cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Etnobotanika
Zezenaga
Suge belarra (Arum italicum Miller), espazio ilun eta freskoetan, sastraketan eta baso hostotsuetan hazten den landarea. Tente dagoen zurtoina tuberkulu batetik sortzen da, eta 25 eta 50 cm arteko altuera du. Loreak, infloreszentzia espadize hori indartsu batean amaitzen da, kolore horixka berdexkako espata handi batez inguratua, kupula formako zati basalarekin. Hostoak, distiratsuak, handiak, triangeluarrak eta sagitatuak, udazkenean agertzen direnak. Fruitua, heltzen direnean gorri bihurtzen diren baia berdeak. Oso landare pozoitsua da eta, beraz, medizinala izan arren, kontrol mediko zorrotzaren pean baino ez da erabili behar. Euskarazko sinonimoak: Erre-bedarra, erre-belarra, suge-artaburua, ilar-ondokoa.
Bikiaga
Maiatzak 21 - ekainak 20.
Ardimihia (Valerianella locusta (L.) Laterrade locusta subsp.). Zurtoin tente eta glabrodun landareak, hosto-erroseta basalarekin, 30 cm-ko altuera du. Baratzeetan, bide ertzetan eta sastraketan dago. Lore ñimiñoak eta urdinak. Kaliza oso txikia da. Brakteak espatulatuak dira. Adar dikotomikoa duten hostoak. Hosto basalak entsaladetan eta zopetan erabil daitezke. Euskarazko sinonimoak: Soldadu-belarra.
Karramarroaga
Ekainak 21 - uztailak 22
Sanjoanetako landareak. Ostazuri elorri-zuri "Crataegus monogyna" da. Hurrupak belar mota ezberdinak zituen sorta bat zen. "Hypericum perforatum L.", bere orriek puntu distiratsu asko dituzte. Euskaraz, milazilo, edo espai-bedar ere esaten zaio, zauriak edo ultzerak orbaintzeko erabiltzen baitzen. "Artemisa vulgaris L.", euskaraz artamixa edo aria, erle belra, belar-min azken hau, xake-mota bat izanik, aperitibo gisa erabiltzen zelako.
Leioaga
Uztailak 23 - abuztuak 22.
Marrubia (Fragaria vesca L. subsp. vesca). Ertz eguzkitsuetan, basoetako soilguneetan eta bide-ertzetan hazten da. Tente dauden zurtoinek hiru eta hamar lore artean izaten dituzte, eta 5 eta 20 cm arteko altuera izaten dute. Bost petalo zuriko loreak, estamine horizko sorta batekin. Pedunkuluak luzeak dira. Hosto basalak, luze eta trifoliatuekin, berde urdinxkak. Fruituek mineralak eta C bitamina dituzte, eta propietate antigotosoak eman zaizkie. Euskarazko sinonimoak: Gorri, mallabia, mariguri, arrabatze.
Neskaga
Ostargi-belarra (Iris pseudacorus L.). Landare hau ibaiertzetan, baso zingiratsuetan eta ubideetan aurki daiteke. Errizoma sendoa eta adarkatua du. Zurtoinak, 40 eta 120 cm arteko altuera izan dezake. Loreak, zurtoinaren gainean binaka edo hirunaka jarrita daude. Kanpoko hiru petalo dituzte, barrukoak altxatuta daude. Ez dute usainik botatzen. Hostoak ezpata formakoak dira, berde kolorekoak. Nerbio zentral-ondo markatuak, eta hostoak neguan desagertzen dira. Bere errizomek tindu beltza ematen dute. Euskarazko sinonimoak: Lirio arrunta.
Aztaga
Irailak 23 - urriak 22.
Lugartzaga
Urriak 23 - azaroak 21.
Kamamila-arrunta (Chamomilla recutita (L.) Rauschert). Zurtoin glabroak, tenteak eta adarkatuak dituen landarea, 10 eta 50 cm artekoak. Habitat erruderaletan, zereal-zelaietan eta bide-ertzetan dago. Loreak buru bakartietan jarrita, pedunkulu luzeen gainean. Hori urre kolorekoa. Lore-kapituluek lipula zuriak dituzte. Hosto txandakatuak, pinnatuak, bi edo hiru aldiz zatituak. Fruitua akenioa. Aspaldiko infusioetan aplikatzen da, hanturaren aurkako erremedio gisa. Lasaigarri orokor gisa eta hilekoaren nahasmenduak arintzeko erabil daiteke.
Geziaga
Artzain-zakua (Capsella rubella Reuter). Urteko edo bi urteko hondakin, bide-ertz eta bidezidorretan nahiz parke, lorategi eta soroetan hazten da. Zurtoin tenteak ditu. 20 eta 40 cm arteko altuera izan ohi du. Loreak, txikiak eta apur bat arrosak eta pedunkulatuak, lau petalo obal dituzte. Multzokatu egiten dira luku ez oso trinkoak eta terminalak osatzeko. Hostoek oinarrizko erroseta bat osatzen dute, eta peziolodunak, lobulatuak edo horzdunak eta pinnatuak dira. Zurtoin-hostoak txandakakoak dira. Haziak ziapearenak bezala erabiltzen ziren, eta antzina oso ondo erretzen zuen olioa lortzen zen. Leku batzuetan, errosetaren hosto samurrak entsaladetan jaten dira. Fruitu triangeluar eta zanpatuek artzainen zurruna gogorarazten dute. Euskarazko sinonimoak: Pastor-sakua, txorrontela.
Gipuzko Buru Batzarra
Historia
Bozketaren ondoren, lehenbiziko Gipuzko Buru Batzarreko 5 batzordea honako hauek hautatu ziren: Ignacio Lardizabal lehendakaria, Anizeto Rezola lehendakari ordea, eta Felipe Zulueta, Konrado Egaña eta Ixaka Lopez Mendizabal batzordekideak. Eguna modu alaiean iragan zuten, jai giroan, bazkaria, dantza, aizkolari, txistulari eta danborrariekin, halere karlistekin ere liskarren bat ez zen falta izan, ospakizun hura ez baitzuten begi honez hartu.
Zalantzarik gabe, Gipuzkoako lehenbiziko garai haietako EAJren ezartze eta hedatzeak Engrazio Aranzadi "Kizkitzari" asko zor dio. 1904-1908 artean EAJko ordezkari izan zen, garai haietako bitarteko urriekin Gipuzkoan zehar eusko abertzaletasunaren aldeko lan nekagaitza burutu zuelarik, bilerak ospatuz, pertsonekin harremanetan jarriz, manifestazioak antolatuz, prentsa artikuluak idatziz, batzokiak inauguratuz eta Donostiako Boulevard etorbidean Euskal Zentrua irekiaz.
