cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paliera
Paliera (Pāḷi) antzinako indoariar hizkuntza da, jatorria Indiako iparraldean duena, eta budismoaren Theravada («zaharren bidea») errituan erabili ohi zena. Sanskritoarekin eta antzinako beste indoariar hizkuntzekin badu lotura, baina ezin da esan haien ondorengoa denik. Budak bere irakaspenak jakinarazteko sanskritoa erabili nahi izan ez zuenez gero, budismoak paliera ezagutarazi zuen. Horrela, K.a. III. mendean Indiatik Sri Lankara ahoz zabaldu ziren budismoaren erlijio-irakaspenak palieraz idatzi ziren K.a. I. mendean. Ondorengo mendeetan, Tripitaka budismoaren testu-bildumen bidez (sanskritoz, Tripiṭaka), Birmania, Thailandia, Kanbodia, Laos eta Vietnameraino zabaldu zen paliera. Indiako leku gehienetan XIV. mendean galdu zen, eta zenbait tokitan XVIII. mendea arte iraun zuen.
Dasia subcaerulea
Dasia subcaerulea Dasia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Tirpersdorf
Tirpersdorf Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Shusaku Tokita
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Grulla Morioka.
La Salut
La Salut (euskaraz "Osasuna" esan nahi du) Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen Grácia barrutiko auzo bat da. Turó del Carmel eta Turó de la Rovira muinoen artean kokatzen da. XIX. mendearen erdialdean Mare de Déu de la Salut elizaren inguruan eraikitzen hasi zen. Auzo hau batipat Antoni Gaudí arkitekto ospetsuaren Güell parkearen kokapen lekua izateagatik ezaguna da.
Festak
1864. urtetik aurrera La Salut auzoak irailaren 11ero auzoko jai nagusiak ospatu ohi ditu, Vila de Gràcia auzotik ezberdinduta.
Tomiyamichthys oni
Tomiyamichthys oni Tomiyamichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Givoletto
Givoletto Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Givolettok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Project X (1987ko filma)
Project X (euskaraz X Proiektua), 1987ko Jonathan Kaplan frantziar-estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko komedia film bat da. Matthew Broderick eta Helen Hunt aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Jimmy Garret (Matthew Broderick) pilotu gaztea kasik militarra den familia giroan bizi da, bere aita AEBetako Armadako goi kargu bat baita. Halere, hainbat zigor hauste burutu ondoren, "X Proiektua" deritzon programa militarrean parte hartzean bere lanbideari buruzko zalantzak sortuko zaizkio. Zeinu hizkuntza bidez komunikatzen den Virgil izeneko primatea konplexu militarrera ailegatzean Jimmyk lanarekiko duen portaera aldaraziko du.
Valavoire
Valavoire Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Valavoire udalerrian erroldatutako biztanleak 35 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 44 etxebizitza zeuden, 17 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 42 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 17 Etxebizitza nagusi guztiak euren jabeen bizileku ziren;2 etxek hitu gela zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 5 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 18 ziren, horien artean 10 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 10 pertsona aktiboetatik 9 lanean zeuden (6 gizon eta 3 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 8 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Valavoire udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Thomas Linley (aita)
Thomas Linley (Wells, 1733ko urtarrilaren 17a - Londres, 1795eko azaroaren 19a) ingeles musikaria izan zen.
Biografia
Thomas Linley Wells-en, Somerset konderrian jaio zen 1733ko urtarrilaren 17an. Musika ikasi zuen Bath-en, eta han ezarri zen kantu irakasle eta kontzertu- zuzendari gisa.
1774tik aurrera Londresko Drury Lane Antzokiako administrazioaz arduratu zen, bertan ekoizten ziren musika-piezen zati handi bat konposatu eta bilduz, baita madrigalak eta abestiak ere, ingeleseko konposizioen lehen postuetan zeudenak.
1795eko azaroaren 19an hil zen
Bizitza pertsonala
Mary Johnsonekin ezkondu zen, eta harekin hamabi seme-alaba izan zituen, horietako zazpi ibilbide eszenikoa edo musikala izan zuten:
Ohore
Ohore (latinezko honos, honoris hitzetik erakarria) ezagutzen den merezimenduari dagokion erakutsi ageria da. Banakakoa edo taldekakoa (familiakoa, eskolakoa, aberrikoa) izan daiteke, batzuetan ohore-kode konplexuak sortuz. Sentimendua unibertsala den arren, kodeak nahiko ezberdinak izan daitezke.
Samuel Johnsonek, A Dictionary of the English Language liburuan(1755), ohorea hainbat esanahi dituela definitu zuen, horietako lehena "arimaren noblezia, eskuzabaltasuna eta Zitalkeriaren mespretxua" izan zelarik. Ohore mota hau pertsona bertutetsu eta haren zintzotasunetik dator. Bestalde, Johnsonek ohorea "ospea" eta "fama" ren arteko erlazioan ere definitu zuen, "Maila- edo jaiotza-pribilegioak" eta "begirune" gisa, "Gizabanako bat sozialki kokatzen eta leheneratzeko eskubidea zehazten duen mota". Ohore hori ez da, sarritan, bikaintasun moral edo etikoaren eginkizuna, boterearen ondorioa baizik. Azkenik, sexualitateari dagokionez, ohoreari lotuta egon da, tradizionalki, "Kastitatea" edo "birjintasuna", edo gizon eta emakume ezkonduen kasuan, "Fideltasuna". Batzuek uste izan dute ohorea erretorika edo ekintza posibleen bilduma bat dela, kode bat baino gehiago.
Louis de Harismendy
Louis de Harismendy, (Bidarte, c. 1645 - Baiona, 1706ko uztailaren 10a) Louis XIV erregearen marinel, fragata kapitain eta kortsarioa izan zen.
Biografia
Louis de Harismendy Bidarten jaio zen 1645 inguruan. Michel de Harismendy eta Jeanne de Blampignonen semea zen. Baionan ezkondu zen Marie Lafourcade-rekin 1693ko irailaren 27an. Ezkontza-erregistroak garai hartan "erregearen fragatako kapitaina" zela adierazten du.
1675ko urrian agertzen da Bidarten erregistratuta, bere anaia Claude-rekin eta Miguelcho Lissarrague-rekin, Le Postillon pinaza kortsarioaren jabe gisa, Bétrico Detcheverry-ren agindupean armatua zebilena.1683an, Baionako La Conception terre-neuvier itxasontziaren jabea ere izan zen, gerrarako armatuta zegoena Kapitain izan zen 1687ra arte.
1689. urteko hasieran Bordeleko La Dissimulée fragata armatuaren agindua eman zioten.
Ibilbidea
Harismendia berehala bereiztu zen gertaera glorioso ugarirengatik. Dissimulée itsasontziaren agindu jaso zuenetik, Espainiar txalupa bat hartuko zuen, ondoren ontzi ingeles baten zama bidali zuen Ziburura. Catherine ontzi ingelesa harrapatu zuen, eta ondoren, 1690ean Succès eta Victoire ontziak ere bai.
Ziburuko Glorieux ontziaren agindua jaso zuen 1691ko irailaren 24ko erabaki batean gerra eta ondasunekin armatzeko. 1691ko irailaren eta 1692ko maiatzaren artean, bederatzi ontzi konfiskatu zituen.,.
Errege fragata komandante bihurtuta, Larraldeko Saubat-ek gidatzen zuen Favory ontziarekin batera komunean egiten, blokeoa kontrolatzen Danzig-eko l'Écluse harrapatzen dute.
1693ko ekainaren 30ean, eskuadra bat Baionatik atera zen. Hainbat fragata eta errege ontziek osatzen zuten: Favory (Louis de Harismendy), Aigle Arrano ( Joanes Zuhigaraitxipi, 400 tonako ontzia), Pelican ( Antoine d'Arcy de la Varenne) eta Prudent (400 tonakoa, Saint-Maloko itsasontzia, Jacques Gouin de Beauchêne-ren agindupean). Eskuadrak erregegandik jaso zuen misioa Groenlandia eta Spitsbergen aldera joateko, ingeles, holandar edo Hanburgoko bandera zuten ontzi guztiak guztiz erre edo hondoratuak izan beharko ziren. Uztailaren 28an gertu Spitsbergetik gertu zeuden eta abuztuaren 6an Favory eta Eagle ontborrokari ekin zioten Ours Badian (Sorgfjorden ere deitua) Holandako berrogei ontzire aurka Zazpi orduz borrokan aritu ondoren, bi ontziek gatazkaren lekua utzi zuten harrapatutako hamaika itsasontzirekin. Bere aldetik, Gouin de Beauchêne holandar bi txirula-ontzi hartu zituen, baita Varenne ere. Eraso horretan guztira etsaiaren 28 ontzi izan ziren ontziratu edo hondoratuak.
Rumoi suprefetura
Rumoi suprefetura (留萌振興局) Hokkaidoko mendebaldean dagoen suprefetura bat da. 2009ko erroldaren arabera 52.627 biztanle ditu. Rumoi da prefeturako hiriburua.
Louis de Harismendy
Ibilbidea
1693ko azaroaren 9an, Harismendy eta Suhigaraychipy-k Genoa-ko Notre-Dame des Carmes harrapatu zuten,.
Rumoi suprefetura
Geografia
Japoniako itsasoaren ertzean dago, Sapporo hiriburutik iparraldera dagoen kostalde luzea hartzen du. Hokkaidoko bigarren ibai luzeena den Teshio ibaia bertan itsasoratzen da.
Louis de Harismendy
Ibilbidea
1694ko apirilean, erregeak armatu zuen Favory izeneko fragataren agindua jaso zuen Baionan.
Rumoi suprefetura
Geografia
1990ean Shokanbetsu-Teuri-Yagishiri Parke Kuasi-Nazionala izendatu zen suprefeturako Mashike mendiak eta Teuri eta Yagishiri uharteak babesteko.
Louis de Harismendy
Ibilbidea
1694ko ekainean, Favory izeneko errege fragataren aginduan, Saint Clair kapitainaren eskuadran parte hartu zuen, eta bere misioa Ternuako Banku Handian bakailao arrantza merkataritza etetea izan zen.
La Bastide-Puylaurent
La Bastide-Puylaurent Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lozère departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Louis de Harismendy
Ibilbidea
1694ko irailean, Saint Clairren eskuadrak ingelesei eraso egin zien Forillon badian Ternuako ekialdeko kostaldean. Frantsesentzat fiasko bat izan zen. Aigle Arrano portuan ezkutatzen da. Tripulazioaren zati baten desertzioari aurre egin behar izan zion ingelesen baterien suaren pean. Harismendyren kapitainari leporatu zioten Arrano erreskatatu aurretik Favory itsasontzian desertoreei harrera egin ziela, eta luzaro itxaron zuela laguntzera joan baino lehenago.
La Bastide-Puylaurent
Biztanleria
2007an La Bastide-Puylaurent udalerrian erroldatutako biztanleak 172 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Louis de Harismendy
Ibilbidea
Baionan hil zen 1706ko uztailaren 10ean, eta heriotzaren erregistroan "erregearen flauta-ontziaren kapitain" gisa agertu zen.
La Bastide-Puylaurent
Etxebizitza
2007an 215 etxebizitza zeuden, 77 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 127 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 149 etxeak ziren eta 62 apartamentuak ziren. 77 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Louis de Harismendy
Oharrak
<references group=" Oharrak" />
Icterus wagleri
Icterus wagleri Icterus generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.
La Bastide-Puylaurent
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 110 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 33 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (38 gizon eta 33 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 33 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Bastide-Puylaurent udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 179 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.946 euro zen.
Les Moutiers-en-Retz
Les Moutiers-en-Retz bretainiako udalerria da. Administratiboki Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan dago, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
La Bastide-Puylaurent
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Les Moutiers-en-Retz
Biztanleria
2007an Les Moutiers-en-Retz udalerrian erroldatutako biztanleak 1.188 ziren. Familiak 540 ziren, horien artean 172 pertsona bakarrekoak ziren (73 bakarrik bizi ziren gizonak eta 99 bakarrik bizi ziren emakumeak), 213 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 118 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 37 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
La Bastide-Puylaurent
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 drogeria zen.
Les Moutiers-en-Retz
Etxebizitza
2007an 1.678 etxebizitza zeuden, 556 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1.109 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 1.616 etxeak ziren eta 40 apartamentuak ziren. 556 etxebizitza nagusietatik 448 bere jabearen bizilekua ziren, 96 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 46 etxek bi zituzten, 125 etxek hiru zituzten, 176 etxek lau zituzten eta 202 etxek bost zituzten. 408 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 308 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 208 etxetan bat baino gehiago zituzten.
La Bastide-Puylaurent
Ekonomia jarduerak
2000. urtean La Bastide-Puylaurent udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Les Moutiers-en-Retz
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
La Bastide-Puylaurent
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Les Moutiers-en-Retz
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 703 ziren, horien artean 440 aktiboak ziren eta 263 inaktiboak ziren. 440 pertsona aktiboetatik 395 lanean zeuden (201 gizon eta 194 emakume) eta 45 langabezian zeuden (20 gizon eta 25 emakume). 263 pertsona inaktiboetatik 169 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 57 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Moutiers-en-Retz udalerrian 638 unitate fiskal zeuden, 1.378,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.599 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 66 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 12 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 21 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 igeltseroak, 3 margolariak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 7 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arraindegi zen eta 1 arropa denda zen.
2000. urtean Les Moutiers-en-Retz udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 188 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Florencita-(Ce)
Florencita-(Ce) fosfato motako minerala da eta plumbogummite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Florencita-(Ce) fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.
Koipe
Koipeak hidrofoboak edo uretan disolbaezinak diren substantziei ematen zaien izen generikoa da. Nutrizioan, biologian eta kimikan, oro har, gantz-azidoen edozein ester dira eta, normalean, izaki bizidunetan edo elikagaietan daude presente. Termino hau askotan, triglizeridoei (glizerolezko ester hirukoitzei) erreferentzia egiteko erabiltzen da, zeinak landare-olioen eta animalien gantz-ehunaren osagai nagusiak diren. Are gehiago, termino hau bereziki, giro-tenperaturan solidoak edo erdi-solidoak diren triglizeridoei erreferentzia egiteko erabiltzen da, olioak alde batera utzita. Halere, termino hau orokorrean lipidoen sinonimo gisa erabiltzen da. Horrela, triglizeridoez gain, beste konposatu mota batzuk ere sartzen dira koipe terminoaren barruan, hala nola, mono eta diglizeridoak, fosfolipidoak (esaterako, lezitina), esterolak (hala nola, kolesterola), argizariak (adibidez, erle-argizaria), eta gantz-azido askeak.
Koipeek giza dietako hiru makronutriente talde nagusietako bat osatzen dute karbohidrato eta proteinekin batera, eta elikagai arrunten osagai nagusiak dira, hala nola, esnea, gurina eta sukaldeko olioak. Animalia askorentzat elikagai-energiaren iturri garrantzitsu dira eta izaki bizidun gehienetan funtzio garrantzitsuak dituzte egiturari eta metabolismoari dagokienez, energia metatzea, urarekiko erresistentzia eta isolamendu termikoa eskainiz. Orokorrean giza gorputzak beharrezko koipea beste elikagai-osagai batzuetatik sor dezake. Halere, badira giza gorputzak sortu ezin dituen eta dietan sartzea beharrezkoa diren funtsezko gantz-azido batzuk. Zehazki bi dira giza elikaduran funtsezkoak diren gantz-azidoak: azido alfa-linolenikoa (omega-3) eta azido linoleikoa (omega-6). Koipe dietetiko hauek gainera zapore eta aroma-osagai batzuen eta uretan disolbatzen ez diren bitaminen eramaileak dira.
Koipeen egitura eta koipe motak
Koipeak karbono, hidrogeno eta oxigenoz osatuta daude. Gantz-azidoek finkatzen dute koipeen oinarrizko egitura eta hauen arabera, koipeek ezaugarri ezberdinak dituzte. Berezitasun hauek karbono-loturen araberakoak izango dira, horrela, karbonoak lotura sinpleak, bikoitzak edo hirukoitzak izan ditzake. Bi karbono elkartzeko modu arruntena lotura sinplea da eta honi lotura asea deritzo. Beste kasuetan, ordea, lotura bikoitza edo hirukoitza aurki daiteke eta lotura asegabea izena hartzen du.
Koipe aseak
Lotura aseak dituzten gantzak dira. Hauek egonkorrak dira eta, beraz, solidoak izaten dira giro tenperaturan (20 °C). Horrelakoak aurki daitezke, esaterako, urdaian, seboan, kakao- edo kakahuete-gurinetan, etab. Koipe ase gehienak animalia-jatorrikoak dira, baina landare-jatorriko produktuek ere koipe ase ugari izan ditzakete. Horren adibide dira koko-olioa (% 92 koipe ase) eta palma-olioa (% 52 koipe ase).
Kate luzeko gantz-azidoez (8 karbono atomo baino gehiago) eratutako koipeek, hala nola, azido laurikoa, miristikoa eta palmitikoak, LDL lipoproteinei lotutako kolesterol-maila plasmatikoa handitzen dute. Hala ere, azido estearikoan oinarritutako koipe aseek eragin neutroa dute.
Koipe asegabeak
Lotura asegabeak dituztenak dira eta olio gisa ezagutzen dira. Likidoak izan ohi dira giro tenperaturan eta oro har, landare-jatorria dute. Horrelakoak dira, azido oleikoa, oliba-olioaren osagai nagusiena, eta azido linoleikoa, hazi-olioetan (ekilore-, arto-, soia-, koltza-olioan, etab.) aurkitzen dena. Koipe hauetan, zenbait karbono lotura bikoitzaren bidez lotuta daude euren artean. Lotura bikoitz bakarra badago, gantz-azido monoasegabeak izango dira (oliba-olioaren ohiko azido oleikoa kasu). Bestela, lotura bikoitz bi edo gehiago agertzen badira, gantz-azido poliasegabeak izango dira.
Koipe mota hau giza gorputzarentzat onuragarriena da eta koipe hauek lagungarriak izan daitezke odoleko kolesterol-maila orokorra murrizteko eta HDL-a areagotzeko.
Trans koipeak
Landare-olio asegabeen hidrogenazio industrialetik sortzen dira. Elikagaietan trans koipe asko aurki daitezke eta iturri nagusiak margarina, frijitzeko koipe komertzialak, koipe askoko labe-produktuak, kremaz betetako gailetak, koipe ugariko opilak, hanburgesak eta patata frijituak dira, besteak beste.
Naturan dauden koipe asegabeak (cis formakoak) baino askoz ere kaltegarriagoak dira, oso aterogenikoak baitira eta LDL lipoproteinen eta triglizeridoen maila handitzen lagun baitezakete, HDL lipoproteinen maila modu arriskutsuan jaitsiz.
Koipeen funtzioak
Koipeak kantitate egokietan beharrezkoak dira gure organismoak behar bezala funtziona dezan. Koipeek dituzten funtzioen artean, ondokoak azpimarra daitezke:
Nutrizioa
Elikagaietan koipeak egotea parametro garrantzitsua da ekonomiaren, kalitatearen, ezaugarri organoleptikoen eta nutrizio-ezaugarrien ikuspegitik. Hori dela eta, koipeen neurketa elikagaien analisi kimiko hurbilaren barruan kokatzen da, zeinetan, oro har, hezetasun, koipe, proteina eta errautsen edukia neurtzen den. Testuinguru horretan, koipeak aztertzeko parametroak honakoak izan daitezke: saponifikazio-indizea, azidotasun-indizea eta iodo-indizea.
Skalka nad Váhom
Skalka nad Váhom Eslovakiako udalerri bat da, Trenčíngo barrutian kokatuta. 8,68 km²ko azalera du eta 1173 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1208. urtekoa da.
Tomiyamichthys praealta
Tomiyamichthys praealta Tomiyamichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Sputnik 7
Sputnik 7 (Tyazheliy Sputnik izenaz ere ezagutua) Artizarrera espazio-zunda bat bidaltzeko lehenengo saiakera sobietarra izan zen.
Zundak 6.483 kg-ko pisua zuen, eta 1961eko otsailaren 4an jarri zen lurraren orbitan SL6/A-2-e jautigailu batean. Misioa plataforma orbital batez eta lehenengo Venera zunden antzeko zunda batez osatua zegoen. Molniya zuziri baten laugarren etapak zunda lurraren orbitatik atera behar zuen, Artizarraren norabiderantz bidaliz, baina ignizio sistemak huts egin zuen.
Apirilaren 29
Apirilaren 29a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hemeretzigarren eguna da, 120garrena bisurteetan. 246 egun falta dira urtea amaitzeko.
Synodus gibbsi
Synodus gibbsi Synodus generoko animalia da. Arrainen barruko Synodontidae familian sailkatzen da.
Alegria (argipena)
Euskal toponimian, Alegria edo Alegría (gazteleraz idatzia) ageri da zenbait tokitan:
Munduko tokiak:
Euskal herritar askoren deitura ere bada Alegria. Esate baterako:
Juazeiro do Piauí
Juazeiro do Piauí Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Inesu Emiko Takeoka
Inesu Emiko Takeoka (武岡 イネス 恵美子) Japoniako futbolaria da.
Shuho Miyashita
Shuho Miyashita (宮下 周歩, 1994ko urriaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Matsumoto Yamaga FC.
Montoneros
Montoneros edo Montoneroak Argentinako gerrilla-erakundea izan zen, 1969an mugimendu peronistatik sortua, erregimen militarren kontra borrokatzeko helburua zuena. Ezker peronistaren ordezkaritzat jo ohi da eta bere ekintza armatuak 1970 eta 1976 bitartean burutu zituen.
P. E. Aranburu lehendakari ohia bahitu eta hil zuten Montoneroek 1970ean, eta militarren gobernuaren kontra borrokan aritu ziren 1973 arte. 1974an Perónekin izandako tirabirak zirela eta, haren ideiak alde batera utzi zituzten, eta ezkutuko erakunde bihurtu ziren; baina M. E. Martinez de Perón aginpidean zegoela, eta Videla jeneralaren diktaduraren lehen urtean ere, aurrera jarraitu zuen Montoneroen borrokak. Mario Firmenich, Montoneroen buruzagiak, Brasilera ihes egin zuen. Brasiletik Argentinara bidali zuten 1984an, eta 1987an bizitza guztiko kartzela-zigorra eman zioten.
Saint-Sulpice-de-Royan
Saint-Sulpice-de-Royan Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Sulpice-de-Royan udalerrian erroldatutako biztanleak 2.735 ziren. Familiak 1.140 ziren, horien artean 264 pertsona bakarrekoak ziren (104 bakarrik bizi ziren gizonak eta 160 bakarrik bizi ziren emakumeak), 460 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 356 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 60 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.341 etxebizitza zeuden, 1.164 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 123 bigarren erresidentzia ziren eta 54 hutsik zeuden. 1.195 etxeak ziren eta 132 apartamentuak ziren. 1.164 etxebizitza nagusietatik 877 bere jabearen bizilekua ziren, 263 alokairuan okupaturik zeuden eta 24 doan lagata zeuden; 11 etxek gela bat zuten, 79 etxek bi zituzten, 156 etxek hiru zituzten, 360 etxek lau zituzten eta 558 etxek bost zituzten. 922 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 515 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 565 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Sulpice-de-Royan udalerrian 1.189 unitate fiskal zeuden, 2.808,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.642 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 205 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 6 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 16 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 66 eraikuntza enpresak ziren, 48 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 13 higiezinen enpresak ziren, 15 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 79 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 13 igeltseroak, 12 margolariak, 9 zurginak, 11 iturginak, 8 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 5 ile apaindegiak, 4 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 2 arraindegiak, 2 arropa dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 3 kirol-dendak eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Saint-Sulpice-de-Royan udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 825 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Iker Zabala
Iker Zabala Elizondo (Bermeo, 1979ko urtarrilaren 15a) traineru estropadetako arraunlari eta entrenatzailea da, Kontxako 8 Bandera eta 8 TKE Liga irabazi dituena, besteak beste.
Adeodato II.a
Adeodato II.a (Erroma, ? - † ibidem., 676ko ekainaren 17a) Eliza Katolikoaren 77. Aita Santua izan zen 672 eta 676 urteen bitartean. Bere agintaldian monotelismo borrokatu zuen.
Iker Zabala
Kirol ibilbidea
16 urte zituela hasi zen herriko Urdaibai Arraun Elkartean arraun egiten eta 2016 arte klubean izan zen, 2005-2006ko Castro Urdialesko egonaldia ezik. Ibilbide oparoa egin zuen, Kontxak eta Ligak irabaziz
Sellières
Sellières Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sellières udalerrian erroldatutako biztanleak 822 ziren. Familiak 374 ziren, horien artean 146 pertsona bakarrekoak ziren (75 bakarrik bizi ziren gizonak eta 71 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 83 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 37 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 477 etxebizitza zeuden, 381 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 52 hutsik zeuden. 351 etxeak ziren eta 124 apartamentuak ziren. 381 etxebizitza nagusietatik 248 bere jabearen bizilekua ziren, 117 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 28 etxek bi zituzten, 70 etxek hiru zituzten, 101 etxek lau zituzten eta 178 etxek bost zituzten. 236 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 183 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 136 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 510 ziren, horien artean 373 aktiboak ziren eta 137 inaktiboak ziren. 373 pertsona aktiboetatik 327 lanean zeuden (189 gizon eta 138 emakume) eta 46 langabezian zeuden (14 gizon eta 32 emakume). 137 pertsona inaktiboetatik 66 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 46 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sellières udalerrian 363 unitate fiskal zeuden, 777 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.641 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 54 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 22 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 5 igeltseroak, 2 zurginak, 1 argiketaria, 3 ile apaindegiak, 3 albaitariak eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 liburu denda zen, 3 drogeria eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Péronne-en-Mélantois
Biztanleria
2007an Péronne-en-Mélantois udalerrian erroldatutako biztanleak 869 ziren. Familiak 319 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 147 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 338 etxebizitza zeuden, 323 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 14 hutsik zeuden. 322 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 323 etxebizitza nagusietatik 272 bere jabearen bizilekua ziren, 49 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 20 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 216 etxek bost zituzten. 279 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 130 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 173 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 596 ziren, horien artean 450 aktiboak ziren eta 146 inaktiboak ziren. 450 pertsona aktiboetatik 427 lanean zeuden (223 gizon eta 204 emakume) eta 23 langabezian zeuden (13 gizon eta 10 emakume). 146 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 74 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Péronne-en-Mélantois udalerrian 311 unitate fiskal zeuden, 872,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.899 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Péronne-en-Mélantois udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gran Plaza (Sevillako metroa)
Gran Plaza (Plaza Handia, euskaraz) Sevillako metroaren geltokia da, Sevilla udalerrian dagoena, Gran Plaza, Eduardo Dato, Ciudad Jardín, Marqués de Pickman eta Cruz de Campo hiribideak aurrean dago.
Geltokia 2009ko apirilaren 2an ireki zen.
Espainiako Gerra Zibila
Espainiako Gerra Zibila 1936. eta 1939. urteen artean Espainian, Hego Euskal Herria barne, jazotako gerra izan zen. Espainiako armadako militar batzuek Bigarren Errepublikako gobernu demokratikoaren aurka eginiko estatu kolpe batez hasi zen. Gerra hartako aldeek Altxamendu Nazionala, matxinada faxista, Gerra Nazional-Iraultzailea, Herrialdearen Askapen-Gurutzada ere deitu izan diote.
Haren sorburua izan zen Espainiako eskuindarrek ez zutela onartu ezker alderdien Fronte Popularrak, 1936ko otsailaren 16ko hauteskunde orokorren bidez, Espainiako agintea eskuratu izana. Uztailaren 17an eta 18an, Espainiako armadaren zati handi batek estatu kolpea jo zuen Errepublikaren gobernuaren aurka eta, porrot egin zuenez, herrialdea bitan zatitu zen. Hurrengo hiru urteetan, milioi erdi bat gizabanako hil ziren: guda zelaian 300.000 eta errepresioaren ondorioz, 200.000. Guda zelaietatik at gertatutako hilketa horietatik, 50.000 errepublikanoen kontrolpeko eremuan izan ziren (gerra zibilaren lehen bost hilabeteetan izan zen kontrolik gabeko garaian, gehienak) eta gainerako 150.000ak frankistek kontrolatutako eremuan gertatu ziren. Errepublikako agintariek, beren kontrolpeko eremuan, hilketa horiek gerarazteko ahalegin handiak egin zituzten; agintari frankisten aldetik, berriz, aurkariak eta balizko aurkariak hiltzea beren gobernua sendotzeko erabilitako estrategia izan zen. Gerraren ondoren, Francisco Franco jeneralak bereganatu zituen estatuko aginpide guztiak, Caudillo titulua hartuta.
Gerra hark Hego Euskal Herria ere zatitu zuen. Alde batetik, eusko abertzaleak eta ezkerreko alderdiak errepublikaren alde agertu ziren. Bestetik, Alderdi Karlistak, Euskal Herriko zenbait gunetan oso indartsua zenak, eskuindarren alde jo eta berehala Nafarroa eta Araba gehiena eskuindarren ondoan lerrokatu ziren. Bizkaian, Gipuzkoan eta Arabako zati txiki batean, EAJk gidatuta, Eusko Jaurlaritza eratu zen. Urtebete geroago, Mola jeneralaren indarrek militarki okupatu zuten Hegoalde osoa. Euskal Herrian, gerra hartako gertaera ezagunena Gernikako bonbardaketa izan zen. Gernika foruen ikur garrantzitsua izateak eta Picassoren Gernika margolanak eman diote ospea bonbardaketa hari.
Gerraren ondoren, Bizkaia eta Gipuzkoa "probintzia traidoreak" (provincias traidoras) izendatu zituen Francok eta ordu arte izan zuten ekonomia ituna kendu zien; Arabak eta Nafarroak, ordea, mantendu egin zuten.
Espainia XIX. mendeko zurrunbiloan
XIX. mendea oso mende gatazkatsua izan zen Espainian. Espainiako gobernua aldatzeko gogoa zuten liberalek askotan talka egin zuten kontserbadoreekin, erreformarik ez egitea nahi zutenak. Liberal batzuek, 1812ko Espainiako Konstituzioarekin hasitako tradizioa jarraiki, Espainiako monarkiaren boterea mugatu eta estatu liberal bat ezarri nahi izan zuten. 1812ko erreformek ez zuten aurrera egin, eta Fernando VII.ak Riegok ezarritako Hirurteko Liberala amaitutzat eman zuen. 1814 eta 1874 bitartean hamabi kolpe arrakastatsu eman ziren. 1850eko hamarkadara arte Espainiako ekonomia nekazaritzan oinarritzen zen. Ez zegoen ia industria burgesiak ez klase-komertzialik. Lurjabeen oligarkia oso boteretsua zen, latifundio oso handietan oinarritzen zen sistema babesten zuen pertsona talde oso murritza zegoen, botere-postuak betetzen zutenak, hain zuzen ere. Euskal Herrian zein Katalunian, gainera, bi Karlistaldi izan ziren garai honetan.
1868an emandako altxamenduek Elisabet II.a Espainiakoaren erregealdiarekin amaitu zuten, Borboi etxekoa. Bi faktore garrantzitsu egon ziren altxamendu honen atzean: alde batetik hiritar-matxinadak eta, bestetik, Joan Primek gidatutako klase-ertaineko militarren mugimendu liberala, monarkiaren ultra-kontserbadurismoaren aurka. 1873an, Elisabel II.a ordezkatzera iritsi zen Amadeo I.a Savoiakoak abdikatu zuen, presio politiko handia zela eta, eta Espainiako Lehen Errepublika eratu zen. 1874an Borboien errestaurazioa etorri zen, baina karlistak zein anarkistak monarkiaren oposizio bezala agertu ziren. Alejandro Lerrouxek, Espainiako Alderdi Erradikalaren buruak, errepublikazaletasuna aurrera ekarri zuen Katalunian, non pobrezia nabarmena zen.
XIX. mendetik Espainiako Gerra Zibilera hedatzen den tartean ohiko bilakatu ziren militarren adierazpenak eta kolpeak: denbora tarte honetan 52 aldiz gertatu ziren horrelakoak Espainian, militarren gai politikoetan parte hartzen zuten grinaren erakusle. XIX. mendean iraultza burgesa gertatuko ote zen zen kezka, eta XX. mendean kezka iraultza sozialagatik zen. Baldomero Espartero jeneralaren erregentzia, Ramón María Narváezen gobernu moderatua, Joan Prim jeneralak gidatu zuen 1868ko Iraultza edo ondoren aipatuko dugun Primo de Riveraren diktadura honen adibide dira.
Alfontso XIII.aren erregealdia
1874tik 1923ra arte iraun zuen borboitarren berrezarkuntzak baimendu zuen oligarkiek euren pribilegioak mantentzeko kontsentsu bat aurkitzea. Garai horretan gertatzen ari zen industrializazioaren ondorioz sortutako langile eta burgesia txiki klaseentzat, ordea, bazterketa ekarri zuen turnismo horrek. Korronte sozialista, komunista eta anarkistak indartu ziren XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, baina ez zuten panorama politikoan boterera iristeko aukerarik. Bartzelonako Aste Tragikoa, 1909an, horren adibide ere bada. Aldi berean, mugimendu abertzaleak sortu ziren Euskal Herrian zein Katalunian. 1923tik 1930era Primo de Riveraren diktadurak egoera okertu zuen: burgesiak eta aristokraziak, Alfontso XIII.aren babesarekin, ofentsiba abiatu zuten, adibidez pistolerismoarekin. Nukleo industrialetan grebak eta mobilizazioak biderkatu ziren, eta erreakzioa ere gogorra izan zen. Tentsio egoera horretan, 1930ean Primo de Rivera Parisera joan zen, deserrira. 1931n monarkak bide bera hartu zuen, Espainiako Bigarren Errepublikaren proklamazioarekin.
Alfontso XIII.aren Espainiak, baina baita ondoren sortuko den Errepublikak iraganeko arazoak jaso zituen: Andaluzia, Gaztela-Mantxa eta Extremadurako latifundismoa; industrializazioaren ondorioz planifikaziorik gabe hazitako hiriak; diferentzia handiak Asturias, Bilbo Handi industrializatu eta Kataluniako langile antolaketaren eta nekazal-inguruetako antolaketaren artean; nazionalismoen sorrera periferiatan; Industria Iraultzarik ez ematea Gaztelan eta, amaitzeko erlijioaren inguruko gatazkak, Eliza Katolikoa argiki lerratu zelako klase agintariekin.
Errepublikaren proklamazioa eta hasiera
1930eko urtarrilean Miguel Primo de Riverak ezarritako diktaduraren porrota onartu eta dimisioa aurkeztu zuen. Alfontso XIII.ak, orduan, Dámaso Berenguer izendatu zuen gobernuko presidente, baina horrek ez zuen monarkiak nahi zuen «normaltasun konstituzionala» berreskuratzea lortu (garai horri «Dictablanda» deitzen zaio, gaztelaniazko hitz jokoa eginez: diktadura hitzeko dura —"gogorra"— eta blanda —"biguna"— bukaerez) eta 1931ko otsailean Juan Bautista Aznar almiranteak hartu zuen presidente kargua, apirilaren 12an udal hauteskundeak deituz. Hauteskundeak 1930eko Donostiako Ituna sinatu zuten indar errepublikazale-sozialistek irabazi zituzten, eta apirilaren 14an Alfontso XIII.ak erbesterako bidea hartu zuen, Guardia Zibilak eta Armadak ezin zutelako errepublikaren aldeko manifestazio jendetsuak geratzerik ziurtatu. Madrilen errepublikazale-sozialistek osatutako «batzorde iraultzaileak» errepublika aldarrikatu zuen eta Niceto Alcalá-Zamorak osatutako behin-behineko gobernuak boterea eskuratu zuen. Ezaguna da aurreko egunean, apirilaren 13an, Eibarren errepublika aldarrikatu zela, aldarria egin zuen lehen instituzioa izanik. Sahagún eta Jacak jarraitu zioten, baina 13an egin zuten udalerri bakarrak izan ziren.
Espainiako Bigarren Errepublikaren lehen biurtekoan 1931ko Espainiako Konstituzioa onartu zen ( osoa Wikitekan). Manuel Azañako zuzendutako ezkerreko errepublikazale eta sozialistek gobernuak behin-behineko gobernuak hasitako erreforma ekonomiko, sozial, politiko eta kulturalekin jarraitu zuen. Partido Republicano Radicaleko kideek ez zuten parte hartu gobernu horretan, sozialistek parte hartzearen aurka baitzeuden. Espainiako Errepublikako presidentea Niceto Alcalá Zamora izan zen garai horretan.
Azañaren gobernuak ezarritako hainbat erreformek erresistentzia handia izan zuten botere faktikoen aldetik: lurjabeak, enpresari handiak, finantziari eta enpresariak, Eliza katolikoa eta hainbat orden erlijiosok, erregezaleek eta "afrikar" militarismoak oposizioa egin zioten. Azkenhonek José Sanjurjorekin Sanjurjada izeneko estatu-kolpe saiakera eginzuen, 1932ko abuztuan. Baina, aldi berean, kontrako norabidean mugitzen zen mugimendu iraultzaile handia ere izan zen, batez ere anarkismoaren aldetik. CNTk eta FAIk uste zuten Errepublikak «burgesiaren ordena» ordezkatzen zuela, eta Diktadura eta Monarkiarekin ez zela oso ezberdina; bere aurka hasi ziren «komunismo libertarioa» ezartzen saiatzeko, 1933ko urtarrila eta abenduan eman ziren altxamendu anarkistekin. Errepresio gogorra jaso zuten altxamendu hauek.
Biurteko atzerakoia
Azañak gidatutako koalizioa desegin zen eta 1933ko azaroan hauteskundeak deitu ziren berriro. CEDA eskuma katlikoak eta Alejandro Lerrouxen Partido Republicano Radicalek irabazi zituzten hauteskunde horiek. Lehen aldiz emakumeek botorako eskubidea izan zuten. Gobernu berriak aurreko bi urteetako erreformak "zuzentzeko" helburua hartu zuen, baina ez deusezteko; helburua Errepublikaren alde eskuin "akzidentalista" jartzea zen, hau da, monarkiazale irekia ez zena. CEDAk zein Partido Agrariok ordezkatzen zuten ikuspuntu hori.
Fronte Popularraren gobernua
1936ko otsailaren 16an, hauteskundeak egin ziren eta Fronte Popularra, ezkerreko alderdiek (tartean Eusko Abertzale Ekintza) osatutako koalizioa nagusitu zen. Horren ostean, Emilio Mola jeneralak egitasmo zehatz bat prestatu zuen gobernuaz jabetzeko, eta Fronte Popularraren eskuinaldera zeuden talde guztiak, Euzko Alderdi Jeltzalea izan ezik, bildu zituen bere inguruan. Konspirazioaren buru José Sanjurjo jenerala izatekoa zen, Portugalen erbesteratua zegoena. Molaren egitasmoak armada buruzagitzako gehienak zituen aldeko, brigadako jeneral gutxi batzuk, dibisioko jeneral asko, eta ofizial ugari. Konspirazioaren helburua gobernua botatzea baino ez zen hasieran, eta mezu politiko zehatzik ez zuen, haren alde ahalik eta indar gehienak biltzearren. Alabaina, Manuel Goded jenerala izan ezik, armadako beste buruzagiak eta polizia buruak edo zalantzan egon ziren edo errepublikaren alde iraun zuten.
Estatu-kolpea
Estatu-kolpea uztailaren 18rako pentsatuta zegoen, baina egun eta erdi aurreratu zen, halabeharrez, eta 1936ko uztailaren 17an hasi zen Marokoko Protektoratu Espainiarrean, jeneral buruzagirik gabe. Hilaren 18an, Franco jenerala, garai hartan Kanarietako komandante nagusia zena, errepublikaren kontra altxatu zen. Aldi berean, Gonzalo Queipo de Llanok armadako buruzagi kargutik kendu zuen Villa-Abrile jenerala Sevillan. Errebelatuek, Marokotik presaka etorritako oste batzuen laguntzarekin, Cádiz eta Algeciras hartu zituzten. Itsas armadako ofizialek matxinadaren alde egin zuten, baina marinelek gerra ontziez jabetu eta errepublikaren alde jarraitu zuten. Marokoko armada bakarrik eta bereiz geratu zen, eta Iberiar Penintsulako matxinatuei laguntzeko aireko zubi ahul bat besterik ez zuen, oso hegazkin gutxirekin. Madrilen errepublikaren aurka altxatu ziren militarrek ez zuten beren helburua lortu. Aldiz, Asturias, Bizkaian, Gipuzkoan eta Katalunian izan ezik, militarren matxinadak arrakasta izan zuen penintsulako iparralde guztian.
Operazio militarrak
[[Fitxategi:Guerra Civil Española.svg|thumb|350px|Espainiako Gerra Zibilaren (1936–1939) mapa orokorra.
{{legend|#C5B358|Hasierako Eremu Nazionala – 1936ko uztaila}} {{legend|#BDB76B|Nazionalen aurrerabidea 1936ko iraila arte}} {{legend|#C2B280|Nazionalen aurrerabidea 1937ko urria arte}} {{legend|#E68FAC|Nazionalen aurrerabidea 1938ko azaroa arte}} {{legend|#F4C2C2|Nazionalen aurrerabidea 1939ko otsaila arte}} {{legend|#FBCCE7|Errepublikaren kontrolpeko azken eremua}} Nazionalen gune nagusiak Errepublikazaleen gune nagusiak
Yangon
Yangon edo Rangun (ရန်ကုန်) Myanmarko hegoaldeko hiria da, herrialdeko handiena, eta Yangon estatuko hiriburua. Hlaing ibaiaren ertzean dago, Martabango golkoaren iparraldean. Myanmarko hiriburua izan zen, 2006an Naypyidawek ordeztu zuen arte. 2014an 4.728.524 biztanle zituen.
Klima
Klima montzonikoa du (Am Köppen klima sailkapenaren arabera).
Espainiako Gerra Zibila
Operazio militarrak
]]