cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ra
Ezaugarriak
Egiptoko eguzkiaren jainkoa izateaz gain jainko sortzailea ere bada. Badirudi, bere burua sortzeko ahalmena zuela. Hasierako mendixkaren gaineko kaosaren itsasotik jaikitzen zen. Hala bere burua sortzeaz gain gainontzeko jainko eta jainkosak sortzen zituen. Egiptoko sinesmenen arabera, Ra ongiaren eta justiziaren iturri gorena ere bazen. Rak eguzki izpiak, berotasuna eta hazkuntza errepresentatzen ditu. Antzinako Egipton jainko guztiek Raren ezaugarriren bat izan behar zutela uste zen, eta aldi berean Rak berak ere jainko guztieak errepresentatu behar zituela. Egunez, zerua zeharkatzen omen zuen bere eguzki ontzian, eta gauez, beste ontzi bat hartzen zuen infernua zeharkatzeko. Bidaia honetan, Apofis suge maltzurraren (Kaosaren Jauna ) kontra borrokatu behar zuen berriro jaio ahal izateko, eta hala, egun berria hasi. Goizean Raren ontzia Madjet deitzen zen, hau da, “indartzen”. Iluntzerako Semektet (ahultzen) izena hartzen zuen. Mito batzuetan, Rak Apofis garaitzen du bere katu itxura duelarik, hori dela eta Egipton katuekiko begirune handia zegoen.
Ra eta beste jainko eta jainkosa batzuen artean hainbat sinkretismo garatu izan dira. Sinkretismo horien ondorioz Re-Harakhty, Amon-Re, Sebek-Re, and Khnum-Re bezalako izenak sortu dira. Horrez gain, Ra berberaren irudian eta ezaugarri batzuengan ere eragina izan dute beste jainko eta jainkosek. Re-Harakhtyran arrano itxura, adibidez, Horus jainkoarengandik datorkio Rari.
Goienetxe anaiak
Bitxikeriak
Anaia Nagusia diskoaren Zabor gehiegi abestia Fe de etarras filmean agertzen da.
Cuvio
Cuvio Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ra
Ezaugarriak
Ra jainkoa gizakiaren itxuraz irudikatu izan da baina arranoaren buruarekin eta eguzki diskoa dirudien koroa batekin. Era berean, koroa hori Uraeus izeneko kobra batek eusten duelarik. Edonola ere, beste irudikapen batzuk ere izan ditu: kakalardo burudun gizakia edo ahariaren buruarekin. Beste batzuetan animali itxura osoarekin ere irudikatu izan dute: sugea, koartza, zezena, lehoia, katua, aharia, belatza, etab.
Laugarren dinastiatik aurrera Egiptoko erregeek “Raren seme” titulua hartzen zuten, eta geroago “Re” erregeen tronuaren izenaren parte bilakatu zen. 11. distaniaren amaierarako Ra jainkoa Amon jainkoarekin lotu zen “jainkoen errege” eta erregeen patroia zen beraz.
Historia
Inperio Zaharraren hasieran, Ra eguzki-jainko bat baino ez zen, baina K.a. 2400. urte inguruan faraoien jainko ofizial bihurtu zen, haien ondorengotzat jotzen baitziren, baita haien enkarnaziotzat ere. V dinastian, nazio-jainkora igo zen, eta, ondoren, Amon jainko tebanora, Amón-Ra bihurtu zen, Egiptoko panteoiaren jainko nagusia.
Amarnaren garaian, Akenaton faraoiak kendu egin zuen Raren gurtza Aton eguzki-jainko bakar baten mesedetan, Akenaton hil ondoren, baina Ra eguzki-jainko gisa gurtzen hasi zen.
Sinkretismoa
Raren nortasuna beste jainko batzuenarekin nahastu zen maiz, eta bat egin zuen herrialdea kulturalki bateratzeko ahaleginean.
Amón-Ra: Amonen eta Raren gurtzak gero eta ezagunagoak zirenez Egiptoko Garaian eta Behe Egipton, hurrenez hurren, konbinatu egin ziren Amón-Ra eguzki-jainko sortzailea sortzeko. Amon Tebasko patroi ohia zen, eta Ogendadakoa; Amonetekin energia sortzailea irudikatzen zuen.
Atum-Ra, bi jainkoz osatutako beste jainko bat zen. Rak antz handiagoa du Atumekin Amonekin baino. Atumek lotura estuagoa zuen Eguzkiarekin, eta Eneadaren jainko sortzailea ere bazen. Hala, ezinbestekoa izan zen bi jainkoak Atum-Ra izenarekin bateratzea.
Ra-Horajty, izenburu edo adierazpen bat izan zen, jainko konposatu bat baino gehiago. Horajty Rarekin lotzeko asmoa zuen —Horusek egunsentian zuen itxura gisa—.
Jepri, goizeko Eguzkia bultzatzen duen kakalardo itxurako jainkoa, Rak egunsentian egiten duen agerraldia bezala ikusten da batzuetan.
Jnum ere Raren agerraldi iluntzat hartu zuten; Jnum Raren itxura litzateke Eguzkiaren hasieran.
Kultua
Heliopolisen (bere kultuaren erdian) eta Abu Gurab-en (han eraiki zioten Templos Solar V dinastiako faraoiek: Userkaf "Nejen-Ra", Sahura, Neferirkara, Neferefra, Nyuserra eta Menkauhor.
Izen teoroforoak
Faraoi askok beren izena eraman zuten, hala nola Nebra "Ra es el señor", Jafrat (Kefrén), Menkaura (Micerino); oso erabilia izan zen, V dinastiatik, faraoi gehienen titulaturan, Sa-Raren izena "Raren semea" (eguzkiaren semea).
Jhabua barrutia
Jhabua barrutia Indiako barruti bat da, Indore dibisioan, Madhya Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Michelin Kirol Kultur Elkartea
Michelin Kirol Kultur Elkartea Lasarte-Oriako kirol elkartea da. 1947an sortu eta 1995ean desagertu zen.
Historia
Sociedad Deportiva Cultural Michelín 1947an Lasarten sortu zuten, orduan Hernani eta Urnieta artean zatitutako auzoa. Kluba 1934an herrian kokatutako Michelin frantziar enpresak bultzatu eta babestu zuen.
1970eko hamarkadan, 4 denboraldi eman zituen Hirugarren Mailan: 1970-71, 1974-75, 1975-76 y 1977-78 hain zuzen ere. Bitan Copa del Generalísimo txapelketan parte hartu zuen: 1970-71an Real Oviedok lehenengo errondan kanportatua eta 1975-76an. 1978an maila utzi zuen.
1980ko hamarkadan, Lasarte-Oria udala bihurtu eta Lasarte-Oria KE, Texas edo Ostadar SKT bezalako talde berriak sortu zuten Michelin kalterako.
