cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liancourt-Fosse
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 145 ziren, horien artean 110 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 110 pertsona aktiboetatik 92 lanean zeuden (54 gizon eta 38 emakume) eta 18 langabezian zeuden (4 gizon eta 14 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Liancourt-Fosse udalerrian 100 unitate fiskal zeuden, 256 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.086 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Liancourt-Fosse udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 413 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Meauxeko barrutia
Meauxeko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 258.365 biztanle ditu 14 kilometro koadrotan. Guztira 146 udalerri ditu. Bere hiriburua Meaux da.
Splendora (Texas)
Splendora Texasko hiri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 1,615 biztanle zituen, 7.87 kilometro koadrotan banatuta.
Spofford (Texas)
Spofford Texasko hiri bat da. Kinney konderrian kokatua dago. 2010ean 95 biztanle zituen, 0.62 kilometro koadrotan banatuta.
Upper Exeter (Pennsylvania)
Upper Exeter Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Luzerne konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Scrobipalpomima
Scrobipalpomima Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Scrobipalpomima neuquenensis da.
Montréal-les-Sources
Montréal-les-Sources Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montréal-les-Sources udalerrian erroldatutako biztanleak 29 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak) eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 51 etxebizitza zeuden, 12 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 44 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 12 etxebizitza nagusietatik 11 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 alokairuan okupaturik zegoen; 2 etxek hitu gela zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 6 etxek bost zituzten. 10 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 19 ziren, horien artean 11 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 11 pertsona aktiboetatik 8 lanean zeuden (5 gizon eta 3 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
Arbancón
Arbancón Guadalajarako udalerria da, Sierra norte de Guadalajara eskualdean dagoena.
Montréal-les-Sources
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montréal-les-Sources udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arbancón
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 188 biztanle zituen.
Francisella tularensis
Francisella tularensis Francisella generoko bakterio patogenoa da, tularemia sortzen duena. Tularemiaren mota pneumonikoa oso larria da, eta hain zuzen ere horregatik bakterioa erabilia izan da arma biologiko gisa. George W. Mc Coy estatubatuarrak isolatu zuen estreinakoz bakterio hau 1912an, AEBetako Tulare eskualdean 1911an izandako izurrite baten ostean.
Ezaugarriak
Francisella tularensis bakterio Gram negatibo txikia da, kokobazilo itxura duena. Aerobioa da eta ez da mugikorra. Zelula barneko parasitoa, ez du esporarik sortzen. Oxidasa eta ureasa (-).
Eskakizun nutritibo zorrotzak ditu eta laborategian ez da hazten hazkuntza-inguru arruntetan. Zisteinaz aberastutako hazkuntza-inguruak behar ditu.
Patogenia
Francisella tularensisek infektatzeko ahalmen handia du: hala, bakterio gutxi batzuek tularemia sor dezakete (inokulo txiki batekin gaitza kutsatzen da).
Mikrobioak bere birulentzia areagotzen duen kapsula bat dauka, bere fagozitosia zailtzen duena.
Tularemia zoonosi bat da: horrek esan nahi du animaliek (marraskariak, untxiak eta erbiak, batik bat) gizakia kutsatzen dutela. Kasu askotan akaroak eta intsektuak gaitzaren bektoreak ere badira.
Bakterio patogenoaren sarbideak ugariak dira, eta baita organismoan sartzeko moduak: larruazalean dauden zauri edo ultzera txikiek ematen dituzten erraztasunak aprobetxatuz, animalien okela infektatua janez, intsektu bektore baten ziztadaren bidez, inhalazioaren bidez (pneumonia eragiten duena) edo animalia gaixo batek kutsatutako ura edanez.
Infektatzeko ahalmena handia duenez, mikrobiologia klinikoaren laborategietan kontu handiz manipulatu behar da mikrobio hau.
Glaucidium radiatum
Glaucidium radiatum Glaucidium generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Physeteridae
Fiseterido (Physeteridae) zetazeoen ordenako izen bereko familiako itsasoko ugaztunez esaten da. Oso buru handia izaten dute; goiko barailan hortzik ez eta behekoan, aldiz, asko izaten dituzte. Bular-hegats txikiak eta bizkar hegatsa edo txikia dute edo ez dute izaten. Oso handiak dira: 25 m luze dira inoiz. Zefalopodoak janez elikatzen dira. Adibidez, kaxalotea fiseteridoa da.
Taxonomia
Fiseteridoek hainbat genero iraungi dituzte, batzuk zalantzazkoak direnak:
Meluneko barrutia
Meluneko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 33.495 biztanle ditu 1.336 kilometro koadrotan. Guztira 113 udalerri ditu. Bere hiriburua Melun da.
Doctor Deseo (diskoa)
Doctor Deseo Doctor Deseo musika taldearen lehenengo diskoa da, 1987. urtean taldeak argitaratutakoa.
Grabaketa eta abestiak
1983 eta 1984an maketa bana grabatu zuten baina arrakastarik ez zuen izan. 1987an Musikusi bilduman beren abesti bat agertu zen. Urte berean Bilbo Hiriko Pop Rock Lehiaketa irabazi zuten, eta lehen disko luzea argitaratzea erabaki zuten, taldearen izena eraman zuena. 1995 urtean CD formatuan argitaratu zuen Discos Suicidas berak.
Herri Taldeak
Herri Taldeak 1975-1980 urte bitartean Iparraldean jardun zuten herri mailako talde ezkertiar abertzaleak izan ziren, Xan Margirault ekintzaile presoaren aldeko Xan Komiteak izenekoetatik sortua. Iparretarrak erakunde armatuaren ildo politikotik gertukotzat jo izan ziren. 1980 urtean desegin eta EMA alderdi politikoari sorrera eman zioten.
Adela Bazo
Adela Bazo Cunchillos (Cascante, 1905eko otsailaren 20a-Buenos Aires, 1984) margolari nafarra izan zen, Argentinan bizi izandakoa.
Biografia
Donostian bizi zen baina haren gurasoek Cascantera joan ziren alaba izateko unean, bertakoa izan zedin. Pascasio Bazo, bere aita, cascantearra zen eta alaba hangotarra izatea nahi zuen. Geroago Madrilera joan ziren bizitzera eta hango Universidad Centralean Zientzia zehatzak ikasi zituen. Ondoren, urte batzuk, Madrilgo Lope de Vega Institutuan klaseak eman zituen. Baina bere benetako bokazioa margolaritza zen. 1932an Donostiako San Telmo museoa Euskal Artisten erakusketa kolektiboa egin zen eta han aurkitzen dugu margolariaren izena.
Iruñean kale bat dago bere izenean.
Mertensophryne lindneri
Mertensophryne lindneri Mertensophryne generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Susa (Italia)
Susa Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Susak honako udalerri hauekin egiten du muga:
VTM
VTM edo Vlaamse Televisie Maatschappij Belgikako telebista kate jeneralista eta pribatu bat da. Egoitza nagusia Vilvoorde udalerrian du. 1989an sortu zuten (RTL-TVI katearen ondoren herrialdeko bigarren kate pribatua izan zen) eta laster bereganatu zuen flandriar ikusleen lehenespena, batez ere 'Rad Van Fortuin' (zoriaren gurpila) edo 'Waagstuk' (Jeopardy) lehiaketari esker.
Rhabdoblennius nitidus
Rhabdoblennius nitidus Rhabdoblennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Wanamie (Pennsylvania)
Wanamie Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Luzerne konderrian dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Katekina
Katekinak landare jatorriko antioxidatzaile polifenoliko batzuk dira. Katekina esaterakoan, flabonoide eta flabonolari buruz ari gara. Katekina izena catechu izeneko landare estraktutik dator; Mimosa catechu landare espezietik ateratzen da estraktu hori.
Hauen artean bi isomero topatzen dira, trans konfigurazioa eta katekina izena jasotzen dutenak eta cis konfigurazioa daukatenak eta epikatekina izenez ezagutzen direnak.
Esan beharra dago, epikateina txokolate beltzean topatzen den konposatu honek biogenesi mitokondriala faboratzen duela muskuluetan (bihotzean ere).
Azkenik, katekinak flabonoideen familitako konposatuak dira. Flabonoideen artean, honetaz gain, egitura fenolikoko substantzia natural asko topatzen ditugu.
Erabilera Nutritiboa
Flabonoideak heste meharrean xurgatzen dira, jejunoan zehazki. Xurgatutako parte bat heste argira doa bueltan; flabonoideen %50a zirkulazio sistemikoaren bidez xurgatu egiten da. Xurgatu ez den hori heste lodira pasatzen da, non mikrobiotaren bidez degradatzen den.
Xurgaturiko parte handi bat gernuaren bidez kanporatu egiten da 24 ordutan. Gainontzekoak, kolonera heltzen denak, aldaketak jasaten ditu (sulfonazioak…).
Flabonoideek bi metabolizazio pairatzen dituzte. Lehenengoa, zirkulazio sistemikoaren bidez xurgatzen denaren metabolizazioa, gibelean ematen da; bestea heste argian, mikrobiotaren bidez.
Funtzioak
Epikatekinek funtzio ezberdinak betetzen dituzte:
Elikagai ezberdinen eraginak inhibitu:
Marrubien hostoetako infekzioan faktore inhibitzaile moduan eragiten du. Baita, kafearen alearen gaixotasuna saihesten du, izan ere, Colletotrichum kahawae izeneko molekularen melanizazioa inhibitzen dute. Melaninarekin elkarrekintza inhibitzen du, modu honetan, ez da garatuko gaixotasuna.
Gaixotasunen eragina murriztu:
Epikatekinak kakaoan nahiko nabaria den flabonoidea da, honen kontsumoa gaixotasun koronariek sortutako heriotzaren arriskua % 40-ra murrizten du. Baita, gaixotasun kardiobaskularrek sortutako heriotzaren arriskua % 46-ra murrizten du. Honen ondorioz, epikatekinen kontsumoa gaixotasun koronarioak eta gaixotasun kardiobaskularrak eragindako heriotzaren arriskua neurri handi batean murrizten duela.
Oxido nitrikoaren ekoizpena areagotu:
Kakaoak arterietako endotelioaren bidez oxido nitrikoaren ekoizpena areagotuko da. Oxido nitrikoak odol-basoen dilatazioa eragiten du, modu honetaz, zirkulazioa hobetzen du eta presio arteriala murrizten du. Baita, garuneko odol-fluxua igotzerakoan funtzio kognitiboak hobetzen ditu, atentzioa eta buru arintasuna areagotuz.
Honen ondorioz, zenbat eta polifenol gehiago izan, orduan eta gaixotasun kardiobaskularrekiko babesa handitu eta minbizia izateko arriskua gutxituko dute.
Antioxidatzailea:
Antioxidatzaile gisa jarduten dute. Konposatu bioaktiboen ugaritasunarengatik (hala nola, polifenolak) antioxidatzaile funtzioa daukate. Gainera, osasunarentzat ezaugarri antiinflamatorioak dakar, nagusiki, gaixotasun kardiobaskularrak saihesteko. Beste funtzio nagusi bat, odoleko HDL maila igotzen du eta LDL maila jaisten ditu.
Aipatzekoa da, antioxidatzaileak, erradikal askeen kalteak ekiditen dituzte eta zahartasunaren kontrako abantaila ugari ezartzen dituzte. Orokorrean, epikatekinen funtzio nagusienetarikoa antioxidatzailea da, sustantzia bioaktiben ekarpenaren ondorioz. Gainera, sustantzia bioaktibo hauek, funtzio antioxidatzaileak eragiteaz gain, gaixotasunak izateko arriskua jaisten dute, organismoaren zenbait prozesu inhibituz edo aktibatuz.
Iturriak
Europa eta Estatu Batuetako epikatekina iturri dietetiko nagusiak te eta hazi frutak dira.
Olioetan ere aurki dezakegu, adibidez, lehenik eta behin, açai olioan, açai palmondoko fruitutik lortzen dena (67mg/kg). Bestalde, argan olioko fenol naturalen artean aurkitzen dira epikatekinak.
Hala ere, beste hainbat elikagaien parte dira epikatekinak: mertxikak, te berdea edo ozpina renak.
Aipagarria da, epikatekinei lotzen zaien zaporea lehorgarria dela, baina ez mikatza.
== Gomendioak == EFSA k epikatekina gomendio hauek ematen ditu eguneko:
Esan beharra dago, hala ere, gaur egun, ez dagoela argi eta sakon aztertuta konposatu hauek eragin ditzaken onura eta kalteak. Horregatik, ez da zehatza gomendioen edukia.
Erlazionatutako gaixotasunen funtzioak
Epikatekinen jatorria lurzorutik hazitako landareak izaterakoan, landare horietan dauden beste konposatuen hazkuntzaren inhibizioa eragiten dute, hau da, nolabaiteko alelopatia. Honako prozesu hau landareak duen hazi batek sortzen du, hain zuzen, centaurea maculosa izenekoa. Hazi honek, sustraien bitartez isomeroak askatzen ditu lurzoruan zehar, eta hauek antibiotikoen eta herbiziden efektuak daukate. Honen hipotesi bat da, oxigenozko honda erreaktibo bat sortzen duela landarearen sustraitik. Beraz, modu honetan, landarearen gainontzeko zelulen apoptosia eragiten du.
Aipatzekoa da, Europar ekosistemako landare gehienak epikatekinen aurkako defentsak dituzte, aldiz, Iparraldeko Amerikan centaurea maculosaren efektutik nahiko landare gutxi babestuta daude. Izan ere, hazi honen efektua ez da kontrolatua.
Ikerketa
Egindako ikerketak gizakietan izan dira. Kakaoaren katekinak ikerkertzen ari dira,, izan ere, kakaoa gaixotasun kardiobaskularrak sortzeko arrisku handia dauka. Metaanalisi batean egindako ikerketa baten bidez, te berdearen kontsumoaren igoera eta honek daukan katekinen kantitatea egunero 7 alditan hartzerakoan, prostata minbizia izateko posibilitatea txikitzen duela.
Felis bieti
Felis bieti Felis generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Felinae azpifamilia eta Felidae familian sailkatuta dago.
Zaragozako taifa
Zaragozako taifa edo Zaragozako erresuma (arabieraz: طائفة سرقسطة, ṭāʾifa Saraqusta), beste taifa erresumen moduan, 1018an Iberiar Penintsulako ipar-ekialdean eratutako erresuma musulmana izan zen.
Kordobako kaliferriaren ondorengo erresuma hau lehendabiziko hiru hamarkadetan (1018–1038) Banu Tujibi leinuak gobernatua izan zen. Banu Hud leinuak ordezkatuak, hauek Valentzian zegoen El Cid eta Gaztelako Erresuma aliatu zituzten almorabideen aurka burujabetasuna mantentzeko. 1100ean El Cid hil zenean, almorabideek Valentzia konkistatu zuten eta Ebroko haranean dagoen Barbastroraino ailegatu ziren. Banu Hud leinuak maiatzera arte eutsi zuen. Azken erregea zen Abd-al-Malik Imad ad-Dawlak Alfontso I.a Nafarroakoa aliatu zuen eta, zenbait urtez, Rueda de Jalónen mantendu zuen bere taifa.
Bere jaraunspen nagusia, arte munduan, Aljaferia jauregia izan zen eta, filosofia arloan, berriz, lehendabiziko andalustar eskola sortu zuten, bertokoa zen Avempacek zuzenduta.
Sclerocopa
Sclerocopa Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Sclerocopa heliochra da.
Glaucidium castanotum
Glaucidium castanotum Glaucidium generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Teruelgo probintzia
Teruel Espainiako probintzia bat da. Aragoiko autonomia erkidegoan kokatuta dago. 2006. urtean, probintziak 142.160 biztanle zituen. Hiriburua eta udalerri nagusia Teruel hiria da.
Rhabdoblennius papuensis
Rhabdoblennius papuensis Rhabdoblennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Teruelgo probintzia
Mugakide hauexek ditu: Iparraldean Zaragozako probintzia, ipar-ekialdean Tarragona, ekialdean Castelló, hegoaldean Valentzia eta Cuenca eta mendebaldean Guadalajara.
Sclerocecis
Sclerocecis Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Sclerocecis pulverosella da.
Teruelgo probintzia
Hiriburuaz gain, hiri nagusienak hauek dira: Alcañiz, Andorra, Utrillas, Cella eta Calanda.
Châlette-sur-Loing
Châlette-sur-Loing Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2007an 13.196 biztanle zituen.
Magia (Shakira)
Magia Shakiraren lehen diskoa da. 1991n merkaturatu zen eta Txileko Villa del Mar jaialdia irabazi zuen. 13 urterekin grabatu zuen disko hau, Kolonbian 1200 kopia saldu zituelarik.
Châlette-sur-Loing
Biztanleria
2007an Châlette-sur-Loing udalerrian erroldatutako biztanleak 13.196 ziren. Familiak 5.228 ziren, horien artean 1.677 pertsona bakarrekoak ziren (631 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.046 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.478 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.585 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 488 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Teruelgo probintzia
Historia
Espainiako Gerra Zibilean, Teruelgo gudua izan zen 1937ko abenduaren 15etik 1938ko otsailaren 20 arte. Errepublikarrak garaituta, Francoren tropak Kataluniarantz abiatu ziren.
Azala/2018
= Ongi etorri Wikipediara, zuk ere hobetu dezakezun Entziklopedia Askea =
da eta Berezi:Estatistikak artikulu ditugu euskaraz
Aste honetan nabarmen (Artikuluak bozkatu)
Aurreko asteetan...
<div style="width: 32%; margin-right: 1%; float: left; background-color: #00af89; text-align: center; font-size: 2vw;" class="lotura-txuri"> Hezkuntza ataria <div style="width: 32%; margin-left: 1%; margin-right: 1%; float: left; background-color: #36c; text-align: center; font-size: 2vw;" class="lotura-txuri"> Hilabeteko lehiaketa <div style="width: 32%; margin-left: 1%; float: left; background-color: #fc3; text-align: center; font-size: 2vw;" class="lotura-txuri"> Txokoa <div style="width: 100%; background-color: #00af89; text-align: center; font-size: 4vw;" class="lotura-txuri"> Hezkuntza ataria <div style="width: 100%; background-color: #36c; text-align: center; font-size: 4vw;" class="lotura-txuri"> Hilabeteko lehiaketa <div style="width: 100%; background-color: #fc3; text-align: center; font-size: 4vw;" class="lotura-txuri"> Txokoa
<div style="background-color: #eaecf0; font-family: 'Linux Libertine','Georgia','Times',serif; font-style:italic; font-size: 1.4em; padding: 10px;"> Asteko argazkia (Argazkiak bozkatu)
= Ba al zenekien... =
= =
Teruelgo probintzia
Mudejar artea
Teruel hiriko mudejar multzoa Gizateriaren ondaretzat izendatu zuten 1986an (San Pedro, Salvador, San Martín eta Katedralaren dorreak).
Azala/2018
= Gaurko egunez... =
Teruelgo probintzia
Prozesioak
Aste Santuan, "Ruta del tambor y el bombo" antolatzen dute Aragoi Beherean, eta 2018an Gizateriaren ondarea da. Probintzian zehar ospatzen dute 9 udalerritan: Albalate del Arzobispo, Alcañiz, Alcorisa, Andorra, Calanda, Híjar, La Puebla de Híjar, Samper de Calanda eta Urrea de Gaén-en.
Ekonomia
Laborantza (laboreak, mahatsa, fruitu arbolak, azukre erremolatxa). Burdina eta lignito hobiak.
Azala/2018
<div style="background-color: #eaecf0; font-family: 'Linux Libertine','Georgia','Times',serif; font-style:italic; font-size: 1.4em; padding: 10px;">Albisteak
Monmadalès
Monmadalès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Monmadalès udalerrian erroldatutako biztanleak 69 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Azala/2018
<div style="background-color: #eaecf0; font-family: 'Linux Libertine','Georgia','Times',serif; font-style:italic; font-size: 1.4em; padding: 10px;">Hilberriak
Châlette-sur-Loing
Etxebizitza
2007an 5.980 etxebizitza zeuden, 5.335 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 117 bigarren erresidentzia ziren eta 527 hutsik zeuden. 3.741 etxeak ziren eta 2.172 apartamentuak ziren. 5.335 etxebizitza nagusietatik 2.719 bere jabearen bizilekua ziren, 2.552 alokairuan okupaturik zeuden eta 65 doan lagata zeuden; 82 etxek gela bat zuten, 667 etxek bi zituzten, 1.583 etxek hiru zituzten, 1.582 etxek lau zituzten eta 1.422 etxek bost zituzten. 3.380 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.869 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.402 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Monmadalès
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Châlette-sur-Loing
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Monmadalès
Etxebizitza
2007an 53 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 51 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 22 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 48 ziren, horien artean 35 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 35 pertsona aktiboetatik 28 lanean zeuden (15 gizon eta 13 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen eta 5 eraikuntza enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Monmadalès udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Châlette-sur-Loing
Diru sarrerak
2009an Châlette-sur-Loing udalerrian 5.339 unitate fiskal zeuden, 13.492 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.243 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 386 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 10 janari enpresak ziren, 22 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 59 eraikuntza enpresak ziren, 134 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 24 garraio enpresak ziren, 27 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 11 finantziazio enpresak ziren, 13 higiezinen enpresak ziren, 23 zerbitzu enpresak ziren, 28 administrazio publikoko enpresak ziren eta 30 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 106 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 12 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 ibilgailuen alokairu bulegoak, 3 autoeskolak, 13 igeltseroak, 13 margolariak, 7 zurginak, 8 iturginak, 3 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 9 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 18 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 55 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 5 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 6 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 8 okindegiak, 7 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 3 liburu dendak, 8 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 2 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 4 altzari dendak, 1 kirol-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 drogeria zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Châlette-sur-Loing udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 6 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 5 haur-eskola eta 5 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Châlette-sur-Loing udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.201 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 596.
Châlette-sur-Loing udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Semiramis
Semiramis (Σεμίραμις, Շամիրամ Shamiram) 42 urtetan zehar Asiria zaharreko erregina izan zen kondaira grekoen arabera. Babiloniako jauregiak, bertako lorategi eta beste hiri batzuk ezagunak eraiki zituela esan ohi da. Kondairak dio Egipto menderatu zuela eta uso itxuran igo zela zerura.
Semiramis desertuan abandonatu zuen apaiz emakumen baten alaba izan zen bere kondairaren arabera. Simas izeneko apaiz batek jaso zuen arte, uso batzuk elikatu zuten. Urteak geroago Babiloniar inperioa fundatu zuen.
Uste da Samuramat, Asiriako erregina historikoa,izan zela eta bere senarra Shamshi-Adad V.a.
Magia (argipena)
Magia hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
Ablain-Saint-Nazaire
Biztanleria
2007an Ablain-Saint-Nazaire udalerrian erroldatutako biztanleak 1.903 ziren. Familiak 681 ziren, horien artean 125 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 81 bakarrik bizi ziren emakumeak), 230 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 286 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 738 etxebizitza zeuden, 693 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 40 hutsik zeuden. 731 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 693 etxebizitza nagusietatik 600 bere jabearen bizilekua ziren, 87 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 66 etxek hiru zituzten, 151 etxek lau zituzten eta 464 etxek bost zituzten. 594 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 276 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 349 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.187 ziren, horien artean 813 aktiboak ziren eta 374 inaktiboak ziren. 813 pertsona aktiboetatik 756 lanean zeuden (425 gizon eta 331 emakume) eta 57 langabezian zeuden (32 gizon eta 25 emakume). 374 pertsona inaktiboetatik 103 erretiraturik zeuden, 160 ikasten zeuden eta 111 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ablain-Saint-Nazaire udalerrian 712 unitate fiskal zeuden, 1.798,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.911 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 38 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Ablain-Saint-Nazaire udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 702 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tequila (musika taldea)
Tequila, Espainiako rock musika talde bat da. 1976an Madril hiriburuan sortu zen eta taldekide sortzaileak Ariel Rot (gitarra) eta Alejo Stivel (ahotsa) argentinarrak eta Julián Infante (gitarra), Felipe Lipe (baxua) eta Manolo Iglesias (bateria) espainiarrak izan ziren.
Espainiako trantsizio garaiko rock musika talde ospetsuenetako bat izan zen, Movida Madrileña delakoa baina aurretik sortua eta hartan ere beste hainbat espainiar musika talde bezala buru-belarria sartua.
Taldearen abesti ezagunenak Rock & roll en la Plaza del Pueblo eta Salta!! izan ziren.
1990eko hamakadan, Ariel Rot eta Julián Infante taldekideak Andrés Calamaro argentinar abeslari eta musikariarekin elkartu eta Los Rodríguez rock musika taldea sortu zuten.
Pisako probintzia
Herriak
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:
Anjel Goenaga
Anjel Goenaga Gorriti (Zegama, Gipuzkoa, 1915eko martxoaren 1a - Donostia, Gipuzkoa, 1974) euskal idazlea izan zen.
Bizitza
Jesuiten lagundian egin zituen ikasketak Tournai eta Marneffren (Belgika), baita Oñan (Burgos) ere.
1945. urtean apaiztu zen.
Irakaskuntzan aritu zen Bilboko Indautxu auzoan eta Kanariar irletan.
Filosofian lizentziatu zen Bartzelonan.
Iniidae
Iniidae zetazeoen ordenako familia bat da.
Taxonomia
Egun, genero bakarra du: Inia hain zuzen ere. Gainera hiru iraungitako genero ditu:
Anjel Goenaga
Bizitza
Iruñea eta Donostian aritu zen maisu. Zabalegi eskolan eta Deustuko Unibertsitatearen Donostiako egoitzan etika eman zuen.
Sei urte igaro zituen AEBn, Columbia eta Syracusako unibertsitateetan literatura irakasten.
Jesusen Biotzaren Deia eta Zeruko Argia aldizkarietan idatzi ohi zuen.
EUTGko filosofia sailaren Dekanotza hartu zuen Ameriketatik itzultakoan. Euskaltzain urgazle izendatu zuten.
Lanak
Bost liburu idatzi zituen.
Torcyko barrutia
Torcyko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 343.583 biztanle ditu 302 kilometro koadrotan. Guztira 43 udalerri ditu. Bere hiriburua Torcy da.
Taj Mahal
Taj Mahal (ताज महल, Tāj Mahal, تاج محل Tāŷ Mahal 'Jauregi koroa'; ahoskatua) Agra hirian (India), Yamuna ibaiaren ertzean, dagoen mausoleo handia da, Shah Jahan errege mogolak bere emaztea zen Mumtaz Mahalen omenez eraikia XVII. mendean, 1631 eta 1654 bitartean.
Taj Mahal jauregiaren adibiderik ederrentzat jotzen da, arkitektura islamdar, persiar, indiar eta are otomandarreko elementuak uztartzen dituen estiloan eraikia. Marmol zuriko kupulak estalitako mausoleoa zatirik ezagunena den arren, Taj Mahal 17 hektarea hartzen dituen eraikin multzo harresitu bat da, horien artean meskita handi bat, gonbidatuen etxe bat eta lorategiak Yamuna ibaiaren bi ertzetan. Bere eraikuntzak 20.000 langileren ahalegina behar izan zuela uste da, Ustad Ahmad Lahori gorteko arkitektoa buru zuen arkitekto multzo baten zuzendaritzapean.
Monumentu honek ospe berezia lortu du bere inspirazioaren izaera erromantikoagatik: kupularen azpian, ganbera nahiko ilun batean, Shah Jahan eta Mumtaz Mahalen gorpuak daude, munduari beren betiereko amodioa gogorarazi nahian. Erregina bere hamalaugarren haurra erditzean hil zen. Monumentua Indiako helmuga turistiko garrantzitsu bat da, urtero 7-8 milioi bisitarirekin. 1983an, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, "Indian arte musulmanaren harribitxia eta mundu osoan miretsitako munduko ondarearen maisulanetako bat" izateagatik.
Glaucidium capense
Glaucidium capense Glaucidium generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Arakneren fabula
Arakneren fabula (gaztelaniaz: La fábula de Aracne) edo Arakneren ametsa, modu ohikoagoan Iruleak (gaztelaniaz: Las Hilanderas) izenarekin ezaguna, Diego Velázquez margolari sevillarraren margolan ospetsuenetako bat da, eta Pradoko Museoan dago. Lan hau, Espainiako barrokoko margolaritzaren lanik garrantzitsuenetako bat da, eta Velázquezen maisutasunaren adibiderik handienetako bat bezala hartzen da. Gaiari dagokionez, bere lanik enigmatikoenetako bat da, lan honen benetako arrazoia oraindik ez baita ezagutzen.
Taj Mahal
Historia
Shah Jahan enperadorea mezenas oparo bat izan zen, baliabide ia mugagabeak zituena. Bere babespean eraiki ziren Shalimar jauregi eta lorategiak Lahoren, hau ere bere emaztearen omenez. Mumtaz Mahalek, bere senarrari, hamalau seme-alaba eman zizkion, baina azkena erditzean hil zen, eta enperadorea, atsekabetuta, ia berehala hasi zuen, 1632an, Taj Mahalen eraikuntza, hil ondorengo eskaintza bezala. Eraikinaren xehetasun guztiek bere izaera erromantikoa erakusten dute, eta multzoak estetika bikainaren gorazarre egiten du.
Taj hitza (تاج) persieratik dator, mogol gortearen hizkuntza, eta «koroa» esan nahi du. Mahal (محل), berriz, Mumtaz Mahalen aldaera labur bat da, izen formala Arjumand Banu Begumen ("jauregiko lehen dama") zelarik gortean. Taj Mahal izenak hortaz, Mahal (erreginaren) koroa esan nahi du. Izena horizon hasiera-hasieratik erabili izan da, 1663an François Bernier bidaiari frantsesak eraikinaren berri emateko Tage Mehale erabili baitzuen.
Arakneren fabula
Historia
Margolan hau, 1657an margotu zuen, bere garairik oparoenean, Pedro de Arce izeneko bezero batentzat. Erregearen margolari bezala, Velázquezek ez zuen enkargu pribaturik egiten, baina, oraingo honetan, salbuespen bat egin zuen, Pedro de Arce, Filipe IV.a Espainiakoa erregearen monteroa baitzen, hau da, erregearen monteriak edo ehiza jardunaldiak antolatzen zituena, eta, beraz, bazuen nolabaiteko eragina Madrilgo gortean. XVIII. mendean, errege bildumen zati izatera pasa zen, eta, ondoren, Pradoko Museora.
Quinç
Quinç Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Taj Mahal
Historia
Lanak 1656an amaitu eta gutxira, Shah Jahan gaixotu egin zen, eta bere seme Shah Shujak bere burua enperadore izendatu zuen Bengalan, eta Muradek ere, bere anaia Aurangzeben laguntzarekin, gauza bera egin zuen Gujaraten. Shah Jahanek, jada oso gaixorik zegoelarik, amore eman zuen eta Aurangzebek bizirik jarraitzeko baimendu zuen, Agrako gotorleku hurbiletik irten gabe atxilotua. 1666an hil ondoren (10 urte geroago), Aurangzebek mausoleoan lurperatu zuen emaztearen ondoan, multzoaren simetria perfektuaren haustura bakarra sortuz.
Arakneren fabula
Gaia
Denbora askoz, modu ohikoan Iruleak bezala ezagutzen den margolan hau, genero eskena edo genero margolantzat hartu zen, non tapiz lantegiko tailerrean lan jardunaldi bat erakusten zen. Lehen planoan, artile matazak prestatzen dituzten bost emakume (harilkatzaileak) aurkitzen diren gela bat ikus daiteke. Atzealdean, emakume hauen atzean, eta, itxura batean, gorago dagoen gela batean, modu aberatsean jantzitako beste hiru emakume agertzen dira, dirudienez, eskena mitologiko bat irudikatzen duen tapiz bati begira ari direnak. Denbora askoak hartu zen hau, margolanaren gai bakar bezala. Baina, margolanaren nortasun propioaren ondorioz eta Velázquezen margolanen batzuetan dagoen esanahi anbiguotasunaren ondorioz, eguneroko eskena xalo bezala interpretatzeari uko egin behar zaio.
Gaur egun, margolanak, gai mitologiko bat kontatzen duela onartzen da: Atenea eta Arakneren fabula, Ovidioren Metamorfosiak laneko seigarren liburuan deskribatzen den Arakneren mitoko eskena batean. Lidiar gazte batek, Araknek, gorua asmatu zuen Atenea jainkosa, tapizik ederrena ehuntzera desafiatu zuen. Margolanaren eskuinaldean agertzen den eskenak, Arakne gaztea erretratatuko luke, bere tapizean grinez lanean ari dena, ikusleari bizkarra emanda. Ezkerrean, Atenea agertzen da, atso baten itxurak egiten ari dena, bere lokiari ile zuri faltsuak gehituz. Jainkosa dela ezagutzen da, bere zahar itxura gora-behera, Velázquezek bere berna erakusten baitu, nerabe batena bezalakoa. Atzealdean, fabularen amaiera irudikatzen da. Araknek eginiko tapiza, horman esekia dago. Bere lanak, Atenearen aurkako irain argia suposatzen du, bere aita Zeusek, emakume eta jainkosen mesede sexualak lortzeko erabiltzen zituen zenbait engainu irudikatu baititu. Tapizaren aurrean, bi irudi nabari daitezke, bata jainkosa, bere ezaugarriekin jantzia, kaskoa kasu, eta gizaki errebeldea, tolesdura klasikozko jantzi bat jantzita daramana. Tapizaren zatitzat hartzeko moduan jarrita daude. Beste hiru damek, iraindutako jainkosak, zigor bezala, lidiar gaztea armiarma bihurtzen ikusten dute, betierekotasun osorako iruntzera zigortua.
Badago jendea, margo honetan, beste esanahi ezkutu eta sinboliko batzuk bilatzen duena ere. Alegoria politiko bat izan liteke, non adin gehieneko iruleak, ezarritako ordenari men egitea irudikatuko lukeen, tornuak, agindu edo agintaldien abiadura eta aldakortasuna irudikatuko lukeen bitartean. Katua, "mendeko ona izango litzateke, independentea, eta, aldi berean, esanekoa", "politika ona", viola da gambaren bidez irudikatuko litzatekeen bitartean. Atzeko irudiak, Atenea eta Arakne, Portugal eta Kataluniako erresumen alegoriak izango lirateke, hauen altxamenduak, koroari nahiko buruhauste ematen ziolarik, hiru damek, Gaztela, Aragoi eta Andaluzia arazotsuak irudikatzen dituzten bitartean.
Arte Ederren apologia bat ere izan liteke, margolaritzaren artisautzaren gaineko nagusitasuna frogatuko lukeena. Margolaritzaren duhintzea, jada aurreko mendeetatik, artistek nahiko eztabaidatu zuten kontua zen.
Estiloa
Velázquezek, lana planoetan banatzen du, liburu baten orrialdeak bailiran, euren taldeak ordena zehatz batean "irakurri" behar diren Erdi Aroko margolan haien antzera. Gure begirada, eskuineko argiztaturiko iruletik ezkerrekora pasatzea lortzen du, itzalean makurtzen denaren gainetik atzeko eskenaraino jauzi egiteko. Han, emakumeetako bat, begiralearengana begira jartzen da, begiralea eskenan sartu izateagatik harrituko balitz bezala. Mezua bigarren plano batean jartzea, Barrokoko ohiko joko bat da.
Velázquezen teknikaren punturik nabarmengarrienetako bat, aireko perspektiba da, Meninak margolanean agertzen denaren antzeko efektu "atmosferiko" bat lortuz: irudien artean, inguruak zirriborrotu eta desitxuratzen dituen aire bat dagoenaren sentsazioa sortzea lortzen du, irudiak biltzen dituen espazioa hartzea lortzen du.
Velázquezen artearen trebetasuna, margolanari ematen dion dinamismoagatik ere nabarmentzen da, mugimendu sentsazioa emanez, batez ere gurpilaren biran, hauen erradioak ikusterik ez dugularik, biratzen ari den abiadaren ondorioz, baita eskuineko pertsonaian ere, artilea hain azkar harilkatzen duena, ezen sei hatz dituela dirudiela.
"Damu" argi bat dago, eskuinean profilez dagoen neskatxaren buruan. Margolanak, aldaketa bat jasan zuen erregearen bilduman zegoenean: bere lau aldeetatik zabalago egin zen, eta, ondorioz, zati horiek (goian dagoen biribil formako leiho baten antzera) ez zituen Velázquezek margotu. 1980ko hamarkadan, lan nekeza eginez zaharberritu zen, izan ere, margo geruza batzuk erori egiten baitziren.
Taj Mahal
Historia
XIX. mendearen amaieran, Taj Mahaleko zenbait sektore oso hondatuta zeuden, mantentze faltagatik. Indiako matxinadaren garaian (1857), soldadu britainiarrek, zipaioek eta gobernuko ofizialek kaltetu zuten, harribitxiak eta lapis lazulia harresietatik erauzi zituztenak.
1908an bukatu zen Lord Curzon britainiar erregeordeak agindutako zaharberritzea. Cuzonek barne ganberako lanpara handiaren fabrikazioa ere agindu zuen, Kairoko meskita batean zegoen antzeko baten ereduaren arabera. Lorategiak ingeles erara birmoldatu zituen ere. XX. mendean tenpluaren mantentzea eta zaintza hobetu zen. 1942an, gobernuak aldamio erraldoi bat eraiki zuen kupula estaltzeko, Luftwafferen balizko aire-eraso batetik babesteko eta, ondoren, Japoniako aire indarrena. Babes hau, berriz, 1965 eta 1971ko India eta Pakistanen arteko gerretan eraiki zen, bonbaketariak engainatzeko.
Mehatxu berrienak Yamuna ibaiaren ertzetan dagoen ingurumen-kutsaduratik eta Mathurako findegiak eragindako euri azidotik datoz. Bi arazoak hainbat helegiteren xede izan dira Indiako Justizia Auzitegi Gorenean. Kutsadurak Taj Mahaleko marmol zuria hori bihurtzen du, monumentua itxuraldatuz. Kutsadura kontrolatzen laguntzeko, Indiako gobernuak Taj Trapezio Zona (TTZ) ezarri du, monumentuaren inguruan 10.400 km2 luze-zabaleko eremua, non igorpenen estandar zorrotzak aplikatzen diren.
Azken urteotan, egiturari buruzko kezkak sortu dira, Yamuna ibaiaren arroko lurpeko uren maila aldatu izanaren ondorioz, urtean 1,5 m inguru jeisten baita. 2010ean, pitzadurak agertu ziren hilobiaren zati batzuetan eta monumentua inguratzen duten minareteek makurdura zantzuak erakutsi zituzten, zurezko zimentazioak usteltzen egon zitekeelako ur faltaren ondorioz. Bi eraikin periferikotan kokatutako minareteak kaltetutzat jo zituen ekaitz baten ondorioz 2018ko apirilaren 11n.
Duela gutxi, sektore sunita batzuk eraikinaren jabetza aldarrikatu zuten, gurtza islamiko horretako kide batekin ezkondutako emakume baten hilobia dela oinarri hartuta. Indiako Gobernuak atzera bota du erreklamazioa, oinarririk gabekotzat jota, Taj Mahal Indiako nazioaren jabetza besterenezina baita.
Elementu formalak
Elementu formalak eta apaingarriak behin eta berriz erabiltzen dira konplexu osoan, hiztegi estetikoa bateratuz. Mausoleoaren ezaugarri nagusiak gainerako eraikuntzetan islatzen dira:
Mausoleoa da 17 hektareako multzoko pieza nagusia, beste hainbat atalez gain, horien artean meskita bat, gonbidatu etxea eta lorategiak, horiek guztiak almenadun horma batez mugatuak hiru aldetatik.
Taj Mahal multzoaren ardatz nagusia Yamunaren ibaiertzarekiko perpendikularra da eta simetria antolaketa ugari ditu. Multzoaren erdian Txahar bagh lorategia dago, persiar jatorrikoa, laukitan banatua, ubideek osatutako gurutzearen bidez antolatua. Uraren azalerak eraikinak islatzen ditu, simetria-efektu gehigarria sortuz.
Mausoleoa
Mausoleoa Taj Mahal multzo osoaren puntu fokala da, simetria, ordena eta zorroztasun ikaragarriaz egina. Marmol zuriko egitura handi bat da, oinarri karratu baten gainean dagoen eraikin simetrikoa, lau aldetan arku zorrotzeko iwan bat duena eta erraboil itxurako kupula handi batez koroatua. Kupula handien albo banatan beste bi daude, txikiagoak. Eraikin osoa inguratzen duen laukiaren kantoietan zilindro itxurako lau dorre mehe daude, kanpoaldera pixka bat makurtuak, lurrikararen batek eraitsiz gero, ez daitezen erori eraikuntza nagusiaren gainean. Mogol hilobi gehienak bezala, oinarrizko elementuak persiar jatorrikoak dira.
Eraikina ganberatan banatutako azalera handi bat da, non erdikoak Shah Jahan eta Muntazen zenotafioak hartzen dituen, hilobiak azpiko maila batean baitaude. Oinarria, funtsean, ertz alakatuko kubo bat da, 55 metroko aldea duena. Alde bakoitzaren gainean, pishtaq edo arkuteria batek inguratzen ditu iwanak, antzeko goiko mailarekin baina balkoiekin. Iwaneko arku nagusiak oinarriaren goialderaino iristen dira, fatxada integratu bat sortuz. Motibo hori alaketan jarraitzen du. Diseinua erabat uniformea da eta oinarriaren lau aldeetan errepikatzen da. Oinarriko idulkiaren erpin bakoitzean, minarete batek multzoa osatzen eta nabarmentzen du.
Traves (Turin)
Traves Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Taj Mahal
Mausoleoa
Kupularen lau aldeetan, chhatri edo kiosko kupuladun bana dago, erdiko kupularen itxura errepikatzen dutenak. Beraien danbor zutabedunak mausoleoaren sabaian irekitzen dira eta argi naturala ematen diote barrualdeari. Chhatriek ere orratzak dituzte gailurrean.
Traves (Turin)
Mugakideak
Travesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Taj Mahal
Mausoleoa
Idulkiaren izkina bakoitzean minarete bat altxatzen da: 40 metro baino gehiagoko garaiera duten lau dorre handi, berriz ere Taj Mahalek diseinu simetriko eta errepikakorrarekiko duen zaletasuna erakusten dutenak. Dorreak minarete funtzionalak dira, meskitetan bezala, nondik muezzinak otoitz egitera deitzen duen. Minarete bakoitza hiru atal berdinetan banatuta dago, eraztun bezala inguratzen duten bi balkoirekin. Dorrearen gailurrean, chhatri batez estalitako terraza batek mausoleoaren diseinua errepikatzen dute: kupula, loto lorea eta orratz urrekara. Minarete bakoitza pixka bat kanporantz okertuta eraikia zen, eroriz gero (garai hartan usu zena) mausoleoa ez kaltetzeko.
Springlake (Texas)
Springlake Texasko herri bat da. Lamb konderrian kokatua dago. 2010ean 108 biztanle zituen, 2.66 kilometro koadrotan banatuta.
Taj Mahal
Kanpo dekorazioa
Taj Mahal mausoleoaren kanpo dekorazioa mogol arkitekturako finenetakoa da. Erabilitako dekorazioa mota askotakoa da: margoa, iztukua, harri mosaikoa (titakadura) eta erliebea. Islamaren irudi atropomorfikoen debekuari jarraiki, elementu dekoratiboak hiru dira: kaligrafia, irudi abstraktuak eta landare motiboak.
Kaligrafia multzo osoan zehar ageri da dekorazioarekin bat eginda, Koranaren pasarteak adieraziz. Amanat Khan mogol gorteko kaligrafo persiarrak sortutako testuak oso loratuak eta ia irakurtezinak dira. Kaligrafoaren sinadura hainbat paneletan agertzen da. Kaligrafiaren kopuru handi bat titakadura erabiliz aplikatu zen: jaspe edo marmol beltzez idatzitako thuluth estilo loretsu batek osatzen du marmol zurizko paneletan txertatua. Ikuslearengandik urruti dauden goiko panelak kaligrafia proportzionatuarekin idatzita daude, behetik begiratzean ikusmen-distortsioa konpentsatzeko. Lanetako batzuk oso-oso zehatzak eta delikatuak dira, bereziki hilobiaren zenotafioen marmolean daudenak. Azkenaldiko azterketek iradokitzen dute Amanat Khanek berak aukeratu zituela pasarteok.
Testuak, oro har, justiziari, sinesgabeentzako infernuari eta fededunentzako paradisu-promesari buruzkoak dira. Pasarte nagusien artean, honako surah hauek daude: 91 (eguzkia), 112 (fede-garbitasuna), 89 (eguneko atsedena), 93 (goizeko argia), 95 (pikondoak), 94 (irekidura), 36 (Ya Sin), 81 (iluntasuna), 82 (pitzadura), 84 (urradura), 98 (ebidentzia), 67 (domeinua).
Arte abstraktuaren irudiak, bereziki, mausoleoaren idulkian, minareteetan, meskitan eta jawabean erabiltzen dira, baita hilobiaren azalera txikietan ere. Solairuek eta bidexkek kolore eta forma ezberdineko mosaikoak erabiltzen dituzte, patroi geometriko konplexuetan konbinatuta. Marmolezko plaken gaineko inkrustazio-teknikak halako perfekzioa du, non harri eta harribitxi inkrustatuen arteko junturak doiki bereizten baitira handitze-leiar batekin. Lore batek, zazpi zentimetro karratu ingurukoa, 60 inkrustazio edo titaka ezberdin ditu, ukitzen bada gainazal leuna eskainiz.