cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Entzierro
Iruñeko entzierroa
Entzierroa lasterraldi bat da: bizpahiru minutuz Iruñeko hainbat gaztek (eta ez hain gaztek) zezenen aurrean laster egiten dute. Batzuetan askoz gehiago iraun dezake ustekaberik izaten bada). Lasterrak 800 bat metroko bidea egiten du eta parte-hartzeko ez da inon izenik eman behar: korrika egiteko gogorik izanez gero, ibilbideko tarteren batean sartu eta ahalik eta hobekien egitea da garrantzitsuena.
Garai batean entzierroaren lasterrak arrazoi bakarra zuen: egunero kanpotik plazaraino zezenak ekarri beharra. Kamioirik ez izan orduan eta bistan dena, kalean barrena ekarri behar. Pixkanaka jendea zezenen aurrean laster egiten zaletu zen, emozioa eta arriskua probatzeagatik. Urteak joan urteak etorri, gero eta lasterkari gehiago biltzen dira eta gaur ikuskizun izugarri jendetsua da.
Orain ez dizugu emanen entzierro bidearen xehetasunik, lasterraren ikuspen orokor bat baizik:
Béatrice Urruspil
Béatrice Urruspil (Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1975) Idazle baxenafarra da.
Entzierro
Iruñeko entzierroa
Gauaren bukaera aldean, oholezko hesi doblea jartzen da entzierro bidearen alboetako kaleak ixteko. Kaleak hustu eta garbitu egiten dira, gaueko kondarrez zikinduta egoten baitira, eta polizia jendea kanporatzen hasten da.
Mutual (Oklahoma)
Mutual Oklahomako herri bat da. Woodward konderrian kokatua dago. 2010ean 61 biztanle zituen, 0.68 kilometro koadrotan banatuta.
Béatrice Urruspil
Ikasketak
Goi mailako ikasketak egiteko txanda iritsi zitzaionean, maletak egin eta Arte Ederrak estudiatzera abiatu zen Bordele aldera eta denetarik landu du eremu horretan: pintura, eskultura, bideogintza... Ondoren, Baionan euskal lizentziatura bat egitera animatu zen.
Entzierro
Iruñeko entzierroa
Erran bezala bi hesi daude; haien artean debeku da ikuslerik egotea. Mediku jendea baizik ez. Barrenaldeko hesiak, gainera, erabat libre behar du inor behartzen baldin bada hartara salto egin ahal izateko. Azken langa bere tokian delarik, kale osoa pasabide bakarra bihurtu da, batere aterabiderik gabekoa. Parte hartu nahi dutenek bi ate dituzte entzierro bidean sartzeko: bat merkatuan eta bat Udal plazan.
Béatrice Urruspil
Ibilbide profesional
Lan esparruari dagokionez besteak beste, irakasle moduan aritu da. Egun, elkarte batean dihardu lanean eta arte erakusketak antolatzeko egitekoa du bere gain. Ipar Euskal Herriko gazteen artean euskaraz idaztea bultzatzen duen Gazteluma lehiaketaren irabazlea izan zen Béatrice eta urtebeteko lanaren ostean, 2010eko martxoan, Gizaki Bakartiak liburua publikatu du.
Beyond the Pale (filma)
Beyond the Pale (euskaraz Mugetatik Haratago), 1999ko George Bazala estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Patrick Clarke, Conn Horgan, Malachy McCourt eta Roger Davis aktoreek antzeztu zuten.
Guitirizko geltokia
Guitiriz Galiziako Lugoko probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Eragindako sute
Zigor kodeetan delitu honen balizko kausak eta ondorioak zehatz zerrendatzeko borondatea egoten da, gero proposatuko diren zigor neurriak edo neurri hezitzaileak proportziozkoak izan daitezen.
Pedro Miguel Etxenike
Pedro Miguel Etxenike Landiribar (Izaba, Nafarroa, 1950eko ekainaren 8a) euskal herritar zientzialaria eta EAJ eta EAko politikari nafarra da.
Nafarroako Unibertsitatean lizentziatu zen Zientzia Fisikoetan eta Asturiaseko Printze Saria jaso zuen Ikerketa Zientifiko eta Teknikoan. Horrez gain, Fisikan Doktorea da Cambridgeko unibertsitatean eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako euskarazko 15 lan baino gehiago azaltzen dira.
Biografia
1970eko hamarkadan euskarazko irakaskuntza orokorreko irakas materialaren falta handia zegoen. Langintza horretan abiatzeko bidea Elhuyar taldearen aldetik lankidetzan zabaldu zuten Hiazinto Fernandorena eta Jose Ramon Etxebarriarekin. Talde-lanean idatzi zuten Haizeak, euria eta klima izeneko liburua, irakaskuntza orokorreko prestaturiko lehenengo irakasmaterialetako bat. Egileen artean zeuden, besteak beste, hauek: Luis Mari Bandres, Iñaki Azkune, Andoni Sagarna, Pedro Miguel Etxenike, eta Mikel Zalbide. EAJko militantea izan zen 1980 eta 1984 artean eta Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Saileko lehen sailburua izan zen, eta 1983 eta 1984 bitartean, Hezkuntza eta Kultura Sailaren sailburua. Urte bi horietan Eusko Jaurlaritzaren bozeramailea izan zen. Era berean, Euskararen Normalizazio Legean ere parte hartu zuen.
Euskal Herriko Unibertsitateko Materia Kondentsatuaren Fisikako Katedraduna da 1986az geroztik.
Donostia International Physics Centerreko zuzendaria da gaur egun.
Sariak
Bere ibilbide profesionalean hainbat sari jaso ditu, besteak beste:
Possesse
Possesse Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Possesse udalerrian erroldatutako biztanleak 167 ziren. Familiak 65 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 18 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Possesse udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 193 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.672 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Igeldo (Donostia)
Igeldo Donostiako (Gipuzkoa) Antigua auzoko gune bat da. Ondoan ditu Igeldo herriaren lurrak; Igeldo herria Donostiako beste auzo bat da, nahiz eta hango herritarrak Donostiatik banandu eta beste udalerri bat eratu nahian dabiltzan.
Alpetar eskia 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak eslalom erraldoia
Pekingo 2022ko Olinpiar Jokoetako emakumezkoen eslalom erraldoia otsailaren 7an ospatu zen, "Ice River" ibilbidean, Yanqing Barrutiko Yanqing Alpetar Eski Zentro Nazionalean. Olinpiar txapelduna Sara Hector suediarra izan zen, eta bere lehen domina olinpikoa lortu zuen. Federica Brignone italiarrak zilarra irabazi zuen, eta Lara Gut-Behrami suitzarrak brontzea.
Mikaela Shiffrinek aurreko jokoetako urrezko domina defendatzen zuen. Zilarrezko domina, Ragnhild Mowinckel, eta brontzezkao, Federica Brignone, sailkatu ziren baita ere. 2021-22ko FIS Eski Alpinoko Munduko Kopan, eslalom erraldoiko sei proba ospatu ziren Olinpiar Jokoen aurretik. Sara Hector zegoen sailkapenaren buruan, Tessa Worley eta Shiffrin atzetik. Lara Gut-Behrami 2021eko munduko txapelduna da, eta Shiffrin eta Katharina Liensberger zilarrezko eta brontzezko domina izan ziren, hurrenez hurren.
Lehenengo txandan, Hectorrek eskiatu zuen azkarren, Katharina Truppe eta Brignone izan zituen atzetik. Shiffrinek ez zuen lehen lasterketa amaitu eta, beraz, ezin izan zuen titulua defendatu. Gut-Behramik, zortzigarrena lehenengo txandan, bigarren txandako denborarik onena markatu zuen. Goian egon zen Brignonek amaitu arte, eta Truppe eta Hector falta ziren bakarrik jaisteko. Truppek hirugarren denbora orokor onena markatu zuen amaitu ostean, Gut-Behramirentzat domina bat ziurtatuz. Hectorrek txandako zortzigarren denbora egin zuen, baina hala ere 0,28 segundoko aldea atera zion Brignoneri.
Nina O'Brien eskiatzaile estatubatuarrak hanka haustura handia egin zuen bigarren txandan eta ospitaleratu zuten.
Leporinus alternus
Leporinus alternus Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Monika Madinabeitia
Monika Madinabeitia Medrano (Eskoriatza, 1971) Mondragon Unibertsitateko irakasle eta ikertzailea da, Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean. 2023tik Etxepare Euskal Institutuko Euskara Sustatu eta Hedatzeko Zuzendaria da.
Ibilbidea
Ingeles Filologian lizentziatua da (1994) eta Ipar Amerikako Mendebaldeko literaturan doktorea (2006), Euskal Herriko Unibertsitatean. 2005etik irakaslea da Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean. Bere ikergaiak identitateak, kultura, migrazioa eta euskal diasporak dira. Berrikuntza eta Esku-hartzea Gizarte Kulturanitz eta Eleanitzetan ikertaldeko kidea da Hezkuntza eta Komunikazioaren arloetan, baita EHUko Rewest Ipar Amerikaren Mendebaldeko Literatura eta Kulturari buruzko ikertaldeko kidea ere. 2021ean Boiseko Estatu Unibertsitateko (Boise, Idaho, AEB) irakasle gonbidatua izan zen, Eloise Garmendia katedran.
Dyer (Indiana)
Dyer Indianako herri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 16,390 biztanle zituen, 15.81 kilometro koadrotan banatuta.
Derby
Derby Erresuma Batuko Ingalaterrako erdialdean dagoen Derbyshire konderriko hiria da.
Penfieldita
Penfieldita haluro motako minerala da.
Ezaugarriak
Penfieldita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Hereford
Hereford Erresuma Batuko Ingalaterrako mendebaldean dagoen Herefordshire konderriko hiria da. Galesko mugatik oso hurbil kokatzen da.
Fortine (Montana)
Fortine Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lincoln konderrian kokatuta dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Worden (Montana)
Worden Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Yellowstone konderrian kokatuta dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zamartze
Zamartze Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko Uharte Arakil udalerriko herri bat da. 2008an, biztanle bakarra zuen. Herriko ondasun nabarmenena Zamartzeko monasterioa da, 1983an Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak monumentu izendatua.
Historia
Antzinako Erromaren garaian, Antoninoren Ibilbideak aipatzen du Asturica Augusta eta Burdigala artean (hau da, Astorga eta Bordele artean) bazela Mansio Aracaeli izeneko leku bat, Alba pasa eta gero (Durruma) eta Alantonera iritsi aurretik (Atondo?). Aracilum izeneko herri bat zegoen, askotan Uharte Arakilekin identifikatu dena. Hala ere, azken ikerketetan arabera, bide garrantzitsu honetan Uharte-Arakilen zegoena ez zen herri edo hiri bat, baizik eta Mansio sinple bat.
Identifikazio horretan oinarrituta, Antzinaroan Uharte-Arakil baskoien lurraldean zegoela ondorioztatu da. Hala ere, badirudi beranduago Merobaudesek bagaudak garaitu zituenean aipatzen den Aracellinatorum frangit insolentiam Bacaudarum horretako Aracellinatorum ez dela Uharte Arakil, baizik eta Araciel, gaur egungo Corellatik gertu. Honela, baliteke Uharte-Arakil ez egotea baskoien lurraldean, baizik eta barduliarrenean, Lekunberritik gertu aurkitu den mugarri batean oinarritua.
Edonola ere, Mansio Aracaeli hori Veleiatik Pompaelora dihoan kaltzadan zegoen.
Erdi Aroa
Litekeena da Zamartzen Erdi Aro osoan egotea helburu sakratuetarako erabilitako lur bat, aurkitu diren hilobiak ikusita, baina bisigodoen garaiko arrasto gutxi aurkitu dira. Hala ere, 1048tik aurrera (aurkitu den txanpon baten urtea) eliza erromanikoa eraiki zen bertan, eta XI. mendetik aurrera jendea hilobiratu da.
Garrantzia
Arakil ibaiaren ondoan eta Aralarko mendilerroaren azpian kokatua, Done Mikel Aralarkoaren santutegira joateko abiapuntu da. Monasterioak guztira hiru eraikin ditu, ekialdetik mendebaldera errenkan jarriak. Nagusia, aitzinean kokatua, XII. mendeko Santa Maria eliza erromanikoa da; Erdi Aroan Iruñeko Andra Maria Errealaren katedralaren peko monasterioa zen. Egun, Iruñe eta Tuterako artxidiozesia da monasterioaren jabea, eta espiritu-ariketak egiteko etxea prestatua du hor.
NGC 6130
NGC 6130 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Zamartze
Bibliografia
•
Izturitzaga dorretxea
Isturitzaga dorretxea Gipuzkoako Andoain udalerrian dagoen dorretxe bat da. Udalerriaren hegoaldeko sarreran dago, N-I nahiz Leitzarango autobidearen sartu-irteeratik hurbil dagoen bidegurutzean.
XVI. mendean eraiki zen, eta gotiko-berpizkundeko estiloa du. Nafarroako Erresumatik Amasa eta Tolosa bidez, nahiz Azpeitiatik Azelaingo zubiaren bidez etor zitezkeen erasoei aurre egiteko asmoz eraiki zen.
Leporinus amae
Leporinus amae Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Izpegi
Izpegi Nafarroa Garaiaren eta Nafarroa Beherearen arteko mendatea da, Erratzu (Baztan) alde batetik eta Baigorri bertzetik lotzen dituena. Auza eta Buztanzelai mendien artean dago. Itsas mailatik 672 metro gorago dago gaina.
Inguruko mendiak
Izpegi ohiko abiapuntua da Auza (1.305 m) eta Iparla (1.049 m) mendietarat igotzeko.
Historia
1794ko ekainaren 3an, Konbentzio Gerran zehar, Jacques Léonard Mullerrek zuzenduriko Mendebaldeko Pirinioetako Armadak mendatean bertan espainiar gudarosteen erasoa jasan zuen.
Guglielmo Marconi
Guglielmo Marconi (Bolonia, 1874ko apirilaren 25a - Roma, 1937ko uztailaren 20a) ingeniari elektriko italiarra eta 1909. urtean Fisikako Nobel sari baten irabazlea, telegrafo elektrikoa garatzeagatik ezaguna. Accademia d'Italia akademiaren presidentea ere izan zen.
Biografia
Familia aberats batean jaio zen. Boloniako unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta han hasi zen uhin elektromagnetikoak komunikazio telegrafikoan nola erabili aztertzen.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Vinaròs)
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (L'Església de l'Assumpció) Vinaròs herriko eliza eta parrokia nagusia da. Estilo errenazentistako eraikina da eta sarbide nagusia barrokoa du.
Liestal
Liestal iparraldeko Suitzako hiria da, Basilea Herrialdea kantonamenduaren hiriburua. Basileatik 17 km hegoaldera dago. 2012an 13.708 biztanle zituen.
Urduñako mendatea
Urduñako mendatea Amurrio Araba eta Urduña (Bizkaia) lotzen ditu Burgosko probintziarekin (Berberana). Urteetan bide nagusia izan da Euskal Herria eta Gaztelaren artean. Gaur egun ordea, trafikoa nahiko gutxitu da, eta mendatea bigarren mailako errepide sareari dagokio.
Eino Leino
Armas Einar Leopold Lönnbohm, literaturan Eino Leino gisa ezaguna, (Paltamo, Ouluko herrialdea, 1878ko uztailaren 6a - Tuusula, 1926ko urtarrilaren 10a) finlandiar poeta, eleberrigilea eta saiakera-idazlea izan zen.
JCVD (filma)
JCVD', 2008ko Mabrouk El Mechri frantziar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta elkarlanean idatzitako drama-komedia film bat da. Jean-Claude Van Damme, François Damiens eta Zinedine Soualem aktoreek antzeztu zuten.
Liestal
Hiri senidetuak
Liestal ondorengo hiriekin senidetuta dago:
JCVD (filma)
Argumentua
Jean-Claude Van Damme aktoreak bere burua antzeztuz bere bizitza eta zinema ibilbideaz ironizatzen du, fikziozko egoera batean dagoen benetako pertsona batean bilakatuz, eta fikziozko ondorioekin. Akziozko zinemako JCVD izarra Bruselan ongi merezitako atsedena hartzen ari da, baina krisialdi existentziala jasango du. Bapatean, denontzat ezaguna den zinemako izar handiak beldur, kontradikzio eta itxaropenez beteriko korronte batean sartuko da. Nola mantendu dezake bere inguruan eraiki duen kondaira? Jean-Claudek bere burua heroi gisa bizitzaren gurutzadan topatuko du. Film hau modu txarrean hasi eta okerragoan amaitzen duen abentura nahasi bat bezala pentsatu zen. Kanpo konkistak, dirua eta ospeak bere buruaren berreskuratzearekin parekatuz gero hain baliotsuak ez direla ohartzen denean.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Vinaròs)
Egitura eta historia
Gotorleku egitura du, mendeetan herria babesteko puntua izan baita, hainbatetan itsas-piraten erasoengandik babesteko, eta 19. mendean Gerrate Karlisten testuinguruan ere gotorleku funtzioak indartu zituzten.
Eino Leino
Biografia
Helsinkiko Unibertsitatean ikasketak egin ondoren, egunkari liberaletan lan egin zuen kritikari gisa. Finlandiako alegietan oinarrituriko poema lirikoak idatzi zituen batez ere. Obra nagusiak: Maaliskuun lauluja (1896, Martxoko kantuak), Helkavirsiä (1903), Talviyö (1905, Neguko gaua), Halla (1908, Ihintza) eta Simo Hurtta (1904-1919, Simo polizia).
Guglielmo Marconi
Biografia
Esperimentu horien emaitzak 1896an aplikatu ziren Britainia Handian, Penarth eta Weston artean. Haririk gabeko telegrafiaren sortzailea izan zen. Haririk gabeko lehen komunikazioa lortu zuen Pontecchion (1895), Spezian (1897), Mantxako itsasartean zehar (1898), eta Irlanda eta Ternua artean. 1901eko abenduaren 12an lortu zuen lehenengo aldiz irrati bidezko komunikazioa Atlantikoaren bi aldeen artean.
Eino Leino
Estilo eta literatura garrantzia
Leino finlandiar literaturan erromantizismo nazionalaren lehen modelatzailea eta modelatzaile garrantzitsuena dela uste da. Benetan, Leinok «neoerromantizismo nazionala» terminoa sortu zuen Finlandia gaztearen talentuen obrak karakterizatzeko, hala nola Jean Sibelius konpositorea, Akseli Gallen-Kallela margolaria eta Eliel Saarinen arkitektoa.
Saléchan
Saléchan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Guglielmo Marconi
Biografia
Sintonia asmatu zuen, eta baita beste tresna elektromagnetiko asko ere; seinale magnetikoen atzemailea (1902) eta uhinen sortzailea, besteak beste. Halaber, mikrouhinen tresnak hobetu zituen.
Gardeko errota
Gardeko errota Erronkari udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, bi biztanle ditu.
Llantrithyd
Llantrithyd, Galesko baserri giroko udalerri bat da, Vale of Glamorgan konderrian.
Saléchan
Biztanleria
2007an Saléchan udalerrian erroldatutako biztanleak 223 ziren. Familiak 103 ziren, horien artean 37 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Vinaròs)
Egitura eta historia
Eraikin nagusia 1582 eta 1594 urteen artean eraiki zen, Frantziatik etorritako Joan Triafont eta Martí Valganbol maisuen gidaritzapean. Portada barrokoa 1698 eta 1702 urteen artean egin zuten Joan Baptista Viñes eta Bartomeu Mirrek, Vinaros bertako Eugeni Guilló margolariaren diseinuen gainean.
Saléchan
Etxebizitza
2007an 216 etxebizitza zeuden, 106 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 93 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 209 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 106 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 70 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Earl Park (Indiana)
Earl Park Indianako herri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 348 biztanle zituen, 2.44 kilometro koadrotan banatuta.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Vinaròs)
Egitura eta historia
Espainiako Gerra Zibilean bere barnealdea suntsitua suertatu zen.
3746 Heyuan
3746 Heyuan asteroide baten izena da. urriaren 8an aurkitu zuen Purple Mountain Behatokia-ek Nanking Behatokitik.
Guglielmo Marconi
Biografia
1909an Fisikako Nobel saria eskuratu zuen Karl Ferdinand Braunekin batera, irrati-telegrafian eta uhin elektromagnetikoen ikerketan egin zituen ekarpenengatik. 1930ean Italiako Zientzia Akademiako lehendakari izendatu zuten.
Eino Leino
Estilo eta literatura garrantzia
Leinoren estiloa 35 urteko ibilbidean garatu zen. Bere lehen lanetan, baita bere bildumarik ospetsuenean ere, Helkavirsi« (1903), agerian dago Kalevala epopeia nazionalaren eragina. Bere ibilbidearen erdi aldian, Leinok munduko literatura klasikoak itzuli zituen finlandierara. Aldi berean, bere lanak hainbat generotan idazten zituen: poesia, antzerkia, saiakera, aipamenak eta kazetaritzako beste pieza batzuk. Bere lanak emozio sorta zabala hartzen du, maitasun sakonetik misantropia eta kritika mozaleraino. Azken urteetan, bizitza pertsonalean borrokatu ondoren, Leino bere gaztaroko gai erromantiko nazionaletara itzuli zen.
3746 Heyuan
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1964 TC izena zeraman. Ondoren Heyuan, Txinako Guangdong probintziako prefektura mailako hiria omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3746 Heyuan asteroidearen orbitak batezbeste 1,413 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 0,987 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 1,84 distantziara. Eszentrikotasuna 0,302 da, eta makurdura orbitala 55,56ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 15.3 da.
Saléchan
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 124 ziren, horien artean 82 aktiboak ziren eta 42 inaktiboak ziren. 82 pertsona aktiboetatik 72 lanean zeuden (39 gizon eta 33 emakume) eta 10 langabezian zeuden (4 gizon eta 6 emakume). 42 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saléchan udalerrian 108 unitate fiskal zeuden, 208,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.356 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 margolaria.
2000. urtean Saléchan udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Euskara
Herri honetan topatu zen erromatar garaiko akitanierazko Nescato izena duen epigrafea, Saint-Julien kaperan, hego-mendebaldeko horman txertaturik.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Onddo belzkor
Onddo belzkorra (Leccinellum crocipodium) Boletaceae familiako onddoa da.
Sinonimoa: Boletus crocipodium, Boletus nigrescens, Leccinum crocipodium.
Jan daiteke, baina oina oso haritsua duenez, nekez digeritzen da.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Gaztetan hori-limoi kolorekoa edo hori-oliba kolorekoa, zahartzean ilundu egiten da, arre zikin kolorea hartzen du, hori kolorea baino berde kolore gehiagorekin. Hasieran erdi esfera formakoa, gero ganbila. Gaztetan gainazal belusduna du, eta zahartzean hezea eta distiratsua bihurtzen da eta arrail zurbil koloreko mugatutako plaketan pitzatu egiten da.
Tutuak: Eskotatuak, gaztetan horiak, gero arre-oliba zikin kolore samarrekoak.
Tutu Eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten tutuak.
Poroak: Tutuen kolore berekoak eta ukitzean arre kolorez zikintzen dira.
Hanka: Hori-limoi kolorekoa, kolore bereko laztasun txiki batzuekin estalia eta zahartzean pixka bat arrexka kolorea hartzen dute. Erdi inguruan edo oinarrian lodituta, gero mehetu egiten da puntan bukatzeko
Haragia: Irmoa gaztetan, gero bigundu egiten da, ez du oso lodia. Zurixka kolorekoa, baina ebakitzean arrosa kolorekoa edo more kolorekoa bihurtzen da eta bukaeran belztu egiten da. Usaina eta zaporea nahiko atseginak ditu.
Etimologia: Leccinum hitza latinetik dator, arte azpian hazten, esan nahi du. Crocipodium epitetoa, hori, esan nahi duen latinezko "croceus" hitzetik dator eta hanka, esan nahi duen grezierazko "pus" hitzetik. Oinaren koloreagatik.
New Alluwe (Oklahoma)
New Alluwe Oklahomako herri bat da. Nowata konderrian kokatua dago. 2010ean 90 biztanle zituen, 0.3 kilometro koadrotan banatuta.
Onddo belzkor
Jangarritasuna
Jangarria, baina ez oso preziatua.
Nahasketa arriskua
Helduaroan erraz antzematen da kapela horixka, pitzatua eta oin latza eta sustrai itxurakoa duelako. Leccinum lepidum antzekoa da.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenaren hasieran. Haritz artean ugariagoa da beste baso hostogalkorren basoetan baino.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Japonia.
Pate
Patea, sukaldaritzan, haragi edo gibel xehetuaz egindako orea da, txerri edo hegaztiena batik bat. Barazkiak, espeziak eta ardoa ere eduki ditzake. Frantses sukaldaritzak ezagutarazi du.
Zenbait eratara presta daiteke: hotza jateko, haragia, ehiza edo arraina gantzarekin nahasi eta ontzi sakon batean egosia (pâté en terrine) eta, hotz nahiz bero jateko, haragia, ehiza edo arraina pastel-orean bilduta (pâté en croûte). Lehenengo era Europan eta Ameriketan ezagunena da.
Tekkadon
Tekkadon (鉄火丼) japoniar gastronomiaren platera da, berez, donburi mota bat.
Deskribapena
Berez arrozarekin egindako platera da. Gainetik atun edo izokin gordinez eta oso finez egindako sashimi jartzen zaio. Badago ere tekkadon mina ere; kasu horietan osagai desberdinak gehitzen zaizkio: osagai min nahasketa, laranja saltsa mina, biak... Normalean tipulina ere gehitzen zaio.
Herisau
Herisau Suitzako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Appenzell Ausserrhoden kantonamenduaren hiriburua. 2012an 15.222 biztanle zituen.
Isuntzaren Bandera
Isuntzaren Bandera ekainean Lekeition urtero jokatzen den bandera da. Ligetatik kanpo dagoen estropada da eta elkarteek denboraldi-aurreko proba gisa erabiltzen dute. 2015etik aurrera Gure Esku Dago Bandera izena izan du.
Hiri-inguruko parke
Hiri-inguruko parkea hiri inguruan aurkitzen diren naturaren ikuspuntutik balio dituzten espazioak babesteko erabiltzen den kontzeptua da. Horren bitartez, hiria eraztun berde batez inguratzea saiatzen da. Helburu desberdinak izan ditzake: jende askoren presentzia ez kaltetzeko babesa ematea, hiriak eragiten dituen kalteak eta kutsadura gutxitzeko bidea gisa ezartzea, jendearen naturarekin kontaktuan jartzeko aukera, hiriak sortzen duen hesi-efektua gutxitzea...
Isuntzaren Bandera
Historia
Isuntzak hainbat estropada antolatu izan ditu. Garrantzitsuena Lekeitioko El Correo-BBK bandera eta herriko jaietan jokatzen den San Antolin Bandera izaten dira. Hala ere 1985ean Lekeitio-Compresores ABC Bandera antolatzen hasi zen ekainean. Talde bizkaitar apalek hartzen zuten bertan parte, bigarren ekitaldiko irabazlea Donostiako Fortuna izan bazen ere. Estropada honek 1992 arte iraun zuen.
2009an estropada hura berpiztu nahian Isuntzaren Bandera jokatzen hasi zen, nahiz eta oraingoan talde indartsuak ere lehian izaten diren.
NGC 6131
NGC 6131 galaxia bat da, Corona Borealis konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Isuntzaren Bandera
Gizonezkoen Bandera
Palmaresa:
Garaipenak:
Emakumezkoen Bandera
Palmaresa:
Garaipenak:
Dasyuridae
Dasyuridae Australia eta Ginea Berrian bizi den martsupial familia bat da. 75 espezie ezagutzen dira, 15 generotan banatuak. Asko txikiak dira, saguen edo zartakoa tamainakoak, eta horregatik martsupial sagu edo martsupial estropada ere deitzen zaie, baina beste batzuk handiagoak dira, Tasmaniako deabrua bezala. Habitat askotan bizi dira, belardi, baso, mendi edo zuhaitzetan, eta espezie batzuek bizitza erdi-urtarra egiten dute.
Narrasti
Narrastiak Reptilia klaseko animalia tetrapodo ak dira. Talde horretan sailkatzen dira, besteak beste, dortokak, krokodilo ak, sugeak, anfisbaenioak, muskerrak, tuatarak eta horien desagertutako ahaideak. Narrastien ikerketara bideratzen den zientziari herpetologia deritzo.
Narrastien klasea parafiletikoa da, ez dituelako biltzen ugaztun eta hegaztiak, baina bai euren arbasoetako batzuk. Hau da, eboluzioa aztertuz gero, ikusten da narrastien taldeak hainbat bide jarraitu dituela. Horren ondorioz, narrasti batzuk euren artean urrunago daude ebolutiboki hegaztiekin baino (adibidez, krokodiloak eboluzioan hurbilago daude hegaztietatik muskerretatik baino). Narrastien klase parafiletikoa izatearen arrazoia da hegaztiak ez direla klase horretan sartzen, nahiz eta gaur egungo zientzialari moderno batzuek nahiago duten hegaztiak ere narrastien barnean kokatzea eta klase monofiletikoa dela esatea.
Ezagutzen diren lehenengo proto-narrastiak duela 312 milioi urte sortu ziren karbonifero garaian. Proto-narrasti horiek reptiliomorpha tetrapodo aurreratuen garapenetik sortu ziren, eta lur lehorretara gero eta hobeto moldatzeko gaitasunak garatu zituen. Sortutako narrasti goiztiarrenak muskerrak izan ziren, adibidez, Hylonomus eta Casineria. Muskerrez gain, eboluzioan zehar tamaina handiko narrastiak ere sortu ziren, dinosauroak, esaterako. Garai hartan sortutako beste zenbait narrasti gaur egun desagertuta daude, gehienak kretazeo-tertziarioko iraungipen masiboan desagertu baitziren.
Narrastiak odol-hotzeko animalia ornodunak dira; horrez gain, arnasa biriketatik hartzen dute, azala ezkataz estalita dute eta, gainera, lau hanka endurtu edo labur dituzte, nahiz eta salbuespenak ageri diren (adibidez, zenbait sugeren eta anfisbaenioen kasuan ez da hankarik ageri). Anfibioek ez bezala, narrastiek ez daukate beraien bizi-zikloan ingurune urtarrean bizi den larbarik. Narrasti gehienak arrautza erruleak dira, squamata ordenako espezie batzuk, ordea, bibiparoak dira, desagertutako zenbait klado urtar bezala.
Narrastiek biriketatik bideratzen dute arnasketa, horregatik bizi dira gehienak lehorrean. Eskeletoa hezurrez osatua dute, eta burezurraren eta bizkarrezurraren kasuan hauek giltzaduraz lotuta daude. Narrastiek ez dute odolari tenperatura jakin batean eusteko gaitasunik ugaztunek eta hegaztiek bezala. Inguruneko tenperaturak baldintzatzen du beraien odolaren tenperatura; hau da, ingurunean hotz badago narrastien odola ere hotza egongo da eta, alderantziz, ingurunean bero egiten badu, haien odola ere bero egongo da; alegia, poikilotermoak dira. Hain zuzen, horregatik narrastiak ez dira oso eskualde hotzetan bizi; narrasti mota gehienak eskualde beroetan bizi dira.
Antartika kenduta, narrastiak gainontzeko kontinente guztietan bizi dira. Narrastien barnean hainbat azpitalde bereizten dira: dortokak (350 espezie), errinozefalioak (espezie bakarra, Zeelanda Berriko tuatara), squamata (muskerrak eta sugeak, 10.200 espezie inguru), krokodiloak (kaimanak, gabialak eta aligatoreak, 24 espezie).
Ikerketaren historia
XIII. mendean narrastien kategoria izaki arrautza erruleen multzo gisa ezagutzen zen. Vicent Beauvaisek Mirror of Naturen liburuari jarraituz, talde horretan sailkatzen zituzten honako espezie hauek: sugeak, munstro fantastikoak, muskerrak, urlehortar batzuk eta harrak biltzen ziren. XVIII. mendean sailkapenaren hasieran narrastiak urlehortarrekin taldekatuta ageri ziren. Linnaeusek, espezieen sailkapena sortuzuen suediarrak, narrasti eta urlehortar guztiak «III Amphibia» klasean bildu zituen Systema Naturæ lanean. Narrasti eta urlehortar terminoak trukagarriak izan ziren denbora batez, harik eta Josephus Nicola Laurenti frantsesak trukaketa horrekin bukatu zuen arte. Josephusek erabili zuen narrasti terminoa lehenengoz, nahiz eta Linnaeusek bezala narrastiak eta urlehortarrak nahastu zituen. Gaur egun, bi taldeak herpetologiak aztertzen ditu.
XIX. mendearen hasieran narrasti eta urlehortarrak animalia berdintzat hartzen ziren; hau da, talde berean sailkatzen ziren. Pierre André Latreillek (1825) Batracia klasea sortu zuen, eta tetrapodoak lau talde ezberdinetan sailkatu zituen: narrastiak, urlehortarrak, hegaztiak eta ugaztunak. Thomas Henry Huxley britainiarrak Latrellieen definizioa ezagutzera eman zuen eta Richard Owenekin batera hedatu zuten narrastien existentzia hainbat fosil baliatuz, dinosauroenak, adibidez. 1863an Huxleyk ornodunak 3 taldetan sailkatu zituen: ugaztunak, sauroideak eta iktioideak (gerora arrainak eta urlehortarrak izango zirenak). Huxleyk proposatu zituen, hain zuzen, Sauropsida eta Ichthyopsida terminoak. 1866an Haeckelek frogatu zuen ornodunak talde ezberdinetan bana daitezkeela ugalketa estrategien arabera. Horren arabera, arrautza amniotikoak izateak bereizten zituen narrastiak ugaztun eta hegaztiengatik.
Sauropsida eta Theropsida terminoak 1916an berriro erabiltzen hasi ziren, hain zuzen ere E. S. Goodrichek erabili zituen honako bi espezi-talde hauek bereizteko: alde batetik, muskerrak, hegaztiak eta beraien desagertutako ahaideak eta, bestetik, ugaztunak eta beraien desagertutako ahaideak. Goodrichek babesten zuen bihotzaren, odol-hodien eta burmuinen egitura berdintsuak zituzten naturaren dibisioa edo taldea. Autore horren arabera, korronte biak garatu ziren lehendik zegoenaren sustraietatik; Protosauriatik, alegia, gaur egun urlehortar itxurako narrastitzat dugun taldetik.
1956an D. M. S. Watsonek ohartarazi zuen narrastien historian goiz banatu zirela bi taldeak, hortaz Goodrichen Protosauria bitan banatu zuen. Halaber, Sauropsida eta Theropsida taldeak berrinterpretatu zituen hegaztiak eta ugaztunak kanpoan uzteko. Beraz, bere Sauropsidak ondorengo hauetan banatzen ziren: Procolophonia, Eosuchia, Millerosauria, Chelonia (dortokak), Squamata (ezkatak dituzten musker eta sugeak), Rhynchocephalia, Crocodilia, "Thecodonta" (Archosauria basal parafiletikoak), dinosauro ez-hegaztiak, Pterosauria, Ichthyosauria eta Sauropterygia.
XIX. mende amaieran narrastientzako hainbat definizio proposatu ziren. Bereizgarriena izan zenLydekker-ek 1896an eman zuena. Lydekkeren araberea, ornodunek zenbait ezaugarri biltzen zituzten, esaterako, kondilo okzipitala, baraila etab.
Genevrey
Genevrey Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Narrasti
Ikerketaren historia
Synapsida/sauropsida bereizketak beste ikuspuntu bat eragin zuen, hain zuzen, narrastiak lau azpiklasetan sailkatzea leiho tenporalen kopuru eta kokapenaren arabera. Sailkapen hori Henry Fairfield Osbornek hasi zuen eta Romersek landu eta bukatu ostean ezagun egin zuen.
Genevrey
Biztanleria
2007an Genevrey udalerrian erroldatutako biztanleak 226 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Narrasti
Ikerketaren historia
Lau subklase horiek hauek ziren:
Genevrey
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Narrasti
Ikerketaren historia
Euryapsiden osaera zalantzazko izan zen, kontuan hartzen delako icthyosauruak beste euryapsidoetatik bereizita agertu zirela, eta horiei lehenagoko parapsida izena ezarri zitzaien. XX. mendean 4 azpiklaseak mantendu ziren arren, beranduago gehienek baztertu zuten Parapsida taldea.
Genevrey
Etxebizitza
2007an 115 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 113 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 89 etxebizitza nagusietatik 73 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 8 etxek hitu gela zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 65 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Narrasti
Filogenetika eta definizio modernoa
XXI. mendearen hasieran ornodunen paleontologoek taxonomia filogenetikoa erabili zuten, talde guztiei definizio monofiletiko bat eman ahal izateko. Hau da, definizio honen arabera, talde guztiek arbaso komun batetik sortutako ondorengoak izan behar dira. Narrastiak historikoki parafiletiko izan dira, ugaztun eta hegaztiak kanpo uzten dituztelako, nahiz eta arbaso komuna izan. Hegaztiak dinosauroetatik eboluzionatu zuten eta ugaztunak terapsido goiztiarretatik, narrastitzat ditugunak. Hegaztiak gertuago daude krokodiloengandik krokodiloak beste narrasti guztiengandik baino. Colin Tudgek honela adierazi zuen :
Egindako proposamen batzuek Reptilia parafiletikoen ordez hegaztiak barne hartzen zituen Sauropsida monofiletikoa erabiltzea proposatzen dute, baina terminoa ez da modu zabalean erabili eta, egin denean, ez da modu kontsistentean erabili. Sauropsida terminoa erabiltzen zenean, narrasti terminoaren eduki eta definizio berak zituen. 1988an Jaques Gauthierek narrastiak talde monofiletiko gisa definitzeko saiakera egin zuen; multzo horretan sailkatzen zituen ondorengo hauek: dortokak, muskerrak, sugeak, krokodiloak eta hegaztiak, eta beraien arbaso eta ondorengo guztiak. Dortoken eta gainontzeko narrastien arteko harremana ez zelako ulertzen oraindik garai horretan, Gauthieren definizioa ez zen egokitzat hartu.
Gauthierren definizioa eta gero beste zientzialari batzuek hainbat definizio batzuk eman zituzten. Lehen definizio berria, PhyloCoderen estandarrak betetzeko helburua zuena, Modesto eta Andersonek eman zuten 2004an. Horretarako, aurreko definizio guztiak birpasatu zituzten eta eraldatutako definizio bat proposatu zuten. Definizio horren arabera Reptilia ziren Lacerta agilis eta Crocodylus niloticusetik Homo sapiensetik baino gertuago zeuden amnioto guztiak zirela. Modesto eta Andersonek narrasti eta sauropsida terminoak sinonimo bezala hartu zituzten. Definizio horrek hegaztiak barne hartzen zituen, krokodiloak eta muskerrak biltzen dituen klado horren barruan baitaude.
Taxonomia
Bentonek 2014ean ondorengo narrastien mailaz mailako sailkapena egin zuen.
Genevrey
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 158 ziren, horien artean 126 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 126 pertsona aktiboetatik 117 lanean zeuden (63 gizon eta 54 emakume) eta 9 langabezian zeuden (6 gizon eta 3 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Narrasti
Filogenia
Ondoren azaltzen den kladogramak narrastien «familia zuhaitza» deskribatzen du, eta M. S. Leek 2013an aurkitutako harreman filogenetikoen bertsio sinplifikatua da. Ikerketa genetiko guztiek babesten dute dortokak diapsidoak direla    ; batzuetan dortokak Archosauriformesen barruan sailkatu dira, nahiz eta batzuek Lepidosauriformesen barruan sailkatu dituzten. Kladograma honek analisi genetiko eta morfologikoak batzen ditu.
Genevrey
Diru sarrerak
2009an Genevrey udalerrian 90 unitate fiskal zeuden, 235 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.416 euro zen.
Narrasti
Narrastien jatorria
Narrastien jatorria luzea da, duela 310-320 milioi urte inguru agertu ziren lehengo aldiz, Karbonifero garaian, lehen narrastiak Reptiliomorphatik eboluzionatu zutenean.
Genevrey
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
Narrasti
Narrastien jatorria
Ezagutzen den animalia amniotorik zaharrena Casineria da (nahiz eta Temnospondyli bat izan zitekeen). Duela 315 milioi urteko lorratz fosilak ere aurkitu dira Eskozia Berriko estratu batean, narrastien ibiltzeko era erakusten dutenak. Lorratz hauek dudarik aurkezten ez duen narrasti ezagunik zaharrenarenak direla interpretatzen da, Hylonomus. Espezie hori musker txiki bat bezalakoa zen, 20-30 zentimetro luze zen, hortz ugari eta zorrotzak zituen, intsektiboro batena. Beste adibide baztuk ere badaude, Westlothiana (momentuz Reptiliomorpharen barruan sailkatzen dena) eta Paleothyris, esaterako, horiek ere antzeko gorputzak zituzten eta antzeko habitatetan bizi ziren.
East Chicago (Indiana)
East Chicago Indianako hiri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 29,698 biztanle zituen, 36.49 kilometro koadrotan banatuta.
Genevrey
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
Orioko zubia
Orioko zubia Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen zubi bat da. Oriako itsasadarra zeharkatzen du, Orioko eta Aiako lursailak elkarlotuz. Bertatik, Usurbildik Aia eta Zarautzera doan N-634 errepidea igarotzen da.
Narrasti
Anapsida, synapsida, diapsida eta sauropsida
Tradizionalki uste da lehenengo narrastiek burezurra beren ahaideei oinordetzan hartu zietela eta burezur hori anapsida motakoa zela. Burezur mota horrek burezurraren sabaian zuloak ditu soilik sudurzuloentzako, begientzako eta begi pinealarentzako. Synapsidaren kasuan burezurrean zabalketa edo zulo gehiago agertzen dira, irudian ikusten den bezala. Burezur mota hori parareptilia taldeko kideek izan ohi dute, besteak beste, honako hauek: lhantanosuchoidea, millerettidea, bolosauridea, nycteroleterida batzuk, procolophonoida batzuk eta mesosauro batzuk. Lehen amniotoak agertu zirenean, synapsida klasea zatitu egin zen, talde horren berezitasuna izan zen begi bakoitzaren atzeanburezurreko zabalkuntzak agertzea, horrela zulo horiei esker muskuluak garatzeko toki gehiago zuten eta muskuluei esker mugimendua asko errazten zen. Laster beste talde batek antzeko ezaugarriak garatu zituen, kasu horretan begien atzean bi irekiune sortuz, ondoren klase horientzako diapsida terminoa gailendu zen. Zulo horien funtzioa burezurra arintzea zen, horrela pixu gutxiago hartzen zuen. Bestalde, hutsune horiekin muskuluek toki gehiago zeukaten eta, horrela, hozkada gogorragoak eman zitzaketen.
Genevrey
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Genevrey udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 582 hektarea erabiltzen.
Narrasti
Anapsida, synapsida, diapsida eta sauropsida
Dortoken burezurreko estruktura anapsida motakoa zen. Sailkapen horren gainean eztabaida sortu zen; izan ere, batzuek argudiatzen zuten dortokak diapsidoak zirela, haien burezurra armadura hobetzeko garatu baitzuten. Beranduago, filogenetika morfologikoa azterketek erakutsi zutendortokak diapsidaren parte zirela. Ikerketa molekularren ondorioz, dortokak diapsiden taldean mantendu ziren, hain zuzen ere, archosauro taldearen arreba gisa.
Genevrey
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Narrasti
Permiar narrastiak
Carbonifero garaiaren amaierarekin, amniotoak tetrapodoen fauna dominatzaileak bilakatu ziren. Reptiolomorpho lurtarrak oraindik existitzen ziren garaian, amnioto synapsidoak garatu eta lehendabiziko megafauna (animalia handiak) lurtarra bilakatu ziren, pelycosauru, edaphosauru eta dimetrodon haragijale eratan. Permiar periodoaren erdian, klima lehorragoa bilakatu zen, eta faunan aldaketak gertatuziren, hain zuen, pelycosauruek therapsidoak ordezkatu zituzten.
Genevrey
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Narrasti
Permiar narrastiak
Permiar periodoaren hasieran, narrasti modernoak garatu eta bi taldetan banatu ziren: Archosauromorphoak (dortokak, krokodiloak eta dinosauroak) eta Lepidosauromorpha (tuatara eta muskerrak).
Zenozoikoko narrastiak
Kretazeoa amaitu zenean mesozoikoko narrasti megafaunadesagertu zen (Cretaceous-palogene extintion event). Itsas narrastien artetik soilik libratu zirenitsas dortokak, eta itsastarrak ez ziren narrastien artetik soilik erdi-urtar krokodiloak eta choristodereak, hain zuzen ere ondoren miozenoan suntsitu zirenak. Suntsiketa dramatiko horren ostean mesozoikoaren bukaera etorri zen eta zenozoikoaren hasiera. Ugaztun eta hegaztiek narrastien megafaunak utzitako habitatak konkistatu zituzten, ondorioz, narrastien dibertsitatearen handitzea moteldu zuen. Horrekin lotuta, hegazti eta ugaztunen dibertsitatea asko handitu zen. Hala ere, narrastiek megafaunaren parte garrantzitsu bat izaten jarraitu zuten, batik bat, dortoka erraldoiek.
Archosauro eta narrasti urtarren existentziaren ostean, kretazeoaren amaiera etorri zen, baina narrastien dibertsifikazioak jarraitu zuen zenozoikoan. Squamatak kolpe masiboa jasan zuen KT gertaeran; 10 milioi urte behar izan zituzten berreskuratzeko, Zenozoiko periodoan berreskuratzea lortu zuten. Gaur egun narrastien ehuneko handiena dira squamata taldekoak (<% 95).
Eskularru
Eskularrua eskua, eta batzuetan besaurrearen zati bat estaltzen duen jantzia da, jatorriz larruzkoa, eskuaren eta, gehienetan, hatzen formara egokitzen dena.
Erabilera:
Pargako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Ovilgo kastroa
Ovilgo kastroa (portugesez: Castro de Ovil) Portugalgo iparraldean dagoen Burdin Aroko 2. garaiko arkeologia aztarnategi bat da. Iberiar penintsulako Ipar-mendebaldeko kastroen kulturako kastro bat da.
Leporinus amazonicus
Leporinus amazonicus Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Abiadura-lasterketa
Atletismoan, abiadura-lasterketa, pistetan 60, 100, 200 eta 400 metroko distantzia duen oinezko lasterketa da. Ohikoa da, halaber, 300 metroko lasterketak egitea, eta, salbuespen gisa, beste distantzia batzuen gaineko lasterketak egiten dira beste neurketa-sistema batzuekin, adibidez, yardekin. Abiadura lasterketako atleta abiadura-lasterkari deitzen da.
Mota honetako lasterketetan, atleta, irteeran, erdi agonduta dago, pistan jarritako euskarri batzuetan, takoak deituak, hala, korrikalariek, oinak, irteerako takoen aurka bultzatuz trakzioa egiten dute, irteera lerroaren atzean jarritako korridoreari eusteko bereziki diseinatuak. Irteerako epailearen tiroa entzun ondoren, atletak pistara jo eta abiadurarik handienean korrika egiten du helmugara, eta funtsezkoa da irteera azkar bat egitea.
Normalean estalitako edo kanpoko pista batean egin ohi diren lasterketak dira.
Olinpiar Jokoetan egiten dira 4 urtean behin.
Distantzia estandarrak
Goi mailako lehiaketa ofizialetan egiten diren distantziak honako hauek dira:
Baileys Harbor (Wisconsin)
Baileys Harbor Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Door konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Newcastle (Oklahoma)
Newcastle Oklahomako hiri bat da. McClain konderrian kokatua dago. 2010ean 7,685 biztanle zituen, 155.02 kilometro koadrotan banatuta.
Llysworney
, 'Llyswyrni', Galesko udalerri bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Cowbridge udalerritik 2 miliatara dago.
Lost City (Oklahoma)
Lost City Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cherokee konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Thieux (Oise)
Thieux Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Tourbes
Tourbes Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Thieux (Oise)
Biztanleria
2007an Thieux udalerrian erroldatutako biztanleak 414 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tourbes
Biztanleria
2007an Tourbes udalerrian erroldatutako biztanleak 1.446 ziren. Familiak 577 ziren, horien artean 126 pertsona bakarrekoak ziren (47 bakarrik bizi ziren gizonak eta 79 bakarrik bizi ziren emakumeak), 229 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 190 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.