cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Latindar alfabetoa
XVI. mendetik aurrera
Portugalgo misiolarien eraginez, alfabeto latindar bat sortu zen vietnamerarako, lehenago txinatar karaktereak erabiltzen zituena. Latinoan oinarritutako alfabetoak txinatar karaktereak ordezkatu zituen administrazioan Frantziako agintearekin, XIX. mendean.
XX. mendez geroztik
1928an, Mustafa Kemal Atatürk-en erreformen barruan, Turkiako Errepublika berriak alfabeto latindarra hartu zuen turkiar hizkuntzarentzat, alfabeto arabiarraren aldaera bat ordezkatuz. SESB ohiaren turkiar hiztunen herri gehienek (tartariarrak, baxkortostandarrak, azerbaijandarrak, kazakhstandarrak, kirgizistandarrak eta beste batzuk barne) latinezko alfabeto turkiar uniformeaz ordezkatu zituzten beren idazketa sistemak 1930eko hamarkadan, baina, 1940ko hamarkadan, guztiak zirilikoak ordezkatu zituen.
1991n, Sobietar Batasuna erori ondoren, Turkieraz hitz egiten zuten errepublika independente berrietako hiruk, Azerbaijanek, Uzbekistanek, Turkmenistanek eta errumanieraz hitz egiten zuen Moldaviak, latindar alfabetoa onartu zuten ofizialki beren hizkuntzetarako. Kirgizistanek, iraniar mintzo zen Tajikistanek eta Transnistriako eskualde disidenteak alfabeto zirilikoa mantendu zuten, batez ere Errusiarekin zuten lotura estuagatik.
1930eko eta 1940ko hamarkadetan, kurduen gehiengoak arabiar idazkera latindar bi alfabetorekin ordezkatu zuen. Kurduen gobernu ofizialak, dokumentu publikoetarako, arabiar alfabetoa soilik erabiltzen duen arren, kurduera hiztun gehienek, eskualde osoan, alfabeto kurdu-latindarra oso erabilia jarraitzen du.
1957an, Txinako Herri Errepublikak idazkeraren erreforma bat sartu zuen zhuang hizkuntzan bere ortografia aldatuz; txineran oinarritutako idazketa sistematik, Sawndipetik, latindar, ziriliko eta IPA letren nahasketa erabiltzen zuen latindar alfabeto batera aldatu zuen Zhuang hizkuntzaren fonemak eta doinuak irudikatzeko diakritikorik erabili gabe. 1982an gehiago estandarizatu zen latindar letrak soilik erabiltzeko.
Derg-aren erorketarekin eta amhareraren asimilazioaren hamarkadetako amaierarekin, 1991n, Etiopiako hainbat talde etnikok Ge'ez idazkera alde batera utzi zuten, adar semitikotik kanpoko hizkuntzetarako desegokitzat jotzen baitzen. Hurrengo urteetan, kafa, oromoera , sidamoera , somaliera eta wolaitta hizkuntzak latinera aldatu zuten, hadiyya eta Kambaata hizkuntzak bide bera jarraitu behar ote duten eztabaidatzen ari diren bitartean.
XXI. mendea
1999ko irailaren 15ean, Errusiako Tatarstango agintariek, zirilikoarekin batera, 2011rako latinezko idazkera koofizial bihurtzeko legea onartu zuten tatarera hizkuntzarako . Urtebete geroago, ordea, [[Errusiako Federazioko Gobernua|Errusiako gobernuak legea baliogabetu, eta latinizazioa debekatu zuen bere lurraldean.
2015ean, Kazakhstango gobernuak iragarri zuen 2025erako Kazakhera alfabeto latindar batek ordezkatuko zuela alfabeto zirilikoa Kazakhera hizkuntzaren idazketa-sistema ofizial gisa. Idazkera zirilikotik latinera aldatzeari buruz ere, hitz egiten da Ukrainan, Kirgizistanen eta Mongolian. Mongoliak, ordea, latinera aldatu beharrean, mongoliar idazkera biziberritzearen aldeko apustua egin du.
2019ko urrian, Kanadako Inuitentzako Erakunde Nazionalak (Inuit Tapiriit Kanatami, ITK) erakundeak iragarri zuen herrialdeko inuit hizkuntzetarako idazketa sistema bateratua ezarriko zutela. Idazketa sistema latindar alfabetoan oinarritzen da, eta Groenlandiako hizkuntzan erabiltzen denaren eredu da.
2021eko otsailaren 12an Uzbekistango gobernuak iragarri zuen 2023rako zirilikotik latinera uzbekerarako trantsizioa amaituko zuela. Latinera aldatzeko planak, izatez, 1993an hasi ziren, baina, gero, geldiarazi egin zen, eta zirilikoa oso hedatuta jarraitu zuen.
Gaur egun, Krimeako tatarera hizkuntzak zirilikoa eta latina erabiltzen ditu. Latinaren erabilera, hasiera batean, Krimeako tatariar ordezkariek onartu zuten Sobietar Batasunaren erorketaren ostean, baina eskualdeko gobernuak ez zuen inoiz ezarri. 2014an, Errusiak Krimea bereganatu ondoren, latindar idazkera erabat baztertu zen. Hala ere, Krimeatik kanpo dauden Krimeako tatariarrek latina erabiltzen jarraitzen dute, eta, 2021eko urriaren 22an, Ukrainako gobernuak Krimeako Tatar Herriaren Mejlis-ek onartutako proposamena onartu zuen, 2025erako Krimeako Tatar hizkuntza latinera aldatzeko.
2020ko uztailean, 2.600 milioi pertsonak (munduko biztanleriaren % 36) latindar alfabetoa erabiltzen zuten.
