cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Komunal
Ohiko Komunak, tradizioz, leku batetan bizi den komunitate batek leku horretako baliabide naturalak zaintzeko, jabetzeko eta kudeatzeko sortuak izan ohi dira. Komunaletan baliabideek jabetza kolektibo hau izan ohi dute, partaidetzak zenbait betebehar ekarriz alde batetik, eta onurak bestetik, ustiatzeko eta besterentzeko jokabide eta araubide bereziei jarraiki. XX mendetik Komun Digitalek garrantzia hartu dute ere, internet sarean jabego kolektiboa eta sarbide idekia dauzkaten baliabide digitalak izendatzeko.
Kontzeptua herri-jabariaren kontzeptuari estuki lotuta dago, hau da, jabari edo domeinu kolektiboko elementu batzuek lor dezaketen araudiei edo legeei.
Definizioak
Komunalak giza talde edo erkidego jakin baten ustiapen-onura, edukitza edo eskubide zabalagoen zein mugatuagoen azpian dauden ondasunak, baliabideak, ekoizpen-faktoreak, edo prozesuak izendatu ohi ditu:
Papua Ginea Berria
Papua Ginea Berria (Papua New Guinea; tok pisinez: Papua Niugini; hiri motuz: Papua Niu Gini), ofizialki Papua Ginea Berriko Estatu Burujabea, Ozeaniako herrialdea da, Ginea Berria uhartearen ekialdea hartzen duena , eta baita Melanesiako hainbat irla ere. 462.840 kilometro koadroko eremua du, eta 2015ean 7.476.000 biztanle zituen. Hiriburua Port Moresby da.
Komunal
Definizioak
Oro har,"Historian zehar kontzeptu ezberdinak erabili izan dira izaera komuna duten eta komunitate bateko kide guztienak diren ondasunak deskribatzeko. Beste askoren artean, jabetza komuna (Buckles, 2000; Rubinstein, 2005), baliabide komunak (Ostrom, 1990; Dolsak eta Ostrom, 2003), prokomuna (Lafuente, 2007) edo ondare komuna (UNESCO, 1972; Shiva, 1997)."Kontzeptu eztabaidez haratago, definizio orokor hauek fokaturiko aldeek herri-jabegoen ulerpenerako egokiak diren oinarrizko ezaugarriak erakusten dituzte.
Komunalak Munduan
Jendeak ekoizpen eta trukeak partekatzeko praktiketan oinarritu ditu gizarte primitiboak hasi zirenetik, arrazoi desberdinengatik. Eta ez kosteez haratago irabazi monetarioen bila, ulertu ohi dugun 'merkatu' espazioetan, hau da, kapitalista den adimenean; balore erlazionalak eta sozialak sortzeko prozesu gisa baizik. Jokamolde horrek zutik dirau planetako leku askotan, akaso leku gehienetan, "identitatea eta aitorpena aurki ditzakegularik zein eta norekin partekatzeko prozesuan, eta ez kontsumitzen dugun horretan". Afrikako gehiengoarentzat, adibidez, merkatura saltzera joatea ez da 'egin kapitalista' bat, lagunarteko jai egun bat baizik.
Papua Ginea Berria
Papua Ginea Berria kulturalki munduko herrialderik askotarikoenetakoa da, 840 hizkuntza mintzatzen baitira, 7 milioi biztanle baino ez dituen arren. Jende gehiena antolakuntza tradizionaleko taldeetan bizi da, eta % 13 besterik ez da hirietan bizi. Bertako geografia eta kultura munduko esploratu gabeenetakoak dira: herrialdearen barnealdean animalia eta landare ezezagun ugari daudela uste da, eta baita kontaktatu gabeko gizakiak ere.
Komunal
Komunalak Euskal Herrian
Herri-jabegoek edo Komunalek tradizio luzea dute euskal lurraldeetan. Gaur egun, mendeetan arpilaketa feudalistak eta kapitalistak pairaturik ere, pisu garrantzitsua mantentzen dute. Adibidez, lur komunal handi daude Araban:
Herri-jabegoek garrantzi handia omen zuten Euskal Herriko sistema ekonomiko propiorako. Neurri handi batean, Auzolanek beren mantentze lanetarako deia egiten zuten, eta Batzarrek kudeaketak erabaki. Are gehiago, alde guzti horiek hertsiki loturik egon beharko luketeela pentsatzeak badu zentzurik; adibidez, herri-jabegorik gabe benetako auzolanik ez dagoela esatean.
Papua Ginea Berria
Hiru potentzia atzerritarrek kolonizatu zuten 1884tik aurrera: Alemaniar Inperio ak, Erresuma Batua k eta Australia k. Australiar administraziopean 60 urtez egon ostean, 1975ean independentzia lortu zuen. Commonwealtheko kidea da, eta Karlos III.a erregea estatu burua da. Garapen bideko herrialdea da, Nazioarteko Diru Funtsaren arabera, baina oso aberatsa balibide berriztaezinetan: kobrea, urrea eta petrolioa n.
Komunal
Komunalak Euskal Herrian
Azken mendeari so, tradizio horren forma modernotzat hartu da egungo zenbait euskal kooperatiba sareen indarra, batez ere Arrasate bailaran. Lafourcade euskal zuzenbidearen adituaren arabera, "ikuspegi horrekiko [hots, herri-jabegoekiko] fideltasunak kooperatibek Euskadin lortu duten aparteko arrakasta azalduko luke" XX. mendearen bigarren erdialdean.
Arabako lur komunalak
Lur komunal handi daude Araban:
Papua Ginea Berria
Erliebea eta hidrografia
Ginea Berria uhartearen ekialdeko erdiak hartzen du Papua Ginea Berriko lurraldearen % 85. Lurralde menditsua da. Herrialdea erdialdetik eta alderik alde, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera, igarotzen duten mendilerroek osatzen dute lurraldearen bizkarrezurra. Mendilerro horietan 4.000 m-tik gorako mendiak daude. Bismarck mendilerroko Wilhelm mendia da garaiena: 4.509 m. Mendien alde banatara, iparraldean Sepik ibaiak eta hegoaldean Fly ibaiak ordoki zabalak eta padurak eratzen dituzte. Papuako beste ibai nagusiak Markham, Ramu eta Kikori dira. Gainerako uharte gehienak sumendi jatorrikoak dira, koralezko eraztun batez inguratuak.
Komunal
Nafarroa Garaiko lur komunalak
Hauek dira Nafarroa Garaiko zenbait komunal:
Lehen zundaketak
Erdizko eremuan Magnesitas Navarras enpresak egin nahi duen meategiaren afera 2001. urtean hasi zen, enpresak eremu horretan zundaketak egiteko baimena lortu zuenean. Herritarren artean, albisteak ez zuen harrera ona izan, bertako nekazari aunitzek ez dutelako euren animalia guztiak mantentzeko adina lur propio eta herri lurrak behar dituztelako abeltzain jarduerarekin jarraitu ahal izateko. Erdiz da lur komunal horietako bat, Baztanen dauden hiru bazkalekuetatik handiena.
Davidson konderria (Tennessee)
Davidson konderria (Davidson County) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nashville da. 2010eko zentsuaren arabera 626,681 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Komunal
Komun Digitalak
Komun Digitalak jabari edo domeinu publikoa duten ondasun, zerbitzu eta ondare berriak dira (hala nola Wikipedia eta Wikimedia Commons), eredu juridiko berrien laguntzarekin (adibidez, Creative Commons´ak). Sarritan, mogimendu alternatibo indartsuak dituzte euskarri (esate baterako, Copyleft mugimendua).
Komun modernoen ahalmen iraultzaileaz
Berriki, komun digitalen indarra dela eta, beraien ahalmen iraultzaileaz eztabaida piztu da. Partekatze ekonomia edo Sharing economy delakoaren kontzeptuaren inguruan da lehen koska. Linean (online) eta aurrez-aurre (peer-to-peer) espazioak dira, "jabeek ezezagunen bati erabiltzen ez duten zerbait alokatu edo partekatzen dutenean ematen da (adibidez, autoa, etxea), sarritan zerbitzuak eskainiz”. Espazio horien kudeaketa Big Platform delako enpresa handiek (Airbnb, Uber,...) bereganatu dutenez, Amankomuntze edo Commoning terminua bultzatzen ari dute benetako partekatzearen aldekoek, hots, musu-truk eta balore zehatz batzuen menpean partekatzearen aldekoek: "komunen kudeaketan eta balio soziala, ekonomikoa eta erlazionala ekoizteko ematzen diren praktika sozialak" . Partekatzeak eta amankomuntzeak ahalmen iraultzailea duenentz da eztabaida.
Breakdance
Breakdancea edo breakdancinga (breaking, breakdancing edo b-boying/b-girling) Ameriketako Estatu Batuetako New York hiriko Bronx eta Brooklyn auzoetan 1970eko hamarkadaren amaieran afro-amerikar gazteek sortutako kirola edota kaleko dantza da. Hip hop kultura adierazpenaren alderdi bat da. DJ Kool Hercek bere jaialdietan egindako musikarekin batera sortu zen, baina 1980ko hamarkadara heldu arte ez zuen arrakasta handirik lortu.
Modalitateak
Dantza mota honek 4 elementu biltzen ditu: top rock, footwork, power moves eta freeze direlakoak.
Lehiaketak
2024ko Udako Olinpiar Jokoetan kirol olinpiko bezala estreinatuko da breakdancinga. 16 gizonezko eta 16 emakumezko breakdance dantzari lehiatuko dira lehen agerraldi olinpikoan.
Zineman
Breakdancearekin lotura duten filmak ere egin dira, esaterako; Beat Street, Wild Style, Stomp the Yard...
Komunal
Komun modernoen ahalmen iraultzaileaz
Bertsio gogorra Rifkinek gorpuzten du. "Kapitalismoaren amaiera" aurreikusten du: Partekatzeko ekonomiak ekoizpenen kostu marjinalak eta irabazien tasak gutxituz joango da eta, beraz, Amankomuntze kolaboratiboak merkatu espazio kapitalistak gainditzen joango dira. 2050. urterako, bere ustez, kapitalismoak espazioen lehentasuna galduko du. Bertsio bigunago baten, Sundararajan zuhurragoa da. "Jendetzan oinarritutako kapitalismoaz" hitz egiten du: aurrez-aurreko trukeek enpresen protagonismoa ahulduz joango da, korporazioan oinarritutako eredu tradizionala ordezkatzeko joeran. Bata ala bestea izan prozesuaren indarra, kapitalismoaren aro berri bat etorri daiteke beste autore batzuentzat ere.
Arrisku nagusia Big Platform edo Plataforma Handiak dira. Partekatu nahi duten eragileen kontaktuen kudeaketa eta beraien datuak bereganatu dituzte, batez ere prezio bidezko kontaktuetan (AirBnb´k edo Uber´rek bezala), baina baita noiz ere, prezio gabekoetan (Couchsurfing-en kasuan bezala). Slee-ren ustez, arrisku hori errealitate absolutua bilakatu da: "Partekatze Ekonomia merkatu-truke sinpleetara murriztu da". Baina argi dago benetako 'partekatzea' diogunean benetako zentzua dohainik partekatzea dela; euskaraz maitekiro esaten den bezala, musu-truk edo 'musu baten truke'.
Zentzu horretan, Rampel´ek eskola batetan frogatu bezala, terminuari eta ekintzari zentzua itzuli behar diogu, bultzatzen ari den esanahi kapitalista hori "negozioen, erregulatzaileen eta, are gehiago, 5 urteko gazteen adimenarentzako iraina" delako. Horrenbestez, sistema kapitalista ordezkatu nahi dutenen ikuspegitik, benetako partekatzea bultzatzea da erronka, kapitalismotik kanpo dauden komunak bultzatuz eta hedatuz.
Papua Ginea Berria
Klima
Papuak klima beroa eta euritsua du, eta montzoi haizeen mende dago. Ipar-mendebaldeko montzoia abendutik martxora izaten da eta hego-mendebaldekoa maiatzetik urrira. Prezipitazioei dagokienez, alde handia dago Papuako alderdi batzuetatik besteetara: 7.500 mm euri mendietan eta 1.000 mm Port Moresbyn, baina toki gehienetan 1.500 mm baino gehiagoko euria izaten da urtean zehar. Beroa ere handia izaten da urte guztian kostaldean eta ordokietan (27 °C), eta tenperatura askoz samurragoa da mendialdean (16 °C).
Landaredia
Oihanak Papua Ginea Berriko lurraldearen hiru laurden hartzen ditu. Itsasaldean mangladiak hazten dira, eta ordokietan belardiak eta zingirak tartekatzen dira. Lurren % 1 baizik ez da laborantzarako erabilgarria.
Historia
Aztarna arkeologikoen arabera, duela 45.000-50.000 urte iritsi ziren lehenbiziko gizakiak Ginea Berrira, uhartea Australiari loturik zegoen garaian, Sahul izeneko kontinentean. Hego-ekialdeko Asiako jatorria zuten antzinako biztanle haiek izotz aro batean heldu zirela uste da, itsas maila baxua zenean, eta uharteen arteko distantziak, laburragoak.
K. a. 7000 aldean, nekazaritza garatu zen Ginea Berriko mendialdean, kanpoko eraginik gabe, eta bertako basa-landareak (azukre kanabera, banana) lantzen hasi ziren munduko leku bakarretakoa izan zen. Orain dela 3.500 urte, austronesiar hiztunen migrazio handi bat iritsi zen uharteko kostaldeetara; austronesiarrek buztingintza, txerriak eta arrantza teknika berriak eraman zituzten. Amerikako batata geroago heldu zen, baina ez dago argi, ez nork, ez noiz eraman zuen. Beti ere, batataren sarrerak guztiz aldatu zuen ordura arteko nekazaritza tradizionala, taroa ordezkatu baitzuen, eta horrek populazio hazkunde handia ekarri zuen.
Dagoeneko kanibalismo eta buru ehizarik ia ez den arren, herrialdeko eskualde askotan praktikatu izan dira, eta hileta-errituen parte ziren. 1901ean, esate baterako, Harry Dauncey misiolariak 10.000 burezur aurkitu zituen Papuako golkoko Goaribar uhartean. Horrelako jarduteek 1960 ko eta 1970 eko hamarkadetara arte iraun zuten, eta gaur egun ere aztarna batzuk daude zenbait giza taldetan.
Europan ezer gutxi jakiten zen uharte hor buruz XIX. mendera arte, nahiz eta espainiar eta portugaldar esploratzaileak, hala nola Jorge De Meneses eta Iñigo Ortiz de Retez, XVI. mendean bertara iritsi ziren. Hego-ekialdeko Asiako merkatariek ere bisitatu zuten Ginea Berria, bertako paradisuko hegaztien lumak eskuratzeko; harreman horiek orain dela 5000 urte hasi ziren. Papua Ginea Berria izendapena herrialdeak izan zuen administrazio historia konplexutik dator. «Papua» hitza pepuah-tik dator, melanesiarren ile kizkurra deskribatzen duena, eta «Ginea Berria» izena (Nueva Guinea) Iñigo Ortiz de Retez arabar esploratzaileak ezarri zion, mendebaldeko Afrikako Ginearekin zuen antzagatik.
XIX. mendean, Alemaniaren eskuetan erori zen uhartearen ipar-ekialdea. 1884tik aurrera, Alemaniar Ginea Berria deitu zitzaion kolonia horri. Urte berean, Erresuma Batuak beretu zuen uhartearen hego-ekialdea, Britainiar Ginea Berria izenaz. 1905an, britainiarrek Australiako Commonwealth-en esku utzi zuten kolonia, eta Papuako Lurraldea izena eman zitzaion. Lehen Mundu Gerran, Australiak Alemaniar Ginea Berria okupatu zuen, eta gerra amaitutakoan, haren administraziopean geratu zen, Nazioen Ligaren aginduz. Beti ere, Ginea Berria eta Papuako Lurraldea administratiboki bereizirik zeuden, biak Australiaren mende egon arren.
Ginea Berriko kanpaina (1942ko urtarrilak 24-1945eko abenduak 31) Bigarren Mundu Gerrako garrantzitsuenetako bat izan zen. Bertan, 216.000 bat japoniar, australiar eta estatubatuar soldado hil ziren. Gerra ostean, Australiaren mendeko bi lurraldeak, iparraldekoa eta hegoaldekoa, Papua eta Ginea Berriko Lurraldea zeritzonean elkartu ziren, geroago Papua Ginea Berria deitua.
Autogobernua lortzeko prozesua 1964an hasi zen eta 1975eko irailaren 16an burutu, independentziaren adierazpenarekin. Independentzia era baketsuan erdietsi zuen, Nazio Batuen Erakundeak gainbegiraturik. 1975eko urriaren 10ean, estatu berria Nazio Batuen Erakundeko kide bihurtu zen.
2009 ko maiatzean, milaka pertsonak parte hartu zuten txinatarren aurkako matxinada batean. Txinatar enpresa bat eraikitzen ari zen nikel fabrika batean abiarazi ziren liskarrak, txinatar eta gineaberriar langile batzuk borrokan hasi zirelarik. Erreboltaren benetako arrazoia, ordea, txinatarren aurkako erresumina izan zen, denda eta enpresa txiki askoren jabeak direlako.
Politika
1975 az geroztik, Papua Ginea Berria estatu burujabea da. Commonwealth erakundeko kidea denez, Karlos III.a erregea estatu burua da. Erregearen ordezkaria gobernadore orokorra da, gaur egun Michael Ogio. 1975eko konstituzioaren arabera Nazio Batzordeak du aginpide eragilea. Batzordearen burua lehen ministroa da, Legebiltzarreko alderdi nagusiaren burua izaten dena. Egun, lehen ministroa Peter O'Neill da.
Legebiltzar Nazionala 111 eserlekuko kamera bakarraz osaturik dago: haietatik 22 probintzietako gobernadoreek betetzen dute. Hauteskundeak, asko jota, 5 urtean behin egiten dira, lehen ministroak gobernadore nagusiari hauteskunde deialdia egiten dionean. Alderdi politikoak pertsona ezagunen inguruan antolatzen dira –pertsona horren inguruko herritarren laguntzarekin–, desberdintasun ideologikoen arabera baino gehiago. Egoera politikoa ezin dela oso orekatua izan pentsa badaiteke ere, besteak baino askoz ahaltsuagoa den talderik ez egoteak kontsentsua bilatzera bultzatzen du gobernua.
Davidson konderria (Tennessee)
Geografia
Davidson konderriak 136,219 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,675 ura dira. Beste 130,544 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 460,05 da.
Papua Ginea Berria
Banaketa administratiboa
Papua Ginea Berria lau lurraldetan zatiturik dago; ez dira banaketa administratiboak, baina garrantzia dute gobernuan, merkataritzan, kirolean eta beste hainbat arlotan. Administrazioari dagokionez, estatua 20 probintzia eta bi eskualde berezitan banaturik dago: Bougainvilleko Eskualde Autonomoa eta Hiriburu Nazionalaren Barrutia. Probintzia bakoitza barruti bat edo gehiagotan zatiturik dago, bakoitza bere gobernuarekin.
Biztanleria
Papua Ginea Berriak 7.476.000 biztanle zituen 2015ean, 11,2 biztanle/kilometro koadroko dentsitatearekin. Biztanleria oso sakabanaturik dago, eta % 13 besterik ez da hiriguneetan bizi. 0-24 urteko biztanleak gizartearen % 53,8 dira (2016). Bizi-itxaropena 67,2 urtekoa da, 65 urtekoa gizonezkoena eta 69,5 urtekoa emakumezkoena (2016). Lehen eta bigarren mailako ikasketak dohain dira. 1980. urtean biztanleen % 42 alfabetatuta zegoen eta 2015 ean, % 64,2. Irakasle eskolak eta bi unibertsitate daude. Osasun egoera txarra da: arazo nagusiak arnas-bideetako eritasunak, gastroenteritisa, malaria eta elikadura urritasunaren ondorioz sortuak dira. Neurri handi batean, misiolariak eta elizak arduratzen dira osasunaz eta heziketaz.
Banaketa etnikoa
Papua Ginea Berrian 700 etnia baino gehiago bizi dira, bi multzo nagusitan bereizita: papuarrak eta melanesiarrak. Gehienak papuarrak dira (% 84), eta barnealdean bizi dira; melanesiarrak (% 15) berriz, itsasaldean eta inguruko uharteetan bizi dira. Horiez gainera, polinesiarrak, australiarrak, txinatarrak eta europarrak ere daude.
Hizkuntzak
Zazpi milioi biztanleko herrialde honetan 840 hizkuntza daude (beste 12 bederen galdu dira). Hainbeste hizkuntza izatearen arrazoia lurraldeak dituen mendi, bailara eta basoak izan litezke. Tribu askok ez dute denbora luzean besteen berririk izan, elkarrengandik kilometro batera zeuden arren, eta talde gehienen hizkuntzen artean ez dago antzekotasunik. Hizkuntza horiek oso hiztun kopuru ezberdinak dituzte: engak, esaterako, 130.000 hiztun ditu eta abagak, aldiz, bost soilik. Hizkuntza ofiziala ingelesa da, baina biztanleen erdiak tok pisin a darabil, melanesiar pidgin bat; 150.000 inguruk, berriz, hiri motua, motu hizkuntzaren pidgina.
Erlijioa
Papua Ginea Berriko konstituzioak erlijio askatasuna bermatzen du. 2000 ko erroldaren arabera, biztanleen % 96,4 kristauak dira: protestanteak % 69,4 eta katolikoak % 27. Bahaistak 15.000 inguru dira eta musulmanak 1.000 eta 2.000 artean. Jende ugarik kristau fedea eta sinesmen tradizionalak bateratzen ditu.
Ekonomia
Garapen bidean dagoen herri baten ezaugarriak ditu Papua Ginea Berriak. Nekazaritza gaien eta meen esportazioan oinarritzen da ekonomia. Bertako herriak lurraren % 98ren jabe dira; haien ekonomia kanpora zabaltzen ari da gero eta gehiago, eta baliabide naturalen ustiapena ingurumenaren hondamena eragiten ari da.
Mea baliabideak kontuan hartzekoak dira, Bougainville eta Ok Tediko meatokiak munduko kobre hobi handienak dira (Ok Tedin, kobreaz gainera urrea ere ateratzen da). Porgerako urre meatokia 1990ean zabaldu zen, eta munduko handiena izango da, Hego Afrikakoen ondoren; Lihir uhartean dagoen beste bat are handiagoa izan daitekeela uste da. Transnazionalek ustiatzen dituzte meatokiak. Petrolio erreserba handiak ere aurkitu dira, baina olioduktua egin behar da haiek ustiatzen hasi baino lehen.
Argindarra lortzeko inportatutako petrolioaz eta, gero eta gehiago, ur-indarraz baliatzen dira. Industria hiri nagusietan dago bildua, aurreratu gabea da eta barne kontsumorako gaiak lantzera bideratua dago: janari industria, garagardogintza, tabakogintza, zerrategiak, porlangintza, pinturak, industriarako gasak eta itsasontziak. Errepide sarea urria eta txarra da eta ez dago burdinbiderik. Lurraldearen egitura dela eta, aire eta itsaso bidezko garraioek garrantzi handia dute.
Petrolioa, urrea, kobre mea, zura, palma olioa, kafea, kakaoa, karramarroak eta ganbak Papua Ginea Berriaren esportazio produktu nagusiak dira eta, batez ere, Japonia (% 17,4 2015ean), Australia (% 15,9) eta Txinara (% 12,1) saltzen ditu. Makinak, garraio tresneria eta ibilgailuak, erregaiak eta gai landuak inportatzen ditu, eta hauek dira saltzaile garrantzitsuenak: Australia (% 25,9), Txina (% 20), Singapur (% 12,6), Malaysia (% 7,2), AEB (% 4,2), Indonesia (% 4,1) eta Hego Korea (% 4).
Beethoven (filma)
Beethoven, 1992ko Brian Levant estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Charles Grodin, Bonnie Hunt, Dean Jones, Oliver Platt eta Stanley Tucci aktoreek antzeztu zuten.
Arrakasta izan zuenez, batez ere haur ikuslegoari dagokionez, jarraipen ugari izan zituen: Beethoven's 2nd (1993), Beethoven's 3rd (2000), Beethoven's 4th (2001), Beethoven's 5th (2003) eta Beethoven's Big Break (2008), Beethoven's Christmas Adventure  (2011) eta Beethoven's Treasure Tail (2014), bai eta izen bereko marrazki bizidun telesaila (1994-1995) ere.
Argumentua
Beethoven, San Bernanrdo txakur gaixoa bera zegoen abere denda ohostu duen lapur tañde baten hatzaparretatik ihes egin du. Gaur osoa zaborrontzi hotz eta heze batean igaro ondoren bere ametsetako etxean esnatu berri da: lorategi handi bat eta haurrak dituen familia baten etxebizitza zoragarria.
Vernoy
Vernoy Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vernoy udalerrian erroldatutako biztanleak 191 ziren. Familiak 86 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 39 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 124 etxebizitza zeuden, 86 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 124etxeak ziren. 86 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Vernoy udalerrian 91 unitate fiskal zeuden, 228 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.578,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 arropa denda zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lachen (Suitza)
Lachen Suitzako udalerria da. Schwyz kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Detvianska Huta
Detvianska Huta Eslovakiako udalerri bat da, Detvako barrutian kokatuta. 14,31 km²ko azalera du eta 703 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1670. urtekoa da.
Ficimia olivacea
Ficimia olivacea Ficimia generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Tournon-Saint-Martin
Tournon-Saint-Martin Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2007an 1.230 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tournon-Saint-Martin udalerrian erroldatutako biztanleak 1.230 ziren. Familiak 533 ziren, horien artean 190 pertsona bakarrekoak ziren (81 bakarrik bizi ziren gizonak eta 109 bakarrik bizi ziren emakumeak), 182 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 129 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 745 etxebizitza zeuden, 543 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 119 bigarren erresidentzia ziren eta 84 hutsik zeuden. 688 etxeak ziren eta 56 apartamentuak ziren. 543 etxebizitza nagusietatik 400 bere jabearen bizilekua ziren, 131 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 46 etxek bi zituzten, 116 etxek hiru zituzten, 148 etxek lau zituzten eta 229 etxek bost zituzten. 373 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 246 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 211 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 632 ziren, horien artean 434 aktiboak ziren eta 198 inaktiboak ziren. 434 pertsona aktiboetatik 404 lanean zeuden (211 gizon eta 193 emakume) eta 30 langabezian zeuden (20 gizon eta 10 emakume). 198 pertsona inaktiboetatik 99 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 65 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tournon-Saint-Martin udalerrian 550 unitate fiskal zeuden, 1.175,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.211 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 63 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 5 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 4 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria eta 2 ile apaindegiak.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Tournon-Saint-Martin udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.988 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Tournon-Saint-Martin udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 165 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cosme Barrutia
Cosme Barrutia Iturriagoitia (Iurreta, 1929ko irailaren 27a - 2005eko azaroaren 12a), euskal txirrindulari profesionala izan zen 1949tik 1960 arte. 21 garaipen lortu zituen.
Bere anaia zen Anton txirrindulari profesionala ere bazen.
Errepidean ez ezik ziklo-krossean ere aritu zuen. Azken modalitate honetan behin lortu zuen Espainiako Ziklo-Kross Txapelketak.
Emaitzak lasterketa nagusietan
(*) Ziklo-krossean
Passos Maia
Passos Maia Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Txingurri (argipena)
Txingurri izenak hainbat adiera du:
Pnoepyga albiventer
Pnoepyga albiventer Pnoepyga generoko animalia da. Hegaztien barruko Pnoepygidae familian sailkatua dago.
Free State of Jones
AEBetako Gerra Zibil garaiko Mississippi estatuko Jones konderriaren historia eta Newton Knight (1827-1922) pertsonaia historikoaren bizitza azaltzen du.
Argumentua
1862, Corintheko gudutik bizirik ateratzea lortu ondoren, sortzez Mississippi estatuko Jones konderrikoa den Newton Knight (Matthew McConaughey) nekazari txiroa Gudaroste Konfederatutik matxinatu eta esklabotzaren aurka dagoen desertore talde baten buruzagia bilakatuko da. Ondoren, Rachel Knight (Gugu Mbatha-Raw) emakume esklabo ohiarekin ezkondu eta bere estatuko arraza ezberdinetako kideez osatutako lehenbiziko komunitatea ezarriko du.
Symphurus australis
Symphurus australis Symphurus generoko animalia da. Arrainen barruko Cynoglossidae familian sailkatzen da.
Scyliorhinus haeckelii
Scyliorhinus haeckelii Scyliorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Scyliorhinidae familian sailkatzen da.
María Y. Orosa
María Orosa e Ylagan (Taal, Batangas, Filipinak, 1893ko azaroaren 29a - Manila, 1945eko otsailaren 13a) Filipinetako mediku eta farmazia ikertzaile garrantzitsua izan zen elikagaien teknologian espezializatua, arlo horretako hainbat aurkikuntzatan parte hartu zuen. Sixto Y. Orosa medikuaren arreba izan zen eta Severina Luna de Orosaren koinata.
Biografia
Simplicio Orosa y Agoncillo eta Juliana Ylaganen alaba zen Maria. Manilako Filipinetako Unibertsitateko Farmazia Eskolan ikasi zuen eta elikagaien ikerketan erreferente izan zen. Bere lanari esker merkaturatzen da gaur egun kalamansi zukua, Filipinetako edari oso ezaguna, baita soialaka, sojan oinarritutako edaria eta platano ketchup-a ere.
Aitortzak
Manilako Ermita auzoak kale bat du bere omenez.
Dantzari-oinetako
Dantzari-oinetako edo oinetako laua emakumeentzako takoi gabeko oinetakoa da, eskote biribildua duena. Ballet dantzariek erabiltzen duten oinetakoetan oinarritua, Erdi Aroan gizonek eta emakumeek erabiltzen zituzten.
Reichenburg
Reichenburg Suitzako udalerria da. Schwyz kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Atos
Atos aholkularitza teknologikoko zerbitzuen Frantziako enpresa da. Taldea 1988an sortu zen eta mundu osoan lan egiten du. Atos, Atos-Syntel, Atos Consulting, Atos Healthcare, Atos Worldgrid, Bull, Canopy, Unify eta Worldline markak ditu.
Salida de misa de doce del Pilar de Zaragoza
Salida de misa de doce del Pilar de Zaragoza 1897ko film dokumental mutua da, Eduardo Jimeno Correasek egina. Espainiar zuzendari batek egindako lehendabiziko filma izan zen.
Lehen 1896ko urriaren 11n grabatu zuela uste arren, 1996an Jon Letamendik Jimenok Lumière kamera 1897ko uztailean erosi zuela jakin zuen. Beraz, filmaketa 1897ko urrian egin zuen.
2004ko uztailean Londresen grabatzeko-ekipamendua enkantean jarri zuten eta Lumière enpresarekin loturiko erosle batek 129.000 € ordaindu zuen.
Argumentua
Zaragozako San Salvador katedraleko hamabiko mezatik jendea irten da. Minutu bat baino gutxiagoko film mutua da.
Imagologia
Imagologia da literatura konparatuko alorrean erabil daitekeen literatur lanak aztertzeko metodologia bat, besteak beste. Imagologiak herrialde baten irudia jasotzen du. Lotura estua izan dezake bidaia-literaturarekin. Izan ere, bidaiariak ibilbidean zeharkatzen duen herrialdearen hainbat alderdi jakingarri jasoko ditu, eta geroago idatzita utzi.
Daniel Henri Pageaux hispanista frantsesak doitutako metodologian iruditeria horrek hainbat osagai ditu: hitzak, ideologia eta eszenatokia. Garrantzitsuak dira bisitatutako herrialdean bolo-bolo dabiltzan hitz bereizgarriak, eta baita gutxiagotan erabiliak diren beste batzuk ere: eman dezagun simpático hitza Espainian, edo saudade Portugalen, edo seny Katalunian, edo jatorra Euskal Herrian... Ideologiari dagokionean aipatzen du Pageauxk bidaiariak herrialdearen bisitariak dituen betaurrekoak ikusten dituenak galbahetzeko eta bere ikuspegi propioa emateko. Eszenatokia da bidaia garatzen den ingurunea: historikoa, geografikoa, kulturala... Estereotipo kulturalak ere hor sartuko lirateke. Jakina da herrialde bakoitzean estereotipo bereziak daudela: ingeles flematikoa, frantses jendetasun handikoa, alemaniar sistematikoa, hitz gutxiko bizkaitar ekintzetan abila, etab.
Euskal Herrian aspaldi eginak dira horrelako saioak. Juan Martin Hiribarren lapurtarrak XIX. mendean liburu hau ondu zuen: Escaldunac. Iberia, Cantabria, Eskal-herriac; Eskal-herri bakhotcha eta hari darraicona (1855, Baiona). Bertan, euskaldunen gorazarre modukoa jasotzen da, eta herrialdearen hainbat alderdi zerrendatzen dira eta azaltzen: historia, herrialde historikoak, merkatuak, lanbideak, pertsonaia famatu batzuk, etab.
Nikolas Ormaetxea Pellejerok (Orexa, Gipuzkoa, 1888ko abenduaren 6a – Añorga, Gipuzkoa, 1961eko abuztuaren 9a), Orixe ezizenaz ezagunagoa, Euskaldunak (1950) izeneko freskoa paratu zuen bertsotan. Euskal mundu tradizionala deskribatu zuen, gure herrialdeko hainbat alderdi zerrendatu eta garatuta.
Aurreko biak apaizak baziren, Jean Etxepare Bidegorri (1877-1935) laikoa zen. Beribilez haren 1931ko liburua autoz egindako bidaia alai baten kontakizuna da. Bertan agertzen da idazlearen jarrera humanista, aurrerazalea, euskaltzalea eta ilustratua bideko zerak iruzkinduz ikuspegi orginal batetik, prosa ederrean emana. Berebilezen ikusten da idazleak egiten duen ahalegina eta autozentsura, testu onargarriak sortzeko gizarte haren aurrean bere ideiei uko egin gabe.
Aipagarriak dira hainbat pasarte liburu honetan. Aipagarria da duen asmo diplomatikoa mugaren alde bietako euskaldunak elkarri hurbiltzeko kontakizun legendario komun baten abaroan (Orreagako gudua), eta Historia hurbila ere aipatuz “zauriak berritu” gabe (Napoleonen inbasioa). Aipagarria da Loiolako Santutegiko bisitaren kontakizuna, non hizkuntzaren efektu sotilen bidez adierazten duen bere ikuspuntu kritikoa luxu barrokoari buruzkoan, hautsik harrotu gabe. Aipagarria da Zarauzko etxeen deskribapen enpatikoa, belaunaldiz belaunaldi irauteko asmoz egindako etxe sendo-ederrak. Aipagarria da Donostiako giroa nola kritikatzen duen, eta gizarte hartako arinkeria, arazo latzei itzuri egiteko ihesbidea: Belle Époque eta gero etorri behar zuen Bigarren Mundu Gerrako hondamendiaren zantzu iragarlea. Hazkunde ekonomiko eta sozial etengabearen baitako sinesmena putzura eroria zen Lehen Mundu Gerrarekin…
Aipagarriak dira, era berean, herri-bizimoduaren laginak, estanpa modukoak: euskal bazkaria, Iruneko jaiak, euskararen soziolinguistika…
Pedro Echagüe
Pedro Echagüe, idazlea, poeta, irakaslea, kazetaria, antzerkigilea, Argentinako hiru egunkariren sortzailea, Buenos Airesen jaioa 1828ko urriaren 8an. San Juanen hil zen 1889ko uztailaren 5ean.
Imagologia
Aipagarriak dira ere, jakintzaren ikuspuntutik egiten dituen ekarpenak, hala zientifikoak nola humanistikoak. Zientzien aldetik, jaso egiten du: munduaren sorrera “ziliporta” (txipristin) batetik, ikastun askoren gogoan oraindik Kreazioaren baitako sinesmena zegoenean; petrikiloren eta sasi-medikuntzaren estanpa umoretsua ematen du; itsasoak labarrak nola higatzen dituen deskribatzen du, ikuspegi positibistaz; landa-garapena (forestalismoa, sagardogintza, ur termalak)… Ikuspuntu humanistikotik jasotzen ditu: euskaldunek modernizazio industrialarekin dituzten kezkak eta erronkak; Greziako espiritu neurritsua beretzen du, bere biografiako aldarte suharrago batzuen aldean, non fedea galdu zuen, besteak beste: azken puntu honi dagokionez, hala ere, ez dakigu xuxen noraino hartu zuen asmoa bere benetako iritziak estaltzekoa, zer gerta ere bere idazle-bokazioarekin.
Pedro Echagüe
Biografia
Gaztaroa armada bateratuko kanpamenduetan eman zuen, erbestean, legez kanpo. Pedro Echagüe Regimiento de la Estrella erregimentuko sarjentu nagusi ohiaren eta Juana Arredondo de la Quintanaren semea zen. "Colegio de Ciencias Morales"-en ikasi zuen eta "Escuela de Medicina de Buenos Aires"-n hasi zituen ikastaroak, eta bertan ikasle nabarmen gisa nabarmendu zen, 1839an, Juan Manuel de Rosas-en politika zela eta, emigratu behar izan zuenean. Montevideon bera bezain gazte beste erbesteratu batzuk ezagutu zituen eta El Comercio del Plata eta ¡Muera Rosas! orrialdeetan kolaboratu zuen. Ondoren, bere jaioterrira itzuli zen Lavalleko armada bateratuan izena ematera eta Juan Manuel de Rosasen aurkako ekintzan aktiboki parte hartu zuen. Gradu militarrak lortu eta "Álvarez legioan" lehen teniente bihurtu zen; Mariano Acha jeneralak kapitain izendatu zuen eta Sancalako guduaren ondoren sarjentu nagusi. Lamadrideko laguntzaile eta idazkari pribatua izan zen, eta honek aukera delikatuak eta misio arriskutsuak behin eta berriz eman zizkion. Lavalle erail zutenean, Pedro Echagüe leialetako bat izan zen, eta gorpua bizkarrean eraman zuen, egun amaigabeetan lagunekin martxa egiten amorru federaletik salbatzeko. Bere borroka eta erbestealdiko urteak 1868 eta 1871 artean San Juanen argitaratu zituen hiru liburukietan dokumentatu ziren Apuntes de un proscripto izenburupean, eta bertan Bolivian, Txilen eta Perun bizitako abenturak kontatzen zituen.
Imagologia
Imagologiaren helburuetako bat da herrialdeen arteko elkar ulertzea eta harremanak sendotzea, itun-kutxa moduko bat. Euskal Herrian horretan dabil Etxepare Institutua, mundu mailako trukeak sustatzeko ahaleginean euskal kulturari bideak irekita.
Pedro Echagüe
Biografia
Rosas botatzen dutenean, Echagüe aberrira itzultzen da, eta Poliziako komisario izendatzen dute. Errioxako probintziako Polizia burua 1869 inguruan, urte hartako Errioxako erroldaren arabera. Hala ere, bere karrera militarrera itzuli zen Cepedako gudura eramango zuten gertaeren ondorioz, eta Mitrerekin batera, zirkunstantzia horietan El Litoral egunkaria sortu zuen San Nicolás de los Arroyos hirian. Pavónen ondoren arte geratzen da lerroetan, baina bere osasunak sufritzen du eta milizia uzten du. Domingo F. Sarmiento, San Juaneko (Argentina) gobernadore izendatua, probintzia horretara eramango du eta bertan ikastetxeetako ikuskatzaile izendatuko du eta gero Chacho Peñalozaren aurkako gerran bulego burua. Noizean behin Errioxatik igarota, Echagüek egunkari berria sortzen du bertan: El Riojano eta kargu politiko nabarmenak hartzen ditu. San Juanera itzulita, Epifanía de la Barrera-rekin ezkondu eta behin betiko errotu zen Cuyo eskualdean. San Juango El Zonda egunkariaren sortzailea izan zen. Antzerkigilea, kazetaria, Poliziako Instructore Nagusia (gaur intendente izango litzateke), Eskoletako Ikuskari Nagusia eta Errioxako Krimen Epailea izan zen.
Imagologia
Azken aldi honetan imagologiaren ildoko lanak argitaratu dituzte ikertzaile hauek: Garbiñe Iztueta, Frederik Verbeke, etab.
Galtzerdi (Tàpies)
Galtzerdi, katalanez Mitjó, Antoni Tàpies egilearen eskultura da. Bartzelonako Antoni Tàpies Fundazioaren barruko terraza batean kokatuta dago. 2,75 metro ditu. Altzairu herdoilgaitzez, oihalez eta metalezko sareaz egina dago.
Pedro Echagüe
Pedro Echagüeren lanak
Hainbat antzerki lan, horien artean hauek daude:
Galtzerdi (Tàpies)
Historia
Hasierako proiektua, 1992koa, askoz handiago zen, hemezortzi metro, eta kokapena ere oso bestelakoa zen: Bartzelonako Palau Nazionaleko Salo Ovala. Lehenengo ideian eskulturak barrutik ibiltzeko aukera eman behar zuen. Baina proiektuak eztabaida handia sortu zuen eta, azkenik, ez zen egin. 18 urte geroago, 2010ean, Antoni Tàpies Fundazioak proiektua berreskuratu eta egin zuen, neurri txikiagoan.
Gae Aulenti arkitekto italiarrak Tàpiesi egin zion eskulturaren enkargua. Urte hartan, 1991an, Palaua goitik behera berritzen ari zen bertan Kataluniako Arte Museo Nazionala kokatzeko asmoz. Artistak proiektuaren maketa aurkeztu zuen bezain pronto arazoak hasi ziren, politikoen artean batetik (konbergentziakoak eta sozialistak aurrez aurre jarri ziren), publikoaren artean bestetik. Azkenik, eskultoreak ez zuen aldaketarik onartu eta proiektua baztertua izan zen.
Hamar urte geroago Antoni Tàpies Fundazioak lana berreskuratu zuen eta zuzenean terraza baten gainean egokitu zuen. Une hartan Fundazioaren inaugurazioan, 2010eko martxoaren 3an, erakusketaren benetako izarra bihurtu zen eta aurretik entzundako kritikak isildu ziren. Eskultura Pere Casanovesek egin zuen, Mataron.
Azterketa
Tàpiesen lanetan informalismoa ohikoa zen. Egileak gauza sinple eta pobreekin margoekin eta elementu eskultoreekin konbinatuta egiten zituen eskulturak. Deigarriak dira bestetik altzairu herdoilgaitzezko gurutzeek Tàpies abizenaren "T" adierazten dute. Antoni Tàpiesen hitzetan lan honekin espektadoreari pentsarazi nahi dio, gauza txikiek unibertsoan bere tokia eta garrantzia dutela erakusteko.
Wassily (aulkia)
Wassily aulkia edo Model B3 aulkia diseinuzko altzari pieza bat da, Marcel Breuerrek diseinatua 1925-1926an. Garai hartan Breuer ebanisteria lantegiko burua zen Bauhausen (Dessau, Alemania).
Ustea zabaldu izan da aulkia diseinatu zela Vasili Kandinski margolariaren omenez, zeina aldi berean Bauhaus fakultatean aritzen zen, baina istorioa beste bat da: aulkia ikustean, Kandinskik bere diseinua miretsi zuen, eta Breuerrek kopia bat egin zuen Kandinskiren gela pertsonalerako. Hamarkada batzuk geroago, Wassily izena hartu zuen aulkiak, Gaviota izeneko altzarigile italiar batek fabrikazioa berrabiarazi zuenean; Kandinski konexio anekdotikoari buruz jakin eta Wassily izenarekin merkaturatu zuen.
Ángela Alonso
Ángela Alonso Martínez (Lerin, Nafarroa Garaia, 1899ko martxoaren 3a - Iruñea, Nafarroa Garaia, 1986) maistra izan zen.
Biografia
Teodora Martínez eta Valentín Alonsoren alaba izan zen. Ángela edo Angelitaren ama erditu eta laster gaixotu egin zen. Ángela txikia aitona-amonen etxean jaso zuten, Beran. Amado Alonso hizkuntzalari lerindarra osaba izan zuen.
Errealismo zikina
Errealismo zikina (Dirty realism) XX. mendeko 70 eta 80ko hamarkadetan AEBn sortutako literatura-mugimendua da. Mugimendu honen nahia da, funtsean, narrazioa bere osagai nagusietan bakarrik biltzea.
Ángela Alonso
Biografia
Gurasoek 1914an sortutako artilea eta larruak inportatzeko negozioa zuten, halere Argentinara emigratu zuten eta ez zen haien berririk izan. Horrek Ángela betiko markatu zuen. Aitona-amonek erabaki zuten bere jatorriari zegokion formakuntza jaso behar zuela. Lehenengo ikasketak monjen frantses ikastetxean egin zituen eta horrek txikitatik frantses hizkuntza menperatzea ahalbidetu zion. Ondoren, 1913tik 1917ra Iruñeko Eskola Normalean magisteritza egin zuen. Ikasketak amaitzean sari berezia jaso zuen.
Errealismo zikina
Deskripzioetan soiltasun, zehaztasun eta hitzen erabilera urriko joera da errealismo zikinaren ezaugarria. Objektuak eta pertsonaiak oso era zehatz eta azalekoan azaldu behar dira; izenondoak eta aditzondoak nabarmen murriztu behar dira, testuingurua izateko narrazioaren muina. Bestalde, pertsonaiak ohiko bizitzak dituzten gizaki arruntak dira.
Ángela Alonso
Biografia
Udak Beran igarotzen zituen. Carmen Baroja idazlearen lagun izan zen. Titulua eskuan zuela maistra oposaketetara aurkeztu zen, Zaragozan. Gainditu eta bigarren geratu zen zerrendan, 18 urte zituen. Orduan ezusteko bat gertatu zitzaion, aitaren anaia batek berarekin ezkontzea proposatu zion. Neskak ezezko borobila eman zion eta pretendienteak bengantza hartu zuen, Zaragozako Unibertsitateko errektorearen lagun mina zenez, Ángelak eskuratutako plaza herririk urrunenean izatea eskatu zion, horrela Teruelgo herri galdu batean eman zioten plaza. Herri hartara Angela eta aitona zaldiz heldu zirenean, harrera txarra egin zieten. Aitonak ez zuen zalantzarik izan eta ilobarentzat toki egokiago baten bila abiatu zen.
Errealismo zikina
Errealismo zikinaren ordezkari nabarmenak hauek dira: John Fante, Charles Bukowski, Raymond Carver, Richard Ford, Tobias Wolff eta Chuck Palahniuk idazle estatubatuarrak; Pedro Juan Gutiérrez, Fernando Velázquez Medina eta Zoé Valdés kubatarrak; Pablo Palacio ecuadortarra; Argenis Rodríguez venezuelarra; eta Roger Wolfe, Héctor Álvarez Sánchez, David de la Rosa eta Alberto Gómez Vaquero espainiarrak.
Ángela Alonso
Irakasle ibilbidea
Calahorran izan zuen lehen eskola. Bi urtez jardun zuen bertan. Ondoren Berako monjek Bordeleko ikastetxe batean lan egitea proposatu zioten eta han lan egin zuen beste bi urtez. 1923an Angelitak 22 zituen eta aitonak bere seme Peperekin ezkontzea proposatu zion eta 1924ko urtarrilaren 9an ezkondu ziren eta lan egiteari utzi zion. Ezkondu eta urtebetera bere lehen alaba jaio zen eta handik sei urtera semea. Familiaren ekonomia ez zen ondo joan eta Angelita berriro itzuli zen lanera.
Errealismo zikina
Euskal Herrian literatura-mugimendu honetan Iban Zaldua eta Harkaitz Cano (euskaraz) eta Karmelo C. Iribarren (espainieraz) koka daitezke.
Ángela Alonso
Irakasle ibilbidea
Lerinek hezitzaileak behar zituen analfabetismo maila oso altua baitzen, biztanleen %40k ez zekien ez irakurtzen ez idazten. 1930ean hasi zen Angelita Leringo eskolan. Atsedenik gabe lan egiten zuen familia aurrera ateratzeko. Alaba ere iraskasle izateko animatu zuen eta garai batean ama-alabek lan egin zuten Leringo eskolan, Angelita zuzendari eta alaba irakasle zirela.
Ptychobarbus conirostris
Ptychobarbus conirostris Ptychobarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Frantziar Auzoa (New Orleans)
Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan New Orleans hiria hiri irekia aldarrikatu zuten, ondorioz hiria borrokarik egin gabe Batasuneko Indarrei bere burua errenditu eta Hegoaldeko Estatu Batuetako hiri askok jasandako suntsiketa sahiestea lortu zuen.
Ángela Alonso
Irakasle ibilbidea
Leringo herriak ohorezko maistra izendatu zuen 1969an, baina omenaldirik sentikorrena, urte berean, eskolak egin ziona izan zen.
Frantziar Auzoa (New Orleans)
Bestalde, auzo honetan San Luise katedrala ere kokapen da.
Ángela Alonso
Irakasle ibilbidea
1986an hil zen Angelita Iruñean.
Hunting
Hunting Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hunting udalerrian erroldatutako biztanleak 581 ziren. Familiak 220 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 239 etxebizitza zeuden, 224 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 205 etxeak ziren eta 34 apartamentuak ziren. 224 etxebizitza nagusietatik 182 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 160 etxek bost zituzten. 208 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 65 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 144 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 407 ziren, horien artean 282 aktiboak ziren eta 125 inaktiboak ziren. 282 pertsona aktiboetatik 273 lanean zeuden (143 gizon eta 130 emakume) eta 10 langabezian zeuden (4 gizon eta 6 emakume). 125 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Hunting udalerrian 233 unitate fiskal zeuden, 620 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.906 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Hunting udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 348 hektarea erabiltzen.
Ficimia ruspator
Ficimia ruspator Ficimia generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
São João Batista do Glória
São João Batista do Glória Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pnoepyga formosana
Pnoepyga formosana Pnoepyga generoko animalia da. Hegaztien barruko Pnoepygidae familian sailkatua dago.
Mendiko bota
Mendiko bota edo trekking-oinetakoa mendian edo txangoetan oina eta orkatila babesteko diseinaturiko oinetakoa da. Babesa handitzeko askok Gore-Tex bezalako materialak erabiltzen dituzte.
Zutkerque
Zutkerque Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.