetako bat, Biblioteca Corviniana, sortu zuen. Hungariako errenazimentuko olerkari handiena Janus Pannonius (1434-1472) izan zen, bere lanak latinez idatzi zituena.
XVI. eta XVII. mendeak
XVI. mendean Pizkundeak eta humanismoak hedapen handia izan zuten. Idazlan gehienak erlijiosoak izan ziren eta, denen buru, Gáspár Károlyi artzain protestanteak egindako Bibliaren itzulpena (1590) dago. Hungarieraz idatzi zuen lehen poeta Bálint Balassi (1554–1594) izan zen, amodio, gerra eta erlijiozko olerkiak ondu zituena. XVII. mendeko egileen artean Miklós Zrínyi (1620–1664) gailentzen da; Szigeteko setioa olerki epikoan (Szigeti veszedelem, 1651n argitaratua) egilearen birraitona hil zeneko Szigetvárko gudua kontatzen da. Kontraerreformako idazle nagusia Péter Pázmány (1570–1637) izan zen, Hungariako lehen unibertsitatea sortu zuena.
XVIII. eta XIX. mendeak
XVII. mende amaieran otomandarrak egotziak izan ziren, eta Hungaria Habsburgo etxearen mende gelditu zen. XVIII. mendearen bigarren erdian, Vienan barrena, Argien Mendeko ideiak iritsi ziren; György Bessenyeiren Agisen trajedia-k (Ágis tragédiája, 1772) boteretsu eta menekoen arteko gatazkaren gaia plazaratu zuen. Garaiko poeta nagusiak Mihaly Csokonai eta Dániel Berzsenyi izan ziren. Mende amaieran, hungarierazko lehen literatura aldikaria (Museum Húngaro, 1788) eta hungarierazko antzezlanak ematen zituen lehen taldea sortu ziren. XIX. mendearen hasieran, Ferenc Kazinczyk eta haren jarraitzaileek hizkuntza eraberritu zuten, garai berrietako gertakariak eta zientziaren aurrerabideak adierazteko egokia izan zedin.
1821ean Károly Kisfaludyk (1788–1830) sortutako Aurora aldizkaria funtsezkoa izan zen Hungariako literatura erromantikoaren garapenean. Idazle erromantiko garrantzitsuenak ditugu Ferenc Kölcsey (1790-1838), ereserki nazionalaren egilea, Mihály Vörösmarty (1800-1855), Zalánen ihesa poema epikoa (Zalán futása, 1852) idatzi zuena, eta Sándor Petőfi (1823-1849), 1848ko Iraultzaren bultzatzailea eta Hungariako poeta nazionaltzat hartzen dena. János Aranyk balada deitutako herri-literatura generoa berriztatu zuen.
1848ko Hungariako Iraultzak porrot egin ondoren, herrialdean etsipena eta pesimismoa nagusitu ziren. Imre Madáchen (1823–1864) Az ember tragédiája olerki dramatikoa («Gizakiaren trajedia», 1861) ezkortasun horren adibidea da. XIX. mende amaierako eleberrigintzan Mór Jókai (1825–1904) eta Kálmán Mikszáth (1847–1910) nabarmendu ziren.
XX. eta XXI. mendeak
XX. mende hasierako belaunaldi gazteak Nyugat («Mendebaldea») aldizkariaren inguruan bildu ziren. 1908tik 1941era argitaratu zen aldizkari horren helburua Hungariako kultura berritzea zen, Mendebaldeko Europako joera berriei (modernismoa, sinbolismoa...) bide emanez. Nyugat-en inguruko lehen belaunaldiko egile nagusiak Endre Ady (1877-1919), Mihály Babits (1883-1941), Dezső Kosztolányi (1885–1936) eta Zsigmond Móricz (1879–1942) izan ziren. 1920ko hamarkadako idazle ezagunenak Lőrinc Szabó (1900–1957) eta Sándor Márai (1900-1989) dira, eta 1930eko hamarkadakoen artean Sándor Weöres (1913–1989), Miklós Radnóti (1909–1944) eta István Örkény (1912–1979) daude.
Lehen Mundu Gerran garaitua izan zenez gero, Hungariak lurralde historikoaren bi heren galdu zituen. Porrot horrek hungariar nazionalismo antikomunista eta antisemita sorrarazi zuen. Gyula Szekfű (1883–1955) higikunde horren jarraitzailea izan zen, baina alde batera utzi zuen, joera arrazistekin ados ez zegoelako. Idazle batzuek eleberri historikoa landu zuten, eta beste batzuek neokatolizismora jo zuten. Herrialdeko gai eta literatura molde tradizionalak berreskuratu nahi zituzten idazle populisten (népi) taldean Gyula Illyés olerkaria da aipagarriena.
Bigarren Mundu Gerran, hungariar juduak ghetto eta sarraski-esparruetan sartuak izan ziren. Horietako asko hil ziren, Miklós Radnóti, Antal Szerb (1901-1945), György Sárközi (1899-1945), Károly Pap (1897-1945) eta Andor Endre Gelléri (1906-1945) idazleak barne.
Eight Men Out
Eight Men Out (euskaraz Zortzi Gizon Kanpora), 1988ko John Sayles estatubatuarrak zuzendutako historia kirol drama film bat da. Eliot Asinof idazlearen Eight Men Out: The Black Sox and the 1919 World Series (1963, Zortzi Gizon Kanpora: Black Sox eta 1919ko Munduko Serieak) liburuan oinarritua dago, hau era berean 1919ko Black Sox eskandalua deritzon beisbol gertakari polemikoan oinarritua dago. John Cusack, Clifton James, Michael Lerner, Christopher Lloyd, Charlie Sheen, David Strathairn eta D. B. Sweeney aktoreek antzeztu zuten.
Hungarierazko literatura
XX. eta XXI. mendeak
Gerra ondorengo diktadura komunistarekin Hungariako literaturak itzalaldi luzea izan zuen. Matyas Rakosiren erregimen estalinistaren aurrean makurtu ez zirenek gartzela, ostrazismoa (Imre Kertész, Magda Szabó) edo erbestea (Sándor Márai) pairatu behar izan zuten. 1956ko Hungariako Iraultzarekin bat egin zuten Tibor Déry eta Gyula Háy idazleak espetxeratuak izan ziren eta György Lukács Errumaniara egotzia. 1960ko hamarkadaren erdialdean literatura aldizkari batzuk argitaratzen hasi ziren, eta egoera erabat aldatu zen 1989an demokrazia itzuli zenetik. 2002an Imre Kertészek Literaturako Nobel saria jaso zuen.
Eight Men Out
Argumentua
1919, Chicago White Sox beisbol taldeko Charles Comiskey (Clifton James) jabeak bere beisbolariak jokatzen ari diren denboraldi ikusgarria saritzeko joera gutxi erakusten ari da. Arnold Rothsteinek (Michael Lerner) zuzendutako jokoaren sindikatuak talde horretako beisbolarien ezinegona ezagutzera ematean, haietako beisbolari batzuei, tartean Eddie Cicotte (David Strathairn), Buck Weaver (John Cusack) eta Joseph Jackson (D. B. Sweeney), munduko serietan Cincinnati Reds taldearen aurka beren gaitasunen azpitik joka dezaten dirua eskeiniko die.
Petti
Juan Luis Pérez Mitxelena "Petti" (Bera, 1973ko urriaren 24a) nafar abeslari eta gitarrajole euskalduna da.
Batik-bat bakarka dabilen arren, hainbat kolaborazio egin izan ditu, besteak beste Anari, Txuma Murugarren eta Rafa Ruedarekin.
Taldea
Juan Luis Perez Mitxelena (Bera, 1973) da Pettiren jatorrizko izena. Musikarekin lehenengo kontaktua Noise Hole taldean izan zuen, hamasei urterekin. Geroago, bide esperimentalago bati ekin zion Zup taldearekin batera, baina 1997ra arte ez zen bakarka aritzera ausartu. Haren izena Gaztelupeko Hotsak zigiluari lotuta dago; izan ere, Soraluzeko (Gipuzkoa) diskoetxearekin argitaratu ditu orain arteko lan guztiak. Lehenengoa Amets bat (Gaztelupeko Hotsak, 1999) izan zen, Billy Bragg, Nick Cave eta Nick Drakeren eraginpean egindako diskoa. Lan horretatik hasita, lan guztietan hainbat lagun izan ditu alboan; gehienak, Berako musikariak. Beñardo Goietxek (Morau eta Agotak) lagundu dio beti koruetan eta hitzak idazten, adibidez.