cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sineskeria
San Joan gaua
San Joan gaua (ekainaren 23an), urteko egunik laburrena da ipar hemisferioan, eta argiak iluntasuna garaitu duela adierazten du. Gau horretako errituen osagai nagusiak eguzkia, sua eta ura dira, eta pizten diren suek urte osoan zaintzen gaituzte gaitzetik. Elezaharraren arabera, errautsek azaleko gaixotasunak sendatzen dituzte, eta gutxienez hiru aldiz jauzi behar da horien gainetik urte on bat edukitzeko.
Beste alde batetik, Zugarramurdi ko haitzuloetan, Akelarre a egiten da San Joan gautik hurbilen dagoen larunbat gauean, eta bertan dantzatzen dute sorginek txalaparta ren doinura, “zanpantzarrak” agertzen diren arte, zintzarri ak joaraziz haiek uxatzeko helburuarekin.
Santu guztien eguna
Urteko urtaro hotzena iristen denean, heriotzaren eta bizitzaren arteko tartea oso laburra dela gogorarazten diguten festak ospatzen dira. Festa horietan azpimarratzen da, halaber, materia berriro jaio litekeela, berpiztu litekeela. Oro har, neguko festek azpimarratzen dituzte pertsonen, animalien eta landareen heriotzarekin eta berpiztearekin zerikusia duten gaiak.
Santu guztien eguna rekin hasten dira neguko festak, azaroaren 1ean, hain zuzen ere. Hildako pertsonei eskainitako egun bat da, eta egun horretan, senide eta adiskideek lorez betetzen dituzte pertsona maitatuenen hilobiak.
Pertsona bat hiltzen zenean, gauekoen taldekoa izatera igarotzen zen. Iluntasunean, Ilargiak, “Hilen argiak”, gidatzen du, Mariren haitzulo ra edo kobazulora eramango lukeen bide batetik. Mariren sinboloarekin babesten zen hildakoa espiritu txarretatik, lauburu ari esker alegia, eta haren hilarrian zizelkatzen zen. Mariren haitzulora iristean, harekin eta haren arbaso guztiekin bizi zen, betirako, bakean, zoriontsu eta ugaritasunean, Lur Azpiko Munduan. Hori zen zeruaren kontzeptua antzinako euskaldunentzat. Baina bizien munduan Mariren irakaspenen arabera jardun ez zuen eta lagun hurkoari kalte egin zion pertsona, aldiz, alderrai ibiliko zen betirako, ilunpean, espiritu gaiztoek zelatan zituela (lauburuak zintzo jardun dutenak baino ez dituelako babesten), Mariren kobazulora eramango zuen bidea topatu ahal izan arte. Hori zen, garbitokiaren (alderrai ibiltzea denboraldi batez bide zuzena topatu arte) eta infernuaren (gauez alderrai ibiltzea bidea topatu gabe) kontzeptua.
Olentzero/Gabon Gaua
Olentzero ren ospakizuna da gaur egun arte iritsi den antzinako erlijioaren erritu bakarra; erlijio kristauarekin eta mendebaldeko tradizioekin oso nahastua iritsi bada ere, jatorrizko izendapena gorde du.
Oles egin eta aro hitzetatik dator Olentzero. Hura bidaltzen zuen Marik neguko eta udako solstizioen iritsiera gizakiei iragartzeko, eta baita naturaren eta eguzkiaren berpiztea iragartzeko ere. Espiritu hari opariak eman behar zizkioten euskaldunek, bai uda bai negua egokiak izan zitezen, uztetarako eta ehizarako.
Euskal mitologia ren arabera, jentilak Kixmi ren (jentilek Kristo ri ematen zioten izena eta “tximu” esan nahi duena) iritsiera iragartzeko jaitsi ziren menditik. Osagai mitologiko hori eta enborraren eta suaren tradizioa lotuta sortu zen Olentzeroren pertsonaia. Olentzero izeneko enborra ikazkin baten bitartez pertsonifikatu zen; hura mendian lanean ari zela, Kristoren jaiotzaren berri izan zuen eta hainbat herritara jaitsi zen Berri Ona ematera.
Olentzeroren eta suaren arteko harremana pertsonaiaren hiru ezaugarriri lotua dago gaur egun. Ikazkin baten gisan irudikatzen da, pipa erretzen eta tximiniatik behera sartzen etxeetara; hiru osagai horien ardatz nagusia sua da, zaharra berritzeari eta txarra garbitzeari lotutako sinboloa.
Olentzeroren ohorezko emankortasun errituak bilakatu egin dira denboraren joanean, eta Europako Santa Claus edo Bizarzuriren antzeko errituetara iritsi dira: ikazkin bihurturik, menditik jaisten da Jesus en jaiotza iragartzera eta opariak ekartzen dizkie haurrei Gabon Gauean. Era horretara, kristautasunak izaera familiarra eta etxekoia eman dio Olentzerori, eliza katolikoaren irakaspenekin bat datorrena.
Bolehošť
Bolehošť Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 551 biztanle ditu eta 10,71 kilometro koadroko azalera. Rychnov nad Kněžnouko barrutian dago.
Sineskeria
Olentzero/Gabon Gaua
Abenduaren 24an, ilunabarrean, hainbat abeslari talde ateratzen dira Euskal Herriko herrietako kaleetara, Olentzeroren istorioa kantatzera eta dirua eskatzera, eta Olentzero irudikatzen duen panpin bat edo ikazkinez mozorrotutako pertsona bat eramaten dute. Ilunabarrean su ematen zaio panpinari, antzina enborrarekin egin ohi zen modu berean.
Bolehošť
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1394 urtean egin zen.
Marlin marradun
Marlin marraduna (Kajikia audax) Kajikia generoko animalia da. Arrainen barruko Istiophoridae familian sailkatzen da. Kirol arrantzan preziatua da oso, 190 kg eta 4,2 metroko espezimenak ere harrapatu dutelako.
Villalago
Villalago Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Villalagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Preiswerkita
Preiswerkita silikato motako minerala da eta trioctahedral micas taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Preiswerkita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Bouriate poni
Bouriate ponia, (buryatskaya), Errusiako Siberiako Buriatiako errepublikan zabaldutako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.
Zaldi arraza hau antzinekoa da, eta ondo moldaturik dago bertako eguraldi zakarrari aurre egiteko, Siberiako neguetan, batzuetan, 40 grado zeropeko tenperaturak izaten omen baitira gauetan.
Poni hauek trinko eta indartsuak dira. Antzineko poni arrazen zenbait ezaugarri dauzkate, hala nola zebra-arraiak hanketan.
Poni hauek oro har zelarako erabiltzen dira, baina baita garraiorako zein baserriko lanak egiteko.
Etimologia
Siberiako bertakoek zabaikal edo transbaïkal deitzen dute zaldi hau.
Arrazaren historia
Duela ehunka urte bouriate poniak Baikal lakuaren inguruko eskualde batean hedatzen dira lehen esan bezala Buriatia errepublikan.
Antza bouriate arraza mongoliar eta txinar ponien ondorengoa da. Arraza honek antzekotasun handia dauka mongoliar zaldiarekin.
NGC 6616
NGC 6616 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Boleradice
Boleradice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 903 biztanle ditu eta 12,11 kilometro koadroko azalera. Břeclaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1235 urtean egin zen.
Rokietnica udalerria (Polonia Handiko voivoderria)
Rokietnica Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Poznań barrutian kokatuta. 79,3 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 16246 biztanle zituen.
Concha Jenerala kalea
Concha Jenerala kalea Bizkaiko Bilbo hiriburuaren erdigunean dagoen kalea da. Abando eta Zabalburu auzoen artean hedatzen da.
Elkano kalea eta Egileor plazan hasi eta Pablo Picasso kalean amaitzen da, Vista Alegre zezen plazaren alboan, tartean, San Mames zumardia eta Autonomia kalea elkartzut zeharkatuz.
Izena Manuel Gutiérrez de la Concha militarrari zor dio.
Eraikin interesgarriak
Concha Jenerala kalearen inguruan honako eraikin nabarmenak daude:
Porta zain
Porta zaina edo porta bena diametro lodiko (helduetan 15-20mm) baina horma fineko zain garrantzitsua da. Bare zain aren, goiko mesenterio zain aren eta beheko mesenterio zain aren batueratik eratzen da, L2 ornoaren mailan. Beraz, porta zainak enbor zeliakoa k eta goiko zein beheko mesenterio arterie k odoleztatutako erraien odola jasotzen du, hots, errai zeliakoena (urdaila, duodenoa, pankrea, behazun xixkua eta barea) zein heste ena (ondeste aren beheko atalekoa izan ezik). Odol guzti hori porta zainaren bidez gibel era zuzentzen da, bertan odolak daramatzan mantenugaiak metabolizatuak izan daitezen.
Ibilbidea.
Sortu ondoren, 5-8cm inguruko ibilbidea du eta duodenoaren lehenengo atalaren (anpulua) atzetik igaro ondoren, omentu txiki a zeharkatzen du, azkenean, gibelean bukatzeko. Gibelera sartzeko, gibelaren hilotik igarotzen da gibel-hodi batua rekin eta berariazko gibel-arteria rekin batera eta egitura horien artean, porta zaina hiloaren egiturarik atzekoena izango da.
Behin gibelean sartuta, porta zaina bitan banatzen da, gibelaren ezker eta eskubiko lobulu entzako adar bana emanez. Era berean, bi adar hauek gero eta adar finagoetan banatuko dira, horrela, gibelaren banaketa funtzionalean bereizten diren maila guztietara iritsi ahal izateko (lobuluak, segmentu ak, gibel-lobulutxo ak eta porta triada k).
Porta zainak gibelera bideratzen duen odola metabolizatua izango da eta odol hori, dagozkion aldaketak jasan ondoren, gibel-arteriek dakarten odolarekin batera, gibel-zainek jasoko dute, gero, beheko kaba zain ean drainatzeko. Beste era batean esanda, gibelaren odol itzulia gibel-zainek burutzen dute. 3 gibel zain daude eta hauek zein haien adarkadurak porta zainarekin gurutzatzen diren arren, ez dira harekin anastomosatzen. Gainera, gibel-zainak zuzenean irtetzen dira gibeletik, hau da, gibelaren hilotik igaro gabe eta, gero, beheko kaba zainean isurtzen dute odola.
== Isurkariak. == Porta zainean, aipatutako 3 zain nagusi horiez gain (bare zaina, goiko mesenterio zaina eta beheko mesenterio zaina), odol bolumen txikia isuriko duten hainbat zain txiki ere bukatuko dira:
Etiologia eta kausak
Portako zainetako tronbosia gibeleko gaixotasun kronikoak (zirrosi hepatikoa eta gibeleko minbizia) dituzten gaixoetan gerta daiteke. Zirrosi hepatikoa dutenen %25a porta zaineko tronbosia pairatzen dute; izan ere, odol-fluxua, zirrosi larria duen gibel batean zehar, motela da, eta, ondorioz, odolbatu ak sortzeko joera handiagoa du odolak. Horretaz gain, odoleko gaixotasuna pairatzen duten gaixoek tronbosia pairatzeko arriskua areagotzen dute. Beste batzuetan, abdomeneko hantura-prozesu akutuen ondorio da, besteak beste, pankreatitis akutua, kolezistitisa eta apendizitisa.
Hala ere, adinaren arabera, porta zainaren tronbosiaren kausak aldatu egingo dira:
Askotan, buxaduraren kausan zenbait nahastek, gaixotasunek edota fakotoreek bat egiten dute.
Ezaugarri klinikoak
Portako zainetako tronbosia duten pertsona gehinek ez dute sintomarik aurkezten. Ondorioz, gaixotasunak aurrera egin dezake aurretik aipatutako kabernomatosirainoa agertuz.
Diagnostikoa
Diagnostikoa sintomengatik eta aurrekari patologikoengatik susma daiteke, baina ziurtasunezko diagnostikoa ondorengo proba osagarrien bidez soilik lor daiteke.
Tratamendua
Tratamendua aldatu egiten da paziente bakoitzaren egoeraren arabera, eta medikuak aholkatu behar du. Tratamendu honen helburua odolbatuak sortzeko gaitasuna murriztea izango da.
Kontzentrazio (argipena)
Kontzentrazio terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu:
Bizkaiko historia
Bizkaiko historia Paleolitoan hasi zen, hainbat kobazulotan aurkitu diren margoek adierazten duten bezala. Erromatarrek eragin eskasa izan zuten lurraldean eta hori dela eta euskarak bizirik dirau gaurdaino.
Bizkaia bera Erdi Aroan eratu zen, Bizkaiko jaurerriaren sorrerarekin, eta 1200. urtean Gaztelak konkistatu zuen.
Aro Modernoan gune komertzial eta industriala bilakatu zen, batez ere Bilboko Portua dela eta, Gaztelako portua bilakatu baitzen. XIX eta XX. mendeetan burdinak eta feudalismo ezak industrializazio azkarra garatu zuten.
