cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kitxe
Kolon aurreko garaietan kitxeek zibilizazio aurreratua izan zuten. XIII. mendean inperio bat sortu zuten, hedadura handia ez zuena, baina aski aurreratua. Kolonen ondoren Pedro de Alvarado konkistatzaile espainiarrak menderatu zituen. Kitxe herriaren historiako zenbait gertaera eta mitologia Popol Vuh liburuan bilduta gorde dira. 2002an 1.270.953 erroldatu ziren. Nekazaritzatik bizi dira batez ere.
Cynanthus latirostris
Cynanthus latirostris Cynanthus generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Los Yébenes
Los Yébenes Toledoko udalerria da, Montes de Toledo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 6.479 biztanle zituen.
Kontinente-ertz egonkor
Ertz egonkor-bolkaniko eta ez-bolkanikoak
Rift-etako irekiera azkarra puntu zehatz batzuetan kokatutako luma gorakorren arteko erlazioaren bidez gertatzen da; egoera honetan astenosferaren igoera azkarrak partzialki urtutako arroken masa handien deskonpresio isotermikoaren eraginez magma kopuru izugarriak garatuko dira, ondoren dentsitate diferentziagatik arrakalen zein sumendien bitartez lurrazalera igotzeko joera erakutsiko dutenak. Prozesu bolkaniko ugari hauen eraginez, kontinente-lurrazalaren eta ozeano-lurrazalaren artean bitarteko lurrazala definitu daiteke; rifting garaian sortutakoa da eta basaltoz eta gabroz osatuta egoten da. Material horiek plakaren azpitik abiatu eta azalean bata bestearen gainean pilatutako basalto-koladak sortzen dituzte. Batez ere arroka bolkanikoz osatutako mota horretako sekuentziei geofisikan SDRS-ak (Seaward Dipping Reflector Sequence) deritze. Ertz egonkor-bolkanikoen beste ezaugarri bat, sortzerako orduan astenosferaren igoerarengatik sortutako beroak subsidentzia ahula jasatea eragiten du eta hozten doan bitartean subsidentzia termiko handia pairatuko dute, honek batez ere sedimentuen ordenean eragina izango du. Ez-bolkanikoen kasuan rift-etako edo ozeano-gandorretako zabalkuntza geldoa izaten da, tenperatura normala duen astenosferaren gainetik sortzen denean, beraz, baldintza horietan astenosferak deskonpresio motela jasaten du eta magmarik apenas garatzen da. [[Fitxategi:Kontinente-ertz egonkorren sorrera.png|thumb|Kontinente-ertz egokorren sorrera erakusten duten errepresentazioak.
Ertz-bolkanikoen garapena ez-bolkanikoenaren antzekoa da, desberdintasun nagusia batean magma kopuru izugarriak garatzen direla eta bestean ez.
1) Rifta-ren sorrera, lurrazal kontienetala mehetzen hasten da, faila normalen garapenaren bidez.
2) Gandor ozeanikoa sortu baino lehenagoko transtsizioa. Estalki sedimentarioak faila normalak estali dituzte.
3) Transtsizioa bukatuta ozeanoaren zabaltzea hasten da. Estalki sedimentarioen progradaketa. Faila normalen desaktibapena.]] Ertz egonkor ez-bolkanikoetan zein bolkanikoetan ezaugarri geometriko zein sedimentario oso desberdinak dituzten eremuak bereizten dira. Kosta-lerrotik murgilduz aurkitzen den lehenengo eremua kontinente-plataforma da. Bataz beste 70-80 kilometrotako zabalera eta 0-150 metrotako sakonera dauka, malda 0°07 ingurukoa da, hala ere ozeanoaren zabalkuntzak aurrera egin ahala handituz joaten da, hots, sistema sedimentarioek progradatu egingo dute . Eremu hauetan gehienbat harea zein legar tamainako sedimentu detritikoak zein karbonatozko sedimentuak metatu daitezke, itsaso-aldera joan ahala hauen tamaina fintzen joango direnak . Azpiko muga bapateko malda-aldaketa batek adierazten du. Malda aldaketa eta gero kontinente-ezponda bezala ezagutzen den eremua aurkitzen da, 200 metroko sakoneratik 4 kilometrotaraino hondoratzen da, bataz besteko 3°-ko malda izanda. Geomorfologikoki kontinente-ezponda ez da eremu laua, baizik eta morfologia irregularra izaten du, itsaspeko arroilez zeharkatuta baitago. Zonalde hauetan harea edota basa tamainako sedimentu zein karbonato finak metatzea ohizkoa da, baita aldaparengatik ezegonkortasun grabitazionalak egotea eta labainketek, slump-ak edota debris flow-ak metatzea, ingurukoak baino sedimentu larriagoak direnak. Azkenik kontinente ezpondaren azpian oso okerdura txikiko eremua aurkitzen da, kontinente-glazisa, 5 kilometrotaraino luzatzen dena. Eremu honetan basa tamainako partikula finak, gehienbat karbonatozkoak eta noizbehinkako hare finak metatzea normala izaten da.
Cataetyx simus
Cataetyx simus Cataetyx generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Pachytriton labiatus
Pachytriton labiatus Pachytriton generoko animalia da. Anfibioen barruko Salamandridae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Mace Windu
Mace Windu Star Warseko film sagako pertsonaia bat da. Samuel L. Jacksonek egin zuen honen papera.
Mace Winduk bere jatorria Haruun Kal planetan zuen. Jedi Kontseilu Goreneko kideetako bat izan zen, kargu honetara hogeitamar urterekin igo zelarik. Bere gurasoak hil ondoren Jedi Ordenara bidalia izan zen sei hilabete baino ez zituenean VII borroka eraren sortzailea eta prestatzailea da (Vaapad izenekoa), soilik era ezberdinetan adituak diren maisuak iris daitezke VII erara, borroka era oso arriskutsua baita, borroka fisikoari buruz sithek duten ideiatik gertu baitago.
Jedi xalo bat da, eta bere jantziek hala adierazten dute. Obi-Wan Kenobi, Padmé Amidala eta Anakin Skywalkerren erreskatean Geonosis planetan, Winduk Jango Fett ordainsari bilatzailearen erasoa jasaten du. Reek baten erasoak saihestu ondoren, Winduk azkenean Jango Fett akabatzea lortzen du, honi burua moztuz.
Hau hiltzeaz Anakin Skywalker eta Darth Sidious arduratzen dira (Palpatine kantzilerraren izaera hartuz) lehenak traditu egiten duelarik, sablea eusten ari den eskua mozten diona enperadoreak akabatu egiten duen bitartean. Aipatu beharra dago Anakinen parte-hartzearen aurretik Macek enperadorea jada desarmatu zuela, Yoda maisuak berak ere lortzerik izan ez zuena Lord Sithari aurre egin zionean, honi azken kolpea emateko zegoenean sartu zen erdian Anakin Skywalker, hau, Anakinek Barne Indarraren alde ilunera eman zuen lehen benetako pausoa izan zelarik. Gertaera honek, Inperio Galaktikoa sorrarazten du eta Anakin Darth Vader bihurtzen du.
Bere ekarpenik nagusienetako bat berari esker eta Star Wars Clone Wars sailean oinarrituta, Windu bera Grievous jeneralak etengabeko eztula izatearen arduraduna izatea da, ataletako batean barne indarrari esker bihotza zapaltzen baitio eta honela Star Wars III. Atala: Sithen mendekua atalean agertzen den egoeran uzten baitu.
Dactylosurculus gomoni
Dactylosurculus gomoni Dactylosurculus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Miren Egaña Deskarga
Miren Egaña Deskarga (Iruñea, 1957ko irailaren 14a) euskal herritar politikaria da.
Iruindarra izanda ere, gurasoengatik Oronoz-Mugairi herriarekin lotura estua dauka. Nafarroako Unibertsitatean Geografian lizentziaturik, Nafarroako Gobernuko itzultzailea da ogibidez.
1978an poliziak hildako German Rodriguez iruindarraren adiskidea (Sanfermines 78 dokumentalean, Miren Egaña lekukotzat elkarrizketatu zuten), 1980an etakidea izatea leporatuta atxilotu zuten, eta bost urte eman zituen espetxean. Geroago Herri Batasuneko mahaikide izan zen, eta alderdi horren eskutik Iruñeko zinegotzi izan zen 1991-1995 bitartean. Herri Batasuna 1995ean utzi zuen, eta Aralarren sartu zen. Alderdi horrekin Nafarroako parlamentaria izan da 2003-2007ko legegintzaldian.
Mace Windu
George Lucasek Star Warsi buruz eginiko lehen jatorrizko idatziak jedi honen izenarekin hasten dira: "Hau Mace Winduren istorioa da, Opucchiko Jedi Bendu apaiz bat, Usby C.J. Thapen senidea dena, Jedi ospetsuaren padawan ikaslea".
Kirstinsaari uhartea
Kirstinsaari uhartea Enijärvi aintziran dagoen uharte bat da, Kemijärvi udalerrian.
La Houssaye
La Houssaye Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Houssaye udalerrian erroldatutako biztanleak 191 ziren. Familiak 86 ziren, horien artean 21 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 14 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 18 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 162 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 62 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 162etxeak ziren. 89 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 112 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 68 lanean zeuden (40 gizon eta 28 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Houssaye udalerrian 100 unitate fiskal zeuden, 222 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.519 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean La Houssaye udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Atallorbe
Atallorbe Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1275 metroko garaiera duena. Bertatik hurbil, Unako potzua deritzona dago. Mendigune txiki bat eratzen du Mendiaundi eta Kurutzeaga mendiekin.
Irispideak
Guardetxera igotzen den errepideko 10. kilometrotik, Etzantzako lautadetara iristen den bide bat abiatzen da, iritsiera errazak ahalbidetuz Malloako ekialdeko mendi guztietara. Guardetxetik bertatik, Pagomarira joan daiteke, eta, iparraldetik, Urrutiko Lurriña izeneko pasabidea zeharkatzen duen ibilbidea hartu behar da, ondoren Unagako zelaietara jaisteko. Hemendik, Atallorberen tontorrera erraz hel daiteke.
Acerentulus
Acerentulus Protura animalia taldeko genero bat da. Acerentomidae familiaren barruan sailkatzen da.
Jean Racine
Jean Racine, jaiotza-izenaz Jean-Baptiste Racine (La Ferté-Milon, Frantzia, 1639ko abenduaren 22a - Paris, Frantzia, 1699ko apirilaren 21a) Frantziako poeta eta dramagilea izan zen.
Frantziako tragedia-egile klasiko nagusia izan zen.
Biografia
Umezurtz geratu zen hiru urte zituela, eta Port-Royalgo fraideen komentuan hezi zuten, han zuen izeba baten begiradaren pean. Jansenistek Beauvaisen zuten ikastegira bidali zuten, ondoren, eta Port-Royalen osatu zituen ikasketa klasikoak 1655-1658 urteetan, grekoa arreta bereziz ikasirik. 1658an Parisa joan zen, eta filosofia- eta lege-ikasketak egin zituen urte batez. Arian-arian, albo batera utzi zituen jansenismoaren araberako molde estuak.
Fay-aux-Loges
Fay-aux-Loges Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Jean Racine
Biografia
Languedoceko Uzès hirira bidali zuten ondoren, apaiz-ikasketak buka zitzan, baina, 1663an, Parisa joan eta lehen antzerki-obra aurkeztu zuen Molièreren antzerki-taldearen eskutik: La Thébaïde (1664). 1665ean, Alexandre izeneko obra eman zuen, Molièreren eskutik hura ere. Bigarren obra horrek arrakasta handia izan zuen, baina Racineren eta Molièreren arteko haserrea ekarri zuen, lehen emanaldiaren ondoren Racinek beste talde bati eman baitzion obra.
1667tik geroztikakoak izan ziren Racineren urte oparoenak: Andromaque (1667), Euripidesen tragedian oinarrituriko obrarekin Pierre Corneilleren maila berera iritsi zen; hurrengo urtean, Les Plaideurs (1668, Auzilariak) eman zuen, bere komedia bakarra, eta, 1670. urtean, antzinako Erroman giroturiko bi tragedia aurkeztu zituen, Britannicus eta Bérénice, Racine goren mailaraino jaso zuten obrak. Bertso argi eta indartsuz eta antzerki-baliabide egokiez baliaturik, unibertso tragiko indartsua eratu zuen Racinek bere obretan; bere tesiaren arabera, gizakiak ezin du bere grinen halabeharra saihestu, eta bizitzaren bilakaerak baino, izadiak berak zehazten du norberaren patua. Racine ospetsua zen urte haietan, berea egin zuen halaber Parisko gortea, eta zorrotz agertu zen beti etsaien aurka, Port-Royalen izan zituen maisuak barne.
Fay-aux-Loges
Biztanleria
2007an Fay-aux-Loges udalerrian erroldatutako biztanleak 3.182 ziren. Familiak 1.261 ziren, horien artean 351 pertsona bakarrekoak ziren (145 bakarrik bizi ziren gizonak eta 206 bakarrik bizi ziren emakumeak), 354 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 472 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 84 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Jean Racine
Biografia
Molde bereko obrak eskaini zituen hurrengo urteetan, baina argumentuz konplexuagoak: Bajazet (1672), Mithidrate (1673) eta Iphigénie (1675), Euripidesen obran oinarrituta hori ere. 1677an aurkeztu zuen azken tragedia profanoa, Phèdre, Euripidesen obran oinarrituta eta agian poesia-maila handiena zuena, baina harrera onik izan ez zuena. Horren ondorioz, Racine goitik behera aldatu zen, molde jansenistetara itzultzeko. Port-Royalekoekin adiskidetu ondoren Abrégé de l´histoire de Port-Royal (1767an argitaratua, Port-Royaleko historia laburra) eta Cantiques spirituels (1694, Kantu espiritualak) obrak idatzi zituen antzerkitik kanpora.
Fay-aux-Loges
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Jean Racine
Biografia
Hogei urte igaro zituen bizimodu burgesari atxikia, seme-alaben heziketaz arduratua eta kristau eginbideei hertsiki lotua. Beste bi antzerki-obra idatzi zituen, hala ere, isilune luze haren ondoren, Maintenongo andereak, Luis XIV.aren emazte morganatikoak, eskaturik: Esther (1689) eta Athalie (1691, Atalia), Bibliako pertsonaietan oinarrituak biak. Bigarrenaren antzezpena debekatu egin zioten, eta, orduan, antzerki-mundua betiko utzi zuen.
Koivusaari uhartea
Koivusaari uhartea Enijärvi aintziran dagoen uharte bat da, Kemijärvi udalerrian.
Fay-aux-Loges
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.966 ziren, horien artean 1.536 aktiboak ziren eta 430 inaktiboak ziren. 1.536 pertsona aktiboetatik 1.439 lanean zeuden (759 gizon eta 680 emakume) eta 97 langabezian zeuden (40 gizon eta 57 emakume). 430 pertsona inaktiboetatik 174 erretiraturik zeuden, 157 ikasten zeuden eta 99 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fay-aux-Loges udalerrian 1.308 unitate fiskal zeuden, 3.329,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.071 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 109 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 29 eraikuntza enpresak ziren, 18 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 37 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 7 iturginak, 5 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Fay-aux-Loges udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.140 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mesofilo (mikrobiologia)
Biologian eta bereziki mikrobiologian, organismo mesofiloak beren hazkuntzarako tarteko tenperaturak behar dituztenak dira, 15 eta 45 °C-en artekoak. Psikrofiloen (tenperatura hotzak behar dituztenen) eta termofiloen (tenperatura altuak behar dituztenen) artean kokatzen dira, beraz, organismo mesofiloak.
Mesofilo asko ere mikrobiologia industrialean erabiltzen dira: bakterio laktikoak esnekien ekoizpenean (gazta, jogurta...) eta legamiak garagardo eta ardogintzan.
Doctor Dolittle
Doctor John Dolittle edo Doctor Dolittle (John Dolittle doktorea) Hugh Lofting idazleaen haurrentzako liburu batzuen pertsonaia nagusia da. 1920an argitaraturiko Dolittle doktorearen historia liburuan azaldu zen estreinbakoz, eta hurrengo argitaratu zen The Voyages of Doctor Dolittle (1922) eleberriarekin jada ospea lortu zuen.
Medikua da Dolittle baina ez da gizakiekin ondoegi konpontzen, bai ordea animaliekin alde, haiekin hitz egin baitezake beraien hizkuntza edo komunikazio moldeetan. Liburuetako sagan Dolittle naturalista bihurtzen da, eta animaliekin hitz egiteko trebetasunak erabiltzen ditu, munduko natura eta historia hobeto ulertzeko.
Zinean
Egokitzapen zenbait egin dira zinerako pertsonaia hau ardatz dutenak. Ezagunenak:
Reocín
Reocín Kantabriako udalerria da. 2005ean 7.434 biztanle zituen eta 32,1 km²-ko azalera du.
Lucillos
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 671 biztanle zituen.
Muga Zergei eta Merkataritzari Buruzko Akordio Orokorra
Muga Zergei eta Merkataritzari Buruzko Akordio Orokorra (General Agreement on Tarifs and Trade edo GATT) 1947 urtean Genevan 23 herrialdek izenpetu zuten hitzarmena da. Izenpetu zuten herrialdeen artean merkataritza erraztea zen hitzarmenaren helburu nagusia. Horretarako, oinarri hauek ezarri ziren: nazio mesedetuaren klausula multilateralizatzea, hau da, hitzarmena izenpetu zuten herrialde bati tarifa edo muga-zerga bat murriztuz gero, edo bestelako ezein merkataritza-abantaila emanez gero, besterik gabe, gaineratzeko sinatzaileei ere hedatzeko betebeharra; tratu-berdintasuna edo diskriminazio ezaren hastapena, alegia, herrialde jakin batera inportaturiko produktuek eta bertakoek tratu bera jasoko dutela ziurtatzea; eta tarifa edo muga-zergak ez diren bestelako oztopoak kentzea, hau da, lekuan lekuko industria muga-zergez baino ez babestea.
GATTen oinarrizko funtzionamendu-mekanismoa konferentziak ziren, eta horien hasieran ondasun eta zerbitzuen merkataritza arautuko zituzten klausulak negoziatzen ziren. Negoziazio-aldi horiei erronda esaten zitzaien. Lehenengo bost errondetan (1949, Annecy; 1951, Tourqay; 1956, 1960-1961 eta 1974, Geneva) produktu partikularren edo produktuz produktuko metodoa erabili zen, eta horrela, kontratukide bakoitzak gainontzeko herriei aurkezten zien, denei ez derrigorrean, berak esportatzen zuen lehentasunezko produkturen baten muga-zergak finkatzeko proposamena, trukean eskabidea jasotako herriei antzeko muga-zerga abantailak eskainita. Eskaera onartuz gero, nazio mesedetuenaren klausularen multilateralizazio hastapena zela bide, bi aldeok hitzarturiko emakidak beste herrietara ere heltzen ziren.
Metodo horren ahalbideak agortu egin ziren negoziazioak ekoizpen-sektore batzuk baino hartzen ez zituelako, eta horregatik, hurrengo negoziazio-errondetan (1964-1967, Geneva; 1973-1979, Tokio) muga-zergak murrizteko mekanismo lineala erabili zuten. Metodo horren bidez herri negoziatzaileek tarifa-eskubide guztiak halako ehuneko batean gutxitzeko hitza ematen zuten, abantailak multzoka, alegia, industria edo azpisektore bakoitzeko, ematen zirelarik. Tokioko erronda 1979. urtean amaitu zen, eta ordura arte GATTek izandako bilkurarik garrantzitsuena izan zen; baina guztiarekin ere, errondak ez zuen lortu aurreko urteetatik zetozen arazoak oneratzerik. Horretan, gainera, izugarri lagundu zuen laurogeiko hamarraldiaren erdialdeko ekonomia-atzeraldiak. Hala, 1986. urtean GATTek Uruguaiko erronda eratu zuen. Erronda 1990. urtearen amaieran bukatzekoa zen, baina hain izan ziren desberdinak herrialde kideen jarrerak eta hain ugariak partaideak, non 1993aren amaierara arte (azken akta orduan izenpetu zen) eta 1994ko apirilera arte (Marrakexko erronda sinatu zen) atzeratu baitzuten. Edonola ere, Uruguaiko errondan gertatu zen aldaketa nagusia, GATT-en ordez Munduko Merkataritza Erakundea sortzea izan zen.
Alaskaentomon
Alaskaentomon Protura animalia taldeko genero bat da. Acerentomidae familiaren barruan sailkatzen da.
Châtas
Châtas Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Châtas udalerrian erroldatutako biztanleak 57 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 37 etxebizitza zeuden, 20 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 18 bigarren erresidentzia ziren. 31 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 20 etxebizitza nagusietatik 17 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 19 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 16 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 16 pertsona aktiboetatik 12 lanean zeuden (6 gizon eta 6 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2000. urtean Châtas udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kerivoula lanosa
Kerivoula lanosa Kerivoula generoko animalia da. Chiropteraren barruko Kerivoulinae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Alfie (1966ko filma)
Alfie 1966ko Lewis Gilbert britainiar zinema zuzendariaren filma bat da. Estreinatu bezain laster ingeles hiztun munduan sekulako arrakasta izan zuen, gainera jatorrizko bertsioan pertsonaien arteko solasak Londres hiriko ohiko cockney ahoskera eta hizkeran izateak ere erakarri bilakatu zuen. Aldiz, ingeles hiztunak ez ziren herrialdeetan jatorrizko bertsioko solas horietako hitz-joko ugari itzul ezinak zirenez erakargarri izateko gehigarri hori galdu zuen.
1975ean filmak Alfie Darling izeneko jarraipen edo bigarren zati bat izan zuen. Bestalde, Jude Law aktoreak antzeztutako 2004ko izenburu berdineko berregokitzapena izan zuen.
Argumentoa
Alfie Elkins (Michael Caine), ingeles bere burua besterik ikusten ez duen gazte gonazale bat da, emakume horien artean ezkonduak tartean ere badaudelarik. Baina lasterrera bere gustuko bizimodu hau okertzen hasiko zaio.
Süderau
Süderau' Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Euskal musikagileak Ameriketako emigrazio handian
19. mendearen bigarren erdian, eta 20.aren lehen erdian Ameriketara Europatik joandako emigrazio oldeetan, euskal musikariak ere izan ziren. Beste herri batzuen kasuan bezala, emigratutako komunitateetan jatorrizko herrialdearen musikak esanahi berezia zuen, eta artista askok ere emigratu zuen, edo birak egiten zituzten komunitate horietan bereziki. Esate baterako, Enrico Caruso tenor italiarraren arrakasta Estatu Batuetan lotua dago New York-en idolatratzen zuen italiar-amerikarren milioi erdiko komunitatearekin.
Euskal Herriko musikariei dagokienez, Jose Antonio Arana Martijak musikologo eta euskaltzainak aztertu zuen lana sakon, eta argitara eman zuen 1993an.
19. mendea
Valentin Zubiarre Urionabarrenetxeak 8 urte edo bete zituen Venezuelan, 1853an iritsita. Pianojole eta irakaslea izan zen bai hiriburu horretan eta La Guayran, pianorako hainbat musikalan burutu zituelarik.
Enrique Aldana Olabarri (1829-1856) bibolinjole bilbotarra izan zen Txilera iritsi zen 1855ean, eta baina jarraian Kubako Habanan geratu zen kontzertuak eta ikastaroak emanaz. Bertan hil zen 1856an, baina bere alargunak, Fatima Olabarria Lozanok, jarraitu zuen Aldanaren lana piano irakasketak La Habanan emanez.
Sebastian Iradier kantari arabarrak, Marietta Alboni eta Adelina Patti tiple famatuekin ostera bat egin zuen Estatu Batuetatik (New York, Boston, Filadelfia, New Orleans) eta Mexikotik, eta Kubara heldu zen 1861ean. Hainbat habanera konposatu zituen han, haien artean «Arreglito», Georges Bizetek Carmen operan erabilitakoa. Habanera generoa hantxe sortu zuela Iradierrek iritzi zion Pio Barojak, eta Felipe Pedrell musikologoaren iritziz, are gehiago: euskal zortzikoaren erritmotik datorrela habanerarena, Iradierren bitartez.
1868an Joaquin Gaztanbide joan zen Kubara eta Mexikora. Bira hartan ia-ia Julian Gaiarre tenor erronkariarra sartu zen, baina kanpo geratu zen, agian bere onerako, Ameriketara barik, Gaiarre Milanera abiatu baitzen hurrengo urtean, eta huraxe izan baitzen bere opera-karreraren arrakasten hastapena. Geroago bai, ordea, Gaiarre jada ospetsu zela, Buenos Airesen eta Rio de Janeiron kantatu zuen opera Erronkariko tenorrak.
Avelino Agirre Lizaola bilbotarra (1838-1901) Buenos Aires-era iritsi zen 1876an, eta bertako Operaren Antzokiko orkestra eta hiriko kontserbatorioa zuzendu zituen. Argentinako Mendoza hirian hil zen.
Pablo Sarasate konposagile nafarrak Estatu Batuetan hainbat kontzertu eman zituen 1889an eta Mexikon 1890ean.
Jesus Arriola (1873-1931) Elorriokoa 1893an Bogotara joan zen, bertako katedraleko organulari izateko deitua. Kolonbian jarraitu zuen lanean, eta Medellin eta Antioquian ere orkestren zuzendari izan zen eta kontserbatorioetan irakasle. Agustin Azkunaga (1885-1957) Otxandiokoa Quitora iritsi zen 1899an eta organujole izan zen Ekuadorko hiriburuan.
Santiago Arrillaga Ansola (1847-1915) tolosarra, berriz, Estatu Batuetara joan zen. eta Kaliforniako San Franziskon «Arrillaga Musical College» sortu zuen (ikus gorago irudia). Bost seme-alaba izan zituen, denak musikari aritutakoak: Vicente, Elena, Leo, Graziella eta Zezilia, pianojoleak hain zuzen.
Florencio Constantino bilbotarra (1868-1919) 21 urterekin iritsi zen Argentinara, eta han egin zituen kantu ikasketak. Uruguain eman zuen lehen kontzertua, eta Europan zein Estatu Batuetan kantatu zituen operak (New York-eko Metropolitan-en izan zen). Constatinoren errepertorioaren parte izan zen «El roble y el ombú» zortzikoa, Argentinan jaiotako euskal jatorriko Felix Garcia Arzeluz konposagileak egindako pieza.
Bertsolarien ibilerak
Jakina da halaber Jose Maria Iparragirrek Ameriketan egin zituela bizitzako 18 urte (1858an iritsi zen), eta han ezkondu zen, Buenos Airesen. Tarterik handiena Urugain bizi izan zen, eta Montevideon Gernikako Arbola izeneko kafetegia ireki zuen. 1877an Buenos Aires-etik Bordelera itzuli zen. Iparragirren doinuekin bertsotan aritu zen Argentinan halaber Joxe Mendiaga Aldudeko bertsolaria.
Pedro Mari Otaño bertsolari zizurkildarrak ere bi egonaldi egin zituen Ameriketara. Lehena 18 urte zituenean hasi zuen, 1875an, eta bigarrena 1888an. Bigarren honetan Buenos Aires-eko «Laurak bat» euskal etxearekin kontaktuan, bertsogintzan ere ibili zen eta 1904an Alkar izeneko bilduma argitara eman zuen Buenos Airesen. 1900an Otañok idatzitako "Artzai mutila" opera argitaratu zen, Felix Ortiz de San Pelayoren musikaz, eta Buenos Airesko Colon antzokian estreinatu zen. Ortiz de San Pelayo, hain zuzen, azpeitiarra zen (1856-1941), eta hiru egonaldi egin zituen Argentinan. Konposagile izateaz gain, pianojole eta orkestra zuzendari gisa aritu zen profesionalki.
Landa grabaketa
Landa grabaketen artean, naturako soinuen landa grabaketa dago, fonografia izenaz ere ezaguna (fotografiarekin dituen antzekotasunak agerian uzteko erabiltzen den terminoa), kanpoan egindako ikerketa lanei lotutako dokumentazio gisara, edo zinemarako soinu bilketa lan gisara onartu izan da. Denborarekin eta bereziki kalitate handiko grabaketa ekipamendu eramangarriak eskuragarriago edukitzerakoan, arte praktika bihurtu da. Landa grabaketako musikariei agertokitik kanpo egindako grabaketak izendatzeko ere erabiltzen da.
Teknikak
Landa grabaketak egiteak gure inguruneko hots konplexuak edo entzungaitzak jasotzea suposatzen du askotan. Arrazoi horregatik grabaketa hauek egiten dituzten teknikari edo artistek beraien ekipamendua muturrera eraman ohi izaten dute, egoera zailenak ere grabatuz, eta erabilera hauei esker, gaur egun soinua grabatzeko teknologia oso aurreratua topa dezakegu merkatuan. Aurrerapen hauekin batera, soinuak grabatzeko teknikak ere asko ugaritu dira, mikrofonoen kokapen eta konbinazio tekniketatik hasi eta gure belarriak entzuten ez dituzten soinuak jasotzeko moduetaraino. Horren adibide dira bibrazioak jasotzeko mikrofonoak (kontaktuzko mikrofono bezala ezagunak), urazpiko soinuak grabatzekoak (hidrofonoak), maiztasun oso altuko (ultrasoinuak) edo oso baxuko soinuak (infrasoinuak) entzunarazteko gailuak, eremu elektromagnetikoak entzuteko sentsoreak...
Euskal musikagileak Ameriketako emigrazio handian
20. mendea
Jesus Agirregabiria tenorrak Amerika osoa korritu zuen, operak kantatuz, 1924tik 1928ra. Estatu Batuetan James Gabiria izenordea erabili zuen karteletan. Donostiara itzuli ondoren, berriz joan zen Estatu Baturtara 1933an handik berriz Hego Ameriketako bira bat eginez.
Landa grabaketa
Etnomusikologia
Jatorrian, ahozko tradizioak eta adierazpideak, nahi etnomusikologia egitasmoak dokumentatzeko eta biltzeko moduari deitu zitzaion landa grabaketa.
Bioakustika
Bioakustikaren eta biomusikologiaren alorretan lan-tresna garrantzitsua da, bereziki txori kantuen ikerketan. Dokumentazio sistema hauen bidez, animali espezie desberdinen komunikazio eta ahoskatze sistemak aztertu eta konpara daitezke.
Musika
Musika konkretua, musika esperimentala eta orokorrean abangoardismoko musika praktiketan erabili izan dira landa grabaketak. 1940ko hamarkadan Pierre Schaeffer konposatzaileak bere konposizioetan estudiotik kanpo eta musika-tresnak ez ziren beste iturriek sortutako soinuak txertatu zituenean, soinu mota hauei marko berri bat ezarri zien. Hamarkada batzuk beranduago R. Murray Schafer kanadar musikagileak ekologia akustikoa eta soinu-paisaia kontzeptuak asmatzerakoan balio berriak gehitu zizkion landa grabaketak egiteko praktikari. Gaur egun, musika esperimentalen munduan, ia musika estilo jakin bat bihurtu da, baita zinemarako edo bideo-jokoetarako soinuak biltzeko teknika ere.
Euskal musikagileak Ameriketako emigrazio handian
20. mendea
Isidoro Fagoaga nafarra Argentinara joan zen gaztetan, merkataritzan eta kazetaritzan lan egin zuen, eta kazetari gisa, musika kronikari eta musikologiari ekin zion. Baina lan horiez aparte, musikari eta kantaria ere bazen, eta Buenos Airesen kantatu zuen Wagner-en Parsifal 1925ean eta Jesus Guridiren Amaya 1930ean, Colon antzokiko zuzendaria euskal jatorriko musikari bat zen garaian hain zuzen (Floro Ugarte, Buenos Aires, 1884 - 1975).
Argentinan 20. mendearen hasieran aktibo izan ziren profesionalki beste euskal musiku batzuk ere, hala nola, Antonio Reinoso (1869-1912) bibolinjole bilbotarra, Buenos Airesera 1890ean heldua, Feliziano Latasa (1871-1906) donostiarra, orkestra zuzendaria, Luis V. Otxoa (1878-1958) arabarra, Bernardo Iriberri (Irulean jaioa 1882an), Inozenzio Aguado Agirre (1887-1975), Jesus Garcia Leoz (1904- 1953), eta beste zenbait.
Tolosan jaio zen Tomas Mujikak Felipe Gorriti eta Eduardo Mokoroarekin egin zituen lehen musika ikasketak eta Uruguaira heldu zen 1913an. Bertan, 1916an, Granados Kontserbatorioa sortu zuen. Uruguaiko independentziaren mendeurrena 1930ean ospatu zenean, Ayacucho poema sinfonikoa estreinatu zioten Montevideon. Uruguay-ko Tucuarembón hil zen 1963an.
Mexikon, Emiliana Zubeldia (1888-1954) pianojole nafarra aritu zen. Sonorako Unibertsitatean irakaslea eta Ameriketan hainbat piano kontzertu eman zituen. Kolonbian, Luis Miguel Zulategi (1898-1970) nafarra ezarri zen, 1924ean Kolonbiako Medellinera joan zen musikegile, irakasle eta musikologoa. Kuban ezarri ziren halaber German Maria Landazabal Garagarza arabarra (1884-1953) eta Pedro Sanjuan Nortes donostiarra (1886-1976). Landazabal Argentinan ere ibili zen.
Patxi Vila
Francisco Javier "Patxi" Vila Errandonea (Bera, Nafarroa, 1975eko urriaren 11 - ) euskal txirrindulari ohia da. 2001. urtean hasi zuen profesional arteko ibilbidea iBanesto.com taldean.
Euskal musikagileak Ameriketako emigrazio handian
20. mendea
Sanjuan donostiarra, berriz, Habanako Orkestra Filarmonikoaren sortzaile bilakatu zen: Debussy, Ravel, Falla eta garai hartako beste musiku batzuen lanak estreinatu zituen uharte hartan. Konposagile gisa, ordea, Kubako herri musikari bultzada zion bere lanekin: Liturgia negra, La Macumba, Comparsa yoruba.... Mexikoko Orkestra Nazionala ere zuzendu zuen eta gero Los Angeles, San Franzisko eta New York-ekoak. Europako orkestrak zuzendu zituen 1932tik 1937ra eta berriz Estatu Batuetara joan ondoren Princeton eta beste Unibertsitate batzuetan irakasle izanik jarraitu zuen.
Elizgizon organujoleak
Brasilera heldu zen 1930ean Crescencio Iruarrizaga Agirre (Igorre 1904-1986) eta organulari gisa lan egin zuen. Konposagile gisa, Brasileko herri musika erabili zuen bere lanetan. Crescencioren anaia Francisco Iruarrizaga Agirre (1893-1981) Estatu Batuetan ibili zen musikagintzan: Francisco Iruarrizaga Agirre (1893-1981). Hainbat hiritan organularia izan zen.
Ameriketan jardundako beste organulari euskal herritar batzuk dira: Casimiro Zubia Izurrategi eskoriatzarra (1861-1932), Baldomero Amenabar Egia (Otxandio, 1873), Jose Maria Arregi Arrimaldo (Areatza, 1879-1955), Gregorio Balzategi Mujika (Oñati 1879-1937), Luis Agirrebeña Lezeta (Soraluze, 1894), Benito Enparantza Aranburu (Oñati, 1897) eta Jose Martin Arrue Galdos (Aretxabaleta 1884-1960). Organujoleen artean osperik handiena lortu zuena Benigno Iturriaga Astelarra (Kortezubi 1908-1089) izan zen. La Habanako komentuan organulari eta kontzertulari famatua izan zen, eta musikologoa eta konposagilea izan zen Kuban 1939an Arantzazura itzuli zen arte.
Luis Mallea Arejita-Belaustegi (Munitibar 1908-2003) Argentinako Saltara heldu zen 1931an, eta gero Rosarion izan zen organulari. Buenos Aires-eko eliza batetan eginkizun horretan jarraitzen zuelarik, 1939an, berak zuzentzen zuen ahots zurien koru bat Isaac Lopez Mendizabalek wikilink erbesteratuekin sortu zuena batu zuen «Lagun Onak» koru famatua sortuz, Malleak berak 1967arte zuzendu zuena.
Frantzisko Madina (Oñati, 1907-1972) 1932an iritsi zen Saltara, 1932an. Aita Madina izango da, behar bada, Argentinan euskal musikaz gehien arduratu izan den euskalduna, eta lotua egon zen Saski-Naski taldearekin, euskal folklorea sustatzeko Buenos Airesen sortu zen elkartearekin. Hainbat lan konposatu zituen Madinak Argentinan, esate baterako Nicanor Zabaletarentzat apropos eginiko Sonata Vasca, Suite, Concierto para arpa y orquesta. Nicanor Zabaleta bera ere Estatu Batuetara joan zen 1955ean, New York-en organularia izan zelarik.
Patxi Vila
Profesionala
2002
Euskal musikagileak Ameriketako emigrazio handian
Gerra ondorengo erbesteratzeak
1936ko gerrarekin Euskal Herrian, erbesteratuak abiatu ziren beste asko Ameriketara.
Patxi Vila
Profesionala
2006
2008
Euskal musikagileak Ameriketako emigrazio handian
Gerra ondorengo erbesteratzeak
Erbesteratua heldu zen Kubara Estanislao Sudupe Osinalde (1915- 1973) eta Habanako San Frantzisko elizan organularia izan ondoren Estatu Batuetara jo zuen Pietro Yon eta Vittorio Giannini maisuekin organu eta musikagintzako tituluak lortzera.
Patxi Vila
Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
—: ez zuen parte hartu UT: utzi, ez zuen amaitu
Euskal musikagileak Ameriketako emigrazio handian
Gerra ondorengo erbesteratzeak
Jose Azarola Aldaz (1907-1955) pianojolea ere Mexicon hil zen, erbestean.
Josu Gallastegi (1942) Venezuelara heldu zen 1962an eta handik Estatu Batuetara joan zen orain New York-eko «Ameritan Ballet Theatre» delakoan pianojolea izan zelarik.
Venezuelak aterpetu zituen, esate baterako, Sandalio de Tejada Sarabia, Alberto Iriarte, Joseba Badiola, Silbestre Isasi, Julian eta Segundo Atxurra, Sabin Zenarruzabeitia eta Jon Oñatibia txistulariak. Oñatibia «Eresoinka» taldetik zetorren eta 1941ean Caracasko Euskal Etxean euskara, txistua eta dantzak irakasten hasi zen. «Eresoinka» taldetik Caracasera etorri zen beste bat Paulin Urresti kantaria izan zen, zeinek 1940an «Pizkunde Abesbatza» sortu zuen.
Jon Oñatibia eta Euzkadi Group AEBetan
Venezuelako talde horretan, bereziki nabarmendu zen Jon Oñatibia. Jose Antonio Agirre Lehendakariak deituta Estatu Batuetara joan zen Oñatibia 1954ean. AEBetan
"Euzkadi Group" delakoa sortu zuen, euskal bizimodu topikoaren inguruko ikuskizun bat, dantza, musika koral eta eszenifikazioekin. Birak egin zituzten ikuskizun horrekin AEBean zehar. Talde horretan Jonen anaia Manu Oñatibiak ere parte hartu zuen, eta baita ere Bitor eta Lourdes Olaeta neba-arreba txistulariek (txistulari gehiagorekin). Tere Oñatibiak (Jon eta Manuren arrebak) jantziak egin ziten, eta kantari aritu ziren Maritxu Ezkurra eta Emili Idoiaga.
Txistu musikako diskoa ere grabatu zuen Oñatibiak, berak jota tresna. Gainera, Jesus Galindez desagertu zenean, Eusko Jaurlaritzaren ordezkari izendatu zuen Oñatibia Agirre lehendakariak.
Madridejos
Madridejos Toledoko udalerria da, La Mancha eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 11.404 biztanle zituen.
Karlstad
Karlstad Suediako hiri bat da; Karlstad udalerriko hiriburua da, baita Värmlandeko konderrikoa eta Värmland probintziakoa ere. Besteak beste, Karlstad elizbarrutiko apezpiku-hiria da. Suediako hemezortzigarren hiririk handiena da. 2010ko erroldaren arabera 61.685 biztane ditu.
Geografia
Vänern lakuaren ipar ertzean dago, Klarälven ibaiaren bokalean, urak lakuan isurtzerakoan eratzen duen deltan. Karlstadek hiri eguzkitsuaren ospea dauka, eta hiriko ikurretariko bat eguzkia da, irribarrez (irudia Lasse Sandbergek diseinatu zuen).
Historia
Karlstadeko irlatxo batean Bikingoen Aroko Tingvalla izeneko kokalekua zegoen, orain dela 1000 urte baino lehenagokoa.
Hiriko merkataritza-gune izan zen, azoka. Karlos IX.a Suediakoak errege-hiri izendapena eman zion 1584. urteko martxoaren 5ean, baita "Karlstad" izena ere (Karlosen hiria). Horrekin batera, eskualdeko hiriburu izendatu zuen Karlstad, lur-eremu zabala emanez hiriari; are gehiago, Karlstaden erregeak beretzat etxea eraiki zuen, "Kungsgården". 1724-1730 bitartean, leku horretan Karlstadeko katedrala eraiki zuten.
Historian, Karlstaden lau sute handi izan dira; azkena 1865. urteko uztailaren 2an izan zen: bakarrik katedralak eta etxe batzuk iraun zuten zutik. Berreraikitzerakoan plan hipodamiko baten arabera egin zuten, kale zabalekin.
1905. urtean Noruega eta Suedia bereizi zirenean, hitzarmena Karlstaden negoziatu eta sinatu zuten.
Kirolak
IF Boltic da hiriko bandy talde arrakastatsua. Munduko Bandy Kopa sei aldiz irabazi du eta Europakoa beste sei aldiz.
Menade
Greziar mitologian, Menadeak izaki jainkotiar femeninoak dira, Dioniso jainkoarekin oso estuki lotuak (Bako erromatarrentzat), Trazia eta Frigian jatorria izango zuen jainkoa. Lehen menadeak, Dionisoren hazkuntzaz arduratu ziren lamiak izan ziren, eta, beranduago, jainkoak berak bereganatu zituenak, nork erotasun mistiko bat inspiratu zien. Honek, Bakante edo Basarideen kontrako egiten ditu, menadeak imitatzen zituzten emakume hilkorrak, Dionisoren gurtza orgiastikoa egiten zutenak. Ez dago, ordea, erabateko adostasunik zentzu hauei dagokienez. Iturri askotan, Menadeak eta Bakanteak sinonimoak dira, Bakante bezala, Menadearen bertsio latindarra ulertzen delarik.
Literalki, Menadeak, "eldarniatzen direnak" bezala itzul daiteke. Emakume basati, eta bizitza modu kaltegarridun bezala ezagutzen ziren, eurekin arrazoitzea erabat ezinezkoa zelarik. Esaten zenez, talde errebelde edo Thiasoietan ibiltzen ziren noraezean, mendietako magaletatik. Ardoaren, misterioaren eta toxikazioaren jainko zen Dionisoren misterioek extasiraino eramaten zituen. Euren buruei, bortizkeria, odol isuri, sexu, autotoxikazio eta gorputzadar ebaketa maila handiak baimentzen zieten. Margolanetan, sarri, mahatsondo hostoz eginiko koroez irudikatzen dira, oreinkume larruz jantziak, Thirsusa eramanez, hagatxo bat, muturrean pinaburu bat zuena eta huntz edo mahatsondo hostoez apaindua, eta dantza eginez, euren lehen izaera ateraz. Uste denez, euren extasietan, esparagmos delakoa egiten zuten, euren biktimak zatietan zarrastatzea, honen ondoren, biktimen haragia gordinik jaten zutelarik (omofagia).
Orfeorenheriotzaren istorio mitikoan, Menadeek Orfeo zatitzen dute, honek, Dionisoren gurtzari ezezkoa emanez Apoloren gurtzaren mesedetan, eguzkiarekin identifikatua. Beste iturri batzuen arabera, euren misoginiagatik irainduak egiten dute, homosexualitateagatik aldatua dena. Antzerako moduan, Euripidesen Bakanteak izeneko liburuan, menadeek Penteo errege tebastarra zatitzen dute, honek, Bakoren gurtza debekatzeagatik eta honen jainkotasuna ukatzeagatik, Bako, gainera, bere lehengusua zelarik.
Conwy ibaia
Conwy ibaia, Afon Conwy eta River Conwy, Galesko Conwy eremua zeharkatzen duen ibai bat da. Migneint eremuko Llyn Conwy aintziran jaiotzen da, eta hegoaldetik iparralderako norantzako ibilbidean egin ondoren, Conwy badian itsasoratzen da, Irlandako itsasoan.
Hale-Bopp kometa
1997an kometa izugarri distiratsua igaro zen Eguzkiaren ondotik, C/1995 01 Hale-Bopp kometa hain zuzen ere. Behaketa-teknika modernoenak erabili zituzten astronomoek, eta aurkikuntza ugari egin zituzten kometen izaerari eta jatorriari buruz. XX. mendeko kometa distiratsuenetako bat da, hain zuzen ere, Hale-Bopp. Bi astronomo estatubatuarrek aurkitu zuten, aldi berean: Alan Hale eta Thomas Bopp (1949-2018), eta "C/1995 01 Hale-Bopp" izena eman zion Nazioarteko Astronomia Batasunak.
Conwy ibaia
43 kilometroko luzera du.
Hale-Bopp kometa
Kometa horrek ihes egin zien ordura arte ikertzaileen tresna ahaltsuei. Garai horretan egindako neurketen arabera, 7,15 unitate astronomikoetako distantziara zegoen. Bere distirari (10,5eko ikusmen magnitudean) eta osatzen duen egurats konplexuari esker, lente prismatiko soilekin ikus daiteke. Lehenengo ikerketen arabera, Oort kometa-erreserbatik dator, Eguzkitik 10.000 ua-ra dagoen erreserbatik hain zuzen. Ikerketa horien beraren arabera, ez da barruko eguzki-sistemara iristen den lehenengo aldia: bere orbita eliptikoa Eguzkitik 487 ua-ra dago, eta duela 4.000 urte igaro zen lehenengoz periheliotik. 1996an Jupitertik hurbil igaro zenean, bere orbitaren parametroak aldatu egin ziren: hurrengo perihelioa 2.400 urtean izango dela aurreikusten da.
Hale-Bopp kometaren tamainari dagokionez, zenbait azterketaren arabera, 40 eta 80 km bitarteko diametroa du. Halley kometa baino hirurogei aldiz handiagoa dela eta gainaldea hogei aldiz handiagoa duela adierazi dute ikerketek. Nukleoa luzea du, eguzki-sistemako tamaina horretako beste hainbat gorputzek bezala. Hale-Bopp aurkitu zenean, Eguzkitik 7 ua-ra zegoela hain zuzen, jadanik oso aktiboa zen. Kometa gehienak Eguzkitik 3 ua-ra bihurtzen dira aktibo, distantzia horretan nukleoaren gainaldearen tenperatura -73 °C-koa da, ura sublimatzen hasten den tenperatura hain zuzen. Baina 7 ua-ra nukleoaren tenperatura apala ez da nahikoa uraren sublimazioa eragiteko. Beraz, Hale-Bopp kometak Eguzkitik hain urrun zegoela horrenbesteko aktibitatea edukitzearen arrazoia bilatzeko molekula lurrunkorragoen sublimaziora jo behar da. CN erradikala izan zen identifikatu zen lehenengo molekula-mota, 1995ean. Erradikal horren sorgailu nagusia azido zianhidrikoa da (HCN); konposatu hori lehenengo aldiz Halley kometan aurkitu zen. Nahiz eta HCN ura baino lurrunkorragoa den, Hale-Bopp kometan neurtutako produkzio-maila ez zen nahikoa 7 ua-ko distantziara eguratsera halako hauts-kopuru handia botatzeko. Misterioa handik gutxira argitu zen, karbono monoxido ugari sortzen zuela aurkitu zenean: segundoko tona bat inguru, Halley kometan Eguzkitik ua batera zegoenean sortzen zuenaren antzeko kopurua alegia. Hale-Bopp kometa bere perihelioa baino urte eta erdi lehenago aurkitu izanari esker aztertu ahal izan zen kometaren aktibitatearen bilakaera Eguzkira hurbildu ahala eta distantzia desberdinetan. Kometen izotzaren sublimazio-aldiak ere ikusi ahal izan ziren azterketa horien bitartez.
Mortain
Biztanleria
2007an Mortain udalerrian erroldatutako biztanleak 1.875 ziren. Familiak 841 ziren, horien artean 371 pertsona bakarrekoak ziren (163 bakarrik bizi ziren gizonak eta 208 bakarrik bizi ziren emakumeak), 272 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 170 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: