cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
54. linea (Txik Txak)
Bidea
lineak hego-ekialderantz jarraitzen du, Kanboko tunela zeharkatuz eta Kanboko ur-onetan geltoki zaharretik igaroz. Hemen Errobi ibaiaren ibar zabala amaitzen da eta oso eremu malkartsua hasten da, harana nahiko estua delarik. Kanbo hegoaldetik inguratzen du trenbideak, Mendia, Etxegilboloko eta Merkuriko tunelen bidez, eta D918 errepidearen azpitik igarotzen da. Itsasuko geltoki zaharrera iristen da, herriaren hegoaldean, eta lehen zulo batean barneratzen da, Artzamendi eta Urtsua mendien artean, non Bordako eta Malkorrako tunelak erabiltzen dituen. Irteeran, ibarra zabaldu egiten da pixka bat, eta linea Luhusoko hiri barnearen hegoaldean jartzen da, Luhusoko geraleku zaharra dagoen lekuan. Bideak, Bidarrai aldera estutzen den haran batetik jarraitzen du. Bidarraiko geltoki zaharretik pasatzen da lehenik, eta gero Bidarrai–Nobilia Zubia geltokira iristen da, Bidarraiko hiri barnetik ekialdera. Errobi ibaia bi aldiz zeharkatzen du Higoingo tunelean sartu aurretik, bere irteeran ibaia hirugarrenez zeharkatuz. Arrosa eta Ortzaize herrien arteko bidea iristen da, Ortzaize–Arrosa geltokia dagoen tokira.
Jarraian, Baigorrirako adarra ateratzen da, hegoalderantz, eta Donibane Garazirako burdinbideak, beti bezala, hego-ekialderantz jarraitzen du. Beste hiru aldiz zeharkatzen du Errobi ibaia, eta Martimgaslemiko eta Pertolsarriko tunelak zeharkatzen ditu, iparraldetik Uharte Garaziko hirigunera sartu aurretik. Hemen Lauribar ibaia zeharkatzen du, Errobin itsasoratu baino pixka bat lehenago, eta Donibane Garazin sartzen da. Bere zitadelatik iparraldera Donibane Garaziko geltokia dago, baita bide amaiera ere.
Gometz-la-Ville
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
54. linea (Txik Txak)
Ustiapena
Gaur egun, Société Nationale des Chemins de fer Français enpresak ustiatzen du linea.
Gometz-la-Ville
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
54. linea (Txik Txak)
Maiztasunak
Pasatzeko maiztasunak egunaren eta egunaren araberakoak dira. Batez bestekoa 4 eta 8 tren artekoa da egunean, noranzkoaren arabera, geltokien arabera.
Batez besteko denborak
Ibilbideko batez besteko denborak adierazgarriak dira, eta trafikoaren edo beste ezusteko batzuen arabera alda daitezke.
Flota
Linean 2 ibilgailuk egiten dute lan guztira.
Tarifak
Sarearen tarifikazioa Akitania Berriko eskualdeko trenen sarean berdina da, eta garraio-titulu berberekin dago eskuragarri.
Etorkizuna
Euskal Hirigune Elkargoa linearen maiztasunak hobetzeko lanean ari da, baita Txik Txak sareko gainerakoekin tarifak integratzeko ere. Epe ertainean, Euskal Hirigune Elkargoak linea bere gain har dezake erabat.
Kahului (Hawaii)
Kahului Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Maui konderrian dago, Hawaii estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Le Perrier
Le Perrier Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Perrier udalerrian erroldatutako biztanleak 1.797 ziren. Familiak 716 ziren, horien artean 176 pertsona bakarrekoak ziren (84 bakarrik bizi ziren gizonak eta 92 bakarrik bizi ziren emakumeak), 272 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 240 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.016 etxebizitza zeuden, 731 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 237 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 998 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 731 etxebizitza nagusietatik 599 bere jabearen bizilekua ziren, 123 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 31 etxek bi zituzten, 169 etxek hiru zituzten, 252 etxek lau zituzten eta 276 etxek bost zituzten. 615 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 309 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 371 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.124 ziren, horien artean 835 aktiboak ziren eta 289 inaktiboak ziren. 835 pertsona aktiboetatik 774 lanean zeuden (419 gizon eta 355 emakume) eta 61 langabezian zeuden (15 gizon eta 46 emakume). 289 pertsona inaktiboetatik 139 erretiraturik zeuden, 66 ikasten zeuden eta 84 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Perrier udalerrian 772 unitate fiskal zeuden, 1.865,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.803 euro zen.
Castillo Futbol Kluba
Castillo Futbol Kluba Miranda Argako futbol taldea da, 1948. urtean sortu zutena. Paco Alcalde Flamarique presidentea du. La Galera futbol zelaian jokatzen ditu etxeko partidak.
Le Perrier
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 100 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 29 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 40 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 9 igeltseroak, 3 margolariak, 5 zurginak, 4 iturginak, 3 argiketariak, 4 ile apaindegiak, 6 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 2 okindegiak eta 1 kirol-denda zen.
2000. urtean Le Perrier udalerrian 48 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.917 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Castle Shannon (Pennsylvania)
Castle Shannon Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 8,316 biztanle zituen, 4.14 kilometro koadrotan banatuta.
Simonellita
Simonellita substantzia organiko motako minerala da.
Ezaugarriak
Simonellita substantzia organiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Fulmar
Fulmar (Fulmarus glacialis) Fulmarus generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Antxetaren antzekoa, batzuek luma guztiak grisak izaten dituzte, beste batzuek zuriak sabelaldean eta grisak bizkarraldean. Itsas soinberak eta arrainak jaten ditu, baina baita zetazeo hilen gantza ere. Groenlandian, Islandian, Faroe uharteetan eta Britainia Handian bizi da.
Ibon Uzkudun
Ibon Uzkudun Gurrutxaga (Eibar, Gipuzkoa, 1973ko urriaren 23a) gipuzkoar aktore eta telebista aurkezlea da. Maisutasun industriala ikasi zuen Armeria Eskolan, eta ondoren, 1996ra arte irrati-telebista ikasi zuen Bilbon.
Boisset (Cantal)
Boisset Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Boisset udalerrian erroldatutako biztanleak 619 ziren. Familiak 292 ziren, horien artean 101 pertsona bakarrekoak ziren (62 bakarrik bizi ziren gizonak eta 39 bakarrik bizi ziren emakumeak), 97 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 82 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 438 etxebizitza zeuden, 293 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 98 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 415 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 293 etxebizitza nagusietatik 251 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 13 etxek bi zituzten, 55 etxek hiru zituzten, 86 etxek lau zituzten eta 138 etxek bost zituzten. 240 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 131 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 112 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 354 ziren, horien artean 247 aktiboak ziren eta 107 inaktiboak ziren. 247 pertsona aktiboetatik 228 lanean zeuden (137 gizon eta 91 emakume) eta 19 langabezian zeuden (8 gizon eta 11 emakume). 107 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Boisset udalerrian 290 unitate fiskal zeuden, 590,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.181 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 5 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 margolariak, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 2 harategiak ziren.
2000. urtean Boisset udalerrian 65 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.208 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Baliozkotasun (estatistika)
Estatistikan eta bereziki psikometrian, baliozkotasuna neurketa-tresna bat erabiltzean benetan neurtu nahi dena neurtzen ote den aztertzen duen kontzeptua da. Neurtu nahi dena neurtzen dela erabakitzen bada, neurketa baliozkoa dela esango da. Baliozkotasunak neurketaren emaitzetatik atera daitezkeen interpretazio, ondorio eta aurreikuspenen zuzentasunari buruzko kontzeptua dela ere esaten da. Halatan, baliozkotasuna kontzeptu konplexua da eta alderdi anitz erakusten ditu: eduki-baliozkotasuna (neurtu nahi den ezaugarria era osotuan neurtzen den), aurreikuspenerako baliozkotasuna (geroko jokabide bat aurrez ikusteko erabil daitekeen neurketa), baterako baliozkotasuna (neurketa bat datorren egin daitezkeen beste neurketa zenbaitekin) eta konstruktu-baliozkotasuna (neurketak neurtu nahi den kontzeptuaren inguruan osatutako teoriarekin bat datorren). Beste alde batetik, baliozkotasuna fidagarritasun kontzeptuarekin batera aztertzen da, neurketa baten kalitateari buruz erabakitzeko.
Europako Kros Txapelketa
Europako Kros Txapelketa (European Cross Country Championships) Europa mailan antolatzen den kros txapelketa nagusia da. Abenduan jokatzen da.
Historia
1994 urtean hasi zen antolatzen, europar lasterkariek titulu bat irabazteko aukera izan zezaten, mundu mailan irabaztea zaila ikusten baitzen. Gizonezkoetan Serhiy Lebid ukrainarra izan da garaile nagusia, bederatzi txapelekin. Emakumezkoetan ez da palmaresean nagusitasun handirik nabari. Azken urteotan Europako herrialdeen izenean korritzen duten afrikar kroslariak nagusitu dira, Turkiaren izenean korritzen duten keniarrak bereziki.
World Cultural Council
World Cultural Council (Munduko Kultura Kontseilua), Mexikon 1982an sortutako nazioarteko erakunde bat da, egungo presidentea den Edmond Henri Fischerrek eta munduko eminentzia zientifikoek osatutako diziplinarteko batzorde batek zuzendua. Bere helburua munduko Giza eta Kultura garapena, nazioen senidetasuna eta gizaki eta hiritarraren garapen intelekturala dira.
Pescopagano
Pescopagano Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pescopaganok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Penhow (Newport)
Penhow, 'Pen-hŵ', Galesko Newport konderriko udalerri txiki eta komunitate bat da. Bertan Penhow gaztelua dago.
N-po belaunaldia
N-po belaunaldia (hangul: N포세대; RR: N-po sedae ) Hego Korean sortu den neologismo bat da, gauza askori uko egin dioten pertsonen belaunaldia izendatzeko asmatua. Lehenengo, Sampo belaunaldia bezala hasi zen, honek "hiru gauzari uko egin dion belaunaldia" esan nahi duelarik; eta pixkanaka zenbakia handitzen joan da N-po belaunaldia izatera iritsi arte, "n-gauzari uko egin dion belaunaldia", alegia.
Hego Koreako 20 eta 30 urte bitarteko gazte askok uko egiten diote gauza askori (bikotea izatea, ezkontzea, seme-alabak izatea, etxe baten jabe izatea, karrera bat garatzea...) gizarte-presioengatik eta arazo ekonomikoengatik, hala nola bizitza-kostuaren igoera, ikasketak ordaintzea, langabezia izugarria eta etxebizitzen prezioa. Guraso eta gizartearen presioak exijitutako guztia egin ondoren, esfortzu guztiak ordainik ez duela sentitzen dute gazte hauek.
Aurrekariak
Eta, beraz, N-po belaunaldia guzti hau izendatzeko asmatutako beste termino bat litzateke.
Terminoaren jatorria
Termino hau Kyunghyang Shinmun egunkariak erabili zuen 2011n, "Talking About the Welfare State" argitalpenean. Sampo belaunaldiko gazteak definitzeko ezaugarri hauek zehaztu zituzten: lan ezegonkorrak, ikasleentzako maileguen ordainketa altuak, enplegurako prestakuntza prekarioak, etab. dituztenak eta, ondorioz, maitasuna, ezkontza eta seme-alabak izatea atzeratzen dutenak, aurrera begirako planik izan gabe. Termino hori sortu zen erakusteko Estatuak bere gain hartu ez duen ongizatea beren gain hartu duten familia korearren zama puntu kritiko batera iritsi dela, eta, azkenean, familia-forma tradizionalaren desintegrazio-egoera batera iritsi dela. Ikuspegi ekonomikotik, ekonomikoki deprimituta dagoen herrialdea da, eta, aldi berean, barne-merkatua atzeraka doa, Korea esportatzaile handien mende baitago neurri handi batean. Estanflazioa ohikoa den herrialde gisa defini daiteke, hazkunde ekonomiko txikiaren eta soldata oso baxuen eta goranzko prezioen ondorioz. Horren ondorioz, bizitzaren kostua handiagoa da diru-sarrera txikiekin alderatuta, eta horrek termino horiek sortzea dakar.
Antzekotasunak beste herrialdeetan
Aurrez aipatutako termino hauen sorrerak, besteak beste, zailtasun ekonomikoak ditu oinarrian, esan bezala. Eta zentzu horretan, neologismo berri hauen aurretik. "880,000 Won Generation" izeneko kontzeptua ere sortu zen, goi mailako ikasketak egin ondorean lanean egon arren soldata duina jasotzen ez dutenei buruz hitz egiteko. Espainian (eta, ondorioz, Hego Euskal Herrian) erabilia den Mileurista kontzeptuaren parekoa litzateke.
Tay Rail Bridge
Tay Rail Bridge (euskaraz Tayko trenbide zubia) Eskoziako ekialdean dagoen Tayko fiordoa zeharkatzen duen trenbide zubi bat da, Dundee hirian dagoena. A mailako eraikina izendaturik dago.
Historia
1854tik aurrera bazegoen egitasmoa Tayko fiordoa gurutzatuko zuen zubia egiteko eta 1871ean abiatu eta 1878an bukatu zuten burdinezko zubia. Thomas Bouch injeniari ingelesak egin zuen diseinua. 18 hilabete beranduago ekaitz izugarri batek behera bota zuen trena pasatzen ari zen unean eta 75 pertsona hil ziren.
Orduan bigarren zubi bat egitea erabaki zen, fiordoan 18 metro gorago. William Henry Barlow-k diseinatu eta William Arrol & Co. konpainiak eraiki zuen. 1881ean hasi ziren lanak eta 1887an amaitu. Altzairu eta burdinezko 25.000 tona, hormigoizko beste 70.000 tona eta hamar milioi adreilu erabili ziren.
Cheney (Kansas)
Cheney Kansasko hiri bat da. Sedgwick konderrian kokatua dago. 2010ean 2,094 biztanle zituen, 5.16 kilometro koadrotan banatuta.
Catasauqua (Pennsylvania)
Catasauqua Pennsylvaniako borough bat da. Lehigh konderrian kokatua dago. 2010ean 6,436 biztanle zituen, 3.34 kilometro koadrotan banatuta.
Erlekume
Erlekumea erlama batekin batera erle-koloniatik irten daitekeen erle-multzoa, beste toki batean kolonia berri bat sortzen duena.
Erlekume-aldia
Erregina feromona gutxiago zabaltzen hasten bada, arrazoia edozein dela ere, kolonia erlekume-irteteko sukarretik hartzen da. Erreginak onartzen badu, erregina-gelaxketan hamar bat arrautza uzten dira, edo langileek arrautza operkulatuak garraiatu dituztenean, prozesua hasten da. Egun batzuk geroago, erregina gazteak sortuko dira. Argaldu ondoren, erregina zaharrak hegan egin dezake eta erlekumearekin batera doa, erleak eztiz betetzen dira, 3 eguneko migrazioa ziurtatzeko energia izateko, lehenengo erlekumea da.
Erregina edo erlama bakarra egon daiteke kolonia bakoitzeko. Jatorrizko erlauntzan, lehen erregina gelaxkatik atera ohi da, lehen erlekume-irtetea baino astebete geroago. Bere benetako gelaxkan oraindik habian dauden beste erreginak ezabatu nahi ditu instintiboki, baina kolonia nahiko nahikoa populatua bada, erregina-gelaxkak babestuko ditu eta lehen erregina horri erregina ahizpa horiek hiltzea eragotziko dio.
Kolonia erreginari aurre egiteko bezain indartsua ez denean, jaio berri den lehen erreginak ahizpak hiltzen ditu ziztada baten bidez. Baina bi erregina batera azaleratzen badira, hil arteko borroka bat egiten da, bizirik atera dena zauritu eta kalitate txarreko erregina bat sortzeko. Baina, dena ondo badoa, astebete geroago, erregina garaileak eztei-hegaldia egingo du, izan ere, erregina birjinak ernalketarako erlauntzetik kanpora egiten duen hegaldi bat.
Erlauntzako populazioa
Erlauntzako hasierako populazioaren erdia (1/2), laurdena (1/4) eta zortziren bat (1/8) dira, hurrenez hurren, "lehen erlekumekoa", "bigarren erlekumekoa" eta "hirugarren erlekumekoa". Erlauntzako azken kontingentea ezberdina da (erdia, laurdena edo zortziren batena), baina nahiko azkar berritzen da, erregina zaharrak utzitako arrautzei esker.
Bigarren erlekume-irtete batek, gutxienez, erregina gazte birjina bat izango du beti, eta lehengoa baino astebete geroago aterako da maiz. Hirugarren erlekume-irtete batek 3 edo 4 egun geroago jarraitu ahal izango du. Halaber, bi erregina birjin ateratzen dira bigarren edo hirugarren erlekume batekin. Erlauntza berrian kokatu ondoren borroka gertatuko da.
Erlekumeak berreskuratzea
Erlezain batzuek erlekumeak harrapatzen dituzte. Abantaila bat dute: ekoizpen-multzo gehigarri bat berreskuratzen dutela erlauntzan. Baina desabantaila bat dute: erreginaren kalitatea ezezaguna dela eta genetikoki ezaugarri txarrak izan ditzakeela.
Erlekumea ateratzen denean eta erle-torto bat sortzen duenean, nahiko erraza da erle-nukleo izeneko erlauntz txiki edo nukleo-kutxa batean harrapatzea. Erlekumea pausatzean, normalean, zuhaitz-adar batean kokatzen da.
Erleak urez busti eta gero, astunagoak izan daitezen eta hegan egin ez dezaten, erlekumea otar edo zapi batean jarri behar da, gero itxi eta erleak erlauntz huts batean kokatu. Erlauntz hori fin-fin itxi behar da.
Urreta (Zaldibia)
Urreta Gipuzkoako Goierri eskualdean dagoen Zaldibia udalerriko auzoa da.
Erlekume
Erlekumeak berreskuratzea
Ondoren, jarri erlauntza leku fresko batean 48 orduz, itzalean orokorrean. Behin  tarte hau pasata, erlauntza kokatu behin betiko lekuan.
Chiloglanis somereni
Chiloglanis somereni Chiloglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Cinetodus crassilabris
Cinetodus crassilabris Cinetodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Simonita
Simonita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Simonita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Fulmarus glacialoides
Fulmarus glacialoides Fulmarus generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Bomilkar (sufete)
Bomilkar (punikoeraz: 𐤁𐤃𐤌𐤋𐤒𐤓𐤕, BDMLQRT) (K.a. III. mendea) kartagotar noble bat izan zen, Bigarren Gerra Punikoan jenerala izan zena.
Hannonen aita zen, Hanibalen armadaren zati bat zuzendu zuen Rodano mendatean, K.a. 218an, baita Cannaeko guduan parte hartu ere. Bomilkar hau kartagotar sufeteetako bat zela uste da (rex, ez pretore) eta Bigarren Gerra Punikoa aldarrikatu zenean, senatuko batzarraren buru izan zela.
Catawissa (Pennsylvania)
Catawissa Pennsylvaniako borough bat da. Columbia konderrian kokatua dago. 2010ean 1,552 biztanle zituen, 1.33 kilometro koadrotan banatuta.
Cherokee (Kansas)
Cherokee Kansasko hiri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 714 biztanle zituen, 1.84 kilometro koadrotan banatuta.
Peterstone
edota Peterstone Wentlooge, 'Llanbedr Gwynllŵg', Galesko herrixka bat da, Newport hiriaren hego-mendebaldean.
Ceratophrys cranwelli
Ceratophrys cranwelli Ceratophrys generoko animalia da. Anfibioen barruko Ceratophryidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Picerno
Picerno Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Picernok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saccostomus campestris
Saccostomus campestris Saccostomus generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetomyinae azpifamilia eta Nesomyidae familian sailkatuta dago.
Dvandva
Dvandva hitzak edo dvandva-elkarteak, hizkuntzalaritzan erabiltzen den terminoa da, hitz elkartuen multzo bat izendatzeko nazioarteko terminoa. Sanskritotik munduko hainbat hizkuntzatara hedatu da terminoa eta euskaraz ere erabiltzen da.
Dvandva hitz-elkarteak euskaraz marraz idazten dira. Adibideak: seme-alabak, errege-erreginak, neba-arrebak, txuri-urdina, zuri-beltz...
Osvaldo Hiriart
Familia eta ikasketak
Lucía Rodríguez Audarekin ezkondu zen, abokatu aberats baten alaba zenarekin. Berarekin bi alaba eta bi seme izan zituen: Lucía Hiriart, Txileko diktadura militarreko buruzagiarekin, Augusto Pinochet Ugarte jeneralarekin ezkondua; Tatiana, Vladimir Luksic, Luksic familiako kidearekin eta Sergio eta Osvaldo Hiriart gizonezkoak.
Bizitza publikoa
Alderdi Erradikaleko (PR) Masonerian hasi zen Txileko Logia Handian.
Antofagastan jardun zuen bere lanbidea, eta meatzaritza arloan espezializatu zen. Sociedad Industrial Pesquera de Tarapacá SAko zuzendaria izan zen, eta gero Produkzioa Sustatzeko Korporazioko (Corfo) fiskala, gero Endesako zuzendaria izango zen.
1937ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, Tarapacá eta Antofagastako lehen talde probintzialeko senatari hautatu zuten, 1937-1945 legealdirako. Konstituzio, Legegintza eta Justizia Batzorde Iraunkorreko kidea izan zen. Horrez gain, Meatze eta Industria Garapeneko Batzorde Iraunkorrean ordezko senatari izan zen eta bere lanaren bigarren fasean, hura integratu eta bere presidente izan zen; ordezko senataria ere, Lan eta Gizarte Segurantza Batzorde Iraunkorrean.
1943ko irailaren 1ean, Juan Antonio Ríos presidente erradikalak Barne ministro izendatu zuen, Senatua utzi behar izan zuen eta hurrengo azaroaren 2an, Leonardo Guzmán Cortés bere ordezkoa sartu zen goi ganberan. 1944ko urriaren 6ra arte iraun zuen ministro kargurako zerbitzua. Aldi berean, Barne ministro zenean, Ordezko Lan ministroa izan zen, 1944ko apirilaren 3an izendatua urte horretako ekainaren 23ra arte.
Santiagon hil zen 1982ko azaroaren 2an, 87 urte zituela.
Nules–la Vilavella geltokia
Nules–la Vilavella Valentziar Herrialdeko Plana Baixa eskualdeko tren geltoki bat da, Nules udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Kudeaketaren historia
Kudeaketaren historiak gizakiak gizartean bizi denetik helburuak lortu eta jarduera kolektiboak burutzeko garatu dituen prozedura eta metodoak biltzen ditu. Helburu baterako informazioa bildu, taldeak antolatu eta baliabideak eraginkortasunez eskuratu eta baliatu behar diren ekitaldi guztiak biltzen ditu, hala nola gerrak, gobernua eta jarduera ekonomikoak. XIX. mendetik batez ere enpresa eta bestelako erakundeen jarduetarako taxutu da, nazioarteko management terminoa erabiliz.
Hain zuzen ere, kudeaketaren historiak management edo kudeaketari buruzko pentsamendu eta teorien historia ere bada, bereziki XIX. mendean hasita, Industria Iraultzaren ondoren jarduera ekonomikoak modu egokian planifikatu eta burutzeko beharra sortu zenean. Kudeaketari buruzko pentsamendua askoz ere lehenago sortu zela esan daiteke, Sun Tzuren Gerraren Antzea edo Makiaveloren Printzea lanekin esaterako, baina bereziki XX. mendearen hasieratik, kudeaketa proposamen, teoria eta eskola anitz izan dituen jakintza-arloa izan da. Horrela, Harold Koontz kudeaketa adituak "kudeaketa teorien sasidi" esamoldea asmatu zuen, historian zehar eta batzuetan une berean indarrean izan diren kudeaketa teorien multzoa izendatzeko. Lehenengo kudeaketa korronte nagusia Frederick Winslow Taylorek garatu zuen Kudeaketa Zientifikoa izan zen, XIX. eta XX. mendeen bitartean. Henri Fayolek kudeaketaren teoria klasikoa garatu eta Max Weberek Burokraziaren Teoria proposatu zuen. 1920ko hamarkadatik aurrera, Giza Harremanen Eskola garatu zen, langilearen motibazioa eta parte-hartzea nabarmentzen zituena. Geroztik, kudeaketa teoria matematika, sistema-teoria, estrukturalismo eta beste hainbat korrontera zabaldu eta erakundeen aniztasunera eta egungo ingurune aldakorrera egokitu da, kudeaketa estrategikoa garatuz esaterako. Teoria horiek guztiek, gainera, adierazpen retoriko nabarmena izan dute, kudeaketa-literatura ugari batez baliatuz, kudeaketa-ideia berriak enpresako kudeatzaileen artean zabaltzeko. Kudeaketak berrikuntzarako duen joera hau nabarmena kritikatua izanda, beste zientzietan onartuko ez liratekeen joan etorriak egin eta moda-dinamika jarraitzen duela adieraziz.
Aldaketak aldaketa, teoria eta korronte horiek enpresaburuaren helburuei jarraitzea izan dute konstante moduan, errentagarritasun ekonomikoa zehatzago. Kudeaketa-proposamen eta metodoen aniztasunak teorien funtsezko oinarriekin baino kapitalismoak denboran zehar bizi izan dituen aldaketa sozioekonomiko eta politikoetara egokitu beharrarekin du zerikusia eta horrela, marxismoaren ikuspuntutik, superestrukturaren atal bat da. Ildo horretatik bi aro nagusi bereizi dira kudeaketaren historian: bata kapitalismo sendoarekin loturik, non kate-ekoizpenak, burokratizazioak eta masazko kontsumoak kudeaketa zientifikoa ekarri zuten; bigarren aroan, kapitalismoak bere baitan sortutako krisi gogor eta etengabeko aldaketei irtenbidea emateko, malgutasuna eta indibidualizazioa inposatzen ditu kudeaketaren diskurtsoan (langilearen konpromezua edo esprit de corps enpresaren helburuak lortzeko, besteak beste), egun ere gertatzen den moduan.
Enpresa-kudeaketaren hastapenak
XIX. mendean abiarazitako Industria Iraultzak ekoizpen-teknologia berriak ekarri eta lanaren zatiketa indartu zuen lantegietan. Ekoizpen-kopuru handia ekoiztu beharra kontrolaren beharra ekarri zuen lantegietara. Hain zuzen ere, Jeremy Benthamek, utilitarismoaren filosofoa, panoptiko izeneko egitura diseinatu zuen XVIII. mendearen bukaeran gartzela, eskola eta lantegietan erabateko bijilantzia egiteko; proiektua oso kritikatua izan bezen ere, hamarkada zenbait geroago nagusi izango zen. Samuel Bentham bere anaiak metodo horien aplikazio zuzena egin zuen Portsmoutheko portuan: lanaren zatiketa zorrotz eta xehea egiteaz gainera, kontrol eta diziplinarako sistema zorrotza eratu zuen, bat bateko zigorraz haraindi. Horrela, hasieratik enpresa-kudeaketa Michael Foucaultek izendatzen zuen boterearen mikrofisika bilakatu zen: sailkapena eta kontrola gizabanakoaren eskala guztietara zabaltzea, administrazio edo management izeneko jakintza-arloa sortuz.
Kudeaketa-aitzindariak lantegietan
Kudeaketaren printzipio orokorrak garatu eta zabaldu egin behar ziren lantegietan. Printzipio hauen aplikazio zuzenak, gainera, gizarte-arazoak sortu zituen, hala nola langileen gehiegizko esplotazioa eta lantegien inguruetako bizi-baldintza gogorrak. Arazo horietaz kezkaturik bili zen erreformatzaile bat Robert Owen izan zen, gaztetatik New Lanarck enpresako kudeatzaile arrakastatsua izan zena. Kudeaketari buruzko Giza Harremanen Eskolako aitzindari bat izan zela esan daiteke, enpresaren onerako langilearen ongizatea eta interesak zaindu behar zirela irizten baitzuen. Ildo horretatik, komunitate kooperatiboak diseinatu eta martxan jarri ere egin zituen Estatu Batuetan, porrot egingo zutenak azkenean; gehiegizko lanaren zatiketaren aurka ere agertu zen.
Nabarmendu behar da kudeaketa garai hartan diziplina guztiz praktikoa zela, teoria eta literatura eskasa sortzen zuena. Enpresaburuak eta bereziki ingeniariak izan ziren jakintza-arloari ekarpenak egin eta zabaldu egiten zutenak. James Watt eta Richard Arkwright asmatzaileak makinen erabilera efizienteari, lanaren zatiketari eta langileen trebakuntza eta zereginei buruzko oharpenak egiten zizkieten beraiek asmatutako makinak eskuratzen zituztenei. Watten semea, James Watt Jr, Matthew Robinson Boultonek kudeatutako Soho Engineering Foundry galdategian ekoizpenaren kudeaketarako metodoak baliatu zituzten eta horretaz gain lantegiaren kokapena, merkatu-ikerketa, produktuen estandarizazioa eta kostuen kontabilitatea ere aztertu eta garatu zituzten. Charles Babbage matematikari eta ingeniaria lantegiko prozesu konkretuak ikertu eta On the Economy of Machinery and Manufacturers liburua idatzi zuen, lanaren zatiketa bultzatuz, geroago garatuko zen Kudeaketa Zientifikoaren ildotik. Kudeaketa, beraz, arlo guztiz praktiko eta aplikatua zen: 1819tik eta urte askotarako École Spéciale de Commerce et d’Industrie de Paris izeneko ikastetxea izan zen mundu osoan kudeaketa irakasten zuen bakarra eta XIX. mendearen bukaerara arte Andrew Ure ingelesa eta Charles Dupin frantsesa soilik izan ziren kudeaketaren irakaskuntza eta zabalkuntzari ekin ziotenak.
Scientific management mugimenduaren garaia
1873ko Izuak eragindako krisi ekonomikoak langileen mugimendua piztu zuen Estatu Batuetan zein Europan. Langileen grebak eta matxinadak ohiko bilakatu ziren lantegietan. Aldi berean, teknologia berriek lantegi handiagoak eta ekoizpen-prozesu konplexuagoak ekarri zituzten. Ingurune horretan, industrialismoak antolaketa eta kudeaketa metodo zorrotzak behar zituen. 1880tik ASME American Society of Mechanical Engineers (ingelesez) izeneko erakundeak euren arloaren aurrerapenerako hobekuntza teknikoez gainera, hobekuntza ekonomikoak ere behar zirela. Bertako kide zen Henry R. Towneren hitzetan:
Frederick Winslow Taylor estatubatuar ingeniaria izango zen efizientzia ekonomikoa eta produktibitatea gehitzeko proposamenak bildu eta teoria edo ideologia batean bildu zituena. Lan-prozesu, langileen saritze eta zuzendari eta langileen arteko harremanen azterketa zorrotza eta hobekuntzarako proposamenak egin zituen, langilegoan soldiering (ingelesez) edo utzikeria eta bestelako inefizientziak behatu ondoren. Zehatzago, Taylorek proposatu zituenak hauek ziren, besteak beste:
Oro har, Taylorek kudeaketan zientzia-metodoak erabiltzea proposatzen zuen, lan eta prozesu guztietan the one best way (ingelesez) edo era egokien bakarra dagoela aldeztuz. Ideia hauek guztiak The Principles of Scientific Management liburuan bildu zituen 1911 urtean. Bere metodoak XX. mende lehenengo bi hamarkadetan izan zuten arrakasta gehien, oihartzun handia lortuz; bere printzipioak oro har onartu eta aplikatu baziren ere, bere metodoa osotasunean garatu zuten enpresak, ordea, gutxi izan ziren. Bere inguruan jarraitzaile anitz bildu zituen, berriz, metodo hauei buruzko ekarpenak egin eta bere sistemari zientifikotasuna eman ziotenak: Henry Ganttek tresna grafikoak garatu zituen kudeaketa-kontrolerako, Frank Gilbreth eta Lillian Gilbreth senar-emazteek lanpostuko mikromugimenduen azterketa zientifikoa egin zuten, Hugo Munsterbergek psikologia industriala abiarazi zuen eta Morris Cooke eskola eta administrazio publikora zabaldu zituen taylorismoaren printzipioak. Hortik aurrera bere metodoak lantegietan zabaldu eta arrakasta handia izan zuten, taylorismo, scientific management (ingelesez) edo kudeaketa zientifiko izeneko korrontea sortuz, egungo enpresa-kudeaketan ere arrasto nabarmenak utzi dituena. Hala ere, 1920ko hamarkadarako langileak eta beriaen lana ikuspuntu ekonomikoaz haraindi, gizarte-motibazioen aldetik ere aztertuko zituen beste mugimendu bat sortuko zen: Giza Harremanen Eskola izenekoa. Dena den, taylorismoak ekarpen iraunkorrak izan ditu kudeaketan: lanaren prozesuaren plangintza eta jarraipena, muntaketa-katea eta ekoizpenaren fluxu jarraitua bereziki, ikuskapen sistematikoa, la eta agindu-txartelak, kostuen kontabilitatea, inbentarioen kudeaketa eta lidergo funtzionala. Zorionez, garai hartan kronometroari begiratuz lanaren kontrolerako metodoak desagertu dira.
Kudeaketa zientifikoaren aplikazioak langileen aurkako erreakzioa piztu zuen hainbatetan; esaterako, taylorismoaren aintzindaria izan zen Daniel McCallum estatubatuar trenbide-ingeniariak inposatu nahi izan zituen diziplina eta kontrol-neurrien aurka 6 hileko greba izan zen, McCallumek amore eman behar izan zuenera arte. 1912 urtean, berriz, Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuak ikerketa bat burutu zuen sindikatuek Tayloren metodoen bitartez langileen esplotaziaren aurkako salaketa bat dela eta, azkenean salaketa atzera boto bazuten ere. Langilea destrebatu eta alienatu egiten duela ere aipatu da, lan-prozesuaren gehiegizko zatiketaz eta plangintza eta kontrola zuzendarien esku utziz. Aipatu behar da, taylorismoaren metodoak printzipioz Sobietar Batasunean ere modu intentsiboan erabili zirela. Izan ere, kapitalismoaz haraindi, kudeaketa zientifikoa Ilustrazioaren proiektuaren gizarte-zabalkuntzaren emaitza da finean, zeinak zientziaren aplikazioak, baita gizakiaren eta gizartaren jarduera eta arlo guztietara ere aplikaturik, mundua hobetzen duela aldezten duen. Gizarte-darwinismoaren aplikazioa dela ere aipatu da. Ezin uka, ordea, kapitalismoarentzat oinarrizko metodologia izan zela taylorismoa: 1930eko hamarkadara arte, produktibitate gehikuntza itzelak ekarri zituen, baina aldi berean Depresio Handia eragin zuen gainprodukzio-krisiaren eragileetako bat izan zen. Horri aurre egiteko irtenbidea soldatak igotzea izan zen Munduko Bigarren Gerra amaitutakoan, kontsumoa gehitzeko. 1940-1960 urte bitartean garatu zen fordismo izeneko sistema sozioekonomiko eta garapen-eredua, masazko ekoizpena eta masazko kontsumoa bateratzen dituena, taylorismotik proposamen asko jaso zituen, baina beste batzuk baztertu ere egin zituen: adibidez, taylorismoak langilearen trebakuntza sustatzen zuen bitartean, fordismoak baztertu egiten zuen, lan-prozesua trebetasun eskasa eskatzen zuten eragiketetan zatituz eta horiek prestakuntzari gabeko langileei esleituz.
Administrazioaren Teoria Klasikoa: Henri Fayol
XX. mendearen hasieran taylorismoaren ideiak ingeles-hizkuntzako herrialdeetan nagusi ziren garaian, Henri Fayolek kudeaketari buruzko Administration Industrielle et Generale tratadua plazaratu zuen 1916 urtean. Ordura arte Fayol meategi-ingeniari eta konpainia zenbaitetan zuzendari moduan nabarmendu zen. Bere bizitza profesionalean zehar arretaz egindako behaketak modu sistematikoan bilduz osatu zuen tratadua, administrazioa erakunde orotan beharrezkoa zela nabarmenduz. Horrela, enpresaren jarduera sei arlo hauetan sailkatu zituen: arlo teknikoa, merkataritza, finantzak, segurtasuna, kontabilitatea eta administrazioa edo kudeaketa. Aldi berean, kudeaketaren funtzioak zehaztu zituen: planifikatzea, antolatzea, koordinatzea, buruzagitza eta kontrola, egun kudeaketa-paradigma nagusietan dirauena. Kudeaketa egoki baterako hamalau printzipioak ere ezarri zituen.
Max Weber eta burokrazia
Burokrazia terminoak egun zentzu txarra hartu badu ere, jatorrian kudeaketa formala osatzen zuten erregelak biltzen ditu, hierarkia eta aginte-lerro zuzen, zehatz eta jakinekin. Kudeaketaren historiografiak Max Weberek erakundeak burokraziaz gobernatu behar zirela ezarri zuen jakintsutzat hartzen du, burokraziaren printzipioak taylorismoaz eta fayolismoaz nagusitzen ari ziren garaietatik. Izan ere, bere idazkietan burokrazia ideal moduan aipatzen da, aginte arrazionalaren garaipen moduan, aginte karismatiko eta tradizionalaren aldean. Ideal terminoa, ordea, eredu moduan hartu behat da eta hobezin moduan, kuderaketa burokratikoaren aldezleek egin ohi duten moduan. Weberek berak burokrazia arriskuak ere aurreikusi zituen, despertsonalizazioa ekar lezakeela: burokrazia teknikoki eta arrazionalki kudeaketa modu gorena bada ere, gizatasunaren aurka jo zezakeela ohartarazi zuen. Weberen teoria gaizki ulertzearen errua kudekaeta-adituei egotzi behar zaie, bereziki 1950eko hamarkadan kudeaketa diziplina zientifiko eta akademiko moduan eratu nahian.
Giza Harremanen Eskola
Kudeaketa zientifikoak eta Henri Fayolen administrazio-teoriak kudeaketaren eskola klasikoa osatzen dute. Eskola klasikoaren gehiegizko arrazionaltasunak nabarmentzen zituen erregela, hierarkia eta ekonomia-pizgarrien alternatiba moduan, langileen gizatasuna eta gizarte-beharrak kontuan hartzen zituen Giza Harremanen Eskola garatu zen Estatu Batuetan 1920ko hamarkadan. Kudeaketa zientifikoak langilearen helburua bere ordainsaria maximotzea dela sinplikatzen zuen bitartean, Giza Harremanan Eskolak langileak talde batean elkartasunez lan egin eta batera helburuak lortzea bilatzen duela baieztatzen zuen. Giza Harremanen Eskola 1924 urtean hasitako Hawthorneko ikerketetatik abiarazten dela baieztatzen da. Ikerketa hauek 1933 urtera arte jarraitu zuten. Hawthorne Works Chicagoko periferian kokatzen zen Western Electric enpresako lantegi bat zen. Enpresa langileen ongizateaz bereziki arduratzen zen eta pentsioak, etekinen banaketa eta aisiako ekitaldiak eskaintzen zizkien langileei, garaiko enpresa gehienak ez bezala, paternalismo honi langileek kudeaketa zientifikoaren metodoen aurka zuten jarrera ikusirik eta beraien antolakuntza sindikalaren beldurrez ekin ziola baieztatu bada ere. Hawthorne lantegiak urteetan kudeaketa zientifikoaren metodoak jarraitu zituela ere aipatu behar da. Horren haritik, langileen lan-egoera eta motibazioa eragiten zituzten faktoreak aztertzeko Hawthorneko ikerketak agindu zituen. Ikerketa hauetan langileak zuzendaritzatik edo egitura formaletik ezarritako helburuei muzin egin eta langilearen taldean, erakunde informal batean alegia, ezartzen ziren jokabideei jarraitzen ziela frogatu zen. Lanaren kanpo kontrola eta kudeaketa areagotu zirenean, berriz, produktibitatea jeitsi egiten zela frogatu zen. Aldi berean, lanpostuko kondizio fisikoak (adibidez, argitasuna eta atseden-denborak) hain garrantzitsuak ez zirela hauteman zen. Ondorio moduan, ekoizpen-helburu bat lortzeko langilea modu kooperatibo batez bereziki lan egitea lortu behar zela ezarri zen, kudeaketa garden batez eta helburu partekatuak ezarriz. Langilearekiko kezka eta sentsibilitate berri horiek, ordea, langileek Depresio Handiaren garaian egin zituzten greba eta protestek enpresa handiei eragindako galerak ekiditeko zabaldu zirela aipatu da. Gerora, ordea, Gizarte Harremanen Eskolak enpresak eta erakundeak funtzio-multzo batez izateaz haraindi, sistema sozial bat osatzen dutelako ideia zabaldu eta finkatzeko balio izan du.
Eskola honetako ordezkaririk ezagunena Elton Mayo izan zen. Aurretik psikologo moduan karrera akademikoa egina bazuen ere, ospea Harvard Business School negozio-eskolara 1926 urtera sartu zenetik lortu zuen, Wallace B. Donham bertako zuzendari baten sostenguz, giza-harremanak aztertuko zituen irakasgai berri baterako irakasle moduan. 1927 urtean Hawthorne esperimentuetan parte hartzen hasi zen. Horien ondorioz, giza-harremanen hipotesia frogatutzat eman zuen, besteak beste. Laster, ondorio hauek Harvardeko ikastaroetan plazaratzen hasi zen. Hain zuzen, Harvardeko Unibertsitatea bilakatu zen Giza Harremanen Eskola egoitza nagusia hurrengo urteetan, Donhamen bultzadaz eta George F. F. Lombard eta Thomas North Whitehead irakasleekin besteak beste. 1933 urtean, Mayok The Human Problems of an Industrial Civilization (euskaraz, Zibilizazio Industrial bateko Giza Arazoak) argitaratu zuen. Bertan gizarte modernoak gizakiari bere gizarte-funtzioa eta taldearekiko elkartasuna bazterrean utziarazi diola gaitzesten zuen, besteak beste. Bere ondoan, kudeaketa-ikuspuntu beretik lan egin zuten, Fritz J. Roethlisberger psikologoak, 1974 urtera arte Harvarden lan egin zuena irakasle moduan, eta Hawthorneko William Dickson eta Harold Wright ikuskatzaileek, 1939 urtean Management and the Worker (euskaraz, Kukeaketa eta Langilea) izenburuko liburu ospetsua plazaratu zutenak. Hawthorneko beste ikertzaile bat Lawrence Joseph Henderson izan zen, nekea aztertzeko laborategia osatu zuena.
Kudeaketarako behaviorismo-teoriak
Giza Harremanen Eskolak erakunde bat modu egokian kudeatzeko bereziki bertako kideen arteko harremanei behatu eta eragin behar zitzaiela baieztatzen zuen bitartean, urte batzuk geroago sortutako behaviorismoari buruzko kudeaketa-teoriek gizakia bere banakotasunean nabarmentzen dute: bere beharrizan eta motibazioak, erabaki-irizpideak eta orohar bere portaera (ingelesez, behavior). Dena den, Giza Harremanen Eskolaren luzapen gisa ere har daiteke. Teoria hauek 1940ko hamarkadan garatu ziren, Chester Barnard, Abraham Maslow, Douglas McGregor, Frederick Herzberg, Kurt Lewin, George Homas eta Warren Bennisen eskutik, psikologiaren eta soziologiaren kontzeptu eta teoriak bereganatuz. Hain zuzen, behaviorismo-teorien helburua izan zen kudeaketa zientzia formal bilakatzea. Lehenago, teoria hauen aintzindaria psikologia industrialaren sortzailetzat hartzen den Hugo Münsterberg izan zela baiezta daiteke, kudeaketa zientifikoaren baitan, gizakiaren faktore psikologikoak nabarmendu baitzituen. Mary Parker Follett ere teoria hauen aitzindaritzat jotzen da.
Behaviorismo-teorietan, langilearen poztasuna eta betetasuna jotzen dira langilearen produktibitatearen faktore nagusitzat. Horrela, langilea enpresan eta lantegian pozik egon dadin neurriak hartu dira behar dira, beharrizan ekonomikoak aseta, lanaren gaineko kontrola langileari emanez eta enpresako buruen arteko harreman egokiak sortuz.
Kudeaketa-korronte honi oinarri teoriko eta zientifikoa eman ziotenen artean Kurt Lewin eta Abraham Maslow izan ziren. Lewin alemaniar psikologoak talde-dinamika aztertu zuen; Maslow, bere aldetik, psikologiaren ikuspuntu berria baliatu zuen, Psikologia Humanistikoa deitu izan dena, pertsonaren hazkunde positiboa nabarmentzen zuena. Behaviorismoan oinarritutako kudeaketaren bilakaeran garrantzi handia izan zuen Maslow piramideak, pertsonak euren oinarrizko beharrak asetu ondoren, bestelako beharrizanak (autoerrealizazioa, kasu) bilatzen dituztela adierazten duena. Ekarpen teoriko guztiak bateratu eta kudeaketa-ikuspuntu bat garatu zuena Douglas McGregor izan zen. Ezaguna da bereziki plzaratu zituen X eta Y teoriak, langileen portaerari egokituz zuzendariek eskura dituzten bi kudeaketa-metodo: bata autoritarioa, X teoria osatzen duena, eta parte hartzailea bestea, Y teoria alegia. 1950 eta 1960ko hamarkadetan, negozio-eskolak eta kudeaketa-aholkularie giza eta gizarteko faktoreak behar bezlaa kudeatzeko teknikak haratu zituzten korronte horren baitan. Beste kudeaketa-adituek behaviorismoaren bidea jorratzen jarraitu dute: Paul Herseyk eta Ken Blanchardek lidergo situazionalaren teoria plazaratu zuten, kudekaeta estilo hoberenik ez dagoela baieztatu eta une eta tokiko egoerara moldatu beharra nabarmentzen duena. William Ouchik Z teoria eratu zuen 1982 urtean McGregoren teorien haritik. Egun ere, enpresek zuzendarien eta langileen prestakuntzan osatzen dituzten programa gehienak McGregorek proposatutako Y teorian oinarritzen dira.
Erabaki-teoriaren ekarpenak
Erabaki-teoria Bigarren Mundu Gerraren ondoren garatu zen batik bat, John von Neumann eta Oskar Morgenstersn matematikariek sistematikoki garatututako joko-teorian oinarriturik, zeina gatazka-egoeretan hartu beharreko erabakiak aztertzen dituen, eta arrisku eta ziurgabetasunezko egoeretan erabakiak aztertu zituen Leonard Jimmie Savageren eskutik, besteak beste minimax irizpidea finkatuz. Aurretik, Frank Plumpton Ramsey matematikariak baliagarritasun kontzeptua, Jeremy Benthamek bi mende lehenago sortu zuena, eta probabilitate subjektiboa aztertu zituen portaera ekonomikoa azaldu nahian, mozkinen maximotzeaz haraindi. Erabaki-teoria bi ikuspuntutatik aztertu izan da: ikuspuntu deskribatzaile batetik, erabakiak praktikan nola hartzen diren aztertzen du; baina ikuspuntu normatibo edo arautzaile batetik ere aztertzen ditu, erabakiak arrazionaltasunez nola hartu beharko liratekeen aztertuz. Ildo horretatik, 1950eko hamarkadan erabaki-teoria kudeaketara zabaldu zuen Herbert Simon ekonomialari eta psikologoak kudeatzaileek arrazionaltasun mugatuaz jokatzen zutela baieztatu zuen, eredu matematikoen erabateko arrazionaltasunaren hipotesia kolokan jarriz. Aldi berean, mozkinak maximotu ordez, ezarritako helburuak asetu soilik egiten duten erabaki-ereduak eta, helburu bakar batez gainera, helburu anitz kontuan hartzen dituen tresnak ere garatu dira. XX. mendeko azken hamarkadetan erabaki-teoria matematikoak izan dituen aurrerapenak informatikarekin garapenari esker aplikatu ahal izan dira, erabakietarako tresnak eratuz, decision support systems direlakoak hain zuzen, kasu bakoitzean eskura dagoen informazioa bilduz erabaki hobezina ematen dutenak. Edonola ere, erabaki-teoriak kudeaketa-korronte bat sortu baino, kudeaketarako euskarri matematiko moduan baliatu da geroztik garatu diren kudeaketa-tresnetan, hala nola SWOT analisia eta Harry Markowitzen kartera-analisia.
Erabaki-teoriarekin batera garatu zen ikerketa operatiboa ere, erabakiak hartzeko modelizazioa eta optimizazio-problemak ebatzen dituena. Horren baitan, ilara-teoria, PERT, CPM, inbentarioen kudeaketa eta kalitate-kontrola kokatzen dira besteak beste, erabakiak hartzeko lagungarri direnak.
Korronte neoklasikoa
1950eko hamarkadan, Gerra Hotzaren garaian, kudeaketa aplikazio zabaleko diziplina eta jakintza-arlo akademiko moduan indartu ahala, horren emaitza praktikoei begiratu beharra zegoen, kapitalismoa sistema gorena zela frogatzearren. Giro horretan, efizientzia helburu nagusitzat hartu eta helburuen araberako kudeaketa zabaltzen hasi zen, bereziki Peter Drucker kudeaketa adituaren eskutik. Henry Fayolek proposaturiko printzipioak ere berreskuratu ziren, egun ere kudeaketan hain zabaldurik dagoen planifikazio-antolakuntza-zuzendaritza-kontrola zikloa zabalduz. Baina kudeaketaren eskola klasikoak, taylorismoak eta fayolismoak alegia, lan fisikoa eta lan kognitiboa nabarmen bereizten zituen bitartean, langilea makinatzat hartuz, korronte neoklasikoak erakundeko kideen ezaguerak erakundearen mesedetara jarri behar direla aldeztu eta kutsu demokratiko eta parte hartzailea sustatuko zituen erakundeetan. Helburu globalak ezartzeaz gainera, saileko helburuen finkapena, saileko helburuen arteko koordinazioa, staff lerroen indartzea eta neurketa eta kontrola zorroztea izango ziren kudeaketaren korronte neoklasikoaren ardatz nagusiak. Korronte honen baitan, Harold Koontz, Cyril J. O'Donnell eta Agustín Reyes Ponce kudeaketa-adituak ere barneratzen dira korronte neoklasikoan, egun ere negozio-eskoletan irakasten den kudeaketaren paradigmaren osagai nagusienetakoa dena.