cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The A-Team
The A-Team (euskaraz A taldea) "egin ez duten delitu bat" dela eta mertzenario bilakatutako Estatu Batuetako Indar Berezien talde ohiari buruzko akziozko telesaila izan zen.
Pertsonai nagusiak
Hona hemen A-Team kideak:
Boghead
, Eskoziako udalerri txiki bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian. Glasgow hiritik 37 kilometrpo hego-ekialdera dago.
Herriaren Indar Armatuak
Herriaren Indar Armatuak (Forces Armées Populaires edo FAP) Txadeko talde armatu insurgentea izan zen. Bere buruan Goukouni Oueddei zegoen, honek Hissène Habrérekin hautsi ondoren 1976an. Tubu herriko Teda klaneko kidez osatua zegoen, Txadeko iparraldean. Armada Libiaren laguntza jaso zuen, armekin batez ere. Habréren aurka zegoen GUNT taldearen sektorerik handiena ziren.
FAPeko tropak Libiaren aurka jarri ziren 1986ko bukaeran eta, horregatik, euretariko asko Txadeko Indar Armatu Nazionalaren parte bilakatu ziren (FANT). 1987an Libia Txadetik kanporatzeko batailan parte hartu zuten.
Monticello (Virginia)
Monticello Thomas Jefferson Ameriketako Estatu Batuetako hirugarren presidentearen plantazioa izan zen. Jeffersonek berak diseinatu zuen muino baten tontorrean eta bere fatxada, txanpon eta billeteetan agertzen denez, herrialdeko ikur bilakatu zen.
Charlottesville hiritik gertu kokaturik, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1987an eta 1966tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Gune Historikoen Erregistroan dago.
Madison konderria (Ohio)
Madison konderria (Madison County) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua London da. 2010eko zentsuaren arabera 43,435 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Madison konderriak 120,857 kilometro koadro ditu. Horietatik 195 ura dira. Beste 120,661 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 35,94 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 43,435 pertsonetatik 39,616 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 622 dira. 2,852 beltzak edo afroamerikarrak. 88 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 231 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 53 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 587 pertsonek kokatzen zuten.
Zura Karuhimbi
Zura Karuhimbi (c. 1925 - 2018ko abenduaren 17a) erruandar emakumea, hutu miliziek 1994ko Ruanda ren genozidioa n erailak izatetik 100 pertsona baino gehiago salbatu zituena. Sendalari tradizionala, pertsona hauek bere etxean babestu zituen eta erasotzaileak geldiarazi zituen sorginaren itxurak egitean. Pertsona hauen salbazioan izandako papera 2006an izan zen errekonozitua Genozidioaren kontrako kanpainaren dominarekin, Ruandako Paul Kagame presidenteak emana.
1994ko genozidioa
1994an, ruandar genozidioan —800.000 pertsona baino gehiago hil zituen indarkeria tribalaren susperraldian—, Karuhimbi alargun zaharra zen. Tutsiak nahiz burunditarrak eta hiru pertsona europar lagundu zituen bere etxean hutuen milizia ibiltaritik. Ehun pertsona baino gehiago salbatu zituen, haien ama hilen besoetatik haurtxoak ere erreskatatuz.
Hutu milizia uxatzeko Karuhimbi espiritu txarrek harturik zutela zurrumurrua zabaldu zen. Bere burua eta etxea ukimenera irritatzaileak ziren belar naturalez estali zituen, sorgin izaera zuela sinistarazteko. Gainera, Karuhimbik iragarri zuen bere etxean mamuak bizi zirela eta han sartzen zirenak mehatxatu zituen espiritu gaizto haiek askatzearekin eta Jainkoaren amorruarekin. Ohar hauek nabarmentzen zituen eskumuturrekoak astinduz eta erasotzaileak ikaraz jartzen zituen esanez heriotza bilatuko zutela haren etxearen barruan iheslariren bat erailtzen bazuten. Karuhimbi erosten saiatu zen milizia, haren etxean sartzeko, baina errefusatu egin zituen. Bere etxean babestu ziren pertsona guztiak genozidiotik salbatu ziren.
Bairdiella chrysoura
Bairdiella chrysoura Bairdiella generoko animalia da. Arrainen barruko Sciaenidae familian sailkatzen da.
Bugre (Minas Gerais)
Bugre Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Savy-Berlette
Savy-Berlette Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Savy-Berlette udalerrian erroldatutako biztanleak 956 ziren. Familiak 323 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 155 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 345 etxebizitza zeuden, 325 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 323 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 325 etxebizitza nagusietatik 286 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 88 etxek lau zituzten eta 213 etxek bost zituzten. 281 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 141 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 164 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 673 ziren, horien artean 491 aktiboak ziren eta 182 inaktiboak ziren. 491 pertsona aktiboetatik 474 lanean zeuden (279 gizon eta 195 emakume) eta 17 langabezian zeuden (10 gizon eta 7 emakume). 182 pertsona inaktiboetatik 54 erretiraturik zeuden, 82 ikasten zeuden eta 46 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Savy-Berlette udalerrian 333 unitate fiskal zeuden, 931,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.506 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 altzari denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Savy-Berlette udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 310 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Phymaturus zapalensis
Phymaturus zapalensis Phymaturus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Moncé-en-Belin
Moncé-en-Belin Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Moncé-en-Belin udalerrian erroldatutako biztanleak 3.245 ziren. Familiak 1.193 ziren, horien artean 214 pertsona bakarrekoak ziren (81 bakarrik bizi ziren gizonak eta 133 bakarrik bizi ziren emakumeak), 390 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 505 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 84 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.251 etxebizitza zeuden, 1.204 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 1.205 etxeak ziren eta 24 apartamentuak ziren. 1.204 etxebizitza nagusietatik 944 bere jabearen bizilekua ziren, 251 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 60 etxek bi zituzten, 167 etxek hiru zituzten, 320 etxek lau zituzten eta 645 etxek bost zituzten. 988 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 441 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 700 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.133 ziren, horien artean 1.609 aktiboak ziren eta 524 inaktiboak ziren. 1.609 pertsona aktiboetatik 1.488 lanean zeuden (783 gizon eta 705 emakume) eta 120 langabezian zeuden (47 gizon eta 73 emakume). 524 pertsona inaktiboetatik 210 erretiraturik zeuden, 173 ikasten zeuden eta 141 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 115 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 35 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 33 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 banku bulegoa, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 5 zurginak, 7 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 13 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 altzari denda zen, 2 kirol-dendak eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Moncé-en-Belin udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 248 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bairdiella ensifera
Bairdiella ensifera Bairdiella generoko animalia da. Arrainen barruko Sciaenidae familian sailkatzen da.
Ptilostomus afer
Ptilostomus afer Ptilostomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.
Ospel (gaixotasuna)
Ospela edo azkordina —izen teknikoz, eritema pernioa — larruazal azpiko hantura da. Hazgalea eragiten du. Denbora luzez hotzaren eta hezetasunaren eraginez sortzen da. Eragina bat bateko tenperatura aldaketa izan daiteke. Agertzen denean, euskaraz, "ospelak atera" esaten zaio.
Ezaugarriak
Gorputzaren atal gutxi batzuetan agertzen da, batez ere oinetan, eskuetan, behatzetan, sudurrean eta belarrietan. Hotza amaitzen denean hantura berez senda daiteke, tratamendu gabe, hiru astetan. Bitartean, egokia da erasandako aldeak bero edukitzea eta, askotan, hazgalea kentzeko ukendu bat ematea.
Bi puntu (ikurra)
Bi puntu deitzen zaio bertikalean lerrokatuta dauden bi puntuk osatzen duten puntuazio zeinuari.
Tbilisiko metroa
Tbilisiko metroa (თბილისის მეტროპოლიტენი), Georgiako Tbilisi hiriko garraiobide publikoa da. 1966ko urtarrilaren 11n zabaldu zen eta gaur egun metro-sareak bi linea eta 26,3 kilometro dauzka.
Luciobarbus bocagei
Luciobarbus bocagei Luciobarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Tbilisiko metroa
2007an 92 milioi bidaiarik erabili zuten.
Bi puntu (ikurra)
Sintaxiaren aldetik, puntu eta koma ikurraren antzekoa da, eta biek banatzen dute perpaus bat bi zatitan. Bi puntuen ondoren ez dago letra larriz idatzi beharrik. Euskaraz, bi puntuen ondoren zuriunea utzi behar da, ez ordea aitzinean.
Bi puntuek funtzio hauek dituzte, besteak beste:
Aritmetikan, zatiketa adierazteko ere erabiltzen da.
Caïd (2021eko telesaila)
Caïd 2021eko Ange Basterga eta Nicolas Lopezek sorturiko telesaila da, izen bereko filmean oinarrituta.
Hugo Maradona
Hugo Hernán Maradona (Lanús, Argentina,1969ko maiatzaren 9a - Monte di Procida, Italia, 2021eko abenduaren 28a) argentinar futbolaria eta futbol-entrenatzailea izan zen. Diego Armando Maradona futbolariaren anaiarik gazteena zen.
Hainbat futbol taldetan jokatu zuen, esaterako Avispa Fukuoka eta Consadole Sapporo.
Peña
Peña Zangozaldeko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean, Iruñea hiriburutik 54,5 kilometrora. Udalerri propioa osatu zuen 1950eko hamarkadan despopulatu zen arte, bere lurraldea Xabierrenean sartu zenean. Altuera 452 eta 1067 metro artekoa da, eta 36,40 km²-ko azalera hartzen du.
Peña Kaseda eta Aragoiko Sause artean dago. Mugako kokaleku gisa, Nafarroako Erresumako gaztelu bat izan zuen, eta haren aztarna batzuk kontserbatzen dira oraindik. Honek herria menderatzen zuen, bere izenak adierazten duen bezala, haitz baten goialdean kokatua. Galipentzuk bezala, jada estrategikoa ez zen kokapenak, malda handiekin eta eskualdeko gainerako biztanleguneetatik urrun zegoenak, biztanleria azkar galtzea eragin zuen XIX. mendean. XX. mendearen hasieran, "herri berri" bat eraiki zen Gabarderal eta Kaseda artean: Torre de Peña, ibaitik eta errepideetatik gertu, eta peñatar asko bertara joan ziren. Horrek, landa exodoarekin batera, herria abandonatzea ekarri zuen, 1960rako inor bizi ez zen herria. 1997an, Nafarroako Gobernuak kultura-intereseko ondasun izendatu zuen multzo historikoaren kategorian.
Izena
Peña beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Peña toponimoa gardena da. Nafar-aragoieraz Penya, hizkuntza honetan "haitz" esan nahi du. Ondoren, Peña itxurara erdaratu zuten, esanahi berarekin. Euskaraz, ordea, izen horrek ez du itzulpenik, euskara Erdi Aroan desagertu baitzen, baina gaztelaniazko bertsioa erabiltzen da, euskal gramatika eta ahoskera arauekin bat datorrena.
Armarria
Peñako armarriak honako blasoi hau du:
Armarri hau herriko etxe baten atearen gainean grabatuta dago, beste ezezagun baten ondoan. Bien artean, hau herriaren armarria izan zela ulertzen da, haitz baten gainean duen kokapena islatzen baitu, gainean gaztelua duela.
Geografia
Peña Aragoi ibaiaren ibarrean dago, Peñako mendilerroan, mendilerroak berak osatzen duen ur-banalerrotik oso gertu, iparraldeko isurialdean bada ere.
Inguru naturala eta kokapena
Zangozatik 13 kilometrora dago, bere eskualdean. Gaur egun Xabier udalerrikoa da, baina geografikoki Zangozakoak banatzen du udalerritik.
Klima eta landaredia
Jatorrizko landaredia hariztiek, artediek, pagadiek eta pinudiek osatzen zuten, baina gizakiaren eragina dela eta, gaur egun zuhaixka bakan batzuk eta birlandaturiko pinuak baino ez dira geratzen.
Historia
XI. mendearen lehen herenean Antso III.a Gartzeitz erregeak garatutako defentsa eta eraso sisteman gotorleku garrantzitsua izango zen jada, musulmanen domeinuen muga markatzen zuten Pirinioaurreko aldrebeskerien gainean. 1088an kastro edo edukitza baten zentroa zen. Zalantza handia dago Alfontso I.a Borrokalariak Daroca-Soriako forua biztanleei eman ote zien. Errege hau hil ondoren 1134n Aragoiko orbita subiranoan erori zen, antza denez, baina geroago 1209n Petilla, Esco eta Gallurrekin batera Antso VII.a Nafarroakoa eman zioten, Petri II.a Aragoikoari 20 000 marabediren jantzi gisa, baina Jakue I.a Aragoikoak berehala onartu zuen 1232n hiribilduaren behin betiko inskripzioa Nafarroako Erresuman. Harrezkero, giltzarri izan zen aldameneko Aragoiko monarkiarekin muga egiten zuen marra zaintzeko. Erdi Aroan Oibarko ibarreko kide zen, eta jaurerri bat eratu zuen, zeinaren titulartasuna Joan II.ak 1434n Beltran Ezpeletakoak, Erroko bizkondeak, berretsi baitzuen. Herritarrek 1273n beren elizako patronatua Armingot apezpiku iruindarraren esku utzi zuten. Leireko monasterioak lursail bat jaso zuen XI. mendearen amaieran.
1447an Bianako Printzeak Jakue Diatz Autxoa gazteluko alkaide izendatu zuen, 50 kahitze garirekin eta filartzetako zuzenbidearekin. 1461etik aurrera, Joan Ezpeleta, Mosen Beltranen semea, agertzen da, 1495ean oraindik ere hala agertzen dena.
Peñako gaztelua Fernando Katolikoak Nafarroako konkistaren sustraia eraisteko agindu zuen lehen gazteluetako bat izan zen. Dorre nagusia zati batean kontserbatzen da, goiko gorputza eta herrira begira dagoen zatia bakarrik eraitsi zirelako.
Elizaren jurisdikzioari dagokionez, 1847an Ablitasko kondeak zuen parrokoa aurkezteko eskubidea. Garai hartan berrogeita hamar gari-lapurretaz hornitutako eskola zuen, eta egoera onean zeuden herri konfinatzaileetara eramaten zuten bideak zituen.
Herriko hilerrian, antzinako biztanleen gorpuzkiekin batera, Donald Walker hegazkinlari ingeles bat dago lurperatuta. 1943an eraitsi zuten, Bigarren Mundu Gerran Frantziako hegoaldean misio militar bat egiten ari zela.
1950ean oraindik hiru familia zeuden herrian, Nicanor Landa, postaria orduan, eta Rosario Leoz emaztea izan ziren Peñatik 1952. urtera joan ziren azkenak. Beste asko bezala, Zangozara joan ziren. Baina, egia esan, joan zen azken biztanlea Belgikako ermitau bat izan zen (Arnaldo Aita), herriko jabeen ahaidea, Peñan 1961etik 1964ra bakarrik bizi izan zena.
Peña malda handiko lursail malkartsu batean dago, mendiaren hegalean. XXI. mendean etxe abandonatu batzuk baino ez dira geratzen, ordena finkorik gabe. Hiribilduko biztanleak Torre de Peña izeneko auzo sortu berri moduko batean bizitzera pasa ziren. XI. mendeko gazteluaren hondarrak, zimenduak eta hormen eta dorretzarren zatiak geratzen dira, garai batean defentsa-gune garrantzitsua izan zena eta XVI. mendean Cisneros kardinalak desegiteko agindu zuena, Nafarroan mota horretako beste eraikin batzuekin batera. Erabilitako aparailu motaren arabera, eragin musulmaneko eraikuntza gisa sailkatu da. Garai batean hiribildua inguratzen zuen harresi-barrutia izan zenaren hondarrak ere geratzen dira beheko aldean.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Peña atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Koldo Zuazok, 2010ean, Peña ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Bele lepokodun
Bele lepokoduna (Corvus dauuricus) Coloeus generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.
Marga Marga probintzia
Marga Marga probintzia Valparaíso eskualdeko (Txile) probintzietako bat da, 2009an sortu zen eta 2010eko martxoaren 11n ofizialki ezarri zen, Valparaiso probintziakoak ziren Quilpué eta Villa Alemana komunetan oinarrituta eta Quillota probintziakoak ziren Limache eta Olmué komunetan ere bai. Bere hiriburua Quilpué komunan dago, eta Valparaiso eskualdeko bigarren probintziarik populatuena da, Valparaiso probintziaren atzetik, zeinarekin Valparaisoko metropoli-eremua osatzen duen.
Bairdiella icistia
Bairdiella icistia Bairdiella generoko animalia da. Arrainen barruko Sciaenidae familian sailkatzen da.
Physignathus cocincinus
Physignathus cocincinus Physignathus generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Braehead (Hegoaldeko Lanarkshire)
Brarhead, Eskoziako Hegoaldeko Lanarkshire konderrian dauden 3 udalerri edo herri dira.
Venizel
Venizel Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ekialdeko Pirinioak
Ekialdeko Pirinioak (frantsesez Pyrénées-Orientales, okzitanieraz Pirenèus Orientals, katalanez Pirineus Orientals) Frantziako 66. departamendua da. Okzitania eskualdean kokaturik dago. Kulturaren aldetik, Okzitaniako nahiz Katalan Herrietako lurraldeak daude departamendu honetan.
Venizel
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 1.391 ziren. Familiak 544 ziren, horien artean 116 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 176 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 200 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ekialdeko Pirinioak
Kultura
Kultur bidegurutze honetan, hiztun frantsesak (ofizial bakarrak) katalandun eta okzitanieradunekin elkarbizi dira. Izan ere, departamenduaren barruan Ipar Kataluniako lurraldea dugu.
Venizel
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekialdeko Pirinioak
Kultura
2007ko abenduaren 10ean onartu eta sinatutako Carta en favor del català gutunaren ondorioz, katalanak onarpen ofiziala eskuratu zuen departamenduan.
Venizel
Etxebizitza
2007an 569 etxebizitza zeuden, 542 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 399 etxeak ziren eta 168 apartamentuak ziren. 542 etxebizitza nagusietatik 309 bere jabearen bizilekua ziren, 226 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 86 etxek hiru zituzten, 210 etxek lau zituzten eta 227 etxek bost zituzten. 325 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 258 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 214 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 900 ziren, horien artean 636 aktiboak ziren eta 264 inaktiboak ziren. 636 pertsona aktiboetatik 547 lanean zeuden (325 gizon eta 222 emakume) eta 89 langabezian zeuden (39 gizon eta 50 emakume). 264 pertsona inaktiboetatik 62 erretiraturik zeuden, 97 ikasten zeuden eta 105 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Venizel udalerrian 550 unitate fiskal zeuden, 1.369 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.298 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 33 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 1 zurgina, 2 iturginak eta 2 ile apaindegiak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Campos de Júlio
Campos de Júlio Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Luciobarbus brachycephalus
Luciobarbus brachycephalus Luciobarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Zolda-belar
Zolda-belarra (Symphytum) Boraginaceae familiaren genero baten izen arrunta da. Belar-landare iletsua da.
Arrokiaga
Arrokiaga ([aʁokiaɣa]) Zuberoako erdialdeko udalerri bat da, Arbaila eskualdekoa.
Hidrografia
Auzet, Oloroeko uhaitzaren ibaiadarra dena, udalerriak zeharkatzen ditu. Era berean, Askania eta Bassagaits errekak ere bertatik pasa dira.
Auzoak
Arrokiagak lau auzo ditu: :
Demografia
2007ko biztanleria INSEEk behin-behinean emandako datua da
Yap
Yap (bertakoek Wa'ab deitzen dutena), mendebaldeko Ozeano Bareko Karolina uharteetako uharte bat da, Mikronesiako Estatu Federatuetatik, mendebalderen dagoena izateaz gain. Yap "uhartea", izatez elkarrengandik oso gertu dauden lau uharte kontinentalez osatuta dago, koral arrezife batean elkartuak, eta, oso-osorik, Eurasiar Plakako eraikin batez eratua. Lurra, gehienbat, dentsoki landaretzaz estalitako muino birakariak dira. Zingirek hartzen dute ertzaren zati handi bat. Arrezifez osatutako kanpo hesi batek inguratzen ditu uharteak, arrezife mugakideen eta arrezife hesiaren barne ertzaren artean zingira bat inguratuz.
Colonia da Yap estatuko hiriburua da. Yap eta ekialde eta hegoaldean 800 kilometrotan hedatzen diren beste 130 atoloi administratzen ditu. 2003ko biztanleria, 6300 biztanlekoa izan zen Kolonian eta beste hamar udalerritan. Estatuak, 102 kilometro karratuko hedadura osoa du. Yap, beharbada, Mikronesiako lau estatu federatuetatik, tradizionalena da.
Ekonomia
Uharte honetako biztanleek, oraindik euren tradiziorik antzinakoenak mantentzen dituzte. Uharteko eta inguruko atoloietako biztanleria, 6300 pertsonakoa da. Euren merkataritza bizirik mantentzeko, Yapeko biztanleek, txanpon sistema bitxi bat erabiltzen dute, neurri ezberdinetako harrien trukean oinarritzen dena, rai harriak. Handienek, lau metroko altuera eta bost tonako pisua izan dezakete. "Truke txanpon"aren balioa, aldatu egiten da, harriaren tamainaren arabera: Adibidez, 10 zentimetroko txanpon batekin, txerri bat eros daiteke, eta, lau metroko batekin, herrixka oso bat. Tokiko biztanleek, harri handien jabe guztien izenak eta historia ezagutzen dituzte.
Virginiako Unibertsitatea
Virginiako Unibertsitatea (University of Virginia edo U.Va) Ameriketako Estatu Batuetako unibertsitate publikoa da, Thomas Jefferson hirugarren presidenteak Charlottesville hiritik gertu 1819an sortua. Bere ohorezko kode zorrotza ospetsua da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1987an.
Ashikaga shogunerria
Shogunerri hau Ashikaga Takaujik sortu zuen, Enperadorearen alde zegoena aurreko Kamakura shogunerriaren aurka, Ashikaga klanak, gobernu inperialarekin banatutako boterea izan baitzuen, Kamakura shogunerriak izan zuena baino are handiagoa. Baina shogunerri ahul bat izan zen, Kamakura shogunerriarekin edo Tokugawa shogunerriarekin alderatuz gero. Tokiko botere gehiena, oraindik, probintzietako daimyōen esku zegoen, eta shogunerriaren botere militarra, nagusiki, hauek Ashikaga klanari zioten leialtasunaren mende zegoen. Daimyoen feudoak geroz eta boteretsuago bihurtzen ari zirenez, eta botere egarria zutenez, honek, shogunerriaren amaieran, gerra zibil bat eragin zuen, Sengoku Aroa bezala ere ezagutzen dena.
Ashikaga shogunerria, 1573an suntsitua izan zen, Oda Nobunagak, shogunerri honetako hamabosgarren eta azken shoguna izan zen Yoshiaki kargutik bota zuenean, Kiototik kanporatuz. Ordutik aurrera, hogeitamar urte igaroko ziren, 1603 arte, urte honetan, Japoniako azken shogunerria ezarri zelarik, Tokugawa shogunerria.
Luciobarbus capito
Luciobarbus capito Luciobarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (filma)
The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (euskaraz Autoestopista Galaktikoaren Gida), 2005eko Garth Jennings britainiarrak zuzendutako zientzia-fikziozko komedia film bat da. Martin Freeman, Sam Rockwell, Mos Def, Zooey Deschanel, and the voices of Stephen Fry eta Alan Rickman aktoreek antzeztu zuten.
Douglas Adams ingeles idazlearen izenburu berdineko eleberri sailean'' oinarritua dago.
Argumentua
Arthur Dentek (Martin Freeman) egun kaxkar bat du: bere etxea botatzear doaz, bere lagun onena den Ford Prefectek (Mos Def) estralurtar bat dela aitortu dio, eta Lurra espazio-autopista bat eraikitzeko suntsitzeko puntuan daude. Hondamendi horri biziraun ahal izateko, Arthurren irtenbide bakarra espaziontzi batean bidaiatzea izango da. Abentura handia, hain zuzen, mundua amaitzen den egunean hasiko da. Arthurrek bizitzaren zentzua eta jakin nahi duen guztia liburu batean topatuko du: Autoestipista Galaktikoaren Gida.
Braidwood (Hegoaldeko Lanarkshire)
Braidwood, Eskoziako udalerri txiki bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian, eta Carluke udalerritik hurbil.
Los Arcos jenerala kalea (Iruñea)
Los Arcos jenerala kalea Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko norantza bakarreko kale bat da.
Kokapena
Aita Moret kalea, Sandoval kalea, Chinchilla jenerala kalea eta Armada etorbidearen artean dago.
Kalea
Kale guztia espainiar militarren egoitzaren barnean dago, hortaz, zibilen ibilgailuentzako sarrera-irteera debekatua edo baimen bidezkoa da.
Väinatamm
Väinatamm, Estoniako galtzada altxaturik luzeena da. Galtzada altxatu honek, 1896an ireki zena, Saaremaa uhartea eta kontinentearen artean dagoen Muhu uhartea, Saaremaa uhartearekin berarekin lotzen du. Galtzada altxatu honek, itsasoa, Saaremaa eta kontinentearen artean erditik zeharkatzen du, eta urrunago iristen da.
Comercinho
Comercinho Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Suadyetu
Soilik, bere izena, Sankhenra Suadyetu, Turineko Errege Kanonean, VII.5 erregistroan agertzen delako ezagutzen da, hiru urte eta bi hilabeteko erregealdia izan zuela adieraziz.
Errege honek, soilik Goi Egiptoko zati txiki batean gobernatu zuen, Egiptoko XIV. dinastia, Egiptoko XV. dinastia eta Egiptoko XVI. dinastiako erregeen garaikidea izan zelarik.
Beste froga batzuk
Beharbada, Karnakeko Errege Zerrendan ere agertuko da, non, dirudienez, Sewadjenre edo Se-anch-en-Re izeneko errege bat dagoen. Egundaino, ez da bere erregealdiko monumenturik aurkitu.
Borraja
Borraja (Borago officinalis) Boraginaceae familiako espezie baten izen arrunta da. Zurtoina iletxo zuri gogorrez estalia du; hostoak biribilduak ditu, kolore ilunekoak. Loreak urdinak edo gorrixkak izaten dira gehienetan, eta mordoetan ateratzen dira. Jateko ona da, eta izerdi eta gernu eragile gisa erabiltzen da. Oso erabilia da sukaldaritzan Nafarroa, Aragoi, Liguria, Kreta eta Alemaniako eskualde batzuetan.
Deskribapena
Landareak 60 eta 100 zentimetro arteko altuera du, eta zurtoinean eta hostoetan iletxoak dituzte. Hostoek 5 eta 15 zentimetro arteko tamaina dute, alternoak dira eta sinpleak. Loreak osoak dira, bost petalo estu eta hirukiekin, puntan bukatuak. Normalki loreak urdinak dira, nahiz eta larrosak edo zuriak ere badauden. Loreek sortak osatzen dituzte eta aldi berean irekitzen dira.
Cabarà
Cabarà Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cabara udalerrian erroldatutako biztanleak 349 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 170 etxebizitza zeuden, 141 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 167 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 141 etxebizitza nagusietatik 119 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 97 etxek bost zituzten. 114 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 69 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 217 ziren, horien artean 168 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 168 pertsona aktiboetatik 151 lanean zeuden (75 gizon eta 76 emakume) eta 17 langabezian zeuden (7 gizon eta 10 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Cabara udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 154 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arroka igneo
Arroka igneoak, magmatikoak edo harri igneoak magma likidoa hoztean sortutako harriak dira. Lurrazalean geruzako arroken % 90-95 artean arroka igneoek osatzen dute.
Etimologia
Latinezko ignis hitzetik datorkie izena. Honek "sua" esan nahi du, izan ere magma beroa urtzean sortzen baita. Arroka bolkanikoak izendatzeko erromatarren Vulkano (suaren jainkoa) hartu da eta plutonikoak izendatzeko berriz Pluton (lur barneko jainkoa).
Jatorriaren arabera
Bi motatakoak izan daitezke: bolkanikoak edo plutonikoak.
Arroka intrusiboen artean badago hirugarren talde txiki bat, Arroka filoniarrak izena hartzen duena. Hauek sumendiaren zainetan solidotzen dira, azaletik nahiko gertu. Aurreko bi moten tarteko ezaugarriak izaten dituzte. Arroka hauen adibide dira: Porfiroa eta pegmatita.
Konposizio kimikoaren arabera
Arroka igneoak silikatoz osaturik daude gehienbat, magmaren pisuaren %98a hartzen baitute. Silikato hauei loturiko ioiak aluminioa, kaltzioa, sodioa, potasioa, magnesioa eta burdina dira nagusiki. Magma hozterakoan silikato hauek elkar konbinatzen dira silikatoen bi talde handi osatuz:
Honen arabera arroka igneoak lau multzotan sailkatzen dira:
Garrantzia
Geologiaren ikuspuntutik garrantzia handia dute hainbat arrazoi direla eta.
Porteteko mendatea
Porteteko mendatea (Col de Portet) Pirinioetako mendate bat da, Pirinio Garaiak departamenduko Saint-Lary-Soulan udalerritik gertu dagoena. 2.214 metroko garaiera du. Aure eta Couplan haranak elkarlotzen ditu.
Lehen zenbait saiakera egin arren, lehendabizikoz 2018ko Frantziako Tourrean igoko dute.
Luçay-le-Libre
Luçay-le-Libre Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Luçay-le-Libre udalerrian erroldatutako biztanleak 108 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 66 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 66etxeak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 36 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 63 ziren, horien artean 43 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 43 pertsona aktiboetatik 42 lanean zeuden (23 gizon eta 19 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Luçay-le-Libre udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Enrique Sanz
Enrique Sanz Unzue (Orkoien, 1989ko irailaren 11 - ), euskal txirrindulari profesionala da, 2011z geroztik profesionala izandakoa. Bere ibilbidean garaipen bat lortu du.
Eusebio Unzue osaba du.
Palmaresa
2011
2012
2015
2018
2019
2020
2021
Emaitzak lasterketa nagusietan
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen
Vliegende Hollanders
Vliegende Hollanders Joram Lürsenek sorturiko telesaila da, AVROTROSen igorri zutena.
Sinopsia
Albert Plesman KLM aire konpainiako zuzendariak eta Anthony Fokker hegazkin fabrikatzaileak 1919 eta 1939 artean izan zuten lehia jorratu dute zortzi ataletan. Herbehereentzat urte giltzarriak izan ziren, mundu zabaleko abiazio jardunean zer ardura izan erabakitzeko garaia.
Yoshinori Furube
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka eta FC Tokyo.
Indiar bele
Indiar belea (Corvus splendens) Corvus generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.
Zesar Augusto
Zesar Augusto (Gaius Iulius Caesar Octavianus; K.a. 63ko irailaren 23a - K. o. 14ko abuztuaren 19a) lehendabiziko enperadore erromatarra izan zen, eta askoren ustez baita garrantzitsuena ere. Hala ere, berak princeps titulua (Senatarien lehenak hartu ohi zuen titulu hori) hobesten zuen, Errepublikaren ohiturei eutsi nahi baitzien. 40 urtez Erromako botere osoa izan zuen. Haren agintaldiarekin batera azken mendeko gerra zibilak bukatu ziren. Bakea (Pax Romana) eta oparotasuna ekarri zituen.
Lehenbiziko urteak
Zesarrek Afrikako kanpainarako hartu nahi zuen, baina gazteegia zen. Hurrengo urtean, K.a. 46an, Hispaniako frontera joatea utzi zitzaion. Hara zihoazela, itsasontzia hondoratu zen. Kide batzuekin kostaratu ahal zen, baina etsaien eremuan. Zesarrengana iristea lortzeak harritu zuen Erromako diktadorea. Itzultzerakoan, gurdi berean joan ziren biak. Bitartean, Zesarrek testamentua isilean aldatu zuen.
Boterearen eskuratzea
Zesar hil zutenean Oktavio Apolonia hirian (gaurko Albanian) zegoen. Testamentuan Oktavio bere seme eta oinordeko izendatzen zuen Zesarrek. Hori zela eta, Gaio Julio Zesar izena hartu zuen Oktaviok. Oktaviano ere erantsi zuen izenaren bukaeran, haren familia naturala zein zen adierazteko. Izen hori da historialariek erabiltzen dutena. Urte batzuk geroago, Marko Antoniok egotzi zion sexuaren truke lortu izana oinordekoren izendapena Oktavianok. Suetoniok, ordea, ukatzen du akusazio hori. K.a. 44an, 18 urte baino ez zituen Oktavianok. Hori zela kausa, etsaiek gutxiesten zuten. Laguntza eske, Zesarren beteranoen artean armada bat osatu zuen. Erroman, Marko Antonio eta Lepidorekin, Zesarren lagun nagusiekin, itun bat sinatu zuen: Bigarren Triunbiratua. Bost urte irauntzekoa zen akordio honen bitartez, osatzaileek Erromako botere osoa hartzen zuten bere eskutan.
Triunbiroek Zesarren hiltzaile eta haien laguntzaileen kontrako proskripzioak hasi zituzten. 300 senatarik lurrak eta ondare guztiak galdu zituzten. Ihes egin ez zutenek, bizitza ere bai. Hasieran justizia zentzuak bultzatzen zuena, bukaeran dirua eskuratzeko era erraza eta azkarra bihurtu zen.
Marko Antonio eta Oktavianok Bruto eta Kasioren kontra jo zuten orduan. K.a. 42an, Filipo batailan garaituta, Marko Brutok eta Kasiok haien buruaz beste egin zuten. Oktavio Erromara bueltatu zen. Marko Antonio, ordea, Egiptora. Hor Kleopatra azken faraoiarekin bizi hasi zen, Oktavianoren arrebarekin ofizialki ezkonduta bazen ere.
Oktaviano princeps bihurtzea
Inperioaren mendebaldeak Aktumgo bataila baino lehen zin egin zion fidelitatea Oktavianori. Aktio eta gero, ekialdeak bide bereari ekin zion. Barruko borrokek Erromako mundua ia-ia bururik gabe utzi zuen. Orain ez zegoen prest norbaitek botere osoa edukitzeko. Oktavianok, beraz, agintea mantendu ahal izateko, zuhur jokatu behar zuen.
Bere armada pertsonalak deseginda, Oktavianok kontsul postua eskuratu zuen. Honela legalki Erromaren buruan, armadarenean ere, segi zezakeen.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Giovanni Agnelli senior (Villar Perosa, 1866ko abuztuaren 13a - Turin, 1945eko abenduaren 16a) Fiat negozio etxeko enpresaburu sortzailea eta Italiako politikaria izan zen.
Zesar Augusto
Lehen urratsa
K.a. 27an, ofizialki Senatuari boterea bueltatu zion eta Egipto ere emateko prest agertu zen. Hori jakinda, plebeioak matxinatu ziren. Akordio batera iritsi ziren senatariak eta Oktavianoren sustatzaileak: Oktavianok mendebaldeko erdian eta Sirian prokontsul baten boterea izango luke. Probintzia horietan, %70 legioak zeuden. Senatuak Augustus eta Princeps tituluak ere eman zizkion. Augustus titulu erlijiosoa zen. Garaikideentzat, gizakide osoaren gaineko boterea adierazten zuen. Honela, halaber, Oktavianoren gerra garaia eta Augustoren bake garaia bereizten ziren. Princeps tituluak lehen hiritarra esan nahi du. Errepublikan, Estatuaren alde ongi lan egiten zutenek jasotzen zuten.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Familia eta lehen urteak
Edoardo Agnelliren (1831ko uztailaren 18a - 1871ko azaroaren 7a) eta Aniceta Friscettiren (1840 - 1920) seme bakarra izan zen. Bere aita zetazko zizareen hazlea zen, familiari aurrera eginaraziko zion negozio bat, 1853an Piccone della Perosatio kondearen oinordekoei XVIII. mendeko etxetzarra erosi zietenean frogatzen duen bezala.
Zesar Augusto
Lehen urratsa
Berrikuntza arriskutsuena ereinotzezko eta harizko koroa eramateko eskubidea izan zen. Koroa hori jeneral garaile baten gainean jartzen zen, garaipen horren jaia ospatzen zen bitartean. Koroa eusten zionak zera esan behar zion etengabe: "Gogoratu, hilkorra zara eta." Titulu horiek zein koroak ez zioten Augustori aparteko botererik. Ofizialki, Augusto ohore handiko hiritarra baino ez zen eta bere aginte bakarra kontsulatua zen.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Familia eta lehen urteak
San Giuseppe ikastetxean hasi zituen ikasketak eta handik Modenako akademia militarrean eta Pineroloko Eskola Militarrean sartu zen, handik zalditeria teniente atera zen 1889an, Clara Bosellirekin ere ezkondu zen urtean (1869 - 1946), teniente komandante baten arreba. Akademian lizentziatu berria, Veronara bidali zuten eta Clarak berarekin alde egin zuen. Han jaioko da bere lehen alaba, Caterina Aniceta Agnelli (1889 - 1928).
Zesar Augusto
Lehen urratsa
Senatariak beti horren zelatan zeuden. Hala ere, Marko Antoniok eta Oktaviok senatari asko proskripzio zerrendetan jarri zituzten, eta haien aldeko pertsonaiez bete zuten. Ondorioz, Senatuak ez zuen Augustoren asmoa oztopatu.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Villar Perosarako itzulera
Hala ere, Veronako bizimodu erosoak eta bere teniente mailak ez dute Giovanniren interesa piztuko, mekanika zalea zelako. 1884an Turingo Erakusketa Unibertsala bisitatu zuen, non Galileo Ferraris ezagutu zuen eta garaiko aurrerapen onenak ikusi ahal izan zituen.
Zesar Augusto
Bigarren urratsa
K.a. 23an, Augustok kontsulatuari uko egin zion. Hala ere, kontsulen imperium-a gorde zuen. Bigarren hitzarmen bat egin zuten orduan Augustok eta Senatuak. Tribuno eta zentsoreen botereak, baina ez tituluak, eman zizkioten Augustori. Horretaz gain, moral publikoa ikuskatzeko, legeak interes publikoaren aldekoak zirela erabakitzeko, eta senatariak izendatzeko ahalmenak eskuratu zuen Augustok. Erroma hiriaren gaineko imperium bakarra ere Augustoren esketan zegoen. Horrek esan nahi du hiriko indar armatu guztiek men egin behar zioten. Imperium proconsulate maius, hau da, probintzietan edozein lege aldatzeko eskubidea, ere eman zioten.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Villar Perosarako itzulera
Ahaleginetan tematuta, bere laborategia sortzea erabaki zuen bizi zen Veronako jauregiaren azpiko sotoan. Hor lan egin eta eztanda-motorra ikertu zuen, leherketetako batean laborategi bera lehertu zen arte. Han, gainera, Enrico Bernardi irakasle eta ingeniari italiarrarekin harremana sendotu zuen.
Zesar Augusto
Bigarren urratsa
K.a. 22an, Augustok ezin izan zuen kontsul postua erdietsi. K.a. 22an, 21ean eta 20an jendea matxinatu zen, eta kontsul bakar baten izendapena baino ez zuen ahalbidetu, Augusto, "herriaren defendatzailea" senatari aristokratek boteretik at utzi zutelako. Azkenean, K.a. 19an Senatuak kontsulen ikurrak janztea baimendu zion. Honela, kontsula izanda ala ez izanda, herriaren begietarako kontsul bezala agertzen zen.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Villar Perosarako itzulera
Bere lankideekin, Gropello tenientearekin eta Scotto soldaduarekin batera, metrailadore bat eta jausgailu bat fabrikatu zituzten. Egun batean, Scottok Daimler motor zahar bat ekarri zuen, karburadorerik gabe. Laster konpondu eta lanean jarri zuten, enbragea txiki-txiki egin eta Scotto ia hil zuen arte.
Zesar Augusto
Bigarren urratsa
Nolanahi ere, Augustok ez zuen bere burua erregetzat aurkeztu. Jendeak zuzentzen zitzaionean, princeps titulua baino ez zuen onartzen. Ohiz kanpoko boterea zeukan, baina ofizialki Senatuak eta Herriak emana, eta, beraz, ofizialki, haien agintepean zegoen. Lepido hil zenean (K.a. 13an), Pontifex Maximus kargua ere hartu zuen Augustok.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Villar Perosarako itzulera
1892an, bere bigarren semea jaio zen urtean, Edoardok (1892-1935) bere galoiak zintzilikatu zituen soldaduska amaitu ondoren, eta etxera itzuli zen, Villar Perosan, nekazaritzan eta bere familian aritzeko erabakia hartuta, bere nekazaritzako materiala modernizatuz, jada zituen jabetza nabarmenak ustiatzeko. 1895ean, hiru urte geroago, Villar Perosako alkate izendatu zuten, eta bere agintaldian, hil zen egunera arte etengabea izan zena, herritarren zergen kargu egin zen, bere biloba Giannik 1980 arte egin zuen bezala.
Zesar Augusto
Bigarren urratsa
Hurrengo erromatar enperadoreek Augustori eskainitako tituluak baino ez zuten hartzen. Inperioak aurrera egin ahala, ordea, titulu eta ohore guztiak bereganatu zituzten, Senatuak emandakoak ziren ala ez kontuan hartu gabe. Koroa zibikoa, kontsulen ikurrak eta jeneral garaileen toga morea enperadoreen ikurrak bihurtu ziren, eta Bizantziar Inperioan zein Mendebaldea inbaditu zuten errege germanikoek erabiliak ziren.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Turinera iristea
1896an Turinen lurreratu zen, non Luigi Storeroren kapital bazkide bezala lanean hasi zen, Storero bulegoan, bizikleta konpainia bat. Horrela hasi zen, adibidez, Prunelle trizikloen inportazioa De Dion-Buton motorrekin, edo hauen gaineko lasterketetan ere parte hartu zuen, garaipenen bat lortuz. Hala ere, Giovanni ez dago ados Storerorekin eta Dion-Buton frantziar bazkidearekin. Agnelli Italiako industria propioa sortzearen aldekoa da, atzerriko enpresa baten menpe egon beharrik gabe.
Zesar Augusto
Agintaldia
Agintea pixkanaka pixkanaka legitimatuta, Augustok zuhur gobernatu zuen. Botere horren truke, 40 urteko bakea eta oparotasuna eman zuen, Pax Romana alegia. Erromako lehen armada iraunkorra sortu zuen, eta mugetan kokatu zuen, politikan parte-hartzea ekiditeko. Unitate berezi batek, Pretoriar Guardiak, Hiria eta Enperadorea babesten zuen.
Giovanni Agnelli (1866-1945)
Turinera iristea
Baina 1889ko Parisko Erakusketa Unibertsalaren ondorioz erabaki zen jauzi handia ematea. Giovanni, Turinera iritsi zenetik tokiko aristokraziarekin kodeatzen zena, egun batean jakin zuen Emanuele Carlo Cacherano di Bricherasio kondea bazkide bila ari zela automobilgintza enpresa bat sortzeko. Horrela, enpresariak negozio bat eskaini zion Caffé Burelloen, bere inperio hegemonikoa sortuko zuena.