cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Genetika
Genetika (greziera zaharretik γενετικός, genetikos, "genitibo" eta hau γένεσις-etik genesis, "sorrera") izaki bizidunetan dagoen aldakortasunaren eta herentziaren zientzia da, eta biologiaren diziplinetako bat da. Izaki bizidunek bere gurasoen ezaugarriak oinordetzan hartu izana historiaurretik erabili izan da laboreak eta abereak hobetzeko, hazkuntza selektiboaren bidez. Hala ere, genetikaren zientzia modernoa Gregor Mendel-en lanarekin hasi zen hemeretzigarren mendearen erdian. Mendelek ez zituen ezagutzen herentziaren oinarri fisikoak, baina, bere saioen bidez, organismoen ezaugarriak modu diskretuan heredatzen zirela frogatu zuen. Herentziaren oinarrizko unitate horiei gene deritze egun.
Geneak DNA ren barnean dauden eskualdeekin bat datoz. DNA lau nukleotido-motaz osatutako kate bat da, eta nukleotido horien sekuentzia da, hain zuzen, organismoak heredatzen duen informazio genetikoa. DNA nukleotidoen segidak diren bi hari kiribilduz osatuta dago; bi harietako nukleotidoak elkarrekin lotuta daude bikoteka, DNAri eskailera kiribildu baten itxura emanez. Hari bakoitza aurkakoa den beste hariaren berdina sortzeko txantiloi gisa erabil daiteke; horixe da geneen kopiak egiteko metodo fisikoa.
Geneen nukleotido-sekuentziak (kode genetikoak, alegia) aminoazido-kateak sortzeko erabiltzen ditu zelulak. Proteina bateko aminoazidoen ordena genearen nukleotidoen ordenarekin bat dator. Aminoazido-kateak proteinak hiru dimentsioetan nola tolesten diren baldintzatzen du; egitura hori, gero, proteinaren funtzioaren erantzule da. Zelulek bizitzeko behar dituzten funtzio gehienak proteinen jardunaren ondorio dira. Gene bateko DNA aldatzen bada, gene horretatik eratorritako proteinaren aminoazidoak ere aldatu egiten dira, haien forma eta funtzioa eraldatuz, eta horrek eragin sakona eduki dezake zelulan eta organismo osoan.
Genetikak leku berezia betetzen du organismoen itxuran eta jokabidean, baina azken emaitza genetikaren eta ingurunearen konbinaziotik dator beti. Adibidez, geneek funtsezko eragina daukate pertsona baten altueran, baina pertsona horren elikadura eta osasuna ere, batez ere haurtzaroan, oso garrantzitsuak dira.
Historia eta alor nagusiak
Gregor Mendel fraideak 1865ean eman zituen aditzera herentziaren legeak; haren lanak, ordea, ez zuen oihartzunik izan harik eta 1900ean hiru zientzialarik, Wilhem Johannsenek, Hugo Vriesek eta August Weismannek hark egindako aurkikuntza berberak egin zituzten arte. Beraz, esan daiteke garai hartan jaio zela herentzia biologikoaren zientzia, eta 1906an William Batesonek genetika izena eman zion jakintza berri hari. Hasieran ilarrekin eta beste landare batzuekin egin ziren saioak, baina berehala ikusi zen herentziaren legeak bizidun guztietan betetzen zirela. Genetikak gurasoen ezaugarriak gordetzen dituzten kromosomak eta geneak (DNAren mezuak daramatenak) aztertzen ditu, eta, batez ere, haien egitura, osaketa eta belaunalditik belaunaldira izaten duten bilakaera.
Bost alor edo aztergai nagusi ditu, gaur egun, genetikak:
Gene-transmisioa
Zelula bakoitza beste baten zatiketaren ondorioa da. Gizaki bat osatzen duten zelula guztiak zelula bakar baten zigotoaren hurrenez hurreneko zatiketatik eratortzen dira. Zigotoa obulu baten eta espermatozoide baten elkarketaz sortzen da. Gene materialaren osaera berdina da zigoto batetik eratorritako zelula gehienetan (non eta ez den mutaziorik gertatu). Goi-mailako organismo baten zelula bakoitza egitura txiki ugari dituen gelatina antzeko material batez osatua dago, zitoplasmaz osatua. Gai zitoplasmatiko horrek konkor txiki moduko bat biltzen du: nukleoa. Nukleo bakoitzak harizpi gisako kromosoma oso txikien kopuru jakin bat du. Organismo bakun batzuek (alga batzuek eta bakterioek, esate baterako) ez dute nukleo zehazturik, baina badute zitoplasma eta kromosoma bat edo gehiago beren barnean. Kromosoma guztiek ez dute itxura eta neurri bera, eta binaka irudikatu ohi dira.
Bikote bakoitzeko kideak (kromosoma homologoak deituak) oso antzekoak dira. Giza gorputzeko zelula gehienek 23 kromosoma pare dituzte, baina ozpin-euliaren zelula gehienek lau besterik ez, eta Escherichia coli bakterioak bakarra, eraztun-itxurakoa. Egun gauza jakina da kromosoma bakoitzak gene ugari dituela eta gene bakoitzak leku jakin bat hartzen duela kromosoman. Zelula batek gurasoen kromosoma-kopuru bera hartzen duen zelula-zatiketaren prozesuari mitosi esaten zaio. Mitosian kromosoma bakoitza bi zati berdinetan zatitzen da, eta zati bakoitzak zelularen mutur banatarantz migratzen du. Zelularen zatiketaren ondoren, bi zelula sortu berriek jatorrizko zelularen kromosoma- eta gene-kopuru bera dute. Horregatik, prozesu horretan sortzen den zelula bakoitzak material genetiko berdina du. Organismo zelulabakar bakunak eta zelulaniztun batzuk mitosi bidez zatitzen dira. Hori da, orobat, organismo konplexuek hazteko eta zaharkitutako ehuna ordezkatzeko erabiltzen duten bidea.
Sexu bidez ugaltzen diren goi-mailako organismoak bi sexu-zelula bereziren elkarketaz eratzen dira. Sexu-zelula berezi horiei gameto deritze. Gametoak meiosi bidez sortzen dira, hozi-zelulen zatiketa-prozesuaren bidez, alegia. Mitosian ez bezala, meiosian zelula berri bakoitzari jatorrizko zelularen kromosoma-bikote bakoitzaren kromosoma bakarra transmititzen zaio. Hori dela eta, gameto bakoitzak gorputzeko gainerako zelulek duten kromosoma-kopuruaren erdia du. Ernalketan bi gameto elkartzen direnean, ondoriozko zelulak –zigotoak– kromosoma-bikote sail osoa bereganatzen du. Kromosomen erdiak guraso batengandik hartzen ditu, eta beste erdiak bestearengandik. Gametoak elkartzea,n bi gurasoetako bakoitzaren gene-multzo bana elkartzen dira. Beraz, gene bakoitzak (hau da, ezaugarri jakin bati dagokion kromosoma bateko kokaera jakin bakoitzak) bina kopia ditu, amarenetik bat, eta aitarenetik beste bat. Kopia bakoitza zigotoaren kromosoma-pare bakoitzaren leku berean kokatzen da. Bi kopiak berdin-berdinak direnean, banakoa, gene jakin hartarako, homozigotikoa dela esaten da. Desberdinak direnean, alegia guraso bakoitzak gene jakin baten forma berezi bat (aleloa) eman duenean, banakoa, gene hartarako, heterozigotikoa dela esaten da. Banakoaren material genetikoan gordeta daude alelo biak, baina bata nagusitzen bada, hura baizik ez da azalduko. Aitzitik, Mendelek erakutsi zuen bezala, ezkutuan geratu den gene hori aurrerago azaldu daiteke, beste belaunaldi batzuetan (bere aleloentzat homozigotikoak diren banakoetan).
Adibidez, pertsona baten larrua, ilea eta begiak pigmentatzeko gaitasuna alelo jakin bat (A) izatean datza. Gaitasun hori ez izatea (albinismoa, alegia) gene beraren beste alelo (a) baten ondorio da. (Adostasunez, aleloak letra bakar batez izendatzen dira: alelo nagusia letra larriz adierazten da, eta ezkutuan geratzen dena, letra xehez). A-ren ondorioak nagusiak dira; a-renak, ezkutukoak. Beraz, banako heterozigotikoek (Aa), eta homozigotikoek (AA), pigmentua sortzeaz arduratzen den aleloarentzat, pigmentazio normala dute. Pigmentaziorik eza (aa) sortzen duen aleloarentzat homozigotikoak diren pertsonak albinoak dira. Guraso heterozigotikoak (Aa) dituen seme-alaba bakoitzak AA homozigotiko izateko % 25eko probabilitatea du, Aa heterozigotiko izateko % 50eko probabilitatea, eta aa homozigotiko izateko % 25eko probabilitatea. aa banakoak baizik ez dira albino izango. Beraz, seme-alaba bakoitzak albino izateko % 25eko aukera duela esan daiteke, baina, aitzitik, ez da zuzena esatea familia batean lau seme-alabetatik bat albino izango dela. Ondorengo heterozigotikoaren material genetikoan bi aleloak izango dira, eta haren gametoek alelo bat edo bestea izango dute. Ongi bereizi behar da organismo baten itxura edo ezaugarri agerikoen eta dituen gene edo aleloen artean. Ageriko ezaugarriak organismoaren fenotipoa direla esaten da, eta haren osaera genetikoa, berriz, organismoaren genotipoa. Alelo bat nagusi eta bestea ondorekorakoa den kasu guztietan ez da, ordea, berdin gertatzen. Gau-loreak, adibidez, lore gorriak, zuriak edo arrosak izan ditzake. Lore gorriko landareek R aleloaren bi kopia dituzte loreen kolore gorrirako, eta, beraz, RR homozigotikoak dira. Lore zuriko landareek r aleloaren bi kopia dituzte loreen kolore zurirako, eta rr homozigotikoak dira. Alelo bakoitzeko kopia bana duten landareak, Rr heterozigotikoak, arrosak dira; hau da, bi aleloek sortutako kolore nahasikoak. Geneen ekintza ez da ezaugarri bakarra kontrolatzen duen gene bakartu baten ondorioa izaten. Sarritan, gene batek ezaugarri bat baino gehiago kontrolatzen du, eta ezaugarri bat gene askoren mende egon daiteke. Adibidez, ilar usaindunaren loreetako bioleta kolorea sortzeko, bi gene nagusi behar dira gutxienez. Beraz, gene baten ondorioak beste gene batzuen mende ere egon daitezke.
Merops superciliosus
Merops superciliosus Merops generoko animalia da. Hegaztien barruko Meropidae familian sailkatua dago.
Genetika
Herentzia kuantitatiboa
Kopuru edo luzeraren arabera adierazten diren ezaugarriak –pisua, garaiera, pigmentazio-maila– ez dira gene bakarraren mende izaten, askoren mende baizik, eta ingurunearen eraginpean ere bai. Gene desberdinen ondorioak gehigarriak izan daitezke; hau da, gene bakoitzak goratze edo beheratze txiki bat eragiten du horrelakoetan, beste geneak kontuan hartu gabe. Adibidez, landare baten garaiera lau gene jakinen araberakoa izan daiteke: A, B, C eta D. Eman dezagun landareak aabbccdd genotipoa duenean 25 zentimetroko garaiera duela, eta alelo nagusien bikote bakoitzeko 10 zentimetro gehiago hartzen dituela. AABBccdd landareak 45 cm izango lituzke, eta AABBCCDD landareak, berriz, 65 cm. Egia esan, emaitzak ez dira hain erregularrak izaten. Gene batzuek bestelako eragina izan dezakete landarearen luzeran, edota era batera edo bestera joka dezakete, beste gene batzuk izan ala ez.
Jean-Baptiste Colbert
Jean-Baptiste Colbert (1619ko abuztuaren 29a, Reims - 1683ko irailaren 6a Paris) politikari eta ekonomista frantziarra izan zen. Botere handia izan zuen Luis XIV.a erregearen agintaldian. 1665-1683 bitartean Frantziako Finantza ministroa (Contrôleur général des finances) izan zen, eta 1669-1683 bitartean Errege Etxearen estatu idazkaria eta Itsas Armadaren estatu idazkaria. Colbertismoa —aurrera eraman zuen doktrina ekonomikoa— merkantilismoan oinarritzen zen.
