cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antropozeno
Terminoaren ofizializazio aukerak
Antropozenoa, gaur egun, termino informal bat da, ingurumenaren aldaketa globalaren metafora bat. Denbora eskala geologiko globalera ofizialki lekualdatzeko, Estratigrafiaren Nazioarteko Batzordeak onartu behar du eta Geologia Zientzien Nazioarteko Batasunak berretsi Munduko Kongresu Geologiko batean, Nazioarteko Gida Estrategikoaren zehaztapenak betez.
Horretarako, Antropozenoaren oinarria sekzio estratotipo batekin eta muga-puntu global batekin definitu behar da (GSSP, ingelesezko siglengatik) sedimentuetan edo izotzezko zundaketa lekuko batean eta data absolutu batean. GSSP honek aldaketa global bat identifikatzen duen markatzaileren bat erregistratu behar du. Markatzaile gisa erabiltzeko aukera ezberdinak daude: CO2-aren gehikuntza adibidez. Karbonoaren isotopo egonkorren portzentai aldaketak jarduera antropikoagatik 1960ko hamarkadako leherketa nuklear atmosferikoen ondorioz sortutako isotopo erradioaktiboak 1815eko apirilean Tambora sumendiaren erupzioaren ondorioz bi hemisferioetako izotz geruzetan erregistratutako sulfato maila.
Geologia Zientzien Nazioarteko Batasunak 2018ko uztailean batzartzean Holozenoa azpibanatzen duten atal berri berretsi zituen,: Megalayarra (4200 AP-gaur egun), Norgripiense (8200-4200 AP) eta Groenlandiarra (11 700-8200 AP). Antropozenoari buruz ezer aipatu gabe.
Dena den, nazioarteko Estratigrafia Batzordean, lantalde bat dago, Kuaternarioko Estratigrafiaren Azpibatzordearen barruan, Antropozenoa garai geologiko berri bezala definitzeko aukera aztertzen. Holozeno garaiaren ondorengoa, edo baita adin geologiko bezala ere, Holozenoaren banaketa bat. Ez da aldi berri gisa planteatzen ari, ezta Holozeno hitzaren ordezko gisa ere.
Terminoari kritikak
Korronte batzuek proposamen zientifikoa baino gehiago adierazpen politikoa dela argudiatzen dute, zientziaren garbitasuna aldarrikatuz. Beste batzuk ordea, giza eskuartzearekin lotura duen gaia den heinean zientziaren inplikazio politiko handiagoa eskatzen dute. Stanley C. Finneyk, Nazioarteko Estratigrafia Batzordeko presidentea zenak, eta Lucy E. Edwardsek , Nomenklatura Estratigrafikoko Ipar Amerikako Batzordeko kideak, 2015ean argitaratutako lan batean, Antropozenoaren teoria ezeztatu zuten. Egile horientzat, ingurumen-aldaketak zuzenean ikusten dira, baina ia ezin dira ikusi erregistro geologikoan; izan ere, antropozenorako proposatutako denborari dagokion erregistro estratigrafikoa oso txikia da, ez da froga nahikoa geologiak behar dituenaztarnentzat. Bestalde, Antropozenoa justifikatzeko proposatzen diren irizpideak eta Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak eskala globaleko unitate kronoestratigrafikoak ezartzeko erabiltzen dituenak oso desberdinak dira.
Badaude ere terminoari egindako kritika politkoak, hemen bi argituko ditugu, antropozeno hitzaren ordez beste bi proposamen eskeiniz: Kapitalozenoa eta falozenoa.
=== Kapitalozeno === Antropozeno kontzeptua giza jarduerak eskala geologikan ingurumenaren indar suntsitzaile bezala duen paperaz diardu. Garrantzi handia hartu du, eztabaida-eremu bat eratuz, non botere hori noiz eta nola agertu zen eztabaidatzen den. Eztabaida horren ondorioz, beste kontzeptu bat sortu da, Kapitalozenoa, antropozenoa ordezkatu nahi duena. Kasu honetan argudiatzen da, botere suntsitzailea ez datorrela gizakiaren jarduera abstraktutik, haren antolaketa kapitalistatik baizik Antropozenoak, krisi ekologiko garaikideari buruzko hausnarketa bat proposatzen du bere arrazoi historiko sakonenak kontuan hartu gabe. Hazkunde ekonomikoa bere antolaketa-oinarritik bereizten du eta kapitalismoari buruzko hausnarketarik ez du egiten. Horregatik, Moorek Antropozeno hitza Kapitalozeno hitzarekin ordezkatzea iradokitzen du, Lurreko geologiaren gaineko giza inpaktu zehatzak hobeto deskribatzen dituelakoan dagoelako. Honek kalte ekologikoaren arrazoia gizarte kapitalistak ekarri zuen natura antolatzeko modu berri batean, lanaren, ugalketaren eta bizi-baldintzen arteko harreman berrietan aurkitzen dela dio. . Kapitalozenoaren funtsezko osagai bat da garapen kapitalistaren baldintzak ezin direla murriztu ez garapen teknologikora, ez munduko merkatura, ez ekoizpen-bitartekoak lan-indarretik bereiztera. Natura lanari buruzko pentsamenduaren erdigunean jartzen denez, eta lana naturari buruzko pentsamenduaren erdigunean, Kapitalozenoak munduko krisi ekologikoa modu argiagoan eta sakonagoan pentsatzea ahalbidetzen du. Termino honek ez du sistema kapitalista aritmetika geologikora gehitze soila adierazten; aitzitik, kapitalismoak, XV. mendearen erdialdetik aurrera, natura antolatu eta natura bihurtu duen modua atzematen saiatzen da: ekoizpenaren faktore bat, non beste gizaki batzuk ere sartzen diren (zuriak ez diren giza taldeak, eskualde erdikolonialetan bizi diren emakume eta gizabanako gehienak) Ildo horretan, Jason Moorek dio kapitalismoa "kapitalaren, boterearen eta espezie anitzeko erreprodukzioaren munduko ekologia" gisa ikusten hasi behar dugula. Horrela, egungo krisi biosferikoaren arrazoia sistema kapitalistan kokatzen du, eta giza ekintzaren ikuskera abstraktu batetik – Antropozenoaren kontzeptuaren arazo nagusietako bat dena – Historiko-espazial batera mugitzen da, menderatze-diskurtso eta -praktika espezifikoetan, ustiapen-harremanetan, jabetza pribatuaren erregimena hedatzeko moduetan, inoiz ikusi gabeko lurralde-botere-motetan.
Falozeno
LaData Lascanta Abya Yala- ko eko-feministen proposamena izan da Antropozenoa kritikatu eta hura falozeno terminoagatik ordezteko saiakera. Hauen aburuz antropozeno kontzeptuak aurrerago izendatuko diren arazo ezberdinak ditu. Lehenik eta behin, antropologo eta arkeologoek orain arte erregistratutako giza ekosistema gehienetan ezaugarri iraunkor baten izaera protagonikoa ikusezin bihurtzen dute: emakumeen dominazioa. Bigarrenik, ez diote garrantzi handirik ematen emakumeen "naturalizazioaren" eta natura kontrolatzeko gogoaren arteko harremanari. 1970eko hamarkadaz geroztik, teoria ekofeministek emakumeen mendekotasunaren eta naturaren suntsipenaren arteko lotura estuaren inguran egindako aportazioak kontuan hartu gabe. Zientziaren, epistemologiaren, filosofiaren, teologiaren eta ekonomiaren malutatik abiatutako ikerketetan oinarritutako erreflexioa da. Antropozenoa aztertzen duten zientzialari gehienek – Nahiz eta ez Kapitalozenoko teorikoek – Elaborazio teoriko horiek ez dituzte aintzat hartu, seguruenik, sexismo eta antifeminismo aitorgaitz baten ondorioz. Nahiz eta ekofeministak ez diren sartu – Orain arte – Egungo garai geologikoaren inguruko eztabaidetan, zalantzarik gabe, garatu duten gorputz teorikoa funtsezkoa da gai honen inguruko eztabaida aberasteko. Horretarako, Falozenoaren jatorria marraztu behar da. Nekazari-abeltzainen aurreko gizarte-antolaketaren azterketak (ehiztariak eta biltzaile mugikorrak) erakusten duenez, hura osatzen duten pertsonen arteko harremanen% 50 ez dira parenteskoarekin lotzen eta taldeak metafuidoak dira (kideak lekuz alda daitezke eta informazioa trukatu beren artean). Era berean, kanpamendu bateko kideek ahalik eta ahaide gehienekin bizi nahi badute ere, haien arteko dominazio harremana txikia da, bai gizonek bai emakumeek infuentzia bera baitute kanpamenduko kideen hautaketan (Dyble et al., 2015). Horrek esan nahi du, aberastasun-metaketarik ez dagoenez, bikoteak askatasunez mobilizatzen direla kanpamenduen artean, eta interesak partekatzen dituztela senideekin eta antzekoekin; horrek aukera ematen die lankidetzari eusteko, gizarte-sistema konplexuago baten beharrik gabe. Lan-hipotesi honen arabera, mendebaldeko eredu zibilizatorioak, planetan nagusi eta gaur egungo krisi biosferikoaren erantzule denak, hasiera-hasieratik genero-desberdintasuna izan du ezaugarri, gizakiengan nekazaritzarako eta artzaintzarako trantsizioan agertzen dena (Martin eta Voorhies, 1975 ). Lurra edukitzearen eta animalia-proteina gehiago eskuratzearen bidez, aberastasuna metatzea ahalbidetzen duen estrategia sozial bat ezartzen da. Handik sortu zen herentzia sexuala, desberdintasun sexualak eta lurraldeen eta gorputzen gaineko jabetza pribatua lortzeko sistema lineala (Lerner, 1990 ; Dyble et al., 2015). Hori da gizarte patriarkala ezartzearen jatorria.
Glenda Lernerrek (1990 [1986]) gizarte patriarkalaren ezarpena eta nekazaritzarekin duen harreman zuzena planteatzen du “La creación del patriarcado” liburuan. Emakumeen sexualitatea, hau da, sexu- eta ugalketa-gaitasunak eta –zerbitzuak mendebaldeko zibilizazioa sortu aurretik ere merkantzia bihurtu ziren. Neolito garaiko nekazaritzaren garapenak tribuen arteko "emakumeen trukea" bultzatu zuen, ez bakarrik ezkontza-itunak sendotuz etengabeko gerrak saihesteko modu gisa, baita emakume gehiago zituzten gizarteek haur gehiago ugaldu zitzaketelako ere. Ehiztari eta biltzaile elkarteen behar ekonomikoetan ez bezala, nekazariek haurrentzako eskulana erabil zezaketen ekoizpena handitzeko. Gizonen kolektiboak emakumeen gaineko eskubideak zituen, eta emakumeen kolektiboak ez zituen gizonak. Emakume berberak gizonek lurretaz jabetzen ziren bezala eskuratzen zuten baliabide bihurtu ziren. Artzainen nekazaritzako gizarte-antolaketa berri horrekin, tasa metabolikoa biltzaile eta ehiztarien sozietateena baino zortzi aldiz handiagoa izatera iritsi zen, eta horrek elikagaietatik datorren energia eskuratzeko aukera nabarmen handitu zela adierazten du (Fischer-Kowalski et al., 2014), genero-ekitate ezaren baldintzen araberako lan-indar handiago batean oinarrituta. LaData Lascantako kideek planteatzen dute une horretan hasi zela ekitate ezeko harreman horietan oinarritutako aro geologiko berria: falozenoa.
2017ko Emakumeen Euskal Bira
2017ko Emakumeen Euskal Bira euskal txirrindularitza lasterketa horren 30. edizioa izan zen, maiatzaren 17tik 21era artean egin zutena. 2017ko Emakumezkoen UCI World Tour hamabigarren proba izan zen.
Jakkit Wachpirom
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo.
Orbea
Orbea bizikletak ekoizten dituen kooperatiba bat da. Hasiera batean Gipuzkoako Eibar udalerriko Urkizu auzoan kokatzen zen, baina gaur egun Bizkaiko Mallabia udalerrian dago. Jatorriz errifle eta pistolak ekoizten jarduten zuen, baina behin Espainiako Gerra Zibila amaitu ondoren sektorez aldatu eta bizikletak ekoizteari ekin zion.
Historia
1840ko hamarkadan, Juan Manuel, Mateo, Casimiro eta Petra Orbea anai-arrebek Eibarren errebolber eta pistolak ekoizten zituen "Orbea Hermanos" lantegia sortu zuten. Handik hamar urtera jada Eibarko lantegirik garrantzitsuena zen. Lehen Mundu Gerra amaitu ondoren, bizikletak egiteari ekin zion Orbeak.
Roger Daltrey
Roger Harry Daltrey (Londres, 1944ko martxoaren 1a) ingeles musikari, abeslari eta aktorea, The Who rock taldeko kide sortzailea.
Orbea
Historia
1998an, nazioarteko estrategia berria hastea erabaki zuten. Ordura arte, estatu mailan baino ez zuten ekoizten, Frantziako Hegoalderako egindako esportazio bakar batzuk izan ezik. Momentu horretatik aurrera, Orbeak izan duen hazkundea oso handia izan da. Enpresak, mundu osoan, Europan bereziki, filial asko sortu ditu: Estatu Batuetan, Frantzian, Italian, Erresuma Batuan, Belgikan, Alemanian, Australian eta Portugalen.
Roger Daltrey
Eskolan ezagutu zituen Pete Townshend eta John Entwistle, eta haiekin eta Roger Moonekin The Who taldea sortu zuen 1964an. Taldeko abeslaria eta abesti arrakastatsu askoren egilea da. 1973tik aurrera, gainera, bakarkako ibilbide egiten du.
Gainera, aktorea eta zinema-ekoizlea da, eta filmetan, telebistan eta antzerkian aritu da.
Orbea
Historia
2007. urtean, Orbeak, Orca izeneko neoprenoak egiten zituen enpresa zeelandaberritarraren eskubide distributiboak bereganau zituen.
Txirrindularitza taldea
Txirrindularitzaren historiako kirolari onenekin lehiaketetan izan duen presentziagatik bereizi da Orbea. 2008ko Pekingo Joko Olinpikoetan hiru domina lortu zituen: Samuel Sánchezek, Euskaltel-Euskadiko txirrindulari ohiak, urrezko domina lortu zuen, eta Julien Absalonek eta Jean-Christophe Péraudek zilarrezko eta urrezko domina sortu zuten mendiko mailan.
Roger Daltrey
Diskografia
Bakarkakoa
Beste artista batzuekiko kolaborazioak
Beste grabazio batzuk
NGC 713
NGC 713 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Jhajjar barrutia
Jhajjar barrutia Indiako barruti bat da, Rohtak dibisioan, Haryana estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Castiglione Olona
Castiglione Olona Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castiglione Olonak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aizpea Oihaneder
Aizpea Oihaneder (Donostia, Gipuzkoa, 1975) euskal sukaldari eta telebista aurkezlea da. Txikitatik argi zuen sukaldaria izan nahi zuela. Bederatzi urte besterik ez zituela, eta bere jaunartzean aurrezki libreta bat ireki ondoren, diru hori bere lehen jatetxea abiarazteko erabiliko zuela pentsatu zuen. Hainbat jatetxetan aritu ondoren, 2008an Xabier Diez sukaldariarekin batera Xarma Cook & Culture jatetxea zabaldu zuen Donostian, Zurriola hondartza parean, hain zuzen ere, eta gaur egun arte bi Repsol Eguzki lortu ditu jatetxeak.
Ibilbide profesionala
Donostiako Ostalaritza eta Sukaldaritza Goi Eskola n ikasketak egin ondoren, nazioarteko sukaldari handiekin trebatu zen, besteak beste: Juan Mari Arzak, Martin Berasategi, Santi Santamaria edo Michel Bras.
1997an ikasle hasi zen Arzak jatetxean. Urtebete beranduago, 1998an, Monasterio de Rocamador jatetxera joan zen, Badajozko probintziako Almendral udalerrian, eta bertan lanean zegoela Michelin Izarra lortu zuten. Bertan bost urte lan egin ondoren, Garesko Mesón del Peregrino eta Donostiako Mil Catas jatetxeetan egin zuen lan.
Euskadi Información
Euskadi Información Euskal Herriko egunkari bat zen, gaztelania eta euskara erabiltzen zituena. Lehen alea 1998ko uztailaren 16ean argitaratu zen. Egun bat lehenago Baltasar Garzon epaileak Egin eta Egin Irratia itxiak zituen ETArekin zerikusia zutelakoan.
Aizpea Oihaneder
Aurkeztutako saioak
2017an hasi zen El señor de los bosques saioan kolaboratzen RTVE ko La 2 telebista katean. Telesaila igandero arratsaldeko 19.45etan emititzen da.
Euskadi Información
Guztira Euskadi Informacion egunkariaren 198 ale kaleratu ziren, eta Egin egunkaria itxi eta sei hilabetera proiektu berri bat gauzatu zen Gara izenekoa. Behin-behineko egunkari bat izan zen, urte batzuk beranduago Euskaldunon Egunkariaren itxieran sorturiko Egunero egunkaria bezala.
Aizpea Oihaneder
Liburuak
2021ean "La cocina es tuya" liburua argitaratu zuen Juan Luis Arconada rekin batera, "Pequeña escuela de la vida con El Hematocrítico" bildumaren barruan. Liburuan egunerokoan jan ohi ditugun elikagaien jatorri eta ezaugarriei erreparatzen die, baita noiz eta nola erabiltzen hasi ziren kontatu ere. Ilustrazio eta xehetasun asko biltzen ditu eta, horregatik, errezeta bildumek baino askoz aukera zabalagoa eskaintzen du janaria prestatzeko. Hurbileko produktuak erabiltzen ditu batik bat eta ekoizpen-eredua ere tradizionala da obra honetan.
Euskadi Información
2009an itxiera bidegabekotzat jo zuen Espainiako Auzitegi Gorenak, baina hamaika arduradun hainbat urtez izan ziren espetxean. Gainera, Eginen 4,7 milioi euroko zorra Gara egunkariari zamatu zioten gero.
Masaru Uchiyama
(japonieraz: 内山 勝, 1957ko apirilaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Cyathopharynx furcifer
Cyathopharynx furcifer Cyathopharynx generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Azofra
Azofra Errioxako udalerria da, 2005ean 278 biztanle zituena.
Dalila Abdulkadir
Dalila Abdulkadir Gosa (1998ko ekainaren 27a - ) Bahraingo distantzia luzeko korrikalaria da. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzeko sailkatu zen, baina ez zuen lasterketa hasi.
Azofra
Biztanleriaren bilakaera
Nahiz eta biztanleria ez den handia, uda partean eta euskaldun askok jotzen du hara, bigarren etxebizitzatzat hartuta dauzkaten etxetxoetan uda pasatzera.
Herrian bi aterpetxe daude Done Jakue bidea egiten ari direnentzat, eta hirugarren bat ere eraikitzen ari dira. Aste Santuan eta Udan, bereziki, ibiltari mordoa iristen da bertara, herriko plazan jendetza mordoa pilatzen da eta giro alaia egoten da. Gainera, herriak 2 taberna ditu, "Sevilla" eta "El peregrino" deritzenak, eta hirugarren bat ere martxan hastekotan omen da. Hotel bat ere bada bertan, bikoteentzat bereziki pentsatua dagoena.
2 denda ere baditu, harategi eta farmaziaz gain. Arraina saltzen duen gizona ere astean bizpahiru aldiz izaten da, herriaren beharrak asetuta geratuz horrela.
Atletismoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoak 100 metro
Emakumezkoak 100 metro 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako atletismo probetako bat izan zen. 2021eko uztailaren 30etik uztailaren 31ra bitarte jokatu zen Japoniako Estadio Nazionalean. 22. aldia izan zen proba hau jokatzen zela, 1928ko Olinpiar Jokoetan lehen aldiz emakumezkoen atletismoa sartu zenetik.
Atarikoak
Erronda bakoitzeko lehenengo hiruak (Q) eta, horien ondotik, denborarik azkarrena egin duena (q) sailkatzen dira.
1. erronda
Lehenengo hiruak eta hurrengo hiru azkarrenak (q) finalerdietan lehiatzen dira.
Finalerdiak
Lasterketa bakoitzeko lehenengo biak eta denborarik onena egin duten hurrengo biak sailkatzen dira finalerako.
Fomperron
Fomperron Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fomperron udalerrian erroldatutako biztanleak 378 ziren. Familiak 143 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 57 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 195 etxebizitza zeuden, 150 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 191 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 150 etxebizitza nagusietatik 126 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 43 etxek lau zituzten eta 78 etxek bost zituzten. 134 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 76 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Hakozaki santutegia
Hakozaki santutegia (筥崎宮) Fukuokako santutegi xintoista nagusia da.
Fomperron
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 232 ziren, horien artean 170 aktiboak ziren eta 62 inaktiboak ziren. 170 pertsona aktiboetatik 157 lanean zeuden (93 gizon eta 64 emakume) eta 14 langabezian zeuden (4 gizon eta 10 emakume). 62 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Hakozaki santutegia
Historia
923an eraiki zen Hachiman kamia Fukuokara ekarri zutenean. 1274an mongolak Kyushu inbaditzen saiatu zirenean erre egin zen eta berreraiki egin zuten.
Fomperron
Diru sarrerak
2009an Fomperron udalerrian 155 unitate fiskal zeuden, 396,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.934 euro zen.
Hakozaki santutegia
Historia
1871ean Kanpei-taisha (官幣大社) santutegi nagusien mailan ezarri zuten 1946an mailak desegin ziren arte.
Altxorrak
Santutegiko hainbat atal Japoniako altxor kultural izendatu dira, esate baterako eraikin nagusia, errezu eraikina, ate nagusia eta Torii-a.
Fomperron
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Fomperron udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.936 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
John Konrads
John Konrads (Jānis Konrads; Riga, 1942ko maiatzaren 21a - Sydney, 2021eko apirilaren 25a) lituaniar-australiar igerilaria izan zen.
1944an Konrads familia Alemaniara joan zen. 1949an Estatu Batuek atzera bota zuten bere emigrazio eskaera, baina Australiak onartu egin zuen.
1960ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 1.500 metroetan. Gainera, brontzezko dominak irabazi zituen 400 metroko eta 4x200 metroko erreleboko probetan.
Kimika ez-organiko
Kimika ez-organikoa substantzia kimiko guztiak, hidrokarburo ak eta haien deribatuak izan ezik, eta haien propietate eta erreakzio kimikoa k aztertzen dituen kimikaren alorra da. Kimika organiko ak karbonoa duten konposatuak biltzen dituen arren, hurrengo konposatuak ere kimika ez-organikoan sartzen dira: karbono oxidoa, karburoak, karbono disulfuroa, zianuro metalikoak eta hirugarren mailako beste konposatu batzuk, besteak beste, karbonilo metalikoak, fosgenoa, karbonato metalikoak eta abar. Ez da erabatekoa kimika organikoaren eta kimika ez-organikoaren arteko bereizketa, ez talde batekoak ez bestekoak diren gai ugari baitira, konposatu organometalikoak adibidez. Aplikazioei dagokienez, kimika ez-organikoak aplikazioak ditu industria-kimikaren alor guztietan, besteak beste, katalisian, materialen zientzian, medikamentuen ekoizpenean, nekazaritzan, erregaietan eta pigmentuetan.
Trichiurus margarites
Trichiurus margarites Trichiurus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichiuridae familian sailkatzen da.
Berezko sorkuntza
Berezko sorkuntza, bapateko sorrera edo sortze espontaneoa ere deitua, bizidunak materia bizigabetik sor zitezkeela zioen teoria biologikoa izan zen, aurreko mendeetan oso zabaldua egon zena. Teoria horren arabera, esaterako, bizidun konplexuak substantzia organikoen deskonposaketatik sor zitezkeen.
Kimika ez-organiko
Oinarrizko kontzeptuak
Konposatu ez-organiko asko konposatu ionikoak dira, hau da, lotura ionikoz lotutako katioi eta anioiez osatutakoak. Mota honetako adibide batzuk hauexek dira: magnesio kloruroa, magnesio katioiaz eta kloruro anioiaz osatua; sodio oxidoa, sodio bi katioiez eta oxido anioiaz osatua. Edozein gatzetan, osagaien proportzioak karga totala nuloa izateko behar direnak direlarik, osagaiak neutroak izaten dira. Ioiak deskribatzeko, oxidazio-egoera izaten da kontuan, eta eratzeko erraztasuna, katioien kasuan, ionizazio-potentzial etik iragar daiteke eta, anioien kasuan, aldiz, elektroi-afinitate tik.
Berezko sorkuntza
Berezko sorkuntzaren hipotesia Aristotelesek enuntziatu zuen estreinakoz, behaketa zuzenak itxuraz bera defendatzeko arrazoiak ematen baitzituen: usteltzen ari zen haragitik euliak agertzen ziren, landareetatik erortzen zen ihintzetik landare zorriak, ur masen hondoan deskonposatzen ari ziren enborretatik krokodiloak, lasto edo gari zikinetik arratoiak, etab. Harrigarria da Van Helmont kimikari ospetsuak (kimika arloan XVII. mendean ekarpen garrantzitsuak egin zituena) arratoiak sortzeko errezeta bat plazaratzea, trapu zahar eta gari pixka bat pilatuz:
Kimika ez-organiko
Kimika ez-organiko industriala
Kimika ez-organikoa zientziaren arlo oso praktikoa da. Tradizionalki, nazio baten ekonomia azido sulfurikoaren ekoizpenaren arabera ebaluatzen zen. 2005eko datuen arabera, Kanadan, Txinan, Europan, Indian, Japonian eta Estatu Batuetan fabrikatutako 20 gai kimiko ez-organiko garrantzitsuenak hauek dira: aluminio sulfatoa, amoniakoa, amonio nitratoa, amonio sulfatoa, karbono beltza, kloroa, azidoa klorhidrikoa, hidrogenoa, hidrogeno peroxidoa, azido nitrikoa, nitrogenoa, oxigenoa, azido fosforikoa, sodio karbonatoa, sodio kloratoa, sodio hidroxidoa, sodio silikatoa, sodio sulfatoa, azido sulfurikoa (1.Irudia) eta titanio dioxidoa.
Ongarri en fabrikazioa kimika ez-organiko industrialaren beste aplikazio nagusietako bat da.
= Kimika ez-organiko deskriptiboa = Kimika ez-organiko deskriptiboa konposatuak haien propietateen arabera sailkatzean datza. Neurri batean, konposatuaren elementu astunak taula periodikoan duen kokapenean oinarritzen da, bertan konposatuak beren egiturazko antzekotasunen arabera multzokatzen direlarik. Konposatu ez-organikoak aztertzen direnean, horien izaeraren arabera sailkatzen dira.
Koordinazio-konposatuak
Koordinazio konposatu klasikoen artean,, , eta  bezalako estekatzaile en talde nagusiko atomoetako elektroien pare bakartiei lotutako metalak daude. Koordinazio-konposatu berrietan, ia konposatu organiko eta ez-organiko guztiak erabil daitezke estekatzaile gisa. Metala normalean 3-13 taldeetakoa izaten da, baita trans-lantanidoetakoa eta trans-aktinidoetakoa ere. Oro har, konposatu kimiko guztiak koordinazio-konplexu gisa deskriba daitezke. Koordinazio-konplexuen estereokimika askotarikoa izan daiteke, Werner-ek tik bi enantiomero bereizten dituenean ondorioztatzen duen bezala; kiralitatea ez da bakarrik konposatu organiko etan gertatzen. (2.Irudia) Koordinazio-konposatu baten adibidea ikus daiteke  [Co(EDTA)]− dena.
Berezko sorkuntza
XVIII. mendean beste italiar batek, Lazzaro Spallanzanik, sortze espontaneoaren puntu ahulak agerian utzi zituen berak asmatutako esperimentu zorrotz batzuen bidez.
Kimika ez-organiko
Talde nagusiko konposatuak
Talde nagusiko konposatuek I, II, III, IV, V, VI eta VII taldeko elementuak dauzkate. 3. eta 12. taldeetako elementu batzuk sar daitezke, baita lantanidoak eta aktinidoak ere. Azken horien erreaktibitatea antzekoa da.
Talde nagusiko konposatuak hasieratik ezagutzen dira, adibidez, sufre elementala edo fosforo zuria.
Berezko sorkuntza
Pasteurren esperimentua
Zientzialari frantziarrak ingurumen-kutsadurarekiko babestuta zegoen lagin esteril batean bakterioak eta legamiak ez zirela sortzen baieztatu zuen; lagin bera airearekin harremanetan jartzen baldin bazen, ordea, mikrobio-hazkuntza nabarmena suertatzen zelarik. Hortaz, mikrobioak ez dira berezko sorkuntzaren bitartez agertzen laginetatik; airean daude, eta lagina kutsatzerakoan garatu egiten dira.
Kimika ez-organiko
Talde nagusiko konposatuak
Lavoisier eta Priestley-ek -arekin egindako esperimentuak, gas diatomiko hau aurkitzeaz gain, konposatuak eta erreakzioak estekiometria-erlazioen arabera deskribatzeko bidea ireki zuten. Amoniakoaren burdin katalizatzaileen bidezko sintesia aurkitzea eragin handia izan zuen gizateri an 1900eko hamarkadaren hasieran, kimika ez-organikoko sintesiaren garrantzia agerian utzi baitzuen.
Berezko sorkuntza
Pasteurren esperimentua
Pasteurrek zisne-lepoaren itxura zuten bi matraz erabili zituen bere esperimentuak burutzeko. Matraz horien lepoak oso luzeak ziren, eta gero eta meheagoak ahotik urrundu ahala, irekidura txiki batekin bukatuz; lepo horiek S itxura zuten. Matrazaren barnean haragi-salda (edo salda elikagarriaren) kopuru berdinak ipini eta irakiten jarri zituen, saldan egon zitezkeen balizko mikrobioak suntsitzeko. S itxurak airearen sarrera ahalbidetzen zuen eta, aldi berean, mikrobioen sarrera matrazean zegoen saldaraino oztopatzen zuen, mikrobioak lepoaren behealdean harrapatuta geratzen baitziren.
Kimika ez-organiko
Talde nagusiko konposatuak
Talde nagusien konposatu tipikoak, eta  dira. Talde nagusiko konposatu asko organometaliko gisa ere sailka daitezke, talde organikoak baitituzte, adibidez, B(CH3)3. Konposatu horiek naturan ere aurki daitezke, esate baterako, fosfato taldea azido nukleikoetan, eta beraz, bioinorganiko gisa sailka datitezke. Talde nagusien konposatuen artean, badaude karbono hutsean oinarritutako konposatuak. Horien adibide batzuk fullerenoa edo karbono-nanohodiak dira.
Berezko sorkuntza
Pasteurren esperimentua
Egun batzuk geroago Pasteurrek matrazetako saldetan ez zegoela inongo mikrobiorik ikusi zuen, eta matraz bati S itxurako lepoa moztu zion. Irekitako matraz horretan mikroorganismo batzuk agertu ziren laster, bere lepoa mantendu zuen matrazak esteril ziharduen bitartean. Esperimentu zorrotz honekin berezko sorkuntzaren teoria baliogabetu zuen zientzialari frantziarrak.
Kimika ez-organiko
Trantsizio-metalen konposatuak
4. taldetik 11. taldera bitarteko metalak dituzten konposatuei trantsizio-metalen konposatu deritze. 3. taldeko  eta 12. taldeko metalak dituzten konposatuak ere sartzen dira talde honetan, zenbait kasutan. Hala ere, talde nagusiko konposatutzat ere hartzen dira.
Trantsizio-metalen konposatuek askotariko koordinazio-kimika erakusten dute. Tetraedrikotik hasita titaniorako (-a adibidez), karratu planarreraino nikel-konplexu batzuetarako, edo oktaedrikoa, kobaltoaren koordinazio-konplexuetarako. Zenbait trantsizio-metal biologikoki garrantzitsuak diren konposatuetan aurki daitezke, esate baterako, burdina, hemoglobinan.
Konposatu organometalikoak
Edozein konposatuk, organometalikoa izateko, M-C-H lotura izan behar du. Konposatu horien metala (M) talde nagusiko elementu bat edo trantsizioko metal bat izan daiteke. Konposatu organometalikoetan, konplexu oso lipofilikoak ere sartzen dira, hala nola, karbonilo metalikoak eta alkoxido metalikoak.
Eta hona hemen konposatu hauen hiru adibide; , eta.
Kimika ez-organiko teorikoa
Kimika ez-organikoaren arloko ikuspegi alternatibo bat Bohr-en atomoaren ereduarekin hasten da (3.Irudia), eta kimika teorikoaren eta kimika konputazionalaren tresnak eta ereduak erabiliz, molekula sinpleen loturen eraketatik, molekula konplexuagoen loturen eraketa azaltzera zabaltzen da. Zaila da mekanika kuantikoaren dekribapen zehatzak lortzea kimika ez-organikoaren eremua osatzen duten espezie multielektronikoetarako. Erronka horrek ikuspegi erdikuantitatibo edo erdienpiriko asko eragin ditu, orbital molekularren teoria eta estekatzailearen eremuaren teoria barne hartzen dituztenak. Deskribapen teoriko horiekin batera, hurbileko metodologiak erabiltzen dira, dentsitate funtzionalaren teoria barne.
Teoria kualitatibo eta kuantitatiboen salbuespenak oso garrantzitsuak dira arlo honen garapenean. Adibidez, ia diamagnetikoa da giro-tenperaturaren azpitik, eremu kristalinoaren teoriak molekulak parekatu gabeko bi elektroi izan beharko lituzkeela iragartzen badu ere. Teoria kualitatiboaren (paramagnetikoa) eta behaketaren (diamagnetikoa) arteko desadostasunak "akoplamendu magnetikorako" ereduak garatzera eraman zuen. Hobetutako eredu horiek material magnetiko eta teknologia berrien garapena ekarri zuten.
Teoria kualitatiboak
Kimika ez-organikoak onura handia atera die teoria kualitatiboei. Teoria horiek ikasteko errazagoak dira, teoria kuantikoaren gaineko prestakuntza gutxi eskatzen dutelako.
Talde nagusiko konposatuen artean, BGEPAT teoriak edo Balentzia Geruzako Elektroi Pareen Aldarapenaren Teoriak; talde nagusiko konposatuen egiturak aurreikusten edo arrazionalizatzen ditu. Adibidez, azaltzen du zergatik den piramidala, eta -ak aldiz, t forma duen trantsizioko metaletarako. Eremu kristalinoaren teoriak konplexu sinple askoren magnetismoa ulertzea ahalbidetzen du. Adibidez, [FeIII(CN)6]-ak (4.Irudia) duen ikuspegi kualitatiboa bereziki indartsua da egitura eta erreaktibitatea ebaluatzeko, eta molekulak elektroi kopuruaren arabera sailkatzen ditu, molekula baten atomo zentraleko balentzia-elektroien kopuruari erreparatuz.
Taldeen teoria eta simetria molekularra
Kimika ez-organikoaren oinarrietako bat simetria molekularraren teoria da. 11 taldeen teoriak molekulen formak deskribatzeko hizkuntza garatzen du, puntu taldeen simetriaren arabera. Taldeen teoriak kalkulu teorikoak faktorizatzeko eta sinplifikatzeko aukera ematen du.
Ezaugarri espektroskopikoak aztertzen eta deskribatzen dira, besteak beste, bibrazio-egoeren edo egoera elektronikoen simetria-propietateei dagokienez. Funtsezko egoeren eta egoera kitzikatuen simetria-propietateak ezagutzeak espektro bibrazionalen eta elektronikoen xurgapenen kopurua eta intentsitatea iragartzea ahalbidetzen du. Taldeen teoriaren aplikazio klasiko bat karbonilo metal konplexu ordezkatuetako C-O bibrazio kopuruaren iragarpena da. Simetriaren espektroskopiarako aplikazio ohikoenek espektro bibrazionalak eta elektronikoak dituzte.
Tresna didaktiko gisa, taldeen teoriak espezie desberdinen eta edo  eta, loturen arteko puntu komunak eta desberdintasunak nabarmentzen ditu.
Termodinamka eta kimika ez-organikoa
Kimika ez-organikoaren ikuspegi kuantitatibo alternatiboa erreakzio-energietan zentratzen da. Ikuspegi hau oso tradizionala eta enpirikoa bada ere, oso erabilgarria da. Termino termodinamikoetan adierazitako kontzeptu orokorrek erredox potentziala, azidotasuna eta fase-aldaketak barne hartzen dituzte. Termodinamika inorganikoko kontzeptu klasiko bat Born-Haberren zikloa da, afinitate elektronikoaren moduko oinarrizko prozesuen energia ebaluatzeko erabiltzen dena. Prozesu horietako batzuk ezin dira zuzenean ikusi.
Talde nagusiko konposatuak eta lantanidoak
Elektroien urritasuna duten espezie horiek elkartze-bideen bidez erreakzionatzeko joera dute. Lantanidoen kimikak aluminioarako ikusitako kimikaren alderdi asko islatzen ditu.
Trantsizio metalen konplexuak
Trantsizioko metalak eta talde nagusiko konposatuek modu desberdinean erreakzionatu ohi dute. D orbitalek loturan duten paper garrantzitsuek eragin handia dute estekatzaileekiko ordezkapen- eta disoziazio-erreakzioetan.
Trantsizio mekanikoko metalen kimikaren funtsezko alderdi bat konplexuaren gaitasun zinetikoa da, ur librearen trukeak ilustratua eta konplexu prototipikoetan lotua :
Aurreko erreakzioan, formulak isotopoekin aberastutako ura adierazten du. Ura trukatzeko tasak 20 magnitude-ordenatan aldatzen dira taula periodikoan, lantanidoen konplexuak mutur batean eta Ir (III) espezieak, mantsoenak, bestean.
Erredox erreakzioak
Erredox erreakzioak nagusi dira trantsizio-elementuetan. Bi erredox erreakzio mota hartzen dira kontuan: atomoen transferentzia-erreakzioak, hala nola oxidazio-adizioa eta erredukzio-ezabaketa eta elektroien transferentzia. Oinarrizko erredox erreakzioa "auto-konbinaketa" da, oxidatzaile baten eta erreduktore baten arteko erreakzio endekatua dakarrena. Adibidez, permanganatoak eta manganatoak, elektroi baten erredukzioaren ondorioz eratorriak, elektroi bat trukatzen dute:
Estekatzaileen arteko erreakzioak
Estekatzaile koordinatuen erreaktibotasuna ez da estekatzaile askeena bezalakoa. Adibidez, -ko amoniako-estekatzaileen azidotasuna handiagoa da NH3-arena baino. Katioi metalikoei lotutako alkenoak erreaktiboak dira nukleofiloen aurrean; alkenoak, aldiz, normalean ez dira  erreaktiboak. Katalisi-eremua handia eta industrialki garrantzitsua da, eta estekatzaile organikoen erreaktibotasuna aldatzeko metalen gaitasunean oinarritzen da. Katalisi homogeneoa disoluzioan gertatzen da, eta katalisi heterogeneoa, ordea,  gas-substratuek edo disolbatuek solidoen gainazalekin elkarreragiten dutenean gertatzen da. Tradizionalki homogeneoa den katalisia kimika organometalikoaren parte dela onartzen da, eta katalisi heterogeneoa gainazalen zientziaren testuinguruan eztabaidatzen da, egoera solidoaren kimikaren azpieremu batean. Baina oinarrizko kimika ez-organikoaren printzipioak berdinak dira. Trantsizioko-metalek ia bakarrik erreakzionatzen dute molekula txikiekin, hala nola:, , eta. Lehengai horien industriarako garrantziak berez eragiten du katalisiaren eremua. Estekatzaileek ere izan ditzakete transferentzia-erreakzioak, hala nola transmetalazioa.
Konposatu ez-organikoen karakterizazioa
Elementu askoren eta horien eratorrien propietateak direla eta, kimika inorganikoa lotuta dago analisi-metodo askorekin. Metodo zaharrenek propietate orokorrak aztertzeko balio dute, hala nola soluzioen eroankortasun elektrikoa, fusio-puntuak, disolbagarritasuna edo azidotasuna. Teoria kuantikoaren etorrerarekin eta ekipo elektronikoei dagokien hedapenarekin, tresna berriak sortu dira molekula inorganikoen eta solidoen propietate elektronikoak probatzeko. Neurketa horiek informazio garrantzitsua ematen dute eredu teorikoetarako. Adibidez, metanoaren espektro fotoelektronikoan egindako neurketek frogatu zuten balentzia-loturaren teoria erabiliz karbonoaren eta hidrogenoaren artean aurreikus daitezkeen bi zentroren eta bi elektroiren loturen bidezko loturaren deskribapena ez dela egokia ionizazio-prozesuak modu errazean deskribatzeko. Ekarpen horiek orbital molekularren teoria erabat ez-lokalizatutako orbital gisa ezagutaraztea eragin zuten, eta elektroien galera edo eszitazioaren deskribapen sinple egokiagoa dira.
Teknika ohikoenak:
Zenbait espektroskopia mota:
Amerikar keinu hizkuntza
Amerikar keinu hizkuntza (ingelesez American Sign Language, ASL, Ameslan) ia Ipar Amerika osoan (Quebec eta Mexikoko zonalde batzuk kenduta) erabiltzen den keinu hizkuntza da. Britania Handian, aldiz, beste keinu hizkuntza bat erabiltzen da, britainiar keinu hizkuntza, eta amerikarrarekin konparatuta alde handiak ditu, bien arteko komunikazioa zaila izateraino.
Ipar Amerikatik kanpo, amerikar keinu hizkuntza beste herrialde hauetan erabiltzen da: Filipinak, Malasia, Singapur, Hong Kong, Dominikar Errepublika, El Salvador, Haiti,Puerto Rico, Costa de Marfil, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Txad, Gabon, Kongoko Errepublika, Afrika Erdiko Errepublika, Mauritania, Kenya, Madagascar eta Zimbabwe. Beste edozein zeinu hizkuntza moduan, honek ere berezko gramatika eta sintaxia ditu. Nahiz eta datu oso fidagarriak ez izan, kalkulatu da bakarrik Estatu Batuetan milioitik bi milioira bitarte direla hizkuntza horren erabiltzaileak.
Veynes
Veynes Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Alpe Garaiak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.028 etxebizitza zeuden, 1.546 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 301 bigarren erresidentzia ziren eta 182 hutsik zeuden. 1.098 etxeak ziren eta 878 apartamentuak ziren. 1.546 etxebizitza nagusietatik 903 bere jabearen bizilekua ziren, 588 alokairuan okupaturik zeuden eta 55 doan lagata zeuden; 67 etxek gela bat zuten, 151 etxek bi zituzten, 391 etxek hiru zituzten, 526 etxek lau zituzten eta 411 etxek bost zituzten. 935 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 756 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 478 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.849 ziren, horien artean 1.237 aktiboak ziren eta 612 inaktiboak ziren. 1.237 pertsona aktiboetatik 1.113 lanean zeuden (576 gizon eta 537 emakume) eta 124 langabezian zeuden (50 gizon eta 74 emakume). 612 pertsona inaktiboetatik 247 erretiraturik zeuden, 174 ikasten zeuden eta 191 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Veynes udalerrian 1.520 unitate fiskal zeuden, 3.164,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.638 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 219 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 7 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 29 eraikuntza enpresak ziren, 47 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 20 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 9 higiezinen enpresak ziren, 16 zerbitzu enpresak ziren, 38 administrazio publikoko enpresak ziren eta 18 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 67 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 5 igeltseroak, 7 margolariak, 3 zurginak, 6 iturginak, 3 argiketariak, 7 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 9 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 30 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 7 okindegiak, 2 harategiak, 2 liburu dendak, 4 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 1 zapata-denda zen, 3 elektrotresna dendak, 1 kirol-denda zen, 2 drogeria eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Veynes udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 640 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Veynes udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat eta lizeo teknologiko bat zegoen.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 392 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 234.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Castronno
Castronno Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castronnok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lohardaga barrutia
Lohardaga barrutia Indiako barruti bat da, South Chotanagpur dibisioan, Jharkhand estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Erreginen Harana
Erreginen Harana nagusiki Egiptoko XIX. dinastia eta Egiptoko XX. dinastiako printze eta erreginak lurperatuak izan ziren nekropoliaren izena da, aurreko garaietako zenbait ere aurkitu diren arren. Erregeen Haranetik hegomendebaldera dago, Luxor parean, Niloren mendebaldeko ibarrean eta Erregeen Harana baino toki txikiagoa eta kalitate kaxkarragoko harriduna da. Ta Set Neferu ("edertasunaren tokia") egiptoar izena jaso zuen, eta arabieraz egungo Biban el-Harim (بيبان الحريم) da.
Antzinako Tebas bere nekropoliekin izena jasotzen duen multzoaren zati da, 1979an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena.
Deskribapena
Haran hau Erregeen Haranetik gertu dago, Niloren mendebaldeko ibarrean. Toki hau Tebasetik gertu zegoelako aukeratu zen. Egiptoko XVIII. dinastiako faraoiek, hilobi bezala piramideak eraki ordez, eta hauek agian lapurretak askoz errazago jasaten zituztelako, harkaitzean zulatutako hilobietan lurperatuak izatea aukeratu zuten.
Multzoa zenbait uadi edo haranek osatzen dute:
Ptahren tenplu bat dago, eta Hiru Putzuen haranean Deir el Rumi koptoar monasterioaren hondakinak mantentzen dira.
Historia
Haranaren sortzaile bezala Egiptoko XIX. dinastiaren sortzailearen emazte izan zen Sitra hartzen den arren, benetan bera baino lehenago Egiptoko XVII. dinastia eta Egiptoko XVIII. dinastiakoak diren zenbait hilobi eta hil putzu zulatu ziren. Dena dela, Sitragandik bihurtu zen toki hau agintari zen faraoiaren emazte eta seme gogokoenen toki esklusibo.
Gaur egun, Erreginen Haranean 98 hilobi eta putzu daude, horietako batzuk eraiki bezain pronto utzi zirenak eta sekula okupatu ez zirenak, eta QV siglekin identifikatu eta zenbatuak. Hilobi hauetako gehienak kontserbazio egoera kaxkarrean daude, baina badaude gutxi batzuk oso ederrak miresmena pizten dutenak. Batzuk, apainduak dauden arren, ez dute adierazten nor dagoen lurperatuta. Toki honen lan dokumentala ezinbestekoa da, sekula aurretik ezagutu ez ziren printze eta erreginak ezagutzea ahalbidetu baitigu, baita hilerri berezi honetan falta diren pertsona garrantzitsuak nortzuk diren jakitea ere (Isis-Nefert erregina kasu, honen hilobia oraindik aurkitu ez delarik).
Hilobien zerrenda
Erregeen Haranarentzako KV (Kings Valley) eta Mendebaldeko Haranarentzatko WV (West Valley) siglak erabiltzen diren bezala, Erreginen Haranarentzat QV (Queens Valley) siglak erabiltzen dira toki honetan zulatutako hilobi ugarietako bakoitza identifikatu ahal izateko.
Beste hilobi batzuk Aurkitutako zenbait objekturen ondorioz, errege familiako beste zenbait kide haran honetan lurperatuta daudela ezagutzen da, baina hauen hilobia ez da ezagutzen.
Brighton (Colorado)
Brighton Coloradoko hiri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 33,352 biztanle zituen, 53.772 kilometro koadrotan banatuta.
Rafaela Rada
Rafaela Rada Herrera (La Paz, 1979 ko apirilaren 24a) boliviar ilustratzaile, gidoilari eta istoriotxogile autodidakta da.
Hastapenak
Rada 1999. urtearen inguruan jaio zen Boliviako istoriotxoarekin lotutako mugimendu baten parte izan zen, baina ez zen izan Boliviako istoriotxoren eszena menderatu zuten kolektiboetako parte.
Obra
Radak lan handia egin du tokiko kulturako pertsonaiei, fanartei eta fantasiazko pertsonaiei buruzko irudiekin, ilustrazioak egiten ditu eskariz, eta proiektu pertsonalak garatzen ditu, izaera historiko edo sozialeko gaietan oinarrituta. Mangaren eta amerikar estiloaren eraginak ditu.' Bere lanen artean daude, besteak beste, la Guerra del Chaco, Luis García Mesaren gobernu diktatorialaren errepresio-aldia, eta baita erreferentzia autobiografiko arinak dituzten gaiak ere (Soy Dibujante, adibidez). Radak, artista talde zabal batekin batera, laguntza eman zion Rilda Paco artistari, 2018an Socavongo Birjinaren ilustrazio bati buruzko polemikaren kasuan. Hainbat proiektutan parte hartu du, besteak beste, Lourdes Belsyren azterlan batean, Alison Speddingen eta Andamios aldizkarian. Artista boliviarrek, hala nola Álvaro Ruilovak,aitortzen dute Rada arteaz bakarrik bizi den Boliviako istoriotxogile bakanetako bat dela. Bolivian artista gutxi batzuek lortu dute hori.
2015ean, Boquerón nobela grafikoa izan zen La Pazeko Nazioarteko Azokan gehien saldu zen komiki-lanetako bat.
Besteak beste, argitalpen hauek ditu:
Ayşe Kulin
Ayşe Kulin (1941eko abuztuaren 26a, Istanbul, Turkia) emakume idazle eta kazetari turkiar ezaguna da.
Biografia
Literaturan graduatu zen Arnavutköyren American College for Girls erakundean, gaur egun Robert College of Istanbul.1962 eta 1968 artean, London School of Economicsen, soziologia ikasi zuen. 1984 ipuin bilduma plazaratu zuen: Güneşe dön yûzünü. Eta 1987an bere lehen filma: Bir kirik bebek; gidoia berea zen. Fil horrek Turkiako Kultura Ministerioaren saria jaso zuen. 1989an, Ayaşlı ile Kiracıları lanak Antzerki eta Telebista Idazleen Elkarteak ematen duen Zuzendari Artistikoaren Onenaren saria jaso zuen. Batez ere ipuinak, gidoiak eta eleberriak idatzi ditu.
Bad Sound System
Bad Sound System (gaur egun Bad Sound) 2003. urtean Irunen sortutako musika taldea da. Reggae, Dancehall eta Ragga estiloak biltzen dituena besteen tartean. Haien egungo kideak Selektah Stepi (DJ), Masta (MC) eta Kenitra (MC) dira, nahiz eta lehenago Brujo (MC) eta DjSucio (DJ) kideak izan baziren ere.
Ibilbidea
2006an Zu2ak plataforma eratu zuten Euskal Herrian zein Bidasoa aldean reggae musika bultzatzeko asmoz. 2008an atera zuten bigarren diska, Kalean. Grabaketan zehar euskal musikari ezagunen kolaborazioak izan zituzten, hala nola, Fermín Muguruza, Sorkun, Benas, Dj Loro, Gaizka, Ask eta Dj Mau.
2010 eta 2011 urtetan nazioarteko birak egin zituzten, lehenik Mexikora eta ondoren Japoniara joan baitziren.