cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oxigeno
Toxikotasuna
Oxigenoaren toxikotasuna birika eta nerbio-sistema zentralean, sakonera handietan igeri egitean edo urpeko igeriketa profesionalean gerta daiteke. 60 kPa baino presio partzial handiagoa duen O2-a duen airea denbora luzez arnasten bada, biriketako fibrosi iraunkorra sortzera hel daiteke. 160 kPa (~1,6 atmosfera) baino handiagoa duten presio partzialetan egoteak konbultsioak eragin ditzake, normalean, urpekarientzat hilgarriak izaten dira. Toxikotasun akutua eman daiteke % 21eko edo gehiagoko O2-a duen airea arnasten bada 66 metro edo gehiagoko sakoneran. Orohar, % 100eko O2-a duen airea arnasten bada, soilik 6 metroko sakoneran.
Konbustioa eta beste arrisku batzuk
Oxigeno-kontzentrazio handia duten iturriak konbustio azkarra bizkortzen du. Sute eta leherketa arriskuak oxidatzaile kontzentratuak eta erregaiak gertuegi jartzen direnean gertatzen dira. Hala ere, bai bero bai txinparta bidezko ignizioa beharrezkoa da konbustioari hasiera emateko. Oxigenoa substantzia bera ez da erregai bat, oxidatzailea baizik. Konbustioa emateko arriskuak  oxidatzaile sendoak diren oxigenodun konposatuetan ere gertatzen da, hala nola peroxidoetan, kloratoetan, perkloratoetan eta dikromatoetan, suari oxigenoa eman diezaioketelako.
O2 kontzentratuak konbustio azkarra eta energetikoa ahalbidetzen du. Oxigeno-likidoa bildu eta garraiatzen duten hoditeri eta altzairuzko ontziak, erregai moduan jokatzen dute. Horregatik, horien diseinu eta fabrikazioan arreta berezia jarri behar da ignizio-iturriak txikiagotu egiten direla ziurtatzeko. Apollo 1 aren tripulazioaren heriotza eragin zuen sutea hain azkar hedatzearen arrazoia presio atmosferikoa baino pixka bat handiagoa zen O2 puruarekin presurizatu zutelako izan zen. Berez, misioan, presio normalaren 1/3 erabili beharko litzateke.
Oxigeno likidoaren isurketa ematen baldin bada, eta hori egurra bezalako materia organikoarekin, produktu petrokimikoekin edo asfaltoarekin kontaktuan jartzen bada, talka mekaniko bat jasoz gero, material horiek edozein momentuan eztanda egitea eragin dezake. Beste zenbait likido kriogenikok bezala, gorputzarekin kontaktuan jartzen bada, azalaren eta begien izoztea eragin dezake.
Robert Parish
Robert Lee Parish (1953ko abuztuaren 30a, Shreveport, Louisiana) NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohi bat da. Taldekideen artean The Chief ("Buruzagia") ezizena jaso zuen, One Flew Over the Cuckoo's Nest film ospetsuko Bromden buruzagia pertsonaiaren antzera, erraldoia, isila eta izaera estoikoa zuelako.
Golden State Warriors (1976-1980), Boston Celtics (1980-1994), Charlotte Hornets (1994-1996) eta Chicago Bulls (1996-1997) taldeetan jokatu zuen.
Chronicon terrae Prussiae
Chronicon terrae Prussiae (euskaraz Prusiar Lurraldeko Kronika) Ordena Teutonikoari buruzko kronika bat da, 1326. urtean Peter von Dusburg alemaniar apezak idaztetik amaitu zuen. Eskuizkribu hau Ordena Teutonanikoaren Estatua eta Ordena Teutonikoaren Prusia eta Lituaniako Dukerriko Handiko kronika onena eta osotuena da, Baltikoko gurutzadak bukatu eta 100 urtetara osatu zelarik. Gainera, prusiar eta lituaniar pagano edo jentilen klanek eta Ordena Teutonikoak elkarren aurka Baltikoan egindako guduei buruzko informazio iturri bikainena da.
Kronika hau latinez idatzia dago eta lau bildumek osatzen dute:
Nomenklatura (sobietar elitea)
Nomenklatura (Errusiera: номенклату́ра) Sobietar Batasunean eta Ekialdeko Blokeko beste herrialde batzuetan, gizarteko aktibitate guztietako, eta tokian tokiko Alderdi Komunistaren oniritziarekin, lanpostu garrantzitsuak izaten zituzten pertsonak ziren: gobernuan, lantegietan, nekazaritzan, hezkuntzan, eta abar... Ia guztiak, alderdi komunistako kideak ziren. Sobiertar erregimenaren aurkakoak ziren idazle batzuek, Milovan Đilas esate baterako, era kritiko batean gizarte klase berri bat bezala definitzen zuten. Troskismo ortodoxoak, klase erabili beharrean, kasta hitza erabili ohi du; Sobietar Batasunean langile endekatuen estatu bat ikusten zutelako, eta ez klase berrien gizarte bat. Troskiren teorien geroko garapen batzuetan, batez ere Tony Cliffen estatuaren kapitalismoari buruzko teorietan, nomenklatura, klase berri bat bezala hartzen da.
Etimologia
Errusierazko hitza Latinezko nomenclatura (izen zerrenda bat) hitzatik dator.
Michael Voslenski Sobietar disidenteak zabaldu zuen hitza, 1970ean, "Nomenklatura: Sobietar buruzagien klasea" (Errusiera: Номенклатура. Господствующий класс Советского Союза) liburua idatzi zuenean.
Bake eta Ordenarako Salbazio-Batzordea
Eratzea
Errusiako Armadak Kherson eta honen eskualdearen zatirik handiena hartu ondoren, Vladimir Saldo-k –Khersongo alkate-ohia–, Sergei Txerevko –Gizarte eta Gizadi-Gaietarako alkateorde-ohia– eta Kirill Stremousov –Tavria News agentziako zuzendaria– Errusiarekin lankidetzan hasi ziren. Ondorioz, martxoaren 10ean, "Bake eta Ordenarako Salbazio-Batzordea" eratu zen hiruek osatutako bileran, zeinak eskualdeko lurraldeetan legea eta ordena publikoa mantentzeko helburua aldarrikatu zuen, bai eta Errusiarekin merkataritza-, ekonomia- eta harreman soziokulturalak ezartzea ere.
Jarduera
Nezavisimaya Gazetaren arabera, batzordearen jarduerek etengabeko erresistentzia izan zuten biztanleen artean; ondorioz, batzordekide batzuk GURak edo Ukrainako partisanoek hil zituzten.
Orain arte, batzordearen ekintza esanguratsuenetako bat Errusiako errubloa Kherson Oblasteko moneta ofizial gisa ezartzea izan da.
