cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antoine Dieuzayde
Frantziako Erresistentzian ere parte hartu zuen nazien okupazioaren aurka. Jade-Amicol sarearekin bat egin zuen.
Urgozo Zornotza Rugby Taldea
Urgozo Zornotza Rugby Taldea Zornotzan errugbian aritzen den kirol taldea da.
Historia
Taldea 2015 urtean sortu zen eta Euskal Ligako 2. mailan egin zuen debuta.
Zosterops poliogastrus
Zosterops poliogastrus Zosterops generoko animalia da. Hegaztien barruko Zosteropidae familian sailkatua dago.
Lycette Darsonval
Gaztetatik erakutsi zuen dantzarako zaletasuna. Parisko Operaren Dantza Eskolan egin zituen lehen ikasketak, eta 1930ean, bertako dantza taldean sartu zen. Bere lehen emanaldia Sylvia izan zen. 1933an Varsoviako dantza-lehiaketa batean parte hartu zuen Lycette Darsonval izenarekin, eta lehen saria eraman zuen. Harrezkero, izen horrekin izan zen munduan ezaguna. Estatu Batuetan ibili zen Serge Lifar dantza zuzendariaren agindupean, eta errusiar talde batean sartu zen. Talde horretan Lioubov Egorova izan zuen irakasle, eta Europan eta Tunisian ibili zen errepertorio klasikoa dantzatzen. Hainbat lan interpretatu zituen: Elvire (1937, Albert Avelinerena), Oriane eta maitasun printzea (1938, Serge Lifarrena), Sylvia (1941), Giselle, Joan de Zarissa (1942), Fedra (1950), Zinema (1953), Salomeren tragedia. Dantzaren interpretazioa utzi ondoren, irakaskuntzan aritu zen hainbat urtez. 1979an igo zen berriro agertokira Garnier jauregian Sylvia antzeztera.
Warkworth gaztelua
Warkworth gaztelua (ingelesez Warkworth Castle) Ingalaterrako ipar-ekialdeko Northumberland konderrian dagoen Warkworth udalerrian kokaturiko gaztelu bat da. Coquet ibaiaren ertzean dago.
Historia
XII. mendean normandarrek lubeta-gaztelu modura eraiki eta XV-XVI. mendeetan hareharriz berreraiki zuten.
Wahkiakum konderria (Washington)
Wahkiakum konderria (Wahkiakum County) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cathlamet da. 2010eko zentsuaren arabera 3,978 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Wahkiakum konderriak 7,438 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,166 ura dira. Beste 68,214 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,35 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 3,978 pertsonetatik 3,786 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 108 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 104 pertsonek kokatzen zuten.
Thurston konderria (Washington)
Thurston konderria (Thurston County) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Olympia da. 2010eko zentsuaren arabera 252,264 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Anchoa januaria
Anchoa januaria Anchoa generoko animalia da. Arrainen barruko Engraulidae familian sailkatzen da.
Thurston konderria (Washington)
Geografia
Thurston konderriak 200,336 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,349 ura dira. Beste 186,987 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 125,92 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 252,264 pertsonetatik 216,806 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 17,787 dira. 6,420 beltzak edo afroamerikarrak. 3,009 amerikar natiboak ziren eta 1,869 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12,820 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 417 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10,923 pertsonek kokatzen zuten.
Acquarossa
Acquarossa Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Tar-Alkarin
Tar-Alkarin quenya hizkuntzan "errege loriatsua" esan nahi duena, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Numenorren jaioa Eguzkiaren Bigarren Aroko 2406an jaioa. Herukalmo (Tar-Andukal) eta Tar-Vanimeldëren semea eta Tar-Kalmazilen aita izan zen.
Historia
Zetrua, bere ama Eguzkiaren Bigarren Aroko 2637an hartu behar zuen, baina bere aitak bere burua errege izendatu zuen eta legez kontra kendu zion tronua, aurreko urteetan, Tar-Vanimeldëren izenean gobernatzen aritu baitzen. Hala ere, bere aita ez zen kontutan hartu erregeen zerrendan, eta, hau hil ondoren, Eguzkiaren Bigarren Aroko 2657an, Alkarinek tronua jaso zuen, Numenorreko hamazazpigarren errege bihurtuz.
Laurogei urtez gobernatu zuen, Eguzkiaren Bigarren Aroko 2737 arte, urte honetan, bere oinordekoa, bere seme Tar-Kalmazil bihurtu zelarik.
Kings of Númenor Númenoreanske herskere Królowie Númenoru
Walla Walla konderria (Washington)
Walla Walla konderria (Walla Walla County) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Walla Walla da. 2010eko zentsuaren arabera 58,781 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Walla Walla konderriak 336,445 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,483 ura dira. Beste 328,962 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,47 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 58,781 pertsonetatik 55,197 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 11,593 dira. 1,004 beltzak edo afroamerikarrak. 452 amerikar natiboak ziren eta 159 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 733 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 54 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,182 pertsonek kokatzen zuten.
Bussum
Bussum Herbehereetako Ipar Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 32.128 biztanle zituen.
Julen Ardanza
Julen Ardanza (Abadiño, Bizkaia, 1988 ) euskal sokatiralaria da. Euskal Herriko sokatira selekzioarekin aritu da nazioarteko txapelketetan.
2014an lur gaineko Munduko Sokatira Txapelketan parte hartu eta bi domina eskuratu zituen; hots, brontzezko domina Euskal Herriko sokatira selekzioarekin 600 kilo misto kategorian, eta urrezko domina Laukizko Gaztedi Sokatira Taldearekin, kategoria berean.
L'Aurore (egunkaria)
L'Aurore (Egunsentia) Frantziako antzinako egunkaria zen. Ernest Vaughan, aurretik L'Intransigeant egunkariaren erredaktorea zena, sortu zuen egunkaria. L'Aurorek 1897ko urriaren 19tik 1914ra iraundu zuen. 1898ko urtarrilean egunkari horrek Émile Zolaren J'accuse…! artikulu ospetsua plazaratu zuen (300.000 ale saldu zituen egun horretan) eta horrek Dreyfus afera piztu zuen. Idazle taldea hau zen: Arthur Ranc, Bernard Lazare eta Georges Clemenceau. Ideologikoki errepublikaren aldekoa eta sozialista zen.
Liptovský Ján
Liptovský Ján Eslovakiako udalerri bat da, Liptovský Mikuláško barrutian kokatuta. 67,77 km²ko azalera du eta 1073 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1327. urtekoa da.
Liolaemus confusus
Liolaemus confusus Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Hidrolisi
Hidrolisia uraren eta beste substantzia kimiko baten artean gertatzen den erreakzio kimikoa da. Erreakzio hau jasan dezaketen substantzien artean, gatzak daude, uretan disolbatzerakoan, gatz horiek osatzen dituzten ioiek, hidronio edo oxonio H3O+ ioiekin konbinatzen dira, edo hidroxilo OH- ioiekin, edo biekin. Ioi horiek, uraren disoziazio edo autoprotolisitik datoz. Honek, uraren disoziazioaren orekaren alderatze bat eragiten du, eta, ondorioz, pHaren balioa aldatzen da.
Azido edo base ahulen gatzak, uraren ondorioz hidrolizatzen dira; erreakzioaren maila, azido edo basearen ahultasunaren araberakoa da. Hau da, azidoa edo basea zenbat eta ahulagoa izan, hainbat eta handiagoa da hidrolisia.
Petri II.a Portugalgoa
Petri II.a Portugalgoa Baketsua (Lisboa, 1648ko apirilaren 26a - Lisboa, 1706ko abenduaren 9a) 1683-1706 urteetan Portugalgo erregea izan zen.
Joanes IV.a Portugalgo erregearen semea zen. Anaia Alfontso IV.aren erregeorde izan zen. 1668an, Madrilgo bake hitzarmena sinatu zuen Karlos II.a Espainiakoarekin, eta Portugalek eta Espainiak elkarri itzuli zizkioten hartutako lurraldeak. Alfontso IV.a hil zenean errege izan zen (1683). 1703an, Ingalaterrarekin aliatu zen eta mendeetan zehar Britainiaren eta Portugalen arteko ituna indartzeko hitzarmen bat sinatu zuen lord Methuenekin.
Hidrolisi
Hidrolisia geologian
Paisaia granitikoetan soilik gertatzen den meteorizazio edo higadura kimiko bat da hidrolisia. Abrasioa era deitua da. Adibide bat orthosen barruan kokatzen den feldespatoarena litzateke.
Estela
Estela (antzinako grezieraz: στήλη, stēlē; plurala: στήλαι, stēlai; latinez: stela; plurala: stelae) zutikako monumentu megalitikoa da, zabala baino luzeagoa, idazkun, irarlan, sinbolo edo eskulturak izan ditzakeena, ehorzte, oroitzapen edo erlijiozko funtzioarekin edo mugarri gisa eraikitakoa.
Castillo Sopeña
Castillo Sopeña mendebaldeko auzo bat da, Erriberagoitia udalerrikoa. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldan, 4 biztanle zituen.
Izena
Garai batean herriaren euskal izentzat Gaztelu Haizkoeta proposatu bazen ere, Euskaltzaindiak euskara batuan Castillo Sopeña dela arautu zuen.
Pieris rapae
Pieris rapae Pieridae familiako tximeleta da. Europan, Asian eta Afrika iparraldean hedatzen da. Ipar Amerikan, Australian eta Zeelanda Berrian ere aurkitu izan da, gizakiak axolagabe eramanda, eta aza eta arbi landaketen izurrite bihurtu du.
Lineok deskribatu zuen Papilio rapae eta Artogeia rapae. Beldarrak arbiaz (Brassica rapa) elikatzen delako jarri zion rapae izena.
Imagoa
Tximeleta handia da, 38-50 mm arteko hegal zabalera hartzen du. Gainaldetik zuria da eta aurreko hegalen puntak grisak ditu. Puntzu beltz bana du aurreko eta atzeko hegaletan. Atzeko hegalaren azpialdea horixka da. Emearen puntuak handiagoak dira eta hegalen aurrealdeko kolore grisa leunagoa da.
Aza-tximeletaren (Pieris brassicae) antzekoa da, baina aza-tximeleta handiagoa da eta hegalen puntak ilunagoak dira.
Beldarra
Beldarra ile finez estalita dauka gorputza. Berdea da, puntu beltzak ditu eta lerro hori finek zeharkatzen dute gorputza aurrealdetik atzealdera.
Bizi zikloa
Hainbat belaunaldi izan ditzake urtean eta ondorioz otsailetik urrira ikusten dira tximeleta helduak hegan. Beldarra elikatuko den landarearen hostoen azpialdean banan bana jartzen ditu arrautzak eta handik beldarrak ateratzen dira. Beldarrak bakartiak izan ohi dira baina inurriekin harremadu daitezke lehenengo larba faseetan. Bestalde ikusi da himenopteroek beldar hauek parasitatzen dituztela. Ipar Amerikan hainbat liztor bizkarroi sartu dituzte beldar honi aurre egiteko.
Habitata
Baratzetan aurkitzen da, bai eta bide ertzetan, eremu urbanoetan eta lurralde zabaletan ere. Itsasoaren mailatik hasi eta 2.000 metrotako altueraraino. Putzuen ondoan sarri ikusten dira ura edaten.
Evangelista Torricelli
Evangelista Torricelli (Faenza, Italia, 1608ko urriaren 15a - Florentzia, Italia, 1647ko urriaren 25a) fisikari eta matematikari italiarra izan zen, merkurioko barometroa 1643an asmatzeagatik ezaguna. Galileo Galileiren ikaslea izan zen, eta barometroa asmatzeaz gain baita ere optikan eta banaezinen metodoan aurrerapen esanguratsuak egin zituen.
Bizitza
Evangelista Torricelli 1608ko urriaren 15ean jaio zen Faenza-n, Ravenna-ko probintzian; Erroman. Bere gurasoak, Gaspare Torricelli eta Caterina Angetti oso txiroak ziren, eta Torricelli gaztearen talentuaz ohartzerakoan bere osaba Giacomo-rengana, Jacob bezala ezaguna, bidali zuten. Jacob frailea zen, eta Torricelliren heziketaz arduratu zen. 1624an bere osabak eskola Jesuita batean sartu zuen Faenzan matematika eta filosofia ikasteko. Bertan ikasten egon zen 1626ra arte, bere aita hil zen urtea, eta horren ondoren, 1627an Torricelli Erromara bidalia izan zen zientziak ikastera Benedetto Castelli-rekin (1579-1645), matematika irakaslea zena Sapienza-n eta Galileoren lehenetariko ikaslea.
