cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giza eboluzioa
Ebidentzia fosilak
Beraz, lehen espezie fosil hauen eta hominidoen leinuaren arteko erlazioaren auzia oraindik konpontzeke dago. Lehen espezie horietatik abiatuta, australopitezinoak duela 4 milioi urte inguru sortu ziren, eta adar sendoa (Paranthropus ere deitua) eta arinetan dibergitu ziren; adar horietako bat (beharbada A. garhi), ziurrenik, Homo generoaren arbaso bihurtu zen. Australopitezino espezieak lehen aldiz agertzen dira erregistro fosilean Australopithecus afarensisekin, 100 ale fosil baino gehiagorekin, Etiopia iparraldetik ("Lucy" ospetsua bezala) Kenya eta Hegoafrikaraino aurkituak. ''Au. robustus (edo Paranthropus robustus'') eta Au./P. boisei bezalako australopitezino sendoen fosilak bereziki ugariak dira Hegoafrikan, Kromdraai eta Swartkrans bezalako aztarnategietan, eta Turkana lakuaren inguruan Kenyan.
Homo generoko kiderik zaharrena Homo habilis da, duela 2,8 milioi urte inguru eboluzionatu zuena. H. habilis da harrizko erreminten erabileraren froga positiboak ditugun lehen espeziea. Olduvai teknologia litikoa garatu zuten, horrela deitua Olduvai lekuagatik, non lehen espezimenak aurkitu ziren. Zientzialari batzuen ustez, Homo rudolfensis, H. habilis espeziearen jatorrizko fosilen antzeko tamaina eta morfologia handiagoko fosil-taldea, aparteko espezie bat da; beste batzuen ustez, berriz, H. habilis espeziearen parte dira, eta aldaketa intraespezifikoa besterik ez da, edo, agian, baita dimorfismo sexuala ere. Lehen hominido hauen garuna txinpantze baten tamaina berekoa zen gutxi gorabehera, eta bere egokitzapen nagusia bipedismoa zen, lurreko bizitzara egokitzeko.
Hurrengo milioi urteetan entzefalizazio-prozesu bat hasi zen, eta H. erectus erregistro fosilera iristeko (duela 1,9 milioi urte inguru) garezur-ahalmena bikoiztu egin zen. H. erectusak izan ziren Afrikatik emigratu zuten lehen hominidoak, eta, duela 1,8 eta 1,3 milioi urte artean, espezie hori Afrikan, Asian eta Europan zabaldu zen. H. erectus espezieko populazio bat, batzuetan H. ergaster espezie bereizi gisa ere sailkatua, Afrikan geratu zen eta H. sapiens bihurtu zen. Uste da H. erectus eta H. ergaster izan zirela sua eta tresna konplexuak erabiltzen lehenak. Eurasian, H. erectusek eboluzionatu egin zuen H. antecessor, H. heidelbergensis eta H. neanderthalensis espezieetan. Anatomikoki modernoak diren gizakien lehen fosilak Erdi Paleolitokoak dira, duela 300-200.000 urte ingurukoak, hala nola Etiopiako Herto eta Omoko hondakinak, Marokoko Jebel Irhoudekoak eta Hegoafrikako Florisbadekoak; Israelgo eta Europa hegoaldeko Skhul haitzuloaren ondorengo fosilak duela 90.000 urte inguru hasi ziren (0,09 milioi urte).
Gizaki modernoak Afrikatik hedatu ahala, beste hominido batzuekin topo egin zuten, hala nola H. neanderthalensis eta denisovanoekin, duela 2 milioi urte Afrikatik alde egindako H. erectus populazioetatik eboluzionatu zutenak. Lehen gizakien eta espezie ahizpa hauen arteko elkarrekintzaren izaera eztabaida iturri izan da luzaroan, izan ere, kontua da ea gizakiek aurreko espezie horiek ordezkatu zituzten ala, izatez, gurutzatzeko bezain antzekoak ziren, eta kasu horretan aurreko populazio hauek material genetikoa ekar ziezaieketen gizaki modernoei.
Darwinen aurretik
Homo hitzak, gizakia kide duen genero biologikoaren izenak, "gizaki" esan nahi du latinez. Jatorriz Lineok aukeratu zuen bere sailkapen-sisteman. Latineko "homo" erroa indoeuroperazko *dhghem edo "lurra" hitzetik dator. Lineok eta bere garaiko beste zientzialari batzuek ere uste zuten tximino handiak gizakien ahaide hurbilenak zirela, antzekotasun morfologiko eta anatomikoetan oinarrituta, eta hala sailkatu zituzten. Horregatik, gizakien senideei Primates izena jarri zien, lehenengoak.
Darwin
Gizakiak aurreko tximinoekin ondorengotza bidez lotzeko aukera 1859tik aurrera soilik geratu zen argi Charles Darwinen Espezieen jatorriaz liburuaren argitalpenarekin, zeinean espezie berrien eboluzioaren ideia defendatzen baitzuen aurreko beste batzuetatik abiatuta. Darwinen liburuak ez zuen giza eboluzioaren gaia jorratzen, "gizakiaren jatorriari eta historiari buruzko argia emango dela" esatera mugatuta.
Giza eboluzioaren izaerari buruzko lehen eztabaidak Thomas Henry Huxley eta Richard Owenen artean sortu ziren. Huxleyk gizakien eboluzioa defendatu zuen tximinoetatik abiatuta, gizakien eta beste tximinoen arteko antzekotasun eta desberdintasun asko ilustratuz, eta bereziki 1863ko Evidence as to Man's Place in Nature liburuan. Darwinen lehen aldekoetako asko (Alfred Russel Wallace eta Charles Lyell kasu) hasieran ez zeuden ados adimen-gaitasunen jatorria eta gizakien sentiberatasun morala hautespen naturalaren bidez azal zitekeenarekin, nahiz eta hau geroago aldatu zen. Darwinek eboluzioaren eta hautespen sexualaren teoria aplikatu zien gizakiei 1871ko The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex liburuan.
Lehen fosilak
XIX. mendeko arazo garrantzitsu bat trantsiziozko fosilen falta izan zen. 1856an neandertalen aztarnak aurkitu ziren kareharrizko harrobi batean, Espezieen jatorriaz argitaratu baino hiru urte lehenago, eta Gibraltarren neandertalen fosilak aurkitu ziren, baita lehenago ere, baina, hasiera batean, gaixotasunen bat izan zuen gizaki moderno baten hondakinak zirela baieztatu zen. 1891n Eugène Duboisek Trinilen (Java) gaur egun Homo erectus bezala ezagutzen dena aurkitu zuen arren, 1920ko hamarkadara arte, Afrikan mota honetako fosilak aurkitu ziren arte, ez ziren bitarteko espezieak pilatzen hasi. 1925ean, Raymond Dartek Australopithecus africanus deskribatu zuen. Taungeko Haurra zen espezie tipoa, leize batean aurkitu zuten australopitezino ume bat. Haurraren hondarrak oso ongi kontserbatutako burezur ñimiño bat eta burmuineko endokasto bat ziren.
Garuna txikia zen arren (410 cm3), forma borobila zuen, txinpantze eta gorilena ez bezala, eta giza garun modernoaren antzekoagoa. Gainera, letagin motzak zituen, eta foramen magnumaren posizioak (bizkarrezurra sartzen den garezurraren zuloa) lokomozio bipedoa erakusten zuen. Ezaugarri horiek guztiek Dart konbentzitu zuten Taungen Haurra giza arbaso hankabikoa zela, tximinoen eta gizakien arteko iragaitzazko modu bat.
Afrikako Ekialdeko fosilak
1960ko eta 1970eko hamarkadetan ehunka fosil aurkitu ziren Ekialdeko Afrikan, Olduvai zintzurreko eta Turkana lakuko eskualdeetan. Bilaketa hauek Leakey familiak egin zituen, Louis Leakey eta bere emazte Mary Leakeyrekin, eta beranduago bere seme Richard eta bere errain Meave fosil ehiztari eta paleoantropologoekin. Olduvai eta Turkana aintzirako aztarnategi fosiletan lehen hominidoen espezimenak bildu zituzten: Australopithecus eta Homo espezieak, eta baita H. erectus ere.
Aurkikuntza horiek gizadiaren sorleku bihurtu zuten Afrika. Hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran eta laurogeiko hamarkadan, Etiopia paleoantropologiaren puntu bero berria bihurtu zen "Lucy" aurkitu ondoren. Australopithecus afarensis espeziearen fosilik osatuena da Lucy, eta 1974an Donald Johansonek aurkitu zuen, Hadarretik gertu, Afarreko triangeluaren basamortuko eskualdean, Etiopiako iparraldean. Espezimenak burmuin txikia bazuen ere, pelbisa eta hanketako hezurrak gizaki modernoen ia berdinak ziren, eta horrek argi erakusten zuen hominido horiek tente zebiltzala. Lucy espezie berri bezala sailkatua izan zen, Australopithecus afarensis, uste dena Homo generoarekin lotura estuagoa duela zuzeneko arbaso bezala, edo ezagutzen ez den arbaso baten hurbileko ahaide bezala, denbora tarte goiztiar honetako beste edozein hominido edo hominino ezagun baino. ("Lucy" ezizena jarri zioten Beatlesen "Lucy in the Sky with Diamonds" abestiagatik, bolumen osoz eta behin eta berriz entzuten baitzen kanpamenduan indusketetan). Afar triangeluaren inguruan hominidoen fosil askoz gehiago aurkitu ziren gerora, bereziki 1990eko hamarkadan Tim D. Whitek zuzendutako taldeek aurkitutakoak edo deskribatutakoak, horien artean Ardipithecus ramidus eta ''Ar. kadabba''.
2013an, Homo naledi espeziearen hezurdura fosilak aurkitu ziren, Homo generoari (behin-behinean) esleitutako hominido espezie desagertua, Rising Star koba-sisteman, Gizateriaren Sehaska Hegoafrikako eskualdeko aztarnategi bat, Gauteng probintzian, Johannesburgetik gertu. 2015eko irailetik, gutxienez hamabost banako fosil induskatu dira kobazuloan, guztira 1.550 zati. Espeziearen ezaugarriak hauek dira: gorputz txikiko giza populazioen antzeko gorputz-masa eta garaiera, Australopithecusen antzeko bolumen endokraneal txikiagoa eta Homoren lehen espezieen antzeko garezur-morfologia (garezurraren forma). Anatomia eskeletikoak australopitezinoen jatorrizko ezaugarri ezagunak eta lehen hominidoen ezaugarri ezagunak konbinatzen ditu. Gizabanakoek, hil ziren unetik gertu, kobazulo barrura nahita bota izanaren zantzuak erakusten dituzte. Fosilak duela 250.000 urte datatuak izan ziren, beraz, ez dira zuzeneko arbaso bat, baizik eta anatomikoki modernoak diren garun handiagoko gizakien lehen agerpenaren garaikide bat.
Iraultza genetikoa
Iraultza genetikoa giza eboluzioari buruzko ikerketetan, Vincent Sarichek eta Allan Wilsonek odol-serum albuminaren erreakzio immunologiko gurutzatuen indarra neurtu zutenean hasi zen, izaki pareen artean, gizakiak eta tximu afrikarrak barne (txinpantzeak eta gorilak). Erreakzioaren indarra zenbakiz adieraz zitekeen distantzia immunologiko gisa, zeina, aldi berean, espezie ezberdinetako proteina homologoen arteko aminoazidoen diferentzia kopuruarekiko proportzionala zen. Erregistro fosilean dibergentzia-denbora ezagunak dituzten espezieen bikoteen IDaren kalibrazio-kurba bat eraikitzean, datuak erloju molekular gisa erabil zitezkeen erregistro fosil pobreagoak edo ezezagunagoak dituzten pareen dibergentzia-denborak balioesteko.
1967an Sciencen argitaratutako Sarich eta Wilsonen funtsezko artikuluan gizakien eta tximinoen dibergentzia-denbora lauzpabost milioi urtekoa zela kalkulatu zuten, erregistro fosilaren interpretazio estandarrek 10 eta 30 milioi urte arteko dibergentzia hori ematen zuten unean. Geroagoko aurkikuntzek, "Lucy" k kasu, eta fosil zaharragoen berrinterpretazioak, Ramapithecusena kasu, azken zenbatespenak zuzenak zirela frogatu zuten eta albuminaren metodoa baliozkotu zuten.
DNAren sekuentziazioan izandako aurrerapenek, zehazki DNA mitokondrialarenak (DNAmt) eta ondoren Y kromosomaren DNArenak (DNA-Y), giza jatorria hobeto ulertzea ahalbidetu zuten. Erloju molekularraren printzipioaren aplikazioak eboluzio molekularraren azterketa irauli zuen.
Orangutana duela 10 eta 20 milioi urte artean banandu zenean oinarrituta, erloju molekularraren aurreko azterketek iradokitzen zuten belaunaldi bakoitzeko 76 mutazio inguru zeudela, eta horiek ez zituztela gurasoen giza seme-alabek heredatzen; ebidentzia horrek aurretik aipatutako homininoen eta txinpantzeen arteko dibergentzia-denbora babesten zuen. Hala ere, 2012an Islandian 78 haurrekin eta haien gurasoekin egindako ikerketa baten arabera, mutazio-tasa 36 mutazio baino ez dira belaunaldi bakoitzeko; datu horrek gizakien eta txinpantzeen arteko bereizketa duela 7 milioi urte baino lehenagoko aldi batera zabaltzen du (Ma). Txinpantze basatien populazioen 226 kumerekin zortzi lekutan egindako ikerketa osagarriek iradokitzen dute txinpantzeak 26,5 urteko batez besteko adinean ugaltzen direla; horrek iradokitzen du txinpantzeen giza dibergentzia 7 eta 13 mya artean gertatu zela. Eta datu horiek iradokitzen dute Ardipithecusa (4,5 Ma), Orrorina (6 Ma) eta Sahelanthropusa (7 Ma) hominidoen leinukoak izan zitezkeela, baita banaketa Ekialdeko Afrikako Rift eskualdetik kanpo ere.
Lehen homininoaren bila
1990eko hamarkadan, paleoantropologo talde batzuk lanean ari ziren Afrika osoan zehar, tximino handietatik aurrera hominidoen leinuaren dibergentzia goiztiarrenaren frogak bilatzen. 1994an, Meave Leakeyk Australopithecus anamensis aurkitu zuen. Tim D. Whitek 1995ean aurkitu zuen Ardipithecus ramidus delakoaren aurkikuntzak eklipsatu egin zuen aurkikuntza, eta duela 4,2 milioi urtera arte atzeratu zuen erregistro fosila.
2000. urtean, Martin Pickfordek eta Brigitte Senutek, Tugengo muinoetan (Kenya), 6 milioi urteko hominido hankabiko bat aurkitu zuten, Orrorin tugenensis izenekoa. Eta 2001ean, Michel Brunetek zuzendutako talde batek Sahelanthropus tchadensisen garezurra aurkitu zuen, 7,2 milioi urtekoa, Bruneten arabera hankabikoa zena eta, beraz, homininoa zen.
Giza migrazio goiztiarren ikerketa
Giza migrazio goiztiarrakkontinenteen arteko gizaki moderno eta arkaikoen lehen migrazio eta hedapenei deritze. Ustez, gutxi gorabehera duela bi milioi urte hasi ziren, Homo erectusaren Afrikatik kanpoko hedapen goiztiarrarekin. Hasierako migrazio hau bestelako gizaki arkaikoen migrazioa baino lehenago gertatu zen; hala nola, H. heidelbergensis, duela 500,000 urte inguru bizi zena eta, ustez, Denisovanoen, Neanderthalen eta gizaki modernoen arbasoa.
Afrikan zehar, Homo sapiens bere espeziazio-denboraren inguruan hedatu zen, duela 300,000 urte inguru, 350,000–260,000 urteko tartean. Arestiko Afrika-jatorriaren paradigmaren arabera, Afrika-kanpoko anatomikoki modernoa den gizakia duela 70,000–50,000 urte Ekialdeko Afrikatik migraturiko H. sapiensen populazio baten ondorengoa da, Asiako eta Ozeaniako kostaldetik migratuz hedatzen jarraitu zuena, duela 50,000 urte inguru. Europan zehar, era berean, duela 40,000 urte inguru hedatzen hasi zen gizaki modernoa.
Eurasiako Homo sapiens goiztiarraren fosilak Palestina eta Grezian aurkitu dira, duela 194,000–177,000 urtekoak eta duela 210,000 urtekoak, hurrenez hurren. Fosil hauek, ustez, Homo sapiens goiztiarraren huts egindako sakabanatze-prozesuak lirateke, seguruenik populazio Neanderthal lokalek ordezkaturikoak.
Azken Glaziazioaren Maximoaren ostean, Ipar Eurasiako populazioak Ameriketara migratu zuten duela 20,000 urte inguru, Ipar Eurasiako iparraldeeneko lurraldeak Holozenoaren hasierara arte –duela 12,000 urte inguru– populatua izan ez zen arren. Kanada Artikoa eta Groenlandia duela 4,000 urte izan zen giza hedaduraren helburu, Paleo-Eskimoak bertara ailegatu zirenean. Amaitzeko, Polinesia duela 2,000 urte inguru populatu zen ere, Austronesiarren hedapenaren azken fasean.
GitHub
Github bezalako software-bertsioak kontrolatzeko eta partekatzeko plataforma asko sortu izan ziren lehenago, garatzaileek kodea liberatu ahal izateko; besteak beste hauek: SourceForge, Bitbucket eta Google Code (gaur egunean itxita). Baina arazo bat zuten plataforma horiek: garatzaile askok bertsioak kontrolatzeko beren zerbitzaria erabiltzen zutenez baimen kontuak asko konplikatzen ziren. Linus Torvalds Linux sistema eragilearen asmatzaileak bertsioak kontrolatzeko sistema banatu bat sortu zuen (git), non kodearen historia jakin zitekeen, eta behar izanez gero atzera egiteko aukera ere ematen zuen. Geroago GitHub plataforma 2008an sortu zuten ekintzaile batzuek San Frantziskon git sistema banatuari probetxu ateratzeko.
GitHubek biltegi pribatu eta doaneko kontuak eskaintzen ditu, azken hau, sarri erabiltzen da kode ireki ko proiektuak biltegiratzeko. Konpainiaren arabera, 2018ko ekainaz geroztik 28 milioi erabiltzaile eta 57 milioi biltegi (28 milioi biltegi publikoak barne) baino gehiago dituzte, mulduko iturburu kode ostalari handiena bihurtuz.
2018ko ekainaren 4an, Microsoft ek iragarri zuen GitHub eskuratzeko akordio batera iritsi zela, 7.5 bilioi dolarren truke. Hodei-konputazioan kokapen nagusi bat lortzeko egin omen zuen hori Microsoftek.
Enpresaren historia
GitHub Ruby programazio-lengoaia erabiliz garatu zuten Chris Wanstrath, P. J. Hyett eta Tom Preston-Werner-ek 2008ko otsailean. Konpainia, GitHub Inc., 2017-tik existitzen da eta San Frantziskon kokatua dago.
Kate French (pentatleta modernoa)
Kate French (1991ko otsailaren 11) pentatleta moderno britainiarra da. Urrezko domina irabazi zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Tokion (Japonia).
GitHub
Enpresaren historia
2009ko otsailaren 24an, Yahoo!- ko egoitzako hitzaldi batean, interneten egon zen lehenengo urtean, GitHub-ek, 46.000 biltegi baino gehiago bildu zituela eta horietatik 17.000 aurreko hilabetean bakarrik osatuak izan zirela aditzera eman zuten GitHub-eko langileek. Momentu horretan, 6.200 biltegi ingururi gutxienez behin fork egin zieten eta 4.600 biltegi bateratu ziren.
Kate French (pentatleta modernoa)
Pentatloi modernoa
2013an hamargarren postuan amaitu zuen banakako proban Kaoshiung-en (Taiwan) ospatutako Munduko Txapelketan eta Poloniako Drzonków hirian ospatutako Europako Txapelketan. Europako Txapelketan urrezko dominak ere irabazi zituen emakumezkoen taldekako proban, Mhairi Spence eta Samantha Murrayrekin batera lehiatuz, eta emakumezkoen erreleboan, Murray eta Katy Burke-rekin. Frantziako Munduko Txapelketan, Murrayk eta Spence-ek ere urrezko domina irabazi zuten taldekako proban.
GitHub
Enpresaren historia
2009ko uztailaren 5ean, GitHub-ek, webgunean 100.000 baino erabiltzaile gehiago sortu zirela jakinarazi zuten. Urte bereko uztailaren 27, Yahoo!-ko beste hitzaldi batean Tom Preston-Werner-ek, GitHub, 90.000 biltegi publiko ezberdin biltegiratzera, 12.000 biltegi gutxienez fork bat edukitzera eta guztirako 135.000 biltegi sortzeraino hazi zela adierazi zuen.
