cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Butare
Butare (kinyaruandaz ahoskatua) hegoaldeko Ruandako hiria da. 1920ko hamarkadan, Astrida zuen izena eta hiriburu koloniala izan zen. Ruandako Unibertsitateak campus bat du bertan, gainera Ruhande Arboretum eta katedrala ditu.
Biderketa
Biderketa-metodoak
Bi biderkagaiak bata bestearen azpian jartzen dira, unitateen, hamarrekoen, ... zutabeak parean jarriz. Adibidez, 4103 × 254 egin behar bada,
Bobsleigh
Ricardo Soriano, bobsleigh aldatu zuen espainiarra
Bobsleigh-aren bilakaera honek abiadura handitu zuen, eta, ondorioz, kirola birmoldatu eta ibilgailu horientzat egokiak ziren pista berriak eraiki behar izan ziren.
1812ko angloamerikar gerra
Gerraren garapena
Britainiarren armada Europako Gerran lanpetuta zegoenez, britaniarrek defentsa-estrategiaz jardun zuten, estatubatuarrek Kanadako lurralde batzuk inbaditu arren, itsasoko erasoz uxatuz. Beraz, estatubatuarrek erabaki zuten Kanadan lurrez sartzea.
1814an britainiarrek kontraeraso egin zuten, hiru armada bidali zituzten Ipar Amerikara Estatu Batuak inbaditzeko: Mainen sartu ziren, eta Washington Hiria ere hartu zuten, eraikin publikoak suntsituz, Etxe Zuria barne.
Bestalde, estatubatuarrek ipar-mendebaldean eta hego-ekialdean amerindiarrak garaitu zituzten: britainiarrek lagunduta, amerindiar indigenek estatu independentea sortu nahi zuten, baina menperatuak izan ziren. Britainiarrek New York, Baltimore eta New Orleans inbaditu nahi izan zuten arren, estatubatuarrek atzera eragin zieten.
Emaitza
Mugak lehengo horretan geratu ziren, eta alderdi biak garaile sentitu ziren. Kanadakoak (britaniarren kolonia) pozik zeuden, hegoaldeko errepublika berriak menperatu ez zituelako. Estatubatuarrek ere nazio-batasunaren espirituaren indar handia ospatu zuten, baita nazioartean ahaltsuak zirela erakustearren ere. Armada indartsu bakar bat sortzearen aldeko apustua sendotu egin zen, baita botere federala ere aldi berean.
Gerrako zorraren mamuak berriz astindu zuen errepublika berria, eta errepublikarrak nahi ez zuten zuloan sartu ziren: bankuen maileguen eta nazioarteko finantzen menpeko bihurtzea. 1816an, Estatu Batuetako Bigarren Bankua sortu zen kongresuaren erabakiz; 20 urteko baimenaldia eman zitzaion. Alderdi Federalista desagertu egin zen gerra osteko urteetan, eta Alderdi Errepublikanoa geratu zen jaun eta jabe. Aldiz, biziki areagotu ziren errepublikarren barneko kontraesanak, eta hainbat fakzio desberdin agertu.
Gerraren amaierak berretsi egin zuen Estatu Batuen mendebaldeko hedakuntza James Madisonek Napoleoni Louisiana erosi ondoren. Era berean, zapuztu egin zuen betiko amerindiarrek Estatu Batuen estatu-funtzionamenduaren antzeko estatu bat, Ohioko lurraldean, sortzeko azken aukera (britaniarrekin aliatu ziren gerran).
Bobsleigh
Espainiarrak bobsleighen
Sinesteko zaila dirudien arren, Sorianok bobsleigh-ean egindako parte-hartze hau espainiar batentzako lehena izan zen neguko kiroletan. Aldiz, ez zen izan kirol-diziplina  horretan lehiatu zen espainiar bakarra. 50eko hamarkadan, beste aristokrata bat, Alfonso Cabeza de Vaca, bobsleigh-aren munduan sartu zen.
Posta Bulego Nagusia (Donostia)
Posta Bulego Nagusia (antzinako Arte eta Lanbideen Eskola) Donostiako posta bulego nagusiaren eraikina da.
Bobsleigh
Espainiarrak bobsleighen
Taldeak lau partaideko bobsleigh bat eta biko beste bat zeukan. Taldeko kide guztiak kirol honetan esperientziarik ez zuten senide eta lagunak ziren, eta proiektua hilabete  gutxiren buruan gauzatu zen, ia lehiaketarik egin gabe.
Olinpiar Jokoetan, lauko bobsleigh-ak bederatzigarren postua lortu zuen, baina ezustekoa biko bobsleigh-arekin iritsi zen. Bere lehengusu Vicente Sartoriusekin batera, podiumera iristeko 0,16 segundo eskasera geratu zen, 4. postuan geratuz. Beraz, esan daiteke garaipen handia izan zela amateur talde batentzat.
Posta Bulego Nagusia (Donostia)
Kokalekua
Erdialdean dago, Koldo Mitxelena Kulturunearekin batera Artzain Onaren plazaren atzealdea itxiz. Urdaneta kaleko 7. zenbakian dago.
Saint-Rémy-de-Provence
Saint-Rémy-de-Provence Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Rodanoren Ahoak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2007an 10.251 biztanle zituen.
Bobsleigh
Espainiarrak bobsleighen
Ander Mirambell espainiarra 2. olinpiadak jokatu zituen Sotxin. Bertan, 26. postua lortu zuen, Vancouverre-ko 24. postua hobetzea lortu gabe.
Kirolaren ezaugarriak
Hasierako hamarkadetan zenarekin alderatuz gaur egun zerikusi gutxi du bobsleigh-ak, materiala, diseinua, pistak zeharo aldatu baitira. Aurrez esan bezala, hasieran, lerak egurrezkoak ziren, nahiz eta berehala altzairura pasa.
Georges Lüthi
Georges Lüthi (1954ko urtarrilaren 19a) Suitzako txirrindularia izan zen.
Saint-Rémy-de-Provence
Biztanleria
2007an Saint-Rémy-de-Provence udalerrian erroldatutako biztanleak 10.251 ziren. Familiak 4.376 ziren, horien artean 1.516 pertsona bakarrekoak ziren (616 bakarrik bizi ziren gizonak eta 900 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.308 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.168 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 384 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
1817ko Errioxako lurrikara
1817ko Errioxako lurrikara urte hartako martxoaren 18an Arnedoko eskualdea astindu zuen lurrikara izan zen, hurrengo hilabeteetan 16 erreplika izan zituena.
Saint-Rémy-de-Provence
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
1817ko Errioxako lurrikara
Martxoaren 18ko sismoa iparraldeko Iberiar penintsula osotik nabari zuten: Pirinioetan, Bearnotik Santanderraino, Katalunian (Tarragonan), Aragoin, Madrilen eta Gaztelan (Palentzian, Toledon edo Cuencan). Mercalli eskalan VIII (Suntsitzailea) sailkatu zuten, eskualdean azken mendeetan izandako larriena izanda. Herririk kaltetuenak Préjano, Arnedo eta Arnedillo izan ziren, non zenbait eraikin erori ziren eta gutxienez lagun bat hil zen.
