cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hitz errore-tasa
Beste metrika batzuk
Hunt (1990) errendimenduaren zehaztapenaren pisu bidezko neurketaren erabilera proposatu du, non, ordezkapen akatsak unitatean pisatzen diren, baina ezabatze eta txertatze akatsak 0.5-ko pisua baino ez dute, beraz:
Eztabaida dago, hala ere, Hunt-en formulak behar bezala erabili ahal daitekeen sistema bakar baten errendimendua ebaluatzeko, hautagai-sistema nahiko lehiakorrak alderatzeko bide bezala garatuta baitzen. Beste konplexutasun bat gehitzen da sintaxi jakin batek akatsen zuzenketarako aukera ematen duen ala ez eta, hala bada, zein prozesu erraz a den e  rabiltzailearentzat. Hortaz, meritua dauka, esate baterako, errendimendu-neurriak garatu beharko liratekeela neurtu nahi dugun sistema partikularrari egokitzeko esaten duen argumentua.
Edozein neurketa erabiltzen dela, ordea, arazo teoriko garrantzitsu bat sistema baten funtzionamendua ebaluatzeko hitz bat "txarto ahoskatu" den ala ez erabakitzea da, hau da, erabakitzea akatsa erabiltzaileak edo aitortzaileak egin du. Hau bereziki garrantzitsua da hizkuntza jakin bateko hiztun ez direnak edo eskualde jakin bateko azentu sendoa duten jendearearen problemari aurre egiteko diseinatu den sistema batean.
Neurketa-prozesuan hitzak esateko beharko litzatekeen erritmoa desberdina izango da pertsonaren arabera, baita atseden hartzeko edo arnasa hartzeko beharra ere. Faktore horiek guztiak nolabait kontrolatu behar dira.
"Hitz bakarreko errore-tasa" terminoa batzuetan aipatzen da sistemaren hiztegirako hitz bakoitzeko aitorpen okerren ehunekoa bezala.
Edizio distantzia
Errore-tasa hitza ere normalizaturiko distantziaren editatzeko luzera-ri (ze desberdin diren bi kate) deritzo. X eta Y-ren arteko normalizaturiko editatzeko distantzia d (X, Y), W(P)/L(P) -ren minimo gisa definitzen da; non, P, X eta Y-ren arteko editatzeko bidea da, W(P) editatzeko oinarrizko operazioen pisuen batura da, eta L (P) eragiketa horien kopurua (P-ren luzera) da.
NGC 1310
NGC 1310 galaxia espiral bat da, Fornax konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
1720 Niels
1720 Niels asteroide gerrikoan aurkitutako 1720. asteroidearen izena da. 1935eko otsailak 7an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 CQ zen.
Axoclinus storeyae
Axoclinus storeyae Axoclinus generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Begiratoki (arkitektura)
Begiratokia edo miradorea paretatik kanpora ateratzen den eta beiraz itxia eta teilatutxo batez estalia dagoen balkoia da. Bere helburua beroa mantentzea eta eraikuntza haizea eta hezetasunaren kontra babestea da.
Jada Mesopotamian eta Antzinako Grezian sortu zituzten baina begiratoki handiak XIX. mendean egin zituzten.
NGC 1311
NGC 1311 galaxia espiral bat da, Horologium konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
In Extremo
In Extremo (latinez: ertzean edo muturrean) Alemaniako folk metal musika taldea da, 1995ean Berlinen sorturik. Taldearen estiloan heavy metal eta erdi aroko abesti tradizionalak nahasten dira. Horretarako, rock eta metal instrumentuak antzinako jogailuekin nahasten dira. Erdi Aroko eta usadioko kanten bertsioak ohikoak izan dituzte, nahiz eta denborak aurrera egin ahala taldeak bere musika gero eta gehiago sortu duen. Berea alemanieraz idazten dute, baina antzinako kantak hizkuntza frankotan abesten dute: gaztelaniaz, ingelesez, norvegieraz, suedieraz, islandieraz, frantsesez, hebreeraz, latinez eta erdi alemanieraz.
Mormyrus felixi
Mormyrus felixi Mormyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Massoins
Massoins Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Massoins udalerrian erroldatutako biztanleak 129 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 86 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (34 gizon eta 25 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Massoins udalerrian 48 unitate fiskal zeuden, 93 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.263 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 garraio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 2 iturginak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Odieta pilotalekua
Odieta pilotalekua Zumaiako pilotalekua izan zen. 1897an inauguratu zutenetik hainbat pilota-partidu nagusi jokatu zituzten bertan, final asko tartean.
Eraikin honetan kontzertuak eta beste ekitaldiak ere ospatu zituzten. 110 urteen ondoren, 2007an bota zuten.
Sant Andreu
Sant Andreu katalanezko santu izena da, leku ezberdinei izena ematen diona:
Onekotan
Onekotan (Онекотан; 温禰古丹島, batzuetan Onnekotan-tō, オネコタン　edo　オネコタㇴ) Kurileen uhartedian dagoen errusiar uharte bat da. Bere hedadura 425 kilometro karratukoa da. Iparraldeko Kuril uharteen taldean dago.
Geografia
Ipar-mendebaldean Makanruxi uhartea dago, Evreinoveko itsasarteak banandua, ipar-ekialdean, Paramuxir uhartea, Kuriletako Laugarren Itsasarteak banandua eta hego-mendebaldean Kharimkotan uhartea, Krenitsingo itsasarteak banandua.
Administratiboki Sakhalingo oblastak kontrolatzen du.
Mansiera
Mansiera (hizkuntzaren berezko izena мāньси лāтыӈ da eta izen zaharra, gaur egun erabiltzen ez dena, Bogulera (вогульский) da, Bogulka (Вогулка) ibaiaren izenetik eratorri zena) uraldar hizkuntzen Ugriar adarreko hizkuntza da, Khanti-Mansin mintzatua; Mansiarren jatorrizko hizkuntza. Bere hizkuntza hurbilenak hungariera eta khantiera dira.
Hiztunak batez ere Siberiaren ipar-mendebaldeko eskualdean, Ob ibaiaren ezkerreko kostaldean bizi dira talde txikietan. Mansiarren bizitokiak —elkar lotutakoak edo bakartuak— ibai txiki eta handien kostaldeetan daude. Hiztun taldeak elkarrengandik urrun bizi direnez, mansierak hainbat dialekto ezberdin ditu.
1989an mansiarren artean % 37,1 ziren mansiarrez zekitenak, hau da, 3.184 gizaki. 2010an mansiarren artean % 8k mansieraz zekiten.
Gaur egun hizkuntza eskoletan irakasten da. 1989. urtetik «Лӯимā сэ̄рипос» izeneko mansierazko egunkaria argitaratzen da. Lehenago mansierazko atalak «Ленин пант хуват» izeneko egunkarian (khantierazko egunkaria da) aurki zitezkeen.
Azterketen arabera, mansieraren hizkuntza hurbilena hungariera da fonetika (mansierak bokal luzeak ditu oraindik ere), lexiko eta gramatika antzekoak dituztelako.
Izena
Mansieraren berezko izenak «gizaki» esan nahi du eta *mańćɜ «gizon, gizaki» ugrofinlandiar hitzetik eratorri zen.
Манси (mansi) hitza sobietar garaian zabaldu zen bakarrik; lehenago mansiarrak izendatzeko вогул (vogul) hitza erabiltzen zen.
Dialektoak
Mansieraren dialektoak 4 talde nagusian banatzen dira:
Hiztun taldeak elkarrengandik urrun bizi direnez, dialektoen arteko bestelakotasunak esanguratsuak dira, fonetikan bereziki. Lexikoan ere bestelakotasunak aurki daitezke: iparraldeko dialektoan nenetseratik hartutako hitzak aurki daitezke, orein-zaintzarekin lotura dutenak. Ekialdeko dialektoan tatareratik hartutako hitzak aurki daitezke.
Dialekto batzuen hiztunek elkar batere ez dute ulertzen.
Idazketa
Hainbat ahaleginen ostean, XIX. mendearen erdian eta XX. mendearen hasieran egin ziren ahalegin horiek, 1931an latindar alfabetoan oinarritutako idazketa sortu zen, 1938an alfabeto ziriliko aren aldaera bihurtu zena. 1980an aldatu zen azken aldiz, hala nola, bokal luzeak adierazteko makron ikurra lortu zuen.
Gaur egungo idazketa:
Fonetika
Mansierak ez du kontsonante ahostunik (hungarieran agian eslaviar eta turkiar hizkuntzen eraginez agertu ziren).
Azentu nagusia beti lehenengo silaban dago.
Morfologia
Morfologiari dagokionez, mansiera, beste ugrofinlandiar hizkuntza guztiak bezala, hizkuntza eranskaria da, hau da, euskararen antzekoa; atzizkiak nagusitzen dira, aurrizkiak aditzei gehitzen zaizkie bakarrik. Izenek numeroak (singularra, plurala eta duala), kasuak (8 kasu bakarrik ditu, hungarierak ez bezala; hungarierak 27 kasu ditu) eta jabetza (9 forma) dituzte; ez dute generorik, beste hizkuntza eranskari gehienak bezala. Aditzek konjugazioa dute.
Izenondoen ordez izenak izan daitezke: туи павыл («udako yurtak»; туи «uda»); нэ̄ маснут («emakumezko janzki»; нэ̄ «emakume»). Mansierazko izenondoak inoiz ez dira aldatzen; ez da horrela, adibidez, bepsaeran, beste ugrafinlandiar hizkuntzan: pen' külä «herrixka txikia» — pened küläd «herrixka txikiak».
Numeroa
Izenak singularra, plurala eta duala ditu. Pluralaren adierazle nagusiak -г eta -иг dira eta pluralaren — -т (hitza bokal batekin amaitzen denean), -ыт eta -ит.
Zenbakiak
Mansierazko zenbakiak eta hungarierazko zenbakiak:
Javorina
Javorina Eslovakiako udalerri bat da, Kežmarokeko barrutian kokatuta. 316,2 km²ko azalera du eta 0 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1952. urtekoa da. Levoča muinoetan kokaturiko eremu militarra zen.
Iker Mintegi
Iker Mintegi Claver (Altsasu, 2002ko azaroaren 15a), txirrindulari nafarra da.
Brahui (argipena)
Brahui izenak hainbat adiera du:
Lamprologus ornatipinnis
Lamprologus ornatipinnis Lamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Die Toten Hosen
Die Toten Hosen (alemanieraz Hildako Prakak) Düsseldorfen sortutako punk musika taldea da. Alemanieraz abestuta, hamarkadetan zehar arrakasta lortu dute Alemanian. Hogei urte baino gehiagoko bizitzan, taldearen kantak umoretsu eta zentzurik gabe izatetik seriotasunera igaro dira, auzi politikoei, arrazakeria esaterako, erreparatuta.
Réalcamp
Réalcamp Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Die Toten Hosen
Lehenengo singlea "Wir sind bereit" (Prest gaude) 1982an plazaratu zuten, eta estreinako albuma, "Opel-Gang", hurrengo urtean. Garai horretan doan jotzen omen zuten, baldin eta alkohol hornidura aski bazuten eta, zerbait apurtzekotan, ordaintzeko beharrik ez bazuten.
Milagarren kontzertuan, Düsseldorfen 1997ko ekainaren 28an emana, 60.000 zale baino gehiago bildu ziren. Rieke Lax neska holandarra zendu zen publikoan. Segurtasunak kanta lasaiak abes zitzaten eskatu behar izan zien entzuleria ez beldurtzeko.
Réalcamp
Biztanleria
2007an Réalcamp udalerrian erroldatutako biztanleak 658 ziren. Familiak 244 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 72 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Eskualde integratuak (Argentina)
Argentinan, probintzia arteko integrazio itunek osatutako lau eskualde integratu daude formalki, helburu askotarako, nazioarteko ekonomian benetako unitate operatibo gisa funtzionatzeko tamaina eta eskala egokia izateagatik definituak. Buenos Aires probintzia eta Buenos Airesko hiri autonomoak bosgarren unitate ekonomikoa osatuko lukete, nahiz eta oraindik ez den formalki adostu.
Réalcamp
Etxebizitza
2007an 281 etxebizitza zeuden, 259 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 280 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 259 etxebizitza nagusietatik 208 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 12 etxek bi gela zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 100 etxek lau zituzten eta 90 etxek bost zituzten. 216 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 127 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 116 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 425 ziren, horien artean 315 aktiboak ziren eta 110 inaktiboak ziren. 315 pertsona aktiboetatik 292 lanean zeuden (159 gizon eta 133 emakume) eta 23 langabezian zeuden (15 gizon eta 8 emakume). 110 pertsona inaktiboetatik 36 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Réalcamp udalerrian 261 unitate fiskal zeuden, 665 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.342 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia eta 1 ile apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Réalcamp udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 560 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sônia Braga
Sônia Maria Campos Braga (1950eko ekainaren 8a, São João do Caiuá, Paraná) brasildar zinema eta telebistako aktore bat da.
Mormyrus goheeni
Mormyrus goheeni Mormyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Mary Steenburgen
Mary Nell Steenburgen (Newport, Arkansas, 1953ko otsailaren 8a) estatubatuar aktore eta abeslaria da. Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen 1980an Melvin and Howard Jonathan Demmeren filmagatik. Bere filmen artean Parenthood, What's Eating Gilbert Grape, Back to the Future Part III, Nixon eta Philadelphia nabarmentzen dute.
Zerynthia
Zerynthia Papilionidae familiako tximeleten generoa da.
Espezieak
Generoak honako espezie ditu barnean:
NGC 1313
NGC 1313 galaxia espiral bat da, Reticulum konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Amagon (Arkansas)
Amagon Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Jackson konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Maykel Massó
Maykel Demetrio Massó (1999ko maiatzaren 8a) luzera-jauzilari kubatarra da. Pekinen 2015eko Munduko Txapelketan parte hartu zuen finalerako sailkatu gabe. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta brontzezko domina lortu zuen.
Proban bere marka pertsonalak 8,39 metro dira aire librean (+0,6 m/s, La Habana 2021) eta 8,08 metro pista estalian (Karlsruhe 2021).
Prozesionari
Prozesionaria edo pinu-beldarra (Thaumetopoea pityocampa) Thaumetopoeidae familiako tximeleta-espezie bat da, ezaguna pinuetan ageri diren beldar iletsuak direla-eta. Tximeleta-amak udan erruten ditu arrautzak, 200 inguru. Pinu-beldarrak hurrengo udaberriaren bukaera aldera irteten dira arrautzetatik eta pinu-adarren puntetan egiten dute habia, zetaren antzeko hariak elkarri lotuz. Pinu-hostoz elikatzen dira. Habiatik kanpora ilaran ibiltzen dira, kate luzeak osatuz. Kalte handiak egiten dituzte pinu basoetan; dituzten ileak pozoitsuak dira animalientzat eta pertsonentzat. Arriskutsua da beraz pinu-beldarra dagoen inguruan azala babestu gabe ibiltzea, edo hura dagoen pinuaren azpian jaten aritzea.
Amalga (Utah)
Amalga Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Cache konderrian dago, Utah estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gaverina Terme
Gaverina Terme Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Gaverina Termek honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 1314
NGC 1314 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Antton Gurrutxaga
Antton Gurrutxaga Hernaiz (Donostia, Gipuzkoa, 1958ko maiatzaren 2a) hizkuntzalari konputazionala, kimikaria eta euskaltzain urgazlea da. Hiztegigintza modernizatzeko eta lexikografia konputazionalean aitzindari izan da, bai terminologiaren aldetik, bai hizkuntzaren teknologiaren erabileraren aldetik. Elhuyar Hiztegia sortu zuen taldeko zuzendaritzako kidea izan da hasieratik.
Ikasketak
Kimikako lizentziatura bukatu zuen 1980an Euskal Herriko Unibertsitatean Donostiako Kimika Fakultatean. Baina amaitutakoan kimikari ez, euskara-irakasle moduan hasi zen. Geroago unibertsitateko irakasle bihurtu zen EHUko Informatika Fakultatean euskara zientifikoa irakasteko. Fakultate horretako Ixa Taldeko kideekin motibatuta Hizkuntza Teknologia masterra egin zuen 2002tik 2004ra bitartean, eta azkenean gauza izan zen hiztegigintzako lan-prozedura garaiko tresna informatiko aurreratuenekin lantzeko. Elhuyar Fundazioko Hizkuntza eta Teknologia unitateko kidea zen ordurako. Geroago doktorego-tesia ere egin zuen; maiz batera azaltzen diren izena+aditza konbinazioak aztertu zituen; askotan hitz-konbinazio horiek elkarrekin agertuta esanahi diferente bat hartzen dutenez garrantzitsua da hiztegietan konbinazio berezi horien berri ematea. Ikerketa-lan hori tesi moduan aurkeztu zuen 2014an "Idiomatikotasunaren karakterizazio automatikoa: izena+aditza konbinazioak" izenburuarekin Xabier Artola eta Iñaki Alegriaren zuzendaritzapean. Gaur egunean Elhuyar Fundazioko Hiztegiak+Corpusak ataleko teknikaria eta I+Gko ikertzailea da.
Hiztegigile eta corpus-sortzaile
Testu-corpusen sorkuntzan aitzindaria izan zen Andoni Sagarna UZEIn, bere zuzendaritzapean garatu zen XX. mendeko euskararen corpus estatistikoa. Berak metodo oso zehatzak definitu zituen orduan, batetik hizkuntzaren erabileraren inbentarioa lortzeko, eta bestetik testu guzti horien "argazki ona" izan beharko zen lagin estatistikoa definitzeko. Hizkuntzaren erabilera erreala deskribatzeko balio duten, eta horretxegatik hiztegiak sortzeko ezinbesteko oinarria dira testu-corpusak. Ildo horretatik jarraituta Gurrutxagak hainbat corpus bildu eta etiketatzeko proiektutan parte hartu du geroago Elhuyar Fundazioan, esaterako, Zientzia eta Teknologia corpusa sortzeko.
Gainera Euskaltzaindiaren Lexikoaren Behatokia egitasmoaren kidea izan da bere hasieratik. Lexikoaren Behatokia proiektua Euskaltzaindiaren ekimenez abiatu zen, 2007an, Hiztegi Batuko Lantaldeak egindako proposamen bati erantzunez, eta lankidetzan Ixa Taldearekin, UZEIrekin eta Elhuyarrekin. Lankide nagusiak hauek dira: Andoni Sagarna, Miriam Urkia, Xabier Artola, Nerea Ezeiza eta Gurrutxaga bera. Proiektuaren emaitza da izen bera duen corpusa, zeina web bidez kontsultatu baitaiteke. 65 milioi hitzeko testu-corpus bat eratu du 2018ra arte. Corpusa automatikoki prozesatuta dago, eta linguistikoki etiketatuta, eta hizkuntza-corpusek ohikoa duten kontsulta-funtzionalitatea eskaintzen dio erabiltzaileari.
Euskaltzaindia
Terminologian eta lexikografian aditua izanik, Euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak 2013ko otsailaren 22an, nahiz eta Euskaltzaindiaren barruan Hiztegi Batuko lan taldean ziharduen 2007az geroztik, eta beste hiru ekinbidetan ere partu hartu izan zuen lehenago: Exonomastika batzordean (1993-1995), Zientzia eta Teknika hiztegia biltzeko egitasmoan (2007tik) eta Lexikoaren Behatokia egitasmoan (2008tik).
Azpimarratzekoa da Euskaltzaindian egin duen ekarpena, batez ere corpusgintzan eta hiztegigintzan.
Argitalpenak
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, Antton Gurrutxagak idatzitako 25 lan baino gehiago bildu direla. Argi dago euskaraz idazteko aitzindaria izan zela kimikaren arloan eta hiztegigintzan. Liburu edo hiztegi hauek aipatu daitezke:
Elhuyar hiztegien ataria
Internet eta teknologia berriak hiztegigintzaren negozio eredua aldatzen ari zirela jakitun, urteetan zehar errealitate horretara egokitzeko urratsak egin dituzte Elhuyarrek eta bere hiztegien saileko zuzendaria den Gurrutxagak. Elhuyar hiztegien ataria (hiztegiak.elhuyar.eus) webgunean hainbat erraztasun erabil daitezke hiztegia kontsultatzeko: Lehen sarreretan bakarrik bila zitekeen. Orain, berriz, egin daiteke eduki lexiko-grafikoan (itzulpenetan adibidez), edo adibideetan ere. Horrek erabiltzaile aurreratuari laguntzen dio batez ere. Hiztegi bat Interneten doan kontsultatzea ohiko bihurtu da. 2012an bertan, adibidez, azken aldaketa garrantzitsuak egin baino lehenago, hogei milioi kontsulta jaso zituen atari honek hiztegietan.
Aberangell
Aberangell bere lursailak Galesko Gwynedd eta Powys eskualdeen artean banatzen dituen udalerria da, halere gaur egun Gwynedd eskualdeko udalerritzat hartzen da, bere herrigunea han kokatzen baita.
San Juan
San Juan, Donibanek eta San Joanek gaztelaniaz duten izena da. Euskararen barruan, Euskal Herriko mendebaldeko toponimo batzuetan eta gaztelaniaz mintzo diren herrialdeetako hainbat toponimotan erabiltzen dugu batez ere:
Acanthodactylus guineensis
Acanthodactylus guineensis Acanthodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Mormyrus hasselquistii
Mormyrus hasselquistii Mormyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Gazzaniga
Gazzaniga Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Gazzanigak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cedar Point
Sarrera
Cedar Point, Erie aintziraren hegoaldeko kostaldeko penintsula batean dagoen 147 hektarea azalera duen jolas-parke bat da, AEBetako Ohio estatuko Sandusky udalerrian.
San Petersburgo
San Petersburgo (Санкт-Петерб́ург, Sankt Peterburg; suomieraz: Pietari), 1914-1924 urteetan, Petrograd (Петроград) eta 1924-1991 urteetan, Leningrad (Ленинград) Errusiako hiria eta portua da. Herrialdeko ipar-mendebaldean dago, Neva ibaiaren bokalean, Finlandiako golkoaren ertzean, Finlandiako mugatik 160 km-ra. 2010ean, 4.879.566 biztanle zituen.
Cedar Point
Sarrera
AEBetako Errusiar Mendien, adrenalina sale eta sentsazio gogorren zaleen helmuga da.
San Petersburgo
Errusiako bigarren hiria da jende kopuruari dagokionez, porturik garrantzitsuena eta Europako hiririk ederrenetakoa. 1990ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen erdigune historikoa.
Cedar Point
Sarrera
Jolas-parke honetako sei errusiar mendiek 61 metroko garaiera gainditzen dute: Magnum XL-200, Millennium Force, Wicked Twister, Top Thrill Dragster, Valravn eta Steel Vengeance.
San Petersburgo
Hiriaren sorrera
1703. urtean, Petri Handia Errusiako tsarrak Neva ibaia itsasoratzen den toki zingiratsuaz jabetu zen eta urte berean, ibaiaren bokaleko uharteetako batean, Petri eta Pablo gotorlekua eraikitzen hasi zen. Hau, 1703ko maiatzaren 16an izan zen eta gotorlekua egiteko tsarrak ingeniari alemaniarrak ekarri zituen. Gotorlekuaren inguruan hazi zen hiria. Urte berean ontziola hasi zuten, baita ere.
Cedar Point
Sarrera
Denera 17 errusiar mendiek eta bestelako 72 barraka mota ditu, kopuruz Kaliforniako Six Flags Magic Mountain jolas-parkearen ondoren munduko bigarren jolas-parkea da.
San Petersburgo
Hiriaren eraikuntza
Hiriburu europar eta modernoa eraiki nahi izan zuen, Mosku deszentralizatzeko saiakeran. Hurrengo urtean hasi ziren Oktiabrski auzo ikusgarria eraikitzen. Kokatzen den lekua dela eta "Europarako leihoa" ezizena eman zion. Baldintza klimatikoak hain ziren txarrak ze hiria eraiki zuten langileak hil egiten ziren eta lurralde hartan biztanleria gutxi bizi zenez, Errusiako beste lurralde askotatik ekarri zituzten langileak derrigortuta. Urtero 40.000 pertsona inguru etortzen ziren euren tresna eta janariarekin. Ilara luzeetan etortzen ziren ibiltzen ehunkada kilometro eginez. Beraiekin batera, zaindariak zetozen eta langileak ihes egiten saiatzen baziren gogor jotzen zieten. Heltzen zirenen erdia hil egiten zen urte batzuetan. Eraikitzen ari ziren hiria Venezia eta Amsterdam izan zituzten eredu gisa. Tsarrak, Veneziako Gran Canale (Kanal Handia) itxura izatea nahi zuen Neva Ibaia, eta beraz, zubiak eraikitzea debekatu zuen. Horrez gain, Amsterdameko kanalak itxurako kanalak egin zituzten.
Cedar Point
Sarrera
Parkea ireki zituen bere ateak 1870an eta Ipar Amerikako bigarren jolas-parkerik zaharrena da. Ipar Amerikako zaharrena Lake Compounce (Connecticut) da, 1846an inaguratu egin zuten.
San Petersburgo
Hiriaren eraikuntza
Hiria eraikitzea oso zaila zen leku horretan, baina irtenbide ikaragarriak egin zituzten; komertzioa ekartzen zuten bakoitza harriak ekarri behar zituen tasa moduan. Gainera, Mosku eta herrialdeko beste lekuetan harrizko eraikinak egitea debekatu zuen eta harria lantzen zuten langileek hiria eraikitzera etorri ziren.
Lamprologus signatus
Lamprologus signatus Lamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Cedar Point
Istorioa
Jatorrian, parkea dagoen penintsula zedroz beteta zegoen. Urte askoan, leku horretan piknik asko egiten ziren, eta 1870ra arte ez zen hasi egungoparkea irekitzen.
San Petersburgo
Hiriaren eraikuntza
1710ean, Udako Palazioa eraikitzen ari ziren.
Cedar Point
Istorioa
Cedar Point pixkanaka handituz joan zen, atrakzio berriak eta errusiar mendiak gehituz. 1929an, Cyclone, zurezko errusiar mendi ospetsuenetako bat, Harry Traver diseinatzaile ospetsuak eraiki zuen.
San Petersburgo
Hiriburua
1712an Errusiako hiriburu bilakatu zen eta ondorengo urteetan elizak, jauregiak, etxeak eta administrazio egoitzak egin zituzten. Hiriburua izan zen 1918-ra arte. Harrizko lehen palazioa 1714ean bukatu zen eta bertan Aleksandr Menxikov, lurraldeko lehen gobernadorea, bizi izan zen. Urte horretan, Katedrala eta Peterhof jauregia hasi ziren egiten, eta 34.500 eraikin zeudela esaten da. "Iparraldeko Venezia" ezizena irabazi zuen.
Cedar Point
Istorioa
1978an, Geminik errusiar mendi bikoitz garaienaren eta azkarrenaren errekorra lortu zuen, orain arte eraikitako erorketa malkartsuagoarekin. 1989an, Arrow Dynamicsek diseinatutako Magnum XL 200-ek, beste errusiar mendi batzuek jada lortuak zituzten errekor hauek berreskuratu zituen, eta, gainera, lehen aldiz 60 metroko altuera gainditzea lortu zuen. 1991n, Mean Streak munduko zurezko mendi errusiar altuena bezala kokatu zen, baita azkarrenetako bat ere.
Osloko itsasontzi bikingoen museoa
Osloko itsasontzi bikingoen museoa (norvegieraz Vikingskipshuset) Bygdøyn dago, Oslon, Norvegian. Hau, Osloko Unibertsitateko Museo Historikoko zati da.
Cedar Point
Istorioa
Ondoren, Maverick coasterra sartu zen Errusiako mendien eremuan, eta "2007ko parkeko errusiar mendi onenaren" titulua jaso zuen.
Parkeko azken sarrera 2018. urtean izan zen: Coaster Steel Vengeance Rocky Mountain Constructionsek diseinatu zuen.
Osloko itsasontzi bikingoen museoa
1913an, Gabriel Gustafson irakasle suediarrak, lehenik, XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran eginiko bikingoen garaiko aurkikuntzentzako eraikin banandu bat proposatu zuen.
Bellapiscis lesleyae
Bellapiscis lesleyae Bellapiscis generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
San Petersburgo
Hiriburua
1724. urtean, hainbesteko garrantzia hartu zuen ezen txapon etxea Mosku-tik San Petersburgo-ra mugitu zuten. 1726. urterako, Errusiako esportazio porturik garrantzitsuena zen, eta XVIII. mendearen bukaeran, 220.000 biztanle zituen.
Ezki hostotxiki
Ezki hostotxikia (Tilia cordata) ezkien familiako zuhaitza da.
Europan jatorria duen espezie honek askotan ezki hostozabalarekin (Tilia platyphyllos) hibridoak sortzen ditu, Tilia × europaea (syn. T. -- eta e × vulgaris) espeziekoak.
Amboy (New York)
Amboy Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oswego konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Andosto
Andosto, Andots, Andossus edo Andossius Akitania erromatarreko eta Narbona aldeko jainko baten izena da. Berari buruzko inskripzioak eta aldareak Saint-Pé-d'Ardet, Melles, Saint-Bertrand de Comminges (Erromatarren Lugdunum Conuenae), Montoussé eta Montsérié herrietan azaldu dira, hau da, Garona Garaia eta Pirinio Garaiak departamenduetan.
Hagenbacheko idazkunetan
Alamanek, germaniar tribuen batasun bat, aldiro Erromatarrei eraso egiten zieten eta ohikoak ziren harrapaketak. Eraso horietako batean lortutako altxor batzuk Rin ibaian aurkitu da, Hagenbach altxorrean kasu. Hagenbach herritik gertu aurkitutako metalezko objektu multzoan, 129 botozko plakak aurkitu ziren, askok idatzita eta idatzita dituzten izenen artean akitaniar onomastika gertzen da, zehazki, 30 alek Akitanierazko izenak dituzte. Idazki horiek plaken jatorria Akitanian zegoela zehazten laguntzen dute, eta ziurrenik, gaur egun Saint-Bertrand-de-Comminges den Pirinio iparraldeko Lugdunum Convenarum-en. Zilarrezko xaflak Marte jainkoari eskainita daude. Horietako lautan, Andoss(o) izena azaltzen da:
Herkules jainkoarekin loturak
Andosto bertako balizko jainkoa izanik, Herkules edo Herakles jainko greziar-erromatarrarekin lotuta azaltzen da, beste zenbait dibinitate piriniarren kasuan bezala, Marte kasu. Hala ere ez daukagu Jainko honen inguruko informazio gehiago.
Gogoratu behar da beste aldetik, Herakles Jainko erromatarrari buruzko zenbait elezahar Pirinioetan kokatzen direla.
Herkulesen Zutabeak zutitu eta Gerionen abere taldeak harrapatuz gero, Herkules Pirinioetara itzuli zen eta bertan Pertúseko arroilan pasabide bat ireki zuen, "Herkulesen arraila" izenekoa. Arigen jendeak dio Sabartes aldetik igaro zela, eta "El Roc del Tchoull" delako haitzean heroiaren oin markak ageri direla.
San Petersburgo
XIX. mendeko hazkundea
XVIII. mendetik aurrera izugarri hazi zen hiria eta era askotako arkitektura moldeetako eraikuntzak egin zituzten, barrokoak, klasikoak eta XIX. mendeko obra neoklasikoak. 1819. urtean, unibertsitateko ateak zabaldu zituzten, eta XIX. mendean zehar arteari eta zientziari lotutako pertsonaia asko bizi izan zen hirian: Tolstoi, Dostoievski, Pavlov, etab.
Andosto
Herkules jainkoarekin loturak
Aragoin diote Herkules Pirinioak Cinca ibai aldean gurutzatu zuela, "Peña de Hercules" aldean.
Ezaguna da elezaharra; Cerdanyara heltzerakoan, Herkulesek jakin zuen Pirene amodioaren gaitzaz jota bere burua beste bat egin zuela, eta bere amorantearen ohorez altxatu zuen heroi-jainkoak mausoleo erraldoi bat, mendi Pirinioak.
San Petersburgo
XIX. mendeko hazkundea
1861. urtean, Alexandro II. Errusiako tsarrak morrontza debekatu zuen eta hirira jende txiro asko etorri zen bertan lan egiteko. Langileak hiriaren industriaren hazkundea bultzatu zuten eta Europako leku industrialenetakoa bihurtu zen XIX. mendeko bigarren partean. Mende horretako azken urteetan langile mugimenduak sortu ziren.
XX. mendea
Japoniaren kontrako gudaren porrot ostean, 1905ean iraultza hiri honetan hasi zen eta laster beste lurralde batzuetara luzatu zen. Honen ondorio zuzena izan zen Nikolas II. tsarrak Duma (Errusiako Parlamentua) eratzea.
Andosto
Herkules jainkoarekin loturak
Zenbait inskripzioetan, Ilunus edo Ilun Andosto jainkoaren izenaren aldaerak bezala azaltzen dira, eta Ilunus izenaren elkarte hau erromatarren Herkules jainkoarekin oso interesgarria da. Galiarrentzat Herkules zelten Ogmios Jainkoaren parekoa zen.
San Petersburgo
XX. mendea
1914ko abuztuaren 31n (Lehen Mundu Gerra), izena alemaniarregia zelakoan, Petrograd jarri zioten, sustrai eslabiarrekoa; garai hartan, 2.100.000 lagun bizi ziren hirian, industriaren garapenak, industria astunak batez ere, erakarrita. 1917. urtean, Europa Lehen Mundu Gerran murgilduta zegoenean hain zuzen, Errusiako sistema kapitalista eta monarkikoari amaiera eman zion matxinada egin zuten Leningradeko langileek. 1917an, boltxebikeek guda zibila hasi zuten San Petersburgo hirian. Lehenengo, tsarra Nikolas II. kendu egin ziten boteretik eta behin-behineko gobernua ezarri zuten. Bigarren fasean sobietak hartu zuten boterea eta sobietarren eta boltxebikeen gobernua ezarri zen. Boltxebikeen buruzagi Vladimir Lenin. Leninek hiriburua San Petersburgotik Moskura aldatu zuen. 1917-1920 urteetako Gerra Zibilak kalte handiak eragin zituen hirian, eta biztanleen bi heren galdu zituen. 1922. urtean Mosku egin zuten Errusia eta Sobietar Batasunako hiriburu.
Andosto
Herkules jainkoarekin loturak
Ogmios jainko hau gizon zahar oso jakintsu eta boteretsua zen, eta bere azala oso iluna zen, eguzkiak belztuta. Jainko hau izan zitekeen gerlari bat, edo hizlari eta jakintsu trebea.
San Petersburgo
XX. mendea
1924an, Lenin hil zenean, hiriak Leningrado izena hartu zuen, haren oroimenean.
Andosto
Herkules jainkoarekin loturak
Galiarrek Ogmios "Iluna" deitzen zuten ere. Izan daiteke beraz hau Ogmios zeltarraren, Herkules erromatarraren eta Andosto akitaniarraren ("Hercules-Ilun-Andos" eta "Hercules-Tol-Andos" zenbait idazkunetan) arteko lotura?
Etimologia
Ilun hitzaren etimologia nahiko argi azaltzen bada ere, Andos-ena ez dago hain argi. Zenbait adituen arabera, (Gorrotxategiren kasu), "Handi" hitzarekin lotuta dago. Esanahi hau ez zen Heraklito bezalako heroi baten izaeratik urrun ibiliko.
Beste aukera bat dago izen honentzat. Andos edo beste modu batean idatzita, Handos akitanierazko inskripzioetan agertzen den Andere izenaren maskulinoa izana daiteke. horrela bada eta "jauna" esan nahi badu, jainko maskulinoen epiteto funtzioa du, eta ez litzake inolako jainkoren izen berezirik.
Inskripzioak
Inskripzioak nahiko zabalduta daude Pirinioetan zehar, bereziki Garona Garaian eta Goi Pirinioetako departamenduetan. Esate baterako Melles-en aurkitutako:
Transkripzioa laburdurak interpretatuz: "DEO BASCEI ANDOSSO ANDOXUS V(OTVM) S(OLVIT) L(IBENS) M(ERITO)."
San Petersburgo
Leningradoko setioa
Bigarren Mundu Gerra garaian, alemaniarrek hiria 872 egunez setiatuta eduki zuten (Leningradeko Setioa), 1941 ko irailaren 8tik eta 1944 ko urtarrilaren 27ra bitartean, eta milioi bat biztanle inguru hil ziren (oso zaila da benetako kopurua jakitea eta batzuek 1,5 milioi inguru izan zirela ziurtatzen dute). Alemaniarrek egunero bonbardatzen zuten hiria eta janaria hirian sartzea galerazten zuten. Gosea, arazo larria bihurtu zen 1941ko urriaren azkenengo egunetan. Alemaniarrek Tikhvin hiria hartu zuten eta handik eramaten zen janaria Leningradora. Horregatik errepide berria egin zuten janaria beste leku batetik ekartzeko (milaka langile hil ziren errepide hori eraikitzen) baina bukatu eta hiru egunera Tikhvin berreskuratu zuten sobietarrek, abenduaren 8an. Gainera, erregai gutxi zuten eta negu oso hotza izan zuten (-30 °C). Langileek 500 gramo janari zuten, umeek 300 gramo eta besteek 250 gramo egunero. 1942ko irailean, janari murrizketa berria egin zuten, eta Ladoga lakutik zetorren janaria hondoratu zutenez, berreskuratzeko urpekariak bidali zituzten. Leningradoko Institutu Zientifikoak irin sintetikoa egin zuen, zerrautsez egina. Garraio publikoa eten egin zen eta baita fabrikak ere; eraikin militarrek bakarrik zuten energia erabiltzeko eskubidea. Hotzez ez hiltzeko 200 urte zituen Liburutegi Publikoko liburuak erre egin zituzten. Pertsona batzuek besteak hil egin zituzten haragi eta koipe moduan saltzeko eta hori egiten harrapatu zituztenei heriotza zigorra ezarri zieten. Hiriko txakur, katu, zaldi, arratoi eta bele guztiak edo gehienak jan zituzten. Tatiana Savitxevak, 11 urteko neskatoa, bere familia guztia nola hiltzen zen banan banan idatzi zuen eta Nurenbergeko epaiketetan erabili zen.
The Cabin in the Woods
The Cabin in the Woods (euskaraz Etxola Basoan) 2012ko Drew Goddard estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu, Joss Whedon ekoizleak ekoitzi, eta bien artean idatzitako beldurrezko komedia film bat da. Kristen Connolly, Chris Hemsworth, Anna Hutchison, Fran Kranz, Jesse Williams, Richard Jenkins eta Bradley Whitford aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB. Dana (Kristen Connolly), Curt (Chris Hemsworth), Jules (Anna Hutchison), Marty (Fran Kranz) eta Holden (Jesse Williams) baso eta mendi artean zibilizaziotik guztiz isolatua dagoen etxola batean asteburu pasa bat egiteko asmoa dute Unibertsitateko bost ikasle dira. Etxolaren sotoan objektu arraro sail bat topatuko dituzte, tartean, bertan bizi izan zen familia bitxiaren berri ematen duen egutegia.
Andosto
Inskripzioak
Itzulpena: "Andosso jainkoari, Andoxus-ek gogo onez eta eskubide guztiz konplitu du bere botoa."
Ezki ilauntsu
Ezki ilauntsua edo ezki zilarkara (Tilia tomentosa) ezkien familiako zuhaitza da.
Hego-ekialdeko Europan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duen espezie hau landare apaingarri moduan zabaldu dute mundu osotik.
Andosto
Ilunos izena bezala
Antza, Ilunos, edo Ilun, garai batean nahiko zabalduta egondako izena da. Izena agertzen den idazkun horietako batzuk dira hauek:
Toponimia
Toponimiak, beste testuen eskasiaren aurrean, berriro ere argi apur bat bota dezake antzinako sinesmenen gain.
Arrautza frijitu
Egokiena da apurtu behar dugun arrautza ez egotea oso hotz, hozkailutik atera berri, baizik eta 10-20 °C artean. Olioa oso bero egon behar du, 120 °C inguru. Gatza bota ohi zaio, eta hobeto da frijitu ondoren egitea, ez lehenago. Olioa gainean bota eta, ondoren, arrautza zartaginetik ateratzeko bitsadera bat erabili ohi da.
Andosto
Kanpoko loturak
Ilunus bei celtnet.org Andoss jainkoari buruzko artikulua
Andossus jainkoari buruzko artikulua
Andots buruzko artikulua
San Petersburgo
II. Mundu Gerra ostean
1950. urterako hiriak berreskuratuak zituen dotoretasuna eta handitasuna industriaren garapen eta hazkuntzari eta portuko jarduerari esker. Gerra ondoren, hiriaren biztanleriak Sobietar gobernuaren purgak jasan behar izan zituen.
1991 ko ekainaren 12an, Sobietar Batasuna apurtu baino lehen, hiriko ehuneko 54ak hiriko izena eta 39 kale eta 6 zubien izenak berreskuratzea bozkatu zuen.
Geografia
Neva ibaiaren deltan dago, Finlandiako golkoaren ertzean, Moskutik 640 km ipar-mendebaldera eta Zirkulu polar artikotik 7° hegoaldera. Behe-ordoki zingiratsu batean dago, uharte ugariren aurrean, eta uholde asko izan dira historian zehar, azken urteetan egin diren ubideei esker saihestu direnak.
Demografia
San Petersburgo Errusiako bigarren hiri handiena da. 2010eko datuek, 4.879. 566 biztanle dituela esaten dute. Horietatik, % 80,1 errusiarrak dira.
Bataz besteko adina 40 urtekoa da. Biztanleriaren % 20k 65 urte baino gehiago ditu eta heriotza-tasa jaiotze-tasa baino handiagoa da.
Ekonomia
Errusiako industriagune eta portu garrantzitsuena da San Petersburgo. Armagintza, erreaktore nuklearrak, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, ontziolak, kimika-industria, janari-industria, metalurgia eta nekazaritzarako makineria dira industria garrantzitsuenak, eta makineria, zura, ikatza, potasioa eta pirita esportatzen dira portutik.
Garraioa
Komunikabide sare oparo batez (aireportua, metropolitanoa, burdinbideak eta errepideak) hornitua dago. Errusiak Baltikoan duen porturik garrantzitsuena da.
San Petersburgoko metroa 1955eko azaroaren 15ean zabaldu zen eta gaur egun 110,2 kilometro eta 63 geltoki ditu. Haren bost lineetatik 832 milioi bidaiari igaro ziren 2008an.
Kirola
Hirian, bi futbol talde handi daude; Zenit eta Dinamo. Biek Petrovski estadioan jokatzen zuten lehen, baina orain dela gutxi Zenit taldea Krestovski estadio berrira aldatu da. San Petersburgon 2018ko munduko futbol txapelketako partidu batzuk jokatu ziren. Hala nola, taldekako etapa, final zortzirenak, semifinala eta hirugarren posturako norgehiagokak jokatu ziren. Krestovski irlan jokatu ziren partidu guzti horiek.
Futbolaz aparte, izotz hockeyko SKA eta Spartak saskibaloi taldeak ere badira hirian.
Papobabirus
Papobabirusak Papovaviridae familian sailkatzen diren birusak dira. Tamaina txikia dute (50 nm) eta gizakiarengan tumoreak sor ditzakete.
Harizpi bikoitzeko DNA dute material genetiko gisa, kapside ikosaedriko batez babestua. Kapsidearen gainetik ez dago bilgarririk (birus "biluziak" baitira).
Familia honen barnean bi talde daude:
Boga (arraina)
Boga (Boops boops) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena.
Bisigu arruntaren familiako arrain hau itsasertzeko haitzetan baltsetan bizi da.
Nola kozinatu
Txikiak irineztatu eta frijitu ak, handiagoak parrilan, edo labean prestatzen dira. Bere haragiarekin, arrain salda edo fumeta presta liteke. Gisatua ere jan dezakegu.Banaketa
San Petersburgo
Herri eta hiri senidetuak
San Petersburgo ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Buztanbeltz (arraina)
Buztanbeltza (Oblada melanura) Sparidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena. Bere generoan monotipikoa da. Bizkaian buztanbaltz edo kolanegra diote.
Montailleur
Montailleur Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montailleur udalerrian erroldatutako biztanleak 588 ziren. Familiak 211 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 69 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 275 etxebizitza zeuden, 216 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 254 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 216 etxebizitza nagusietatik 183 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 119 etxek bost zituzten. 181 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 129 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 399 ziren, horien artean 261 aktiboak ziren eta 138 inaktiboak ziren. 261 pertsona aktiboetatik 243 lanean zeuden (134 gizon eta 109 emakume) eta 18 langabezian zeuden (11 gizon eta 7 emakume). 138 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 71 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montailleur udalerrian 221 unitate fiskal zeuden, 557 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.226 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 iturginak ziren, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Labretonie
Labretonie Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Montailleur
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra altzari denda bat zen.
Labretonie
Biztanleria
2007an Labretonie udalerrian erroldatutako biztanleak 169 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 82 etxebizitza zeuden, 68 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 78 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 68 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 50 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Montailleur
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Labretonie
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 120 ziren, horien artean 74 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 74 pertsona aktiboetatik 69 lanean zeuden (39 gizon eta 30 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Walter Baade
Walter Baade (Schröttinghausen, Westfalia, - Göttingen, ) alemaniar astronomoa izan zen. Hanburgoko Unibertsitatean hamaika urtez irakasle izan ondoren, 1931. urtean Estatu Batuetara joan zen. Wilson eta Palomar mendietan egin zituen behaketarik garrantzitsuenak. 1920an Hidalgo planetoidea aurkitu zuen, ezagutzen den urrunena; 1948an eguzki-sisteman barneratuen dagoen asteroidea aurkitu zuen, Ikaro izena eman ziona. Andromeda galaxia ikertzen ari zela izar distiratsuenak gorri kolorekoak zirela ikusi zuen. Bere ikerketen arabera Andromeda uste zena baino urrunago zegoen, eta horretaz izar guztiek handiagoak behar zuten izan. Ikerketa horien arabera Lurraren neurria ere zalantzan jarri zen.
Labretonie
Diru sarrerak
2009an Labretonie udalerrian 72 unitate fiskal zeuden, 193,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.684 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Labretonie udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 826 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Le Chautay
Le Chautay Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Chautay udalerrian erroldatutako biztanleak 271 ziren. Familiak 114 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.