cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esperantza Oneko lurmuturra
Oso ohikoa da uste izatea Esperantza Oneko lurmuturra Afrikako punturik hegoaldekoena dela, baina Agulhas lurmuturra, handik 150 bat kilometrora kokatua, hegoalderago dago. Hala eta guztiz ere, ekuatoretik hegoalderantz, Afrikako mendebaldeko kostaldeari segika itsastatuz gero, Esperantza Oneko lurmuturrak psikologikoki garrantzitsua den mugarria ezartzen du, handik aurrera ekialderantz hegoalderantz baino gehiago ibiltzen hasten baita. Honenbestez, 1488an Bartolomeu Dias portugaldarra lehen aldiz iristea une gogoangarria izan zen, Ekialde Urrunarekin salerosian aritzeko ahaleginean. João de Barros historialariak honela deskribatu zuen aurkikuntza XVI. mendean:
.
2012ko urriko Nafarroa, Aragoi eta Biarnoko uholdeak
2012ko urriaren 19tik urriaren 21era Nafarroa ipar-ekialdeko eta Huescako iparraldeko herri askotan ibaiek gainezka egin zuten ordu gutxitan jausitako euria dela eta. 100mm eta 150mm euri jausi zen Erronkariko hainbat tokitan urriaren 19an eta ondorengo bi egunetan beste horrenbeste.
Gehiengo prezipitazioa Okzitanian kokatutako Gavarnie udalerrien neurtu zen 421mm.
Uholdeen eragina
Otsagabian herritik igarotzen den ibaiak ere gainezka egin zuen eta herriko hainbat etxe urez bete ziren.
Dombateko trikuharria
Dombateko trikuharria (Dolmen de Dombate) Espainiako Galizia autonomia erkidegoko A Coruñako probintzian dagoen Cabana de Bergantiños udalerriko Borneiro parrokiako Dombate izeneko lekuan kokatutako trikuharri bat da. K.a. IV. mendearen erdialdera eraiki zen eta ganberak berriz milurteko horren amaiera aldera. Garai ezberdinetan zehar eraikia izan zen, K.a. 3.800 - 2.700 artean, azken urte honetan monumentua itxi zen. Galizia osoko multzo garrantzitsuenetakoa da.
Goiuria
Goiuria Iurretako (Bizkaia) iparraldean eta Garairen ondoan dagoen auzoa da. BI-3341 errepideak auzoa zeharkatzen du, Iurreta erdigunearekin lotuz.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 79 biztanle ditu.
Mikołów
Mikołów Poloniako Silesiako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Mikołów barrutian kokatuta. 79,21 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 40114 biztanle zituen.
Anzaita-(Ce)
Anzaita-(Ce) mineral bat da.
Ezaugarriak
Anzaita-(Ce) mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
María Jesús Cava
Maria Jesus Cava Mesa (Bilbo, 1949ko abenduaren 21a - ) historialaria da eta historia garaikideko katedra zuzentzen du Deustuko Unibertsitatean. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea da.
NGC 3884
NGC 3884 galaxia bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Pine Bluffs (Wyoming)
Pine Bluffs Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Laramie konderrian kokatuta dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Shia LaBeouf
Shia Saide LaBeouf (1986ko ekainaren 11, Los Angeles, Kalifornia) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da.
Antzeztutako film nabarmenn artean honakoak daude: Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull (2008), Wall Street: Money Never Sleeps (2010), Lawless (2012), The Company You Keep (2012), Nymphomaniac (2013) and Fury (2014).
St. Helena (Ipar Carolina)
St. Helena Ipar Carolinako herrixka bat da. Pender konderrian kokatua dago. 2010ean 389 biztanle zituen, 14.6 kilometro koadrotan banatuta.
Paracobitis vignai
Paracobitis vignai Paracobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Zanga (hegaztia)
Zanga (Morus bassanus) euskal kostaldeko hegaztirik eder eta handienetakoa da. Ipar Atlantikoan dago hedatua, bai eta Mediterraneo itsasoan ere. Euskal Herrian migrazio garaietan ikusten da.
Deskribapena
Zangak 87-100 cm arteko luzera eta 165-180 cm arteko hego-zabalera ditu eta helduek 3 edo 4 kilogramo pisatu dezakete. Ez du sexu dimorfismorik baina arrak emeak baino pixkat handiagoak izan ohi dira. Hegazti helduak lumaia zuria dauka baina buruak tono horixkak izaten ditu. Hegoen muturrak beltzak dira. Mokoa luzea, indartsua, konikoa eta zorrotza da, arrainak harrapatzeko aproposa. Helduetan mokoaren kolorea grisa argia da eta gazteetan marroi argia. Mokoak 9-11 cm-ko luzera dauka eta marra beltzez definiturik dago. Marra beltzak begi argia ere inguratzen du. Hanka beltzak ditu eta lau hatzak mintz batez elkarturik daude. Marra hori fin batzuk ere badituzte.
Aurpegian beltz koloreko gune biluztu (lumarik gabea) bat dute, hegazti honi itxura propio bat emanez.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima edo Sociedad Estatal de Salvamento Marítimo (SASEMAR) Espainiako Sustapen Ministerioaren mendeko enpresa-erakunde publikoa da; egunean 24 orduko arreta eskaintzen duena itsasoan sor daitezkeen larrialdi guztiei erantzuteko. Itsas erreskateko, bilaketako eta salbamenduko zerbitzuez arduratzen da, baita itsasoko kutsaduraren aurkako prebentzioaz eta borrokaz eta itsas trafikoaren kontrolaz ere. Salbamendua Koordinatzeko Zentroak ditu Estatu osoan zehar banatuta.
Euskara hezkuntza sistemetan
[[Irudi:Euskal Herria basque language zonification.svg|thumb|300px|eskuinera|Euskararen zonifikazioa irakaskuntza publikoan, (Nafarroko egoera 1986-2017an urteetan ikus daiteke. Beheragoko irudian, Nafarroan 2017an egin ziren aldaketak).
]] Euskal Herri osoan ikastolak dira euskaraz irakasteko zentroak, nahiz eta Nafarroako Eskualde Euskaldunean eta Eskualde Mistoan, hala nola Euskal Autonomia Erkidegoan irakaskuntza publikoan ere euskara ikas daitekeen D ereduan. Euskara Euskal Herriko hezkuntza sistematik kanpo geratu zen garai luze batean baina XX. mendean hasi ziren Euskal Herriko hezkuntza sistemetan txertatzen, Espainia eta Frantziako estatuen hezkuntza sistemetan.
Zanga (hegaztia)
Deskribapena
Begiak handiak eta aurrera zuzenduak ditu, irisa urdin argi kolorekoa du, ia grisa, eraztun mehe beltz batez inguratua.
Euskara hezkuntza sistemetan
Historia
Historikoki euskara hezkuntza sistemetatik nahiko baztertuta egon da. Euskal Herrian ia ez zen unibertsitaterik egon, salbuespenak salbuespen. Eta bai Oñatiko Unibertsitatean bai unibertsitatetik kanpoko ikastetxeetan euskararen presentzia hutsaren hurrengoa izan zen. Latinak Euskal Herriko erromantzeei utzi zien lekua eta euskara XX. mendera arte hezkuntza sistema arautuetatik erabat kanpo egon zen.
XX. mendea aintzin
XIX. mendean Bizkaiko Foru Aldundiak euskara katedra sortu zuen Bilbon: lehena 1888an. Resurrección María Azkuek lortu zuen, Sabin Arana eta Miguel Unamuno lehiakide izan zituela.
XIX. mendean ezarri ziren Frantzian (Guizot, 1833; Falloux, 1850; Ferry, 1879-82, legeak) eta Espainian (Moyano legea, 1857) eskolagintza berriaren oinarriak, ordu arte euskaldun elebakarra zen Euskal Herriko eremu zabala elebiduntzeko, eremu jadanik elebidun edo erdaldunak areago erdalduntzeko eta euskara diglosiara eramateko tresna ahaltsua izan zen eskola. Artean hasi zen eskola euskaldun edo, gutxienez, elebidunaren eskea (estatu karlistaren ahaleginak, 1873-1875 bitartean, dira horren lekuko).
XX. eta XXI. mendeak
XX. mendean, Espainiako Gerra Zibila baino lehenago, euskara eskoletan erabiltzen hasteko ahalegin batzuk egon ziren: Eusko Ikaskuntzak (Eduardo Landetaren lanak) eskola berri eta euskaldunaren oinarriak landu zituen. Arturo Kanpionek eskola publikoa kritikatu zuen hizkuntzarekiko jokabideagatik, baita Azkuek ere; horrek 1896an bere Ikastetxea ireki zuen.
Hegoaldean
Bizkaiko Foru Aldundia Espainiak betetzen ez zituen beharrizanak betetzen ahalegindu zen eta 125 auzo-eskola sortu zituen 1920-1932 bitartean, euskara aintzakotzat hartzen zutenak.
Garaiko mugimendu politiko eta intelektualaren fruitua ikastolaren jaiotza izan zen: 1914an ernatu zen, Migel Muñoak, Donostian Koruko Andre Mariaren Ikastetxea sortu zuenean, lehen ikastola izan zena. Bertan, haurtzaindegiko zein lehen mailako irakaskuntza euskaraz ematen ziren. Muñoaren espirituari jarraituz, euskal eskola gehiago zabaldu ziren: Tolosa (1922), Errenteria (1928), Soraluze (1932), Bergara (1932), Iruñea (1932), Lizarra (1932)... 1932an Bilbon Eusko Ikastola Batza sortu zen, euskal eskolen garapena sustatzea helburu zuena.
Espainiako Gerra Zibilaren ostean, batez ere hirurogeigarren hamarkadan, hainbat herri ekimen egon ziren euskara eskoletan erabiltzeko asmoz. Ikastola berri asko sortu ziren, sistema ofizialetik kanpo baina. Franco hil eta gero, Espainiako erregimen politikoan egon ziren aldaketekin, 1980ko hamarkadan, euskarak mundu akademiko arautu eta ofizialean sartzeko aukera izan zuen Nafarroako iparraldean eta EAEan.
Iparraldean
1951ko Deixonne legea aintzin euskara irakastea debekatua zen Frantzian. Hainbat eragile eta herritarren lanaren ondorioz, euskararen irakaskuntzak gero eta onarpen handiagoa lortu du, eskola publikoetan ere eredu elebiduna sartzea lortzeraino. Hala ere, euskarak ofizialtasunik ez duenez, euskara irakasteko zailtasunak egon dira eta oraino daude.
Hizkuntza irakaskuntza formalean sartu zuen lehen saila eskola pribatu giristinoa izan zen, 1964an. Murgiltze ereduaren aldeko apustua egin nahi zutenek Seaska elkartea sortu zuten 1969an, eta Iparraldeko lehen ikastola 1970an ireki zen, Arrangoitzen. XX. mendeko azken hamarkadetatik aurrera, ikasleak euskaraz hezteko ahaleginetan Seaska nabari da. Hiru mila eta zazpiehun bat ikasle eskolatzen ditu 36 ikastetxetan.
2013an aurrerapauso bat eman zen, Frantziak Loi pour la refondation de l’école de la République ("Errepublikaren eskolaren birsorrerarako legea") izeneko lege testuan, historian lehendabizikoz, eskola publikoan eredu elebiduna (Hegoaldeko B ereduaren parekoa) ezartzea onartu baitzuen. 2008tik goiti Lehen Hezkuntzako hainbat eskolatan ikasgai guztiak euskaraz egiteko saiakerek aintzina egin badute ere, Bordeleko Akademia Errektoretzak eta Frantziako Hezkuntza Ministeritzak berak oztopo handiak ezartzen ditu.
EAE
138/1983 Dekretuak euskararen erabilera hezkuntza sisteman arautzen zuen, aurreko hamarkadetan euskara hezkuntza sistema ofizialetik bazterturik egon eta gero. Dekretuak, Gernikako Estatutuari jarraiki, hizkuntza ofizial biak (gaztelania eta euskara) ikasi behar zirela arautzen zuen. Bi hizkuntzak ikasteko, guraso edo familien esku geratzen zen seme-alabak zein hizkuntza eredutan hezi. Hiru hizkuntza eredu proposatu ziren derrigorrezko hezkuntzan, hau da Lehen Hezkuntza n eta DBH n:
Zanga (hegaztia)
Deskribapena
Deskribaturiko koloreak bosgarren urtean hartzen ditu, aurrez hainbat fase izaten ditu; habia utzi berritan bizkarralde arre-grisa eta sabelalde argia ditu, urteak pasa ahala zati zuriak azaltzen zaizkio, xake taularen itxuran, eta poliki poliki lumaia zuria nagusitzen zaio.
Euskara hezkuntza sistemetan
EAE
Batxilergo an eta lanbide heziketa n A/X eredua eta D eredua eskaintzen dira. Ez da B eredua eskainiko.
! ! width="65" |A eredua ! width="65" |B eredua ! width="65" |D eredua ! width="65" |X eredua !Haur hezkuntza !Lehen hezkuntza !DBH !Batxilergoa !Guztira !% 17,3 !% 18,1 !% 64,1 !% 0,5
Zanga (hegaztia)
Deskribapena
Arrautzatik atera berritan, ordea, urdin ilun edo ia beltz kolorekoak dira txitak, bi aste eta gero lumatxa zuriz beteta daude jada.
Bedia
Bedia Bizkaiko erdialdean dagoen udalerri txikia da, Arratia eskualdean. . urtean 0 biztanle zituen.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
1992. urtean sortu zen,  Estatuaren Portuak eta Merkataritza Ontzidien 27/92 Legearen aldarrikapenarekin, 1993. urtean sartu zen funtzionamenduan.
Zanga (hegaztia)
Deskribapena
Igeri egiteko eta hegan egiteko lumak garatzen dituztenean luma horiek iragazgaitzak ditu (itsas hegaztietan oso ohikoa) eta hori dela eta luzaro ibil daiteke itsasoan.Iragazgaiztasuna bilgor guruin batzuek sorturiko jariakin edo sekrezio baten bidez lortzen dute, mokoarekin edo buruarekin gorputz osoko lumajea ondo blaitzen dute sekrezio horrekin.
Euskara hezkuntza sistemetan
EAE
Lanbide heziketan 2016-2017 ikasturtean A eredua zen nagusi EAEn, ikasleriaren % 68 A ereduan eta %23 D ereduan.
Mangladi
Mangladia habitat mota bat da, batzuetan biomatzat hartzen dena. Habitat mota hau inguru tropikalean dago eta ibaien bokaleetan garatzen da gehien bat, baina baita kostalde eremuetan eta estuarioetan ere. Oso aniztasun biologiko handia garatzen da bertan: moluskuak, arrainak, hegaztiak....
Konposizioa
Mangladiak bere osotasunean mangle zuhaitzez osatua daude. Zuhaitz mota honen 54 espezie ezberdin ezagutzen dira 16 familia ezberdinetan sailkatuta. Beraien ezaugarri nagusiena gazitasun handiak eta aldakorrak jasateko eta oxigeno gutxiko uretan bizitzeko gaitasun handia da. Zuhaitz hauek mangladietan sortzen den lokatzean hazten dira.
Mangladietan zenbait eremu ezberdin ditzakegu:
Bedia
Ingurune naturala
Ibaizabal ibaia udalerriko lurretatik igarotzen da.
Zanga (hegaztia)
Berezitasun anatomikoak
Zangak arrantzatzeko 40 metroko garaieratik uretara murgiltzen dira 100 km/h-ko abiadurak hartuz, hori egiteko gai dira anatomia berezi batengatik. Bularrezurra bereziki indartsua eta luzea dute, hori dela eta bizi-organo guztiak modu seguruan babesten ditu uretan sartuta hartzen duen kolpetik. Horretaz gain, kanpo sudur zulorik ez dute, horren ordez zulo nasal sekundario batzuk ditu, uretan murgiltzen denean itxi ditzakeenak. Belarri zuloak txikiak ditu, lumez estaliak eta itxi ditzake uretan sartzean sudur-sistema edo sistema nasala izango balitz bezala.
Euskara hezkuntza sistemetan
Nafarroa
1986an Nafarroako Legebiltzarrak Euskararen Foru Legea onartu zuen lehen aldiz. (Geroztik legeak aldaketak izan zituen). Euskarari ofizialtasuna eta hezkuntza sisteman txertatzeko bidea irekitzen zion lege honek baina ez Nafarroa Garaia osoan. Lurraldea eskualdeka banatu eta hiru eremu berezi ziren. Iparraldean eremu euskalduna, non euskara, EAEn bezala, ofizialtasun estatusa zuen. Hegoaldean aldiz, euskara ez zen ofiziala izango. Erdialdeko lurralde batzuei "eremu mistoa" deitu zioten honelako testuarekin:
Nafarroako euskararen egoera, orain arte, EAEkoarekin konparatuz, apalagoa izan da :
Zanga (hegaztia)
Berezitasun anatomikoak
Birikak ere oso garatuak ditu, ur azpian igeri egiteko baliagarriak izateaz gain, seguraski uraren kontrako inpaktutik babesteko ere funtzioa betetzen dutela. Gorputzaren behekaldea eta alboak larruazalpeko aire zakuz beteta ditu, bularrezurraren eta bular muskuluen artean eta saihets-hezurraren eta inguruko muskuluen artean ere aire zakuak ditu. Aire zaku hauek birikekin lotuta daude eta airez bete egiten dira hegaztiak arnasa hartzean, airea muskuluak uzkurtzean kanporatu dezake. Aire zakuek ere uraren kontrako inpaktuaren ondorioak gutxitzeko paper garrantzitsua jokatzen dute, talka erabat leunduz, aurretik aipatutako beste berezitasun anatomikoekin batera.
Pascuas Zirkuitua
Pascuas Zirkuitua (gazteleraz : Circuito de Pascuas) martxoan edo apirilean Oteizan (Nafarroa) jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Nafarroako Txirrindulari Elkarteak antolatuta, proba honetan afizionatu mailako txirrindulariek hartzen dute parte.
Beudian
Beudian Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Zanga (hegaztia)
Berezitasun anatomikoak
Larruazalpean koipe geruza bat dute tenperatu hotzak ongi jasateko balio diena (baita uraren kontrako talka leuntzeko balio ere), hori gutxi izango ez balitz, lumatxa lodia eta luma itxiak eta elkartuak ditu, tenperatura isolatzaile apartak izanik. Ugalketa garaitik kanpo zangoetako mintzen odol zirkulazioa murrizten dute gorputzaren tenperatura beroago mantentzeko igeri egiten duten bitartean.
Lokomozioa airetik, lurretik eta itsasotik
Zangaren hego luze eta zorrotzak beste hegaztietan baino aurreratuagoak daude gorputzarekiko, horrek efizientzia handia ematen die hegan egiteko, airea eta haize korronteak erabat aprobetxatzen dituelako. Oso hegalari efizienteak dira, eguraldi lasaietan, ia haizerik gabeko egunetan, 55-65 km/h-ko abiadura har dezakete, haize egunetan eta haizearen indarra aprobetxatuta abiadura hori nabarmen areagotuz.
Bere muskulatura hegalaria (hegan egiteko bularreko muskuluak) ordea, ez dago oso garatua, beraz planeaketan oinarritutako hegaztia da, ez dauka indar eta erresistentzia handia hegoak astintzeko. Hegazti askotan, hegaldi aktiboa izateko darabilten muskulaturak hegaztiaren masa totalaren %20 osatzen du, zangaren kasuan %13-koa da. Hau dela eta, hegaldia hasteko (alegia hegoak astintzeko) zangek berotu behar dituzte muskuluak aurretik. Hankak beste hegazti askok baino atzeratuagoak ditu, hori dela eta nahiko traketsa da lurrean ibiltzerakoan, ezaugarri hauek guztiengatik, oso zaila du hegaldia lur lau batetik altxatzea. Itsasoan pausatuta dagoenean, hegaldia haizearen kontra jarriz hartzen du, ia haizerik gabeko eta olatu handiko egunetan asko kostatu ahal zaio hegaldia hastea, eta beraz, lurrera bultzatua izan daiteke itsasoaren korrontearen eraginez. Zangek, albatrosek eta itsas hegazti planeatzaile askok ere egiten duten bezala, olatuen atzealdeak sortzen duen haizea aprobatxatzen dute planeaketa mantentzeko. Hegazti itsastarrak dira eta lur lehor sakonetan ikusten badira ekaitzen ondorioz bultzatuak izan direlako da.
Beudian
Biztanleria
2007an Beaudéan udalerrian erroldatutako biztanleak 391 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zanga (hegaztia)
Hotsa
Ez dute hots sitema konplexurik. Bere ohiko deialdia "rab-rab-rab" sinple bat da, arrantzan eta habian daudenean errepikatzen dutena. Koloniara hurbiltzen direnean hots berezi bat emititzen dute, eta koloniara aldiro aleren bat edo beste iristen denez oso ohikoa da hots hori entzutea. Arrek eta emeek hots antzekoak emititzen dituzte.
Beudian
Etxebizitza
2007an 386 etxebizitza zeuden, 173 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 204 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 327 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 173 etxebizitza nagusietatik 138 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 130 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 70 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 86 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zanga (hegaztia)
Hotsa
Bryan Nelson ornitologoaren iritziz, zanga bat bere bikotearen eta bere txitaren hotsak ezagutzeaz gain bizilagunen hotsak ere ezagutzeko gai da, eta familiakoa ez den zanga bat habira hurbiltzen bada modu erasokorrean erantzungo dio habiako bikoteak.
Beudian
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zanga (hegaztia)
Banaketa eremua eta habitata
Hegazti itsastar petoa da. Itsaslabarretan kumatzen du eta itsasoan barrena sartzen da arrantzatzera. Kumatze garaian, arrantzatzera ateratzen denean normalean ez da plataforma kontinentala baino haratago joaten. Uda partean Ozeano Atlantikoko iparraldeko uharte eta kostaldeko itsaslabarretan (Britainiar uharteetan, Eskandinabian, Islandian, Bretainian, Kanada ekialdean...) kumatzen du. Neguan hegoaldera jotzen du, Gineako golkoraino iristen delarik.
Mangladi
Fauna
Mangladi eremuetan dauden itsasaldiak ohikoa baino askoz nabarmenagoak dira, beraz ura egunean zehar mangladiaren barnean asko sartzen da eta berriro marea jaisten denean joaten da beraz sortzen den aldaketaren poderioz uretako zein lurreko animaliak bizi dira. Hiru mota ezberdintzen dira:
Bedia
Auzoak
Bediak honako auzo hauek ditu:
Euskara hezkuntza sistemetan
Nafarroa
! width="65" | ! width="65" |1986 ! width="65" |1991 ! width="65" |1996 ! width="65" |2001 !Euskaldunak !Ia euskaldunak !Erdaldunak !Guztira !% 100 !% 100 !% 100 !% 100
Mangladi
Garrantzia
Ekosistema hau materia organikoaren ekoizpen altuarengatik nabarmentzen da. Ikusi dugun bezala biodibertsitate handia sortzen dute beraz garrantzi ekologiko handia dute. Eta ekonomikoki duten garrantzia ere izugarria da. Izan ere, arrainei eta itsaskiei hazteko leku oso egokia eskaintzen die, eta ondorioz arrantza industria mantendu egiten dute. Bestalde, turismoarentzat gune erakargarritzat jo daiteke. Gainera, kostaldea urak eta haizeak sortzen duen higiduratik babesten du, eta sedimentuak atxikitzen ditu lur finkoaren hedadura handituz.
Mangladiek duten garrantzi handia jakinda ere, mangladien hedadura osoaren % 75 suntsitu egin da azken urteetan.
Bedia
Politika
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Aitor Sorriketa Larrea (EAJ) da Bediako alkatea, karguan 2003tik. Sorriketak alkatetza berritu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoaz.
Euskara
Bediako euskara Arratiako euskara n dago katalogaturik, era berean, mendebaldeko sartaldeko euskara n. Arratia eskualde guztiz euskalduna da, biztanleria osoaren %75 baino gehiagok euskara erabiltzen baitu egunerokoan. Hala ere, alde handiak daude herri batzuen eta besteen artean. Gauzak horrela, esan ohi da Zeanuri dela udalerririk euskaldunena, eta Areatza erdaldunena. Euskal hiztunen portzentajeagatik, UEMAko kideak dira, Arratian, lau udalerri: Arteaga, Dima, Zeanuri eta Areatza. Oro har, Mendebaleko euskararen aldaera bat dute jatorrizko euskalkia eskualdean.
Arratia eskualdeko euskara gorde eta berreskuratzeko helburuarekin sortu zen duela urte batzuk Geure Berbategie programa. Programa horrek bertoko euskararen irautea bideratu nahi du, eta horretarako kanta herrikoiak, esaerak, aditzak, lexikologia, toponimia etab. aztertu eta ikasi dira, betiko gordetzeko asmotan. Etengabeko lana da, egunero-egunero berriztu beharrekoa. Aipatutako kantak ezagutarazteko asmotan, AK-37 taldea sortu da, Igorreko Institutuko ikasleek osatuta. Talde horrek gerra zibilaren garaiko kantak moldatu eta musikaz nahastu ostean, disko bat argitaratu dute, bai eta Bizkaia osotik kontzertuak eskaini ere.
Garraioa
Arratia eskualdea gurutzatzen duen N-240 errepidea herrigunetik igarotzen da. Era berean, Bilbo eta Donostia arteko eta Urdaibaiko EuskoTren lineetako Bediako geltokia dauka herriak.4
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Historia
Naufragoak salbatzeko Espainiako Elkartea, itsasoko lehen enpresa izan zen, 1880.urtean. Arrakasta handiak izan zituen  “Royal National Lifeboat Institution" britaniarrak. Gizartea borondatezko langileez osatuta dago, ahaleginak koordinatzen zituzten bulegorik existitu gabe.
Zanga (hegaztia)
Banaketa eremua eta habitata
Itsasoaren ondoan egiten du habia, Golkoko itsaslasterraren eraginpean dauden kostaldeetan. San Laurendi golkoko eta kanada ekialdeko koloniak salbuespenak dira. Udan bere koloniak inguratzen dituzten itsasoen tenperatura 10-15 °C-koa, bere harrapakin nagusiak diren berdelek eta sardinzarrek maite duten tenperatura, beraz berdelaren eta sardinzarraren udako banaketa geografikoarekin estu lotuta daude zangen koloniak.
Beudian
Diru sarrerak
2009an Beaudéan udalerrian 176 unitate fiskal zeuden, 404 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.877 euro zen.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Historia
1971ko abenduan, Gizarteko aldizkari batek bere konstituziotik balantze bat eskaini zuen, non 18.791 pertsona lagundu eta 16.723 salbatu zituztenak.
Urteak pasa ahala, gizarte hau desagertzen amaituko zen eta bere eginkizuna Espainiako Itsas Armadak hartu zuen, “Remolques Maritimos S.A” enpresa itsas zabaleko salbamenduetarako eta “Cruz Roja” hondartzetako eta kostaldean bainulariak erreskatatzeko.
Zanga (hegaztia)
Banaketa eremua eta habitata
Nahiko latitude altuetan kumatzera hel daiteke, Bryan Nelson ornitologoaren arabera, hegazti hauen masak, tamainak, moko indartsuek (arrain azkarrak eta indartsuak harrapatzeko onak) eta nahiko sakon murgiltzeko gaitasunak (beraz itsasbazterratik urrun arrantzatzeko gaitasuna izanik) ahalbidetzen dute hegazti honek hain iparraldera dauden zonalde hotzetan kumatzea. Honekin batera, bere koipe erreserben laguntzaz, egunak igaro ditzake jan gabe.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Historia
Itsas erreskateko sozietate baten lehen esperientzia sortu eta mende bat geroago, Espainia asken pausoa eman zuen salbamentu moderno baten oinarriak jartzeko. 1979.urtean Espainiako agintariek, “SAR 79 Bilaketa eta Salbamenduko Nazioarteko” legea inskribatzea, Hanburgo hirian sinatu zuten.
Beudian
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
Zanga (hegaztia)
Banaketa eremua eta habitata
Bere koloniaren iparraldeko muga itsasoaren ur azaleko izotzak markatuko du, txita aurrera ateratzeko asmoz arrantza egin ahal izateko, izotzetik libre dauden urak behar ditu. Hori horrela izanda, Groenlandia eta Svalbard uhartedia adibidez leku aproposak izan daitezke koloniak ezartzeko, baina hortik iparralderago, zonalde erabat artikoetan, udak laburregiak dira kumaldiaren prozesu guztiak behar duen egun kopururako, baita baldintza kaskarrak ere arrantza egiteko.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Historia
Itsas armada eta itsas-erremolke enpresak dauden bi entitate bakarrak dira itsas erreskaterako. Espainiak, 7.880 kilometroko kosta eta 1.500.000 km²-ko itsas-erantzukizun ditu, baina ez zituzten baliabide nahikoak eskakizunak betetzeko.
Larnita
Larnita silikato motako minerala da.
Beudian
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen eta 1 kirol-denda zen.
Euskara hezkuntza sistemetan
Nafarroa
Euskaldun kopuruaren eta hezkuntza sisteman hizkuntza-ereduen artean, nolabaiteko korrelazioa ikus daiteke. Horra lehen hezkuntzako datu batzuk :
Toni Kukoč
Toni Kukoč (Split, Kroazia, 1968ko irailaren 18a) saskibaloi jokalari ohi kroaziarra da.
Beudian
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Beaudéan udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 135 hektarea erabiltzen.
Zanga (hegaztia)
Euskal Herrian
Euskal Herrian udazkenean eta udaberrian, alegia, bere migrazioetan, zangak ikustea erraza eta ohikoa da. Migrazio garaian Higer eta Matxitxakoko lurmuturretatik milaka zanga bidaiatzen ikustea erraza da, euskal kostaldea bere migrazio bide klasiko bat da.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Historia
1989. urtean “Plan Nacional de Salvamento” publikatu zen, salbamenduko koordinazio-zentroa eta koordinazio-zentro nazionaleko zentroak eraikitzeko, baita lehen ontzi eta helikopteroen kontratazioa ere, etorkizuneko Itsas Salbamendu eta Segurtasuneko Sozietatea baliabidez hornitzeko.
Itsasoko Salbamendua eta Segurtasun Elkarteari dagozkio itsas bilaketa, erreskatea eta salbamendua, itsas trafikoaren laguntza eta kontrola eraman, kutsaduraren aurkako borroka eta atoiontzien eta itsasontzien laguntza.
Tomás Domínguez Arévalo
Tomás Domínguez Arévalo, Rodeznoko kondea (Madril, 1882ko irailaren 26a - Alesbes, Nafarroa, 1952ko abuztuaren 10a) nafar politikari eta idazlea zen. Nafar jatorria amarengandik zetorkion. Alesbesko alkatea izan zen, baita Gorteetako diputatua ere, Agoizko hautes-barrutian hautatua. Karlista sutsua, Karlismoko Batzorde Goreneko lehendakaria izatera heldu zen.
Beudian
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Zanga (hegaztia)
Euskal Herrian
Zanga batzuk dokumentatuak izan dira urte osoa igarotzen euskal kostaldean, Billanon, Zumaian, Donostian eta Txingudin hain zuzen ere.
Pine Haven (Wyoming)
Pine Haven Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Crook konderrian kokatuta dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Chuecako plaza
Chuecako plaza, Plaza de Chueca, Espainiako Madril hiriburuan dagoen plaza bat da, Centro barrutiko Chueca auzoan. Izena Federico Chueca (1846-1908) madrildar musikagilearen omenez darama.
Tomás Domínguez Arévalo
Justizia Ministro izendatu zuen Francok 1938ko urtarrilean, eta bere betebeharra Bigarren Errepublikako legeria osoa aldatzea izan zen, Francoren Estatuaren oinarriak jartzeko. 1936ko udaberrian, Espainiako Gerra Zibilari hasiera emandako eskuindar Altxamendua koordinatu zuen Mola jeneralarekin eta Raimundo Garcia Garcilasorekin batera.
Beudian
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
García (argipena)
García izenak hainbat artikulutara eraman gaitzake.
Hyphessobrycon schauenseei
Hyphessobrycon schauenseei Hyphessobrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Larnita
Ezaugarriak
Larnita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.
García (argipena)
Onomastika
Gazteleraz García idazten den izena euskal jatorrikoa da izatez, eta parekide hauek ditu euskaraz:
Tomás Domínguez Arévalo
1938an, Francoren gobernuko justizia ministro izendatu zuten, eta Errepublikako legedi laikoa desegiteko lana hartu zuen bere gain; 1939ko abuztuan utzi zion ministro izateari. 1940an, Tuterako merindadeko foru ahaldun izendatu zuten eta, adinez nagusiena zenez gero, Nafarroako aldundi-burua izan zen, 1948ra arte. Vianako Printzea Erakundea sortu zuen, eta horko lehen lehendakaria izan zen.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Historia
Honako hauek dira:
Euskara hezkuntza sistemetan
Nafarroa
! width="65" | ! width="65" |1996/1997 ! width="65" |2000/2001 ! width="65" |2004/2005 !A eredua !B eredua !D eredua !G eredua !Guztira !% 100 !% 100 !% 100
Charadriiformes
Charadriiformes Aves klaseko ordena da, 351 espezie dituena. Gehienak itsasotik hurbil bizi badira ere, badaude basamortu edo basoetan bizi diren espezieak.
Euskara hezkuntza sistemetan
Ipar Euskal Herria
Ipar Euskal Herriko hezkuntza sistema Frantziako estatuko politikek gidatzen dute Frantziako Hezkuntza Ministeriotik.
Euskara ez da Frantzian hizkuntza ofiziala baina badaude euskara hezkuntza sisteman txertatzeko hainbat ahalegin. Hiru eredu mota daude gaur egun:
2004tik 2019ra murgiltze ereduan eta eredu elebidunean kopuruak izugarri emendatu badira ere, egun Ipar Euskal Herriko ikaslee gehienek frantses eredu elebakarrean ikasten dute.
Frantziako Auzitegi Gorenaren erabakiz, murgiltze eredua frantse konstituzioaren kontrakoa ebatzi zen 2021eko udan, euskal hezkuntzan eta kulturan ezinegona piztu zuena, euskara hutsezko hezkuntza debeka dezaketelakoan. Seaskako arduradunek kezka agertu zuten Bernabe ikuskari frantsesaren txosten batek ondorioztatu zuenean murgiltze eredua konstituzioaren kontrakoa dela, Britainiako Diwan sareari buruz egin azterketan; Seaskako arduradun horiek galdetu zuten Euskal Herriko hezkuntzaz ere era horretako txostenik ba ote zen.
Zanga (hegaztia)
Migrazioak
Zanga gazteek migrazio luzeak egiten dituzte, helduek baino urrutiago bidaitzen dute. Lehenengo migrazioa egiten duen zanga bat ia ekuatoreraino irits daiteke, gero bueltan koloniara helduak baino beranduago iristen delarik. Bigarren urtean migrazio txikiagoa egingo du.
Chuecako plaza
Chueca auzoaren bihotzean dago eta LGBT mugimenduarekin lotura estua du, hiri honetan urtero ospatzen den LGBT Harrotasunaren Nazioarteko Egunaren ardatzgunea baita.
Euskara hezkuntza sistemetan
Oñatiko Unibertsitatea
Euskal Herrian sortu zen lehen unibertsitatean (1542-1901) ez zitzaion euskarari arretarik eskaini. Teologia, medikuntza, zuzenbidea ikasi eta irakasteko latina eta gaztelania erabili ziren. Hala eta guztiz ere, Unibertsitate honetatik igarotako pertsona batek edo bestek, Esteban Garibai kasu, zerbait idatzi zuten euskaraz.
Tomás Domínguez Arévalo
Iruñean plaza bat eraiki zen bere izenean, Eroritakoen monumentuaren inguruan. 2009 urtean, izena aldatzeko proposamena onartu zen Iruñeko udaletxean, baina alkateak Tomás Domínguezen ordez, Rodeznoko konde tituluaren izenean jarraituko zuelako erabakia hartu zuen. 2015. urtean, azkenik, plazari izen hori kendu eta Askatasun Plaza izena jarri zitzaion.
Zanga (hegaztia)
Migrazioak
Zangek udaberri eta uda (kumatze garaia) iparraldeko lurretan eta itsasoetan igarotzen dute, udazkena eta negua igarotzeko hegoalderantz migratzen dute.
Europako zanga gehienek bi ibilbide klasiko aukeratzen ohi dituzte bere migrazioetan, populazio batzuek Mediterraneoko mendebaldean igarotzen dute negua, Gibraltarko itsasartea zeharkatuz, hegazti itsastar petoa denez, ahal duen heinean lur eremu handiak zeharkatzea ekiditen du, lur lehorreko hegaztiek egiten duten kontrakoa egin ohi dute itsas hegazti askok, alegia, lurreko hegazti askok ur tarte handiak ekiditen dituzten moduan itsas hegazti askok propioa egiten dute baina alderantziz. Mediediterraneora joateaz gain, beste populazio asko Ozeano Atlantikotik egiten dute beherantz eta Gineako golkoraino ere irits daitezke.
Kanadako populazioen kasuan, hegoaldeko muga Mexikoko golkoa izan ohi da, baina hona batez ere gazteak iristen dira, helduek migrazio txikiagoak egiten dituzte.
Elikadura
Tamaina ertaineko arrainak harrapatzen ditu. Ur gainean planeatzen du, 40 metro arterainoko altueran, eta arraina ikusten duenean hegoak tolestu eta bere burua botaz eraso azkarra egiten du. Hartzen duen itxura aerodinamikoari esker 100km/h-ko abiadura ere har dezake. Erasoan huts egten badu ur azpian jarraitzen du arrainaren atzetik.
Zangek egunez ehizatzen dute, eta, oro har, uretara jauzi eginez egiten dute arrantza. Kostaldetik gertu ehizatu dezakete, baina handik oso urrun ere bilatu dezakete janaria. Jakina da txitak hazten ari diren helduek koloniatik 320 km-ra arrantzatu dezaketela. Eskoziako Bass Rock uharteko kolonian guraso aktiboak diren hegaztien %2-k Dogger bankuan bilatzen ditu arrainak, 280 eta 320 km arteko distantziara. Ziurrenik, janaria bilatzen ari diren bitartean are distantzia luzeagoetara irits daitezke, baita aipatutakoak bikoiztuz ere, baina normalean 150 km baino gutxiagokoak dira.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Historia
MRCC Atlantiko, MRCC Kanarias, MRCC Estrecho eta MRCC Mediterraneoa.
Beste organismoekin kolaborazioa
Itsas-salbamendua haien baliabideen gain,  beste administrazio eta erakunde laguntzaile batzuetaz esku-hartzea koordinatzeaz  arduratu behar dira, hau da, bilaketan, salbamenduan eta  itsasoaren kutsaduraren aurkako borroka arloetan.
Zanga (hegaztia)
Harrapakinak
Kaio askok bezala, berehala lotzen dituzte arrantza ontziak janaria aurkitzeko aukerarekin. Itsasontzien inguruan biratzen dute, sareetatik arrainak harrapatzeko eta itsasora jaurtitako hondakinak aprobetxatzeko.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Salbamendu taldeak
Itsas Salbamenduko eta Segurtasuneko Sozietatea kontatzen du, dauden bitarteko metodo desberdinak kudeatzeko 21 zentroekin, hauek dira, “Centro Nacional de Coordenación de Salvamento” zentro bakarra eta Madrilen kokatuta dagoena eta “Centros de Cordinación de Salvamento” duten hogei zentroekin.
Zanga (hegaztia)
Harrapariak
Zangak ez du harrapari askorik. Kontinenteetako kostaldean edo uharte handietan ugaztun gutxi batzuek arrautzak eta txitak ehiza ditzakete, horien artean azeri arrunta (Vulpes vulpes) eta erbinude zuria (Mustela erminea) daude. Uharte txikietan eta uhartetxoetan ez du harraparirik ugaztunen artean. Hegazti batzuek noizean behin arrautzak eta txitak ehizatzen dituzte, hau kolonia guztietan gertatzen bada ere eragin gutxiko gertaera da. Arrautzak eta txitak ehiza ditzaketen hegaztien artean kaio beltza (Larus marinus) eta kaio hauskara (Larus argentatus) daude. Marikaka handiak (Catharacta skua) arrautzak eta txitak ehizatzeaz gain gaztetxoak eta ale zaurituak ehizatzen saiatu ahal dira. Marikaka handiak, gainera, heldu osasuntsuak erasotzera ausartzen dira, maiz egin ere, baina hauek ehizatzeko baino zanga helduek harrapatutako arrainak lapurtzeko egiten dute, eta gehinetan helburua lortu ere. Marikaka handia hegazti indartsu eta arriskutsuegia da bere aurka borrokatzeko, beraz gehienetan marikakak zangari erasotzen dionean honek arraina askatu egiten du, erasoarekin bukatzeko. Noizean behin, helduek arrano buruzuri (Haliaeetus leucocephalus) baten hatzaparretan buka dezakete, baina ez da oso ohikoa. Itsasoan ere ez du etsai natural askorik, noizean behin arrain handi batek (marrazo batek adibidez) edo pinnipedo batek ehiza dezake, baina kasu hauek ere ez dira ohikoak.
Charadriiformes
Taxonomia
Hona hemen ordenaren barruan dauden azpiorden eta familiak :
Zanga (hegaztia)
Ugalketa
Kolonia erraldoiak eratzen ditu ugalketa eremuetan. Uharte txikietako arroka zabaletan jartzen dituzte habiak, metro koadro bakoitzean bi edo hiru izaten dira. Bikote bakoitza toki berera itzultzen da urtero kumatzera. Habiak adar eta gainerako landare atalez, lumaz eta posible bada lurrez eraikitzen dituzte eta 30-60 cm-tako altuera hartzen dute. Sarritan beren zirina erabiltzen dute habia trinkotzeko.
Emeak arrautza urdinxka bakarra jartzen du. Egun gutxitan arrautza kaltetua izaten bada bigarren bat jartzen du emeak. Arrak zein emeak txandaka txitatzen dute 44 egunetan zehar. Txitak gurasoek berrahoraturiko elikagaia jaten du eta 90 egun pasatakoan uzten du habia. Bost edo sei urte dituenean izango da ugaltzeko gai.
Habiaren eraikuntza
Zangek habia labar malkartsuetan eraikitzea nahiago dute, ezinezkoa bada uharte edo uhartetxoen zoru lauetan eraikiko dute. Lur lauetan hegaldia hartzea eta lurreratzea zailagoa dute eta askotan maniobra horietan zanga batek beste zanga baten habia inbaditu dezake, horrek dakarren erantzun oldarkorrarekin, beraz, lur lauetan osatutako koloniak labar malkartsuetan eginiko koloniak baino estresagarriagoak izan ohi dira. Hala ere, eta kontraesankorra iruditu arren, habiak elkarrekin eraikitzen dituzte, lehenesten baitute koloniaren harraparien aurkako segurtasuna, estuegi egoteak suposatzen duen estresa ekiditea baino. Hau horrela izanda, bikote batek nahiago izango du habia kolonian bertan eraikitzea koloniatik kanpo eta leku aproposago (erosotasunaren aldetik) batean egitea baino. Batezbestez, metro koadro bakoitzeko 2,3 habi egon ohi dira.
Habiak algekin, lumekin, lurrarekin, belarrarekin eta itsasoan aurki ditzaketen objektu ezberdinekin eraikiak izan ahal dira. Habiaren diametroa 50-70 cm-koa da eta altuera 30-tik gorakoa izan daiteke. Koloniak haizegune indartsuetan ezartzen ohi dituzte eta beraz habiaren eraikuntza txitaldi guztian zehar mantendu behar dute, askotan berreraikiz haizeak botatakoa edo higatutakoa.
Jarrera oldarkorra habian
Habiaren eremuko agresibitatea espezie honetan estaltzearekin lotutako jokabide askoren oinarria da. Borrokak sexu bereko hegaztien artean bakarrik ematen dira. Eme batek ez du erreakzionatzen ar bat habiara hurbiltzen bada, baina sutsuki defendatzen du hurbiltzen dena beste eme bat bada. Habia lehenengo aldiz okupatzen duten arren arteko borrokak dira latzenak eta borroken ondorioak handiak izan daitezke, batzuetan zauri larriekin amaituz. Borroka guztien aurretik mehatxu keinuak izaten dira, ugalketa garaitik kanpo ere ikusten direnak. Arrek habia okupatzean beste arrei bere habiaren jabetza erakusteko ohitura dute, keinu hau burua beste arrei zuzenduz eta mokoa beherantz eta hegoak tente jarriz adierazten dute, bizilagunei habia berea dela eta gogor defendatuko duela adieraziz.
Parekatzea
Kumatzeko leku bat hartu ondoren, arra bikoterik gabeko eme bat erakartzen saiatzen da. Hauek, normalean lauzpabost urte dituztenak, behin baino gehiagotan egiten dute hegan koloniaren gainetik pausatu aurretik. Gorputz keinu batekin (lepoa asko luzatuz), emeak gorteiatzeko prest dagoela adierazten dio arrari. Arrak aldiz, gorteiatzeko keinua burua astinduz egiten du, habia markatzeko erabiltzen duen keinuaren antzekoa, baina kasu honetan hegoak tente edo irekita izan beharrean hegoak erabat itxita.
Bikoteak monogamoak dira eta luzaro irauten dute, bizitza osoa ez bada. Hegaztiak kumaldiaren ondoren banandu egiten dira, baina hurrengo urtean berriz elkartzen dira. Bikotekide bat hiltzen bada, besteak koloniako kumatze eremua utzi eta bikotea bilatzen ari diren bikotegabeen taldeari batzen zaio.
Oso oldarkor defendatzen dute habiaren inguruko lurraldea.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Itsas-unitateak
Haien beharrak egiteko Itsas Salbamenduko eta Segurtasuneko Sozietatea itsasoko eta aireko ingurunearekin kontatzen dute. Itsas unitateen barruan lau ontzi balioaniztasunak, hamar altuko atoiontzi, hamar esku-hartze azkarreko itsasontzi, berrogeita hamabost salbamendu itsasontzi eta berrogeita bi ontzi txikiak, guztira 121 itsasontzi.
Zanga (hegaztia)
Arrautza eta txitak
104,5 g-ko batezbesteko pisua duen arrautza obalatu bakarra erruten du, nahiko pisu gutxiko arrautza beste itsas hegazti askorekin alderatzen bada. Bi arrautza dituzten habien kasuak bi emeren errunaldiei edo aldameneko beste habia batzuetatik lapurtutako arrautzei dagozkie. Lehenengo arrautza galdu egiten badute zanga emeak bigarren arrautza bat erruten du. Inkubazio denbora 42 eta 46 egun artekoa da. Inkubatzen ari direnean, arrautza zangoetako igeriketako mintzekin inguratzen dute ondo berotzeko, mintz hauek odolez ondo irrigatuta dituztelarik (mintzen odol irrigazioa ondo kontrola dezakete). Arrautzaren azal gogorra hausteko prozesuak 36 ordu iraun dezake.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Atoiontziak
Itsas salbamenduak hamar atoiontziekin kontatzen du.
Zanga (hegaztia)
Arrautza eta txitak
Txitatxo jaioberriak eta gaztetxoenak helduek berrahoratutako arrain erdi-digerituekin elikatzen dira. Apur bat helduago direnean arrain osoagoak jasotzen dituzte.
Villanova di Camposampiero
Villanova di Camposampiero Italiako udalerri bat da. Paduako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zanga (hegaztia)
Arrautza eta txitak
Helduek hamaika edo hamabi astez elikatzen dituzte kumeak, harik eta gazteek habia uzteko indarra hartzen duten arte. 75 egunen buruan itsaslabarretatik itsasora joateko asmoa erakusten dute, eta horrek familiarekiko loturaren azken puntua markatzen du.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Esku-hartze azkarreko ontziak
Guztira lau ontzi dira “Auxiliar Naval del Principado” enpresa fabrikatutakoa.
Zanga (hegaztia)
Arrautza eta txitak
Aipatu beharra dago, habia utzi berritan, zanga gazteak ez direla oraindik hegalari oso onak, beraz askotan itsaslabarra utzi eta gero ez dira gai berriro hara itzultzeko. Honi koloniako bizilagun helduen oldarkortasuna gehitzen badiogu, alegia, habia utzi berriko gazteek, hegaldi oraindik ez oso trebearekin, itsaslabarrera itzultzeko saiakeretan bizilagunen habietara nahigabe sartzen badira modu oldarkorrean erasotuak izaten direla gehitzen badiogu, horrek gazte asko itsasoan ondo hegan egiten eta ondo arrantzatzen ikasi arte geratu behar direla dakar. Eguraldiaren baldintzak onak badira normalean horrek ez du ondorio txarrik, gaztetxoen koipe erreserba dela eta 2-3 este iraun dezaketelako jan gabe (teorian denbora nahikoa hegaldia eta arrantza hobetzeko). Baina baldintza txarrak badira gazte asko hil daitezke goseak hartuta edo arroken kontra kolpatuta. Beste kasu batzuetan ere koloniako helduen oldarkortasunak eragindako zauriengatik hil daitezke zanga gazteak. Baina lehenengo etapa hauek ongi gaindituta, heldua eta hegalari trebea bihurtuta, arrisku gutxiko eta bizitza luzeko hegazti batean bilakatuko da.
Villanova di Camposampiero
Mugakideak
Villanova di Camposampierok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Salbamendu-ontziak
Itsas segurtasun izenarekin ezagututa, berrogeita hamahiru itsasontzi gai dira abiadura handian Espainiako kostaldetik nabigatzeko (30' ingurura).
Konrad Lorenz
Konrad Zacharias Lorenz (Viena, Austria, 1903 azaroaren 7a -Altenberg, Austria, 1989ko otsailaren 27a) Etologiaren sortzailetariko bat izan zen, 1973ko Fisiologia eta Medikuntzako Nobel Saria jaso zuena. Ekarpen oso garrantzitsuak egin zituen animalien portaeraren ikerkuntzan, aditu gehienen ustez bera izan baitzen Etologiaren nondik-norakoak ezarri eta finkatu zituena.
Biografia
1903ko azaroaren 7an jaio zen Vienan, garai hartako inperio austro-hungariarraren hiria, baina gaur egun Austriako hiriburua dena. Eboluzioaren teoriek erakarrita Zoologia ikasi nahi zuen, baina aitaren aginduz Medikuntza ikasteari ekin zion, New York-eko Columbia unibertsitatean. Ikasketak bukatuta, sorterrian Zoologia ere ikasi zuen, 1933an bere doktoretza lortuz.
1939 eta 1941eko urteen artean Königsberg-eko unibertsitatearen irakasle izan zen, psikologia arloan. Unibertsitate horretako arduradunek ezaguera biologikoak zituen psikologia irakaslea nahi zuten. Bigarren Mundu Gerran nazien armadan mediku gisa aritu zen, Posen-go ospitaleko neurologia eta psikiatria sailean. Ekialdeko frontera bidalia, errusiarren esku erori zen, eta beraien ospital batzuetan lan egin behar izan zuen 1948. urtera arte.
Austriara itzulita buru-belarri sartu zen animalien portaeraren ikerkuntzan. 1950 eta 1954 bitarteko urteetan Bulder-go Max Planck Institutua zuzendu zuen, eta 1955 eta 1973ko urteen artean Seewiesen-ekoa. Bi unibertsitate horietan portaeraren fisiologiaren eremuan jardun zuen. 1989ko otsailaren 27an Viena ondoko Altenberg hirian zendu zen. Hil aurretiko azken urteetan mugimendu ekologistara hurbildu zen, ingurumenaren patuaz kezkatua.
Ekarpen zientifikoa
1939an Nikolaas Tinbergen-ekin batera animali-portaeraren eskola etologikoa sortu zuen, ipar-amerikako psikologo esperimentalen taldearekin talka egingo zuena. Estatu batuarrek animaliak laborategian ikertzen zituzten bitartean, europarrek bere ingurune naturalean behatzen zituzten. Ahate eta antzara kumeen ikasketa prozesuak aztertzerakoan Lorenz ohartu zen etapa labur batean txitek gurasotzat hartzen dutela ikus edo entzumen estimulu egokiak bidaltzen dituen edozein izaki. Inpronta deitu zion kumeek duten ezagutze-etapa horri.
Animalien portaeraren atzean jokabide-eredu zehatzak zeudela frogatzen saiatu zen beti Lorenz. Jokabide-eredu horien oinarrian, funtsean, faktore genetikoak egonik. Eredu horiek animaliaren biziraupenarentzat funtsezkoak dira, bere ezaugarri fisiologikoak bezainbeste. Espezien eboluzioan, hortaz, zeregin oso garrantzitsua ere bete izan dute jokabidearekin lotuta dauden alderdiak.
Gizartearen antolamendua eta giza agresibitatea aztertu zuen, bere oinarri biologikoak azpimarratuz. Giza agresibitatearen osagai genetikoa bere lurraldearen defentsa egiten duten animalien portaerarekin alderatu zuen.
Sociedad de Salvamento y Seguridad Marítima
Kutsaduraren aurkako borrokaren ontzia
Itsasoko isuri kutsatzaileen eta hidrokarburo isurien aurkako borrokarako biltzaile ontzi batekin kontatzen dute “Urania Mella” izeneko ontzia,  3100 m³-ko  edukiera dauka.
Aireko-unitateak
Aireko ingurunean hamaika helikoptero “helimer” izenarekin eta hiru hegazkinak enkargatzen dira.
Hegazkinak
Hiru hegazkin daude guztira, hauek sei aireportu desberdinetatik operatzen dute.
Helikopteroak
Hamaika helikoptero daude guztira Espainiako kostaldearen zehar.
Zanga (hegaztia)
Koloniak
Mundu mailan zangen %60-ak Eskozian kumatzen du. Baina Eskoziatik haratago zabaltzen dira bere koloniak.
Gaur egun kolonia handienen artean honako hauek daude: