cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angeduc
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Angeduc udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 260 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Swimmers
Las nadadoras (ingelesez, The Swimmers) 2022ko film biografiko eta dramatikoa da. Sally El Hosainik zuzendutako filmean Nathalie Issa eta Manal Issa ahizpa aktoreak, Yusra Mardini eta Sarah Mardini kirolari eta errefuxiatuen papera antzezten dute.
Sinopsia
Yusra Mardini eta Sarah Mardini ahizpek Siriako Gerra Zibiletik ihesean Egeo itsasoan ondoratu ziren beste errefuxiatu batzuekin batera. Igerilari profesionalak zirela baliatuz txalupa nola lurreratu zuten kontatzen du.
Ekoizpena
2021eko apirilean iragarri zen Manal Issa eta Nathalie Issa ahizpek Yusra eta Sarah Mardiniren papera antzeztuko zutela Las nadadoras filmean, Working Title Films eta Netflix-entzat.
2020an COVID-19 pandemia zela eta grabazioak bertan behera utzi ziren 2021eko apirilerarte. Orduan, Erresuma Batuan, Belgikan eta Turkian filmatu zen.
Estreinaldia
2022ko irailean Torontoko Nazioarteko Zinemaldian estreinatu zen eta azaroan zinema hautatuetan, Netflix-ek streaming bidez zabaldu aurretik.
Balorazioak
Rotten Tomatoes-en egindako aipamenen arabera %77ko puntuazioa eta 10etik 6.5 batez besteko kalifikazioa du. Webgunearen adostasunak dioenez: "Las nadadoras gogorra eta luzeegia dela esan liteke, baina emaitza eraikitzaileak ditu eta gai duina lantzen du". Metacritic-en, 100etik 63 puntu ditu 14 kritikoren "aldeko kritikak" adieraziz.
Culter oxycephaloides
Culter oxycephaloides Culter generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Phelps konderria (Nebraska)
Phelps konderria (Phelps County) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Holdrege da. 2010eko zentsuaren arabera 9,188 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Phelps konderriak 13,997 kilometro koadro ditu. Horietatik 165 ura dira. Beste 139,805 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,56 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 9,188 pertsonetatik 9,067 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 373 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 64 pertsonek kokatzen zuten.
Oedistoma pygmaeum
Oedistoma pygmaeum Oedistoma generoko animalia da. Hegaztien barruko Melanocharitidae familian sailkatua dago.
Theodor de Bry
Biografia
De Bry familiak antzinako sustraiak ditu urregintzan. De Brytarrak Liejako Printzerrian kokatu ziren Thiry de Bry "zaharra"rekin, Theodorren aitonarekin. Liejan jaio zen 1528an. Lanbideko bere lehen maisua edo ziurrenik bere aita izan zela uste da, Thiry de Bry "Gazteena" urregilea. Lieja uztera eta Estrasburgora eraman zuten arrazoiak nahiko eztabaidagarriak dira.
Erlijio erreformatuaren atxikimendua azpimarratzen dute lehen egileek, heresiaren erruduntzat jo, ondasun guztiak kendu eta hiritik erbesteratuko zutela 1570ean. Gaur egun, joera hori nekez jotzen da, Estrasburgon 1560an ezarri baitzen debekua baino askoz lehenago.
Estrasburgo hiri oparoa zen orduan eta ospe artistiko handia lortuko zuena, Frantziako Erlijio Gerretatik ihesi zihoazen artista asko hartuz. Hauek Estrasburgon aurkituko zuten hiri oparoa, bereziki urregintza eta grabatuaren arloetarako.
Bere etxea Estrasburgon ezarri zuen, Dieterich Brey (Breey edo Brey, Lieja eta Leodiensis elizbarrutitik gertu dagoen hiria) izen faltsuarekin erregistratuz. Theodor de Bry Catherine Esslingerrekin ezkondu zen Estrasburgon, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen:
Londreserako bidaia eta Frankfurten finkatzea
1570ean, bere emaztea Catherine Esslinger hil ondoren, Theodor de Bry Frankfurten ezkondu zen berriro, 1570eko otsailaren 28an, Catherine Rötlinger-ekin, Hans Rötlinger urregilearen alabarekin. Theodor Londresen egon zen 1587 eta 1588 artean Frankfurten finkatu aurretik. 1588ko urriaren 29an, Frankfurten finkatzeko eskaera egin zuen eta 1591ko otsailaren 9an onartu zuten.
Urte hartako apirilean, oinordetza bikoitza (amaordea eta anaiaordea) jaso ondoren, Theodor de Bryk etxebizitza bat erosi zuen Frankfurten. 1594an, bere semeetako bi Frankfurten sortu zuen grabatu, inprimaketa eta liburuen argitalpen tailerrera joan ziren berarekin lan egitera.
Santa Marina uhartea
Santa Marina uhartea edo Los Jorganes uharteak, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dauden uharte batzuk dira Ribamontán al Mar udalerrian eta Santanderko badiaren bokalearen ekialdean. 18,5 hektareatako azalera du.
Meyrannes
Biztanleria
2007an Meyrannes udalerrian erroldatutako biztanleak 855 ziren. Familiak 385 ziren, horien artean 143 pertsona bakarrekoak ziren (68 bakarrik bizi ziren gizonak eta 75 bakarrik bizi ziren emakumeak), 119 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 533 ziren, horien artean 349 aktiboak ziren eta 184 inaktiboak ziren. 349 pertsona aktiboetatik 296 lanean zeuden (163 gizon eta 133 emakume) eta 53 langabezian zeuden (28 gizon eta 25 emakume). 184 pertsona inaktiboetatik 69 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 79 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Meyrannes udalerrian 406 unitate fiskal zeuden, 897 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.608 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 4 igeltseroak ziren, 6 margolariak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 liburu denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Atacamako gatz-lautada
"Salar de Atacama" izenarekin argi eta garbi bereizi behar diren hainbat kontzeptu ulertzen dira. Fisikoki zabalena Atacamako gatz-lautadako arroa da, Domeyko mendilerroa, Pacienciako Lautada, Gatz mendikatea (ikus Ilargiaren Harana), Atacamako gatz-lautada arroaren oreka puntu gisa biltzen duen espazio naturala da. non isurketa pilatzen den, Andeetako mendebaldeko mendilerroa eta Lila mendilerroa hegoaldean.
Beste erabilera bat da tokia erakargarri turistiko gisa.
Bere faunak flamenko ugari biltzen ditu aintziraren iparraldean eta mendebaldean dauden Los Flamencos Erreserba Nazionalean, baita beste hegazti batzuk ere (esaterako, piukeneak, Ameriketako ostrukak eta ahateak) eta zenbait ugaztun (hala nola,  guanakoak eta bikuinak) beren etxeko ondorengoekin (llamak eta alpakak) bizi direnak.
Gatz-lautadetako gatza euri urek lurrean gatzak disolbatzetik dator, gatz-lautadetara eramaten dutelarik. Ondoren, urak lurrundu eta erantsitako gatzak metatu egiten dira. Gainerako gatzagetan bezala, airea oso lehorra da eta horrek ikusmen eremua zabaltzen du, distantzien estimazioa aldatuz.
Erriberri
Erriberri Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Izen berezko merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 43,5 kilometrora. Altuera 326 eta 459 metro artekoa da, eta 83,20 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Erriberri gehienbat bere jauregia izateagatik da ezaguna, Nafarroako errege-erreginen ohiko bizilekua, Iruñeko errege-jauregiarekin batera. Erdi Aroko hiribildu hau Nafarroako lekurik turistikoenetako bat da, Alde Zaharreko ertaroar karriken bilbadura oso egoera onean mantentzen baitu, elizekin eta beste eraikin nabarmenekin. Erdialdea (eskualdea)n kokatua, Tafallarekin lehiatu zen goizetik eskualdeko hiriburutza lortzeko, eta gainditu ere egin zuen. Izan ere, Erdi Aroan, Erriberri Nafarroako Erresumako "bigarren hiriburua" izan zen, erakunde garrantzitsu batzuk bilduz, nahiz eta Nafarroako Erresumaren konkistaren ondoren garrantzia galtzen joan, Tafallaren alde. Gaur egun hiri txikia da, eta bere ekonomia turismoan eta ardoan oinarritzen da. Erriberri Nafarroako Gorteetan jarlekudun hiria izan zen.
Erriberriko merindadeko hiriburua da. Bertako biztanleak erriberritarrak dira.
Izena
Erriberri toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Erriberri izenak "lur berria" edo "herri berria" esan nahi du, eta bere jatorria Errekonkista garaian izan behar zuen, urte askoan iraun baitzuen hemen domeinu kristau eta musulmanen arteko muga. XVI. mendeko Esteban Garibai historialariaren testu honetan honela aipatzen da: "Erriberri hiribildu hau, Kantauriar hizkuntzan, baskoi hauek hitz egiten zuten herri bera zena, gaur egun ere Erriberri da, lur berria esan nahi duena, beraiek eraikia zen bezala, nahiz eta beste batzuek, izena ustelduz, Arriberri esaten dioten, harri berria esan nahi duena".
Latinetik gaztelaniara zuzenean eboluzionatu izan balu, izena Olito izango zen seguruenik, nahiz eta nafar-aragoieraren azken bokal propioa galtzeak Olit emango zuen emaitza gisa, eta, ondoren, bokal paragogikoa gehituko zitzaion, egungo izena emaitza gisa emanez, Murchante edo Cascante bezalako beste izen batzuetan gertatu den bezala.
Ibon Cabo
Ibon Cabo Itoiz (Santutxu, Bilbo, 1976) bizkaitar politikaria da eta Euskadiko Federazioko areto futboleko batzordearen presidentea 2019tik.
Erriberri
Etimologia
XX. mendearen hasieran, Nafarroako Foru Aldundiak herrien izenak zeramikaz seinaleztatu zituen haien sarreran, tradizioz aitortua zuten herrien gaztelerazko eta euskarazko izenak erabiliz. Horrela, herria Erriberri bezala seinaleztatuta geratu zen. Erriberri izenaren aitorpenaren beste adibide bat izen hori daramaten hiriko entitateak dira, adibidez, futbol taldea, 1928tik gaur egun arte Erri-Berri deitzen dena.
Ibon Cabo
Biografia
Kirol-enpresetako zuzendaritzan eta administrazioan diplomaduna da eta aretoko futboleko Estatuko teknikaria. Emakumezkoen Euskadi absolutuko hautatzaile ohia.
Erriberri
Armarria
Erriberriko armarriak honako blasoi hau du:
Ibon Cabo
Biografia
Politikari moduan, Eusko Alkartasun ean ibili da gaztetik. Gaur egun EH Bildu koaliziko kide da, Eusko Legebiltzar rerako hauteskunde zerrendetan askotan joan da.
Erriberri
Bandera
Erriberriko banderak Erriberriko armarri dauka hondo zuri baten gainean.
Geografia
Erriberri Tafallaldean dago, Nafarroako Erriberako eremu lauaren hasieran, Uxueko mendilerroaren mendebaldean. Zidakos ibaiak atzeratzen du.
Ingurune naturala eta kokapena
Erriberrik oro har erliebea aski laua du, tarteka muino leunak dituela. Zidakos ibaia udalerritik igarotzen da, Murelu Konde udalerrira ailegatu aurretik.
Klima eta landaredia
Nafarroa Garaiko erdialde-hegoaldean dagoenez, klima mediterraneoaren eta Ebroko ibarrekoaren tarteko klima du Erriberrik. Urteko prezipitazioak batez beste 500-600 mm artekoak dira, eta urteroko egun euritsuak 70–80 izaten dira; beraz, eguneko 5,4 mm euri izaten da. Euria urte osoan zehar egiten du, nahiz eta udaberria beste urtaroak baino euritsuagoa den. Batez besteko tenperatura aski epela da, 13-14 °C bitartekoa, eta mendialdeko edo Erriberako tenperaturek baino gorabehera gutxiago izaten ditu urtean zehar.
Jatorrizko landareditik, artadi bakan batzuek baino ez diraute gaur egun.
Estazio meteorologikoa
Erriberrin dagoen, itsasoaren mailatik 389 metrora, Nafarroako Gobernuak 1931n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historiaurrea
Uxueko mendilerroaren mendebaldeko ertzetan egindako prospekzio sistematiko baten ondorioz, hamalau asentamendu aurkitu ziren, pieza solte ezberdinez gain. Horrela, agerian geratu da espazio horren okupazioa historiaurreko eta protohistoriako ondoz ondoko aldietan. Herriaren aztarnarik zaharrenak Hoi Handian daude. Goi Madeleine aldiko aztarnategia da, baina ez zuen jarraipenik izan ondorengo etapa epipaleolitiko edo mesolitikoetan. Kokaleku honen ezaugarri berezien artean, aire zabaleko geltoki izaera eta latitudea nabarmentzen dira. Vallacuerako uharka kuaternarioko terraza zahar baten malkarrean dago, hau da, baliabide hidrikoz hornitutako eta bere orientazioagatik klimatik babestuta dagoen inguru batean. Aurkikuntzak aberastu egin du Paleolitoaren azken faseen ezagutza Nafarroan.
Kokaleku horietako zortzi Eneolito edo Kalkolito garaikoak eta Burdin Arokoak dira, eta, beraz, horizonte kultural horren ezaugarri nagusia bizirauteko moduak finkatzea da. Zidakoseko eskuineko terrazetan, material litiko batzuk berreskuratu dira Geringa, San Anton eta Vareton parajeetan; haien aztarna arkeologikoak urriak eta ez oso adierazkorrak diren arren, aire zabaleko estaziotzat har daitezke, Beireko Bezkozen parekoak, non silex-tailer baten zantzuak dauden, ziurrenik kalkolitikoa, baita atribuzio arazoak dituzten petroglifo interesgarri batzuk ere. Arreta berezia merezi du ibaiaren ezkerraldean aurkitutako kobrezko aizkora lauak; eskualdeko antzeko beste lekukotza batzuek bezala, metalgintzako foku jakin batzuekin merkataritza-harremanak daudela egiaztatzen du.
Material tipologikoki oso desberdinak eskaintzen dituzte, dagoeneko Burdin Arora iristen direnak, Falconera (Erriberri), El Pardo (Beire), La Tejería (Erriberri) eta Turbil (Beire) kokalekuak, lur gaineko goragune batean kokatuak; horiez gain, Santa Kruz (Donamartiri Untz) aztarnategia ere egon daiteke, erromatarren garaiko aztarnategiengatik ezagunagoa. Giza ezarpenerako leku horiek guztiak amildegien eta uholdeen hurbiltasunean daude, ur-horniduraren segurtasunarekin eta hazteko aukera zabaleko paisaiarekin. Aurkitutako aztarnek nekazaritza jarduera bat baieztatzen dutela dirudi. Ezin da zehaztu herri horietako etxebizitza-mota, Turbilen bakarrik ikusten baitira egitura angeluzuzenen aztarnak.
Antzinaroa
Erromatarren garaiko aurkikuntza arkeologikoek biziguneen eta jarduera ekonomikoaren garapen nabarmenak iradokitzen dituzte. Egiazki, aurreko kokaleku batzuk daude Uxueko mendilerroaren hegaletan, hala nola Santa Kruz, Donamartiri Untz udalerrian, eta Turbil eta Pardo, Beiren. Baina ur-ibilguetatik hurbil dauden eta nekazaritza intentsiborako egokiagoak diren paraje lauak okupatzeko joera argia ikusten da, hala nola San Blas eta Planilla Erriberrin eta San Julian Beiren.
Material guztiak lurrazalean bildu zirenez, zaila da haien kronologia zorrotz zehaztea. Hala ere, esan daiteke aipatutako giza jardueraren puntu ia guztiak I. edo II. eta IV. mendeen artean iraun zutela bizirik; Turbilgoak bakarrik argiztatu ditu hondar baxu-inperialak soilik. Nukleo horietako bakar batek ere ez du agerian uzten Ledeako edo Ramaleteko antzeko tamaina duen ustiategirik. Nahiko apalak dirudite, azalera txikiko nekazaritza-ingurune batetik barreiatutako aprobetxamendu-funtzioak dituzten baserriek.
Erdi Aroa
Ezagutzen den idatzizko lehen albistetik abiatuta, bisigodoen garaian eraiki ohi da gotorleku hori, Suintila errege bisigodoak baskoien aurka (621-631) Tarraconense probintziatik baztertzeko egindako kanpainaren ondorio gisa, eta horiek garaituta, Erriberri 621. urte aldera berreraiki behar izan zuten. "Civitas Gothorum" izeneko garaia, Isidoro Sibiliakoak bere historia bisotoroen gainean ematen duena. Erriberriko gotorlekuarekin, Suintila Iruñeko atzeguardia sendotzen saiatu zen, Pirinioetan errefuxiatutako baskoien eta frankoen erasoaldien aurka.
Blas Taracenak eta Luis Vázquez de Pargak zalantza printzipio bat planteatu zuten 1946an. Orduz geroztik, hipotesi bisigodoa eta erromatarra beren argudioekin banatu dira. Azken horren alde, itxura inperialeko eraikuntza-teknika alega daiteke, hala nola dorreen banaketa eta kuxin-formako harlandua, I. eta II. mendeetan ohikoa; horrez gain, txanpon inperialak eta baxu-inperialak eta zeramika erromatar arruntaren hondarrak agertu dira, bai eta 15 zentimetroko altuerako brontzezko iruditxo bat ere, ziur aski jainkosa bat. Testu idatzien isiltasuna ez da lehen inguraketaren jatorri erromatarraren aurkako froga erabakigarria. Honek, beharbada, Pompaelo (Iruñea) eta Caesaraugusta (Zaragoza) zuzenean lotzen zituen galtzadaren ibilbidean, nahiko ezaguna ez den eskala edo etxe handi baten solairu apala irudikatzen du. Egungo Nafarroako tarteko zerrendarako berariaz dokumentatuta dauden hirigune txiki horiek ez dute, zalantzarik gabe, benetan egon zirenen ustezko bilduma agortzen. Horien artean, Erriberri egon zitekeen, bai bide sisteman duen posizioagatik, bai nekazal ustiategi txikien berehalako periferia antolatzeko ia nahitaezko funtzioagatik, hala nola San Blas, Planilla, San Julian, Santa Kruz, Turbil eta El Pardo arkeologia aurkikuntzen berri ematen dutenak.
Establezimendu hori, existentzia iragankorreko oppidum bat besterik ez zena, instalazio militar berri baten oinarri izan zen, Suintila errege bisigodoak 621ean bultzatua, baskoiek Tarraconenseren aurka egindako eraso baten erantzun gisa; Isidorok ekintzaren ezaugarri garrantzitsuenak kontatzen ditu. Hiribilduaren lehen aipamena da, dorre karratuak dituzten harresi-hormetan oraindik ikus daitekeen azalera txiki bat hartuko lukeena, baina komunitatearen bizitza ez da oraindik atzematen.
Musulmanen inbasioak islamiarren kontrolpean jarriko zuen, Banukasitarren menpean, eta defentsa-funtzioa luzatu egingo zen, iparralde kristauari edo hegoalde musulmanari begira, harik eta XII. mendearen hasieran Alfontso I.a Batailatzaileak Ebroko ibarra konkistatu zuenean muga behin betiko urrundu zuen arte, eta, ia modu iraunkorrean, Baskoniako lurralde lauek sal-konstesaren oinean hartutako babes-hesi izaera desagerrarazi zuen arte. Une horretatik aurrera, hiribilduak merkataritza- eta nekazaritza-funtzioak bereganatu zituen Tutera-Iruñea bidetik eta Donejakue bidetik gertu zegoelako, eta mendebaldeko ekonomiaren garapen orokorrari esker. Eraldaketaren lehen puntua Lizarrako foruaren emakidak adierazten du 1147. urtean; izan ere, Jakako forutik eratorrita, populazio berria finkatzen laguntzen zuen, bizilagunei frankoen kategoria ematen baitzien eta lurrak luberritzeko aukera ematen baitzien, errealengo termino zabal batean. Ondorioak berehalakoak izan ziren, eta mende bat geroago, 1224an, 1098ra igotzen zen tailua ordaintzeko erroldaturiko su kopurua, artean auzotasuna lortu ez zuten familiekin eta hirian bizi ziren juduekin batera, 6000 biztanle inguruko biztanleria ematen duena. Kopuru hori oso handia da, eta, gainera, ondorengo hamarkadetan handitu egingo zen, kontzejuko erregistroaren arabera, 1285 eta 1330 bitartean 200 bizilagun berri onartu baitziren.
1172. urtean, Alexandro III.a aita santuak, Iratxeko monasterioa eta Bibiao bere abade bere babespean hartzen ditu, eta bere monjeen prerrogatibak eta jabetzak berresten ditu, horien artean Erriberri aipatzen delarik beren-beregi bere ondasun guztiekin.
Populazioaren hazkundeak esparru militar zaharra aldatzera behartu zuen, eta XII. mendea amaitu baino lehen San Pedro eliza erromanikoa eraikitzen hasi ziren, eta handik urte gutxira Andre Maria eliza gotikoa; lau auzoak (San Migel, Purgua, Harategia, eta Andre Maria), "barneko ertza" osatzen zutenak, barruti berriekin luzatu behar izan ziren. Biztanleria antzinako bizilagunen ondorengoek eta beste toki batzuetatik etorritakoek osatzen zuten, batez ere Nafarroatik (Orbaibar, Erribera, Oibar ibarra) eta Aragoitik (Cinco Villas, Zaragoza) etorritakoek, baina baita gaztelarrek, katalanek, bizkaitarrek, frantsesek, alemaniarrek eta afrikarren batek ere (Maroko). Bizitza profesionala eta espirituala hamar kofradiak arautzen zuten: Ròcamador, San Felices, San Gil, Santo Tomas, San Miguel, Klerkoak, Zapateros, Carniceros, Peleteros eta Tejedores. Nekazaritzaz gain (1264an erroldatutako bizilagunen % 90ek lurrak dituzte), artisauek eta merkatariek osatzen zuten populazioa (bizilagun horien % 90ek baino gehiagok diote ondasun higigarriak eta higiezinak ere badituztela). Horien artean, ehuleak, larrugileak, zapatariak eta harakinak nabarmentzen ziren, baina baita burukoak, lumazainak, litereroak, jostunak, arotzak, zurginak, igileak, igiltzainak, errestariak, hartzainak, haragileak...
Gainera, garrantzitsua da jabeen banaketa harmonikoa egiaztatzea, izan ere, bizilagunen % 44,1ek ondarearen % 40,2 kontrolatzen du, klase ertainekotzat jo dezakegun bloke bat osatuz (25 eta 100 libera arteko dirutzekin), muturren arteko aldeak leuntzen dituena: aberatsen gutxiengo txiki batek (soilik 6 bizilagunek dituzte 500 libra baino gehiago) eta klase pobre diskretu batek (55 familiak aitortzen dute ez dutela ezer, eta beste batzuek, berriz, berriz, ez dute ezer).
1266ko martxoaren 17an, Saint-Denisen, Tibalt II.a Nafarroakoak Erriberriri hamabost eguneko azoka ematen dio urtero, "Lizarrako burgesek bezala", maiatzaren 1etik hasita. 1302ko urtarrilean, Filipe I.a eta Joana I.a Nafarroako errege-erreginak, Erriberriko eskaerei erantzunez, urteko azokaren data aldatu zuten, eta azaroaren 2an hasi ziren. 1308. urtean, Erriberri eta Tafalla herrien arteko auzi zahar bat ebatzi zen, Zidakos ibaiko uren aprobetxamenduari buruzkoa. Ekainean, bi kontzejuek beren prokuradoreak izendatu zituzten auziari buruz ulertzeko; uztailaren 7an, bi herriek Esteban de Borret eta Garcia Arnalt Novallas eta Salteko jaunen, Erresumako inkisidore eta erreformatzaileen, epaiketaren mende jarri zituzten beren desadostasunak. Azken horiek 1308ko uztailaren 8an eman zuten beren arbitraje-epaia. XII. mendearen erdialdean, Pedro Caparri eta Alfontso I.a Nafarroakoa eta Martin Gartzia izan ziren.
XIII. mendearen erdialderako ikusitako egoera oparotasunezkoa da, eta gutxienez 1330era arte iraun zuen; orduan, erresumaren arazo politikoek eta, batez ere, koiuntura orokorraren aldaketak goranzko ibilbidea aldatu zuten. Demografikoki, bizilagun berrien ospitaleratzea geldiarazteaz gain (1330 eta 1485 artean ia ez dira 60 alta erregistratu), izurri beltzak eta desbardoitze ekonomikoak biztanleria nabarmen murriztu zuten. Hala, 1350eko erroldak 485 su kontsignatzen ditu, eta 1366koak 262 besterik ez. Kopuru hori iruzurrek asko baldintzatzen duten arren, ez da ehun urte lehenago zenbatutakoaren % 25era iristen. Baina gainbehera hori gorabehera, hiribilduak bere mailari eutsi zion. Karlos III.a Nafarroakoak 1407an merindade berri bat sortu zuen bertan zentratuta, Tuterako, Lizarrako eta Zangozako merindadeen zati bat bilduz. 1400. urtea baino lehen, Nafarroako erregeek beren jauregi zaharra aukeratu zuten bizileku izateko, ia mende erdia iraun zuen edertze lan handia eginez, gorteko bizimoduaren gune eta, askotan, Nafarroako Erresumako hiriburu politiko bihurtuz. Baina XV. mendearen amaieran, aldaketa politikoek beren funtzio militarra itzuli zieten herritarrei, eta auzotarrek, agaramondarren aldean lerrokaturik, sarritan jasan zituzten jazarpenak tropa beaumontarren aldetik. 1495eko martxoaren hasieran, Leringo kondearen armadak hiribildua erasotu eta erasotu zuen Gaztela, Aragoi, Errioxa, Gipuzkoa, Araba eta Nafarroako jendearekin, eta arpilatzearen eta suntsiketaren mende jarri zuten.
Aro Modernoa
1512ko abuztuaren hasieran, Nafarroako beste plaza batzuekin batera eta Iruñeko ereduari jarraituz, Erriberrik Albako dukearen gaztelar armadaren aurrean kapitula egin zuen. Urte bereko irailaren 21ean, Erriberriko ordezkariak Logroñora joaten dira, Fernando Katolikoa errege gisa aitortu eta leialtasuna hitzemateko. Fernandok, berriz, ohiturari jarraituz, foruak eman zizkien Erriberriri eta Nafarroako beste herri batzuei. 1512ko urriaren amaieratik aurrera, Fernando Aragoikoak Erriberri eta beste hiri batzuk gotortzeko agindu zuen, Frantziak babestutako Albreteko etxearen beste saiakera bat saihesteko. Gainera, 100 gizoneko goarnizio bat jarri zuten Erriberrin. 1516. urtearen hasieran gaztelarrek hiriaren harresiak eraitsi zituzten, erresuma berriz konkistatzeko saiakera berri baten kasuan arriskuak ezabatzeko politikaren barruan. 1521eko maiatzaren 16an, Nafarroako armada bat, Andre Foixkoa Azparrozeko jaunaren agindupean, Nafarroa Garaian sartu zen Orreagatik, helburu horrekin. Ia Nafarroa osoa gaztelarren aurka altxatu zen. Erriberrin Piarres Nafarroakoa, Nafarroako mariskalaren semea, garaile jaso zuten. XVI. mendean zehar, Nafarroako herriak behin eta berriz kexatu ziren Gaztelatik zetozen tropei ostatu eman behar zietelako. 1575. urtean Erriberriko bizilagunek aho batez uko egin zioten tropak laguntzen jarraitzeari. Hauek herritarrekin bat etorri ziren, hiria autoritaterik gabe geratuz. Errejimendu osoa espetxeratu zuten errebeldiagatik. Herrikoak gehiago haserretzen lagundu zuen ikerketak egitera bidalitako komisario batek, eta erriberritarrak ordaindu behar izan zuen.
Nafarroako Gorteetan, Erriberriko diputatuak Iruñea, Lizarra, Tutera, Zangoza, Agoitz, Biana, Elo, Tafalla, Agilar, Kaseda, Uharte, Atarrabia, Mendigorria, Torralba, Lesaka, Corella, Zuñiga eta Lakuntzako diputatuekin batera esertzen ziren, bai eta eliz eta militar besoetako ordezkariekin ere. Batzuetan, Gorteek beren eserlekua ukatu zieten abade eta apezpiku batzuei, atzerritarrak zirelako. Hala gertatu zen 1546an Iratxeko abadearekin, baina ez zuten onartu, Filipe II.a Austriakoa erregeak hala nahi bazuen ere. 1561. urtean, Nafarroako Gorteetan eserlekua zuten herrien eta hirien arteko liskarrak sortu ziren, kokapen-ordenari buruz, Erriberriri postu bat emanez Tuteraren atzean eta Zangozaren aurrean. 1560. urtean Tafalla eta Erriberri jurisdikzioari buruzko auzi batean hasi ziren. Tafallak bazuen justizia bat, 1479. urtean Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako erregeen pribilegioz sortua, ordena publikoaren asaldurak ekiditeaz eta zigortzeaz arduratzen zena, baita pisuak eta neurriak zaintzeaz ere. Justizia horrek zerga bat kobratzen zuen hiribilduan sartzen ziren merkantzia guztien gainean. Baina Erriberriko merinozko tenientea, Zegama delako bat, Tafallan agertu zen, eskubide horiek beretzat eskatuz. Auzitegiak 1567ko martxoan eman zuen epaia, Erriberriko merinoari Tafallan bere funtzioak betetzea debekatuz eta autoritate ikurra den makilarekin sartzea debekatuz, "bere lanbidea eta berari lotutako autoak ordainarazten ez baditu".
Erriberrik hiri titulua lortu zuen 1630ean, eta, beraz, zilarrezko 15 500 dukat eman behar izan zizkion koroari. 1652an, Nafarroan otso ugari zegoenez, Gorteek izurria erauzteko neurri zorrotzak hartzea erabaki zuten. Erabaki zen azienda-jabeek tarja eta erdi ordaintzea azienda nagusi bakoitzeko, eta kopuru bera hogei edo hamar txerri-azienda bakoitzeko. Funts horiekin loberoei ordainduko litzaieke, sei dukat ehizatutako animalia handi bakoitzeko eta bi kume bakoitzeko. Erresumako hiri, hiri eta leku gehienek lege horren aurka protesta egin zuten, Erriberri barne. Kontrako argudioetako bat izan zen hiriburutik urrun zegoela saria kobratzera joateko. Hiriburuan ez ezik, zenbait hiritan ere loberoek kobratu ahal izatea erabaki zen, besteak beste Erriberrin. Legeak praktikan jarraitu zuen, protestak gorabehera, eta 1662ko Gorteetan berretsi zen.
Erriberrik, Lizarra, Tafalla, Tutera, Biana eta Cascanterekin batera, Erresumako Gorteetara memoriala aurkeztu zuen 1688an, Nafarroan olioa inportatzea debekatzeko arauak hartzeko arrazoiak azalduz. Argudiatzen zuten olioa zela beren diru-iturri nagusietako bat, eta haien ekoizpenak erresuma osoa hornitzen zuela, baita esportaziorako zati handi bat soberan zegoela ere. Bestalde, Mendialdeko herriak inportazio askearen aldekoak ziren, merkeagoa baitzen eta Nafarroako beste produktu batzuen trukea bultzatzen baitzuen. Azkenean, ezetsi egin zen aipatutako hirien eskaera.
Erriberrik bere garrantzi politikoa mantendu zuen Aro Moderno osoan, jada erlatiboa. Erregeorde batzuk bertan bizi izan ziren eta Nafarroako Gorteak aterpetu zituen; Erdi Aroko Azterlanari eutsi zion, baita 1527an Tafallakoa eta Faltzeskoak ixteko asmoarekin ere, eta bertan Migel Oronsuspe teologoa sortu behar izan zen. Merindadeko eta barruti judizialeko buru izan zen Lehen Karlistaldiara arte, non funtzio hori Tafallara lekualdatu zen aldi baterako, handik mugitu gabe. XVIII. mendearen amaieran nekazal aberastasun handia zuen, zerealak eta ardoa ekoizten zituen batez ere. Ureztatutako eremuetan lihoa, lekaleak eta oliba dezente biltzen ziren.
Espainiako Ondorengotza Gerran, Nafarroak leial eutsi zion Filipe V.a Borboikoari. Hala ere, Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren tropek Erresumaren zati bat okupatu zuten 1710ean, eta Erriberri ere mehatxupean egon zen. Urte horretako irailaren 28an Erriberrik laguntza eskatu zion Nafarroako Erresumako Aldundiari, etsaien indarrak gertu zeudelako. Urte horren amaieran Melungo kondeak erregegaiaren tropak bota zituen, eta Nafarroa osoa geratu zen Filipe V.aren alde.
Aro Garaikidea
1810eko udaren hasieran, Frantzisko Espotz Minaren gerrilarien partitzeak Frantziako 140 korazari eraso eta garaitu zituen Erriberri inguruan. 1810eko azaroaren 3an, Espotz Minaren partitzeak Frantziako tropa talde bati eraso zion Erriberrin. 1813ko otsailean, Espotzek Erriberriko jauregia eta komentu bat suntsitzeko agindu zuen, frantziarrak eraikin horietan indartsu egin ez zitezen. Lehentxeago gerrilariak Tafallako gotorlekuak hartu eta suntsitu zituen.
1811. urtean Karizeko Gorteek "jaurerri-pribilegioak" indargabetzeari buruz dekretatu zutenaren arabera, Erriberrin militar batzuek horren arabera jokatu zuten, hala uste zuten behintzat. Inorekin kontsultatu gabe suntsitu zuten urkamendia, eta hori ez zitzaion gustatu Udalari, ez baitzioten informaziorik eman. Era berean, plazan zegoen "pikotxa" edo "erroiluari" uztaiak kendu zizkioten.
1822. urtean, Karizeko 1812ko Konstituzioaren ideiek amorrua pizten zuten bitartean, errealistek ere nabarmendu nahi zuten beren burua, urte bereko ekainean Erriberrin gertatutako gertaeratik ondoriozta daitekeenez. Gertatu zen Konstituzioaren enparantza (gaur egungo Karlos III.aren enparantza) lokatzez estalita agertu zela goiz batean. Udala bildu zen eta plaza garbitu zen, baina ezin hobeto geratu zen. Atentatuaren egilea aurkitzen saiatu ziren, baina ez zuten emaitza positiborik lortu. Alkateak nagusitasunari parte ematearekin konformatu behar izan zuen.
Toreno kondearen 1835eko irailaren 3ko desamortizazioaren dekretuak eragina izan zuen Erriberrin Frantziskotar Errekoletoen komentuetan eta Frantziskotar Klaretakoetan, zeinak ezabatuak izan baitziren, eta lehena ongarrien etxeari eskainia. 1855eko maiatzaren 1eko Desamortizazio Legea betez, 1863an olio eta irin errotak, plazako etxe ostatu bat eta larrainetako teilategi bat saldu ziren herri honetan.
XIX. mendearen erdialdera, bi eskola zeuden, bata mutikoena, zeinetara 160 joaten ziren, eta haien maisuak urtean 7095 erreal jasotzen zituen; bestea, berriz, neskatilez osatua zegoen, 52k maiztua eta 862k hornitua. Hiriko bi parrokia-elizak 1802an bi parrokok eta hamazazpi onuradunek zerbitzatzen zituzten, guztiak ondarezkoak eta hiriaren hornidurakoak; kabildo bakarra osatzen zuten. 1847an San Pedrori anoa erdiko bi onura zegozkion eta sei anoa osoko eta Andre Mariari hiru eta bederatzi, hurrenez hurren.
Hiria oso modu nabarmenean hazi zen XIX. mendean, azken mende laurdenera arte, non, batez ere, filoxeraren arazoak eta horren ondoriozko mahastizaintza-krisiak erritmo demografikoaren inbertsioa eragin zuten, emigrazioa bultzatuz. Horixe izan zen, batez ere, 1884az geroztik, bere nekazaritza-ekonomia birplanteatu beharrak Korralizen arazoari indar berezia ematea eragin zuen faktoreetako bat. Arazo hori Erriberrin sortu zen gure mendean, 1914an eta 1930ean batez ere. Horregatik, eta beste zentzu batean bada ere, Erriberri, XX. mendearen hasieran, nekazaritzaren garapenaren gune nagusi bihurtu zen, eta bereziki nekazal kutxen edo erretore-kutxen, erretoreen esku.
1920ko hamarkadan, lau irin-errota (horietako bi geldirik) eta sei dolare zeuden (hiru besterik ez martxan), bi upategi handi kooperatiba, Euskal Herriko lehenak, eta sei adingabe, bi irin-fabrika, orgak eraikitzeko hiru tailer, bi goardia- eta talaje-lantegi, bi tona-denda, lau txokolate-fabrika, landa kutxako okindegia eta beste partikular batzuk, ikastetxe pribatu bat, bi eskolaz eta garda. Gutxienez lau fundazio jainkozalek jarraitzen zuten beren zerbitzuak ematen: bat ospitalea mantentzeko, bi elizako ikasketak ordaintzeko eta laugarrena 1892an Jenaro Ibañezek eta bere emazte Polonia Galdianok erein zen garaian nekazariei garia emateko. Telegrafoak eta telefonoak zeuden.
1936ko gerrako errepresioaren ondorioz, 49 pertsona hil zituzten herri horretan: Pedro Ansa Induráin, Luis Ardanaz Valencia, Román Arizmendi Yabar, Gregorio Arizmendi Yabar, Cesáreo Azcárate Domínguez, Julián Azcárate Domínguez, Rufino Azcárate Izurriaga, Antonio Azcárate Izurriaga, Lucio Bacaicoa Sola, Juan Barasoain Armendáriz, Juan Casanova Pérez, Agustín Chivite Fernández, Román Díaz Iriarte, Victorio Elrío Olcoz, Salvador Eraso Azcárate, Constancio Eraso Martínez, Julio Erredón Mangado, Carlos Escudero Cerdán, Lucio Gabari Espinal, Francisco Gabari Viela, Benito García Lacalle, Félix García Resano, Félix Garde Moreno, Lorenzo García Otazu, Angel Gurrea de Carlos, Sebastián Izurriaga Baigorri, José Jaime Sola, Casian Medrano Leoz, Adolfo Ochoa Gorri, Esteban Pérez Coello, Julio Pérez García, Fermín Remírez Chivite, Angel Remírez Chivite, Ignacio Rodeles Berruezo, Angel Rodríguez Jiménez, Constancio Ruiz Cerdán, Vicente Salmerón Suescun, Gregorio Sembroiz Armendariz, José Sembroiz Armendariz, Lucio Sembroiz Armendáriz, Anastasio Sesma Lator, Pablo Simonena Gabari, Teófilo Solanilla Romeo, Félix Tanco Suescun, Juan Cruz Valencia Armendáriz, Nicasio Viescas Mangado, Jesús Zabalza Sarria eta Félix Zulaica Vélez.
Demografia
biztanle zituen Erriberrik.
Nekazaritza
Tradizioz, nekazaritzari eta ardogintzari lotutako enpresak izan dira nagusi. Gaur egun ardoari lotutako hainbat enpresa daude, eta azken urteetan ardoaren gaineko museo bat ireki da herrian. Horrez gain, oihalgintzari lotutako industria eta bestelako industria txikia daude.
Nekazaritza kooperatiben sortzeari dagokionez, Erriberrik Nafarroa Garaiko beste edozein herrik baino kooperatiba gehiago sortu zituen XX. mendean. Lehena, 1911ko abuztuaren 20an sortutako Erriberritar Upategi Kooperatiba izan zen. Bi urte geroago, 1913ko ekainaren 4an, Uztagin Batuen kooperatiba sortu zen, Uxueko Andre Mariaren kooperatiba 1947ko azaroaren 15ean, Alkoholen Kooperatiba 1942ko uztailaren 29an (gaur egun desagertua), eta 1964ko uztailaren 24an Nekazaritza kooperatiba.
Upategiak
1982ko abuztuaren 14ean, Nafarroako Gobernuak ardogintza eta enologia estazioa inauguratu zuen, EVENSA delakoa. Ondorengo urteetan izena aldatu eta EVENA deitzen da 1980ko hamarkada bukaeratik. Jabego erroldan, Erriberrik dituen lur amankomunen % 70 zenbatuta dauka. Erriberriko merindadean mahastiak landatzeko lur gehien erabiltzen dituen herria da, laborantza lurren % 22,5.
Erriberriko upategiak honakoak dira:
Industria
Erriberriko sektore industrialak mota desberdineko enpresek osatzen dute, elikadura, metalaren transformazioa, energia berriztagarrien makineria eraikuntza eta nekazaritzako makinentzako eraikuntza enpresak besteak beste. Herria, gune estrategikoan dago, Nafarroa erdian, eta AP-15 eta N-121 errepideen ondoan. Horrez gain, Tafallarekin batera, Erriberri Erribera eta Iruñerritik kanpo biztanle gehien biltzen dituen Nafarroako gunea da, eta horrek eraginda bi industrialde nagusi daude herriaren inguruan.
Beireko industrialdea, Erriberri hegoaldean dago, Beireko udalerrian, baina eskualdeko pertsona askok egiten dute lan bertan.
Zerbitzuak
Zerbitzuen sektorea ahula da nekazaritza eta industriarekin alderatuta. Batetik, herriko alde zaharreko betiko dendak daude, eta gune berrietan eraikitako auzoetako denda, banketxe eta bestelako negozioak. Horrez gain, XX. mendearen azken laurdenean, turismoaren garapenak, milaka bisitari erakarri ditu Erriberrira, herriko monumentu eta ondorea ikustera, eta turismoarekin zerikusia duten enpresa eta hotelak sortu dira.
Politika
Erriberriko udaletxea Karlos III.a enparantzan dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Maite Garbaio Valencia da, Erriberri Elkartuko hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea Alde Zaharran dago.
Erriberriko udaletxea Karlos III.a Noblearen plazan dago, eta 1949an eraiki zen udaletxe zaharra zegoen orube berean. Eraikina Victor Eusa arkitektoak diseinatu zuen. Udaletxea adreiluz egina dago, eta kanpoalderako hiru fatxada dauzka, laukizuzen itxurako oinarria eta hiru solairu. Beheko solairua arkupedun galeria batez osaturiko portiko batek osatzen du, eta azken solairuan arkutxodun galeria bat dago. Eraikinaren goialdean erlojua dago, etorri klasikoko egitura baten gainean.
Egungo banaketa
Erriberriko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Maite Garbaio Valencia da, Erriberri Elkartu zerrendakoa. Zinegotziak 10 daude:
Batzordeak
Erriberriko Udalan 3 batzorde ditu:
Alkateak
1979tik, Erriberrik 10 alkate izan ditu:
Autobusa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko eta  lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak lau autobus geldialdi du zeharkarrikan: bi Rua Erromatarran eta beste bi Maillata Alkatea kalean.
Gainera, Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.
Trena
Hiriak tren geltoki bat du, distantzia ertainekoa. Honako hauek dira:
Hirigintza
Erriberrin fatxada ederrak dituzten eraikin zibil handiak badaude, jauregia kontuan hartu gabe, ez da interes gutxiagokoa haien hiri-egiturara iristea, erromatarren garaitik baitator, defentsa-esparru baten antolaketarekin: «Oppidum» bat. Erdi Aroko dokumentazioan zona honi "Barneko ertza" esaten zaio. Esparru hori oinplano trapezoidalera egokitzen zen, eta haren zati bat berreraiki daiteke oraindik, erromatar zibiten antolaketa bereziarekin bat datorrena. Cardo Maximoak bat egingo luke gaur egungo San Frantzisko kalearekin, zeinak Tafallako Atea eta Txapitela kalea lotzen baitzituen; aitzitik, Decumano Maximoa identifikatzea arazotsuagoa da, nahiz eta badirudi plazetatik eta San Frantziskoko bigarren Belenatik igarotzen zela Portilloraino iristeko. Antolaketa ortogonal horri gainerako bideak lotzen zitzaizkion. Erromatar hiri honen izaera defentsiboa indartu egin zen harresiz osatutako gerriko sendo batekin. Erromatarren gotorlekuaren osagarri zen, besteak beste, honako eraikin laukizuzen hau, izkinetan lau dorre dituena, errege-gazteluaren nukleo gisa berrerabili zena eta egungo paradorekin identifika daitekeena.
Erromatar hiria XII. mendean zabaldu zen. Erdi Aroko handitze horri, zati erromatarrarena bereizteko, "Kanpoko ertza" deitu zitzaion, eta espazio ireki zabal baten bidez lotzen da harekin, Karlos III.aren plazaren bidez, zeina, harrezkero, herriaren erdigune nagusi bihurtu baita. Erdi Aroko hirigunea Kale Nagusiak banatzen dituen bi guneren inguruan antolatu zen. Kale hori Cardo Maximoaren luzapena da, eta hiriaren hegoaldeko muturrean dagoen Txapitelako atea eta Tuterakoa lotzen ditu.
Hiri-esparruan, jauretxe errenazentistak eta barrokoak daude, fatxadak armarriekin apainduta eta egurrezko edo adreiluzko teilatu-hegalez errematatuta, eta beste batzuk, berriz, bakunak dira materialean, eta ez dago elementu indibidualizaturik. Batzuetan, leiho bikiek irauten dute, edo arku zorrotzeko edo dobela handiko erdi-puntuko atari zabalak, batzuetan giltzarrian armarriak dituenak, XVI. mendera arte luzatzen diren eredu gotiko berantiarren arabera sailkatzen laguntzen du, eta Erriberrin eredu horien adibide ugari eta onak daude.
Euskara
Nafarroako Artxiboan aurkitutako dokumentazioaren arabera, Marzan eskribauak alkatearen testigantza jaso zuen, 1574an Pedro Ezpeletaren morroi bat Joan Irigoienen etxearen ondoan zegoen oholtza baten gainera igo zela kontatzen duena. Orduan, "en bascuence pregonando dijo que todos los que tenía yeguas en el guazán de la casa de don Pedro de Ezpeleta fuera por ellas, que estaban en el corral" ("euskaraz pregoian esan zuen Pedro Ezpeletakoaren etxeko guazanean behorrak zituen guztiak haiengatik zirela, kortan baitzeuden"). Ahozko testigantza pergaminoan jasota geratu zen, alkateak Ezpeletako makuluaren jarrerak tokiko agintea hausten zuela uste zuelako. Zinegotziek deliberatu zutenez, "hiribilduak ofizio hori egiten duten pertsonak ditu", bandoak jartzekoa, "eta herritar partikular batek edo beste inork ez dezala horrelakorik egin", zalantzan jartzen baitzuen kontzejuaren eskumena.
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Erriberri atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Koldo Zuazok, 2010ean, Erriberri ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Tafalla eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 5,66k zekien euskaraz, 2010ean % 5,66k eta 2018n % 8,60k.
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Erriberri) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez, beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak atzera bota zuen gune mistoaren hedapena. Hala ere, 2017ko ekainean aurrera atera zen mozioa Nafarroako Parlamentuan eta eremu mistoan sartu zen Erriberri azkenean, beste 43 udalerrirekin batera.
2009ko urtarriletik udalerriaren izen ofiziala Erriberri da euskaraz, eta Olite gaztelaniaz.
Herri senidetuak
Erriberri ondorengo herriekin senidetuta dago:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Luis Suárez
Luis Suárez Miramontes (Ares, A Coruña, 1935eko maiatzaren 2a - Milan, 2023ko uztailaren 9a) espainiar futbol-jokalaria eta entrenatzailea izan zen. Erdilaria zen, Europako bere garaiko onenetako bat.
Biografia
Bere hiriko taldean hasi zen jokatzen baina berehala Bartzelona Futbol Klubak fitxatu zuen, eta zortzi urtez (1953-1961) aritu zen talde horretan jokatzen. Barcelonarekin Ferietako Kopa irabazi zuen bi aldiz (1958, 1960), Espainiako Liga bi aldiz (1959, 1960) eta Espainiako Kopa ere bi aldiz (1957, 1959).
1960an Urrezko Baloiaren saria jaso zuen (bera izan zen lehen gizon espainiarra), 1961 eta 1964an Zilarrezko Baloia, eta 1965ean Brontzezkoa.
Jokalari gisa erretiroa hartu ondoren, Milango Inter taldearen entrenatzaile izan zen, eta Espainiako selekzioarena gero, Italian egindako munduko txapelketan (1990).
Limeil-Brévannes
Biztanleria
2007an Limeil-Brévannes udalerrian erroldatutako biztanleak 18.657 ziren. Familiak 6.551 ziren, horien artean 1.847 pertsona bakarrekoak ziren (619 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.228 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.390 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 2.485 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 829 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 7.205 etxebizitza zeuden, 6.757 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 405 hutsik zeuden. 2.563 etxeak ziren eta 4.584 apartamentuak ziren. 6.757 etxebizitza nagusietatik 3.767 bere jabearen bizilekua ziren, 2.850 alokairuan okupaturik zeuden eta 140 doan lagata zeuden; 467 etxek gela bat zuten, 877 etxek bi zituzten, 1.831 etxek hiru zituzten, 1.806 etxek lau zituzten eta 1.776 etxek bost zituzten. 4.525 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3.525 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.173 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Errentak eta okupazioa
2007an batez besteko errenta 12,9€/h zen; goi karguen kasuan 22,3€/h zen (23,7€/h gizonena eta 19,7€/h emakumeena), tarteko profesionalena 13,7€/h (14,2€/ h gizonena eta 13,3 emakumeena), enplegatuena 10,1€/h (10,2€/h gizonena eta 10,1€/h les dones) eta langileena 10,6€/h (10,9€/h gizonena eta 9,4€/h emakumeena).
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 12.392 ziren, horien artean 9.388 aktiboak ziren eta 3.004 inaktiboak ziren. 9.388 pertsona aktiboetatik 8.578 lanean zeuden (4.200 gizon eta 4.378 emakume) eta 810 langabezian zeuden (441 gizon eta 369 emakume). 3.004 pertsona inaktiboetatik 774 erretiraturik zeuden, 1.427 ikasten zeuden eta 803 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Limeil-Brévannes udalerrian 7.311 unitate fiskal zeuden, 19.705,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.895 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 570 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 7 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 96 eraikuntza enpresak ziren, 131 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 64 garraio enpresak ziren, 32 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 22 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 19 higiezinen enpresak ziren, 67 zerbitzu enpresak ziren, 65 administrazio publikoko enpresak ziren eta 35 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 153 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 5 banku bulegoak, 4 funerariak, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 autoeskolak, 6 igeltseroak, 11 margolariak, 16 zurginak, 22 iturginak, 10 argiketariak, 18 eraikuntza enpresak, 12 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 aldi baterako lan enpresa, 19 jatetxeak, 8 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
2000. urtean Limeil-Brévannes udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 7 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 7 haur-eskola eta 6 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Limeil-Brévannes udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 983 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 1.544.
Limeil-Brévannes udalerrian 2 osasun-formakuntzako goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko zentroak zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Club de Futbol Badalona
Club de Futbol Badalona futbol talde katalana da, Badalona hirikoa.
Datuak
2022-23 denboraldia barne: