cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ikuspegi komunikatibo
Hizkuntzen didaktikan gehien zabaldu den terminologian , ikuspegia ( approach) esaten zaio metodo multzo bati, metodologia multzo bati, eta metodoa esaten zaio ( method) teknika didaktiko multzo bati. Teknika bat proposamen didaktiko zehatz baten multzoa da, ataza ( task) multzo bat, askotan ikas sekuentzietan antolaturik.
Historia
Hizkuntzen irakaskuntzako metodo multzo hau gorputza hartzen hasi zen XX. mendeko 70eko hamarkadan. Garai hartan, alde batetik, hizkuntzalaritzari buruz zeuden korronte nagusiei arreta egin nahi zitzaien hizkuntza irakaskuntzan, eta bestetik, psikolinguistika alorreko ikerketa berriei lekua egin nahi izan zitzaien hizkuntzen ikaskuntzan. Hasierako proposamen gehienak bigarren hizkuntzen didaktikakoak ziren, baina gero proposamen horiek lehen hizkuntzen didaktikara ere hedatu ziren. Komunikazio-ikuspegiko proposamenek, batez ere bigarren hizkuntzen murgiltze-ereduetan izan zituzten jarraitzaileak.
EAEko Heziberri 2020 planak ikuspuntu komunikatiboa aldarrikatzen zuen : "Hizkuntzen irakaskuntza ikuspuntu komunikatiboan oinarritu behar da, hau da, ikasgelak komunikazio‐gune pribilegiatu bihurtu behar dira, ikasleek modu eraginkorrean parte hartu ahal izan dezaten denetariko komunikazio‐jardueratan".
Komunikazio ikuspegia. Deskripzioa.
Metodo komunikatiboaren helburua ikaslearen komunikazio gaitasuna garatzea da.
Hizkuntza bat ikas daiteke erabiltzaile aktiboa izateko edo, besterik gabe, ulertzeko, hartzaile izateko. Hizkuntzalari konparatibista batek, esate baterako, hainbat hizkuntzen berri izaten du eta ez du zertan hizkuntza guztietan trebezia sortzaileak (mintzatzeko gaitasuna, idatziz sortzeko gaitasuna) izan. Ulertzea, ondo ulertzea, agian nahiko izan daiteke bere helburuetarako. Baina ez da gauza bera hizkuntza bat ulertzeko helburua izatea edo hizkuntza bat ondo jakiteko helburua izatea. Hizkuntza batean trebetasun guztiak ondo garatu nahi izaten dute bizirik dagoen hizkuntza bat ikasi nahi duten gehienek, trebetasun hartzaileak (ulermena) zein sortzaileak (mintzamena, idazmena) garatu nahi izaten dituzte. Trebetasun sortzaileak eta hartzaileak guztiak batera garatzea izaten da hizkuntzen irakaskuntza komunikatiboaren helburua. Horretarako ikasleari protagonismo osoa ematea izaten da gako nagusietako bat. Hizkuntza ikasleari ekintzak ahalik eta aktiboen egitea proposatzen zaio, ekintza sortzaileak gehienetan. Lankidetza kooperatiboari, lankidetzazko ikaskuntzari ere, leku egiten zaio. Berdinen arteko kooperazioa jorratzen da, ez bakarrik irakasle-ikasleen artekoa. Hizkuntza edukien bidez ikasten da, ikasleentzat erakargarri eta esanguratsu diren edukiei esker. Ikasleek rol aktiboa izan dezaten proiektuak edo atazak antolatzen dituzte pedagogoek, non ikasleek protagonismo osoa izango duten eta irakasleek, antolatzaile, laguntzaile, sustatzaile, ebaluatzaile Rol (antzerki-lan)rolak jokatuko dituzte, besteak beste.
Hatsarretan oinarritutako komunikazio-ikuspegia
Irakaskuntza-testuinguruetan bigarren hizkuntza eskuratzeari buruzko ikerketetan oinarrituta, Zoltán Dörnyeik (et al.) (2015) ikuspegi komunikatiboa birformulatzea proposatzen du, zenbait printzipioren postulaziotik abiatuta:
Oinarri teorikoak
Hizkuntzak komunikatu ahal izateko ikasten badira, hizkuntzek komunikatzeko funtzioa dutela onartzen bada, ondo komunikatzea, esaldi gramatikalki zuzenak ekoiztea baino askoz harago doala defendatuko da. Ondo komunikatzeko zuzentasun gramatikala lortzeaz gain, egokitasun pragmatikoa eta soziolinguistikoa lortzen ikasi beharko. Ezin da, esate baterako, sermoi bat kaixo! alai batekin hasi. Behaviorismoak proposatzen zituen ariketa errepikakorrak, zuzentasun gramatikala, ahoskera zaindua eta ohitura onak lortzeko helburua zeukaten ariketa analitikoak, atzean uzteko beharra ikusten da. Komunikazioa egoera erreal eta esanguratsuenetan gertatzen bada, horrelako egoera interesgarriak, esanguratsuak, sortzea izango da ikuspegi didaktiko honen ahalegina; betiere egoera afektibo, emotibo egokiak sortzea. Komunikazio-ikuspegiari metodo komunikatiboa deitu bazaio ere, zenbait artikulutan azpimarratzen da ikuspegi hau ez dela hizkuntzen ikaskuntza eta irakaskuntza metodo bat, baizik eta komunikazio gaitasuna garatzeko orientabideen multzo bat. Ikasgelan gertatzen diren komunikazio egoeretan metodo bat eta bakarra erabiltzeko ezintasunari ezin ihes egin eta komunikazio egoera ahalik eta interesgarrienak sortzea da gomendioa. Hizkuntza, aldi berean, ikaskuntzaren bidea eta helburua da. Hizkuntza bat ikasi nahi denak hizkuntza hori erabiliz ikasi beharko du. Komunikazio-ikuspegia, komunikazio gaitasuna garatzeko helburu nagusia duen eta psikolinguistikaren ekarpen berri guztiak bere egin nahi dituen proposamenen segida bat da. Ikuspegi honen arabera, hizkuntza bat jakitea, besterik gabe, ez da nahikoa. Hizkuntza erabiltzeko gaitasuna garatu behar da eta gaitasunak erabilpenaren bidez erakusten dira; komunikazio-gaitasunaren kasuan, adierazpenen bidez. Joera metodologiko honen mamia, beraz, honelako aipuetan antzeman daiteke:
Trebetasunak
Goiko aipuan aipatzen diren trebetasunak bi multzotan bana daitezke. Alde batetik trebetasun hartzaileak eta bestetik trebetasun sortzaileak. Komunikazio gaitasun a garatzea trebetasun hauek garatzean datza.
Hizkuntza eraginkortasunez erabiltzen, egoera jakinetan erabiltzeko moduko estrategiak erabiltzen, ikasi behar dute komunikazio gaitasuna garatu nahi duten gizakiek.
Hizkuntzaren erabilpena. Hizkuntzari buruzko hausnarketa. Gramatika-zuzentasuna
Komunikazio-ikuspegiaren oinarrizko kontua da ondo bereiztea zer den kodea jakitea eta kodea erabiltzen jakitea. Kodea jakitea kontu bat da eta kodea erabiltzen trebea izatea beste kontu bat da. Ezagupenak, berez, ez dakar automatikoki erabiltzeko trebetasuna.
Ikuspegi komunikatiboaren xedea ez da hizkuntzak jakitea, hizkuntzak erabiltzea baizik. Hizkuntzak ikasteko erabili behar dira, erabiltzen ikasten da. Erabilpena, beraz helburua eta bidea da, baina erabilpen horri ikaste-etekina atera ahal izateko, hizkuntza-sistemari buruzko hausnarketak beharrezkoak dira. Hausnarketa horiek lagunduko diote hizkuntza ikasleari hizkuntza ikasten, aurrerantzean hizkuntza hori hobeto erabiltzen.
Baina zuzentasuna, askotan, hizkuntza eredu egokiei jarraiki ikasten da, hausnarketa metalinguistikoen laguntzaren behar handiegirik gabe. Ume txikiek, esaterako, ez dute hausnarketa metalinguistiko esplizitu askorik egiten. Bigarren hizkuntzatik igarotako pertsona heldu gehienek, ordea, horrelako hausnarketa esplizituak egiteko joera izaten dute, jasotako heziketaren ondorioz.
Hizkuntza irakasle profesionalek gramatika-zuzentasuna lantzeko ikuspegi sintetikotik edota ikuspegi analitikotik abia daitezke.
Ikuspegi sintetiko
Hizkuntzen irakaskuntzaren esparruan, ikuspegi sintetikotzat hartzen da hizkuntza = egitura bat dela dioen printzipiotik abiatzen den ikuspegi didaktikoa. Ikuspegi honetan hizkuntza egitura eta azpiegituratan bereiz egin daitezkeen oinarrizko osagaietan banatzen da. Gramatika segmentu txiki eta esplikagarrietan banatzen da, segmentu bakoitza bere aldetik eta gero eta zailtasun handiagoko ordenan irakatsiz, ikasleak berez sintetiza ditzan, hau da, bere kabuz zati indibidualak elkartu ditzan.
Prozedura sintetikoa terminoa hizkuntzak irakasteko metodo eta programa tradizionalekin lotzen da, batez ere estrukturalismoan oinarritzen direnekin. Hizkuntzalaritza-eskola honek hizkuntza azpisistemen sistema gisa ulertzen zuen — fonologikoa, sintaktikoa, morfologikoa eta lexiko-semantikoa —, eta egitura horiek guztiak barne-egitura hierarkikoa dute, fonemak adreiluak dira eta testua edo diskurtsoa eraikuntza. Hizkuntza baten ikaskuntza sistema bakoitzaren elementuak ezagutzean eta horiek arautzen dituzten arauak ikastean datza, oinarrizkoenetik konplexuenerantz abiatuz, hau da, fonemetatik morfemen bidez eta perpausetaraino. Ikuspegi hori, historikoki, ikaskuntzaren ikuspegi konduktistarekin lotu izan da. Ikuspegi horrek, metodo gisa, zenbait ohitura bereganatzea proposatzen zuen, estimulu eta erantzunetatik abiatuta, eta irakaskuntza-teknikak erabiltzea proposatzen zuen, hala nola errepikapen mekanikoa, diktaketa eta irakasleak erabat kontrolatutako ariketak.
Hona hemen estrukturalismoaren eta prozedura sintetikoen alde egiten duten eredu tradizionalen adibideak: gramatika-itzulpen metodoa, hizkuntza batetik bestera itzultzeko gramatika-arauak aplikatzean oinarritzen dena; metodo audiolinguala, egiturazko kontzeptuari ahozko hizkuntzaren nagusitasuna eta gogoeta gramatikala gehitzen diona; metodo estruktural-situazionala, metodo audiolingualaren ingelesezko aldaeratzat hartzen dena, ikaslea ezagutu nahi duen errealitate linguistikoarekin harreman estua izan dezakeen testuinguruan, nola edo hala, kokatuz.
Praktika pedagogiko tradizionalek, oro har, hizkuntzaren deskribapenean sakontzen zuten eta gramatika bera aztergaitzat jotzen zuten, eta, beraz, lorpenak zentzu horretan ebaluatzen ziren. Horregatik gailentzen ziren goranzko ikuspegiak, egitura sinpleenetatik konplexuetara abiatzen zirenak, eta hizkuntza batean maizen agertzen ziren ezaugarriei ekiten zitzaien. Irakaskuntza tradizional hauetan maiztasun handiko ezaugarriak lantzeak zeukan lehentasuna, baina irakaskuntza tradizional honen aldaera ustelenetan, maiztasun handikoena landu beharrean, zailtasun handikoena lantzen zen, horrela, maiztasun handiko kontu errazenak berez ikasiko zirelakoan.
Ikuspegi analitikoa
Ikuspegi sintetiko hau, ikuspegi analitikoarekin kontrastatu daiteke, non hizkuntza-portaerako unitateak, hau da, hizkuntza-portaera funtzionalak, ikastaroen programen eta plangintzaren abiapuntua diren, (adibidez, aginduak ematea, eskaerak egitea, promesak egitea, barkamena eskatzea edo ematea eta beste maiztasun handiko hizketa-ekintza batzuk). (Ikus, beherago, Eduki-funtzio metodologia).
Oro har, ikuspegi analitikoaren eta beheranzko prozesuen aldeko hautua egiten da gaur egun ikuspegi komunikatiboaren baitan, hizkuntza erreala, ―eta ez "laborategiko hizkuntza"―, eta praktikan duen erabilera aztergai hartuta. Testu eta diskurtsoaren didaktika egiten da eta benetan maiztasun handiena duten eta komunikatzeko ahalmen handien eskaintzen duten elementuak izan behar dute lehentasuna daukatenek, eta ez bitxienak edo zailenak.
Hausnarketa metalinguistikoa
Hausnarketa metalinguistikoen baitan, zuzentasun gramatikalaz gain, testuinguruarekiko egokitasun pragmatiko eta soziolinguistikoa barneratu behar dira.
Ikuspegi komunikatiboa hizkuntzen ikaskuntza-irakaskuntza metodologiatzat hartuz, aurretik ohikoak izan diren beste metodologia batzuk, —metodologia tradizionalak—, ordezkatzeko proposatu egiten da.
Metodo gramatikala
Hiztegia alde batetik eta gramatika bestetik ondo landuta, edozein hizkuntza ikas zitekeela, uler zitekeela, uste zen.
Hiztegiak egiteaz gain gramatikak egiten ziren, gramatika deskriptiboak. Morfologia eta sintaxiarekin, batez ere, zerrenda eta taula zehatzak egiten saiatzen ziren, deklinabideak, aditzaren paradigmak-eta deskribatuz.
Hizkuntza lantzeko itzulpenak ere egiten ziren eta gramatika kontuak, modu esplizituan, behin eta berriro agertzen ziten.
Euskararekin ere horrela jokatu izan da. Aspaldidanik egin dira hiztegiak eta gramatikak. Aurkitu den hiztegirik zaharrena, Landuchio (1562) eta gramatika zaharrenak, Arnaud Oihenart (1638) eta Manuel Larramendi (1729) dira. Edozein hizkuntzatan lehen urratsak, modu akademikoan, egiteko hiztegia eta gramatika behar-beharrezkotzat jotzen zen. Eta lan erraldoi horri ekin zion Larramendik Ilustrazioaren garaian, eta euskarazko lehen gramatika (1729) eta Hiztegi Hirukoitza (1745) argitara eman zituen. Hizkuntza batek "primitibo" izateari uzteko eta kultura-hizkuntza izaten hasteko behar ziren lehen urratsak: gramatika eta hiztegi egoki bat.
Dena den, garai batean zenbait hizkuntzetan gramatikarik, logikarik, ez zegoela pentsatu egiten zuten mundu akademikoko zenbait pentsalarik, eta bereizten zituzten kultura-hizkuntzak eta hizkuntza primitiboak. Eztabaidatzen zuten ea kultura-hizkuntzen artean zein zen egokiena, zientzietarako, filosofiarako, diplomaziarako, sal-erosketa harremanetarako... Eta hizkuntza-primitiboek logikarik ez, gramatikarik ere ez omen zuten. Hizkuntza primitiboek ez omen zuten gizarte garatu batean kultura maila altuko eginbeharretarako balio. (Hortik Larramendiren gramatikaren izenburu ironikoa: "El imposible vencido..." (Ezina egina)...).
Kritika
Hizkuntzen irakaskuntzan, batez ere lehen hizkuntzen irakaskuntzan, oraindik ere erabiltzen den metodologia honetan diskurtso metalinguistiko eta testu metalinguistikoari denbora gehiegi ematen zaiola esan izan da, beste testu mota askoren kaltean. Ikuspegi komunikatiboaren defendatzaileen ustez, gramatika kontuei arreta handiegia eskaintzeak errealitatean gehien ematen diren beste testu eta diskurtso mota asko behar bezala landu gabe uztea dakar.
Metodologia honen kritikoek esaten dute metodologia honetan zuzentasuna obsesio bilakatzen dela, eta maiztasun gutxiko hizkuntzaren txikikeriei denbora gehiegi eskaintzen zaiela, hizkuntza ikaskuntza hizkuntza-errealitatetik urrunduz eta ikasleak hizkuntzaren tasun bitxi batzuk testuingururik gabe ikastera bultzatuz.
Heziketa bankarioa
Heziketa bankarioa deitzen zion Paulo Freirek, besteak beste, gaur egun, oro har, zaharkitutzat jotzen den eredu bati; fitxa errepikakorrak betetzen aritzeari, non irakasleak agindu eta ikasleek agindutakoa bete behar duten, sormenari zirrikitu gutxi utziz.
Heziketa bankarioaren alternatiba bezala Paulo Freirek i(ra)kazkuntza dialogikoa proposatzen zuen. Ikasleei protagonismoa eman eta Sokratesen ereduko maieutikaren antzera, elkarrizketa sustatuz ikasten dela defendatzen zuen. Paulo Freirek Zapalduaren pedagogia lanean, hezkuntza askatzaile eta neosokratiko baten bilaketa eskaini zuen. Azaldu zuen nola komunikazio kontzientizatzailea nagusiki maieutikoa den. Pedagogo brasildarraren arabera, elkarrizketa gizakien arteko topaketa bat da, munduak, testuinguruak baldintzatua. Hizkuntza ikasteko, ahoskatzeko-eta, sortu behar den harremana ez da agortzen ni-zu harreman hutsetan. Eskakizun existentzial gisa, mundua elkarrizketaren bidez ahoskatzeko konpromisoa hartzeak ez du esan nahi egia bat inposatu behar denik; komunikazioa ekintza sortzaile bat da. Hori dela eta, hezkuntzaren barruko ekintza hau praktika askatzailetzat hartzeko, ezin da onartu banku-hezitzaile antidialogikoa egotea; izan ere, Freirek egiten ez diren galderen erantzunak sustatu nahi ditu, eta, beharbada, erantzun horiek nagusi izango dira, eta ez ideia inposatzaileak, epaiketarik gabeko itxurazko egiak. Freirerentzat, benetako heziketa elkarrizketan oinarritzen da, eta ez norabide bakarreko komunikazioan, hau da, igorle-hartzaile rolak etengabe trukatu beharko elkarrizketaren bidez hizkuntzak ere ikasteko.
Metodo audiolinguala
Konduktismoak, behaviorismoak, psikologian itzal handia izan zuen garaietan, hizkuntzen didaktikan metodo audiolingualak hartu zuen ospe ona.
Hizkuntza, beste hainbat gauza legez, errepikatzearen poderioz lor zitekeen ohitura on bat zela aldarrikatzen zuen metodo honek. Ohitura linguistiko onak hartzeko, gero eta estruktura konplikatuagoak zeuzkaten hizkuntza forma batzuk errepikatu behar ziren. Errepikatzeko hautatzen ziren hizkuntza formak gramatikalki oso zuzenak eta erabilgarriak behar zuten, errepikatzaileak inolako akatsik bereganatu ez zezan. Errepikatzerakoan, doinua eta ahoskera ahalik eta gehien zaintzeko esaten zitzaion ikasleari.
Irudian metodo honetan oinarritu diren hizkuntza laborategi horietako bat. Ikasleak grabazio batzuekin lan egiten du eta ahoskera, doinua eta gramatika estruktura batzuk errepikatzen ibiltzen da. Gero, egindako lana entzungo du eta berak grabatutakoa eta irakasle batek aurretik grabatutakoa erkatzeko aukera izango du.
Hizkuntzak norberak bere kabuz ikasteko hainbat metodo, diskoen eta kaseteen laguntzarekin-eta, metodo audio-lingualaren aldaerak izaten ziren. Esaterako, kioskoetan irailero hain ondo saltzen ziren “etxean norberak bere kabuz” hizkuntzak ikasteko hainbat metodo, audio-lingualaren aldaerak izan dira.
Hizkuntza bat ikastea beste ohitura bat hartzea bezalako zerbait omen zen.
Audiolingual metodoak bere unerik gorena Bigarren Mundu Gerran izan zuen. Hizkuntza bat errepikatuz eskuratzean oinarritzen da nagusiki, eta ahozko adierazpena eta batez ere ahoskeraren lanketa nabarmentzen dira. Irakasleak irakatsi nahi den hizkuntzan hitz egiten du beti, eredu ona eskainiz. Komoni da, ia ezinbestekotzat jotzen da irakaslea jatorrizko hiztuna izatea, ahoskera bikaina izatea. Ikasleek ahozko hizkuntza errepikatuz eta errepikatuz hitz egiteko patroiak eskuratzen dituzt. Errepikapena erretorikaren onena.
Metodo honen ezaugarriak honako hauek dira:
Nozio-funtzioen metodoa
Metodo audio-lingualari ikusten zitzaizkion hainbat gabeziei aurre egiteko sortu zen eduki-funtzioen metodoa. Eduki batzuk landu egiten ziren, edukiak testuinguru jakin batzuetan kokatuz. Testuinguru horietan komunikatzeko behar ziren hizkuntz formak lantzen ziren testuinguru horietan bete zitezkeen komunikazio-funtzioetan trebezia lortzeko asmoz.
Hizkuntzaren ikaskuntzari buruzko ikerketa nagusiek eta 1920ko hamarkadan ikerketak irakurtzeko trebetasunetan fokatzeak "hiztegiaren kontrolaren" nozioa ekarri zuten. Antzeman zuten hizkuntzek, idatzizko testuetan, maiz agertzen diren 2.000 bat hitz dituztela, hiztun gehienek bi mila bat hitz besterik ez duen oinarrizko hiztegia dutela aurkitu zen, eta hitz horiek ondo ikasteak irakurketaren ulermenean asko lagunduko zuela pentsatu zen.
Honekin batera, modu paraleloan, "kontrol gramatikala" nozioa sortu zen, ahozko elkarrizketetan gehien ematen diren esaldi ereduak azpimarratuz.
Horrelako ereduak, gehien erabiltzen ziren hitzekin eratutako esaldi mota ohikoenekin, ikasleentzako hiztegi eta eskuliburuetan erruz sartu ziren. Ahozko ikuspegiaren eta metodo zuzenaren arteko desberdintasun nagusia zera zen: ikuspegi honen arabera diseinatutako metodoek edukien hautaketa, ariketen zailtasunen mailakatzea eta material eta ariketak aurkezteko printzipio teorikoak izango zituzten. Proposatutako onura nagusia zen teorikoki oinarritutako edukien antolaketa horrek ikaskuntza gertakarien sekuentzia ez hain nahasia eragingo zuela, aurkeztutako hiztegia eta gramatika ereduak hobeto kontestualizatuta. Azkenik, baina oso garrantzitsu, hizkuntza kontu guztiak "egoera jakinetan" aurkeztu behar ziren. Azken puntu honi garrantzia handia emateak planteamenduaren bigarren izena ekarri zuen, The oral approach and situational language teaching.
Ikasleei bere interesekoa izan zitekeen testuinguru bat aukeratzen zitzaien, eduki multzo bat, aireportua, esate baterako, eta Aireportuan izeneko unitate didaktikoa diseinatzen zen. Aireportuan bete daitezkeen komunikazio-funtzioak lantzen ziren: informazioa eskatu, kartelak ulertu, txartelak eskatu, aireportuko dendetako letreroak ulertu, dendetan egin daitezkeen erosketetako funtzioak, informazioa eskatu, galdetu, erantzun, gizalegeko, kortesiazko formulak, etab... Aireportuan bete daitezkeen funtzio oinarrizkoenak ikasita, beste testuinguru bat hautatzen zen aurrera egiteko, medikuarenean, hipermerkatuan edo, "ospakizun festan''... Berriro ere, hurrengo unitate didaktikoak beste testuinguru horretarako egokienak ziren hizkuntza-funtzio ohikoenak lantzea zen helburua.
Ikaskuntza-unitateak komunikazio-egoera jakin batzuetan duten erabilera-maiztasunaren arabera taldekatzen dira, eta ez kidetasun formalaren arabera (aditz-denborak, perpaus sinpleak, izenordain erakusleak, etab.). Horrela, unitate didaktiko berriek, egitura sintaktiko askotarikoa eta sistema morfologikoetako hainbat elementu gramatikal konbinatuko dituzte, beharrezko elementuetara soilik joz, eta gainerako elementuen sarrera geroratuz programaren ondorengo faseetarako. Ez da harritzekoa izango, beraz, sekuentzia didaktikoak aurkitzea, baita helburu didaktikoak ere, non hitzezko denbora jakin bakar bat lantzen den eta sei pertsona gramatikaletako bat edo batzuk bakarrik erabiltzen diren, edo paradigma jakin batetik (izenordain pertsonalena, esaterako) singularreko pertsonen forma atonoak bakarrik ikasten diren. Errealitateak erakusten duen maiztasuna errepikatu egiten da unitate eta sekuentzia didaktikoetan eta maiz agertzen ez diren hizkuntza-formak "gerorako" uzten dira.
= Ikuspegi komunikatiboarekin bat egin dezaketen metodologiak =
Lankidetzazko ikaskuntza
Ikasleek hizkuntza ikasteko eta hizkuntzarekin batera hainbat konpetentzia garatzeko, batzuetan bakarka baina maiz taldeka egin beharko diete aurre pedagogoek jarriko dizkieten erronkei. Ikuspegi honen arabera, gizakia gizartean hobeto garatuko da bakarka baino.
Proiektuetan oinarrituriko curriculumak
Ikasleak beraientzat erakargarri eta esanguratsua den proiektu batean, batzuetan, murgiltzen dira. Proiektua aurrera eramateko hizkuntza erabiltzea ezinbestekoa izaten da. Hizkuntza betiere lanabes izango da, baina helburu ere izan daiteke, proiektua hizkuntzaren didaktikari loturik egonez gero, batez ere. Proiektuak hainbat sekuentziez osaturik egoten dira eta sekuentzia horiei ataza deitu ohi zaie. (Batzuetan, ataza eta proiektu hitzak nahastu egin izan dira. Askotan, proiektu labur-laburrei ataza deitu izan zaie). Komunikazio-ikuspegiak eskatzen du proiektuak errealitateko egoera komunikatiboetara atxikiak egotea. Egoera komunikatiboak benetakoak baldin badira hobe, baina besterik ezean, errealitatean dauden egoeren ahalik eta antz handien duten egoerak sortu behar dira. Proiektuetan ikasleek protagonismo osoa beharko lukete. Horrela, ikaslea bere curriculumeko negoziatzaile eta sortzaile nagusi bihurtuko da. Proiektuetan oinarrituriko didaktikek ikasleen konpromiso handia lortzeko helburua izaten dute. Didaktika mota honek lortu nahi izaten du ikasleen ahalik eta motibazio mailarik altuena. Berdinen arteko, ikasleen arteko elkarlana, kooperazioa, lortzea izaten da lortu nahi den beste puntu garrantzitsuena. Ikus, beherago: Talde lana. Kooperazioa. Auzolana, eta lankidetzazko ikaskuntza.
Dendrolagus spadix
Dendrolagus spadix Dendrolagus generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Macropodinae azpifamilia eta Macropodidae familian sailkatuta dago.
Ikuspegi komunikatibo
CLIL - Edozein arlotako edukietan oinarrituriko hizkuntza-curriculumak
Hizkuntza edozein jakintza arlotan oinarriturik ikas daiteke. Edozein arlo tematiko izan daiteke hizkuntza bat ikasteko euskarria. Gaiak berak, bere zailtasun graduazioan, emango dio hizkuntzari ikasteko eta erabiltzeko zailtasunaren sekuentziaren berri.
Hauxe izaten da bigarren hizkuntza ikasteko murgiltze ereduetan erabiltzen den curriculuma. Murgiltze ereduetan bigarren hizkuntza, ez bakarrik “hizkuntza orduetan” baizik eta edozein ordutan, edozein arlotan, erabiltzen den heinean ikasiko da.
= Hizkuntzen arteko elkar-trukaketak = Ikasleak, aldi berean, hizkuntza bat baino gehiago ikasten duenean, hizkuntza batean ikasitako kontu batzuk, ikasten ari den beste hizkuntzetarako ere baliagarriak izango dira. Ikasten diren hizkuntzen arteko trebetasunen transferentziak egoten dira Bat-bateko translanguaging terminologia ere erabili izan da. Horregatik, hizkuntza bat baino gehiago batera ikasten denean, fenomeno hau kontuan hartzea komeni da eta hizkuntzen i(ra)kaskuntza bateratua egitea aholkatzen da gaur egun. Esate baterako, Hizkuntzen trataera bateratua izan da EAEko hezkuntza saileko lehentasun ildoetako bat.
Hizkuntzen trataera integratua eta integralaz hitz egiten da gaur egun.
Hizkuntzak modu integratuan irakastea hainbat ebidentziaren emaitza da:
D'Lo (Mississippi)
D'Lo Mississippiko herri bat da. Simpson konderrian kokatua dago. 2010ean 452 biztanle zituen, 1.8 kilometro koadrotan banatuta.
Russell Alan Hulse
Russell Alan Hulse (New York, AEB, 1950eko azaroaren 28a) estatubatuar fisikaria da.
Biografia
Massachusettseko Amherst Unibertsitatean bere irakasle Joseph Hooton Taylorrekin doktoregoa egiten ari zela, bien artean lehen pulsar bikoa aurkitu zuten 1974an, geroago PSR 1913+16 esango zitzaiona. Aurkikuntza hori zela-eta jaso zuten biek 1993an Fisikako Nobel Saria.
1975ean doktore egin eta gero Charlottesvilleko Irrati-Astronomia Behatokian lan egin zuen pare bat urtez. 1977an Princetongo Fisika Laborategian hasi zen lanean. Bertan, fusio termonuklear kontrolatua egiten den tresnetan tenperatura altuetan plasmako ioiek duten portaera azaltzeko programa konputerizatu bat garatzea izan zuen lehendabiziko egitekoa. Ioi horiek oraindik ere gaur egun erabiltzen den kode bat garraiatzen dute, eta kode horrek eratzen du elementu lohien kargaren portaera, prozesu atomikoen eta plasmaren garraiokoaren eragin konbinatuen azpitik.
Horrez gainera prozesu atomikoak ikertu zituen, esate baterako, hidrogeno neutralaren eta ioi kargatuen arteko kargaren erreakzioak iragartzen saiatu zen, fusioko plasmen lohien birkonbinazio prozesu garrantzitsua izanik. Bestalde, datu konputerizatuen formatu bat garatu zuen, Energia Atomikoaren Agentziak eredu gisa erabiltzen duena, fusio aplikazioetan informazio atomikoa bildu eta trukatzeko. Horrez gainera elektroiak plasman nola garraiatzen diren ikertu zuen, abiadura handiko hidrogeno partikulak txertatuz.
Ikuspegi komunikatibo
CLIL - Edozein arlotako edukietan oinarrituriko hizkuntza-curriculumak
EAEko Heziberri 2020 planak hizkuntzen curriculum edo trataera integratua horrela deskribatzen du: "Hizkuntza bakoitzak berezkoa duena landu behar da, eta denen artean partekatua dutena, ikasleak egoki eta eraginkor erabili ahal izan dezan egoera bakoitzak eskatzen duen hizkuntza".
EAEko Heziberri 2020 planak hizkuntzen curriculum edo trataera integralaz zera dio: “Hizkuntza‐gaiak ematen ez dituzten irakasleen ardura ere bada hizkuntza‐ konpetentzia garatzen laguntzea, ikasleak arlo bakoitzeko egoerak egoki eta eraginkor ebatzi ahal izan ditzan”.
= Ikuspegi komunikatiboarekin bat datozen eskola ekintzak = Berbaldien, diskurtsoen, lanketarako eta horien alde pragmatiko eta soziolinguistikoen lanketarako, ikasleak egoera ahalik eta errealetan murgiltzeko ahaleginak egiten dira. Ekintza komunikatiboak testuinguru jakin batean ondo kokatu behar dira eta komunikatzeko beharra, aldez aurretik ondo definituriko xedeetarako, sortu behar da. Ikasleentzat esanguratsuak diren informazio hutsuneak betetzeko asmoa duten egoera komunikatiboak sortu behar dira, errealitate akademikotik harago.
Ahozko jendaurreko aurkezpenak
Ikasleek, bakarka edo kideen laguntzarekin, beste ikaskideen aurrean azalpenak, deskripzioak, diapositiba aurkezpenak, laburpenak edota beste hainbat diskurtso mota praktikatuz aurrera egingo dutela uste da; hizkuntza jendaurrean erabiltzen, hizkuntza ikasiko dela defendatzen du komunikazio-ikuspegiak.
Marrazki, irudi, mapa, plano ez osatuekin lana
Komunikazio ikuspegiaren proposamen klasiko batzuk:
Dramatizazioak. Role-playing
Ahozko komunikazioari lehentasuna ematen bazaio, ahozko ariketak egitea komeni da. Hizkuntza ikasleek aurkezpenak, jendaurreko azalpenak eta egin ditzakete. Elkarrizketak edo mahai-inguruak ere egin ditzakete. Hau guztia "benetan" edo antzezten egin daiteke, hau da, ikasleek beren buruak ordezkatzen edo pertsonaia baten rola antzezten egin ditzakete ondo komunikatzeko ahaleginak.
Ahalegin horiek grabatu egiten dira batzuetan, audio edo bideo formatuetan, geroago berriro entzuteko... Ikasleek ondo komunikatzeko zertan asmatu duten eta zertan ez hausnartuko balute, ekoiztutakoaren ebaluazioak hobetzeko bidea zabalduko lukete.
Beste teknika bat: ikasle batzuek badakite, marrazki bizidun batzuk edo film klasiko bat oinarri bezala hartuz, ahots berriak grabatu eta marrazkiekin edo film klasikoko aktoreen keinuekin euren ahozko testua sinkronizatu. Horretarako bideo-edizio teknika batzuk eta Bikoizketa teknika batzuk ondo erabiltzea behar da.
Elkarrizketak (egin, grabatu)
Ikasleak kazetari klasikoaren rolean jarrita komunikatzeko gaitasuna garatuko dela argi dago. Elkarrizketak elkarri egin diezaiekete ikasleek edo jatorrizko hiztunei, ikasleen gustuen arabera pertsona bereziki interesgarriei...
Teknika honetan ikasleek galdera-sortak presta ditzakete lankidetzazko ikaskuntzan ohiko diren laukoteetan-edo. Gero, beste ikasle batzuei, irakasleei, jatorrizko hiztunei, jakintza-arloren batean aditu diren pertsonei-edo, prestatutako galderak egin eta grabatu galdera-erantzunak. Azkenik, elkarrizketa aztertu eta hurrengo baterako zer hobetu daitekeen hausnartu. Ebaluazioa egin.
Hizkuntz jolasak
Jolasterakoan komunikazio konpetentzia lantzen da beti, ahozko komunikazioa, hitzik gabeko komunikazioa... Edozen jolasek balio dezake hizkuntza lantzeko, baina badaude hizkuntza lantzera bideratuta daudela ematen duten zenbait joko eta jolas.
Inkestak, galdera sortak
Iritziak eman, iritziak eskatu, informazioa lortu, informazioa sailkatu, informazioa ea fidagarria ote den ikertu, galdetu, erantzun... Galderak modu egokian formulatu. Erantzunak egokiro antolatu, eta galdetutakoari behar bezala erantzuten saiatu... Komunikatzeko gaitasunaren oinarrizko abileziak dira.
Irakasleak ikasleak egoera komunikatibo ahalik eta esanguratsu eta erakargarrien sartzen saiatuko da. Ikasleak iritzi emaile edo inkestagile Rol (antzerki-lan)rolean jartzea ariketa egokia izan daiteke. (Ahozko zein idatzitako ariketak sor daitezke non inkestak erdigunean egon daitezke).
Talde lana. Kooperazioa. Auzolana
Ikasleek dakitena alde batetik eta ikasleen interesak kontuan hartuta bestetik, ikasleen jakin-mina sustatzeko asmoa izango da abiapuntua. Edozein gai izan daiteke egoki komunikatzeko gaitasuna garatzeko eta taldean lan egiteko baldin eta gaia ikasleen interesa eta komunikatzeko gogoa edo beharra pizten badu. Ikerketak, informazio bilketak-eta, proiektu esanguratsu eta erakargarri baterantz bideratzen bada, hobe. Irakasleak proiektu horiek proposatuz eta sustatuz ikasleen talde lana bideratuko du.
Ebaluazioa ez da irakaslearen lana, besterik gabe, izango. Ikasle guztiek besteei lagunduz, bere buruei ere lagunduko diete. Zertan asmatu dugun eta zertan ez, etengabe elkarri galdetuta, edo norberak bere buruari galdetuta, etengabeko hobekuntzaren bila ibili beharko da lan-taldea.
Mahai-inguruak, debateak, eztabaida arautuak
Solasaldiak eta deskonferentziak antolatzea, komunikatzeko gaitasuna eta jakin-mina sustatzeko oso lanabes egokiak direla frogatu egin da behin baino gehiagotan. Ikasleen parte hartzea sustatu behar du irakasleak, moderatzaile lanak ere, ahal bada, noiz edo noiz, ikasleen eskuetan utzita.
Talde elkarreragileak
Talde elkarreragileak. Ikasleak talde txikietan antolatuko dira. Talde bakoitzean Ikas komunitateko pertsona batek, heldu batek ahal bada, moderatzaile rola hartuko du. Taldeak zer egin beharko duen eta zein denboratan azalduko du. Taldeak zer egin behar duen irakasleak diseinatuko du aurretik. Ikasleek, denbora jakin batean, problema bati irtenbiderik onena bilatzeko eztabaidatuko dute. "Helduak", behar izatekotan, moderatzaile lana egingo du eta gaiari eusten zaiola zainduko du.
Irakasten ikasi; ikaslea irakasle rolean
Ikasleak taldeka jartzen direnean askotan gertatuko dira egoera komunikatibo kooperatiboak. Askotan ikasle batek beste bati zerbait irakatsi behar izango dio. Frogatuta dago, egoera horietan, bai irakasten dutenek, bai ikasten dutenek, jakina, guztiek probetxu handia ateratzen diotela egoera komunikatiboari.
Ikasketa dialogikoa
Antzinako Greziako Sokratesen maieutikaren garaietatik, gutxienez, elkarrizketa erabili izan da ikasteko prozedura bezala. Irakasleak erantzunak eman ditzake, baina galdera egokiak formulatuz eta ikasleen erantzunak bideratuz ere, asko ikas daiteke.
Eginez ikasi
Learning-by-doing edo eginez ikasi azken hamarkadetako didaktikari buruzko eskuliburu askok azpimarratzen duten kontua da. Ikasleak ahalik eta modu aktiboen inplikatzea da helburu. Ikasleek beti egingo dute zerbait: besterik gabe entzun, entzun bitartean apunteak hartu, entzun eta erantzun, irakurri ahots gora, irakurri isiltasunean, irakurri bitartean hitz batzuk azpimarratu... Ahalik eta aktiboen diren atazak eta jarduerak bultzatzeko aholkua eman izan da azken hamarkadatan. Ikasleei ahalik eta konpetentzia gehien eta konpetentzia bakoitzeko ahalik eta dimentsio gehien garatzen lagunduko dieten proposamenak egin behar zaizkie.
Eskolako hedabidea
= Ebaluazioaz =
Komunikazio ikuspegian ongi ebaluatzea, hobetzeko ebaluatzea, etengabe ebaluatzea ezinbestekoa izaten da. Orain Europan badago kontu honetan ezin utzizkoa den dokumentua: Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Esparru Bateratua. Hizkuntzen ebaluazioa, hezkuntza gaitasunen ebaluazioa, EAE indarrean dagoen Dekretuaren arabera, honelakoa izan beharko litzateke: Ebaluazioak ikasleen gaitasunetan hobekuntzak lortzeko asmoa baldin badu, ikasleek ezagutu beharko dute:
Zer: helburuak
Ikaskuntza eta irakaskuntza prozesuetan ohikoa izaten da aldez aurretik helburu batzuk programatzea, eta noiz edo noiz helburuak noraino bete diren ebaluatzea. Ebaluazioa betiere hobetzeko asmoarekin egiten da. Hurrengo helburu eta programazioetan hobeto asmatzeko xedearekin. Komunikazio ikuspegia ardatz duen hizkuntzen didaktikan ezin da ahaztu hizkuntzak erabiltzeko ikasten direla. Hobeto komunikatzea izaten da helburu, hartzaile hobea izatea, sortzaile hobea, igorle hobea. Hizkuntza ikasleak ekoizten duen diskurtsoa, berbaldia, testua, noraino den egoki edo noraino den desegoki ebalua daiteke. Horretarako, ikasleek ekoiztutako testuez gain, ahozko diskurtsoak grabaturik izateak lagun dezake. Helburu zabal horiek testu edo diskurtso jakin batzuetan zatitu daitezke, esate baterako jendaurreko ahozko azalpena, edo idatzizko narrazioa.
Nola: ebaluazio-irizpideak
Testua edo diskurtso egokia da baldin bere komunikatzeko betebeharrak, komunikatzeko funtzioak, egoki betetzen baditu. Horretarako hizkuntzak-komunikaziorako gaitasunaren osagaiak azter daiteke, Testu edo diskurtso baten egokitasuna neurtzeko, ereduzko beste testu edo diskurtso batekin erkatu daiteke. Testuak zuzentzerakoan oso tentuz erabili behar da errorearen tratamendua. Izan ere, hobe izaten da irakasleek ikasleekin indartze positiboa erabiltzea akatsen ehizan ibiltzea baino. Egiten diren akatsak hobetzeko eta ikasteko aukeratzat hartzen asmatu behar da. Ikasle baten komunikatzeko gaitasuna orokorrean neurtzeko asmoa baldin badago, kontuan hartu behar da komunikatzeko gaitasuna bere dimentsio edo osagai guztietan neurtu behar dela. Honelako kontuak neurtu eta ebaluatu behar dira (ahozko zein idatzitako testu edo berbaldietan): Testuak ebaluatzeko gero eta ohikoago erabiltzen dira ebaluatzeko kontrol zerrendak. Ereduzko testu edo berbaldiei arretaz begiratuta ekoizten dira kontrol zerrenda horiek eta bertan ebaluazio-irizpide zerrendak batu egiten dira. Hona hemen, adibide legez, DBH1 Euskara eta literatura irakasgairako Curriculuma ezartzen zuen Dekretuak aipatzen zituen ebaluazio-irizpide batzuk : (175/2007 Dekretuko gehigarrian :, DBH-1 Euskara eta literatura irakasgaian, horrelako dozena batzuk zehar galdera agertzen dira ebaluazio-irizpideak deskribatzeko).
Nola: lorpen-adierazleak
Ebaluazio-irizpideak ezarri eta gero, ebaluazio-irizpideak noraino bete daitezkeen zehaztu egin beharko litzateke, ikasleek, eta beren familiek ulertzeko moduan. Grafikoak, zenbakiak, hitz jakin batzuk, kontrol-zerrendak, errubrikak eta beste ebaluazio tresna batzuk erabiltzen dira lorpen-adierazleen zerrenda estrukturatuak egiterakoan.
= Bibliografia =
Itzaltzu
Itzaltzu Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 89,1 kilometrora. Altuera 791 eta 1381 metro artekoa da, eta 7,30 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Ikuspegi komunikatibo
Nola: lorpen-adierazleak
= Erreferentziak =
Estrella (Madril)
Estrella, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Retiro barrutiaren ekialdean. Hiriko 33. auzoa da.
Itzaltzu
Zaraitzu ibaxan kokatuta da, Aldegaña kiñoian, baina 1846tik udalerri independentea da. Bertako biztanleak itzaltzuarrak dira.
Izena
Itzaltzu toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Ikuspegi komunikatibo
Nola: lorpen-adierazleak
= Ikus, gainera =
Cro-Magnon
Cro-Magnon edo ingelesez Early European Modern Humans (EEMH) (Homo sapiens sapiens) Europako Goi Paleolitoko lehen gizaki modernoa, eta beraz, gaur egungo gizakiaren zuzeneko arbasoa da. (Gaur egun, zientzialariek Gizaki Anatomikoki Modernoa edo Lehen Gizaki Modernoa bezalako deiturak erabiltzen dituzte antzinaroko gizaki modernoak izendatzeko). Ikuspuntu antropologikotik, bere agerpena Goi Paleolitoaren hasierarako mugarria izan zen.
Ziurrenik duela 48.000 finkatu zen Europan. Neandertal ekin (H. neanderthalensis) harremanak izan zituela eta elkarren artean ugaldu zirela frogatu da (Neandertalak duela 40.000-35.000 urte desagertu ziren). Duela 40.000 urtetatik gutxi gorabehera Homo sapiens izan da Homo generoko espezie bakarra.
Itzaltzu
Etimologia
Itzaltzu euskal jatorriko toponimoa da. Itzizulo antzinako toponimo horrek euskaraz "izei sakonunea" esan nahi du (izei + zuloa). Geroago, Itzizuloko monasterioaren inguruan hazi zen herria, eta Itzaltzu izena hartu zuen. Batzuek Itzaltzu izena Itzizulo antinetik etor daitekeela diote, baina filologoek bi toponimo desberdin direla uste dute. Mikel Belaskoren arabera, adibidez, Itzaltzu-k "itzalen lekua" edo "leku itzaltsua" esan nahi du (itzal + -tzu -atzizki ugaria-).
Ikuspegi komunikatibo
Nola: lorpen-adierazleak
= Kanpo estekak =
Cro-Magnon
Ezaugarri fisikoak
Analisi genetikoak egin aurretik, EEMHak azal zurikoak zirela uste zen, iparraldeko argi falta zela eta, D bitamina hobeto sintetizatu ahal izateko. Halere, gaur egungo Europarretan ageri diren, eta azal zuriaren arduradun diren, 3 gene nagusietatik — KITLG, SLC24A5 eta SLC45A2 — azken biek hautespen positiboa jasan zuten duela 19 eta 11 mila urte bitartean, trantsizio Mesolitikoan zehar. Horrez gain, ile eta begi kolore argiei lotutako TYRP1 genearekin ere gauza bera gertatzen da. Aipaturiko azken 3 geneak Brontze Aroan zabaldu ziren bereziki. Horrez gain, begi urdinei loturiko genearen aldaera — OCA2 — duela 10-6 mila urte, Europa iparraldeko arbaso amankomun batengandik jasotakoa da. Gertakari hauek horren berandu gertatzea bi arrazoiren ondorio izan liteke: biztanleria dentsitate baxuaren edota kontinentean zeharreko mugimendu txikiaren ondorio. Horrenbestez, lehenengo Cro-Magnon gizakiek azal iluna izango zuten, ziurrenik. Izan ere, arestian aipatu bezala, azal argiagoen hautespena ez zen duela 30.000 urtera arte gertatu (Brontze Aroan hasiko da azal zuriagoa nagusitzen Europan). Garaierari dagokionez, Goi Paleolito goiztiarreko mendebaldeko Europako, 20 gizonek eta 10 emakumek 176,2 cm-ko eta 162,9 cm-ko batez besteko garaiera garaiera zuten, hurrenez hurren. Hortaz, industrializazio osteko Europa iparraldeko gizakien antzekoa. Aitzitik, Goi Paleolito berantiarreko 21 gizon eta 15 emakumeren laginak aztertuz, garaieren batez bestekoak 165,6 cm eta 153,5 cm ziren, hurrenez hurren. Ez dago argi EEMH goiztiarrak zergatik ziren altuagoak. Izan ere, klima hotzetan bizi diren izakiak txikiagoak izan ohi dira, horrek beroa hobeto gordetzen laguntzen baitu. Gai honi lotutako zenbait hipotesi eskaini dira: antzinako altuera atxikitzea; beranduago desagertu egin zen megafauna ehizatzeari esker, dieta eta nutrizio hobeak izatea; ehizarako korrika egiten zutenean, oinkadaren luzera handitzeko eta mugikortasuna hobetzeko egokitzapen funtzionala izatea; lurraldetasuna areagotzeak komunitateen arteko gene-fluxua murriztea eta endogamia-tasa handitzea; lagin txikiagatik egindako akats estatistikoak izatea edo Azken Glaziazio Maximoaren (Last Glacial Maximum (LGM)) aurretik pertsona altuek estatus altua izateko aukera gehiago izatea eta ondorioz, lurperatuak eta zainduak izateko aukera gehiago izatea.
Itzaltzu
Armarria
Itzaltzuko armarria Zaraitzuko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
Cro-Magnon
Ezaugarri fisikoak
Burezurraren edukiera, berriz, 1.400 cm3 -koa zen (Duela 190.000 eta 25.000 urte arteko 28 gizaki modernoen aztarnetatik ateratako batez bestekoa). Buru luzea, aurpegi zuzena, bekoki bertikala, bekain arku laburrak, baraila txikia eta kokots irtena zituen. Aipaturiko ezaugarriez gain, beste aldaera eta berezitasun batzuk zituzten gizakiak ere agertu ziren han-hemenka: Grimaldiko gizakia edo Chanceladeko gizakia, esaterako. Dena den, gaur egun, Cro-Magnon gizakitzat sailkatzen dira horiek guztiak ere.
Itzaltzu
Bandera
Itzaltzuko bandera Zaraitzuko bandera da. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da, baita azpian "Azkenean konta" goiburua duela ere. Bandera honek Zaraitzuko armarri eskuinerantz biratzea dauka San Andresen gurutze gorri baten gainean, hiruki berdez inguratua. Bandera hau bera da Zaraitzu osatzen duten herri guztientzat, Otsagabiarentzat izan ezik; izan ere, herri honek bandera bera erabiltzen du, baina hiruki urdinak ditu.
Geografia
Itzaltzu Zaraitzu ibaxan barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Aezkoa eta Erronkaribar ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Zaraitzu ibaiak, Irati ibaiaren adarrak.
Cro-Magnon
Genetika
Informazio gehiago hemen: Europako historia genetikoa
Gizaki anatomikoki modernoak, duela ziurrenik 250.000 urte ingurutik, denboraldi konkretuetan Afrikaz kanpo ibili izan dira. Halere, egungo gizaki ez-afrikarrak Afrikaz kanpoko espantsioaren (duela 65-55 mila urte inguru) ondorengoak dira. Aipaturikoa DNA mitokondrialaren analisiari esker jakin da. Izan ere, DNAmt-ren L3 haplotaldearen analisiak EEMH eta Goi Paleolitoko Asia ekialdeko taldeen artean ("Proto-Mongoloideak") familiartasuna ezartzen du. Bi talde horien arteko banaketa duela 50.000 urte inguru gertatu zela uste da.
2014. urtean egin ziren EEMH goiztiarrei egindako lehenengo azterketa genomikoak eta horiei esker, 3 lerro nagusi aurkitu ziren, egungo Europarretan ere aurkitzen direnak: lehenengoa EEMH berantiarrei loturikoa; "Oinarrizko Eurasiarra" (ingelesezko, Basal Eurasian) deituriko beste bat, egungo Europar eta Ekialdeko Asiar lerroak banatu aurretik existitzen zen arbaso komuna; eta azkena, duela 24.000 urteko norbanako bati lotutakoa (Baikal Laku inguruko Mal'ta–Buret' Siberiar kulturari lotua). Aitzitik, 2016ko ikerketa baten arabera, duela 45.000 urteko Ust'-Ishim and Oase-1 norbanakoei egindako azterketetan ez dute Oinarrizko Eurasiarraren osagai genomikoen ebidentziarik aurkitu. Bestalde, goi Paleolitoko EEMH gizakien lagin zabalago batean ere ez zuten Mal'ta–Buret' introgresioaren arrastorik aurkitu. Ikerketak ondorioztatu zuen gaur egungo europarren osaera genetikoa Ekialde Hurbileko eta Siberiako introgresioaren ondorioz gertatu zela, batez ere Neolitikoan eta Brontze Aroan zehar (beraz, duela 14.000 urte hasi zen). Baina EEMH lagin guztiek, Konstenki 14-a barne, egin dizkiote ekarpenak gaur egungo genoma europarrari. Hortaz, gaur egungo europarrekiko lotura estuagoa dute, Asia Ekialdekoekin alderatuz.
Kornetita
Kornetita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Kornetita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Itzaltzu
Inguru naturala eta kokapena
Zaraitzu ibaxa gehienak flysch eozenoarren gainean modelatuta daude, ekialde-mendebalde norabidean oso aldenduta, eta forma leunak nagusitzen dira, kareharri eta kalkarenita tartekatuen barrei dagozkien erliebe indartsuagoek soilik eteten dituztenak. Sare hidrografikoak mozten dituenean, foku garrantzitsuak sortzen dira. Ibaxaren iparraldean (Jaurrieta udalerria), Tertziarioaren amaieran modelatutako higadura-azalera handia nabarmentzen da, Abodi mendilerroaren oin gisa.
Cro-Magnon
Genetika
Testatutako 10 laginetatik, badirudi EEMH goiztiarrak ez direla gaur egungo populazioen arbasoak. Haien artean ere ez zuten inongo loturarik: ez zuten talde kohesiborik osatzen, guztiz aparteko lerro genetikoak ordezkatzen dituztela frogatu baita. Horrez gain, oso jatorri dibergentea zuten (arbaso desberdinak). Guzti honengatik, ikerketa honetan ondorioztatu zen, duela 37.000 urtetatik EEMH-n jatorria populazio fundatzaile bakarrean dagoela eta ugalketari dagokionez, isolatuta zeudela.
Itzaltzu
Klima eta landaredia
Itzaltzuko klima mendialdeko klima atlantiarra da udalerri gehienean. Ibaxaren hegoaldean ezaugarri mediterraneoko klima nagusitzen da. Urteko batez besteko prezipitazioak ugariak dira, 1400 eta 1600 mm bitartekoak, eta batez besteko tenperatura 8 eta 10 gradukoa. Urteroko egun euritsuak 130 egun izaten dira. Elurteak ere ugariak izaten dira neguan, eta egutera eta laiotzaren arteko alde termikoa nabaria da.
Cro-Magnon
Genetika
Ebidentzia genetikoek EEMH-ak eta Neanderthalak elkarren artean ugaldu zirela adierazten dute. Gaur egungo giza genoman aurki daitezkeen geneak duela 65 eta 47 mila urte inguru sartu ziren, ziurrenik Asia mendebaldean, gizakiek Afrika utzi eta gutxira. 2015. urtean aurkitutako, duela 40.000 urteko, Oase 1 gizaki modernoak Neanderthalen DNA zuen % 6-9 arteko portzentajean (% 7.3 estimatzen da). Horrek adierazi zuen 4-6 belaunaldi atzerago Neanderthal arbasoren bat izan zuela. Halere, populazio errumaniar hibrido honek ez zuen ekarpen esangarririk izan beranduagoko europarren genometan. Beraz, litekeena da Neanderthalen eta EEMH-en arteko ugaltzea arrunta izan arren, gaur egungo genomari ekarpenik ez egitea. Neanderthal geneen ehunekoa pixkanaka gutxituz joan zen denborarekin. Horrek adieraz lezake ez zirela biziraupenerako egokiak eta beraz, horrexegatik ez zirela hautatuak izan.
Itzaltzu
Klima eta landaredia
Itzaltzuk baso zabalak ditu, bertan pago, haritz eta basa pinuak daude. Horrez gain, birlandaturiko haritz amerikarrak eta pinu alertziar japoniarrak 46,6 hektarea inguru hartzen dituzte.