cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atanasio Alexandriakoa
Bigarren erbestea
339 edo 340. urtean, ia ehun apezpiku elkartu ziren Alexandrian, Atanasioren alde egin, eta gogor arbuiatu zituzten Eusebio Tirokoaren alderdiak egindako kritikak. Gainera, Julio I.a aita santuak Atanasio berrezartzeko gogor idatzi zien ariotarren aldekoei, baina ahalegin hori alferrikakoa izan zen. Julio I.a aita santuak Erroman sinodo bat deitu zuen 340. urtean, gaiari aurre egiteko, eta Atanasio Alexandriako bidezko gotzaina izendatu zuen.
343. urtearen hasieran Atanasiok Alexandriatik (Afrika iparraldetik) Erroman barrena, Galiara (gaur egun Belgika/Holanda eta inguruak) bidaiatu zuela aurkitzen dugu, non Hosio Kordobakoa, mendebaldeko ortodoxiaren aldeztaile sutsua, gotzaina izan zen. Elkarrekin, Serdica-rantz abiatu ziren. Elizaren osoko kontzilioa bildu/dei egin zen, bertan Erromako Pontifizearen nahia aintzat hartuta. Bidaia, berez, zeregin ikaragarria izan zen. Prelatu eta Elizako buruzagien bilkura handi horretan, Atanasioren kasua berriro aztertu zen, Atanasio formalki galdekatua izan zen delitu txikiengatik eta baita hilketagatik ere (Arsenio deituriko gizonarena eta Atanasiok bere gorputza magiarako erabiltzen zuela, kargu absurdo bat). Arsenioren esku moztua ere atera zuten).
Serdicako kontzilioan, Atanasioren errugabetasuna berretsi zen. Bi gutun kontziliar prestatu ziren, bata Alexandriako elizgizon eta fededunei zuzendua, bestea Egipto eta Libiako apezpikuei, zeinetan kontzilioaren borondatea ezagutzera ematen zen. Bitartean, Eusebioren aldekoak Filipopolisera joan ziren, eta, han, Atanasio eta haren aldekoen aurkako anatema bat eman zuten. Alderdi ortodoxoaren aurkako jazarpena indar berrituarekin hasi zen, eta, Atanasio eta haren aldeko apaizen aurka, neurri zorrotzak prestatzera bultzatu zuten Konstantzio. Atanasio bere egoitzan berriro sartzen saiatzen bazen, hil egin behar zela agindua zen. Atanasiok, beraz, Serdikatik Misiako Naissusera alde egin zuen, non 344. urteko Pazko jaia ospatu zuen. Serdikako kontzilioko buru, Hosio izan zen, Nizeako lehen kontzilioan egin zuen bezala, eta, 341eko sinodoak bezala, Atanasio errugabetzat jo zuen. 345eko apirilean, erbesteko bere azken Pazkoa, Aquileia-n ospatu zuen, Fortunaziano gotzainak jasota.
Ekialdeko Gregorio Kapadoziako gotzaina 345eko ekainean hil zen, ziurrenik indarkeriaz. Konstantzio enperadorearen mandatariak, kontzilioaren aurkikuntzaren berri ematera Serdicako kontzilioko gotzainek bidalitakoa eta hasieran tratu iraingarrienarekin jaso zuena, aldeko entzunaldia jaso zuen orain. Konstantziok bere erabakia berraztertzera behartu zuen bere anaia Konstantek idatzitako mehatxu baten ondorioz eta Persiako mugan zeuden aferen baldintza zalantzagarriengatik, eta, horrenbestez, amore ematea erabaki zuen. Baina hiru gutun behar izan ziren Atanasioren zalantza naturala gainditzeko. Azkar pasatu zen Aquileiatik Trierrera, Trierretik Erromara eta Erromatik, iparraldeko bidetik, Adrianopla, Edirne eta Antiokiara (Ankara), non Konstantzio ezagutu zuen. Enperadoreak elkarrizketa dotore bat egin, eta bere egoitzara bidali zuen, garaipenean, eta gogoangarrizko bere hamar urte baketsuei ekin zion, 356. urteko hirugarren erbestera arte iraungo zuena.
Julio aita santua 352ko apirilean hil zen, eta Liberiok ordezkatu zuen. Bi urtez, Liberio Atanasioren kausaren aldekoa izan zen, baina, azkenean, erbestera bultzatuta, formula anbiguo bat sinatzera bultzatu zuten; hartatik, Nizeako testu handia, "homoousion"a, kendua izan zen, arreta handiz kendua ere. 355. urtean, Milanen kontzilioa egin zen, non, mendebaldeko gotzainen artean prelatu leial gutxi batzuk erabakiaren aurka egon, Atanasioren laugarren kondena iragarri zitzaion munduari. Bere lagunak sakabanatuta, Hosio erbestean eta Liberio aita santuak ariotar-formularioekin bat egiten zuela salatuta, Atanasiok nekez espero zezakeen ihes egitea. 356ko otsailaren 8ko gauean, Santo Tomas elizako elizkizunetan ari zela, gizon armatu talde bat sartu zen bere atxiloketa ziurtatzeko. Hirugarren erbestearen hasiera izan zen.
Hirurehun apezpiku bildu ziren Milanen, gehienak mendebaldekoak, ekialdekoak gutxi batzuk baino ez, 355. urtean. Milango elizan elkartu ziren. Handik gutxira, enperadoreak jauregi inperialeko areto batera joateko agindua eman zien, horrela eztabaida libre oro amaituz. Haiek onartzeko, fede formula ariotar bat aurkeztu zien. Uko egiten zuenari, erbestearekin eta heriotzarekin mehatxatzen zien. Guztiek onartu zuten ariotar kredoa eta Atanasio gaitzestea Dionisiok (Milango apezpikua) eta aita santuen bi legatuak izan ezik, Eusebio Vercellikoa eta Luzifer Cagliarikoa, alegia. Ezezkoa eman zutenak erbestera bidali zituzten. Dekretuak aita santuari helarazi zizkion onar zitzan, baina hark baztertu egin zituen gotzainek jasan behar izan zuten indarkeriagatik
Hirugarren erbestea
Konstantinoplako eusebiar fakzioaren eraginez, apezpiku ario bat, Jurgi Kapadoziakoa, izendatu zuten Alexandriako egoitza gobernatzeko. Atanasio, egun batzuk hiri-inguruan egin ondoren, azkenik, Egipto Garaiko basamortura erretiratu zen, eta, bertan, sei urte egon zen fraideen bizitza biziz eta idatzi-talde baten konposatzeari emanez; Apologia Konstantziori, Bere hegaldiaren apologia, Fraideei gutuna eta Ariotarren historia.
Konstantziok, ariotarren aldeko aurreko politikak berrituz, Alexandriatik erbesteratu zuen berriro Atanasio. Horren ondoren, 356an, Atanasio atxilotzeko saiakera egin zuen beila elizkizun batean. Atanasiok Egipto Garaira ihes egin zuen, non hainbat monasterio eta beste etxe batzuetan egon zen. Aldi horretan, Atanasiok Ariotarren aurkako lau otoitz lana amaitu, eta bere azken jokabidea defendatu zuen Konstantzioren apologian eta Beraren ihesaldiaren apologian. Konstantziok Atanasioren kontrako jarrera (Jurgi Laodizeakoak apezpiku berriak ariotarrak ez zirenen aurka zeraman jazarpenari buruz Atanasiok jasotako txostenekin batera), bere Ariotarren historia hunkigarriena idaztera bultzatu zuen Atanasio, eta, bertan, Antikristoren aitzindari gisa deskribatu zuen Konstantzio.
T. Gilmartinek, (Historia-irakaslea, Maynooth, 1890), Elizaren historia liburuan idazten du (1, Ch XVII):"Ariotarrek kontzilio ekumeniko baten onespena eskatu zuten. Bi kontzilio egin nahi zituzten. Konstantziok, ekialdeko apezpikuei, dei egin zien Seleuzia Isaurian (gaur egun Silifke) biltzeko, eta, mendebaldekoei, Riminin (Italia). Ariotarrek aurretiazko konferentzia bat egin zuten Sirmion fedearen formula bat adosteko. «Homoeon» kredoa onartu zen, Semea «Aita bezalakoa» zela adieraziz. Bi aldeak 359ko udazkenean elkartu ziren. Seleuzian, ehun eta berrogeita hamar apezpiku, horietatik ehun eta bost erdi-ariotar ziren. Erdi-ariotarrek uko egin zioten «Homoiousion», fedearen formularioa, baino gutxiago zen ezer onartzeari. Inperioko prefeta, inongo kredorik adostu gabe, desegitera behartu zen."Akazio, «Homoean» alderdiko buruzagia, Konstantinoplara joan zen, non «Etxeko sinodoak» (garaian gortean ziren apezpikuek osatzen zuten) onartu zuen Sirmian fedearen formularioa eta erdi-ariotarren buruzagien aurka emandako deposizioaren dekretu bat. Riminin, laurehun baino gehiago zirenetatik, laurogei ariotarrak ziren, eta gainerakoak, ortodoxoak. Aita ortodoxoek ez zuten inolako sinesmenik onartu nahi, Nizeakoa izan ezik, besteak sirmiarraren aldekoak ziren bitartean. Alderdi bakoitzak eskuordetza bat bidali zion enperadoreari, esanez adosteko probabilitaterik ez zegoela, eta gotzainei beren elizbarrutietara itzultzeko eskatu zien. Gotzain ortodoxoak higatu asmoz (Sulpizio Severiok dio), Konstantziok, bere erantzuna, zenbait hilabetez atzeratu zuen, eta, azkenean, sirmiar kredoa onartzea gailendu zen. Kontzilio horren ondoren, Jeronimok esan zuen: «...mundu osoak, harriduraz, intziri egin zuen bere burua ariotar aurkitzean»
Ariotarrek jada ez zieten eten gabeko fronterik aurkezten aurkari ortodoxoei. Konstantzio enperadorea, hainbeste arazoren kausa izan zena, 361eko azaroaren 4an hil zen, eta Julianok ordezkatu zuen. Printze berriaren atxikimenduaren aldarrikapena Alexandrian oraindik nagusi zen ariotarren fakzioaren aurkako leherketa pagano baten seinale izan zen. Jurgi, apezpiku usurpatzailea, kartzelara sartu, eta erail zuten. Ariotarrek berehala aukeratu zuten Pisto izeneko presbitero ilun bat haren oinordeko izateko, eta alderdi ortodoxoa itxaropenez bete zuten berriak iritsi zirenean. Julianok ediktu bat eman zuen, zeinak erbesteratutako apezpiku «galilearrei» beren «herri eta probintzietara» itzultzeko baimena ematen zien. Atanasiok bere artaldetik dei bat jaso zuen, eta, horrenbestez, bere apezpiku-kapitolioan sartu zen berriro 362ko otsailaren 22an.
362an, kontzilioa deitu zuen Alexandrian, eta Eusebio Vercellikoarekin batera zuzendu zuen. Atanasiok kristautasunean fedea zuten guztien arteko batasuna eskatu zuen, terminologia kontuetan desberdinak baziren ere. Horrek, Hirutasunaren doktrina ortodoxoaren definiziorako, oinarriak prestatu zituen. Hala ere, kontzilioa Espiritu Santuaren jainkotasuna, Kristoren giza-arima eta Kristoren jainkotasuna ukatzen zutenen aurka ere zuzendu zen. Neurri arinak adostu ziren damutzen ziren gotzain heretikoentzat, baina penitentzia gogorra ezarri zen heresia nagusien buruzagi nagusientzat.
Laugarren erbestea
Bere lehenengo ekintza Nizeako Kredoaren baldintzak berresteko kontseilu bat biltzea izan zen. 363ko irailaren hasieran, Orontesko Antiokiara abiatu zen; sinodo-gutun bat zeraman, non kontzilio horren adierazpenak jasota zeuden. Antiokian, elkarrizketa bat izan zuen enperadore berriarekin; hark atsegin handiz hartu, eta fede ortodoxoaren erakusketa bat prestatzeko ere eskatu zion. Hurrengo otsailean, Joviano hil, eta, 364ko urrian, Atanasio berriro ere erbesteratu zen.
Bosgarren erbestea
Bi urte beranduago, Valente enperadoreak, ariotarren posizioaren alde egiten zuenak, berriro erbesteratu zuen Atanasio. Oraingoan, Atanasio Alexandriako kanpoaldera joan zen, non hilabete batzuk baino ez zituen egin, tokiko agintariek, erbesterako agindua atzera botatzeko, Valente konbentzitu arte. Lehen txosten batzuek diote Atanasiok erbestealdi hori bere familiaren arbasoen hilobian igaro zuela, kristau hilerri batean. Azken erbesteko garai hori da lau hilabete eman omen zituena aitaren hilobian ezkutatuta. (Soz., Hist. Eccl., VI, xii; Soc., Hist. Eccl. , IV, xii).
Valenteren trono eskuratzeak bizi berri bat eman zion alderdi ariotarrari. Konstantziok kargutik kendutako baina Jobianok beren egoitzara itzultzeko baimena eman zien apezpikuak erbesteratzeko dekretu bat eman zuen. Albisteak harridurarik handiena sortu zuen Alexandria hirian bertan, eta prefetak, arazo larri bat ekiditeko, Atanasioren kasu oso berezia enperadorearen aurrean jarriko zuela ziurtatu zuen publikoki. Baina badirudi ezkutuan prestatzen ari zena igarri zuela Atanasiok. Urriaren 5ean, Alexandriatik, isil-isilik alde egin, eta hiritik kanpoko landetxe batean hartu zuen bizileku. Badirudi benetan beldurtzen zuela Valente beste herri-altxaldi baten balizko ondorioek, eta, aste gutxiren buruan, Atanasio bere gotzaindegira itzultzeko agindua eman zuen.
366an, Liberio aita santua hil zen, eta Damaso aita santuak ordezkatu zuen, izaera sendoa eta bizitza santua zuen gizona. Bi urte geroago, Elizako kontzilio batean, Nizeako Kredoa eduki ezean, ez zela apezpikurik sagaratu behar dekretatu zen
Azken urteak eta heriotza
366aren hasieran Alexandriara itzuli ondoren, Atanasiok indarkeria, disidentzia eta erbesteko lehen urteetan egindako kalte guztiak konpontzen eman zituen azken urteak. Trabarik gabe ekin zion berriro idazte eta predikatzeari, eta Nizean definitu zen Gizakundetzari buruzko ikuspegia berriro azpimarratu zuen. 373ko maiatzaren 2an, Pedro II.a, bere presbiteroetako bat bere oinordeko gisa sagaratu ondoren, Atanasio bakean hil zen bere ohean, bere elizgizonez eta jarraitzaile leialez inguratuta.
