cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eguzkia
Eremu konbektiboa
Eremu konbektibo horretako zutabe termikoek Eguzkiaren gainazalean marka uzten dute, bere itxura granular hori ematen. Eguzki-granulo deitzen zaio eskala txikian, eta supergranulo eskala handian direnean. Eguzkiaren barnealdeko kanpo-geruza hauetako konbekzio turbulentoek dinamo txikiak sortzen dituzte Eguzkiaren gainazalean. Eguzkiaren zutabe konbektibo hauek Bénard zelulak dira, eta prisma hexagonalen itxura hartzen dute.
Fotosfera
Fotosfera Eguzkiaren gainazal ikusgarria da; bere azpian dagoen guztia argi ikuskorrarentzat opakoa da. Fotosferaren gainetik argia librea da espazioan zehar mugitzeko, eta bere energia ia guztia Eguzkitik ihes egiten du. Opakotasun aldaketa hau ioien kopurua jaisten delako da, argi ikusgarria erraz xurgatzen dutenak. Era horretan, ikusten dugun argia sortzen da elektroiek hidrogeno atomoekin elkarrekintza dutenean ioiak sortzeko. Fotosfera hamarnaka kilometrotik ehunka kilometrora neur ditzake, eta Lurreko aireak baino opakotasun gutxiago du. Fotosferaren goiko aldea behekoa baino hotzago dagoenez, Eguzkiaren irudietan bere zentroa alboak baino distiratsuago agertzen da, linboaren iluntze deitzen den fenomenoan. Argiaren espektroa ia-ia 5.777 Kelvineko gorputz-beltz baten erradiazio espektroaren antzekoa da, fotosferaren gainean dauden atomoen absortzio lerroekin txandakatua. Fotosferan, gutxi gorabehera, 1.023 partikula daude m3ko, Lurraren atmosferak itsas-mailan duen partikula kopuruaren % 0,37. Fotosfera ez dago guztiz ionizatua, atomoen % 3 baino ez dago egoera horretan eta, beraz, materia gehiena hidrogeno atomiko eran dago.
Fotosferaren espektro optikoaren ikerketa goiztiarretan, ikusi zen absortzio lerro batzuk ez zirela Lurrean zeuden elementu kimikoen antzekoak. 1868an Norman Lockyerrek teorizatu zuen absortzio lerro horiek beste elementu batek sortuak izango zirela, helium izenekoa, Antzinako Greziako Helios jainkoaren omenez. Hogeita bost urte geroago isolatu zen helioa Lurrean.
Atmosfera
Eguzki-eklipse oso bat ematen denean Eguzkiaren disko osoa Ilargiak ezkutatzen du, eta Eguzkiaren inguruan dauden atmosferako atalak ikus daitezke. Lau eremu ezberdintzen dira: kromosfera, trantszio eskualdea, koroa eta heliosfera.
Atmosferan dago Eguzkiaren eremurik hotzena, fotosferaren gainetik 500 kilometro inguru hedatzen dena, 4.100 Kelvineko tenperaturarekin. Eguzkiaren eskualde hau nahikoa hotza da molekula sinpleak mantentzeko, karbono dioxidoa eta ura bezala, euren absortzio espektroarengatik detekta daitezkeenak. Kromosfera, trantsizio eskualdea eta koroa Eguzkiaren gainazala baino askoz beroago daude. Arrazoia ez da ondo ulertzen, baina ebidentziak dio Alfvén uhinak izan daitezkeela euren energiarekin koroa berotzen dutenak.
Kromosfera
Tenperatura minimoko geruzaren gainean 2.000 kilometroko lodiera duen beste geruza bat dago, espektroen emisio eta absortzio lerroengatik ezaugarritzen dena. Kromosfera deitzen da, grezierazko chromatik, hau da, kolorea, kromosfera ikusgarria delako eguzki-eklipse bat eman aurretik eta ostean distira koloretsu baten forman. Kromosferaren tenperatura altuerarekin handitzen da, eta goialdean 20.000 K ingurukoa da. Kromosferaren goiko aldean helioa partzialki ionizatzen da.
Koroa
Eguzki koroa da atmosferaren hurrengo geruza. Koroaren beheko aldea, Eguzkiaren gainazaletik gertu, 1015 m−3 eta 1016 m−3 arteko partikula dentsitatea du. Eguzki koroaren tenperatura eta eguzki-haizearena 1.000.000 eta 2.000.000 K artekoa da; hala ere, lekurik beroenetan 8.000.000 eta 20.000.000 K arteko tenperatura dago. Nahiz eta koroaren tenperaturari buruzko teoria osorik ez dagoen, badakigu beroaren parte bat berkonexio magnetikoaren ondorio dela. Koroa Eguzkiaren atmosfera hedatua da, Eguzkiak berak fotosferaren barruan duen bolumena baino handiagoa. Espazio interplanetariora jaurtitzen den plasma zatiari eguzki-haize deritzo.
Fotoiak eta neutrinoak
Energia-altuko gamma izpi fotoiak fusio-erreakzioen ondorioz sortzen dira Eguzkiaren nukleoan, baina oso azkar xurgatzen ditu eguzkiaren plasmak zona erradiatiboan, normalki milimetro batzuk bidaiatu ostean. Jaulkipen berria gertatzen da ausazko norabidean, eta normalki energia baxuago batean. Emisio eta xurgapen sekuentzia honekin, denbora handia behar du erradiazioak Eguzkiaren gainazalera iristeko. Estimazioek diote fotoi batek 10.000 eta 170.000 urte artean behar dituela Eguzkitik ateratzeko. Alderantziz, neutrinoek 2,3 segundo baino ez dituzte hartzen kanpora ateratzeko; neutrinoak energia produkzio osoaren % 2 baino ez dira. Eguzkian energia garraioak oreka termodinamikoak dauden fotoiak behar dituelako, Eguzkian energia garraioak oraindik denbora gehiago behar duen prozesua da, 30.000.000 urte inguru. Hau da Eguzkiak beharko zukeen denbora berriro ere oreka itzultzeko, baldin eta bere nukleoan dauden energia sorkuntza baldintzak bat-batean aldatuko balira.
Nukleoan ematen diren fusio erreakzioek neutrinoak askatzen dituzte ere, baina fotoiek ez bezala, ez dute, normalean, materiarekin elkarrekintzarik. Neutrino gehienak gai dira azkar ateratzeko Eguzkitik kanpora. Denbora luzez Eguzkitik ateratzen diren neutrinoen neurketa aurretik pentsatutakoa baino askoz baxuago izan da. 2001ean diskrepantzia hau konpondu zen, neutrinoen oszilazioaren efektua aurkitu ostean: Eguzkiak teoriak aurresandako neutrino kopurua jaulkitzen du, baina neutrinoek horien 2/3 ez zituzten detektatzen, euren zaporea aldatu zelako detektatu ziren unerako.
Eremu magnetikoa
Eguzkiak eremu magnetiko bat du bere gainazalean zehar aldatzen dena. Bere eremu polarrak 1-2 gauss ditu, 3.000 gauss dituen bitartean eguzki-orban deitzen diren egituratan eta 10 eta 100 gauss artean eguzki protuberantziatan. Eremu magnetikoa ere denbora eta kokapenaren arabera aldatzen da. Ia periodikoa den 11 urteko ziklo bat da bariaziorik ezagunena; ziklo horretan eguzki-orbanen kopurua handitu eta desagertzen dira.
Eguzki-orbanak fotosferan dauden ilunguneak dira, eta eremu-magnetikoaren kontzentrazioaren ondorio dira. Eremu magnetikoaren ondorioz Eguzkiaren barrutik datozen konbekzio korronteak ezeztatzen dira, eta ez dira gainazalera iristen. Ondorioz, eguzki-orbanak inguruan duten fotosfera baino hotzagoak dira, eta horregatik dira ere ilunagoak. Eguzki orbanen minimoan orban gutxi daude, eta batzuetan bat ere ez da ikusten. Agertzen direnak latitude altuetan egiten dute. Eguzki-zikloa maximora iristen denean, orbanak ekuatoretik gertuago egoteko joera dute, Spörerren legea deitzen den fenomenoa. Eguzki-orbanik handienek milaka kilometroko zabalera izan dezakete.
Eguzki-orbanen ziklo horiek 22 urte irauten dituen Babcock-Leighton ziklo baten erdia dira. Ziklo hori dinamoaren ereduarekin lotuta dago, sistema toroidal eta poloidalaren arteko elkarrekintza konplexu baten ondorioz. Bi indar magnetiko horien arteko aldeak 11 urteko zikloak eratzen ditu eguzki orbanetan, eredu sinplifikatu batean Eguzkiaren polaritatearen aldaketei dagokio.
Eguzkiaren eremu magnetikoa izarraren eremutik askoz harago hedatzen da. Argindara eroan dezakeen eguzki-haizearen plasmak Eguzkiaren eremu-magnetikoa eroaten du espaziora, planeten arteko eremu magnetiko deitzen dena sortuz. Magnetohidrodinamika ideal deitzen den aproximazio batean, plasma partikulak eremu magnetikoaren lerroetan zehar mugitzen dira. Ondorioz, eguzki-haizea kanporantz mugitzen da eta planeten arteko eremu magnetikoa atzeratzen du.
Jardueran aldaketak
Eguzkiaren eremu magnetikoak hainbat efektu eragiten ditu, kolektiboki eguzki-jarduera edo eguzki-ziklo deitzen direnak. Eguzki-erupzioak eta koroa-masaren eiekzioak eguzki-orban taldeekin lotuta gertatu ohi dira. Aldakorrak diren eguzki-haize korronte oso azkarrak jaulkitzen dira eguzki-koroko zuloetatik fotosferako gainazalera. Eiekzioek zein eguzki-haize azkarrek plasma igortzen dute planeten-arteko eremu-magnetikora eta Eguzki-sistemaren kanpoalderantz. Eguzki-jarduera horren eraginak Lurrean ikus daitezke, adibidez aurora polarrekin edo latitude altuetan irrati komunikazioak eta argindarra etenez. Uste denez, eguzki-jarduerak paper garrantzitsua izan zuen Eguzki-sistemaren osaeran eta eboluzioan.
Epe luzeko aldaketak
Epe luzetan ematen diren eguzki-orban kopuruen aldaketak harremana izan dezake, zientzialari batzuen arabera, epe luze horietako eguzki-erradiazioen aldaketarekin ; honek, Lurreko kliman influentzia handia izan lezake. Adibidez, XVII. mendean, eguzki-zikloa hainbat hamarkadaz guztiz gelditu zela ematen du; eguzki-orban oso gutxi ikusi ziren denbora horretan, Maunder minimoa izena eman zaion epea. Epe hori Izotz Aro Txikiarekin bat egin zuen, Europan oso tenperatura baxuak izan ziren garaia. Lehenagoko minimo batzuk ere aurkitu izan dira zuhaitzen eraztunak aztertzen, eta badirudi tenperatura baxuekin bat egiten dutela.
Azken aldian egindako teoria baten arabera, nukleoaren magnetismoan dauden ezegonkortasunek hainbat fluktuazio sortzen dituzte 41.000 edo 100.000 urtero. Honek azalpen hobea eman diezaioke izotz aroei Milankovitxen zikloek baino.
Sorrera, garapena eta etorkizuna
Eguzkiak bere bizitza egonkorraren erdia egin duela kalkulatzen da. Ez da dramatikoki aldatu azken 4.000 milioi urtetan, eta nahiko egonkor mantenduko da hurrengo 5.000 milioi urtetan ere. Hala ere, bere nukleoan dagoen hidrogenoaren fusioa amaitzen denean, Eguzkiak aldaketa dramatikoak izango ditu, bai barnealdean zein kanpoaldean ere.
Eguzkiaren sorrera
Eguzki sistema orain dela 4.657 milioi urte sortu zen molekula laino baten eskualde oso baten kolapso grabitazionala dela eta Hasierako laino honek hainbat argi-urteko tamaina izango zuen, eta hainbat izarren jaiolekua izango litzateke. Molekula lainoetan ohikoa denez, gehiengoa hidrogenoa zen, helio kopuru nabarmen batekin, eta aurreko izarren hautsetik etorritako elementu astunagoen kopuru txikiekin. Eguzki-sistema osatuko zuen eskualdeari Eguzki-aurreko nebulosa izena ematen zaio. Eskualde honek kolapsoa izan zuenean, momentu angeluarraren kontserbazioaren ondorioz biraketa azkarrean sartuko zen. Zentroa, masa gehiena metatu zen gunea, geroz eta beroago zegoen, inguruan zuen disko baino nabarmen beroago. Uzkurtzen ari zen hodeiaren biraketa azkartzen zoan heinean, lauago egiten hasi zen, disko protoplanetario bat eratuz, gutxi gorabehera 200 UA zituena, protoizar bero eta dentso batekin bere erdialdean. Planetak disko honen akrezioz sortu ziren, grabitazio indarrak hautsa eta gasa elkartzen joan ahala, gorputz geroz eta handiagoa sortzeko elkartuz. Masaren kopururik handiena zentroan kontzentratuko zen, eta grabitazio eta presioaren indarrez hodeiak bero nahikoa sortuko zuen fusio nuklearra eman ahal izateko. Hori izan zen Eguzkiaren jaiotza.
Sekuentzia nagusia
Eguzkia sekuentzia nagusiarenerdi bidean dago, gutxi gorabehera. Fase honetan hidrogenoa helioan bilakatzen da bere nukleoan ematen diren erreakzio nuklearren ondorioz. Segundo bakoitzean lau milioi tona materia energian bilakatzen dira Eguzkiaren nukleoan, neutrinoak eta eguzki erradiazioa sortuz. Abiadura horretan, Eguzkiak Lurraren masa baino 100 aldiz gehiago eraldatu ditu energian, hau da, Eguzkiaren masa osoaren % 0,03. Eguzkiak beste 10.000 milioi urte emango ditu sekuentzia nagusiko izar gisa. Eguzkia beroago egiten joango da denbora honetan zehar, nukleoan dauden helio atomoek bolumen txikiagoa betetzen dutelako fusionatu gabeko hidrogeno atomoek baino. Nukleoa, beraz, hondoratzen ari da, Eguzkiaren kanpo geruzak zentrotik gertuago jartzen eta, beraz, grabitazio indarraren efektua handituz, koadroaren alderantzizko legearen ondorioz. Indar handiago honek presioa handitzen du nukleoan, baina horrek fusio abiaduran aldaketa ekartzen du, nukleoa hedatuz. Prozesu honek nukleoaren fusio abiadura azkartzen du, dentsoago bilakatuz. Pentsatzen da Eguzkia % 30 distiratsuagoa dela orain dela 4.500 milioi urte baino. Gaur egun, % 1 handitzen da distira 100 milioi urtero.
Nukleoko hidrogenoa amaitu ostean
Eguzkiak ez du masa nahikorik supernoba baten gisa lehertzeko. Horren ordez, sekuentzia nagusia utziko du hemendik 5.000 milioi urte inguru eta erraldoi gorri batean bilakatuko da. Erraldoi gorri gisa, Eguzkia hazi egingo da Merkurio, Artizarra eta, ziurrenik, Lurra irentsiz.
Helioa amaitzen denean, Eguzkiak hidrogenoarekin izandako espantsio bera egingo du, baina oraingoan askoz azkarrago, eta Eguzkia oraindik handiago eta distiratsuago bilakatuko da. Honi adar asintotiko erraldoi deitzen zaio, eta Eguzkiak hidrogenoa erreko du geruza batean eta helioa sakonagoko beste geruza batean. 20 milioi urte emango ditu adar asintotiko erraldoian, eta Eguzkia geroz eta ezegonkorragoa izango da, masa azkar galduz eta pultsu termalekin bere tamaina eta argitasuna handituz mende batzuetan 100.000 urtero inguru. Pultso termal horiek geroz eta bortitzagoak eta handiagoak izango dira, eta azkenek gaur egun duen distira baino 5.000 aldiz gehiago emango dute, eta tamaina Lurraren distantzia gaindituko du. 2008an garatutako eredu baten arabera, Lurraren orbita geroz eta txikiagoa izango da mareen indarren ondorioz, eta ebentualki kromosferaren eragina dela eta, eta beraz Eguzkiak guztiz jango du erraldoi gorri adarreko fasean. Milioi bat eta 3,8 milioi urte lehenago Artizarrak eta Merkuriok prozesu bera izango zuten. Ereduak aldakorrak dira masa galderaren abiadura eta kopuruaren arabera. Ereduek erakusten dute masa galdera handiagoarekin erraldoi gorri adarrak izar txikiago eta ez hain distiratsuak sortzen dituela; gaur egungoa baino 2.000 aldiz distiratsuago eta 200 aldiz handiago. Eguzkiarentzat lau pultsu termal aurreikusten dira bere kanpo geruza guztia galdu baino lehen eta berriro ere nebulosa planetario bat sortzen hasi arte. Fase honen amaieran, 500.000 urte inguru irauten duena, Eguzkiak gaur egun duenaren masa erdia izango du.
Adar asintotiko erraldoiaren osteko fasea oraindik ere azkarragoa da. Argitasuna konstantea izaten hasiko da eta tenperatura handitzen joango da, Eguzkiak jaurti duen masaren erdi hori ionizatuz nebulosa planetario batean. Nukleo biluziak 30.000 Kelvineko tenperatura izango du. Nukleo biluzi horrek, nano zuri bat, 100.000 Kelvineko tenperatura izangodu eta gaur egungo Eguzkiaren %54,05eko masa izango duela kalkulatzen da. Nebula planetarioa 10.000 urtetan desegingo da, baina nano zuriak bilioika urte iraungo du nano beltz hipotetiko batean desegin arte.
Kokapena
Eguzkiak Esne Bidean duen posizioak biziaren eboluzioan garrantzia izan duela uste da. Bere orbita ia zirkularrak adar espiralen abiadura ia berbera du eta, beraz, gutxitan gurutzatzen du beso horietako bat. Beso espiralak supernoben kontzentrazio guneak dira, baita desegonkortasun grabitazionalena eta erradiazioarena, baina Eguzki-sistemak gutxitan jasan ditu horiek eta, horregatik, Lurrak bizitza mantendu ahal izan du denbora luzez. Esne Bidearen zentrotik urrun egoteak ere egonkortasuna eman dio bizitzari, grabitate, erradiazioa eta partikulen erasoa ekidin duelako.
La Barthe-de-Neste
La Barthe-de-Neste Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Eguzkia
Talde lokala
Eguzkia Izarrarteko Hodei Lokalean kokaturik dago. Uste da G-Hodeiaren auzoan dagoela, baina ez dakigu Eguzki-sistema Izarrarteko Hodei Lokalaren parte den, edo azken hau G-Hodeiarekin batera dagoen eremuan ote dagoen. Izarrarteko Hodei Lokala hodei dentsoagoa duen eremu bat da, Burbuila Lokala deitzen den eremu nahiko hutsaren barruan, 300 argi-urte inguru dituen hutsune moduko bat. Burbuilaren barruan tenperatura altuko plasma dago, eta horregatik supernobak gertatu direla pentsatzen da.
Adolphe Sax
Adolphe Sax (Dinant, Valonia, Belgika, 1814ko azaroaren 6a - Paris, Frantzia, 1894ko otsailaren 4a) belgikar musikaria eta musika-tresnen egilea izan zen. Musika-tresnen egile baten semea zen eta, lanbide hartaz gainera, flauta eta klarinetea jotzen ere ikasi zuen Bruselako musika ikastegian. 1842an Parisen kokatu zen, eta han asmatu zuen saxofoia 1845ean. 1857an hasi zen saxofoia jotzen irakasten Parisko musika ikastegian, eta arrakastarik izan ez zuten beste tresna batzuk ere asmatu zituen. Tresnen patenteak zirela eta, arazoak izan zituen legearen aurrean, eta 1880. urtetik aurrera behar gorrian bizi izan zen.
Eguzkia
Talde lokala
Eguzkitik hamar argi-urtera erlatiboki izar gutxi daude. Gertuena Alpha Centauri izar-sistema hirukoitza da, Eguzkitik 4,4 argi urtera. Alpha Centauri A eta B elkarrekiko gertu dagoen Eguzkiaren tamaina antzeko bikote bat da, Proxima Centauri nano gorri bat da, bikotearengandik 0,2 argi-urtera orbitatzen duena. 2016an bizitzarako gai izan daitekeen exoplaneta bat aurkitu zen Proxima Centaurin, Proxima Centauri b izena eman zaiona, Eguzkitik gertuen dagoen exoplaneta. Hurrengo izarrik gertuenak Barnarden izarra (5,9 au), Wolf 359 (7,8 au) eta Lalande 21185 (8,3 au) dira.
Gertuen dagoen izarrik handiena Sirius da, sekuentzia nagusiko izar bat, Eguzkitik 8,6 argi urtera eta bere masaren bikoitza duena. Siriusen inguruan Sirius B izeneko nano zuri bat dago orbitan. Gertuen dagoen nano marroia Luhman 16 sistema bitarra da, 6,6 argi urtera. Hamar argi urtera dauden izarren artean Luyten 726-8 nano gorriaren sistema dago (8,7 au) eta Ross 154 nano gorri bakartia (9,7 au). Eguzkiaren antzekoa den izar bakartirik gertuena Tau Ceti da, 11,9 argi urtera. Eguzkiaren masaren % 80 du eta bere argitasunaren % 60. Planeta baten masa duen objektu librerik gertukoena WISE 0855-0714 da, Jupiterrek baino 10 aldiz masiboagoa den planeta (7 au).
Behaketaren historia
Eguzkiak Lurrean duen efektu ikaragarria historiaurretik ezagunak izan dira, eta Eguzkia jainko gisa hartu izan da kultura askotan.
NGC 3817
NGC 3817 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Eguzkia
Mitologian eta erlijioan
Antzinako Egiptoko IV. dinastiaren ondoren, Eguzkia gurtzen hasi ziren Ra jainko gisa (𒊑𒀀 edo 𒊑𒅀 gisa idazkera kuneiformean eta gisa egiptoar idazkera hieroglifikoan). Belatz baten burua eguzki-disko baten gainean eta suge batez inguratuta marrazten zen. Egiptoko Inperio Berrian Eguzkia kakalardo pilotagilearekin lotzen hasi zen, gorotzekin sortzen zituen pilotek Eguzkiaren zuten antza zela eta. Aten eguzki-diskoaren forman berriro ere agertu zen Amarna Periodoan; garai horretan Akenaton araoiak Eguzkia izendatu zuen jainko nagusi edo bakarra.
K.a. 680ko hamarkada
Kristo aurreko 680ko hamarkadak K.a. 689etik K.a. 680. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
Pilarreko Gure Amaren Eliza (Canfranc)
Pilarreko Gure Amaren Eliza (Ilesia de Nuestra Sinyora d'o Pilar; Iglesia de Nuestra Señora del Pilar) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintzian dagoen Canfranc udalerriko Os Aranyons/Los Arañones herrian kokatzen den eliza bat da, hain zuzen ere, Jazetania eskualdean dago, Pirinioetako bihotzean. 1969. urtean Miguel Fisac Serna arkitektoak diseinatu eta altzatu zuen. Kultu katolikoa eta Pilarreko ama Birjinari sagaratua dago, 2006. urtean kultura ondasun izendatu zuten. Bere barnean hainbat erretaula barroko ere badaude.
La Barthe-de-Neste
Biztanleria
2007an La Barthe-de-Neste udalerrian erroldatutako biztanleak 1.158 ziren. Familiak 500 ziren, horien artean 142 pertsona bakarrekoak ziren (75 bakarrik bizi ziren gizonak eta 67 bakarrik bizi ziren emakumeak), 163 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 143 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 585 etxebizitza zeuden, 518 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 529 etxeak ziren eta 56 apartamentuak ziren. 518 etxebizitza nagusietatik 405 bere jabearen bizilekua ziren, 97 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 22 etxek bi zituzten, 98 etxek hiru zituzten, 183 etxek lau zituzten eta 214 etxek bost zituzten. 433 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 222 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 249 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 681 ziren, horien artean 500 aktiboak ziren eta 181 inaktiboak ziren. 500 pertsona aktiboetatik 459 lanean zeuden (238 gizon eta 221 emakume) eta 41 langabezian zeuden (18 gizon eta 23 emakume). 181 pertsona inaktiboetatik 87 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 72 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 27 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 5 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 4 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
Eguzkia
Mitologian eta erlijioan
Euskal mitologian Eguzki Amandrea Amalurren alaba zen. Eguzkiak ezaugarri femeninoak zituen abesti ezberdinak jaso dira, adibidez Eguzki amandrea / juan da bere amagana / bihar etorriko da / Denpora ona bada. Eguzkia gurtzeko eguzki-loreak jarri dira Euskal Herriko ateetan.
Biblian «Zuzentasunaren Eguzkia» edo «Justiziaren Eguzkia» agertzen da aipatua Malakiasen liburuan. Aipamen horrek, kristau batzuen ustez Jesukristoren etorrerari, Mesiasari egingo lioke erreferentzia. Antzinako Erroman igandea zen Eguzkiaren eguna. Judu jatorrikoak ez ziren kristauek egun hau hartu zuten sabbata egiteko egun gisa. Eguzkiaren argiaren ikurra izan zen kristauek paganismotik hartutako elementuetako bat, ziurrenik tradizio judutik ez datorren elementu nagusia. Paganismoan Eguzkia biziaren iturria zen, gizateriari beroa eta argitasuna ematen zion argizagia. Erromatarren artean ohikoa zen errezoak egitea eguzkiaren irteerarekin, eta lehen argi-izpiak jasotzen saiatzea. Neguko solstizioaren ospakizuna Erromako kulturaren parte zen, garaitu gabeko Eguzkia gurtzen zen gaia (Sol Invictus). Jai hau kristau ohituretara Eguberri gisa igaro da. Kristauen elizak ere Eguzkia ateratzen deneko punturantz lerrokatu dira, kongregazioa egunsentirantz errezatzeko helburuarekin.
Azteken eguzki-jainkoa Tonatiuh zen, normalki ezkutua eta geziak heltzen marrazten zena, eta giza sakrifizioaren praktikarekin oso lotuta zegoen. Amaterasu eguzki-jainkosa Xintoismoaren jainkorik garrantzitsuena da, eta Japoniako enperadore guztien arbasoa dela esaten da.
Ulermen goiztiarra
Eguzkia gurtu duten kultura asko egon dira giza historian zehar. Gizakiak Eguzkiaren inguruan izan zuen lehen ezagutza, eta garrantzitsuena, da Eguzkia zeruan dagoen objektu distiratsu bat dela, eta bera ortzi-mugatik gora dagoenean eguna dela eta ez dagoenean gaua. Antiznarokokultura askotan Eguzkia eguzki-jainko bat edo bestelako entitate supernatural bat zela uste zuten. Eguzkia gurtzea jarduera zentrala zen Antzinako Egiptoko biztanleentzat, Inkentzat edo Aztekentzat. Hinduismoa bezalako erlijioetan Eguzkia oraindik ere jainkotzat hartzen da. Antzinaroko monumentu asko eguzkiarekin lerrokatzeko eraiki ziren; adibidez, hainbat megalitok zehaztasunez markatzen zuten udako eta neguko solstizioak. Horren adibidez dira Nabta Playako megalitoak, Egipton, Mnajdra Maltan edo Stonehenge Ingalaterran; Newgrange, gizakiak historiaurrean sortutako mendixka bat Irlandan, neguaren hasiera noiz zen markatzeko eraiki zen; El Castillo piramidea, Chichén Itzán (Mexiko) udaberriko zein udazkeneko ekinoziotan igotzen ari den suge baten itzala irudikatzeko egina dago.
Ulermen zientifikoaren garapena
K.a. 1. milurtekoan, Babiloniako astronomoek ikusi zuten Eguzkiaren mugimendua ekliptikan zehar ez zela uniformea, baina ez zuten jakin zergatia bilatzen; gaur egun badakigu Lurrak Eguzkiaren inguruan duen mugimendu eliptikoaren ondorio dela, eta Eguzkia azkarrago mugitzen dela Eguzkitik gertuago dagoenean perihelioan eta geldoago urrunago dagoenean afelioan.
Eguzkiaren inguruko azalpen zientifiko eta filosofiko bat eman zuen lehen pertsonen artean Anaxagoras greziar filosofoa egon zen. Heliosen gurdia baino Eguzkia metalezko suzko bola erraldoi bat zela proposatu zuen, Peloponesoa bera baino handiagoa, eta Ilargiak ematen zuen argia Eguzkiaren argiaren isla baino ez zela. Heresia hau irakasteagatik kartzelara sartu zuten eta heriotza zigorra jaso zuen, nahiz eta beranduago askatu zuten Periklesen interbentzioaren ondorioz. Eratostenesek K.a. III. mendean estimatu zuen Lurraren eta Eguzkiaren arteko distantzia «400 miriada eta 80000 estadiokoa» zela, baina itzulpena oso zaila duen terminoa da: izan daiteke 4.080.000 estadio (755.000 kilometro) edo 804.000.000 estadio (148 milioi edo 153 milioi kilometro artean); azken balioa zehatza da ehuneko txiki batzuetako akatsarekin. I. mendean, Ptolomeok estimatu zuen distantzia Lurraren erradioa baino 1.210 aldiz handiagoa izan beharko zela, gutxi gorabehera 7,71 milioi kilometro.
Eguzkia Unibertsoaren zentroa dela eta planetek inguruan biratzen dutenaren teoria heliozentrismoa da. Aristarko Samoskoak proposatu zuen, lehen aldiz, K.a. III. mendean, eta ondoren Seleuko Seleuziakoak babestu zuen. Ikuspuntu hau XVI. mendean eredu matematiko batekin defendatu zuen, modu zehatzagoan, Nikolas Kopernikok.
Txinako astronomoek, Han dinastian (K.a. 206–220) zehar lehen aldiz eguzki-orbanak ikusi zituzten, eta euren erregistroa mendeetan zehar egin zituzten. XVII. mendearen hasieran teleskopioa askatu zuenean Thomas Harriot, Galileo Galileik eta beste astronomo batzuek eguzki-orban hauek zehatzago ikusteko aukera izan zuten. Galileok proposatu zuen orban horiek Eguzkiaren azalean zeudela, eta ez zirela Lurraren eta Eguzkiaren artean igarotzen ziren objektu txikiak.
Al-Battani arabiar astronomoak aurkitu zuen Eguzkiak bere apogeoan (Eguzkiak atzeko izar finkoekiko duen posizioa) duen norabidea aldatzen dela. Ibn Yunusek Eguzkiaren 10.000 sartze ikusi zituen bizitza osoan zehar astrolabio bat erabilita.
1032an Artizarraren transito bat behatu zuen Avizena pertsiar astronomoak. Artizarra Lurretik gertuago dagoela Eguzkia baino ondorioztatu zuen. 1672an Giovanni Cassinik eta Jean Richerrek Marterekiko dagoen distantzia neurtzea lortu zuten, eta horrekin Eguzkiarekiko dagoen distantzia kalkulatzea posible izan zen.
1666an Isaac Newtonek Eguzkia prisma baten bidez ikusi zuen, eta erakutsi zuen kolore askotako argiz osatuta dagoela. 1800ean William Herschelek ikusi zuen eguzkiaren espektroak bazuela ere argi infragorria. XIX. mendean espektroskopiak aurrerapen handiak izan zituen; Joseph von Fraunhoferrek espektroan dauden 600 absortzio lerro baino gehiago identifikatu zituen, horietako indartsuenak Fraunhofer lerroak deitzen dira gaur egun. Zientzia iraultzaren lehenengo urteetan Eguzkiaren energiaren jatorria misterio handia zen. Lord Kelvinek proposatu zuen Eguzkia barne beroa erradiatzen ari zen gorputz likido bat zela. Kelvin eta Hermann von Helmholtzek proposatu zuten grabitazio kontrakzio mekanismo bat energia horren jatorria azaltzeko, baina estimatutako adina 20 milioi urtekoa zen, garaiko aurkikuntza geologikoek proposatzen zuten 300 milioi urte baino askoz gutxiago. 1890an Joseph Lockyerrek, helioa eguzki espektroan aurkitu eta gero, proposatu zuen Eguzkiaren sorrerako meteoritoetan oinarritutako teoria bat.
1904an dokumentatutako soluzio bat eskaini zen. Ernest Rutherfordek proposatu zuen Eguzkiaren emaria barne bero-iturri baten ondorio zela, eta desintegrazio erradioaktiboa proposatu zuen iturri gisa. Hala ere, Albert Einsteinek eman zuen pista nagusia Eguzkiaren energiaren jatorriaren inguruan, masa eta energiaren ekibalentzia ezarri zuenean, bere formula famatuaren bidez, E=mc2. 1920an Sir Arthur Eddingtonek proposatu zuen Eguzkiaren nukleoan zeuden presio eta tenperaturen ondorioz fusio nuklearra ematen zela, hidrogenoa (protoiak) helio nukleo bilakatuz, eta honekin energia sortzen zela masaren aldaketaren ondorio gisa. Cecilia Paynek 1925ean hidrogenoa Eguzkiaren gehiengoa zela demostratu zuen, Meghnad Saha indiar fisikariak garatutako ionizazio teoria erabilita. 1930eko hamarkadan fusioaren kontzeptu teorikoa garatu zuten Subrahmanyan Chandrasekhar eta Hans Bethe astrofisikariek. Hans Bethek Eguzkiaren energia iturri nagusi diren bi erreakzio nuklearren energia-produkzioaren xehetasunak kalkulatu zituen. 1957an Margaret Burbridgek, Geoffrey Burbridgek, William Fowlerrek eta Fred Hoylek demostratu zuten Unibertsoan dauden elementu gehienak izarren barruko erreakzio nuklearretan sortu zirela, horietako batzuk Eguzkian ematen direnak bezalakoak.
Eguzkirako espazio-misioak
Eguzkia aztertzeko diseinatutako lehenengo satelite artifizialak NASAren Pioneer programako 5, 6, 7, 8 eta 9 izan ziren, 1959a eta 1968 artean espazioratu zirenak. Satelite hauek Eguzkiaren inguruan biratzen ziren, Lurraren distantzia antzekora, eta Eguzkiaren haizeen zein eremu magnetikoaren lehen neurketak egin zituzten. Pioneer 9 misioa bereziki luzea izan zen, 1983ko maiatzera arte.
1980an NASAk Solar Maximum Mission izeneko misioa egin zuen. Espazio-ontzia gamma izpiak, X izpiak eta erradiazio ultramorea ikusteko prestatu zuten, eguzki-jarduera eta distira altuko garai horretan. Jaurti eta hilabete gutxira, hala ere, arazo elektroniko batek satelitea itzalarazi zuen, eta hiru urte eman zituen egoera inaktiboan. 1984an Challengerren STS-41C misioak satelitea berreskuratu zuen eta konpondu zuten, berriro orbitan jarri aurretik. Misioak eguzki-koroaren milaka irudi lortu zituen 1989ko ekainean Lurraren atmosferan sartu aurretik.
Japoniak 1991an Yohkoh (Eguzki-izpi) satelitea jaurti zuen, X-izpien uhin-luzeran eguzki-erupzioak aztertzeko. Misio honetako datuei esker zientzialariek hainbat erupzio mota aztertu ahal izan zituzten, eta demostratu zuten jarduera maximoko eskualdeetatik urrun zeuden koroak eremuak uste baino askoz dinamikoak eta aktiboagoak zirela. Yohkoh eguzki-ziklo oso bat aztertu zuen, baina standby egoeran jarri zen 2001eko eguzki-eklipse batek Eguzkiarekin zuen lotura hautsi zuenean. 2005ean suntsitu zen atmosferan sartu ostean.
Orain arte eguzki-misiorik garrantzitsuenetako bat Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) izan da, Europako Espazio Agentziak eta NASAk elkarrekin 1995eko abenduaren 2an jaurti zutena. Hasieran bi urteko misioa zen, baina 2012ra arte hedatu zen. Hain izan da baliagarria, ezen beste jarraipeneko misio bat diseinatu zen, Solar Dynamics Observatory izenekoa, 2010eko otsailean hasia. Lurraren eta Eguzkiaren arteko Lagrangeren puntuan kokatuta (puntu bat non bi objektuen erakarpen grabitatorioa berdina den), SOHOk uhin-luzera askotako Eguzkiaren jarraipena egin du hasieratik. Eguzkiaren behaketa zuzenaz gain, SOHOk hainbat kometa aurkitu ditu, horietako asko Eguzkiaren ondotik pasatzean guztiz suntsitzen diren kometa txikiak.
Orain arte aipatutako satelite eta zunda guztiak ekliptikaren planotik aztertu dute Eguzkia, beraz detaile handiarekin ekuatoreko eskualdeak baino ez dira ikertu. Ulysses zunda 1990an jaurti zen Eguzkiaren eskualde polarrak aztertzeko. Lehenengo Jupiterreraino joan zen, eta bertan orbita aldatu eta ekliptikatik ateratzeko abiadura hartu zuen. Ulyssesek bere orbita egokia hartu zuenean eguzki-haizea eta eremu-magnetikoa aztertzeari ekion zion; haizea goiko latitudeetan 750 kilometro segundoko abiaduran mugitzen zela ikusi zuen, uste zena baino gutxiago, eta latitude altuetatik ateratzen ziren uhin magnetiko handiak zeudela ere, izpi kosmikoak barreiatzen zituztenak.
Fotosferak elementuen ugaritasuna ondo ezagutzen da, batez ere espektroskopia ikerketak direla eta, baina Eguzkiaren barnealdearen konposizioa ez da ondo ezagutzen. Eguzki-haizeen lagin bat hartu zuen misioa diseinatu zen, Genesis izenekoa, material horren konposaketa zuzenean neurtu ahal izateko.
La Barthe-de-Neste
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean La Barthe-de-Neste udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eguzkia
Eguzkirako espazio-misioak
Solar Terrestrial Relations Observatory (STEREO) misioa 2006ko urrian hasi zen. Bi satelite berdin jaurti ziren orbitara, beti euren arteko distantzia handituz Lurra atzean utziz. Horrela, irudi estereoskopikoak lor daitezke eta Eguzkian ematen diren hainbat fenomeno hiru dimentsiotan ikertu.
2020 inguruan India 100 kilogramoko satelitea erabiliko du Eguzkia ikertzeko. Aditya izenarekin, bere instrumentu nagusiak Eguzkiaren koroko dinamikak aztertzeko koronografo bat da.
Behaketa zuzenaren ondorioak
Eguzkiaren argia begi hutsez ikusteak mina sor dezake; hala ere, denbora tarte labur batez begiratzea ez da arriskutsua begi-ninia dilataturik ez badago. Eguzkia zuzenean begiratzen bada fosfeno izeneko artefaktu bisualak sortzen dira, eta denbora laburreko itsutasuna. 4 miliwatt igortzen dira ere zuzenean erretinara, berotzen eta distira horri modu egokian erantzun ezin dioten begietan kalteak sortuz. Eguzkiaren argi ultramoreak begien horitzea dakar urteen poderioz, eta uste denez begi-lauso en sorreran eragiten du, baina honek ultramoreen kopuruaren araberakoa izango da, eta ez da Eguzkiari zuzenean begiratzeagatik. Eguzkia begi hutsez denbora luzez begiratzen bada argi ultramorearen eta eguzki-erredura moduko lesioak sortzen dira erretinan, 100 segundotik aurrera, bereziki UV argia indartsua den eremuetan ; kondizio horiek okerrago dira gazteen begietan edo lenteak erabiltzen dituztenentzat, Eguzkia zenitean dagoenean edo oso altuera handian gaudenetan.
Eguzki-sistema
Eguzki-sistema da Eguzkiaren inguruan orbita ezberdinetan jirabiran dabiltzan objektu ezberdinak (planetak, planeta nanoak, sateliteak, asteroideak, kometak...) biltzen dituen Unibertsoaren zatia. Zentzu hertsian, Eguzkia eta bere inguruan grabitazioak itxita biratzen duten gorputzen multzoa da, eta biraketa hori zuzenekoa edo zeharkakoa izan daiteke. Eguzkiaren inguruan zuzenean biratzen duten objekturik handienak zortzi planetak dira. Beste objektuak nabarmen txikiagoak dira, izan planeta nano edo Eguzki-sistemako gorputz txikiak. Modu ez zuzenean Eguzkiaren inguruan biratzen ari diren objektuetatik, planeten ilargiak, bi planetarik txikiena den Merkurio baino handiagoak dira.
Eguzki-sistema orain dela 4.600 milioi urte sortu zen, molekula laino baten grabitazio-kolapsoaren ondorioz. Sistemaren masaren zatirik handiena Eguzkian dago eta, ondoren, geratzen denaren gehiengoa Jupiterren. Barneko lau planetak, Merkurio, Artizarra, Lurra eta Marte planeta telurikoak dira, batez ere arroka eta metalez osatuak. Beste lau planetak planeta erraldoiak dira, telurikoak baino nabarmen handiago. Bi handienak, Jupiter eta Saturno gasezko erraldoiak dira, batez ere hidrogeno eta helioz osatuak. Kanpoko bi planetak, Urano eta Neptuno izotzezko erraldoiak dira, batez ere ura, amoniako eta metanoz osatuak. Zortzi planetek orbita ia zirkularrak dituzte, ekliptika deitzen den planoa ia laua jarraituz.
Municheko Gliptoteka
Municheko Gliptoteka greziar eta erromatar artearen museo bat da, Munich hirian, Bavarian (Alemania). Hasiera batean Luis I.a Bavariakoa erregeak enkargatu zuen museoa garai haietako bere eskultura bilduma gordetzeko. Leo von Klenze-k diseinatu zuen estilo neoklasikoan eta 1816 eta 1830 artean eraiki zen. Gaur egun museoa Kunstarealaren parte da.
Historia
Gliptoteka Luis I.a Bavariakoa Oinordeko Printzeak (geroago erregea) enkargatu zuen, beste proiektu batzuekin batera, hala nola, aldameneko Königsplatz eta Greziar eta Erromatar Antzinateen Estatuko Bilduma biltzen duen eraikina, antzinako Greziako oroigarri gisa. Louisek antzinako greziar kultura gogoratuko zuen "alemaniar Atenas" baten ikuspegia zuen, eta Municheko ateen parean eraiki zuen.
Königsplatz multzoaren antolamendua Karl von Fischer eta Leo von Klenze arkitektoek diseinatu zuten 1815ean, foro baten estiloan antolatuz, gliptoteka iparraldean zuela. Museoko hormak kolore freskoz eta estukoz apaindu zituzten Peter von Cornelius eta Wilhelm von Kaulbach bezalako artista ospetsuek.
1806 eta 1830ean museoa ireki zen bitartean, Louisek garaiko eskultura greko-erromatarren bilduma onenetako bat osatu zuen. Bere agenteen bitartez, Medusa Rondanini, Barberini Faunoa eta, 1813an, Eginako Afeako tenpluko irudiak bezalako piezak eskuratzea lortu zuen.
Bigarren Mundu Gerrak ez zituen Gliptotekako artelan asko suntsitu, nahiz eta tamalez freskoek ez zuten iraun eta 1972an museoa berriro ireki zenean margotutako adreilu batzuk baino ez ziren ikusten.
Arkitektura
Museoa estilo greko-italiar klasikoan diseinatu zen. Arkupea jonikoa da eta kanpoko hormek nitxoak dituzte, eta bertan 18 jatorrizko erromatar eta greziar eskultura kokatzen dira, horma bakoitzean sei (atzealdean izan ezik). Barrualdea gangaduna da.
Museoa hasiera batean marmolez eraiki zen osorik. Hala ere, Bigarren Mundu Gerran suntsitu egin zuten. Berreraikitako eraikina ez da jatorrizkoa bezain polita: koloma jonikoak amaitu gabe geratu ziren, ildaskatu gabe, eta eskultura batzuk ere egin gabe geratu ziren. Gainera, askoz marmol gutxiago erabiltzen zen, barrutik nabaria dena, hormak adreilu gorriz osatuta daude eta marmol efektua emateko margotuta daude. Hormak apaintzen zituzten freskoak ere galdu egin ziren.
Spinazzola
Spinazzola Italia hegoaldeko hiri bat da, Apulia eskualdeko Barletta-Andria-Traniko probintzian dagoena eta 6997 biztanle dituena. Aurretik Bariko probintziaren barnean zegoen.
Historia
Ohiko identifikazioa Erromako Via Appiako Estado para Pinum delakoarekin frogatzerik ez dagoen arren, hiria oso aintzina sortua izan zen. Ordokiaren muturrean hiriko jauntxoak ziren Pignatelli familiaren gaztelua altxatzen zen, non 1615eko martxoak 13an Antonio Pignatelli jaio zen, urte asko beranduago Inozentzio XII.a izenarekin aita santua izango zena. XIX. mendean hiria herrigune historikotik kanpora hedatzen hasi zen, gaur egun duen lerrokatutako itxura hartu arte, ia erabat luzatuta 230 errepide probintzialean zehar.
Ekonomia
Aktibitate ekonomiko garrantzitsuena nekazaritza da, hiri hau laboreak landatzeko oso egokia eta emankorra den lurralde baten erdigunean baitago. Ur oparotasunak baratzeko landaketak ere bultzatzen ditu, tomatea kasu.
Monumentuak eta interesguneak
XX. mendearen hasieran Pignatelli gaztelua txikitu zen. Alabaina, Spinazzolan Erdi Aroko harresien hondakin batzuk, Jerusalemeko Ordenako komandante bat eta XVI. mendeko Eliza Ama kontserbatzen dira.
Iturriak
Iturri garrantzitsuak ikuspegi historikotik zein erabilgarritasunaren ikuspegitik honako zortzi hauek dira, gaur egun zaharberritze lanetan daudenak: Dirolla, Raica, Pilone, San Francisco (zaharberritua), San Vincenzo, Gadon, Accannata, Casalvecchio eta Pisciarello.
Francisco Pagazaurtundua
Francisco Pagazaurtundua González-Murrieta (Santurtzi, 1895eko urriaren 30a - Madril, 1958ko azaroaren 18a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen.
Biografia
Futbolari moduan Getxoko Arenas eta Racing Santander taldeetan jokatu zuen. Utzi ondoren, Sama de Langreo, Sporting Gijón, Gimnástico de Madrid eta Osasuna entrenatu zituen.
Cour-Saint-Maurice
Cour-Saint-Maurice Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cour-Saint-Maurice udalerrian erroldatutako biztanleak 178 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 90 etxebizitza zeuden, 73 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 78 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 73 etxebizitza nagusietatik 56 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 57 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 106 ziren, horien artean 83 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 83 pertsona aktiboetatik 75 lanean zeuden (48 gizon eta 27 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cour-Saint-Maurice udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 172 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.942 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 3 jatetxeak.
2000. urtean Cour-Saint-Maurice udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 162 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Maserà di Padova
Maserà di Padova Italiako udalerri bat da. Paduako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Maserà di Padovak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mikrokini
Mikrokinia bikini delako bainujantziaren oihal gutxiko aldaera bat da. Bikinia bezala, mikrokinia bi piezaz osatuta dago: bularretakoa eta kuleroa. Hala ere, jantzi honek titien zatitxo bat eta alua baino ez ditu estaltzen, eta, beraz, ia gorputz osoa biluzik uzten du.
Mikrokinia nudismoaren mugan dago. Hori dela eta, nudismoa debekatuta dauden lekuetan erabili ohi da ahalik eta gorputz-azal handiena eguzkitan beltzarantzeko.
Laforêtita
Laforêtita mineral bat da eta chalcopyrita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Laforêtita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Mikrobiologia
Mikrobiologia da mikrobio edo mikroorganismoak aztertzen dituen Biologiaren adarra, hauek eukariotok izan (onddoak eta protistak) edo prokariotoak (bakterioak). Birusak ere mikrobiologiaren ikergai dira. Medikuntzan, aplikazio nagusia gaixotasun kutsakorren arloan dauka.
Mikrobiologoek funtsezko ekarpenak egin dizkiete biologia eta medikuntzari, biokimika, genetika eta biologia zelularraren arloetan batez ere. Izan ere, bakterioak oso erabiliak izan dira ikerketa zientifikoetan, laborategiko jarduerarentzat egokiak eta baliagarriak diren ezaugarri bereziak dituztelako:
Mikroorganismoen (gehienbat bakterio eta birusen) dibertsitatea aztertzeaz gain, mikrobiologiak aplikazio praktiko ugari garatzen lagundu du. Mikrobioak ezagutu aurretik gizakiak bazekien prozesu mikrobiarrak erabiltzen bere onerako: ardoa eta beste edari alkoholiko batzuen ekoizpena, gaztarena, mamia edo jogurtena, ogiarena...aspalditik dira ezagunak, euren oinarri teorikoa (hartzidurarena) ezezaguna izan arren. Louis Pasteur-ek mikrobiologiaren oinarri teorikoak finkatuko ditu XIX. mendearen erdialdean, eta hortik abiatuta beste zientzialari batzuek (R. Koch, Martinus Beijerinck...) arlo zientifiko berria osatuko dute XIX. mendearen bukaeran. Mikrobiologiaren oinarri teoriko horretatik aplikazio praktiko asko garatu dira azken urteotan: nekazaritza arloan (bio-insektizidak), elikagaien eremuan (edari alkoholiko, esneki eta landare-hartzituen ekoizpena...), medikuntzan (txertoen ekoizpena, antibiotikoen sintesia...),farmazia industrian (bitaminak eta beste molekula organikoak lortzeko), ingeniaritza genetikoan, industria petrokimikoan (metanoaren ekoizpena, biodigestore anaerobioetan), industria ekologikoan (hondakin organikoak degradatzeko, ur zikinak arazteko...), meatzaritzan (mikrobiar meatzaritza), etab.
Mikrobiologiaren aurrerapenak XX. mendean zehar (batez ere mikrobiologia klinikoaren arloan, txerto eta antibiotikoen aurkikuntzarekin) zeharo aldatu du gizadiaren patua: 1900. urtean heriotza eragiten zuten hiru zigor nagusiak hauek ziren: gripea eta pneumonia, tuberkulosia eta gastroenteritisa. Ehun urte geroago (2000. urtean) bihotz-gaitzak, minbizia eta garun-gaitz baskularrak (garun-enboliak). Datu honek agerian uzten du gaixotasun infekziosoek eragiten zituzten kalteak nabarmen gutxitu direla denbora tarte horretan.
Mikrobiologiaren adarrak
Bestalde, ikertzen duen eremu praktikoaren arabera honako sailkapen hau egin daiteke:
Paragonah (Utah)
Paragonah Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Iron konderrian dago, Utah estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Louis Pasteur
Louis Pasteur (Dole, Jura, Frantzia, – Saint-Cloud, Senako Gainak, Frantzia, ) zientzialari frantsesa izan zen, mikrobiologian aitzindaria.
Hasieran, kimika lantzen hasi zen, argiaren polarizazioaren inguruan. Gero, gaitzen teoria mikrobiarra eraikitzen lan egin zuen. Frogatu zuen mikroorganismoek hartzidura laktiko eta alkoholikoan daukaten funtzioa. Hortik, pasteurizazio eta esterilizazio teknikak garatu zituen. 1885ean, amorruaren aurkako txertoa lortu zuen.
Bere izena daraman institutua fundatu zuen 1887an. 1895eko irailaren 28an hil zen Saint-Clouden, Paristik gertu. Urte hartan bertan, mikrobiologiaren sari handiena lortu zuen, Leeuwenhoek domina.
Bizitza
Kimikan eta fisikan doktoretza egin zuen eta 1854an Lilleko zientzia fakultateko dekano izendatu zuten. 1857an Parisko École Normaleko zientzia ikasketen administrari eta zuzendari izendatu zuten, eta 1888an Pasteur Institutuko zuzendari. Kargu horretan iraun zuen hil zen arte.
Bizitza guztia ikerkuntzan eman zuen; haren aurkikuntzek iraultza handia sortu zuten zientziako alor askotan, hala nola medikuntzan, albaitaritzan, kirurgian eta obstetrizian, eta hari esker kimika eta hartziduren industria bide berriak urratzen hasi ziren.
Data aipagarriak
Pasteurren bizitzaren data garrantzitsuenak honako hauek izan ziren:
Lau ekarpen nagusi egin zizkion, batez ere, zientziari:
Amorruaren aurkako ikerketak
Jakintza-alor ugari landu bazuen ere, Louis Pasteurren ekarpen baliotsuenak —dudarik gabe— mikrobiologiari lotuta daude, bera izan baitzen lehenengo txertoak erabili zituena eta immunitatearen oinarri teorikoak finkatu zituena. 1881ean karbunkoaren aurkako lehenengo txertoa erabili zuen, eta 1885ean amorruaren aurkakoa.