cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artizarreko geologia
Lurrazaleko prozesuak
Artizarreko lurrazalaren arrarotasuna azaltzen duten hainbat hipotesi daude. Hipotesi horietako batek azaltzen duenez, planeta honetako lurrazalak zulo huts txikiak ditu, radarraren datuetan eragina dutenak. Betse hipotesi batek azaltzen du, Artizarreko lurrazala ez dela leuna eta konstante dielektriko oso altua duen material batek estaltzen duela. Beste hipotesi batek dio planeta honetako lurrazalak metro bateko sakonera duen pirita (edo beste material eroale baten) kapa bat duela. Azkenik, azkeneko hipotesiek diote, mineral ferroelektriko bat dagoela lurrazalean, proportzio txikietan.
Aipatu beharra dago azkeneko teoria hau oraindik ez dela frogatu Artizarrean. Zunda berri bat bidali beharko litzake Artizarreko lurrazalera hipotesi hau frogatzeko.
Ur likidoa iraganean
NASAren mende dagoen Goddard institutuak eta beste hainbat institutuek adierazi dute Artizarrean ozeano sakon bat egon al izan zela 2.000 milioi urtetan zehar, Lurrekoak duen ur kantitatea izan zezakeela ere esan dute. Azkeneko ikerketek diotenez, Artizarreko ur likidoa duela 715 milioi urte lurrundu zen. Gaur egun Artizarrean dagoen ur kantitate guztia atmosferan dago, gas egoeran (20 ppm). Venus Express zundak bestalde, azkeneko ikerketetan  erakutsi zuen ur kantitate hau galtzen ari dela planeta honetan, atmosferan dagoen hidrogeno galeraren ondorioz.
Neoharriotta pumila
Neoharriotta pumila Neoharriotta generoko animalia da. Arrainen barruko Rhinochimaeridae familian sailkatzen da.
Ipidecla
Ipidecla Lycaenidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Ipidecla miadora da.
Sergei Aksakov
Sergei Timofeievitx Aksakov (Серге́й Тимофе́евич Акса́ков; Ufa, 1791ko urriaren 1aGreg./irailaren 20aJul. - Mosku, 1859ko maiatzaren 12a/Greg./apirilaren 30aJul.) errusiar idazlea izan zen.
Volenice (Příbramgo barrutia)
Volenice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 390 biztanle ditu eta 10,41 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
NGC 1769
NGC 1769 izar kumulu bat da, Dorado konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Bridgeton (Glasgow)
Bridgeton, 'Baile na Drochaid' eta 'Brigtoun', Eskoziako Glasgow hiriaren ekialdean dagoen auzune bat da.
Sergei Aksakov
Txikitatik izan zuen naturarekiko eta errusiar literaturarekiko maitasuna. Kazango Unibertsitatean ikasi zuen, San Petersburgoko gobernuko funtzionarioa izan zen eta 1812ko kanpainan esku hartu zuen.
1820ko hamarkadan artikuluak eta itzulpenak argitaratzen hasi zen. 1832an Nikolai Gogol ezagutu zuen eta errusiar jeniotzat hartu zuen. Gogol-ek bizitzan oinarritutako lanak idaztera animatu zuen eta Aksakovek Familia-kronika bat idatzi zuen. Liburu honek eta Arrantza-oharrak eta Orenburg probintziako ehiztari baten oharrak liburuek ospea eman zioten.
Espainiako Langile Alderdi Komunista
Espainiako Langile Alderdi Komunista Espainiako bi alderdi politikoren izena da, PSOEtik eta PCEtik zatituak, hurrenez hurren:
1943 Anteros
1943 Anteros asteroide gerrikoan aurkitutako 1943. asteroidearen izena da. 1973ko martxoak 13an aurkitu zuen James B. Gibsonek El Leoncitotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1973 EC zen. Bere izena greziar mitologiako Anteros jainkoagatik jasotzen du. Amor asteroide bat da.
Gymnomyza aubryana
Gymnomyza aubryana Gymnomyza generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Thamala
Thamala Lycaenidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Thamala miniata da.
Bel-Ridge (Missouri)
Bel-Ridge Missourieko herrixka bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 2,737 biztanle zituen, 2.07 kilometro koadrotan banatuta.
Barbus stappersii
Barbus stappersii Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Norvegia
Norvegia (bokmål norvegieraz: Norge; nynorsk norvegieraz: Noreg), ofizialki Norvegiako Erresuma (bokmål norvegieraz: Kongeriket Norge; nynorsk norvegieraz: Kongeriket Noreg) Europako iparraldeko estatu bat da. Bere lurralde ditu Eskandinaviar penintsulako mendebaldea, Jan Mayen uhartea, Svalbard uhartedia eta (Ozeano Australean) Bouvet uhartea. Mugakide ditu Suedia, Finlandia eta Errusia. Eskandinaviar herrialdea da, historiaz eta kulturaz.
Geografia
Norvegia Eskandinaviaren mendebaldeko estatu luzea da (1.752 km ipar-hego, 430 km zabalekin alderatuta). Ondoko hauekin egiten du muga: Ipar Itsasoa hego mendebaldean, Skagerrak itsasartea hegoaldean, Suedia, Finlandia eta Errusia ekialdean eta Barents itsasoa iparraldean. Iparralderago dagoen Svalbard uhartedia ere Norvegiarena da.
Ozeanoaren ertzean eta Golkoko korrontetik hurbil dagoenez, bertako klima latitude bereko beste estatuetakoa baino epelagoa da.
Norvegia herrialde malkartsu eta menditsua da, batez ere granito gotorrezkoa. Izozguneek orografia berezia eratu dute. Ikusgarriena fiordoak dira, lurrean ebakitako arroilak, denboraren poderioz urez bete direnak. Handiena Sognefjorden da. Izozgune, uharte eta ur-jauzi ugari ere badaude.
Historia
Norvegiako lehen biztanleak K. a. 11000-10000 urte inguruan iritsi ziren, Alemaniako iparraldetik (Ahrensburg). Azken glaziazioaren ondoren, kostaldeko izotzak urtu ahala, biztanle egonkorrak ezarri ziren K. a. 8000 baino lehen.
3000 eta 2500 urte bitartean, indoeuropar jatorriko zibilizazioak iritsi ziren Norvegiako ekialdera, eta nekazaritza eta abeltzaintza sartu zituzten. Hori zela eta, ordu arte bizi izandako ehiztari biltzaileak desagertzen hasi ziren. Erromatar Inperioaren menpe egon ez zen arren, bertako indusketek norvegiarren eta Europa hegoaldeko herritarren artean harremanak zeudela erakusten dute.
Xenorhina adisca
Xenorhina adisca Xenorhina generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Norvegia
Historia
1387 an, errege dinastia desagertu ondoren, Danimarka eta Suediarekin elkartu eta Kalmarko Batasuna eratu zen. Batasun horrek 1523 arte iraun zuen, Suediak batasuna hautsi zuen arte. Norvegiak, baina, Danimarkarekin bat eginda jarraitu zuen. XVI. mendetik aurrera, eta, luteranismoaren eraginez, Norvegiak botere politiko gehiago galdu zuen, Danimarkaren mesedetan.
Gatazkek XVIII. mende arte iraun zuten. Horiek amaituta, pixkanaka aurrerapen ekonomiko nabarmenak izan zituen. Horrekin batera, mugimendu nazionalistak ere geroz eta garrantzitsuago bihurtu ziren.
Volevčice (Jihlavako barrutia)
Volevčice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 67 biztanle ditu eta 3,31 kilometro koadroko azalera. Jihlavako barrutian dago.
Norvegia
Historia
1814an Napoleon Bonapartek Danimarka-Norvegia erresuma garaitu eta Norvegia Suediako erresuman sarrarazi zuen (Islandia, Groenlandia eta Faroe Uharteak izan ezik, Danimarkaren esku segitu baitzuten). Norvegia eta Suediak koroa bera izan zuten (Suediako erregearen menpe izan ziren), baina lotura malgua zeukaten. Horrela, Norvegiako estatu buru zereginak erregeorde batek betetzen zituen.
Volevčice (Jihlavako barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1227 urtean egin zen.
Norvegia
Historia
Lehen Mundu Gerra n estatu neutrala izan zen, nahiz eta britainiarrekin alemaniarrekin baino harreman estuagoa izan. Gerra ondoren, gobernu moderatuak izan ziren, baina blokeoa jasaten zuten eskuin muturrekoen zein komunisten presioaren eraginez. Gauza bera egiten saiatu zen Bigarren Mundu Gerra n, baina 1940ko apirilaren 9an Alemaniak inbaditu eta konkistatu zuen. Konkista hori ez zen erraza izan; izan ere, Norvegiako Armadak, Britainia Handiko, Frantziako eta Poloniako armaden laguntzaz, alemaniarren erasoari aurre egin zion bi hilez (Alemaniak herrialde bat konkistatzeko behar izan zuen eperik luzeena, Sobietar Batasuna kenduta). Erresistentzia horrek errege familiari eta gobernuari garaiz erbesteratzeko beta eman zien.
Egoera horretan, Vidkun Quisling ultraeskuindarrak boterea eskuratzea nahi izan zuen baina, hasieran, alemanek gobernu burokratiko bat jarri zuten, Quislingen aurkako herritarren jarrera zela eta. 1942an eskuratu zuen gobernua Quislingek, eta horrek barne erresistentzia indartzea ekarri zuen. Erbesteko gobernuak babestu zuen erresistentzia hori, eta gerra aurrera joan ahala ia erabatekoa izatera iritsi zen. Norvegiar armadak (erbestekoak) Britainia Handikoarekin batera borroka egin zuen Alemaniaren aurka. Dena den, ezin da ahaztu biztanleriaren % 2 inguru Quislingek zuzendutako alderdi nazional-sozialistako kide izan zirela.
Gerra amaituta, erret familia eta erbesteko gobernua Oslora itzuli ziren. Quislingen erregimeneko goi karguak (Quisling bera barne) heriotza zigorrera kondenatu zituzten. Alemaniar soldaduek emakume norvegiarrekin izandako seme-alabek diskriminazio gogorra jasan zuten urte luzez, eraso fisiko eta sexualak barne.
Norvegia NBEko kide sortzaileetakoa izan zen; egin-eginean ere, NBEko lehen idazkari nagusia Trigve Lie norvegiarra izan zen. 1949an NATOko kide bihurtu zen. Erakunde horren baitan, Afganistaneko (2001) eta Libiako (2011) gerretan parte hartu zuen.
1960ko hamarkadaren amaieran, petrolioa eta gasa aurkitu zituzten Ipar Itsasoan. Horrek ekonomia maila izugarri igoarazi zuen. Norvegia nazioarteko erreferente bihurtu zen Ongizate-estatuaren antolaketari dagokionean. Nazio Batuen arabera, munduan bizi kalitate altuena duten herrialdeetako bat da eta, Munduko Ekonomia Foroaren arabera, emakume eta gizonen artean desberdintasun gutxien duten herrialdeetako bat.
Norvegiako herritarrek bi aldiz uko egin diote Europar Batasunean sartzeari, 1972 eta 1994an egindako erreferendum banatan. Edozein modutan ere, EFTAko kide denez, harreman ekonomiko estuak ditu Batasuneko herrialdeekin.
2011ko uztailaren 22an izandako atentatuetan 77 lagun hil ziren, Oslo erdigunean jarritako bonba-auto baten eta Alderdi Laboristako gazteen kongresuan izandako tiroketetan. Ekintzon erantzukizuna Anders Behring Breivik izeneko norvegiar ultraeskuindar batek hartu zuen bere gain.
Demografia
Azken hamarkadetan, Norvegiak biztanle berri ugari jaso izan ditu, bai inguruko herrialdeetatik (Polonia, Suedia, Danimarka, Lituania...) lanera etorrita, baita gatazka, gerra eta errepresioari ihes eginda iritsitako asko ere (Irak, Somalia, Iran, Palestina, Yugoslavia ohia, Latinoamerika...). Europatik kanpoko etorkin gehienak pakistandarrak dira. Dena den etorkin kopuru handiak ezin izan du biztanleriaren zahartzea saihestu.
10 biztanletatik 8 hiriguneetan bizi dira. Hiri garrantzitsuenak Oslo (876.000 biztanle, hiriburua), Bergen (258.000), Stavanger (190.000), Trondheim (160.000) eta Fredrikstad (102.000) dira.
Ekonomia
Per capita Barne Produktu Gordinari dagokionez, Norvegia munduko herrialderik aberatsenetan bigarrena da, Luxenburgo ren atzetik. 2009 eta 2010 urteetan, mundu mailako Giza Garapen Indizeko zerrendan lehen postuan egon izan da. Bizitzaren kostuari dagokionez ere, munduko herrialderik garestienetakoa da; bizitza arrunta AEB etan baino % 90 eta Erresuma Batua n baino % 50 garestiagoa da. Petrolio eta gas natural esportazioei esker, urte askotan munduko herrialde aberatsena izaten jarraitzeko beste diru eskuratu du.
Norvegia munduko Ongizate-estatu garatuenetakoen artean dago. Konkurrentzia askeko merkatua izan arren, sektore ekonomiko garrantzitsu asko estatuaren menpe daude, besteak beste, petrolio enpresak, energia ekoizpena, altzairua, telekomunikazioak eta bankurik handiena (DNB ASA). Horrez gain, munduko arrantza ontzi gehien dituen 6. estatua da. Langabezia tasa oso txikia da Europako beste herrialdeekin alderatuta (% 4 inguru), eta langileen % 30ek gobernuarentzat lan egiten dute (Kooperazio eta Hazkunde Ekonomikorako Erakundeko estatuen artean tasarik altuena). Ekonomia osasuntsu horri esker, doako osasun sistema unibertsala da, eta aita/amatasun baimenak 46 astera artekoak izan daitezke. Bidenabar, soldata altuenen eta baxuenen arteko aldea ere bere mailako beste herrialde askotan baino txikiagoa da, eta lan ordu bakoitzetik sortutako produktibitatea eta dagokion soldata munduko altuenetakoak dira.
1972an eta 1994an egindako erreferendumetan, herritarrek uko egin zioten Europar Batasunean sartzeari. Dena den, Islandia eta Liechtenstein ekin batera, parte hartzen du Europako Merkataritza Askearen Elkartean eta Schengeneko Hitzarmenean.
Hizkuntza ofizialak
Herritarren % 95ek norvegiera darabil eguneroko bizitzan. Germaniar hizkuntza horrek bi dialekto ditu, Bokmål (alde handiz, erabiliena) eta Nynorsk. Herrialdearen iparraldean bizi diren samiarrek beraien hizkuntzan bizi eta ikasteko eskubidea dute, baita administrazioarekin hizkuntza horretan komunikatzekoa ere.
Norvegierazko hiztunek ez dute arazorik izaten daniera edo suediera ulertzeko eta, horregatik, ohikoa da hizkuntza horietako hiztunek elkarren arteko harremanak bakoitzak bere hizkuntzaz egitea. Ikastetxeetan, norvegiera eta samieraz gain (sami jatorrikoentzat), ingelesa ezinbesteko ikasgaia da. Herritar gehienek (bereziki II. Mundu Gerraren ostean jaiotakoek) ez dute arazorik izaten ingelesez moldatzeko. Bestalde, frantsesa, alemana eta gaztelania ere irakasten dira ikastetxe gehienetan, baina nagusiki hautazko ikasgai gisa.
Erlijioa
Norvegiar gehienak, jaiotzean, Norvegiako Elizan sartzen dira bataioaren bidez. Kidetza hori, nagusiki, erritu sozialetara (bataioak, sendotzak, ezkontzak, hiletak...) mugatzen da. Hala, biztanleen % 20k baino ez dio garrantzirik ematen erlijioari, eta % 2k baino ez du parte hartzen asteroko elizkizunetan. Dena den, % 79 inguruk Elizako kide izaten segitzen du (2010eko datuen arabera).
Biztanleen % 10 ez da inongo erlijio talderen kide, eta % 4,9 Norvegiako Eliza ez beste kristau talderen bateko kide da (gehienbat katolikoak eta mendekostearrak). Kristau taldeetatik kanpo, Islam a da, gehienbat etorkin pakistandar, albaniar, somaliar, turkiar eta arabiarren artean.
Politika eta administrazioa
1814ko maiatzaren 16an onartutako konstituzioaren arabera, Norvegia monarkia konstituzionala da, sistema parlamentarioan oinarritua. Harald V.a da egungo errege eta estatuburua, eta lehen ministroa (gaur egun, Jens Stoltenberg) gobernuburua. Sistema parlamentario gehienetan bezala, botere legegilea, betearazlea eta judiziala bereizita daude
Botere legegilea Norvegiako parlamentuak (Stortinget izeneko ganberak) dauka. Lau urterik behin aukeratzen da hauteskundeen bidez, eta bi eratako parlamentarioak ditu: hauteskunde barruti probintzialetan aukeratutakoak eta Norvegia osoko hauteskunde barruti bateratuan aukeratutakoak. Guztira 169 diputatu dira. 2009ko hauteskundeak Norvegiako Alderdi Laboristak irabazi zituen, eta koalizio gobernua osatu zuen ezkerreko eta zentroko alderdiekin, Jens Stoltenberg lehen ministroa buru.
Botere exekutiboa, ofizialki, Erregearen esku dago. Dena den, sistema demokratikoa garatzen joan ahala, boterea gobernuaren eskuetara pasa da. Horrela, Erregeak nagusiki funtzio protokolarioak eta ordezkaritzakoak betetzen ditu, hala nola, gobernuburua izendatzea, Ejerzitoaren goi komandantea izatea, Norvegiako Elizaren buru izatea eta nazioaren batasuna irudikatu eta atzerrian ordezkatzea.
Banaketa administratiboa
Norvegia 11 konderritan banatuta dago (norvegieraz Fylke, pluralean Fylker), eta 256 udalerritan.
Literatura
Artikulu nagusia: Norvegierazko literatura
Yasuyuki Kishino
Yasuyuki Kishino (岸野 靖之) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Norvegia
Kirolak
Herrialdea Neguko Olinpiadetan domina gehien lortu duena izan da 8 aldiz historia osoan zehar, lehenengo bi edizioetan eta azkenekoan: 1924an, 1928an, 1936an, 1948an (Suediarekin batera), 1952an, 1968an 2002an eta 2018an. 1994an antolatzaileak izan ziren, eta bigarren geratu zen dominei dagokienez.
Txirrindularitza profesionala, 1983an hasi zen, Norbegiako Tourrarekin (Kalas Cup). Thor Hushovd txirrindulari ezagunena da, Tourreko etapak eta maillot berdea ere irabazi zituenlako. Herrialdean, eta 2013tik, Arctic Race of Norway (Artikoko Norbegiako lasterketa) lasterketa egiten da, iparraldean. Lehen ekitaldia Thor Hushovd ek irabazi zuen. Orain dela urte gutxi, munduko txapelketa bertan egin zen.
Yasuyuki Kishino
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Mitsubishi Motors eta Yomiuri.
Norvegia
Kirolak
Europako Eskubaloi Txapelketan, gizonezkoen Norvegiako selekzioa laugarren postuan geratu zen 2016an. Munduko Txapelketan txapeldunordeak izan ziren 2017an.
Yasuyuki Kishino
Entrenatzaile gisa Verdy Kawasaki, Sagan Tosu, Yokohama FC eta Kataller Toyama taldeak zuzendu zituen.
Norvegia
Kirolak
Emakumezkoen selezkioak Europako txapelketan ibilbide guztiz arrakastatsua izan du, zazpi aldiz txapeldun eta historiako talderik onena izanda: 1998an, 2004an, 2006an, 2008an, 2010ean, 2014an eta 2016an. Munduko txapeldunak izan dira 1999an, 2011n eta 2015ean, eta txapeldunordeak, 4 aldiz.
Futbolean, azkenik, gizonezkoen talderik indartsuena Rosenborg BK da.
Witterda
Witterda Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Taghmon
Taghmon (Teach Munna) Irlandako udalerri bat da, Wexford konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 623 biztanle zituen.
Blairdardie
, Eskoziako Glasgow hiriaren ipar-mendebaldean dagoen barruti bat da.
Rhinochimaera africana
Rhinochimaera africana Rhinochimaera generoko animalia da. Arrainen barruko Rhinochimaeridae familian sailkatzen da.
Philander opossum
Philander opossum Philander generoko animalia da. Didelphimorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Didelphinae azpifamilia eta Didelphidae familian sailkatuta dago.
1944 Günter
1944 Günter asteroide gerrikoan aurkitutako 1944. asteroidearen izena da. 1925eko irailak 14an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1925 RA zen. Bere izena aurkitzailearen semea zen Günter Reinmuthgatik jasotzen du.
Luncavița (Tulcea)
Luncavița Errumaniako udalerri bat da, Tulcea konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Kaimanawa zaldi
Kaimanawa zaldia, (ingelesez: Kaimanawa horse), Zeelanda Berriko bertako zaldi arraza baten izena da. Hainbat ezaugarri dauzka komun zaldi tamainako zaldi arrazekin, baina bere tamainarengatik zein beste ezaugarriengatik Kaimanawako zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da. Dena den, hainbat ale, handi samarrak direnez, ponien ezaugarrien mugan daude.
Zaldi arraza hau libre eta basati bizi da Zeelanda Berriko mendietan.
Sainte-Gemme-Moronval
Sainte-Gemme-Moronval Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Gemme-Moronval udalerrian erroldatutako biztanleak 871 ziren. Familiak 301 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 77 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 146 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 26 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 363 etxebizitza zeuden, 303 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 35 hutsik zeuden. 352 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 303 etxebizitza nagusietatik 282 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 81 etxek lau zituzten eta 181 etxek bost zituzten. 254 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 117 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 180 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 573 ziren, horien artean 446 aktiboak ziren eta 127 inaktiboak ziren. 446 pertsona aktiboetatik 413 lanean zeuden (224 gizon eta 189 emakume) eta 32 langabezian zeuden (15 gizon eta 17 emakume). 127 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 52 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Gemme-Moronval udalerrian 317 unitate fiskal zeuden, 931 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.315 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 4 margolariak eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra altzari denda bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Manorina melanophrys
Manorina melanophrys Manorina generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Carmonita
Carmonita Badajozko udalerria da, Tierra de Mérida - Vegas Bajas eskualdean dagoena.
Citharoides orbitalis
Citharoides orbitalis Citharoides generoko animalia da. Arrainen barruko Citharidae familian sailkatzen da.
Volevčice (Most barrutia)
Volevčice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 101 biztanle ditu eta 5,13 kilometro koadroko azalera. Most barrutian dago.
Barbus stauchi
Barbus stauchi Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Aphysoneura
Aphysoneura Nymphalidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Aphysoneura pigmentaria da.
Shigekazu Nakamura
Shigekazu Nakamura (中村 重和) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
NGC 1773
NGC 1773 izar kumulu bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Shigekazu Nakamura
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Mazda.
Entrenatzaile gisa Avispa Fukuoka taldeak zuzendu zituen.
Watch House Village
Watch House Village Irlandako udalerri bat da, Wexford konderrian dagoena.
Rose Leslie
Rose Eleanor Arbuthnot-Leslie (Aberdeen, Eskoziar, 1987ko otsailaren 9a), Rose Leslie izen-deiturez ezagunagoa, aktorea da. Ospetsua da Game of Thrones telesailean Ygritteren rola jokatu zuelako; Downton Abbey telesailean, Gwen Dawsonen rola; eta The Good Fight telesailean, Maia Rindellen rola.
Bizitza
Milldfield Schoole n egin zituen bere lehen ikasketak, ondoren London Academy of Music and Dramatic Arten graduatu zen, eta bertan Bachelor of Arts saria jaso zuen.
Benton (Missouri)
Benton Missourieko hiri bat da. herrixka konderrian kokatua dago. 2010ean 104 biztanle zituen, 0.27 kilometro koadrotan banatuta.
Rose Leslie
Bizitza
Game of Thrones telesailean Jon Snowren papera antzezten zebilen Kit Harrington ezagutu zuen, eta bikote harreman bat hasi zuten. 2018an ezkondu ziren Lesliren familiaren Wardhill gazteluan.
Aktore ibilbidea
2009an egin zuen debuta aktore bezala, New Town telesailean, Rhian pertsonaiaren paperean. Lan honi esker, BAFTA bat jaso zuen aktore berri onenaren kategorian.
Antzerkian ere aritu zen, eta Nell Leyshon Bedlam antzezlanarekin The Globeko eszenatokira igo zen.
Honen ondoren, bere paper ezagunenetako bat heldu zitzaion, Downton Abbey telesaileko Gwen Dawsonen papera hain zuzen ere. ITVko Telesail honen lehen denboraldiko atal guztietan lan egin zuen.
2012an, hasi zen HBOren Game of Thrones telesail ospetsuan lanean Ygritte pertsonaiaren paperean. Telesailaren hiru denboralditan egin zuen lan, guztira 17 ataletan.
Utopia telesail britaniarreko bigarren denboraldian ere hartu zuen parte, MI5eko Milner agentearen rolean.
Gaur egun, The Good Wife telesailaren bigarren zatia den The Good Fight telesailean ari da lanean, Maia Rindell pertsonaiaren paperean.
Xenorhina anorbis
Xenorhina anorbis Xenorhina generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Arabako Arma museoa
Historia eta bilduma
Hirurogeiko hamarkadan, Félix Alfaro Fournier jaunak Arabako Foru Aldundiari arma eta askotariko gauzen multzo bat laga zion. Arabako Arma Museoaren jatorria izan zen hori. Bilduma ondoko hamarkadetan gehituz joan zen, erosketak eta beste dohaintza batzuk zirela medio.
Bilduma, funtsean, Historiaurretik XX. mendearen hasierara arteko eraso eta defentsa-armek eta horiekin loturiko tresnek osatzen dute, baita informazio osagarria ematen duten zenbait osagai ere. Hori guztia bi solairutan banatzen da eta irizpide kronologikoen arabera antolatuta dago.
Arabako Arma Museoaren garrantzia ez datza bilduman bakarrik; horrez gainera, XIX. mendearen azkenaldeko eta XX.aren hasiera aldeko Euskal Herriko armagintza garrantzitsua agertzen du, arma-lantegi eta fabrika asko sortu ziren garaikoa, horiek ere Museoan azaltzen direlarik.
Historiaurreko armak eta beren bilakaera teknikoa, erabilera arrunteko gauzetatik abiatuta, azaltzen dira. Metal Aroko arma zurien oinarrizko motak ikus daitezke, lehen brontzez eta gero burdinaz eginak, hala nola falcata izenekoak –Penintsularen ekialdearen bereizgarria den ezpata makurrak-.
Erdi Aroko hainbat balezta azaltzen dira. Arma hauek arkua ordeztu zuten, indar eta helmen handiagoa baitzuten, eta garrantzi handienekoak izan ziren su-armak hedatu ziren arte. Interes berezia dute Gasteizko goialdean egindako indusketetan aurkitutako kamisoteak, ezpata laburrek eta beste arma batzuek. XII. mendearen amaiera aldean datatuak dira.
Erakusketa
Historiaurreko armak eta beren bilakaera teknikoa, erabilera arrunteko gauzetatik abiatuta, azaltzen dira. Metal Aroko arma zurien oinarrizko motak ikus daitezke, lehen brontzez eta gero burdinaz eginak, hala nola falcata izenekoak –Penintsularen ekialdearen bereizgarria den ezpata makurrak-. Erdi Aroko hainbat balezta azaltzen dira. Arma hauek arkua ordeztu zuten, indar eta helmen handiagoa baitzuten, eta garrantzi handienekoak izan ziren su-armak hedatu ziren arte. Interes berezia dute Gasteizko goialdean egindako indusketetan aurkitutako kamisoteak, ezpata laburrek eta beste arma batzuek. XII. mendearen amaiera aldean datatuak dira.
Defentsa aldetik, burdin ezkatazko halakreta eta altzairuzko mailazko kota, XII. mendetik aurrera erabili zena, elementurik garrantzitsuenak izan ziren XV. mendean armadura agertu zen arte. Lehenengo su-arma eramangarrien eraikuntza (esku-kainoia, jatorria artillerian duena), XV. mendearen erdialdean, eta haien erabileraren hedapena eta ondoko mendeetako bilakaera teknikoa zabal azaltzen dira Museoko bilduman. Azkenik, afrikar, ekitaldetar eta arabiar armei eskainitako atalak ale guztiz desberdinak erakusten dizkigu: Afrika erdialdeko Historiaurreko lantzetatik XVI. mendearen amaiera aldeko japoniar samurai armadura baliotsuetara.
Museoaren atal berezi bat 1813. urtean, Independentziako Gerra amaitzear zegoela, Gasteizen izan zen guduari buruzkoa da. Bertan, frantses tropak, atzeraka zihoazela, garaitu egin zituen ingeles-espainiar-portuges armadak. Guduaren planetan esku hartu zuten pertsonaietako batzuen erabilera pertsonaleko gauzak, guduan erabili ziren armak eta haren mementu erabakigarrien maketak eta dioramak direla medio azaltzen da gerra-gertakari hau.
Lo-kanta
Lo-kanta edo sehaska-kanta ume edo helduei zuzendutako abestia da. Hainbat helburu ditu. Gizarte batzuetan, tradizioak edo ezaupide kulturalak igortzeko erabiltzen dute. Bestetan, jokaerak ezagutarazteko erabiltzen dute. Baina, helburu ezagunena umeak lokartzea da. Horretarako abesti sinple eta errepikakorrak dira antzinatik.
Xiangfan
Xiangfan (txinera sinplifikatuz: 襄樊; pinyineraz: Xiāngfán), Hubei probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 5.820.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 19.700 kilometro koadroko azalera.
Inguru naturala eta kokapena
Prefektura mailako Xiangfan hiriaren mugakideak honakoak dira: Shiyan ipar-mendebaldean, Shennongjia mendebaldean, Yichang hego-mendebaldean, Jingmen hego-ekialdean, Suizhou ekialdean, eta Henan probintzia iparraldean.
Itziar Gonzalez
Itziar Gonzalez Dios (Pasai San Pedro, 1988ko abuztuaren 31) Ixa taldeko ikertzailea eta Euskal Hizkuntza eta Komunikazioa saileko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta kontrako jo ohi diren bi mundu batzen ditu bere jardunean: hizkuntzalaritza (Letrak) eta informatika (Zientziak). 2014an #Txiotesia2 lehiaketa irabazi zuen bere tesi-lana 6 txiotan kontatuta.
Irakaslea
Alemaniar Filologian lizentziatu zen EHUn. Egun, Bilboko Ingeniaritza eskolako Euskal Hizkuntza eta Komunikazioa sailean ari da euskara teknikoko irakasle izan da.
Ikerlaria
Euskal Herriko Unibertsitatean filologia ikasketak egin ondoren, Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua masterra ikasi zuen Donostiako Informatika Fakultatean. Gai horretan sartuta Hizkuntzalaritza konputazionalean aurkeztu zuen tesia 2016an Arantza Diaz de Ilarraza eta Maxux Aranzaberen zuzendaritzapean. Euskarazko testu konplexuak automatikoki sinplifikatzeko metodo bat proposatu zuen. Hitz arraroak edo egitura sintaktiko luze eta zailak automatikoki ulergarriago bihurtzea zen bere ikerketaren helburua. Tesia bukatu zuenetik ikerketan eta irakaskuntzan ere ibiltzen da.
2014an Udako Euskal Unibertsitateak antolatzen duen Txiotesia lehiaketako sari bat irabazi zuen. Bere tesian egiten zuen azterketa linguistikoa eta tratamendu konputazionala azaldu zuen.
Volfartice
Volfartice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 696 biztanle ditu eta 13,08 kilometro koadroko azalera. Česká Lípa barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1366 urtean egin zen.
DotSCO
DotSCO ICANNi .scot interneteko goi mailako domeinu eskoziarraren sorrera eskatuko dion elkartea da, Eskoziako kultura eta hizkuntzak sustatzeko. 2005ean sortu zen.
Ikus, gainera
Beste hizkuntza eta kulturen komunitate batzuetan ere (horien artean, euskal hizkuntza eta kulturaren komunitatea), xede berdina duten hainbat ekimen daude:
Wittgendorf (Turingia)
Wittgendorf Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Li Fabin
Li Fabin, txineraz 李 发彬, (Quanzhou, Txina, 1993ko urtarrilaren 15a) halterofilian aritzen den kirolari txinatarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina eskuratu zuen halterofilian ≤61 kilo kategorian, bi jasoalditan 313 kilo lortuz eta kategoriako Olinpiar Jokoetako errekor (OE) totala ezarriz; Eko Yuli Irawan indonesiarraren (zilarrezko domina) eta Igor Son kazakhstandarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.
Alexandros Papanastasiou (waterpolo jokalaria)
Alexandros Papanastasiou, grezieraz Αλεξανδρος Παπαναστασιου (Atenas, Grezia, 1999ko otsailaren 12a) waterpolo jokalari greziarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.
Salazaria
Salazaria Lycaenidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Thecla sala da.
Alexandros Papanastasiou (waterpolo jokalaria)
Kluba
Jug Dubrovnik
Lehen Koalizioko Gerra
Lehen Koalizioko Gerra (1792-1797) Frantzia Iraultzailea geldiarazteko Europako zenbait boterek zuzendutako ahalegin militarra da. Gerra multzo honetan kokatzen da Konbentzioaren Gerra.
Citharus linguatula
Citharus linguatula Citharus generoko animalia da. Arrainen barruko Citharidae familian sailkatzen da.
Lehen Koalizioko Gerra
Frantziako Iraultzako Gerren hasiera
Frantziako Iraultzak aldaketa handia ekarri zuen Frantziarentzat. Antzinako erregimen absolutisten boterea behera bota zuen. Horren adibide da, besteak beste, Luis XVI erregearen etxe barruko arrastatzea. Azken honek atzerriko hainbat herrialderi laguntza eskatu zion, baina hainbat hilabetetan estatu horiek ez zuten lagundu nahi izan.
Austria, Prusia, Errusia eta Otomandar Inperioa Europa ekialdeko botere-borroka batzuetan zeuden murgilduta eta ez ziren askorik kezkatu Poloniak (herrialde guzti horien erdian kokatuta zegoenak), Frantziari eta bere ideiei jarraiki, konstituzio berri bat aldarrikatu zuen arte. Horri erantzuteko asmoz, Austria aliantza bat egin nahian ibili zen. Frantzia sumisiopean jarri nahi zuen eta ekialdeko herrialdeak beraien artean borrokan aritzea saihestu.
1791ko abuztuaren 2an, Prusiako erregeak eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak gerrarako interesa agertuko zutela zirudien Pillnitz-eko deklarazioa egin ostean. Hala ere, Pillnitzeko deklarazioa Frantziako iraultzaileak izutzeko eta erregearen alde zeuden frantsesak babesteko diseinatua zegoen, eta ez gerra berri bat hasteko. Izan ere, teorian bederen, deklarazioko testuak zioenarekin ezinezkoa zirudien gerra bat sortzea. 1792ko otsailean sinatu zen Austriaren eta Prusiaren arteko aliantza ofiziala. Aldi berean, beste potentziak Frantziara begira zeuden (lehen aipatu bezala, lurrak hartzeko), baina horrek ez zuen automatikoki gerrarik egongo zenik esan nahi. Frantziara itzuliz, bertako hainbat indar politikok (girondinoak edota brissontinoak) aldez aurretiko neurriak hartu nahi zituzten, gerraren bidez erregea bere kargutik bota eta errepublika deklaratzeko asmoarekin. Monarkiaren aldeko batzuk gerrarako deia babestu zuten, atzerriko armadak Frantziara sartu eta erregea berrezarriko zutenaren esperantzarekin. Apirilaren 20an Frantziako Nazio Biltzarrak gerra deklaratu zion Austriari. Horren ondorioa Lehen Koalizioa izan zen, hasiera batean Austria eta Prusiak osatzen zutena eta geroago Britainia Handia eta Espainia gehitu zitzaizkiona. Lehen Koalizioaren helburua lurraldeak irabaztea zen, Iraultzarekin amaitzea baino.
Gerraren hasiera
Iraultzaren ondorioz, indar frantziarrek arazoak izan zituzten, ofizial askok ihes egin baitzuten. Frantsesen iparraldeko armadak Lille-n egin zien aurre austriarrei, baina aise garaituak izan ziren. Armada barruan ika-mikak sortu zituen porrot horrek. Dillon generala bere soldaduek lintxatu zuten edota Rochambeau komandanteak bere kargua utzi zuen. Azken hori Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra ko gizon garrantzitsu batek ordezkatu zuen, Lafayettek hain zuzen ere.
Frantziak lau armada antolatu zituen defentsarako hesi bat osatzeko. Abuztuaren erdialderako, Koalizioko erdialdeko armadak Frantziaren zati bat inbaditu zuen. Prusiako Brunswick dukeak zuzendu zuen armada. Europa erdialdetik zetozen 80.000 soldadu inguru zituen bere esanetara. Verdun bezalako toki garrantzitsuak hartu zituzten eta Paris itxi zuten. Oposizio gutxi zuen erdialdeko armada horrek eta Parisen beldur handia zabaldu zen, batez ere prusiarrek hiria suntsitu zezaketelako eta hiritarrak hilko zituztenaren ustea zutelako. Brunswickek zin egin zuen sarraskia egingo zuela Frantziako erregea eta bere familia zaurituak edo irainduak baziren. Zoritxarrez, paristarrek jadanik hori egina zuten, erregea giltzapetu baitzuten. Bada, mila hildako inguru egon ziren prusiarren errepresaliagatik.
Horren ostean, iparraldeko armadak, Dumouriez generalen esanetara orain, Belgika zuen helburu, baina Argonneko borrokan erdialdeko armadari laguntzera joan ziren; atzera bota zituzten. Bertan zen errege prusiarrak agindu zuen eta frantziarren aurkako guduan hasi ziren Valmy herrian 1792ko irailaren 20an. Kasu honetan, frantziarrek irabazi zuten, armada handiagoa eraman baitzuten eta defentsa bikaina antolatu. Hori izan zen Brunswick kapitainak atzera egitea ekarri zuena. Gerra horren ondorioz hein handi batean, errepublika ezarri zen.
Gainontzeko urtean frantziarrek garaipenak eta porrotak izan zituzten, baina iraultzako armadek Niza, Savoia, Renania hartu zituzten eta, Dumouriez generalaren pean, Brusela eta Anberes ere bai. Horrez gain, austriarrak erraz gainditu zituzten Jemappes herrian. Askoren ustez, aipatutako Valmyko gudua izan zen frantziarrentzako inflexio-puntua. Arrakasta guzti horiek zirela eta, iraultzako gobernuak gerrarako hainbat helburu ezarri zituen: Muga natural deritzogunak ezarri ziren eta herri zapalduak askatzeko deia egin zen. Honen ondorioz, nazioartean alarma handitu egin zen.
1793
1793 hasieran Frantzia beligerantzian kokatu zen, erregea exekutatu zuten eta Britainia Handiari, Espainiari, Errusiari, Germaniako Erromatar Inperio Santuari, Italiako zati handi bati eta Herbeeretako probintziei gerra deklaratu zien, nahiz eta beren mandatarien % 75ak armada utzi zuen. Hamarnaka mila boluntario sutsuren eragina izan zen armada suspertzen lagundu zuena. Hala ere, Germaniako Erromatar Inperio Santuak Frantzia erasotzeko erabakia hartu zuen, frantziarrak askoz gutxiago baitziren. Frederick Saxe-Coburgeko Dukea k gidatu zituen austriarrak. Horri aurre egitearren, Dumouriez ahalik eta azkarren itzuli zen Herbehereetatik borrokatzeko, baina garaitua izan zen. Porrot honen ostean, Dumouriez jakitun zen traizioa leporatuko ziotela, ez baitzen egon herriak gehien behar izan zuenean. Horrez gain, Dumouriezek jadanik nahikoa izan zuela sentitzen zuen. Horregatik, bere armadari Parisera itzultzeko eskatu zion. Hauek ezetz esan zioten, baina Dumouriez Lehen Koaliziora gehitu zen. Bere ordezkoa Dampierre generala izan zen, baina gerran hil zen. Hurrengoa, Custine, frantziarrek beraiek gillotinatu zuten. Hainbeste barne arazorekin, ia konturatu gabe Lehen Koalizioko indarrak Frantziako mugetara gerturatzen ari ziren Espainia eta Renaniatik. Gainera, briatiniarrek Toulon okupatu zuten.
Houchard izena zuen iparraldeko armadaren buru izendatu zutenak. Bere zorigaiztorako, gillotinatua izan zen bere konpromiso maila zalantzan jarri ostean. Garaipena oso motel lortu izana leporatu zioten zehazki. Hurrengo generala Jourdan izan zen. Maubeugeko setioa gainditzea lortu zuen eta Wattignieseko borrokan garaipena lortu zuen 1793ko urrian. Aldi berean, Toulon herria liberatu zuten artilleriako ofizial bati esker. Napoleon Bonaparte zen bere izena. Urte amaierarako, Flandriatik bota zituzten Koaliziokoak eta Alsazia askatu zuten. Beste hitz batzuetan, Frantzia hedatu zen. Armada frantziarrak azkarra, malgua, ongi babestua izateko gaitasuna erakutsi zuen. Modu horretara, azkarrago borrokatu zitekeen.
1794
1794an Frantziak armadak berrantolatu zituen eta hainbat komandante lekualdatu zituen, baina hala eta guztiz ere garaipenak etorri ziren: Tourcoing, Tournai eta Hoogledekoak besteak beste. Saiakera askoren ostean Sambre ibaia zeharkatu ahal izan zuten frantsesek, Austriarrak Fleurus herrian garaitu ondoren, eta ekainaren amaierarako aliatuak Belgikatik eta Herbeeretatik bota zituzten, Anberes eta Brusela berrartu zituztelarik. Horren ondorioz, mendeetan zehar eskualde horretan erroturiko ohitura eta kultura austriarrak moztu zituzten. Indar espainiarrei ere aurre egin zieten eta Kataluniako hainbat lurralde lortu zituzten. Renaniako hainbat eremu ere lortu zituzten eta Genovako zati batzuk frantsesentzako izan ziren. Hori gutxi balitz, Frantziako muga guztiak jadanik salbu zeuden.
Propaganda patriotikoak etengabeko adorea ematen zien soldadu frantziarrei. Gainera, Frantziak bere etsaiek baino askoz soldadu eta ekipamendu berri gehiago ekoizten zituen (nahiz eta urte horretan 67 general exekutatu). Hala ere, dena ez zen ongi irten frantziarrentzat. Gobernu iraultzaileak ez zuen armada deuseztatzeko adorerik izan eta soldaduei ez zien etxera itzultzeko baimenik eman. Horrek nazioa desegonkortu zuen (ekonomikoki ere arazo batzuk izaten hasi ziren eta hori ere ez zen lagungarri izan, noski). Honen guztiaren aurrean, soluzioa gerra atzerrira eramatea zen. Hau da, Frantzian gudurik ez izatea. Horrela, ez zuten soilik iraultza babestuko, gobernuak laguntzarako behar zuen arrakasta eta dirua ere lor zitzakeen. Hala ere, orokorrean 1794 urte ona izan zen Frantziarentzat. Ekialdean Austria, Prusia eta Errusia eztabaidan hasi ziren Poloniarekin zer egin. Izan ere, Poloniak (nahiz eta azkenerako Lehen Koalizioko hainbat herrialdek konkistatu zuten) hainbat eratara lagundu zuen Frantzia Iraultzailea, Koalizioa desbideratu eta zatituz.
1795
Frantzia ipar-mendebaldeko kostaldeko eremu gehiago hartzeko gai izan izen, eta Herbehereak Bataviako Errepublika bilakatu zituzten, bere estatu satelite bihurtuz (bere flota hartzeaz gain). Prusiaren kasuan, okupatu berri zuen Poloniako eremuarekin asebeteta, errenditu eta akordio batera iritsi zen, beste hainbat naziok egin zuten bezala. Azkenerako, Austria eta Britainia Handia soilik geratu ziren Frantziaren aurkako gerran. 1795 amaieran, Frantziak Direktorioa aldatu zuen eta konstituzio berri bat egin zuten. Zuzendaritza berriak botere exekutiboari (bost zuzendarik osatua) gerraren inguruko eskumen gutxi eman zizkion, eta legislatura horretan zehar hainbat matxinada saiakera deuseztatu behar izan zituen. Zuzendari horiek gerrarako interes handia zuten baina, esan bezala, generalei aginduak emateko zuten boterea oso mugatua zen. Bi frenteetan erasotzeko kanpaina bat antolatu zuten: batetik, Britainia Handia Irlandatik erasotzea eta, bestetik, Austria lurretik. Ekaitz batek oztopatu zuen lehenengoa, eta Austria eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren arteko gerrak bigarrena.
1796
1796 urte hasieran indar frantziarrak sakabanatuak zeuden Italia eta Alemanian. Helburua bi herrialde horien tartean zegoen Austriaren aurka egitea zen, gerran geratzen zen aurkari garrantzitsu bakarra baitzen. Direktorioaren esperantza zen Italiak, Alemaniako territorio batzuen truke, arpilatze batzuk egitea eta eremuak uztea. Alemanian, hain zuzen ere, Jourdan eta Moreau generalak etsai berri baten aurka ari ziren borrokan: Karlos Austria-Teschengoa; 90.000 gizon zituen borrokarako. Frantziarrak desabantailan zeuden eta hornigaiak falta zituzten.
Karlos Austria-Teschengoaren helburua austriarrak elkartu baino lehen Jourdan eta Moreau banatzea zen. Abuztu amaieran garaitu zuen lehenengo Ambergen Karlosek Jourdan eta irail hasieran Wüzbergen. Horren aurrean, Frantziak armistizio bat akordatu behar izan zuen (Rodanoraino egin behar izan zuten atzera). Moreauk bide bera jarraitzea erabaki zuen. Aldi berean, Napoleon Bonapartek Italiako frontearen giltzak hartu zituen eta borrokaz borroka aurrera egiten hasi zen, aurre egiten zieten edozein garaituz.
1797
1797 urterako, Napoleonek Italia iparraldea kontrolatzen zuen eta Austriako hiriburu den Vienatik ahalik eta gertuen borrokatu zuen, austriarrak akordio batera iristera behartzeko. Bitartean, Alemanian (Karlos Austria-Teschengoa gabe, Napoleoni aurre egitera bidali baitzuten), austriarrak egotziak izan ziren Napoleonek hegoaldean oraindik bakea sinatzera behartu baino lehen. Campo Formioko Itunarekin izan zen hori. Horri Lehen Koalizioa bertan behera geratzea gehitu behar zaio, Britainia Handiak baino ez baitzuen jarraitu borrokan. Horren ostean, Napoelon Europako generalik famatuena bilakatu zen.
Campo Formioko Ituna
Campo Formioko Ituna 1797ko urriaren 17an (Vendimiarioko 26. egunean, Frantziako Errepublikako VI. urtean) sinatu zuten Napoleon Bonapartek eta Johann Ludwig von Cobenzl kondeak Frantzia eta Austriaren ordezkari gisa, hurrenez hurren. Itun honek, Lehen Koalizioaren amaiera markatu zuen, Napoleonen Italiako kanpainen garaile gisa eta Frantziako gerra iraultzaileen lehen atalaren amaiera.
“Bake irmo eta bortxaezina”ren ohiko klausulez harago, hitzarmenak austriar lurraldeen kopuru jakin bat Frantziaren esku utzi zuen. Eskuratutako lurren artean, Austriako Herbehereak (gaur egun Belgika eta Luxenburgori dagozkienak) eta Mediterraneoko zenbait uharte (Korfu, eta itsaso Adriatiko an Veneziako beste uharte batzuk) zeuden. Venezia eta haren lurraldeak, bi estatuen artean banatuak izan ziren. Venezia bera, ordea, Istria eta Dalmazia bezala, Austriako enperadoreari emanak izan ziren. Austriak Zisalpetar Errepublika eta sortu berri zen Liguriako Errepublika onartu zituen, Genovako lurraldeetatik herrialde independente bezala eratua. Frantziako Lehen Errepublikako estatu sateliteak ziren.
Itunak klausula sekretuak bazituen ere, beste lurralde batzuk banatzen zituztenak, eta Frantziako mugak Rhin, Nette eta Rur edo Roer ibaieraino zabaltzea ere adosten zuen. Rhin, Mosa eta Moselako ibaietan zehar frantziarren nabigazioa bermatzen zen. Frantziako Errepublika bere muga naturaletaraino hedatu zen, eta Italian, hauetatik haratago.
Ituna bost hilabeteko negoziazioen ondoren adostu eta sinatu zen. Funtsean, 1797ko apirilean Leobengo Bakea n adostu zena zen, baina negoziazioek, bi aldeetatik bira bat eman zuten, zenbait arrazoirengatik. Negoziaketa garaian, 18aren estatu kolpea gertatu zen. Hau aitzakia bezala erabili zen monarkikoak atxilotu eta deportatzeko eta direktorioaren arazketa moderatu bat egiteko.
Felix Markham, Napoleonen biografoak honako hau idatzi zuen: "Veneziaren banaketa ez zen soilik bakearen ezarpenari buruzko orban moral bat izan, Austriari Italian hondartza-buru bat utzi zion, beste gerra batera soilik eraman zezakeena". Izan ere, Campo Formioko bakea, Europako mapa birmarraztu zuen arren eta Napoleonen ospean urrats handia izan zen arren, atzerapen bat baino ez zen izan. Laster lehertu zen Bigarren Koalizioaren gerra.
Campo Formio Italiako udalerri bat da, gaur egun Campofornido izenez ezagutua. Herria Udine hiriaren mendebaldean dago kokatua. Ituna herriko ostatu batean sinatu zen.
Interneteko jargoia
Interneteko jargoia Interneteko esparru desberdinetan erabiltzen den eguneroko hizkuntzari eta idazketa laburdurei deritzo. Hau, hala ere, Interneteko erabiltzaileek hedatu duten jargoi gisa uler daiteke, batzuetan joko edo txantxa moduan erabiltzen dena.
Terminoek, oro har, karaktere gutxi erabiltzea dute helburu, akronimoak, sinbolo bitxiak edo ezohikoak eta laburdurak baliatuz. Batzuetan hitz-jokoak egiten dira laburduretan. Askok jargoi hori mezularitza-zerbitzuetan zein gizarte-sareetan erabiltzen dute.
Thylamys cinderella
Thylamys cinderella Thylamys generoko animalia da. Didelphimorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Didelphinae azpifamilia eta Didelphidae familian sailkatuta dago.
Interneteko jargoia
Hasiera
Interneteko jargoia Interneteko lehen egunetan sortu zen, Internet aurreko garaiko terminoekin. Txat geletan, gizarte-sareetan, online-jokoetan, bideo-jokoetan eta sare komunitateetan (foroak, blogak...) erabiltzen da jargoi hori. 1979az geroztik Usenet bezalako komunikazio-sareek beren jargoia erabiltzen dute.
Pop kulturan
Japonieran, moe terminoa erabiltzea oso arrunta bilakatu da, zerbait erakargarria edo polita dela adierazteko.
Laburpenak, akronimoak eta emotikonoak erabiltzeaz gain, Interneteko jargoiak hitz arkaikoak edo termino ezagunen esanahi ezezagunak erabiltzen ditu. Hitz arruntak esanahi berri batera edo antzeko ahoskera duen jargoi batera molda daitezke. Logogramak erabiltzen diren herrietan (adibidez, Txina n), Interneteko jargoi bisualak existitzen dira, karaktereei esanahi duala emanez, bata zuzena eta bestea inplizitua.