cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gay
Hitzaren jatorria
«Gay» terminoa anglizismo edo mailegu bat da, jatorri okzitanierakoa, eta ez ingelesekoa, uste den bezala; izan ere, ingelesetik eratorritako terminoak bere gain hartutako homosexualitateari egiten dio erreferentzia. Okzitanieraz gay, "gai", alaia edo pikaroa esan nahi du.
Master and Commander: The Far Side of the World
Master and Commander: The Far Side of the World (euskaraz Jaun eta Agintari: Munduaren Azken Muturra) 2003ko Peter Weir australiar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Patrick O'Brian idazlearen Master and Commander eleberrian oinarritua dago.
Hamar Oscar Sarietarako izendatua izan zen. Azkenik bi irabazi zituelarik: Argazkigintza onenaren Oscar Saria eta Soinu edizio onenaren Oscar Saria. Beste guztiak Eraztunen Jauna: Erregearen Itzulera filmak irabazi baitzituen.
Argumentua
Bestalde, Galapago uharteetara ailegatu, eta gerora Charles Darwinek egingo duen gisa, gerraontziko Stephen Maturin zirujauak bertako fauna eta landaredia ikertzen hasiko da. Baina gerran daudenez eta lehentasuna frantziar gerraontzia atzematea denez, Aubrey kapitainak itsasoratzeko agindua emango du.
Aeschi (Solothurn)
Aeschi Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Arima Soul
Disko-Funk-Reggae-Dub (2023, Elkar) - EPaArima Soul Dj Makala zarauztarrak eta Lidia Insausti donostiarrak 2019. urtean sorturiko proiektua da.
Otago eskualdea
Otago eskualdea (ofizialki Otago Regional Council) Zeelanda Berriko eskualde bat da. Hego Uhartean dago, hego ekialdeko kostaldean. Dunedin da eskualdeko hiri nagusia.
Arima Soul
Jazz, soul eta funk estiloa jorratzen dute eta 2020an atera zuten aurreneko diskoa eta handik bi urtera bigarrena. 2022an atera zuten Arima du got soul bideoklipa arrakastatsua izan zen.
Otago eskualdea
"Otago" izena "Ōtākou" maorierazko hitzaren hegoaldeko ebakera lokala da eta portuko sarreran zegoen maori herria izendatzen zuen. Terminoaren esanahi zehatza eztabaigarria da, "herri isolatua" eta "lurralde gorriaren lekua" bezalako itzulpenak proposatu dira. "Otago" da, halaber, Europako kokalekuaren izen zaharra, Weller anaiek 1831n ezarria.
Joanes I.a Nuñez Larakoa
Joanes I.a Nuñez Larakoa (?- Kordoba, 1294ko apirila) gaztelar noblea izan zen. Lara leinuaren buruzagia, Lerma, Amaya, Dueñas, Palenzuela, Tordehumos, Torrelobatón eta la Motako jauna izan zen. Lehendabizikoz, Teresa Alvarez Azagrakoa ezkondu zuenez, Albarracíngo jaun bilakatu zen.
Otago eskualdea
Dunedin hiri nagusiaz gain, aipagarriak dira Queenstown eta Wānaka turismo zentro nagusiak, hegoaldean dagoen Kaitangata ikatz-iturri garrantzitsua, eta erdialdean garatu den ardogintza. Waitaki eta Clutha ibaiak dira herrialdeko energia hidroelektrikoaren iturriak.
Joanes I.a Nuñez Larakoa
Ezkontza eta haurrak
Joanes Nuñez ezkondu zen Bizkaiko jauna zen Diego III.a Lopezen Teresa alabarekin. Seme-alabak izan zituzten:
Southland eskualdea
Southland eskualdea (ofizialki Environment Southlan) Zeelanda Berriko eskualde bat da. Hego Uhartean dago eta hegoaldeenen dagoen eskualdea da.
Teppei Uchida
Teppei Uchida (内田 哲兵, 1975eko maiatzaren 22a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.
Bom Princípio
Bom Princípio Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
San Jurgi eliza (Santurtzi)
San Jurgi edo San Jorge eliza Santurtziko parrokia da.
Santurtziri buruz idatziz aurkitutako lehenengo aipamena 1075ekoa da, Sancti Georgis (San Jurgi) monasterioari egindakoa hain zuzen, hortik hartu zuen herriak izena.
Jatorriz estilo erromanikoz egina, portadaren tinpanoa baino ez du garai hartatik, zein gordeta dagoen Bilboko Elizbarrutiko Arte Sakratuko Museoan. Baina elizaren aurrean honen erreplika bat ikus daiteke. Lorenzo Muñizek 1844an egindako dorrea ere aipatzekoa da.
Corro
Garraioa
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:
Brodatu
Brodatua oihalak jostorratza erabiliz hariz apaintzeko arte dekoratiboa da. Teknika anitz biltzen ditu bere baitan, hala nola gurutze-puntua eta kate-itxurako puntua.
Romanogobio uranoscopus
Romanogobio uranoscopus Romanogobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Hastigerinella
}} Hastigerinella Hantkeninoidea superfamaliako generoetako bat da. Familiako ezaugarriak ditu eta gainera honako hauek:
Eozenoan bizi izan ziren.
Eiheraberri
Eiheraberri Donibane Garaziko auzo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Garazi eskualdean.
Udalerriaren hego-ekialdean dago, ekialdean Larraburu auzoarekin, iparraldean Alde Zaharrarekin eta mendebaldean Larroinea auzoarekin muga egiten du. Hegoaldean Zaro eta Eiheralarre udalerriak daude.
Bertako biztanleak eiheraberritarrak dira.
Geografia
Auzoa Donibane Garaziren hego-ekualdean dago.
Garraioa
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.
Gainera, Baiona-Donibane Garazi burdinbideak zerbitzua ematen du Arrosa udalerriri, Txik Txaken 54. linearen bidez.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Alex Felipe Nery
Alex Felipe Nery (1975eko abuztuaren 14a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.
Mioma
Mioma Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak hamalau biztanle ditu
Francis Obikwelu
Francis Obiorah Obikwelu, (1978ko azaroaren 22a) Nigerian jaiotako portugaldar lasterkaria da, 100 m eta 200m-etan espezializatua. 2004an zilarrezko olinpiar domina lortu zuen 100 metroetan. Lasterketa berean, Europako errekorra ezarri zuen 9,86 segundorekin.
