cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gué-d'Hossus
Etxebizitza
2007an 225 etxebizitza zeuden, 201 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 219 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 201 etxebizitza nagusietatik 173 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 126 etxek bost zituzten. 158 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 95 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 85 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kolon Txiki etxea
Behealdean, Herriko plazara begira dagoen aldean, izen berdineko Kolon Txiki taberna du.
Orioko portua
Orioko portua Gipuzkoako Orio udalerriko arrantza portua da. Oriaren itsasadarrean dago, Herriko plaza eta Orioko udaletxearen alboan.
Gué-d'Hossus
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Kolon Txiki etxea
XVIII. mendean eraiki zen. Bi zati simetriko dira, harrizko zutabetxo batez bereiziak. Silarrizko fatxada du, eta erdian silarrizko armarria. Lau solairu ditu. Atze aldeko fatxadan ere harrizko habea duen sarrera dotore bat du.
Gué-d'Hossus
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 353 ziren, horien artean 256 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 256 pertsona aktiboetatik 218 lanean zeuden (131 gizon eta 87 emakume) eta 38 langabezian zeuden (19 gizon eta 19 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 55 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gué-d'Hossus udalerrian 216 unitate fiskal zeuden, 521,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.359 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak iturgina ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Gué-d'Hossus udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Frédéric Passy
Frédéric Passy (Paris, Frantzia, 1822ko maiatzaren 20a - Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1912ko ekainaren 12a) politikari, ekonomialari eta bakezale Frantziarra izan zen. Bere bizitzan bakearen bilaketari ekin zion. Estatu Kontseiluan lan egin zuen kazetari izan aurretik.
1867an Bakearen Frantziar Elkartea sortu zuen eta ondoren Bake Iraunkorrerako Nazioarteko Liga. 1877an Zientzia Moral eta Politikoetako Akademiako kide izendatu zuten eta 1881tik 1889ra Frantziako Diputatu Ganberako kide izan zen. Jules Ferryren politika kolonialistaren aurka egon zen eta gerrak egotea legez debekatu nahi izan zuen. Langileen aldeko lan-istripuen aurkako lege bat ere egin zuen.
1888an sir William Randal Cremer britainiarrarekin bildu zen. Horren ondorioz parlamentario frantziar, britainiar, italiar, espainiar, danimarkar, hungariar, belgikar eta ameriketako estatubatuarrek Elkarte Interpalamentarioa sortu zuten. Passy lehen presidenteetako bat izan zen.
Pedagogian aditua irakasle izan zen 81 urte izan zituen arte eta honen inguruko lanak ere idatzi zituen. Feminismoa ere bultzatu zuen, heriotz-zigorraren aurka idatzi zuen eta merkatu librearen alde egin zuen. Bere lanen artean Les causes économiques des guerres (1905) eta Historique du mouvement de la paix (1905) daude.
1901ean Jean Henri Dunantekin batera Bakearen Nobel Saria jaso zuen.
Sashimi
Sashimia (刺身), ahoskatua, itsaski edo arrain gordinaz egindako Japoniako platera da. Hitzak zulaturiko gorputza esan nahi du eta Muromachi Arokoa omen da. Japonian normalean hasierako plater moduan zerbitzatzen dute, hala ere litekeena da plater nagusia izatea, arroz eta miso zoparekin batera zerbitzatzen badute. Soja-saltsaz, wasabiz edo jengibre freskoz hartzen dute.
Gué-d'Hossus
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sashimi
Sashimiren osagai nagusiak honakoak dira:
Homosassa Springs (Florida)
Homosassa Springs Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Citrus konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Tupelo (Oklahoma)
Tupelo Oklahomako hiri bat da. Coal konderrian kokatua dago. 2010ean 329 biztanle zituen, 1.08 kilometro koadrotan banatuta.
Pakość udalerria
Pakość Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Inowrocław barrutian kokatuta. 86,46 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 9850 biztanle zituen.
Korea
Korea (koreeraz: 한국, Hanguk, edo 조선, Chosǒn) Ekialdeko Asiako eskualde geografiko eta historikoa da, Koreako penintsula hartzen duena. 1945etik bi estatutan dago banaturik: Ipar Korea eta Hego Korea.
Mugak
Iparraldean Txina dauka, ipar-ekialdean Errusia, ekialdean Japoniako itsasoa, hegoaldean Ekialdeko Txinako itsasoa eta Koreako itsasartea, eta mendebaldean Itsaso Horia. Txinarekin 1.416 kilometroko muga du, eta 19 kilometrokoa Errusiarekin.
Erliebea
Koreako penintsula 1.000 kilometro inguru luze da, eta 216-350 kilometro zabal. Lurralde menditsua da, iparraldean eta ekialdean batez ere. Taebaek mendiek zeharkatzen dute penintsula ekialdeko itsasertzaren norabide berean eta haren ondoan; beraz, ekialdeko itsasbazterra oso meharra da. Mendebaldean, aldiz, lur emankorreko zabaldiak daude, eta handik igarotzen dira Koreako ibai nagusiak. Mendi garaienak ipar-ekialdean daude: Baegdu (2.744 metro), Kuanmo (2.541 metro), Puksubaek (2.552 metro); hegoaldeko mendi garaienak Chiri (1.915 metro) eta Jeju uharteko Hallasan (1.950 metro) dira.
Thérèse (filma)
Thérèse 1986ko Alain Cavalier frantziar zinema zuzendariaren filma da.
Korea
Erliebea
Itsasertza malkartsua da ekialdean, eta portu natural gutxi ditu; aipatzekoak dira, iparraldean, Wonsan eta Chongjingo portuak eta Ekialdeko Koreako badia. Mendebaldean eta hegoaldean, berriz, kostaldea laua da, eta sartu-irten, portu natural eta badia asko ditu; portu nagusia Inchonen dago, eta aipatzekoak dira Korea, Haeju, Asan eta Gunsango badiak. 3.000 bat uharte daude hegoaldeko eta mendebaldeko itsasertzean.
Thérèse (filma)
Sinopsia
Teresa Lisieuxekoa karmeldarra tuberkulosiak jota hilko du 1897an.
Korea
Hidrografia
Koreako bi ibai nagusiek, Yalu eta Tuman, Txinako Mantxuriarekin muga egiten dute; Yalu ibaiak (806 km) Koreako badian isurtzen du ura, eta Tuman-ek (520 km), aldiz, Japoniako itsasoan; ontziz ibil daiteke bi ibai horien beheko ibilguetan. Ibilbide osoa Koreako penintsulan egiten dutenen artean, Naktong (512 km, hego-ekialdean), Han (500 km inguru, erdialdean), Kum, Taedong eta Somjin dira nagusiak. Koreako penintsulan ez dago aintzirarik.
Klima
Koreako penintsulak klima kontinentala du lurraldearen parterik handienean, uda beroak eta oso negu hotzak dituena; hala ere, alde handiak daude toki batzuetatik besteetara eta, oro har, iparraldea hotzagoa da hegoaldea baino: urtean batez beste, 6 °C iparraldean, 8 °C erdialdean eta 11 °C hegoaldean; halaber, hegoaldean, udaren eta neguaren arteko tenperatura aldeak ez dira iparraldekoak bezain handiak. Euri gehiena montzoien garaian egiten du, uztailean eta abuztuan; urtean zehar, batez beste 1.000 mm euri egiten du.
Landaredia
Iparraldean basoak (pinuak eta hosto erorkorreko zuhaitzak) lur eremu zabalak hartzen ditu; hegoaldean, ordea, lur sail asko daude (arroza) lehen basoak ziren tokietan.
Historia
Koreako penintsula Siberiatik emigratu zuten tungus tribuek populatu zuten. K.a. X -VIII. mendeetan zehar zenbait estatu tribal sortu ziren. Samguk Yusa elezaharrak Tangun dinastiaren berri ematen du; honek K.a. 2333. urtetik aurrera gobernatu zuen.
Baina Koreako lehen berri historikoak K.a. 57. urtekoak dira. Lurraldean hiru estatu zeuden, elkarren aurkariak: Silla (hego-ekialdean), Koguryŏ (hego-mendebaldean) eta Baekje (iparraldean). Hiru erresuma horiek penintsulan nagusi izateko lehiatu ziren. VII. mendearen bukaeran, Sillako Erresuma zen ahaltsuena eta, Txinako Tang dinastiaren laguntzarekin, gainerako biak menderatu zituen. Mantxurian beste korear estatu bat agertu zen, Balhae, berriro Silla estatuarekin gerran hasi zena. Balhae oso garatua zegoen, baina iparraldeko herri nomadek Mantxuria konkistatu zutenean desagertu zen. Silla nagusi zen garaian, nekazariak, zerga handiak ordaintzera behartuak, matxinatu eta, Wang Konen gidaritzapean, Sillako Erresumari aurre egiteko antolatu ziren. Hala, 918an Koryo erreinua sortu zuten.
1259an mongolek konkistatu zuten lurraldea, eta Txinari eta Japoniari erasotzeko base gisa erabili zuten. 1392an, Yi Seong-gye jeneralak aginpidea eskuratu eta Joseon dinastia sortu zuen, 1910ean japoniarrek lurraldea hartu zuten arte iraun zuena. Joseon dinastiak administrazio sistema zentralista jarri zuen indarrean, eta konfuzianismoa estatuko erlijio ofizial gisa. XV-XIX. bitarteko mendeetan, Txina eta Japonia Korea menderatzen ahalegindu ziren; Japoniaren eragina nabarmena izan zen mende horietan, eta Koreak Txinaren zergapeko estatu izatea onartu zuen.
1910ean, ordea, Japoniako gudarosteak lurraldea hartu zuen. Japoniak, bere onerako, ekonomia indartu zuen, japoniera ezarri zuen hizkuntza ofizial gisa, eta Koreako abertzaleak gogor zapaldu zituen. Koreako gobernua erbestera joan zen, eta gudarostea, txinatarrekin batera, Japoniaren kontra borrokatu zen. Bigarren Mundu Gerran Japonia galtzaile atera zenean, Sobietar Batasunaren gudarostea penintsularen iparraldetik sartu zen, 38° paraleloraino, eta Estatu Batuek, berriz, hegoaldea okupatu zuen. Korearen batasuna lortzeko Nazio Batuen aholkuei muzin eginez, 1948an Koreako Herri Errepublika Demokratikoa edo Ipar Korea sortu zen, sobietarrek bultzatu zuten erregimen komunistaren mende eta, handik hilabete batera, Koreako Errepublika edo Hego Korea.
Marshall (Indiana)
Marshall Indianako herri bat da. Parke konderrian kokatua dago. 2010ean 324 biztanle zituen, 0.66 kilometro koadrotan banatuta.
3853 Haas
3853 Haas asteroide baten izena da. azaroaren 24an aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 WG izena zeraman. Ondoren Walter H. Haas omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3853 Haas asteroidearen orbitak batezbeste 2,806 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,369 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,243 distantziara. Eszentrikotasuna 0,156 da, eta makurdura orbitala 8,12ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.6 da.
Indian Institutes of Management
Indian Institutes of Management (IIM) (euskaraz: Indiako Kudeaketa Institutuak) Indiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioaren mendeko kudeaketa eta ikerketako hezkuntza-institutuak dira. Batez ere graduondoko, doktoregoko eta exekutiboko programak eskaintzen dituzte, Enpresa Administrazioaren arloko ikastaro osagarri batzuekin batera. IIMen ezarpena Jawaharlal Nehru Indiako lehen ministroak egin zuen, Indiako Plangintza Batzordearen gomendioan oinarrituta.
Giza Baliabideen Garapenerako Ministerioak garrantzi nazionaleko erakunde izendatu zituen IIMak, Indiako Kudeaketa Institutuen Legea onartu ondoren (2017). Lege horrekin, IIMek autonomia handiagoa izan zuten eguneroko eragiketak kudeatzeko. IIMek aukera handia zuten beren ikastaroak, tarifak eta zerikusia zuten beste gai batzuk erabakitzeko. IIM nagusiek, hala nola IIM Ahmedabad, IIM Banglore eta IIM Kalkutak, 10 ranking onenak lortu dituzte kudeaketa-eskolen artean, Indiako National Institutional Ranking Framework-en (NIRF) arabera.
Lanaldi osoko enpresa-administrazioko master-programak (MBA) dira IIM guztien programa enblematikoak. Lanaldi osoko MBA titulua graduondoko kudeaketa-programa gisa bi urteko (PGP) eskaintzen da, edo urtebeteko MBA orokorra (EPGP, PGPX, PGPEX, PGP-BL eta IPMX). Sei IIM liderrek (IIM Ahmedabad, Bangalore, Kalkuta, Indore, Lucknow eta Kozhikode) urtebeteko MBA eskaintzen dute lanaldi osoko programa gisa, MBAren arau orokorrei jarraituz. IIM batzuek ere bi urteko lanaldi partzialeko MBA (exekutiboa) eskaintzen dute lan-esperientzia handiena duten graduatuentzat.
Federico Martín Bahamontes
Federico Martín Bahamontes (Alejandro Martín Bahamontes izenarekin jaioa, Santo Domingo-Caudilla, Toledo, 1928ko uztailak 9 - Valladolid, 2023ko abuztuaren 8a) Toledoko Arranoa ezizena jaso zuena, txirrindulari profesional bat izan zen 1954 eta 1965 artean, garai horretan 74 garaipen lortu zituelarik.
Biografia
Mendian espezialista, Bahamontesek 1959ko Frantziako Tourra irabazi zuen, hasiera batean faboritoa ez zen arren. Alabaina, Pirinioetan egin zuen ihesaldia eta Puy-de-Dômeko kronoigoeran lortutako garaipenaren ondorioz abantaila nabarmena lortu zuen. Alpeetan, Charly Gaulekin elkartu zen, hau ere eskalatzailea eta aurreko edizioko garailea, eta Henri Angladek zein Jacques Anquetilek diferentzia jan zioten arren, ez ziren Bahamontesentzat mehatxu izan, bigarren amaitu zuen Angladeri Tour amaieran lau minutu baino gehiago atera zizkiolarik.
1963an 2. postuan amaitu zuen, Anquetilen ondoren, bere laugarren Tourra lortu zuena. Oso berdinduta Alpeetan eta Pirinioetan, Anketilek abantaila erlojupekoan lortuko zuen, une hartan bere laugarren Tourra zena lortuz, Bahamontes bigarren geratu zelarik, hiru minutu eta erdi baino gehiagora. Urte bete beranduago, 1964an, Bahamontesek 3. amaitu zuen Tourra Jacques Anquetil eta Raymond Poulidorren ondoren, garaileagandik lau minutu baino gehiagora.
Zen bezain eskalatzaile bikaina izanda, Mendiko saria bi aldiz irabazi zuen Espainiako Vueltan, behin Italiako Giroan eta sei aldiz Frantziako Tourrean, non errekorra izan zuen Lucien Van Impe belgiarrarekin batera Richard Virenque frantziarra iritsi zen arte.
Bahamontes Toledoko Itzuliko zuzendaria da duela 40 urte baino gehiagotik. Gainera, Navalcarneroko Txirrindularitza Kluba babestu zuen.
Tourraren omenaldia
Frantziako Tourrean lortu zuen garaipenaren 50. urteurrenean (Tourra irabazi zuen lehen espainiarra izan zen), 2009an, Bahamontesi, Toledoko Arranoari omenaldia egin zion Tourreko antolakuntzak 6. etaparen hasieran (Girona-Bartzelona), 81 urte bete zituen egun berean ospatu zena.
Egun batzuk lehenago, Frantziako enbaxadoreak plaka oroigarri bat eman zion Frantziar Errepublikaren izenean.
Hilas
Heraren erabakiz, Hilas, Pegeako iturriko lamiak bahitu zuen, Misian, eta aztarnarik utzi gabe aldegin zuen (Apolonio Rodaskoa). Heraklesi bihotza hautsi zitzaion. Polifemo argonautarekin batera, denbora luzez bila ibili zen. Argo ontzia, eurak gabe abiatu zen, eta, beraz, ez zuten gainontzeko bidaian parte hartu. Ez zuten Hilas sekula aurkitu, hau, lamietaz maitemindu baitzen, eta haiekin geratu zen euren boterea eta euren maitasuna banatzeko (Gaio Valerio Flako, Argonautika).
Tell Them Willie Boy Is Here
Tell Them Willie Boy Is Here (euskaraz Esaiek Willie Boy Hemen Zagokela) 1969ko Abraham Polonsky estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Harry Lawton idazlearen Willie Boy: a Desert Manhunt (Willie Boy: Basamortuko Giza-ehiza) eleberrian oinarritua dago. Robert Redford, Katharine Ross eta Robert Blake aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1909, Kalifornia. Willie Boy (Robert Blake) txemehuevi-paiute herriko amerindiarrak Lola (Katharine Ross) emakume zuriarekin maitasun harreman bat du, baina Lolaren gurasoek ez dute begi onez ikusten.
Egun batez, Williek bere burua defendatzearren Lolaren aita hil eta bere maitearekin batera ihes egingo du. Herritarrak hilketaz ohartzean, jende zuri guztia antolatu eta Christopher Coop Cooper (Robert Redford) sheriffa buru dutela Willie Boy atzemateko giza-ehiza bati ekingo diote.
Saint-Vit
Saint-Vit Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.028 ziren, horien artean 2.236 aktiboak ziren eta 792 inaktiboak ziren. 2.236 pertsona aktiboetatik 2.071 lanean zeuden (1.104 gizon eta 967 emakume) eta 165 langabezian zeuden (71 gizon eta 94 emakume). 792 pertsona inaktiboetatik 269 erretiraturik zeuden, 305 ikasten zeuden eta 218 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Vit udalerrian 1.794 unitate fiskal zeuden, 4.680 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.919 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 269 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 32 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 34 eraikuntza enpresak ziren, 61 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 14 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 13 finantziazio enpresak ziren, 13 higiezinen enpresak ziren, 28 zerbitzu enpresak ziren, 30 administrazio publikoko enpresak ziren eta 20 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 75 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 1 funeraria, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 8 igeltseroak, 4 margolariak, 5 zurginak, 4 iturginak, 3 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 7 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 2 aldi baterako lan enpresak, 7 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 4 arropa dendak, 1 kirol-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Vit udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 462 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an haur-eskola 1  eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Vit udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 687 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pakosław udalerria
Pakosław Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Rawicz barrutian kokatuta. 77,33 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4775 biztanle zituen.
Anotopterus pharao
Anotopterus pharao Anotopterus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anotopteridae familian.
Donibane Lohizuneko itsasargia
Donibane Lohizuneko itsasargia Lapurdiko Donibane Lohizune udalerrian dagoen itsasargi bat da. Donibane Lohizuneko porturako sarbidea adierazten du, Urdazuri ibaia Donibane Lohizuneko badian itsasoratzen den gunean dago, Ziburu udalerriarekin parez-pare.
1936an Ziburuko itsasargiarekin batera André Pavlovsky arkitektoaren diseinuen arabera eraiki zen. 1993ko urriaren 8tik aurrera monumentu historikoen zerrendaren barnean dago.
Furalumita
Furalumita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Furalumita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Kantemir Balagov
Kantemir Arturovich Balagov (Кантеми́р Арту́рович Бала́гов; Naltxik, SESB, ) zinemagile errusiarra da.
Tushka (Oklahoma)
Tushka Oklahomako herri bat da. Atoka konderrian kokatua dago. 2010ean 312 biztanle zituen, 2.02 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 6328
NGC 6328 galaxia bat da, Ara konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Antropologia Museo Nazionala (Mexiko)
Antropologia Museo Nazionala (gaztelaniaz Museo Nacional de Antropología edota MNA, Mexiko Hirian dagoen antropologia museo bat da, Mexikon dauden museo garrantzitsuenetakoa. Bertan, Mesoamerikako arkeologia ondarea ikusgai dago.
Mexiko turismo puntu erakargarrienetako bat da, Amerika osoko museo handienetakoa, eta bi milioi bisitari erakartzen ditu urtero.
Eraikuntza
Edukiak
Museoan aurki daitezke Mexiko prekolonbinoko piezarik ederrenetariko batzuk: Horien artean, museoaren erdigunea den Eguzkiaren Harria, olmeken kulturako buru erraldoi batzuk, Teotihuacan kulturako monumentuak uraren jainkoei eskeiniak, Palenqueko hiriko Pakal buruzagi maiaren sarkofagoa, Monte Albán kulturako ehorzketa aztarnak,  Xochicalcoko estelak, Tlaloc jainkoaren Monolitoa Museoaren sarrera zaintzen eta atlante tolteka bat Tollan-Xicocotitlanetik ekarria.
Martinsville (Indiana)
Martinsville Indianako hiri bat da. Morgan konderrian kokatua dago. 2010ean 11,828 biztanle zituen, 11.63 kilometro koadrotan banatuta.
Catapterix
Catapterix Acanthopteroctetidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Catapterix crimaea da.
Massilly
Massilly Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Massilly udalerrian erroldatutako biztanleak 372 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 188 etxebizitza zeuden, 152 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 176 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 152 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 120 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 78 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Meaka (Irun)
Meaka Gipuzkoako Irun udalerriaren kanpoaldeko auzo bat da. Aiako Harria eta Oiartzun udalerrira doan GI-3454 errepideak zeharkatzen du.
Auzoa
Baserri giro lasai eta atsegineko auzoa da, E-5 autobideak Irungo herrigunetik banatzen duelarik. Meaka auzoa Arantzate errekak zeharkatzen du, hau Irusta ur-jauzian jaiotzen da. Arantzate erreka auzo honetan zeuden Arantzate burdional eta Ibarrola burdinolen motorra izan zen, bi burdinola hauek gaur egun arte mantendu izan diren Ibarrola dorrea eta Arantzate dorrean zeuden, gainera eskualde honetako armagintza-etxe garrantzitsuenak ere izan ziren.
Massilly
Diru sarrerak
2009an Massilly udalerrian 158 unitate fiskal zeuden, 393 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.811 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Meaka (Irun)
Historia
1865an inguru hauetako meatzetatik ateratako mineral kopuru handia zela eta, gaur egun Irungo Santiago kalean kokatzen zen kaira mineral hori eraman eta itsasoratzeko asmoz trenbide bat eraiki zen. Garai hartan eta inguru honetako orografia menditsu eta maldatsua zela eta, garrantzi handiko eraikuntz-lana izan zen.
Massilly
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 igeltseroak, 1 zurgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Massilly udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tohu wa-bohu
Tohu wa-bohu edo Tohu va-Vohu (תֹהוּ וָבֹהוּ) Biblian agertzen den hebreerazko esamolde bat da, Hasiera liburuko bertsetean. Lurraren ( 'aretz) egoera zein den aipatzen du liburuan argia sortu aurretik.
Hainbat interpretazio eman zaizkio esaldi honi, hainbat teologia lanetan. Elizen Arteko Biblian nahas-mahas hutsa gisa itzuli da, baina beste hizkuntza batzuetan "formarik gabekoa eta hutsa" edo Septuagintan ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος, "ikusi eta osatu gabea".
Hiland Park (Florida)
Hiland Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bay konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Matthews (Indiana)
Matthews Indianako herri bat da. Grant konderrian kokatua dago. 2010ean 596 biztanle zituen, 0.91 kilometro koadrotan banatuta.
Bizkaia
Bizkaia Euskal Herriko zazpi herrialdeetako bat da, Euskal Herriko ipar-mendebaldekoa. Iparraldean Kantauri Itsasoa (Bizkaiko golkoa) du mugakide; hegoaldean Burgos eta Araba; mendebaldean, Kantabria eta Burgos, eta ekialdean Gipuzkoa. 2.217 km² eta 1.158.439 biztanle ditu Bizkaiak. Euskal Herriko herrialderik populatuena da, eta Bilboaldeak osatzen du Euskal Herriko konurbazio garrantzitsuena. Administratiboki, Euskal Autonomia Erkidegoko foru lurraldea edo lurralde historikoa da.
Hiriburua Bilbo da.
Anarkismoa Euskal Herrian
Anarkismoak Euskal Herrian 130 urteko historia izan du. 130 urte horiek gorabeheratsuak izan ziren, zatiketen aldetik nahiz Euskal Herriko errealitate ezberdinarengatik.
Bizkaia
Kostaldea
Bizkaiko kostaldea malkartsua da, baina orokorrean hondartza handiak daude. Gainera bi itsas-adar daude bertan: Nerbioiko itsasadarra eta Urdaibai.
Bizkaiko kostaldean bost alde nagusi egin ditzakegu errazago aztertzeko. Lehenengoa Muskizetik Abrara doa, bigarrena Abratik Plentziara, hirugarrena hortik Urdaibaira, laugarrena Urdaibai bera litzateke, eta bosgarrena Urdaibaitik Ondarroara. Gune hauetariko bakoitzak bere ezaugarriak ditu, nahiz eta oro har, nahiko antzekoak izan.
Anarkismoa Euskal Herrian
Anarkismoaren lehen urratsak Euskal Herrian
Euskaldunak hasieratik aritu ziren bai Internazionalean, bai bere adarra zen Espainiako Eskualdeko Federazioan (1870). Zumarragan, Bilbon, Gasteizen, Tolosan, Irunen eta Iruñean ziren talde anarkistek ez zuten eragin handirik, Bizkaiko meatzetan sortu zen langileriarengan. Estebaranzen arabera, “Meatzariek ez zuten anarkistek zeukaten antolaketa tradiziorik eta nagusi zen sozialisten eredu sindikalista”. Parisko komuna gailenduta eta Internazionala legez kanpo utzita, XX. mendearen hasiera langile mugimenduaren joera berrien lekuko izan zen. Sindikatu anarkista handien txanda heldu zen. Ekintza sindikalaren eraginpean, erakunde handi bat eraiki nahi zuten; asmo horrekin hurbildu ziren langileria berriarengana eta antolatuta ez zeuden joera guztietara. 1910ean Lanaren Konfederazio Nazionala (CNT) jaio zen, eta 1911ko lehenengo batzarrean Bilboko eta Barakaldoko taldeek hartu zuten parte.
Bizkaia
Kostaldea
Bizkaiko kostan Euskal Herrian iparralderen dagoen lekuetako bat dago, Matxitxako lurmuturra. Gainera, hainbat irla eta irlatxo daude, Billano, Izaro edo Aketxe besteak beste.
Kostako gune batzuetan itsasoak hegi handiekin topo egiten du, adibidez, Ogoño lurmuturran, 200 metro baino gehiago dituena.
Anarkismoa Euskal Herrian
Anarkismoa Euskal Herriko errealitate ezberdinean
Euskal Herrian, Sindikatu Bakarra izan zen anarkisten ezaugarri nagusia. Tokian tokiko federazioetan biltzen zituen ogibide guztietako beharginak. Gasteiz, Iruñea edota Tolosan indar handia zuen Sindikatu Bakarrak, klase boteretsuen artean beldurra eta hauen errepresioa eraginez. Estebaranzen historiagileak gaineratzen duenez, “Euskal Herriko errealitatea ez zen bat eta bakarra. Bizkaian meatzetako langileria zegoen; Gipuzkoan eta Sakanan nagusi ziren transformazio industria txikiak eta Erriberan zein Errioxan jornalariak zeuden, baita komunalen jabetzaren kontra lan egiten zuten laguntza elkarteak. Lurralde bakoitzaren egoera ekonomiko ezberdinak, jabetzaren egituraketak eta zatiketa administratiboek zail egiten dute euskal anarkismoaren gaineko ikuspegi bateratua ematea”.
Bizkaia
Kostaldea
Kostaldean uharte gutxi batzuk daude, baina ez da inor bertan bizi: Billano (Gorliz), Aketxe (Bermeo), Gaztelugatxe (Bermeo), Txatxarramendi (Sukarrieta), Izaro (Bermeo) eta Garraitz (Lekeitio). Gainera, artifizialki sortutako Zorrozaurre uhartea ere badago Bilbon.
Anarkismoa Euskal Herrian
Anarkismoa Euskal Herriko errealitate ezberdinean
Bizitako diktadurek, errepresioak eta debekuek baldintzatu zuten anarkismoaren ibilbidea. Bere baitan zituen joeren –sindikalista batetik, ekintza zuzenaren aldekoa bestetik– arteko tentsioa nabarmendu egin zen ahultasun momentuetan. Estebaranzen historiagilearen arabera “hainbat porrot pairatuta, zalantzan jartzen zuten, behin eta berriro, anarkosindikalismoaren rola, batzuek nahiago baitzuten ekintza zuzena, zigor ekintzak”. Posibilismoa eta intrantsigentzia zeuden, beraz, anarkismoren alde bi. Egoera hori izan zen egungo CNT-AITn eta CGTn taldeen islada. Euskal anarkismoaren zeregin gehiago ere izan zituen, Estebaranz historiagilearen arabera: “1930eko hamarkadan, Primoren diktadura bukatuta, kultura libreko esperientziak ezagutzen zituzten belaunaldi berriak hurbilduko dira CNTra. Anarkistentzat garrantzitsua izan da beti kulturaren ekarpena, kulturaren bidez gizakiaren egoera hobetzeko asmoa betidanik egon delako anarkismoaren oinarrietan. Arrazionalismoa, eskola libreak, argitalpenak, egunkariak, ateneoak ere anarkismoaren ezinbesteko osagaiak ditugu. Isaac Puente edo Chiapusotarrak dira tradizio horren erakusle”.
Bizkaia
Hondartzak
Bizkaian hondartza ugari eta luzeak daude. Ezagunenak Urdaibaiko Laida eta Laga, Sopelako Barinatxe eta Atxabiribil-Arrietara, Plentziako hondartza, eta Ispasterreko Ogeia eta Mendexako Karraspio dira.
Anarkismoa Euskal Herrian
Anarkismoaren indarra Euskal Herrian
1970eko hamarkadan, CNTk izugarrizko indarra zuen Katalunian, Valentzian edo Madrilen. Euskal Herrian, ordea, ezberdina zen egoera. Juantxo EstebaranzeN hitzetan, “debekuak amaitutakoan, CNTk gaitasun handia izan du beti erakundea berreraikitzeko. Franco hil ostean, baina, atzera begira egin zutela ematen du; hau da, garaiak aldatu baziren ere, 1930eko hamarkadako eskarmentua pisutsuegia zen; mimetikoki, uxatu egin nahi zituzten diktadura eta trantsizio garaian lan munduan garaturiko kontziliazio tresnak, enpresa batzordeak kasu. Horrez gain, 1968tik aurrera mugimendu asanblearioa hedatu zen Euskal Herrian eta hausturaren aldeko bloke bat agertzen hasi zen; haustura hori CNTk ordezkatzen zuen Espainiako Estatuko beste lekuetan. Sasoi hartan abertzale iraultzaileak barne hartzen zituen hausturaren aldeko mugimenduak politika formala saihesten zuen”. CNTren baitako Askatasuna taldeak defendatzen zituen joera euskaltzaleek ez zuten behar besteko oihartzunik izan eta erakunde horretatik kanpo lan egitea erabaki zuen hainbatek.
Bizkaia
Mendiak
Bizkaia menditsua da eta kostaldean ere garaiera erlatiboki handiko mendiak ditu. Mendi guztiak Euskal Herriko arkuko parte dira. Honela Oizko mendilerroa, Gorbeiako mendilerroa edo Anbotoko mendilerroa aipa ditzakegu mendilerro garrantzitsu bezala.
Mendi gehienak kareharrizkoak dira eta Jurasiko-Kretazeo aldian sortu ziren. Besteak Eozenoan sortu ziren orogeniarekin batera.
Anotopterus vorax
Anotopterus vorax Anotopterus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anotopteridae familian.
Bizkaia
Hidrografia
Bizkaiko ibaiak laburrak dira, eta urte osoan dute ura. Ibaizabalen arroak hartzen du ur gehien, baina badira garrantzia duten beste ibai batzuk, hala nola Lea, Oka eta Butroe.
Noizbehinka gertatzen dira uholdeak: 1983an, adibidez, uholde handia izan zen Bilbon.
Klima
Bizkaiko klima klima ozeanikoa da, tenperatura ertainekin eta urte osoan zehar banatutako euriarekin. Barnealdea hotzagoa da, eta Otxandion edo Urduñan, adibidez, klima kontinentalerako trantsizioa dago. Elurra gehiagotan egiten du mendietan.
Foehn efektuak askotan izaten da hego haizeak jotzen duenean, batez ere Bilbon.
Bilbon, 1.200 mm ur erortzen dira urtero, eta batez besteko tenperaturak 9 °Ctik 20 °Cra bitartekoak dira.
Beste bi puntu hartuta klimaren estremoak ikusiko genituzke. Horretarako klima hotza eta euritsua duen Otxandio eta klima epelagoa eta haizetsuagoa duen Galea Lurmuturra hartuko genituzke:
Natura
Natura 2000 sareak babesa eta kontserbazioa behar duten guneak zerrendatzen ditu. Bizkaian badaude horietako gune batzuk, mendiguneak zein ibai bazterrak babesten dituztenak.
Babes Bereziko Eremuak bi dira: Gorobel mendilerroa, Urduñako hegoaldean, Arabatik ere hedatzen dena. Urdaibaiko itsasadarra bera babestuta dago, natura gune nagusia baita.
Basogintza jarduera nabarmena da Bizkaian. Bertako zuhaiztiak moztu ziren aspaldi eta pinua zein eukaliptoa erruz landatu dira, papergintza industrian erabiltzeko, batik-bat. Hori dela eta, mendi askotan aurki daitezkeen espezieak ez dira bertakoak.
Junction City (Washington)
Junction City Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Grays Harbor konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bizkaia
Historia
Bizkaia bera Erdi Aroan eratu zen, eta 1200. urtean Gaztelak konkistatu zuen arte nafarra izan zen. Nafarroako lehen errege-leinu xemenotarren lurraldea izan zen.
Aro Modernoan gune komertziala eta industriala bilakatu zen, batez ere Bilboko Portuazela, Gaztelako portua bilakatu baitzen. XIX eta XX. mendeetan burdinak eta feudalismo ezak industrializazio azkarra garatzea erraztu zuten.
Antzinaroa
Gizakien lehenengo aztarnak Bizkaian (Neanderthalak) garai honetan gertatu ziren. Musteriar tresnak aurkitu ziren Venta Laperran, Kurtzian eta Muruan. Geroago, Santimamiñen Châtelperroniar kultura sortu zen. Hori Homo sapiensei edo Neanderthalei egotzi zaie.
Homo sapiensekin zuzenki loturiko aztarnategi garrantzitsuenak hauek dira:
Paleolitoko artea ere sortu zen. Benta Laperran bisonteak eta hartzak irudikatuta daude. Areatzan eta Santimaminen ere hainbat animalia daude: lehenengoan gizakiak, batez ere emakumeak, ikusten dira eta bigarrenean bisontea, zaldiak, ahuntzak...
Neolitoaren lehenengo aztarnak K. a. 4. milurtekoak dira Euskal Herrian, baina aldaketek beste milurteko bat behar izan zuten guztiz gauzatzeko. K. a. 3. milurtekoan abeltzaintza eta nekazaritza sortu ziren. Hala ere, Bizkaian ez zen izan aldaketa handirik eta Kobeaga, Santimamine eta Arenatzan aurkitu ziren abeltzaintzaren lehenengo aztarnak: ardiak eta ahuntzak.
Buztingintza sortu zen, dekorazio gabekoa, Beaker kultura azaldu zen arte. Bizkai osoan hedatu zen biztanleria, gune irekietan kanpamentuak ezarri zituena, nahiz eta kobazuloak ere erabiltzen jarraitu zuten.
Klasizismoa, erromatarren garaia
Erromatar geografoek hainbat datu eman zituzten antzinako bizkaitarren inguruan. Euren esanetan bi euskal tribu zeuden gaur egungo Bizkaian: Karistioak eta Autrigoiak. Karistioak Bizkaiaren erdigunean bizi ziren, Bilbotik ekialdera, Arabako iparraldean eta Deba ibarrean. Autrigoiak, berriz, Bizkaia eta Arabako mendebaldean bizi ziren, Kantabria, Errioxa eta Burgosen ere bai. Toponimia aztertuta uste da euskaraz hitz egiten zutela. .Beraz, badirudi Bizkaieraren muga Karistioen eremuan zegoela.
Ez dago inongo berririk euskaldunek erromatarrekiko erresistentzia izango zutela esaten duenik, feudalizazioaren garaian izan ezik. Flaviobriga eta Portus Amanus nonbait egongo ziren Bizkaian, baina ez dira orain arte inon aurkitu. Foruan, berriz, Gernikatik gertu, erromatar presentzia argia aurkitu da.
Erromatarren garaiko azken aldian, feudalizazioa gertatu zen, eta, badirudi erresistentzia izan zela aldaketa horrekiko, matxinada batzuk tartean.
Erdi Aroa
Erdi Aroaren hasieran Bizkaiko historia ezin da Euskal Herriko historiatik banandu. Bisigodo eta Frankoak behin baino gehiagotan saiatu ziren konkistatzen baina ez zuten lortu eta de facto lur independentea izan zen. Garai honetako hainbat agintarik domuit vascones jartzen zuten euren txanponetan, nahiz eta egia ez zen.
905. urtean Leongo kronikalariek Iruñeko Erresuma mendebaldera hedatu zela diote, gaur egungo Euskal Autonomia Erkidegoko lurrak, Errioxa eta Aragoiko lurrak hartuz. Nafarroako Erresumaren barnean egon zen urte luzetan Bizkaia.
Gaztelako Erresumarekin egoniko gatazkak handiak izan ziren XI. eta XI. mendeetan. Gaztelarrak Errioxako lurjabe handiek lagunduta erreboltak egin zituzten, Gaztelako feudalismoak euren interesak babesten zituelako. Gaztelaren aldekoek Haron zuten euren zentroa, Haroko jaunek lortu baitzuten sortu berri zen Bizkaiaren agintea. Bizkaia honek hasiera batean Uribe, Busturia, Markina, Zornotza eta Arratiako eskualdeak hartzen zituen, eta Urduñako hiria ere. X. mendean Momo izeneko Bizkaiko konde baten aipua badago ere, hautsi gabeko konde (eta gero jaunen) lerroa 1043. urtean hasten da, Eneko Lopez lehenengoz aipatzen denean. Hala ere Bizkaia azkar izan zen Nafarroarekin berbatua eta 1199-1200era arte Bizkaiko Jaunek ezin izan zuten euren titulua egonkortu.
Herentziaz Iñigo Lopezen hurrengoek jaso zuten titulua eta 1370an Joanes I.a Gaztelakoak infanteak lortu zuen eta beraz Gaztelako erregeek jaso zuten titulua zuzenean. Horrela Karlos I.ak Espainiako erregearen titulura gehitu zuen, beti ere Bizkaiko foruen zina egiten bazuen. Foru horietan esan behar zuena zen subiranotasuna bizkaitarrengan zetzala, eta beraz Jaunaren kontra erabakiak har zitzaketela.
Jaunek Gernikako Arbolaren azpian zin egin behar zituzten foruak bertan egiten zelarik Batzar Nagusia.
Aro Modernoa
Aro Modernoan komertzioak garrantzi itzela hartu zuen, batez ere Bilboko Portua zela eta, 1511an Espainiak eskumena eman baitzion merkataritzarako. Bilbo Gaztelako portu garrantzitsuena izan zen, bertatik garraiatzen zelarik artilea Flandriara.
Historia Garaikidea
Bizkaiko kostaldeko herriek itsasontzi nahi zituzten, gehienak arrantzara eta merkataritzara dedikatuak. Lapurdi eta Gipuzkoako beste herri batzuekin batera Bizkaiko golkoan baleen desagertzearen erantzuleak izan ziren. Era berean Ternuan egon ziren lehen Europar asentamenduak sortu zirela uste da. Ingalaterrarekin hainbat tratu ere egin zituzten.
Napoleonen gerren ostean euskal probintziek euren forua galtzeko arriskua ikusi zuten Espainiar Gorteen tendentzia liberala zela eta. Honek Gerra Karlistak sortu zituen, non Bizkaiak karlistak babestu zituen. Herri batzuek, batez ere Bilbok, Madrilekin bat egin zuten. Gerraren bukaeran Bizkaiak zuen autonomia murriztu zen.
1850eko hamarkadan burdin meatze handiak aurkitu zituzten Bizkaian. Honek kanpoko dirua ekarri zuen, batez ere Frantzia eta Ingalaterratik. Industrializazioan Ibarra, Txabarri eta Lezama-Legizamon burges familiak agertu ziren. Altos Hornos de Vizcaya, Iberdrola eta Banco Bilbao Vizcaya Argentariaren parte diren Banco Bilbao eta Banco Vizcaya sortu ziren.
XX. mendea
Espainiako Bigarren Errepublika, Euzko Alderdi Jeltzaleak agindu zuen herrialdean. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean Bizkaiak Errepublikaren alde egin zuen eta Francisco Francoren aurka. Gerra hasi ondoren lehenengo autonomia estatutua onartu zen Euskal Autonomia Erkidegoan baina Bizkaiko herri batzuetan baino ezin izan martxan jarri. Nafarroatik faxista eta erreketeak Bizkairantz zetozenez, Burdin Hesia eraikiarazi zuen Jaurlaritzak Bilboren inguruetan. Hesiak akats ugari zuen, eta faxistek laster konkistatu zuten Bilbo. 1937an Gernikako bonbardaketa egin zuten Hitlerren hegazkinek eta aste batzuk lehenago Durango eta Otxandion berdina egin zuten. Momentu horretan Eusko Gudarostea Santoñara joan eta Mussoliniren Italiaren aurrean errendizioa aurkeztu zuten.
Francoren diktaduran Bizkaia eta Gipuzkoa herrialde traidore izendatu zituzten eta edozein autonomia mota ukatu zitzaien.
1975n Francoren heriotzaren ondoren 1978ko Espainiako Konstituzioak Hego Euskal Herriko foruak onartu eta 1979an Gernikako Estatutua onartu zen Euskal Herriko mendebaldeko hiru herrialdeentzat. Ondoren egoniko hauteskunde guztietan Bizkaian Euzko Alderdi Jeltzaleak irabazi zuen.
Demografia
2009an 1.152.658 biztanle zituen Bizkaiak (1.148.871 b. 2013-01-01ean ). Dentsitatea 519,90 biz/km2ekoa da. Bi datu hauekin Euskal Herriko herrialderik populatuena da. Espainiako probintzien artean dentsitate altuena dutenetatik hirugarrena da, eta populazioari dagokionez bederatzigarrena.
Biztanleriaren bilakaera
Biztanleriaren eboluzioa sexuaren arabera banatzen badugu honakoak dira datuak:
Eskualdeen arabera banaketa eginez gero, populazioaren gehiengoa Bilbo Handian bizi dela ikusten dugu. Hala ere, populazioa bertan asko murriztu da 1981etik 2001erako tartean. Mungialdean, berriz, igo egin da.
Jaiotzak eta heriotzak
Hurrengo grafikoetan ikusten denez azkeneko hamar urteetan guztietan heriotza gehiago egon dira jaiotzak baino. Bakarrik 2007an jaio dira emakumezko gehiago hil direnak baino. Datu hauek argi uzten dute populazioaren jaitsiera natural bat dagoela. (Iturria: Eustat)
Herrigunerik populatuenak
Eustaten 2016ko datuei erreparatuz, Bizkaiko 10 udalerri populatuenak hauek dira:
Populaziorik txikiena duen udalerria Arakaldo da, 165 biztanlerekin.
Banaketa administratiboa
Bizkaiaren banaketa administratiboak historian zehar izandako gertaerei erantzuten die. Bizkaia udalerritan banatzen da, eta udalerri bakoitzak kudeaketarako, legegintzarako eta lege horiek exekutatzeko eskumenak ditu. Era berean, hainbat udalerri batzen dituzten mankomunitateak daude, zerbitzu publikoen kudeaketarako. Horretaz gain, ofizialki dagoen banaketa bakarra barruti judizialena da. Zuzenbidearen ikuspuntutik infantzoiak edo lur laua bereizi egiten dira forurik gabeko lurretik.
Udalerri nagusiak
Bizkaia 112 udalerritan banatuta dago. Udalerri horietako hiriburuek hainbat izen dituzte, historian izandako bilakaeraren arabera: elizateak, kontzejuak, hiribilduak, alberriak, auzoak edo hiria. Bizkaiko hiri bakarra Urduña da.
Lur laua
Bizkaiko Foru Zuzenbide Zibilaren arabera, lur laua Bizkaiko Lurralde historikoko lurralde guztiak dira beste zuzenbide bat dutenak kenduta, hau da, hiriak eta hiribilduak kenduta.
Bizkaiko lur lauaren zati dira, orobat, Laudio eta Aramaio, nahiz eta Arabako udalerriak izan.
Lur lauan zeuden herriak elizateak ziren. Merindadetan antolatzen ziren, eta Jaurerriaren legeen menpe zeuden, hau da, Bizkaiko Foruaren menpe.
Hiriak eta hiribilduak
Bizkaiko hiri eta hiribilduek ekonomia sistema ezberdina zuten. Bestelako forua zuten eta harresiak eraikitzeko eskumena ere bai. Hauek dira Bizkaian dauden hiri eta hiribilduak:
Legearen arabera, Bizkaiko forurik gabeko herriak bakarrik izango dira eraikitako mugen barnean sartzen direnak edo urbanizatuak dauden lurrak. Hiribildua hazten bada lur berri horiek foru propioa izaten jarraituko dute. Bilbon, ordea, udalerriaren hedadura osoa da lur ez aforatua.
Mungia, Larrabetzu eta Errigoiti ere izan ziren hiribilduak, baina herritarrek eskatuta, itzuli egin ziren forura.
Hiribildu batetik elizate bat bereizten bada antzinako forua berreskura dezake. Ajangizek 1991n eta Arratzuk 1992an prozesu hori egin zuten, Gernikatik banandu baitziren.
Deiadar-mendiak
Bizkaiko antzinako banaketa administratiboan garrantzi berezia zuten deiadar-mendiek. Hauetan deiadar egiten zen Batzar Nagusietara joateko eta sua pizten zen tontorrean. Hurrengoak dira:
Gaur egungo banaketa
Eustat eta Bizkaiko Foru Aldundiaren arabera, Bizkaiko eskualde eta azpieskualdeak hurrengoak dira:
Politika
Bizkaian Euzko Alderdi Jeltzalea eta PSOE jaio zirenez, bi mugimendu politikook historia handia dute bertan.
Gaur egun EAJ da alderdi hegemonikoa. Ia-ia udalerri guztietan irabazten du eta Bizkaiko Foru Aldundiaz gain, gorteetan dauden eserlekuen gehiengoa ere eskuratzen du.
Errepideak
Bizkaiak dituen errepide nagusiak —beste hiriekin konektatzen dutelako— A-8 eta A-68 autobideak dira. Lehenengoak Donostia eta Kantabriarekin batzen du, Ermua, Durango, Zornotza, Bilbo, Ezkerraldea eta Meatzaldeatik igaro ondoren.
Horretaz gain badira trafiko handia jasatzen duten errepideak, Txorierriko korridorea edo Avanzada moduan. Ezkerraldea eta Uribe Kosta lotzeko eraiki zen Arrontegi Zubiak garrantzi handia du garraioari dagokionez.
Bigarren mailako errepideek gainontzeko herriak lotzen dituzte, askotan autopista hauetariko batekin, nahiz eta eurekiko paralelo beste doako errepide bat joan ohi den. Horrela Mungiarantz edo Gernikarantz dauden errepideek pisua handia hartzen dute, bietatik Bermeora ere irits daitekeelarik.
NGC 6329
NGC 6329 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Bizkaia
Errepideak
Azkenik, eta autopista egonda ere, Elorriotik Arrasatera doan portuak garrantzi handia du. Barazar eta Urkiola portuek geroz eta erabilera murritzagoa dute, nahiz eta trafikoa mantendu.
Autobusak
Bizkaibus Bizkaiko autobus zerbitzua eskaintzen duen elkartea da. Autobus zerbitzua eskaintzen zuten enpresa ezberdinak batu egin ziren Bizkaiko Garraio Partzuergoaren barnean. Batu ziren enpresak, EuskoTren, Adnor, Compañia de Autobuses Vascongados, eta PESA izan ziren besteak beste. Gaur egun 108 linea ezberdin daude, batzuk uda garaikoak baino ez diren arren, adibidez, hondartzetako zerbitzua eskaintzen dituzten lineak.
Bizkaitik orokorrean eta bereziki Bilbotik konpainia ugarik egiten dituzte bidaiak. Euskal Herriko gainontzeko hiriburuekin batzen dituztenak hauexek dira:
Euskal Herritik kanpora ere Bilbotik egin daitezke hainbat bidaia, Bartzelona, Madril, Kantabria, Zaragoza, Andaluzia, Mediterraneoko hainbat lekutara. Era berean ere atzerrira egin daitezke errepidezko bidaiak.
Burdinbideak
Bilboko aldiriko trenbideen sarea lau eragile ezberdinek ustiatzen dituzten 15 lineaz osatzen da. Eusko Jaurlaritzako Ingurumen eta Lurralde Politika Sailak kudeatzen duen Eusko Trenbideak sozietateak 7 linea ditu, Euskotren Trena (6 linea) eta Euskotren Tranbia (linea bakarra) zerbitzuak batuta. Espainiako Sustapen Ministerioaren menpe dagoen Renfe Operadora eragileak beste 5 linea ustiatzen ditu, Renfe Aldiriak (3 linea) eta Renfe Feve (2 linea) marka komertzialen bidez. Bizkaiko Garraio Partzuergoak, Metro Bilbao sozietatearen bidez, 2 linea eta horien barruan bi anezka ustiatzen ditu. Azkenik, Bilboko Udalak Artxandako Funikularra, S.A. sozietatearen bitartez Artxandako funikularra kudeatzen du.
Eragileen arteko koordinaketa kudeatzeaz Bizkaiko Garraio Partzuergoak arduratzen da. Gainera, eragile guztietan erabiltzeko tituluak jaulkitzen ditu, Barik txartela euskarritzat duela. Hurrengoak dira trenbide lineak:
Euskotren
Euskotrenen sareak Bizkaian sei linea ditu: L3 (Kukullaga-Etxebarri – Matiko) Bilboko metroaren 3. linea, E1 (Bilbo-Matiko – Donostia-Amara) linea orokorra, horren barruan 1D (Bilbo-Matiko – Elgoibar) zerbitzua dagoela; E3 (Kukullaga-Etxebarri – Lezama), E4 (Bilbo-Atxuri – Bermeo), Lutxana-Sondika anezka eta Larreinetako funikularra.