Gertakariak
1817ko martxoaren 18a, San Jose eguna, asteartea zen. Herri ezberdinetako erlojuak sinkronizaturik ez zeudenez, ordua herriz herri aldatzen da eta orduko berriek goizeko 10:30 eta 10:45 artean izan zela zioten: zarata "beldurgarriak", eraikinetan pitzadurak eragin zituzten mugimenduak, tximinien erorketak, lubiziak, horma eroriak eta, kasu batzuetan, eraikin osoen eroriak izan ziren. Eskualdeko auzokoak etxetik irten eta lur zabalera joan ziren. Egun horretako goizeko 11:00tan erreplika bat sentitu zuten.
Saint-Rémy-de-Provence
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Bobsleigh
Kirolaren ezaugarriak
Hiru modalitate daude, tripulazioan doan partaide kopuruaren arabera: 2, 4 edo 6 kide joan daitezke. Gizonezkoek bi proba egiten dituzte, bobs 2 eta bobs 4, emakumezkoek berriz, bobs 2 (zenbakiak partaide-kopurua adierazten du). Bala formako lerak izotz-pistatik irristatzen dira, irteeratik helmugaraino etengabeko jaitsiera neurtua duen pista batean. Gizonek lau txanda dituzte, eta emakumeek bi. Azkarren egiten duen taldeak irabazten du lasterketa guztien amaieran.
1817ko Errioxako lurrikara
Gertakariak
1846ko Diccionario geográfico-histórico de España hiztegiaren II. atalean, Arnedilloren sarreran horrela diote: "1817. urteko martxoaren 18 egunean, eguerdia baino pixka bat aurrerago, herri honek lurrikara ikaragarria jasan zuen: menditik haitz handiak erauzi ziren; Valladoliden ere nabari zuten."
Hurrengo hiru hilabetetan gutxienez 16 erreplika erregistratu zituzten.
Saint-Rémy-de-Provence
Etxebizitza
2007an 5.461 etxebizitza zeuden, 4.486 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 600 bigarren erresidentzia ziren eta 375 hutsik zeuden. 4.116 etxeak ziren eta 1.302 apartamentuak ziren. 4.486 etxebizitza nagusietatik 2.522 bere jabearen bizilekua ziren, 1.656 alokairuan okupaturik zeuden eta 308 doan lagata zeuden; 135 etxek gela bat zuten, 533 etxek bi zituzten, 967 etxek hiru zituzten, 1.272 etxek lau zituzten eta 1.579 etxek bost zituzten. 3.252 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.270 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.666 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Bobsleigh
Kirolaren ezaugarriak
Aurrerakuntza nagusiak, materialean izan ziren, bi alorrean bereziki: alde batetik, altzairu eta beira zuntzez egindako lera berriak sortu ziren, fabrikazioan teknologiako azken berrikuntzak erabiliz (aerodinamika alorreko berrikuntzak). Beste aldetik, abiadura handia hartzea errazten duten izotzezko pista artifizialek ere berrikuntza handia eragin zuten.
Lehiaketa hasteko, epaileek seinale akustiko edo bisual bat baliatzen dute. Hortik aurrera talde bakoitzak 60 segundo ditu lasterketa hasteko. Kirol honen gakoa, irteeran dago. Erabakigarria da tripulatzaileak irteerako lehen metroetan lera bultzatuz abiadura handia lortzea, horregatik parte hartzaileak indartsuak eta azkarrak izatea komeni da. Bost edo sei segundo inguru irauten duen fasea da eta lasterketaren lehen 50 metroak 40 km/h-ko abiaduran egiten dira, bob-ean sartu  aurretik. Parte hartzaileen artean diferentzia zentesimal gutxiren arteko desberdintasuna izaten da normalean. Lera hauek, galga bat izaten dute, eta hori soilik helmuga gainditzean sakatzen dute. Ibilgailu hauek, askotan 150 km orduko abiadurak gainditzen dituzte, eta parte hartzaileak 4 edo 5 Lurreko grabitatearen indarra jasatera iristen dira.
Ibilbidea amaitu ondoren, epaileek lera pisatzen dute, tripulazioa barne, baimendutako pisua gainditzen ez dela egiaztatzeko. Pisua modu artifizialean gehitu daiteke, abiadura irabazteko, tripulatzaileek pisu gutxi izatekotan, baina inola ere ezin da gainditu baimendutako muga. Jaitsiera baliozkoa izan dadin, tripulazioak osorik  egon behar du bobsleigh-ean helmuga zeharkatzen duenean. Lasterketak erlojuaren  kontra baino ez dira egiten, eta zozketa bidez ezarritako ordenaren arabera hartzen du parte tripulazioak.
Biko bob-ean pilotua aurrean esertzen da eta balaztatzailea atzean. Pilotuak zuzentzen du aparatua, bihurguneak ahalik eta azkarren gainditzeko; balazta aldiz, helmugako marra zeharkatu ondoren baino ez da erabiltzen. 135 km/h-ko abiadurara irits daiteke. Ondoren aipatuko den bezala, pistak 1.200 eta 1.350 metro  arteko luzera du gutxi gorabehera, eta irteeratik helmugaraino 120 eta 130 metro  bitarteko desnibela. Pistako azken 100 metroak maldan gora dira, balaztatzea errazteko.
1817ko Errioxako lurrikara
Ondorioak
Nafarroa Garaian (Milagron eta Corellan batez ere) lurrikara nabarmena ere izan zen.
Posta Bulego Nagusia (Donostia)
Historia
Domingo Agirrebengoak diseinatu eta 1906-1909 urteen artean eraiki zen. 1909-1945 artean Arte eta Lanbideen Eskolaren egoitza izan zen, 1909-1959 artean Merkataritza eta Lan Eskolarena, eta 1960tik gaurdaino Posta Bulego Nagusia da.
Biderketa
Biderketa-metodoak
Bigarren biderkagaiko hurrengo zifrarekin (59) berdina egiten da, emaitzak aurreko emaitzen azpian jarriz, baina aldi berean emaitzak zutabe bat ezker aldera eramanez (4103 × 5 = 20515)
Posta Bulego Nagusia (Donostia)
Eraikina
Silarriz eraikia dago, estaldurak frantziar arkitekturaren ezaugarri nagusienetako bat du: mansardak. Eraikinak Posta Bulego Nagusia bilakatzeko barnealdean aldaketa sakonak izan zituen, halere kanpoaldeko jatorrizko lau fatxadak bere hartan eta ongi mantendu dira.
Dendrocygna bicolor
Dendrocygna bicolor Dendrocygna generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Posta Bulego Nagusia (Donostia)
Eraikina
Keramikazko frisoa Daniel Zuloagak egin zuen.
Biderketa
Biderketa-metodoak
Eta berdina hurrengo zifrarekin (4103 × 2 = 8206):
Macrourus carinatus
Macrourus carinatus Macrourus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Vicoko Gure Amaren monasterioa
Vicoko Gure Amaren monasterioa (Monasterio de Nuestra Señora de Vico) Arnedoko trapako zistertar monasterioa da. Herrigunetik lau kilometrotara Préjanorako bidean eta Cidacos ibaitik gertu dago. Lope de Salazar Salinasek ezarri zuen 1456an Pedro Fernández de Velasco bere senideari esker.
Bobsleigh
Kirolaren ezaugarriak
Frogak, bi saialditan lehiatzen dira, bi lasterketa hauetan atera den denbora gehitu eta denera denbora gutxien behar izan duenak irabazten du. Berdinketa baten kasuan, domina partekatzen da, nahiz eta berdinketa gertatzea ez den oso ohikoa.
Kirol honen zailtasun aipagarriena, bere kostu ekonomiko altua da, batez ere, instalazioena. Hori dela eta, egun herrialde oso gutxitan praktikatzen da, batez ere Europako iparraldean eta Ameriketako Estatu Batuetan. Euskal Herriaren kasuan ez dago kirol hau praktikatzeko instalaziorik.
Pistak
Gaur egungo pista modernoak, hormigoiez eginda daude. Gutxienez zuzengune bat eta bihurgune jarraituak dituen labirinto bat izatea eskatzen da. 1.200 eta 1.300 metroko luzera izatea da egokia, hori bai gutxienez 15 bihurgune izatea eskatzen da.
Irteera lerroa pistako sarrera markatzen duen egurrezko taula batez osatuta dago. Lasterketaren hasierako zatian hiru fase daude: a) lehenengoa ia laua den 15 metroko tarte bati dagokio (gutxi gorabehera % 1eko inklinazioa), baita kronometrajeari hasiera ematen dion 50 metroko tarte bati; tarte horretan bobsleigh-a ekintza  koordinatu eta indartsu baten bultzadaz azeleratu egiten da; b) bigarrena berriz, tarte  inklinatu bati dagokio, eta hortik jaisten da bobsleigh-a, grabitatearen eraginez  azeleratuz; c) hirugarrena tarte luzeari dagokio, non ibilgailuak ahalik eta abiadura  handiena hartzen duen.
Leraren ezaugarriak
Bob-a lera metalezko bastidore bat da, altzairuzko bi patin pareren gainean muntatua dagoena. Kapota koniko batez estalia dago eta alboetan heldulekuak ditu, irteeran bultzada errazteko. Aurreko patin parea polea sistema baten bidez biratu daiteke, eta ibilgailua oso abiadura handian gidatzea ahalbidetzen du; atzeko pareak palanka balaztak ditu, izotzaren gainean metalezko hortzekin eragiten dutenak. Bob modernoek metal arinen aleazioak, altzairuzko patinak eta material konposatuko gorputz aerodinamikoak konbinatzen dituzte. Lehiaketako lauko bobsleigh-ak gehienez 3,80 metroko luzera izan behar du eta bikoak aldiz 2,70 metroko luzera. Bi kasuetan, gehieneko zabalera 0,67 metrokoa da. Gehienezko pisua (tripulazioa barne) 630 kg-koa da lauko bobsleigh-erako eta 390 kg-koa biko bobsleigh-erako. Pisu gehiago gehitu daiteke; izan ere, zenbat eta pisu handiagoa izan, orduan eta azkarragoa izango da ibilgailua.
Kirolarien janzkera homologatutako kasko aerodinamikoa eta estaldurarik gabeko material teknikoko jantzi aerodinamikoa dira. Bultzada-fasean izotzari heltzeko balio duten tako txikiak izan behar dituzte oinetakoek, gehieneko diametroa 1,5 mm-koa eta gutxienekoa 5 mm-koa izanik.
Biko bob-erako lerak 2,70 metro luze dira eta 67 zentimetroko zabalera dute. Pisua gutxienez 170 kilokoa da (patinekin, baina tripulaziorik eta lastarik gabe) eta 390  kilokoa gehienez (tripulazioarekin eta lastarekin). Emakumeen artean aldiz, gehienekoa 340 kilokoa da.
Euskal Herria eta bobsleigha
Egun, Euskal Herriko lurretan ez dago bobsleigha praktikatzeko inongo pistarik, hori dela eta klub eta federaziorik ere ez dago.
Saint-Rémy-de-Provence
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
1817ko Errioxako lurrikara
Intentsitatea
Tokiko agiriak ikertu ondoren, Carlos Martín Escorzak (Espainiako Natura Zientzien Museo Nazionala, CSIC) Mercalli eskalan honako intentsitatea proposatzen du herri bakoitzean:
Saint-Rémy-de-Provence
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 6.468 ziren, horien artean 4.605 aktiboak ziren eta 1.863 inaktiboak ziren. 4.605 pertsona aktiboetatik 4.029 lanean zeuden (2.123 gizon eta 1.906 emakume) eta 576 langabezian zeuden (259 gizon eta 317 emakume). 1.863 pertsona inaktiboetatik 626 erretiraturik zeuden, 549 ikasten zeuden eta 688 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Rémy-de-Provence udalerrian 4.407 unitate fiskal zeuden, 9.981 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.633 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.185 komertzioetatik, 7 erauzte enpresak ziren, 17 janari enpresak ziren, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 50 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 142 eraikuntza enpresak ziren, 352 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 110 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 16 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 41 finantziazio enpresak ziren, 81 higiezinen enpresak ziren, 179 zerbitzu enpresak ziren, 104 administrazio publikoko enpresak ziren eta 74 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 285 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 10 banku bulegoak, 3 funerariak, 19 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 autoeskolak, 46 igeltseroak, 27 margolariak, 15 zurginak, 13 iturginak, 23 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 13 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 64 jatetxeak, 26 higiezinen agentziak, 4 tintoreriak eta 12 apaindegiak.
2009an zeuden 145 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 2 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 4 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 11 okindegiak, 6 harategiak, 2 arraindegiak, 5 liburu dendak, 52 arropa dendak, 17 etxerako tresna dendak, 3 zapata-dendak, 7 elektrotresna dendak, 7 altzari dendak, 6 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 3 drogeria, 4 lurrin-dendak, 2 bitxi-dendak eta 9 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Rémy-de-Provence udalerrian 214 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.294 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Rémy-de-Provence udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 650 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Humptulips (Washington)
Humptulips Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Grays Harbor konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Biderketa
Biderketa-metodoak
Azkenean, hiru lerroen batuketa egiten da, hutsuneak 0 moduan hartuz:
Eta beraz, 4103 × 254 = 1042162.
Konputazioa
Arkatza eta papera erabiliz, zenbakiak biderkatzeko ohiko metodo askok biderketa-taula behar dute zenbaki txikiko (normalean, 0tik 9ra bitarteko edozein bi zenbaki) produktuak buruz ikasitako edo kontsultatutakoak. Hala ere, metodo batek, nekazarien biderketa algoritmoak ez du egiten. Beheko adibidean, biderketa luzea (algoritmo estandarra, eskola-mailako biderketa) ilustratzen da:
23958233 ×        5830 ———————————————       00000000 ( =      23,958,233 ×     0)      71874699  ( =      23,958,233 ×    30)    191665864   ( =      23,958,233 ×   800) + 119791165    ( =      23,958,233 × 5,000) ———————————————   139676498390 ( = 139,676,498,390 )
Philippe Dreyfus
Philippe Dreyfus (Paris, 1925eko azaroaren 4a - Biarritz, 2018ko uztailaren 31) frantziar informatika aitzindaria izan zen.
Byumba
Byumba iparraldeko Ruandako hiria da. 2012an 75.463 biztanle zituen.
Philippe Dreyfus
1950ean Fisikan lizentziatura lortu ondoren, Harvard Unibertsitateko Informatikako Fakultateko irakasle bihurtu zen Mark I inoiz eraikitako lehen ordenagailu automatikoa erabiliz. 1958an Bol Informatika Guneko zuzendari izendatu zuten.
Biderketa
Konputazioa
Alemania bezalako herrialde batzuetan, goiko biderketa antzera irudikatzen da, baina jatorrizko produktua horizontalean mantenduz eta kalkulua biderkatzailearen lehen zifratik hasita :
23958233 · 5830 ———————————————   119791165     191665864       71874699        00000000  ———————————————    139676498390 Zenbakiak zenbaki hamartar pare bat baino gehiagotara eskuz biderkatzea aspergarria eta akatsak izaten ditu. Logaritmo arruntak halako kalkuluak errazteko asmatu ziren, logaritmoak gehitzea biderketaren baliokide baita. Kalkulu-arauari esker, zenbakiak bizkor biderkatzea ahalbidetu zuen hiru zehaztasun tokitara. XX. mendearen hasieran, kalkulagailu mekanikoek, Marchant adibidez, 10 zifrako zenbakien biderketa automatizatu zuten. Ordenagailu eta kalkulagailu elektroniko modernoek eskuz biderkatzeko beharra asko murriztu dute.
Philippe Dreyfus
1962an Informatika termino berria sortu zen.
Biderketa
Algoritmo historikoak
Biderkatzeko metodoak antzinako egiptoar, greziar, indiar eta txinatar zibilizazioen idatzietan dokumentatuta daude.
Philippe Dreyfus
1965ean Europako PACeko enpresa anglo-frantziarreko zuzendari bihurtu zen, baita Frantziako eta Erresuma Batuko PACeko zuzendari ere. Frantziako eta Europako PAC eta Sogetirekin batu ziren, eta ondoren Gemini Inc (AEB) erosi zuten. 1975ean, Sogetiko presidenteorde bihurtu zen, gaur egun jarraitzen duen kargua.
Biderketa
Algoritmo historikoak
Ishango hezurra, K.a. 18.000 eta 20.000 urte ingurukoa, Erdialdeko Afrikako Goi Paleolito aroan, biderketaren ezagutza iradoki dezake, baina hori espekulatiboa da.
Philippe Dreyfus
Philippe Dreyfus ECSAko (Europako Informazio Zerbitzuen Elkartea) zuzendaritzako kidea zen, eta Syntec Informatique- ren sortzailea izan zen.
Biderketa
Egiptiarrak
Zenbaki osoak eta zatikiak biderkatzeko egiptoar metodoa, Rhind Matematika Papiroan dokumentatuta dagoena, batuketak eta bikoizketak bitartez egiten ziren. Adibidez, 13 eta 21en produktua aurkitzeko, 21 hiru aldiz bikoiztu behar zen: 2 × 21 = 42, 4 × 21 = 2 × 42 = 84, 8 × 21 = 2 × 84 = 168 lortuz. Produktu osoa bikoizketaren sekuentzian aurkitutako termino egokiak gehituz aurki liteke :
Stanhope (Iowa)
Stanhope Iowako hiri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 422 biztanle zituen, 2.51 kilometro koadrotan banatuta.
Biderketa
Babilonioarra
Babiloniarrek posizio-zenbaki-sistema sexagesimala erabiltzen zuten, egungo sistema hamartarraren antzekoa. Beraz, babiloniar biderketa hamartar modernoaren biderketa oso antzekoa zen. 60 × 60 produktu ezberdinak gogoratzeko zailtasun erlatiboa zela eta, Babiloniako matematikariek biderketa-taulak erabili zituzten. Taula horiek n zenbaki nagusi jakin baten lehen hogei multiploen zerrendaz osatuta zeuden: n, 2n, ..., 20n eta 10n, 30n, 40n, eta 50n-ren multiploaz jarraituz. Ondoren, edozein produktu sexagesimal kalkulatzeko, demagun 53n, taulatik kalkulatutako 50n eta 3n batu besterik ez da behar.
Philippe Dreyfus
1962an programazio lengoaia kontzeptua asmatu eta definitu zuen eta 1990ean informatibitatearen kontzeptua (informativité) aurkeztu zuen.
Biderketa
Metodo modernoak
Hindu-arabiar zenbaki-sisteman oinarritutako biderketa metodo modernoa Brahmaguptak deskribatu zuen lehen aldiz. Brahmaguptak batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa arauak eman zituen. Henry Burchard Finek, orduan Princeton Unibertsitateko matematika irakasleak, honako hau idatzi zuen:
Leku-balioaren algoritmo aritmetiko hamartar horiek, IX. mendearen hasieran, Al Khwarizmi-k sartu zituen herrialde arabiarretan, eta, mendebaldeko munduan, Fibonaccik, XIII. mendean.
Lauki-sare metodoa
Lauki-sare metodoaren biderketa edo kutxa metodoa Ingalaterrako eta Galesko lehen hezkuntzako eskoletan eta Estatu Batuetako zenbait eremutan erabiltzen da, zifra anitzeko biderketak nola funtzionatzen duen ulertzen laguntzeko. 34 zenbakia 13agatik biderkatzeko adibide bat zenbakiak sare batean jartzea litzateke: ! scope="col" width="40pt" | × ! scope="col" width="120pt" | 30 ! scope="col" width="40pt" | 4 ! !5 !150 !20 ! ! scope="row" | 10 ! scope="row" | 3
eta gero sarrerak gehitu.
Algoritmo informatikoak
n zifrako bi zenbaki biderkatzeko metodo klasikoak n2 zifrako biderketak behar ditu. Zenbaki handiak bidertzerakoan, konputazio-denbora nabarmen murrizten duten biderkatze algoritmoak diseinatu dira. Fourier-en transformatu diskretuan oinarritutako metodoek konplexutasun konputazionala O(n log n log log n)-ra murrizten dute. 2016an, log n faktorea askoz motelago handitzen den funtzio batekin ordezkatu zen, nahiz eta oraindik konstantea ez den. 2019ko martxoan, David Harvey-k eta Joris van der Hoeven-ek osoko biderkatze-algoritmo bat aurkezten zuen lan bat aurkeztu zuten: O(n\log n). . Algoritmoa, Fourier transformatu azkarrean oinarritua ere, asintotikoki optimoa dela uste da. Algoritmoa ia ez da erabilgarria, oso azkarra bihurtzen baita soilik zenbaki oso handiak biderkatzeko (
21729 12 bit
baino gehiago izatean baino ez ).
Propietateak
Zenbaki arrunt, oso, zatiki eta zenbaki erreal eta konplexuetarako, biderketak ezaugarri jakin batzuk ditu:
Sarrailaren propietatea
Bi zenbaki arrunt edo gehiagoren biderketak beste zenbaki arrunt bat ematen digu, adibidez: 2*11=22
Propietatea konmutatiboa
Berdin dio zein orden erabili, hau da:
Propietate distributiboa
Zenbaki bat batuketa batekin biderkatzea zenbaki horrek batukari bakoitzarekin egiten dituen biderketa guztien batura da.
Elementu neutroa
Identitate biderkatzailea 1 da; zenbaki guztien biderkadura bider 1, norbera da.
x\cdot 1= 0
0 elementua
Zeroz biderkatutako edozein zenbakik zero produktua ematen du
x \cdot 0=0
Geometriarekiko lotura
Geometriaren ikuspegitik, 2 balioen arteko biderketak adieraz daitekeen eremu bat sortzen du. Era berean, 3 baliotako biderkadurak bolumen adierazgarria sortzen du.
NGC 7809
NGC 7809 galaxia bat da, Pisces konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
San Joan Bataiatzailearen eliza (Arriba)
San Joan Bataiatzailearen eliza (église Saint-Jean-Baptiste; Glèisa de Sant Joan Batista) Arribako eliza katolikoa da, 1913tik aurrera Frantziako monumentu historikoa dena.
Kalkulagailu
Kalkulagailu elektronikoa kalkuluak egiteko erabiltzen den gailu elektroniko eramangarriak dira, oinarrizko aritmetikatik matematika konplexura doazenak.
Estatu solidoko lehen kalkulagailu elektronikoa 60ko hamarkadaren hasieran sortu zen. Gailu eramangarriak 1970eko hamarkadan jarri ziren eskuragarri, batez ere Intel 4004 mikroprozesadorea, Intelek Busicom kalkulagailu enpresa japoniarrarentzat garatu ondoren. Kalkulagailu modernoak askotan helburu orokorreko ordenagailu batean sartu ohi badira ere, eragiketa jakin batzuk egiteko diseinatzen dira, malguagoak izan daitezen. Adibidez, kalkulagailu grafiko espezializatuak daude eremu matematiko grafikoetan, hala nola trigonometrian eta estatistikan. Ordenagailu gehienak baino eramangarriagoak ere izaten dira, nahiz eta sakelako batzuek kalkulagailuaren eredu tipikoen antzeko neurriak izan.
Iraganean, abakoak, konptometroak, abako nepertarrak, taula matematikoak, kalkulu-arauak eta batzeko makinak erabiltzen ziren zenbakizko lanean laguntzeko. "Kalkulatzailea" terminoa erabiltzen zen lan hori egiten zuen pertsona aipatzeko, papera eta arkatza ere erabiliz. Kalkulu-prozesu hori aspergarria zen, eta akatsetarako joera zuen. Gaur egun, kalkulagailuak elektronikoak dira eta enpresa ugarik fabrikatzen dituzte, tamaina eta forma desberdinetan. Kreditu-txartel baten tamainako modelo oso merkeetatik inprimagailu bat duten modelo garestiagoetara. Erabilera orokorreko kalkulagailuez gain, badira merkatu zehatzetarako diseinatutakoak ere. Adibidez, kalkulagailu zientifikoak daude, kalkulu trigonometrikoak eta estatistikoak dituztenak. Kalkulagailu batzuek algebra informatikoa egiteko gaitasuna ere badute. Kalkulagailu grafikoak, adibidez, lerro errealean definitutako funtzioak edo euklidear dimentsiotsuagokoak irudikatzeko erabil daitezke. 2016an, kalkulagailuen prezioa merketu da, baina kalkulagailu zientifikoa eta grafikoen prezioa oraindik ere altua da.
Historia
1642an, Errenazimentuak kalkulagailu mekanikoaren asmakuntza ikusi zuen (Wilhelm Schickard-ena eta zenbait hamarkada geroago Blaise Pascal-ena). Pascalen kalkulagailuak bi zenbaki gehitu eta ken zitzakeen zuzenean, eta horrela, asperdura jasan ahal izanez gero, biderkatu eta zatitu egiten zuen errepikapenaren bidez. Schickarden makinak, zenbait hamarkada lehenago eraikiak, biderketa taula mekanizatuen multzo azkarra erabili zuen biderketa prozesua arintzeko eta eragiketa hauek amaitzeko. Eztabaida dago ea Pascal edo Shickard kalkulagailu baten asmatzaile ezaguna dela egiaztatu behar den, bi asmakizunen ezberdintasunengatik(helburu ezberdinak bezala). Schickard eta Pascalen atzetik Gottfried Leibniz etorri zen. Berrogei urte eman zituen lau operazioko kalkulagailu mekaniko bat diseinatzen, oin-kontagailua, prozesuan bere leibniz gurpila asmatuz, baina ezin izan zuen makina guztiz operatibo bat diseinatu. XVII. mendeko erloju kalkulatzaile bat diseinatzeko bost saiakera ere izan ziren. XVIII. mendean hobekuntza nabarmenak gertatu ziren, Poleniren eskutik lehenengo erloju kalkulatzaile erabat funtzionalarekin eta lau operazioko makinarekin, baina makina horiek ia beti mota batekoak izaten ziren. Luigi Torchik 1834an asmatu zuen lehen biderketa zuzeneko makina: hura izan zen, halaber, teklez eragindako munduko bigarren makina, James Whiteren (1822) ondoren. Lau funtzio aritmetikoak egiteko gai ziren makinak XIX. mendea baino lehen bazeuden ere, industria-iraultzaren bezperan fabrikazio- eta fabrikazio-prozesuak findu izanak unitate trinkoagoak eta modernoagoak sortzea ahalbidetu zuen eskala handian. Aritmometroa, 1820an kalkulagailu mekaniko gisa asmatua, 1851n ekoiztu zen gehikuntza-makina gisa, eta komertzialki arrakasta izan zuen lehen unitatea bihurtu zen; berrogei urte geroago, 1890ean, 2.500 aritmometro inguru saldu ziren, gehi ehundaka gehiago bi aritmometro klonatzailetatik (Burkhardt, Alemania, 1878 eta Layton, Erresuma Batua, 1883) eta Felt eta Tarrant, benetako ekoizpenean lehiakide bakarrak, 100 konptometro saldu zituzten.
1902ra arte ez zen garatu botoidun erabiltzailearen interfaze ezaguna, James L. Daltonek AEBetan garatutako Dalton Add Machine sartu zenean. 1921ean, Edith Clarkek "Clarke kalkulagailua" asmatu zuen, funtzio hiperbolikoak dituzten lineako ekuazioak ebazteko grafikoan oinarritutako kalkulagailu sinple bat. Horri esker, ingeniari elektrikoek elektrizitatearen transmisio-lineetan induktantzia eta kondentsaziorako kalkuluak sinplifikatu ahal izan zituzten.
Curta kalkulagailua 1948an garatu zen eta, garestia izan arren, ezaguna egin zen eramangarritasunagatik. Tresna mekaniko huts horrek batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa egin lezake. 70eko hamarkadaren hasieran, poltsikoko kalkulagailu elektronikoek kalkulagailu mekanikoen fabrikazioa amaitu zuten, nahiz eta Curta bilgarri ezaguna izan.
Kalkulagailu elektronikoen sorrera
Lehenengo mainframe konputagailuak, hasieran hutseko balbulak eta gero zirkuitu logikoetan transistoreak erabiliz, 1940ko eta 1950eko hamarkaden amaieran agertu ziren. Teknologia hau kalkulagailu elektronikoen garapenean oztopo izango litzateke. Transistoreen garapena eta Maximino Rodríguez Vidal irakasleak Cambridgeko Unibertsitatean egindako lana (Diseño lógica de una máquina de cálculo electrónica ") funtsezkoak izan ziren kalkuluak egiteko lehen makinak sortzeko.
Ōta (Tokio)
Ōta (大田区) Tokio hiriko 23 auzo berezi bat da. 2011ko erroldaren arabera 59'46 km²-tan 676.458 biztanle zeuden. Haneda aireportua bertan dago.
Geografia
Tokioko hegoaldean kokatuta dago eta 23 auzo berezien artean azalera handiena daukana da.
Kalkulagailu
Kalkulagailu elektronikoen sorrera
ANITAren hodien teknologia 1963ko ekainean gainditu zuen Estatu Batuetako Friden EC-130ak. Transistoreetan oinarritutako diseinua zuen, 5 hazbeteko CRT pantaila batean 13 digitu erakusteko gaitasuna, eta alderantzizko poloniar notazioa sartu zuen kalkulagailuen merkatuan 2200 $-ko prezioan, garaiko kalkulagailu elektromekaniko baten kostuaren hirukoitza gutxi gorabehera. Bell Punch bezala, Friden kalkulagailu mekanikoen fabrikatzaile bat zen, etorkizuna elektronikan zegoela erabaki zuena. 1964an, guztiz elektronikoak ziren kalkulagailu gehiago aurkeztu ziren: Sharpek CS-10A aurkeztu zuen, 25 kg pisatzen zuena eta 500 000 yen balio zuena (garai hartako 2500 $inguru), eta Macchine Elettroniche Italiako Industriak IME 84 aurkeztu zuen, zeinari hainbat teklatu eta pantaila estra konekta zekizkiokeen, hainbat pertsonak erabili ahal izateko (baina itxuraz ez aldi berean).
Aurrekoekin batera, fabrikatzaile horien eta beste batzuen kalkulagailu elektronikoen eredu batzuk etorri ziren, hala nola Canon, Mathatronics, Olivetti, SCM (Smith-Corona-Marchant), Sony, Toshiba. eta 1965eko urtarrilean Loci-2 Wang laborategien lehen kalkulagailu programagarria merkaturatu zen. Lehenengo kalkulagailuek ehunka germaniar transistore erabiltzen zituzten, siliziokoak baino merkeagoak zirelako zirkuitu-plaka askotan. Erabilitako pantaila-motak CRT, katodo hotzeko Nixie hodiak eta goritasun-lanparak ziren. Biltegiratzeko atzerapen-lerroaren memoria edo nukleo magnetikozko memoria erabili ohi zen, nahiz eta Toshiba Toscalek (BC-1411) osagai diskretuetatik eraikitako RAM dinamikoaren forma primitibo bat erabili zuen. Ordurako baziren makina txikiagoak eta kontsumo elektriko txikiagokoak.
Monroe Epic kalkulagailu programagarria 1967an merkaturatu zen. Inprimagailudun mahaigaineko unitate handi batez eta horri lotutako lurzoruko dorre logiko batez osatua, ordenagailu baten funtzio tipiko asko egiteko programatzeko gai zen. Hala ere, zuen fluxu-instrukzio bakarra zen eragiketa-pila baten amaieran zegoen baldintzarik gabeko jauzi inplizitu bat (GOTO), programa hasierako instrukziora itzuliz. Horregatik, ezinezkoa zen baldintzapeko jauziaren logikarik sartzea. Garai hartan, baldintzapeko jauzirik eza kalkulagailu programagarri bat eta ordenagailu bat bereizteko erabiltzen zen batzuetan.
Sakeleko kalkulagailuak
1970erako kalkulagailu bat kontsumo minimoko txip gutxi batzuk erabiliz egin zitekeen, modelo eramangarriak bateriekin elikatzea ahalbidetuz. Lehen kalkulagailu elektroniko eramangarriak 1970ean agertu ziren Japonian, eta laster merkaturatu zituzten mundu osoan. Horien artean zeuden Sanyo ICC-0081 Mini Calculator, Canon Pocketronic eta Sharp QT-8B micro Compet. Canon Pocketronic Texas Instrumentsen 1965ean hasitako Cal-Tech proiektuaren garapena izan zen, kalkulagailu eramangarri bat fabrikatzeko ikerketa proiektu gisa. Pocketronic-ek ez zuen pantaila tradizional bat, emaitzak paper termiko batean inprimatzen zituen. Cal-Tech Texas Instruments proiektuaren ondorioz, kalkulagailu eramangarriei buruzko funtsezko patenteak lortu zituen.
Sharpek ahalegin handiak egin zituen tamaina eta kontsumoa murrizteko, eta 1971ko urtarrilean Sharp EL-8 aurkeztu zuen, Facit 1111 bezala ere merkaturatua, poltsikoko kalkulagailu bat izatetik oso gertu zegoena. Kilo erdi baino zertxobait gutxiago pisatzen zuen, hutsezko pantaila fluoreszentea zuen, nikel kadmiozko bateria kargagarriak, eta hasierako prezioa 395 $izan zen.
Hala ere, zirkuitu integratuak garatzeko ahaleginak 1971. urtearen hasieran lehenengo «kalkulagailua txip batean» sartzearekin amaitu ziren: Mosteken MK6010, 8 eta Texas Instruments urte horretan bertan. Poltsikoko lehen kalkulagailu horiek oso garestiak ziren arren, elektronikako aurrerapen horiek eta ikuskailuen teknologiako garapenek (hala nola hutseko bistaratzaile fluoreszenteak, LEDak eta LCDak) urte gutxi batzuetan poltsikoko kalkulagailu merkeak komertzialki bideragarriak izatea ekarri zuten.
Benetako poltsikoko lehen kalkulagailu elektronikoa Busicom LE-120A HANDY izan zen, 1971. urtearen hasieran merkaturatua. Japonian fabrikatua, LED pantaila erabiltzen lehena ere izan zen, zirkuitu integratu bakarra erabiltzen lehena, lehen aipatutako Mostek, eta erabili eta botatzeko pilekin elikatzen lehena. AA tamainako lau pila erabiliz, LE-120A ontziak 124 × 72 × 24 mm neurtzen zuen.
Kalkulagailu mekanikoak saltzen jarraitu zuten, nahiz eta salmentek azkar egin zuten behera 1970eko lehen urteetan, eta fabrikatzaile ospetsu asko itxi edo erosi egin ziren. Comptometro motako kalkulagailuak luzaroan gorde ziren, batuketan eta zerrendatzean zuten komenigarritasunagatik, bereziki kontabilitatean, behar bezala esperimentatutako operadore batek mugimendu bakarreko zenbaki baten digitu guztiak sar zitzakeelako, «serieko» kalkulagailu bat baino azkarrago. Comptometroen ordez, kalkulagailu hobeak baino gehiago ordenagailuak sartu ziren. Garai berean, kalkulu-arauen erabilerak ere behera egin zuen, kalkulagailuen mesedetan.
Tekniken hobekuntza
1970eko hamarkadan, patrika elektronikoko kalkulagailuak garapen azkarra izan zuen. LED gorriko eta huts fluoreszente urdineko edo berdeko pantailek elektrizitate gehiegi kontsumitzen zuten, kalkulagailuak autonomia gutxi izan zezan (ordu-ordenakoa, eta, beraz, bateria kargagarriak arruntak ziren) edo tamaina eta edukiera handiko bateriak onartzeko bezain handiak izan zitezen. Hamarkadaren hasieran, kristal likidozko pantailak (LCDak) haurtzaroan zeuden, eta oso kezkatuta zeuden bizitza operatibo laburra izan zezaten. Busicom oso konpainia berritzailea izan zen, eta LE-120A HANDY modeloa aurkeztu zuenean, patrikako lehen kalkulagailua eta LED pantailadun lehena, LC modeloa ere iragarri zuen, LCD pantailarekin. Hala ere, pantaila horrekin arazoak izan ziren eta kalkulagailua ez zen inoiz salgai jarri. LCD bideragarria zuen lehen kalkulagailua Rockwell Internationalek fabrikatu zuen, eta 1972tik beste konpainia batzuek merkaturatu zuten Dataking LC-800, Harden DT/12, Ibico 086, Lloyds 40, Lloyds 100, Prismatic 500 (edo P500) eta Rapid Data Rapidman 1208LC izenekin. Garai hartako LCD primitiboek zilar koloreko zenbakiak erakusten zituzten hondo ilun baten kontra. Kontraste handia lortzeko, eredu horiek kristalezko pantaila argiztatzen zuten lanpara gori edo antzeko bat erabiliz, eta horrek LCDaren kontsumo baxuaren onurak ezabatzen zituen. Modelo hauek urtebete edo bi urtez baino ez ziren saldu.
LCD pantaila gogoetatsuak erabiliz askoz arrakasta handiagoa izan zuten kalkulagailuak 1972an kaleratu zituen Sharp Corporationek EL-805 modeloarekin, poltsiko meheko kalkulagailua. Honek eta antzeko beste eredu batzuek Sharpen COS (Crystal on Substrate) teknologia erabiltzen zuten, LCDaren zati integrala zen kristal baten antzeko zirkuitu-plaka bat erabiltzen zuena. Eragiketa egitean, erabiltzaileak plaka horren bidez erakutsitako zenbakiak ikusten zituen. COS teknologia garestiegia izan behar zen, eta modelo gutxi batzuetan baino ez zen erabili Sharp ohiko zirkuituetara itzuli aurretik; hala ere, LCD pantaila gogoetatsuak dituzten modelo guztiei «COS» deitzen zaie askotan. 1970eko hamarkadaren erdialdean agertu ziren egungo LCD pantaila «normalak» zituzten lehen kalkulagailuak, digitu ilunekin hondo gris baten kontra, nahiz eta lehenengoek sarritan haien gainean iragazki horia izan izpi ultramore kaltegarriak ezabatzeko. LCDaren abantaila nagusia da pasiboa dela eta argia islatzen duela, eta horrek askoz energia gutxiago eskatzen du argia sortzea baino. Horrek kreditu-txartel baten tamainako lehen kalkulagailuetarako bidea ireki zuen, hala nola 1978ko Casio Mini Card LC-78, hilabeteak botoi-pila pare batekin funtziona zezakeena.
Kalkulagailuen barne-elektronikan ere etengabeko aurrerapena egon zen. Kalkulagailu baten funtzio logiko guztiak zirkuitu integratu bakar batean sartu ziren 1971n, baina orduan puntako teknologia zen, eta kostuak debekagarriak ziren. Kalkulagailu askok bi zirkuitu integratu edo gehiago erabiltzen jarraitu zuten, batez ere zientifikoak eta programagarriak, hamarkadaren amaierara arte.
Energia murriztuaren kontsumo honekin eguzki-zelulak elektrizitate iturri gisa erabiltzea posible egin zen, 1978an Royal Solar 1, Sharp EL-8026 eta Teal Photon bezalako kalkulagailuen bidez lortu zena.
Sakelako kalkulagailuak guztiontzat
1970eko hamarkadaren hasieran, eskuko kalkulagailu elektronikoak oso garestiak ziren batez besteko soldatarekiko, eta luxuzko artikuluak atera ziren. Prezio altu hori eraikitzeko hainbat osagai mekaniko eta elektroniko behar zirelako zen, ekoizteko garestiak eta nahiko urriak. Konpainia handi eta txiki askok irabazi onak aurreikusi zituzten kalkulagailuen negozioan, marjinak altuak baitziren. Hala ere, kalkulagailuen kostua ezinbestean jaitsi zen osagaiak eta ekoizpen-teknikak merkatzen ziren heinean, eta eskala-ekonomien eragina sentitu egin zen.
1976rako, poltsikoko kalkulagailu sinpleenen kostua dolar gutxi batzuetara jaitsi zen, 5 urte lehenagokoaren hogeirena. Erorketa horren ondorioak izan ziren, lehenik eta behin, poltsiko-kalkulagailuak eskuragarriak zirela ia edonorentzat, eta, gero, fabrikatzaileentzat zaila zela etekinak lortzea, eta, horren ondorioz, konpainia askok merkatua utzi edo itxi egin zuten. Bizirik iraun zutenak kalitate handieneko kalkulagailuen salmenta handienak edo gama altuko eredu zientifiko eta programagarriak ekoizten zituztenak izan ziren.
80.hamarkadatik orain arte
Kalkulu sinbolikoak egiteko gai zen lehen kalkulagailua HP-28 izan zen, 1987an abiarazia. Adibidez, ekuazio koadratikoak sinbolikoki ebazteko gai zen. Lehen kalkulagailu grafikoa 1985ean abiarazitako Casio fx7000G izan zen.
Bi fabrikatzaile nagusiek, HPk eta TIk, gero eta ezaugarri gehiago zituzten modeloak plazaratu zituzten 1980 eta 1990 urteetan. Mendearen amaieran, kalkulagailu grafiko baten eta PDA edo ordenagailu eramangarri baten arteko lerroa ez zegoen argi, kalkulagailu aurreratu asko, hala nola TI-89 eta HP-49G, funtzioak deribatu eta integra baitzitzaketen, testu-prozesadoreak eta PIM softwarea korritu, eta kable edo IR bidez konektatu beste ekipo batzuetara.
Interneten iraultzarekin, erabiltzaileek beren kalkulagailuak sortu dituzte, eta programatzaile askok mundu osoan parte hartzea ahalbidetu dute, kalkulu-sistema osoak garatzeko, PDA, Pocket PC eta Nintendo DS eskuko gailuak erabiliz.
Gaur egun, «lineako» kalkulagailuak daude, normalak bezala funtzionatzeko diseinatuak, baina Interneti esker ohiko kalkuluak egitea ezinezkoa da, hala nola moneta-aldaketak, interes-tasak eta estatistikak denbora errealean.
Urdaneta kalea (Donostia)
Urdaneta kalea Gipuzkoako Donostia hiriburuko kale bat da. Erdialdean dago, Gernikako Arbolaren pasealekuan hasi eta Prim kalea, Hondarribia kalea, Artzain Onaren plaza, Errege Katolikoen kalea eta Urbieta kalea zeharkatuz Easo kalean amaitzen da.
Andres Urdaneta ordiziar kosmografo, esploratzaile, itsasgizon eta apaizaren omenezko izena darama.
Leku interesgarriak
Urdaneta kalearen inguruan honako leku interesgarri hauek daude:
Kaleak
Urdaneta kalearen kalearen inguruan honako kale hauek daude:
San Martin eliza (Paue)
San Martin eliza (église Saint-Martin) Paueko eliza katolikoa da, gazteluaren ondoan dagoena.
Lurgorri Ikasle Elkartea
Lurgorri Ikasle Elkartea edo, zenbait hauteskundetan, Elkarregaz Ikasle Elkartea unibertsitateko ikasle-sindikatu abertzalea da, EAJri lotua.
Lurgorri IE eta Instituzioak
Lurgorri IE Euskadiko Gazteriaren Kontseiluaren (EGK) kidea da, eta bere Batzorde Iraunkorrean kide bat dauka.
2013an EAJri loturiko publizitate-agentzia batean 22.000€ xahutu izana leporatu zioten Lurgorriko elkarte-kide ziren EHUko Ikasle Kontseiluko diruzain, idazkari eta lehendakariari. Urte horretako EHUko ikasle-hauteskundeetan klaustro-kide gutxien lortu zituen ikasle-elkartea izan zen, bi ordezkarirekin. 2013ko hauteskundeez geroztik ez dute ordezkaririk izan EHUko eta hiru Campusetako Ikasle Kontseilueetan. 2015-16 ikasturtean ez zen hautagaitzarik aurkeztu ikasle-elkarte honen izenpean. 2013ko Lurgorriko zenbait hautagai Elkarregaz Ikasle Elkartea hautagaitzapean aurkeztu ziren, Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultateko zentroko batzarrerako hauteskundeetan, eta 9 ordezkaritatik 2 eskuratu zituen. Era berean, EHUko 2017ko klaustrorako hauteskundeetan, Elkarregaz Ikasle Elkartea izenpean, Letren, Ekonomia eta Enpresa, Gizarte eta Komunikazio Zientzien, Medikuntza eta Erizaintza eta Zuzenbide fakultateetan hautagaiak aurkeztu zituen; Ekonomia eta Enpresa Fakultatean 6 ordezkaritatik 1 lortu zuen, Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean 3tik 1 eta Letren Fakultatean 3rak.
NGC 7810
NGC 7810 galaxia bat da, Pegasus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Alberobello
Alberobello Italiako udalerri bat da. Bariko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
UNESCOk bere trulli edo harginlanezko eraikinak 1996an Gizateriaren Ondare izendatu zituen.
Mugakideak
Alberobellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Schindlerita
Schindlerita mineral bat da.
Ezaugarriak
Schindlerita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Zeharkako zuzen
Geometrian, zeharkako zuzena plano berean dauden bi zuzenetako bi puntu desberdinetan zeharkatzen duen lerro zuena da. Zeharkako zuzenak Euklidear planoko bi lerro zuzen noiz diren paraleloak egiaztatzeko balio du. Zeharkako zuzenaren eta bi lerro zuzenen arteko ebakidura hainbat motako angelu bikote sortzen ditu: ondoz ondoko barne-angeluak, angelu korrespondenteak, eta txandakako angeluak. Euklidesen zuzen paraleloei buruzko postulatuaren arabera, bi lerro zuzenak paraleloak badira, ondoz ondoko barne-angeluak betegarriak dira, angelu korrespondenteak berdinak dira, eta txandakako angeluak berdinak dira.
Angelu korrespondenteak
Angeluen bikoteak: <1 eta <5; <2 eta <6; <4 eta <8; <3 eta <7 angelu korrespondenteak deitzen dira, eta kongruenteak dira (1. irudia).
Txandakako angeluak
Paraleloen "kanpo" egonda haien alde desberdinetan kokatzen dira eta zeharkako zuzenaren alde desberdinetan. Haien artean berdinak dira; hau da, neurri berekoak dira.
Txandakako kanpo-angeluak
Angeluen bikoteak: <1 eta <7; <2 eta <8 txandakako kanpo-angeluak deitzen dira, eta kongruenteak dira (1. irudia).
Txandakako barne-angeluak
Angeluen bikoteak: <4 eta <6; <3 eta <5 txandakako barne-angeluakdeitzen dira, eta kongruenteak dira (1. irudia).
Hungariako Opera Nazionala
Hungariako Opera Nazionala (hungarieraz Magyar Állami Operaház, Budapesteko Opera ere deitu ohi da) Hungariako Budapest hiriburuan dagoen opera antzoki bat da. Hain zuzen ere, hiri honetako Andrássy etorbidean kokatua dago. 1875an ireikitzen hasi eta 1875ean amaitu eta ireki zen. 1.200 lagun edo ikusle-entzuleentzako edukiera du, gaurko egunez Budapest nahiz Hungaria soko opera antzoki handi eta nagusiena delarik.
Breviceps acutirostris
Breviceps acutirostris Breviceps generoko animalia da. Anfibioen barruko Brevicipitidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Liomys adspersus
Liomys adspersus Liomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Heteromyinae azpifamilia eta Heteromyidae familian sailkatuta dago.
Arrabakoatxa
Arrabakoatxa Bizkaiko mendia da, 1177 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena.
Willem Kalf
Willem Kalf (Rotterdam, 1619 - Amsterdam, 1693ko uztailaren 31) herbeheretar margolaria izan zen.
Hagan margotzen ikasi ondoren, Parisera joan zen 1641ean eta 1646 arte egon zen bertan. Artista flamenkoen zirkuluan ikasi zuen eta barrualdeak, sukaldeak eta ukuiluak margotzen aritu zen. Izadi hilekin ospea lortu zuen Herbehereetara itzuli aurretik.