cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adílson Batista
Adílson Dias Batista (1968ko martxoaren 16a - ) Brasilgo futbolari ohi eta entrenatzailea da.
Augusta (New York)
Augusta Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oneida konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 1362
NGC 1362 galaxia bat da, Eridanus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
CS Fola Esch
CS Fola Esch (izen osoa Cercle Sportif Fola Esch) Luxenburgoko futbol taldea da, Esch-sur-Alzette hirikoa. 7 aldiz irabazi du Luxenburgoko futbol liga eta beste 3 aldiz kopa.
Historia
1906an sortu zuen irakasle britaniar batek eta Luxenburgoko talde zaharrena da beraz. "Urrezko aroa" 1918 eta 1924 artean izan zuen, lau liga eta bi kopa irabazi zituen. 1930 urtean beste liga bat lortu zuen.
Hiru hamarkada beranduago kopa titulu berri bat iritsi zen. 1990 hamarkadan hiriko talde handia den Jeunesse Eschekin bat egitekotan egon zen, baina elkarketa horri uko egin zion. Honen ondoren garai txarrak izan zituen eta 2004-05 denboraldia hirugarren mailan egin zuen.
Azken denboraldietan maila bikainean aritu da. 2011 urtean bigarrena izan zen ligan eta ondoren 2013 eta 2015eko ligak irabazi zituen eta Europako txapelketetan ere aritu zen. Hainbat urtetan titulurik lortu gabe egon ondoren 2021ean irabazi zuen berriz Liga.
Ziape
Ziapea, mustarda (Ipar.) edo mostaza (Heg.) sukaldaritzan erabilitako ongailua da, kolore hori-marroiko orea, edo saltsa lodi, itxura du eta zapore bizia dauzka.
Muleta (tauromakia)
Tauromakian, muleta (muleta) toreatzeko ekipamendu bat da. Zapi edo oihal gorri bat da, eta zezen-hiltzaileak zezenaren oldarraldia tenkatu eta bideratzen du zezenketaren azken herenean. Pago-zurezko zotz baten gainean dago, ziriztatzaile (estaquillador) deitua, forma eman eta eusten diona. Antzinako tauromakian erabiltzen zen mihise edo izara zuriaren oinordekoa da. Tamaina alda daiteke toreatzailearen tamaina eta gustuen arabera, baita pisua eta sendotasuna ere, zirkunstantzien arabera. Normalena da, ezpatarekin armaturik, lurrean arrastaka ibiltzea.
Ziape
Ziape saltsa lodia edo ziape orea ziape landareko haziekin prestatzen da (ziape zuria, Sinapis hirta; marroia edo Indiakoa, Brassica juncea; beltza, Brassica nigra). Landarearen haziak ur, ozpin eta beste likido batzuekin nahasten dira eta sukaldaritzan erabiltzen da, beste espezia edo ongailu batzuekin batera.
Muleta (tauromakia)
Larrosa koloreko toreatzeko kapoteetik bereizi behar da, zezenketaren lehen bi herenetan erabiltzen baita. Muleta kapote baino txikiagoa eta arinagoa da, eta horrek muleta-zezenketaren luzimendu artistikoa eta doitua ahalbidetzen du.
Kapoteak dimentsio handiagoak ditu eta erabiltzeko zailagoa da bi eskuak behar direnean. Hala ere, trebetasun handia lortuz gero, luzimendua muletaren berdina edo handiagoa izan daiteke.
Konposizio (argipena)
Konposizio hitzak adiera zenbait ditu:
Patxi Salaberri Zaratiegi
Patxi Salaberri Zaratiegi (Uxue, Nafarroa Garaia, 1959ko apirilaren 24a) euskalaria da, Filologia Hispanikoan eta Euskal Filologian lizentziatua.
1992an, doktore maila lortu zuen Nafarroako Ekierdialdeko Euskararen Azterketa Toponimiaren Bidez izeneko tesiarekin.
Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle titularra da 1990etik, Giza eta Gizarte Zientzien Fakultatean. Onomastikan aditua da.
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren Fontes Linguae Vasconum aldizkariko zuzendaria izan da 2016 arte.
Euskaltzain oso izendatu zuten 2005eko abenduaren 16an.
Anolis laevis
Anolis laevis Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Vallo di Diano
Vallo de Diano Campaniako hego-ekialdeko harana da, 450 metroko altuera dagoen goi-ordoki batean kokaturik. UNESCOk 1998an Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Eskualdeak 17 udalerri nagusi ditu, nagusiena Sala Consilina izanik. Besteak Atena Lucana, Auletta, Buonabitacolo, Caggiano, Casalbuono, Monte San Giacomo, Montesano sulla Marcellana, Padula, Pertosa, Polla, San Pietro al Tanagro, Sant'Arsenio, San Rufo, Sanza, Sassano eta Teggiano dira.
Enneapterygius clarkae
Enneapterygius clarkae Enneapterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Los misterios de Laura
Los misterios de Laura (euskaraz Lauraren misterioak) Espainiako telesaila bat da. 2009ko uztailaren 27an La 1 katean aireratzen hasi zen, bere lehenbiziko denboraldia 2009ko abuztuaren 31an amaitu zelarik. Ondoren, 13 atalez osatutako bigarren denboraldi bati ekingo ziotela baieztatu zen, bigarren denboraldi hau 2011ko apirilaren 25an hasi zelarik. Beste 13 atalez osatutako hirugarren denboraldi bat egongo dela ere baieztatu da, hau 2012ko udazkenean aireratuko delarik.
Argumentoa
Laura María Pujalte Madril hiriko poliziaren ikertzailea da. Bere bizitza profesionala eta pribatua nola edo hala uztartzea lortu ohi du, eguneroko kasuetan lan egin eta bere bi seme bikiak ahal duen hobekien heziz. Hilketa eta lapurreta kasuak ikertzeko modu berezia du, nagusiki bere sena erabiliz konpontzen dituelarik. Berarekin bat Martin anaia eta laguntzailea du Oriol Tarrasón, izatez gizon eta profesional ona baina gonazale xamarra.
Bestalde, komisaldegiko nagusia (Fernando Guillén Cuervo), Laurarengandik banandutako senar-ohia da. Biak euren lanbideetan harreman profesional ahal bezain zuzenena eramaten saiatzen dira, aldiz bizita pribatuan euren bi seme bikiak ahal bezain hobekien hezten saiatuko dira.
Buck Shelford
Wayne Thomas "Buck" Shelford (Rotorua, 1957ko abenduaren 13a) Zeelanda Berriko errugbilari ohia da, hirugarren lerroko erdiko postuan aritzen zena. 1986-1990 bitartean, 22 test-partida jokatu zituen Zeelanda Berriko selekzioarekin eta, besteak beste, 1987ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen. All Blacksen Ka Mate haka suspertzen eta duintzen ahalegindu zen.