Litote
Litote hitza grezieratik dator, λιτότης, euskaraz “soildua”, “gutxitua”. Izen horrekin erretorikan pentsamendu figura bat adierazten da. Modu batez ironia, perifrasi eta eufemismoarekin badu zer ikusirik. Funtsa hauxe da: adierazpena leundu egiten du itxuraz baina, horrela, kontrako adiera indartuz. Adibidez, “liburu hori ez da batere txarra”, “txarra” adierazpena leundu dugu modu batez baina benetan ona dela esan nahi dugu.
Ahozko hizkuntzan ohikoa da baliabide hau:
Adibideotan ikusten denez, sarritan ezezko esaldien bitartez adierazten da. Hiru kasutan perifrasi topatuko ditugu: “Neska azkarra da” esan beharrean hitz gehiago erabiliz gauza bera esaten dugu, “Neska hori ez da batere tuntuna”.
Esan ohi da litote hiperbolearen kontrakoa dela baina, berez, antzeko prozedura da.
K.a. XVIII. mendea
'''Kristo aurreko XVIII. mendea''' K.a. 1800. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1701. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Cochran (Georgia)
Cochran  Georgiako estatuko hiri bat da. Randolph konderrian kokatua dago. 2010ean 5,150 biztanle zituen, 11.88 kilometro koadrotan banatuta.
Cohutta (Georgia)
Cohutta  Georgiako estatuko hiri bat da. Evans konderrian kokatua dago. 2010ean 661 biztanle zituen, 12.23 kilometro koadrotan banatuta.
Panje poni
Panje ponia, (Panjeskaya), Europan, Errusia eta Ukrainiatik Poloniaraino hedatzen den zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Zaldi hau oso erabilia izan da nekazal munduan Ekialdeko Europan. Hainbat unetan beste zaldi arrazekin nahastuak izan dira, arabiar zaldiekin esate baterako. Bigarren mundu gerran Poloniatik ekarritako konik zaldiekin nahastu ziren baita ere.
Oso zaldi talde heterogenoa da, nahiz eta gehienek ezaugarri amankomunak izan. Dena den, hainbat adituek arrazaz baino zaldi mota bat dela diote.
Arrazaren oinarrian Poloniako Konick zaldia, Hutsul ponia eta Albaniako ponia daude. Bereziki konick poniak aipatzen dira arrazaren oinarri gisa.
Kanpo estekak
Arrazari buruzko artikuloa
Langdon (New Hampshire)
Langdon Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sullivan konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gillonnay
Gillonnay Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gillonnay udalerrian erroldatutako biztanleak 934 ziren. Familiak 349 ziren, horien artean 78 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 123 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 136 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 387 etxebizitza zeuden, 359 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 343 etxeak ziren eta 42 apartamentuak ziren. 359 etxebizitza nagusietatik 297 bere jabearen bizilekua ziren, 52 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 95 etxek lau zituzten eta 216 etxek bost zituzten. 285 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 104 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 225 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 611 ziren, horien artean 461 aktiboak ziren eta 150 inaktiboak ziren. 461 pertsona aktiboetatik 443 lanean zeuden (229 gizon eta 214 emakume) eta 18 langabezian zeuden (7 gizon eta 11 emakume). 150 pertsona inaktiboetatik 57 erretiraturik zeuden, 49 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gillonnay udalerrian 376 unitate fiskal zeuden, 992 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.840,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Gillonnay udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 870 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Weber (unitatea)
Weber (ikurra: Wb ) Nazioarteko Unitate Sisteman fluxu magnetikoaren edo indukzio magnetikoaren fluxuaren unitatea da, eta, espira bakarreko zirkuitu batetik igarotzean volt bateko indar elektroeragilea sortzen duen fluxu magnetikoaren baliokidea bada segundu 1ean, fluxu hori gutxitze uniformearen bidez ezeztatzen da. Sinbolikoki, Wb-k irudikatzen du. Unitatearen izena Wilhelm Eduard Weber fisikari alemaniarraren omenez eman zioten.
1 Wb = 1 V·s = 1 T·m2 = 1 m2·kg·s-2·A-1.
Webera beste hainbat unitatetan ere adierazten da:
non Wb = weber, Ω = ohm, C = coulomb, V = volt , T = tesla , J = uztaila , n = newton m = metroa , s = segundo , A = amperea , H = Henry , Mx = maxwell.
SI-ren multiploak
Jarraian, Nazioarteko Unitate Sistemaren multiplo eta azpimultiploen taula ematen da:
Historia
1861ean, Zientziaren Aurrerapenerako Britainia Handiko Elkarteak («BA» bezala ezagutua ) William Thomsonek (gero Lord Kelvin) zuzendutako batzorde bat sortu zuen unitate elektrikoak aztertzeko. 1902ko otsaileko eskuizkribu batean —Oliver Heaviside-k eskuz idatzitako oharrekin—, Giovanni Giorgik elektromagnetismoaren unitate arrazionalen multzo bat proposatu zuen, weber barne, eta "BA-k, bigarreneko volt-aren produktuari, weber deitu ziola" adierazi zuen.
Nazioarteko Batzorde Elektroteknikoa (NBE) –IEC ingelesez– terminologia lantzen 1909an hasi zen, eta, 1911n, 1. Batzorde Teknikoa –TC1– sortu zuen, bere batzorderik zaharrena : "eremu elektrotekniko desberdinetan erabiltzen diren terminoak eta definizioak zehatzeko eta hizkuntza ezberdinetan erabiltzen diren terminoen baliokidetasuna zehazteko".
1927. urtera arte ez zion TC1-ek kantitate eta unitate elektriko eta magnetikoekin lotutako hainbat problema aztertzeari ekin. Izaera teorikoko eztabaidak ireki ziren, non ingeniari elektriko eta fisikari ospetsuek eremu magnetikoaren indarra eta fluxu magnetikoaren dentsitatea izaera bereko kantitateak ote ziren aztertu baitzuten. Desadostasunak jarraitu zuenez, NBEk egoera konpontzeko ahalegina egitea erabaki zuen. Hurrengo bilera prestatzeko, lantalde bati agindu zion gaia azter zezan.
1930ean, TC1ek erabaki zuen eremu magnetikoaren intentsitatea (H) fluxu magnetikoaren dentsitatearen (B) desberdina zela[9], eta eremu horien eta erlazionatutako kantitateen unitateak izendatzeko galdera sortu zen, fluxu magnetikoaren dentsitatearen integrala barne.
Lehendik zegoen unitate praktikoen seriea unitate fisikoen sistema oso eta integral batera zabaltzea erabaki zen, 1935ean gomendioa onartuz: "Giorgi irakasleak proposatutako lau oinarrizko unitateak dituen sistema behin betiko laugarren oinarrizko unitatea aukeratzeko baldintzapean hartzea". Sistema horrek "Giorgi sistema" izendapena jaso zuen.
1935ean ere, TC1ek "kantitate eta unitate elektriko eta magnetikoen" ardura TC24 berriari pasatu zion. Horrek "azkenean, Giorgi sistema unibertsala onartzera eraman zuen, zeinak unitate elektromagnetikoak MKS dimentsio-sistemarekin bateratu zituen, gaur egun SI (Système International d'unités) sistema bezala ezagutzen den multzoa".
1938an, TC24k "konexio-lotura gisa (unitate mekanikoetatik elektrikoetara) espazio librearen iragazkortasuna μ 0 = 4π × 10 - 7 H/m balioarekin gomendatu zuen. Talde horrek onartu zuen dagoeneko erabiltzen ziren unitate praktikoetako edozein (ohm, ampere, voltio, henrys, farads, coulombs eta weber) laugarren oinarrizko unitate gisa balio zezakeela . "Kontsulta egin ondoren, anperea Giorgi sistemaren laugarren unitate gisa hartu zen Parisen, 1950ean".
Pedioplanis undata
Pedioplanis undata Pedioplanis generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Jimmy Jump
Jaume Marquet i Cot (Sabadell, Bartzelona, 1976ko martxoaren 14a - ), Jimmy Jump bezala ezaguna dena, kirol ospakizunetan zein ekitaldi jendetsuetan bat-batean sartzeagatik ezagun egin den kataluniarra da. Azkenaldian egin dituen agerpen entzutetsuenen artean Eurovision 2010 ekitaldia, 2010eko Munduko Futbol Txapelketa eta 2011ko Goya Sarien banaketa daude.
Italiaren bateratzea
Italiaren bateratzea (Unità d'Italia) edo Risorgimento XIX. mendeko mugimendu politiko eta soziala izan zen, Italiar penintsulako estatu ezberdinak estatu bakar batean finkatzea eragin zuena, Italiako Erresuma. 1820 eta 1830eko hamarkadetako Vienako Kongresuaren aurkako matxinadek inspiratua, bateratze prozesua 1848ko iraultzengatik azkartu zen, eta 1871n amaitu zen, Erroma ofizialki Italiako Erresumaren hiriburu izendatua izan zenean.
Bateratzearen xede izan ziren estatuetako batzuk (terre irredente) ez ziren Italiako Erresumara batu 1918 arte, Italiak Austria-Hungaria garaitu ondoren Lehen Mundu Gerran. Arrazoi honegatik, historialariek, batzuetan, bateratze garaia, 1871tik haratago jarraitu zuen zerbait bezala deskribatzen dute, XIX. mendeko azken urteetan eta Lehen Mundu Gerran (1915-1918) jarduerak gehitzeko, eta bere amaierara, 1918ko azaroaren 4an soilik iritsi zena Villa Giustiko Armistizioarekin. Bateratze aldiaren definizio zabalago hau da, adibidez, Vittorianoko Berpizkundearen Museo Nagusian aurkezten dena.
Gertakariaren hedapen kronologikoa
Historialarien artean aho bateko adostasunik ez dagoen arren, gehienek, Risorgimentoaren hasiera, 1815ean napoleondar domeinua eta Vienako Kongresua amaitu eta berehala mugimendu bezala ezartzeko joera dute, eta bere gailurra, Aita Santuen Estatuen anexioarekin eta 1871ko otsailean hiriburua Erromara eramatearekin amaitzen da.
Hala ere, historiografia italiarraren zati handi batek batasun nazionalaren prozesuaren amaiera XX. mendearen hasierara arte hedatu zuen, Lehen Mundu Gerraren ondoren, lurralde irredentoak deiturikoen anexioarekin, honela Italiako laugarren independentzia gerraren kontzeptua sortuz. Gehiago luzatu dutenak ere badira, izan ere Italiar Erresistentzia (1943-1945), idealki lotuta egon zen Risorgimentoarekin, "Bigarren Risorgimento" definizioaren bidez.
Italiaren bateratzearen muga kronologikoen definizioak, argi eta garbi, garai horren interpretazio historiografikoaren eragina du, eta, beraz, historialarien artean ez dago aho bateko adostasunik haren determinazio denborazko, formal eta idealari buruz. Badago lotura bat, halaber, "Risorgimento literario" baten eta beste politiko baten artean: XVIII. mendearen amaieratik, Risorgimento italiarraren idatziak zentzu kultural hutsean idatziak izan ziren. Ideal literarioa Italiako berpizkundeko gertakari politiko eta sozial batera hedatu zen lehen aldiz Vittorio Alfierirekin (1749-1803), ez kasualitatez Walter Maturik "Risorgimentoko lehen gizon intelektual askea" bezala definitu zuena, Risorgimentoko garaiko benetako historialaria, XIX. mendearen lehen hamarkadetan garatu zen Risorgimentoko alderdi literario eta politikoa sortu zuena.
Fenomeno politiko bezala, zenbait historialarik Riminiko aldarria (1815) eta Italiako armadak Erromaren konkista (1870eko irailak 20) lortu artean ulertu zuten Bateratzea. Beste batzuek 1820-1821eko lehen altxamendu konstituzionalen eta Italiako Erresumaren aldarrikapenaren artean (1861) edo Italiaren hirugarren independentzia gerraren amaieran (1866).
Beste batzuek, zentzu zabalean, XVIII. mendearen bigarren erdiko garai erreformistaren eta Napoleondar aroaren (1796-1815) artean sortu zela ikusten dute, Italiako lehen kanpainatik aurrera. Bere amaiera, era berean, batzuetan Lehen Mundu Gerraren ondoren Italia ipar-ekialdeko lur irredentoak (Trentino eta Venezia Giulia) batzeraino hedatzen da.
Nazioaren kontzeptuaren eraikuntza Risorgimentoaren historiografian
Italiar identitate nazionala sortzea, italiar herriaren gehiengoarentzat oso ezezaguna zena, Italiako Erresuma sortu aurretik Risorgimentoko intelektualek nazioaren ideiarekin lotutako mito eta narrazioak eraiki eta zabaltzeko euren gain hartu zuten lana. "Gora Italia!" oihukatuz Siziliara hainbat iraultzaile iritsi zirenean, bertako nekazariek uste zuten Italia euren erregina zela. Iraganeko historiaren oroigarri bat, non historialari erromantikoek galdutako batasun politikoa birkonkistatzeko bidea ikusi zuten.
Horregatik, konnotazio historiko bizia ere erabili zuten, Entcilopedia Italianak azaltzen duen bezala :
Antzinako Erroma
Italia, erromatar boterearen sehaska eta hedapenaren lehen eremua izan zen, eta Estatuan modu ezberdinetan integratu zen; Italiako administrazio sistema, probintzietakoetatik ezberdindua mantendu zen Dioklezianoren garaira arte. Probintziak, izatez, botere zentralak eskuordetutako magistratuek gobernatzen zituzten lurraldeak ziren, Italiako anexioa eta, ondoren, administrazioa, erromatar eta latindar kolonien fundazioaren bidez artikulatzen zen bitartean, lurraldearen aliantza eta konfiskazio hitzarmenak hitzartuz. Italia erromatarra lurralde zabala zen eta etnia eta gizarte barietate nabarmena zuen, tokiko berezitasun handiak mantentzen zituen arren, erromatar errepublikaren amaieratik erregimen juridiko bakar baten pean bateratze prozesu bat jasan zuena.
Estatu-nazioaren kontzeptua benetan anakronikoa da antzinako munduari aplikatzen bazaio, baina Italiako memoria historikoa bereziki gogora ekarri zen nazio italiar modernoaren eraketa garaian.
Erdi Aroa
Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori zenean, penintsularen lurralde batasuna ez zen murriztu ez ostrogodoen erregealdiarekin, ez lombardiarren inbasioarekin eta, ondorioz gertatu zen penintsularen zatiketarekin. Hasieran, lombardiarrak, politikoki zein militarki lotuta zeuden herrietatik bananduta mantentzen saiatu ziren, baina, denborarekin, osagai latinoarekin bat egiten joan ziren, eta, erromatar eta ostrogodoen ereduari jarraituz, penintsula berrelkartzen saiatu ziren, euren erresumari oinarri nazional bat emateko. Saiakera honek, porrot egin zuen, frankoek Adriano I.a aita santuaren aurrean egindako esku-hartzearen ondorioz, hurrengo mendeetan errepikatzera zuzendutako eredu baten arabera. Eredu horretan, Aita Santua, ahal zen neurrian, bere autonomia arriskuan jar zezakeen potentzia etsai baten jaiotza eragozten saiatzen zen.
Frankoen konkistaren aurretik Regnum Langobardorum penintsulako eta kontinenteko Italia gehienekin identifikatzen zen, eta lonbardiar erregeak, VII. mendetik aurrera, jada ez ziren lonbardiarren erregetzat bakarrik hartzen, baizik eta bizantziarrak ez ziren lurraldeetan eta Italia osoan (rex totius Italiae) beren subiranotasunaren pean jarritako bi herrietakotzat (latinez mintzo diren lonbardiarrak eta italiarrak). Garaileak, beraz, pixkanaka erromanizatuz joan ziren, garaituen kultura besarkatuz, latina Estatuko hizkuntza idatzi bakar bezala eta maila juridiko eta administratiboan komunikabide pribilegiatu bezala onartzeari esker.
VIII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, frankoek Karlomagnoren titulu inperiala aldarrikatu zuten. Mende eta erdi beranduago, Karolingiar dinastia desagertu ondoren, germaniar errege berri bat izan zen, Oton I.a Saxoniakoa, autoritate inperiala aldarrikatu zuena. Karolingiar garaitik, Italiako Erresumaren kontrola, funtsezko faktorea izaten jarraitu zuen koroa inperialaren konkistan. Titulua nork izan denbora luzez eztabaidan egon zen, eta, luzera, aristokrazia italikoak, koroaren kontroletik ihes egin zuen. Hala ere, bere boterea sendotzea lortu zuen, errefortzu dinastiko eta nobleziaren prozesuen bidez. Historiografia nazionalistak Anskariar dinastiako Berengario Friulikoa (850-924) –erretorikoki «Italiaren batasunaren txapeldun eta baieztatzaile bat» bezala irudikatua– eta Arduino d'Ivrea (955-1015) –Italiako Erresumako subiranoa– Risorgimentoko abertzaleen aitzindari bezala margotu zituzten.
Milagarren urtearen ondorengo lehen mendeetan, autonomiaren eta askatasunaren nahiak berak Itsas Errepubliken (Amalfi, Genova, Pisa eta Venezia) garapen nabarmena ekarri zuen, eta gero Erdi Aroko komuna askeena, Pizkundean amaituko zen ekonomia eta arteen berpizkundea bultzatuz, XIII. mendean Gioacchino Da Fioren eta Frantzisko Asiskoaren irudiekin gertatu zen esnatze erlijiosoaren ondorioz aurreratu zena. Goi Erdi Aroan italiar nazio sentimendua itzalean zegoen, baina garaiko bi potentzien arteko borrokan parte hartuz, Aita Santua eta Germaniako Inperioa, hurrenez hurren, guelfoak eta gibelinoak aliatu ziren. Sentimendu hori astiro sortzen hasi zen, nagusiki Erromaren antzinako handitasunaren oroitzapenetik elikatuz, eta Elizak ordezkatzen zuen erlijio identitatean aurkituz, idealki erromatar erakundeetatik heredatua.
Legnanoko guduan Lombardiako Ligak Federiko Bizargorria enperadorearen aurka (1176) lortutako garaipena, eta Siziliako bezperen matxinada Frantziako erregeak Sizilia azpiratzeko egindako saiakeraren aurka (1282), bereziki XIX. mendeko erretorika erromantikoak berrartuak izango dira, aberriaren kontzientzia baten lehen iratzartzearen ikur bezala. Errealitate historikoak, ordea, udalerriak eta jaurerriak eratzeak osaera politiko bateratu baten porrota ekarri zuela erakutsi zuen, tokiko interesak nagusi baitziren estatu txikietan banatutako Italian, sarritan elkarren arteko gatazkan. Honela, ez zen proiektu politiko bateratu bat, baizik eta Suabiako Federiko II.a subirano suabo-italiarraren ekintza azpiratzeko politika hedatzaile baten desioaren adierazpena, bere lagun ziren jaurerri gibelinoen ezarpena laguntzera bideratua, Italia aita santuaren eraginetik kenduz eta erabat germaniar inperioaren menpe jarriz.
Era berean, bateratzearen ondorengo XIX. mendeko historiografiak, italiarrek gerra egiteari uko egin ziotela eta euren interes pribatuetara itxi zirenaren ideiari aurre egin zion. Historiografoek Alberico da Barbiano buruzagiak Marinoko guduan Italiako miliziaren agintepean Klemente VII.a Antipaparen soldatapeko mertzenario frantsesen eta bretoien aurka lortutako garaipena, erredentzio nazionaleko izpiritu batean inspiratzen zela ebatzi zuten. Alberikok "LI-IT-AB-EXT" ("Italia ab exteris liberata", "Italia atzerritarretik askatu da") leloa zuen pankarta bat jaso zuen Urbano VI.aren eskutik. Ferdinand Gregoroviusen arabera, Alberiko da Barbiano buruzagi mertzenarioaren balentriak animatzen zituen espiritu mertzenarioa ahaztuz, hau izan zen "arma nazionalek atzerriko lapur konpainiak konkistatu zituzten lehen aldia; Italia, azkenik, bere hibernaziotik esnatu zen, eta, beraz, Marinoren egun hartatik, milizia italiar berri baten eta gerraren arte berri baten aroa hasi zela esan dezakegu".
Honela idatiz zuen Ariodante Fabretti abertzale, historialari eta Italiako Erresumako senatariak, Risorgimentoko etorkizuneko heroien figura profetiko bat ikusi zuena garai hartako mertzenarioengan :
Pizkundea
XIII. eta XIV. mendeetako berpizkunde kulturalean, berpizkundearen loraldira eraman zuena, Italiaren iraganeko handitasunaren oroitzapena, Erromatar Inperioaren botere eta kultura gune bezala eta munduaren erdigune bezala oso bizirik zegoen, eta herrialdea, olerkari eta letretako gizakientzako inspirazio eta aztergai bat zen, antzinako Italiari gorespenak kantatuz - jada etengabeko kultural bezala ikusia, ez bazen nazio bezala - eta bere egungo egoera gaitzetsiz.
Garaiko intelektualen artean nazio-kidetasun komuneko sentimendu bat heldua zela zirudien, tokiko herri latina, berriz, hizkuntza literarioaren mailara igo zen, herriaren kontzientzia kolektibo baten lehen elementu ideala. Letradun eta intelektual hauei esker ere, horien artean Dante, Petrarca eta Boccaccioren figura unibertsalak, eskualde eta tokiko mugak kontuan hartu gabe elkartruke kulturalak izan zituztenak, italiera kultua azkar garatu zen, eboluzionatuz eta hedatuz hurrengo mendeetan une politiko zailenetan ere, nahiz eta mende askotan zehar hizkuntza bat izaten jarraitu klase hezi eta menderatzaileenentzat bakarrik, pixkanaka eta bereizi gabe adoptatua izan zelarik. Italiera hitz egiten duten eskualdeak izendatzeko, haien nazionalitatea gorabehera, Dantek eta Petrarcak Bel paese esamoldea ere sartu zuten, adierazpen poetiko gisa, Italia adierazteko:
Aldi berean, Dantek Italiak zuen egoera politikoa deitoratu zuen Jainkotiar komediaren pasarte ezagun batean :
1474an Flavio Biondok L'Italia illustrata lana bidali zuen prentsara, garai hartan penintsulako hamazortzi probintziei buruzko geografia eta historia liburua. Hala ere, arlo politikoan, Europako gainerako herrialdeetan mailaz maila sortzen ari zirenen ildotik estatu bateraturik ez zegoenez, Italiako estatu txikiek Europako estatu nazionalen nagusitasuna ordezkatu behar izan zuten euren agintari politikoen adimen estrategikoarekin, eta Lega Italicak aliantza bat adostu zuen. Cosimo Medicik (1389-1464), ez kasualitatez Pater Patriae edo "aberriaren aita" ezizenez ezaguna, eta florentziar Errenazimenduko arkitekto garrantzitsuenetakotzat hartua, eredugarria izan zen zentzu honetan: bere kanpo politika, izatez, Italiako estatu ezberdinen arteko oreka etengabe eta sotil bat mantentzera bideratua, profetikoa izan zen, konkordia italiarra, atzerriko estatuek esku hartzea eragozteko funtsezko elementu bezala identifikatzean. Cosimoren estrategiaren garrantzia, bere ondorengo Lorentzo Handiak jarraitu zuena (1449-1492), bere batasun politiko eza konpentsatzeko gai zen italiar estatuen arteko akordio baten etengabeko bilaketan, baina penintsulako beste printzeek ez zuten ulertu, eta Lorenzoren heriotzarekin amaitu zen 1492an.
Ordutik, Italian, atzerriko domeinu aldi luze bat hasi zen, Risorgimentoko historialarien arabera, beraz, amore emate antzu baten ondorio izan beharrean, bateratze prozesu politikoaren atzerapenaren ondorio izan zena. Risorgimentoko propagandak, orduan, Barlettako desafioa (1503) hartu zuen elementu gisa, Massimo d'Azeglioren izen bereko eleberriaren ondorioz, Napoliko Erresuma konkistatzeko espainiarren aliatuak ziren hamahiru italiar zaldunek, Ettore Fieramosca mertzenario kapitainak gidaturik, irainak leporatzearen ondorioz egindako duelu batean, hainbeste zaldun frantziar garaitu zituztenean.
Bitartean, batasunarekiko interesa kultur esparrutik analisi politikora aldatu zen, eta, jada XVI. mendean, Makiavelo eta Guicciardinik penintsularen independentzia politikoaren galeraren arazoa eztabaidatu zuten, bien bitartean Frantzia eta Espainiaren arteko gudu-zelai bihurtu zena eta, azkenik, azken honen mende erori zena. Programa ezberdinekin, Makiavelo eta Guicciardini, estatu zentralizatu baten eta federal baten defendatzaileak hurrenez hurren, bat etorri ziren indibidualtasun nazionalaren galera, indibidualismoaren eta italiar populazio ezberdinen estatu zentzu faltaren ondorioz gertatu zela esatean. Horixe da Printzearen zeregina, Makiavelok bere oharra bota ziona:
XVIII. mendea
1713an Utrechteko Ituna sinatu zen, italiar esparru geopolitikoan elementu berriak sartu zituena: austriarrek espainiarrak ordezkatu zituzten Milango dukerriaren jabetzan, Savoiako Etxeko Dukea errege titulura igo zen eta bere domeinuak handitu egin ziren. Bigarren orden aldaketa bat eman zen Italian, Risorgimentoko aditu askoren arabera, Akisgrango Hitzarmenarekin (1748), Carducciren iritziz, Italiaren bateratzearen aurreko italiar aldiaren amaiera eta honen hasiera bezala. Kontzientzia politiko nazionalaren garapena, burgesian bereziki, ideia liberalen hedapenarekin eta Ilustrazioarekin bat etorri zen.
1765ean, Pietro Verri Argien Garaiko egileak sortutako Il Caffè aldizkariaren 2. zenbakian, Gian Rinaldo Carliren italiarren aberria argitaratu zen, "Italiar bat Italian ez da inoiz atzerritar bat" esaldiarekin amaitzen zena.
Gaetano Filangierik 1780an La Scienza della Legislazione (Legeriaren Zientzia) lana argitaratu zuen, non feudalismoaren eta monarkia konstituzionalaren hondakinen abolizioaren alde egiten zuen, bere liburua, Italian berehala arrakasta handia izan zuena, 1784an aurkibidean jarria izan zen. 1780an, Gian Francesco Galeani Napionek ''Osservazioni intorno al progetto di pace tra S[ua]. M[aestà]. e le potenze barbaresche'' lanean konfederazio bat proposatu zuten Italiako itsas estatuen artean, aita santuak zuzenduta, itsas merkataritza pirata berbereen jardueratik defendatzeko.
1782an, berrogei zientzialari italiarrek Italiako Elkartea sortu zuten Veronan, bere lehen presidente Antonio Maria Lorgna matematikariak bezala, "Italiaren desabantaila, bere indarrak bananduak dituela" sinetsiz, eta, beraz, "banatutako italiar ospetsu askoren ezagutza eta lana elkartzea" beharrezkoa zela, gizon beti aktiboen printzipio bultzatzaile batera "joz, eta, batzuetan, gogotsu jardunez Aberriarenganako maitasuna". Behin hori lortuta, Lorgnak honela amaitu zuen: "Itsasoz haraindiko Jaun maiteok, itxaron pixka bat eta beste ikuspuntu batetik ikusiko duzue Italia hemendik urte batzuetara. Nahikoa da elkarrekin egotea".
Garai jakobino eta napoleondarra
Aurreko garaian garatutako ideia horiek Frantziako Iraultzak goratu zituen, eta bat-bateko bizkortze bat izan zuten, Napoleon Bonaparte Italiara sartu zenean, bere lehen Italiako kanpainan, 1796an. Frantziako Iraultza Italian lehertu ondoren, jakobinoen taldeak sortu ziren, helburu iraultzaileak zituztenak: Filippo Buonarroti, arrakastarik gabe, Toscanan matxinada bat egiten saiatu zen, Frantziara atxilotu eta kanporatzera eraman zuena; Napolin, 1792ko abenduan, elkarte patriotiko bat sortu zen, euren artean Emanuele De Deo, Vincenzo Galiani eta Vincenzo Vitaliani, 1794an prozesatu eta urkatu zituztenak edozein matxinada saiakera ohartarazteko. Urte berean, beste talde abertzale iraultzaile batzuk aurkitu zituzten, ondorengo urkaketekin: Turinen Francesco Junod eta Giovanni Chantel, Biellan Francesco de Stefanis. 1794an, Bolonian, Luigi Zamboni eta Giovanni Battista De Rolandisen matxinada saiakera gertatu zen, bi konspiratzaileen heriotzarekin ere amaitu zena. Azken hauek, Boloniako hipotesiaren aldekoen arabera, Italiako banderaren sortzaileak zirenak, matxinada horretan lehen aldiz erabiliko zena.
XVIII. mendearen amaierara arte, Napoleonen tropak penintsulara iritsi ziren arte, ez zen Italiako nazio sentimendua biztanleriaren gero eta eremu zabalagoetara hedatzen hasi, ordura arte Ilustrazioaren ideien eraginpean zeuden intelektual, aristokrata eta burgesen zirkulu txiki batek soilik hauteman zituenak, Napolin aurkitu zutenak ikasketa akademikorik handiena. Garai horretan legatu garrantzitsuago bat, "frantziar" eragina erakusten duena, italiar hiru-koloreko banderan dago, Napoleon Bonapartek berak Italiako iparraldean eta herrialdean sortutako errepublika txiki eta laburren bandera ofiziala bilakatuko zena; "Italia" hitza duen lehen moneta ere Napoleonen garaikoa da: 1801ean Marengoko guduan garaipena ospatzeko 20 franko balio zituen urrezko marengoa izan zen. Txanpon horretan austriarren aurkako garaipena ospatzen zen honako hitzekin: L'Italie délivrée à Marengo (L'Italia liberata a Marengo, 🇪🇺).
Aurretik zeuden subiranoak boteretik kendu ondoren, frantsesek, etengabe Italiako iparraldearen zati handi batean finkatuak, Frantziako ereduaren araberako errepublikak sortu zituzten (errepublika ahizpak deritzenak), garaiko bizitza irauliz eta ideia berriak ekarriz, baina baita kostua tokiko herrien gain jarriz ere, horrela italiar jakobino abertzaleen itxaropenei huts eginez, matxinada bezalako gertaerak sortzeraino, adibidez Veronako Pazkoa.
1813ko urriaren 11n, Eugenio de Beauharnaisek italiarrak Gradisca d'Isonzon elkartu eta Austriako indarren aurka borrokatzera gonbidatu zituen, eta hauxe esan zuen: "[...] Italia! Italia! Izen sakratu hori, antzinatean mirari horiek sortu zituena, gaur egun gure elkartze-oihua da... Bere etxeagatik, familiagatik, bere loriagatik eta bere herrialdearen independentziagatik borrokatzen duen gizon ausarta beti garaiezina da..."; Nugent, indar austro-britainiarren komandanteak, aldarrikapen horri erantzun zion 1813ko abenduaren 10ean, Ravenatik, italiarrei aldarrikapen bat zuzenduz, promes eginez "...dena izango duzue nazio independente bihurtzeko...".
Lord Bentickek, armada britainiarreko komandanteak Italian, Livornon lehorreratu ondoren, 1814ko martxoaren 14an, italiarrei dei egin zien, Espainia independendizatu berriarekin paralelismo bat eginez, eta honela amaitu zuen: "... Zuen indarrak gureekin bat egiten dutenean, Italia bihurtuko da lehen zena eta orain Espainia badena". Aurretik, Bentickek berak, 1812an, Italian Levy indarra sortu zuen (Leva Italiana), italiarrez osatutako hiru erregimentuz osatutako indar militar bat zena. Armada ingelesean bildu gabeak zeuden, Vittorio Amedeo Sallier della Torreren agindupean, askapen independenteko armada nukleo bat sortzeko asmoz. 1815eko abenduan desegin zen.
Aldi honetan, kontzientzia politiko nazionalaren aldeko dei sendoagoa aurkitzen da Riminiko aldarrikapenean, nahiz eta arreta handirik gabe pasa zen. 1815eko martxoaren 30ean, austro-neapolitar gerran, Joachim Muratek dei egin zien italiar guztiei ("[...] italiarrei, jada zalantzarik ez izan, italiarrak izan...") Napoliko Erresuma salbatzeko, atzerriko okupatzailearen aurrean bere independentzia nazionalaren bermatzaile bakarra baita:
Beti ere klase kultu italiarren begikotasuna bere kausara erakartzeko asmoz, austriar gobernua 1816ko urtarrilean Milanen Biblioteca Italiana izeneko aldizkari bat argitaratzen laguntzera iritsi zen, kontrako efektua izan zuena eta Il Conciliatoreren jaiotza eragin zuena erreakzio bezala.
Napoleondar aroaren azken urteetan, Ugo Foscolo Dell'indipendenza del regno d'Italia idatzia konposatzen hasi zen, hil ondoren "della servitla dell'Italia" izenburuarekin atera zena, hitzaldi bilduma bat da, horien artean Discorso agli italiani di ogni sieve, herrialdearen izaera aintzat hartzera gonbidatutako italiarrei zuzenduak, herrialdearen atzaparretatik atera eta independentziaren alde pentsatzera gonbidatzen dituena.
Kontzientzia nazionalaren garapenaren protagonistak
Kontzientzia nazionalaren sorrera ez zen prozesu unitario, lineal edo koherenteki definitua izan; programa, itxaropen eta ideal ezberdinak, batzuetan elkarren artean bateraezinak ere, benetako arragoan joan ziren: nazionalista erromantikoak, errepublikanoak, protosozialistak, masoiak, antiklerikalak, liberalak, monarkikoak eta aita santuaren aldekoak, laikoak eta klerikalak, eta Savoiako Etxeak Lombardiarantz zuen anbizio espantsionista, Lombardia-Venezia Erresuman austriar domeinutik askatzeko nahia zuena, iraultza tekniko-industrialak eskaintzen zituen aukerak aprobetxatuz egoera sozioekonomikoa hobetzeko gogo orokorrarekin batera. Aldi berean, gainditu egin zen penintsularen zatiketa. Estatu horietako batzuk liberalak ziren, eta horrek bultzatu zituen penintsulako iraultzaileak aberriaren ideia zabalago bat lantzera eta garatzera, eta Europako beste errealitate batzuetan gertatu zenaren antzeko estatu-nazio baten jaiotzaren zain egotera, hala nola Frantzian, Espainian eta Britainia Handian.
Francesco Lomonaco izan zen, gobernu bakar baten pean Italia batu baten alde egiten lehenetarikoa, lehena ez bazen. Colpo d'occhio sull'Italia idazlanean, Rapporto al cittadino Carnot liburuan jasoa, honela idatzi zuen:
NGC 3219
NGC 3219 galaxia bat da, Leo Minor konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Italiaren bateratzea
Kontzientzia nazionalaren garapenaren protagonistak
Lomonacoren ondoren, prozesu honetako figura nagusiak asko izan ziren: Giuseppe Mazzini, Italiako eta Europako mugimendu errepublikar demokratikoaren ordezkari nagusia; Giuseppe Garibaldi, errepublikazale, masoniko eta sozialisten aldekoa, Europan eta Hego Amerikan heroitzat hartua askatasunaren aldeko ekimenengatik; Camilo Benso (Cavourreko kondea), estandar liberalean mugitzeko gai zena eta finantziazioa lortu zuena Sardiniako Erresuma hedatzeko. Viktor Emanuel II.a, garaian Sardiniako erregea, aldeko testuingurua zehazteko gai izan zena Italiako Erresuma baten alde.
Errepublikar unitaristak eta monarkiaren aurkako federalista erradikalak izan ziren, Nicolò Tommaseo eta Carlo Cattaneo kasu; Vincenzo Gioberti, Antonio Rosmini eta Vincenzo d'Errico bezalako katolikoak, Aita Santuak (neoguelfismoa) edo Savoiatarren dinastiak berak zuzendutako Italiako estatuen konfederazio bat espero zutenak; Giacinto Albini eta Petro Lacava bezalako irakasle eta ekonomistak izan ziren.
XVIII. mendearen amaieran eta hurrengoaren hasieran, Frantzian gertatu zenaren antzera, elkarte sekretuak sortu ziren, gehienak inspirazio jakobino eta masonikokoak, horien artean Filadelfoak, Sublimi maestri perfetti logiarekin bat egin zuten Adelfoak. Sozietate sekretuen fasea gainditu ondoren, bereziki 1820 eta 1831 artean garatua, hurrengo bi hamarkadetan, Risorgimentoko prozesua sustatu zuten bi korronte nagusiek, demokratikoak eta moderatuak, forma hartu zuten kontzientzia eta eragin politiko osoz.
Berrezarkuntzaren urteak
1815eko Vienako kongresuak estatuen sisteman oinarrituriko ordena jakin bat ezarri zuen Europako lurraldeetan: garaiko estatu indartsu handiek (Britainia Handia, Frantzia, Austria, Prusia eta Errusia) nahi zituzten bakea eta botere arteko oreka iraunkorrak izan zitezen komeni zitzaien ordena. Herriak, nazioak edo kulturak, esan gabe doa, ez zituen kontuan hartzen ordena horrek. Aginpidearen kontzepzio autoritarioan oinarriturik eta Metternichek iradokitako Vienako sistemaren arabera, herriek ez zuten tratamendu politikorik merezi, monarkia edo inperio ziren Estatu indartsuei baizik ez baitzegokien hori.
Vienako ordenaren arabera, Estatu baten egoera politikoak beste estatuetan ordena arriskuan jartzen zuenean, Aliantza Santua izeneko nazioarteko errepresio-tresna bat sortzea aurreikusten zen, non potentzia garaileen indar armatuek parte hartuko zuten. Ituna Austria, Prusia eta Errusiaren artean adostu zen; geroago, 1815eko azaroaren 20an, Britainia Handiak Aliantza Laukoitza deitu zenarekin bat egin zuen, 1818an Luis XVIII.ak Frantzia sartu zuenean Bosgarren Aliantza bihurtu zena. Kongresuak aldizkako bilerak ere adostu zituen (Europako Ituna deiturikoa), nazioarteko ordenaren egoera kontrolatzeko, desadostasunak konpontzeko eta bakea ziurtatzeko asmoz: hain tresna eraginkorra, ezen Krimeako Gerrara arte Europako potentzien arteko gatazkak saihestu baitziren.
Vienako Kongresuan Italiaren lurralde banaketa dinastikoa gordetzea erabaki zuten. Hegoaldean, Bi Sizilietako Erresuma borboitar erreinua, Siziliak eta antzinako Napoliko erresumak osatua; erdialdean, Aita Santuaren Lurraldea, aita santuen erregetzapekoak; Toskanako Dukerri Handia eta gainerako dukerri txikiak (Modena, Parma eta Guastalla), Habsburgotarren mendekoak; iparraldean, Lombardia-Venezia Erresuma, Austriako Etxearen mendekoak; azkenean, Piamonte-Sardinia, Savoiako etxearen eskuetan.
Estatu multzo hori, Italian tradizioa zen bezala, heterogeneoa zen zentzu askotan. Guztiek nazio bat osatzen zutelako ideia ez zen berria, baina sentimendu nazional hori 1820-1830 ondoko urteetatik aurrera hasi zen batez ere azaleratzen, erromantizismoaren eta izaera nazionalistako aldizkari zein argitalpenen bidez, eta joera horretako lehen higikundeen sorrerarekin.
Ikazkinen matxinadak
Panorama patriotiko sektario honetan, Ikazkinak (Carbonari) izan zen elkarte politiko sekretu nagusia, jatorriz 1814an Napolin sortua Joachim Muraten politika filonapoleonikoari aurka egiteko; hau erori eta Italiako penintsulako estatu batzuetan errege antiliberalak austriar tropen esku-hartzearen bidez tronura itzuli ondoren, Ikazkinak penintsulan hedatu ziren, konspiratzaile izaera hartuz, estatu hauek estatu konstituzional bihurtzeko asmoz, altxamendu iraultzaileen bidez.
1817
Lehen ikazkin-matxinada Maceratan saiatu zen, Aita Santuen Lurraldean, 1817ko ekainaren 24tik 25erako gauean, baina aita santuaren poliziak, prestaketen berri izan zuenean, ekintza itzali zuen jaio aurretik. Hamahiru konspiratzaile heriotzara kondenatuak izan ziren, eta, ondoren, Pio VII.a Aita Santuak barkatu zituen.
Urte bereko uztailean, austriar tropek, oraindik Napolin zeudenak Borboiak tronura itzuli ondoren, Bi Sizilietako Erresumatik erretiratzea osatu zuten, eta Laval Nugent von Westmeath austriar jenerala bi Sizilietako armadaren komandante goren eta gerra ministro bihurtu zen.
1820-1823
Cádizko espainiar portuan, 1820ko urtarrilaren 1ean, Simon Bolivarren matxinada Hego Amerikan zapaldu behar zuten indar militarren ofizialek ez zuten ontziratu nahi izan. Euren erabakia Espainia osora hedatu zen, Fernando VII.a erregea 1812ko Cádizko Konstituzioa berriz ere urte bereko martxoaren 10ean onartzera behartuz. Gertaera hauen albisteak ikazkin italiarren arima piztu zuen eta 1820-1821 urteetako altxamendu konstituziogileak eragin zituen, guztiek erregimen absolutisten pixkanakako liberalizazioa helburu izan zuten arren, hala ere, Estatutik estatura eta hiritik hirira konnotazio ezberdinak hartu zituzten.
Sizilian matxinada separatista bat lehertu zen 1820ko uztailaren 15ean, Palermon 1812ko Siziliako Konstituzioa berrezarri zuen gobernu bat eratuz. 1820ko azaroaren 7an, Borboiek armada bat bidali zuten Florestano Peparen aginduetara (geroago Pietro Colletta jeneralak ordezkatu zuena), Sizilia birkonkistatu zuena gudu odoltsuen bidez eta monarkia absolutua berrezarri zuena, Sizilia Napoliren mende jarriz.
Altxatu ziren estatuetan ordena berrezartzeko, Aliantza Laukoitzaren europar potentziak, 1820ko abenduan bildu ziren Troppauko Kongresuan. Fernando I.a, 1821eko urtarrilean Ljubljanan hurrengo Kongresura deitua, gobernu iraultzaileak hara joateko baimena eman zion, zinpean, konstituzioa europar biltzarraren aurrean defendatzeko. Erregeak, baina, napolitar Parlamentuarekin irtetean hartutako konpromisoak ezeztatuz, austriarren esku-hartze militarra eskatu zuen, hauen tropak penintsulatik jaitsi zirelarik. Austriarrek Pepek zuzendutako armada napolitarra garaitu zuten Antrodocoko guduan 1821eko martxoaren 7an eta Napoli konkistatu zuten martxoaren 23an. Konstituzioa baliogabetua izan zen eta 30 iraultzaile hiltzera kondenatu zituzten (horien artean Pepe, Morelli eta Silvati).
Palermon, 1821eko abuztuan, hogei "ikazkin-salmenta" antolatu ziren, gobernua boteretik kentzeko eta Espainiako konstituzioa ezartzeko; matxinada Bonaventura Calabró apaizak gidatu zuen, 1822ko urtarrilaren 12rako aurreikusitako matxinada bat antolatu zuena, Siziliar bezpera berri bat sortuz. Hala ere, bileren segidak polizia borboitarraren susmoa piztu zuen, konspiratzaile bat traizionatzeko konbentzitu zuena. Urtarrilaren 11ko gauean hasi ziren lehen atxiloketak eta aitorpenak, biharamunean gertatutako matxinada saiakera herabe bat erreprimitu eta konspiratzaileak espetxeratu egin zituzten. Urtarrilaren 31n, bederatzi konspiratzaile, horien artean bi apaiz, hiltzera kondenatuak izan ziren, eta euren buruak, burdinazko kaioletan itxita, Porta San Giorgion eskegita egon ziren 1846 arte.
Basilicatan, Ikazkinen matxinaden sustatzaileen artean Domenico Corrado doktorea eta Francesco eta Giuseppe Venita anaiak zeuden, iragan borboitarren soldaduen artean, alferrik saiatu zirenak eskualde osoa altxatzen Konstituzioa babesteko. Bere jarduera subertsiboak itzaltzeko, Borboien gobernuak Roth austriar jeneralak zuzendutako erregimentu bat bidali zuen. Calvellon aurkitu ondoren, hiltzera kondenatu zituzten beste iraultzaile batzuekin batera fusilatze bidez. Corrado Potenzara eraman zuten eta bertan fusilatu zuten, 1822ko martxoa eta apirila artean.
Napolin errebeldeen helburu bakarra konstituzioa aldarrikatzea zen bitartean, Turinen 1821eko urtarrilean lehertu zen matxinadak austriarren aurkako tentsioak eta antsietateak hartu zituen, hiri horretan jada lehenago agertu zirenak savoiatarren poliziak odolez itzalitako ikasleen altxamenduekin. Azken matxinada honek Viktor Emanuel I.a Savoiakoaren abdikazioa eragin zuen. Risorgimentoko ikurrak ziren gizon batzuek parte hartu zuten, horien artean Santorre di Santa Rosa. Altxamenduak Carlos Felix Sardiniakoa erregea Turinera itzultzean eta Austriako tropen esku-hartzearekin amaitu ziren, berak hala eskatuta.