cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Domiziano
Agintean
85ean, bere burua behin betiko zentsore izendatu zuen. Erromatarren morala eta jokabidea ikuskatu nahi zituen. Bere morala, ordea, ereduetatik urrun zegoen. 83rako, biek sortutako eskandaluek bikote inperiala apurtu zuten. Domitia eta maitalea elkarrekin atzemanda, dibortzioa eta Domitiaren erbesteratzea eskuratu zuen Domizianok. Maitalea hil egin zuten. Titoren alabarekin maitemindu zen orduan Domiziano, baina erditzen ari zela, hil zen. Geroztik, Domitia bueltatu zen Jauregi Inperialera, Domiziano harekin berriro ezkondu ez bazen ere.
Domizianoren grina nagusiak artea eta jokoak ziren. Kapitoliko Jokoak asmatu zituen. Joko Olinpikoetan bezala, mundu guztietako atletek parte hartzen zuten lau urte oro, Domizianok bidaia ordaindu behar bazien ere. Gladiadoreen ikuskizunetan, berrikuntzak ekarri zituen: nanoen edo emakumezkoen borrokak esate baterako.
Agintaldiaren azken urteetan bere ankerkeria erakutsi zuen Domizianok. Juduak eta kristauak jazarri zituen. Jazarpen-paranoia garatu zuen Domizianok berak. Aristokraziari beldur zionez, Senatuari botere guztiak kendu zizkion.
96ko irailean erail zuten Domiziano, senatariek, Pretoriar Guardiak eta Domitiak osatutako konspirazio batean. Domizianoren ondorengoa Senatuak hautatu zuen: Nerva.
Domiziano eta kristauak
Kinka larri horretan, kristau asko kristautasuna uzteko zorian egon zen. Hori zela eta, Patmoseko Joanek Apokalipsia idatzi zuen, hainbat autorek diotenez. Kristauei oroitarazi zien Salbatzailea berriro etortzekoa zela, fidelak saritzera eta traidoreak zigortzera.
Osmoy (Cher)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anthophora fedorica
Anthophora fedorica erle espezie bat da, Anthophora generoan eta Apidae familian.
NGC 2770
NGC 2770 galaxia espiral bat da, Lynx konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Monserrato
Monserrato Cagliariko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Instituto Federal da Bahia
Instituto Federal da Bahia (IFBA) Salvadorreko goi-mailako hezkuntza zentroa da.
Salvadorren dago, Bahiako estatuan. Salvador hirian sortu zuten 1910an. 2012an bere ikasle kopurua 8.874koa zen.
Megachile variabilis
Megachile variabilis erle espezie bat da, Megachile generoan eta Megachilidae familian.
INaturalist
iNaturalist zientzia herritar proiektu eta sare-sozial zerbitzu bat da, naturalistak, zientzialariak eta biologoak elkartzeko asmoa duena mundu osoko bioaniztasuna mapa batean jarri eta behaketak partekatzeko. iNaturalistera bere webgunetik edo mugikorreko aplikaziotik sar daiteke. iNaturalistekin egiten diren behaketek zientzialariei aukera handia ematen diete ikerketa proiektuak hobetzeko, kontserbazio proiektuak egiteko edo izakien presentzia ezagutzeko. Proiektua "historia naturalaren mugikor aplikazioan estandarra" deitu izan dute.
Odolaren Mintzoa
Odolaren mintzoa, Usurbilen 2008an sortutako hardcore musika talde bat da.
Dagoeneko hiru diska kaleratu dituzte. 2017an Min(a)bizi izeneko bideoklipa sareratu zuten Zubietan eraikitzekoa den errauskailuaren aurka.
Bobrowo udalerria
Bobrowo Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Brodnica barrutian kokatuta. 145,91 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6392 biztanle zituen.
Inger Nilsson
Karin Inger Monica Nilsson (Kisa, 1959ko maiatzaren 4a) aktore eta abeslari suediarra da, haurra zela Pippi Kaltzaluzeren rola egiteagatik da ezaguna.
Biografia
Pippiren aldia amaitu ondoren medikuntza idazkari izateko ikasketa egiten hasi zen baina berak antzerkia hobetsi nahi izan zuen. Östgötateatern antzokian atrezzista izan zen eta hainbat antzezlanetan hartu zuen parte. 1989an Brenda Brave filme suediarrean hartu zuen parte eta hurrengo urteetan Suediako telesail batzutan eta Finlandiako Karin Inger laburmetraian ere aritu zen. 2000an Xavier Koller zuzendari suitzarrak 2000an Gripsholm parte hartzeko konbentzitu zuen.
2007an Der Kommissar und das Meer telesail alemaniarrean Ewa Svensson doktorearen papera betetzen hasi zen. Protagonista taldeko aktorea izan zen.
Gaur egun Stockholmen ari da lanean idazkari.
Oxford (New York)
Oxford  New York estatuko herri bat da. Chenango konderrian kokatua dago. 2010ean 1,450 biztanle zituen, 4.62 kilometro koadrotan banatuta.
Amphisbaena brasiliana
Amphisbaena brasiliana Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Tropheops lucerna
Tropheops lucerna Tropheops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Camairago
Camairago Italiako iparraldeko herri bat da. Lodiko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 2016an 0 biztanle zituen, 0 kilometro koadroko azaleran.
2017ko urriko herri erreferendumean erabaki zenez, Camairagok bat egin du Cavacurta herriarekin; horrela, Castelgerundo udalerria eratu da.
Piabucus dentatus
Piabucus dentatus Piabucus generoko animalia da. Arrainen barruko Iguanodectidae familian sailkatzen da.
Arçon
Arçon Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 325 etxebizitza zeuden, 284 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 282 etxeak ziren eta 43 apartamentuak ziren. 284 etxebizitza nagusietatik 221 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 15 etxek bi gela zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 60 etxek lau zituzten eta 179 etxek bost zituzten. 264 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 110 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 165 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 519 ziren, horien artean 388 aktiboak ziren eta 131 inaktiboak ziren. 388 pertsona aktiboetatik 370 lanean zeuden (207 gizon eta 163 emakume) eta 18 langabezian zeuden (10 gizon eta 8 emakume). 131 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Arçon udalerrian 294 unitate fiskal zeuden, 784,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.813 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2000. urtean Arçon udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.387 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
NGC 2771
NGC 2771 galaxia espiral bat da, Hartz Handia konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Oyster Bay Cove (New York)
Oyster Bay Cove  New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 2,197 biztanle zituen, 10.84 kilometro koadrotan banatuta.
Paul Feyerabend
Paul Karl Feyerabend (Viena, Austria, 1924 - 1994) filosofoa izan zen. Vienako Unibertsitatean ikasi zuen, eta, gero, Ameriketako Estatu Batuetara joan zen Kaliforniako Unibertsitatean filosofiako eskolak ematera. Zientziaren arlo batzuen (mikrofisika) arazo zehatzak ikertu ditu, eta zientziaren metodologiaren interpretazioak kritikatu izan ditu. Bere esanetan, metodologiak irizpideak eman ditzake, baina ezin ditu arauak ezarri.
Feyerabenden lanen artean, aipagarri dira Azalpena, erredukzioa, enpirismoa (1962), Mikrofisikaren arazoak (1962), Enpirismoaren arazoak (1971), Metodoaren kontra (1970), Gizarte askearen zientzia (1978).
Rh faktorea
Rh faktorea Rhesus makako (Macaca mulatta) tximinoaren eritrozitoen zelula mintzean dagoen antigenoa da, gizaki gehienek ere (%85ak) dutena. Izena (Rh edo Rhesus faktorea) tximino horretatik dator. Haien eritrozitoetan aipatutako antigenoa dutenak Rh+ dira, gainontzeko guztiak Rh- izanik. Antigeno horrek egitura proteikoa du. Karl Landsteiner austriarrak eta Alexander Wiener estatubatuarrak 1940an aurkitu zuten estreinakoz Rh faktorea, Rhesus tximinoarekin lanean ari zirela.
Rh antigenoa ez da antigeno bakarra, antigeno batzuen konbinazioa baizik. Ohikoenak 6 antigeno dira, letra hauekin izendatzen direnak: c, d, e, C, D eta E. D antigenoa da garrantzitsuena, eta Rh+ eragiten duena (konbinazio batean D antigenoa agertzen denean -cDe, adibidez- banakoa Rh+ da). Antigeno horiek kodetzen dituzten geneak gizakiaren 1. kromosoman daude, eta hiru alelo pare desberdinak dituzte: C/c, D/d eta E/e. Rh+ duen banako baten genotipoa, beraz, honako hau izan liteke: ccDDee, baina baita hau: ccDdee edo beste hau ere: CCDdee (DD eta Dd genotipoek Rh+ fenotipoa eragiten baitute).
Rh- direnek Rh faktorearen aurkako antigorputzak sortzen dituzte mota horretako odola jasotzen badute (transfusio batean, esaterako). Odol taldeen (ABO) aldean, gizakiaren plasmak ez ditu Rh faktorearen aurkako antigorputzak; baina Rh- den pertsona bati Rh+ den beste pertsona baten odola injektatzen bazaio, egun gutxitan anti-Rh antigorputzak sortuko ditu, eta bigarren transfusio batean emailearen (Rh+) eritrozitoak deuseztatuko ditu. Antzeko mekanismo baten bidez, Rh+ duen umeki batek Rh- den amaren odolean antigorputzen sintesia eragingo du, eritroblastosi fetal izeneko gaitza sortuz.
Odol eta organoak emateko orduan kontuan hartu behar dira Rh faktorearen bateraezintasunak (emaile eta hartzailaren artekoak), aurrean azaldutako arazoak ager ez daitezen.
Genetika
Rh faktorearen herentziak Mendelen legeak betetzen ditu. Aipatu den bezala, hiru alelo parek kontrolatzen dute Rharen fenotipoa, baina garrantzitsuena alelo pare bat da: D/d, hain zuzen ere (hurrengo adibidean R/r izendatuko duguna).
Rhari dagokionez, hiru genotipo egon daitezke populazio batean:
R genea gainartzailea da, eta r azpirakorra. Rh positiboen artean %45a homozigotoa da (RR), eta %55a heterozigotoa (Rr)
Arazoak haurdunaldian
Gehienetan lehenengo haurdunaldian ez dago arazorik, amak ez baitu astirik izan antigorputz asko ekoizteko. Problemak hurrengo haurdunaldietan etortzen dira, amaren odolak umekiaren eritrozitoen aurkako antigorputzak dituenean. Ama eta umekiaren arteko bateraezintasun horrek sortzen duen gaitza eritroblastosi fetal deritzona da, batzuetan abortuak eragiten dituena.
Euskaldunen Rh faktorea
Hainbat berezitasun genetikoren artean (odol taldeetan, HLA sisteman, etab) euskaldunek Rh negatiboaren munduko frekuentziarik handienetariko bat dute. Genetika eta antropologia fisikoan aditu diren guztiek hori badakite ere, ebidentzia zientifiko hau behin eta berriz kolokan jartzen dute zientzialariak ez diren batzuek, arrazoi politikoak direla medio (euskal abertzaletasunaren aurkako diskurtso setatian)
Jatorri euskalduneko M.A. Etcheverry mediku argentinarrak euskaldunen Rharen inguruan lehenengo ikerketa sakona egin zuen 1945 aldean; ikerketa horrek agerian jarri zuen euskaldunek Rh negatiboaren frekuentzia handia zutela (%33a, munduko populazioaren bataz bestekoa %15ekoa izanik). Pixka bat geroago (1950ean) Arthur E. Mourent Etcheverryren antzeko ondorioetara iritsi zen, bere ikerketak agerian jarri baitzuen euskaldunek aldameneko herriek ez zuten berezitasun nabarmena zeukatela odol-antigenoei dagokionez:
Genetista gehienen ustez gizakiaren jatorrizko Rh positiboa zen. Mutazio baten bidez agertu omen zen aspaldian Rh negatiboa, Europan besterik ez dagoena. Rh mota honen dentsitaterik handiena Euskal Herrian dago, eta bere frekuentzia jaisten da Europako ekialderantz joan ahala. Onartuen dagoen hipotesiaren arabera, Europako jatorrizko biztanleriak Rh negatiboaren frekuentzia handia izango zukeen, neolitikoaren aurretik. Inbasio indoeuroparrak -Asiatik etorriak- Rh positiboa zabalduko zuten Europan zehar, baina haien eragina ahultzen zen mendebaldera joan heinean. Inbasio honen aztarnak urriak diren tokietan -Euskal Herrian, kasu- Rh negatibo ezaugarri genetikoa iraungo zukeen, isolamendu fisiko eta -beharbada- hizkuntz isolamenduari esker.
Luigi Luca Cavalli-Sforza genetista ospetsuak Europako biztanleriaren azterketa genetiko sakona burutu du urte luzeetan. Euskaldunen Rh negatiboak eta aztertutako beste gene batzuek ere ondorio honetara eraman zuten: euskaldunak dira, ezaugarri genetikoei dagokionez, Europako biztanle zaharrenekin antza gehiago dutenak. Genetikaren mapak, gainera, bat etortzen dira arkeologiak eta hizkuntzalaritzak emandakoekin.
Kanpo estekak
Bloedgroep
Julia Ducournau
Julia Ducournau (Paris, Frantzia, 1983ko azaroaren 8a) frantziar zinema zuzendaria eta gidoilaria da. Urrezko Palma irabazi zuen 2021eko Cannesko Zinemaldian Titane filmarekin.
Malerrekako hizkera
Malerrekako hizkera Nafarroa Garaiko iparraldean, Malerreka eskualdean mintzatzen den euskal hizkera da, Iparraldeko goi nafarreraren azpieuskalkia. Malerrekako hizkera, berez, ez da bloke homogeneo bat, udalerriaren arabera inguruetako Leitzaldea, Bortziri eta Baztan eskualdeetako eraginak baititu, eta, bestalde, udalerri bakoitzeko euskarak ere bere tokian tokiko berezko ezaugarriak baititu.
Motak
Malerrekako hizkeran bi multzo bereizten dira. Batean, Ezkurra ibaiaren goi arroan, esan aditza san esaten da; bestean, esan aditza erran esaten da. Multzo bi horien arteko muga Saldias eta Zubieta artean, eta Saldias eta Beintza-Labaien artean dago.
Zenbakiak
Orain dela denbora gutxi arte, zenbakiak adieraztean, jende gehientsuenak zerabilen Nafarroa Garaian eta Iparraldean ohikoa den -etan hogei, hots, zenbaki-sistema hogeitarra (gaur egungo euskaran zabalduena den laurogei, hartara, lauretan hogei da euskal hizkera horietan). Gaur egun, gipuzkeraren eraginez, zenbaketa modu hori galdu egin da gazte jende gehienaren ahotan, nahiz eta adineko jendeak oraindik erabiltzen duen. Bi molde horiek ditu onartuak euskara batuak, nahiz eta gipuzkerakoa (bizkaierakoa ere badena) gaur egungo euskaran zabalduena den. Adibideak:
Frantsesez ere kasu hori ematen da:
Europako beste hainbat hizkuntzetan ere zenbaki-sistema hogeitarra hau erabili dute: danieraz, galeseraz, bretainieraz, irlanderaz, Eskoziako gaeleraz, albanieraz, georgieraz eta eslovenierazko resiar dialektoan.
Osmia montana
Osmia montana erle espezie bat da, Osmia generoan eta Megachilidae familian.
Jasper Beardly
Jasper Beardly Simpsondarrak telesaileko pertsonaia bat da. Agure bat da, Abraham Simpsonen lagun mina. Ez du oso ondo ikusten, eta batzuetan oso marmartia da.
Kanpo estekak
es:Anexo:Personajes recurrentes en Los Simpson
Casaletto Lodigiano
Casaletto Lodigiano Italiako udalerri bat da. Lodiko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Monteleone Rocca Doria
Monteleone Rocca Doria Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Sardinia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Monteleone Rocca Doriak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Plantation (Florida)
Plantation Floridako hiri bat da. Broward konderrian kokatua dago. 2010ean 84,955 biztanle zituen, 56.8 kilometro koadrotan banatuta.
Gillett (Wisconsin)
Gillett Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oconto konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Arangioko mendilerroa
Arangioko mendilerroa edo "Etxaguengo Atxak" Arabako iparraldean dago, Aramaio eta Otxandio (Bizkaia) artean kokaturik.
Iparraldeko tontorra Ipizte da, Anbototik oso gertu, eta hegoaldekoa Oriol, Krutzetako mendatetik hurbil.
Sorginkeria
Sorginkeria, sorginekin zerikusia duten siniskeria, ezagutza praktiko eta jarduerak dira. Sorginak nagusiki emakumeekin lotzen diren bitartean, gizonezkoak nagusiki aztiekin lotzen dira, eta beren parekidea Aztikeria litzateke.
Antzinarotik sorginkeriari buruzko sinismenak kultur eta herrialde askotan jazo izan dira. Mendebalde kristauan, sorginkeria maiz Deabruaren kultuarekin lotzen da, bereziki Aro Modernoan, eta Europa eta Ingalaterra Berrian piztutako sorgin-ehizari esker.
Hainbat ikerketa eta teoriek, sorginkeria paganotasun eta jentiltasunaren ugalkortasunaren kultuarekin lotzen dute, nahiz eta teoria horiek oraindik ere frogatu gabeak egon. Sorginen sinismenak folklore eta kultura ugaritan berebiziko garrantzia dute.
Euskal Herrian oraintxurarte baserri eta landa giroko eremuetan oso bizirik zegoen sinismena zen. Historikoki, Zugarramurdiko sorginkeria prozesuarekin lotu ohi da, nahiz eta hura Euskal Herrian nahiz gainontzeko Europa osoan jazotako prozesu ugarietako bat besterik ez izan.
Sorginkeriatik sorgin-ehizara
Sorginkeria fenomeno zabala da, munduko hainbat gertakari ulertzeko ezintasunaren ondorioz asmatutako alegiazko kontakizunei lotuta dagoena. Erdi Aroaren amaiera aldera arte ohikoa zen herritarren artean: "presentzia arrunta, barneratua, kezkarik sortzen ez zuena, antza denez". Izan ere, ustezko sorginek zerbitzu ezberdinak eskaintzen zituzten: ganadua sendatzea, antisorgailuak prestatzea etab. Horren adierazle dugu latinezko sors (zori) eta euskarazko egin hitzetatik osatutako sorgin hitza bera. Egia da, hala ere, zoritxarrentzako aitzakia gisa ere erabiltzen zirela, judutarrekin egiten zen moduan.
Gakoa, beraz, zera da, sorginkeriatik sorgin-ehizarako aldaketa. Azken hori garai jakin batean kokatu behar genuke, Behe Erdi Aroan eta Goi Aro Berrian, hain zuzen ere. Mendebaldeko Europatik zetorren ereduak sorginkeria nahiago izan zuen, sorgintzaren ordez. Henningsen adituak "brujeria" eta "brujomania" bereizi zituen; sorginkeria, sorgintza ez bezala, antolatua zen, talde-sorginkeria, alegia. Hark azaldu moduan, sinesmen herrikoiak eta hainbat intelektualek sorgintzaren inguruan garatutako nahasketaren ondorio izan zen. Sorginkeriaren inguruko idatziak XIV. mendean hasi ziren arren, 1486ko Heinrich Krämer eta Jakob Sprenger domingotarren lana izan zen ospetsuena, Malleus Maleficarum delakoa. Hori izan zen Europa mendebaldean hedatu zen ereduaren finkapena ekarri zuena: ustezko sorginek deabrua gurtzeko meza beltzak ospatzen zituzten, Sabat deituriko bileretan elkartzen ziren, gainerakoen zoritxarra bilatzen zuten, orgiak egin, uztak galarazi, bortxaketak eta erailketak antolatu etab. Salaketak aztertzea besterik ez dugu, epaimahaien asmakizunak ikusteko. Izan ere, toki ezberdinen arteko ustezko akelarreen antzekotasunak ugariak dira : akelarreetara joateko hegaldiak, deabruaren presentzia, akerraren irudia, dantza, musika, deabruarekin eta gainontzeko kideekin harremanak, kanibalismoa, nekrofagia … Esan daiteke, beraz, sorgintza “natural” batetik zoritxarreko sorginkeria batera pasatu zela, talde erlijioso “sasi-politiko” bati buruzko klixe estereotipatua indartuz eta zabalduz. Bilakaera argi azaltzen du Iñaki Bazánek: Erdi Aroan sorgintza indibidualista zen nagusi, ezagutza farmakologikoak zituzten belar-biltzaleei lotua, edabe ezberdinak prestatzen eta igarpenak egiten zituztenak. Erdi Aroaren amaieran, eta modernitatearen hasieran, ordea, sorginkeria kolektiboak garrantzia irabazi zuen. 1520tik aurrera, brujomania (sorginkeria) hedatu zen, teologo eta juristen borroka izan zena, ustezko Satanen jarraitzaileen aurkakoa, eta Zugarramurdiko prozesura (1610) arte indarrean jarraitu zuena.
Aipatzekoa da ere, sorgin-ehiza tradizionalki emakumezkoei lotuta egon dela. Izan ere, garaian emakumea gizonarentzat arrisku eta tentazio gisa ikusten zen, tratatu-idazleen esanetan, izaki ahulak eta intelektualki gizonen menpekoak izanik, pasioen mende baitzeuden. Horregatik, bakarrik zeuden emakumeak, batez ere alargunak, gizonezko autoritate batekiko loturarik ez zutenak, bereziki arriskutsutzat hartzen ziren. Horrez gain, zahartasuna ere aipatu beharko genuke, hau da, zahartzaroan sartutako alargunaren ideia, konbentzitzeko deabru-gaitasunekin gizon gazteei iruzur egiten ziena. Emakume alargun horiek, babesik ez zutenak, sendatzaile eta emagin moduan bizirauten saiatzen ziren. Horrela, emakumeak, alargunak, eta atso zaharrak elkartzean, sorginaren inguruko imaginario kolektiboarentzat errealitate bihurtu ziren. Zabalaren hitzetan, “garaiko gizarteak onartutako ereduetatik kanpoko kideak ditugu” (alargunak, umerzurtzak, etab.). Ezaugarri horiek ezin aproposagoak bihurtzen zituzten gizartearen gorrotoa jasotzeko.
Sorginkeriaren arrazoiak
Sorgin-ehizaren atzean ezkutatzen diren faktoreak ugariak dira. Esan bezala, Europa mendebaldean gatazka garaia zen, eta gizartea aldaketa handi eta bizkorrak bizitzen ari zen. Gainera, Hotzaldi Txiki gisa ezagutzen den klimaren hoztea eman zen, zeinak izurriteen hedapena eta heriotzen areagotzea ekarri zuen. Horri lotuta, ez dira harritzekoak sorginen ustezko egitekoak: “uztak galduarazten zituzten, jendea gaixotu, edota umeak hil.
Arrazoi sozioekonomikoak
Hasteko, zergati sozioekonomikoak aipatu behar genituzke, kontuan izanda, nekazari-bizimodu tradizionaleko auzotartasunean tirabira anitzak egon zitezkeela: herri-lurren ustiapenaren ingurukoak, mugarrien kokapenaren araberakoak, senide-aurkakotasunak etab. Dibisio bandokideak edota familien arteko gatazkak ere aipatu izan dira, komunitateetako akusazio faltsuen eragile gisa. Henningsen adituak zioen moduan, “sorginkerian sinesten zuen landatar gizarte batean, bizilagun txarrak eta sorginak sinonimoak ziren”.
Ordea, bizilagunen arteko gatazka horizontalez gain, klaseen arteko gatazkez ere hitz egin dezakegu. Gainera, zaila da gatazka-mota bakoitza ezberdintzea, gehienak nahastu egiten baitziren. Gogoan izan, gainera, kaparetasun unibertsalaren ezarpena, teorian, ordura arteko mendekoak, jauntxoen pareko egiten zituena. Horrek noski, azken horien haserrea eragin zuen, eta horren aurrean estatu berrien eraketak eskaintzen zizkien aukerak baliatzen saiatu ziren, erantzun ezberdinen bidez: gogorkeria, moldaketa, eurena berreskuratzeko saiakerak… Tresna horietako bat sorginkeria salaketak izan ziren, ezinbestekoak tokian tokiko etsaiak, eta batik bat, mendekoak, kontrolpean izateko.
Eliteak, beraz, gatazka horiek onartzen eta bultzatzen zituen, sorginkeriaren gezurra egi bihurtuz, izan ere, bizilagunen arteko liskarrek jauntxoen kontrakoak baretzeko balio zuten. Horrek azaltzen du epaimahaiak aginte laikoak baino “neutralagoak” izatea, epaitutako kasuetan, Inkisidoreek, kanpotarrak izanik, ez baitzuten interes pertsonalik izaten.
Arrazoi politikoak
Aurrekoari, bestalde, arrazoi politikoak gehitu behar genizkioke, Euskal Herriaren kokapena kontuan hartuta. Zehazki, Altzate, Urtubia, Ainhoa, Urdazubi eta Zugarramurdiko eremuan eman ziren kasu gehienak. Iparralderantz, Donibane Lohitzunen eta Ustaritzen, eta hegoalderantz, Baztan-Bidasoa lurraldean, baita urrunagokoetan ere. Euskal gizartea muga eremuan aurkitzen zen, botere desberdinen menpe, bi estaturen arteko talkaren erdian. Izan ere, Monarkia Hispanikoa, Filipe III.aren eskutan, eta Frantziarra, Luis XIII.a buru, beraien estatuak eraikitzen ari ziren, Nafarroaren eta beste lurralde batzuen gainean. Hala ere, bi aldeetako kideek kultura eta hizkuntza partekatzen zituzten, eta euren arteko loturek jarraitu zuten, merkatal harremanek, adibidez. Beraz, mugaren garrantzia gorabehera, haren iragazkortasuna azpimarratu izan da.
Muchembled historialariak, esaterako, sorginkeria “estatuen arteko gatazketan, gerren eta lur konkisten ondoriozko erabakietan” kokatu zuen, aukera aproposa baitzen Borbondarren eta Habsburgotarren arteko muga bat finkatzeko. Horrek herri xumeetako sorginkeria ulertzen laguntzen du, kontua muga baitzen: gerra, boterea, eta politika, alegia. Adituak Euskal Herriko sorgin-ehiza azaltzeko jada aipatutako nekazari “errudunez” eta estatu-arrazoiez gain, muga erlijiosoak ere aipatu zituen, jarraian aztertuko ditugunak.
Arrazoi erlijiosoak eta kulturalak: Barrokoaren inposaketa
Ikuspuntu erlijioso eta kulturaletik, Kristautasunaren jarrera aldaketa edo Kontraerreforma aipatu behar genuke. Horren bidez, gainera, arlo erlijiosoaren eta politikoaren arteko loturak argi ikusten dira, sorginkeriaren atzean zeuden eliteen interesak azpimarratzen dituztenak. 1520tik aurrera, Luteroren eskutik, Kristautasunaren haustura eman zen, Nafarroan bertan eragin nabarmena izan zuena. Hain zuzen, Joana Albretekoak 1561ean Kalbinismoa ezarri zuen, zeinak Monarkia Hispanikoari, mugen beste aldean, mesfidantza handia sortu zion.
Une horretan ospatu zen Trentoko Kontzilioa (1545-1563), eredu protestantearen aurka, erlijio katolikoaren ideiak berresten zituena, nahiz eta bertan adostutako neurrien ezarpena denboran zehar luzatu. Ortodoxia katolikoa ezarri nahi izan zuten eliteek, kultura barrokoa eta berauen balioak, goitik beherako inposizio gisa. Ez zen, beraz, tokiko ekoizpen herritarra, ezta herrikoia ere. Aitzitik, elite batzuek sortutakoa, estatu modernoen arteko gatazka politiko zein erlijiosoetan garatzeko eta indartzeko aukera eskuratu zuena. Horrek azaldu dezake Europan osoan zehar, eremu ezberdinetan, sorginkeria eredu berbera hedatu izana.
Pentsa daiteke, gainera, bi kulturen arteko talka eragingo zuela, herriaren kristautasun eredua paganismoarekin nahastutakoa baitzen, sinesleen eta hainbat elizgizonen maila dogmatiko eskasa zela eta. Bazánen esanetan, sinkretismo batez hitz egin dezakegu, Kristautasuna, folklore ondarea, eta kultura herrikoia zein kultua nahasten zituena.
Kontrol soziala eskuratzeko tresna
Orokorrean, beraz, sorginkeria kontrol soziala eskuratzeko elitearen tresnatzat har daiteke. Paul Arzaken esanetan, mekanismo klasiko eta ezaguna martxan jarri zen, non, hondamen guztien errudunak bertan egoteak, histeria kolektiboa eragiten duen. Horrela, Barrokoaren dogma berriak itxurazko konponbidea iradoki zuen, eta era berean, askatasunak zein eskubideak mugatu zituen. Hau da, gertatzen ari zena justifikatzeko errudunak sortu ziren, sorginak, alegia. Izan ere, talde sorginkeria onartezina zen ortodoxia ezarri nahi zuen elitearentzat. Aitzitik, gizartearen kohesioa baino, nahiago zuen urraketa sustatu. Hain zuzen, “sorginkeriaren gezurra egia bihurtzen da gehienek mito hori onartzen dutenean” eta hori, elitearen esku hartzearen ondorio da.
Iñaki Bazánek dio sorginkeria teologo eta juristen lana izan zela, haien asmakuntzak maila intelektuala gainditzean martxan jarri zena, praktika zein ohitura herrikoietan zehaztapena bilatzean. Hau da, berrelikadura eta difusio fenomeno bikoitza eman zen. Izan ere, deabru zein sorginekin amets egiten zuten intelektualek tortura judizialarekin haien teorien baieztapena eskuratu zuten. Kontua da, bien bitartean, herriak teologo eta legelarien proposamenak bereganatu zituela, difusio fenomenoaren bidez. Horrek sorginen inguruko sinesmenak barneratzea eragin zuen.
Sorginkeriaren beheraldia
XVII. mendean eman zen sorginkeriaren beherakada, azaldutako sorginen irudiak garaiko magistratuen iruditerian denbora luzez jarraitu zuen arren. Hau da, hasierako sorgin-ehiza bezain sutsua izan ez bazen ere, salaketek jarraitu zuten. Ez zen, ordea, sorgin-ehiza prozesu handirik izan. Pentsa daiteke, behin "estualdirik larriena igarota " agintariek ez zutela sorginkeriaren asmakizunarekin jarraitu beharrik izan gizarte kontrola bermatu ahal izateko. Horrela, sorginkeriaren aurkako diskurtsoa ahultzen hasi zen, nahiz eta sorgintzak (sendabideek edota edabeek, adibidez) eta sorginkeriaren inguruko sinesmenek, XVIII., XIX. eta XX. mendeetan zehar jarraitu.
Horregatik, beherakada ulertzeko, arrazionalismoaren hedapena azpimarratu izan da, baita, Alonso de Salazar Frías inkisidorearen lana ere. Azken horrek Nafarroara bidaiatu zuen, graziaren dekretua aldarrikatzeko eta ikerketa bat egiteko asmoz. Zortzi hilabetetan zehar, ustezko sorginak galdekatu zituen, eta lekukoen bidez, akelarreen existentziarik eza frogatu zuen. Era berean, medikuntza azterketak egin zizkien deabruarekin harremanak izan zituztela zioten neskatoei, haien birginitatea frogatuz, eta edabeak eginarazi zituen, inolako kalterik egiten ez zutenak. Froga horien bidez 5.000 orrialdeko informe bat osatu zuen. Hala eta guztiz ere, ez zuen aurkitu sorginkeria ekintzen adierazlerik. Izan ere, Salazarren hitzak gogora ekarriz, "ez zen egon sorginik, ez eta sorgindurik, haien inguruan hitz egiten eta idazten hasi arte". Hau da, haietaz hitz egiteak sorginkeria agerraldiak eragin zituen, eta gaiak interesa galtzean, desagertu egin ziren. Horrek esan nahi du aldez aurretiko doktrinamendu baten ondorio izan zirela, Frantziatik iritsi ziren zurrumurruena, predikatzaileek emandako sermoiena, eta nola ez, Logroñoko autofedearena.
Salazarrek, beraz, herriz herri egindako bisitei esker, eta sorginak zigortzeko nahikoa froga ez zegoela ondorioztatuta, horien aurkako prozesurik ez hastea erabaki zuen. Horrela, 1617an Inkisizioak Isiltasunaren Legea aldarrikatu zuen. Horren helburua gertakariei publizitaterik ez ematea zen, sorginen abokatu izendatutako Salazarren tesiari jarraiki. Gerora eman ziren sorginkeria kasuetan, Bizkaia iparraldean edota Gipuzkoan kasu, Salazarren esku-hartzea ezinbestekoa izan zen tokiko agintarien aurka, ustezko sorginak aske utzi ahal izateko. Hortaz, haren egiteko nagusia sorginkeriaren irrealtasuna frogatzea izan zen.
Ipar Euskal Herriari dagokionean, aipagarria da 1682ko Ediktua, sorgin-ehiza ezjakintasunarekin lotu zuena. Horrek, ordea, ez zuen eragin sorginkeria iruditeria kolektibotik desagertzea. Argi ikus daiteke hori XVIII. mendeko salaketetan, tokian tokiko komunitateen jazarpena ikusten baita sorgin gisa hartutako emakumeen kontra.
Bestetik, arrazoi politikoei dagokienean, aipatzekoa da Nafarroako mugen gorabeherak lasaitu izana. Izan ere, XVII. mendean Hispaniar eta Frantziar Koroen arteko gatazkak jarraitu arren, mugak finkatzen joan ziren. Horregatik, "komenigarritasunaren susmoa" iradoki izan da, hots, goi-mailako taldeek indarkeriaren beharrik ez izatea, jada egoera kontrolpean zutelako. Hau da, sorginkeria herri-mailara itzuli zen, ohiko fenomeno gisa, muga asaldatuko ez zuela argi gelditu zenean.
Piabucus melanostoma
Piabucus melanostoma Piabucus generoko animalia da. Arrainen barruko Iguanodectidae familian sailkatzen da.
Monti
Monti Olbia-Tempioko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Elias Kerexeta
Elias Kerexeta Garate (Hernani, 1934ko urriaren 27a - Madril, 2013ko ekainaren 9a) Euskal Herrian jaiotako zinema produktorea izan zen.
Tropheops macrophthalmus
Tropheops macrophthalmus Tropheops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Elias Kerexeta
Biografia
Produktorea ez ezik, gidoilaria eta zuzendaria ere izan zen. Gaztetan Errealaren jokalaria zen. Bere alaba, Gracia Kerexeta zuzendaria ere bada.
1998ko Donostiako Zinemaldiaren Zilarrezko Maskorra lortu zuen.
Bochnia
Bochnia Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko hiri-udalerri bat da, Bochnia barrutian kokatuta. 29,87 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 30048 biztanle zituen.
Amphisbaena saxosa
Amphisbaena saxosa Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Andrena cerasifolii
Andrena cerasifolii erle espezie bat da, Andrena generoan eta Andrenidae familian.
Artesiar Arro Handia
Artesiar Arro Handia (Great Artesian Basin) Australia barneko ur gezaren iturri nagusia da. Arroa munduko artesiar putzurik sakonena eta zabalena da, 1.700.000 km2 baino gehiago izanik. Kontinentearen %23aren azpian, tartean Queensland ia osoaren azpian, dago.
Hi Exekutibo
Hi Exekutibo Urretxun 2013ko gabonetan sortutako pop-rock musika talde bat da, euskaraz eta ingelesez abestiak egiten dituena.
Bi disko atera dituzte.
Painted Post (New York)
Painted Post  New York estatuko herri bat da. Steuben konderrian kokatua dago. 2010ean 1,809 biztanle zituen, 3.3 kilometro koadrotan banatuta.
Polk City (Florida)
Polk City Floridako hiri bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 1,562 biztanle zituen, 2 kilometro koadrotan banatuta.
Pazkoa
Pazkoa edo Pazko Igandea kristautasunaren jai egun garrantzitsuena da, udaberrian ospatutakoa.
Pazko judua
Judaismoak Pazkoan Moisesen eskutik Israel herria Egiptoren morrontzatik askatu izana ospatzen du. Egun horretan juduek legami gabeko ogia, bildots errea eta barazki gordinak jaten dituzte eta sinagogatan otoitzaldi bereziak egiten dira. Urteetan zehar judaismoaren batasuna bermatzeko ezinbesteko jaia izan da.
Aste Santua
Kristauek Aste Santua burutzen dute, hiru egun nagusitan: Ostegun Santuan, Jesukristoren nekaldi edo pasioaren ataria irudikatzen dute, hau da, apostoluekin egindako "Azken Afaria" eta atxilotu baino lehenagoko orduak.
Pazkoan Jesusen piztuera ospatzen dute, aste horretako igandean. Era berean, pazkoa liturgia urteko epe garrantzitsuenaren hasiera da, Mendekoste egunera arte 50 egun irauten dituena. Aldi horretako elizkizunetan Elizaren sorrera gogoratzen da, besteak beste.
Kristauen artean ekialdekoek (ortodoxoek) eta mendebaldekoek (katoliko eta protestanteek) egun desberdinetan ospatzen dute pazkoa. Urtez urte data aldatu egiten da, eguzki-egutegiaren bidez egin beharrean ilargi-egutegiaren bidez zehazten baita.
Prozesioak
Katolikoen eta ortodoxoen artean, prozesioek tradizionalki garrantzi handia izan dute. Espainian oso ezagunak dira Andaluzian eta Gaztelan egindakoak, ezaugarri zeharo ezberdinetakoak. Euskal Herrian, aldiz, ohitura ahulagoa dago prozesioei dagokienez.
Brookesia dentata
Brookesia dentata Brookesia generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Pazkoa
Aberri Eguna
Gurean, politika eta erlijioa uztartuz, EAJk finkatu zuen Aberri Egunaren ospakizuna Pazko Igandearen egunean.
Irlanda
Irlandan urtero 1916ko Pazko matxinadaren urteurrena ospatu ohi da, herrialde osoan gertakari hori oroitarazteko ekitaldiak burutzen dira, eta Dublingo O'Connell Street etorbidea eta erdigunean kale martxa eta desfileak igarotzen dira.
Saint John
Saint John hitzek "Donibane" esan nahi dute ingelesez. Hori dela eta, zenbait lekuk horrela dute izen.
Nomada crotchii
Nomada crotchii erle espezie bat da, Nomada generoan eta Apidae familian.
Bochnia landa-udalerria
Bochnia Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Bochnia barrutian kokatuta. 130,87 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 19606 biztanle zituen.
Mercedes Romero Abella
Mercedes Romero Abella (Cee, Coruña, 1907ko ekainaren 27a - Aranga, 1936ko azaroaren 19a ) frankismoak errepresaliatutako galiziar irakasle errepublikanoa izan zen.
Ibilbidea
Dolores Abella Recamán eta Manuel Romero Castroren alaba. Gaztetan Corcubiónen bizi izan zen, eta aitak argazkilari gisa lan egiten zuen. 1922an Coruñan hasi zituen irakasle ikasketak eta 1926an amaitu zituen. Coruñako Langileen Sindikatu Orokorreko (UGT) Irakasleen Foru Sindikatuko kidea izan zen, eta bertako presidentea. 1931n, Francisco Mazariegos Martínezekin ezkondu zen, Banco Pastor-eko idazkaria eta UGTko sindikalista zenarekin.
Pirinioetako Lan Elkartea
Pirinioetako Lan Elkartea —euskal izen ofiziala— edo Pirinioetako Lan Erkidegoa (frantses eta espainol siglez, CTP) mugaz gaindiko elkarte bat da, Europako Kontseiluak bultzaturik 1983an sortua, Pirinioetan mugaz gaindiko lankidetza egitura bat sortzearren, Europar Batasunaren barruko estatu arteko beste mugetan bezala.
Horrenbestez, hiru estatutako lurrak biltzen ditu elkarteak (Andorra, Espainia eta Frantzia). Pirinioetako Lan Elkarteko kideak hauek dira: Euskal Autonomia Elkartea, Nafarroako Foru Elkartea, Akitania —Ipar Euskal Herria barne—, Erdialdeko Pirinioak, Languedoc-Roussillon, Katalunia, Aragoi eta Andorrako Printzerria.
Bojador (hiria)
Bojador (بوجدور) Mendebaldeko Saharako hiria da.
Hasieran izen bereko lurmuturraren ondoan zegoen arrantzaleen herrixka 1976tik aurrera hazi eta 2004an 36.843 biztanle zituen.
Acanthistius brasilianus
Acanthistius brasilianus Acanthistius generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Saint-Martin-Petit
Saint-Martin-Petit Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Martin-Petit udalerrian erroldatutako biztanleak 411 ziren. Familiak 170 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 71 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 59 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 188 etxebizitza zeuden, 170 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 181 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 170 etxebizitza nagusietatik 141 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 153 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 70 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 94 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 263 ziren, horien artean 204 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 204 pertsona aktiboetatik 192 lanean zeuden (101 gizon eta 91 emakume) eta 12 langabezian zeuden (6 gizon eta 6 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Martin-Petit udalerrian 178 unitate fiskal zeuden, 455 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.159 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Saint-Martin-Petit udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 250 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Montresta
Montresta Oristanoko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Victoria Piñeiro
María Victoria "Vicky" Piñeiro Guiance (Cangas, 1983ko urriaren 20a - ) galiziar arraunlaria da. Kontxako bandera zortzi aldiz irabazi du, eta zazpi aldiz Emakumezkoen Traineru Liga.
Ibilbidea
Mecos taldean hasi zen arraunean eta 2006tik aurrera Astillerora joan zen. Kontxako aurreneko bi ekitalditan bigarren postua eskuratu zuen kantabriarrekin.
2010an Galiziara itzuli zen, Samertolameu taldera eta honen bidez Rias Baixas selekzioarekin hiru Kontxako Bandera irabazi zituen jarraian. 2015ean Zumaiak fitxatu zuen eta 2017an San Juanek. Batelerakin beste bi Kontxa eta bi Liga eskuratu zituen. 2018an arraunlariek San Juan utzi zutenean Victoria Oriora joan zen eta berriz ere Kontxak eta Ligak irabazi zituen.
Bularrezur
Bularrezurra edo esternoia, toraxeko hezur bat da, laua, bakoitia, erdikoa eta simetrikoa, soldaturiko zenbait zatiz osatutakoa. Bularrezurrak, birikak eta bihotza babesten laguntzen du.
Orikhiv
Orikhiv (Орі́хів) Zaporizhzhia Oblasteko Polohy Raionean kokaturiko hiri bat da, Ukrainan. 2022ko urtarrilean, 13,896 biztanle zituen, gutxi gorabehera; hala ere, 2022an Ukrainaren inbasio errusiarraren testuinguruan Errusiako Indarrek hiriari behin eta berriz egindako erasoen ondorioz, biztanleria 6,000ra jaitsi zen 2022ko abuzturako.
Bularrezur
Gizakiengan hiru zatitan banatua dago: Kirtena eta gorputza, sinkondrosi batean artikulatzen dira, Louisen angelua deritzona eratuz, hezurtu egin daitekeena. Xifoidesak, zehaztu gabeko forma du (pertsona eta adinaren arabera ezberdina izan daiteke), eta, 40 urtetik aurrera hezurtze bat jasaten du, aurretik sinkondrosi esternoxifoidear bat zegoen tokian sinfisi bat eratuz. Bi aurpegi ditu, aurrekoa eta atzekoa, bi alboko ertz; eta bi mutur, goikoa edo oinarria eta behekoa edo erpina.
Toraxaren aurrealde eta erdialdean dago, goitik, lepauztaiekin artikulatzen da, eta bere alboko ertzetan, benetako saihetsak artikulatzen dira kartilago esternokostoklabikularraren bidez, baina, gezurrezko saihetsekin, 7., 8., 9. eta 10. saihetsera lotzen den kartilago bakar baten bidez artikulatzen da.
Kirtenak gorputzarekin duen artikulazioa, sinkondrosi motakoa da, eta angelu nahiko zorrotz bat eratzen du, louisen angelua deitua, bigarren saihetsaren inguruan. Egiten duen artikulaziorik garrantzitsuena, lehen saihetsarekin eta lepauztaiarekin egiten duena da, esternokostoklabikular deritzon artikulazioa eratuz, helduen hezurretan, hezurtzera iris daitekeena, eta lehen saihetsera eta esternoira erabat lotuak geratzen dira, beraz, kirtenak, bi artikulazio gune ditu hezur horientzako.
Gorputzean gandor deritzen hiru ildotze daude, enbrioi garaiko hezurtze garaiko zantzuak baino ez direnak.
Australiako Badia Handia
Australiako Badia Handia (Great Australian Bight) hegoaldeko Australiako erdialdeko eta mendebaldeko kostaldean dagoen badia handia da. Iparraldean Australiako kostaldea, hegoaldean West Cape eta Tasmania arteko lerro bat eta ekialdean Tasmania ditu.
Bularrezur
Sexuaren araberako ezberdintasunari dagokionez, gizonezkoena handiagoa, luzeagoa eta estuagoa da.
Muxarradurak, saihets kartilagoen eta bularrezurraren arteko elkartze guneak dira.
Rhodambulyx davidi
Rhodambulyx davidi Sphingidae familiako sitsa da.
Casalmaiocco
Casalmaiocco Italiako udalerri bat da. Lodiko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Casalmaioccok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Rhodambulyx davidi
Banaketa geografikoa
Espezie hau Txina hegoaldean bizi da. Udaberrian Txina hegoaldeko mendi epeletan hegan egiten du. Leku hauetan endemikoa da: Guizhou (Shitou Shan, Rong Jiang ibaia; Fujian (Kuatun, 2300m); Guangxi (Jingxiu, Dayao Shan, 1200m); eta Guangdong iparraldean.
Azitromizina
Azitromizina espektro zabaleko antibiotikoa da, makrolidoen taldekoa, gaur egun munduan gehien saldutako antibiotikoen artean dagoena.
Eritromizinaren deribatua da.
Mota askotako infekzioak tratatzeko erabiltzen da.
Kroaziar ikerlarien talde batek antibiotiko hau aurkitu zuen 1980an. 1988an merkaturatu zen.
Erasobidea
Bakterioen proteinen sintesia inhibitzen du azitromizinak: bakteriar erribosometan jarduten du, itzulpen prozesua blokeatuz. Giza zelulak ez ditu kaltetzen, gure erribosomak eta bakterioenak ezberdinak direlako.
Aplikazioak
Espektro zabaleko antibiotikoa izanik, azitromizinak bakterio Gram negatibo zein Gram positibo askoren aurka eraginkorra izaten da. Horrenbestez, patologia infekzioso askotan erabiltzen da: pneumonia bakteriarra, bronkitis, larruazaleko infekzioak, bidaiariaren beherakoa, gonorrea, uretritis, trakoma, sinusitis eta otitis eta faringitis bakteriarra, besteak beste.
Farmakozinetika
Eritromizina baino erresistenteagoa da urdaileko azidotasunarekiko. Ondo xurgatzen da hesteetan eta aho-bidetik hartu ondorengo bi orduetan bere kontzentrazio maximora iristen da odolean
Gillham (Arkansas)
Gillham Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sevier konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pomona Park (Florida)
Pomona Park Floridako herri bat da. Putnam konderrian kokatua dago. 2010ean 912 biztanle zituen, 8.6 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 2774
NGC 2774 galaxia espiral bat da, Cancer konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Brandine Spuckler
Brandine Spuckler Simpsondarrak telesaiko pertsonai bat da. Cletus Spuckler bere senarra da, eta ere bere anaia (ere ezan da bere semea dela).
Kanpo estekak
List of recurring characters in The Simpsons es:Anexo:Personajes recurrentes en Los Simpson
Niemen
Niemen (Нёман; Nemunas; Niemen; Memel; Njemen) Bielorrusiako eta Lituaniako ibaia da. 937 km-tako luzera du.
Ibilbidea
Minskeko gainetan sortzen da, 176 metrotako altueran, eta handik mendebalera jotzen du. Lintzurez osaturiko arro zabal bat ureztatzen du, eta hura zeharkatu ondoren Grodnotik igarotzen da, eta iparraldera Lituanian sartzen. Kaunas hiritik igaro ondoren, Lituaniaren eta Errusiako Kaliningraden arteko muga eratzen du. Tilsit (Sovietsk) igarorik, Kurski golkora isurtzen du ura, Baltikoan. Delta bat eratzen du amaieran, ibai adar txiki ugari sortuz eta padura zabala eratuz.
Ibilbidean igarotzen dituen hiri handienak Tilsit, Kaunas, Alytus eta Hrodna dira.
Nabigazioa
Ontzi txikiak Belista herriraino irits daitezke (700 km inguru). Abendutik martxo erdira arte izozturik izan ohi da. Ubidez loturik dago Dnieper ibaiarekin.
Endemismo
Normalean, isolaturiko uharteek beste eremuek baino endemismo gehiago dituzte, adibidez Papua Ginea Berriko hegazti eta Filipinetako ugaztunen erdiak endemikoak dira. Kategoria horretan, Madagaskar nabari da, ia bertako anfibio guztiak, narrastien % 90, ugaztunen % 55 eta hegaztien % 50 endemikoak dira eta.
Palatine Bridge (New York)
Palatine Bridge  New York estatuko herri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 737 biztanle zituen, 2.29 kilometro koadrotan banatuta.
Tropheops microstoma
Tropheops microstoma Tropheops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Argazkigintza
Argazkigintza, argazkilaritza edo fotografia argiari sentikor den gainazal batean irudi finkoak grabatzeko prozesu eta arteari deritzo. Horretarako, kamera ilun deritzan printzipioa erabiltzen da, zeinarekin gainazal batean egindako zulo txiki batekin jasotako irudia proiektatzea lortzen den, horren tamaina txikituz eta gardentasuna handituz. Irudi horiek gordetzeko, pelikula sentikorrak erabiltzen ziren orain gutxi arte, baina, gaur egun, CCD eta CMOS sentsore digitalak erabiltzen dira.
Ez da erraza teknikaren asmatzailea zein izan zen zehaztea, aurrekari asko izan baititu, baina, orokorrean, argazkigintzak Joseph Nicéphore Niépce zor diola bere garapena esan dezakegu, eta, aurkikuntza, Louis-Jacques-Mandé Daguerrek egin zuela publiko teknika perfekzionatu ostean. Hasiera batean, argazkigintzaren dagerrotipo teknika zen ezaguna.
Etimologia
Etimologikoki, argazkigintza hitza konplexua da. Grezierazko -fos eta -grapha hitzetatik dator: φῶς phōs (erroa φωτ- phōt, argia) eta γράφω grapho (erroa γράφ- graf, marraztu, idatzi), eta, elkarrekin, argiarekin idatzi/grabatu esan nahi du.