cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piarres Etxeberri
1677an Voyages aventureux du capitaine Martin de Hoyarsabal, de Ciboure liburua itzuli zuen, Liburu hau da itsasoko nabigazionekoa izenburuarekin. Ternuako nabigatzaile eta arrantzaleei zuzendutako liburua zen. Itzulpenak Piarres Etxeberriren eskuak aberasturiko hainbat pasarte dakartza, eta horregatik beharbada, izenburuari erantsi zion «eta zerbait gehiago abanzatuba» (Baiona, 1677).
Donostiako Nazioarteko Krosa
Historia
1955eko martxoaren 19an Nazioen Krossa jokatu zen Donostiako hipodromoan. English Cross Country Union-eko idazkaria zen Mr. Richardsonek Gipuzkoako Atletismo Elkarteari esan zion urtero krosa antolatzeko toki egokia zela. Hasieratik izan zuen beraz Nazioarteko izaera.
Piarres Etxeberri
Txertoa argitaletxeak Itsasoko nabigazionekoa faksimilea berrargitaratu zuen 1985ean. Honela dio azalean: «LIBURU HAU DA IXASOCO NABIGACIONECOA. Martin de Hoyarzabalec egiña Francezes. Eta Piarres Detcheberry, edo Dorrec eskararat emana, Eta cerbait guehiago abançatuba. BAYONAN. Fauvet Imprimerian Carmesseteko aldean DC. LX-XVII.»
Bizitza
Ez dago datu ziurrik Piarres Etxeberri, “Dorre” izengoitiz, noiz eta non jaio zen jakiteko; are gutxiago bere heriotza-dataz. Dena dela, bada Donibane Lohitzunekoa izan zitekeela dioenik. Edonola ere, begi-bistakoa da itsas mundua ondo ezagutzen zuen pertsona zela.
Jatorria gorabehera, 1677. urtean Itsasoko nabegazionekoa deritzon itzulpen lana paratu eta Baionan argitara eman zuen.
Itsasoko nabigazionekoa
Liburu hau da itsasoko nabigazionekoa (jatorrizko idazkeran, «Liburu hau da Ixasoco nabigacionecoa») Baionan argitaratu zen, 1677an. XVII. mendean zientzia inguruko gai profanoak euskaraz jorratzen dituen lehen liburua da. Etxeberrik beste euskal herritar batek, Martin Oihartzabalek, frantsesez idatzitako liburua euskaratu zuen, Lapurdiko kostaldeko itsasgizon eta pilotuei propio zuzendua. Izan ere, jatorrizko lana Les voyages aventureux du capitain Martin de Hoyarsabal, habitant de Çubiburu dugu, 1578an Bordelen argitaratua. Frantsesezko lan horrek gutxienez beste argitalpen bat ere izan zuen, 1632an, Rouenen; eta, antza denez, azken hori baliatu zuen Etxeberrik euskarazko bertsioa egiteko. Emendatu egin zuen, gainera, itzultzaileak berak idatzi zuenez.
Etxeberriren liburuaren ale bakarra Parisko Liburutegi Nazionalean dago gaur egun, nahiko egoera tamalgarrian. 1985an, Txertoa argitaletxeak edizio faksimilea argitaratu zuen Etxeberriren testuaren zenbait pasarte berreraikita. Liburuak, atalka antolatuta, garaiko nabigazio teknikak jasotzen ditu. Berez, aholku- eta ohar-bilduma dugu. Porturik portuko distantziak ematen ditu, eta horretarako kostaldeko zedarri geografikoak hartzen ditu erreferentziatzat. Portuetako bokalerik onenak erakusten ditu, kairatzeko; leku arriskutsuez ohartarazten du; eta esplikatzen du hareatzak edo arrokak non dauden, urtaro bakoitzean haize nagusiak zein diren, eta horietatik nola babestu.
Eskoziar Lur Garaietako xirolarrua
Eskoziako Lur Garaietako xirolarrua (Eskoziako gaeleraz a' phìob mhòr, hots, "xirolarru handia", eta ingelesez Great Highland Bagpipe, "Lur Garaietako Xirolarru Handia") Eskoziako Lur Garaietan jatorria duen xirolarru mota bat da. Ziurrenik, xirolarru mota guztietan ezagunena da, Britainiar Indar Armatuek mundu osoan barna hedatu baitzuten.
Evil Dead II
Evil Dead II edota Evil Dead 2: Dead by Dawn (euskaraz Deabruzko Heritza II edota Deabruzko Heriotza II: Heriotza Egunsentiz) 1987ko Sam Raimi estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu eta Scott Spiegel gidoilariarkein batera idatzitako beldurrezko komedia film bat da. Bruce Campbell, Sarah Berry, Dan Hicks, Kassie Wesley eta Richard Domeier aktoreek antzeztu zuten.
The Evil Dead (1981) eta Army of Darkness (1992) filmeekin batera Evil Dead deritzon film saila osatzen du.
Argumentua
Ash (Bruce Campbell) onbera Linda (Denise Bixler) neskalagunarekin asteburu lasai eta atsegin bat pasatzeko asmoz basora joan da. Baina Nekronomikon edo Hilen Liburuaren hainbat pasaia grabatuak dauden Raymond Knowby (John Peaks) arkeologoaren bideo batzuk erreproduzitzean dena pikutara joango da. Araoak deabruzko indar bati dei egin eta Linda izugarrizko haragi gosea duen munstro batean bilakatuko du. Jakin gabe, bera eta bere adiskideak deabru bat bizi den etxola batean gau pasa egitera doaz.
Saint-Marcellin (Isère)
Saint-Marcellin Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Silibranka
Silibranka historiaurreko aztarnategia da, Mañarian, Eskubaratz eta Azko mendien arteko trokarte batean, dagoena.
Hypostomus paranensis
Hypostomus paranensis Hypostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Saint-Marcellin (Isère)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Silibranka
Haitzuloa baino harpea da. Jada, 1929an aita Barandiaranek induskatu zuen. Ferra-saguzar txikien habitat da.
Saint-Marcellin (Isère)
Etxebizitza
2007an 4.150 etxebizitza zeuden, 3.693 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 65 bigarren erresidentzia ziren eta 393 hutsik zeuden. 1.438 etxeak ziren eta 2.668 apartamentuak ziren. 3.693 etxebizitza nagusietatik 1.644 bere jabearen bizilekua ziren, 1.934 alokairuan okupaturik zeuden eta 114 doan lagata zeuden; 139 etxek gela bat zuten, 603 etxek bi zituzten, 982 etxek hiru zituzten, 1.017 etxek lau zituzten eta 951 etxek bost zituzten. 2.082 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.912 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 988 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.720 ziren, horien artean 3.347 aktiboak ziren eta 1.373 inaktiboak ziren. 3.347 pertsona aktiboetatik 2.950 lanean zeuden (1.531 gizon eta 1.419 emakume) eta 397 langabezian zeuden (166 gizon eta 231 emakume). 1.373 pertsona inaktiboetatik 450 erretiraturik zeuden, 395 ikasten zeuden eta 528 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Marcellin udalerrian 3.815 unitate fiskal zeuden, 8.169 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.804 euro zen.
NGC 5022
NGC 5022 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Ernst Wilhelm Leberecht Tempelek aurkitu zuen n.
Saint-Marcellin (Isère)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 133 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 10 banku bulegoak, 1 funeraria, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 4 autoeskolak, 6 igeltseroak, 8 margolariak, 9 zurginak, 8 iturginak, 5 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 16 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 5 aldi baterako lan enpresak, 20 jatetxeak, 15 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 6 apaindegiak.
Les Matelles
Les Matelles Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Saint-Marcellin (Isère)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 63 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 9 okindegiak, 6 harategiak, 6 liburu dendak, 15 arropa dendak, 3 etxerako tresna dendak, 3 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 2 altzari dendak, 1 kirol-denda zen, 2 drogeria, 3 lurrin-dendak, 1 bitxi-denda zen eta 4 lore-dendak ziren.
Les Matelles
Biztanleria
2007an Les Matelles udalerrian erroldatutako biztanleak 1.538 ziren. Familiak 541 ziren, horien artean 84 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 191 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 230 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Marcellin (Isère)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Marcellin udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 198 hektarea erabiltzen.
Les Matelles
Etxebizitza
2007an 578 etxebizitza zeuden, 543 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 524 etxeak ziren eta 52 apartamentuak ziren. 543 etxebizitza nagusietatik 444 bere jabearen bizilekua ziren, 87 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 54 etxek hiru zituzten, 130 etxek lau zituzten eta 333 etxek bost zituzten. 431 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 178 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 341 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Saint-Marcellin (Isère)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1  bat, 4 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
Les Matelles
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.055 ziren, horien artean 718 aktiboak ziren eta 337 inaktiboak ziren. 718 pertsona aktiboetatik 672 lanean zeuden (351 gizon eta 321 emakume) eta 47 langabezian zeuden (18 gizon eta 29 emakume). 337 pertsona inaktiboetatik 109 erretiraturik zeuden, 144 ikasten zeuden eta 84 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Saint-Marcellin (Isère)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Marcellin udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 677 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 874.
Les Matelles
Diru sarrerak
2009an Les Matelles udalerrian 563 unitate fiskal zeuden, 1.540,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.533 euro zen.
Saint-Marcellin (Isère)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
Saint-Marcellin udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Pedioplanis rubens
Pedioplanis rubens Pedioplanis generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Les Matelles
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 23 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 4 igeltseroak, 4 margolariak, 3 zurginak, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 4 jatetxeak eta 3 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 kirol-denda zen.
Elliott (Illinois)
Elliott  Illinoiseko herri bat da. Ford konderrian kokatua dago. 2010ean 295 biztanle zituen, 1.25 kilometro koadrotan banatuta.
Les Matelles
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Les Matelles udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 168 hektarea erabiltzen.
Saint-Marcellin (Isère)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Les Matelles
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hainan
Hainan (海南 txinera sinplifikatuz), Txinako Herri Errepublikako probintzia baten izena da. Probintziak 139.400 kilometro koadroko azalera dauka eta 2004ko erroldaren arabera 64.610.000 biztanle bizi ziren bertan.
Hiriburua Haikou da
Inguru naturala eta kokapena
Hainan, uhartea den probintzia bakarra da, eta Txina hegoaldean dago Guangdongeko probintziatik (Leizhou penintsula) itsarte estu batek banatzen duelarik. Txinako probintziarik txikiena da, eta Deng Xiaopingek 1980ko hamarkadan izendatutako Gune Ekonomiko Berezietatik handiena.
Klima
Hainan probintziak klima azpitropikal hezea dauka, tenperatura epela da urte osoan zehar, baita neguan ere, eta prezipitazioak ugariak (2.000mm inguru jausten dira batez beste). Hainan probintzian Txinako Herri Errepublikako hondartzarik ezagunenetakoak daude, eta horien artean handiena Sanyako hondartza. Milaka turista txinatarren oporretarako lekua da Sanya.
Historia
1980ko hamarkadan Gune Ekonomiko Berezi izendatu zutenetik, probintziak garapen handia izan duen arren, egitasmoen emaitzak ez ziren Txinako Herri Errepublikako gobernuak uste izan zituenak, eta Shenzhen bezalako hiriek lortutako garapen eta hazkundetik urruti geratu da Hainan.
Banaketa administratiboa
Txinako probintzia gehienak ez bezala, Hainanek beste administratzio sistema bat darabil konderri eta barrutiak sailkatzeko eta horregatik prefektura mailako bi hiri, hamar konderri eta sei udalerrik osatzen dute.
Xishuangbanna Gasa Aireportua
Xishuangbanna Gasa Aireportua (txineraz: 西双版纳嘎洒机场), (NAGE: JHG, NAZE: ZPJH), Txinako Herri Errepublikako Yunnan probintziako Xishuangbanna hirian dago.
Errusia
Errusia (errusieraz: Росси́я, Rosia), ofizialki Errusiako Federazioa (Росси́йская Федера́ция, Rosijskaia Fiedieratsia ), iparraldeko Eurasiako estatu burujabea da. Munduko estaturik handiena da, 17.075.400 kilometro koadroko eremua hartzen baitu, Europan eta Asian. Sobietar Batasuna ohiaren errepublika nagusia izan zen. Egun munduko estaturik boteretsuenetako bat da, ekonomian nahiz politikan. Mosku du hiriburua eta hiri jendetsuena; eta San Petersburgo du hiri jendetsuenetan bigarrena. 2017an, 144,5 milioi biztanle zituen (146,8 milioi Krimea eta Sebastopol barne).
Errusia da inguruko lurraldeekin muga luzeena duen munduko herrialdea. Mugakide ditu, iparraldean, Ozeano Artikoaren zenbait adar, Barents, Kara, Laptev, Ekialdeko Siberiakoa eta Txuktxi; ekialdean, Ozeano Barearen zenbait adar, Bering itsasartea (Errusia eta Alaska banatzen dituena), Bering itsasoa, eta Okhotskeko eta Japoniako itsasoak; hegoaldean, Txina, Ipar Korea, Mongolia, Kazakhstan, Azerbaijan, Georgia eta Itsaso Beltza; hego-ekialdean, Ukraina; mendebaldean, Polonia, Bielorrusia, Lituania, Letonia, Estonia, Finlandiako golkoa eta Finlandia, eta ipar-mendebaldean, Norvegia.
Martin Artzadun
Martin Artzadun Ubidea (Durango, Bizkaia, 1675eko ekainaren 19a - ib., 1741eko uztailaren 23a) apaiz eta euskal idazlea izan zen.
Biografia
1731. urtean, Doctrina christinaubaren explicacionea eusqueras izeneko obra argitaratu zuen Gasteizen. Euskal Herrian garai hartatik aurrera hainbeste zabaldu ziren dotrinen artekoa izanik, argitaralpen ugari izan zuen Artzadunen liburu honek.
Errusia
Geografia
Errusia Eurasiaren iparraldean dago, 41° eta 82°N latitudeen, eta 19°E eta 169°W longitudeen artean. Munduko estatu luze-zabalena da, guztira 17.075.400 kilometro koadroko eremua baitu, eta 11 ordu-eremu zeharkatzen ditu. Herrialdeko bi toki aldenduenen arteko distantzia 8.000 kilometro da, lerro geodesiko batean. Hauek dira bi toki horiek: Poloniako muga, Vistula ertzean, eta Kuril uharteetako hego-ekialdea, Hokkaido uhartetik kilometro gutxira. 23 leku ditu UNESCOk gizateriaren ondare izendatuak 40 biosfera erreserba,, 40 parke nazional eta 101 erreserba natural (заповедник, zapovednik). Eremuari dagokionez munduko herrialderik handiena bada ere, kokapen desegokia du itsasbide nagusiei dagokienez, 40.000 kilometro koadroko itsasertza izan arren; eta neurriz hain handia izanik ere, leku askotan lurra eta klima, hotzegiak edo beroegiak izanik, txarrak dira nekazaritzarako. Iparraldean, hilabete askoan egoten dira izoztuak Ozeano Artikoko kostaldeko itsasoak. Mendebaldean eta hegoaldean, Ozeano Atlantikotik urrun geratzen dira Itsaso Baltikoa, Azoveko itsasoa eta Itsaso Beltza, nahiz eta zenbait itsasarteren bidez loturik egon. Kaspiar itsasoa, munduko aintzirarik handiena, ertzetako herrialdeen arteko auzi sorburua da, oso aberatsa baita hidrokarburoetan. Aldiz, Ozeano Bareko itsasertza, mendebaldean, aski irekia da, baina Errusiako erdigunetik oso urruti egonik, nahiko bazterrekoa da.
Natura baliabideak ugari ditu, hala nola zura, petrolioa, gas naturala, ikatza eta beste hainbat mineral. Hiru ozeanotara du irtenbidea (Atlantikoa, Artikoa eta Pazifikoa) eta, horregatik, errusiar arrantza munduko handienetakoa da. Kaspiar itsasoa munduko kabiar finenaren iturburua da.
Erliebea
Errusiaren gehiengoa ordoki zabalak dira, gehienbat estepak hegoaldean, baso sarria iparraldean eta tundra ipar kostaldean; munduko landa-lurrean % 10 du. Mendilerro garaiak hegoaldean kokatuak daude, mendebaldean Kaukasoa, non Elbrus mendia dagoen, Errusia eta Europa osoko mendi garaiena (5.642 m), eta ekialdean Verkhoiansk mendilerroa eta Kamtxatka penintsulako sumendiak. Ural mendiek, baliabide mineraletan aberatsak, ipar-hego mendilerro bat osatzen dute, Europa eta Asia banatzen dutenak. Errusiak kosta luzea du, guztira 37.000 kilometrokoa, Artikoarekin eta Pazifikoarekin, eta baita ere Baltikoa, Azov, Kaspiarra eta Itsaso Beltzarekin. Uharte eta uhartedi nagusien artean daude Zembla Berria, Frantzisko Josefen Lurraldea, Severnaia Zemlia, Siberia Berriko uharteak, Wrangel uhartea, Kuril Uharteak eta Sakhalin.
Hidrografia
Errusiako europar zatiak lau isurialde nagusi ditu: Volga da Errusiak dituen 100.000 ibaietatik ezagunena, Europako luzeena izateaz gain Errusiako historian garrantzia handia izan duelako. Siberiako ibai handienak (Jenisei, Ob, Lena) Ozeano Artikora isurtzen dira. Oso arro handiak dauzkate. Neguan izozturik egoten dira. Amur ibaia, Ozeano Barean itsasoratzen dena, Siberiako Ipar-ekialdeko garraiobiderik garrantzitsuena da.
Fauna eta flora
Errusiar Ordokian, iparraldetik hegoaldera klima aldatzen den heinean landaredia ere aldatuz doa: tundra artikoa, konifera basoak (taiga), hostozabalen baso misto epelak, belardiak (estepa) eta erdi-basamortua (Kaspiar itsasoaren ertzean). Siberiak antzeko sekuentzia du, baina gehiengoa taiga da. Errusiak munduko baso erreserba handienak ditu, Europaren birikak deitutakoak, bigarren postuan daudenak, Amazonia oihan tropikalaren atzetik, karbono dioxido xurgatze gaitasunean.
266 ugaztun espezie eta 780 hegazti espezie daude Errusian. 415 animalia espezie sartu ziren Errusiako Federazioaren Datu Liburu Gorrian 1997an, eta egun babestuak daude.
Klima
Errusiako Federazioko klima faktore ugarik baldintzatzen du. Herrialdearen tamaina erraldoiak eta eskualde ugariren itsasoarekiko urruntasunak klima kontinental hezea eta azpiartikoaren nagusitasuna eragiten dute, orokorrena europar eta asiar Errusian, tundran eta hego-ekialde urrunean. Hegoaldeko mendiek Indiako ozeanoko hego haize beroak galarazten dituzte eta iparraldeko zabaldiek bidea ematen Artikoko eta Atlantikoko haize hotzei. .
