cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jose Pantaleon Agirre
Bizitza
Eulalia Landaluzerekin ezkondu zen, Felix Agirre Bilboko alkatea izan zen amaren ahizparekin alegia. Gaztea zela Mexikora joan zen, eta ziurrenik bertan lortutako dirutzari ezker aberastu zen. Bilboko komertzio-gizonik aberatsenen artean zegoen, eta hainbat etxebizitza, lur eta bestelako ondasun zituen.
Bilboko alkatea izan zen 1838ko martxoaren 12tik, urte bereko abenduaren 12ra arte.
Krumvíř
Krumvíř Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.244 biztanle ditu eta 10,11 kilometro koadroko azalera. Břeclaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1227 urtean egin zen.
Rallus caerulescens
Rallus caerulescens Rallus generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Jackson Browne
Bizitza
Hainbat talderentzako abestiak egin zituen 1960ko hamarkadan: The Byrds, Velvet Underground, The Eagles. 1978an egin zen ospetsu, Running on empty diskoari eta, bereziki, “Stay” kantuari esker. Gerora, Hold out (1980), Lives in the balance (1986), World in Motion (1989), I'm Alive (1993) Looking East (1996), The Naked Ride Home (2002) eta Time the Conqueror (2008) eta Standing In The Breach (2014) lanak argitaratu ditu.
Alain Oiartzun
Alain Oiartzun Aguilar (Irun, 1993ko irailaren 27a) gipuzkoar futbolaria da Errealaren bigarren taldean jokatzen duena, ezker hegalekoa gisa.
2014ko abenduan lehen taldean egin zuen debuta, Real Oviedoren aurka errege kopan. 2015eko udan errrealeko lehen taldera igo zuten, 12. zenbakia jasoz.
Estatistikak
''2021eko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.''
Krupá (Kolíngo barrutia)
Krupá Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 396 biztanle ditu eta 5,63 kilometro koadroko azalera. Kolíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1321 urtean egin zen.
West Rancho Dominguez (Kalifornia)
West Rancho Dominguez Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ordoño III.a Leongoa
Ordoño III.a Leongoa (c. 925 - León, 956ko iraila) Leongo erregea (951 - 956) izan zen.
Biografia
Ramiro II.a Leongoa eta Adosinda Gutiérrez zituen gurasoak. Iruñeko Erresuma eta Fernán González Gaztelako kondeak Antso bere anaia nahiago zuten tronuan. 953an anaia mendean hartzeaz gain, Gaztelako konderria ere kontrolpean izan zuen.
Ezkontza eta seme-alabak
Fernán Gonzálezen alaba Urraka ezkondu eta bi seme izan zituen:
Whitehall (Dublin)
Whitehall, 'Fionnbhrú', Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen auzune bat da.
Mastacembelus cryptacanthus
Mastacembelus cryptacanthus Mastacembelus generoko animalia da. Arrainen barruko Mastacembelidae familian sailkatzen da.
Fejervarya murthii
Fejervarya murthii Fejervarya generoko animalia da. Anfibioen barruko Dicroglossidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Celles-lès-Condé
Celles-lès-Condé Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 76 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 53 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 52 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 35 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Celles-lès-Condé udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ramiro II.a Leongoa
Ramiro II.a Leongoa (898 inguru - León, 951ko urtarrila), Nagusia ezizenaz ezaguna, Leongo erregea (931 - 951) izan zen.
Biografia
Errekonkistan Abderraman III.a mendean hartu zuen 939ko Simancasko guduan. Hain zen gogorra ezen musulmanek "Deabrua" jarri baitzioten ezizena.
Ezkontza eta seme-alabak
Lehendabizikoz Adosinda Gutierrez ezkondu zuen. Hiru seme-alabak izan zituen:
932an Antso I.a Gartzeitzen alaba Urraka ezkondu eta lau seme-alabak izan zituen:
Loa (argipena)
Loa hitzak adiera zenbait ditu:
Jean-Blaise Goienetxe
Jean-Blaise Goienetxe (Senpere, 1778 - ib., 1842) Lapurdiko militarra izan zen. Josef Bonaparteren armadan ibili zen Espainian barrena eta, haren ondoren, Napoleonen zerbitzuko militarra izan zen, Harizperekin batera. Senperera erretiratu zen, Waterlooko guduaren ondoren. Senpereko auzapeza izan zen, 1821-1834 bitarteko urteetan. Don Karlosen alde jarri zen Lehen Karlistadan.
Enpresa txiki eta ertain
Enpresa txiki eta ertainak (edo ETEak) tamainaz mugatuta sailkatzen diren enpresak dira. Europar Batasunean 250 langile baina gutxiagoko enpresak hartzen dira aintzat. Izan ere, 2005etik hona salneurria eta produktibitatea ere hartzen dira kontuan.
Halaber, hiru azpikategorietan sailkatzen dira. 10 langile baino gutxiagokoak mikroenpresak dira, 50 langile baino gutxiagokoak enpresa txikiak, eta 250 baino gutxiagokoak, ertainak.
Amerikako Estatu Batuetan beste muga batzuk erabiltzen dira; 500 langile baino gutxiagokoak ertainak dira, 250 langile baino gutxiagokoak txikiak eta 10 langile baino gutxiagokoak, hauek bai, mikroenpresak.
ETEak oso arruntak dira, munduko enpresen %99 osatzen dute, eta munduko Barne Produktu Gordinaren %40-50.
La Jaille-Yvon
La Jaille-Yvon Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Jaille-Yvon udalerrian erroldatutako biztanleak 275 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 161 etxebizitza zeuden, 98 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 48 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 155 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 98 etxebizitza nagusietatik 72 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 75 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 59 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 179 ziren, horien artean 122 aktiboak ziren eta 57 inaktiboak ziren. 122 pertsona aktiboetatik 111 lanean zeuden (60 gizon eta 51 emakume) eta 11 langabezian zeuden (6 gizon eta 5 emakume). 57 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Jaille-Yvon udalerrian 112 unitate fiskal zeuden, 324 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.250 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean La Jaille-Yvon udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 680 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Foo Fighters (musika diskoa)
Foo Fighters izen bereko taldearen estreinako diskoa da, 1995eko uztailaren 4an argitaratutakoa.
Eguzki-sistemako gorputz txiki
Eguzki-sistemako gorputz txiki bat (ESGT edo SSSB, small Solar System body) 2006ko abuztuaren 22ko NAEren erabakiaren arabera, planeta, planeta nanoa edo satelitea ez den eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen duen argizagi bat da.
Beraz, NAEren ebazpenaren arabera, eguzki-sistemako gorputz txikiak hurrenak dira: Planetaren eta planeta nanoaren definizioek gorputzak bere masa handiari esker lortzen duen esferikotasunari arreta ipintzen diote. Eguzki-sistemako gorputz txiki gisa definitu daiteke ordea, satelitea ez den eta itxura esferikoa lortzeko behar den masa edo tamaina nahikoa lortu ez duen edozein argizagi. Hainbat ikerketaren arabera, gorputz batek itxura esferikoa lortzeko 5×1020 kg-ko masa eduki beharko luke gutxi gorabehera, hau da, gutxienez, 800 bat km-ko diametroa eduki beharko luke. Hala ere, osaera kimikoa, tenperatura, dentsitatea edo gorputzen biraketa bezalako ezaugarriek ere zerikusia dute esferikotasuna lortzeko orduan, horregatik, ez zen definizioan gutxieneko tamaina, masa edo diametrorik ezarri. Horrenbestez, gorputz bakoitzari behaketa indibidualak egin behar zaizkio talde batean edo bestean sailkatzeko.
UAIren arabera, eguzki-sistemako gorputz txiki handienak, agian, etorkizunean egingo diren behaketei esker planeta nano gisa sailkatuko dira, izan ere, etorkizuneko ikerketa hauek oreka hidroestatikoan dauden hobeto zehaztuko dute. Eguzki-sistemako gorputz txiki handienak oreka hidroestatikoa lortzeko mugan daude, gaur egun egiten diren behaketak ez direnez erabat zehatzak, uste baino tamaina edo masa handiagoa eduki dezakete edo beste ezaugarri berezi bati esker itxura esferikoa mantendu dezakete.
Neptunoz haraindiko objektuak alde batera utzita, eguzki-sistemako gorputz txiki handienak Vesta eta Palas dira, 500km-ko diametroa baino apur bat gehiagorekin.
Artibeus inopinatus
Artibeus inopinatus Artibeus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Gentile da Fabriano
Gentile da Fabriano, jaiotza-izenez Gentile di Niccolo (Fabriano, 1370 aldean - Erroma, 1427ko iraila) italiar margolaria izan zen, Nazioarteko gotikoko maisua. Venezian bizi izan zen (1408), eta bertan Jacopo Bellini ikasle izan zuen. Ondoren Brescian (1414-1419), Florentzian (1422-1425) eta Erroman lan egin zuen.
Biografia
Gentile Markak eskualdeko Fabriano herrian jaio zen. Inork ez daki ofizioa non ikasi zuen, ezta gaztetan non ibili zen ere. Urte haietan, Siena, Orvieto eta Perugia arteko eskualdean, miniaturak, esmalteak eta tailak egiten zituzten lantegi asko zegoen, eta Nazioarteko estiloa puri-purian zegoen Italiako alde hartan. 1390 inguruan margotu zuen Ama Birjina eta santuak izeneko aldareko ohol txikia (gaur egun Berlinen dago).
Berehala joan zen Fabrianotik eta, bizitza osoan, Italiako artegune garrantzizkoenetan ibili zen, batetik bestera: Venezia, Brescia, Florentzia, Siena, Orvieto, Erroma... Hiri horietan, handikien eskariz, koadro eta fresko asko margotu zituen. Azken hauek, zoritxarrez, gehienak galduta daude, baina funtsezko obrak izan ziren gotiko beranduko Lonbardia eta Veneziako margolarientzat.
Veneziako Duxaren Jauregiko Maggiore Consiglio aretoan margotu zuen freskoari esker -veneziarren eta Oton III.aren arteko itsas gudua (1409, 1577ko sutean galdua)- egin zuten gotikoaren aldera Jacopo Bellinik, Giambonok eta Jacobello del Fiorek. Bresciako udaletxe zaharrean 1415etik 1419ra bitartean pintatu zuen kapera ere -galdua hori ere-, handik berrogeita hamar urtera eta kultura giro arras desberdinean, artean aztergai zuen Cosimo Turak. Erroman, Done Joan Laterangoaren basilikan, 1427an hasi zituen freskoak Pisanellok osatu zituen, eta ezin ukatuzkoa da Gentileren eragina Pisanelloren margolaritzan.
Ez dira asko izan gaur arte iraun duten Fabrianoren margolanak, baina nahikoa dira haren irudi-mintzaira ongi ezagutzeko. 1410-1412 inguruan pintatu bide zuen Valle Romita poliptikoa, gaur Milango Pinacoteca di Breran dagoena, arabesko aberats eta hauskorrez josita dago. Florentziako San Niccolò Oltrarno elizarako margotu zuen Quaratesi poliptikoa-n, ordea (1425; Londresko National Gallery, Florentziako Uffizi Galeria, Erromako Pinacoteca Vaticana eta Washingtongo Arte Galeria Nazionalaren artean banaturik dago), damasko loratuak baztertu gabe, argi eta garbi erakusten du oso ongi ezagutzen eta ulertzen zituela urte haietan Florentzian planteatzen ziren bolumen- eta perspektiba-arazoak. Tartean kokatzen dira Pisako Museo Nazionaleko eta Washingtongo Arte Galeria Nazionaleko Ama Birjina ederrak.
Azken denboraldikoak dira, berriz, Orvietoko katedraleko Ama Birjina -gaur oso hondatua-, eta Florentziako Hirutasun Santuaren elizako Palla Strozzi kaperarako margotutako Magoen adorazioa ospetsua (1423, Uffizi Galeria, Florentzia). Erretaulari erreparatzen bazaio, ikusten da pertsonaien jantziak koloretsuak eta ikusgarriak direla; mantu zabalak eta biribilduak dituzte, Iparraldean bezala. Familia Santua koadroaren ezkerraldean dago, eta mendian behera datorren jende aldra alai horrek azpian hartuko duela dirudi. Animaliak xehetasun harrigarriz daude errepresentatuak, baina ez etxe abereak soilik, baita lehoinabar, gamelu eta zikoinak ere; izan ere, garai hartako handiki batzuek oso gustukoa zuten gisa honetako abereak edukitzea, eta parke zoologiko pribatuak izaten zituzten. Gizakien ekialdetar jatorria azpimarratzeko, segizioko kide batzuei mongoliar tankerako aurpegiak margotu zizkien italiar maisuak.
Krupá (Rakovníkeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1386 urtean egin zen.
Xavier Mauméjean
Xavier Mauméjean (Biarritz, ) lapurtar idazlea da, zientzia-fikzioan aditua.
Bernardo Ziriza
Bernardo Ziriza Pérez (Faltzes, 1955) nafar bankari eta PSNko politikaria da.
Banco Guipuzcoanoren bulegoan hasi zen lanean jaioterrian. Beranduago, zuzendari aritu zen Nafarroako Rural Kutxan. PSN-PSOEko zinegotzia izan zen Faltzesko Udaletxean, 2011-2015 eta 2015-2019 legegintzaldietan.
2019ko abuztuaren 7an Nafarroako Eskubide Sozialetako kontseilari izendatu zuten.
Sean Yates
Sean Yates (1960ko maiatzaren 18a) Britainia Handiko txirrindulari ohia da.
1984
Dunkerkeko Lau Egunetako etapa bat
1986
Milk Race ko etapa bat
1988
Frantziako Tourr eko etapa bat
Paris-Niza ko etapa bat
1989
Belgikako Itzulia eta bi etapa
Eddy Merckx Sari Nagusia
1991
Dophine Libereko etapa bat
Irlandako Tourreko etapa bat
1992
Britainia Handiko Txapelduna
1993
DuPont Tourr eko etapa bat
1994
USPRO Road Race
Auchenipterus osteomystax
Auchenipterus osteomystax Auchenipterus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Auchenipteridae familian.
Ricardo Mangue Obama Nfubea
Ricardo Mangue Obama Nfubea (1961) Ekuatore Gineako politikaria da.
Zuzenbidea eta Zientzia Politikoak ikasi zituen Espainian, Madrilgo Complutense Unibertsitatean. 1989. urteaz geroztik, hainbat kargu bete ditu Gineako administrazioan, Teodoro Obiang presidentearen eskutik, oso hurbil sentitzen baita. Obiangentzat eta bere familiarentzat abokatu gisa lan egin zuen.
2006ko abuztuaren 14an, lehen ministro izendatu zuten, Miguel Abia Biteo Boricó-ren ordez, Fang etniako gizon bat izendatu zuten lehen aldiz 1968. urteaz geroztik independentzia izan zenetik. Lehenengo lehen ministroordea izan zen, Estatuko ministroa Zerbitzu Zibilaren eta Administrazio Koordinazioaren ardurarekin, Lan Ministroa eta Hezkuntza Ministroa. 2008ko lehen ministro izateari utzi zion, Ignacio Milam Tang-ek ordezkatuz. Bere kudeaketa Obiangek gogor kritikatu zuen.
Wallen (Dithmarschen)
Wallen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Auriga (konstelazioa)
Auriga edo Gurdizaina —Auriga— Ipar hemisferioko konstelazio bat da. 88 konstelazio modernoetako bat da; II. mendeko Ptolomeo astronomoak zerrendatutako 48 konstelazioen artean zegoen. Bere izenak latinez "gurdizaina" esan nahi du, Eriktonio eta Mirtilo bezalako izaki mitologikoekin lotzen duena. Auriga nabarmenagoa da neguko arratsaldeetan ipar hemisferioan, Neguko Hexagonoko asterismoan izarrak dituzten beste bost konstelazio bezala. Iparraldeko deklinazioaren ondorioz, Auriga osorik ikus daiteke -34 ° hegoalderaino; hegoalderago dauden behatzaileentzat, berriz, horizontearen zati bat edo erabat azpitik dago. Konstelazio handia da, 657 gradu karratuko azalera du, eta handiena den Hydraren tamainaren erdia du.
Txinako mitologian, Aurigako izarrak zenbait konstelaziotan sartu ziren, konstelazio modernoko izarrik distiratsuenek osatutako zeruko enperadoreen gurdiak barne. Aurigiden, Zeta Aurigidoen, Delta Aurigidoen eta balizko Iota Aurigidoen erradiantea dago Aurigan.
Historia eta mitologia
Aurigako izarren lehen erregistroa Mesopotamian egin zen, GAM izeneko konstelazio bat bezala, zimitarra edo makulu bat irudikatzen zuena. Hala ere, beste aukera bat da izen honekin Capella (Alpha Aurigae) izarra eta ez konstelazioa osotasunean izendatzea; irudi hau txandaka Gamlum edo MUL.GAM deitua izan zen MUL.APIN testuan. Aurigako makuluak artzain edo ahuntzain bat irudikatzen zuen. Konstelazio modernoko izar gehienekin sortu zenenean izar distiratsu guztiak sartu ziren, Elnath izan ezik, tradizioz Taurusi eta Aurigari egokitzen baitzitzaion aldi berean. Ondoren, astronomo beduinoek animalia taldeak ziren konstelazioak sortu zituzten, non izar bakoitzak animalia bat irudikatzen zuen. Aurigako izarrek ahuntz-talde bat osatzen zuten, greziar mitologian ere bazegoen elkarte bat. Greziar tradizio astronomikoan mantendu zen ahuntzekiko lotura, nahiz eta ondoren artzainarekin batera orga batekin lotu zen.
Greziar mitologian, Auriga Eriktonio Atenaskoa heroi mitologiko greziarrarekin identifikatzen da, Atenea jainkosak hazi zuen Hefestoren seme ktonikoarekin. Eriktoniori lau zaldiren gurdia asmatzea egozten zaio, Anfiktion usurpatzailearen aurkako guduan erabili zuena, Eriktonio Atenasko errege bihurtu zuena. Bere gurdia Eguzkiaren gurdiaren antzera sortu zen, eta horregatik jarri zuen Zeusek zeruetan. Atenastar heroia Atenearen esku jarri zen, eta handik gutxira Zeusek gaueko zerura goratu zuen, bere asmamen eta balentrien omenez.
Hala ere, batzuetan Auriga Mirtilo bezala deskribatzen da, Hermesen semea eta Onemosen gurdilaria zena. Auriga eta Mirtilo elkarketak konstelazioaren irudikapenak ditu oinarri, oso gutxitan erakusten baitute gurdi bat. Mirtiloren gurdia suntsitu egin zuten Onemosen alaba Hipodamiaren bihotza irabazteko. Mirtilok zeruan zuen posizioa irabazi zuen Hipodamiako erregegai arrakastatsuak, Pelopek, hil zuenean, Peloperi bere eskua irabazten laguntzen lagundu arren. Hil ondoren, Mirtiloren aitak, Hermesek, zeruan jarri zuen. Aurigako beste mitologia elkarte bat Teseoren seme Hipolito da. Atenastik bota zuten, Fedra amaordearen iradokizun erromantikoei uko egin ondoren, honek bere buruaz beste egin baitzuen. Bere gurdia hondoratzean hil zen, baina Asklepiok berpiztu zuen.
Esaten da, halaber, Aurigak Faeton irudikatzen duela, Helios eguzkiaren semea, bere aita engainatu zuena bere gurdia egun batez gidatzen utz ziezaion. Faetonek istripua izan eta gurdia erre zen, lurra kiskaliz. Gero gaueko zeruan jarri zuten Auriga bezala. Aurigaren irudikapen zehatza gorabehera, litekeena da konstelazioa antzinako greziarrek sortu izana gurdiak beren gizartean duen garrantzia ospatzeko.
Greziar mitologian beste modu batez ere agertzen da Auriga, Medearen anaiaren gorputz-adarrekin lotuta. Jasonen eta Argonauten mitoan, etxera itzultzen ari zirela, Medeak anaia hil eta zatitu egin zuen, gorputzeko atalak Esne Bideak irudikatzen duen itsasora botaz. Banakako izar bakoitzak atal bat adierazten du. Capella Amaltea ahuntz mitologikoarekin lotuta dago, Zeus haurrari bularra eman ziona. Asterismo bat sortzen du Epsilon Aurigae, Zeta Aurigae eta Eta Aurigae izarrekin, azken bi hauek Haedi (Haurrak) bezala ezagutzen direnak. Amaltearekin maizago lotzen den arren, Capella Amaltearen jabearekin elkartu izan da batzuetan, ninfa batekin. Ninfaren mitoak dio ahuntzaren itxura beldurgarriak, Gorgona baten antza duenak, Titanen porrotaren zati bat eragin zuela, Zeusek ahuntza larrutu eta egidatzat eraman zuelako. Ahuntza eta antxumeak dituen asterismoa konstelazio banandua izan zen; hala ere, Ptolomeok auriga eta ahuntzak fusionatu zituen II. mendeko Almagestoan. Horren aurretik, Capra, Caper edo Hircus izeneko konstelazio propio gisa hartzen zen Capella, Plinio Zaharraren eta Maniliusen bidez, guztiak ere "ahuntzaren izar" izatearekin lotuta. Zeta Aurigae eta Eta Aurigae lehen aldiz deitu zituen "haurrak" Kleostratok, antzinako greziar astronomo batek.
Tradizioz, Aurigaren irudiek gurdi bat eta gidari bat bezala irudikatzen dute. Aurigak ahuntz bati eusten dio ezkerreko sorbaldan, eta bi antxume ditu ezkerreko besoaren azpian; eskuineko eskuarekin eramaten ditu gurdiaren uhalak. Hala ere, Aurigaren irudikapenak ez dira egonkorrak izan urteetan zehar. Eskuineko eskuko uhalak ere zartailu bat bezala marraztu dira, nahiz eta Capella ia beti ezkerreko sorbaldaren gainean egon eta Haurrak ezkerreko besoaren azpian. 1488ko Hyginus atlasa irudikapen tipiko horretatik desbideratu zen Aurigak gidatutako lau gurpileko gurdi bat erakutsiz, bi idi, zaldi bat eta zebra baten uhalak daramatzana. Jacob Micyllusek Auriga bere 1535eko Hyginusean auriga bat bezala irudikatu zuen bi gurpileko gurdi batekin, bi zaldik eta bi idik bultzatuta. Aurigaren irudikapen arabiar eta turkiarrak asko aldatzen ziren Europako Errenazimenduko irudikapenetatik; turkiar atlas batek Aurigako izarrak irudikatzen zituen mando bat bezala, Johann Bayerrek Mulus clitellatus deitu zuena. Aurigaren ezohiko irudikapen batek, XVII. mendeko Frantziatik zetorrenak, Auriga Adam Esne Bidearen gainean belauniko erakusten zuen, ahuntz bat bizkar gainean zuela.
Batzuetan, Auriga ez da gurdizaina, baizik eta Belerofonte, Pegasoren zaldizko hilkorra, Olinpora hurbiltzen ausartu zena. Ipuinaren bertsio honetan, Jupiter Belerofonterekin errukitu zen bere zentzugabekeriagatik eta izarretan jarri zuen.
Oxforden arabera, litekeena da taldeak Agitator izena ere hartzea XV. mende inguruan. Gerard Malyneskoarek izen hau eman zion 1623. urtean. Aurigako izarretako batzuk Telescopium Herschelii izeneko desagertutako konstelazio batean sartu ziren. Konstelazio hau Maximilian Hellek sartu zuen William Herschelek Urano aurkitu zuenean. Jatorriz, bi konstelazio zituen, Tubus Hershelii Major [sic], Geminisen, Linx eta Auriga, eta Tubus Hershelii Minor [sic] Orionen eta Tauron; biak Herschelen teleskopioak ziren. Johann Bodek Herschelen konstelazioak konbinatu zituen Telescopium Herscheliin 1801ean, batez ere Aurigan oinarrituta.
Ptolomeoren garaitik Aurigak konstelazio bat izaten jarraitzen du eta Nazioarteko Astronomia Elkarteak ofizialki onartua dago, nahiz eta, konstelazio moderno guztiak bezala, gaur egun zeruko eskualde espezifiko bat bezala definitzen den, antzinako patroia eta inguruko izarrak barne hartzen dituena. 1922an, NAEak gomendatutako hiru letrako laburdura izendatu zuen, "Aur". Aurigako muga ofizialak 1930ean Eugène Delporte astronomo belgikarrak sortu zituen 20 segmentuko poligono gisa. Igoera zuzena 4h 37,5m-tik 7h 30,5m-ra bitartekoa da, eta deklinazioa 27,9º-tik 56,2º-ra bitartekoa, koordenatu-sistema ekuatorialean.
Beste izar aldakor batzuk
Izar aldakor asko dago Auriga konstelazioan. Aipatzekoa da AE Aurigae izar zuri-urdina: 5,99ko itxurazko magnitudea du, eta guregandik 1.400 bat argi-urtera dago. Espazioan azkar higitzen ari diren hiru izarretako bat da («runaway stars» deritze ingelesez); beste biak µ Columbae eta 53 Arietis dira, eta, itxuraz, Orion konstelazioko puntu beretik 100 km/s-ko abiaduraz aldentzen ari dira.
Santos Indurain
Santos Indurain Orduna (Uztarroze, 1959) nafar mediku eta politikaria da.
Medikuntza eta Kirurgian lizentziaduna Euskal Herriko Unibertsitatean, familiako mediku moduan lan egin du. Bestetik irakasle kliniko elkartua/Nafarroako Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Irakaslea (1997-2016) da eta Osasun Saileko eta Familia Medikuntzako Irakaskuntza Unitateko ikastaroak eman ditu.
2019ko abuztuaren 7an Nafarroako Eskubide Osasun kontseilari izendatu zuten.
Mastacembelus cunningtoni
Mastacembelus cunningtoni Mastacembelus generoko animalia da. Arrainen barruko Mastacembelidae familian sailkatzen da.
Rallus madagascariensis
Rallus madagascariensis Rallus generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Krupka
Krupka Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 12.697 biztanle ditu eta 46,88 kilometro koadroko azalera. Teplice barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1349 urtean egin zen.
Bacqueville
Bacqueville Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bacqueville udalerrian erroldatutako biztanleak 498 ziren. Familiak 172 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 211 etxebizitza zeuden, 176 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 210 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 176 etxebizitza nagusietatik 157 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 95 etxek bost zituzten. 137 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 98 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 328 ziren, horien artean 246 aktiboak ziren eta 82 inaktiboak ziren. 246 pertsona aktiboetatik 229 lanean zeuden (124 gizon eta 105 emakume) eta 17 langabezian zeuden (9 gizon eta 8 emakume). 82 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina, 1 eraikuntza enpresa eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak arropa dendak ziren.
2000. urtean Bacqueville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Chaulnes
Chaulnes Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Bacqueville
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chaulnes
Biztanleria
2007an Chaulnes udalerrian erroldatutako biztanleak 1.936 ziren. Familiak 733 ziren, horien artean 180 pertsona bakarrekoak ziren (78 bakarrik bizi ziren gizonak eta 102 bakarrik bizi ziren emakumeak), 225 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 287 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 41 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Hernaz
Hernaz Nafarroaren (Izaba-Belagoa) eta Biarnoren (Areta) arteko mendatea, Arlas eta Soum de Leche gainen artean. Inguru haietan du sarrera San Martingo leizeak (1.230 m-ko sakonera duena, munduko sakonena). Hernazko lepoan dago San Martingo Harria, Nafarroaren eta Biarnoren arteko mugarria. Bertan egiten da urtero Hiru behien zergaren ospakizun entzutetsua.
Chaulnes
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.234 ziren, horien artean 889 aktiboak ziren eta 345 inaktiboak ziren. 889 pertsona aktiboetatik 782 lanean zeuden (454 gizon eta 328 emakume) eta 106 langabezian zeuden (50 gizon eta 56 emakume). 345 pertsona inaktiboetatik 82 erretiraturik zeuden, 123 ikasten zeuden eta 140 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chaulnes udalerrian 795 unitate fiskal zeuden, 1.983 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.478 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 131 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 30 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 16 zerbitzu enpresak ziren, 14 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 13 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Chaulnes udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Chaulnes udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 330 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mohammed Hussein Tantawi
Mohamed Hussein Tantawi (محمد حسين طنطاوي; Kairo, 1935eko urriaren 31 - ibidem, 2021eko irailaren 21a), egiptoar politikari eta militarra izan zen. 2011ko otsailaren 11tik 2012ko ekainaren 30era arte Egiptoko Arabiar Errepublikako presidente izan zen, hauteskunde demokratikoak 2012an burutu bitartean.
Krušovice
Krušovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 617 biztanle ditu eta 6,35 kilometro koadroko azalera. Rakovníkeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1350 urtean egin zen.
Oinarrizko eskubideak
Oinarrizko eskubideak onartu eta babes-maila handia jaso duten eskubideen multzo bat da. Eskubide horiek berariaz identifikatzen dira konstituzio batean edo legeetan. Nazio Batuen Garapen Iraunkorrerako 16. Helburuak, 2015erako ezarria, giza eskubideen sustapenaren eta bakearen mantentzearen arteko lotura azpimarratzen du.
Aurkezpen orokorra
Oinarrizko askatasunek edo oinarrizko eskubideek juridikoki ordezkatzen dute gizabanakoarentzako funtsezko eskubideen multzoa, zuzenbidezko estatu batean eta demokrazia batean ziurtatuak. Neurri batean, giza eskubideak berreskuratzen dituzte, zentzu zabalean. Eskubide edo askatasun baten funtsa ulertzeko modu asko daude. Lehen irakurketa bat; arauemailea deritzona, legeaz gaindiko maila juridikoan arau-sagarapena jaso duten eskubide eta askatasunak oinarrizkoak direla kontsideratzean dira, arauen piramidean lege soilen gainetik daudenak.
Adibidez, konstituzio-mailan, 1789ko Giza eta Herritarren Eskubideen Adierazpenea n, IV. Errepublikako Konstituzioa ren Hitzaurrean, V. Errepublikako Konstituzioa n edo, azkenik, Ingurumenaren Gutunea n jasotakoak, hau da, Frantziako konstituzionaltasun-blokea. Ondoren, konbentzio-mailan, 1950eko Giza Eskubideen eta Oinarrizko Askatasunen Europako Hitzarmena bezalako nazioarteko hitzarmen lotesleetan adierazitakoak daude. Eta azkenik, nazioarteko adierazpen soilek aldarrikatutako eskubideak, hala nola, 1948ko Deklarazio Unibertsala eta 1966ko Itunak: eskubide zibil eta politiko ei buruzkoa eta eskubide ekonomiko sozial eta kultural ei buruzkoa.
Bigarren irakurketa bat, errealista deritzona. Hein batean, funtsezkotasuna bilatzera dator, ez bakarrik testuetan eta jurisprudentzia n (aurrekoak egiten duen bezala), baita, hura babesgai duen balioak benetako babesetik ondorioztatzera ere (bizitza bizitzeko eskubidearentzat, adibidez). Orduan berehala ohartzen gara fundamentaltasunaren erlatibitate espazial zein denborazkoaz, oinarrizko askatasun eta eskubideak ez baitira berberak izango (bai eskubide eta askatasun en beraien ikuspegitik, bai horien edukien aldetik) jurisdikzio, legegile edo konstituziogile en arabera.
Hirugarren irakurketa batek antolaketa logiko bat bilatzea ekarriko luke, besteak gauzatzea ahalbidetzen duen eskubide edo askatasun bat funtsezkotzat hartuz. Horrela, adibidez, bizitzeko eskubidea oinarrizkoa litzateke, bizitzarik gabe ez baitago eskubide rik.
Azken irakurketa bat, jusnaturalista deritzona, izakiaren filosofian funtsezkotasuna bilatzearen parekoa da, oinarrizko eskubide eta askatasunak giza eskubideekin lotuz eta giza duintasuna ren menpe jarriz.
Eskubide garrantzitsuen zerrenda
Funtsezkotzat jotzen diren eskubide unibertsalen artean, hau da, Nazio Batuen Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsalean, NBEren Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunean edo NBEren Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Itunean, honako eskubide hauek jasotzen dira:
Zuzenbide estatuaren garantiak
Atal hau hutsik dago, zehaztugabea edo osatugabea. Ongi etorri laguntzera! Nola egin?
Eskubide sozialak
Eskubide sozialak dira herrialde bateko herritarrei edo pertsonei autonomiaz, berdintasun ez eta askatasun ez garatzeko aukera ematen dieten eskubideak, bai eta bizitza duinerako beharrezkoak diren baldintza ekonomikoak eta ondasunak eskuratzeko aukera ematen dieten eskubideak ere.
Eskubide sozialak, kontratu soziala ren ikuspegitik, eskubide natural ekin alderatuta, eskubide positibo ek aitortutako legezko eskubidetzat hartzen dira.
Eskubide sozialak, eskubide ekonomiko, sozial eta kultural en zati bat eta giza eskubide en zati bat dira, eta 1966 an onartutako Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Itunean (PIDESC) agertzen dira. Itun hori 1976 an sartu zen indarrean, eta modu orokorragoan 1948.4ko Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean.
Eskubide politikoak
Eskubide politikoak herritar guztiok politikan parte hartzeko eta bizitza publikoan boto bidez esku hartzeko ditugun legezko ahalmenak dira, Estatuaren eta botere legegile eta betearazlea ren ordezkaria k maila guztietan hautatuz: zentrala, autonomikoa eta tokikoa.
Eskubide murrizketak
Konstituzioaren arabera, oinarrizko eskubide batzuk murriztu daitezke krisi garaian.
Baina barne-zuzenbidea edo nazioarteko zuzenbidea bada (1966ko abenduaren 16ko Nazio Batuen Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Itunaren 4. artikulua, "PICDP"), murrizketa batzuk onartzen dira. Barne-ordenamenduan, Konstituzio Kontseiluak Konstituzioaren 34. artikulua (askatasun edo eskubide jakin bat eskaintzen duena) edo 1789ko Adierazpenaren 4. eta 5. artikuluak hartzen ditu oinarri ordena publikoa eta libertateak bateratzeko. Era berean, Europar Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 52. artikuluak eskubide horiei mugak edo murrizketak jartzeko baldintzak ezartzen ditu.
Hala ere, indargabetze horiek "larrialdi publikoaren kasuan" baino ezin dira egin ( PIDCPren 4. artikulua), nazioaren existentzia bera zalantzan denean eta «egoerak eskatzen duen heinean hertsiki» (PIDCPren 4. artikulua). Aparteko arrisku hori gatazka armatu batekin, hondamendi batekin, mehatxu terrorista batekin edo pandemia batekin lotuta egon daiteke. Nazioarteko zuzenbidearen arabera, bi baldintza bete behar dira oinarrizko askatasunen mugaketak onartzeko: mehatxuak, alde batetik, populazio osoa eta lurralde osoa edo zati bat izan behar du helburu; eta bestetik, Estatuaren independentzia politikoa, bere lurralde osotasuna, bere instituzioen funtsezko funtzioak edo, osasun krisi baten kasuan bezala, bere populazioaren osotasun fisikoa mehatxatuak izan behar dira. Bere bi baldintzekin bakarrik egin daitezke murrizketak. Nahiz eta estatu bakoitzari dagokion egoera aintzat hartzea.
Covid19ren krisiak mugak jarri zizkien oinarrizko eskubide batzuei, hala nola biltzeko askatasunari, zirkulazio-askatasunari, askatasun indibidualei, zenbait askatasun medikori, merkataritza- eta industria-askatasunari, kultura-askatasunei, kultu-askatasunari eta defentsa-eskubide jakin batzuei, hala nola epaiketa justua izateko eskubideari.
Osasun-krisiaz haratago, askatasun batzuk ere murrizten dira, hala nola hezkuntza-askatasuna, elkartzeko askatasuna, adierazpen-askatasuna (AVIA legea), intimitatearekiko errespetua (2020ko abenduaren 2ko 2020-1510, 2020-1511 eta 2020-1512 dekretuen bidez, hiru polizia-fitxategi zabaltzea baimentzen dutenak: Segurtasun Publikoarekin lotutako administrazio-ikerketena, Segurtasun Publikoaren aurkako Atentatuen Prebentzioarena (PASP) eta Segurtasun Publikoaren aurkako Atentatuen Informazio eta Prebentzioaren Kudeaketarena (GISAP)).
Asia
ASEANen obratze bat bada.
Giza Eskubideen Europako Hitzarmena
Giza Eskubideen Europako Hitzarmenak (GEEH), Europako Kontseiluaren esparruan sinatuak, oinarrizko eskubideen oinarrizko babesa ezartzen du, 47 kideentzat komuna. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Konbentzioaren aplikazioa bermatuko du.
Kanada
Kanadan, Eskubide eta Askatasunen Gutunak oinarrizko lau askatasun deskribatzen ditu. Bederatzi honako hauen askatasunak dira:
Amerikako Estatu Batuak
Estatu Batuen Konstituzioak eta haren zuzenketek definitzen dituzte Estatuak zerrendatutako oinarrizko eskubideak. Marburyk eta Madisonek hartutako erabakiaren ondoren, Auzitegi Goren Federala da Konstituzioa defendatzen duen erakunde nagusia. Eztabaidak jorratzen ditu Gobernua (banakako administrazio publikoak barne) Konstituzioa bortxatzeaz akusatzen dutenean, herritarren oinarrizko eskubideak kentzea barne. Orduan, oinarrizko askatasunak Auzitegi Gorenaren epaietan ere jasota daude.
Europa
Europan, oinarrizko eskubideak hiru legetan babestuta daude:
India
Sei oinarrizko eskubide onartu dira Indiako Konstituzioan:
2002an, hezkuntza-eskubidea konstituzioari gehitu zitzaion, 21A artikuluari jarraiki 86. zuzenketa egin ondoren. RTE legeak eskubide hori gaitu zuen 2010ean.
2017an, Gorte Gorenak diktaminatu zuen pribatutasunerako eskubidea “Konstituzioaren 21. artikuluan bermatutako Bizitza eta Askatasun Pertsonalerako Eskubidearen parte da”.
NBA draft
NBAko drafta NBA saskibaloi ligarako jokalariak hautatzeko prozesu bat da, urtero ekainaren amaieraldean egiten dena. NBA liga osatzen duten saskibaloi frankiziek, euren taldeak osatzeko, Estatu Batuetako unibertsitateetako eta beste herrialdeetako taldeetako 23 urtez azpiko jokalariak aukeratzen dituzte. Aldiz, 22 urtez azpiko jokalariek aukeragarri direla baieztatu behar dute.
Egitura
Drafta bi txandez osatua dago, lehenbizikoa eta bigarrena. Hasiera batez, liga osatzen duten 30 taldeek txanda bakoitzean hautaketa burutzeko eskubidea dute. Taldeek geroago ere jokalari horiek bereganatu ditzakete, bai denboraldia zehar (salerosketa aldia amaitu arte) nahiz denboraldi aurrean ere.
Aukeraketa txanda baldintza hauen arabera burutzen da:
Antso I.a Leongoa
Antso I.a Leongoa (935 - Castrelo de Miño, 966), Gizena ezizenaz ezaguna, Leongo erregea (956-958 eta 960-966) bitan izan zen.
Biografia
Ramiro II.a Leongoa eta Urraka Iruñekoa izan zituen gurasoak. Ordoño III.a Leongoa bere anaia 956an hil zenean, errege berri bihurtu zen. Bere gizentasuna zela eta Fernán Gonzálezek nobleziaren matxinada zuzendu eta Ordoño IV.a Leongoa izendatu zuten errege.
Antso Toda Nafarroakoa bere amamari laguntza eskatu zion Erresuma berreskuratzeko. Honek Abderraman III.arengana jo eta tratamendua egin ondoren, nafar-musulman armadak Zamora eta Leon berreskuratu eta Antso berrezarri zuten.
Txeienera
Txeienera (Tsėhesenėstsestotse, izenaren esanahi zehatza ezezaguna da, baina agian «gu bezalakoen hizkuntza» da) txeieneen jatorrizko amerindiar hizkuntza da, algonkin hizkuntzen kidea dena eta, batez ere, Montanan (iparraldeko txeiene indigenen erreserba n) eta Oklahoman hitz egiten dena.
Morfologiari dagokionez, hizkuntza eranskaria da, beste algonkin hizkuntzak bezala (hau da, ojibwe, innu-aimun edo cree, adibidez). Hitzak oso luzeak izaten dira eta osagai asko dituzte.
Txeieneraren idazketa latindar alfabetoaren aldaera da.
Gaur egungo egoera
Txeienera Montanako iparraldeko txeiene indigenen erreserba n erabiltzen da, baita Oklahoman ere. 2013. urtearen martxoko datuen arabera, erreserba horretan herriaren 10.050 kide inguru erregistratuta zeuden eta haien artean 4.939 bakarrik bizi ziren erreserban. 1700ek, gutxi gorabehera, hizkuntza etxean erabiltzen zuten (helduek nagusiki).
Gaur egungo hiztunen kopuru zehatza ezezaguna da.
Txeienera «zalantzarik gabe arriskuan» dago Montanan eta «arrisku handian» Oklahoman. UNESCO ren arabera, Montanan 1700 hiztun bizi dira, eta Oklahoman, 400 adineko hiztun.
«Etsaiak» izeneko 2017ko filmak elkarrizketa txeieneraz du. Egileek txeieneen kultura eta hizkuntzaz ondo dakiten pertsonak aurkitu zituzten, elkarrizketa hori egiazkoa izan zedin.
Txeienerak bere Wikipediako atala du, baina hutsa dago osorik.
Idazketa
XIX. mendearen amaieran Rudolf Peter misiolariak txeieneraren idazketa sortu zuen, latindar alfabetoan oinarrituta. 1970eko hamarkadan z hizkia baztertu eta horren ordez ts digrama erabiltzen hasi ziren.
Gaur egun idazkerak 13 letra eta 6 ikur ditu (horietako 5 tonua adierazteko erabiltzen dira): [e] eta [t] artean /h/ fonema s gisa idazten da; [t] eta [k] artean h hizkia [ʃ] (euskarazko x) gisa ahoskatzen da, adibidez: nėstona [nehtóna] «zure arreba / ahizpa», nȧhtona [nahtóna] «arrotz».
Ezaugarri fonetikoak
Hizkuntzaren fonetika ez da oso zaila. Hiru bokal ditu bakarrik, baina bakoitza tonu ezberdinean ahoska daiteke, txineraz bezala, eta horrek esanahia alda dezake. Bost tonu ditu eta ikurrak erabiltzen dira haiek adierazteko (baina sarritan ez dira idazten): á, a, ė, ā, ô.
Txeieneraren kontsonanteak honako hauek dira: [p], [v], [m], [t], [s], [n], [h], [ʔ], [ʃ], [k].
Ezaugarri morfologikoak
Txeieneraren pertsonak adierazten dituzten izenordainak hizkiak dira, aditzei eransten zaizkienak. Haren ezaugarri morfologikoak algonkin hizkuntzen artean ohikoak dira: lau pertsona (lehenengoa, bigarrena, hirugarrena, laugarren pertsona «hurbila» eta laugarren pertsona «urruna»), bi numero (singularra eta plurala), izenak «bizidunak» ala «ez bizidunak» dira eta «gu» izenordainak solaskidea barne ala kanpo dagoenean bereizten du.
«Laugarren pertsona urruna» arreta jartzen ez zaion pertsona da; esaldi batean bi ekintzaile baino gehiago daudenean, horietako bat «laugarren pertsona urruna» da: ekintzaile hori «biziduna» denean -o edo -óho atzizkia eransten zaio, aditzei ere atzizki horiek eransten zaizkie.
Adierazle horiek atzizki ugariekin lotzen dira, adibidez, -me atzizkiarekin «gu (solaskidea gabe)» adierazteko hurrengo esaldian bezala: nátahpetame «Gu (zu ez zaude gure taldean) handiak gara».
Garapena
Txeienera antzinako algonkin hizkuntzatik eratorri zen. Aldaketa fonetiko nabariak izan ziren hizkuntzaren garapenaren bidean, adibidez, antzinako algonkin *erenyiwa («gizon») hitza hetane bihurtu zen:
Lexikoa
Txeieneraren hitz batzuk eta haien antzinako formak:
William P. Gottlieb
William Paul Gottlieb (1917ko urtarrilaren 28-2006ko apirilaren 23) Ameriketako Estatu Batuetako kazetaria eta argazkilari ospetsua. Bere lan ezagunenak jazzaren «Urrezko Garaiaren» irudiak dira, 1930. eta 1940. hamarkadetan.
Biografia
Gottlieb Lehigh Unibertsitatean matrikulatu zen, 1938an. Ondoren, Washington Post egunkarian lan egin zuen. Egunkari horretan jazzi buruzko zutabea argitaratzen zuen. Une batean egunkariak, argazkilaria oso garesti ateratzen zela eta, kendu zuen. Orduan Gottliebek argazki-kamera erosi zuen eta bere zutabean argazki propioak argitaratzen hasi zen.
Bigarren Mundu Gerra ondoren Down Beat aldizkarian lan egin zuen, jazzi buruzko garrantzitsuena. Beste aldizkarietan ere kolaboratu zuen, besteak beste, Record Changer, Saturday Review  eta Collier's.
Hauek izan ziren erabili zituen kamerak: Speed Graphic, Graflex eta Rolleiflex.
Hil ondoren, bere nahia jarraituz, bere lanak jabari publikoan gelditu ziren.
Argazkien protagonistak
William Paul Gottliebek jazzaren «Urrezko Garaiaren» irudi asko egin zituen. Haien protagonistak mundu horren benetako izarrak izan ziren: Louis Armstrong, Duke Ellington, Charlie Parker, Billie Holiday, Dizzy Gillespie, Earl Hines, Jo Stafford, Thelonious Monk, Stan Kenton, Ray McKinley, Benny Goodman, Coleman Hawkins, Louis Jordan, Ella Fitzgerald, Benny Carter.
Mastacembelus dayi
Mastacembelus dayi Mastacembelus generoko animalia da. Arrainen barruko Mastacembelidae familian sailkatzen da.
Krisantemo
Krisantemo edo urrelili (Chrysanthemum) Asteraceae familiako genero baten izen arrunta da. Jatorriz, Asiakoa eta Europaren ipar-ekialdekoa da.