Genetika
Lotura genetikoa eta mapa genetikoa
Ezaugarriak kontrolatzen dituzten geneak bata bestetik modu independentean heredatzen direla dioen Mendelen printzipioa geneak kromosoma desberdinetakoak direnean soilik betetzen da. Thomas Hunt Morgan estatubatuar genetistak eta haren laguntzaileek ozpin-euliarekin egindako saio sail zabal batean frogatu zutenez, geneak lerro baten arabera antolatzen dira kromosometan, eta kromosoma berean direnean, batasun bakartu baten gisa heredatzen dira, kromosoma bera osorik dagoen bitartean. Era horretara heredatzen diren geneak loturik daudela esaten da. Hala ere, Morganek eta haren taldeak ikusi zutenez, lotura hori nekez gertatzen da osoa. Guraso bakoitzaren ezaugarri aleloen konbinazioak haren ondorengoetako batzuen artean berrantola daitezke. Meiosia gertatzen den bitartean, kromosoma analogoen bikote batek material-trukea egiteari birkonbinazioa esaten zaio (birkonbinazioaren efektua bi kromosomaren arteko lotura-mota moduan ikus daiteke mikroskopioan). Birkonbinazioa ausaz gertatzen da kromosoman zehar: bi geneen arteko birkonbinazio-maiztasuna haien arteko distantziaren araberakoa izango da. Geneak elkarrengandik urrun samar badaude, sarritan sorturiko dira gameto birkonbinatuak; gertu samar badaude, berriz, gutxitan. Gametoen ondorengoan, ageriko ezaugarrietako konbinazio berri gisa agertzen da birkonbinazioa. Zenbat eta handiagoa izan birkonbinazioa, orduan eta handiagoa izango da konbinazio berriak erakusten dituzten ondorengoen kopurua. Hala, kopiatze-saio egokien bitartez, zientzialariek geneen kokaera erlatiboak adieraz ditzakete. Birkonbinazioei antzemateko, bakanetan gertatzen baitira, azkar eta asko ugaltzen diren organismoak erabili dituzte azkeneko urteotan genetikariek: bakterioak, lizunak eta birusak. Hala, geneen mapa oso zehatzak marrazteko gauza dira.
Jean-Baptiste Colbert
Bizitza
1651etik aurrera, Jules Mazarinen idazkari pertsonala izan zen eta, Mazarinen beraren gomendioz, geroago Luis XIV.aren zerbitzuan sartu zen. Luis XIV.arentzat lanean ari zela, Nicolas Fouquet superintendentearen kargugabetzea lortu zuen, diru publikoa gaizki erabili zuela-eta. Handik aurrera, boterea metatuz joan zen: Finantza intendentea izendatu zuten 1661ean, kontrolatzaile nagusia 1665ean, Eraikuntza, Arte eta Manufaktura intendenteordea izan zen 1664an, eta Erregearen Etxe eta Itsas Armadako idazkaria ondoren. Estatuko finantzen egoera hobetzearren Colbertek bideraturiko neurriek hasieran inolako fruiturik eman ez bazuten ere, abiarazi zuen eraberritze fiskalak, administrazio berrantolaketak eta, batez ere, ekonomian egin zituen egitasmoek estatuko ekonomiaren planifikazio eraginkorra ekarri zuten.
Colbertek politika ekonomiko protekzionista erabili zuen, inportazioak zergapetuz eta esportazioak sustatuz. Frantziako industria eta merkataritza sustatzeko, estatuaren fabrikak sortu zituen, hala nola Manufacture royale de glaces de miroirs (Saint-Gobain), beira-fabrika, eta Manufacture royale des Gobelins, tapiz-fabrika. Errepide, ubide eta portuen eraikuntza bultzatu zuen. Merkataritza-konpainia berrien sorrera sustatu (Compagnie française des Indes Orientales, Compagnie française des Indes Occidentales) eta itsas armada handitu zuen, Frantziaren hedapen koloniala, Kanada, Antillak, Ekialde Urruna aldera, ahalbidetuz. Arteak ere sustatu zituen. Hala eta guztiz ere, ezin oztopatu izan zituen estatuaren gastu handiak eta egoera horretaz baliatu zen Louvoisko markesa Colberti bere karguak kentzeko 1675ean.
Genetika
Lotura genetikoa eta mapa genetikoa
Morganen laborategian erabilitako metodoak zehaztasun handia lortu du, eta gaur egun gene jakin batean gertatzen diren gorabeherak berak ere marraztu daitezke. Mapa horiek erakutsi dutenez ez dira bakarrik geneak lerro baten arabera antolatzen kromosoman zehar; kromosomek berek ere lerro-egitura dute. Onddoekin eta, aurrerago, ozpin-euliekin egindako azterketek erakutsi dutenez, batzuetan aleloak birkonbinatu egiten dira kromosomek elkarrekin deus trukatu gabe ere. Itxura batean, gene beraren bi bertsio desberdin daudenean (banako heterozigotiko batean), haietako batean "zuzenketa" gerta daiteke bestearekin berdintzeko. Zuzenketa horiek edozein norabidetan gerta daitezke (adibidez, A aleloa a bihur daiteke, edo alderantziz). Prozesu horri eraldatze genetikoa esaten zaio. Zenbaitetan, aldameneko zenbait gene batera eraldatzen dira; haien arteko distantziaren mende dago hori. Geneen kokaera erlatiboa zehazteko beste modu bat da.
Jean-Baptiste Colbert
Frantziako Ogasuna
Jean-Baptiste Colbert Reimseko familia burges bateko kidea zen. Jatorriz merkatariak baziren ere, senitartean erregearen ofizialak ere bazituzten. 1661ean, Luis XIV.ak Ogasuneko intendente izendatu zuen. Erresuma guztiko administrazioaz arduratu zen, atzerriko eta militar arazoez salbu. Postu hartatik, ondasun askoren jabe egin izanaz gainera, bere ahaideak jarri zituen Estatuko eta Elizako posturik erabakigarrienetan, eta ezkontzen bidez, Frantziako goi nobleziarekin ahaidetzea lortu zuen.
Colberten gorakada ez zen giza banako baten garaipen soila izan; aldiz, haren familiaren eraginaren emaitza ere bazen, familiari esker igo baitzen aginpidearen gailurrera. Colbertek Estatuan lortu zuen postua familak mendeetan zehar garatutako estrategiaren emaitza zen, edozein egoeratara egokitzeko prest baitzeuden, beren ongizatea eta hedakuntza lortzeko.
Genetika
Sexua eta sexu-lotura
Morganek garrantzi handiko beste ekarpen bat egin zuen genetikarako, 1910ean, ezaugarrien herentzian sexu-gorabeherak atzeman zituenean. Sexua kromosoma-bikote baten jarduerak zehazten du. Sistema endokrinoaren anomaliek edo beste gorabehera batzuek aldaketak eragin ditzakete bigarren mailako sexu-ezaugarrien adierazpenean, baina nekez irauliko dute erabat sexua. Emakume batek, adibidez, 23 kromosoma-pare ditu, eta pare bakoitzaren osagaiak oso berdintsuak dira. Hala ere, gizonezkoak 22 pare berdin ditu eta bestea neurri eta egitura desberdineko bi kromosomaz osatua. Gizon eta emakumeen 22 kromosoma-pare berdintsu horiek autosomak dira. Gainerako kromosomei, sexu bietan, sexu-kromosoma esaten zaie. Emakumezkoen sexu-kromosoma berdin biei X kromosoma esaten zaie. Gizonezkoengan, sexu kromosometako bati ere X kromosoma esaten zaio, baina besteari, txikiagoa baita, Y kromosoma esaten zaio.
Jean-Baptiste Colbert
Frantziako Ogasuna
Lehen urteetan, 1660tik 1672ra, Colbertek lortu zuen Ogasuna antolatzea eta aurrekontu orekatuak ziurtatzea. Horretarako, kontuak zorrotz eramateaz eta karguak gutxitzeaz gainera, arrazoizko zergak ezarri zituen.
Genetika
Sexua eta sexu-lotura
Gametoak eratzen direnean, emakumeak sortutako obuluak X kromosoma bat dauka, baina gizonak sortutako espermatozoideak daraman kromosoma X edo Y izan daiteke. Obulu baten eta X kromosoma duen espermatozoide baten elkarketak bi X dituen zigotoa sortzen du: ondorengo emea, alegia. Obulu baten eta Y kromosoma duen espermatozoide baten elkarketak ondorengo arra sortzen du. Mekanismo hori desberdina da zenbait landare eta animaliatan. Y kromosomaren batez besteko luzera X kromosomaren herena da gutxi gorabehera, eta sexuaren artasuna zehaztea beste eraginik ez du. Horregatik, X kromosomaren gene gehienek ez dute lagunik Y kromosoman. Gene horiek sexuari loturik daudela esaten da, eta herentziazko patroi jakin bat dute. Adibidez, hemofilia deitutako eritasuna sexuari lotutako gene ezkutuko edo nagusi ez den batek (h) sortzen du. HH edo Hh-duen emakume bat normala da; emakume hh-dun batek hemofilia du. Gizon bat sekula ez da heterozigotikoa gene horretarako, ez baitu heredatzen X kromosomaren genea besterik. Gizonezko H-dun bat normala da; h-dun bat hemofilikoa da. Gizonezko normal batek (H) eta emakume heterozigotiko batek (Hh) seme-alabak dituztenean, neskak normalak dira, nahiz eta erdiek h genea izan (hau da, haietako inor ez da hh, baina erdiek Hh genotipoa izango dute). Haurrek H edo h baizik ez dute heredatzen; beraz, haietako erdiak hemofilikoak izango dira. Hori dela eta, baldintza normaletan, hemofilia duen emakume batek eritasuna transmitituko die bere semeen erdiei eta h gene ezkutukoa alaben erdiei; alabak hemofiliadunak izango dira.
Jean-Baptiste Colbert
Frantziako Ogasuna
Estatuaren kargak arintzeko, Richelieu eta Mazarinoren garaian estatuari egindako maileguen interesak murriztu, eta zenbait kasutan, ezabatu ere egin zituen. Holandako gerrarekin etorri ziren finantza arazoak eta bere hartan segitu zuten aurrerantzean. Hiru ziren, batez ere, gastuen gorakadaren arrazoiak: erregeak Europan zuen politika erasokorra, Versaillesko jauregiaren eraikuntza, eta Gorteko gastuak.
Hala, aurrekontuetako defizita arau bihurtu zen. Egoera horri aurre egiteko, Colbertek zergak igotzea erabaki zuen, bai zerga arruntak eta bai apartekoak, nola ziren, karguen salmentak, partikularren arteko maileguak, erregearen ondarearen zenbait besterentze, eta monopolio berriak: tabakoa eta paper tinbratua, adibidez.
Colbertek ezarritako ekonomia politikari merkantilismoa esaten zaio. Colbertek, garai hartako gainerako ekonomilariek bezala, uste zuen munduan batetik bestera zebiltzan urre eta zilar kopuruak oso gutxi aldatzen zirela eta estatu batek zuen diru kopurutik neurtzen zela estatu horren aberastasuna.
Garziarena
Garziarena euskarazko literatura fanzine bat da Emak Bakia Baitak Gasteizen 1992tik 1994era argitara eman zuena.
Jean-Baptiste Colbert
Frantziako Ogasuna
Erresuma aberasteko bidea, esportazioak gehitzea eta inportazioak gutxitzea zen, beraz.
Maduratar herria
Maduratar herria (indonesieraz: Orang Madura eta Suku Madura) hego-ekialdeko Asiako talde etnolinguistikoa da, jatorria Indonesiako Madura uhartean duena. Gaur egun, Indonesiako beste eskualde askotan ere hedaturik dago, eta herrialdeko etniarik ugarienetan hirugarrena da. 2010ean 7.179.356 lagun ziren. Haien hizkuntza madurera da, eta gehienak musulman sunitak dira.
Jean-Baptiste Colbert
Frantziako Ogasuna
Eskulangintza ren ekoizpena hobetzeko eta gehitzeko, sektore hori arautu eta babestu egin zuen. Zenbait eskulangintza pribilegiodun ere sortu ziren, batez ere esportaziorako lan egiten zutenak. Frantziako manufakturen babesa berriz, 1667an gauzatu zen, urte hartan aduana tarifa berri bat sortu baitzen Frantzian sartzen ziren atzerriko produktuak zamatzen zituena. Produktu horiek Ingalaterratik eta Holandatik zetozen gehienak eta neurriaren ondorioa, praktikan, atzerriko manufakturak debekatzea izan zen.
Handik gutxira, Nimegako itunaren ondoren, aduana tarifak bertan behera uzi beharra izan zen. Itun harekin amaitu zen Frantziaren eta Holandaren arteko gerra.
Garziarena
Historia
Ibinagabeitia Proiektua: Literatur Aldizkaien Proiektua.
Garziarena berriak jarraitzen dio.
Jean-Baptiste Colbert
Frantziako Ogasuna
Ogasun publikoak Frantziako ekonomiari eusteko zituen zailtasunak alde batera utzita, beste arrazoi asko zeuden 1672tik aurrera colbertismoak lur jotzeko. Lehenik, erresuma barruko aurkakotasuna; bigarren, atzerriko lehiakideen indarra: Ingalaterrak eta Holandak manufaktura hobeak eta merkeagoak ekoizteaz gainera, banku eta ontzidi indartsuak zituzten; eta hirugarren, Europa osoa jasaten ari zen ekonomia eta demografia beheraldia.
Elgea-Artiako Estazio Megalitikoa
Elgea-Artiako Estazio Megalitikoa. Tumuluak, trikuharriak eta menhirak aurkitu dira Gipuzkoa hegoaldeko estazio megalitiko honetan. Gordetzen diren aztarnak garrantzitsuak dira, tartean bi menhir, baina beste batzuk mendiko lanekin (lur berritze, pisten irekiera) txikituak izan dira.
Historiaurreko monumentuak
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.
Kokapen geografikoa
Altueran berdintsua da mendi hau, gehieneko maila desberdintasuna 400 metro eskasekoa delarik. Arlabango mendatetik sortu eta bere izeneko menditik Artiaraino doan mendikatean kokatzen da, Gipuzkoako hegoaldeko muga eratuz eta beste kate eta beste estazio batzurekin elkartuz lurraldearen ekialdea. Udalerri hauetan dago estazioa: Eskoriatza, Leintz-Gatzaga eta Oñati.
Sailkatutako monumentuak
Estazio honetan bederatzi monumentu megalitiko aurkitu dira.
Tumuluak
Gelditzen direnak bost dira. Beste bi desagertutzat jotzen dira. Ofizialki lau azaltzen dira:
Egoera legala
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bederatzi monumentu aipatzen dira.
Jenny Hempel
Jenny Hempel (ezkontza abizena, Munthe) (1882ko otsailaren 19a - 1975eko otsailaren 13a) daniar botanikoa izan zen, landareen fisiologian aitzindaria. 1916an botanikaren eremuan doktoretza eskuratu zuen lehen emakumea izan zen, eta ez zuen beste emakumerik lortu 1956ra arte. Landare zukutsuen zelulen zapan dauden eguneko azidotasunaren aldaketak aurkitu zituen, gaur egun krasulazeoen metabolismo azido gisa ezagutzen denaren aurkikuntza.
Biografia
Jenny Hempel Kopenhageko botikari baten alaba zen. Landareen fisiologia Wilhelm Johannsen irakaslearekin ikasi zuen, P. Boysen Jensenekin batera. 1911an lizentziatura lortu zuen landareen hazkuntzan eterrak duen papera ikertuz. Ondoren S. P. L. Sørensenekin ikasi zuen Carlsberg laboratorioan. Bertan landareen zaparen pH-a ikertu zuen, batez ere Benjamin Heynek ikusitako zaparen azidotasun aldaketa. 1916an doktoretza lortu zuen. 1917an norvegiar liburuzaina zen Wilhelm Muntherekin ezkondu zen eta bi seme izan zituzten, horietako bat Preben Munthe ekonomialaria. Ezkondu ostean bere zientzialari ibilbidea baztertu zuen.
Bere ikerketek lurzoruen pHaren inguruko ikerketa sakontzera eraman zituen Christen Raunkiær eta bere ikasle Carsten Olsen.
Le Broc (Puy-de-Dôme)
Le Broc Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 323 etxebizitza zeuden, 260 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 317 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 260 etxebizitza nagusietatik 225 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 73 etxek lau zituzten eta 148 etxek bost zituzten. 192 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 101 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 143 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 399 ziren, horien artean 297 aktiboak ziren eta 102 inaktiboak ziren. 297 pertsona aktiboetatik 265 lanean zeuden (146 gizon eta 119 emakume) eta 32 langabezian zeuden (11 gizon eta 21 emakume). 102 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Broc udalerrian 265 unitate fiskal zeuden, 628 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.608 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 iturginak, 1 argiketaria eta 2 higiezinen agentziak.
Chichester (Quebec)
Chichester Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Outaouais eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Pontiac konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 368 biztanle zituen 221.39 kilometro koadroko azaleran.
Le Broc (Puy-de-Dôme)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Le Broc udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 945 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aretxabaletako tomatea
Aretxabaletako tomatea Gipuzkoako Aretxabaleta herrian mantendu den tomate arroxa mota bat da 2021ean Espainiar Estatuko tomate barietate onena izendatua izan zena.
Erle-txori berde
Erle-txori berde (Merops orientalis) Merops generoko animalia da. Hegaztien barruko Meropidae familian sailkatua dago.
20 cm. inguruko hegazti hau Afrikan, Senegaletik Etiopiaraino (Sahelen eta Sahararen hegoalde aldeko hertz guztiak), Nilo ibaiaren bailaran, Itsaso Gorriaren inguruko lurretan eta Irak hegoaldetik Asia hegoalderaino bizi da; ingurune lehorretan batez ere. Intsektujalea da.
Bere inguruen naturalean ez dago arriskuan.
Claudio Abbado
Claudio Abbado (Milan, Italia, - Bolonia, Italia, ) musika-zuzendaria izan zen.
Biografia
Zortzi urte zituela jabetu zen musikarekiko zuen zaletasunaz, eta bere jaioterriko Giuseppe Verdi Akademian pianoko, konposizioko eta orkestra-zuzendaritzako ikasketak egin zituen. 1955ean Vienara joan zen Hans Swarowski zuzendariarekin ikastera. 1958. urtean Tanglewooden (Estatu Batuetan) Koussevitzky saria jaso zuen, eta Italiara itzulita Milango Kontserbatorioko ganbera-musikako irakasle izendatu zuten.
1960an aritu zen lehen aldiz zuzendari gisa bere hiriko Teatro alla Scala-n, eta hiru urte geroago hasi zen bere izena nazioartean entzuten, Mitropoulos Lehiaketan orkestra-zuzendaritzako lehen saria jaso eta Herbert von Karajanek Salzburgoko Jaialdian Gustav Mahlerren "Bigarren Sinfonia" zuzentzeko gonbita egin zionean. Huraxe izan zen Vienako Orkestra Sinfonikoarekin izan zuen lehen harremana; orkestra haren zuzendari gonbidatu izan zen 1971tik aurrera, eta zuzendari titularra 1986-1989 urte-bitartean.
1971. urte horretan bertan Vienako Mozartgemeinek Mozart domina eman zion, munduko antzoki eta kontzertu-areto onenetatik hasi zitzaizkion deitzen, betiere bere hiriari eskainiko bazizkion ere bere denbora eta ahalegin gehienak. 1968an Milango Scalako Operako musika-zuzendari izendatu zuten eta, horrez gainera, 1977-1979 bitartean, bertako zuzendari artistikoa izan zen. 1982an Scalako Orkestra Filarmonikoa sortu zuen; urte horietan lan handia egin zuen musikaren kultura gizarte osora zabaltzeko. 1989an, Herbert von Karajan hil zenean, Berlingo Orkestra Filarmonikoaren zuzendari izendatu zuten; 2002 arte aritu zen postu horretan.
2002an urdaileko minbizia diagnostikatu zioten, baina ebakuntza larri baten ondoren, sendatu egin zen. 2003an, Luzernako Jaialdiko Orkestra sortu zuen, eta bere kontzertuak oso txalotuak izan dira, batez ere Mahlerren sinfoniei eskainitakoak. Bere bizitzako azken urteetan zenbait gazte-orkestra ere sortu zituen. Luzaroan gaixo izan eta gero, 2014ko urtarrilaren 20aan hil zen.
Aretxabaletako tomatea
Azken urteetan bertako nekazariek egindako lanari esker gaur egun Aretxabaletaz gain inguruko herrietan (Aramaio, Eskoriatza...) eta Gipuzkoako beste hainbat herritan ere (Zarautz, Itziar...) ekoizten da.
Izenak
Herrian hainbat izen eman izan zaizkio tomate barietate honi. Ohikoenak Aretxabaletako mozkorra, Aretxabaletako moraua eta Monja tomatea  izan dira. Gaur egun barietatearen izen ofiziala Aretxabaletako tomatea da.
Historia
Tomate hau Aramaiora (Araba) eraman zuen monja batek eta haren familiak erein zuen. Monja hura ondoren Arrasateko Fagor lantegian hasi zen lanean eta tomate landareak banatu zituen. Horrela iritsi zen Aretxabaletara eta bertan baino ez zen mantendu. XXI. mendearen hasieran herriko nekazari txikiek barietatea bultzatu nahi izan zuten eta landareak banatzen hasi ziren. Koldo Zubizarreta aretxabaletarra eta Tomas Larrañaga antzuolarra izan dira tomatearen zabalkuntzan lan handia egin dutenak. 2010 aldera Zaragozako Banco de Germoplasma Hortícola hazi bankuan gorde ziren Aretxabaletako tomatearen haziak.
2018an Marc Badal kataluniarrak "Aretxabaletako tomatea" liburua argitaratu zuen. Marta Barba Gassó ikerlaria izan zuen laguntzaile, hark tesia egina baitzuen tomate honen inguruan. Tokiko barietateen zabalkunde horizontalaren eredu gisa aipatzen da liburuan. Marc Badal Cristina Enea Fundazioko Haziera hazi artxiboko zuzendaria da.
Ezaugarriak
Tomate arrosa da, batzutan kolore ilunagoa ere izaten du (hortik moraua edo mozkorra ezizenak). Azal fina du, hazi gutxi izaten du eta horren ondorioz garraztasun txikiagoa du eta amaieran zapore goxoa uzten du ahoan.
Pristimantis corrugatus
Pristimantis corrugatus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Hoyerhagen
Hoyerhagen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
La Ronde-Haye
La Ronde-Haye Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 175 etxebizitza zeuden, 138 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 174 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 138 etxebizitza nagusietatik 119 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 95 etxek bost zituzten. 119 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 60 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zarauzko geltokia
Zarautz Euskotrenen E1 eta 1K lineei dagokien lurgaineko tren geltokia da, izen bereko udalerrian kokatuta dagoena, udalerriko tren geltoki nagusia izanik. Geltokia, jatorriz 1895ean inauguratuta, Mugi sistemaren 3. tarifa-gunearen barruan dago.
La Ronde-Haye
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 204 ziren, horien artean 139 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 139 pertsona aktiboetatik 131 lanean zeuden (67 gizon eta 64 emakume) eta 8 langabezian zeuden (6 gizon eta 2 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Ronde-Haye udalerrian 138 unitate fiskal zeuden, 357 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.862 euro zen.
Zarauzko geltokia
1895ean Donostiatik trena iritsi zen lehenengo aldiz, eta bi urte geroago Zarautz-Deba trenbidea osatu zen. Ordukoa da gaur egungo geltokiaren eraikina.
La Ronde-Haye
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 ile apaindegia.
Zarauzko geltokia
Sarbideak
Geltokiak eskailera zein arrapala bidezko sarbideak ditu.
La Ronde-Haye
Ekonomia jarduerak
2000. urtean La Ronde-Haye udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 416 hektarea erabiltzen.
Zarauzko geltokia
Geltoki berria
2016ko irailean Zarauzko Udalak Euskal Trenbide Sareari geltoki berria egiteko proposamena aurkeztu zion, eta bi aldeek 2018an geltokia moldatzeko hitzarmena adostu zuten. Adostutako hitzarmenaren bidez, ETSk eta Udalak bere gain hartu dute eraikuntza proiektua idaztearen kostua.
La Ronde-Haye
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Zarauzko geltokia
Geltoki berria
2018ko azaroaren 15ean eraikuntza proiektua idazteko zerbitzua esleitu zitzaion SENER ingeniaritzari, 150.000€ko aurrekontuaz eta 12 hilabeteko epeaz. Horren arabera, gaur egungo geltokiaren kokapen berean geltoki berria proiektatuko da, 80 metro luzerako bi alboko nasa eta bazterbide batekin. Geltokira sarbidea trenbideak azpitik gurutzatuko dituen oinezkoentzako pasabide zabal batetik egingo da, bertan bestibulua eraikita. Bestibulua eskaileraz zein igogailuz hornitu da nasetara heltzeko, irisgarritasuna bermatuz.
La Ronde-Haye
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zarauzko geltokia
Geltoki berria
Proiektuak bi lan biltzen ditu: batetik, gaur egungo tren geltokia botako dute, eraikin berria egiteko. Bestetik, trenbide azpiko pasabide bat egingo dute, Salberdin, Lapurdi eta geltokiko parkea lotuz. Pasabideari esker, Bilboko noranzkora doazen bidaiariek ez dute trenbidea gurutzatu beharko. Pasabide hori oinezkoentzat eta bizikletentzat izango da.
San Pelaio-Zarautz geltokia
San Pelaio-Zarautz Euskotren Trena eragilearen E1 eta 1K lineei dagokien lurgaineko tren geralekua da, Zarautz udalerriko Iñurritza edo San Pelaio auzoan kokatuta dagoena. Mugi sistemaren 3. tarifa-gunearen barruan dago.
Maulbronngo monasterioa
Maulbronngo monasterioa (Kloster Maulbronn) Europan hobeto gorde diren Zistertar monasterioen artean dago. Maulbronn hiritik gertu dago, Alemaniako Baden-Württemberg estatuan. Hiritik kanpo dago, gotortua. Bretten eta Knittlingen beste hiri gertuenak dira. Monasterioa 1147an sortu zen, Aita Santuaren laguntzaz, Eugenio III.a. Eraikinean oso estilo desberdinak ikus daitezke, erromaniko eta gotiko bereziki zeren eta bi estilo horien arteko trantsizio garaian altxatu baitzen. Garrantzia handia du monasterioa urez hornitzeko egin zuten sistema, egun oraindik osoa dagoena. 1993an Unescok Gizateriaren Ondarea izendatu zuen.
Historia
Monasterioa 1147an sortu zen, Eugenio III.a Aita Santu zistertarraren babespean. Eliza nagusia, erromanikotik gotikora bitarteko estilo batean eraikia, 1178an sagaratu zuen Arnoldek, Espirako gotzainak. Erreforma protestantearen ondoren, Württembergeko dukeak monasterioa bereganatu zuen, 1504an, eta bertan eraiki zuen bere ehiza pabiloia. XVII. mendearen erdialdean, aurreko abadia, apaizgaitegi protestante bihurtu zen, gaur egun, Maulbronn eta Blaubberen Seminario Ebanjelikoa bezala ezagutzen dena. Elizgizon protestanteek eraikin monastikoak beren beharretarako egokitu zituzten.
San Pelaio-Zarautz geltokia
Sarbideak
Geralekuak sarbide bakarra du, kaleko kotan.
Luzio I.a
Luzio I.a (Erroma, ? - † ibidem., 254ko martxoaren 5a) Eliza Katolikoaren 22. Aita Santua izan zen 253 eta 254 urteen bitartean.
Schweringen
Schweringen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Inder Kumar Gujral
Inder Kumar Gujral (Jhelum, egun Pakistan, 1919ko abenduaren 4a - Gurgaon, Haryana, 2012ko azaroaren 30a) Indiar politikaria izan zen.
Familia aberats eta ikasi batean hazi zen. Gurasoak, biak, India Britainia Handiaren manupetik askatzeko borrokatu ziren. Kristau eskola batean egin zituen lehen mailako ikasketak, Lahoreko Merkataritza Eskolan gero, Pakistanen, eta Punjabeko Unibertsitatean azkenik. 1930-1931 urteetan eta aurrerago ere, 1942an, kartzelan egon zen Indiaren askapenaren aldeko mugimenduan parte hartzeagatik. Gurasoak ere kartzelan sartu zituzten Bigarren Mundu Gerran, Britainia Handiaren aurkako ekintzetan parte hartzeagatik. 1959-1964 bitarteko urteetan New Delhiko Udal Batzordeko lehendakariorde izan zen. 1964an, Rajya Sabha deritzon Parlamentuko kide izendatu zuten lehen aldiz. Parlamentu horretako kideek 30 urte baino gehiago izan behar dituzte, eta legegintza-batzordeek hautatzen dituzte, ez herritarrek. UNESCOko indiar ordezkaritzaren burua izan zen 1970, 1972 eta 1974 urteetan, eta Nazio Batuen babespean antolatutako konferentzietakoa ere beste askotan, 1970eko hamarraldian. 1967-1976 urte-bitartean Indiako gobernuko ministro-batzordeko kide izan zen, eta bost sail desberdinetan aritu zen. Askotan frogatu zuen berak bere printzipioei begiratzen ziela, politika nagusiaren presioa gorabehera. 1975ean, adibidez, Informazio ministro zela Indira Gandhiren gobernuan, askatasun zibilik gabeko garai batean, kargutik kendu eta Moskura bidali zuten enbaxadore, albiste-buletinak zentsuratzeko aginduari uko egiteagatik. 1989an, Lok Sabha deritzon Parlamentuko kide hautatu zuten lehen aldiz (Lok Sabhako kideak herritarrek hautatzen dituzte zuzenean), eta parlamentari gisa kanpo-arazoez arduratu zen 1989-1991 urte-bitartean. 1992an berriro hautatu zuten Rajya Sabhako kide. 1997ko apirilean lehen ministro hautatu zuten, eta 1998ko martxora arte aritu zen kargu horretan.
1999ko hauteskundeetara ez zuen bere burua aurkeztu, eta politikatik erretiratu egin zen. Club of Madrid-eko kide izan zen; aipatu erakundea herrialde askotako presidente eta lehen ministro ohiak biltzen dituen irabazi-asmorik gabeko talde independentea da.
Garziarena berria
Garziarena berria Pamielak argitaratu zuen euskarazko literatura fanzine bat da, Pamiela argitaletxeak 1997tik 1998ra argitaratu zuena.
Garziarenaren jarraipena da.
Historia
. Ibinagabeitia Proiektua: Literatur Aldizkarien Gordailua
Lagothrix cana
Lagothrix cana Lagothrix generoko animalia da. Primateen barruko Atelinae azpifamilia eta Atelidae familian sailkatuta dago
Chute-aux-Outardes (Quebec)
Chute-aux-Outardes Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Côte-Nord eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Manicouagan konderriko eskualde-udalerria da. 2011ko zentsoaren arabera 1,644 biztanle zituen 7.33 kilometro koadroko azaleran.
1987ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa
1987ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa Nafarroako Bertsolari Txapelketaren 16. edizioa izan zen, 1987ko martxoko 1 eta apirileko 5 bitartean ospatu zen. Bertan, 26 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 5 saio ospatu ziren, horietatik 4 finalaurreko eta finala. Finala apirilaren 5ean ospatu zen Beran.
Costilla konderria (Colorado)
Costilla konderria (Costilla County) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua San Luis da. 2010eko zentsuaren arabera 3,524 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Costilla konderriak 318,662 kilometro koadro ditu. Horietatik 883 ura dira. Beste 317,779 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,9 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 3,524 pertsonetatik 3,413 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,327 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 29 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 34 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 30 pertsonek kokatzen zuten.
Pristimantis cosnipatae
Pristimantis cosnipatae Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Quevauvillers
Quevauvillers Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Quevauvillers udalerrian erroldatutako biztanleak 1.030 ziren. Familiak 387 ziren, horien artean 96 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 65 bakarrik bizi ziren emakumeak), 115 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 172 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 440 etxebizitza zeuden, 408 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 29 hutsik zeuden. 385 etxeak ziren eta 39 apartamentuak ziren. 408 etxebizitza nagusietatik 284 bere jabearen bizilekua ziren, 118 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 14 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 53 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 229 etxek bost zituzten. 278 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 160 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 185 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 696 ziren, horien artean 533 aktiboak ziren eta 163 inaktiboak ziren. 533 pertsona aktiboetatik 487 lanean zeuden (270 gizon eta 217 emakume) eta 46 langabezian zeuden (22 gizon eta 24 emakume). 163 pertsona inaktiboetatik 57 erretiraturik zeuden, 57 ikasten zeuden eta 49 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Quevauvillers udalerrian 426 unitate fiskal zeuden, 1.092 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.351 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 60 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 2 harategiak eta 1 lore-denda zen.
Corydoras steindachneri
Corydoras steindachneri Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Quevauvillers
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Quevauvillers udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 696 hektarea erabiltzen.
Montargis
Montargis Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2007an 15.755 biztanle zituen.
Quevauvillers
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Chibougamau (Quebec)
Chibougamau Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Nord-du-Québec eskualdean dago, eta horren barruan dagoen — konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 7,541 biztanle zituen 699.31 kilometro koadroko azaleran.
Montargis
Biztanleria
2007an Montargis udalerrian erroldatutako biztanleak 15.755 ziren. Familiak 7.640 ziren, horien artean 4.027 pertsona bakarrekoak ziren (1.620 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.407 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.561 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.329 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 723 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Quevauvillers
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Montargis
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Quevauvillers
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Montargis
Etxebizitza
2007an 9.105 etxebizitza zeuden, 7.810 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 280 bigarren erresidentzia ziren eta 1.015 hutsik zeuden. 2.409 etxeak ziren eta 6.659 apartamentuak ziren. 7.810 etxebizitza nagusietatik 2.374 bere jabearen bizilekua ziren, 5.300 alokairuan okupaturik zeuden eta 136 doan lagata zeuden; 740 etxek gela bat zuten, 1.700 etxek bi zituzten, 2.591 etxek hiru zituzten, 1.566 etxek lau zituzten eta 1.212 etxek bost zituzten. 3.673 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 4.199 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.149 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 9.969 ziren, horien artean 7.603 aktiboak ziren eta 2.366 inaktiboak ziren. 7.603 pertsona aktiboetatik 6.125 lanean zeuden (3.300 gizon eta 2.825 emakume) eta 1.478 langabezian zeuden (712 gizon eta 766 emakume). 2.366 pertsona inaktiboetatik 596 erretiraturik zeuden, 719 ikasten zeuden eta 1.051 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montargis udalerrian 7.666 unitate fiskal zeuden, 14.962,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.128 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.189 komertzioetatik, 11 erauzte enpresak ziren, 16 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 26 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 112 eraikuntza enpresak ziren, 343 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 19 garraio enpresak ziren, 97 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 19 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 62 finantziazio enpresak ziren, 54 higiezinen enpresak ziren, 159 zerbitzu enpresak ziren, 173 administrazio publikoko enpresak ziren eta 95 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Eztebe I.a
Eztebe I.a (Erroma, ? - † ibidem., 257ko abuztuaren 2a) Eliza Katolikoaren 23. Aita Santua izan zen 254 eta 257 urteen bitartean.
Montargis
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 309 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 2 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 2 posta bulegoak, 14 banku bulegoak, 3 funerariak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 ibilgailuen alokairu bulegoak, 7 autoeskolak, 30 igeltseroak, 15 margolariak, 15 zurginak, 17 iturginak, 5 argiketariak, 15 eraikuntza enpresak, 33 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 11 aldi baterako lan enpresak, 76 jatetxeak, 30 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 12 apaindegiak.