cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mario Botta
Biografia
Suitzan eskualde osoan bere eraikinak aurkitu daitezke, batez ere Ticinoko kantoian. Aipagarriak dira, Villeurbanneko Mediateka (1988), Évry katedrala ( 1995 ) eta San Frantziskoko Arte Modernoko Museoa (1995). Bere hasierako lanen artean, nabarmena da Stabioko Rotonda etxea, itxura trinkoa du, zilindrikoa da eta hormigoizko adreiluz egina dago. Zilindroan, arraildura handi baten bitartez, argia sakoneraino sartzea ahalbidetzen du.
1996az geroztik Mendrisioko Arkitekturako Akademian Italia Suitzako irakaslea da.
Litoria graminea
Litoria graminea Litoria generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Jakintza ikastola (Ordizia)
Jakintza Ordizian kokatzen den ikastola da.
Aurrekariak
Aurrez ere euskaraz irakasteko euskal eskola autonomoak (ikastolak) han eta hemen jaio baziren ere, euskara eta euskal kultura sustatzeko helburuz, Espainiako Gerra Zibilak ikastolen desagertzea suposatu zuen.
Baina ez betirako, 1944an guraso talde batek eta Elbira Zipitria irakasleak ezkutuko ikastola bat ireki baitzuten haren etxean. Zipitriaren lana funtsezkoa izan zen, gerra aurreko tradizioarekiko lotura izateagatik eta pedagogi ikuspegitik aplikatu zituen ereduengatik. 1950eko hamarkadan beste andereño batzuek ikastolak zabaldu zituzten Donostian eta 1960ko hamarkadan ikastolen boom-a gertatu zen eta Euskal Herri osora zabaldu ziren.
Jakintzaren sorrera
Ordizia euskalduntzeko zerbait egin behar zela eta, ikastola bat sortzeko proiektua lantzen hasi ziren. Lehenengo aipamenak 1965. urte ingurukoak dira. Urte horretan, Ordiziako guraso eta gazte talde bat, Jazinto Setien apaiza buru zutela biltzen hasi ziren Ataunen. Bilera horietan hitz egindakoa Ordiziako Guraso Elkarteari azaldu eta, bide batez, laguntza eskatu ere egin zitzaion. Jose Ramon Gaztañaga zen Ordiziako Guraso Elkarteko Buru. Begi onez ikusi zuten proiektua eta bultzada emateko prest agertu ziren.
Hilezkorrak
Hilezkorrak izenekoak, Mediar Gerretan borrokatu zuten errege goardiako pertsiar errejimendu bat zen. Hilezkorrak izena, Herodotogandik dator, Hamar Milak edo Athanatoi (literalki, Hilezkorrak) deitu zituena. Persiarrek eurek, ziuraski ez zuten hitz hau erabiltzen, ziuraski, anusiya edo lagunak hitzaren eraldatze bat izan daitekeena.
"Sagarreramale" ezizena zuten, zeramatzaten lantzen oinarriak, fruita horren forma baitzuen.
Jakintza ikastola (Ordizia)
Jakintza, Francoren ondoren
Urte honetan onartzen du bere Hezkuntza proiektua Jakintza ikastolak.
Kanpo estekak
Jakintza ikastolako webgunea
Abidos (Asia Txikia)
Abidos (Άβυδος; Abydum), Misiako hiri bat izan zen, Helesponton, Negara punta izeneko tokian, asiar zatian, Sestos izeneko antzinako hiriaren beste aldean.
Ziuraski, traziar biztanleriadun hiri bat izan zen, Miletoren kolonia K.a. 700. urtean bihurtu zena. Dario I.a persiar enperadoreak su eman zion Traziara egin zuen bere espedizioan, eszitek okupa ez zezaten (K.a. 512. urtea), baina, ondoren, indarberritu egin zen eta berreraikia izan zen.
K.a. 499. urtean, ioniar matxinadara batu zen baina Dario I.a Handia jeneral persiarrak okupatu zuen K.a. 498. urtean. Pertsiako Xerxes II.ak K.a. 480. urtean, han, txalupa zubi bat eraiki zuen, bere tropek itsasartea beste aldera pasa ahal zezaten (Sestosetik gertu, hiri hau eta Maditos artean).
K.a. 334. urtean Alexandro Handiaren mende geratu zen, eta Mazedoniaren hiri aliatu bezala jarraitu zuen, Antigono I.a Monoftalmosen eskuetara pasa zen, K.a. 305. urtean, bere burua Sardeseko errege izendatu zuena, eta, Issosen K.a. 301ean garaitua eta hila izan ondoren, Lisimako Traziakoaren eskuetara pasa zen, hau, K.a. 281ean, Seleuko I.a Nikatorrek garaitu zuen arte. Seleuko, asiar ondasunetaz jabetu eta Europara pasa zen, non hila izan zen. Hala ere, seleuzidek asiar kostaldea mantendu zuten, Abidos barne. K.a. 200. urtean Mazedoniako Filipo V.ak eraso zuen, eta gogor defendatu zen, baina, azkenik, amore ematea beste erremediorik ez zitzaion geratu. K.a. 196. urtean gertatu zen Erroma eta Mazedoniaren arteko lehen gerraren ondoren, Erromak hiri aske bezala adierazi zuen, Asiako beste hainbat hirirekin batera, eta, ordutik aurrera, Erromaren eraginpean geratu zen. Hiriak, bere lurraldean, urre meatze batzuk zituen, erromatar garaian agortuak zeudenak.
Hiria, XV. mendean Konstantinoplaren erorketa gertatu eta beranduxeago arte existitu zen, baina, otomandarren agintepean, ia desagertu egin zen.
Aidos edo Avido izeneko toki bat izango litzateke antzinako Abidos. XX. mendean Lehen Mundu Gerraren ondoren, toki mugatua izan zen, armada tropak izatea baimentzen zen Dardanelos itsasarteko toki bakarra baitzen, hain zuzen ere, itsasartea estuena zen tokian.
Abidos eta Sestos, Hero eta Leandroren istorioa gertatzen den tokiak dira, Mousaios izeneko K.a. VI. mendeko olerkari greziarrak azaltzen duen bezala. Leandro Abidosen bizi zen, eta Hero Sestosen; Afroditaren jaialdi batean elkar ezagutu eta maitemindu egin ziren. Bisita egiteko, Leandrok, gauero, itsasartea igerian igarotzen zuen, eta Herok dorre batean jartzen zion argia gidatzeko, baina, gau batean, dorreko sua ekaitz baten ondorioz itzali zen, eta Leandro ito egin zen. Bere gorpua hurrengo egunean aurkitu zutenean, Hero itsasora bota zen, bere maitearekin heriotzan batzeko.
Bikote sorrera
Bikote sorrera bosoi neutro batetik oinarrizko partikula bat eta horri dagokion antipartikula sortzean datza. Adibidez, elektroia eta positroia, muoia eta antimuoia, edota protoia eta antiprotoia sortzen dituena. Maiz, bikote-sorrera kontzeptuak fotoi batek nukleo baten inguruan sortzen duen elektroi-positroi bikoteari egiten dio aipamen. Bikote-sorrera gerta dadin, elkarrekintzaren hasierako energia atalase-maila baino handiagoa izan behar du; hau da, bosoiaren energiak gutxienez bikotearen pausaguneko masaren energia baino handiagoa izan behar du, eta horrez gain, energiaren eta momentu linealaren kontzerbazioa eman behar da.
Bălțați
Bălțați Errumaniako udalerri bat da, Iași konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Girdle Toll
, Eskoziako Irvine udalerriko auzune bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.
Litoria granti
Litoria granti Litoria generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Eptatretus moki
Eptatretus moki Eptatretus generoko animalia da. Arrainen barruko Myxinidae familian sailkatzen da.
Saint-Jean-de-Niost
Saint-Jean-de-Niost Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Lits
Barne dekorazioan, esate baterako, errezel, bururdi-azal, ohe estalki eta alfonbretan erabiltzen dira. Jantzi (soinekoak, zamarrak...), oinetako eta osagarrietan (poltsak, zapiak, bufandak...) ere askotan izaten dira.
Villacarralón
Villacarralón Valladolideko udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 99 biztanle zituen.
Leitzalarrea
Leitzalarrea Nafarroako Leitza udalerriaren lursailetan dagoen eremu bat da, hain zuzen ere, herrigunetik 8 kilometro ipar-mendebaldera dago, Gipuzkoako mugaren alboan.
Mendi txangoak burutzeko leku oso egokia da, Ixkibar deritzon kokalekuan hasi eta amaitzen den ibilbide zirkular batek zeharkatzen inguratzen duelarik.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
Dominak
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, domina bat lortu zuen eta 54. postuan egongo zatekeen, Fiji, Jordania, Kosovo, Puerto Rico, Singapur eta Tajikistanekin batera. Maialen Chourraut piraguistak urrezko domina lortu zuen. Chourrautena izan zen inoiz euskal emakume batek bakarka lortu zuen lehen urrezko domina.
Parte hartzaileak kirolaren arabera
Hona hemen 2016ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten 36 euskal kirolarien zerrenda. Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 28 kirol olinpikoetatik 13an hartu zuten parte euskal kirolariek, ia denak (Vincent Inigo baionarra eta Lauriane Lissar baigorriarra izan ezik) Espainiako selekzioarekin.
{| class="wikitaula sortable" ! Kirolaria !! Kirola !! Jaioterria !! Parte-hartzeak
Zentralismo
Zentralismoa estatu, alderdi politiko edo beste erakunde bat antolatzeko modua da, non erabaki garrantzitsu guztiak aginte nagusi edo zentral batek hartzen dituena. Batzuetan, Frantzian adibidez, gobernu zentrala da estatu osorako erabaki politikoa, ekonomikoa, soziala eta kulturalak hartzen dituen erakundea estatua osatzen duten lurraldeen berezitasunak kontuan hartu gabe. Diktaduren kasuan hori izan ohi da lurralde antolaketa nagusia.
Saide Karlos III zinemak
Saide Karlos III zinemak Nafarroako Iruñea hiriburuan zegoen zinema areto bat izan zen.
XXI. mendearen hasieran Iruñeko erdigunean itxi zen azken zinema aretoa izan zen, eta 2016. urteaz geroztik hirian gelditzen diren gainontzeko zinema aretoak Mendebaldea auzoa edota Morea eta Itaroa merkataritza-guneetan daude. 2019. urteko otsailean eraikin zaharra eraitsi zuten, leku berean 46 etxebizitza berri eraikitzeko. Lurzorua hondeatzeko lanetan hainbat aztarna arkeologiko aurkitu zituzten, hala nola XVI-XVII. mendeetako hiriko harresien aztarnak. Eraikin berriak aztarna hauek beregan integratuko ditu.
Kokalekua
Iruñeko Bigarren Zabalgunean zegoen, Nafarroako Gorteak kalearen 7. zenbakian, Nafarroako Gorteak kalea eta San Ignazio etorbidearen arteko izkinan, eta San Ignazio elizaren parean.
Historia
1964ean inauguratu eta berehala iruindar zinema areto kuttunenetakoa bilakatu zen. Hasiera batean 1.500 lagunentzako areto bakarra zeukan eta orduko pantailarik handiena.
Glengarnock
, 'Gleann Gairneig', Eskoziako udalerri txiki bat da, Iparraldeko Ayrshire konderrian.
Sestos
Sestos (Σηστός) Kersoneso Traziarreko hiririk garrantzitsuena izan zen, Abidosen parean zegoena. Europatik Asiarako ohiko pasabidea izan zen mendeetan zehar, erromatarrek, Gallipolira aldatu zuten arte, ordura arte, lurraldeko hiririk garrantzitsuena izan zena.
Hiria, ospetsua izan zen olerkaritzan Hero eta Leandroren istorioagatik. Baina bere ospe historikoa, Persiako Xerxes II.a enperadoreak, toki honetan, Helespontoa bere armadarekin gurutzatzeko zubi bat eraiki izanetik datorkio, K.a. 480. urtean gertatu zena.
Mikalako gudua amaitu ondoren, atenastarrek Kersonesoa berreskuratu nahi zuten eta Sestos setiatu zuten, non persiarrak indartsu egin ziren, baina hauen defentsa ez zegoen batere ongi prestatua. Goarnizio persiarrak hilabeteetan jasan zuen bertan, K.a. 478. urteko udaberrian atenastarrak, han, goseak, biztanleen matxinada piztu zuenean sartu ziren arte. Artaiktes gobernari persiarra eta persiar gehienek gauez ihes egin zuten, eta biztanleek ateak ireki zituzten.
Atenasen eskuetan egon zen Egospotamoseko gudua gertatu zen arte, K.a. 404. urtean, eta, orduan, Kersonesoko beste hiri batzuk bezala, espartarren aldera pasa ziren, hauek persiarren aliatuak baitziren, Esparta eta Persiaren arteko gerra piztu zen arte. Sestos espartarren alde jarri zen, eta Farnabazok, Lazedemoniako goarnizioa kanporatzeko eman zion aginduari ezezkoa eman zion. Orduan, Kononek setiatu zuen (K.a. 394an), baina ezin izan zuen okupatu.
K.a. 387an, Antalzidaseko bakearekin ados, bere independentzia berreskuratu zuen, baina persiarrek berehala ezarri zuten euren nagusitasuna, eta, berriz aipatzen denean, Ariobarzanes satraparen mende zegoen. Hau, odrisiarren errege zen Kotis I.aren aurka gerran ari zen (K.a. 362a). Honek, hiria setiatu zuen, baina, azkenik, setioa atzerantz bota behar izan zuen, Timoteo eta Agesilao II.aren indar bateratuen aurrean.
Posible da, zerbitzu honegatik, Ariobarzanesek hiria Atenasi eman izana (eta beste hiriren bat). Baina bitxia dirudi. Persiarren (edo atenastarren) aurka matxinatuko zen eta Kotisen mende geratuko zen, bere ondorengoagatik, Zersobleptes, Kersoneso guztia, Sestosekin batera, Atenasi eman zion K.a. 357. urtean.
Hiriak ez zuenez Atenasen mende egon nahi, honek, Kares bidali zuen K.a. 353an, konkistatzeko eta asaltu bidez hartua izan zen. Hiriko gizon guztiak hilak izan ziren.
Saide Karlos III zinemak
Historia
2000. urtean aretoanizduna bilakatu zen, baina 52 urtez filmeak pantailaratzen egon ondoren, munduko zinema areto ugariri jazotakoaren antzera interneten filmeen eraginez, 2016ko martxoaren 3an bere azken filma pantailaratu eta behin betiko ateak itxi zituen. 2019. urteko otsailean eraikinaren eraispen lanak hasi ziren, bertan etxebizitza berriak eraikitzeko planarekin.
Sestos
Mazedoniako Filipo V.a erregeak, Erromarekin sinatu zuen bake ituna dela eta, Sestos hustu behar izan zuen, rodastarrek erromatarrei egin zien eskakizun bat izan zena, Itsaso Beltzeranzko merkataritza askea interesatzen baitzitzaien.
K.a. 191n, Antioko III.a Megasen alde irten zen. Erromatarrak, K.a. 190ean setiatu zuten eta amore ematea beste erremediorik ez zitzaion geratu.
Beranduago, erromatarren mende zegoen hiri bat izan zen. Erromatar Inperioaren azken aldera desagertuko zen, godoen erasoekin.
Bere hondakinen tokia Zemenik edo Jalowa da.
Pseudoryx nghetinhensis
Pseudoryx nghetinhensis, baita ere Saola, Pseudoryx generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Bovinae azpifamilia eta Bovidae familian sailkatuta dago
Ezaugarriak
Behiaren familiako ugaztuna (Pseudoryx nghetinhensis), oraintsu arte ezagutzen ez zena. 1993an aurkitu zen Vietnameko Vu Quang erreserban. Behi-mota hau 4.000 km2-ko eremu batean bizi da, Laos eta Vietnamen, erabili gabeko basogune bakarrean. Vu Quang behiak oso adar luzeak ditu, ia zuzenak; usaimen-guruin bana du begien azpian, duikeroak bezala; aurreko haginak luzeak ditu, eta ilearen kolorea gaztaina eta arre-gorrixka artekoa izan daiteke; zerrenda zurixka bat du gainera bizkarraldean, isatseraino. 80-90 cm-ko garaiera du bizkarreraino, eta apatx txikiak, behatz kamuts laburrekin. Desagertzeko arriskuan dagoen animalia da, guztira 200 bat baizik ez baitira izango. Behi-mota hau aurkitu orduko, Vietnameko gobernuak Vu Quangeko erreserba naturalaren eremua zabaldu zuen.
Hypsoblennius jenkinsi
Hypsoblennius jenkinsi Hypsoblennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Blejoi
Blejoi Errumaniako udalerri bat da, Prahova konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Xiberta
Xiberta Angeluko (Lapurdi) iparraldean dagoen auzo bat da, Xibertako basoa, Aturri ibaiaren eta Bizkaiko golkoko kostaldearen artean hedatzen da.
2020ko uztailaren 30.ean sute batek baso erdia erre zuen, 165 hektarea. Bertan kokatuta zegoen Izadi Naturaguneko eraikina guztiz kiskalita geratu zen. Claude Olive Angeluko alkateak handik astebetera jakinarazi zuen Xibertako basoa berriz oihaneztatzeko plana garatu nahi zuela baina zuhaitz mota desberdinak landatuz, kualitatiboki aldatu nahi zuela, segurtasun arauak eta egoera klimatikoa kontuan hartuz.
Leku izen hau antzinako Gibraltar toponimotik eratorritakoa dela planteatu izan da (Xibaltar(re)). Izen honekin Xibertako aintzira eta inguruko golf zelaia, auzoa eta Xibertako basoa ere izendatzen dira. Aintzira horretan bertan Izadia Parke Ekologikoa dago.
1977an, auzo honetan dagoen Xiberta hotelean egin ziren euskal alderdi abertzaleen arteko Xibertako elkarrizketak.
Izadia parke ekologikoa
Aturri ibaiaren bokalean, Izadia parke ekologikoak kostaldeko hezeguneen biodibertsitatea erakusten du. 14 hektareako parke eder honetan, 1,7 kilometroko aurkikuntza-bidexka batean ibil daiteke, ekosistemen, faunaren eta floraren arteko oreka eta harremanak ulertzeko. Parkearen sarrerako eraikinean itsasertzaren funtzionamendu ekologikoa erakusten duen eszenografia ludiko eta pedagogikoa bisita daiteke.
2020ko uztailaren 30eko suteak erabat suntsitu zuen Izadia parke ekologikoa.
Lavalade
Biztanleria
2007an Lavalade udalerrian erroldatutako biztanleak 105 ziren. Familiak 39 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 22 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 62 ziren, horien artean 44 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 44 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (25 gizon eta 16 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Lavalade udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Orchard (Texas)
Orchard Texasko hiri bat da. Fort Bend konderrian kokatua dago. 2010ean 352 biztanle zituen, 0.99 kilometro koadrotan banatuta.
Two Steps from Hell
Two Steps from Hell (euskaraz, Infernutik bi pausora) Kalifornian kokaturiko musika-produktore bat da. Nick Phoenix eta Thomas J. Bergersen musikariek 2006ko otsailaren 14an sortu zuten eta konpainiak filmen trailerretarako musika ekoiztu ohi du. Sarritan, iTunes, Amazon eta CD Baby-ko album klasikoentzat (hamar onenen artean geratu ohi direnak) ere sortu izan du musika.
Esan beharra dago, haien musika arrakastatsua da, izan ere, telebistako emankizun ugarietan, dokumentaletan, You Tubeko bideoetan eta bestelako ekintza jendetsuetan agertu da. Bestalde, zenbait disko ere argitaratu dituzte, horien adibide ditugu Invincible edo Archangel, badira beste zenbait Bergersenen izenpean argitaratu direnak, adibidez, Nemesis II.
Musika epikoa ekoizten duten artisten artean arrakastatsuenetakoa dugu konpainia hau, interneten bereziki, jende askoren belarrietara iritsi da haien musika.
Laurel (New York)
Laurel Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Suffolk konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pantaila (ordenagailua)
Pantaila edo monitorea ordenagailuaren irteera-periferiko nagusia da, testua eta irudiak bistaratzeko balio duena. Ukimen-pantaila bada, sarrera/irteera-periferikoa dela esaten da, informazioa bistaratzeaz gain ordenagailuan datuak sartzeko aukera ere ematen duelako. Pantaila motaren arabera, VGA, HDMI edo beste konektoreren bat erabiltzen da konputagailura konektatzeko.
Historia
Hasierako konputagailu elektronikoek ez zuten pantailarik. Haietan datuak sartzeko eta emaitzak jasotzeko txartel zulatuak erabiltzen ziren. Idazteko makinaren itxura zuen tresna bat erabiliz, agindu informatikoak kodifikatu egiten ziren paperezko txarteletan zulotxoak eginez. IBM-ren 12 errenkadako eta 80 zutabeko txartel zulatuak asko erabili ziren. Konputagailuak txartelak irakurri eta egin beharreko eragiketak exekutatzen zituen. Lortutako emaitzak ere zulatutako txartelen bidez itzultzen zen. Operadoreak (garai hartan ordenagailuarekin lan egiten zuen erabiltzaileak) irteera moduan jasotako txartelak deskodetu behar zituen tresna bat erabiliz.
Historiako lehen ordenagailu digital elektronikotzat hartu izan den ENIAC-ek (Electronic Numerical Integrator And Computer), txartel zulatuak erabiltzen zituen (1944). Txartel zulatuen teknologia Herman Hollerith-ek garatu zuen 1880ko hamarkadaren amaieran trenetako txartelak zulatzeko tresna modura. Txartel- eta puntzoi-irakurgailuak egokituz Hollerith makina diseinatu zuen, txartel zulatuak irakurri eta deskodetutako informazioa paperezko orrietan inprimatzen zuena. 1890eko hamarkadaz geroztik ordenagailuetan erabili ziren. IBM 650 ordenagailua zegoen instalazioetan, adibidez, txartel zulatuen irakurgailuak eta zulagailuak ziren ordenagailuarekin lan egiteko sarrera/irteera-periferiko bakarrak (1953).
Garai beretsuan, konputagailuak argi txiki batzuen bitartez komunikatzen hasi ziren operadorearekin. Argiak pizten eta itzaltzen ziren memoriaren posizio jakin batzuk atzitzean edo agindu batzuk exekutatzean. Argitxoen panel horren bidez lortzen zuten operadoreek ordenagailu barruan zer gertatzen ari zen jakitea. Botoi batzuen bidez kontrolatzen (monitorizatzen) zuten ordenagailua. Hortik datorkio pantailari "monitore" izena. Argiez eta botoiez osatutako halako kontrol-panela zen UNIVAC (Universal Automatic Computer) ordenagailuen sarrera/irteera dispositiboa.
Garai beretsuan sortu zen plasmazko pantaila (Plasma Display Panel, PDP), 1980ko hamarkadan. Plasma da pantaila hauen oinarrizko teknologia. Gasa berotuz edo eremu elektromagnetikoaren eraginaren bidez sortzen da plasma modu artifizialean. PDP pantaila monokromatikoa zen (laranja) eta PLATO (Programmed Logic for Automatic Teaching Operations) konputagailu-sistemetan erabili zen.
1990.eko hamarkadaren erdialdera LCD edo kristal likidozko pantailak (LCD, Liquid Crystal Display) agertu ziren. Pantaila hauek laua dira eta kristal likidoak argiaren eraginpean dituen propietateak erabiltzen dira pantailan irudi eta testua erakusteko. Kristal likidoak ez du zuzenean argirik igortzen, jasotzen duen argia (argi fluoreszentea) islatzen du. Merkatuan hedatuta zeuden CGA pantailei lehia estua egin zien teknologia berri honek, poliki-poliki aurrea hartzeraino. Gaur egun gehien erabiltzen direnak LCD monitoreak eta eta LED diodoak (Light-Emitting Diode) dituzten LED monitoreak dira.
Teknologiak
Historian zehar, askotariko teknologiak erabili izan dira monitoreak eraikitzeko. Garai batean gehien erabiltzen zirenak CRT teknologiaz egindakoak baziren ere, gaur egun, LCD eta LED monitoreak dira ohikoenak. Teknologia nagusiak hauek dira:
Izpi katodikozko hodia (CRT)
CRT pantailek bereizmena aldatzeko aukera ematen zuten. Hori garantzitsua zen, freskatze-denbora ere aldatzen zelako. 1024 x 768 pixeleko bereizmena eta 14 hazbeteko tamaina zituen CRT pantaila batek, adibidez, 60 Hz-ko freskatze-denbora zuen. Bereizmena 640 x 480ra jaitsiz gero, freskatze-denbora 75 Hz ingurura handitzea lortzen zen. Horrek kliskatzea murrizten zuen, eta hori abantaila handia zen, jendea kexu zelako CRT pantailak bereizmen maximoarekin erabiltzean buruko mina eragiten zutela esanez. Izan ere, freskatze-denbora altua zenean, irudia ez zen guztiz egonkorra; monitoreak irudia eguneratzeko zailtasunak zituen.
CRT teknologia zaharkituta geratu da ordenagailuetarako monitoreen fabrikaziorako. Hala ere, irudien kalitate aldetik abantaila batzuk eskaintzen dituzte. Hori dela eta, CRT teknologia oraindik erabiltzen da industria aeronautikoan, adibidez.
Kristal likidozko pantaila (LCD)
LCD edo Kristal likidozko pantaila (LCD, Liquid Crystal Display) argi-iturri edo islatzaile baten aurrean jarritako pixelez osatuta dago. Kristal likidoak ez du zuzenean argirik igortzen, jasotzen duen argia islatzen du pantailan irudi eta testua erakusteko. Argi fluoreszentea erabiltzen dute. CRT pantailak ez bezala, mehea eta laua da. 1990eko hamarkadan,batez ere ordenagailu eramangarrietan erabiltzen ziren, energia kontsumo txikiagoa eta pisu arinagoa zutelako. Garestiak ziren arren, ordenagailu eramangarrietarako aproposak ziren eta prezioa justifikatzen zen. Mota ezberdinetakoak zeuden: monokromoak, kolore pasibokoak edo matrize kolore aktibokoa (TFT). Salmenten bolumena eta fabrikaziorako gaitasuna hobetu ahala, monokromoak eta kolore pasibokoak alde batera geratu ziren. 1997an CRT monitoreekin lehia estuan izan ziren, haien salmenta gainditu eta monitore informatikoetan teknologia nagusi bihurtu ziren arte. TFT-LCD teknologia LCD-ren aldaera bat da, gaur egun monitoreen teknologia nagusia dena. Hasierako LCD pantailek arazo larriak zituzten ikusangeluarekin. Pantailari aurrez aurre begiratu behar izaten zitzaion, bestela, angelua pixka bat aldatuz gero, seinalea ia desagertu egiten zen. Kontrastearekin ere arazoak sortzen ziren eta tonalitate ilunenak erakusteko zailtasunak zituzten. Nahiz eta testua eta grafiko geldiak CRT-etan baino zehatzagoak izan, grafiko mugikorrak lausotuta agertzea eragiten ziren (pixel lag); LCD monitoreek zehaztasun tenporal altua zuten. CRT monitoreek kontraste hobea zuten eta bereizmen ezberdinekin erabil zitezkeen. Hala ere, arazo horiek leunduz joan ziren.
LCD pantailek hainbat abantaila dituzte CRT pantailekin konparatuz: energia gutxiago kontsumitzen dute, leku gutxiago hartzen dute eta arinagoak dira. Energia elektrikoaren kontsumoa txikia denez, egokiak dira piladun gailu elektronikoetan erabiltzeko. Kalitate bikaina eskaintzen duen pantaila da, diseinu eta freskatze-denbora oso onak dituena, begietan neke txikiagoa eragiten duena, etab. . Argitasun-gama handitzeko, HDR teknika (HDR, high-dynamic-range imaging ) txertatu da LCD monitoreetan.
2000ko hamarkadaren amaieraz geroztik, LCD monitore zabalak famatu bihurtu dira, neurri handi batean LCD monitore estandarrek ezin zituztelako behar bezala erakutsi telebistako definizio altuko (HD, High definition) irudiak eta bideo-jokoak; moztuta edo zabalduta agertzen ziren pantailan. Irudi horiek modu egokian erakusteko, irudiaren goiko eta beheko espazioan kolore bat txertatzen da (letterboxing). Gainera, pantaila zabaleko monitoreetan dokumentu eta irudi gehiago erakusteko lekua dagoenez, oso egokiak gertatzen dira ordenagailuan modu erosoan lan egiteko. Pantaila zabaleko monitoreek 16:9 proportzioa dute, monitore estandarrek, aldiz,4:3 proportzioa.
Plasmazko pantaila (PDP)
Teknologia hau 1964. urtean garatu zen Illinoisko unibertsitatean, eta plasma du ardatz. Fisika n, plasma deritzo materia ren laugarren oinarrizko egoera ri, nahiz eta egoera gaseosoa ren antzekoa izan, plasman partikulak ionizatuta baitaude, hau da, elektrikoki kargatuta, eta ez baitute oreka elektromagnetikorik. Arrazoi honengatik, plasma eroale elektriko ona da. Pantaila hauek bi kristalezko panelen artean kokatutako gelaxka txiki-txiki askoz osatuta daude. Gelaxka bakoitzean, fosforo urdin, gorri edo berde bat dago, eta mota bakoitzeko gelaxka batekin pixel bat osatzen da. Pixel batek kolore jakin bat izatea lortzeko, hiru fosforo hauen koloreak nahasten dira.
Kristalezko panel hauen artean gas noble nahasketa bat dago (neona, argona eta xenona), eta baita elektrodoak ere, gelaxken atzekaldean eta aurrekaldean. Elektrodoak kargatzean tentsio diferentzia bat lortzen da, gas nobleak ionizatuz eta plasma sortuz. Ondoren, plasmaren ioiak elektrodoetara joaten dira, talkak eraginez. Talka hauen ondorioz fotoiak sortzen dira, eta hauek, substantzia fosforeszente batek (fosforoa ez dena) argia ematea eragiten dute.
Plasmazko pantailek argi izpi indartsu bat dute, kolore sorta zabala eta tamaina nahiko handietan fabrikatu daitezke. Luminantzia oso baxua dute beltz mailetan, pelikulak ikusteko beltz desiragarriago bat sortuz. Pantaila honek 6cm inguruko zabalera du eta bere tamaina totala (elektronika barne) 10cm baino txikiagokoa da. Plasmek, CRT edo LCD telebistek beste energia erabiltzen dute metro karratuko. Kontsumo elektrikoa neurri handian aldatu egin daiteke bertan ikusten ari denaren arabera. Eszena distiratsuek (esaterako futbol partidu bat) energia gehiago beharko dute eszena ilunek baino (pelikula bateko gaueko eszena bat adibidez).
Plasma teknologiaren abantaila nagusiena, pantaila oso handiak material oso meheak erabiliz fabrikatu daitezkeela da. Pixel bakoitza banaka argiztatuta dagoenez, irudia oso distiratsua da eta ikusmen angelu oso zabala du.
Fosforoetan oinarritutako pantaila elektronikoa denez, pantaila ez da epe laburrero “freskatzen”, irudia estatikoa da ordenagailuak aldatzeko seinalea bidaltzen ez duen bitartean. Horregatik, izpi katodikozko monitoreetan eta LED pantailetan gertatzen den antzera, irudi estatiko bat denbora luzez egonez gero irudian agertzen diren objetuak pantailan markatuta gera daitezke denbora batean. Honi burn-in arazoa deritzo.
Bestalde, formatu handiko plasma pantailek bero kantitate altua igortzen dutenez, ez dira oso atseginak telebista edo bideo-jokoak denbora luzean erabiliko dituen erabiltzaile batentzat.
Argia igortzen duen diodoa (LED)
LED pantailak LED (Light-Emitting Diode) diodoez osatuta daude, eta LCD pantailak bezala, kristal likidozkoak dira. Mota honetako lehen pantaila 1968an sortu zuen Hewlett-Packard (hp) enpresak. Lehenak monokromatikoak izan ziren, kolore bakarrekoak, eta kolore anitzekoak 1980 hamarkada amaieran iritsi ziren merkatura. Gaur egun, hauen erabilera zabaldu eta masifikatu egin da. Etxeko telebista eta bestelako gailu elektronikoetan aurkitzeaz gain, distantzia handi edo txikietatik ikus daitekeen informazioa eta publizitatea erakusteko ere erabiltzen dira. Publizitate-kartelekin edo kartel estatikoekin alderatuta, LEDen pantailek dinamismoa eskaintzen dute, informazio-bitarteko azkarragoa, ordezkagarritasuna eta ikusleentzat erakargarriagoak dira.
Monitore hauen pantaila elektronikoa LED diodo panelen bidez osatuta dago, pixelak osatzen dituztenak. Monokromatikoak (LED diodo kolore bakarra), bikoloreak (bi LED diodo bi kolore) edo polikromatikoak (kolore anitzekoak) izan daitezke. Azken horietan, monitoreen kolore lehenetako (RGB) LED diodoak, gorria, berdea eta urdina, konbinatzen dira milioika kolore sortzeko. Honi esker, karaktereak, testuak, irudiak eta baita bideoa ere osa daitezke.
LED pantaila elektroniko batek duen abantailarik handiena, inolako dimentsio-mugatzailerik gabe eraiki daitekeela da. Oso txikia edo erabat erraldoia izan daiteke. Pantaila hauek ez dute mugarik, modularrak direlako.
LED monitoreen artean, hainbat aldaera aurki daitezke, hala nola OLED (argi-igorle organiko), kontraste handiagoa eskaintzen dutenak edo AMOLED, diodoen erabilera eraginkorragoa egiten dutenak, energia kontsumoa murriztuz. Aldaera hauen arteko ezberdintasunak diodoen kokapena eta hauek argiztatzeko modua dira.
Pantailaren errendimendua neurtzeko parametroak
Pantailaren errendimendua parametro hauen arabera neurtzen da:
Pantailaren tamaina eta proportzioa
Tamaina pantailaren erpin batetik aurkako erpinera dagoen distantzia diagonala da, hazbete tan neurtua. CRT eta LCD monitoreetan ez da berdin neurtzen:
Pantaila ohikoenak 15, 17, 19 edo 21 hazbetekoak izaten dira. CRT eta LCD pantailetan ez denez berdin neurtzen, 17 hazbeteko LCD pantaila baten gune ikusgarria CRT monitorearen 19 hazbeteko pantaila baten baliokidea da (gutxi gorabehera).
Proportzioa edo formatu-ratioa pantailaren zabaleraren eta altueraren arteko proportzio-neurri bat da; 4:3ko proportzioak (lau heren), adibidez, zabaleran dauden 4 pixeleko altueran 3 daudela esan nahi du.
Pantailaren tamainak eta proportzioak pantailan erakusten denaren tamaina deskribatzen dute. Duela gutxira arte, ordenagailuen monitoreek 4:3ko proportzioa zuten, telebistek bezala. Gerora, itxura panoramikoko 16:9 (edo 16:10 edo 15:9) proportzioko pantailetarako estandarrak garatu ziren, ordura arte zineman bakarrik erabili zirenak.
Kontrastea
Pantailak sortu dezakeen kolore argienetik (zuria) ilunenera (beltza) dagoen luminantzia proportzioa da kontrastea. 20.000:1 proportzioak, adibidez, kolore argiena ilunena baino 20.000 aldiz argiagoa dela esan nahi du. Zenbat eta kontraste altuagoa izan, orduan eta hobea da irudien kalitatea.
Puntuaren tamaina (dot pitch)
Alboan dauden bi pixelen zentruen arteko distantzia da puntuaren pantaila. Puntuaren zabalera zenbat eta txikiagoa izan, orduan hobea da irudia. Nnormalean, puntuaren zabalera horizontala eta bertikala berdinak izaten dira. Irudiaren garbitasuna neurtzen du kolore berbereko bi punturen arteko distantzia neurtuz eta funtsezkoa da bereizmen handia lortzeko. Puntu tamaina txikiek irudi uniformeagoak eratzen dituzte. 14 hazbete ko monitoreek 0,28mm edo gutxiagoko puntu tamaina izaten dute.
Bereizmena
Pantaila-bereizmena, dimentsio bakoitzean (zabaleran eta altueran) erakuts daitekeen pixel kopurua da. Zabalera edo zutabe kopurua eta altuera edo lerro kopuruaren arteko biderketa formatuan adierazten da. Zenbat eta bereizmen handiagoa izan, orduan eta hobea izango da irudiaren argitasuna eta garbitasuna. Pantailaren tamainarekin eta proportzioarekin lotuta dago.
LCD monitoreek bereizmen bakarrerako diseinatuak egoten dira, eta, beraz, bereizmen ezberdin batean lan egin nahi bada, irudia pantailaren bereizmenera eskalatzen da. Bereizmen erabilienak hauek dira:
Freskatze-maiztasuna
CRT monitorearen freskatze-maiztasuna pantaila argiztatzen den aldi kopurua da. LCD monitoreetan, aldiz, paintailako pixelak beti piztuta mantentzen direnez, segundu batean egin daitekeen irudi-aldaketa kopurua. Monitorearen erantzun-denboraren arabera, freskatze-maiztasun maximoa aldatuko da. Hertz-etan (Hz) neurtzen da.
Ikuste-angelua
Irudiaren kalitatean akatsik antzeman gabe pantaila osoa ikusteko gehienezko angelua da. Gradu etan neurtzen da, horizontalean eta bertikalean.
Energia kontsumoa
Monitoreak kontsumitzen duen energia kantitatea da, Watt etan neurtua.
Koloreak
Pantailako pixel bakoitzaren barnean 3 azpi-pixel daude, gorria, berdea eta urdina; azpi-pixel bakoitzaren distiraren arabera, pixelak kolore bat edo bestea hartzen du, RGB kolore-ereduaren antzera.
Azpi-pixelak monitorean antolatzeko modu desberdinak daude. Lerro bertikaletan antolatu ohi dira, nahiz eta CRT batzuek puntuetan antolatzen dituzten, triangeluak osatuz. Pixelen antolaketa mota ezagutzea, azpi-pixelen renderizazioa erabiliz bitmap irudien bistaratzea hobetzeko baliagarria izan daiteke.
Monitore gehienek kolore bakoitzerako 8 biteko sakonera dute (24 bit guztira), hau da, 16,8 milioi kolore ezberdin izan ditzakete.
Monitoreen sailkapena
Monitoreak hainbat irizpideren arabera sailka daitezke. Teknologiaren arabera, honako monitoreak daude:
Hala ere, bestelako sailkapenak egin daitezke. Erabilitako estandarraren arabera: zenbakizko monitorea, MDA, CGA, EGA, analogikoa, VGA, SVGA etab. Kolorearen arabera, monitore monokromatikoak (kolore bakarrekoak) edo polikromatikoak (kolore askotarikoak) bereizten dira. Erabilitako periferikoaren arabera, ukimen-pantaila duten monitoreek sarrera/irteera periferikoa dira, baina bestelakoak irteera periferiko besterik ez. Pantailaren formari dagokionez, CRT pantailak kurbatuak dira, baina LCD, TFT, Plasma edo LED pantailak lauak.
Baywood (New York)
Baywood Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Suffolk konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Behrendorf (Schleswig-Holstein)
Behrendorf Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Antonio Valverde
Antonio Valverde Casas, ezizenaz Ayalde (Errenteria, Gipuzkoa, 1915eko urtarrilaren 17a - Oiartzun, Gipuzkoa, 1970eko uztailaren 28a) margolaria, grabatzailea, publizista, industrialaria eta euskal idazlea izan zen. .
Garrantzi handiko margolaria izan zen XX. mendeko Euskal Herriko pinturaren eta artearen historian, izan ere, 1936ko gerraren aurreko eta ondorengo belaunaldien zubi lana egin zuen. Joera berriak landu zituen lan askotan, kubismoarenei eta fauvismoarenei besteak beste.
Biografia
Hainbat belaunaldiz inprentaren negozioan jardundako familia batean jaio zen. Zuzenbide ikasketak egin zituen Zaragozan. Zaragozara azterketak baino egun batzuk lehenago baizik ez zen joaten; hala, margolari askoren maisu izan zen Ascensio Martiarenaren eskoletara joan ahal izaten zen.
Gipuzkoako Artista Berrien Lehiaketan irabazlea izan zen 1935ean eta 1941ean. 1951n Hispanoamerikako Artearen Biurtekoan parte hartu zuen eta bertan Olentzero lana aurkeztu zuen. 1952an Donostiako Eguberrietako Dario de Regoyos saria irabazi zuen, eta 1953an lehiaketa berean ohorezko saria eman zioten.
Momentu horretan, Industrias Graficas Valverde etxeko enpresan lanean zebilen, gerente eta zuzendari artistiko moduan. Arte grafikoak landu zituen lanbideagatik, baita, testuen ilustrazioa ere. Lizardiren Biotz-begietan eta Orixeren Euskaldunak liburuen berrargitalpenak ilustratu zituen, esaterako.
1950eko hamarkadan euskara ikasten hasi zen, bere emaztea zen Maria Dolores Lamsfusek hasieran eta Elvira Zipitriak Donostian sortutako eskola ezkutuan gero. euskaltzain urgazle eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide izan zen. El Bidasoa, Oarso, La Voz de España, Egan eta Olerti agerkarietan eman zituen argitara idazlan aipagarrienak.
Antton Valverde musikariaren, Rosa Valverde margolariaren eta Lola Valverde historialariaren aita zen.
Idazlanak
Valverderen obra nagusiak: Con funts de txistu (1965) eta hil ondoren argitaratutako Ibar ixillean (1970), euskarazko testuak biltzen dituena, dira.
Azterketa lan jakingarri bat ere egin zuen Euskal Herriko margolaritzaren gainean, Euskel-eskolari buruz izenburupean, eta zenbait artikulu idatzi zuen margolariei buruz (Erti Berriak, Picasso, Marc Chagall, Darío de Regoyos). Erretratu asko margotu zuen, euskal kultura gizonen irudiekin. Olio-pinturaz egindako koadroez gainera, bere liburuak ere apaindu zituen. Lizardiren Biotz-Begietan olerki liburuaren bigarren argitalpena ere Valverdek apaindua da.
Neighbor
Neighbor, 2012 urtean Amsterdamen (Herbehereak) sortutako musika bikotea da. Folk eta pop doinuak jorratzen ditu.
Taldea
Maite Larburu bibolin jotzaile hernaniarrak eta Josh Cheatham estatubatuarrak sortu zuten taldea 2012an Amsterdamen. Josh Cheatham Utrecht-eko Kontserbatorioan irakasle da. Dagoeneko bi diska plazaratu dituzte.
Kanpo estekak
🇪🇺 Taldearen webgunea
Vallières (Savoia Garaia)
Vallières Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vallières udalerrian erroldatutako biztanleak 1.356 ziren. Familiak 526 ziren, horien artean 98 pertsona bakarrekoak ziren (47 bakarrik bizi ziren gizonak eta 51 bakarrik bizi ziren emakumeak), 187 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 222 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 19 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 578 etxebizitza zeuden, 526 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 38 hutsik zeuden. 460 etxeak ziren eta 115 apartamentuak ziren. 526 etxebizitza nagusietatik 384 bere jabearen bizilekua ziren, 125 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 60 etxek hiru zituzten, 119 etxek lau zituzten eta 326 etxek bost zituzten. 480 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 203 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 303 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 902 ziren, horien artean 682 aktiboak ziren eta 220 inaktiboak ziren. 682 pertsona aktiboetatik 646 lanean zeuden (355 gizon eta 291 emakume) eta 36 langabezian zeuden (18 gizon eta 18 emakume). 220 pertsona inaktiboetatik 87 erretiraturik zeuden, 78 ikasten zeuden eta 55 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 2 okindegiak, 3 harategiak eta 1 kongelatu-denda zen.
2000. urtean Vallières udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 320 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lisaburdina
Lisaburdina arropak lisatzeko eta zimurrak kentzeko erabiltzen den etxetresna txikia da. Beroaren eta hezetasunaren bidez, bai eta lisaburdinak berak daukan pisuaren bidez, zuntzezko materialetako polimeroetan dauden molekula-kate luzeen arteko loturak malgutzen ditu. Zuntzak luzatu egiten dira beroari esker, eta epeltzen denean itxura hori mantentzen dute. Zenbait materialek, esaterako kotoiak, ur-lurruna behar izaten dute molekulen arteko lotura malgutzeko. Hogeigarren mendean sortutako hainbat material sintetikoren fabrikatzaileek lisatzerik behar ez dutela esaten dute iragarkietan.
Historia
Elektrizitatea sartu aurretik, lisaburdinak errekuntzaren bidez berotzen ziren, bai sutan jarrita, bai barruan ikatza jarrita. Henry W. Seeley estatubatuarrak "plantxa elektriko" bat asmatu zuen eta 1882ko ekainaren 6an patentatu zuen. Ia 15 libra pisatzen zuen (6,8 kg) eta denbora asko behar zuen berotzeko. Erresuma Batuko Elektrizitate Elkartearen arabera, 1880an karbonozko arkua zuen xafla elektriko bat agertu zen Frantzian, baina datu hori zalantzazkoa da.
K.a. I. mendean. Txinan ikatz beroz betetako metalezko lapikoak erabiltzen ziren ehunak lisatzeko. Ondorengo diseinu bat ikatz beroz bete zitekeen burdinazko kaxa bat zen, aldizka hauspo bat akoplatuz aireztatu behar zena. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, plantxa asko erabiltzen ziren kerosenoa, etanola, balea olioa, gas naturala, karburo gasa (azetilenoa, karburo lanparetan bezala) edo gasolina bezalako erregaiekin berotzeko. Etxe batzuek hodi sistema bat zuten, gas naturala edo karburo gasa gela ezberdinetan banatzeko, argiak ez ezik, plantxak ere martxan jartzeko. Sute arriskua egon arren, erregai likidoaren plantxak Estatu Batuetako landa eremuetan saldu ziren Bigarren Mundu Gerrara arte. Keralan, Indian, koko-oskolak erretzen erabiltzen ziren landare-ikatzaren ordez, antzeko berotze-ahalmena baitute. Metodo hori erreserbako gailu gisa erabiltzen jarraitzen da, energia-mozketak ohikoak baitira. Beste lisaburdina batzuek metalezko txertaketa beroak zituzten ikatzaren ordez.
XVII. mendetik aurrera, burdin-urtuzko xafla lodia baino ez ziren lisaburdinak sortu ziren Erresuma Batuan, triangeluarrak eta kirtendunak, eta sutan edo berogailu batean berotzen ziren. Garbitegiko langile batek plantxa solidoen multzo bat erabiltzen zuen, iturri bakar batetik berotzen zirenak: erabiltzen zen plantxa hozten zenean, berehala beste bero batekin ordezka zitekeen.
Mundu industrializatuan, diseinu hauen ordez, xafla elektrikoa erabili da, korronte elektriko baten beroketa erresistiboa erabiltzen duena. Plaka beroa, zola deitua, aluminioz edo altzairu herdoilgaitzez egina dago, ahalik eta leunena izan dadin; batzuetan, marruskadura baxuko beroari aurre egiten dion plastiko batez estalia dago, marruskadura plaka metalikoaren azpitik murrizteko. Berogailua termostato batek kontrolatzen du. Termostato horrek korrontea konektatu eta deskonektatzen du, hautatutako tenperatura mantentzeko. Erresistentziaz berotutako plantxa elektrikoaren asmakuntza New Yorkeko Henry W. Seeleyri ematen zaio 1882an. Lehen xafla elektrikoek ez zuten euren tenperatura kontrolatzeko modu errazik, eta kontrol termostatikodun lehen xafla elektrikoa 1920ko hamarkadan agertu zen. Geroago, lurruna erabili zen arropa lisatzeko. Lurrun plantxaren asmakuntzaren meritua Thomas Searsena da. Merkatuan eskuragarri zegoen lurrunezko lehen xafla elektrikoa 1926an sartu zuen Eldec New Yorkeko lehorketa eta garbiketa enpresa batek, baina ez zuen arrakasta komertzialik izan. Lurrun elektrikoko plantxa baten eta motelgailu baten patentea Chicagoko Max Skolniki eman zitzaion 1934an. 1938an, Skolnikek lurrunezko xafla elektrikoak egiteko eskubide esklusiboa eman zion New Yorkeko Steam-O-Matic Corporationi. Hau izan zen nolabaiteko ospea lortu zuen lehen lurrun-xafla, eta 1940 eta 1950eko hamarkadetan lurrun elektrikoaren xafla gehiago erabiltzeko bidea ireki zuen.
Hem-Hardinval
Hem-Hardinval Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hem-Hardinval udalerrian erroldatutako biztanleak 348 ziren. Familiak 118 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 39 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 136 etxebizitza zeuden, 120 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 134etxeak ziren. 120 etxebizitza nagusietatik 102 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 88 etxek bost zituzten. 91 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 56 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 211 ziren, horien artean 163 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 163 pertsona aktiboetatik 141 lanean zeuden (80 gizon eta 61 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Hem-Hardinval udalerrian 124 unitate fiskal zeuden, 352 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.191 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak ostalaritza eta jatetxe enpresenak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Hem-Hardinval udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 402 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cruzeiro Esporte Clube
Cruzeiro Esporte Clube Brasilgo Minas Gerais estatuko Belo Horizonte hiriko futbol talde bat da. 1921eko urtarrilak 2an sortua izan zen eta Brasildar futbol txapelketako B Seriea jokatzen du. XX. mendeko brasildar talderik hoberenatzat hartua izan zen IFFHSren arabera.