cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Irène Némirovsky
Sorkuntza, haurdunaldia
1929ko irailean, Fayard argitaletxeak errefusatu egin zion eleberria, luzeegia baitzen Les Œuvres libres aldizkarian argitaratzeko. Orduan, Irènek pentsatu zuen gaiaren zinismoa eta hizkeraren gordintasuna erakargarriak izango zirela Grasset bezalako editore batentzat. Badaezpada ere, baina, senarraren izenaz sinaturik bidali zuen testua, helbidearen ordez posta-kutxa bat ipinita. Oheratu behar izan zuen berehala, mundura etortzeko zorian zuen haurraren jaiotza zail izango zela ohartarazi baitzioten.
David Golder: gertakari literario bat (1929-1930)
David Golder eleberriaren arrakastak literaturaren agertokira eraman zuen Irène. Berehala egokitu zuten obra antzerkirako, eta hizkuntza askotara itzulia izan zen, baina, guztiarekin ere, eztabaida piztu zuten, judu aberastu berriez ematen duen irudi ezkorragatik.
Argitalpena
Grasset argitaletxeak bere baliabide guztiak prestatu zituen, 1929ko urrian, David Golder argitaratu eta merkaturatze indartsu bat egiteko, nahiz idazlea ezezagun zitzaion oraindik. «M. Epstein» egile misteriotsuaren erantzunik jasotzen ez zuenez, Grassetek egunkarietan iragarkiak jarri behar izan zituen, haren bila; hura izan zen, nahi gabe, liburuaren ―eta, bide batez, idazlearen― lehen publizitatea.
Azaroaren 9an, Denise France Catherine Epstein jaio zen. Haurra aurreratuta iritsi zenez, Irènek hiru astez ohean eman behar izan zituen. Umearekin laguntzeko, Cécile Michaud hartu zuen bere zerbitzura. Bi emakumeen artean berehalako konplizitate harreman bat sortu zen: elkarrekin ateratzen ziren, baita oporretan ere, eta Irènek idazketa sekretu guztiak partekatzen zituen Cécilerekin.
Azaroaren amaieran, emakume txiki bat agertu zen Grasset argitaletxean, esanez bera zela David Golder-en egilea. Albiste ezin hobea izan zen argitaletxeko arduradunentzat: halako obra bikain bat, juduekiko batere gupidarik gabea, nork idatziko eta emakume judu gazte batek... Grassetek hurrengo hiru eleberrietarako kontratu bat eskaini zion Irèneri. David Golder Eguberri bezperan kaleratu zen; berehalako salmenta arrakasta luzatzea lortu zuen Grassetek, udako kanpainara iritsi arte. CGT sindikatuaren Le Peuple egunkariak atalka argitaratu zuen eleberria 1931ko urtarril-otsailetan. Hiru urtean, 60.000 ale baino gehiago saldu ziren. Itzulpenak ere berehala hasi ziren, lehenik ingelesez, Estatu Batuetan, 1930ean; jarraian Europako herrialde askotan, baita Txilen edo Japonian ere.
Kritikaren arrakasta
David Golder eleberria arrakasta itzelaz hartu zuen kritikak.
Hastapenean, kritikari askok ez zuten guztiz sinesten halako erretratu «indartsu» bat emakume gazte batek idatzia zela. Zernahi gisaz, ia aho batez txalotu zuten, guztiek, eskrupulurik gabeko juduen negozio mundu haren erretratua, azken batean Europako erdialdetik iritsi berritako espekulatzaileen kritika egiten baitzuen. Egunkari askotan idatzi zituzten kritika onak, eta elkarrizketak ere egin zizkioten Irèneri. Kritikari batzuek Balzac-en pertsonaien antza hartu nahi izan zuten, ziurrenik ohartu gabe egileak bere gaztaroko unibertsoarekin kontuak kitatzen zituela eleberrian, ez besterik.
Alderantziz, prentsa juduak antisemitismoa elikatzea leporatu zion Irèneri. L'Univers israélite aldizkarian 1930ean Nina Gourfinkel kazetariak egindako elkarrizketan marraztu zituen Irènek bere aldeko argudioak: salaketa haiek zentzugabeak ziren, bera judua baitzen, eta ez baitzuen inoiz hori ezkutatu; ez zuen, bere eleberrian, judu guztiak irudikatzeko asmorik, baizik bere bizitzan ezagutu eta ikusitakoak, diruagatik beste lotura eta harreman guztiak apurtzera iritsitakoak. Kazetariak gogoz kontra bezala zioen, elkarrizketaren amaieran: «Antisemita ez da, noski, Irène Némirovsky, baina hain gutxi da judua».
Eleberriaren arrakastak bultzatuta, Frantziako literaturaren esparruan Némirovskyren izena aipatzen hasi zen, Femina edo Goncourt sarietarako. 1929ko azaroaren 9an, alabaren jaiotza zela eta, atzeratu egin zuen frantses nazionalitatea eskuratzeko eskaera: Goncourt saria jaso ahal izateko mesedegarria izan zitekeenez, itzal bat jar zezakeen Frantziarekiko bere atxikimendua garbiaz. «Nahi nuke nire aldetik guztiz interesik gabea izatea, sariaren alderdi moral eta materiala ez daitezela ezertan nahasi dohain hau nik ulertzen dudan erarekin», aitortu zuen Irènek.
Saririk jaso gabe, baina, azkenean, David Golder eleberriak behin betiko bultzada eman zion Némirovskyren ibilbide literarioari, eta idazle errealista zorrotz baten ospea erantsi zion. Halarik ere, haren biografoek «Golder auzia» izendatu zuten eztabaida behin eta berriz berpiztuko zen, haren «eleberri judu» bakoitza argitaratu orduko.
Antzerkira eta zinemara
Arrakasta literarioaren beroan, eleberria antzerkira eta zinemara eramana izan zen berehala.
Antzerki obrari dagokionez, Fernand Nozière antzerki kritikari eta egileak erosi zizkion eskubideak Grasset argitaletxeari, 1930ean. Harry Baur-en zuzendaritzapean, 1930eko abenduaren 26an eman zen lehen aldiz, Porte-Saint-Martineko antzokian, baina antzezpenak hiru aste besterik ez zuen iraun: taularatze aspergarri batekin, pertsonaien karikaturak besterik ez zituen jaso Nozièrek, eta ez zuen ikusleen oniritzia bildu.
Emakumea, idazlea, errusiarra, judua (1930-1939)
Suite française alde batera uzten bada, Irène Némirovshyren liburuetatik batek ere ez zuen lortu David Golder eleberriak bezainbesteko oihartzunik. Finantza arazo edo gorabehera batzuen karietara, Irènek ekoizpena bizkortu beharra izan zuen, gehiegi begiratu gabe zein aldizkaritara bidaltzen zituen testuak. 1930ean «emakume idazlea» ote zen zalantzan jartzen bazuen, hamar urte geroago bete-betean zuen idazletzat bere burua; ziurrenik, bera izan zen belaunaldi hartako emakume bakarra eleberrigiletzat hartua izan zena. Hamarkada honek heriotzak eta bigarren alabaren jaiotza ekarri zizkien Epsteindarrei, eta, batez ere, Alemanian nazismoaren sorrera ikusi zuten; bazuten zertan kezkatu.
Heriotzak familian
1930ko hamarkadaren hasieran, amaren aldeko aiton-amonak eta aita galdu zituen Irène Némirovskyk, baita aitaren heriotzagatik jaso beharreko oinordekotza ere.
Diru estutasunak
Epsteindarrek zeramaten bizimodurako, diru iturrien beharra luzaz handiagoa zen Michelen irabaziak baino; Irène, beraz, etenik gabe argitaratzera behartuta zegoen.
Michel Epsteinek, bere lansariaz gain, bazuen dirurik bankuetan ezarrita, haren gurasoek ia guztia galdu bazuten ere 1929ko depresio handian. Alabaina, 1938an, adibidez, Michelek baino hiru bider handiagoko diru sarrerak aitortu zituen Irènek, horietatik % 80 bere lumari esker; esan daiteke, beraz, emakume bakarretakoa zela idazketatik bizi ahal zena urte haietan. Colettek ez bezala, senarraren laguntza zeukan beti: kontu bereizi bat zeukan Irènek bere izenaen, kontratuak negoziatzen laguntzen zion Michelek, luma bat oparitu zion bere tinta gogokoena erabil zezan («bleu des mers du sud») eta haren eskuizkribuak idazmakinaz jotzen zizkion.
1933ko urriaren 24an, Irène Némirovskyk hogei urterako esklusibotasun kontratu bat izenpetu zuen Albin Michel argitaratzailearekin. Urtean, gutxienez, eleberri bat aurkeztearen truke, hilero 4.000 liberako ordainsariak jasoko zituen. Eleberri laburrak edo testu motzagoak beste argitaletxeetan kaleratzeko eskubidea gordetzen zuen, dena dela. Izan ere, argitaletxe askok astekari politiko eta artistikoak argitaratzen zituzten garai haietan; halakoetan, eleberri laburrak ongi ordaintzen ziren, bereziki atalka kaleratzeko, eleberri bat liburu gisa argitara emanda baino askoz ere gehiago batzuetan: 1938an, Némirovskyk 34.000 libera eskuratu zituen ipuin luze batengatik, eta 64.000 libera eleberritxo bat atalka argitaratuta.
Guztiarekin ere, bikotea beti eskas zen diruz, ez baitzekien —edo ez zuen jakin nahi— gastu ez beharrezkoak nola baztertu. Etenik gabe argitaratutako testuekin zorrak ordaintzen zituen Irènek, ez besterik. 1938ko ekainean, Albin Michel argitaletxean zeukan kontuan 65.000 libera zor zituen, hileroko ordainsaria 3.000 liberara laburtu zioten, eta jakin zuen senarrak 50.000 liberako mailegua eskuratu zuela, lukurreriazko interes batekin... Etsipen uneak bizi izan zituen Irènek: «Begien bistakoa da eleberri gehiegi idazten dudala... Baina jakingo balute jateko egiten dudala... batez ere Micheli eta Deniseri jaten emateko» (1934); «Kezka, tristura, lasai bizitzeko grina. Hara zer bilatzen ari naizen, aurkitu gabe, paradisuak bakarrik eman ahalko didana: lasai bizitzea» (1937); «Larrimin egunak, diruak sortarazten duen larritasun hori, ez daukazunean eta, hala ere, badakizunean irabaz dezakezula. Bizitzaren aurkako herra» (1938). Kezka hauen zurrunbiloan sortu zituen Dario Asfar, Le Charlatan eleberriaren protagonistaren oinazeak.
1930eko urteetan zehar, Némirovskyk berdin argitaratu zituen testuak La Nouvelle revue française aldizkarian, ospe handiko idazleen artean; Marie Claire emakumeentzako aldizkarian; Marianne zentro-ezkerreko aldizkarian; edo Revue des Deux Mondes aldizkari nazionalistan. Halarik ere, haren sinadura, batez ere, Gringoire aldizkarian agertzen zen, baita astekariak ikuspegi xenofobo eta antisemita argi bat hartu ondoren ere.
Poz handi eta txikiak
1935eko ekainean, Constant-Coquelin hiribideko etxebizitza handi batera aldatu ziren, Irènerentzako bulego zabalago batekin eta harrerak egiteko leku gehiagorekin; «gurasoak à la russe bizi ziren», oroitzen da Denise, «etxea zabalik, gau festa luzeak», kabiarra, xanpaina, kristal finak. Paul Epstein edo Choura Lissianski senitartekokoak ez ezik, etxe hartan maiz ikusten ziren Fernand Gregh, Paul Morand eta haren emazte Hélène, Tristan Bernard eta haren seme Jean-Jacques.
1937ko martxoaren 20an, Élisabeth-Léone Epstein jaio zen. Etxeko zerbitzura zeuzkaten Epsteindarrek, orduan, Cécile Michaud eta Miss Matthews irakasleaz gain, sukaldari bat eta neskame bat. Hala ere, Irènek denbora asko ematen zien alabei, kaleetan barrena ibiltzen zen Denisekin eta liburuak irakurtzen zizkion, berak bakarrik egiten ikasi zuen arte.
Urte haietan, Irènek literatura asko irakurri zuen: egile frantsesak, errusiarrak, ingelesak, amerikarrak... Bere «Proust, Larbaud, Chardonne, hirukote gogokoenari» erantsi zizkion Colette, Maurois, Henri Bernstein; «errusiar handiak» (Tolstoi, Dostoievski), baita frantsesak ere (Racine, Chateaubriand); edo «modaz pasatako» egileak, besteak beste George Sand. Txundituta gelditu zen Aldous Huxley-ren Bai mundu berria nobela distopikoarekin, Mauriac-en Le Nœud de vipères «aspaldidanik irakurri dudan gauzarik ederrena» iruditu zitzaion.
David Golder-en ardoran
Bi urtetan zehar, Irène Némirovskyk testu laburrak edo lehendik argitaratutakoak, ez besterik, bidali zituen argitaletxeetara.
1930. urtearen hasieran, Fayard-ek Le Malentendu argitaratu zuen, eta Grassetek Le Bal berrerosi eta ostera argitaratu zuen abuztuan, liburu berri bat balitz bezala; berehala piztu ziren, berriro, «jarrera antisemitaren» susmoak. Wilhelm Thiele zinemagileak egokitzapen bat errodatu zuen film batean, arrakasta handi bat izan zuena 1931ko udazkenean; «happy end» batekin amaitzen zen psikodrama familiar batera laburtuta egon arren, Irènek ontzat jo zuen film musikal hura.
19391ko maiatzean, Éditions du Sagittaire argitaletxeak Les Mouches d'automne argitaratu zuen, emakumeen erretratuen bildumarik onenean, Colette, Paul Morand, Kessel, Giraudoux eta beste idazle ospetsu askore ondoan. Liburuari jarritako azpizenburuak (La Femme d'autrefois) Tatiana Ivanovna zerbitzariaren nostalgia mingarria iragartzen du: Sena ibaiaren azal izoztuarekin nahasita, itota hiltzen da. Kritika batzuetan liburua sentimentalegitzat jo zutenez, abenduan Grasseti bidalitako ohar batean, Irènek argitu behar izan zuen beraren zaintzaile izandako Zèzelleren omenaldi bat zela hura. Robert Brasillach-ek txalotu egin zuen L'Action française-n liburuaren poesia «hunkigarri eta benetakoa»; frantses idazleen eredutzat jartzen zuen... liburuaren egilea «eslaviar» bihurtuta, judu ordez.
Bere bi liburu zinemara eraman izan zirela ikusirik, Irènek gogoa izan zuen zinemaren prozedurak bereganatzeko; izan ere, zinema Pariseko mundu modernoarekin erabat loturik ikusten zuen, eta bere pentsamoldea irudien bitartez gauzatzen zela zioen: deskribapenak, elkarrizketak eta didaskaliak iraganbiderik gabe kateatzen ziren; kanpotiko ikuspegia, estilo telegrafikoa... 1931ko uztailean, Les Œuvres libres argitaletxeak lehen saioa argitaratu zuen, Film parlé, eta urtebete geroago La Comédie bourgeoise. Zinemagileen Elkartean gutxienez zazpi gidoi aurkeztu zituen 1931-1934 bitarte, inoiz argirik ikusi ez zutenak.
David Golder-en ostean, Le Bal eta Les Mouches d'automne eleberrien laburtasunak eta malenkoniak desilusioa sortu zuten kritikarien eta irakurleen artean, baina, hala ere, idazlea bertatik bertara ezagutzeko aukera zuten kazetariak liluraturik gelditu ohi ziren, Irèneren begirada miopiak, izaerak eta irrikortasunak menderaturik.
Eleberrigile ala ipuingile?
Hurrengo hiru urteetan, Irène Némirovskyren ipuinak edo eleberri laburrak gailendu ziren, eleberrien gainetik.
1932ko udan, luze dokumentatu ondoren Errusian 1880-1914 bitarte izandako giro politikoaz eta gobernuaren aurkako atentatuez, L'Affaire Courilof eleberria idazten hasi zen. Vladimir Soukhomlinov-en eta militanteen irudietan inspirazioa hartuta, fikzio hau Léon M. izeneko iraultzaile baten aitorpena da, Nizan hil aurrekoa: sendagile gisa Courilof ministro ohiaren zirkulu hurbilera infiltraturik, hura hiltzeko asmoz, atzera egiten du azken unean, zapaltzailearen atzean gizona aurkitzen duelarik; emakume burkide batek bukatzen du misioa. Atalka argitaratuta 1932ko abenduko Les Annales politiques et littéraires aldizkarian, 1933ko maiatzean Grasset etxeko «Pour mon Plaisir» bilduma zabaldu zuen.
Irène Némirovskyren eleberri ustez «politiko» bakar honetan, zentzu politikoa guztiz bazter batera gelditzen da, pertsonen jokabidea soilik hartzen baita aintzat. «Kausa justu» baten izenean hilketa bat egiteko arrazoiak ez dira azaltzen: badirudi erregimen zaharrean errotutako amoralismo politikoaren jarraipen hutsa dela iraultza. Eleberria idazteko prestakuntza kaieretan, idazlearen etsipena agerian gelditu zen: «Hiltegi ba da iraultza! Merezi al du? Ez du ezer merezi, hori da egia; bizitzea, hain gutxi». Liburuaren kritikak ez dira salmentak (10.000 ale) baino hobeak; L'Action française-n horrela salatu zuten: «Norberaren aiurria sinesten da, ez da gehiago lanik egiten, eta nor bere buruaren biktima bihurtzen da».
1933an, Un déjeuner en septembre eleberri laburrean, emakume protagonista, helduaroan, damutzen da bere garaian amodioaren besoetara ez murgiltzeagatik. Robert Brasillach-ek Txekhov-en mailaraino goraipatu zuen. Hurrengo urtean, ordea, astindu eder bat eman zion Le Pion sur l'échiquier eleberriari, betiere L'Action française-n; hutsala aurkitzen zuen, eta galdetzera ausartu zen ea Némirovsky andreak ez ote zion uko egin behar eleberrigile izateko temari. Eleberria parabola bat zen, soldatapeko langile baten madarikazio modernoaz, Irènek «Golder aroa» deitzen zuenaz: ustelkeria, finantzen edo industriaren arloko abenturazale dohakabeak, itxaropen galdu edo tranpatiak. Idazleak aitortu bazuen ere pindar bat eskas zuela eleberriak, ez zuen, ziurrenik, kritikaren halako oldarrik espero: «babesgabe, kemenik gabe, itxaropenik gabe, guztiz lur jota» utzi zuela azaldu zuen. Hilabete ere ez zuen iraun liburuak dendetako erakusleihoan; 7.000 ale salduta, horrek eraman zuen Irène Némirovsky Albin Michel argitaratzailearekin kontratua sinatzera, betiere ipuinak eta narrazioak aldizkarietara bidaltzeari uko egin gabe (Nativité, Ida, Dimanche, Les Fumées du vin, Écho, Les Rivages heureux). 1935eko otsailean Paul Morand-ek, La Nouvelle revue française aldizkariko zuzendaria zelarik, haietako lau bildu zituen Films parlés izenburuaz. Gidoi moduko testu haiek onarpenik ukan ez zutela ikusirik, Irènek albo batera uztea erabaki zuen genero hura; ez damututa, hala ere: «Uste dut ez direla bi generoak nahasi behar, baina ezta ere beldurrik izan behar esperientzia berriei».
Le Vin de solitude
Eleberri hau «ia autobiografikotzat» jotzen zuen Irène Némirovskyk berak; bi urtez landu zuen, eta arrakasta handia izan zuen.
1933ko uda inguruan, Urruñako etxalde baten giro lasaian, Errusiako eta Finlandiako oroimenak biltzen hasi zen Irène, gutxi gorabehera Le Bal edo L'Ennemie eleberri laburren gisako narrazio bat josteko asmoz. Le Monstre behin-behineko izenburua jarrita, ideia nagusi bat zerabilen buruan: «haurtzaroa beti dago bizirik, eta maitasunik izan ez duen haur batek [...] ez du inoiz behar besteko maitasunik». Pertsonaien izenak aukeratzeko zalantzatan oraindik, liburuaren hezurdura erabakita zeukan irailerako. Hitzez hitz jaso zituen, idazketan, iraganeko gertakari eta elkarrizketa batzuk, trama nagusitik aldentzen ziren kontuak beste narrazio batzuetarako lagata (Aïno, Jézabel, Magie). 1934ko udan amaitu zuen idazketa, Urruñan.
Revue de Paris-en argitaratu zen 1935eko martxoan, eta abuztuan liburu gisa. Ez zuen idazleak eta editoreak espero bezalako salmentarik izan (10.000 ale), baina, hala ere, beste hizkuntza batzuetara itzulia izan zen. Aldeko kritikak ere izan zituen; adibidez, narrazioaren sendotasuna eta oreka goraipatu zituen Jean-Pierre Maxence-k, zeinak, orobat, Némirovskyren aldeko miresmena gordeko baitzuen Okupazioa gertatu arte.
Saint-Bandry
Saint-Bandry Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 227 ziren. Familiak 86 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 39 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 31 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 103 etxebizitza zeuden, 86 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 93 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 86 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 53 etxek bost zituzten. 61 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 41 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 143 ziren, horien artean 104 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 104 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (47 gizon eta 42 emakume) eta 16 langabezian zeuden (10 gizon eta 6 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Bandry udalerrian 95 unitate fiskal zeuden, 271 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.719 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Saint-Bandry udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Irène Némirovsky
Le Vin de solitude
Le Vin de solitude-ren alderdi autobiografikoa zalantza gabekoa da. Haurtzaroa, familia giroa, Kiev-etik Parisera egindako bidea, gertakariak, bizimodua... dena dauka eleberriak Némirovskyren liburu pertsonalena izateko, haren bizitzaren orpoz orpo baitoa. Izenburuak adierazi nahi du bakardadeak, gazte garaian, sortzen duen mozkorraldi morala. Boris Karol, Léonen irudia da: judu handinahi bat, diruaren eta aberastasunen gatibu; Bella kaskarin pinpirina, hala higuingarri nola zital, Fanny da; haren maitale Maxek gigolo guztiak laburbiltzen ditu; «Zézelle» da, berriz, M Rose; eta Hélèneren barruan dago, jakina, Irène bera: beti oinazetan, begirada gogor eta sakon bat du izakien gainean, arrangura egun batez idazten hasten da (frantsesez, noski) senideen aurka, mendekutik axolagabetasunera; amaierak aditzera ematen du idazle bilakatuko ote den.
Eskakizun asko
Irène Némirovskyk harreman sozialak asko landu zituen, bizi ahal izateko egiten zituen testuez gain.
Editoreen koktel eta bazkarietara joatera beharturik, Irènek eta senarrak harreman estuak lotu zituzten, besteak beste, Paul Morand, Henri de Régnier, René Doumic, Marianne aldizkariaren zuzendari Emmanuel Berl, Gringoire aldizkariaren zuzendari Horace de Carbuccia, eta Hélène Lazareff-erekin. . Grasset argitaratzailearen aurkako auzi bat zela eta, Michelek harekin harreman estua zuenez, Irène agertu zen haren aldeko agiri baten sinatzaileen artean. Albin Michel argitaldaria, zer esanik ez, lagun hurkoa zuten Irènek eta Michelek.
1934an, Paul Levy-rentzat kritikari lanetan ari zelarik, Irène txunditurik gelditu zen Ferdinand Bruckner-en Races artikulu batekin, alemanen antisemitismoaz. Baita ere, barne zirrara handi bat eragin zion Franz Werfel-en Die vierzig Tage des Musa Dagh eleberriak, La Revue hebdomadaire aldizkariarentzat atzerritar literaturaren kronikak idatzi behar zituelarik. 1936ko irailean, La Nouvelle Revue française-rentzat James Cain-en Postariak bi aldiz deitzen du beti eleberriaren hitzaurrean, erritmoa nabarmentzen zuen, eta ekintzak egotea pertsonaien psikologiaren gainetik. Konpromiso ugariren artean, berriro haurdun zelarik, eta osasun gorabehera batzuk zirela medio, ezin izan zuen Puxkin-en biografia bat amaitu, Fayard-ek eskatu ziona 1937an. Otsaileko iraultzaren oroimenak Le Figaro egunkarian agertu ziren 1938ko ekainean, eta 1939ko urte hasieran sei hitzaldi eman zituen, irratiz, atzerritar idazleei buruz. Horrez gain, bi antzerki lan idatzi zituen irratirako, apirilean Femmes de Paris, femmes de lettres, eta azaroan Émilie Plater, Poloniako heroi nazionalaz.
Eleberri gehiegi?
1935etik 1940ra bitarte, Irène Némirovskyk bata bestearen atzetik idatzi zituen eleberriak, kritikak oso aintzat hartuak, gehienetan.
1936ko urrian, Gringoire aldizkariak atalka argitaratu zuen La Proie narrazioa; bi urteren buruan, 11.000 ale zalduko zituen. Bildungsroman honen protagonista, Jean-Luc Daguerne, esan daiteke XX. mendeko Julien Sorel bat dela: krisiak jotako burges txiki bat da, Frantziako inguru politiko eta finantzarioetan gora egin nahi duena guztiaren gainetik, sentimendu eta moral guztiaren gainetik, berdin da horretarako lagunak edo emaztea bera oinpean hartu behar baditu. Némirovskyk argi ikusten zuen zinismo horrek ez zuela inor izutzen: «Hipokrita inozo ahalenak! [...] Edozein Dupont edo Durand batengandik onartzen den guztia, ez litzateke aise irentsiko maketo batengandik etorri ezkero».
1938ko apiriletik abuztura, Charlatan eleberria landu zuen Irènek; iruzurgile bihurtzen den sendagile etorkin baten ibilbidea da. Dario Asfar meteko unibertsalak maite ditu frantses kultura eta gizartea, baina mingoski pairatzen du frantsesen mesprezua. Harrokeriak, zorrak eta eta bazterkeriak harrapatuta, idazleak sentitzen zuena adierazten du pertsonaiak, Némirovskyren biografoen arabera,: «Eleberriaren gakoa ez da "zenbat", David Golder-en bezala, baizik "maite nauzue?"». Les Échelles du Levant izenburu berriaz, immigrazioa eta arrazismoa aztertu nahi duen eleberria atalka argitaratu zen 1939an Gringoire-n —betiere «nobelista eslaviar handi» gisa aurkeztuta Némirovsky.
Bien bitartean, itxuratua zeukan Les Enfants de la nuit: Errusiako iraultzatik ihesean dabiltzan bi juduk arazo handiak aurkitzen dituzte gizartean integratzeko. Ben Sinner-ek Stavisky baten arrastoari jarraitzen dio, eta emazte margolariak, berriz, amodio istorio sutsu bat biziko du Harry lehengusu aberatsarekin, zeinak aurkituko baititu berriro bere sustraiak harreman haren bitartez, baina konturatuko baita, aldi berean, frantses burgesiak ez duela benetan inoiz onartuko. Liburua idazten amaitu zuenean, beste izenburu bat jarri zion, Les Chiens et les Loups. Funtsean David Golder-en gaiari berriro helduta, liburuak agerian uzten du Irène Némirovskyk izandako bilakaera, norberaren judutartasunari dagokionez, juduak Europan bizi zuten egoeraz jabetu baitzen. 1939ko urtearen amaieran Candide aldizkarian, eta 1940an liburu gisa Albin Michel-en argitaratuta, ia oharkabean pasa zen: gerra hasita zegoen. Hura izan zen Irène Némirovskyk bizirik eta bere izenaz izenpetuta argitaratuko zuen azken eleberria.
Egoera kezkagarria
Irène Némirovskyk artega jarraitzen zituen juduen gaineko mehatxu gero eta larriagoak —zer esanik ez bakearen gaineko mehatxuak— naziak boterera iritsi zirenez geroztik, 1933an.
«Jauregietako jendaila» salatzeko beti prest, klase politikoaren ospe txarragatik diskurtso antiparlamentarioak gero eta gehiago sinetsita, Irène eskuin zorrotz baina, aldi berean, sozialaren jarreretara lerratu zen, hurbilago Croix-de-Feu elkartetik, L'Action française-etik baino. Hirugarren Reicharen agintepean Alemaniako juduen egoerak kezka larria sortzen zion. «Zalantzarik gabe, garai hartan Hitler egon izan balitz, David Golder askoz ere gozoago bat idatziko nukeen», adierazi zion L'Univers israélite-ri 1935eko uztailaren 5ean —jarraian erantsita, hori bai, eleberriarekin zer ikusirik ez zeukaten faktoreen aurrean amore emate hori «onartezina izango litzateke[ela] egiazko idazle batentzat».
Léon Blum izendatu zutenean Fronte Popularraren buru, 1936ko ekainean, antisemitismo eta indarkeriazko uhin bat piztu zen Frantzian. Irène Némirovskyren izena agertu zen, beste 800ekin batera, 1936ko urte amaierako panfleto izengabe batean, Voici les vrais maîtres de la France (Hauek dira Frantziaren benetako nagusiak) izenburuaz. Irènek bazter utzi zuen, berehala, buruan zerabilen eleberri proiektu bat, «juduei buruzkoa», eta bere buruari galdetzen zion, 1938ko maiatzean, David Golder-en errusiar antzezpen baten irteeran, «nola idatzi ote nuen halakorik». Anschluss gertatu zenez geroztik, Irènek saihetsezintzat jotzen zuen gerra; harreman sozialak erabat murriztuta, etxean igarotzen zituen ilunabarrak, irakurtzen eta idazten.
Herritartasuna ukatu
Europaren eta Frantziaren egoera gero eta larriagoa ikusirik, Irène Némirovskyk et Michel Epsteinek frantziar herritartasuna eskatzea erabaki zuten.
Denise Epstein alaba zaharrenari frantziar herritartasuna onartu ziotelarik 1935eko irailaren 30ean, gurasoena bide errazagotik joango zela pentsatu zuten. Azaroan, René Doumic ezagutu zuen Irènek, Revue des Deux Mondes aldizkariko zuzendaria. Hura Léon Bérard Frantses Akademiako kide eta senatariarekin harremanetan jarri zen, bidea erraztu nahirik, baina ez zuen emaitza onik lortu.
1938ko azaroaren 23an, Irènek eta Michelek eskaera aurkeztu zuten berriro. Michelek, Iparraldeko Bankuaren nagusien aldeko irizpena zuen; Irènek, berriz, bi sostengu zituen, eskaera babesteko: batetik, Jean Vignaud, SGDLko kidea; bestetik, André Chaumeix, kazetari eta Frantses Akademiako kidea, eskaera Paul Marchandeau Justizia ministroaren eskuetaraino eraman zuena. Michel Epsteinek ezin izan zuen jaiotza agiririk lortu sobietar estatuan, baina benetan eskaera trabaturik gelditu zen azaroaren 12ko lege-dekretuen edukiagatik, herritartasuna lortzeko baldintzak gogortu baitziren eta «atzerritar desiraezin» figura legala sortu baitzen.
Jean Vignaud berriro hasi zenean gestiotan 1939ko irailean, Albin Michelek gomendio gutun bat bidali zion Irèneri, prentsaren eta agintarien aurrean baliatu zezan: «Larritasun handiko orduak bizi ditugu egunotan, goizetik arratsera bilakaera tragiko bat hartu dezake egoerak. Edo errusiarra zara edo israeldarra zara eta [...] pentsatu dut nire testigantza, argitaratzaile naizenez, zuretzat erabilgarri izan daitekeela». Alabaina, alemanen eta sobietarren arteko Molotov-Ribbentrop itunak eta Poloniaren inbasioak, irailaren 1ean, deuseztatu zituzten, errusiar etorkinentzat, Frantzian herritartasuna lortzeko aukera guztiak.
Konbertsioa
1939ko otsailaren 2an, Irène Némirovsky, Michel Epstein, eta Denise eta Élisabeth alabak bataiatu zituen Vladimir Ghika errumaniar apaizak, Pariseko Andre Mariaren Abadian.
Irène izututa utzi zuen kristal hautsien gauak, 1938ko azaroaren 9an. Bere familia zaindu besterik ez zuen egin nahi, oldarraldietatik babestu, etorkizuna gero eta itzal handiagoz beterik ikusten baitzuen. Kezka horien gainetik, baina, ez zegoen ezkutatzerik bataio agiri bat ez zela aski babes izango antisemita itsuentzat, judu izatea «arraza» auzi bat baitzen haientzat, ez erlijio kontu soil bat.
Garai hartan, Roger Bechard izeneko apaiz bat hurbileko ezaguna zuen Irènek; 1940an hil zutenean, harengandik hartu zuen inspirazioa, Suite française-ko Philippe Péricand pertsonaia sortzeko. Bechard-ek bidali zuen Ghika apaizarengana: errumaniar handikien familia batean jaioa, Eliza katolikoaren eta pobreen alde lanean ziharduen. Gertakariek eta egoera larriak begien bistako garrantzia izan bazuen ere halako urrats bat egiterakoan, Irèneren erabakian ziur aski bazegoen baita ere arrazoi espiritualagorik: judaismoan inoiz aurkitu ez zuen babes kontsolagarria bilatu nahi izan zuen katolizismoan.
Bataiatu zuen apaizari bidalitako gutunetan, bisita egitea sobera luzatzen ari zela eta, Irènek azaltzen zion Elizarentzako «hasiberri okerrenetako» bat zela, baina Jainkoagan aurkitzen zuela behar zuen kontsolamendua: 1939ko apirilean, Michel hilzorian egon zen, pneumonia larri batek jota, eta sei hilabete lehenago luzatutako paper guztiak atzera eskatu zizkion prefekturak.
Urte beltzak (1939-1942)
Bigarren Mundu Gerra piztu zenean, 1939ko irailaren 3an, Epsteindarrak Hendaian zeuden, udako oporrak amaitzen; haiek izango ziren azken oporrak familiarentzat. Parisera berehala itzultzera deliberaturik, beldur ziren Denise eta Élisabeth haiekin eramateaz; Cécile Michaud-i abisu emanik, haien bila joan zen, Issy-l'Évêque-ra eramateko haurrak. 1940ko ekainerako, baina, Irènek eta Michelek ere hara joatea erabaki zuten, haurrengandik gertu egoteko. Laster, herria zona okupatuaren barruan gelditu zen; hango egoeran inspirazioa harturik landu zuen Irènek Suite française.
Juduak zona okupatuan
1940tik 1942ra Epsteindarrak baldintza aski txarretan bizi izan ziren Issy-l'Évêque-n.
1939ko uda oraindik Hendaian igaro zuten, ohi bezala, baina irailaren 3an, Erresuma Batuak, Frantziak, Australiak eta Zeelanda Berriak gerra aldarrikapena egin ziotelarik Alemaniari, Denise eta Élishabet Issy-l'Évêque-ra bidali zituzten, Cécile Michaud-ekin batera, haren amaren etxera. Gurasoek bide-baimenak lortu behar zituztelarik alabak ikustera joan ahal izateko, Irène 1940ko maiatzean elkartu zitzaien, eta Michel ekainean, Paul bere anaiarekin batera; Michel bankuko lantokitik bota egin zuten, lanera agertzen ez zela argudiatuta; zor zizkioten 43.000 liberatatik, soilik 13.000 ordaindu zizkioten, kalte-ordain gisa. Issy-l'Évêque-n ikusiak ziren, ordurako, jende oldeak alemanengandik ihes: 1940ko ekainaren 21ean iritsi ziren herrira alemanak, eta demarkazio lerroa 20 km hegoaldera ezarri zuten. Irènek pentsatu zuen zona okupatuan bizi izatera, errazago argitaratuko zituela testuak. Hasieran jendearen ihesa, gero alemanen presentzia herrian, batik bat Montrifaudeko gazteluan, haiek izango ziren Suite française-ren bi ataletako inspirazio iturri.
1940ko udan hasita, Frantziako Estatuak baldintza gero eta gogorragoak ezarri zituen herritartasuna aitortua izateko, funtsean arrazen bereizkuntzan oinarritutako lege sistema batez. Epsteindarrak beldur ziren, noski, aberrigabeen aurkako neurriengatik, baina ez zitzaien bigarren erbesteratze bat bururatu ere egin. Irènek sinetsi nahi izan zuen hogei urte luzez Frantzian ospea eta izen bat landuta zeuzkan atzerritar bat babesean egongo zela; nahiz aitortzen zuen zalantza batean bizi zela, noiz «itxaropen eutsi eta absurdo» baten, noiz «larritasun jasanezin» baten artean. Irailean, gutun bat bidali zion Pétain mariskalari berari, babes eske, esanez ez zela inoiz politika gaietan sartu, Frantzia irabazia zuela bere lumaren bidez, eta ezin zuela sinetsi «bereizkuntzarik ez egitea atzerritar desiraezinen eta ohoretsuen artean». Deportazioaren beldurraz gain, Irènerentzat erronka zen nortasun legalean aitortzea beraren nortasun kultural eta afektiboa.
Herritarren artean ongi ikusiak zirelarik, Michelek maiz interprete lanak egiten baitzituen, Epsteindarrek herriko Hôtel des Voyageurs-en hartu zuten ostatu, soldadu alemanekin batera, haiek Errusiako frontera bidali zituzten arte, 1941eko ekainaren amaieran. Denise herriko eskola publikora joaten zen. Azaroan, Pariseko etxearen alokairua ordaintzeari utzita, etxetxo bat alokatu zuten, komunak lorategian zituena; jakina, garaiotan, lorategia baliatzen zen oilategi eta baratza edukitzeko. Landa giroko bizitza behartu hori zama handi bat izan zen Irènerentzat; Paris zuen beti gogoan, baina ez zioten baimenik ematen hara joateko, ezta dentista edo oftalmologoa kontsultatzeko ere. Albin Michel argitaletxeak liburuak eta aldizkariak bidaltzen zizkion, hileroko ordainketak egiten jarraitu zuen, eta 1942rako Irènek idatzia zuen La Vie de Thékhov biografiaren argitalpena programatu zuen.
1940ko urriaren 3ko legea, juduak lanbide askotatik kanporatzen zituena, etorri zen lehenbizi; berehala, 1941eko ekainaren 2an, bigarren legea, juduen aurkako debeku zorrotzagoekin; azkenik, Bizargorri operazioa... Egoeraren larriak beharturik, 1941eko ekainean bertan Julie Dumot anderea, aurrez Léon aitaren zerbitzuan eraginkortasun handia frogatua zuena, etorrarazi zuten: notario aurrean, Irènek ahalmen osoa eman zion, behar larririk gertatuko balitz, bere obra guztien argitalpenen gainean, baita bi alaben tutoretza ere. Urtebeteren buruan, familia osoak, Élisabeth txikiak izan ezik, zeraman paparrean izar horia.
Idatzi... baina argitaratu?
Irène Némirovskyk, egoera berriaren hastapenetan, ezizenaz argitaratzen jarraitu zuen Gringoire-en; berehala, baina, argitaratu ezinik gelditu zen. Idazten, hori bai, etenik gabe, batez ere Suite française.
Issy-l'Évêque-ra iritsi berritan amaitu zuen Jeunes et Vieux idazten; frantziar familia baten kronika da, bi mundu gerren artean. 1940ko urrian, Irèneren liburuak ez zeuden oraindik debekatuta, baina Fayard argitaletxeak hautsi egin zuen sinatutako kontratua: handik aitzinera, Candide-k ez zion testurik onartuko. Paradoxa den bezala, Gringoire aldizkari guztiz antisemita eta kolaborazionista izango zen eleberria argitaratuko zuena, atalka, Les Biens de ce monde izenburu berria ipinita; zentsurari izkin eginda, berriz, 1941eko urritik aurrera, zenbait eleberri labur argitaratu zizkion Irèneri: Destinées, La Confidente, L'Honnête homme, L'Inconnue, Les Revenants, L'Ogresse, L'Incendie. Testuok ezizenez (Pierre Nerey, Charles Blancart) izenpetuta edo batere sinadurarik gabe («emakume gazte bat») argitaratu ziren.
Gringoire-ren amoina onartzera behartuta, «"bitxigile bat basatien artean" bezala sentitzen zen». Hala, Carbuccia-k Suite française-ren lehen liburukia errefusatu zionean, 1942ko otsailean —kontratuaren truke 50.000 libera espero zituen—, «garraztasunaz, akiduraz eta higuinaz» jota gelditu zen Irène. Martxoan, ia egunero idazten zuen bere egunkari pribatuan, harritu egiten zen iraganean Frantziarekiko izandako samurtasunaz. «Jainkoarren, zer ematen ari zait herrialde hau? Gorrotoa eta mespretxua!». Ezin izan zituen inon argitaratu, Suite française-rekin batera idatzitako ez Chaleur du sang (landa giroko tragedia bat, bizitzaren aroez eta desioen grinaz), ez Les Feux de l'automne (gerrak esnarazitako handinahikeriaren aurkako eleberri bat).
1940ko urtearen amaieran, Tolstoi-ren oroimena hartuz, eta Louis Bromfield-en The Rains Came-ren ereduari jarraituta, 1940ko ekainaren 8tik 22ra Europan izandako ihes handiari buruzko eleberri bat idazten hasi zen Irène. Liburuaren irakaspena izango zen heroismoak ez duela deusetarako balio eta gizartearen antolamenduak berdin jarraitzen duela, gobernu formak gora behera. Liburuaren ataletan zehar, protagonistak behin eta berriro elkar gurutzatuko dute, alderrai: Péricand-arrak, familia burges handi bat, seme zaharrena apaiz delarik, gerratik ihesi zeramatzan gazte gaizkileek hiltzen dutena; Corte, idazle handinahi eta oportunista bat; Langelet, portzelanazko piezen bildumagile norberekoi bat; Corbin, eskrupulurik gabeko banku jabea, eta Arlette, haren maitale maltzurra; Michaud-tarrak, enplegatu senar-emazteak, seme soldaduaren berririk gabeak, gerratik ihes egin eta baserri batean zaintzen dutena. Narrazioaren egiturak ederki irudikatzen du nazio baten hondamendia eta, horren aurrean, bakoitzak ematen duen erantzuna.
1941eko apirilean, amaituta zeukan Tempête en juin eleberriaren lehen bertsioa, Michelek aldi berean makinaz idatzi ziolarik, ertzetan bere baratzeko zuzenketa eta oharrak eginda. Letra txiki-txikiz eta lerroak ia elkarren gainean idatzita, papera eskas baitzuen, bigarren liburukia hasi zuen Irènek, Dolce, inguruko lekuetan eta jendeetan inspirazioa bilatuta: Bussy-la-Croix izeneko herrian (Issy-l'Évêque), 1941eko udaberrian, alemanak ahalegintzen dira herritarrekin harreman ona izaten. Emakume lur-jabe zahar eta garratz baten biloba Lucille Angellier-en eta Bruno von Falk ofizial aleman baten —bizitza zibilean musika konpositorea— arteko maitasunak agerian uzten du amodioaren eta eginbeharraren arteko gatazka, norberaren desioen eta herriaren xedeen arteko konpondu ezina. Liburuki honetan «erlauntzaren izpiritua» —von Falk-en hitzetan— kritikatzen du Irènek. 1942ko ekainean ia amaiturik zuenerako, zirriborraturik zeukan hurrengo liburukia, Captivité, eta buruan hezurmamituta hurrengo biak, Batailles eta La Paix, bulkada indibidualaren garaipena erakutsi behar zutenak.
Suite française hau, sinfonia baten gisara osatu nahi zuena, mila bat orrialde izatera iristea nahi zuen Irènek, eta Albin Michel argitaletxeko arduradunei iragarri zien «nire bizitzako obrarik garrantzitsuena» izango zela. «Asko idatzi dut azken boladan —aitortzen zien 1942ko uztailaren 11n—. Pentsatzen dut hil osteko argitalpenak izango direla, baina denbora betetzeko ona da idaztea».
Heriotza
Iraila bitarte, Michel Epsteinek zeruak eta lurrak nahastu zituen, emaztea lagundu nahirik: gutunak eta telegramak etengabe bidali zizkien, Irèneren berri izateko posizioan ziren ezagun guztiei (Robert Esménard, Albin Michel, Bernard Grasset, Joseph Caillaux, Jacques Benoist-Méchin), Pithiviers-etik ez zezaten bidali, irudikatu ere egin nahi ez zuen «ekialdera». 1942ko urriaren 8an, Michelek alaben gaineko tutoretza eman zion Julie Dumot andereari. Urriaren 9an, Autun-eko prefekturara eraman zuten Michel; handik, lehendabizi Le Creusot-era, gero Drancy-ko esparrura. 42 zenbakia zeraman trenean Auschwitz-era iritsi orduko hil zuten gas ganberan, azaroaren 6an.
Urriaren amaieran, Julie Dumot-ek lortu zuen, nola edo hala, Denise ezkutatzea, hura atxilotzera etorritako jendarme eta militarrei. Presaka, Irènek utzitako paperak eta gainerakoak maleta batera bilduta, bi neskatoak hartu eta ihes egin zuen Bordelera. Han, izen faltsuekin ezkutatuak izan ziren biak barnetegi katoliko batean lehenbizi, sotoetan eta laguntzaileen etxebizitzetan gero.
1945eko maiatzean, gerra amaiturik, Michelek lan egindako bankuak (Banque des Pays du Nord), SDGL-ek eta Albin Michel argitaletxeak osatutako batzorde batek erabaki zuen behar adinako diruak jartzea, Irèneren bi alabek hezkuntza ziurtatua izan zezaten adin nagusikoak izan bitarte. Robert Esménard-ek, Ravensbrück-etik bizirik irtendako Simone Saint-Clair-ekin batera, hilero 2.000 libera emateko konpromisoa hartu zuen. Denise Notre-Dame de Sion-en ikastetxe batera eraman zuten; Élisabeth, berriz, portaera txarragatik bertatik bota zutenez, Irèneren lagun izandako René Avot-ek hartu zuen etxean. Amona Fannyk ez zien aterperik eman nahi izan, eta oihuka aurpegiratu zien umezurtz-etxe batera joan behar zutela. Liberazioa gertatu eta hilabete batzuetara oraindik, Paris-Ekialdeko geltokira joaten ziren biak, Lutezia hotelera edo kalera bertara, gurasoak noiz itzuliko zain.
Obra oso baten josi-urratuak
Gerraren ostean, Irène Némirovskyren obra ia guztiz ahaztuta gelditu zen, Suite française ia mirakuluz bezala argitaratu zen arte. Irènek utzitako kaier eta zirriborroek asko lagundu zuten haren idazletza hobeki aztertzen eta ulertzen. Hala, «XX. mendeko frantses idazle irakurrienetako bat» bihurtu zen Némirovsky, judutartasunari buruzko eztabaida guztien gainetik: Irèneren obrari antisemitismoa dariola diotenen aurrean, holokaustoaren ezagutzak laguntzen du haren idatzien izatasuna hobeki ulertzen.
Idazlea berpizturik
Denise eta Élisabeth Epsteinek ia mende erdi bat behar izan zuten iraganari aurre egitera ausartzeko. Ahizpa gazteenak amaren autobiografia irudikatu bat argitaratu zuen 1992an, zaharrenak amaren eskuizkribuak transkribatzeko lana hartu zuen bitartean. Suite française eleberriari emandako Renaudot salbuespenezko sariak Némirovskyren liburu guztien berrargitalpena eragin zuen.
Ahanztura luze bat
Albin Michel argitaletxeko editore André Sabatier ausartu zen, ahal bezain laster, Irèneren liburu amaitu gabeak argitaratzen; beste batzuen gisan, Némirovskyren eleberri ziklo handia puskatan sakabanatuta ikusten zuen oraindik. Chaleur du sang liburua galduta zebilen, baina 1946ko urrian La Vie de Tchekhov argitaratu zen, Irènek irakurriak baitzituen inprentako probak 1942ko hasieran. Liburuak Jean-Jacques Bernard-en omenaldi itxurako aitzinsolas bat zeraman: «Emakume errusiar gazte bat etorri zaigu gure hizkuntzaren urrezko liburuan orri aberasgarriak eranstera [...] Harengan, negar egiten dugu frantses idazle batengatik». Jarraian, Les Biens de ce monde-ren txanda etorri zen, 1947ko otsailean, eta Les Feux de l'automne-rena, geroago, 1957an. Aipamen on bezain laburrak jaso zituzten liburuok.
Némirovskyren liburu gehienak, argitaletxeen biltegietan pilaturik, aurkitu ezinak ziren, ez bazen liburu zaharren saltzaileen etxeetan. 1980ko urteetan, holokaustoaren itzal luzearen eraginez, berrargitalpen batzuk egin zituen Grassetek, «Les Cahiers rouges» bilduman (Le Bal, David Golder, Les Mouches d'automne, L'Affaire Courilof), eta beste zenbait Albin Michel-ek (Les Chiens et les Loups, Le Vin de solitude, La Proie). Guztiarekin ere, Némirovsky ezezaguna zen ez bakarrik irakurle arruntarentzat, baizik ere literatura adituentzat.
Suite française-ren eskuizkribua
Tristurak eta ikarak eraginda, Irène Némirovskyren alabak ez ziren luzaroan ausartu amaren dokumentuen aztertzen.
Michel Epsteinek, atxilotua izan aurretik, agindua zion Deniseri berarekin eramateko beti «amaren kaierak» gordetzen zituen maleta. Denisek aitortzen zuenez, gogoan zuen ihesaldi osoan ahizparekin batera nola eraman zuten, arrastaka, maleta lodi hura, 1945ean, gerra amaituta, notarioak bertatik paper administratiboak atera zituen arte. Adin nagusikoa izan zenean, maleta berreskuratu zuelarik, familiaren argazkiak hartu zituen Denisek. Bi ahizpek benetan ongi zekiten arren zer gertatua zitzaien gurasoei, itxurak egiten zituzten oraindik noizbait itzuliko ote ziren, eta ez ziren eskubidedun sentitzen koaderno haiek zabaldu eta irakurtzeko, pentsaturik amaren egunkari intimo bat aurkituko zutela. 1970eko hamarkadaren amaieran, Denise jabetu zen, pixkanaka, hura zela amarengandik jasotako gauza bakarra, eta beldur hartu zuen amaren gustuko tinta urdin hura lausotzen edo ezabatzen ari ote zen. Alabaina, sentimenduak sakonegiak ziren oraindik, eta eskuizkribua maletatik maiz atera eta ostera sartu arren, apal batean gelditu zen denboratan.
1990eko urteen buruan, paper haiek bere eskuetatik aldentzeko arriskuak erabakitzera eraman zuen Denise: «ezin nuen eskuizkribu hura ihes egiten utzi, barruan zer zegoen jakin gabe». Lupa baten laguntzaz, lortu zuen, pixkanaka, Tempête en juin-en testua ulertzea eta makinaz jotzea; lan mingarria gertatu bide zitzaion, txikitako oroimen guztiak berpizturik, noizbehinka testuan aringarri batzuk ere aurkitzen zituen arren, Pariseko edo Issy-L'Évêque-ko bazter edo pertsona ezagunak identifikatzerakoan. Testuaren transkripzioa amaiturik, Frantziako Liburutegi Nazionalean hasi zen, amaren elkarrizketak eta, argitaratzeko asmotan, aldizkarietan agertutako eleberri laburrak kopiatzen. Hori dena egin ostean ohartu zen amaren kaieraren orri zuri gutxi batzuen ostean Dolce zegoela idatzita, eta segidako zatien zirriborroak. Horrela, Denisek bi urte eta erdi behar izan zituen Suite française osorik transkribatzeko.
Ordurako, Élisabethek argitaratzeko zorian zuenez Le Mirador, eta ez zuenez nahi amaren obrarekin bateratsu kaleratzerik, makinaz idatzitako transkripzioa Frantziako Institut mémoires de l'édition contemporaine (IMEC) erakundearen esku gorde zuten. Myriam Anissimov-en eta Éditions Denoël argitaletxeko zuzendari Olivier Rubinsteinen adorea behar izan zen Deniseri sinetsarazteko argitaratu beharra zegoela, amak berrikusteko astirik izan ez bazuen ere.
Denisek bidalia zion, 1957an, eskuizkribua edo, besterik ez bada, aitak bere garaian makinaz idatzitako bertsioa, Catherine Valogne kazetariari, aurrez Les Feux de l'automne liburua biziki goraipatua baitzuen. Hark gogo onez hartu zuen Suite française, baina argitaraezina iruditu zitzaion, amaitu gabea baitzegoen. Aditu batzuen iritziz, horrek babestu zuen liburua; izan ere, gerra amatu berritan, publikoak ez zuen batere onartuko halako egitura klasikoko eleberri bat —gogoan izan Nouveau roman zegoela orduan literaturaren goi aparretan—, zertarako eta okupazioaren garaian frantses jende arruntaren bizitzaren berri emateko.
Aitorpena
Guztiz amaitu gabe egon arren, Suite française-ek «arrakasta ikaragarri bat» ukan zuen, Frantzian bezala mundu guztian.
2004ko irailaren 30ean argitaratu orduko, kazetariek aho batez egin zioten ongi etorri gerrari buruz bat-batean idatzitako liburuari. Myriam Anissimov-ek hitzaurrean zioenez, «obra bortitz bat da, fresko izugarri buru-argi bat, bat-batean eta zuzenean frantsesei eta Frantziari egindako argazki bat», ihesaren eta okupazioaren hastapenean zehar. Azaroaren 8an, Renaudot saria eman zioten liburuagatik Irène Némirovskyri, zalantza askoren ostean, sariaren xedea baita bizirik diren idazleak sustatzea.