Etnobotanika
Akerraga
Abenduak 22 - urtarrilak 20.
Gorostia. Gure latitudeetako espezierik ohikoena Ilex aquifolium da. Euskaraz gorostiya izena du. Gorostia pagadiekin lotuta dago, eta, horregatik, landarea desagertu egiten da. Gorostiak daude oraindik (300 urte artekoak) Bizkaiko mendi askotan, bereziki Urkiola n eta Gorbeia ko mendigunean. Mendi horretan ugariagoa da Araban, lehorragoa delako, Bizkaiko isurialdean baino. Otxandio n, zehazki, Gorostarte izeneko mendi bat dago, eta haren izenak gorostiak daudela gogorarazten du, gaur egun ia desagertuta daudenak. Bere zuraren gogortasunagatik eta nolabaiteko malgutasunagatik, makilak egiteko oso erabilia izan zen. Karrantza Haranean, "berezo" deitzen zaio.
Ugeta
Urtarrilak 21 – otsailak 18.
Arraiñeta
Otsailak 19 – martxoak 19.
San Joseren makila. Euskal terminologia botanikoan bada San Joseren lili izena duen landare bat: azucena (Lilium candidum L.). Azucena horrek, euskaraz ere, honako deitura zehatz hauek ditu: “zitori” eta “yondone”. Metro bat arteko zurtoinak ditu, lore batzuekin (3tik 10era). Lore horiek sorta terminal bat osatzen dute eta zuritasun orbangabea dute. Horregatik, euskaraz, "lili-zuri" ere esan diote. Gure ingurune naturalean bada azucena basatia (Lilium martagon L.), biolazeorako joera duen lorezain arrosa izateagatik euskaraz “zitori-gorri” deitzen zaiona.
Michel Crauste
Michel Crauste (Saint-Laurent-de-Gosse, 1934ko uztailaren 6a - Paue, 2019ko maiatzaren 2a) frantziar errugbi jokalaria izan zen. Racing Club de France eta FC Lourdes taldeetan jolastu zen. Racingekin 1959ko txapelketa eta Lourdesekin 1960tako eta 1968tako txapelketak irabazi zituen. Frantziako errugbi selekzioa 63 aldiz jolastu zen. Lehen frantses errugbilaria izan zen hiru entsegu partida batean markatzen.
Santiuste (Guadalajara)
Santiuste Guadalajarako udalerria da, La Serranía eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 21 biztanle zituen.
1838 Ursa
1838 Ursa asteroide gerrikoan aurkitutako 1838. asteroidearen izena da. 1971ko urriak 20an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1971 UC zen.
Athies (Pas-de-Calais)
Biztanleria
2007an Athies udalerrian erroldatutako biztanleak 993 ziren. Familiak 370 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 131 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 163 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 395 etxebizitza zeuden, 374 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 20 hutsik zeuden. 391 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 374 etxebizitza nagusietatik 307 bere jabearen bizilekua ziren, 62 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 39 etxek hiru zituzten, 92 etxek lau zituzten eta 240 etxek bost zituzten. 326 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 162 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 170 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 677 ziren, horien artean 464 aktiboak ziren eta 213 inaktiboak ziren. 464 pertsona aktiboetatik 431 lanean zeuden (234 gizon eta 197 emakume) eta 33 langabezian zeuden (18 gizon eta 15 emakume). 213 pertsona inaktiboetatik 66 erretiraturik zeuden, 84 ikasten zeuden eta 63 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Athies udalerrian 382 unitate fiskal zeuden, 1.014 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.914 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Athies udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 208 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Prince Valiant (1954ko filma)
Prince Valiant (euskaraz Printze Ausarta) 1954ko Henry Hathaway estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko filma bat da. Hal Foster komikigilearen Prince Valiant komikian eta Arturiar zikloan oinarritua dago. James Mason, Janet Leigh eta Robert Wagner aktoreek antzeztu zuten.
Technicolor eta Cinemascope sistemetan filmatua izan zen.
Bitxikeria gisa, filma honetako Slaigon pertsonaia gaiztoa Primo Carnera italiar boxeolaria zenak antzeztu zuen, gaztaroan Paulino Uzkudun euskal boxeolariarkin borrokatutakoa.
Argumentua
Printze Ausarta (Robert Wagner) gazte bikingoa bere aitaren eskutik heziketa zorrotz bat jaso ondoren Artur Erregearen (Brian Aherne) Kamelot gortera zaldun bilakatu dadin bidalia izan da. Bere helburua aitaren tronua bereganatu duen Slaigon (Primo Carnera) zitalari aurre egitea izango da.
Johnstonville (Kalifornia)
Johnstonville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lassen konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
2014 Frantzian
Jarraian, 2014k Frantzian emandakoa azaltzen da.
Abuztua
Abuztuaren 27rako, kritikoez garbitu zuen gobernua Vallsek. Aldaketa gutxi baina nabarmenak egin zituen Valls lehen ministroak Frantziako Gobernuan. Emmanuel Macron izan zen bat, Ekonomia ministroa, Erantzukizun Itunaren sustatzaileetako bat. Bestalde, Najat Vallaud-Belkacemek hartu zuen Hezkuntzako Ministerioa, eta Fleur Pellerinek Kulturakoa. Macronen izendapenarekin eskuinera jo zuen Hollandek. Ekologistek ez zuten onartu gobernuan sartzea, nahiz eta azken unera arte negoziazioak egon ziren.
Abuztuaren 28an, Emmanel Macron Frantziako Ekonomia ministro berriak 35 lan-orduko astearen inguruko eztabaida berpiztu zuen, langileekin adostasunera iritsiz gero, enpresek arau hori indargabetzeko aukera izatearen alde agertu baitzen.
Iraila
Irailaren 3an zabaldu zenez, Manuel Valls Frantziako lehen ministroak irailaren 16an konfiantza botoa eskatuko zuen Asanblea Nazionalean, abuztuan osatutako gobernuarentzat. PSk 290 diputatu zituen 577 aulkiko ganberan, gehiengo osoa justuan, baina kritikoek Hollanderen aurkako presioa gogortu egin zuten.
Irailaren 16an, Manuel Valls Frantziako gobernuburuari konfiantza berresteko edo kentzeko aukera zuten Asanbleako kideek. PSko hogeita hamarren bat diputatu abstenitu arren, zitekeena zen Frantziako Asanblearen babesa eskuratzea. Azkenik, Frantziako Parlamentuak bere konfiantza agertu zion Manuel Vallsen Gobernu berriari. 269 diputatuk alde bozkatu zuten; 244k aurka; eta 53 abstentzio izan ziren, horietatik 30 bat diputatu sozialistena.
Irailaren 17an, argitaratutako inkesta baten arabera, Frantziako hamar herritarretik bederatzik (%90) ez zuten nahi François Hollande presidentea 2017ko bozetara aurkeztea. Alain Juppe (UMP), Marine Le Pen (FN) eta Manuel Valls lehen ministroa baloratu zituzten ondoen.
Irailaren 19an zabaldu zenez, politikaren lehen lerrora itzuliko zen Sarkozy. UMPko presidentetzarako aurkeztea zen haren asmoa. Sare sozialen bidez egin zuen iragarpena Frantziako presidente ohiak. Alain Juppe UMPko kideak adierazi zuenez, Sarkozyren itzulerak "eztabaida aberasten" lagunduko zuen alderdiaren barruan.
Irailaren 21an zabaldu zenez, Sarkozyk izena eta antolaketa aldatu nahi zituen bere alderdian. Hala UMP alderdiari segida emateari uko egin zion. 2002an sortu zen eta alderdikideen artean zatiketa handia zegoen.
Irailaren 22an, Fronte Nazionalaren boto-emaileak "banan-banan" berreskuratzea zuela helburu Sarkozyk zabaldu zen.
Irailaren 24an, eten egin zuten Sarkozy nahasita zegoen ustelkeria auzi baten ikerketa. Frantziako presidente ohiak inputatuta jarraituko zuen, auzia baliogabetu edo ez erabaki arte. UMPn hautagaitza aurkeztu berritan iritsi zen etena.
Irailaren 28an, senatuko ordezkarien erdiak berritzeko bozak egin zituzten Frantzian, eta PS Alderdi Sozialistak beste kolpe bat jaso zuen. Senatuan gehiengoa galduta, gobernabidea zaildu zitzaion Hollanderi. Jokoan ziren 178 senatarietatik 116 eskuratu dituzte UMPk eta UDIk; PSk, berriz, 59. PSF gainbehera betean sartu zen. UMPk gehiengoa berreskuratu zuen Frantziako Senatuan, eta Hollande eta Vallsen erreformak zailduko zituen. FN ganberan sartu zen, lehen aldiz.
Irailaren 29an, Bygmalion auziaren ikerketarekin lotuta, Bastien Millot Komunikazio Kabineteko buru ohia eta beste hiru lagun atxilotu zituzten. Finantza arloko hiru epaile eta Polizia Judiziala ari ziren ikertzen Nicolas Sarkozyk 2012ko presidentetza hauteskundeetan izan omen zituen gehiegizko gastuak estaltzeko faktura faltsuen auzia.
Irailaren 30ean hasi zen eskuinaren Eliseorako lehia hauteskundeengatik. Itxi zen UMP alderdiko presidentea izateko hautagaitza aurkezteko epea eta Sarkozy zen azaroaren 29an egitekoak ziren bozkaketa irabazteko faboritoa.
Urria
Urriaren 1ean, gastua 21.000 milioi eurotan murriztuko zuela Frantziak 2015ean zabaldu zen. Hala ere, Bruselarekin adostutako defizit helburuak beteko ez zituztela jakinarazi zuen Frantziako Gobernuak. Kontu publikoek ez zuten 2019ra arte oreka berreskuratuko. Egun berean, Frantzian Bygmalion auzia zela-eta atxilotutako hiru lagun inputatu zituzten.
Urriaren 2an, bost pertsona hil ziren eta beste bi zauritu, Frantzia ipar-ekialdean, Doubs departamenduan, izan zen helikoptero-istripuan. Etxe partikular bateko lorategira erori zen helikopteroa. Lausanatik Montbeliarderako bidea egiten ari ziren. Egun berean, UMPko bi zuzendari ohi atxilotu zituzten Sarkozyren kanpainako auziarekin lotuta.
Urriaren 8an, bigarren haurretik aurrera familiek jasotzen zuten laguntza heren bat gutxitzen zuen Gizarte Segurantzaren 2015eko aurrekontua onartu zuen Frantziako Gobernuak. Diputatu sozialista gehienek, hala ere, ez zuten murrizketa hori onartu eta errenta maila batetik gora zutenek halakorik ez jasotzea eta, horren ordez, saria gutxiago jaistea proposatu zuten.
Urriaren 27an jakin zenez, urriaren 25ean Okzitaniako Sivenseko urtegiko (Tarn departamenduan) lanen aurka eginiko protestetan hildako gaztea «leherketa baten» ondorioz hil zen, autopsiaren arabera. Hala ere, ikerketak ez zuen zehazterik izan leherketaren jatorria. Protestetan 2.000 lagunek parte hartu zuten. Lekukoen arabera, Poliziarekin izandako liskarretan hil zen Remi Fraisse 21 urteko gaztea.
Micha Hancock
Micha Danielle Hancock, (McAlester (Oklahoma), AEB, 1992ko azaroaren 10a), boleibolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
2014 Frantzian
Urria
Urriaren 29an, Frantziako Gobernuak bertan behera utzi zuen Okzitaniako Sivens herrian urtegi bat eraikitzeko asmoa. Proiektua eten eta «adostasuneko prozesu bat» hasiko zuela jakinarazi zuen Segolene Royalek, Ekologia ministroak. Arrazoia, ordea, ingurumenekoa zen, izan ere, Royalek irmo babestu zuen Poliziaren eta Barne Ministerioaren jokabidea.
Urriaren 31ean, Frantziako irrati kate nazionalak Parisen zuen egoitzan, frantsesez Maison de la Radio izenaz ezagutzen zen horretan, sutea piztu zen eguerdian. Ondorioz, eraikina jendez hustu behar izan zuten eta irratiaren emisioak eten zituzten.
Micha Hancock
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Foluke Gunderson, Michelle Bartsch-Hackley, Andrea Drews, Micha Hancock, Kimberly Hill, Jordan Larson, Chiaka Ogbogu, Jordyn Poulter, Kelsey Robinson, Jordan Thompson, Haleigh Washington eta Justine Wong-Orantes-ek.
2014 Frantzian
Azaroa
Azaroaren 1ean, istilu larriak izan ziren Nantesen (Bretainian) eta Okzitaniako Tolosan manifestarien eta Frantziako Poliziaren artean. Urriaren 26an, Okzitanian, Poliziak Remi Fraisse hil zuen, eta hura oroitzeko manifestazioetan piztu ziren liskarrak. Nantesen bi polizia eta hiru manifestari zauritu zituzten, eta beste hamasei lagun atxilotu. Tolosan manifestariek kaleak itxi zituzten, eta Polizia negarra eragiteko gasarekin oldartu zitzaien.
Azaroaren 3an, Odoxa etxeak egindako inkesta baten arabera, Frantziako herritarren %71k nahi zuten Manuel Valls lehen ministroak presidentetza hartzea legealdia amaitu arte.
Azaroaren 6an jakin zenez, Hollande ez zen berrautaketara aurkeztuko langabeziak behera egin ezean. “Hanka-sartzeak” izan zituela onartu zuen Frantziako presidenteak, bereziki 2013an langabeziak behera egin behar zuela aurreratu zuenean. “Ez dugu hazkunde nahikorik”, onartu zuen. Bestalde, Nicolas Sarkozy presidente ohiaren itzulerak ez zuen hark esperotako harrera izan. Inkesten arabera, Alain Juppe alderdikideak babes handiagoa izango zukeen. 2015ean egingo zituzten primarioak 2017ko bozetarako presidentegaia aukeratzeko. BVAko inkestaren arabera, %56k babestuko zuketen Juppe, eta, %26k Sarkozy.
Azaroaren 12an jakin zenez, Frantzian Palestina onartzeko bozketa azaroaren 28an izango zen.
Azaroaren 15ean, 5 pertsona hil ziren, bi ume zeuden tartean, Frantzian izandako uholdeetan.
Azaroaren 19an, Frantzia hamahiru eskualdetan banatzea onartu zuen Frantziako Asanbleak. Azaroaren 25ean, bozkatuko zuten lege proposamen osoaz, baina egun horretan onartu zuten lurralde erreformaren lehen artikulua. Ipar Euskal Herria Akitania, Limousin eta Poitou-Charentesek osatutako eskualdearen barnean egongo zen.
Azaroaren 24an, hamahiru eskualdek osatutako Frantziako mapa onartu zen. Eskualdeak 22 izatetik 13ra pasako ziren. 277 diputatu alde azaldu ziren; 253 diputatu aurka; 33 abstenitu egin ziren.
Azaroaren 25ean, 'Tapie auzia' eta berarekin batera Christine Lagarde, epaiaren zain geratu ziren.
Azaroaren 28an, UMPn primarioetako borroka hasi zen. Sarkozyk egindako batzar batean, bere aldekoek Jupperi txistu egin zioten. Honek UMP bi zatitzan banatzen ari zela adierazten zuen. Homosexualen ezkontzaren legearen inguruko eztabaidak eta primario zabalduak egotea kanpaina baldintzatu zuten.
Azaroaren 29an, UMPko buru aukeratu zuten Nicolas Sarkozy, bozen %64,5 jasota. Alderdiarekin 2017ri begira zer egingo zuen zen zalantza.
Abendua
Abenduaren 9an, eskualdeen mapa aldatua bozkatua eta onartua izan zen.
Abenduaren 10ean, Frantziako ekonomia indartzeko beta liberalizatzeko neurri sorta onartu zuten, tartean, dendak urtean hamabi igandetan irekitzea. Ministroen Kontseiluan onartu ostean, urtarrilaren 22tik aurrera eztabaidatuko zuten parlamentuan. Zenbait lanbide liberalizatzea eta autobus garraioari trabak kentzea ere proposatzen zuen gobernuak. Bruselari egindako keinua zen 'Macron legea'. Baina lege honek ez zuen ziurtatua PSFko kritikoen babesa eta igandeko lana zabaltzearen aurka zeuden ezkerrekoak. Gainera, notarioek eta abokatuek protesta egin zuten sektorearen liberalizazioa salatzeko. Lapurdiko dendari batzuk alde agertu arren, langileen eskubideaz kezkatuta zegoen LAB sindikatua.
Abenduaren 12an, hilurrenekoen sedazioak arautzeko legea egiten ari zirela esan zuen Hollandek. Urtarrilean hasiko zuten gaiari buruzko eztabaida. Eutanasia eta suizidio lagundua proposamenetik at geratu ziren.
Abenduaren 18an, edertasunerako produktuak saltzen dituzten hainbat enpresei 605,9 milioi euroko isuna jarri zien Frantziak, prezioak adosteagatik.
Abenduaren 21ean, poliziak tiroz hil zuen gizon bat Frantzian, poliziei eraso egin eta gero. Labanaekin eta ‘Ala handia da’ oihu eginez sartu zen polizia-etxera.
Abenduaren 23an, mediku jeneralistek greba egin zuten Frantziako osasuneko lege proiektuaren aurka. Zuzeneko ordainketarik gabeko sistema orokortzearen aurka zeuden. Bestalde, larrialdietakoek ordutegiak murrizteko akordioa egin zuten.
Abenduaren 29an jakin zenez, Frantziak abiadura muga jaitsi egingo zuen istripu askoko lekuetan. Trafiko-istripuetako hildakoen kopurua gutxitu nahi zuten, urtean 2.000tik beherakoa izateko. 2013an, 3.268 izan ziren hildakoak. Egun berean jakin zenez, mila frantziarrek harremanen bat zuten Siria eta Irakeko jihadistekin, hau da, Estatu Islamikoarekin edo Siriako Gerra Zibilan izan zuten parte hartzeagatik. Batzuek talde jihadistekin egin zuten borroka, eta beste batzuk talde horietan zeuden. Azkenik, beste batzuek taldeetan sartzeko asmoa zuten.
Abenduaren 30ean jakin zenez, bost pertsona hil ziren Frantzian asteburuko hotz-boladaren ondorioz. Etxerik gabekoak ziren, hiru hipotermiak jota hil ziren eta beste bi berotzeko piztu zuten suaren ondorioz.
Abenduaren 31ean, François Hollandek 2014 errepasatu zuen, telebistaz eman zuen hitzaldian.
Eumegistus illustris
Eumegistus illustris Eumegistus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bramidae familian.
Paulin (Dordoina)
Paulin Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Paulin udalerrian erroldatutako biztanleak 274 ziren. Familiak 98 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 147 etxebizitza zeuden, 107 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 144 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 107 etxebizitza nagusietatik 97 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 30 etxek lau zituzten eta 61 etxek bost zituzten. 84 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 50 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Odontophrynus cultripes
Odontophrynus cultripes Odontophrynus generoko animalia da. Anfibioen barruko Odontophrynidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Paulin (Dordoina)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Paulin udalerrian 106 unitate fiskal zeuden, 267 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.866 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Paulin udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 748 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Mummy (1959ko filma)
The Mummy (euskaraz Momia), 1959ko Terence Fisher britainiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Peter Cushing, Christopher Lee eta Yvonne Furneaux aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1895, Egipto, John Banning (Peter Cushing), haren aita Stephen (Felix Aylmer) eta osaba Joseph Whemple (Raymond Huntley) arkeologo hirukotea Ananka (Yvonne Furneaux) erreginaren hilobia ikertzeko asmoz espedizio bati ekin diote. Aitak erreginaren zaindaria zen Kharis (Christopher Lee) berpiztuko duen konjurua ahots ozenez irakurtzeko hutsegitea burutuko du. Une horretatik aurrera, Kharisen momiak Anankaren atsedena apurtu dutenak hiltzea beste helbururik ez du izango.
Albano aintzira
Albano aintzira, (Albanus lacus edo Lago Albano) edo Castel Gandolfoko aintzira (Lago di Castel Gandolfo) sumendi jatorria duen aintzira txikia da, Erromatik 20 kilometrotara, Castel Gandolfo udalerrian dagoena.
3,5 km-ko luzera eta 2,5 km-ko zabalera, 10 km-ko ertza eta, gehienez, 170 metroko sakonera ditu. Itxura obalatua du.
Albano mendietako maar bat da. Ertzeetan zenbait monumentu ditu: Castel Gandolfo, Aita Santuaren udako egoitza, eta lur azpiko ubide bat. Alba Longa latinoen hiria bere ertzetan ere bazegoen. Erromako Olinpiar Jokoen egoitzetako bat izan zen.
Kimberly Hill
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Foluke Gunderson, Michelle Bartsch-Hackley, Andrea Drews, Micha Hancock, Kimberly Hill, Jordan Larson, Chiaka Ogbogu, Jordyn Poulter, Kelsey Robinson, Jordan Thompson, Haleigh Washington eta Justine Wong-Orantes-ek.
Bismarcken omenezko monumentua Berlinen
Bismarcken omenezko Monumentu Nazionala, Berlingo Tiergartenen dagoena, Otto von Bismarcki eskainitako estatua handi bat da, Prusiako erresumako lehen ministroa eta II. Alemaniako Inperioko lehen kantzilerra. Brontzez eta granito gorriz egin zuen Reinhold Begasek 1901ean. Hau izan zen, eskultore bikainaren azken lan handia. Monumentuak, 20 metroko zabalera, 15 metroko altuera eta 12 metroko sakonera ditu.
Idulkia, granito gorriz egina dago, eta bere gainean altxatzen da estatua, 6,6 metroko altuera duena. Ezkerreko eskuan, Bismarckek sable bat darama eta, eskuinekoan, Alemaniako Inperioa sortutzat ematen duen dokumentua du.
Monumentu handiak, Bismarck erakusten du bere kantziler postuko jantzi zeremonialarekin, honako hauen estatuen gainean:
Monumentu hau eta Garaipenaren Zutabea, hasiera batean, Reichstagaren aurrean aurkitzen ziren, baina Tiergartenera eraman ziren 1938an Adolf Hitlerren aginduz, Berlin, Welthaupstadt Germania bezala berrantolatzeko bere egitasmoaren zati bezala. Leku aldaketak, ziuraski, monumentua, erabateko suntsipenetik salbatu zuen Bigarren Mundu Gerran, Reichstagaren aurreko lorategia, Berlingo guduan erabat suntsitua izan baitzen 1945ean.
Myotis aelleni
Myotis aelleni Myotis generoko animalia da. Chiropteraren barruko Myotinae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Granadako metroa
Granadako metroa (gaztelaniaz: Metro de Granada) Espainiako Granada hirian eta bere ingurunetan dagoen tranbia —"metro arin" gisa definitzen da— sarea. Sareak linea bakarra du, Avanza Metro de Granada enpresak operatua, 26 geltokiz osatua.
Sarea 2017ko irailaren 21an inauguratu zen linea bakarrekin, Albolote eta Armilla geltokien artean.
Beste line bat eraikitzea aurreikusten dira.
Historia
Gaur egungo metroa sortu zuen ideia 1998ko azaroaren 18an sortu zen lehen aldiz, Granadako Udalak eta Andaluziako Juntak Nantesko tranbian oinarritutako proiektu bat aurkeztu zutenean, azkenean egin zenaren oso antzeko trazatua zuen linea bat planteatuz, baina garai hartan Osasun Zientzien Parke Teknologikoa izango zena amaitzen zena. 2004an informazio-azterlan bat egin zen, eta, bertan, linea horrek egin beharreko trazadurari buruzko lau proposamen egin ziren.
Urtebete geroago, 2005eko urtarrilean, hiria Erronda Bidean zehar zeharkatuko zuen linea handi baten trazadura behin betiko definitu zen. Autobus geltokia, tren geltokia, Granadako Unibertsitatea, bertako ospitale nagusiak eta Nuevo Los Carmenes kirol estadioa barne hartzeko diseinatu zen. Albolote, Maracena eta Armilla udalerrietara iristea ere aurreikusten zen.
Proiektua Andaluziako hiri-trenbidearen hedapenaren testuinguruan gauzatu da. Granadako metroarekin batera antzeko sistemak garatu ziren beste probintzia batzuetan: Sevillako metroa, Malagako metroa, Cadizko tranbia eta Jaengo tranbia. Lehenengo zatiaren lizitazioa 2006ko udaberrian egin zen, Andaluziako Juntaren eta Granadako Udalaren arteko akordio baten ondorioz. Garai hartan, 25,5 milioi euroko inbertsio-aurreikuspena zegoen trazaduraren 16 kilometroetarako. Obrak urtebete geroago hasi ziren, 2007ko abuztuaren 20an. Garai hartan 2010ean amaitzea aurreikusita zegoen.
2011n zehar, finantzaketa-arazo ugari eta eraikuntza-enpresekin metatutako ez-ordaintzeak agertu ziren, eta, ondorioz, obrak gelditu egin ziren urtearen zatirik handienean. Egoera ez zen 2012ko otsailera arte desblokeatu, orduan Andaluziako Juntak 130 milioi euroko kreditu-lerro bat izenpetu baitzuen Europako Inbertsio Bankuarekin, obrei ahalik eta azkarren ekin ahal izateko. Zerbitzua noiz irekiko zen 2013ko erdialderako aurreikusten zen orduan.
Urte horretan bertan, Alcázar Genil geltokia eraikitzeko lanetan egindako indusketetan, XIII. mendeko almohade hondoratze baten aztarna arkeologikoak aurkitu ziren, eta, ondorioz, geltokiaren proiektua birplanteatu behar izan zen, aztarna horiek arkitekturan integratzeko. Aldi berean, IV. mendeko ontziak eta erromatarren aztarnak aurkitu ziren Fuentenuevako unibertsitate-campusaren inguruan. Gorabehera horiek obrak amaitzeko epeetan atzerapen berriak ekarri zituzten. Nahiz eta Batzarrak ordurako trenak Albolote eta Maracena artean probak egiten hasiko zirela aurreikusi, trazaduraren zati handi batean plataforma eraikitzeko enbrioi-egoera zela eta, promes egitea ezinezkoa izan zen.
2014ko udaberrirako, trenbideak erabat eraikita zeuden, 300 metroko tarte bat izan ezik; tarte horretan, linea Granadako tren geltokitik igarotzen zen. Adifen jabetzako geltokiko lurrak zirenez, Espainiako Gobernuko erakundearen baimena behar zen Granadako etmroko makineriak obrak egiten hasi ahal izateko. Baimen hori hilabetetan luzatu zen, eta horrek salaketa gurutzatuak eragin zituen gobernu andaluziarraren eta zentralaren artean, atzerapenen erantzukizuna zela eta. Garai hartan, Juntak metroa hurrengo urtean inauguratzeko asmoa zuela iragarri zuen, nahiz eta lanak amaitzea ezinezkoa izan. Bere planen arabera, 2015eko lehen seihilekorako linea partzialki martxan jartzen hasiko litzateke, Albolotetik Caletarainoko zatia bakarrik zeharkatuz; izan ere, geltoki horretatik harago trenbide-geltokia zegoen, eta trenbidea ezin zen bertan egin.
Tren-geltokiko obrak ez ziren 2015eko abuztura arte desblokeatu. Adifek, azkenean, beharrezko baimenak eman zizkion Granadako metroari, obrak bere lurretan egin ahal izan zitzan. Albiste horren berri izan ondoren, Andaluziako Juntako buruzagiek baztertu egin zuten metroa partzialki zerbitzuan jartzeko aukera, eta ibilbide osoa egin ahal zenerako gorde zuten irekiera.
Desblokeatu ondoren, Estación Ferrocarril geltokia eraikitzeko obrei ekin zitzaien berriro, eta urtebete geroago amaitu ziren. 2016ko ekainaren 8an, bidearen azken soldadura egin zen, eskualdeko gobernuko eta udaleko hainbat politikarik parte hartu zuten zeremonia batean. Horrela, hamar urte baino gehiagoren ondoren, Granadako metroaren lehengo linea osatzen duten 16 kilometroak behin betiko lotuta geratzen ziren. Orduan, Andaluziako Juntak 2016ko abendua ezarri zuen inaugurazio-data gisa.
Obrak amaitu ondoren, eta jarduketa txiki batzuk amaitu ez zirenez, 2016ko udan Granadako metroaren gainazaleko lehen probak hasi ziren. Urtean zehar, ate irekiei buruzko zenbait informazio-jardunaldi antolatu ziren, tren-unitateen barrualdea eta geltokien barrualdea erakutsiz. 2016ko azaroaren 9an, Andaluziako Juntak beste atzerapen bat iragarri zuen inaugurazio-datan, eta 2017ko martxorako ezarri zuen oraingoan. Andaluziako Gobernuko Sustapen sailburuak justifikatu egin zuen, Adifek hiriko trenbide-geltokian egiten zituen obren ondorioz gainazaleko probak garaiz egin ezin zituelako. Tren-administratzaileak komunikatu bat igorri zuen egun berean, obra horiek metroaren funtzionamenduari inola ere eragiten ez ziotenik ukatuz.
Metroak bidaiaririk gabeko merkataritza-zerbitzuaren simulazio-probekin jarraitu zuen. Garai hartan, gobernuak 2017ko maiatzaren 31 zehaztu zuen irekiera-data gisa. Hala ere, beste ez-betetze bat gertatu zen: maiatzaren 26an, Sustapen sailburuak uztailaren erdialderako atzeratu zuen irekiera, trenbidea probetan zehar okupatzen ari zelako eta abiadura komertzial onargarria lortzea eragozten zuelako. Hala eta guztiz ere, epe berria ere ez zen bete, eta beste behin justifikatu ziren probetan zehar izandako zailtasunak eta gorabeherak.
Ustiapena
Sarea Avanza Metro de Granada enpresak usiatzen du Andaluziako Juntak kudeatutako azpiegitura eta geltokietan.
Flota
Granadako metroa tren arineko sistema bat da, eta CAFek fabrikatutako Urbos 3 modeloko 15 unitatek eskaintzen diote zerbitzua. Unitate horiek bost modulu dituzte, 32 metroko luzerarekin eta 221 bidaiarirentzako edukierarekin. Trenbideen barrualdea beheko solairukoa da, eta ezinduentzako, umetxoentzako eta bizikletentzako sarrerak ditu. Kabinek sistema bat muntatzen dute ontzian orratzen posizioa aldatzeko eta gidatzeko kabinatik ibilbideak sortu ahal izateko. Gainera, galga dinamikoa dute, sarera energia berreskuratzeko.
Culzean gaztelua
Culzean gaztelua (Culzean Castle) Eskoziako Maybole herritik hurbil dagoen gaztelu bat da. A mailako eraikina izendaturik dago.
Hirado
Hirado (平戸市) Japoniako Nagasaki prefeturako hiria da; hiri zaharra Hirado uhartean dago, eta gune moderno batzuk Kyushun. 2010ean 35.271 biztanle zituen.
Klima
Hiradok klima azpitropikal hezea du, Cfa Köppen klima sailkapenaren arabera; neguak hotzak eta udak beroak dira. Prezipitazio nabarmenak daude urte osoan, baina handiagoak udan.
Culzean gaztelua
Historia
David Kennedy Cassiliseko kondeak aginduta Robert Adam arkitekto eskoziarrak eraiki zuen gaztelua 1777 eta 1792 artean. 1794an Yeomanry zaldun erregimentua sortu zuen kondeak eta bertan izan zuen egoitza.
1945ean Kennedy familiak National Trust for Scotland erakundeari eman zion baina goiko solairuko gela Dwight David Eisenhower general amerikarrarentzat zela erabakiz, Bigarren Mundu Gerran Aliatuen indarren alde egindako lana eskertzeko. 1946an gaztelua izan zen Eisenhower eta ordutik aurrera beste hiru bisita ere egin zituen.
2011ean altzariak berritu ondoren ateak berriz ireki zituenetik turismoaren jomuga bihurtu da. 2013an esate baterako 220.000 bisitarei izan zituen.
987 Wallia
987 Wallia asteroide gerrikoan aurkitutako 987. asteroidearen izena da. 1922ko urriak 23an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1922 MR zen.
Sayatón
Sayatón Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 115 biztanle zituen.
Tennessee
Tennessee (ingelesez ahoskatua; txerokieraz: ᏔᎾᏏ) Ameriketako Estatu Batuetako estatu bat da, Estatu Batuetako erdiekialdean kokatua. Estatuko hiriburua Nashville da eta hiri nagusia Memphis. Guztira 5.5 milioi biztanle inguru ditu.
Geografia
Iparraldean, Kentucky eta Virginia; ekialdean, Ipar Carolina; hegoaldean, Georgia, Alabama eta Mississippi; mendebalean, Mississippi ibaiak banatzen du Arkansas eta Missouritik mugak ditu. Klima kontinentala du.
Ekonomia
Ekialdean baso ustiakuntza eta abere hazkuntza (behi azienda), eta mendebalean nekazaritza (artoa, tabakoa eta kotoia) eta abere hazkuntza (behi, ardi eta zaldi azienda); industria 1950. urtean hasi zen garatzen eta mea baliabideetan (ikatza, burdina, zinka, kobrea, fosfatoak); elektrizitate ekoizpenean (zentral hidroelektrikoak, zentral nuklearrak), eta metalurgia, kimika industria, ehungintza, papergintzan oinarritzen da.
Historia
1541. urtean Hernando de Soto espainiarrak esploratu zuen lehenengoz. 1763. urtean Britainia Handiaren mendean geratu zen, eta 1770-1780 bitartean sortu ziren lehenengo herriak. 1796. urtean Estatu Batuetako hamaseigarren estatu bihurtu zen. 1861. urtean, Banakuntzarako gerran, banatu zen, eta 1866. urtean Estatu Batuen barnean onartu zuten berriro. Ku Klux Klanen sorlekua izan zen (1865).
Long Barn (Kalifornia)
Long Barn Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tuolumne konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Autol
Autol Errioxako udalerria da, 2005ean 4.031 biztanle zituena.
Ardogintza
Herria Errioxako ardoaren ekoizle nagusietakoa da "Errioxa Baxua" azpieskuldean.
Saúca
Saúca Guadalajarako udalerria da, Sierra norte de Guadalajara eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 54 biztanle zituen.
Gizarte-darwinismo
Gizarte-darwinismoa edo darwinismo soziala bezala ezagutzen duguna, Charles Darwin en hautespen naturalaren teoriak giza komunitateetan aplikazio sozialak dituela defendatzen duen ideologia bat da. Bizirauteko gai denaren ideian hautespen naturalaren kontzeptu darwiniarra giza gizartea maneiatzeko erabil daitekeenaren ustean oinarritua dago baliabide naturalek edo hainbat postu sozialek (etnikoa, nazionala, klasekoa, etab.) duten konpetentzia azpimarratuz.
Stephen Jay Gould paleontologoak gogor salatu zituen darwinismo sozialaren oinarriak. Besteak beste, ideologia honek "Faltsukeria zientifikoan" eta gizaki batzuen ustezko sortzetiko gutxiagokotasunean oinarriturik, milioika gizakiren heriotza eta bidegabekeria soziala betikotu zituelako.
"Darwinista sozialek" Darwinen oinarri biologikoak gizarteari aplikatzen dizkioten aktoretzat hartu ohi dute beren burua.
Terminoaren jatorria eta bilakaera
Nahiz eta proiektuaren jatorria formalki Herbert Spencerren obran planteatu, terminoa Joseph Fisherrek erabili zuen lehen aldiz 1877an.
Herbert Spencerrek dio, "Darwinismo sozialaren" oinarrizko ideia (eboluzio biologikoaren teoriak aplikazio sozialak dituena), jatorrian ez zuela Charles Darwinek asmatu, baizik eta Spencer beraren obran sortu zela. Spencerrek Malthus en eragina nabarmentzen du, baina baita lamarckismotik datozen ikuspegiak ere. Adibidez, bere Biologia Printzipioetan, Spencerrek iradokitzen du:
Gainera, Spencerrek giza askatasun eta eskubide indibidualei buruzko bere proposamenak- 1851 an idatzitako La estática social lanean aurreratuak - Lamarcken teoria ebolutiboan oinarritzen zituen.
Charles Darwinen aldekoek argudiatzen dutenez, berak ere zalantzazkoa iritzi zion proposamenari, eta hautespen naturalaren mekanismoa gizarteari aplikatzearen aurka agertu zen. Biziraupenaren eta hautespen naturalaren aldeko borrokaren kontzeptuek ezin dute Gizarte-politika gidatu eta hala aipatzen du Darwinek 5. kapituluan: "Hautespen naturala nazio zibilizatuetan ekinean", non "Gizarte zibilizatuetako kide ahulek beren espeziea hedatzen dutela" adierazi zuen, eta horrekin giza espeziea "endekatu" egiten dela:
Darwinek bi arraza bereizi zituen: 1) "arraza zibilizatuak" eta 2) "arraza basatiak". Bereizketa hau garbi ikus daiteke batetik adimen-ahalmenen eta garunaren tamainaren arteko ustezko harremanaz hitz egiten duenean, eta bestetik sailkapen kraneometrikoko aipamen bat onartzen duenean, non europarrak "gaitasun intelektual handienarekin" deskribatzen dituen, eta asiarrak eta Australiako aborigenak, berriz, "gaitasun txikienarekin":
Darwinek Gizakiaren jatorria (1871) izeneko bere lanaren 5. kapituluan ("natural Selection as affecting Civilised Nations"), bere uste eta pentsaerei buruz hitz egiten du, eta honela adierazten da: Hautespen naturalak "Nazio zibilizatuak" deitzen zion horri eragiten ziola eta, aldi berean, "behe mailako arraza" eta "goi mailako arraza" kontzeptuak artikulatzen zituela. Hala, "goi mailako" gizonen kopurua handitzeko dauden "oztopoak" ezagutarazten ditu:
Darwinek adierazi zuen "behe-arrazen" hedapenak "giza espeziean kalte larria" eragingo lukeela :
Era berean, etorkizunean gizakiaren "arraza basatiak" suntsitzeak gizadian "Estatu zibilizatuagoa" sortuko lukeela idatzi zuen.
Darwinen ustez, emakumeek eta "arraza basatiek" gizon zuri europarrek baino gaitasun txikiagoa zuten garunean, burmuinaren tamainaren eta adimenaren artean erlazio zorrotza zegoela sinetsita baitzegoen, garai hartan funtsa garezurraren tamainan aurkitzen zelarik.
Hainbat egileren ustez, aipatutako ideiak darwinismo sozialaren egiazkotasun teorikoa argudiatzeko erabili ziren, eta, ondoren, inplikazio politikoa argudiatzeko. Izan ere, Darwinen semeetako batzuk mugimendu eugenesikoaren lider bezala nabarmendu ziren, eta bere lehengusua, Francis Galton, darwinismo sozialaren hedatzaile nagusietako bat izan zen.
Beste batzuek diote Adolf Hitler rek eta Benito Mussolini k eragin handia jasan zutela darwinismo sozialaren teoriak izandako inplikazio teoriko eta metodologikoengandik, eta sarritan lotzen dituzte teoria ebolutiboa eta darwinismo sozialaren ideologia ondoren etorri zen arrazakeriarekin.
Orokorrean, autore ugarik kritikatu dute Darwinen teoria, besteak beste arrazakeria zantzuak izateagatik. Esaterako, Joxe Azurmendik. Honako hau dio Azurmendik arrazakeriaren eta inperialismoaren justifikazioaz eta teaoria sozial-darwinistaren loturaz:
Azurmendik Gizabere Kooperatiboaz (2016) liburuan honako hau iradokitzen digu: Hautespen naturala, egokitasunaren biziraupena eta existentziaren aldeko borroka (edo bizi borroka) metafora baliokideak direla, hots, ez dagoela ia desberdintasunik hiru terminoen artean.
Hala ere, darwinismo sozialak ez du beti posizio politiko espezifiko bat inplikatzen, izan ere, darwinista sozial batzuek konpetentzian oinarritutako aurrerapen sozialaren teoriak proposatzen dituzte, eta beste batzuentzat garrantzitsuena elkartasuna da. Azurmendik uste du gizadiaren garapenean eta gizarteen progresuan bizi-borroka faktore ukaezina izan dela baina badagoela beste faktore garrantzitsu bat uka ezin daitekeena; kooperazioa. (Azurmendi 2016) Kontzeptuak esanahi politiko eta polemikoa hartu zuen Oscar Schmidten ponentziarekin (hau ere 1877an) Estrasburgoko Unibertsitateko konferentzia zientifiko eta mediko batean. Ponentzia 1879 an argitaratu zen Popular Science aldizkarian eta Schmidtek zera proposatzen zuen :
Émile Gautier anarkista frantziarrak bi elementuak (terminoa eta kontzeptua) elkartzen ditu hitzaldi batzuetan, eta Darwinen teoriaren aplikazio soziala, kontserbadoretzat jotzen duena, irmo salatu zuen, gizarte eboluzioaren mekanismo nagusia lankidetza dela proposatuz. Hitzaldi horien arrakasta eta interesa zirela eta, 1880 an Le Darwinisme soziala argitaratu zuen. "Étude de philosophie sociale". "Gizarte-darwinismo" kontzeptua Italiara zabaldu zen lehenik, eta beste herrialde batzuetara gero.
Izan ere, Hannah Arendten lanaren eragina izan zen hori, proiektuarekin lotutako ideien garapena jarrera "zientifizista" batetik, politikoki neutrala, nazien arrazakeria eta antisemitismo seudozifikoagatik.
Horrez gain, Answers in Genesis bezalako erakundeek eta Ameriketako Estatu Batuetan gaur egun egiten ari den eztabaida kreazionistaren testuinguruan— «darwinismoak» —ideologia arduratsu bakarrak ez izan arren— nazismoa ren politiketara eraman zuela —darwinismo sozialaren bidez— «The Ashitnazcent of Racism» delakoaren teoria indartsu hura agertu eta bederatzi hilabetera». Izan ere, Hitler sutsu azaldu zen darwinismo sozialaren eta eugenesiaren alde.
Hala ere, Robert Richards ek Hitler Darwinista ez zela planteatu zuen eta Weikart kritikatu zuen eboluzioaren teoriari eraso egiten saiatzeagatik.
Richardsek baieztatu zuen Hitlerrek ez duela Darwin irakurri eta nazismoan eragina izan zuten pertsona batzuk, Houston Stewart Chamberlain kasu, eboluzioaren aurka zeudela.
Joxe Azurmendik ere ildo beretik, nahiz eta ez dion Darwini berari bere erantzunkizuna kentzen, Darwinen inguruari egozten dio ardura Sozial-Darwinismoaren bilakaera historikoaren ardura:
Joxe Azurmendik ondorengoa ere aipatzen du, Darwinek erabiltzen zuen terminologia arrazista azpimarratuz:
Darwinismo sozialaren elementu teorikoak
Joxe Azurmendik hautespen naturalaren teoria Darwinista garaiko testuinguru intelektualarekin lotzen du:
Spencerren posizioa
Jarraian Joxe Azurmendik Herbert Spencerrek esandakoa azaltzen du: Gizasemea organismo den heinean, nazioa, gizartea eta Estatua ere organismo bezala pentsatu behar direla:
Spencerrentzat gizaseme bat organismo bat da; halaber gizartea, nazioa, eta Estatua organismoak dira eta organismoak bezala behar dira pentsatu. Organismo batek bizialdiak, faseak edo etapak ibiltzen dituen era berean, nazioen eta kulturen bilakaera aro organiko berorietxetatik pasatzen da: haurtasunean ahul, gaztaroan sendo eta sasoiko, zaharrean makal. Spencerrek zabaldu du nazio gazteen eta zaharren mintzamoldea. (Nazio gazteak germaniarrak lirateke, anglo-saxonak barne; nazio zaharrak, latindarrak, dekadenteak honezkero). Nola bizitza politikoan ere bizi-borrokak agintzen duen, etorkizuna nazio (arraza) gazteena izanen da. Ikusmolde etapista hori gerraren gorazarreak, nazio integratu eta organizatuagoek kaskailagoak azpiratzeko tresna bezala, borobiltzen du: progresoaren historia gerraren historia da funtsean. (Joxe Azurmendi 2016)
Galtonen posizioa
Ondorengoak jarraitzen du:
Darwinek berak Galtonen hainbat ideia sartu zituen Gizakiaren jatorria lanean.
Darwinismo sozialaren gaia
Biologiaren legeak gizarte-fenomenoen azalpenari aplikatzeko ahalegina gizarte-zientzietan dagoen kultura versus izaera eztabaida handiaren testuinguruan gertatzen da (ikus berezkoa edo bereganatua). Bereziki, positibismoaren ondoriozko mekanizismo deterministari XIX. mendearen amaieran emandako erreakzioaren testuinguruan.