cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Petaurista mishmiensis
Petaurista mishmiensis Petaurista generoko animalia da. Karraskarien barruko Sciuridae familian sailkatuta dago.
Callosciurus honkhoaiensis
Callosciurus honkhoaiensis Callosciurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Sciuridae familian sailkatuta dago.
1931ko Frantziako Tourra
81 txirrindularik hasi eta 35ek amaitu zuten proba.
Garailea izan zen Antonin Magnek proba, batez beste, 28,73 kilometro orduko abiaduran bete zuen.
Bonópolis
Bonópolis Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Demicheleita-(I)
Demicheleita-(I) mineral bat da.
Ezaugarriak
Demicheleita-(I) elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
San Andres eguna
San Andres eguna edo San Ander Eguna (Saunt Andra's Day, Là Naomh Anndrais; Saint Andrew's Day) Andres Apostoluaren omenezko jaieguna da, urtero azaroaren 30an ospatuz. Eskoziako jai egun nazionala eta Errumaniako jaieguna da. San Andres Zipre, Eskozia, Grezia, Errumania, Errusia, Ukraina eta Konstantinoplako Patriarkatza Ekumenikoaren zaindaria da. Euskal Herriko zenbait herritan- Lizarran, Azkoitian eta Eibarren - egun handi hau ere ospatzen dute, askotan azokak antolatuz.
Alemanian eta Austrian Andreasnacht, Polonian Andrzejki eta Errusian Андреева ночь ("Andresen gaua") bezperan ospatzen dute. Egun magikotzat hartzen dute, askotan banpiroekin lotuta.
Košariská
Košariská Eslovakiako udalerri bat da, Myjavako barrutian kokatuta. 11,53 km²ko azalera du eta 436 biztanle 2017ko datuen arabera.
Limako babarrun
Limako babarruna (Phaseolus lunatus) Fabaceae familiako landarea da, Andeetan eta Mesoamerikan jatorria duena. Bi fasetan etxekotu zuten: lehendabizikoa K.a. 2000 inguruan izan zen Andeetan (lima motakoa), eta bigarren 800 inguruan gertatu zen Mesoamerikan (Sieva motakoa).
Dusty Springfield
Mary O'Brien, Dusty Springfield izenaz ezagunagoa (Londres, 1939ko apirilaren 16a - ib., 1999ko martxoaren 2a), britainiar abeslaria izan zen.
1960an Springfields taldea sortu zuen, folk eta country musikakoa. Arrakasta handiko single batzuk grabatu zituen, eta hiru urte geroago, bakarlari gisa hasi zen. I Only Wanna Be With You (1964) abestiarekin ingeles zerrendetako laugarren lekura iritsi zen; abestia zekarren diskoa, A Girl Called Dusty, urte horretan bertan argitaratu zen, eta Britainia Handiko hamar onenen artean sartu zen. 1965ean, Everything´s Coming Up Dusty argitaratu zuen, eta hurrengo urtean bere arrakastarik handiena lortu zuen, You Don't Have To Say You Love Me abestiarekin. 1967an The Look Of Love grabatu zuen, James Bonden film baterako (Casino Royale), eta 1969an bere beste klasikoetako bat argitaratu zuen, Son Of A Preacher Man. Beste lan batzuk: Golden Hits, Dusty ub Memphis; The Windmills Of Your Mind; Am I The Same Gir; What Have I Done To Deserve This; Whatever Would I Do (1995).
Bularreko minbiziak gaixorik hil zen.
Evermannella melanoderma
Evermannella melanoderma Evermannella generoko animalia da. Arrainen barruko Evermannellidae familian sailkatzen da.
Nova América
Nova América Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Murillo el Cuende (kontzejua)
Murillo el Cuende edo Murelu Konde Aragoiko Erriberako Murillo el Cuende edo Murelu Konde udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
biztanle zituen.
Bertako biztanleak murillotarrak edo mureluarrak dira.
Izena
Murillo el Cuende edo Murelu Konde toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Murillo el Cuende gaztelaniatzatutako bertsioa eta Murelu Konde bertsio euskaratua Muriello del Cuende nafar erromantzetik datoz.
Murillo lehen ertzak, Nafarroako beste hainbat harresik bezala, harresi batekin du zerikusia, eta ziurrenik herriko gazteluari egingo dio erreferentzia. Gaztelua IX. mendeko gotorleku garrantzitsua izan zen, hiribilduaren iparraldeko muino baten gainean eraikia, eta 1516an Cisneros kardinalaren aginduz eraitsi zuten arte iraun zuen, Nafarroako konkista berriari eusteko. Hormen eta dorrearen aztarnak geratzen dira.
Hain zuzen ere, izenaren bigarren zatiak, Cuende edo Konde izenak, konde egiten dio erreferentzia. Cuende hitza nafar erromantzetik dator, eta nik diptongazio analogikoa gordetzen dut, egungo gaztelania eta aragoiera ez bezala.
1964ko Baionako Euskal Idazkaritzaren Euskal Herriko leku-izenen zerrendan Arasatze edo Arasaltz nolabait euskaratuta, eta 1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Harasatze forma proposatzen zuen, eta 1990ean Murillo el Cuende aukeratu zuen arren.
Armarria
Murillo el Cuende edo Murelu Konde herriko armarriak honako blasoi hau du:
Olibondo adarrek Olibako monasterioarena zela adierazten dute. Zigilu zaharrenetan hiru adarrak bakarrik agertzen dira.
Geografia
Murillo el Cuende edo Murelu Konde Erdialdea eskualdean dago, Aragoiko Erribera eremu naturalean, Murillo el Cuende edo Murelu Konde udalerrian.
Inguru naturala eta kokapena
Murillo el Cuende edo Murelu Konde Erriberriko merindadeko herria da, Bardeatik iparraldera, eta Erriberritik hamar kilometro hegoaldera. Herrira heltzeko N-121 errepidea hartu behar da Kaparrotsu edo Erriberri abiapuntutzat harturik.
Geografiaren aldetik, Aragoiko Erribera eskualdean dago, hau da, Aragoi ibaiaren ibilguaren behereneko aldean.
Klima eta landaredia
Herriak klima mediterraneo kontinentala dauka. Urteko batez besteko tenperatura 14 gradukoa (aldaketa termiko handiarekin) eta prezipitazioak 400 eta 500mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 60-70 baino ez dira izaten. Prezipitazioak nahiko irregularrak dira urte osoan zehar (ekainekin abuztura hiru hilabete idor daude), eta orokorrean ugariagoak dira udaberri eta udazkenean. Haizerik ohikoena iparreko ziertzo haizea da; eta, uda garaian, hegoaldekoa.
Murillo edo Murelu iparraldean klima mediterraneoari dagozkion espeziak aurki daitezke, zumelak batez ere, eta hegoaldean, txapardi eta pinuak. Horrez gain, igeltsua ugaria den hegoaldeko lurretan, landare gipsikola eta halofiloak ageri dira.
Estazio meteorologikoa
Murillo el Cuende edo Murelu Konde udalerrian ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Kaparrotsu pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 303 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Bere eliza Petri Rodezkoa gotzainak eman zion Okzitaniako Santa Feko abadiari 1092an. Tokia Lope IV.a Diaz Harokoarena izan zen, Bizkaiko jauna, eta honek, 1277an, Gillen Marcel Iruñeko burgesari eman zion bahian. Hala eta guztiz ere, 1280an, hiribilduak 60 kahitzeko gari eta garagar eta olozko beste hainbateko urteko petxa bat zor zion Koroari, eta, ondoren, Karlos II.a Nafarroakoak Olibako monasterioari eman zion 1349an. Gaztelarekiko liskarren ondorioz (1378-1379), Karlos III.a Nafarroakoak bere kuota murriztu zuen 1418ko kuartelengatik, baina Nafarroako Gerra Zibilak erabat hondatu zuen. Hurrengo mendearen hasieran birpopulatu zen. Murillete ere deitu zitzaion.
Erregeak 1737an jurisdikzio kriminala Joan Bautista Iturralderi saldu zion. Eta 1802an Murilloko kondearena zen, alkatea izendatzen zuena eta herriarengandik 280 gari lapurreta eta 120 garagar lapurreta hautematen zituena.
XIX. mendean jaurerriak kendu ondoren, Murillete erregimen komuneko udaletxea zuen hiribildu gisa geratu zen. 1847an eskola bat zuen, urtean 840 erreal zituena, parrokiak priore bat eta onuradun bat zerbitzatzen zituen, erregeak edo gotzainak aurkeztuak, hutsik zegoen garaiaren arabera; tokiko bideak zituen, egoera onean, Erriberako errepide hurbilaz gain, eta horren gainean salmenta bat zuen.
1846an, Traibuenas udalerria haun sartu zuten, eta biak udalerri berriko kontzeju bihurtu ziren, Murillok Traibuenas baino gehiago bazuen ere. 1855ean Nafarroa Garaian 13 000 hildakotik gora eragin zuen kolera izurriak Murillon izandako eragina, txikia izan zen.
Demografia
biztanle zituen Murillo el Cuende edo Murelu Konde kontzejuak.
Politika
Murillo el Cuendeko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Arcangel Vicente Azpiroz Garde da.
Kontzejua
Murillo el Cuendeko kontzejua kontzejukidek osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Arcangel Vicente Azpiroz Garde da.
Kontzejuburuak
2011tik, Murillo el Cuendek kontzejuburu bat izan du:
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du NA-5332 errepidean, Arradarantz eta Tafallarantz. linea linea erregularra den arren, udalerriko hiru geldialdiak eskariaren araberako geldialdiak baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.
Gainera, Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean. Autobusak honako ibilbidea egiten du:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Murillo el Cuende edo Murelu Konde ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Koldo Zuazok, 2010ean, Murillo el Cuende edo Murelu Konde ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Murillo el Cuende edo Murelu Konde udalerria eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 0,63k zekien euskaraz, 2010ean % 0,60k eta 2018n % 3,30k.
Oligoryzomys pachecoi
Oligoryzomys pachecoi Oligoryzomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetidae familian sailkatuta dago.
Juan Lopez de Uralde
Juan Jose Lopez de Uralde Garmendia (Donostia, Gipuzkoa, 1963ko irailaren 8a) ekintzaile ekologista da. 2001 eta 2010 artean Greenpeaceren Espainiako zuzendaria izan zen. Ingeniaritza agronomoa ikasketak burutu zituen Madrilen. Euskaraz eta gaztelaniaz gain, ingelesez eta frantsesez ere badaki. Aliantza Berdea alderdi ekosozialistaren koordinadorea da gaur egun, Elkarrekin Ahal Dugu koalizioaren barnean. Kongresuko diputatua bada ere Arabako hautesbarrutitik eta ganberako Trantsizio Ekologiko batzordea zuzentzen du.
2009ko abenduaren 18an, Kopenhageko Klima Aldaketaren Aurkako Goi-Bileran zehar, Juan Lopez de Uralde eta Greenpeaceko beste bi ekintzaile atxilotuak izan ziren, Danimarkako erregina buru zuen nazioarteko agintarien afarian sartzeagatik eta pankarta bat erakusteagatik. Hori dela eta, 2010eko urtarrilaren 7ra arteko badaezpadako kartzela zigorra ezarri zieten klima aldaketari buruzko biltzarreko afarian modu ilegalean sartu izana egotzita.
2010eko urtarrilaren 6an Danimarkak Greenpeaceko hiru kideak aske utzi zituen. 2011. urtetik aurrera Equo alderdi ekologistako bozeramailea da.
Saint-Germain-de-Grave
Saint-Germain-de-Grave Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Germain-de-Grave udalerrian erroldatutako biztanleak 151 ziren. Familiak 65 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 63 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 68 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 63 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 81 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (34 gizon eta 24 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Germain-de-Grave udalerrian 59 unitate fiskal zeuden, 142 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.279 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Saint-Germain-de-Grave udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Barrendiolako urtegia
Barrendiolako urtegia Gipuzkoako Legazpi udalerriko Brinkola auzoan dagoen urtegia da. Urtegia urteko 2.355.000 m³ko kontsumoa betetzeko eraikia, Urola Garaiko 26.382 biztanleren beharrizanak beteko ditu. Zehazki, honako udalerriena: Legazpi, Urretxu, Zumarraga, Ezkio eta Itsaso.
Barrendiolako urtegia porlan konbentzionalezkoa da. Urtegiaren uharkak 48 metroko altuera dauka, 130 l/s inguruko erregulazio-ahalmena eta 10 m²-ko isurketa-arroa.
Darevskia chlorogaster
Darevskia chlorogaster Darevskia generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Bathytroctes macrolepis
Bathytroctes macrolepis Bathytroctes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alepocephalidae familian.
Castildelgado
Castildelgado Burgosko udalerria da, Bureba eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 60 biztanle zituen.
Irlandar whiski
Irlandar whiski (Irish whiskey; Fuisce edo uisce beatha) garagarra erabiliz egindako whiskia da, eta destilazio hirukoitza du ezaugarri, leun eta delikatua egiten duena.
Irlandar whiskiaren izena gaeleraz uisce beatha da, itzulita "bizi-ura" esan nahi duena, eta gaur egungo izena "whiskey" da. Irlandar whiskiaren kontsumoa ekoizpen-herrialdearen barruan egiten da gehienbat, eta %25a soilik esportatzen da, nahiz eta azken urteotan nabarmen handitu diren esportazio horiek.
Aggrotech
Aggrotech. "Terror EBM, Harsh EBM edota Hellektrona, noizbait Endzeit Elektro ere bai, electro-industrial musika estiloaren barneko musika mota bat da. 1980ko hamarkadaren amaieralderan sortu eta 1990eko hamarkadan Alemania, AEB eta Erresuma Batuan garatu zen. Lehenbiziko aldiz Kevorkian Death Cycle taldeak erabili zuen izendapena da.
Natriciteres variegata
Natriciteres variegata Natriciteres generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Agricolândia
Agricolândia Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ferrière-la-Grande
Ferrière-la-Grande Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ferrière-la-Grande udalerrian erroldatutako biztanleak 5.457 ziren. Familiak 2.056 ziren, horien artean 576 pertsona bakarrekoak ziren (196 bakarrik bizi ziren gizonak eta 380 bakarrik bizi ziren emakumeak), 508 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 736 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 236 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.261 etxebizitza zeuden, 2.115 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 135 hutsik zeuden. 1.940 etxeak ziren eta 307 apartamentuak ziren. 2.115 etxebizitza nagusietatik 1.276 bere jabearen bizilekua ziren, 806 alokairuan okupaturik zeuden eta 33 doan lagata zeuden; 34 etxek gela bat zuten, 140 etxek bi zituzten, 225 etxek hiru zituzten, 490 etxek lau zituzten eta 1.226 etxek bost zituzten. 1.356 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 986 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 644 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.534 ziren, horien artean 2.267 aktiboak ziren eta 1.267 inaktiboak ziren. 2.267 pertsona aktiboetatik 1.841 lanean zeuden (1.063 gizon eta 778 emakume) eta 426 langabezian zeuden (222 gizon eta 204 emakume). 1.267 pertsona inaktiboetatik 298 erretiraturik zeuden, 407 ikasten zeuden eta 562 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ferrière-la-Grande udalerrian 2.132 unitate fiskal zeuden, 5.552 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.495 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 162 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 32 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 20 zerbitzu enpresak ziren, 26 administrazio publikoko enpresak ziren eta 13 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 32 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 5 iturginak, 2 argiketariak, 6 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 4 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 2 altzari dendak eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Ferrière-la-Grande udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 495 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1 eta 2 botika zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Ferrière-la-Grande udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 510 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Miaulari gris
Miaulari grisa (Dumetella carolinensis) Dumetella generoko animalia da. Hegaztien barruko Mimidae familian sailkatua dago.
DDR-Oberliga
DDR-Oberliga Ekialdeko Alemanian 1947 eta 1991 urteen artean jokatu zen futbol liga txapelketa izan zen. Dynamo Berlin izan zen garaipen gehien lortu zituen taldea, lorturiko 10 txapelketan jarraian irabazi zituelarik, Dynamo Dresdenek zortzi aldiz irabazi zuen liga.
1991-92 denboraldian, Alemaniaren bateratzearekin batera, ekialdeko taldeak Alemaniako futbol txapelketan sartu ziren. Bundesligako lehenengo mailan Dynamo Dresden eta F.C. Hansa Rostock sartu ziren, gainontzeko taldeek maila baxuagoetan ekin zioten txapelketa berriari.
Zorroza Futbol Kluba
Zorroza Futbol Kluba Bilboko Zorrotza auzoko futbol taldea da. 1914an sortu zen
Datuak
2019-20 denboraldia barne.
Bathytroctes michaelsarsi
Bathytroctes michaelsarsi Bathytroctes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alepocephalidae familian.
Surf music
Surf music (euskaraz surf musika) rock musikaren azpigenero bat da. 1960ko hamarkadaren hasieran AEBetan sortu zen, eta bere urrezko aroa 1962-1964 artean bizi izan zuen, bereziki Kaliforniako kostaldean. Izenak ongi adierazten duen gisa, surfa eta hondartza giroari loturiko gaiak jorratzen dituen estiloa da, nagusiki gai alai eta baikorrak nahiz doinu atseginak dituena.
Estilo honetako antzindariak Dick Dale abeslaria eta The Del-Tones taldea izan arren, zalantzarik gabe, estilo honetako musika talde garrantzitsuena The Beach Boys da, izan ere, mundu osoan surf musika hedatu eta ezagutzera eman baitzuen.
Krajné
Krajné Eslovakiako udalerri bat da, Myjavako barrutian kokatuta. 28,47 km²ko azalera du eta 1540 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1392. urtekoa da.
Bissau
Bissau Ginea Bissauko hiriburua eta hiri nagusia da. Ozeano Atlantikoaren kostaldean dago, herrialdeko mendebaldean.
Kakahuete, palmondo olioaren eta zur tropikalen esportazioa industria nagusia du. Nazioarteko aireportua du (Bissalanca).
Herri eta hiri senidetuak
Bissau ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Joseph Kasa-Vubu
Joseph Kasa-Vubu edo Joseph Kasavubu (Kuma-Dizi, Mayombe, Belgikar Kongo, c. 1915 - Boma, 1969ko martxoaren 24a) Kongoko Errepublika Demokratikoko lehenbiziko presidentea izan zen.
1969ko irailaren 5ean Patrice Lumumba lehen ministroa, komunista-akusatua, kargutik kendu zuen. 1965ean Joseph Mobutuk boterea hartu zuen.
Neacomys macedoruizi
Neacomys macedoruizi Neacomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetidae familian sailkatuta dago.
Hinshelwood (kraterra)
Hinshelwood kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ01 lau-angelukoan dago, eta Ilargiaren Ipar Polotik gertuen dagoen izendun kraterra da. 13,4 kilometroko diametroa du. Peary eta Hermite kraterren artean dago. Izena Cyril Norman Hinshelwoodren omenez darama.
Forma irregularra du, iparraldean altxatutako eremu batekin. Hain gertu dago Ipar Polotik, ezen beti dagoen itzaletan.
Saint-Nom-la-Bretèche
Saint-Nom-la-Bretèche Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Nom-la-Bretèche udalerrian erroldatutako biztanleak 4.949 ziren. Familiak 1.728 ziren, horien artean 257 pertsona bakarrekoak ziren (119 bakarrik bizi ziren gizonak eta 138 bakarrik bizi ziren emakumeak), 583 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 791 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 97 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.897 etxebizitza zeuden, 1.745 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 59 bigarren erresidentzia ziren eta 93 hutsik zeuden. 1.634 etxeak ziren eta 250 apartamentuak ziren. 1.745 etxebizitza nagusietatik 1.479 bere jabearen bizilekua ziren, 216 alokairuan okupaturik zeuden eta 50 doan lagata zeuden; 28 etxek gela bat zuten, 63 etxek bi zituzten, 116 etxek hiru zituzten, 172 etxek lau zituzten eta 1.366 etxek bost zituzten. 1.523 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 514 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.178 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.016 ziren, horien artean 1.979 aktiboak ziren eta 1.037 inaktiboak ziren. 1.979 pertsona aktiboetatik 1.832 lanean zeuden (1.046 gizon eta 786 emakume) eta 147 langabezian zeuden (77 gizon eta 70 emakume). 1.037 pertsona inaktiboetatik 193 erretiraturik zeuden, 431 ikasten zeuden eta 413 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 377 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 22 eraikuntza enpresak ziren, 54 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 29 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 26 finantziazio enpresak ziren, 35 higiezinen enpresak ziren, 115 zerbitzu enpresak ziren, 51 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 58 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen alokairu bulegoak, 1 autoeskola, 5 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 4 iturginak, 1 argiketaria, 5 eraikuntza enpresak, 3 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 7 jatetxeak, 13 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Nom-la-Bretèche udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rockabilly
Rockabillya rock musikaren lehenbiziko estiloetako bat da. 1950eko hamarkadan AEBetan sortu eta urrezko aroa izan zuen, batez ere herrialde horretako hegoaldean. Rocka eta bluegrass generoen arteko nahasketatik sortu zen.
Rockabilly izendapena rock musika eta hillbilly (baserritar edota menditar arlotea) hitzaren elkarketatik dator. Estilo hau batez ere landa edo baserri giroko zuri txiroek burututako afroamerikar rockaren egokitzapena da.
Nuillé-sur-Vicoin
Nuillé-sur-Vicoin Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Johann Friedrich Overbeck
Johann Friedrich Overbeck (Lübeck, Alemania, 1789ko uztailaren 3a - Erroma, Italia, 1869ko azaroaren 12a) margolaria izan zen.
Nuillé-sur-Vicoin
Biztanleria
2007an Nuillé-sur-Vicoin udalerrian erroldatutako biztanleak 1.200 ziren. Familiak 434 ziren, horien artean 102 pertsona bakarrekoak ziren (57 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 126 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 178 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Darevskia defilippii
Darevskia defilippii Darevskia generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Johann Friedrich Overbeck
Bizitza
Pintura-ikasketak Lübecken eta Vienako Akademian egin zituen. 1809an, beste margolari gazte batzuekin batera, San Lukas anaiartea sortu zuen. 1810ean taldekideak Erromara joan ziren, San Isidoro komentuan finkatu zuten egoitza, elkarrekin bizi izan ziren, eta Nazarenoak izeneko taldea sortu zuten.
Nuillé-sur-Vicoin
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Johann Friedrich Overbeck
Bizitza
Overbeck antzinako kristautasunaren aldekoa zen, arteak erlijioaren zerbitzuan egon behar zuela uste zuen, eta erlijiozko gaiak landu zituen, batez ere. 1813an, katoliko egin zen. Quattrocentoko margolariak miresten zituen: Fra Angelico, Perugino eta Rafael bereziki. Overbecken eragina nabarmena izan zen XIX. mendearen bukaerako erlijiozko pinturan.
Nuillé-sur-Vicoin
Etxebizitza
2007an 500 etxebizitza zeuden, 455 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 460 etxeak ziren eta 40 apartamentuak ziren. 455 etxebizitza nagusietatik 316 bere jabearen bizilekua ziren eta 139 alokairuan okupaturik zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 55 etxek hiru zituzten, 126 etxek lau zituzten eta 246 etxek bost zituzten. 333 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 164 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 240 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Odontostomops normalops
Odontostomops normalops Odontostomops generoko animalia da. Arrainen barruko Evermannellidae familian sailkatzen da.
Nuillé-sur-Vicoin
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 798 ziren, horien artean 652 aktiboak ziren eta 146 inaktiboak ziren. 652 pertsona aktiboetatik 623 lanean zeuden (341 gizon eta 282 emakume) eta 28 langabezian zeuden (11 gizon eta 17 emakume). 146 pertsona inaktiboetatik 48 erretiraturik zeuden, 58 ikasten zeuden eta 40 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Nuillé-sur-Vicoin udalerrian 462 unitate fiskal zeuden, 1.223 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.863 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Augusto Pinochet
Augusto José Ramón Pinochet Ugarte (Valparaíso, 1915eko azaroaren 25a- Providencia, Santiagoko metropolitar eskualdea, 2006ko abenduaren 10a) militarra izan zen, eta Txileko diktadorea 1973tik 1990era bitartean.
1973an, Txileko armadaren komandante buru egin zuten. Urte horretako irailaren 11n, AEBetako CIA agentziaren laguntzaz, estatu kolpea zuzendu zuen, eta Salvador Allenderen gobernu demokratikoa eraitsi zuen. Hortik aurrera, Pinochetek hartu zuen Txileko gobernua; hasieran, Gobernukoa Junta Militarreko presidente karguan. Gero, aginte betearazlearen jabe egin zen, eta nazioaren buruzagi gorena bihurtu zen. Haren diktadurak 1990eko martxoaren 11 arte iraun zuen, Patricio Aylwin Txileko presidente bilakatu arte.
Pinocheten agintearen pean, herriak errepresio-urte odoltsuak jasan zituen. Rettig izeneko txostenaren arabera, haren erregimenaren 17 urte beltz haietan, 1.151 lagun hil zituzten, eta 979 atxilotu edo desagerrarazi.
Nuillé-sur-Vicoin
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 4 iturginak eta 2 ile apaindegiak.
Augusto Pinochet
Biografia
Pinochet 1915eko azaroaren 25ean jaio zen Valparaíson, Txilen. Aita Augusto Pinochet Vera zen, 1891n Valparaíson jaioa eta, 14 urte zituenean, Williamson Balfourrentzako ari zen lanean; gero, aduana elkarte bateko funtzionarioa izan zen eta suhiltzaile lanetan ere aritu zen. Ama, berriz, Avelina Ugarte Martinez zen, Santiagokoa; 9 urte zituenenetik moja eskolan aritu zen ikasten eta, aita hil eta ama berriz ezkondu zenean, Valparaisora joan zen bizitzera.
Nuillé-sur-Vicoin
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
Augusto Pinochet
Biografia
Lehenik, Valparaisoko San Rafaelgo Seminarioan ikasi zuen; geroxeago Quillotako Rafael Ariztia Institutuan eta, ondoren, Valparaisoko Colegio de los Sagrados Corazones eskolan; azkenik, Bernardo O' Higgins Libertadorearen eskola militarrean sartu zen. Ez zitzaion erraza izan azken honetan sartzea, bi alditan, behintzat, atzera bota baitzuten. Lehenengoan adin txikikoa izateagatik eta bigarrenean, berria, hainbat baldintza ez zuelako betetzen. Ez zegoen militar tradiziorik bere familian, baina berriro aurkeztu zen postura; 17 urte zituenean, 1933ko martxoaren 11n, hartu zuten azkenean.
1943ko urtarrilaren 30ean, Pinochet Lucía Hiriart Rodríguezekin ezkondu zen, Osvaldo Hiriart Corvalán eta Lucía Rodriguezen alaba; aita abokatu, senadore, politiko erradikala zen eta, 1943an, Barne ministroa izan zen.
Hasiera batean, neskaren aitari ez zitzaion batere gustatu senargaia. Militar bat ez zitzaion nahikoa iruditzen alabarentzako, baina, azkenean, Luciaren iritzia atera zen aurrera. 1943ko urtarrilean ezkondu zen Lucía Hiriart Rodríguezekin eta 5 seme-alaba izango zituzten: Lucía, Jacqueline, Verónica, Augusto eta Marco Antonio. Destino bat baino gehiago izan zituen: alferez izan zen Concepciónen, subteniente eta teniente Santiagoko San Bernardoko Infanteria Eskolan eta, kapitain egin eta gutxira, Iquiquera bidali zuten.
Nuillé-sur-Vicoin
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Nuillé-sur-Vicoin udalerrian 47 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.518 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
Augusto Pinochet
Biografia
Ekuadorrera joan behar izan zuen, hango gerra akademia antolatzeko helburuz eta familia eraman zuen berarekin. 3 urte pasa ondoren, Txilera itzuli zen eta Ekuadorrek Abdón Calderón kondekorazioa eman zion.
Nuillé-sur-Vicoin
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Augusto Pinochet
Biografia
General egin zuten eta gero komandante. 1970ean, Dibisio general egin zuten.
Kolpearen aurreko urteak
Salvador Allende gobernura ez iristeko xedean, Carlos Prats jarri zuten Txileko Armadaren komandante buru. Pinochet oso ondo eramaten zen honekin. Pratsek soldadu bat zela zion, apolitikoa eta profesionala eta kolaboratzaile estua zen.
1971ko azaroan, Fidel Castro Txilen izan zen 23 egunez. Pinochet izan zen armadaren ordezkaria eta Castroren bisitak CIAren arretak berpiztu zituen, Allenderen gobernua ekonomikoki desegonkortzeko.
1972ko urtarrilean, armadako bigarren buruzagi gorena egin zuten. Gizartea oso polarizatua zegoen eta, Prats legalitate konstituzionalaren aldekoa bazen ere, militar askok ezin zuten Salvador Allenderen gobernua begibistan ikusi. Ekainaren 29an, tanketazoa izan zen: Roberto Souperrek gidatutako 2. erregimenduak altxamendu saiakera egin zuen eta Prats eta bere inguruko generalek lagundu zuten hura itzaltzen: Pickering, Sepúlveda eta Pinochet.
Abuztuaren 21ean, generalen emazteek manifestazioa egin zuten Prats generalaren etxeaurrean eta ofizial batzuk ere izan ziren hartan. Irainak eta harriak bota zizkioten eta Pinochet, Allende eta ministroak iritsi ziren. Abutxeo itzela izan zen orduan. Desilusionatuta erabat, Pratsek, Pinochet bitarteko hartuz, generalak leial mantentzeko ahalegina egin zuen, baina gutxi batzuk besterik ez zuten hori egin eta komandantziaren buruzagitza utzi beharrean izan zen. Pinochet izango zen ondorengoa.
Garai honetarako, armadako kide batzuk estatu kolpea prestatuta zuten. Liderrak Gustavo Leigh Aireko Indarren komandantea eta José Toribio Merino almirante ordea ziren, azken hau Pinocheten haurtzaroko laguna. Gainera, CIA eta Richard Nixonen gobernuaren laguntza zuten.
Tanketazoa aurrera ateratzeko, ezinbestekoa zen Pinocheten laguntza, baina, komunismoaren aurkakoa zela garbi bazegoen ere, inork ez zekien ziur hartuko zuen posizioa. Irailaren 19rako prestatu zuten eta Santiagon kontzentratuko zen.
Hurrengo egunean, Arellano generala joan zen Pinochetekin hitz egitera eta, honek jakin zuenean, gobernuarekiko desadostasuna adierazi zuen, baina ez, ordea, kolpeari laguntza emateko asmoa.
Irailaren 9an, Salvador Allendek hauteskundeak iragarri zituen egoera hartatik ateratzeko eta, hori zabaldu aurretik, kolpearen data aurreratzea erabaki zuten: irailaren 11n izango zen, 6:30ean Valparaíson, 8:30ean gainontzeko lekuetan.
Estatu-kolpea
Irailaren 10ean, Pinochetek emaztea eta seme-alaba gazteenak bere lagun batek zuzentzen zuen Rio Blancoko Mendi-Goizaleean Eskolara bidali zituen, Andeetan.
Hurrengo egunean, 7:40etan iritsi zen Armadaren Telekomunikazio Komandora eta hantxe egon zen kolpeak iraun zuen bitartean. Hantxe antolatu ziren beste guztiekiko komunikazioak, Leighekin Airezko Indarrena eta kolpearen koordinatzailea zeb Patricio Carvajalekin ere bai.
Aurrez aurreko eta bonbardaketa latzen ondoren, La Moneda asaltatu zuten azkenean eta, Salvador Allende hil zen unean, Armadak okupatu zuen. Testiguek diotenez, Salvador Allendek bere buruaz beste egin zuen Fidel Castrok oparitutako AK-47 fusilarekin. Familiak berak ere, badirudi baztertu duela magnizidioaren ideia.
18:00etan, komandanteek zina egin zuten eta 17 urtez iraungo zuen diktadura militarra hasi zen.
Diktadura
Augusto Pinochetek, Gobernuaren Junta Militarreko presidenteak -bera, José Toribio Merinok, Gustavo Leighek eta César Mendozak osatzen zuten hura- agintea hartu zuen. Irrati eta telebista nazionalek eman zituzten ordenak: alderdi politikoak galarazi, Legebiltzarra desegin, eskubide zibil eta politikoak mugatu eta Unidad Popularreko liderrak atxilotu, ilegala zelako.
1974ko abenduaren 17an, Errepublikako presidente egin zuten eta, segituan, Manuel Contrerasi deitu zion DINAren zuzendaritza antolatzeko. Erakunde hau izan zen bitartean, giza eskubideak behin eta berriro urratuko ditu Estatuak.
Latinoamerikako beste herrialdeek ez bezala, Txilek tradizio demokratiko luzea zeraman 1973ra arte eta militarrek oso gutxitan hartu zuten protagonismoa.
Oraingoan, gizarteak oposizioa egin zion gobernuari eta hainbat sektore militarrengana hurbildu zen. AEBetako finantziazioarekin, Allenderen gobernuaren politika sozio-ekonomikoaren aurka joatea erabaki zuten. Allende garaile izan zen botoen %36 bereganatuz, baina Jorge Alessandri eskuindarrak %35a lortu zuen. Allenderen gobernuaren politika ekonomikoak planifikazio zentralerako urratsak eman zituen eta horrek enpresa askoren nazionalizazioa ekarriko zuen; kapital estatubatuarra zuten meategi asko zeuden tartean. Pinochet esan zuen: trataremos de hacer de Chile un país de propietarios y no de proletarios.
Lucía Hiriart Rodríguez de Pinochet pertsona klabea izan zen gobernu militar hartan. Jendaurrean agertu zen behin eta berriro eta Damas de color erakundea sortu zuen; kolore bakarrez jantzita, han bildutako emakumeek sektore behartsuenei laguntza eskainiko zioten, ondo baino hobeto ezagutzera emango zen laguntza. Emakume gogorra, eragin handia lortu zuen senarra agintean egon zen bitartean.
Pinochet, Francisco Francoren jarraitzaile sutsua, Espainiara etorriko da haren hiletetara 1975eko azaroan.
Agintea hartu bezain pronto, eraitsi berri zuen gobernuaren aldekoak estatuaren arerio izendatu zituen.
DINA erabiliz, atxiloketa, tortura, desagerpena edo erbesteratzea estatuaren politika izan ziren.
Sergio Arellano Starkek Heriotzaren karabana deritzona egin zuen. Puma helikoptero batean bidaiatu zuen exekuzioak aginduz. Horrela desagertu ziren atxilotuak Pisagua, La Serena, Cauquenes eta beste hainbat lekutan. Gorpuzkiak itsasora bota edo militarrak bakarrik ezagutzen zituzten lekutan lurperatuak izan ziren.
Naultinus manukanus
Naultinus manukanus Naultinus generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Augusto Pinochet
Diktadura
Txibato sare sendoa ezarri zuten, aurreko gobernuan komunista eta sozialista trazak eman zituen oro atxilotu ahal izateko.
Bando eta komunikatuak eman ziren haiei borondatez bere burua entregatzeko eskatuz. Asko izan ziren bide hau erabili zutenak, errepresioari samurrago alde egingo zien esperantzan.
Erretiratze-deia ezarri zuten eta 1987ko urtarrilaren 2ra arte iraungo zuen hark. 21:00ak ezkero hasieran eta goizeko 02:00etan gero, txiletarrak etxean izan behar zuten. 1980ko hamarkadako gazteriak horixe ezagutu zuen eta pentsamendu politikoa mugatuta zegoen erabat. Gizarte polarizatu hartan, bizilagunek bizilaguna salatzen zuen eta momio edo pinotxetistek upeliento edo rojelioak jazarri zituzten.
Atxiloketak eguneroko gauza ziren eta La Victoria, San Ramón edo La Leguan harrapatutako pila zeuden. La Reina eta Ñuñoa bezalako leku aberatsetan, berriz, txibatoen lana zen nagusi. Ondoren etorritako exekuzio asko enfrentamendu baten ondorio zelakoan agertu zuen DINAk eta Estadio Nazionala, Víctor Jara Estadioa (garai hartako Txile Estadioa), Peldehue, el bergantín goleta Esmeralda bergantin-goleta, Tejas Verdes eta beste hainbat leku Atxiloketa Zentru izan ziren.
Ehunka txiletarrek lortu zuten herritik alde egitea, baina bertan geratu zirenek errepresio gogorra jasan behar izan zuten: 2.095 hildako eta 1.102 desagertuta, tortura latza...
Politika ekonomikoa
Errepresio politikoarekin batera, erreforma ekonomiko ugari izan zen eta arrakasta ikusi zen berehala, hiperinflazioa bertan behera geratu zelarik.
Pinochet Chicago boysen esanetan egin zuen so, Milton Friedman eta Chicagoko eskolatik etorritako ekonomista neoliberalengan, alegia. Shocka aplikatu zen, gastu publikoa %20an murriztuz eta langile publikoen %30a kaleratuz, BEZA igo eta enpresa estatalen gehiengoa pribatizatuz.
Hasieran, BPGa %12an erori zen eta langabetuen tasa %16an igo (1980-1985); esportazioak ere %40an egin zuten beherantz. Dena zegoen garesti, langile espezializatuek alde egin zuten, kapital zirkulatzaile gabezia zegoen, enpresa txiki eta ertainak porrotera joan ziren eta langabetuak handin hona zebiltzan garai honetan.
Moneta sistema aldatu zuten eta peso hartu zuten, ezkutua baztertuz.
Klase ertainak etxeak erosten hasi ziren eta geldi zegoen eraikuntza sektorea pizten hasi zen. Maila sozial txikiagokoentzat oinarrizko etxeak ere egin zituzten.
Langabezi larri hari aurre egiteko, behin-behineko lanpostuak sortu zituzten herrietan, enparantzak edertu, kaleak garbitu... gutxiengo soldata batekin, hori bai.
Lanean, jarraitu zutenek, berriz, soldata murriztea jasan behar izan zuten, lana kontserbatu nahi bazuten, behintzat.
Bai sektore publikoan, baita pribatuan ere, postu gorenak armadaren ofizialentzako izan ziren.
Klase ertain eta baxuak erabat pobretu ziren eta goiko klasea, berriz, aberastu. Larrien zebiltzanek protestak hasi zituzten, kazeroladak, alegia. Erretiratze-deiaren ondoren, klase ertain eta baxukoek bozina eta kazuelekin argia eten eta izugarrizko hotsak ateratzen zituzten.
Kamioi lapurretak ere izan ziren, supermerkatuak hornitzen zituzten kamioiak bahituz eta gosez zeuden herrietara eramanez.
Baina, 1977tik aurrera, sistema egonkortzen eta emaitza onak ematen hasi zen. Dolarrak 39 peso egin zituen eta horrela mantendu zen 1980ko hasieran. Onera egiten zuen hartan, langabeziak tasa handiak izaten (%20a) jarraitu zuen.
Onura ekonomikoak ez zuen onura ekarri gizartean eta protestak egin eta grebak antolatzen zituztenak atxilotuak izaten jarraitu zuten.
1982koa krisi larrienetakoa izan zen. Bankuak erori ziren eta gobernuak interbenitu behar izan zuen haietan. Dolarra debaluatzeko erabakia hartu zuten eta, astebete beranduago, bikoiztu egin zen balio hura.
Krisiaren etorrerarekin, Pinochetek Chicago Boysen tesiak alboratu eta keynesianismorako urratsak eman zituen, baina krisiaren aldi gogorrena pasatu zenean, berriro itzuli zen sistema neoliberalerantz. 1985ean, Hernán Büchi Ogasun ministroak erreformak ekiteari eman zion eta ekonomia suspertzea lortu zuen. Horri deritzo Txileko bigarren miraria.
Hauek izan ziren Büchik hartutako hainbat neurri:
Chicago Boysek hasitako liberalismo ekonomikoa itzuli zen horrela eta garepen ekonomiko itzela lortu zuen, 10 urtetan, BPGa bikoiztuz.
80ko hamarkadaren bukaeran eta 90ekoaren hasieran, sarreren banaketaren apurrak iritsi ziren klase baxuenetara eta kolorezko telebistak edo autoak erosten hasi ziren, bere bizi baldintzak hobetuz. Errekurtso ekonomikorik gabeko jendeentzako etxebizitza ekonomikoak egin zituzten eta harantz lekualdatu ziren. Gobernu militarrak pobrezia gogorrena erradikatzea lortu zuela zirudien eta, kazeloradak bukatzen joan ziren, baina herriak demokraziara itzultzeko gogoa erakusten zuen.
Gainbehera
Bere gainbehera isilpeko hilobiak aurkitu zirenean, torturen denuntziak eta fusilamentuak agertzen hasi zirenean hasi zen. Rettig txostenaren arabera (1991), diktadura garaian, 3.197 biktima agertu ziren, horietatik 1.192 atxilotuak eta desagertuak izanik.
Espainiako epaile zen Baltasar Garzónek Pinochet atxilotzeko agindua eman zuen, Txilen gertatutako hainbat espainiarren heriotzagatik epaitu nahi zuela-eta. Ingalaterrara bidali zuen ordena, han baitzegoen diktadorea, hernia baten ebakuntza egiteko xedean.
Azkenean, eta adina kontuan izanda, Pinochet liberatu zuten 1999ko martxoaren 2an eta, egun berean, Txilera itzuli zen. Gurpil aulkian egon zen Londresko gora-behereak izan zirenean, baina etxera itzuli zen bezain pronto, zutik jarri zen eta bere jarraitzaileak agurtu zituen.
Hala ere, kontrako jarrerak hasi besterik ez zuten egin.
Londresen egon zen denboran, salaketa bat bestearen atzetik izan zen Txilen eta Heriotzaren karabanan parte hartu izana leporatu zioten. Pinocheten aurkako epaiketen garaia hasi zen Txilen. 2001eko urtarrilean, Juan Guzmán epailearen aginduz atxilotu egin zuten Augusto, 1973an, Heriotzaren karabanaren esku 74 preso politikoen hilketak zirela-eta. Hala ere, 2002ko uztailean askatu egin behar izan zuten berriro ere, osasun arazoak zirela medio. 2004ko abuztuan, berriz ere, Condor operazioan opositore argentinar, boliviar, brasildar, paraguaitar eta uruguaitar batzuk jarraitu eta hiltzeagatik epaitu zuten. 2005eko irailean, ordea, kalean zegoen berriro. Prats jeneralaren kasuan ere, epaitegiak aske utzi zuen Pinochet, oraingoan ere, osasun arazoak zirela eta. 2005eko ekainean, lau delituak zituelako, Augusto Pinocheti ukiezintasunaren legea guztiz kendu zioten: fiskoari iruzur egiteagatik, pasaporte faltsuak erabiltzeagatik, zin egindako ondasunen deklarazio faltsua izateagatik eta kautelazko neurriak ezartzegatik bere ondarearen gainean.