cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Errealismo (literatura)
Erromantizismotik errealismora
Estatu Batuetako erromantizismoak, ingelesak bezala, errealismoaren kutsu handia zuen: ez zen, beraz, beste herrialde gehienetan bezala, haustura garbirik izan joera batetik bestera. Amerikar erromantizismoari ezaugarri bereziak eman zizkioten Washington Irvingen umoreak, Emersonen soraiotasun krudelak, Cooperren deskribapenen zehaztasunak, Poeren idazkera zehatz eta bikain taxutuak, Hawthorneren ikuspegi zorrotzak; baina, bestalde, Walt Whitman olerkari errealistatzat hartu izan bada ere, Estatu Batuetako literaturako olerkaririk erromantikoenetako bat da, bere hitz-etorriagatik eta gehiegikeriagatik. Azkenik, askoz geroago, XX. mendean, frantses naturalisten eredua imitatu zuten idazleak baizik ezin har daitezke zentzurik hertsienean errealistatzat: Frank Norris, Theodore Dreiser, Upton Sinclair, Steinbeck, Caldwell, Dos Passos, etab.
1852 inguruan, eleberria nagusitu zitzaion Errusian olerkiari. Ordurako errusiar erromantizismoa errealismoz kutsatuta zegoen. Baina errusiar errealismoa frantsesaren oso bestelakoa zen. Bizitzako alderdi garratzenak adierazteko zaletasuna ez zen, Frantzian bezala, gauzak objektibotasunez, argi eta zehatz ezagutzeko borondate intelektualaren ondorioa, edo moralaren eta artearen konbentzioak iraultzeko saioa, karitatearen eta salbamenaren higuina baizik. Errusiar errealismoa, frantsesa ez bezala, fantasiari zegoen lotua, edo galdera espiritualek eta moralek sortutako kezkek bultzatua. XIX. mendearen bukaerako errusiar nobelagile handiek bereganatuak zituzten errealismoaren ezaugarri nagusiak.
Beraz, egia da 1850-1890 urteetan Mendebaldeko literaturan, oro har eta ezaugarri nagusietan, erromantizismoaren aurka sortutako joerak nagusitu zirela, eta, joera horiek guztiak, zein gehiago zein gutxiago, errealismoa esaten zaion joera zabal horren barnean sar daitezkeela.
Literaturaren aldaketa
Errealismoaren sorrerak erromantizismoarekin zuen kontraste handia puntu batean nabaritu zen batez ere, literatura-generoen hierarkia zeharo irauli izanean; generoek aldaketa handiak izan zituzten, eta, literaturarekin batera, idazlearen izatea bera ere aldatu zen. Garai bakoitza genero baten nagusitasunari lotua egoten da; hala, erromantizismoa olerkiaren garaia izan zen, XVII. mendea tragediarena, eta XVIII. mendea ideien prosarena. Eleberriak garrantzi handia izan zuen erromantizismoan, haina olerkiaren mende egon zen beti. Erromantizismoaren bukaera eta olerkiaren gainbehera batera gertatu ziren, eta esan daiteke erromantizismoaren eta sinbolismoaren artean lozorroan-edo egon zela poesia.
Errealismoaren garaia kritikaren garaia da: jakin-mina, ezagutzeko irrika eta errealitatea objektibotasunez atzeman nahia nagusitu zitzaizkion sentiberatasun subjektiboari eta irudimenaren indarrari. Nietzscheren arabera, «jakintza iristeko borondate mugagabea» zen garai haren ezaugarri nagusia.
Kritikan, historian, pentsamenduari zuzenean dagozkion alderdietan eman zuen agian garai hark bere neurririk zorrotzena, garai hartakoak baitira pentsamendua eta jakintza aurrerarazi zuten pentsalari eta obra bikain asko: Darwin, Comte, Spencer, Sainte- Beuve, Taine, Renan, Carlyle, Nietzsche.
Hala eta guztiz ere, nobela izan zen errealismoaren garaian genero nagusia. Bai kopuruz eta bai kalitatez, beste edozein genero baino askoz oparoagoa izan zen nobelagintza: etenik eta makalaldirik gahe egin zuen bere bidea, eta forma aski egonkor batean tankera hartuz joan zen, hori baita genero batek helduaroa iritsi duelako ezaugarri garbia.
Antzerkiaren bizitasuna eta arrakasta da literatura errealistaren beste ezaugarri bat.
Antzerkiak garai hartan izan zuen garrantzia estu lotua dago gizartearen bizi-baldintzekin: gizarte burgesaren egonkortasuna eta oparotasuna, aisiaren eta atseginaren goraldia, hiri handien arteko komunikazioa hobetu izana... Baina, batez ere, nobelarekin batera balio errealistak adierazi izanak eman zion antzerkiari arrakasta handia.
Erromantizismoaren garaiko drama historikoen ordez, errealismoak drama burgesa eta ohituren komedia jarri zituen boladan, eguneroko bizitzaren azterketa, eguneroko gertakizun soilak... Antzerkiko hizkuntza bakuna eta zuzena zen, eta agertokiaren eta antzezlanaren beraren antolamenduan aurreko garaietako konbentzio artifizialak baztertu ziren. Antzerkiaren eta nobelaren bilakaera antzekoak dira, eta, hala, nobela errealistak aise bihur zitezkeen antzerki-lan, eta antzerki-lan ezagunak, herriz, nobela.
Generoak finkatzeko eta definitzeko lehia hark poesia genero horietatik -nobelatik eta antzerkitik- bereiztea ekarri zuen: poesiaren balioak bere esparrutik uxatuz aurkituko zuten nobelak eta antzerkiak zeinek bere muina eta mamia, lirikaren kutsadurarik gabe. Eta horren ondorioz, poesia bere baitara sartu zen, eta era horretara araztu zen, soildu zen, eta kanpoko eragin alferrikakoak alde batera utzi zituen. Baudelaire poeta handiak hartu zuen, batez ere, bere gain ardura hori, nobela urratzen ari zen bidearen antzekoa eginez poesian.
Baina haren ahaleginak ez zuen fruiturik emango, harik eta sinbolismoa bete-betean sortu ez zen arte. Bitartean, garai hartako poesia lur arrotz eta mortuetan galdu zen: pasadizoetan, didaktismoan, bitxikerietan.
Nobelaren antolamenduak eta hobekuntzak nobela laburraren edo ipuin luzearen -frantsesez nouvelle esaten zaion horren loraldia eta arrakasta ekarri zuen. Errealismoaren garaiko nouvelle horiek erromantizismoaren garaiko kontakizun laburren oso bestelakoak ziren, eta Maupassant, Txekhov eta beste idazle bikain batzuen bultzadaz goren maila iritsi zuen aldi hartan.
Errealismoa eta objektibotasuna
Hainbat joeraren eraginez gorpuztu zen literaturaren barnera errealismoak ekarri zuen aldaketa handi hura. Lehenik, erromantizismoak ihes egina zion eta desitxuratua zuen errealitate hari herari ohartu, hura aztertu eta ahalik eta zehatzen adieraztea zen errealismoaren ezaugarririk behinena; zientziaren helburu berbera zuen beraz: garbi ikustea. Zolak honelaxe adierazi zuen hori: «Naturalismoa letretan anatomia zehatza da, ikusten dena onartzea eta irudikatzea». Zientzia eta positibismoa nagusi ziren garai horretan, nobelak behaketari eta azterketari sakrifikatu behar zion fikzioa. «Literaturak zientziaren abiada hartu beharra dauka» esan zuen Flaubertek.
Errealismoak debekatuta zeukan erromantizismoak errealitatearen ordez jartzen zituen zera irreal guztiak: izadiaz gaindiko gertaerak, fantasia, ametsa, elezaharra, maitagarrien eta mamuen mundua...
Exotismoa eta historia ez ziren hala ere literaturatik desagertu. Baina ametsaren exotismoak behaketaren exotismoari eman zion bidea: Flaubert Tunisiara abiatu zen Salammbô idatzi ahal izateko. Baina Frantziako nobela errealista asko eta asko Parisko auzoetan eta probintzietan kokatuak dira. Frantziatik kanpo ere errealismoa leku jakin bati lotua egon zen: Stokholm-en girotuak Strindbergen obrak, Sizilian Vergarenak, Portugalen Eca de Queirozenak, Wessexen Thomas Hardyrenak. Literatura-mota hark leku jakin eta hurbil bati izan zion atxikimendua orobat nabari da olerkian: Mistralek Proventza izan zuen bere olerkigintzaren gai nagusia, Verdaguerrek Katalunia, Soniskyk Suedia, etab.
Historia, berriz, nobela errealista askoren gai eta ardatz nagusia izan zen, baina, erromantikoentzat ez bezala, nobelagile errealistentzat historia jakintza zehatzaren alor bat zen, eta ez ametsei bide ematen zien sorburu bitxi bat. Hortaz, idazle errealistek aipatzen zuten iragana heren gizarteen eta herrialdeen iragan hurbila zen: XIX. mendearen hasierako Espainian girotu zuen Perez Galdosek Episodios nacionales bere nobela-bilduma, eta Pedro de Alarcónek bere eleberriak; Napoleonen garaia aukeratu zuen Fontanek... Horren ondorioz, modernotasuna izan zen orobat literaturaren ezaugarri garrantzi handikoa. «Gaurko gizona zibilizazio modernoan», horrela definitu zuen Champfleury-k 1872an errealismoa. Modernotasun horrek ez zuen esan nahi idazle haiek bere garaia justifikatzen zutenik, ezta gutxiago ere, askok gogor eta zorrotz epaitu baitzuten; aitzitik, ikusitako gauzak baizik aintzat hartzen ez dituen ikuspegi baten ondorio zuzena zen. Irudimenak jai zeukan, beraz. Honela esan zuen Zolak: «Garai batean nobelagile batengatik esaten zen bezala: irudimen handia du; gaur egun, nahitaez esan beharra dago: errealitatearen sena du». Balzac-en eta Dickensen obrek duten irudimen handiak, sormen-ahalmen handiak erromantizismoarekin lotzen ditu nolabait, zeren eta behaketa zehatza baitzen idazle errealistaren ezaugarri nagusia. Kontua ez zen sortzea, ikustea baizik.
Ezin dira erromantizismoa eta errealismoa elkarren kontra jarri irrealitatearen eta errealitatearen aurpegiak balira bezala. Erromantizismoak mundu zehatza aurkitu zuen: hura da errealismoaren sorburua. Baina erromantizismoak errealitatea estutzen bazuen, presaka eta subjektibotasunez, errealismoa, berriz, haren ondorengo naturala zen, sintesiari analisia jarraitzen dion bezala, senari ikerketa xehea. Errealismoak, beraz, xehetasunen sena du bere barnean. Garbi zuten kontu hori sen hori bera izan zuten eta errealismoaren aitzindari izan ziren bi idazle handik; Balzac-ek honela esan zuen: «Xehetasunak izango dira modu desegokian nobela esaten zaien idazlanen merezimendu bakarra» eta egiazko gertakizun ttipia aipatzen zuen Stendhalek. Victor Hugok Waterlooko gudua deskribatu zuenean modu erromantikoan egin zuen; Stendhalek eta Thackerayk, berriz, modu errealistan.
Literatura errealistak berez hartu zuen bere idazkeraren helburutzat bere garaiko gizartea, haren egitura eta haren arazoak.
Literatura erromantikoa gizabanakoen literatura aristokratiko bat izan zen: haren irakurleria ez zen egonkorra, eta nahasia zen. Baina XIX. mendearen erdialdera gizartea askoz modu homogeneoagoan zegoen antolatua; burgesiak hartu zuen aristokraziaren lekua, eta hura izan zen mugimendu industrialaren zuzendaria; burgesia zegoen agintean, burgesiak erosten eta irakurtzen zituen liburuak, eta burgesiak ziurtatzen zuen antzerki-lanen arrakasta: burgesiarena zen garai hartako mundua.
Hala eta guztiz ere, literatura errealistak maiz salatu zituen balio burgesak. Burgesiari zioten gorrotoan oinarritu zuten bere bizitza Flaubertek eta goncourtarrek. Ibsen, Strindberg, Turgeniev, Tolstoi akusatzaileak izan ziren. Literatura hura burgesa zela esateak ez du berez esan nahi men egiten zienik balio burgesei, burgesiak ikusten zituen errealitate berberak eta arazo berberak ikusten zituela baizik. Burgesak aise ezaxolatu zitezkeen Nervalen eta Novalisen ikuspenez eta ametsez, baina nekez itzur zitezkeen Flaubertek edo Zolak aurkezten zien mundutik, hura beren mundua haitzen. Ezkontza, dibortzioa, amodioaren eta interesaren jokoak, adulterioa eta herentzia, probintzietako bizimoduaren asperra, Paris, dirua: horiek denak burgesiaren giroaren eta mitoen osagarriak ziren. Literatura hark orobat aurkezten zizkion burgesiari bere arazoak, akatsak eta obsesioak : E. Zolaren Germinal nobelako grebak, Pot-Bouilleko neskame-gelak, Dostoievskiren nerabeek beren krimenak prestatzen dituzten azken solairuko gela haiek, Lyongo fabriketan hamasei orduz lan egiten zuten tuberkulosoak, etab.
Bestalde, burgesia bera da bere burua salatzen duena: ez ziren proletarioak Kapitala (Marx) edo Ehiztari baten kontakizunak (Turgeniev) idatzi zituztenak. Literatura soziala edo helburu sozialak dituena, erreformazalea edo iraultzailea, populista edo errukizkoa, idazle burgesek idatzia zen. Eta orobat erromantizismoaren azken aldian sortu zen nobela herrikoia: Eugene Sueren, Hugoren, Dickensen, Balzac-en folletoiek herriaz hitz egiten zuten, eta herriari hitz egiten zioten, baina, batez ere, herriaz hitz egiten zioten burgesiari. Londresko eta Parisko galbidezko auzoek exotismo berri bat aurkezten zioten irakurleari, bide berri bat eskaintzen zioten idazleari, eta, aldi berean, bere erantzukizunen aurrez aurre jartzen zuten gizarte burgesa.
Errealismoaren beste ezaugarri nagusi bat erromantizismoak bere-berea zuen subjektibismoaren aurkako erreakzioa zen.
Karia horretara, hona, adibidez, zer idatzi zuen Carl Snoilsky-k: «Nik ez ditut jendaurrean agertzen nire bihotzeko poza eta oinazea».
Idazle errealista guztiak bat etorri ziren beren barne-egoeraren erakutsi zaleak gogotik gaitzesterakoan. Subjektibismoaren ukazio hori, ordea, ez zetorren hainbeste orokortasunaren borondatetik nola objektibotasunaren kezkatik: subjektiboa dena iheskorra da, ezin da kontrolatu, nekez onartzen du hari arretaz begira egotea. Partikulartasunak, ordea, ez zion batere higuinik sortzen idazle errealistari. Xehetasunerako zaletasunak gauza eta pertsona bitxi eta bakanen zaletasuna ekarri zuen: anomaliak, kasu psikologikoak, munstrokeriak lilura handia sortzen hasiak ziren idazleengan.
Baina ohiz kanpokoa den horrek objektiboa behar zuen izan, kanpotik aise antzemateko modukoa.
Errealismoaren anbiguotasunak
Errealismoarentzat edozer gauza izan zitekeen artelan baterako lehengai; errealistek edozer gauza irudikatu nahi zuten, baina «edozer gauza» hori alderdi bertsutik agertzen zen ia beti. Errealitatea bera zen axola zuena, nahiz errealitatea tristea izan; errealismoak eta ezkortasunak oso lotura estuak izan zituzten, zeren eta zerbaiten alderdi etsigarriak ziurtatzen bide baitzion idazleari zera horren errealitatea bera. Aldi berean, errealismoak gogotik salatu zituen aurreiritziak eta konbentzio moral eta erlijiozkoak, gizarteak izadiaren eta bizitzaren alderdi askori ezarria zion debekua altxa zuen, eta, beraz, eskandalua eta probokazioa sortu zituen bazterretan. Idazle errealista askok gizarte burgesak isilpean eduki nahi zituzkeen miseriak eta injustiziak jendaurrera atera zituen: esnobismoa, nazioen aurreiritziak, gizartearen harrokeriak eta lilurak, ohorearen faltsukeria, egiaren eta gizarte-bizitzaren arteko hipokrisia, bizioak, lotsagarrikeriak, interesen nagusitasuna.
Literatura errealista, oro har, gizartearen oinarrien kritika zorrotza zen, baina gizarte burgesak aurre egin zion kritika horri zenbait idazle auzitara eramanez: Flaubert, Baudelaire, Osear Wilde. Baina kritika hori sistematikoa nola baitzen, literaturak gizartearen alderdi jakin batzuei eman zien lehentasuna; lohia, etsipengarria, gaiztoa, lotsagarria ez zen guztia ez bide zen errealismoarentzat errealitate. Ikuspegi erromantikoaren gehiegiaz akituta, errealismoak ikuspegi horri kontra egiten zioten alderdietara mugatu zuen mundua, eta, azkenerako, benetako errealismoa izan ordez, errealismo hark zinikoa, zeharo kritikoa eta gizakiaren ikuspegi ezkor eta doilorra zuen errealitatera mugatu zuen bere ikuspegia.
Errealitate osoa erakutsi nahiak eguneroko bizitzaren hutsalkeria erakustera eraman zuen errealismoa. Kontzientziaren lilurek engainatua izateko beldurrak nork bere baitako sinesteak lilurakeriatzat hartzera eraman zituen errealistak. Askatasuna bera ere ukatu zuten, kontzientziaren sentimendu bat-batekoa baitzen: determinismo historikoaren, bilakaera biologikoaren, herentziaren kate hutsezinek arautzen zuten gizakien bizitza. Aldez aurretik erabakita zeuzkan errealitatearen alderdiak hobetsi zituen errealismoak, errealitatearen ikuspegi bat-batekoa iraultzen zutenak hain zuzen, errealitatea bera iraultzen zutenak agian.
Errealismoak errealitatea mugatu zuen beraz, eta kanpoaldearekin identifikatu zuen. Sentimenduen subjektibismoa, kontzientziaren barneko mundua ez zuten errealitatetzat hartzen: errealitatea, lehenik eta behin, gauza zehatzak, fisikoak, sumagarriak ziren. Fisiologia nagusitu zen, beraz.
Errealismoak ez zituen sentimenduak ukatzen, baina portaeren deskribapena hobetsi zuen azterketa psikologikoa baino, hobeto kontrola zezakeelakoan. Pertsonaia bere itxura fisikoaren, bere keinuen eta hitzen bidez definitzen eta gorpuzten zuten: hortaz, elkarrizketen eta deskribapenaren teknika oso zehaztu eta doitu zen; Maupassant, Tolstoi eta Txekhov, adibidez, maisuak izan ziren giza sentimenduak begien bistan dagoenaren bidez iradokitzen.
Errealismoak errealitate osoa atzeman nahi zuen, eta errealitateak berak bere burua erakusten zuelako irudipena sortu.
Arte inpertsonal bat iritsi nahi zuen, idazlea bera bazterturik. Idazle errealista saiatu zen, beraz, obran ez agertzen, bere sentimenduen isilmandatua edo bere aitorpen filosofikoak obran ez egiten. Eta saiatu zen berebat bere egiletasuna ezkutatzen. Balzac-ek bere nobeletan erabiltzen zituen trikimailuak bertan behera eroriak ziren. Nobelagileak ez zeukan bere pertsonaien ahotsa bere ahots propio orojakileaz ordezkatzeko eskubidea. Bere pertsonaiez ez daki egileak beste pertsonaiek jakin dezaketena baizik, eta behatzaile pribilejiatu eta orojakile izateari utzi baitio, ezjakinarena eta ezikusiarena egin beharra dauka. Elkarrizketek gorpuztu zuten orduan, gehienbat, kontaketa bera. Baina idazleak ez zuen, noski, bere burua erabat ezkutatzea lortu.
Errealismoa erromantizismoaren aurkako erreakzio gisa definitu izan bada ere, erromantizismoaren luzamendu bat zen berez: erromantizismoak utzia zuen leku berean hartu zuen errealismoak literatura.
Errealismoak baztertu egin zuen erromantizismoak aldeztua zuen askatasun subjektibo horren adierazpena, eta dena esatea izan zen aurrerantzean haren helburua, ez baitzegoen ez gai hobetsirik ez gai debekaturik, eta gauzak ahalik eta zuzenen esatera eman zitzaion bete-betean, erretorika desagertua baitzen; ondo idaztea, errealismoan, gauzek berek idazlearen ordez hitz egingo balute bezala idaztea zen. Errealismoak errealitatearen bestelako uste bat ekarri zuen, eta idazleari bere obran egoteko beste modu bat. Literatura-lanak gaitzat hartzen duen errealitate hori errealitate aukeratua da. Eta idazlan oro estiloa da, aukera den bezalaxe, eta adierazpenik xumeenean ageri da, nahitaez eta bere gogoz kontra agian, idazlearen eskua. Hortaz, errealismo ideala literaturatik kanpo baizik ezin eman zitekeen: eguneroko bizitzako gertaera hutsalen zerrenda amaigabe batean adibidez, edozein egunkari puskatan, edozein elkarrizketa edo egintza xumetan.
Obra errealitatera makurrarazi nahi hori muga-mugaraino eramanez gero, literatura bera suntsitzea zekarkeen. Eta errealismoaren barnean bazen adierazmoldearen erdeinu bat, literaturaren halako umiliazio bat gauzen, bizitzaren eta ekintzen aurrean.
Hala eta guztiz ere, literatura errealista bere burua suntsitzeko logika horri itzuri zitzaion, oro har. Baina errealismoaren eta literaturaren artean liskarra zegoelako kontzientzia oso errotua zegoen errealistengan. Flaubert izan zen errealismo arruntak literatura hondamenera zeramalako uste finkoa izan zuenetako bat, eta gogotik saiatu zen konponbideren bat bilatzen, errealismoa eta batez ere naturalismoa arbuiatuz, eta artearen bidez balio erabatekoa eman nahian literaturari; zeren eta, haren ustean, errealismoak ezin zuen dagoeneko errealitate osoa bere barnean hartu, ez zeukan jadanik zehatz deskribatzerik, eta ez zeukan adierazpide oso eta beteginik hura adierazteko. Irtenbide bakarra, Flaubertentzat, errealitatea ezabatzea zen, arteak bere burujabetza irits zezan: ezeri buruz izango ez zen liburu bat idatzi, estiloaren barne-indarrak soilik eutsiko zion obra alegia, estiloa bera baitzen gauzak ikusteko erabateko modu bakarra.
Beraz, errealismoaren azken aldian bere burua suntsitzera zeraman joera geldiarazteko, erabateko balioa eman zitzaion arteari.
Idazle batzuek ezagutu nahiaren grinaz forma arbuiatu bazuten ere, beste askok ulertu zuten azkenean forma zorrotz-zorrotz lantzeak eta doitzeak baizik ez zezakeela justifikatu aukeratutako errealitatearen hutsalkeria. Gizarte-egoera berri baten edo pentsamenduari zegokion alorreko joera berrien eraginez ez ezik, arrazoi huts-hutsik estetikoak nagusitu ziren azkenik errealismoan. Erromantizismoaren adierazpidearen arriskuak oso kontuan harturik, lan zehatz eta saiatuaren bidez, bat-bateko bultzadari men egin gabe, forma eta estilo zaindua eta betegina iristea aukeratu zuten idazle errealistek.
Garai hartako literaturaren aldiak aurkakotasunezko eta kidetasunezko loturez daude elkarri atxikiak. Erromantizismoaren ukazioa izanik, errealismoak harekiko loturan baizik ez du zentzurik. Eta errealismoak errealitateak berez eta bere baitan ezereztasuna baizik ez duela agerian jarri baitzuen, bere baitan zeuzkan jadanik beraren aurka zeuzkan eta beraren azkena ekarriko zuten elementuak: errealitatea ezabatzea, arte hutsaren edo arte erabatekoaren borondatea, errealitatearen sorkuntza sinbolikoa. Egitura eta forma klasikoak, erromantizismoaren subjektibismoa eta naturalismoaren objektibismoa alde batera utzirik, prosaren eta poesiaren teknika eta joera berriak ari ziren nagusitzen.
Lautoka
Lautoka Fiji uharteetako bigarren hiririk handiena da. Bere portua uharteetako sarrera nagusiena da Suvaren atzetik. Viti Levu uharteko mendebaldeko kostaldean dago, Naditik 24 kilometrora, iparraldean. Azukre kanaberaren plantazioek garrantzi handia dute honen ondorioz, azukrearen hiria bezala ezaguna da. 52.220 biztanle zituen 2007ko zentsuan eskura dauden azkenengo datuetan.
Txernihiveko ogi-ilarako erasoa
Txernihiveko erasoa –edo, zehatzago, Txernihiveko ogi-ilarako erasoa– 2022ko martxoaren 16an, AEBek Kieven duten enbaxadaren arabera, Txernihiven (Ukraina) gertatutako Errusiako indarren eraso bat izan zen, non, gutxienez, hamar zibil hil ziren, ilara batean, ogia erosteko zain zeudenean. Ostean, heriotz-kopurua 13ra igo eta, bigarrengo zuzenketa batetan, 14ra igo zen.
Testuingurua
Errusiako indarrek Txernihiv hiri ukrainarra erasotu dute 2022ko otsailaren 24tik, Errusiak Ukraina inbaditu zuenean. Hiriaren gudu eta osteko setioak galera zibil handiak eragin zituzten; hala, esaterako, martxoaren 3ko bonbardaketa batek 47 pertsona hil zituen. Hala, martxoaren 10etik, hiria setiaturik dago.
Erasoa
Gertaera, Txernihiveko setiioaren testuinguruan gertatutakoa, Viatxeslav Txaus-ek, Txernihiv Oblasteko Gobernadoreak, salatu zuen, baita AEBek Kieven duten enbaxadak ere. Ukrainako telebistan Txausek adierazi zuenez, bonbardaketa "ez da gertat[utako] lehena, ezta etsaiak zibilen aurka egindako lehen bonbardaketa ere". Txausek erasoa aire-erasoa zela esan zuen bitartean, Estatu Batuetako enbaxadak esan zuen pertsonak "tirokatu eta hil" egin zirela. Hasiera batean, gertakarian 10 pertsona hil zirela jakinarazi zen. Hala ere, hildakoen kopurua 13 pertsonara igo zen ondoren, bai eta 14 pertsonara geroago, Ukrinformek jakinarazi zuenez. Gertakaria goizeko 10:00ak aldera izan zen, UTC+3, non biktimak artilleria astunak jaurtitakoaren leherketa baten ondorioz hil ziren. Zibil horiek armarik gabe zeuden, eta haietako batzuk bonbardaketatik bizirik atera ziren; azken horiek, Txernihiveko polizien laguntzaz, osasun-zentroetara eramanak izan ziren.
Erreakzioak
Gertakaria jazo eta lau ordu ingurura, Txernihiveko Eskualdeko Fiskaltzak kasu legal bat aurkeztu zuen erasoarekin lotuta. Ukrainako Segurtasun Zerbitzuko Txernihiv Oblasteko adarrak ere ikerketa bat hasi zuen.
Errusiako Defentsa Ministerioko bozeramaile den Igor Konaxenkov maior jeneralak esan zuenez, "Txernihiven hildako zibilen irudiak, ustez militar errusiarrek hil zituztenak, "Kieveko erregimenaren" propaganda-hedabide guztietan banatu ziren, non hildako guztiak, ustez, ogia erosteko ilaran zeudela adierazten zen." Ostean, Errusia erasoaren erantzule ez zela baieztatu zuen ere: "Azpimarratu nahi nuke Txernihiven ez zegoela militar errusiarrik".
Achandunie
, 'Achadh an Dùnaidh', Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.
Asterix eta Kleopatra (filma)
Asterix eta Kleopatra (jatorrizko frantsesez Astérix et Cléopâtre), 1968ko marrazki bizidun film bat da. René Goscinny eta Albert Uderzo frantziar komikigileen Asterix pertsonaia eta Asterix eta Kleopatra komikian oinarritua dago.
ETB1 katean euskaraz aireratua dago.
Argumentua
Kleopatra ederrak Julio Zesarri egizpziarrak erromatarrak baina eraikitzaile hobegoak direla frogarazi nahi dio, eta horretarako Numerobis arkitektoari hiru hilabeteko epean jauregi bat eraikitzeko ardura emango dio. Numerobisek ez du uste betekizuna horren epe motzean burutzeko gai denik, hortaz galiarren herrira joan eta Panoramix adiskideari laguntza eskatuko dio. Hortaz, bi adiskideak, Asterix, Obelix eta Idefixekin batera Alexandriara joango dira. Elkarrekin batera jauregia eraikitzen saiatzen diren bitartean hainbat oztopo eta arrisku gainditu, Esfingea eta piramideak bisitatu eta Nilo ibaian nabigatuko dute, bai eta espetxean egonaldi bat izan ere...
Aphyosemion ahli
Aphyosemion ahli Aphyosemion generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Circourt
Biztanleria
2007an Circourt udalerrian erroldatutako biztanleak 100 ziren. Familiak 38 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 40 etxebizitza zeuden, 38 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 1 hutsik zegoen. 39 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 38 etxebizitza nagusietatik 35 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 8 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 30 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 57 ziren, horien artean 44 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 44 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (24 gizon eta 17 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren eta 1 iturgina.
2000. urtean Circourt udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lucifuga subterranea
Lucifuga subterranea Lucifuga generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Konposatu inorganiko
Konposatu inorganikoa elementu desberdinez osatutako konposatuak dira (taula periodikoaren elementuak), baina bere osagai nagusiak ez dira karbonoa edo hidrogenoa, konposatu organikoak bezala. Hala ere, sailkapen honetan konposatu bereziak daude zeinek bere sailkapena nahiko zaila egiten da, adibide bat karbono dioxidoarena da, bere konposatu nagusia karbonoa baita.
Nahiz eta substantzia anitzak egon konposatu inorganikoen sailkapenean, konposatu organikoak askoz ugariagoak dira gure planetan. Aipatzekoa da, nomenklatura desberdina daukatela eta prozesu desberdinetan parte hartzen dutela.
Konposatu inorganiko motak
Konposatu inorganikoek egitura mota ugaritasun handia daukate, baina konposatuan parte hartzen duten elementu kimikoen bidez sailkatu ahal dira:
Glinde
Glinde Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Konposatu inorganiko
Konposatu bitarrak
Konposatu hauek bi elementu kimikoz daude osatuta:
Konposatu hirutarrak
Konposatu hauek hiru elementu kimikoz daude osatuta:
Formulazioa
Beharrezkoa da konposatu inorganikoen idazketa jakitea hurrengo kontzeptu garrantzitsuak azalduz:
Konposatu kimiko bat formulatzeko beharrezkoa da oxidazio zenbakiaren kontzeptua azaltzea. Elementu baten oxidazio zenbakia elementuak daukan elektroiak hartzeko edo emateko gaitasuna adierazten du lotura kimikoa sortzen denean. Elektroiak ematen baditu zenbakia positiboa izango da eta elektroiak hartzen baditu negatiboa.
Historia
Friedrich Wöhlerek aminio zianatoa urea bihurtu zuen 1828an, gertakari hori izan zen gaur egungo kimika organikoaren ikasketaren hasiera. Garai hartan zientzalariek konposatu organiko eta inorganikoek bizitza espiritual baten modukoa zutela uste zuten.
Phasmahyla guttata
Phasmahyla guttata Phasmahyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kyle Dake
Kyle Douglas Dake, (Ithaca (New York), AEB, 1991ko otsailaren 25a), 74 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen borroka librean, Bekzod Abdurakhmonov uzbekistandarrarekin partekatuz, AEBko ordezkari bezala, Zaurbek Sidakov errusiarraren eta Mahamedkhabib Kadzimahamedau bielorrusiarraren atzetik.
Friedrich Hölderlin
Bizitza
Aita hil zitzaion oso gazte zela. Laster bereizi zuten amarengandik, eta teologiako ikasketak egitera eraman zuten Tübingengo apaizgaitegi protestantera; han Schelling eta Hegel ikaskideekin harremanetan jarri zen. 1793an ministro protestante izateko ikasketak egin zituen, gerora lanbide horretan sekula jardun ez bazuen ere. Frantziako Iraultzaren askatasun-ideiak kantatu zituen lehen poemetan (1789-1794), eta Grezia klasikoarekiko mirespena agertu zuen. Fichteren ikasle eta Schillerren adiskide izan zen Jenan, eta Weimarren Goethe eta Herder ezagutu zituen (1794-1795).
Frankfurten Gontard bankariaren seme-alaben irakasle gisa lan egin zuen (1795-1798). Haren emazte Suzettez maitemindu zen, eta hura izango da Diotima izenaren pean Hölderlinen obran agertzen den greziar emakume ideala. Harremanak moztera behartu zituzten (1799), eta Suitzan (1801) eta Frantzian (1802) bizi izan zen, zenbait familia ahaldunen etxeetan irakasle.
1804an adiskide bati esker eskuraturiko lanean, liburuzain jardun zuen, baina eskizofreniaren lehen zantzuek jota zuten orduko. Tübingengo eroetxean egonaldi bat egin ondoren, 1807tik hil artean, 37 urtez, zurgin baten etxean, Neckar ibaiaren ertzean, dorre batean bere burua itxirik bizi izan zen, Scardanelli goitizenez izenpeturiko olerki bitxiak idazten zituela.
Idazlanak
Hölderlinen obran poesia-lana da ezagunena. Frantziako Iraultzak eragindako ereserkien ondoren, Hymne an die Menschheit (1791, Gizadiari ereserkia), Hymne an die Liebe (Amodioari ereserkia), Grezia klasikoa eta hango mitologia orainaldiko egoeretan eta esperientzietan itsasi zituen, neurri klasikoetara hurbiltzen diren olerkietan: Natur und Kunst oder Saturn und Jupiter (Natura eta artea edo Saturno eta Jupiter), Ganymed (Ganimedes), An die Parzen, Hyperions Schicksalslied (Hyperionen patuari kanta), Der Archipelagus, (1800, Uhartedia). Beste zenbait poematan, hala nola Brot und Wein (Ogi eta ardoa), bere sorterriari kantatzen dio. Poesiaz gainera, Hölderlinek Hyperion oder der Eremit in Griechenland (1797-1799, Hyperion edo Greziako eremutarra) gutunez egindako eleberria eta Der Tod des Empedokles (Enpedokleren heriotza) tragedia bukatu gabe utzi zituen.
Anthocephala floriceps
Anthocephala floriceps Anthocephala generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Montigny-les-Jongleurs
Montigny-les-Jongleurs Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montigny-les-Jongleurs udalerrian erroldatutako biztanleak 75 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Once Caldas SA
Once Caldas SA Kolonbiako talde ezaguna da, Manizales hirikoa (Caldas departamentuan). Kolonbiako 4 liga irabazi ditu eta Libertadores Kopa bat ere bai.
Montigny-les-Jongleurs
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 44 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 44etxeak ziren. 36 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 14 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 47 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 36 lanean zeuden (23 gizon eta 13 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
2000. urtean Montigny-les-Jongleurs udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aphyosemion alpha
Aphyosemion alpha Aphyosemion generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Roberto Rodríguez Araya
Roberto Rodríguez Araya (Zürich, Suitza, 1990eko uztailaren 28a) Suitzar futbolaria da, aita espainiarra eta ama txiletarra dituena. Erdilari gisa jokatzen du eta bere egungo taldea KFC Uerdingen 05 Alemaniako 3. Ligan.
Francisco eta Ricardo Rodríguez futbolarien anaia da.
Selekzio nazionala
20 urtez azpiko nazioartekoa izan da Suitzako selekzioan 2 partida jokatuz.
Brigantin
Brigantin edo, Hego Euskal Herrian, bergantin bi mastako itsasontzia da, bela koadroak zituena. Bi mastak nagusia eta trinketa dira eta bela nagusi moduan tapiku handi bat izan ohi du.
Lehendabizkoz XVI. mendearen erdialdean agertu zen eta XIX. mendera arte erabili zuten. 600 t desplazatzeko gai ziren.
Rodrigues
Rodrigues (Île Rodrigues, ahoskatua; kreolez: Rodrig) Indiako ozeanoko uharte bat da, 2001az geroztik Maurizioko Errepublikako zati erdi autonomoa dena. Izena Diogo Rodrigues esploratzaile portugaldarrarengandik datorkio.
37.922 biztanle ditu (2011), 14 herritan. Tokiko hizkuntza frantses kreolea da. Hiriburua Port Mathurin da. Ekonomia arrantzan nekazaritzan eta turismoan oinarrituta dago.
Geografia
Rodrigues 1,5 miloi urteko uhartea da, sumendizko ‘Maskareinar ordokia’ren gainean jaioa. Maurizio ko ekialdetik 560 kilometrora dago, hegoaldeko 19°40/19°46 paraleloetan eta ekialdeko 63°20/63°30 meridianoetan.
Zabaleraz, 108 km² ditu. Uharte menditsua da eta punturik altuena (398 m) Mountain Limon dago. Koralezko uharriak inguruan ditu, 18 uhartetxotan.
Klima
Bi urtaro daude: aro hezea (urtarriletik martxora arte, batez ere, 25,9 °C inguru eta zikloien arrisku handiarekin) eta aro lehorra (abuztutik urria arte, 22,3 °C gradurekin).
Biodibertsitatea
Uharte isolatua izanik, zenbait espezie endemiko zituen Rodriguesek, baina XVII. mendetik batzuk galdu dira. Babesgune batzuk daude orain: Grande Montagne (14 ha), Anse Quitor (10 ha) eta bi uhartetxo: Île aux Sables (8 ha) eta Île aux Cocos (14,4 ha).
Historia
Beste nabigatzaileez gain, portugaldarrak heldu ziren XVI. mendeko hasieran eta Rodrigues izena eman zioten
XVII. mendean holandarrek eta frantsesek uhartean finkatzeko saiakerak egin zituzten baina, azkenean, uhartea frantziarren esku geratu zen. Haiek mendebaldeko uhartetatik esklaboak ekarri zituzten beren plantazioetarako: hortxe dago populazioaren jatorria. 1809an, Napoleondar Gerretan, britaniarrek Rodrigues bereganatu zuten. Haien menpean, esklabotza deuseztatu zen. 1883n Krakatoaren eztanda entzun zen Rodriguesen, uhartetik 4.800 km badago ere.
2001eko azaroaren 20an, Maurizioko Biltzar Nazionalak autonomia eman zion Rodriguesi.
Gémigny
Gémigny Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gémigny udalerrian erroldatutako biztanleak 181 ziren. Familiak 74 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 80 etxebizitza zeuden, 72 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 80etxeak ziren. 72 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 45 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 115 ziren, horien artean 96 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 96 pertsona aktiboetatik 92 lanean zeuden (49 gizon eta 43 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gémigny udalerrian 76 unitate fiskal zeuden, 206 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.788 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 margolaria.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Verrières (Aube)
Verrières Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Verrières udalerrian erroldatutako biztanleak 1.689 ziren. Familiak 658 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 265 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 261 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 693 etxebizitza zeuden, 655 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 688 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 655 etxebizitza nagusietatik 605 bere jabearen bizilekua ziren, 39 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 64 etxek hiru zituzten, 206 etxek lau zituzten eta 376 etxek bost zituzten. 541 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 233 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 397 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.180 ziren, horien artean 827 aktiboak ziren eta 353 inaktiboak ziren. 827 pertsona aktiboetatik 779 lanean zeuden (420 gizon eta 359 emakume) eta 48 langabezian zeuden (20 gizon eta 28 emakume). 353 pertsona inaktiboetatik 176 erretiraturik zeuden, 99 ikasten zeuden eta 78 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Verrières udalerrian 676 unitate fiskal zeuden, 1.788 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.610 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 63 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Verrières udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 624 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mundu berria daramagu bihotzean
Mundu berria daramagu bihotzean Hertzainak taldearen single internazionalista da. Taldearen managerra zen Beltzaren ideia izan zen, Komite Internazionalistak ezker abertzaleko taldearen orbitan. Diskaren salmentan ateratako diru guztia Nikaraguako Gaztediaren Etxera eman zen.
Txotxongilo
Ezaugarriak
TxotxongiloaK osoa izateko bi baldintza bete behar ditu:
La Buena Vida
La Buena Vida euskal musika taldea da, 1988an eta Donostian sortutakoa. "Indie" edo pop alternatiboaren aitzindaria izan zen, bai eta "Donosti Sound" deituriko mugimenduaren parte.
Txotxongilo
Ezaugarriak
Bil Bairdek definizio hau eman zuen 1965an: "Txotxongiloa gizakiari esker publiko aurrean bizia hartzen duen gauzaki bizigabea da".
Lucifuga teresinarum
Lucifuga teresinarum Lucifuga generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
La Buena Vida
Taldekideak
Borja Sánchez gitarrajoleak 1997an eta Irantzu Valencia abeslariak 2009an utzi zuten taldea.
Himera
Himera (antzinako grezieraz: Ἱμέρα) Siziliako greziar kolonia bat izan zen, uharteko iparraldeko kostaldean zegoena. Izen bereko ibaiaren bokalean zegoen, Panormus (egungo Palermo) eta Cephaloediumaren (gaurko Cefalù) artean. Haren aztarnak Termini Imerese udalerrian daude.
Txotxongilo
Historia
Antzinako Grezia eta Erromako garaietatik ezagutzen dira eta munduko kultura askotan daude zabaldurik. Europan bereziki XVII. eta XVIII. mendeetan zabaldu ziren eta idazle ospetsu askok txotxongiloetarako antzerki-obrak idatzi zituzten. Euskal Herrian, gaur egun, ezaguna da Tolosan urtero ospatzen den Titirijai, Nazioarteko Txotxongilo Jaialdia.
Txotxongilo teknikak
Lau dira txotxongiloak erabiltzeko ezagutzen diren teknika nagusiak:
Himera
Lehengo liskarrak Kartagorekin
Kontuan hartuz Hamilkarren ardurapean utzitako armamentua (300.000 soldaduekin Sizilian lehorreratu omen zen), argi dago Himeraren konkista ez zela gerraren helburua izan, baizik eta aitzakia bat. Beharbada, kartagotarrak kezkatu ziren Himeraren garapenarengatik, Panorno eta Solus kartagotar hirien ondoan zegoelako. Horregatik, Hamilkarren ahaleginak Himeraren kontra joan ziren. Teron eta haren armada hirian zegoelarik, gai izan zen Himera defendatzeko Gelon Sirakusakoa laguntzarekin etorri arte. Nahiz eta greziar indarrak txikiagoak izan, kartagotarrak garaitu zituzten. Siziliako grekoek konparatu zuten K.a. 480 urteko Himerako gudua Salaminakoarekin. Tradizioaren arabera bi garaipenak egun berean gertatu baitziren.
Himerako guduaren ostean
Garaipenaren ondoren, Teronek Himera eta Agrigento kontrolatu zituen. Dirudienez, Agrigenton jarraitu zuen, baina Himerako gobernua Trasideo semearen ardurapean utzi zuen. Modu ankerrean gobernatu zuenez, himeratarren errespetua galdu zuen. Egoera kontrolatzeko Hieron Sirakusakoaren laguntza eskatu zuten, nahiz eta Teronekin harreman onak ez izan. Sirakusarrak Himerako biztanle asko hil zituen eta beste batzuk erbestera bidali. Geroago, konturatu zenean populazioa nabarmen gutxitu zela, beste hirietatik biztanle gehiago ekarri zuen. Hauetariko gehienak doriar jatorria bazuten ere, Himerako populazioarekin nahasi ziren arazorik gabe. Harrez geroztik, Himerak beste Siziliako doriar hiriren erakundeak eta legeak onartu zituen. Ageri denez, kolono berriak K.a. 476an heldu ziren eta Teronek Himera kontrolatu zuen hil arte, K.a. 472an. Trasideok, aitaren heriotzaren ondoren, denbora laburrean gobernatu zuen Himera, Hieron Sirakusakoak Agrigentotik eta Himeratik kanporatu zuelako. K.a. 466an, himeratarrek armada bat bidali zuten Trasibulo Sirakusatik kanporatzeko. Exiliatuek baimena lortu zuten Himerara itzultzeko, non bakean bizi baitziren hiritar berriekin. Hortik aurrera, Diodororen arabera, Himerak ez zuen liskar gehiagorik izan eta gobernu berriak mende erdi batez oparotasuna ekarri zuen. K.a. 461-408 urteen artean dagoen albiste bakarra da atenastarrek K.a. 415ean Sizilian egindako espedizioa. Egoera horretan, himeratarrek izan ziren lehenak sirakusarrei laguntza ematean eta ez zuten jaso Nizias, itsas armada batekin portuan agertu zenean. Ondoren, Gilipo Himeran lehorreratu zen eta Sirakusaraino irla zeharkatu zuen armada baten aurrean, gehienbat himeratarrez osaturik.
Txotxongilo
Txotxongiloen antzokiak
Munduan badira zenbait antzoki interesgarri: