cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liburuzaina eta gaizkileak
Argumentuak
Gaizkile talde basati batek Selene Laburnum liburuzaina bahitu du. Gaizkileek dirutza izugarria eskatu nahi diote Alkateari liburuzainaren truke. Baina, Liburuzaina elgorria zuten haur batzuekin egona zenez, gaizkile guztiak kutsatzen ditu. Hauek eritasuna beren kobazuloko ohean jasaten duten bitartean, Selenek, gaizkile nagusiaren baimenarekin liburutegira ateratzeko aukera izan du, liburuetan sendatzeko erremedio eta botikak bilatzeko. Horren bitartean, Selenek bere bahitzaileei ipuin eta nobelak irakurtzen dizkie. Irakurketa hauen bitartez, gaizkileak gizarteratzeko joera bat hartuz doaz. Bien bitartean, Selene eta gaizkileen nagusiaren arteko erlazioa estutzen doa, elkar maitemintzen diren arte. Gaixotasuna pasa eta Selene aske utzi eta aste batzuk geroago, polizia batek, gaizkile taldeko buruzagia aurkitu eta bere atzetik joaten da atxilotu nahian. Baina honek, liburutegian ezkutatzea lortzen du eta Seleneren laguntzaz, polizia jaunarengandik salbatzea lortzen du. Ondorengo asteetan, Selene eta gaizkileen arteko harremana estutuz dijoa, lurrikara bortitz batek hiri guztia suntsitu eta eraikin eta zuhaitzak txikitzen dituen arte. Gaizkileen buruzagiak bere bizitza arriskuan jarriz Selene salbatu eta harekin ezkondu egiten da.
Ilustrazioak
Ilustrazioak Quentin Blake ilustratzailearenak dira. Liburu honetan konkretuki, zuri beltzean daude ilustrazioak, seguruenik arkatzez eginda. Gainera, bat-batekotasuna eta itxurazko soiltasuna batez eginda daudela dirudi, ondo zehaztu gabeko zirriborroak dirudite. Trazua bizkorra eta urduria da.
Wolf Sariak
Wolf Sariak zenbait arlotan ekarpen zientifiko edo kultural nabarmenengatik Israelen banatzen diren sariak dira.
Ricardo Wolfek sortutako Wolf Erakundeak ematen du 1978tik aurrera. Asmoa urtero ematea bazen ere, 2000 eta 2010 artean sei aldiz baino ez zituzten gehienak ematen eta lau aldiz bakarrik Fisikakoa.
Lycodes lavalaei
Lycodes lavalaei Lycodes generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Akrotiri (Santorini)
Akrotiri (Ακρωτήρι, ahoskatua) Santorini uhartean dagoen aztarnategi arkeologikoa da.
Aztarnategiaren lekuan giza kokagune bat zegoen, eta, indusketetan aurkitutako zeramika eta horma-pinturen estiloak kontuan hartuta, zibilizazio minoikoaren garaikoa izango litzateke. Aztarnategiak, gertu dagoen muino batean dagoen greziar herriaren izena hartzen du, finkapenaren jatorrizko izena ezagutzen ez den bitartean. Indusketetan egindako aurkikuntzek ondorioztatu dute bertako eraikinetako horma-pinturek biztanleriaren benetako bizitza islatzen zutela.
Aztarnategiaren kontserbazio egoera bikaina k. a. II. milurtekoaren erdialdean izandako erupzio bolkaniko batek estali zuelako izan zen.
NGC 2495
NGC 2495 galaxia espiral bat da, Lynx konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
El Portal (Florida)
El Portal Floridako herri bat da. Miami-Dade konderrian kokatua dago. 2010ean 2,393 biztanle zituen, 1.1 kilometro koadrotan banatuta.
Champagne (eskualde historikoa)
Champagne Frantziako eskualde historikoa da, gaur egun Xanpaina-Ardena eskualde gehiena osatzen duena.
XII. mendearen hasieratik konderri titulua edukita, Erdi Aroan ospetsu bilakatu zen Xanpaina Europa osoan azokengatik. Bertako kondea, Tibault IV.a 1234an, Nafarroako errege bihurtu zen, Tibault I.a izenarekin. Izan ere, Antso VII.a ondorengorik gabe hiltzean, erregetza bere arrebaren semearengana, Tibaltengana hain zuzen ere, eskualdatu zen. Beraz, hurrengo urteetan Nafarroako erregeak Xanpainako kondeak ere izan ziren, harik eta Nafarroako eta Frantziako erregea zen Luis I.a Xanapainako dukerria Frantziako koroarekin lotu zuen arte. Hurrengo erregeak, batik bat Karlos II.a, Xanpaina berriro bereganatzen saiatu arren, ez zuten lortu.
Tiroa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoak 50 metro erriflea hiru posizio
50 metroko emakumezkoen errifle hiru posizio 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Asaka Tiro Gunean egin zen 2021eko uztailaren 31n, Japonian.
Serranochromis jallae
Serranochromis jallae Serranochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Esto (Florida)
Esto Floridako herri bat da. Holmes konderrian kokatua dago. 2010ean 356 biztanle zituen, 6.1 kilometro koadrotan banatuta.
Madignano
Madignano Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Madignanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gainesville (New York)
Gainesville  New York estatuko herri bat da. Wyoming konderrian kokatua dago. 2010ean 229 biztanle zituen, 2.22 kilometro koadrotan banatuta.
Sebastes oblongus
Sebastes oblongus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Erreinu (biologia)
Erreinua izaki bizidunak sailkatzeko taxonomia talde nagusia da; filumez edo dibisioz osatuta dago.
NGC 2496
NGC 2496 galaxia bat da, Canis Minor konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Erreinu (biologia)
Duela gutxi arte erreinu maila zen maila gorenena sailkapen biologikoan. Berrienetan domeinua da gorenen dagoena. Domeinu bakoitza erreinuetan zatitzen da eta hauek era berean azpierreinuetan, etab. Ondoren sailkapenaren mailarik altuenetako batzuk agertzen dira:
Palos
Palos (gaztelaniaz: Cabo de Palos) Espainiako lurmuturra da, Cartagenan dagoena. Udalerriko pedania ere bada.
Jasmin
Jasmina edo urkitza (Jasminum) generoa Oleaceae familiako bat da, bere usain eta zuhaixka balio landare handikoa, lore erabilita zein botanika edo bestelakoetan.
Espezieak
(L.) Aiton
Erreinu (biologia)
Oharrak: azpierreinuak eta goifilumak ez dira nahitaezkoak. Filuma animalietarako eta landareetarako (batez ere animaliak) erabili daitekeenez, eta dibisioa soilik landareetarako, filuma idatzi da hemen.
Historia
1735ean argitaratu zen Carolus Linnaeusen Systema Naturae liburuan bi erreinu bereizten ziren: Animalia animalientzako eta Vegetabilia landareentzako (mineralak ere sailkatu zituen hirugarren erreinu batean, Mineralia). Erreinu bakoitza klaseetan banatu zuen, geroago filum (animalientzako) eta dibisioetan (landareentzako) banatuko zirenak.
Gaur egungo sailkapen guztiek mineralak aparte uzten dituzte, birusak ere non kokatu jakin gabe geratzen direlarik ez baitira bizidunak, "paradoxikoki, mundu guztiak hil nahi dituen arren" (James Trefil, 1001 things everyone should know about science).
Lehen organismo zelulabakarrak aurkitu zirenean, esandako erreinu bietan zeuden. Baina bazegoen sailkagaitza zen forma kopuru nabarmen bat, eta aditu bakoitzak leku batean sailkatzen zituen: adibidez, Euglena alga. Ondorioz, Ernst Haeckelek hirugarren erreinu bat sortzea proposatu zuen beraientzat, Protista izenekoa.
Bi inperio, lau erreinu
Bakterioek beste organismoek ez zuten zelula egitura bat zutela ikusteak Chatton bi inperiodun bizidunen banaketa bat egitera bultzatu zuten: nukleoa zuten bizidunak eukariotoan eta ez zutenak prokariotoan.
Chattonen proposamena ez zen bat-batean hartu; bere ordez, Herbert Copelandena erabiliagoa zen. Prokariotoei aparteko erreinu bat jarri zien, hasiera batean Mychota deitua baina geroago Monera edo Bacteria. Copelanden lau erreinuen sistemak animaliak eta landareak ez ziren eukariotoak Protista erreinuan batzen zituen.
Sei erreinu
1980. urtearen inguruan filogenian erreinuak monofilikoak izan zitezen joera zegoen. Animaliak, landareak eta onddoak oso talde itxietara murriztu ziren eta gainontzekoak Protistan sartu ziren. ARN erribosomikoaren ikerketetan oinarrituta, Carl Woesek prokariotoak bi erreinutan banatu zituen, Eubacteria eta Archaebacteria deitzen zirenak (gero Bacteria eta Archaea izendatzera pasatuko ziren).
Laburpena
Denboran zehar erreinuek izan duten bilakaera:
Lycodes luetkenii
Lycodes luetkenii Lycodes generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Sphaerodactylus pacificus
Sphaerodactylus pacificus Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Iván Campo
Iván Campo Ramos (Donostia, Gipuzkoa, 1974ko otsailaren 21a) euskal herritar futbolari ohia da. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin internazionala izan da lau partidutan. Erdiko atzelari edo erdilari defendatzaile lanetan aritzen zen.
Eastville (Virginia)
Eastville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Northampton konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Snuff movie
Snuff movie, euskaraz Snuff filma edota snuff bideoa (ingelesez snuff hitzak "erail" esan nahi du, benetazko krimenak eta tabuak grabatzen dituzten film, bideo eta grabazioak dira, tartean erailketak, bortxaketak, torturak, suizidioak, nekrofilia, infantizidioa eta bestelako tabu eta izugarrikeriak, helburu komertzial eta ikusleen dibertimendurako helburuz. Delitua denez eta orain arte benetazkoak direla frogatu ahal izan ez direnez, hiri kondaira gisa sailkatu ohi den generoa da.
Zineman gai edo azpigenero hau zuzenki jorratu izan duten film ospetsuak Cannibal Holocaust (1980), Tesis (1996) eta 8mm (1999) dira.
Angela Carter
Angela Olive Carter, ezkondu aurretik Angela Olive Stalker, literaturan Angela Carter bezala ezaguna, (Eastbourne, Sussex, 1940ko maiatzaren 7a - Londres,1992ko otsailaren 16a) kazetari eta eleberrigile ingelesa izan zen.
Biografía
Angela Eastbournen, Sussex konterrian jaio zen, Ingalaterraren hegoaldean. Bigarren Mundu Gerran, nazien bonbardaketak zirela eta, Yorkshirera eraman zuten; han haren amonaren etxean urte asko eman zituen. Gerra bukatu ondoren, familiarekin, Londresera joan zen; hiri horretan haren aita, Hugh Alexander Stalker, kazetari moduan lan egin zuen. Nerabe garaietan gazteak anorexiarekin arazoak izan zituen.
Hemeretzi urtekin Croydon Advertiser egunkarian hasi zen lanean. 1960an Paul Carterrekin ezkondu zen. Bikotea Bristolera joan ziren bizitzera. Hiri horren unibertsitatean literatura ikasi zuen. Ikasketak eta egin zituen irakurketak haren liburuetan nabarituko zen: Chaucer, Shakespeare, Wordsworth, Coleridge, Blake, Keats, Dickens, Carroll, Stoker...
Lehenengo eleberria 1966an plazaratu zuen: Shadow Dance. Hurrengo urtean The Magic Toyshop ezaguna atera zuen. Bigarren horretan egileak ahozko tradizioaren haur-ipuinekiko izan zuen interesa nabaria da. Psikoanalisia bere intereseko beste esparrua izan zen. The Magic Toyshop eleberriak Jon Llwellyn Rhys saria eskuratu zuen. 1968an Several Perceptions liburuarekin Somerset Maugham saria eskuratu zuen; sariaren diruarekin, senarra Ingalaterran utzita, Japoniara joan zen; Tokion bi urte bizi izan zen eta artikulu asko idatzi zituen, gero Nothing Sacred: Selected Writings (1982) liburuan jaso zituenak. 1972an Ingalaterra itzuli eta dibortziatu zen. Bath hirira joan zen orduan eta bere lan ezaguneank plazaratu zituen: Fireworks: Nine Profane Pieces, 1973), The Passions of New Eve, 1977, The Bloody Chamber and Other Stories, 1979.
1976an Mark Pearce-rekin ezkondu zen eta literatura-sortzailearen irakasle bezala aritu zen. Egunkari desberdineatan idatzi zuen ere bai: The Guardian, The Independent eta New Statesman. Halaber, unibertsitate desberdinetan kolaboratu zuen. 1992an minbiziaz hil zen.
Galway (New York)
Galway  New York estatuko herri bat da. Saratoga konderrian kokatua dago. 2010ean 200 biztanle zituen, 0.66 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 2497
NGC 2497 galaxia bat da, Lynx konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Malagnino
Malagnino Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Malagninok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eustis (Florida)
Eustis Floridako hiri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 19,214 biztanle zituen, 24.9 kilometro koadrotan banatuta.
Lyngby BK
Lyngby BK (Lyngby Boldklubaf 1921) Lyngby hiriko kirol taldea da. Taldea 1906an sortu bazen ere hainbat arazo izan zituzten eta 1915ean desagertu egin zen. Talde hartan jokatzen zuten jokalariek klub berria sortzea erabaki zuten 1921ean.
Bere garairik onena 80. hamarkadan ezagutu zituen, Danimarkako bi liga eta hiru kopa irabazi baitzituen. 2011-12 denboraldian maila galdu zuen baina 2016an berriz igo eta 2016-17 denboraldian hirugarrena izan da Ligan.
Palmaresa
Danimarkan:
Saint-Brice-sur-Vienne
Saint-Brice-sur-Vienne Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Brice-sur-Vienne udalerrian erroldatutako biztanleak 1.495 ziren. Familiak 620 ziren, horien artean 154 pertsona bakarrekoak ziren (65 bakarrik bizi ziren gizonak eta 89 bakarrik bizi ziren emakumeak), 239 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 207 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 729 etxebizitza zeuden, 635 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 51 bigarren erresidentzia ziren eta 43 hutsik zeuden. 704 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 635 etxebizitza nagusietatik 525 bere jabearen bizilekua ziren, 92 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 105 etxek hiru zituzten, 211 etxek lau zituzten eta 294 etxek bost zituzten. 472 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 235 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 342 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 941 ziren, horien artean 727 aktiboak ziren eta 214 inaktiboak ziren. 727 pertsona aktiboetatik 686 lanean zeuden (374 gizon eta 312 emakume) eta 41 langabezian zeuden (19 gizon eta 22 emakume). 214 pertsona inaktiboetatik 94 erretiraturik zeuden, 63 ikasten zeuden eta 57 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Brice-sur-Vienne udalerrian 647 unitate fiskal zeuden, 1.593 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.398 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 44 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 3 zurginak, 2 iturginak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 liburu denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Saint-Brice-sur-Vienne udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 950 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sphaerodactylus plummeri
Sphaerodactylus plummeri Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Saint-Ferréol-d'Auroure
Saint-Ferréol-d'Auroure Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Ferréol-d'Auroure udalerrian erroldatutako biztanleak 2.182 ziren. Familiak 793 ziren, horien artean 125 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 92 bakarrik bizi ziren emakumeak), 269 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 351 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 880 etxebizitza zeuden, 806 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 45 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 782 etxeak ziren eta 98 apartamentuak ziren. 806 etxebizitza nagusietatik 697 bere jabearen bizilekua ziren, 96 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 28 etxek bi zituzten, 92 etxek hiru zituzten, 251 etxek lau zituzten eta 434 etxek bost zituzten. 702 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 240 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 526 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.497 ziren, horien artean 1.096 aktiboak ziren eta 401 inaktiboak ziren. 1.096 pertsona aktiboetatik 1.042 lanean zeuden (544 gizon eta 498 emakume) eta 54 langabezian zeuden (26 gizon eta 28 emakume). 401 pertsona inaktiboetatik 157 erretiraturik zeuden, 143 ikasten zeuden eta 101 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Ferréol-d'Auroure udalerrian 876 unitate fiskal zeuden, 2.362,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.000 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 76 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 27 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 5 zurginak, 2 iturginak, 6 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2000. urtean Saint-Ferréol-d'Auroure udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 368 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eskalada-murru
Eskalada murrua (Climbing wall Mur d'escalade Rocódromo) eskalada egiteko prestatu den instalazio berezia da. Horren helburua mendian egiten dena espazio gertuago eta prestatuago batean egitea da. Eskalada murruen tamainuak eta itxurak oso desberdinak dira, normalean aukeratutako espazioan egokituak. Murruak segurantza elementuak eta helduleku egokiak ditu eta eskalatzailearen seguritatea zaintzeko elementuak. Berez, Europa Batasunean UNE EN 12572 arauak betetzea derrigorrezkoa da murru berri bat egiterakoan.
Irura
Irura Gipuzkoako ekialdeko udalerri bat da, Tolosaldekoa. 0 biztanle zituen. urtean. UEMAko kidea da.
Eskalada-murru
Eskalada murru motak
Eraikitzeko sistemaren araberako eskalada murru mota asko daude.
Irura
Geografia
Irura Tolosaldearen iparraldean dago, Gipuzkoako hiriburutik 21 kilometro hegoaldera. Oria ibaiak udalerria zeharkatzen du.
Udalerri mugakideak
Iparraldean eta ekialdean Villabonarekin egiten du muga, ipar-mendebalde eta mendebaldean Anoetarekin, eta hegoaldean Tolosarekin.
