cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elisa Hall
Biografia
Guillermo Francisco Hall Avilés eta Elisa Sánchezen alaba izan zen. Beste hainbat senide bezala, besteak beste, aitona, aita, neba eta ilobak, idazle eta poeta izan zen. Hamabi urterekin jada idazten zuen, eta 16 urte zituela Benito Pérez Galdósekin gutunak trukatzen zituen, baita beste idazle eta pertsona esanguratsu batzuekin ere, hala nola, Juan J. Cañas, Alberto Masferrer, Fences Redish edo Manuel Valladares Rubio, Salomón de la Selva eta José Ramón Uriarte rekin.
1900ean, aitak gatazka politiko eta ekonomiakoak izan zituen León Bolañosekin eta horren ondorioz, Estrada Cabrera presidenteak atxilotu egin zuen bi alditan. Elisaren amak aita askatu zuen 1906ko urtarrilaren 11an eta egun batzuk geroago, urtarrilaren 16an, Elisa ere askatu zuten, izan ere mojen etxe batean zuten bahiturik. Egoeraren ondorioz, familia erbesteratu zen. Hondurasko eta El Salvadorreko senide eta lagunek lagundu egin zieten erbestealdi behartuan. Izan ere, Elisaren aita Hondurasen jaio zen eta jatorri britaniarra zuen, William Hall politikariaren biloba izanik.
Elisa Hall San Salvadorrera erbesteratu zen 1913ko abuztuan, eta han zegoen 1917ko lurrikara gertatu zenean. Horregatik, gurasoek Guatemalara eraman zuten berriro. Baina urte horretako abenduan, Guatemala Hiriak 1917ko abenduko lurrikarak eta 1918. urtearen hasierakoak jasan zituen.
Elisa Hallek Guatemalako San Carlos Unibertsitateko Medikuntza Zientzien Fakultatera sartzeko saiakera egin zuen baina emakumea izanik ez zuten onartu. Hala ere, medikuntza praktikan jarri omen zuen, senideen arabera, dute haur baten hankak zuzendu zituen, igeltsua jarriz gorputz-adarra bideratuz.
XX. mendearen bigarren hamarkadaren amaieran, Hallek bere senarra izango zena ezagutu zuen: José Luis Asturias Tejada, 1923ko otsailaren 3an ezkondu ziren.
Madre Maya
1920ko hamarkadaren erdialdean, Hallek argitaratu gabeko eleberri bat idatzi zuen, Madre Maya izenekoa, eta gizarte-klase desberdinetan alkoholak eragindako hondamendiei buruzkoa zen. Alberto Masferrer pedagogoak idazlearen adimena eta kontzientzia balioan jarri zituen.
Semilla de Mostaza
Semilla de mostazaren lehen argitalpena 1938ko urrian 1.150 ale inprimatu ziren Tipografia Nacionaleko lantegietan, Jorge Ubico Castañeda presidentearen babesarekin. Elisak kontu handiz gainbegiratu zuen lehen edizio hau, eta berak sortu zituen karatula eta barrualdea apaintzen zituzten marrazkiak.
Hall-en liburua maisulana zela zioten, Lope de Vegaren, Luis de Góngoraren eta Miguel de Cervantesen mailakoa, Guatemalako letrak ez ezik, Amerika eta literatura unibertsala aberastuko zituena. Baina kritikari batzuek zalantzan jarri zuten Elisaren ekoizpena, emakume izateagatik eta unibertsitateak ikasi ez izateagatik. Kritikari horiek uste zuten ezinezkoa zela emakume bat luma hain modu zoragarri eta atseginean erabiltzeko gai izatea. Arrazoi hori nahikoa izan zen idazlanaren egiletasunari buruzko eztabaida pizteko.
Hainbesteko jazarpena jaso zuen Kantzilerraren esku-hartzea eskatu zuela; izan ere, haren iritziz, Gobernuaren Tipografia Nazionala izan zenez bere lana argitaratu zuen organoa, uste zuen hark desitxuratu egin nahiko zuela iruzurra. Bere lana bere herrialdetik kanpoko kritikariek, adituek edo filologo espainiarrek azter zezaten eskatu zuen, beren lana Urrezko Mendean ezin izan zela frogatu zezaten. Elisak obraren bigarren atal bat idatzi zuen, Mostaza, eta bertan satirizatuta agertzen dira jazarpena eta mehatxuen protagonistak.
Cymindis andreae
Cymindis andreae Carabidaeen familiako kakalardoa da.
Banaketa geografikoa
Asiako herrialde desberdinetan bizi dira: Kazakhstan, Afganistan, Armenia, Azerbaijan, Txipre, Egipto, Georgia, Iran, Irak, Israel, Kirgizistan, Libano, Pakistan, Errusia, Arabia Saudi, Tajikistan, Turkia, Turkmenistan, Arabiar Emirerri Batuak eta Yemen.
Valci Júnior
Valci Teixeira Júnior (1987ko otsailaren 14a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori.
Jacinto Eskibel
Jacinto Eskibel Ugalde (Gasteiz, Araba, 1595eko abenduaren 30a - Japonia, 1633ko abuztuaren 10a) arabar misiolaria izan zen. Apaiz domingotarra zen.
Biografia
Manilara jo zuen 1625. urtean eta japoniera ikasteari ekin zion. Japoniera-gaztelera hiztegi bat argitaratu zuen handik gutxira. Ondoren Formosako uhartera joan zen misiolari gisa eta bertan misioak antolatu, elizak eraiki eta gazte txinatar eta japoniarrentzako apaiztegi bat eratu zuen. Japoniara zihoala hil zuten.
Thalassoma rueppellii
Thalassoma rueppellii Thalassoma generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Chris O'Donnell
Christopher Eugene O'Donnell (1970eko ekainaren 26a, Winnetka, Illinois) estatubatuar telebista eta zinemako aktore bat da. Filma ezagun ugari antzeztu izan ditu, tartean Fried Green Tomatoes (1991), Scent of a Woman (1992), The Three Musketeers (1993), Circle of Friends (1995), Batman Forever (1995), In Love and War (1996), Batman & Robin (1997) eta The Bachelor (1999), baina gaur egun nagusiki NCIS: Los Angeles telesaileko protagonista izateagatik ospetsua da.
Amphisbaena cuiabana
Amphisbaena cuiabana Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
NGC 601
NGC 601 galaxia bat da, Cetus konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Haldaten aparatu
Haldaten aparatua Charles de Haldat du Lys fisikari frantsesak asmaturiko tresna da, ontzi baten hondoaren gainean isurkari batek egiten duen presioa, isurkari horren dentsitatearen eta garaieraren araberakoa, eta ez ontziaren formaren araberakoa dela frogatzeko balio duena.
90 graduko angeluan bi aldiz tolesturiko hodi ireki bat da, adar bat bestea baino luzeagoa dela; hodi tolestuan merkurioa jartzen da. Adar luzean forma eta neurri ezberdinetako ontziak ezar daitezke, betiere hondo berdina dutenak, urez edo beste edozein isurkariz maila berdineraino betetzen dira. Hodiaren beste adarrean merkurioa beti altuera berera igotzen dela egiaztatzen da, ezarritako ontziaren neurria eta forma edozein direla ere.
Aphanopus microphthalmus
Aphanopus microphthalmus Aphanopus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichiuridae familian sailkatzen da.
Challand-Saint-Anselme
Challand-Saint-Anselme Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Challand-Saint-Anselmek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Antònia Vicens
Antònia Vicens eta Picornell (Santanyí, Mallorca, 1941eko martxoaren 27a) Mallorcako emakumezko idazle bat da. Katalanez idatzi du narratiba eta poesia.
Hasierako idatzietan herriaren eta zaharren hizkera eta kontaera hartu zituen oinarri, eta ondoren katalanean trebatu zen Obra Cultural Balear erakundean. Argitaratu zuen aurreneko liburuak, Banc de fusta izeneko kontakizun bildumak, sari bat jaso zuen Cantonigròsen 1965 ean. Bigarren lanak, berriz, oihartzun handiagoa izan zuen: 39º a l'ombra eleberriak Sant Jordi saria bereganatu zuen 1967 an. Bai bi lan horietan bai ondorengoetan bere inspirazio iturri nagusiak izan dira Mallorcako unibertsoa eta turismoaren eta lurraldearen iraupenaren arteko oreka arazoak, uhartean gertatutako aldaketa eta haren ondorioak. Hoteletan lanean ibiltzeak ere ikuspegi ezin hobea eman zion egoeraz. Maiz landu dituen beste gai batzuk baztertutako jendearen egoera (baztertuak emakumeak direlako, sistematik kanpo daudelako) eta horrek eragiten duen bakardadea izan dira.
1971 n ezkondu eta Palma ra joan zen bizitzera. Han askotariko lanak bete zituen hainbat tokitan eta uharteko egoera ikuspegi askotatik ezagutu zuen. Avui egunkarian kolaboratzaile lanetan hasi zen ipuinak argitaratuz, baita Diario de Mallorca kazetan ere. 2000. urtean, erretiroa hartu zuenean, hiritik kanpora bizitzera joan zen, eta han jarraitu zuen idazten, poesia eta prentsarako artikuluak ere tartean.
Mau barrutia
Mau barrutia Indiako barruti bat da, Azamgarh dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Antònia Vicens
Lehen aipatutako Sant Jordi sariaz gain beste hainbat jaso ditu, besteak beste Creu de Sant Jordi 1999 an, Ramon Llull domina 2004 an (uko egin zion, Balearretako Gobernuaren hizkuntz politika salatzeko ), Kataluniako Kultura Sari Nazionala 2016 an, Espainiako Poesia Sari Nazionala 2018 an eta Katalanezko Letren Ohorezko Saria 2022 an. Urte horretan alaba kutun izendatu zuen Mallorcako Kontseiluak.
Mau barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Antònia Vicens
Bere liburuak alemanera, frantsesera eta gaztelaniara itzuli dira.
Hampton (Nebraska)
Hampton Nebraskako herri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 423 biztanle zituen, 0.9 kilometro koadrotan banatuta.
Mauny
Mauny Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mauny udalerrian erroldatutako biztanleak 197 ziren. Familiak 82 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Villers-au-Tertre
Villers-au-Tertre Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Mauny
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 88 etxebizitza zeuden, 79 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 73 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 79 etxebizitza nagusietatik 58 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Villers-au-Tertre
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mauny
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Villers-au-Tertre
Etxebizitza
2007an 237 etxebizitza zeuden, 221 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 15 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 237etxeak ziren. 221 etxebizitza nagusietatik 197 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 156 etxek bost zituzten. 162 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 80 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 111 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lepidophyma gaigeae
Lepidophyma gaigeae Lepidophyma generoko animalia da. Narrastien barruko Xantusiidae familian sailkatuta dago.
Mauny
Diru sarrerak
2009an Mauny udalerrian 66 unitate fiskal zeuden, 169,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.908 euro zen.
Villers-au-Tertre
Diru sarrerak
2009an Villers-au-Tertre udalerrian 232 unitate fiskal zeuden, 625,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.892 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Villers-au-Tertre udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 80 hektarea erabiltzen.
Mauny
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Villers-au-Tertre
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra osasun-zentro zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mauny
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Crenicichla iguapina
Crenicichla iguapina Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Thailandiaren banaketa administratiboa
Tailandiako banaketa administratiboa 76 probintziz (จังหวัด, changwat) osatua dago, 5 taldeetan elkartuak kokapenaren arabera. Gainera bi barruti berezi daude: Bangkok hiriburua bera eta Pattaya, lehenak probintzia maila eta bigarrenak Chon Buri probintzian izanik baita ere.
Probintzia bakoitza barruti txikiagotan banatuak daude. 2000an 796 barruti zeuden (อำเภอ, amphoe), 81 barruti txiki (กิ่งอำเภอ, king amphoe) eta Bankokeko 50 barruti (เขต, khet). Probintzien izenak hiriburuenak dira.
Barne ministroak izendatzen du probintzia bakoitzeko agintaria, Bangkok izan ezik, gobernadorea hauteskunde bidez izendatzen baita.
Probintzien zerrenda eta kokapena
Hauek dira 76 probintziak:
Erromatar-Germaniar Museoa (Kolonia)
Erromatar-Germaniar Museoa (alemanieraz Römisch-Germanisches Museum) Kolonian dagoen arkeologia museo ezaguna da. Colonia Claudia Ara Agrippinensium kolonia erromatarraren aztarna ugari ditu. 1974ean ireki zituen ateak.
Bèugas
Bèugas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Beaugas udalerrian erroldatutako biztanleak 346 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erromatar-Germaniar Museoa (Kolonia)
Museoa
Koloniako katedralaren ondoan dago, erromatar villa bat zegoen gainean. Villa hau 1941ean aurkitu zuten hegazkin erasoen aurkako aterpea egiten ari zirela. Gela nagusian Dionysusen mosaiko ederra dago, 220-230 urte inguruan eginikoa. Erromatar beirateria (bertan ekoizturiko munduko beirateri bilduma handiena) eta bitxiak ere ugari aurkitu dira, baita eguneroko tresnak ere. K.o. 40 urteko Poblicius legionariaren hilobia ere badago.
Bèugas
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 182 etxebizitza zeuden, 137 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 178 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 137 etxebizitza nagusietatik 100 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 83 etxek bost zituzten. 125 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 214 ziren, horien artean 160 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 160 pertsona aktiboetatik 146 lanean zeuden (83 gizon eta 63 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Beaugas udalerrian 130 unitate fiskal zeuden, 337 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.248 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2000. urtean Beaugas udalerrian 46 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.881 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
San Miguel de Aguayoko markesgoa
San Miguel de Aguayoko markesgoa 1682ko martxoaren 30ean Karlos II.ak sortutako noblezia titulua, Agustin de Echeverz eta Subizaren alde.
Tituluaren izena San Miguel de Aguayoko jaurerriari zegokion, Gaztela Zaharrean. Egun Kantabriaren mugetan dago udalerria.
Armak
Fondo urdinean urrezko ixa bat eta goikaldean zortzi punta dituen urrezko izarra (En campo de azur, un aspa, de oro, y en jefe una estrella, de ocho puntas, del mismo metal).
San Miguel de Aguayoko markesen historia
1884an Alfontso XII.ak titulua birgaitu zuen, honen alde:
Elkar (argitaletxea)
Euskal Liburu eta Kantuen Argitaldaria S.L. edo ELKAR S.A.R.L. Euskal Herriko argitaletxe bat da, Adunan egoitza duena. 1972an sortu zen Baionan. Helburu zehatz batekin sortu zen: garaiko euskal kultur egoeraren norabidea aldatzea. Euskarazko sorkuntza txikia zen, argitaratzeko zailtasunak handiak eta behar kulturala ere handia. Hutsune hori betetzeko sortu zen argitaletxea. Bi arlo nagusi landu ditu argitaletxeak: liburuak eta musika. Liburuei dagokienez bi alor nagusi bereizten dira: literatura eta ikasliburuak.
Sorrera
Sortzaileak Ipar Euskal Herriko 20 gazte izan ziren, 9 emakumezkoak eta 11 gizonezkoak, Manex Pagola izan zen ideiaren bultzatzaile nagusia Gexan Alfaroren laguntzarekin. Bazkide bakoitzak orduko 1.000 franko jarri zituen, garai hartako hilabete bateko soldata.
Elkar argitaletxearen sortzaileak, 1972an, hauek izan ziren:
1987an Manex Pagolak eta Martxelin Arberbidek Elkar argitaletxean zituzten partaidetzak saldu egin zituzten, beste proiektu artistiko-kultural batzuek martxan jartzeko, beraien partaidetzak Antton Pocheluk eta Jeanne Hiriartek erosi zituzten.
1974ean hasierako 20 kideei beste hogei batu zitzaizkien, 4 emakumezkoak eta 16 gizonezkoak. Denak ziren Hego Euskal Herrikoak, eta era horretara Elkar argitaletxeari nazio hedadura eman zioten. Bazkide berriek hasierakoek adinako ekarpena egin zuten. Honako hauek izan ziren 1974ko hogei kide berriak
1977an, Baionan eta Donostian
Franco hil ondorengo giroan, gerora Elkar Taldea izango zena liburu-dendak eta banaketa enpresak antolatzen hasi zenean, 1972tik Baionan martxan zegoen Elkar argitaletxeak Donostian ere egoitza hartu zuen. Ordutik izan ditu argitaletxeak bi egoitza.
Handitzen joan den argitaletxea
Elkar argitaletxearen ibilbidean hainbat argitalpen zigilu bildu dira argitalpen jardunera. Egun, lau zigilu nagusi biltzen ditu argitaletxeak: Elkar (liburuak eta musika), Ttarttalo, Txertoa eta Sua.
Eta horiekin batera, Ikaselkar, Ikastolekin elkarlanean, euskal curriculumaren garapenerako ikasmateriala argitaratzen duen argitaletxea.
Kultur proiektua
Argitaletxearen jarduna kultur proiektu gisara definitzen da. Batetik, bere jarduna argitaratze edo ekoizte  hutsa baino haratago doalako; eta bestetik, azken helburua ez delako urtean liburu edo disko kopuru bat kaleratzea, helburua unean uneko auzi eta premiei erantzungo dien kultur edukiak eskaintzea da, ulertzen baita kultura ez dela entretenimendu hutsa edo entretenimendua soilik, kultura norbanako eta komunitate kritikoagoak, askeagoak, prestatuagoak, hobeak lortzeko giltza dela.
Kulturaren ulerkera horretatik, oinarri hauen gainean definitzen du argitaletxeak bere edizio/ekoizpen jarduna, bere kultur proiektua:
Katalogo zabala osatu du eta osatzen ari da argitaletxea, ondoko datuek zehazten duten eran. Katalogo bizian 2023an 4000 liburu eta 800 disko dauzka. Katalogo historikoan, aldiz, 1972tik 2022ra argitaratutako tituluak,  8.000 liburu eta 2.000 disko sartzen dira. Urtean 190 titulu berri argitaratzen ditu.
Serres (Alpe Garaiak)
Biztanleria
2007an Serres udalerrian erroldatutako biztanleak 1.322 ziren. Familiak 574 ziren, horien artean 215 pertsona bakarrekoak ziren (78 bakarrik bizi ziren gizonak eta 137 bakarrik bizi ziren emakumeak), 178 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 137 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 44 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 953 etxebizitza zeuden, 591 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 293 bigarren erresidentzia ziren eta 69 hutsik zeuden. 525 etxeak ziren eta 420 apartamentuak ziren. 591 etxebizitza nagusietatik 347 bere jabearen bizilekua ziren, 212 alokairuan okupaturik zeuden eta 32 doan lagata zeuden; 16 etxek gela bat zuten, 67 etxek bi zituzten, 126 etxek hiru zituzten, 184 etxek lau zituzten eta 198 etxek bost zituzten. 343 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 307 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 184 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 710 ziren, horien artean 507 aktiboak ziren eta 203 inaktiboak ziren. 507 pertsona aktiboetatik 429 lanean zeuden (227 gizon eta 202 emakume) eta 76 langabezian zeuden (33 gizon eta 43 emakume). 203 pertsona inaktiboetatik 88 erretiraturik zeuden, 44 ikasten zeuden eta 71 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Serres udalerrian 577 unitate fiskal zeuden, 1.196 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.301,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 127 komertzioetatik, 5 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 25 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 14 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 11 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 19 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 36 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 3 iturginak, 3 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 8 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 2 apaindegiak.
2000. urtean Serres udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 294 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Serres udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 175 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shuto Kawai
Shuto Kawai (河合 秀人, 1993ko urriaren 1a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori.
Thalassoma sanctaehelenae
Thalassoma sanctaehelenae Thalassoma generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Ozenki abesbatza
Ozenki abesbatzak 1994. urtean hasi zuen bere ibilbidea, Ereñotzun, Imanol Kamioren zuzendaritzapean. Ikasle eta auzotar gutxi batzuekin sortu zen arren, inguruko herrietako kantu-zaleak gerturatzen hasi zitzaizkien beraiekin abestera. Beraz, hasierako koru txikia, nabarmen handitzen joan da urtez urte. Hala ere, beti mantendu izan dituzte hankak lurrean, abesbatza herrikoi baten helburuak ahaztu gabe: taldea eta lagun artea. 1994an hasi zen abesbatza festa, ekitaldi eta egun berezietako agendak betez ibili da urte hauetan guztietan. Kontzertu gehienak herri inguruan eskaini arren, kanpoko herrietara ere bidaiatu izan du Ozenkik. Eta beste abesbatza edota musika-talde batzuekin batera ere kantatu izan du (Kantuz abesbatza, Getariako abesbatza, Hernaniko musika-banda, etab.).
Bestalde, ahotsarekin batera hainbat musika-tresna ere baliatzen ditu Ozenkik bere kontzertuetan (eskusoinua, gitarra, tronpeta, pianoa, organoa, teklatua edota bateria), Imanol Kamioren ukitu pertsonal hori agerian utziz.
Ibilbidea
Asko dira 1994an sortu zenetik girotu dituen ikuskizunak, baina modu berezian gogoratzen dituzte ozenkitarrek ondoko emanaldi hauek:
Bestalde, Ozenki abesbatzak urtero eskaintzen du Gabonetako kontzertua Hernaniko musika bandarekin batera. Urtero parte hartzen du, baita ere, Tolarea Sagardo Naturalaren kofradiak udaberri hasieran egin ohi duen ospakizunean eta San Joan jaiak iragartzen hasten diren Auroretan.
Aurorak gazteleraz abesten diren eliz kantak dira, diana modura abesten direnak. Baina Ozenki eta Umore Ona abesbatzen Aurorek badute berezitasun bat: ez dira eliz kantak eta ez dira gazteleraz abesten. Euskaraz eta hainbat musika-tresnaren laguntzaz abesten dira kalez kale, eta arrakasta handiko ikuskizun bilakatu dira Hernanin.
Olatz Ferran
Olatz Ferran Zubillaga (1972ko otsailaren 28a) gipuzkoar atleta eta txirrindulari ohia da.
Challand-Saint-Victor
Challand-Saint-Victor Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Olatz Ferran
2010ean eta 2012an Espainiako pistako txirrindularitza txapelketa irabazi zuen euskal selekzioarekin taldekako jazarpen modalitatean.
Palmaresa txirrindularitzan
2010 2012
Murshidabad barrutia
Murshidabad barrutia Indiako barruti bat da, Malda dibisioan, Mendebaldeko Bengala estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
NGC 605
NGC 605 galaxia bat da, Andromeda konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Wolfsburg
Wolfsburg Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherea estatuan kokatzen dena, estatuko ekialdean, Saxonia-Anhalt estatuko mugatik gertu. Helmstedt eta Gifhorn barrutiek inguratzen dute. Herriak, 204 kilometro karratutako hedadura du. Bertan, 2010ko azken egunean egindako azken erroldaren arabera, 121.451 biztanle bizi dira.
Geografia
Aller ibaiaren ibilbidean dago herria, itsasoaren mailatik 63 metroko garaierara.
Historia
1302an jadanik Wolfsburgeko gaztelua aipatzen bada ere, herria bera Naziek sortu zuten 1938ko uztailaren 1ean, Volkswagen enpresako langileak bizi izan zitezen. Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben izena izan zuen hasieran, baina britainiarrek okupatzerakoan gazteluaren Wolfsburg izena ezarri zioten.
50. hamarkadan inmigrazio handia hartu zuen, batez ere italiarrak iritsi zirelarik. Hiria hobeto gobernatzeko 1958an udaletxe berria inauguratu zen.
Ondasun nabarmenak
Hiru gaztelu daude Wolfsburgeko lurretan, hala nola:
Kirolak
Hiriko futbol taldea VfL Wolfsburg da eta 2009an Alemaniako Bundesliga irabazi zuen. Izotz hockey taldea ere badu, EHC Wolfsburg Grizzly Adams, Alemaniako talderik onenetakoa delarik.
Skateboardinga 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak kalea
Gizonezkoak kalea 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan skateboardingak izan zuen lau txapelketako bat izan zen. Lehen aldia izan zen kirol hau udako olinpiar jokoetan ikusten zena.
Txapelketaren formatua
Skateboarder guztiek 45 segundoko bi korrika saio dituzte, eta ondoren bost trukoen erronda. Zazpi erronda horietatik nota onena duten lauak batzen dira emaitza finalerako. Final-erdietako 8 skateboarderrik onenek finaletan hartzen duten parte, baina emaitzak ez dira erronden artean gehitzen.
Finalerdiak
Finalera pasa ziren 8 skateboarderrak hautatzeko.
Finala
Iturria:
Harbine (Nebraska)
Harbine Nebraskako herri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 49 biztanle zituen, 0.27 kilometro koadrotan banatuta.
Turkuko Unibertsitatea
Turkuko Unibertsitatea (Turun yliopisto; Åbo universitet), UTU akronimoaz ezagunagoa, Turku hirian dagoen unibertsitatea da. 1920. urtean ireki zituen ateak.
Hermann Hoth
Hermann Hoth (Neuruppin, 1885eko apirilaren 12a - Goslar, 1971ko urtarrilaren 25a) Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen alemaniar jenerala izan zen. Zenbait garaipen lortu zituen, bai ekialdeko frontean, bai mendebaldekoan.
Gatazkaren ondoren, gerra krimenak leporatu zizkioten, Nurenbergen epaitu eta 15 urteko gartzela zigorra eman zioten.
Biografia
Hermann Hoth 1885eko apirilaren 12an jaio zen Neuruppen hirian, Alemaniaren ipar-ekialdean. Ofizial mediku baten seme eta tradizio militar handiko familia baten ondorengoa zenez, Hoth Alemaniar armadan sartu zen 1904an eta Lehen Mundu Gerran hartu zuen parte.
Gerra ondoren, Hermann Hoth Weimarko errepublikako ofizial izan zen, Versaillesko itunaren ondoren zeharo murriztua zegoen armadan. Hirugarren Reichak egin zuen armadako berrantolaketaren ondoren, Hoth Dibisio Jeneral izendatu zuten 1934ko urrian. Zenbait hilabete pasa ondoren Leignitzko 18. Infanteria Divisioaren agintaritza eskuratu zuen.
Polonian eta Frantzian
1938ko azaroaren 1ean, Teniente Jeneral postura goratu zuten eta 15. Gudaroste Motorizatuaren agintaritza hartu zuen. 1939ko irailean Poloniaren inbasioan parte hartu zuen.
Hurrengo urtean, Frantziako ofentsiban, bere 15. Panzer-korps-a, (5. eta 7. Panzer dibisioez osatua zegoena, azken hau Rommelen agintaritzapean), Ardenetatik Frantzian sartu Mosa ibairaino aurrera egin zuen. Dinant herrian ibaia zeharkatu ondoren, Mantxako Kanalerantz abiatu zen, Corap jeneralaren IX. Armada suntsitu eta Normandia Garaia eta Bretainia okupatuz. Ofentsibaren bigarren atalean alemaniarrak hegoalderantz jo zuten, Somme ibaian Weygand jeneralaren lerroen aurka egiteko (Weygandek, Maurice Gamelin jenerala ordeztu zuen Frantziako armaden buruan). Ekainaren 7an Hothen eta Rommelen blindatuek Weyganen lerroa apurtu zuten, eta Forges-les-Eux herrira iritsi ziren.
Hemorrhois hippocrepis
Hemorrhois hippocrepis Hemorrhois generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Shu Kameshima
Shu Kameshima (亀島 周, 1993ko apirilaren 21a - ) Japoniako futbolaria da.
Hermann Hoth
Ekialdeko frentean
1941eko urrian, Hermann Hothek Carl Heinrich Von Stülpnagel jenerala ordeztu zuen Ukraniako Armaden 17. Taldeko buru. 1942ko urtarrilean errusiar kontraerasoak atzera eginarazi zion. Urte horretako kanpaina beste jeneral bat ordeztuz hasi zuen Hothek. Oraingoan Eric Hoepner ordeztu zuen, haren 4. Panzer Armadaren agintaritza hartu zuen eta Bryanskeko fronte aldera joan zen.
Abenduaren 12an, goizez, Hothek bere 6. eta 23. Dibisio Korazatuak bidali zituen ipar-ekialdera; bere erasoa, Kotelnikovotik Stalingradera zihoan trenbidearen sektore estu batean zentratu zen. Eskuin aldean 17. Panzer dibisioa zihoan, Hothen bi dibisioen alboak gordetzen. Ezker aldean, 4. Armada errumaniarrak gordetzen zuen Hothen aurregoardia. Alemaniarren aurrean, errusiarren 126. eta 302. Infanteriako Dibisioak prestatu ziren erasoari aurre egiteko. Baina alemaniarrak hegazkin eta blindatu gehiago zituztela eta, zuloa irekitzen hasi ziren. Iluntzerakoan, Hothen 6. dibisioa Aksai ibaiaren hegoaldeko ertzera iritsia zen. 23. dibisioak, Nebikovo herria pasatu zuen eta zenbait kilometro iparralderantz zegoen. Hurrengo egunean, 6. Panzerdivisioak ibaia zeharkatu zuen eta beste aldean gotortu egin zen. 23. dibisioa ibaira iritsi zen eta Krugliakov hirian bai errepidea eta bai trenbidea hartu zituen. Abenduaren 14an aurrera jarraitu zuten alemaniarrek, eta von Paulusekin elkartzeko haien azken oztopoa Mishkova ibaia izango zela ematen zuen. Baina hurrengo egunean, IV. Errusiar Armada Mekanizatuarekin topatu ziren eta, berriz ere, Aksai ibai alderantz atzeratu egin behar izan zuten. Kesselera ailegatzeko 35 kilometro bakarrik falta zirenean, alemaniarrak defentsibara pasa ziren, errusiarrek galera asko eragin zizkietelako. Adolf Hitlerek, von Paulusi errusiar lerroak apurtzeko eta Hothekin elkartzeko baimena eman ez zionez, Hothek Viking izendatutako SS Divisio Motorizatuaren iritsiera itxaron zuen.
Gauzak horrela, abenduaren 24ean Goardia Sobietarren 2. Armada eta 51. Errusiar Armada azaldu ziren eta alemaniarrei eraso zioten. 2.ak aurretik ekin zion Kotelnikovo bidean, eta 51.ak eskuinaldetik eraso zuen. Albo hau, 4. Armada Errumaniarrak gordetzen zuena, berehala desegin eta errusiarrak Verjne-Rubezhni-Tormosin-Gluboki lerrora ailegatu ziren. Hothek, bere armadak inguratuak izateko arriskua ikusi zuenez, atzera egin zuen ia 240 kilometroz. Horrela, VI. Armada laguntzeko operazioak porrot egin zuen. 1943ko uztailean, Hothek Kurskeko guduan hartu zuen parte bere 4. Panzer Armadarekin (orain bost Panzer dibisiok, motorizatutako dibisio batek eta infanteriako sei dibisiok osatzen zuten 4. Panzer Armada). Berriz ere Hoth Von Mansteinen agintaritzapean zegoen. Honek, Hothen eta Kempfen armadak baturik alemaniar armaden artean inoiz ikusitako indar blindatu handiena zeukan. Baina aurrean, Vatutin errusiar jeneralak sei armada osorik zabaldu zituen eta 6/5 proportzioa lortu zuen bere alde. Hala ere, Hothen hegoaldeko aurrerakadak arrakasta izan zuen hasieran. Baina iparraldean alemaniarrak galera asko sufritzen ari ziren. Gainera, ingelesek eta amerikarrek Sizilia eraso zuten eta, horrela, Kursko bataila, aliatuen alde inklinatu zen. Hothek berriro ere atzera egin behar izan zen bere 4 Panzer Armadarekin.
Kurskeko guduaren ondoren, Hoth zorigaiztu egin zen Hitlerren aurrean. Honek, ahal izan zuen guztia ez egitea leporatu zion, Hothek Kiev hiria berreskuratu ezin izan zuelako. Beraz, Hitlerrek Hermann Hoth Führerraren erreserban jarri zuen. Hala ere, gerraren azken egunetan, 1945 eko apirilean, Hoth Harz mendien defentsa bururatu zezan deitu zuten. Han iraun zuen gerra bukatu arte.
Amphisbaena heterozonata
Amphisbaena heterozonata Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Taviani anaiak
Paolo Taviani (San Miniato, Toscana, 1931ko azaroaren 8a) eta Vittorio Taviani (San Miniato, Toscana, 1929ko irailaren 20a – Erroma, 2018ko apirilaren 15a) Italiako zinema zuzendariak dira.
Hermann Hoth
Gerra ostea
Bere erretiroan, Hothek nahiko ospea hartu zuen historia militarari buruz idatziz. Goslar hirian hil zen 1971ko urtarrilaren 26an, laurogei urte zituela.
Celsa Barja
Celsa Barja Rodríguez (O Pereiro, Meskita, Ourense, 1966ko abuztuaren 29a) galiziar idazlea, editorea, saiakeragilea eta poeta da, galizieraz eta gaztelaniaz idazten du. 1996an, Psikologian lizentziatu zen, Orenseko INGABAD-en
Ibilbidea
Ourense hirian garatzen ditu bere jarduera artistikoak. Bere burua honela aurkezten du:
La Bridoire
La Bridoire Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Bridoire udalerrian erroldatutako biztanleak 1.167 ziren. Familiak 490 ziren, horien artean 137 pertsona bakarrekoak ziren (78 bakarrik bizi ziren gizonak eta 59 bakarrik bizi ziren emakumeak), 153 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 165 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 35 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 575 etxebizitza zeuden, 499 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 391 etxeak ziren eta 180 apartamentuak ziren. 499 etxebizitza nagusietatik 329 bere jabearen bizilekua ziren, 158 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 44 etxek bi zituzten, 97 etxek hiru zituzten, 146 etxek lau zituzten eta 207 etxek bost zituzten. 360 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 244 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 200 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 764 ziren, horien artean 581 aktiboak ziren eta 183 inaktiboak ziren. 581 pertsona aktiboetatik 503 lanean zeuden (274 gizon eta 229 emakume) eta 77 langabezian zeuden (31 gizon eta 46 emakume). 183 pertsona inaktiboetatik 48 erretiraturik zeuden, 71 ikasten zeuden eta 64 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Bridoire udalerrian 513 unitate fiskal zeuden, 1.194,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.100 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 58 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 5 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 4 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean La Bridoire udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 272 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rafael Ruiz Balerdi
Rafael Ruiz Balerdi (Donostia, 1934ko maiatzaren 5a - Altea, Alacant, 1992ko martxoaren 11) euskal margolaria izan zen.
Lehen urteak
1953az gero, Donostiako TEU antzerti-taldeko kidea izan zen, eta talde haren antzerkietarako dekoratu batzuk egin zituen; publizitateko zenbait lan ere egin zituen. Urte hartan bertan, Artista Gazteen lehiaketan parte hartu zuen lehen aldiz.
Lehiaketa hura har daiteke Ruiz Balerdiren karreraren hasieratzat, baina haren bizitzaren eta, bereziki, lanaren kronologia ez da osatzen erraza. Izan ere, ez zuen beti izenpe bera erabili, ez zuen estilo bakarra erabili garai bakoitzean, eta estilo jakin bat baztertua zuela zirudienean, berriro berreskuratzen zuen geroagoko beste margolan batzuetan.
Nahasmen hori areagotzen du Ruiz Balerdiren errepikapenerako eta lanak beti amaitu gabe bezala uzteko joerak.
Balerdi XX. mende hasierako margolariek liluratu zuten hasieran. Gustukoak zituen Sert (haren eragina nabarmentzen da Balerdiren kolosalismoan), Zubiaurre, Zuloaga, Arteta, etab. Haien margolanak antzeratu zituen hasieran, eta berehala beste joera batzuekiko arreta ernatu bazitzaion ere, margolari haiek izan ziren Balerdiri margotzeko grina areagotu ziotenak.
Gaztetan loreontzien margolanak eta senide eta lagunen erretratuak (Mª Angeles Trespaderne bizilagunarena, besteak beste) egin zituen, garai hartan Euskal Herrian nagusi zen joera errealistari jarraituz. Lan haietan, dena dela, antzeman daitezke Ruiz Balerdiren geroagoko lanetan agertzen diren zenbait ezaugarri: marrazki bikainak, egitura trinkoak, formen sintesia, aurpegiaren espresioa, planoen deskribapena, bolumena, pintzelkada indartsu baina, aldi berean, sentiberak, koloreen erabilera berezia, etab.
Romandia
Romandia (Romandie) (Lehen Mundu Gerra baino lehen, baita Frantziar Suitza, Suisse française, ere deitua) mendebaldeko Suitzako eskualde frankofonoa da. 2010ean 1,9 milioi biztanle zituen, hau da suitzarren %24,4a. 'Romandiar' gehienak Geneva aintzira inguruko Arc Lémanique izeneko eskualdean bizi dira, hau da, Genevan, Vauden eta Behe Valaisen.
Rafael Ruiz Balerdi
Lehen urteak
1955ean Eduardo Txillida eskultorea ezagutu zuen, eta Balerdiren margolanen bilakaeran garrantzi handia izan zuen harreman bat sortu zen bi artisten artean. Izan ere, garai hartan, frankismoaren eraginez, joera berriekiko itxita bezala zeuden Euskal Herriko artistak, eta Ruiz Balerdik Txillidari esker ezagutu ahal izan zuen Europan artearen alorrean zer ari zen eztabaidatzen, espazioaren, formaren eta abstrakzioaren arazoen inguruko jarrera berriak, eta errealismoaren konbentzionalismoa gainditzeko bidea eman zion horrek. Txillida ezagutu zuen urte hartan bertan, Artista Gazteen lehiaketan parte hartu zuen berriro, eta sari nagusietako bat irabazi zuen (Niña en azul, Mi hermana, Bodegón eta Bodegón en azul lanekin), eta eskultoreari esker dirulaguntza bat lortu zuen Madrilgo San Fernandoko Arte Akademian ikasketak egiteko.
Akademiako giroa, ordea, estuegia iruditu zitzaion Balerdiri, eta eskola hura utzi eta Círculo de Bellas Artesen sartu zen handik gutxira. Madrilgo ikasketa garaian, marrazki eta collage ugari egin zituen.
Romandia
Romandiak berez ez du inolako izaera politikorik, erabilera kulturala besterik ez du.
Rafael Ruiz Balerdi
Lehen urteak
Aipagarria du, besteak beste, aulkien marrazki-saila. Irudi geometrikoak, lerro-sekuentziak eta kubismo analitikoan oinarrituriko ariketak egin zituen, batez ere. Baina Klee-ren geometria magikoaren eragina da bereziki aipagarria, eta baita Braqueren kubismo sintetikoarena eta tenebrismoarena ere (Goyarena besteak beste). Dena dela, kubismoaren eta abstrakzioaren inguruko ikerketak errealitatearen bizipenetik eta gauzen eta pertsonen irudietatik abiaturik egin zituen Ruiz Balerdik (Mi hermana Pilar sentada, Mi padre…).
Madrildik kanpora
Madrilgo egonaldiaren ondoren, 1956an, lehenengo bidaia egin zuen Parisa, eta handik gutxira hasi zen atzerrian ere erakusketak egiten (Pittsburgh, 1958).
Estiloari dagokionez, Parisko bidaien eraginez abstrakziorako bidea hartu zuen Ruiz Balerdik.
Dena dela, margolan abstraktuek bezala erretratu errealistek (bai olio-pinturek, bai marrazkiek) eragin handia izan zuten haren bizitza guztian; hala, erretratuei dagokienez, garai horretan ere ez zuen naturalismoaren eragina galdu, ez zuen abstrakzioaren eta kubismoaren inguruan egiten zituen ikerketen eragin handirik islatu, eta modeloaren nortasuna errespetatzeko ahalegina egin zuen beti. Garai horretako lan aipagarrien artean azpimarratzekoa da 1956an Tarragonako Unibertsitate Laboralean egin zuena. Horma-irudi sail bat da, irudi handiz osatua; Picassoren eragina ageri du, eta kolore lauak eta irudi geometrikoak erabili zituen. Lana hotza da, oso trinkoa.
1957an Artista Gazteen saria irabazi zuen, Mi padre, Mi hermana Pilar sentada, El alrededor silencioso, Nudos eta En torno a la soledad lanekin. Urte haietan finkatu zen Ruiz Balerdiren lehen estilo pertsonala, lehen estilo heldu eta iraunkorra dei daitekeena, abstrakzio lirikoaren barnean.
Estilo horren ezaugarri dira, besteak beste, kolore ilunak, irudi geometrikoak gune zehaztugabeetan galdurik agertzea, forma bigunak eta materialtasun mistikoa.
Aipagarriak ditu garai horretakoen artean: Denso, Tierra vital, Alborada, etab. Urte haietan, bestalde, errealismo sozialaren ildotik zenbait lan egin zituen.
Informalismoa
Aurreko garaian irudi sasi-geometrikoak hondoekin nahasten ziren, elementu formalak argian eta materian urturiko guneetan galtzen ziren. Oraingoetan, aldiz, harantzago iritsi zen: irudien lerroak bolumenetik askatu, eta kontrastea bilatu zuen hondo ia homogeneoen eta lerro askeen artean; kolorea berreskuratu zuen bat-batean, eta keinuaren informalismo erradikala landu zuen. Horrela, informalismoari jarraituz, molde geometrikoak baztertu eta kolorearen nagusitasuna azpimarratzen hasi zen; pintura eiterik gabeak edo egitura jakinik gabeak dira, automatismoan oinarrituak, artistaren gorputzaren edo eskuaren mugimendu bat-batekoak oihalean islatzen dituena, surrealismoaren eraginpean. Hala, Balerdiren lanak erabat aldendu ziren klasizismoaren iluntasunetik eta haren koadroetako formaren deskribapen fina argitasunez bete zen.
Egileak berak bere margolanen bilakaerari buruz zioenez, errealismoaren ildotik aritu zen San Fernandon, ondoren abstrakzio lirikora jo zuen, 1956-1960 urteetan, kolore-aberastasunera, baina aberastasun horretan koloreen gaineko kontrola galdu zuen azkenean. Hori dela-eta, bitarteko aldi bat izan zuen 1956-1960 urteetako margolan abstraktuen eta 1963az gerokoen artean: Ruiz Balerdi bere baitara bildu zen 1960-1962 bitarteko urteetan, ordu arteko esperimentazioek eta arriskuek zeharo lur jota utzi balute bezala. Tarte horretan izadi hilak egin zituen batez ere, oso zurrunak eta hermetikoak (Bodegón del florero y los vasos, Bodegón de los claveles blancos). 1962tik aurrera, ordea, “bere onera” itzuli zen Ruiz Balerdi, bere margolaritza berpiztu egin zen.
Madrila joan zen bizitzera, haren mezenas izan zen Juan Uharteren babespean. Madrilen zela, 1964-1973 bitartean, lan ugari egin zituen, eta ideia berriak azaldu zituen. Oro har, margolan informalistak ziren, eta pixkanaka-pixkanaka abstrakzioaren eta surrealismoaren arteko bidea hartu zuen. Betidanik izan zituen zenbait ezaugarri are nabarmenago agertu ziren orduko lanetan; esate baterako, eskema espazialaren antolaketa, errepikapena, lanak bukatutzat ez ematea… 1966an, «Gaur taldea»ren sorreran parte hartu zuen, Arias, Mendiburu, Oteiza eta beste zenbait artistarekin batera.
Euskal Herrira itzultzea
1985ean, olio-margolaritza lantzen hasi zen berriro (Así pinta… etab.), klarionak alde batera utzi gabe. Harrezkero, etengabe jardun zuen lanean, eta 583 olio-margolan eta milaka marrazki egin zituen zazpi urtean. Lan horien ezaugarri nagusiak askatasuna, bat-batekotasuna, pintzelkada arinak, forma eta koloreen jarioa dira, eta inpresionismoaren eta fauvismoaren eragina dute; irudizko paisaiak, bere bidaietan oinarrituak, eta abstrakzio espresionista izan zituen oinarri. Dena dela, zaila da haren olio-margolanen estiloak zehaztea eta mugatzea, eta berdintsu edo zailagoa da haren marrazkien nondik norakoak finkatzea. Azken urteetan, erakusketak egin zituen Bilbon, Donostian, Iruñean eta Madrilen.
Ruiz Balerdiren lanak Interneten
<ul> <li> Eguzkiaren lorategia. Olioa oihal gainean, 130 x 195 cm.</li> <li> Paisaia. 1980. Klerak paper gainean. </li> </ul>
Bibliografia
<ul> <li> Viar, Javier. Balerdi: la experiencia infinita. 1993. ISBN 84-7907-112-5</li> <li> C.A.M.P. Ruiz Balerdi, Rafael (1934-1992). 1998. ISBN 84-95030-03-9 </li> </ul>
Henry Moseley
Henry Gwyn Jeffreys Moseley (Weymouth, Dorset, Erresuma Batua, 1887ko azaroaren 23a - Gallipoli, Otomandar Inperioa, 1915eko abuztuaren 10a) britainiar fisikari eta kimikaria izan zen. Zientziari eginiko aportazio nagusia Moseleyren legea izan zen: kimikan, atomo baten zenbakiaren (Z) eta irradatzen dituen X izpien uhin-luzeraren artean dagoen erlazioa zehazten duen legea.
NGC 606
NGC 606 galaxia espiral bat da, Pisces konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.