cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dinosauro
Eboluzioa eta paleobiografia
Dinosauroen eboluzioak, Triasikoaren ondoren, landarediaren aldaketak eta kontinenteen kokapena jarraitu zituen. Triasiko Berantiarrean eta Jurasiko Goiztiarrean, kontinenteak Pangea superkontinente bakarra bezala konektaturik zeuden, eta dinosauroen munduko fauna bat zegoen, nagusiki haragijale Coelophysoidea eta belarjale sauropodomorfo goiztiarrek osatua. Landare gimnospermak (bereziki koniferoak), elikagai iturri potentzial bat, Triasiko berantiarrean sartu ziren. Lehen sauropodomorfoek ez zuten elikagaiak ahoan prozesatzeko mekanismo sofistikaturik, eta, beraz, beste bide batzuk erabili behar izan zituzten elikagaiak aurrerago digestio-bidean deskonposatzeko. Dinosauroen faunen homogeneotasun orokorrak Jurasiko Ertain eta Berantiarrean jarraitu zuen, non herri gehienek zeramatosauroak, megalosauroideak eta alosauroideak eta estegosaurioak eta sauropodo handiak dituzten belarjaleak zituzten. Horren adibide dira Ipar Amerikako Morrison formazioa eta Tanzaniako Tendaguru oheak. Txinako dinosauroek zenbait desberdintasun dituzte, Metriacanthosauridae espezializatuekin eta lepo luzeko ezohiko sauropodoekin, hala nola Mamenchisaurusarekin. Ankilosauroak eta ornitopodoak ere gero eta ohikoagoak ziren, baina jatorrizko sauropodomorfoak iraungi egin ziren. Koniferoak eta pteridofitak ziren landarerik arruntenak. Sauropodoak, aurreko sauropodomorfoak bezala, ez ziren ahoarekin janaria prozesatzeko gai, baina ornitiskioak hainbat baliabide garatzen ari ziren janaria ahoan zutela birrintzeko, janaria ahoan mantentzeko masailen antzeko organoak eta janaria birrintzeko masailezurraren mugimenduak barne. Jurasikoko beste eboluzio-gertakari nabarmen bat benetako hegaztien agerpena izan zen, maniraptoriar koelurosauroen ondorengoak.
Sailkapena
Dinosauroen sailkapenak aldaketa ugari izan ditu denboran zehar: haiek taldekatzeko hainbat sinapomorfia erabiltzen dira. Hala ere, dinosauro ugari egon ziren, baliteke gaur egungo haragijale, belarjale, orojale eta intsektujaleen arteko banaketaren antzekoa izatea. Dinosauroak kanpo itxuragatik baino hezurren morfologiaren arabera sailkatzen dira: talderik handienak aldakaren bitartez egiten dira.
Aarhus GF
Aarhus GF edo AGF (Aarhus Gymnastikforening) Århus hiriko kirol taldea da. 1880. urtean sortu zen eta beraz Danimarkako kirol talderik zaharrenetakoa da. Kirol ugari hartzen baditu ere, futbol taldeagatik da ezaguna. Danimarkako bost Liga eta 9 Kopa irabazi ditu. Berez, kopa gehien irabazi dituen taldea da.
Dinosauro
Taxonomia
Taxonomia filogenetikoan dinosauroak "Triceratops eta gaur egungo hegaztien arteko arbaso komunik berrienaren ondorengo guztiak" dira. Bi taldetan banatuta daude, aldakaren formaren arabera: Ornithischia (hegazti aldaka) eta Saurischia (narrasti aldaka). Ornitiskioek aldaka atzerantz orientatua dute eta sauriskioek, kranealki (aurrerantz). Ornitiskioak definitzeko "Triceratopsetik sauriskioetatik baino gertuago dagoen arbaso komun bat duten taxoi guztiek". Sauriskioak, ordea, "gaur egungo hegaztietatik ornitiskioetatik baino arbaso komun gertuago bat duten taxoi guztiak" dira. Beste sailkapen batzuetan "Megalosaurus eta Iguanodonen arbaso komunik gertukoenaren ondorengo guztiak" moduan agertzen da.
Iran-Irak Gerra
Gerra bukaera, bake prozesua
1998an, Iran eta Iraken arteko gerra bere bukaerara iristen ari zela ikusten zen, izan ere bai Iranek eta bai Irakek gero eta eraso kaskarragoak egiten hasi ziren, naiz eta horietako batzuk jende asko hil. Urte horretan, Iranek bakea nahi zuela aitortu zuen, baina hala ere, urte horretako uztailean Irakek ere bakea onartzera beharturik ikusi zuen bere burua.
Aarhus GF
Historia
Aarhus GF-ren "urrezko aroa" 50 eta 60. hamarkadan izan zen, lau Liga eta 5 Kopa irabazi baitzituen. Europan ere parte hartu zuen eta 1961ean Europako Kopako final laurdenak jokatu zituen. 20 urte itxaron behar izan zuen hurrengo titulua irabazteko, baina 1986 eta 1996 artean beste liga bat eta lau Kopa iritsi ziren.
2014an bigarren mailara jeitsi zen baina 2015ean lehen mailara itzuli zen.
Iran-Irak Gerra
Gerraren ondorioak
Gerra honek iraun zuen heinean, milioi bat pertsona hil zirela kalkulatzen da, eta %60a iraniarrak. Gainera, bi milioi zauritu baino gehiago egon ziren, eta hain zen handia bi estatuek ordaindutako dirua guda finantzatzeko, ze beren ekonomia pikutara joan zen.
Dinosauro
Zuhaitz filogenetikoa
Historian zehar, zuhaitz filogenetiko ugari proposatu dira, eta zenbat eta gehiago ikertu, orduan eta aldaketa gehiago egiten dira. Oraindik ere adostasun handia duen zuhaitz bat lortu ez den arren, wikispeciesen proposaturiko sailkapen hau erabil daiteke, azpiordenaren mailaraino.
Iran-Irak Gerra
Gerraren ondorioak
Iraken egoera ekonomikoa pixka bat hobetzeko, Saddam Husseini bururatu zitzaion gauza bakarra Kuwait inbaditzea izan zen, eta hori izan zen Golko persiarreko gerraren kausa nagusia.
Dinosauro
Talde nagusien denbora-lerroa
Holtzek 2007an proposatutako denbora-lerroa:
Aarhus GF
Historia
Beste kirolen artean eskubaloi taldea aipatu behar da, 1960an Europako Kopako finalera iritsi baitzen.
Dinosauroen artean
Dinosauroen artean (Walking with Dinosaurs) Neil Nightingale eta Barry Cookek zuzendutako filma da, izen bereko telesailean oinarriturik. 2013ko abenduaren 20an estreinatu zuten, 2D eta 3D formatuetan.
Dinosauro
Tamaina
Fosil asko oraindik aurkitu behar badira ere, hegaztiak ez diren dinosauroak, orokorrean, handiak direla esan daiteke. Euren barruan sauropodoak oso handiak ziren. Orokorrean hartuta, azpitalde gehienak euren inguruan zeuden beste animaliak baino handiagoak ziren. Horixe da, agian, jendeari sortu dioten interesaren oinarrietako bat. Hala ere, dinosauro txikiak ere baziren: batzuek oilo baten tamaina zuten, Compsognathus bezala, eta txikiagoak ere aurkitu dira. Agertu diren haien fosilak ez dira hain ondo kontserbatzen, tamaina txikiko hezurrak errazago hausten baitira.
Dinosauroen artean
Sinopsia
Zinemako historian lehenengoz, ikusleek benetan ikusi eta sentituko dute nola zen dena dinosauroek Lurra menderatzen zuten garaian. "Dinosauroen artean" murgiltze-esperientzia erabatekoa da. 3Daren teknikaren laguntzaz, ikuslea historiaurreko mundu zirraragarri eta epiko baten erdigunean jarriko da. Bertan dinosauro galtzaile bat azkenean garaile aterako da, betiereko heroi bihurturik.
Sviatoslav Palamar
Zerbitzu militarra
Palamar, aurretik, Donbasseko Gerran aritu zen, 2014an hasitakoa. Azov-ren aldeko Oleksii Suvorov kazetari militarrarekin izandako elkarrizketa batean adierazi zuen izengoiti militar bezala "Kalyna" hitza hartu zuela (euskaraz, lit.: Gaukarra), Ukrainarekin lotutako sinbolo tradizionala delako.
Dinosauro
Tamaina
Sauropodo gehienak ezin ziren azkar mugitu, beren tamaina eta pisua zela eta. Hazkuntzako muga praktikoak badira: tamaina handiagoa izan balute, horietako asko ezingo ziratekeen mugitu ere egin. Alabaina, tamaina ez zen arazoa izan denbora luzean bizi ahal izateko eta espezie asko gaur egungo bizirautearen batez bestekoa baino luzeago bizi izan ziren.
Iran-Irak Gerra
Saddam Husseinen epaiketa
2006ko azaroren 5ean, Bagdadeko tribunaletan Saddam Hussein orkan hiltzera kondenatu zuten pertsonen aurka egin zituen hilketengatik, horietako asko Iran Irak gudan. Tribunalak azkenik bera hiltzeko oka erabiliko zutela esan zuen, naiz eta Saddamek fusilatua izan nahi zuela aitortu. Epaiketaren bukaeran, epaileak sententzia irakurtzen ari zen zen momentuan, Saddam Hussinek hitz hauek esan zituen: “Bizi luzea herriari, bizi luzea nazioari. Behera inbasoreak. Jainkoa handia da”. Saddam Hussein behin epaiturik, bere laguntzaileen txanda ailegatu zen. Auzitegian eseritako hurrengoa, Awad Hamed al-Bander izan zen, bera Irakeko epaile izandakoa zen eta Saddamen lagun mina. Epaiketa luze baten ondoren bera ere orkan hiltzera kondenatu zuen epaile jaunak. Irakeko presidente ordea izandakoa, Taha Yassin Ramadan, bizitza osorako kartzelan egotera kondenatu zuten. Beste hiru akusatu 15 urte kartzelan igarotzera bidali zituzten, eta azkeneko akusatua, Saddamen partidu politikoko funtzionario bat libre geratu zen.
Boussingaultita
Ezaugarriak
Boussingaultita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Iran-Irak Gerra
Saddam Husseinen epaiketa
Exekuzioa, 2006ko abenduaren 30ean urkatu zuten, goizeko 6:05etan. Bere heriotza epaile baten, apaiz baten eta mediku baten aurrean gertatu zen, eta hango telebista publikotik bota egin zuten exekuzioa. Ondren bere gorpua bere familiari eman zioten Tigriten.
Sviatoslav Palamar
2022ko Ukrainako inbasioa
Errusiak Ukraina 2022an inbaditu zuenean, Mariupolgo borroketan parte hartu zuen; hala, Azovstal Siderurgian erresistitu zen soldadu talde baten komandanteetako bat izan zen. Soldadu horien artean Azov Batailoiko kideak zein ukrainar marineak zeuden. Gerra honetan zehar egindako zerbitzuaren ondorioz, hainbat domina eman zitzaizkion; besteak beste, Danylo Halytskiren Ordena, Ukrainari Egindako Zerbitzu Militarraren Domina, Zerbitzu Adoretsugatiko Koraza eta Mariupolgo Defentsagatiko Koraza.
Mariupolgo setioan, Palamar kapitainak hainbat prentsa-hitzaldi eta elkarrizketatan parte hartu zuen komunikabideekin, Azov Batailoiaren eta altzairutegian harrapatutako soldaduen izenean; horien artean, marineak eta Guardia Nazionaleko kideak, Denys Prokopenko eta beste borrokalari batzuekin batera. Maiatzaren 12an elkarrizketa bat eman zion Israelgo Haaretz egunkariari; elkarrizketa honetan, Errusiaren Ukrainaren aurkako erasoak Israelek jasandakoekin alderatu zituen. Esan zuenez, ez zuen joateko agindurik jaso eta ez zegoen prest hildako eta zauritutako lagunak atzean uzteko. Horrek, Palamarren hitzetan, azaltzen zuen altzairutegian geratzeko erabakia.
Dinosauro
Tamaina
Gaur egungo animalia lurtarrekin alderatuz gero, nahiko argia da diferentzia: ezagutzen den elefanterik handienak 12 tonako pisua du, eta jirafarik altuenak 6 metro, hau da, txiki geratzen dira dinosauro askorekin alderatuta.