Nazioarteko estandarrak
1960ko hamarkadan, lehen munduko informatika eta telekomunikazio industriek karaktereak kodetzeko metodo ez-patentatua behar zela nabaritu zuten. Normalizaziorako Nazioarteko Erakundeak (ISO) latindar alfabetoa bere (ISO/IEC 646) arauan bildu zuen. Onarpen zabala lortzeko, enkapsulazio hori herri erabileran oinarritu zen.
1960ko hamarkadan, Estatu Batuek bi industrietan, informatika eta telekomunikazioa, posizio nagusia zutenez, estandarra jada argitaratutako American Standard Code for Information Interchangean oinarritu zen, ASCII izenez ezaguna, zeinak karaktere multzoan 26 × 2 alfabeto ingeleseko letrak (maiuskulak eta minuskulak) barne hartzen zuen. Geroago, ISOk emandako estandarrek, adibidez, ISO/IEC 10646 (Unicode Latin), ingelesaren alfabetoaren 26 × 2 letrak oinarrizko latindar alfabeto gisa definitzen jarraitu dute, beste hizkuntza batzuetako beste letrak kudeatzeko luzapenekin.
Estandar nazionalak
Euskarari dagokionez, Euskaltzaindiak jada arautu ditu zenbait transkripzio-sistema:
Hainbat hizkuntzetako erabilera
Bere erabileran, latindar alfabetoa hizkuntza berrietan erabiltzeko egokitu zen, batzuetan erromatar karaktereekin idatzita zeuden hizkuntzetan aurkitu gabeko fonemak irudikatuz. Soinu berri horiek irudikatzeko, beraz, luzapenak sortu ziren, dela lehendik zeuden letrei diakritikoak gehituz edo hainbat letra elkartuz loturak egiteko, forma guztiz berriak sortuz edo letren bikote edo hirukoteei funtzio berezi bat esleituz. Forma berri horiei, lekua ematen zaie alfabetoan ordena alfabetikoa edo letra-segida bat definituz, noski, hizkuntza jakinaren arabera alda daitekeena.
Letrak
Latin alfabeto estandarraren letra berrien adibide batzuk dira: wynn ⟨Ƿ ƿ⟩, Þ|thorn ⟨Þ þ⟩ eta Ð|eth ⟨Ð/ð⟩ hizki erruniarrak, ingeles zaharreko alfabetoari gehitu zitzaizkionak. Irlandako beste letra bat, g uhartetarra, yogh ⟨Ȝ ȝ⟩ bihurtu zen, Ingeles ertainean erabilia. Wynn ⟨w⟩ letra berriarekin ordezkatu zen geroago, eth eta thorn ⟨th⟩rekin eta yogh ⟨gh⟩rekin. Laurak jada ingeleseko edo irlandar alfabetoen parte ez badira ere, eth eta thorn oraindik ere erabiltzen dira islandiar alfabeto modernoan, eta eth alfabeto faroeran ere erabiltzen da.
Puntudun eta punturik gabeko I —⟨İ i⟩ eta ⟨I ı⟩— Turkiera, azerbaijanera eta kazakherako alfabetoek erabiltzen zituen letraren bi forma dira. Azerbaijango hizkuntzak ⟨Ə ə⟩ ere du, ia irekita dagoen bokal biribildu gabea adierazten duena.
Multigrafoak
Digrafoa da soinu bat edo segidan idatzitako letrekin bat ez datozen soinuen konbinazioa idazteko erabiltzen den letra parea. Adibideak (tx), (ts), (tz) euskaraz, ⟨ch⟩, ⟨ng⟩, ⟨rh⟩, ⟨sh⟩, ⟨ph⟩, ⟨th⟩ ingelesez eta ⟨ij⟩, ⟨ee⟩, ⟨ch⟩ eta (ei) nederlanderaz dira. Nederlanderaz ⟨ij⟩ letra larriz idazten da ⟨IJ⟩ edo ⟨Ĳ⟩ gisa, baina inoiz ez ⟨Ij⟩ gisa, eta askotan ⟨ĳ⟩ lotura baten itxura hartzen du eskuz idatziz ⟨ÿ⟩ letraren oso antzekoa.
Trigrafoa hiru hizkiz osatuta dago: alemana ⟨sch⟩, bretoiera ⟨c'h⟩ edo milanesa ⟨oeu⟩ bezalakoa Euskarak ez du trigraforik. Hizkuntza batzuen ortografietan, digrafoak eta trigrafoak, berez, alfabetoaren letra independentetzat hartzen dira. Digrafoen eta trigrafoen letra larriz idaztea hizkuntzaren araberakoa da, non lehenengo hizkia bakarrik idatzi daitekeen letra larriz edo osagaien letra guztiak aldi berean (baita izenburuaren maiuskulaz idatzitako hitzetan ere non digrafoaren edo trigrafoaren ondorengo letrak minuskulaz uzten diren).
Loturak
Lotura glifo edo karaktere berri batean ematen den bi letra arrunt edo gehiagoren fusioa da. Adibideak ⟨Æ æ⟩ (⟨AE⟩-tik, errautsa izenekoa); ⟨Œ œ⟩ (OE⟩-tik, batzuetan oethel deitua); ⟨&⟩ laburdura (latinez: et, lit. eta, ampersand deitua), eta ⟨ẞ ß⟩ (⟨ſʒ⟩ edo ⟨ſs⟩-tik, ⟨s⟩-ren forma ertain arkaikoa, ondoren ⟨ʒ⟩ edo ⟨s⟩, S zorrotza edo eszettizenekoaz jarraitua.
Diakritikoak
Diakritikoa, kasu batzuetan azentu edo tilde ere deitzen zaiona, letra baten gainean, azpian edo beste posizio batean ager daitekeen sinbolo txiki bat da, hala nola ⟨ä⟩, ⟨ö⟩, ⟨ü) karaktere alemanetan erabiltzen den dieresi zeinua, edo errumaniar ă, â, î, ș, ț karaktereak, edo gaztelaniazko ü. Bere funtzio nagusia gehitzen zaion letraren balio fonetikoa aldatzea da, baina silaba edo hitz oso baten ahoskatzea ere alda dezake, edo silaba berri baten hasiera adierazi edo nederlanderaren een hitzak bezalako homografoak bereiztea, non ([ən] ahoskatuta) a edo an esan nahi duen eta één ([e:n] ahoskatuta) bat esan nahi duen. Letren ahoskatzearekin gertatzen den bezala, diakritikoen eragina hizkuntzaren araberakoa da.
Ingelesa da bere jatorrizko hiztegirako diakritikorik behar ez duen Europako hizkuntza moderno nagusi bakarra. Historikoki, idazkera formalean, batzuetan dieresia erabiltzen zen letren segida baten barruan silaba berri baten hasiera adierazteko, bestela oker interpretatu zitekeen bokal bakar gisa (adibidez, coöperative, reëlect), baina idazkera-estilo modernoek halako markak baztertzen dituzte, edo marratxoa erabiltzen dute silaba-haustura adierazteko (adibidez, cooperative, re-elect). .
Euskarak, berez, duen zeinu diakritiko bakarra (ñ) da. Hala ere, eta Euskaltzaindiak azentuari eta azentu grafikoari buruz, gaur egun 2023ko martxoaren 13an, araurik eman ez badu ere, bai plazaratu du ofiziala ez den iritzia Euskara Batuaren Eskuliburua EBE-ren bitartez.
Erromanizazioa
Jatorriz beste idazkera batzuekin idatzitako hizkuntzetako hitzak, hala nola arabiera edo txinera, normalean transliteratu edo transkribatzen dira latinezko testuan edo nazioarteko komunikazio eleaniztunean txertatzen direnean; prozesu horri erromanizazio, transliterazio edo trasnkribatze deritzo.
Hizkuntza horien erromanizazioa, gehienbat, maila ez-ofizialetan erabiltzen den arren, bereziki nabarmena izan da ordenagailuko mezularitzan, non zazpi biteko ASCII kode mugatua soilik dagoen sistema zaharretan. Hala ere, Hala ere, Unicode sartzearekin batera, erromanizazioa gero eta beharrezkoagoa da. Kontuan izan behar da testua idazteko erabiltzen diren teklatuak testu erromanizatuetara mugatu ditzakeela oraindik erabiltzaileak eta ASCII edo latinezko karaktereak soilik erabil daitezkeela.
San Martín (El Salvador)
San Martín El Salvadorko San Salvador departamenduko udalerri bat da. 55.8 km²ko azalera du eta 2007ko erroldaren arabera 72758 biztanle zituen.
Jose Alustiza
Jose Alustiza García (Gipuzkoa, 1947ko irailaren 3a) belar hockeyko jokalari ohia da. Donostiako Atletico San Sebastian taldean aritu zen. Municheko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.
Hyorhinomys stuempkei
Hyorhinomys stuempkei Hyorhinomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Muridae familian sailkatuta dago.
Maasdriel
Maasdriel Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 23.770 biztanle zituen.
Ku (argipena)
Ku hitzak adiera zenbait ditu:
Tulagi
Tulagi, batzuetan Tulaghi, Salomon uharteetako irla txiki bat da (1 bider 5,5 km.). Florida uhartearen hegoaldeko kostaldetik oso gertu dago. Uhartean dagoen izen bereko hiria (1750 biztanle) Salomon Uharteetako Protektoratuko hiriburua izan zen 1896tik, 1942ra. Gaur egunean, probintzia zentraleko hiriburua da. Britainiarrek uhartea aukeratu zuten osasuntsuago zelako, gaixotasun tropikalek jotako beste uharte handiak ez bezala.
Bigarren Mundu Gerra
Japoniarrek Tulagi hartu zuten 1942ko maiatzaren 3an ur-hegazkinetarako base bat ezartzearren. Tulagi portuko ontziei Yorktowneko hegazkinek eraso zieten hurrengo egunean Koral itsasoko guduko lehendabiziko operazioetan.
AEBetako indarrak, batez ere raiderren 1.a uhartean lehorreratu ziren abuztuaren 7an eta egun osoko borroka latzaren ondoren irla menderatu zuten. Behin uhartea kontrolatuta, estatubatuarrek PT ontzien flota bat eraman zuten bertara. Haietako bat John F. Kennedyrena izan zen. Tulagin ere ospitale txiki bat ezarri zuten 1946 arte eta irla zegoen Purvis badian AEBetako ontzi askok bota zuten aingura 1942an eta 1943an.
Kristau filosofia
Kristau filosofia kristauek burututako edo kristautasunaren doktrinen barruan dagoen filosofiari deritzo. Filosofia hau zientzia eta fedea adiskidetzeko sortu zen.
Etika kristauan zoriontasuna Jainkoaren aurrean duinak izatean datza eta, horrela, betiereko bizitza merezi izatean. Hori lege naturalaren aginduak betez lortzen da. Ordezkari esanguratsuenetakoa Tomas Akinokoa filosofo eskolastikoa da (XIII. mendea). Hari zor zaio «naturaren legea» kontzeptua. Lege hori da gizakiei, Jainkoaren irudira eta antzera sortutako izaki arrazional eta askeei, dagokien betiereko legearen atala (Jainkoak lege horren bidez arautzen du kreazio osoa). Gizakiak berez du naturaren legeari jarraitzeko joera. Legearen oinarrizko agindua ongia egitea eta gaizkia ekiditea da. Funtsezko agindu horren ondoren datoz ongia edukiz janzten duten bigarren mailako beste hiru hauek:
Gorputzak jainkozko garra du, Espiritu Santuaren tenplua baita, eta, hil ostean, arimarekin batera piztuko da. Jainkoa bera egin zen gizon, gizakien bizimoduan parte hartzeko, eta arima platonikoaren kontrako bidea egin du; izan ere, mundu honetara lotzen duen gorputzetik askatzeko nahiak baldintzatzen du arima platonikoaren existentzia.
Historia
Tiago Adão Lara-k kristau filosofia hiru ataletan banatzen du:
Manitowoc konderria (Wisconsin)
Manitowoc konderria (Manitowoc County) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manitowoc da. 2010eko zentsuaren arabera 81,442 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Manitowoc konderriak 386,964 kilometro koadro ditu. Horietatik 234,392 ura dira. Beste 152,572 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,05 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 81,442 pertsonetatik 77,775 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,565 dira. 412 beltzak edo afroamerikarrak. 395 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2,027 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 51 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 772 pertsonek kokatzen zuten.
Epigonus elongatus
Epigonus elongatus Epigonus generoko animalia da. Arrainen barruko Epigonidae familian sailkatzen da.
Montbartier
Montbartier Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montbartier udalerrian erroldatutako biztanleak 995 ziren. Familiak 370 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 115 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 147 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 397 etxebizitza zeuden, 387 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 353 etxeak ziren eta 44 apartamentuak ziren. 387 etxebizitza nagusietatik 287 bere jabearen bizilekua ziren, 86 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 23 etxek bi zituzten, 64 etxek hiru zituzten, 111 etxek lau zituzten eta 188 etxek bost zituzten. 300 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 171 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 198 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 676 ziren, horien artean 506 aktiboak ziren eta 170 inaktiboak ziren. 506 pertsona aktiboetatik 458 lanean zeuden (246 gizon eta 212 emakume) eta 48 langabezian zeuden (24 gizon eta 24 emakume). 170 pertsona inaktiboetatik 51 erretiraturik zeuden, 47 ikasten zeuden eta 72 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montbartier udalerrian 439 unitate fiskal zeuden, 1.071 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.908 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 igeltseroak, 2 margolariak, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Montbartier udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 490 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fairbanks
Fairbanks, Alaskan, Estatu Batuetan aurkitzen den hiri bat da. 2008ko datuen arabera hiriak 35,132 biztanle zituen eta metropoli osoa kontutan hartuz 97,970. Fairbanks Alaska barnealdeko hiri handiena da eta Alaskako bigarren handiena, Anchorage ostean. Bertan dago Alaskako Unibertsitatea, estatuko zaharrena.
Hiri senidetuak
Fairbanks ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Kláštor pod Znievom
Kláštor pod Znievom Eslovakiako udalerri bat da, Martingo barrutian kokatuta. 39,03 km²ko azalera du eta 1588 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Ennevelin
Biztanleria
2007an Ennevelin udalerrian erroldatutako biztanleak 2.190 ziren. Familiak 747 ziren, horien artean 88 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 56 bakarrik bizi ziren emakumeak), 221 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 358 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 80 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 792 etxebizitza zeuden, 759 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 764 etxeak ziren eta 23 apartamentuak ziren. 759 etxebizitza nagusietatik 640 bere jabearen bizilekua ziren, 109 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 58 etxek hiru zituzten, 142 etxek lau zituzten eta 538 etxek bost zituzten. 635 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 269 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 435 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Ennevelin udalerrian 760 unitate fiskal zeuden, 2.212,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.862 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 92 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 23 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 14 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 3 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 altzari denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Morunasaurus peruvianus
Morunasaurus peruvianus Morunasaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Hoplocercidae familian sailkatuta dago.
Ennevelin
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Epigonus exodon
Epigonus exodon Epigonus generoko animalia da. Arrainen barruko Epigonidae familian sailkatzen da.
Bonfinópolis
Bonfinópolis Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Chantemerle-sur-la-Soie
Chantemerle-sur-la-Soie Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chantemerle-sur-la-Soie udalerrian erroldatutako biztanleak 119 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 10 pertsona bakarrekoak ziren (3 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 17 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 14 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 69etxeak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 8 etxek hitu gela zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 42 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 60 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 60 pertsona aktiboetatik 57 lanean zeuden (32 gizon eta 25 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Chantemerle-sur-la-Soie udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zlatan Ibrahimović
Zlatan Ibrahimović (Malmö, Suedia, 1981eko urriaren 3a) bosniar eta kroaziar jatorriko futbolari suediarra da. Suediako futbol selekzio nazionalarekin internazionala da izan da hainbat urtez 2016. urtean utzi aurretik, eta gaur egun Italiako Serie A-n jokatzen duen AC Milanen jokatzen du.
A Quiet Place (filma)
A Quiet Place (euskaraz Leku lasai bat) 2018ko John Krasinski estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film a da. Emily Blunt eta John Krasinskik berak antzeztu zuten (benetako bizitzan senar-emazteak dira).
Argumentua
Basoaren bihotzeko etxola batean, soinurik egin gabe bizi den familia baten bizitza isila azaltzen da: ez badituzte entzuten, ez dituzte ehizatuko...
Millingen aan de Rijn
Millingen aan de Rijn Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 5.919 biztanle zituen.
