cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karmele Fernandez Agirre
UEUko Matematika saileko kide aitzindaria
Matematika euskaraz lantzen aitzindaria izan zen taldeaan ibili ziren hauek, besteak beste: Maria Jesus Alkain, Edurne Biritxinaga Gaztelurrutia, Maria Jesus Esteban Galarza, Karmele Fernandez Agirre, Jesus Mari Goñi Zabala, Anjeles Iztueta, Jesus Mari Larrazabal, Xabier Mauleon, Karlos Santamaria Ansa, Arantza Urkaregi,  Yosu Yurramendi, Mari Jose Zarate Azkuna eta Enrique Zuazua Iriondo. Udako Euskal UNibefrtsitateko Matematika Saila izan zen ekinbide hori bideratzeko lan-taldea eta matematika hiztegia ere elkarrekin landu zuten, UEUren babesean.
Idatzitako liburuak
Besteak beste liburu hauek argitaratu du euskaraz matematikari buruz:
Tommaso Tittoni
Tommaso Tittoni (Erroma, 1855eko azaroaren 16a - ibidem, 1931ko otsailaren 7a) italiar diplomazialari eta politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1915eko martxoan.
Erromako zinegotzia izan zen Diputatuen Ganberako kide hautatu aurretik. 1897an dimisioa eman zuen, Perugiako eta Napoliko prefektu izendatua izateko. 1902an Senatuan sartu zen. Politikoki eskuin historikoaren kide izan zen
Giovanni Giolittik Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuen 1903an eta Austria-Hungariarekiko eta Frantziarekiko harremanak hobetzeaz arduratu zen. Lehen ministro kargua bete zuen Giolittik 1915eko martxoaren 15ean dimisioa eman ondoren. Martxoaren 28an Alessandro Fortisi utzi zion postua eta Kanpo Arazoetako ministro karguan jarraitu zuen. Londresen eta Parisen enbaxadore ere izan zen.
Lehen Mundu Gerran neutraltasun italiarraren aldekoa izan zen. Berriz ere kanpo ministro 1919an Parisko Bake Biltzarran parte hartu zuen. 1909tik 1929ra Senatuko presidentea izan zen.
1922ko Erromako Martxaren ondoren, Benito Mussoliniren alde egin zuen. 1929tik 1930era Erromako Errege Akademiako buru izan zen.
Hans Knauer
1983
Bizkaiko Bira
1984
Bizkaiko Bira
1989
3. Bavariako Itzulia n
Al-Shafi'i
Abū ʿAbdillāh Muḥammad ibn Idrīs al-Shāfiʿī (أَبُو عَبْدِ ٱللهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ ٱلشَّافِعِيُّ, K.o. 767an jaio, eta 820ko urtarrilaren 19a zendu zen)    teologo, idazle eta jakintsu arabiar musulmana, eta jurisprudentzia islamikoaren (Uṣūl al-fiqh) printzipioen lehen laguntzailea izan zen. Askotan, «Shaykh al-Islām» izenez aipatua, al-Shāfi'ī lau imam sunita handienetako bat izan zen, zeinaren ondareak gai juridikoei eta irakaskuntzari buruz Shafi'i fiqh (edo Madhab) eskola sortzea ekarri baitzuen azkenean. Malik ibn Anas imamaren ikaslerik nabarmenena izan zen, eta Najar-eko gobernadore ere izan zen. Palestinako Gazan (Jund Filastin) jaioa, Mekan eta Medinan, Hijazen, Yemenen, Egipton eta Irakeko Bagdaden ere bizi izan zen.
Sarrera
Al-Shāfi'iren biografia antzematea ez da erraza. Dawud al-Zahiri izan omen zen halako biografia idazten lehena, baina liburua galdu egin da. Bizirik dagoen biografia zaharrena Ibn Abi Hatim al-Razirena da (H.u. 327an jaio, eta O.a. 939an hil zen), eta anekdota bilduma bat baino ez da, horietako batzuk fantastikoak. Zirriborro biografikoa Zakarīya b idazleak idatzi zuen. Yahya al-Sājī berridatzi zuen geroago, baina, ordurako, jada istorio asko sartuak ziren al-Shāfi'iren bizitzaren historian. Lehenengo benetako biografia Ahmad Bayhaqik idatzitakoa da (H.u. 458/O.a. 1066), eta, begi modernista batetik ikusita, kondaira gupidatsu gisa kalifikatuko litzateke. ikuspegi erredukzionista moderno baten arabera, horixe da zentzuzko irakurketa dirudiena.
Arbasoak
Al-Shāfi'ī, izan ere, Banu Muttalib-en Quraixi leinukoa. zen, zeina Banu Hashim leinuaren anaikide eta Mahoma eta abbastar kalifena. Leinu horrek prestigioa eman ziokeen Mahomaren tribuko kide izateagatik eta birraitonak harekin zuen ahaidetasunarengatik. Hala ere, al-Shāfi'ī pobrezian hazi zen, nahiz gizarte-zirkulu gorenetan harremanak izan.
Hastapenak
Gazan jaio zen, Axkelon herrian, 150 H.u. (O.a. 767) urtean. Aita Siria (eskualdean) hil zen al-Shafi'i oraindik ume zela. al-Shafi'ik bi urte inguru zituela, bere amak Mekara joatea erabaki zuen bere Xarīf leinuaren bukaeraren beldurrez. Gainera, bere amaren familiako sustraiak Yemengoak ziren, eta bere familiako kide gehiago zeuden Mekan, non hobeto zaindua izango zela uste baitzuen bere amak. Ez da asko ezagutzen al-Shāfi'īk Mekan izandako hasierako bizitzari buruz, egoera txarretan hazi eta bere gaztetatik ikastera dedikatu zela izan ezik. Hala ere, kontu batek dio bere amak ezin izan zuela bere dokumentazioa erosi; beraz, hezurrei buruzko bere ikasgaiak idazten zituen sorbalda-hezurrei buruz, batez ere. Ibn Khalid az-Zanji musulmanarekin ikasi zuen, garaian Mekako muftia, zeina Imam al-Shāfi'īren lehen irakasletzat hartzen den. Al-Shāfi'īk, zazpi urterekin ikasi zuen, korana, buruz. Hamar urterekin, Malik imamaren Muwattarekin konprometitu zen, eta, horrela, bere irakaslea ordezkatuko zuen bere faltan irakasteko. Al-Shāfi'īri, hamabost urterekin, fatuak emateko baimena eman zioten.
Imam Mālik-en ikaskuntza
Al-Shāfi'ī, lege-prestakuntza gehiago jaso asmoz, Al-Medinara joan zen bizitzera ; ezagutzak eskuratzeko, tradizioak agintzen zuen bezala. Medinara abiatu zen adinari buruzko kontuak desberdinak dira ; batek hamahiru urte zituela zioen, beste batek hogei urte zituela adierazten zuen bitartean. Bertan, Malik ibn Anas imam ospetsuak irakatsi zion urte askotan, zeina bere memoriarekin, ezagutzarekin eta adimenarekin harrituta geratu zen. Imam Mālik hil zenerako, H.u. 179 (O.a. 795), al-Shāfi'īk, jurista bikain gisa, jada ospea lortua zuen. Gerora, Imam Māliken iritzi batzuekin ados egongo ez bazen ere, al-Shāfi'īk begirunerik sakonena eman zion, beti «Irakaslea» gisa aipatuz.
Yemen Fitna
Hogeita hamar urte zituela, al-Shāfi'ī Yemengo Najran hiriko Abbasid gobernadore izendatu zuten. Administratzaile justua zela frogatu zuen, baina, laster, fakzioen arteko jelosien artean nahasia izan zen. 803. urtean, al-Shāfi'ī, matxinada batean, alidarrei laguntzea leporatu zioten, eta, beraz, zitatua izan zen, kateaturik, Harun al-Rashid Raqqako kalifaren aurrera, alid batzuekin batera. Beste konspiratzaileek hil zituzten bitartean, al-Shafi'iren defentsa elokuenteak kalifa konbentzitu zuen kargua baztertzeko. Beste kontu batzuek diote, ordea, Muḥammad ibn al-Ḥasan al-Shaybānī, Hanafi jurista ospetsua, gortean egon zela eta al-Shāfi'ī lege sakratuaren ikasle ezagun gisa defendatu zuela. Egia dena da gertakariak al-Shāfi'ī harreman estuan jarri zuela al-Shaybānīrekin, eta, laster, bere irakasle izango zen. Baita gertakari horrek bere gainerako karrera lege ikasketetara bideratzera bultzatu zuela ere esan izan da, eta inoiz gehiago ez zuela gobernuko zerbitzurik bilatu.
Al-Shaybānī-rekin ikasketak eta Hanafī juristen aurrean agerpena
Al-Shāfi'ī Bagdadera joan zen Abu Hanifah-ren akolitoa zen al-Shaybānīrekin eta beste batzuekin ikastera. Hemen garatu zuen bere lehen madhab, Abu Hanifa imamaren eta Malik imamaren irakaspenen eraginez. Bere lana "al Madhhab al Qadim lil Imam Shafi'i bezala" edo al-Shafi'i Eskola Zaharra bezala ezagutu zen.
Hemen, jurista hanafirekin, aktiboki hartu zuen parte Al-Shāfi'īk legezko argudioetan, Mālikī pentsamendu-eskola gogor defendatuz. Agintari batzuek, bere argudioetan, hark aurkitutako zailtasunak azpimarratzen dituzte. Al-Shāfi'īk, azkenean, Bagdad utzi zuen Mekara joateko, 804. urtean, ziurrenik, Hanafiren jarraitzaileek al-Shaybānīri egindako kexengatik, liskarretan al-Shafi'i zertxobait kritiko bihurtu baitzen al-Shaybānīren posizioarekin. Ondorioz, al-Shāfi'īk parte hartu omen zuen al-Shaybānīrekin beren arteko desberdintasunen inguruko eztabaidan, hura nork irabazi zuen garbi ez dagoen arren.
Mekan, al-Shāfi'ī hitzaldiak ematen hasi zen Meskita Sakratuan, inpresio sakona utziz zuzenbideko ikasle askorengan, Ahmad Ibn Hanbal jurista hanbaliar famatua barne. Al-Shāfi'īren arrazoibide juridikoa heltzen hasi zen, hanafī juristen arrazoibide juridikoaren indarra baloratzen hasi baitzen, eta Mālikī zein hanafī pentsamendu-eskolen berezko ahuleziez jabetu zen.
Mahomaren familiarekin lotura
Oako 814. urtean, al-Shāfi'īk Bagdadetik Egiptora joatea erabaki zuen. Iraketik irteteko arrazoi zehatzak ez dira ziurrak, baina, Egipton, beste tutore bat ezagutu zuen, Sayyida Nafisa bint Al-Hasan, zeinak bere ikasketak, ekonomikoki ere, lagunduko zituen , non bere bizitzako lanak aginduko zizkien ikasleei. Bere dizipulu nagusietako hainbatek al-Shāfi'īk esandakoa idatzi zuten, eta, gero, zuzenketak egin ahal izateko, ozen irakurtzeko esan zien. Al-Shāfi'īren biografo guztiak ados daude esaterakoan bere izenpean egindako lanen ondarea bere ikasleekin egindako saio horien emaitza dela.
Nafisa, Mahomaren ondorengoa zen bere biloba Hasan ibn Aliren bitartez, eta Ishaq al-Mu'tamin-ekin (Jafar al-Sadiq imamaren seme eta Mahomaren ondorengoa hura ere) ezkondu zen, zeina, dirudienez, ash-Shafi'iren irakasleen Malik ibn Anas Nafisa, Mahomaren ondorengoa zen bere biloba Hasan ibn Aliren bitartez  , eta Ishaq al-Mu'tamin-ekin (Jafar al-Sadiq imamaren seme eta Mahomaren ondorengoa hura ere) ezkondu zen, zeina, dirudienez, ash-Shafi'iren irakasleen Malik ibn Anas.
Heriotza
Gutxienez autoritate batek dio Malikiren jarraitzaile zen Fityan izeneko baten aldekoen eraso baten izandako zaurien ondorioz hil zela al-Shāfi'ī. Historiak dio al-Shāfi'ī garaile izan zela Fityanen aurkako eztabaida batean, eta hark, neurrigabea izanik, abusura jo zuen. Egiptoko gobernadoreak, al-Shafi'irekin harreman onak zituenak, Fityan zigortzeko agindua eman zuen hiriko kaleetan zehar ibil zedin ohol bat eramanez eta bere zigorraren arrazoia adieraziz. Fityanen aldekoak haserre zeuden tratu horrekin, eta al-Shafi'i erasotu zuten, mendeku gisa, bere hitzaldietako baten ostean. Al-Shafi'i egun batzuk geroago hil zen. Hala ere, Ibn Hajar al-'Asqalani Tawālī al-Ta'sīs-en biografian, al-Shāfi'īren historia hori zalantzan jartzen du: «Ez dut hori iturri fidagarri batekoa jotzen» esanez. Hala ere, al-Shāfi'īk hesteetako gaixotasun (hemorroide) larri bat pairatu zuela ere ezaguna da, eta horrek ahul eta gaixorik mantendu zuen bere bizitzako azken urteak. Beraz, bere heriotzaren kausa zehatza ezezaguna da.
Al-Shāfi'ī 54 urte zituela hil zen AH 204ko Rajab-en 30ean. (O.a. 820ko urtarrilaren 20an), Al-Fustat-en (Egipto) eta Banū 'Abd al-Hakam-eko gangan lurperatu zuten, al-Muqattam menditik gertu. Qubbah (arabieraz: قُـبَّـة‎, kupula) AHko 608an (OAko 1212) Ayyubid Sultan Al-Kamil-ek eraiki zuen, eta mausoleoa gune garrantzitsua izaten jarraitzen du gaur egun.
Ondarea
Al-Shāfi'īri fiqh (jurisprudentzia islamikoaren sistema) zientziaren funtsak sortu zituela aitortzen zaio. Fiqh-aren lau printzipio, iturri edo osagaiak izendatu zituen, zeinak garrantziaren arabera hauek diren:
John Burton jakituna urrunago doa Al-Shafi'i-i egoztean ez soilik fiqh-aren zientzia islamean ezartzeaz, baizik eta erlijioan duen garrantzia ere. «Bere garaikideek eta haien aurrekoek, islama fenomeno sozial eta historiko gisa definitzen zuten tokian, al-Shafi'ik argitara emaniko Lege bezala definitu nahi izan zuen».
