cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal Herriko irratia
Euskal irratiaren eta prentsaren unea
Une horretatik aurrera, euskarazko komunikabideak –irratia, prentsa eta telebista– sortzearen aldeko herri aldarrikapena prentsa idatzi sorberri baten agerpenarekin berretsi zen. Prentsa horrek izaera nazionalista zuen, Deia eta Egin egunkariek nagusiki. Aldarrikapen hori, bestalde, etorkizuneko irrati eta telebista euskaldunarentzat profesionalak trebatzeko eta gaitzeko egiturak eta jarduerak sortzeko erabakiarekin ere berretsi zen. Erabaki hori Ramon Labaien jaunak (EAJ) zuzentzen zuen Kultura Sailaren bidez hartu zuen Eusko Jaurlaritzak.
Euskarazko programak
Ekintza horiekin batera, ezarrita zeuden irratiei programazioko zenbait ordutan euskaraz igortzeko aukera emateko erabakia etorri zen. Irrati horiei, emankizunak euskaraz igortzeagatik, antenan jartzeak suposatzen zuen esfortzua arintzeko laguntza ekonomikoak ematen zitzaizkien. Ekimen horiei esker, irrati eta telebistako aurkezle gisa eta bikoizketa aktore gisa trebatzeko gela sorberrietan trebatu ziren esatariek egiazko praktikak izan zituzten mikrofonoaren aurrean. Gainera, horietako askok horrela ekin zioten beren ibilbide profesionalari.
Bide horretatik, Donostiako Herri Irratia, Radio San Sebastián Cadena SER irratiko MM, Espainiako Irrati kateko La Voz de Guipúzcoa eta beste euskal irrati asko zenbait ordutan berariaz euskaraz igortzeko abenturan murgildu ziren, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailaren eta Foru Aldundien diru-laguntzarekin.
Zuen intentsitateagatik, Donostiako Herri Irratiko Sei orduak euskaraz programa nabarmendu zen. Programa horrek astelehenetik ostiralerako emankizunak zituen, arratsaldeko seietatik gauerdira, 1980 eta 1982 bitartean. Euskal Irratiaren panoraman, profesional euskaldun ospetsu askok eman zituzten beren lehenengo pausoak euskal irrati publikoaren ekimen aitzindari horietan.
Bide beretik, halaber, Bilboko Herri Irratia 1973an hasitako bidea indartzen joan zen. Geroz eta euskarazko eduki gehiago sartzen joan zen, eta, Bizkaia Irratiaren bidez, aurrerago euskara hutsean igortzen zuen programazio ildo bat sortzea ahalbidetuko zuen profesional talde bat eratu zuen.
Euskal irrati eta telebista. EITB
Euskarazko programazioko orduak sustatu zituzten ekintzen bultzada abiarazi eta handik bi urtera, 1982ko maiatzaren 20an, Karlos Garaikoetxea buru zuen Eusko Jaurlaritzaren ekimenez, Eusko Legebiltzarrak Euskal Irrati eta Telebistaren Erakunde Publikoa, EITB, S.A., Sortzeko Legea onartu zuen. Lege horrek irrati eta telebista publikoko zerbitzuak bete behar zituzten oinarrizko printzipioak zehazten zituen. Horrela zioen hirugarren artikuluan:
3. artikulua
Autonomia Erkidegoaren jabetzapeko gizarte adierazpideen jarduerak honako oinarri irizpide hauek izango ditu:
a) Albiste-emankizunetan gauzak diren bezala ikustea, egiatasuna eta alderdikeriarik eza.
Pristimantis luteolateralis
Pristimantis luteolateralis Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Euskal Herriko irratia
Euskal irrati eta telebista. EITB
c) Berdintasun arauarekiko, politika, erlijio, gizarte, kultura eta hizkuntz-aniztasunarekiko begirunea.
d) Orotariko interesaren alde, Autonomia Estatutuan eta Konstituzioan onartutako elkarbizitzaren herri balioen defentsa eta sustapena.
Larnaka
Larnaka (grezieraz, Λάρνακα, Lárnaka; turkieraz: Larnaka/İskelel; fenizieraz: כתיון, Kityon) Zipreko hirugarren hiri handiena da, Nikosiaren eta Limasolen ondotik. Uhartearen hego-ekialdean dago eta izen bereko barrutiko hiriburua da.
Galbula tombacea
Galbula tombacea Galbula generoko animalia da. Hegaztien barruko Galbulidae familian sailkatua dago.
Euskal Herriko irratia
Euskal irrati eta telebista. EITB
e) Konstituzioak eta Autonomia Estatutuak onartzen dituen eskubideekiko. begirunea.
f) Pertsonaren ohorearekiko, izen onarekiko begirunea eta, bereziki, hurkotasun eta berariazko irudirako eskubidearekikoa.
g) Gazteriaren eta haurtzaroaren babesa.
Larnaka
Kition
Feniziarrek K.a. XIII. mendean Kition hiri-estatua sortu zuten. Indusketetan K.a. 1200-1000 urteetako sasoian aurkituriko elementu kultiralek erakusten dute garai hura aldaketa politikoan garaia izan zela, izan ere akaziarrak iritsi baitziren orduan, greziar kolonoak. K.a. 1000 urtearen inguruan feniziarrek hiria berreraiki zuten eta feniziar kulturaren erdiguneetako bat bihurtu zen. Orduko horma ziklopeoak, bost tenpluz osaturiko multzo bat eta gerraontzien itsasportua ikusten dira oraindik.
Euskal Herriko irratia
Euskal irrati eta telebista. EITB
h) Kulturaren eta euskararen sustapena, euskara erabiltzearen xedetarako, oinarrizko egitarau-arauak ezarriz, orotariko eskaintza mailan Autonomia Erkidegoan euskaraz irrati telebistako emankizunen oreka beharra kontutan izanik.
Barbara (abeslaria)
Monique Andrée Serf, Barbara moduan ezaguna, (Paris, Frantzia, 1930eko ekainaren 9a - Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1997ko azaroaren 24a) frantses kantugile eta abeslaria izan zen.
Hasieran, Belgikako eta Frantziako kabaretetan aritu zen. Pianoa jotzen zuen, eta Brassens, Brel, Xarnof, Fragson eta beste abeslari batzuen kantak abesten zituen garai hartan. Gero, bere abestiak sortzen hasi zen, eta 1963an arrakasta handia lortu zuen bere diskorik ospetsuenetako batekin: Dis, quand reviendras-tu?.
Harrezkero, kabaretak utzi eta antzoki handietan hasi zen abesten (Bobino, Olympia, Zénith...). Barbararen abestiak intimistak dira eta, modu neurritsuan beti, bizitzaren alde malenkoniatsua agertzen dute: maitasun oroitzapenak, aitaren heriotza (Nantes), maitearen zain egotea (Pierre). Maisulan ugari konposatu zituen, hala nola Göttingen, Attendez que ma joie revienne, Marienbad, Une petite cantate eta Ma plus belle histoire d’amour. 1972an Jacques Brel zuzendariaren Frantz filmean esku hartu zuen.
Euskal Herriko irratia
Euskadi Irratia
Legea abiarazi eta garatzearekin batera, 1982ko azaroaren 23an, Euskadi Irratiak bere emankizunak ofizialdu zituen. Radio Euskadik 1983ko martxoaren 31n berdina egin zuen, eta, handik gutxira, Radio Vitoriak. Azken irrati hori Eusko Jaurlaritzak eskuratu zuen Legea onartu aurretik, 1981eko amaiera aldean. Ondoren oso osorik integratu zen Erakunde Publikoaren, EITBren, irrati taldean, urtetan zehar SER katera lotu zuen konpromisoa behin betiko bertan behera utziz.
Euskadi Gaztea
Zenbait urte beranduago, 1990eko martxoaren 21ean, Euskadi Gaztea jarri zen abian. Taldeko irrati formula musikal gazteak hasiera batean paraleloan igortzen zuen euskaraz nahiz gaztelaniaz, baina 1994an euskarazko irrati musikal baten eskaintza eta aukera bakarrean fusionatu ziren.
Euskadi Gaztea 1990ean abiaraztearekin batera, SER kateak Espainiako Estatu osora zabaldu zuen top formulak, Los 40 Principales irratiak, gorantz egin zuen. Irrati horrek, Euskal Autonomia Erkidegoaren kasuan, Euskadiko hiriburu bakoitzerako MM bana esleitzea lortu zuen.
Beste irratiak
Euskal irrati publikoaren, hots, Eusko Irratia SAren lehenengo antenak instalatu zirenetik, 80ko hamarkadako lehenengo urteetatik, marka berriak ezagutzera eman ziren euskal irrati espektroaren dialean.
Hala nola, Radio Miramarren antzeko irratiak, ondoren Cadena 100 irratian bilakatuko zena, eta Onda Cero, ONCEk sortua; Nerbioi Irratia eta Gorbeia Irratia, musika oso herrikoia zuten irratiak, eta, jakina, irrati piratak –maiztasun erabiltzeko emakida administratiborik gabe zeudenak dialean–, emankizun lizentzien zain zeudenak, bereziki Bilboko hirigunean, eta baita libre izenekoak ere, tokiko izaera zutenak eta ordezko programazioa, gehienetan euskaraz, igortzen zutenak.
Flandriar Ardenak
Flandriar Ardenak Ekialdeko Flandria (Belgika) probintzia hegoaldeko eskualde menditsuari ematen zaion izen ez-ofiziala da. Tontorrik altuena Hotondberg (145 m) da.
Euskal Herriko irratia
Beste irratiak
Horiek guztiak ez ziren irratia Espainiako Estatuan bizitzen ari zen zabalkunde eta ezarpen sozialaren isla besterik; sektorearentzat, horrek, diktaduraren amaieraren hasiera suposatu zuen, 1975eko azaroaren 20an Franco hil ondoren eta Trantsizio Politikoak egunez egun sortzen zuen tentsio informatiboa zela eta.
Gertaera ahaztezin bat izan zen, dudarik gabe, 1981eko otsailaren 23ko transistoreen gaua. Izan ere, Madrilgo Diputatuen Kongresua Teniente Koronel Tejeroren buruzagitza zuten Guardia Zibilen unitateek okupatu zuten, eta horrekin porrot egin zuen estatu kolpe bat eragin nahi izan zuten.
Justus von Liebig
Justus Freiherr von Liebig baroia (Darmstadt, 1803ko maiatzaren 12a - Munich, 1873ko apirilaren 18a) kimikari alemana, kimika organikoaren kontzeptuaren sortzailetzat hartu izan zen.
Flandriar Ardenak
Inguruko herririk handienak Oudenaarde, Ronse eta Zottegem dira.
Txirrindularitza lasterketak ohikoak izaten dira inguru horretan. Bertatik igarotzen dira adibidez, Flandriako Tourra, Omloop Het Nieuwsblad eta Flandrian Zehar. Lasterketa hauetan dauden igoera zailenetakoak daude eskualde honetan.
Euskal Herriko irratia
Albistegien espezializazioa
Zentzu horretan, 80ko eta 90eko hamarkadak ohiko irratien espezializazio informatiboko urteak izan ziren, bai Uhin Ertainean eta baita Maiztasun Modulazioan ere. Kirol ekitaldiei buruzko informazioaz gain –gai horretan jadanik bazegoen tradizio luze eta sendo bat–, beste errealitate informatibo batzuk irratiak kalera ateratzea, berehalakotasuna bilatzera, gertutasuna zaintzera eta iritziak kontuan hartzea eragiten zuten.
Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan, batez ere irrati publikoak –Radio Euskadi, Radio Vitoria eta Euskadi Irratia, batez ere– eta neurri txikiagoan, herri irratiek, besteak beste, Herri Irratiak eta Egin Irratiak, 1998an desagertu ziren arte, eta baita SER Euskadi eta Nafarroako lurralde egiturak, Grupo Correo taldearen irratiak, eta RNEko eskualdeko deskonexioak ere, bakoitzak duen baliabide eskuragarritasunarekin eta programazio autonomia ahalmenarekin, euskal dialaren komunikazio errealitatea eratuz joan ziren informazioaren bideaz.
Radio Euskadi eta Euskadi Irratiak osatzen zuten, XXI. mendera sartzean, irrati informatiboaren ikuspuntutik irmoki finkaturik zegoen errealitatea. Irrati horiek eragin handiagoa zuten Euskal Autonomia Erkidegoan, baina, aldi berean, Nafarroarako eta Iparralderako ere proiekzio garrantzitsu bat zuten.
Justus von Liebig
Biografia
Von Liebigek Bonneko unibertsitatean ikasi zuen Karl Wilhelm Gottlob Kastnerrekin, eta Kastnerrekin jarraitu zuen Erlangengo unibertsitatean bertan doktoratzeko (1822). Ondoren, Hessengo gobernuaren beka bat jaso zuen Parisen ikasteko. Alexander von Humboldten eraginari esker, Louis Joseph Gay-Lussacen laborategi pribatuan lan egin ahal izan zuen.
Larnaka
Kition
K.a. lehenengo milurtekoan inguruko inperio handiek konkistatu zuten, Asiriarrek eta Egiptiarrek batez ere. Zipreko gainerako hiriak bezala Kition pertsiarren menpeko hiria izan zen, Akemenestar Inperioaren parte baitzen.
Justus von Liebig
Biografia
Liebigek analisi organikoa hobetu zuen, eta konturatu zen landareak elikatzen direla nitrogenoari eta karbono dioxidoari esker mikrobio batzuen laguntzarekin. Prozesu honetan lurreko mineralek ere parte hartzen dutela erreparatu zuen.
Euskal Herriko irratia
Musika kateak
Irratiaren mundua animatu zuen faktoreetako bat musika kateen arrakasta izan zen, XX. mendeko azken bi hamarkadetan.
Justus von Liebig
Biografia
Bere lorpen garrantzitsuenetako bat nitrogenoan oinarritutako ongarria asmatu zuela da. Minimoaren legea ere formulatu zuen, gaur egungo laborantzako ongarrien erabileran oraindik eragina duena. Lehenengotarikoa izan zen laborategiari antolaketa modernoa eman ziona. "Liebeg kondentsadorea" sortu zuen, bere lanerako diseinatu zuen lurrun-kondentsadore gailua. Friedrich Wöhler kimikari alemanarekin batera, azido urikoa eta almendra mikatzen olioari buruzko ikerkuntza garrantzitsuak egin zituen.
Larnaka
Scala
K.o. 76 eta 77 urteetan lurrikara handiak izan ziren eta Kition oso kaltetua izan zen. 322an eta 342an lurrikara handiak izan ziren berriz eta Kition hiria ezezik Salamina eta Pafos ere suntsitu zituzten. Lurrikara guzti hauen ondorioz Kitiongo badia lokatzez bete zen eta portuak erabilgarria izateari utzi zion. Biztanleek kostaldean zehar hegoaldera jo zuten eta hiri berria eraiki zuten. Portu berriaren izena Scala zen, italierazko scala hitzetik dator eta geldiunea esan nahi du. Orduko aztarna gehienak galduta daude, baina harresiaren eta santutegi baten arrastoak badaude, baita hilerriarenak ere. Gaur egungo Larnakaren alde zaharra osatzen du.
Euskal Herriko irratia
Musika kateak
Los 40 Principales programa, lau hiriburuetako bakoitzean irrati banarekin, Kiss MM (FM), Onda Cero Música, Euskadi Gaztea, euskaraz soil-soilik 1994ko urtarrilaren 1etik aurrera, Nerbioi Irratia eta Gorbeia Irratia, EITB irratia, Radio 3 eta Radio 2, musika klasikokoa, Cadena 100, Europa FM, Fórmula Hit eta beste irratiak, horietako batzuk gehienbat musika programazioarekin.
Justus von Liebig
Biografia
Giessengo unibertsitatea ofizialki Justus-Liebig-Universität-Giessen du izena bere omenez.
Larnaka
Larnaka
XII. mendean Bizantziarrek kaiaren alboan gotorleku bat eraiki zuten. XIV. mendearen amaieran Genovarrek Famagusta okupatu eta Larnaka bihurtu zen Zipreko Erresumako itsas-portu nagusia. Honen ondorioz James I.a erregeak gotorleku zaharra gaztelu bihurtu zuen kaia hobeto babesteko. 1747an otomandarrek 9'7 km-ko luzera duen Kamares akueduktua eraiki zuten.
Euskal Herriko irratia
Musika kateak
Beste irrati batzuk programazio mistoa zuten, informazioa eta musika tartekatuz (Arrate Irratia, Segura Irratia, Euskal Irratiak, Xorroxin Irratia eta beste irrati pirata eta libre asko), eta irratiaren diala imajinatu zitekeen azoka musikal zabalena bilakatu zuten. Hori esponentzialki hazi zen, satelite bidezko kanalak eta Interneteko musika irratien hazkuntza etxe guztietara iristen ziren heinean.
Euskaraz soil-soilik
Aipu berezia merezi dute, aukera estrategiko eta programatze-aukera gisa, euskararen erabilera normalizatuaren eta esklusiboaren aldeko apustua egin zuten irratiek, EITB, Euskadi Irratia eta Euskadi Gaztea irrati publikoak sortzeak suposatu zuena baino haratago.
Larnaka
Larnaka
1974. urtean turkoek ingurua inbaditu zutenean, Nazio Batuen Erakundeak Nikosiako aireportua zaintzea erabaki zuen; handik gutxira egin zuten Larnakako aireportua, turismoak galerarik izan ez zezan. Horregatik joan da hazten Larnakako hiria besteak baino azkarrago.
Malthopsis bradburyae
Malthopsis bradburyae Malthopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Ogcocephalidae familian sailkatzen da.
Euskal Herriko irratia
Euskaraz soil-soilik
Arrate Irratia. Hori da Arrate Irratiaren kasua, jardunik gabeko epe luze baten ondoren, 1982an berriro ekin zion jardunari Bernardo Ibarraren zuzendaritzapean.
Gorbeiako Estazio Megalitikoa
Gorbeiako Estazio Megalitikoa. Inguru honek aspalditik, aurrehistoriatik, artzaintza ezagutu du eta, ondorioz, aztarna megalitiko asko ikus daiteke. 21 daude katalogatuak; oso zonalde aberatsa da.
Larnaka
Geografia
Larnakako aintzira gazia neguan urez betetzen da eta flamenko saldo handiak egoten dira bertan azarotik martxorarte. Udan lehortu egiten da. Antzina gatz ugari ateratzen zen bertatik, hortik Scala di Saline izena, baina gaur egun giza kontsumorako desegokia kontsideratzen da.
Ekonomia
Famagustako itsas-portuak Zipreko karga mugimenduen %80a hartzen zuten eta 1974an turkiarrek okupatu zutenean Nikosiako eta Larnakako aireportuek garrantzia handia hartu zuten.
Hiriaren iparraldean zegoen petrolio-findegia 2008. urtean saldu zutenetik, biltegitzat erabiltzen dute bakarrik. Gaur egun Larnakako jarduera ekonomiko nagusia zerbitzuen sektorean oinarritzen da, turismoan bereziki.
Kultura
Hiriko jaialdi nagusiak Foinikoudes etorbidean ospatzen dira. Ezagunena Kataklysmos jaialdia da, uholdearen jaialdia hain zuzen ere. Zipreko eliza ortodoxoaren arabera Noe-ren salbazioa omentzen du jaialdi honek. Astebete irauten bazuen ere gaur egun hiru astetako jaialdia da.
Larnakako museo nagusiak arkeologia museoa eta Pierides museoa dira. Antzokia eta arte galeria ere baditu eta 2007an Stass Paraskos artista zipretarrak Cornaro Institutua sortu zuen.
Kirolak
Zipreko kirol nagusia futbola da. Larnakako talde arrakastatsuena AEK Larnaka FC da, 1994an hiriko bi talde historikoak elkartzerakoan sortua, EPA Larnaka eta Pezoporikos Larnaka. Turkiarrek Famagusta okupatu zutenean hiri hartako Anorthosis Larnakara aldatu zen.
Paterberg
Paterberg Flandriar Ardenetako muinoa da, Kluisbergen herritik gertu kokaturik dagoena, Ekialdeko Flandrian, Belgikan.
Paterberg-era igoera ezaguna da Flandriako txirrindularitza klasiketan, bereziki Flandriako Tourrean. Galtzada-harriz osaturiko bide estua da, 360 metro luze eta erripa handiarekin, Batezbesteko malda %13,5-ekoa da, eta ehun metro luze den tarte batean %20-koa. Gainera, igoera aurretik txirrindulariek hartu behar duten bihurgune angeluzuzenak igoeraren zailtasuna areagotzen du. Klasiketako igoerarik zailenetakoa da, Koppenberg eta Muur Kapelmuurekin batera.
Prowers konderria (Colorado)
Prowers konderria (Prowers County) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lamar da. 2010eko zentsuaren arabera 12,551 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Paterberg
Muinoko aldapak zolatu gabe zeuden 1986an inguruko nekazari batek galtzada-harriz bidea osatu zuen arte, Flandriako Tourra bere etxe ingurutik pasatzea nahi baitzuen. Denborarekin, galtzada-harriz osaturiko igoera hau belgiar txirrindularitzako ikurretako bat bihurtu da, eta 1993an bidea babestutako monumentu izendatu zuten. 1986tik hona, Paterberg-etik beti igaro da Flandriako Tourra. 2011 aurretik lasterketan behin bakarrik igotzen zen muinoa, helmugatik urrun. Hala ere, 2012tik aurrera Flandriako Tourrean Paterberg hainbat aldiz igotzeko ohitura dago eta lasterketako azken igoera izan ohi da. 2012 eta 2013an hiru aldiz igo zuten txirrindulariek Paterberg, eta 2014 aurrera, bi aldiz igotzen dute.
Flandriako Tourraz gain, E3 Harelbeke eta Flandrian Zehar lasterketak ere igarotzen dira bertatik.
Prowers konderria (Colorado)
Geografia
Prowers konderriak 425,877 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,535 ura dira. Beste 424,342 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,34 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 12,551 pertsonetatik 12,290 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4,417 dira. 54 beltzak edo afroamerikarrak. 65 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 38 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 91 pertsonek kokatzen zuten.
Euskal Herriko irratia
Iparraldean
Urte horretan berean, 1982an, Frantziako gobernu sozialistak, François Mitterrand buru zuela, irrati libreak edo irrati-elkarketak sortzea onartu zuen. Frantziako irrati publikoaren monopolioa hausteak Frantziako Estatuak irrati libreak sortzeko mugimendu zabal bat eragin zuen. Hala, Iparraldean ere euskarazko irrati zabalkunderako hiru irrati ekimen garrantzitsu sortu ziren.
Irulegi Irratia, Irulegin (Nafarroa Beherea), Xiberoko Boza, Maulen (Zuberoa) eta Gure Irratia, Baionan (Lapurdi).
Era berean, Arrosa proiektuaren sustatzaileak ziren, batera eginiko proiektu zabalagorantz loturak sortzeko helburuarekin. Proiektu horrek egoitza Andoaingo Martin Ugalde Kultur Parkean du, eta Euskal Autonomia Erkidegoko, Nafarroako eta Iparraldeko tokiko irrati-espektro zabal baten arteko irrati jarduera integratzaile bat sortzeko xedea du.
Bestalde, Gure Irratia izenekoak Hendaian Antxeta Irratia izenarekin tokiko deskonexioak dituen ordezkaritza bat sortu zuen. Horrela, saiatu zen bere emankizunak eta programazioa Hendaia, Hondarribi, Irun eta inguruetako hiriguneetarantz enfokatzen.
Nafarroan
Jardun-ildo berekoan, euskaraz baino ez igorriz, Baztango Bailarako Xoxorrin Irratia (1985) eta Iruñako Euskal Herria Irratia sortu ziren. Azken hori 1984an sortu zen, Iruñeko Erkidegoak SA elkarteko 50 kideen ekimenez. Hasieratik, berezko produkzioa edo beste irratiekiko elkarlanean gauzatutako produkzioa eta Euskadi Irratiak Iruñerako eta ingururako igortzen zuen seinalea konbinatu zituen.
Bi irratiek, Euskal Herria Irratiak nahiz Xoxorrin Irratiak, Nafarroako Foru Erkidegoak ematen zituen Maiztasun Modulatuak lortu nahi izan zituzten. Xoxorrin Irratiak 1998an lortu zuen emakida, Lesakara esleitutako maiztasun bat bazen ere, eta ez irratia kokatuta zegoeneko lekura esleitutakoa. Bestalde, Euskal Herria Irratia, iragarpen ororen aurka, 1998ko esleipenetatik kanpo geratu zen. Administrazioaren erabakia errekurritu zuen, baina, azkenean, 1984an sortu zenetik okupatzen zuen maiztasuna ustiatzeko baimenik gabe geratu zen.
Irrati espektroa
Euskal Autonomia Erkidegoko irrati espektroa okupatzeari dagokionez, gogoratu behar da Administrazio Zentralaren azaroaren 11ko 240/1986 Dekretuak ezartzen zuela Soinu Irratia Maiztasun Modulazioan igortzeko maiztasunak esleitzeko prozedura. Dekretu horren 3. atalean zehazten zen emakidak 10 urtetarako emango zirela. Emakida horiek luzatu egin ahal izan ziren, esleipendunek horrela eskatuz gero, eta Administrazioak onartu behar zituen. Maiztasun horiek esleitzea eta balizko luzapena gauzatzea Administrazio Autonomikoen eskumena da.
Zentzu horretan, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak, 1987ko eta 1989ko emakida prozesuen bidez, 1992an gauzatu zen behin betiko ebazpenaren bidez, 36 maiztasun eman zituen. Maiztasun horien artean, Estatu espainiarrean irrati zabalkundearen hastapenetatik, 6 emakida historiko sartzen ziren.
Euskal Autonomia Erkidegoko dialaren irrati panorama EITBko irrati guztientzako planifikatutako 55 maiztasunekin, hainbat programazio ildo Espainiako Irrati Nazionalaren 40 maiztasunekin, eta Bizkaia eta Gipuzkoa artean banatutako 6 udal irratirekin osatzen zen.
Udal irratiei dagokienez, irrati libren mugimenduarekin gertatu zenaren antzera eta Katalunia edo Andaluzia bezalako Autonomia Erkidegoek zehaztu zuten joeraren aurka, Udal oso gutxik, Nafarroan nahiz Euskal Autonomia Erkidegoan, hautatu zuten tokiko irratiak ustiatzeko bide hori.
Zentzu horretan, Euskal Autonomia Erkidegoren 1994ko martxoaren 22ko emakida erregimenak, Udal Erakundeentzat Maiztasun Modulazioko uhin metrikoetako irrati zabalkundeko zerbitzu publikoari buruzkoak, ez zuen arrakasta handirik izan.
Igortzen zen itxurazko potentziaren arabera, hiru igorgailu mota zehaztu ziren, A, B eta C izenekoak. 500 W ko itxurazko potentzia igorria (50.000 biztanletik goragoko hirietarako), 150 W ko itxurazko potentzia igorria (10.000 eta 50.000 bitarteko biztanle kopurua zuten hirietan), eta 50 W ko itxurazko potentzia igorria (10.000 biztanle baino gutxiagoko herriak) dituzte.
Hizkuntza politikaren ikuspegitik, horiek guztiak EUSTATek argitaratutako urtekari estatistikoaren arabera udalerri bakoitzarentzat atera litezkeen portzentajeetara doitu behar ziren minimo batzuk bete behar zituzten. Horrela, gazteei eta alfabetizazio nahiz euskalduntze programetara zuzendutako ekintza positiboa lehenesten zen.
MMko diala
Irrati libre izeneko horiek, 80ko hamarkadako bigarren erditik aurrera, antenara irteteko esperientzia horien agerpenarekin, MMko diala aurkako norabidean dinamizatu zen.
Gorbeiako Estazio Megalitikoa
Kokapen geografikoa
Bizkaia eta Araba gaineko mugan zabaltzen da estazio megalitiko hau, Gorbeiako mendilerroan. Udalerriak: Areatza, Orozko eta Zeanuri. Batez ere kareharri]z osatutako mendigunea da. Gailur nagusiak [[Gorbeia (1.475 m) eta Lekanda (1.314 m) dira; bertatik Itxinako dolina handira eta bertako paisaia karstikora irits daiteke. Inguru horretako gune garaietan larreak dira nagusi, eta, horietan, ardiak eta ahuntzak.
Euskal Herriko irratia
MMko diala
Irrati maiztasunak ustiatzeko baimenak Udal gutxik eskatu zituzten, aldiz, mota orotako taldeak ordezko programazioko proposamenak egiten joan ziren. Proposamen horiek, lotura administratiborik gabeak ziren, kasu gehienetan baliabide tekniko eskasekin, eta orientazio ideologiko edo politiko oso zehatzekin batzuetan, eta aldarrikapen oso zehatzekin bestetan.
Gorbeiako Estazio Megalitikoa
Sailkatutako monumentuak
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:
Euskal Herriko irratia
Irrati digitala
Satelite bidezko emankizunak hasi ziren, 1900go hamarkadaren amaieran, eta irrati ekoizpenaren tratamendu digitala sartu zen. Soinuaren kudeaketa digitalak ahotsezko nahiz musikazko soinu dokumentuak grabatzeko, editatzeko, biltegiratzeko eta berreskuratzeko lanak sinplifikatu egin zituen, irrati eremuaren erabilgarritasunetik haratago irratiak sortzea ahalbidetuz.
Informatika, digitalizazio eta telekomunikazioen arteko konfluentziak baldintzatzen duen testuinguru teknologiko berrian, satelite bidezko emankizunen ugaritzeari, hazkunde esponentzialeko izaerarekin, irrati igorpenak gauzatzeko Internet erabiltzea gehitu zitzaion. Internet bidez, gainera, irrati igorpenei irudien eta datuen gehigarri multimediak gehitzen zaizkio.
D.A.B.
Europako agintariek, Uhin Ertaineko eta Maiztasun Modulazioko bandetan jadanik espazioa falta zela kontuan hartuta, laurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran, emankizunerako protokolo digital baten ikerketa bultzatu eta sustatu zuten. Ikerketa horren fruitu izan zen DAB (Digital Audio Broadcasting), irratiko emankizun digitalek protokoloa.
Gorbeiako Estazio Megalitikoa
Trikuharriak
Guztira hamalau ezagutzen dira:
Euskal Herriko irratia
D.A.B.
EITBko irrati publikoak izan ziren, 1998ko martxoan Eusko Jaurlaritzako Informatika eta Telekomunikazioen zuzendaritzak Arabako Zaldiaran mendian dituen instalazioetan ezaugarri horietako multiplexadore bat instalatzearekin batera, emankizun digitalera gehitu ziren lehenengo irratiak.
Gorbeiako Estazio Megalitikoa
Tumuluak
Guztira sei ezagutzen dira:
Euskal Herriko irratia
D.A.B.
Espainiako Irrati Nazionalak, esaterako, irrati publikoak eta estatu mailako irrati kate pribatu garrantzitsuenek 1999tik emankizunak igortzen zituzten jadanik formatu digitalean. DAB protokoloko emankizun digitala gauzatzen duten multiplexadoreak okupatzeak, gainera, Radio Marca, Radio Mundo eta abarren antzeko beste irrati eskaintzak agertzea ahalbidetu du. Irrati horiek guztiak Alderdi Popularraren Gobernuak 1999ko udaberriko hauteskunde orokorren bezperatan egin zituzten maiztasun digitalen esleipenen ondorio dira.
Gorbeiako Estazio Megalitikoa
Menhirra
Bakarra baina ederra:
Euskal Herriko irratia
Diala
Irratiaren diala, 2002ko udazkena. Ondoren kontsulta daitezkeen dialaren okupazioari buruzko tauletan, Euskal Herriko irrati bidezko komunikazioaren esparruan irrati-emankizun bidez hartuta zeuden MM eta UE-ko maiztasun guztiei buruzko informazioa biltzeko ahalegina egin zen, emankizun horien maila, neurri, formatu edo beste inongo ezaugarri kontuan hartzeke.
Gorbeiako Estazio Megalitikoa
Egoera legala
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an. Bertan 17 monumentu aipatzen dira.
Euskal Herriko irratia
Entzuleriaren bila
Entzuleriaren neurketa eta merkatu azterketak. Publizitateak eskaintzen duen finantza-euskarria. Publizitateak eragindako sarrerak finantzaketa-iturri sendoa diren neurrian, non eta ez diren iturri behinena edo bakarra, entzuleria neurtzeko lanabesak edukitzeko eta merkatu-azterketak egiteko beharrak gora egin du, garrantziari dagokionez.
Entzuleria neurtzea eta merkatu-azterketak
Edonola ere, publizitateak eragindako sarrerak finantzaketa-iturri sendoa diren neurrian, non eta ez diren iturri behinena edo bakarra, entzuleria neurtzeko lanabesak edukitzeko eta merkatu-azterketak egiteko beharrak gora egin du, garrantziari dagokionez.
Espainiar estatuan 60ko hamarkadan zehar instalatzen hasi ziren kontsumoko produktuen lehenbiziko multinazionalak heldu zirenean, departamentu komertzialek behin eta berriz azpimarratu zuten hedabideei buruzko kontsumo-azterketak eduki behar zituztela, hain zuzen beren publizitate kanpainak eraginkortasun eta eragin-irizpideetatik antolatu ahal izateko. Izan ere, ordurako horrelakoetara ohituta zeuden, esate baterako, Iparramerikako merkatuan, era honetako azterketetan aitzindaria baitzen hura, eta dagoeneko urte asko zeramaten eguneko irrati kontsumoa neurtzeko metodoak aplikatzen.
Zabalkundea neurtzeko bulegoa (ZNB)
Espainiar estatuan 1964an egin zuten entzuleriari buruzko lehenbiziko azterketa, Zabalkundea Neurtzeko Bulego (ZNB) delakoa eratu eta hilabete gutxira. Nazioarteko elkarte hau Frantzian sortu zuten 1922an, eta bere eginkizuna idatzizko prentsaren salmentak baloratzea eta egiaztatzea da.
Hedabideen entzuleriari buruzko azterketak zortzi agentziak eta bi iragarlek ostutako talde txiki baten bultzada izan zuen, eta ECO enpresak burutu zuen, 15.000 inkestaz osaturiko lagin baten bidez.
Hedabideen azterketa orokorra (HAO)
Ekimen aitzindari haren ondotik, 1968an HAO, Hedabideen Azterketa Orokorra jaio zen, entzuleriari buruz aldian aldiko ikerkuntzarako sistema izateko asmoz.
Guztira sektoreko 155 enpresa ziren elkartearen kide 2002an, tartean zirela agentziak, hedabide-zentralak, gizarte edo publizitate komunikazioko hedabideak, iragarleak eta komunikazio-munduarekin lotura zuten beste hainbat erakunde.
Irrati kontsumoari dagokionez, azterketak guztira 70.000 elkarrizketa hartu zituen oinarri; hauetatik 43.000 face to face eginikoak ziren, ordenagailuz lagundutako elkarrizketa pertsonalak alegia, eta beste 27.000 horiek telefono bidezko elkarrizketak ziren, ordenagailuz lagundutakoak horiek ere. Egin beharreko elkarrizketa guztiak hiru multzotan banatzen ziren urtean zehar, eta urteko datu metatuak izaten ziren estatistika balioa ematen zutenak. Espainiar estatu osoan egindako 70.000 elkarrizketa horietatik, Euskal Autonomia Erkidegoari eta Nafarroari 4.384 zegozkien, 1.636 telefono bidez eginikoak eta 2.748 face to face eginak etxean bertan. 2002ko urteko metatuari buruzko datuen artean, Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako irrati kontsumoari dagokionez azpimarratzekoa da Nafarroan biztanleriaren %55 baino gutxiago zirela irratia egunero entzuten zutela ziotenak, eta batez beste 91 minutu ematen zituzten horretan; Euskal Autonomia Erkidegoaren kasuan, berriz, eguneko batez besteko denbora 101 minutukoa zen, eta 10 biztanleetatik 6 omen irrati entzule.
Merkatu eta iritziari buruzko azterketak (MIA)
Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Foru Komunitatean, gainera, bazen entzuleriari buruzko beste azterketa bat 1984az geroztik, urtero egiten zen Merkatua eta iritziari buruzko Azterketa (MIA). Horretan irratiaren entzuleriari buruzko azterketa ere jasotzen zen, eta honen oinarrian oroitzapenaren metodoa zegoen, etxean bertan face to face eginiko 7.564 inkestaz osatua (5.556 Euskal Autonomia Erkidegoan eta 2.008 Nafarroan), eta eskualdeen arabera lagin puntuaren aukeraketa aleatorioa eta udalerriaren neurriaren araberako proportziokoa baliatuz.
Inkesta hauek sexu eta adin batzuen arabera egiten ziren, elkarte bietako 14 urtetik gorako biztanleen artean, eta hedabide, publizitate agentzia, erosketa zentral, iragarle eta elkarte bietako erakunde asko eta askoren babesa izaten zuen.
Azterketa hau egiten 1984an hasi ziren, eta irratiak 1984 eta 2001 bitartean izan zuen entzuleari buruzko urteko datuak alderatuz gero, beheranzko joera txiki bat sumatzen zen. Euskal Autonomia Erkidegoan, 1984an, 14 urtetik gorako pertsonetatik %64k zioen irrati entzulea zela, eta 2001ean, berriz, kopurua %56koa zen. Beheranzko joera hori nabarmenxeagoa zen Nafarroako Foru Komunitatean, 2001ean %50eko kopurua ematen baitzuen 1984an %64 zen bitartean.
UE eta MM aurrez-aurre
Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Foru Erkidegoan, 2001ean, 14 urtetik gorakoen artean milioi bat berrehun eta hirurogeita bat mila pertsonak esan zuten ohiko irrati entzule zirela, eta horietatik %84k Maiztasun Modulatua aukeratzen zuen dialean irratia sintonizatzeko. Hau da, Uhin Ertaineko irratiaren entzuleriak beheranzko prozesu etengabean segitzen zuen, Maiztasun Modulatua alderantzizko bidean abiatua zelarik nabarmen.
Musika irratien booma ordurako errealitate finkatu bat zen eta belaunaldi berriek apenas zuten Uhin Ertainaren berri. Gizon eta emakumezkoen artean hedabidearekiko zaletasun eta fideltasuna erdibana zegoen banatuta, eta 36 eta 55 urte bitartekoen artean irrati entzuleak askoz gehiago ziren oso gazteen edo urtetsuagoen artean baino.
Eta, halaber, ikusten zen proportzioan bazela halako joera handiago bat pertsona euskaldunen artean irratia egunero entzuteko, gaztelania elebakarra zutenen artean baino. Datu absolutuetan, euskaraz behar adina moldatzen zirela zioten irrati entzule guztien artean hirurehun eta hogei mila Euskal Autonomia Erkidegoan zeuden, eta berrogei mila Nafarroako Foru Erkidegoan.
EITB eta SER
Euskal Autonomia Erkidegoko irratiaren dialean finkatutako irrati emisore guztien programa eskaintzan bi talde nabarmentzen ziren beste guztien gainetik CIES en 2002ko azterketan, bere produktuetan guztira lortu zituzten entzule kopuru metatuei begira. Alde batetik, EITB-ren irrati-taldeak, izaera publikoko irratiei dagokienez, 5 produktu desberdin eskaintzen zituen: Radio Euskadi, Euskadi Irratia, Euskadi Gaztea, Radio Vitoria eta EITB-radio.
Bestetik, SER katea zegoen, irrati komertzial eta estatu mailako estaldurakoen artean, nagusiki bere bi programazio ildoekin, konbentzionalarekin eta Los 40 Principales irrati formularekin.
Nafarroako kasuan ere SER katearen aitzindaritza antzematen zen; hurrenak COPE eta ONDA CERO ziren, eta RNE, berriz, erreferentziazko emisore publikoa, RNE-1en programazio konbentzionalarekin eta soilik albisteetarako RNE-5ekin.
XXI. mendera begira
Mende berria heltzeak ez zuen, ildo horretatik, inolako aldaketa garrantzitsurik ekarri irrati kontsumoari buruzko azterketen panoraman, ez Euskal Herrian ez espainiar estatuan, oro har. Telebistaren kasuan dagoeneko martxan bazeuden ere lagin soziologiko zehatz baten portaerari buruzko benetako datuak jasotzen zituzten hardware eta software elementuen erabileran oinarritutako audiometria sistemak, eta azterketa soziologikoen metodologiaren ikuspegitik teleikusle aktiboei buruzko datuak hartzeko sistema egokiak zirela, irratiaren entzuleriari buruzko neurketak egiteko moduak tinko heltzen zion, artean ere, 1968an Estudio General de Medios hura abian jarri zenean abiatutako bideari.
Estatu mailan EGM eta Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan CIES azterketa-topaleku egokiak ziren, 1984an, iragarle, publizitate-agentzia, erakunde eta irrati zabalkundeko hedabideentzat. Ildo horretatik, Suitzan 2001ean esperimentatutako audiometria-azterketek, erabiltzailearen eskumuturreko erlojuan instalatutako minigrabagailu digitalek jasotako datuen prozesatzean oinarrituek, etorkizun zalantzazko baten itxura handiagoa zuten berehala ezartzeko moduko proiektu batena baino.
Internet bidezko irratia
= Teknologia berriak =
Irrati teknologia
Lehenbiziko ahots transmisioa Lee Forestek egin zuen 1920an Kalifornian; horixe izan zen irratiaren abiapuntua, gaur egun ezagutzen dugun moduan. Irrati-zabalkunderako lehenbiziko emankizunak 1922tik aurrera hasi ziren, eta lehenbiziko irrati-aparatuak fabrikatzen hasi ziren. Aparatu balbuladunak 60ko hamarkadaren hasiera arte fabrikatu zituzten, baina erdieroaleen (transistoreen) aurkikuntzaz, laga egin zioten hargailuetan balbula jartzeari. Horrela, aparatuen bolumena beherantz abiatu zen etengabe, gaur egun ezagutzen ditugun aparatuetara iritsi arte.
Uhinen produkzioa eta transmisioa
Hertz alemaniarrak 1886an uhinak sortzeko eta hedatzeko gailu bat asmatu zuen. Egin zuen lanaren errekonozimendu gisa, maiztasun unitateak haren izena darama.
Brandly eta Logdek 1890ean kohesorea asmatu zuten, hau da, beirazko hodi txiki baten barnean burdin karraskautsak zeuzkan asmakizuna, hertz uhinak ehunka metroko distantzian antzemateko gai zena. Honetarako proba guztiak laborategian egin zituzten.
Marconik uhin bidezko telegrafia sistema bat patentatu zuen 1890eko ekainaren 2an; sistema hau gai zen 5 km ko distantziara igorritako uhinak jasotzeko. Geroago kohesore mota eta transmisio-sistema berriak garatu zituen, eta hori dela-eta bere izena agertzen zaigu irratiaren lehenbiziko bultzatzailetzat.
Thomas Edisonek garai horretan bertan goritasun lanpara asmatu zuen, eta bere laborategian aurkitu zituen korronte elektronikoek barnean filamentu bat eta metalezko xafla bat dauzkan lanpara batean eragiten dituzten ondorioak.
Fleming irakasleak Edisonen lanpara hobetu zuen, eta uhinak hartzeko egokitu gainera, kohesorea ordezkatuz; horrelaxe sortu zen lehenbiziko osagai elektronikoa, diodoa.
Ahotsaren transmisioa
Lee de Forest doktoreak, 1906an, Flemingen lanpara aldatu zuen tarteko xafla bat jarriz (saretxoa); balbula honi «triodo» esan zioten. Xafla honen bidez posible zen filamentuaren eta xaflaren artean zirkulatzen duen korronte elektronikoa erregulatzea, eta ondorioz heldu zitzaigun bigarren osagai elektronikoa –garrantzitsuena, bide batez–, transistorea. Horri esker pasa zitekeen telegrafo seinale sinpleak hartzetik hitzak transmititzera.
Lehenbiziko ahots transmisioa 1920an egin zen, Kalifornian. Hauxe izan zen gaur egun ezagutzen dugun irratiaren eta elektronikaren garapenaren abiapuntua, beraz egile hau jo dezakegu elektronikaren aitatzat.
Hargailuen fabrikatzaileak
fabrikatzaile batzuek Bere lehenbiziko urratsetan hargailuen fabrikazioari ekin zioten eta jarduera horretantxe jarraitzen dute gaur egun, eta dagoeneko multinazional bihurtu dira, esate baterako Philips eta Telefunken; beste batzuk, aldiz, jarduera batzuetan murgildu ziren, hala nola General Electric, Siemens eta RCA. Izan ere, automobilarekin batera irratia XX. mendeko garapenaren motorra izan da, eta eskertzekoa da, nolanahi ere.
Irrati aparatuen bilakaera
Aparatuak 5 talde nagusitan bil ditzakegu:
Galena irratiak
Aparatu hauek bobina aldakor bat, detektagailua eta aurikular batzuk dituzte. Ez dute inolako argindarrik behar, arraroa dirudien arren. Entzun ahal izateko, detektagailua sakatu eta bobina mugikorraren aginduz sintonizatu behar zen, baina ezinbestekoa zen inolaz ere hurbil emisore bat egotea, eta 20 m inguruko antena bat edukitzea; antena hau, normalean, balkoi edo teilatu azpian kokatutako kable bat izaten zen. Irrati mota honen izena detektagailurako erabiltzen zen mineraletik hartu zen.
Asko hedatu ziren 20ko hamarkadan, oso merkeak eta egiteko errazak zirelako (2. eta 3. argazkiak).
Kanpo balbulak dituzten irratiak
Hauen berezitasunik handiena zera da, lanparak bista bistan daudela. Honek bazuen bere zergatia, izan ere lanparak agortu egiten ziren emankizun ordu batzuk igaro orduko, garai hartako teknologiak ez baitzuen gehiagorako aukerarik ematen. Erabilitako lanparak triodoak izaten ziren. Aparatu hauetarako indarra bateria bidez lortzen zen, eta seinaleak jasotzeko berdin berdin erabil zitezkeen bai bozgorailuak bai aurikularrak, hau da, soinua anplifikatzeko tronpeta batez hornitutako aurikularra. Aparatu eredu hauek 1922tik 1928ra arte fabrikatu zituzten, eta bildumagileentzat gustukoenak dira (1. argazkia).
Bozgoragailua bereizirik duten irratiak
Orokorrean, balbulak aparatuan bertan sartzen hasi ziren, 1928tik aurrera, eta bozgorailua bereizirik jartzen, irratia zegoen gelatik kanpoko beste toki batean ipintzen baitzuten. Aparatu hauetako batzuek bateriak behar zituzten, eta aurreratuagoko beste modelo batzuek, berriz, elektrizitate saretik hartzen zuten zuzenean behar zuten indarra. Bozgorailuak, normalean, irrati hargailuaz aparteko ekipo gisa saltzen ziren ( 4, 5, 6 eta 7. argazkiak).
Kapera irratiak
Bozgorailua aparatu beraren barruan sartu zen 30eko hamarkadaren hasieran. Aparatu-mota honek elizetako leihoak imitatzen zituen, horretatik sortua du, hain justu «kapera irrati» izena, eta zurez egiten zituzten. Aparatu-mota hau USAn hasi ziren fabrikatzen, eta ondoren Europan, nahiz apaindura gutxiagoko diseinu sinpleago zutenak izan. Aparatu horien fabrikazioak asko garestitzen zituen eta kostu handikoak ziren, eta 1934 arte egin zituzten. Aipatu urte horretatik aurrera, aldiz, diseinuak gero eta sinpleagoak izan ziren, eta zura erabili ordez beste material batzuk erabiltzen zituzten fabrikazioan, bakelita hasieran eta erretxina eta material plastikoak segidan, kostuak merkatze eta eskabideak handiagotzea aldera (8 eta 9. argazkia).
Egongelako eta gau mahaiko irratiak
Egongelako irratiak bolumen handiko aparatuak ziren. Altzarien arteko beste altzari bat izaten ziren, eta etxeko bilgunean kokatzen zituzten, egongelan, lehentasunezko toki batean, alegia. Aparatu horiek 1928tik aurrera fabrikatu zituzten, eta oso oso garestiak ziren. Hala, oso gutxi egin zituzten beste irrati aparatuekin alderatuta. Altzariaren goiko zatian, batzuek gramofonoak eta gero tokadiskoak zituzten (17,18,13 eta 29. argazkia).
Egongelako aparatu horiekin batera, eta merkatura begira, logeletan irrati aparatu txikiak jartzeko moda heldu zitzaigun USAtik 30eko hamarkadan zehar. Neurri txikiko hargailuak ziren, ez baitzuten neurriz 30 cm tik gora besterik (15, 16, 22, 23, 25 eta 26. argazkiak).
Aparatuen fabrikazioa Euskal Herrian
Maila komertzialeko aparatuen fabrikazioa, gure herriari dagokionez, ASKAR marka besterik ez zen agertu. Lantegia Irunen kokatuta zegoen. Estatu mailako marka garrantzitsuenetako bat izan zen, baina estatuko fabrikatzaile gehienak Katalunian daude.
Etorkizun digitala
Irratia ere buru-belarri sartuta egon zen digitalizazioaren eta informatizazioaren fenomenoan XX. mendeko azken bi hamarkadetan zehar. Informatikaren eta telekomunikazioen arteko bat egiteak ekoizpen-, errealizazio- eta emankizun- sistemak oso garrantzi handiko berrikuntza teknologikorako prozesuan murgilduta geratzea ekarri zuen.
Digitalizazioa eta informazioa
XX. mendeko azken bi hamarkadetan zehar irratia ere buru belarri sartuta egon zen digitalizazioaren eta informatizazioaren fenomenoan. Informatikaren eta telekomunikazioen arteko bat egiteak produkzio, errealizazio eta emankizun sistemak oso garrantzi handiko berrikuntza teknologikorako prozesuan murgilduta geratzea ekarri zuen.
Berrikuntza teknologikoaren mugarriak
Lehen une batean, disko trinkoak binilozkoak ordezkatzen hasi ziren, azken hauek zeharo baztertu eta artxibo eta dokumentazio zerbitzuetara mugatu arte.
Unitate Mugikorrak kudeatzeko lotura digitalek, telefonia mugikorrak, eta baita telefono linea digitalen (RDSI Red Digital de Sistemas Integrados) erabilera orokorrak ere, aurrerapen teknologiko sorta garrantzitsua osatu zuten irrati bidezko jarduerari begira, batez ere informazio-arloari dagokionez.
Soinu-ekoizpen digitala
Euskal irrati zabalkundearen eremuan, Euskadi Irratia eta Euskadi Gaztea –eta hauen atzetik EITB taldearen beste emisore guztiak– aitzindariak izan ziren soinu produkzio digitalerako sistema integratuak erabiltzeko unean. Istant batean soinuaren gestio analogikotik gestio digital integraturako jauzia gertatu zen. Grabatzea, gordetzea, artxibatzea, erreproduzitzea, editatzea, hots, den dena informatika euskarri digitala baliatuz hasi ziren egiten.
Ordenagailuak magnetofoiak zeuden tokian, eta disko magneto optikoak eta CD ROMak zinta irekiko artxibo sistemak ordezkatzeko. Pixkanaka pixkanaka, irrati emisore guztiak administrazio, erredakzio eta irrati errealizazioko lanetarako software egokia eskuratzen joan ziren, eta horrekin izugarri erraztu ziren ekoizpen- eta errealizazio-lanetako asko eta asko, bai pertsonal teknikoak bete beharreko lanen artean bai emisoreetako erredaktore eta esatarien lanen artean.
Trukaketa matrize eta nahasketa mahai digitalak arian arian agertu zirelarik, amaituz eta itxiz joan zen irratietako ekoizpen zentroen digitalizazio-prozesua.
Aitzindariak
Esperientzia aitzindarietako bat Radio Vitoriarena izan zen, Gasteizko Domingo Martinez de Aragon kalean 2001eko ekainaren 21ean inauguratutako egoitza berrian. Soinu iturri guztiak trukaketa zentraleko matrize batean txertatzea eta iturri horien guztien mahai digital bidezko urruneko gestioa, mahai hauek ordenagailuen periferiko gisa baitihardute zuntz optiko bidezko lotura bidez elkarrekin bat eginda daudela, oso esperientzia aurreratua izan zen, irrati zabalkunderako jardueraren digitalizazio integraleranzko bidean.
SER katea eta Radio France Pays Basque aitzindariak izan ziren, bakoitza bere eremu geografikoan, automatismoetan oinarritutako lurralde deskonexiorako sistemak integratzeko unean; automatismo horiek egoitza zentraleko matrizetik satelite bidez igorritako seinaleen aginduak betetzen zituzten, eta ondorioz posible egiten zuten lurralde deskonexioak aurrera eramatea, zuzenean inolako giza baliabiderik erabili behar izan gabe.
Estatu mailako beste kate handi batzuk antzeko sistemak aplikatzen hasi ziren, denborak aurrera egin ahala.
RDS. Radio Data System
Gainerakoan, XXI. mendearen hasieran ia ia irrati emisore guztiak RDSa erabiltzen ari ziren MM ko beren emankizun sistemetan. Sistema horrek, sintonizazio automatikoa eta etenik gabekoa ahalbidetzeaz gain, mugimenduan zeuden hargailuentzat, aukera ematen zuen irrati eramangarri zein finkoetako display txikietan emisorearen adierazgarri edo izena idatzita agertzeko; bide batez, beste mezu batzuk igortzeko eta informazio eta telekontroleko zerbitzu osagarriak eskaintzeko aukera sortzen zuen. Satelite bidezko zabalkundera egokituz, Euskal Herritik ekoitzitako emankizunen kasuan, Radio Euskadi eta Euskadi Irratia izan ziren urrunagoko entzuleengana iristeko forma berri hau 2000ko urtean bereganatu zuten irrati emisore bakarrak; izan ere, Amerikako eremu zabaletarako eta Europarako hainbat tokitarako emankizunak egin zituzten.