cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1999ko UNAMeko greba
Iritzi publikoa
Consultak, inkestak egiten dituen talde bat, estimatu zuen komunitatearen %83ak matrikularen kontuarekin bat ez zetorrela, baina grebaren ostean, %55a besterik ez zituen ikasleekin bat egiten.
Zuzendari berria
De la Fuentek adierazi zuen 125.000 bozka (333.000 ikasle zuden unibertsitatean) nahikoak izan zirela negoziazioak indartzeko. 180.000 ikaslek eman zuten bere bozka, eta %87ak greba bukatzeko iritzia helarazi zuen. Nahiz eta emaitzek grebarekin bukatu behar zela eta klaseak berrekin adierazi, CGHk ez zuen emaitza onartu. CGHk bere inkesta propioa egin zuen, non 86.329 ikasleek eman zuten bere bozka, eta %65ak unibertsitatearen itxierarekin jarraitzeko esan zuen.
Grebaren amaiera
2000ko otsailaren 1an, grebarekin bat egiten ez zuten ikasleak eta irakasleak CGHren aurka eta bere jarraitzaileen aurka egin zuten. Gertaera hori gauzatu zen 200 ikasle inguru bigarren hezkuntza eskola batera joan zirenean, UNAMekoa, klaseak berriz hasteko asmoz. 400 polizia agente bertara bidali ziren barrikaden artean bidea egiteko, zauritu asko eraginez.
2000ko otsailaren 7an, polizia federalak unibertsitatearen campus nagusian sartu egin zen, eta kontrola berreskuratu zuen. 632 pertsona inguru atxilotuak izan ziren azken egun horietan.
Maylandia pursa
Maylandia pursa Maylandia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Mahershala Ali
Mahershalalhashbaz Ali, jaiotzez Mahershalalhashbaz Gilmore (Oakland, 1974ko otsailaren 16) estatubatuar aktorea eta rap musikaria da. Birritan lortu du Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria, Moonlight eta Green Book filmetan burututako antzezpenengatik.
Min Chueh Chang
Min Chueh Chang (Taiyuan, Txina, 1908ko urriaren 10a - AEB, 1991ko ekainaren 5a) estatubatuar ikertzailea izan zen, jaiotza-kontrolerako pilularen asmatzaileetako bat. Gregory Pincus-ekin batera, ikerlan asko egin zituen Biologia Esperimentaleko Worcester Fundazioan 1940ko eta 1950eko hamarraldietan. Gregory Pincusekin eta John Rockekin elkarlanean, geroztik pilula izenaz ezagutu den ahotiko ernalketaren aurkako metodoa asmatu eta garatu zuen. 1960an hasi zen erabiltzen jaiotza-kontrolerako metodo hori, eta berehala zabaldu zen mundu guztira. Gaur ez dago zalantzarik pilulak erro-errotik aldatu zuela ordu arteko familia-plangintza. In vitro ernalketa-lanetan ere aitzindaria izan da.
Enneapterygius senoui
Enneapterygius senoui Enneapterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Burtain
Burtaina (Cottus gobio) Cottidae familiako ur gezako arraina da, Europa osoan bizi dena.
2005ean, Freyhof, Kotellat eta Noltek Frantzia eta Ipar Euskal Herriko ibaietan generoko bost espezie topatu zituztela argitaratu zuten. Horien artean Aturriko arroan bizi den Cottus aturi dago, euskaraz burtain izena ere baduena.
Assona Enekoitz
Asona Enekoitz —Assona—, garaiko testuetan Aussona edo Ossona izenekin ere agertzen dena, Nafarroako lehen erret dinastiakoa izan zen, nahiz eta oraindik ezin ziren ez errege ez Nafarroakoak kontsideratu.
Bizitza
Eneko Arista buruzagiaren, Nafarroako erret dinastian lehen izen ezagunaren alaba zen. Ez dago argi nor izan zen bere ama, batzuek diote Oneka Belaskoitze koa izan zitekeela. Jaiotza data ere ez dago argi, baina ziurrenik 790. urtearen ostean jaio zen.
Assona 820an (?) Musa ibns Musa, Tutera, Huesca eta Zaragozako walia eta Ebro Haraneko jaunarekin ezkondu zen. Musa Banu Qasi tarren buruzagia zen eta aldi berean Eneko Aristaren (Assonaren aitaren) anaia-ordea; izan ere ama berdina zeukaten.
Familia
Senarra Musa ibn Musa ibn Fortun izan zuen. Hala ere ez dago argi zenbat seme-alaba ziren Musa eta Assonarenak, Musak beste emazte bat izan zuelako. Hala ere, Musaren seme-alabak izan ziren:
Gernika (Araba)
Gernika Arabako herri hustua da. Haren lurrak Mendarozketa (Zigoitia) eta Mendiguren (Gasteiz) udalen menpe dago gaur egun.
Historia
Herri hau 1025ean dokumentatuta dago. Lehen Ubarrundia udalaren menpe zegoen eta egun Mendarozketa eta Mendiguren udaleen menpe. Egile gutxi batzuek Yernik herriarekin identifikatu dute, esaterako Karmelo Etxegaraik; herri hori musulmanen iturrietan agertzen da, 823an egin zen razziarekin lotuta. XIV. menderako ustuta zegoen. Bertako San Pedro baselizak XVII. mende arte iraun zuen. Zenbait dokumentutan herri ustu zen kolera izurrite baten ondorioz.
Laburpengintza automatikoa
Laburpengintza automatikoa ordenagailu programa baten bitartez testu baten bertsio laburtua sortzean datza. Prozesu honetan eskuratutako emaitzak jatorrizko testuaren informazio garrantzitsuena mantendu behar du.
Ipar Mazedoniako Errepublikaren banaketa administratiboa
Ipar Mazedoniako Errepublika administratiboki maila administratibo bakarra du, udalerriak (mazedonieraz: општини, opštini; sing.: општина, opština). Guztira 84 udalerri daude herrialde osoan eta udalerri horietatik hamarrek Skopje Hiria osatzen dute.
Laburpengintza automatikoa
Gaur egun dugun informazio kopuru handiak ezinbesteko bihurtu ditu laburpenak. Hori dela eta, garrantzi handiko ikerketa arlo bilakatu da laburpengintza automatikoa. Laburpengintza baliatzen duen adibide bezala Googleren bilatzailea dugu.
Laburpenetan koherentzia mantendu eta oinarrizko informazioa ez galtzeko hainbat aldagai izan behar dira kontuan; hala nola, testuaren luzera, idazketa modua eta sintaxia.
Erauzketa eta laburpena
Orokorrean, bi hurbilketa mota egin dira: erauzketa eta laburpena.
Erauzketarako teknikek jatorrizko testuaren garrantzizko atalak (perpausak, paragrafoak, eta abar) aukeratu eta bere horretan kopiatzen dituzte emaitzan. Laburpenerako teknikek, ordea, testu berria sortzen dute, lengoaia naturalen prozesamendurako teknikak baliatuz. Laburpenek erauzketek baino emaitza hobeak eman ditzakete, gehiago laburtzeko aukera emanez, baina askoz zailagoa da, lengoaiaren prozesamendurako duten beharragatik.
Kontsultan oinarritutako laburpenak
Laburpen generikoez gain, badaude beste laburpen mota batzuk, erabiltzailearen kontsultan oinarritutako laburpenak esate baterako. Honenbestez, erabiltzaileak kontsultaren arabera emaitza bezala emandako laburpena ezberdina izan daiteke. Oso erabilgarriak dira horrelako laburpenak, adibidez, web bilatzaileentzako; Googleren bilatzaileak emaitza bakoitzarekin batera laburpen bat erakusten du, zehaztutako kontsultaren araberakoa izaten dena.
Dokumentu anitzeko laburpengintza
Hainbat sistemak dokumentu bakarrean oinarritutako laburpenak egiten dituzten arren, badaude oinarritzat dokumentu anitz hartzen dituztenak ere; hau dokumentu anitzeko laburpengintza bezala ezagutu ohi da. Horrelako sistemek zailtasun gehiago izaten dituzte, jatorrizko hainbat dokumentu erabiltzeak informazioaren errepikapenak, idazketa mota ezberdinak eta beste zenbait arazo gehigarri dituelako.
Ebaluazioa
Laburpen automatiko baten zuzentasuna ebaluatzea oso zaila izaten da, normalean subjektibotasuna baliatu behar izaten baita, pertsonek ebaluatuz. Pertsonek ebaluatzeak, ordea, denbora eta lan asko suposatzen du, eta oraindik konpondu beharreko arazoa da ebaluazioarena. Dena dela, laburpen bat ebaluatzerakoan kontuan hartzen diren faktoreak koherentzia eta estaldura.
NISTek urtero antolatzen duen Document Understanding Conferences jardunaldietan ebaluazioan lan egiten da, eta bertako erabilitako tekniketako bat ROUGE metrika da (Recall-Oriented Understudy for Gisting Evaluation). Pertsonek eskuz egindako laburpenak automatikoki egindakoekin alderatu, eta n-gramen kointzidentzia izaten du kontuan. Kointzidentzia maila handia bada, laburpenen arteko antzekotasuna handia dela esan nahi du. Teknika honek, ordea, estaldura baino ez du kontuan hartzen, eta ez du koherentzia bermatzen.
Sebastián Piñera
Sebastián Piñera (Txileko Santiago, 1949ko abenduaren 1a - ), Txileko presidentea izan zen 2010etik 2014ra eta 2018tik 2022ra. Hainbat kargu politiko izan ditu, senatari, Renovación Nacional alderdiko buru, eta 2009an "Coalición por el Cambio" delakoa zuzendu zuen.
Txileko gizonik aberatsenen artean dago eta Forbesek 2009an argitaraturiko zerrendaren arabera, 1.000 milioi dolar inguruko jabegoa zeukan.
Beekmantown (New York)
Beekmantown Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Clinton konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Dortoka
Dortokak edo xaberamak narrasti ordena bat dira, saihetsetatik garatutako hezur edo kartilagozko oskol bat dutenak babes ezkutu gisa. Ibai, erreka edo aintziretako dortokei apoarmatu deitzen zaie.
Testudines ordenak espezie biziak eta galduak batzen ditu. Ezagutzen diren dortoka zaharrenak duela 214 milioi urte agertu ziren. Horregatik, narrasti zaharrenetakoen artean daude, sugandilak eta sugeak baino antzinagokoak. Egun 300 espezie inguru bizi dira, horietako batzuk galtzeko arrisku larrian.
Beste narrasti asko bezala, dortokak ektotermoak dira, hau da, dortokek barne tenperatura ingurukoaren arabera erregulatzen dute. Hala ere, badira espezie batzuk, larruzko dortoka esaterako, ingurua baino tenperatura handiagoa dutenak beren maila metaboliko handia dela-eta.
Beste amniota batzuk bezala (narrastiak, dinosauroak, hegaztiak) airea arnasten dute. Ez dute ur azpian erruten, nahiz eta uretan edo ur ugari dagoen inguruetan bizi. Dortoka handienak urtarrak dira baina badira lurreko espezie ugari ere.
Ezaugarriak
Dortoken eskeletoaren ezaugarririk garrantzitsuena honakoa da: hauen bizkarrezurraren parte handi bat oskolaren bizkarraldeko aldera itsatsita izatea. Euren oskola nahiko bereizgarria da, euren organorik garrantzitsuenak babesteko erabiltzen baitute, eta espezie askok bertan ezkuta ditzakete euren burua, hankak eta buztana. Oskolaren eta eskeletoaren loturaren ondorioz, kaxa-torazikoaren bidezko arnasketa ezinezkoa zaie (saihetsak ezin mugi ditzakete), eta, beraz, beste era batera egiten da. Izan ere, abdomeneko gihar berezien kontrakzio bidez egiten da.
Dortoken ahoa ere bereizgarria da: hortzik ez duten arren, euren masailezurra estaltzen duen moko korneoa dute, hegaztiek dutenaren antzekoa. Beraz, hortzik ez izateak ez du esan nahi elikatzeko arazorik izango dutenik, euren mokoa hain gogorra izanik nahi duten guztia txiki baitezakete.
Narrasti guztiak bezala, dortokak animalia endotermikoak dira, eta honek esan nahi du euren aktibitate metabolikoa kanpoko edo inguruneko tenperaturaren arabera moldatzen dutela. Dortokek euren azala aldatzen dute, baina, muskerrek eta sugeek ez bezala, nahiko motel egiten dute. Horretaz gain, oskoleko ezkatak ere aldatzen dituzte, eta hau indibidualki eta, itxuraz, ordena jakinik gabe.
Arrautza mota eta enbrioiaren garapena
Gainerako narrastien zein hegaztien arrautzak bezala, dortoken arrautzak ere mintz batek babesten ditu, albumenez eta kutikulaz egindako hiru geruzaz osatua. Dortoken arrautzek bereizketa mintz pare bat ditu: albuminazko azal lodi bat eta oskol kareduna. Arrautzak lurrean jartzen dituzte eta baldintza naturaletan inkubatzen dira, tenperatura, hezetasun eta egoera klimatologikoaren menpe. Faktore hauek ezinbestekoak dira enbrioia ongi osa dadin eta bizirik iraun dezan, arrautzaren garapenaren prozesu osoan zehar. Arrautzaren gorringoa edo animalia poloa eta polo begetala banaturik daude eta arrautz honen kasuan, soilik banatzen da hiru geruza anbrionarioak sortzeko.
Dortoken garapena intseminazioa baino lehen hasten da, eta disko-formako bereizketa zelular bat jasaten du, blastodermo bat sortuz. Blastodermo honek bidea irekitzen dio hiru geruza germinalen garapenari, ondoren enbrioiaren sorpena bideratuko dutenak. Garapen biologiaren teknika aurreratuei esker edozein geruza germinalen jarraipen mapa zelularrak lor daitezke. Hauetan, ehun zelular bat jarrai daiteke edozein geruza germinalean eta hura osatzen duten zelulen osaketaren arabera, zehaztu daiteke zein ehun eratuko den. Dortoketan hurrengoak ditugu:
Dortoken taldeko organismoen oinarrizko ezaugarria orno torazikoen garapen luzatua da, oskola sortzen duena. Garapen hau organismoa enbrioia denetik hasten da, eta hori dela eta, enbrioiaren beraren garapena oinarrizkoa da arrautzetik ateratako organismoaren gorputz-garapenerako. Dortoken enbrioiek kaltzio asko jasotzen dute, osifikazioan erabili ohi dena, eta arrautzaren azalaren barneko zatian topatzen dena. Honek geruza eskeletikoen garapen handia izaten laguntzen die, oso garrantzitsua dena, izan ere, dortokak hezur-egituraz estalita daude gehienbat. Enbrioiek, bere metabolismoa dela eta, arnasketa-gasak botatzen dituzte. Hauek, hedatze prozesu baten bidez poroetatik arrautzaren oskolera zabaltzen dira arrautzaren mintzetako zuntzen arteko tarteetatik. Hau ezinbestekoa da enbrioiaren arrautz barruko garapenerako, gas hauek arrautz barruan pilatuz gero mintzak puska ditzaketelako enbrioia guztiz garatu aurretik, enbrioiaren heriotza eraginez. Enbrioien metabolismoa tenperaturaren eta hezetasunaren  araberakoa da, organismo ektotermiko gehienetan bezala. Familia honetako espezieetan ez dago tenperatura jakin bat enbrioiaren garapenerako, ikerketa berrietan planteatu da ordea, tenperatura oinarrizko elementua dela enbrioiaren sexua determinatzeko. Bide honetatik, tenperaturaren arabera, ar eta emeen arteko tasa desberdinak gertatzen dira. Modu berean, tenperatura tarte egokitik kanpo garatzen den enbrioiak anomaliak jasan ditzake bere garapenean, baita heriotza ere.
Oskola
Oskola bi zatitan banatzen da:
Dortoken oskolaren egitura, forma eta kolorea desberdina da batetik bestera. Barne aldeko hezur-plaka lodiek osatzen dituzte, dermisaren osifikazioak, ornoetara eta sahiets-hezurretara lotzen direnak. Trionychidae familiako dortokak salbuespen bat dira, izan ere, oskola osatzen duten plakak txikiak eta kartilaginosoak baitira (kaltzioan aberatsak). Hezur-plaka hauetan hurrengo estalkietako bat zabaltzen da:
Larruazaleko estaldura duten dortokak oskol biguneko dortokak dira (Trionychidae familiakoak) eta txerri sudurreko dortoka (Carettochelys insculpata). Itsas dortoka lauteak ere (Dermochelys coriacea) lurrazaleko estalkia du, baina hainbat hezur-laminarekin indartua da. Gainerako dortokek ezkutu keratinosoz osatutako estalkia dute, hezur-plakaz osatua. Plaka hauek ez dira kantitatean, kokapenean ezta tamainan bat etortzen gainerako ezkutuekin, oskol mota honi sendotasuna eta zurruntasuna ematen diotenak.
Biologia eta ekologia
Dortoken metabolismoa oso motela da, eta espezie urtarren kasuan, oso denbora luzea egon daitezke arnasarik hartu gabe. Euren hibernazioari dagokionez, esan daiteke espezie-mota hauek guztiek aldizka hibernatzen dutela.
Hauen elikadurari dagokionez, espezie lurtar batzuk belarjaleak dira, eta beste batzuk aldiz, orojaleak. Azken hauek zizareak, bareak eta barraskiloak jaten dituzte. Bestalde, espezie urtarrak koralez, algez, eta moluskuez elikatzen dira.
Dortoken ugalketa obiparoa da eta inkubazioa eurek lurrean sortzen dituzten habietan egiten da. Beste animalia askok baino askoz bizialdi luzeagoa dute. Dakigunez, bizialdi luzeena izan duen dortoka Harriet dortoka izan zen, 175 urte bizi izan zena (1830. urtean jaio eta 2006ko ekainaren 25ean hil zen).
Habitatari dagokionez, dortokak uretan zein lehorrean topa daitezke. Espezie urtarren artean, ur gezatakoak eta itsastarrak topa daitezke. Normalean egoten diren lekuei dagokienez, badaude, alde batetik, euren bizitzaren denbora luzea uretan pasatzen dutenak, eta, bestetik, uretik kanpo pasatzen dutenak. Espezie lurtarrek hatzamarrak dituzte, eta uretakoek aldiz, euren gorputz-adarrak hegal bihurtuta dituzte, edo azal batez lotutako hatzamarrekin.
Jatorria eta eboluzioa
Dortokekin erlazionatutako lehen organismoa Eunotosaurus-a da, oso saihets-hezur zabalak zituena. Lehenago, Pappochelys-a agertu zen, gaur egungo dortoken saihets-hezurren antzekoak zituena.
Dortokatzat jo daitekeen espezierik zaharrena Odontochelys izenekoa da, duela 220 mila urte Asian bizi izan zena. Honegatik esan daiteke dortoka narrastirik zaharrenetako bat dela, muskerrak eta sugeak baino askoz zaharragoa. Dortoka mota hau urtarra zen eta gaur egungo dortoken saihets-hezurren antzekoak zituen, baina askoz oskol primitiboagoa zuen. Jarraian Proganochelys-a agertu zen, Eurasian duela 210 milioi urte bizi izan zena. Hau ere dortoka primitiboa zen, zeren eta gaur egungo dortokek duten oskolaren antzekoa zuen arren, oraindik hortzak zituen, eta ezin zituen burua, buztana ezta hankak ere oskolaren barruan sartu; baina, hala eta guztiz ere, hauek arantzez babestuta zeuden.
Dirudienez, dortoken jatorria ingurune lehorrean dago, baina euren agerpenetik 100 milioi urte pasa eta gero, batzuk ur-espezie bihurtu ziren, eta, 50 milioi urte geroago, itsas-espezieak agertu ziren. Beraz, esan daiteke itsas-dortoken eboluzioak 80 milioi urte iraun zituela. Izan dituzten aldaketa ugariengatik, nahiko zaila izan da betidanik dortoka-taldeak zehaztea; izan ere banaketa bat baino gehiago baitzegoen.
Etxekotzeari buruz, esan daiteke animalia hauek beti izan direla animalia basatiak, gizakiekiko inolako loturarik izan ez dutenak (bizirauteko laguntzari erreparatuz). Hala eta guztiz ere, denbora igaro ahala, dortokak etxeko animaliatzat hartzen hasi dira, eta gaur egun, ez da arraroa etxean dortoka bat duen jendea topatzea. Honek ez du esan nahi dortoken izaera aldatu denik, hauek basatiak izaten jarraitzen baitute, baina, dortoka bat jaiotzen denetik etxe baten barruan izanez gero, honek bere jarrera moldatuko du, besterik ezean.
Dortoka aipagarri batzuk
Dortoka mota aipagarrienetako batzuk hurrengoak dira :
Itsas dortoka: quelonidoen familiakoa da, 2m inguruko luzera du eta 100-150kg pisatu ohi ditu eta haragijalea da.
Dortoka berdea: itsasoan bizi da, 1,5m luze izan daiteke eta 200kg pisatu. Berdea da jarraitzen duen elikadura dela eta, algez osatua.
Laut dortoka: dortoka motarik handiena da, 2m luze izan ditzake eta 600kg. Aurkitu den arrik pisutsuena 916kg-ra heldu zen.
Dortoka zuria: Dermatemydidae familiakoa da. Tabaskoko estatuko ikurra da, 65cm izan ditzake bere oskolak. Horrela, bere haragia jateko bilatu izan dira denbora luzean. Hauen skola grisa da.
Dortoka labainkorra: espezie komunenetarikoa, eta hainbat azpiespezie ditu. Orokorrean ur geza dagoen edozein eremutan bizi daitezke (lakuak, zingirak, ibaiak…), ur gazia ere jasan dezakete puntu jakin bateraino.
Dortoka ausikilaria: dortoka muskerra izenaz ere ezaguna da. Ur ugari dagoen eremuetan bizi ohi da. 40-50cm inguruko luzera du. Gauez elikatzen da eta haragijalea da.
Dortoka errusiarra: dortoka honetan aipagarria da oskolaren kolorea. Orban beltz edo marroietatik kanpora eredu bat jarraitzen dute koloreek, normalean kanela koloretik, oliba-berdera pasatzen da.
Lora Dortoka: itsas-dortoken artean txikiena da. 100kg pisa ditzake eta 91,44cm luze izan daiteke gehienez.
Bosgarren zutabe
Bosgarren zutabea (quinta columna) eraso bat jasaten duen hiri edo nazio batean barnetik azpijana egiten duen talde bat da. Esapidea Espainiako Gerra Zibilean sortu zuen Emilio Mola jeneralak 1936an Madril erasotzen zuten zutabe matxinoak aipatzean. Laster ospetsu bilakatu eta Bigarren Mundu Gerran zehar mundu osora zabaldu zen: Hirugarren Reichen alde egin zuten frantsesak, Volgako Alemaniarren Errepublika Autonomoan bizi ziren alemanak, Estatu Batuetan bizi ziren japoniarrak, eta abar.
Dortoka
Dortokak munduko kulturetan
Kultura popularrean dortokak askotan definitzen dira izaki jasanbera, egonarridun eta jakintsu gisa. Hauen bizitza luzea, mugimendu motelak eta itxura zimurtua direla eta, bizitza luzearen eta baretasunaren ikur bihurtu dira munduko hainbat kulturatan. Gainera, munduko mitologietan garrantzi handia du eta askotan, beren bizialdi luzea dela eta, sorkuntzaren mitoekin lotzen dira edo itsas-biologiaren zein ekologismoaren ikurtzat hartzen dira.
Esoporen alegia esagunenetariko bat Dortoka eta Erbia da. Honetan, erbiari irabazteko dortokaren pazientzia nabarmentzen da.
Erromatarrek dortoka izendatu zuten gerra formazio bat, hauen oskola emulatzen zuena. Osaketa honetan, ezkutuek soldaduak gainetik babesten zituen. Bide honetatik, Erdi Aroko makina bat ere dortoka izendatu zuten.
Txinan, dortokaren izaera tradizionalean (龜) suge baten burua erakusten du,erdiko ezkerreko paretan hankak agertzen dira, eskuman oskola eta behean buztana. “Zeremonien Liburuaren” arabera, errinozeroa, fenixa, dortoka eta dragoia espirituaren lau entitateak dira. Dortoken oskolak Shang dinastian erabiltzen zituzten txinatarrek igartzapenerako, eta txinatar batzuk uste dute bere idazkera dortoken atzeko zatian dauden seinaleetatik hartu zela. Dortokak askotan jartzen dira hilobi-monumentuetan Txinan. Kondairak esaten du zeruko tenpluko egurrezko zutabeak, Beijingen, bizirik zeuden dortoken oskolez egin zirela, izan ere, uste zen animalia hauek 3000 urte baino gehiago bizitzeko gai zirela uste omen zuten, janaririk ezta urik gabe eta botere magikoa omen zuten egurra ez usteltzeko.
Beste alde batetik, Ipar Amerikako mitoetan ere dortoka animalia sakratua da, zentzu batean zein bestean munduaren jabe delako, Cheyenne tradizioan eta Mohawk tradizioan, adibidez.
Polinesian ere garrantzia handia dauka dortokak. Hura errepresentatzen zuten markak gorputzean izatea ondo ikusita zegoen, eta gerra sinbologiari lotua zegoen, itxuraz. Izan ere, dortokak jainkoen itzalarekin baita ozeanoen Jaunarekin ere lotuta zeudela uste zuten.
Taxonomia
Subordena Paracryptodira †
Subordena Cryptodira Subordena Pleurodira
Lardenako geltokia
Lardena (Lardenne, frantsesez eta Les Capelles, 2003ra) Okzitaniako Tolosa udalerriko geltokia da. Tolosa Okzitaniako aldirien lineko zerbitzuak ditu.
Historia
Geltokia 1993ko ekainaren 26an inauguratu zen.
Sarbideak
Geltokia sarbide, trenbide eta nasa bakarrekoa da, sarbidea kaleko kotan dagoela.
Hiriko busa
Geltokia linearekin konekta da.
Narcea, Degaña eta Ibiasen iturrietako parke naturala
Narcea, Degaña eta Ibiasen iturrietako parke naturala (Parque Natural de las Fuentes del Narcea, Degaña e Ibias; Parque Natural de les Fontes del Narcea y del Ibias) Asturiasko natura parkea da, Cangas del Narcea, Degaña eta Ibias kontzejuetan kokatuta dagoena. 47.589 hektarea ditu.
2002an natura-parke izendatu zuten, batasuneko garrantzizko lekua eta hegaztientzako babes bereziko eremua ere bada. 2005ean UNESCOk Biosfera erreserbatzat hartu zuen. Bere barnean Muniellosko natura erreserba integrala du.
Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketa
Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketa (HIGA) mundu osoko hizkuntza gutxituetako hiztun gazteak batzen dituen topaketa da. Gasteizen (Araba) izaten da.
Askotariko soziolinguistika hariak jorratzen dira bertan: hizkuntza mailako aktibismoa, intersekzionalitatea, hizkuntza biziberritzeak, aldarrikapenak, ingurune digitalak, hizkuntza komunitateen arteko elementu komunak...
UNESCOk Higa aukeratu du Hizkuntza Indigenen Nazioarteko Hamarkada barruko ekitaldi ofizial gisa.
I. edizioa
2011n izan zen eta Bretainia, Korsika, Galizia, Katalunia, Valentzia, Mallorca eta Euskal Herriko hiztun gazteak elkartu zituen.
II. edizioa
2018an 35 hizkuntza gutxituetako 75 gazteren parte hartzea izan zuen.
III. edizioa
2021ean COVID-19ak eraginda, jardunaldien zati handi bat online egin behar izan zen.
Babesleak
Hizkuntza Politika Sailburuordetza, Badalab, Arabako Foru Aldundia, Bizkaiko Foru Aldundia, Euskarabidea, Gipuzkoako Foru Aldundia.
Laguntzaileak
Garabide, YEN/JEV, NPLD, Global Voices, Etxepare Euskal Institutua.
Ekimen ofiziala
UNESCOren Hizkuntza Indigenen Nazioarteko Hamarkada, EHUko Udako Ikastaroak.
Autonomismo (ideologia)
Autonomismo edo lurralde-autonomismo eskualde edo nazio baten autonomia eta deszentralizazioa bultzatzen dituen ideologia politikoa da. Berez ez da federalismoaren kontrakoa, askotan lotura estua baitute. Gainera, burujabetzak berekin dakar autonomismoa, baina ez alderantziz.
Kanadako Action démocratique du Québec (Quebec), Txinako Associação de Macau Novo (Macao), Frantziako Parti progressiste martiniquais (Martinika), Italiako Lega Nord (iparraldeko Italia) edo Estatu Batuetako Partido Popular Democrático (Puerto Rico) alderdi autonomistak dira.
Saint-Clémentin
Saint-Clémentin Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Clémentin udalerrian erroldatutako biztanleak 554 ziren. Familiak 207 ziren, horien artean 50 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 62 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 83 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 250 etxebizitza zeuden, 212 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 238 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 212 etxebizitza nagusietatik 146 bere jabearen bizilekua ziren, 62 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 130 etxek bost zituzten. 166 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 84 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 345 ziren, horien artean 264 aktiboak ziren eta 81 inaktiboak ziren. 264 pertsona aktiboetatik 234 lanean zeuden (141 gizon eta 93 emakume) eta 30 langabezian zeuden (10 gizon eta 20 emakume). 81 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Clémentin udalerrian 212 unitate fiskal zeuden, 520 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.999 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
John Joseph Pershing
John Joseph Pershing (Laclede, Missouri, 1860ko irailaren 13a - Washington Hiria, 1948ko uztailaren 15a) Estatu Batuetako militarra izan zen. West Pointen egin zituen ikasketak. Indiarren aurkako kanpainetan (Arizona, Mexiko Berria, Dakota) eta Kubako setioan parte hartu zuen (1898). Gogor zapaldu zituen Filipinetako 1900-1904. eta 1913. urteetako matxinadak. 1906. urtean jeneral egin zuten. Mexikon barneratu ziren Estatu Batuetako armaden buru izan zen 1916-1917 urteetan; 1917an, Lehen Mundu Gerran, Frantziako frontean borrokatzen ari ziren Estatu Batuetako osteen jeneral nagusi izendatu zuten. Pulitzer Saria eskuratu zuen My Experiences in the World War (1931, Nire esperientziak Mundu Gerran) obrari esker.
Saint-Clémentin
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Clémentin udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.280 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mesalina ayunensis
Mesalina ayunensis Mesalina generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Pontzio Pilatos
Pontzio Pilatos (Pontius Pīlātus; Πόντιος Πιλάτος, Pontios Pīlātos), erromatar prefektua izan zen Judean 26 eta 36 urteen artean, Tiberio enperadorearen erregealdian.
Prefektu izendatu aurretik eta ondorengo bere bizitzaren xehetasunak ez dira ezagutzen, baina elezaharrak ordezkatu ditu, honen barnean, bere emaztearen balizko izena dagoelarik, Santa Prokula (santu bezala kanonizatu zuen Eliza Ortodoxoak), baita Tarracon jaio izana ere. Santua da Etiopiako Eliza Ortodoxoarentzat.
Tiberio enperadoreak izendatu zuen Judeako prokuradore bezala, enperadorearen pretorioaren prefektua zen Luzio Elio Sejanoren gomendioz, Julia Vipsania Agripinaren arerioa zena eta antisemita ospea zuena.
Judea erromatartzen saiatu zen, arrakastarik gabe, Enperadorearen gurtzarako irudiak sartuz, eta akueduktu bat eraikitzen saitu zen Tenpluaren funtsekin. Judutar herriarekin zituen desadostasunek, bere agintearen egoitza, Zesareatik Jerusalemera eramatera behartu zuten, matxinadak hobeto kontrolatzeko. Pilatosek, gainera, talde estremistei aurre egin behar izaten zien, horien artean, Barrabas zegoelarik, nork erromatar soldadu bat hil zuen. Talde iraultzaile hauek, buruhauste ugari ematen zizkioten Pilatosi.
Pilatos Ebanjelioetan
Apaiz nagusiak buru zituen herriak, Barrabas askatzea eta Jesus gurutziltzatzea erabakitzen du. Erabaki horren aurrean, Pilatosek eskuak garbitu zituen, jendetzak hartutako erabakiarekin zerikusirik ez zuela izan nahi adierazteko. Pilatosek "Ez naiz gizon honen odolagatik arduradun" esan zuen. Eta, jendetzak "Bere odola, gure eta gure ondorengoen gainera eror dadila" erantzun zion.
The Bamboo Blonde
Argumentua
Louise Anderson Manhattango klub bateko abeslaria da, Eddie Clark bertako jabe delarik. Bertan B-29ko pilotua ezagutuko du, Patrick Ransom. Gau erromantiko baten ostean, Ransom Pazifikorantz abiatuko da. Adarra jo nahian, bere tripulazioak Louiseren aurpegia marrazten du hegazkinaren muturrean, zeinarekin korazatuak hondoratu eta japoniar hegazkinak lurreratzen dituen. Eddiek hegazkinaren eta honen izenaren, The Bamboo Blonde, ospeari abantaila ateratzen dio bere kluba, bertako abeslaria eta izen bereko produktu-lerro bat sustatzeko, eta horiekin guztiekin zeharo aberastuko da.
Pollimyrus brevis
Pollimyrus brevis Pollimyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Parisko Ituna (1898)
Parisko Ituna, 1898ko abenduaren 10ean sinatu zen, Espainia-Estatu Batuak Gerrari amaiera emateko. Itun horrekin Espainiak Kuban zituen interesak abandonatu behar izan zituen eta, horren ondorioz, Kubak independentzia lortu zuen. Filipinak, bestetik Ameriketako Estatu Batuei saldu zizkien, 20 milioi dolarren truke. Azkenik, Guam eta Puerto Rico Estatu Batuen eskuetara pasa ziren. Ituna sinatu aurretik Espainiak zuzenketa asko aurkeztu zituen baina, azkenean, gerraren galtzailea izanik, AEBen exigentzia guztiak onartu behar izan zituen. Halaber, tentsioan jarraituez gero, Espainari gelditzen zitzaizkion azkenek kolonien galera ekar zezakeen. Ituna sinatzeko unean okupatutako lurraldeen ordezkariak ez ziren bertan egon eta horrek desadostasuna areagotu zuen, batez ere Estatu Batuen eskuetan gelditzen ziren lurraldeetan. Azkenean, Filipinak amerikarren aurka altxatu ziren Filipinak-Estatu Batuak Gerran bukatuz.
Ondorioak
Parisko Itun hau itsasoaz haraindiko Espainiar Inperioaren amaiera bezala aztertzen da. Halaber, Ameriketako Estatu Batuen botere kolonialaren abiapuntua bezala onartu izan da. Espainia-Estatu Batuak Gerrak oso arin bukatu zen eta amaiera ez zen aurretik horrela ikusten. Estatubatuetarren nagusitasun militarra nabarmena izan zen. Horrekin batera beste fenomeno baten hasiera ikusi zen: propagandarena arma-gerra moduan.
1898ko uztailean, gerra oraindik aktiboa zegoenean, Espainia negoziatzeko lehenengo urratsak emanak zituen. Horretarako Washington D. C. Frantziako enbaxadorea zen Jules Cambon bitartekaria erabili zuten.
Espainiaren beldurra gatazka beste lurraldetara zabaltzea zen. Horren ondorioz, Kanariar uharteak, Balear uharteak, Ginea edo Afrika iparraldeko koloniak arriskuan jar zitezkeen.
Gerra eta ondorengo desegigoa, psikologikoki, espainiarrentzat oso gogorra izan zen. Bai hedabideetan baita ere intelektualen artean mugimendu eta iritzi kritikoak sortu ziren, tartean Erregenerazionismoa eta 98ko Belaunaldia.
UEFA Euro 1992
Emaitzak
Ordu guztiak: (UTC+2)
Sariak
UEFA Txapelketako talde ideala
Parisko Ituna (1898)
Negoziatzaileak
Hauek ziren negoziatzaileak:
Tetis (satelitea)
Tetis (edo Saturno III) Saturnoren satelite bat da, Giovanni Cassinik 1684an aurkitua. 1.058 km-ko diametroa du, eta batez ere izotzez osatua dago. Azalean, krater eta zartadura ugari ditu.
West Ham United F.C.
West Ham United Football Club Ingalaterrako futbol klub bat da, Londresko Newham barrutian egoitza duena. Ez du Ligarik irabazi; bai, aldiz, hiru Kopa, baina garaipen nagusiak 1965eko Europako Errekopa eta 2023ko Conference League izan ditu.
Historia
Taldearen lehenengo agerraldia Thames Ironworks (Tamesiseko burdinola) izenarekin izan zen. 1895ean West Ham auzoko Kopa irabazi zuen eta 1897an Londresko Liga. 1898an talde profesionala bihurtu zen. Hasieran kolore urdin iluna izan zuten, Arnold Hills taldearen jabea Oxfordeko Unibertsitatean ikasia zelako, baina 1899an Ligako txapeldunak ziren Aston Villakoekin galdutako apustu bat medio haien koloreak hartu zituzten. 1901ean izena aldatu eta auzoaren izena hartu zuten, West Ham United bihurtuz.
Beti izan da talde apala, baina 1961ean Ron Greenwood entrenatzailea fitxatu eta taldearen urrezkoa aroa iritsi zen. 1964ean Kopa irabazi zuen, taldearen lehenengo titulua, eta hurrengo urtean Europako Errekopa eskuratu zuen.
1975ean bigarren kopa irabazi eta Errekopan berriz ere finalera iritsi zen, oraingoan ezin izan zuten titulua eskuratu. 1978an lehen mailatik jaitsi arren 1980an hirugarren kopa bat irabazteko gai izan zen. 1981ean berriz lehen mailara igo eta 1985-86 denboraldian ligako posturik onena eskuratu zuten, hirugarrena.
1999an UEFA Intertoto Kopa lortu zuen. 2006tik aurrera Premier Leaguean jokatu izan du, 2011-12 denboraldian ezik. 2020-21 denboraldian seigarren egin zuen, 1999an izan zuen bosgarren postutik lortu duen emaitzarik onena da. 2022-23 denboraldian Ligan apal ibili bazen ere UEFA Europa Conference League irabazi zuen finalean Fiorentina 2-1 garaituz.
Estadioa
2016an bere betiko estadioa zen Boleyn Ground eraitsi egin zuten eta ordutik aurrera Londresko Olinpiar Estadioan jokatzen ditu etxeko partidak.
Uniformea
Hasierako uniformea urdin iluna izan zen. Thames Ironworks lantegiko zuzendaria Arnald Hills Oxfordeko Unibertsitateko ikaslea izan zen eta berak erabaki zuen taldearen Oxforden koloreko jantziak eramatea.
Kondaira baten arabera William Belton West Hameko korrikalariak Birminghamen zela Aston Villa taldeko lau jokalariren aurka lasterketa egin eta irabazi egin zuen. Dirua jokatu zuten, baina haiek ez zuten dirurik ordaintzeko eta jokalarietako batek Aston Villaren ekipazioa eskaini zion ordainetan. 1903tik aurrera granate eta urdin argi kolorez jantzi dira westhamdarrak.
Enneapterygius shaoi
Enneapterygius shaoi Enneapterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
NGC 1410
NGC 1410 galaxia bat da, Taurus konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Espainiako Defentsaren Estatu Nagusia
Espainiako Defentsaren Estatu Nagusia (gaztelaniaz Estado Mayor de la Defensa) Espainiako Indar Armatuen aginte gorena da.
Defentsa Nazionaleko 5/2005 Lege Organikoak agintzen du eta honen helburuak, estrategia militarra eta operazio militarren eraketa dira. Aginte honen buruzagia, Defentsaren Estatu Nagusiaren Burua da, eta egungo Burua Fernando Alejandre Martínez jenerala da. Honek Madrilen du egoitza nagusia. Hauek dira erakunde nagusiak:
Lamprophiidae
Lamprophiidae suge familia bat da. Lehen Colubridae barruan Lamprophiinae gisa sailkatzen zen. Afrika, Asia, Amerika eta Europan bizi dira.
Generoak
Incertae sedis
Aparallactinae Bourgeois, 1968
Atractaspidinae Günther, 1858
Lamprophiinae Fitzinger, 1843
Prosymninae Kelly, Barker, Villet & Broadley, 2009 Psammophiinae Dowling, 1967
Pseudaspidinae Cope, 1893
Pseudoxyrhophiinae Dowling, 1975
6192 Javiergorosabel
6192 Javiergorosabel asteroide gerrikoan aurkitutako 6192. asteroidea da. 1990eko maiatzaren 21ean aurkitu zuen Eleanor F. Helinek, Palomar Mendiko behatokitik (AEB). Izena Javier Gorosabel euskal astronomoaren omenez jarri zioten.
Kanpo estekak
Lista de asteroidi
Couy
Couy Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Angry Birds
Angry Birds Peter Vesterbackak eta Jere Erkkok 2009an sortutako bideo-joko saila da, Rovio Entertainment Corporation finlandiar enpresarentzat lan egiten zutenak. Ukimen-pantailako gailuetara egokitu zuten jokoa, Maemo, iOS, Symbian, Java eta Android gailuetan oinarritutakoetara, esaterako.
Couy
Biztanleria
2007an Couy udalerrian erroldatutako biztanleak 367 ziren. Familiak 166 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 23 bakarrik bizi ziren emakumeak), 58 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 42 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 244 etxebizitza zeuden, 163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 241 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 163 etxebizitza nagusietatik 137 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 20 etxek bi zituzten, 42 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 57 etxek bost zituzten. 114 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 68 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 214 ziren, horien artean 155 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 155 pertsona aktiboetatik 132 lanean zeuden (70 gizon eta 62 emakume) eta 24 langabezian zeuden (11 gizon eta 13 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Couy udalerrian 172 unitate fiskal zeuden, 375,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.656 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Couy udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 500 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Beersheba Springs (Tennessee)
Beersheba Springs Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Grundy konderrian kokatuta dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Aleksander Tvardovski
Aleksander Trifonovitx Tvardovski (errusieraz: Алекса́ндр Три́фонович Твардо́вский, ahoskatua; Zagorje, Smolenskeko oblasta, 1910eko ekainaren 21agreg./ekainaren 8ajul. - Mosku, 1971ko abenduaren 18a) errusiar olerkaria izan zen. 1935ean argitaratu zuen lehen olerki-bilduma, Muraviako herria, kolkhoz sistema eta bost urterako lehen ekonomia-plana goraipatzen zuena. Vassili Tiorkine (1941-1945) olerkiak sobietar soldadua goraipatzen zuen, eta arrakasta handia izan zuen. 1950etik 1970era Novy Mir aldizkariko zuzendaria izan zen. 1963an Tiorkine beste munduan argitaratu zuen, burokraziaren satira. Komunista izan bazen ere, Stalinen garaiko zapalkuntza salatu zuen.
Beste liburuak: Moskuko goiza (1959), Egunkari barnekoi bati buruzko olerkia (1961), Urte horietako lirismoa (1967), Oroimenaren eskubideak (1968), zentsurak debekatutakoa.
Maylandia pyrsonotos
Maylandia pyrsonotos Maylandia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Idolatria
Jainkoaizunkeria edo idolatria erlijio baten baitan erabiltzen den termino gaitzesgarria da, erlijio horretakoa ez den jainkoaizun edo beste irudi bat gurtzea nahiz erlijioak gaitzesten dituen gauzak irrikatu eta pertsona eta erakundeei ohore egitea izendatzeko erabiltzen dena. Bereziki, kristautasun, judaismo eta islam erlijioetan erabiltzen da.
Judaismoa
Idolatria debekatuta dago Toran, eta, haserrearekin, hilketarekin eta intzestuarekin batera, bizitza salbatzeko ere egin behar ez diren bekatuak dira. Hala ere, Tanakh-ean arabera, idolatriak antzinako Israelen iraun zuen; horren adibide dira Baal, Astarot, Moloch, astroen gurtza eta prostituzio sakratua. Errabinoek debekatu egin zuten idolatrekin kontaktu oro izatea, baita haiekin elikagaiak partekatzea ere.
Bel Air (Maryland)
Bel Air Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Harford konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Legardagutxi
Legardagutxi (baita ere Legarda Txiki) Arabako herri hustua da. Gaur egun Lermandaren pean dago.
Historia
1294 urtean Legartagutia bezala dago dokumentatuta. 1517an Legardagutxi bezala agertzen da. 1802an herri hustua bezala aipatzen da, Lermanda kontzejuan.
Mesalina guttulata
Mesalina guttulata Mesalina generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Laparade
Laparade Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Laparade udalerrian erroldatutako biztanleak 451 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 49 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 55 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 189 etxebizitza zeuden, 163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 176 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 163 etxebizitza nagusietatik 127 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 90 etxek bost zituzten. 108 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 282 ziren, horien artean 199 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 199 pertsona aktiboetatik 167 lanean zeuden (93 gizon eta 74 emakume) eta 32 langabezian zeuden (14 gizon eta 18 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Laparade udalerrian 161 unitate fiskal zeuden, 431 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.981 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 2 iturginak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Laparade udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 931 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
MTV Unplugged in New York
MTV Unplugged in New York 1994ko azaroan kaleratutako Nirvana grunge musika taldearen zuzeneko albuma da, New Yorken emandako kontzertu akustiko bat. Kurt Cobainen heriotzaren ostean plazaratu zen Nirvanaren lehendabiziko diskoa da. Kritikariek goraipatu zuten, taldea grungetik haratago joateko gai zelakoan. Gainera, Niravanaren gustu zabala erakutsi zen, The Vaselines, David Bowie, the Meat Puppetsen kantak ez ezik, Leadbelly folk taldearen “Where Did You Sleep Last Night” abestia ere jo zuten.
Telebistan agertu ez ziren “Something in the Way” eta “Oh Me” kantak badaude. Hala ere, bi euskarrietatik at geratu ziren Lynyrd Skynyrden “Sweet Home Alabama” zein Nirvanaren beraren "Sliver" edo "In Bloom" bertsioak.
Astelena pilotalekua
Astelena Eibarko (Gipuzkoa) udal pilotalekua da, 1904ko ekainaren 24an inauguratua, Eibarko jaiak ospatzen ari zirela, Donibane egunez. Pilotaren Katedrala goitizenez ezaguna, 1.250 lagunentzako edukiera du. Eraiki zenetik, hainbat aldiz eraberritu dute eraikina, azkena 2006 eta 2007. urteetan. Bergarako udal pilotalekuarekin batera, pilota partida profesionalak jokatzen diren pilotalekurik zaharrenetakoa da, eta adituen bilgune zelako jarri zioten Pilotaren Katedrala goitizena.
Historia
1936ko gerran, kuarteltzat eta jantokitzat erabili zuten. Gerra haren ondoren etorri zen Astelena pilotalekuaren loraldia: 1946an lehendabizikoz jokatu zen hor Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusiaren finala (Atano III.ak mendean hartu zuen Akarregi, 22–16). Geroztik, txapelketa horretako beste zazpi finalen jokaleku izan da, azkena 1999koa.
1969tik 1972ra egin zioten lehenengo eraberritze handia, fatxada modernista errespetatuta. 1976an, PSOE alderdiak Astelenan egin zuen legeztatua izan ondorengo lehenengo mitina (frankismo garaian, oposizioko beste hainbat alderdi politiko bezala, legez kanpokoa zen PSOE).