Botuverá
Botuverá Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Carcasonako katedrala
San Migel Carcasonakoaren katedrala edo Carcasonako katedrala (cathédrale Saint-Michel de Carcassonne) Okzitaniako izen bereko hiriburuan dago, Languedoc-Roussillon eskualdean, Frantzian. Hiriko Saint-Louis bastidan dago kokatuta. XIII. mendean eraikia, gotiko estiloko eliza katedrala da. 1926tik Monumentu Historikoa da.
Historia
Luis IX.a Frantziakoak eraikitzeko agindua eman zuen, 1247an, aurretik santutegi bat zegoen toki berean. 1283tik aurrera eraikina handitzen eta zabaltzen joan zen. 1355an Eduardo "Printzipe Beltza"k Saint Louis bastida erasotu zuen eta, ondorioz, elizak kalte handiak pairatu zituen. Berreaikitzeko prozesuan babes berriak ezartzea erabaki zen; esaterako, abside maila berean militar itxurako dorre zilindrikoa eraiki zen eta eraikinaren inguruan 10 metro zabalerako babes erretenak egin ziren.
1803an, Erdi Arotik ordura arte Saint-Nazaire katedralean zegoen apezpikutza bertara eraman zen eta Carcasonaren katedral berriaren izendapena jaso zuen. 1857an, funtzio berriak hobeto betetzeko, aldaketa handiak egitea erabaki zen. Lan horiek Eugène Viollet-le-Duc arkitektoak zuzendu zituen.
Santo Tomás (San Salvador)
Santo Tomás El Salvadorko San Salvador departamenduko udalerri bat da. 24.3 km²ko azalera du eta 2007ko erroldaren arabera 25344 biztanle zituen.
Cossonay
Cossonay Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Huffman kodifikazio
Huffman kodifikazioa algoritmo bat da, konputazio-zientzia eta informazioaren teorian erabiltzen dena datuen konpresiorako. Luzera aldakorreko kodeetan oinarritzen den metodo bat da, agertzen diren sinbolo edo karaktereen maiztasunaren arabera, hauei kode zehatz bat esleitzeko erabiltzen dena.
David A. Huffmanek garatutako metodo bat da, MITen doktoretza gauzatzen zuen bitartean garatutakoa. Hau A Method for the Construction of Minimum-Redundancy Codes delako artikuluan argitaratu zen.
Historia
1951. urtean David Huffman eta bere klasekideek aukera izan zuten Informazioaren Teoria irakasgaian amaierako azterketa egin edo lan bat aurkezteko. Irakasleak lanaren nondik norakoak zehaztu zituen: kodifikazio bitar eraginkorrena bilatzearen inguruko lan bat. Huffman, kodifikazio eraginkorrena bilatzearen zailtasuna zela-eta, azterketarako ikasten hasi zen; baina ikasten ari zela ideia bat bururatu zitzaion: sinboloen probabilitatean oinarritutako zuhaitz bitarrak erabiltzea kodifikatzeko. Ideia hau landuz, metodorik eraginkorrena zela frogatu zuen.
Lan honekin Huffmanek bere irakaslea gainditu zuen, irakaslea Claude Shanonekin jardun baitzen antzeko kodifikazio bat sortu nahian. Huffmanek Shanon-Fano kodifikazioaren errore gehienak konpondu zituen bere metodoaren bidez.
Kodifikazioa
Konpresioa termino garrantzitsua da. Honen helburua datuen tamaina murriztea da, baina ahalik eta jatorriko informazio gutxien galduta. Hau informazioaren teorian asko aztertu den arlo bat da; izan ere, informazioa gordetzeko edo transmititzeko orduan baliabideak finituak dira eta, honenbestez, datuen tratamendu ona ezinbestekoa da.
Adibidez, kodifikazioa gauzatzen den kasu bat ondorengoa izango litzateke: Demagun eguraldiaren informazioa adierazten duen sentsore bat dagoela, eta honek datuak aztertzeko ikerketa zentro batera informazioa bidaltzen duela. Eguraldia adieratzeko honako hau egin daiteke sistema bitarra erabiliz:
00 → Eguzkitsua
10 → Euritsua
11 → Ekaitza
Metodo honetan 2 bit erabili dira egoera bakoitza adierazteko. Honela, egoera bakoitzean, sentsoreak eguraldia aztertuko du, eta egunaren arabera aurretik zehaztutako kodifikazio bidez, eguraldiaren datuak bidaliko ditu ikerketa zentrora. Kodifikatzeko metodo bat izango litzateke goiko adibidea, non printzipioz ausaz ezarri diren egoera bakoitzerako kodeak; halabaina, badaude kodeketa gauzatzeko beste metodo batzuk ere.
Orain demagun ikerketa zentroa oso gune eguzkitsuan dagoela, egoera honetan, sentsoreak ia beti "00" kodea bidaliko du, eta oso gutxi gainontzeko kodeak. Hau ikusita, bidea ez litzateke eguraldia adierazten duten datu guztiei pisu berdina ematea. Izan ere, gehien agertzen den kodeari (eguzkitsua) pisu gutxiago emanez gero (hau da, bi bit izan beharrean bit bakarra izatea) honen transmisio pisua erdira jaitsiko litzateke, "00" transmititu beharrean '0' soilik transmitituz, adibidez. Hau eginda, kodifikatzean konpresioa gauzatu da. Eguraldi eguzkitsua adierazteko bit gutxiago erabiliz gero, baliabide gutxiago beharko dira. Hau luzera aldakorreko kodeen oinarria da, eta printzipio honetan oinarritzen da Huffman kodifikazioa.
Kodifikatzeko sistema hau metodo estatisko batean oinarritzen da. Sinboloen probabilitateak aztertzen dira, bai letrak, zenbakiak zein eguraldia izan, hauen agerpenaren arabera bit gehiago edo gutxiago esleitzeko gehien erabiliko diren sinboloei. Hau dela eta, kodifikazio estatistiko deitzen zaie Huffman bezalako kodifikazioei.
Kodifikazioen efizientzia aztertzerako orduan, garrantzitsua den aldagai bat ezagutu behar da: sinboloen bataz besteko luzera (l). Bere izenak dioen moduan, aldagai honek egoera zehatz bateko sinbolo guztien kodifikazioen luzeren bataz bestekoa adierazten du. Hau zenbat eta txikiagoa izan, kodifikazioa efizienteagoa izango da konpresioaren ikuspuntutik.
Huffmanen metodoa
Metodoa ondorengo irudian ikusten den bezalako zuhaitz bitar baten sorreran oinarritzen da, non zuhaitzaren tamaina sinbolo kopuruaren araberako izango den.
Pausoak:
0 pausoa : Sinboloak identifikatzen dira eta bakoitzaren agerpen probabilitateak zehaztu. Sinboloak probabilitate txikienetik handienera antolatzen dira.
1 pausoa: Sinboloak ordenatuta izanik, probabilitate txikieneko bi sinboloak nodo batengatik ordezkatuko dira. Nodo berriak bi adarkadura izango ditu, hauek nodoa eraiki duten bi sinboloak izango dira. Nodoaren probabilitatea batu diren bi sinboloen probabilitateen batura izango da.
2 pausoa: Nodo berriarekin berriro 2 pausora itzuliz, prozesua errepikatuko da.
3 pausoa: Behar bezain beste aldiz errepikatuko dira 0→ 1→ 2 pausoak, nodo bakarra gelditu arte.
Behin zuhaitza eraikita, nodoetatik irteten diren adar bakoitza 0 edo 1 kodeaz izendatuko dira. Honela, adar bakoitza izendatuta izanda, zuhaitzaren errotik kodetu nahi den sinbolorako bidea gauzatuko da, eta bidean zeharkatutako adarretako kodeak hartuz sinboloaren kodea lortuko da.
Irudian ikusten den moduan, D sinboloak, probabilitate handiena duen sinboloak hain zuzen, kode laburrena dauka, eta A eta B sinboloek kode luzeena izango dute, agertzeko probabilitate gutxien daukatenak baitira.
Honako emaitzak lortu dira algoritmoa erabiliz:
D → 1
C → 01
A → 000
B → 001
Kodeketa erabiliz lortutako emaitza kodeketa egiten ez den kasuarekin konparatzen bada:
Kodeketa egin gabe: A, B, C eta D sinboloak izanda, 4 sinbolo adierazteko 2 bit beharko dira: 00, 01, 10 eta 11. Kodearen bataz besteko luzera kalkulatzen bada:
Kodeketa eginez:
Emaitzetan ikusten da kodeketa eginez sinboloko bataz besteko luzera txikiagoa dela. Diferentzia ez da oso handia, baina kontuan hartu behar da hau adibide oso sinple bat dela eta emaitza hauek funtzionamendua aztertzeko soilik balio dutela.
Huffman moldagarria edo dinamikoa
Huffmanen metodo originala semi-moldagarria zen. Izan ere, honek bi prozesatze gauzatzen zituen: lehenengoa, sinboloen estatistikak lortzeko; eta, bigarrena, konpresioa egiteko estatistika horien arabera. Bi pauso hauen artean zuhaitz bitarra sortzen zuen. Bi aldiz prozesatu beharrak metodoa motela izatea dakar eta, honek, denbora errealeko aplikazioetarako erabilgarria ez izatea. Hori dela eta, praktikan Huffman kodeketa moldagarria edo dinamikoa erabiltzen da.
Hemen, konpresore eta deskonpresoreak zuhaitz bitar huts batekin hasten dira, eta bata konprimitzen eta bestea deskonprimitzen doan neurrian zuhaitza osatzen joango dira.
Metodo honek Huffman kodifikazioa denbora errealean aplikatzea ahalbideratzen du. Halabaina, errealitatean ez da Huffman kodifikazioa bere horretan erabiltzen. Beste kodifikatzeko metodo batzuek erabiltzen dute Huffman, beraien algoritmoen oinarritzat hartzen dutena.
Errendimendu maximoa
Huffman algoritmoa fitxategi bateko sinboloen agertzeko probabilitatean oinarritzen da konpresioa gauzatzeko. Hau oso baliagarria da, izan ere, beti daude beste batzuk baino gehiago erabiltzen diren hitzak. Ingelesez adibidez A, T eta E letrak dira gehien erabiltzen direnak eta errusieraz, berriz, O, E eta A.
Letra guztiek agertzeko probabilitate berdina duten kasuan Huffman algoritmoak ez du inolako eraginik izango, ez baitu konprimitzeko erabiltzen duen parametro berezirik izango. Honela, aurkako kasua aztertuz honako ondoriora iritsi ahal gara: Sinbolo guztiak agertzeko probabilitatearen gero eta zati handiago bat sinbolo gutxitan banatzean konpresioa gero eta handiagoa izango da.
Honek Huffman algoritmoa ezagututa zentzu handia dauka, izan ere, sinbolo asko izanda ere, gutxi batzuen artean banatzen bada agerpen probabilitate totala, sinbolo hauei oso kode motzak esleitu ahal izango zaie. Honek beste sinboloei luzera handiko kode bat esleitzea ekarriko du, baina hauek oso gutxi erabiltzen badira, erredendimendu aldetik askoz errentagarriagoa izango da gutxi batzuk kode luzeak izatea beste askok kode laburrak badituzte.
Aplikazioak
Huffman algoritmoaren konprimatzeko gaitasuna argi ikusi da. Baina, gaur egungo konpresio metodoak oso espezializatuak dira, hau da, nahiz eta oinarrizko konpresio metodo bat izan erreferentziatzat, bakoitzak bere aldaketak egiten ditu erabiliko den kasurako egokitu dadin.
Hau dela eta, Huffman algoritmoa konpresio formatu ezberdinetan erabiltzen da inglesez esaten den “back-end” moduan. Horien artean PKZIP eta multimedia codec ezberdinetan: JPEG eta MP3 bezalakoetan, adibidez.
Konpresio metodorik hoberena aukeratzea ez da erraza. Metodo bat oso azkarra izan daiteke, denbora errealerako ezin hobea izanda. Beste batek berriz, oso konpresio ona lor dezake, baina motela izan aldi berean. Honela, hiru ezaugarri definitzen dira konpresio metodo bat aztertzeko: konpresio abiadura, konpresio tasa eta memoriaren erabilera.
Erre (argipena)
Erre hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
Friedel Lutz
Alfred "Friedel" Lutz (Bad Vilbel, 1939ko urtarrilaren 21a - ibidem, 2023ko otsailaren 7a) alemaniar futbolaria izan zen.
Bere ibilbide gehiena Eintracht Frankfurt taldean atzelari gisa jokatu zuen, TSV 1860 München denboraldian izan ezik.
Hamabi partida jokatu zituen Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin eta 1966ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldunorde izan zen.
Acid rock
Acid rock (euskaraz rock azidoa) rock psikodelikoaren azpimultzo musikal bat da. Bere ezaugarri nagusiak gitarra elektriko solo luzeak, letra urriak eta bapatekotasun edo inprobisazio musikala dira. Azidoaren aurrizkia bere garaian azpigenero honetako musikari askok LSD droga hartu izanari zor dio. Azpigenero honetako talde eta musika nabarmenenak hauek dira: de The Doors, The Jimi Hendrix Experience, Pink Floyd, Iron Butterfly, Big Brother & The Holding Company, Cream, Vanilla Fudge, Jefferson Airplane, Ultimate Spinach, Black Sabbath, Blue Cheer, Quicksilver Messenger Service, The Great Society, Stone Garden eta The Grateful Dead.
1960ko hamarkadaren amaieraldera AEBetan sortu eta 1970eko hamarkadaren erdialderarte iraun zuen, orduan bi adarretan banatu zen: alde batetik heavy metala, eta bestetik rock progresiboa.
Levaré
Levaré Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Levaré udalerrian erroldatutako biztanleak 310 ziren. Familiak 132 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 172 etxebizitza zeuden, 134 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 166 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 134 etxebizitza nagusietatik 105 bere jabearen bizilekua ziren eta 29 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 97 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 56 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 174 ziren, horien artean 129 aktiboak ziren eta 45 inaktiboak ziren. 129 pertsona aktiboetatik 124 lanean zeuden (71 gizon eta 53 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 45 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Levaré udalerrian 134 unitate fiskal zeuden, 336 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.576 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Levaré udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.000 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
ETB 1
ETB 1 Euskal Telebistaren lehen katea da. Euskal Herri osoan ikus daiteke, eta osorik euskaraz emititzen du. 1982ko abenduaren 31n emititu zuen lehenengoz, euskararen normalizazioa helburu nagusi zuela. 1982tik, hainbat saio, telesaio, albistegi, eta lehiaketa eman dira ETB1en.
Euskal Telebistak Lurreko Telebista Digitalean (LTD) ETB 1 HD eta ETB 2 HD kanalak eskaintzeari ekin zion 2016ko abenduaren 21ean.
ETB 1en sustraiak E.T.B.-n aurki ditzakegu, EITB etxearen telebista zerbitzu bakarra zenean. 90ko hamarkadaren hasieratik aurrera, telebista kate honetan soilik euskal hizkuntza erabiltzen hasi zen. 1986an ordea, bigarren kate bat sortu zen EITB etxearen barnean, ETB 2, edukiak gaztelaniaz baino ez zituena ematen. Hala, garai hartan irratiekin gertatzen zen moduan (Euskadi Irratia eta Radio Euskadi) bi hizkuntzentzako eremua sortu zen telebista kateetan ere. ETB 1 eta ETB 2-k hasieran bi hizkuntzetan igortzen zuten haien programazioa, azkenik, bakoitzean hizkuntza bat gailendu eta bi kateak hizkuntzaren arabera erabat zatitu ziren arte. Egungo ereduaren arabera, ETB 1-k soilik euskaraz igortzen du eta ETB-2k gaztelania hutsean.
ETB 1ek euskara ikustarazteko eta sustatzeko saiakera ugari egin ditu eta egiten ari da, eskaintzen dituen eduki motetan ikus daitekeen bezala. Haren kate senideak ordea, ETB 2k, ez du euskararen aldeko jarrera hain nabarmena, izan ere, eskaintzen duen programazioa Espainiako beste telebista kateenaren antzekoa da, horregatik, bertako telebistekin lehian dabil. ETB 1ek eskaintzen digun eduki bereziak euskal kulturari lekua egiten dio, adibidez, bertsolaritza (Hitzetik Hortzera programaren bidez, adibidez), euskal pilota (ETB Kantxa) edo herri kirolak gaitzat dituzten programak igorriz. Euskal kulturgintzari, euskal idazle eta kantariei eta gure herriko zientzialariei ere lekua egiten die. Ildo beretik, ETB 3-ren sorkuntzaren aurretik, haurrentzako programazio zabala eduki zuen, Betizu bezalako programekin. Aipatzekoa da, kirol munduan egin diren lehiaketa handi eta garrantzitsuenak (ACB Liga edo Txapeldunen Liga) beti euskaraz igorri direla telebista honetan.
2016ko abenduaren 21etik ETB 1-ek bereizmen altuko bertsio bat du erabilgarri EAEn, ETB 1 HD izenekoa. Horrek, aurretik martxan zegoen ETB HD telebista-katea ordezkatu zuen, zeinetan ETB 1 eta ETB 2-ren arteko nahasketa bat igortzen zen.
Programazioa
ETB 1-ek haren historia luzean zehar mota askotako saioak ekoitzi eta igorri ditu, hainbat pelikula eta telesailekin batera. Jarraian dauden azpiataletan saio garrantzitsuenak edo hedapen handiena izan zutenak zerrendatuko dira.
Sautrela
2000. urtean abiarazi zuten Sautrela izeneko saioa bereziki garrantzitsua izan zen euskal telebistaren historian. Euskal kultura hizpide hartuz euskal idazle ugari elkarrizketatu baitzituen Hasier Etxeberria kazetari eta idazleak. 12 urtetan zehar etenaldirik gabe eta astero igorri zen saioa, harik eta 2012ko apirilaren 15ean programa berriak ekoizteari utzi zitzaion arte. Etxeberriak programa bakoitzean idazle bat elkarrizketatzen zuen, haren lan berri bat gaitzat hartuz, adibidez. Guztira, laurehun programa inguru sortu ziren eta gaur egun, 2004tik aurrerakoak ikusgai daude EITB Nahieran webgunean. Aipatzekoa da, 2013tik 2017ra beste hainbat programa sortu zituztela, Beñat Sarasola aurkezle eta elkarrizketatzaile zutela.
Azken urteetan sortu den Arte[faktua] saioa Sautrelaren jarraipen gisa defini daiteke, izan ere, antzeko edukiak eskaintzen ditu. Yolanda Mendiolak zuzenduriko saioak, besteak beste, idazleei elkarrizketak egiten dizkie, nobedadeen berri ematen du eta liburuen gomendioak ematen ditu, dena ere, modernitatearekin uztartuz.
Hitzetik Hortzera
Telebistaren saiorik zaharrenetakoa dugu hau, 1988ko abenduan izan baitzuen estreinako saioa eta gaur egun arte iraun baitu. Bertsolaritza hartu izan du beti gaitzat eta haren hedapen eta sustatzean izugarri lagundu du. Felix Irazustabarrena Bertsozale Elkarteko Hedapen taldeko arduraduna izan da saioan buru belarri aritu denetako bat, besteak beste, saioak landuko zituen gaiak zehazten eta kamerariak gidatzen. 1980ko hamarkadan izan zen bertsolaritzaren goratze hartan zeresan handia izan zuen Hitzetik Hortzerak, baliabide oso mugatuak zituen saio bat bazen ere, ikuslego zabalak eta eduki erakargarriek sendotasun handia eman baitzioten. Horregatik, bertsolaritzaren iraupenaren zutabeetako bat bezala hartu izan da.
Saio honek duen beste berezitasun bat urteetan zehar pairatu duen moldaketa da, azken urteetan internetera jauzi egin eta belaunaldi berrien inguruan programa mordoa sortu baitu, emakumeek bertsolaritzan egin duten lekua erreparatzeaz gain. Azken finean, "bertsolaritzaren ekosistema osoa" bildu du saio honek, 2018an bere zuzendari zen Eneritz Urkolak adierazi bezala.
Teknopolis
Zientziaren inguruan euskaraz egon den telebista saiorik garrantzitsuenetakoa da Teknopolis, garrantzitsuena ez bada. Elhuyar Fundazioak ekoitzitako saioa da, 1999an igortzen hasi zena Euskal Telebistan. Euskaraz zein gaztelaniaz eskaini da, ETB 1en eta ETB 2n, hurrenez hurren. Saioaren lehentasuna ikus-entzuleak zientziara hurbiltzea izan da, hartarako, zientzia modu entretenigarri eta erakargarrian ipiniz. Hala ere, helburu informatibo arras nabarmena ere bazuen, betiere, bertako zientzialari eta zentroei lehentasuna emanez. Saioak lehiaketak ere antolatzen zituen, argazki lehiaketak adibidez, hilabetero gai bat ipini eta irabazle bat izendatzen zuten, sari bat irabazi zezan.
Audientzia urtez urte
Estatu mailan 1992. urtean hasi ziren telebistako audientziak neurtzen. Beraz, data horretatik aurrerako datuak ditu Euskal Telebistak ere.
Puzieux (Mosela)
Puzieux Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 104 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (31 gizon eta 28 emakume) eta 8 langabezian zeuden (1 gizon eta 7 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Puzieux udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 155 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.337 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Puzieux udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leptophis ahaetulla
Leptophis ahaetulla Leptophis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
GAL (filma)
GAL 2006. urtean Miguel Courtoisek eginiko filma da. El Mundo TVk ekoiztua, El Lobo egin zuen talde berberak grabatu zuen.
Sinopsia
Espainiar kazetari bik, Manuel Mallo (José Garcia) eta Marta Castillo (Natalia Verbeke), ETAren aurkako gerra zikinarekin lotutako ustelkeria ikertzen ari dira. Lana Diario 16 egunkarirako egiten zuten baina, ikerketaren berri zabaldu zutenean, zuzendaria bota zuten. Berria argitaratzeko El Mundo egunkarian egingo dute.
Salmbach
Salmbach Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Cottens (Vaud)
Cottens Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Salmbach
Biztanleria
2007an Salmbach udalerrian erroldatutako biztanleak 586 ziren. Familiak 202 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 65 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 89 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: