cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sozialista Herrikoiak
Taldekideak
Beren buruzagirik garrantzitsuenak Aleksei Pexekhonov (Behin-Behineko Gobernuan Elikadura ministro izan zena), Aleksandr Zarudni (Behin-behineko Gobernuan Justizia ministro) eta Nikolai Txaikovski (militante sozialista beteranoa, San Petersburgoko lehen zirkulu sozialistaren fundatzailea, baina Guda Zibilean Arkhangelsk hirian britainiarren peko gobernu zuri baten burua izandakoa) izan ziren.
A Sporting Chance
Sinopsia
Gazte bat hoteleko gela batean sartzen da bere buruaz beste egiteko asmoz, baina aldameneko gelan gertatzera doan hilketa batek bere asmoak zapuztuko ditu.
Vapnikita
Vapnikita mineral bat da eta vapnikita subtaldearen kidea da.
AlphaSmart
AlphaSmart deritzo testuak prozesatzeko bateriadun teklatu eramangarri bati, NEO Direct Inc. enpresak sortua (lehenago beste izen hauek izan zituen enpresak: Renaissance Learning, Inc, AlphaSmart, Inc., Intelligent Peripheral Devices, Inc.). 2013ko irailaren amaiera ezkero, ez da egiten marka horren modelorik, nahiz eta oraindik ere enpresak eskaini zerbitzua eta softwarea erabiltzaileei. Azken aldian kultuzko marka bihurtzen ari da bat ere distrakzio barik idatzi nahi duten idazle eta kazetari zenbaiten artean, teklatuak ez dauka-eta ez Internetik, ez eta bestelako arreta-zurrupatzailerik ere, ohiko ordenagailuetan aurki daitezkeenak. Oraindik ere eBay online-dendan eros daiteke.
Aurrekariak
AlphaSmart teklatuak aukera ematen zuen edozein tokitan lan egiteko, ordenagailu eramangarri bat bailitzan, baina bertan idatzi baino ezin zen egin, funtsean idazmakina digital batek bezala egiten baitzuen lan. Dana gailua (AlphaSmart Inc. konpainiak egindako azkenetako bat) salbuespena izan zen, bertan Palm OS aplikazioak ere erabil zitezkeen-eta. AlphaSmart, Dana eta NEO helburu mugatuetarako eginak zirenez gero, ohiko ordenagailu eramangarriak baino dezente merkeagoak ziren. Gailu horiek eginak ziren ordenagailu bateko testu prozesatzaile batera transferitu eta editatzeko edo, beste barik, inprimagailu batean inprimatzeko, datu-transferentzia ADB, PS/2 edo USB bidez eginda. AlphaSmart teklatuak gordetzen zuen takateko bakoitza makinaren RAM memorian, zeina ordezko pila batek mantentzen baitzuen, baita itzaltzen zenean ere.
AlphaSmart gailuak oso popularrak izan ziren Ipar Ameriketako eskoletan, merkeak eta iraunkorrak zirelako. Erabili ziren oinarrizko hezkuntzan eta institutuetan, bereziki hezkuntza berezian, idazteko arazoak zituzten ikasleekin.
Halaber, makina horiek popularrak izan ziren kazetarien eta idazleen artean, eraman-errazak zirelako, teklatu osoa zeukatelako eta bateriak luze irauten zuelako.
Enpresa
Intelligent Peripheral Devices, Inc. enpresa Ketan Kothari eta Joe Barrus ingeniariek sortu zuten 1992an, biak Apple Computer enpresan lan egindakoak, misio honekin: “sortzea eta merkaturatzea ikasteko soluzio pertsonal merke eta eramangarriak ikasgelarako” eta “banatzea konputatzeko makina merke, arin eta iraunkorrak, hedagarriak, erabilerrazak eta iraupen luzeko bateriak dituztenak”. Enpresa sortu eta berehala, Ketanen anaia bat, Manish, elkartu zitzaien. Geroago, konpainiaren izena aldatu, eta AlphaSmart Inc. izendatu zuten.
2004ko otsailaren 6an AlphaSmart konpainiak eskaintza publikoa osatu, eta NASDAQ balioen merkatuan hasi zen kotizatzen, ALSM sinboloarekin. 2005eko ekainean Renaissance Learning konpainiak erosi zuen. 2009ko udaberrian izena aldatu zitzaion beste behin, oraingoan NEO Direct, Inc. Aurrerago enpresak Neo2 eta 2Know Responder aparailuak kaleratu zituen.
AlphaSmart Produktuak
AlphaSmart. Jatorrizko AlphaSmart ordenagailuaren teklatu osagarria 1993ko abuztuan kaleratu zen, eta soilik lan egiten zuen Apple Macintosh eta IIGS ordenagailuetan, Apple Desktop Bus (ADB) izeneko atakan entxufatuta. Modelo horrek eskaintzen zuen 16 orrialdeko memoria (32.000 byte), 8 artxibotan banatuta (2 orrialde artxiboko), zeinetara irits zitekeen funtzio-tekla bat sakatuta.
AlphaSmart Pro. 1995eko otsailean AlphaSmart Pro kaleratu zen. Aurrekoaren ia berdina zen, baina PS/2 ataka bat gehitu zitzaion. Horrek konpatible egin zuen Windows PC ordenagailuekin eta Apple IIGS nahiz Macintoshekin.
AlphaSmart 2000. 1997ko urrian, AlphaSmart familiaren hirugarren belaunaldia aurkeztu zen, AlphaSmart 2000, diseinu ergonomikoarekin, eta ezaugarri gehiagorekin, hala nola korrektorea eta zuzenean inprimatzeko aukera, besteak beste.
2006ko apirilaren 30ean enpresak iragarri zuen ez zuela gehiago egingo AlphaSmart teklaturik.
Dana. 2002ko ekainean AlphaSmart konpainiak Dana kaleratu zuen, oso bestelako produktua, ordura artekoekin konparatuz gero. Lehen Dana hura Palm OS gailu bat zen, ukipen-pantaila eta guzti, eta aukera ematen zuen pantailan bertan idazteko edo, nahi izate aldera, teklatuan. Urtebete geroago, konpainiak Dana Wireless modeloa atera zuen, Wi-fi konexioarekin eta RAM memoria bikoiztuta (16 MB).
Kultuzko marka
Azken aldian AlphaSmart kultuzko marka bihurtzen ari da bat ere distrakzio barik idatzi nahi duten idazle eta kazetari zenbaiten artean, teklatuak ez dauka-eta ez Internetik, ez eta bestelako arreta-zurrupatzailerik ere, ohiko ordenagailuetan aurki daitezkeenak. Oraindik ere eros daiteke eBay eta beste online-dendatan.
Nasavrky (Ústí nad Orlicíko barrutia)
Nasavrky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 126 biztanle ditu eta 1,32 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Orlicíko barrutian dago.
Skogskyrkogården
Skogskyrkogården (Basoko hilerria) Stockholmen dagoen hilerria da, Gunnar Asplund eta Sigurd Lewerentz arkitektoek 1917-1920 hasieran eraikia. 1994ean Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Tallum pabiloian bisitariek hilerriari eta arkitektoei buruzko informazioa dago erakusgai. Mundu osoan zehar eragina izan du hilerri proiektuetan.
Hebgen Lake Estates (Montana)
Hebgen Lake Estates Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Gallatin konderrian dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Nasavrky (Ústí nad Orlicíko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1366 urtean egin zen.
Skogskyrkogården
Skogskyrkogården egitasmoa 1915ean egindako nazioarteko lehiaketatik dator, helburua hilerri berria Enskeden egitea zetzana, Stockholm hegoaldean. Aukeratutako lekua legar harrobia izandako lurrak ziren, non pinuak hazten ziren. Gunnar Asplund eta Sigurd Lewerentz arkitekto gazteen proiektua aukeratu zen, Tallum izenekoa (suedieraz Tall, "pinu" da). Lanak 1917 hasi ziren, eta hiru urte geroago amaitu.
Hilerria basoaren izadiari egokitzen da, eta bertan kapera batzuk eta errausketa etxea daude. Arkitektoek paisaia naturala maisuki erabili zuten, edertasun lasaiko inguruak sortuz. Errausketa etxea Asplunden azkeneko lana da, 1940an hil baino justu lehenago irekia. Bertan Fedearen, Esperantzaren eta Gurutze Santuaren kaperatxoak daude.
Ezagun lurperatuak
Hilerri honetan badira lurperatutako ospetsu batzuk, baina nahiko gutxi Stockholm iparraldeko Norra begravningsplatsen hilerriarekin alderatuta. Guztira 50.000 hilobi daude. Hona hemen ezagunenenak:
Tse-tse euli
Tse-tse eulia edo glossina Dipteraen barruan sailkatzen den Glossinidae familiaren barruko euli mota bat da. 23 espezie ezagutzen dira, eta hainbat azpiespezie. Trypanosoma brucei patogenoa garraiatzen dute, gizakiengan tripanosomiasis afrikarra ematen duen protozoo bat.
Saint-Jean-des-Bois
Saint-Jean-des-Bois Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Amadeo Marco
Amadeo Marco Ilintxeta (Nabaskoze, 1900 - 1987) nafar politikari karlista izan zen. 1971-1978 bitartean Nafarroako Foru Aldundiko presidenteordea eta 1978tik 1979ra presidentea izan zen.
Saint-Jean-des-Bois
Biztanleria
2007an Saint-Jean-des-Bois udalerrian erroldatutako biztanleak 186 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Amadeo Marco
Bizitza
Zuzenbideko, irakaskuntzako eta merkataritzako ikasketak egin zituen Zaragozan eta Madrilen. 1931. urtean Nabaskozeko alkate hautatu zuten eta hegoaldeko lau herrialdeentzako estatutu baten alde agertu zen Errepublikaren garaian. Espainiako Gerra Zibilaren garaian, aldiz, borondatezko soldadu izan zen, Francoren aldekoa, eta Erreketeen kapitain izendatu zuten. 1940. urtean, gerra amaituta, aldundiko diputatu hautatu zuten, eta gero jarraian 1949, 1955, 1961, 1967 eta 1974. urteetan. 1978 urtetik 1979ra Nafarroako Foru Aldundiaren presidentea izan zen.
Saint-Jean-des-Bois
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 115 etxebizitza zeuden, 82 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 115etxeak ziren. 82 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 44 etxek bost zituzten. 58 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Diana Vixniova
Diana Viktorovna Vixniova —Диана Викторовна Вишнёва— (San Petersburgo, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1976ko uztailaren 13a) errusiar ballet-dantzaria da, Mariinski Antzokiko balleteko (lehen Ballet Kírov) artista nagusia eta American Ballet Theatrekoa.
Saint-Jean-des-Bois
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diana Vixniova
Biografia
Vixniova San Petersburgon jaio zen eta Agrippina Vaganova Ballet Akademian ikasi zuen. Hantxe lortu zituen nota altuenak institutu horren historian.
2008an, Vishneva Haurren Ongizaterako Elkarte Errusiarreko (RCWS) Zuzendaritza Batzordean sartu zen.
Saint-Jean-des-Bois
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 116 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 69 lanean zeuden (40 gizon eta 29 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diana Vixniova
Lan ibilbidea
1995ean graduatu ondoren, Mariinski Antzokian hasi zen lanean, eta 1996an dantzari-postu nagusira igo eta Danseren Prix Benois lortu zuen. 2002an Londresko Royal Opera Housen dantzatu zuen lehen aldiz José Carlos Martínezekin Kixote/ Don Quijote lanean, Rudolf Nuréyev-ek koreografiatua. 2003ko udaberrian, lehen aldiz lan egin zuen American Ballet Theatre-rekin.
Saint-Jean-des-Bois
Diru sarrerak
2009an Saint-Jean-des-Bois udalerrian 75 unitate fiskal zeuden, 181 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.066 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Diana Vixniova
Interpretatutako paperak
Vixniovaren errepertorioa Kixote/ Don Quijote, Romeo eta Julieta, La bayadera, Loti ederra/ La Bella durmiente, Beltxargen aintzira/El lago de los cisnes eta Giselle dira. Koreografo modernoentzako paperak ere interpretatu ditu, hala nola George Balanchine, William Forsythe eta Roland Petit. Kritikaren goraipamen handiak jaso zituen Rubíes lanarengatik —Joyas de Balanchine balletaren bigarren mugimendua, Igor Stravinskiren pianorako eta orkestrarako kapritxoa (1929) 19 minutuko partituran—, Gisellek eta Kenneth MacMillanen Manonek interpretatua. Bere bikoteak artista bikainak dira, besteak beste, Ángel Corella eta Vladimir Malakhov.
Hainbat balletekin aritua
Ballett Kírovez gain, beste konpainia ospetsu batzuetan ere aritu da, hala nola Bolshói Antzokiko balleta, Parisko Operako Baleta, American Ballet Theatre, La Scalako Antzokia eta Berlingo Opera. Sochi 2014 Joko Olinpikoen hasierako ekitaldian ere parte hartu zuen.
Saint-Jean-des-Bois
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Jean-des-Bois udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 836 hektarea erabiltzen.
Diana Vixniova
Sariak eta aintzatespenak
People's Artist of the Russian Federation  (2007) Golden Mask  (2001) Merited Artist of the Russian Federation State Prize of the Russian Federation  (2000) Golden Mask  (2009)
Saint-Jean-des-Bois
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Martha Chávez
Martha Gladys Chávez Cossio de Ocampo (Bellavista barrutia, Callao, Peru, 1953ko urtarrilaren 12a) Peruko abokatua eta politikaria da. Peruko Errepublikako Kongresuko Lehendakaritza okupatzen zuen lehen emakumea izan zen, eta fujimorista mugimenduko lider handienetakoa da.
Nasavrky (Táborko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1104 urtean egin zen.
Hyloxalus infraguttatus
Hyloxalus infraguttatus Hyloxalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Les Ponts-de-Cé
Les Ponts-de-Cé Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2007an 11.500 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 5.135 etxebizitza zeuden, 4.937 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 145 hutsik zeuden. 3.354 etxeak ziren eta 1.766 apartamentuak ziren. 4.937 etxebizitza nagusietatik 2.859 bere jabearen bizilekua ziren, 2.021 alokairuan okupaturik zeuden eta 57 doan lagata zeuden; 162 etxek gela bat zuten, 509 etxek bi zituzten, 925 etxek hiru zituzten, 1.141 etxek lau zituzten eta 2.200 etxek bost zituzten. 3.328 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.433 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.904 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 7.527 ziren, horien artean 5.299 aktiboak ziren eta 2.228 inaktiboak ziren. 5.299 pertsona aktiboetatik 4.800 lanean zeuden (2.406 gizon eta 2.394 emakume) eta 500 langabezian zeuden (265 gizon eta 235 emakume). 2.228 pertsona inaktiboetatik 797 erretiraturik zeuden, 1.013 ikasten zeuden eta 418 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Ponts-de-Cé udalerrian 4.863 unitate fiskal zeuden, 11.274,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.200 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 128 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 posta bulegoak, 5 banku bulegoak, 3 funerariak, 11 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 autoeskolak, 10 igeltseroak, 19 margolariak, 13 zurginak, 14 iturginak, 11 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 10 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 7 jatetxeak, 8 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 5 apaindegiak.
2009an zeuden 28 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 2 harategiak, 3 liburu dendak, 3 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 2 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 lurrin-denda zen eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Les Ponts-de-Cé udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 128 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1, osasun-zentro 1 bat eta 5 botika zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 6 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Les Ponts-de-Cé udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 999 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 590.
Les Ponts-de-Cé udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko bestelako formakuntza zentro bat zuen.goi mailako heziketa zentru pribatu bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Berun
Ezaugarri nagusiak
Metal txiro bigun, astun, toxiko eta xaflakorra da. Beruna zuri urdinxka da moztu berritan, baina gris leun kolorea hartzeraino ugertzen da airearekin kontaktuan. Eraikuntzan, baterietan, jaurtigaietan, pisuetan, soldaduran eta aleazio galdagarrietan erabiltzen da. Elementu egonkorren arteko zenbaki atomikorik altuena dauka, nahiz eta hurrengo elementuak, bismutoak alegia, erdibizitza hain luzea edukirik (unibertsoaren bizitza baino luzeagoa), hura ere egonkorra dela kontsideratzen den. Merkurioak bezala, beruna ehun bigunetan eta hezurretan metatzen den neurotoxina bortitza da. Oso fusio puntu baxua du (327.5 °C).
Prisdorf
Prisdorf Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Adirondack mendiak
Adirondack mendiak (Adirondack Mountains) Estatu Batuetako ipar-ekialdeko mendigunea da, New York estatuaren ipar-ekialdea hartzen duena. Kupula formako mendigunea da, 260 kilometroko diametroa eta 1.600 metroko garaiera duena, eta San Laurendi ren haranetik eta Champlain aintziratik Mohawken haranera hedatzen dena. Mount Marcy (1.629 metro) da gailurrik garaiena. Askotan Appalache en barnean sartzen badira ere, Ezkutu Kanadarraren zati dira geologiaren aldetik.
Berun
Erauzketa
Beruna lortzeko galena erabiltzen da hasierako material gisa, lehenik eta behin birrinduz eta xehatuz aberasteko, eta zaborra eta beste elementu batzuk bananduz.
Honeri, fundente siliziko eta basikoak gehitzen zaizko, eta txigorketa egiten da 800 °Cko tenperatura baino handiagoa izanik, eta horrela berun monoxido bihutzen da.
2 PbS + 3 O2 --> 2 PbO + 2 SO2
Erabilerak
Beruna kopuru handietan bateriak fabrikatzeko erabiltzen da, baita kable elektrikoen estalduran ere. Karbonato basikoa aplikatuz, agente atmosferikoei oso erresistente bihurtzen da eta honegatik tutu sanitarioetan, tangetan eta lurpeko kableen estalduran erabiltzen da. Lehen berunezko konposatu batzuk gehitzen zitzaizkion gasolinari erredimendua handitzeko, baina osasunarentzat oso kaltegarria zenez debekatu egin zen. Erradiazio nuklear eta X-izpien babes gisa erabiltzen da, baita aleazio desberdin asko egiteko (soldatzeko metala, inprentako metala…). Berunaren oxidoak pintura babesgarri gisa erabili ohi dira, baina bere toxizitatea dela eta barne-espazioetan erabiltzeari utzi zaio.
Godeanu
Godeanu Errumaniako udalerri bat da, Mehedinți konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Exarka
Exarka bat, Italian eta Afrikan Bizantziar Inperioko enperadoreen izenean gobernatzen zuen autoritate militarra zen. Mauriziok sortua VI. mendearen amaieran. Zentzu zorrotzagoan, zuzenean exarka batek administratutako Italia bizantziarreko probintzia izendatzen du, hau da, Ravena (zentzu honetan, erabiltzen jarraitu zen XII. mendearen amaiera arte).
Beste alde batetik Greziako Eliza Ortodoxoan, exarka bat, hierarkikoki, aitalehenaren azpian dagoen lehen autoritatea da.
Pasabide beltza
Pasabide beltza Passage noir Max Ernstek 1923an margotutako margolana da. Oihal gaineko olio teknika erabili zuen. Lisboako Museu Coleção Berardon erakusten da. Tamainua 31.5 x 39.8 x 1 zm da.
Historia
Lan honen jatorria ikaragarria da. Paul Éluard, Max Ernst baino lau urte gazteagoa, Parisko Dada taldeko kideetako bat da, baita idazle surrealista handienetako bat ere. Éluard liluratuta geratu zen Ernstek Galerie Au Sans Pareil-en egindako erakusketak, 1921ean. Koloniara joan zen bera ezagutzeko. Oporrak elkarrekin pasatzen dituzte Tirolen eta elkarrekin ekoizten dituzte Les Malheurs des immortels, révélés par Paul Éluard eta Max Ernst. Ernst Parisera iritsi zenean 1923an, margolan honen urtea, Éluard da han bere euskarri nagusia. Ondoren lanak jabe desberdinak ezagutu zituen: Roland Penrose, margolari, poeta eta argazkilari ingelesa, mugimendu surrealistari oso lotuta eta Erresuma Batuan garapenean lagundu zuena. Honen atzetik dator Humphrey Jenningsen emaztea, zeinak, 1936an, Londresko erakusketa surrealistaren antolaketan parte hartu zuen.
Deskribapena
Koadro hau 1925eko «frottage» teknika baino lehenagokoa da. Aurrerago egingo duenaren aurrerapen batean, Ernstek materiarekin lan egiten du. Materiak karrakatu, igurtzi eta garbitu egiten du, formak sor daitezen: ur beltzezko paisaia bat, arrokekin ertzetan, atzealdean, landaretza berdea zeru beltz baten azpian, hodeiekin eta eguzki beltz batekin. Paisaia batzuk teknika berarekin egin ziren 1923an.
Juan Antonio Letamendia
Juan Antonio Letamendia Perez de San Roman (Donostia, 1940ko urriaren 18a - Hondarribia, 2019ko abenduaren 24a) euskal idazle, irakasle, hizkuntzalari eta komikilaria izan zen.
Euskara irakasle izan zen Donostiako EUTGn, Santo Tomas Lizeoan, Gipuzkoako Irakasle Eskolan, Hondarribiko institutuan eta UBEI-IVBAD urrutiko irakaskuntzako institutuan. Euskaltzain urgazle izendatua izan zen 1975ean.
Kazakhstanen banaketa administratiboa
Kazakhstan 14 probintzia (oblys singularrean eta oblystar pluralean) eta hiru hiritan (qala singularrean eta qalalar pluralean) banatzen da. Hiriak izartxo batekin markaturik agertzen dira.
Pterocles bicinctus
Pterocles bicinctus Pterocles generoko animalia da. Hegaztien barruko Pteroclidae familian sailkatua dago.
Steinish
, 'Steinnis', Eskoziako Lewis uhartean dagoen udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.
Bertan, Stornowayko aireportua dago.
Trypanosoma brucei
Trypanosoma brucei afrikar tripanosomiasia sortzen duen protista parasito bat da. Afrikan aurki daiteke eta gizaki zein beste animalia batzuei eragiten die.
Espezieak bi bizkarroi ditu: lehena intsektu bektore bat (tse-tse eulia) eta ugaztun bat. Bi izaki hauek oso ezberdinak direnez zelulak aldaketa handiak ditu euliaren hestean eta ugaztunen odolean bizi ahal izateko. Glikoproteina bat dute bizkarroiaren inmunitate sistemaz babesteko.
Gastromyzon danumensis
Gastromyzon danumensis Gastromyzon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Balitoridae familian.
San Lorenzo de El Escorial
San Lorenzo de El Escorial Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Cuenca del Guadarrama eskualdean dagoena. Udalerri honetan hain ospetsua den El Escorial monasterioa kokatzen da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 17.889 biztanle zituen.
Jokin Perez
Jokin Perez Viñaspre (Ordizia, 1953 - Iruñea, 1978ko urtarrilaren 11) ETA militarreko kidea iza zen, Zeferino Sarasola etakidearekin batera Iruñean poliziak antolatutako segada batean hil zena. Segada berean, José Manuel Baena polizia-inspektorea hil zen.
Luz Salgado
Luz Filomena Salgado Rubianes de Paredes (Lima, 1949ko uztailaren 3a) Peruko kazetaria eta politikaria da, Kongresuko presidentea izan zen 2016ko uztailaren 26tik 2017ko uztailaren 26ra arte eta Lima Metropolitanako biltzarkidea, 2011ko uztailaren 26tik.
Metal Aroa
Metal Aroa Eurasiako historiaurreko aro teknologiko bat da, Kalkolito edo Kobre Aroa, Brontze Aroa eta Burdin Aroa barne hartzen dituena, hurrenik hurren. Metalurgia asmatu zutenean hasi zen, eta idazkera asmatzean Historiaurrea bukatuta Historiako aldian sartzearekin batera amaitu zen. Metal Aroa izan duten lurralde guztietan aro hori ez zen batera hasi, ez eta batera bukatu ere: Metal Aroa Anatolian eta Zagros mendietan hasi zen lehenik, K.a. VI. milurtekoan; eta Europako zati handi batean K.a. I. milurtekoan bukatu zen.
Lehenengo kobrea erabili zuten. Kobrea erabiltzea, harria eta zura erabiltzearen aldean, sekulako aurrerakuntza izan zen. Ondoren brontzea lortu zuten, kobrea eta eztainua nahasiz. Brontzea ere aurrerakuntza handia izan zen kobrearen aldean, gogorragoa baitzen, eta ez baitzen hain errez herdoiltzen. Gero burdina lantzea lortu zuten, are gogorragoa. Horrela, gero eta arma hobeak eta metalezko beste objektu baliotsu batzuk egin ahal izan zituzten.
Armada Zuriaren Udaberriko Ofentsiba
Armada Zuriaren Udaberriko Ofentsiba 1919ko udaberrian gertatutako gatazka militar bat izan zen, Armada Zuria eta Boltxebikeen artean Errusiako Gerra Zibilaren Ekialdeko Frontean.
Aurrekariak
Armada Gorriaren agintariak mendebaldean eta hegoaldean ofentsibak prestatzen ari ziren eta honengatik ekialdera ez zen ia hornidurarik iristen. Abenduaren amaieran Zuriak Perm konkistatu zuten iparraldeko hegalean baina Gorriak Ufa hartu zuten hegoaldekoan. 1919ko Urtarrilaren 22an Gorrien Lehen Armada Turkestaneko Errepublika Sozialistaren tropekin topo egin zuten, Asia Erditik etorriak. Urtarrilaren 24an bi armadak Uralsk hartu zuten.
1919. urtearen hasieran, Armada Zuriko Komandante Gorenak bi norabideetan aurrera egitea erabaki zuten. Iparraldeko armadaren helburua Iparraldeko Errusiako Frontearekin lotzea eta Petrogradora hurbiltzea zen; Hegoaldekoarena Volgan kokatutako frontea zeharkatzea eta Moskura aurreratzea zen.
Zuriek hiru armada zituzten :
Gorriak hiru armada zituzten hegoaldean:
Eta 3 armada hauen iparraldean:
Beraz, iparraldeko hegalean bi aldeak berdinak ziren zenbakien partetik baina zuriak nagusitzen ziren erdian (Hanzhinen 49.000 gizon Gorrien 5. armadako 10.000 gizonen aurka) baina Gorriek abantaila zuten hegoaldeko hegalean (52.000 gizon 19.000 gizonen aurka.). Bi aldeek eskuineko hegalean erasotzea erabaki zuten (Zuriek frontearen erdian ere erasotu zuten) eta aurkariaren ezkerreko hegalaren komunikazio lerroak mozten saiatu zuten. Otsailaren amaieran Zuriek Gorrien 2. armadaren ezkerraldea atzera bota zuten, eta erretiratzera behartu zituzten.
Ofentsiba
Martxoaren 4an, Zurien Siberiako Armada aurrera egin zuen. Martxoaren 8an Okhansk eta Osa hiriak hartu zituzten eta Kama ibairantz aurreratzen jarraitu zuten. Apirilaren 10ean Sarapul hartu zuten eta Glazovtik oso hurbil geratu ziren. Apirilaren 15ean, Siberiako Armadaren eskuineko hegalean soldaduak iparraldeko aurrealdearekin topo egin zutenPechora ibaiaren inguruko lurralde gutxi populatu batean.
Martxoaren 6an Hanzhinen Mendebaldeko Armada Gorrien 5. eta 2. Armaden artean sartzea lortu zuen. Lau egunez borrokatu eta gero, 5. Armadaren Gorria sakabanatzea lortu zuten; armadaren aztarnak Simbirsk eta Samara aldera itzuli ziren. Gorriak ez zuten Chistopol hiriko ogi biltegia babestu lortu eta hiriatik kanporatuak izan ziren. Martxoaren 16an Zuriek Ufa hartu zuten tiro bat egin gabe.
Hegoaldean, Dutov-en Orenburgoko kosakoek Orsk konkistatu zuten Apirilaren 9an eta Orenburgorantz abiatu ziren. .
Ondorioa
Armada Zuriak aurrerapen estrategikoa lortu zuen erdian, baina Armada Gorriek kontraerasoa prestatzeko gai izan ziren hegoaldeko hegalean. Apirilaren 22an, Mikhail Frunze k Ekialdeko frontearen kontraerasoa hasi zuen.
Nafar-aragoiera
Nafar-aragoiera Erdi Aroan Ebro arroan, Errioxan, Nafarroako Erriberan, Aragoin eta Valentzian ere, hitz egiten zen hizkuntza erromantzea izan zen. Nafarroako erresuman, administrazioaren hizkuntza arrunta izan zen. Egun Aragoiko Pirinioetako hainbat bazterretan oraindik mintzatzen dena, aragoiera izenarekin.
Arrazismoa Espainian
Arrazismoa Espainian edozein garai historikotan aurki daiteke, munduko beste edozein tokitan bezala; izan ere, arrazoi ekonomiko, sozial edo politikoengatik izandako liskarrak oso ondo justifikatu dira arraza-desberdintasunaren mozorroarekin, arrazakeriaren adibideak, ideologia zein portaeran eta kulturan maiz agertzen dira.
Nafar-aragoiera
Sorrera
Iruñeko Erresumaren lurralde musulman eta kristauetara hedatzeak nafarrez birpopulatu zuen konkistatutakoa. Iruñeko Erresumak Aragoiko konderriak bereganatu zituenean, etorkizunean Aragoiko koroa osatuko zuten lurraldeetan eragina izan zuen. Hizkuntza honen lehendabiziko aipamena (baita euskararena ere) Donemiliaga Kukulako glosetan agertzen da.
Arrazismoa Espainian
Espainiar arraza definitzea zaila bada ere, ez da egon arazorik bestelako portaerak egoteko, orokorrean xenofobian eta erlijio gorrotoan sailkatu ahal direnak.
Mairuak eta kristauak
Espainiako izaera nazionala, existituko balitz, beti bilatu izan da (Américo Castro, Claudio Sánchez Albornozekin polemikan) talde-irudimenean dagoen gatazka horretan, baita izen hori duten herri-festetan ere (Moros y cristianos).
Nafar-aragoiera
Sorrera
Nafar-aragoiera Errioxa Garaia eta Ribagortza artean latin arruntaren bilakaera da. Sobrarbek bere erromantze ere bazuen, Ramón Menéndez Pidalek "Orígenes del Español" liburuan argitaratutako XI. mendeko agirian ikusten denez diptongatu ez zuena.
Latin arrunta oinarria izanda, inguruko hizkuntzek ere bere eragina izan zuten sorreran. Garatu zen eskualdeko jatorrizko hizkuntza euskara izan zen. Guillermo Fatásek dio VIII. eta IX. mendeen arteko zenbait historialari musulmanen esanetan (tartean Ibn Hayyan, Muqtabas, Al'Udri edo Tarsi) Erdialdeko Pirinioetan, antzinako Zeretanian, baskoiarekin lotutako herri bat bizi zela, Certaniyyin edo Sirtaniyyin izenekoa. Herri hau Gallego ibaiaren arroan bizi zen.
Arrazismoa Espainian
Mairuak eta kristauak
Espainiako historiako alderdi arrazista garrantzitsuenekin izaten diren gatazkek lotura estua dute Erdi Aroko borroka erlijiosoekin, nahiz eta ezin den erlijioari bakarrik egotzi eta arraza-adierazpen argiak dituzten. Erresuma kristauentzat, birkonkista eta birpopulatzea dira funtsean (garbiketa etnikotzat har daiteke). Aldi berean, Al-Andalusen, gizarte-banaketek aberastasunaren eskalaren gainean jartzen zuten familia-jatorriaren ikusmolde bat, bai jatorri etnikoan, bai erlijioan oinarritua: gailurrean ipintzen zituen jatorri arabiarrekoak, eta, ondoren, Ekialde Ertainekoak, iparraldeko berbereak, muladiak (jatorri hispanoerromatarreko musulmanak) eta baita kristauak ere. Arabizatzeko nahiak osagai erlijioso, linguistiko, kultural eta, zalantzarik gabe, arrazazkoak zituen ideal bat barne hartzen zuen. Klase gidariek arbaso arabiarrak errebindikatzen edo asmatzen zituzten. Integrismo erlijiosoa biziagotzeko garai kritikoetan, Almoraviako eremuan gertatu zen bezala, mozarabiar eta juduen aurkako errepresioa areagotu egin zen, eta emigrazio masiboak gertatu ziren penintsulako iparraldeko erreinu kristauetara.
Juduak eta kristau berriak
Erdi Aroaren bukaeratik (1391ko judutegiei erasoak eta Pedro Sarmientok Toledon egindako matxinada), odola garbitzeko estatutuak jarri ziren martxan. Estatutu horien ondorioz, juduak kanporatu egin ziren (1492), eta judutarrak alderdi guztietan diskriminatu ziren, Inkisizioak eragindako kriptojudaismoaren errepresioa barne. Aro Modernoa n konbertsoen arazoari eustea (Portugal sartu zenean 1580an edo Zapata prozesuarekin eta XVII. mendearen hasierako beste batzuekin berraktibatua) da arrazismoaren funtzioaren adibiderik argienetako bat, ideologia gisa, gizarte-kontrolerako bidea baita bai gutxiengoarentzat, bai herritar gehienentzat, kristau zaharra izatearen harrotasunaren fikzioari esker pobrezia hobeto jasaten baitu. Askotan argudiatu izan da Espainiaren bilakaera ekonomiko eta sozialaren atzerapena lorpen bat emango zuen edozein jarduerak sortzen zuen susmoari zor zaiola, jaurerrien eta monasterioen errenta feudal onaren mesedetan.
Nafar-aragoiera
Sorrera
Egungo aragoieran arro zeltak euskarazkoak baino gutxiagoak dira. Batzuetan, zeltiberierarekin baino galiako zeltarekin du lotura estuagoa, adibidez, bruco (txilarra), arañón (elorri beltza), artica, borda (korta), garmo (mendiko larrea), garra. Horrek baskoiek Gaskoiniatik zetozela adierazi dezake.
Arrazismoa Espainian
Juduak eta kristau berriak
Moriskoen tratamendua (jatorri islamiarrekoa) eta marranoena (jatorri judukoa) desberdinak izan ziren: nahiz eta Boabdil-en errendizioa bere erlijioari eta ohiturei eusteko baldintzapean egin, erlijio-presioak itunak ez betetzea eragin zuen, eta bataio orokorra egitera behartu zen (1501). Valentzian, musulmanek beren fedea izan ahal izan zuten Espainiako Karlos I.aren 1525eko dekretu bateraino, konbertsioa edo kanporatzea aukeratzera eman baitzien. Granadako moriskoen matxinadaren ondoren (1569), azken soluzioa hasi zen. Prozesu hori penintsula barnera erbesteratu zenean hasi zen, eta azkenean behin betiko kanporatu zuten (1609).
Ijitoak
Espainiako ijitoen irudi soziala aurreiritzi, estereotipo, estigma eta orokortze faltsuz beteta dago. Horren adierazgarri da RAEren egungo hiztegian ere 5. adiera jasotzen dela ijito hitzarentzat: “ adj. tranpatia. U. iraingarri edo diskriminatzaile gisa. U. t. c. s.”.
Nafar-aragoiera
Erdi Aroko zabalkuntza
Alfontso I.a Nafarroakoak Zaragozako taifa konkistatu zuenean, irabazlearen hikuntza zen nafar-aragoiera egungo Zaragoza, Teruel, Castelló eta Valentziako probintzietara hedatu zen. Mediterranear itsasoaren kostaldea, berriz, katalanek birpopulatua zenez, nafar-aragoiera barnekaldean geratu zen. Era berean, litekeena da nolabait egungo Soria eta Murtziara zabaltzea ere.
Dendrocopos
Dendrocopos hegazti piziformeen genero bat da, okilen familiakoa. Eurasiatik hedatuta dago.
Arrazismoa Espainian
Ijitoak
XV. mendean, ijitoak iberiar penintsulara iristearekin batera, lege errepresibo bat egin zen (Errege Katolikoen lege famatutik hasita). Lege hori arrazistatzat jotzen da, baina ezin izan zuen lortu lortu nahi zuen eraginkortasuna, ijitoen komunitateak iraun zuelako. Errege Katolikoen asmoa asimilazioaren edo kanporatzearen arteko alternatiba behartzea zen, juduen kasuan bezala, nahiz eta desberdintasun batzuk izan.
1469tik aurrera, Espainian homogeneotasun kulturala lortu nahian, agintariek bi hilabeteko epea eman zieten ijitoei integratzeko. Horrek esan nahi zuen etxebizitza finko batean bizi behar zutela, ofizio bat hartu eta beren janzkera eta ohiturak alde batera utzi, kanporatze edo esklabotze pena.
Espainiako ia ijito guztiak atxilotu zituzten 1749ko Sarekada Handian, 9.000 inguru (beste 3.000 preso zeuden jada), itsas armadako armategietara bidalitako gizonak eta lan behartuak egitera kartzelaratutako emakumeak eta haurrak. Urte haietan, ijito asko hil ziren presoen egoera osasungaitzak eta bortxazko lanen gogortasunak eraginda. Karlos III.a erregeak 16 urte geroago indultatuko zituen, eta batzuk ez ziren behin betiko libratuko 1783 arte.
Nafar-aragoiera
Erdi Aroko zabalkuntza
Nafar-aragoien hizkuntzak eta beste taldeenek laster elkar ukitu zuten bertan zeuden mozarabiar eta muladiak, barnekaldea birpopulatu zuten okzitaniarrak, Sartaldeko Zerrendan bizi ziren katalanak... horrela bere nortasun ezaugarri asko galdu eta gaztelania errazago sartu zen eskualde berrietan.
Arrazismoa Espainian
Ijitoak
Ijitoen geroko egoerak arraza-diskriminazio argia izaten jarraitzen du. Diskriminazio historikoaren eta jazarpenaren ondorioak ez dira ekintzarekin amaitzen, baina eragin negatiboa izaten jarraitzen dute "ijito" gisa jazarritako pertsonengan, haien bizitza ekonomiko, sozial eta psikologikoan.
Beltzak
Kubako gerran, mambiseak (gerrillari independentistak, horietako asko beltzak) arrisku beldurgarritzat aurkezten ditu prentsak, eta ideia hau zabaltzen da: beltzak Espainiako Inperioa suntsitu nahi duten potentzien aliatuak dira, bereziki Britainia Handia, Albion Zitalak lagunduta, esklabotza eta trafikoa indargabetzeko ahaleginengatik. XX. mendearen zatirik handiena nolabaiteko barealdia izan zen, non beltzaren irudia nolabaiteko paternalismo irrigarri edo patetikoz ikusten baita, batez ere erregimen frankistan. Espainiako gizartean beltz gisa identifika daitekeen populazioa Ekuatore Ginea koloniako, Kubako, emigranteek eta afroamerikar batzuek osatzen zuten. Herrian presentzia askoz handiagoa izanik, 1952az geroztik (Arcadio Larrearen Los negros de la provincia de Huelva), Gibraleón, Niebla, Palos edo Moguer bezalako herrietan esklaboen ondorengoak agertu ziren. Gibraleonen bakarrik kontabilizatzen ziren 200 inguru zirela, mestizaje kasuren batekin. Artikuluak bere egoera makurra eta diskriminazioa salatzen zituen, eta Villalatas de Gibraleón auzoan ghetto moduko bat ere bazegoen. Hala ere, XX. mendearen bukaeratik eta XXI. mendearen hasieratik, immigrazioaren hazkundea neonazien eta ultraeskuindar taldeen eskutik beltzfobia handitzearekin lotzen da, eta langile-klasearen mesfidantzarekin edo desinformazioarekin, immigrantean lehiakide bat ikusten duenean. Harrezkero eraso arrazistak izan dira, batzuetan heriotza edo baliaezintasuna eragin dutenak (besteak beste, Lucrecia Pérez, Augusto Ndombele, Ypo Joe eta Miwa Buene). Gaur egun, Espainian Afrika beltzaren herentzia duten 500.000 pertsona inguru bizi direla kalkulatzen denean, Amnistia Internazionala, SOS Arrazakeria eta Intolerantziaren aurkako Mugimendua bezalako erakundeek pertsona beltzen aurkako 200 eraso fisiko arrazista baino gehiago egiten direla salatzen dute.
Nafar-aragoiera
Donemiliagako glosetako erromantze hitzen hizkuntza
Hizkuntzalari batzuen ustez Donemiliagako glosetan agertzen diren erromantze hitzak ez dira gaztelaniazkoak, baizik eta Errioxan hitz egiten zen nafar-aragoieraren aldaerakoak. X. mendeko Errioxa Garaia ez zen Gaztelako konderriaren zatia, XI. mendean konkistatu zuelako. Gainera glosetan nafar-aragoieraren bilakaera fonetikoa azaltzen da (adibidez, lueco (gero), get (da, egungo aragoieraz ye), plicare (heldu), feito (egina)) gaztelaniaz agertu ez zirenak.
Nafar-aragoieraren aldaerak
X. mendean Ribagortzako konderria - 872 arte Tolosako kondeen eskupean zegoena- Aragoiko konderriarekin lotu zen. Lotura Boltaña musulmanen eskuetatik konkistatu zutenean gauzatu zen, Sobrarbe lurralde bien arteko lotura bihurtu baitzen. Gero Andregoto Galindezek Gartzia I.a Nafarroakoa ezkondu eta Iruñeko Erresumak batu zituen lurraldeak.
Batzuk egungo aragoieraren aldaerak berriki gertatutakotzat hartu arren, ekialdea eta mendebaldearen arteko ahoskatze eta lexiko desberdintasunak antzinakoak dira, behintzat bertan bizi diren iacetani eta ilergetes bezain zaharrak. Beraz, egungo dialektoak jadanik nafar-aragoieran ere bazeuden, alde batetik Jaka inguruan (Echo eta Ansó ibarretan) eta bestetik Ribagortza inguruan aritzen zirenak.
Desagerpena
Nafarroako Erresuma eta Aragoiko Erresuma banatu ahala, nafar-aragoiera egungo aragoiera bilakatu zen. Era berena, XV. mendetik aurrera, gaztelaniak nafar-aragoiera ordezkatu zuen Nafarroa, Aragoi eta Castellón. Lehendabizikoz Gorteak izan zuen gaztelania ama hizkuntza, hortik Zaragoza bezalako erdialdeko hiri nagusien klase-garaietara pasa zen, handik erdialdeko, ekialdeko eta hegoaldeko herri xumera pasa zen, batez ere ondo komunikatutako eskualde lauetan. XVI. mendean Jalón eta Calatayudeko moriskoek oraindik aragoieraz mintzatzen zuten. XIX. mendean ia Huescako probintzia osoan (sartaldea izan ezik) eta Zaragoza inguruan mintzatzen zuten. 1950 eta 1960ko hamarkadetan belaunaldi berriei eskualdatzeari utzi eta zuen hedadura urritik %80a galdu zen. Egun desagertzear dago eta apenas mintzatzen den zenbait ibar sakabanatutan, tartean Echo Ibarrean edo Gistaín-en.
Ondareak
Egungo gaztelaniak nafar-aragoierazko erroa duten zenbait hitz dauzka. Hona hemen adibide batzuk:
Arrazismoa Espainian
Hispanoamerikarrak
Espainiar Amerikako gizarte estratifikatu baten eraketa Konkistarekin hasi zen, eta kontzienteki eztabaidatu zen. Denborarekin konplexuago bihurtu zen, esklabo afrikarrak eta mestizajea etorri zirelako. Mestizaje hori oso desberdina zen Amerikako eremu bakoitzean, hasi Antilletatik, non indigenak beltzengatik ordezkatu ziren, eta Paraguaira iritsi zen, non esklabo beltzak ia ez ziren sartu. Haitin ez bezala, arraza-identitateak zeregin marjinala izan zuen nazio hispanoamerikarrak beren independentzian eratzeko. Geroago, XIX. mendean, Hispanoamerikako nazioetako arrazismo biologiko pseudozientifikoak, non europar presentzia sozialki nagusi bihurtu baitzen, gobernuak "garbiketa etnikoko" prozesuetatik mugiarazi zituen.
Latinoamerikatik Europarako migrazio-mugimenduak asko ugaritu dira, eta Espainian jatorri hispanoamerikarreko kolektibo ugari sortu dira: hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaierako argentinarrak, txiletarrak eta uruguaitarrak (horietako asko jazartu politikoak), XX. mendearen amaierako eta XXI. mendearen hasierako arrazoi ekonomikoengatik immigrazio masiboa, non Ekuador eta Dominikar Errepublika gailentzen diren. Horrekin batera, xenofobia eta arrazismo fenomenoak agertu dira. Fenomeno horien hedadura neurtzea zaila da, baina noizbehinka gatazkak sortu dituzte.
Kasu berezia izan da atzerriko soldaduak Espainiako Indar Armatuetan sartu izana (profesionalizatu zirenetik eta nahitaezko soldadutzaren amaieratik, 2002), tropen %2ra mugatuz hasi baitzen (2004), eta gaur egun %9ra mugatuta dago (2007ko maiatzetik); muga hori %7ra iritsi da (2008). Jatorrizko herrialde hispanoamerikarrentzat edo Ekuatore Ginearentzat bakarrik da irisgarria. Soldadu horiek lanean sei urte baino gehiago eman edo sustatzeko, nazionalitate espainiarra lortzea eskatzen zaie. Espainiako eta atzerriko soldaduak armadan elkarrekin bizitzeak ez dirudi arazo larririk sortu duenik kasu jakin batzuetan baino.
Arrazismo zientifikoa Espainian
Hala ere, Espainia ez zen alde batera utzi Europako gainerako kontinenteetan garatzen ari ziren ideia "arrazista" berriak. 1838an frenologia zabaltzen hasi zen, eta mendearen amaieran kraniometriako lehen azterketak egin ziren, besteak beste, Luis de Hoyos Sainz eta Telesforo Aranzadik idatzitako, Un progreso a la antropología en España (1892) eta Unidades y constantes de la crania hispánica (1913), edo Federico Olórizen, Distribución territorial del indice cefálico en España (1894) liburuaren egilea. Ideia eugenesikoek denbora gehiago behar izan zuten sartzeko, ez baitziren zabaldu XX. mendeko 1920ko hamarkadara arte —Espainiako Lehen Jardunaldi Eugenesikoak 1928an egin ziren—. Hala, "herentziak gizabanakoen ezaugarri fisiko, psikiko eta moraletan eragin erabakigarria zuela uste izatea" nagusitu zen gizarte- eta politika-sektore guztietan.
Arrazismoa espainiar nazionalismoan
Ideia arrazista berriek —aurkikuntza arkeologiko eta paleontologikoekin batera— eragina izan zuten Biblian oinarritutako kontakizun tradizionalean, espainiarren jatorriari buruzkoan; beraz, Tubal eta Tarsis, Noeren biloba eta ondorengoengandik zetozen mitoari (tubalismoa) ezin izan zitzaion eutsi. Aukera hori XIX. mendean zehar landu zen, eta emaitza izan zen "espainiar arrazaren" jatorria zeltiberoak zirela, eta haien ezaugarriak orain arte aldatu gabe egon zirela, eta, era berean, bi arrazaren bat-egitearen emaitza zirela: aurreindoeuroparra bata, iberoak, jatorria Afrikako iparraldean zuena; eta Europako erdigunetik etorritako zeltak, bestetik. "Espainiako arrazaren" jatorriaren arazoari "irtenbide" horrek azalduko luke espainiar nazionalistek arrazismoaren funtsezko bi alderditan sakontzeko izan zuten errepikapen eskasa: arraza-purutasuna eta arioek gainerako arrazen gainetik egotea. Hori ez zen XIX. mendearen amaieran sortu ziren euskal, katalan eta galiziar nazionalismoen kasua.
Espainiako eraikuntza nazionalak XIX. mendean izan zuen porrot erlatiboaren arrazoiak eztabaidatzen jarraitzen dute; izan ere, 1898ko hondamendiaren eta euskal, katalan eta galiziar nazionalismo "periferikoen" sorreraren ondorioz (Sabino Arana, Eduardo Pondal eta Joan Maragallen Adéu Espanya) Espainiako izaerari buruzko eztabaida birsortzailea sortu zen. Beheragoko eta goi-mailako arrazen planteamendua, azaleratzen ari diren eta gainbeheran dauden nazioekin identifikatuak, garaiko giro intelektualean dago, Inperio handi eta desiratuaren iraganari eta balioari buruzko aipamenez betea. Amerikaren aurkikuntzaren laugarren mendeurrena (1892) ospatzeak "espainiar harrotasuna" eta munduan zuen eginkizuna nolabait berreskuratzea inauguratu zuen, urriaren 12ko aldarrikapenarekin amaitzen dena (San Salvador-Guanahanin Kolon lehorreratu zen eguna), baina 1898an Espainiako inperio kolonialaren azken aztarnak galdu ziren.
Arrazan oinarritutako arrazismo "zientifikoa" —horren adibiderik muturrekoena arrazismo nazia zen— ez zen oso errotuta egon espainiar nazionalismoan, Gonzalo Álvarez Chillidaren arabera, gizakiaren "ikuskera espiritualista" nagusitu zelako eta "arraza puruaren eta nagusitasunaren kontzeptuak nekez defenda zitezkeelako (orduan eta gaur egun), Espainia bezalako herrialde batean, biak hain argi eta garbi arrotz baitzeuden. Baina, historialari berak dioenez, "horrek ez du esan nahi beste ideia arrazista batzuk hedatuta ez zeudenik", hala nola Ramiro de Maeztu eta Hispanitatearen Defentsa liburua (1934). Honako hau zioen: "Arraza, guretzat, hizkerak eta fedeak osatzen dute, espiritu baitira, eta ez kualitate protoplasmatikoek". Maeztuk ez zuen arrazen berdintasunean sinesten, antisemitismo errotuak erakusten duen bezala. Haren aburuz, garai hartako europar gehienen aburuz, "zuria" zen arraza nagusia, eta haren liburuan ez zituen aintzat hartzen juduak eta arabiarrak, eta "ekialdeko mutikoak", eta Hispanitatea osatzen zuten arraza ez-zuriak "atzerakotzat" hartzen zituen. Goi-mailako arrazaren eginkizuna, ordea, ez zen beheko arrazak bereizi edo zapaltzea, baizik eta haiek zibilizatzea eta benetako fedeari eramatea. Espainiako beste nazionalista antiliberal batzuek ere bazuten planteamendu hori, hala nola José María Pemánek. Nigriciak eta Asiatismoak inbaditutako zibilizazio zuri eta kristauaren gainbeheraren berri eman ondoren, jazza Pemanentzat "musika barbaroa eta basatia" zen, eta hondartzan beltzaran jartzera joatea "haragia afrikartzea" zen. Kristau-unibertsaltasunaz estalitako mestizajearen apologia hori ("Espainiak bere odola eta izpiritua beheko beste arrazetan eraldatu zituen, mestizo mota sortuz, arraza baten sorreraren guztiz kontrakoa dena, herri izpiritual baten lana delako, Kristoren baitan erredimituen arraza unibertsal hura baino arraza handiagorik bururatzen ez zuena") Ernesto Giménez Caballero faxistak ere partekatu zuen.
Nazien arrazismoaren eraginpean, eugenesiari buruzko literatura kezkagarria egon zen 1940ko hamarkadaren hasieran (Europa Nordikoan eta Ameriketako Estatu Batuetan ere ez gaiari buruzko hausnarketa intelektualak izan ziren era berean). Vallejo-Nájera psikiatra militarra nabarmendu zen esparru horretan.
Era berean, Bigarren Mundu Gerrarekin batera, erregimen frankistak alemaniarrekin bat datorren erretorika antisemitara jo zuen. Erretorika hori aurrekarien bila zebilen espainolitatean, kristau zaharrarekin eta iragan inkisitorialeko odol-garbiketarekin identifikatutako arraza gisa ulertuta. Aliatuen garaipenetik eta Holokaustoaren ebidentzien talkatik abiatuta, izen ona galdu zuen, eta XX. mendearen erdialdean gutxi ausartzen ziren arrazismoa defendatzera. Espainiaren jarrera ofiziala zen espainiarra herri kolonizatzaile guztien artean arrazistatik gutxien zuela esatea, mestizajea frogatzat hartuta; are gehiago, ijitoen ekarpen kulturala goresten zen, flamenkoaren eta tauromakiaren munduko indibidualtasun artistikoak hartuz (Estatu Batuetako beltzek zituzten rolen antzekoak); era berean nazismoaren jazarpenaren aurrean Espainiak juduak defendatu zituela defendatu ohi zen.