cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mongoliera
Sailkapena eta dialektoak
Barne Mongolian, bertako hizkuntza-politika ofizialek mongoliera hiru dialektotan banatzen dute: hegoaldekoa, oiratera eta barghu-buriatera. Hegoaldeko mongoliera txakhar, ordos, baarin, khortxin, khartxin eta alaxa aldaerek osatzen dutela esan ohi da. Bertako erakundeek mongoliera estandarra darabilte: gramatika hegoaldeko mongolieran oinarritua du eta ahoskera, txakhar dialektoan (Zortzi Banderen Lautadan hitz egiten den eran). Dialektologiari dagokionez, hego-mendebaldeko mongoliar dialektoak khalkhatik hurbilago daude hego-ekialdeko mongoliar dialektoetatik baino: adibidez, txakhar dialektoak khalkha gertukoagoa du khortxin baino.
Mongoliar hizkuntzetan, mongoliera edo «erdialdeko mongolieraz» gain, beste hainbat daude: daurrera (Mongolia ekialdean, Heilongjiangen eta Xinjiang lurraldeko Tacheng inguruan mintzatua), ekialdeko jugurrera, bonanera, dongxiangera, monguorrera eta kangjia. Azken horiek Qinghai eta Gansu lurraldetan mintzatzen dira eta Afganistango mongoliera, ziurrenik galduta dago.
Hizkuntza-familia horren sailkapenari dagokionez, altaiar teoriak dio (gero eta babes txikiagoa du hizkuntzalarien artean) mongoliar hizkuntza-familia altaiar hizkuntza-familia handiago baten kide dela. Familia handi horretan turkiar hizkuntzak eta tungus hizkuntzak ere egon litezke, eta baita koreera eta japoniera ere, beren dialektoekin, zenbaiten arabera.
Dialektoen zerrenda
Juha Janhunenen sailkapenaren arabera (2003an argitaratu zen), ondorengo dialektoak daude, gehienak Barne Mongolian mintzatuak:
Juha Janhunen –«Mongolian» liburua– 2012koa
Juha Janhunenek idatzitako «Mongolian» (euskaraz, «Mongoliera») liburuan, mongolieraren hizkuntza familia lau adarretan sailkatuta ageri da:
Hegoaldeko mongolieraren azpisailkapena
Mongolieraren hizkuntza-familiaren edo mongoliar hizkuntzen taldearen barnean, hegoaldeko mongoliera adarra dago; ondorengo zazpi hizkuntzez osatuta dago, eta hurrengo azpitaldeetan sailkatuta:
Historia linguistikoa
Aurkitu den mongolierazko idatzirik zaharrena Yisünggeko estela da, mongoliar idazkeran harrian egindako idatzia, kirolei buruzko informazioa ematen duena. Adituen arabera, idatzi hori 1224 eta 1225. urteen artean egin zen. Mongolierazko lehen hitz zerrenda XIII. mendekoa da, Gandzakeko Kirakos historialari armeniarrak jasoa, 55 hitzez osatuta dago eta bakoitzari armenierazko itzulpena ematen dio. XIII. eta XV. mendeen artean mongolieraz egindako idatzi guztiak lau idazkera motetan egin ziren (Mendebaldeko idazkeran jasotako zenbait hitz salbu): Uigur-mongoliar alfabetoa (UM, Uigur alfabetoaren aldaera), 'Phags-pa alfabetoa (Ph, dekretuetan erabilia), Txinatar alfabetoa (SM) eta Arabiar alfabetoa (AM, hiztegietan erabilia). Mongolierazko idatzi zaharrenak izan arren, akademikoki "Tarteko mongoliera" edo "Erta mongoliera" garaien barnean kokatu izan dira idatzi hauek. UM idazkeran egindako idatziek zenbait ezaugarri linguistiko bereizgarri dituztenez, "Mongoliera aurreklasiko" izenaz ere sailkatu izan dira.
Yuan dinastiak txinerazko "Guoyu" izenaz (國語, hots, "Hizkuntza nazionala") ezagutzen zuen mongoliera: termino hori Han dinastiak ez beste hainbatek erabili zuten haien hizkuntzei erreferentzia egiteko, adibidez, Qing dinastiak izen hori baliatu zuen mantxuera izendatzeko, Jin dinsatiak jurtxen hizkuntza izendatzeko, Liao dinastiak berdin kitan hizkuntzaz eta Iparraldeko Wei garaian hala izendatu zen xianbei hizkuntza.
Hurrengo periodo aipagarria mongoliera klasikoarena izan zen, XVII. eta XIX. mendeen artean. Maila jasoko idazkera da, ortografia eta sintaxi aldetik estandarizatua eta hurrengo garaiko mongoliera modernotik argi bereizia. Garai horretako idatzi nabarienak Kangyur eta Tengyur testuak eta hainbat kronika dira. 1686an Soyombo alfabetoa sortu zen (testu budistetan erabilia): horrek mongoliera klasiko goiztiarraren ezaugarri fonologiko bereziak adierazgarri egin ahal izatea ahalbidetu zuen.
Bokalak
Mongoliako mongolierak zazpi bokal ditu, laburrak edo luzeak; azken horiek hizkiak bikoiztuz adierazten dira. Beste hizkuntza eranskari askok bezala, singarmonismoa du. Hitzaren erdian dauden azentu gabeko bokal laburrak ez dira inoiz ahoskatzen: болох «izan» [болх], мэдэх «jakin» [мэдх].
Singarmonismoa
Mongolierazko bokal guztiak bi taldeotan banatzen dira: «gogorrak» (а, о, у) eta «bigunak» (э, ө, ү); и bokal berezia da eta ez du talderik. Hitz guztiek bokal «gogorrak» bakarrik edo bokal «bigunak» bakarrik izan behar dituzte; и bokala bi taldeetako bokalekin nahas daiteke. Lehen silabak у duenean bigarrenak а izan behar du: хурал «biltzar»; lehenengo silabak о edo ө dituenean, bigarrenak ere о edo ө izango ditu: орох «sartu», өвөл «negu».
Kontsonanteak
Ш eta ж beti bigunak dira; г kontsonantea bokal «gogor»ren aurretik aho-gingilezkoa da eta bokal «bigun»en aurretik eta hitzaren amaieran ahoskabea bihurtzen da; н bokal laburren aurretik [n] gisa ahoskatzen da eta beste kasuetan [ŋ] gisa ahoskatzen da; б kontsonantea л, м, н ondoren [b] gisa ahoskatzen da eta beste kasuetan [w̜] gisa ahoskatzen da.
Azentua
Mongolierazko azentua lehenengo silaba, bokal luze bat edo diptongo batean dago.
Gramatika
Mongoliera hizkuntza eranskaria da. Artikulu honetan Mongoliako mongolieraren gramatikari buruz idazten da, beste dialektoak baztertuz.
Numeroak
Mongolierazko izenek bi numero dituzte: singularra eta plurala, baina plurala adieraztea ez da beharrezkoa; pluralaren adierazleek izenen elkarteak adierazten dituzte sarri. Pluralaren adierazleak honako hauek dira: -нууд (-нүүд), -ууд (-үүд), -чууд (-чүүд), -д, нар (gizakiak adierazten dituzten hitzekin bakarrik erabiltzen da) eta -с.
Atzizki horien erabileraren arauak honako hauek dira :
Ukapena
Izenekin egiten den ukapena биш hitzaren bidez osatzen da: Энэ ном биш «Ez da liburu bat».
Aditzak
Mongolierazko aditzek hiru forma nagusi dituzte: aditzakoa, partizipiokoa eta ekintza osagarrikoa. Hizkiak aditzen erroei gehitzen zaizkie, adibidez, явах aditzak яв- erroa, -а- bi zati lotzeko erabiltzen den bokala da eta -х infinitiboaren adierazlea ditu.
Aldiak
Etorkizuna adierazteko infinitiboa erabiltzen da: Багш маргааш явах юм «Irakaslea bihar etorriko da»; eragozpenak daudenean юм partikula aditzaren ondoren jartzen da: Би Монгол явах юм «Mongoliara joango naiz (baina ez nago ziur)»; юм байна hitzek halabeharrezko ekintza bat adierazten dute: Тэр хүн ирэх юм байна «Gizon hori etorriko da (eta ziur nago)».
Etengabeko ekintzak -даг, -дэг, -дог eta -дөг atzizkien bidez adierazten dira: Би энд байдаг «Hemen bizi naiz».
Irauten duen orainaldia байна hitzaren bidez adierazten da: Би ажил хийж байна «Lan egiten ari naiz».
Lehenaldia adierazteko atzizki asko erabil daitezke: -в, -лаа (-лээ, -лоо, -лөө), -жээ (-чээ) eta -сан (-сэн, -сон, -сөн). Liburuetako hizkuntza eta galdegiterakoan -в atzizkia erabiltzen da: Таа сайхан амрав уу? «Atseden ona hartu al duzue?»; -лаа atzizkiak duela gutxiko ekintzak adierazten ditu, horrelako ekintzak orainalditik hurbil daude: Би явлаа «Alde egin dut», atzizki hori ekintzaileak berak egin edo ikusi zuen ekintzak adierazteko erabiltzen da; -жээ atzizkiak aspaldeko ekintzak adierazten ditu: Эрт урьт цагт эмгэн өмгөн судаг байжээ «Duela urte asko gizon zaharra eta bere emaztea bizi ziren», atzizki horrek ekintzaileak berak egin edo ikusi ez zuen ekintzak edo ustekabean jazo ziren ekintzak adierazten ditu: Би үзэг мартажээ «Bolaluma ahaztu dut / nuen»; -сан lehenaldiaren atzizki neutralena da, юм hitzarekin nagusiki erabiltzen dena: Багш ирсэн юм «Irakaslea etorri da / zen».
Moduak
Inperatiboa adierazteko aditzen erroak behar dira: явах «ibili, joan» — яв! «zoaz!».
Ukapena
Aditzekin erabiltzen den ukapena -гүй atzizkiaren bitartez adierazten da: Би явахгүй «Ez naiz joango»; битгий eta бүү partikulak debekatzeko erabiltzen dira: Бүү ярь «Ez esan (esateko baimenik ez duzu)»; indikatiboan aditzaren aurretik эс eta үл partikulak ere jar daitezke: Би үл мэднэ «Ez dakit».
Ekintza osagarriak
Aldi berean jazotzen diren bi ekintza daudenean horietako bat ekintza osagarria bihurtzen da eta -ж (-ч) atzizkia jasotzen du: Би ном ушиж сууна «Eserita nago eta liburua irakurtzen dut».
Partizipioak
Orainaldiko mongolierazko partizipioak -аа, -ээ, -оо eta -өө atzizkien bitartez osatzen dira; aditzaren erroak bokal bat edo erdi-bokal bat amaieran duenean -г- gehitzen da: байх «egon» — байгаа «egoten den».
Joskera (sintaxia)
Mongolierazko esaldiek hitz ordena zehatza izan behar dute. Aditzek esaldiak amaitzen dituzte eta subjektua aditzaren aurretik jartzen da beti; izenondoak izenen aurretik jartzen dira eta aditzondoak aditzen aurretik jartzen dira. Adibidez, Оуютан ном сайн уншина «Ikasleak liburua ondo irakurtzen du»: оуютан «ikaslea(k)», ном «liburu», сайн «ondo», уншина «irakurtzen du».
Galderak
Galdegiteko partikulula bereziak erabiltzen dira, esaldien amaieretan beti jartzen direnak: Энэ ном уу? «Hori liburu bat al da?», Энэ ширээ юү «Hori mahai bat al da?»; бэ (м, н eta л ondoren) eta вэ partikulak galderazko hitzak dituzten esaldietan erabiltzen dira: Энэ хэн бэ? «Nor da hau?»; «edo» hitza duten galderazko esaldiak partikulak berresateaz osatzen dira: Энэ ном уу, дэвтэр үү? «Liburu bat edo koaderno bat da hori?».
Lexikoa
Mongolierak, beste hizkuntzak bezala, bere lexikoan hitz jatorrak eta maileguak ditu: bere garapenaren bidean hizkuntza askotatik hartu ditu hitzak. turkiar hizkuntzetatik: оточ «sendagile», шат «eskailera», буурцаг «ilar»; sankritotik: тив «kontinente», чавганц «moja», хийд «monasterio»; tibeteratik: даваа «astelehen», лхагва «asteazken», аравнайлах «argitu»; txinerazko maileguak hainbat garaitan etortzen ziren: цай «te», байцаа «aza», лууван «azenario», жанжин «gudarostearen buruzagia» eta besteak. Beste hizkuntzetatiko maileguak ere badaude, adibidez, errusieratik, persieratik, arabieratik.