Kate French (pentatleta modernoa)
Pentatloi modernoa
Varsovian (Polonia) ospatu zen 2014ko Pentatloi Modernoko Munduko Txapelketan Erresuma Batuak zilarrezko bi domina lortu zituzten. Freyja Prentice eta Samantha Murrayrekin, Txinaren atzetik geratuz bigarren postuan eta errelebo mistoaren taldeko partaide izan zen; Britaniarrak eta Joe Evansek bigarren egin zuten Lituaniako Justinas Kinderis eta Laura Asadauskaitėren atzetik.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan pentatloi modernorako sailkapena lortu zuen Bath-en ospatutako 2015eko Europako Txapelketan zortzigarren amaituz. French hamabosgarren izan zen lehen hiru proben ostean, baina proba konbinatuan eta tiro ekitaldian olinpiar sailkapenerako behar zen zortzigarren postua lortu zuen. Ekitaldi berean urrezko domina irabazi zuen taldeko proban Samantha Murray eta Freyja Prentice-rekin batera lehiatuz, banakako proban hamargarren eta hamahirugarren sailkatu ziren bi taldekideak.
GitHub
Enpresaren historia
2011ko ekainaren 2an, ReadWriteWeb blog-ak adierazi zuen 2011ko urtarrila eta maitza artean, GitHub-ek, SourceForge eta Google Code gainditu zituela guztirako commit kopuruan.
2013ko urtarrilaren 16an, GitHub-ek adierazi zuen 3 milioi erabiltzaile eta 5 milioi biltegi baino gehiago sortu zirela. 2013ko abenduaren 23an, GitHub-ek 10 milioi biltegi lortu zituen iragarri zuen.
Kate French (pentatleta modernoa)
Pentatloi modernoa
2016an 5. postua lortu zuen Olinpiar Jokoetan proba guztietan zehar pareko errendimendua izan ondoren, gainera, zaldizko proba irabaztea lortu zuen. 2017an denboraldi arrakastatsuena lortu zuen zilarrezko domina lortuz Los Angeleseko Munduko Kopaneta urrezko domina Kairoko Munduko Kopan. Arrakasta hori zela eta munduko bigarren postua lortu zuen sailkapen orokorrean.
GitHub
Enpresaren historia
2015eko ekainean, GitHub-ek Estatu Batuetatik kanpoko lehenengo bulegoa ireki zuen Japonian.
Kate French (pentatleta modernoa)
Pentatloi modernoa
2018an French-ek zilarrezko domina irabazi zuen banakako proban Székesfehérvár-en (Hungaria) ospatu zen Europako Txapelketan. Hurrengo urtean, 2019an, berriro zilarrezko domina irabazi zuen banakako proban eta urrea ere irabazi zuen taldekako proban Bath-en, Ingalaterrako Europako Txapelketan.
GitHub
Enpresaren historia
2015eko uztailaren 29an, GitHubek 250 milioi dolarreko diru-bilketa egin zuen Sequoia Capital-ek zuzendutako txandan eta enpresa 2 milioi dolar balio izatera iritsi zen.
Kate French (pentatleta modernoa)
Pentatloi modernoa
2021ean urrea irabazi zuen Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan, 2000. urtean Steph Cook-ek Sydneyko jokoetan lortu zuena errepikatuz. Olinpiar errekorra ere hautsi zuen.
GitHub
Enpresaren historia
2016an, GitHub Forbes Cloud 100 zerrendako 14en postuan kokatu zen.
2016ko ekainaren 19an, GitHub-ek GitHub Education programa zabaldu zuen eskolei doako hezkuntza-sortak emanez.
2018ko otsailaren 28an, GitHub historiako zerbitzu-ukapenaren eraso handieneko biktima izan zen, erasoaren trafikora 1,35 terabit segundoko ingurura iritsita.
Microsoft-en eskuratzea
2018ko ekainaren 4an, Microsoft ek GitHub 7,5 bilioi dolarren truke erosteko bere asmoa iragarri zuen. Microsoft-en esku izanda, Xamarin-en Nat Friedman-ek zuzenduko du zerbitzua, Microsoft Cloud eta IA-ko presidenteorde exekutiboa den Scott Guthrie-k esan bezala. Oraingo zuzendari exekutiboak, Chris Wanstrath-ek, "tekniko-ikertzaile" gisa jarraituko du, Guthrie-ren arabera. Microsoft GitHub-eko erabiltzaile garrantzitsu bihurtu zen, honen kode-irekiko proiektu eta garapen tresnak erabiliz, esaterako, Chakra Core, PowerShell eta Visual Studio Code. Gainera beste kode-ireki ko proiektu batzuk ere babestu ditu, Linux hauen artean izanda, eta Git Virtual File System-a garatu dute, eskala handiko biltegiak kudeatzeko Git-en luzapena (GitHub-ek berak barneratutakoa). Analista batzuen arabera, Microsoft mugikorretan ondo kokatuta ez dagoenez, hodei-konputazioan berdin ez gertatzeko nahaia izan daiteke erosketaren motibazioa. Horien arabera, Microsoftek hodei-zerbitzuetarako gehigarri bat jarriko dio GitHub-i, bertan dauden programak hodeitik exekutatu ere ahal izateko.
Jose Maria Lakoizketa
Jose Maria Lakoizketa Santesteban (Narbarte, 1831ko otsailaren 2a - Elbete, 1889ko abenduaren 25a) nafar botanikaria izan zen.
Biografia
Gurasoak, Migel Mª Lakoizketa eta Ana Francisca Santesteban Meoki ziren. Jose Maria etxeko premua zen, eta Iruñeko Institutura bidali zuten batxilergoa egitera. Institututik apaizgaitegira pasa zen.
Lakoizketa Bertizaranako oinetxea da, Oteiza auzoan. XIX. mendean, Narbarte herriaren auzoa zen, baina mende horren erdi aldera, Doneztebeko auzoa izatera igaro zen.
1855ean, apaiz egin, eta Elgorriagako erretore izan zen, harik eta jaioterrira itzuli, eta hango erretore izendatu zuten arte (1857). Bi liburu eman zituen argitara landareei buruz: Catálogo de las plantas que espontáneamente crecen en el valle de Bertizarana (1884-1885) eta Diccionario de los nombres eúskaros de las plantas en correspondencia con los vulgares, castellanos, franceses y científicamente latinos (1888).
Garrantzia
"Etorkizuna, hain aldakorra den izaki hori, ez da justiziaz portatu Jose Maria Lakoizketa, Narbarteko botanikariarekin. Botanikariek hura eduki beharko lukete aitzindari eta bide-erakusle; bada, bere burua heziz gain, bidea ireki zuen taxonomia eta kriptografia alorrean. Hizkuntzalariak, berriz, beren aldetik, euskal lexikografiari ekarpen itzela egin zion gizonari. Eta, orokorrean, esan behar da gure kulturan ez daudela ez hainbeste eta ez hain distiratsuak diren izarrak hura bezalako gizon bat ez egoteko izartegi horretan. Haren Hiztegiaren berrargitaraldiari egiten dion sarrera honek bere bizitza eta inguruaren berri eman nahi du, eta, bide batez, oroimena berreskuratu".