Mugak
Fosilak aurkitu diren dinosauroen artean altuena eta astunena Brachiosaurus zen. Tanzanian aurkitu zen 1907 eta 1912 artean. Berlingo Humboldt Museoan dago eta 12 metroko altuera du. Ziurrenik 40 eta 60 tona arteko pisua bide zuen. Luzeena, ordea, Diplodocus bat da, gutxi gorabehera 30 metrokoa, Wyoming en aurkitua, 1907an.
Hala ere, 1970an aurkitutako Argentinosaurusek ziurrenik 100 tonako pisua bide zuen eta Seismosaurus izenekoa 50 metro luze zen. Sauroposeidonek 18 metroko altuera zuen. Kontuak kontu, baliteke Bruhathkayosaurusa sauropodorik handiena izatea. Aurkitu diren izterrezur, aldaka, tibia, erradio eta ornoak, guztiak oso gaizki fosilizaturik, mota horretako animaliari egotzi zaizkio. Agian landare fosilak ziren, dena den. Amphicoelias izena eman zitzaion beste baten 2,5 metroko saihetsa ere aurkitu omen zen, baina, antza, garraioan apurtu zen.
Batez besteko tamaina
Dinosauroen hedapena Triasikoaren bukaeran hasi zen, eta tamainan zein portaera eta itxuran aldaketa handiak gertatu ziren. Beraz, batez besteko tamaina bat ezartzea lan zaila da. Dirudienez, denbora geologikoan zehar dinosauroen batez besteko tamaina aldatuz joan zen.
Ikerketaren historia
Dinosaurio fosilak aspalditik ezagutu dituzte gizakiek, baina zer zen ez zekiten. Txinan herensugeen hezurrak zirela uste zuten, eta horrela dokumentatzen zituzten. Adibidez, Huayang Guo Zhi (華陽國志), Chang Quk (常璩) egindako bilduma batek Mendebaldeko Jin Dinastiaren gariaan (265-316) aipatzen zuen nola dragoi hezurrak aurkitu ziren Wuchengen, Sichuan probintzian. Txinako hainbat herritan historikoki jaso dira "dragoi hezurrak" medikuntza tradizionalean erabiltzeko. Europan uste zen dinosaurio fosilak iraganeko erraldoien edo Bibliako izakien aztarnak zirela.
Dinosauroen lehen ikerketa zientifikoak
XVII. mendearen amaieran agertu ziren lehen aldiz Ingalaterran gaur egun dinosauro hezur gisa ezagutzen denaren deskribapen zientifikoak. 1676an Cornwelleko kareharrizko harrobi batean berreskuratu zen, Chipping Nortonetik (Oxfordshire) gertu, Megalosaurus baten femurra dela dakigun hezur baten zati bat. Zatia Robert Ploti bidali zitzaion, Oxfordeko Unibertsitateko kimika-irakasle eta Ashmolean Museoko lehen kontserbatzaileari, zeinak deskribapen bat argitaratu baitzuen bere The Natural History of Oxford-shire (1677) lanean. Hezurra zuzen identifikatu zuen animalia handi baten femurraren beheko gorputz-adartzat, eta edozein espezie ezagunetakoa izateko handiegia zela onartu zuen. Beraz, gizaki handi baten femurra zela ondorioztatu zuen, agian Titan bat edo elezaharretan agertzen zen beste erraldoi mota bat. Sir Isaac Newtonen lagun Edward Lhuydek Lithophylacii Britannici ichnographia (1699) argitaratu zuen, orain dinosaurotzat hartuko zenaren lehen tratamendu zientifikoa, sauropodo-hortz bat deskribatu eta "Rutellum impicatum" izendatu zuen.
1815 eta 1824 artean, William Bucklandek, Oxfordeko Unibertsitateko lehen geologia-irakasleak, Megalosaurusen hezur fosildu gehiago bildu zituen, eta zientzia-aldizkari batean dinosauro ez-hegazti bat deskribatu zuen lehen pertsona izan zen. Identifikatu zuten bigarren dinosauro generoa, Iguanodon izenekoa, 1822an aurkitu zuen Mary Ann Mantellek, Gideon Mantell geologo ingelesaren emazteak. Gideon Mantellek bere fosilen eta iguana modernoen hezurren arteko antzekotasunak antzeman zituen. 1825ean argitaratu zituen bere aurkikuntzak.
Aarhus GF
Palmaresa
Europan:
Erratz (argipena)
Erratz terminoak zenbait adiera du:
Firouzeh Khosrovani
Firouzeh Khosravani (Teheran, Iran, 1971) Irango film-zuzendari dokumentalgilea eta gidoilaria da. 2020an Khosravani-k film dokumental onenaren eta artxiboen erabilera sortzaile onenaren sariak irabazi zituen Amsterdameko Nazioarteko Zine Dokumentalaren Jaialdiko dokumentalagatik. 2023an Soriako mujerDOC generoari buruzko nazioarteko zinemaldian film luze onenaren saria.
Farlowella smithi
Farlowella smithi Farlowella generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Firouzeh Khosrovani
Bizitza
Oinarrizko ikasketak egin ondoren, Italiara joan zen Arte ikasketak jarraitzera Accademia di Belle Arti di Brera delakora. 2002 gradua lortu ondoren, Iranera itzuli zen Kazetaritza masterra burutzeko. Gaur egun Teheran eta Erroma artean bizi da.
Khosravani 2008ko abuztuaren 8an atxilotu zuten, 30 Khordadeko protesten 40. biktimen oroimenean, beste hainbat zinemagilerekin batera, Beheshten "presidentetzarako hauteskundeen ondoren hildakoen hilobietan loreak jartzeagatik". Ordu batzuen buruan askatu zuten.
Dinosauro
Dinosauroen lehen ikerketa zientifikoak
"Musker fosil handi" horien azterketak berehala piztu zuen Europako eta Ameriketako zientzialarien interesa, eta 1841ean Sir Richard Owen paleontologo ingelesak "dinosauro" terminoa sortu zuen, Ingalaterran eta mundu osoan garai hartan ezagutzen zen "saurio narrastiez bestelako tribu edo azpiordena" izendatzeko erabiliz. Antzinako grekeratik dator, (deinos) "izugarria, indartsua edo izugarri handia", eta (sauros) "musker edo narrasti". Izen taxonomikoa dinosauroen hortz, atzapar eta beste ezaugarri beldurgarri batzuen erreferentziatzat hartu izan den arren, Owenek haien tamaina eta handitasuna gogora ekartzea nahi zuen. Owenek onartu zuen ordura arte aurkitutako hezurrak, Iguanodon, Megalosaurus eta Hylaeosaurus, ezaugarri bereizgarriak zituztela, eta horregatik erabaki zuen talde taxonomiko desberdin gisa aurkeztea. Viktoria erreginaren senar Alberto printzearen laguntzarekin, Owenek Londresko Historia Naturalaren Museoa sortu zuen dinosauroen fosilen eta beste lagin biologiko eta geologiko batzuen bilduma nazionala erakusteko.
Firouzeh Khosrovani
Filmografia ibilbidea
2004an bere lehen filma egin zuen Life Train izenekoa, Bameko lurrikararen ondoren traumatizatuta gelditu ziren umeak jolasaren bidez artatzeko egiten den lanari buruzko dokumental bat.
Albaniako futbol liga
Albaniako futbol liga (albanieraz Kategoria Superiore) Albaniako futbol txapelketa garrantzitsuena da. 1930ean abiatu zen eta KF Tirana, KS Dinamo Tirana eta Partizani Tirana dira garaipen gehien lortu dituzten taldeak.
10 taldek osatzen dute gorengo maila eta bakoitzak launa partida jokatzen ditu beste talde guztiekin.
Firouzeh Khosrovani
Filmografia ibilbidea
2008an Rough Cut (Corte preliminar) egin zuen. Bartzelonako Centre de Cultura Contemporànian (CCCB) proiektatu zuten 2009ko Films de Dones/Emakumeen filmak izeneko zikloaren barruan. Egileak benetako gertaera bat kontatzen du: Iraneko emakumeentzako jantzi-dendetako eskaparateek beldurra ematen dute. Horrelaxe dio El Periodiko elkarrizketa baten: "Saltzaileek bularrak, besoak eta buruaren zatiak moztu behar dituzte, agintarien aginduz: botere politikoak bizitza pribatuaren detaile guztiak kontrolatu nahi ditu".
Mount Greylock
Mount Greylock, AEBetako Massachusetts estatuan dagoen mendi bat da, Apalatxeetako azpimendikatea den Mendi Takonikoetan. 1.063 metroko garaiera du eta Massachusetts estatuko punturik garaiena da.
Firouzeh Khosrovani
Filmografia ibilbidea
2014an Fest of Duty (Beloaren ospakizuna) lehen eskoletako erlijio-ospakizuna hain zuzen ere. Dokumental horrek Irango bi neska neraberen jarraipena egiten du heldutasunera igarotzen diren bitartean, beloa jantzi zutenetik zortzi urte apsatu arte, eta erlijioak beren bizitzan esparru publikoan eta pribatuan duen eragina aztertzen du. Ohitura islamiarren arabera pubertaroaren hasiera gisa onartutako garaia da.
Huron mendiak
Huron mendiak, AEBetako Michigango Upper penintsulan dagoen mendikate bat da, Michigan estatuan. Nagusiki Marquette eta Baraga konderrietan kokatua dago.
Winterport (Maine)
Winterport Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Waldo konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Huron mendiak
Mendikate honetan Michigango bi mendi garaienak daude: Mount Arvon (603 m.) eta Mount Curwood (603 m.).
Dinosauro
Aurkikuntza Ipar Amerikan
1858an, William Parker Foulkek lehen dinosauro amerikar ezaguna aurkitu zuen, New Jerseyko Haddonfield hiri txikiko tupa-putzu batzuetan. (Fosilak aurkitu baziren ere, ez zen haien izaera behar bezala bereizi). Izakiak Hadrosaurus foulkii izena jaso zuen. Oso aurkikuntza garrantzitsua izan zen: Hadrosaurusa aurkitutako dinosauro ia osoen lehen hezurduretako bat izan zen (lehena 1834an izan zen, Maidstonen, Ingalaterran), eta argi eta garbi izaki bipedoa zen. Aurkikuntza iraultzailea izan zen, ordura arte zientzialari gehienek dinosauroak lau hanken gainean zebiltzala uste baitzuten, beste musker batzuk bezala. Foulkeren aurkikuntzek dinosauroenganako interes uholdea eragin zuten Estatu Batuetan, dinosauromania bezala ezagutzen dena.
Winthrop (Maine)
Winthrop Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kennebec konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Firouzeh Khosrovani
Filmografia ibilbidea
2020an Familia baten erradiografia filma zuzendu zuen. IDFA Europear awardsen dokumental luzeen lehen saria irabazi zuen Amsterdamen 2020 urtean, baita Soriako mujerDOC generoari buruzko nazioarteko zinemaldian film luze onenaren saria ere 2023an. Khosrovani familiaren azterketa sakona egiten du, erradiografiaren metafora erabiliz, Iraneko gatazken azterketa egiteko, 1979ko iraultzaren ondoren bizi ziren gatazkak birpasatuz. Soriako epaimahiak hitz hauexekin arrazoitu zuen erabakia:"'Film ahaztezin bat da, goxoa alderdi guztietan. Musikaz ehundutako familiaren historia, aitaren eta amaren ahotsekin, Irango emakumeen bilakaera kolektiboa islatzen da urteetan zehar. Neska batek bere inguruan gertatzen denari buruz duen begiradaren gardentasunak, objektibotasunak eta ekidistantziak, ikusten duen eta harrapatzen duen maitasunak, mundu ezberdinen artean, konkistatu gaitu.'"
Chalon-sur-Saône
Chalon-sur-Saône Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2007an 46.676 biztanle zituen.
Dinosauro
Aurkikuntza Ipar Amerikan
Dinosauromania Edward Drinker Cope eta Othniel Charles Marshen arteko lehia basatiak erakutsi zuen, hauek izan baitziren Hezurren Gerra bezala ezagutu zen dinosauro berriak aurkitu zituzten lehenak. Bi zientzialarien arteko borrokak 30 urte baino gehiago iraun zuen, eta 1897an amaitu zen, Cope bere ondasun guztiak dinosauroen ehizan gastatu ondoren hil zenean. Zoritxarrez, dinosauroen ale baliotsu asko hondatu edo suntsitu ziren bien metodo zakarren ondorioz: adibidez, haien hondeatzaileek dinamita erabiltzen zuten hezurrak lurpetik ateratzeko. Paleontologo modernoek metodo burugabe eta onartezintzat hartuko lituzkete, leherketek erraz suntsitzen baitituzte froga fosil eta estratigrafikoak. Bere metodo ez oso finduak arren, Copek eta Marshek paleontologiari egindako ekarpenak izugarriak izan ziren: Marshek 86 dinosauro espezie berri lurpetik atera zituen eta Copek 56 aurkitu zituen, 142 espezie berri guztira. Coperen bilduma New Yorkeko Historia Naturaleko Museo Amerikarrean dago orain, eta Marshena, berriz, Yaleko Unibertsitateko Historia Naturaleko Peabody Museoan.
Barnhill (Ohio)
Barnhill Ohioko herri bat da. Tuscarawas konderrian kokatua dago. 2010ean 396 biztanle zituen, 0.94 kilometro koadrotan banatuta.
Beecher City (Illinois)
Beecher City  Illinoiseko herri bat da. Effingham konderrian kokatua dago. 2010ean 463 biztanle zituen, 2.34 kilometro koadrotan banatuta.
Dinosauro
Dinosauroen pizkundea
Dinosauroei buruzko ikerketaren alorrak gora egin du 1970eko hamarkadatik aurrera, oraindik ere nabarmena dena. Hori, neurri batean, Deinonychuseko John Ostromek 1969an egindako aurkikuntzaren eta deskribapenaren ondorio izan zen, odol berokoa izan zitekeen harrapari aktiboa, garai hartan dinosauroei nagi eta odol hotz gisa gailentzen zitzaien irudiarekin kontraste nabarmenean. Ornodunen paleontologia zientzia global bihurtu da. Lehen esploratu gabeko eskualdeetan lan egiten duten paleontologoek, hala nola Indian, Hego Amerikan, Madagaskarren, Antartikan eta, batez ere, Txinan, dinosauroen aurkikuntza garrantzitsuak egin dituzte (Txinan ondo zaindutako dinosauroek are gehiago sendotu dute dinosauroen eta haien ondorengo bizien, hegazti modernoen, arteko lotura). Kladistikaren aplikazio orokorra ere, organismo biologikoen arteko harremanak zorrotz aztertzen dituena, oso baliagarria izan da dinosauroak sailkatzeko. Analisi kladistikoak, beste teknika moderno batzuen artean, sarritan osatu gabeko erregistro fosil zatikatu bat konpentsatzen laguntzen du.
Ehun bigunak eta DNAren ikerketa
Dinosauro fosil batean ehun bigunen inpresioen adibiderik onenetako bat Pietraroja Plattenkalken aurkitu zen, Italiako hegoaldean. Aurkikuntza 1998an jakinarazi zen eta bertan Scipionyx samniticus koelurosauro gazte-txiki baten espezimena deskribatzen zen. Fosilak barne hartzen ditu hesteen zatiak, kolona, gibela, muskuluak eta dinosauro honen trakea.
Science aldizkariaren 2005eko martxoko alean, Mary Higby Schweitzer paleontologoak eta bere taldeak material bigun bat aurkitu zutela iragarri zuten. Material hori benetako ehun bigun baten antzekoa da, Montanako Hell Creek formazioko 68 milioi urteko Tyrannosaurus rex baten hanka-hezur baten barruan. Errekuperazioaren ondoren, talde zientifikoak ehuna berhidratatu zuen. Hezur fosildua hezur-muin fosilizatuaren barrunbearen eduki minerala (desmineralizazioa izeneko prozesu bat) kentzeko hainbat astez tratatu zenean, Schweitzerrek egitura ukigabeen probak aurkitu zituen, hala nola odol-hodiak, hezur-matrizea eta ehun konektiboa (hezur-zuntzak). Mikroskopioaren azterketak, gainera, dinosauroaren ustezko ehun bigunak zelula-mailan ere egitura finak (mikroegiturak) gorde zituela erakutsi zuen. Material horren izaera eta osaera zehatzak eta Schweitzerren aurkikuntzaren inplikazioak oraindik ez daude argi.
2009an, Schweitzer barne hartzen zuen talde batek iragarri zuen, metodologia are arretatsuagoa erabiliz, emaitzak bikoiztu zituela antzeko ehun bigunak aurkitu zituelako ahate-mokodun dinosauro batean, Montanako Judith River Formakuntzan aurkitutako Brachylophosaurus canadensis delakoan. Horrek are ehun zehatzagoa hartzen zuen barne, baita hezur-zelula kontserbatuak ere, nukleoen aztarnak eta globulu gorriak diruditenak. Hezurrean aurkitutako beste materialen artean kolagenoa zegoen, tiranosauroaren hezurrean bezala. Animalia batek hezurretan duen kolageno mota aldatu egiten da bere DNAren arabera, eta, bi kasuetan, kolageno hori oilo eta ostruka modernoetan dagoen mota berekoa zen.
NGC 4739
NGC 4739 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Dinosauro
Ehun bigunak eta DNAren ikerketa
Dinosauroen fosilen antzinako DNAren erauzketa bi aldiz jakinarazi da; hala ere, binaka ikuskatu eta berrikusi ondoren, ikerketa horietako bat bera ere ezin izan zen baieztatu. Hala ere, dinosauro teoriko baten ikuspenean inplikatutako peptido funtzional bat ondorioztatu da, lotutako espezie modernoen sekuentzia genetikoei buruzko berreraikuntza filogenetikoko metodo analitikoak erabiliz, hala nola narrastiak eta hegaztiak. Gainera, dinosauroen fosiletan hainbat proteina atzeman dituzte, hemoglobina barne.
2015ean, ikertzaileek jakinarazi zuten odol-zelulen eta kolageno zuntzen antzeko egiturak aurkitu zituztela, Kretazeoko sei dinosauro espezimenen hezur fosiletan kontserbatuak, 75 milioi urte inguru dituztenak.
Euskal Herrian
Euskal Herriko lurraldeetan ezagutzen ziren dinosauroekin erlazionatutako fosilak Fiteroko (Nafarroa) hatzak ziren. Oinatz horiek albo-hedapen oso zabala duten arroka sedimentarioetan kokatzen dira, Errioxako ekialdean. Materialok aparteko balioa daukate dinosauroek utzitako hatzetan, bai haragijaleei bai belarjaleei dagozkienetan. Errioxako Cameros, Enciso eta Igeako aztarnategiak oso famatuak dira, baina Bizkaiko kostaldeko arroketan, Villano lurmuturretik hurbil ere aurkitu dira dinosauroen oinatzak. Dena den, toki horietan orain arte bildutako hezur-hondarrak oso urriak dira, zeharo desberdinak baitira oinatzek irauteko eta hezurrak fosilizatzeko beharrezko diren baldintzak.
