cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dantzarako musika
Errenazimentua
XV. mendean musika instrumentala berpizten da. Historian lehen aldiz, konposatu zen musika instrumentala, entzumenaren gozamenerako besterik gabe. Dantzak garrantzi handia hartzen du, batez ere goi-mailako klaseen artean, eta herri xeheko dantza ez hain fin eta alaiagoarekin bat egiten duen arren, dantza eta dantza herrikoia bereizten hasten dira. Musika instrumentalaren zati handi bat genero horretan aritzen da eta, gainera, inprenta asmatu ondoren, koreografia-liburuak argitaratzen dira. Errenazimentuko dantza nagusiak Zarabanda, alemanda, pavana, branle, gallarda, Morris dantza, tarantela, dantza baxua, turdioia, courantea eta spagnoletta dira. . Kontuan hartu behar da euskal jatorriko eta jatorri espainiarreko dantza asko daudela, eta horrek garai horretan duten eragin kulturala islatzen du.
Barrokoa
Musika instrumentalak, aurreko garaian musika akademikoan lehen agerpena izan zuena, aurrekaririk gabeko gorakada izan zuen XVII. eta XVIII. mendeetan; historian lehen aldiz, musika bokala eta instrumentala maila berean erabltzen ziren. Dantza barrokoko estilorik dokumentatuena Frantziako gortean garatu zen XVII. mendean. «Dantza barrokoa» terminoa askotan erabiltzen da estilo frantses horri buruz hitz egiteko, garai hartako zegoen botere nagusia islatzen baitu. Europako aretoetan dantzatzen ziren dantzak Errenazimentuko dantza barrokoak ziren funtsean, bourrée, gavota, Giga eta paspiearen inkorporazioekin. Baina XVII. mendearen erdialdetik aurrera minuetoa sortu zen, gorteko dantza nagusi bihurtu zena, mugimendu soil eta finengatik eta bikote-trukeengatik.
Hainbat arte (poesia, musika, antzerkia, dantza...) forma bakarrean biltzen dituen opera agertzen da, eta hurrengo mendeetan protagonismo handiena izan duen forma gisa sendotzen da. .
XVIII. mendeko lehen hamarkadetan, dantzako notazio-sistema sortu eta hobetu zen, eta, horren ondorioz, balleta sortu zen. Ondoren, balleta operatik bereiziko da.
Klasizismoa
Garai honetako musika instrumentala melodia orekatu eta garbietara eta erraz ulertzeko moduko harmoniara bideratuta dago. Hasieran, Barrokoko pieza berak dantzatzen ziren, kontradantza ere barneratuta, harik eta burgesiak paper garrantzitsua hartzen hasi zen arte, eta orduan balsa goi-gizartean agertu zen, hainbat mendetako jatorrizko mugimenduak finkatuz, landa-eremuetatik eta eremu burgesetatik. Dantzaren historiako iraultzarik handiena da; izan ere, gizonak emakumea gerritik besarkatzen du eta aurrez aurre dantzatzen dute, jarrera itxian, ordura arte "hezitako" jendearen artean inoiz ikusi ez den zerbait.
Amerika kolonialean, XVIII. mendearen amaieraz geroztik, musika herrikoia Afrikan eragin handia zuen soinu bereizgarria sortzen hasi zen, eta, bereziki, Espainian, lehenik Fandangoa eta gero Flamenkoa.
Erromantizismoa
Kuban habanera, boleroa eta, mende aurrera doala, danzoia ere agertzen dira.
Garaikidea
XIX. mendearen amaieran, Frantzian Inpresionismo musikala agertu zen. Inpresionismo hori etengabe aldatzen da eta aurresan ezina da, hasieran musika-motibo sinple eta errepikakor batetik sortua, obra osoan zehar aldatuz doana, eta, begi hutsez ikusten ez bada ere, haren esaldi guztietan agertzen da..
Musika modernistak ildo horri jarraipena eman zion, eta printzipio nagusia tradizioarekiko haustura eta etengabeko berrikuntza da. Hori dela eta, abangoardiarekin estu lotuta dago. Balleta teknikaren gaineko adierazpenari garrantzi handiagoa ematen hasi zen, «ballet atmosferikoa» inauguratuz —dantza bakarrik, argumentu-haririk gabe—. Dantza espresionistak haustura ekarri zuen ballet klasikoarekin, gorputzaren keinuaren askatasunean oinarritutako adierazpen-modu berriak bilatuz, metrikaren eta erritmoaren loturetatik askatuz, non garrantzi handiagoa hartzen baitu gorputzaren autoadierazpenak eta espazioarekiko harremanak.
Dantza garaikideak edo dantza modernoak, dantzariaren bidez, ideia bat, sentimendu bat, emozio bat adierazi nahi du, ballet klasikoak bezala, baina XX. eta XXI. mendeetako gorputz-mugimenduak eta musika herrikoi modernoak (jazza, hip hopa edo erritmo latinoak, esaterako) nahasiz..
Dantza modernoko musikaren historia
Musika herrikoiak publiko zabalarentzat erakargarriak diren musika-generoen multzoa biltzen du, eta, oro har, musika-industriaren bidez entzule handiei banatzen zaizkie. Musika tradizional edo folklorikoaren aurrean, herri musika ez da nazio edo etnia berariazkoekin identifikatzen, nazioartekoa baizik. Gaur egungo herri-musikaren generorik adierazgarrienen artean, popa, rocka, dancea eta musika latinoa ditugu, besteak beste. .
Aretoko Dantzen aroa
Dantza modernoko musika XIX. mendearen amaieran hasi zen Amerikan, batez ere Estatu Batuetan, antzinako esklabo beltzen musika afrikarraren erritmoak musika-banden martxekin integratzen hasi zenean. Bat-egite horren ondorioz, blues urbanoa (landa-eremuan kantatzen zen blues primitibotik eratorria), jazzera eta Two step-a sortu ziren, urrats azkar eta jauziekin eta Foxtrotera eboluzionatu zuen musika beltz amerikarrean oinarrituta. .
XX. mendearen hasieran, areto-dantzak ospe handia hartu zuen langile-klasearen artean, Industria Iraultzaren garapenaren ondorioz. Hasieran, dantza horiek ludikoak eta herrikoiak besterik ez ziren, eta hainbesteko oihartzuna izan zuten gizartean. Ondorioz, orkestra eta zoladura egokiz hornitutako areto bereziak sortu ziren. Lehenik fonografoa asmatzeak, eta ondoren irratia asmatzeak, musika-genero berri horiek aurrekaririk gabe zabaltzeko aukera ematen dute, eta, orain, musika herrikoi bat eskaintzen dute, gehiago oinarritua praktikari buruz idazketari buruz baino, ahaztuta izan beharrean transmititzeko eta heredatzeko aukera.
1930eko hamarkadari Swing garaia deitu zioten. Big band batek egin ohi du, bluesa birbalorizatzen du eta Europako eta music halleko eraginak ditu. Urte horietan, soinu-zinema agertu zen, eta izugarri lagundu zuen lehendik zeuden generoak nazioartekotzen, Quickstep (fox azkarra) eta claquea bezalako filmen soinu-bandan sartu baitziren, Irlandako, Ingalaterrako eta Eskoziako zueko dantzak eta afroamerikarrek egindako dantzak (adibidez, XVIII. mendeko juba) bat eginda.
1940ra iristean, swing-a Jive, Bebop eta Boogie-woogie bihurtu zen, eta, gero, West Coast jazz. Nazioartean ere ezagunagoak izaten hasi ziren, zinemari esker, aurretik zeuden erritmo latinoak, hala nola Rumba, Conga, Son cubano, Merengue, Cumbia, Bachata eta Mambo, eta hamarkada horretan ere Chachachá agertu zen, dantzatik abiatuta. Urte horretan bertan R&B sartu zen, "race records" terminoaren ordez (arraza beltzeko diskoak). Rock and rollaren aurrekoa izan zen, eta, aldi berean, rockabillyaren ondorengoa (countryko zenbait korronterekin nahastean). Jazzak eta jumpak eragin handia dute, gospel musikaz gain, baita afrikar konpasak ere.
Rockaren eta poparen aroa
Mendearen bigarren erdian, aretoko dantza-musika gainbeheran hasi zen, eta, oraindik ere ezaguna den arren, indarra galtzen ari da gazteen artean, rockak eta popak aurrera egin ahala.. 1950ean, rock & rolla agertu zen, eta, handik gutxira, haren azpigeneroa, Rockabilly. Musika berri hau blues, rhythm and blues sintesia zen. gospel eta country, eta musika modernoaren historian pizgarri bat izan zen, maitasuna egiteaz hitz egiten zuten letrekin, lehen gazte-iraultzaren ikur izanik. .
Rock and rollaren eratorpen gisa, eta une hartan modan zeuden beste musika-genero batzuekin konbinatuta, Pop musika agertzen da. Pop-ak beste estilo batzuetako elementuak hartuko ditu etorkizunean, iraupen laburreko abesti-egitura mantenduz, oinarrizko formatu batean idatzita (askotan, bertso-errepika egitura). .
Jamaikan, batez ere garai hartako musika afroamerikarrak Jamaikako herri-erritmoekin bat egitearen ondorioz, Ska agertu zen, eta Brasilen, sanba, eta jazzak eragin handia izan zuen Bossa nova. .
1960an, Twist sortu zen, Rock & Rollaren aldaera berri gisa, eta, aldakak eta gorputz-enborra bihurritzeaz gain, bikotekiderik gabeko lehen dantzetako bat izan zen. Bestalde, rhythm & blues tradizionala gospelarekin nahastu zen, eta soul-a bezalako estiloak sortu zituen, eta urte batzuk geroago funka soulari jazza eta erritmo latinoak gehitzean. Boogalooa erritmo afrokubanoen eta soularen fusiotik sortutako erritmo latinoa da, eta arrakasta handia izan du hamarkada honetan.
Bitartean, Ingalaterran Beat sortu zen, eta horrekin batera talde britainiar batzuk, rock and rollaren eragina jaso zutenak, Pop rocka eta rocka sortu zituztenak. Termino zabala da, eta hainbat musika-genero biltzen ditu: rhythm and blues, country, blues eta folk, eta jazzaren, musika klasikoaren eta beste iturri batzuen eraginak. "Urre koloreko aroa" edo Rock klasikoa hasi zen, eta genero horretako azpigenero bereizgarriak sortu ziren: blues rock, folk rock, country, jazz rock, rock psikodelikoa eta hard rocka
Erdialdeko Amerikan, rocksteady-ra eboluzionatu zuen Skak, eta hamarkada amaitu zen Reggae eta Dub. Salsa 1960aren amaieraz geroztik agertu zen Kubako musikaren eta Karibeko musikaren sintesiaren ondorioz sortutako musika genero hispanoa definitzeko, jazzarekin eta Estatu Batuetako beste erritmo batzuekin
Hamarkada horretan, halaber, diskotekak agertu ziren Alemanian, eta Mendebaldeko Alemanian kokatutako soldadu estatubatuarrek formatua eraman zuten hamarkada bukatzean
Diskoteken aroa
Diskotekak Estatu Batuetan agertu ziren 1970eko hamarkadan, eta klubaren kultura sortu zen Disc-jockeys-ek (DJ) nahasitako diskoekin. New Yorken turntablig-eko teknikak garatzen hasi ziren. Teknika horiek berak lagungarriak izan ziren remixeak, dubaren adierazpen "paraleloa", eta Rap eta Break dance jaio ziren break beat-a ezagutarazteko, beren mugimenduak Salsa eta Capoeira inspiratuz
Hamarkadaren bigarren erdian, Disko musika edo Diskoa soul eta funketik eratorritako dantza-musikaren genero gisa gailentzen da, ukitu latinoekin askotan, eta diskoteketan ezagun bihurtzen da.
Bestalde, EDMk garapen handia lortu du sintetizadorea asmatu zuenetik, eta urte batzuk esperimentatzen eman ondoren, dantza elektronikoko musikaren lehen lanak agertu dira Eurodiskotik abiatuta. Hamarkadaren amaieran, instrumentu elektonikoekin erritmoak eta melodiak sartuz joan zen diskoa, eta boogie, Italo disco eta Hi-NRG sortu ziren. Rocka eta punka ere sartzen dira, eta New Wave esaten diote. Pop-arekin, Synth popa sortzen dute
Pop musika nazioartera zabaltzen da, eta mendebaldeko pop/rockaren elementuak eta bertako musika herrikoia nahasten dituzten estiloak sortu dira (horrela osatzen dituzte Afropop, rock latinoa, J-Pop musika, pop errusiarra eta abar.). Hamarkada hasieran, Bubblegum popak ere gorakada izan zuen, melodikoa eta erritmo bizikoa, eragin handikoa hurrengo hamarkadetan
1980ko hamarkadan, gero eta musika-estilo dantzagarri gehiago agertu ziren, tresna elektroniko eskuragarriagoak eta ordenagailuz lagundutakoak sartu zirenetik, eta, oro har, postdiskoa deitu zitzaien. Dance -rocka eta Dance pop musika (Dance edo EDM), Electro funk, Freestyle R&B garaikidea, Europop eta, hamarkadaren amaieran, New jack swing musikaren atarikoa dira
Duela urte batzuk sortutako Heavy metala nabaria da, bluesaren azken eraginak kendu eta punk rockaren elementu batzuk sartu baititu, eta oldarkortasunean eta abiaduran indar berri bat eman baitio
Dantzarako musika elektronikoaren aroa
Soinu sintetizatuak sartzeak eta bideokliparen ospeak markatu zuten 80ko hamarkadako dantza-musikaren bilakaera, hots alternatiboen bilaketa nabarmenduz. Zenbait diskoetxe txiki independentek, kostuak merkatzeari eta aurrerapen teknologikoei esker, tokiko musika-generoak grabatzen dituzte, multinazional handiek ezagutzen ez dituztenak. Diskoteketan, disko-musikak dantza-musika elektronikora igaro zen pixkanaka. 90eko hamarkadaren hasieran, industria diskografiko handia gero eta ospe handiagoa hartzen hasi ziren genero horiei erreparatzen hasi zen. .
1980ko hamarraldia
1980an, musikariz eta ekoizlez osatutako talde bat ados jarri zen interfaze bat estandarizatzeko. Interfaze horren bidez, hainbat musika-tresna elkarrekin komunika zitezkeen, bai eta MIDI ordenagailu nagusiarekin ere. Horren ondorioz, House musika agertzen zen, lehenik Estatu Batuetan, eta genero elektroniko hutsa da, eta haren eragin nagusiak elektroan, synthpop-ean, hi-NRG diskoan eta 'soul' diskoan daude. Eskualdeetako aldaerekin (Garage, adibidez) eta oso goiztiarrak diren azpiestiloekin (Deep house edo Acid house, adibidez), arrakasta handiz iristen da Europara, eta, hamarkadaren amaieran, Techno iristea errazten du, italodiskoa, electro funk eta P-Funk dituen Europako lehen elektroaren fusio gisa. Bien bitartean, EBM Europan garatzen da, eta ezaugarri hauek ditu: industria-musika, elektro minimala, elektropunk eta post-punk.
House musika Europara iritsi zenean, 1987tik aurrera, instrumentazio elektronikoa soilik erabiltzen zuten dantza-musikako diskoak gero eta ezagunagoak bihurtu ziren. New beat, Balearic beat, Eurohouse (Italo House barne) edo dance pop sortu berrian eta Madchester soinuan eragin handia dute. House musika, orduan, integrazio-prozesu motel bati ekin zion, musika dantzagarri komertzialagoaren estiloekin, eta nazioarteko pop izarren errepertorioan sartu zen. Horiek, house eragin geldiezinaren pean, 90etako eszena dantzagarria definitu zuten.
1990eko hamarraldia
1990eko hamarkadaren hasieran, rave music-ek hartu zuen protagonismoa, house musikaren hasierako goraldiaren ondoren. Hasieran, acid house, breakbeat hardcore rápido eta Hardcore techno konbinatzen ziren, eta, ondoren, Hard house, Makina eta happy hardcore bihurtzen ziren.
Horrekin batera, Trance eta Goa trance agertu ziren. Ondoren, hainbat azpiestilorekin ospea hartzen hasi ziren: Hard trance, Dream trance, progressive trance, psytrance, Balearic Trance, uplifting trance, Euro trance eta Bokal trance. Dance pop-ak oinarri erritmiko sendoagoak hartzen ditu, eta Eurodance hamarkada erdian sortu zen. Eurodance hori gainbeheran beste erritmo batzuekin elkartzen da, eta Dance musika mota batzuk sortzen ditu, eta, aldi berean, lehendik dagoen Europop-ean eragiten du. .
Bestalde, House, progressive house (beste genero batzuk nahasten ditu), French house (Funky house) eta Erresuma Batua (Erresuma Batua) estiloak agertzen dira. Garage housetik eratorria da, eta junglearekin bat egiten du Speed garage sortzeko.
Oinarri elektronikoekin, sintetizadoreekin eta/edo dance orientazioko sampleekin nahastuz, musika latinoek edo rockak soinu berriekin esperimentatzen dute, eta aldaera elektroniko berriak agertzen dira, hala nola Merengue house edo Alternative dance, hurrenez hurren. Heavy metalak ospea galdu eta azpigenero askotan dibertsifikatzen da. Big beat ere agertu zen dantza-musika elektronikoaren eta rockaren arteko loturan beste urrats bat eginez.
Rap-ari dagokionez, G-funk (Gangst-funk edo Ghetto-funk) garatu zen, 90eko hamarkadaren hasieran mendebaldeko kostaldeko gangsta rapetik sortu zena. Aurreko hamarkadaren amaierako Miami bass-ek eta Jungle-k eragina dute Drum and bass-aren garapenean.
Hamarkada horretan, hurrengo hamarkadetako generoetan eragina duen Glitch musika agertu zen.
2000ko hamarraldia
Teknologia informatikoa eskuragarriago bihurtzen da eta musikako softwarea aurrera doa, musikaren produkzioa posible egiten delarik praktika tradizionalekin zerikusirik ez duten bitartekoak erabiliz.
Diskoteketan lehen urteetan gero eta gehiago dira trance, french house, funky house, nudiskoa eta nu-italo, gero horiek ospe apur bat galtzen dute eta Electro houseren eta erritmo latino elektroniko berriak inposatzen dira; horien artean, Reggaeton nabarmentzen da, popean oinarritutako egitura du eta diskotekarako pultsu eta erritmoetan indar handia dakar.
Teknologia berriak eta 1980. urteko musika-mugimendueak konbinatzetik sortutako azpigeneroak agertzen dira, hala nola electroclash-a, hamarkadaren hasieran; uneko musika elektronikoaren aurkako erreakzio gisa, new wave edo electropop-a inspiratuta, hamarkadaren amaieran, dantza-musika elektronikora bideratutako soinuarekin eta dance musikak nazioarteko artisten harrera handia jasotzen du.
2010eko hamarraldia
Hamarkadako lehen urteetan, dantza-musikako mainstreamak elektropop-a jarraitzen du, eta r&b edo electrorock soinuetara eta erritmo latindarretara deribatzen hasten da, Elektro latinoa sortuz.
Electro house generoa beste genero batzuekin nahasten da, eta Complextro, Big room house, Dutch house eta moombahton generoak agertzen dira. Moomcore delakoak (moombahstep izenaz ere ezaguna) dubstep baho duthouse eta Mobahomsoul direlakoen eraginak ditu. Azken horrek soinu tropikalak urtzen ditu house tropikala sortuz, edo soinu elektroagoak, Future house delakoa sortuz.
Aurreko hamarkadaren bukaeratik, chillwaveak indarra hartu zuen, efektu prozesadore, sintetizadore, looping, sampler eta efektu eta melodia sinple askoko ahots-lerroen erabilera handiak markatuta, eta hortik sortu zen baporwave. .
90eko hamarkadan, Hip Hop-en eta musika futuristikoaren (musika elektronikoa) arteko nahasketa gisa ezaguna zen trapa, soinu oldarkorra eta eduki lirikoa zituena, eta southern hip hop, hardcore hip hop, crunk, house, moombahton, dubstep, electro house eta big room housen eraginak zituen ekoizpenetan sartzen hasi zen.
Munduko dantza-musikak
Latinoamerikako musika, Afrikako musika, Japoniako musika, Txinako musika, Asiako hego-ekialdeko artea, Herrialde islamiarretako musika, Indiako musika.
Euskal dantzak
Euskal dantzak Euskal Herriko dantzak dira, Euskal kulturaren eta folklorearen osagai garrantzitsuak. Herri, eskualde edo lurralde batetik bestera dantzak aldatu egiten dira, baita esanahia eta dantza egiteko modua ere (jantziak, partaideak...). Dantza batzuk oso zaharrak dira, Euskal Herrian duela mende asko sustraituak, baina badira antzinako dantzen bertsio eraberrituak ere. XXI. mende arte euskal dantza tradizionaletan gizonezkoen eta emakumezkoen dantza bananduak heldu bazaizkigu ere, bereizketa formal hori XX. mende hasierakoa omen da Oier Araolaza dantzari eta antropologoaren arabera.
Hauek dira dantza ezagun batzuk:Arku-dantza, Auritzeko dantzak, Aurreskua, Axeri dantza, Axuri beltza, Dantzari dantza, Eltziegoko dantzak, Erriberako dantzak, Erronkariko ttun-ttuna, Ezpata-dantza, Iribasko ingurutxoa, Larrain dantza, Kaxarranka, Lapurdiko kaskarotak, Sorgin dantza, Lapurdiko inauteria, Luzaideko inauteria, Otsagiko dantzak, Sagar dantza, Xemeingo ezpata dantza eta mahai gainekoa, Txulalai, Zahagi dantza, Zinta-dantza, Zubietako Inauteria, eta Zuberoako maskarada
Espainiako eskualdeko dantzak
Hauek dira Espainiako folklore-musika duten dantza batzuk:
Zaho
Zaho (izen osoa Zahera Darabid), (Aljer, 1980ko maiatzaren 10a- ) abeslari eta musikagile aljeriar-kanadarra da. Pop urbanoa jorratzen du.
Biografia
Montrealen ezagutu zituen musika ibilbide profesionala egiteko beharrezko azpiegiturak, Phil Greiss ekoizlea eta musikagile frankofono esanguratsuak, hala nola, Idir, Tunisiano eta Soprano. Phil Greissen bidez abiatu zen musika munduan eta 2007an mixtape bat grabatu zuen.
2008 urtean atera zuen aurreneko diskoa, Dima, arabieraz "beti" esan nahi du. Soprano eta Tunisiano raperoek kolaborazio bana egin zuten diskoan. Berehalako arrakasta izan zuen Quebecen eta Frantzian eta "platinozko diskoa" bihurtu zen. MTV Europe Music Awards sarietan "urteko artista frankofono onenaren" saria eskuratu zuen. NRJ Music Awards sarietan ere "urteko errebelazio frankofonoa" izatea lortu zuen.
2010an Sean Paul-en Imperial Blaze diskoaren frantsesezko bertsioa atera zen eta Zahok "Hold My Hand" abestia kantatu zuen berarekin. Prix de La Création sarietan nazioarteko abesti onenaren saria eskuratu zuten. 2012 urtean bigarren diskoa argitaratu zuen, Contagieuse . Honek ere arrakasta izan zuen eta "urrezko diskoa" izatea lortu zuen. Trace Urban Music Award "urteko emakumezko artista onenaren saria" eman zioten eta La Fouine raperoarekin batera egin zuen "Ma Meilleure" abestiarengatik "kolaborazio onenaren saria" jaso zuen.
2015 eta 2016 urteen artean La Légende du roi Arthur komedia musikal frantsesean hartu zuen parte Morganaren papera eginez. Antzerkiko musikagile taldeko partaidea ere izan zen. Urte berean Céline Dionen Encore un soir diskoan hartu zuen parte, disko hartako hiru abesti idatziz ("Ma faille", "Tu sauras" eta "À vous"). Black M eta MHD-ren diskoetan ere egin zituen kolaborazioak.
Zahoren hirugarren diskoa 2017an atera zen, Le Monde à l'envers . Mundu frankofonoan kontzertu bira handia egin zuen, Frantzian, Belgikan, Suitzan, Kanadan eta Afrikako hainbat herrialdetan hain zuzen ere.
Teleocichla centisquama
Teleocichla centisquama Teleocichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Eucera cinnamomea
Eucera cinnamomea erle espezie bat da, Eucera generoan eta Apidae familian.
Errol (New Hampshire)
Errol Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Coos konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bombus sandersoni
Bombus sandersoni erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Hezkuntza Euskal Herrian
Hezkuntza Euskal Herrian nolakoa den ikusteko Euskal Herrian bi hezkuntza sistema oso bestelakoak daudela jakin behar da, Espainia eta Frantziakoa. Espainiako estatuaren barne dauden Hego Euskal Herriako EAE eta Nafarroak hezkuntzaren gainean arauak sortzeko eskumena dute. Bertan euskarak ofizialtasun estatusa dauka EAE osoan eta Nafarroako iparraldeko zenbait lurraldetan. Ipar Euskal Herrian, ordea, Frantziako estatuak ez ditu hezkuntza eskuduntzak bertako erakunde politikoekin partekatzen eta frantsesa da hizkuntza ofizial bakarra.
Euskal Herriko hezkuntza sistemetan alde batetik hezkuntza publikoan dabiltzan ikastetxeak daude, hau da, erakunde politikoen, hezkuntza sailen, organigraman daudenak, eta beste aldetik badaude sistematik autonomoagoak diren hezkuntza pribatuko edo itunpekoa beste ikastetxe batzuk.
Island Park (New York)
Island Park  New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 4,655 biztanle zituen, 1.15 kilometro koadrotan banatuta.
Hezkuntza Euskal Herrian
Ohiko Hezkuntza Sistema
Euskal Herriko hezkuntza sistema frantses estatuko eta espainiar estatuko administrazio eta legediaren menpe daude. Ondorioz EAE n, Nafarroa Garaia n eta Ipar Euskal Herria n egitura ezberdinak atzeman ditzakegu.
Haurtzaindegiak eta Haur Hezkuntza
Haurtzaindegietan 3 urte arteko haurren zaintza eta hezkuntza burutzen da. Erregularizaturik dauden arren, haurtzaindegiak ez dira eskola arautuaren barnean sartzen, ez hegoaldean ezta iparraldean ere.
Haur eskola 3 eta 6 urte arteko haurrentzat izaten da euskal lurralde guztietan. Ipar Euskal Herrian haur eskola derrigorrezkoa bilakatu da 2019ko sartzetik landa; hots derrigorrezko hezkuntza 3 urterekin hasten da. Hegoaldean aldiz, gurasoek haien umeak haur eskolara ez igortzea erabaki dezakete.
Lehen Hezkuntza
Hego Euskal Herrian, derrigorrezko hezkuntza Lehen Hezkuntzarekin hasten da. Iparraldean zein Hegoaldean, Lehen Hezkuntza 6 urterekin hasten dute haurrek. Hegoaldean LH-k 6 urte irauten ditu, eta haurrek 12 urterekin bukatu ohi dute. Iparraldean aldiz, Lehen Hezkuntzak 5 urte irauten ditu eta beraz, haurrek normalean 11 urterekin bukatzen dute.
Bigarren Hezkuntza
Bai Hegoaldean eta bai Iparraldean, Bigarren Hezkuntzaren zati bat derrigorrezkoa da eta beste zati bat, hautuzkoa. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza nerabeak 16 urte dituelarik bukatzen da. 2020tik goiti Iparraldean Bigarren Hezkuntza osoa derrigorrezkoa bilakatuko da.
Hegoaldean, Bigarren Hezkuntza institutu deitutako ikastetxeetan ematen da. Ikasleek 12 urterekin hasi ohi dute DBH, eta 4 urte irauten ditu. Batxilergoak (Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzaren Ondorengoak) aldiz, 2 urte irauten ditu eta bukatzean selektibitatea deituriko azterketa pasatzen dute unibertsitatera sarbidea egin nahi duten ikasleek.
Iparraldean, Bigarren Hezkuntza kolegio eta lizeoetan ematen da. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza 11 urterekin hasi ohi dute ikasleek, eta kolegioan lau urte egin ondotik, brebeta deituriko azterketa pasatzen dute. Brebeta ukan ala ez, ikasleek derrigorrezko urte bat gehiago egin behar dute. Baina brebetako emaitzek lizeo batean edo bestean onartua izatea baldintzatzen dute.
Lizeoan derrigorrezko lehen urte bat egin behar dute ikasleek, “bigarrena” (“seconde”) deitua. Hurrengo bi urteak (“lehena” eta “terminala”) hautazkoak izan dira 2019/2020 ikasturte arte, baina 2020/2021 ikasturtetik landa bortxazkoak bilakatuko dira. Lizeoa bukatzean, ikasleek baxoa (frantsesez, “baccalauréat”) izeneko azterketa pasatzen dute.
Selektibitatea, baxoa edo baliokideren bat lortzea beharrezkoa da Euskal Herriko unibertsitateetan ikasketak egiteko.
Unibertsitateak
Unibertsitateari dagokionez, Euskal Herriko Unibertsitatea da EAEko zentro publiko nagusia. Deustuko Unibertsitatea, ordea, pribatu nagusia da, Bizkaian batez ere. Gipuzkoan, Mondragon Unibertsitatea zentro pribatua da. Nafarroan, Unibertsitate publiko eta pribatua daude. Ipar Euskal Herrian Universite de Pau et Pays de l'Adour unibertsitateak kanpusak ditu BABen. Lurralde osorako, Udako Euskal Unibertsitateak irakasten du euskaraz, eta Euskal Unibertsitatea izeneko egitasmoak 2010eko hamarkadan guztiz euskaraz funtzionatuko duen goi mailako hezkuntza eman nahi du. 2021ko azaroan Gasteizen Euneiz izeneko Unibertsitate pribatu berri bat sortzea onartu zuten agintari politikoek.
Lanbide Heziketa
Hegoaldean derrigorrezko hezkuntza egin ondoren honako lanbide heziketak aurki daitezke: Oinarrizko Lanbide Heziketa (16 urte bete eta DBH bukatu gabe lan mundura doazenentzat), Erdi-mailako Hezkuntza Zikloak (DBH gainditu dutenentzat) eta Goi-mailako Hezkuntza Zikloak (batxilergoa burutu dutenentzat). Horrez gain, badira beste motako lanbide heziketak ere, langabezian den jendearentzat antolatzen direnak, edo langileentzako Etengabeko Ikaskuntzak adibidez.
Iparraldean, ikasleak lizeoan Bide Profesionala hartzeko hautua egin dezake.
Euskararen irakaskuntza
[[Irudi:Euskal Herria basque language zonification.svg|thumb|300px|eskuinera|Euskararen zonifikazioa irakaskuntza publikoan.
]]
Euskal Herria hiru administrazioren menpe egoteak eta euskara lurralde osoan ofiziala ez izateak euskararen irakaskuntza baldintzatu egiten du.
Gaur egun, ikastetxeetan euskarari esleitzen zaion garrantzia eta ikastordu kopurua oso ezberdina da. Lau aukera nagusi daude:
Ereduak gorabehera, Euskal Herri osoan ikasten duten hiru ikasletik bik ez dute lortzen euskara ondo jakitea euren derrigorrezko hezkuntza bukatutakoan, hau da, 2005ean ikasten zuten ikasleetatik 297.055 ikaslek ez zuten behar bezalako euskara maila erakutsi.
Euskararik ez duten ereduak
Euskararik ez duten ereduek izen ezberdinak hartzen dituzte. G eredua da Nafarroan hartzen duen izena. Trebiñun eta Villaverde Turtziozen irakaskuntza publikoan dagoen eredu bakarra da, eta bai EAEn bai Nafarroako alde euskaldunean eta mistoan X ereduan ikas daiteke. Eredu hau ez da zertan izan G ereduaren antzekoa, baina kasu batzuetan hala izaten da. Eredu honetan euskara ez da ikasgaietako bat ere, beraz bertan ikasten dutenek ez dute lortzen euskararen ezagutzarik eskolaren bitartez. 2003/2004 ikasturtean Euskal Herri osoko ikasleen %20,7k horrelako eredu batean ikasi zuen. 2000ko hamarkadan, gainera, Nafarroan I, J eta British eredua ezarri dira, nahiz eta nahiko minoritarioak izan.
A eredua
A eredua Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Eskualde Euskaldunean baino ezin da hautatu. Bertan gaztelaniaz egiten da irakaskuntza osoa, baina euskarazko ikasgai bat dago. Normalean euskarazko hezkuntza 4 ordura mugatzen da. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle horietatik %100ek ez zuen euskara ondo jakitea lortzen.
B eredua
B ereduak hezkuntza elebiduna ematen du. Ipar Euskal Herrian Ikas-Biren bitartez ematen den eredua ere honen antzekoa da. Biak batuz gero, ikasleriaren %16,7k horrelako eredu batean ikasten zuen 2005ean. Eredu honetan askotan ikasgai gehiago euskaraz ematen badira ere ikasgai komunak direnak (matematika, filosofia, historia...) gaztelaniaz eman ohi dira. Askotan D ereduan ere ikasgai horietako batzuk gaztelaniaz ere sartzen dira, legalki hori ez da B eredua. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle hauetarik %67k ez zuten euskara ondo jakitea lortzen.
D eredua
D ereduak hezkuntzako hizkuntza nagusi moduan euskara erabiltzen du, eta gaztelania ikasgai bat da. Ipar Euskal Herrian Seaskaren bitartez antzeko eredua ikasten da eta bertan frantsesa da bigarren hizkuntza. 2005ean ikasleen %32 zegoen eredu honetan ikasten. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle horietatik %32k ez du lortzen euskararen ezagutza maila egokirik.
Ipar Euskal Herrian
Frantses estatuan hizkuntza ofizial bakarra frantsesa izateak oztopo handiak sortzen ditu euskararen irakaskuntzan. Legez, euskara irakastea ez dago debekatua baina ez da derrigorrezkoa. 2013an aurrerapauso bat eman zen, estatu frantsesak “Loi pour la refondation de l’école de la République” deitu lege testuan, historian lehendabizikoz, eskola publikoan eredu elebiduna (Hegoaldeko B ereduaren parekoa) ezartzea onartu baitzuen. Edonola ere, eskola publikoan murgiltze sistema ezartzea askoz konplikatuagoa da: 2008tik goiti lehen hezkuntzako hainbat eskoletan ikasgai guztiak euskaraz egiteko saiakerek aintzina egin badute ere, Bordeleko Akademia Errektoretzak eta Frantziako Hezkuntza Ministeritzak berak oztopo handiak ezartzen ditu. Eskola publikoan sistema elebidunaren eta murgiltze sistemaren aldeko elkarteak Ikas-bi eta Biga bai dira.
Gaur egun, murgiltze sistema haur eskolatik lizeora bermatzen duten eskola bakarrak Seaskako ikastolak dira. Seaskako sistema hegoaldeko D ereduaren parekidea da, eta 1969tik landa dihardu eredu hau eskaintzen. 2019ko irailean haur hezkuntzako eta lehen hezkuntzako 32 ikastetxe, derrigorrezko bigarren hezkuntzako 4 ikastetxe edo kolegio eta derrigorrezkoa ez den bigarren hezkuntzako ikastetxe edo lizeo bat ditu.
Euskara irakaskuntza formalean sartu zuen lehen saila eskola pribatu giristinoa izan zen, 1964an. Gaur egun ere irakaskuntza elebiduna eskaintzen dute, eta bertako irakasle eta burasoak Euskal Haziak deitu elkartean biltzen dira.
Azken 30 urteotan euskararen irakaskuntzak onarpen zabalagoa eta gorakada handia bizi izan badu ere, Ipar Euskal Herrian nagusi den irakaskuntza eredua, bai eskaintzan eta bai ikasle kopuruan, frantses hutsezkoa da.
Curriculuma
Curriculumari dagokionez, hezkuntza ezberdina da Frantzian eta Espainian. Horrez gain, Frantziako ikastetxeek %10 herriko gaietara moldatu ahal dute. Espainian berezko hizkuntza duten autonomia erkidegoek %55 finkatu ahal dute, nahiz eta ahalmen hori beti guztiz ez den erabiltzen. EAEn, gainera, Euskal Autonomia Erkidegorako Euskal Curriculuma izeneko dekretua ere legezkoa da, Euskal Curriculuma eta Espainiako LOEren arteko nahaste bat da.
Ohiko hezkuntza sistematik at daudenak
Euskal Herrian badira hiru eskola ohiko hezkuntza sistematik kanpo daudenak.
Tximeleta (Berriozar)
Umeek kanpo laguntzarik gabe ikasten dute eta irakasleek ikasketak garatzeko baliabideak eskaintzen dituzte. 31 ikasle ditu. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, institutu arruntetara joaten dira bertako ikasleak. Gaztelania da bertako hizkuntza nagusia.
Bizi Toki (Behauze)
Haurrak eta helduak batera ibiltzen dira eta helduek lan egiten duten bitartean haurrak ondoan egoten dira eurengandik ikasten.
Bakool
Bakool Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Bere hiriburua Xuddur da. 226.000 biztanle inguru dauzka, azken estimazioen arabera.
Honako barrutiek osatzen dute:
Colby Stevenson
Colby Stevenson (Portsmouth, AEB, 1997ko urriaren 3a) estilo askeko eskian lehiatzen den atleta estatubatuarra da
Joan Sutherland
Dame Joan Alston Sutherland (Pont Piper, Sydney, 1926ko azaroaren 7a - Les Avants, Suitza, 2010eko urriaren 10a) australiar sopranoa izan zen.
Colby Stevenson
2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen, Jauzi handia ekitaldian zilarrezko domina lortuz
2021eko Estilo askeko Eski Munduko Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen, Estilo askeko jaitsiera proban. Gainera, bi domina irabazi zituen Neguko X Joko-etan.
Joan Sutherland
Sydneyko Operan egin zuen debuta Henry Purcellen Dido eta Enea lanean, 1947an. Ondoren, Covent Gardenen (Londres) kantatu zuen Mozarten Txirula Magikoa(1952) eta Maria Callasekin Vincenzo Belliniren Norma(1953). 1955ean, Michael Tippetten The Midsummer Marriage opera antolatzen parte hartu zuen, eta 1959an Gaetano Donizettiren Lucia di Lammermoor lanean, Belliniren Sonnambulan eta Haendelen Julio Cesaren jardun zuen. Bere senar Richard Bonynge orkestra-zuzendariarekin batera, munduko agertoki nagusietan aritu zen kantari, eta arrakasta handia lortu zuen.
Casalmoro
Casalmoro Italiako udalerri bat da. Mantuako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Casalmorok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Erving (Massachusetts)
Erving Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Franklin konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Melanostigma gelatinosum
Melanostigma gelatinosum Melanostigma generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Oxalis triangularis
Oxalis triangularis Oxalidaceae familiako landare jangarri bat da. Hego Amerikako hegoaldeko eskualdetan du jatorria. Gune epel eta beroetan kanpoan landa daiteke, baina hotzagoetan barnean landatzen da.
Granate ilun koloreko hostoak trifoliatuak dira, hirusta generoko Trifolium espezieak bezala, eta hortik dator "hirusta purpura" izen ohikoa. Ezaugarri interesgarri bat da hostoak aterki bat bezala ixten direla gauez edo gogaitzen direnean. Lore zuriak edo bost petaloko arrosa zurbilak ere gauean ixten dira.
Fédération Aéronautique Internationale
Fédération Aéronautique Internationale (FAI; euskaraz, Nazioarteko Federazio Aeronautikoa) aeronautika eta astronautikaren alorrean legeak arautzen ditu eta marka-hausturen kudeaketaren arduraduna da. Horrez gain, aireko-kirolen erakunde nagusia da. 1905eko urriaren 14an Parisen sortua, Alemania, Belgika, Espainia, Estatu Batuak, Frantzia, Britainia Handia, Italia eta Suitza izan ziren.
NGC 2590
NGC 2590 galaxia espiral bat da, Hydra konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Ogliastrako probintzia
Ogliastra Italiako probintzia bat da, Sardiniako eskualde eta uhartean kokatuta dagoena.
Herriak
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:
Bárcenako urtegia
Bárcenako urtegia Sil ibaian (Miño-Sil Konfederazio Hidrografikoa) dago, Santa Marina del Sil eta Ponferrada artean, Bierzoko eskualdean, Espainian.
Geografia
Grabitate urtegia da, 986 ha hartzen ditu eta bere edukiera 341 hm3 da. Azken 8 urteetako batez besteko okupazioa nahiko altua da: % 66 (225 hm3).
Sorkuntza hidroelektrikorako erabiltzen da, baina eraikitzeko arrazoi nagusia Compostilla II ikatza erretzen duen zentrala hoztea da.
Fauna
Amuarrainaren, Morone saxatilisaren eta karparen kirol arrantza praktikatzen da. Lutxo arrunta espezie inbaditzaile gisa existitzen da.
Desgaitasuna duten Pertsonen Nazioarteko Eguna
1992ko abenduaren 3an, Nazio Batuen Ezinduen Hamarkadaren amaieran (1983-1992), Batzar Nagusiak, 47/3 Ebazpenaren bidez, abenduaren 3a Desgaitasuna duten Pertsonen Nazioarteko Eguna izendatu zuen. Hamarkada hura desgaitasuna duten pertsonen egoera etengabe hobetzera eta haien aukera-berdintasuna lortzera zuzendutako sentsibilizaziorako eta ekintzarako neurrien garaia izan zen. Ondoren, Asanbladak dei egin zien estatu kideei Egunaren ospakizuna nabarmentzeko, eta horrela, desgaitasuna duten pertsonen gizarteratze handiagoa sustatzeko. 2017. urteko abenduaren 3an, Nazio Batuen Erakundeak hilabete lehenago sortutako ezintasunaren bandera jaso zuen.
Bari (Somalia)
Bari Somaliako eskualde (gobolka) bat da. Bere hiriburua Bosaso da.
Casaloldo
Casaloldo Italiako udalerri bat da. Mantuako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Casaloldok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Teleocichla centrarchus
Teleocichla centrarchus Teleocichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Lasioglossum actinosum
Lasioglossum actinosum erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Ithaca (New York)
Ithaca  New York estatuko hiri bat da. Tompkins konderrian kokatua dago. 2010ean 30,014 biztanle zituen, 13.96 kilometro koadrotan banatuta.
Taipei Berria
Taipei Berria, Txinako Errepublikako Taiwan probintziaren iparraldean dagoen konderria da, izen bereko Taipei hiria inguratuz. Konderriak 2.052,57 km²-ko azalera dauka eta 2009ko urtarrileko erroldaren arabera 3.849.492 biztanle bizi ziren bertan.
Herri eta hiri senidetuak
Taipei Berria ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Jamestown (New York)
Jamestown  New York estatuko hiri bat da. Chautauqua konderrian kokatua dago. 2010ean 31,146 biztanle zituen, 23.14 kilometro koadrotan banatuta.
Llywelyn ap Gruffudd
Llywelyn ap Gruffudd (1223 inguru – 1282ko abenduaren 11), Llywelyn ap Gruffydd ere idatzia, Llywelyn Azkena ere deitua (Llywelyn Ein Llyw Olaf, "Llywelyn, gure azken buruzagia") Galeseko printzea izan zen (latinez, Princeps Wallie; galesez, Tywysog Cymru) 1258tik Cilmerin 1282an hil arte.
Gwynedden zuen sorterria eta hasierako domeinua. Gruffudd ap Llywelyn Fawr-en semea zen, Llywelyn Handiaren biloba, eta Galesko azken printze subiranoa, Eduardo I.a Ingalaterrakoak Gales konkistatu arte (1282). Llywelyn izan zen Ingalaterrak aitortutako Galesko printze bakarra herrialdea okupatua izan baino lehen.
Genealogia eta gaztaroa
Llywelyn Gruffudd ap Llywelyn Fawrren bigarren semea zen eta hura, aldi berean, Llywelyn Handiaren eta Senana ferch Caradogen seme zaharrena, Caradoc ap Thomas ap Rhodriren, Ynys Môngo (Angleseyko) jaunaren alaba. Zuzenak badira, iturri horiek adierazten bide dute Llywelynen aita 1220 aldera ezkondu zela Senanarekin.
Garai hartako iturriek, ordea, Senana jotzen dute Llywelynen amatzat. Llywelynen anaia zaharrena Owain Goch ap Gruffudd zen eta, gainera, bi seme gazteago zituen: Dafydd ap Gruffudd eta Rhodri ap Gruffudd. Llywelyn, ustez, 1222 edo 1223 aldera jaio zen. 1244 aldera, lurjabea zen dagoeneko Dyffryn Clwyden.
Aitona 1240an hil zenean, Llywelynen osabak, Dafydd ap Llywelynek (Llywelyn handiaren zilegizko seme zaharrenak) hartu zion errelebua Gwyneddeko agintari gisa. Llywelynen aita, Gruffudd (Llywelynen seme zaharrena, baina sasikoa), eta bere anaia Owain preso sartu zituen Dafyddek eta, gero, Henrike III.a Ingalaterrakoaren giltzapean jarri zituen. Gruffudd 1244an hil zen Londresko dorrearen goreneko ziegatik ihes egiten saiatzean leihotik behera erorita.
Gwyneddeko jauna
1247an, Ingalaterrako Henry III.a erregea ren espedizio baten ondorioz, Woodstockeko Hitzarmena sinatu zen errege ingeles horrekin. Llywelynek Owain ap Gruffudd anaiarekin partekatu behar izan zuen Gwynedd eko bere leinuaren boterea. 1255eko udan, baina, 30 urte eskas zituela, bere anaiari gailendu zitzaion (espetxeratu zuen), eta Gwyneddeko jaun altxa zen.
Conwy ibaia z bestaldean, ingelesek okupatutako lurraldea zegoen: Yr Perfeddwlad (Four Cantrefs). Bertan, harrotuta zebilen giroa, eskualde horretako jauntxoaren kontrako aztoramendua. Egoera probestuz, Llywelynek ibaia gurutzatu eta lurraldean barrena eskualde ia osoa hartu zuen egun gutxi batzuetan. Henry III.a erregeak diplomazia probatu zuen gutun bat bidaliz, baina Eduardo semeak hura 'birrintzea' zerabilen asmotan; negu gogorrak eta diru arazoek, ordea, bertan behera utzi zuten haren asmoa.
Gwyneddetik Galesera, nagusitzen
1256ko abendu eta 1257 hasieran, Llywelyn Powys eta Deheubarth beste bi erresuma (printzerri) gales zaharretan barneratu zen. Powys Fadogeko jaunen atxikimendua lortu zuen, Powys Wenwynwyn kontrolpean hartu zuen, baita segurtatu ere Deheubartheko agintea leial zitzaizkionen eskuetan zegoela. Pura Walliako buruzagi ez ezik, bertako jaun bihurtu zen. Ordurako, bere arrakasta hain handia zen, non Gales hegoaldeko kostaldeko marketako jaunei ere erasoka hasi zitzaien. Galesak denak ziren harekin, salbu eta Gruffydd ap Gwenwynwyn, 1263an men egin ziona.
Eduardo I.ak gotorleku bat zuen hego-mendebaldean, baina Llywelynen armadak Eduardorena birrindu zuen. Henrike III.ak eta bere semeak kontraeraso prestatu zuten Chesterretik, baina hilabete baino lehen Westminsterrera bueltan ziren: Gwyneddeko buruzagiak Four Cantrefs berriz berreskuratu zuen. 1258ko hasiera, azkenean, bere garaipen militarrak aitortza formal bihurtzen eman zuen, beste jaun galesen aitortza onartzen. Ordutik aurrera, bere burua Eryriko (Snowdoniako) jaun izatetik Galesko printze titulua eskatzera pasa zen.
Gales osoko garailea
1263an, bere indarrak Marketako muineraino zuzendu zituen, eta Brecon, Abergavenny eta Glamorgan (edo Sir Forgannwg galesez) garaiko galesek abegitsu hartu zuten. Bere ekimen militarra bat etorri zen une bereko Ingalaterrako nobleen erreboltarekin, eta horrek erraztu egin zuen bere ahalegina. Urte horretan bertan, Dyserth eta Deganwy errege gaztelu gotorrak menpean hartu ondoren, bere burua Galesko printze izendatu zuen. Erreboltari ingelesen buruzagiak, Simon V.a Monfortekoak, hain zuzen, bat egin zuen Llywelynekin 1264an.
Ezkontzeko hautua eta ezina
Bere garaipena koroatzeko, ezkontza bat besterik ez zuen behar, eta leinua iraunarazi. 1275ean, 50 urte inguru eduki arren, Llywelyn ezkongabe zegoen artean, eta ez zuen semerik, ez alabarik. Urte horretan udaberrian, ezkontzea erabaki zuen; bestela, Dafydd anaia izango zuen ondorengoa, berari traizio egindakoa. Eleanor Montfortekoa hautatu zuen andregaitzat, nor eta Ingalaterrako errege familiaren jaun arerio gogorrena izandakoaren, Simon V.a Montfortekoa ren, arreba.
Elinor Monfortekoa, baina, Frantzian zebilen eta, urte horretan bertan, Galesera bidean Mantxako Kanala igarotzean, ingelesek Elinorren itsasontzia atzeman zuten (1275). Elinor Windsor ren kartzelatua izan zen orain, hiru urtez. Bien arteko ezkontza haren absentzian ospatu zen. Ingalaterrako koroak, baina, Llywelynen azken erronkatzat jo zuen hori, eta Eduardo gerra prestatzen hasi zen, Galeseko printzearen etsai galesak armaz hornituz.
Ezkontza elkarrekin
1277ko azaroan, gerra galduta, Llywelynek bakea hitzartu zuen Ingalaterrako Eduardorekin. Artean, hilabete batzuk pasa ziren Eduardok berak ezarritako baldintza gogorrak Llywelynek betetzen zituela egiaztatzeko, eta horren ondoren bakarrik erabaki zuen Ingalaterrako erregeak Eleanor Windsorretik askatzea.
1278ko irailean, Eduardo Rhuddlanera joan zen, eta prest zen buruzagi galesaren "borondate onaren" ordainetan, justizia eskaintzeko, tartean zela Eleanorren askapena eta bien aurrez aurreko ezkontza ospakizuna egitea, erregearen eskuzabaltasunaren erakusgarri. Llywelynen eta Eleanorren arteko eztei ospakizuna Eduardoren hegalpean antolatu zen, non eta Worcester Ingalaterran, haren presentzian, katedral ingeles batean eta urriaren 13an, Eduardo Aitorlearen Egunean. Are, Eduardok pagatu zuen ezteia.
Galesen lehenengo konkista gerra
1267tik aurrera, Llywelynen indarra Galesko hego-ekialdera bideratu zen, tentsiogune Ingalaterrarekin. Llywelynek ez zuen gerrarik nahi, baina Ingalaterrako koroak batasun eta indar berria hartu zituen. Galeseko printzeak hitz eman zion Eduardo I.a ri helaraziko ziola Montgomeryko Hitzarmenaren arabera zor zion diruaren zati bat (11.000 marko), baina baita eskatu ere Elinor askatzeko, eta ez zuen berretsi Ingalaterrako erregearekiko basailutza. 1276an, Eduardok matxino izendatu zuen Llywelyn, eta Britainian 1066. urtetik inon ikusitako armada handiena bildu zuen haren kontra. Gales printzearentzat gauzak gaiztotuz, 1277ko otsailean, Canterbury ko artzapezpikuak buruzagi galesa eskumikatu zuen. Llywelynek, orduan, Eduardoren zerbitzuko izaten jarraitzeko prestasuna agertu zuen gutun batean; alferrik, ordea.
Artean, baina, Llywelyn Gales iparraldeko Gwyneddeko bere erresumaren jabe zen, Eryrin (Snowdonian) oinarritua, baina Daffydd eta Owain anaiak zituen kontra, uste baitzuten Ingalaterrako erregearekin elkartuz gero eskualde zabalen jabetza eskuratu eta berreskuratuko zutela. Abuztuaren erdialdetik, Chester hiribildutik Eduardo I.ak bere gerra makineria guztia mugitu zuen mendebalderantz. Bere tropak 15.000ra heltzen ziren, toki askotatik etorriak. Eduardoren hurrengo pausoa Ynys Môn (Anglesey) uharte garrantzitsua menderatzea izan zen; era horretan, Llywelyn setiatuta utziko zuten eta, garrantzitsuago, haren erresumako zerealen biltegi eta nekazaritza lur handiena eskuratuko zuten, soldaduen elikadura bermatuz. Irailaren 11rako, defendatzeko eta bere gudarostea elikatzeko modurik gabe, printze galesak amore eman zuen.
Bake hitzarmena
Gerraren galera jipoi handia izan zen. Galeseko nagusitza ia osoa galdu zuen. Susmopean geratu bazen ere, Llywelynek Gwynedd gehienaren kontrolari eutsiko zion Aberconwyko Itunaren arabera, Conwy ibaitik mendebaldera, baina Eduardok menpekotza seinale argiak exijitu zituen, eta errege haren mandatariek, Galesen finkatu berriek, hilero egiaztatu zuten hitzartutakoa zorrozki betetzen zuela. 50.000 markoko isuna ezarri zitzaion galesari, gerraren kalte-ordainetan, baita 1000 marko (666 libera) urtero Ynys Môn bere eskuetan mantentzearen trukean. Handik gutxira, baina, Eduardok barkatu egin zizkion. Errege ingelesak, bestalde, hegoaldean zituen gazteluez gain, gotorlekuak eraiki zituen Aberystwyth, Builth, Flint and Rhuddlan herrietan.