cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nemar kaia
Nemar kaia Bilboko portuko Santurtziko kaietako bat da. 1960ko hamarkadan eraiki zen gainontzeko kaiekin batera.
Lehen kaiak 260 metro dauzka eta iparralde-hegoalde norabidean hedatzen da. Bigarren kaiak bestalde 175 metroko luzera dauka eta mendebalde ekialdeko norabidean hedatzen da.
Nemar 1 kaiaren iparraldean portuko praktikoen kontrol dorrea dago.
Ana Otero
Ana Otero (Donostia, 1970eko maiatzaren 13a) Gipuzkoan jaiotako espainiar aktorea da, Valladoliden bizi eta hasi zena.
Wigan
Wigan, Ingalaterrako ipar-mendebaldeko hiri bat da, Douglas ibaiaren ertzean eta Manchester Handia konderrian. 2011ko erroldaren arabera 103.608 biztanle zituen.
Bolton hiritik 16 kilometro hego-mendebaldera dago, Warrington hiritik 19 kilometro iparraldera eta Manchester hiritik 27,4 kilometro mendebalde/ipar-mendebaldera.
Kirola
Hiriak errugbi eta futbol taldeak dauzka, baina Ingalaterrako iparraldeko zenbait eremutan jasotzen den bezala, errugbia da kirol nagusia.
NGC 2525
NGC 2525 galaxia espiral bat da, Puppis konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Edmeston (New York)
Edmeston Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Otsego konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Edisto Beach (Hego Carolina)
Edisto Beach Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Colleton konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Olaran (Gasteiz)
Olaran Gasteizko 2000. urteko Hiri Antolamenduko Plan Orokorrean aurreikusitako auzoetako bat da, Salburua deitu zen hiri-hedapenaren barrukoa. Hala ere, 2017. urtean urbanizazio-lanak hasi gabe zeuden, Atzeraldi Handiak atzeratu egin baitzituen auzoaren sorrera.
Pixoihalen dermatitis
Pixoihalen dermatitisa iztondo eta ipur-masailetan, eta izterretan agertzen den larruazaleko hantura da; umeen pixoihaletan eutsitako gernua deskonposatzean sortzen den amoniakoak sorrarazia dela suposatzen da. 4 eta 15 hilabete arteko haurrentzat gertatzen da.
Germaines
Germaines Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ritterren eritasun
Ritterren eritasuna edo jaioberrien dermatitis esfoliatiboa erupzio eritematosoa da, askotan pusla, erosio, abzesu eta erabateko ezkatatzeaz konplikatzen dena. Jaioberrietan (eta baita ume txikietan ere) agertzen den eritasun hau aho-inguruan hasten da normalean, eta sintoma orokorrak ere eman ditzake, zenbait kasutan heriotza ekartzeraino. Staphylococcus aureus-ak sortutako infekzioa bezala onartzen da gaur egun. Tratamendu ohikoa kloxazilina da.
Warrington
Liverpool hiritik 32 kilometro ekialdera dago, eta Manchester hiritik 32 kilometro mendebaldera.
Germaines
Biztanleria
2007an Germaines udalerrian erroldatutako biztanleak 30 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 33 etxebizitza zeuden, 15 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 32 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 15 etxebizitza nagusietatik 7 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 9 etxek bost zituzten. 10 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 21 ziren, horien artean 18 aktiboak ziren eta 3 inaktiboak ziren. 18 pertsona aktiboetatik 15 lanean zeuden (7 gizon eta 8 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 3 Pertona inaktibo guztiak erretiraturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.
2000. urtean Germaines udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 420 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Neutralizazio
Neutralizazioa (edo neutraltzea) gertakari fonetiko bat da. Honen bidez fonema bik bere tasun batzuk galtzen dituzten testuinguru batzuetan (edo guztietan) bietako bat edo hirugarren bat bezala ahozkatuz (artxifonema).
Euskaraz ezaguna da bizkaieraz eta gipuzkeraren eremu txiki batean gertatzen den txistukarien neutralizazioa, /s/ eta /š/ biltzen dituena, biak /š/ gertatuz. Era berean /ts/ eta /tš/-k bat egiten dute /ts/ren alde.
Katalanez ere, ekialdeko blokean bokalen neutralizazioa gertatzen da: azentudun posizioan zazpi bokal ager daitezkeen arren, azentugabekoan hiru baino ez dira agertzen.
Henry Hobson Richardson
Henry Hobson Richardson (St. James parrokia, Louisiana, 1838ko irailaren 29a - Brookline, Massachusetts, 1866ko apirilaren 27a) Estatu Batuetako arkitektoa izan zen.
Bizitza
Harvard Unibertsitatean lizentziatura atera ondoren (1859), Parisa joan zen arte ikasketak jarraitzera. Parisen Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen (1859-1862), eta Henri Labrouste frantziar arkitektoarekin aritu zen lanean. Bostonera itzuli orduko bezero asko eta aberatsak lortu zituen, eta langile trebeak beraren esanetara lanean.
Estatu Batuetan garai hartan egiten zen arkitektura moldetik aldenduz, Richardsonek bere kontzeptu pertsonalak formulatu zituen eta lehenengo block-ak egin zituen, etxe orratzen aitzindariak. 1880-1886 bitartean, landetxe asko egin zituen eta, Ingalaterra Berriko tradizioa gaindituz, oina era librean antolatu zuen eta material naturalak erabili zituen. Berrikuntza horiek eragin handia izan zuten Frank Lloyd Wright gaztearengan. Richardsonen azken lana, Marshall Field's Wholesale Store (Chicago, 1885-1887), eredugarri izan zen Chicagoko eskolako arkitekto gazteentzat.
Sphenomorphus fuscolineatus
Sphenomorphus fuscolineatus Sphenomorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Guy Fawkesen maskara
Guy Fawkesen maskara Guy Fawkes-en irudikapen estilizatua da. Bolboraren Konspirazioko kiderik ezagunena da Guy Fawkes, 1605eko azaroaren 5ean Lorden Ganbera suntsitzeko saiakera. Maskararen erabilpenak erro sakonak ditu Guy Fawkes Gaueko ospakizunen artean.
Greenport (New York)
Greenport  New York estatuko herri bat da. Suffolk konderrian kokatua dago. 2010ean 2,197 biztanle zituen, 2.48 kilometro koadrotan banatuta.