Super Grand Prix
Obikwelu 1996 urteko munduko junior mailako txapelduna izan zen 100m eta 200 m-etan.
Merašice
Merašice Eslovakiako udalerri bat da, Hlohoveceko barrutian kokatuta. 4,94 km²ko azalera du eta 440 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1390. urtekoa da.
Joaquim Rodríguez
Joaquim Rodríguez Oliver (Bartzelona, Katalunia, 1979ko maiatzaren 12a) txirrindulari profesional ohia da. Hiru itzuli handietan 10 etapa lortu ditu, eta hirutan lortu du itzuli handietako podiumera igotzea: Italiako Giroan sailkapen nagusian bigarren izan da behin; eta Espainiako Itzulian, bitan izan da hirugarren.
Klasikoak, Olinpiar jokoak eta txapelketak
—: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu X: Ez zen jokatu
Biberist
Biberist Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cribrohantkenina
Cribrohantkenina Hantkeninoidea superfamaliako generoetako bat da. Familiako ezaugarriak ditu eta gainera honako hauek:
Dactyloptena papilio
Dactyloptena papilio Dactyloptena generoko animalia da. Arrainen barruko Dactylopteridae familian sailkatzen da.
Cribrohantkenina
Eozenoan bizi izan ziren.
Romanogobio vladykovi
Romanogobio vladykovi Romanogobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Eskorbuto
Eskorbutoa C bitaminaren (azido askorbikoa) eskasiak eragindako gaixotasuna da. Haren lehen sintomak nekea, ahultasuna eta beso eta bernetako mina dira. Tratamenturik gabe, globulo gorri kantitatearen beherakada, hortzen gaixotasunak, ile falta eta azaleko lesioak eragiten ditu besteak beste. Eskorbutoak aurrera egin ahala, zaurien zikatrizazio eskasa, umore aldaketak,eta, azkenik, heriotza eragiten du (infekzio batek edo odol isuriek eraginda).
Beharrezkoa da gutxienez hilabete bat pasatzea C bitamina jaso gabe (edo bitamina honen dosi oso urriak jasotzea) gizakiengan eskorbutoaren lehen sintomak azaltzeko. Antzina oso normala zen itsasgizonek gaixotasun hau pairatzea, izan ere, haien dietan ez ziren ez fruta, ez barazki freskorik aurkitzen, hau da, ez zuten C bitamina iturririk kontsumitzen zituzten elikagaietan. Gaur egun, eskorbutoa pairatzen duten pertsonak, normalean, arazo psikikoak dituzten pertsonak, alkoholikoak, eta dieta anormalak dituzten horiek izan oi dira. Heste arazoek eta dialisiak ere eskorbutoa eragin dezakete kasu batzuetan. C bitamina edo azido askorbikoa ez da giza gorputzean sintetizatzen, beste animali batzuetan gertatzen den moduan, hori dela eta, gizakiak kanpotik jaso behar du bitamina hau, hau da, haren dietaren bitartez. Bitamina hau beharrezkoa da giza kolagenoaren produkzioan eta haren gabeziak produkzio hau ezinezko bilakatzen du osasun arazo larriak sortuz. Eskorbutoaren tratamendua C bitaminaren aho bidezko kontsumoan oinarritzen da normalean. Tratamendua hasi ondoren, subjektuak pare bat egun beharko ditu hobetzen hasteko, honen ondoren sintomak desagertuz joango dira subjektua gustiz indarberritu eta errekuperatu arte (2 aste pasa ondoren subjektua guztiz osatu oi da). C bitaminaren iturri nagusiak elikagai zitrikoak dira. Gomendagarria da elikagai hauek gordinik jatea, hauek sukaldatzea haien C bitaminaren kantitatea murrizten baitu.
Eskorbutoa pairatzea nahiko arraroa da gaur egun, normalean desnutrizioa pairatzen duten pertsonengan ematen da.
Eskorbutoa Antzinako Egipton diagnostikatu eta deskribatu zen jada, izan ere, garai hartako itsas bidaien luzeera mugatzen zuen faktore garrantzitsu bat izan zen. 1753. urtean James Lind, Royal Navy-ko kirurgialari batek, eskorbutoa zitrikoak janez osatzen zela aditzera eman zuen lehen aldiz, hala ere, 1795arte itxaron behar izan zen istazarmada britanikoak, Gilbert Blame bezalako erreformatzaileen presioak eraginda, marinelei erregularki limoi zukua ematen hasi zen arte.
Sintomak
Eskorbutoaren lehen sintomak nekea eta ondoeza dira. Bat eta hiru hilabete bitarteko denporan, subjektuak arnasteko arazoak eta hezurretako mina aurkeztuko ditu. Gaixoak ere mialgiak ager ditzake C bitamina faltak eragindako karnitina produkzio urria dela eta. Beste sintomen artean azaleko gaitzak, hematoma k, aurpegiko petekiak, hortzoieko gaitzak, hortz galera eta aldaketa emozionalak aurkitu ditzakegu. Azken faseetan ikterizia, edema orokorra, oliguria, neuropatía, sukarra, konbulsioak eta heriotza ematen dira.
Kausa
Eskorbutoa, baita eskorbuto subklinikoa, C bitamina eskasiak eragina da. Gizakiek ezin dute bitamina hau metabolikoki sortu eta hortaz dietaren bidez jaso beharra dute. Dieta batek c bitamina nahikoa baldin badu, L-gulonolaktona oxidasa (GULO) entzima falta ez da emango eta gaixotasuna ez da sortuko.
Mendebaldeko gizarte modernoetan eskorbutoa oso gutxitan agertzen da helduengan, ordea, presentzia handiagoa izan dezake haur eta adinekoengan. Haurrengan eskorbutoa tratatzeko erabiltzen diren medikamentu guztiek c bitamina erantsia dute, izan ere, tratamendu gehienak bitamina hau dieta honen aho bidezko kontsumoan oinarritzen dira. Ama-esneak badu nahikoa C bitamina haurra osasuntsu mantentzeko, beti ere amaren dieta egokia baldin bada. Ez da gomendagarria haur jaioberriei esne komertziala ematea izan ere hau pasteurizatua da, eta prozedura honek esneak duen C bitamina eduki naturala suntsitzen du.
