Kata_Pejnović
Matxinadaren garapena eta estrategia ezberdinak
Matxinada honek, lehenengo asteetan, 3000-4000 kilometro karratu inguruko onaldea askatu zuten matxinoek, Drvar, Bihać, Donji Lapac, Srb, Knin, Bosasnki Petrovac edo Kulen Vakuf bezalako hiriak askatuz. Lur horiek faxistez garbitzea lortu zuten, eta lehen erasoak geldiaraztea baita, nahiz eta ustashek zortzi batailoi bidali matxinada zapaltzeko ; horrez gain, asanblada politikoak egiteko eta egituraketa politiko minimoa eraikitzeko gai izan ziren. Hala ere, egia da baita momentu batzuetan kroaziar edo musulman etniako zibilen kontrako gehiegikeriak egin zituztela matxinoek, batez ere hauek “ustashen aldeko” edo “ustashen agintearen onuradun” bezala ikustearren edo aurreko krimenetan parte-hartzea kolektiboki leporatzearren. Egia da komunistak krimen horiek ekiditen saiatu zirela  , baina batzuetan masa kontrolagaitz bihurtu zen, eta beste alde batetik, ustashen krimenen oroimenak (matxino askok hildako senideak zituzten) herri ezberdinen arteko internazionalismoa ez zuen laguntzen. Halako gehiegikeriak ez zituzten soilik txetnikek edo matxino txetnikzaleek egiten, partisanoekin bat egindako edo gerora bat egin zuten matxinoek ere parte hartu zuten batzuetan  : Alderdia ekiditen saiatu arren, askotan “masen sentipen berezkoak” –espontaneoak, mendekuzkoak, matxino asko matxinadara Alderdiaren ideologiak edo programak baino gehiago eraman zituenak- gaina hartu zion Alderdiaren politikari Bergholzek badu azalpen interesgarri bat matxinoen aldetik une konkretu ezberdinetan zibil kroaziar eta musulmanekiko zein jarrera mota, mendekuzkoa edo elkartasunezkoa, gailentzea azaltzeko: bere ustez “mendekuzko jarreraren” eta “elkartasunezko jarreraren” aldeko eta kontrako faktoreak zeuden kasu ezberdinetan, eta kasu konkretu bakoitzean horietako zeinek faktore gehiago pilatu, kasu hori modu batean edo bestean ebatziko zen. Bere ustez dena ez zen batailoiaren buru komunista bat edo “txetnik” bat ote zegoen, horrek garrantzia bazuen ere. Komandantearen iritziez gain, adibidez erasoa “politikoki” prestatzeko denbora bazegoen, “elkartasunezko” joera gailentzeko faktore bat zen; aldiz, erasoa kaotikoa bazen, ziurrenik, matxinoek zibil kroaziar eta musulmanak eta ustashen indar armatuak nahas zezaten (beraz “mendekuzko” jarrera gailentzeko) aukera handiagoak zeuden. Bestetik, “elkartasunaren” edo “kontentzioaren” aldeko buruek zein jarrera zuten ere kontutan izan behar da, prest ote bazeuden arrisku pertsonala onartzera (adibidez publikoki, beren borrokalarien aurrean, beste etniako zibilei hurbiltzera, eta hurbiltasunezko keinuak egitera). Ordea, epel aritzen baziren, ziurrenik “bortitzek” gaina hartuko zieten eta mendekua inposatuko zuten. Bestetik, matxinoek zibil talde handi batekin topo egitean, ezagunen batekin edo estimatutako norbaitekin topo egiten bazuten, hori “elkartasunezko” jarreraren aldeko faktore izan zitekeen, inor ere ezagutzen ez bazuten denak “ustasha multzo” bezala ikusteko (beraz, “mendekuzko jarrerarako”) faktore bihur zitekeen -gehiago "ustasha" fama zuen herrixka batetako zibilak baziren-. Azkenik, matxinoek herri bat askatu ostean bertan ustashek hildako serbiarren fosa komunik edo berriki hildakoen hilotzik topatzen bazuten, herri hortako zibil kroaziar eta musulmanen kontra mendekua hartzeko aukerak handitu egiten ziren. BERGHOLZ, Max: ''Violence as a generative force. Identity, Nationalism and memory in a Balkan Community''. Cornell University Press. New York, 2016, 17 or. 221-222, 229, 232-235. eta 245-250. orr. . Halako baldintzetan, Kata Pejnovićen etnien arteko ahaidetasuna bultatzearen aldeko lan politikoa oso garrantzitsua bihurtu zen partisanoentzat.