cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guadalajara (Mexiko)
Historia
Kristobal Oñatek sortu zuen (1530), eta Nueva Galiciako barrutiko hiriburu izan zen.
Thomas Hobbes
Bizitza
Leviathan osatu zuen urteetan, Hobbes Paris edo Paris ingurutik ibili zen. 1647an, ia-ia bizia kendu zion gaixotasun bat zela eta, sei hilabetez, ezertarako gai ez zela egon zen. Sendatu zenean lan literarioarekin jarraitu zuen eta 1650erako amaitu zuen. Bitarte horretan De Civeren itzulpen bat egiten ari zen norbait, baina adituen artean eztabaida dago Hobbes izan ote zen itzulpena egin zuena.
Ibogaina
Iboga zuhaitzaren (Tabernanthe iboga) sustraiaren azalaren psikoaktibitatea, ibogaina ateratzen dena, lehen aldiz Afrika erdialdeko tribu pigmeoek aurkitu zuten, ezagutza Gaboneko bwiti tribuari transmititu ziotenak. Esploratzaile frantsesek, era berean, Bwiti tributik ikasi zuten eta iboga Europara ekarri zuten 1899-1900 urteetan. Iboga duten prestakinak sendagai eta errituetarako erabiltzen dira bwitien Afrikako tradizio espiritualetan, pigmeoen herrietatik ikasi dutela diotenak. 1962an Howard Lotsof izan zen mendekotasunaren aurkako propietateak zituela iragarri zuen lehena, baina Mendebaldean mende bat atzera egin zuen. Frantzian Lambarène bezala merkaturatu zen eta estimulatzaile bezala erabili zen. Gainera, Estatu Batuetako Inteligentzia Agentzia Zentralak (CIA) ibogainak 1950eko hamarkadan izan zituen ondorioak aztertu zituen.
Ibogaina alkaloide indol bat da, iboga landarea ateraz edo boakangina konposatu aitzindaria, beste alkaloide begetal bat, erdisintesi bidez lortzen dena. Ibogainaren sintesi osoa 1956an deskribatu zen. X izpien kristalografia bidezko egiturazko egitura 1960an ebatzi zen.
Tropidophorus sinicus
Tropidophorus sinicus Tropidophorus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Guadalajara (Mexiko)
Ekonomia
Merkataritzagunea da. Industria ugari dago: jakiak, ehunak, metalak.
Nafarroako Ikastetxea
Nafarroako Ikastetxea (frantsesez Collège de Navarre), Joana I.a Nafarroakoaren testamentuari esker, 1309an Parisen sortutako ikastetxea izan zen. Ikastetxea egin zedin, Joanak bere Hôtel de Navarre, garai hartan Parisen zegoen etxandi ederrenetako bat, legatu zuen. Oso prestigio handiko ikastegia izan zen, XVI. mendean Sorbonarekin lehiatzera iritsi zena. 1793an, Frantziako Iraultzaren ondoren, itxia izan zen. 1805ean bertan kokatu zuen Napoleonek Parisko Ikastetxe Politeknikoa.
Guadalajara (Mexiko)
Ondarea
Alde zaharrean estilo kolonialeko eraikuntza ugari dira, katedrala haien artean (XVI.-XVII. mendeak). Gobernuaren jauregia (XVIII. mendea). Santa Monika eliza barrokoa (XVII. mendea). Artzapezpikuaren egoitza da. Unibertsitatea dauka.
Thomas Hobbes
Bizitza
1650ean, The Elements of Law, Natural and Politicen edizio pirateatua argitaratu zen. Bi liburuki txikitan banatu zen. 1651n, De Civesen itzulpena Philosophicall Rudiments izenpean argitaratu zen. Bitartean obra handienaren inprimatzea egin zen, eta, azkenean, 1651. urtearen erdialdean agertu zen Leviathan edo Aberastasun komun, eliztar eta zibil baten Materia, Forma eta Boterea izenarekin.
Guadalajara (Mexiko)
Ondarea
1980an UNESCOk Cabañas babes-etxea Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Thomas Hobbes
Bizitza
Lanak berehalako eragina izan zuen. Laster izango zen bere garaiko beste edozein pentsalari baino autore laudatu eta zentsuratuagoa. Lanaren lehen eragina exiliatu errealistekin zuen harremana moztea izan zen. Bestalde, bere liburuaren espiritu sekularistak anglikanoak zein frantsez katolikoak haserretu zituen. 1651ko neguan, gobernu ingeles iraultzaileari babesa eskatu eta Londresera ihesi joan zen. Gerora Fetter Lane-era joan zen, eta bertan bizitza pribatuan murgildu zen.
K.a. 1610eko hamarkada
Kristo aurreko 1610ko hamarkada K.a. 1619. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1610. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Thomas Hobbes
Bizitza
1658an, bere sistema filosofikoaren azken atala argitaratu zuen, eta horrela 20 urte lehenago eratu zuen eskema osatu zuen. De Homine, ikuspegiaren inguruko teoria landu bat zen gehienbat. Tratatuaren gainontzekoa Human Nature eta Leviathaneko gai batzuen ingurukoa zen. Matematika eta fisikako testu polemiko batzuk argitaratzeaz gain, lan filosofikoak argitaratzen ere jarraitu zuen Hobbesek. Modu horretan, “hobbismoa” gizarte eredugarri orok gaitzetsi beharreko zerbaiten sinonimoa bihurtu zen. Egoera iskanbilatsu hartan, errege gaztea, Hobbesen ikasle gaztea, ordurako Carlos II.a zena, Hobbesez oroitu zen, eta gortera joan zedin esan zion 100 £ko pentsio puska emateko.
Erregea oso garrantzitsua izan zen Hobbes babesteko 1666an Komunen Kamara k ateismoa ren eta profanazioa ren aurkako lege-proiektua aurkeztu zuenean. Hobbesi izugarrizko izua sortzen zion hereje gisa etiketatu zezaketelako ideiak, eta bere zenbait dokumentu konprometitu erre egin zituen. Leviathan ezin zitekeela herejiatzat hartu ere defendatu zuen herejiaren legearen egoera erreala aztertu ondoren.
Honakoa izan zen lege-proiektuaren ondorio bakarra: Hobbesek ezingo zuela inoiz gehiago giza jokabidearekin lotutako libururik argitaratu Ingalaterran. 1668ko bere obren edizioa Amsterdamen inprimatu zen, Ingalaterran argitaratzeko lizentzia eskuratu ezin izan zuelako. Beste idatzi batzuk bera hil ostera arte ez ziren argitaratu, Behemoth: Ingalaterrako Gerra Zibilen eta 1640tik 1662ra horiek burutzeko erabilitako Kontseilu zein artifizioen Historia esaterako. Ingalaterratik kanpo, hala ere, izen ona zuen, eta bertara joaten ziren kanpotar noble edo ezagutza handikoek begirunez tratatzen zuten.
Bere azken lanak bertso latindarreko autobiografia bat (1672) eta Odisea ko lau libururen errima ingelesezko itzulpena (gerora Iliadaren (1673) eta Odisearen  (1675) oso bat egitera eraman zuena) izan ziren.
Garaiko egoera filosofiko-soziala
·        Jean Bodin-ek aldarrikatu zuen Estatuak herriaren gaineko erabateko burujabetza bere gain hartu behar duela.
·        Aurrekoek formulatu zituzten Estatu-arrazoiaren kontzeptuaren aurka, Althusius ek teoria kontratualistak aldarrikatu zituen: horien arabera burujabetza herriarena da; Hugo Grocio k, berriz, iusnaturalismoa: injustizia izaki sentsibleen  komunitatea ren aurkakotzat definitu zuen.
·        Samuel von Pufendorf ek zuzenbidea ri zientzia matematikoen metodo deduktiboa aplikatu zion.
Bere tratatu ezagunenean, Leviathan (1651), Hobbesek modu formalean aipatu zuen eskubide naturalen doktrinatik eskubidea kontratu sozial gisa ulertzen duen teoriarako jauzia. Filosofo honen arabera, egoera naturalean gizaki guztiak askeak dira, baina askeak izan arren, guztiak guztien aurkako gerra baten (Bellum  omnium contra omnes) etengabeko arriskuan bizi dira. Dio herri batek subirau baten botereari borondatez eta tratu bidez men egiteak bakearen aukera zabaltzen duela, eta bakea ziurtatzen duen autoritatea eskubidearen oinarria izango dela.
Pentsamendu filosofikoa
Thomas Hobbes, pentsamenduaren historian zehar, pertsona iluntzat hartu izan da. 1666an, Ingalaterran, ateotzat jo eta bere liburuak erre zituzten. Bere heriotzaren ostean ere bere zenbait obra publikoki erre zituzten berriz.
Bizitzan zehar bi etsai nagusi izan zituen Hobbesek: Ingalaterrako Eliza eta Oxfordeko Unibertsitatea. Biekin tentsio handiak izan zituen.
Horrela zioen: “Nire amak bikiak erditu zituen”. Bere amari, Espaiñiako Armada garaitezina Britaniako kostara hurbiltzen ari zela jakin zuenean, erditzea aurreratu baitzitzaion.
Pentsamendu mekanizista
Batez ere bere filosofia politikoagatik bada ere ezaguna, hamaika arlo desberdinen inguruan idatzi zuen, hala nola, historia, geometria, teologia, etika, filosofia orokorra eta zientzia politikoak.
Bere zenbait iritzik eztabaida sortzen dute, bere fisikalismoaren edo materialismo mekanizistaren teoriak esaterako. Teoria horren arabera, munduan den guztiaren izaera fisikoa soilik da, eta ez dago arima eta gogamena bezalako beste entitate naturalik. Hobbesen aburuz, animalia guztiak, gizakia barne, ez dira hezur-haragizko makinak besterik.
XVII. mendearen erdialdera, Hobbesek idazten zuen garaian, teoria metafisiko hau oso onartua zegoen. Zientzia fisikoen inguruko ezagutza abiadura bizian zioan handitzen, eta lehen nahasiak edo gaizki interpretatutakoak ziren fenomenoen inguruko gero eta azalpen argiagoak eskaintzen zituzten.
Hobbes beti egon zen kontaktuan Londresko Errege Elkartearekin (Royal Society), 1660. urtean sortutako elkarte zientifikoarekin, eta Marin Mersenne, Pierre Gassendi, Descartes bezalako pentsalari frantsesak ezagutu zituen, baita Galileo Galilei astronomo italiarra ere, zientzia modernoaren aitatzat hartzen dena, eta lotura estua zuen Francis Bacon ekin, bere pentsamendua funtsezkoa izan zen praktika zientifikoaren iraultzarako. Matematikaren eta zientzien alorrean, zientziaren eta fedearen itxurazko kontraesanak ezabatu nahian zebilen Erdi Aroko filosofia eskolastikoa ren aurkako argudio interesgarriak aurkitu zituen. Garaiko pentsalari askok bezala, uste zuen zientziak ez duela inolako mugarik eta berari eskerrak naturako edozein fenomenorentzako azalpen zientifikoa eman daitekeela.
Gizakia makina bat da
Leviathanen dio, unibertsoa, hau da, gauzen masa osoa, gozpuzduna dela. Bere arabera, gorputz horietako bakoitzak luzera, gogortasuna eta sakontasuna ditu, eta gorputzik ez duena (ezaugarri horiek ez dituena) ez da unibertsoa ren parte.
Den guztiaren izatea erabat fisikoa dela bazioen ere, ez zuen uste gizakiak fisikoa den guztia pertzibitu dezakeenik. Zioenez, gorputz eta objektu batzuk, berak espiritu deitzen zienak, ezin dira pertzibitu espazioa okupatu eta dimentsio fisikoak badituzte ere. Horietako batzuk animalia-espirituak dira eta animalia-ekintza gehienen eragileak dira, gizakien ekintzena batez ere. Animalia-espiritu horiek gorputzaren inguruan mugitzen dira eta informazioa helarazten dute.
Hobbesen arabera, gizakiok erabat fisikoak gara eta, beraz, unibertsoko legeen menpean bizi gara. Bi kontzeptu horiei dagokienez, bere pentsamendua Spinoza renaren antzekoa da. Hala ere, Hobbesek gizakia makina biologikoa baino gehiago dela esaten du. Gogoaren zerizana ikuspegi orokor eta nahiko eskematikoan interpretatatu zuen, zientziak lehenago edo beranduago agerian utziko zuela uste zuen moduan. Honetan datza Spinozarekiko desberdintasuna. Baina, modu honetan ere, apetitua eta borondatezko motrizitatea bezalako ekintza mentalak soilik azaltzen ditu, ikuspuntu mekanizistatik bakarrik azaldu daitezkeen fenomenoak soilik. Hobbesen aburuz, gizakia etengabe mugitzen da bere desirak gauzatzeko. Mugimendu hori bitan sailkatzen da: gerturatzeko mugimendua, pertsona desio dituen gauzetara hurbiltzen denean; eta urruntzeko mugimendua, pertsona bere bizia arriskuan jartzen duten gauzetatik aldentzen denean. Dio modu honetan gizartea beti mugimenduan dagoela.
Leviathanerako sarreran, abiapuntu gisa mandatu delfikoa darabil “ Ezagutu ezazu zeure burua!”, eta hortik aurrera Hobbesek irakurketa ezohikoa eskaintzen du. Gai hau modu esplizituan lantzen du De Corpore kapituluan, bertan dio giza gogamena  metodo sintetiko ez gain bere gogamena soilik aztertuko duen edozein gizakiren esperientziaren bidez ere ezagutu daitekeela, hau da, introspekzioa ren bidez giza izatea ezagutu dezakegula.
Erlijioaren filosofia
Hobbesek, Jainkoa ri eta aingerua k bezalako beste entitate enlijioso batzuei, animalia-espiritua kontzeptua ezarri nahi die. Hala ere, Jainkoa soilik ezin omen daiteke gorpuzgabe gisa determinatu beste inongo espiritu fisikotan. Hobbesen aburuz, giza adimenak ezin du modu erabatekoan ulertu Jainkoaren atributuen jainkozko izatea, horregatik omen da “gozpuzgabe” terminoa Jainkoaren substantzia ezagutezina gurtzeko eta aitortzeko gai den bakarra.
Askok jo dute Hobbes ateotzat, bai bere bizitzan zehar eta baita oraintsu ere. “Ateo” hitzak, ordea, ez zuen esanahi bera XVII. mendean. Hala eta guztiz ere, garbi uzten du entitate erlijioso guztien existentzia eta izatea fede kontua direla uste duela, eta ez zientzia kontua, eta Jainkoa beti egongo dela gure ulermenetik kanpo. Gizakiak Jainkoaz jakin dezakeen gauza bakarra existitzen dela eta unibertsoaren lehen kausa dela omen da.
Pentsamendu politikoa
Hobbesen garaia ongi bereizitako bi bandok eta zatiketa politiko handiak ezaugarritzen dute. Alde batetik monarkikoak zeuden, horiek monarkia absolutua defendatzen zuten eta botere horren zilegitasuna zuzenean Jainkoarengandik zetorrela; bestetik, berriz, parlamentarioak, horien arabera burujabetzak herriaren eta erregearen artean banatuta egon behar du.
Hobbesek bi bandoen arteko jarrera neutroa hartu zuen; erregearen burujabetza aldarrikatzen bazuen bere boterea ez datorrela Jainkoarengandik esaten ariko baitzen.
Leviathan
John Locke ren Gobernu zibilari buruzko bi tratatu eta Rousseau ren Kontratu sozialarekin batera, Leviathan da giza izateaz, gizartearen jatorriaz eta gizartearen antolatzeko moduaz diharduen lehenengotako obra.Leviathanen, Hobbesek, estatu eta gobernu legitimoen doktrina jaso zuen eta moraltasunaren zientzia objektiboa sortu zuen. Horrek kontratu sozialaren teoriari bide egin zion. Obra hau Ingalaterrako Gerra Zibila bitartean idatzi zuen, eta horrek eragin handia du, liburuaren zati handienaren helburua desadostasunen gaitza eta gerra zibila ekiditeko autoritate zentral indartsu baten beharra dagoela erakustea baita.
Gizakiaren definizio eta ezaugarrietatik abiatuta, eskubidearen agerpena eta gizartean bizikidetza izateko beharrezkoak diren gobernu mota desberdinak azaltzen ditu. Estatuaren jatorria pertsonek beraien artean egiten duten ituna da, eta itun horren bidez momentu horretatik gobernari baten menpean jartzen dira. Gobernariak bere menpeko guztien ongia bilatzen du, eta, horren bidez, baita berea ere. Pertsona horiek beraien askatasunari uko egin eta gobernari baten menpean jartzen dira, haren babesaren trukean, elkarren arteko mesfidantzaz bizi direlako. Modu horretan osatzen da erakunde soziala.
Gizakiaren eta bere pasioen inguruko ikuspegi mekanizistatik abiatuta, Hobbesek, bizitza gobernurik gabe nolakoa izango litzatekeen irudikatzen du, egoera horri egoera naturala deitzen dio. Egoera horretan, pertsona bakoitzak edozertarako eskubidea edo lasaikeria izango luke eta Hobbesen aburuz, horrek “guztiok guztion aurkako” gerrara eramango gintuzke. Deskripzio horretan filosofia ingeleseko pasarte ezagunenetakoa dugu, komunitate politikoagatik ez balitz gizateriak biziko lukeen egoera naturala deskribatzen duena.
Egoera horretan, gizakiak heriotzaren beldur dira eta ez dute ez bizitza eroso baterako beharrezko gauzak eta ezta horiek lortzeko lana egin ahal izatearen esperatza ere. Horregatik, egoera hori ekiditeko, gizakiek kontratu soziala egiten dute eta gizarte zibila ezartzen dute. Eskubide naturalaz hitz egiten du; norberak duen boterea norberaren autokontserbaziorako erabiltzeko eskubideaz, alegia. Pertsona bat ohartzen denean ezin duela etengabeko gerra zibil horretan bizi, lege naturala sortzen da: lege horrek gizakiak bere bizitzaren edo besteen bizitzaren aurka ez jokatzeko mugak jartzen ditu. Horretatik dator bigarren lege naturala, bigarren honen arabera gizaki bakoitzak, itun baten bidez, bere eskubidea ukatu edo besterendu egiten du; bake egoera ziurtatuko dion botere absolutu baten eskuetan uzten du.
Bastelica
, Korsikako hegoaldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Karasugita
Karasugita haluro motako minerala da.
Galeuzca (aldizkaria)
Galeuzca aldizkaria Buenos Airesen argitaratu zen 1945ko abuztutik 1946ko uztaila arte. Hilabetekaria zen, beraz guztira hamabi zenbaki argitaratu ziren. Gaztelaniaz ateratzen bazen bere orrialdetan Galeuzcaren kolaboratzaileak, hau da, Galizia, Katalunia eta Euzkadiren kolaboratzaileen lanak argitaratzen ziren. Publikazio honek lotura zuzena zuen Compostelako hitzarmenarekin non hiru herrialdetako nazionalistek burujabetzaren bidean elkarri laguntzeko akordioa sinatu zen. Compostelako 1933ko uztailaren 25an sinatu zen baina gerra ondoren berreskuratu zen, orduan lehendabizi Buenos Airesen, 1941ko maiatzaren 9an sinatu zuten eta Mexikon, 1944ko abenduaren 22an, berretsi zuten.
Antzeko hitzarmena Buenos Airesen sinatu zen eta horren ondorioa aipatutako aldizkaria sortu zen. Galeuzca aldizkaria bereziki eduki politikoak lantzen zituen nahiz eta batzutan literaturarekin edo historiarekin lotura izan. Haren kolaboratzaileen artean une hartako izen handiak aurki daitezke, besteak beste, Alfonso Rodríguez Castelao, Manu Sota, Manuel Serrat Monet, Ramon Maria Aldasoro, Jesus Maria Leizaola, Carlos Baraibar, Pere Mas Perera, Joaquin Xirau, Ildefonso Gurrutxaga… Artikulu politikoekin batera uneko garrantzi handiko dokumentuak jasotzen ziren, esaterako Jose Antonio Agirreren diskurtsoak, alderdi desberdinen deklarazioak, munduko politikarien iritziak, e.a.
Charax apurensis
Charax apurensis Charax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
King David (filma)
King David (euskaraz David Erregea) 1985eko Bruce Beresford australiar zinema zuzendariak zuzendutako drama eta biografia film bat da. Itun Zaharraren arabera Israelgo Lurraldeko David erregearen bizitzan oinarritua dago. Richard Gere aktoreak antzeztu zuen.
Argumentua
Samuel (Denis Quilley) profetak Israelgo errege izan zela iragarri zuen, ondoren David (Ian Sears/Richard Gere) gazteak Goliat filistear erraldoia hil eta israeldarren goraipamen eta begirune osoa bereganatuko du. Baina Saul (Edward Woodward) israeldar erregea heroi berriaz bekaizkor sentitu eta nola edo hala erditik kendu nahiko du, horretarako denbora luzez gerra egingo dio.
Noncourt-sur-le-Rongeant
Noncourt-sur-le-Rongeant Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Noncourt-sur-le-Rongeant udalerrian erroldatutako biztanleak 177 ziren. Familiak 63 ziren, horien artean 25 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 21 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 107 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 107etxeak ziren. 71 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 101 ziren, horien artean 70 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 70 pertsona aktiboetatik 56 lanean zeuden (36 gizon eta 20 emakume) eta 14 langabezian zeuden (7 gizon eta 7 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Noncourt-sur-le-Rongeant udalerrian 72 unitate fiskal zeuden, 171 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.933 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra finantziazio enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Stereum gausapatum
Stereum gausapatum Stereaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du haragitik, ez du balio janaria prestatzeko.
Sinonimoak: Auricularia tabacina, Thelephora spadicea, Stereum lacunosum.
Deskribapena
Karpoforoa: Batzuetan erresupinatua, beste batzuk kapelatxo inbrikatuak eratzen edo bisera linealak osatuz, 3 eta 10 cm bitarteko luzerakoak eta 1 eta 4 cm bitarteko proiekzioarekin, gris-arre kolorekoa, zerrenda gorrixkekin eta ertz zuriarekin, izurtua, tomentu fin batekin.
Himenioa: Leuna, gaztaina kolore samarrekoa edo okre-horixka. Gaztea eta freskoa denean, gorri-odol kolorekoz zikintzen da ebakietan edo igurtziz.
Haragia: Larrukara, zurixka, mehea, 0,5 eta 1 mm bitarteko lodierakoa.
Etimologia: Stereum hitza grekotik dator, solidoa, sendoa, zurruna, esan nahi duen, "stereós" hitzetik. Bere loditasunagatik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Stereum hirsutum delakoarekin nahas daiteke, baina honi ez zaio zikintzen gorriz himenioa zauritzean edo igurztean. Stereum sanguinolentum espeziearekin ere bai, honek himenio grisaxka du eta hau bai, igurztean gorriz zikintzen da.
Sasoia eta lekua
Urte osoan, hostozabalen zurean, batez ere hildako haritzen adar eta enborretan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Himalaiako eremua, Txina, Japonia, Filipinak, Brasil.
Sanpedrotarra Arraun Elkartea
Sanpedrotarra Arraun Elkartea Pasaiako Pasai San Pedro auzoko arraun elkartea da. 1958an sortu bazen ere, 1880an irabazi zuen lehendabizikoz Kontxako Bandera. 2006tik aurrera TKE Ligan dabil.
Apostolepis nigrolineata
Apostolepis nigrolineata Apostolepis generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Sanpedrotarra Arraun Elkartea
Uniformea
Taldearen kolorea morea da eta traineruaren izena Libia da.
Historia
Sanpedrotarra Arraun Elkartea 1958an sortu bazen ere traineru sanpedrotarrek historia handia izan dute aurretik ere.
XIX. mendea
Kontxako Banderako bigarren edizioa irabazi zuen 1880an. 1889an Kontxan bigarren egin zuen. Ondoren Bilbon hartu zuen parte eta bosgarrena izan zen. Hala ere Ondarroari desafioa egin zion eta 1890an Getaria eta Donostia arteko ibilbidean ondarrutarrak atera ziren garaile. Urte horietan sanpedrotarrek ia urtero hartu zuten parte Kontxan eta postu onak lortu ere bai, 1897ko bigarren postua eta 1899ko garaipena esate baterako.
Gerra aurrea
XX. mendea bikain hasi zuten sanpedrotarrek 1906an Kontxako bigarren bandera eskuratuz. 1917an ere beste garaipen bat izan zuen. Garai onena ordea 20 eta 30 hamarkadetan izan zuten, Kontxako sei bandera jarraian irabazi zituelarik "Aita Manuel"en kuadrilak, 1927an hasi eta 1932 arte. 1935ean azkenengo bandera bat eskuratu zuten.
Elkartearen hasiera
1957an arraunlari sanpedrotarrek Espainiako Batel Txapelketa irabazi zuten eta orduan Elkarte bat sortzea erabaki zuten. Hasieran batel eta trainerillatan aritu ziren Espainiako txapelketa ugari irabaziz eta ondoren trainerua uretaratu zuten berriz ere, 1971n Kontxako Banderan hirugarren postua lortuz.
XX. mendearen bukaera
Sanpedrotarra Arraun Elkartearen garai onenak 80. hamarkadaren erdialdera hasi ziren, 1986an Kontxan hirugarren egin ondoren 1987 eta 1999 artean Kontxako lau bandera, Espainiako lau txapelketa, Euskadiko 7 eta Gipuzkoako 8, Liga nagusi bat eta Euskal Herriko bandera onenak hainbat aldiz irabazi zituelarik. Bereziki aipagarriak izan ziren 1993ko denboraldia, 15 banderatik 13 irabazi zituena eta 1994ko denboraldia 17tik 16 irabazi zituena. 2000 urtean arraunlarien aldaketak etorri ziren eta trainerua ateratzea lortu bazuten ere maila nabarmen jaitsi zen.
XXI. mendea
XXI. mendea behe mailako ligatan hasi zuten. 2006an ordea KAE Liga irabazi eta TKE Ligara igo ziren. 2009an TKE Ligako bigarren postua eskuratu zuten. Kontxako banderan ez du zorte handirik eduki, izan ere 2010, 2011 eta 2012an zortzigarren postuan gelditu baita sailkapen estropadan eta beraz ez du Banderan lehiatzerik lortu. 2013an azkenean lortu du sailkatzea eta bosgarren egin du.
Azken denboraldietan ordea ligan erdialdean ibili izan da, tarteko estropada onak eginez ere bai. 2015ean Kontxako Banderarako sailkatu zen eta seigarren egin zuen. Hurrengo urteetan apal ibili da baina 2018an Kontxako Banderara sailkatzea lortu zuen. 2019 urtean jeitsiera play-offak jokatuko zituen, azkenarekin puntutan berdinduta gelditu zen arren. 2020an bigarren egin zuen KAE Ligan eta igoera play-offak jokatu zituen baina ez zuen igoera lortu. 2021 denboraldia ere bikain hasi zuen, lidertza ere izan zuen, baina denboraldi gorabeheratsuaren ondorioz laugarren amaitu du. 2022an KAE Ligako txapelduna izan zen baina play-offetan ez zuen lortu mailaz igotzea.
Patroi historikoak
Sanpedrotarren arteko patroi handienak Aita Manuel eta Juan Carlos Fontán izan dira dudarik gabe, hala ere lehenago izan ziren Kontxako Bandera irabazi zutenak ere.
Kalparra Arraun Elkartea
1990 eta 1995 artean sanpedrotarrek bigarren traineru bat uretaratu zuen eta Kalparra izena jarri zioten. Sei denboraldi horietan hainbat bandera irabazi zituen. 1991ean "Descubridor bandera" eta Donibane Lohitzunekoan garaile izan zen, 1993an Traineru gipuzkoarrak promozionatzeko liga irabazi zuen (Pasaia eta Fortuna banderak barne) eta 1995ean bost bandera irabazi zituen:
Hamabost urte beranduago, 2010an berriz atera zuen bigarren trainerua San Pedrok. KAE 2 Ligan ari da eta emaitzarik onena 2013an izan zuen, Ligan zortzi bandera eskuratu zituen eta Ligako txapeldun gelditu zen. Urte bakarra egin zuen KAE 1 mailan baina 2015ean play-offetan berriz itzuli zen, oraingoan ere urte bakarrerako.
San Pedroko estropadak
San Pedrok bi estropada antolatzen ditu Pasaiako Badian, alde batetik TKE Ligako San Pedroko Bandera eta bestetik KAE 2. mailako estropada.
Hauetaz gain 2009tik aurrera Pasaiako erlojupeko traineru estropada antolatu izan du martxoan.
Iława
Iława Poloniako Varmia-Mazuriako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Iława barrutian kokatuta. 21,88 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 33108 biztanle zituen.
Txinako Itsasoak
Txinako Itsasoak Ozeano Bareko mendebaldeko hurrengo itsasoak dira:
Plectranthias nazcae
Plectranthias nazcae Plectranthias generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Candasko geltokia
Candas–Geltokia Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Carreño udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Kåre Willoch
Kåre Isaachsen Willoch (Oslo, 1928ko urriaren 3a - ibidem, 2021eko abenduaren 6a) norvegiar politikaria izan zen. Norvegiarko 30. lehen ministroa izan zen 1981etik 1986ra.
Fort Valley (Georgia)
Fort Valley  Georgiako estatuko hiri bat da. Banks konderrian kokatua dago. 2010ean 9,815 biztanle zituen, 19.4 kilometro koadrotan banatuta.
K.a. 1620ko hamarkada
Kristo aurreko 1620ko hamarkada K.a. 1629. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1620. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Kåre Willoch
Ekonomia ikasi zuen Osloko Unibertsitatean eta Schleswig-Holsteingo Norvegiako okupazio tropetan parte hartu zuen gerra amaitzean. Alderdi Kontserbadoreko kide izan zen eta diputatu izan zen 1958 eta 1959 artean. Bere alderdiaren buru izan zen 1970 eta 1974 artean. 1981eko urritik 1986ko maiatzera Norvegiako lehen ministroa izan zen. Bere gobernuan, estatu-monopolioak desegin zituen eta neurri araugabetzaileak sustatu zituen. Bere azken urteetan ezaguna egin zen giza eskubideen eta ingurumenaren babesaren alde egiteagatik.
Charax caudimaculatus
Charax caudimaculatus Charax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Konstantin Päts
Konstantin Päts (Tahkuranna, 1874ko otsailaren 23agreg./otsailaren 11jul. - Kalinin oblasta, 1956ko urtarrilaren 18a) estoniar politikaria izan zen. Politikan jardun zuen lehen estoniarretako bat izan zen eta 40 urteko lehia izan zuen Jaan Tõnissonekin, lehenengo kazetaritzan eta gero politikan. 1905eko Errusiako Iraultzan heriotza zigorra ezarri zioten, baina Suitzara eta Finlandiara ihes egin ahal izan zuen. Estoniara itzuli ondoren, kartzelan egon zen 1910etik 1911ra. 1918an Estoniako Salbazio Batzordeko kide izan zen eta Estoniako Independentzia Aldarrikapenaren sinatzaileetako bat izan zen. 1918tik 1919ra, Estoniako behin-behineko gobernuaren burua izan zen. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan Estoniako alderdi eskuindarrenaren buru izan zen, eta bost aldiz izan zen herrialdeko estatuburua. Bere azken agintaldian auto-kolpea eman zuen 1934an armadaren eta parlamentuaren laguntzarekin. 1938an konstituzio berri bat onartu zen eta 1938an Päts Estoniako lehenbiziko presidente bihurtu zen. Sobietar Batasunaren 1940ko okupazioaren ondoren, SESBera deportatua izan zen, non 1956an hil zen. Bere gorpuzkiak 1990ean berreskuratu eta Estonian lurperatu zituzten.
Costermano sul Garda
Costermano sul Garda Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Costermanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Salmon ibaia (Idaho)
Salmon ibaia, AEBetako Idaho estatuan dagoen ibai bat da, 685 kilometro l7ze ditu. Sawtooth mendikatean jaio eta urak Snake ibaian isurtzen ditu.
Tropidophorus thai
Tropidophorus thai Tropidophorus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Kontrol-egitura
Informatikako arloan, kontrol-egiturak programa baten exekuzio-fluxua bideratzeko erabiltzen dira. Kontrol-egituren (edo kontrol-sententzien) bitartez, prozesu errepikakor bat hainbat aldiz exekutatu daiteke, edo egiturak erabakiak har dezake. Egitura hauek garrantzi handia dute, programa baten fluxua kontrolatzen baitute behar den heinean.
Programazio-lengoaia gehienetan kontrol-egituren kanpo-itxura eta barne-funtzionamendua alda daiteke, baina emaitzari begira berdintasunak aurki daitezke. Hona hemen adibide batzuk: Kontrol-egitura guztiek sarrera bakarra dute, baina bide desberdinetan bukatu daitezke. Hiru talde ezberdinetan sailkatu daitezke: sekuentzialak edo aukerazkoak, iteratiboak eta aurreratuak (bien arteko konbinazioak).
Programazio-lengoaia berri guztiek antzeko kontrol-egiturak dituzte. Horietan aldatzen den gauza bakarra sintaxia da, hau da, egitura idatziz adierazteko modua.
Lachapelle-Graillouse
Lachapelle-Graillouse Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Kontrol-egitura
Kontrol-egitura motak
Kontrol-egitura motak,  programatzaileari komeni zaion agindua exekutatzeko ematen duen agindu edo agindu multzo ezberdinak dira.
Aurrekariak
Kontrol-egituren aurrekari nabarmenena goto agindua izan daiteke (ingelesetik datozen “go” eta “to” hitzen elkarketatik sortua) eta programaren fluxua aurrez ezarritako toki batera birbideratzeko erabiltzen da. Hala ere, agindu hau arriskutsua izendatua izan da hainbat zientzialari informatikoengatik, Dijkstra esaterako, programaren exekuzio sekuentziala eteten du eta.
Exekuzio sekuentziala
Idatzitako sententziak bata bestearen ondoren exekutatzen direnean,  exekuzio sekuentziala egiten dela deritzo.
Lachapelle-Graillouse
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Kontrol-egitura
Kontrol-transferentzia
Hainbat programazio-hizkuntzetan, Javan edo C lengoaietan esaterako, programatzaileak erabaki dezake exekutatuko den hurrengo sententzia kodeko hurrengoa ez izatea. Hori kontrol-transferentzia bezala ezagutzen da. Aurrekoa praktikan jartzeko, hainbat agindu ezberdin erabil ditzakegu. Adibide gisa dugu aurrez aipatutako goto edota break aginduak. begizta batetik irteteko erabiltzen da, hau da, begiztari bukaera emateko.
Lachapelle-Graillouse
Etxebizitza
2007an 260 etxebizitza zeuden, 105 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 154 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 258 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 105 etxebizitza nagusietatik 93 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 99 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 42 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kontrol-egitura
Aukerazko kontrol-egiturak
Egitura hauek baldintza baten arabera exekuzio-fluxua birbideratuko dute.
Lachapelle-Graillouse
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 146 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 53 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 79 lanean zeuden (47 gizon eta 32 emakume) eta 14 langabezian zeuden (11 gizon eta 3 emakume). 53 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Kontrol-egitura
If hautaketa sinplea
Egitura honek baldintza bat betetzen den edo ez begiratuko du. Betetzen den kasuetan, irudian agertzen den moduan, lehen sententzia-blokea exekutatuko du. Betetzen ez denean, ordea, bigarren sententzia-blokea izango da exekutatuko dena. Baina, n baldintza ezberdin ere kudeatu daitezke if bat erabilita. Jarraian, adibide bat jarriko dugu hori hobeto ikusteko. Lehenengo baldintza adierazteko aurrekoan bezala, if bat erabiliko dugu. Hala ere, hurrengo baldintzak adierazteko else if komandoa erabiliko dugu. Bigarren honekin, nahi beste baldintza sartu ahal izango ditugu. Horren funtzionamendua honako hau izango da.
Lachapelle-Graillouse
Diru sarrerak
2009an Lachapelle-Graillouse udalerrian 96 unitate fiskal zeuden, 184 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.485 euro zen.
Kontrol-egitura
If hautaketa sinplea
1. baldintza betez gero, 1. sententzia-blokea exekutatuko da. Hori horrela ez bada, 2. baldintza begiratuko da. Egia bada, 2. sententzia egia bada 2. sententzia-blokea exekutatuko da, eta hurrengo baldintzekin konparatuz joango da, baldintza bete arte edo n. baldintzara iritsi arte. Horietako bat bera ere betetzen ez bada, else sententzia-blokea exekutatuko da. If-aren erabilera hain da xamurra, gehiegi erabiltzera bultzatzen baitdu. Gaur egun if sententziaren aurkako kanpaina bat existitzen da “Anti-if campaign” deritzona, if-aren erabilera mugatu baten alde ekiten duena.
Lachapelle-Graillouse
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Kontrol-egitura
Switch-Case (Select-Case programazio-lengoaia askotan)
Sententzia honek akzio bat exekutatzen du askoren artean, adierazpen baten balioaren arabera.
Lachapelle-Graillouse
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lachapelle-Graillouse udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 608 hektarea erabiltzen.
Kontrol-egitura
Switch-Case (Select-Case programazio-lengoaia askotan)
Adierazpen bera balio ezberdinekin alderatzea nahi denean, if then sekuentzia, else sekuentziaren ordez erabil daiteke. Switch-case batek funtzio bera dauka:
Lachapelle-Graillouse
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kontrol-egitura
Kontrol-egitura iteratiboak
Egitura iteratibo edo errepikapenezko egituretan, sententzia-blokea exekutatzeko, baldintza bat bete behar da. Baldintza hori betetzen den bitartean, sententzia-blokea errepikatuko da. Baina baldintza hori behin betetzen ez den aldiunean, egitura hori atzean geratu eta hurrengo egitura exekutatuko da.
Semperoper
Semperoper opera eraikina (alemanaz Sächsischen Staatsoper Dresden ("Saxoniar Estatuaren Dresden Opera") musika erakundearen egoitza da. Alemaniako Saxonia estatuko Dresden hirian kokatzen da, Dresdengo Alde Zaharran, Theaterplatz enparantzan hain zuzen ere. Bere alboan Katholische Hofkirche katedrala eta Zwinger eraikina kokatzen dira.
Kontrol-egitura
For begizta
For sententziak begizta bat sortzen du, eta sententzia-bloke bat n aldiz errepikatzea ahalbidetzen du.
Habiaratutako egiturak
Oinarrizko kontrol-egiturak bata bestearen barruan erabili daitezke:
Apostolepis serrana
Apostolepis serrana Apostolepis generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Franklin (Georgia)
Franklin  Georgiako estatuko hiri bat da. Butts konderrian kokatua dago. 2010ean 993 biztanle zituen, 8.66 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 3305
NGC 3305 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Tuba
Tuba haize instrumentuen arteko ahots-apalena da. Tuba tenorra, tuba baxua eta tuba kontrabaxua dira nagusiak. Gehienetan orkestretan tuba bat besterik ez da izaten.
Deskribapena
Aho moduko mutur handi batez bukatzen den tutu koniko zabala du. Tubaren tutuak ia zazpi metroko luzera dauka. Lau edo bost balbula izan ohi ditu, baina badaude sei pistoietako tubak ere. Hasiberrientzako hiru balbulatako tubak ere ekoizten dira.
Bastelicaccia
, Korsikako hegoaldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Tuba
Deskribapena
Tubak ia lau oktabako hedadura du.
Historia
1835ean lehen aldiz jo zuten tuba orkestra batean. Tubak XIX. mendean izan zuen aurrerabiderik handiena, eta tubaren aurrekariek (serpentoia eta ofikleidoa) baino hots apal indartsuagoa eman zion orkestrari.
Patxi Biskert
Patxi Biskert Manterola (Zizurkil, 1952ko irailaren 19a - ) gipuzkoar aktorea eta zinema ekoizlea eta zuzendaria da. Hamarnaka pelikulatan hartu du parte ibilbide profesional luzean, 1980ko hamarkadan bereziki nabarmendua, "Tasio" izanda ospe gehien eman dion pelikula. Aurreko hamarkadan arlo politikoan militantzia erakutsi zuen, baita kartzela ezagutu ere.
Euskal Herritik kanpo urteak eman zituen bizitzen 1990eko hamarkadan, eta azkenik bertara itzuli zen, Nafarroara.
Biografia
Egun Errotz herrian bizi da, Sakanan, Fuerteventuran (Kanariar Uharteak) eta gero Ourenseko Ribeira Sacra eskualdean urteak eman eta gero.
Zinemako ibilbidea
Zinema munduan lanean kasualitatez hasi zen, Segoviako ihesa (1981) filmean bere papera antzezteko aukeratua izan zenean. Imanol Uribe eta Angel Amigo, filmeko zuzendari eta ekoizleak, ihesa bizi izan zuten benetako pertsonaiez gerturatu nahi izan zuten, hala, filmak sinesgarritasun gehiago izango zuelakoan. Urte berean, Alfonso Ungríaren Albaniaren konkistan (1983) eta Pedro Olearen Akelarre (1984) filmetan parte hartu zuen. Bere lehenengo paper-nagusia Montxo Armendarizek eta Elias Kerexetak eskaini zioten Tasio (1984) filmean lan egiteko.
Galizian bizi zelarik, ekoizle lanak egin zituen gai etnografikoak edo historikoak jorratuta, hango inauteriei buruzko dokumental bat besteak beste. Gaur egun, Pello Mari Otaño bertsolariari buruzko pelikula bat, "Ombuaren itzala".
"Oreina" izan da aktore moduan agertu den azken filma.
Laila Peak
Laila Peak (لیلی چوٹی) Hushe Haranean dagoen mendi bat da, Gondogoro Glaziarretik gertu, Karakorum mendikatean. Gilgit-Baltistanen dago, Pakistanen, eta 6.096 metroko altuera du. Laila Peakek lantza forma bereizgarria du eta bere ipar-mendebaldeko aurpegiak 45 graduko malda du 1500 metro bertikaletan baino gehiagotan.
Simon Yates ek eskalatu du, besteak beste. Husheko herritarren arabera, Laila Peak bi aldiz bakarrik igo da, eta guztira zazpi pertsona bakarrik iritsi dira tontorrera.
Alex Txikon euskal alpinista eta Jose Fernandez alpinista espainiarra eskalatu zuten lehen aldiz neguan, 2013ko otsailean.
Hushe Haraneko Laila Peaken gailurraren altuera eztabaidagarria da. Batzuek uste dute 6200 metro dituela, eta beste batzuek 6614 metro. Tsuneo Miyamoriren Japoniako mendizalearen mapa batean (2003an argitaratua), Laila mendiaren altuera 6096 metrokoa da.
Eugenia Roca
Eugenia Roca (Bartzelona, Katalunia, 1928ko martxoaren 15a - 2010eko abuztuaren 24a) kataluniar antzezlea izan zen.
Antzerkian
Antzerkian egin zuen ia karrera osoa, batez ere errebista generoan. Hala, Teatro Fuencarralen Encarna Abadekin El visón de Lulú (1959) egin zuen, Madrilgo La Latina antzokian Antonio Casalen ondoan Mister Guapo 61 (1961), Las Atrevidas (1968) edo Trasplantes de marido (1969), Matías Colsortegarenak azken biak eta Adrian Ortedarekin. 70eko hamarkadaren bigarren erdian, gainera, bikote komikoa osatu zuen Juanito Navarrorekin.
Zineman
Zineman gutxiago aritu zen, eta Rafael Gilen La Reina del Chantecler (1962) nabarmendu daiteke, Sara Montiel protagonista zuela.
Telebistan
Telebistarako, 1984an Eugenia Enchufols Deltot pertsonaia hartu zuen Un, dos, tres lehiaketa mitikoan... Narciso Ibáñez Serrador saiatu zen espazioa berritzen, Tacañonak (Hurtado ahizpak) desagerraraziz eta La Parte Negativa, urtetan aurrera egindako azafata bat sartuz, baldarra eta entxufatua. Hala ere, pertsonaiak ez zuen jendearen onarpenik izan, eta aste batzuk geroago, Tacañonak itzuli ziren lehiaketara, eta Eugeniak enkantean noizbehinkako zenbait paper egin zituen.
2001ean Lina Morganen ama interpretatu zuen Televisión Españolako Academia de baile Gloria seriean.
Antzoki Nazionala (Praga)
Antzoki Nazionala Txekiar Errepublikan dagoen Praga hiriburuko opera-antzokia da. Antzoki hau txekiar operaren egoitza nagusia da, baita txekiar historia eta arteen monumentu nazionala ere.
Plectranthias pallidus
Plectranthias pallidus Plectranthias generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
K.a. 1630eko hamarkada
Kristo aurreko 1630ko hamarkada K.a. 1639. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1630. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Dolcè
Dolcè Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Dolcèk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gabunamina
Gabunamina Tabernaemontana landare generoan aurki daitekeen sustantzia kimiko bat da. Minbiziren aurkako jarduera duela aurkitu da.
Neurotransmisore
Neurotransmisore deritzo neurona batetik beste neurona, muskulu-zelula edo guruin baterako informazio-transmisioa ahalbidetzen duen biomolekula ri. Informazio-transmisioa sinapsi deritzon prozesuaren bitartez gertatzen da. Sinapsian, neurotransmisorea neurona presinaptiko aren besikula sinaptiko etatik askatu, gune sinaptiko a zeharkatu eta zelula postsinaptiko ra heltzen da.
Aurkikuntza
XX. mende hasiera arte zientzialariek uste zuten garuneko komunikazio sinaptiko gehienak elektrikoak zirela. Ramón y Cajal en azterketa histologikoei esker neuronen artean 20-40nm inguruko tartea zegoela jakin zen, gaur egun arraildura sinaptiko esaten zaiona. Arraildura horren presentziak neuronen artean mezulari kimiko en bidezko komunikazioa egoteko aukera agerian utzi zuen. Otto Loewi farmakologo alemaniarrak hipotesi hori frogatu zuen 1921. urtean, igelekin egindako zenbait esperimenturen bidez. Horretarako, eskuz gutxitu zituen igelen bihotz-maiztasunak, nerbio lausoaren inguruko gatz-disoluzioaren kontzentrazioa erregulatuz. Esperimentua amaitutakoan, baieztatu zuen bihotz-funtzioaren erregulazio sinpatikoa kontzentrazio kimikoen aldaketek eragindakoa zela. Gainera, ezagutzen den lehen neurotransmisorea aurkitu zuen: azetilkolina (ACh).
Sintesia eta jariapena
Neurotransmisoreak neurona presinaptikoetan sintetizatzen dira, soma n edo nerbio-bukaera n. Nerbio-bukaeran sintetizatzen direnak aurretik soman sintetizatu eta bertara garraiatu diren entzimei esker sortzen dira. Sintetizatu berri diren neurotransmisoreak eta entzimen prekurtsoreak diren hainbat substantzia neuronaren axoia n zeharreko jarioari esker heltzen dira nerbio-bukaerara. Behin sintesi prozesua burututa, neurotransmisoreak sinapsi-bukaeran dauden besikuletan gordetzen dira.
Ekintza-potentziala neurona presinaptikora iritsitakoan, bertan dauden Ca2+-kanalak irekitzen dira, eta Ca2+ ioiak neurona barnera sartzen dira. Ondorioz, kalmodulina deritzon entzima aktibatzen da, eta sinapsina I proteina kinasa fosforilatzen du. Horrek eragiten du sinapsi aurreko neuronetan bildutako besikulak aktina tik banatzea eta mintz plasmatiko rantz joatea. Behin mintz plasmatikoan daudela, proteina desberdinek SNARE deritzon konplexua osatzen dute, eta poro bat eratzen dute mintzean. Hori dela eta, besikularen eta zelularen mintzaren arteko fusioa gertatzen da, eta besikulen barnean dauden neurotransmisoreak gune sinaptikora jariatzen dira.
Funtzioa eta mekanismoa
Neurotransmisoreen funtzioa da sinapsi kimiko a egitea neurona baten eta beste neurona edo zelula efektore baten artean. Zelula presinaptikoen axoiaren amaieran dauden besikuletatik gune sinaptikora jariatzen dira eta, jarraian, zelula postsinaptikoen hartzaileetara lotzen dira.
Bi motatako hartzaile postsinaptikoak bereizten dira: hartzaile ionotropiko ak eta metabotropiko ak. Hartzaile ionotropikoak ioi-kanal ak dira. Neurotransmisorea hartzailera lotzen denean, kanal ionotropikoak irekitzen dira, eta erantzun labur eta azkarrak eragiten dituzte neurona postsinaptikoan. Hartzaile metabotropikoak, aldiz, G proteina ri lotutako hartzaileak dira. Neurotransmisorea hartzailera lotzen denean, bigarren mezulari en bidezko bidezidorrak aktibatzen dira, eta epe luzeko erantzun geldoak eragiten dituzte neurona postsinaptikoan.
Deuseztapena
Neurotransmisoreak bere funtzioa bete ondoren, deskonposizio prozesu bat jasaten du, seinaleen gehiegizko transdukzio a saihestea ahalbidetzen diona. Hiru deuseztapen-mekanismo ezagutzen dira:
Kitzikatzaileak
Ekintza-potentzialaren sorrera eragiten dute zelula postinaptikoan. Horretarako, Na+-kanala k ireki, eta despolarizazioa eragiten dute.
Helbide
Helbide hitzak esanahi zenbait ditu:
Neurotransmisore
Inhibitzaileak
Ekintza-potentzialaren sorrera eragozten dute zelula postinaptikoan. Horretarako, K+- eta Cl--kanala k ireki, eta hiperpolarizazioa eragiten dute.
Osaeraren arabera
Kolinergikoak: azetilkolina.
Adrenergikoak: katekolaminak (dopamina (DA), noradrenalina (NA) eta adrenalina), serotonina, melatonina eta histamina.
Peptidergikoak: endorfina, basopresina eta oxitozina.
Gainera, 100 peptido neuroaktibo baino gehiago aurkitu dira, eta urtero berriak aurkitzen ari dira. Aipatzekoa da glutamatoa neurotransmisore ohikoena dela, giza garunaren sinapsi kitzikatzaileen % 90en sortzailea delako. Ostean GABA dago, glutamatoa erabiltzen ez duten sinapsien % 90en inhibitzailea dena. Badaude funtsezkoak diren beste hainbat neurotransmisore, baina gutxiagotan erabiltzen dira.
Gaixotasunak
Gaixotasun eta nahasmendu batzuek neurotransmisore batzuen sistemen gaineko eragina izan dezakete. Hona hemen neurotransmisore batzuen areagotze, gutxitze, edo desoreka batekin zerikusia duten zenbait nahasmendu:
Dopamina
Dopaminaren sintesian arazoak daudenean, Parkinson gaixotasuna pairatzeko probabilitatea egoten da. Parkinson nahasmendu bat da, mugimenduaren gaitasunari eragiten diona, eta gaixoen mugimenduak zurrun eta dardaratsu bihurtzen dituena.
Dopamina gutxiegi edo gehiegi sintetizatzeak garunari kalteak dakarzkiola erakutsi dute hainbat ikerketek. Horrelakoetan, eskizofrenia eta arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua (AGHA) sor daitezkeela frogatu dute.
Bestalde, dopaminak drogen kontsumo eta adikzioarekin zerikusia duela ere ikusi da, droga gehienek dopamina garunera jariatzea eragin, eta sentsazio atsegina sortarazten baitute. Horregatik, kontsumitzaileek drogak hartzeko nahi handia dute, sentsazio hori mantentzeko asmoz.