cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hospital de los Venerables
Multzo monumentala
Barroko estiloko eraikina, bi solairu ditu, non tenplua eta egoitza bera aurkitzen diren, gutxi gora-behera 1970eko hamarkadan betetzeari utzi zion funtzioa.
Patioa
Patioaren ekialdeko aldean, beheko erizaindegia zegoen. Erdiko arkupedun gela laukizuzen bat da, arkuak, San Petriren Ospitalearen izenekin lotu daitezkeen ikurdun igeltsulanaz apainduak daude, gaur egun, Erakusketa Gela bezala erabiltzen da.
Nabarmengarria da, baita ere, eskailera, igeltsulanaz barrokoekin apaindutako ganga eliptiko batekin estalia dagoena.
Antzinako Errefektorioa eta neguko Kabildoen Gela, goiko solairuan, bata Liburutegia eta bestea Estanpen Kabineta izateko egokitu dira.
Bere beste ezaugarrietako bat, apaintzen duen kolorea da, karearen zuriak, pilastra, arkitrabe eta erlaitzetako adreiluen gorriarekin kontrastatzen duelarik.
Eliza
Eliza nabe bakarrekoa da, arku fajoi eta atzeko beiradun kanoi erdiko ganga batez estalia.
Elizaren barnean, Valdés Lealek eginiko fresko mural margoak ikus daitezke. Presbiteriokoek, Gurutze Santuaren sorrera irudikatzen dute, sakristiako sabaikoek, perspektibadun gune txiki bat eratzen dute (begi amarru bat); presbiterioaren alde banatan, Valdés Lealek eta bere seme Lucas Valdések eginiko margolanak daude: eskuinekoan, San Fernando irudikatzen da meskita Artzapezpikuari ematen, eta, ezkerrekoan, San Fernando erakusten da Antiguako Andre Mariaren aurrean. Hemen aurkitzen diren erlikia ontziak eta kobreak, flandriar jatorrikoak dira; haitzurdinean eginiko Andre Maria Guztiz Garbiaren eta Jesus Haurtxoa daraman Andre Maria Birjinaren margolanak, Sassoferratok egin zituen. Ganga eta harresiak estaltzen dituzten margolanak, margolariaren semea zen Lucas Valdések egin zituen. Tapiz itxura hartzen dute, eta Aitasantutzaren Garaipena irudikatzen dute.
Erretaula nagusian, 1889koa dena, San Fernandoren apoteosia mirets daiteke, hau ere Lucas Valdésen lana. Albo banatan, San Klemente eta San Isidoro Sevillakoa irudikatuak daude, Virgilio Maltonik eginak. San Joan Bataiatzailea eta San Joan Ebanjeliogilearen erliebezko irudien egiletza, Juan Martínez Montañési ematen zaio, eta XVII. mendearen lehen erdikoak dira. Nabarmentzeko da, baita ere, San Jeronimoren erretaulako erdiko margolana, hasiera batean, honen egiletza, Francisco Herrera "Zaharra"ri ematen zitzaiolarik, beranduago, XVII. mendearen erdialde ingurukoa dela frogatu den arren.
San Fernando eta San Petriren irudiak, koroaren azpian aurkitzen direnak, Pedro Roldánek egin zituen.
Sorkundearen erretaulan, San Eztebeen irudia dago, XVII. mendeko egile jakinik gabeko lan bat den arren, bere egiletza Martínez Montañési ematen zaiolarik. Erretaulak, Juan de Oviedok eginak dira. Pulpitoa, haitzurdin polikromatuz eta zur aberatsekin egina, Francisco de Barahonaren lana da. Bartolomé Esteban Murillok ere, Justino de Neveren laguna zenak, ospitalearentzako lan bat margotu zuen, Andre Maria Guztiz Garbia, bere lanik ezagunenetako bat, gaur egun Madrilgo Pradoko Museoan erakusten dena.
Margolanez gain, sakristiak, elementu sakratuak gordetzen diren kaxoieria bat du. Nabarmengarriak dira, baita ere, eraikinean kontserbatzen diren urregintza lanak. Aldare nagusiaren erdian, Belengo Andre Maria Birjina ikus daiteke.
Bere lanen artean, XVIII. mendeko bolizko Kristo batzuk ere ikus daitezke.
Elizaren kanpo fatxadak, Jamerdana kalera irekitzen dena, bere behealdean, puntu erdiko arkudun arkupe bat du. Goialdeko zatian, erdian horma-hobi bat eta, alboetan bi begi leiho irekitzen dira.
Zaharberritzea
1991tik, Ospitalea, FOCUS-Abengoa (Sevillako Kultura Funtsa) Fundazioaren egoitza da, 1987 eta 1991 bitartean zaharberritu zuena. Horretarako, Carlos Amigo Vallejo kardinalak ere partu hartu behar izan zuen, bere baimena emanez. Eraikina, 1991ko azaroaren 5ean inauguratu zuen Sofia Greziakoak inauguratu zuen, Urrezko Mendeko sevillar margolaritzaren erakusketa batekin.
Velazquez Ikerketa gunea
Velazquez gunea, bere jatorria, 2007ko uztailean duen erakusketa gune bat da, Focus fundazioak, egiletza Diego Velazquezi ematen zaion "Santa Rufina" margolana 12,4 milioi eurogatik erosi zuenean. Ospitaleko zenbait gela egokitu dira aipaturiko margolana erakusteko eta guneko erakusketa iraunkorreko zati diren Velazquezen San Ildefontsori kasula ezartzea eta Francisco Varelaren jatorrizko lana den Juan Martínez Montañésen erretratua, biak Sevillako Udalaren jabetzakoak.