Torricellik Galileo Galileiren obra bat aztertu zuen, Dialoghi delle nuove scienze (Zientzia berriaren dialogoa) hain zuzen ere, 1630ekoa. Galileoren obra hainbat printzipio mekanikoren garapenean inspiratu egin zuen Torricelli, eta printzipio horiek De motu (higiduraz) bere obran jaso zituen. 1632an Castelli Galileorekin kontaktuan jarri zen bere ikaslearen lana erakusteko asmoz eta Torricelli bere ikasle bezala onartzeko. Galileok baietz esan zion Castelliren proposamenari, eta beraz, Torricelli Galileoren ikasle bihurtu zen. Hori dela eta, Torricelli Arcetri-ra mugitu zen non Galileorentzako lan egin zuen izkribu kopiatzaile gisa, bere ikasle zen bitartean.
Galileo hil ondoren, Torricelli Erromara bueltatu nahi zuen, eta horregatik Fernando II.a Medici-ren eskaintza onartu zuen. Modu horretan, Torricelli Erromara mugitu zen, non filosofo eta matematikari gisa izendatua izan zen eta Florentziako Akademian irakasle postua izan zuen. Horrela, Torricelli betirako finkatu egin zen Erroman.
Torricelli 39 urterekin hil egin zen Florentzian, 39 urte bete eta 10 egunetara, 1647ko urriaren 25ean sukar tifoideaz, eta lurperatu izan zen San Lorentzo-ko Basilikan. Torricellik bere ondasun guztiak Alessandro Di Almagro bere adopziozko semeari utzi zizkion. 1868an, Faenzan Torricelliren estatua bat egin zen bere omenez, bere bizitza laburrean zehar zientziaren garapenean egindako aurrerapenengatik eskertzeko. Baita ere, 7437 Torricelli asteroidea eta ilargiko Torricelli kraterra bere omenez izendatuak izan ziren.
Medea
Mitoa
Argonauten buruzagia zen Jason Kolkida ra ailegatu zen urrezko ahari-larruaren bila. Medea, bertako erregeraren alaba, berarekin maitemindu eta urrezko ahariaren-larrua lapurtzen lagundu ziezaion, Atena eta Herak Afrodita konbentzitu zuten eta honek bere semea, Eros, maitasun gezi bat botatzeko. Jasonek Medeari laguntza eskatu zion eta honek baietz esan zion, Jasonek trukean berarekin ezkondu eta Greziara eramango zuela ziurtatu eta gero. Urrezko ahariaren-larrua lapurtu eta gero, ihes egin zuten.
Evangelista Torricelli
Barometroa
Torricelliren asmakizunik esanguratsuena merkurioko barometroa izan zen. “Tresna honek bi hitz grekoen izena darama, bi pisu neurri esan nahi duenak; izan ere, honekin aire zutabe bat merkurioko zutabe baten aurka pisatzen baita”. Barometroa arazo praktiko bati erantzuna emateko premiatik sortu zen. Toskana-ko ur ponpa fabrikatzaileak ura 12 metroko altuerara igotzen saiatu ziren, baina ikusi zuten xurgatze ponpa batekin muga 10 metrokoa zela. Torricellik ura erabili beharrean merkurioa erabili zuen, ura baino hamahiru aldiz dentsoagoa dena. 1643an gutxi gora behera metro bateko luzerako hodi bat sortu zuen, goiko partetik itxita, merkurioz bete zuen eta hodia era bertikalean ipini zuen merkurioz beteriko beste ontzi batean. Merkurioko zutabea 76 zentimetrora erori zen, goiko partean huts bat uzten. Gaur egun jakina denez, zutabearen altuera gorabeherak izan zituen presio atmosferikoaren arabera. Hori izan zen lehenengo barometroa.
FC Zorya Luhansk
FC Zorya Luhansk (ukranieraz ФК «Зоря» Луганськ) Ukrainako taldea da, Luhansk hirikoa. SESBeko Liga bat irabazi zuen 1972an, hori izan da goren mailan lorturiko titulu bakarra.
Medea
Mitoa
Iolkora iristean, ospatuak izan ziren, eta eskertuz Medeak Jasonenen aita, Esón, gaztetu zuen. Peliasen alabek hori eskatuta, bere aita gaztetu zezan eskatu zioten Medeari, baina bere aitak, Jasonen osaba, Esón boteretik kendu zuen eta mendekuan engainatu zituen Peliasekin akabatu zezaten, horren ostean Korintora ihes egin zuen Jasonekin.
Evangelista Torricelli
Torricelliren legea
Torricellik, barometroa asmatzeaz gain, lege bat aurkitu zuen, gaur egun Torricelliren legea bezala ezagutua. Torricellik aurkituriko legea zerikusia zuen irekidura batetik jariatzen den likido baten abiadurarekin. “Torricellik aurkitu zuen ura ontzi baten hondoko zulo txiki batetik pasatzen zela uraren sakoneraren erro karratuaren abiadura proportzionalean. Orduan, ontzia zilindro bertikal bat baldin bada zulo txiki batekin beheko aldean eta y baldin bada uraren sakonera t momentuan, orduan edozein konstanterako k>0.”
FC Zorya Luhansk
Euskal taldeen aurkako partidak
Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Zoryak euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:
Medea
Mitoa
Jason Korintoko erregearen alabarekin, Glaucerekin maitemindu zen eta berarekin ezkondu nahi zuen. Medeak jakitean, jeloskor, Jasonekin izandako semeak hil egin zituen, baita Glauce bera ere. Ondoren, Atenesarera ihes egin zuen dragoiek tiratutako gurdi batean, Egeoren babespera, berarekin seme bat izan zuen, Medo. Egeok beste seme bat zuen, Teseo, eta Medea hiltzen saiatu zen ere Medo errege izan zedin, lortu ez zuenez ihes egin zuen handik ere eta Medorekin Kolkidara bueltatu zen eta Kolkidako errege egin zen.
Euripidesen bertsioa:
Medea Euripidesen lanik ezagunenetako bat da. K.a. 431. urtean hirugarren postua lortu zuen. Indar psikologiko handia duten pertsonaiak zehazten ditu. Medea protagonistak hasieran neska gazte bat irudikatzen du, familiaren edo maitasunaren artean aukeratu beharko duena, eta ondoren, emakume, bere borroka mendeku nahiaren eta bere semeenganako maitasunaren artean agertuko da. Pasioek eramaten eta inoren beldur ez den emakume gisa irudikatzen da. Euripidesen ezaugarrietako bat mitoen tratamenduaren berrikuntza da, eta ezaugarri hori argi ikusten da tragedia horretan, Euripidesek berak esaten baitu lehen aldiz Medea izan zela bere seme-alaben benetako hiltzailea, eta ez korintoarrak. Euripides izan zen mitoa eszenaratu zuen lehena eta bere herrikideak eskandalizatu zituen lan horretan.
Medea mendetasunaren eta edertasunaren iruditeria mitiko eta kanoneii erantzuten ez dien emakumea da. Era berean, ez dio erabat erantzuten feminitatearen irudi negatiboari, desleialtasunean eta etxe patriarkalarekiko traizioan oinarritzen dena, Helena ren kasuan bezala. Emakume errebeldea da, ahaldundua, hitza hartzen du eta emakume guztiei hitz egiten die. πάντων δ᾽ ὅσ᾽ ἔστ᾽ ἔμψυχα καὶ γνώμην ἔχει
γυναῖκές ἐσμεν ἀθλιώτατον φυτόν:
πόσιν πρίασθαι, δεσπότην τε σώματος
[λαβεῖν: κακοῦ γὰρ τοῦτ᾽ ἔτ᾽ ἄλγιον κακόν]. (230-234 bertsoak)
''Arima eta adimendun izaki guztien artean, emakumeok gara zoritxarrekoenak. Lehenik eta behin, neurriz kanpoko prezioan senar bat eta gure gorputzen jabea erosi behar dugu. [hau beste zorigaitza baino mingarriagoa da].''
Senekaren bertsioa
Egina, burutua da mendekua; nik erditu dut. Senekaren bertsioko Medearentzat erruduna ez da Jason, Kreonte da, erregea, duen karguari esker nahi duena egin dezakeela uste duena. Culpa est Creontis tota, qui sceptro impotens
coniugia solvit quique genetricem abstrahit
Uruburetama
Uruburetama Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Medea
Senekaren bertsioa
gnatis et arto pignore astrictam fidem
dirimit: petatur solus hic, poenas luat
Evangelista Torricelli
Torricelliren lana matematikan
Torricelli baita ere ezaguna da Torricelliren tronpeta aurkitzeagatik, zeinaren azalera infinitua da, baina aldiz bere bolumena finitua. Hori izugarrizko paradoxa bezala ikusi zen bere momentuan eta eztabaida handia piztu zuen infinituaren naturari dagokionez. Batzuen ustez, honek “infinitu osatu” baten ideia agerian ipini zuen. Torricellik hainbat froga alternatibo egin zituen, frogatzen saiatzeko tronpetaren azalera baita ere finitua zela, baina huts egin zuen.
Torricelli lehenetarikoa izan zen baita ere segida infinituen esparruan. Bere De dimensione parabolae obran, 1644koa, Torricellik kontuan hartu zuen txikiagotuz doan termino positiboen segida bat eta erakutsi egin zuen teleskopioei dagokien segida  era beharrezko batean bat egiten zuela a_0-L–rekin, non L segidaren muga da. Modu horretan, segida geometriko baten batuketarako formularen froga eman zuen Torricellik.
Hautaturiko obrak
Torricelliren eskuizkribuak Florentzian kontserbaturik daude, Italian. Hurrengoak dira bere obra inprimatuak:
Medea
Senekaren bertsioa
quas debet, alto cinere cumulabo domum; (143-147. bertsoak)
''Erru guztia Kreonterena da, zeinak, zetroaz abusatuz, ezkontza bat desegin eta bere semeen ama bat erauzi eta halako jantziarekin estutzen ziren leialtasun loturak hausten baititu. Berari bakarrik eraso behar zaio, zor didan zigorra ordain diezadala. Bere etxea errauts pila handi batean bihurtuko dut. Bertsio honetan agertzen da paterfamilias'' erromatarra eta bere boterea. Medeak bere bi semeen etorkizunaz galdetu dio Creonteri eta honek bereak balira bezala hartuko dituela erantzun dio. Medeak, ama den aldetik, ez du bere semeekiko eskubiderik, hauek aitarekin geratu behar dute, jabetza bat baitira, eta Senekak Medearen irudia erabiltzea erabaki zuen boterearen aurka matxinatzeko. Senekaren Medeak ez ditu bere haurrak Jasonen aurkako mendeku eta amorru gisa hiltzen, haien gaineko eskubideak frogatzeko baizik. Medeak semeak hiltzen ditu zain duten etorkizunetik babesteko.
Idazlanak
Medearen elezaharra antzinako olerkari askorentzat izan zen iturri beren lanak idazteko. Besteak beste:
Alfred Schmitt
Alfred Schmitt (1907ko azaroaren 30a - 1973ko apirilaren 2a) frantziar astronomo bat izan zen.
Schmittek Aljerreko behatokian lan egin zuen 1930 eta 1940ko hamarkadetan zehar eta Ucclen dagoen Belgikako Errege Behatokian 1950eko hamarkadan.
Zenbait asteroide aurkitu zituen.
Bizitza pertsonala
1940 eta 1948 artean bere lankidea zen Odette Bancilhonekin ezkondu zen.
Argitalpenak
Bere argitalpenak A. Schmitt bezala sinatzen zituen, bere lanbidean garai hartan ohi zen bezala.
Boyer
1932an, Aljerreko behatokian lanean ari zela, bere lehen asteroidea aurkitu zuen, eta bere lankidea zen Louis Boyerren izena eman zion: 1215 Boyer
20 urte beranduago, Boyerrek, mesedea itzuliz, Schmitten omenez izendatu zuen 1617 Alschmitt asteroidea.
Blenio
Blenio Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bikimel
Ibilbidea
Bikimelen lana folk katalanaren barruan kokatzen da, musika tradizionaletik ingelesera edo Lucinda Williamsen musika amerikarretik bigarren lanean bereziki agertzen den folk ingelesera.
2010ean Stat Jònic izenburuko lehen diskoa grabatu zuen, eta 2011n Farroako Arte eta Natura Zentroaren beka bat irabazi zuen. Hantxe sortu zuen bere bigarren lana. 2013ko ekainean aurkeztu zen, eta Falean (Coma de Burg-en) sortu zen. Vickyk "Centre d'Art i Natura, CAN" erakundearen beka bat jaso zuen 2011n. Lan kontzeptual horretan, kantak konposatzen eta haraneko soinuak ikertzen aritu zen, beren musikan txertatzeko, natura eta landa-munduko jatorria berreskuratzeko.
Konposizioen artean erdi aroko piezak daude, hala nola “Confessions de Sta. Eulàlia”, Roger Mas musikariarekin batera, bertako kondairak (“Minairons”, adibidez), edo basoko bizitzan inspiratutako kanta folkiak, hala nola “Crying Creatures”, “Fala” edo “Nen del bosc”. “Farrera” bideoa diskoa osatu zen inguru berean grabatu zen, eta herriko jende berak inguratu zuen. Haren eraginen artean dago Bonnie Raitt ere, berak dioenez "kantatzen eta bluesa ulertzen irakatsi zion". Roger Masen arabera, Bikimelek "arimaren egoera aldatzeko" abesten du. 2013ko ekainean, Beth eta Ivette Nadalekin batera, Askatasunaren aldeko Kontzertuan parte hartu zuen.
Castricum
Castricum Herbehereetako Ipar Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 34.629 biztanle zituen.
Phyllopezus lutzae
Phyllopezus lutzae Phyllopezus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Bikimel
Ibilbidea
2014ko irailaren 24an, Piromusical de la Merced izeneko jaialdian parte hartu zuen, El sueño de un gigante ikuskizun piroteknikoan La santa espina lanaren bertsio modernoa interpretatuz.
2015ean, hirugarren estudio-albuma aurkeztu zuen: Morir d'un Llamp. Luc Suárez konpositoreak eta David Soler gitarra-joleak ekoitzia, La Casa Murada estudioan grabatua. Estudio karismatikoak dira, Banyeres del Penedèseko masia batean kokatuak.
2017an, El Born de Cançonsen hirugarren edizioan parte hartu zuen. Edizio horretan, emakume artistak ikusarazteko "emakumezkoen talentuari" esakinia izan zen. Jaialdiaren aurkezpenean, Bikimelek adierazi zuen beharrezkoa zela emakumeak musikan duen presentzia normalizatzen aurrera egitea, eta adierazi zuen, egiten ari ziren lana gorabehera, lau gizon zirela jaialdia aurkezten ari zirenak.
Liolaemus cuyumhue
Liolaemus cuyumhue Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Wole Soyinka
Akinwande Oluwole "Wole" Babatunde Soyinka (Akinwándé Oluwo̩lé Babátúndé S̩óyinká, ahoskatua; Abekouta, 1934ko uztailaren 13a-) idazle nigeriarra da.
Joruba familia batean hazia, 1957an amaitu zituen ingelesezko literaturaren ikasketak, Leedsko Unibertsitatean (Britainia Handia).
Sani Abacha diktadorearen urteetan (1993-1998) erbesteratu behar izan zuen bere burua, AEBetan biziz batik bat. Gaur egun Las Vegasko Unibertsitatean dabil irakasle.
Hegoafrikako apartheidaren aurkako mugimenduekin ere bat egin zuen aro latz hartan.
Afrikako antzerkigilerik onentzat jotzen dute adituek. 1986an Literaturako Nobel Saria eskuratu zuen, bere kontinenteko lehenengoa izanda horrelakorik egiten. Eleberriak, olerkiak eta saioak ere landu izan ditu. Ingelesez idatzi ditu bere liburuak.
Trafalgar Park
Trafalgar Park Zeelanda Berriko Nelson hirian dagoen errugbi estadio bat da. 2008. urtean eraiki zen eta 20.080 eserleku ditu.
Iran-Sudan harremanak
Iran-Sudan harremanak Iran eta Sudan estatuen artean egon ziren harremanak izan ziren. 1956an hasi ziren eta 2014n harremana krisian sartu zen.
Kronologia
Harremanek honako garapena izan dute :
1956an, Sudango Errepublika independentea sortu zen. Iranen 1979an iraultza islamikoa garaile atera arte, harreman ona izan zuten bi herrialdeek.
1981ean, Iran-Irak gerra hasi zen. Arabiar Ligaren jarrerarekin bat eginez, Sudan Iraken alde egin zuen.
1986an, Sadiq al-Mahdi Sudango lehen ministroak Teheran bisitatu zuen. Sudango lehen agintaria izan zen bertara joaten Iranen iraultza islamikoa gailendu zenetik.
1989an, Omar al-Bashir jeneralak estatu kolpea eman zuen Sudanen, eta estatu islamiko bat ezarri zuen. Urte berean, Teheranera egin zuen bidaia.
Zilarrezko Legioa
Zilarrezko Legioa (Zilarrezko Alkandorak izenez ere ezagutzen den taldea) erakunde faxista estatubatuarra izan zen, William Dudley Pelley-k 1933ko urtarrilaren 30ean sortua.
Iran-Sudan harremanak
Kronologia
1991ean, Ali Akbar Haxemi-Rafsanjani Irango presidenteak Khartum bisitatu zuen, eta bi herrialdeek akordioak egin zituzten arlo ekonomikoan eta diplomatikoan.
2006ean, Irango lider nagusia zen Ali Khamenei aiatolarekin elkartu zen Al-Baxir, Teheranen.
Zilarrezko Legioa
Zilarrezko Legioaren ikurra L eskarlata zen. Letra horrek "Estatubatuar errepublikari Leialtasuna" eta "materialismoarekiko askapena (Liberty)" adierazten zuen eta, noski, Zilarrezko Legioa bera. Uniformeak hauek ziren: Alemaniako eraso-tropek erabiltzen zuten txapel berdin-berdina, panazko eta gorbatazko galtza urdinak eta "L" gorri batez zilarrezko alkandora bihotzean.
Iran-Sudan harremanak
Kronologia
2008an, Sudanek eta Iranek hitzarmen militar bat egin zuten.
Zilarrezko Legioa
Historia
Taldeak Italiako Alkandora Beltzak talde faxista hartu zuen inspirazio. Zilarrezko Legioko adar paramilitarrak gorbata urdinez zilarreztatutako alkandora bat, kanpainako kapela bat eta leggingak erabiltzen zituzten, pana urdinezko galtzak gainean zituztela. Uniformearen alkandorek L letra zuten bihotzaren gainean. Ikurra egungo Rockwell Extra Bold-en antzeko letra-tipoa erabiltzen zuen. Erakundearen bandera zilar-koloreko eremu lisoa zen, eta L gorria zuen goiko ezkerreko aldean.
Anchoa lamprotaenia
Anchoa lamprotaenia Anchoa generoko animalia da. Arrainen barruko Engraulidae familian sailkatzen da.
Iran-Sudan harremanak
Kronologia
2014ean, Sudango Gobernuak Iranen Zentro Kulturalaren egoitzak itxi eta diplomatikoak bidali zituen. Aliantza politikaren aldaketa batekin espekulatu zuten Sudango hedabideek.
Zilarrezko Legioa
Historia
Pelley Legioaren buruzagiak "Kristau Mankomunitatea" eskatu zuen Ameriketako Estatu Batuetan, nazionalismoaren printzipioak eta teokrazia uztartuz, juduak eta zuriak ez zirenak baztertuz. Estatu Batuak komunista juduengandik salbatuko zituela zioen, "Mussolinik eta bere Alkandora Beltzek Italia salbatu zuten bezala, eta Hitlerrek eta bere Alkandora Marroiek Alemania salbatu zuten bezala". Pelley Estatu Batuetako presidentetzarako hautagai aurkeztu zen 1936ko hauteskundeetan, hirugarren alderdi baten hautagaitza batean, Alderdi Kristauaren banderapean. Pelleyk "zilarrezko iraultza" batean boterea eskuratzea eta Estatu Batuetako diktadore bihurtzea espero zuen. "Buruzagia" deituko zuen bere burua, Adolf Hitlerrentzat "der Führer" eta Benito Mussolinirentzat "II Duce" bezalako antzeko tituluak zituzten munduko beste buruzagi faxista batzuek bezala.
1934an, Zilarrezko Alkondarek 15.000 kide inguru zituzten, klase ertainekoak batez ere. Mugimenduaren indarra gutxitu egin zen hurrengo lau urteetan, 5.000 kide besterik ez zituela. Azkenik, 1941ean Pearl Harborri egindako erasoak Zilarrezko Legioaren berehalako kolapsoa ekarri zuen.
Liptovský Mikuláš
Liptovský Mikuláš Eslovakiako udalerri bat da, Liptovský Mikuláško barrutian kokatuta. 70,11 km²ko azalera du eta 31461 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1286. urtekoa da.
Argyripnus brocki
Argyripnus brocki Argyripnus generoko animalia da. Arrainen barruko Sternoptychidae familian sailkatzen da.
Gerardo Bilbao
Gerardo Bilbao Bilbao (Deustu, 1907ko otsailaren 9a - Caracas, 1982ko ekainaren 21a) bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena.
Biografia
Gerardok 1930eko urtarrilean egin zuen debuta Espainiako Lehen Mailan, Arenas Clubek Real Madrilen aurkako jokatutako zortzigarren jardunaldian. 1932an Athletic Clubek fitxatu zuen eta bertan lau denboraldi eman zituen Gerra Zibila hasi zen arte. Euskal klubean 81 partida ofizial jokatu zituen. Ondoren, FC Barcelonako jokalaria izan zen 1937-38 denboraldian, gerra zela eta txapelketa ofizialik egon ez zen arren, bai, ordea, Kataluniako Txapelketako txapeldun. 1938ko uztailean Kataluniako futbol selekzioan jokatu zuen. Euskal Herriko futbol selekzioan ere aritu zuen Espainiako Gerra Zibilaren garaietan.
Gerra amaitu ondoren, Venezuelara emigratu zuen, Felix Zubizarreta futbolariak egin zuen bezala. Bertan Deportivo Venezuela, Loyola Sport Club eta Deportivo Vasco taldeetan jokatu zuen.
Zosterops kikuyuensis
Zosterops kikuyuensis Zosterops generoko animalia da. Hegaztien barruko Zosteropidae familian sailkatua dago.
Oudrenne
Oudrenne Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Oudrenne udalerrian erroldatutako biztanleak 736 ziren. Familiak 260 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 96 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 116 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 275 etxebizitza zeuden, 266 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 260 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 266 etxebizitza nagusietatik 237 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 54 etxek lau zituzten eta 190 etxek bost zituzten. 245 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 77 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 167 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 495 ziren, horien artean 371 aktiboak ziren eta 124 inaktiboak ziren. 371 pertsona aktiboetatik 343 lanean zeuden (189 gizon eta 154 emakume) eta 28 langabezian zeuden (12 gizon eta 16 emakume). 124 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Oudrenne udalerrian 266 unitate fiskal zeuden, 738,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.610 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak eta 1 zurgina.
2000. urtean Oudrenne udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 847 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Whatcom konderria (Washington)
Whatcom konderria (Whatcom County) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bellingham da. 2010eko zentsuaren arabera 201,140 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Whatcom konderriak 648,396 kilometro koadro ditu. Horietatik 102,722 ura dira. Beste 545,673 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,02 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 201,140 pertsonetatik 180,431 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 15,756 dira. 1,789 beltzak edo afroamerikarrak. 5,070 amerikar natiboak ziren eta 459 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6,988 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 365 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6,038 pertsonek kokatzen zuten.
Pedro Masó
Pedro Masó Paulet (Madril, - ibidem, ) zinema-zuzendaria izan zen.
Bizitza
Antzezle izatea zuen hasierako asmoa, baina zinemaren inguruko beste hainbat lanetan ere jardun zuen: makillatzaile, produkzio-laguntzaile, produkzio-zuzendari eta gidoigile izan zen, besteak beste. Zuzendari askorentzat idatzi izan ditu gidoiak. Ekoizle gisa, Pedro Masó P.C.S.A. ekoiztetxean egindako lanari esker nabarmendu da: ekoiztetxeak finantzatzen ditu bai Masóren beraren filmak eta baita beste zuzendari batzuenak ere.
Liolaemus cyaneinotatus
Liolaemus cyaneinotatus Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Hitza (egunkaria)
Hitza izenburua duten agerkariak EKTk argitaratzen dituen eskualdeko egunkariak dira.
Historia
2001eko abenduaren 18an kaleratu zen Egunero Tolosaldeko egunkariaren lehen alea, baina Euskaldunon Egunkariaren itxieraren ostean Euskal Herri osora zabaldu zen probisionalki, eta eskualdeko egunkariak Tolosaldeko Hitza izena hartu zuen. Euskaldunon Egunkariko langile ohiek Euskarazko Komunikazio Taldea (EKT) sortu zuten, euskarazko egunkari nazional berria sortu, eta eskualdez eskualde tokian tokiko herri egunkariak sustatzeko, horien artean Tolosaldeko Hitza.
Ildo horretan, EKTren baitako Bertako Hedabideek eraginda, hainbat eskualdetan Hitza egunkariak sortu dira azken urteotan, tokian tokiko euskara elkarteen eta gizarte eragileen laguntzarekin:
Ryo Nurishi
Ryo Nurishi (塗師 亮, 1986ko maiatzaren 1a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy.
Boiga andamanensis
Boiga andamanensis Boiga generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Airolo
Airolo Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alto Douroko mahastiak
Alto Douroko mahastiak (Região Vinhateira do Alto Douro), Portugalgo Trás-os-Montes Garaia eskualdean kokaturik dagoen lurraldea da, herrialdeko ardo eremu ezagunena dena eta horregatik 2001 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena.
Historia
Erromatar Inperioaren amaieran jadanik ardoa egiten zen eskualde honetan, baina mahatsen arrasto zaharragoak ere aurkitu dira indusketa arkeologikoetan. XII mendean Salzedas, São João de Tarouca eta São Pedro das Águias monasterio zistertarrek ekoiztu zuten ardoa.
XVII mendean mahastiak hedatu egin ziren eta 1675ean dugu "Portoko ardoaren" lehen aipamena. 1703an Methuen ituna sinatu zuten Portugalek eta Ingalaterrak eta britainiarrak Portoko kaian ezarri ziren. Hauen eraginez ardoa bihurtu zen eskualdeko merkatal gai nagusia eta 1756an Portugalek Portoko ardo eskualdea definitzeko araudia atera zuen.
XIX mendean penintsuako beste eremu batzuetan bezala bi izurrite handiri aurre egin behar izan zion, zurinari (1852) eta Phylloxerari (1863).
Anchoa lucida
Anchoa lucida Anchoa generoko animalia da. Arrainen barruko Engraulidae familian sailkatzen da.
Alto Douroko mahastiak
Geografia eta klima
Douro ibaia da lurraldeko bizkarrezurra eta honi Varosa, Corgo, Távora, Torto eta Pinhão ibaiadarretako haranak gehitzen zaizkio. Marão eta Montemuro mendietatik Atlantiar ozeanoko haizeak iristen zaizkio baina klima mediterranearra dauka, uda bero eta lehorrak eta negu hotzak. Ohikoak dira mendi maldetako terrazatan landaturiko mahastiak.
Hiru azpieskualde bereizten dira:
Santoñako Traineru Jaitsiera
Santoñako Traineru Jaitsiera Santoñan denboraldi-aurrean jarraitasun handirik gabe jokatu izan den estropada da.
2018an, Kantabriako distantzia luzeko traineru txapelketa jokatu zen Santoñan. Martxoan jokatzekoa zen, baina baldintza meteorologikoen erruz atzeratu eta apirilaren 7an izan zen estropada.
Ringeldorf
Ringeldorf Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ringeldorf udalerrian erroldatutako biztanleak 84 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 34 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 1 hutsik zegoen. 33 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 33 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 54 ziren, horien artean 48 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 48 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (24 gizon eta 19 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden eta 4 ikasten zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Ringeldorf udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 288 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jausgailu
Jausgailua, bere izenak dioen bezala, erorketak geldiarazteko tresna bat da, airea zeharkatzean hark sortutako erresistentziaren bidez, erorketa-abiadura segurua eta ia konstantea lortzeko.
Sarrera
«Jausgailu» terminoa segurtasun aeronautikoari lotuta dago ia beti, beraz, gaur egun ia bakarrik erabiltzen da, pertsonak eta objektuak hegazkinetatik, globo aerostatikoetatik edo lurretik altuera arriskutsura dauden beste objektu batzuetatik erortzeko arriskua arintzen duten biziraupen-elementuetarako.
Jausgailu biribila da ezagunena (XX. mendean gehien erabili zena), eta XIX. mendean asmatu zuten salbamendu-metodo gisa, airez berotutako aerostatoetan igotzen zirenentzat; belamen handia da, aterki formakoa, airetik erortzen den pertsona edo objektu baten abiadura murrizteko erabiltzen dena, eta hegazkinetan larrialdietarako gailu gisa eramaten dena eta zetarekin egiten dena. Paraxutaren asmakuntza antzinako txinatarrei egozten zaie, pisu handiak eusteko gai den haize parpaila bezala. Bigarren Mundu Gerrako aliatuek nylonezko jausgailuak asmatu zituzten Bigarren Mundu Gerraren erdialdean, zetazko gune ekoizle nagusiak Japoniaren esku zeudenean. Paraxuta triangeluarrak edo delta formakoak 1950. urtean paraxut direkzionagarri gisa asmatu ziren (haien eboluzioak aladeltismoa ekarri zuen). Hain zuzen ere, paraxut triangeluarrak edo deltak, 1960ko hamarkadan Estatu Batuetako Gemini programaren kapsula espazialen pistaren gainean erortzen saiatzeko planteatu ziren. Gaur egun ezagunak diren jausgailu angeluzuzenak, helbideragarri eta planeatzeko gaitasuna dutenak, Gerra Hotzaren testuinguruan asmatu ziren, indar komandoen operazio sorpresiboak ahalbidetzeko.
Jausgailu batzuek oihal-zati txiki bat dute erdian, itxita egoten dena baina zabaldu egiten da jausgailua irekitzen denean. Modu honetan, desazelerazioaren hasierako tirada minimizatzen da. Paraxutaren sokak panelen josturetan josita daude, gainaldetik pasatuta. Paraxutistak egitura gogorra duen arnesa eramaten du, sorbalden gainean, gorputzaren inguruan eta hanken artean pasatzen dena; era berean, arnesa paraxutari lotuta dago. Jausgailua trinko tolesten da oihalezko poltsa batean, era berean, edukiontziaren barruan sartzen da. Paketea modu azkar eta ordenatu batean irekitzeko diseinatuta dago. Sokak banda elastikoekin ordenatzen eta lotzen dira. Irekitzeko sistemak irekitzeko kordoia izeneko ixteko soka baten bidez egin daitezke. Jausgailuak tamaina txikiagoko beste batekin lotuta dago. Hau irekiera-lokarritik tiratzean irekitzen da, eta jausgailu nagusia aldi berean irekitzen du; kirol-sistemetan, edukiontziaren azpian dago, eta zuzenean botatzen da, irekiera eragiteko.
Elementuaren historia
Paraxutean jaurtitzeko lehen saiakera ezaguna Espainian izan zen, 852. urtean, eta arrakasta partziala izan zuen. Abbás Ibn Firnnás, salto egin zuen gizona, zauri batzuk jasan zituen jaisterakoan. Paraxutaren erabilera Leonardo da Vincik ere iradoki zuen, eta, handik gutxira, Fausto Verancio humanista eta ingeniariak, paraxutaren aurrekari ezagun zaharrenaren autoreak, «homo volans» izenarekin adierazia, «Machinae Novae» asmamen-lanaren 38. estanpan, 1616 inguruan argitaratua. Historian zehar, huts egindako beste saiakera asko izan dira. Lehenengo jausgailu praktikoa 1783an asmatu zuen – Sébastien Lenormandek. Jean Pierre Blanchard frantziar aeronautak 1785ean globo batetik jausgailuz hornitutako txakurra erortzen utzi zuen, eta 1793an gizakien lehen jaitsiera arrakastaz egin zuela esan zuen, jausgailu bat erabiliz. 1797ko urriaren 22an, André Jacques Garnerin frantsesak ere lortu zuen, ezbairik gabe, Parisen 350 metroko altueran hidrogeno-globotik jausgailuetan jauziak egin zituen lehen gizakia izatea. Aurrerantzean, globo aerostatikoetako bidaiarien ekipamendurako ohiko elementu bihurtu ziren jausgailuak. I. Mundu Gerraren hasieran arrakasta pixka batekin erabili ziren, baina lehen lerrotik atera ziren, goi-agintari militarren arabera, gizon gutxi baitzeuden, eta salbatzeko aukera azkarra, aparatua bera salbatzen saiatu aurretik. Νtefan Banicom-ek bere patentea eman zion Amerikako Estatu Batuetako armadari, paraxutistaren gorputzak ardatz nagusi zuen aterki baten antzeko jausgailua baitzen. II. Mundu Gerran, armadek paraxutak gorputz berezien bidez erabiltzea orokortu zuten. Gorputz horiek etsaiaren lerroen atzean zeuden eremuetan jaurtitzen ziren, garraio-hegazkinetatik. Askotan, hegaldiaren altuera txikia izaten zen, eta jausgailuak automatikoki irekitzeko moduan diseinatuta zeuden, zinta handien bidez, garraio-hegazkinari lotuta. Atzeko gerretan, jausgailuak ekipamendu astuna (tankeak, kamioiak eta kanoiak) erortzen uzteko erabili dira. Ekipamendu astuneko jausgailu baten ehunak 30 m-ko diametroa izan dezake. 1970eko hamarkadan, kirol-parakaidismoa oso ezaguna egin zen, jausgailu nagusia azkar askatzeko eta Bill Booth [//en.wikipedia.org/wiki/Bill_Booth] ingeniariak diseinatutako "3 rings (eraztun hirukoitzeko sistema)"-n oinarritutako erreserba irekitzeari esker. Sistema horrek kirola erraz egiteko aukera ematen zion edonori.
Felipa de Souza
Filipa de Souza (Tavira, Portugal, 1556 - Brasil, 1600) Inkisizioak «jarduera negargarri»engatik kondenatu egin zuen Brasilgo kolonia portugaldarrean. Gay eta Giza Eskubideen Nazioarteko Batzordearen (International Gay and Lesbian Human Rights Commission) giza eskubideen sariari Felipa de Souza izena eman zaio.
Bizitza
Portugalen bizi zela, De Sousa bota egin zuten moja-komentu batetik sodomia leporatuta. Brasilera iritsi zen egunaren zehaztasunik ez dago. Alarguna, alfabetatua (ez zen oso ohikoa garai hartan), bigarren aldiz ezkondu zen Francisco Pires igeltseroarekin, Salvador de Bahian.
1591n, Inkisizio portugaldarra Brasilgo ipar-ekialdera hurbiltzen hasi zen. Haren erdigunea Salvador de Bahian zegoen, garai hartan koloniako hiriburuan. 1591ko abuztuaren 20an, Paula de Sequeiro, 40 urteko kristau zaharra, liburu debekatu bat izateaz akusatuta, Inkisizioaren aurrean bere bekatuak aitortu zituen lehenetariko bat izan zen. Heitor Furtado de Mendonçari egindako aitorpenean Felipa de Souza alarguna aipatu zuen gorputz-pasioko une asko partekatu zituen pertsona gisa, eta bi urte lehenagotik haren maitasun-gutunak jasotzen zituela esan zuen.
Garai hartan 29 emakume zeuden delitu beragatik akusatuta Badiako kapitaintzan. Souzak Salvador herrian mesfidantza handia piztu zuen, antza, auzitegian agertu behar izan zuen akusatuetako bakarra izan baitzen. Epaiketan De Sequeirorekin  harreman estua zuela aitortu zuen, eta lotsarik gabe esan zuen harreman horrek maitasun eta gorputz-afektu handia eman zuela.
Errudun deklaratu zuten, eta zigorra Europan antzeko delitu batengatikoa baino arinagoa izan zen. 1592ko urtarrilaren 4an erbesteratu egin zuten. Oinutsik, tunika xume batez jantzita eta eskuan kandela bat piztuta zuela, bere delituak entzun behar izan zituen katedralean, gero pikotari lotu eta publikoki zigortu zuten, herritar guztientzako eredu gisa. Penitentzia moduan, hamabost ostiral eta bederatzi larunbatetan ogia eta ura barau egitea agindu zioten. Gero, Badiako estatutik bota egin zuten, eta «bizioak eta ospe txarra» berarekin eraman zituen. Zigor horiez gain, desohore eta irain publikoak jasan zituen eta epaiketaren kostuak ordaindu behar izan zituen, hau da, marinel baten hileko soldata edo langile baten hiru hilabeteko soldataren parekoa.
Haren akusatzaileak zigor arinagoa izan zuen, Ogasuneko hornitzailearen emaztea izateagatik, antza, 6 eguneko kartzela-zigorra eta 50 kruzado ordaintzera zigortu zuten, baita bi agerpen publiko egitera eta penitentzia batzuk ordaintzera ere.
St Mewan
, 'Sen Mewen', Ingalaterrako Kornualles konderriko parrokia zibil eta herri bat da, St Austell udalerritik 1,6 kilometro mendebaldera dago.
Boiga ceylonensis
Boiga ceylonensis Boiga generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Errubeola
Errubeola gaixotasun infekziosoa da, jatorri birikoa duena, umeak gehienbat jotzen dituena eta ondoriorik gabe sendatu ohi dena. Ez da larria, haurdun dauden emakumeengan izan ezik, hauengan kalte handiak egiten baitizkio umekiari.