Hitz berriak sortzea
Aditzen erroetatik -л, -лт eta -дал atzizkiak erabiliz izenak sortzen dira: явах «ibili, joan» — явдал «gertaera, jazoera».
Hitz askok esanahi bat baino gehiago dituzte: татах «tiratu», татвар татах «zerga bildu», ус идээ татах «jateari edo edateari utzi».
Idazketa
Mongoliako mongolierak alfabeto zirilikoaren aldaera erabiltzen du gaur egun; aldaera horrek 35 hizki ditu, baina к, ф, щ eta п maileguetan bakarrik agertzen dira; в eta р ez dira inoiz hitzaren hasieran agertzen :
Lagun Onak (abesbatza)
Lagun Onak abesbatza (ofizialki Asociación Coral Lagun Onak) Buenos Airesko musika-elkarte bat da, Argentinako euskal komunitateari lotua. Ez bakarrik euskal komunitatearentzat, Buenos Airesko kultura jardueretan pisu handia duen erakundea da abesbatza.
1939an sortu zuten abesbatza zenbait euskal jatorriko argentinarrek. Abesbatza mistoa bilakatu zen sortu eta gutxira, eta bere lehen zuzendariak kudeatu zuen hainbat urtez, 1967 arte: Luis de Mallea apaiza izan hura.
Errepertorioan euskal musika zein mundukoa jo izan dute urteetan zehar. Euskal kantu tradizionalak ere landu izan dituzte, eta euskal konposagileen artean, Victor Zubizarreta edo Jesus Guridiren lanak sarritan agertu dira beraien kontzertuetan. Era berean, zuzendari gisa jardun izan dute aktuazioetan hainbat zuzendarik: Serge Baudo, Daniel Barenboim, Henry Czyz, Pierre Dervaux, Leopold Hager, Pedro I. Calderón, Ferrucio Calusio, Juán J. Castro eta beste batzuk.
1989an, taldearen 50. urteurrenean, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin itsasoa zeharkatu baitzuen Bilbon, Donostian eta Madrilen kontzertuak emateko. Diskoa grabatu zen orduko kontzertuekin, zeinak bat egin zuen abesbatzaren diskografia ere ugariarekin. Horren adibide dira: Canciones Vascas y Argentinas; Misa criolla (Ariel Ramirezena); Misa criolla (Ariel Ramirezena, Mercedes Sosarekin); El mesías; Navidad Vasco-Argentina; eta Lagun Onak" Abesbatza diskoak.
Jesús María Hurtado Arrieta
Jesús María Hurtado Arrieta (Alonsotegi, 1930eko otsailaren 22a - 2012ko ekainaren 1a) Real Betis Balompié taldeko futbol jokalaria izan zen.
Jesus Mari, 1951-56 bitartean bost denboraldietan zehar 2.mailako taldetan aritu zen erdilari posizioan. Bien bitartean 1. mailara igotzeko promozioan eta Generalisimoaren Kopa n parte hartu zuen.
Gampel-Bratsch
Gampel-Bratsch Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Esti Blanco Elorrieta
Esti Blanco Elorrieta (Bilbo (Deustu), 1990- ) ikerlaria Forbes aldizkari ko "30 urder 30" 2020ko zientzialari gazteen zerrendan agertu zen.
Te Deum (Charpentier)
Te Deum Marc-Antoine Charpentierren motete polifoniko bat da. Re maior tonuan idatzita dago eta interpretatzeko zortzi ahots-bakarlari, abesbatza eta organodun akonpainamendu instrumentala (baxu jarraitua) behar ditu. Organo hori aldakorra izan daiteke obra egiten duten zuzendariek aukeratutako antolamenduaren arabera.
Esti Blanco Elorrieta
Bere ikerketa arloa neurozientzia eta psikolinguistika da  eta horren baitan elebitasun ari lotutako fenomenoak. Haren ikerketak eleaniztasuna ren neurobiologia ulertzeko aurrerako urratsak ematen lagundu nahi du. 2020 urtean defendatuko du bere doktorego tesia New Yorkeko Unibertsitatea n.
Te Deum (Charpentier)
Obra 1688 eta 1698 artean konposatu zen, ziurrenik, Parisko Saint-Louis jesuiten elizan egon zenean. Bertan, zuzendari musikal kargua bete zuen. Obra bakarlari talde batentzat, abesbatzarentzat eta instrumentu akonpainamendu batentzat idatzia dago.
Charpentierrek bere Te Deumerako sei moldaketa desberdin idatzi zituen, nahiz eta horietatik lau baino ez diren kontserbatzen. Uste da Charpentierrek konposatu edo interpretatu zuela pieza hau 1692ko abuztuan Steinkirkeko guduan garaipena ospatzeko.
Esti Blanco Elorrieta
Psikologiako graduondoko ikaslea New Yorkeko Unibertsitatea n. Haren lana, nagusiki, burmuin eleaniztunaren arkitektura neuronala ulertzea da, ahalik eta ikuspegi naturalistena hartuz.
Gurutze Ezkurdia
Gurutze Ezkurdia Arteaga (Bilbo, 1958) euskal idazlea, mendizalea eta irakaslea da. Bere liburuetan gai hauek jorratu ditu beste hainbatekin lankidetzan: eskola, euskara, hezkuntza, pedagogia, emakumeak, historia, nazionalismoa eta hizkuntzalaritza. Eskolako testuliburuak sakon aztertu ditu, euskal lurraldearekin, historiarekin eta kulturarekin lotutako edukien ikuspegitik. XX. mendean hainbat emakume maistra eta irakasleren lanak ezkututik azalera ekarri ditu.
Irakasleen irakaslea
Historian lizentziaduna eta Pedagogian doktorea. Euskal Herriko Unibertsitateko Bilboko Hezkuntza Fakultatean (lehen Bilboko Irakasleen Eskola izenekoa) irakaslea izan da 1995tik Hezkuntzaren Teoria eta Historia sailean. Irakasle-Eskolako zuzendaria ere izan da 2010. urteaz geroztik.
Ikertzailea
2004an "La identidad y el entorno en el curriculum" izenburuko tesia aurkeztu zuen EHUn, Paulo Iztueta-ren zuzendaritzapean. XX. mendean zehar Euskal Herriko eskoletan erabiltzeko argitaratutako 70 testu-libururen eduki testuala eta ikonografikoa aztertu zituzten. Guztira 13.310 orrialde eta 22.228 ikono,bai euskaraz, bai gaztelaniaz eta frantsesez, hiru kategoriatan banatuta, legeria desberdinen arabera. Euskarri informatikora pasa zituzten liburuak, bai datuak husteko bai ondoren tratatzeko. Aztertutako testuliburuen edukiak ez zeudela behar bezala egokituta ondorioztatu zoten ez lurralde soziokulturalarekin ez eta ikasleak zuen erreferentziazko euskal taldearen historiarekin ere; Euskal Herriko historia ez zela XX. mendeko testuliburuetan aztertzen, eta euskal lurraldeari egiten zitzaion erreferentzia inkonexoa zela, argitaletxeen araberakoa, eta ez zela koherentea euskal ingurune soziokulturalarekin.
Geroago Araka ikertaldearen kide izan da eta curriculuma eta identitatearen arteko loturetan ikerlari aritu da Begoña Bilbao Bilbao, eta Karmele Perez Urraza rekin. Josu Chueca rekin batera lan sakon bat egin zuten irakaskuntzan eta eskolan aritu izan diren hainbat emakumeren ekarpena dokumentatzeko. Besteak beste, 17 emakume hauen lanak dokumentatu dituzte: Paulina Ramos, Mercedes Viguera, Rosario Olazabal, Koldobike Natxitube, Juliana Mujika, Pilar Sansinenea, Petra Gandarias, Rakel Alda, Consuelo Gallastegi, Pilare Alba, Catalina Alastuey, Mercedes Kareaga, Miren Gezala, Maria Jesus Ibaseta, Monika Lekunberri, Sorne Unzueta, eta Maria Biskarret.
Veauce
Veauce Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gurutze Ezkurdia
Ikertzailea
Euskararen erabilera eta kulturaren transmisioa dira, Ezkurdiaren iritziz, hezkuntzak etorkizunari begira dituen erronka nagusiak. “Hemengo gatazkarik handiena ez da politikoa, kulturala baizik. Euskal Herriak ez du izan botererik 500 urtean, baina mantendu du bere kultura. Noiz egon da kinka larrian euskal kultura? Oraintxe bertan”.
Veauce
Biztanleria
2007an Veauce udalerrian erroldatutako biztanleak 42 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Gurutze Ezkurdia
Lanak
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, Ezkurdiaren 40 lan azaltzen dira, horien artean 11 artikulu, bi hitzaldi, 7 asignatura eta hainbat lankideren argitaratu dituen zortzi liburu hauek:
Veauce
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 46 etxebizitza zeuden, 19 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 46etxeak ziren. 19 etxebizitza nagusietatik 12 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 1ek hiru zituen, 4 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 9 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 6 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 28 ziren, horien artean 13 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 13 pertsona aktiboak lanean(7 gizon eta 6 emakume) zeuden.. 15 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Veauce udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Judit Schweinfurtekoa
1010 eta 1015 artean jaio zen Bavarian. Aita Henrike Schweinfurtekoaren eta ama Gerberga ziren. Gaztea zenean Bretislao I.a Bohemiakoari eman zioten ezkontzeko, antzinako eslaviar ohitura jarraituz bahitu zuena. Berarekin Vratislao edo Ratislao izeneko seme bat izan zuen, garrantzia berezirik gabekoa historian. 1038an Petri I.a Hungariakoarekin ezkondu zen, Eztebe I.a Hungariakoaren heriotzaren ostean errege izan zena.
Petriren heriotzaren ostean Alemaniako lurretara itzuli zen eta 1058ko abuztuaren 2n hil zen.
Isca!
Isca! Galiziako gazte antolakunde ezkertiar antikapitalista, nazionalista galiziarra eta independentista da.
Antolakundea
Compostelako Donejakuen edo ezagunagoa den Santiago de Compostelan sortu zen 2006-ko ekainaren 16an. Isca!-n BNG-ko sektore batek, ikasleri mugimendukoek, Galiza Novako sektore kritikoek eta UMG-ko eszisio batek militantzen dute eta bere lehen agerpen publikoa 2006-ko uztailaren 25eko Galiziako egun nazionalean izan zen, BNGk deituriko manifestazio batean.
Isca! BNG-ren parte den Sozialismorako Galiziar Mugimendua deituriko alderdi komunista eta independentistako gazte antolakundea da.
Helburuak eta jarduera
Isca!-k gazte mugimendu asanbladazalea eta demokratiko bezala definitzen du bere burua. Bere jarduera politikoa independentziara eta sozialismo/komunismora bidean Galiziako gazteri iraultzaile osoa antolatu eta batzean datza. Gazteriaren formakuntza teorikoa lantzen du ekintza praktikoetara eta eraikuntza kolektibora bideratzeko.
Galiziako nazionalismoa eta marxismoa uztartzen duen gazte antolakundea da eta bere lan ildo nagusienak alternatiba sozialista eratzea, galiziar hizkuntza mugarik gabe garatzea eta independentziarako beharra azaleratzea dira.
Patriarkatua eta kapitalismoa gaindituko duen galiziar estatu independente, sozialista eta feminista du helburu Isca! antolakundeak.
Gizarte mugimenduetan lana
Jardun propio eta autonomoa eramateaz gain, BNG-ko koalizioan ere jardun politiko eratzailea egiten du eta baita Galiziako herri mugimendu eta ikasleria mugimenduetan ere, esate baterako Erguer - Estudantes da Galiza ikasle antolakundearekin ere harreman estrategiko estua du.
Benjamin Urrutia
Benjamin Urrutia (1950eko urtarrilaren 24a) idazlea eta jakintsua da. Guy Davenport-ekin, Urrutiak The Logia of Yeshua argitaratu zuen, eta Urrutiak eta Davenport-ek Jesusen benetako esaeratzat hartzen dituztenak bildu zituen hainbat iturri kanoniko eta ez-kanonikoetatik. Urrutiak Jesusen eginkizuna lidergo gisa interpretatzen du " Israeldarren erresistentzia ez bortitza erromatarren zapalkuntzaren aurrean".
Biografia
Urrutia Guayaquilen jaio zen, Ekuadorren. Ekuadorren bizi izan zen 1968ra arte, eta ordutik Amerikako Estatu Batuetan bizi izan da, 1974ko maiatzetik 1977ko uztailera bitartean Israelen bizi izan zenean izan ezik. Brigham Young Unibertsitatean, Hugh Nibleyren eskutik ikasi zuen. Nibley-k Mormonen Liburua Shiblon eta Shiblom izenak arabiar errotik shibl, "lehoi-kumea"-tik erator daitezkeela ikasita, Urrutiak hau Olmeka herriaren "Jaguar Kumea" irudiarekin lotu zuen.
Urte hauetan, Urrutiak JRR Tolkienen lanarekin zerikusia duten gaiei buruzko hainbat artikulu, gutun, poema eta kritika idatzi eta argitaratu ditu.
Benjamin Urrutiak LDSF saileko liburuki guztietan ipuinak lagundu zituen - LDS Gaiekin Zientzia Fikzioko antologiak. Saileko bigarren eta hirugarren liburukiak editatu zituen.
Urrutia 1970etik liburu kritikaria da eta 1981etik zinema kritikaria. 2017tik aurrera, liburuen kritikaria eta The Peaceable Table filmaren kritikari nagusia da. Barazkizaletasun kristauaren defendatzaile sendoa da.
Teleskopio newtondar
Teleskopio newtondarra edo Newtonen teleskopioa, Isaac Newton (1642-1727) zientzialari britainiarrak asmatutako teleskopio islatzaile mota bat da, ispilu primario ahur bat eta plano diagonaleko ispilu sekundario bat erabiliz. Newtonen lehen teleskopio islatzailea 1668an egin zen eta bere lehen teleskopio islatzaile funtzionala da. Teleskopio newtondarraren diseinu sinpleak, teleskopio-egile amateurren artean oso ospetsu egiten du.
Historia
Teleskopio islatzailea egitearen ideia ez zen berria izan. Newtonen aurretik, Galileo Galileik eta Giovanni Francesco Sagredok ezatabaidatu izan zuten; ispilu bat irudiak sortzeko helburu gisa erabiliz, teleskopio errefraktantea asmatu eta gutxira; eta beste batzuek, Niccolo Zucchik adibidez, ideia horrekin esperimentatu zutela adierazi zuten, 1616 urtean. Baliteke Newtonek James Gregoryren Promota Optics liburua irakurri izana, 1663an argitaratua, non ispilu parabolikoen bidez teleskopio islatzailearen diseinua deskribatzen den (Gregoryk arrakastarik gabe landu izan zuen teleskopio bat). Newtonek, argi zuria kolore espektroaz osaturik dagoela frogatu zezakeela uste zuen, eta horretarako, bere teleskopio islatzailea eraiki zuen. Koloreen distortsioa (aberrazio kromatikoa) Newton-en garaiko teleskopio errefraktatzaileen akats nagusia zen, eta haren kausa azaltzeko hainbat teoria daude. 1660ko hamarkadaren erdialdean, koloreen teorian lanean ari zela, Newton-ek ondorioztatu zuen akats hori, teleskopio errefraktatzaileen lenteek eragindakoa zela. Izan ere, lente horiek, Newtonek esperimentatzeko erabiltzen zituen prismen bezala jokatzen zuten; argi zuria kolore-ostadar batean banatuz, objektu astronomiko distiratsuen inguruan. Hau egia balitz, orduan aberrazio kromatikoa, lenterik gabeko teleskopio bat eginez sahiestu liteke - teleskopio islatzaile bat.
1668aren amaieran, Isaac Newtonek bere lehen teleskopio islatzailea sortu zuen. Eztainuren eta kobrearen aleazio bat (metal speculum) aukeratu zuen bere ispilu objektiborako material egoki bezala. Ondoren, ispiluari forma emateko metodo bat asmatu zuen, eta lehena izan liteke pitch lap bat erabitzen, gainazal optikoa leuntzeko. Forma esferiko bat aukeratu zuen bere ispiluarentzat, forma parabolikoren ordez; eraikuntza errazteko. Nahiz eta horrek, aberrazio esferikoa sartzea eragingo zuen, aberrazio kromatikoa zuzentzen jarraituko luke. Gainera, teleskopio newtondarraren diseinu bereizgarria gehitu zion bere islatzaileari; ispilu sekundario diagonal bat, ispilu primarioaren fokotik gertu jartzea, 90ºko angeluan irudia islatu zezan teleskopioaren albo batean jarritako okular batera. Gehigarri bitxi honek, irudia, ispilu objektiboaren oztopo minimoarekin ikusi ahal izateko aukera eman zuen. Honez gain, hodia, muntaia eta osagarriak ere egin zituen. Newtonen lehen bertsioak, 33,02 mm-ko diametroko ispilu primarioa eta f/5-ko foku-erlazioa zuen. Teleskopioak kolorea distrotzionatu gabe funtzionatzen zuela eta teleskopioarekin Jupiterren Galileoren lau ilargiak eta Artizarraren goranzko fasea ikusi zitzakeelaz ohartu zen. Isaac Barrow -ek, Newtonen lagunak, bigarren teleskopio bat erakutsi zion Royal Societyko talde txiki bati 1671 urtearen amaieran. Hain harrituta geratu ziren, non 1672ko urtarrilean Ingalaterrako Karlos II.ari erakutsi zioten. Newton gizartearen jarraitzaile gisa onartu zuten urte hartan bertan.
Gregoryri bere aurretik bezala, Newtoni ere zaila egin zitzaion islatzaile eraginkor bat eraikitzea. Zaila zen metalaren espekulua eraldatzea kurbatura erregular bat izan zezan. Gainazala ere azkar zikintzen zen; ondorioz, ispiluaren islapena baxua zen, eta gainera, teleskopioaren tamaina txikia zen. Honek eragiten zuen, teleskopioren bitartez lortzen zen ikusmena oso iluna izatea, gaur egungo teleskopio errefraktzaileekin konparatuz. Eraikitzerako orduan ematen ziren zailtasun hauen ondorioz, teleskopio islatzaile newtondarra, hasiera batean ez zen oso onartua izan. Berrogeita hamar urte pasa ziren arte; 1721ean, John Hadleyk eredu askoz hobetua erakutsi zuen Royal Society elkartean. Hadleyk ispilu parabolikoaren eraikuntzan ematen ziren arazo asko konpondu zituen. Bere teleskopio newtondarra, 150 mm-ko diametroko ispilua zuenez, garai hartako aireko teleskopio handiekin parekatu zitekeen. Teleskopio islatzaileen tamaina azkar hazi zen, 50 urtetik behin, ispilu primarioaren diametroa bikoizten zuten diseinuei esker.
Abantailak
Ez du aberrazio kromatikorik jasaten, teleskopio errefraktatzaileak ez bezala.
Normalean, merkeagoa da edozein diametrotako (irekidura) objektibo baterako, antzeko kalitatea duten beste teleskopio motek baino.
Gainazal bakarra dute, forma konplexuak sortzeko leundu beharrekoa, beraz fabrikazio prosezua beste diseinu asko baino sinpleagoa da (Gregorian, Cassegrain eta lehen teleskopio islatzaileek, leundu beharreko bi gainazal zituzten. Ondorengoko islatzaile akromatikoen lenteek, berriz, leundu beharreko lau gainazal zituzten).
Foku-erlazio txiki bat lortzeko aukera ematen du modu erraz batean, eta horrek ikusmen-eremu zabalagoa eskaintzen du.
Okularra, teleskopioaren gaineko aldean dago kokatua, eta horrek, f zebaki txikiekin batera, muntaketa sistema askoz trinkoagoa ahalbidetzen du; kostua murriztuz eta eramangarritasuna gehituz.
Desabantailak
Teleskopio newtondarrak, ispilu parabolikoak erabiltzen dituzten beste teleskopio islatzaileen diseinuek bezala, koma jasaten dute. Honek, aradatzetik kanpoko iturri puntualak, izarrak adibidez, kometa formarekin desitxuratuak agertzea eragin dezake. Foku-erlazioa f/6 edo gutxiagokoa duten teleskopioek (f/5 adibidez), ikusmen erabilera edo erabilera fotografikorako koma arazo larriak dituztela kontzideratzen da. Foku-erlazio baxuko ispilu primarioak, koma zuzendu dezaketen lenteekin konbina daitezke gardentasuna areagotzeko. Gainera, erdian oztopoa dute, argiaren ibilbideko bigarren ispiluaren ondorioz. Oztopo horrek eta erpineko difrazioak ere, ispilu sekundarioaren egiturako euskarriak sortutakoa, kontrastea murrizten du. Ikusmenari dagokionez, efektu hauek murriztu daitezke; bi edo hiru hankako euskarri bat erabiliz. Honek, lateraletako lobuluen difrakzio-intentsitatea murriztu ditzake, lau inguruko faktore batean. Eta, irudiaren kontrastea hobetzen laguntzen du, euskarri zirkularrak haizearen bibrazioekiko sentikorragoak izatearen desabantaila izanda.
Teleskopio eramangarrietan, kolimazioa arazo bat izan daiteke. Ispilu primarioa eta sekundarioa lerrokatuta egoteari utzi diezaiokete, garraiatzerako orduan jasan ditzaken kolepeen edo teleskopioa manipulatzearen ondorioz. Horrek eragin dezake ispiluak lerrokatu behar izatea teleskopioa erabiltzen den bakoitzean. Errefraktorea eta katadioptrikoa bezalako beste diseinu batzuek ( Maksutov-en teleskopioa zehazki) kolimazio arazoa konpondu dute.
Foku-planoa puntu asimetriko batean eta hodi optikoaren multzoaren goiko aldean aurkitzen da. Ikusmen-behaketarako, teleskopio ekuatorialen muntaietan batez ere, hodiaren orientazioak, okularra ikusmen posizio txarrean jar dezake. Ondorioz, teleskopio handiagoek eskailerak edo egitura euskarriak behar dituzte bertara iristeko. Diseinu batzuek, euskarri okularra edo hodi multzo osoa posizio hobeago batera biratu ahal izateko mekanismoak eskaintzen dituzte. Ikerketetarako teleskopioak oso pisutsuak direnean, kontrapisu neurriak kontuan hartu behar dira.
Susana Fortes
Susana Fortes (Pontevedra, 1959ko azaroaren 15a) pontevedrar idazlea, artikulugilea eta irakaslea da.
Biografia
Geografia eta Historian lizentziaduna da (Santiagoko Unibertsitatea), eta Amerikaren Historian lizentziaduna (Bartzelonako Unibertsitatea). Eleberriarekiko grina eta Valentziako irakasle-lana (Sorolla Institutua) uztartzen ditu. Espainierazko eskolak eta Artearen Historia eta hitzaldiak eman ditu Estatu Batuetan (Luisiana eta Kalifornia). Xosé Fortes Bouzán idazlearen alaba da eta Xabier Fortes kazetariaren arreba.
Ibilbidea
Hainbat eleberri idatzi ditu. Querido Corta Maltés lehen eleberriak Nuevos Narradores saria irabazi zuen 1994an. Bere lanik aipagarriena El amante albanés da, 2003ko Planeta Sarian finalista izan zena. Bi eleberrietan maitasun-istorio bat garatzen da, lehenengoan diktadura frankistan txertatua eta bigarrenean Enver Hoxha albanesapean garatua. Bere lanak polizia-generoa du. Literaturarekin eta zinemarekin zerikusia duten hainbat komunikabidetan ere artikulugilea da, eta oso lotuta ikusten du bere lana: «zinemaren sintaxia literaturan barneratuta balu bezala da».
Lanak
Hauexek dira bere lan batzuk:
Nektariarra
Ilargiaren denbora lerro geologikoan azaltzen den Periodo Nektariarra duela 3920 milioi urte hasi eta duela 3850 milioi urte arte iraun zuen (iturri batetik bestera datua zertxobait aldatu daiteke). Periodo honetan zehar Nectaris arroa eta beste hainbat eratu ziren, talka erraldoien ondorioz. Ilargiaren lur garaietan topatu daitezkeen kraterrez jositako lurzoruen gainaldea, Nectaris arroa sortzean jaregin ziren materialek osatzen dute. Periodo honen amaierak Imbriar Periodoari hasiera eman zion, zehazki, haren osagai den Imbriar Goiztiarrari.
Periodo geologiko honen hasiera Nectaris arroaren sorkuntzak zehaztu zuen eta Imbrium arroa sortuko zuen talka gertatu arteko denboraldia hartzen du bere baitan. Garai honetan sortu ziren materialak oraindik ere eskuragarri daude Ilargiaren lurrazalean, satelitearen zati handi bat osatzen dutelako. Alde ezkutuan zein alde ikusgaian topatu daitezke aipatutako materialak, bereziki satelitearen ekialdean.
Aurrenektariarrean eta Nektariarrean sortu ziren materialak antzekoak dira orokorrean eta antzeko prozesuen bidez sortu zirela uste da. Ezberdintasun nagusiak Nektariar Periodoko arroen tamaina txikia eta higadura gutxiago pairatu izana dira, izan ere, Nektariarrean sortutako materialak gazteagoak izanik, ez ziren besteak haina higatu.
Azpian ageri den denbora lerroan Periodo Nektariarra gainerakoekin batera ageri da. Ikus daitekeen moduan, albokoekin alderatuta, laburra izan zen garai geologiko hau, soilik hirurogeita hamar milioi urte iraun baitzituen.
Thyrsitoides marleyi
Thyrsitoides marleyi Thyrsitoides generoko animalia da. Arrainen barruko Gempylidae familian sailkatzen da.
Nektariarra
Lurra periodo honetan zehar
Ilargian Periodo Nektariarra jazo zen uneko arrastorik ez dugu atzeman Lur planetan edo atzemandakoak oso urriak izan dira, horregatik erabili izan dira Ilargiko arrastoak Lur planetan garai haietan gertatu zena ulertzeko. Egun ofizialki onartuta dago Ilargia Periodo Nektariarrean zegoenean Lurra Eoi Hadearrean zegoela, hala ere, eoi hau ez da egun, era ofizialean, garai geologikoetan banatzea lortu.
Uxue Alberdi
Kazetaritza Leioako kanpusean ikasi zuen. 2005ean lortutako Idazle gazteentzako Igartza bekari esker idatzi zuen lehen liburua: Aulki bat elurretan (2007). 2007an beste sorkuntza beka bati esker, Joseba Jaka Beka hain zuzen ere, Aulki-jokoa (2009) ipuin liburua idatzi zuen. 2013an Euli-giro ipuin bilduma argitaratu zuen eta, aurrerago, 111 Akademiaren saria jaso zuen Jenisjoplin (2017) argitaratu zen Susa argitaletxearen eskutik.
Bestalde, 2010ean Ttarttalo argitaletxearen eskutik haur literatura idazten hasi zen, Ezin dut, eta zer? ipuinarekin eta handik urte batzuetara, Haur eta Gazte Literaturako Euskadi Saria irabazi zuen 2016an, Besarkada izenburuko lanarekin. 2020an euskarazko saiakeraren Euskadi Literatura Saria jaso zuen Kontrako eztarritik lanarekin.
Literatura tailerren irakasle, iritzi artikulugile, itzultzaile, irakurle-taldeen gidari, letragile eta beste hainbat alorretan aritzen da lanean. Ainhoa Agirreazaldegirekin batera Bertso Eskola Feminista delakoa jarri zuen abian.
2012an Paul Gallicoren Elur-antzara grabatu zuen.
Dursey uhartea
Dursey uhartea, Baoi Bhéarra edo Oileán Baoi eta Dursey Island, Irlandako hego-mendebaldeko Beara penintsularen hego-mendebaldeko muturrean dagoen uharte bat da, Cork konderrian.
Tiago Prado
Tiago Prado Nogueira (1984ko maiatzaren 3a - ) Brasilgo futbolaria da.
Livina
Livina Eslovakiako udalerri bat da, Partizánskeko barrutian kokatuta. 3,22 km²ko azalera du eta 113 biztanle 2017ko datuen arabera.
Zaķusala
Zaķusala Daugava ibaiko uharteetako bat da, Letoniako Riga hiriburuaren erdialdean dagoena. Irlaren izenak Erbien uhartea esan nahi du letonieraz.
Bertan 1986an eraiki zen Rigako Irrati eta Telebistaren dorrea eta Letoniako Telebistaren eraikina daude. Dorrea Herrialde Baltikoetako eraikinik garaiena da. Uhartearen ipar-muturretik igarotzen den trenbidearen alboan, Bigarren Mundu Gerran zehar leherrarazitako Burdinazko zubiaren hondakinak daude.
Le Jeune Ahmed
Le Jeune Ahmed 2019ko Jean-Pierre eta Luc Dardenne belgikar zinema zuzendarien film dramatikoa da.
Belgikan dago girotuta istorioa: 13 urteko Ahmed da protagonista; batetik, erlijioaren deia du inguruan, eta, bestetik, adinari dagozkion aurkikuntzak.
Pedro Bilbao
Pedro Bilbao Encera (Algorta, 1909ko urriaren 9a - Algorta, 1992ko irailaren 19a) doktorea mediku getxoztarra zen, Medicina preventiva y salud natural (Medikuntza prebentiboa eta osasun naturala) liburua idatzi zuena. Plaza bat ere badu bere omenez Algortako Portu Zaharrean eta Getxoko Ereaga hondartzako itsasertzean oroitarri bat du ere bai, bere inskripzioan honakoa irakur daitekena (itzulpena):
Sainte-Gemmes-le-Robert
Sainte-Gemmes-le-Robert Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Gemmes-le-Robert udalerrian erroldatutako biztanleak 833 ziren. Familiak 329 ziren, horien artean 82 pertsona bakarrekoak ziren (35 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 102 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 114 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 31 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 529 ziren, horien artean 404 aktiboak ziren eta 125 inaktiboak ziren. 404 pertsona aktiboetatik 375 lanean zeuden (210 gizon eta 165 emakume) eta 31 langabezian zeuden (14 gizon eta 17 emakume). 125 pertsona inaktiboetatik 65 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Gemmes-le-Robert udalerrian 331 unitate fiskal zeuden, 855 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.727 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Sainte-Gemmes-le-Robert udalerrian 65 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.794 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola 1  eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Benthophilus leptocephalus
Benthophilus leptocephalus Benthophilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Briga (gazte antolakundea)
Briga 2005. urtean sortu eta gazte berriez osaturiko antolakunde independentista, sozialista, feminista, internazionalista eta antikapitalista iraultzailea da.
AGIR ikasleri mugimenduarekin harreman estuak ditu eta biak ala biak Galiziako askapen nazionalerako mugimenduko kide dira.
Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak Iban Zalduak 2018an argitaratu zuen ipuin bilduma da.
Briga (gazte antolakundea)
Brigak sozialista/komunista, antiinperialista, antiautoritario, ekologista, independentista, antifaxista, feminista eta internazionalista gisa definitzen du bere burua. Bere helburua patriarkatutik eta kapitalismotik kanpo egongo den Galizia batu, independente, sozialista, feminista eta galegoa eraikitzea da.
Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Egitura
32 ipuin dira guztira, gehi kontrazalean doana. Istorio aski laburrak dira oro har, gai, estilo eta teknika ugari erabiltzen dituztenak. Espero gabeko bukaera bat agertzen da ipuin gehienetako azken orri edo paragrafoan. Egunerokotasunari azpilak bilatzen dizkioten kontakizunak dira, fantasiari zirrikitu bat irekitzen diotenak, bikoteen arrakaletan arakatzen dutenak, euskal gatazkari geruza berriak bilatzen dizkiotenak, elkarrizketa-bidezkoak, txosten gisakoak, jostalariak, dramatikoak, ironikoak...
Zenbait atal
Diskoetako soinuetatik abiatuta idatzita daude Garai batean, Bera ez dagoenean, Nostalgiak edota Egun gris batean ipuinak.
ETAko kide bat eta super botereak uztartzen ditu Lekukotasuna ipuinak.
Ihes egindakoak ipuina haurtzaroko oroitzapena dirudi auzokideen arteko harremana, etxeko animalien zaintza eta guraso eta seme alaben arteko transmisioaz aritzen denean. Beste ipuin batean ere (Jose Angel Garcíaren eta Maddi Arrietaren adierazpenak, edo hitz egiten hasteko ordua) guraso eta seme alaben arteko transmisioaz ari da baina prostituzioaren gaiaren inguruan.
Bi ipuinetan (Dena eta Wikipedia eguneratzen) Wikipedia azaltzen da marko bezala. Wikipedian idazteak sor litzakeen ahalmen hilgarrien inguruan antolatzen dira ipuinak.
Kontrazalean azaltzen den 18 lerroko ipuintxoan ere agertzen da heriotz bat. Horretan ere... ez, ordea, ohi bezala, tristezia eta etsipena dakartzan hori... baizik eta irripartxoa sortarazten duen bukaera txinpartadun batekin, kontrazaleko ipuinari eta liburu osoari izenburua jartzen diona: Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak.
Bigarren Errepublika (argipena)
Bigarren Errepublika agintaldi politiko historiko baten izena da hainbat herrialdetan:
Säter udalerria
Säter Suediako udalerria da. n kokatua dago. 624,53 km² ditu eta 10,996 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Abère
Abère (izen ofiziala eta frantsesezkoa; gaskoiz Avera), Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerri bat da, Okzitaniako Bearno eskualdekoa.
Ébaty
Ébaty Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Tilsiteko Hitzarmena
Tilsiteko Hitzarmenak, 1807ko uztailean Napoleon Frantziako enperadoreak Tilsit herrian sinaturiko bi itun izan ziren.
Horietatik lehena, 1807ko uztailaren 7an sinatu zuen Alexandro I.a Errusiakoa tsarrarekin, Errusia eta Frantziaren arteko gerrarekin amaituz eta bi herrialdeen arteko aliantza bat abiaraziz, gainontzeko europar herrialdeak, are toki ahulagoan uzten zituena. Bi herrialdeek, ezkutuan, gatazketan elkarri laguntzea adostu zuten. Frantziak, Errusiari turkiarren aurka laguntzea agintzen zuen, Errusiak, Erresuma Batuaren aurkako Blokeo Kontinentalera batzea adosten zuen bitartean. Hitzarmen honek, Varsoviako Dukerri Handia ere sorrarazi zuen.
Ébaty
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 80 etxebizitza zeuden, 76 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 78 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 76 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 30 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tilsiteko Hitzarmena
Errusia eta Frantziaren arteko elkarlana 1810ean hautsi zen, tsarra, itsasontzi neutralei, euren merkataritza lanak Errusiako portuetan egitea baimentzen hasi zenean. 1812an, Napoleonek Errusia inbaditu zuen, aliantzaren hondar orokin amaituz.
Ébaty
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 138 ziren, horien artean 108 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 108 pertsona aktiboetatik 101 lanean zeuden (52 gizon eta 49 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Tilsiteko Hitzarmena
Tilsiteko bigarren hitzarmena, lehenengoa baino bi egun beranduago sinatua, 1807ko uztailaren 9an, Prusiarekin, bi herrialdeen arteko gerrari amaiera eman ziona izan zen, Prusiarentzat oso baldintza gogorrekin, baina, ia, bere lurralde nazionalaren erdia galtzen zuena.
Ébaty
Diru sarrerak
2009an Ébaty udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 224 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.569 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hedemora udalerria
Hedemora Suediako udalerria da. n kokatua dago. 928,86 km² ditu eta 15,217 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Afroedura tembulica
Afroedura tembulica Afroedura generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Myadestes ralloides
Myadestes ralloides Myadestes generoko animalia da. Hegaztien barruko Turdidae familian sailkatua dago.
Castex
Castex toponimo eta abizen bat da:
Tiliqua
Tiliqua Scincidae familiako narrasti genero bat da. Indonesia, Australia eta Papua Ginea Berrian bizi dira. Mihia urdina dute.
Ana Araujo
Ana Araujo (Beasain, Gipuzkoa, 1980) euskal aktorea da. Hauek dira bere lanak:
Besteak
Dantzaria ETBko programa berezi batzuetan
São Sebastião do Umbuzeiro
São Sebastião do Umbuzeiro Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jun Ando
Jun Ando (安藤 淳, 1984ko urriaren 8a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kyoto Sanga FC eta Matsumoto Yamaga FC.
Bambuco
Bambuco delakoa Kolonbiako musika mota eta dantza herrikoi bat da. Herrialde honetako musika folklorikoaren ikurretako bat da. 3/4 edota 6/8 konpasa eta oktosilaboetan idatzitako letrak ditu. Europako bals eta polska (ez nahastu polkarekin) musiken antzeko erritmo egitura du.
Vigueron
Vigueron Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Abidos (Pirinio Atlantikoak)
Abidos (izen ofiziala eta frantsesezkoa; gaskoiz Avidòs) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerri bat da, Okzitaniako Bearno eskualdekoa.
Vigueron
Biztanleria
2007an Vigueron udalerrian erroldatutako biztanleak 118 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 70 etxebizitza zeuden, 55 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 67 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 55 etxebizitza nagusietatik 40 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 69 ziren, horien artean 47 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 47 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (23 gizon eta 20 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vigueron udalerrian 56 unitate fiskal zeuden, 140 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.157 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.