Sebastes oculatus
Sebastes oculatus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Irura
Historia
Erdi Aroan Irura laborantza-herria zen, Oria ibaiaren ondoan kokatua. 1385eko abuztuaren 4an, Irurak Tolosako hiribilduarekin bat egin zuen ahaide nagusien eredu feudalari aurre egiteko eta nekazariak haiengandik babesteko. Hala ere, Irurak herri-basoen jabegoa mantendu eta bere eremua bereizteko mugarriak jartzen jarraitu zuen.
Eaton (New Hampshire)
Eaton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Carroll konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Irura
Demografia
2019an 1.811 biztanle zituen. Horietatik %10,1k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoen kopurua %11,71 zen.
XXI. mendeko lehen urteetan hazkunde demografiko handia eduki zuen, egin ziren etxebizitza berriei esker.
Ekonomia
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: Lehen sektorea BEGaren %0,1. Bigarren sektorea %70,4. Hirugarren sektorea %25,2. Eraikuntza %4,4.
2007ko udal hauteskundeak
PSE-EE eta PP alderdi politikoak baino ezin ziren aurkeztu, Espainiako Auzitegi Gorenak Abertzale Sozialisten Batasuna eta EAEren hautes-zerrendak baliogabetu baitzituen. Hori dela eta, aurreko alkateak, Marimi Ugaldek, boto zuria eskatu zuen. 971 lagunek zuten bozkatzeko aukera eta hauek izan ziren emaitzak:
Bi alderdi politiko horiek zinegotziak lortzeko botoen % 5 lortu behar zutenez, ezin izan zuten udal talderik sortu, eta beraz alkatetza Marimi Ugalderen —aurreko alkatearen— esku geratu zen.
2011ko udal hauteskundeak
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Ainhoa Ugalde hautatu zuten alkate.
2015eko udal hauteskundeak
2015eko udal hauteskunde etan hauek izan ziren emaitzak: EAJk 419 boto. EH Bilduk 315 boto. PSE-EEk 22 boto.
Ana Leunda (EAJ) izendatu zuten alkate.
2019ko udal hauteskundeak
2019ko udal hauteskunde etan hauek izan ziren emaitzak: EH Bildu k 458 boto. EAJ k 350 boto. PSE-EE k 39 boto.
Gorka Murua izendatu zuten alkate.
Alkateak
Hauek izan dira Irurako azken alkateak:
Euskara
2016ko Eustaten datuen arabera euskaldunak %74,26 ziren.
Jaiak
Samielak. Irailaren amaieran eta urriaren hasieran.
Félix Uharte Goñi
Félix Uharte Goñi (Iruñea, - ibidem, ) nafar ekonomialari eta finantzaria izan zen. ''Huarte y Cía. S.A. bihurtuko zen Sociedad Huarte Malumbres S.R.C.'' konpainia sortu zuen 1927. urtean. Aipatutako konpainia Espainiako estatuko enpresa-talderik garrantzitsuenetakoa (30 enpresatik gora: metalurgia, papergintza, janari industria, turismoa, nekazaritza, zurgintza, aparkalekuak, hirigintza) izan zen Franco bizi izan zen artean.
Kargu garrantzitsuak izan zituen: Iruñeko zinegotzia (1963), Nafarroako Foru Aldundiko diputatua, Nafarroako Kutxako lehendakaria, Ikerketa Zientifikoko Kontseilu Goreneko bokala eta Nafarroako Aldundiko prokuradorea.
Lycodes macrochir
Lycodes macrochir Lycodes generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Everglades City (Florida)
Everglades City Floridako hiri bat da. Collier konderrian kokatua dago. 2010ean 402 biztanle zituen, 3.1 kilometro koadrotan banatuta.
Mitsubishi Ichigokan Museoa
2010ean inauguratu zen, baina berez 1894an leku horretan bertan Josiah Conder britainiar arkitektoak eraikiarazitako jatorrizko eraikinaren errekreazio bat da, 1968an eraitzia izan zena.
Arcos de la Fronterako taifa
Arcos de la Fronterako taifa edo Arkush Al-Andalusko taifa erresuma musulmana izan zen. 1011an independizatu ziren Kordobako kaliferritik eta 1069an beste hainbat taifa bezala Sevillako taifaren barruan sartu ziren. 1143an berriro independizatu ziren eta 1145an almorabideen esku geratu zen.
Atenastarren Konstituzioa
Atenastarren konstituzioan', Aristotelesek hiri-estatu handiaren lege errealitatea eta historian zehar hau ezartzen joan zen testuingurua zein beraren une nagusiak berrikuntza politiko-administratibo ezberdinei dagokienez isladatzen ditu. Lanak, gainera, Atenaseko antolaketa politiko eta sozio-kulturalari buruzko greziar pentsamendua adierazten du.
Testua duen papiroa Egipton aurkitu zuen 1891 aldean Sir Frederick G. Kenyonek.
Meillant
Meillant Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Meillant udalerrian erroldatutako biztanleak 784 ziren. Familiak 320 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 112 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 410 etxebizitza zeuden, 329 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 54 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 406 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 329 etxebizitza nagusietatik 252 bere jabearen bizilekua ziren, 69 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 64 etxek hiru zituzten, 98 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 259 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 130 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 166 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Begriffsschrift
Begriffsschrift (alemanez, gutxi gorabehera, "kontzeptuen idazketa") Gottlob Fregeren logika-liburua da, 1879an argitaratua, eta bertan azaltzen den logika formal sistemaren izena.
Begriffsschrift kontzeptuak idazteko edo kontzeptuak notatzeko erabiltzen da; liburuaren izenburu osoak honela identifikatzen du: "formula-hizkuntza, aritmetikaren gainean modelatua, pentsamendu garbirako". Fregek logikaren ikuspegi formala garatzeko zuen motibazioa Leibnizek calculus ratiocinator zuen motibazioaren antzekoa zen (hala ere, Frege hitzaurrean argi eta garbi ukatu zuen helburu hori lortu izana, eta helburu nagusia Leibnizena bezalako hizkuntza ideala eraikitzea zela, eta Fregek adierazi zuen zeregin hori nahiko zaila eta idealista dela, baina ez ezinezkoa). Fregek kalkulu logikoa erabili zuen matematikaren oinarriei buruzko ikerketetan, hurrengo mendearen laurdenean. Filosofia analitikoaren lehen lana da, etorkizuneko filosofo britainiar eta anglosaxoiek, hala nola Bertrand Russellek, garatzen jarraitu zuten eremua.
Meillant
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 490 ziren, horien artean 360 aktiboak ziren eta 130 inaktiboak ziren. 360 pertsona aktiboetatik 319 lanean zeuden (175 gizon eta 144 emakume) eta 41 langabezian zeuden (18 gizon eta 23 emakume). 130 pertsona inaktiboetatik 65 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Meillant udalerrian 314 unitate fiskal zeuden, 730,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.584 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 margolaria, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Meillant udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.596 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Enkaustika
Enkaustika, Greziako enkaustikos ( 'sutan grabatuta') hitzetik eratorria da. Pintura teknika bat da eta bere ezaugarri nagusia argizaria pigmentu modura erabiltzean datza; hala bada, sortutako nahasketak oso trinkoak eta krematsuak dira. Pintura eskuila edo espatula bero baten bidez aplikatzen da. Akabera lihozko trapuekin egindako leunketa bat da, (kasu honetan ez du aglutinatzaile gisa jokatzen, babes gisa baizik) eta aldez aurretik hedatutako argizari geruza baten gainean egiten da. Prozesu honi enkaustikazioa deritzo eta Vitruviok, erromatar arkitekto eta ingeniariak ezin hobeto deskribatzen du. Honela dio:
Mpumalanga
Mpumalanga (ingelesez ahoskatua; swazieraz eta; iMpumalanga; Mpumalanga; IMpumalanga; pedieraz, afrikaansez eta hegoaldeko sothoeraz: Mpumalanga) Hegoafrikako bederatzi probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago, eta muga dauka Eswatini eta Mozambikerekin. 76.495 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 4.335.964 biztanle zituen 2016an. Biztanleen % 31 inguru swaziera hiztunak dira, eta % 26 zuluera hiztunak. Mbombela da izenburua.
Banaketa administratiboa
Mpumalanga probintzia hiru barruti udalerritan banaturik dago. Barruti udalerriak 18 udalerri lokaletan azpibanaturik daude.
Alonso Covarrubias
Alonso Covarrubias (Torrijos, 1488 - Toledo, 1570) espainiar arkitekto eta dekoratzailea izan zen. Covarrubiasen lehen obrak plateresko estilokoak diren arren (Toledoko San Klemente monasterioa, estilo platereskoan eginiko obra handienetako bat, 1534), Italiako Errenazimentuko ereduari jarraitu zion ondoko lanetan (Alcalá de Henaresko artzapezpikuaren jauregia). 1537. urtetik aurrera Karlos V.a enperadorearen zerbitzuan egon zen, eta Toledon jardun zuen batez ere (Toledoko Alkazarreko aurrealde nagusia; Gurutze Santua eta San Joan Bataiatzailea ospitaleak; Trastamarakoen kapera katedralean). Karlos I.aren garaiko arkitektorik garrantzitsuena izan zen.
San Martin eliza (Kolonia)
San Martin eliza (Groß Sankt Martin, gehienean Groß St. Martin) Alemaniako Kolonia hiriko eliza katoliko erromanikoa da. Hiri zaharraren ekialdeko mugan dago, Rhin ibaitik hurbil. 1150-1240 bitartean eraikia, beneditar monasterio baten parte izan zen; monasterioa XIX. mendean eraitsi zuten. Kalte larriak izan zituen Bigarren Mundu Gerran, eta zati batzuk berreraiki behar izan ziren. Orduko indusketa arkeologikoetan erromatar garaiko aztarna garrantzitsuak agertu ziren.
Martignana di Po
Martignana di Po Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Garden City (New York)
Garden City  New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 22,371 biztanle zituen, 13.8 kilometro koadrotan banatuta.
Martignana di Po
Mugakideak
Martignana di Pok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kentau
Kentau (Кентау / Kentaw, Кентау), Hegoaldeko Kazakhstango probientziako hiri bat da. Karatau mendien oinean kokatzen da, Turkistan hiritik 30 kilometrora. Hiria 1955ean sortu zen. Sobietar garaian, populazioaren gehiengoa Errusiatik etorri zen, batez ere errepresaliatuen ondorengoak: greziarrak; errusiarrak, alemanak, korearrak, txetxeniarrak... Eta baita uzbekoak ere, populazioaren talde etniko handiena kazakhstandarra izaten jarraitu zuen arren. Industria meatzaritza eta horri loturiko transformazio enpresekin loturik dago. 1980. hamarkadaren amaieran eta 1990. hamarkadaren hasiera bitartean, meategi eta fabriken itxierarekin batera, emigrazio prozesu handi bat gertatu zen.
Federico Jiménez Losantos
Federico Jimenez Losantos (Teruel, Espainia, 1951ko irailaren 15a), aragoiar kazetari, enpresaburu eta idazlea da. COPE irrati kate katolikoan esatari izandakoa, Espainiako esRadio irrati kateko esataria da egun, bai eta Libertad Digital argitalpen digitalaren editore eta jabeetariko bat ere.
Maddalen Dorronsoro Amiano
Maddalen Dorronsoro Amiano (Lezo, 1987ko irailaren 18a) abeslari, musikagile eta abesbatza zuzendaria da.
Bizitza
Lezon jaio zen 1987ko irailaren 18an.
Musika ibilbidea
Lezoko Tomas Garbizu Musika Eskolan egin zituen bere lehen musika ikasketak, Biola eta Kantua landuz. Geroago Euskal Herriko Abesbatzen Elkarteak antolatutako Abesbatza Zuzendaritza ikastaroak egin ditu maisu handiekin. Musikaren irakaskuntzarako Gaitasun Agiria du bi arlotan: 4-7 urte bitarteko ikasleekin Musika eta Mugimendua lantzeko eta Abesbatzan formakuntzan.
Maddalenek 2005. urtetik Landarbaso Abesbatzan abesten du, 2009az geroztik zuzendariaren laguntzaile lanetan ari da eta 2012az geroztik ahots teknikako irakaslea eta arduraduna da.
Ciriaco Errasti
Ciriaco Errasti Siunaga (Eibar, Gipuzkoa, 1904ko abuztuaren 8a - Eibar, Gipuzkoa, 1984ko azaroaren 8a) euskal herritar futbolaria zen. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin internazionala izan zen hamalau partidutan, horien artean Italiako 1934ko Munduko Futbol Txapelketan jokatutakoak.
NGC 2498
NGC 2498 galaxia espiral bat da, Gemini konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Ipar-ipuru
Ipar-ipurua edo ipar-orrea (Juniperus communis) Ipar Hemisferio osoan hedaturik dagoen Pinales ordeneko landarea da. Hainbat terrenotan bizitzeko gai da; itsas mailatik hasita 2.000 metroko garaierara arte. Fruitu mamitsua ematen duen Cupressaceae bakarrak dira genero honetako landareak. Euskal Herrian erdialdeko zein goi-mendiko espezie bezala agertzen da. Ipar-ipurua 3 subespezietan banatuta azaltzen da:
Yolanda Barcinaren presidentetza
Yolanda Barcina 2009an bihurtu zen alderdiko buru, VIII. Batzarrean. Alberto Catalan buruordea izan zen, eta, Carlos Garcia Adanero, berriz, idazkari nagusia. 2011ko maiatzean hauteskundeak egin ziren Nafarroako Parlamenturako. UPN alderdirik bozkatuena izan zen eta 19 eserleku erdietsi zituen, aurrekoan baino 3 gutxiago. PPk, 1987z geroztik bere izenarekin aurkezten zen lehendabiziko aldian, 4 lortu zituen. Emaitza horien ondorioz, UPNk eta PSNk gobernu hitzarmena adostu zuten, eta Yolanda Barcina Nafarroako lehendakari izendatu zuten, PSNko Roberto Jimenez lehendakariorde zuela. Maiatz horretako udalerrietako hauteskundeetan UPNk Nafarroako zenbait alkatetza garrantzitsu eskuratu zituen, hala nola Iruñekoa, Tuterakoa, Tafallakoa, Lizarrakoa, Barañaingoa edo Zizur Nagusikoa.
Ipar-ipuru
Morfologia
Zuhaixka hau 15 metrotara iritsi daiteke, nahiz eta sarritan zurtoin tentea izan ordez etzana azaltzen duen. Hori dela eta, bere eitea oso aldakorra izaten da. Enbor lodia, orokorrean, oinetik hasten dena adarkatzen. Gris koloreko azal fin eta oso zartatua erakutsi ohi du.
Hostoak
Hosto iraunkorrekoa da. Hostoak hirunaka bertizilotan antolatuak, zaharrak azikularrak eta bere zurruntasuna dela eta ziztatzaileak. 10-20 mm-takoak izan oi dira eta azpian oso bereizgarri zaien marra txuri bat dute.
Konoak
Kono arrak ugariak eta adaketan taldekaturik, kolore horikoak. Kono emeak, kolore purpurakoak.
Loreak
Landare dioikoak dira. Landare arretan kono ugari, hostoen galtzarbean bakarka agertzen direnak. Horixkak dira, ezkatak hainbat bertizilotan antolatuak; ezkata bakoitzak 3-7 polen-zaku dituelarik. Oin emeetan kono-ezkatak mamitsuak dira eta elkarri lotuak azaltzen dira. Loraketa apirila eta maiatza bitartean ematen da.
Yolanda Barcinaren presidentetza
Historia
2012ko ekainaren 14an, Yolanda Barcinak Roberto Jimenez lehendakariordea gobernutik egotzi zuen, leialtasunik gabe jokatu zuela leporatuta. Segituan, PSNko bi kontseilariek (Anai Astiz eta Elena Torres) dimititu zuten. Gobernu hitzarmena modu horretan hautsita, UPNk ez zuen behar adina eserleku Parlamentuan legerik aurrera eramateko. Hartara, 2013ko aurrekontuak 2012tik luzatu ziren.
Ipar-ipuru
Fruituak
Borobildua izaten da 6-10mm-takoa, gaztetan berdea eta heldu ondoren kolore beltz-urdina hartzen duena. Udaberrian loratzen da eta fruituak bigarren edo, beharbada, hirugarren urtean heltzen dira.
Yolanda Barcinaren presidentetza
Historia
Testuinguru horretan, CANeko dieten eskandalua zabaldu zen. 2013ko martxoan jakinarazi zen Yolanda Barcinak eta Miguel Sanzek, besteak beste, 2010eko abuztutik 2011ko ekainera arte dieta bikoitzak kobratu zituztela egun berean CANeko Sortzaileen Batzorde Iraunkorrean, bi bileraren artean tarte bat utzita. Eskandalua dela eta, Yolanda Barcinak adierazi zuen dietak itzuliko zituela eta Parlamentuak dimititzeko eskatu zion martxoaren 11n. Barcinak ez zuen dimititu.
Handik egun batzuetara (martxoaren 17an) UPNk egin zuen IX. Batzarrean, Alberto Catalan presidenteordearekin lehiatu zen Yolanda Barcinak alderdiko presidentetza lortzeko, aurreko asteetan hautagaitza bakarra aurkezteko ahaleginek porrot egin ondoan. Eskandalua gorabehera, Barcina atera zen garaile tarte txiki bati esker. .
Ipar-ipuru
Erabilerak
Garai bateko erabilera terapeutikoak alde batera utzita gaur egun ginebra edari alkoholikoa ekoizteko erabiltzen da.
Yolanda Barcinaren presidentetza
Historia
2014ko azaroaren 10ean, Yolanda Barcinak adierazi zuen Nafarroako gobernuko presidentea izateko ez zela UPNren zerrendaburua izango 2015. urteko foru hauteskundeetan, eta, beraz, ez zen presidente karguan jarraitzeko hautagai izango. Azaroaren 11ean, Yolanda Barcinak esan zuen ez ziola “une zail batean hegazkin bat pilotatzeari” uko egin, baina hemendik aurrera “kopilotua izatea” aukeratu zuela zehaztu zuen.
2014ko azaroaren 17an, Jose Javier Esparza Nafarroako Gobernuko Landa Garapen, Ingurumen eta Toki Administrazioko kontseilariak adierazi zuen Nafarroako Parlamenturako UPNren zerrendaburu izateko hautagaitza aurkeztuko zuela, EiTB, 2014-11-17 .Azaroaren 23an, Alberto Catalanek bere hautagaitza aurkeztu zuen UPNn. Beraz, guztira lau hautagai zeuden. Yolanda Barcinak baztertu egin zuen primarioak egiteko eskaera, eta Salanuevak esan zuen ez egitekotan, atzera botako zuela bere hautagaitza. Azkenean, 232 kidek osatutako UPNko kontseiluak erabakiko zuen zein izango zen zerrendaburua, azaroaren 29an .UPNn zatiketa handia zen.
Azkenik, UPNko Kontseilu Politikoan botoa emandako 208 kideetatik 128k (% 61) bozkatu zuen Esparza, Foru Erkidegorako hurrengo hauteskundeetarako lehendakarigaia, Barcinaren ordez; Alberto Catalanek, berriz, 79 boto lortu zituen (% 39). 2015eko martxoan, Barcinak amaitutzat jo zuen UPNko krisia, baina urte bereko ekainean, Barcinak iragarri zuen politika eta UPNko presidentetza utziko zituela, hauteskundeen ondoren UPN Foru Erkidegoko gobernua galtzear zenean. UPN oposiziora pasa zen Nafarroa Garaian, 1996tik lehen aldiz.
Vicente Verdú
Vicente Verdú Maciá (Elx, 1942ko urriaren 23a – Madril, 2018ko abuztuaren 21a) kazetaria, idazlea, margolari eta poeta espainiarra izan zen.
Biografia
Parisko Unibertsitatearen Gizarte Zientzietan doktorea, urte askoan El País egunkariko Iritzi burua eta Kultura burua izan zen. Halaber, 1982tik, ohiko zutabegilea zen egunkari berean. Aurretik ere Cuadernos para el diálogo eta Gaceta Ilustrada aldizkari espainiarretan idatzi zuen.Harvard Unibertsitatearen Nieman Kazetaritzarako Fundazioko kidea zen (Nieman Foundation for Journalism). bizitzaren azken urteetan poesia eta margolaritza bere aktibitate nagusiak izan ziren. Gaixotasun luze baten ondorioz hil zen 2018an. Bere emaztea, Alejandra Ferrandiz, 2003an hil zen, bestetik. Hiru seme-alabak izan zituzten.
Sariak
Bere ibilbidean sari ugari jaso zuen. Hona hemen batzuk:
Sphaerodactylus richardsonii
Sphaerodactylus richardsonii Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Enpirismo
Enpirismoa ezagutzaren iturri bakar edo nagusitzat zentzumenei lotutako esperientzia hartzen duen teoria filosofikoa da. Ezagutzari buruzko teoria nagusietako bat da, arrazionalismoarekin eta eszeptizismoarekin batera. Enpirismoaren muturreko ikuspegiaren arabera esperientzia da ezagutza ororen oinarria, ez bere iturriari dagokionez bakarrik, baizik eta baita bere edukiari dagokionez ere. Ezagutza mundu sentigarritik abiatzen da kontzeptuak osatzeko eta hauek sentigarria denean dute justifikazioa eta muga, hau da, zentzumenen bidezko esperientziak sortzen du ezagutza.
Enpirismoaren arabera, a prioriko arrazoiketan oinarritutako ezagutza, edota ez da, izan, edota egia analitiko etara mugatzen da; egia horiek ez dute edukirik, eta adierazteko erabiltzen diren hitzen esanahiak ematen die balioa. Hortaz, logikaren a prioriko balioa eta zientziazko edukia elkartu nahi dituen metafisika ezinezkoa da. Orobat, ezinezkoa da metodo arrazionala, arrazoibidez lortua; munduaren nolakotasuna ezin da arrazoi edo hausnarketa hutsaren bitartez aurkitu.
Antzinaroa
Antzinaro klasikoan esperientzia bidezko ezagutza eta honen emaitzaren arteko bereizketa argia egiten zen: teknika, alde batetik, ekoizpena bestetik.
Ezagutza teorikoaren ideala, era berean, bi esparrutan banatzen zen: Antzinaro klasikoan ezagutza teorikoa eta praktikoa, ezagutza unibertsal eta beharrezko bezala, «ezagutzaren» ideal bezala, esperientziarekiko askea da eta Jakituriari dagokio. Egiaren ezagutzaren erakusgarri gorena, zientzia gisa, Metafisika da eta bizitza ahalik eta zoriontsuenaren idealari, etika gisa, dagokio jakintsuaren ideala.
Jakintzaren eta ekoizpen materialaren araberako ekintza praktikoaren arteko bereizketa klase dominante edo noblearen tradizio aristokratiko eta gerlariaren tradizioari dagokio. Arteak eta ofizioak esklabo eta merkatariei zegozkien baina jakituria (filosofia) noble eta hiritar libreei.
Atenas klasikoan dagoeneko ageri ziren mendebaldeko Filosofiaren Historia n zehar iraun duten bi pentsamendu korronte, gaur egun arrazionalismo eta enpirismo gisa ezaugarritzen ditugunak, pentsatzeko eta bizitza ikusteko bi modu ezberdin.
Jarrera argiki enpirista izan zuten lehenak sofistak izan ziren, Platonek eta haien aurrekari presokratikoek naturari buruz egindako espekulazio arrazionalistak ukatu baitzituzten. Gizakiaz eta gizarteaz arduratu ziren sofistak, egiaren balioa esperientziaren balio konkretura eta boterearen erabilerara mugatuz, izan indibidualki (moralari dagokionez) edo sozialki (politikari dagokionez).
Enpirismo hau erretorikaz interesatu zen, hizkuntza menderatzea Atenasko bizitza politikoan eta botere dinamiketan funtsezko tresna baitzen.
Aristoteles
Nahiz eta balio teoriko gorenen mendekotzat jo Aristoteles izan zen esperientziak ezagutza iturri gisa duen balioa hobekien azaldu zuena. Metafisikan (982b 11-32) ezagutza prozesu gisa azaltzen du Aristotelesek. Zentzumen eta oroimena duten, eta, ondorioz, esperientzia duten animaliak daude oinarrian. Esperientziaren metaketak egiten du gizakia (kasu partikularretan) «aditu». Are hobea da aipatu esperientzia hausnarketari lotzen zaionean. Horrek egiten du gizakia «artisau», gaur egun tekniko deritzegunak (medikuak, arkitektoak, estrategak, etab.). Gizakiaren funtzio arrazionalaren bikaintasuna aipatu ezagutzaren oinarrietara heltzean datza, kasuetatik printzipio lehenetaraino. Honetan dira antzekoak gizakiak eta jainkoak, Zientzia lehen baten jakiturian, XVIII. mendera arte Metafisika gisa ezagutuko dena. Honako hau ongi materialak segurtatuak dituen gizarte batean da posible, zeinetan «hiritar libreak» zientziaren egiaren bilaketaren pentsaketa alferrikakoa aurrera eraman baitezakete."Beraz, ez-jakitetik ihes egiteagatik filosofatu bazuten, agerian dago jakiteagatik eta ez inongo baliagarritasunarengatik ekin ziotela ezagutzeari. Eta horren lekuko da gertatutakoa: beharrezko gauza gehientsuak eta dibertsioaren eta bizitzaren atseginerako ezagutzak lortuak zirenean ekin baitzitzaion halako diziplina bat bilatzeari. Argi dago, bada, hau ez dugula beste inolako baliagarritasunarengatik bilatzen; gizaki askea, bere baitarako eta ez besteren baitarako dela diogun bezala, hau da zientzien artean askea den bakarra, zientzia hau bakarrik baita bere baitarako dena. Horregatik pentsa liteke hura edukitzea ez dela gizakiak bere-bere duen zerbait, gizakien natura alderdi askotan baita esklabo; beraz, Simonidesek dioenaren arabera: 'Jainko batek bakarrik izango luke pribilegio hori'."Aristoteles korronte arrazionalistan kokatu dezakegun filosofoa da, Platonen ikasle batengan ohikoa litzatekeen moduan. Izakiaren, izaki den heinean, ezagutza metafisiko bat onartzen du eta egia batzuetatik abiatuta egia berri batzuetara heltzea segurtatzen duen sistema logiko baten sortzailea, argudio forma gorena, silogismoa, definitzen duen bezala, enteleguaren gaitasunetik abiatuta printzipioen egiazko eta intuiziozko ezagutzara eta gauzen forma substantzial diren esentzien intuiziora heltzeko.
Dena dela, Aristoteles da esperientzia bidezko ezagutzaren balioari eta arrazoibide induktiboei buruz hausnartzen duen lehena ere bada, ezagutza zientifikoa «naturaren behaketa» gisa definitzen duen lehena.
Helenismo greko-erromatarra
Eraikuntzarako, laborantzarako, nabigaziorako, medikuntzarako, etab. teoria, edo, hobeki esanda, arau orokor gutxi gorabehera zientifikoen eratzean beti egon zen presente artisauen eragina, helenismoan, Alexandrian eta erromatar inperioaren garaian batez ere, non «arteek» eraikuntza zibiletan, ez soilik hirietan, baizik eta errepideen, zubien eta lan hidraulikoen eraikuntzan ere berebiziko garrantzia izan baitzuten.
Hipokrates jotzen da medikuntzaren sortzailetzat, ordura arte nagusi zen magiarekin eta sakratuarekin lotura zuen tradizioa alde batera utzi baitzuen. Gizakiaren kontzeptu determinatu bati lotuta osasunari eta gaixotasunari buruzko teoria orokor bat garatu zuen lehena izan zen.
Kultura klasikoko izen garrantzitsuak dira hauek ere: Arkimedes, logika enpirikoaren zinezko teoriko eta praktikoa, Vitruvio, arkitektura eta urbanismo tratatu bat osatzen lehena, eta medikuntzan Galeno ere.
Sebastes ovalis
Sebastes ovalis Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Enpirismo
Kontzeptuak eta esperientzia
Greziarrek arrazoiaren ezagutza, hainbat objekturik aplika dakizkien kontzeptuak ezagutza unibertsal gisa ezagutzen dituena eta esperientziaren ezagutza hutsa, zentzuen bidez banako eta konkretua soilik ezagutzen duena, bereizi zituzten.
Mequinensako ikatz arroa
Mequinensako ikatz arroa Ebroko Depresioaren erdialdeko ekialdean dago, eta bere zentroa Mequinensa (Zaragoza, Aragoi) izen bereko herrian dago. Zaragozako probintziako ikatz meatze gune nagusia da eta Kataluniako eta Aragoiko lurraldeetan barrena hedatzen da. Hirugarren arroaren puntu desberdinetan azaleratzen den ikatz motak Goi Oligozenoaren eta Beheko Miozenoaren artean Ebro arroaren ekialdea betetzen zuten gordailu kontinentalekin lotuta dago. Horrek esan nahi du haien adina 25-35 milioi urte bitartekoa izango litzatekeela. Meatze lurralde honek 500 km² inguru ditu, nahiz eta ikatz juntura nagusiek Mequinensa (Zaragoza) eta Granja de Escarpe (Lleida) hirietan eragiten duten.
Enpirismo
Kontzeptuak eta esperientzia
Kontzeptuak zer diren eta sentigarriarekiko duten harremana eta biok errealitatearekiko harremanean nola ulertzen diren izango da arrazionalismoaren eta enpirismoaren aurrekari hauek funtsatuko dituen bereizketa. Ikuspuntu enpirista batetik kontzeptuak ez dira ezagutza objektiboaren berme eta, ondorioz, zientziak balio erlatiboa du, kontzeptuetan eta hizkuntzan konbentzionalki irudikatutako esperientzia komunen orokortzean justifikatua.