Ezpeize
Ezpeize Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Ündüreinerekin batera Ezpeize-Ündüreine udalerria osatu zuen.
Toponimia
Frantsesezko toponimoa Espès da. Historian zehar itxura hauek izan ditu :
Biztanleriaren bilakaera
Iturria : Cassini proiektua
Aberthaw
, 'Aberddawan', Galesko udalerri bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Bi herriz osatua dago, East Aberthaw eta West Aberthaw.
The Quest (filma)
Argumentua
1925. urtea, New York hiria. Chris Dubois (Jean-Claude Van Damme) alproja jendeari diruzorroak lapurtuz eta poliziarengandik ihesi bizi da. Gorabehera batzuen ondorioz bahitua eta saldua izango da, eta azkenean Tibeteko hiri galdu bateko borroka arteetako txapelketa batean partehartzen amaituko du.
Irlandako Errepublikako historia
Irlandako Errepublikako historia 1922an hasi zen, Irlandako 26 konterrik Britainia Handiko eta Irlandako Erresuma Batutik at geratzean. Geratzen ziren 6 konterriek Erresuma Batuaren barruan jarraitu zuten, Ipar Irlanda izenpean. Irlandako Zatiketa hau aurreko konstituzio-garapen konplexuek eragin zuten.
Aurrekari gertuena 1916ko Aste Santuko Matxinada izan zen. Orduan, irlandar boluntarioek eta Irlandako Hiritarren Armadak Dublingo eta Galwayko hainbat toki hartu zuten, Irlandako Errepublikaren Aldarrikapenean adierazten zen bezala. Aldarrikapen horren 7 sinatzaileak, beste 9rekin batera, exekutatu egin zituzten britaniarrek, Irlandako Independentziako Gerrari hasiera emanez.
Irlandak Londresko Komunen Ganberan zituen 106ko parlamentaritik 73 Sinn Féineko kideak ziren 1918ko hauteskunde orokorren ostean. Londresen bere tokia hartzeari muzin eginda, Dáil Éireann izeneko parlamentu irlandarra eratzeari ekin zioten. Parlamentu honek 1919ko urtarrilean Irlandako Errepublika aldarrikatu zuen. Aldarrikapen hau 1916koaren berdintsua izan zen, Irlanda Erresuma Batuko zatia ez zela gehituta. Irlandako Errepublika berri honek, ordea, ez zuen nazioarteko onespenik jaso, SESBena izan ezik.
Independentziako Gerra mingotsaren ondoren, Britainiar gobernuko eta Irlandako parlamentuko ordezkariek Anglo-Irlandar Ituna sinatu zuten Londresen 1921ko abenduan. Itun horren azpian, britainiarrek Irlandako Estatuaren independentzia onartu zuten (Irlandako Estatu Askea), beti ere Erresuma Batuaren mendean.
Dáil Éireann parlamentuak gutxigatik onartu zuen tratatua. Hala ere, bi alderdietan itunarekiko erabateko adostasunik ez zegoen. Britainiarrek nahi zuten baino kontzesio gehiago ematen zitzaizkien irlandarrei, baina ez ziren aski errepublikarren nahiak asetzeko. Dena den, hegoaldeko 26 konterriek Irlandako Estatu Askea osatu zuten, britainiar erregea zuen (1927tik Irlandako erregea titulupean) monarkia parlamentarioa.
Irlandako Gerra Zibila estatu honen sorreraren ondorioa izan zen. Éamon de Valera buru zuten itunaren aurkako indarrek adierazten zuten britainiar erregeari fideltasun zin egin behar zaiola, eta 1919ko Irlandar Errepublikaren Aldarrikapenaren kontrakoa zela. Michael Collins buru zuten itunaren aldekoek adierazten zuten itunak, nahiz eta nazio guztiek lortu nahi duten askatasun osoa ez eman, hori eskuratzeko askatasuna ematen zuela.
Lehia perfektu
Lehia perfektua, merkatu egoera bat da, non enpresek produktuen prezioa aldatzeko botererik ez duten (prezio-onartzaileak). Egoera hau egokia izango da eskaera eta eskaintzen arteko harremanak prezioa zehazten duten ondasun eta zerbitzu-merkatuentzat. Lehia perfektuko merkatuan, erosle (eskaria) eta saltzaile (eskaintza) kopurua oso handia da, horren ondorioz, erosle-saltzaileek ez dute eragin erabakigarririk edukiko prezioaren gain.
Baldintza teorikoak
Lehia perfektuko merkatu batek honako baldintza hauek bete behar ditu:
Lehia perfektua ez da zuzenean lehiakortasunarekin lotzen, merkatuan dauden agente ekonomikoek merkatuaren joera kontrolatzeko duten gaitasunarekin dago lotuta. Zenbat eta banatuago egon merkatu-boterea, gero eta eraginkortasun gutxiago edukiko dute merkatuko produktu kantitate eta prezioak aldatzea eragiten duten ekintzek. Joan Robison-ek Zer da lehia perfektua? lanaren arabera, lehia perfektua ematen da, banakako enpresa baten eskaera kurbaren elastikotasun perfektuarekin bat dator.
Benetako baldintzak
Lehiaketa perfektuko merkatuetan, irabazi handiagoak lortzeko asmoa duten enpresek teknologiaren erabilera ahalik eta gehien erabili behar dute eta produkzio-tekniketan aurrerapen onenak sartzen saiatu behar dira. Hori dela eta, lehia perfektuko egoera batean irabazi handienak bilatzea produkzio-faktoreen eta modernizazio teknologikoaren konbinazio eraginkor eta errentagarriarekin lotzen da.
Oreka
Konpetentzia perfektuaren oreka merkatuaren eskaria  (kontsumitzaile bakoitzak eskatzen duen kopuruen batura) eta industriaren eskaintza (markatuan lan egiten duten enpresen arteko eskaintzaren batura) topatzen diren puntuan sortzen da.
Konpetentzia perfektuaren orekari dagokionez, eskaria eta eskaintza berdintzen dituen prezio gisa definitzen da, hau da, eskaria eta eskaintzaren arteko prezioak erabat berdinak diren puntua da. Hala eta guztiz ere, oreka definitzeko epe ezberdinak aurkitzen dira. “Epe oso laburra” esate baterako, ekoizpen erako erabiltzen diren faktoreak, lurra, lana, eta kapitala etengabekoak dira eta produkzioa ezin da aldatu industrian jarduten duten ekoizleekin batera. Era berean, epe laburrera lanaren faktorea aldakorra de eta ekoizpena alda daiteke.
Kreps-ek (1990) dioen bezala, epe ertainak industria batean ekoizleek faktore produktiboak berrerabiltzeko aukera ematen diete, hau da, aldaketak egin ditzakete beraien faktorean erabilitako kantitateetan, enpresa kopurua konstante mantenduz. Azkenik, epe luzeak ez du faktoreen berrerabilera askea soilik ahalbidetzen, izan ere, industriari dagokionez enpresa kopurua aldakorra da. Epe luzean, enpresa berriek ez daukate lekurik merkatuan eta bertan aurkitzen diren enpresek aldiz, nahikoa etekin dituzte merkatuan bertan mantentzeko.