La Gaudaine
La Gaudaine Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Gaudaine udalerrian erroldatutako biztanleak 180 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Taunggyi
Taunggyi (တောင်ကြီးမြို့; shaneraz: ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး; Pa-O hizkuntzaz: ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ) Myanmarko erdi-ekialdeko hiria da, Shan estatuko hiriburua. 2014an 264.804 biztanle zituen.
Klima
Klima subtropikala du, negu lehorrekin (Cwa Köppen klima sailkapenaren arabera).
La Gaudaine
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 67 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 94etxeak ziren. 67 etxebizitza nagusietatik 54 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 33 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 106 ziren, horien artean 80 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 80 pertsona aktiboetatik 76 lanean zeuden (40 gizon eta 36 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Gaudaine udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 164 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.970 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean La Gaudaine udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chaetodipus
Chaetodipus Heteromyidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Hesdigneul-lès-Boulogne
Hesdigneul-lès-Boulogne Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hesdigneul-lès-Boulogne udalerrian erroldatutako biztanleak 681 ziren. Familiak 253 ziren, horien artean 51 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 35 bakarrik bizi ziren emakumeak), 87 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 103 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 265 etxebizitza zeuden, 250 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 15 hutsik zeuden. 259 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 250 etxebizitza nagusietatik 196 bere jabearen bizilekua ziren, 49 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 158 etxek bost zituzten. 188 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 115 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 113 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 446 ziren, horien artean 326 aktiboak ziren eta 120 inaktiboak ziren. 326 pertsona aktiboetatik 294 lanean zeuden (177 gizon eta 117 emakume) eta 32 langabezian zeuden (15 gizon eta 17 emakume). 120 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 36 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Hesdigneul-lès-Boulogne udalerrian 259 unitate fiskal zeuden, 682,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.707 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Hesdigneul-lès-Boulogne udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 116 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kuriletako itsas hobia
Kuriletako itsas hobia (Курило-Камчатский жёлоб) munduko itsas hobirik sakonenetako bat da, 10.542 metroko gehienezko sakonerarekin. Ozeano Barearen ipar-mendebaldean dago, Kuril uharteen ekialdean, Hokkaido uharte japoniarrean eta Errusiako Kamtxatka penintsulan. 2900 kilometroz hedatzen da iparraldetik hegoalderantz, arku forman.
Yuncos
Yuncos Toledoko udalerria da, La Sagra eskualdean dagoena.
St. Louis (Michigan)
St. Louis Michigango hiri bat da. Gratiot konderrian kokatua dago. 2010ean 7,482 biztanle zituen, 8.66 kilometro koadrotan banatuta.
Yunclillos
Yunclillos Toledoko udalerria da, La Sagra eskualdean dagoena.
Yuncos
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 9.185 biztanle zituen.
Yunclillos
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 794 biztanle zituen.
Carbury
Carbury, formalki Carbery (Cairbre) Irlandako udalerri bat da, Kildare konderrian dagoena.
Saline (Michigan)
Saline Michigango hiri bat da. Washtenaw konderrian kokatua dago. 2010ean 8,810 biztanle zituen, 11.03 kilometro koadrotan banatuta.
Ptychadena anchietae
Ptychadena anchietae Ptychadena generoko animalia da. Anfibioen barruko Ptychadenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Sand Lake (Michigan)
Sand Lake Michigango herri bat da. Kent konderrian kokatua dago. 2010ean 500 biztanle zituen, 1.84 kilometro koadrotan banatuta.
Castledermot
Castledermot (Diseart Diarmad) Irlandako udalerri bat da, Kildare konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 1.808 biztanle zituen.
Munteni-Buzău
Munteni-Buzău Errumaniako udalerri bat da, Ialomița konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Sanford (Michigan)
Sanford Michigango herri bat da. Midland konderrian kokatua dago. 2010ean 859 biztanle zituen, 3.29 kilometro koadrotan banatuta.
Sandusky (Michigan)
Sandusky Michigango hiri bat da. Sanilac konderrian kokatua dago. 2010ean 2,679 biztanle zituen, 5.55 kilometro koadrotan banatuta.
Bellicourt
Bellicourt Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Rhône-Alpeak eskualdean.
Lewiston, (New York)
Lewiston (town), New York Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Niagara konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Plectroglyphidodon phoenixensis
Plectroglyphidodon phoenixensis Plectroglyphidodon generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Ptychadena ansorgii
Ptychadena ansorgii Ptychadena generoko animalia da. Anfibioen barruko Ptychadenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Juan de Fuca plaka
Juan de Fuca plaka Ipar Amerikako plakaren mendebaldeko ertzaren iparraldean subduzitzen den plaka tektoniko bat da. Juan de Fuca esploratzailearen izena darama. Hegoaldean, San Andres failarekin muga egiten du, eta, mendebaldean, Pazifikoko plakarekin. Juan de Fuca Plaka, hiru zatitan apurtu zen. Horietatik, erdialdeko zatia da Juan de Fuca izena daramana, hegoaldekoa, Gorda Plaka eta, iparraldekoa, Esploratzailearen Plaka deitzen diren bitartean, Nazcako plakarekin eta Cocosko plakarekin batera, Juan de Fuca plaka da Farallon plakaren azken hondarretako bat.
Plaka honek, subduzitzean, Kaskadiako sumendi katea eratu du, Ozeano Bareko Suzko Eraztunaren zati dena, Ipar Amerikaren mendebaldeko kostaldearekin batera, Britainiar Kolunbiatik (Kanada) Kalifornia iparralderaino (Ameriketako Estatu Batuak).