Chalon-sur-Saône
Biztanleria
2007an Chalon-sur-Saône udalerrian erroldatutako biztanleak 46.676 ziren. Familiak 23.292 ziren, horien artean 11.607 pertsona bakarrekoak ziren (4.769 bakarrik bizi ziren gizonak eta 6.838 bakarrik bizi ziren emakumeak), 5.400 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4.035 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 2.250 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Dinosauro
Dinosauroak kulturan
Giza estandarretarako, dinosauroak fantasiazko itxurako izakiak ziren, askotan tamaina handikoak. Herri-irudimena piztu dute eta giza kulturaren zati iraunkor bihurtu dira. "Dinosauro" hitza hizkuntza arruntean sartzeak animalien garrantzi kulturala islatzen du: maiz "dinosauro" erabiltzen da handiegia, zaharkitua edo iraungitzera bideratua den edozer deskribatzeko.
Chalon-sur-Saône
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Dinosauro
Dinosauroak kulturan
Dinosauroen aldeko publikoaren gogoa Ingalaterra viktoriarrean garatu zen lehen aldiz. 1854an, dinosauroen aztarnen lehen deskribapen zientifikoak egin eta hiru hamarkada geroago, errealismo handiko dinosauroen eskulturen bilduma inauguratu zen Londresko Crystal Palacen. Kristalezko Jauregiko dinosauroak hain ospetsuak izan ziren, laster erreplika txikiagoen azoka indartsu bat garatu zela. Hurrengo hamarkadetan, dinosauroen erakusketak inauguratu ziren mundu osoko parke eta museoetan, eta horrek bermatu zuen ondorengo belaunaldiek animaliak modu inguratzaile eta zirraragarrian ezagutzea. Dinosauroen ospe iraunkorrak, era berean, finantzaketa publiko handia ekarri du dinosauroen zientziarentzat, eta aurkikuntza berriak bultzatu ditu maiz. Estatu Batuetan, adibidez, ikusleen arretarako museoen arteko lehiak zuzenean 1880ko eta 1890eko hamarkadetako Hezurren Gerretara eraman zuen, non bi paleontologo aurrez aurre zeudenek ekarpen zientifiko izugarriak egin zituzten.
Dinosauroen inguruko kezkak literaturan, zineman eta beste komunikabideetan agertzea bermatu du. 1852tik aurrera, Charles Dickensen Bleak Housen iraganeko aipamen batekin, dinosauroak fikziozko lan askotan agertu dira. Jules Verneren Lurraren bihotzeraino (1864) eleberria, Sir Arthur Conan Doyleren The Lost World (1912) liburua, Gertie the Dinosaur animaziozko filma (lehen dinosauro animatuarekin) (1914), King Kong film enblematikoa (1933), Godzilla (1954) eta haren ondorio ugariak, 1993ko Crichtoen Jurassic Park eleberri arrakastatsua, bere zinemaratze batzuk baino ez dira Dinosauroei buruzko interes orokorreko ez-fikziozko lanen egileak, horien artean paleontologo nabarmen batzuk, askotan saiatu dira animaliak erabiltzen irakurleak zientziari buruz oro har hezteko bitarteko gisa. Dinosauroak nonahikoak dira publizitatean; enpresa askok dinosauroei erreferentzia egin diete iragarki inprimatuetan edo telebistakoetan, bai beren produktuak saltzeko, bai aurkariak motel, adimentsu edo zaharkitu gisa ezaugarritzeko.
Chalon-sur-Saône
Etxebizitza
2007an 26.613 etxebizitza zeuden, 23.804 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 395 bigarren erresidentzia ziren eta 2.414 hutsik zeuden. 3.231 etxeak ziren eta 23.008 apartamentuak ziren. 23.804 etxebizitza nagusietatik 8.657 bere jabearen bizilekua ziren, 14.720 alokairuan okupaturik zeuden eta 427 doan lagata zeuden; 1.879 etxek gela bat zuten, 3.819 etxek bi zituzten, 7.532 etxek hiru zituzten, 6.596 etxek lau zituzten eta 3.977 etxek bost zituzten. 8.234 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13.456 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 4.317 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 30.254 ziren, horien artean 21.830 aktiboak ziren eta 8.424 inaktiboak ziren. 21.830 pertsona aktiboetatik 18.471 lanean zeuden (9.723 gizon eta 8.748 emakume) eta 3.359 langabezian zeuden (1.679 gizon eta 1.680 emakume). 8.424 pertsona inaktiboetatik 2.348 erretiraturik zeuden, 2.923 ikasten zeuden eta 3.153 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chalon-sur-Saône udalerrian 22.426 unitate fiskal zeuden, 44.107 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.618 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2.989 komertzioetatik, 52 erauzte enpresak ziren, 58 janari enpresak ziren, 12 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 94 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 150 eraikuntza enpresak ziren, 786 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 66 garraio enpresak ziren, 247 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 63 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 182 finantziazio enpresak ziren, 141 higiezinen enpresak ziren, 406 zerbitzu enpresak ziren, 477 administrazio publikoko enpresak ziren eta 254 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 634 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 2 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 3 lan bilaketa bulegoak, 5 posta bulegoak, 32 banku bulegoak, 8 funerariak, 28 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 7 ibilgailuen alokairu bulegoak, 14 autoeskolak, 26 igeltseroak, 24 margolariak, 17 zurginak, 24 iturginak, 18 argiketariak, 22 eraikuntza enpresak, 94 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 30 aldi baterako lan enpresak, 176 jatetxeak, 57 higiezinen agentziak, 13 tintoreriak eta 26 apaindegiak.
2000. urtean Chalon-sur-Saône udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, 2 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, 7 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 6 osasun-zentro, 25 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 18 haur-eskola eta 22 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Chalon-sur-Saône udalerrian 7 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 6 hezkuntza orokorreko lizeo eta 4 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 2.861 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 5.323 eta lizeo teknologikoetan 1.074.
Zazpi urte zuzenean
Zazpi urte zuzenean Ken Zazpi taldearen 5. diskoa da 2009an Argiak Diskak (Elkar) diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.
Chalon-sur-Saône
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
Chalon-sur-Saône udalerrian 5 goi-mailako hezkuntza ez-unibertsitarioko zentroak zeuden, horietatik2 osasun-formakuntzako zentroak, 1 komertziokoa eta 2 bestelako formakuntza zentroak.4 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 2 unibertsitate-insitutoak ziren, 1 ingenieritza eskola bat eta 1 bestelako goi-mailako ikasketa zentro bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zazpi urte zuzenean
Donostiako Victoria Eugenia antzokian zuzenean grabatutako diskoa da, 2009ko urtarrilaren 3an taldeak eskaini zuen kontzertuan. Diskoa DVD batekin merkaturatu zen.
Sarcodon scabrosus
Sarcodon scabrosus Bankeraceae familiako onddo espezie bat da. Ezin da jan, haragi gogorra eta mikatza duelako.
Zazpi urte zuzenean
Lan honek taldearen hainbat abesti kuttun jasotzen ditu, Argiak eta Bidean aurreko diskoetakoak batez ere. 2009. urteko grabazio honek arrakasta handia lortu zuen Euskal Herriko bazterretan.
Sarcodon scabrosus
Sinonimoak: Hydnum scabrosum.
Deskribapena
Kapela: 6 eta 14 cm bitarteko diametrokoa, lau-ganbila edo deprimitua; hasieran tomentuduna eta leuna, laster pitzatu egiten da, arrailekin, eta ezkata altxatuekin. Ezkata latzak, tenteak eta inbrikatuak, erradialki jarriak, marroi-gorrixkak, arre-gorrixkak eta arre-purpura kolorekoak dira eta haragiaren kolore zuriarekin kontrastea egite dute.
Himenioa: Arantzaz eta eztenez osatua, Hydnum generoko guztiak bezala, 10 mm-ko luzerakoak, zuri-horixkak gaztetan, pixkanaka marroi-purpura kolorekoak bihurtzen dira.
Hanka: Zilindrikoa edo oinarrira mehetua, batzuetan puntazorrotza; tomentudun fibrilosoa edo glabroa, haragiaren kolorekoa. Batzuetan handiak izaten dira (10 cm) eta eztenak dezente jaisten dira oinean.
Haragia: Zuria, tindu gorri-horixkaz koloreztatuak, 10 mm arteko lodiera kapelaren erdian, gris-berdexka oinaren oinarrian. Irin usaina du eta zapore mikatza eta akrea.
Etimologia: Sarcodon terminoa grekotik dator eta arantza haragitsuekin esan nahi du.
Jangarritasuna
Ez da jangarria, oso mikatza eta gogorra.
Nahasketa arriskua
Sarcodon imbricatus delakoa da antzik gehiena duena, honek diametro handiagoko kapela du, oin motzagoa eta haragi zurixka oinaren oinarrian.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, baso mistoetan eta hostogalkorren basoetan.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Japonia.
Metatamboita
Metatamboita mineral bat da.
Ezaugarriak
Metatamboita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Baudoncourt
Baudoncourt Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Baudoncourt udalerrian erroldatutako biztanleak 536 ziren. Familiak 218 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 82 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 242 etxebizitza zeuden, 215 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 227 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 215 etxebizitza nagusietatik 168 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 145 etxek bost zituzten. 176 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 95 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 98 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 323 ziren, horien artean 232 aktiboak ziren eta 91 inaktiboak ziren. 232 pertsona aktiboetatik 209 lanean zeuden (117 gizon eta 92 emakume) eta 23 langabezian zeuden (7 gizon eta 16 emakume). 91 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Baudoncourt udalerrian 222 unitate fiskal zeuden, 572,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.139 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Baudoncourt udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 252 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tiburcio Otsakar
Tiburcio Otsakar Etxaleku (Iruñea, 1869ko apirilak 14 - Ibero, 1936ko abuztuak 6) euskal argitaratzaile eta politikaria izan zen.
Biografia
Lanbidez tipografoa izan zen. Bere ibilbide politikoa Zaragozan hasi zen, non El Ideal de Aragón egunkariarentzat lan egin zuen. 1920ko hamarkadan Partido Republicano Radicalen kidea izan zen baina gero PSOEra pasa eta jaioterrira itzuli zen. Bertan El Thun Thun, El aurresku eta UGTren ¡¡Trabajadores!! aldizkariak zuzendu zituen. 1931n hauteskundeetara aurkeztu arren, ez zuten hautatu.
Gerra Zibila hasi zenean, atxilotu eta fusilatu zuten.
Tropidurus hygomi
Tropidurus hygomi Tropidurus generoko animalia da. Narrastien barruko Tropiduridae familian sailkatuta dago.
Grabels
Grabels Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Grabels udalerrian erroldatutako biztanleak 6.025 ziren. Familiak 2.729 ziren, horien artean 1.118 pertsona bakarrekoak ziren (526 bakarrik bizi ziren gizonak eta 592 bakarrik bizi ziren emakumeak), 741 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 719 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 151 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.009 etxebizitza zeuden, 2.793 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 172 hutsik zeuden. 1.702 etxeak ziren eta 1.280 apartamentuak ziren. 2.793 etxebizitza nagusietatik 1.434 bere jabearen bizilekua ziren, 1.270 alokairuan okupaturik zeuden eta 88 doan lagata zeuden; 612 etxek gela bat zuten, 387 etxek bi zituzten, 268 etxek hiru zituzten, 473 etxek lau zituzten eta 1.053 etxek bost zituzten. 2.168 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.364 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.191 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.444 ziren, horien artean 3.095 aktiboak ziren eta 1.349 inaktiboak ziren. 3.095 pertsona aktiboetatik 2.749 lanean zeuden (1.448 gizon eta 1.301 emakume) eta 345 langabezian zeuden (193 gizon eta 152 emakume). 1.349 pertsona inaktiboetatik 321 erretiraturik zeuden, 705 ikasten zeuden eta 323 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Grabels udalerrian 2.557 unitate fiskal zeuden, 5.875,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.176 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 312 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 50 eraikuntza enpresak ziren, 53 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 18 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 14 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 11 finantziazio enpresak ziren, 18 higiezinen enpresak ziren, 48 zerbitzu enpresak ziren, 50 administrazio publikoko enpresak ziren eta 34 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 76 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 13 igeltseroak, 8 margolariak, 2 zurginak, 5 iturginak, 4 argiketariak, 5 eraikuntza enpresak, 4 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 12 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 13 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 3 elektrotresna dendak eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Grabels udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 4 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Grabels udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 96 ikaslekin.
Grabels udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko bestelako formakuntza zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Javier Martínez de Morentin
Francisco Javier Martínez de Morentín López (Los Arcos, 1887ko azaroaren 23a - Soria, 1949ko urtarrilaren 27a) euskal ugazaba eta politikaria izan zen.
Winthrop (Washington)
Winthrop Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Okanogan konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bowieita
Bowieita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Bowieita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 7 da.
NGC 4741
NGC 4741 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Abdelkader (pastorala)
Abdelkader pastorala Jean-Louis Davant idazleak sortutako lana da, 2021 eko uztailean (25 eta 30) eta abuztuan (1 eta 8) taularatua urtebetez atzeratua izan ondoren, koronabirus aren pandemia zela eta. Pettarre ko Ainharbe, Ezpeize-Ündüreine, Sarrikotapea eta Ürrüstoi-Larrabile herrietako lagunek plazaratu zuten Ürrustoi-Larrabileko errebote plazan. Pastoral ean Abdelkader El Djezairi gerlari, erlijio gizon, sufi, filosofo eta poeta mistiko aljeriarraren bizitza antzezten da, Aljeria ko lehen abertzale ezagunarena.
Justifikazioa
Lapurdi ko, Nafarroako Behere ko eta Zuberoa ko 20 eta 25 urte arteko 20.000 euskal gazte inguruk parte hartu zuten Aljeriako independentziaren gerra n, 1954 eta1962 urteen artean, Frantzia ren subiranotasuna defendatzeko. 103 euskal herritar gazte hil ziren, horien artean 22 zuberotar. Pastoralaren liburuxkak hauen guzti hauen izenak zerrendatzen ditu. Gerra honetara joan eta itzuli ziren gazteen artean Txomin Peillen idazlea, Xipri Arbelbide apaiza eta Piarres Aintziart filosofoa izan ziren, besteak beste. Jean-Louis Davant bera ere, Abdelkader pastoralaren egilea, 1958-1960 urteetan, Aljeriako Gerran ibili zen soldadu. Hau da, ezin da esan Euskal Herriko historiak ez duela zerikusirik Aljeriako historiarekin. Abdelkader, berriz, gutxi gorabehera mende bat lehenago, Aljeriako frantziar konkistan hamabost urtez aritu zen gudari bere lurra defendatzen frantziarren okupazioaren aurka.
Argudioa
Frantses armadak 1830 ean Aljer eta Oran okupatu ditu; inguruko leinuek, ordea, aurre egiten diete eta berehala biltzen dira Abdelkader emirraren inguruan (sultan titulua eman nahi izan zioten arren, berak errefusatu egin zuen), bere aita Muhieddin ek buruzagitza uzten duenean (1832).
Abdelkaderrek gerra santua deklaratzen du frantsesen aurka eta 1843 arte eusten die konkistatzaileei. Jelkaldi etan ikusten dira Maktako borroka (1835), Lalla Kheira rekin ezkontza, Tafnako ituna (1837), Mitidja ordekako borroka (1839), Ouarsenis mendi kateko artzain kabiliarrei eginiko bisita, Frantziako errege Luis Filipe k Aljeria zeharo konkistatzearen agindua (1840) eta emirrak smala hiriburu nomada galtzea (1843).
Bere soldadurik onenekin Abdelkader Maroko n babesten da. 1844 an Islyko gudua da, Frantzia k Marokoko armadaren aurka egiten duen azken borroka, eta Bugeaud mariskala ren armada frantsesa garaile aterazen da. Lamoricière jeneralaren aurrean errendituko da Abdelkader (1847). Amore ematean, Lamoricièrek emirrari hitzematen dio bere familiarekin batera Islamaren lurretan kokatu ahal izango dela. Frantsesek, ordea, ez dute akordioa errespetatzen eta preso hartzen dute, lehenengo Toulon en, gero Paue n eta, azkenik, Amboiseko gaztelua n.
Bost urte preso igaro ondoren, Bonaparte hirugarrena k, II. errepublikaren presidenteak, askatasuna ematen dio Abdelkaderri eta Siria ra joan daiteke (1852). Damaskon ematen du bere bizitzaren bigarren aldiko denborarik gehiena irakurriz, idatziz eta Ala ri kantatuz. 1856 an Otomandar inperioa k erlijioaren aipamenik gabeko herritargo laiko bat ezartzen du. Sirian eta Libano n musulman fanatikoek kristatuak erasotzen dituzte. 1860 an kristauen kontrako erreboltak baretzen ahalegintzen da Abdelkader Damaskon, eta hango kristau askok berari esker salbatzen dute bizia. Charles Lavigerie baionarrak, Arjeleko artzapezpiku izango denak, eskerrak ematen dizkio jazarritako kristauei laguntzeagatik. 1883 an hiltzen da Damasko n.
Urte batzuk beranduago, Khaled emir rak, Abdelkaderren bilobak, elkarrizketa bat du Alexandre Millerand Frantziako presidentearekin (1919) Aljeriaren independentzia eskatzeko. Aurrerago, Charles de Gaulle presidenteak hitzemandako autodeterminazioaren aurka zeuden lau jeneralen estatu-kolpe a eragozten dute 1961 ean soldaduzka Aljerian egiten ari diren frantses gazteek. Ordura arte Aljeriako independentziaren alde jardun direnak aipatzen dira: Khaled emir ra, Ferhat Abbas, Messali Hadj eta Ahmmed Ben Bella. 1966 an Houari Boumediene Aljeriako presidenteak Abdelkaderren errautsak jasotzen ditu Arjelen.
Ezugarriak
Jean-Louis Davant ek idatzitako pastoralak edo trajeriak (pastoralaren izen zaharra) hogeita bost jelkaldi ditu. Errejent a Battitta Berrogain izan zen, kantarien trebatzile eta zuzendaria Sophie Larrandaburu eta dantzariena, berriz, Margot Etchegoyhen-Faurie, Sandra Carricondo-Erbinartegaray eta Denise Challa. Musikariak Musik'Alde taldekoak izan ziren. Abdelkader pastoralean 70 aktorek, hamabost dantzarik eta hamabi haurrek hartu zuten parte.