cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori
Lehenengo atala
Arkitekturaren atalean, apaindurak egiteko egokiak diren harri motak aipatzen ditu, bloke sinple eta zizelkatuaren arteko diferentziak lantzerako orduan, baita arkitekturaren bost ordenak ere; rustiko, doriko, joniko, korintio eta konposatua. Lan gotikoa ere aipatzen du. Gangak, eraikitzeko materialak eta teknikak azaltzen ditu baita nekazal iturri teknika ere. Mosaikoei buruzko informazioa aurkitu dezakegu ere. Eta azkenik, proportzioaren gaia jorratzen du.
Bigarren atalean Eskulturari buruz aritzen da, zer den eta nola egiten den. Hauek egiteko teknika desberdinen prozedura azaltzen du, adibidez, brontzezko edo egurrezko eskulturak aipatuz. Altu eta baxu erliebei buruz ere hitz egiten du, haien zailtasuna azpimarratuz. Brontzezko dominak egiteko formulak agertzen dira baita.
Azkenik, margolaritzan zentratzen da, erabateko azalpena eskainiz. Arkitekturan eta eskulturan egiten duen moduan, hasteko, modalitatearen azalpen bat ematen du. Oinarritik hasten da, hau da, zirriborroa, kartoi eta perspektiben ordenak azalduz. Irudien kokapenean zentratzen da, sotto in su azpimarratuz. Hemendik aurrera, zortzi kapituluetan zehar margozteko teknika desberdinak azalten ditu. Lehenik eta behin olio, fresko eta tenpera teknikak modu laburrean azaltzen ditu. Eta gero kapitulu bat eskaintzen die teknika bakoitzari, euskarri desberdinak aipatuz. Pintura murala, etxeko esgrafiatuak edo groteskoa ere tratatzen ditu zenbait kapituluetan zehar. Era berean, mosaiko mota desberdinak azaltzen ditu, hau da, beirazko mosaikoak, beirateak, lur-mosaikoak edota marketeria. Amaitzeko, harria ez diren materialetan eginiko lanak argitzen ditu. Nielatua, damaskinatua eta egurrezko grabatuak.
Hau da atal honetako aurkibidea:
Lorenzo Ghiberti eta Komentarioak
Momentu honetan artisauen taldeetatik banatzen hasi ziren artistak, zientifiko eta teknikoak ziren eztabaidetan interesa agertzen hasi ziren. Haien Arten Lorenzo Ghiberti eskultorea aurkitzen dugu, Komentarioak liburuaren autorea, gutxi gora behera 1425 eta 1455 urte bitartean egina izan zena. Obra honetan, Ghiberti artearen oinarri teorikoa bere arau eta legeen bidez azaltzen saiatu zen. Ideia arrazionalista berrien garrantzia azpimarratzea bilatzen zuen.
Liburuaren helburu printzipala, artistaren heziketa eta estatusa jasotzea, eta bere lagun artistekin ezagutza zientifikoa optikan, perspektiban, anatomian eta proportzioaren teorian partekatzea zen.
Liburuaren erredakziorako, Kintiliano ren erretorika eta Alhazen arabiarraren optika tratatua erabili zituen. Gainera, Antzinateko bi iturri gako izan ziren: Vitruvio ren testu osoa, Gian Francesco Poggio Bracciolini k aurkitua 1416 an, eta Plinio Zaharra ren testua, Cosimo I.a Medicitarrak lortutako eskuizkribu baten bidez ezagutu zuena.
Testuaren hizkuntzari dagokionez, jakin badakigu Ghibertik latina bazekiela (Vitrubio eta Plinio oraindik ez ziren itzuliak izan), baina italieraz idaztea erabaki zuen, artisten tailerretan hitz egiten baitzen. Testu honek, izaera historiografikoko sekuentzia testualak agertzen ditu. Zentzu honetan, antzinako pintoreei buruzko berriek garrantzia berezia dute, Plinioren testutik hartuak izan direnak, baita trecentoko artisten genealogia ere.
Italian
Italian, Vasariren garaikide diren zenbait autore aurki ditzakegu, hala nola Giovanni Battista Gelli (1498-1563), zeinak lan bat idatzi zuen Florentziako artistei buruz, Vasariren aztarna oso argi utziz. Halaber, Benvenuto Cellini (1500-1572) aurkituko dugu; bere autobiografia Vasariren lanetik abiatuta idatziko zuena, baina modu errazago eta zuzen batean. Bestalde, ikusi ahal izango dugu Rafael Borghini, Vasarirekin zuzenean lotutako autorea, Il Riposoidatzi zuela 1584 an, non pinturari eta eskulturari buruzko zenbait elkarrizketa sartzen dituen, baita bere garaiko pintore eta eskultore ezagunenen biografiak ere. Ludovico Dolce-k, berriz, Dialogo della pitturaidatzi zuen, 1550eko Bizitzeiburuz kritikoki erreferentzia eginez.
Vasariren lanaren eraginez, artearen teoriaren lehen tratatuak egiten hasi ziren, hala nola Trattato dell’arte della pittura, 1584 an Giorgio Paolo Lammazzo k idatzitakoa eta 1590 ean berregindako Idea del tempio dell'arte della pittura  tratatua. Lan honetan, lehenengo aldiz, estilo desberdinen sailkapena egin zen, artisten, lekuaren edo garaien arabera. Era berean, gogoan izan behar dugu Federico Zuccaro, bere garaian ospe handia lortu zuen margolaria, Academia dell Disegno de Roma aldatzen saiatu zela, eta 1593 an Academia di San Luca akademia berri bat sortu zuela. Zuccarok L'idea de'pittori, scultori e architetti 1607-an idatzi zuen, non "disegno interno" eta "disegno esterno" ideiak azaldu zituen, Vasarik jada proposatutakoak. Bestalde, Giovanni Baglioni-k 1624 an Le vite dei pittori, scultori, ed architetti del pontificato di Gregorio XIII ai tempi di Papa Urbano VIII lana idatzi zuen. Tratatu horretan, Caravaggio ren aurkako negatibotasun nabaria islatzen da (plagioaz salatu baitzuen) baina, horretaz aparte, dokumentu bikaina da garaiko gustua eta estetika ezagutzeko.
Filippo Baldinucci k idatzi zuen Notizie de’professori del disegno da Cimabue in qua…Vasariren lanarekin jarraituz, akatsak zuzenduz eta hau eguneratuz. Vasariren eredua jarraitu zuen beste autore bat Carlo Ridolfi da, 1648 an Le meraviglie dell’artelanarekin. Bertan margolari veneziarrak aurkituko ditugu gehien bat, haien erretratuekin ere (Vasarik egin zuen moduan). Giovanni Pietro Bellori ere funtsezko irudia izan zen pintura eta eskulturari buruzko pentsamendu akademikoa sortzeko. 1672. urtean Vitte de’pittori, scultori ed architetti moderni idatzi zuen, artista italiar, frantses eta flamenkoen 12 biografiak sartuz. Bere lana, ezin dugu kontsideratu metodo historiko bat bezala, arma kritiko gisa erabiliko baitu. Oso jarrera kritikoa izan zuen naturalismo aren eta manierismo aren kontra, baieztatuz arterik onena arte idealista zela, hori dela eta Guido Reni ren lana goraipatu zuen.
Italiatik kanpo
Ipar Europan ere zabalkunde handia izan zuen metodo biografikoak. Horren adibidea dugu Karel van Mander, kontinentearen iparraldean Vasariren metodoa imitatzen zuen lehen egilea. Schilder-boeck (Pinturaren liburua) idatzi zuen 1604 an eta bertan aurkeztu zituen Herbehereetako eta Alemaniako hainbat artista. Joachim von Sandrat eta bere 1675 eko Deusche Academie der Edlen Bau-Bild und Malerei Künste (Arkitektura, eskultura eta pinturaren nobleen Alemaniako akademia) lanez ere hitz egin dezakegu. Bertan hiru arteen teoria islatu zuen eta zenbait maisu alemaniarren eta beste atzerritar batzuen biografiak bildu zituen.
Espainian
Espainiara ere iritsiko zen Vasariren eragina, 1649. urtean Francisco Pacheco k idatzitako El Arte de la Pinturan (Pinturaren Artea) ikus dezakegun moduan. Obra honetarako Vasari izan zen inspirazio-iturri, beste autoreen obrekin batera. Liburu honekin Pachecok pinturaren inguruko alderdi guztiak biltzen saiatu zen. Era berean, idazlan honen bidez, pinturaren goi-mailaren aldeko argudioa eman nahi izan zuen arte-testuinguruan, eta, horretarako, Michelangelo, Leonardo da Vinci edo Tiziano ren bizitzak eta obrak aipatu zituen besteak beste. Autore horien erreferentzia biografiko laburrekin, batez ere “ospea” eta “ohoreak” ardatz gisa hartuta, pinturaren “noblezia” frogatzen saiatu zen Pacheco.
Jusepe Martinez eta bere lana ere aurki dezakegu: Discursos practicables de nobilísimo arte de la pintura (Pinturaren arte nobleko diskurtso erabilgarriak), 1675. urtean idatzitakoa. Lan horretan Jusepe Martínezek garrantzia handiagoa eman zien artisten bizitzei, 21 tratatuetatik 6 horretarako eskainiz, batez ere artistaren eta haren lanaren nortasunarekiko interesa izanez. Quattrocento ko eta Cinquecento ko margolari italiarrei buruz hitz egin zuen, baita espainiar gorteko pintoreei buruz ere (Errege-erregina Katoliko etatik Filipe IV.eraino). Bere asmo nagusia arte nazionala badagoela frogatzea izan zen, nahiz eta preferentzia argia izan Zaragozako artistekiko.
Azkenik bi tratatugile aipatu beharko genituzke: Juan Agustin Ceán Bermúdez eta bere lana Diccionario histórico de los más ilustres profesores de las Bellas Artes en España (Espainiako Arte Ederretako irakasle ospetsuenen hiztegi historikoa) 1800. urtean idatzitakoa Palominoren lana handitzeko; eta Eugenio Llaguno, Noticias de los Arquitectos y Arquitectura de España desde su restauración (Espainiako arkitektoen eta arkitekturaren berriak, berrezarri zirenetik) idatzi zuena 1829 an, aurrekoaren lana osatuz. Biek artea interpretatzen zuten era ilustratu batean, barrokoaren kontrako posizio batetik eta perspektiba akademiko bat erabiliz.
Hirurehun eta hogeita lau
Hirurehun eta hogeita lau (324) hirurehun eta hogeita hiruaren ondoren eta hirurehun eta hogeita bostaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Abertis
Abertis azpiegituren kudeatzaile espainiarra da. 2003an Aumar eta Acesa autobideen kudeatzaileen batzearen ondorioz sortu zen. Guztira 60 enpresa ezberdinen jabea da Abertis.
Historia
Abertis taldearen sortzea 1970eko hamarkadan sorturiko bidesari bidezko lehen autobideen eraikitzean dago. Orduan, garai hartako Espainiako gobernuak denbora jakin baterako esleitu zien bidesaridun autobide horien kudeaketa hainbat enpresa pribaturi. Abertis, 2003an sortu zen Acesa eta Aumar enpresaren batzearen bitartez.
2006ko apirilaren 23an Abertis eta Autostrade konpainia italiarrak bateratze proiektua aurkeztu zuten. Bi enpresen batzeak, munduko autobide kudeatzailerik handiena sortuko luke. 2006ko abenduan Abertisek bateratze proiektua momentuz bertan behera utziko zuela esan zuen, Italiako gobernuak jarritako oztopoak zirela eta.
Hipotiroidismo
Hipotiroidismo gaixotasun endokrinoa da, tiroide guruinak hormona tiroideo gutxi ekoizten duenean agertzen dena. Haurrengan azaltzen den hipotiroidismoari kretinismo deritzo.
Tiroide guruinak bi hormona jariatzen ditu: tiroxina (T4) eta tri-iodotironina (T3). Biek ala biek iodo dute beren molekuletan, eta tirosina aminoazidotik sortzen dira.
Hipotiroidismoak jatorri desberdinak eduki ditzake:
Iodoren gabeziak golo endemikoa sortzen du: asaldura honen sintoma nagusia tiroide guruinaren ez ohiko hazkundea izaten da.
Zergatik handitzen da tiroide guruinak hormona tiroideorik ez dagoenean? Hipofisiak jariatzen duen hormona batek, tirotropinak (TSH), hormona tiroideoen ekoizpena bultzatzen du, tiroide guruinaren gain jarduterakoan. Hormonik ezean, hipofisiak TSH asko jariatzen du, tiroide guruina aktibatzen duena bere hipertrofia eraginez.
Tratamendua
Hormona tiroideoen administrazioan datza. Levotiroxina da erabiltzen den botika.