Juan de Fuca plakan egon zen azken lurrikara handia Kaskadiako lurrikara izan zen, 9. mailakoa. Japoniako artxibategiak aztertuta, 1700eko urtarrilaren 26an gertatu zela ondorioztatu da.
Michael Rasmussen
Michael Rasmussen (Holbæk, Danimarka 1974ko ekainaren 1a- ) daniar txirrindulari ohia da. Txirrindulari profesionaletan pasa baino lehen Mountain Bike lasterketetan parte hartzen zuen.
2002an debutatu zuen profesionaletan CSC-Tiscali (2002) Rabobank (2003)taldean parte hartu baino lehenago.
2007ko Tour de Franceko lasterketan, liderra joan zenean hiru minutu abantailarekin eta lau etapa zirenean, bere taldeak eskatu zion lasterketa uztea positiboa eman ondoren. Arrazoiak gezurrak esan zituelako eta taldearen araudia hautsi zuela argudiatuta. Rabobank taldearen arabera, Rasmussenek ekainean Mexikon zegoela esan zien, baina gerora Italian egon zela jakin zuen taldeak. Tarte horretan, Rasmussenek ez zituen Danimarkako Txirrindularitza Federazioak egin beharreko dopinaren kontrako kontrol bi pasa.
A. B. Guthrie Jr.
Alfred Bertram Guthrie Jr. (Bedford, Indiana, 1901eko urtarrilaren 13a - Choteau, Montana, 1991ko apirilaren 26a) estatubatuar idazlea izan zen.
Indianan jaio arren, Montanan bizi izan zen sei hilabete zituenetik. Kazetaritza ikasi zuen eta 1926an egunkari batean hasi zen lanean Kentuckyn. Hurrengo 21 urteetan egunkariko berriemaile eta editorialista izan zen.
1943an argitaratu zuen lehen eleberria. Mendebaldeko istorioak idatzi zituen batez ere. 1950ean Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen The Way West eleberriarekin. Eleberriak ganadua Oregon Bidean garraiatzeaz dihardu. Oscar sarirako ere izendatu zuten Shane filmaren gidoiagatik.
Drymotoxeres pucheranii
Drymotoxeres pucheranii Drymotoxeres generoko animalia da. Hegaztien barruko Furnariidae familian sailkatua dago.
Nellie Campobello
Francisca Ernestina Moya Luna, "Nellie Campobello" izenez ezaguna (Villa Ocampo, Durango, Mexiko, 1900eko azaroaren 7a- Progreso de Obregón, Hidalgo, 1986ko uztailaren 9a), idazlea eta dantzaria izan zen, Mexikoko Iraultzaren lekukoa eta narratzaile, Mexikoko balletaren aitzindaria izateaz gain. Bere literatur lanarengatik, Mexikoko XX. mendeko lehen narratzaile modernotzat hartzen da.
Bizitza
Gloria Campobelloren (Soledad Campobello Luna) ahizpa zaharrena izan zen, zeina Nellieren zuzendaritzapean Mexikoko lehen Prima Ballerina izendatu zuten.
Zenbait iturriren arabera, bere ezizena "Nellie", amaren maskota zen txakurrarengandik eta Campobello Jesús Campbell Morton bere aitordearengatik edo Ernesto Stephen Campbell doktorearengandik hartu zituen.
Nelliek eta bere anai-arrebek haurtzaroko lehen urteak Villa Ocampon igaro zituzten, geroago Hidalgo del Parralen eta Chihuahuan, hantxe sortu zituen: Cartucho, Amaren eskuak eta Francisco Villaren bizitza militarreko oharrak. Rafaela Luna bere ama hil ondoren, familia Mexiko Hirira joan zen bizitzera 1923 urte amaieran. Hiri honetan Campobellok dantza deskubritu eta bere ibilbide oparoa garatu zuen.
Koreografoa eta dantzaria
1923an dantzari ibilbidea hasi zuen, Gloria ahizparekin batera, Mexiko Hirian. Costa ahizpen (Adela, Amelia eta Linda), Lettie Carroll, Carmen Galé, Madame Stanislava Potapovich eta Carol Adamchevsky ikasle izan zen.
Mexikoko Iraultzaren hasiera gogoratzeko, Lázaro Cárdenas presidenteak agindu zion mugimendu armatua eta ondorengo arrakastak (hezkuntza publikoa, bakea, etab.) irudikatzen zituen koreografia aurkezteko. 1931ko azaroan, Campobellok 30-30 Mass Ballet aurkeztu zuen Estadio Nazionalean, Escuela Plástica Dinámica (gaur egun Nellie eta Gloria Campobello Dantza Eskola Nazionala) ikasleak eta lehen hezkuntzako haurrak (herria sinbolizatzen zutenak) ordezkatuta. Nelliek, gorriz jantzita, Iraultza ordezkatzen zuen. 30-30 balletak, geroago, bira bat egin zuen herrialde osoan zehar, Kultur Misioen barruan.
1937an Dantza Eskola Nazionaleko zuzendari izendatu zuten, kargu horretan 1984 arte jardun zuen.
¡Yo!
1929an, Yo! Izenburuko lehen poema liburua argitaratu zuen, eta Franciscaz (bere jaiotze izena) izenpetua, LIDANek editatua, Gerardo Murilloren (Atl doktorea, Mexikoko margolaria) argitaletxeak argitaratua, bost olerkiz osatua dago, Doris Meyer-ek (literatura kritikari estatubatuarra) "beharrezko aitzindaritzat jotzen duena". kritika sozialaren espirituaren eraketan "eta Irene Matthewsek" [...] erritmoak haurrentzako eta dantzarako moduko bertso gisa deskribatzen ditu. Bere poesiaren zati handi bat erritmikoki "dantzatzen" da Yo-ren poema batzuk, dantzari gisa Habanan egon zenean idatzitako beste batzuekin batera, Kubako "Revista de La Habana" aldizkarian argitaratu ziren, "Emakume baten zortzi olerki" izenburuak jarri zizkion eta bere jaiotza izenarekin ere sinatu zituen.
Poema horietako batzuk Langston Hughesek ingelesera itzuli zituen bere Dudley Pitts antologian.
Cartucho
1931an, Veracruzeko Xalapan argitaratu zen Cartucho, Mexiko iparraldeko borrokaren istorioak , Germán List Arzubidek finantzatutako bere lanik ezagunena.
Lanaren motibazioa, egilearen beraren hitzetan, "irain bat mendekatzea" da; Mugimendu armatua amaitu eta Iraultzaren instituzionalizazioa hasi eta gero, iraultzaile batzuk modu manikeoan epaitu zituzten boterean zegoen taldearen arabera, horien artean Francisco Villa, Campobelloren haurtzaroko idoloa. Bere herrikidea aldarrikatzeko borroka horretan jarraituko du Francisco Villaren bizitza militarrari buruzko oharrak lanean.
Cartucho, hiru bloke handitan dago kontatuta: "Hombres del norte", "Fusilado" eta "En el fuego", bakoitza Parral eta Villa Ocampo-ko pasarte edo pertsonaien istorio laburrez osatua, Nellie neskatoaren ikuspegitik kontatua. Ikuspegi hau arraroa da Iraultzaren Eleberriaren generoaren barruan, ezagunez eta eguneroko xehetasunez betea baitago, Iraultzaren emakumezko bertsioa dela esaten da, espazio pribatuetatik kontatzen delako: egilearen etxetik eta Parraleko Segunda de Rayo kaleko bizilagunak, gehienak haurrak eta emakumeak.
Lan honek bereziki hitz egiten digu emakumeen nortasunaz gerra-mugimendu baten erdian, ez garai hartan femeninoari esleitutako estereotipoen pean, baizik eta pertsonaia pragmatiko eta indartsu gisa, batzuetan babesik gabe, baina beren errealitatea aurrez aurre dutela. Gizon iraultzaileak beste argi batez ere erakusten ditu: negar egiten duen Villa, haurrekin jolasean eta txantxetan ari den soldadua, Gloria ahizpa txikiari barealdia eta kantua ematen dion iraultzailea.
Las manos de mamá
1937an, gerra garaietan familiaren ardatz gisa amaren figuraren inguruan biratzen diren hainbat istorioz osatutako lana argitaratu zuen. Lan honetan egileak Cartuchon jadanik landu zuen estilo narratibo zatikatua jarraitzen du eta bere idazketaren marka modernoenetako bat da.
Egunkarietan lankidetzak
1930eko hamarkadan, Últimas Noticias eta El Universal Grafico egunkarietan kolaboratu zuen, herrialdeko bizitza politikoari eta "gertakari eta berri arraroei" buruzko iritzi artikuluekin.
Francisco Villaren bizitza militarrari buruzko oharrak
Garai hartako aldarteak eta Francisco Villaren pertsonaiaren aurrean izandako posizio ofizialak, negatiboak, Nellie Campobelloren lana maiz alde batera utzi zuten, faltsutzat edo ez oso objektibotzat jo zuten.
Mexikoko erritmo indigenak
1940an, bere ahizpa Gloria Campobellorekin batera idatzi zituen Mexikoko erritmo indigenak, Hezkuntza Publikoko Ministerioak zuzendu eta bere anaia Mauro Rafael Moyak ilustratu zuen. Lan honekin Mexikoko herri indigenen dantzak gorde nahi zituzten, herrialdeko barnealdera misio kulturalak deituriko ibilbideetan ezagutu zituztenak. Campobello ahizpak kontserbatzeaz gain, Mexikoko dantza benetan sortzen saiatu ziren, agian lortu zuten.
Hiru poema
1957an Hiru poema argitaratu zituen, ustez Abra en la roca galdutako liburutik hartutakoak. Hiru olerkiak "Ella", "Río florido" eta "Estadios" dira.
Hiru poemak Yo baino hizkuntza eta estilo "sofistikatuago" batez idatziak daude Francisca-ren eskutik, baina Campobelloren obra guztia zeharkatzen duten gai intimoekin jarraitzen dute. Ella poeman amari buruz hitz egiten du; Rio floridon bere jaioterriaz (Durango) eta bertan bizi izandakoaz; azkenik, Estadios `poeman kultur misioak, euren herrialdeko estadio handia, masa balletak ere aurkezpenak eta euren dantza grina jorratzen ditu.
Mis libros
1960an argitaratua, Campobellok 1929z gero argitaratutako bere literatura lanen bilduma eta berrikuspena da. Bolumena prologo batek osatzen du - idazleak bere obrei buruz, bizi duen denboraz eta bere bizitzari buruz hausnartzen duen saiakera mota bat da, bai eta poesia eta narraziozko bost lan ere: Yo, por Francisca (1929), Cartucho (1931), Las manos de mamá (1937), Abra en la roca (1957) eta Apuntes sobre la vida militar de Francisco Villa (1940).
Desagerpena eta heriotza
1984an, 84 urte zituela, bat-batean desagertu zen ohiko lekuetatik, baita bere gauzak eta Diego Rivera eta José Clemente Orozco-ren margolan baliotsuak ere. 1998an, "Distrito Federaleko Giza Eskubideen Batzordeak" ikertu eta aurkitu zuen Nellie 1986ko uztailaren 9an hil zela, eta Hidalgoko "Progreso de Obregón hilerrian" lurperatu zutela. Azken egunetan, askatasuna kendu zioten Claudio Fuentes Figueroak eta / edo Claudio Niño Cienfuentesek eta haren emazteak (Campobelloko ikaslea) María Cristina Belmontek. Zorionez, bertako dantza koreografia ugari salbatu zituzten. Nelliren aztarnak Durangora jaioterrira eraman zituzten.
Psárov
Psárov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 110 biztanle ditu eta 10,88 kilometro koadroko azalera. Táborko barrutian dago.
Gârbovi
Gârbovi Errumaniako udalerri bat da, Ialomița konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Bastidako matxinada
Bastidako matxinada 1933ko abenduaren 8 eta 9ko gauean Bastidan (Araba) izandako matxinada anarkista izan zen, komunismo libertarioa ezarri nahi izan zuena.
Matxinada hau Espainiako egoera politiko azturatuaren barnean gertatu zen, urte hartan Confederación Española de Derechas Autónomas (CEDA) alderdiak garaipena lortu izanaren eta ondorioz CNT sindikatuaren insurrekziozko greba iraultzailerako deia egin izanaren ingurunean, hain zuzen. Gau hartan zehar, Bastidan, armak eskuetan zituzten dozenaka lagunek Udaletxea hartu zuten, eta jabetza-erregistroa erre. Ondoren, Guardia Zibilaren kuartela inguratu zuten; tiroketa baten ostean, guardia zibil bat hil zen. Azkenik, egunsentian Erasorako Guardia herrira iritsi zen, eta egoera kontrolpean egotea erdietsi zuten. Espainiar Estatuan matxinada batez ere Aragoin, Errioxan, Extremaduran eta Andaluzian izan zen. Euskal Herrian, istilu eta sabotaje ekintza batzuez gain, gorabehera handirik ez zen jazo. Zazpi egunen buruan, hainbat porrot izan eta gero, matxinada bukatutzat eman zen.
Garapena
1933ko abenduaren 9ko goizeko ordu bietan, aldez aurretik planeatuta zuten bezala, 30 lagun Bastidako kaleetara irten ziren herria hartu eta komunismo libertarioa aldarrikatzeko. Hauetako matxinatu batzuk bizilagunak presionatu zituzten, euren etxeko armak entrega zezaten. Beste matxinatu batzuk okinarengana joan ziren Iraultza hasi zela jakinaraziz eta herri guztirako ogia egiteko eskatuz. Era berean, herriko azokaren jabearengana joan ziren, agindu berri bat eman arte ezer saltzea debekaraziz. Ondoren, matxinatu talde bat Guardia Zibilaren kuartelera eta beste talde bat Udaletxera abiatu zen. Kuartelera joan zen taldeak, eraikina inguratu zuen, eta tentsioaren erdian tiroketa bati ekin zioten Guardia Zibil bat zaurituta eta beste bat hilda suertatuz, Pedro Garrido Lopez. Udaletxera joan zen matxinatu taldea, eraikinaren aurre-aldeko balkoi batetik sartu zen. Behin eraikinaren barnean, jabetza-erregistroaren artxiboa hartu, kalera atera eta su eman zioten. Dokumentu hauetaz gain, balio historiko handiko herriko dokumentuak edota Udaletxeko beste artxiboak ere erreak izan ziren. Azkenik, autoritateei abisua iritsi eta Bastidara Erasorako Guardiak bidaliak izan zen matxinada oro zapaltzeko asmoz. Horrela, autoritateak herria hartu, 20 lagun inguru atxilotu eta hainbat arma eta lehergai konfiskatu ziren.
Ondorioak
Bastidako matxinadarengatik zeuden akusatuak hiru epaiketa izan zituzten. Larrialdiko auzitegi bat 1933ko abenduaren 29 eta 30ean izan zen, 26 matxinaturi 13 urteko espetxe zigorra ezarri zitzaien eta adingabeko matxinatu bati 2 urteko espetxe zigorra. Hiru pertsona absolbituak izan ziren. 1933ko martxoaren 12an beste auzi bati ekin zitzaion, beste 6 matxinaturekin. Hauetatik biri 12 urteko espetxe zigorra, eta beste bati, adingabea izanik, 2 urtekoa. 1934ko uztailaren 13 eta 14an Gasteizen Gerra-Kontseilua egin zen Guardia Zibilaren kuartela erasotu eta euren kide bat erailtzea leporatzen zitzaien 13 matxinatuen kontra. Ez zen inoiz jakin nork eragin zuen Guardia Zibilaren erailketa, eta matxinatuak 22 eta 2 arteko espetxe zigorrak sententziatu ziren. Fiskaltzak errekurtsoa aurkeztu, eta Auzitegi Gorenak zigorrak areagotu eta bost matxinatu heriotza-zigorrera kondenatuak izan ziren. 1934ko apirilaren 21an, amnistiarako legea onartu zen. Sanjurjadaren egileentzat pentsatua zen arren, 1933ko matxinatuentzat ere onuragarria izan zen, Bastidakoak barne. 1935eko maiatzaren 3an, heriotza zigorrera kondenatuta zeuden matxinatuentzako indultua eman zuen Auzitegi Gorenak. 1936ko otsailaren 16an, Fronte Popularrak irabazi zituen Hauteskunde Orokorrak; eta, promes egindako amnistia betearazita, oraindik preso zeuden bastidar anarkistak aske gelditu ziren.
Ochotona forresti
Ochotona forresti Ochotona generoko animalia da. Lagomorpharen barruko Ochotonidae familian sailkatuta dago.
Peio Lizarazu
Peio Lizarazu —nazioartean Peyo Lizarazu izen-deiturez ezaguna— (Hendaia, Lapurdi, ) surflaria da. Bixente Lizarazu munduko eta Europako txapelduna izandako futbolari ohiaren anaia da.
Errugbira jokatzen zuen gaztetan, lehen mailako Begles taldean arituz. Ordea, surflarien artean ezaguna den Quiksilver jantzien enpresak lana eskaini zion eta surfaren mundura itzuli zen.
Merkataritza ikasi zuen Bordelen eta gero Ingalaterran. Hainbat urtez Quiksilverren talde-managerra izan ondoren, gaur egun saltzaile da. Surfaren zaletua da, 2002ko azaroan munduko olaturik handienetako batzuk aurkitu eta surfeatu zituen Hendaiatik Donibane Lohizunera dagoen Belharra izeneko itsas-gunean.
Seicheprey
Seicheprey Frantziako udalerri bat da, Meurthe eta Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Seicheprey udalerrian erroldatutako biztanleak 106 ziren. Familiak 34 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 38 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 36 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 35 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek hiru gela zituen, 2 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 64 ziren, horien artean 47 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 47 pertsona aktiboak lanean(26 gizon eta 21 emakume) zeuden.. 17 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Perognathus
Perognathus Heteromyidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Henry Miller
Biografia
Bere obra bitalistak, anarkismotik hurbil eta erotismoz beteak, polemika eta zentsura nabarmenak sortu zituzten, baina, aldi berean, berari esker, sexua literaturan normaltasun handiagorekin tratatzea lortu zuen. New Yorken 1891ko abenduaren 26an jaio zen, enplegu askotan murgildu zen bere gaztaroan eta bere hiriko City Collegen ikasi zuen denbora txiki batean. 1930ean Parisera joan zen Beheraldi Handiko garaian. Hiri honetan, hamar urte pasa zituen eta bohemia motako bizitza eraman zuen, bere lehenengo hiru nobeletan deskribatuz: Kantzerreko tropikoa (1934), Udaberri beltza (1936) eta Kaprikornioko tropikoa (1939). Urte bat igaro zuen Grezian, Lawrence Durrellek inbitatua eta horrez gero Estatu Batuetara bueltatu zen 1940an, Big Sur, Kalifornia, bere erresidentziaz hartuz. Han bere greziar urtea gogoratu eta idatzi zuen Marussiko Kolosoan. Liburu honeta, Grezia gizadiak jainko moduan bizi dezakeen leku bezala adierazten du. Aire girotuko amesgaiztoan (1945-1947) bere Greziako liburuaren kontrazalaz hartu dezakegu, Estatu Batuetako bizitza ikuspuntu pesimista batean islatuz. Bere beste obra batzuk: Kruzifixio Arrosa (trilogia: Sexus (1949), Plexus (1953) eta Nexus (1960); Big Sur eta Boskoren laranjak (1957) eta D. H. Lawrencen mundua (1980). Bere obra eta bizimoduagatik askatasun literario eta pertsonalaren defendatzailea izan zen urte askotan eta Beat belaunaldiaren aitzindari zuzentzat hartu genezake. Bere bi "tropikoak" bere obrarik inportanteenak dira: estruktura gabeko nobelak, non bere esperientzia sexualak, artistikoak eta espiritualak konfesio bitalista eta mugaz kanpo bihurtzen dituena. 1980ko ekainaren 7an hil zen Pacific Palisadesen (Kalifornia).
Lanak
Londres: Oneworld Classics, 2007. ISBN 978-1-84749-036-0
Psáry
Psáry Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 3,917 biztanle ditu eta 11.23 kilometro koadroko azalera. Prague-West barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1573 urtean egin zen.
Boyle konderria (Kentucky)
Boyle konderria (Boyle County) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Danville da. 2010eko zentsuaren arabera 28,432 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Boyle konderriak 47,309 kilometro koadro ditu. Horietatik 646 ura dira. Beste 46,663 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 60,1 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 28,432 pertsonetatik 25,500 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 796 dira. 2,106 beltzak edo afroamerikarrak. 47 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 211 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 49 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 512 pertsonek kokatzen zuten.
Campylorhamphus trochilirostris
Campylorhamphus trochilirostris Campylorhamphus generoko animalia da. Hegaztien barruko Furnariidae familian sailkatua dago.
Burrillville (Rhode Island)
Burrillville Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Providence konderrian dago, Rhode Island estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saranac (Michigan)
Saranac Michigango herri bat da. Ionia konderrian kokatua dago. 2010ean 1,325 biztanle zituen, 2.98 kilometro koadrotan banatuta.
Abi Gamin
Abi Gamin Himalaiako mendi bat da, Indiako Uttarakhand estatuko Chamoli barrutian kokatua, Kamet menditik 2 kilometro ipar-ekialdera. Itsas-mailaren gainetik 7.355 metroko garaiera du eta gailurrak Tibetekin egiten du muga.
Campinas
Campinas (IPA: kɐ̃ːˈpinɐs) Brasilgo hiri bat da, São Pauloko estatuan dagoena. São Paulo hiritik 90 km iparraldera dago. 796 km² azalera dauka eta 2009an 1.064.669 biztanle zituen.
Lastur
Lastur Debako auzo bat da, Itziar herrigunekoa, hainbat baserrik osatua. Haranaren erdialdean jatetxea dago, pilotalekua, San Nikolasi eskainitako baseliza, bi errota (aurretiaz burdinolak izandakoak), landetxeak eta aterpetxe bat.
Lastur Behea gutxi gorabehera itsas-mailaren gainetik 75 metrora dagoen sakana da.
Inguru naturala
Lastur Izarraitz mendilerroaren bihotzean dago, mendi eta haranez inguratuta, nahiz eta itsasotik oso gertu egon. Natur eta kultur ondare handia duen harana da Lastur.
Ekonomia
Haranaren ekonomia abeltzaintzan du oinarri. Horien artean, oso famatuak dira Lasturko zezenak.
Lasturko zezen-plaza Euskal Herriko zaharrenetarikoa da. Gaur egun, astebururo erabiltzen da, bigantxak ateraz. Horrez gain, auzoko jaietan (San Nikolas, irailaren 10a) ere erabiltzen da.
Lasturko zezenak
Garai batean betizu arrazako abereak erabiltzen omen ziren bertan, baina urtekin bertako betizuak kanpoko zezenekin nahastuz joan ziren tamainaz handiagoak ziren abereak lortzeko. Horregatik duela hainbat hamarkadetan esaten zen Lasturko zezenak beltzak zirela, nahasketa honen ondorioz. Egun berriz antzineko betizu arrazako behiak berreskuratzeko lanean ari dira bertako zenbait abeltzain.
Le Gault-Saint-Denis
Le Gault-Saint-Denis Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Gault-Saint-Denis udalerrian erroldatutako biztanleak 670 ziren. Familiak 254 ziren, horien artean 62 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 31 bakarrik bizi ziren emakumeak), 82 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 102 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 306 etxebizitza zeuden, 257 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 300 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 257 etxebizitza nagusietatik 222 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 152 etxek bost zituzten. 204 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 394 ziren, horien artean 317 aktiboak ziren eta 77 inaktiboak ziren. 317 pertsona aktiboetatik 290 lanean zeuden (153 gizon eta 137 emakume) eta 28 langabezian zeuden (14 gizon eta 14 emakume). 77 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Gault-Saint-Denis udalerrian 257 unitate fiskal zeuden, 690 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.104 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chemillé-sur-Indrois
Chemillé-sur-Indrois Frantziako udalerria da, Indre eta Loira departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chemillé-sur-Indrois udalerrian erroldatutako biztanleak 216 ziren. Familiak 100 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 136 ziren, horien artean 102 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 102 pertsona aktiboetatik 97 lanean zeuden (54 gizon eta 43 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chemillé-sur-Indrois udalerrian 105 unitate fiskal zeuden, 233 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.658 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Chemillé-sur-Indrois udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 999 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Washington Wizards
Washington Wizards NBAn jokatzen duen Ameriketako Estatu Batuetako Washington Hiriko (edo Columbiako Barrutia) saskibaloi taldea da.
2009/10 denboraldiko taldea
{| '''
Abuztuaren 31 kalea
Abuztuaren 31 kalea (antzina Trinitate kalea) Gipuzkoako Donostia hiriko Parte Zaharrean dagoen kale ospetsu eta herrikoi bat da. Kale honen bi alboetan pintxo ugari eskaintzen dituzten taberna ugari daude.
Egitura
Kale honen mutur batean Santa Maria basilika dago, beste muturrean berriz San Bizente eliza eta San Telmo museoa. Kalearen erdialdera, Urgull mendiaren magalean alderdi zaharreko txoko ezaguna dago: Trinitate plaza ospetsua, non pilota partiduak eta mota askotako ospakizun eta musika emanaldiak eskaini ohi diren.
Kandela (unitatea)
Argi-intentsitatea deritzo argi-iturri batek norabide jakin batean igortzen duen potentzia ri, baina balio hori sentikortasun-funtzioaz haztatuz. Sentikortasun-funtzio horrek giza begiak uhin-luzera desberdinetan duen sentikortasunaren eredu estandarizatua adierazten du.
Kandela izena latinezko «candela» hitzetik eratorria da, euskarazko «kandela» hitz arrunta bezala. Izen hori 1948ko Pisu eta Neurrien 9. Konferentzia Orokorrean onartu zen; bertan kandela unitatearen lehenengo definizioa ere eman zen eta adierazpen sinbolikoetan erabili beharreko sinboloa ere erabaki zen: \text {cd}. Izenaren zergatia sinplea da: kandela arrunt batek inguruko argi-intentsitatea sortzen du.
Izena eta lehenengo definizioa eman ondoren, urte batzuk pasatu ziren kandelaren definizio esperimental adostua eman arte. Hain zuzen, kandelaren definizioaren zehaztapena 1976ko Pisuen eta Neurrien 16. Konferentzia Orokorrean finkatu zen. Orduan, Nazioarteko SI Sistemako gainerako oinarrizko unitateekin gertatzen den bezala, kandela izeneko unitatearen definizioa prozesu fisiko baten deskribapenaren bidez eman zen, honelaxe: "«Kandela bat da -eko frekuentzia dun erradiazio monokromatikoa norabide jakin bateko estereorradian bakoitzeko -eko intentsitatez erradiatzen duen argi-iturriaren argi-intentsitatea.»"Definizio horrek zehatz deskribatzen du nola sortu -eko argi-intentsitatea emititzen duen argi-iturri bat. Definizio horretan oinarrituriko metodoa erabiltzen da argi-iturrien argi-intentsitatea neurtzeko tresnak kalibratzeko eta homologatzeko.
Kandela unitatearen historia laburra
Hogeigarren mendearen hasieratik, zenbait lurraldetan mota desberdinetako estandarrak erabiltzen ziren argi-intentsitatea neurtzeko. Gehienbat "kandela estandar" baten edo diseinu bereziko "goritasun-lanpara" baten argitasunean oinarrituak. Horietako ezagunena Ingalaterrako "candlepower" izeneko unitatea izan zen. Candlepower bat, definizioz, libra-seiren pisuko kandela bat ehun eta hogei gramo orduko erritmoan erretzean igorritako argi-intentsitatea zen. Definizio horrek ez zuen ematen balio oso zehatzik, baina unitatea hobeto zehazteko aurrerapausoa izan zen.
Nolanahi ere, nazioartean unitatearen batasun eta normalizazioa lortzeko lehenengo pausoa 1937an Argiztapeneko Nazioarteko Batzordeak (CEI, Commision Internationale de l'Éclairage) eman zuen. Ordurako, zientzialariek ongi definitutako unitate baten beharra zeukaten, eta giro horretan Jules Violle-k estandar bat proposatu zuen, fusio-puntuan (hots, solidotze-puntuan) dagoen platinoa k gainazaleko -ko azaleratik igortzen duen argi-intentsitatea unitatetzat hartuz; unitate horri violle deitu zioten. Argi-intentsitate hori gorputz beltzaren —Planck erradiadorea ere deitua— erradiazioari zegokion. Zientzialarientzat nahiko erraza zen platino puruzko gailua prestatzea, eta horrela unitate estandarra neurtzea.
Bide horretatik abiaturik eta gutxi gorabehera violle bat lehenagoko hirurogei candlepower unitateren baliokidea zela kontuan izanik, CEI erakundeak kandela berria unitatea definitu zuen lehen aldiz 1946an, era honetan:  "«Kandela berria honelaxe definitzen da: solidotze-tenperaturan dagoen platinoak zentimetro karratu bakoitzeko igorritako dirdirak 60 kandela berri balio du.»"Handik bi urtera, 1948ko 9. Pisu eta Neurrien Batzar Orokorrean berretsi egin zuen definizio hori. Bi hamarkada geroago, 1967ko 13. Batzar Orokorrean, behin betiko kendu zuten “kandela berri” izena, ordutik aurrera kandela deituz, eta platinoaren solidotze-puntua zein presio atmosferikotan lortu behar zen zehaztuta, horrela definizioa osatzeko:"«Kandela bat da -eko presio atmosferiko pean platinoaren solidotze-tenperaturan dagoen gorputz beltzak -ko azaleratik norabide perpendikularrean igorritako argi-intentsitatea.»"Azkenik, 1979an, tenperatura altuetan Planck erradiadorea gauzatzeko zeuden zailtasunak eta erradiometrian eginiko aurrerapenak kontuan izanik, 16. Batzar Orokorrak definizio berri hau eman zuen:"«Kandela bat da norabide jakin batean -eko maiztasun eko erradiazio elektromagnetikoa igortzen duen iturri baten argi-intentsitatea, norabide horretako estereorradian bakoitzeko energia-intentsitateak balio duenean.»."
Gaur egungo definizioa eta konstante unibertsalen bidezko baliokidetza
Oro har, aurreko definizio hori da gaur egun erabiltzen dena, baina xehetasun bat gehituta. Izan ere, definizio honek traba praktiko bat zuen, zeren kandela bateko argi-intentsitatea igorriko duen argi-iturri bat nola prestatu behar den deskribatzen duen arren, ez du zehazten zein argitasun-funtzio erabili behar den bestelako maiztasuneko erradiazioen kasuan. Horregatik, 2018ko 26. Batzar Orokorrean, beste beste pauso bat eman zen, SI sistema ko unitate guztiak —oinarrizko unitateak eta unitate deribatuak— balio numeriko zehatza duten zazpi konstante unibertsalen bidez definitzeko. Nolanahi ere, lehendik zeuden zazpi oinarrizko unitateen definizioak —segundo a, metro a, kilogramo a, ampere a, kelvin a, mol a eta kandela— aurretik zeuden bezala mantentzen dira, nahiz eta 2019ko maiatzaren 20tik aurrera konstante unibertsalen bidezko definizio baliokidea duten.
Hauexek dira unitate guztiak definitzeko onartu diren konstante unibertsalak:
Beraz, argi-intentsitateari dagokionez, bereziki kontuan izan behar den konstante unibertsala argi-errendimenduari dagokiona da. Gauzak horrela, gaur egun honela dago finkatuta kandela unitatearen definizioa:"«Kandela, \text {cd} sinboloa, norabide jakin bateko argi-intentsitatearen SI sistemako  unitatea da. Kandelaren balioa -eko maiztasuneko erradiazio monokromatiko baten argi-errendimenduaren zenbakizko balio finkatua hartuta definitzen da. Kontuan izanik kilogramo, metro eta segundo unitateak ere h, c eta konstanteen bidez definiturik daudela,  unitatea  edo  unitateen baliokidea da.»"Hortaz, horrelaxe geratu da kandelaren gaur egungo definizio ofiziala.
Sentikortasun-kurba
Aurreko atalean azaldu dugunez, kandelaren definizioa -eko maiztasuneko argi berderako emanda dago. Baina unitate hau erabilgarria izan dadin, edozein koloretako argigailu k sorturiko argi-intentsitatea adierazteko balio behar du; izan ere, edozein argi-paneletan kolore askotako argiak emititzen dituzten gailuak biltzen dira, eta nolabaiteko neurri bat eduki behar dugu, giza begiak zer argi-intentsitate hautematen duen jakiteko.