cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montjean-sur-Loire
Biztanleria
2007an Montjean-sur-Loire udalerrian erroldatutako biztanleak 2.736 ziren. Familiak 1.110 ziren, horien artean 335 pertsona bakarrekoak ziren (117 bakarrik bizi ziren gizonak eta 218 bakarrik bizi ziren emakumeak), 405 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 322 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.304 etxebizitza zeuden, 1.135 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 105 bigarren erresidentzia ziren eta 64 hutsik zeuden. 1.143 etxeak ziren eta 99 apartamentuak ziren. 1.135 etxebizitza nagusietatik 746 bere jabearen bizilekua ziren, 364 alokairuan okupaturik zeuden eta 25 doan lagata zeuden; 43 etxek gela bat zuten, 74 etxek bi zituzten, 188 etxek hiru zituzten, 294 etxek lau zituzten eta 535 etxek bost zituzten. 835 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 488 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 500 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Trinidad eta Tobagoko dolar
Artikulu hau Trinidad eta Tobagoko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».
Trinidad eta Tobagoko dolarra (ingelesez: Trinidad and Tobago dollar), Trinidad eta Tobagoko Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea TTD da eta bere sinboloa $ edo TT$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Trinidad eta Tobagoko dolar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago. Bere aurreko dibisak Trinitatear dolarra eta Tobagotar dolarra ziren.
Montjean-sur-Loire
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 121 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 31 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 margolariak, 5 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 4 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Montjean-sur-Loire udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.116 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Grammomys aridulus
Grammomys aridulus Grammomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Sagittarius (astrologia)
Sagittarius, halaber Sagitarioa, astrologian, bederatzigarren zeinua da. Goi-mailako kontzientzia sinbolizatzen du eta zeinua arkulariaren gezia da. Aries eta Leorekin batera sua elementuari dagokio. Jupiter planetak zuzentzen du. Aurrez aurreko zeinua Gemini da.
Azaroaren 23a eta abenduaren 22a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.
Pertzaren logika
Pertzaren logika (frantsesez, logique du chaudron) baliabide erretoriko bat da, iritzi bat justifikatzeko hainbat arrazoi kontraesankor erabiltzean datzana. Jacques Derrida filosofoak sortu zuen terminoa, Sigmun Freud psikoanalistaren Ametsen interpretazioa (1990) eta Adarjotzeak eta inkontzientearekin erlazioa (1905) liburuetako pasarte bat oinarritzat hartuta.
Sigmun Freudek paziente baten ametsa kontatzen du liburuetan. Ametsean, gizon bat auzokideak salatzen du, gizonari utzi zion pertza hautsita itzuli diola argudiatuz. Gizonak bere burua defendatzen du, argudio hauek emanez:
Freudek dio argudioak banaka egokiak izan daitezkeela, baina elkarrekin aurkeztuta kontraesankorrak eta mundu errealean falazia bat direla. Ametsetan kontrako ideia edo gertakariak aldi berean gerta daitezkeela azaltzeko erabili zuen kontakizuna.
Angers
Angers (frantsesez ahoskatua) Frantziako mendebaldean dagoen barrualdeko hiria da. Loira ibaiak udalerria zeharkatzen du, Maine ibaiarekin bat egin ondoren. Merkatari eta industria gune garrantzitsua da.
Historia
Jatorriz zelta, erromatarrek Julio-magus izena ezarri zioten Galia konkistatu ondoan. IX. mendetik aurrera, Anjou konderriko hiriburua izan zen Angers (Plantagenet etxearen sorterria).
Ondarea
Apezpikutegia du. XIII. mendeko gaztelua Luis IX.a Frantziakoak eraikia izan zen. Katedral eta multzo gotiko interesgarria ere baditu.
Pau Riba
Pau Riba i Romeva (1948ko abuztuaren 7a, Palma - 2022ko martxoaren 6a, Tiana), katalan folk kantautore, artista ikonoklasta eta idazle bat izan zen.
1960ko hamarkadaren erdialdean bere ibilbideari ekin eta kontrakulturan murgildu zen. Nova Cançó mugimendu kulturaleko kide izan zen eta folk rocka jorratu zuen, Bob Dylan eta Frank Zappa estatubatuar musikarien eragina jasoz.
Kagoshima
Historia
Satsuma klanaren antzinako feudoa zen Kagoshima. Bere kaia zela eta erdigune merkatari eta politiko aktiboa izan zen. Hara heldu zen 1549an Frantzisko Xabierkoa santua.
Edo Aroan Satsuma domeinuaren hiriburu bihurtu zen. Domeinu hau herrialde guztiko aberatsena zen garai hartan. Ryukyu erresuma ere bertatik kontrolatzen zen.
1863an ontzidi britainiarrak bonbardatu zuen, Charles Lennox Richardson merkataria erail izanaren mendekuz. 1868an Meiji berrezarkuntzak agintari feudalak kanporatu zituen. Satsuma domeinuko samuraiek matxinada abiatu zuten 1877an, Satsumako matxinada izenaz ezagutzen dena. Kagoshiman izandako Shiroyamako gudua izan zen matxinadari bukaera eman ziona.
Japoniako Industria Iraultza Kagoshiman hasi zela esaten da. Bertako 17 trenbide-ikasleek Tokugawatarren atzerrira joateko debekua hautsi eta Ingalaterra eta Estatu Batuetara alde egin zuten. Han ikasketak egin eta Satsumako matxinada bukatzean Kagoshimara itzuli ziren. Tōgō Heihachirōk adibidez itsas-nabigazio ikasketak egin zituen eta Japoniako Itsas Armadaren almirante postuan Errusiarren aurkako gerra-heroi bihurtu zen 1904 eta 1905ean.
1945ean hegazkin estatubatuarrek bonbakatu egin zuten hiriaren %44an suntsituz. Lainotua zegoen eta radarraren adierazpen bakarrarekin jaurti zituzten bonbak.
Mystus seengtee
Mystus seengtee Mystus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Lukov (Třebíčeko barrutia)
Lukov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 386 biztanle ditu eta 8,73 kilometro koadroko azalera. Třebíčeko barrutian dago.
Kagoshima
Historia
2004an Shinkansena (bala trena) iritsi zen Kagoshimara.
Larraieta
Larraieta (2. partzuergoa: Abaurregaina-Abaurrepea-Hiriberri) Nafarroa Garaiko partzuergo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.
Abaurregaina, Abaurrepea eta Hiriberri herriek partekatzen dute partzuergo hau.
Lukov (Třebíčeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1273 urtean egin zen.
Larraieta
Geografia
Larraieta, Zazpiturriren ondoan, administratiboki Aezkoa ibarran dago eta geografikoki Zaraitzu ibaxan. Abodi mendilerroaren zati bat baso malkartsua da, Arburua lepotik eta Martxate menditik gertu.
Ingurune naturala eta kokapena
Zaraitzu ibaxa geografiko gehienak flysch eozenoarren gainean modelatuta daude, ekialde-mendebalde norabidean oso aldenduta, eta forma leunak nagusitzen dira, kareharri eta kalkarenita tartekatuen barrei dagozkien erliebe indartsuagoek soilik eteten dituztenak. Sare hidrografikoak mozten dituenean, foku garrantzitsuak sortzen dira.
Klima eta landaredia
Larraietako klima mendialdeko klima atlantiarra da udalerri gehienean. Ibaxaren hegoaldean ezaugarri mediterraneoko klima nagusitzen da. Urteko batez besteko prezipitazioak ugariak dira, 1400 eta 1600 mm bitartekoak, eta batez besteko tenperatura 8 eta 10 gradukoa. Urteroko egun euritsuak 130 egun izaten dira. Elurteak ere ugariak izaten dira neguan, eta egutera eta laiotzaren arteko alde termikoa nabaria da.
Estazio meteorologikoak
Aezkoan dagoen Abaurregaina udalerrian, itsasoaren mailatik 1050 metrora, Nafarroako Gobernuak 1931an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Batha
Batha Txaden 22 eskualdetako bat da. Bere hiriburua Ati da. Hiru departamentutan banatuta dago:
Eskualdeak 288.074 biztanle zituen 1993an, horietatik 244.010 sedentario eta 44.064 nomada.
Payaresko tunela
Payaresko tunela Payaresko mendatea eta Payaresko arrapala salbatzeko trenbide-tunela da. Bi hodi paralelok osatzen dute, bat zirkulazioaren noranzko bakoitzerako, 24,6 kilometroko luzera duena. Iberiar Penintsulan eraikitako bigarren luzeena da, Europako seigarren luzeena eta munduko zazpigarrena 2009an.
Lanak 2005eko uztailean hasi ziren, eta 2012. urtean amaitzea aurreikusi zen, baina hodiak zulatu egin dira, baina ur-iragazketa handiek atzerapena, gainkostuak eta ingurumen-inpaktuak eragin dituzte, oraindik zenbatu gabe daudenak. Hori dela eta, oraindik ez dute martxan jarri, baina 2021ean martxan jartzea espero dute.
Azpiegitura
Tunel horrek Kantauriar mendilerroa zeharkatzen du, Leongo Pola de Gordon udalerritik Asturiasko Ḷḷena udalerrira.
Eraikuntza
Bere exekuzioa bost tunelagailuren bidez hasi zen (lau hodi handientzat eta bosgarrena Buizatik galeriarentzat) 2005eko uztaila eta iraila artean Leongo isurialdean eta 2006ko apirila eta uztaila artean Asturiaseko isurialdean. Tuneletako makinek 4,3 milioi m3 atera zituzten tuneletatik. Bakoitzak 24,6 kilometroko luzera du, 8,5 metroko diametroa eta 50 metroko tartea. Larrialdietako galeriak ditu, bi korridoreak 400 metrotik behin lotuz; egonaldi autonomo handi bat dago ibilbidearen erdian, eta 1 200 lagunentzako lekua dago larrialdietan erabiltzeko; horrez gain, haizagailu itzulgarriak ere baditu, sute bat gertatuz gero airea injekta dezaketenak. Diseinua egiten ari diren trenek abiadura handia har dezaten egin da, azpiegitura arriskuan jarri gabe.
Tunel handi hau Leon-Gijon abiadura handiko burdinbidearen tarte bat da, iparraldeko azpi-meseta Kantauriar mendilerroa eta Asturiasko kostaldea zeharkatuz lotzen duena, Leondik Oviedora 30 minututan eta Espainiako hiriburutik Asturiasera bitartean 3 ordutan abiadura handiko trenen bidez bidaia jarriz.
Arazoak lanetaan
Aurreikuspenen aldetik gabezia nabarmenak daude, tunelen kostua 1 800 milioi eurotik gaur egun 3 500 milioi eurora igo baita, eta gaur egun ezin izan dira martxan jarri. Ahots kritikoek adierazi dutenez, San Gotardoko base-tunelaren aurreko azterketek 10 urte inguru iraun zuten bitartean, hilabete batzuk barru egin ziren. Arazo horien artean larriena ikerketa geologiko arduragabeak dira; izan ere, tunelak 20 akuifero zeharkatzen ditu, eta, horren ondorioz, Kantauriar mendikateko iturburu asko lehortu dira, bai eta ur-iragazketa oso larriak ere, Leongo isurialdetik Asturiasko isurialdera bideratzen dituen tunelera. Isuraldatze hori urtean 12 hektometro kubiko baino gehiagokoa dela kalkulatzen da.
2019an, tuneletako batek zabalera iberikoa izango zuela erabaki zen, eta, horrela, bestea bakarrik geratu zen abiadura handiko trenbideetarako.
Feodor Lynen
Feodor Felix Konrad Lynen (Munich, Alemania, 1911ko apirilaren 6a - Munich, Alemania, 1979ko abuztuaren 6a) alemaniar biokimikaria izan zen.
Biografia
Municheko Unibertsitateko katedraduna izan zen 1942-1979 urteen artean. 1964an Medikuntzako Nobel saria eman zioten kolesterolari eta gantz azidoen metabolismoari buruz egindako ikerketengatik. Kolesterolak bihotzeko eritasunetan duen eragina azaltzeko garrantzi handiko lanak egin zituen.
Puerto Maldonadoko Nazioarteko Aireportua
Puerto Maldonadoko Nazioarteko Aireportua, beste izenez Padre Aldamiz Aireportua bezala ezaguna, Puerto Maldonado hiri peru tarreko (Madre de Dios departamentuan) aireportu txiki bat da.
Izena
Aireportuaren izena Joseba Aldamiz-Etxebarria misiolari lekeitiarraren omenez ezarria dago, 1966 an hegazkin istripu batean hila bidaiari indigenak garraiatzen ari zela.
Aktibitatea
Aireportu honek hegaldi nazional gutxi batzuk hartzen ditu, gehienbat nazioarteko hegaldietarako erabiltzen delarik. Gaur egun Peru eta Argentina arteko partzuergo batek administratzen du, 2010 ean 25 urterako esleipena hartu baitzuen.
Aireportua Peruko area ekologiko garrantzitsuenetako batean dago (Tambopata, Iberia...) eta beraz turista ekologikoen helburu da. Aireportuaren kokapena dela eta, bidaiariei sukar hori aren kontra txertatuak egotea eskatzen zaie.
Peruko Armadak Boeing 707 hegazkinak bidaltzen ditu Puerto Maldonadora, zama zein bidaiari zibilak eramateko. Pista Limako aireportukoa bezain luzea da, B747-400 hegazkin batek aise lur har dezakelarik.
Alois Musil
Alois Musil (1868ko ekainaren 30a – 1944ko apirilaren 12a) txekiar teologo, orientalista, esploratzaile eta txekiar eta alemaniar idazle elebiduna izan zen.
Biografia
Musil 1868an Moraviako nekazari familia pobre batean jaiotako seme zaharrena izan zen (orduan Austria-Hungariako Inperioko cisleithaniar zatia, gaur egun Txekiar Errepublika). Rychtářov-eko jaioterria alemanez inguratutako eremu batean zegoen, berari eta bere anaiek alemana zein txekiera irakurtzen eta idazten ikasteko aukera emanez. Robert Musil idazle austriarraren bigarren lehengusua zen. 1887-1891 urteetan teologia katolikoa ikasi zuen Olomouceko Unibertsitatean, 1891n apaiz sagaratu eta 1895ean teologian doktoretza lortu zuen. 1895-1898 urteetan Jerusalemgo Dominikar Biblia Eskolan ikasi zuen, 1897-1898 urteetan Beiruteko San Jose Jesuiten Unibertsitatean, 1899an Londresen, Cambridgen eta Berlinen. Arabiar munduan zehar bidaia ugari egin zuen eta bertara itzultzen jarraitu zuen 1917ra arte, material zientifiko izugarria bilduz. Bere aurkikuntzen artean, VIII. mendeko basamortuko Qusayr 'Amra gaztelua zegoen, gaur egun bere margo islamiar figuratiboengatik ezaguna. Qusayr 'Amrako Sei Erregeen margolan omeiatar fresko ezaguna lapurtu nahian, betiko hondatu zuen margolana. Geroago biriketako gaixotasun larria garatu zuen.
Bidaien artean Musilek bere argitalpenekin eta hitzaldiak ematen jarraitu zuen. 1902an teologia irakasle izan zen Olomouceko Unibertsitatean, eta 1909an, Bibliako ikasketetako eta arabierazko irakasle Vienako Unibertsitatean. Hizkuntza moderno eta klasikoez gain, arabierazko 35 dialekto menderatu zituen. Hain ondo ezagutzen zituen Rwala beduinoak, non "Sheikh Musa" gisa onartu zuten tribuan.
Bultz!
Bultz! 2016. urtean Elorrio eta Abadiñoko (Bizkaian) musikariek sortutako euskal punk rock musika taldea da.
Alois Musil
Biografia
Lehen Mundu Gerran Ekialde Hurbilera bidali zuten Britainiar Otomandar Inperioaren aurkako iraultza sustatzeko saiakerak kentzeko, eta horrela T. E. Lawrenceren aurkari izan zen. 1917an Ekialde Hurbilean zehar bidaiatu zuen Austriako Hubert Salvator artxidukearekin; misioak otomandar gobernuaren aurkako arabiar matxinadarekin zerikusia zuen zio politikoa zuela iradokitzen da.
Bultz!
Biografia
Kruders, Iheskide eta Pixontxis taldeetan aritutako lau lagunek sortu zuten Bultz! eta diska ateratzeko dirua lortu ahal izateko kanpaina abiarazi zuten. 2017an diska plazaratu dute.
Mazurek Dąbrowskiego
Mazurek Dąbrowskiego (Dąbrowskiren mazurka, euskaraz) Poloniako ereserkia da.
Alois Musil
Biografia
Gerra ostean Pragako Charles Unibertsitatean irakasle izan zen (1920), kontrako ahotsek Habsburgoko Etxearekiko zituen lotura estuekin nazkatuta zeuden arren. Pragako Zientzien Akademiako Ekialdeko Institutua ezartzen lagundu zuen.
Charles Richard Crane industrialari estatubatuarrarekin elkarlanean ingelesez argitaratu zituen bere lanak (1922–23). Lan zientifikoez eta bidaia-liburu ezagunez gain, irakurle gazteentzako 21 eleberri argitaratu zituen.
Mazurek Dąbrowskiego
Abestia "Italian (dauden) Poloniar Legioen abestia" (polonieraz Pieśń Legionów Polskich we Włoszech) izenarekin ezaguna zen. Henryk Dąbrowski jenerala Italian Bonaparteko legioen buruzagia zen eta abestia haren omenez moldatua zen.
Grammomys buntingi
Grammomys buntingi Grammomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Mazurek Dąbrowskiego
Musika
Musika Józef Wybickiek 1797an moldatu zuen. Abestia Jugoslaviako antzinako ereserkiarentzat ere erabili zen nahiz eta hitzak ezberdinak izan.
Alois Musil
Biografia
Musilek Charles Unibertsitatean lan egin zuen 1938ra arte, baina aktibo egon zen bere bizitzaren amaiera arte. Otrybyn hil zen, biriketako gaixotasunak zaildutako giltzurruneko disfuntzio baten ondorioz.
Obrak
Musil Qusayr 'Amra aurkitzeagatik ezaguna den arren, bere ekoizpena oparoa izan zen. 50 liburu baino gehiago idatzi zituen (tartean American Geographical Society-k argitaratutako sei lan ilustratu eta haurrentzako 20 liburu); 1200 artikulu jakintsu inguru; beduinoen olerki eta abesti tribalen transkripzioak eta itzulpenak; aztarnategien eta beduinoen milaka argazki egin zituen eta mapa topografikoak eta lurraldeen ikerketak prestatu zituen.
Mazurek Dąbrowskiego
Hitzak
Hitzak ere Józef Wybickiek berak 1797an idatzi zituen.
Polonieraz
Korua:
(Korua)
Mari Beraza
Maria Primitiva "Mari" Beraza Leibar (Anoeta, Gipuzkoa, 1929ko otsailaren 23a - Mexiko, 1986ko abenduaren 26a) erreketista profesional izan zen. 21 urtez, 1946tik 1967ra jokatu zuen Madrilgo eta Mexikoko frontoietan, "Beraza I" izengoitiaz.
Erraketista ibilbidea
Groseko frontoian hasi ziren jokatzen. Handik Madrilera egin zuten jauzia bi ahizpek. Urte batzuk geroago Milagros, ahizpa gazteena ere joan zen. Han zenbait urte egin zituzten, tarteka beste hiri batzuetako frontoietan ere jokatuz, Bartzelonan eta Palman. 1952an Mari eta Julita Mexikora joan ziren. Itsasontziz hiru hilabeteko bidaia izan zela kontatzen zuten.
Mexikon egunero jokatzen zuten, kinielak ere izaten ziren, hilean pare bat egun bakarrik libratuz, baina oso ondo irabazten zuten. Hiriburuko frontoietan eta Acapulcon jokatu zuen.
Bohemian F.C.
Bohemian Football Club (irlanderaz Cumann Peile Bóithéamaigh) Irlandako futbol taldeen artean hirugarrena da irabazitako txapelketa kopuruan. 11 Liga eta 8 Kopa irabazi ditu.
Historia
Hiru aldi oparo izan ditu taldeak. Errepublikako liga hasi eta lehenengo urtetan talde nagusia izan zen bost Liga eta bi Kopa irabaziz. Bigarren garai oparoa 70. hamarkadan iritsi zitzaion, bi liga eta bi kopaz gain Europako txapelketetan aritzeko txartelak eskuratu zituelarik.
Azken hamarkada ere bikaina izan du izan ere lau liga irabazi batitu (azkena 2009an) eta baita bi kopa ere. 2001etik aurrera 9 aldiz aritu da Europako txapelketatan, emaitzak apala izan diren arren.
Porto Pimeko dama
Porto Pimeko dama (jatorrizko izena italieraz: Donna di porto Pim) 1983an Antonio Tabucchik idatzitako eleberria da.
Azken baleazaleen bila Azore uharteetara egindako bidaia baten inguruko kontakizunak biltzen dira liburuan. Moby-Dick liburuaren erreferentziak ere agertzen dira liburuan.
2007an Fernando Reyk euskaratu zuen Alberdania-Elkar Literatura Unibertsala saialarentzat.
Cancionero Popular Vasco
Cancionero Popular Vasco edo Euskal Kantutegi Herrikoia Resurrección Maria Azkuek 1918ean argitaratu zuen liburua da. Herri kantuen bilduma erraldoia da. Bere hiru ekarpenen handienetako bat daAzkueren hiztegi hirueleduna eta Euskaleŕiaren Yakintza liburuekin batera.
Azkueren lana kantugintzan
XIX. mendeko azken hamarkadan, Azkuek ahozko tradizioko abestiak biltzen hasi zen euskal geografia osoan zehar. Berak sortutako Euskalzale aldizkarian horietako batzuen harmonizazioak argitaratu zituen. 1901ean argitaratu zuen bere lehen obra musikografikoa, 14 adibide musikalekin. 1912an ahozko tradizioko doinuak biltzeko musika-lehiaketa baten oinarriak argitaratu ziren. R.M. Azkuek 1913an "Vox Populi" lemapeko lau liburukietako bilduma aurkeztu zuen, lehiaketan lehen saria lortuz. 1921 eta 1925 artean bildumaren bi edizio ezberdin argitaratu ziren, batak kantuak piano akonpainamenduarekin biltzen zituen, eta besteak, melodia soilak testuarekin. Urte batzuk aurrerago, 1935-1947 bitartean, Azkuek Euskalerriaren Yakintza bere ikerketa handia argitaratu zuen.
Euskal kantutegien historia
Euskal lurraldeetako abesti eta dantza doinuak biltzen dituzten argitalpenen zerrenda 1826 an hasi zen. XIX. mendean zehar erromantizismoak herrialde bakoitzean bere tradizio musikala eraikitzeko iturri melodikoak bilatu zituen. Horrela, pianorako edo kantu eta pianorako doinu harmonizatuen bildumak sortzen dira, areto burgesetan zabaltzen zirenak. Mendearen amaieran, folklore diziplinak sistematizatu egin zuen material tradizionalen bilketa modu sistematiko eta zientifikoago batean, eta gure kantutegi nagusiak gauzatzen joan ziren. Ch. Bordes, R. Azkue eta J.A. de Donostia izango dira ordezkari nagusiak.
Kronologia hau Bigarren Mundu Gerraren ondora arte garatzen da, 1946ko bildumekin. Ondorengo argitalpenak, salbuespen garrantzitsuak izan arren, bigarren mailako kantutegiak direla uste da, hau da, beste kantutegi batzuetako doinuak jasotzen dituztenak, Kantuz argitalpena lehen adibideetako bat delarik. Kronologia honek, beraz, "Primariotzat" hartuko liratekeen kantutegiak biltzen ditu, funtsean, doinu tradizionalak lehen aldiz jasotzen dituztenak, baina, datek aurrera egin ahala, aurreko bildumetan jasotako abestiak biltzen dituztenak ere.
Kronologia honetan ez dira sartzen beste bilduma mota bat osatzen duten entzunezko edo bilduma fonografikoak. Baina interes handikoak dira lehen bildumak, hala nola Rudolf Trebitschek,  Viena eta Berlingo Phonogrammarchiv delakoetan egindakoak, bai eta Berlingo (1914-1918) euskal presoen grabazioak ere.
Zenbait abesti
Liburuko abestien artean honako hauek azaltzen dira :
Roberto Ferruzzi
Roberto Ferruzzi (Šibenik, Dalmazia, 1853ko abenduaren 16a – Venezia, Italia, 1934ko otsailaren 16a) italiar margolaria izan zen. Munduan ezaguna da haren La Madonnina (Andre Mariatxoa) margolana.
Bizitza
Šibenik hirian jaio zen, Dalmazian, 1853an. Italiar gurasoak zituen. Lau urte zituela, Veneziara aldatu zen, ikasteko. Aita —abokatu ospetsua— hil ondoren, Dalmaziara itzuli zen, eta han bizi izan zen 14 urte bete arte, ikasketa klasikoak egiten eta margolaritza ikasten, bere kasa. Luvigliano herrira (Torreglia, Padua, Italia) aldatu zen, eta han sortu zituen bere lanik nabarmenenak, Madonnina ospetsua barne.
1934an hil zen, eta bere emazte Ester Sorgatoren eta alaba Mariskaren ondoan ehortzi zuten, Luviglianoko hilerri txikian.
Madonnina
1897an Ferruzzik Veneziako Bienalaren bigarren edizioan parte hartu zuen, amatasuna irudikatu nahi zuen lan batekin. Aparteko adierazpen gozoari esker, margolanak sekulako arrakasta izan zuen, eta Amatasuna jatorrizko izenaren ordez Madonnina jarri zitzaion. Margolana beste izen batzuekin ere ezaguna da: Haurrarekiko Madonna, Andre Maria Atsedenekoa, Andre Maria Bideetakoa, Andre Maria Samurtasunekoa, Madonnella eta Zingarella.
Lukov (Znojmoko barrutia)
Lukov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 250 biztanle ditu eta 14,28 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1312 urtean egin zen.
Braffais
Braffais Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Mystus singaringan
Mystus singaringan Mystus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Braffais
Biztanleria
2007an Braffais udalerrian erroldatutako biztanleak 176 ziren. Familiak 69 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 103 etxebizitza zeuden, 77 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 100 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 77 etxebizitza nagusietatik 49 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 112 ziren, horien artean 80 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 80 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (39 gizon eta 34 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Braffais udalerrian 78 unitate fiskal zeuden, 179 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.819 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 2 zurginak.
2000. urtean Braffais udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 444 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Latife Uşaki
Latife Uşaklıgil (jaiotza izena: Fatıma-tüz Zehra Latife Uşakîzâde; ohorezko izendapena: Latife Hanım; - ) Mustafa Kemal Paxaren (beranduago, Atatürk izenez ezaguna) emaztea izan zen 1923tik 1925era bitarte. Bere aitaren aldetik Halid Ziya Uşaklıgilen senidea zen.
Biografia
1898an jaio zen Esmirnan, hiriko merkatari familia garrantzitsu baten baitan. Hiri horretan amaitu zituen bere ikasketak 1919an eta Parisera zein Londresera joan zen zuzenbidea ikastera. Turkiara itzuli zenean Turkiako Independentzia Gerra amaitzen ari zen.
1923ko urtarrilaren 29an Mustafa Kemal Paxarekin ezkondu zen, Esmirnara itzuli zena bere ama Zübeyde Hanımen heriotzaren ostean. Bi urte eta erdiz Latife izan zen Turkiako emakumeen aurpegi berria, Lehen Dama gisa arituz bizitza publikoan, zerbait berritzailea herrialdeko ohituretan. 1920ko hamarkadan emakumeen eskubideen inguruan egon ziren erreformetan paper garrantzitsua izan zuen.
Hyalinobatrachium talamancae
Hyalinobatrachium talamancae Hyalinobatrachium generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Gallinago andina
Gallinago andina Gallinago generoko animalia da. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatua dago.
Merluccius albidus
Merluccius albidus Merluccius generoko animalia da. Arrainen barruko Merlucciidae familian sailkatzen da.
Doingt
Doingt Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Doingt udalerrian erroldatutako biztanleak 1.323 ziren. Familiak 545 ziren, horien artean 135 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 83 bakarrik bizi ziren emakumeak), 195 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 167 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 844 ziren, horien artean 619 aktiboak ziren eta 225 inaktiboak ziren. 619 pertsona aktiboetatik 545 lanean zeuden (299 gizon eta 246 emakume) eta 74 langabezian zeuden (39 gizon eta 35 emakume). 225 pertsona inaktiboetatik 75 erretiraturik zeuden, 73 ikasten zeuden eta 77 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Aiora Mitxelena
Aiora Mitxelena Aristondo VIII. legegintzaldiko EHAKko eusko legebiltzarkidea izan zen 2005etik 2009ra bitartean. Aldi hartan, Gizarte Hezkuntzako ikaslea zen ogibidez.
Doingt
Diru sarrerak
2009an Doingt udalerrian 551 unitate fiskal zeuden, 1.366 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.028 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 105 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 53 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 13 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 1 eraikuntza enpresa, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen, 1 zapata-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Doingt udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
A Portuguesa
A portuguesa Portugalgo ereserkia da. 1910 urtean bihurtu zen ereserki ofizial O Hino da Carta monarkiaren ereserkiaren ordez.
Musika
Alfredo Keilek 1890ean moldatu zuen.
Hitzak
1890ean, Henrique Lopes de Mendonçak idatzi zituen Erresuma Batuak egindako mehatxuen aurka. Laster errepublikarren ereserki bihurtu zen.
Grammomys caniceps
Grammomys caniceps Grammomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Polokwane
Polokwane, 2003 arte Pietersburg, Hegoafrikako hiria da, Limpopo probintziako hiriburua. 130.028 biztanle zituen 2011n.
Antzinako ekialdeko eslaviera
Antzinako ekialdeko eslaviera edo antzinako errusiera (autoglotonimo: рѹсьскъ ѩзыкъ) ekialdeko eslaviar hizkuntza izan zen, X. eta XV. mendeen artean Kieveko Rusan ekialdeko eslaviarrek hitz egiten zutena. Protoeslavieraren ondorengoa, bere aldaerak egungo Bielorrusian, ipar eta erdialdeko Ukrainan eta mendebaldeko Errusian berba egiten zuten. Hizkuntza honetako agiri askorik ez daudenez, zaila da esatea hizkuntza bateratua zenetz.
Chasseneuil-du-Poitou
Chasseneuil-du-Poitou Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chasseneuil-du-Poitou udalerrian erroldatutako biztanleak 4.497 ziren. Familiak 2.196 ziren, horien artean 1.047 pertsona bakarrekoak ziren (634 bakarrik bizi ziren gizonak eta 413 bakarrik bizi ziren emakumeak), 618 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 433 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 98 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 2.487 etxebizitza zeuden, 2.261 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 58 bigarren erresidentzia ziren eta 168 hutsik zeuden. 1.348 etxeak ziren eta 1.116 apartamentuak ziren. 2.261 etxebizitza nagusietatik 995 bere jabearen bizilekua ziren, 1.235 alokairuan okupaturik zeuden eta 31 doan lagata zeuden; 469 etxek gela bat zuten, 378 etxek bi zituzten, 287 etxek hiru zituzten, 426 etxek lau zituzten eta 700 etxek bost zituzten. 1.459 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.168 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 762 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.288 ziren, horien artean 2.202 aktiboak ziren eta 1.086 inaktiboak ziren. 2.202 pertsona aktiboetatik 2.041 lanean zeuden (1.064 gizon eta 977 emakume) eta 160 langabezian zeuden (89 gizon eta 71 emakume). 1.086 pertsona inaktiboetatik 233 erretiraturik zeuden, 733 ikasten zeuden eta 120 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chasseneuil-du-Poitou udalerrian 1.774 unitate fiskal zeuden, 3.845 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.556 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 628 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 5 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 22 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 39 eraikuntza enpresak ziren, 175 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 21 garraio enpresak ziren, 59 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 39 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 48 finantziazio enpresak ziren, 26 higiezinen enpresak ziren, 127 zerbitzu enpresak ziren, 26 administrazio publikoko enpresak ziren eta 28 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 96 zerbitzu publikoetatik, 2 posta bulegoak ziren, 12 banku bulegoak, 1 funeraria, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 4 igeltseroak, 8 margolariak, 3 zurginak, 7 iturginak, 5 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 6 ile apaindegiak, 2 aldi baterako lan enpresak, 25 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 86 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 2 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 2 kongelatu-dendak, 3 liburu dendak, 18 arropa dendak, 10 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 23 altzari dendak, 4 kirol-dendak, 5 lur eta paretak apaintzeko dendak, 5 drogeria, 1 lurrin-denda zen eta 1 bitxi-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Chasseneuil-du-Poitou udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko bestelako formakuntza zentro bat zuen.2 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 1 ingenieritza eskola bat zen, eta 1 bestelako goi-mailako ikasketa zentro bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eüskaldünak Iraultzan (pastorala)
Ezaugarriak
Antzezlanak hogeita bost jelkaldi ditu, 260 bertset eta hamabi abesti. 70 aktorek hartu zuten parte. Antzezlanean 180 jantzi erabili ziren.
Argumentua
Pastoralak Frantziako Iraultza garaian Euskal Herriko gora-beherak jaso zituen. Pertsonaien artean bi dira aipagarrienak: Baionakoa zen Teresa Kabarrus eta Uztaritzeko semea zen Dominique Garat. Maddi Oihenartek Teresa Kabarrusen papera egin zuen eta Frantxoa Elixondorbordak, aldiz, Garatena egin zuen. Pastoralean agerturiko beste zenbait pertsonaia ospetsu honako hauek izan ziren: Maddalena Larralde, Robespierre, Napoleon, Jean Isidore Harizpe...
Hyalinobatrachium tatayoi
Hyalinobatrachium tatayoi Hyalinobatrachium generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Mystus tengara
Mystus tengara Mystus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Dorothea Lange
Dorothea Lange, sortze izena Dorothea Margaretta Nutzhorn Lange (Hoboken, New Jersey, 1895eko maiatzaren 26a - San Frantzisko, Kalifornia, 1965eko urriaren 11) estatubatuar argazkilari eta fotokazetaria izan zen. Haren lanik ezagunena Depresio Handiari buruzko argazki saila da, Nekazaritza Segurantzaren Administrazioaren aginduz egin zuena. Argazki horiek humanizatu zituzten Depresio Handiaren ondorioak, eta eragin handia izan zuten argazkigintza dokumentalaren garapenean.
Bizitza
Dorothea Lange New Jerseyko Hoboken hirian jaio zen, 1895eko maiatzaren 26an; gurasoak, Heinrich eta Johanna, alemaniar jatorrikoak ziren. Zazpi urte zituenean, poliomielitisa harrapatu zuen; eritasunaren ondorioz, herbaldurik gelditu zitzaizkion eskuineko hanka eta oina. New Yorkeko Wadleigh High School for Girls-en gradua lorturik, argazkilaritza ikasi zuen Columbia Unibertsitatean. Ondoren, zenbait argazkilariren estudioetan lan egin zuen, besteak beste Arnold Genthe-renean. 1917an, Clarence Hudson Whiteren argazkilaritza eskolan ikasi zuen
1918an, San Frantziskon kokatu zen eta, denbora luze gabe, argazki estudio arrakastatsu baten jabe bilakatu zen. 1920an Maynard Dixon margolariarekin ezkondu eta bi seme izan zituen harekin. 1920ko hamarkadan eta 1930ekoaren hasieran, batez ere erretratuak egin zituen San Frantziskoko goi klasearentzat. 1932an, ordea, hiriko langabetuen eta lan-protesten argazkiak hasi zen ateratzen. Garai hartako lanik ezagunena White Angel Jungle izeneko jantoki sozialean egin zuen.
1935ean, lehenbiziko senarraz dibortziatu eta Paul Schuster Taylor ekonomista eta unibertsitate irakaslearekin ezkondu zen. Ondoko bost urtean, elkarrekin lan egin zuten Nekazaritza Segurantzaren Administrazioarentzat, Estatu Batuetako nekazari maizterren eta etorkinen bizimodu miseriazkoa dokumentatzen; Dorotheak argazkiak egiten zituen, eta Paulek elkarrizketak. 1936an atera zuen bere argazkirik ezagunena, Ama etorkina (Migrant Mother), Depresio Handiaren sinbolo bihurtu zena. 1941ean, Guggenheim Fellowship-en dirulaguntza bat jaso zuen.
1942-1945 bitartean, War Relocation Authority-rentzat aritu zen lanean, eta xehero-xehero dokumentatu zuen japoniar jatorriko estatubatuarren bortxazko lekualdatzea eta espetxeratzea. Izan ere, Pearl Harborreko erasoaren ostean, milaka japoniar-estatubatuarrek utzi behar izan zituzten beren etxe, denda eta landetxeak, eta kontzentrazio esparrutan sartuak izan ziren. Armadarekin oso kritikoak zirenez gero, ehunka argazki konfiskatu zizkioten eta ezin izan ziren denbora luzean ikusi. 1945ean, San Frantziskoko Konferentzia dokumentatu zuen Gerra Informazioko Bulegoarentzat.
1940ko hamarkadaren erdialdetik aurrera, haren osasuna makalduz joan zen. Hala ere, lanean segitu zuen. 1952an, Aperture aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen. Life aldizkariarentzat ere egin zituen argazki sail batzuk, Utah, Irlanda eta Death Valleyn besteak beste.
"Egun batean, argazkilaria izango nintzela erabaki nuen. Jendearen argazki xumeak egingo nituzke, ezagutzen nituen pertsonengandik hasita. Ez nuen inoiz kamerarik izan, baina hori zen egin nahi nuena ". Dorothea Langeren asmoen adierazpen oso bat da, 1964ko elkarrizketa batetik ateratakoa, minbizi batek bere bizitza amaitu baino urtebete bat lehenago. 1965eko urriaren 11n hil zen, hestegorriko minbiziak jota.
Sphaerobolus stellatus
Sphaerobolus stellatus Geastraceae familiako onddo espezie bat da. Ez da inola ere jangarria. Oso ugaria da, baina ez da sumatzen luparik gabe.
Sinonimoak: Sphaerobolus stercorarius, Sphaerobolus impatiens, Sphaerobolus carpobulus.
Deskribapena
Karpoforoa: Espezie oso txikia, gaztetan, peridioa itxita dagoenean, 1 eta 2 mm bitarteko diametroko esfera edo globo forman agertzen da, hori argi kolorekoa edo hori-laranja kolorekoa, heltzean, goiko muturretik irekitzen da, 6 punta edo lobulutik 9ra bitarteko izar forman, eta barrutik kolore biziagoa du. Lobulu hauek esfera hori baten formako errezeptakulu edo peridiolo bati eusten diote, eta barruan esporak ditu. Bola edo peridiolo hau, hezetasun eta tenperatura egokia dagoenean, kanpora jaurtitzen du eta metro bateko distantziara iristen da. Normalean eguerdian gertatzen da fenomeno hau. Fenomeno honen mekanismoa nahiko konplexua da, eta errezeptakuluaren ehunen egiturek hartzen dute parte, bost geruza desberdin ditu, eta ura xurgatzean presio osmotikoa handitzen dute, bola bere esporekin bortizki jaurtiz. Badirudi prozesu honetan ere garrantzi handia duela eguzkiaren argiak, bolatxoak jaurtitzeko norabidean eraginez.
Etimologia: Stellatus epitetoa bere izar forma irekiagatik du.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Espezie oso berezia, nahastezina.
Sasoia eta lekua
Udatik negura, zur deskonposatuetan.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Txile, Brasil, Hegoafrika, Europa, Errusia, Mongolia, Erdialdeko Asia, Malaysia, Himalaiako eremua, Bangladesh, Japonia, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria.
Lukov (Zlín barrutia)
Lukov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.750 biztanle ditu eta 10,86 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1354 urtean egin zen.
Crécy-sur-Serre
Crécy-sur-Serre Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 1.480 ziren. Familiak 569 ziren, horien artean 178 pertsona bakarrekoak ziren (85 bakarrik bizi ziren gizonak eta 93 bakarrik bizi ziren emakumeak), 125 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 181 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 85 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 904 ziren, horien artean 653 aktiboak ziren eta 251 inaktiboak ziren. 653 pertsona aktiboetatik 564 lanean zeuden (298 gizon eta 266 emakume) eta 89 langabezian zeuden (44 gizon eta 45 emakume). 251 pertsona inaktiboetatik 78 erretiraturik zeuden, 71 ikasten zeuden eta 102 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Crécy-sur-Serre udalerrian 573 unitate fiskal zeuden, 1.365 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.410 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 66 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 autoeskolak, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 2 ile apaindegiak eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Crécy-sur-Serre udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Crécy-sur-Serre udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen313 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lastras del Pozo
Lastras del Pozo Segoviako udalerria da, Campiña Segoviana eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 88 biztanle zituen.
Patricia Arbués
Patricia Arbués (Madril, 2004ko abenduaren 27a) Espainiako haur aktore bat da. 2011 eta 2013.urte bitartean Antena 3ko El Barco telesailean ikusi genuen, Valeria Montero kapitainaren alaba txikiaren papera antzezten zuena.
Telebistan parte hartu baino lehenago, haur modeloa izan zen El Corte Inglésko katalogoetan eta telebistako iragarki batzuetan parte hartu du (Etxebizitza ministerioak, Johnson's xanpu, Dario Barrio sukaldariarekin eta Kinder eta Movistar iragarkietan). Bere anaiak, Pablo eta Hugo, ere aktoreak dira. Hugo Arbués (Patriciaren bikia) Hierro pelikulan parte hartu zuen (2010) Gabe Ibañezek zuzenduta. Pablo Arbués, Hospital Central telesaileko kapitulu batzuetan parte hartu du eta Andy y Lucasen bideoklip batean atera da. Pasareletan, modan eta telebistako iragarkietan zentratuagoa dago serietan edo programetan baino.
2006ko Libanoko gerra
2006ko Libanoko gerra, Israelen Libanoko Bigarren Gerra esaten diotena (hebreeraz: מלחמת לבנון השניה, Miljemet Lebanon Ha-Shniá), eta Libanon Uztaileko Gerra esaten diotena, Israelgo Defentsa Indarren eta Hezbola erakunde islamistaren adar armatuaren arteko gatazka armatua izan zen. 2006. urteko uztailaren 12an hasi zen, eta abuztuaren 14ra arte iraun zuen. Egun horretan Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak su-etena ezarri zuen, 1701 erabakiaren bitartez.
Gatazka
2006. urteko uztailaren 12an Hezbola erakunde armatuak Al-Manar bere telebista-katearen bitartez adierazi zuen bi soldadu israeldar bahituta zituela, Israelgo kartzeletan zeuden erakundeko presoak askatzeko presioa egite aldera.
Hezbolaren ala Israelen ikuspegitik, bahitze-gertakarien bertsioak oso ezberdinak izan ziren. Hezbolak zioen istiluak Libanoko lurretan gertatu zirela, soldadu israeldarrak Aitaa al-Chabb mugako hirian sartu zirela; eta Israelek, ostera, bere lurren barruan gertatu zirela zioen, Hezbolak Libanoko gobernuaren aginduz jardun zuelakoan. Israelek erantzunez eraso bortitza jo zuen, Libanoko era guztietako azpiegiturak suntsituz. Alde biek jardun zuten bortizki erasotzen, eta nazioartean ere oihartzun handia izan zuen hasieratik. Azkenean Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak ezarri behar izan zuen su-etena.
Ondorioak
2006. urteko abuztuaren amaierarako, Libanoko gobernuaren datuen arabera, 1.187 libanoar hilda eta 4.060 zaurituta zeuden, 15.000 etxe suntsituta eta biztanle asko euren bizilekuetatik aldenduta. Komunikabideen arabera, Israelen 116 soldadu hil ziren eta 450 zaurituta geratu ziren; hiritar zibilak, ostera, 41 hilda eta 604 zaurituta.