cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baissey
Diru sarrerak
2009an Baissey udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 219,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.833 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Baissey udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 672 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sho Araki
Sho Araki (荒木 翔, 1995eko abuztuaren 25a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.
Mountain Lakes (New Jersey)
Mountain Lakes New Jerseyko borough bat da. Morris konderrian kokatua dago. 2010ean 4,160 biztanle zituen, 6.77 kilometro koadrotan banatuta.
Platyplectrurus
Platyplectrurus Uropeltidae familiako narrasti generoa da. Indian eta Sri Lankan bizi dira.
Loiola Canales
Loiola Canales Bilbao (Bilbo, 1995eko martxoaren 2a) bizkaitar surflari profesional ohia eta irakaslea da. Sopelan bizi da.
Biografia
Gurasoak Mercedes Bilbao Guarrotxena eta aita Jose Canales Sagarminaga kirolaria dira. Loiolak eta Leticia ahizpa bikiek ahizpa nagusiagoa dute, Victoria. Bikiek txikitan borrokatxo asko izan bazuten ere, nagusitan elkarri laguntza handia eman diote. Belar hockeyan jokatu zuen ahizpa bikiarekin hasieran eta gero bakarrik Ohorezko mailan. 8 bat urterekin hasi ziren biak surfean. Haren aitak eta ahizpa nagusiak surfean hasi zituzten Loiola eta Leticia ahizpa bikia. Bizitza osoa kirolari lotuta egon da.
Loiola Canalesek hasierako LH ikasketak Zipiriñe eskolan DDH eta Batxillergoa  Aixerrotan eta Magisteritza Leioako Euskal Herriko Unibertsitatean, EHUn, egin zituen. Lehen Hezkuntzako irakaslea da, teknologia berrietan eta heziketa berezian aditua. Zeinu hizkuntza ere badaki eta “Sin barreras” proiektuan parte hartu du. Bizkaiko eta Madrileko Wings Team-en parte hartu du. Madrilen eta Albaceten bizi izan da.
Lepidotrigla alcocki
Lepidotrigla alcocki Lepidotrigla generoko animalia da. Arrainen barruko Triglidae familian sailkatzen da.
Loiola Canales
Biografia
Leticia ahizpa bikiaren arabera:"Loiolak izaera baikorra du, gauzaren bat oker irteten bada ere, onena ateratzen saiatzen da. Txukuntasuna eta perfekzioa maite ditu. Reaggeton eta rocka gustatzen zaizkio, baina aldatu egiten du asko. Ez da surflari mekanikoa, bat-batean harrigarria den bere bira bereziren bat edo wipeouts-ak (jauziak)egiten baititu. Beti ikasten aritzen da: mildfulness, Tahitiko dantzak…"
Belar-hockey jokalari
Belar hockey-an 16 urtera arte ibili zen, Euskal Herriko selekziorekin 3. eta 4. gelditu zen. Espainiako aurre selekzioan ere egon zen.
Surflari
Ahizpa eta biak hasi ziren surfean. Hasieran beldur zen, Leticia ausartagoa zen. Esponsor batek “Zuek onak zarete” esan eta arropa zein txapelketak ordainduko zizkiela esan eta kirol horri ekin zioten presiopean eta motibatuta. Elkarren osagarri izan dira.
2003an, Lear to Surf ekitaldian parte hartu zuten Loiolak eta haren ahizpa bikiak (Leticia). Zortzi urterekin, Sofía Mulanovich, Adelina Taylor eta beste surflari profesional batzuk ezagutu zituzten, eta lehiaketa aurreko surfean hastea erabaki zuten. 2005ean, 10 urterekin, nazio mailan bidaiatzen eta lehiatzen hasi ziren.
Kinto Klelio Sikulo
Kinto Klelio Sikulo (latinez Quintus Cloelius Siculus), K.a. 498an erromatar kontsula izan zen Tito Lartziorekin batera, baita maila altuko familia patriziar batetako kidea ere, Erromatar Errepublikaren hasieran.
Dionisio Halikarnasokoaren arabera, bere kide Lartzio, diktadore izendatu zuen, eta, honen ondorioz, latindarren aurkako guduan borrokatu zuen, baina, Tito Liviok eta beste egile batzuek, Tito Lartziok, diktadore kargua hiru urte lehenago bete zuela diote.
Loiola Canales
Palmaresa
Surfeko lorpen nabarmen batzuk:
La tierra está sorda
La tierra está sorda, euskaraz Lurra gorra dago, Barricada rock taldearen hamalaugarren estudioko disko luzea izan zen. Lana 2009. urtean plazaratu zuten, Dro East West diskoetxearekin. Ekoizlea Iker Piedrafita izan zen. Abestien elementu amankomuna Espainiako Gerra Zibila izan zen. Diskoarekin batera El Drogasek idatzitako 184 orrialdeko liburuxka zetorren. Esan behar da, halaber, hau izan zela El Drogasen azkeneko lana Barricada barruan. Urrezko Diskoa izan zen.
Los Muermos
Los Muermos Txileko hegoaldeko komuna eta herria da. Los Lagos eskualdeko Llanquihue probintzian kokatuta dago, Puerto Monttetik 47 Km-ra. 17.983 biztanle (2002).
Argentina eta Paraguai arteko muga
Argentina eta Paraguai arteko muga Argentinako Errepublika eta Paraguaiko Errepublika banatzen dituen nazioarteko muga da. Muga 1.690 kilometroko nazioarteko muga jarraitua da, eta bi herrialdeetako lurraldeak bereizten ditu.
Muga horren zati bat hiru ur-ibilgu garrantzitsuk osatzen dute: Pilcomayo ibaia, Paraná ibaia eta Paraguai ibaia. Paraguaiko hiriburua, Asuncion, Paraguai ibaiaren ertz baten gainean dago, eta Argentinarekin muga egiten du.
Mugako pasabideak
Argentina eta Paraguai artean 39 mugako pasabide ofizial daude. Horietatik bederatzi herrialde biak lotzen dituzten errepide edo zubietan daude, bat Yacyretáko presa delarik; beste hogeita hamar ibai-portuak dira.
Haplochromis sphex
Haplochromis sphex Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Hoplichthys regani
Hoplichthys regani Hoplichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Hoplichthyidae familian sailkatzen da.
Cornwallita
Cornwallita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Cornwallita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
NGC 1150
NGC 1150 galaxia bat da, Eridanus konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Pete Michels
Pete Michels (Little Ferry, New Jersey, 1964ko abenduaren 15a) Ameriketako Estatu Batuetako animazio-zuzendaria da. Oso ezaguna da batez ere Simpsondarrak eta Family Guy komedia bizidunetan egindako lanari esker.
Biografia
Michels Simpsondarrak saioan hasi zen lanean, 1990ean, zehatz-mehatz animazio atzealdeak diseinatzen. Poliki-poliki haren funtzioak zabaldu ziren eta, azkenik, animazio-taldeko partaidea izan zen. Ondoren, zuzendariaren ondokoa izan zen eta, azkenik, zuzendaria. Gaur egun Rick and Morty komedia bizidunean zuzendaritzaren ikuskatzailea da.
Simpsondarrak saioaren episodiak
Hauek dira zuzendu dituenak:
Mountainside (New Jersey)
Mountainside New Jerseyko borough bat da. Union konderrian kokatua dago. 2010ean 6,685 biztanle zituen, 10.38 kilometro koadrotan banatuta.
Pete Michels
Family Guysaioaren episodioak
Hauek dira zuzendu dituenak:
Vedismo
Erlijio honek Vedak zituen oinarrizko testuak. K.a. VI. mende inguruan desagertu zen, budismo eta jainismoaren eragina hartu zuenean.
Hisaaki Printzea
Hisaaki Printzea (久明親王) Japoniako Kamakura shogunerriko zortzigarren shoguna izan zen. 1289 eta 1308 bitartean gobernatu zuen.
Go-Fukakusa Enperadorearen semea izan zen, eta Hojo klaneko erregeordeek kontrolatzen zuten.
Amblyodipsas teitana
Amblyodipsas teitana Amblyodipsas generoko animalia da. Narrastien barruko Aparallactinae familian sailkatuta dago.
Epikanto
Epikantoa begiaren barneko angeluko larruazal-tolestura. Jatorri asiarreko biztanleetan ohiko ezaugarri normala da, baita Downen sindromea eta beste gaitz genetiko batzuk dituzten pertsonetan ere. Gizaki guztiok umetokian garatzen dugu, baina jaio ondoren guztiek ez dute mantentzen. Genetikoki, bi muturren arteko tarteko egoera bat adierazten du epikantoa duen guraso baten eta epikantoa ez duen baten seme-alaba batek. Epikantoa kentzeko epikantoplastia izeneko kirurgia egin daiteke.
Ares
Greziar mitologian, Ares (grezieraz Ἄρης [árɛːs]) gudaren —edo, zehatzago esanda, bortizkeriaren — olinpiar jainkoa izan zen.
Aresek Zeus eta Hera zituen gurasoak. Iliadan agertutakoa, erromatar mitologian, Marte bere baliokidea izan zen. Homeroren testuei erreparatuz, gudaren olinpiar jainkoa ezezik, borrokarako gauza ere bazela ulertzen da. Indar akiezina zuen eta balentriaren ikurra zen, gizontasunaren ikurra, eta baita olinporen eta ejerzitoen defendatzailea, gizon zuzenen ikurra eta ahulen laguntzailea ere.
Gizonen ikur gisa hainbat bikotekide izan zituen kontakizun ugaritan banaturik. Gutxi gorabehera hogeita hamar bikote izan zituen eta guztira hirurogei ume inguru. Hauen artean, Eros, Harmonia, Fobos, Deimos eta Amazonak daude. Bikoteen artean, badirudi Afrodita izan zela bikotekide egonkorrena, amodioaren eta edertasunaren jainkosa. Berak gaixoaldietan lagundu zion eta gudan aliatua izan zuen.
Atena ere gudaren jainkosa izan zen baina estrategia eta taktikari lotzen zitzaion, gudaldiari berari baino. Borrokaren zentzuan, argi dago Ares zela jainko garrantzitsuena arlo honetan. Badirudi Helade iparraldean jaio zela, Traziako eremuetan eta hara joan zen Hefesto, Afroditaren senarra, emaztea Aresekin zebilela jakin zuenean. Izan ere, Afroditak behin baino gehiagotan engainatzen zuen bere senargaia.
Gurtza
Aresen gurtza eremu oso handian egiten zen, Asia erdialdetik europako mendebaldera hedatzen baitzen.
Trazian ere gurtzen zuten eta handik Grezia iparraldera hedatu zela frogatu da. Eszitiatik ere iparraldera hedatu zela uste da. Eszitian ezpata baten formarekin lotuz gurtzen zuten eta ezpata horrekin zaldiak eta abereak hiltzen zituzten sakrifizio moduan. Batzutan esklabuak ere hiltzen zituzten ezpatarekin, baina Antzinako Greziarren ustetan hau barbaroen jokabidea zen.
Poesian nahiko garrantzitsua izan zen arren, gudara zihoazen soldaduek eta ejerzitoek gurtzen zuten Ares, batez ere. Eta bereziki, Esparta eta Mazedonia estatuetan zuen itzala. Alexandro Handia Mazedoniakoa zen gurtu zuen pertsonarik famatuena. Kalistenes eta Plutarkoren idatziei esker, Alejandrok egiten zituen erritualen berri daukagu; otoitzak gudaldiak hasi baino lehen burutzen zituen eta animalia sakrifizioak ere egiten zituen.
Itxura
Normalean, gizon gazte baten itxuran ageri da Ares. Ilea Anastole erara eramaten zuen (badirudi greziako gerlariek horrela eramaten zutela ilea). Aurpegia eta gorputza ilerik gabe agertzen zen. Bere ikurretako batzuk gurdia eta argi-zuziria dira. Gurdia sua botatzen zuten lau zaldi hilezkorrek eramaten zuten, urrezko apaingarriak zituztenak. Beste jainkoen artean, Ares, bere brontzezko armaduragatik, lantzagatik, ezpatagatik eta gorri koloreko kaskoagatik (greziar polis edo hiriek erabiltzen zuten kaskoa) bereizten zen.
Haren txori sakratuak putreak ziren bereziki, baina baita okil txoriak ere. Argonauten historioan, Aresek bere txorien lumak dardo gisa bota ziezazkiekeen etsaiei. Animalia gogokoena txakurra zuen. Gainera, bi adarrekin identifikatzen da urrezko ahari-larruaren mitoa dela eta. Hau da, jainkoa urrezko artilea duen zikiroari lotzen zaio (Aries zodiakoko sisteman).
Izen ezberdinak
Enialio gisa ere ezagutzen zen. Mizenas-eko testu batean, Enialio Ares izenaz ere agertzen da. Beste batzuk:
Bikotekide eta umeak
Egina: ezezaguna.
Takuya Akiyama
Takuya Akiyama (秋山 拓也, 1994ko abuztuaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.
Parabiago
Parabiago Italiako udalerri bat da. Milango probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Parabiagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Francisco José Lombardi
Francisco José Lombardi (Tacna, ) perutar zinema-zuzendaria da.
Municheko Arte Ederren Akademia
Municheko Arte Ederren Akademia (Akademie der Bildenden Künste München) 1808an sortu zuen Maximiliano I.a Bavariako erregeak Munichen, "Arte Ederren Errege Akademia" gisa, bere izena 1953an aldatu zen gaur egungora.
Laurel Hubbard
Laurel Hubbard (Auckland, Zeelanda Berria, 1978ko otsailaren 9a) zeelandaberritar pisu-jasotzailea da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan aritzeko hautatua, Olinpiar Jokoetan pisu-jasotzean parte hartu duen lehenengo emakume transgeneroa izan da. Nazioarteko Pisu-Jasotze Federazioaren (IWF) rankingean 7. postuan kokatzen da, +87 kg kategoriapean.
Le Petit-Quevilly
Le Petit-Quevilly Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2007an 21.970 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Petit-Quevilly udalerrian erroldatutako biztanleak 21.970 ziren. Familiak 9.229 ziren, horien artean 3.339 pertsona bakarrekoak ziren (1.299 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.040 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.206 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 2.606 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.078 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 9.943 etxebizitza zeuden, 9.470 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 440 hutsik zeuden. 4.432 etxeak ziren eta 5.232 apartamentuak ziren. 9.470 etxebizitza nagusietatik 4.073 bere jabearen bizilekua ziren, 5.266 alokairuan okupaturik zeuden eta 131 doan lagata zeuden; 399 etxek gela bat zuten, 1.006 etxek bi zituzten, 2.705 etxek hiru zituzten, 3.083 etxek lau zituzten eta 2.276 etxek bost zituzten. 4.726 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5.307 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.961 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 14.841 ziren, horien artean 10.727 aktiboak ziren eta 4.114 inaktiboak ziren. 10.727 pertsona aktiboetatik 9.085 lanean zeuden (4.748 gizon eta 4.337 emakume) eta 1.643 langabezian zeuden (767 gizon eta 876 emakume). 4.114 pertsona inaktiboetatik 1.185 erretiraturik zeuden, 1.565 ikasten zeuden eta 1.364 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Petit-Quevilly udalerrian 9.249 unitate fiskal zeuden, 21.884,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.834 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 223 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 3 funerariak, 16 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 3 autoeskolak, 16 igeltseroak, 17 margolariak, 17 zurginak, 19 iturginak, 17 argiketariak, 21 eraikuntza enpresak, 21 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 44 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 5 apaindegiak.
2009an zeuden 57 establezimendu komertzialetatik, 4 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 8 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 13 okindegiak, 7 harategiak, 3 liburu dendak, 5 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 2 altzari dendak, 2 drogeria, 1 bitxi-denda zen eta 7 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 4 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, 9 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 8 haur-eskola eta 7 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Le Petit-Quevilly udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 1hezkuntza orokorreko lizeoa eta 2 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 737 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 1.047.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maullín
Maullín Txileko hegoaldeko komuna eta herria da. Los Lagos eskualdeko Llanquihue probintzian kokatuta dago, Maullín ibaiaren ertzean. 15.580 biztanle (2002).
Héctor Zelada
Héctor Miguel Zelada Bertoqui (1957ko apirilaren 30a) Argentinako futboleko atezain ohia da. Rosario Centralen hasi zuen bere ibilbidea baina Mexikon jokatu zuen gehienbat, Club América taldean. 1986ko FIFA Munduko Kopa irabazi zuen Argentinako taldeko hirugarren aukerako atezaina izan zen, ez zuen minuturik jokatu. Eta ez zuen sekula minuturik jokatu selekzioan.
Karrera
Héctor Miguel Zelada 1976an hasi zuen bere ibilbidea Rosario Central taldean, eta 92 partida egin zituen. 1978an, 20 urteko Zelada Mexiko Hiriko América klubera joan zen. 1979ko martxoaren 4an Guadalajararen aurkako ligako partida batean debuta egingo zuen. Partida 0-0ko berdinketarekin amaitu zen. 1983–84 denboraldian bere lehen ligako titulua irabazi zuen Américarekin, Guadalajararen aurka finalaren bigarren itzulian, 2-2ko emaitzarekin joaneko partidaren ostean. Joaneko partidan 0-0 berdindu zuen Zeladak area barruan falta bat egin zuenean. Ondoren, Eduardo Cisnerosen penalti jaurtiketa salbatu zuen. Américak 3-1 irabaziko zuen finala.
Zelada 1984–85 eta Prode-85 txapelketak irabazi zituen Américarekin eta 250 partida baino gehiago jokatuko zituen klubarekin. Bere azken partida 1-1 berdindu zuen Leonen aurka 1990ean. Urte horretan bertan Atlante FCera joango zen, 58 partida jokatuz, 1992an ofizialki erretiratu aurretik.
Istanbul
Hiriaren historia luzean, hiriburu izan da sarritan: Erromatar Inperioa (330-395), Bizantziar Inperioa (395-1204 eta 1261-1453), Latindar Inperioa (1204-1261) eta Otomandar Inperioa (1453-1922). Horren ostean, Turkiako Errepublika berriaren hiriburua Ankarara eraman zen. 2010ean, Istanbul Europako kultura hiriburu izan zen. Hiriaren gune historikoa UNESCOren gizateriaren ondaretzat sailkatu zuten 1985an.
Etimologia
Konstantino I.ari esker, hiria Erromatar Inperioko ekialdeko hiriburu bihurtu zen, eta Konstantinopla (grezieraz Κωνσταντινούπολις, Kōnstantinoúpolis, hots, "Konstantinoren hiria") izenarekin ezagutzen hasi zen. Enperadorea Nea Roma ("Erroma Berria") izena erabil zedin saiatu zen, alferrik.
Nahiz eta lehenagotik erabili, Istanbul izena XX. mendean hedatu zen gehien, batez ere nazioartean. 1930ko martxoaren 28an, Turkiako Posta Zerbitzuak nazioarteari eskaera ofiziala egin zion, hiri osoa izendatzeko, İstanbul erabil zezan. Aditu batzuen arabera, Istanbul izena grezierazko "εἰς τὴν Πόλιν" (, hirian) esalditik omen dator: azken batean, hiri nagusiari soilik "hiri" deitzea ohikoa da, Iruñea kasu. Beste aditu batzuen arabera, Konstántinoupólis greziar izenaren laburdura omen da, azentu gabeko silabak galdu eta hasierako i- gehitu ondoren.
Egungo turkieraz, hiriaren izena "İstanbul" da, puntudun İ larri batekin, turkierako alfabetoak İ letra puntuduna eta I puntugabea bereizten baititu.
Bizantziarren eta otomandarren menpeko eslaviar herriek Tzarigrad erabiltzen dute, Tsarraren (Enperadorearen) hiria (serbieraz eta bulgarieraz, Цариград), berez Konstantinopla izenaren kalkoa dena.
Geografia
Istanbul Bosforo itsasartean dago, Asiaren eta Europaren mugan, Itsaso Beltza eta Marmara itsasoa lotzen diren lekuan. Hiri historikoa mendebaldean kokatzen da (Europan), Urrezko Adarra izeneko estuarioaren bi aldeetan.
Penintsula historikoa zazpi muinoren gainean eraikita dagoela esaten da, bakoitzaren gailurrean meskita inperial batekin, eta 22 km-ko luzeko harresiek inguratua. Horietako handiena Topkapı jauregia ko Sarayburnu da (Jauregi muinoa). Urrezko Adarraren beste ertzean beste muino koniko bat dago, Galata auzoa (Beyoğlu barrutia) dagoen lekuan. Üsküdar ere, Asiako aldean, muino ugariz osatuta dago. Istanbuleko tontorra Çamlıca muinoa da (Asian), 288 m garai.
Klima
Istanbulek klima ozeaniko eta klima mediterraneoaren arteko trantsizioko klima du. Beraz, hiriak klima epela du. Esate baterako, udako lehortea ez da benetako klima mediterraneoan bezain handia. Udak beroak dira, hezeak baina euri gutxikoak (295 ordu eguzki hileko ekainean, uztailean eta abuztuan). Udako egun jakinetan, tenperaturak 35 °C-tik gorakoak izaten dira. Neguak hotzak eta hezeak dira, euri ugari egiten du eta noizean behin elurra (76 ordu eguzki baino gutxiago hileko urtarrilean eta otsailean). Neguan, egun jakinetan, tenperaturak 0 °C-tik behekoak izan dira inoiz. Horrela, urtero 25 bat izotz egun izaten dira, abendu, urtarril eta otsailean batez ere. Udaberriak eta udazkenak epelak dira.
Hirian bertan erregistraturiko tenperaturarik altuena 40.5 °C-koa izan zen, 2000ko uztailaren 12an. Inoiz erregistraturiko tenperaturik hotzena -16.1 °C-koa izan zen, 1929ko otsailaren 9ko gauean.
Lehen jendeztatzea
Hala ere, Istanbuleko historia K.a. 660 inguruan hasi zen, oro har, Bizas erregaren agindupean Megarako kolonoak Bosforoaren europar aldean ezarri zirenean, eta Bizantzio sortu (grezieraz Βυζάντιον, Bizantion, latinez Byzantium). Mendearen amaieran, akropoli bat eraiki zen behialako Lygos eta Semistra herrixken lekuan. Hiria persiar agintepean egon zen aldi batez K.a. V. mendean, baina greziarrek berreskuratu egin zuten Mediar Gerretan. Bizantzio Deloseko Ligako kide izaten segitu zuen, K.a. 355ean independentzia lortu zuen arte. Erromatar Errepublikaren babespean denbora luzez egon ondoren, 73an Erromatar Inperioko zati bihurtu zen.
Peszenio Niger usurpatzailearen alde ipini izana, Septimio Severo enperadorearen aurka, garesti atera zitzaion, bi urteko setioaren ondoren 195ean errenditu zenean hiri suntsituta baitzegoen. Hala ere, bost urteren ondoren, hiria berreraikitzen hasi, eta denbora laburrean aurretik zuen ospea berreskuratu zuen.
Konstantinoplaren igoera eta erortzea
Konstantino I.ak Lizinio garaitu zuenean Krisopolisko guduan 324ko irailean, Erromatar Inperioko enperadore bakar bihurtu zen. Bi hilabete geroago, Konstantinok Bizantzio ordeztuko zuen hiri kristau berriaren planoa ezarri zuen. Inperioaren ekialdeko hiriburu zen Nikomedia ordezkatzeko sortua, hiriaren izen berria Nea Roma (Erroma Berria) izan zen, baina ezagunagoa egin zen Konstantinopla izenarekin (Konstantinoren hiria), XX. mendea arte iraungo zuena. Sei urte geroago, 330ko maiatzaren 11n, Konstantinopla hiriburu izendatu zuten, gerora Bizantziar Inperioa izan zena.
Hiriburu hura ezartzea Konstantinoren lorpen iraunkorrenetakoa izan zen, erromatar boterea ekialderatuz eta greziar kulturaren eta kristautasunaren erdigune bihurtu baitzen. Eliza ugari eraiki ziren hirian zehar, Hagia Sofia barne, mila urtez munduko katedral handiena izan zena. Hiriaren kokalekuak Konstantinoplaren beraren existentzia ziurtatu zuen, eta harresiek Europa babestu zuten ekialdeko inbaditzaileengandik eta Islamaren aurrerakadatik. Erdi Aro ko mende gehienetan, Konstantinopla Mendebaldeko hiri handiena eta aberatsena izan zen.
Konstantinoplaren beheraldia Laugarren Gurutzadarekin hasi zen, gurutzatuek Bizantziar Inperioa estatu txikiagoetan zatikatu baitzuten. Hiria Latindar Inperioaren hiriburu bihurtu zen, gurutzatu katolikoek bultzatua ortodoxoena ordezkatzeko asmoarekin. Hala ere, Latindar Inperioak ez zuen luze iraun eta Bizantziar Inperioa 1261ean berrezarri zen, baina ahuldu samar zegoen. Hiriko elizak, babesak eta oinarrizko zerbitzuak gain-beheran zeuden eta biztanle kopurua 40.000 baino ez zen, IX. mendeko milioi erdiarekin alderatuta.
XIV. mende erdialdean, otomandar turkiarrak estrategia militar bat hasi zuten hiria itotzeko asmoarekin, herri txikiagoak bereganatuz eta hornidura bideak itxiz. Azkenean, 1453ko maiatzaren 29an, zortzi asteko setioaren ondoren, Mehmed II.a Konkistatzailea sultanak Konstantinopla hartu zuen eta Otomandar Inperioaren hiriburu izendatu. Ordu batzuk geroago, sultana Hagia Sofia elizara joan eta iman bat deitu zuen Islamaren kredoa errezitatzeko eta katedral handia meskita inperial bihurtu zen.
Turkiarren agintea
Konstantinopla erori eta gero, Mehmed II.ak hiria biziberritzea erabaki zuen. Anatolia eta beste herrialdeetako musulmanak, kristauak eta juduak ekarrarazi zituen, borondatez ala indarrez, gizarte kosmopolita sortzeraino. Mendearen amaieran, hiriak 200.000 biztanle zituen, Europako bigarren handiena. Era berean, Mehmed II.ak azpiegitura zaharkituak berritu zituen eta Bazar Handia eraikitzen hasi. Garai hartan Topkapı jauregia ere eraiki zen, laurehun urtez sultanaren egoitza ofiziala izan zena.
Hiria, Kristautasunaren babes izatetik, kultura islamikoaren ikur izatera igaro zen. Meskita inperial ugari eraiki ziren, sarri eskolaz, ospitalez eta bainu publikoz atxikiak. Suleiman I.aren sultanaldia (1520-1566) arte eta arkitekturako lorpen handiko garaia izan zen. Mimar Sinan arkitektoburuak Süleymaniye meskita eta beste hainbat eraikin diseinatu zituen eta zeramika, kaligrafia eta miniaturagintza loratu ziren. XVIII. mende amaieran, hiriak 570.000 biztanle zituen.
XIX. mende hasierako matxinada garaiak Mahmud II.a sultanaren goraldia eragin zuen, eta Europa Mendebaldeko kulturarekin lerratu zen inperioa. Garai honetan zubiak eraiki ziren Urrezko Adarra zeharkatzeko, eta hiria burdinbidez lotu zen Europako sarearekin 1880ko hamarkadan. Tünel linea, munduko metro zaharrenetarikoa, 1875ean ireki zen, eta beste hainbat azpiegitura moderno ere (ur hornidura, argindarra, telefonoa eta tranbiak) hurrengo urteetan eraiki ziren, nahiz eta Europako beste hirietan baino geroago izan.
Hala ere, modernizazio esfortzuak ez ziren nahikoak izan Otomandar Inperioaren gainbehera galarazteko. XX. mende hasieran, Turkiar Gazte en Iraultzak eta gerra ugariek Inperioaren porrot ekonomikoa ekarri zuen. Lehen Mundu Gerra bukatutakoan, britainiarrek, frantziarrek eta italiarrek hiria hartu zuten. Azken otomandar sultana, Mehmed VI.a, 1922ko azaroan erbesteratu zuten. Urtebetera okupazioa amaitu zen, Lausanako Ituna sinatu eta Mustafa Kemal Atatürk iraultzaileak Turkiako Errepublika izendatu zuen 1923ko urriaren 29an.
Demografia
Metropoli eremuak 11.372.613 biztanle ditu, 2007ko erroldaren arabera eta egun munduko hiri handienetakoa da. Gainera, biztanleriaren hazkuntza tasa % 3,45 da egun, batez ere landa lurretako etorkinak direla-eta. Istanbulgo biztanle dentsitatea 1.700 bizt/km² da, Turkiako batez besteko den 81 bizt/km² zifratik urrun.
Metropolitar eremuko biztanleria hirukoiztu egin zen 25 urtetan, 1980 eta 2005 artean. Gutxi gorabehera, istanbuldarren % 70 europar aldean bizi dira eta % 30, asiar aldean. Turkia hego-ekialdeko langabezia tasa zela-eta, eskualde horietako asko Istanbulera lekualdatu ziren lan bila, eta hiriaren aldirietan ezarri.
Garraioa
Istanbulen bi tren geltoki daude, Sirkeci (europar aldean) 1889an eraikia eta Haydarpaşa (asiar aldean) 1909koa. Sirkeci geltokira iristen zen Orient-Express linea ezaguna, eta bertatik irteten dira egun Paris-Venezia-Orient-Express (aurrekoaren oinordekoa-edo), Danubio-Express, Bosforo-Express, eta Greziara doan Laguntasunaren trena. Hayderpasa geltokitik, Trans-Asia-Express linea irtetean da Teheranerantz eta antzinako Taurus-Express Bagdadera. Bertatik Ankarara doazen abiadura handiko trena berriak ere irteten dira. Bosforoa igaroko duen burdinbide tunela, Marmaray izenekoa, 2004tik eraikitzen ari dira eta 2013an inauguratu zen.
Bi nazioarteko aireportu ditu hiriak: Atatürk nazioarteko aireportua, europar aldean, eta Sabiha Gökçen nazioarteko aireportua, asiarrean.
Istanbulgo metroak linea bakarra du, baina 2008an 68 milioi bidaiarik erabili zuten. Hala ere, badira halaber metro arineko linea bat (hafif metro), tranbia eta bi funikular, aldirietako tren lineez gain. Beste hirien adibideari jarraiki, 2009an metrobus sistema abian jarri zen.
Gainera, udalak ur-gaineko garraio sistema kudeatzen du, Bosfororen bi ertzetako ontziralekuak lotzeko.
Taxi en sarea (turkieraz, taksi) oso garatuta dago: auto horiak dira.
Futbola
Galatasaray SK, Fenerbahçe SK, eta Beşiktaş JK hiriko talderik indartsuenak dira: elkarren artean lehia handia dago.
Jevgeni Xalunov
Palmaresa
2011 2012 2014 2015
Magrebeko gastronomia
Magrebeko gastronomia Magreb (المغرب) izeneko lurraldeko etnien eta herrialdeen sukaldaritzari deitzen diogu. Espazioa hau ekialdean dagoen Mashreq izeneko lurraldetik bereizi egiten da.
Ezaugarriak
Magrebeko sukaldaritzak iparraldean Dieta mediterraneoko ezaugarrik ditu baina, halaber, Afrikako gastronomiaren ezaugarriak ere baditu. Beste eraginen artean hauek aipa daitezke:
Osagaiak
Erabiltzen diren osagaiak islameko halal arauak jarraituz erabiltzen dira. Horregatik, txerrikia ez da jaten eta, aldiz, arkumea eta hegaztiak ohikoak dira. Magrebeko osagai ezagunena Kus-kusa da. Beste osagai arruntak Magrebeko gastronomian hauek dira: harissa pasta eta arrainen marinatuak, Chermoula ezinbesteko osagaia izanik. Menda haragiarekin oso zabaldua dago Marokon, Aljeria ekialdean eta Tunisian. Hiru herrialde horietan haragia gordetzeko eta sikatzeko gedîd teknika erabiltzen da, hau da, haragia gatzarekin eta espeziakin nahastuta eguzkitan lehortua.
Tajine jaki oso zabaldua da Magreb osoan. Jatetxe guztietan aurki daiteke. Argan olioa ere oso arrunta da ongailu moduan.
Fermi-Diracen estatistika
Fisika kuantikoan, Fermi-Diracen estatistikak partikulen banaketa energia-egoera ezberdinetan deskribatzen du, Pauliren esklusio printzipioa jarraitzen duten partikula bereiztezinez osatutako sistemetan. Enrico Fermi eta Paul Dirac zientzialariek ematen diote izena estatistika mota honi. Biek garatu zuten teoria bakoitzak bere aldetik, baina Fermik Dirac-ek baino lehenago definitu zuen estatistika.
F-D estatistika, spin erdi-osoko partikula bereiztezinen sistemetan erabiltzen da, oreka termikoa dagoenean. Partikula mota hauei fermioi deritzegu. Gainera, onartu behar da partikula bakoitzak ez duela albokoekin elkarrekintzarik izaten. Era honetan gure sistema deskribatzeko partikula bakoitzaren energia-egoerari buruz hitz egin dezakegu. F-Den banaketan kontuan hartzen da energia-egoera bakoitzean ezin dela partikula bat baino gehiago egon (Pauliren esklusio printzipioa betetzen da). Askotan elektroien konportamendua azaltzeko erabiltzen da, spin erdiko partikulak baitira hauek.
Fermi-Diracen estatistika mekanika estatistikoaren adarra da eta mekanika kuantikoaren printzipioak erabiltzen ditu. Estatistika honen baliokidea bosoiei buruz hitz egiten denean (spin osoko partikulak) Bose-Einsteinen estatistika da. Kasu honetan partikula mota horrek ez du Pauliren esklusio printzipioa bete behar, eta ondorioz onartu daiteke bi bosoik energia-egoera bera partekatzea.
Teoria klasikoaren arazoak
Fermi-Dirac-en estatistika agertu baino lehen zaila zen elektroien zenbait gertaera azaltzea. Momentu horretan korronte elektrikoa azaltzeko Drude eredua erabiltzen zen. Eredu horretan elektroien materialetan duten garraiatze propietateak azaltzeko eredu klasikoa erabiltzen da; hots, asumitzen da karga eramaileek gas ideal bat eratzen dutela. Eroankortasunaren zenbait propietate azaltzeko balio zuen ereduak, baina beste hainbat efektu azaltzen saiatzean huts egiten zuen. Adibidez, teoria honekin kalkulatutako metaletako elektroien bero ahalmena balio esperimentala baino 100 aldiz handiagoa zen.
Konponketa: Estistika kuantikoa
Partikula bereiztezinez osatutako sistema dentsoa aztertzeko, lehenik eta behin argitu behar da benetan bi partikula aldi berean egoera berean egon daitezkeen ala ez. Kasu klasikoan problema hau ez zen agertu, partikula bereizgarrien kasuan definizioz ezinezkoa eta gas idealen kasuan oso inprobablea baitzen. Problema hau mekanika kuantikoko problema da.
Hasteko, jakin behar da mekanika estatistikoaren ikuspuntutik bi partikula mota daudela: bosoiak, spin osoa (0, 1, 2,...) duten partikulak eta fermioiak, spin erdi-osoa (1/2, 3/2, 5/2...) dutenak. Propietate hau dela eta, esaten da bosoiek uhin-funtzio simetrikoa dutela: bi bosoi trukatuz uhin funtzioa inbariantea da eta ondorioz onartu daiteke bi partikula aldi berean egoera berean egotea. Fermioien kasuan, berriz, uhin-funtzioa antisimetrikoa da trukatzearekiko. Guri interesatzen zaigun arazoarentzat, propietate honetatik ondoriozta daiteke bi fermioik ezin dutela aldi berean energia-egoera bera hartu (hori gertatzeko probabilitatea 0 da). Fermioiek bete behar duten baldintza honi Pauliren esklusio printzipioa deritzo, lehen ere agertu dena, eta horregatik estatistika ezberdina behar da bi partikula mota hauek aztertzeko.
== Fermi-Diracen banaketa-funtzioa == Lehen azaldu bezala, energia-egoera bakoitzean partikula bakarra egon daiteke (Pauli esklusio-printzipioa). Gas motako distribuzioan energia mailak oso gertu daudenez, energia antzeko egoera multzoak fardeletan antolatu daitezke (1.irudia): k. fardelak gk egoera kopuru eta nk partikula ditu. Horrelako fardelean, nk partikula horiek gk egoeretan kokatzeko era guztiak hurrengoak dira:
Goikoa horrela bada, fardo guztietarako mikroegoeren kopurua hurrengoa da:
ΩFDtik gure banaketa-funtzioa lortzeko ΩFD bera (edo bere logaritmoa, errezagoa dena), maximizatu beharko dugu. Horretaz aparte, kontuan hartu behar dira eta  baldintzak. Stirlingen hurbilketa erabiliz:
,
eta dierazpen horren deribatua zerora berdinduz:
Goiko formulari gure bi baldintzei (partikula kopurua eta energia totala zehaztuta daudela) dagozkien Lagrangeren biderkatzaileak aplikatuz hurrengo adierazpena lortzen da:
Eta hortik Fermioien banaketa funtzioa atera daiteke:
Goikoa da Fermi-Diracen (FD) banaketa-funtzioa, non beta=1/kBT eta \alpha partikula kopuruarekin erlazionatatutako Lagrangeren biderkatzailea diren. n̅k-k ez du gk-rekiko menpekotasunik, energiaren funtzioa da soilik. Bestalde, gk>>Nk limitea hartuz, aurreko ekuazioa hurrengora sinplifikatzen da:
Eta ondorioz banaketa-funtzio “zaharra”, Boltzmannena, berreskuratu egiten da, espero zen bezala.
Elektroiak metaletan
Fermi-Diracen estatistikaren adibiderik ezagunena elektroi gasa da.
Lehen azaldutako banaketan, elektroiak fermioiak dira, hau da, uhin funtzio antisimetrikoa dute partikula aldaketarekiko eta spin erdi-osoa, ½ kasu honetan. Metaletako kondukzio elektroien jokabidea azaltzeko gas partikula bezala hartzen dira, elkarrekiko indar koulombarrak kontuan hartu barik: “Elektroi aske eredua”
Fermi-Diracen banaketa funtzioa erabiliz, forma diferentzialean, kontuan hartuta energia mailak oso hurbil daudela:
g(Ɛ) egoera dentsitatea izanik (Ɛ eta Ɛ+dƐ tartean dauden egoera kuantiko kopurua).
Elektroi kopurua finkatuta dagoenez:
Integralak beti balio bera izateko \alpha biderkatzailea T-ren funtzioa izan behar da.
non μ potentzial kimikoa den, tenperaturaren menpekoa.
definituko da, hau da, partikula kopurua egoera kuantiko kopuruko.
Tenperatura 0 absolutura jotzen duenean aztertzen bada, T→ 0, potentzial kimikoa \mu>0 izan behar dela ikusten da, bestela partikula kopurua nulua izango litzateke energia guztietan.
Bi kasu bereiz daitezke, kantitatea positiboa  edo negatiboa   den arabera, esponentizala infiniturantz   edo zerorantz joko du   tenperatura zerora hurbiltzen denean.
Beraz,
Hau da, antzeman daiteke partikula kopurua unitatea dela egoera kuantiko kopuruko energia μ izan arte eta nulua hortik aurrera. Izan ere, tenperatura baxuenean partikulak ahalik eta energia txikiena izaten saiatuko dira, baina fermioien esklusio printzipioa betetzeko ezin da egon partikula bat baino gehiago egoera bakoitzean.
μ-ren balioari zero absolutuan Fermi energia (E_F) deritzo eta elektroiak aurki daitezkeen azken energia maila da. Hala ere, espazioko uhin funtzio bakoitzeko elektroiek bi espin balio posible izan dezakete, beraz bi elektroi egongo dira egoera espazioko, betiere betetzen espin eta espazio egoera bereko bi elektroi ez egotea.
Energia maila dentsitatea kontuan harturik, guztira dauden elektroi kopurua kalkula daiteke.
non partikula askeentzako egoera dentsitatea erabili den, elektroia aske moduan hartzen ari garelako.
Beraz, fermiren energia elektroien kontzentrazioen N/V menpekoa da soilik.
Ohiko metalen dentsitatea eta metal monobalenteetan ioi bakoitzak elektroi bat askatzen duela kontuan hartuz,. Beraz, ohiko metalentzako fermi energia 5 eV-eko ordenakoa da. Balio hau gas partikulentzako aurkitutako energia baino askoz altuagoa da, Pauliren esklusio printzipioaren eraginagatik.
Bero ahalmena
Sistema berotzen denean, egoera aldatzen da. Tenperatura igotzen hastean, hasieran energia maila txikieneko elektroiei ez die eragiten, baina energia handienekoak energia xurgatu eta egoera oraindik altuagoak okupatzen hasten dira, baina okupazio zenbakia 1 inguru mantentzen da.
Fermi gasa behar besteko tenperaturara berotzen bada, elektroiak energia desberdinetan sakabanatzen dira, eta okupazio zenbakia erdia baino txikiagoa izango da egoera guztietarako. (Hau da, Boltzmannen banaketara itzuliko da sistema: elektroiak ez daude egoera berean egoteko lehian.)
Okupazio funtzioan ikusten da energia potentzial kimikoaren berdina denean,
, dela. Hau da, egoera bakoitzean elektroi bakarra egongo da (kontuan hartuz bi spin posible daudenez: )
k_BT\ll E_F denean tenperatura aldaketak ez du potentzial kimikoaren aldaketan eragin handirik eta E_F-tik gertu egongo da. Giro tenperaturan dagoen metal baten kasuan k_BT_{giro} E_F-ren portzentai txikia da, baina sistema asko berotzen bada potentziala txikitu eta azkenean negatibo bihurtzen da, okupazioa erdia baino txikiagoa izango da egoera guztietan (Boltzmannen banaketa).
izango da energia gehienetarako, energia altuenetan bakarrik aldatuz. Sistema berotzen bada partikulen portzentai txikiak aldatuko du egoera, portzentai hori -ren ordenakoa izango da, eta bakoitzak irabazten duen energia k_BT ingurukoa izango da.
Horrela, N partikulako sistemaren barne-energiaren bataz besteko irabazia:
Beraz, bero ahalmenaren definizioa kontuan hartzen bada:
Hau da, bero ahalmena tenperaturaren proportzionala da.
Benetan, bero ahalmena eta forma honetan idatzi ohi da: non  Fermiren tenperatura bezala definitzen den.
Bero ahalmenaren kalkulua garrantzitsua izan zen gaurko teoria garatzeko. Hasieran pentsatzen zen bero ahalmena bi gairen batura izan behar zela: 3NK_B/2 elektroi gasaren translazioari dagokion energia (gasaren eredu klasikoa) eta beste 3NK_B faktorea ioien bibrazioagatik (tenperatura altuko hiru dimentsioko osziladore harmonikoan bezala). Hala ere, emaitza esperimentala ez zetorren bat eta Pauliren esklusio printzipioa aurkitu zen arte ez zen konpondu.
Fisika kuantikoaren eta klasikoaren arteko trantsizioa
Aurreko atalean lortu da fermioi edota bosoi kantitate finkodun sistemen banaketa funtzioa:
bai Bose-Einstein bai Fermi-Diracen gasen kasuan. Ikus daiteke estatistika kuantikoen limite klasikoak abiapuntua den Boltzmannen banaketara itzularazten gaituela.
Kuantikatik estatistika klasikora egindako trantsizioa interpretatzeko beste hainbat modu ere badaude, bakoitzak datu hutsez aparte esangura fisikoa azaleratzen duelarik.
Hasteko, estatistika klasikoa erabili ahal izateko baldintzak betetzea eta  betetzea baliokideak dira. Baldintza hori energia ororen kasuan bete behar denez, esponentzialaren balioa 1 deneko kasua ere barne dago, denean. Laburtuz, A\ll 1 izan behar da. Gainera,
izanik, non Z_{sp} gas ideal baten partikula bakarreko partizio funtzioa den. Orduan, A\ll 1 honako honen baliokidea da:
Honek partikula kopuru finko batek (bosoiak zein fermioak) osatutako sistema baten energia-egoerak aztertzeko estatistika klasikoa ala kuantikoa erabili behar den erabakitzeko tresna eskaintzen du era kuantitatibo batean. Kualitatiboki, estatistika klasikoa betetzen da  tenperatura altua eta dentsitatea baxua direnean. Tenperatura igo ahala, partikulak gehiago zabaltzen dira, egoera kuantiko gehiago ahalbidetuz, eta ondorioz, partikulen egoera jakin batean aurkitzeko lehia gutxituz (hau da, fermioen kasuko Pauliren esklusio printzipioak garrantzia galtzen du). Era berean, dentsitatea gutxitzean arrazonamendu berbera jarrai daiteke.
Honats pare bat adibide: kontsideratu gasa Baldintza Estandarretan. Dagozkion dentsitate eta tenperatura egokiak (1) ekuazioan ordeztuz, dela lortzen da, klasikoki azter daitekelarik. Beste aldetik, hartu elektroiak metaletan. \frac{N}{V} erlazioak balio oso altua du, izatea eraginez giro-tenperaturan. Hori dela eta, Fermi-Diracen banaketa funtzio osoa hartu behar da kontuan.
Orain, A-ren gaineko baldintza aztertuko da esanahi fisikoren bat aurkitzeko. Gogoratu edozein partikulari dagokiola uhin-luzera kuantiko bat, de Broglie uhin-luzera, euren momentuarekin estuki erlazionatuta dagoena:. Orduan, A\ll 1 deneko kasuan, partikulak estatistika klasikoa betetzen duenez, energia k_BT ordenekoa izan behar da:
Horrenbestez, (2) ekuazioa (1)-ean sartuz, \pi-ren potentzia bat gora behera, eredu klasikoak baliagarria izateko baldintzak honako itxura sinplea hartzen du:
Atomoen arteko d distantziarekin adieraziz:
eran ere idatz daiteke.
Adierazpen sinple horren esanahia honakoa da: estatistika klasikoa erabiltzea egokia da partikulen arteko distantzia euren de Broglieren uhin-luzerarekin alderatuta handia denean. Erabat zentzuzkoa dirudi, fenomeno kuantikoak de Broglieren uhin-luzeraren eskalako ordenetan agertzen hasten direnez. Gainera, partikulak bereizten hasiko lirateke euren uhin-luzerak gainezarriko balira; hau da, denean.
Elektroien kasua
Bestalde, elektroien kasuan, bada oraindik eredu kuantikoaren eta klasikoaren arteko trantsizioa azaltzeko beste bide bat. Gogoratu Fermiren energia, potentzial kimikoaren baliokidea zero absolutuan, honakoa dela:
(3) ekuazioa (1)-ean ordezkatuz gero, eredu klasikoarentzako baldintza deskribatzeko beste modu hau eskuratzen da:
Hau da, behar da.
Fermioien kasua
Gainetik, \mu potentzial kimikoaren tenperaturarekiko menpekotasunaren eztabaidari esker, ikusten da fermioien kasuan trantsizioa \mu zerotik pasaz balio negatiboak hartzen hasten den puntuan gertatzen dela. \mu negatiboa denean, izan behar da energia guztietarako, eta horregatik partikulak ez daude egoera berean egoteko “borrokan”.
SARS-CoV-2 Omikron anduia
Omikron anduia, PANGO Aldaera Identifikatzaileare arabera B.1.1.529, GISAID klado identifikatzailearen arabera GR/484A, eta Nextstrain klado identifikatzailearen arabera 21K, SARS-CoV-2 birusaren andui bat da, COVID-19 gaixotasuna sortzen duen birusa. Lehen aldiz Botswanan aurkitu zen, 2021eko azaroaren 9an. 2021eko azaroaren 26an Munduko Osasun Erakundeak aldaera kezkagarri gisa sailkatu zuen eta omikron letra ezarri zion.
Fermi-Diracen estatistika
Fermioien kasua
Eredu klasikoaren baldintzak betetzean, fermioien kasuan bero kapazitatea ez da jada tenperaturaren proportzionala izango, limite klasikoranzko joera izango du baizik.
Nomenklatura
Nomenklaturari dagokionez, endekatu hitza erabil daiteke testuinguru honetan. Mekanika kuantikoan, energia maila bat endekatua da uhin-funtzioa anitz badagozkio. Horrez gain, partikula sistemen kasuan, partikulak egoera berean egoteko lehian daudela adierazteko ere balio du. Horrela, sistema endekatu bat estatistika kuantikoaren bitartez aztertu beharrekoa da, eta ez-endekatua Boltzmann-en estatistika klasikoaren bidez deskribatu daitekeena.
SARS-CoV-2 Omikron anduia
Aldaerak mutazio ugari ditu, horietako asko berriak, eta askok espikularen proteinari eragiten diote, COVID-19aren aurkako txertoak diseinatzeko erabili den proteina nagusia. Mutazio maila honek kezkak eragin ditu bere kutsakortasunarengatik, immunitate-sistemaren ebasioarengatik eta txertoekiko erresistentzia aukerengatik. Ondorioz, azkar adierazi zen kezkagarria zela, eta herrialde batzuek bidaia mugak ezarri dituzte nazioarteko hedapena gelditu asmoz.
Mutazioak
Genomaren eskualdeari eragiten dioten mutazioak honakoak dira:
Kontinente arteko Futbol Kopa
Kontinente arteko Futbol Kopa 1960an sortu eta 2004 arte iraun zuen futbol txapelketa izan zen. Hego Amerikako Libertadores Kopako txapeldunak eta Europako Kopako txapeldunak jokatzen zuten.
Hasieran bi partidatara jokatu zen, finalean parte hartzen zuten bi taldeen etxean. 1980tik aurrera partida bakarrera jokatu zen Tokion (1980-2001) eta Yokohaman (2002-2004), horregatik Toyota Kopa ere deitu izan zitzaion, babeslea Toyota enpresa zela eta. Europako eta Hego Amerikako futbolaren maila teknikoa munduko gainerakoena baino askoz ere handiagoa zen.
2005etik aurrera gainerako federazioetako txapeldunak gehitu zitzaizkien, eta Kontinente arteko Koparen ordez FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa sortu zen. 2017an talde guztiak FIFAk munduko txapeldun izendatu zituen ofizialki.
Tarkino Harroa
Tarkino Harroa (Lucius Tarquinius Superbus) Antzinako Erromako zazpigarren eta azken erregea izan zen (K.a. 534 - K.a. 509). Tarkino Zaharraren biloba zen. Servio Tulio aitaginarreba hil ondoren eskuratu zuen erregetza. Indar gabe utzi zuen Servio Tuliok aldarrikatu zuen konstituzioa eta, bortxazko neurriak erabiliz, aurrekoek bideraturiko obrak amaitu zituen. Erromatik kanpora, latinoak azpiratu zituen. K.a. 509an, haren seme Sextok Lukrezia, bahitu zuen, Erromako noble baten emaztea (Shakespearek jaso zuen gertakari hori The Rape of Lucretia kontakizun-poema ontzeko), eta, beraz, erromatarrak Tarkino Harroaren aurka matxinatu eta errepublika ezarri zuten, tarkinotarrak hiritik bidalirik.