Guy Fawkesen maskara
David Lloyd ilustratzaileak aurpegi irribarretsu bat, masail gorriak, bibote handi bat gorantz bi muturretan, eta bizar bertikal puntazorrotz mehe bat estilizatu zituen; diseinua protesta batean erabiltzen zen, V for Vendetta lanean (1982 – 1989) eta 2005ean oso ezaguna egin zen filmean erabili ostean. Web foroetan agertu ondoren, Anonymous talde hacktibistarentzat ezaguna zen sinbolo bihurtu zen, eta horregatik Anonymous Maskara ezizena ere jaso du.
Jatorria
1605eko Bolboraren Konspirazioa aspaldi ospatzen hasi zen, gogoko ez zituzten pertsonen panpinak errez. XVIII. mendearen amaieran, Guy Fawkes-eko efigie grotesko maskaratuekin dirua eskatzen zuten haurren inguruko informazioak agertu ziren, eta azaroaren 5ean Guy Fawkes Gaua izenez ezagutu zen, nahiz eta askok nahiago duten "Bonfire Night" terminoa. 1847an, The Lancetek "Notes of A Case of Death From Fright" argitaratu zuen. Bi urteko mutiko baten heriotza Guy Fawkes maskara gorria erabiliz haur bat ikusteak eragindako izuagatik gertatu zela esanez.
XX. mendean, Erresuma Batuan, Guy Fawkes kartoizko edo paperezko maskara merke ugari saldu zizkieten haurrei udazkenero, edo doan komikietan banatu; 1980ko hamarkadan, gero eta ezagunagoa egin zen Halloween, Guy Fawkes Gauaren ordez. 1958an, Guy Fawkes-en maskarak erabiltzea aipatu zuten, Mendebaldeko Australiako Parlamentuan egindako eztabaida batean, gauez aurpegi-maskara bat eduki izanaren adibide gisa (teknikoki legez kanpokoa izan arren). J.J. Bradyk hau esan zuen: "une batean, ohikoa zen Guy Fawkesen gauean maskarak erabiltzea. Beraz, gaur gauean norbait Guy Fawkes maskara erabiltzen ari bada, nik, polizia-ministro gisa, behar bezala aitzakiatuta dagoela ikusiko dut".
V for Vendetta komiki-seriea 1982an hasi zen, eta "Erresuma Batuko etorkizun distopiko batean gobernu autoritario bat suntsitzeko zaintzaile batek egindako ahaleginen ingurukoa da". Bere pertsonaia nagusiak Guy Fawkes maskara darama, eta 2005eko zinemarako egokitzapenaren klimaxean, milaka manifestarik Parlamentuan ateratzen duten jantzi bera hartzen dute.
Istorioa garatzean, David Lloyd ilustratzaileak eskuz idatzitako ohar bat egin zuen: "Zergatik ez dugu Guy Fawkes berpiztu gisa erretratatzen, osorik papier-mâché maskaretako batekin, kapa batekin eta kapela koniko batean? Oso arraroa irudituko litzaioke Guy Fawkesi urte hauetan guztietan merezi duen irudia. Ez genuke tipoa erre beharko azaroaren 5ean, baizik eta Legebiltzarra lehertarazten saiatu dela ospatu!" Alan Moore idazleak esan zuen, Lloyden ideiaren ondorioz, "Nire buruaren zati guztiak bat-batean erori ziren, Guy Fawkes maskara baten irudi bakarraren atzean elkartuta". Era berean, "ikonografia ingelesaren memoriatik purgatzen ari zen puntuan hartu zuen irudia interesgarria zela" adierazi zuen.
Argi-belar
Argi-belarra, luzerna, frantses-belar edo alpapa (Medicago sativa) lekadunen familiako landare belarkara da, zuhain gisa erabiltzen dena. Bere fruitua hazi asko dituen leka da.
Abereen bazkarako lantzen den belar landarea da. 80 cm inguruko zuztar tentea izaten du, hiru orriko hosto luzexka eta sortako lore morea. Jatorria Asia Txikian eta Erdialdeko Asian du, baina gaur egun oso zabaldua dago Europan ere.
Printzesa kaia
Printzesa kaia edo Espainiako printzesa kaia Bilboko portuko Santurtziko kaia da. Nemar kaiaren hegoaldean eta Bigarren espigoiaren iparraldean dago.
Dinas (Gwynedd)
Dinas Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdean dagoen baserri giroko herria da. Bontnewydd eta Caernarfon udalerrietatik hurbil dago.
Edmondson (Arkansas)
Edmondson Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Crittenden konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Tenako ibarra
Tenako ibarra (Valle de Tena; Bal de Tena) Huescako probintziaren iparraldean dago kokatuta, Gállego Garaia eskualdean.
Sallent de Gallego udalerri nagusia da.
Sallent de Gallego
Sallent herrigunez gain, Formigal, Lanuza, Escarrilla, Sandiniés eta Tramacastilla de Tena herriek ere osatzen dute udalerria.
Beste udalerriak
Piedrafita, El Pueyo de Jaca, Panticosa, Hoz de Jaca eta Búbal.
Laplaceren transformazio
Matematika n, Laplaceren transformazioa, Pierre-Simon Laplace zientzialari frantsesaren ohorez izendatua, aldagai erreal eko funtzio bat (normalean t) s aldagai konplexu ko funtzio batera bihurrarazten duen transformazio integrala da.
Tenako ibarra
Kultura
Bestela, uztailero Pirineos Sur izeneko musika jaialdia antolatzen dute 1992tik ondoko Lanuzako urtegian, Sallent de Gallego herriaren ondoan.
Laplaceren transformazio
Lehenengo funtzioa, gehienetan t, denbora-eremu an egoten da definitua; bigarren funtzioa, aldiz, maiztasun-eremuan egon ohi da definitua, alegia, s-eremu notazioaz ezagutzen den horretan.
Transformazio honek hainbat erabilera ditu zientzia eta ingeniaritza ko esparruetan, ekuazio diferentzial ak ebazteko tresna baita. Partikularki, ekuazio diferentzial arrunt ak ekuazio aljebraiko bihurtzen ditu eta konboluzio a, biderketa. f funtzio egokietarako, Laplaceren transformazioa hurrengo integral a da:
Lasioglossum pictum
Lasioglossum pictum erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Laplaceren transformazio
Historia
Pierre-Simon Laplace astronomo eta matematikari aren oroimenez izendatua izan zen Laplaceren transformazioa, hark probabilitate teoria rako antzeko transformazio bat erabili baitzuen. Laplacek funtzio sortzaile en erabilerari buruz luze idatzi zuen Essai philosophique sur les probabilités (1814) liburuan, zeinen ondorioa Laplaceren transformazioaren forma integrala izan zen.
Tenako ibarra
Inguru naturala
Orografia dela-eta, Erdialdeko Pirinioen inguruan egonda, eskualdea Balaitus (3.151 m), Frondella (3.071 m), Arriel haitza (2.824 m), Pico de Pallás edo Palas (2.974 m), Gran Facha (3.005 m), Garmo Negro (3.051 m), Erdiko Infierno (3.082 m) edo Pondiellos Orratza (3.011 m) mendietarako sarbidea da. Aipatzekoa da Sallenten atzean gelditzen den Foratata haitza (2.295 m) halaber, haginaren forma duena.
Halaber, Gállego ibaiak zonaldea zeharkatzen du, Aguas Limpia, Caldarés eta Escarra ibaiadarrekin. Hidrografiari dagokionez, aipatzekoak dira Lanuza, Respomuso, Búbal, Escarra, La Sarra, Bachimaña eta Brazatoko urtegiak. Laku natural edo ibon ezagunak dira "Ibones Azules" eta Pondiellosekoak.
Laplaceren transformazio
Historia
Laplaceren transformazioaren gaur egungo erabilera hedatuena (nagusiki ingeniaritzan) Bigarren Mundu Gerra n sortu zen, eta lehenagoko Heavisideren kalkulu operazional a ordezkatu zuen. Laplaceren transformazioaren abantailak Gustav Doestch ek nabarmendu zituen, eta badirudi beronek ezarri zuela Laplaceren transformazio izena.
Lycodes raridens
Lycodes raridens Lycodes generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Laplaceren transformazio
Historia
1744tik aurrera, Leonhard Euler rek era honetako integralak ikertu zituen:Ekuazio diferentzialen ebazpen bat lortu nahian; baina gai hori asko garatu gabe utzi zuen. Eulerren mireslea zen Joseph Louis Lagrange, bere probabilitatearen dentsitate-funtzio ei buruzko lanean, ondorengo erako adierazpenak ikertzen aritu zen:Zenbait historialariren ustez, aurreko adierazpen horiek Laplaceren transformazioaren teoriaren barruan kokatu beharko lirateke.
Igurikimen moldatzaile
Igurikimen moldatzaileak iraganean ekonomiak izan duen bilakaeran oinarrituta enpresa eta familiek egiten dituzten plangintza multzoa eta plangintza hori erabakitzeko baliatutako irizpideak dira. Maiz, iraganean izandako inflazio-tasan oinarrtizen dira: pertsona batek etorkizunean etxebizitza bat asko garestituko dela pentsatzen badu, orain erosteko asmoa azalduko du.
William Peter Blatty
William Peter Blatty (New York, 1928ko urtarrilaren 7a - Bethesda, Maryland, 2017ko urtarrilaren 12a) estatubatuar idazle, zinema zuzendari eta ekoizlea izan zen. New Yorken jaio zen, Libanoko emigrante katolikoen semea. Literatura ingelesa ikasi zuen Georgetown Unibertsitatean. Bere eleberri ezagunena The Exorcist da, 1971koa. Izen bereko filmerako gidoia idatzi zuen, eta 1973ko Oscar saria jaso zuen. The Exorcist III sekela ere idatzi eta zuzendu zuen.
Laplaceren transformazio
Historia
Laplacek onartu zuen halaber difusio ekuazio a ebazteko Joseph Fourier rek erabilitako Fourierren serie en metodoa s eremuko esparru mugatu batean bakarrik aplikatu ahal zela; soluzioak periodikoak baitziren. 1809an, Laplacek bere transformazioa erabili zuen mugarik ez zuten soluzioak aurkitzeko.
Kirol medikuntza
Kirol medikuntza medikuntza eta kirola lotzen dituen medikuntzaren atala da. Prestakuntza fisikoa, erreabilitazioak, froga fisikoak, kirolariaren elikadura egokia eta lesioen tratamendua bezalako atalak dira aipagarri kirol medikuntzan. Esplorazioak eta aurrerapenak etengabekoak dira, kirolariarentzat eta kirolarentzat hobekuntzak bilatzen.
Laplaceren transformazio
Definizio formala
f(t) funtzio baten Laplaceren transformazioa, edozein t\geq0 zenbaki erreal etarako definituta, F(s) funtzioa da, zeina transformazio unilaterala den hurrengo moduan definiturik:non s maiztasun parametro konplexua den,
\sigma eta \omega zenbaki errealak izanik.
Laplaceren transformazioa adierazteko beste notazio bat izan daiteke, F-ren ordez.
Integralaren existentziarako, f lokalki integragarri izan behar da [0,\infty) tartean. Lokalki integragarri diren funtzioak, zeinak infinituan ahultzen diren edo esponentziala k diren, Lebesgueren integral zuzentzat har daitezke. Hala ere, hainbat aplikaziotarako, integral hori infinituan integral inpropio tzat hartuko dugu, zeinak konbergentzia baldintzatuta duen.
Borelen neurketa finitu baten (\mu) Laplaceren transformazioa honela defini daiteke:. Kasu berezi bat daukagu \mu probabilitate neurketa bat denean, adibidez, Diracen delta funtzioa ren kasuan. Analisi diferentzial ean, neurketa baten Laplaceren transformazioa f probabilitate-dentsitate funtziotik datorrela suposatuko da. Kasu horretan, Laplaceren transformazioa hurrengo moduan adieraziko da, sor daitezkeen nahasketak ekiditeko:Limite horrek adierazten du 0an kokatuta dagoen edozein masa puntual guztiz sartuta dagoela Laplaceren transformazioan. Hala ere, Lebesgueren integrala erabiliz gero, ez litzateke beharrezkoa izango limite hori hartzea, modu zuzenago batean erlazionatzen delako Laplace-Stieltjesen transformazioa rekin.
Laplaceren transformazio bilaterala
Laplaceren transformazio bilaterala honela defini daiteke:\mathcal{F}-ren ordez,  adieraz daiteke.
Laplaceren transformazioaren alderantzizkoa
Bi funtzio integragarrik Laplaceren transformazio bera izango dute, baldin eta haien arteko diferentzia zero multzo bat bada Lebesgue neurketa n. Horrek alderantzizko transformazio bat dagoela esan nahi du transformatuaren tartean. Izatez, Laplaceren transformazioa funtzio injektiboa da funtzio-espazio batetik bestera, nahiz eta tartearen bereizketa zaila izan.
Praktikoki, orokorrean, erabilgarriagoa da Laplaceren transformazioa taulatik ateratako ezagunak diren funtzioen transformazioetan banantzea, eta alderantzizkoa ikuskatuz eraikitzea.
Probabilitate teoria
Probabilitate purua n eta aplikatuan, Laplaceren transformatua itxarondako balio tzat defini daiteke. X ausazko aldagaia izanik,
f dentsitate-funtzioa duena, hurrengoa izango da f-ren Laplaceren transformazioa:Hitzarmenez, horri X ausazko aldagaiaren Laplaceren transformazioa deitzen diogu. s aldagaia -t-z ordezkatuz gero, X-ren momentu sortzaile funtzioa lortuko da. Laplaceren transformazioa nabarmenki erabiltzen da probabilitate teorian, prozesu estokastikoak barne hartuz, esate baterako, Markov prozesua.
Konbergentzia eremua
f lokalki integragarria den funtzioa izanik, F(s) Laplaceren transformazioak konbergitu egingo du ondorengo limitea existitzen bada:
Ondorengo integrala Lebesgueren integral propio bezala existitzen bada, Laplaceren transformazioak absolutuki konbergituko du:Laplaceren transformazioa, orokorrean, baldintzazko konbergentea da, hau da, azaldutako lehenengo zentzuan konbergituko du, baina ez du zertan bigarren zentzuan.
F(s)-k absolutuki konbergitzeko har ditzakeen s-ren balioak Re(s) > a edo Re(s)\geq a erakoak dira, non a konstante erreal hedatua den eta (konbergentzia teorema menderatuaren ondorio). a konstantea konbergentzia absolutuaren abzisa izenez ezagutzen da, eta f(t)-ren handitze portaeraren araberakoa da. Era berean, aldebiko Laplaceren transformazioak absolutuki konbergitu egiten du  tarte batean, eta ziurrenik  Re(s) = a eta Re(s) = b zuzenak ere barne hartuko ditu. Konbergentzia absolutuko eremu a Laplaceren transformazioak absolutuki konbergitu egiten dueneko s-ren balio tartea izango da. Laplaceren transformazioa analitikoa da konbergentzia absolutuko eremuan, Fubbiniren teorema ren eta Moreraren teorema ren ondorio dena.
Antzeko eran, F(s)-k konbergitzen duenean (bai absolutuki bai baldintzaz), har dezakeen s-ren balioen tarteari konbergentzia-eremu deritzo. Laplaceren transformazioak s=s_0-n konbergitu egiten badu (baldintzaz), edozein s baliotan konbergituko du automatikoki, bada. Hortaz, konbergentzia-eremua Re(s) > a formako planoerdia da, Re(s) = a zuzeneko puntu batzuk hartuta, agian.
Hainbat Paley-Wienerren teorema daude f funtzioaren ahultze-propietateen eta Laplaceren transformazioak konbergentzia eremuan dituen propietateen arteko harremanaren inguruan.
Ingeniaritzarako aplikazioetan, linealki denborarekiko inbariantea den sistema bati (LTI sistema edo Linear Time-Invariant) dagokion funtzio bat egonkorra da bornatutako sarrera bakoitzak bornatutako irteera sortzen badu. Horren baliokidea izango litzateke Laplaceren transformazioaren konbergentzia absolutua pultsu-erantzunaren funtzioarentzat, eremuan. Ondorioz, LTI sistemak egonkorrak dira, baldin eta pultsu-erantzun funtzioaren Laplaceren transformazioaren poloek parte erreal negatiboa badute.
Konbergentzia-eremu hori sistemen kausalitatea eta egonkortasuna aztertzeko erabiltzen da.
Barakaldo CF 2023-2024
Entrenatzailea: Imanol De la Sota (2022-Egun) <!--
Neguko merkatua 2021
-->
Laplaceren transformazio
Propietateak
Azken propietate honengatik, Laplaceren s aldagaia aldagai eragile izenaz ezagutzen da L eremuan: bai deribatu aldagai eragilea (s^{-1}-erako), bai integrazio aldagai eragilea. Laplaceren transformazioak, beraz, eraldatu ahal ditu ekuazio integral ak eta ekuazio diferentzial ak ekuazio polinomikoetara, ebazteko askoz errazagoak direnak. Behin ekuazioak ebatzita, Laplaceren transformazioaren alderantzizkoa erabiliz jatorrizko eremura itzul daiteke.
Aipa ditzagun Laplaceren transformazioaren propietateak banan-banan. Izan bitez f(t) eta g(t) funtzioak, eta hauen Laplaceren transformazioak F(s) eta G(s):Ondorengo taula Laplaceren aldebakarreko transformazioaren propietateen zerrenda bat da:
Laplace-Stieltjesen transformazioa
funtzio baten Laplace-Stieltjesen transformazioa (aldebakarrekoa), Lebesgue-Stieltjesen integral ak definitzen du:
g funtzioa bornatutako bariaziokoa dela suposatuko da. g funtzioa f-ren antideribatua izanik, ondorengoa beteko da:eta g funtzioaren Laplace-Stieltjesen transformazioak eta f-ren Laplaceren transformazioak bat egingo dute. Orokorrean, Laplace-Stieltjesen transformazioa g-ri dagokion Stieltjesen neurria ren Laplaceren transformazioa da. Beraz, praktikan, bi transformazioen arteko alde bakarra da Laplaceren transformazioa neurketaren dentsitate-funtzioan aplikatzen dela, eta Laplace-Stieltjesen transformazioa, ordea, metatze banaketa-funtzioa n.
Fourierren transformazioa
Fourierren transformazioa aldebiko Laplaceren transformazioaren kasu berezi bat da (zenbait baldintzaren pean). Funtzio baten Fourierren transformazioa aldagai erreal baten funtzio konplexua da, eta Laplaceren transformazioa, ordea, aldagai konplexu baten funtzio konplexua da. Laplaceren transformazioa t\geq 0 duten transformazio-funtzio etara mugatu ohi da. Laplaceren transformazioa s aldagaiko funtzio holomorfoa izatea izango da mugaketa honen ondorioetako bat. Fourierren transformazioa ez bezala, banaketa baten Laplaceren transformazioa joera egokidun funtzioa izan ohi da. Aldagai konplexuzko teknikak ere erabil daitezke Laplaceren transformazioak aztertzeko. Funtzio holomorfoa izanik, Laplaceren transformazioa berretura-serie bidez adieraz daiteke. Berretura-serie horrek funtzioak haien momentu en gainezarpen-lineal moduan adierazten ditu. Ikuspegi honek zenbait aplikazio ditu probabilitate-teorian.
Fourierren transformazioaren adierazpenaren baliokidea da aldebiko Laplaceren transformazioan edo aldagai irudikariak ordezkatzea, ondorengo baldintza betetzen baldin bada:
Fourierren transformazioaren hitzarmen honek faktorea behar du Fourierren transformazioaren alderantzizkoan. Fourierren eta Laplaceren transformazioen arteko harreman hau maiz erabiltzen da seinale edo sistema dinamiko baten maiztasun-espektro a zehazteko.
Goiko harremana onargarria da baldin eta soilik baldin F(s)-ren konbergentzia eremuak ardatz irudikaria (\sigma =0) barne hartzen badu.
Adibide bat jartzearren, har dezagun funtzioa. Bere Laplaceren transformazioa da, zeinen konbergentzia-eremua Re(s)>0 motakoa den. Gainera, aldagaiaren balioa F(s) funtzioaren poloa denez, s=i\omega funtzioan ordezkatzeak ez du f(t)u(t) funtzioaren Fourierren transformazioa betetzen. Transformazio hori Diracen delta-funtzioa rekiko proportzionala da.
Hala ere, ondokoa bezalako harreman-mota batek baldintza ahulagoetan eusten dio:Esate baterako, esandakoa goiko adibidean bermatuko da baldin eta limite hori limite ahul tzat hartzen bada. Laplaceren transformazioarekin harremana duten baldintza orokorrek, Fourierren transformazioarekiko mugan, Paley-Wiener teoremen forma hartzen dute.
Mellinen transformazioa
Mellinen transformazioa eta bere alderantzizkoa aldagai-aldaketa soil batez lot daitezke aldebiko Laplaceren transformazioarekin. Mellinen transformazioan ordezkatuz, aldebiko Laplaceren transformazioa lortzen da:
Borelen transformazioa
Borelen transformazio aren forma integralaLaplaceren transformazioaren kasu partikularra da, non f funtzio oso bat den esponentzial itxurakoa; hau da,A eta B konstante batzuentzat. Borelen transformazio orokortuak onartzen du esponentziala ez den beste pisu funtzio bat erabiltzea, transformatu ahal izateko esponentzial itxurakoak ez diren funtzioak. Nachbinen teorema k ematen dizkigu beharrezkoak eta nahikoak diren baldintzak Borelen transformazioa ondo definituta egon dadin.
Oinarrizko erlazioak
Aurreko kasuetan ikusi dugun moduan, Laplaceren oinarrizko transformazio bat aldebiko transformazio baten moduan idatz daiteke. Gainera, aldebiko transformazio bat aldebakarreko bi transformazioren batuketaz idatz daiteke. Hori dela eta, azken finean, Laplace-, Fourier-, Mellin- eta Z-transformazioak gai berdineko kasu partikularrak dira. Hala ere, problema eta propietate ezberdinak ematen dizkigute lau oinarrizko integral transformazio hauek.
Adibideak eta aplikazioak
Esate baterako, Laplaceren transformazioak ekuazio diferentzial lineal bat ekuazio aljebraiko bihur dezake. Honek ekuazioa ebazteko prozesua nabarmenki azkartu eta erraztu dezake.
Kondentsadore baten inpedantzia konplexua
Zirkuitu elektrikoen teorian, kondentsadore baten korronte-fluxua zuzenki proportzionala da kapazitatearekiko eta potentzial elektrikoaren aldakuntzarekiko (SI unitatetan). Hau adieraz daiteke honako ekuazio diferentzialaren bitartez: non C kondentsadorearen kapazitatea den (farad unitatetan), i = i(t) kondentsadoretik doan korronte elektrikoa (ampere unitatetan) denborarekiko funtzio gisa adierazita, eta v = v(t) kondentsadoreko plaken arteko potentzial diferentzia (volt unitatetan) neurtzen duen denborarekiko funtzioa. Aurreko ekuazioan Laplaceren transformazioa aplikatuzlortzen dugu, nonV(s) bakantzen badugu,Inpedantzia konplexua Z(s) funtzioaren bidez adieraziko dugu. Hain zuzen ere, inpedantzia konplexuaren definizioa (ohm unitatetan) potentzial diferentzia eta korronte elektrikoaren arteko zatiketa da; hau da,Inpedantzia konplexuaren definizioan V(s) aurreko ekuaziotik ordezkatuz,Azken ekuazio hau guztiz erabilgarria da kondentsadore baten inpedantzia konplexua kalkulatzeko.
Cauchyren problema baten ebazpena
y''+4y=0,
.
Egia esan, ekuazio diferentzialen teoria erabiliz, problema honen soluzioa aurkitu daiteke. Hala ere, Laplaceren transformazioaren teoria erabiliz, prozesua nahiko azkartu daiteke. Ekuazioaren transformazioa eginez, hauxe lortzen dugu:Y bakanduz, hauxe lortzen dugu:Ohartu izendatzailea sinu edo kosinu itxurakoa dela; beraz, zenbakitzailean aldaketa batzuk egin beharko ditugu. Zatiketa banatu dezagun bi batugaitan:Lehenengo batugaia argi ikusten da cos2t funtzioaren transformazioa dela. Bigarren batugaiaren zenbakitzailean 2 bat izango bagenu, sin2t funtzioaren transformazioa izango genuke. Hau konpontzeko, zatiketa biderkatu eta zatituko dugu 2 zenbakiarekin:Ondorioz, hasierako problemaren soluzioa hauxe da:
Frakzio sinpletako deskonposaketa
Kontsidera dezagun denborarekiko independentea den sistema, honako transferentzia funtzioarekin:Pultsu erantzuna aurreko transferentzia funtzioaren Laplaceren transformazioaren alderantzizko funtzioa da:Funtzio honen adierazpena aurkitzeko lehenik eta behin H(s) funtzioa berridatziko dugu frakzio sinpletako deskonposaketa eginez,P eta R konstante ezezagunak transformazio-funtzioko hondarrak dira. Cauchyren hondarraren teorema k esaten du Laplaceren transformazioaren alderantzizkoa soilik dagoela poloen eta haien hondarren menpe. P hondarra aurkitzeko, biderka dezagun berdintza s+\alpha baturaz:Egiten badugu s=-\alpha aldagai aldaketa, hauxe lortzen dugu:Antzeko modu batean, aurkitzen dugu R hondarra:Ohartu honako berdintza betetzen dela:Eta, beraz, P eta R ordezkatzen baditugu H(s) funtzioan, honako hau daukagu:Azkenik, linealtasun aren propietatea erabiliz eta esponentzial negatiboaren transformazioa aplikatuz, lortzen dugu H(s) funtzioaren alderantzizko Laplaceren transformazioa:Lortu dugun funtzioa, lehen esan dugun bezala, sistemaren pultsu-erantzuna da.
NGC 2526
NGC 2526 galaxia espiral bat da, Cancer konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Guoskatjávri
Guoskatjávri aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Norvegiako Kautokeino udalerritik pare bat km-ra dagoena. Käsivarsi Eremu Basatiaren mugan dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatiaren mugan, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak.
Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.
Kalaton aintzira hegoaldean da Guoskatjávri aintziraren bizilagun nagusia. Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, urek, lur azpiko pasabideetatik Lätäseno ibaira isurtzea lortzen dute, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.
Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako hiru uharte nagusiak zuhaizti txiki bilakatzen dira lurzoru izoztuaren gainean.
Gonzalo Cerezo Barredo
Gonzalo Cerezo Barredo (Villaviciosa, Asturias, 1926ko martxoaren 7a - Madril, Espainia, 2020ko martxoaren 19a) asturiar kazetaria, politikaria eta idazlea izan zen. Gorte frankistetako prokuradorea izan zen.
Jenny von Westphalen
Johanna Bertha Julie von Westphales (Salzwedel, 1814 ko otsailaren 12 a - Londres, 1881 eko abenduaren 2 a), idazle eta pentsalari prusiarra izan zen. Jenny bezala ezagutua. Liga Komunista ko lehen kidea izan zen. Karl Marx filosofoarekin ezkondu zen eta zazpi ume eduki zituen harekin. Horietatik lau hil egin ziren haurrak zirela.
Familia
Salzwedel herrian jaio zen, prusiar aristokraziako familia garrantzitsu batean. Bere aita Ludwig von Westphalen baroia zen (1770-1842), eta administrazio publikoko goi karguduna izan zen. Aitaren aita Christian Philip Heinrich von Westphalen izan zen (1723-1792). Aitaren ama Jeanie Wishart izan zen (1742-1811), eskoziako noblea. Amaren familiakoak Argylleko dukeak ziren, eskoziako aristokrata familia garrantzitsuena mende luzez. Johannaren ama Amalia Julia Caroline (1780-1856) baroia zen. Johannaren anaia bat, Ferdinand Otto Wilhelm Henning von Westphalen, Prusiako Barne Ministroa izan zen, eta Karl Marx koinatua atxilotu eta deportatzeko agindua sinatu zuen.
Erbestealdia Belgikan eta Erresuma Batuan
1845eko otsailean Frantzia ko poliziak Johanna eta Karl Marx kanporatu egin zituen, eta Brusela ra joan ziren. 1846an Liga Komunistan parte hartzen hasi zen, eta baita Alemaniako Langileen Batasunean. Urte horretan Karl Marxek eta biek Manifestu Komunista idazten lan egin zuten.
1848ko martxoan Belgika ko poliziak Karl Marx atxilotu eta kanporatu zuen. Bikotea Parisera joan zen, eta handik Kolonia ra.
1849ko ekaineko alemaniar iraultzak porrot egin ondoren bikoteak Londres en amaitu zuen. Hurrengo hilabeteetan egoera gogorrean bizi izan ziren, pobrezian. 1851tik aurrera egoera hobetu egin zitzaien, Friedrich Engels lagunak emandako babes ekonomikoari esker.
1881ko abenduaren 2an hil zen Londresen, 67 urterekin.
Eragin intelektuala
Johanna Bertha Julie von Westphalesek eragin nabarmena eduki zuen bere senar Karl Marxen lanean. Marxen lanen zuzentzailea izan zen eta hainbat lan argitaratu zituen. Gutunak eta ideiak trukatu zituen hainbat intelektualekin (Feuerbach, Proudhon, Bakunin), eta antzerki-kritika egin zuen.
Igurikimen arrazional
Ekonomian, igurikimen arrazionalak ekonomia-eragileek euren erabakiak hartzeko informazio guztia baliatzen dutela dioen hipotesia da, politika ekonomikoak eta eredu ekonomikoek ezarritakoaren arabera.
Greenwich (New York)
Greenwich  New York estatuko herri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 1,777 biztanle zituen, 3.83 kilometro koadrotan banatuta.
Anna Erra
Biografia
Geografia eta Historian lizentziatua, Bartzelonako Unibetsitatean, Magisteritza-masterra egin zuen Viceko Unibertsitatean. Viceko Sant Miquel del Sants ikastolan 21 urtez andereño modura lan egitea ahalbidetu diona, bai eta Giza-Zientzietako hainbat Bigarren Hezkuntzako testu-liburu idaztea ere. 2007 eta 2015. urteen artean Viceko Udaleko zenbait eskumen-errejidore izan zen; hala nola, Hezkuntza, Kultura eta Komertzio eta Turismoa. Era berean, 2007-2011 artean, Viceko Udaleko Giza-Eremuko (Àrea Social) presidente izan zen ere. 2015eko Udal Hauteskundeetan Viceko alkatesa izan zen hautatua, CiUk PSCrekin izandako akordio baten ondorioz, hiriko lehen alkatesa eta hiriko lehen alkate konbergentea bilakatuz. 2017an JxCko zerrendetan aurkeztu zen, 2017ko Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetan. 2018ko ekainaren 19an Errak kargua hartu zuen, Isabel Ferrer-ek kargua utzi ostean, Herri-Babeseko Zuzendari Nagusia izendatua izatearen ondorioz. 2019ko Udal Hauteskundeetan berriro ere Viceko alkatesa izan zen berrautatua, alderdiak gehiengo absolutua eskuratu ostean.
Bizitza pertsonalari dagokionez, hainbat kargu ditu ere Viceko Unibertsitatean zein Balmen Unibertsitate-Fundazioan. Viceko saskibaloi-taldean jokatu du ere bederatzi urtez eta Òmnium Culturaleko kide da.
Katalanaren afera
Katalanaren defendatzaile, 2020ko otsailean eta No em canviïs de llengua kanpainapean (euskeraz: Ez nazazu hizkuntzaz aldatu), Kataluniako Parlamentuan hurrengoa esan zuen:
Pieve San Giacomo
Pieve San Giacomo Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Anna Erra
Katalanaren afera
Handik ordu gutxitara, bere hitzen gaizki ulertuarengatik barkamena eskatu zuen, ERCren, PSCren, PPCren, baina, bereziki, C'sen presioen ondorioz, Erraren aurkako gaitzezpen-ebazpen bat aurkeztera ailegatu zena.
Pieve San Giacomo
Mugakideak
Pieve San Giacomok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Spathodus marlieri
Spathodus marlieri Spathodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Julen Arexolaleiba
Julen Arexolaleiba Biteri (Arrasate, 1962) soziolinguista eta HUHEZIko irakaslea da. Sorguneak ikertegiko kidea da.1989tik 1993ra Jazten aldizkariaren zuzendaria izan zen.
Ikasketak eta ikerlanak
Arrasaten jaio zen 1962an. Irakasletza ikasi zuen, Euskal Filologia adarrean, Eskoriatzako Irakasle Eskolan. Halaber, lizentziaduna da Hizkuntzen Psikopedagogian (Huhezi). Horrezaz gain, aditua da Euskal Herriko Gizarte Komunikazioan (EHU). 1990 urtean AGALen nazioarteko hirugarren biltzarrean parte hartu zuen Galizian, Arrasate Euskaldun Dezagun elkartearen dinamikaren berri emanda. 1991 urtean Jose Maria Arizmendiarrieta eta euskararen arteko harremana ikertu zuen lan argitaragabe batean.
Pizzighettone
Pizzighettone Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zaraitzu (ibaia)
Zaraitzu  Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 54,39 kilometro luzerarekin, Otsagabiko Iribarren auzoan jaiotzen da, Anduña eta Zatoia ibaiek bat egin zutenetik, 748 metroko altueran, eta Irati ibaian isurtzatzen da, Irunberri udalerriko Biezkas lekuko inguruan, 415 metroko altueran.
Sphenomorphus granulatus
Sphenomorphus granulatus Sphenomorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Ardien dermatitis pustular
Ardien dermatitis pustularra edo ektima kutsakorra ardi eta ahuntzei erasaten dien gaixotasun biriko kutsakorra da, Parapoxvirus generoko birus batek eragina. Azalean erupzio edo negelak azaltzen dira, eta ondoren zarakarrak, ezpain inguruetan batez ere, baina baita genitaletan, hanketan eta barrualdean ere. Zoonosia da gizakiarentzat.
Zaraitzu (ibaia)
Ibilbidean zehar, 533 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu, eta Aizpurgitik igarotzean 8,541 metro kubiko segundoko batez besteko emaria hartzen du segundoko. Kopuru hori, oro har, 0,862raino jaisten da abuztuan, euri gutxien egiten duenean, eta otsailaren 16,554ra igotzen da, hilabete horretan euria eta elurteak ugariagoak baitira.
Bere ibilbidean, Zaraitzu eta Erromantzatua ibarrak zeharkatzen ditu.
Ibaiadarrak
Zaraitzu ibaia osatzen duten ibaiak:
Zaraitzu ibaia bezala:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Al-Andalus
Al-Andalus (arabieraz الأندلس) musulmanen menpe zeuden Iberiar penintsulako lurraldeak ziren, 711 eta 1492 artean.
Musulmanek penintsula konkistatu zutenean, Omeiatar kalifa-herriko Ipar Afrikako probintzia barruan sartu zuten.
756an Kordobako Emir-herri independentea bihurtu zen, eta 929an Kordobako Kalifa-herri independentea, abbastar inperioarekin lotura erlijiosoak moztuz.
1031an Kordobako Kalifa-herria desegin egin zen, eta lurraldea zatitu egin zen lehen taifa erresumetan. Horren ondoren, Almorabideek agindu zuten. Hauek boterea galtzean, bigarren taifetan bantu zen lurraldea. Gero, Almohadeek hartu zuten boterea, eta hauek ere boterea galtzean, hirugarren taifak sortu ziren. Azkenik, iparraldeko kristau erresumen konkistak zirela eta, Al Andalusen lurraldea Granadako erresumara mugatu zen. Errege Katolikoek 1492an konkistatu zuten azken erresuma hau, musulmanen penintsulako aginteari amaiera emanez.
Juan María Zorriketa
Juan María Zorriketa Aspiazu (Bilbo, ) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.
Al-Andalus
Izena
Izenaren jatorriari buruz aurkeztutako hipotesietako batek zera dio: Bandaloak penintsularen hegoaldean egon ziren denboraldi batez eta Afrikaren iparraldera iritsi ziren. Iparrafrikarrek penintsulatik zetozela ikusita, hango lurrei bandaloen izena eman zieten. Ez dago Vandalucia hitzaren arrastorik, baina eboluzioa logikoa litzateke berbereen hizkuntzan. Izan ere hizkuntza honetan genitiboak u- partikula hitzaren hasieran ezarriz sortzen dira. Vandalo hitza /uandalo/ ahoskatzen zenez, arabiarrek erraz nahas zitzaketen tarmort uandalo (uandaloen lurra) eta tamort u-andalos (andaloen lurra). Geroago penintsulara iristean lurraldeari Al- partikula gehitu eta Al-Andalus deitu bide zioten.
Beste hipotesi batzuk ere badaude: Bisigodoen land hitzetik eratorria izan daitekeela, edota Atlantidaren mitoarekin lotuta egon daitekeela (izan ere, islamaren aurreko poesia arabiarretan Atlantidaren mitoa agertzen da, eta arabiarrek harekin lotu zezaketen Iberiar Penintsula).
Historia
Musulmanak Iberiar penintsulara 711an heldu ziren, erreinu bisigodoa gerran zegoen garaian, ondorengotza arazoak zirela-eta. Rodrigo aurreko erregea zen Witizaren familiarekin aurka zegoen. Azkeneko hauek laguntza eskatu zieten Afrika iparraldeko berbere tribu musulmanei.
Rodrigo azpiratu ondoren, nahiko erraz hartu zuten mendean Hispania osoa, eta 719tik aurrera bisigodoen Septimaniako apurrak ere bereganatu zituzten. Musulmanek indarkeria modu oso praktikoan aplikatu zuten, bakarrik leku estrategikoenak hartzera abiatu ziren, eta handik beste guztia kontrolatu.
Hauek dira Al-Andalusen garai edo aro garrantzitsuenak:
Gobernadore edo walien aldia (711-756)
Omeiatarren mendeko gobernadoreak izan zituen Al-Andalusek, baina barne-anabasa handiko eta hedakuntzako garaia izan zen. Garai hartan gertatu zen berbereen matxinada.
Emirerri independentea (756-929)
750an Damaskoko Omeiatar kalifa eta bere familia hil zituzten, baina hogei urteko oinordeko batek alde egitea lortu zuen, Abderraman izenekoa. Marokon sei urte ezkutatuta egon ondoren, Kordobara heldu zen 756an, eta abbastar inperio musulmanetik banatu zen eta emirerri independenteari hasiera eman zion. Dena dela, lotura erlijioso eta kulturalak mantendu zituen inperioarekin.
912an Abd al-Rahman III. aren esku geratu zen tronua. Ordurako emir-herrian gatazka ugari zeuden. Hauei aurre egiteko, kalifa izendatu zuen bere burua.
Kordobako meskita garai honetan sortu zuten.
Kordobako kaliferria (929-1031)
Abderraman III.a 912 heldu zen boterera, eta lortutako garaipenen ondorioz bere izena goraipatzea lortu zuen. Horren ondorioz, 929.an kalifa titulua hartu zuen, hau da, Al-Andalus ez zen politikoki bakarrik banatuta egongo, erlijio aldetik ere bai.
936an kalifak Medina Azahara eraiki zuen. Al-Andalusen garai oparoena izan zen.
1010. urtean gerra zibila sortu zen eta azkenik Al-Andalus erresuma txikietan (taifak) zatitu zen.
Lehen taifa erreinuak (1031-1086)
Almanzor diktadorea 1002an hiltzean, krisialdian sartu zen kaliferria. Gerra zibil bat sortu zen. Azkenean 1031an, Kordobako kalifatua desegin eta erreinu independente askotan banatu zen, Taifa erreinuetan. 39 erresuma txiki sortu ziren, eta beraien artean gerrak ere egin zituzten. Denborarekin, taifarik garrantzitsuenak Sevilla, Badajoz, Toledo eta Zaragoza izan ziren.
Almorabideen inperioa (1086-1145)
1085ean Alfontso VI.ak Toledo konkistatu zuen. Horren aurrean, taifetako erregeek laguntza eskatu zieten Ipar Afrikako almodabideen sultanari. Yusuf ibn Tasufin sultana Algecirasen ezarri zen eta Leongo erregea garaitu zuen Sagrajasko batailan (1086). Ondoren, 1090etik aurrera, taifa guztiak konkistatzen hasi zen, eta kristau erresumei ere eraso egin zien. Baina kristauek eutsi egin zioten Toledoren setioari.
1118an Aragoiko Alfontso I.ak Zaragoza konkistatu zuen, eta horrek almorabideen gainbehera hasi zuen. 1121ean Kordoban herritarrak almorabideen kontra matxinatu ziren. Beste hiri batzuetan ere egon ziren altxamenduak. 1140tik aurrera almorabideak boterea galtzen hasi ziren Ipar Afrikan, almohadeen presioagatik. 1145an bigarren taifak sortzen hasi ziren.
Bigarren taifa erresumak (1140-1153)
Bigarren taifen aldia 1140 eta 1153 urteen artean luzatu zen, almohadeek konkistatu arte. Mallorcako taifak 1203 arte iraun zuen.
Almohadeen inperioa (1153-1224)
Almohadeek inperio zabal bat sortzea lortu zuten, Iberiar Penintsulatik Libiaraino.
Almohadeak 1145ean hasi ziren Iberiar Penintsulan lurreratzen. Taifak batzen ahalegindu ziren, kristauen kontrako borrokaren izenean, eta fede islamiarraren garbitasuna aldarrikatuz. 1195ean gaztelar tropak garaitu zituzten Alarcosko batailan eta kristauen konkistak gelditu zituzten. Sevillan ezarri zuten hiriburua.
Hasiera-hasieratik almohadeek arazoak eduki zituzten euren boterea ezartzeko Iberiar Penintsulan, batez ere Granada eta Levantean. Era berean, penintsulako musulmanek ez zituzten onartzen almohadeen jarrera erradikal batzuk, hauen ohitura berbereak arrotzak zirelako penintsulan.
1212an kristauek Navas de Tolosako gudua irabazi zuten, eta Almohadeen gainbehera hasi zen. Al-Nasir kalifa hiltzean barne borrokak hasi ziren, eta hirugarren taifa erresumak sortu ziren. Ondorioz, Gaztelak erraz konkistatu ahal izan zuen Guadalquivir bailara.
Hirugarren taifa erresumak (1224-1265)
Almohadeen boterea erorita, Al-Andalus taifetan zatitu zen hirugarrenez. Hauek 1224 eta 1265 urteen artean iraun zuten (Menorkako taifak 1287ra arte iraun zuen).
Granadako Nazari erreinua
Erreinu kristauek pixkanaka euren lurrak zabaltzea lortu zuten eta Al-Andalus egungo Granada eta inguruko lurraldea baino ez izatera iritsi zen. Azkenean, 1492an Errege-erregina Katolikoek ia 800 urtez Iberiar penintsulan egon ziren musulmanak kanporatzea lortu zuten.
Lurraldearen antolaketa
Emirerrian eta kaliferrian lurraldea sei eremu handitan antolatzen zen. Nabiya deitzen ziren eta hauek ziren:
Azken hiru marka hauek taifak agertu arte mantendu ziren.
Sei eremu handi hauen barruan Corak zeuden. Hauek lur eremu bat eta hiriburu bat zeukaten. Han bizi zen valia edo gobernadorea, hiriko gune gotortuan edo alkazaban. Cora bakoitzean epaile edo cadi bat zegoen. Corak Al-Andalusen historia ia guztian existitu ziren.
Coraren barruan iqlimak zeuden, izaera ekonomiko-administratiboa zuten eremuak. Bakoitzak bere herria edo gaztelua zeukan, erdigune bezala.
Granadako Erresumaren garaian tahak sortu ziren Corak ordezkatzeko.
Antolaketaren etapak
711. urtean Afrika Iparraldeko berbere musulmanen armadak Gibraltarreko itsasartea zeharkatu zuen Tariq ibn Ziyad generalak zuzenduta, azken errege bisigodoa garaitu zuen, eta Iberiar Penintsula konkistatzen hasi zen. Konkista hau 718an amaitu zen. Noblezia bisigodoaren zati batek paktu bat egin zuen konkistatzaileekin: tributuak ordaintzea onartu zuen lurrak mantentzearen truk.
714 eta 756 urteen artean Al-Andalus Damaskoko emir-herriaren barruan egon zen eta vali batek gobernatzen zuen. Garai gatazkatsua izan zen.
Abd ar-Rahman I.ak eman zion oreka, Al-Andalus emir-herri independente bihurtu zuenean. Abd ar-Rahman III.ak independentzia erlijiosoa aldarrikatu zuen eta Kordobako kaliferria sortu zuen.
XI. mende hasieran aristokraziaren, armadaren eta hirien eraginez kaliferria zatituz joan zen eta 1031 inguruan desagertu egin zen. Haren ordez taifa erresumak sortu ziren. Kaliferria desagertzeak on egin zien iparraldeko erresuma kristauei, taifak ahulagoak baitziren.
XIII. mende amaieran Iberiar Penintsulan geratzen zen erreinu musulman bakarra Granadakoa zen. 1492ra arte iraun zuen.