cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giza sexualitate
Sexu tantrikoa
Sexu tantrikoa, sexua hedapen eta espiritualtasunaren esplorazio modura ikusten duten irakaskuntza budista eta hindua da.
Slow Sex
The New York Times ek Daedone erretratatu zuen Slow Sex mugimenduaren ikono gisa. Mugimendu horrek "emakumeen plazera besterik ez du lehenesten - non maitasuna, maitasun-harremana eta sedukzioa ere ez diren beharrezkoak. Daedonek Slow Sexen eta Slow Food mugimenduaren (janari motela) artean paralelotasuna aurkitzen du. Sexualitatearekin, janariarekin gertatzen den bezala, jendeak abusatu egin dezake elikatu gabe.
Kama Sutra
Etimologia: 'Sexualitateari buruzko aforismoak': "Plazer sexuala" eta "haria, esaldi laburra".
Literatura sanskritoko maitasunari buruzko oinarrizko lantzat hartua, Vatsiaiana k idatzi zuen. Izenburu osoa "sexualitateari buruzko aforismoak, Vatsiaiana" da. Kronologikoki, egilea, Gupta aroan kokatzen da (K. a. 240 eta K. a. 550 artean garatu zena).
Denboran zehar hainbat bertsio argitaratu dira. Jatorrian, ilustraziodun edozein bertsio (liburuaren barruan edo azalean) eskuz marraztu zen; gaur egun, argazki errealak dituzten bertsioak daude, baita bideo erotiko hezitzaileak dituztenak ere.
Kapituluak
Kama-Sutrak 36 kapitulu ditu, 7 gai desberdinei buruzkoak, eta horietako bakoitza arlo horretan aditua den batek idatzi zuen. Hauek dira gaiak:
Sexu-jarrerak
Vatsyayanak maitasuna egiteko oinarrizko 12 modu eta 8 posizio nagusi daudela uste zuen. Kama Sutrak 64 "arte" ditu guztira, eta izen hori ematen dio egileak maitasuna posizio batekin egiteko modu baten konbinazioari. Askotariko arteak zerrendatzen dituen kapitulua da ezagunena, eta oso errore arrunta da hau Kama Sutrarekin nahastea, benetan, bere zati bat baino ez denean. Aipatu behar da maitasuna egitea bata bestearekin jolasteko artea dela, bikotearen punturik sentikorrenak zein diren aurkitzea, plazera senti dezan eta bien arteko aldea zein den kontuan har dezan.
Plazera
Liburuaren gainerako zatietan herritar ona izateko aholkuak ematen dira eta gizonen eta emakumeen arteko harremanei buruzko zenbait ideia azaltzen dira. Kama Sutrak sexua "batasun jainkotiar" gisa definitzen du. Vatsyayanak uste zuen sexua berez ez zela "txarra", baina modu friboloan praktikatzea bekatua zen. Kama Sutrak pertsona askori sexuaz maila sakonagoan gozatzen lagundu die, eta gozamen sexualerako gida teknikotzat har daiteke, baita garai horretan Indiako praktika sexualen zirriborrotzat ere.
Sexologia
Sexologia giza sexualitatearen eta hari dagozkion gaien azterketa sistematikoa da. Sexualitatearen adar guztiak hartzen ditu.
Kinsey informea
1930eko hamarkadatik aurrera, sexu-fenomenoen ikerketa sistematikoa egiten hasi zen. Ondoren, sexologiak, biologiarekin eta soziologiarekin zerikusia duen psikologiaren diziplina arteko adarrak, gorakada handia izan zuen, kasu batzuetan gizartearen beraren babesa lortu baitzuen, 1960ko hamarkadaren amaierako eta 1970eko hamarkadaren hasierako sexu-askapeneko mugimenduek sustatuta.
Kinsey txostenari dagozkio sexu-portaerari buruzko lehen azterketa zientifikoak.
Alfred C. Kinseyk eta haren laguntzaileek Estatu Batuetako sexu-portaeraren ereduak islatzen zituzten datu estatistikoen bilduma aurkeztu zuten, 1938tik 1952ra. Bere lana galdeketa zuzeneko elkarrizketen bidez egin zen, eta gizakien sexu-erantzuna ikertzeko ateak zabaldu zituen, beranduago, William Mastersek eta Virginia Johnsonek egin zituztenak. Kinseyren lana ikerketa soziologikokoa zen, eta ez zuen interpretatzen sexu-estimulazioaren erantzun fisiologiko edo psikologikoa.
Kinsey txostenean desberdintasun handiak hauteman ziren sozialki eskatzen zen portaera desiragarriaren eta benetako portaeraren artean. Halaber, ikusi zen portaera heterosexualaren eta homosexualaren artean ez dagoela bereizketa argirik; izan ere, garai hartako inkesten arabera, emakumeen %10ek eta gizonen %28k onartzen zuten portaera homosexualak izatea, eta gizonen %37k homosexualitatean interesa izatea.
Masters eta Johnson
1960ko hamarkadan, William Masters eta Virginia Johnson doktore ek sexualitatearen prozesu biologikoak ikertu zituzten lehen aldiz laborategi batean, eta «gizakien sexu-erantzun»ari buruzko ikerketa egin zuten. Haren helburua zen oinarrizko informazio zientifiko baten funtsak ezartzea, gizakien sexu-portaeraren arazo multi-fazetikoei erantzun ahal izateko. Beraien interesa zen jakitea zer erreakzio fisiko gertatzen den gizonak eta emakumeak sexu-estimulazio eraginkor bati erantzuten diotenean, eta nola jokatzen duten bakoitzak haren aurrean. Horretarako, zuzeneko behaketaren teknika erabili zuten. Zenbait gizon eta emakume helduk onartu zuten ugalketako biologiaren laborategian aztertzea, Washington go Unibertsitateko Medikuntza Eskolako Ginekologia eta Obstetrizia Sailean, lehenik eta, geroago, Reproductive Biology Research Foundation-en babespean. Hamar urtez egindako ohar horietatik eta ondorengo galdeketa psikosexualetik atera ziren ondorioak azkenean argitaratu ziren. The Human Sexual Response izeneko liburuan argitaratu zituzten beren ikasketak.
Alderdi biologikoak eta fisiologikoak
Beste ugaztun batzuk bezala, gizakiak batez ere sexu maskulinoan edo femeninoan biltzen dira, gizabanako intersexualen proportzio txiki batekin (%1 inguru), hauentzat, beharbada, sailkapen sexuala hain argia ez delarik.
Giza sexualitatearen alderdi biologikoek ugalketa-sistema, sexu-erantzunaren zikloa eta alderdi horiek eragiten dituzten faktoreak jorratzen dituzte. Faktore biologikoek sexualitatearen beste alderdi batzuetan duten eragina ere aztertzen dute, hala nola erantzun organikoetan eta neurologikoetan, herentzian, gai hormonaletan, genero-gaietan eta sexu-disfuntzioan.
Anatomia eta ugalketa fisikoa
Arrak eta emeak anatomikoki antzekoak dira; hau ugalketa-sistemaren garapenera ere hedatzen da. Heldu gisa, ugalketa-mekanismo desberdinak dituzte, sexu-ekintzak egiteko eta erreproduzitzeko aukera ematen dietenak. Gizonek eta emakumeek antzeko moduan erantzuten diete estimulu sexualei, alde txikiagoekin. Emakumeek ugalketa-ziklo bat dute hilero, eta esperma maskulinoaren ekoizpen-zikloa, berriz, jarraituagoa da.
Burmuina
Hipotalamoa burmuinaren zatirik garrantzitsuena da funtzionamendu sexualerako. Burmuinaren oinarrian dagoen eremu txiki bat da, nerbio-zelulen gorputz talde ezberdinez osatua, Sistema kanbikoaren sarrera jasotzen duena. Laborategiko animaliekin egindako ikerketen arabera, hipotalamoaren eremu jakin batzuk suntsitzeak portaera sexuala desagerraraztea eragiten du. Hipotalamoa bere azpian dagoen guruin pituitarioarekin duen harremanagatik da garrantzitsua. Guruin pituitarioak, hipotalamoan eta bere baitan gertatzen diren hormonak banatzen ditu. Lau hormona sexual garrantzitsuenak oxitozina, prolaktina, hormona folikulo-estimulatzailea eta hormona luteinizatzailea dira.
Oxitozina, batzuetan "maitasunaren hormona" gisan ezagutzen dena, sexu bietan askatzen da sexu-harremanetan orgasmo bat lortzen denean. Oxitozina hurbileko harremanak izateko beharrezkoak diren pentsamendu eta portaeren kritika gisa iradoki da. Erditzean edo bularra ematean ere askatzen da hormona emakumeengan. Prolaktinak eta oxitozinak esne-ekoizpena estimulatzen dute emakumeengan. Folikulua estimulatzen duen hormona (FSH) obulazioaren erantzulea da emakumeengan, obuluaren heldutasuna eragiten baitu; gizonengan esperma-ekoizpena estimulatzen du. Hormona luteinizatzaileak (LH) obulazioa eragiten du, arrautza heldu baten askapena.
Gizonezkoen Anatomia eta ugalketa-sistema
Gizonek ere barneko eta kanpoko genitalak dituzte, ugalketaren eta sexu-harremanen erantzuleak direnak. Espermatozoideen ekoizpena ere ziklikoa da, baina emakumeen obulazio-zikloan ez bezala, esperma-ekoizpenaren zikloan egunero milioika espermatozoide sortzen ari dira etengabe.
Kanpoko anatomia maskulinoa
Gizonezkoen genitalak zakila eta eskrotoa dira. Zakilak pasabide bat ematen die esperma eta gernuari. Tamaina ertaineko zakil flazidoa 9,5 cm luze eta 3,0 cm-ko diametro ingurukoa da. Altxatzen denean, batez besteko zakila 11 cm-tik 15 cm-ra bitartekoa da, eta 3,8 cm-ko diametroa du. Zakilaren barne-egiturak ardatza, glansa eta sustraia dira.
Zakilaren ardatza belakizko hiru gorputz zilindriko dira, luzeran zehar odol-hodiez beteak. Spongiosum gorputza, besteen azpian zentralki dagoen hodi bat da, eta amaieran hedatzen da zakilaren punta osatzeko.
Ardatzaren mugan altxatutako ertza, koroa deitzen da. Uretra ardatzean zehar zabaltzen da, esperma eta gernuarentzat irteera emanez. Sustraia gorputz leizetsuen mutur hedatuak dira. Gorputz horiek aireztatu egiten dira, sendaketa osatzeko, eta hezur punikoari eta gorputz harrotuaren (erraboila) mutur hedatuari lotzen zaizkio. Sustraia bi muskuluz inguratuta dago; muskulu bulboberernosoa eta muskulu istxiokabernosoa, pixa egiten eta eiakulatzen laguntzen dutenak. Zakilak, glanak estaltzen dituen prepuzio bat du, eta hau, batzuetan, arrazoi mediko, erlijioso edo kulturalengatik zirkunzisioaren ondorioz kentzen da. Eskrotoan, barrabilak gorputzetik urrun mantentzen dira, horretarako arrazoi posible bat, esperma, gorputzeko tenperatura normala baino pixka bat txikiagoa den giro batean sor daitekeela da.
Barneko anatomia maskulinoa
Gizonezkoen barneko ugaltze-egiturak honako hauek dira: barrabilak, edukto-sistema, prostata eta semen-besikula k, eta Cowperren guruina.
Barrabiletan (gizonezkoen gonadetan) sortzen dira espermatozoideak eta gizonezkoen hormonak. Egunero sortzen dira milioika espermatozoide ehunka tubulu erdi-niferotan. Leydig zelulak izeneko zelulak tubuluen artean daude; horiek hormona androgeno ak sortzen dituzte; testosterona eta inhibitzaile a dira. Testikuluak kordoi espermatikoak eusten ditu. Hodi-egitura horrek odol-hodiak, nerbioak, hodi deferenteak eta testikuluak igotzen eta jaisten laguntzen duen muskuluak ditu, tenperatura-aldaketen eta eszitazio sexualaren aurrean. Egoera hauetan, testikuluak gorputzera gehiago hurbiltzen dira. Esperma lau zatiko hodi-sistema baten bidez garraiatzen da. Sistema honen lehen zatia epididimisa da. Hemen, barrabilak elkartu egiten dira. Hodi-sistemaren bigarren zatia hodi deferenteak dira, izurritearen beheko muturrean hasten den muskulu-hodia. Deferensak gorantz igarotzen dira barrabilen aldean, kordoi espermatikoaren parte bihurtzeko.
Mutur hedatua anpulua da, eiakulatu aurretik esperma metatzen duena. Hodi-sistemaren herena hodi eiakulatorioak dira, 2,5 cm-ko hodi binakatuak, prostata-guruinetik pasatzen direnak, semena sortzen den lekuan. Prostata-guruina maskor itxurako organo solido bat da, uretraren lehen zatia inguratzen duena, eta gernua eta semena ditu. Emakumearen G puntua ren antzera, prostatak sexu-estimulazioa ematen du, eta uzki-sexuaren bidez orgasmoa eragin dezake.
Prostata-guruinak eta semen-besikulek semen-likidoa sortzen dute, eta espermarekin nahasten da semena sortzeko. Guruin prostatikoa maskuriaren azpian eta ondestearen aurrean dago. Bi eremu nagusi ditu: batetik, gizonezkoen uretra hezearen estaldura mantentzeko jariakinak sortzen dituen barnealdea, eta, bestetik, semena igarotzea errazteko jariakin seminalak sortzen dituen kanpoaldea. Semen-besikulek fruktosa jariatzen dute aktibazio eta mobilizazio espermatikorako, umetokiko uzkurdurak eragiteko, umetokiko mugimenduan laguntzeko, eta baginaren azidotasuna neutralizatzen laguntzeko. Cowperren guruinak prostataren azpiko ilar-tamainako bi egitura dira.
Kanpoko anatomia femeninoa
Venusen mendia gantz-ehunaren geruza leun bat da, hezur punikoa gainjartzen duena. Pubertaro aren ondoren, eremu hori handituz doa. Nerbio-bukaera asko ditu eta estimulazioarekiko sentikorra da.
Labia txikiari eta labia handiari ezpainak esaten zaie. Larruazalaren bi tolestura luze dira, monsetik perineumera hedatzen direnak. Pubertaroaren ondoren, kanpoko azala ilez estaltzen da. Minorapiak, larruazaleko ilerik gabeko bi tolestura dira, klitoria ren gainean daudenak, kaputxa klitorala eratzeko eta ukimenarekiko oso sentikorrak dira. Labia txikia odolez gizentzen da sexu-estimulazioan, eta, ondorioz, puztu eta gorritu egiten dira. Labia txikiak ehun konektiboz osatuta daude, eta ehun horiek odol-hodiekin ematen dira. Sexualki estimulatu gabeko egoera batean, ezpainak baginako eta uretrako irekidura babesten du, eta estali egiten ditu. Labia txikiaren oinarrian Bartholinen guruinak daude, eta horiek likido alkalino tanta batzuk gehitzen dizkiote baginari hodien bidez; fluido horrek kanpoko baginaren azidotasuna indargabetzen laguntzen du, esperma ezin baita giro azidoan bizi.
Klitoria zakilaren ehun enbrionario beretik garatzen da; nerbio-bukaerez (edo, kasu batzuetan, gehiagoz) baino ez da osatzen, eta, beraz, guztiz sentikorra da. Hau egitura erektil luze txiki bat da eta funtzio ezaguna besterik ez du, sexu-sentsazioak. Emakumeen orgasmo-iturri nagusia da. Smegma izeneko jariakin lodi horiek klitorian biltzen dira.
Bagina-irekidura eta uretra-irekidura ezpain txikiak bereizten direnean bakarrik ikus daitezke. Irekidura horiek nerbio-bukaera asko dituzte, eta ukimenarekiko sentikor bihurtzen dituzte. Muskulu bulbokabernoso izeneko esfinter reko muskulu-eraztun batez inguratuta daude. Muskulu horren azpian eta bagina-irekiduraren kontrako aldeetan, bonbilla bestibularrak daude, kitzikatzean zakila odolez puztuta heltzen laguntzen diotenak baginari. Baginako irekiduraren barruan himena dago, mintz mehe bat. Uretra-irekidura maskuriarekin konektatzen da uretrarekin; gernua kanporatzen du maskuritik. Hori klitoriaren azpian eta bagina-irekiduraren gainean dago.
Bularrak emakumeen gorputzaren aurreko toraxeko larruazalpeko ehunak dira. Teknikoki emakume baten anatomia sexualaren parte ez diren arren, rolak dituzte bai plazer sexualean eta baita ugalketan ere. Bular rak izerdi-guruin aldatuak dira, ehun haritsu eta koipetsuez osatuak  eta nerbioak, odol-hodiak eta hodi linfatikoak dituztenak. Beren helburu nagusia garapenean dagoen haur bati esnea ematea da. Bularrak pubertaroan garatzen dira, estrogeno a areagotzeari erantzuteko. Bular heldu bakoitzak 15-20 bular-guruin ditu, esnea sortzen dutenak, irregularki eratutako lobuluak, albeolo-guruinak eta titiburura eramaten duen hodi laktifero bat dituztenak. Lobuluak ehun konektibo dentsoek bereizten dituzte. Ehun horiek guruinak bermatu eta ehunei lotzen dizkiete azpiko bular-muskuluetan. Beste ehun konektibo bat, lotailu esekidura izeneko hari trinkoak eratzen dituena, barrurantz zabaltzen da bularreko azaletik bularreko ehuneraino, bularraren pisua bermatzeko. Herentziak eta gantz-ehunaren kopuruak zehazten dute bularren tamaina.
Barneko anatomia femeninoa
Emakumeen barruko ugalketa-organoak bagina, umetokia, Falopioren tronpak eta obarioak dira. Bagina zorro motako kanala da, bulbatik umetokiraino hedatzen dena. Koitoan zakila hartu eta espermaren gordetzaile gisa aritzen da. Bagina ere jaiotza-kanala da; 10 cm-ra zabal daiteke erditzean. Bagina maskuriaren eta ondestearen artean dago. Itxi egiten da normalean, baina eszitazio sexualean ireki, luzatu eta lubrifikazioa eragiten du zakila sartu ahal izateko. Baginak hiru horma ditu geruzatan; hauek bakterio naturalak dituzten autogarbiketa-organoak dira, eta ez dute legamiarik sortzen. G puntua gisa 1950 ean deitu zion lehen aldiz Ernst Gräfenbergek eta hau baginaren aurreko horman egon daiteke eta orgasmoak eragin ditzake. Eremu hori aldatu egin daiteke emakumeen tamaina eta kokapenaren arabera; batzuetan, baliteke ez egotea. Zenbait ikertzailek beren egitura edo existentzia zalantzan jartzen dute, edo klitoriaren luzapentzat hartzen dute.
Umetokia organo hutsa eta muskularra da, eta ernaldutako obulu bat feto batean ezarri eta haziko da. Umetokia maskuriaren eta hestearen arteko pelbis-barrunbean dago, baginaren gainean. Umetokiak hiru geruza ditu; barnekoena endometrioa da, non obulua ezartzen den. Obulazioan, hori guztia finkatu egiten da. Inplantazioa gertatzen ez bada, hilerokoan lehertzen da. Umetoki-lepoa umetokiaren mutur estua da. Umetokiaren alde zabala fundusa da. Obulutegiak (gonada femeninoak) barrabilen enbrioi-ehun beretik garatzen dira. Obuluak obulazioa baino lehen biltegiratzen eta garatzen diren iturriak dira. Obarioek ere progesterona eta estrogenoa diren hormona femeninoak ekoizten dituzte. Obarioen barruan, obulu bakoitza beste zelula eta eduki batzuek inguratzen dute, folikulu primario izeneko kapsula baten barruan. Pubertaroan, folikulu horietako bat edo gehiago hilabetero heltzen dira. Heltzen direnean, graafio folikuluak deitzen zaie. Emakumeen ugalketa-sistemak ez ditu obuluak sortzen; 60.000 obulu inguru daude jaiotzean, eta horietatik 400 bakarrik heltzen dira emakumearen bizitzan.
Obulazioa hileko ziklo batean oinarritzen da; hilaren 14a da emankorrena. Lehenengo egunetik laugarrenera, menstruazioa eta estrogenoaren eta progesteronaren produkzioa jaitsi egiten dira, eta endometrioa argaltzen hasten da. Endometrioa ez dago aktibo hurrengo hiru eta sei egunetan. Hilekoa amaitutakoan, zikloa berriro hasten da guruin pituitarioaren FSH handituz. Bosgarren egunetik hamahirura bitartean, obulazioaren aurreko etapa deitzen zaio. Etapa horretan, guruin pituitarioak hormona folikuloestimulatzailea (FSH) jariatzen du. Estrogenoa FSH askatzea inhibitzeko jariatzen denean, atzeraelikadura-begizta negatiboa sortzen da. Estrogenoak umetokiaren endometrioa loditzen du. Hormona luteinizatzailea areagotzeak obulazioa eragiten du.
Sexu-erantzunaren zikloa
Sexu-erantzunaren zikloa sexu-jardueran gertatzen diren erantzun fisiologikoak deskribatzen dituen eredua da. Masters eta Johnsonen arabera, gizakiaren sexu-erantzunaren zikloak lau fase ditu: zirrara, meseta, orgasmoa eta ebazpena, EPOR eredua ere deitua. EPOR ereduaren kitzikapen-fasean, sexua izateko berezko motibazioa lortzen da. Meseta fasea orgasmoaren aitzindaria da, eta nagusiki biologikoa izan daiteke gizonentzat eta, gehienetan, psikologikoa emakumeentzat. Orgasmoa tentsioa askatzea da, eta ebazpen-aldia zikloa berriz hasi aurretik esnatu gabeko egoera da.
Gizonezkoen sexu-erantzunaren zikloa eszitazio-fasean hasten da. Zakileko hodi-uzkurdura hasten da, bihotz-maiztasuna handitu egiten da, eskrotoa loditu egiten da, kordoi espermatikoa laburtu egiten da, eta barrabilak odolez gizentzen dira. Mesetaren fasean, zakila handitu egiten da diametroan, barrabilak lodiago bihurtzen dira, eta Cowper-en guruinek likido preseminala jariatzen dute. Orgasmoaren fasean, 0,8 segundotik behin, uzkurdura erritmikoak gertatzen dira. Fase horretan, bi fase gertatzen dira: emisio-fasea, non hodi deferenteen, prostataren eta semen-besikulen uzkurdurek eiakulazioa estimulatzen duten. Hau orgasmoaren bigarren fasea eiakulazioa kanporatze-fasea da; ezin da orgasmorik gabe iritsi. Ebazpen-fasean, arra eszitatu gabeko egoeran dago orain; hau da, birjartze-aldi batean (atsedenean), zikloa hasi aurretik. Atsedenaldi hori zabaldu egin daiteke adinarekin batera.
Emakumeen sexu-erantzuna kitzikapen-fasearekin hasten da, eta zenbait minutu edo ordu iraun ditzake. Fase honen ezaugarriak bihotz-maiztasuna eta arnas maiztasuna areagotzea eta arteria-presioa areagotzea dira. Larruazal gorritua edo gorriuneak bularrean eta bizkarrean gerta daitezke; bularrak zertxobait handitzen dira eta titiak gogortu eta tente jar daitezke. Baso-kongestioaren hasiera klitoriaren, ezpain txikiaren eta baginaren hantura da. Baginako irekidura inguratzen duen muskulua tenkatu egiten da eta umetokia handitu eta hazi egiten da. Baginako paretek likido lubrifikatzaile bat sortzen dute. Hemen, bigarren fasea hasten da, mesetako fasea izenekoa eta  kitzikapen-fasean hasitako aldaketen biziagotzeagatik bereizten da. Meseta fasea orgasmoaren ertzera zabaltzen da, ebazpen-etapari ekiten baitio. Orgasmoaren etaparen ezaugarriak, bihotz-erritmoa, arteria-presioa, muskulu-tentsioa eta puntako arnasketaren indizeak dira. Muskulu pelbikoa baginara gerturatzen da eta  uzkiko esfinterra eta umetokia uzkurtu egiten dira. Baginako muskulu-uzkurdurek plazer-maila handia sortzen dute, orgasmo guztiak klitorian zentratuta badaude ere.
Sexu-disfuntzioak eta sexu-arazoak
Pertsonen arteko larritasun eta zailtasun nabarmenak eragiten dituzte. Sexu-disfuntzioak nahaste fisiko edo psikologikoen ondorio dira. Arrazoi fisikoak hormona-desoreka, diabetesa eta bihotzeko gaixotasunak dira, besteak beste. Arrazoi psikologikoak berriz, estresa, antsietatea eta depresioa dira. Sexu-disfuntzioak gizonei eta emakumeei eragiten die. Emakumeentzako sexu-arazoen lau kategoria nagusi daude: desioaren nahasteak, kitzikapen-nahasteak, arazo organikoak eta sexu-minaren nahasteak. Sexu-desiraren nahastea pertsona batek sexu-desira ez duenean gertatzen da, hormona-aldaketen, depresioaren eta haurdunaren ondorioz. Kitzikapenaren nahastea sexu-disfuntzio femeninoa da. Eszitazio-nahasteak bagina-lubrifikaziorik eza adierazten du. Gainera, odol-fluxuaren arazoek eragina izan dezakete eszitazioaren nahastean. Orgasmorik eza, anorgasmia ere esaten zaiona, beste sexu-disfuntzio bat da emakumeengan. Anorgasmia asaldura sexualak eragindako antsietatea bezalako nahaste psikologikoak dituzten emakumeetan gertatzen da. Sexu-asaldura pelbis-masaren, orbain-ehunaren, sexu-transmisiozko gaixotasunaren eta abarren ondorio izan daiteke.
Gizonek ere hiru sexu-nahaste komun izan ohi dituzte: sexu-desira, eiakulazioaren nahastea eta erekzioaren disfuntzioa. Gizonen sexu-desirarik eza libidoa galtzeagatik gertatzen da, testosterona txikia izateagatik. Badira faktore psikologikoak ere, hala nola antsietatea eta depresioa. Hiru eiakulazioaren nahaste mota daude: eiakulazio atzerakoia, eiakulazio atzeratua, eiakulazio goiztiarra. Erekzio-disfuntzioa koitoan erekzio bat izateko eta mantentzeko ezintasuna da.
Sexu-transmisiozko gaixotasunak
Sexu-transmisiozko infekzioak edo sexu-transmisiozko gaixotasunak, lehenago gaixotasun benereoak (termino hau ez egokitzat hartzen gaur egun) sexu-bidetik jasotzen dira. Kontaktu intimoagatik trasmititzen dira eta koitoan zehar kutsatu ahal da, musuengatik, azala eremu infektatu batekin edo ultzerekin ukituz, eta ahoan, uzkian edo genitaletan urradura txikiak eginez, ahoko, uzkiko edo genitaleko sexua praktikatuz; uretrako, endokerbikaleko, baginako, ondesteko edo faringeko epitelioen gainazalari itsats dakizkiokeen mikroorganismoengatik gertatzen da hori. Tratamendurik ez duten gaixotasun batzuek kalte iraunkorrak eragin ditzakete (antzutasuna, hipoakusia, arazo kardiobaskularrak, umetoki-lepoko minbizia edo, kasu batzuetan, heriotza). Haurdunaldian edo erditze-lanean ere transmititu ahal dizkio amak umeari.
GIBa/HIESa kutsatzeko beldurragatik preserbatiboa erabiltzeak murriztu egin du STGen eragina. Gaixotasun hauek munduko leku guztietan daude eta osasun publikoko arazoa dira.
Sexu-transmisiozko infekzioak sortzen dituzten agenteek bakterioak, birusak (herpesa, adibidez), onddoak eta parasitoak ere izaten dituzte, hala nola sarnaren ardagai (Sarcoptes scabiei) edo pubis-zorriak (Pedículus pubis).
Gonorrea
Gonorrea transmisio sexualeko infekzio ohikoenetako bat da. Neisseria gonorrhoeae bakterioa da eragilea. Ugalketa-aparatuko eremu heze eta epeletan erraz hazi eta ugaldu daiteke, baita umetoki-lepoan (matrizearen irekidura), umetokian (matrizea) eta Falopioren tronpetan ere (obiduktu ere deitzen zaie), bai emakumearengan bai gizakiarengan. Bakterio hori ahoan, eztarrian, begietan eta uzkian ere haz daiteke.
Emakumearengan ezohiko bagina-jariaketa, baginako odol jario ez-ohikoa edota sabelaren behealdean mina eragin dezake. Infektatutako emakumeak baliteke sintomarik ez izatea edo pixa egitean edo jarioan eragozpen txikiak izatea. Gizakiarengan berriz, pixa egitean mina eta uretrako jariaketa zornetsua eragin dezake.
Gizonezkoetan, sexu-harremanaren ondoren, bizpahiru egun igarotzen dira sintomak agertu baino lehen. Gonorreak eta klamidia infekzioek antzutasuna eragin dezakete tratamendua aplikatzen ez denean. Sifilisetik bereizten da, infekzioak ez direlako hilgarriak.
Sifilia
Sexu-transmisiozko infekzioa da, Treponema Pallidum bakterioak sortua. Kutsatuta dagoen pertsona baten zauri irekiak ukitzean kutsatzen da. Gaixotasun honek hainbat etapa ditu: lehen mailakoa, bigarren mailakoa (latentea) eta hirugarren mailakoa (berantiarra). Bigarren etapan, sifiliak eragindako larruazaleko erupzioa duen norbaiten azala ukituz kutsa daiteke.
Hauek dira etapak:
Lehen etapa: lehenengo sintoma zauri bat da bakterioarekin kontaktuan jarri zen gorputz-zatian. Sintoma horiek hautematea zaila da, normalean ez baitute minik eragiten, eta batzuetan gorputzaren barruan gertatzen dira. Tratatu gabeko pertsona batek beste batzuk infekta ditzake etapa honetan.
Bigarren etapa: Zauria agertu eta hiru edo sei astera gertatzen da. Erupzio bat agertuko da gorputz osoan, esku-ahurretan, oinetan edo beste edozein lekutan. Beste sintoma batzuk: sukar arina, linfa-gongoilen hantura eta adatsa galtzea.
Aldi latentea: ez bada denbora luzez diagnostikatu ez tratatu, sifilisa aldi latente batean sartzen da, non ez dagoen sintoma nabarmenik eta kutsatutako pertsonak ezin ditu besteak kutsatu. Hala ere, etapa honetan dauden pertsonen herenak okerrera egiten du, eta sifilisaren hirugarren mailara igarotzen dira.
Etapa tertziarioa (berantiarra): etapa honek arazo larriak sor ditzake, hala nola buruko arazoak, itsutasuna, bihotzeko arazoak eta arazo neurologikoak. Etapa honetan, infektatutako pertsonak ezin die bakterioa beste pertsona batzuei transmititu, baina hondatze-aldi mugagabean jarraitzen du.
Giza Papiloma
Giza papilomaren birusak eragindako gaixotasun infekziosoa da. Batez ere sexu bidez kutsatzen da, baina igerileku, bainu eta saunetan ere kutsa daiteke. Zona genitalen azalean garatxo moduan agertzen da. Lesioak begi hutsez ikus daitezke, edo ehunak mikroskopio bidez behatuz diagnostika daitezke.
Giza papilomaren birusa dagoela adierazten duten sintoma garrantzitsuenetariko batzuk hauek dira: baginaren sarreran etengabeko narritadurak, sexu-harremanetan erredura-sentsazioak (vulvodinia deitzen zaio), eremu ano-genitalean garatxo txikiak: zerbixa, bagina, bulba eta uretra (emakumeetan) eta zakila, uretra eta eskrotoa (gizonetan). Itxuraz aldatu daitezke (ikusten ez diren garatxo lauak edo ikusten diren garatxo metatuak), bai kopuruz bai tamainaz; beraz, espezialista bat behar da diagnostikoa egiteko. Papanicolaoun alterazioak agertzen dira, eta horrek adierazten du umetokiaren lepoan epitelio barneko lesio ezkatatsuak daudela (birus honen bidez kutsatutakoa eta minbizia eragin dezaketen eremuak).
Klamidia
Klamidiasi bakteriar infekzioa da. Urtero, gutxi gorabehera, 3 milioi kasu berri gertatzen dira gizon eta emakumeengan, eta, ondorioz, sexu-transmisiozko infekzio arruntenetako bat da.
Haurdun dagoen emakume batek klamidia badu eta tratatzen ez badu, haur goiztiar bat izan dezake. Erditzean haur bat infektatzen bada, begiko infekzioak (konjuntibitisa) edo arnas arazoak izan ditzake.
Osasuneko profesionalek laborategiko proba bat erabiltzen dute emakumeengan klamidia diagnostikatzeko. Proba batzuetan gernu-lagina erabiltzen da. Beste proba batzuek emakumearen umetoki-lepoko zelulen lagin bat erabiltzen dute. Klamidia antibiotikoekin trata daiteke.
Haurdun dauden emakumeek haurdunaldiaren lehen aldian klamidia-proba egiteko eskatzea gomendatzen da. Infekziorik izanez gero, antibiotikoak har daitezke infekzioa tratatzeko, eta amarentzat eta fetuarentzat konplikazioak saihesten dira. Haurdun dagoen emakume baten bikotekidea ere tratatu egin behar da, infekzioa batetik bestera transmititu baitaiteke.
HIESa
Giza immunoeskasiaren birusak (GIB) hartutako immunoeskasiaren sindromea (HIESa) eragiten du, eta T-4 linfozitoei erasotzen die, gizakiaren immunitate-sistemaren funtsezko parte baitira. Horren ondorioz, birusek, bakterioek, protozooek, onddoek eta bestelako infekzioek eragindako infekzio oportunistei aurre egiteko organismoak duen erantzun-gaitasuna murrizten da.
Pneumocystis Jirovecik eragindako pneumonia da GIBa harrapatzen duten pertsonen heriotza-kausarik ohikoena; hala ere, zenbait minbizi-motaren eragina ere handia da, hala nola B zelulen linfomena (Hodgkin ez den linfoma) eta Kaposiren Sarkomarena. Konplikazio neurologikoak, pisua galtzea eta gaixoaren narriadura fisikoa ere ohikoak dira. Heriotza-tasa asko jaitsi zen sendagai antirretrobiralen asmakuntzarekin.
East Cleveland (Ohio)
East Cleveland Ohioko hiri bat da. Cuyahoga konderrian kokatua dago. 2010ean 17,843 biztanle zituen, 7.99 kilometro koadrotan banatuta.
Guadalajarako Ituna
Guadalajarako Ituna Nafarroaren eta Gaztelaren arteko hitzarmena izan zen, Antso Azkarrak eta Alfontso VIII.a Gaztelakoak Guadalajaran sinatu zutena, 1207ko urriaren 29an. Itun horretan bost urteko su-etena adostu zuten. Gainera, gaztelarrak bitartekaritza lanak egin behar zituen Petri II.a Aragoikoak Nafarroarekin antzeko ituna sina zezan. Denborak berretsi zuen Gaztelak indarraren bitartez hartutako eremu berriak.
Giza sexualitate
HIESa
GIBa sexu bidez transmititu daiteke (baginatik edo uzkitik), baginako, ondesteko edo semeneko jariakinak trukatuz, baita sexu-jardueretan edo baita odol-transfusioetan eiakulazioaren aurreko likidoarekin kontaktuan jarriz ere. GIBaz kutsatutako ama batek haurra infekta dezake haurdunaldian, plazentaren bidez edo erditzean eta edoskitzaroan, nahiz eta hori saihesteko tratamenduak egon. Infekzioaren ondoren, 10 urte ere igaro daitezke HIESa diagnostikatzeko; izan ere, garai horretan immunitate-sistema oso kaltetuta dago eta ez da gai infekzio oportunistei eraginkortasunez erantzuteko.
Oso garrantzitsua da nabarmentzea GIBak kutsatutako pertsona batek HIESa garatu dezakeen ala ez. GIBaren aurkako seropositiboak diagnostikatu zaizkien paziente askok denbora luzea ematen dute immunourritasunik garatu gabe, eta egoera hori jasan egin daiteke. HIESa ez da iraunkorra.
Nerabeek izaten dituzten HIESaren sintomak haurrenak bezalakoak izan daitezke, eta sindromea duten helduek izaten dituzten sintomen antz handiagoa izan dezakete. Nerabe eta heldu batzuek espermatozoideen bereizketa areagotzen duen gaixotasuna garatu dezakete, baita gripearen antzeko beste gaixotasun bat ere GIBaren eraginpean egon eta hilabetera edo bi hilabetera, nahiz eta pertsona askok ez duten inolako sintomarik garatzen infektatzean. Gainera, sintomak astebetetik hilabetera desagertzen dira normalean, eta beste infekzio biral baten sintomekin nahasten dira maiz. Sintomak sukarra, buruko mina, ondoeza orokorra, depresioa, antzutasuna, oka egitea eta beherakoa izan daitezke.
GIBa transmititzeko hiru bide nagusiak hauek dira:
Genitaletako herpesa
Genitalen herpesa sexu-transmisiozko gaixotasun bat da, giza herpesaren birusak sortua eta bat edo bi motakoa izan daiteke. Lesio genital ultzeradunak eragiten ditu.
Oro har, pertsona bat herpesarekin infektatzen da sexu-harremanetan herpes hau duen genitala duen norbaitekin. Transmisioa sexu-bikote infektatu baten bidez gerta daiteke. Bikote horrek besikula bat dauka, ikusi ezin dena eta infektatuta dagoela ez dakiena.
I. motako herpes genitala duen %5-10 baino ez dago, baina bi birus-mota horiek sexu-harremanen bidez transmititu daitezke.
Diagnostikoa klinikaren bidez egiten da, eta laborategiko probak eginez egiazta daiteke, laborantza (mikrobiologia), PCR polimerasa, zuzeneko immunofluoreszentzia edo proba serologikoak erabiliz.
Berez, ez dago inolako tratamendurik, honek egindako infekzioa organismoan erabat ezabatuko duenik; izan ere, birusa organismo batean sartzen denean, organismo horretan modu inaktiboan egongo da, noizbehinkako berragertzeekin. Zenbait sendagaik murriztu egin dezakete gertaera erpetikoen maiztasuna, horien iraupena eta eragiten duten kaltea.
Garrantzitsua da kimuak agertzean tratamendu profilaktikoa egitea; suspertzea azkarra izaten laguntzen dute eta beste pertsona batzuei ez kutsatzen:
Aspektu psikologikoak
Sexu-adierazpenaren alderdi psikologikoak aztertuak daude, afekzio emozionalaren, genero-identitatearen, subjektiboen arteko intimitatearen eta Darwinen ugalketa-eraginkortasunaren testuinguruan. Gizakion sexualitateak erantzun emozional eta psikologiko sakonak sortzen ditu. Teorialari batzuek diote sexualitatea giza nortasunaren iturri nagusia dela. Sexualitatearen azterketa psikologikoak sexu-portaerari eta esperientzi ei eragiten dieten eragin psikologikoetan oinarritzen dira. Lehen azterketa psikologikoak Sigmund Freudek egin zituen, eta honek ikuspegi psikoanalitikoan sinesten zuen. Garapen psikosexualaren eta Edipo konplexuaren kontzeptuak ere proposatu zituen, besteak beste.
Genero-identitatea norberaren generoko pertsona baten zentzua da, dela gizonezkoa, dela emakumezkoa, dela ez-bitarra. Genero-identitatea jaiotzean esleitutako sexuarekin erlazionatu daiteke, edo jaiotzetik desberdina izan daiteke. Gizarte guztiek genero-kategorien multzo bat dute, pertsona batek gizarteko beste kide batzuekin duen gizarte-identitatea eratzeko oinarri izan daitekeena. Sexu-portaerak eta barne-harremanek eragin handia dute pertsona baten sexu-orientazioan.
Orientazio sexuala eredu iraunkorra da, kontrako sexuko, sexu bereko edo bi sexuetako pertsonenganako erakarpen erromantikoa edo sexuala (edo horien konbinazioa) eragiten duena. Pertsona heterosexualak maitasunez/sexualki erakarriak sentitzen dira aurkako sexuko kideekiko. Pertsona homosexualak berriz  erakarriak sentitzen dira sexu bereko pertsonekiko modu erromantikoan/sexualean. Bisexualak direnak, erakarriak sentitzen dira bi sexuekiko, modu erromantikoan edo/eta sexualean.
Ugaltzeko beharraz gain, beste arrazoi asko daude jendeak sexua izateko. Unibertsitateko ikasleengan egindako ikerketa baten arabera (Meston & Buss, 2007), sexu-jardueretarako lau arrazoi nagusiak hauek dira: erakarpen fisikoa, helburu bat lortu nahia, lotura emozionala areagotzea eta segurtasunik eza arintzea.
Birsorkuntza
Birsorkuntza, biologian, berritze, osatze eta hazkunde prozesua da, genomak, zelulak, organismoak eta ekosistema k nahasmenduak edo kalteak eragiten dituzten fluktuazio edo gertaera naturalekiko erresistenteak izatea eragiten duena.
Zigoto deritzon obuluaren edo arrautzaren ernalketaren ostean, hainbat banaketa mitotiko gertatzen dira, enbrioia garatzen laguntzen dutenak. Enbrioiak hiru hazi-geruza ditu: ektodermoa, endodermoa eta mesodermoa. Hiru geruza enbrionario horietatik gorputzaren organoak sortzen hasiko dira.
Abortu induzitua
Herrialde garatuek legea betetzeko argudioen artean abortua berresten dute haurdun dagoen emakumearentzat klandestinitatean baino arrisku txikiagoa izan dadin. Metodo modernoek botikak edo abortatzeko kirurgia erabiltzen dituzte. Batzuek diotenez, prostaglandinarekin batera, droga mifepristona ere kirurgia bezain segurua eta eraginkorra da haurdunaldiaren lehen eta bigarren hiruhilekoan   ; hala ere, Estatu Batuetako Medikuntzako Liburutegi Nazionalak horri buruzko ebidentziarik ez dagoela ohartarazten du. Kanadako Jornal Obstetriko aren arabera, abortu ez-seguruek (kalifikatu gabeko pertsonek, talde arriskutsuarekin edo instalazio osasungaitzetan egindakoak) 47000 heriotza eta 5 milioi ospitaleratze eragiten dituzte urtero. Osasunaren Mundu Erakundeak emakume guztientzako abortu seguru eta legalak gomendatzen ditu. Zenbait ikerketen arabera, ez dago ebidentziarik abortuaren ondoko trauma bat dagoenik ; beste batzuek, berriz, abortuak ondorio psikologiko ugari sortzen dituela diote, legez kanpoko drogen kontsumo-tasa %100era arte igota.
Jaiotza-tasaren kontrola / antisogailuak
Jaiotza-tasaren kontrola, antisorgailuak ere esaten zaiona, haurdunaldiari aurrea hartzeko diseinatuta dago. Antisorgailuek hainbat modutan funtzionatzen dute:
Peotyle
Peotyle Choreutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Choreutis atmodesma da.
Giza sexualitate
Jaiotza-tasaren kontrola / antisogailuak
Jaiotza-tasa kontrolatzeko aukera zenbait faktoreren araberakoa da. Horien artean daude osasuna, sexu-jardueraren maiztasuna, sexu-bikoteen kopurua eta etorkizunean seme-alabak izateko nahia.
Fisherren printzipioa
Fisherren printzipioa (Fisher's principle, ingelesez) eboluzio-eredu bat da. Eredu horrek espezie gehienen sexu desberdintasunaren zergatiaren arrazoia azaltzen du. Arren eta emeen artean sexu-ugalketaren bidez sortzen den ondorengotza gutxi gorabehera 1:1 da. Hau, Ronald Fisherrek 1930ean argitaratutako The Genetical Theory of Natural Selection liburuan azaldu zuen. A. W. F. Edwardsek esan zuenez, «ziurrenik biologia ebolutiboaren argumenturik ospetsuena da». Zehazki, Fisherrek gurasoen inbertsioari buruzko argudioak eman zituen, eta bi gurasoen inbertsioak berdina izan behar duela adierazi zuen. 1:1 diren sexu-arrazoiei «Fisheriana» esaten zaie, eta 1:1 ez direnei «ez-Fisheriano» edo «ez-ohiko» deitzen zaie, eta Fisherren ereduan egindako kasuak urratzen direnean gertatzen dira. Euskal liztor askok, hala nola Polistes fuscatus eta Polistes exclamans (Polistes generokoak), arrazoi hori erakusten dute batzuetan.
Haurren sexualitatea
Haurraren sexualitatea, dimentsio erotikoa eta sexu-anatomia haurdunaldia ren lehenengo aste eta hiletan eratzen da. Hala bada, erditze unean haurraren gorputza hain dago sexuaren aldetik garaturik non sexu-atseginaren fisiologia aktiba dakiokeen.
Haurrek  badute sexu-sentiberatasunik sexu genitaletan, eta horrelaxe, gizonezkoak erekzioa eta emakumezkoak genitaletako baso-kongestioa izateko gai dira. Horrez gain,  umeek sexu-erantzuna emateko gai dira, batzuetan orgasmora ere irits daitezkeela erantsiz. Hori dela eta, logikotzat jo behar da umeek plazer sentsazioak behin ezaguturik berriro horien bila jotzea. Nolanahi ere, asetasunaren bilaketa ez da objektu erotiko jakin baten bilaketatzat hartu behar. Egoera hori nerabezaroa n izaten diren eraldaketen ostean baino ez da emango. Nabarmentzekoa da, bestalde, haur sexualitatea, helduarenaren aldean, ez dagoela oso bereizirik, ezta eraturik ere. Ez dago sexu hutsezko sentsazio espezifikorik, umearentzat esangura erotikoa lukeen kanpoko objekturik ez dagoen bezalaxe.
Haur sexualitatearen motibazio nagusiaren oinarriak dira, batetik, sexu-identitatea eta generoaren eraikuntza (jakingura asez, bere gorputza eta besteenak ikertuz, besteen antzak eginez… ) eta, bestetik, kontaktuaren bidez sortzen den atseginaren esperimentazioa.
Sexualitatea eta nerabezaroa
Nerabearengan aldaketak izaten dira bat-batean, nahasmena sortzen da gaztearengan eta familiarengan. Haurtzarotik heldutasunera igarotzeak urte asko iraun dezakeen arren, adin honekin batera izaera aldaketa izaten da, sakona zenbaitetan. Nerabeak aldaketak antzematen ditu bere itxuran: haur itxura galdu eta nolabaiteko itxura baldarra hartzen du, gorputzak itxura proportzioak galtzen ditu, biloa hazten da, neskatoetan sexu-glandulak hazi eta lehen hilekoak gertatzen dira eta lehen eiakulazioa k mutiletan. Kolpetik, haurrak arrotz sentitzen du bere gorputza eta egoera berrira egokitu beharra du. Adin horretan, besteengandik nabarmentzea ez da normalean helburu. Nerabe gehienak, garai horretan, matxinatu egiten dira kontsignen aurrean, baina  men egin ohi diote gazte  modarik konbentzionalenari.
Sexualitatea zahartzaroan
Testosterona mailaren jaitsierak gizon adinduak desmaskulinizatzera eramaten ditu eta estrogenoen mailaren jaitsierak emakume adinduak desfeminizatzera eramaten ditu. Sexuen arteko erantzun sexualak ere berdintzen dira: intentsitate gutxiagorekin; estimulu lagungarri gehiagoren beharra. Bien orgasmo ak intentsitate gutxiagorekin azaltzen dira, baina gorputzeko zona erogeno en sentsibilitatea handitu egiten da.
Emakume adinduek naiz eta hilerokorik eta obulu rik ez izan  obulutegi ak ez daude zeharo itzalita. Ez dituzte estrogeno rik fabrikatzen, baina bai androgeno ak eta estrona k. Horregatik pubis eko ilea, azaleko elastikotasuna, ileko distira eta bolumena eta titi en tentetasuna galtzen dute. Bular-gerri-aldaken proportzioa ere aldatu egiten da. Bagina laburtu, estutu, elastikotasuna galdu eta lehortu egiten da. Baginaren paretak meheagoak eta ahulagoak bilakatzen dira. Alua n ere aldaketak sortzen dira. Ezpainak finagoak bihurtzen dira eta klitori a handitu egiten da. Batzuetan pixa ren galera areagotzen da.
Gizon adinduei desioa eta kitzikapena aldatzen zaie. Orokorrean, desioa antsietate eta presa gutxiagorekin bizitzen dira. Kitzikapenaren ataria handitu egiten da: estimulazio físiko eta sinboliko handiagoa behar da kitzikapena lortzeko. Gainera, erekzio a mantsoagoa da, zorrotzagoa eta indar gutxiagorekin. Etapa errefraktarioa asko luzatzen da (orgasmo eta isurketaren ondorengo fasea da non estimulu sexualak interesik gabekoak edo desatseginak bihurtzen diren).
Erotismoa
Erotismoak sexualitatearekin zerikusia duen guztia adierazten du, ez bakarrik sexu-ekintza fisikoarekin zerikusia duena, baita haren proiekzio guztiak ere (artea, pintura, literatura, musika… ); beraz, libidoarekin batera ikus daiteke. Erotismoa gure eremu libidikotik datorren guztia da, eta sexuarekin eta maitasun erotikoarekin lotuta dago. Adjektibo erotikoak adierazten digu jorratu beharreko gaia sexuarekin lotuta dagoela, aipatzen duen substantiboaren arabera, adibidez, pintura erotikoa edo moda erotikoa.
Manilako galeoia
Manilako galeoia (Galeón de Manila; Galyon ng Maynila) belaontzien merkataritza-itsasbide erregularra izan zen, 1565ean hasi eta 1815 arte Manila eta Espainia Berria (egun Mexiko) lotzen zituena. Urtean behin edo bi aldiz egin ohi zuten zeharkaldia, Andres Urdaneta ordiziarrak aurkitutako itzulbidaia jarraituz, eta Acapulcora iristen ziren. Galeoiaren bi helmugak Manila eta Acapulco baziren ere, ibilbideak luzapenak zituen salgaien garraiorako: Acapulcotik Mexiko, Veracruz eta, Indietako Ontziteriaren bitartez, Sevillaraino; eta Manilatik Txina, Japonia, Formosa, Molukak, Kanbodia, Siam, Vietnam, eta baita India eta Zeilaneraino ere.
Giza sexualitate
Pornografia
Pornografia hitzak ekintza sexualak edo ekintza erotikoak adierazten dituen material orori egiten dio erreferentzia, hartzailearen kitzikapen sexuala eragiteko.
Pornografia hainbat plataformaren bidez azaltzen da, hala nola animazioetan, zineman, eskulturetan, argazkietan, ipuinetan, literaturan, pinturan, eta arrakasta handia lortu du hedabideetan, hala nola aldizkari pornografikoetan eta telefono bidezko sexuan, eta azkenaldian Interneten.
Manilako galeoia
Urdanetaren bidea
XVI. mendeko nabigatzaile handientzat arazo larria zen Ozeano Barea ekialderantz ezin zeharkatzea. Mexikotik Filipinetara joaten ziren haizeak lagunduta baina, haizea kontra izanda, ezinezkoa zitzaien ekialderako bidaia egitea.
Arlekin
Arlekin (Arlecchino; Arlequin) italiar Commedia dell'arteren pertsonaia ezaguna da.
Kolore desberdineko laukiz edo erronboz egindako jantzia darama eta aurpegia mozorrotuta. Jatorriz bufoi lotsagabe, arrunt eta alferra zen, baina XVII. mendean Frantziara eta Europako agertoki guztietara igarotzean, haren zakarkeria goxaturik geratu zen eta, azkenik, zerbitzari gaixo eta sentibera bilakatu zen.
Giza sexualitate
Euskal Herrian
Torbe eta Rebeca Linares dira euskal aktore pornorik ezagunenak.
Eztabaidak
Gaur egun bada pentsamendu-korronte bat pornografia arte-forma berritzat hartzen duena, giza sexualitatearen edertasuna erakustea helburu duena. Mundua etengabe aldatzen dela eta beti aldatu dela adierazten dute, interesak aldatzen direla edo interes berriak agertzen direla, eta artea aldatu eta arte-forma berriak agertzen direla.
Manilako galeoia
Urdanetaren bidea
Itsasoan bost hilabete pasa ondoren, Navidad portura (Cihuatlán, Jalisco) heldu ziren, eta zortzi egun geroago Acapulcora. Itzulbidaia aurkiturik zegoen, Urdanetaren bidea esaten zaiona. Acapulcora iritsi zirenean, ohore handiz hartu zituen Mexikoko Errege Entzutegiak. Ondoren, Espainiara bidali zuten Urdaneta, Filipe II.a erregeari aurkikuntzaren berri ematera. Sanlúcar de Barramedan lehorreraturik, 1566ko apirilean batzartu zen Filipe II.arekin Valladoliden.
Arlekin
Marivauxek pertsonaia sendotzen lagundu zuen eta XVIII. mende ko bigarren erdian, komedia eta opera irrigarri askoren protagonista izan zen.
Giza sexualitate
Eztabaidak
Zenbait pertsonak, hala nola Larry Flynt pornografia-ekoizleak eta Salman Rushdie idazleak, argudiatu dute pornografia funtsezkoa dela askatasunerako, eta gizarte aske eta zibilizatu bat pornografia onartzeko duen jarreraren arabera epaitu behar dela. Teoria hori indartu egiten da diktadura-erregimen oso gutxik uzten edo baimentzen dutelako pornografia; izan konfesionalak, hala nola Francisco Franco ren Espainia, edo komunistak, hala nola Kampuchea Demokratikoa.
Kontserbadore erlijiosoek pornografia moralik gabekoa dela adierazten dute, eta uste dute sexua ezkondutako bikoteentzat erreserbatuta dagoela eta pornografia ugaritzeak gizartean moralik gabeko portaerak deritzenak gehitzea eragiten duela. Mundu osoan jarraitzaile asko dituzten erlijioek, katolizismoa adibidez, pornografiaren existentzia gaitzesten dute. Adibidez, erlijio honetan, sexu-ekintzak elkarrekiko zorion-iturri izan behar du, bikote heterosexual bat elkartzen lagunduko duena eta ekintza horren bidez ugalketa gertatzen dena. Islama k ere gogor gaitzesten du pornografia.
Kritikari feminista batzuek, batez ere estatubatuarrek, uste dute pornografiak degradatu egiten dituela emakumeak, gizonek gozatzeko sexu-objektu gisa erabiltzen baitituzte; izan ere, film eta argazki gehienetan, gizonak rol nagusia du. Gizonezkoei, oro har heterosexualei, zuzenduta egoteagatik ere kritikatzen dute, eta, beraz, sexualitatearen alde bakarreko ikuspegia eskaintzeagatik.
Beste azterlan batzuek, ordea, frogatu dute ez dagoela loturarik pornografiaren eta sexu-indarkeriaren artean. Hori da Simon Louis Lajeunesse ikertzaile kanadarraren azterketa soziologikoaren kasua. Montrealgo Unibertsitateko irakaslea da Lajeunesse, eta, gaia bi urtez ikertu ondoren, ondorioztatu zuen erabiltzaile gehienentzat fantasia marjinal bat asetzea dela, monosexuala delako, eta gehiegizkoa litzatekeela kasu patologikoak estrapolatzea.
Manilako galeoia
Manilako galeoiaren historia
Manilako galeoiaren zeharkaldiak 1566ko maiatzaren 1ean hasi ziren, San Jerónimo ontzia Acapulcotik abiatu zelarik, baina 1593 arte ez zen linea erregularizatu. Sebastian Vizcainok era honetan azaldu zituen Manilako galeoiaren nondik norakoak 1590ean, Acapulcon zegoelarik, Manilarik iritsi berria: