cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suseni (Mureș)
Suseni Errumaniako udalerri bat da, Mureș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Mizetismo
Mizetismoa edo perretxikoek eragindako pozoitzea perretxikoetan egon daitezkeen substantzia toxikoek osasunean eragindako sintoma eta kalteen multzoa da. Normalean perretxikoak jan ondoren gertatzen da pozoitzea. Sintomak askotarikoak izan daitezke, hesteetako ondoez arinetik heriotzaraino. Toxina horiek onddoek sortutako subproduktuak dira.
Perretxiko bidezko pozoitzea perretxiko basati toxikoak irenstearen ondorio izan ohi da. Perretxiko horiek ez dira behar bezala jangarritzat identifikatzen eta haien itxura engainagarriagatik, kontsumitzera bultzatzen dute. Jateko basa-perretxiko batzuek eta perretxiko pozoitsu basati batzuek itxura oso antzekoa dutenez, azaleko ezaugarrietan oinarritutako identifikazio txarraren ondorio izan ohi dira akats horiek. Oso esperimentatutako perretxiko-biltzaileak, batzuetan ere, pozoitu egin daitezke espezie toxikoak jateagatik, dauden arriskuak ondo ezagutu arren.
Barahir Gondorrekoa
Barahir Gondorrekoa, Tolkienen legendariumean eta bere eleberririk ospetsuena den Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Gondorreko Seneskal Erregeordeen artean, zortzigarrena izan zen. Eguzkiaren Hirugarren Aroa, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2290ean jaio zen, eta aurreko seneskala izan zen Hador Gondorrekoaren semea zen.
Mizetismo
Mitoa eta errealitatea
Folklore asko dago perretxiko pozoitsuen ezaugarriei buruz, eta horrek, informazio engainagarria eman dezake. Horren adibide batzuk hauek dira:
Ez dago perretxiko pozoitsuak identifikatzeko arau sinplerik. Pozoitzea saihesteko arau guztiz fidagarri bakarra, jakina, abstinentzia da. Perretxiko-biltzaileek arau komun bat dute: zalantzarik izanez gero, perretxikoa bota egiten da. Oro har, arriskurik handienak gutxitzeko modu bakarra esperientzia izatea, ezagutza taxonomikoak eta banaketakoak, eta zuhurrak izatea da. Baina hori ere ez da nahikoa izaten. Kasu batzuetan, perretxikoak kanpoko agenteez kutsatuta egon daitezke, hala nola, metal astunez edo erradiazioz. Izan ere, mikologo akademiko batzuek ez dute perretxiko basatirik jaten, profesionalki ezagutzen dituzten arren, biltzaile oso esperimentatu batzuk, batzuetan, pozoitu egiten baitira.
Gomendioak
Basa-onddoak ez kontsumitzea da egokiena, eta jaterako orduan, ezagutuak, sailaktuak eta landatuak daudenak bakarrik kontsumitzea da gomendagarriena. Hala ere, perretxiko basatien biltzaileek arau praktiko batzuk bete behar dituzte.
Egin behar EZ dena:
Gainera, beste aholku batzuk hauek dira:
Europako bilketak
Eskarmentu handiko mikologo edo perretxiko-biltzaile batek jakingo du zein espeziek duten beste espezie toxiko batekin nahasteko itxura gehiago, eta hortaz, pozoitzeko arrisku gehiago. Europan, batez ere eremu basotsuetan, jende askok bertako onddo bat edo bi ezagutzen ditu, belaunaldiz belaunaldi bildu eta kontsumitu direnak, baita eskualdeko sukaldaritzan erabili direnak ere. Italian eta Frantzian, adibidez, Boletus edulis-en aldaera batzuk (porcini italieraz, cèpe frantsesez) erromatarren garaitik, behintzat, bildu eta kontsumitu dira. Onddo horiek Boletus generoko kideak dira, eta, neurri batean, lamelen ordez ,poroak dituztelako identifika daitezke. Gainera, antzeko perretxiko pozoitsu gutxi izaten dituzte.
Europako eskualde batzuetan perretxikoak ez dira kontsumitzen, baina beste batzuetan, hala nola Finlandian, Eskandinavian eta Errusian, elikagai gutxi izan ohi dituztenez neguan, perretxiko jangarriei buruzko tokiko ezagutza zabala dago, eta perretxiko horiek sukaldearen zati nabarmena dira. Hala ere, perretxiko-aditu askok erraz ezagutzen diren onddoak soilik biltzen dituzte, hala nola kantarelak eta boletusak. Mitra ziza (Gyromitra esculenta), adibidez, gordin jatekotan hilgarria da duen toxikotasunagatik. Hala ere, ondo prestatzen baldin bada, gozoa bihurtzen da.
Beste arazo bat sortzen da garatzen ari diren hiltzaile konkordunak (Amanita virosa) berrengorri ezagunaren antz handia dutelako, oso kontsumituak direnak. Bi espezie horien arteko antzekotasun horrek urtean hainbat heriotza eragiten ditu.
Euskal Herriko kasuak
Basa-onddoak biltzeko eta kontsumitzeko tradizio handia dago Euskal Herrian. Hori dela eta, misetizmo kasuak ere aipagarriak dira eremu honetan. Arazoa, batez ere, tokiko biota ezagutzen ez duten atzerritarrek onddoak biltzen dituztenean agertzen da. Izan ere, onddoak nahastu eta toxikoak diren onddoak hartzen dituzte, mizetismoak sortuz. Hori dela eta, onddoek urtero intoxikazio kopuru nabarmena sortzen dute.
Euskal Herrian gertatzen diren intokzikazio nagusienak digestio-aparatuarekin erlazioa dutenak dira. Intoxikazio horien arduradun nagusia azpiarrosa maltzurra da (Entoloma sinuatum). Izan ere, beste onddo desberdin batekin nahastu ohi da, zizazuriarekin (Calocybe gambosa) hain zuzen ere. Berdintasun nagusia haiek partekatzen duten irina usaina da. Hala ere, zizazuriaren tamaina txikiagoa izateaz gain, dituen laminak zuriak edo krema kolorekoak dira.
Toxikotasuna
Perretxikoen toxinak hilgarriak dira kontzentrazio baxuetan; kasu batzuetan, manba beltz baten pozoia bezain indartsua da. Horien artean, alfa-amanitina toxina nabaria da. Izan ere, toxina horren 5 mg nahikoa dira pertsona nagusi bati heriotza eragiteko. Banako baten batez besteko txapel batek substantzia horren 30-90 mg ditu. Perretxikoen eragin toxikoa, eta batzuetan hilgarria, zenbait substantziaren ondorio dira. Substantzia horiek irentsitakoan, zenbait prozesu eragin ditzakete gorputzeko zenbait organotan, eta horietako prozesu batzuk itzulezinak dira.Gehien kaltetu ohi diren organoetako bat giltzurrunak dira. Toxinak irentsi ondoren, organo horien funtzionaltasunari eragiten diote, aldi baterako edo betiko. Hori gertatzean, ezinbestekoa da odola iragazteko programa alternatiboak erabiltzea (hemodialisia). Prozesu hori eragiten duen toxinetariko bat orellanina da, Cortinarius orellanus-en dagoena.
Amaniten falotoxinek eta amatoxinek urdail-hesteetako funtzionamenduari eragiten diote, gastroenteritisa, deshidratazioa, konbultsioak eta delirioak eragiten.
Giromitrinek, ordea, sukarra eta digestio- eta nerbio-arazoak eragiten dituzte, eta horiek koma eragin dezakete.
Hemolisinen ezaugarri nagusia odoleko eritrozitoak suntsitzea da, baina, kasu honetan, tenperaturarekin desnaturaliza daitezke. Horregatik Amanita rubescens asko kozinatu behar da, beroaren eraginez, toxina suntsi daitekeelako.
Beste toxina batzuek nahasmena, irudipen irrealak, euforia eta aztoramena eragiten dituzte. Horien artean, psilocybina, psilozina eta bufotenina nabariak dira, zeinak perretxiko haluzinogeno jakin batzuetan dauden, hala nola, Psilocybe eta Amanita generoetan. Amanita muscaria-n dagoen muskarina k nerbio-sisteman eragina du.
Azkenik, koprinak, alkohola edatearekin batera, erreakzio gastrointestinalak, estutasunak eta takikardiak eragiten ditu, besteak beste.
Sintomak eta patologia
Sintoma larriak ez dira beti agertzen perretxiko pozoitsuak jan bezain laster. Askotan, eragina giltzurrunei eraso egiten dietenean hasten da, minutu batzuetatik ordu batzuetara gerta daitekeena. Kasu batzuetan, baliteke heriotza eragiten duten sintomak ez agertzea irentsi eta zenbait egunera arte.
Sintomatologia:
Pozoidura kasu oso larri batzuetan, hepatitis fulminantea sortzen da, eta kaltetutako organoa transplantatu behar izaten da kaltetuaren bizia salbatzeko. Onddo-kontsumoaren ondoriozko hepato-toxikotasunaren sintomak hauek dira (batez ere Amanita-renak) :
Gaixoak berehala tratatzen badira, heriotza saihets daiteke. Hala ere, toxina batzuekin heriotza egun gutxi barru gerta daiteke, baldin eta irentsitako espeziea oso pozoitsua bazen.
Espezie pozoitsuak
Hiru perretxiko hilgarrienak Amanita generokoak dira: Amanita phalloides (hiltzaile berdea ere deitua), Amanita virosa eta Amanita verna (edo hiltzaile goiztiarra). Beste bi Cortinarius generokoak dira. Cortinarius rubellus eta Cortinarius orellanus (edo sare hiltzaiela). Espezie hauek dira, hain zuzen ere, heriotza gehien eragiten dituztenak. Horien artean, toxina nagusiak alfa-amanitina (Amanita generoan) eta orellanina (Cortinarius generoan) dira.
Euskal Herriko espezie pozoitsu nagusiak
Euskal Herrian hauek dira mizetismoa sor dezaketen 10 espezie nagusiak:
Aipatu den moduan, 10 horietatik hiru Amanita familiakoak dira, toxikotasun handia dutenak.
Beste espezie pozoitsu batzuk
Ondorengo espezieek ondoeza handia sor dezaketen arren, heriotze-tasa baxua dute:
Sodupeko Batzokia
Sodupeko Batzokia EAJk Sodupen duen egoitza bat da, Gueñes udalerrian.
Gueñes eko Batzokiaz desberdina da.
Tom Clancy
Thomas Leo Tom Clancy, Jr. (1947ko apirilaren 12a, Baltimore, Maryland - 2013ko urriaren 1a, Baltimore, Maryland) estatubatuar idazle eta eleberrigile bat izan zen.
Nagusiki CIAko Jack Ryan agentea protagonista duten bere eleberriei esker ezaguna da, horietako batzuk Hollywoodeko filma ospetsu bilakatu direlarik.
Salvatierra de los Barros
Salvatierra de los Barros Badajozko udalerria da, Sierra Suroeste eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.788 biztanle zituen.
NA-7071
NA-7071 edo Atondoko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-7010 nafar errepideko 17,60 kilometroan hasi eta Itzan dagoen Atondo kontzejura arte doa. Errepidea 0,58 kilometro luze da.
Lewis Capaldi
Lewis Capaldi (Glasgow, 1996ko urriaren 7a) eskoziar abeslari eta musikari bat da. 2018. urtean ezagun bihurtu zen "Someone You Loved" abestiarengatik eta 2019an atera zuen Divinely Uninspired to a Hellish Extent diskoak Irlandako eta Erresuma Batuko errekor guztiak hautsi zituen.
Ko Sawada
Ko Sawada (澤田 恒) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare.
Lewis Capaldi
Biografia
Txikitatik izan zuen musikarekiko zaletasuna eta 2 urte baino ez zituela gitarra eta pianoa jotzeko gaitasuna zuela ikusi zen. 9 urterekin publikoaren aurrean abesten hasi zen eta SoundCloud plataformara musika igotzen hasi zen.
17 urte zituena Ryan Walter managerrak aurkitu zuen eta Virgin EMI Recordsekin kontratua sinatu zuen. Aurreneko singlea "Bruises" izan zen eta Erresuma Batuko zerrendetan 17. postua eskuratu bazuen ere platinozko abestia izan zen 600.000 kopia saldu baitzituen. Baina "Someone You Loved" izan zen arrakasta lortu zuen siglea, Irlandako eta Erresuma Batuko zerrendetan zazpi astetan zehar lehenengo postuan izan baitzen. Kanadan eta Estatu Batuetan ere lehen postura iritsi zen.
2019an bere aurreneko diskoa atera zuen, Divinely Uninspired to a Hellish Extent. Atera eta astebetera urrezko diskoa izan zen eta hilabete batean platinozkoa izatea lortu zuen. 2019ko abuztuan Ed Sheeran musikariaren kontzertu biran telonero aritu zen eta harekin batera kantatu ere egin zuen bi kontzertutan. 2020ko Grammy Sarietan "Someone You Loved" abestiarengatik izendapena jaso zuen.
Crystal Lakes (Missouri)
Crystal Lakes Missourieko hiri bat da. Ray konderrian kokatua dago. 2010ean 358 biztanle zituen, 2.78 kilometro koadrotan banatuta.
Annsborough
Annsborough Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena. 2001ean 593 biztanle zituen.
Vaughan Jones
Sir Vaughan Frederick Randal Jones (Gisborne, Zeelanda Berria, 1952ko abenduaren 31 - Nashville, 2020ko irailaren 6a) zeelandaberritar matematikaria izan zen.
Biografia
Cambridgen (Zeelanda Berria) eta Aucklanden egin zituen lehenengo ikasketak. Aucklandeko Unibertsitaterako bi beka eskuratu zituen, eta 1972an graduatu zen. 1973an Suitzako gobernuaren beka bat jaso zuen, Suitzan jarrai zezan ikerlanean. Aucklandeko Unibertsitatean irakasle-laguntzaile izan ondoren, Genevako Fisikako Eskolan sartu zen 1974an, eta bi urte geroago Eskola Matematikoetara joan zen. 1979an zientzietako doktore izendatu zuten, eta hurrengo urtean Vacheron Constantin saria jaso zuen doktorego-tesiari esker.
1980an Estatu Batuetara joan zen, eta Los Angelesko Kaliforniako Unibertsitatean aritu zen irakasle. Pennsylvaniako Unibertsitatean ere aritu zen, eta 1985ean matematikako irakasle egin zuten Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean. Connesek egindako lanari jarraituz, Von Neumannen aljebrentzako indize-teorema aztertu zuen Jonesek. Bere ekarpenik garrantzitsuena, hala ere, inbariante polinomiko berri baten aurkikuntza izan zen; haren bidez matematikako arlo oso ezberdinak jarri zituen harremanetan.
1984an Von Neumann aljebrak eta topologia-geometriaren arteko erlazio harrigarri bat aurkitu zuen. 1990eko Kiotoko Nazioarteko Kongresuan Fields domina jaso zuen. Bestalde, Guggenheim Fellowship saria (1986) eta Zeelanda Berriko gobernuaren Zientzien Domina (1991) ere jaso ditu, eta 1993an Amerikar Arte eta Zientzietako Akademiako kide hautatu zuten.
Aguja Alpino
, Espainiako Leongo probintzia eta Asturiasko mugan dagoen mendi bat da, Europako mendietan. 2.438 metroko garaiera du.
Wojtek
Wojtek (1942-1963) Poloniako armadak Bigarren Mundu Gerran erabili zuen hartz arre bat izan zen. Sarjento gradua eskuratu zuen.
Aurrekariak
Errusiarrek 1939an Polonia okupatu zutenean milaka soldadu poloniar Sobietar Batasuneko presondegietara eraman zituzten. 1941eko ekainaren 22an alemaniarrek erasoa jo zutenean Mosku eta atzerriko Poloniako gobernuaren artean soldadu guztiak libre uzteko ituna sinatu zuten. Horrela, Asia Erdialdeko estepa zabaletan 40.000 soldadu eta 26.000 zibil bertan behera utzi zituzten eta negua bertan iragan behar izan zuten -50 °C arteko tenperaturak jasanez. Udaberrian bizirik mantendu zirenei baimena eman zien Stalinek hegoaldera jo eta Kaspiar itsasoa zeharkatuz Iranera iristeko.
Iranen britainiarrek hartu zituzten. Atseden hartu eta osasunez errekuperatu ondoren mendebalderako bideari ekin zioten. Iran eta Irak arteko mendietan zeudela haur batek jatekoa eskatu zien. Haren alboan hartz kume bat zegoela ikusi zuten. Ehiztari batzuek ama hil zioten eta hartzkumea egoera oso eskasean zegoen. Soldaduek esne pixka bat eman zioten eta Piotr Maćkowiak soldaduak berarekin eraman zuen. Wojtek izena ezarri zioten, Polonian ohikoa den izena, "Wojciech" izenaren diminutiboa da eta "gerlari alaia" esan nahi du. Garagardoa zuen edari gustukoena, kafea edaten zuen eta zigarroak erre edo jan ere egiten zituen. Hotz egiten zuen gauetan gainerako soldaduekin batera egiten zuen lo.
Montecassinoko borroka
1944an Poloniako armada Italiara deitua izan zen. Aliatuak Montecassinoko abadia eskuratu nahian zebiltzan baina ez zuten alemaniarrak garaitzerik lortzen. Poloniarrak Egiptoko Alexandria hiriko itsas-portura iritsi ziren itsasontzia hartu eta borrokara joateko asmotan, baina britainiarrek ez zieten uzten animaliarik itsasontzian sartzen. Poloniarrek orduan soldadu bat balitz bezala armadan inskribatu zuten. Poloniarren artilleriako 22. konpainiaren barnean sartu zuten beraz. Beharrezko dokumentazio guztia egin eta britainiarrek onartu egin zuten.
Montecassinon poloniarrek bat egin zuten beste hainbat nazionalitatetako soldaduekin. Wojtekek ordurako 91 kg pisatzen zituen eta bizkarrean munizio kutxak jarri zizkioten munizioak alde batetik bestera eraman zitzan. Wojtekek garraiatzen zituen kutxak mugitzeko lau gizon behar ziren eta horretaz gain ez zuten leherketek izutzen. Tropa guztien artean famatua bihurtu zen. Montecassinoko abadia eskuratu zutenean poloniarren bandera ezarri zuten bertan.
Gerraren ondoren
Bigarren Mundu Gerra amaitzean soldadu poloniarrak Erresuma Batura joan ziren eta Wojtek ere haiekin eraman zuten. Glasgowera iritsi zirenean heroi gisa hartu zituzten. Wojtek zen noski desfile militarrean ikusle guztien gustukoena. Edinburgheko zoologikoan sartu zuten eta urte askotan zehar "hartz soldadua" ezizenaz oso famatua izan zen. 1963an hil zen 22 urte zituela.
Pimelephila
Pimelephila Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Pimelephila ghesquierei da.
Heterobranchus isopterus
Heterobranchus isopterus Heterobranchus generoko animalia da. Arrainen barruko Clariidae familian sailkatzen da.
Microgale brevicaudata
Microgale brevicaudata Microgale generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Oryzorictinae azpifamilia eta Tenrecidae familian sailkatuta dago.
Tiber
Tiber (Tevere italieraz; Tiberis latinez) Italiar penintsulako ibaia da. 405 km luze da eta Italiako bigarren ibairik luzeena da, Poren ondotik. Sorburua Apeninoetan du, Fumaiolo mendian, Toskanan. Ondoren Umbria eta Lazioko eskualdeak zeharkatzen ditu Peruggia eta Erromatik pasatuz. Ibaia Ostia hiri zaharrean bi itsasadarretan banatzen da, Isola Sacra (hegoaldean) eta Fiumicino (iparraldean) eta bi horiek Tirreniar itsasoan itsasoratzen dira.
Tiber ibaiaren ur-emaria guztiz irregularra da eta Erromako auzo batzuetan uholdeak gertatzen ziren, ibilgua kanalizatu zuten arte.
Historia
Ontziz ibiltzeko egokia sekula izan ez bada ere, dokumentuek argi uzten dute, K.a. VIII. mendean Erroma haren ertzean sortu zenean, eskualdeko merkataritzako garraiobide garrantzitsua zela. Inperioaren garaian Tiberrez baliatzen ziren Ostia Anticako portutik (bokalean) hiriko laboreak, ardoak eta olioak garraiatzeko. Ibaiaren ohean metaturiko sedimentuak, ordea, nabigaziorako oztopo bihurtu ziren Erdi Aroan zehar. XXVIII. eta XIX. mendeetan ibaiaren hondoa garbitzeko saioak egin zituzten, ontziz ibil ahal izateko, baina XX. mendean utzi zituzten lanak.
2021eko Paris-Roubaix
2021eko Paris-Roubaix txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 118. edizioa izan zen, 2020ko Paris-Roubaix COVID-19 pandemiaren ondorioz bertan behera utzi ostean. 2021eko urriaren 3an ospatu zuten Compiègne eta Roubaix artean, 257 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen. Sprint oso estu baten ostean, Sonny Colbrellik irabazi zuen, euriak eta lokatzak markatutako edizio hau.
Magdalenako jauregia
Magdalenako jauregia (gaztelaniaz Palacio de la Magdalena) Santander hirian dagoen Magdalena penintsulan kokatuta dago, Kantabrian (Espainia). Herritarren diru laguntzei esker 1909 eta 1911 urteen artean eraiki zen, espainiar errege familiari ostatu emateko asmoz. Javier González Riancho eta Gonzalo Bringas Vega arkitektoek eraiki zuten, eta 1913an altzariztatu zuten. Hortik gutxira, Alfontso XIII.a Espainiakoa eta bere familiaren udako egoitza bilakatu zen, eta Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenera arte, haiek izan ziren jabeak. 1914an Javier González Rianchok zalditegiak proiektatu zituen; erdi aroko herrixka ingeles baten teilatu zorrotz eta maldatsuak isladatzen dituzte, baita egurrezko bilbadurak eta bestelako ezaugarri batzuk ere.
Era eklektikoa duen lana da, eragin ingelesak ere baditu, kanpoaldeko multzoen egituran ongi ikus daiteke hori. Tximinien ugaritasuna ere badu, lehiateetako formak, etab. Era frantsesaren gehikuntzak ere baditu, esate baterako eskailera nagusiko tarte harmailak edo eraikina osatzen duten zatien asimetriak. Kokatzen den eskualdearen zertzelada batzuk ere baditu.
Bi sarrera ditu: iparraldekoa, arkupeduna, gurdientzat prestatua dago; Hegoaldekoa, berriz, sarrera nagusia da eta oinarri oktogonalezko bi dorreekin eta tarte bikoitzezko harmailekin. Eraikina harri landuzkoa da eta arbelezko estaldurak ere baditu. Barnealdean interes handiko margolanak dituzten harrera gelak nabarmentzen dira, egileak Benedito, Sorolla nahiz Sotomayor dira, besteak beste.
1932tik aurrera, jauregia Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatearen udako ikastaroen egoitza da. 1993an Santanderreko Udalak, Luis de la Fuenteren proiektuaren arabera, jauregia berriztatu zuen.
Timeliopsis griseigula
Timeliopsis griseigula Timeliopsis generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Gyergyóújfalu
Gyergyóújfalu (Suseni) Errumaniako udalerri bat da, Hargita konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Boissy-Saint-Léger
Boissy-Saint-Léger Frantziako udalerria da, Marne Harana departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 15.894 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Boissy-Saint-Léger udalerrian erroldatutako biztanleak 15.894 ziren. Familiak 5.757 ziren, horien artean 1.708 pertsona bakarrekoak ziren (777 bakarrik bizi ziren gizonak eta 931 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.158 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 2.187 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 704 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 6.213 etxebizitza zeuden, 5.899 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 94 bigarren erresidentzia ziren eta 219 hutsik zeuden. 1.740 etxeak ziren eta 4.428 apartamentuak ziren. 5.899 etxebizitza nagusietatik 2.939 bere jabearen bizilekua ziren, 2.830 alokairuan okupaturik zeuden eta 131 doan lagata zeuden; 448 etxek gela bat zuten, 894 etxek bi zituzten, 1.657 etxek hiru zituzten, 1.586 etxek lau zituzten eta 1.314 etxek bost zituzten. 4.142 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3.131 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.433 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 10.918 ziren, horien artean 8.330 aktiboak ziren eta 2.588 inaktiboak ziren. 8.330 pertsona aktiboetatik 7.426 lanean zeuden (3.936 gizon eta 3.490 emakume) eta 904 langabezian zeuden (390 gizon eta 514 emakume). 2.588 pertsona inaktiboetatik 665 erretiraturik zeuden, 1.251 ikasten zeuden eta 672 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Boissy-Saint-Léger udalerrian 5.889 unitate fiskal zeuden, 16.301,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.656 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 788 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 7 janari enpresak ziren, 9 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 25 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 123 eraikuntza enpresak ziren, 162 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 62 garraio enpresak ziren, 33 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 30 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 30 finantziazio enpresak ziren, 29 higiezinen enpresak ziren, 146 zerbitzu enpresak ziren, 84 administrazio publikoko enpresak ziren eta 45 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 193 zerbitzu publikoetatik, 2 poliziaren kasernak ziren, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 2 posta bulegoak, 7 banku bulegoak, 14 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 autoeskolak, 14 igeltseroak, 25 margolariak, 15 zurginak, 17 iturginak, 14 argiketariak, 24 eraikuntza enpresak, 9 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 23 jatetxeak, 15 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 31 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 7 okindegiak, 3 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 2 liburu dendak, 4 arropa dendak, 1 altzari denda zen, 2 kirol-dendak, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 2 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 5 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 7 haur-eskola eta 7 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Boissy-Saint-Léger udalerrian 3 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 824 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 94.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Île-d'Arz
Île-d'Arz (bretainieraz An Arzh) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri eta uharte bat da. Uhartea uharteta txiki batean kokatua dago Morbihango golkoan.
Austrolebias cheradophilus
Austrolebias cheradophilus Austrolebias generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Arkitekturaren historia
Arkitekturaren historiak arkitekturaren aldaketa aztertzen du, hainbat garai, tradizio, eskualde eta estiloetan zehar. Uste denez, tradizio guzti hauen jatorria, gizakiek babesteko duten beharra da. "Arkitektura" terminoa, oro har, eraikuntzei buruzkoa da, baina, funtsean, askoz zabalagoa da, eta orain beste praktika bereizitzat jotzen ditugun alorrak barne hartzen ditu, hala nola hirigintza, ingeniaritza zibila, itsas ingeniaritza eta paisaiagintza. Kasu gehienetan, aztertutako garaiak eta artearen historiakoak paralelo doaz, eta une batzuetan ideia estetikoak gainjarri edo nahastu egiten dira.
Neolitoa
Aurrerapen arkitektonikoak garrantzitsuak izan ziren Neolitoko (K.a. 10.000-K.a. 1400), non historiako berrikuntza nagusietako batzuk gertatu ziren. Landareen eta animalien etxekotzeak, adibidez, ekonomia berri bat ekarri zuen, baina halaber pertsonen eta munduaren arteko harreman berria, gizatalde handiagoak eta iraunkorragoak, kultura materialaren hedapen zabalagoa eta elkarbizitzarako beharrezkoak diren irtenbide sozial eta erritual berrien garapena. Horrela, bizimodu eta ekonomia berrirako beharrezkoak ziren eraikuntzak garatu ziren, eta aldaketaren funtsezko elementu ere izan ziren.
Anatolia, Sortaldea, Siria, Mesopotamia eta Erdialdeko Asiako gizataldeak eraikitzaile handiak izan ziren, buztin-adreiluak erabiliz etxeak eta herriak eraikitzeko. Çatalhöyük-en, etxeak igeltsuztatuak zeuden, eta giza- eta animalia-eszena landuekin margotuak. Maltako kultura neolitikoek tenplu megalitikoetan gurtzen zuten.
Indiako azpikontinenteko lehen hiri-zibilizazioa, jatorrian, Indus haraneko kulturan agertu zen, batez ere Mohenjodaro eta Harappan, gaur egungo Pakistanen eta Indiako mendebaldeko estatuetan. Hala ere, Neolitoko lehen bizilekua eraikik Merhgarhen Izan ziren, Balutxistanen. Zibilizazio hauetako hirien ezaugarri nagusiak honakoak dira: hiri planifikatuak, adreilu errezko eraikuntzak, estolderia eta ur hornidura sistema landua eta artisautza (kornalinazko produktuak, zigiluen zizelkatzea).
Garai honetan, Euskal Herrian eraikuntza megalitikoak garatu ziren, batez ere trikuharriak, harrespilak eta zutarriak.
Neolitoko "herri" eta bizitoki esanguratsuak hauek dira:
Mesopotamia
Mesopotamiako ezaugarri ezagunenak adobezko arkitektura eta zigurat izeneko eraikuntzak dira, hainbat mailaz osatutako muino artifizial bat osatuz eta gailurrean tenplu bat dutena. Zalantzarik gabe, leku nabarmena hartzen zuten hiri bakoitzean, tenplua goratuz ibai-haran lauan. Adibidez, Uruk hiri handiak hainbat erlijio-esparru zituen, lehenagotik ezagutzen ziren beste eraikinak baino handiagoekin.
Zigurat hitza akaderazko  ziqqurratum hitzetik dator, adobezko dorre mailakatu sendoei emandako izena, eta zaqaru aditzetik eratorria, "gora izan". Eraikuntza hauek lurra eta zerua lotzen dituzten mendiak bezala deskribatzen dira. Urko zigurata, Leonard Woolley arkeologoak induskatua, 64x46 m da oinarrian eta jatorrian 12 m garai hiru solairurekin. Ur-Nammuk eraikiarazi zuen (K.a. 2100 inguruan) eta Nabonidesek (K.a. 555–539) berreraikia, seguruenik zazpi solairuraino handitu zenean.
Asiriar jauregiek patio publiko handi bat izaten zuten, ekialdean gela sail bat eta hegoaldean oturuntza areto handi batzuk zituena, erregearen loriarako eraiki eta apaindutakoak. Zenbait jauregitan, bolizko altzari ugari aurkitu ziren.
Antzinako Egipto
Antzinako Egiptoren oraingo irudikapenean, berebiziko eragina izan du bertako arkitektura monumentalak. Estilo eta motibo ugari estatu faraonikoaren hasiera-hasieran ezarri ziren, K.a. 3100 inguruan. Estilo horien inspirazioa lehenengo eraikuntzetan erabilitako elementu organikoetan dago, material galkorrez eginikoak. Jatorrizko egiturak ia guztiz ezezagunak badira ere, landareen motibo estilizatuak erreplikatu eta egokituz jarraitu zuten urteetan zehar, are erromatarren garaira arte. Estiloak hain garai luzean iraun zuenez, arkitektura faraonikoa gaur egun ere erraz antzeman daiteke eta, batzuetan, garai modernoetan ere imitatu delarik.
Antzinako egiptoarrek hilondoko bizitzan sinesten zuten. Uste zuten, halaber, beren arima (ka izenekoa) beste munduan betiko bizi zedin, beren gorputzek ere betiko iraun beharko zutela. Horretarako, hildakoa kalteetatik eta hilobi lapurretatik babesteko modu bat sortu behar izan zuten. Horrela sortu zen mastaba. Estalki lauak zituzten adobezko egiturak ziren, hilkutxarako lurpeko gelak zituztenak, 30 metroko sakoneran. Imhotepek, antzinako apaiz eta arkitekto egiptoarrak, hilobi bat diseinatu behar izan zuen Djoser faraoiarentzat. Horretarako, bost mastaba bata bestearen gainean jarri zituen, Egiptoko lehen piramidea sortuz, Sakkarako Piramide Mailakatua. Antzinako Egiptoko eraikinik enblematikoenak dira piramideak. Egiptoko Inperio Zaharrean eta Ertainean (K.a. 2600-K.a. 1800) eraiki ziren. Guztien artean handiena Gizako Piramide Handia izan zen, Keops (Khufu) faraoiarentzat egina K.a. 2589-2566 inguruan. Piramideok zehaztasunez eraiki ziren, zeinen harlandutzarrak hain finki trabatuak zeuden, non labanaren ahoa ezin daitekeen haien artean sartu. Harlandu blokeak morteroz trabatzen ziren eta egitura osoa kareharri zuri leunduaz estaltzen, gailurreko piramidioia urrez estalia zuela. Gaur egun, piramideen barne egitura ikusten da batez ere. Piramideak Antzinako Egiptorekin oso lotuta izan arren, beste zibilizazio batzuek eraiki dituzte antzekoak, maiek edo aztekek kasu.
Baliabide faltagatik eta apaizeriaren aldeko botere-aldaketagatik, antzinako egiptoarrak piramideetatik urrundu ziren eta tenpluak bihurtu zituzten gurtzaren gune nagusi. Piramideak bezala, tenpluak ere ikusgarriak eta monumentalak ziren. Santutegi txikiak multzo handi izatera igaro ziren, eta Inperio Berrirako (K.a. 1550-1070) harrizko egitura erraldoi bihurtu ziren, aretoz eta patioz osatuak. Antzinako Egiptoko tenpluek, oro har, lau zati zituzten: sarrera pilono trinkoa, patio peristiloa, areto hipostiloa eta santutegia. Pilonoek 40 bat metro zituzten. Haien aurrean obeliskoak eta faraoiaren eskulturak zeuden.
Grezia
Zalantzarik gabe, Antzinako Greziako arkitekturak, erromatarrarekin batera, eragin handien izan duen garai guztietako estiloa da. Atenasen Antzinate klasikoaren etorreratik, K.a. V. mendean, arkitektura klasikoa Mendabaldeko kulturan eta, hortaz, zibilizazioan bertan errotu zen. K.a. 850tik K.o. 300 ingurura arte, Antzinako Graziako kultura kontinente greziarrean, Peloponeson eta Egeoko uharteetan loratu zen. Munduko Zazpi Mirarietako bost greziarrak ziren: Efesoko Artemisaren tenplua, Zeusen Olinpiako estatua, Halikarnasoko mausoleoa, Rodasko kolosoa eta Alexandriako itsasargia. Hala ere, arkitektura hau ezagunagoa da bere tenpluengatik, eskualde osoan hedatuta. Tenplu ezagunenak Partenoia eta Erekteiona dira, biak Atenasko Akropolian. Beste eraikuntza garrantzitsu batzuk antzokiak izan ziren. Tenpluek eta antzokiek ilusio optikoen eta proportzio orekatuen nahasketa konplexua erabili zuten.
Antzinako greziar tenpluak, oro har, elementu hauez osatuak daude: oinarri bat alde banatan maila gutxiko eskailera jarraiekin (krepidoma izenekoa), naos bat (areto nagusia) gurtza-estatua batekin, kolomak, taulamendua eta bi frontoi (bata aurrean eta bestea atzean). K.a. IV. menderako, greziar arkitekto eta harginek arau sistema konplexua garatu zuten eraikin guztietarako, ordena izenekoa: doriarra, joniarra eta korintoarra. Kolomei esker errazago atzematen dira (batez ere kapiteletan): doriar koloma sendoa eta oinarrizkoa da, joniarra meheagoa da eta lau kiribil ditu kapitelaren ertzetan (boluta izenekoak) eta korintoarra joniarraren berdintsua da, baina kapitel erabat desberdinarekin, akanto hostoz apainduta. Kolomez gain, frisoa ere desberdina zen ordenaren arabera: doriarrak metopak eta triglifoak dituen bitartean, joniarrak eta korintoarrak erliebedun banda jarraituak ditu.
Kolomez gain, tenpluak eskulturekin apainduta zeuden frontoietan, frisoetan, metopetan eta triglifoetan. Antzinako Greziako arkitektoek eta artistek erabilitako apaingarriak honako hauek dira: palmetak, landare edo uhin-itxurako kiribilak, lehoi-maskaroiak (batez ere alboetako erlaitzetan), dentikuluak, akanto-hostoak, bukraneoak, festoiak, obak, grekak eta akroterak frontoien ertzetan. Gerora, etruriar, erromatar eta Erdi Aroaren osteko estiloetan erabili ziren, arte eta arkitektura greko-erromatarra berpizten saiatu zenean, hala nola Pizkundean, Barrokoa eta Neoklasikoan.
Antzinako eraikinen aztarna arkeologikoei begiratuta, erraza da monokromatikoak zirela pentsatzea, baina berez arkitektura polikromatua zen. Adibidez, Partenoia gorriz, urdinez eta berde biziz margotutako xehetasunak zituen. Eskulturak ere polikromatuak ziren. Eraikinak eta artelanak koloreztatzeko praktika hori bertan behera utzi zen Berpizkundean, izan ere, Leonardo da Vincik eta Pizkundeko beste artista batzuek antzinako eraikuntzak aztertzean koloreak desagertuta edo oso ahulduta zeudenez, zuriak zituela uste eta horrela proposatu zituzten arkitektura eta artelan berrietarako.
San Pedro de Mérida
San Pedro de Mérida Badajozko udalerria da, Tierra de Mérida - Vegas Bajas eskualdean dagoena.
Arkitekturaren historia
Erroma
Antzinako Erromako arkitekturak eragin handienetakoa izan du munduan. Bere ondarea nabaria da Erdi Aroan, eta Aro Modernoan berrerabiltzen jarraitzen dira, bai arkitektura neoklasikoan, bai arkitektura postmodernoan.
San Pedro de Mérida
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 880 biztanle zituen.
Arkitekturaren historia
Erroma
K.a. 30-15 artean, Vitruvio arkitekto eta ingeniariak tratatu garrantzitsu bat argitaratu zuen, De architectura, mendeetan zehar mundu osoko arkitektoengan eragina izan zuena. Antzinatetik bizirik iraun duen arkitektura-tratatu bakarra denez, Pizkunde gâtai tik teoria arkitektonikoari buruzko lehen liburutzat hartu izan da, baita arkitektura klasikoaren kanonari buruzko iturri garrantzitsutzat ere.
Greziarrek bezala, erromatarrek ere anfiteatroak eraiki zituzten. Inoiz eraikitako anfiteatrorik handienak, Erromako Koliseoak, 50.000 ikusle inguru har zitzakeen. Erromatarren aurrerapen teknologikoa darakusen beste egitura erromatar ikoniko bat, Frantzia hegoaldeko Pont du Gard da, zutik dirauen akueduktu erromatar garaiena.
Erdi Aroa
Erdi Aroko sorkuntza arkitektonikoan eragin handia izan zuten garaiko gertaera historiko nagusiek: hirien garrantziaren murriztea (horren ondorioz Europa baserritartuz eta feudalizatuz) eta Elizaren nagusitasuna gizartearen arlo guztietan. Botere sekularra Aita Santuaren boterearen menpe jartzen zen heinean, Elizak ematen zuen arkitektura-lan handien garapenerako beharrezko dirua. Garaiko teknologia batez ere katedralen eraikuntzan garatu zen, ezagutza arkitektonikoa korporazioen kontrolpean zegoelarik.
Erromanikoa
"Erromaniko" hitzak XIX. mendean du jatorria, X. eta XII. mendeen artean Europan eraikitako Erdi Aroko elizak deskribatzeko sortu zenean, arku zorrotzak, ostikoak eta beste elementu gotiko batzuk sortu aurretik. XIX. mendeko kritikoentzat, erromanikoak harginen arkitektura islatzen zuen, antzinako erromatarren kapitelak eta kanoi-gangak miresten baitzituzten baina eredu klasikoen sofistikaziorik gabe.
Eliza erromanikoak nahiko erraz bereiz daitezke, arkitektura guztian erabiltzen baititu erdi-puntuko arkuak, horma eta zutabe lodiak, eta hormabularrak. Bizantziar elizekin alderatuta, erromanikoek apaindura konplexurik ez izateko joera dute, bai kanpoaldean, bai barnealdean. Horren adibide da Périgueuxko katedrala (Périgueux, Frantzia), XII. mendearen hasieran eraikia eta Veneziako San Marko basilikaren ereduaren gainean diseinatua, baina mosaikorik gabe, barnealdea oso soila eta minimalista utziz.
Euskal Herrian, batez ere Done Jakue bideari esker garatu zen erromanikoa, batez ere bide nagusiak zeharkatutako lurraldeetan: Nafarroan era Araban. Eraikuntza adierazgarrien artean daude Nafarroako errege-erreginen jauregia Lizarran, Leireko San Salbatore monasterioa Aralarko San Migel santutegia, Iratxeko monasterioa eta Uxueko Andre Maria eliza, Eunateko Andre Maria eliza, Torres del Rioko Hilobi Santua eliza, Armentiako basilika eta Zuberoako Santa Graziko eliza.
Gotikoa
Estilo hau Saint-Denisko basilikan sortu zen, Paristik gertu. Bertako abadea Saint-Denisko Suger zen garai haietan. Bertako elizak duen fatxada berak diseinatu zuen jaiotzen ari zen gotikoaren arauen arabera. Baina guztiz gotikoa izan zen lehen eraketa, eliza horretako koroa izan zen, 1144. urtean. Estilo hau azkar hedatu zen Frantziaren iparraldean eta Ingalaterran, ondoren batez ere Frantzia osoan zehar, Germaniako Erromatar Inperio Sainduan, eta Gaztelako Erresuman. Italian ez zuen onarpen handirik izan, geroago sartu zen eta oso eremu txikian. Nafarroako Erresuman ere eragina izan zuen gotikoak.
Beirateak erabiltzea ez da arkitektura gotikoa definitzen duen elementu bakarra, eta arku zorrotza, gurutze-ganga, arrosa-leihoa edo ostiko-arkua ere ez, elementu horietako asko modu batean edo bestean erabili baitziren aurreko tradizio arkitektonikoetan. Elementu horien etengabeko konbinazioa eta fintzea izan zen, garaiko eraikuntza-teknika aldakorrei azkar erantzutearekin batera, arkitekturaren mugimendu gotikoa elikatu zuena.
Euskal Herrian garatu zen arkitektura gotikoa soila eta apaindurarik gabekoa izan zen. Bestalde, bere izaera hibridoa ere azpimarratu behar da, hasieran Erromanikoaren ezaugarriak hartu baitzituen eta amaiera aldean Pizkundearekin. Aipatzekoak dira, besteak beste Erriberriko gaztelua, Baionako katedrala, Lekeitioko Andre Maria eliza eta Zarauzko Torre Luzea.
Kolonaurreko Amerika
Europarrak Amerikara iritsi baino 3.000 urte lehenago, gizarte konplexuak sortu ziren Ipar, Erdialdeko eta Hego Ameriketan. Konplexuenak Mesoamerikan zeuden, batez ere maiak, olmekak eta aztekak, baina baita inkak ere Hego Amerikan. Astronomiaren eta ingeniaritzaren ezagutza mugatua zen arren, egiturak eta eraikinak sarritan ezaugarri astronomikoekin edo puntu kardinalekin lerrokatzen ziren. Arkitekturaren zati handi bat kultura-trukearen bidez garatu zen; adibidez, aztekek asko ikasi zuten aurreko maien arkitekturatik.
Kultura askotan hiri handiak eraiki ziren, tenplu eta piramide monolitikoekin, maiz animalia-, jainko- eta errege-apaingarriz zizelkatuak. Hiri horietako gehienek plaza nagusi bat zuten, gobernuaren eraikinekin eta tenpluekin, eta tlachtli edo pilota-kantxa publikoekin, plataforma goratuetan. Antzinako Egipton bezala, hemen ere piramideak eraiki ziren, gehienetan mailakatuak. Ziurrenik ez ziren hilobi gisa erabili, baina leku erlijioso garrantzitsuak zituzten gailurrean. Gela gutxi zituzten, barnealdeak garrantzi gutxiago baitzuten egitura itzel horien presentzia erritualak eta bertan zeuden zeremonia publikoek baino; beraz, plataformak, aldareak, prozesio-eskailerak, estatuak eta tailak garrantzitsuak ziren.
Islamiar arkitektura
Islamiar arkitektura Islamaren kultura duten edo izan dutenen arkitektura da, erlijio honen sorreratik gaur arte, batez ere Al-Andalus eta India arteko eskualdeetan garatu dena. Horrela, arkitektura mota honen eraikinak Espainian, Afrikaren iparraldean, Ekialde Hurbilean, Iranen, Indian eta Txinan aurkitzen dira.
Islamiar konkisten hedapenaren ondorioz, islamiar arkitekturak arkitektura estilo ugari biltzen ditu bere baitan Islamaren sorreratik (VII. mendean) gaur egunera arte. Islamiar arkitektura goiztiarrak eragin handia jaso zuen arkitektura erromatarretik, bizantziarretik pertsiarretik, mesopotamiarretik eta VII. eta VIII. mendeetan lehen musulmanek konkistatu zituzten gainerako lurretakoetatik. Ekialderago, Txinako eta Indiako arkitekturak ere eragina izan zuen, Islama Asiako hego-ekialdera hedatu ahala. Historia zabal eta luze horrek tokiko arkitektura estilo asko ekarri ditu, besteak beste omeiatarra, abbastarra, persiarra, moriskoa, fatimatarra, mamelukoa, otomandarra, indo-islamiarra (bereziki mogola), bengalarra, txinar-islamiarra eta saheliarra.
Islamiar arkitekturaren egitura bereizgarri batzuk meskitak, madrasak, hilobiak, jauregiak, bainuak eta gotorlekuak dira. Islamiar arkitektura erlijiosoaren tipologia nabarmenak dira adibidez meskita hipostiloak, kupuladun meskitak eta mausoleoak, gangadun iwan egiturak eta erdiko patiodun madrasak. Mendeetan gordetako jauregi historikoen adibide nagusiak Alhambra (Granada) eta Topkapi (Istanbul) dira. Islamak ez du idoloen gurtza sustatzen; beraz, arkitekturak arabiar kaligrafiarekin apainduta egoteko joera du (bertso koranikoak edo bestelako olerkiak barne), halaber motibo abstraktuagoekin, hala nola eredu geometrikoekin, mukarnekin eta arabeskoekin, irudi figuratiboak erabili ordez.
Txinatar arkitektura
Txinako lehen eraikin gehienak zurezko egiturak ziren. Hagaburu-multzodun zutabeak, gehienetan bakoitiak, erdiko habearteko espazioa handitzea ahalbidetu zuen. Teiladun teilatuak zurezko eraikinaren gainean zuzenean bermatzen ziren, adreiluzko edo buztinezko hormekin.
I. mende inguruan, budismoa Txinara iritsi zenean, erlijio erabilera berri bat hasi zen, eta, beraz, eraikin mota berriak garatu. Harkaitzetan zulatu gurtza-tokiak agertu ziren, Indiakoetan oinarrituak. Budismoak sartutako beste eraikuntza mota bat txinatar itxurako estupa (ta) edo pagoda zen. Indian, estupak pertsonaia edo maisu ezagunak oroitzeko eraikitzen ziren, ondorioz, tradizio budistak egitura egokitu zuen Buda maisu handia oroitzeko. Pagodak Indiako estuparekin antzeko sinbolismoa partekatu zuen eta jaun inperialen babesarekin eraiki ziren, hilondoko bizitzarako merituak lortzea espero zutenak. Budismoa VI. eta VIII. mendeen artean jo zuen gailurra, Txinan inoiz ez bezalako monasterio kopuru handia zegoenean. 4.600 monasterio ofizial eta 40.000 ez-ofizial baino gehiago eraiki ziren. Monasterio asko patioz edo kalostraz osatuak zeuden, 6 eta 120 artean. Kalostra bakoitzak eraikin nagusi independente bat zuen (areto bat, pagoda bat edo pabiloi bat) eta estalitako korridore batez inguratuta zegoen.
Txinatar eta konfuziotar kulturak eragin nabarmena izan zuen sinosferako arkitekturan eta artean (batez ere Vietnam, Korea, Japonian). Adibidez, Koreako arkitekturak, batez ere Joseon ondoko garaian, Ming-Qing dinastietako eragina du.
Pizkundea
Pizkundea XIV. mende hasieran Italian jaio zen, antzinako Grezia eta Erromako pentsamenduaren eta kultura materialaren elementu batzuen pizkunde eta garapen kontzientea erakusteko asmoz. Arkitektura, lehenik Florentzian garatu zen, Filippo Brunelleschi berritzaileetako bat zela, eta halaber Leon Battista Alberti (1404-1472) arkitekto eta humanistari esker, De re aedificatoria  tratatua osatu zuenean, Antzinako Erromako hondakinak eta Vitruvioren De architectura aztertu ondoren. Laster Italiako beste hiri batzuetara hedatu zen eta handik Europa osora, urte ezberdinetan eta hainbat eragin-mailarekin, tokian tokiko ezaugarriekin.
Pizkundeko estiloak garrantzia ematen die atalen arteko simetriari, proportzioari, geometriari eta erregulartasunari, Antzinate klasikoaren arkitekturan eta, bereziki, erromatarrean agertzen zen bezala, zeinetik adibide asko geratzen ziren. Ordena markatzeko, eta gotikoko sistema proportzionala eta profil irregularrak ordezteko, hainbat elementu erabili ziren, hala nola kolomak, pilastrak eta ateburuen antolamendu ordenatuak eta halaber erdi-puntuko arkuak, esferaerdiko kupulak eta nitxoak.
Euskal Herrira berandu iritsi zen, XVI. mende erdira arte gotikoa izan baitzen nagusi. Gainera, azaleko presentzia baino ez zuen izan, funtzio apaingarri eta sinbolikoa nagusituz.
Barrokoa
Barrokoa Kontrarreformaren eskutik sortu zen, Eliza Katolikoak bere boterea jakinarazteko eta Jainkoaren handitasuna nabarmentzeko saiakera gisa. Barrokoa eta haren aldaera berantiarra, rokokoa, izan ziren mundu osoan hedatutako lehen estilo artistikoa, eta bi mende baino gehiago iraun zuen Europan, Latinoamerikan eta beste hainbat lekutan 1800 ingurura arte. Boloniako eta Erromako margolaritza-estudioetan jaioa 1580 eta 1590eko hamarkadetan, eta Erromako eskultura- eta arkitektura-tailerretan garatua XVII. mende hasieran, barrokoa berehala hedatu zen Italian eta Europa osoan. Portugaldar, espainiar eta frantziar inperioek eta holandar merkatari-sareak eginkizun nabarmena izan zuten estiloaren hedapenean bai Ameriketan bai Afrika eta Asia kolonialean, Lima, Mozambike, Goa eta Filipinak bezalako leku aldenduetan. Arkitektura-tradizio ezberdinak zituzten eskualdeetan hedatu zirenez, barroko mota ugari agertu ziren lekuaren arabera, desberdinak alderdi batzuetan, baina antzekoak orokorrean.
Lehenengo eraikin barrokoak elizak eta monasterioak izan ziren, eta laster eraikin zibilak, etxandiak eta jauregiak gehitu zitzaizkien. Dinamismoa ezaugarri hartuta, lehen aldiz hormak, fatxadak eta barrualdeak kurbatu egin ziren, eta horren adibide da San Carlo alle Quattro Fontane eliza Erroman. Arkitekto barrokoek arkitektura pizkundetarraren oinarrizko elementuak hartu zituzten, kupulak eta kolomadiak barne, eta garaiagoak, handiagoak, apainduagoak eta dramatikoagoak egin zituzten. Barruko efektuak, askotan, eskulturarekin konbinatutako trompe-l'œil margoa erabiliz lortzen dira: begia gorantz bideratzen da, zerura begira egotearen lilura emanez. Zizelkatutako aingeru taldeek eta margotutako irudiek sabaia betetzen dute. Argia ere erabili zen efektu dramatikoa lortzeko ; kupuletatik iritsiz eta urretan islatuz. Maiz, zutabe salomonikoak erabiltzen ziren goranzko mugimendu baten lilura sortzeko, eta beste dekorazio-elementu batzuek espazio erabilgarri guztiak hartzen zituzten. Jauregi barrokoetan, eskailera handiak elementu nagusi bihurtu ziren.
Euskal Herrian eragin handia izan zuen Barrokoak, batez ere arkitektura zibilean, eliza asko aurretik eraikiak baitzeuden. Hala ere, aipatzekoak dira eliza barneko erretaulak eta kanpoaldeko dorreak, batez ere Gipuzkoakoak, garai hartan ugari eraiki baitziren. Halaber aipatzekoa da Loiolako Santutegia (Azpeitian) Carlo Fontana erromatar arkitektoak 1681ean proiektatua.
Neoklasikoa
Arkitektura neoklasikoa Antzinako Grezia eta Erromaren xehetasunetan, horma zuri eta xumeetan, eta eskalaren handitasunean oinarritu zen. Aurreko estiloekin alderatuta (barrokoa eta rokokoa), kanpoalde neoklasikoak minimalistagoak ziren, lerro zuzen eta angeluarrekin, baina oraindik apainduak. Estiloaren lerro garbiek, eta oreka eta proportzioaren zentzuak, ondo funtzionatu zuten bai eraikin handietan (Parisko Panteoia kasu), bai egitura txikiagoetan (Petit Trianon jauregia kasu).