cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belar hockey
Alboko irteera
Zirkuluaren edo area txikiaren helburua oso garrantzitsua da: gola sartzeko zirkuluaren barruan jokalari batek ukitu behar du pilota, aurretik ez badu inork ukitzen golak ez du baliorik izango.
Defentsek area barruan egindako faltak bi zigor izan daitezke: defentsak falta intentziorik gabe egiten badu, alboko sake laburra edo "penalti korner" bat izango da. Bestalde, defentsak borondatezko falta egiten badu penalti stroke, stroke edo penal moduan zigortuko da.
Penalti stroke edo shoot-out
Futbolean bezala, belar hockeyean ere badago “penalti stroke” edo “shoot-out” delakoa. Zigor hau defentsa batek gol aukera argia lortzea saihesten duenean gertatzen da, berdin du nahita edo nahi gabe egitea.
Shoot-out edo "Australiako penalti"an, jaurtitzailea 22. marran kokatzen da. Epaileak seinalea ematean, jaurtilariak 8 segundo izango ditu ateraino iritsi eta gola egiteko. 8 segundo horietatik pasatzen bada ezingo du golik lortu.
Izkinako sakea edo korner motza
Izkinako sakea edo korner motza, defentsek area kanpoan baino 25 yardako marraren barruan edo area barruan egindako falta bat gertatzen denean zigortzeko modua da. Hurrengo moduan laburtu daiteke:
NHF-aren txapelketa ofizialak
Nazioarteko Hockey Federazioa (NHF) da kirol honen helburuak zuzentzen dituen erakundea. Parisen sortu zen 1924an eta hasieran batean Austria, Belgika, Txekoslovakia, Frantzia, Hungaria, Espainia eta Suitza ordezkatu zituen.
Javier Agirre
Javier Agirre hainbat pertsonaren izen-deiturak dira:
Odontostilbe roloffi
Odontostilbe roloffi Odontostilbe generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Belar hockey
NHF-aren txapelketa ofizialak
NHF Munduko Belar Hockey Txapelketa eta Hockeyko Pro Leaguea antolatzeaz arduratzen da. Aurreko urteetan, Champions Trophy, Champions Challenge eta Hockeyko Munduko Liga antolatzen zituen. Hauek urteen poderioz jokatzeari utzi zen.
Belar Hockeya 1908an sartu zen lehen aldiz Olinpiar Jokoetan. Historikoki Indiak eta ondoren Pakistanek irabazi dute txapelketa hau, baina gaur egun Europarrak, Australia eta Argentina dira nagusi. 1980ean sartu zen lehen aldiz programa olinpikoan emakumezkoen belar hockeya.
Kontinente mailan, federazioek antolatzen dituzte txapelketak eta garrantzi berezia duten txapelketak hurrengo hauek dira:
Panamerikar Txapelketa. 2000. urtean sortu zen. Honetan Argentina, Kanada, Kuba, Txile, Estatu Batuak eta Trinidad eta Tobagok parte hartze dute. Honen irabazleak munduko txapelketara sailkatzen da zuzenean.
Barruko-hockeya
Belar-hockeyaren aldaera herrikoi bat barne-hockeya da, hau da, 40 m × 20 m-ra murrizten den eremu bat erabiliz. Arau askok berdinak izaten jarraitzen duten arren, garrantzizkoak diren hainbat aldaketa daude: atera egingo duten jaurtiketa ez bada, jokalariek ezin dute pilota altxatu; jokalariek ezin dute pilota jo, eta, aldiz, bultzadak erabiltzen dituzte pilota pasatzeko; bazterbideak egurrezko hesi sendoekin ordezten dira. Gainera, erabiliko diren stickak belar hockeykoak baino meheagoak izango dira.
Hockey 5S
Izenak dioen bezala, Hockey5S-a hockey aldaera bat da. Talde bakoitzak bost jokalari ditu (atezain bat barne). Joko-eremuak 55 m luze eta 41,70 m zabal ditu, hau da, gutxi gorabehera, joko-zelai erregular baten erdia. Marka gehigarri gutxi behar dira, ez baitago ez zigor zirkulurik, ez zigor markarik; tiroak edozein tokitatik har daitezke berdegunean. Arautegiko zerbait gaizki egiten bada, zigor ezberdinak egongo dira. Adibidez, zigor kolpeak "desafio" batekin ordezten dira, hau da, zigor jaurtiketa batean erabiltzen den banakako metodoaren antzekoa. Partidaren iraupena 12 minutuko hiru zati dira, bi minutuko atseden tartearekin. Urrezko golaren kasuan 5 minutuko bi zati jokatzen dira. Arauak sinpleagoak dira eta jokoa azkarragoa izatea da helburua, zelai erdian joko gutxiagorekin gol jaurtiketa gehiago sortuz, eta ikusleentzat erakargarriagoa izanez.
Kanpo estekak
Euskal Federazioak Euskal Herriko Klubak
Huliaipole
Huliaipole (Гуляйполе) Ukrainako Zaporizhzhia Oblasteko hiri bat da, Huliaipole Raioneko administrazio-zentro gisa balio duena eta Nestor Makhno ukrainar iraultzaile anarkistaren jaioterria dena. 2021eko estimazioen arabera, 13,070ko biztanleria du ere.
Errusiako Indarrek 2022ko martxoaren 10a baino lehen eraso zuten Huliaipole, 2022ko Errusiako Ukrainako inbasioaren testuinguruan; ondorioz, hiriak kalte handiak jasan zituen. Egun, hiria Ukrainaren eta Ukrainaren lurralde okupatuaren arteko Donbasseko guduaren kontaktu-lerroan dago kokaturik.
Shandaken (New York)
Shandaken Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Ulster konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Plateako gudua
Plateako gudua Mediar Gerretako azken gudu nagusia izan zen, Grezia hegoaldean. K.a. 479an gertatu zen Persiar Inperioaren artean eta zenbait greziar hiri-estaturen artean, hala nola, Esparta, Atenas, Korinto eta Megara.
Historia
Greziarrak, Beozia hegoaldean bildu ziren, Ziteron mendiaren magalean. 100.000 soldadu inguru ziren. Armak hartzeko adinean zeuden ia greziar guztiak aurkeztu ziren. Adibidez, atenastarrak, galera batzuk bakarrik tripulatzen geratu ziren. Gainontzeko arraunlari eta marinelak orain Ziteronen zeuden. Greziar armada han geratu zen, eta, itxuraz, etsaietako bakar batek ere aurrera egiten ez zuenez, nerbio gerra bat hasi zen.
Herodotok, Plateako gudurako iturri nagusi dena, aurretik, egun batzuetan gertatu ziren borroka batzuk deskribatzen ditu. Zalditeria talde persiar bat, Megarako greziar garnizio bat xaxatzen saiatu zen, baina garaitua izan zen. Garaipen honen ondoren, greziarrek, mendiak utzi eta Asopo ibaia eta Platea izeneko herrixka baten arteko lautadara jaistea erabaki zuten. Denbora guztian, bi armadek, benetako erasoei uko egin zieten, biek iragarpen bera jaso baitzuten: garaile irtengo zen, bere etsaiak lehenik erasotzearen zain geratzen zena.
Baina, halako batean, Mardonio presaka hasi zen. Bere jakiak amaitzen ari ziren, eta greziar armada hazten ikusten zuen egunero. Bere aholkularietako batek, hoberena, Tesaliara itzuli eta urrea eta zilarra greziar buruzagiak erosteko erabiltzea zela esan zion. Mardoniok ez zion kasurik egin, oraindik, arazoa modu ohoretsuan, militarki, konpon zitekeela uste zuen.
Herodotok kontatzen duenez, gau batean, persiar aliatu bat, Alexandro I.a errege mazedoniarra, atenastarrei bisita egitera joan zen, Mardoniok egunak argitzean erasoko zuela esateko. Berehala, atenastar ofizialek, greziar buruzagi gorena zen Pausanias printze espartarra informatu zuten honetaz. Honek, persiarrek erasoz gero, ondo entrenatutako espartarrak defentsaren ezkerreko hegalean izatea hobe zela pentsatu zuen, persiar indar nagusia indargabetzeko, esperientzia handiko atenastarrak, Maratongo guduan garaile irten zirenak, erasoko eskuin hegalean utziz. Egunak argitzean, bi armadek posizioak elkartrukatu zituzten. Persiar kontramaniobra batetaz informatuak izan ondoren, greziarrak euren jatorrizko posizioetara itzuli ziren.
Honaino, Herodotok dioskuna, dirudienez, gertakaria gaizki interpretatu duelarik. Ez da litekeena Mazedoniako Alexandro I.ak persiar kanpamendua utzi izana ikusia izan gabe. Arrazoizkoagoa da Mardoniok berak bidali izana misio horretara. Jokaldi bikain bat izan zen greziarren artean beldurra sorrarazteko, nortzuk mugimendu nekagarriak egiten hasi ziren.
Eguna, inongo erasorik gabe igaro zen, eta Mardoniok, erasotzeko geroz eta irrika gehiago zuen. Gauean zehar, bere zaldun arkulariek, Asopo eta Platea artean zegoen iturria eraso zuten, greziarrek urez hornitzeko erabiltzen zutena, berriz mendietarantz atzera egingo zutela ustez. Greziarrek, euren posizioak mantendu zituzten egunean zehar, persiar arkulariek etenik gabe erasotzen zituzten bitartean, baina, ilunabarraren ondoren, atzera egin zuten, Mardoniok pentsatu bezala.
Iluntzean, Mardoniok, etsaiek ihes egin zutela jakin zuen, eta gudua irabazi zuela pentsatuz, greziarrak jazartzea agindu zuen. Lehenik, espartarrak eraso zituen, atzera egin behar izan zutenak. Pausaniasek, mezulari bat ere bidali behar izan zuen atenastarrei laguntza eskatzeko baina hauek ez ziren laguntza hori emateko gai izan, Mardonioren greziar aliatuek harrapatu baitzituzten. Persiar guarnizioetako batek, greziarren gudu lerroa apurtzea ere lortu zuen, Ziteron mendiaren magalera iritsiz.
Une horretan, erretiratzen ari ziren espartarren atzetik zihoala, Mardonio behera bota zuten. Ez dago nola gertatu zen jakiterik, baina erabateko ziurtasunez esan daiteke, guduaren garaile zela ustez, zoriontsu hil zela.
Gertaera honek, guduaren norantza aldatu zuen. Persiarrek kemena galdu zuten, espartarrei arnasa eta berriz elkartzeko aukera eman ziena. Euren atzetik zetorren persiar guarnizioa eraso zuten, hauek, erabat abailduta, ihesean irten behar izan zutelarik. Persiar kanpamendua atenastarrek hartu zuten, eta horrek gerraren amaiera suposatu zuen. Erreserban zegoen Mardonioren mendekoetako bat, Artabazo I.a, armada handi bat etxera onik eta salbu bueltan eramateko gai izan zen, Xerxesek honegatik saritu zuelarik, Helespontoko Frigiako satrapia eskainiz.
Plateako gudua K.a. 479ko udan gertatu zen, beharbada, abuztuak 15eko astean.
Cabrerolles
Cabrerolles Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cabrerolles udalerrian erroldatutako biztanleak 334 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 57 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 41 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 257 etxebizitza zeuden, 144 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 98 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 236 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 144 etxebizitza nagusietatik 105 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 13 etxek bi gela zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 46 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 86 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 59 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Cabrerolles udalerrian 139 unitate fiskal zeuden, 330 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.622,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2000. urtean Cabrerolles udalerrian 38 nekazaritza-ustiategi zeuden, 667 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kilmovee
(irlanderaz Cill Moibhí) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena. 2002ko erroldaren arabera 613 biztanle ditu.
Igotz Mendi itsasontzia
Igotz Mendi 1916ko urtarrilean Euskalduna ontziolan egin zen zamaontzia izan zen. Sota eta Aznar konpainiari eman zitzaion. Konpainia horrek bere ontziei Bizkaiko mendien izenak emateko ohitura zuen. Igotz mendia Aulesti eta Markina-Xemein artean dago.
Historia
Ontziak lau soto zituen eta zama lehorra (ikatza) eramateko prestatuta zegoen. Mundu osoan ibili zen, ingelesen zerbitzuan, Lehen Mundu Gerran. 1917an Wolf alemaniar ontzi korsarioak harrapatu zuen Indiako ozeanoan eta haien agindupean jarri zuten. Bidai luze baten ondoren, Danimarkako itsasertzean hondoratu zen eta ihes egin lortu zuten. Portutik irten zenetik bederatzi hilabete geroago Santurtzira itzultzea lortu zuen. Espainiako Gerra Zibilean Igotz Mendia Euskal Gobernuaren agindupean lan egin zuen. Gerra bukatuta, 1939an, frankistek Monte Mulhacen izena ezarri zioten. 1953an Bizkaiko Labe Garaiak lantegiak erosi zuen, izen berri bat emanez: José Villalonga. Azkenik, 1969an, Bilbon, ontzia desegin zuten.
Ofizialak
Lehen Mundu Gerraren garaian ofizialak hauek ziren:
Gerra-bahiketa
Horrela laburtu ditu gertaerak Hektor Ortegak: 1917ko irailak 23an Igotz Mendi zamaontzia Valentziatik atera zen, Indiako bidean. Azaroaren 10ean Sri Lankarako bidean zegoen, inguru hartan ziharduten ingeles gerra ontzietarako ikatza zeraman eta. Heldu baino lehen, Madagaskar inguratzen ari zenean, Wolf alemaniar ontzi kortsarioa agertu zen. Wolf, berez, merkantzia ontzia zen, baina gerrarako egokituta. Hidrohegazkina ere bazeraman ezkutatuta. Igotz Mendi ikustean, hegazkina aireratu eta Bilboko baporearen ondora hurbildu zen. Alemaniar ofizial bi ontzira igo ziren eta ontziaz jabetu ziren. Aginduak, handik aurrera, haiek eman behar zituzten. Bahiketa ziurtatzeko zortzi lehergailu jarri zituzten baporeko leku desberdinetan, ihes egiteko aukerak mugatzeko.
Kanō Jigorō
Kanō Jigorō (嘉納 治五郎) japoniar judo irakaslea eta judoaren asmatzailea izan zen. Gorputzez txikia zen (50 kg). Jiu-jitsu eta gainerako gudu antzeen eskolen alderdi teknikoak ikertu zituen. Ikerketa horien guztien ondorioz, beste gudu antze bat antolatu zuen: judoa. 1882ko otsailean sortu zuen lehenengo judo eskola: Kōdōkan (講道館). 1883an irakasle zen Tokion, 1894an Eskola Normal Nagusiaren zuzendari izendatu zuten, eta 1899an Japoniako Eskola Arazoetako ministro. Mundu guztian zehar ibili zen berak asmatutako gudu antzea irakasten; hil zenerako milioi bat judoka ziren munduan.
Igotz Mendi itsasontzia
Gerra-bahiketa
Beraz, Wolf ontziaren atzetik joan behar zuen zamaontzia. Bost egun geroago, jenderik gabeko uharte batzuetan, Igotz Mendiko ikatz kargaren zati bat Wolfera eraman behar izan zuten, baita jakietako parte bat ere. Eskifaiakoei aske uzteko aukera eman zieten, baina ez zuten onartu. Ondoren, Bilboko baporeko kroskoa urdinez margotu eta, azkenik, euskal ontzira eraman zituzten 26 gerra gatibu, gehienak ingelesak. Handik elkarrekin bi ontzi abiatu ziren, hegoalderantz. Esperantza Oneko lurmuturra gainditu eta Atlantikoan murgildu ziren, Wolf aurretik eta Igotz Mendi atzetik, segika. Bitartean, Bilbon baporea galdutzat eman zuten. Igotz Mendi, aldiz, Brasil aldean zegoen. Ondoren Ekuatore zeharkatu eta Europarako bidea hartu zuten biek. Orduan Wolf aurreratu zen. 1918ko otsailak 3rean euskaldunek alemaniar ontzia azkenekoz ikusi zuten. Wolfek Alemaniara itzultzea lortu zuen, atzean txikizio handiak utziz.
Ondoren, Igotz Mendi bakarrik ibili zen, beti ere alemaniarren aginduetara. Lehenik, Islandia aldera iritsi ziren eta, ondoren, Norvegiako kostaldera hurreratu ziren. Handik Danimarkara jaitsi ziren, Baltikora sartzeko asmoz. Bertan, Skagen aldeko itsasartean, alemaniar ofizialen erabaki oker batek bidaiaren amaiera ekarri zuen. Otsailaren 24an Igotz Mendi daniar kostaldean hondoratuta gelditu zen. Ondoren, alemaniarrak baporetik atera ziren eta, lekukoen arabera, lehergailuak piztu zituzten. Baina ontziko kapitainak, Kintin Uraldek, eztanda egin aurretik, itsasora bota zituen. Beharrezko konponketak egin eta gero, Igotz Mendi Santurtzira heldu zen ekainaren 21ean. Bederatzi hilabeteko zeharkaldiaren ostean, milaka milia egin eta gero, baporeko eskifaia Bilbon zen berriro ere.
NGC 4201
NGC 4201 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Duchenne-ren muskulu-distrofia
Duchenne-ren muskulu-distrofia muskuluen ahultasun progresiboa eragiten duen gaixotasun hereditarioa da, X kromosoma ri lotutakoa. 9 motatako distrofia muskular daude eta hau ohikoena da. Batez ere gizonezkoetan ematen da eta 3.500 gazteetatik batek pairatzen du. Urtero 20.000 kasu berri agertzen dira.
Izena Guillaume Benjamin Amand Duchenne (1806-1875) neurologo frantsesaren ohorean jarrita dago, gaixotasun honen deskripzioa egiten lehenengoa (1861ean).
Etiologia
DDMa distrofina proteina kodetzen duen gene aren mutazioa k eragiten du. Distrofinak itsasgarri baten moduan jarduten du muskuluen mintz en artean, beraz, mintz muskularraren edo sarkolema ren mina eragozten du muskuluak uzkurtzerakoan. Mintz muskularraren kaltea nahiko larria da molekulen elkartrukeak ahalbidetzen duelako, horietako batzuk huts egiten dute zelulen barrura edo odol hodi etara, honek  kaltzio ioi aren sarrera ahalbidetzen du, entzima asko aktibatuz eta zuntz muskular ren apoptosia eraginez. Ondorioz, honen faltak muskuluen kalte progresiboa eta azkenik heriotza sortzen du, sarkolemaren integritatea ezin baita mantendu.
Sintomak
Sintomak normalean 6 urterekin agertzen dira baina edoskitze garaian eman daitezke (ez da oso normala).
Tratamendua
Gaixotasun genetiko bat izanik, ez dago DDMa sendatzeko tratamendurik, sintomak murriztea eta bizi-kalitatea handitzea baizik.Gaur egun, DDMaren tratamenduen artean kortikoide en administrazioa sartzen da, gurasoen erabakia izanik hauek hartzea ala ez informazio egokia eduki ostean.
Tratamenduen eta terapien artean:
Diagnostiko
Gaixotasun honen diagnostikorako nerbio sistema, arnas sistema, bihotz eta muskuluen azterketa sakona egiten da. Frogen artean:
Sharon (Hego Carolina)
Sharon Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. York konderrian kokatuta dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Limenitidinae
Limenitidinae, Lepidopteraren subfamilia da, Nymphalidae familiakoa (honen barruan Papilionoidea superfamilia dago).
Beaumontar
Beaumontarrak Beaumont Nafarroako Erresumako antzinako leinuaren jarraitzaileak izan ziren; Nafarroa Beherean, lüküzetar deitu zitzaien, Lüküzeko jauna izan baitzen haien buruzagia. Agaramontarren etsaiak, Vianako printzearen alde jarri ziren Nafarroako Gerra Zibilean (1451-1464), eta Fernando II.a Aragoikoaren alde Nafarroako konkistan (1512-1521).
Historia
Agaramontarren eta beaumontarren arteko gatazkak Nafarroa Beherean hasi ziren XIV. mende an, Lüküze eta Agaramont familiak etsai bihurtu zirelarik. 1384. urtean, Donibane Garaziko elizan elkartu zituen Karlos III.a Nafarroakoak bi etxeetako buruzagiak, eta bake iraunkorra hitzeman zioten elkarri. Baina gerra giroa Zuberoara igaro zen eta, geroago, Nafarroa Garaira.
1425ean, Karlos III.a erregea hil zenean, erregetzarako gutizia nahasi zen bi alderdien arteko gatazkan. Karlos erregearen alaba eta Aragoiko Joan II.a erregearen emazte Zuriaren esku geratu zen koroa. Zuria erregina 1441ean hil zen, Vianako printzea, bere semea, ondorengotzat utzi ondoren. 1439ko testamentuan, hala ere, Vianako printzea adin nagusiko izan artean Joan II.a Aragoikoa erregeorde izan zedin gomendatu zuen Zuria erreginak.
Horiek horrela, 1451. urtean gerra zibila hasi zen; Beaumont eta Lüküze etxeek bat egin zuten Vianako printzea legezko erregegaiaren alde, eta ordura arteko lüküzetarrek beaumontar izena hartu zuten. Joan Aragoikoaren alde jarri ziren, bestalde, Agaramont, Peralta eta Nafarroako etxeak. Kanpoko indarrek ere esku hartu zuten gerran, Gaztelako Koroak Vianako printzearen alde, eta Aragoikoak Joanen alde. Bestalde, ganboatarrak agaramontarren aliatuak izan ziren, eta oinaztarrak beaumontarrenak. 1451n, agaramontarrek beaumontarrak garaitu eta Vianako printzea atxilo hartu zuten Oibarren. Beaumontarrak kataluniarren alde borrokatu ziren Aragoiko erregearen aurka, eta agramontarrek Aragoiko erregeari lagundu zioten (1460).
Printzea 1462an hil bazen ere, pozoitua dirudienez, gerra ez zen amaitu. 1471. urtean, Leonor erreginagaiaren aurka altxatu ziren beaumontarrak, eta Nafarroa bi alderditan banatu zen aurrerantzean. 1479an hila zen Joan erregearen semeak, Fernando Aragoiko erregeak, gerra zibil haiek ekar ziezaioketen onurez konturatuta, sua kitzikatu baizik ez zuen egin. Era horretan, Nafarroa, ahuldurik eta gidaririk gabe, Gaztela-Aragoiko Koroaren esku geratu zen 1512an, Nafarroa Beherea izan ezik. Beaumontarren laguntzak biziki erraztu zuen okupazioa; agaramontarrek, berriz, errepresioa jasan zuten. 1513ko martxoan, Nafarroako erregeordeak, Fernando Aragoikoaren izenean, Nafarroako Gorteen aitzinean foruen zina egin zuenean, beaumontarrak baino ez ziren bertaratu.
Nafarroako Koroa Donibane Garazin kokaturik, agaramontarren eta lüküzetarren arteko gatazkak XVI. mendean zehar luzatu ziren. Erlijio Gerretan, Joana Albret erregina kalbinistaren sustengatzailea izan zen Antonio Agaramont, eta haren aurkako alderdi katolikoaren buruzagia Karlos Lüküzekoa.
Joshua Lederberg
Joshua Lederberg (Montclair, New Jersey, AEB, 1925eko maiatzaren 23a - New York, 2008ko otsailaren 2a) mikrobiologo eta genetista estatubatuarra izan zen, 1958an Medikuntzako Nobel Saria eskuratu zuena (Edward Lawrie Tatum eta George Wells Beadlerekin batera).
Medikuntza ikasi zuen New Yorkeko Columbia Unibertsitatean, eta gero genetika mikrobiarra landu zuen. Genetika irakaslea izan zen urte luzeetan Wisconsin eta Stanfordeko unibertsitateetan.
Brasilgo geografia
Brasil Hego Amerikako ekialdeko estatua da. Iparraldean Venezuela, Guyana, Surinam, Guyana Frantsesa eta Ozeano Atlantikoarekin du muga, ekialdean Ozeano Atlantikoarekin, hegoaldean Uruguairekin, mendebaldean Argentina, Paraguai, Bolivia eta Perurekin, eta ipar-mendebaldean Kolonbiarekin; beraz Hego Amerikako estatu guztiekin du muga, Txile eta Ekuadorrekin izan ezik. Atlantikoko uhartedi batzuk ere hartzen ditu, hala nola, Fernando de Noronha, Atol das Rocas, Done Petri eta Done Paulo eta Trindade eta Martim Vaz. 8.515.767 kilometro koadroko eremua dauka.
Erliebea
Hiru alde nagusi bereiz daitezke Brasilen:
Hidrografia
Zazpi ibai arro nagusi daude:
Klima
Sei klima eremu nagusi bereizten dira Brasilen :
Ingurumena
Amazoniako baso galera handia dela eta, arrisku handian dago bertako animalia eta landare askoren bizilekua. Rio de Janeiro, Sao Paulo eta beste hiri handi batzuetan kutsadura arazoak daude. Meatzaritzak ere uraren kutsadura dakar zenbait lekutan.
Datu orokorrak
Kokapena: Hego Amerikako ekialdean, ekuatoreak zeharkaturik, Ozeano Atlantikoaren ertzean.
Azalera:
Herrialdearen mugak:
denetara: 16.145 km
Erresuma mugakideak:
Itsasbazterra: 7.491 km
Muturreko garaierak:
Baliabide naturalak: bauxita, urrea, burdina, manganesoa, nikela, fosfatoak, platinoa, eztainua, lur arraroak, uranioa, petrolioa, hidroelektrizitatea, egurra
Lurren erabilera: (2011)
Lur ureztatua: (2012) 54.000 km²
Arrisku naturalak: Lehorteak ipar-ekialdean, uholdeak, eta batzuetan izotzaldiak, hegoaldean.
Champcenest
Champcenest Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 68 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 40 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 79 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (36 gizon eta 22 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Champcenest udalerrian 56 unitate fiskal zeuden, 124 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.086,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Champcenest udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Odontostilbe splendida
Odontostilbe splendida Odontostilbe generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
José Martínez Oya
José Martínez Oya (Iruñea, 1983ko urtarrilaren 14a - ) nafar futbolaria da, Jaén hirian hazia.
Estatistikak
''2015eko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.''
Giscaro
Giscaro Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Giscaro udalerrian erroldatutako biztanleak 73 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 35 etxebizitza zeuden, 27 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 32 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 27 etxebizitza nagusietatik 21 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 5 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 16 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 49 ziren, horien artean 34 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 34 pertsona aktiboetatik 32 lanean zeuden (18 gizon eta 14 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 15 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Giscaro udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 273 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Store Mosse Parke Nazionala
Store Mosse Parke Nazionala (Store Mosse nationalpark), Suediako parke nazional bat da, Jönköpingeko konderrian dagoena, Vaggeryd, Gnosjö eta Värnamo udalerrietan. Parke Nazionala izateaz gain Ramsarko hitzarmenak babesturiko hezegunea ere bada.
Geografia
Izenak "Zingira handia" esan nahi du, izan ere Suedia hegoaldeko zingira eremu handiena baita. 100 km²-ko azalera hartzen du eta hauetatik 77 km² Natur Parkean sartu dira.
Turismoa
40 kilometrotik gorako ibilbideak markatu dira eta hegaztiak ikusteko hiru dorre ere badaude. Naturum izeneko interpretazio zentrua dago parkearen barruan.
Dún Síon
Dún Síon (irlanderaz Doonshean, "Basalekua" esan nahi du) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren mendebaldean dagoen herri txiki bat da. Gaeltacht eremuan dago, Dingle udalerritik 3,8 kilometrotara.
Irlandan aski ospetsua den Mícheál Ó Muircheartaigh joko gaelikoetako esataria herri honetan jaio zen eta From Dún Síon to Croke Park ("Dún Síonetik Croke Parkera") liburua idazteagatik ere ezaguna bada.
Alain Bashung
Alain Bashung, Alain Claude Baschung jaioa (Paris, 1947ko abenduaren 1a - ibidem, 2009ko martxoaren 14a) frantziar abeslari, egile abeslari eta aktorea izan zen.
Ama bretoiaren eta aita aljeriarraren semea izan zen. Ez zuen inoiz aita ezagutu, eta ama bigarren aldiz ezkondu zen. Nekazal giroko haurtzaroa eta hezkuntza kontserbadorea izan zuen. 1959an itzuli zen Parisera, eta han aurkitu zituen chanson frantsesa eta rock musika. 1966an argitaratu zuen lehen diskoa eta beste artista batzuentzat abestiak idazten ere hasi zen. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan arrakasta handiak lortu zituen.
Dora Yates
Dora Esther Yates (Liverpool, 1879ko azaroaren 26a – 1974ko urtarrilaren 12a) bibliografo britainiarra izan zen, hizkuntzalari eta ikertzailea ijitoen erromaniera hizkuntzan. Judua jatorriz, ijitoen erromani kulturarekin lotura estua izan zuen bizitza guztian, eta Britainia Handiko ijitoen elkarteen partaide izan zen 20. mendean.
Bizitza
Ingalaterran gradu mailako unibertsitate titulu bat lortu zuen lehen emakume judua izan baitzen. Hitzez menderatzen zituen frantsesa, ingelesa, alemana eta erromanieraren dialekto nagusiak.
John Sampsonek osatu zuen The Dialect of the Gypsies of Wales liburuan kolaboratzaile funtsekoa izan. Galesko erromanieran eta Ingalaterrako erromanieran aditua bilakatu zen.
Lundy uharteko poni
Lundy uharteko ponia, ingelesez "Lundy pony", Ingalaterrako zein Kornuallesko bertako zaldi arraza moderno bat da. Arrazaren jatorria den Lundy uhartea Bristolgo kanalan kokatzen da. Arraza bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Arrazaren historia
Arraza 1928.en urtean sortu zuten. Urte hartan uharteko jabea zen Martin Coles Harmanek 34 New Forest poni behor, zortzi zaldi eta zenbait galestar zela poniak ekarri zituen bertako zaldi mota garatzeko. Denborarekin beste zenbait poni arraza erabili zituzten Lundy poniaren mota finkatzeko, esate baterako Connemarako poniak.
1980. en urtean arrazako hainbat abere eraman zuten Kornuallesera, eta lau urte geroago Lundi uharteko ponia garatzeko elkartea sortu zuten Kornuallesen bertan.
Klemens von Metternich
Klemens Wenzel von Metternich (izen osoa Klemens Wenzel Nepomuk Lothar, Fürst von Metternich-Winneburg zu Beilstein; Koblentza, 1773ko maiatzaren 15a – Viena, 1859ko ekainaren 11) austriar politikaria izan zen.
Bizitza
Austriako enbaxadore izan zen Europako zenbait herrialdetan, eta 1810ean Estatuko ministro aukeratu zuten. Maria Luisa Austriakoaren eta Napoleonen arteko ezkontza antolatu zuen. Ehun Egunetako gerraren ondoren, Austria potentzia handia bilaka zedin lan egin zuen Vienako Batzarrean (1815). Prusiak, Austriak eta Errusiak osatzen zuten indar kontserbatzailearekin elkar laguntzarako hitzarmena lortu zuen –hots, Aliantza Santua–. 1848ko iraultzaren ondoren, kargua utzi eta atzerrira ihes egin behar izan zuen. Vienara itzuli ondoren, politikatik at bizi izan zen hil arte.
Treacher Collins sindromea
Treacher Collins sindromea, begi, belarri, masail eta barailean deformazioak eragiten dituen nahaste autosomiko arraroa da. Sindrome honen kalte-gradua lagin handi batean alda daiteke
50.000 jaiotzatik batean gertatzen da, kasuen %60 mutazio berri gisa aurkezten da. Zoriz edo kaltetutako genearen herentziaren bidez sor daiteke. Herentzia patroi honi gainartzailea deritzo eta emakume eta gizonek neurri berean jasaten dute, beraz, autosomikoa da. Edward Treacher Collinsen (1862-1932) kirurgilari eta oftalmologoaren izena darama sindromeak, zeinak bere ezaugarri funtsezkoenak deskribatu zituen 1900. urtean. 1949an A. Franceschetti eta D. Kleinek ezaugarri berdinak deskribatu zituzten beren gaixotasunari buruzko behaketetan, zeina disostosi mandibulofaziala deitu zuten.
Jatorri enbriologikoa
Treacher Collins sindromea mutazio batek garapen enbriologikoan sortzen dituen akatsen ondorio bat da. Garapen enbriologikoan, ernaldutako obulu batetik abiatuz, zelulak mitosi bidez zatitzen hasten dira hainbat egitura sortuz. Horrela, zelulak desberdintzen hasiko dira eta hasiera batean bi orriko ernetze diskoa sortuko da, ondoren (3 asteko enbrioian) hiru orrikoa bilakatuko dena. Honetan, zelula ektodermikoak, mesodermikoak eta endodermikoak bereiziko dira.
Ondoren, neurulazio deritzon prozesuaren bidez, plaka neuralaren ertzak, tolestura neuralak, gorantz altxatu eta tolesten hasten dira, eta horien artean geratzen den depresioari, ildo neural a deritzo.
Tolestura neuralak hurbildu eta 4. somita mailan fusionatzen hasten dira, zelula ektodermikoetatik askatuz eta enbrioiaren gorputzean barneratuz. Honen ondorioz, hodi neurala sortzen da, alde zefalikotik alde kaudalera hedatzen dena.
Lehen aipatutako plaka neuralaren alboko ertzeetako zelulak, desberdintze prozesu baten ondorioz, gandor neuraletako zelula bihurtzen dira. Zelula multzo honek, neuroektodermoaren azpiko mesodermora migratuko du, zeinak gandor neuraletako zelula horiek egitura kreneofazial anitz sortzen dituzte. Horregatik, horien garapenaren akatsek malformazioak sortzen dituzte eremu kraneofazialean. Zelula hauek kuxin endokardiko konotrunkalen eraketan laguntzen dute baita ere, hauek bihotzaren infundibulua bi zatitan bereizten dute: birika hodiak eta hodi aortikoak.
Horregatik, akats kraneofazialak dituzten ume askok anomalia kardiakoak pairatzen dituzte: enbor arterialaren iraunkortasuna behin betiko egituran, Fallot-en tetralogia eta hodi handien transposizioa, besteak beste.
Anomalia enbriologiko hauek Treacher-Collins sindromeaz gain, beste sindrome batzuk sor ditzakete, hala nola: Pierre-Robin sekuentzia, 22q11.2 delezioaren sindromea eta Goldenhar sindromea, beste batzuen artean.
Kausa
Kasu gehienen kausa 5. kromosoman dagoen TCOF1 genearen mutazioak dira. Gen horren produktua, “treacle” izeneko proteina bat da, apoptosia aurreikusteko beharrezkoa dena eta gandor neuraleko zelulen proliferazioa mantentzeko balio duena, baina haien migrazioa kontrolatzen ez duena.
Beste batzuetan, POLR1C (6p21.1) edo POLR1D (13q12.2) geneetako mutazioen ondorio da, RNA polimerasaren I eta III azpiunitateak kodetzen dituztenak.
Kasu gehienak mutazio genetiko baten ondorioz garatzen diren arren, fenokopiak lortu egin dira dosi teratogenikoen ondorioz. Teratogenoak, hau da, fetuan malformazioak sor ditzaketen substantziak, patologia honen kausa ere izan daitezke, alkohola eta azido erretinoikoa, adibidez; gandor neuraletako zelulak oso ahulak baitira.
Sintoma eta seinu klinikoak
Sindrome hau oso aldagarria da eta kasu batzuetan, hain arina da eragina, non ez diren diagnostikatzen. Bestalde, kasu larriagoak era asko sintoma eta seinuak azal ditzakete.
Hasteko, falta daitezkeen arku zigomatikoen, maxilarraren eta barailaren hipoplasiagatik dira bereizgarriak eta ondorioz, masailalboaren gabezia eman daiteke.
Horrez gain, ahosabaiko arraildura ohikoa da, noizbaitetan ezpain arrailduarekin batera ager daitekena.
Entzumen arazoak ere paira ditzakete. Kanpoko belarriaren akatsak ohikoak dira, mikrotia eta anotia, besteak beste. Halaber, entzumen-hodien atresia eta erdi belarriaren hezurtxoen mutazio ezohikoak gerta daitezke. Hortaz, hodi bilateralen entzumen-galera sarritan suertatzen da.
Begiei dagokienez, normalean beherantz okertuta dauden betazaleko artekez eta beheko betazalaren kolobomez afektatuak egon ohi dira. Betilerik gabe jaiotzen dira batzuetan.
Arnasbideen blokeoa suertatzen da batzuetan baita ere, heriotza eragin dezakeena.
Garapen eta inteligentzian ez dago atzerapenik, eta garapenean egotekotan, entzumen arazoekin zuzenean erlazionatutakoak dira.
Sindrome hau sufritzen duten pertsonengan lo apnea, itsutasuna eta gortasuna, jan, edan eta hitz egiterako orduan zailtasunak ohikoak dira.
Diagnostikoa
Diagnostikoa, prenatala eta diferentziala izan daiteke, azken hau jaio ostean egiten den antzeko gaixotasunen sintometan oinarritutako bazterketan datza. Diagnostiko prenatala hainbat metodoren bidez egin daiteke:
Hala ere, eragin baxuko kasuetan, non sintomak oso nabariak ez diren, ez da ezta diagnostikatzen ere.
Pronostikoa
Sindromearen garapen moderatuen kasuetan, iragarpena onuragarria da tratamendu egokiarekin.
Tratamendua
Treacher Collins-en sindromearen tratamenduan disziplina anitz daude inplikatuta eta jarraipen fonoaudiologiko eta oftalmologikoak (protesi akustikoak eta kirurgia funtzionala) funtsezkoak suertatzen dira.
Malformazioei aurre egiteko, sintomak hobetzeko eta zailtasunak saihesteko kirurgia berreraikitzailea eta plastikoaren elkarlana behar da:
Batzuetan gainera, arnasketa arazoak direla eta, trakeotomiak beharrezkoak izaten dira, bereziki jaiotzean.
Nagasaki
Hiriak historiako bigarren bonbardaketa atomikoa nozitu zuen 1945eko abuztuaren 9an, Bigarren Mundu Gerraren amaieran, Estatu Batuen armadak burutua.
Etimologia
Izenak "lurmutur luzea" esan nahi du eta izen bereko penintsulak eman dio izena hiriari.
Atzerritarren aurkikuntza
Kai ugari zituen arrantzale-herri txikia zen Nagasaki eta berari buruzko datu gehiegirik ez dago 1543an esploratzaile portugaldarrek aurkitu zuten arte. Fernão Mendes Pinto izan zen itsasontziz bertara iritsi zen lehenengotakoa. Ordutik aurrera portugesek merkataritza-harremanak eratu zituzten Txina eta Japoniaren artean bitartekari lanak eginez, Nanban byōbu izenaz ezagutu zen.
Nagasakiren loraldia
1549an Frantzisko Xabierkoa iritsi zen Kagoshimara eta Kyushu uhartea ebanjelizatzen aritu zen bi urte inguru Txinara itzuli zen arte. Hainbat daymiok katolizismoa hartu zuten eta Kirishitan (kristau) bihurtu ziren, denetan aipagarriena Ōmura Sumitada izan zen. Honek 1871ean portugesentzako eraiki zuen Nagasakin.
Nagasaki berehala hasi zen handitzen eta portugesen produktuak inportatu eta kulturan asimilatu zituen, hala nola, tabakoa, ogia, ehunak, castella bizkotxoak eta bereziki tenpura.
Katolikoekin istiluak
Sengoku Aroan ezegonkortasun politiko handia izan zen Japonian eta Ōmura Sumitada daymioak eta Alessandro Valignano jesuitak bat egin zuten eta 1580an Nagasakiren kontrola hartu zuten, administratiboa eta militarra, eta Nagasaki jesuiten kolonia bihurtu zen. Japoniako beste lurraldeetan jazarriak ziren katoliko ugari hartu zituen garai hartan.
1587an Japonia osoko lurrak konkistatu eta batzen ari zen Toyotomi Hideyoshi Kyushura iritsi zen. Jesuitak bidali egin zituen eta hiriaren kontrola hartu zuen. 1596an San Felipe ontzi espainiarra Shikokura iritsi zenean eta Toyotomiren erantzuna Nagasakiko 26 martiri katoliko muino batean gurutziltzatzea izan zen. Haien artean zegoen San Martin Loinazkoa beasaindarra (1566-1597).
1602an misiolari agustindarrak iritsi ziren Nagasakira eta Tokugawa Ieyasu shogun berriak katolizismoa toleratu zuen, izan ere daymio katolikoek bere alde egin baitzuten Sekigaharako Gudan. 1614an Osakako gaztelua hartu ostean Tokugawak bere etorkizuna segurtatua ikusi zuen eta 1614an daymio katolikoak bidaliko zituela esan zuenean daymio ugarik uko egin zioten kristautasunari, izan ere jazarpen handiak jasan baitzituzten. Herbeheretar eta britainiarrekin merkataritza-harremanak eratu ziren, beti ere herritarrak kristautzeari uko egiten bazioten.
1637an Shimabarako matxinada gertatu zen eta hamarkada batzuetan Japoniako probintzia katoliko bakarra izan zen, portugesen ikono eta ohiturak hartu zituztelarik. Hauen kontra aritu ziren Tokugawa Ieyasu eta herbeheretarrak, merkataritza monopolioa nahi baitzuten hauek. Gertaera honen ondorioz japoniarrek erabaki zuten atzerritarrek arazoak baino ez zituztela ekartzen eta herrialdearen isolamenduaren hasiera izan zen. Portugaldar guztiak bidaliak izan ziren eta herbeheretarrek Nagasakin bakarrik egon ahal izan zuten. Tokugawatarrek beren konfiantzazko gobernadorea ezarri zuten bertan.
Nagasaki eta Herbehereak
Herrialde osoan atzerritarrei irekitako kai bakarra izanik europarren eragin handia izan zuen. Nederlanderazko eskolak ireki ziren eta Europako arte, literatura eta produktu bitxiak iritsi ziren.
1808an Napoleondar Gerretan HMS Phaeton untzi britainiarra herbeheretarrei segika Nagasakiko kaian sartu zen. Hauek gobernadoreari janaria eta erregaia eskatu zioten. Honek eman zien, baina, legearen aurkakoa zenez, bere buruaz beste egin zuen seppukua eginez.
Aro modernoa
1859an atzerritarrentzako portu irekia bihurtu zen. Meiji berrezarkuntzaren kristautasuna legezkoa bihurtu zen eta industriagune handia bilakatzen hasi zen, bereziki ontzigintzan oinarrituz. Berehala Japoniako Itsas Armadaren basea ezarri zen.
Bonba atomikoa
1945eko abuztuaren 9an Estatu Batuarrek bigarren bonba atomikoa jaurti zuten, Hiroshiman bota eta handik hiru egunetara. Lehendabiziko asmoa Kokuran jaurtitzea zen baina lainotua zegoen eta helburu hari uko egin eta Nagasakin jaurti zuten. 73.000 pertsona hil ziren eta 75.000 zauritu. Bonba Hiroshimakoa baino indartsuagoa bazen ere eragina txikiagoa izan zuen lurralde muinotsua zelako.
Hiriaren berreraikuntza oso geldoa izan zen. 1946 arte ez ziren emergentziazko lanik sinpleenak hasi. Lehenengo lanak industria eta arrantza berreskuratzean zentratu ziren, ondoren tenpluak eta eliza katolikoa. 1955ean Nagasakiko Bonba Atomikoaren Museoa eraiki zen.
Geografia
Nagasaki eta Nishisonogi penintsulen artean kokaturik dago hiria, honek Kyushuko kai onena izateko baldintzak ematen dizkio. Hiriaren alde komertziala badiaren barrenean dagoen lautadatxo batean kokaturik dago.
Herri eta hiri senidetuak
Nagasakik itsasoz haraindiko herri senidetu hauek ditu :
Japoniaren barnean, Hiroshimarekin baino ez du horrelako harremanik.
Andreu Escrivà i Garcia
Andreu Escrivà i Garcia (Valencia, 1983ko maiatzaren 6a) Valentziako ingurugiro arloko zientzialari, ekologista eta zientzia-dibulgatzailea da. Biodibertsitate kontuetan aditua eta zientzia-dibulgazio liburu batzuen egilea.
Ingurumen Zientzietako lizentziaduna da Valentziako Unibertsitatean, Biodibertsitatea, Kontserbazioa eta Eboluzioa masterra du eta Biodibertsitatean doktorea da.
Valentziako Generalitateko Klima Aldaketari buruzko Adituen Batzordeko kidea izan zen urte betez; urtebete baten ondoren dimisioa eman zuen, ez baitzen bere ustez taxuzko ezer egin.
Ingurumen-dibulgatzaile gisa, aldizkari espezializatuetan idazten du, hala nola, Mètode, Revista del Instituto de Estudios Turolenses, La Universitat de València i els seus entorns, eta publiko orokorrari zuzendutako aldizkari eta egunkarietan ere bai: El Diario, Saó, Noestarde, Lletraferit, El País, eta Samaruc Digital.     Hainbat blogetan ere parte hartu du.
2015. urtean ¡Cómo está el patio! irratsaioan lankidetzan hasi zen. Gaur egun, Mislata Irratian, ingurumen arekin, klima-aldaketa rekin, antropozeno arekin eta progresoak Valentziako paraje naturalen inpaktuarekin lotutako albisteak ematen ditu.
2016. urtean Zientzia Dibulgazioko Europako XXII. Saria jaso zuen, Alzira Hiria Literatur Sarietan. Encara no és tard, una anàlisi sobre les claus per entendre i aturar el canvi climàtic aldaketa-klimatikoaren gakoei buruzko azterketa, klima-aldaketari buruzko azterketa ikuspegi eta planteamendu baikorrarekin.
2021ean ''I ara jo què faig? Com vèncer la culpa climàtica i passar a l'acció,'' argitaratu zuen, klima-aldaketak sortzen digun errudun sentimendua gainditzeko eta akziora pasatzeko, eskuliburu bat, “ekoantsietate” kontzeptuari buruzkoa, klima-aldaketari aurre egiten zaionean sentitzen den larritasuna aztertzeko; energiaren demokratizazioan, justizia sozialean eta kontsumoaren murrizketan jartzen du arreta, «hazkunde infinituaren» mito baino dogma eta «teknooptimismo»a zalantzan jarriz.
Hezur haustura
Hezur haustura osasun-egoera bat da non hezur baten apurketa osoa edo partziala ematen den. Kasu larrienetan, hezurra zati askotan apur daiteke. Hausturaren kausak oso ezberdinak izan daitezke: kolpe baten ondorioz edo indar/presio handia jasan izanagatik. Bestalde, baliteke apurketaren arrazoia hezurren ahultasuna eragiten duen gaixotasun bat izatea(osteoporosia, osteopenia, gaixotasun zeliako ez diagnostikatua, hezur minbizia edo osteogenesi inperfektua). Kasu horretan haustura patologikoa deritzo.
Sailkapena
Hezur haustura hezur baten apurketa partziala edo totala da. Hainbat sailkapen sistema egongo dira, zein apurketa mota den, zein eskualde kaltetua dagoen eta beste faktore batzuen arabera. Bere etiologiaren arabera ere sailka daitezke: patologikoak, traumatikoak, nekeak edo estresak sorturikoak eta obstetrikoak.
Gorputzeko kokapena
Kaltetutako hezurraren arabera:
Esposizioa
Haustura puntua kanpoaldearekin komunikatzen bada:
Haustura patroia
Hezurra zein modutan apurtu den arabera:
Sintomak
Hezur-hausturak hurrengo sintomak adierazten ditu.
Diagnostikoa
Hezur hausturak pazientearen historia klinikoan eta azterketa fisikoaren bitartez egiten da. Horretarako hainbat metodo erabiltzen dira baina erradiografia da erabiliena. Hona hemen erabili daitezken metodo ezberdinak :
Tratamendua
Hausturen kasuan, egin daitekeen egokiena atala bermatzea da. Helburu nagusia kaltetutako segmentuaren funtzionalitatea ahalik eta hoberen berreskuratzea da. Hezur-haustura bat inmobilizatzeko modu egokiena giltzadura batetik beste batera izango da, hezurra ez mugitzeko helburuarekin, ahalik eta kalte gutxien sortzeko odol hodi eta muskuluetan. Kaltetutako eremua inmobilizatzean, hantura mina murriztu egingo da
Frantziskotar
Anaia Txikien Ordena (latinez: Ordo Fratum Minorum, O.F.M. laburtua), eskuarki Frantziskotarrak deitua, eskeko ordena katolikoa da, frantziskotar familiaren adarrik nagusiena.