Epe luzerako oreka lortzeko azken emaitza horrek garrantzi handia dauka analisi ekonomiko orokorrerako. Lehia askea eta enpresen sarrera askea dagoenez, lehia perfektuko artikulu baten prezioak artikulu horren ekoizpen-kostu minimoaren berdina izango da, modu honetan enpresen irabaziak zero izango dira,irabazi normalak edo zeroren berdinak direnak kostu guztiak estaltzen dituztenak dira, kapitalaren aukera kostua barneratuz.
Modu honetan, industria baten mozkina zero baino handiagoa izaten bada, horrek beste enpresa berri batzuen sarrera bultzatuko luke. Horrek epe luzera prezioak murriztea eragingo du eta aldi berean irabaziak gutxituko lituzke zerora iritsi arte.
Bi ikuspegi daude ekonomia begiratzeko, ortodoxoak eta heterodoxoak. Ekonomia perfektua ortodoxoen ikuspegiarekin lotzen da, hala ere ortodoxoen ekonomia orokorrean teoria neoklasikoa lotzen da eta horren ondorioz formalizazio matematikoarekin.
3639 Weidenschilling
3639 Weidenschilling asteroide baten izena da. urriaren 15ean aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1985 TX izena zeraman. Ondoren Stuart J. Weidenschilling omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3639 Weidenschilling asteroidearen orbitak batezbeste 2,249 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,038 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,459 distantziara. Eszentrikotasuna 0,094 da, eta makurdura orbitala 3,54ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.0 da.
Mourne Horma
Mourne Horma, Balla an Mhúrn eta ourne Wall, Ipar Irlandako Mourne mendietan dagoen horma bat da, Down konderrian.
1904-1922 artean Silent Valley urtegiaren eremua itxitzeko asmoz eraikia izan zen.
Slieve Binnian
Slieve Binnian, Sliabh Binneáin, "Gailur Txikien Mendia" esan nahi du, Ipar Irlandako Mourne mendikateko mendi bat da, Down konderrian. Kilkeel udalerritik 9 kilometro iparraldera dago.
746 metroko garaiera du eta Ipar Irlandako hirugarren mendirik garaiena da.
Locarnoko itunak
Locarnoko itunak edo Locarnoko hitzarmenak (Locarnoko itunari sinatu zen hiriko izenetik datorkio izena,Suitzako Locarno hiri txikian sinatu baitziren), Belgika, Txekoslovakia, Frantzia, Alemania, Erresuma Batua, Italiako Erreinua eta Poloniaren artean sinatutako Europako bakea indarberritzeko zortzi hitzarmen izan ziren. Hitzarmen horien helburu nagusia Alemaniak, Belgikak eta Frantziarekin zituen mugak onartzea izan zen, muga horiek, urte batzuk lehenago, 1919an alegia, Versaillesko itunean ezarritakoak ziren, hitzarmen horretako 42 eta 43 artikuluetan bereziki azalduak. Locarnoko hitzarmenok I Mundu Gerraren ostean sinatu ziren, Ingalaterran, Londresen 1925eko Abenduaren 1ean, baina Locarnoko itunen izena hartzen dute Locarnon, Suitzan adostuak izan zirelako 1925eko urriaren 16an.
Helburuak
Locarnoko itunei esker, Alemaniak okupatutako Belgikako Renaniako eskualdea itzuli zuen.
Ituna Alemaniaren mendebaldeko mugak berresteko egin zen. Akordioan, Frantziaren estatu mugakideek, Alemaniak eta Belgikak alegia, zin egin zuten berrezarritako mugak ezin bortxatuzkoak izango zirela. Bretainia Handiak eta Italiak haien aldetik, hitzeman zuten Frantziari lagunduko ziotela edozein eraso armaturen aurrean. Aliatuek Lehenengo Mundu gerraren amaieran, haiek okupatutako Renaniako eskualdea behin betiko desmilitarizatzea erabaki zuten eta okupaziorako indarrak hango lurretatik kendu zituzten.
Hori bai, ituna ez zen behin betikoa izango Alemania Nazioen Ligan onartua izan arte (1926an gertatu zena). Itunok ez zuten bizi luzerik izan, izan ere, Wall Streeteko 1929ko kraxa arte besterik ez zuten iraun, hau da, hiru urte besterik ez.
Akordioak eta sinatzaileak
Locarnon itun bat baino gehiago garatu zen, horien artean, Alemaniak Poloniarekin sinatutako arbitraje itunak eta Txekoslovakiarekin sinatutakoak ere. Akordioak egon ziren Polonia, Frantzia eta Txekoslovakiaren artean, beste hirugarren baten erasoa jasatekotan, hiru herrialde horien artean babes militarra bermatzeko. Akordiook hainbat bileratan eztabaidatu ziren eta azkenean honako zortzi itunak sinatu ziren herrrialde guztien adostasunarekin:
1. Bata bestearenganako berme aitorpena Frantziaren, Erresuma Batuaren, Alemaniaren, Italiaren eta Belgikaren artean.
Lehenengo itun hau da garrantzitsuena, bertan Belgika, Frantzia eta Alemaniaren arteko mugak ezartzen baitira Italiaren eta Bretainia handiaren onespenarekin. Garaiko erreinu Europar handienen arteko bake aitorpena bezala hartu liteke.
2. Belgikaren eta Alemaniaren arteko arbitraje ituna.
3. Frantziaren eta Alemaniaren arteko arbitraje ituna.
Bigarren eta hirugarren akordioak arbitraje akordioak izan ziren, alde batetik, Alemania eta Belgikaren artean eta bestetik, Alemania eta Frantziaren artean.
4. Alemaniaren eta Poloniaren arteko arbitraje ituna.
5. Alemaniaren eta Txekoslovakiaren arteko arbitraje ituna.
Laugarren eta bosgarren itunak bigarrenaren eta hirugarrenaren antzekoak ziren, baina ez zeukaten Alemaniaren mendebaldeko mugekin zerikusirik, kasu honetan, herrialdearen ekialdeko mugen auziari lotuak ziren: Alemaniaren eta Poloniaren arteko arbitaje ituna eta Alemaniaren eta Txekoslovakiaren arteko arbitraje ituna baitira.
Txekoslovakiak eta, bereziki, Poloniak haien herrialdeen mugen segurtasuna kolokan ikusi zuten Locarnoko itunekin eta horregatik itun hauek exijitu zituzten haien mugak berrezarri eta indartzeko saiakeran.
6. Frantziaren eta Poloniaren arteko laguntasun-itun proposamena.
7. Frantziaren eta Txekoslovakiaren arteko laguntasun-itun proposamena.
8. Sinatzaileen artean bata bestearenganako berme aitorpena (ituneko lehen puntuan sakonago azaldua).
NGC 5977
NGC 5977 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Locarnoko itunak
Ondorioak
Itun hauek ez zuten urte askorik iraun, izan ere, ez zioten  krisi ekonomiko eta politikoen 1930eko hamarkada ilunari aurre egin. 1935eko maiatzaren 2ko Frantziaren eta Sobietar batasunaren elkarrekiko laguntza ituna sinatu zen. Alemaniako gobernuak itun hori Locarnoko itunen bortxaketa modura aldarrikatu zuen eta horrek Alemaniaren eta Frantziaren arteko egoera nabarmen trakestu zuen. 1936an, Adolf Hitlerrek Locarnoko ituna salatu eta tropa Alemaniarrak bidali zituen berriro ere desmilitarizatua izan zen eremura.
Nur ad-Din Mahmud
Nur ad-Din Abu al-Qasim Mahmud Ibn 'Imad ad-Din Zengi (?, egungo Siria, 1118 - Damasko, 1174ko maiatzaren 15a), eskuarki Nur ad-Din (نور الدين, «Fedearen argia») deitua, Alepoko emirra izan zen 1146-1174 bitartean, eta Damaskokoa 1154-1174 bitartean. Zengid leinuko kidea izan zen.
Biografia
Imad ad-Din Zengiren semea eta ondorengoa izan zen. 1146-1150 bitartean, Edesako Konderriaren konkista bukatu zuen, eta 1154an Damasko bereganatu zuen. Gotorleku asko hartu zituen gurutzatuengandik, eta Sirkuh bultzatu zuen Egipto hartzera. Saladin, Sirkuh-ren iloba, Egiptoko fatimien kalifaldi xiitaz jabetu zen 1171ean.
Gudari izateaz gainera, antzeak eta zientziak babestu zituen, eta erietxeak, eskolak eta liburutegiak sortu zituen.
Slieve Commedagh
Slieve Commedagh, Sliabh Coimhéadach, "Mendi Zaindaria" esan nahi du, Ipar Irlandako Mourne mendikateko mendi bat da, Down konderrian. 767 metroko garaiera du eta Ipar Irlandako bigarren mendirik garaiena da.
Zazpiko errugbia 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan
Parisko 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako zazpiko errugbi-partidak Stade de France-n uztailaren 24tik 30era egiteko programatuta daude. Hogeita lau talde (hamabi gizonezko eta emakumezko) lehiatuko dira. Lehen aldiz, zazpiko errugbiko partidak hasierako ekitaldia baino bi egun lehenago hasiko dira, gizonen atariko eta final laurdenak. Lehiaketa uztailaren 26an hasiko da. Emakumezkoen txapelketa uztailaren 28tik 30era izango da, eta urrezko eta brontzezko domina lortzeko partidak jokatuko dira.
Sailkapena
Nazioarteko Batzorde Olinpikoak eta World Rugbyk (WR) Paris 2024rako kalifikazio-irizpideak berretsi dituzte. Frantzia herrialde anfitrioiak zuzeneko tokia gordetzen du gizonezko eta emakumezkoen txapelketan, eta gainerako kuota osoa NOCei esleitzen zaie, hiru ibilbide aukeragarritan.
2022–23 Zazpiko Errugbiko Munduko Seriearen amaieran dauden lehen lau taldeek gizonen eta emakumeen puntuak ziurtatuko dituzte beren NOCerako, Errugbiko Eskualde Elkarte (2023) izendatu duten sei konfederazioetako (Afrika, Asia, Europa, Ozeania, Ipar Amerika eta Hego Amerika) txapeldun kontinentalekin. Paris 2024rako taldeak osatzeko, gainerako tokiak 2024 Kalifikazio Olinpikoko Azken Txapelketako irabazleari eskainiko zaio. Txapelketa hori jokoak hasi baino hilabete lehenago programatuko da.
San Ildefonsoko ituna (1800)
1800eko San Ildefonso ituna Espainiaren eta Frantziaren arteko akordio sekretua izan zen Napoleondar gerretan. Itun horren arabera, Espainiak, hasiera batean, Louisianako lurralde iparramerikarra Toscanarekin aldatzea adostu zuen. Geroago, 1801eko martxoko Aranjuezko Itunak berretsi zituen baldintzak.
Benjamin Bradlee
Benjamin Crowninshield "Ben" Bradlee (Boston, 1921eko abuztuaren 26a – Washington Hiria, 2014ko urriaren 21a) The Washington Post egunkariko kazetaria izan zen.
San Ildefonsoko ituna (1800)
Testuingurua
Frantziako Iraultza (1789-1799) Brumaireko 18ko estatu-kolpearein amaitu zen (1799ko azaroaren 9a). Napoleon Bonapartek Frantziako gobernua hartu zuen bere gain, eta Frantzia Bigarren Koalizioaren aurkako gerretan murgilduta zegoen, Austria, Britainia Handia, Portugal, Errusia eta Otomandar Inperioak osatua. Frantziako garaipen handiak lortu zituen, bere gobernu berria mantenduz eta armada indartsu zein eskarmentatua osatuz.
Benjamin Bradlee
Biografia
The Washington Post egunkarian jardun zuen 26 urtez. Erredakzioaren buru zenean Carl Bernstein eta Bob Woodward kazetariek Watergate afera jorratu zuten, eta Bradlee arduratu zen lan hura ikuskatzeaz, editore moduan.
San Ildefonsoko ituna (1800)
Testuingurua
Espainian, non Karlos IV.a zen errege, Basileako Bakean (1795) Frantziari Santo Domingo uhartearen zatia utzi behar izan ondoren, 1796ko San Ildefonso itunean Frantziarekin izandako aliantza berrabiarazi zuen. Bertan, bi nazioek aliantza militar bat hitzartu zuten hirugarrengoen aurka. Aliantza hori izan zen Espainia Britainia Handiaren aurkako gerran sartzeko arrazoia. Horren ondorioz, 1798an Trinidad eta Menorca galdu zituen, 1800ean Ferrolek eta Cádizek erasoak jasan zituzten, eta Britainia Handiak Espainiaren bahiketa komertziala ezarri zuen, zeinak finantza-egoera okertu eta gero eta defizit handiagoa eragin zuen. Britainia Handiarekin izandako gerra-egoera horren aurrean, Napoleon Bonapartek Espainiarekin aliantza berritzeko beharra zuen, Espainiako flotak Brest eta Toulongo portuak defendatzeko behar baitzuen.
George Ellery Hale
1890ean Kenwood Astrofisika Behatokiko zuzendari izendatua izan zen. Astrofisika irakaslea izan zen Beloit Collegen (1891-1893), Chicagoko Unibertsitateko irakasle kidetua 1905 arte. Astronomy and Astrophysics aldizkariaren editoreetako bat ere izan zen 1892 eta 1895 bitartean eta 1895 ondoren Astrophysical Journal aldizkariaren editorea.
Zenbait behatoki fundatzen lagundu zuen, Yerkes Behatokia eta Mount Wilson Behatokia horien artean. Mount Wilsonen Harlow Shapley eta Edwin Hubble kontratatu eta babestu zituen eta funtsak, planifikazioa, instituzioen, elkarteen eta aldizkari astronomikoen antolakuntza handitu zituen. Paper garrantzitsu bat izan zuen baita Kaliforniako Teknologia Institutua ikerketan aitzindaria zen unibertsitate batean bihurtzen ere.
Benjamin Bradlee
Biografia
Egunkarian aritu zen azken 23 urteetan, egunkariaren argitaraldia 446.000 aletik 802.000 alera igo zen, eta 23 aldiz Pulitzer saria irabazi zuen. Washingtonen zendu zen, 93 urterekin. Alzheimerren gaitza eta dementzia zituen.
San Ildefonsoko ituna (1800)
Testuingurua
Frantziako armadak garaile izan ziren 1800eko kanpainan, batez ere Marengo, Höchstädt eta Hohenlinden herrietan. Horri esker, Austriarekin negoziazioak hasi ziren, eta Lunévilleko ituna egin zuten, 1801eko otsailaren 9an, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren eta Frantziaren artean. Bonapartek Italiako iparraldea menderatu zuen, eta Espainiako Karlos IV.a erregeak Parmako Etxeko ahaideen aginte-eskubideak babestu nahi zituen Italiako lurralde bat emanez, nahiz eta horretarako Luisianako lurralde basatia sakrifikatu behar izan. Lurralde hori, Frantziak Espainiari Fontainebleauko itunean (1762) utzia, Bonaparteren interesean zegoen Haitiko iraultza menderatzeko, eta Espainiako agintariek Frantziari laga nahi zioten, uste baitzuten Frantziako gotorleku militarrak Louisiana Espainiaren eta Ameriketako Estatu Batuen arteko lurralde tapoi bihurtuko zuela.
Ituna
Mariano Luis Urkixok, Espainiako Karlos IV.aren izenean, eta Louis Alexandre Berthierrek, Frantziako Errepublikaren izenean, 1800eko urriaren 1ean (IX. urteko Mahaxteren 9, Frantziako Errepublikaren egutegiaren arabera), San Ildefonsoko Errege Jauregian egin zuten atariko akordioa.
Akordioen parte ziren:
Akordioa sekreturik zorrotzenean gauzatuko zen, Manuel Godoyk berak, Karlos IV.aren faboritoak, erregeak berretsi eta hilabetera arte ez baitzuen haren berri izan.
Akordioa San Ildefonsoko hirugarren ituna izango litzateke gerora, 1777 eta 1796an sinatutakoetatik bereizteko.
Ondorioak
1800. urtearen amaieran, Urkixo ministroa kargutik kendu zuten kleroarekin izandako desadostasunengatik. Espainiaren eta Frantziaren arteko 1796ko aliantza militarra luzatu egin zen 1801ean sinatutako Madrilgo eta Aranjuezko akordioen bidez, bi herrialdeetako armadek Portugalen eta Britainia Handiaren aurka, hurrenez hurren, lankidetza ituntzen baitzuten.
Bun Bei Chau
Kokapena
Administratiboki uhartea Sai Kung barrutian barrutian dago, eta ez da inor bertan bizi. Bun Bei Chau, Town uhartearen hegoaldean eta Leung Shuen Wan Hoi portutik hurbil dago.
San Ildefonsoko ituna (1800)
Ondorioak
1801eko otsailaren 9an, Frantziak eta Germaniako Erromatar Inperio Santuak Lunévilleko ituna sinatu zuten; horren bidez, Napoleonek dukerria uztera behartu zuen Fernando III.a, Toskanako Duke Handia. Ondoren, Duke Handia Salzburgoko artzapezpikutzarekin konpentsatuko zen, sekularizatuta eta Salzburgoko Hautesle bihurtuta, eta printze hautesle izendatu zuten. Toscana Napoleondar Frantziaren esku, lurraldeen trukea praktikan aplikatzeko bidea irekita zen. 1801eko martxoaren 18an sinatu zuten behin betiko akordioa Aranjuezen Manuel Godoyk eta Luciano Bonapartek. Itun berri horretan ezarritako baldintzek aurreko ituneko xedapenak berresten zituzten, eta zabaldu egiten zituzten:
1801eko maiatzaren 25ean, Luis Frantzisko infantea Parisa iritsi zen, eta Napoleonek eta Josefinak jaso zuten. Uztailaren 1ean Florentziarantz abiatu zen, Toscanako hiriburura, non armada frantsesak babestutako errege gisa izendatu zuten, Emmanuel de Grouchy jeneralaren agindupean. Erresuma berriak Etruria izena hartuko luke, Erromako geografian lurraldearen izen zaharraren oroitzapenean.
Fernando Parmakoa dukeak uko egin zion hitzarmenaren baldintzak onartzeari, dukatuari uko egiteari zegokion zatian, eta 1801eko itunean adostutako kalte-ordaina jaso ordez, dukerriaren jabe izaten jarraitu zuen, gobernu frantsesaren onespenarekin, hurrengo urtean hil zen arte. Bonapartek Moreau de Saint-Mery izendatu zuen dukerriaren administratzaile, 1805ean Frantzian sartu zen arte. 1802ko urriaren 15ean, Karlos IV.ak Errege Zedula bat argitaratu zuen Bartzelonan, eta, haren bidez, Louisiana Frantziari lagatzen zitzaion, eta Espainiako tropak erretiratzea xedatu zuen, baldin eta Espainiako erlijiosoek zonan jarraitzeko baimena bazuten eta koloniako biztanleek beren jabetzei eutsiko lieketen. Kolonia denbora gutxian egongo zen frantziar subiranotasunaren pean; izan ere, hurrengo urtean Frantziak Luisiana saldu zien Estatu Batuei, eta ez zuen bete Espainiari 1801eko itunaren inguruan egindako elkarrizketetan emandako hitza.
Hondartza handia (Bidarte)
Hondartza handia Bidarteko zazpi hondartzetako bat da.
Judge Dredd (filma)
Judge Dredd (euskaraz Dredd Epailea), 1995eko Danny Cannon britainiar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia fikzio eta ekintza film bat da. John Wagner eta Carlos Ezquerra komikigileen izenburu berdineko komikietako pertsonaian oinarritua dago. Sylvester Stallone, Diane Lane, Rob Schneider, Armand Assante eta Max von Sydow aktoreek antzetu zuten.
Argumentua
2080ko hamarkada, Lurraren zatirik handiena bizitzeko egokia ez den lekua bilakatu eta gizakiak bortizkeria etengabean bizi dira. Gizateriaren gehiengoa 10 milioitik gorako Mega-Hirietan bizi da.
2139ean, AEBetako hiru mega-hirietako Bat Mega-Hirian, krimenaren aurka nekagaitz borrokatzeko prest dagoen gizasemea bizi da: Joseph Dredd epailea (Sylvester Stallone).
Sempigny
Biztanleria
2007an Sempigny udalerrian erroldatutako biztanleak 795 ziren. Familiak 294 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 103 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 125 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 18 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 315 etxebizitza zeuden, 297 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 305 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 297 etxebizitza nagusietatik 222 bere jabearen bizilekua ziren, 73 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 85 etxek lau zituzten eta 163 etxek bost zituzten. 235 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 135 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 144 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Pibul
Pibul (jaiotza-izena: Plaek Khittasangkha ; Bangkoketik hurbil, 1897ko uztailaren 14a - Tokio, 1964ko ekainaren 11) Thailandiako militar eta politikaria izan zen.