Glenwood (Missouri)
Glenwood Missourieko herrixka bat da. Schuyler konderrian kokatua dago. 2010ean 196 biztanle zituen, 1.91 kilometro koadrotan banatuta.
Thriller (albuma)
Los Angelesko Westlake estudioan grabatu zuten. Quincy Jones ekoizleak lagunduta, Jacksonek Thrillerren bederatzi abestietatik lau idatzi zituen.
Akira Ito
Akira Ito (伊藤 彰) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Tullylish
Tullylish (Tulaigh Lis) Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena. Bann ibaiaren ertzean dago, Banbridge eta Portadown hirien arteko errepide nagusian.
Akira Ito
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kawasaki Frontale, Omiya Ardija, Sagan Tosu eta Tokushima Vortis.
Tullylish
2001eko erroldaren arabera 105 biztanle zituen.
Akira Ito
Entrenatzaile gisa Omiya Ardija taldeak zuzendu zituen.
Kirkburn (Scottish Borders)
Kirkburn, Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Crossocheilus burmanicus
Crossocheilus burmanicus Crossocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ttun Ttun Brigade
Ttun Ttun Brigade 2015 urtean Bergaran (Gipuzkoa) sortutako pop-elektroniko taldea da, edo beraiek dioten bezala Eusko Electropop Sinfonikoa.
Ordenagailuz egiten dute musika eta honi ahotsa eta koroak gehitzen dizkiote. Umorezko hitzak eta lotsagabe xamarrak dituzte, abestien izenburuak ikusi besterik ez dago: Sagardotegian bai, Tolosa eta Euzkitze, Giriak Zarautzen, Urkullu is a robot ...
Izozki
Izozkia azkenburu izoztua da, askotan esnea eta esne-gaina bezalako esnekiekin egiten dena eta fruta eta beste osagai batzuekin nahasten dena. Aldaera askok azukrea ere dute, nahiz eta batzuetan beste gozagarri batzuk erabiltzen diren. Zenbait kasutan zaporearen indartzaile eta koloreztatzaile artifizialak eransten zaizkio.
Izozkiak eta sorbeteak azkenburuko prestaketa hotzak dira. Izozkia eta sorbetea bereizteko, izozkiak esnekien ( esne-gaina edo natilla) oinarri batekin eginak izaten dira eta sorbeteak, aldiz, almibarrarekin. Oinarri hauei elementu zaporetsuak gehitzen zaizkie, eta izozkiak egiteko gailuan izozki bihurtzeko. Badago izozki mota bat berriz, gailurik behar ez duena: Biskuit izozkia. Terminoa Frantseseko “biscuit glacé” tik dator, hau da, bizkotxoa. Azkenburuko hau burutzeko ez da izozki-makinarik behar.
Izozki-makina edo sorbete makina
Izozkiak eta sorbeteak egiteko ezinbestekoa den tresna da. Izozki-makinak elementu likidoa beso batzuekin nahasten duen bitartean, hozten joaten da, elementu likido hori izoztu arte. Esaten da sorbete makinak desberdinak direla besoan palak estuagoak direlako. Hau makinen marken arabera izaten da.
Izozkiak
Izozkia prestatzeko esne-gaina, esnea eta arrautza bezalako osagai emultsionagarriak erabiltzen dira. Oinarri horri, almibarra edo ziropea bezalako osagai gozoak gehitu eta zaporea emateko berriz, fruta pureak, fruitu lehor pureak, txokolatea, banilla…. bezalako osagai zaporetsuak.
Esnekia+almibarra+elementu zaporetsua nahasirik, izotz-makinan sartzen da, eta hark emultsionatu eta izoztu egingo ditu momentu berean.
Kleberita
Kleberita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Kleberita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Izozki
Izozkiak
Aldiz, izozkia elementu azidoekin ( limoia, mandarina, laranja.. gordina) prestatu nahiko bagenu, eta haien zukua esnekiekin mozten denez, kasu hauetan oinarri bezala, sorbeteen moduan, almibar bat erabiliko dugu, eta zitrikoaren zukuekin nahasi ondoren izozki makinara sartu. Kasu honetan izozkia bihurtu baina pitin bat lehenago zuringo harrotua gehituko diogu, izozkiaren testura krematsua lortzeko.
Izozkiak berariaz berak gordetzeko prestatuta dauden izozkailuetan gordeko ditugu.
Sorbetea
Sorbetearen kasuan oinarria almibar bat izango da, hau da ura eta azukre irakina. Kasu honetan almibarra izozkiarena baino zerbait dentsoagoa erabiliko da. 18-22º Baumé edo hari puntu ahulean.
Beraz, hari puntu ahula duen almibar bati, fruta purea, zukua edo bestelako osagai zaporetsu bat gehitu eta ongi nahastu ondoren, izozki-makinara edo sorbete-makinara sartu, bertan sorbetea egin dadin.
Biskuit izozkiak
Harrotutako osagaia desberdinak: esne-gaina, zuringoa, gorringoa, prestaketa zaporetsu desberdinekin ( fruta purea, fruitu lehor purea, txokolatea, pralinea, kafea...) nahasi eta izoztu ondoren lortzen dugun azkenburukoari esaten zaio. Prestaketa hau gozoa da, eta gozotasun hori osagai desberdinekin nahastuta txertatuko da. Ez da izozkia bezain krematsua gelditzen, baina izozki-makinarik izan ezean, aukera on bat da.
Esne-gaina+zuringo+gorringo+ azukrearekin harrotuak+ prestaketa zaporetsu gozoak+bateratu+izozkailuan sartu.
Izotz-edaria
Sorbetearen antzeko prestaketak dira, baina ez dute sorbetearen dentsitatea izaten, baizik eta txikiagoa (8-10 Baumé) eta, bestetik, ez dute inoiz, ez zaie inoiz sorbetearen izozte mailarik ematen.
Izotz tartak
Bizkotxo oinarri bat duela, izozki edo bizkotxo busti bat jartzen zaio oinarri moduan, hau sorbete, izozki eta biskuit batekin estaltzen da ondoren, bigarren bizkotxo busti batekin estaliz.
Izozkailura sartu eta izoztu. Ondoren kanpora atera eta edertu egiten da esne-gaina, gorringo gozoarekin, txokolatearekin.
Baumé gradua
Likidoen dentsitatea neurria. Almibarretan azukre kopurua edo dentsitatea neurtzeko modu bat da. Hau egiteko Baumé gradua neurtzeko gailua dago.
Durlangen
Durlangen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Cynodonichthys elegans
Cynodonichthys elegans Cynodonichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
John Henry Clarke
John Henry Clarke (1853 - 1931ko azaroaren 24a) Ingalaterrako mediku homeopata eta idazlea. Politikoki bere antisemitismoaren ondorioz ezaguna egin zen; ideia horiek zirela eta, liburu asko idatzi zituen.
Golden (Missouri)
Golden Missourieko hiri bat da. hiri konderrian kokatua dago. 2010ean 765 biztanle zituen, 2.68 kilometro koadrotan banatuta.
Hirurehun eta hogeita bost
Hirurehun eta hogeita bost (325) hirurehun eta hogeita lauaren ondoren eta hirurehun eta hogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
300 (number) Nombres 300 à 399
Tullynakill
Tullynakill (Tulaigh na Cille) Ipar Irlandako parrokia zibil eta eremu bat da, Down konderrian dagoena. Bertan, eliza zahar baten hondakinak daude.
Pomatostomus superciliosus
Pomatostomus superciliosus Pomatostomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pomatostomidae familian sailkatua dago.
Kirkton (Scottish Borders)
Kirkton, Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Zuzenbide kontinental
[[Fitxategi:Legal systems in Europe (extended map).png|thumb|Europako zuzenbide-familiak
{{legend|#33AD4D|Erromatar zuzenbidea}} {{legend|#FFBC74|Germaniar zuzenbidea}} {{legend|#F7F751|Zuzenbide kontinental mistoa (berezkoa + erromatarra/germaniarra) }} {{legend|#F094BC|Eskandinaviar zuzenbidea}} {{legend|#00CCCC|Common law (ez-kontinentala) }} {{legend|#EFDEC7|Eskoziar zuzenbidea (common law + kontinentala) }}
]] Zuzenbide kontinentala, erromatar-germaniar zuzenbidea edo, herrialde anglosaxoietan, zuzenbide zibila (civil law) erromatar zuzenbidetik sortu zen eta, gaur egun, Europa kontinentalean indarrean dagoen lege-sistema da, baina Latinoamerikako, Asiako eta Afrikako zenbait tokitan ere bai. Zuzenbide kontinentalaren ezaugarririk garrantzitsuena zuzenbide pribatu kodetua da, ius commune (zuzenbide erkide) delakotik abiatuta. XIX. gizaldian Europan sortu ziren ia kodeketa guztiak Corpus Iuris Civilis kodean oinarritu ziren, justinianotar erromatar zuzenbidearen lege-bilduman. Lege-sistema honen beste sorburu esanguratsu batzuk zuzenbide kanonikoa, ohiturazko zuzenbidea eta zuzenbide naturala dira. Zuzenbide kontinentala common law anglo-amerikar sistemaren aldean oso bestelakoa da: hartan ere legeak egiten diren arren, epaileek askoz erabakimen handiagoa daukate, eta sistema kontinentalean baino leku garrantzitsuagoa hartzen dute.
Serazereux
Serazereux Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Serazereux udalerrian erroldatutako biztanleak 477 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 194 etxebizitza zeuden, 171 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 190 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 171 etxebizitza nagusietatik 150 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 106 etxek bost zituzten. 138 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 110 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 308 ziren, horien artean 237 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 237 pertsona aktiboetatik 223 lanean zeuden (118 gizon eta 105 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Serazereux udalerrian 173 unitate fiskal zeuden, 478 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.288,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2000. urtean Serazereux udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.548 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alans
Alans Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Alos udalerrian erroldatutako biztanleak 120 ziren. Familiak 51 ziren, horien artean 13 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 17 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 74 ziren, horien artean 53 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 53 pertsona aktiboetatik 46 lanean zeuden (26 gizon eta 20 emakume) eta 8 langabezian zeuden (1 gizon eta 7 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 1 argiketaria.
Iñaki Uriarte (argipena)
Iñaki Uriarte honako pertsonak izan daitezke:
Alans
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ladykirk (Scottish Borders)
Ladykirk, Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Dama ganbito
Dama-ganbitoa edo andere-ganbitoa (xakearen literaturan ingelesezko QG siglekin laburtua, Queen's Gambit izenekoa), zuriek eta beltzek jokatzen duten xake irekiera da.
Dama-ganbitoa (ECO D06-D69) irekiera itxi bat jokatzeko sistema nagusietako bat da. Xake modernoaren hastapenetatik erabili da, eta oraindik maila guztietan jokatzen da, baita munduko txapelketan ere.
Dama-ganbitoa gehien aztertzen diren irekieretako bat da. Izan ere, mugimendu horien ondoren irekiera eta aldaera ugari dago, historikoki dama-ganbito izen arruntaren barruan sartzen direnak. Ganbito guztietan bezala, irekiera honek aurkariari peoi bat eskaintzea du ezaugarri, gero nolabaiteko abantaila lortzeko.
Beltzek peoia harrapatzen ez badute, ez-onartutako dama-ganbituen katalogoa irekiko da.
Sudoku
Sudoku (japonieraz, 数独, sūdoku) Estatu Batuetan asmatu, Japonian 1986an ezagun egin zen eta mundu mailan 2005ean zabaldu zen buruhausgarria da. Bakarka egiten den jokoa da, eta helburua 9x9 gelaxkako eremu bat (81 gelaxka) osatzea da 1etik 9rako zenbakiak idatziz. Eremu hau 9 gelaxkako 9 koadrotan banatuta dago, eta arazoa ebazteko ezin da zenbakirik errepikatu zutabe, lerro edo koadro berean.
Sudokuen historia 19. mendean hasi zen. Parisko Le Siècle egunkarian sudokuen aitzindaritzat jotzen den lehen denbora-pasa publikatu zen, baina logika erabili beharrean, sudoku hura ebazteko aritmetika behar zen. Hiru urteren buruan La France egunkariak aldaketaren batzuk egin eta gaur egun ezagutzen dugun sudokuaren antzeko denbora-pasa aurkeztu zuen.
Gaur egun ezagutzen dugun sudokua 1979. urtean Howard Garns Indianako 74 urteko arkitektoak diseinatu zuela uste da, eta Dell Magazines aldizkarian argitaratu zen. Ondoren, 1984ean, jokoa Japoneko Nikoli puzzleen argitaletxearen eskutik egin zen famatu, eta azkenik, 1986. urtean pare bat aldaketa jasan ondoren, gaur ezagutzen dugun sudokuaren bertsioa sortu zen.
Jokoak matematikarekin lotura estuak dauzka, eta haren inguruan ikerketak egin dituzte; badirudi soluzio bakarra izan dezan, eta asmatua izateko moduan, gutxienik 17 zenbaki ezarriak behar dituela aldez aurretik.
Los Milagros akueduktua
Los Milagrosko akueduktua (Acueducto de los Milagros erromatar garaiko akueduktu bat izan zen, garai hartan Emerita Augusta urez hornitzen zuena.
Akueduktuak zuen funtzioa ura hornitzea zen eta hiriko mendebaldetik sartzen zen ura. Ura hartzeko lekua edo caput aquae Proserpina urtegian zegoen, eta 12 kilometroko bide bihurgunetsu batetik joaten zen ura. Hasiera, harrapakinaren hurbiltasunean, lur azpiko haitz bizidunean hondeatutako galeri batzuetatik joaten zen.
Kanpo estekak
Proserpinako zingirako dikeak 425 m. luzera eta altuera 20 m. ditu Bere fabrikak opus caementicium izeneko hormigoiko egitura zentrala du. Barruko eta kanpoko horma-bularrak ditu baita ere.
Loup konderria (Nebraska)
Loup konderria (Loup County) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Taylor da. 2010eko zentsuaren arabera 632 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Loup konderriak 147,914 kilometro koadro ditu. Horietatik 728 ura dira. Beste 147,186 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,43 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 632 pertsonetatik 630 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 13 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 1 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 0 pertsonek kokatzen zuten.
Matheus Sávio
Matheus Sávio (1997ko apirilaren 15a - ) Brasilgo futbolaria da.
Waringsford
2001eko erroldaren arabera 129 biztanle zituen.
Fototaktismo
Fototaxia zelulek argiaren intentsitateari erantzuteko mugimenduak egiteko duten trebetasuna da. Kontrako efektuari ordea, orientatu gabeko mugimenduari, fotofobia deritzo (Harris, 2008). Argi-intentsitate handia dagoenean, zelulak iturriaren kontrako noranzkoan mugimenduak eginez gero, fototaxia negatiboa eman dela esaten da. Bestalde, argi-intentsitate ertainen aurrean, argi-sortarantz zuzendutako mugimendua, fototaxia positiboa litzateke.
Argi-intentsitatea jasotzeko gaitasuna duten elementu zelularrei fotoerrezeptore deritze. Fototaxia gauzatzeko gaitasuna duten bizidunen artean, prokarioto fotosintetikoak daude.
Parauchenoglanis altipinnis
Parauchenoglanis altipinnis Parauchenoglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Claroteidae familian sailkatzen da.
Goodman (Missouri)
Goodman Missourieko herri bat da. McDonald konderrian kokatua dago. 2010ean 1,248 biztanle zituen, 3.44 kilometro koadrotan banatuta.
Crossocheilus caudomaculatus
Crossocheilus caudomaculatus Crossocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Dasypus novemcinctus
Dasypus novemcinctus Dasypus generoko animalia da. Cingulata ordenaren barruko ugaztuna da. Dasypodinae azpifamilia eta Dasypodidae familian sailkatuta dago.
Pomatostomus ruficeps
Pomatostomus ruficeps Pomatostomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pomatostomidae familian sailkatua dago.
Rio Grande
Rio Grande edo Rio Bravo Ipar Amerikako ibaia da, Ameriketako Estatu Batuetako hego-ekialdea eta Mexikoko iparraldea zeharkatzen dituena. Lurralde hartako bosgarrena da luzeran. 3.034 km luze da, eta haren arroak 607.965 km2 hartzen ditu.
Izena
AEB etan, Rio Grande izena ematen zaio; Mexikon, aldiz, Río Bravo edo Río Bravo del Norte.
Geografia
Iturburua San Juan mendietan du, Colorado estatuko hego-mendebaldean, eta Mexikoko golkoan itsasoratzen da, delta zabal batean, Matamoros (Tamaulipas, Mexiko) eta Brownsville (Texas, Estatu Batuak) hirietatik igaro ondoren.
Mexiko Berria estatuko ipar-hegoaldea igaro ondoren, El Paso (Texas) eta Ciudad Juárez (Chihuahua, Mexiko) hiriak jo eta handik aurrera Estatu Batuen (Texas) eta Mexikoren (Chihuahua, Coahuila, Nuevo León eta Tamaulipas) arteko muga eratzen du, 1.995 kilometroz. Pecos (1.183 kilometro), Devils, Chama eta Puerco ibaiak dira ezkerraldeko adar nagusiak, Estatu Batuetan, eta Conchos, Salado eta San Juan ibaiak eskuinaldean, Mexiko aldean hirurak. Arroila handi sakonak eratzen ditu ertzetan. Lur behereak zeharkatzen ditu handik itsasorainoko bidean.
Urtegi handiak eraiki dira ibai horren ibilguan zehar, igarotzen dituen lurralde idorren mesedetan (Elephant Butte, Mexiko Berria; Amistad, Falcón eta La Azúcar urtegiak, muga aldean). Albuquerque (Mexiko Berria), El Paso (Texas) eta Ciudad Juárez (Chihuahua) Rio Grande ibaiaren ertzeko hiri nagusiak dira. Ontziak ibil daiteke Matamoros hiritik aurrera, bokalean.
Nazioarteko igarobideak
Ibaiak zenbait nazioarteko igarobide ditu:
Hidrometria
Rio Granderen emaria 1900-1972 bitartean neurtu zen Laredoko estazioan (Texas), ahoa baino 454 kilometro lehenago. Ibaiak 352.178 km2-ko eremua drainatua du gune horretan, arro osoaren % 58. Batez besteko emaria 115 m³/s da. Emari handiena irailean du (250 m³/s), eta txikiena, martxoan (59 m³/s).
Rio Granderen batez besteko emariak (m³/s) Laredon neurtuak Datuak: 1900-1972 bitartean
Historia
Álvar Núñez Cabeza de Vaca espainiar itsasgizonak aztertu zituen Rio Grande ibaiaren aldeko lurrak 1536-1537 urteetan, eta Espainia Berriko Erregeorderriaren mende egon ziren XIX. mende hasiera arte. 1848an zehaztu zen Mexikoren eta Estatu Batuen arteko muga Rio Grande ibaiaren bi aldeetara, egun dagoen bezala.
Zaccagnaita
Zaccagnaita karbonato motako minerala da eta quintinite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Zaccagnaita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Júnior Santos
Júnior Santos (1994ko urriaren 11 - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol.
La Poterie (Rennesko metroa)
La Poterie Rennesko metroaren geltoki bat da, Rennes udalerrian kokatuta dagoena.
Geltokia 2002ko martxoaren 15an ireki zen.
Historia
Geltokia, 2002ko martxoaren 15ean inauguratu zen, Rennesko metroaren rennes alinea ireki zenean.
Dürmentingen
Dürmentingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Interakzio iraunkor
Interakzio iraunkorra interakzio biologiko mota bat da. Organismo heteroespezifikoen arteko elkarrekintza iraunkorra da, zehazki.
Kontzeptuak garrantzi handia hartu du Parasitoen Ekologiaren arloan, batez ere Claude Combes-ek Frantzian 1980-1990 urteetan garatutakoan. Oreka dinamiko konplexuak izendatzen ditu, gene, espezie eta espezie komunitateen eskalako sistema bizi sinbiotikoen funtzionamendua eta bilakaera, espazio eta denboran gidatzeko.
Interakzio iraunkorraren kontzeptuak, hein batean, sinbiosiaren kontzeptua barne hartzen du, baina bere dimentsio ekologiko eta ebolutiboan. Elkarrekintza iraunkorren helburua populazioen dinamikan, aniztasun genetikoaren eta biodibertsitatearen epe luzeko mantentzea da (bereziki, «bazterketa lehiakorraren» arriskuak mugatuz), honek posible egiten baitu espezie bat baino gehiago txoko ekologiko berean egotea.
Parauchenoglanis balayi
Parauchenoglanis balayi Parauchenoglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Claroteidae familian sailkatzen da.
El Pardo (Madril)
El Pardo, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Fuencarral-El Pardo barrutian. Hiriko 81. auzoa da. 1950ean Madril hiriburuari gehitua izan zen.
Errigora
Errigora Euskal Herria oinarri eta auzolana lanabes dituen ekimen herritarra da. Nafarroa hegoaldea du ardatz eta euskara ofiziala ez den zonaldean eragin nahi du, eremu horretakoak propio diren elikagaiei Euskal Herrian bidea emanaz, euskaratik, euskararako eta euskaraz.
Historia
2012. urtean, bertako produktuekin osatutako saskien salmena burutu zen Fontellasen dagoen Argia ikastola ren alde. Hor ERRIGORA egitasmoaren lehen hazia jarri zen. Hurrengo urtean, izena eta izana indarberritua, “Nafar Hegoaldeko uzta, euskarari puzka” izeneko lehen kanpaina egin zen 2013ko udazkenean. Arrakasta itzela izan zuen. Hori gutxi balitz, 2014an ia 12.000 saski saldu ziren Euskal Herri osoan. Gainera, Argia aldizkariak banatzen dituen sarien artean, Publizitatekoa irabazi zuen.
2020. urtean, gainera, abian jarri den elkartasun-proposamen bereziari esker, saskiko 5€ gehigarri emango zaizkie AEK-ri, Seaska ri eta Sortzen-i, KORRIKA, Herri Urrats eta Sortzen-en jaia ez egiteak eragingo dien diru-galera arintzen laguntzeko. Pandemiak gogor jo duen urtean, dena den, inoiz baino saski gehiago eskatu dira, 16.000 baino gehiago, alegia. Udalbiltzak, besteak beste, babesa adierazi dio ekimenari. Hastapenetatik, Zazpiak Bat elkartea, Sortzen, Ikastolen Elkartea eta AEK elkarlanean aritu dira egitasmoaren ingurumarian.
Kanpainak
Gaur egun, urtero bi kanpaina egiten dira. Udazkenean Nafar hegoaldeko uzta euskarari puzka. Nafarroa hegoaldeko produktuz osatutako saskiak milaka etxetara eramaten dira kanpaina honetan. Kasu honetan, auzolanari esker, bertako euskalgintzari ekarpen-ekonomiko garrantzitsua egiten zaio (saski bakoitzaren balioaren %25). Udaberrian Nafar hegoaldeko uzta eskutik eskura. Eguneroko kontsumo ohituretan eragiteko jaio zen kanpaina honetan Nafarroa hegoaldeko oliba-olio birjina estra eta kontserba-sortak eska daitezke, auzolanari esker, norbere herrian ekoizlearen jatorrizko prezioan; planteamendua da urte osorako beste eskatzea.
Agerraldia
Errigoraren ‘Agerraldia’ proiektuari esker, euskararen ezagutza bultzatzeko, erabilera sustatzeko eta euskararekiko jarrera baikorrak birsortzeko ekintza praktikoak martxan jarriko dira 2020. urtetik aurrera. Agerraldia Nafarroa erdialde eta hegoalde zabalean euskarari hauspo berria ematera dator. Agerraren eremuan euskara plazara ekarri nahi duen ekimen berria da. Euskara jende gehiagok ezagutu, erabili eta estimatu dezan eragin nahi du, ilusioz eta kemenez agerrarazi eta ilusio eta kemen berrien agergarri izanen den mugimendua sustatuz. Agerraren aldia iritsi da; euskarak eremu guztietan agerpena egiteko ordua da.
Hiru moldetan agertuko zaigu Agerraldia: batetik, euskara ezagutzeko aukerak lagundu eta handitzeko ahaleginean ; bigarrenik, euskara erabiltzeko espazioak sortu eta egonkortzeko ekimenean; hirugarrenik, euskararen aldeko jarrerak indartu eta suspertzeko ekinean. Eremu guztiak zeharkatuko dituzten bideak ibili nahi ditu: dela kulturaren alorra, edo aisialdia, kirola, lan-eremua, hedabideena, irakaskuntza, sare sozialak...
2020-2021 ikasturteko agenda jadanik iragarri dute: abizenak euskarazko grafiaz jartzeko kanpaina (Abizendu), Mintzalaguna egitasmoa, euskara plana Iturri kontserba etxean, lasterketa bat Bardeetan, esku pilota haurrentzat, ludotekak, besteak beste.
Hizkuntza inperialismo
1990eko hamarkadaren hasieratik, hizkuntza-inperialismoak hizkuntzalaritza aplikatua aztertzen duten ikerlarien arreta erakarri du. Arrakasta akademiko handia lortu zuen Robert Phillipson-en 1992ko liburuak, Linguistic Imperialism (Hizkuntza Inperialismoa) liburuak.- Arrakasta eztabaida nabarmena eragin zuen neurrian.
Definizioa
Hizkuntza-inperialismoa kontzeptua hizkuntza menderatzaile/zapaltzaileari eta haren hiztunei mesede eta boterea ematen dien hizkuntza politika bat da. Heath Rose eta John Conama hizkuntzalariek laburtu zuten bezala, Robert Phillipson doktoreak, 1992an, dio hizkuntza-inperialismoa definitzen duten ezaugarriak hauek direla:
Ingelesa
Phillipson-ek honela definitzen du ingelesaren hizkuntza-inperialismoa: "ingelesaren nagusitasuna... ingelesaren eta beste hizkuntza batzuen arteko desberdintasunak etengabe finkatzea eta berrezartzea". Ingelesak, askotan, "lingua franca" du izena mundu osoan, baina Phillipson-ek argudiatzen du ezen, hizkuntza menderatzen duenean, izendapen egokiagoa izan daitekeela, "lingua frankensteinia" goitizenarekin izendatzea. Phillipson-en teoriak lagundu egiten du ingelesaren hedapen historikoa ulertzera, nazioarteko hizkuntza gisa, eta hizkuntza hori etengabe menderatzea, batez ere kolonia izandako inguruneetan, hala nola Gales, Eskozia, Irlanda, India, Pakistan, Uganda, Zimbabwe, etab., baina gero eta gehiago Europa kontinentalean. Haren teoria Johan Galtungen inperialismoaren teorian oinarritzen da, batez ere, Antonio Gramci ren konspirazioaren teorian, eta, bereziki, kultura-hegemoniaren nozioan.
Phillipson-en teoriaren muin nagusietako bat da ulertzea zein prozesu hegemoniko konplexuri esker lortu duen ingelesak gaur egungo munduan duen nagusitasuna. Phillipson-ek aztertu du British Council-en erretorika ingelesa sustatzeko, eta ingelesez aplikatutako hizkuntzalaritzaren funtsezko printzipioak eta hizkuntzak ingelesez irakasteko metodologia eztabaidatzen ditu. Printzipio horien arabera:
Phillipson-en arabera, ingelesa sustatzen dutenek —British Council, FMI eta Munduko Bankua bezalako erakundeek eta ingeleseko akademietako pertsona askok— hiru argudio-mota erabiltzen dituzte:
Ingelesaren aldeko beste argudio batzuk hauek dira:
Phillipson-en lanaren beste gai bat "linguicism" da, aurreiritzi multzo bat, galzorian dauden hizkuntzak desagertzera edo tokiko nagusitasuna galtzera eraman dezakeen aurreiritzi-multzo bat, ingelesaren erabateko nagusitasunaren eta protagonismoaren ondorioz.
Beste hizkuntza batzuk
Anatoliak antzeko hizkuntza-aniztasuna zuen jatorrizko estatu txikiek gobernatu zutenean. Persiar eta heleniar inperioen azpian, konkistatzailearen hizkuntza lingua franca gisa erabili zen. Anatoliako hizkuntza indigenak desagertu egin ziren.
Ekialde Urrunean, Afrikan eta Latinoamerikan, eskualdeetako hizkuntzak modu hertsian edo nahasian ordeztu dira, hein handi batean edo erabat. Tibeten bertako hizkuntza aldaerak txinera  mandarin estandarrez ordezkatu da. Ainuera eta ryukyuan hizkuntzak japonierak ordezkatu ditu. Kitxua eta meso-amerikako hizkuntzak gaztelaniak ordezkatu ditu; malayo-polininesiar hizkuntzak malayoen hizkuntza ofizialak ordezkatu ditu, Filipinetako hizkuntzak, filipinerak, tagalo estandarrak ordezkatu ditu eta antzera beste hamaika hizkuntzekin. Arabiarrak hizkuntza berebere indigena asko ordezkatu ditu Afrikako iparraldean, eta koptoa kristau ortodoxoak erabilera sakratura mugatu da.
Crossocheilus cobitis
Crossocheilus cobitis Crossocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Hizkuntza inperialismo
Beste hizkuntza batzuk
Gaur egungo Alemanian eta Erdialdeko Europan Erromatar Inperio Santua ezarri ondoren, alemanera eta bere aldaera batzuk Europa erdialdeko noblezia askoren hizkuntza gogokoena bihurtu ziren. Arrakasta aldakorrarekin, alemanera Erdialdeko eta Ekialdeko lurralde zabal batera zabaldu zen, merkataritza- eta estatus-hizkuntza gisa. Hori Bigarren Mundu Gerrarekin amaitu zen. Frantsesa ere zabaldu egin da Frantziar Iraultzaren ostean. Okzitaniera, bretoiera, euskara, katalana eta korsikera bezalako hizkuntzak ordezkatu egin dira Frantzian. Prozesu horrek, Francization izenaz ezagutzen da ingelesez, subjektuen eta objektuen arteko gatazka eragiten du askotan, eta independentzia-eskeak eragiten ditu. Horren adibide dira Bretainiako nazionalismoa eta Flandesko Mugimendu Flamenkoa (Belgika).
Errusiako hizkuntza-inperialismoa Belarusen kontuan, esate baterako, argi ikus daiteke, bai herrialdearen izenaren inguruko eztabaida zaharrean (Belarús vs Bielorrusia), bai presidentearen izenaren ortografia arruntean. Ingalaterrako, Australiako, AEBko transkripzioak Alexander Lukashenko forma errusiarra hobetsi du, Alyaksandr Lukashenka bielorrusiarraren aldaeraren ordez. Errusiera frantsesaren atzetik baloratzen zuten tsarren garaietako hainbat aristokratek baina Sobietar Batasunaren garaietan errusiera hizkuntza ofizial bezala Sobietar Batasuneko lurralde guzti-guztietan hedatzeko ahaleginak ez ziren txikiak izan.
Independentziaren ondorengo Indian, hizkuntza ofizial bakarrak hindi bihurtzeko ahaleginak egin ziren, bereziki Tamil Nadu estatuan.
Kritikak
Phillipson gogor hartu dute Robert Phillipson-en kontrako argudio batzuekin, eztabaida bizietan. Adibidez, Alan Daviesek Phillipson-en mamua dagoela adierazi du Edinburgoko Hizkuntzalaritza Aplikatuko Departamentuan: Davies-en aburuz, bi kultura bizi dira hizkuntza-inperialismoan: bata, erruduntasunaren kultura bat ("koloniak ez lirateke inoiz gertatu behar"); bestea, etsipen erromantikoaren kultura ("egiten ari garena ez genuke egin behar"). Rajagopalan urrunago doa, eta dio Robert Phillipson-en liburuak erruduntasun konplexu bat ekarri duela ingelesaren ikaskuntzaren eta irakaskuntzaren profesionalen artean (English Language Learning and Teaching, ELT).
Gainera, ingelesa bera inperialista den usteari eraso gogorra egin zaio. Henry Widdowson-ek argudiatu duenez, "funtsezko kontraesana dago hizkuntzak berak kontrol hegemonikoa egiten duelako ideian: hau da, hori egia balitz, inoiz ez zinateke gai izango kontrol horri aurre egiteko". Gainera, zalantzan jarri da ingelesaren sustapenak nahitaez tokiko hizkuntzen desmobilizazioa dakarrela. Holborrowek dio "Erdialdeko ingeleszale guztiek ez dute menperatzen, ezta periferiako hizlari guztiak ere ez dira berdin diskriminatzen". Ingeles irlandarra edo Zeelanda Berrikoa ingelesa edo Ingalaterrako eskualdeko dialektoak, hala nola, Bro Kerneveko ingelesa, ingelesaren erdiko aldaera ez-nagusitzat har daitezke.
Beraz, argudia liteke ezen, Phillipson-en jarraitzaileek hizkuntza hautapenak kanpo-zerga gisa ikusten dituzten bitartean, kontrakoen artean kontua hautapen pertsonal gisa ikusten dela.
Erantzuna
Hizkuntza-inperialismoaren aldeko argudioak aldezten dituztenek diote ingeleseko jatorrizko hiztun elebakarrek maiz ez ikusiarena egiten dietela kontrako argudioei eta ingelesaren egungo egoera oparoa ospakizuna merezi duen gertaera historiko gisa ikus daiteke.
Hala ere, Henry Widdowson-ek diskurtsoaren azterketa kritikoari buruz egiten dituen oharrak hizkuntza irizpideak aplika dakizkieke: Irlandan, ingelesaren eragina baztertzea eztabaidagai izan zen herrialdean, baita independentzia baino lehen ere.
Ghil'ad Zuckermann australiarraren arabera, "Jatorrizko hizkuntza ren titulua eta hizkuntza eskubide kontzeptuak sustatu behar dira. Gobernuak Australiako hizkuntza guztiak ofizial gisa definitu beharko lituzke, jatorri aborigen dutenak ere bai. Whyallako eta beste leku batzuetako hizkuntza-paisaia aldatu beharko genuke (ofizialtasunarekin batera). Kaleko eta erakundeetako letreroetan ingelesarekin batera tokian tokiko hizkuntza indigenan egon behar luke. Ezagutza indigenaren jabetza intelektuala ezagutu behar dugu, hizkuntza, musika eta dantza barne".
Jabetzea
Hizkuntza-inperialismoaren ideia baztertzen duten batzuek argudiatzen dute ingelesaren hedapen orokorra hobeto ulertzen dela jabetzearen esparruan, ingelesa mundu osoan erabiltzen dela tokiko helburuetarako. Nigeriako adibideaz gain, adibide hauek eman dira:
Ingelesaren "nazioartekotze" horrek aukera berriak eskaintzen dizkie ingeleseko jatorrizko hiztunei. McCabe-k hau dio:
"... bi mendetan zehar gure hizkuntza eta ohiturak esportatu genituen merkatu berrien atzetik, baina orain ikusten dugu gure hizkuntza eta ohiturak itzuli egiten zaizkigula, beste batzuek erabili ahal izateko, gure hizkuntza eta gure kultura aukera berriak aurkitzeko, kontraesan berriak". McCabe (1985), 1. or. 45.
Jacques Lipchitz
Jacques Lipchitz (Druskininkai, Lituania, 1891ko abuztuaren 22a - Capri, Italia, 1973ko maiatzaren 16a) eskultorea izan zen. Kubismoaren jarraitzailea izan zen, eta eskultura ez-figuratiboaren aitzindaria izan zen.
Bizitza
Vilniusko hirian ingeniaritzako ikasketak egin eta 1909an Parisa jo zuen. 1912-1913 urteetan Errusiako Inperioko armadan aritu ondoren, Parisa itzuli, eta artista kubistekin batera hasi zen, molde kubistako eskulturak egiten: Marin à la guitarre (1914, Marinela gitarrarekin). Giza irudiak zilindro edo prisma itxurako bolumen bihurtu zituen, eta erliebe polikromo abstraktuak erabili zituen: Tête en pierre (1915, Harrizko burua), Nature Morte (1918).
1925etik aurrera, malgutasun handiagoz hornitu zituen bere obrak, eta espiral forma luzeek utzitako hutsuneek dinamismoa eman zieten eskulturei. Oso libre landu zuen giza irudia eta lirismo handiko obrak lortu zituen: Le Couple (1928-1929, Bikotea), Le Chant des voyelles (1931-1933, Bokalen kantua). Bibliako eta mitologia klasikoko gaiez eskultura-multzo korapilatsuak osatu zituen: Prométhée et le Vautour (1937, Prometeo eta saia).
1941etik aurrera Estatu Batuetan bizi izan zen, eta espresionismorako joera nabarmeneko obra handiak eskaini zituen: Prayer (1943, Errezua) eta Prometheus Strangling the Vulture II (1944-1953, Prometeo saiari lepoa bihurritzen II). Lipchitzen espresiorako suharra bereziki nabarmendu zen bere trasparents (gardenak) izeneko obretan (buztinez eginak, eta, ondoren, brontzez estaliak).
Catherine M. Russell
Catherine Mary Russell (Jersey City, AEB, 1961eko martxoaren 4a) abokatu eta aholkulari politiko estatubatuarra da, 2022tik UNICEFeko 8. zuzendari exekutiboa da, Henrietta H. Fore ordeztuz. Aurretik, Etxe Zuriko Langileen Bulegoko zuzendaria, Munduko Emakumeen Arazoetarako Estatu Batuetako enbaxadorea eta Jill Biden-en langileen buru izan da.
Biografia
Jersey Cityn jaio eta Readingen hazi zen. Paul Russell eta Ann McCaffery ditu guraso. Boston College-n filosofian graduatu zen, magna cum laude eta George Washington Unibertsitateko Juris doktoretza jaso zuen.
Ibilbide politikoa
Alderdi demokratikoarentzat egin du lan. Lehenengo, 1984an, Walter Mondaleren lehendakaritza-kanpainaren alde, eta ondoren, 1987an, Joe Bidenen lehendakaritza-kanpainan.