cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villeneuve-lès-Béziers
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.358 ziren, horien artean 1.705 aktiboak ziren eta 653 inaktiboak ziren. 1.705 pertsona aktiboetatik 1.415 lanean zeuden (747 gizon eta 668 emakume) eta 290 langabezian zeuden (141 gizon eta 149 emakume). 653 pertsona inaktiboetatik 245 erretiraturik zeuden, 170 ikasten zeuden eta 238 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villeneuve-lès-Béziers udalerrian 1.645 unitate fiskal zeuden, 3.856 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.766 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 442 komertzioetatik, 15 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 14 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 83 eraikuntza enpresak ziren, 130 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 16 garraio enpresak ziren, 41 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 9 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 16 finantziazio enpresak ziren, 14 higiezinen enpresak ziren, 50 zerbitzu enpresak ziren, 26 administrazio publikoko enpresak ziren eta 21 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 123 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 22 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 16 igeltseroak, 8 margolariak, 10 zurginak, 7 iturginak, 8 argiketariak, 8 eraikuntza enpresak, 7 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 20 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 22 establezimendu komertzialetatik, 2 hipermerkatuak, 3 brikolaje denda handika, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 2 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 1 drogeria zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Villeneuve-lès-Béziers udalerrian 112 nekazaritza-ustiategi zeuden, 696 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Wendy Holdener
Wendy Holdener (Unteriberg, Suitza, 1993ko maiatzaren 12a) Suitzako Munduko Kopako eski alpinoko lasterkaria da, eslalomean eta konbinatuan espezializatua. Bi aldiz munduko txapelduna izan da konbinatuan, eta, bost aldiz, olinpiar domina ; banakako lau domina, eta urrezko bat taldekako proban lortu zituen Pyeongchang 2018an. Zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen konbinatuan, 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan.
Milan (Indiana)
Milan Indianako herri bat da. Ripley konderrian kokatua dago. 2010ean 1,899 biztanle zituen, 5.05 kilometro koadrotan banatuta.
Wendy Holdener
Ibilbidea
Holdenerrek 2010eko urrian egin zuen debuta Munduko Kopan, Söldenen, eta 2013ko martxoan lortu zuen lehen podiuma, Ofterschwang-en eslalomean bigarren postua. 2016an; Munduko Kopako lehen bi garaipenak lortu zituen, eta kristalezko globo titulua irabazi zuen diziplina konbinatuan.
Junior maila
Wendy Holdener Schwyz kantonamenduko Unteribergetik dator, eta bertan bizi da gaur egun ere. Engelberg-eko kirol-eskolan hoteleko funtzionario gisa jaso zuen prestakuntza. 2008ko azaroan, bere lehen FIS lasterketetan hartu zuen parte, 15 urte zituela. 2009/2010eko neguan, maila horretako lehen hamarren artean zegoen, eta, 2010eko otsailean, bere lehen garaipena lortu zuen. 2010eko junior mailako Munduko Txapelketan, bosgarren postua lortu zuen jeitsieran. 2010eko Suitzako Txapelketan, domina bat besterik ez zuen galdu jaitsieran, laugarren geratu zenean.
Negu hori amaitzean, Holdenerren 1993ko uztako onena izan zen FIS munduko rankingeko jaitsieran, super-erraldoian eta eslalom diziplinetan; eslalom erraldoian, bigarren postua lortu zuen. Hori dela eta, selekzioarekin Zelanda Berriko udalekua osatzeko aukera eman zioten. Europako Kopan lau lasterketa baino jokatu ez zituen arren, 2010eko urriaren 23an, Söldenen egin zuen debuta Munduko Kopan; 55. postuan amaitu zuen eslalom erraldoian. Hilabete pasatxo beranduago, 2010eko azaroaren 28an, Munduko Kopako lehen puntuak irabazi zituen Aspeneko eslalomean, 18. postuan amaituz. Emaitza, 2010eko abenduaren 21ean, Courchevelen berdindu zuen, diziplina berean. 2011ko Crans-Montanan jokatutako junior mailako Munduko Txapelketan, Holdenerrek urrezko domina irabazi zuen konbinazioan, zilarra jaitsieran eta brontzea eslalom erraldoian. Lorpen horiek Garmisch-Partenkircheneko 2011ko Munduko Txapelketarako izendapena ere ziurtatu zioten, non 29. postuan amaitu zuen eslalom erraldoian, baina, eslalomean, kanporatua izan zen.
Munduko Kopan finkatzea
2011/2012 denboraldian, Holdenerrek bost goiko 20 emaitza lortu zituen Munduko Kopan, eta Suitzako txapelketako titulua super konbinatuan. 2012ko apirilean, Swiss Sports Aid-ek 2011ko kirolari gazte onena izendatu zuen. 2012an, eslalom erraldoiko Munduko Kopako lehen puntuak lortu zituen, 17. postuarekin denboraldi hasieran Söldenen.
2012/2013 denboraldian, Holdenerrek etengabe hobetu zuen, batez ere, eslalomean, eta, hainbatetan goiko 10en barruan amaituta, munduko onenen artean zegoen. 2013ko Junior mailako Munduko Txapelketan, zilarrezko domina irabazi zuen taldekako lehiaketan. Bere lehen Munduko Kopako podiuma 2013ko martxoaren 10ean lortu zuen, Ofterschwang-eko eslalomean bigarren sailkatu zenean.
2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan, eslalom eta eslalom erraldoitik kanporatua izan ondoren, Suitzako taldearekin taldekako lehiaketa irabazi zuen 2014ko martxoaren 14an, Lenzerheideko denboraldiko amaieran, AEB eta Austriaren aurretik. 2014ko abenduaren 29an, Holdenerrek hirugarren amaitu zuen Kühtai-ko eslalomean. AEBko 2015eko Munduko Txapelketa ez zitzaion hain ondo atera; 17. postuan amaitu zuen eslalom erraldoian, eta, bere diziplina berezian, slalomean, lehen lasterketan 8. postuan egon ostean (Shiffrin liderrarekiko 1,02 segundora eta podiumetik 0,58 segundora) bigarren itzulian kanporatua izan zen. Hala ere, aurreko urteko arrakasta errepikatu ahal izan zuen Suitzako selekzioan, martxoaren 20an: Méribelen Suedia eta Austriaren aurretik irabaztea lortu zuen.
Munduaren gailurrera igoera
2015eko abenduaren 29an, Lienz-en beste podium bat lortu ostean, Holdenerrek nabarmen hobetu zuen 2015/2016 denboraldiaren amaiera aldera. 2016ko otsailaren 23an, Munduko Kopako lehen garaipena ospatu zuen Stockholmeko City Event-en. Otsailaren 28an, Soldeuko konbinatuan, bigarren postua lortu zuen, eta, ondoren, martxoaren 6an, Jasnako eslalomean. Astebete geroago, martxoaren 13an, Munduko Kopako bigarren garaipena lortu zuen Lenzerheideren konbinatuan. Horrekin, diziplina konbinatuaren balorazioa ere irabazi zuen. Azken batean, aurreko urteko garaipena errepikatzea lortu zuen Suitzako selekzioaren taldekako lehian, oraingoan, 2016ko martxoaren 18an St. Moritzen Alemania eta Suediaren aurretik.
2016/2017 denboraldian, Wendy Holdenerrek sei aldiz amaitu zuen podiumean. Holdener bigarren izan zen bi aldiz, eta hirugarren postua, lau aldiz. Baina eslalomeko lehen garaipena ukatu zioten. Squaw Valleyko eslalomean (2017ko martxoaren 11n), schwyztarrak 2 ehuneneko aldea atera zion Mikaela Shiffrin-i lehen lasterketaren ostean; bigarren txandan, Holdenerrek hiruko aldearekin kanporatu zuen, eta, horrela, lehen garaipena galdu zuen. Inor ez da eslalomeko podiumean hainbeste aldiz egon lasterketarik irabazi gabe.
Ireberreko mendilerroa
Ireberreko mendilerroa Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ireber mendia da, 1.208 metrorekin.
Wendy Holdener
Munduko Txapelduna eta Olinpiar Txapelduna
Bere diziplina txikiagoan, jeitsieran, egindako denbora onenari esker eta eslalomeko emaitza onenaren ondorioz, (Michelle Gisin bere taldekideari bost ehuneneko aldea aterata) urrezko domina irabazi zuen konbinatu alpinoan etxeko munduko txapelketetan. St. Moritzen 2017ko otsailaren 10ean, Suitzako emakumezkoen alpino selekzioaren lehen urrezko domina izan zen Sonja Nefek 2001ean eslalom erraldoian lortuz geroztik. Eslalomean, Mikaela Shiffrinek bakarrik irabazi zion, eta zilarrezko domina lortu zuen.
Haren errendimendu sendoak 2017/2018 denboraldian jarraitu zuten. Holdenerrek bost aldiz lortu zuen podiuma eslalomean. Pyeongchang-eko Neguko Olinpiar Jokoetan, Holdener, lehen lasterketaren ostean, eslalomeko buru zen, eta, azkenean, zilarrezko domina irabazi zuen Frida Hansdotterren atzetik. Konbinazio alpinoan, brontzezko domina lortu zuen Michelle Gisin eta Mikaela Shiffrin atzetik. Lehen aldiz ospatu zen taldekako lehiaketan, otsailaren 24an, urrezko domina lortu zuen Suitzako taldearekin (Denise Feierabend, Luca Aerni, Daniel Yule eta Ramon Zenhousenekin). Astebete beranduago, martxoaren 3an, hirugarren egin zuen Crans-Montanako super-erraldoian, abiadura lasterketa batean lortzen zuen lehen podiumean.
Ireberreko mendilerroa
Mendilerroan dagoen Ireber mendiak ematen dio izena mendilerroari.
Modem (argipena)
Modem hauetako bat izan daiteke:
Wendy Holdener
Munduko Txapelduna eta Olinpiar Txapelduna
Holdenerrek, 2018/2019 denboraldia, emaitza sendoekin hasi zuen, baina, lehen lasterketetan, podiumik lortu gabe. Hala gertatu zen lehen aldiz St. Moritzen, eslalom paraleloan hirugarren postua lortu baitzuen. Semmering-eko eslalomarekin, Osloko hiriko ekitaldiarekin eta Zagrebeko eslalomarekin, Holdenerrek hiru hirugarren postu irabazi ahal izan zituen astebeteko epean (abenduaren 29an, urtarrilaren 1ean eta urtarrilaren 2an). Goiko 10 postu batzuez gain, Holdenerrek gutxi falta izan zuen bere lehen eslalom erraldoiko podiuma Mariborren lortzeko (otsailaren 2a). Hurrengo egunean, errekor berria ezarri zuen, 20 eslalom berezitan (bederatzitan bigarren, hamaikatan hirugarren postu), inoiz irabazi gabe, podiumean egon zelako. Horrela, Hubert Strolz ordezkatu zuen, 1984 eta 1993 artean, 19 aldiz igo zen podiumera eslalom erraldoian inoiz irabazi gabe. Abenduan, St. Moritzeko super-erraldoian hamaikagarren postuan amaitu ostean, emaitza berretsi ahal izan zuen Cortina d'Ampezzon, lasterketa seigarren amaitu zuenean, eta, horrela, Swiss-Skiren Munduko Txapelketako sailkapen estandarra bete zuen. Joana Hählen-en aurretik izan zen aukeratua, eta, Åreko super-erraldoirako, laugarren emakume suitzar gisa lehiatu zen ; 14. postuan sailkatu zen. Hiru egun beranduago, otsailaren 8an, Holdenerrek arrakastaz defendatu zuen bere Munduko Txapelketa konbinatuan. Jaitsieran, hirugarren postua lortu ostean, Holdener bere lehen arerio Petra Vlhováren aurretik kokatu zen (+0,03 s), zeinak, entrenamendu xumearen ostean, nabarmen hobetu ahal izan baitzuen (40, 27 eta 20. postuak). Holdenerrek faborito gisa hasi zuen lasterketa, batez ere, bera zelako txapelduna eta, Mikaela Shiffrinek super-erraldoia irabazi ostean, ez hastea erabaki zuelako. Otsailaren 12an, Holdenerrek munduko titulua irabazi zuen talde gisa, bere taldekide Aline Danioth, Daniel Yule eta Ramon Zenhausler-ekin batera. Berak eta Zenhäuslerek beren borroka guztiak irabazi zituzten, eta, 2018an Olinpiar Jokoak irabazi ostean, taldekako munduko txapelketara eraman zuten Suitza lehen aldiz. Eslalom erraldoian, Holdenerrek 15. amaitu zuen. Azkenean, titulurako faboritoetako bat bezala hasi zen eslalom berezian. Lehenengo txandan, arrakastaz aurrea hartzeko gai izan zen, eta, bigarren txandan, azken lasterketari gisa egin zion aurre. Gehiegi arriskatu, eta akats bat egin zuen hasi eta gutxira; horren ondorioz, 17. postua lortu zuen. Irabazi gabe podium ugari lortu ostean, titulua irabaztea zuen lehentasun bakarra; horregatik, Holdenerrek arrisku guztiak hartu zituen.
2018/2019 Munduko Kopako denboraldian, hirugarren amaitu zuen. 2019/2020 denboraldian, bigarren postuak lortu zituen Levi eta Kranjska Gorako slalometan, eta hirugarren postuak, Courchevel eta Kranjska Gorako eslalom erraldoietan. Abiadura-diziplinetan hobetzen jarraitu zuen, eta, Garmisch-Partenkirchen-eko super-erraldoian, hirugarren sailkatu zen. Konbinazio alpinoan, berriz, bigarren postua lortu zuen Zauchensee-n. Hurrengo denboraldia prestatzen ari zela, Holdenerrek desplazatu gabeko haustura bat izan zuen eskuineko fibula hezurraren buruan. Holdener, 2020/2021 denboraldia hasteko, garaiz itzuli zen eskietara. 2021eko urtarrilean, Holdener podiumera itzuli zen, lehen aldiz lesionatu zenetik. Flachauko eslalomean, hirugarren sailkatu zen.
2021/2022 denboraldirako prestaketa ere ez zen aurreikusitakoaren arabera joan. Urriaren hasieran, Holdenerrek bi eskumuturrak hautsi zituen entrenamenduan, eta, ondorioz, atsedena hartu behar izan zuen hainbat astez. Bi eskuak oraindik bendatuta zituen arren, azaroaren amaieran berriro hasi zen, eta, Killingtongo eslalomean, hirugarren amaitu zuen. Urtarrilaren hasieran, Kranjska Gorako eslalomean, beste podium bat lortu zuen. Pekineko 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabazi zuen konbinatuan, eta brontzezko domina, eslalomean.
Bizitza pribatua
Holdener, Nico Caprez eskilari ohiarekin, harremana izan zuen 2010etik 2019ra. 2021eko maiatzean, Holdenerrek harreman berri bat zuela iragarri zuen. Bere lagun berria turismo sektoreko emakume ekintzailea da.
Colegas
Colegas 1982ko Eloy de la Iglesia euskal herritar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Antonio (Antonio Flores) eta Rosario (Rosario Flores) Madrilgo kanpoaldean bizi diren anai-arrebak dira. Antonioren laguna eta Rosarioren mutila den Josérekin batera (José Luis Manzano) egunero lan bila dabiltza. Droga munduan sartuta, Rosario haurdun gertatu eta egoera zaildu egingo da.
Mintz ponpa
Mintz ponpa edo diafragma ponpa mugimendu positibozko ponpa mota bat da (orokorrean alternatiboa), non presio batuketa, horma elastiko batzuen bultzadarengatik egiten den (mintzak edo diafragmak), kameraren bolumena aldatzen dutena, alternatiboki igo eta jeitsiz. Erretentzio balbula batzuek (orokorrean elastomerozko bolak), fluidoaren mugimendua, presio gutxieneko tokitik presio gehieneko tokira izatea kontrolatzen dute.
Rafael Mendizabal
Rafael Mendizabal Iturain (Donostia, 1940ko urtarrilaren 6a - Barbate, Cadiz, 2009ko abuztuaren 1), antzerkigile eta negozio-gizona. Antzerki komertziala landu zuen bereziki garaian ospetsuak ziren Rafaela Aparicio eta Florinda Chico aktoresekin. Homosexuala zen eta hautu horren inguruko gaiak ere haren lanetan jorratu zituen, esaterako Feliz cumpleaños, señor ministro (Donostia Antzerki Saria (1992) ) eta Madre amantísima lanetan. Ideologikoki oso kontserbadorea zen. TEU eta Lorquianos antzerki taldeen zuzendaria izan zen. Madrilen lehen kafe-antzerkia sortu zuen, "Lady Pepa". Donostian Rafaulova izeneko pertsonaia transformista sortu zuen. 80ko hamarkadan Espainia mailan arrakasta handia izan zuen. 2006an Donostiako Udalak omenaldia egin zion.
Mintz ponpa
Ponpa hauen akzioa, honako hau izan daiteke:
Antennarius striatus
Antennarius striatus Antennarius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Antennariidae familian.
Mintz ponpa
Diafragma edo mintz bikoitzeko ponpa pneumatiko eta elektrikoak badaude, hauek, aurrekoen printzipio beraren bidez funtzionatzen dutelarik, baina bi kamera dituzte, bakoitza diafragma batekin, mintz batek bere kamerako bolumena jaisten duenean, besteak, bere kamerakoa igotzen duelarik, eta alderantziz.
Erabilpenak
Badituzte zenbait abantaila beste ponpa mota batzuekiko, ez baitute ixte mekanikorik ezta paketatzerik ere, ponpaketa ekipoak haustearen arrazoi nagusia baitira baldintza serioetan. Ponpa hauek, autoelikatzaileak dira, hau da, ez da beharrezkoa xurgaketa zutabea likidoz betetzea funtziona dezaten, honela, gordailuetatik likidoa, xurgatuz ateratzeko erabil daitezkeelarik, xurgaketa hodia, hasieran, airez beteta baldin badago ere.
Bere mantenua, erraza eta azkarra da, eta erraz aldatzekoak diren osagaiekin.
Makinak lan egin behar duen tenperatura mailaren arabera, mintzezko material ezberdinak erabiltzen dira. Materialik erabilienak, neoprenoa, vitona, teflona, poliuretanoa eta beste material sintetiko batzuk dira.
Ponpa hauek korrosioari dioten erresistentzia dela eta, eta funtzionatzeko elikatu behar ez direnez, ekipo hauek oso erabiliak dira industrian, ia edozein likidoren mugimendurako, eta industria mordo batean, azidoak, petroliotik lortutakoak, disolbatzaileak, margoak, bernizak, tintak, araztaile lokatzak, erreaktiboak, fruten kontzentratuak, txokolatea, prozesu plantak, industria kimikoak, janari industriak, optikak, industria galbanikoak, edariak, hondakin urak, meatzaritza, eraikuntza, itsasontziak, industria zeramikoak, kartoi industriak, paper lantegiak edo zirkuitu integratuak.
Vitali Klitxko
Vitali Volodimirovitx Klitxko (Віта́лій Володи́мирович Кличко́; Belivodskoie, 1971ko uztailaren 19a) ukrainar boxeolari ohia eta politikaria da.
Pisu astuneko kategorian boxeatu zuen. 1999tik 2000ra, Munduko Boxeo Erakundeko txapelketari eutsi zion, eta 2004tik 2013ra, Munduko Boxeo Erakundeko txapelketari bi aldiz. Gainera, 1995eko Berlingo Munduko Boxeo Txapelketan txapeldunorde izan zen. 2013ko abenduan erretiratu zen kiroletik.
2006an hasi zen politikan. Erreformarako Ukrainako Aliantza Demokratikoa Alderdia sortu zuen 2010ean, eta diputatu hautatu zuten. 2013-2014ko Euromaidango protestetako buruetako bat izan zen, eta Petro Poroxenkoren hautagaitza babestu zuen. 2014an Kieveko alkate izendatu zuten eta 2020an berriz hautatu zuten.
Volodymyr Zelenskyrekin batera, errusiar inbasioaren aurkako erresistentzia ukrainarraren sinboloetako bat da.
Pcim udalerria
Pcim Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Myślenice barrutian kokatuta. 88,96 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 10965 biztanle zituen.
Bay Shore (New York)
Bay Shore Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Suffolk konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Txagatai Khanerria
Txagatai Khanerria (mongolieraz: Tsagadai Khan Uls/Цагадайн улс) Genghis Khanen bigarren semea zen Txagatai Khan eta haren ondorengoak buru zituen khanerri mongola, eta geroago hizkuntzaren aldetik turkiartua, izan zen. Hastapenean Mongolen Inperioaren zatia zen, baina geroago guztiz independente bilakatu zen.
Une gorenean, XIII. mendearen bukaera aldean, khanerria Amu Dariatik Altai mendietaraino zihoan. Nola edo hala, 1220ko hamarkadatik XVII. mendera arte iraun zuen khanerriak, nahiz eta mendebaldeko erdia Tamerlanen aurrean galdu zen 1360ko hamarkadan. Ekialdeko erdia txagatai agintarien menpean jarraitu zuen, baina, azkenean, XVII. mendean Apaq Khoja aginte teokratikoaren azpian amaitu zen.
B linfozito
B linfozitoa linfozito mota bat da, erantzun immune humoralaren arduraduna. . Erantzun immune humoralaren elementu garrantzitsuenak antigorputzak dira. B linfozitoen eginkizun nagusia, beraz, antigeno arrotzen aurkako antigorputzen sorrera da.
Milioika B linfozito mota daude gorputzean, klonak deritzenak. B linfozito bakoitzak antigorputz mota bakarra sortuko du. Hezur-muinean sortu eta heldu ondoren, eta antigenoekin harremana izan aurretik, B linfozitoek proteina batzuk garatzen dituzte euren mintzetan, B zelulen errezeptoreak izenekoak, antigenoekin kontaktua egingo dutenak (gero ikusiko dugunez, antigeno zehatz batek B linfozitoen klon zehatz bat aktibatuko du, eta modu horretan horrek antigeno horren aurkako antigorputzak ekoiztuko ditu.)
Immunitate humoralaren prozesu orokorra
B linfozitoek erabateko heldutasuna lortzen dute antigeno batekin topo egiten dutenean. Orduan aktibatzen baitira.
Mikrobio bat gorputzean sartzen denean, makrofagoek edo zelula dendritikoek mikrobioa fagozitatzen dute, eta gero mikrobio horren antigenoak azalaratzen dituzte eta Th linfozitoei aurkezten dizkiete. Th linfozito horiek, era berean, B linfozitoak aktibatzen dituzte (askatzen dituzten zitokinen bidez).
B linfozito eta antigeno arrotzaren arteko kontaktua organo linfoide sekundarioetan gertatzen da.
Gorputzean B linfozito mota asko daude, milioika, klonak deritzenak; klon bakoitzak antigorputz bat sortuko du. Antigeno arrotzarekin topo egin aurretik, B linfozitoen klon bakoitzak proteina batzuk ditu zelula mintzean. Proteina horiek (B zelulen errezeptoreek) antigorputzak sortuko dituzte gero.
Makrofagoen eta Th zelulen bidez antigenoekin kontaktua egin eta gero, B linfozitoen klon bat aktibatuko da, antigeno horrekin hobekien akoplatzen diren proteinak dituena, hain zuzen ere. Klon hori aktibatzen denean linfozitoak azkar ugaltzen dira (ikus irudia), eta gero zelula plasmatikoak bihurtu, antigorputzak sortuko dituztenak B linfozitoen hasierako proteinetatik.
Labur esateko, antigeno arrotz batek B linfozitoen klon zehatz bat aktibatuko du, antigeno horren aurka antigorputz espezifikoak sortuko dituen klona.
Immunitate humoralaren prozesu zehaztua
Funtsean, B linfozitoak aktibatzeko funtsezko bi gertaera gertatu behar dira:
Oroimenezko B linfozitoak
Baina horrez gain, B linfozito aktibatuek oroimenezko B linfozitoak ere sortzen dituzte, bizitza luzekoak, organismoan urte asko iraungo dutenak (infekzioa desagertu ondoren). Oroimenezko zelula horiek hasierako antigenoa ezagutuko dute berriz berarekin topo egiten badute.
Babes handiko zelulak dira horrenbestez oroimenezko zelula horiek, antigeno batekin bigarren aldiz kontaktua egiten badute erantzun immunologiko azkarra eta indartsua emango dutelako, erantzun immunitario sekundario deritzona
Kontuan hartu behar da mikrobio inbaditzaile batek lehenengo aldiz infektatzen duenean immunitate-sistemak aste bat edo gehiago behar dituela antigorputz egokiak sortzeko. Baina oroimen immunologikoari esker, bigarren aldiz infektatzen baldin badu (hilabete edo urte batzuk geroago) oroimen zelulek erantzun oso azkarra emango dute eta antigorputzak denbora gutxian sortuak izango dira. Erantzun azkar horrek mikrobio patogenoak neutralizatzen ditu gaixotasun infekziosoa agertu aurretik. Horrenbestez, elgorria, barizela, errubeola, kukutxeztula edo baztanga bezalako gaixotasun infekziosoak behin bakarrik harrapatu daitezke.
Urte luzeak bizi daitezke B linfozito berezi hauek. Txertoen erabilerak, hain zuzen ere, oroimenezko B linfozito horien sorrera bilatzen du.
NGC 6349
NGC 6349 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
José Martí nazioarteko aireportua
José Martí nazioarteko aireportua (NAGE kodea: HAV - NAZE kodea: MUHA​), Kubako Habana hiriburuari zerbitzu ematen dion aireportua da. Boyeros udalerrian kokatua dago.
Eremu-teoria kuantiko
Fisika teorikoan, eremuen teoria kuantikoa (QFT) eremuen teoria klasikoa, erlatibitate berezia eta mekanika kuantikoa konbinatzen dituen esparru teorikoa da. QFT partikulen fisikan erabiltzen da partikula subatomikoen eredu fisikoak eraikitzeko, eta materia kondentsatuaren fisikan kuasipartikulen ereduak eraikitzeko.
QFTak bere azpiko eremu kuantikoen egoera kitzikatutzat (kuantoak ere esaten zaie) tratatzen ditu partikulak, partikulak baino funtsezkoagoak baitira. Partikulen arteko elkarrekintzak Lagrangianoko elkarrekintza-terminoen bidez deskribatzen dira, eta dagozkien eremu kuantikoak inplikatzen dituzte. Elkarreragin bakoitza Feynmanen diagramen bidez adieraz daiteke, mekanika kuantikoaren perturbazioen teoriaren arabera.
Historia
Eremuen teoria kuantikoa XX. mendearen zati handi bat hartu zuten fisikari teorikoen belaunaldien lanetik sortu zen. Bere garapena 1920ko hamarkadan hasi zen argiaren eta elektroien arteko interakzioen deskribapenarekin, eta eremuen lehen teoria kuantikoarekin amaitu zuen: elektrodinamika kuantikoarekin. Laster oztopo teoriko garrantzitsu bat sortu zen, kalkulu asaldagarrietan infinitu batzuk agertu eta iraun zutelako. Arazo hori 1950eko hamarkadan konpondu zen, birormalizatzeko prozedura asmatu zenean. Bigarren oztopo garrantzitsu bat QFTk interakzio ahul eta indartsuak deskribatzeko duen itxurazko ezintasuna izan zen, teoriko batzuek eremuen teoriaren ikuspegia bertan behera uzteko eskatzeraino. Gauge teoriaren garapenak eta 1970eko hamarkadan Eredu Estandarra amaitzeak eremuen teoria kuantikoaren berpizkundea ekarri zuten.
Aurrekari teorikoak
Eremuen teoria kuantikoa eremuen teoria klasikoaren, mekanika kuantikoaren eta erlatibitate bereziaren konbinazioaren emaitza da. Hona hemen aitzindari teoriko horien laburpen bat:
Arrakasta izan duen eremu klasikoko lehen teoria Newtonen grabitazio unibertsalaren legetik sortutakoa da, 1687ko Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica tratatuan eremuaren kontzeptua erabat falta izan arren. Grabitatearen indarra, Newtonek deskribatzen duen bezala, "urrutiko ekintza" bat da: urrutiko objektuetan dituen efektuak berehalakoak dira, distantzia kontuan hartu gabe. Hala ere, Richard Bentleyrekin egindako gutun truke batean Newtonek adierazi zuenez, "Pentsaezina da materia gordin bizigabeak, materiala ez den beste zerbaiten bitartekaritzarik gabe, beste gai batean eragitea eta elkarrekiko kontakturik gabe eragitea". XVIII. mendera arte ez zuten fisikari matematikoek grabitatearen deskribapen egoki bat aurkitu, eremuetan oinarritua: zenbaki kopuru bat (bektore bat), espazioko puntu bakoitzari esleitua, grabitateak puntu horretako edozein partikularen gainean duen eragina adierazten duena. Baina hori trikimailu matematiko hutsa izan zen.
Eremuak existentzia propioa izaten hasi ziren XIX. mendean elektromagnetismoa garatu zenean. Michael Faradayk ingelesezko "field" hitza sortu zuen 1845ean. Eremuak efektu fisikoak dituzten espazioaren propietate gisa sartu zituen (baita materiarik ez duenean ere). "Urrutiko ekintzaren" aurka agertu zen, eta proposatu zuen objektuen arteko elkarrekintzak espazioa betetzen duten "indar-lerroen" bidez gertatzen direla. Eremuen deskribapen hori gaur arte mantendu da.
Elektromagnetismo klasikoaren teoria 1864an osatu zen Maxwellen ekuazioekin, eremu elektrikoaren, eremu magnetikoaren, korronte elektrikoaren eta karga elektrikoaren arteko erlazioa deskribatzen zutenak. Maxwellen ekuazioek uhin elektromagnetikoen existentzia zekarten; fenomeno horren bidez, eremu elektrikoak eta magnetikoak espazio-puntu batetik bestera hedatzen dira abiadura mugatu batean, argiaren abiadura, alegia. Urrutiko ekintza era eztabaidaezinean ezeztatzen zen.
1913an, Niels Bohr-ek egitura atomikoaren Bohr eredua sartu zuen, zeinaren arabera atomoen elektroiek energia diskretu batzuk baino ezin dituzten hartu, jarraituak izan beharrean. Hori da kuantifikazioaren beste adibide bat. Bohr-en ereduak arrakastaz azaldu zuen lerro espektral atomikoen izaera diskretua. 1924an, Louis de Brogliek uhin-partikula dualtasunaren hipotesia proposatu zuen, zeinaren arabera partikula mikroskopikoek uhin zein partikula propietateak dituzten hainbat egoeratan. Ideia sakabanatu horiek elkartuz, 1925 eta 1926 artean diziplina koherente bat formulatu zen, mekanika kuantikoa, Max Planck, Louis de Broglie, Werner Heisenberg, Max Born, Erwin Schrödinger, Paul Dirac eta Wolfgang Pauliren ekarpen garrantzitsuekin.
El Mirón
El Mirón Ávilako udalerria da, El Barco de Ávila-Piedrahíta eskualdean dagoena.
Eremu-teoria kuantiko
Aurrekari teorikoak
Bi zailtasun gelditzen ziren. Behaketaren ikuspuntutik, mekanika kuantikoaren azpian dagoen Schrödingerren ekuazioak atomoen erradiazio emisio estimulatua azal zezakeen, non elektroi batek kanpoko eremu elektromagnetiko baten eraginpean fotoi berri bat igortzen duen, baina ezin zuen berezko emisioa azaldu, non elektroi batek bere energia berez murrizten duen eta fotoi bat igortzen duen, baita kanpoko eremu elektromagnetiko baten ekintzarik gabe ere. Ikuspegi teorikotik, Schrödingerren ekuazioak ezin zituen fotoiak deskribatu eta ez zetorren bat erlatibitate bereziaren printzipioekin, denbora zenbaki arrunt gisa tratatzen baitzuen eta espazio-koordenatuak operadore lineal bihurtzen baitzituen.
Elektrodinamika kuantikoa
Eremuen teoria kuantikoa naturalki hasi zen elkarreragin elektromagnetikoen azterketarekin, eremu elektromagnetikoa baitzen 1920ko hamarkadan ezagutzen zen eremu klasiko bakarra.
Born, Heisenberg eta Pascual Jordanen lanei esker, 1925-1926an, eremu elektromagnetiko askearen teoria kuantiko bat garatu zen (materiarekin interakziorik gabe) kuantizazio kanonikoaren bidez, eremu elektromagnetikoa oszilatzaile harmoniko kuantiko multzo gisa tratatuz. Hala ere, interakzioak baztertuta, teoria hori oraindik ez zen gai munduari buruzko aurreikuspen kuantitatiboak egiteko.
1927ko bere artikulu garrantzitsuan, The quantum theory of the emission and absorption of radiation, Diracek elektrodinamika kuantikoa (QED) terminoa sortu zuen, eremu elektromagnetiko askea deskribatzen duten terminoei korronte elektrikoaren dentsitatearen eta potentzial bektorial elektromagnetikoaren arteko interakzio termino gehigarri bat gehitzen dien teoria. Lehen mailako asalduren teoria erabiliz, arrakastaz azaldu zuen bat-bateko igorpenaren fenomenoa. Mekanika kuantikoaren ziurgabetasun-printzipioaren arabera, osziladore harmoniko kuantikoak ezin dira geldirik egon, baizik eta energia minimoa dute, ez nulua, eta beti oszilatzen egon behar dute, baita energia gutxiagoko egoeran ere (oinarrizko egoera). Beraz, hutsune perfektu batean ere, zero puntuko energia duen eremu elektromagnetiko oszilatzaile bat dago. Hutseko eremu elektromagnetikoen fluktuazio kuantiko horrek "estimulatzen" du atomoetan elektroiek berez igortzen duten erradiazioa. Diracen teoriak arrakasta handia izan zuen atomoen erradiazioaren igorpena eta xurgapena azaltzeko garaian; bigarren mailako perturbazioen teoria aplikatuz, fotoien dispertsioa, erresonantzia-fluoreszentzia eta Compton dispertsio ez-erlatibista azaltzeko gai izan zen. Hala ere, goragoko mailako perturbazioen teoriaren aplikazioa kalkuluetan amaigabeko arazoz beteta zegoen.
Garai hartako iritzi nagusia zen mundua bi osagai oso ezberdinek osatzen zutela: partikula materialak (elektroiak bezala) eta eremu kuantikoak (fotoiak bezala). Partikula materialak betikotzat jotzen ziren, eta haien egoera fisikoa espazioko edo abiadura-mailako edozein eskualdetan partikula bakoitza aurkitzeko probabilitateen arabera deskribatzen zen. Bestalde, fotoiak azpiko eremu elektromagnetiko kuantifikatuaren egoera kitzikatutzat jotzen ziren soilik, eta libreki sortu edo suntsi zitezkeen. 1928 eta 1930 artean Jordan, Eugene Wigner, Heisenberg, Pauli eta Enrico Fermik partikula materialak eremu kuantikoen egoera kitzikatutzat ere har zitezkeela aurkitu zuten. Fotoiak eremu elektromagnetiko kuantizatuaren egoera kitzikatuak diren bezala, partikula mota bakoitzak bere eremu kuantikoa zuen: elektroi eremu bat, protoi eremu bat, etab. Energia nahikoarekin, partikula materialak sortzea posible izango litzateke. Ideia horretatik abiatuta, Fermik 1932an Fermiren interakzioa izenez ezagutzen den beta desintegrazioaren azalpena proposatu zuen. Nukleo atomikoek ez dute elektroirik per se, baina desintegrazio-prozesuan elektroi bat sortzen da inguruko elektroien eremutik abiatuta, atomo eszitatu baten desintegrazio erradiatiboaren inguruko eremu elektromagnetikotik sortutako fotoiaren antzera.
1929an, Dirac eta beste batzuk konturatu ziren Diracen ekuazioan inplizituki zeuden energia negatiboko egoerak ezabatu egin zitezkeela, elektroien masa bera zuten baina kontrako karga elektrikoa zuten partikulak zeudela suposatuz. Horrek atomoen egonkortasuna ziurtatzeaz gain, antimateriaren lehen proposamena ere izan zen. Izan ere, positroien ebidentzia 1932an aurkitu zuen Carl David Andersonek izpi kosmikoetan. Energia nahikoarekin, fotoi bat xurgatzean adibidez, pare elektroniko-positroi bat sor zitekeen, bikoitien ekoizpena deritzon prozesu bat; alderantzizko prozesua, deuseztatzea, fotoi baten igorpenarekin ere gerta zitekeen. Horrek erakutsi zuen partikula kopuruak ez duela zertan finkoa izan elkarrekintza batean. Hala ere, historikoki, positroiak elektroi itsaso infinitu bateko "zulo" gisa hartu ziren hasieran, partikula mota berri baten ordez, eta teoria horri Dirac-en zuloen teoria deitu zitzaion. QFTk naturalki txertatu zituen antipartikulak bere formalismoan.
Infinituak eta birormalizazioa
Robert Oppenheimerrek 1930ean frogatu zuen QEDen ordena goragoko kalkulu asaldatzaileek beti ematen zutela emaitza gisa kopuru amaigabeak, hala nola elektroiaren autoenergia eta elektroiaren eta fotoiaren eremuen hutseko zero puntuko energia, eta horrek iradokitzen zuen garaiko metodo konputazionalek ezin zutela behar bezala tratatu fotoiak une oso altuetan esku hartzen zuten interakzioak. 20 urte igaro arte ez zen ikuspegi sistematiko bat garatu infinitu horiek ezabatzeko.
1934 eta 1938 bitartean, Ernst Stueckelbergek QFTren formulazio erlatibista inbariantea ezartzen zuten artikulu batzuk argitaratu zituen. 1947an, Stueckelbergek ere modu independentean garatu zuen birormalizatzeko prozedura oso bat. Zoritxarrez, lorpen horiek ez zituen komunitate teorikoak ulertu eta aitortu.
Infinitude horien aurrean, John Archibald Wheelerrek eta Heisenbergek proposatu zuten, 1937an eta 1943an, hurrenez hurren, QFT problematikaren ordez, S matrizearen teoria erabiltzea. Izan ere, elkarrekintza mikroskopikoen xehetasun espezifikoak behaketetara iristezinak direnez, teoriak behagarri kopuru txiki baten arteko erlazioak deskribatzen saiatu beharko luke (adibidez, atomo baten energia) interakzio batean, interakzioaren xehetasun mikroskopikoez arduratu beharrean. 1945ean, Richard Feynman eta Wheeler QFT erabat uztea iradokitzera ausartu ziren, eta urrutiko ekintza proposatu zuten partikulen arteko interakzioen mekanismo gisa.
1947an, Willis Lambek eta Robert Retherfordek hidrogeno atomoaren 2S1/2 eta 2P1/2 energia-mailen arteko alde txikia neurtu zuten, Lamb desplazamendua ere deitua. Elektroiaren masa gainditzen duten energia duten fotoien ekarpena alde batera utzita, Hans Bethek arrakastaz kalkulatu zuen Lamb desplazamenduaren zenbakizko balioa. Ondoren, Norman Myles Kroll, Lamb, James Bruce French eta Victor Weisskopfek balio hori berretsi zuten, infinituek beste infinitu batzuk deuseztatzen zituzten ikuspegi bat erabiliz, kopuru finituak sortzeko. Hala ere, metodo hori baldarra eta fidagarria zen, eta ezin zen beste kalkulu batzuetara orokortu.
Azkenean, 1950ean, Julian Schwinger, Richard Feynman, Freeman Dyson eta Shinichiro Tomonagak metodo sendoagoa garatu zuten infinituak ezabatzeko. Ideia nagusia masa eta kargaren balio kalkulatuak infinituengatik ordezkatzea da, haien balio neurtu finituengatik. Prozedura konputazional sistematiko horri birormalizazio esaten zaio, eta nahasmenduen teorian ordena arbitrario bati aplika dakioke. Tomonagak Nobel sariaren hitzaldian esan zuen bezala:"Eremu-erreakzioen ondorioz eraldatutako masaren eta kargaren zati horiek [amaigabeak bihurtzen dira] direnez, ezinezkoa da horiek teoriaren bidez kalkulatzea. Hala ere, esperimentuetan behatutako masa eta karga ez dira jatorrizko masa eta karga, baizik eta eremu erreakzioek eraldatutako masa eta karga, eta finituak dira. Aldiz, teorian agertzen diren masa eta karga dira... eremu-erreakzioek aldatutako balioak. Hori horrela denez, eta batez ere teoriak masa eta karga eraldatuak kalkulatu ezin dituelako, horien ordez balio esperimentalak erabiltzeko prozedura erabil dezakegu modu fenomenologikoan... Prozedura horri masaren eta kargaren birormalizazioa deitzen zaio... Kalkulu luze eta neketsuen ondoren, Schwingerrenak bezain trebeak ez zirenak, emaitza bat lortu genuen... amerikarrekin ados zegoena '."Birormalizatzeko prozedura aplikatuta, kalkuluak egin ziren, azkenik, elektroiaren momentu magnetiko anomaloa (elektroiaren g faktorearen desbideratzea 2rekiko) eta hutsaren polarizazioa azaltzeko. Emaitza horiek bat etorri ziren neurketa esperimentalekin, maila nabarmenean, "Infinituen aurkako gerra" baten amaiera markatuz. Aldi berean, Feynmanek mekanika kuantikoaren ibilbidearen formulazio integrala eta Feynmanen diagramak sartu zituen. Azken horiek bisualki eta intuitiboki antolatzeko eta hedapen asaldatzailearen terminoak kalkulatzen laguntzeko erabil daitezke. Diagrama bakoitza partikulen ibilbide gisa interpreta daiteke elkarrekintza batean, eta erpin eta lerro bakoitzak dagokion adierazpen matematikoa du, eta adierazpen horien biderkadurak diagramak irudikatutako interakzioaren sakabanatze-zabaltasuna ematen du. Feynmanen birormalizazio-prozedura eta diagramak asmatu zirenean sortu zen QFT, azkenean, esparru teoriko oso gisa.
Normalizaziorik eza
QEDen arrakasta izugarria zela eta, teoriko askok uste izan zuten, 1949aren ondorengo urte gutxietan, QFTk laster fenomeno mikroskopiko guztien ulermena eman zezakeela, ez bakarrik fotoi, elektroi eta positroien arteko elkarrekintzena. Baikortasun horren aurka, QFT beste depresio garai batean sartu zen, ia bi hamarkada iraun zuena. Lehenengo oztopoa birormalizazio-prozeduraren aplikagarritasun mugatua zen. QEDen kalkulu perturbatiboetan, kantitate infinitu guztiak ken litezke kantitate fisikoen kopuru txiki bat (mugatua) birdefinituz (zehazki, masa eta elektroiaren karga). Dysonek 1949an frogatu zuen hori "teoria birnormalizagarriak" izeneko teoria klase txiki batentzat bakarrik dela posible, eta teoria horien adibide bat QED dela. Hala ere, teoria gehienak, Fermiren elkarrekintza ahularen teoria barne, "Ez dira berriz normalizagarriak". Teoria hauetan lehen ordenatik haragoko edozein kalkulu asaldatzailek infinituak sortuko lituzke, kantitate fisikoen kopuru mugatu bat birdefinituz ezabatu ezin daitezkeenak. Bigarren arazo garrantzitsua Feynmanen diagramaren metodoaren baliozkotasun mugatuaren ondorio da, perturbazioen teorian serieko hedapen batean oinarritzen dena. Seriea bateratzea eta ordena baxuko kalkuluak hurbilketa egokia izan daitezen, akoplamendu-konstanteak, zeinetan seriea hedatzen baita, zenbaki nahikoa txikia izan behar du. QEDeko akoplamendu-konstantea egitura fineko konstantea da, eta hori nahikoa txikia da kalkulu errealistetan Feynmanen diagrama errazenak eta ordena txikiagokoak soilik kontuan hartzeko. Aitzitik, elkarrekintza indartsuaren akoplamendu-konstantea bataren ordenakoa da gutxi gorabehera, eta, horren ondorioz, Feynmanen diagrama konplexuak, gorenekoak, sinpleak bezain garrantzitsuak dira. Beraz, ez zegoen aurreikuspen kuantitatibo fidagarririk deribatzeko interakzio sendorako QFT metodo asaldatzaileak erabiliz.
Zailtasun horien aurrean, teoriko asko QFTtik urruntzen hasi ziren. Batzuk simetria-printzipioetan eta kontserbazio-legeetan zentratu ziren, eta beste batzuek Wheeler eta Heisenbergen S matrizearen teoria zaharrari heldu zioten. QFT modu heuristikoan erabili zen printzipio gidari gisa, baina ez kalkulu kuantitatiboen oinarri gisa. Schwingerrek, ordea, beste bide bat hartu zuen. Hamarkada batez baino gehiagoz, bera eta bere ikasleak izan ziren eremuen teoriaren adierazle ia bakarrak, baina 1966an infinituen arazoa gainditzeko modu bat aurkitu zuen, iturrien teoria deitu zuen metodo berri batekin. Ikuspuntu berria arrakasta handiagoz aplikatu zen pioien fisikan izandako aurrerapenek konbentzitu zuten haren erabilerak ematen zituen sinpletasun matematikoaren eta argitasun kontzeptualaren abantaila handiez.
Eredu Estandarra
1954an, Yang Chen-Ningek eta Robert Millsek QEDen simetria lokala orokortu zuten, gauge teoria ez-abelianoak (Yang-Millsen teoriak ere esaten zaie) sortuz, tokiko simetria talde zailagoetan oinarritzen direnak. QED teorian, kargatutako partikulek (elektrikoki) fotoien elkartrukearen bidez eragiten dute, eta gauge ez-abeliar teorian, berriz, karga mota berri bat daramaten partikulek masarik gabeko gauge bosoien elkartrukearen bidez eragiten dute. Fotoiak ez bezala, gauge bosoi hauek karga dute.
Sheldon Glashowk 1960an garatu zuen Gauge teoria ez abeliarra, elkarreragin elektromagnetiko eta ahula bateratzen zuena. 1964an, Abdus Salam eta John Clive Ward teoria berera iritsi ziren beste bide batetik. Teoria hori, ordea, ezin zen berriz normalizatu.
Peter Higgsek, Robert Broutek, François Englertek, Gerald Guralnikek, Carl Hagenek eta Tom Kibblek Physical Review Lettersen artikulu ospetsuetan proposatu zuten Yang-Millsen teorietako gauge simetria hautsi egin zitekeela berezko simetria-haustura izeneko mekanismo baten bidez, zeinaren bidez gauge bosoiek, jatorrian, masarik gabe, lor zezaketen.
Glashow, Salam eta Warden aurreko teoria simetriaren bat-bateko hausturaren ideiarekin konbinatuz, Steven Weinbergek 1967an leptoi guztien arteko elkarreragin elektroahula eta Higgsen bosoiaren efektuak deskribatzen dituen teoria bat idatzi zuen. Hasieran, bere teoria alde batera utzi zen gehienbat, harik eta 1971n Gerard 't Hooft-en frogari esker berriro argitara atera zen arte, alegia, gauge teoria ez-abeliarrak birnormalizagarriak direla. Weinberg eta Salamen teoria elektroahula 1970ean zabaldu zuten Glashow, John Iliopoulos eta Luciano Maianik, leptoietatik quarketara.
Harald Fritzschek, Murray Gell-Mannek eta Heinrich Leutwylerrek 1971n aurkitu zuten elkarrekintza indartsuarekin lotutako fenomeno batzuk abeldarra ez den gauge teoriaren bidez ere azal zitezkeela. Horrela sortu zen kromodinamika kuantikoa (QCD). 1973an, David Grossek, Frank Wilczekek eta Hugh David Politzerrek frogatu zuten gauge teoria ez-abeliarrak "asintotikoki askeak" direla, eta horrek esan nahi du, birormalizazio pean, elkarrekintza indartsuaren akoplamenduaren konstantea murriztu egiten dela elkarrekintzaren energia handitzen den heinean. (Lehenago ere askotan egin izan dira antzeko aurkikuntzak, baina neurri handi batean alde batera utzi izan dira). Beraz, energia handiko elkarrekintzetan behintzat, QCDko akoplamendu-konstantea serieko hedapen asaldagarria justifikatzeko bezain txikia bihurtzen da, interakzio sendorako aurreikuspen kuantitatiboak posible eginez. Aurrerapen teoriko horiek QFTren berpizkundea eragin zuten. Teoria osoa, teoria elektroeragilea eta kromodinamika barne hartzen dituena, gaur egun oinarrizko partikulen eredu estandarra bezala ezagutzen da. Eredu Estandarrak arrakastaz deskribatzen ditu funtsezko elkarreragin guztiak, grabitatea izan ezik, eta haren iragarpen ugariek baieztapen esperimental nabarmena jaso dute hurrengo hamarkadetan. Higgs bosoia, simetria berez apurtzeko mekanismoaren zentrala, 2012an detektatu zen CERNen, Eredu Estandarraren osagai guztien egiaztapen osoa markatuz.
Beste garapen batzuk
1970eko hamarkadan abeliarrak ez diren gauge teorietan metodo ez-asaldatzaileak garatu ziren. 't Hooft-Polyakov monopoloa teorikoki aurkitu zuten 't Hooft eta Alexander Polyakovek, fluxu-hodiak Holger Bech Nielsenek eta Poul Olesenek, eta instantoiak Polyakovek eta bere egilekideek. Objektu horiek eskuraezinak dira asalduren teoriaren bidez.
Materia kondentsatuaren fisika
Eremuen teoria kuantikoa oinarrizko partikulen arteko elkarreraginen azterketatik sortu zen arren, arrakastaz aplikatu da beste sistema fisiko batzuetan, bereziki materia kondentsatuaren fisikako gorputz askoren sistemetan.
Historikoki, simetria-haustura espontaneoko Higgs mekanismoa oinarrizko partikulei supereroaleen teoria Yoichiro Nambu aplikatzearen emaitza izan zen, eta birormalizazioaren kontzeptua, berriz, materiaren bigarren mailako fase-trantsizioen azterketatik sortu zen. Fotoiak sartu eta gutxira, Einsteinek kristal batean bibrazioak kuantifikatzeko prozedura burutu zuen, eta, horren ondorioz, lehenengo kuasipartikula-fonoiak sortu ziren. Lev Landauk baieztatu zuen materia kondentsatuko sistema askotan energia baxuko kitzikapenak kuasipartikula multzo baten arteko elkarreraginen terminoetan deskriba zitezkeela. QFTko Feynmanen diagramaren metodoa oso egokia zen materia kondentsatuko sistemetako hainbat fenomeno aztertzeko.
Gauge-ren teoria supereroaleen fluxu magnetikoaren kuantizazioa deskribatzeko erabiltzen da, baita erresistibitatea Hall efektu kuantikoaren eta maiztasunaren eta tentsioaren arteko erlazioa ere AC Josephson efektuan.
Printzipioak
Sinplifikatzeko, hurrengo ataletan unitate naturalak erabiltzen dira, zeinetan Planck-en konstante murriztua \hbar eta c argiaren abiadura bakar batean finkatzen diren.
Eremu klasikoak
Eremu klasiko bat espazio- eta denbora-koordenatuen funtzio bat da. Hona hemen adibide batzuk: grabitazio-eremua grabitate newtonianoan eta eremu elektrikoa eta eremu magnetikoa elektromagnetismo klasikoan. Eremu klasiko bat denboran aldatzen den espazioaren puntu bakoitzari esleitutako zenbakizko kantitatetzat har daiteke. Beraz, askatasun maila amaigabeak ditu. Propietate mekaniko kuantikoak dituzten fenomeno asko ezin dira eremu klasikoekin bakarrik azaldu. Efektu fotoelektrikoa bezalako fenomenoak hobeto azaltzen dira partikula diskretuekin (fotoiak) eremu espazialki jarraitu batekin baino. Eremuen teoria kuantikoaren helburua mekanika kuantikoaren hainbat fenomeno deskribatzea da, eremuen kontzeptu aldatua erabiliz.
Kuantifikazio kanonikoa eta ibilbideko integralak QFTren bi formulazio komun dira. QFTaren oinarriak motibatzeko, beharrezkoa da eremu klasikoen teoriaren errepasoa egitea.
Eremu klasiko sinpleena eremu eskalar erreal bat da - zenbaki erreal bat espazioko puntu bakoitzean, denboran zehar aldatzen dena. adierazten da, non \bold x posizio-bektorea den eta t denbora. Demagun eremuko lagrangiarra, L, da
,
non dentsitate lagrangiarra da, \dot \phi eremuaren denborazko deribatua,  gradiente-operadorea da, eta m parametro erreala da (eremuaren « masa »). Lagrangiarrean Euler-Lagrangeren ekuazioa aplikatuz:
3867 Shiretoko
3867 Shiretoko asteroide baten izena da. apirilaren 16an aurkitu zuen M. Yanai, K. Watanabe-ek Kitami Behatokitik.
Eremu-teoria kuantiko
Eremu klasikoak
eremuaren mugimendu-ekuazioak lortzen ditugu, denboran eta espazioan nola aldatzen den deskribatzen dutenak:
Hau Klein-Gordonen ekuazioa bezala ezagutzen da.
Klein-Gordonen ekuazioa uhin-ekuazio bat da, eta, beraz, bere soluzioak modu normalen batuketa gisa adieraz daitezke (Fourierren transformatuaren bidez lortutakoak), honela:
non a zenbaki konplexu bat den (konbentzioz normalizatua), \ast konjugazio konplexua adierazten du, eta modu arruntaren maiztasuna da:
3867 Shiretoko
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1988 HG izena zeraman. Ondoren Shiretoko omentzeko izena eman zitzaion.
Eremu-teoria kuantiko
Eremu klasikoak
Horrela, \bold p bakarrari dagokion modu arrunt bakoitza osziladore harmoniko klasiko gisa ikus daiteke, maiz.
3867 Shiretoko
Orbitaren ezaugarriak
3867 Shiretoko asteroidearen orbitak batezbeste 2,681 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,55 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,813 distantziara. Eszentrikotasuna 0,049 da, eta makurdura orbitala 7,68ºkoa da.