Lanak
Literatura koptoan, bere idatzietan koptoa zein grekoa erabili zuen Alexandriako lehen patriarka Atanasio da.
Lan polemikoak eta teologikoak
Atanasio ez zen teologo espekulatzailea. Serapioni Lehen Gutunetan adierazi zuenez, "apostoluek aldarrikatu eta elizako aitek zaindutako tradizioari, irakaspenari eta fedeari" eutsi zion. Jainkoaren semea aitarekin bat etortzeaz gain, Espiritu Santuak ere eragin handia izan zuen Trinitateari buruzko geroko doktrinen garapenean.
Atanasioren Nizeako kontzilioko dekretuei buruzko gutuna (De Decretis), kontzilio horren ekitaldiei buruzko prozedura historiko eta teologiko garrantzitsua da, eta 367ko beste gutun bat orain onartzen diren liburu horien guztien lehen zerrenda da, Itun Berria bezala (Lehenagoko antzeko zerrendak aldatu egiten dira, liburu batzuk ezabatu edo gehituta).
Atanasiok bere aurkari teologikoen aurka eginiko idazlan polemikoen adibideen artean honako hauek daude: Ariotarren aurkako otoitzak, Espiritu Santuaren jainkotasunaren bere defentsa Espiritu Santuaz (Serapiori gutunak, 360ko hamarkadan eta Espiritu Santuaz), Mazedonismoaren aurkakoa eta Gizakundetza.
Bere beste lan garrantzitsuen artean, Espiritu Santuaren jainkotasuna defendatzen duen Serapiori gutunak da. Korintoko Epiktetori egindako gutun batean, Atanasiok etorkizuneko polemikak aurreikusten ditu Kristoren gizatasunaren defentsan. Drakonziori egindako bere gutunetako batean, berriz, gotzain baten eginkizun aktiboagoetarako, basamortua uzteko eskatzen dio fraide horri.
Biografikoa eta aszetikoa
Antonio Handiaren bere biografia, Antonioren Bizitza izenekoa (Βίος καὶ Πολιτεία Πατρὸς Ἀντωνίου, Vita Antonii) bere lanik irakurriena bihurtu zen. Hainbat hizkuntzatara itzulita, bere garaian best seller moduko zerbait bihurtu zen, eta zeregin garrantzitsua izan zuen ekialdeko eta mendebaldeko kristautasunean ideal aszetikoaren hedapenerako. Antonio gizon analfabeto eta santua bezala irudikatzen zuen, Egiptoko basamortuan ariketa espiritualetan etengabe aritzen zena eta demonioen botereen aurka borrokatzen zuena. Geroago, ekialdeko zein mendebaldeko monastiko kristauentzat inspirazio gisa balio izan zuen.
Atanasioren aszetismoari buruzko lanen artean daude, besteak beste: Birjintasunari buruzko Diskurtsoa, Maitasunari eta Autokontrolari buruzko lan laburra eta Gaixotasunari eta Osasunari buruzko tratatua (horietatik zatiak baino ez dira geratzen).
Gaizki egotzitako lanak
Esleitzen zaizkion beste hainbat lan ere badaude, nahiz eta, orokorrean, bereak ez direla onartua izan. Horien artean, Atanasiar sinesmena deritzona (gaur egun, oro har, V. mendeko galiziar jatorrikoa dela ikusten da), eta Salmoei buruzko erakusketa osoa (PG 27: 60-545).
Eskatologia
Danielen eta Apokalipsiaren liburuaren ulermenean oinarrituta, Atanasiok Jesusen bigarren etorrera deskribatu zuen zeruko hodeietan, eta irakurleei erregutzen die egun horretarako prest egoteko, une horretan Jesusek lurra epaitu, hildakoak piztu, gaiztoak bota eta bere erreinua ezarriko baitu. Atanasiok Jesusen lurreko egonaldiaren data zehatza ere argudiatu zuen: Daniel 9ko hirurogeita hamar asteko profeziak iragartzen zuela errefusarik gabe
Benerazioa
Atanasio, hasieran, Alexandrian (Egipto) lurperatu zuten, baina bere gorpuzkinak Veneziako (Italia) San Zakariasen elizara eraman zituzten. Xenouda III.a aita santuak Erromara egindako bisitan (1973ko maiatzaren 4tik 10era), Paulo VI.a aita santuak patriarka koptoari Atanasioren erlikia bat eman zion, Egiptora itzuli zuena maiatzaren 15ean. Gaur egun, erlikia Kairoko (Egipto) San Markos katedrale ortodoxo kopto berriaren azpian dago. Hala ere, Atanasioren gorpuaren gehiengoa, Veneziako elizan jarraitzen du.
Jurgi Nazianzokoak (330–390, elizako doktore ere) esan zuen: «Atanasio goraipatzen dudanean, bertutea bera da nire gaia: bertute guztiak izendatzen baititut bertute guztien jabe zena aipatzen dudan bakoitzean. Elizaren benetako zutabea zen. Haren bizitza eta jokabidea apezpikuen araua ziren, eta bere doktrina, fede ortodoxoaren araua».
Pertsonaia
Cornelius Clifford historialariak bere kontakizunean esan zuen: «Gizakundetzari buruz, elizak inoiz ezagutu duen sinesmen katolikoko defendtzaile handiena izan zen Atanasio, eta, bere bizitzan, "ortodoxiaren aita" titulu bereizgarria lortu zuen, eta horregatik izan zen bereizia harrezkero».
St. John Henry Newman-ek: «Kristautasunaren egia sakratuak munduari helarazi eta bermatu zaizkion tresna nagusia, apostoluen ondoren, gisa deskribatu zuen».
Cornelius Clifford historialariak dio: «Bere ibilbideak ia kristautasunaren historiako krisi bat pertsonifikatzen du; eta esan daiteke parte hartu zuen gertaerak moldatu zituela haiek bera moldatu beharrean».
Elizako buruzagi eta enperadoreen gehiengoak ariotar pentsamenduaren alde erori ziren, hainbesteraino, non Jeronimok (340-420) garaiari buruz idatzi zuen: «Mundu osoa intziri egin, eta harritu egin zen bere burua ariotar aurkitzean». Atanasio berak Liberio aita santuaren (352–366) eskumikatze bidegabea ere jasan zuen, zeina erbesteratua eta konpromisora makurtu baitzen Erromako egoitzara itzultzen utzi zioten arte. Atanasio ia bakarrik zegoen munduaren aurka.
Itun Berriko kanona
Alexandriako apezpikuen ohitura zen Epifania ondoren, urtero, Pazko eguna eta, beraz, beste jai mugikor batzuk berresten zuen gutun bat zabaltzea. Beste gai batzuk eztabaidatzeko ere aprobetxatzen zuten. Atanasiok berrogeita bost festa-gutun idatzi zituen. Atanasioren ''39. Festa Gutunak'', 367an idatzia, Itun Berriko liburuen kanonaren bilakaeran mugarritzat hartzen da.
Atanasio da, gaur egun, erabiltzen diren Itun Berriko 27 liburu berdinak identifikatu dituen lehen pertsona. Ordura arte, elizetan irakurri beharreko lanen hainbat zerrenda desberdin erabiltzen ziren, antzekoak, baina ez berdinak. Atanasiok Barnabasen epistola bezalako testuei buruzko galderak ebazteko osatu zuen zerrenda. Atanasiok Baruken Liburua eta Jeremiasen gutuna barne hartzen ditu, eta Esterren Liburua «kanonean ez, baina irakurri beharreko 7 liburuen artean» jartzen du Salomonen Jakinduria, Sirak (Eklesiastikoa), Judit, Tobit, Diego eta Hermasen Artzainarekin batera.
Atanasioren zerrenda Vatikanoko liburutegiko Codex Vaticanus-en antzekoa da, ziurrenik Erroman idatzia, 340an, Alexandriako eskribauek Konstante enperadorearentzat, Atanasiok hirian egindako zazpi urteko erbeste garaian. Kanonaren ezarpena ez zen Alexandriako gotzain baten aldebakarreko erabakia izan, ikerketa eta hausnarketa zorrotzaren prozesu baten emaitza baizik, Greziako Bibliako kodex batean dokumentatzen eta, hogeita zazpi urte beranduago, bere festa-gutunean jasotzen den bezala.
367ko Atanasioren zerrenda ondorengo zerrendetarako oinarri izan ote zen eztabaidatzen dute jakintsuek. Atanasioren kanona elizaren aiten edozein kanon hurbilena denez gaur eliza protestanteek erabiltzen dutenetik, protestante askok kanonaren aita Atanasio dela adierazten dute.
Apezpiku sagarapena
Francis AM Forbesen ikerketaren eta Gregorio I.a aita santuaren idazkiei buruzko aipamenak ikusita, badirudi Atanasio gotzain izatera behartuta izan zela: Hark dio Alexandro patriarkak, heriotza-ohean zegoela, Atanasiori deitu ziola, baina hark ihes egin zuen gotzain izatera behartuko ote zuen beldurrez. «Elizako gotzainak beren patriarka berria aukeratzeko bildu zirenean, biztanleria katoliko osoa eliza inguratu zuen eskuak zerura altxatuta eta "Emaiguzu Atanasio!" oihuka. Gotzainek ez zuten inor hoberik. Horrela izan zen hautatua Atanasio, Gregoriok esaten digunez...» (Gregorio I.a aita santuak, Vatikanoko artxiboetarako sarbide osoa izango zuen)
Alban Butler-ek, berriz, honako hau idatzi zuen: «Kontzilio handi horretatik bost hilabetera (Nizea), San Alexandrok, bere heriotz-ohean etzanda, bere oinordekorako Atanasio aukeratzea gomendatu zien bere elizgizon eta jendeari bere izena hiru aldiz errepikatuz. Haren gomendioaren ondorioz eta Egipto osoko apezpikuak Alexandrian bildu zirenean eta herriak eta kleroak, aho batez, Atanasio aukeratu zutela patriarka gisa ikusirik, aukeraketa berretsi zuten 326. urtearen erdialdera. Badirudi, beraz, hogeita hamar urte inguru zituela».
Laguntzaileak
Mundu osoko kristau-atal guztiek errespetatzen dute Atanasio santu eta irakasle gisa. San Joanen ebanjelioaren lehen kapituluan aipatzen dituzte deskribatutako kristologiaren defentsa (1:1-4) eta bere lan teologiko esanguratsuak (CS Lewis-ek  Jainkoaren hitzaren gizakundetza «maisu-lana» bezala deskribatzen du) bere zuzentasunaren froga gisa. Era berean, Antonio Handia antzinako fraidearekin, kristau mugimendu monastikoaren sortzaileetako bat izan zenarekin, zuen harreman estua azpimarratzen dute.
San Joanen ebanjelioak eta bereziki lehen kapituluak Jesusen Jainkotasuna erakusten du. Berez, ebanjelio hori Atanasioren jarreraren euskarririk handiena da. San Joanen lehen kapitulua meza amaitzean hasi zen esaten, Atanasioren eta bere bizitzako jarreraren ondorioz, uste dugu, baina ahots beran, eta, geroago —jatorrizko beste debozio pribatu batzuekin batera—, elizkizun liturgikoek (zerbitzu egokia bezala) bereganatu zuten, Azken Ebanjelioa deritzona (1:1-14). Joanen Ebanjelioaren hasiera asko erabili zen Erdi Aroan zehar debozio bereziko objektu gisa; aldarean esateko ohitura hazi zen, eta, azkenean, Pio V.ak praktika hori unibertsala egin zuen Erromako errituarentzat, misalaren (1570) edizioan. Ohitura irmoa bihurtu zen, 1920tik aurrera beste ebanjelio baten erabilpenaren salbuespenekin. .
Gregorio Nazianzokoa (330–390) Or. 21, honekin hasten da: «Atanasio goraipatzen dudanean, bertutea bera da nire gaia: bertute guztiak izendatzen baititut bertute guztien jabe zena aipatzen dudan bakoitzean. Elizaren benetako zutabea zen. Haren bizitza eta jokabidea apezpikuen araua ziren, eta bere doktrina, fede ortodoxoaren araua».
Zirilo Alexandriakoak (370–444) lehen gutunean zera dio: «Atanasio fidagarria den pertsona da; ez luke eskritura sakratuarekin bat ez datorren ezer esango» (Ep 1).
Historialari moderno askok nabarmentzen dute Atanasioren aurkako jarrera iturri historikoen epaiketa bidegabe batean oinarritzen dela.
Kritikak
Bere ibilbide osoan zehar, Atanasiok kontrako gaizki-esale asko izan zituen. Timothy Barnes-ek, klasikoen jakintsuak, Atanasioren aurkako antzinako salaketak kontatzen ditu: «aldare bat zikintzetik, bere etekin pertsonalerako, pobreak elikatzeko jasotako elizako alea saltzeraino, eta, disidentzia zapaltzeko, baita indarkeria eta hilketa ere». Atanasiok ariotar erabili zuen Arioren jarraitzaileak deskribatzeko eta Hirutasunaren formulazioarekin ados ez zeudenen kristauentzako termino polemika gutxiesgarri gisa. Atanasiok, bere aurkari askori, ariotar deitu zien, Melezio-ri (Mileto) izan ezik.
Ines Bengoa
Ines Bengoa Lakarra (Puerto de la Cruz, Tenerife, Kanariak, 1973ko uztailaren 17a) ipuin-kontalaria eta animatzailea da. Euskaraz zein gaztelaniaz kontatzen ditu ipuinak
Biografia
Ines Kanarietan jaio bazen ere, oso txikia zela Nafarroara aldatu zen bizitzera. Haurtzaroa eta gaztaroa Lizarran eman zituen eta gaur egun, Nafarroa Garaiko herri txiki batean bizi da. Kazetaritza eta antzerkigintza ikasketak egin zituen. Kazetaritza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, Leioan. Arte dramatikoa berriz, Nafarroako Antzerki Eskolan.
Ipuin-kontalari ibilbidea
Ines Bengoak 2002. urtetik kontatzen ditu istorioak. Guztien artean, herri ipuinak maite ditu bereziki, ahoz aho eta belaunaldiz belaunaldi gure garaietara iritsi diren horiek, alegia.
Haur, gazte eta helduentzako ipuinak kontatzen ditu mota guztietako ekimenetan: irakurle zaletasuna bultzatzeko ekintzetan, herriko jaietan zein Ipuin edota Kultur Jaialdietan. Euskal Herriko zein Estatu mailako Kultur Egitarau desberdinen partaidea izan da, hala nola Ahoz Aho Ipuin Jaialdia (Tolosa/Ordizia, Intujai Antzerki Taldeak antolatua), Cuentos Eróticos por los Rincones (Gran Canaria, Biblioteca Insular Canaria-k antolatua), Alcalá Cuenta (Alcalá de Henares, Legolas Colectivo Escénico-k antolatua), Ipuin Kontalarien Maratoia (Donostia, Galtzagorri elkarteak antolatua) besteak beste.
2012.ean Guadalajarako Ipuin Maratoia ezagutu zuenetik urtero bisitatu izan du, eta zenbait urtetan kontalari moduan kontratatua izan da (Guadalajarako Literatur Mintegiak antolatua).
Katalogo zabala du Inesek.
Besteak beste honako ikuskizunak eskaini ditu:
Marie Stritt
Marie Stritt, jaiotzez, Marie Bacon, (Sighisoara, Transilvania, Austriar Inperioa, 1855eko otsailaren 18a - Dresde, Weimarko Errepublika, 1928ko irailaren 16a) alemaniar antzerki-aktorea eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista izan zen.
Bizitza
Transilvaniakofamilia baten seme-alaba nagusiena zne. Hamar neba-arrebetatik sei haurtzaroan hil ziren. Aita, Josef Martin Bacon ebokatua (1820-1885), Reichstageko kide hungariarra izan zen, besteak beste. Stritten neba, Josef Bacon (1857-1941), hiriko fisikaria zen eta bere jaioterriko Heimatmuseumaren sortzailea.
Therese Bacon ama emakumeen politikan murgilduta egon zen, emakume-mugimendu handirik ez zegoen unean. 1890eko hamarkadaren hasieran amak sartu zuen Marie Stritt Dresdeko emakumeen mugimenduan,.
1873an, Marie Strittek Sighisoara jaioterria utzi zuen aktore izateko. Vienako Kontserbatoriora joan zen, eta 1876an jaso zuen lehen lana Karlsruhen. Hantxe egin zuen debuta: Käthchen von Heilbronn eta Die Geschwisterren Marianne rola. Bertan egon zen 1881era arte. Gero Frankfurt am Mainera joan zen, baina laster bertan behera utzi zuen kontratua, eta Hanburgon eta Dresden bakarrik aritu zen gonbidatu gisa.
Marie Stritt, opera-kantaria zen Albert Strittekin (1847-1908) ezkondu zen, eta harekin bi seme-alaba izan zituen. 1889an, agur esan zion agertokiari eta Dresden jarri zen bizitzen. Han, 1894tik aurrera gero eta gehiago sartu zen emakumeen mugimenduan.
Aktibismoa
Marie Stritt emakume alemanen mugimenduaren aitzindari garrantzitsutzat jotzen da. Aktore gisa zuen prestakuntzari esker, mugimenduko hizlari onenetakotzat jo zuten. 1891tik 1896ra, Stritt Erreformako Emakumeen Elkarteko kide eta aldi baterako presidente izan zen. 1894an, Dresden sortu zuen emakumeentzako legezko babeserako lehen elkartea. 1896an, Kode Zibilaren proiektuaren aurka emakumeen milizia-protesta kanpaina hasi zuen. 1899tik 1910era Emakume Alemanen Elkarteen Federazioko lehendakaria izan zen. 1900etik 1920ra, Marie Stritt izan zen BDF argitaratzeko organoaren editorea. Argitalpen hori 1913. urtera arte agertu zen "Centralblatt" izenburupean, eta, ondoren, "Frauenfrage" izena hartu zuen. Strittek eragin handia izan zuen emakume alemanen boto-eskubideen mugimenduan. 1911tik 1919ra Emakumeen Boto Eskubideetarako Alemaniako Elkarteko buru izan zen eta 1913tik 1920ra Emakumeen Boto Eskubideen Munduko Federazioko lehendakari izan zen. Emakumeen Sufragiorako Nazioarteko Aliantza). 1920an, Reich gobernuaren ordezkaria izan zen Genevako Nazioarteko Kongresuan, 1899tik 1921era, Alemaniako Emakumeen Elkarteen Federazioko Zentralblatt-eko buru gisa editorea, edo "Frauenfrage/ Iruzurra", 1919tik 1922ra hiriko zinegotzia eta 1920tik 1922ra Dresden ohorezko zinegotzia. 1919an Alemaniako Emakumeen Elkarteen Federazioko batzorde betearazle federaleko kide bihurtu zen eta 1922tik 1927ra Dresdeko Emakumeen Elkarteko presidente izan zen. Stritt Emakumearen Azterlanen Elkartearen sortzaileetako bat ere izan zen (geroago Emakumearen Irudiaren Emakumearen Azterlanen Elkartea).
Hil ondoren, Sighisoarako kutxa batean lurperatu zuten.
Marie Stritt Fundazioa
Marie Stritt Fundazioa Alemaniako Emakumeen Elkarteen Federazioko lehendakari izateari uko egiteagatik ezarri zen. Hiriburuak BDF eduki behar zuen. Inflazioaren ondorioz, fundazioa 1923an desegin behar izan zen.
Maria Mendizabal Iturria
Bizitza
Maria Pilar Iturria Makazaga eta Jose Mari Mendizabal Etxeberriaren alaba da Maria eta bost senideren artean zaharrena. Beste laurak, hurrenez hurren: Iñaki, Agustin , Teresa eta Ana dira.
Oiartzunera bi urterekin etorri zen bizitzera, eta Oiartzungo Haurtzaro ikastolan eskolaratu zen, Orereta ikastolan batxilergoa egin aurretik
Industria ingeniaritza ikasketak burutu zituen Nafarroako Unibertsitatean 1992. urtean
Formazio musikala
Musika ikasketa orokorrak Oiartzunen burutu zituen. Kantu formazio zabala jasoa du. Aipagarrienak:
Soprano ibilbidea
Toki askotan azaldu du bere maila. Oiartzungo Lartaun abesbatzan hasi zen kantuan. Ondoren, hainbat abesbatza taldetan parte hartu zuen, Donostiako Orfeoian eta Andra Mari Abesbatza n, Antxon Ayestaranen eta Jose Luis Ansorena ren zuzendaritzapean, hurrenez hurren.
Bilboko Arriaga antzokia n egin zuen opera debuta Turandoteko Liuren paperean. Gero Madrileko Zarzuelaren Antzokian Gigantes y Cabezudoseko Pilar abestu eta L’Incoronazione di Poppean parte hartu zuen. Madrileko Errege Antzokian Celos aún del aire matan-ko Diana ere izan zen. Geroztik leku askotan gonbidatua izan da, esaterako, Sevilla, Oviedo, Bilboko OLBE, Iruñea edo Madrilgo Opera-denboraldietan.
Oratorioko abeslari gisa
Rossini, Mozart, Verdi, Vivaldi edo Bach en obrak interpretatu izan ditu, adibidez, eta bere errezitaldiak hainbat hiritan eskainiak izan dira. Aipatzekoak dira Espainia, Frantzia, Italia, Praga, Alemania eta Estatu Batuetan eskainitakoak.
Bi urtez aritu zen Pragako Stavovské Divadlo edo Estamentuen Antzokian abeslari modura lanean. Orduan Don Giovanni operan hartu zuen parte Dona Elviraren papera interpretatuta. Beste bi urtez Peruko Udal Antzokira gonbidatua izan zen Luisa Fernanda eta La Dolorosa zartzueletako papera nagusietan eta kontzertu batean parte hartzera.
Erroman antzerkilari ezagupenak Duse Internationalen sakontzen zituen bitartean jarraitu zuen opera emanaldiak eskaintzen. Antzezle gisa, Erroma, Napoli, Prato edo Suizako Lugano bezalako antzokietan barrena agertzea egokitu zitzaion.
Mendizabal & Barandiaran
Maria Mendizabal eta Maria Barandiaran Donostiako Orfeoiaren Kantu Eskolan ezagutu zuten elkar. Bakoitza bere esparruan, biak dira ibilbide musikal zabala egin dutenak nazioartean.
2016an elkartu ziren berriro, eta elkarrekin ibilbide berri bati ekitea erabaki zuten, Maitasunaren Mapa proiektuaren bidez. Esperientzia honen arrakastaren ondoren, bikote egonkorra osatzea erabaki zuten eta programa artistiko berriei ekitea.
Ugariak izan dira bikote modura eskainitako emanaldiak, besteak beste:
Herritar aitortza
"Oiartzuar emakumeak udalekuetan" egitasmoaren barruan, bere izena eraman zuen haur talde batek 2018an.
Pedro Chosco
Pedro Chosco edo Pedro Chusco galiziar pertsonaia mitikoa da. Bizar zuriko gizona da, forma gozokoa eta ahots baxukoa. Pedro Choscok haurrak lotarazten ditu, esaldi leunekin, baina nahiago ditu neskak lotarazi eta, batez ere, zerbitzatzeko neskameak. Nesken inguruan egoten da egunean zehar, ondo pasatzen dute, eta ezin dute lanik egin.
William Eden
William Eden (1744ko apirilaren 3a – 1814ko maiatzaren 28a), Auckland-eko 1. baroia, estadista ingelesa izan zen.
Biografia
Pitt-en politikarekin bat egin zuen, 28 urte zituenetik Estatuko idazkariorde bihurtu zen, eta 1780an Frederick Howard-ekin, Irlandako Carlisleko bosgarren kondearekin, estatuko lehen idazkari gisa, herrialde horretako askatasunen alde agertu zen.
Pedro Chosco
Haurrek begi bat itxita dutenean eta bestea ezin dutenean ireki ikusten dute Pedro Chosco. Europa osoan zehar antzeko pertsonaiak daude.
Gizabere kooperatiboaz
Gizabere kooperatiboaz Joxe Azurmendi filosofoak idatzitako saiakera liburua da.
William Eden
Biografia
Frantzian, Espainian, eta Probintzia Batuetan misio garrantzitsuak egin zituen, 1786an merkataritza-itun bat sinatu zuen Frantziarekin, William Blackstonerekin lege penalak erreformatzen eta kartzelen erregimena hobetzen lagundu zuen, eta horri buruzko lan bat argitaratu zuen, Lege penalen printzipioak izenburupean.
Gizabere kooperatiboaz
Joxe Azurmendik bere pentsamenduan oinarrizko kategoria den gizaberea lantzen du liburuan. Gai hori 1970eko hamarkadan hasi zen lantzen Gizona abere hutsa da eta Gizaberearen bakeak eta gerrak liburuetan. Ordutik mantentzen duen ideia da gizakiak berezkoa duela taldekotasuna. Liburu honetan sozialtasun horren oinarri naturalaz eman diren azalpenak aztertzen dira, gizakiaren berezko lehiarako eta egoismorako joeraren defendatzaileetatik, berezko altruismo eta kooperaziorako joeraren aldezleetaraino.
William Eden
Biografia
Lord Auckland Frantziako Iraultzako antagonista bortitzenetako bat izan zen.
Gizabere kooperatiboaz
Mahaigaineratzen duen oinarrizko galdera da ea gizakia berez lehiakorra ala kooperatiboa ote den. Giza naturaren gaineko auzi filosofikoa kezka politikoarekin lotzen da :
Auzia Ilustrazioko filosofiatik gaur egungo biologiara ekarriko du. Azurmendik ahalegin berezia egin du eboluzioaren gaineko ikuspegi pesimistak aztertu eta kooperazioaren aldeko emaitza zientifiko eta pentsamolde alternatiboak nola garatu diren osatzeko. Aztertu nahi duena da kooperatibismoaren posibilitateak eta mugak kapitalismoaren aurrean tesi politiko eta sozial bezala.
Agaricus comtulus
Agaricus comtulus Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Kalitate eskaseko haragia, txikia denez, errendimendu gutxikoa sukaldean. Ez da ohikoa Euskal Herrian. Agaricus campestris txiki bat dela esan genezake.
Zugaztietako putzuak
Putzurik nabarmenenak Blondis, Ostion eta Parkotxa dira, urte osoan ura dutenak, baina putzu txikiagoak ere badaude, batzuk ura tarteka dutenak. Putzuak naturalki bete ziren urez 20. mendean, azpitik sortutako ur emariekin, meatzaritzako zulaketa kapa freatikotik behera iritsi baitzen.
Agaricus comtulus
Deskribapena
Kapela: 2 eta 3,5 cm arteko diametrokoa, ganbila, hasieran zurixka, gero apur bat horixka edo okrea, erdialdean nabarmenagoa. Schaeffer erreakzio, positiboa azalean.
Orriak: Estu, hasieran gris-arrosa kolorekoak, gero marroi-purpura kolore bat hartzen esporak heltzean.
Hanka: Laburra, 3 - 5 x 0,4 - 0,6 cm-koa, zurixka, igurtziz horitzen ez dena, zilindrikoa da eta oinarria pixka bat handitua du. Eraztun sinple, zuri eta hauskor bat du.
Haragia: Zurixka, airearekin kontaktuan edo ukitzean apur bat horitu egiten da. Anis usainekoa, beste batzuentzat, almendra mingotsena edo bainilarena.
Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.
Jangarritasuna
Jangarria da, baina ez da kontsumitzen, urria eta txikia baita.
Nahasketa arriskua
Agaricus generoan beste espezie antzeko batzuk badaude, "Minores" atalean. Tamaina txikia du, usain anisatua eta horitzeko joera du.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean bakarrik edo talde txikitan, larreetan, ardiek bazkatzen duten lekuetan (Iribas, Aralar).
Poituko padura
Poituko padura (marais poitevin) 100.000 hektarea inguruko eremu zingiratsua da, desagerturiko golko baten eremuan dagoena. Padura Deux-Sèvres, Vendée eta Itsas Charente departamentuetatik zabaltzen da. Camargue ondoren, herrialdeko bigarren hezegunerik handiena da.
Itsasoak utzitako espazioa pixkanaka itsas edo ibai-jatorriko alubioiko lurrez bete zen. Emaitza altitude txikiko eremu lau handi bat da (marea altu eta baxuen mugen artean aldatzen da). Padurako 47.000 hektarea inguru erabat lehortu dituzte, eta beste 19.000 hektarea partzialki; beraz, larre eta laboreetarako erabiltzen dira. Ekialdeko zatia (29.000 ha. inguru) ubide nabigagarriz estalita dagoenez, Venezia Berdea (La Venise Verte) ezizena du.
Padurak eskualdeko parke natural (parc naturel regional) izendatu zuten eta 2010etik aurrera Grand Sites de France-ren zerrendan dago.
Historia
Bere garaian Piktoen Golkoa zen itsas besoa pixkanaka erretiratuz joan zen, historiaurreko eta protohistoriako garaietatik gizakiaren okupazioaren zantzuak dituen zingira-eremu bat sortuz. Gizaki horien ekintzek lagundu zuten poliki-poliki zingirak betetzen.
XVI. mendean Erlijio Gerrek lehortzeko lanen erritmoa eten egin zuten, eta Henrike Handiaren agintaldian berrabiarazi eta indartu egiten zen, zeinak Herbeheretatik etorritako higanotei eremua ustiatzeko pribilegioak ematen baitizkie.
1808an Napoleon Bonapartek Sèvre Niortaise ontzietarako egokitzea erabaki zuen nabigazioa ahalbidetzeko, eta, horren ondorioz, obra handi batzuk hasi ziren, XX. mendearen hasierara arte etenik gabe iraungo zutenak, eta padurako hezeguneen gaur egungo itxura hartu genuen oinordetzan, erabat ubide nabigagarrietan barrena.
1960ko hamarkadan, lehortzeko lanak eta lurra zerealen laborantza intentsiborako prestatzeko kanpaina berriak egin ziren, eta horrek polemika sortu zuen, horrek biodibertsitatea galtzea zekarrelako.
1979an eskualdeko parke natural izendatuta, 1996an izendapen hori galdu zuen, laboreek paduren ekosistemarekiko duten mehatxuaren aldeko bilakaerarik ikusi ez zelako. 2014an berriro berreskuratu zuen izendapena.
George Villiers (Buckinghamgo 1. dukea)
'''George Villiers, Buckinghamgo 1. dukea''' (Brooksby, Leicestershire, 1592ko abuztuaren 28a - Portsmouth, 1628ko abuztuaren 23a) ingeles gortesaua, estatuko gizona eta arteetako patroia. Jakue I.a Ingalaterrakoa erregearen begikoa eta beharbada maitalea izan zen.
Gorteko kide izateko hezi zen. Dantzari eta eskrimalari ona zen eta frantsesez hitz egiten zuen. 1614an Jakue erregea ezagutu zuen eta berehala igo zen gortean, Buckinghameko duke izendatu zuten arte 1623an.
Erregearen aholkulari eta lankide izan zen, baina harreman sexualik izan ote zuten eztabaidatzen ari dira. Buckinghamek Francis Baconen alde egin zuen eta Lord Kantziler izendatzea lortu zuen, eta Irlandako kolonizazioan ere eragin handia izan zuen.
1623an Karlos, Galeko Printzeaekin batera Espainiara joan zen ezkontza negoziazioetara, baina ez zuten emaitzarik lortu. Porrot horrek bere jendetasunik eza areagotu zuen, baita kausa protestanteen aldeko porrot militarrak ere. Hala ere, bere karguei eutsi zien Jakue erregearen heriotzaren eta Karlosen tronura iritsi ondoren.
Parlamentua bi aldiz saiatu zen bera auzipetzen bere jarrera ezgaituagatik baina erregeak bi aldiz salbatu zuen auzipetzetik, parlamentua deseginda. Azkenean John Felton ofizialak hil zuen 1636an.
Université Paris-Sud
Université Paris-Sud — 1971ko urtarrilaren 1ean sortutako unibertsitate frantsesa izan zen. 2020ko urtarrilaren 1ean desagertu zen Paris-Saclayko Unibertsitatea mesedetan, 2019ko azaroaren 5ean unibertsitate berria sortzeko dekretua Aldizkari Ofizialean argitaratu ostean.
Bandua
Bandua galaikoen eta lusitaniarren jainko nagusietako bat zen, gerraren jainkotzat hartua eta Erdialdeko Europako tradizio zeltikoari lotua.
Ikertzaileek lehen funtzioko jainko indoeuropar gisa kokatzen dute (Georges Dumézizil-en azterketen arabera). Jainko hori «lakioen magia» erabiltzeko, etsaiak lotzeko edo jarraitzaileak magikoki lotzeko erabiltzen da. Gerraren edo ehizaren lanbidean aritzen ziren mendietan bizi ziren gudarien kofradien gizarte-egiturak gurtza sortu zuen, magikoki harremanak izaten zituzten jainkotasunaren alderdiak islatzen zituzten jarrerak eta moduak hartuz.
Juan Carlos Olivares Pedreñok zezenaren gurtzarekin lotzen du, eta Apolo eta Cosus-rekin identifikatzen du.
Errautsak
Errautsak Igor Elortzak eta Unai Iturriagak 2010ean idatzi zuten eta Ximun Fuchsek zuzendu zuen antzerki-obra da. Artedrama, Le Petit Théâtre de Pain eta Dejabu panpin laborategia batu ziren antzezlan hau ekoizteko, aktore hauekin: Ximun Fuchs, Ander Lipus, Miren Gaztañaga, Manex Fuchs, Ainara Gurrutxaga eta Urko Redondo
Obrak Donostia Antzerki Saria jaso zuen 2011an.
Sinopsia
Hodei hil da. Gaztaroko lagunak, urteetan elkarren berririk izan gabe egon ondotik, Hodeiren hiletarako bilduko dira. Saminak eta berriz elkartzearen emozioak eraginda, Hodeiren azken agurra garai bateko festa basati bihurtuko da. Iraganeko eta oraineko egiak, gezurrak eta kontraesanak azaleratuko dituen gau eroa.
Ramon Madaula Canadell
Ramon Madaula Canadell (Sabadell, Bartzelona, Katalunia, 1962ko azaroaren 12a) antzerki, zinema eta telebistako aktorea da. Josep Madaula margolariaren anaia da, eta Jaume Madaula Izquierdo aktorearen osaba.
Bizialdia
Sabadellen ekin zion bere ibilbideari, Jordi Boixaderas, Anna Boell eta Carles Sabaterriekin antzerkia eginez afizionatu mailan. Ondoren, Bartzelonako Antzerki Institutuan ikasi zuen eta 1984an lortu zuen titulazioa. Antzeztu du Joan Lluís Bozzo, Ariel García Valdés, Josep Maria Flotats, Lluís Pasqual eta Mario Gas zuzendariekin, besteak beste. Telebistaren alorrean, Emma Vilarasaurekin batera Ventdelplà filmeko protagonistetako bat izan da. Aktore berarekin egindako Krimenak seriearen protagonista ere izan da, eta paper garrantzitsuak izan ditu TV3 ko Estació d'enllaç i Digui, digui serieetan. Zinemaren alorrean, besteak beste, Jordi Cadena, Ventura Pons, Francesc Belleit, Vicente Aranda eta Carles Mira zuzendarien filmetan agertu da.
Hainbat aldiz saritu dute bere ibilbidean: 2007ko Arte Eszenikoen Bartzelonako Hiria Saria, El Libertinok emana. "Sabadellenc 2007" saria. 2004ko Butaca saria Calígula filmeko aktore onenari. "Aktore Profesionalen Elkarteak" 1991n zinemako aktore onenaren saria eman zion La teranyina lanari eta antzerkiko bigarren aktore onenaren saria El viatge (1990) filmean.
Valldoreixen bizi da. Bere bikotekidea Sílvia Munt aktore eta antzerki- eta zinema-zuzendaria da.
Erreferentziak
Informazioaren zati bat Avui egunkariaren Placeres gehigarritik atera da, 8.6.22tik.
Damiano Damiani
Biografia
Hasierako lanak Il rossetto (1960), Il sicario (1961) eta Arturoren uhartea (L'isola di Arturo) (1962) -Elsa Moranteren liburuan oinarritua- film psikologikoak izan ziren. Ondoren, zinegintza politiko-zibilari ekin zion beste hainbat filmekin: ¿Quién sabe? (1967), Il giorno della civetta (1968) -Leonardo Sciascia-ren izen bereko eleberrian oinarritua- , (1971) -bere lanik onena, agian-, L'istruttoria è chiusa: dimentichi (1972), Perché si uccide un magistrato (1974), Io ho paura (1977), L'avvertimento (film 1980)|L'avvertimento(1980), Amityville Possession (1982), Pizza Connection (film)|Pizza Connection (1985), L'inchiesta (film 1986)|L'inchiesta (1986), Il sole buio (1989), L'angelo con la pistola'' (1992).
Telebistarako, besteak beste, La Piovra (1984) eta Il treno di Lenin (1990) serieak zuzendu zituen.
2013ko martxoaren 7an hil zen, 90 urte zituela, arnas-gutxiegitasun baten ondorioz.
Rhineko jauregia
Rhineko jauregia (Palais du Rhin, Kaiserpalast) Estrasburgoko Neustadt auzoan dagoen jauregia da, XIX. mendearen amaieran alemaniarrek eraikia. Monumentu historiko izendatu zuten 1993. urtean eta 2009an ikuiluak ere izendapenaren barnean sartu zituzten. Errepublikaren enparantzan kokaturik dago.
Historia
Frantzia-Prusia Gerra (1870-1871) amaitu zenean Alemaniako Inperioak Alsazia-Lorrena eskualdea anexionatu zuen eta Estrasburgo ezarri zuen hiriburu. Kaiserrarentzat egoitza ofizala izango zen jauregia eraiki zen orduan, eta inguruan auzo berria planifikatu zen, Neustadt izena eman zitzaiona. Hermann Eggert (1844–1920) arkitektoak Florentziako Pitti jauregia gogoan hartuta neo-pizkundeko estiloan eraiki zuen Kaiserpalast jauregia. Alemanierazko izenak "Kaiserraren jauregia" esan nahi du. Lanak 1884ko martxoaren 22an abiatu ziren Gilen I.a Alemaniakoaren 87. urtebetetze egunean eta Gilen II.ak (bilobak) inauguratu zuen 1889ko abuztuan. 1914 artean hamabi aldiz izan zen Alemaniako eperadorea bertan.
Lehen Mundu Gerra garaian ospitale militarra izan zen. Gerra bukatzean Frantziaren eskutan gelditu zen eskualde osoa. 1920an Rhineko Nabigaziorako Batzorde Zentralaren egoitza bihurtu zen, Europako instituzio zaharrenetako bat da, eta ordutik Rhineko jauregia izenarekin ezagutzen da.
Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek okupatu zuten Estrasburgo eta Kommandantur bihurtu zuten. 1945ean Leclerc generalak Frantziarentzako berreskuratu eta haren egoitza bihurtu zen. Bertan idatzi zuen leclercek Frantziaren alde borrokatzen jarraituko zuela Estrasburgoko eta Metzeko katedraletan Frantziako bandera ezarri artean.
Hurrengo hamarkadetan jauregia bertan behera utzia izan zen eta 1970. hamarkadarako eraisteko arriskuan egon zen. 1993an Monumento historiko izendatu zuten eta ondoren berriztatze lanak abiatu zituzten.
Arkitektura
Neopizkude alemaniarra estiloan eraikita dago Rhineko jauregia. Hiru solairu dituen eraikin luzea da, erdian greziar klasiko itxurako ataria du, lau zutabe eta frontoia dituena, eta haren gainean kupula handi bat. Eraikinak oinplano errektangularra du, 73x56 metrotakoa. Fatxadaren altuera 35 metrotakoa da.
Eraikineko gelarik ederrenak Enperadorearen gela eta enperatrizaren gela dira.
González Ortega azoka
González Ortega merkatua Zacatecas hiriko merkatu bat da. Erdigune historikoan kokatua, 1889koa da. Sute baten ondoren, 1909an berreraiki eta inauguratu zuten. Art Nouveau estilokoa da. Burdinurtuzko egitura du, kanpoaldea harrobikoa den bitartean. Ekialdean Zacatecaseko Katedral Basilikoa dago eta mendebaldean Francisco Goitia Plazatxoa. Zacatecasko Hirigune Historikoan dago.
Historia
1861ean merkatuak hartzen duen espazioa liberalek Erreforma Gerran lortutako garaipena ospatzeko azoka bat egiteko okupatu zen. 1889an, hiru solairuko eraikin bat inauguratu zen, eta, bertan, upeltegiak, merkataritza-lokalak eta ur-hargune bat zeuden goiko solairuan. 1901ean, sute bat izan zen sotoetan, eta, beraz, eraikina erabat berreraiki eta 1902ko abenduaren 22an berrinauguratu zuten. Jesus Gonzalez Ortega militarra ohoratzen du izenak.
Tarifako portua
Tarifako portua (puerto de Tarifa) Cádiz probintziako hiri horretan dagoen merkataritza-, arrantza- eta bidaiari-portua da. Algecirasko portuarekin batera, Algecirasko Badiako Portu Agintaritzak kudeatzen du. Iparraldeko Afrikatik hurbilen dagoen Europako portua da, eta Marokoko Tangerrerako ontziratze-bide nagusia.
Historia
429ko maiatzean, Genseriko eta bere armada bandaloa bertatik pasa ziren Afrikarantz.
Rabateko Zooa
Rabateko Zoo (حَدِيْقَة ٱلْحَيْوَانَات بِٱلرِّبَاط: Rabateko parke zoologikoa"), Marokon dagoen parke zoologiko nagusia da. Temara Zooa ere esaten zaio.
1973an sortu zen, Rabat hiriko aldirietan, ordura arte errege-jautegian bizi ziren lehoiak zaintzeko. Uste da lehoi haiek Berberiako lehoien ondorengoak zirela. Lehoi azpi-espezie hori, Afrika iparraldekoa, Magreb ingurukoa eta Atlas mendietakoa, desagertua dago naturan eta horregatik garrantzia du parke honetan gordetzen diren lehoien multzoak.