Amenofis I.a
Biografia
Bere aitak bezala, Tebaseko Amon jainkoari oso dohaintza eskuzabalak egin zizkion, errege familiaren jainko babesletzat eta hiksoen aurkako matxinadaren bultzatzailetzat hartzen zena.
Bereziki eraikitzaileek goretsitako errege bat izan zen, eta urte asko beranduagoan jainkotu eta gurtu zuten Deir el-Medinako hilobi eraikitzaile eta artisauek, Erregeen Haranaren benetako eraikitzailea izan zela pentsarazi duena. Hala ere, hau oraindik frogatzeke dago, ez baitago Amenofis I.aren hilobia izateko hautagai argi bakar bat ere, ez Erregeen Haranean ezta hemendik kanpo ere. Hala ere, bere momia, Deir el-Bahariko DB320 ezkutalekuan aurkitu zen.
Bere erregealdiari buruz, XVIII. dinastia dizdiratsuko beste gobernari batzuei buruz baino gutxiago ezagutzen da, baina Egipto mundura irekitzen hasi zen eta bertako gobernariak konkistetan pentsatzen hasi ziren garai lasai bat izan zela ziurta daiteke.
Errege hau, beti bere amarekin joaten ohi zen, Ahmose-Nefertari erregina handia, itzalean, bere Errege Emazte Handia eta arreba zen Ahmose-Meritamon geratuz, honek, bide batez, helduarora iritsi zen oinordeko bakar bat ere eman ez ziolarik. Amenofis I.aren oinordekoa, Tutmosis I.a izan zen.
Bere garaiko testigutzak
Amenofis I.a eta bere ama Ahmose-Nefertari, tokiko jainko bezala gurtuak izan ziren Tebasen.
Lorina Bulwer
Lorina Bulwer Turner (Beccles, Suffolk, Ingalaterra, 1838 - Great Yarmouth, Ingalaterra, 1912ko martxoaren 5a) britainiar jostuna izan zen, eta Norwicheko Gazteluko Museoan aurki daitezkeen joskintzako hainbat pieza sortu zituen. Brodatuak expresionismoaren adierazpen handiak dira, bere bizitzako une horretan haserrea erakusten dutenak.
Biografia
1838an jaio zen, Suffolkeko Beccles herri txiki batean. William John Bulwer eta Ann Bulwer (Turner jaioa) izan ziren haren gurasoak. 1861 baino lehen, familia Great Yarmouthera joan zen bizitzera. Aita 1871n hil zen. Bulwer apopilo-etxe batean aritu zen lanean, ama 1893an hil zen arte. Uste da Edgar nebak Great Yarmoutheko asilo batean jarri zuela, han uzteko dirua ordainduta. 500 pertsona zeuden barruan, 60 inguru, Lorina esaterako, buruko arazoak zituztenak. Egunean 10 orduz jaso behar zuten estopa.
Jostun lana
Protesta- edo haserre-gutun gisa irakur daitezkeen mezu luzeak bordatu zituen. Materiala kotoia da eta kolore desberdinetako artilez brodatuta daude. Batek 3,6 metroko luzera du eta beste batek 4,3 metro. 2002an Christiek enkantean jarritako laginak, Norwicheko Gazteluaren Museoaren eskuetan dagoenak, 4,8 m da. Testua dena letra larriz dago eta ez du puntuaziorik.
Testuan, bere familia Knebworth Houseko Bulwer-Lytton familiarekin lotzen saiatu zen, edo familia erreala Heydon Halleko Bulwer familiarekin lotzen. Mezuaren zati batzuk egiazta daitezke, pertsona errealei buruzkoak baitira. Beste pasarte batzuetan, benetako familiarekin ahaidetuta egoteaz fantasiaz hitz egin zuen. Beste batzuetan, sexualki abusatu zutela adierazi zuen: "EZEZAGUNA LORINA BULWERRENTZAT AZTERTU ZUEN WALTHAMSTOW ESSEX-EKO PINTXING DOKTOREAK. ETA FORMA EGOKIA ZUEN EMAKUMEA ZELA IKUSI ZUEN".
("I MISS LORINA BULWER WAS EXAMINED BY DR PINCHING OF WALTHAMSTOW ESSEX AND FOUND TO BE A PROPERLY SHAPED FEMALE".) Walthamstoweko Richard Lloyd Pintxing doktorea, Essex, hamalau urteko neskato baten sexu-abusuan nahasita egon zen 1859an, eta orduan "Walthamstoweko eskandalua" deitu zioten.
Heriotza
Bulwer gripez hil zen 1912ko martxoaren 5ean, eta Caisterreko hilerrian lurperatu zuten, lantokitik gertu.
Legatua
Bere bordatuak jabetza pribatukoak izatera pasatu ziren eta herriko merkatuan salgai egon ziren. Brodatuetako bat 2002an saldu zen 1800 libera baino gehixeagoren truke, Rosina Bulwer Lyttonek senarrari buruzkoa izan zitekeela pentsatu zenean. Haren lanak Norwicheko Gazteluko Museoan daude, eta han "Lorina" lana aipatzen dute. 2004an erosi zuen museoak jostunaren lehen zatia. Geroago jakin zen Bulwerren antzeko brodatu bat zegoela Thackray museoan, lehena baino bi urte geroago egina. Brodatuak datatu ahal izan ziren, Bulwerrek benetako gertaerak aipatu baitzituen, hala nola barnetegiko lankide baten heriotza.
Hasieran pentsatu zen bordatuetan aipatzen den Pintxing of Walthamstow doktorea ezin zela arakatu, baina 2015ean Penelope Hemingway genealogistak haren historia aurkitu zuen.
Bulwerren joskintza Antiques Roadshowen 36. seriean eztabaidatu zen, eta gero Antiques Roadshow Detective izeneko programa batean aurkeztu zen. Lorina eta orratzekin egindako artisautza izan ziren BBCko programa bateko gai nagusiak. Ehungintzaren eta lan haiek sortu zituen artistaren historia ikertu zuen.
Bulwerren hirugarren lagin bat aurkitu zuten, eta Durham konderriko teilatupe batean utzi zuten. Aurkitutako pieza handienak bi metroko luzera zuen, eta aurkitu zenean oso azkar identifikatu zen, Interneten "Lorina Bulwer" bilatuz. Bilaketa horrek lehen bi letrak/laginak berraurkitu zituen publizitate guztia erakutsi zuen. Aurkitzaileak Norwicheko museoarekin harremanetan jarri ziren, eta lana Great Yarmouth-en 2014. urtean erakutsi zen bildumara eramateko finantziazioa lortu zen.
Antzeko artearen beste adibide batzuk Agnes Richterren berokia eta Myllenen berokia dira. 2022an, Red Herring Press-ek (Great Yarmouth-en du egoitza, eta hantxe bizi zen Lorina Bulwer) liburuxka bat argitaratu zuen bere bizitzari eta bordatuen ondareari buruz.
Petrocephalus frieli
Petrocephalus frieli Petrocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Aurelius (New York)
Aurelius Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Cayuga konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Manuel Intxausti
Manuel Maria Intxausti Moreno (Manila, Filipinak, 1900 - Uztaritze, Euskal Herria, 1961) enpresaburua eta euskaltzale handia izan zen, estatubatuar herritartasuna zuena. Filipinetako Konpainiarekin XIX. mende hasieran Filipina Uharteetara deserriratutako intxaustitarren leinukoa izan zen, Ynchausti y Compañía enpresaren inguruan hazi eta aberastuak. Manueli XX. mendeko Anton Abadia deitu izan zaio. Ana Belen Larraurirekin ezkondu zen, eta bost seme-alaba hazi.
Maltako futbol selekzio nazionala
Maltako futbol selekzio nazionala herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia da. Ta' Qali National Stadium zelaian jokatzen ditu etxeko partidak, Ta' Qali hirian.
Manuel Intxausti
Espainian soldadutza egin ondoren, Jesus Maria Leizaola ezagutu zuen. Film kameraren zale amorratua zen, eta euskal dantzen lehen grabazioak egin zituen. 1923 eta 1928. urteen artean, Intxausti plazaz plaza ibili zen herritarrek eginiko dantzen filmatzen, dokumental etnografikoak egiteko. Donostiara joan zen aldamenean Leizaola zuela eta, hiria kolpisten eskuetan erori ondoren, Uztaritzera lekualdatu zen.
Maltako futbol selekzio nazionala
Jokalari aipagarrienak
2018ko martxoaren 26an eguneratua {|
Manuel Intxausti
Bigarren Mundu Gerra hasi zenean AEBra joan zen, Filipinetan denbora batez egon ondoren. Estatu Batuetan, Jose Antonio Agirre lehendakariaren erbesteko bidea kudeatu eta finantzatu zuen, baita haren Columbia Unibertsitateko irakasle postua ere. Aldiz, 1947an Euskal Herrira itzuli zen, eta Uztaritzen hil zen 1961ean. Bere ondarearen artean, Ipar Euskal Herriko ehunka film grabazio utzi zituen.
2021ean, 189 film amateur argitaragabe aurkitu ziren. Dena digitalizatu dute, eta Euskadiko Filmategiak egin du, eta hainbat talde aritu dira inguruan: Gastibeltza Filmak, Euskal Herriko Unibertsitateko Nor ikerketa taldea, Kanaldude eta Eusko Jaurlaritza, Josu Martinez ikerketaren zuzendari zutela. Aurkitutako filmen artean, 24 ziren film komertzialak. Ondare hori digitalizatu egin zuten.
Lagomorpha
Lagomorpha (greziarretik, lagos = erbi; morpha = itxura) ugaztun plazentarioen ordena bat dira, untxi, erbi eta pikak barne hartzen dituena. Gaur egun 109 lagomorfo espezie existitzen dira: 34 pika espezie, 42 untxi espezie eta 33 erbi espezie.
Taxonomia eta historia ebolutiboa
Lagomorfoen historia ebolutiboa oraindik ez da ongi ezagutzen. Orain dela gutxi arte lagomorfoen arbasoa Eurymylus zela adosten zen, Asia ekialdean bizi izan zena, Paleozeno berantiarrean edo Eozeno goiztiarrean. Froga fosilen azterketa berriagoek ordea, lagomorfoak Anagaloidea ordenetik etorri ahal izan zirela iradokitzen dute, hau ere "mimotonidoak" bezala ezagutzen direnak, eta Eurymylus, berriz, karraskariekin harreman estuagoa izango zuen, zuzeneko arbasoa ez izan arren. Leporidoak (untxi eta erbiak) Eozenoan agertu ziren eta Ipar hemisferioan zehar azkar hedatu ziren. Pikak aldiz, geroxeago agertu zirenk Oligozenoan Asiako ekialdean.
Lagomorfoak askotarikoagoak ziren iraganean, 75 genero inguru eta 230 espezie baino gehiago aurkitu baitdira erregistro fosilean.
Azkeneko aurkikuntzek ordea, indiar jatorria iradokitzen dute, India Paleozeno garaian uharte-kontinente bat zenean bakarturik eboluzionatu zutelarik.
Ondorego grafikoan lagomorfoen filogenia irudikatzen da beste ugaztu ordenakin duten lotura erakutsiz.
Ezaugarriak
Lagomorfoak beste ugaztunen antzera endotermoak dira, eta ilea, lau gorputz-adar (hau da, tetrapodoak) eta ugatzak dituzte. Beste ugaztun txikiek ez bezala, garezurraren prozesu postorbital nahiko fusionatua dute.
Lagomorfoen eta beste ugaztunen arteko desberdintasunak
XX. mendearen hasierara arte karraskaritzat hartuak izan ziren, baina alde handiak daude bi ordena horiek bereizteko. Lagomorfoek bi ebakortz pare dituzte goikaldean, karraskariek duten pare bakarraren aldean. Bigarren ebakortz parea, aurrekoen atzean kokatzen dira eta askoz ere txikiagoak dira. Karraskarietan bezala, ebakortzak etengabe hazten dira eta, beraz, zuntzezko jakiak etengabe mastekatu behar izaten dituzte hortzak luzeegi haz ez daitezen. Hala ere, karraskarietan ez bezala, lagomorfoen ebakortzak esmalte-geruza batek estaltzen ditu bi aldeetatik. Bestetik, lagomorfoak ia guztiz belarjaleak dira, eta karrakari asko aldiz, haragia zein landare-materia jaten dute.
Lagormofo familien arteko desberdintasunak
Lagomorpha ordenak gaur egun bizi diren bi familia biltzen ditu: Leporidae (untxi eta erbiak) eta Ochotonidae (pikak).
Untxiak eta erbiak saltoka mugitzen dira, atzeko hanka sendoekin bultzatuz eta aurrekoekin lurreratzean eragina leunduz. Pikek ez dituzte leporidoek dituzten zenbati moldaketa anatomiko, hala nola buruaren kokapen tentea eta atzeko gorputz-adar sendo eta luzeak. Era berean, pikek sudur-eremu laburra dute eta ez dute foramen supraorbitalik. Leporidoek ordea foramen supraorbitala eta sudur-eremu nabarmenak dituzte.
Pikak
Pikak Ipar Amerikako mendebaldeko eta Asia erdialdeko eskualde menditsuetako ugaztun txikiak dira. Gehienak 15 cm ingurukoak dira, ile gris-marroixka dute, belarri txiki biribilak eta ia buztanik gabekoak. Haien lau hankak ia berdinak dira luzeran. Espezie batzuk sastraka artean bizi dira, harkaitz hautsien arteko arrakaletan beren etxeak eginez, eta beste batzuek, berriz, gordelekuak eraikitzen dituzte lurrean. Arroken artean bizi diren espezieak normalean bizi-iraupen luzea dute, bakartiak izaten dira, eta urtean kumaldi bat edo bi izaten dituzte populazio egonkorrak mantenduz. Lurpean bizi diren espezieak, aldiz, bizi-iraupen laburrekoak dira, taldekoiak, eta urtean zehar kumaldi handi ugari izaten dituzte. Espezie hauek gorabehera handiak izan ohi dituzte populazio-tamainan. Pikaren haurdunaldiak hilabete ingurukoah dira, eta kumeak gurasoen zaintza behar dute. Bi taldeen portaera soziala ere desberdina da: arroketan bizi direnek modu oldarkorrean babesten dute beren banakako lurraldea, eta ehorzleak, berriz, familia-taldeetan bizi dira, ahotsez elkarrekin komunikatzen dira eta lurraldea elkarrekin defendatzen dute.
Pikak egunean zehar daude aktibo, landare-materialez elikatzen dira, eta hibernatzen ez dutenez, belar lehorrak biltzen dituzte gordelekura eramateko eta neguan erabiltzeko.
Erbiak
Erbiak, Leporidae familiako Lepus generoko kideak dira. Tamaina ertaineko ugaztunak dira, Europa, Asia, Afrika eta Ipar Amerikan bizi direnak. 40 eta 70 cm bitarteko tamaina izaten dute luzeran, atzeko hanka luze indartsuak dituzte, eta belarriak 20 cm artekoak luzeran. Nahiz eta normalean gris-marroi kolorea izan, espezie batzuk zuritu egiten dira neguan. Animalia bakartiak dira, eta kumeak lurrean egindako zuloetan izaten dituzte, landaretza artean, hauek erabat aktibo eta ilerarekin jaiotzen direlarik. Arrak elkarren artean borrokatzen dira emekin ugaltzea lortzeko. Ugaztun haragijale handiek eta hegazti harrapariek ehizatzen dituzte.
Untxiak
Untxiak, Leporidae familiako kideak dira Lepus generotik kanpo. Erbiak baino askoz txikiagoak izaten dira. Jatorriz Europakoak, Afrikako zona batzuetakoak, Asia erdialdeko eta hegoaldekoak, eta Ipar eta Hego Amerikakoak dira. Belardi eta eskualde idorretan bizi dira. 20 eta 50 cm arteko tamaina dute, atzeko hanka luze eta indartsuekin, eta buztan txikia. Orokorrean gris-marroi kolorekoak dira, baina badago beltza den espezie bat eta marradunak diren beste bi. Untxi etxekotuak kolore gehiago dituzte, jasandako gurutzamenduen ondorioz. Untxi jaioberriek erbiek baino garapen txikiagoa dute eta gurasoen zaintza behar dute. Espezie gehienak lurpeko gordelekuetan bizi eta tadekoiak dira. Untxiek zeregin garrantzitsua dute lehorreko kate-trofikoan, landare eta belar ugari jaten baitituzte, eta espezie haragijale askoren oinarrizko dietaren parte baitira.
Euskal Herriko espezieak
Euskal Herrian hiru espezie aurkitu ditzakegu egoera basatian, hirurak Leporidae familiakoak.
Hammerhead uhartea
Hammerhead uhartea (Hammerhead island) Near uharteen artxipelagoan dago, Alaskako Aleutiarren uhartetan, Semichi uhartetako azpimultzoan. Ameriketako Estatu Batuetako agindupean dago.
ISO 3166-2:ES
ISO 3166-2:ES geografia kodeak definitzen dituen ISO estandarra da: Espainiari dagokion ISO 3166 estandarraren atala da, estatuko azpibanaketak kodetzen dituena. Espainiaren kasuan honako kodeak daude:
NGC 1363
NGC 1363 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. Sherburne Wesley Burnhamek aurkitu zuen n.
ISO 3166-2:ES
Kode bakoitzak bi zati ditu, gidoi batez banatuak. Lehenengo zatian,  ageri da, Espainiaren ISO 3166-1 alpha-2 kodea. Bigarren zatiak, letra bat edo bi izan ditzake. Probintzientzat, autoentzako lehengo matrikulen kodeak erabili ohi dira. Hau da, kodea probintziaren hiriburuaren izenean oinarritzen da, eta ez probintzia beraren izenean:
Kodeak
ISO 639-1 kodeak ondorengo hizkuntza ofizialetan erabiltzen dira:
Burtzi
Tauromakian, burtzia (rejón) zaldiz toreatzeko tresna bat da, 1 eta 1,5 metro arteko luzera duen egurrezko makila bat da, eta burtzikariak erabiltzen duen altzairuzko xafla batez errematatzen da puntan, bai zezena banderilatzeko, bai hura hiltzeko.
Makilaren materiala eta luzera eta burdinazko puntaren forma eta egoera aldatu egin dira denboran zehar, eta tauromakiako eskuliburuek xehetasunez tratatu dituzte.
Zezenketan, burtzikariak hainbat burtzi jartzen ditu, ehunezko apaingarriekin zezenaren atzealdean, bere larruan ainguratuta. Gaur egun burtzikatzea ez da berez, antzinako zezenketan bezala, baizik eta berez korrida bat da (burtziketa-korrida deitua), oinezko toreatzaileen zezenketen egitura berarekin, non lehenik banderillatzen den eta gero zezena hiltzen den heriotza-burtzikadaren bidez (burtzikatze gisa egindako ezpata luze bat).
Anolis lividus
Anolis lividus Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Enneapterygius clea
Enneapterygius clea Enneapterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Letheobia feae
Letheobia feae Letheobia generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Carmen Carbonell
Carmen Carbonell Nonell, ezaguna Carme Carbonell edo Carmen Carbonell izenez(Bartzelona, Katalunia, 1900eko martxoaren 19a - ib., 1988ko azaroaren 27a) kataluniar aktorea eta antzerki-enpresaburua izan zen.
Aktore ibilbidea
XX. mendeko espainiar antzerkiko dama handienetako bat 1914an hasi zen eszenatokietan, eta artean txikia zen Printzesaren Antzoki zaharrean (gero María Guerrero Antzokia bihurtuta).
Margarita Xirgu-ren konpainiatik igaro ondoren, hogeita hamarreko hamarkadatik Madrilgo Lara Antzokira joan zen. Hantxe ezagutu zuen bere senarra, Antonio Vico aktorea, eta harekin sortu zuen konpainia propioa. Besteak beste, Carlos Arnichesen Para ti es el mundo (1929) estreinatu zuen.
Gerra Zibilaren ondoren, senar-emazteak Concha Catalárekin eta Manuel Gonzálezekin elkartu ziren, eta Los Cuatro Ases konpainia sortu zuten. 1940 eta 1950 hamarkadetan arrakasta handia lortu zuten
1962an, Josep Pousen La senyora àvia vol marit/ Baserritar andreak senarra nahi du lana interpretatu zuen, lehen aldiz, katalanez. 1978ko martxoaren 3an estreinatu zen Bartzelonan Salvador Espriuren Una altra Fedra, si us pla/ Beste Fedra bat, mesedez, Nuria Espert eta Lluís Pasqual gazte baten zuzendaritzapean.
Antzerkian
Carmen Carbonellek parte hartu zuen antzerki-muntaien artean Mariana Pineda (1927), La princesa Bebé (1927), Más fuerte que el amor (1928), Pigmalión, Los Palomas, Gigí, Harold eta Maude, Margarita eta los hombres, La Casa de Bernarda Alba, ¡Viva lo imposible! (1939), Y amargaba (1941), El aprendiz de amante (1947), La señal que se espera (1952), Chocolate a la española (1953), Otra Fedra, si gustais, La casamentera (1960) eta Los caciques (1962).
Azken urteetan, George Bernard Shawren Pigmalion lanean (1964) parte hartu zuen, Arthur Millerren Después de la caída (1965), Alfonso Pasoren Mostrar a un sinvergüenza (1967-1968), Jaime Salom-en Los delfines (1969), Antonio Buero Vallejoren La doble historia del doctor Valmy (1976), Federico García Lorcaren La Casa de Bernarda Alba (1976), Ben Jonsonen Volpone, edo Molière-ren El mal imaginario.
Viorica Ursuleac
Bizitza
Errumaniako Chernivtsi herrian jaio zen, orain, Ukrainan dagoena.
Carmen Carbonell
Zineman
Haren karrera zinematografikoa askoz diskretuagoa izan zen, eta titulu aipagarri gisa aipa daitezke Ladislao Vajdaren Marcelino pan y vino (1955), Jorge Grauren El secreto inconfesable de un chico bien (1976), Pedro Olearen El hombre llamado Flor de Otoño (1978) eta Luis García Berlangaren Nacional III eta telebistarako Ana Diosdadoren El okapi.
Viorica Ursuleac
Bizitza
Vienan ikasi zuen, eta, operako bere debuta, Zagreben egin zuen, Jules Émile Frédéric Massenet konposatzailearen Werther operan, Charlotten papera eginez, 1922an. Viorica Vienna Volksoperren hasi zen (1924-1926) Felix Weingartnerrek eskainitako laguntzari esker, Frankfurt Operan (1926-1930), Vienna Staatsoperrean (1930-1935), Berlin Staatsoperrean (1935-1937) eta Munich Operan (1937-1944). Clemens Krauss opera zuzendariarekin ezkondu zen Frankfurten, Viorica bera herri hontan bizi izan zen bitartean.
Darnac
Darnac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Viorica Ursuleac
Bizitza
Viorica, Richard Strauss konposatzaile eta musikari alemaniarraren sopranorik gogokoena izan zen. Straussek, "leialetatik leialena" bezala definitu zuen. Soprano honek, Straussen lau operatako mundu osoko estreinaldian kantatu zuen: Arabela, 1933an, Bakearen eguna, 1938an, Capriccio, 1942an eta Danaeren Maitasuna, 1944an.
Salzburgoko Jaialdian, 1930etik 1934 arte eta 1942tik 1943 arte agertu zen. Covent Gardenen, agerraldi bakarra egin zuen, 1934an, Straussen Arabela opera eta Jaromír Weinbergerrren Schwanda gaitajolea operaren Ingalaterrako lehen estreinaldian. Arabela izan zen bere operarik gogokoena. Londresko Royal Operan ere agertu zen, Giuseppe Verdi konposatzaile italiarraren Otello operan, Desdemonaren papera eginez, Lauritz Melchiorrekin zati ospetsuan eta Sir Thomas Beecham zuzendari zegoela.
Darnac
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Viorica Ursuleac
Bizitza
Vioricak, gainera, Milango La Scala Antzokian ere kantatu zuen, Straussen Itzalik gabeko emakumea operan Enperatrizaren papera eginez. Elektra operan ere parte hartu zuen, Chrysothemisen papera eginez. Baita Mozarten Horrela egiten dute neska guztiek eta Wagnerren Valkiria operan ere, azken hontan, Sieglinderen papera eginez. Amerikan kantatu zuen aldi bakarra, Buenos Aireseko Colón Antzokian izan zen Wagnerren Tristan eta Isolda operan Brangäneren papera eginez, Kirsten Flagstaden ordez, 1948an. Egin zituen beste paper batzuk, Almaviva Kontesarena, Figaroren Ezteiak operan, Donna Elvira Don Giovanni operan, Leonora, Beethovenen Fidelio operan, Senta, Wagnerren Noraezean dabilen holandarra operan Hans Hotterrekin, Amelia Grimaldi, Verdiren Simon Boccanegra operan, Amelia, Maskaradun pilota operan, Leonora Halabeharraren indarra operan, Élisabeth de Valois Don Carlos operan, Tosca operan, Minnie, Giacomo Puccini operagile italiarraren Urrezko mendebaldeko neska operan, Turandot Erna Bergerren Liùren ordez, Arrosaren Zalduna, Ariadna Naxosen (lehenengo Konposatzailea da, gero Ariadna), Helena egipziarra, eta beste asko daude.
Darnac
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 350 etxebizitza zeuden, 199 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 118 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 348 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 199 etxebizitza nagusietatik 166 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 81 etxek bost zituzten. 148 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 118 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 54 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Viorica Ursuleac
Bizitza
Prima Donna Kammersängerin austriarrean sortua izan zen 1934an, Kammersängerin prusiarrean 1935ean eta bere agurra, Wiesbadenen eman zuen, 1953an, Arrosaren zalduna operan. Viorica, Salzburgoko Mozarteumen, irakasle gisa izendatu zuten 1964. urtean.
Vioricaren ahotsa ez zen edertasun handikoa, ez gogoratua izan den bezala behintzat, baina musikari eta aktore handi bezala kontsideratua izan da. Bere kide baten esanetan, Hildegard Ranczak zehazki, "Atsegina izan arren, otzantasun handikoa, erabat harrituta geratzen nintzen sarri, ekitaldiaren aurretik, bi ordutan zehar bokalizatzen joaten zenean. Berea zen, ene iritziz, modu miragarrian eginikoa. Bere naturaz kanpoko ahotsa, adimen harrigarriz erabiltzen zuen". Viorica Ursuleac, 91 urterekin hil zen, Ehrwald herrian, Tirolen, non bizi izan zen 1954tik aurrera, bere senarra zen Clemens Krauss hil zenetik.
Darnac
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 207 ziren, horien artean 132 aktiboak ziren eta 75 inaktiboak ziren. 132 pertsona aktiboetatik 121 lanean zeuden (67 gizon eta 54 emakume) eta 11 langabezian zeuden (6 gizon eta 5 emakume). 75 pertsona inaktiboetatik 53 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Darnac udalerrian 196 unitate fiskal zeuden, 360,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.968 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 3 iturginak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Darnac udalerrian 37 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.863 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Moraira
Moraira Teulada udalerriko herria da, Mediterraneo itsasoaren kostaldean kokatua, Teulada herrigunetik 6 km-ra.
Valentziako kostaldeko beste hainbat herri bezala, itsasertzeko herrixka txiki bat izan zen, etxe gutxi batzuz osatua, 1950eko hamarkadara arte. Hala ere, badu gaztelu bat, 18. mendekoa, piraten kontrako babeserako eraikia.
21. mendean, Moraira herrigune propio bat bada gazteluaren ondoan, erreka batek osatzen duen naturgune bat bertan dela (Marjal del Senillar delakoa), kirol kaia eta hondartza nagusi bat (La Ampolla izenekoa); baina herriaren garapen urbanistiko turistikoa zabaldu egin da kostaldean zehar, eta itsasora begira dauden magaletan, non urbanizazioak eta txaletak pilatu diren.
Nurenbergko gaztelua
Nurenbergko gaztelua (alemanez Nürnberger Burg) edo Enperadorearen gaztelua (Kaiserburg) Nurenbergen Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreek zuten egoitza da.
Historia
Indusketa arkeologikoek erakutsi dutenez 1000. urtearen inguruan gaztelu bat egon omen zen bertan, baina ez da aztarna idatzirik gelditu. Konrado III.a Germaniakoak 1140an gaztelu berria eraikitzeko agindua eman zuen. XIII erta XIV mendeetan zabalkundeak egin zitzaizkion. Aipagarriena 1377an eraikitako Luginsland dorrea. XIX mendean hainbat neurri hartu ziren eraikinak mantentzeko.
Bigarren Mundu Gerran oso kaltetua gertatu zen eta gerra ondoren berriztatu zen.
Ezaugarriak
Gazteluaren egituran Kaiserraren gelak, zaldunen aretoa, areto inperiala eta kapera erromatarra dira aipatzekoak. Hiru dorre ere baditu, aurrez aipaturiko Luginsland dorrea, eta Heidenturm eta Sinwellturm dorreak eta hauteaz gain 48 metrotako sakonera duen Tiefer Brunnen putzua.
Parkea ere badu eta bertako Am Ölberg muinotik hiriaren ikuspegi ederra dago.
AmfAR
amfAR, The Foundation for AIDS Research (amfAR, GIB ikertzeko fundazioa) estatubatuar gobernuz kanpoko erakunde bat da, Mathilde Krim ikerlariak 1983an sortua. AIDS Medical Foundation eta National AIDS Research Foundation elkarteak bilduz sortua, banakako, fundazioetako eta enpresetako diru-laguntzak lortzen ditu Hartutako Immuno Eskasiaren Sindromea ikertzeko.
Petrocephalus gliroides
Petrocephalus gliroides Petrocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Espaly-Saint-Marcel
Espaly-Saint-Marcel Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Espaly-Saint-Marcel udalerrian erroldatutako biztanleak 3.627 ziren. Familiak 1.551 ziren, horien artean 534 pertsona bakarrekoak ziren (232 bakarrik bizi ziren gizonak eta 302 bakarrik bizi ziren emakumeak), 442 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 441 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 134 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.794 etxebizitza zeuden, 1.595 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 160 hutsik zeuden. 1.116 etxeak ziren eta 670 apartamentuak ziren. 1.595 etxebizitza nagusietatik 950 bere jabearen bizilekua ziren, 607 alokairuan okupaturik zeuden eta 38 doan lagata zeuden; 23 etxek gela bat zuten, 131 etxek bi zituzten, 344 etxek hiru zituzten, 489 etxek lau zituzten eta 608 etxek bost zituzten. 1.139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 799 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 542 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.238 ziren, horien artean 1.610 aktiboak ziren eta 628 inaktiboak ziren. 1.610 pertsona aktiboetatik 1.442 lanean zeuden (744 gizon eta 698 emakume) eta 168 langabezian zeuden (86 gizon eta 82 emakume). 628 pertsona inaktiboetatik 204 erretiraturik zeuden, 223 ikasten zeuden eta 201 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Espaly-Saint-Marcel udalerrian 1.580 unitate fiskal zeuden, 3.623,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.578 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 130 komertzioetatik, 8 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 24 eraikuntza enpresak ziren, 24 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 37 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 funeraria, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 5 igeltseroak, 5 margolariak, 3 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 6 jatetxeak eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Espaly-Saint-Marcel udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 220 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Espaly-Saint-Marcel udalerrian lizeo teknologiko bat zegoen 168 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 1364
NGC 1364 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Kivutar
Kivutar finlandiar mitologian minean eta sufrimenduan errukiaren jainkosa da. Era berean gaixo larriak sendatzeko errogatiba eta letanien andretzat hartzen zen.
Letheobia jubana
Letheobia jubana Letheobia generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Kivutar
Lurrazpiko munduko panteoian, Kivutar Tuonetarren (heriotza eta ilunpeetako munduaren jainkosa), Kipu-tyttörena eta Pohjolako sorgin eta nagusia zen Louhiren ahizpa zen Kalevala epopeian.
Anolis longiceps
Anolis longiceps Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
The Shore (filma)
The Shore (Kostaldea) 2011ko Terry George iparirlandar zinema zuzendariaren film laburra da. 2011ko film labur onenaren Oscar Saria irabazi zuen.
Grand Teton
Grand Teton (Teton Handia) Wyomingeko estatuko mendia da, Mendi Harritsuak bere mendilerroan altuenetariko bat dena. 4.197 metroko bere garaierari esker estatuko bigarren mendirik altuena ere bada.
Ipar-Mendebaldeko Konpainiaren franko-kanadar talde batek bere izena eman zion.
Baztan pilotalekua
Baztan pilotalekua Baztango udal kirol instalazioa da, Elizondon dagoena. 1968ko uztailaren 26an inauguratu zenetik, hainbat pilota partida nagusi jokatu dira bertan, final asko barne. Horrezaz gain kontzertuak eta bestelako ekitaldiak ere egiten dira eraikin honetan.
Euskal filologia
Gaur egun ikasgai dugu Deustuko Unibertsitate pribatuan (Bilbo) eta EHU publikoan (Gasteiz). Deustun, 1976an hasi ziren ikasketa horiek ematen munduan lehen aldiz, ofizialtasuna onartzeko urte batzuk pasa eta gero, Gotzon Garate irakaslearen ekimenaz nagusiki.
Eloy Erentxun
Eloy Erentxun (Arroa goia, Zestoa, Gipuzkoa, 1904ko azaroaren 29a – Donostia, Gipuzkoa, 1987) margolaria izan zen. Euskal Herriko paisaiak aztertu zituen batik bat bere lanetan.
Bizitza
Aitaren aldeko sendia Gasteiztik zetorren, non Garaje Erentxun kudeatzen zuten, hasieran Betoño auzoan eta gero erdialdean. Agustin aitonak kitarra jotzeaz gain, karrogilerik handiena izatera iritsi zen, gero Bilbora eta Bartzelonara zabaldu ziren, Eloyren osabaren esku, Francok negozioa konfiskatu arte. Aitonak, bere aldetik, Azpeitian tabako-fabrika jarri baina itxi behar izan zuen. Orduan familiak Zestoan etxea hartu zuen. Bere aita, Zesareo, pianoa jotzraz gain, maisu zen, eta ama, Maria Dolores Onzalo elgetarra ere bai, biak Arroako eskolan lan egin eta ezkondu ziren. Eloy izan zen bost anai-arreetatik zaharrena. Irakasle izateko ikasi zuen Iruñean, anaia Juan bezala. Oposizioak gaindituta, Asturias aldera joan izan behar zuten. Han irakasle zela, Asturiaseko Cirieño herrian sortu zitzaion marrazketarekiko interesa, bere ikasleak marrazteari ekin zionean. Hiru urte eman ondoren irakasle, hango giro politikoa gaiztotuta, 1933 urtean leku-aldatzea eskatu zuten bi anaiek Nafarroara, Zigara Eloyk eta Aresora Juanek. Zigan irakasle zela, hango paisaiak eta ikasleen erretratu asko marraztu eta margotu zituen. Espainiako Gerra Zibilaren hasierak aitaren etxean harrapatu zuen. Bertan udara ematen zuen maiz eta margolaria zen bere osaba Teodoro Erentxunekin egoteko aukera zuen, 1927an Ameriketatik etorria. Honek biziki animatzen zion margotzen jarraiteko. Gerra iraun bitartean, Eloyk Dorraon eta Lodosan jarraitu zuen irakasle gisa hango eskoletan, 1941 arte.
1942an Madrilera joan zen bizitzera eta "Asociación de Pintores y Escultores" delakoan aritu zen ikasten. Ondoren Bartzelonan margotzen eta saltzen jarraitu zuen, baina senide baten eskariz, geratzen zen azken Garaje Erentxun zaintzeko, Gasteizera itzuli zen. Han emazte izango zen Mari Karmen ezagutu eta Caracasen (Venezuela) bizi izan ziren, 1950 urtetik, ezkon berriak zirela; hiru alaba izan zituzten eta 15 urtez han bizi ziren, 1965 arte, Euskal Herrira behin betiko bueltatu arte, Donostiara hain zuzen. .
Lanak
Olio pintura landu zuen batik bat, arkatzez, ikatz-ziriz, lumaz, zein errotulagailuz egindako marrazkiak baditu ere.
Bere lanik gehienek Euskal Herriko paisaia desberdinak dituzte gaitzat, eta Espainian eta Venezuelan zehar beste hainbat lan ere egin zituen. Erretratua ere landu zuen.
Hemihipertrofia
Hemihipertrofia gaur egun sendagileen artean hemihiperplasia moduan ere ezaguna, gorputzaren alde bakar baten hazkundea, eskuinaldekoa edo ezkerreko alboko gehiegizko gainkarga dagoen baldintza da. Gehiegizko gorputzetan gorputzaren zati bati bakarrik eragin diezaioke, hala nola, hanketan edo gorputzeko hainbat eremutan, besoak, aurpegia eta mihia barne. Hemihipertrofia isolatuta egon daiteke (hemihipertrofia isolatua) edo Beckwith-Wiedemann sindromea edo beste sindrome genetiko bat bezalako sindrome genetiko baten parte izan daiteke. Batzuetan, ez da itxuraz hemipertrofia jaiotzean, baina gehien nabaritzen da haurraren hazkuntzarekin. Gehienetan, ez da identifikatzen hemihipertrofia isolatuaren kausa. Sindrome genetiko baten parte den kasuetan, kausa horren araberakoa da. Tratamenduak hanketan edo kaltetutako gorputz ataletan desberdintasunak zuzentzeko eragiketak biltzen ditu.
Sintomak
Hemihipertrofiarekin kaltetutakoen sintomak haren kausaren araberakoak dira, hau da, soilik hemipertrofia baldin bada edo sindrome baten zati bada :
Kausa
Oraindik ez dago kausa zehatzik. Gehienetan familian ez daude beste kaltetuak. Zenbait familiatan gurasoak (aita edo ama) kaltetuta daude eta kasu horietan haurdunaldi bakoitzean% 50erainoko aukera dago arazoa haurrei pasatzeko.
Himihipertrofiaren genetika konplexua izan daitekeenez, gurasoek genetista batekin hitz egitea gomendatzen da, kasu indibidualak hobeto ulertzeko. Genetista batek lagundu dezake hemihipertrofiaren kausa identifikatzen eta etorkizuneko haurdunaldiei buruzko informazioa ematen lagun dezake.
Hemihipertrofia isolatu daiteke edo sindrome genetiko baten parte izan daiteke, besteak beste:
Tratamendua
Tratamendua zer arazo dauden araberakoa da. Hanken arteko desberdintasunen tratamendua (luzeraren desberdintasuna) ebaluazio zorrotza egin ondoren egiten da:
Hanken luzeraren desberdintasun nabarmena badago kontsultatu behar da kirurgilari ortopediko bat. Desadostasuna esanguratsutzat jotzen da ertaineko helduen kasuan, 2 cm-tik 2,5 cm-ra baino handiagoa denean. Luzeraren arteko desadostasun hori dagoenean, seguruenik bizkarreko mina edo aldaka mina izateko arriskua handitzen da. Tratamenduak honako hauek izan ditzake:
Hemihipertrofia duten haurrek batzuetan eskoliosi ere garatu dezakete eta tratamendua behar dute:
Terapia fisikoa muskuluak indartzeko eta luzatzeko egin daiteke, batez ere ebakuntza baten ondoren.
Aurpegian hemihipertrofiarik badago (aurpegikoa), gomendagarria da pazienteek kirurgilari plastiko eta kranio-fazial batek ebaluatzea ebakuntza egin behar duten jakiteko.
Tratamendu egokia egin ahal izateko, hemihipertrofia isolatua duten haurrei gomendioak hauek dira:
Herentzia
Hemihypertrofia isolatua den ala ez, edo hemihipe rtrofia Beckwith-Wiedemann sindromea bezalako sindrome baten barruan dagoen ala ez den ikertu.
Hemihipertrofiarik ez duten guraso ak baina hemihypertrofia esporadiko isolatuak dituzten seme-alabak dituztenak (hau da, familiako beste kasurik gabe) edo Beckwith-Wiedemann sindromea hondatuta dutenak, ez dira arrisku handiagoak, seme-alabak dituzten gurasoak ez dituztenekin alderatuta. sindromea, baldintza horiekin kaltetutako beste seme-alabak edukitzea.
Beckwith-Wiedemann sindromea duten edo hemihipertrofia isolatu esporadikoek (kasuen% 85) ez dute sindromea haurrei transmititzen.
Heredatu daitezkeen kasuak hauek diraː
Beckwith -Wiedemann Sindromearen Laguntza Taldeak BWSren genetikaren inguruko informazio zehatza du.
Hemihypertrofia isolatua duten haurrek Beckwith-Wiedemann sindromea izan dezaketeenez, gomendagarria da hemipertestea duten haur guztiei aholkularitza genetikoa lortzeko espezialista genetiko bat kontsultatzea eta familian beste kasu batzuk izateko arriskuak eztabaidatzea.
Erakundeak
Laguntza taldeak eta sorospen erakundeak lagungarriak izan daitezke beste pazienteekin eta familiekin konektatzeko eta zerbitzu baliotsuak eman ditzakete. Askok pazienteenganako informazioa ematen dute, tratamenduak hobeak izan ditzaten eta sendaketa posibleak aurkitzeko ikerketa egiten dute. Ikerketak, beste baliabide eta zerbitzu garrantzitsuak aurkitzen lagun dezakete. Erakunde askok mediku aholkulari adituak ere badituzte edo mediku eta kliniken zerrendak eman ditzakete.
Kanpo estekak
Laguntza erakundea gaixotasun honetarako
Guneak edo sare sozialak Interneten
Laguntzarako Erakunde Orokorrak Posta elektronikoa: aliber@aliber.org Web esteka:
Erreka (liburua)
Erreka Rafa Ugaldek idatzitako liburu bat da.
Hemihipertrofia
Kanpo estekak
Emilio Castelar 440 izkina Pirán Torre CH Apt 502- Malvín Norte Montevideo, Uruguai Telefonoa: (598) 2 5227328 Posta elektronikoa: atueru.eerr@gmail.com Sareko esteka:
Erreka (liburua)
Sinopsia
Uda, oporraldia, lagunak, lehenengo maitea, ura… gaztetan sarritan nahasten dira, eta nahaste horretatik betiko josita gelditzen zaizkigun esperientziak sortzen dira. Sasoi horretan esperientzia bizienak izaten dira lagunekiko harremana, eta norbere buruarekiko elkarrizketa eta sekretuak, eta jakina, lehenengo maitemina. Lehenengo neskato edo mutiko hori, lehenengo ukitu eta lehenengo musu hori; gaur egun hondartzaren bateko igerialdi artean; duela urte batzuk, ordea, edozein errekatako putzuren baten. Eta anabasa horretatik irudi eta irakaspen garbiak sortzen dira, beti gogoan eta aldean eramango ditugunak, eta neskato edo mutilo haren gomuta ahanztezina.
Hemihipertrofia
Kanpo estekak
Argentina Posta elektronikoa: info@fadepof.org.ar Web esteka:
Cra 15 Av. # 124 -17 Jorge Barón eraikina Torre B Office 703 Bogota Kolonbia Telefonoa: 320 944 5674 Posta elektronikoa: info@fecoer.org Web esteka:
Iruñea 32 - CP: 28039 Madril Espainiako Telefonoa: 915334008 Posta elektronikoa: feder@enfermedades-raras.org Sareko esteka:
Posta elektronikoa: info@femexer.org, femexer@gmail.com Web esteka:
Lima Peru Telefonoa: 511 795 0304 Posta elektronikoa: maladiakrasrasu@gmail.com Sareko esteka: http://feperperu.blogspot.com.es/ Harremanetarako formularioa - http://feperperu.blogspot.com/p/contacto.html
Lotura, Ikerketa eta Laguntza Taldea gaixotasun arraroentzako Nicolás Avellaneda 595 Mendoza, Argentina / Serrano, 669 Buenos Aires Hiri Autonomoa Argentina Telefonoa: 54 261 429-1987 Posta elektronikoa: info@fundaciongeiser.org Sareko esteka: https://www.facebook.com/fundaciongeiser.enfermedadesraras/
Posta elektronikoa: info@omer.org.mx Web esteka: https://web.archive.org/web/20200916215136/http://omer.org.mx/
Letheobia largeni
Letheobia largeni Letheobia generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Kabardera
Kabardera (адыгэбзэ, adəgăbză edo къэбэрдеибзэ, qabardejbza) zirkasiarren hizkuntza da. Kaukasoar hizkuntzen artean Ipar-mendebaldeko kaukasoar familiakoa, Errusiako Karatxai-Txerkesia eta Kabardino-Balkaria errepubliketan mintzatzen da. 1,25 miloi lagun inguruk ulertu eta mintzatzen dute. Batzuentzat zirkasiera edo adigeraren aldaera besterik ez da.
Maurice Champreux
Maurice Champreux (1893ko maiatzaren 21ean - 1976ko azaroaren 15ean), frantses film zuzendaria izan zen. 1930ean, Au pays des basques film egin zuen eta bertan zinemako euskarazko lehenengo hitzak entzuten dira.
Enneapterygius destai
Enneapterygius destai Enneapterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.