cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikkō Parke Nazionala
Nikkō Parke Nazionala (日光国立公園) Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Parke Nazional ezaguna da. 1934an ezarri zen. Nikkō da izena ematen dion herria eta Tochigi, Gunma, Fukushima eta Niigata prefeturak hartzen ditu.
Historia
1911ean Japoniako Dietak parke inperial izendatu zuen eta 1934ko abenduaren 4ean Parke Nazional bihurtu zen. XX mendeak aurrera egin ahala azalera handituz joan zen. 2007an ordea hego-ekialdea banatu eta Oze Parke Nazionala sortu zen.
Geografia
Japoniako Parke Nazional politena izatearen fama du eta oso turistikoa bihurtu da. Naturaz gazatzeko aukeraz gain UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen Nikkōko tenplu eta santutegiak daude barnean.
Ingurune menditsua da, 2.500 metro inguruko mendiak daude bertan eta hauen artean Chūzenji aintzira dago. Chūzenjiren hustubidea 100 metroko saltoa duen Kegon ur-jauzia da. 1927an Japoniako "zortzi ikuspegi ederrenen" zerrendan sartu zuten. Beste 12 urjauzi txikiago ere badaude.
Nikkō herritik Chūzenji aintziraraino igotzen den Irohazaka errepidea ere ikusgarria da, altuera handia gainditzen delako kilometro gutxitan. Bereziki polita da udazkenean.
Idazkera piktografiko
Idazkera piktografikoa Neolito garaiko idatzitako komunikazio modu bat da. Modu honetan, gizakiak piktografiak harrian eginiko marrazkien bidez objektuak irudikatzeko erabiltzen zituen.
Harrietan eginiko idazkera da espresio grafikoaren lehen adierazpena, eta kode grafikoko zeinu bakoitza esaldi edo testu oso baten itzulpena izateagatik bereizten da. Idazkera mota hau piktogramaz osatua dago, hau da, objektuak irudikatzen dituzten zeinuz.
Piktografian eskenek kausazko xedea zuten. Gizakiak bufaloak ehizatzen marrazten ziren bufaloak ehizatuak izateko, gainera, erabilitako ikurrak ikonikoak ziren (irudikatzen zutenaren antza zuten, zezen bat zezen bat zen eta ez beste ezer). Denborarekin, piktografiaren tokia ideografiak hartu zuen.
Komunikazio mota honen abantaila pertsonak, nahiz eta hizkuntza bera ez hitz egin, elkar uler daitezkeela da, piktogramek ez baitute hizkuntza baten forma linguistiko edo fonetikoari erreferentziarik egiten. Alabaina, bere desabantaila nagusia kontzeptu abstraktuak irudikatzeko ez duela balio da.
Sumertarrek idazkera piktografikoari eman zioten lehen erabileretako bat salgaiak kudeatzea izan zen, pertsona baten sumertar tenpluak zenbat zerri, asto edo labore zaku jaso behar zituen adieraztea zen kontua. Beranduago, sumertarrak, ziri formako ezaugarriak zituzten buztinezko plaketan idazten hasi ziren, idazkera kuneiformea sortuz.
Piktogramak gaur egun oraindik erabiltzen dira seinale edo argibide bezala. Bere izaera grafiko eta estilo nahiko errealistagatik, beste batzuen artean, komun publikoak, aireportu eta tren geltokiak adierazteko. Alabaina, ikur hauek ere oso zehatzak dira kultura bakoitzarentzat. Adibidez, kultura batzuetan gizonezkoek jantzi baten antzerako arropa daramate, eta, beraz, komunaren ikurra ere ez da unibertsala. Idazkera piktografikoa teknika poetiko modernista bezala erabili izanaren ardura Ezra Poundi eman zaio, frantziar surrealistek jatorria Ozeano Barearen iparmendebaldeko amerindiarretan dutela dioten arren, nortzuk idazkera mota hau totemen bidez sartu zuten.
ISO 7001: Informazio ikur publikoak nazioarteko arauak piktograma multzo estandar bat definitzen du. Beste piktograma multzo arrunt batzuk arroparen edo produktu kimikoen etiketetan agertzen direnak dira.
Pollock (Louisiana)
Pollock Louisianaeko herri bat da. Grant parrokian kokatua dago. 2010ean 469 biztanle zituen, 3.34 kilometro koadrotan banatuta.
Marabut
Marabut (arabieratik, مُرابِط murābiṭ, “babestuta dagoena”) kontzeptuak bi esanahi desberdin izan ditzake: batetik, bereziki santua den pertsona batena, herriak goraipatzen dituen pertsonak; bestetik, marabut bat bizi den edo bizi izan den tokia (baseliza antzekoa). Marabutei eskainitako kultuak marabutismo izena du.
Marabut, erlijiosoa
Marabutak gizon santuak dira. Jainkoarekin lotura zuzena dute eta haien presentzia ona da herrirako. Zentzu askotan anakoreta kristauekin antza handia dute. Marabutetan sarritan santua lurperatuta dago eta jarraitzaileek bertan lurperatuta izateko aukera izaten dute. Horregatik ez da arraroa marabutaren ondoan hilerri txiki bat izatea.
Marabut, eraikuntza
Normalean marabutak jende gutxi bizi den tokietan aurkirtzen dira. Kasu guztietan inguruko begetazioa eta basoa errespetatua izaten da eta eraikuntzak ahalik eta arazo gutxien sortzen du paisaian. Modu batez, marabutaren zentzu sakratua inguruko paisaina islatu egiten da. Etxetxo hauek geografikoki bereziak diren tokietan aurkitzen dira: putzu, iturri baten ondoan, leku garaietan. Goian aipatutako hilerriaz aparte, ohikoa da baita ere eraikuntza ondoan zuhaitz sakratu bat izatea; bere adarretatik fededunek egiten diztuten dohainak zinzilikatu egiten dira. Urtean behin santuaren eguna ospatu egiten da, mawsim edo musem (الموسم), eta fededunak hurrutitik bertaratzen dira.
Marabuten jatorria
Goian ikusitako datuen arabera marabutak Islam aurrekoak direla ikus daiteke. Berez, islamista erradikalak horrelako tokien aurka daude eta ez da arraroa haien aurkako erasoak burutzea. Islamek ez du onartzen Ala eta fededunen arteko bitartekaririk. Antza, marabutek Jainkoaren bedeinkapena erakartzen dute herrietara eta tradizio hori kristautasunatik eta paganismotik hurbilago dago. Ikerlari asko morbaitoak amazig kulturarekin lotu dute, herri hori, Islam baino lehen politeista baitzen. Amazigeraz marabutak “santua” esan nahi du. Marabutak Magreb herrialdetan dago zabalduta: Tunisian, Aljerian eta, batez ere, Marokon, marabutismoaren gune nagusia.
Anous minutus
Anous minutus Anous generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago.
Papuar
Papuarrak Ginea Berriko eta inguruko uharteetako etnia indigena da, papuar hizkuntzez egiten duena. Melanesiako austronesiarrak ez bezalakoak dira, bai etnikoki bai linguistikoki.
Jean-Louis Davant
Jean-Louis Davant Iratzabal (Ürrüstoi-Larrabile, Zuberoa, 1935eko uztailaren 5a -) euskal idazlea eta ingeniaria da. Euskaltzain urgazle 1965etik eta osoa 1975etik, euskarak Zuberoan duen erreferentzia nagusietakoa da.
Bizitza
Jean-Louis Davant Ürrüstoi-Larrabilen jaio zen, 1935eko uztailaren 5ean. Ürrüstoi, Maule eta Uztaritzen egin zituen lehen ikasketak. 1954-1957 bitartean, Agronomia Ingeniaritzako ikasketak egin zituen Frantziako Angers hirian. 1958-1960 urteetan, Aljeriako Gerran ibili zen soldadu. 1961ean, Piarres Xarritonekin batera, Hazparneko Laborantza Eskolako sortzaileetakoa izan zen; ondoren, bertako irakasle (1961-1995) eta zuzendaria izan zen.
1960ko hamarkadaren hasieran, Enbata aldizkariaren eta izen bereko alderdi politiko abertzalearen sortzaileetakoa izan zen. 1962-1969 bitartean, Herri Ekintza izeneko kristau taldearen burua izan zen, eta 1968an Fededunak taldea sortu zuen, Piarres Xarriton eta Jean Hiriart-Urrutirekin. 1975ean Euskal Herriko Alderdi Sozialistaren sortzaileetariko bat izan zen. Gazte izeneko agerkarian hasi zen idazten 1957. urtean. Harrezkero artikulu asko idatzi zituen Herria, Enbata, Herriz Herri, Maiatz eta Hego Euskal Herriko aldizkarietan eta egunkarietan. Argitara emaniko literatura lanak garrantzitsuak izan arren (Nahi gabe, 1986, poesia bilduma; Iparraren bila, 1987, eleberria; Abadia Urrüstoi, 1986, Anton Abadiari buruzko pastorala; Itsasoak iraultzan, 1986, poema liburua), politika, historia eta gizarte gaiei buruz idatzi dituen artikulu eta obrak ezinbesteko erreferentzia puntu bihurtu dira Euskal Herria bere osotasunean ezagutu nahi duen edonorentzat. 1970. urtean Euskal Herriko historia eman zuen argitara erdaraz eta 1973an Aberri burruka eta klase burruka euskal higikundean azterlana. Euskaltzain oso izendatu zuten 1976an.
Lanak
Hainbeste genero landuak ditu; hemen agertzen direnez gain liburuxka batzuk ditu zubererari buruz edota Bidegileak bildumakoak (Etxahun-Iruriz 2004an, Manex Goihenetxez 2006an) eta prentsan artikulu ugari idatzi du, euskaraz zein frantsesez.
Saiakera
Azken bi hauek herrialdeko euskarazko idazleei buruzko erreferentzia ekidinezinak dira. Bigarrenean Davant bera ageri da, 147-151. orrialdeetan.
Mečeříž
Mečeříž Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 506 biztanle ditu eta 7,06 kilometro koadroko azalera. Mladá Boleslaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1366 urtean egin zen.
Grenzgipfel
Grenzgipfel (4.618 m) Monte Rosa mendiguneko mendia da (Alpe Peninoetan), Italia eta Suitza arteko mugan kokatua.
Grenzgipfel, Monte Rosa mendiguneko alde italiarreko tontorrik garaiena da, baita Italia eta Suitza arteko muga osoko punturik garaiena ere, Piemonte eskualdeko eta Ticino ibaia ren arro hidrografiko ko punturik garaiena ere bada.
Hurbilen dagoen herria Macugnaga da, Monte Rosa mendigunearen ekialdean.
Grande Rocheuse
Grande Rocheuse (4.102 m) Aiguille Verte ren ekialdeko gandorrean dagoen gailur bat da, Mont Blanc mendigunean.
Orocomay
Orocomay (XVI. mendea) egungo Venezuelako zentro-ekialdean zegoen komunitate bateko kazikea izan zen, Unare ibaitik gertu. 5.000 indigenaz osatutako palenke bat komandatzen zuen.
Hiru dira haien kroniketan Orocomay aipatu zuren kronikagileak: Gonzalo Fernández de Oviedo, Pedro de Aguado fraidea eta Juan de Castellanos.
Gonzalo Fernández de Oviedo kronikagileak Historia general y natural de Indias idatzi zuen, horren arabera, 1536 urte inguruan, Jerónimo Dortal, Paria probintziko gobernadoreak, espedizio bat sustatu zuen El Dorado mitikoaren bila eta orduan egin zuten topo Orocomay kazikearekin. Amerikaren historian aditua den Lola G. Lunak Fernández de Oviedoren hurrengo pasartea berreskuratu zuen non Orocomayren boterea argi adierazten den: ''Probintzi haietan, kristauek emakume erregin, kazize edota andere nagusiak ziren leku asko topatu zituzten, non agindu eta gobernatzen zuten, ez haien senarrek, izanda ere. Eta bazegoen bat bereziki, Orocomay, bere lurretatik hogeita hamar legoatara ere men egiten ziotena. Eta emakumez baino ez zen inguratzen, eta bere herrian ez zen gizonik, berak zerbaitetarako edota gerrara bidaltzeko deitzen zituenak baino. Erregina honen lur eta estatua, han zegoen guztia, lur osasuntsu eta emankorra zen, ur oso ona eta arto asko, manioka eta bestelakoak, aire on eta lur epela.'' (En aquellas provincias hallaron los cristianos en muchas partes, pueblos donde las mujeres eran reinas o cacicas e señoras absolutas, e mandan y gobiernan, e no sus maridos, aunque los tengan: y en especial una llamada Orocomay, que la obedescían más de treinta leguas en torno de su pueblo, la cual fue muy amiga de los cristianos. E no se servía sino de mujeres, y en su pueblo y conversación no había hombres, salvo los que ella enviaba a llamar para les mandar alguna cosa, o los enviar a la guerra. La tierra y estado desta reina, e todo lo que por allí es en sus confines, es tierra fértil e sana, e de muy buenas aguas e de mucho maíz e yuca e otros mantenimientos, de gentiles aires e templada región). Badira ere emakume honen edertasuna goraipatzen duten testigantzak, amazonen sexualizazioaren testuinguruan. Juan de Castellanosen Elegías de varones ilustres de Indias (1589) liburuan idatzi zuenez: "Orocomay ederra da, gizon izaera du, zentzuduna, proportzio guztietan liraina da, bakerako zein gudarako nahikoa. Talentu handiko anderea da, edozein espainiar du gustoko. (Orocomay es «hermosa, varonil, cabal, en todas proporciones elegante, y para guerra y paz mujer bastante», es «Señora de grandísimo talento, y á cualquier español aficionada»)."
Lauza berinaztatu
Lauza berinaztatua berinaz estalitako adreilu zapala da, hormak eta lurrak estaltzeko erabiltzen dena.
Historia
Indusketa arkeologikoetan ikusi da Mesopotamia antzinakoan lur egosiko lauzak (kanpoaldetik margotuak eta ondoren bernizatuak) erabili izan zirela arkitekturan, zoruetan zein apaingarri gisa, etxe xumeetatik jauregi inperialetaraino. Hori baieztatzen eta dokumentatzen dute Asiriar Inperioaren edo persiar kulturaren hainbat gunetan egindako aurkikuntzek, adibide garrantzitsuekin, hala nola Babiloniako harresietako frisoak, Khorsabadeko gotorlekua, antzinako Ninive hiria edo Susako Jauregia.
Azulejoa eta bere teknikak Europan sartu ziren VII. mendean Al-Andalusen bidez, musulmanak nagusi ziren Iberiar erdiuhartean zehar. Kordobako Kalifa-herriaren eta Granadako Nazariar Erresumaren arkitekturan adibide distiratsuak erdietsi zituen teknikak.
Zeramikaren ekoizpeneko tekniken industria-bilakaerak bultzatuta, lauza berinaztatuak bere arrastoa eta marka estetikoa hedatu zuen XIX. mendean zehar hainbat herrialdetako hiri-arkitekturan, eta XX. mendean jarraitu zuen horrela. horrek. Adibidez, publizitatearen euskarri gisa funtzionatu zuen Iberiar erdiuhartean.
Euskal Herrian
XX. mendean, Hego Euskal Herrian iberiar penintsulako joerak garapen adibide ederrak eman zituen, bai kaleko publizitatean, zein idazkun publikoetan, adibidez Bizkaiko auzo-ikastoletan zein errepideetako herri-izenen seinaleetan.
Rita macracanthus
Rita macracanthus Rita generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Parioglossus neocaledonicus
Parioglossus neocaledonicus Parioglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Pablo Yanguas
Pablo Yanguas Bermejo (Cintruénigo, - Alfaro, ) nafar politikaria izan zen.
Lanbidez laboraria, Nafarroan Partido Republicano Democrático Federal alderdia sortu zuen. 1936ko hauteskundeetan jaioterriko alkate izateko aurkeztu zen. Francisca Chivite ezkondu eta lau seme-alaba izan zituzten: Lucio, Julia, Natividad eta María Paz.
Lourdes Iriondo
Lourdes Iriondo Mujika (Donostia, Gipuzkoa, 1937ko martxoaren 27a - Urnieta, Gipuzkoa, 2005eko abenduaren 27a) euskal kantaria eta idazlea izan zen. Euskal kantagintzaren erreferente izan zen 1965etik 1978ra bitartean. Ez Dok Amairu taldeko kidea izan zen hasieratik, eta senar izan zuen Xabier Lete, talde bereko kidea.
Mars Observer
Mars Observer espazio zunda bat izan zen, 1992ko irailaren 28an jaurtia Cañaveral lurmuturretik (AEB), Marten ikerketak egiteko. Marteko lehenengo misioa izan zen NASA-rena, Viking jaurtiketaren ondoren, 1975-76 urteetan zehar.
Pablo Yanguas
Gerra Zibila piztean, Izquierda Republicanako kidea izan zen eta 1936ko abuztuaren 13an Alfaron erail zuten beste 12 lagunekin batera.
Lourdes Iriondo
Bizitza
Hamaika haurride ziren Iriondo-Mujikatarrak; horietatik Lourdes bigarrena zen. Zazpi urte zituela, familia osoak Urnietara egin zuen, eta han eman zituen haurtzaroa eta gaztaroa. Euskara lehen hizkuntza zuen, baina anai-arrebengan gero eta handiagoa zen erdararako joera. Mojetan ikasi zuen Iriondok, hasieran Urnietan, gerora Donostian. Mojak frantsesak ziren, eta frantsesez egin behar izaten zuten ikastetxean.
Mars Observer
Orbitan urtebetez egon behar zuen, baina kontaktua galdu egin zen, Marteko orbitan sartu baino hiru egun lehenago.
Misioaren akatsa
1993ko abuztuaren 21ean (orbitan sartu baino hiru egun lehenago), Mars Observer-ekin kontaktua galdu zen, arrazoi ezezagunegatik. Ez dakigu, espaziontzia kapazitatuta zegoen, programa jarraitzeko eta Marteko orbitan sartzeko edo ez. Hala ere, nahiz eta helburu nagusia ez lortu, hainbat datu eskuratu ziren kontaktua galdu baino lehen.
Lourdes Iriondo
Musika arloko lehen urratsak
Izan ere, txikitatik izan zuen musikarako zaletasuna; ahots gozoa eta garbia zuen, eta familia giroan abesti zaharrak kantatzen zituzten askotan. Urnietako txistulari taldean ibili zen, eta Donostiako akademia batean zazpi urtez aritu zen opera eta kantua ikasten. 1964an, aitak oparitutako gitarrarekin hasi zen Cecilio Espada irakaslearekin eskolak hartzen. Aurretik hasia zen bere kantuak egiten; kutsu erlijiosokoak ziren horietako asko, bai eta euskara eta euskal kulturaren ingurukoak ere. Abesti gehienak lagunek (tartean, Joseba Zugasti Urnietako apaiza) moldatzen edo euskaratzen zizkioten, artean ez baitzen gai sentitzen euskaraz konposatzeko.
Jendaurreko lehen emanaldia 1964an egin zuen, Andoainen, ikastolaren alde egin zen kantaldi batean. Arrakasta handia lortuta, Tolosan eta Villabonan abestu zuen gero. 1965ean, Aizarnan, Gazteriaren Egunean kantatu zuen, eta hor ere arrakasta handia lortu. Berehala, Joxemari Iriondo kazetari eta lehengusuaren eskutik, Loiolako Herri Irratirako hainbat kantu grabatu zituen, eta horiek emititzen hasi ziren. Entzuleen hainbat kritika jaso zituen arren, besteak beste «espainiar gitarrarekin euskaraz abesterik ez zegoelako», oso ezagun egin ziren Lourdes Iriondoren ahots eta doinuak. Handik aurrera, Euskal Herriko txoko guztietan ibili zen kantari. 1965ean, berrogei kantaldi inguru eskaini zituen. 1967an, berriz, 170 inguru izan ziren. Garai hartan izan zituen lehen arazoak zentsurarekin. «Ez gaude konforme», «Askatasuna zertarako», «Nire erria» eta gisakoak kantaldietan abesteko baimena jaso behar zuen, eta hainbatetan moldaketak egin.
Ez Dok Amairu
Garai hartako Euskal Herrian ez zen batere ohikoa emakume bat oholtza gainean agertzea, gitarra eskuetan zuela. Luze gabe hasi ziren kantari berriarentzat goitizenak agertzen: Euskal Herriaren nobia, Euskal Herriko Joan Baez eta Ez Dok Amairuko musa deitu izan zioten. Jose Angel Irigarairen esanetan, «jendea ez da konturatzen zer zen Lourdes Iriondo 60ko hamarkadan. Agertokian transformatu egiten zen, ikaragarria zen, eta jendea liluratuta gelditzen zen».
Ez Dok Amairu taldearen sortzaileetako bat izan zen, 1965ean; bileretan hasieratik hartu zuen parte. Dena den, gainerako partaide gehienak ez bezala, ordurako kantari ezaguna zen. Ez Dok Amairun idazkari lanak egin zituen, eta taldearekin batera kantaldi askotan hartu zuen parte.
1967 an lehen bi disko txikiak argitaratu zituen, Belter diskoetxearekin. Aspaldiko kantak ziren: «Abesten dizut, jauna», «Loa», «Kitarratxoa ta euskera», «Ain urruti ta ain urbil»...
Nolanahi ere, urtetik urtera Lourdes Iriondoren kantagintza gero eta konprometituagoa ari zen bihurtzen. Honela azaldu zuen bilakaera: «Beharbada, lehenago abestia gauza polit bat bezela kontsideratzen zen. Esakizun haundirik gabeko gauza arin bat bezala. Gaur berriz, esakizun haundiak ditu herriari kantatzen zaion abestiak. Beste kontzientzi batekin kantatzen da gaur. Herriaren problemak kantatzen dira...». 1968an, diskoetxe beraren eskutik, beste disko txiki bat eman zuen argitara. Hor zeuden lau kantek argi erakusten zuten urnietarraren bilakaera: «Lin-Pan mendia», «Askatasuna zertarako», «Nire erria» eta, batez ere, garaiko ereserki bihurtu zena, «Ez gaude konforme».
Ez zen 1968ko uzta bakarra izan. Disko luze bat argitaratu zuen, Kanta zaharrak (Belter, 1968), Resurreccion Maria Azkuek bildutako kantutegitik aukeratutako ale zaharrekin. Urte beran, gainera, Xabier Leterekin ezkondu zen. Hurrengo urtean, disko txiki bat argitaratu zuen bikoteak. 1969an, beste bi disko txiki eman zituen argitara Iriondok; horietako bat, haurrentzako abestiekin: Aur kantak.
Ez Dok Amairu bereizi ondoren
1972an bereizi zen Ez Dok Amairu. Gero, Iriondo Xabier Leterekin eta Benito Lertxundirekin ibilbide laburreko beste proiektu batean hasi zen: Zazpiribai ikuskizunean. Horretan Ipar Euskal Herriko beste hainbat musikari ere aritu ziren: Pantxoa eta Peio, Ugutz Robles-Arangiz, Manex Pagola, Patxika Erramuspe...
1974an argitaratutako Lurdes Iriondo disko luzea (Artezi) eta 1976an Xabier Leterekin ateratako bilduma izan ziren grabatutako azken lanak. Haren heriotzaren ostean, Antologia bilduma argitaratu zuen Elkar diskoetxeak 2006an.
1978an Hernaniko Galarreta pilotalekuan Xabier Leterekin, Antton Valverderekin eta Pantxoa eta Peiorekin batera egindako kontzertua izan zen haren azken emanaldia. Garai hartan aldaketa handiak gertatzen ari ziren gizartean eta kulturgintzan, eta ez zen oso eroso sentitzen. Horrez gain, osasun makalegia zuen kontzertuz kontzertu ibiltzeko. Handik aurrera, literatura, ikastola eta parrokia izan zituen zeregin nagusiak.
Haurrekiko lanak, eta literatura
Haurrekin zaletasun berezia zuen, eta haientzako hainbat liburu argitaratu zituen: Martin arotza eta Jaun deabrua (Toribio Altzaga Saria jaso zuen), Sendagile maltzurra (Gero, 1973), Asto baten malura (Gero, 1975) eta Buruntza azpian (Gero, 1975). Bi narrazio liburu ere kaleratu zituen: Hego-haizearen ipuinak (Gero, 1973) eta Lotara joateko ipuinak (Erein, 1983).
Haurrekin Buruntza antzerki taldea antolatu zuen Urnietan, eta hainbat antzezlan idatzi eta zuzendu. Horietako bat, Fabrika berria, 1977an estreinatu zen. Herriko parrokian ere lan handia egin zuen urte horietan guztietan.
Heriotza eta omenaldiak
2005eko abenduaren 27an hil zen, 68 urte zituela. Hil ostean hainbat omenaldi egin zitzaizkion.
Cluster misioa
Cluster misioa Europako Espazio Agentziaren lau zundek osaturiko misioa da. Misioak, Lurraren magnetosfera ikertu zuen, tetrahedro antolaketan mugitu ziren lau satelite berdinen bidez. Lehen satelitea, 1996ko ekainaren 4an jaurti zen Ariane 5 suziri baten bidez. Zoritxarrez, jaurti eta minutu gutxira, satelitea galdu egin zen.
Misioa: 4 zunda, 4 dimentsio
Lurraren magnetosfera zunden konstelazioak ikertzen du, haize solarretik babesten gaituen atmosferaren gainazalarekin batera. FM5-tik FM8-ra arteko sateliteek (FM1-tik FM4-rako sateliteak 1996ko jaurtiketan galdu zirenak izan ziren) haize solarrak Lurraren eremu magnetikoaren kontra egiten dituen kolpaketei buruz biltzen dituzte datuak hiru dimentsiotan. Hala ere, datu hauek asko aldatzen dira gertatzen diren ondorioengatik, adibidez aurorak.
Misioaren helburu nagusienetariko bat eguraldi espaziala eta haize solarrak erangindako etenak sateliteekiko harremanetan aurresatea dira.
Zundek forma zilindrikoa dute (290 x 130 cm) eta 15 bira ematen dituzte bere ardatzean minuturo. Bere panel solarrak 224 watt dituzte instrumentu eta harremanetarako.
Alta (Wyoming)
Alta Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Teton konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cluster misioa
2000. urteko uztaileko eta abuztuko jaurtiketak
Hiru aste geroago, 2000. urteko abuztuaren 9an, beste Soyuz-Fregat suziri bat aireratu zen. Helburua, beste bi Cluster zunda orbita antzekoetara bideratzea izan zen.
Gaur egun, lau zundak mugitu egiten dira hainbat forma geometriko eraginez. Horrela, goiko atmosferaren ezaugarri magnetikoak ikertzen dituzte. Maniobra hauetan erabilitako propultsatzaileak zunden pisua hasierakoaren erdia bihurtzea eragin du.
Clusterren konstelazioa 2003ko bukaeratik aurrera
Clusterren satelite bakoitzak orbita eliptiko desberdinak ditu. Orbitek magnetosferako hainbat eskualdeetara eramaten dituzte zundak, eta ondorio edo efektu magnetiko ugari aztertzeko aukera ematen diete:
Clusterren eragina Lurran
ESAren misio honek, baieztapen bat ezarri du Lurraren eremu magnetikoko gas ionizatuaren abiadura handiko korronteei buruz. Korronte hauek Lurraruntz masa eta energia kantitate handien garraiobidea dira subekaitz magnetikoak gertatzen direnean. Subekaitz magnetiko hauek sortzen direnean, energia kantitate handiko partikulek gure atmosfera kolpatzen dute aurora borealak sortaraziz.
"Double Star" misioa
2003. urtearen bukaeran eta 2004ko erdialdean, Txinak bere sateliteak Double Star jaurti zituen. Hauek Clusterrekin batera lan egiten dute, momentuko neurketak eginez distantzia handiagoekin.
Martin Etxeberria Zuloaga
Martin Etxeberria Zuloaga (Donostia, 1945eko uztailaren 24a - Zarautz, 2017ko urtarrilaren 15a) euskal idazle eta pentsalaria izan zen, Aitziber Etxeberria, Martin Etxeberria eta Xabier Etxeberria idazleen aita.
Bizitza
Gaztetatik bizi izan zuen Martin Etxeberriak euskalgintza eta kulturgintzaren taupada bere baitan. Donostiako apaiztegian erdi-mailako ikasketak egin ondoren, Parisera abiatu zen Filosofia eta Letrak ikastera. Han, eragin nabarmena izan zuten bere bizitza osorako 1968ko maiatzaren arrasto sakonak, ezagutu zuen unibertsitate-giroak eta garai horretan Parisen bizi zen euskal elkartearen bizipenek. Han ezagutu zuen halaber, Montserrat Garro, bere emazte izango zena.
Gazteen hezkuntza izan zuen goiburu, eta filosofia irakastea ogibide. Paristik itzulita, Zarautzen bizitzen jarri zen eta Zarauzko Salbatore Mitxelena Ikastolan irakasle eta zuzendari izan zen, eta baita Zarauzko Lizardi Institutuko irakasle eta zuzendari ere.
HABE erakundearen zuzendari nagusi izateko izendatu zuen Eusko Jaurlaritzak 1989ko urtarrilean. Helduen alfabetatze-euskalduntzegintza gidatzen jardun zuen 1995. urteko urrira arte.
Idazlanak
Euskal literatura eta literatur kritika zituen gogoko aztergai. Horren lekuko dira garai hartan JAKIN argitaletxean plazaratutako Euskaldunen ipuin harrigarriak (Jakin 1972), Etor-Sendoan argitaratutako Euskal ipuin magikoak, Euskal ipuin erromantikoak eta Cuentos mágicos: narraciones de la cultura popular (Etor-Sendoa, 2007) liburuak.
Literatur kritika unibertsitarioa euskaraz lantzen eta jorratzen aitzindari izan zen: Vladimir Propp errusiarraren ipuinen azterketa egiteko metodoa erabili zuen horretarako, Frantziako Nanterreko unibertsitatean (1972) aurkeztu zuen Maîtrisetarako azterlanean. Propp-en azterbideaz jabetu, Resurrección María de Azkuek bildutako euskal ipuin harrigarrien osagai aldakaitzak eta aldakorrak atzeman eta ipuinon egitura nabarmentzea izan zuen helburu.
Filosofia-gaietan aditua izateaz gainera,Euskal Herriko pentsaeraren historia (Planeta, 1998) idatzi zuen; filosofoa ere bazen Martin: oinarri sendoak izaki, bere buruaz askatasunean, pentsatu nahi zuen pertsona. Euskal literaturaren eta euskal pentsamenduaren historiaren ardatzetan eman zuen argitara bere azkeneko saiakera, Hitzen itzala (Gustaveko Koadernoak, 2012) izenburupean.
Manuela Garín Pinillos
Manuela Garín Pinillos (Asturias, Espainia, 1914ko urtarrilaren 1a - Mexiko Hiria, 2019ko apirilaren 30a) jatorri espainiarreko matematikaria izan zen. Mexikon erbesteratua, Gerardo Machado Kubako boterera igo ondoren, herrialde horretako matematikaren ikerketan aitzindari izan zen emakumeetako bat izan zen.
Biografia
Manuela Garín Asturiasen (Espainia) jaio zen, etxeko lanak egiten zituen emakume baten eta meatze-ingeniari baten alaba. Hau Estatu Batuetako konpainia batek kontratatu zuen Kuban lan egiteko, eta familia hara joan zen bizitzera. Gerardo Machadoren diktadurak uhartean izan zuen gorakadaren aurrean, familiak Mexikora emigratu zuen erbeste bila eta Kubara itzuliko zirela pentsatuz.
Ibilbide akademikoa
Mexikon, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Prestakuntza Eskola Nazionalean sartu zen, eta bertan, zientzia kimikoetako batxilergoa aukeratu zuen. 1937an, erakunde bereko Fisika-Matematika Zientzien Eskolan sartzea lortu zuen, eta Mexikon hura egin zuen lehen emakumeetako bat izan zen; bertan, matematikako lizentziatura ikasi zuen, eta, besteak beste, Carlos Graef Fernández, Alfonso Napoles Gándara, Enriqueta González Baz eta Felix Recillas irakasleen ikastaroak jaso zituen. 1943an, ikasketak amaitu ondoren, Mexikoko iparraldera joan zen bizitzera, berarekin fisikako klaseak hartu zituen Raúl Álvarez ingeniariarekin ezkondu zenean.
Irakasle gisa, Garín Pinillosek eskolak eman zituen Monterreyko Teknologian eta Zientzietako fakultateetan 1951tik aurrera, eta UNAMeko Ingeniaritza 1952an. Azken horretatik irakasle emeritu izendatu zuten 1989an. Matematikako lizentziatura irekitzen lagundu zuen Yucatango Unibertsitate Autonomoan eta Sonorako Unibertsitateko Goi Ikasketen Eskolan.
Gaztetatik parte hartu zuen gizateriaren kausa onenen aldeko borrokan, eta zenbait urte geroago, Ingeniaritza Fakultateko irakasle demokratiko gazte eta sutsu gisa, 1968ko mugimenduan parte hartze nabarmen eta heroikoa izan zuen, eta ondorengo mugimendu demokratikoetan ere parte hartu zuen.
50eko eta 60ko hamarkaden artean Mexikoko Matematika Elkarteko zuzendaritzan parte hartu zuen, hainbat kongresu zientifiko antolatu zituen eta aitzindaria izan zen fisikako kongresu nazionaletan aurkezten.
Geomagnetismoko eredu matematikoak garatzen lagundu zuen, eta 70eko hamarkadan ikasketa planak eta liburuak garatu zituen irakaskuntza ertainerako.
Sariak eta aintzatespenak
Pinillos saria'', Mexiko Hiriko Gobernuak emana, neskak eta emakumeak zientzietan sustatzeko.
Rita rita
Rita rita Rita generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Kronokrimenak
Kronokrimenak (Los Cronocrímenes) 2007 urtean Nacho Vigalondok zuzendutako zientzia-fikziozko filma da.
Ponchatoula (Louisiana)
Ponchatoula Louisianaeko hiri bat da. Tangipahoa parrokian kokatua dago. 2010ean 6,559 biztanle zituen, 12.31 kilometro koadrotan banatuta.
Kronokrimenak
Sinopsia
Hector (Karra Elejalde) iraganera itzuliko da istripuz denbora makina batean sartuta. Ordubeteko tartea baino ez da egingo atzera, baina arazo handiak izango ditu. Denbora-makinaren zientzialariak (Nacho Vigalondo) azaltzen dio denbora-bidaien printzipioa eta azpimarratzen du guztiz beharrezkoa dela Hectorrek berak lehen ikusi duena (Hector#1) berriro bizitzerakoan ere berdin-berdin ikusi beharko duela. Bestela denboran atzera egin duen Hectorren bizitza (Hector#2) arriskuan egongo dela, eta zientzialariaren karrera bukatuta.
Pelikulako hasieran Hector bere emaztearekin (Candela Fernández) etxean lasai dagoela binokularrekin basoan neska bat (Barbara Goenaga) biluzten ikusten du, zer gertatzen den ikustera doa eta buruan benda arrosa bat duen pertsonaia batek Hector erasotuko du, artaziekin zauri gogorra eragingo dio besoan. Etxera bidean ihesean doala babes hartzen du ikerketa-laborategi batean. Bertan aurkitzen duen zientzialariak denbora-makinan sartzeko aholkatzen dio. Hor hasten da "festa".
Hylarana galamensis
Hylarana galamensis Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Piotr Aven
Piotr Olegovitx Aven (errusieraz, Пëтр Олегович Авен; Mosku, 1955eko martxoaren 16a) oligarka errusiarra da, ekonomista eta enpresaburua. Alfa-Bank-eko nagusia da, Errusiako merkataritza-bankurik handienekoa. LetterOne taldeko buru, halaber, Mikhail Fridmanekin batera.
Vladimir Putin lider errusiarraren barne-zirkuluko kidea da Aven. AEBek zigortu izan duten negozio-gizon errusiarren zerrendetan egon izan da eta bait a2022an Europako Batasunaren zerrenda propioetan azaldu da, Errusiak Ukraina inbaditu ondoren.
Biografia
Aven Moskun jaio zen. Bere aita, Oleg Aven informatikako irakaslea, erdi letoniarra eta erdi errusiarra zen, ama familia judukoa zen. Aven Moskuko Estatuko Unibertsitatean graduatu zen 1977an, eta ekonomiako doktoretza du (1980).
Sobietar Batasuneko Zientzia Akademiaren institutu batean ekonomista lanak egin zituen 1980ko hamarkadan, eta aro sobietarraren azken aroan atzerrian lan egin zuen, Laxenburg-en (Austria) Sistema Aplikatuen Analisirako Nazioarteko Institutuan (1989-1991).
Sobitear Batasuna desegitean, Errusiako erreforma ekonomikoetan parte hartu zuen, Boris Jeltsin presidente bihurtu zenean, Aven izendatu baitzuen errubloa nazioartean trukagarri bihurtzeko eta kanpo-zorrari irtenbidea aurkitzeko. Aven Errusiako Kanpo Harreman Ekonomikoen ministro bihurtu zen (1991-1992), Errusiaren ordezkari gisa jardun zuen Zazpien Taldean, eta goi-mailako zenbait misio komertzial eta ekonomiko egin zituen Mendebaldeko hiriburuetan.
Baina laster utzi zuen jardun ministeriala eta negozio pribatuetara salto egin zuen, lehenbizi 1992an LogoVAZ enpresan Boris Berezovskiren aholkulari, eta 1994an AlfaGroup taldean Mikhail Fridmanekin, zeinarekin bazkide izaten jarraitu duen harrezkero. Oligarkak sortu ziren hamarkada horretakoa da Avenen aipu hau : "Gure herrialdean milioiduna izateko, ez da beharrezkoa buruargia izatea edo ezagutza espezializatua edukitzea. Sarritan nahikoa da laguntza aktiboa izatea Gobernuan, Duman, tokiko botere-egituretan eta polizia agentzietan. Egun batean, zure banku ziztrinak baimena lortuko du, adibidez, eragiketak egiteko aurrekontuekin. Edo kuotak esleitzen dira eskuzabal petrolioa, zura eta gasa esportatzeko. Bestela esanda, miliodun izendatu egiten zaituzte."1992. urtearen inguruan Vladimir Putinen San Petersburgoko kontaktuen artean egon zen halaber Aven, artean Putin hirian nor izan arren, politikoki Errusiako testuinguruan hirugarren lerroko pertsonaia zenean. Geroago, Putin botererra iristean eta 21. mendean zehar, beste oligarka batzuek behea jo arren (Berezovski kasu); Avenek jarraitu du sintonian Kremlinarekin.
Bambang Pamungkas
Bambang Pamungkas (Salatiga, Indonesia, 1980ko ekainaren 10a) futbol jokalari indonesiarra da. Aurrelari zentral bezala jokatzen du eta 1999tik Indonesiako futbol selekzio nazionalean jokatzen du. Bmbang ezaguna da, pixka bat txikia den arren (171 cm) gaitasun aparta du golak buruz sartzeko.
Piotr Aven
Biografia
LetterOne enpresaren bitartez dituen jabetzen artean, bada marka ezagun bat Euskal Herrian (eta beste toki batzuetan), Dia supermerkatu katea. 2022 urtean, Errusiak 2022an Ukraina inbaditu ostean, oligarken kontrako zigor posibleak aipatu zituenean Europako Batasunak, LetterOnen zituzten karguetatik dimititu zutela iragarri zuten Avenek eta bere bazkide Fridmanek.
Benito Ros
Benito José Ros Charral (Abartzuza, ) nafar txirrindularia da, trial modalitatean aditua. Hamar aldiz irabazi du Munduko Txapelketa eta beste bi Europakoa.
Friedrich Ratzel
Friedrich Ratzel (Karlsruhe, Baden, 1844ko abuztuaren 30a - Ammerland, 1904ko abuztuaren 9a) alemaniar geografoa izan zen. Giza Geografiaren eta Geografia Politikoaren aitzindaritzat hartua da. Anthropogeographie (1882-1891, bi liburuki; Antropogeografia) eta Politische Geographie (1897, Geografia politikoa) bere lan nagusietan, espazio fisikoak giza jarduera mugatzen duela azaldu zuen.
James Ensor
James Sydney Ensor (Ostende, Belgika, 1860ko apirilaren 13a - 1949ko azaroaren 19a) margolaria, marrazkigilea eta grabatzailea izan zen. Bruselako Arte Ederretako Akademian egin zituen Margolaritza ikasketak, eta erretratuak, izadi hilak eta barne-pinturak eginez hasi zen lanean. Gai irrigarriak zituen gogoko. Ezaguna da bere lanen fantasia xelebreagatik eta bere garaiko gizartearen kronika sarkastikoa egiteagatik. Margolan txundigarri eta, bitxiaren bitxiaz irrigarri horiekin, Europako espresionismoaren aitzindarietako bat izan zen.
Bizitza
Gaztetan Rembrandt eta Rubensen zale amorratua izan zen, baina frantses inpresionisten pintzel-ukitu bizia bereganatu zuen gero.
Pixkana-pixkana, ordea, bere lehenengo paisaia eta izadi hilen estetika inpresionistatik, Flandriako margolaritza-tradiziotik oinordetu zuen espresionismo originalerantz aldatu zen haren margokera.
1888an Kristo Bruselan sartzen egin zuen, kolore bizi-bizitan margotua eta inauteri-maskarez betea. Kritikak oso harrera txarra egin zion lanari, eta Les Vingt taldeko kideei ere hain gaitzesgarria iruditu zitzaien ezen taldetik bota baitzuten. Margolanak Kristo Jerusalemen sartu zenekoaren parodia ematen zuen –karikaturetakoak bezalako pertsona itxuragabetuez inguratua agertzen da Kristo, eta kolore bizi-bizitan margotuak guztiak–, baina gizartearen hipokrisiaren isekazko kritika baizik ez zen. Hala ere, Ensorrek amesgaiztoetatik atereak ziruditen irudi eta ikuskariak margotzen jarraitu zuen: adibidez, Azpikeria (1890) eta Eskeletoak gizon urkatu bategatik borrokan (1891).
Haren lanaren aurkako kritikak gehitu ahala zinikoago eta misantropoago agertu zen bera. Berrogei urtetik gora igaro ziren haren lanak lehenengo aldiz jendearen onespena jaso zuen arte. Bien bitartean, bakarturik eta jendartetik urrun bizi izan zen, bere unibertso partikularra aztertuz eta eraikiz. Azkenik, surrealistek haren obrarekiko mirespena agertu zuten eta 1929an jendartean erakutsi ahal izan zuen, lehengo aldiz, Kristo Bruselan sartzen.
Berkelio
Berkelioa elementu kimiko sintetiko bat da, Bk ikurra eta 97 zenbaki atomikoa dituena. Aktinidoen serieko elementu metaliko erradioaktiboa da. Elementu honen lehen sintesia amerizioa alfa partikulez (helio-ioiez) bonbardatuz ekoiztu zen. Bere izena Berkeleyn (Kalifornia) dagoen Kaliforniako Unibertsitateari zor dio. Berkelioa sintetizatutako bosgarren elementu transuranidoa izan zen.
Ezaugarri nagusiak
249Bk isotopoaren (314 eguneko erdibizitza) kantitate adierazgarria sintetizatu ahal izan da, bere zenbait propietate kimiko zehazteko adina. 2004rako oraindik ez zen forma elementalean isolatu, baina badirudi tenperatura altuan erraz oxidatzen den metal zilarkara dela eta azido mineral diluituetan disolbatzen dela.
Limnomys sibuanus
Limnomys sibuanus Limnomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Mildstedt
Mildstedt Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Aingeru Epaltza
Aingeru Epaltza Ruiz de Alda (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1960ko otsailaren 8a) euskal idazle eta itzultzailea da.
Bizitza
Kazetaritzan lizentziaduna da. Hedabide ugaritan aritu ondoren (Deia, Euskal Telebista, Navarra Hoy), itzultzaile hasi zen lanean Nafarroako Gobernuan. Ondotik ere, kolaborazio anitz argitaratu du Noticias de Navarra, Argia eta Nabarra-n.
Lehenbiziko idazlanak Korrok fanzinean karrikaratu zituen, 1984-1989 bitartean. 1990. urtean Nafarroako Ikastolen Federazioko lehendakari hautatu zuten. Urte berean, Rikardo Arregi saria jaso zuen Baloraziozko Kazetaritza atalean. Antzerki lan bat (Mugetan Irri, 1984) eta poema liburu bat (Ahur taupada geldoak, 1985) kaleratu bazituen ere, ondoko lanak narratibazkoak izan ziren: Sasiak ere begiak baditik (1986), Garretatik erauzitakoak (1989), Ur uherrak (1993), Lur zabaletan (1994) eta Tigre ehizan (1996). Eleberri labur honekin Euskadi Literatura saria irabazi zuen 1997an. Nafarroako Euskararen Kontseiluko ordezkaria izan zen, baina 1999an kargua utzi zuen Nafarroako Gobernuaren euskara politikarekin bat ez zetorrelako.
1999an Joseba Jaka beka irabazi zuen, eta laguntza horri esker kaleratu zuen 2000. urteko azaroan Rock'n'roll izeneko lana. 2006 eta 2013 bitartean, Erresuma eta fedea trilogia argitaratu zuen, XVI. eta XVII. mendeetan kokatutakoa: Mailuaren odola (2006), Izan bainintzen Nafarroako errege (2009) eta Gure Jerusalem galdua (2013). 2007an Bezperaren bezpera atera zuen, Nafarroako abertzaletasunari buruzko saiakera-lana.
Moana Pasifika
Moana Pasifika Zeelanda Berriko errugbi talde profesionala da, Auckland hirian egoitza duena. Ozeano Bareko uharteetako jokalariek osatzen dute taldea, Fiji, Samoa, Tonga eta Cook uharteetakoek batez ere. Super Rugby ligan jokatzen du.
Historia
Taldea 2020an sortu zen Tana Umaga entrenatzaileak 26 jokalaritako taldea osatu zuenean Māori All Blacks taldearen aurkako parti da bat jokatzeko abenduaren 5ean. 28-21 galdu bazuten ere taldea Super Rugby ligan sartzeko eskaera egin zuten eta 2021eko apirilaren 14an baiezkoa jaso zuten.
Procelsterna cerulea
Procelsterna cerulea Procelsterna generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago.
Porlezza
Porlezza ipar-mendebaldeko Italiako Lombardia eskualdean dagoen Comoko probintziako herria da. Luganoko aintziraren bazterrean dago. 18,64 km²ko eremua dauka eta 2015eko uztailean 4.888 biztanle zituen.
Port Allen (Louisiana)
Port Allen Louisianaeko hiri bat da. West Baton Rouge parrokian kokatua dago. 2010ean 5,180 biztanle zituen, 7.33 kilometro koadrotan banatuta.
Porlezza
Mugakideak
Porlezzak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mormoops magna
Mormoops magna Mormoops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Mormoopidae familian sailkatuta dago.
Erik De Vlaeminck
Erik De Vlaeminck (Eeklo, 1945eko martxoaren 23a - ibidem, 2015eko abenduaren 4a) flandriar txirrindularia izan zen, Roger De Vlaemincken anaia.
Munduko Ziklo-Kroseko zazpi txapelketa irabazi zituen, gaur egun ere txapelketa gehien irabazi zituen pertsona izanik. Belgikako txapeldun ere 4 aldiz izan zen. Errepidean ere nabarmendu zen, Frantziako Tourrean etapa bat irabaziz.
Kirol ibilbidea
Ziklo-krosean aditua, Erik De Vlaeminck zazpi aldiz izan zen munduko txapeldun (1966, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972 eta 1973an), oraindik ere errekorra da. 20 urterekin lortu zuen lehenbiziko txapela (lehen titulua Belgikako txirrindulari batentzat), eta berehala bihurtu zen Belgikako diziplinaren enbaxadore, kirol hau jendarteratzen lagundu zuena. 1967an titulua galdu zuen, lasterketan izandako arazo mekaniko batengatik. Belgikako ziklo-kroseko txapelduna ere izan zen 1967, 1969, 1971 eta 1972an.
Erikek, bere anaia Rogerri 1970eko Liège-Bastogne-Liège lasterketa irabazteko laguntza handia eman zion, horrela Rogerrek bere lehen klasiko handia irabazi zuelarik. Rocourteko belodromoko sarrerako tunelean sei txirrindulari agertu ziren, Roger De Vlaeminck buru zela, bere anaia Eriken aurrean. Azken honek Eddy Merckxi pasabidea itxi zion eta Rogerrek aukera hori baliatu zuen erasotzeko, 12 segundoko abantaila lortzeko eta horrela lasterketa irabazteko Frans Verbeecken eta Eddy Merckxen aurretik. Gertaera hau, Roger De Vlaeminck eta Eddy Merckxen arteko norgehiagokaren hasiera izan zen.
De Vlaeminckek ez zuen inoiz huts egin antidoping kontrol batean, baina anfetaminaren menpekotasunagatik hartatua izan zen. Zurrumurru asko zebilen lasterketen ondoren izan zuen portaera basatia zela eta. Psikiatria zerbitzuan sartu zen denboraldi batez, bere karreran kontsumitu zituen droga dopatien biktima, zalantzarik gabe.
Bere kirol ibilbidea amaitu ostean, talde nazionaleko entrenatzaile izendatu zuten. 1989 eta 2002 artean, bere zuzendaritzapean, Belgikako txirrindulariek hogeita bederatzi domina lortu zituzten. De Vlaeminckek, denboraldi batez, Niels Albert munduko ziklo-kroseko txapeldunaren entrenatzailea izan zen, baina lanari utzi egin behar izan zion Parkinson eta Alzheimer gaixotasunek jota.
Bizitza personala
Erik De Vlaeminck, Roger De Vlaemincken anaia zaharrena da (txirrindularitzaren historian izan den klasikoetako lasterkari onenetariko bat). Eriken semea, Geert, 1993an hil zen bihotzekoak jota, 26 urte besterik ez zituela, ziklo-kros lasterketa batean parte hartzen ari zelarik, aitaren begien aurrean.
Parkinson eta Alzheimer gaixotasunak garatu zituen De Vlaeminckek eta 2015eko abenduaren 4an hil zen, 70 urte zituelarik.
Hylarana garoensis
Hylarana garoensis Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Wilhelm Lehmbruck
Wilhelm Lehmbruck (Meiderich, 1881eko urtarrilaren 4a - Berlin, 1919ko martxoaren 25a) alemaniar eskultorea izan zen.
Meatzari baten semea, Düsseldorfeko Arte Aplikatuen Eskolan ikasi ahal izan zuen udal beka bati esker. 1899an, argitalpen zientifikoetarako ilustrazioak egiten hasi zen. 1901etik 1906ra Düsseldorfeko margolaritza eskolari lotuta egon zen. 1906an egin zuen lehen erakusketa. 1910etik 1914ra Parisen bizi izan zen, eta han ere erakutsi zuen.
Měcholupy (Lounyko barrutia)
Měcholupy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.007 biztanle ditu eta 29,12 kilometro koadroko azalera. Lounyko barrutian dago.
Wilhelm Lehmbruck
Osasun-langilea izan zen Lehen Mundu Gerran, Berlingo ospitale batean. Gerran ikusitako sufrimendua eta miseria eskulturetan islatu zituen. Depresioak jota Zürichera ihes egin zuen 1916an. Gerra amaitu ondoren, Berlinera itzuli zen eta han bere buruaz beste egin zuen.
Měcholupy (Lounyko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1354 urtean egin zen.
South Park (Wyoming)
South Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Teton konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Měchenice
Měchenice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 824 biztanle ditu eta 1.33 kilometro koadroko azalera. Prague-West barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1396 urtean egin zen.
Cora (Wyoming)
Cora Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sublette konderrian kokatuta dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ion Areitio
Ion Areitio Agirre (Hondarribia, ) gipuzkoar txirrindularia da, trial modalitatean aditua. 2016an brontzezko domina lortu zuen Munduko Txapelketan eta, aurretik, beste domina bi zituen Europakoan.
Uruk Aroa
Uruk Aroa Mesopotamiako historiako aro arkeologikoa da, K.a. 3800 eta K.a. 3200 artean hedatzen dena, Kalkolitoaren azken milurtekoan. Egile batzuek Yemdet Nasr Aroa (K.a. 3200-K.a. 3000) gehitzen dute Uruk Aroaren azken etapa gisa.
Aro honen ezaugarri nagusiak zigilu zilindrikoaren agerpena, bere arkitektura monumentala, bere zeramikaren ezaugarriak eta idazketaren agerpena dira. Gurpilaren asmakuntza, eta berau lehen aldiz garraiorako erabiltzea, eta buztingilearen tornua izan ziren beste aurrerapen batzuk. Aro honen amaieran brontzea erabiltzen hasi zen, kobrea eta artsenikoa edo eztainua erabiliz lortutakoa.
Historia
Uruken lehen hondarrak Obeid Arokoak dira, honen ondoren trantsizio garai bat gertatzen delarik (XVI-X mailak), K.a. 3800 arte iristen den garaia, kultura berri bat garatzen denean. Etapa berri hau Uruk Aroa deitua izan da.
Zenbait hipotesi planteatu dira kultura honen loratzeari buruz. Arkeologo batzuen arabera, Behe Mesopotamia urpean egon zen Kobre Aroaren zati handi batean. K.a. IV. milurtekoan, aldaketa klimatikoek itsasoaren mailaren jeitsiera bat eragingo zuten, oso ez ohiko emankortasun handiko lur eremu handi bat eskuragarri utziz. Baldintza hauetan, biztanle berriek askoz lurralde gutxiago behar zuten euren beharrak asetzeko, honek, lurralde horrek izatea lortu zuen biztanle kopuru handia azalduko lukeelarik. Dentsitate handiago honek biztanleak elkarbizitza ahalbidetuko zuten arauz eta gizarte sistemaz doitzera behartuko zituen. Beste antropologo batzuk Uruk hiriaren garapen handi batek, hiri honi inguruko lurraldeak kolonizatuz eta indar militar bat garatuz lurralde eremu handi baten kontrola ahalbidetuko ziola iradoki dute.
Urukeko azkenaurreko erregea izan zen Gilgameshen epopeian, hasieran etsai eta ondoren lagun izan zuen Enkiduk honakoa dio bere jatorriari buruz hitzegitean:
Gizartea
Zenbait hipotesi planteatu dira Uruk Aroan bizi izan zena bezalako kultura sare hain zabalaren balizko antolaketari buruz. Orohar, erdialdeko guneetan gizartea estratifikatua zegoela onartzen da, buruan ensi edo ena zegoelarik, botere politiko eta erlijiotsuak izango zituena. Alabaina, beste egile batzuk gizartea funtsean berdintasunaren arabera antolatua zegoela dioen hipotesia defendatzen dute, agintariak amankomuneko ondasunen administrariak baino askoz gehiago izango ez liratekeelarik, euren karguaren ospeaz gain beste inongo pribilegiorik gabe. Hau bat letorke Uruk Aroko hiriek hierarkizazio ebidentziarik ez erakustearekin: ez dago beste batzuenak baino maila handiagoko etxebizitzarik, eta ez dira bitxi edo dirutza pribaturik aurkitu. Egile hauen arabera, kulturaren ingurua eta Behe Mesopotamiako hirien arteko harremana berdintasunean oinarrituta izango zen.