Latitudeak (50. paralelotik gora dago Errusiaren % 90) eta, batez ere, itsasotik urruti egoteak eta erliebearen nolakotasunak, esplikatzen dute klima kontinentala izatea, areago zenbat eta ekialderago; neguak ikaragarri gogorrak dira (tenperatura apalen absolutua -43 °C da Moskun eta -68 °C Siberia ekialdean). Itsasoek oso eragin moderatzaile gutxi dute eta, erliebe falta dela-eta, iparraldeko haize izoztuek oso barruraraino sartzen dira. Kaukasoaren iparraldean bakarrik da laburra negu gogorra: lurraldearen bi heren baino gehiagotan, hain zuzen ere, sei hilabete jarraituko izotza izaten da, eta urtarrileko batez bestekoak -20 °Ctik beherakoak izaten dira. Pergelisolak (beti izoztua dagoen lurra), errusieraz merzlota deritzanak, lurralde osoaren % 59 estaltzen du, eta sakonean 1.500 metrora iristen da Jakutian. Udaberria oso bat-batean hasten da eta izotzaren urtzeak (распутица, rasputitsa) uholdeak eragiten ditu, eta lurra lokatz bihurtzen. Uda beroa eta aski lehorra izaten da. Euria askoz gehiago egiten du Errusia europarrean Uralen ekialdean baino; mendikate hori klima muga zehatza da, mendiak garaiak izan ez arren.
Historia
Errusia zelai, oihan, basamortu eta tundra hedadura izugarria da, garai nahasi asko bizi izan duena: mongolen agintea XIII-XV. mendeetan; tsarren agintaldi beldurgarriak; suediar, frantses eta alemaniarren inbasio masiboak, eta aro komunista (1917–1991), Errusiak eremu ikaragarri handia Sobietar Batasuna menderatzen zuena.
Lehen urteak
IX. mendean baregoak, Suediatik zetozen normandiarrak, sartu ziren Errusiako zabaldian, eta haien eragina Baltikotik Itsaso Beltzeraino hedatu zuten. Finlandiako herriek rus izenez ezagutzen zituzten baregoak. Soldaduak izateaz gainera, merkatariak ere ziren, eta lurralde haietan bizi ziren herri nomada eslaviarren ekonomia aldarazi zuten; haiekin nahastu ziren, eta Baltiko eta Itsaso Beltza bitarteko ibai bazterretan, merkataritzan jardun ziren herriak sortu zituzten. Hura izan zen Kiev, Smolensk eta Novgorod hirien sorrera.
X. mendean baregoak Konstantinoplara iritsi ziren eta harreman estuak ezarri zituzten Bizantziar Inperioarekin. Harreman horien ondorio izan zen lurraldearen kristautzea eta alfabeto zirilikoa hartzea. Garai hartan, Kiev bihurtu zen inguruko eskualderik ahaltsuena. XII. mendean, haren aberastasunak gutiziatuz, hungariarrek eta poloniarrek eraso jo zioten Kievi. Orduan eten ziren Bizantziorekiko merkataritza harremanak eta, eten horren ondorioz, hiriaren beherakada etorri zen.
Aginpide batu bat izan ezean, eslaviarrak eskualde txikietan banatu ziren. Eskualde haietan indartsuena Novgorod zen, eta Novgorodek ekialdetik zabaldu zituen mugak Uraletaraino. 1240an, Alexander Nevskik, Novgorodko printzeak, hiria mehatxatzen zuten zaldun teutoiei irabazi zien, Peipus aintziraren ondoan. 1240an Errusiako eskualdeak edo printzerriak mongolen mendean geratu ziren. Orduan garai berri bat hasi zen, Europarekin harremanik gabe eta Errusiako ohiturak eta bizimoldeak erabat aldatuta. 1380an Dimitri Donskoi errusiar printzeak mongolak garaitu zituen Kulikovoko guduan.
Inperioa
Mongolak garaituta, Moskuko Printzerria estatu ahaltsu bihurtu zen. Ivan III.a Handia (1462–1505) izan zen tsar izena hartu zuen lehena. Nobleak bere mende hartu zituen eta Sofia Paleologoa Bizantzioko printzesarekin ezkondu zen; haren ondorioz, antzinako Bizantziar Inperioaren errituak bereganatu zuen Ivan III.ak, haren jabegai eta ondorengotzat baitzeukan bere burua. Hasieran, Errusiako iparraldea hartu zuen mende, eta gero hegoaldea, mongolen ondorengoek zeuzkaten lurraldeak alegia. Eta azkenik, Lituaniako Dukerri Handiaren zati bat ere hartu zuen. Ivan Izugarriak (1547–1584) nobleekiko harremana are estuago lotu zuen eta inperioaren mugak zabaldu zituen ekialdera eta hegoaldera. Baltikoan barrena egin zuen hedatze saioak suediarren eta poloniarren lurraldeekin egin zuen topo.
San Gimignano
San Gimignano ( ahoskatua) Italiako udalerri bat da. Sienako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Errusia
Inperioa
Ivan Izugarria hil zenean, barne gatazkaz betetako garai bat hasi zen, harik eta 1613an Romanov dinastiako Mikel I.a aginpidera heldu zen arte. Lehen Romanovtarrek erregetzaren indarra finkatu zuten, baina nobleekiko borrokek jarraitu zuten. Petri I.a Handiak, erregetza europarren eredua hartuta, inperioa eraberritu nahi izan zuen. Nobleak hartu zituen mende, merkantilismoa bultzatu zuen eta Baltiko aldera hedatzera saiatu zen, Errusiak itsasora irtenune bat izan zezan. Suediarrak garaitu zituen 1709an eta Baltikoko itsasertzean hiriburua eraiki zuen, San Petersburgo. Petri Handia hil zenean, nobleen azpikeriak eta tsarren ahulezia nagusitu zen, berriz, harik eta Katalina II.a Handia (1762–1796) erreginaren garaia arte. Katalinak, atzera, nobleak mendean hartu zituen, gobernua berriro antolatu zuen, eta arteak eta zientziak asko bultzatu zituen; nekazarien mendekotasuna gero eta handiagoa zen, ordea. Itsaso Beltzeraino eraman zituen eskualdeko mugak, eta Poloniaren banaketan parte hartu zuen.
Katalinaren seme Paulo I.a matxinada ilun baten ondorioz, hil zuten. Haren seme zen Alexandro I.ak (1801–1825), hilketan nahastua bide zegoenak, ordezkatu zuen erregetzan, eta Moskuraino iritsi ziren Napoleonen osteei kontra egin behar izan zien. Vienako Batzarrean (1815), Napoleonek lur jo ondoren, Errusiak bere mugak zabaldu zituen eta gainerako herriek aintzakotzat hartu zuten, indar handiko herrialde gisa. Nikolas I.ak (1825–1855) burdinbidea ezarri eta sistema burokratikoa berritu zuen, baina ez zuen, ordea, aldakuntza sozialik onartu eta horren aldeko saio guztien kontra egin zuen. Erregetzaren azken urteetan Ingalaterra, Frantzia eta Otomandar Inperioaren kontra borrokatu zen Krimeako Gerran (1853–1856).
XIX. mende erdi aldean inperioak berrogeita hamar milioi biztanle zituen; haietarik erdiak edo nekazariak ziren, batere eskubiderik gabeko jopuak. Hala eta guztiz ere, literaturak, arteak eta zientziak garapen handia izan zuten. Inperioak bere hedadurarik handiena eskuratu zuen, Siberia guztia mendean hartuta, Ozeano Bareraino, Alaska barne, 1867an Alaska Estatu Batuei saldu behar izan bazion ere.
San Gimignano
Ondarea eta dorreak
Gizateriaren Ondare izendatu dute hirigune historikoa: Harresien barrualdean, ondo mantendutako eraikinen artean arkitektura erromaniko eta gotikoaren adibide bikainak daude. Palazzo Comunale eta Sant'Agostino elizaren freskoak XIV. eta XV. mendekoak.
Gauza bat nabarmentzen da herriaren fisonomian: dituen dorretxe urbano garaiak. Ohikoak izan ziren dorre hauek Italiako beste hainbat hiritan Erdi Aroan eta Pizkundearen hasieran, hala nola Bolonia, Lucca edo Florentzian, baina dorre gehienak hiri gehienetan behera etorri diren bitartean, San Gimignanok lortu du gordetzea 15 dorre ikusgarri, bere garaian izan zituen 72etatik. Familien arteko botere lehiak ziren dorre eraikuntzaren pizgarria. Obsesio arkitektonikoa hain izan zen nabarmena hirian non herriko agintaritzak 52 metro inguruko muga bat ezarri behar izan zuen. Geratzen diren dorreetan bakarra da muga horretatik gora:
San Gimignano mendi-muino batean dago, eta bertara hurbiltzeko errepide zuzenenetik oso deigarria da dorreek herriari ematen dioten perfila. Toscanako Manhattan esan izan zaio horregatik.
Errusia
Azken tsarrak
Nikolas II.ak (1894-1917) aurrekoaren politikarekin segitu zuen, noble atzerakoienen laguntzarekin. Atzerriko inbertsioei esker, Errusia industrializatu egin zen berehala. Industrializatze horren ondorioz, langile klasea sortu zen; Errusiaren hedadura handia kontuan hartuta, langile gutxi ziren, hala ere, baina oso bilduak hiri nagusietan: oso soldata urriak jasotzen zituztenez, ekonomia arazo larriak zituzten. Nekazari gehienak miseriarik gorrienean bizi ziren, zergek estututa. Jauntxoek, gainera, ekoizten zen gehiena esportatu egiten zuten, eta barne hornidura arazoak sortu ziren, salneurriak gora egiten zuten, eta goseteak izan ziren.
Hala eta guztiz ere, 1914ean inperioko biztanleria 175 milioiraino igo zen. 1904ean, japoniaren kontrako gerra izan zen. Protesta ugari izan zen, gerra galdu eta hilen kopuru altua ikusita. Hurrengo urtean, urtarrilaren 22an, protestan zebiltzan langileen sarraskia izan zen (Igande Gorria), eta tsarraren ospe ona lur joa geratu zen. Uztailean, Potemkin korazatuaren eskifaia matxinatu egin zen. Hondamendia saihesteko, tsarrak Duma edo legebiltzarra antolatu zuen. Hala ere, langileen sobiet iraultzaileak birrindu ziren eta buruzagiak atxilotu eta deportatu zituzten. Lehen bi dumak, 1906 eta 1907an batere berrikuntzarik egin gabe ezereztatu ziren. Hirugarren dumak 1912. urtera arte iraun zuen, eta gizarteko talde atzerakoienez osatuta zegoen. Bien bitartean, gizartearen oldar nahia hazi egin zen. Laugarren duma liberalagoa bazen ere, beranduegi zen erreformarik egiteko sistema autokratiko eta atzeratu hartan, egitura politikoa eta administratiboa ez baitzen batere eraginkorra.
San Gimignano
Mugakideak
San Gimignanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Errusia
Sobietar Errusia
Lehen Mundu Gerraren barruan, 1917an Errusiako Iraultza piztu zen, ekonomiak eta gerrak ekarritako krisialdia eta tsarren gobernu autokratikoaren aurkako nahigabea zirela-eta. Hastapenean, liberalek eta sozialista moderatuek hartu zuten agintea, baina, gerrari amaiera eman ezinik, urriaren 25ean, komunistek bereganatu zuten (Urriko Iraultza). Horrez geroztik 1991ra arte, Errusiako historia Sobiet Batasunekoa da. Alderdi bakarreko estatu horrek lazeria andana jasan behar izan zuen, batik bat Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek inbaditu zutenean.
Mikhail Gorbatxov Alderdi Komunistako idazkari orokorrak (1985-1991), komunismoa modernoagotzeko asmotan, glasnost (гласность, «gardentasuna») eta perestroika (перестройка, «berrikuntza») ezarri zituen; aldi berean ordea, abian jarri zuen Sobietar Batasuna 1991. urteko abenduan hamabost errepublika independeetan zatitu zuen prozesua.
Errusiako Federazioa
1991ko abuztuan, gobernuko ministro marxista batzuek estatu kolpea jo zuten, Gorbatxoven gobernuaren erreformak baliogabetzeko eta errepubliken gaineko kontrola beren gain hartzeko. Kolpeak huts egin zuen, baina Gorbatxoven boterea asko ahuldu zen, eta Boris Jeltsinen ospeak gora egin zuen. Orduz geroztik, Errusiak ahalegin izugarriak egin zituen politika sistema demokratikoa eraikitzen eta merkatuko ekonomia egituratzen, aro komunistako gizarte, politika eta ekonomia kontrolak ordezkatuz. Erreforma ahalegin horiek ekonomia eta politika araudi eta praktika nahasiak ekarri zituzten. Industriak, nekazaritzak, egitura militarrak, gobernu zentralak eta diruak (errubloa) kalte handiak izan zituzten; baina, aldi berean, 1991z geroztik, zenbait hauteskunde egitea lortu zen, lehendakaritzakoak eta legebiltzarrekoak batik bat, eta eskualdeko hauteskunde asko ere bai.
Jeltsinen agintaldian bultzatutako erreforma ekonomikoek sekulako eragina izan zuten biztanle gehienen bizi mailan. 1990eko hamarkadan, Errusia gainbehera ekonomiko batean amildu zen, eta miseria latzera eraman zituen milioika errusiar, heriotza eta pobrezia tasa ikusgarrietara helduz. Irakasleek eta funtzionarioek ez zuten kobratzen, pentsiodunei ez zitzaien dirurik heltzen. Jeltsin jarraitzailerik gabe geratu zen herritarren artean, boto-emaileen % 5 inguru zuen alde. Testuinguru horretan, alderdi nazionalistak eta komunistak gora egin zuten. Erreforma ekonomikoen ondorioz, oligarka teknokratek eta sobietar sistema zaharreko arduradunek banatu egin zituzten kudeatzen zituzten aktiboak. Mendebaldeko erakunde ekonomikoen eraginez, ikaragarrizko pribatizazio prozesu bat jarri zuen abian Errusiako gobernuak, Anatoly Txubaisek gidaturik. Aberats berrien klase berri bat sortu zen, askotan mafiatik oso hurbil zegoena.
Estatua baliabiderik gabe geratu zen beste beharrizan batzuei aurre egiteko. Jeltsinek ebakuntza bat egin behar zuelako albistea zabaldu zenean, Lebed eta Viktor Txernomirdin lehen ministroa izan ziren gobernurako hautagai. 1997an Jeltsin aginpidera itzuli zenean, bere taldea berriro antolatzen saiatu zen, eta estatuko gastuak murrizteko eta pribatizatzeko plan berri bat jarri zuen abian. Jeltsin fisikoki eta psikikoki abailduta zegoen eta, 2000. urtean, Jeltsinek dimisioa eman zuen eta Vladimir Putin, KGBko funtzionario ohia, izendatu zuten lehendakari. Gizarte kinka larriaren aurrean, Putinek demagogia nazionalistari heldu zion; oligarkak (kleptokrazia) onetsi zituen baina trukean, politikatik kanpora geratu behar ziren, eta botere betearazlea eta aginte militarra zeharo sendotu zituen. Bigarren Txetxeniako Gerrari ekin zion, eraso bereziki gogor eta gordinari ekinez independentisten kontra, errusiar nazionalismo sutsuan oinarritua. 2002ko urriaren 23an, txetxeniar talde armatu batek Moskuko Duvrovka Antzokia hartu zuen, ikusleak bahituz; Putinek zakarki zapaldu zuen erasoa, hildako ugari eraginez. Jarrera gogor autoritarioak, baina, Putinen posizioa sendotu zuen. 2007an, Putinen Errusia Mendebaldearen hegalpetik urruntzen hasi zen.
3112 Velimir
3112 Velimir asteroide baten izena da. abuztuaren 22an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Sovicille
Mugakideak
Sovicillek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Errusia
Errusiako Federazioa
Putinen agintaldiak 2008 arte iraun zuen, eta erakundeen eta herritarren gaineko kontrol zorrotza izan zuen ezaugarrietako bat; aldi berean, mafiaren inguruko aberats berrien klasearen eta herri xehearen arteko aldea areagotuz joan zen, eta giza eskubideak gero eta gehiago urratuz joan ziren, Txetxenian ezarritako errepresio basatiak erakutsi zuen bezala. Inguruko errepublika batzuekiko liskarrak ere etengabeak ziren, hala nola, Ukrainarekin eta Georgiarekin, biak ere NATOra eta Mendebaldera lerratuak, hainbesteraino, non 2008ko udan errusiar armadak Georgiaren parte bat inbaditu baitzuen, agerian utziz Mendebaldeak ez zuela esku hartuko. Hala ere, SESBetik independentzia eskuratutako herrialde gehienetako agintariak lehengo Alderdi Komunistako nomenklaturako agintariak ziren, eta ondo konpontzen ziren Putinekin. Funtsean, herrialde horiek lehengaiz eta langilez hornitzen zuten Errusia. 2008an, Putinen jarraitzaile Dmitri Medvedev bihurtu zen Errusiako lehendakari. 2012ko hauteskundeen ostean, Putin lehendakaritzara itzuli zen; Medvedev lehen ministro izendatua izan zen.
Galesezko Wikipedia
Galesezko Wikipedia (galesez Wicipedia Cymraeg) Wikipediaren galesezko bertsioa da. 2003ko martxoaren 15ean sortu zen eta 2006ko irailaren 15erako 16.000 artikulu zituen. 2009ko urriaren 6ean 24.819 artikulu zituen eta 59. postuan kokatzen zen.
Errusia
Errusiako Federazioa
2014an, Europar Batasunera hurbiltzearen aldeko taldeek agintetik kendu zuten Viktor Janukovitx, Ukrainako presidente errusiazalea. Horren ostean, Errusiako Parlamentuak baimena eman zion Putini errusiar tropak Ukrainan hedatzeko. Ukrainiar agintariek Sebastopoleko portu garrantzitsutik bota nahi zuten Errusiako Itsas Armada, Krimeako penintsulan. Krimeak, berriz, martxoaren 16an egindako erreferendumean, erabaki zuen Ukrainatik bereizi eta Errusiarekin bat egitea. Nazioartea aurka agertu bazen ere, Putinek onartu zuen Krimeako Parlamentuaren eskaria, eta Krimeako Errepublika Errusiako subjektu federal bilakatu zen. Krimeako Gerra piztu zen. Harrezkero, Ukrainiako Donbassen piztutako gerran, bertako gerrillari errusiazaleak babestu zituen eta, tentsioaren erdian, Errusiak Malaysia Airlines konpainiako 17 hegaldia zartarazi zuen eraso batean, ukatu bazuen ere, Europarekin krisialdi bat piztuz. Nazioartean, Errusiak NATOren eta Nazioarteko Diru Funtsaren aurkako politika hartu zuen, haren eraginari aurka egiteko aliantza sistema bat jostea bilatuz. 2022ko otsailaren 4an, Errusiak hitzarmena sinatu zuen Txinarekin atzerri politikan bat egiteko, AEBren interbentzioen kontra eta Txinak Taiwanen gainean dituen anbizioen alde.
Adolfo Araiz
Adolfo Araiz Flamarique (Tafalla, Nafarroa Garaia, 1961eko abenduaren 28a) politikaria da.
Errusia
Politika
1993ko konstituzioaren arabera, federazioa eta errepublika erdi-presidentziala da Errusia; presidentea da estatuburua, eta lehen ministroa gobernuburua. Errusiako Biltzar Federala (Федера́льное Собра́ние) izeneko parlamentua da organo legegilea; bi ganbera ditu: Estatu-Duma (450 kide) eta Federazio Kontseilua (166 kide).
3112 Velimir
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 QC izena zeraman. Ondoren Velimir omentzeko izena eman zitzaion.
Adolfo Araiz
Biografia
Zuzenbidean lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean 1984an. Nafarroako Unibertsitate Publikoan. 1986ean abokatu kolegiatu zen eta geroztik, jardun horretan dihardu.
3112 Velimir
Orbitaren ezaugarriak
3112 Velimir asteroidearen orbitak batezbeste 2,427 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,243 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,611 distantziara. Eszentrikotasuna 0,076 da, eta makurdura orbitala 4,97ºkoa da.
Adolfo Araiz
Biografia
Herri Batasuneko Mahai Nazionaleko kidea izan zen 1991 eta 1997 artean. 1997 urteko abenduan espetxeratua izan zen, Auzitegi Gorenak ETA talde armatuarekin kolaborazioaz kondenatua. Auzitegi Konstituzionalak zigorra bertan behera utzi zuen 1999ko uztailaren 20an.
3112 Velimir
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.2 da.
Adolfo Araiz
Biografia
Herri Batasunako zinegotzia izan zen Tafallan 1987 eta 1991 artean. 1991ean Nafarroako parlamentari aukeratua Herri Batasunaren izenean. 1995 urtean berriro izan zen aukeratua. Parlamentari izan zen bitartean, Estatuarekin Hitzarmen Ekonomikoaren Negoziaketa Batzordeko kide izan zen, bai eta Transferentzia Juntakoa ere.
2002an Sakanako Mankomunitateko gerente postua lortu zuen, oposizio bidez. 2005 urtean mankomunitateko interbentore izendatua izan zen.
Stefanos Ntouskos
Aurretik, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen Rio de Janeiron, gizonezko lemazain gabeko laukoan, eta seigarren postuan amaitu zuen.
Phelotropa
Phelotropa Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Phelotropa oenodes da.
Adolfo Araiz
Biografia
2003tik izan diren ilegalizazio prozesuetan alderdi eta hauteskunde plataforma ezberdinen defentsa juridiko ekipoetako kide izan da.
2014ko urriaren 7an, Adolfo Araiz izango zela EH Bilduren zerrenda burua 2015eko maiatzeko Nafarroako Legebiltzarrerako hauteskundeetan zabaldu zen. Izendapen ofiziala urriaren 11n egin zuen koalizioak.
Oroër
Oroër Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Oroër udalerrian erroldatutako biztanleak 529 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 199 etxebizitza zeuden, 189 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 196 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 189 etxebizitza nagusietatik 168 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 139 etxek bost zituzten. 149 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 129 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Errusia
Banaketa administratiboa
Munduko herrialderik handiena izanik, Errusiak hainbat banaketa administratibo mota ezberdin ditu bere baitan. Alde batetik subjektuak (errusieraz: субъе́кт(ы), subjekt(i)) daude. Horiek 90 dira guztira eta bakoitzak 2 ordezkari ditu Federazio Kontseiluan.
Oroër
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 396 ziren, horien artean 298 aktiboak ziren eta 98 inaktiboak ziren. 298 pertsona aktiboetatik 283 lanean zeuden (146 gizon eta 137 emakume) eta 15 langabezian zeuden (6 gizon eta 9 emakume). 98 pertsona inaktiboetatik 36 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Errusia
Banaketa administratiboa
Subjektu horiek guztiak barruti federaletan (errusieraz: федера́льные округа́, sing. федера́льный о́круг; transliterazioa: federalnie okruga, sing. – federalni okrug) biltzen dira, 8 guztira. Haietako bakoitzak bere presidentea du, Errusiako presidenteak zuzenean izendatua. Horrezaz gain, afer ekonomikoetarako eskualde ekonomikoak daude. Era berean, herriguneak barruti eta selsovetetan bil daitezke.
Oroër
Diru sarrerak
2009an Oroër udalerrian 189 unitate fiskal zeuden, 529,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.137 euro zen.
Errusia
Atzerriko harremanak
SESBren ondorengo gisa, Errusiako Federazioak beto eskubidea du NBEko Segurtasun batzordean. Errusiako estatu berriak bi helburu nagusi ditu: batetik, potentzia handiaren estatutua nazioartean gorde eta, bestetik, gertuko atzerritarren herrian (hau da, antzinako sobietar espazioan) bere interesak zaindu. Nazioarteko erakunde handietan dago Errusia, eta ez du eten armak murrizteko plangintza. Harreman geopolitikoak ere gorde ditu, eta Estatu Batuen kontrakoa da mundu politikako puntu askotan. NATO ekialderantz zabaltzeak ekarri ditu tentsio handienak gerra hotzeko bi arerio ohien artera. Oso kontra egon ondoren, Errusiak onartu zuen Polonia, Hungaria eta Txekiar Errepublika NATOri lotzea, eta 1994an «bakerako lankidetza» hitzarmen bat izenpetu zuen Atlantikoko Organizazioarekin. 1999ko udaberriko Kosovoko krisiak (NATOk Jugoslavian egindako aireko erasoek biziagotua) argi azaldu zuen Errusiaren ahultzea nazioarteko mailan. Hasieran Slobodan Miloševićen politikaren aurkako esku hartze militarraren guztiz kontrako agertu zen, baina gero, funtsean, onartu egin zituen NATOk erasoak gelditzeko jarri zituen baldintzak. Gatazkak iraun zuen hiru hilabeteetan, Errusia sarritan ahalegindu zen Miloševićen negoziazioak egiten, hein batean aliatuek bultzatuta, haiek ez baitzituzten negoziazioak baztertu nahi. Errusiaren eta Aliatuen lankidetza argia izan zen gatazka bukarazi zuen arautegian: bake plangintza, Miloševićek baldintzarik gabe onartua, Zazpi Handien taldeak eta Errusiak prestatua zen; Kosovoko bakea zaintzeko ipini zen gudaroste nazio-anitzean (KFOR), baziren errusiar osteak.
Arazo larriak ditu Federazioak Moldavian (Trandsniestria, non Sobiet Batasun ohiaren armadak esku hartu baitzuen errusiar hizkuntzazko gehiengoaren alde), eta Ukrainan (Krimearen estatutua eta Itsaso Beltzeko itsasontzidia dela-eta). Estatu Burujabeen Batasunak, beraz, ez du pisu handirik eskualdeko erakunde gisa; aldiz, hitzarmenak bitarikoak edo askotarikoak dira, hala Kazakhstan, Kirgizistan, eta Bielorrusiarekin Errusiak 1996an izenpetu zuen hitzarmen laukoitza. Ildo beretik, 1996an errusiar-bielorrusiar «elkargo» bat sortu zen, hurrengo urtean «batasun hitzarmen» bat izenpetu zuten bi herrialdeek, eta 1998an bi estatuak etorkizunean bat egiteko akordio bat. Era berean, Ukrainarekiko gatazka, 1995ean oso larria izan zena, 1997an izenpetu zen adiskidetasun hitzarmen baten bidez konpondu bide da. Txetxenia errepublikan eskuhartze errepresibo nabarmena izan du 1990eko hamarkadatik, bertako independentzia-asmoen aurka. Nazioarteko giza eskubideen aldeko erakundeen protestak izan dira Errusiako gobernuak eta armadak izan duten jokabidea salatzeko.
Oroër
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
2000. urtean Oroër udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Glenford (Ohio)
Glenford Ohioko herri bat da. Perry konderrian kokatua dago. 2010ean 173 biztanle zituen, 0.29 kilometro koadrotan banatuta.
Oroër
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Errusia
Biztanleria
Errusiak 144.498.215 biztanle baino gehiago zituen 2017 hasieran, 146.839.000 Krimea eta Sebastopol barne. Dentsitatea txikia da, 9 biztanle kilometro koadroko, baina eskualdeen araberako aldeak oso handiak dira: Europako Errusian bizi dira (lurralde osoaren laurden batean) biztanleen % 80 inguru. Asiako Errusian, Transiberiar Trenbidearen inguruan bizi da jendea, eta oso dentsitate txikia dago hortik landa.
1991n izan zuen Errusiak populaziorik handiena: 148.689.000 biztanle. Ordutik aurrera, biztanle kopuruak beherakada izugarria izan zuen (emankortasun tasa, 1999an, 1,3 haur emakumeko zen). Beherakada horren arrazoiak hauek dira: bizitza maila jaistea, alkoholismoarekin eta suizidioarekin zerikusia duten heriotzak ugaritzea, difteria eta tuberkulosia eta antzeko izurriak zabaltzea, haurren heriotza tasa igotzea (23 heriotza 1.000 jaioberri biziko, 1999an). Egoera politikoak eta ekonomikoak ez zuen hazkunde demografikoa bultzatzen baina, horrezaz gainera, beste zenbait faktore ere hartu behar dira kontuan: Bigarren Mundu Gerraren ondoren sortu zen gizonezkoen eta emakumezkoen arteko desoreka; haurdun ez gelditzeko sistema gisa abortua erabiltzeak antzutasun kasuak gehitu zituen; haurren hilkortasuna zuzenean zegoen lotua ospitaleen egoera txarrari, eta jaioberrien elikadura eskasari. Sobietar Batasunaren garaian langabeziarik ez bazegoen ere, ekonomiaren aldaketaren ondorio zuzena langabezia haztea izan zen, eta 1998an % 11ra iritsi zen. Zenbait lantegiren hondamenak eta ekonomia aparatu osoarenak, oro har, oso egoera larrian utzi zuen biztanleen zati handi bat.
Biztanleen % 74 bizi da hiriguneetan (2015). Izan ere, 1950eko hamarkadaz gero da Errusian hirietako biztanleria landa aldekoa baino ugariagoa. Herri urrunegiak edo biztanle gutxikoak ezabatzeko politika bultzatu zen, modu kaotikoan, komunismoaren garaian, eta politika hori bazterrera utzi zen Leonid Brezhneven garaian. Aldiz, datxa kopuruak (landa aldeko etxeak) oso gora egin zuen 1980tik aurrera. Hirietako biztanleria asko hazi zen XX. mendean. Hiri gehienak sobietarren garaian sortu ziren; hiri handienen garapenari eman zitzaien garrantziak, errentagarriagoak eta arrazionalagoak zirelakoan, lurraldearen desoreka ekarri zuen. Hala, sobietar erregimenaren zentralizazio ezin zorrotzagoa izan zen desoreka horren sorburua. Azpiegiturak eskasak dira ordea, eta are eskasagoak sobietarrek hutsetik sortu zituzten hiri txikiagoetan (100.000 biztanletik behera).
Banaketa etnikoa
Biztanleen ugaritasun etnikoa oso handia da: ia 200 talde etniko, 2010eko erroldaren arabera. Errusiarrak dira talde handiena (% 77,7); tatariarrak % 3,7 dira, ukrainarrak % 1,4, baxkirrak % 1,1, txuvaxak % 1 eta txetxenak % 1. Errusiar ez direnen ia % 65k beren nazio lurraldea dute, errepublika edo eskualde autonomoa, eta, hortaz, lurralde propiorik gabeko etniek baino hobeto gorde dituzte kultura eta hizkuntza berezitasunak. Hiri gehienak etnia-anitzak dira, baina errusiarrek agintzen dute denetan, herri eta herrixketan ez bezala.
Hizkuntzak
Ehun hizkuntzatik gora erabiltzen dira, eta zenbait errepublikatan, errusieraz gainera, bertakoa hizkuntza ofizialtzat hartu dute.
Erlijioak
2012ko datuen arabera, errusiarren % 46,8 kristauak dira, gehienak errusiar ortodoxoak; % 6,5, musulmanak, gehienak sunitak; % 25, espiritual ez erlijiosoak; eta % 13, ateoak.
Ekonomia
SESB desagertu zenetik, merkatu-ekonomia modernoa antolatzen saiatu zen Errusia. Barne produktu gordinak behera egin zuen nabarmen (-% 5, 1998an), nahiz eta baliabide natural asko duen, eta biztanleen heziketa maila garaia izan. Izan ere, errusiar ekonomiak arazo larriak zituen: finantza eta lege sistema atzeratua, egitura militar-industrialaren berriztatzea oso motela, eta aurrekontu defizita handia, besteak beste, gobernuak ez baitziren gai zergak biltzeko. Orobat oztopatu zuten Errusia merkatu ekonomian sartzea soldaten ordainketa atzerapenak, truke ekonomiak eta ustelkeriak. Biztanleriaren beherakada handiak areagotzen zuen ekonomia arazoen larritasuna.
1997. urtearen amaieran, Errusiak zenbait aurrerakuntza lortu zuen: inflazioa kontrolatu zen, errubloa egonkortu zen eta pribatizazio programa baten bidez milaka eta milaka enpresa esku pribatuetara igaro zen. Baina 1998an, Asiako finantza krisiaren ondorioz, lehenbizi petrolio esportazioak jaitsi ziren eta, ondoren, atzerriko inbertsioek alde egin zuten. Eta are gehiago larritu zen egoera 1998an gobernuak ezin geldiarazi izan zuenean errubloaren jaitsiera, eta ordaindu gabe utzi zituenean 40 mila milioi dolarreko errublo obligazio. Baina, petrolioaren prezioen gorakadari esker, Errusiako ekonomiak etengabeko hazkuntza izan zuen 1998–2008 bitartean (% 7 urteko, batez beste), eta BPGak 2007an erdietsi zuen 1990eko maila. 2014tik aurrera, petrolioaren merkatzea eta, Ukrainako gerra zela-eta, Nazioarteak ezarritako zigor ekonomikoek kalte egin zioten Errusiako ekonomiari: errubloa erori, inflazioa handitu, eta herrialdea atzeraldian sartu zen (-% 3,7 2015ean, -% 0,8 2016an).