cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2019ko apirileko Espainiako hauteskunde orokorrak
Parte-hartzea
Hego Euskal Herrian aspaldian izan zen parte-hartzerik altuena egon zen, izan ere, arratsaldeko 18:00etan euskotarren %59.87ak jada hautetsontziren batean botata zuen haren bozka. Igoera zortzi puntukoa izan zen aurreko hauteskunde orokorrekin alderatuz gero. Datuak euskal probintziaka aztertuz gero, seietan parte-hartze daturik onena zuen probintzia Bizkaia zen, %62.33koa, bigarren postuan Nafarroa (%60.97), harengandik hurbil Gipuzkoa (%59.91), eta azkenik Araba (%51.8), azken honetan ere egon zen igoerarik apalena. Kataluniari zegokionean ordea, parte-hartze horren aldaketa are nabarmenagoa izan zen, bertan seietarako biztanleriaren %64.17ak bozka emana baitzuen, aurreko hauteskunde orokorrekin alderatuta, %18ko igoera beraz. Parte-hartzearen igoerarik nabarmenena, Kataluniaren kasuan, giro independentistako herrietan jazo zen, besteak beste, Lleidako probintzian eta Gironakoan. Azken honen hiriburuan, Gironan, igoera hogei puntukoa zen seietarako.
Arras aipagarria da, betiere seietako datuen arabera, Hego Euskal Herriko barnealdeko herrietan erregistratu zen parte-hartzearen igoera. Gipuzkoan, Urola Kosta, Debabarrena, Debagoiena, Tolosaldea eta Goierriko eskualdetan igo zen gehien parte-hartzea. Bizkaian berriz, Lea-Artibain eta probintziaren erdialdeko udalerrietan nabaritu zen gehien igoera. Nafarroan bestalde, Iruñeko merindadeko iparraldeko herrietan, nahiz eta beste merindadeetako herri ugarietan ere igoera nabarmenak egon. Arabako datuei erreparatuz gero, igoerak ez ziren hain ikusgarriak izan, seietako datuen arabera behintzat.
Emaitzak
Hurrenez hurren, Diputatuen Kongresukoak eta Senatukoak.
Diputatuen Kongresua
Espainiako Barne Arazoetarako Ministerioaren arabera, 2019ko Espainiako hauteskunde orokorren emaitzak azpikoak dira, betiere, Diputatuen Kongresuari dagozkienak. Aipatzekoa da zenbait alderdi, eserlekurik lortu ez dituztenak, ez direla ageri. Boto zuriak emandakoen %0.76a izan ziren eta nuluak %1.04a. Iturria: Espainiako Barne Arazoetarako Ministerioa, emaitza hauek botoen kontaketa %99.99an zegoenekoak dira.
Hego Euskal Herrian
Hauteskunde hauetan Euskal Herriko lau probintziek hartu zuten parte; Gipuzkoa, Bizkaia, Araba eta Nafarroak, hain zuzen. Garaiko banaketa politikoari kasu eginez, bi autonomia erkidego osatzen zituzten, EAE eta Nafarroako Foru Erkidegoa, bakoitzak eserleku batzuk zituelarik. Zehazki, EAEan 18 eserleku banatzen ziren (zortzi Bizkaian, sei Gipuzkoan eta lau Araban) eta Nafarroan beste 5 gehiago.
Hauteskunde hauetan, Hego Euskal Herriko garailea EAJ izan zen, sei eserleku bereganatuta, bigarren postuan Alderdi Sozialista geratu zen beste hainbeste eserlekurekin. Hauen ondoren, eserleku gehien jazo zituztenak Ahal Dugu, EH Bildu eta Nafarroak Batzen Du izan ziren, hurrenez hurren bost, lau eta bi eserleku eskuratuaz. Beraz, historian lehen aldiz Alderdi Popularra Hego Euskal Herritik at geratu zen eta Espainiar eskuinak soilik bi eserleku menderatu zituen, biak ere Nafarroan. * Alderdi Popularra (PP) Nafarroak Batzen Du koalizioaren barnean aurkeztu zen Nafar Herriaren Batasuna (UPN) eta Herritarrak (C's) alderdiekin batera. Ber. laburdurak alderdi berria dela adierazi nahi du eta beraz, aurreko hauteskundeetako daturik ez duela alderaketak egiteko.
Senatua
Espainiako Senatuari dagokionean, ohi den moduan, emaitzak arras desberdinak dira. PSOEk era argian irabazi zuen senatuan, izan ere, gehiengo absolutua bereganatzeko besteko babesa eskuratu zuen. Euskal alderdiei zegokienean, EAJk eta Nafarroak Batzen Du alderdiek kongresuan baino ordezkaritza zabalagoa eskuratu zuten, EH Bilduk ordea, murritzagoa. Aipatu beharra dago autonomia erkidego orok senatari bat gehiago izendatzeko eskubidea duela eta beste bat gehiago milioi bat biztanleko. Hau da, Andaluziako, Kataluniako eta Madrilgo autonomia erkidegoek gehitzen dituzte senatari gehien, biztanle kopuru altuarengatik. Hala ere, EAEk 3 senatari gehitzeko eskubidea du eta Nafarroako Foru Erkidegoak bat gehiago gehitu dezake.
Concepcióngo katedrala
Concepcióngo katedrala (gaztelaniaz Catedral de la Santísima Concepción) Txileko Concepción hiriko katedral garrantzitsuena da.
José Macián
José Macián Pérez (Murtzia, 1905 - Tarragona, ) espainiar abokatu eta politikaria izan zen.
Primo de Riveraren diktaduran Batasun Aberkoiaren eta Espainiako Bigarren Errepublikan Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioaren kidea izan zen.
Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuen eta errepublikanoek preso hartu zuten. Gerra ondoren, FET y de las JONSen sartu eta zenbait kargu izan zituen. 1960an, Bizkaiko gobernadore zibila zela, Sabin Etxea suntsitzea agindu zuen.
Montmacq
Montmacq Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montmacq udalerrian erroldatutako biztanleak 1.128 ziren. Familiak 472 ziren, horien artean 90 pertsona bakarrekoak ziren (45 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 189 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 164 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 493 etxebizitza zeuden, 467 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 487 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 467 etxebizitza nagusietatik 430 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 65 etxek hiru zituzten, 144 etxek lau zituzten eta 245 etxek bost zituzten. 401 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 201 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 231 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 746 ziren, horien artean 529 aktiboak ziren eta 217 inaktiboak ziren. 529 pertsona aktiboetatik 484 lanean zeuden (248 gizon eta 236 emakume) eta 45 langabezian zeuden (24 gizon eta 21 emakume). 217 pertsona inaktiboetatik 86 erretiraturik zeuden, 57 ikasten zeuden eta 74 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montmacq udalerrian 453 unitate fiskal zeuden, 1.129,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.669 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
William F. Lamb
William Frederick Lamb (1883ko azaroaren 21a - 1952ko irailaren 8a) arkitekto estatubatuarra izan zen, Empire State Buildingen diseinatzaile nagusia izandakoa. Columbia Unibertsitateko Arkitektura Eskolan eta Parisko Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen, Art Deco estiloko eskala handiko arkitekturarekin interesa zuelako. Carrère & Hastings enpresan sartu zen 1911an eta 1925. urtean Shreve & Lamb konpainia sortu zuen, Richmond Shreve arkitektoarekin batera. Lau urte geroago, Arthur Loomis Harmonekin zabalduko zen, Data horretatik aurrera deitzeko, Shreve, Lamb & Harmon. William Frederick Lamb-ek nazio eta nazioarte mailan hainbat bereizketa eta sari lortu zituen.
Branges
Branges Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Branges udalerrian erroldatutako biztanleak 2.319 ziren. Familiak 992 ziren, horien artean 255 pertsona bakarrekoak ziren (102 bakarrik bizi ziren gizonak eta 153 bakarrik bizi ziren emakumeak), 405 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 294 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 38 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Pekin (Ipar Dakota)
Pekin Ipar Dakotako hiri bat da. Nelson konderrian kokatua dago. 2010ean 70 biztanle zituen, 0.65 kilometro koadrotan banatuta.
Branges
Etxebizitza
2007an 1.162 etxebizitza zeuden, 1.011 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 97 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 1.086 etxeak ziren eta 72 apartamentuak ziren. 1.011 etxebizitza nagusietatik 743 bere jabearen bizilekua ziren, 253 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 39 etxek bi zituzten, 166 etxek hiru zituzten, 333 etxek lau zituzten eta 470 etxek bost zituzten. 886 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 438 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 470 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.415 ziren, horien artean 1.046 aktiboak ziren eta 369 inaktiboak ziren. 1.046 pertsona aktiboetatik 971 lanean zeuden (537 gizon eta 434 emakume) eta 75 langabezian zeuden (24 gizon eta 51 emakume). 369 pertsona inaktiboetatik 160 erretiraturik zeuden, 94 ikasten zeuden eta 115 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Mingranondo
Mingranondoa (Punica granatum) Lythraceae familiako fruitu arbola hosto-erorkorra da. Zurtoin bihurritua eta arantzatsua dauka, azal leuna, adaburu globularra eta lore gorriak. Haren fruitua mingrana edo granada da. Goiztiarrak dira eta bakarka edo binaka hazten dira.
Branges
Diru sarrerak
2009an Branges udalerrian 1.039 unitate fiskal zeuden, 2.404 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.140 euro zen.
NGC 4597
NGC 4597 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Branges
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 105 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 7 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 31 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 22 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 4 margolariak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 bitxi-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Branges udalerrian 55 nekazaritza-ustiategi zeuden, 924 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chaetostoma anale
Chaetostoma anale Chaetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Fréchet-Aure
Biztanleria
2007an Fréchet-Aure udalerrian erroldatutako biztanleak 13 ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 17 etxebizitza zeuden, 6 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 15 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 6 Etxebizitza nagusi guztiak euren jabeen bizileku ziren;1ek lau gela zituen eta 5 etxek bost zituzten. 0 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 7 ziren, horien artean 5 aktiboak ziren eta 2 inaktiboak ziren. 5 pertsona aktiboak lanean(4 gizon eta 1 emakume) zeuden.. 2 Pertona inaktibo guztiak erretiraturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lola Iturbe
Espainiako CNT - Confederación Nacional del Trabajo (Lanaren Konfederazio Nazionala) sindikatuko militantea izan zen eta Mujeres Libres (Emakume Askeak) erakunde libertarioaren sortzaileetako bat. Horrez gain, Espainiako 1936ko Iraultza Sozialean eta Frantziako nazien aurkako Barne Erresistentzian gogotsu parte hartu zuen.
Lehen urteak
Zazpi urteren ostean, Lolak beste ama bat zuela ez zekielarik, Micaela bere bila itzuli zen Cerdàra eta Bartzelonara eraman zuen bueltan. Han Posenti burges alargunaren eta haren alabaren etxean bizitzen jarri ziren. Alabak Micaela eta Lolaren etengabeko zaintza beharra zuen, asma arazoak zituelako, eta sukaldari ere aritu zen bertan. Bizitza berri honetara egokitzea ez zen erraza izan, herri txikian zuen askatasunetik hiriko bizitzaren murrizketetara igaro baitzen. Aurrerago, Posentiren negozioak porrot egin ondoren, Lolaren amak pentsio txiki bat ireki zuen Rossic kalean. Bederatzi urterekin hasi zen jostun lanetan, eta eskola utzi behar izan zuen.
Pentsio hartan langile klaseko jendea ibiltzen zen, ideia berritzaileak zituztenak, garai hartako gizarte-testuinguruan hain ohikoa zen asaldura sozialaren berezko ezaugarri guztien eraginpean zeuden lagunak; pentsio hori eskola libertario moduko bat izan zen Lolarentzat. Han ezagutu zituen Lolak ideia berriak, bere garaiko errealitate sozialarekin harremanetan jarriz.
Militantzia libertarioa
Juan Manenten eraginez, Lanaren Konfederazio Nazionalaren jantzigintza alorrean afiliatu zen. Mugimendu libertarioaren jardueretan parte hartu zuen berehala, eta bereziki presoei laguntzeaz arduratu zen.
1919-1922 urteetan, Germen Taldeko emakume aktibo bakarra izan zen. Faustino Vidal ezagutu zuen, eta harekin bere alaba Aurora izan zuen 1923an. Vidal, baina, tuberkulosiak jota hil zen 1924an, eta Juan Manuel Molina Herrero, Juanel (1901-1984), militante libertarioarekin elkartu zen. Harekin bigarren umea, Helenio, izan zuen 1926 hasieran. Urte berean, Juanelek erbestera joan behar izan zuen, eta, harekin batera, familia osoa Parisera joan zen. Azaroan Parisen ziren. Han lana lortu zuten, baina Juanelek bere militantzia arduretan segitu zuen eta espetxean eman beharko zituen tarte batzuk. Ondoren, Belgikan izan ziren. Han, Durruti, Ascaso eta beste batzuekin La Voz Libertaria (Ahots libertarioa) argitaratu zuten eta Defentsa Batzorde Anarkista osatu zuten.
Lola Bartzelonara itzuli zen Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu ondoren, eta, Juanelekin, Tierra y Libertad egunkaria zuzendu zuen, Federazio Anarkista Iberiarraren hedabidea. Hainbat mitinetan parte hartu zuen, inoiz Durruti eta Francisco Ascasorekin, baita 1933ko eta 1934ko matxinada libertarioetan ere.
Mujeres Libres
Kataluniako lehen feministek, hala nola, Teresa Claramuntek eta Soledad Gustavok, irekitako bideari jarraituz, Lola Iturbe, 1934an, Mujeres Libres (Emakume Askeak) mugimendu feminista libertarioaren sortzaileetako bat izan zen.
Mujeres Libres aldizkarian administratzaile ardura hartu zuen, eta Kiralina ezizenarekin hainbat artikulu idatzi zituen. Casal de la Dona Treballadoraren (Emakume Langilearen Etxea) sorreran parte hartu zuen eta baita Mujeres Libres erakundeak prostituzioa utzi nahi zuten emakumeei laguntza emateko helburuaz bultzaturiko Liberatorioen proiektuan ere.
1936ko Espainiako Gerra
1936ko uztailean, kolpe frankistaren garaian, Solidaridad Obrera (Langileen Elkartasuna) Kataluniako CNTren egunkari enblematikoaren erredakzioan parte hartu zuen.
Espainiako Gerra Zibilean hainbat ardura hartu zituen: kanpaina-ospitaleetan parte hartu zuen, Milizia Antifaxistako kidea izan zen, eta, kazetari gisa, Aragoiko frontean berriemaile ibili zen eta Tierra y Libertad (Lurra eta Askatasuna) aldizkari teorikoaren bozeramaile konfederala izan zen.
1937ko maiatzean Bartzelonan izandako liskarren ondoren, CNTko zerbitzu juridikoetan sartu zen. Bertan, komunistek kartzelatutako CNTko eta POUMeko aktibisten askapenaren alde lan egin zuen.
Warwick (Massachusetts)
Warwick Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Franklin konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lola Iturbe
Frantziako erbestea
1939an, gerraren amaieran, La Retiradan, (erretreta), hau da, urtarrilean eta otsailean Kataluniatik Frantziara gertatu zen exodo errepublikanoa) Frantzian hartu zuen babesa. Han, Frantziako Barne Erresistentzian nazien aurka borrokatu zen, Juan Manuel Molina Mateo "Juanel" bikotekidearekin batera.
Frantziaren Liberazioan, Lola eta bere bikotekidea Tolosa Okzitaniara joan ziren bizitzera. Han Juanelek bat egin zuen Espainia barruko borroka klandestinoarekin, baina 1946ko martxoan atxilotu zuten eta 15 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Lola Iturbek, 1952an Juanel askatu zuten arte, jostun gisa lan egin zuen.
Erbestean ez zion utzi CNTko eta Mujeres Libres taldeko ekintzaile izateari. Garai hartan, Suceso Portales eta Sara Guillén izan ziren Mujeres Libres taldearen bultzatzaile nagusiak.
1978an, Franco hil ondoren, Espainiara itzuli zen Tierra y Libertad aldizkariaren korrespontsal gisa, Juan Garcia Oliverrek sinaturiko nortasun-zedulaz baliatuta.
Piper (generoa)
Piper Piperaceae familiako genero bat da. 1000-2000 espezie (tartean zuhaixkak, usain-belarrak eta lianak) barne hartzen ditu. Landare angiospermoak dira, Magnoliidae azpiklasekoak. Buztan itxurako infloreszentzia karakteristikoak dituzte, lore txikiz estalita.
Generoaren izena sanskritozko pippali hitzetik dator, piper longum espeziearen izen arrunta zena. Piper generoaren landare asko sukaldaritzan, medikuntzan eta ikerketa zientifikoetan erabiltzen dituzte.
Swan Valley (Idaho)
Swan Valley Idahoko hiri bat da. Bonneville konderrian kokatua dago. 2010ean 204 biztanle zituen, 298.09 kilometro koadrotan banatuta.
Alfanumeriko
Alfanumerikoa latindar alfabetoko eta arabiar zifretako karaktereen konbinazioa da. Adibidez, errepideek izen alfanumerikoa izaten dute: A-1, AP-68... Karaktere horiek onartzen dituen kodea alfanumerikoa da.
Bullaun (Galway konderria)
Bullaun (irlanderaz An Bollán) Irlandako mendebaldeko Galway konderriko ekialdean dagoen udalerri bat da. R350 errepidean dago, Loughrea udalerritik 6 kilometro ipar-mendebaldera. New Inn parrokiaren barnean dago.
Ralenti
Ralentia automobilen motorea martxan izateko behar duen itzuli kopuru txikiena da, automobila geldirik izatean eta azeleragailuari eragin gabe ur ponpa, alternadorea eta motorraren beste osagarriak martxan izateko aski izaten dena.
Chaetostoma anomalum
Chaetostoma anomalum Chaetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Axel Voss
Axel Voss (Hameln, Alemania, 1963ko apirilaren 7a) politikaria eta europarlamentaria da. Alemaniako Batasun Demokrata Kristaua alderdiko kidea, eta Europako Alderdi Popularraren parte. Batez ere terrorismoari lotutako gaietan, kontsumo digitalaren inguruko legeetan eta copyright gaietan aritu da.
Pembina (Ipar Dakota)
Pembina Ipar Dakotako hiri bat da. Pembina konderrian kokatua dago. 2010ean 592 biztanle zituen, 1.98 kilometro koadrotan banatuta.
Tensed (Idaho)
Tensed Idahoko hiri bat da. Benewah konderrian kokatua dago. 2010ean 123 biztanle zituen, 4.99 kilometro koadrotan banatuta.
Arbelaitz
Arbelaitz (1.513 m) Gipuzkoako mendia da, Aizkorriko mendilerroan kokaturik dagoena.
NGC 4598
NGC 4598 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Minibar
Minibar hotel askotan gela bakoitzean eskaintzen den edari eta janaurreko sorta da, hozkailu txiki batean sartuta. Hoteleko bezeroak nahi duena hartu eta bere egonaldiaren amaieran ordaintzen du, hoteleko kontuarekin batera.
Kang Chae-young
Biografia
Kang Chae-young-ek 2005ean egin zuen debuta tiroarekin. Nazioarteko lehen lehiaketak 2015ean egin zituen. Urte horretan bertan, brontzea irabazi zuen munduko txapelketetan, emakumezkoen taldekako tiro-arku probetan.
Juan Cruz Sol
Juan Cruz Sol Oria (Elgoibar, 1947ko irailaren 13a - Valentzia, 2020ko azaroaren 10a), Gipuzkoako futbol jokalaria izan zen, defentsa lanetan ibili zena.
Achetta zaldi
Achetta zaldia, edo "Sardiniako ponia", ( Sardinieraz Acheta, Akkètta edo Quaddeddu), Sardiniako bertako zaldi arraza bat da.
Juan Cruz Sol
Selekzioan
Espainiako selekzioarekin 28 partidu jokatu zituen eta gol bat sartu zuen.
Achetta zaldi
Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean dago.
Batzuetan zaldi hau Giara zaldiarekin nahasten dute, baina biak arraza ezberdinak dira.
Ezaugarriak
Samaldak egoera erdi basatian eta talde txikitan larretzen dira Sardinako mendietan.
Zelarako poni aproposa da eta trostan iraunkorra da. Era berean nekazariek gurdietatik tiratzeko zein zamak eramateko erabiltzen dute ere. Azken urtetan haragitarako arraza ere bada.
Soin gurutzera 1,20 m eta 1,40 m artean dabil. Beraz, tamainagatik ponien sailkapen taldean sartzen dira. Kolore gaztainkara edo beltza dute, Europako aintzinako beste hainbat poni arraza bezala.
Idi
Idia Bos taurus espezieko ar zikiratuak dira, hau da, barrabilik gabeko zezenak. Batez ere nekazaritzan erabiltzen dira, pisua garraiatzeko. Zezenak idi bihurtzeko nerabezaroaren ostean zikiratu behar dira. Industria Iraultzaren aurretik pisu garrantzitsua zuten garraioan, baina mekanizatzeak paper hori galtzera eraman ditu, traktore edo kamioien aldera. Munduko hainbat lekutan, hala ere, paper hau dute oraindik.
Euskal Herrian baserriarekin lotutako animalia izan da, baina gaur egun gutxi geratzen dira. Maiz binaka jartzen ziren, uztarribatekin helduta. Lehian ere erabili dira, idi-probatan, adibidez.
Castelnuovo Rangone
Castelnuovo Rangone Italiako udalerri bat da. Modenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castelnuovo Rangonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mckinstryita
Mckinstryita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Mckinstryita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 - 2,5 da.
Orogenia
Orogenia (antzinako grezierazko ὄρος, óros, “mendi” + γένεσις, génesis, “sorrera/jatorria” ) mendien sorrera aztertzen duen Geografiaren adarra da. Baita ere mendien sorrera edo osatzea bera adierazten du, litosfera munduko zati kontinentalaren eremu zabalago edo txikiagoren deformazio konpresiboak sortutakoa da. Engrosazio kortikal bat sortzen da, eta materialek hainbat deformazio tektoniko konpresibo jasaten dituzte, tolestura, failazioa eta mantu luzperiak barne.
Saint-Arey
Saint-Arey Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Orogenia
Egungo interpretazioa
Orogenesiaren interpretazioa Geologiaren arazo teoriko handiena izan da hasieratik. Lurrean dauden erliebeak, erosio prozesuaren jarraitasuna arren, azaltzean datza. Plaken tektonikaren teoriaren onarpen eta garapena, 1960ko hamarkadatik aurrera, arazo honen ulermenerako marku teoriko bat eman ahal izan zuen. Artean egondako teoriak "geosinklinal/orogenoen teoriak izeneko multzoan kokatzen dira. Izen honek mendikate handiak geosinklinalak izeneko kontinenteekiko marginalak diren kuenka handietan pilatutako material sedimentarion gainean altzatzen direla dioen eta ezeztatuta ez dagoen ideaiari egiten dio erreferentzia. Mendi altuenetako arroka erapenen izaera sedimentario baina deformatuan ikusten da, batez ere. Teoria tektoniko horietan falta zena geosinklinal bat orogeno bihurtzeko behar diren konpresio indar izugarrien jatorriarentzako azalpen on bat zen.
Castelfranco Emilia
Castelfranco Emilia Italiako udalerri bat da. Modenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Arey
Biztanleria
2007an Saint-Arey udalerrian erroldatutako biztanleak 78 ziren. Familiak 33 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Castelfranco Emilia
Mugakideak
Castelfranco Emiliak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Orogenia
Egungo interpretazioa
Plaken tektonikaren teoriak altzamendia azaltzen du plaka litosferikoen konbergentziatik deribatzen den efektu baten modura. Konbergentzia litosfera ozeanikoa apurtze denean hasten da, normalean margen kontinentalaren alboan, geosinklinal baten kanpoko aldean. Litosfera ozeanikoa mantu ozeanikoaren azpian duen subdukzioan datza, eta normalean konbergentzia bukatzean bi fragmentu kontinentalen kolisioa suposatzen duen fase batekin amaitzen da. Subdukzioa gertatzen den bitartean, orogenesiak fenomeno bolkanikoetan aberatsak diren mendikateak sortzen ditu; Andeen kasua da hori. Ailegatzen denean, ailegatzen bada, kolisio fasera, sortzen diren orogenoak oso zabalak eta malkartsuak dira, aktibitate bolkaniko gutxirekin; mota horren adibide dira Himalaia eta Alpeak.
Carpi
Carpi Italiako udalerri bat da. Modenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Orogenia
Egungo interpretazioa
Oraindik ere orogenoen egungo estruktura determinatzeko parte hartzen duen prozesu natural bakoitzaren (indar tektonikoak, litosferaren deformazioa, sedimentuen erosio eta garraioa, klima, magmatismoa, eta abar) pisuaren inguruko eztabaida badago. 90. hamarkadaren amaieratik, adibidez, orogenoaren hazketa eta bere deformazioa erosioaren banaketa superfizialari sensiblea delaren ideia garatu egin da, baina oraindik ez da inor efektu honen garrantziaren inguruan ados jarri.
Saint-Arey
Etxebizitza
2007an 52 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 50 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 33 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek hitu gela zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Orogenia
Orogenesi eta orogeno motak
Orogenesia beti plaken ertz konbergenteetan sortzen da, hau da, desplazamendu konbergenteak dituzten plaka litosferikoen limiteen ondoen dauden zonaldeetan.
Saint-Arey
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Carpi
Mugakideak
Carpik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Wascott (Wisconsin)
Wascott Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Douglas konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Orogenia
Orogenesi eta orogeno motak
Orogenesi termikoa edo ortotektonikoa. Plaka bat beste baten azpitik subduzitzen duenean gertatzen da. Orogenesi termikoa deitzen da, Benioff planoan plakek duten frikzioaren ondorio bezala martxan jartzen diren fenomeno magmatikoen, bolkanikoak barne, garrantziarengatik- "Ortotektonikoa" izenondoak desplazamendu bertikalen gailentzeari egiten dio erreferentzia, eta horizontalak horien subsidiarioak dira. Subduzitzen den litosfera beti ozeaniko motakoa da, eta garraiotu eta deformatzen ditu geosinlinak batean akumulatutako materialak, litosfera ozeanikoarekin batera neurri batean subduzitzen dutenak, eta gainera izaera fluidoa mantentzera laguntzen duten ura, karbonatoak eta beste materialak mantuan inyektatzen dituzte. Plaken arteko limitean normaleak fosa ozeaniko bat aurkitzen da. Beste plakan litosfera hasieran ozeanikoa izan daiteke, edo zuzenean kontinentala, eta horren arabera aldatzen dira orogeno termikoen ezagutu behar ditugun bi orogenoak:
Orogenesi mekanikoa edo paratektonikoa. Bi plaka tektonikoen mugimendu konbergenteak zati kontinental bat beste baten kontra bultzatzen duenean gertatzen da. Indar eta mugimendu nagusiak horizontalak dira (paratektonikoak) eta jatorri tektoniko (mekaniko) batekin, prozesu espezifikoki bolkanikoen, edo orokorrago, magmatikoen, parte hartze oso txiki batekin. Mekanismo horrekin sortzen direnei kolisio orogenoak deitzen zaie. Kolisioa gerta ahal izateko subdukzioak bi plaka kontinentalen arteko kuenka xurgatzea beharrezkoa da: horren ondorioz, orogenesi termiko fase bat beti egoten da kolisio kontinentala gertatu aurretik. Mota mekanikoko orogenesiak planetako erliebe garrantzitsuena sortu du, hau da, Himalaia eta Tibeteko goi-ordokia, orain India osatzen duen plakaren eurasiar kontinentearekin izan zuen talkaren ondorioz altxatu direnak, Ekialdeko Afrikatik banandu ondoren. Prozesuan Tetis itsasoa desagertu zen, eta bere arrastoak Mediterraneoa eta Itsaso Beltza itsasoak eta Kaspiar itsasoa, Aral itsasoa eta Lop Nor lakuak dira.
Eboluzio geologikoaren fase honetan orogenesia bi lerro handietan, edo gerriko orogenikoetan, konzentratzen da. Hauek Karibea eta Hego-ekialdeko Asia lotzen dituzte.
Gerriko orogenetiko peripazifikoa
Bere izaera adierazten duen orogenesi motarekin erlazioan, gerriko peripazifikoak bi ezaugarri karakteristiko ditu. Lehenik eta behin, aktibitate bolkanikoan aberatsa da, sumendi garrantzitsuenetariko asko inguruan izanda. Honekin batera azal daiteke Ozeano Bareko Suzko Eraztuna espresioa.
Saint-Arey
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Perth (Ipar Dakota)
Perth Ipar Dakotako hiri bat da. Towner konderrian kokatua dago. 2010ean 9 biztanle zituen, 0.34 kilometro koadrotan banatuta.
Orogenia
Gerriko orogenetiko peripazifikoa
Ondoren, bere mugak fosa ozeanikoekin zabalki adierazita agertzen dira, garrantzitsuenak, Marianak, Japoniakoak edo Perukoak bezala, hemen lokalizatuak egonda. Gerrikoak Ozeano Bareak sufritzen ari duen zabalera erredukzio sistematikoa islatzen du, zeinen fondoa subdukzio prozesuen bidez bere muga guztietan, antartikoan ezik, irentsia izaten ari den.
Josefa Benítez Guzmán
Josefa Benítez Guzmán, ezagunagoa Pepi Benítez izenez (Bartzelona, Katalunia, 1969ko abuztuaren 30a) kataluniar kirolaria da. Errepideko eta pistako modalitateetan egokitutako txirrindularitzan lehiatu da. Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta 2012an 2. postua lortu zuen.
Orogenia
Gerriko orogenetiko mesogeikoa
Kontinente meridional eta septentrionalen artean zabaltzen da, zeinen konbergentziak subdukzio fenomenoak eragiten dituena, Mediterraneoan edo Indonesia baxuan ikusten den bezala, eta kolisio kontinentalekoa. Erliebeak horren parte kontsideratu dezakegu, arku irlen formarekin, Antillena, Panamako istmoa bezala, Hego Amerika eta Ipar Amerika arteko konbergentziak eraginda. Atlantikoko ekialdean gerrikoa Atlasekin hasten da, Betikar mendikateekin jarraitzen du, Alpeetan, Karpatoetan, eta Mediterraneoko irla bolkanikoetan (Sizilia, Kreta edo Egeoko irlak) marra paralelo eta konplexuekin agertzen da. Ekialderagorantz, Kaukasoa, irandar mendi eta lautadak, eta oraindik ekialderagorantz, Asiako erdialdeko mendiak (Hindu Kush bezala). Gondwanaren (penintsula indostanikoaren), Eurasiako nukleoarekin izan zuen txoke batetik Hindu Kush, Tian Shan (Tarim depresioaren iparraldean) eta Lurreko erliebe garrantzitsuena (Himalaiak eta Tibeteko goi-ordokiak osatua) datoz. Karibean, Mediterraneoan edo Insulindian orogenesi termika edo marginalaren ezaugarri diren fenomenoak agertzen dira, adibidez Puerto Ricoko eta Sondako sumendi eta fosak; baina gerriko honetan nabariena kolisio kontinentalaren ondorioz dauden altxamenduak dira, ia sumendirik gabeko mendikateekin (konparazio batera, Atlas, Alpeak, Kaukasoa eta Himalaia). Hemen, hala ere, lurrikara bortitzenak gauzatzen dira.
Orogenesia Lurraren historian
Orogenesiaren intentsitatea ez da denboran zehar homogeneoa mantendu. Gainera, prozesu orogenetikoez afektatutako lurrazal kontinentalaren zatiak ezberdinak izan dira Lurraren historiaren momentu bakoitzean.
Lehenik eta behin tektonika globalaren prozesu karakteristikoak eboluzio planetarioaren momentu konkretu batean hasi zirela suposatu behar da, eta ez direla intentsitatean guztiz uniforme mantendu (eta puntu batera arte, bere mekanika) Era berean badakigu planetak barne energia galtzen duen einean (espezioan duen bero moduko disipazioaren ondorioz), orogenesia egiteko behar diren indarrak ahultzen doazela. Prozesu bolkanikoek barnearen desgasifikazioa sortzen dute, ura eta beste gas batzuk galtzen dituena, eta ondorioz bere propietate mekanikoek eboluzionatzen dute gogortasun handiago batera arte; epe luzean prozesu geotektoniko handiak, hedakuntza ozeanikoa eta orogenesia bezala, gelditu beharko dira.
Orogeniak edo periodo orogenetikoak erliebearen konstrukzioaren garaietara deitzen zaie. Tradizionalki ezagutuak duela gutxikoak dira, Fanerozoikoan sortuak:
Ingurumenaren gaineko efektuak
Lurraren historia klimatikoa eta geologiko berriak orogenesiarengatik influentziatuak izan dira, masa kontinentalen berrantolaketa bezala. Erliebe handien altzaketak zirkulazio atmosferikoa aldatzen du, haizeen erregimena eta hezetasunaren banaketa. Gainera altxamendua azkartzen den faseetan meteorizazio eta higadura bortitzagoak gertatzen dira, atmosferako CO2a murriztuz. Karbonatazioaren gehikuntzagatik gertatzen da, silikatoko higidurak kanpoaldera bultzatzen duen airearen osagai horregatik; emaitza CO2aren bahiketa bat da, bere atmosferako kontzentrazioa murrizten duena eta klima globalaren hozketa dakarrena.
Zientzialari ero
Zientzialari eroa herri kultura garaikidean maiz agertu ohi den errola edo pertsonaia da. Errol hau nagusiki zinemako filma, komiki eta telebistako telesailen bidez hedatu izan da.
Zientzilari eroa zintzoa edo gaiztoa izan liteke, maiz psikotikoa, baldarra, xelebrea edota despistatua izan liteke, sarritan fikziozko teknologiaren inguruan lan egin ohi duelarik. Pertsonaia hau ohiko benetazko zientzilari edo fisikarien karikatura, nahas-mahasa edo umorezko irudikatzea da. Haren izaera mundua suntsitu nahi duen zientzialari megalomano eta maltzurretik hasi eta erabat despistatua, barnerakoia eta hotzana den zientzialaaraino doa.
Fikziozko adibideak
Errol honen adibide batzuk honako hauek dira: Frankenstein doktorea, Bakterio profesorea, Tornassol doktorea, Fringe telesailako Walter Bishop zientzialaria, The Big Bang Theory telesaileko gazteak, Maniac Mansion bideo-jokoko Fred doktorea, Futurama marrazki bizidun telesaileako Farnsworth Irakaslea edota Simpsondarrak telesaileko Frink Irakaslea.
Benetazko ereduak
Maiz zientzialari eroaren pertsonaia sortzeko benetazko zientzialarien izaeren nahas-mahasa bat egin izan ohi da, hauek erotuta ez egon arren, beren izaera edo jokamoldeen bitxikeri, ahoskera edo berezitasunen bat hartu eta areagotu izan delarik. Eredu gisa erabilitako zientzialari hauetako batzuk honako hauek izan dira:
Iraule
Iraule (1.511 m) Gipuzkoako mendia da, Aizkorriko mendilerroan kokaturik dagoena.
Belardun itsas dragoi
Belardun itsas dragoia edo itsas dragoi arrunta (izen zientifikoa: Phyllopteryx taeniolatus) itsas zaldiarekin erlazionatutako itsasoko arrain bat da. Phyllopteryx generoko espezie bakarra da. 3 eta 50 metroren arteko sakonerako uretan, Australiako hegoaldeko itsasaldean aurki daitezke, Port Stephens (Hegoaldeko Gales Berria) eta Geraldton-en (Mendebaldeko Australia) artean, baita ere Tasmaniaren inguruan. Belardun itsas dragoiek beraien gorputzen belar antzeko protuberantzietatik hartu dute izena, ohiko algadun hondoen artean mugitzen direnean kamuflatzeko erabiltzen dituztenak. Belardun itsas dragoiaren luzera 45 cm.-tara arte iritsi daiteke. Krustazeo ñimiñoez eta beste zenbait zooplanktonez elikatzen dira, beraien hodi antzeko muturrarekin xurgatuz. Erlazionaturiko espezie bat hostodun itsas dragoia (izen zientifikoa: Phycodurus eques) da, eta National Geographic aldizkariaren arabera (2006ko azaroa), belardun eta hostodun itsas dragoiak espezie berbera izan litezke.
Aquarium of the Pacific-ek (Long Beach, Kalifornia) eta Melbourne Aquarium-ek (Australia) belardun itsas dragoia itxian arrakastaz hazi ahal izan duten leku bakarrak dira.
Carlos Drummond de Andrade
Carlos Drummond de Andrade (Itabira, 1902ko urriaren 31 - Rio de Janeiro, 1987ko abuztuaren 17a) Brasilgo olerkaria izan zen. Poesia folklorista alde batera utzirik, itxuraz nahiz mamiz iraultzailea zen poesia idazteari ekin zion: Alguma Poesia (1930, «Poesiaren bat»), Fazendeiro do ar (1954, «Artearen jabea»), Lição de Coisas (1964), etab. Prosa-lan bikainak ere egin zituen: Sentimento do mundo (1940, «Munduaren sentiberatasuna»), Boitempo (1968, «Eguraldi ona»), Menino Antigo (1973, «Antzinateko gaztea»), As impurezas do Branco (1973, «Zuriaren zikinkeriak») eta Esquecer para Lembrar (1979, «Ahaztu gogoratzeko»).
Babsk
Babsk ( ahoskatua) erdialdeko Poloniako herrixka da. XIV. mendean izan zen sortua. Biała Rawska udalerrian dago.
Washburn (Maine)
Washburn Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Aroostook konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Alfontso XI.a Gaztelakoa
Alfontso XI.a Mendekaria (Salamanca, 1311ko abuztuaren 13a – Gibraltar, 1350eko martxoaren 26a), Gaztela eta Leongo erregea izan zen.
Gaztela eta Leongo Fernando IV.a eta Portugal eta Aragoiko Konstantzaren semea.
Bere zuzendaritzapean, Gaztelako Erresuma Gibraltarko itsasarteraino heldu zen 1340ko Saladoko gudua eta 1344ko Algeciras hiriko konkista eta gero.
Konstantza Manuel ezkondu eta ezkontza deuseztatu ondoren, bere lehengusina Portugalgo Maria (1313 - 1357), Alfontso IV.a Portugalgoaren alaba, ezkondu zuen eta bi seme izan zituen:
Nahiz eta Leonor Nuñez Guzmangoa (1310 - 1351) (Alfontso IX.a Leongoaren hereniloba) ezkondu ez, 1329 eta gero hamar seme-alabak izan zituen:
Ortuella
Ortuella Bizkaiko mendebaldeko udalerri bat da, Enkarterrikoa, Meatzaldea eskualdekoa. 0 biztanle zituen. urtean.
Alfontso XI.a Gaztelakoa
1333 eta 1334 artean, Bizkaiko Jaurerria okupatu zuen eta Bizkaiko Jaun bihurtu zen.
Gibraltar setiatu zuenean hil zen izurriaren ondorioz, gaitza hortaz Europako monarka bakarra hil zena izaki.
Ortuella
Udalerri mugakideak
Ortuellak mugakide ditu Abanto ipar-mendebaldean, Santurtzi iparraldean, Portugalete ipar-ekialdean, Trapagaran ekialdean, eta Galdames hegoaldean.
Auzoak
Horietatik batzuk auzo historikoak dira, tartean Urioste edo Nocedal, Ortuella sortu baino lehen biztanlegune propioak izanak. Cadegal eta Orconera meatzaritzaren hasierarekin batera sortu ziren. Triano auzoa, berez, Abanto-Zierbenan dago, baina auzoko etxe batzuk Ortuellan daudenez zerrendan sartu da.
Ortuella biztanlegunea lehendabizikoz XVIII. mendearen bukaeran aipatzen da, eta bertan badaude zenbait auzo ere. Nagusienak Ralera, trenbideak banatuta, Otxartaga, Gorbea (hasieran Felix Basozabal), Mendialde eta Ganguren dira.
Historia
Ortuellaren historiak Enkarterriko historiarekin lotura handia izan du. Betidanik, Somorrostro Haranaren errepublika barruan egon zen, zehatzago, bertoko Hiru Kontzejuetan, Sestao eta Trapagaranekin batera. Hala ere, kontzejuaren izena ez zen Ortuella izan, Santurtzi baizik (zehazki, Santurce-Ortuella), eta izen bera mantendu zuen kontzejua udalerri bihurtu zenean.
Politika eta administrazioa
Trantsizioa hasi zenetik udal gobernua PSE-EEk izan zuen, baina 1999ko hauteskundeetan PSEk gehiengo osoa galdu zuen eta EA haiekin batu zen gobernua osatzeko. Egoera politiko latza sortu zen, baina EAk PSErekin gobernatzen jarraitu zuen.
2007ko hauteskundetan, lehen aldiz EAJk lortu zituen zinegotzi gehien, sei. PSE-EEk bost lortu zituen eta EAk bi. EAJren eta EAren arteko gobernua berriz egin zen. EBk, berriz, bere zinegotzia galdu zuen 36 botoren aldeaz, eta orduan ere ezker abertzaleak ezin izan zen aurkeztu, bi hautes zerrenda debekatu ostean.
2008ko urrian, EAko zinegotzi batek bere taldea utzi zuen, adskribatu gabeko zinegotzi izatera igaroz.
Esferometro
Esferometro gainazal esferikoen kurbadura eta erradioa neurtzeko tresna da.
Ortuella
Politika eta administrazioa
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, EAJ alderdiko Oskar Martínez hautatu zuten alkate. EAJk sei zingeotziak mantendu zituen, baina PSE-EEren gainbeherak jarraitu zuen eta lau zinegotzi soilik lortu zituen. Ezker abertzaleak, Bildu koalizioaren bidez, hiru zinegotzi eskuratu zituen.
2015eko udal hauteskundeak
2015eko udal hauteskundeetan EAJk lehendik zuen gehiengoa mantendu zuen, sei zinegotzirekin, eta EAJ alderdiko Saulo Nebreda Trevejo hautatu zuten alkate. Borobil herri plataforma geratu zen bigarren (bi zinegotzi), PSE-EEK bi zinegotzi eskuratu zituen, Bilduren ondorengoa zen Euskal Herria Bilduk beste bi eta Irabazik bat.
Esferometro
Esferometroa tripode batez hornitutako tresna bat da. Tripodearen gainean, torloju mikrometriko bat izaten du, eta, torlojuari lotuta, 1.000 partetan banatutako disko bat. Diskoaren alboan, diskoa ukitzaile duela, luzera-unitatetan banatutako eskala bat du. Tripodea esferaren gainean jartzen da, eta torlojua esfera ukitu arte jaisten da; torlojuaren, diskoaren eta eskalaren datuen bidez kalkulatzen dira esferaren erradioa eta kurbadura. Esferometroak, berez, erdiko torlojuaren eta tripodearen planoaren arteko distantzia besterik ez du neurtzen; hau da, ez du zuzenean neurtzen gainazal esferikoaren erradioa. Erlazio matematiko bat erabili behar da horretarako:
Béal an Daingin
Béal an Daingin edota Béal a' Daingin (ingelesez Bealadangan) Irlandako mendebaldeko Galway konderriko mendebaldean dagoen herri txiki bat da, Connemara eskualdean dago, Gaeltacht eremuan.
Esferometro
Eskeman ikus daitekeen moduan, esferometroak neurtzen duen luzera "h" da; "d", berriz, tripodearen besoaren luzera ezaguna da. Eta "R" erradioa lortu nahi da. Eskematik, erlazio trigonometriko hauek ateratzen dira:
Ortuella
Trena
Astelehenetik ostiralera 20 minutuko maiztasunaz ibiltzen da trena ordu gorietan, eta 30 minutukoaz egunaren gainontzeko orduetan. Larunbat eta igandeetan maiztasuna 30 minutukoa da. Horrez gain, ostiral eta larunbat gauetan gau jaia gaueko zerbitzuak eskaintzen dira.
Béal an Daingin
Irlandera nagusi da herri honetan, halere adineko zenbait jende elebakar ez beste gainontzekoak ingelesez mintzatzeko gai ere badira.
Ortuella
Autobusa
Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:
Béal an Daingin
Taberna bat, posta bulegoa eta herritik pare bat miliatara oinarrizko hezkuntza eskola (Toureen) bat ere badu.
Eremu hau antzinako irlandar usadioan oparoa da. Biztanle askok antzinako legez euren etxeak neguko hilabete luzeetan zehar berotzeko zohikatza ebakitzen jarraitzen dute. Sean Nós abeslarien usadioa bizi-bizirik dirau. Bertako irlanderazko irrati katea Raidió na Gaeltachta da, eta herriko abeslari eta musikariek euren emanaldia eskaintzeko eta haiei entzuteko abagune bikaina izan ohi da.
Lorinae
Lorinae Lorisidaeren barruan dagoen bi azpifamilietako bat da. Indotxinan eta Indian bizi dira eta guztira 5 espezie baino ez dira, guztiak Loris izen arruntarekin ezagutzen direlarik.
Béal an Daingin
Herriaren izena béal an daingin da, "bokale segurua" esan nahi du.
Herri honetatik hurbil Leitir Móir eta An Cheathrú Rua udalerriak daude.
Orbiso
Orbiso egun Kanpezu udalerria osatzen duten 5 herritako bat da.
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 81 biztanle ditu.
Izena
Kanpezuko kontzejuetan erabili ohi diren goitizenetan, Orbisokoei Patones esaten diete.
Historia
XVI. mendean Mendoza familiarena zen. Ondoren Kanpezuko apezpikuaren jabego bihurtu zen. 1965 arte berezko udalerria izan zuen.
Garraioa
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
Teton (Idaho)
Teton Idahoko hiri bat da. Fremont konderrian kokatua dago. 2010ean 735 biztanle zituen, 17.69 kilometro koadrotan banatuta.
Washington (Maine)
Washington Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Knox konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Xochimilco
Xochimilco Mexiko Hiriko 16 ordezkaritzetako bat da. Barruti federalaren hego-ekialdean dago eta 122 km² luze-zabal da. Ordezkaritzak (gaztelaniaz delegación) 404.458 biztanle ditu, 2005ko erroldaren arabera.
Historia
Xochimilcoren jatorria garai prehispanikoan dago. Mesoamerikar Aro Aurreklasikotik, bertako aintziraren ertzak eta uharteak jatorri ezezaguneko gizataldeen bizileku izan zen. Postklasiko hasieran, altépetl (udalerri azteka) garrantzitsua zen, mexikek bereganatu baitzuten. Espainiar Inperioaren eta Independentziaren lehen urteetan, Xoxhimilcoko lurrak Mexiko Hiriaren elikagai hornitzaile nagusi bihurtu zen.
Ordezkaritzak kontraste handiak ditu. Bere mugetan jatorrizko 14 herri aurkitzen dira: San Andrés Ahuayucan, San Francisco Tlalnepantla, San Gregorio Atlapulco, San Lorenzo Atemoaya, San Lucas Xochimanca, San Luis Tlaxialtemalco, San Mateo Xalpa, Santa Cecilia Tepetlapa, Santa Cruz Acalpixca, Santa Cruz Xochitepec, Santa María Nativitas, Santa María Tepepan, Santiago Tepalcatlalpan eta Santiago Tulyehualco, kultura tradizional eta oinordetza indigenaren bereizgarri ugari gordetzen dituztenak. Xochimilcoko iparraldea Mexiko Hiriaren hiriguneari guztiz atxikia dago eta bertan daude arlo ekonomikoan garrantzia duten industrialde eta zerbitzuguneak. Bestalde, hegoaldeko mendiak eta erdialdeko aintzira eremuak naturgune handia osatzen dute.
Xochimilcoren garrantzia chinampa delakoetatik datorkio. Hauek antzinako mesoamerikar nekazaritzako teknika dira, Mexikoko Haraneko zenbait gizataldek garatu eta elkarbanatua. Chinampak baratz lauki eta artifizialak dira, aintzira azaletan eta zingiretan barazkiak eta eta loreak hazteko sortuak. Texcoco eta Anáhuac aintzirak lehortu ostean, Xochimilco eta Tláhuac guneetan baino ez da geratzen chinampa sistema hau. Aintzira-sistema berezi hau gordetzeko asmoz, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zituen 1987an. Hala ere, izendapena galtzeko arriskuan izan da birritan, hiritze prozesuak chinampak andeatzen baititu.
Egun turismo gune erakargarria ere bada, mexikar ugari ubideetan nabigatzea joaten baitira txalupa zapal eta apainduetan (trajineras).