cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2001eko irailaren 11ko atentatuak
Ameriketako Estatu Batuetan
Segurtasunari dagokionez, erasoen ondoren 80.000 arabiar eta musulmanen hatz-markak erregistratu ziren eta 5.000 atzerritar atxilotu ziren, AEBetako Kongresuak terroristak atxilotzeko indar militarrak erabiltzeko baimena eman baitzuen. Baita ere, ministerio mailako agentzia federala sortu zen: Ameriketako Estatu Batuetako Segurtasun Nazionalerako Saila. Sail hori terrorismoaren aurka jarduteko birrantolatu zuten.
Hala nola Patriotic Act legea onartu zen, askatasun eta eskubide konstituzional batzuk kendu edo mugatzen zituena. Neurri hori hartu omen zen AEBetako barne-segurtasuna handitzeko asmoz. Halaber, Ameriketako Estatu Batuen aurkako Atentatu Terroristen Batzorde Nazionala (National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States) sortu zen gertakariak argitzeko intentzioarekin. Azken txostena 2004ko uztailaren 22an argitaratu zuten.
Nazioartean
Atentatuen ondoren, munduko gobernu askok terrorismoaren aurkako legeak ezarri edo zeudenak indartu zituzten, gehienbat islamiar terrorismoari begira. Hauen artean Erresuma Batua, India, Australia, Espainia, Frantzia, Alemania, Indonesia, Txina, Kanada, Errusia, Pakistan, Jordania, Maurizio, Uganda eta Zimbabwe. Hartutako neurrien ondorioetako bat izan zen Al Kaidarekin erlazioa zuten banku-kontu korrenteak deuseztea.
Hainbat herrialdetako segurtasun eta inteligentzia zerbitzuek (Italia, Malaysia, Indonesia, Filipinak...) atentatuen ondoren Al Kaidarekin hartu-emana zuten pertsona ugari atxilotu zuten. Atxiloketei dagokionez, Ameriketako Estatu Batuen Kubako Guantánamoko atxilotze-eremua ezaguna izan da, bertan "borrokalari ilegal" bezala izendatutako preso asko bertara eraman baitzituen atentatuen ondoren. Kartzela hori Amnesty International, Europar Batasuna edo NBE bezalako erakundeek gogorki salatu dute Giza eskubideak bortxatzeagatik.
Afganistango gerra
2001eko azaroaren 13an, Kabul hiriburua, AEB/NATO eta Iparraldeko Aliantzaren eskuetan geratu zen. Ordutik Al Kaida eta talibanak gerrilla insurgente bezala antolatu ziren.
Irakeko gerra
Ameriketako Estatu Batuen bigarren urratsa Terrorismoaren aurkako Gerran, Irakeko inbasioa izan zen 2003ko martxoan. Ekintza militar hau AEB eta Erresuma Batuak burutu zuten Nazio Batuen onespenik gabe. Gainera Espainia, Italia eta beste herrialde batzuek ere militarrak bidali zituzten Irakera. AEBen arabera inbasioa nahitaezkoa zen bere ustetan "suntsipen masiboko armak" baitzeuden Iraken. Inbasioak gerra kausatu zuen eta Saddam Husseinen gobernuaren gainbehera, 2003ko apirilaren 9an. Beranduago gerra krimenengatik dekapitatua izan zena. Duela gutxiko txostenen arabera baieztatu da inoiz ez zegoela loturarik Hussein eta Al Kaidaren artean, eta George W. Bush presidenteak Irak Terrorismoaren aurkako Gerrarekin erlazionatzen saiatu zen.
Gaur egun ondorioak oso larriak dira Irakentzat. 34.000 zibilen heriotza (2006an bakarrik, NBEn arabera) eta milioi bat irakiarren desplazamendua izan dira kalte nagusiak. Halaber, 2007an armada estatubatuarraren heriotz kopurua 4.000ra igo izen, 2001eko irailaren 11ko atentatuen hildako kopurua handituz.
Malta
Malta, ofizialki Maltako Errepublika (malteraz: Repubblika ta' Malta) Europa hegoaldeko uhartedi-estatua da, Mediterraneo erdian Sizilia (Italia) (iparraldean) eta Tunisia (mendebaldean) artean kokatua. Malta uharte handiena da, gero Għawdex/Gozo, eta txikiak: Kemmuna/Comino, Kemmunett/Cominotto eta Filfla/Filfola.
Europar Batasuneko kide da (2004-5-1), nahiz eta geografikoki Afrikaren ondoan egon. Commonwealth britainiarraren kide da.
Geografia
Maltako uhartediak bost uharte ditu. Hiru handienetan baizik ez da bizi jendea: Malta (246 km²), Gozo (67 km²) eta Cominon (3,5 km²). Uhartedia Mediterraneo itsasoaren erdialdean dago, Siziliako uhartearen hegoaldean (Italia), Tunisiaren ekialdean eta Libiaren iparraldean. Kostaldea garaia eta malkartsua da eta sartu-irten –portu natural bikainak– asko ditu.
Historia
Malta Mediterraneoan nagusi izan diren herrien eraginpean egon da mendeetan, estrategiaren aldetik balio handia duen tokia baita.
Historiaurrea
Maltako lehen biztanle neolitikoekin, zibilizazio megalitiko indigena inportante bat garatu zen uharteetan. Kultura horrek tenpluak eraiki zituen, K.a. 3600 eta K.a. 700 artean, hiru aldi edo fasetan, eta munduan zutik dauden eraikin zaharrenetariko batzuk dira. Göbekli Tepe eraikin multzoa zaharragoa den arren, Egiptoko piramiderik antzinena K.a. 2630 eta 2611 artekoa da, hau da 1000 urte beranduagokoa.
Antzinaroa
Megalitoen kultura propioaren ondoren, feniziarren (K.a. XVIII-IX. m.), greziarren eta kartagotarren (K.a. VII. m.) bizitoki izan zen. K.a. 218. urtean Erromaren mendean gelditu zen. Elezaharrak dioenez, K.o. 60 urtean, San Paulok, zihoan ontziak hondoa jo zuelarik, Maltara iritsi eta kristau erlijioa irakatsi zien hango biztanleei. 395. urtean Erromako Inperioa zatitu zenez geroztik, Sortaldeko eskualdearen mendean egon zen Malta.
Ondoren bandaloen (454), ostrogodoen (494) eta bizantziarren (533) mendean egon zen.
Erdiaroa
870. urtean arabiarren eskuetan gelditu zen; arabiarrek eragin handia izan zuten Maltako hizkuntzan eta kulturan eta Islama zabaldu zuten. Maltera, egun, arabiera haren ondorengo hizkuntza da, eta gerora kristau erresumek berreskuratu zuten arren Malta, erlijioa aldatu zen berriro kristautasunera, baina ez hizkuntza.
1091n Roger I.a normandiar aitonen semeak hartu zuen uhartea, eta 1245ean, Frederiko II.ak arabiarrak uharteetatik kanpora egotzi zituen. 1266an, Karlos I.a Napoli eta Siziliako lehen erregeak hartu zuen uharteen gaineko aginpidea, eta 1283an Petri III.a Aragoikoak. 1530ean Karlos I.a Espainiakoak Jerusalemgo San Juan Ordenaren (Maltako Ordena deitua gero) zaldunen eskuetan utzi zuen uhartea. XVI. mendean Malta uharteak, J. Parisot de La Valette Maltako Ordenako Maisuak egindako harresiei esker, turkiarren erasoei eutsi zien.
Maltako Ordenatik britainiar agintera
XVII. mendean itsaslapurren babesleku izan zen. XVIII. mendearen erdialdetik aurrera Mediterraneoaren eta Sortaldearen arteko merkataritzagune nagusia izan zen frantsesentzat. Hala, 1798an, Maltako Ordena ahuldurik zegoela, Napoleonek hartu zuen Malta. Maltarrek, britainiarren laguntzaz, frantsesak uhartetik kanpora egotzi zituzten 1800an; britainiarren babesa eskatu zuten, eta 1814az geroztik, 1964an burujabetasuna lortu zuten arte, Britainia Handiaren babespean egon zen. XIX. mendean Britainia Handiaren itsasontzien babesgune nagusia izan zen, Britainia Handia eta Indiaren arteko merkataritza harremanetan.
XX. mendean istiluak izan ziren britainiarrek Maltako hizkuntza ofizialtzat hartzen ez zutelako, eta Maltari autonomia onartzen ez ziotelako. Bigarren Mundu Gerran Maltak Italiako eta Alemaniako hegazkinen erasoei eutsi zien; uhartea balio handikoa izan zen gerran, handik Siziliaren eta Libiako alemaniarren arteko komunikazioa eten ahal izan baitzen.
Estatu independentea
1947an maltarrek autonomia lortu zuten. 1964ko irailaren 21az gero (Parisko hitzarmena) Malta independentea da. 1974ko irailean errepublika egitura onartu zuten. 1979an Britainia Handiko gudarostea Maltatik atera zen, eta harrezkero ez da gune militarrik ezartzerik onartu. 1980-1982 bitarteko urteetan, Mediterraneoko petrolio hobien ustiapena zela eta, Maltaren eta Libiaren arteko harremanek okerrera egin zuten.
1984an adiskidantza eta elkarlaguntzarako hitzarmen bat izenpetu zuten bi herrialdeek. Alderdia Laborista hamasei urtez gobernuan egon ondoren (Dom Mintoff lehendabizi, eta Mifsud Bonnici gero), 1987ko hauteskundeetan Fenech Adami buru den Alderdi Nazionalista izan zen garaile. Honek Estatu Batuetara hurbiltzeko politika bideratu zuen. Inportazioak liberalizatu, merkataritzarako eremu askeak sortu, eta turismoa eta atzerritarren inbertsioa bultzatu ziren.
1992ko otsailean Lehen Ministro hautatu zuten ostera Adami, Alderdi Nazionalistak botoen % 51,77 eskuratuta eta Alderdi Laboristak % 46,50. Herrialdea Europar Batasunean sartzea zen Adamiren xede nagusia. 1993an adierazi zuenez, Maltak Europar Batasunean sartzeko baldintzak betetzen zituen, demokraziari eta giza eskubideei zegokienez, baina herrialdearen egitura ekonomikoa “zaharkitua“ zegoelakoan, oinarrizko erreformak egitea eskatu zitzaion.
1995eko ekainean Europar Batasunak diru-laguntza eman zion herrialdeari erreforma horietarako, eta 1996aren bukaeran herrialdea Europar Batasunean sartzeko negoziazioak hasiko zirela iragarri zen. 1996ko urriko hauteskundeetan Alderdi Laboristak botoen % 50,7 eskuratu zituen, eta Alderdi Nazionalistak % 48,7. Alfred Sant izendatu zuten Lehen Ministro. Gobernu berriak Malta NATOtik atera zuen. Santek adierazi zuen bere herrialdeak neutral jokatuko zuela, Mediterraneoan segurtasuna eta egonkortasuna bermatzearren.
Halaber, Europar Batasunean sartzeko programa geldiarazi zuen, eta sarrera hori polikiago eta pixkanaka –merkataritza libreko edo lankidetzako hitzarmenen bidez– egiteko asmoa azaldu zuen. 1998ko martxoan, oposizioak eskatutako zentsura boto batek gobernuaren dimisioa eragin zuen.
21. mendea eta Europako Batasuna
Malta 2004an sartu zen, azkenik, Europar Batasunean. 2007ko ekaineko Europako Kontseiluan adostu bezala, Malta euroaren zonaldean sartu zen 2008ko urtarrilaren 1ean.
21. mendean, Maltako bizitza politikoko eskandalu handiena Daphne Caruana kazetariaren hilketa izan da, 2017an bonba autoz egindako atentatuan eraila. Caruanak ikertu egiten zituen Maltako aberatsek Gobernuarekin dituzten konexioak, zeinak negozioen iturri dira askotan. 2019an. ikertutako enpresari horietako bat, Yorgen Fenech atxilotu zuten, eta horrek ekarri zuen Gobernuko kabinete-buruaren, Keith Schembriren, dimisioa, konexioak baitzituen Fenechekin. Protesta gehiagoren ondoren, Joseph Muscat lehen ministroak ere kargua utzi zuen.association with Caruana Galizia's murder. Epaiketa eta kondenek, dena dela, mafioso eragile zuzenak kondekatu dituzte, baina ez gaineko diru eta aginte mailako konexioak.
2022an, Maltako politikari bat, Roberta Metsola, aukeratu zuten Europako Parlamentuko presidente; David Sassoli aurrekoa gaixotasunak jota hil ondoren. Eskuin joerako eta abortoaren kontrako politikaria da Metsola.
Banaketa administratiboa
1993tik Malta 5 eskualde eta 68 udalerri edo udal kontzeju ezberdinetan banatzen da.. Udalerrien eta Maltako Gobernuaren artean, Eskualdeko Batzarrak (Kumitat Reġjonali) daude.
Demografia
Maltarrak (%96) feniziarren, arabiarren, italiarren eta ingelesen ondorengoak dira. Britainiar jatorriko gutxiengo bat ere badago. Biztanle gehienak Maltako uhartean bizi dira, hiri txikietan. Hiriburuaz gainera, Birkirkara (22.000 biztanle), Qormi (20.000) eta Silema (13.500 biztanle) dira hiri nagusiak. Hizkuntza ofizialak ingelesa eta maltera dira. Maltak Europar Batasuneko biztanle dentsitate handiena du, alde handiz: 1.282/km2.
2006n uhartean 400.000 pertsona biziz gain, kanpoaldean maltar jatorrizko hainbat jende dago:
Erlijioari dagokionez, maltarren %98 katolikoak dira.
Ekonomia
Nekazaritzak garrantzi handia du Maltako ekonomian. Lurraren %40 inguru dago landuta, baina herrialdeko biztanle dentsitate handia dela, batetik, eta lurraren pobretasuna, bestetik, elikagaiak inportatu egin behar izaten dituzte. Patatak, tomateak, meloiak, garia, garagarra, barazkiak, fruitu arbolak, mahastiak eta loreak lantzen dira batez ere.
Horretaz gainera aipagarriak dira elikagaiak eraldatzeko industria, ehungitza, altzariak, tabakoa, makina arinak, eta produktu kimikoak, besteak beste. Dena dela, ekonomia kanpo merkataritzaren mende, manufakturen mende eta, batez ere, turismoaren mendean dago.
Hizkuntzak
Maltera uharteko bertako hizkuntza da, ofiziala ingelesarekin batera. Jatorri arabierazkoa izan arren, latindar alfabetoaz idazten da. Italiera ere oso hedatua dago (1934ra arte ofiziala zen).
Gizateriaren Ondare
Maltak UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko hiru leku ditu:
Kirolak
Maltako Tourra (ofizialki, Tour ta Malta ) da herrialdeako itzuli garrantzitsuena. Lau etapa izaten ditu Malta zein Gozo-ko uharteetan zehar. Martxoan edo apirilean izaten da. Herrialde txikia denez, zirkuituko etapak izaten dira. 1990. urtean izan zen lehenango ekitaldia.
Joxe Urteaga Oria
Haurra zela Joxe Migel Ormazabal Mutiloarekin soinu txikia jotzen ikasi eta 13 urterekin Joxe Oria Irizar osaba panderojolearekin batera aurrez 1920an sortutako Zumarragako Trikitixa taldean estreinekoz jo zuen. Gerora bikoteari Inixio, Seberen eta Migel anaiak panderoa joz batu zitzaizkien
Euritako
Euritakoa edo aterkia euritik babesteko erabiltzen den tresna eramangarria da. Eusteko masta bat duen oihalezko edo plastikozko estalkia da. Oihala mastari lotzen zaio erradialki banaturik dauden artikulatutako hagatxo batzuen bitartez. Modu horretan, euritakoa itxi eta ireki daiteke, eramateko erosoagoa izan dadin.
Shannon Johnson (saskibaloi jokalaria)
Shannon Regina Johnson (Hartsville, Hego Carolina, 1974ko abuztuaren 18a) estatubatuar saskibaloi jokalari ohia da. 2 domina lortu zituen Estatu Batuekin munduko txapelketetan eta Olinpiar Jokoetan.
Phothecla
Phothecla Lycaenidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Thecla photismos da.
Shannon Johnson (saskibaloi jokalaria)
Kirol ibilbidea
Bere ikasketen ondoren, Johnsonek Columbus Quest taldean jokatu zuen, norekin 1997ko eta 1998ko American Basketball League txapelketak irabazi zituen.
1999an, WNBAko Orlando Miracle taldean aritu zen. Fenerbahçe Istanbul ere jokatu zuen, Turkian 1999ko neguan – 00 denboraldian –. Taldea Connecticutera joan zen 2003an, eta gaur egun Connecticut Sun bezala ezagutzen da. 2004ko denboraldia baino lehen, Johnsonek San Antonio zilarrezko izarretara eraman zuen.
2007ko martxoan, Johnsonek Detroit Shock taldearekin sinatu zuen. Pat Hewitt izena du, saskibaloiko entrenatzailea, eragin handiena duena. 2008ko martxoaren 7an, Johnsonek Houston Cometsekin sinatu zuen. Kometak tolestu zirenean, ez zuten jaso sakabanatze-proiektuan, beraz, aske bihurtu zen.
Johnson WNBA All-Star izan zen 1999, 2000, 2002 eta 2003an. Espainian jokatu zuen Ros Casares Valencia (2001-2002), Perfvesías Avenida (2002-2003), Dynamo Mosku (2003-2004), Wisla Cracovia (2004-2005), Cadi la Seu (2005-2006), Tarsus Beledeyesi (2006-2007), Palacio de Congresos (2010-2010) eta 2008 (2010-2010). Klubaren funtsezko faktore bat ere izan zen, 2011ko maiatzaren 1ean taldea Bat formulako Dibisiora eramaten lagundu zuenean.
AEBko saskibaloia
Jones Cup-eko kide izateko gonbidatu zuten 1996an. Johnsonek 4,8 puntu gainditu zituen partida bakoitzeko eta 18 lapurreta erregistratu zituen, taldeko bigarren altuena.
Johnsonek AEB ordezkatu zuen 1997ko Marsalan, Sizilian eta Italian jokatutako Munduko Unibertsitate Txapelketan. Johnsonek 2,3 puntu baztertu zituen partida bakoitzeko.
2002an, Zhangjiagang, Changzhou eta Nanjing (Txina) munduko txapelketetan parte hartu zuen talde nazionalaren izena eman zitzaion. Van Chancellor entrenatu zuen taldea. Final-laurdenetan, Johnson bankutik irten zen 20 puntu lortzeko, AEBetako taldeak Espainiaren aurka irabazten eta aurrera egiten laguntzeko. Australia finalerdietan garaitu ondoren, Estatu Batuetako taldeak Errusiari aurre egin zion urrezko domina lortzeko. Johnsonek lapurreta bat izan zuen partida hartan... bi puntuko aldea izan zuenean. Johnsonek 9,1 puntu gainditu zituen partida bakoitzeko eta 18 laguntzaile zituen, bigarren aldiz taldean lotuta.
2004ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen USA Basketball taldeko kidea ere izan zen.
Arcadia (Missouri)
Arcadia Missourieko hiri bat da. Iron konderrian kokatua dago. 2010ean 608 biztanle zituen, 2.14 kilometro koadrotan banatuta.
Luka Modrić
Luka Modrić (Zadar, Dalmazia 1985eko irailaren 9a - ) kroaziar futbolaria da, erdilaria, eta, egun, Real Madrilen jokatzen du. Horrez gain, Kroaziako selekzioan ere nazioarteko jokalari finkoa izan ohi da.
Zelaian, edozein posiziotan balio handiko kidea da, baina, normalean, erdian jokatu ohi du. 16 urte besterik ez zuen GNK Dinamo Zagreb taldearen beheko mailatan hasi zenean eta 6 titulu eskuratu zituen klub horretan, 2008ko erdialdean Tottenham Hotspur Football Clubera aldatu zuten arte.
Londresen lau denboraldiz egon ondoren, Real Madrilera pasatu zuten, ordu batzuk geroago, Espainiako Superkopa eskuratu zutelarik. Bigarren denboraldian, berriz, Errege Kopa eta UEFAko Txapeldunen Liga ere eskuratu zituzten.
2006az geroztik, Modrić nazioartekoa da Kroaziako futbol selekzio nazionalean eta 2 Munduko Futbol Txapelketa eta 2 Europako Futbol Txapelketa borrokatu ditu, 2008an bereziki nabarmendu zelarik eta UEFAk antolatutako torneoaren 11ko oneneko kide izan zen.
Biografia
Gerra aurretik, lehengusuek diotenez, mutiko alaia zen eta ez zen sekula geldi egoten, honantz eta harantz, azkarra baino azkarragoa. Familiartean gogoratzen dutenez, aitonaren etxean zegoenean, lagun bila joaten zen korrika eta, ez bazituen aurkitzen, bere etxera itzultzen zen; argitu beharra dago 10 km zeudela aitona eta bere etxearen artean.
Jugoslaviar asko bezala, gerra piztu zenean, dena utzi beharrean izan ziren eta, ezer hartzeko betarik gabe, ihes egin zuten. Aitak etxetik 500 metrora Modricen aitona nola erailtzen zuten ikusi zuen. Etxera joan eta emaztea eta semea hartu eta alde egin zuen handik. Orduz gero, ostatuetan bizi behar izan zuten, maiz logela beste errefuxiatu batzuekin konpartituz. 7 urte besterik ez zituen haurrak, baina begirada tristea gogoratzen dute garai hartako ezagunek, kopeta iluna. Futbolariak, ordea, ez zela ezertaz ohartu dio.
Aita milizianoa frontera joan beharrean izan zen eta Luka amarekin geratu zen, bonba artean. Ama saiatu zen gerratik aldentzen eta Zagreben egon ziren. Metraila artean, umea pelotarekin jolasean ibili ohi zen jo eta su.
Aita tekniko aeronautikoa zen hiri horretako aireportuan eta, ama, berriz, jostuna. Ez zeuden ekonomikoki ondo, baina apostua egiteko erabakia hartu zuten hala ere. Horrela, 16 urterekin, Modrić GNK Dinamo Zagreben zegoen. Ez zen hor geratu, ordea, Bosnia-Herzegovinako HŠK Zrinjski Mostar taldeari zeditu baitzioten jokalaria eta honekin jokatu zuen futbolari profesional bezala izan zuen lehen partida. 2003ko abuztuaren 3an izan zen FK Borac Banja Lukaren aurka eta 1-0 irabazio zuten. Denbora baten ondoren, Bosnia-Herzegovinako futbol ligako jokalari hoberena aukeratu zuten Modrić.
Esperientzia honen ondoren, Kroaziara itzuli zen NK Inter Zaprešić taldera zedituta eta bigarren bukatu zuen Prva HNL ligan.
GNK Dinamo Zagreb
Zesio pare horien ondoren, Luka hasierako klubera itzuli zen eta, 2005/2006 denboraldian, GNK Dinamo Zagrebek Kroaziako liga eskuratu zuen, Prva HNL deritzona. Modrićek 7 gol sartu zituen eta horrela lortu zuen lehen titulua profesional mailan.
2007/2008koa Lukaren azken denboraldia izan zen GNK Dinamo Zagreben eta berriro lortu zituzten aurreko tituluak.
Tottenham Hotspur Football Club
Europako kluben interesa piztu zuen, jada, eta Modrićek Tottenham Hotspur Football Clubekin fitxatu zuen Premier Leaguen eta 2008ko apirilaren 26an konfirmatu zen aldatze hori. Klubak 16,5 milioi libera ordaindu zituen, 20 bat milioi euro -zenbait medioen arabera, 27-, Modrićek garai horretan garestiena zen Darren Benten fitxaketa berdindu zuelarik. Urte horretako abuztuaren 16an egin zuen Modrićek debuta, Middlesbrough Football Clubaren aurka eta 2-1 galdu zuten.
Lehen denboraldiaren hasieran, erdilariak belauneko lesio bat jasan zuen eta, horrekin batera, hainbat medioen arabera, arinegia zela esaten hasi ziren Premier baterako. Hori gutxi balitz, bere kontratazioa egin zutenean indar gehien jarri zuen pertsonetako bat, Juande Ramos entrenatzailea, aldatu egin zuten eta Harry Redknappek hartu zuen haren ordea.
2008ko abenduaren 18an, Modrićek lehen gol ofiziala sartu zuen Tottenhamentzat, FC Spartak Moskuren aurka. Eurrusiarrak aurrea hartuta zeuden, 0-2 lehen denboran, baina Modrićek 67. minutuan anotatu zuen. 7 minutu geroago, berriz, Huddlestonek markatu zuen, berdinketa lortuz eta, horrela, hurrengo fasera pasatzeko aukera izan zuten. 3 egun geroago, abenduaren 21ean, Modrićek lehen tantoa egin zuen Premier Leaguen, Newcastle United Football Cluben aurka.
Ingalaterrako Futbol Kopan ere estreinatu zen eta 3-1 irabazi zuten Wigan Athletic Football Cluben aurka.
Modrićek 44 partida jokatu eta 5 gol sartu zituen denboraldi horretan.
Garai honetarako, Manchester United Football Club edo Chelsea Football Club bezalako klubek interesa jarri zuten jokalariagan, baina honek 2010eko maiatzaren 30ean, bere klubarekin anpliatu zuen kontratoa, 2016ra arte.
2010eko irailaren 11n, Modrićek denboraldiko lehen gola sartu zuen, 1era berdinduta amaitu zen West Bromwich Albion Football Cluben aurkako partidan. 32. minutuan, ordea, aldatu beharrean izan ziren, lesioa jasandako hanka beran kolpea izan zuelako, baina berehala argitu zuten ez zela aurrekoaren neurrikoa izan.
Messier 29
Messier 29 izar kumulu bat da, Cygnus konstelazioan. Charles Messierek aurkitu zuen n.
Luka Modrić
Tottenham Hotspur Football Club
Azaroaren 24an, lehen gola markatu zuen UEFAko Txapeldunen Ligan, Werder Bremenen aurka 3-0 irabazi zutelarik.
2011ko urtarrilean, Manchester United Football Cluben aurkako partidaren ondoren, horrela esan zuen Harry Redknapp entrenatzaileak:
Denboraldian zehar, Modrićek Premier Leagueko 32 partida jokatu zituen, 3 tanto markatu eta 2 asistentzia. Ekipoko partidako paseen promedio altuena lortu zuen berak: 62,5 eta %87,4ko prezisioaz.
2011n, berriro saiatu zen Chelsea Football Club mutila bereganatzen, baina Tottenham Hotspur Football Clubek uko egin zien 27 milioiko eskaintzari. 40 milioietara igo zuten eskaintza, baina ez zen akordiorik egon eta Modrić, joateko prestatuta bazegoen ere, bertan jarraitu beharrean izan zen.
Modrićek, beraz, Tottenham Hotspur Football Clubean jarraitu zuen eta, 2011ko irailaren 18an, markatu zuen denboraldiko lehen tantoa, Liverpool Football Cluben aurka, 4-0 geratu zirelarik.
2012ko maiatzaren 2an, Bolton Wanderers Football Cluben aurka anotatu zuen, 1-4 irabazi zutelarik. Hau izan zen Tottenham Hotspur Football Clubeko kamisetarekin markatuko zuen azken gola.
Real Madril
Asteetan negoziatzen ibili eta gero, 2012ko abuztuaren 27an, Real Madrilek webean iragarri zuen Modrićen fitxaketa. 30 milioi eurotan baloratu zen aldaketa eta jokalariaren errendimenduaren baitako pizgarriekin puztu zitekeen zenbaki hori. Kroaziarrak 5 denboraldietarako sinatu zuen kontratua klubarekin eta, 2 egun geroago, debuta egin zuen Espainiako Superkopan Bartzelona Futbol Klubaren aurka. Modrić 83. minutuan atera zen Santiago Bernabéu estadioko zelaira, Özilen ordez, eta 2-1 garaipenaz, titulua eskuratzeko aukera izan zuten.
Irailaren 2an, Ligako hirugarren partidan, Modrić titularra izan zen lehenengo aldiz, Granadaren aurka eta oso kritika onak jaso zituen.
Lehenengo tantoa, berriz, azaroaren 3an markatu zuen eta Real Zaragozaren aurka izan zen. 4-0 amaitu zuten.
Rhinobatos prahli
Rhinobatos prahli Rhinobatos generoko animalia da. Arrainen barruko Rhinobatidae familian sailkatzen da.
Luka Modrić
Real Madril
2013ko martxoaren 5ean, Modrićen dizdira nabarmendu zen bereziki. UEFAko Txapeldunen Ligan, Manchester United Football Clubaren aurka, 59. minutuan sartu zen jokura eta partida aldrebestu zien erabat haiei. 1-2 irabazi zuten eta txapelketaren final-laurdenetarako klasifikatu ziren horrela.
2013ko abenduaren 10ean, denboraldiko lehen tantoa markatu zuen FC Københavnen aurka eta ekipoan bere merezitako lekua zuela erakutsi zuen.
2014a ere urte ona izan zen Modrićentzat eta Carlo Ancelottik ere goraipatu zuen, beste askok bezalaxe:
2014ko maiatzaren 24an, UEFAko Txapeldunen Liga irabazi zuten, Atletico Madrili 4-1 irabazi ziotelarik. Berriro izan zen erabakiorra Modrić, partidaren 93. minutuan, Sergio Ramosi kornerra jaurti zionean eta honek prorrogarako bidea ireki ahal izan zuenean.
2014ko abuztuaren 12an, UEFAren Europako Superkopa irabazi zuten, Sevillari 2-0 irabazi ziotelarik.
Selekzio Nazionala
2006ko martxoaren 1ean debutatu zuen Modrićek Kroaziako selekzioan, enpaten amaitu zuen Argentinaren aurkako amistoso batean. Berehala adaptatu zen mutila selekzioaren jokora eta horrek Kroazia ordezkatuko zutenen zerrendarako lekua eman zion.
Modrićek jokatu zuen lehen Europako Futbol Txapelketa 2008koa izan zen eta bere taldeko lehenengo partidan egin zuen debuta, Austriari 0-1eko tantoa markatu ziolarik.
2012ko Europako Futbol Txapelketan ere hartu zuen parte, baina ez zuten final-laurdenetarako klasifikatzerik lortu.
Bizitza pertsonala
GNK Dinamo Zagreben jokatzen zuen garaietan, bera baino 3 urte zaharragoa zen Vanja Bosnic ekonomialaria ezagutu zuen. Ekipoaren administrazioaren buru zenaren alaba zen eta kirol agentzia batentzat egiten zuen lan. Telefonoz deitu omen zion jokalariari eta, hitz egitea ez duela gustuko esaten baduete ere, 3 orduz egon omen ziren hizketan.
Aurrena ezkontza zibila egin zuten eta, urtebete geroago, elizaz, Zagreben. Bi ospakizun horien artean, semea jaio zen, Ivan eta gerran hil zuten aitonaren izena jarri zion honi. Alaba txikiago bat ere badu, Ema.
Yorkeko Erresuma Bikingoa
Yorkeko Erresuma Bikingoa (antzinako eskandinavieraz: Jórvík) Britainia Handian 866 eta 954 artean izandako herrialdea izan zen. Bertan Danimarkatik etorritako bikingoek estatu finko bat ezarri zuten, York hiriburua zuena. Hiriaren inguruan zegoen eskualdeak Danelaw zuen izena, X. mendearen bigarren zatian daniarrek zuten eskumenaren izena ere izan zena.
Historiografian Eskandinaviar York ere izena du, IX. mendearen amaieran eta X. mendearen lehenengo zatian errege bikingoen aginpean zegoen Northumbriako Erresuma izendatzeko erabiltzen dutena.
Luka Modrić
Klubak
Iturria: ESPN Deportes. - Página oficial del Dinamo Zagreb - NHNogomet - Transfermarkt.
Yorkeko Erresuma Bikingoa
Etimologia
Jórvík antzinako eskandinavierazko izena antzinako ingelesezko Eoforwic izenaren baliokidea da, biak X. mendeko York hiriaren toponimoak direlarik. Antzinako eskandinavierazko jór- aurrizkia jofurr hitzetik dator, antzinako ingelesezko eofor (basurde edo buruzagi) baliokidea duena. Wic atziskia, berriz, aitzinindoeuroperakoa da, eta «gotorleku» (vicus) esan nahi du. Bikingoek atziskia aldatu zuten vík (portu edo badia) hitza erabiltzeko. Beraz, toponimoak: «buruzagien portua» esan nahi du.
Geografia
Erresuma bikingoaren eremuak iparraldeko Ingalaterraren gehiena barnean hartzen zuen, Wessexekin zituen gerrak zirela eta mugak etengabe aldatuz. Jórvikek lotura estua zuen Irlandako eremua bikingoarekin, Dublingo Erresumarekin hain zuzen ere.
Historia
Erromatarrek York eratu zuten, Eboracum izeneko castrum moduan. Anglosaxoiek merkataritza-gune bat ezarri zuten eta Eoforwic izena eman zioten. Bikingoen lehenengo erasoa 866ko azaroan izan zen, noiz Ragnar Lodbroken semeetako bat zen Ivar Hezurgabeak hiria hartu zuen. Hau Gudaroste Pagano Handiaren buruzagietako bat izan zen eta East Angliatik iparralderantz jo zuen orduko gerra zibila aprobetxatuz. Tregoa baten ostean, anglosaxoiek elkartu ziren. Hala eta guztiz ere, 867ko martxoan ezin izan zuten York berreskuratu eta, gainera, bikingoek Deira konkistatu zuten. Handik Mercia eraso arren, anglosaxoiak eusteko gai izan ziren. Yorkeko artzapezpikuak paganoak lagundu omen zituen eta northumbriarrek 872an hiria denbora baterako berreskuratu zutenean bertatik bota zuten. Edonola ere, bikingoek bere aginte itzuli zioten eta Guthred erregea Yorkeko katedralean lurperatua izan zen. Txanpon bikingo guztiak Yorken egin zutenez, orduko merkataritza-gune nagusienetariko bat izan zela uste dute.
Jutlandiako daniar agintariak East Anglian ezarri ziren. Danelaweko bost burguek Lindseyko Erresumako muga berdinak mantendu zituzten. Kanuto II.a Handiak, ostera, norvegiar jarlentzat utzi zuen Northumbria eta daniarrentzat East Anglia. Harrezkero, iparraldeko Ingalaterra norvegiar gortaren ikuspegian izango zen, 1066an Harald III.a Norvegiakoa Stamford Bridgeko guduan hil zen arte.
Oraindik XIV. mendean Yorkshireko Ainsty udalerriko King's Square enparantzan Konungsgurtha (euskaraz 'Erregeen Gortea' esan nahi duena) izeneko lekua zegoen, justu erromatar porta principalis sinistra atearen kanpoaldean. Litekeena da, orduan, bikingoen gotorlekua erromatarren gainean eraiki zutela.
Ingalaterrako Erresumak 954an bikingoen erresuma beretu zuen, Erik I.a Norvegiakoa Stainmoreko guduan mendean hartu zutenean. Northumbriak Jórvík anexionatu zuenean, Wessexko kondeak erredundantetzat hartu zuen Jórvíkeko erregearen titulua eta 960an Yorkeko konde izendatu zuen. Hala ere, independentzia politikoaren galerak ez zuen egoera ekonomikoa aldatu eta 1000. urtean herrialdeko bigarren hiri nagusia izan zen, soilik Londres aurrean izanik. Yorkeko konde batzuk eskandinaviarrak ere ziren arren, normandiarrek ordezkatu zituzten. Gilen I.a Konkistatzaileak eskualdeko independentziaren azken aztarnak kendu zituen, hiriaren barnean oste militarrak ezarriz. 1070 eta 1085 artean, daniar bikingoek saiakera batzuk egin zituzten Jórvík berreskuratzeko baina ezin izan zuten hiria hartu. Henrike II.a Ingalaterrakoak Yorkeko konderria indargabetu zuen.
Horia (Tulcea)
Horia Errumaniako udalerri bat da, Tulcea konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Etxe-aldaketa eguna
Jatorria
Batzuen ustez, egun horretan kontratuak eten eta, beraz, etxez aldatzeko ohitura lehendik zetorren, eta arauak fenomenoa ofizialdu besterik ez zuen egin. Batzuek diote kolonizatzaile herbeheretarrak egun horretan iritsi zirela Manhattan uhartera eta horregatik aukeratu zela data; beste batzuek, Ingalaterran ospatzen zen May Dayak eragin zuela erabakia.
Historia
1820an, New Yorken, hiriko araudiak lege berri bat jaso zuen: beste datarik zehaztu ezean, etxebizitzen alokairuen kontratuak maiatzaren lehenera arte egongo ziren indarrean. “Etxe-aldaketak egun bakarrean egitea ohitura zaharra” zela, “hiria txikia zen, biztanleak urriak ziren eta gehienak etxe berean urte luzez bizi ziren garaikoa”, John Pitard New Yorkeko Elkarte Historikoaren sortzaileetako batek 1832an edo 1833an Eliza alabari gutun batean azaldu zionez.
Hiriaren oparotasun biziak biztanle berri samaldak erakartzen zituen. Hainbeste jendek bizitokia izan zezan, etxebizitzen eraikuntzak eta alokairuen merkatu espekulatiboak nabarmen egin zuten gora. Hala, alokatzaileek errenta neurriz kanpo igotzeko aprobetxatzen zuten maiatzaren leheneko legea, eta maizter askok urtero arrazoizko prezioan beste etxe bat bilatu behar zuten. Denek egun berean egiten zuten aldaira.
Goizeko 9etan hasten zen gurdien joan-etorri nahaspilatsua. Konderriko milaka orgazain biltzen ziren hirian, egun bakarreko pagotxaren bila. Altzariak batetik bestera garraiatzeko eskaera gero eta handiagoa zenez, haiek ere prezioak puztu zituzten. Hainbat astetako jornala ordu gutxi batzuetan irabazteko joan-etorri asko egin behar zituzten, gainera, eta presak kaosa areagotu zuen.
Lekukotzak
Frances Trollope idazle ingelesak honela deskribatu zuen anabasa: “Maiatzaren 1ean New Yorkeko populazio izurritik ihesi ebakuatzen ari direla dirudi”. Davy Crockett abenturazaleari moving dayak iritzi kontrajarriak eragin zizkion 1834an: “Broadwayera itzuli ginenean, hiri osoa kalamitate latz batetik ihesi zihoala iruditu zitzaidan (...) Jolasean daudela dirudi, dibertimendu hutsez aldatzen direla etxez”. George Templeton Strong abokatuaren arabera: “''Hiria ez dut sekula ikusi halako egoera kaotikoan. Etxeek barrenak kalean husten dituztela dirudi. (...) Zibilizazioaren aro nomada eta migratzailetik ez dugu aurrera egin, Tartariako estepako behizainak bezalakoak gara''”.
Amaiera
XX. mendeko lehen urteetan, milioi bat inguru newyorktar aldatzen ziren etxez maiatzaren 1ean. Baina bi mundu gerren ondorengo estualdiek ohituraren gainbehera ekarri zuen. 1945ean New York Timesek legea indargabetu zutela jakinarazi zuen: “Etxebizitza eskasiak etxe-aldaketaren eguna ezabatu du”.
Cirrhitichthys oxycephalus
Cirrhitichthys oxycephalus Cirrhitichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Cirrhitidae familian sailkatzen da.
Jules Romains
Jules Romains (Jaiotza-izena: Louis Farigoule ; Saint-Julien-Chapteuil, Loira Garaia, 1885eko abuztuaren 26a - Paris, 1972ko abuztuaren 14a) frantses idazlea izan zen.
Unanimismoaren dotrina ezagutarazi zuen XX. mendearen hasieran, norbanako-multzo batek arima komuna duelako ustea. Garai hartan argitaratu zituen L´âme des hommes (1904, Gizakien arima) eta La vie unanime (1908) poesia-bildumak. Unanimismoaren gaia erabili zuen, halaber, Odes et prières (1913, Odak eta otoitzak) poesia-bilduman, Mort de quelqu´un (1911, Baten heriotza) eta Les copains (1913, Adiskideak) eleberrietan. Arrakasta handia lortu zuen, aldi berean, antzerkirako prestatu zituen lanekin: Monsieur Le Trouhadec saisi par la débauche (1923, Gehiegikeriak bultzatutako Trouhadec jauna) eta, batez ere, Knock ou le triomphe de la médecine (1923, Knock edo medikuntzaren garaipena). Handik aurrera, bere bizitzako lanik handiena idazten hasi zen, 27 liburukitan bildu zuen Les hommes de bonne volonté (1932-1956, Borondate oneko gizakiak) literatura-lana. Obra horretan xehetasun handiz deskribatzen du bere garaiko frantses gizartea. Bere bizitzako azken urteetan, ohiturazko eleberri multzo bat idatzi zuen: Une femme singulière (1957, Emakume berezia), Le besoin de voir clair (1958, Argi ikusteko beharra) eta Mémoires de madame Chauverel (1959, Chauverel anderearen memoriak). Harenak dira, halaber, Lettres à un ami (1964-1965, Gutunak lagun bati) eta Amitiés et rencontres (1970, Adiskidetasunak eta topaketak) biografia-lanak.
La vampira de Barcelona
La vampira de Barcelona 2020ko Lluís Danés kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Sinopsia
Bartzelonan bi hiri desberdin bereiz daitezke klase sozialaren arabera, XX. mendearen hasieran. Ezustean, familia aberats bateko alaba desagertuko da, eta Polizia susmagarri bila hasiko da: La Vampira del Raval delakoren bila. Egoera ikusita, kazetari bat misterioa argitzen saiatuko da.
Hiroshi Kato
Hiroshi Kato (加藤 寛) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Jean Grenet
Jean Grenet (Baiona, Lapurdi, 1939ko uztailaren 12a - ibidem, 2021eko otsailaren 23a) kirurgilari eta politikari frantsesa izan zen. UMPko kidea izan zen, UDF taldea utzi eta gero eta Parti Radical Veloisieneko (UMPren aliatua) presidenteordea izan zen.
Baionako auzapeza izan zen 1993tik 2014 arte, eta Frantziako Legebiltzarreko kidea 2002tik Pirinio Atlantikoen 5. barrutiaren eskutik (Baionako zonaldea).
Galipentzu
Galipentzu (zaraitzueraz: Gilepentzu; erronkarieraz: Garipentzu) Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Zangozerria eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 55,9 kilometrora. Altuera 345 eta 931 metro artekoa da, eta 56,29 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Barbus profundus
Barbus profundus Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Galipentzu
Nafarroako herririk zaharrenetakotzat jotzen da, eta karrika ia hutsen artean Erdi Aroko ondare oso garrantzitsua gordetzen du. Herria, batez ere herri zaharra, jenderik gabe dagoen arren, bere bi elizak, San Salbatore eta San Pedro, egoera onean mantentzen ditu. Talaia baten gainean dago, eta Nafarroako Erresumaren mugako gotorleku zahar horretatik Aragoi ibaiaren ibarra eta eskualde osoa ikusten dira, udalerrian bizi diren arrano beltzen koloniez gain. Biztanle gehienak Galipentzu Berrin bizi dira, ibai ondoko lur lauan.
Bertako biztanleak galipentzutarrak (zaraitzueraz: gilepentzutarrak) dira.
Izena
Galipentzu edo Gilepentzu edota Garipentzu beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Patxi Salaberri filologoak izenaren jatorriari buruzko beste teoria batzuk ere jasotzen ditu, izenaren jatorria gara edo garai euskal ahotsetan oinarrituko luketenak, pendiz edo pendoitz eta phendaitz hitzetekin batera, nahiz eta ez duen baztertzen latinezko callis eta pendius ahotsekiko harremanean oinarritutako izenaren jatorri erromantzea, "bidezidor" edo "maldatsua" adieraziko lukeena. Horrela, Braulio Vigon historialariak herri honen izena Asturiasko Picu Pienzu mendiarekin lotuko luke.
Azkenik, Julio Caro Barojak beste teoria bat ere landu zuen, izena gari eta pentze (belardi) hitzez osatuta dagoela dioena.
Armarria
Galipentzuko armarriak honako blasoi hau du:
Goiburua
Galipentzuko goiburua "Ametsen herria" ("El pueblo de los sueños") da. Lelo modernoa da, turismo arlokoa, herria sustatzeko, herriaren bitxitasunari erreferentzia egiten diona, eta Erdi Aroaren antzeko egoeran mantentzen dena, kale harriztatuak eta harrizko etxeak dituena.
Geografia
Galipentzu Aragoi ibaiaren ibarrean dago, Berdungo Kanalaren eta Oibarko ibarraren artean. Zangozaldean zein Zangozerrian dago, nekazaritza-arro emankor batean, Peñako eta Uxueko mendilerroen artean.
Inguru naturala eta kokapena
Galipentzu Zangozako merindadearen hegoaldeko muturrean dago, Erribera iparraldean. Herrira NA-132 errepidearen bitartez ailegatzen da. Herria bi gunek osatzen dute, batetik herri zaharra, muinoaren gainean San Salbador elizaren inguruan eta bestetik herri berria, Aragon ibaiaren ondoan, eta herri zaharretik 2-3 kilometrora.
Klima eta landaredia
Galipentzuk klima mediterraneo-kontinental lehorra dauka, urteko batez besteko tenperatura 13-14 gradukoa eta prezipitazioak 500-700mm bitartekoak dira. Neguak hotzak eta euritsuak diren bitartean, udan hegoaldeko haizea jotzean, tenperatura maiz igotzen da 30 gradutik gora. Prezipitazioak ugariagoak izaten dira udaberri eta udazkenean.
Jatorrizko arte, haritz eta pinuen arrastoak geratzen diren arren, euren azalera asko gutxitu da nekazaritzaren eta gizakiaren eragina dela eta. Gaur egun, Alepo motako pinuak eta Austriatik ekarritako pinu lariziarrak nagusitzen dira herriaren inguruko baso bakanetan.
Estazio meteorologikoak
Galipentzun ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Kaseda pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 439 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Bere barruan, Donibane izeneko tokian, miliario erromatarraren zati bat aurkitu zen. Aztarnategi arkeologiko bat ere badago Castilletes lekuan. Aurkitutako aztarna arkeologikoen arabera, eremu erromanizatu bat da neurri handi batean. Aurkikuntzarik garrantzitsuenak honako hauek izan dira: miliario bat, gaur egun Nafarroako Museoan; txanpon iberiarrak eta hispaniar-erromatarrak; teselak eta mosaiko batzuk Moloneko mahastian; 0,48 bider 0,20 zati aro bateko hormetan, orain museoan dagoena. Harri landu, zilindriko eta trinko handi bat ere aurkitu zuten, Moloe tokikoek deitua, brontzezko eraztun bat eta eraikin bat Kasedarako bidearen ondoko lursail batean, zenbait silo, eraikin txiki baten oinplanoa, inskripzio zatia, landare-dekoraziodun harlanduak eta garai inperialeko loreontzi batzuk.
Erdi Aroa
Hiribilduen artean dago, zeinen errentak Antso III.a Gartzeitzek bere seme Ramiro I.a Aragoikoari esleitu zizkion 1035 inguruan. X. mendetik Iruñeko Erresumako barruti edo edukitzetako baten erdigunea izan zen, lehenengo talaia musulmanek Aragoi ibaian egindako erasoaldien aurrean, eta zaintza-postua 1076tik Aragoiko lurraldearekiko mugan. Izarbeibarko kronikak aurretik aipatzen du hiribildu gotortu gisa, Oibar, Kaseda, Donamartiri Untz eta Uxuerekin batera. Garrantzia estrategiko handiko herria izan zen, XI. mendean, musulmanen jabetzako lurren aurreko zelatatzeko tokia izateagatik. Musulmanak Nafarroako Erresumatik kanporatzean, Aragoiko Erresumaren erasoen aurkako gotorleku izan zen. Tibalt I.a Nafarroakoak tokiko jauntxoen kargak eguneratu zituen 1237n, 100 kahitze gari eta beste hainbeste olo-kahitze petxa gisa, gehi 200 soldata afariagatik, eta eskulanaren prestazioetatik libratu zuen, eta konpromisoa hartu zuen inoiz ez bereizteko koroaren ondaretik.
Baina Karlos II.a Nafarroakoak herria eman zion 1375ean jurisdikzio baxu eta ertainarekin Fernando Aianzkoari, eta Karlos III.a Nafarroakoak bere bastardo Godofreri 1417n; Joan II.ak Joan Ezpeletakoari eman zion 1453n. Leonor I.a Nafarroakoak bere gaztelua suntsitzeko agindua eman zuen, hainbat urtez eutsi zion petxari, eta herriaren jabetza Koroaren eskuetan geratu zen berriro ere. Katalina I.a eta Joanes III.a erregeek 1496n ordura arte Kristau Ezpeletakoak gozatu zuen bularra betiko errolda bihurtu zuten, eta, bizilagunek hala eskatuta, infanzonia kolektiboaren pribilegioa eman zioten hiribilduari, teorikoki Alfontso I.a Borrokalariak 1119an Sobrarbeko Forua zeritzona bere alde hedatu zenez geroztik.
Aro Modernoa
Herria, Oibar udalerrikoa izan zen 1846ko erreforma administratiboa burutu zen arte. 1687an Karlos II.a Austriakoa erregeak, herritarrek koroari ordaindu beharreko zergak bertan behera utzi zituen, herriak Iruñeko zitadelako ate nagusiaren eraikuntza lanetan dirua ematearen truke. Oibarko herria izan arren, legea eta gaizkileak zigortzeko erabakiak, herriak, herritarrek proposaturiko eta erregeordeak berretsitako alkate batek hartzen zituen. Herrian sor zitezkeen arazoak konpontzeko bestalde, galipentzuarrek izendaturiko lau erregidore zeuden.
XVII. mendean Galipentzuk irina ekoizten zuen hiru harriko errota zeukan Aragoi ibaiaren uren gainean, eta kobrezko meategia Agezarako bidean. San Pedroko bikarioa, herritarren artean aukeratzen zen, eta onuradunak izendatzea erregea eta Martzillako abadearen esku zeuden. 1640. urtea arte, herriko eliza bakarra San Salbatore eliza izan zen, baina XVII. mendearen lehen erdian, eliza honen eta San Pedro elizaren artean sortzen ziren gatazkak zirela eta, apezpikuak bikario bana izendatu zuen eliza bakoitzerako eta eliza bietako patroien jaiegunak ospatuz. Azkenik, 1785ean gotzainak San Pedro eliza, herriko "eliza bakarra" izendatzea erabaki zuen.
Galipentzuko ospitalea, 1706an eraiki zen, eta herriko Kofradia Nagusiaren jabetza izan zen. Bertan, arropaz hornitzen zen eta emakume bat aritzen zen honen kudeaketaz. Betiereko priorea parrokiako bikarioa zen, honek urtero, kofradiako diru kontuak eramateko zaindariak eta alkate bat izendatzen zituelarik.
Espainiako Ondorengotza Gerran, Borboien eta Austriako artxidukearen arteko borrokak eraginda, Nafarroa Garaiak Filipe V.a Borboikoari leial eutsi zion. Hala ere, Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren tropek 1710. urtean erresumaren zati bat hartu zuten, Galipentzu, besteak beste. Aipatutako urteko abenduaren 19an erregegaiaren tropak Zangozan sartu ziren, triskantza handiak eraginez. Mila gizon baino gehiago zeuden. Gero Oibar, Kaseda eta Galipentzu igaro ziren. Urte horren amaieran Melungo kondeak erregegaiaren tropak bota zituen, eta Nafarroa Filipe V.aren alde geratu zen behin betiko.
Erronkaribarko almadiazainek zilarrezko bi erreal ordaintzen zituzten Galipentzutik igarotzean, 1780an Erronkariko ibaxa Nafarroako Gorteetara igo zuen memorial batetik ondorioztatzen denez.
Aro Garaikidea
1810eko otsailaren hasieran, Xabier Mina gerrillariak Areizaga jeneralarengandik Lleidara joateko agindua jaso zuen, Iberiar Penintsulako Gerrarako jarraibideak jasotzera. Horretarako, Aragoi ibaia Galipentzuko zubitik edo Kasedako zubitik igaro behar zuen, frantziarrek defendatuta. Minak Kasedako zubia erasotzea erabaki zuen, eta frantziarrek Galipentzukoaren zaintza alde batera utzi zutenez Kasedakoari laguntzera joateko, Minak Galipentzutik igarotzea lortu zuen. 1811ko otsailean, Frantzikco Espotz Mina jaunaren gerrillarien partida Galipentzuraino hurbildu zen, Aragoira zubitik igarotzeko asmoz. Baina harrapaturik aurkitu zuenez, baita Zangozakoa ere, Irurozkira erretiratu zen. 1811ko apirilaren hasieran, Frantzikco Espotz Mina Galipentzura joan zen, Aragoitik, eta Frantziako zutabe batek jazarri zuen. Galipentzun gaua igaro ondoren, etsaiak Aragoirantz atzera egiten zuela ikusirik, Gareserantz abiatu ziren.
1850. urtean herriak eskola zeukan, eta bertako maisuak 2000 errealeko soldata jasotzen zuen urtero. Errotarriak bira murriztu ziren, eta Aragoi ibaiaren gaineko zubia, aurreko gerretan suntsitua, Gerra Karlistan ere berriz suntsitu zuten. 1850ean zubia berreraikitzeko egurra erabili zen harriaren ordez. Lehen Karlistaldian, 1837. urtean, Galipentzu Karlosek Aragoira eginiko bidaiari abiapuntua izan zen.
1855eko maiatzaren 1eko desamortizazio legea betez, herri horretan, 1862an, Fruta kaleko errementari bat eta irin-errota bat saldu ziren.
1920. urtean, herriak bi eskola eta bi errota zeuzkan. XX. mendearen bigarren erditik aurrera, Galipentzuk ere Nafarroa Garaiko nekazaritza herri txiki gehienek jasandako emigrazioa izan zuen. Ondorioz, biztanleria erdira murriztu zen. 1960ko hamarkadaren amaieran, herriko abadeak, Ciriaco Asinek, herri berria eraikitzeko baimena eskatu zion Nafarroako Foru Aldundiari (gaur egun Galipentzu Berria izenaz ezaguturiko gunea). Herri berria, Aragon ibaiaren ondoan eraikiko zen. Abadearen nahia, herritarren ongizatea hobetzea zen, izan ere, Galipentzu zaharrak daukan erliebe malkartsua dela eta, oso zaila egiten zen egunero nekazaritzan aritzen ziren pertsonek garia udalerriaren goialdean zeuden etxeetara garraiatzea.
Dena den, herri berriaren eraikitzeak, gatazka sortu zuen, auzo berrira joandakoen eta herri zaharrean geratu ziren biztanleen artean. Auzo zaharreko biztanleek, udalak euren etxe eta kaleak utzi zituela salatu zuten, izan ere, udaletxe berria eta herriko biztanleri gazte gehiena, udalerria ezartzen den behealdeko gunean ezarri ziren. Horrez gain, Galipentzu eta Iruñea elkartzen zituen autobusaren ibilbidea, aldatu eta Galipentzu Zaharrera igotzeari utzi zion. "La Montañesa" autobus konpainiaren esanetan, zailegia zen autobusarentzat kale estu eta aldapatsu haietan ibiltzea. Bi guneen arteko gatazka handia izan zen, eta egun batean Galipentzu Berriko sarreran jarritako kartelean hogei tiro inguru egin zituzten.
Urteak igaro ahala, 300 biztanle zituen udalerria hustuz joan da, eta bi Galipentzuek biztanle ugari galdu dute (biztanleri galera handiagoa izan da herri zaharrean). 2008ko erroldaren arabera, Galipentzu zaharrean 50 pertsona bizi ziren, eta behealdeko herri berrian 74 pertsona.
Demografia
biztanle zituen Galipentzuk.