Eskorbutoaren kausa nagusia malnutrizioa da. Hori dela eta, oraindik oso zabalduta dago herrialde azpigaratuetan eta kanpo laguntzen bidez elikagaiak lortzen dituzten munduko eremuetan. Arraroa den arren, badaude eskorbuto kasu dokumentatuak herrialde industrializatuetan. Ordea, kasu hauek pertsona alkoholiko horienak eta dieta desegokiak jasotzen dituztenenak izan ohi dira.
Patogenia
Bitaminak funtsezkoak dira giza gorputz osoan abian diren prozesuetan parte hartzen duten entzimak ekoizteko. Azido askorbikoa beharrezkoa da prosezu biosintetiko askotarako, hidroxilazio- eta amidazio-erreakzioak azkartzen baititu. Kolagenoaren sintesian, azido askorbikoa behar da kofaktore gisa prolil hidroxilasa eta lisil hidroxilasa sintetizatzeko. Bi entzima hauek aminoazido prolina eta lisinaren hidroxilazioaren arduradunak dira. Hidroxiprolina eta hidroxilisina garrantzitsuak dira kolagenoa egonkortzeko, kolagenoan propeptidoak birmatrikulatzen baitituzte. Kolagenoa giza gorputzeko egiturazko proteina primarioa da. Hau beharrezkoa da odol-hodiak, muskuluak, larruazala, hezurrak, kartilagoa eta beste ehun konektibo batzuk osasuntsu mantentzeko. Ehun konektibo akastunak zenbait arazo sor ditzake, hala nola kapilar hauskorrak, eta horrek odoljario anormala, hematomak eta barne-hemorragia eragiten ditu. Kolagenoa hezurren zati garrantzitsu bat da ere, eta, beraz, hezur-eraketetan eragina du. Eskorbutoaren eraginez hortzak jausi egiten dira eta hezurrak errazago apurtzen [6]. Kolageno akastunaren fibrilogenesiak zaurien orbaintzeari kalte egiten dio ere. Tratatu gabeko eskorbutoak heriotza eragiten du beti.
Diagnostikoa
Diagnostikoa, oro har, ebidentzia fisikoetan eta x izpien bidezko azterketetan oinarritzen da
Diagnostiko diferentziala
Haurtzaro hasierako gaitz batzuek eskorbutoaren irudi klinikoa eta erradiografikoa imita dezakete, gaixotasun hauen artean topatzen ditugu, hala nola, hurrengoko gaixotasunak:
Prebentzioa
Eskorbutoa C bitaminan aberatsak diren elikagaiak barne hartzen dituen dieta batekin prebenitu daiteke, hala nola, amla, piperra (piper gozoa), groseila beltza, brokolia, piper pikanteak, guaiaba, kiwia eta perrexila barnebiltzen dituen dieta batekin. C bitaminan aberatsak diren beste iturri batzuk, limoiak, limak, laranjak, papaia eta marrubiak dira. Barazkietan ere badago c bitamina, hala nola bruselako aza, errepoloa, patata eta espinaketan.
Animali jatorrizko zenbait produktuk ere c bitamina dute, hala nola gibelak, muktukak (balearen azala), giltzurrunaz gaindiko muinak, burmuinak eta bizkarrezur-muinak, hauek c bitamina kantitate handiak dituzte, eta, hortaz, eskorbutoa tratatzeko ere erabil daitezke. C bitamina propioa sortzen duten animalien haragi freskoak ere eskorbutoa prebenitzeko, eta neurri batean hau tratatzeko, adina c bitamina du. Kasu historiko batzuetan (bereziki zaldi haragi freskoa jaten zuten soldadu frantsesen kasua), haragi hutsak, eta partzialki prestatutako haragiak ere, eskorbutoa arindu zezakeela ohartu zen.
1902ko Antartikako espedizioak frogatu zuen foka haragi eta gibela eraginkorrak zirela eskorbutoa sendatzeko. Eskorbuto hasiberria pairatzen zuten gizonak guztiz osatu ziren bi aste baino gutxiagoko tartean.
Tratamendua
Eskorbutoa egunean 10 mg-ko c bitamina-dosiak jasoz hobetzen da. Ordea, medikuek 100 mg inguruko dosiak gomendatzen dituzte gaixo dauden horientzat. [20] Pertsona gehienak 2 astetan errekuperatzen dira.
Historia
Gaixotasun honek presentzia handia izan du historian eta antzinatetik agertu izan da medikuntza liburuetan. Hipokrates ek jada eskorbutoa gaixotasun bezala dokumentatu zuen. Egiptoarrek K. a. 1550ean eskorbutoaren sintomak erregistratu zituzten.
Aro modernoaren hasiera
Aro modernoan eskorbutoak presentzia nabarmena izan zuen zenbait kanpaina militar eta itsasontzi bidez egiten ziren bidaia eta espedizioetan.
Vasco da Gama ren 1497ko espedizioan zitrikoen efektu sendagarriak jada ezagunak ziren [25] [26]. Baita ere Pedro Alvares Cabral en tripulazio kideen artean 1507an.
Portugaldarrek fruitu-zuhaitzak landatu zituzten Santa Elena n, haien herrialdetik Asiara egindako bidaietan geldileku bat izateko eta bertan eskorbutoak jotako haien gaixoak sendatzeko.
Zoritxarrez, ezagutza honek ez zuen eskorbutoak eragindako itsas tragedia askorik prebenitu, alde batetik komunikazio falta zela eta, eta bestetik fruta eta barazkiak ezin zirelako itsasontzietan luzaroan mantendu.
1536an Jacques Cartier esploratzaile frantziarrak, San Lorenzo ibaia esploratzen zebilela, bertakoen ezagutza erabili zuen eskorbutoz hiltzen ari ziren bere gizonak salbatzeko, modu honetan, vitae zuhaitzaren (ekialdeko zedro zuria) hostoak ebaki zituen haiekin infusioak prestatzeko. Gerora frogatu zen zuhaitz honen 100 gramo hostok 50 mg C bitamina zituztela. Ordea, ez zen posible tratamendu hau itsasontzian bertan aplikatzea (behin itsasoratua dagoela noski) hostoak, gainerako landare eta barazkiak bezala, usteldu egiten baitziren.
1601eko otsailean, James Lancaster kapitaina, Sumatra rantz nabigatzen ari zela, iparraldeko kostaldean lurreratu zen bertan limoiak eta laranjak lortzeko, hain zuzen ere bere tripulazioak pairatzen zuen eskorbutoa geldiarazteko nahiarekin. Bide batez, Lancaster kapitainak esperimentu bat abiatu zuen haren agindupean zeuden lau ontzietan. Ontzi bateko tripulazioak limoi zuku dosiak jaso zituen egunero; ordea, beste hiru ontziek, ez zuten inolako tratamendurik jaso. Horren ondorioz, aditu zuen tratatu gabeko ontzietako kideak eskorbuto pairatzen hasi zirela berriz ere eta beste ontziko kideak ordea osasuntsu mantentzen zirela.
1579an, Agustin Farfán fraide eta mediku espainiarrak eskorbutorako laranjak eta limoiak gomendatzen zituen liburu bat argitaratu zuen, jada Espainiako Itsas Armada n ezaguna zen erremedio hura.
1593an, Sir Richard Hawkins almiranteak laranja eta limoi zukua edatearen alde egin zuen eskorbutoa saihesteko medio modura.
1614an, John Woodallek, East India Company ko zirujauen buruak, The Surgion 's Mate liburua argitaratu zuen konpainiako itsasontzietan zeuden zirujauak instruitzeko. Eskorbutoarentzako sendabidea janari freskoa, laranjak, limoiak, limak eta tamarindoak zirela adierazi zuen. Hala ere, ez zen gai izan honen arrazoia azaltzeko, hori dela eta, bere baieztapenek ez zuten eragin handirik izan garaiko mediku eta zientzialarien artean.
Lehorrean ere, Europan, Erdi Aroa ren amaiera arte, eskorbutoa nahiko ohikoa zen neguaren amaieran, izan ere, barazki berde, fruta eta tuberkulu gutxi baitzeuden eskuragarri. Honek, pixkanaka hobera egin zuen, batez ere Ameriketatik patata ekarri zutenean.
XVIII. mendea
1734an, Johann Bachstrom medikuak eskorbutoari buruzko liburu bat argitaratu zuen, bertan baieztatzen zen eskorbutoa elikagai fresko eta begetalen abstinentzia oso baten ondorio zela, eta hau sendatzeko bidea barazki eta fruta freskoak jatea zela.
Hala ere, 1747. urtera arte ez zen eskorbutoaren tratamenduari buruzko informe formalik aurkeztu, urte horretan James Lind ek formalki frogatu zuen eskorbutoa zitrikoetan oinarrituriko dietarekin tratatu daitekeela, ikerlari honek eskorbutoaren gaineko medikuntzaren historiako lehen esperimentu klinikoa gauzatu zuen. . Lindek eskorbutoa pairatzen zuten zenbait gizabanakoen sendaketa prozesuak konparatu zituen. Informeak argi eta garbi zioen laranjak eta limoiak zirela erremediorik eraginkorrenak. Zoritxarrez, esperimentuak eta bere emaitzek eragin txikia izan zuten garaiko gizartean.
Lindek ez zuen inoiz limoi zukua eskorbutoaren aurkako erremedio bakar gisa aldarrikatu. Bere esperimentuak zenbait elikagai jotzen zituen eskorbutoaren aurkako sendagaitzat, haien artean fruta eta barazki mota mordoa. XVIII. mendean zehar, eskorbutoak etsai ekintzak baino marinel britainiar gehiago hil zituen Royal Navy-aren barruan.
1740-1744 urte bitartean George Anson ek, bere bidaia ospetsuan, bere tripulazioaren ia bi herenak (1.300 gizon hil ziren. Hasieran 2000 gizoneko tripulazio bat zeraman Ansonek) galdu zituen bidaiaren lehen 10 hilabeteetan eskorbutoa zela eta.
Zazpi Urteko Gerran Royal Navy-ak 184.899 marinel galdu zituen (informe ofizialaren arabera); hauetatik 133.708 gizon gaixotasun bat zela medio hil ziren, gaixotasun hau eskorbutoa zen kasu gehienetan.
Gertaera guzti hauen ondoren, bai marinelek bai itsas zirujauek geroz eta argiago zeukaten zitrikoek eskorbutoa sendatu zezaketela, ordea, ideia hau garaiko medikuntza komunitatearen eta komunitate zientifikoaren eskutik baztertu egiten zen garaiko teoriekin bat ez zetorrelako. Arrazoi honengatik zitrikoen zukuaren alde egiten zuten informe horiek ez zuten eragin handirik izan. Garaiko medikuntzak babesturiko teoria ofizialaren arabera, eskorbutoa, itsas dietan jatorria zuen digestio akastun batek eragindako barne usteltze gaixotasun bat zen.
1764an eskorbutoaren gaineko postura berri bat azaldu zen. David MacBride doktoreak, Sir John Pringle Royal Navy-ko zirujau nagusiak eta, beranduago, Royal Society ko presidenteak, defendatu zuten eskorbutoa ehunetan "aire finkorik" ez izatearen ondorio zela, hori deña eta, hau sahiesteko maltazko eta muztiozko infusioak edatea planteatzen zuten. Haien arabera infusio hauek giza gorputzean fermentatzen ziren eta fermentazio honek eragindako gasek digestioa suspertu eta falta ziren gasak ("aire finkoa") berrezartzen zituen. Ideia hauek babes zabal eta eragin handikoa jaso zuten garaiko gizartean eta ikerketa asko abiatu ziren bide honetan.
James Cook esploratzaileak ez zuen gizon bakar bat galdu eskorbutoagatik hark abiatu zituen bidaietan, eta bere txostenean maltaren eta muztioaren alde egin zuen. Ordea hau ez zen haren arrakastaren benetako arrazoia izan, gaur egun badakigu haren tripulazioen osasunaren arrazoia, bidaia honetan eta beste batzuetan, Cooken itsasontziko garbiketa erregimena, diziplina zorrotza, eta elikagai fresko eta barazkien sarrizko kontsumoa izan zirela.
Ia eskorbutorik pairatu ez zuen distantzia luzeko lehen espedizio handia Alessandro Malaspina espainiar itsas ofizialarena izan zen 1789-1794 urte bitartean. Pedro Gonzalez, Malaspinaren mediku ofizialak, defendatzen zuen laranjak eta limoi freskoak ezinbestekoak zirela eskorbutoari aurre egiteko. 56 eguneko itsas bidaian 5 marinel eskorbutoaren sintomak pairatu zituzten, egoera honen aurrean Pedro Gonzalezek gomendatu zuen Guam en etetea gaixoak tratatzeko. Hiru egun igaro ondoren, bostak sendatu ziren.
Mende amaieran MacBrideren teoriak zalantzan jartzen ari ziren arren Britainia Handiko medikuntza komunitateak defendatzen jarraitzen zuen eskorbutoa barne 'usteltze' prozesu batean oinarrituriko gaixotasuna zela, hori dela eta Gaixotasun eta Kalteen Batzordeak haren aholkua jarraitu behar izan zuen. Hala ere, Royal Navy-aren barnean iritzia limoi zukuaren tesiaren alde jartzen hasi zen, batez ere Gibraltarreko setioko esperientzia eta Rodney almirantea k Karibera egindako espedizioan erregistratutako esperientziak zirela medio. Tesi hau Gilbert Blane eta Thomas Trotter bezalako adituen idatzien babesa jaso zuten, horrela Royal Navy-ko komandante askoren txostenak indartuz.
1793an, Britainia Handira gerra iritsi zenean, eskorbutoa kentzeko beharrak beste premia bat hartu zuen. Aldaketa, ordea, ez zen medikuen eskutik iritsi, almiranteen eskutik baizik. Ezagunak dira Gardner kontralmirantearena bezalako kasuak zeinak Royal Navy-an exijitu zuen limoi zukua ematea tripulazio orori. Gaixotasun eta Kalteen Batzordeak erabaki honen alde egin zuen, eta almirantegoak hori egiteko agindu zuen. Ezaguna da 1795eko martxoan ezagutu zen albiste harrigarria: Suffolk Indiara iritsi zen lau hilabeteko bidaia baten ondoren eta haren marinel bakar batek ere ez zuen eskorbutorik pairatu, izan ere, abiatu zirenean baino osasuntsuagoa zegoen tripulazioa. Ondorioa berehalakoa izan zen, Royal Navy-ko tripulazio orok limoi zuku erreserbak jasoko zituen haien itsasontzietan.
1800an jada limoi zukuaren sistema martxan zegoen Royal Navy osoan. Erabaki honek marinelen osasuna nabarmen hobetzea eragin zuen zuen eta, ondorioz, funtsezko eragina izan zuen guda askoren emaitzetan.
XIX. mendea
Lauchlin Rosek zitrikoen zukua usteldu gabe mantentzeko metodo bat patentatu zuen 1867an. Rose lima zukua izenarekin ezagutzen zen edari kontzentratu bat sortu zuen Rosek. 1867ko Marinaren Merkataritza Legeak eskatzen zuen Royal Navy eta Merchant Navy-ko ontzi guztiek marinelei egunero haien lima zuku errazioa ematea eskorbutoa saihesteko. [60] Rose lima zukua ia nonahikoa bihurtu zen.
Cochlearia officinalis landareak, "Eskorbuto arrunta" ere deitua, bere izen arrunta hartu zuen eskorbutoa sendatzeko eraginkorra zela jakin zenean. Landare hau itsasontzietan eramaten hasi ziren, bai pakete lehortuetan, bai destilatutako estraktuetan. Bere zaporea oso mingotsa zen, hori dela eta, belarrez eta espeziez mozorrotu beharra zuten haren zaporea. Honetaz gain, aipagarria da ere eskorbuto landareaz prestaturiko edari eta sandwichak moda herrikoi bilakatu zirela Erresuma Batuan XIX. mendearen erdialdean.
Eskorbutoa, funtsean, nutrizio eskas baten ondorio zela pentsatzea, hau da, elikagai freskoen kontsumo bidez, bereziki zitriko freskoak edo haragi freskoa kontsumituz, osatu zitekeela pentsatzea ez zen unibertsala XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, hori dela eta, munduko marinel eta esploratzaileek eskorbutoa jasaten jarraitu zuten XX. mendera arte.
Nahasmendua hainbat faktoreri egozten zaie:
Nahaste honen ondorioz hipotesi berri bat proposatu zen, hau da, gaixotasuna germenen aktibitateak sortutako hondakin batek eragiten zuela, hain zuzen ptomaina deritzon hondakinak, zeina bereziki kutsatutako haragietan aurkitzen den.
Haurren eskorbutoa XIX. mendearen amaieran asko areagotu zen, hain zuzen ere haurrak behi esne pasteurizatuz elikatzen hasi zirelako, bereziki hirietako goi klaseetako umeak. Pasteurizazioak bakterioak hiltzen bazituen ere, c bitamina ere suntsitzen zuen. Hau konpondu zen erabaki zenean aurrei tipula edo patata egosien zukua ere ematea.
XX.mendea
XX. mendearen hasieran, Robert Falcon Scott ek Antartika ra bere lehen espedizioa egin zuenean (1901-1904), eskorbutoaren gaineko teoria nagusia ptomainazko pozoitzearen aldekoak zen oraindik. [64] Hala ere, Scottek aditu zuen zuen Antartikako foken okela freskoan onarrituriko dieta batek eskorbutoa senda zezakeela edozein heriotza gertatu baino lehen.
1907an, "Eskorbutikoaren aurkako faktorea" isolatzen eta identifikatzen lagunduko zuen animalia-eredu bat aurkitu zen. Axel Holste k eta Theodor Frølichek ikerleriek abiatu zuten esperimentua. Ordura arte, eskorbutoa ez zen gizakiez aparteko ezein organismotan behatu, eta giza gaixotasuntzat jo zen. Zenbait hegazti, ugaztun eta arrainek eskorbutoa izateko arriskua dute, gizakiak bezala ez dutelako c bitamina sintetizatzeko ahalmenik. Holst eta Frølichek, eskorbutoa, indiar untxietan eragin eta sendatu zezaketela jakin zuten, haien dietan manipulazioak eginez. Eskorbutoarentzako animalia-eredu esperimental baten aurkikuntza hau, "bitaminen" funtsezko ideia aurkeztu aurretik ere egin zena, c bitaminaren ikerketarako aurrerapausu garrantzitsuena izan zen.
Olindina
Olindina Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Eskorbuto
XX.mendea
Vilhjalmur Stefanssonek, inuiten artean bizi izan zen esploratzaile artikoak, frogatu zuen haragi dieta batek ez zuela zertan eskorbutoa eragin. New York eko Bellevue Ospitaleko azterketa batean parte hartu zuen 1928ko otsailean, non berak eta lankide batek haragia bakarrik jan zuten urtebetez, medikuen behaketapean zeuden bitartean, eta osasun egoera onean mantendu ziren.
1927an, Szent-Györgyi biokimikari hungariarrak "azido hexuronikoa" izeneko konposatu bat isolatu zuen. Szent-Györgyik azido hexuronikoa, guruin suprarrenaletatik isolatu zuen, ikerlariak kimiko hau eskorbutoaren aurkako agentea zela susmatzen zuen, baina ezin izan zuen frogatu animalietan esperimentatu ezin izan baitzuen. 1932an, azkenean, Pittsburgheko Unibertsitateko Charles Glen King ikerlari estatubatuarrak azido hexuronikoaren eta eskorbutoaren arteko lotura frogatu zuen. Azido hexuronikoa, azido askorbiko bezala berrizendatu zen.
XXI. mendea
Mende honetan jada eskorbuto tasak baxuak dira mundu osoan. Gehien kaltetutako pertsonak herrialde azpigaratuetan daudenak eta elikadura txarra duten horiek dira.
1960ko hamarkadaren amaieran, Bigarren Mundu Gerra n Britainia Handian eta Iowa estatuko preso boluntarioen artean esperimentalki eragindako eskorbutoari buruzko giza ikerketa nabarmenak egin ziren. Azterlan horietan aditu zen eskorbutoaren ageriko sintoma guztiak eguneko 10 mg-ko C bitamina dosiekin sendatu zitezkeela. Esperimentu horietan ez zen ezberdintasun klinikorik ikusi egunean 70 mg c bitamina eman zitzaizkien gizonen eta eguneko 10 mg jaso zituztenen artean. Estatu Batuetako espetxeetako ikerketa hauetan, gizonek lehenengo eskorbuto-zeinuak garatu zituzten c bitaminarik gabeko dieta hasi eta 4 astera gutxi gorabehera. Britainia Handiak abiaturiko azterlanean, berriz, sei eta zortzi hilabete behar izan zituzten subjektuak gaixotzeko, hau horrela izan zen subjektuak c bitamina gabezian oinarrituriko dieta hasi aurretik egunean 70 mg c bitamina jaso zutelako sei astetan zehar.
C bitaminaren sintesia eboluzioan
Animalia eta landare gehienak C bitamina sintetizatzeko gai dira. Organismo hauek entzimek gidaturiko pauso sekuentzia baten bidez monosakaridoak c bitamina bihurtzen dituzte. Ordea, ugaztun batzuek C bitamina sintetizatzeko gaitasuna galdu dute eboluzioan, hala nola, simioek eta tarseroek. Gizakia simioen taldean kokatzen denez ez du gaitasunik c bitamina propioa sintetizatzeko, eta hortaz eskorbutua paira dezake. Azido askorbikoa sintetizatzeko gaitasuna galdu duten espezieen artean bi caviidae espezie aipagarri topatzen ditugu: kapibarak eta untxi indiarrak. C bitamina propioa sintetizatzen ez duten hegazti eta arrain espezieak ere ezagutzen dira. Eskorbutoak antzeko sintomak eragiten ditu bai gizakiengan bai animaliengan.
Eskorbutoa pairatu dezaketen animalia guztiek L -gulonolaktona oxidasa (GULO) entzima gabeak dira, entzima hau bitaminaren sintesiaren azken urratsean beharrezkoa da.
Izena
Eskorbutoa haurtxoetan ematen den kasuetan, batzuetan, Barlowren gaixotasuna bezala ezagutu izan da, Thomas Barlow mediku britainiarrak deskribatu baitzuen gaixotasun hau haurrengan 1883an.
Wu Yi
Wu Yi (txinera tradizionalez: 吳儀; txinera sinplifikatuz: 吴仪; pinyineraz: Wú Yí; (Wuhan, 1938ko azaroaren 11 - ) Txinako Herri Errepublikako Estatu Kontseilua osatzen zuten lau ministro-ordeetako bat izan zen 2003tik 2007ra bitartean. Txinako ekonomiaren ardura izan zuen 2008ko martxora arte. Txinako "burdinezko dama" ezizenez ezagutua, Wu Txinako gobernuko partaiderik gogorrenetakoa izan zen eta Forbes aldizkari estatubatuarrak munduko bigarren emakumerik boteretsuena izendatu zuen 2004, 2005 eta 2007 urteetan.
Renzo Barbera estadioa
Renzo Barbera estadioa (Stadio Renzo Barbera) Italiako Sizilia eskualdeko Palermo hirian dagoen futbol estadio bat da. Bertan US Città di Palermo taldeak etxeko partiduak jokatu ohi ditu eta La Favorita izen herrikoia du. 1932ko urtarrilaren 24an inauguratu zuten eta 1990ean erabat zaharberritu. 36.365 ikusleentzako edukiera du.
Polilaborantza
Polilaborantza lur sail berean landare mota ezberdinak hazten dituen nekazaritza sistema da, gehienetan nekazaritza tradizionalarekin loturik, elkarri onura ekartzen dioten ekosistemak sortuz: espezie begetal batzuek beste batzuengan eragiten duten intsektu izurriak uxatzen dituzte eta landatutako landare bakoitzak mantenugai ezberdinak hartzen ditu substratutik edo lurra aberasten laguntzen duten beste batzuk ematen dizkio hari.
Launstroff
Launstroff Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Launstroff udalerrian erroldatutako biztanleak 250 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 100 etxebizitza zeuden, 90 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 95 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 90 etxebizitza nagusietatik 77 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 79 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 55 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 160 ziren, horien artean 126 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 126 pertsona aktiboetatik 117 lanean zeuden (66 gizon eta 51 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Launstroff udalerrian 84 unitate fiskal zeuden, 235 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.276 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra erauzte enpresa batena zen.
Iberiar plaka
Neoproterozoikoa
Iberiar plakaren sorrera orogenia kadomianoan dugu, Neoproterozoiko berantiarrean, duela 650-550 milioi urte. Oraindik Iberiar plaka ez zen plaka-eremu hori Gondwana superkontinentearen ertz batean kokatzen da, Hego Portugaleko Plaken, Ossa-Morena Plaken eta Erdi Iberiako Plaken arteko talken eta akrezioaren ondorioz sorturikoa. Garai hartatik, hiru plaka hauek pixkanaka elkarren artean urruntzen joan dira.
Launstroff
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Launstroff udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 854 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Iberiar plaka
Mesozoikoa
Mesozoikoan (Jurasiko berantiarrean), Afrika ekialderantz mugitzen hasiko da, Piemont-Liguria Ozeanoa sortuz (Tetis Alpetiar modura ere ezaguna). Trasiko berantiar eta Liasikoan zehar, ur-masa ez sakonak garatzen hasi ziren hegoaldean, Toartzianorako (Jurasiko goiztiarra, duela 190 m.u.) rift-sorrera erabatekoa izan zelarik. Riftingak ere, garai honetan, Ipar Amerika eta Afrika banatzen zituen. Triasiko berantiar eta Jurasiko aldera ere, Iberiar plakaren mendebaldean rifting-prozesu bat hasi zen, Ternua eta Labrador inguruko lurrak Galizatik bananduz (duela 126 m.u.). Esan bezala, kretazeo amaieran, plaka iberikoa Ipar Amerikako Plakatik askatu zen, Ipar Atlantikoaren irekierak (duela 130-100 m.u.) zein Bizkaiako Golkoaren sorrerak (duela 126-85 m.u.) Iberiar plaka domeinu europarretatik urruntzea eragingo dutelarik, Iberiar plakaren errotazioak eraginiko bi plaken arteko estentsio-esfortzuen ondorioz. Duela 85 m.u. Irlanda eta Groenlandiaren artean Ozeano Atlantikoa irekitzen hasiko da, Bizkaiko Golkoa rift ez-arrakastatsu modura utziz.
Launstroff
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
La Bamba (filma)
La Bamba 1987ko Luis Valdez estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Ritchie Valens mexikar jatorriko estatubatuar rock musikariaren biografia da. Lou Diamond Phillips, Esai Morales, Rosanna DeSoto, Elizabeth Pena, Danielle von Zerneck eta Joe Pantoliano aktoreek antzeztu zuten.
Iberiar plaka
Zenozoikoa
Garai honetan, plakak errotazio bat jasoko du erloju-orratzen norabidearen aurka, bai eta talka baten osteko Pirinioen sorrera. Ustez, erdi Eozenora arte, Iberiako plaka Afrikako plakarekin batera mugituko litzateke, Bizkaiko Golkoaren perimetroaren mendebaldean. Perimetro honen inguruko mugimendua amaitzean, ustez, Pirinioekiko talka hasiko litzateke.
La Bamba (filma)
1988ko Film onenaren Urrezko Globo Saria - Dramaren izendapena jaso zuen.
Argumentua
Ritchie Valens (Lou Diamond Phillips) edonora bere gitarra ezkuan hartuta zihoan 17 urteko mexikar-estatubatuar nerabearen bizitza azaltzen du, Kalifornian ama (Rosanna DeSoto) eta anaiordearekin (Esai Morales) modu oso apalean bizitzetik Rock & Rolleko izarra izatera igaro zen.
Iberiar plaka
Zenozoikoa
Iberiako plakaren etengabeko errotazioak Miozeno goiztiarrean Iberiako plaka Eurasiatik berriro ere banatzea eragingo du, Korridore Baltikoa deritzon egitura sortuz, Mediterraneo Itsasoa Ozeano Atlantikoarekin lotuz. Iberiako plakak errotatzen zuen bitartean, Miozenoko Messiniarrean zehar (duela ~5.96 m.u.) Korridore baltikoa itxi egin zuen, MSCa edo Messiniarreko Gatz-Krisia, ingeleseko Messinian salinity crisisetik eman zuena. MSC-garai honetan, Mediterraneo Itsasoko ura partzialki edo osorik lurrundu egin zen, honen ondorioz.
Bizkaiko golkoan, Iberiar plaka eta Europaren arteko elkarrekintzak Capbretongo fosa eragin zuen.
Bachy
Bachy Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bachy udalerrian erroldatutako biztanleak 1.411 ziren. Familiak 489 ziren, horien artean 105 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 77 bakarrik bizi ziren emakumeak), 125 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 239 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 522 etxebizitza zeuden, 500 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 508 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 500 etxebizitza nagusietatik 415 bere jabearen bizilekua ziren, 77 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 16 etxek bi gela zituzten, 42 etxek hiru zituzten, 92 etxek lau zituzten eta 349 etxek bost zituzten. 432 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 178 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 273 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 924 ziren, horien artean 664 aktiboak ziren eta 260 inaktiboak ziren. 664 pertsona aktiboetatik 619 lanean zeuden (343 gizon eta 276 emakume) eta 45 langabezian zeuden (27 gizon eta 18 emakume). 260 pertsona inaktiboetatik 65 erretiraturik zeuden, 128 ikasten zeuden eta 67 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bachy udalerrian 512 unitate fiskal zeuden, 1.423,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.858 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 zurginak, 2 iturginak eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Bachy udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 210 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lipsheim
Biztanleria
2007an Lipsheim udalerrian erroldatutako biztanleak 2.484 ziren. Familiak 956 ziren, horien artean 190 pertsona bakarrekoak ziren (79 bakarrik bizi ziren gizonak eta 111 bakarrik bizi ziren emakumeak), 304 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 379 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 83 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.027 etxebizitza zeuden, 989 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 632 etxeak ziren eta 394 apartamentuak ziren. 989 etxebizitza nagusietatik 752 bere jabearen bizilekua ziren, 213 alokairuan okupaturik zeuden eta 24 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 64 etxek bi zituzten, 191 etxek hiru zituzten, 203 etxek lau zituzten eta 525 etxek bost zituzten. 912 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 425 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 513 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.694 ziren, horien artean 1.310 aktiboak ziren eta 384 inaktiboak ziren. 1.310 pertsona aktiboetatik 1.236 lanean zeuden (635 gizon eta 601 emakume) eta 75 langabezian zeuden (39 gizon eta 36 emakume). 384 pertsona inaktiboetatik 158 erretiraturik zeuden, 144 ikasten zeuden eta 82 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lipsheim udalerrian 991 unitate fiskal zeuden, 2.529,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.201 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 87 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 13 higiezinen enpresak ziren, 15 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Llwydcoed
Llwydcoed, Galesko Rhondda Cynon Taf konderrian dagoen udalerria da, Aberdare udalerriaren iparraldean.
Lipsheim
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 margolaria, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 3 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 3 etxerako tresna dendak ziren.
2000. urtean Lipsheim udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 185 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Schoenicola brevirostris
Schoenicola brevirostris Schoenicola generoko animalia da. Hegaztien barruko Locustellidae familian sailkatua dago.
Bolken
Bolken Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Gerda Lerner
Gerda Hedwig Lerner (jaiotzaz Kronstein; 1920ko apirilaren 30a – 2013ko urtarrilaren 2a) Austrian jaiotako historialari, idazle eta ekintzaile estatubatuarra izan zen. Askotariko lanak argitaratu zituen, hala nola argitalpen akademikoak, poesia, narrazioa, antzerkia, gidoiak eta autobiografia bat. Historialari Amerikarren Erakundeko presidentea izan zen 1980-1981 bitartean. 1981 eta 1991 bitartean Wisconsin-Madison Unibertsitatean jardun zuen, erretiroa hartu zuenera arte.
Lehen urteak
Gerda Hedwig Kronstein Vienan jaio zen, 1920ko apirilaren 20an, familia judu dirudun batean. Ama Llona Kronstein zuen (jaiotzaz Llona Neuman), artista; aita, berriz, Robert Kronstein, farmazialaria. Gerdak bera bainoa gazteagoa zen ahizpa bat zeukan, eta biek ala biek Vienako ikastetxeetan ikasi zuten.
Austriaren anexioaren ondoren, 1938an, Gerda Kronstein Nazien aurkako erresistentziarekin nahasi zen, eta bera eta ama atxilo hartu eta kartzelatu egin zituzten. Aurretik, aita Liechtenstein-era alde egina zen, eta han geratuko zen, gerra amaitu arte. Kronsteinek sei aste egin zituen kartzelan, bi emakume kristaurekin batera, zeinek beren janaria Kronsteinekin partekatzen zuten, juduei anoa txikiagoak ematen zizkietelako.
1939an, Kronsteinen ama Frantziara joan zen bizitzera, eta ahizpa Palestina birkokatu zuten. Urte hartan, Gerda Kronstein AEBetara joan zen, gerora senar izango zuen Bobby Jensen mutil-lagun sozialistaren familiak lagunduta.
Ibilbidea
AEBetan hainbat lanetan jardun zuen, hala nola zerbitzari, saltzaile, bulegari eta X-izpietako teknikari. Bitartean, idatzi ere egiten zuen, fikzioa eta poesia batez ere, eta Austriaren anexioari buruzko kontakizunak ere sortu zituen, lehenengo pertsonan idatziak.
Lehendabiziko ezkontzako dibortzioa lortu ondoren, antzerki-zuzendari eta AEBetako Alderdi Komunistako kide zen Carl Lernerrekin ezkondu zen, eta Hollywood-era joan ziren bizitzera, Lernerrek fiilmak zuzentzen jarrai zezan. Bi-biak hainbat kausaren aldeko mugimenduetan nahasi ziren: sindikalismoa, giza eskubideak, mugimendu antimilitarista. Aurrerago New Yorkera itzuli ziren, eta Gerda Lerner unibertsitatera bueltatu zen, ikastera.
1963an, artean New Yorkeko New School for Social Research unibertsitateko graduko ikasle zela, "Amerikako historiako emakume handiak" ikasgaiko irakaslea izan zen, emakumeen historiari buruz inoiz inon eskaini den unibertsitateko lehen ikasgaitzat jotzen dena.
Gerda Lerner Madisonen hil zen, 2013ko urtarrilaren 2an, 92 urterekin.
Lan hautatuak
•	The Woman in American History (1971)
•	Black Women in White America: A Documentary History (1972)
•	The Female Experience: An American Documentary (1977)
•	The Majority Finds its Past: Placing Women in History (1979)
•	The Creation of Patriarchy (1986)
•	Fireweed: A Political Autobiography (2002)
Aleksis Kivi
Aleksis Kivi (Nurmijärvi, 1834ko urriaren 10a - Tuusula, 1872ko abenduaren 31) finlandiar idazlea izan zen, finlandierazko lehen eleberri esanguratsua idatzi zuena, Seitsemän veljestä ("zazpi anai").
Biografia
Ehungile familia batean jaio zen Aleksis Kivi 1834 urtean. 1846an Helsinkiko eskola utzi behar izan zuen 12 urte eskasekin baina 1959an Helsinkiko Unibertsitatean sartu zen literatura ikasteko asmoz, baina antzerkiak erakarri zuen bereziki. Bertan estreinatu zuen bere lehen antzezlana, Kullervo, Kalevala poema epikoan oinarritzen zena. Unibertsitatean Johan Vilhelm Snellman kazetaria ezagutu zuen, gerora bere aldeko sutsua izango zena.
1863tik aurrera antzerkiak idazteari ekin zion. Seitsemän veljestä ("zazpi anai") lan famatua idazteko ere 10 urte behar izan zituen. Hasiera batean kritikoek ez zuten begi onez ikusi, narratsa zela esanez, baina gerora finlandierazko lehen eleberri esanguratsua kontsideratua izan zen. 1865 urtean Finlandiako Saria irabazi zuen Nummisuutarit antzezlanarekin.
1872an hil zen bakarrik zoroetxe batean.
Keroneako gudua
Keroneako gudua Antzinako Greziako gudu bat izan zen, Filipo II.a Mazedoniakoaren indarren eta Tebasko eta Atenasko armada bateratuaren artekoa, Keronean gertatu zena, K. a. 338an. Filipok garaipen erabakigarria erdietsi zuen eta, harrezkero, greziar hiriak mazedoniarren aliatu bilakatu ziren, estatu zergari gisa, baina eutsi ahal izan zioten beren independentziari.
Historia
Filipo Mazedoniakoa, greziar lurretatik eginiko espedizio baten buru izan zen, lurralde guzti horien jabe eta subirano bihurtzeko asmoz. Beranduago herri inbaditzaile askorekin gertatuko zen bezala, greziar kultura babestu eta miresten zuen, eta, beraz, greziarrak bere agintepean izatea nahi zuen, ez hauek suntsitzea. Greziako hiri eta herri ezberdinek, urteak zeramatzaten euren artean borrokan, Greziako nagusitasunaren bila. Filipok nahi zuenerako, pare-pareko egoera.