Paleolitiko Ertaina
Gizakien lehenengo aztarnak Bizkaian (Neanderthalak) garai honetan gertatu ziren. Musteriar tresnak aurkitu dira Benta Laperra, Kurtzia eta Muruan.
Paleolitiko Berantiarra
Santimamiñen Chatelperroniar kultura aurki daiteke. Hau Homo sapiensi edo Neanderthalei egotzi ahal zaie.
H. sapiensekin zuzenki loturiko aztarnategi garrantzitsuenak hauek dira:
Paleolitoko artea ere agertu da. Benta Laperran bisonte eta hartzak agertzen dira. Arenatza eta Santimamiñen ere hainbat animalia daude: lehenengoan gizakiak, batez ere emakumeak agertzen dira eta bigarrenean bisontea, zaldiak, ahuntzak...
Mesolitikoa
Aziliar kulturaren garaia dao, ehizarekin baina batez ere arrantzarekin eta fruituekin. Santimamiñe da berriro ere garai honetako aztarnategirik garrantiztusnea. Arenatza eta Atxeta ere garrantzitsuak dira. Silibranka eta Bolinkoba, Lumentxa, Urtiaga eta Santa Catalinan ere aurkitu dira aztarnak.
Neolitikoa
Neolitikoaren lehenengo aztarnak K. a. 4. milurtekoan agertu ziren Euskal Herrian, baina aldaketek oraindik ere beste milurteko bat beharko zituzten gertatzeko. K. a. 3. milurtekoan abeltzaintza eta nekazaritza agertu ziren. Hala ere Bizkaian ez zen egon aldaketa handirik eta Kobeaga, Santimamiñe eta Arenazan aurki daitezke abeltzaintzaren lehenengo aztarnak: ardiak eta ahuntzak.
Kalkolitikoa eta Brontze Aroa
Garai honetan kobazuloetatik kanpo bizitzen hasi ziren Bizkaian, nahiz eta oraindik ere erabiltzen ziren. Ehiza geroz eta eskasagoa bilakatu zen abeltzaintzari ezker. Metalezko tresnak erabiltzen hasi zen, nahiz eta oraindik harrizkoak erabili.
Gold Hill (Oregon)
Gold Hill Oregongo hiri bat da. Jackson konderrian kokatua dago. 2010ean 1,220 biztanle zituen, 1.99 kilometro koadrotan banatuta.
Bizkaiko historia
Kalkolitikoa eta Brontze Aroa
Buztingintza agertu zen, dekorazio gabekoa, Beaker kultura agertu zen arte.
Bizkaia osoan hedatu zen biztanleria, gune irekietan kanpementuak sortzen, nahiz eta kobazuloak erabiltzen jarraitu.
Burdin Aroa
Aztarnategi gutxi daude garai honetan. Kobazuloak utzi ziren eta zaila da zerbait aurkitzea. HAla ere oraindik Santimamiñe, Arenaza eta Lumentxan aztarnak daude.
Erromatarren garaia
Erromatar geografoek hainbat datu eman zituzten antzinako bizkaitarren inguruan. Euren esanetan bi tribu zeuden gaur egungo Bizkaian: Karistioak eta Autrigoiak. Karistioak Bizkaiaren erdialdean bizi ziren, Bilbotik ekialdera, Arabako iparraldean eta Debako ibarrean. Autrigoiak Bizkaia eta Arabako mendebaldean bizi ziren, Kantabria, Errioxa eta Burgosen ere bizi zirelarik. Toponimia aztertuta uste da euskara hitz egiten zutela. Bizkaieraren muga Karistioen eremuan kokatuko litzateke.
Ez dago inongo berririk euskaldunek erromatarrei aurka egin zietela dioenik, feudalizazioaren garaian izan ezik. Flaviobriga eta Portus Amanus nonbait egongo ziren Bizkaian, baina ez dira aurkitu. Foruan, Gernikatik gertu, erromatar presentzia egon zela aurkitu da.
Erromatarren garaiko azkeneko epean feudalizazioa eman zen eta badirudi erresistentzia izan zela aldaketa horren aurka, bai eta matxinada batzuk ere.
Erromatar Inperioaren krisia eta Antzinate Beranta
“Bizkaia” terminoa ez da iturri historikoetan agertzen IX. mendera arte. Ez da beraz Antzinateko izena eta ez da ezagutzen garai honetan inongo entitate politikorik osatuko zuenik.
Behe Inperioan (Diokleziano enperadorearen agintaldiaren hasieratik, 285. urtean, Romulo Augustulo mendebaldeko Erromatar Inperioko azken enperadorera arte, 476. urtean), geroago Bizkaia bezala ezagutuko den lurraldea Galietako prefekturaren barruan, Hispaniako diozesian eta Tarrakonenseko probintziaren barruan zegoen .Probintzia honek Ebro harana eta Kantauri itsasoko ekialdeko kostaldea hartzen zituen. Haatik, ezezaguna da Bizkaia zein hiri edo barrutiren jurisdikziopean zegoen.
Hispania Inperioaren barruan erretagoardiako bigarren mailako leku baketsua zen, soldaduz eta baliabide naturalez Erroma hornitzen zuena. Salbuespen bakarra 260. urteko frankoen sarraldia izan zen. Hala ere, inbasioak baskoien eremuan eta, orokorrean, Tarrakonensean izandako eragina handizkatu egin da eta gaur egun ez da pentsatzen eragin handirik izango zuenik eta, are gutxiago, Bizkaian. Ordutik, 409. urteko herri germaniarren sarrerara arte, Hispania bakean egon zen. Urte hori Teodosiar Garaiaren edo bakearen amaieratzat hartzen da.
Bizkaia bigarren mailako lurralde horretan bigarren mailako esparru bat zen. Izan ere, galtzada nagusiek ez dute bertako lurraldea zeharkatzen. Gertuen dagoen galtzada nagusia  Ab Asturica Burdigalam (Iter XXXIV) da eta honek Nafarroa zein Araba zeharkatzen zituen. Dena den, nahiz eta Bizkaitik ez pasa, nahiko gertu dago, 15 km-ko distantziara lerro zuzenean.
Lurraldearen antolaketaren berri izateko beste iturri garrantzitsu bat Inperioan zeharreko banaketa militarraren berri ematen duen IV. mendearen amaierako Notitia Dignitatum-a da. Iturri honen arabera, limitanei edo mugako tropak aurkitzen dira Lapurdin eta Veleian, baina Pirinioetan ez zen erromatar armadarekin loturiko tropa erregularrik egongo. Tropa hauek Bizkaiko lurraldetik 80 km eta 15 km lerro zuzenean kokatzen dira hurrenez hurren, hots, nahiko gertu. Ondorioz, nahiz eta Bizkaian bertan goarnizio egonkorrik ez egon, tropa iraunkorrak lurralde horietatik hurbil aurkitzen dira.
Erregistro arkeologikoari dagokionez, aztarnategiak kostaldean eta itsasadarretan aurkitzen dira. Aztarnategi nagusiak Forua (Forua), Portuondo (Mundaka-Sukarrieta), Lumentxa (Lekeitio) eta Finaga (Basauri) dira. Aztarna isolatuak Plentzian, Muskizen, Bermeon eta Bilbon aurkituak izan dira ere, beste batzuen artean. Horietan, merkataritza-jardueraz gain, baliteke arrantza eta arrainaren kontserbazioari lotutako jarduerak gauzatzea. Horretaz gain, lurraldearen mineral aberastasunek metalurgia eta harriaren ustiaketa eta eraldaketa-jarduerak bultzatu zituzten. Foruan metalurgia jarduera garrantzitsua garatu zen IV. mendearen amaierara arte.
Hala ere, Inperioa III. mendean krisian sartu zenean jarduera hauek beherakada nozitu zuten. Behe Inperioan asentamendu batzuek jarraipena izan bazuten ere, beherakada pairatu eta guneak abandonoan sartu ziren. Ezegonkortasun horren testigantza dira Santimamiñeko, Lekeitioko Lumentxako eta Foruako Peña Foruako koben berrerabilpenaren aztarnak.
409. urtean sueboak, alanoak eta bandaloak, Pirinioak zeharkatuz, Iberiar Penintsulan barneratu ziren eta lurraldea sarraskitzeari ekin zioten, baina garaiko Bizkaian hiri garrantzitsurik ez zegoenez eta komunikazio bide nagusietatik urrun egonik, sarraldi honek ez zuen eragin handirik izan lurraldean. Bi urte beranduago, 411n, Iberiar Penintsula bertara etorritako herri germaniarren artean banatua izan zen eta Tarrakonensea baino ez zen Erromaren esku geratu ; horrela, Bizkaia Erromatar Inperioaren mendebaldeko muga izatera pasatu zen. 441.-454. bitartean Tarrakonensean bagauden erreboltak piztu ziren, baina ez daukagu Bizkaian eragina izan zutenaren ziurtasunik. 455ean heruloek Kantauriar eta Barduliarren itsasaldeko lurraldeak zakuratu zituzten eta garai hartan gauzatzen zen nabigazioa distantzia laburreko kabotajezkoa izanik, ziurrenik lurralde honetako porturen edo hiriren batean lehorreratu ziren. Eurikoren erregealdian (466-484) bisigodoek Tarrakonensea konkistatzean, Tolosako Erresuma bisigodoaren parte bihurtu zen. Arkeologiari dagokionez, V. mendean zehar jatorrizko asentamendu erromatar gehienak abandonatuz doaz, jada aurreko mendeetan abiarazita zegoen gainbehera prozesua areagotuz. Asentamendu txikiak dira, gehienak kostaldean eta itsasadar nabigagarrietan kokatutakoak, Goi Inperioan sortu eta hazitakoak eta itsas merkataritzari, arrantzari eta metalurgiari lotutakoak orokorrean. Lumentxako (Lekeitio) eta Ereñoko jatorrizko asentamenduak V. mendean zehar desagertu ziren. Portuondo (Mundaka-Suakrrieta), berriz, jada aurreko mendean bertan behera utzia izan zen. Finagan (Basauri), San Martin baselizaren azpian, IV. mendean hasi eta VI. mendean zehar jarraitzen duen nekropolia topatu izan da, jarraikortasuna erakutsiz. San Juan de Momoition (Garai), bestalde,  IV. eta V. mendekoak izan daitezkeen zeramika zati gutxi batzuk topatu dira.
VI.-VII. mendeetan zehar Bizkaiko lurraldea argitzen duten informazio bakarrak arkeologikoak dira. Hauek erakusten dituzten usadio eta materialak komunak dira Arabako eta Nafarroaren erdialdekoekin, hots Bizkaiko gizartea Baskoniako kultur- eta gizarte-eremuan kokatzen dute. Aztarnategia garrantzitsuenak Santimamiñeko (Kortezubi) eta Finagako (Basauri) nekropoliak dira.
Santimamiñeko baselizan VI.-VII. mendeetako nekropoli baten aztarnak agertu ziren 2007-2008 urteetan. Baseliza XV-XVI. mendeetan eraikia izan arren, materialen berrerabilpena alde batera utzita, aurretik eliza bat eta hilerri bat zeudela esateko aztarna gehiago aurkitu dira bertan : burdinezko lantza bat eta brontzezko gopor bat, biak egurrezko hilkutxa baten hondarrak diren iltzeek inguraturik. Gainera, eraikinaren barruko zundaketa batek gopor bat eta frantziska bat atera zituen argitara. Armen gordailua praktikatzen duen hileta-erritua Araba eta Nafarroako garai bereko nekropolien ezaugarria da. Material hauek Antzinaroko nekropoli baten presentzia egiaztatuko lukete; kronologikoki gutxienez VI.-VII. mendean kokaturik.
Basauri herriko Finaga auzoan, San Martin baselizan XIX. mendean gertatu ziren lehen aurkikuntzak, hala nola zirkuluz eta moztutako koroaz apaindutako hilarri bat eta eraikinaren barruan zegoen hareharrizko harri angeluzuzen bat. Lehenengo indusketa arkeologikoak nekropolia uste baino zaharragoa zela erakutsi zuen, Antzinate Berantiarrekoa, alegia. Erromatar garaiko nekropolia izan ostean, jatorrizko erakinari abside karratu bat erantsi zitzaion eliza bihurtzeko eta honekin lerrokatuta VI.-VII. mendeetako hilobiak agertu dira. Hatuek eta armen presentziak Baskoniako nekropolien eredua erakusten dute.
Goi Erdi Aroa
X. mendean Bizkaiaren bi aipamen daude iturri idatzietan. Lehena Alfontso III.aren kroniketan agertzen da. IX. mendean konposatuak izan baziren ere, Asturiaseko Alfontso I.aren (739-757) erreinaldiko gertaerak gogoratzen dituzte:"Eo tempore populatur Asturias, Primorias, Liueria, Transmera, Subporta, Carrantia, Bardulies qui nunc uocitatur Castella et pars maritimam [et] Gallecie; Alaba namque, Bizcai, Aizone et Urdunia a suis reperitur semper esse possessas, sicut Pampilonia [Degius est] atque Berroza."Hau da:"Orduan populatu ziren Asturias, Primorias, Liebana, Transmiera, Sopuerta, Karrantza, gaur Gaztela deitzen diren Barduliak eta Galiziako itsasaldea. Ordea Araba, Bizkaia, Aizone eta Orduña bertokoen eskuetan egon dira beti, Iruñea eta Berrueza [Deio da] bezalaxe."Hurrengo Bizkaiaren erreferentzia "Roda-ko Genealogiak" deituriko testuan azaltzen da. Genealogia hauek 970-992 urteen artean konposatu ziren. Iruñeko Antso Gartzez I.aren (905-25) alaben ezkontzak zehaztean, laugarrena, Belaskita, Bizkaiko Momo kondearekin ezkondu zela jasotzen da bertan:"Domina Blasquita uxor fuit Momi comitis Bizcaiensis eta ex ipso habuit filios Aznarium Momez eta Lupum Momez[…]."Hau Bizkaiko konde baten lehen aipua da, bakarra XI. mendea baino lehen. Ezkontza Iruñeko errege familiaren estrategia politikoaren barruan ulertzen da, inguruko lurraldeetako familia nagusiekin harreman-sare bat hedatzeari ekin baitzioten.
Bizkaiko hiribilduen sorrera eta garapena
Lehenengo fasean Harotarren helburua Meseta eta Europako kostalde atlantikoa erlazionatzea izanik, lau hiri (Lanestosa, Balmaseda, Otxandio eta Urduña), Gaztelarako bide nagusietan sortu ziren eta bat, Bermeo, itsasaldean. Hasierako hiribildu hauen artean, Bermeo gailendu zen, portu bakarra izateagatik (nagusitasun hau portu berrien agerpenarekin bukatu zen XIII. mendearen bukaeran eta XIV. mendearen hasieran) .
Bizkaiko hiribilduek jasotako forua  1095. urtean Alfontso VI. Gaztelakoak Logroñori eman ziona da, zeina Gaztelako Koroan frankoentzako lehenengo forua eman zen. Foru honek abantaila handiak ematen zituen merkataritza arloan. Fundataileak Harotarrak eta bere leinukoak izan ziren, lehenengo fasean Lope Sanchez Menakoak Balmasedari (1199), Lope Díaz Harokoak Bermeo eta Urduñari 1229 eta 1236. urteetan. Azkenik, Lanestosa Lope Diaz IV. Harokoak sortu zuen 1287. urtean
Jaunek Gernikako Arbolaren azpian zin egin behar zituzten foruak bertan egiten zelarik Batzar Nagusia.
Aro Modernoa
Aro Modernoan merkataritzak garrantzi itzela hartu zuen, batez ere Bilboko Portua zela eta, 1511an Espainiak eskumena eman baitzion merkataritzarako. Bilbo Gaztelako portu garrantzitsuena izan zen, bertatik garraiatzen zelarik artilea Flandriara.
1628an Durango Bizkaian sartu zen eta geraoago Enkarterriekin berdina gertatu zen.
Historia garaikidea
Bizkaiko kostaldeko herriek itsasontzi nahi zituzten, gehienak arrantzara eta merkataritzara dedikatuak. Lapurdi eta Gipuzkoako beste herri batzuekin batera Bizkaiko golkoan baleen desagertzearen erantzuleak izan ziren. Era berean Ternuan egon ziren lehen Europar kokaguneak sortu zirela uste da. Ingalaterrarekin hainbat tratu ere egin zituzten.
Napoleonen gerren ostean euskal probintziek euren forua galtzeko arriskua ikusi zuten Espainiar Gorteen tendentzia liberala zela eta. Honek Karlistaldiak sortu zituen, non Bizkaiak karlistak babestu zituen. Herri batzuek, batez ere Bilbok, Madrilekin bat egin zuten. Gerraren bukaeran Bizkaiak zuen autonomia murriztu zen.
1850eko hamarkadan burdin meatze handiak aurkitu zituzten Bizkaian. Honek kanpoko dirua ekarri zuen, batez ere Frantzia eta Ingalaterratik. Industrializazioan Ybarra, Chavarri eta Lezama-Leguizamon burges familiak agertu ziren. Altos Hornos de Vizcaya, Iberdrola eta Banco Bilbao Vizcaya Argentariaren parte diren Banco Bilbao eta Banco Vizcaya sortu ziren.
Industrializazioa
Bizkaiko burdinak garrantzi berezia izan zuen industrializazio prozesuan. Lehen aipatu diren burdinolek, eta Somorrostrotik ateratzen zen kalitate handiko metalak merkatu ona zuten Europako Atlantikoan. Gainera, Bilboko portua leku estrategikoa zen nazioarteko merkataritza hori egiteko: produkzio lekutik gertu, Gaztelako artilearen portu naturala zen, Europan asko kontsumitzen zen produktua. Barkuek artile hori garraiatzen zuten, eta burdina pisua emateko erabiltzen zuten, bereziki Ingalaterrara , baina baita Amerikara ere. Burdina zeramatzaten itsasontziek bueltako bidean beste produktu batzuk ekartzen zituzten, eta bide horretan garrantzia hartu zuen Bilbo-Cardiff bideak: Galesera burdina eramaten zen eta bueltan ikatza ekarri, Asturiasen produzitzen zena baino kalitate hobea zuena. 1856an egoera guztiz aldatu zen: Henry Bessemerrek bere izena daraman prozesua patentatu zuen. Bizkaiko burdinak askoz emaitza hobeak ematen zituen, fosforo gutxi zuelako; Erresuma Batura egindako esportazioak biderkatu ziren. 1863tik aurrera burdinaren salmenta erraztu zen, fiskalitatea aldatzearen ondorio.
Meatzaritza: industrializazioaren oinarria
1873an "The Orconera Iron Ore Cp. Limited" sortu zen Londresen eta 1876an "Cie Franco-Belge des Mines de Somorrostro", biak Ybarra familiaren eta nazioarteko kapitalarekin. Orconeraren kasuan Dowlais eta Consett britainiarrak eta Krupp alemaniarra zeuden akzionisten artean, %25 Ybarra familiarena zen bitartean. 1886an "The Luchana Mining Co" eta "The Parcocha Iron Ore and Railway Co. Ltd." sortu ziren, biak kapital ingelesarekin. Enpresa horietako bakoitzak bere trenbide eta kargalekuak eraiki zituen, baita aire bidezko tranbiak ere. Lehen trenbideak 1865tik aurrera eraiki ziren: Foru Aldundiaren esku zegoen Trianoko trenbidea izan zen lehenbizikoa. Horrela deskribatzen du egoera González Portillak:
Aldundiaren trenbideaz gain, beste batzuk hasi ziren proiektatzen eta sortzen: Galdamesera zihoan 20 kilometroko "Bilbao River & Cantabrian Railway Co. Ltd." izan zen garrantzitsuena, Bigarren karlistaldiarekin batera amaitu zena. Tren hori zen bakarra Galdamesko minerala har zezakeena, eta Sestaoraino eramaten zuen, garaian hondartza deitzen zen guneraino. Pablo Alzolak "The Orconera Iron Ore Cp. Limited" enpresarentzat beste trenbide bat diseinatu zuen, eta Errekatxora zihoana 1872an amaitu zen. Parte hartu zuten enpresa gehienek bazekiten trenbidearen eraikuntza zela atalik garestiena, eta horregatik holding moduan elkartu ziren, arriskuak eta irabaziak partekatuz.
Siderurgia eta metalurgia
Bizkaiko lehen enpresa siderurgikoa "Santa Ana de Bolueta" izan zen, 1841ean Begoñako Bolueta auzoan ireki zena, aduanak kostaldera eraman ziren urte berean. Burdin lingoteen bigarren fusioa egiten hasi zen 1843tik aurrera, Ingalaterratik ekarritako mearekin, Asturiastik ekartzen zen ikatz begetala erabiliz berotzeko, Ibaizabalen egindako presaren indar hidraulikoarekin. Prozesua garestia zela eta, lehen fusioa egiten hasi ziren ere 1848an eraikitako labe garaiarekin. 1860an lehen 200 langile zituen, hiru labe garai eta langileentzat eraikitako lehenengo etxea. Bertan eraiki zen, adibidez, 1847ko Areatzako zubia.
1918an Babcock & Wilcox enpresak Galindon fabrika bat ireki zuen, Sestao eta Trapagaran artean. Enpresa honek Bizkaiko Labe Garaiei materiala erosten zion zuzenean, eta horrekin kalderak, elektrizitaterako tresnak, eraikuntza metalikoko produktuak eta lokomotoreak egiten zituzten. Laster hasi ziren ere metalezko tutuak egiten. 1929an, Trapagan, Babcock & Wilcoxen lehiakide izan zen General Eléctrica Española sortu zen, General Electric eta Alstomen patenteak garatzen zituen enpresa.
Ontziolak
Bilbok ontziolei lotutako negozio asko izan ditu historian zehar. Hasiera batean barkuak Areatzan bertan konpontzen ziren; Estufa zeharkaleak horri zor dio izena, bikea berotzeko lekua baitzegoen. Bilbo osoan zehar, eta Abraraino, ontziola ugari zeuden, baina aro aurreindustrialean famatuena "Real Astillero de Zorroza" izan zen, baina honek ateak itxi zituen industrializazioa hasi baino lehen. XIX. mendearen hasieran ontziolak hedatzen joan ziren itsasadarrean zehar, La Salve, La Vega, Deustuko Unzueta, Aranatarrena Erripan edo Kortabitarte familiarena Uribitarten. 1841etik 1874ra bitarte 1.000 itsasontzi handi egni ziren bertan, baina denak egur eta belazkoak. Baporeak egiten hasteko asmoz, 1868an "Sociedad Empresa Diques Secos" sortu zen.
Burdinaren negozioak eragindako pizkundeak itsasontzi gehiago izatea eskatzen zuen. 1891ean "Astilleros del Nervión" sortu zen Sestaon, armadarako barkuak egiteko asmoarekin. Negozioa ez zen ondo atera eta Armadak hartu zuen, 1900era arte, ontziolaren ardura. 1908an, Espainiako gobernuak "Sociedad Española de Construcción Naval" delako elkartea sortu zuen, Espainiar armadarentzako gerraontziak eraikitzeko asmoarekin. 1915ean ontziolak bestelako ontzien eraikuntzari ekin zion, Lehen Mundu Gerrak eragin zuen egoeraz baliatuta. Urte berean, Sestaoko ontziola berria eraiki zen, gaur egun La Naval ontziola gisa ezagutzen duguna. 1920an Alfontso XIII.a erregeak, ontziola berriak egindako lehen ontzia inauguratu zuen, erregearen izena zeraman Alfonso XIII 1.809 bidaiarientzako transatlantikoa (gero Errepublika garaiean Habana bezala berrizendatuko zena. 1924ean La Naval ontziolak Nerbioiko Ontziola erosi zion Bizkaiko Labe Garaiei, ontziolaren alokairua urte pare batez ordaintzen ibili eta gero. Euskal Herriko ontziolarik handiena izan zen geroztik.
1900ean "Diques Secos" enpresak Olabeagan zuen lekua probestuz, "Compañía Euskalduna de Construcción y Reparación de Buques" sortu zuten Eduardo Aznar Tutorrek eta Ramon de la Sotak. 1902an hasi zen jarduera eta 1904an lehen itsasontzia atera zen bertatik, Memroden izenekoa. Batez ere "Sota y Aznar" itsas-merkataritza enpresaren eskariak asetzen zituzten. Lehen Mundu Gerrarekin batera negozioa asko handitu zen, eta bereziki de la Sotak dirutza handia egin zuen.
Ehungintza
Ehungintzak ez zuen izan Gipuzkoan izandako garrantzia, baina izan ziren enpresa garrantzitsu batzuk ere. 1892an Boinas La Encartada ireki zen Balmasedan. Bere produktu nagusia txapelak izan ziren, baina artilezko beste produktu batzuk ere egin zituzten. Marcos Arena Bermejillo indianoa sortu zuen, Ameriketak egin eta gero. Santos López de Letona eta Domingo Otaola bilbotarrek, Martín Mendia eta Bautista Hernandez balmasedarren kapitalarekin batera ireki zen. Bere unerik gorenean 130 langile zituen fabrika honek, eta artilearen prozesu osoa egiten zuen.
Santos López de Letonak beste enpresa bat ireki zuen Galdakaon: "La Josefina", gaur egungo Bridgestone dena Enpresa honen eta López de Letonan Indautxun zuen etxearen artean instalatu zen Euskal Herriko lehenengo telefono linea pribatua. .
Beste industria batzuk
Bizkaiko lehen enpresa kimikoa Galdakaon sortu zen "Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamita" izan zen, 1872an, Alfred Nobelen baimenarekin eta Bizkaiko meatzaritzari lotuta. Industria kimikoa ez zen, hala ere, gehiegi garatu lehen urteetan, baina "La Dinamitak" bere negozioak hedatzen jakin izan zuen. 1885ean "Pirotécnica Astondoa" sortu zen, bolbora egiteko helburuarekin. 1913an "L'Èglise et Cie." sortu zen, beranduago "Maderas y Alquitranes" deituko zena, bikea eta galipota egiten zuena Bizkaiko Labe Garaietatik zetorren lehengaiarekin. 1950eko hamarkadara arte ez zen finkatu Bizkaian "Dow Chemical" enpresa garrantzitsua, azido sulfurikoa piritatik lortzen zuen fabrika. Bere soberakinak burdinan aberatsa zen minerala zen, Labe Garaiek erosten zutena. 1940ean "Sefanitro" ireki zen Lutxanan, hau ere Labe Garaien eta Bizkaiko burgesiaren babesarekin.
Elikagai industrian Artiach sortu zen Bilbon 1907an. 1920ean erre zen eta ondoren Deustun izan zuen egoitza. 1902an Iralan "Harino Panadera" sortu zuen Juan Jose Iralak, ogia modu industrialean egiteko; 1.000 langile zituen hiriari ogia emateko lanean. 1920an "Grandes Molinos Vascos" sortu zen Zorrotzan, lehenago ontziolak egondako lekuan. 1923tik aurrera itsasadarretik iristen zen zereala jaso eta modu industrialean irina egiteari ekin zioten.
1913ko otsailaren 7an "Astra" enpresa armagilearen lehenengo harria jarri zen Gernikan (hasiera batean "Esperanza y Unceta" izenarekin). Eibartar ugarik egin zuten lan enpresa honetan, baita greba antolatu ere urte horretako udazkenean.
XX. mendea
Espainiako Bigarren Errepublikan, Euzko Alderdi Jeltzaleak agindu zuen herrialdean. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean Bizkaiak Errepublikaren alde egin zuen eta Francisco Francoren aurka. Gerra hasi ondoren lehenengo autonomia estatutua onartu zen Euskal Autonomia Erkidegoan baina Bizkaiko herri batzuetan baino ezin izan martxan jarri. Nafarroatik faxista eta erreketeak Bizkairantz zetozenez, Burdin Hesia eraikiarazi zuen Jaurlaritzak Bilboren inguruetan. Hesiak akats ugari zuen, eta faxistek laster konkistatu zuten Bilbo. 1937an Gernikako bonbardaketa egin zuten Hitlerren hegazkinek eta aste batzuk lehenago Durango eta Otxandion berdina egin zuten. Momentu horretan Euzko Gudarostea Santoñara joan eta Mussoliniren Italiaren aurrean errendizioa aurkeztu zuten.
Francoren diktaduran Bizkaia eta Gipuzkoa "probintzia traidore" izendatu zituzten, eta edozein autonomia mota ukatu zitzaien.
1975n Francoren heriotzaren ondoren 1978ko Espainiar Konstituzioak foruak onartu eta 1979an Gernikako Estatutua onartu zen hiru herrialderentzat. Ondoren egoniko hauteskunde guztietan Bizkaian Euzko Alderdi Jeltzaleak irabazi zuen.
NGC 6617
NGC 6617 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Andrea Doria
Andrea Doria (Oneglia, 1468 - Genova, 1560ko azaroaren 25a) italiar almirantea izan zen. Genovako ontzi-sail baten burua zen. Frantziako Frantzisko I.aren eta Karlos I.a Espainiakoaren zerbitzura egin zuen lan, eta garaipen ugari lortu zituen bi erregeentzat. Genova Frantziaren eskutik askatu zuen Karlos I.aren laguntzaz, eta hango agintari izan zen hil zen arte. 1547an, Konstituzioa aldatu eta geroago, Genovako Gian Luigi Fieschi buru izan zuen matxinada zapaldu zuen.
Rokietnica udalerria (Behe Karpatoetako voivoderria)
Rokietnica Poloniako Behe Karpatoetako voivoderriko landa-udalerri bat da, Jarosław barrutian kokatuta. 57,08 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4375 biztanle zituen.
Bakoitzak bere ahalmenaren arabera, bakoitzari bere beharren arabera
«Bakoitzak bere ahalmenaren arabera, bakoitzari bere beharren arabera» (alemanez Jeder nach seinen Fähigkeiten, jedem nach seinen Bedürfnissen!) Karl Marxek 1875an idatzitako Gotha Programaren kritika lanean ezagun bihurtu zuen goiburua da. Ikuspuntu marxista batetik horretarako aukera egongo da garatutako jendarte komunista batean denetarik egongo delako, bai baliabidetan bai zerbitzuetan; ideia da lehengai eta produktu nahikoa egongo direla guztien beharrak asetzeko.
Historia
Karl Marxek 1875ean idatzi zuen kritika Gotha Programari, Alemaniako Langileen Alderdi Sozialistaren programa bati. Hala ere, 16 urte beranduago argitaratu zen. Kritika bi puntutan zentratzen zen: produktu nazionalen banaketaren planteamendua eta beraien Estatuaren ikuskera.
Kroko
Kroko, latinez Chrocus edo Crocus, III. mendeko alamaniarren buruzagi bat izan zen.
260ean Erromatar Inperioaren kontra matxinatu zen. Rhin ibaia zeharkatuta, Clermont hirira ere iritsi ziren. Baliteke Ravennan ere izana.
306an, Kroko jeneral aritzen zen erromatarren armadan. Piktiarren kontra borroketan parte hartu zuen, non Konstantzio Kloro erromatar enperadorea gaixotu eta hil zen. York-en, Konstantino, haren semea, enperadore izendatu zuen armadak.
Bolešiny
Bolešiny Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 774 biztanle ditu eta 15,65 kilometro koadroko azalera. Klatovyko barrutian dago.
Pachypanchax sparksorum
Pachypanchax sparksorum Pachypanchax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aplocheilidae familian.
Allobates mcdiarmidi
Allobates mcdiarmidi Allobates generoko animalia da. Anfibioen barruko Aromobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Desberdintasun ekonomiko
Desberdintasun ekonomikoak ondasunen eta errentaren banaketan nahiz baliabide ekonomikoetarako heltzean gizarte bateko pertsona, familia eta erakundeen artean nahiz herrialde batetik bestera dauden desberdintasunak dira. Desberdintasun ekonomikoak aipatzeko, pobre eta aberatsen arteko aldea edo desoreka esamoldea ere erabiltzen da. Desberdintasun ekonomikoak sistema ekonomikoak sorrarazten ditu: kapitalismoak desoreka horiek gehitzen ditu eta sozialismoa desberdintasun horiek apaltzen saiatzen da.
Mikel Aramendi (kazetaria)
Mikel Aramendi (Itsasondo, 1955) filologo eta kazetari euskalduna da. Hika aldizkariaren arduraduna da. Euskadi Irratiko eta Herri Irratiko tertulietan parte hartzen du, eta Gara eta Berria egunkarietako ohiko kolaboratzailea da. Nazioarteko politikan aditua da.
Joxe Luis Aramendi itzultzailea du anai, eta Jon Mikel Arano Aramendi idazlea lehengusu.
Jose Ramon de Miguelek idatzitako Urdaneta eta bere garaia liburua euskarara itzuli zuen 2008an.
Pachypanchax varatraza
Pachypanchax varatraza Pachypanchax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aplocheilidae familian.
2193 Jackson
2193 Jackson asteroide baten izena da. maiatzaren 18an aurkitu zuen H. E. Wood-ek Johannesburgo Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1926 KB izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2193 Jackson asteroidearen orbitak batezbeste 3,106 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,876 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,336 distantziara. Eszentrikotasuna 0,074 da, eta makurdura orbitala 11,69ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 10.5 da.
Preobrazhenskita
Preobrazhenskita borato motako minerala da.
Ezaugarriak
Preobrazhenskita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.
Tournous-Devant
Tournous-Devant Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tournous-Devant udalerrian erroldatutako biztanleak 112 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 59 etxebizitza zeuden, 49 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 54 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 49 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 4 etxek hitu gela zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 70 ziren, horien artean 48 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 48 pertsona aktiboetatik 46 lanean zeuden (25 gizon eta 21 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2000. urtean Tournous-Devant udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 451 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Juan Beriain
Juan Beriain (Uterga, Nafarroa, 1566 - 1633) euskal idazlea izan zen. Jaioterriko abade izan zen 1602 eta 1633 bitartean.
Gutxienez bi liburu idatzi zituen, gaztelaniaz eta euskaraz eginikoak: Tratado de cómo se a de oyr misa, escrito en romance y bascuence (1621); eta Doctrina christiana (1626). Hauek dira guregana iritsi diren Hegoaldeko goi nafarreraz idatzitako dotrina zaharrenak.
Liburu batean euskaraz idazteko arrazoiak eskaintzen dizkigu (erdaraz):
Ngua Noi
Ngua Noi, (Ngua Noi), "odol garbiko zaldia", Vietnamgo bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Ngua Noi ponien sailkapen taldean sartzen da.
Zama abere bezala erabilia, eta zalgurdi txikietatik tiratzeko, gaur egun laborategietako zaldi bezala erabiltzen da baita ere. Nahiz eta bertako arraza izan, oso hedatuta dago eta Vietnamen hauetako 140.000 poni zeuden 1997.urtean.
Arrazaren historia
Arrazaren izen zabalduena Ngua Noi da. Vietnameraz "Annamite" edo "Annamese" deitzen dute ere. arrazak ez dauka erregistro libururik. Asiako hego-ekialdeko ponien taldean sarzten da. Kanbodiar poni eta thailandiar ponien oso gertuko arraza da.
Saint-Mard-sur-Auve
Biztanleria
2007an Saint-Mard-sur-Auve udalerrian erroldatutako biztanleak 57 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 30 etxebizitza zeuden, 26 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 30etxeak ziren. 26 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek hiru gela zituen, 9 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 23 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 37 ziren, horien artean 27 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 27 pertsona aktiboak lanean(17 gizon eta 10 emakume) zeuden.. 10 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Saint-Mard-sur-Auve udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1. linea (Araba Bus)
'''Araba Buseko 1. linea''' (estilitzatua) hiriarteko autobus linea bat da, Gasteizko geltokia Zigoitiarekin lotzen duena. Guztira 17 geltoki ditu, 28,6 kilometrotan banatuta, eta 40 minutu inguru behar dira horiek egiteko.
Linea 2015ko urriaren 26an inauguratu zen eta ordutik Hermanos Arriaga enpresak ustiatzen dute.
Historia
Araba Buseko linea 2015ko urriaren 26an inauguratu zen eta lineetarekin. Hermanos Arriaga enpresari eman zitzaion emakida, hamar urterako.
Cerdanya
Cerdanya Cerdanya; Cerdaña; Cerdagne; Ceritania) Katalunia aldeko Pirinioetako eskualdea da Segre ibaiaren sorburu aldekoa.
1. linea (Araba Bus)
Zonaldeak
Linea horrek, guztira, 2 zonalde zeharkatzen ditu, eta honela banatzen dira:
Txartelak
Txartelak eta prezioak Araba Bus sarekoak dira. Zonalde-jauzirik gabeko joan-etorriek 1,45 € balio dute; aldiz, zonalde-jauzia egiten bada, zenbatekoa 1,90 € da. Hobariak daude BAT, BARIK eta MUGI txartelen erabiltzaileentzat, bai eta familia ugarientzat ere.
Ainguraketa (eraikuntza)
Eraikuntza arloan, etxe etan, zubi etan eta ingeniaritza zibil eta errepide lanetan mota guztiko ainguraketak erabiltzen dira. Meatzaritza n ere, ainguraketa mota bereziak erabiltzen dira, esaterako muturreko kargak, karga-astunak eta -arinak eustekoak beste batzuen artean.
Gizakiak eraikitzen eta fabrikatzen duen guztia, nolabait, ainguratuta edo finkatuta egon behar du.
Eraikuntzan, orokorrean, barra biribil hariztatuak izaten dira, haria mutur batean edo bietan izan dezake, zuzena edo amaiera kurbatua, L-, J- edo U- forma izanik ohikoenak. Gehienbat hormetan edo zorua n erabiltzen dira, hormigoi edo beste elementu konstruktibo batzuk eusteko edo egiturak edo makinerietan ezartzeko.
Ainguraketaren erabilera ohiko batzuk honako hauek dira: apaletegiak, burdinezko dorreak, motorren muntaiak, kale-argi ak eta semaforo ak.
Ainguraketa berezi asko daude, esaterako harlangaitz hormetarako, kartoi-igeltsuzko hormetarako, altzairu zko egituretarako, zur arako eta abar.
Ainguraketek nazioarteko kalitate arauak bete behar dituzte, mota eta erabileraren arabera, jasan behar dituzten ezaugarriak bermatzeko, hots, tentsioak, bultzadak, zizaila erresitentzia eta malgutasuna, besteak beste.