1994-95 denboraldian desagertu zen, ia 50 urte pasa eta gero.
Sailak
Futbolari ez ezik beste kirolei ere ekin zizkion elkarteak, tartean igeriketa eta arraunketa.
Futbol Zelaia
Michelinek lantegiaren ondoan kokaturiko Michelin futbol zelaian jokatzen zuen, gero Udal Futbol Zelaia izango zena. 1997an berreraiki zuten.
Kolorea
Lasarteren kolorea gorria zen Michelin lantegiak babestu zuen arte. Orduan enpresaren kolore urdina eta horia hartu zituen.
Itziar Alduntzin Navarro
Itziar Alduntzin Navarro (Leitza, Nafarroa, 1976) euskal kazetaria eta komunikatzailea da, irratian egindako lanagatik ezaguna. 1998an Euskadi Gaztean hasi zen lanean, 2012ra arte, eta goizetako Salgai saioarekin oso ezagun egin zen. 2012tik 2017ra Euskadi Irratian egin zuen lan, musika saioak eta udako saioak aurkeztuz. 2017 eta 2020 bitartean Onda Vasca Gipuzkoa irratiko magazina aurkeztu zuen. Irratiko lanaz gain, 2000ko hamarkadaren hasieran Sorginen laratza saioan aritu zen, eta ETBko beste hainbat saiotan ere kolaboratu du. 2020an telebistara itzuli zen Dantzatzen den herria saioa aurkeztuz ETB1en, eta 2020ko irailean ETB2ko arratsaldeetako Qué me estás contando saioa aurkezten hasi zen, 2021era arte. Gaur egun Euskadi Irratiko esataria da.
Ibilbidea
Kazetaritza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta hirugarren mailan bekadun hasi zen Euskadi Irratian. Sei hilabetez bertan aritu ondoren, Euskadi Gaztean aritzeko probetara aurkeztu eta kontratatu egin zuten. 1998ko uztailaren 11n hasita, 15 urtez Euskadi Gaztea irratiko esataria izan zen. Hasierako bi urteetan asteburuetan aritu zen, Uhinak astintzen (1998-1999) eta Topaleku (1999-2000) saioetan. 2000n Iparragirre Sari bat jaso zuen Topaleku irratsaioan egindako lanagatik. Ondoren Top Gaztea (2000-2001) saioan aritu zen, eta Salgai goizeko saioa aurkezteagatik egin zen ezagun, Edurne Garmendiarekin eta Eli Legardarekin batera. 2001ean Gaztea Sarien jaialdia aurkeztu zuen, Joseina Etxeberriarekin.
Irratiko lana utzi gabe, 2000n telebistan hasi zen. Bi urtez Sorginen laratza saioko aurkezlea eta kolaboratzailea izan zen, 2000tik 2002ra. Bestalde, Gaztean zebilela Bostak Kanarietan saioa egin zuen Euskadi Irratirako. Euskal Telebistako hainbat programatan kolaboratu zuen, hala nola, Festaburu (2000) eta Begia gose (2003).
Al-Hudaida
Al-Hudaida (arabieraz: الحديدة) Yemengo hiri garrantzitsua da, Al-Hudaida gobernantziako hiriburua dena. Itsaso Gorriaren kostaldean kokaturik, XIX. mendetik aurrera itsas-portua da.
Itziar Alduntzin Navarro
Ibilbidea
2012 eta 2017 bitartean Euskadi Irratian egin zuen lan, besteak beste, Kantu kontari (2012-2015) eta Blai (2016-2017) irratsaioetan. 2015ean EITBko erregulazio txostenean sartu zen, eta Euskadi Irratitik kaleratua izan zen.
2020ko irailean Qué me estás contando arratsaldeko magazina aurkezten hasi zen ETB2n. 2021eko otsaila eta apirila bitartean aurkezle nagusia izan zen, Arantza Ruizek (2019tik lan horretan zegoen aurkezleak) saio utzi baitzuen. 2021eko apirilean aurkezle berria Asier Odriozola izango zela iragarri zuen EITBk, eta Alduntzinek aurkezle laguntzaile gisa jarraitu zuen. Saioa 2021eko irailean amaitu zen.
Saioa amaitu zenean, Euskadi Irratian esatari lanak egiten hasi zen. Gaur egun Baipasa saioko esatarietako bat da. 2022ko udan Faktoria saioko magazina aurkeztu zuen.
Bizitza pertsonala
Leitzarra jaiotzez, gaur egun Donostian bizi da.
Astrabuduako San Lorentzo jaiak
Ehun jarduera baino gehiago, zeinetan dioztarra auzoko biztanleak eta 5 egun hauetaz gozatzera hurbiltzen diren guztiak.
Millebosc
Millebosc Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Astrabuduako San Lorentzo jaiak
Mendiguren plaza izango da kontzertuak egiten diren lekuan.
Millebosc
Biztanleria
2007an Millebosc udalerrian erroldatutako biztanleak 272 ziren. Familiak 99 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Astrabuduako San Lorentzo jaiak
Urtero bezala, Erandiotarra auzo honetako kaleetan zehar ibiliko da Ulpiano trikitilari eta txistulariek lagunduta, jaiei hasiera emateko.
Millebosc
Etxebizitza
2007an 116 etxebizitza zeuden, 99 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 115 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 99 etxebizitza nagusietatik 91 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 13 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 67 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Astrabuduako San Lorentzo jaiak
Dagoeneko arratsaldean, hiru gurutzeetara igoera, koadrilen jaitsiera eta ondorengo pregoia eta txupinazoa. Josu Muruetan, txupinazoa egiten da.
Millebosc
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Astrabuduako San Lorentzo jaiak
Larunbatean marmitako lehiaketa eta multikirolak, tiraka txapelketa, mus, tute eta xakea, arrantza eta igel lehiaketa, lasterketa herrikoia... bezalako ekintzak izango dira.
Millebosc
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 172 ziren, horien artean 125 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 125 pertsona aktiboetatik 122 lanean zeuden (59 gizon eta 63 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Cabriita
Cabriita elementu natiboak motako minerala da.
Dunstaffnage gaztelua
Dunstaffnage gaztelua, Caisteal Dhùn Stadhainis, Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen gaztelu bat da. Oban udalerritik 5 kilometro ipar-ekialdera dago. Harkaitzezko muino baten gainean dago, Dunbeg udalerrian eta Etive aintziraren sarbidean.
Cabriita
Ezaugarriak
Cabriita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Dunstaffnage gaztelua
1220ko hamarkadan Duncan MacDougall Lornekoan eraikiarazi zuen.
Millebosc
Diru sarrerak
2009an Millebosc udalerrian 102 unitate fiskal zeuden, 271 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.337 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
Ronielson da Silva Barbosa
Ronielson da Silva Barbosa, Rony (1995eko maiatzaren 11 - ) Brasilgo futbolaria da.
Millebosc
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
Ronielson da Silva Barbosa
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata.
Millebosc
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Millebosc udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Daverio
Daverio Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Daveriok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Amon
Amon edo Ammon («jainko ezkutua») Antzinako Egiptoko jainko nagusia zen. Hasiera batean airearen jainkoa zen, baina gero Rarekin bateratu zen, Amon-ra izenpean. Bere gurtzaren gunerik gorena K.a. 2000 eta 1780 artean izan zen, XII. dinastian. Ahari burua eta gizon gorputzarekin irudikatzen zen, baita bi ahari adar zituen faraoiaren aurpegiarekin ere.
Bullockia maldonadoi
Bullockia maldonadoi Bullockia generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.
Amon
Idazkera hieroglifikoan:
Gottfried August Bürger
Gottfried August Bürger (Molmerswelde, 1747ko abenduaren 31 - Göttingen, 1794ko ekainaren 8a) alemaniar olerkaria izan zen.
Amon
Historia eta ezaugarriak
Laster Inperio Askearen jainko goren bihurtu zen, eta Inperio Berriaren zaindari. Akenaton enperadorearen erlijiozko iraultzak Aton jainkoaren gurtza ezarri zuen Amonenaren ordez, hein handi batean Amonen apaiz gero eta aginpidetsuagoen aurka zuzendua zelarik.
Tutankhamon (K.a. 1350 inguruan), Akenatonen ondorengoa, berriro itzuli zen Amonen gurtzara, lehen baino indar gehiagoz agian, eta haren ohorez Karnakeko tenplu nagusia eraikiarazi zuen. Amon jainkoaren irudikapenetan, ahari buruz, haren adarrez eta giza aurpegiz agertzen da, edota buru gainean eguzki diskoa eta gabirai luma luzeak dituela.
Te-etxe
Te-etxeak (ingelesez askotan tea houses esaten zaie), baita ere chashitsuak, dekorazio errazeko lokalak dira non lasai-lasai tea hartzen baita. Haren funtzioa aztertzen den kulturaren araberakoa da; kultura batzuek te-etxe ugari dituzte.
Jatorria
Te-etxeek Ekialdeko praktika batean dute haien jatorria, zehazki tearen zeremonia izenarekin ezagutzen den japoniar ohitura batean (Cha-no-yu). XIII. mendean sortu zen tradizio hau, samurai japoniarrak te matxa hartzen hasi zirenean, hau da, te beltzaren landaretik ateratzen den te berde mota bat. Te-etxeen jatorria eta historia ezagutzeko, Cha-no-yu edo tearen zeremonia japoniar tradizioa ezagutu behar da.
Amon
Historia eta ezaugarriak
Jainko honen gurtza ez zen baztertu harik eta asiriarrek Tebas hiria suntsitu zuten arte (K.a. 664 inguruan), eta jainkoen arteko lehen tokia Osiris jainkoak beretu. Grekoek Zeusekin ez zen berdindu.
Te-etxe
Tearen zeremonia
Esan bezala, tearen zeremoniaren oinarriak XIII. mendean samuraiak te matxarekin zaletzen hasi ziren unetik jarri ziren. Horri Zen budismoa gehitu behar zaio, budismoaren japoniar bertsioa.
Zeremonia tea prestatu eta zerbitzatzean datza, baina eguneroko beste edozein jarduerak bezala, modu idorrean egin beharrean, praktika horrek balio handia hartzen du Japonian, non umiltasuna, naturaltasuna, sinpletasuna, moderazioa eta abar agertzen diren.
Tearen zeremoniak, osorik egiten bada (bertsio honetan Cha-ji izena hartzen du), lau orduko iraupena du. Kasu honetan, ez da tea prestatzera mugatzen, baizik eta kaisekia (janari arina), usuxa, te arina eta koitxa (te lodiagoa eta astunagoa) sartzen dira ere bai.
Zeremoniaz arduratzen den pertsonak jakintza tradizional batzuk ezagutu behar ditu, te motei eta horien ekoizpenari buruzko ezagutzak, kimonoa, lore-konponketa, kaligrafia, intsentsua..., bezeroei harrera egokia egiteko.
Te-etxearen garrantzia
Zeremonia solemne honen testuinguruan uler daiteke chashitsu edo te-etxeen jatorria. Japoniako etxeetako roji motatako lorategietan zeuden etxola txikiak ziren, eta tearen zeremonia egiten zuten bertan.
Txabola material naturalez egina dago, teilatu baxukoak dira, eta horrela, zeremonian parte hartzen dutenek belauniko sartu behar dute, harrotasuna ahaztu eta apaltasunez bustiz. Etxera sartzeko, gonbidatuek oinetakoak erantzi eta tabiak jantzi behar dituzte, galtzerdi zuri batzuk.
Yasuhiko Okudera
(japonieraz: 奥寺 康彦, 1952ko martxoaren 12a - ) Japoniako futbolaria da.
Te-etxe
Te-etxearen garrantzia
Te-etxeak lore naturalez apainduta egoten dira, eta horiek urtaroaren arabera aldatzen dira. Horiez gain, harrera-gela horman zintzilik dagoen txabana batez apainduta egoten da; kaligrafia edo pintura bat izan daiteke.
Te-etxeak munduan
Japoniarrekin batera ohitura mundu osoan zabaldu da. Dena dela, ez dira Japoniako bezalakoak. Gaur egun Hispanoamerikan zein Txinan aurki daitezke. Herrialde bakoitzak bere ezaugarri propioak eman dizkie etxe horiei.
Murray (Nebraska)
Murray Nebraskako herri bat da. Cass konderrian kokatua dago. 2010ean 463 biztanle zituen, 0.97 kilometro koadrotan banatuta.
Briñas
Briñas Errioxako udalerria da, 2005ean 223 biztanle zituena.
Garraioa
Araba Bus sareko eta lineak zerbitzua ematen diote udalerri honi:
Arantza Olabarria
Arantza Olabarria Iñarra euskal errugbilaria da. Joko posizioari dagokionez, hirugarren lerroko erdikoa izaten da; eta, batzuetan, zentroa. Espainiako emakumezkoen errugbi ligako Getxo Rugby Taldean jokatu du, eta gaur egun Madrilgo Sanse Scrum taldean dihardu.
Danbolin
Danbolina edo arratza perkusiozko musika tresna menbranofonoa da, Euskal Herrian tradizionalki oso hedatua. Txistua laguntzeko erabili ohi da, erritmoa markatzen. Txistulariak ezkerreko eskuinaz txistua jotzen duen bitartean, eskuineko eskuaz danbolina jotzen du doinuaren erritmoa markatzeko. Atabalarekin aldea nabaria da, altuagoa eta estuagoa baita; halere adabakiak eta tentsore-sistema bera ditu.
Joleak danbolin-jotzaile edo "danboliterua" izena hartzen du.
Sfax
Sfax (arabieraz: صفاقس‎ Safāqis) Tunisiako erdi-ekialdeko hiria eta portua da, izen bereko gobernamenduko hiriburua, Gabesko golkoaren ertzean (Mediterraneo itsasoa), Kerkennah uharteen aurrean. 265.131 biztanle (2004). Tunisiako lehen merkataritza-portua da, eta olioa, espartzua, fruituak eta, batez ere, fosfatoak esportatzen dira handik. Tunisiako bigarren arrantza-portua da, bestalde, eta industriak ere (janari-industria, kimika-industria) garrantzi handia du hiriko ekonomian. Aipagarriak dira harresi zaharrak eta meskita handia.
Historia
Taparura eta Thaenaeren hondakinen gainean eraiki zen K.a.tik 849 urtean, eta oparotasun handian bizi izan zen IX. mendeaz geroztik, ehungintza, arrantza eta merkataritzari esker.
Bray
Bray (gaeleraz Bré aurretik Brí Chualann) Irlandako Wicklow konderriko hiri handiena da, ez ordea hiriburua. Bere tamaina Dublinen hegoaldean kokaturik egoteak ematen dio. 26.852 biztanle ditu (2011), inguruko nekazal eremuak hartuta 31.872 biztanle.
2012ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia
2012ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia urte hartako esku huskako pilota txapelketa nagusia izan zen. Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatu zuen bederatzigarren ekitaldia izan zen, eta ASPE eta Asegarce enpresetako pilotariek hartu zuten parte.
Bray
Etimologia
Gaelerazko Bré izenak muinoa esan nahi du.
2012ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia
Emaitzak
2012ko Eskuzko Pilota Enpresen Ligako Buruz buruko Pilota Txapelketaren emaitzak honako hauek izan ziren:
Bray
Geografia
Bray Wicklowko konderriaren iparraldean dago, Dublineko konderriarekin muga egiten. Hori dela eta, Bray ekonomikoki eta geografikoki Dublin barne dago. Hain zuzen ere Dublineko autobus eta tren zerbitzuak ditu. Brayren hegoaldean beste hiri inportante bat aurki dezakegu, Greystones. Dargle ibaia itsasoratzen da Brayn.
Historia
Erdi Aroan The Pale eremuan zegoen eta Dublingo gaztelutik britainiarrek agintzen zuten Brayn. XVII eta XVIII mendeetan arrantzale herri txikia baino ez zen baina 1854ean trenbidea iritsi zen eta Dublingo goi-klaseko jendea Brayra etortzen hasi zen lasaitasun bila.
Gaur egun aisialdirako herria da, turistak Dublindik aparte Ipar Irlanda, Ingalaterra eta Eskoziatik ere etortzen direlarik.
Kirolak
Aipaturiko Katie Taylor boxeolariaz gain Brayko futbol taldeek hiru aldiz irabazi dute Irlandako futbol kopa: Bray Wanderers A.F.C.-k (1990 eta 1999) eta aurretik Transport F.C.-k (1950).
Gymnothorax fimbriatus
Gymnothorax fimbriatus Gymnothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Komuna
Komuna erakunde subnazional txiki bat da hiribarru, landatarra, edo mistoa, zenbait herrixka elkartuz sortutakoa. Udalerri edo udalbatza edo beste toki administrazio batzuen baliokidea da. Izenak eta funtzioak Erdi Aroan jatorria dute, garai hartan, Italian jaun feudal baten hiri independenteen izendapena zen.
Antzinean, nekazaritzako eta industria arineko taldeko lana bateratzen zen. Gobernuaren arauak betetzen zituzten lekuko agintarien kontrolpean, komunek merkataritza, kultura, osasuna eta segurtasun publikoa ere kontrolatzen zituzten.
Munduan komunak
Zenbait herrialdek komuna (edo antzeko) izena hartu dute oinarrizkoa administrazio-unitate txikiagorako. Hauek dira: Alemania (Gemeinde), Argentina (Comuna), Belgika (Commune/Gemeente), Txile (Comuna), Kolonbia (Comuna), Frantzia (Commune), Italia (Comune), Luxenburgo (Commune), Herbehereak (Gemeente), Polonia (Gmina), Suedia (Kommun), Suitza (Gemeinde/Commune/Comune), Danimarka (Kommune), Venezuela (Comuna) eta Andorra (Comú).
Pulwama barrutia
Pulwama barrutia Indiako barruti bat da, Kashmir dibisioan, Jamnu eta Kaxmir estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Chantal Akerman
Chantal Anne Akerman ( ahoskatua; Brusela, 1950eko ekainaren 6a - Paris, 2015eko urriaren 5a ) zinema zuzendari belgikarra izan zen. Bere pelikulak eguneroko bizitzaren hausnarketa bat dira: identitate femeninoa, elikadura eta sexualitatea, besteak beste. Jeanne Dielman pelikulari esker egin zen famatu. Zineaz gain, literaturan ere aritu zen, hainbat liburu idatziz.
Bizitza
Akerman jatorri poloniarreko familia judu batean jaio zen. Bere aitona-amonak eta ama Auschwitzera bidali zituzten, ama bakarrik salbatu zen.
Hamabost urte zituenean bere kabuz filmatzen hasi zen, Akermanek berak azaldu bezala. Hamazortzi urterekin Institut National Supérieur des Arts du Spectacle et des Techniques de Diffusionen sartu zen, zinema eskola belgikarra. Baina laster, ikasketak utzi eta film labur bat grabatu zuen 35mm-tan zuri beltzean aurreztutako diruarekin.
Ibilbidea
1971n Sautte ma ville sariarekin saritu zuten Oberhausen festibalean. Urte horretan New Yorkera bizitzera joan zen 1972rarte. Bertan zinema independentea ikusi zuen eta Babette Mangolterekin hasi zen elkarlanean.
1974ean Belgikara bueltatu ostean, Je tu il elle filmagatik aitortua izan zen, agresioaren inguruko pelikula esperimentala. Jeanne Dielman 1975an argitaratu zuen, eta New York Timesen iritziz, "zinemaren historian feminismoaren lehen maisulana" izan zen. Film honek etxeko langile baten egunerokoa kontatzen du, bere burua prostituitzera behartua ikusten duena bere semearekin bizi ahal izateko.
1991n berriz Nuit et Jour film luzea aurkeztu zuen. Handik aurrera, La mudanza (1992), Contre l'oubli (1992), Portrait d'une jeune fille de la fin des années 60 à Bruxelles (1993), Un divan à New York (1996) edo De l'autre côté'' (2002) grabatu zituen beste batzuen artean.
Aktore lanetan ibili zen hainbat filmetan eta lau liburu idatzi zituen, Hall de Nuit (1997); Une famille à Bruxelles (1998); Autoportrait, (2004) eta Ma mère rit (2013), haietan idazkera zehatz eta argia erabiliz.
Heriotza
2015eko urriaren 5ean bere buruaz beste egin zuen Parisen, gaixotasun maniako depresibo baten ondorioz. Aurretiaz barnealdian egon zen bere depresioaren diagnostikoagatik.
Sagar barrutia
Sagar barrutia Indiako barruti bat da, Sagar dibisioan, Madhya Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
NGC 733
NGC 733 izar bat da, Triangulum konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Higadura
Higadura lurrazaleko gaien karraskatze eta suntsitzea da (lurra, lokatza, arroka eta beste) agente geologikoen eraginpean. Etengabeko marruskatze-lana ibaiek, euri urek, haizeak, izotzak edo itsasoak eragiten dute, grabitazioa edo izaki biziek direla-eta. Kanpo eragile geologikoek (haizeak, glaziarrak, gainazaleko urak, itsasoak) aire zabalean dauden arrokei zatiak erauztea (askatzea) eta herrestan (arrastaka) eramatea da. Materialak jatorrizko lekutik kentzea, gastatzea, alegia.
Higaduraren ondorioz askatutako harri puskak ez dira toki berean gelditzen, agente berak egiten duen mugimenduari esker lekualdatzen dira, hau da, garraiatu. Garraioa burutzen duten agenteak honako hauek dira: grabitatea, ibaiak, errekak eta uharrek daramaten ura, glaziarretako izotza, itsasoko ura eta haizea.
Azkenik harri zati horiek malda edo agentearen abiadura txikitzen delako leku egonkorrago batera iristen direnean, bertan metatzen dira. Prozesu horri sedimentazioa edo jalkitzea deritzo.
Higatutako mineralak, gehienetan uretan disolbaturik, gerora garraiatzea eragile indartsuenetako bat da lurrak sortzeko orduan, eta harri sedimentarioak eratzeko lehen urratsa izango genuke.
Beraz, eragile geologiko motel baino indartsu hau erliebearen modelatzaile nagusienetako bat dugu.
Higadura-eragileak
Hainbat faktorek eragiten dute higaduran :
Ura
Ura: meteorizazio naturalaren protagonista nagusia dugu. Urratzaile (uretan dabiltzan partikulen bidez) eta disolbatzaile gisa jokatzen du, disoluzioan eta gatzen metaketan parte hartzen du, eta erreakzio kimikoak sortzen ditu, bai hidrolisi bidez eta bai oxidazio bidez ere. Bestetik, mineralen arrakaletan barneratzen den urak, izoztean, palankarena egin eta harria hainbat puskatan leher dezake. Gainera, disolbatutako gaien garraio-modu nagusia da.
Haizea
Haizea: haizeak partikula solidoak garraiatzen ditu esekipenean, eta horiek benetako liz-paper baten gisa jokatzen dute harrien gainazalaren gainean. Horretaz gain, zenbait gas atmosferikok, zenbait gas naturalek eta industria-jardueratik datozen beste batzuek kimikoki erreakzionatzen dute harrien mineralekin. Garraio-elementu gisa, haizea bigarren mailan dago urarekin alderatuz.
Hisashi Kato
(japonieraz: 加藤 久, 1956ko apirilaren 24a - ) Japoniako futbolaria da.
Higadura
Klima
Klima: uraren izoztearekin loturik, klimak higaduran parte hartzen du, batez ere tenperatura-aldaketa bortitzen bidez, harria disgregatu dezakeen dilatazio- eta kontrakzio-prozesu bat eragiten baitute horiek. Mekanismo higatzailea areagotu egiten da baldin eta harriaren mineralek tenperaturaren aurrean modu desberdin batez erreakzionatzen badute.
Gatzak
Gatzak: urak garraiatutako gatz-substantziak, artesietan pilatzean, kristalizatzeko joera dute, eta prozesu kimiko honek izotzaren antzeko dilatazio bat eragiten du, eta ondorioak ere antzekoak dira.
Jarduera biologikoa
Jarduera biologikoa: landareen sustraiak, harrien artesietatik barneratzen direla, higadura-elementu garrantzitsua dira landaretza handiko inguruetan. Animalien meteorizazio-eragina ez da hain garrantzitsua.
Giza jarduera
Giza jarduera: gizakiaren obrak eta eraikuntzak, betidanik, higadura-eragile garrantzitsuak izan dira. Gaur egun, atmosferara botatzen diren gai kutsakorrek areagotu egin dute atmosferaren meteorizazio kimikorako gaitasuna. Horren adibide garbi bat "harriaren gaitza" deiturikoa dugu, hondamen garrantzitsuak eragiten baititu eraikinetan.
Hidrolisia
Hidrolisia: uraren molekula deskonposatu egiten da eta bere atomoek erreakzionatu egiten dute harriek dituzten mineralekin, konposatu berriak eratuz.
Higadura eta ingurumena
Higadura prozesu motel eta naturala da, etengabean gertatzen ari dena eta gure planetaren dinamika geologikoaren parte dena. Nolanahi ere, giza jardueraren edo klima aldaketen ondorioz zenbait eskualdetan higadura hori areagotu izana mehatxu larria da eragindako gune horien oreka ekologikoarentzat.
Lurraren higadura-erritmoa iraganean sekula iritsi ez den mailaraino iritsi da gaur egun. Horren arrazoi nagusia lurrazaleko hedadura handien baso-soiltzea da. Landare-geruza babesle hori desagertzen denean, higadura-eragileek indar handiagoz egiten dute beren lana, eta beren eragina guztiz hondatzailea izan daiteke. Izan ere, mundu osoko lurralde zabalak, antzina inguru emankorrak baziren ere, egun desertu bihurtzeko arriskuan daude, baldin eta larrialdiko neurriak hartzen ez badira.
Higadura kontrolatzeko programen funtsezko alderdietako bat gehiegizko higadura sor daitekeen leku eta garaien aurreikuspena da. Leku eta une jakin batean higaduraren ondorioz lurzorua galtzea faktore askoren menpe dago, eta faktore-multzo horri "lurzoru-galeraren ekuazio unibertsal" deitu zaio. Ekuazio hori gaur egun mundu osoan erabiltzen da higagarritasun-mapak egiteko. Euskal Autonomia Erkidegoko higaduraren mapak urak eragindako higadura laminarra ebaluatzen du. Higadura horren eragilea euri-ura da, eta lurzoruko partikulak astiro-astiro desagerrarazten ditu, baina eragina epe laburrean ez da agerikoa izango.
Euri-ura hegaletatik dabilela, ur-jarioa sortzen da. Ur-emari horrek partikulak arrastaka daramatza eta poliki-poliki desagerrarazten ditu. Ur-jarioa puntu zehatz batean biltzen denean eta hortik aurrera ubide naturaletik doanean, higadura ez da laminarra izango.
Higadura laminarra iragartzea eta zenbatekoa den jakitea oso inportantea da, horretaz ez baikara ohartzen higadura larria den arte. Lurzoruan eragina nabarmena denean, higadura handiagoa izan da eta horrek eragingo ditu gerora lubaki edo sakanak. Higadura laminarra iragartzeak prebentzio arloko politikak ezartzeko aukera ematen du. Hala, lurzoru baliabidea ez da galduko degradazioaren aztarnak agerikoak ez direnean.
Mumbai Suburban barrutia
Mumbai Suburban barrutia Indiako barruti bat da, Konkan dibisioan, Maharashtra estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Copionodon lianae
Copionodon lianae Copionodon generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.
Cherry Hills Village (Colorado)
Cherry Hills Village Coloradoko hiri bat da. Arapahoe konderrian kokatua dago. 2010ean 5,987 biztanle zituen, 16.068 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 732
NGC 732 galaxia bat da, Andromeda konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Cyprichromis microlepidotus
Cyprichromis microlepidotus Cyprichromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Eslovakiar Errepublika (1939–1945)
Eslovakiar Errepublika ([prvá] Slovenská republika) edo Eslovakiar Estatua (Slovenský štát) egungo Eslovakiako lurralde gehienak (hegoaldeko eta ekialdeko eskualde batzuk izan ezik) hartzen zituen Alemania Naziaren estatu basailua izan zen. 1939ko martxoaren 14an eratu zen, Txekoslovakiako okupazioaren ostean, Adolf Hitlerrek Jozef Tisori egindako proposamen baten bitartez, eta 1945eko apirilean amaitu zen, alemaniarrek kapitulatu zutelarik.
Diplodactylus klugei
Diplodactylus klugei Diplodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Cyprichromis pavo
Cyprichromis pavo Cyprichromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Hayal de Ponata
Hayal de Ponata Arabako Aiara, Bizkaiko Urduña eta Burgosko probintziako Lausa Harana udalerrien azpian dagoen kobazulo sistema bat da, Arabako handiena eta Iberiar Penintsulako handienetako bat. 1983an aurkitu zuen Arabako Espelelogia Taldeak, SI.44 izena duen atea. Korrontea ateratzen zen zulo bat ikertzeko asmoarekin ireki zen ate hau, Urduñako udalerrian. Gaur egun beste bi sarrera ditu: Sima del Hayal de Ponata (SI.57) eta Sima del Barranco de Kobata (SR.7).
Esplorazioa
Kobazuloa 1983an ikertu zen lehenengo aldiz. Urte horretako apirilean zuloa ireki eta hainbat leku ikertu ziren. Urtea bukatzerakoan 12.500 metroko ibilbidea kartografiatu zuten. 1984an kanpamentu bat ezarri zen barruan eta urte horretako urrian Grupo Espeleológico Edelweiss eta Bilboko GAES espelelogoekin batera 17.000 metroko kartografia egin zen. 1985an gorago zegoen "Secdtor aguas arriba" kobarekin batzea lortu zen, guztira 32.000 metroko ibilbidearekin. -300 metroko sakoneraraino heldu zen. Hurrengo urteetan hainbat galeria ikertu diren eta 40.000 metrotara heldu zen. 1989an beste irteera batzuk bilatzeari ekin zioten.<fre name="Edelweiss" />.
Kobazuloaren galeria gehienak ekialdetik mendebalderako norabidean daude.
Geologia eta hidrologia
Urduñako mendietan kokatzen den kobazulo hau kareharri-dolomitazkoa da. Koniaziar ertain-berantiarrekoa arrokak dira.
Bi erreka nagusi daude: Hayal de Ponata ibaia, "Sector Río Arriba"n hasi, Meandro Paulova, La Cloaca eta Alcantarillatik pasa eta P.11 putzuan galtzen dena, 2.500 metrotara. Bigarren ibaiak Río de la Lobera izena jasotzen du eta sarreratik 4.200 metrotara agertzen da, P.23aren ondoan. Putzu horretatik 1.000 metrora desagertzen da.
Bertako urak Quincoces de Yuson dagoen Cueva del Aguan agertzen dira.
Copionodon orthiocarinatus
Copionodon orthiocarinatus Copionodon generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.
Kendujhar barrutia
Kendujhar barrutia Indiako barruti bat da, Northern dibisioan, Orissa estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Jose Ignacio Olaizola
Jose Ignacio Kote Olaizola Sañudo (Donostia, 1952 - ib., 2012ko maiatzaren 12a ) arkitekto teknikoa eta gipuzkoar kirolari loturiko pertsona bat izan zen. Gipuzkoako errugbi, saskibaloi eta atletismo munduari oso estuki lotua egon zen.
Bera Bera Rugby Taldearen sortzaileetako bat izan zen, Espainiako Errugbi Federazioko presidentetzarako ere hautagai aurkeztu zen. 1999-2003 bitartean Gipuzkoako Foru Aldundiko Gaztedi eta Kiroletarako zuzendaria izan zen.
Il était un petit navire
Il était un petit navire (eusk. 'bazen behin itsasontzi txiki bat') frantziar itsas-kanta herrikoia da, denboraren poderioz haur kanta bilakatu zena. Litekeena da aipaturiko itsasontzia zoritxarreko Méduse izatea.
Steve Buscemi
Steven Vincent Buscemi (Brooklyn, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1957ko abenduaren 13a) zinema eta telebistako aktore eta zuzendaria da. Lehenago, suhiltzailea izan zen. Siziliar eta irlandar jatorria du.
Giangiacomo Feltrinelli
Giangiacomo Feltrinelli (Milan, Italia, 1926ko ekainaren 19a - 1972ko martxoaren 14a) italiar argitaratzaile, politikari eta aktibista izan zen. Osvaldo ere deitu zitzaion. 1954an sortu zuen Giangiacomo Feltrinelli Editore argitaletxe arrakastatsua.
Urte batzuk geroago, 1970ean, Gruppi di Azione Partigiana (GAP) talde gerrillariko sortzaile eta komandante izan zen. "Berunezko urteak" haietan (Anni di piombo) GAP izan zen Italian agertutako bigarren talde armatua, baina sekula ez zuen lortu Brigada Gorriek (Brigate Rosse) izan zuten ospea.
Osperik handiena lortuko zuen erabaki izanagatik Zhivago doktorea eleberria argitaratzea, berau Boris Pasternak idazle errusiarrak idatzia Sobiet Batasunaren urteetan. Heriotza odoltsua izan zuen, guztiz argitu gabeko zirkunstantzietan.
Lehen urteak
Feltrinelli jaio zen Italiako familiarik aberatsenetako batean, Feltre herritik zetorrena. Carlo aitak kontrolatzen zituen zenbait enpresa handi, hala nola, Credito Italiano, Edison eta Legnami Feltrinelli, lider egur sektorean.
Giangiacomoren ama monarkikoak eskatuta, Benito Mussolinik Gargnanoko markes egin zuen hamabi urteko mutikoa. Carlo aita 1935ean hil ondoren, 1940an ama ezkondu zen Luigi Barzini Corriere della Sera egunkariko editorearekin. Bigarren Mundu Gerran, familiak utzi egin zuen Villa Feltrinelli Gargnanon, zeina Mussolinik berak okupatu baitzuen, eta Monte Argentariora joan zen.
Hasierako aktibismo urteak
Giangiacomo gaztea hasi zen langileen eta behartsuen egoeraz kontzientzia hartzen bere familiako langileekin izandako eztabaiden ondorioz. Ondorioztatu zuen kapitalismopean jenderik gehienak sekula ez zituela lortuko berak zituen pribilegioak, eta behartuta zegoela bere lan-indarra saltzera industria- eta lur-jabeei.
Bigarren Mundu Gerraren amaiera aldera Giangiacomok bat egin zuen Legnanoko Borroka Taldearekin, eta sartu egin zen Italiako Alderdi Komunistan, borroka egiteko Alemaniako armadari eta Mussoliniren erregimenari.
Gerraostean Italiako Alderdi Komunistak sekulako eragina izan zuen Italiako hautesleen artean. Herrialdea lur jota geratu zen, eta partidua oso popularra zen, Mussoliniri egindako oposizioagatik. 1947a arte gobernuan egon zen, koalizioan. 1948tik aurrera, ostera, oposizioko alderdirik indartsuena bihurtu zen.
1948an, gerraostearen hastapenetan, hasi zen biltzen Italiako langile-mugimenduaren gaineko dokumentuak eta baita ordura arteko iluminismoaz. Hori izango zen Lombardiako historia sozialari buruzko institutu printzipaletako baten ernamuina. Horrela sortuko zen Feltrinelli biblioteka, zeina gero bihurtuko zen Feltrinelli fundazioa.
Aberastasun itzela oinordetzan
1947an, semeak 21 urte zituenean, Carlo Feltrinelli zaharrak eman zizkion oinordetzan bere ondarearen hiru laurdenak. 1968a arte, Giangiacomok kontrolatu zuen Banca Unione, Michele Sindonak erosi zuenean. Zenbaiten iritziz, Vatikanoko Bankuak bultzatu zuen Sindona erosketa egitera, lotsatuta baitzegoen komunista batekin akziodun izateaz banku berean.
Argitaratzailea
1954aren amaieran, Giangiacomo Feltrinellik argitaletxe bat sortu zuen Milanen, Giangiacomo Feltrinelli Editore. Kaleratu zuen lehen liburua izan zen Jawaharlal Nehru Indiako lehen ministroaren autobiografia bat.
Zhivago doktorea
1956an kazetari italiar batek erakutsi zion Feltrinelliri Zhivago doktorea eleberriaren eskuizkribu bat, Boris Pasternak idazle errusiarrarena. Errusian kokatua, nobelak hainbat pertsonaia erakusten ditu, 1903 tik 1943 ra bitartean, bizi dutenak iraultza, gerra zibil odoltsua, leninismoa, estalinismoa eta Bigarren Mundu Gerraren hastapena. Feltrinelliren aholkulari batek esan zion: “nobela hau bezalako bat ez argitaratzea izango litzateke kulturaren kontrako krimena”. Carlo semeak idatzitako biografiak erakusten ditu bere aitaren eta Pasternaken arteko gutunak, eta zelan egin zieten aurre aginte sobietarraren presioei, nobela ez argitaratzeko. Zhivago doktorea berehala bihurtu zen best seller. Feltrinellik saldu zizkion filma egiteko eskubideak Metro-Goldwyn-Meyer konpainiari, 450.000 dolarretan. Filma 1965 ean egin zen, eta sekulako pelikularik arrakastatsuenetako bat bihurtu zen, kritika onak jasota. Hala ere, Feltrinelli kritikatu egin zuten liburua kaleratzeagatik, eta 1957 an erabaki zuen ez berritzea partiduko txartela, nahiz eta gerora ere harreman onak izan zituen Italiako Partidu Komunistarekin.
Gattopardo
Feltrinelliren beste arrakasta bat izan zen Gattopardo argitaratzea, Giuseppe Tomasi di Lampedusarena, zeina Italiako argitaletxe nagusiek arbuiatu baitzuten. Zenbaiten iritziz, mendeko nobelarik onenetakoa, zentratzen da Siziliako nobleek zelan jokatu zuten Risorgimento aldian, Italiako erdiko klasea indarrez oldartu eta lortu zuenean herrialdearen batasuna, Giuseppe Garibaldi eta Saboiako etxearen gidaritzapean. 1995 ean Koldo Bigurik euskaratu zuen, Literatura Unibertsala sailaren 44. zenbakian.
Dumenza
Dumenza Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Giangiacomo Feltrinelli
Gattopardo
Arrakasta horiek gorabehera, argitaletxeak dirua galtzen zuen, Feltrinellik merke saldu nahi zituen-eta liburuak, ahalik eta irakurle gehiengana iristeko. 1957 an Pisa hirian hasita, Feltrinellik liburu-denda kate bat sortu zuen, iritsi zena ehundik gora liburu-denda edukitzera.
Dumenza
Mugakideak
Dumenzak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Giangiacomo Feltrinelli
Aktibismoa
Gerraostean Feltrinellik bat egin zuen Italiako Alderdi Sozialistarekin, baina laster pasatu zen Italiako Alderdi Komunistara, zeina utzi zuen 1957an.
Hirurogei hamarraldian izugarri bidaiatu zuen, Hirugarren Munduko liderrak eta gerrilla mugimenduak bisitatuta. Fidel Castro bisitatu zuen Kuban, baita Régis Debray ere Bolivian. Argitaratu zituen lider esanguratsu zenbaiten idatziak, hala nola, Fidel Castro, Che Guevara eta Ho Chi Minh.
1968 an Sardiniara joan zen, eta harremanetan jarri zen uharteko zenbait talde independentistarekin. Poliki-poliki, gerrilla Italiara zabaltzearen alde agertu zen, bertako langileria askatzeko. 1970 ean sortu zuen Gruppi di Azione Partigiana (Partisanoen Ekintza Taldeak). Beldur zenez CIA edo Mossad zerbitzuek hilgo ote zuten, “Osvaldo” gerra-izena hartu eta klandestinitatera pasatu zen.
Heriotza
1972 ko martxoaren 15ean, Feltrinelli hilda agertu zen goi tentsioko linea bateko zutabe baten ondoan, Segrate herrixkan, Milan inguruetan, itxuraz han bertan bere taldeko kide batzuekin ipini nahi zituen leherkariek eztanda eginda.
Berehala zabaldu ziren susmoak Italiako zerbitzu sekretuek zerikusia izan ote zuten Feltrinelliren heriotzan. Hala ere, 1979 an, Brigada Gorrien kontrako epaiketa batean, bertako militante zenbaitek adierazi zuten “Osvaldo ez zela biktima, baizik eta iraultzaile bat, gerran hilda”.
8.000 bat lagun agertu ziren Giangiacomo Feltrinelliren hiletetara.
Trikuharri
Dolmen edo trikuharriak gorpuak ehorzteko eraturiko monumentu megalitikoak dira. Trikuharriak edo horien aztarnak, beste monumentu megalitikoekin batera, Mendebaldeko Europa osoan daude: Eskandinaviatik Iberiar Penintsulara, Mediterraneo aldean, Kaukasoko mendebaldean, eta baita Euskal Herrian ere. Indiar azpikontinente ko hegoaldean ere badaude. Europako trikuharri zaharrenak Neolitiko eta Kalkolitiko aroetan eraiki eta erabili ziren gehienbat, K. a. 4.500 urtearen inguruan hasita eta K.a. 2500 urtera arte, gutxi gorabehera, orduan iritsi baitzen Europako fenomeno megalitikoaren bukaera.
Lurrean zutik finkatutako harlauza batzuek eta horien gainean horizontalean jarritako beste harlauza batek, arkeologian ortostato deitzen direnek, osatzen dute dolmena. Hilobiok lurrez nahiz harriz eraikitako muinoen gainean, tumulu izenekoetan, jartzen ziren maiz eta horren mugak batzuetan harriz osaturiko zirkuluez inguratzen ziren, harrespil edo cromlech izenekoak. Dolmenetan tipologia zabala dago: dolmen sinpleak (hilobi kamara soila duten hilobiak), korridore-dolmenak eta galeria-dolmenak. Horrez gain, tokiko aldaera anitz badago. Bestalde, dolmenak edo trikuharriak hilobi megalitiko deitzen den kategoria zabalago batean daude, non zistak, maiz harrespilen barruan, eta tumulu luzeak ere biltzen diren, besteak beste.
Hitzaren jatorria
Dolmen bretainieraz osaturiko hitza da eta harrizko mahaia esan nahi du. Lehen aldiz Theophile Corret de la Tour d’Auvergne k erabili zuen arkeologikoki, “dolmin” idatzita. Harrizko hormadun eraikuntza megalitiko bat da posizio bertikalean zein teilatu eran antolatua. Denek batera, ganbara bat osatzen dute eta gehienetan, horma bertikalak lurrez edo harri txikiz heldurik egiten dira, eta horrela muino artifizial bat sortzen dute. Ehorztetxe monumentuak izaten dira.
Euskal Herrian trikuharri izenez ere ezagutzen dira.
Dolmenen ezaugarriak
Gehienetan hilobi kolektiboak izaten dira: han, inguruko herrietako hildakoak egoten dira, hileta baten ostean lurperatuta.
Estruktura horiek neolitiko eta kalkotiko garaian eraiki zituzten Mendebaldeko Europan. Haiei emaniko funtzioa hilobi izatea den arren, beste sinismen batek lurralde baten erreklamazio puntu direla ere esaten du, Brontze Aroko herri neolitikoen adierazgarri gisa.
Trikuharri ohikoenek bi harri bertikal eta horren gainean jarritako horizontal bat izaten dituzte. Normalean, haien inguruko dimentsio handietan harri txikiak ere aurki daitezke.
Trikuharriari kanpoan dagoenarekin lotzeko bide txiki bat eransten zaionean, korridorearen hilobia deritzo, hileta-prozesioa desfilatzeko bide gisan. Giza trebetasunaren adierazgarritzat har daiteke, egitura zutik mantentzearren. Milaka pertsonaren lan gogor eta denbora luzearen ikur gisa ikus daiteke. Harri bakoitzak 100 tonatik gorako pisua du inoiz. Kasu batzuetan, amildegi batetik hartuak izaten ziren eta oso leku urrunetatik. Adibidez, Sotoko Dolmenaren (Huelva, Espainia) harriek 40 tona dituzte eta 35 kilometro urrunago zegoen amildegi batetik hartu zituzten.
Dolmenak munduan
Munduan zehar hainbat lekutan daude dolmenak, hala nola Afrika, Asia eta Europa n.
Asia
Dolmen ezagunenak Koreako penintsulan daude. 35.000 dolmenetik gora daude herrialdean, batez beste munduko ia % 40.
India ko Karnataka estatuan, aldiz, 50 dolmenetik gora agertu dira Pandavara Bettako goialdean Somwarpetetik 7 kilometro ingurura, Mendikeri auzoan.
Eurasia ren kasuan, 3.000 dolmen eta beste hainbat egitura megalitiko ikusgai dira Kaukasoko ipar-mendebaldean, Errusian. Han dolmen berriak urtero aurkitzen dituzte, Maykop kultura rekin estuki lotuak. Segurtasun kutxa modura eraiki zituzten, objektuak, bitxiak eta Persia, Asiria, Egipto eta Kretako komertziotik zetozen bestelako altxorrak ezkutatzeko.
Israel, Siria, Iran eta Jordania n ere badaude. Haietako asko Israelgo parke nazionalean, Galman, daude eta beste batzuk Meshkin Shahre n, Shahr Yeri n edo Pirazimia n.
Afrika
Alde batetik, Afrikako golkoa n, Somalia iparraldea garai bateko hainbat egitura zaharrez inguratuta dago, hala nola trikuharri, tumulu, menhir eta estelaz. Bestalde, Afrikako iparraldean, Tunisian, Dougga izeneko gune arkeologiko an nekropoli bat dago.
Europa
Erresuma Batua n, Lanyot Quoit izeneko dolmen bat dago. Haren goialdeko harriak 2,1 metroko altuera du, 2,7 metroko zabalera eta 5,3 metroko luzera. 13,5 tona pisatzen ditu. Irlanda mendebaldean, Brownshill-ekoa dago, Europako handiena: haren gainaldeko harriak 150 tona ditu. Halaber, Frantzia, Italia zein Iberiar penintsula n ere aurkitu dira, Portugal, Galizia, Euskal Herria, Aragoi, Andaluzia eta Extremadura n batez ere.
Dolmen motak
Munduan zehar zabalduta dauden dolmenen artean, honako bost motak bereiz daitezke:
Saint-Hilaire (Aude)
Saint-Hilaire Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Trikuharri
Handia
Trikuharri handiak bi azpimotatan sailka daitezke: ganbara aurrea dutenak edo portxea dutenak. Garai hartan erabiltzen zen materiala dela eta, zabalera mugatua izaten zuten dolmenek, horren ondorioz, ganbaren tamaina handitzea izan zen euren luzatze diseinuaren helburua. Dolmen handiak, 14 metro karratuko barnealdea izatera ailegatzen dira eta 5 pilare ere izaten dituzte 8-12 harri euskarriren gainean.