cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal Herriko egunkariak
Bizkaia
Bilbon, 1900ean, sei egunkari argitaratzen ziren: irakurriena, aurretik aipatu dugun El Noticiero Bilbaíno, haren arerio El Cuartel Real karlista, 1910 baino lehenago desagertuko zena; La Voz de Vizcaya, 1880an sortu eta 1902an desagertua; errepublikarren bozeramailea El Norte zen.
Azparren
biztanle zituen.
Euskal Herriko egunkariak
Bizkaia
Arratsalde partean, kaleak lanaldia bukatutako enplegatu eta langileez betetzen zirenean, bi egunkari monarkiko saltzen ziren: El Nervión eta El Porvenir Vasco.
Egoera nabarmen aldatu zen 1901ean El Liberal, «Bilboko lehen egunkari handia» eta, segidan, La Gaceta del Norte sortzean. Horiek izan ziren, 1936a arte, hiriko bi egunkari nagusiak.
Azparren
Bertako biztanleak azparrendarrak dira.
Euskal Herriko egunkariak
Bizkaia
«Prentsa bilbotarrak El Liberali ezer zor badio, lozorrotik esnatzea eta dialektika zorroztea zor zen, horrek eman ziolarik hiriari Espainiako kazetaritza girorik interesgarriena», dio Alfonso Carlos Saiz Valdivielsok. El Liberal Madrilgo «trust» batek sortu zuen, ordurako Estatu osoan barrena zenbait egunkari zituelarik, denak ere joera demokratiko eta erregezaleak. Bere ibilbidean, alabaina, errepublika aldera lerratu zen, eta 1923an Indalecio Prietok erosi zuenean sozialista bihurtu zen, eta Pablo Iglesiasek sortutako alderdia Bizkaiko Foru Aldundian sartzean eragin handia izan zuen. El Liberalek egunero 8.000 10.000 ale saltzen zituen, eta grebako egun gatazkatsuetan bi halako.
El Liberalen sorrerak Bizkaiko sektore kontserbadoreenetan kezka piztu zuen. Loiolako jesulagunen gomendioz, burgesia katolikoaren zenbait gizon itzaltsuk, Jose Maria Urkijo Ibarra eta Luis Lezama Legizamon buru zituztela, La Gaceta del Norte sortu zuten hilabete batzuk geroago, 1901eko urrian.
Azparren
Izena
Azparren toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Euskal Herriko egunkariak
Bizkaia
La Gaceta del Norte, bizialdi luze baten ondoren laurogeiko hamarkadan modu penagarrian zendua, «Prentsa Ona» delakoaren printzipioetan oinarrituta jaio zen. Vatikanoaren doktrina jarraituz, politikaren alorrean eskuineko indar guztien batasuna bultzatu zuen, ezkerrari eusteko, eta joera euskaltzalea agertu zuen. Komunikabide berria zuzentzeko, talentu handiko Irungo kazetari gazte bat izendatu zuten: Aureliano López Becerra, prentsaren historian «Desperdicios» ezizenaz sartua.
Antonio Mauraren gobernuaren politika leheneratzailea defendatzeko, 1909an Alderdi Kontserbadorea sortu zen Bilbon. Alderdiaren buru Fernando Ibarra jarri zen, bi urte lehenagotik Espainiako Gorte Nagusian Bizkaiko ordezkari zena. Ibarratarrek iritziak hedatzeko euskarri bat behar zutela uste zuten, beren ekimen politikoekin aurrera egiteko, hots, egunkari bat.
Azparren
Armarria
Azparrengo armarria Artzibarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
Euskal Herriko egunkariak
Bizkaia
Donostiako El Pueblo Vasco hautatu zuten, Rafael Pikabeak hain egoki editatua, ezen 1903az geroztik katoliko tradizionalistek eta kontserbadoreek hauteskundeetan bat egin zezaten aurrerabide handiak egin baitzituen. Hortaz, Ibarra anaiek Pikabeari Bilboko El Pueblo Vasco editatzeko eskubideak erosi zizkioten, eta zuzendaria fitxatu zuten, Juan de la Cruz Elizondo, López Becerra bezala irundarra eta kazetari handia. Ibarratarren egunkaria Bilborentzat gauza handia izan zen, egunero Eugenio d’Ors, Ramiro Maeztu edo Azorínen eskuz idatzitako orriak iristen eta argitaratzen ziren, El Pueblo Vasco egunkariko beste artikulugileekin batera, hala nola Jose Maria Salaberria, Pedro Mourlane Mitxelena eta Lyon d’Or kafetegiko –letra espainiarretan mito bihurtua– zenbait solaskide.
Gaur egun, El Pueblo Vasco Bizkaiko egunkari zaharrena da, Espainiako Gerra Zibiletik eta El Correo Español falangistarekin eginiko fusiotik bizirik irten ondoren. Hurrengo orrietan gai honi buruz arituko gara.
Prentsa abertzaleak une gogorrak bizi izan zituen, 1899ko El Correo Vasco iragankorraren ondoren, ideia aranistak hedatzeko komunikabide bat bermatu nahi eta ezinean. Paradoxikoki, Euzkadi azkenik Bilbon tirada handienetakoa zuen egunkaria bihurtu zenean, Engrazio Aranzadi «Kizkitzak» zuzendutako argitalpenak aberrikoen kritika gordinak jaso zituen, sektore honek ez baitzuen gogo onez ikusten Euzko JEL-Batzaren –mugimenduaren alderdi moderatu eta posibilista– ideien aldeko egunkari bat.
Euzkadiko irakurleen idazle maiteenetako bat «Imanol» zen, Manuel Aznar Zubigarairen ezizena. Kazetari nafarra nazionalismo sutsuenetik kastizismo zaharkituenera pasa zen, eta erregimen frankistaren arrimuan bukatu zuen, eta gero idazle eta diplomatiko gisa egunkaria gailurrera eraman baitzuen. Azterlan honen azken kapituluan «Imanol»en bizitza eta ibilbidea jasoko dira. Haren biloba Jose Maria Aznar Espainiako gobernuko presidente izan zen XX. mendearen amaieran eta XXI. mendearen hasieran.
Eusko abertzaletasunak, halaber, La Tarde arratsaldeko egunkaria bereganatu zuen. 1914an sortu zen «Diario independiente» bezala, baina 1927az geroztik Euzkadiren argitaletxe Euzko Pizkundiak hartu zuen, Javier Gortazar editorearen bidez, Euskal Herriko lehenengo kirol egunkaria ere sortu zuena: Excelsior. Jazinto Mikelarena kazetari bizkaitarraren zuzendaritzapean, egunero 20.000 ale saltzen zituen. 1931ean eusko nazionalismoaren baitako liskar gogorrek egunkariaren jabegoa aldaketa ekarri zuten, eta Excelsius izenaz jarraitu zuen.
Gipuzkoa
Euskal Herriko kazetaritzan, XIX. mendearen amaiera arte Gipuzkoa izan zen herrialderik aktiboena, bi ekoizpen gune zituelarik: Donostia eta Irun. Mugako hirian joera eta korronte orotako astekariak –El Bidasoa kasu, 1880 eta 1963 bitartean aldizka argitaratua– eta egunkariak argitaratzen ziren, eta erredakzioetan idazle bikainak bildu ziren: Aureliano López Becerra «Desperdicios», Juan de la Cruz Elizondo edo Mourlane Mitxelena, «el cisne del Bidasoa», besteak beste.
Kontxako badiaren inguruan, 1880ko hamarkadaz geroztik prentsaren alorrean La Voz de Guipúzcoa egunkaria izan zen nagusi. Irakurle gehien izanik ere, ez zen El Pueblo Vasco –Ibarra anaiek Bilboko egunkari homonimoa sortzeko eredutzat hartu zutena– bezain eragin politiko handikoa, eta ezta profesionalki hura bezain itzaltsua ere. Alfonso C. Saiz Valdivielsok begi onez «joeraz eskuinekoa, erredakzioan ezkerrekoa» definitutako egunkariaren historian Pikabea y Leguía editorea eta Juan de la Cruz Elizondo eta Felipe Urkola lehen bi zuzendariak sartu dira.
Agidanez, Madrilgo tertulietan El Pueblo Vasco irakurri eta eskatu ohi zen –izan ere, egunkariko idazle ziren Azorín, Ramiro de Maeztu, Miguel Baroja edo Francisco Grandmontagne –, eta kazetaritzan ziharduten Hego Euskal Herriko idazleen gogokoena zen.
La Voz de Guipúzcoa eta El Pueblo Vasco egunkarien inguruan beste egunkari txiki asko zebiltzan, denak ere ideologiaz eskuinekoak eta errentagarritasun urrikoak: 1897 eta 1936 bitartean galerak pilatuz joan zen La Constancia integrista eta foruzalea; El Correo de Guipúzcoa, tradizionalista (1898-1911), eta haren ondorengo El Correo del Norte (1912-1916), edo Gipuzkoako lehenengo arratsaldeko egunkaria, Crónica (1910-1915).
Azparren
Inguru naturala eta kokapena
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.
Euskal Herriko egunkariak
Gipuzkoa
Euzkadi egunkariak Gipuzkoan izan zuen oihartzun apala kontuan izanik, 1930ean El Día sortu zen, «erlijio-joerakoa eta euskaltzalea» egunkari nazionalista, «irizpide katoliko zuzen eta hertsi batek eta sentimendu zintzo eta euskaltzale leial batek» gidatua. Egunkari interesgarri haren lumarik zoliena Jose Ariztimuño «Aitzol» apaizarena zen, Espainiako Gerra Zibilan frankistek fusilatu zutena.
Azkenik, 1934an El Diario Vasco jaio zen, gaur egun Gipuzkoako prentsan egunkari zaharrena. Egungo kazetaritzari buruzko kapituluan arituko gara hartaz.
Araba
Araban 1887an argitaratzen ziren hamaika egunkarietatik hiru baino ez ziren heldu mende berrira. Baliteke horren zergatiak hiru eratakoak izatea prentsak herrialde horretan indar eragilea galdu izana, hein batean bederen, XIX. mendearen amaierako krisi politiko etengabeak eta desengainua.
Arratsaldeko bi egunkariren arteko aurkaritza nagusitu zen 1900 eta 1936 bitartean, El Heraldo Alavés / El Pensamiento Alavés eskuindarraren eta La Libertad liberalaren artekoa, alegia. Mende hasierako prentsaren bereizgarri ziren gatazka horietakoa izan zen, grinatsua eta bortitza, kazetaritzatik haratagokoa.
Azparren
Inguru naturala eta kokapena
Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan.
Klima
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.
Euskal Herriko egunkariak
Araba
Arerio zuen El Pensamiento Alavés egunkariak ez bezala, egunkariak jarrera koherentea erakusten zuen «noren aurka borrokatzen zuen, eta ez noren alde zegoen», Antonio Rivera adituaren hitzetan.
Azparren
Klima
Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.
Euskal Herriko egunkariak
Araba
Bi egunkarien eragina berdintsua zen. Egunero 3.000 ale inguru saltzen zituzten, baina La Libertad egunkariko irakurleak gehienbat hiritarrak ziren, eta El Heraldo/El Pensamiento egunkarikoak, berriz, Arabako landako bizilagunen artean harrera hobea zuen.
1901ean Arabako eskuinaren bozeramailea sortu zen, El Alavés karlistaren zuzeneko oinordea zen, baina planteamendu moderno eta erakargarriago batekin. «Katoliko independente» etiketaz, Arabako eskuin osoa biltzea lortu zuen: karlistak, nazionalistak eta kontserbadoreak.
Azparren
Estazio meteorologikoak
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Euskal Herriko egunkariak
Araba
Egunkaria Jose Luis Oriolek erosi zuen, eta 1932az geroztik, El Pensamiento Alavés izen berriarekin Oriolen alderdiaren –La Hermandad Alavesa– zerbitzura zegoen egunkari tradizionalista zaratatsu bihurtu zen. Nazionalistek, aurreko etapan erredakzioan ugariak, egunkaria utzi zuten, eta 1933tik aurrera Euzkadi egunkari bilbotarraren herri mailako edizio bat bultzatu zuten (Euzkadi en Araba), emaitza bikainak lortuz. Beraz, Heraldo zaharretik Pensamiento berrirako aldaketan, egunkariak bere ondasun nagusia galdu zuen: Arabako eskuin guztien atxikimendua.
Errepublikak, gehiegikeriak zirela-eta, aldi baterako El Pensamiento geldiarazi zuen, baina Araban Oriolen egunkariak baino ez zuen biziraun Espainiako Gerra Zibilean. Hala, 1967an birsortu zen, Norte Expréss bezala.
Corydoras copei
Corydoras copei Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Azparren
Historia
Su edo etxeen zenbaketetan, 1366tik 1819ra bitarteko bosten artean ibili zen, eta biztanle kopururik handiena 1858an izan zen, 114 biztanlerekin. Jaitsiera etengabea hasi zen, 1930ean gora egin baitzuen (105 biztanle izatera iritsi zen), eta 1970eko 32ra arte jaitsi zen. 2012an, 25 erroldatu izatera igo da, hein batean Artozki kontzejua desagertu delako, bertako biztanleak herri horretara igaro baitira.
Demografia
biztanle zituen Azparrenek.
Politika
Azparrengo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Fernando Urtasun Garde da.
Euskal Herriko egunkariak
Nafarroa Garaia
XIX. mendeko azken laurdenean, Nafarroa Garaiko prentsaren merkatuan El Eco de Navarra nagusitu zen. Egunkari antikarlista eta moderatua, Alderdi Kontserbadorearen inguruko jarreretatik liberalismo doktrinal apal baina, paradoxikoki, molde zaharretan ainguratua zen batera jo zuen –hainbesteraino, ezen egunkaria errealetan jartzen zuen. Eskuinaren aldetik, integristek La Tradición Navarra «egunkari katoliko politikoa» argitaratzen zuten (1894tik 1932ra), zeinak karlismoari, eta batik bat haren bozeramaile El Pensamiento Navarro egunkariari, garbitasun doktrinalik eza leporatzen baitzion.
Egoera zurrun samar hartan, 1903an Diario de Navarra egunkaria agertzeak, giroa freskatu eta berritzeaz gain, irakurleen banaketa nabarmen aldatu zuen: lehenengo urtean, Diario de Navarrak 2.000 ale saltzen zituen, El Ecok 3.000, El Pensamiento Navarrok 1.800 eta La Tradiciónek mila ale eskas. 1913an Diario de Navarra egunkariak El Eco xurgatu zuen, gaurdaino sendo mantendu duen nagusigoari hasiera emanez.
«Garcilaso»k zuzendutako egunkariak, jarrera liberal kontserbadoretik eta maurismoarekin bat eginik, Nafarroan langile mugimenduaren hazkundea eta ideia sozialisten hedapena geldiaraztea zuen xede. Eusko nazionalismoari uko egin ondoren, 1918an, Zapateria kaleko egunkaria erradikalizatu egin zen, jarrera antieuskaldun eta nabarristak, eskuin mesianikoaren parekoak, agertuz. Espainiako Bigarren Errepublikan, Diario de Navarra eta El Pensamiento egunkariek Errepublikaren Defentsarako Legearen eztenkadak pairatu zituzte, galarazpenak jasanez. Biek ala biek, 1936ko uztailean, bozkarioz hartu zuten Emilio Mola jeneralaren altxamendua. Izan ere, bi egunkariek, ideologikoki eta materialki, altxamendua bultzatu zuten.
Mende hasierako Nafarroa Garaiko prentsaren gainbegiratu azkar hau osatugabea litzateke prentsa liberal bat bermatzeko ahaleginak aipatuko ez bagenitu. Aldi hartako egunkari garrantzitsuena izan zen 1904ko El Demócrata Navarra, duina eta enpresako jarraibideez eratua, baina bizialdi laburrekoa. Halaber, 1923an eusko nazionalistek La Voz de Navarra sortu zuten, 1936ko uztailean Espainiar Falangeak indargabetua.
Azparren
Kontzejua
Azparrengo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Fernando Urtasun Garde da.
Euskal Herriko egunkariak
Mozala prentsarentzat. 1936-1976
1936ko Gerra Zibila hastean, mende oso batez kostata ezartzea lortutako informazio-aniztasuna erabat galdu zen. Hego Euskal Herriko kazetaritzarenak egin zuen: arrakastatik tragediara igaro zen. Francoren diktadurak iraun zuen bitartean, 40 urtez, egunkariak bi prentsa-legeren mozalpean bizi ziren. Zentsurak isiltasun politikoa, soziala eta, zenbaitetan, baita kulturala ere, ezarri zuen eta, ondorioz, egunkari guztiek gutxi gorabehera gauza bera modu berean kontatzen zuten.
Gerraren ondorenak
Marokoko indar armatua, 1936ko uztailaren 17an, Errepublikako gobernuaren aurka matxinatu zen. Hurrengo egunean, Nafarroako gobernadore Emilio Mola jeneralak probintzian gerra egoera deklaratu zuen, eta ordu gutxitan boterearen baliabide guztiak bereganatu zituen, komunikabideak barne, jakina. Altxamenduak arrakasta zuen Espainiako probintzi guztietan, falangistek konfiskatuko dituzte ezkerreko, nazionalista edo errepublikarrak ziren egunkarietako errotatibak, eta kideko propaganda organoak martxan jarri zituzten. Lehena Iruñeko Arriba España izan zen, 1936ko abuztuaren 1ean, La Voz de Navarra nazionalista indarrez kendu ondoren.
Azparren
Kontzejuburuak
2011tik, Azparrenek kontzejuburu bat izan du:
Euskal Herriko egunkariak
Gerraren ondorenak
Aldi berean, kolpeak porrot egin zuen lekuetan, Espainiako Bigarren Errepublikaren aldeko indarrek eskuineko komunikabideak itxi, eta haiek alderdiko egunkariekin ordezkatu zituzten.
Donostian, La Constancia eta El Diario Vasco egunkariak galaraziak izan ziren, eta bigarrenaren tailerretan Frente Popular hirian argitaratutako egunkari bakarra inprimatu zen, nazionalek hartu zuten arte. Nazionalek, era berean, El Día, La Prensa, La Voz de Guipúzcoa eta Guipúzcoa Obrera egunkarien instalazioak hartu zituzten, eta 1936ko irailaren 16tik aurrera arratsaldeko Unidad egunkaria eta goizeko La Voz de España, tradizionalista, atera zituzten.
Bilbon, uztailaren 18an berean, El Pueblo Vasco ondasunez, akzioz eta eskubideez gabetu zuten, altxamenduaren prestakuntzan parte hartzea leporatzen zitzaiolarik. La Gaceta del Norte eta El Nervión ere agintari errepublikarren esku gelditu ziren, eta horiek kideko alderdi eta sindikatuen zerbitzura jarri zituzten. Erregimen frankista ezartzean, 1937aren erdialdean, Bilbok zortzi egunkari galduak zituen ordurako, horietako batzuk nahikoa ospetsuak, Noticiero Bilbaíno historikoa edo Indalecio Prietoren El Liberal, kasu. El Pueblo Vasco eta La Gaceta del Norte, garbiketa eta neurri zorrotzak jasan ondoren, berriro argitaratu ziren eta horiez gain beste bi egunkari, Falangearen ospe eta zorionerako: El Correo Español, eta Hierro arratsaldeko egunkaria, Euzkadi eta El Liberal akabatutakoen tailerretan inprimatuak.
Araban, matxinatuek La Libertad konfiskatu zuten, bizialdi laburreko –-1937ko urtarriletik 1940ko urrira– Norte «Egunkari Nazional Sindikalistaren» mesedetan.
Reppe
Biztanleria
2007an Reppe udalerrian erroldatutako biztanleak 285 ziren. Familiak 101 ziren, horien artean 17 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 34 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 46 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Dacelo novaeguineae
Dacelo novaeguineae Dacelo generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcedinidae familian sailkatua dago.
Azparren
Euskara
Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Teyssières
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Reppe
Etxebizitza
2007an 107 etxebizitza zeuden, 102 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 3 hutsik zeuden. 95 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 102 etxebizitza nagusietatik 91 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 77 etxek bost zituzten. 81 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 60 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Azparren
Euskara
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Teyssières
Etxebizitza
2007an 74 etxebizitza zeuden, 39 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 67 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 39 etxebizitza nagusietatik 24 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 12 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 65 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (15 gizon eta 14 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Teyssières udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 120 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arrostako gaztelua
Arrostako gaztelua Zaragozako Arrosta herri hustuko gaztelua da.
Reppe
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 173 ziren, horien artean 125 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 125 pertsona aktiboetatik 113 lanean zeuden (59 gizon eta 54 emakume) eta 12 langabezian zeuden (5 gizon eta 7 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Arrate Kirol Gaztedia
Arrate Kirol Gaztedia (Juventud Deportiva Arrate), Eibarko eskubaloi taldea izan zen.
Historia
Eibarren 1947an sortua, bere garaiko Kirol Gaztediak bezala Arrateren helburua gazteen artean kirola bultzatzea zen. Hori zela eta saila asko sortu zituen: atletismo, futbol, pilota, urpeko kirolak, eta abar, beti harrobia eta gazte taldeak sortuz. Hasieran futbolarena sail nagusia bazen ere, 1964/65 denboraldirako eskubaloi saila sortu zen.
Hasieran, Untzaga enparantzan jokatzen zuten 1980ko hamarkadan 3.500 ikusleentzako Ipurua kiroldegia eraiki arte.
Reppe
Diru sarrerak
2009an Reppe udalerrian 111 unitate fiskal zeuden, 323 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.743 euro zen.
Arrate Kirol Gaztedia
Historia
Arratek betidanik harrobia landu du eta talde asko eta eskubaloi eskola bat izan ditu. Emakumezko kategorian, Ohorezko Mailan jokatutako Arrate-Amaña taldea zuen. Europan jokatzeko ere sailkatu arren, taldea desegin egin behar zuten babeslerik ez zuelako.
Espainiako Erregea
Espainiako erregea Espainiako estatuburua da; bere batasun eta iraunkortasunaren sinboloa, instituzioen funtzionamendua zuzena izan dadinez arduratzen da; eta Nazioaren ordezkaritza handiena da. Konstituzioak eta legeak esleitutako eginkizunak betetzen ditu. Indar Armatuen agindu nagusiak ditu, Armadako kapitain nagusia da, eta Errege-Akademien zaindaririk handiena.
Euskal Herriko egunkariak
Prentsako zuzendaritza nagusiaren mendean
Erregimen garaileak 1938ko apirilean Prentsako Lege berri bat ezarri zuen, Joseph Goebbels erregimen naziko propaganda eta informazio ministroaren legean inspiraturik. Aurrerantzean, komunikabide guztiak, publikoak nahiz pribatuak, boterearen zerbitzura egon ziren. Botereak ezartzen zituen kontsignak, komunikabide ofizialak, ildo editoriala, eta, gainera, argitaletxeek proposamenak egin ondoren, zuzendariak izendatzeko eskubidea zuen, eta Prentsako Zuzendaritza Nagusiaren (Dirección General de Prensa) mendeko Informazio eta Zentsura Negoziatuei (Negociados de Información y Censura) ahalmen osoa ematen zion.
Espainiako Erregea
1978ko Konstituzioak Koroa, erregea eta hari dagozkion funtzioak aztertzen ditu bere II. Tituluan (56.-65. artikuluek osatuta). Gaur egungo erregea Felipe Borboi eta Greziakoa da, Felipe VI. izenarekin.
Konstituzioak erregearen erabateko bortxaezintasuna aitortzen du. Hala eta guztiz ere, eta konpentsazio gisa, Konstituzioak Koroaren titularraren egintza guztiak baliogabeak direla ezartzen du, Gobernuaren lehendakari, ministro edo Diputatuen Kongresuko lehendakariaren berrespena ez badu; kasuaren arabera.
Koroa
Koroa Espainiako estatu burua daukan erakunde konstituzionala da. Haren ezaugarriak hauek dira:
Euskal Herriko egunkariak
Prentsako zuzendaritza nagusiaren mendean
Espainian egunkari publikoak, «Prensa del Movimiento» zeritzona, eta egunkari pribatuak egon ziren, 1939 eta 1977 bitartean. Azken horiei, Errepublika garaian izan zuten jarreragatik, informazio jarduerarekin jarraitzeko baimena eman zieten. Horrez gainera, herrialde bakoitzeko Prentsa Elkarteak Hojas del Lunes izenekoa argitaratzen zuen. Egunkari publiko eta pribatuen elkarbizitza bitxi horrek uztailaren 18ko erregimenaren izaera misto eta kontraesankorra islatzen du.
Falangista buruberoenen lehen asmoa prentsa monopolizatu eta aniztasun-mota oro suntsitzea zen. Rafael García Serranok kontatu zuen Iruñean «los flechas» izenekoek Diario de Navarra konfiskatu nahi izan zutela, Raimundo García «Garcilaso» egunkariaren zuzendariak altxamenduaren aurreko konspirazioan parte hartu zuen arren. Azkenean, Molaren itzalak Diarioren independentzia gorde zuen, eta kapitalaren bitartekotzak Donostiako El Diario Vasco eta Bilboko El Pueblo Vasco babestu zituen. Ybarratarren egunkariak, alabaina, El Correo Español falangistarekin bat egiteko eta «Diario de Falange Española Tradicionalista y de las JONS» berragertzeko laidoa pairatu behar izan zuen.
Egunkari ofizialen katea (Prensa del Movimiento) berrogei egunkarik baino gehiagok osatzen zuten, eta horietako lau Euskal Herrian argitaratzen ziren: Iruñeko Arriba España, Donostiako La Voz de España (goizeko egunkariak), Donostiako Unidad eta Bilboko Hierro (arratsaldeko egunkariak). Komunikabide horien ezaugarri nagusia joera ideologikoa zen, diktaduraren goresle nekaezinak, eta lehiaketa ia akuilu eta estrategiarik eza. Boterearen interesen mende, diruaren mende baino, gehienak Estatuarentzat oso defizitarioak izan ziren.
Hirugarren maila batean zeuden komunikabide tradizionalistak, karlismoaren inguruan zebiltzanak. Horrelakoak ziren El Pensamiento Navarro, El Pensamiento Alaves eta La Gaceta del Norte. Azken horrek, egunkariaren sustatzaile Jose Mª Urkijo gerran immolatu arren, bere iragan foruzalea justifikatu beharra pairatu zuen.
Zentsura eta autozentsura
Diktaduraren 40 urteetan, egunkariak bi prentsa legearen mozalpean bizi ziren: 1938ko Ramón Serrano Suñer zena, jada azaldua, eta 1966ko Manuel Fragarena, zeinak zentsura komunikabideetako zuzendarien esku utzi baitzuen. Zuzendariak, erregimenak onar zezakeenaren muga asmatu ezinean, etengabeko kezkarekin bizi ziren, beti zutabeen barrena labain zitekeen edozein xehetasunengatik espediente zigortzaile bat jasotzeko beldur. Jose Javier Uranga, «Ollarra», 1962 eta 1990 bitartean Diario de Navarrako zuzendari izanak gogoratu bezala, «Inork ez zekien askatasuna noraino tenka zitekeen. Pozik eta seguruen zeundenean, sokatik tira eta... to espedientea».
Zentsurak isiltasun politiko, sozial eta, zenbaitetan, baita kulturala ere, ezarri zuen, eta, ondorioz, egunkari guztiek gauza bera gutxi gorabehera modu berean kontatzen zuten. Profesionalek, lana betetzeko, batez ere eguneroko bizitzako alderdiak, kirolak, gizartea, herriko bizitza eta kazetaritza literarioa jorratu zituzten. Gipuzkoan tokikotasuna nagusitu zen –joera horretan La Voz de España nabarmendu zen gehien–, eta Bizkaian, berriz, irakurleen erakargarri nagusiak informazio kanpainak izan ziren –batez ere, La Gaceta del Norte.
Hautabidea hain murritza izaki, lehia alderdi tekniko eta formaletan zegoen. Alor horretan, Movimientoko egunkariak oso atzera geratu ziren, askoz arinagoak ziren argitaletxe pribatuen aldean. Horregatik izan zuen prentsa ofizial-zaleak barneratze maila hain apala, eta galera izugarriak pilatu zituen. Ondorioz, pixkanaka egunkariak itxiz joan ziren, 1975ean Arriba Españaren itxieraz hasi, eta 1983ko otsailean Hierro desagertu zen arte. Bi data horien artean, 1978ko Espainiako Konstituzioak, 20. artikuluan, adierazpen eta informazio askatasuna bermatu zuen.
Hego Euskal Herriko prentsa, 1977tik aurrera
Diktaduraren gau luzean, oro har gizartearen eta zehazki kazetaritzaren ilusiorik handienetako bat adierazpen-askatasuna berreskuratzea izan zen. Xede hori, pixkanaka eta aldizka ikaraldiak jasanez, 1976az geroztik betetzen joan zen. Euskal Herriko kazetaritzaren merkatuak, 1977tik, hiru aldi kronologikotan azter daitekeen eraldaketa sakona ezagutu du. Lehen aldian, 1977 eta 1984 bitartean, egunkari zahar asko –erakunde-prentsan nahiz prentsa pribatuan– itxi eta beste batzuk jaio ziren. Bigarren aldian, laurogeiko hamarkadaren erdialdean hasia, Hego Euskal Herriko egunkarien egoera egonkortu zen, eta irakurleen merkatuan birbanatze prozesu bat gertatu zen. Hirugarren aldian, laurogeita hamarreko hamarkadaz geroztik, gerra aurreko urteetatik aurrera sortutako euskarazko lehen egunkariarekin, eskaintza ugaldu egin zen.
«Prentsarik gabeko gobernu baten eta gobernurik gabeko prentsa baten artean aukeratu beharko balitz, zalantzarik gabe azkena aukeratuko nuke». Duela bi mende idatzitako Thomas Jeffersonen adierazpen horrek gaur egun ere, segurtasuna edo guztion interesa aitzaki harturik, askatasuna eta informazioa kontrolatuta legokeen erregimen bat bateragarriak direla sinestarazi nahi diguten politikariengandik gordetzen gaitu. Ez dago demokraziarik prentsa librerik gabe, ez eta prentsa librerik ere demokraziarik gabe ere. Adierazpen-askatasuna, mugagabea izan ez daitekeen arren, hiritarren burujabetzan oinarritutako gizarteetako zutabe eta funtsa da.
Diktaduraren gau luzean zehar, oro har gizartearen eta zehazki kazetaritzaren ilusiorik handienetako bat adierazpen-askatasuna berreskuratzea izan zen. Xede hori, pixkanaka eta aldizka ikaraldiak jasanez, 1976az geroztik betetzen joan zen.
MCSEaren desagerpena
Diktadura amaitzean, penintsula aldeko lau euskal herrialdeetan hamaika egunkari inprimatzen ziren: Araban, Norte Expréss; Bizkaian, El Correo Español‑El Pueblo Vasco, La Gaceta del Norte, Hierro arratsaldeko egunkaria eta La Hoja del Lunes; Gipuzkoan, La Voz de España, Unidad, El Diario Vasco eta La Hoja del Lunes; Nafarroa Garaian, Diario de Navarra eta El Pensamiento Navarro.
Horretarako, frankismo berantiarra deritzon garaian Mugimenduko Prentsari eskainitako baliabideak apur bat arrazionalizatu ziren, laguntza horietan dirutza izugarria xahutzen baitzen. Traidoretzat hartua izateko arriskua beregain hartuz, Emilio Romerok, prentsako ordezkari nazionala zenean, komunikabide garestienentzako diru-laguntzak kendu zituen. Horien artean zegoen prentsa falangistaren dekanoa, Iruñeko Arriba España, 1975ean desagertua.
Diktadorea hilda, Medios de Comunicación Social del Estado zaharrek, agintari berrien kontrol politikopean jarraitu zuten, izen berria hartuta, horiek ixten edo zabaltzen zituztelarik egunkariak, denak desagertu ziren arte.
La Voz de Españaren kasua
MCSEren tirada handieneko egunkaria, 1977an, kiroletako Marca zen, 92.000 alerekin, eta segidan ziren Oviedoko La Nueva España, Valentziako Levante eta Donostiako La Voz de España, hirurak errentagarritasun handi samarraz. Horrek ez zituen, ordea, La Voz de España eta Unidad egunkarien itxierak eragotzi, 1980an, ustekabean. Arrazoi ekonomikoek arratsaldeko egunkari kaudimengabearen itxiera justifika dezakete, baina La Vozen kasuan arrazoiak politikoak izan ziren. Orduan erabaki haren zioez asko eztabaidatu zen. Batetik, susmagarria da Gipuzkoako lehen egunkaria aurreneko legebiltzar autonomikoa eratzeko bezperan desagertzea; izan ere, legebiltzarrak, zalantzarik gabe, Hego Euskal Herriko erakunde publikoak hedabide publikoez hornitu nahi zituen, horien artean egunkari falangista zaharrak. Beste arrazoi bat, agerikoa hau ere, Donostiako egunkarietako langileria Ricardo de la Cierva Kultura Ministroaren ildoaren aurka publikoki manifestatzea izan zitekeen, Donostian pertsonalki jakinarazi zioten moduan, ministro historialariak egunkaria itxi baino egun batzuk lehenago.
Reppe
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
Arrostako gaztelua
Historia
Iruñeko erregeek 850. urtetik aurrera ekialderantz zabaldu zituzten bere lurraldeak eta gaztelua eraiki zuten konkistaturiko eskualdea babesteko. Jada 905ean eta 925ean tenienteak zituen Esa eta Urriés babesteko.
Reppe
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 zurgina.
2000. urtean Reppe udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 550 hektarea erabiltzen.
Arrostako gaztelua
Historia
Almanzorrek 996an edo 999an eraitsi eta, 1016 eta 1018 artean, Antso III.a Nagusiak berreraiki zuen. 1056an Antso IV.ak Remiri I.a Aragoikoari Arrosta eman zion eta, harrezkero, aragoiarren eskuetan gelditu zen. 1294an juduak gaztelua eta labea administratzen zituzten. 1381ean Petri IV.a Aragoikoak Pedro Jordán de Urriési gaztelua saldu zion.
Reppe
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Euskal Herriko egunkariak
Hierroren kasua
Hortaz, 1980tik aurrera garai batean boteretsu izandako estatuko prentsa katetik Hierro baino ez zen geratzen, Bilboko arratsaldeko egunkari pobrea, bere bizitzako azken hamar urteetan 300 milioi pezeta inguruko zorra pilatu zuena, Begoña Zalbidea Bengoa irakaslearen kalkuluen arabera. Zaharkitua eta akitua, 1983an hiltzen utzi zioten.
Arrate Kirol Gaztedia
Historia
Arrate Kirol Gaztediaren diru sarrera Eibarren duen bingotik zetorkion.
Txuilo
Txuiloa (aimara ch'ullu) belarridun txano bat da, alpaka artilez edo beste animalia batzuenez egina, eta zuntz sintetikoekin konbinatuz. Bere jatorria, Andeetako eskualdetan du, non punako hotz gordinetik babesteko erabiltzen den. Kolore anitzeko marrazkiz laguntzen ohi da. Eskualde bakoitzean, batez ere Peruko Andeetan eta Bolivia mendebaldean, ez dira bakarrik kolore ezberdinetan aurkitzen, baita erabilera ezberdinekin ere, kargu publiko bat duen edo ezkongabe dagoen norbaiten identifikazioaren ohiko erabilera, adibidez.
Fikzioan
Janzki hau, Tintinen komiki batean agertzen da, Eguzkiaren Tenplua izenekoa. Protagonista bera, txuilo eta pontxo batekin jantzita agertzen da, Haddock kapitaina eta Dupont eta Dupond detektibeak bere bila dabiltzan bitartean. Abentura honetan, protagonisten laguntzailea den Zorrino izeneko mutikoak ere, agertzen den guztietan, txuilo bat jantzita darama.
Arrate Kirol Gaztedia
Historia
2011–12 denboraldian, ASOBAL ligatik bota zuten baldintza ekonomikoak betetzen ez zituelako. Hori zela eta arduradunek kluba desegitea erabaki zuten.
Euskal Herriko egunkariak
Hierroren kasua
Bere epitafioan, gogoratu beharko litzateke hiru hamarkadetan egunero literaturako orri bat mantendu zuen Hego Euskal Herriko egunkari bakarra izan zela.
Hiru egunkari tradizionalista
Ikusi dugu Hego Euskal Herrian, XIX. mendeko lehen libelo karlista edo antiliberalen garaitik, prentsa tradizionalista errotuta zegoela. Caudilloa eta haren erregimen autokratikoa desagertzeko unean, joera tradizionalistako hiru kazetaritza‑enpresa pribatuen lanak argitaratzen ziren: Iruñeko El Pensamiento Navarro, Gasteizko Norte Expréss eta Bilboko La Gaceta del Norte. Hiruak ia aldi berean zendu ziren, 1981 eta 1984 bitartean, Trantsizioak ekarri zituen aldaketa sozial eta politikoetara egokitzeko gai izan ez zirelako.
El Pensamiento Navarro 1897ko egunkari karlistak euskarri izan zuen oinarri sozial, katoliko eta tradizionalistaren krisi sakonaren ondorioak pairatu zituen, eta azkenerako elizako agintariekin liskarrean sartu zen.
Norte Expréss 1967an sortu zen, El Pensamiento Alavés berritzeko operazio batean, azken horri El Correo Español‑El Pueblo Vascoren Arabako edizioa irakurleak kentzen ari baitzitzaion.
Ideologikoki, Norte Expréssek uztailaren 18ko erregimena leial eta irmo defendatu zuen, eta hori eragozpen garbia izan zen, erregimena gainbehera zetorrela ikusi zenean. Horrenbestez, 3.000 ale inguruko tiradez eta laneko gatazka sakonetan murgilduta, 1982ko udaberrian argitaratzeari utzi zion, eta Araba bere egunkari bakarra gabe geratu zen. Egoera hori 1996an El Periódico de Alava jaio arte luzatu zen.
Alabaina, Euskal Herriko prentsarentzat galerarik handiena La Gaceta del Norte egunkariarena izan zen, 1984an jaio eta 83 urte pasa ondoren. Euskal Herrian hedapen handiena izandako egunkariak –hirurogeiko hamarkadan 100.000 ale inguru saltzen zituen, eta Araba zein Nafarroako argitalpenak ere arrakastatsuak ziren– izen bereko Iruñea eta Gasteizkoen autismo bera pairatu zuen, eta ultramontanismo zaharkitu batean ainguratuta geratu zen, hain muturrekoan ezen, adibidez, zinemako ikuskizun sailari ez ikusiarena egiten zion, argitaratzaileen moralarekin bat ez zetozen filmak ageri zirelako, ikurriña hitza galarazi zuen edo katolizismoa nahiz nazioaren batasuna aldarrikatzen ez zituzten alderdi politikoen iritziak isilarazten zituen; ondorioz, egunkariaren orrialdeetan Democracia Cristiana Vasca eta Alianza Popular baino ez ziren agertzen. Hala, bada, 1975 eta 1980 bitartean 40.000 irakurle galdu zituen.
Azken urte horretan, Rafael Ossa Etxabururen zuzendaritzapean, La Gaceta del Norte Jose Mª Urkijo fundatzaileak emandako ezaugarriak berreskuratzen ahalegindu zen: Euskal Herriko foruen eta bereizgarri historikoen defentsan. Alabaina, ahalegin horiek ezin izan zuten egunkariaren etengabeko gainbehera gelditu, eta 1984ko maiatzaren 6an itxi egin zen, batez beste 16.000 aleko hedapena zuelarik. Zenbait hilabete geroago, azaroan, La Gaceta kioskoetara itzuli zen, enpresa berri baten babesaz eta nazionalismotik hurbileko ildo editorialaz, baina ekimena ez zen mamitu, eta 1987an behin betiko desagertu zen.
La Hoja del Lunes
Prentsako langileek, 1925ean, igandeko atseden derrigorrezkoa ezartzea lortu zuten, eta ondorioz astelehenetan egunkaririk ez zen. Sektoreko bahitetxea finantzatzeko asmoz, Prentsa Elkarteek astearen lehen eguneko hutsunea bete zuten esklusiboki. Bilboko Prentsa Elkarteak, 1931z geroztik, La Hoja del Lunes argitaratu zuen, eta gauza bera egingo zuten Donostian eta Iruñean ere.
Hegemonia osoz eta lehiaren akuilurik gabe, Hoja del Lunes haietan kirol kronikak eta kolaborazioak nagusitzen ziren, baina informazio aldetik eskasak ziren.
Trantsizioak ofizioaren egitura instituzionaletan ere eragin zuen, eta boterearen itzalpean patxadan bizi izan ziren kazetari gazteak Prentsa Elkarteen aurka altxatu ziren. Testuinguru hartan, Madrilgo Diario 16 izan zen astelehenetako bijilia hausten lehena, eta gurean Deia izan zen, 1982ko irailean. Hilzorian, Prentsako Elkarteak banan‑banan desagertuz joan ziren: Donostiako La Hoja del Lunes 1983ko ekainean, eta Bilbokoa 1984ko urtarrilean. Horrela amaitu zen 50 urteko bizialdi erosoa.
Hiru egunkari handiak
Diktaduran zehar hainbat egunkari zendu zen. Ia probintzi guztietan, prentsaren merkatua berregituratu egin zen, eta estatukoen artean 1975 aurreko bi egunkarik baino ez zuten biziraun: Bartzelonako La Vanguardia eta Madril eta Sevillako ABC.
Jose Maria Caminos irakasleak enpresa horiek xeheki aztertu ditu, eta atera dituen ondorioen artean hauxe dago: «eredu propio bat garatu dute, eta bertako gauzei arreta handia eskaintzen dion probintziako prentsa-mota bat bermatu». Politikoki eklektikoak eta ideologikoki orekatuak –Diario de Navarra ez hainbeste–, beste egunkari batzuek agortutako ideiak gogor defendatzen zituzten urte erabakigarrietan aldaketarako gogoarekin bat egin zuten, eta gizartearen berrikuntzarako nahiaren isla bihurtu ziren.
Prentsa nazionalista berria
Bi egunkari sortu ziren 1977ko hiru hilabetean: Deia eta Egin, prentsa nazionalistaren baitan, berrogei urteko nahitaezko etenaren ondoren.
Konkurrentziaren kontserbadorismoaren aurrean, bi hedabide horiek nolabaiteko haustura zekarten, hala barneko egituraketan nola kanpora begira, Hego Euskal Herriko prentsan gaztetze interesgarri bat eraginez.
Hasieran salmenta dezenteak lortu bazituzten ere –1978an Deiak egunero 50.283 ale saltzen zituen, eta Eginek 45.731–, aurreikuspenak baikorregiak suertatu ziren. Sustatzaileek pentsatu zuten eskaintza zabaltzearekin prentsa tradizionala gogoko ez zuten irakurle berri ugari erakarriko zituztela. Aurreikuspen horiek, ordea, huts egin zuten, eta laster ikusi zen Egin eta Deia batik bat, La Gaceta del Norteko irakurleez –urtebetean 21.000 irakurle baino gehiago galdu zituen–, baina baita La Voz de España, El Correo Español‑El Pueblo Vasco eta El Diario Vascokoez ere, egunkari horiek 1976tik 1978ra irakurleen %23 eta %20 bitartean galdu zuten. Ia ez zuten irakurle berririk lortu.
Bi egunkari nazionalisten bermea ez zen samurra izan, eta independentziari uko eginda baino ez zuten lortu Euskal Herriko prentsan bidea egitea. Gaur egun, Eginen –1999ko itxieraren ostean Gara bihurtuta– eta Deiaren bermea ziurra da, nahiz eta Gararen kasuan salmentak jakitea erraza ez den, OJD (Oficina de Justificación de la Difusión) prentsa espainiarreko erakunde independentearen kontroletik kanpo baitago.
Iraupen laburrekoak
Laurogeiko hamarkadan, hegoaldeko lau herrialde euskaldunetan iraupen laburreko zenbait egunkari sortu ziren, hemen aipatzea merezi dutenak.
Bilboko sozialista batzuek Tribuna Vasca bultzatu zuten, euforia handiko une batean, PSOE 1982ko hauteskunde orokorretan garaipena lortzear baitzegoen. Egunkariak, hasiera batean Eduardo Sotillosek zuzendua, La Gaceta del Norterekin tailerrak eta zenbait langile partekatzen zituen. Urte horretako martxotik hurrengo urteko uztailera bitartean atera zen.
Navarra Hoy maiatzean jaio zen, 1982an halaber, «trantsizio demokratikoan sortutako prentsaren eredua, merkatuan iraun zuena baina proiektuaren iraunkortasuna bermatuko zion behin betiko hazkundea lortuko ez zuena» (J.Mª Caminos). Diario de Navarra kontserbadorearekin bat ez datozen balizko irakurle-multzo bat erakartzeko planteamendu ezagunaz, orduan Foru Erkidego agintean zegoen sozialismora hurbilduz joan zen. Alabaina, 1986tik aurrera abiatutako berritze eta berregituratze ahaleginek porrot egin zuten, eta azkenean enpresaren jabetza aldatu zen, langileen esku geratuz. Zeroa Multimedia elkarteak, 1994an, Navarra Hoy itxi eta errautsetatik egunkari berri bat, Diario de Noticias, sortzeko erabakia hartu zuen.
La Voz de España gobernuaren aldeko egunkaria itxi ondoren, langile batzuek elkar hartu zuten, Gipuzkoako lehen egunkaria izandakoak utzitako hutsunea bete nahian. La Voz de Euskadi Hego Euskal Herriko egunkari independente bat zen, 1983ko maiatzetik 1985eko martxora, profesionalek egina eta Jose Reyk zuzendua. Autogestioak eta estutasun ekonomikoek kudeaketa eragotzi zuten, egunkariak ausardia eta irudimena falta ez zituen arren.
La Voz de Euskadiren argitaletxe berak, 1983an, La Tarde de Euskal Herria arratsaldeko egunkaria sustatu zuen, baina hedapenik apenas izan zuen, eta aste gutxi batzuen buruan desagertu zen.
Gaur Expréss egunkariaren patua ez zen oparoagoa izan. Eusko Alkartasunaren ideiak zabaltzeko sortutako egunkaria Navarra Hoyren lantegietan inprimatu zen, 1989ko apirila eta azaroa bitartean. Hasieran 25.000 ale inguru saltzen zituen, baina ixteko garaian, ez zuen 15.000 aleko tirada baino.
Diario de Navarra
Mende bateko adinarekin, Diario de Navarra da Euskal Herriko egunkari zaharrena. Nafarroa Garaiko prentsari bultzada handia eman zion bere sorrerak, 1903ko otsailaren 25ean, enpresako kazetaritza, ez alderdikoia eta xede ekonomikoa zuen bat, ezartzean. Ezaugarri horiek El Eco de Navarra bere lehiakide nagusian ere ageri ziren, baina Diario de Navarran sorrerako ideia funtsezkoen zati ziren, zazpi adjektibotan laburbilduak: egunkari «batik bat hezigarria» eta informatiboa, katolikoa, alderdi politikoekiko independentea, moralari dagokionez kontserbadorea, foralista eta iritzietan inpartziala.
Argitaletxea, La Información, 56 akziodunek osatu zuten, batik bat enpresa-munduko pertsonek eta profesional liberalak, horietako batzuk Antonio Mauraren Partido Conservador alderdikoak ziren. Diariok Mauraren politika leheneratzailea bultzatu zuen, baina bere independentzia saldu gabe. «Geure erregimen propioaren defentsa sutsuak», hau da, foruen babesak, hasieratik markatu zuen egunkariaren norabidea. Hain zuzen ere, egunkariaren bizialdiko lehen Gabonetan, harpideei Gernikako arbolaren eta Iruñeko foruen monumentu dotorearen irudiak jasotzen zituen almanaka bat oparitu zien. Jose Jabier Sánchez Aranda eta beste zenbait egileren arabera, egunkariaren sorreran «nabarrismoak» erlijiozko konpromisoak baino pisu handiagoa izan zuen, horrek azalduko lukeelarik 1906an erredakzioak Iruñeko Gotzainarekin izandako eztabaida garratza.
Informazioari dagokionez, Cordobillako egunkaria probintzi barruko eta inguruko hirietako berriak argitaratzeko lastertasunagatik nabarmendu zen. Berriemaileen zerbitzuen bitartez kronikak argitaratzen zituen «Información telefónica y telegráfica» izeneko sailean.
Hala, bada, lehenengo urtean Diario de Navarrak 2.000 irakurle erakarri zituen, El Eco de Navarrak baino mila gutxiago, baina El Pensamiento Navarrok baino gehixeago.
Diariok hamarkada bat baino gutxiago behar izan zuen Nafarroako prentsan nagusi izateko, El Eco xurgatu zuen eta Errepublikaren bosturtekotik bizirik atera zen, gobernuaren aginduz bi aldiz itxi zuten arren, 1931 eta 1932ko udaretan, errepublikaren aurka egin zituen kanpaina gogorren kariaz.
Diario de Navarra, S.A. argitaletxea sortu zen 1992an, La Información, S.A. egunkariko akziodun bakarraren argitalpen jarduerari lotutako aktiboak eskualdatzearen ondorioz; harrezkeroztik, azken horrek holding instrumental gisa funtzionatzen du.
Zortzi urte geroago, La Información S.A. Taldeak Interneten produktu eta zerbitzuen eskaintza bultzatzeko elkarte bat sortu zuen: Navarra Interactiva S.A., zeinaren kargu baitago diariodenavarra.es ataria. Navarra Interactivak pamplona.viapolis.com aisialdi eta entretenimenduko gida, halaber, Viapolis sarean sartuta dagoena, ezarri du. Argitaletxeak, gainera, Época informazio aldizkarian partaidetza garrantzitsua du.