Xariaren sistematizazio horrekin, batasun-ondarea eman zien musulman guztiei, eta, eskualdean oinarritutako sistema juridiko independenteen garapenari, aurrea hartu zion. Lau eskola legal sunnitek edo madhab-ek Shafi'ik ezarritako esparruan mantentzen dituzte beren tradizioak. Eskola batek —Shafi'i fiqh— Al-Shāfi'ī du izena, eta mundu islamiarreko hainbat lekutan jarraitzen da: Indonesia, Malaysia, Egipto, Etiopia, Somalia, Yemen eta Iran mendebaldean, baita ere Sri Lankan eta Indiako hegoaldean, batez ere, Malabar kostaldeko Ipar Keralan eta Karnatakako Canara eskualdean.
Al-Shāfi'ī"«Behin eta berriz azpimarratzen du ezerk ezin duela Profetaren agintea gainditu, tradizio isolatu batek bakarrik frogatzen badu ere, eta Profetarenganaino atzera egiten duen ongi benetakotutako tradizio orok lehentasuna duela bere lagunen, haien ondorengoen edo geroko agintarien iritzien gainetik»."Komunitate musulmanak Mahomaren hadithetan duen ikuspegia eta Mahomaren lagunen hadithekiko interesik eza (Al-Shāfi'ī baino lehenago eskuarki erabiliak ziren adith gehienek bizirik iraun baitzuten eta hil ondoren bere irakaspenak zabaldu baitzituzten) Al-Shāfi'īren doktrinaren arrakasta islatzen duela uste da (Joseph Schacht jakintsuaren arabera).
Zientzia islamikoetan, «Profetaren Sunnah» eta Koranaren arteko «bereizkuntza teoriko formal baten inposaketa» dela aitortzen du Burtonek, «batez ere, oinarrizko bi iturriek talka egiten zutela zirudien lekuetan».
Kalam-en aurka gogor egin zuten hasierako teologo tradizionalista horien parte izan zen Al-Shafi'i, eta teologo espekulatiboak kritikatu zituzten Korana eta Sunnah alde batera uztzi eta Kalam hartzeagatik.
Saladinek madrassa bat eta santutegi bat eraiki zituen bere hilobiaren lekuan. Saladinen anaia Afdalek mausoleo bat eraiki zion 1211n, fatimideen porrotaren ostean. Jendeak justizia eskatzeko gune bat izaten jarraitzen du.
Imam al-Shāfi'ī-ren eskolaren jarraitzaileen artean hauek daude:
Lanak
100 liburu baino gehiago idatzi zituen. Baina, gehienak, ez dira gurera iritsi. Gaur egun, eskuragarri dauden bere obrak hauek dira:
Istorio anekdotikoak
Istorio asko kontatzen dira al-Shafi'iren haurtzaroari eta bizitzari buruz, eta zaila da egia mitoetatik bereiztea:
Tradizioak dio zazpi urte zituela Korana buruz ikasi zuenean; hamar zituenerako, buruz ikasi zuen Malik ibn Anasen Muwatta, eta muftia zen (fatua emateko baimena eman zitzaion) hamabost urterekin. Egunero, Korana errezitatzen zuen otoitzean, eta, ramadanaren garaian, egunean bitan. Kontu apokrifo batzuek diote oso ederra zela, bizarrak ez ziola ukabilaren luzera gainditzen eta oso beltza zela. Eraztun bat zeraman hitz hauekin: «Allah nahikoa da Muhammad ibn Idris-entzako konfiantza gisa». Oso eskuzabala zela ere ezaguna zen.
Arkulari bikaina ere bazen ; poeta, eta kontu batzuek bere garaiko elokuenteena deitzen diote. Zenbait kontuk diote bazegoela beduino talde bat berari entzutera esertzen zena, ez ikasteko, hizkuntzaren erabilera elokuentea entzuteko baizik. Geroko aroetan ere, bere hizkerak eta lanak, arabiar gramatikariek erabiltzen zituzten. Nasir al-Sunnah, Sunnaren defendatzaile, titulua eman zioten.
Al-Shafi'ik oso maite zuen Mahoma profeta islamiarra. Al Muzanik esan zuen berari buruz: «Eskola Zaharrean esan zuen: "Erregua profetari bedeinkapenak eskatzearekin amaitzen da, eta, bere amaiera, horren bidez baino ez da». Al-Karabisik esan zuen: «Entzun nion al-Shafi'iri esaten ez zitzaiola gustatzen norbaitek "Mezularia" (al-Rasul) deitzea, baizik "Alaren Mezularia" (Rasul Allah) esan behar zuela harenganako begiruneagatik» Hiru zatitan banatu zuen bere gaua: zati bat idazteko; bestea, otoitzerako, eta, hirugarrena, lo egiteko.
Idazti apokrifoek diote Ahmad imamak al-Shafi'i buruz esan zuela: «Inoiz ez nuen inor ikusi al-Shafi'i baino gehiago hadithari atxikitzen. Inork ez zion aurrea hartu haditha liburu batean idazteko». Ahmad imamek ere esan omen zuen: «Hadithen jakintsuetako batek ere ez zuen tinterorik ez lumarik ukitu, al-Shafi'irekin zor izugarria zuena izan ezik».
Shah Waliullah Dehlawi XVIII. mendeko jakintsu islamiar sunitak adierazi zuen :
Kontu askoren arabera, argazki-memoria omen zuen. Anekdota batek dio, irakurtzean, beti liburu baten alde bat estalita edukitzen zuela, zeren beste orrialdeari, kasualitatez, emandako begirada bat oroimenean atxikiko baitzitzaion.
Xake jokoa gerraren irudia zela aldarrikatu zuen, eta, posible zela xakean jokatzea, taktika militarrak konpontzeko buruko ariketa gisa. Xakea ezin zen apustu baten truke jokatu, baina jokalari bat ez zen legez kanpoko hartu buruko ariketa gisa egiten bazuen. Baldin eta jokalariak xakerako zuen zaletasunak beste bizi-arau bat hautsi ez zezan zaintzen bazuen, ez zuen kalterik ikusten xakean jokatzean. Xakean jokatzen zuen berak, eta bere praktika defendatzen zuen bere lagun askoren adibidearekin.
Bibliografia
Helal M Abu Taher, Char Imam (Lau Imam), Islamic Foundation, Dhaka, 1980.
Hidronimo
Hidronimo bat (grekozko ὕδωρ hydor, 'ura', eta ōnoma, 'izena') ur-masa bat izendatzeko berezko izena da. Hidronimia hidronimoen azterketa da, baita ur-masek beren izena nola hartzen duten eta historian zehar nola transmititzen diren ere.
Jean François Paul de Gondi
Jean François Paul de Gondi, Retzeko kardinala (Montmirail, 1613ko irailaren 20a - Paris, 1679ko abuztuaren 24a) frantziar kardinal eta idazlea izan zen.
Frantzian kokatutako noblezia florentziarreko familia batekoa izan zen. 1644an apezpiku ordenatu zuten eta bere sermoiengatik eta limosnengatik egin zen ezagun. Frondako konspirazioarekin bat egin zuen eta buruzagi nagusietako bat bihurtu zen, eta matxinada utzi ondoren, 1651n kardinal izendatu zuten. Hala ere, 1652an kartzelan sartu zuten, Mazarino kardinalaren aginduz.
2008ko Bizkaiko Bira
2008ko Bizkaiko Bira, Bizkaiko Bira ko XXVIII. ekitaldia izan zen. Beste ekitaldietan ez bezala sub-23 txirrindulariek bakarrik parte hartu zuten. Gainera, bost etapa izan beharrean, Lau bakarrik izan zituen.
Hidronimo
Paleohizkuntzalariek asko estimatzen dute antzinako hidronimo horien iraupena, baliabide handia baita desagertutako hizkuntzak, haien hedapenak edo balizko migrazio-ibilbideak berreraikitzeko.
Jean François Paul de Gondi
Gonik Parisko artzapezpikutza erreklamatu zuen 1654an, bere osaba artzapezpikua hil ondoren. Hala ere, Mazarinok ez zuen askatu nahi izan. Handik gutxira, ihes egin ahal izan zuen Espainiara eta gero Erromara. Europan zehar ibili zen orduan tokiko politikak ezagutzeko eta Estuardotarrei babesa eman zien.
Mazarinoren heriotzaren ondoren, bere karguak berreskuratu nahi izan zituen, baina Luis XIV erregea aurka agertu zen. Orduan Parisko artzapezpikutzari uko egin zion Saint-Denis Abadiaren truke.
Hidronimo
Hizkuntza indoeuroparren artean, hizkuntza desberdinetatik datozen hidronimoak berdinak dira. Danubio, Dnieper, Dniester, Don eta Donets ibaiek protoindoeuropar erroa dute *danu-, (IEW 175), 'ibaia, ura' esanahia duena. Toponimo horiek antzinako osetierari edo eszitierari egozten zaizkio.
Zacatecasko Akueduktua
Zacatecasko akueduktua Mexikoko Zacatecas estatuan dago, haren hiriburuan. Bere izena herrian "Kuboaren akueduktua" da, ura sortzen den mehategia aipatzen duen izena, alegia. Zacatecaseko akueduktua Mexikoko erregeordetzaren obra hidrauliko garrantzitsuena da.
Ezaugarriak
Obra harrobi arrosan eraiki zen, oso ohikoa Zacatecas estatuan.
Akueduktuak ura helarazten zuen gaur egun Jesus Gonzalez Ortega jeneralaren monumentua dagoen tokiraino, eta hortik Independentzia Plazan zegoen ur-pila bateraino.
Bolibartar herrialdeak
Bolibartar herrialdeak Hispanoamerikako sei herrialde dira: Bolivia, Ekuador, Kolonbia, Panama, Peru eta Venezuela. Simón Bolívar askatzailearen ideien eta Venezuelako militarrek Granada Berriko eta Peruko erregeorderrietan abiatu zituzten independentzia gerren ondorioz eratu ziren errepublikak dira.
Panama bolibartar errepublikatzat hartzen da, nahiz eta Bolivarrek ez zuen esku hartu Espainiarekiko Panamako independentzian, ezta 1903ko Panamak errepublika autonomo eta independente gisa independentzia aldarrikatu zuenean ere. Izan ere, panamar abertzaleek 1821ean istmoaren independentzia aldarrikatu zutenean Panamako eta Veraguasko erregeorde-probintziak Kolonbia Handian sartu zituzten.
Nabia (jainkosa)
Nabia edo Navia lusitaniar-galeziar jainkosa ezagunenetako bat da. Hogei bat epigrafe aurkitu dira bere gurtza dokumentatzeko, galeziarrak eta lusitaniarrak biltzen zituen eremuan.
Beti Onak Kirol Elkartea (eskubaloi taldea)
Beti Onak Kirol Elkartea Atarrabiako Beti Onak Kirol Elkartearen eskubaloi taldea da. Emakumezkoak Ohorezko mailara igo dira 2022an.
Historia
Gizonezkoen eskubaloi taldea ASOBAL Ligako fundatzaileetako bat izan zen eta emakumezkoen taldea Ohorezko Mailan debuta egin zuen 2022-23 denboraldian. 10. postuan gelditu ondoren jeistiera play-offetako ligaxkan onena izan zen eta maila mantendu zuen.
2019ra arte Atarrabian jolastu zuen Lysa Tchaptchet-ek (Kamerun, 2001) eskubaloiko EHF Champions Leagueko txapelduna izan zen 2022an, Norvegiako Vipers taldearekin jolastuta. Ekipo berean jolasten zuen Nerea Pena jokalari iruindarrak.
Nabia (jainkosa)
Historia eta ezaugarriak
Nabia ibaien eta uraren jainkosa zen mitologia galaikoan eta lusitanoan. Galiziako Navia eta Navea ibaiei eta Bragatik gertu dagoen Neiva ibaiari (Gallaeciako antzinako hiriburua) bere omenez izendatzen dira. Brakariarren artean bereziki gurtzen zuten Navia, Bragako Idoloaren Iturriaren (Bracara Augusta) eta Marecosen (Penafiel) aurkitu diren hizkuntza zeltiko eta latinezko inskripzio epigrafikoek egiaztatzen duten bezala.
Interpretazio nagusiak ibai/ur izaera aldezten du Naviarentzat, baina interpretazio hori hidronimo modernoetan oinarrituko litzateke, hala nola Navia, Navea, edo antzinako Nabalia (Eck, Rhin ibaiaren adarra), Navaeus (Naver ibaia, Eskozia), Navesbia (gaur egun Naseby ibaia, Northants) edo Nabarcos (Naber, Erresuma Batua). García-Albalatek, besteak beste, Nabiak ibaiekin duen lotura azaldu zuen, ura beste aldera sartzeko elementu bereizgarri gisa hartzen duen ikuskera zeltikotik abiatuta: ikuspegi horretatik, Nabia jainko subiranoa litzateke, uraren bidez beste aldera iristea errazten duena. Hala eta guztiz ere, berriki egindako interpretazioek aukera ematen dute ibaien jainkotasun hutsaren ikuspegi tradizionala birdefinitzeko.
Heinrich Trumheller
Palmaresa
1991 1992 1993 1997 2000
Klara Isabel Gutierrez
Klara Isabel Gutierrez pedagogo gipuzkoarra da paleontologiazalea eta geologiazalea ere badena. Aranzadi Zientzia Elkarteko Geologia Saileko partaidea da eta Jose Angel Torres Saenz senarrarekin hiru museo edo erakustoki sortu zituen geologiaz: Oiartzungo Ikasgune Geologikoa (Luberri), Igeakoa eta Mutrikokoa.
Lan paleontologikoa
Jose Angel Torresekin batera geologiaren zirrikituetan barrena ibili ziren batera. Hamaika proiektutan parte hartuta: Igeako indusketak, Errioxako Paleontologiaren Interpretazio Zentroaren sorkuntza, eta Mutrikuko Nautilus Interpretazio Zentroarena. Lan-talde horretan Klararen lana zientziaren dibulgazioan eta alde pedagogikotik bideratu dira beti.
Errioxako Igea herrian Baryonyx eta Hypsilophodon dinosauroen zenbait hezur aurkituta ohar zientifiko bat argitaratu zuten, eta geroago Londresko Historia Naturalaren Museoko Angela Milner zientzialaria zeharo txunditurik geratu zen aurkitutako izterra ikusi zuenean. 120 milioi urte atzerako hezurrak ziren haiek.
Idazlanak
Luberritik hainbat argitalpen egin dira. eskuliburuak eta fitxa didaktikoak tartean:
Karin Ohlenschläger
Biografia
Ohlenschläger Hannover-en jaio zen, Alemania Kasseleko Unibertsitatean Artearen Historian lizentziatu zen (Alemania) eta Zuzenbidean Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta Artearen Historian eta Musikologian doktoretza egin zuen Oviedoko Unibertsitatean.
Jesus Mari Goñi Zabala
Jesus Mari Goñi Zabala euskal ingeniaria eta pedagogoa da, eta  irakaslea Euskal Herriko Unibertsitatean. Matematika euskaraz landu zituzten aitzindarietako bat izan zen 1970eko hamarkadan.
Ikasketak
Nafarroako unibertsitatean ingeniaritza ikasi zuen metalurgiako gaietan. (1968-1973). Geroago Filosofia eta Letrak ikasi zuen (1978 - 1983) eta 1992an doktore-titulua lortu zuen pedagogian.
Irakaslea
Errenteriako Orereta ikastolan irakasle izan zen bederatzi urtez (1972-1981). Geroztik Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea izan da. Landu dituen gaiak Matematikaren didaktika. SAEeta ICE zerbitzuen zuzendaria izan da EHUn.
Idatzitako liburuak
Besteak beste liburu hauek argitaratu du euskaraz matematikari buruz:
Karin Ohlenschläger
Ibilbide profesionala
Arte garaikideko lehen elkarte interprofesionalaren lehendakaria izan zen Espainian, eta teknologia berrietan espezializatutako arte-kritikari gisa aritu zen.
Hainbat proiektu zuzendu zituen, besteak beste, honako hauek: Chips lehiaketa: kultura digitalari buruzko zirkuitu berriak Madrilgo Diseinuaren Europako Institutuan (2001), Infoarkitekturako Nazioarteko Jaialdia, Sustapen Ministerioa - Madril (1997), IN ART Nazioarteko Arte Zibernetikoaren Jaialdia, Tenerife (1996) eta Espainiako Bideo Garaikidea 1986-88 Arte Museoan.
Gijóngo LABoral Arte Zentroko zuzendaria izan zen bost urtez (2016 y 2021).
Bizitza pertsonala
Bi seme-alaba zituen, Sara eta Kay. Gijonen hil zen, 2022ko abuztuan, minbizi baten biktima.
Gerald Potterton
Gerald Potterton (Londres, 1931ko martxoaren 8a - Cowansville, Quebec, 2022ko abuztuaren 23a) britainiar kanadar zinema zuzendari, gidoilari, ekoizle eta irudigilea izan zen.
1955ean Ingalaterratik Kanadara emigratu zuen. Bertan, animaziozko filmen sorkuntzan eta ekoizpenean parte hartu zuen. Paisaiak eta hegazkingintzako gaiak margotzen ere aritu zen. Bere lanik ezagunena Heavy Metal da.
1968an Yellow Submarine filmean parte hartu zuen. Sesame Streeteko sekuentzia bizidunak ere zuzendu zituen.
Sibarita
Sibarita gauza bikain, dotore eta garestien zalea dena da. Izen honen etimologia Sibari italiar hiritik dator, eta zehazkiago, bertan zegoen Sibaris antzinako greziar koloniatik, bere biztanleen luxuzko eta oparitutako bizitzagatik ospetsua zena.
Oro har, erosketa-maila handiko pertsonak dira, eta, horri esker, artikulu eta ondasun esklusiboak eta balio handikoak eskura daitezke. Batzuek erosteko ahalmen hori nabarmentzeko ohitura izan dezakete, eta, kasu horretan, nabarmenkeria hori haien izaera sibaritaren parte da. Sibaritismoa bizitzako edozein ordenari buruzkoa izan daiteke, edo, zehatzago, ondasun edo adierazpen mota jakin bati buruzkoa.
Tradizioz, oturuntza eta gustu gastronomiko finez gozatzen duten gizabanakoei "sibarita" (baita ahozuri edo mokofin ere) deitu izan zaie, baina gaur egun, janariaren sibaritetarako ez ezik, musikaren, teknologiaren, artearen, bidaien eta abarren sibaritetarako ere erabiltzen dugu.
Carl Barks
Carl Barks (Merrill, Oregon, 1901eko martxoaren 27a - Grants Pass, Oregon, 2000ko abuztuaren 25a) estatubatuar marrazkilari eta animatzailea izan zen.
The Walt Disney Companyrentzat lan egin zuen. Donald ahatearen lehen istorioen gidoilaria eta marrazkilaria izan zen, eta Scrooge McDuck, Gladstone Gander, Beagle Boys, The Junior Woodchucks, Gyro Gearloose, Cornelius Coot, Flintheart Glomgold, John D. Rockerduck eta Magica De Spell pertsonaiak sortu zituen.
Brucea
Brucea 30 espezie dituen landareen generoa da. Simaroubaceae familiakoa dira.
Magia beltz
Magia beltza liturgia magikoko ekintzak dira, baldin eta haien izaera, metodoak edo helburuak gizarteak normalean onartzen ez baditu eta, oro har, helburu pertsonala, berekoia eta propioa badute, ondorio sozial edo publikoetan pentsatu gabe. Magia beltza sorginkeria mota bat da, eta zoritxarra, gaixotasunak edo beste edozein motatako kalteak sortzeko sortutako gaiztakeriak ustez egiteak definitzen du. Magia zuri terminoaren antonimo gisa erabiltzen dute.
Polinesiar triangelua
Polinesiar triangelua Ozeano Bareko eskualde bat da, bere ertzetan hiru uharte talde dituena: Hawai'i, Pazko uhartea (Rapa Nui) eta Zelanda Berria (Aotearoa). Polinesia definitzeko modu erraz gisa erabili ohi da.
Triangelutik kanpo, polinesiar finkamenduaren arrastoak daude iparralderantz Necker uharteraino (Mokumanamana), ekialderantz Salas y Gómez uharteraino (Motu Motiro Hiva) eta hegoalderantz Enderby uharteraino (Motu Maha) arte. Norfolk uhartean eta Kermadec uharteetan (Rangitahua) polinesiar asentamenduak ere egon ziren. Hala ere, europarrak lehen aldiz iritsi zirenerako, uharte hauetan guztietan ez zegoen biztanlerik.
Gaur egun, polinesiar herri ugarienak maoriak, hawaiiarrak (kanaka maoliak), tongarrak, samoarrak, niuearrak eta tahitiarrak dira. Triangelu zabal honetako jatorrizko hizkuntzak polinesiar hizkuntzak dira, hizkuntzalariek malayo-polinesiarren azpitalde ozeanikoaren barruan sailkatzen dituztenak. Azken finean, duela 5.000 urte Asiako hego-ekialdean hitz egiten zen proto-austronesiar hizkuntzatik eratortzen dira. Triangelutik kanpo polinesiar uharte ugari daude ondoko Melanesian eta Mikronesian.
Rosa María Calaf
Rosa María Calaf Solé (Bartzelona, 1945eko ekainaren 17a) Espainiako kazetaria da, eta oso ezaguna da Estatu Batuetan, Moskun, Buenos Airesen edo Asia -Pazifikoko korrespontsalian egindako lanagatik. 1982-83an TV3 telebista autonomikoaren sortzaileetako bat izan zen Alfons Quintá kazetariarekin batera.
Biografia
Rocafort de Queralt-eko (Tarragona) amaren aldeko aitona Bartzelonako enpresaburua zen, eta bidaietarako grina zuen. Bera ere oso goiz hasi zen bidaiatzen, 14 urterekin familiak Frantziara eta Estatu Batuetara bidali baitzuen ikastera.
Zuzenbidean lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean eta Kazetaritzan Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. Europako Erakundeetan Masterra ere egin zuen Bruselako Unibertsitate Librean, eta Zientzia Politikoak ikasi zituen Kalifornia-Los Angeleseko Unibertsitatean.
Lan ibilbidea
1970ean Televisión Españolan hasi zen lanean Bartzelonan, Miramar egoitzako albistegietan, eta telebistako erreportari aitzindarietako bat izan zen. Erreportari berezi gisa hasi zen kanpora irteten.
1982an eszedentzia berezia eskatu zuen TVEn, Alfons Quintá kazetariarekin batera 1983ko irailean hasi zen TV3 kate autonomikoaren sorreraren buru izateko. Calaf izan zen programetako lehen burua.
Rosa María Calaf TVEko korrespontsalik beteranoenetako bat da, 37 urteko kazetaritza-lana du. 1984an itzuli zen TVEra, eta New Yorkeko korrespontsal izan zen lehen aldiz (1984-1987). Ondoren, Moskura bidali zuten, eta han ireki zuen korrespontsalia (1987-1989 eta 1996-1999), Buenos Aires (1989-1993), Erroma (1993-1995), Viena (1996), Hong Kong (1998-2007) eta Pekin (2007-2008).
Honoris causa doktore izendatu zuten 2008an Tarragonako Rovira i Virgili Unibertsitateak eta 2010ean Elxeko Miguel Hernández Unibertsitateak.
Irudia
Ile gorria eta frontean zilar-koloreko metxoia, bere irudi bereizgarrietako bat bezala definituko zena, Lluís Llongueras estilista katalanaren ideia izan zen.
Erretiroa
2007an, RTVEk 50 urtetik gorakoentzat duen enplegu-erregulazioaren ondorioz (ERE), erretiroa berehala hartzea espero zen, baina Asia eta Pazifikoko albisteak eman zituen, eta Pekingo Joko Olinpikoen estaldura prestatu zuen 2008an. Azkenik, 2008ko azaroan, ERE "boluntarioa" jaso zuen, eta hari atxiki behar izan zion. Aurrejubilazioa 2009ko urtarrilaren 1ean gauzatu zen, 63 urte zituela.
65 urtetik gorako pertsonei zuzendutako 65ymas.com egunkariaren Argitalpen Batzordeko kidea da.
Sariak
Bere ibilbidean sari ugari eman dizkiote:
2006ko Bizkaiko Bira
2006ko Bizkaiko Bira, Bizkaiko Bira ko XXV I. ekitaldia izan zen. Lasterketa, Euskalduna Jauregian azaldu zen eta ekainaren 28tik uztailaren 3ra egin zen. Iñaki Barrenetxea profesional ohiak antolatu zuen bere anaia Asier eta Balmasedako txirrindularitza elkartearekin batera. Bilbon erlojupeko ikusgarria egin zen. 126 txirrindularik hartu zuten parte. Hauen artean, Unai Elorriaga, lehen etapako garailea eta lehen liderra izan zena.
Etapak
Mungia-Mungia (147km)
Lemoiz-Lemoiz (142km)
Bilbo-Bilbo (6km)
Hagaxka magiko
Hagaxka magikoa edo makiltxo magikoa ilusionismoan erabiltzen den objektu bat da. Laua da eta luzera txikia du. Zilindrikoa izan ohi da, hutsa eta diametro txikikoa. Kolore nagusia beltza du eta mutur bat edo biak zuriak ditu.
Hagaxka magikoak, ustez, gauzak eraldatzeko, agertzeko eta desagertzeko ahalmena du. Ilusionistek magia trikimailu batzuetan erabiltzen dute, dituen ezaugarriengatik.
Fantasiazko literaturan eta haurrentzako ipuinetan, baita herrialde batzuetako herri-kulturan ere, hagaxka magikoa objektu moldakor eta mugagabe gisa aurkezten da, izakiren edo pertsonaiaren batek erabiltzen duena. Pelikulek, telesail bizidunek, baita bideo-jokoek ere, hagaxka magikoaren irudikapenen bat erabili dute.
The Baboon Show
The Baboon Show, Suediako punk talde bat da. 2003an Stockholmen sortu zen eta izenak Suediako gobernuaren omenez jarri zuten, "babuino talde baten gisara" portatzen direla esan nahian.
Taldearen estiloa
Taldearen estiloa definitzerakoan punk musika egiten dutela esan ohi da, garage rock eta power-pop influentziekin. Abestiak ausartak eta oso zuzenak dira eta lan esplotazioa eta inperialismoa kritikatzen dute eta autoritarismoari aurre egiten diote ikuspuntu sozialista batetatik. Cecilia Boström abeslariaren ahotsa da taldearen ezaugarri adierazgarriena.
Andrew Harclay
Andrew Harclay, Carlisleko lehen kondea (1270 - 1323ko martxoaren 3a), bestela Andreas of Harcla izenez ezaguna, Eduardo II.a Ingalaterrakoaren erregealdian Eskoziako muga defendatzeaz arduratu zen ingeles buruzagi militar garrantzitsua izan zen. Westmorland zaldunen familia bateko sustraiak zituelarik, Cumberland-eko sheriff izendatu zuten 1311n. Eskoziako Gerretan nabarmendu zen, eta 1315ean Carlisleko gazteluko setioa atzera bota zuen Robert I.a Bruceren aurka. Handik gutxira eskoziarrek preso hartu zuten, eta erreskate handi baten ondoren bakarrik askatu zuten. Harclayren lorpenik nabarmenena 1322an izan zen,Lancasterko Thomas baroi errebeldea garaitu zuenean Boroughbridgeko guduan martxoaren 16tik 17ra. Horregatik Carlisleko konde titulua sortu eta eman zitzaion.
Eskoziako mugako buruzagi militar nagusietako bat zenez, Harclay frustratu egin zen Edwarden jarduerarik ezarekin. II, batez ere, 1322ko urriaren 14an Old Byland-eko guduan ingelesen porrot larrigarriarekin, zeinak argi utzi zuen gerra irabaztea ezinezkoa zela. Harclayk bere borondatez hasi zituen negoziazioak eskoziarrekin eta 1323ko urtarrilaren 3an Robert I.a Brucekin bake ituna sinatu zen. Egintza erregearen baimenik gabe gertatu zen, eta traiziotzat jo zuten. Erregeak kondea atxilotzeko agindua eman zuen, eta otsailaren 25ean, Harclay atxilotu eta preso hartu zuten erregearen aurrean eramateko. Martxoaren 3an deitu zuten errege epaileen aurrean akusazioen berri emateko, baina uko egin zion epaiketa bati eta egun berean exekutatu zuten, baita karguak kendu ere. Urkatu, herrestatu eta zatikatu zuten, beraz, bere erlikiak herrialdeko hainbat tokitan gorde zituzten. Bost urteren buruan bakarrik lurperatzeko baimena eman zioten, baina traizioagatiko kondena ez zen inoiz baliogabetu.
Lu Märten
Lu Märten. Bere benetako izena Louise Charlotte Märten (Charlottenburg, Alemania, 1879ko irailaren 24a - Steglitzen, Berlin, 1970eko abuztuaren 12a) arte alemanaren idazle eta teorialaria izan zen.
Biografia
Funtzionarioen familia bateko laugarren alaba zen, eta haurtzaroa pobrezian eta gaixotasunean bizi izan zuen. 15 urte zituenean, hiru neba-arreba eta aita tuberkulosiak jota hil ziren, bere ama bezala, urte batzuk geroago. Gorpuzkera ahula izateagatik, Lu Märten aldi baterako eskolatik kanpo egon zen, eta etxean egiten zuen lan, nebaren laguntzarekin, artearen historia, filosofia, makroekonomia, etnologia eta historia sakon ezagutzeko. Heriotzarekin eta gaixotasunarekin izandako borrokak eragina du bere estiloan. Nerabezaroan, Eliza Apostolikoko kidea izan zen.
Märtenek Meine Liedsprache (1906) obra lirikoan eta Torso (1909) bere funtsezko eleberrian ere lan egin zuen. Die Hilfeko beste kide batzuen talde artistiko eta politiko bateko kidea izan zen, hala nola Theodor Heuss. Lu Märtenek ere foiletoiak idatzi zituen, baina politikoki kritikoak ziren testu horiek kulturari buruzko aldizkarietan bakarrik argitaratu ziren, Adelheid Poppsen Vienese Arbeiterinnen-Zeitung eta Clara Zetkinen Die Gleichheit lanetan, baina Clara Zetkinek uko egin zion bere artikulu gehiago argitaratzeari.
Märtenek, batez ere, emakumeen emantzipazioa aldarrikatu zuen. Antzerkigile gisa, Bergarbeiter probokatzaile bat idatzi zuen, 1911ko greban antzeztua. Artearen soziologiari buruzko liburu batekin eta langileen arte-hezkuntzarako egunkari batekin, Märtenek artisten antolaketa sindikalerako eta langile-klasearen eguneroko arterako programa bat garatu zuen. Käthe Kollwitz, Johannes Robert Becher, Raoul Hausmann, Hannah Höch, Regina Ullmann eta Martin Wackernagel zituen lagun.
1918an, Lu Märten Errusiako albiste-agentzian (ROSTA) lan egin zuen, Berlinen, Sophie Liebknecht eta Eugen Levinérekin batera. 1920an, KPDko kidea zela, arteari eta literatura politikoari buruzko ekarpenak egin zituen alderdiko organoan. 1922an, estetika marxistari buruzko printzipioei buruz Errusiako Estatuko argitaletxearen enkargua jaso zuen Märtenek. KPD bere ideien aurka zegoen, eta nahiago zituen poetismoaren mugimendu txekiarraren literatura-teoria eta Bauhausen estetika. 1933an, Hitlerrek boterea hartu zuenean, plaza publikoan erretako liburuetako batzuk Lu Märten-en liburuak izan ziren. Reicheko Literatura Ganberan sartu zen, baina argitaratzeari utzi eta 1941ean kanporatua izan zen. 1936tik aurrera, zaila egin zitzaion testu sozial kritikoak argitaratzea, film-gidoietan kontzentratuz. Bi liburukiko Yali eleberria amaitu zuen, baina ez zen argitaratu. Diru-sarrerarik gabe, Wilhelm Repsolden laguntza zuen. Zapalketa gorabehera, bere ideiei leial eutsi zien. 1940an, berriz hasi zen idazten. Noizean behin, Berlingo Estatuko Liburutegian egin zuen lan, eta industria-filmen gidoiak idatzi zituen ditu.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, iraganeko arrakasta aprobetxatzen saiatu zen, alferrik. Alemania federaleko belaunaldi berriari estetika marxista ezagutarazten saiatu zen. Märten Mendebaldeko Berlinen bizi zen, eta Ekialdeko Berlinen parte hartu zuen, 1961aren ondoren. Pentsio bat jaso zuen. Azken lana irakurlea da Steglitzeko liburutegian, eta bere estetikan lagundu zuen.
Hormako paper horia
Hormako paper horia (The Yellow Wallpaper) Charlotte Perkins Gilmanek idatzitako ipuin dramatikoa da, 1899an The New England Magazine aldizkarian argitaratua. 2012an Ana Moralesek euskaratu zuen.
Sinopsia
Lehen pertsonan idatzita, istorioa emakume batek bere egunkarian idatzitako oharren multzo bat da. Emakume horren senarrak etxe zahar bat alokatu du uda pasatzeko. Etxeko beste gela batzuk baztertuta, bikotea goiko solairuan kokatzen da haurren gelan. Izenik gabeko emakumea tratatzeko modu gisa, lan egitea debekatzen zaio, eta behar bezala elikatzera eta ariketa asko egitera eta aire zabalean egotera bultzatzen du, senarrak "aldi baterako nerbio-depresio"tik errekuperatu ahal izateko, garai hartako emakumeentzako diagnostiko komuna.
Zacatecasko Hirigune Historikoa
Zacatecasko Hirigune Historikoa Mexikoko Zacatecas estatuan dago, izen bereko hirian. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1993ko abenduaren 11an, hiri historiko gisa. Hiriak ere beste izendapena du: 2010ean Lur Barruko Errege Bidearen Ondarea izendatu zuten, tartean Zacatecasko gune haru; beraz, hiriak titulu bikoitza du Unescoren aurrean. Turismo handia erakartzen du.
Historia
1546an sortua, eskualdean zilarra aurkitu ondoren, Joan Tolosa euskalduna iritsi zenean. Minas de los Zacatecas izena jarri zion. Baltasar Temiño, Kristobal Oñate eta Diego Ibarra ere zeuden talde hartan.
Hiria laster bihurtu zen Gaztelaren kolonizazioaren eta Espainia Berrian katolizismoaren hedapenaren gune garrantzitsua. Zacatecas XVI. eta XVII. mendeetan iritsi zen bere oparotasunaren gailurrera; mende horietako dira gordetzen diren eraikin batzuk. Ibar estu baten hegal aldapatsuen gainean eraikia, hiriak bista ikusgarriak ditu eta antzinako eraikin asko ditu, erlijiosoak zein zibilak.
Kanoi-bazka
Erabilera militarra
Erdeinuzko terminoa militarrei buruzkoa da -normalean indar gutxikoak-, begirunerik gabe etsaien suaren aurrean jartzen baitzaie, argi eta garbi eta nahita, heriotza kopuru oso handia gertatuko dela jakinik. Erabaki horrek helburu estrategiko nahikoa eskatzen zuen. Historikoki, hierarkia militar tradizionalak nobleek eta jaunek betetzen zituzten, eta horrek tropa utilitaristatzat hartzea ahalbidetzen zien. Terminoa, gutxiespenez, infanteriari eta beste indar militarrei -artilleria, aireko eta itsasoko indarrak- zein maila baxuko soldaduei -normalean hasiberriak eta esperientziarik gabekoak- izendatzeko ere erabili izan da, beteranoen aurrean, eskarmentu handiagokoak eta berrabiatuak.
Earl
Earl Danimarkako Kanuto II.a erregearen konkistaren ondoren Ingalaterran hartutako noblezia-titulua da, eta eskandinaviako jarl tituluari dagokio, kondearen duintasunaren baliokidea. Markesaren azpiko maila da, eta hasieran Erresuma Batuko konderrietako gobernadoreak izendatzen ditu.
XIX. mendean titulua ohorezkoa besterik ez zen bihurtu, eta ez zuen inolako funtziorik izan. Earls Erresuma Batuko nobleziaren kideak dira egun. Tituluak ez du emakumezkoen baliokiderik: emakumeek dute countess ("kondesa") titulua.
Etimologia
Earl terminoa Herulien izenarekin alderatu da. Proto-norvegiera eril-a, edo geroago Antzinako eskandinaviera jarl-a, buruzagi baten mailarako kalifikatzaile bihurtu zen.
Leopoldina Núñez Lacret
Leopoldina Núñez Lacret (Santiago, Kuba, 1918ko azaroaren 1a - Habana, Kuba, 2001eko abuztuaren 2a) kubatar irakaslea, musikagilea, rapzalea eta gitarrista izan zen.
Mari-mutil
Mari-mutila edo mari-mutikoa mutilen itxura eta keinuak dituen neska da. Mari-motrailu (neska lodikotea) eta mari-gizon (gizon itxura duen emakumea) antzeko terminoak dira. Edonola ere, oso esapide trauskila da. Ezaugarri komunen artean, gizonezkoen arropa erabiltzea eta beren izaeran fisikoak diren eta kultura askotan maskulinotzat hartzen diren edo mutilak menderatzen dituzten jolas eta jardueretan parte hartzea daude.
Leopoldina Núñez Lacret
Biografia
Santiago de Cuban jaio zen, Ekialdeko antzinako probintzian, 1918ko azaroaren 1ean. Gitarra-ikasketak Roberto de Moyarekin hasi zituen, piano-ikasketak Santiagon hasi zituen Ibarra ahizpekin, La Habanako Udal Kontserbatorioan jarraitu zuen Clara Romerorekin; Juan Antonio Mercadalen ikasgaiak hartu zituen, eta Zoila Gálvez sopranoaren kantu-ikaslea izan zen, "Academia de Farellarra" delakoan egindako ikasketak. Herri Musikaren Mintegian, Odilio Urfé musikologoak zuzenduta, gitarra herrikoia eta gitarrari aplikatutako harmonia ikasi zituen Vicente González–Rubiera (Guyún) musikariarekin. Gitarrarako harmoniari buruzko liburu bat idatzi zuen.
Mari-mutil
Historia
XIX. mendeko kultura estatubatuarrean, mari-mutil terminoa (tomboy) neskei ariketa fisikoa egiteko eta arropa desberdinak erabiltzeko aukera ematen zien jokabidea izendatzeko erabiltzen dute. Jokabide honen elikadura-estilo osasungarria dela eta, terminoak ospea lortu zuen hainbat urtetan, femeninotzat jotzen diren emakumeen jokabide-kode nagusiaren alternatiba gisa.
Charlotte Perkins Gilman idazle feministak, Women and Economics bere liburuan, neskentzat mari-mutil jarreraren onurak azaldu zuen, generoa esploratzeko askatasun-modu bat zela esanez. Joseph Lee egileak, 1915ean, erabakigarritzat definitu zuen mari-mutil fasea 8 eta 13 urte bitarteko nerabeen garapenean.
Leopoldina Núñez Lacret
Metodo pedagogikoaren ekarpenak
''Erabiltzen dudan bigarren pausoa soketako soinuak gitarraren airean kokatzen erakustea da. Horrek esan nahi du ikasleek ikasten dutela pentagraman beren gitarrako sei soketako soinu guztiak airean kokatzen. Ikasten duten bezala, musika-zeinu desberdinak eta haien esanahia azaltzen dizkiet, teorian eta solfeoan batasuna egon dadin, gitarrari aplikatuta. Horrekin, solfeoa eta tresnaren teoria ez bereiztea lortzen dut.»'' Hori guztia haurraren nortasuna errespetatuz aplikatzen zuen Leopoldinak, eta horrek, gainera, modu pertsonalean osatzea ahalbidetzen zion.
Mari-mutil
Historia
Denboraren poderioz, mari-mutil jarreraren eta lesbianismoaren arteko erlazio aditzera eman dute, Hollywoodeko filmetako neska zakarraren (butch) estereotipoaren kasuan adibidez. Dianne Elise psikoanalistak saiakera batean lesbianek emakume heterosexualek baino gehiago mari-mutil jarrera erakutsi zutela azaldu zuen. Hala ere, portaera ez da adierazle fidagarria bere orientazio sexuala definitzeko.
Leopoldina Núñez Lacret
Izendapenak
Arte Irakasleen Eskolako irakaslea izan zen.
Mari-mutil
Historia
Avon Longitudinal Study of Parents and Children-en txosten batek eskolaurreko neskek mutilek nahiago dituzten jostailuekin jolastean faktore genetikoen eta jaio aurreko faktoreen eragina dutela iradokitzen du. Gainera, mari-mutilek zientzia eta teknologia gaietan interes handiak dituztela nabaritu da.
Leopoldina Núñez Lacret
Izendapenak
Antzerki estudioko haurrentzako tailerra. Raquel Revueltaren (1925-2004) eta Vicente Revueltaren (1929-2012) Teatro Estudio taldeko Haurrentzako Musika Tailerraren sortzailea eta "Breve tratado de armonía aplicada a la guitarra/ Gitarrari aplikatutako harmoniari buruzko tratatu laburra" liburuaren eta tresna hori irakasteko metodo pedagogiko iraultzaileen egilea.
Irakasle lana
Musikari eta artista kubatar garrantzitsuen irakaslea izan zen, hala nola:
Anabell López
Anabell López Domínguez (Habana, Kuba, 1963ko urriaren 23a) kubatar abeslaria da, Silvio Rodríguez kantautorearen arreba amaren aldetik. 1982an, lehen interpretazio-saria irabazi zuen Cubana Adolfo Guzmán irrati eta telebistako musika-lehiaketa garrantzitsuenean.
Biografia
Anabell López musikaren mundura zortzi urte zituela iritsi zen, gitarra klasikoko ikasketak La Habanako Alejandro García Caturla kontserbatorioan hasi zituenean.
Anabell New Trova delakoaren mugimendukoa zen, Xiomara Laugart, Santiago Feliú eta Alberto Toscaren garai berean. Irrati- eta telebista-programak, ekitaldiak eta lehiaketak egin ditu Kuban, Bratislavan (Eslovakia) eta Polonian. Suedia, Finlandia, Danimarka, Puerto Rico, Venezuela, Mexiko eta Argentinan aritu da. Haren errepertorioak hainbat genero hartzen zituen, besteak beste, Trova Zaharreko eta Trova Berriko kanta kubatarrak eta Silvio Rodríguezen eta Pablo Milanesen lanak.
80ko hamarkadan Silvio Rodríguez, Vicente Feliú, Pablo Milanés eta Sara Gonzálezekin elkartu zen Trova Berriaren mugimenduko kide gisa, eta, geroago, Adolfo Guzmán musika kubatarraren lehiaketako lehen interpretazio-saria irabazi zuen. Hortik aurrera, asko dira bere ibilbide artistikoagatik lortutako aintzatespen nazionalak eta nazioartekoak.
1999an Lau kantarik (haietariko bat Anabell López) Kubako Nova Trovari emakumeek egindako ekarpena erakutsi zuten. Sara González buru zutela, Bilbon, Iruñean eta Gasteizen aurkeztu zituzte beren gaiak.
Runa
Runa, Archivo para las Ciencias del Hombre, Runa izenez ezagutzen dena, Buenos Aireseko Unibertsitateko (Argentina) Filosofia eta Letren Fakultateko Antropologia Zientzien Institutuak (ICA) argitaratutako aldizkari akademikoa da.
Misioa eta helburuak
Aldizkari honek gai antropologikoekin lotutako ikerketak egiten dituzten Argentinako eta beste herrialde batzuetako egileen lanak argitaratzen ditu, batez ere antropologia fisikoarekin, gizarte antropologiarekin, etnologiarekin, etnohistoriarekin eta folklorearekin lotuta. Aldizkariak historia luzea du Argentinako argitalpen akademiko gisa, eta iraganean arkeologiari buruzko lanak ere biltzen zituen. Aldizkariak ikerketaren emaitzen trukea indartu eta sustatzea du helburu, gizarte eta giza zientzien esparruan.