cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Eclassan
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Eclassan udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 924 hektarea erabiltzen.
Marac
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Marac udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.060 hektarea erabiltzen.
Eclassan
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Marac
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Eclassan
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marac
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tantra
Tantra (तन्त्र) Indian, errituei buruzko eskuliburu batzuei ematen zaien izena da. Esoterikoak dira, eta brahmanismo sektarioaren debeku erlijioso eta sozialak gaitzesten dituzte. Jatorriz oso zaharrak badira ere, badirudi berandu idatzi zirela (IX-XIII. mendeetan).
Aldaera hindui sta, budis ta, jainis ta eta bon ditu. Tantra munduko leku askotan existitzen da: Bhutan, Korea, Txina, Tibet, India, Indonesia, Japonia, Mongolia eta Nepalen.
Tantra hinduismoan
Tantra hinduismo garaikidearen joeretako bat da eta Tibet eko budismoko eskola guztietan praktika nagusia da. Hinduismoan bi Tantra daude: eskuineko eskuko bidexka (dakshina marjina) eta ezkerrekoa (vama marga). Azken horrek sexu-ekintzaren bidez meditatzeko eta erritu alizatzeko teknikak ditu. Horien bidez integratzen dira emakumeen eta gizonen energiak. Eskuineko eskuko bidexkaren jarraitzaileek diote beren metodoa «altuagoa» dela.
Hinduismoan, sarritan, Shivá jainkoak maisu eta dizipulu rolak betetzen dituen elkarrizketa gisa idatzita egoten dira. Tradizio horretan, lau ataletan egituratuta egon ohi dira:
Tantraren helburua gizabanakoa kontzientzia nagusi hutsean berrintegratzea da (hinduismoan Shivá izango litzateke jatorrizko iturria). Helburu hori lortzeko, beharrezkoa da manifestazioaren bidezidorra kontrako noranzkoan joatea. Eta tradizio horretan bertan, energia, norbanakoaren kontzientzia puruarekin edo jainkotasunarekin lotzeko bidea da. Itzulerako bidearen amaierari "super-kontzientzia" deitzen zaio.
Tantra budismoan
Budismoan, tantrismoa "bide azkarra" izenarekin ezagutzen da, tantraren praktikante batek hitz egiten, sentitzen eta gidatzen ikasten baitu, argiztapena lortu zuen Buda balitz bezala. Ikuspegi hori erabat desberdina da yogaren gainerako bideetatik.
Tantraren irakaspenak jasotzen dituzten testuak (Tantras izenekoak) klabe sinbolikoz idatzita daude, poema moduan, eta horrek zaildu egiten du horiek ulertzea.
Neotantra
Neotantra, XX. mendearen amaiera aldera, idazle berriek garaturiko seudofilia bat da, mimetismoz, tantraren jatorrizko kontzeptua India, Txina eta Tibeten ezagutzen den moduan ordezkatu duena. Masaje tantriko eta yoga sexual lez ere ezagutzen da. Soilik mendebaldeko fenomenoa da, espiritualtasun ez errepresibo berri batera bideratua, gizakiaren alderdi genitaletan oinarritua.
Ezin da erlijio edo filosofia gisa definitu, eta ez da mugimendu izatera iristen. Ez dago gidari, maisu edo hasiberri baten eskutik egindako entrenamendu-zutabeetan oinarrituta, ezta jatorrizko tantraren azpian dauden oinarrizko kontzeptuetan ere, eta metafisikarekin eta pentsamendu magikoren batekin lotutako sexu-praktiken multzo batera mugatzen da.
Filosofia tantrikoa bere sinboloetan
Filosofia tantrikoa, besteak beste, erabiltzen duen sinbologiagatik bereizten da. Zentzu horretan, maitale bikote batek jatorrizko batasunaren banaketa edo sakabanaketa irudikatzen du. Sexu-ekintzak banakoen batasuna edo birxurgatzea adierazten du. Prozesu hau unibertsoan gertatzen denaren antzekoa da: big bang a dispertsioaren unea da; big cruncha, berriz, birxurgapenaren unea da. Filosofia tantrikoaren beste kontzeptu bat askapen espirituala bultzatzeko txandakako bideak onartzean datza.
Energia femeninoa, Kali jainkosa
Filosofia tantrikoaren beste ezaugarri bereizgarri bat emakumeen energian duen kontzentrazioa da. Kali jainkosa Shivaren pasibotasun isolatuaren aurrean sortzaile eta suntsitzailea da. Shakti edo energia bezala ezagutzen da, eta jainkoaren, ekoizlearen eta amaren energia sortzailea irudikatzen du. Baina sorkuntza orok suntsipena eta heriotza dakar, jaiotzen den orok hil egin behar du, eta amak, bizitza ematean, heriotza ere ematen digu.
Shivari buruzko dantza pasibotasunaren amaiera da, eta kaosa, berriz, guztiaren hasiera; mugimendua berritzea da.
Sexua eta erotismoa
Tantra testuek eta praktika tantrikoek gai sorta zabalak hartzen dituzte barne, batez ere gai espiritualetan bideratuak, eta ez izaera sexualekoak. Hala ere, Gavin Floodek dioenez, tantrismoa ezagunagoa da mendebaldean bere elementu antinomiakoengatik, estereotipikoki, erotismo esoterikoa eta erlijioaren izenean erritualizatutako sexua den praktika moduan irudikatua, alkoholez eta jainko basatiei haragia eskainita. Irudikapen hau ez da mendebaldeko irudimenera mugatzen, ordea. Jayanta Bhatta, Indiako filosofiaren Nyaya eskolako IX. mendeko jakintsua eta Tantra literaturari buruz hitz egin zuena, ideia tantrikoak eta praktika espiritualak gehienbat ondo kokatuta daudela adierazi zuen, baina "irakaskuntza ez-moralak" ere baditu, "Nilambara" sektan esaterako, bertan praktikatzaileek "jantzi urdin bat besterik ez dute erabiltzen, eta gero talde praktiko gisa parte hartzen dute.
Sexualitatea praktika tantrikoen parte izan da, fluido sexualak "botere substantzia" moduan ikusi dira eta erritualki erabili dira. Muturreko testu batzuk, dio Floodek, harago doaz, Candamaharosana-tantra testu budisten antzera, zeinak gorputz-hondakinak "botere-substantzia" gisa kontsumitzearen alde egiten baitu, hondakinak irakastea "buda guztiek kontsumitutako" dieta gisa kontsumitu behar da, nahigabe handirik gabe. Hala ere, praktika esoteriko horiek apartekoak eta muturrekoak dira, ez daude literatura edo praktika tantriko budista eta hinduen zati handi batean. Kaula tradizioan eta fluido sexualak botere eta sexu erritualeko substantzia gisa aipatzen diren beste batzuetan, adituak ez daude ados beren itzulpenetan, interpretazioetan eta esanahi praktikoan.
Douglas Renfrew Brooksek, adibidez, substantzia intoxikatzaileen erabilera eta sexua bezalako elementu antinomikoak animistak ez zirela dio, baizik eta hauek kaula tradizio batzuetan "Brahman en azken errealitatearen eta mundu fisiko eta mundutarraren arteko bereizketak" hausteari uko egiteko erabiltzen zirela kaula jainkotiar bati. Teknika erotikoak eta aszetikoak konbinatzean, Brooks estatu ak, Tantrikoak, gizarte eta barne suposizio guztiak hautsi zituen, Shiva bihurtu zen. Cachemira Shaivisme n, dio David Grayk, antinomien aurkako ideia urratzaileak barneratu egin ziren, meditazio eta hausnarketarako, eta "subjektibotasun transzendente bat egiteko" bitarteko gisa.
Tantra hinduaren eta budistaren testu gehienetan, erritualismo sexualaren muturreko formak falta dira. Jainen testu tantrikoan, hau ez dago. Hala ere, emozioak, erotismoa eta sexua literatura tantrikoan naturaltzat, desiragarritzat, hartzen dira unibertsalki, barne jainkoaren eraldaketarako bitarteko gisa, "Shiva eta Shaktiren zoriona islatzeko eta laburbiltzeko". Kama eta sexua bizitzaren beste alderdi bat da eta "unibertsoaren sustraia", ikuspegi tantrikoan, zeinaren helburua ugaltzetik haratago hedatzen da eta beste bitarteko bat da. Ideia hau, kama artea, tenplu hinduaren arteetan sartzearekin loratzen da, baita tenpluaren arkitektura eta diseinu eskuliburu ezberdinekin ere, Ramachandra Kulacara jakintsu hinduak eginiko Shilpa-prakasha kasu.
Sexu tantrikoa
Sexu tantrikoa mitoz inguratutako praktika da, eta honen helburua munduaren plazerak gurtzean datza osotasun espirituala lortzeko.
Sexu tantrikoa filosofia horren zati bat baino ez da, eta ez die sexu-organoei bakarrik erreparatzen, gorputzeko atal guztiei baizik. Norbanakoaren sexu-energiari begira dago, estasia lortzeko. Sexu batek ez da bestearen gainetik nagusitzen, eta ez dira bereizten ederra eta itsusia edo ongia eta gaizkia.
Hori esanda, gogoratu behar da sexu tantrikoaren helburua ez dela eiakulazioa edo orgasmo a, baizik eta zentzumenak bultzatzea musu, laztan eta begiraden bidez, energia sexuala jariatzeko, tabuak eta, batez ere, presak atzean utzita. Hasteko, giroak egokia izan behar du.
Trimorphodon vilkinsonii
Trimorphodon vilkinsonii Trimorphodon generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Essuiles
Essuiles Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Essuiles udalerrian erroldatutako biztanleak 533 ziren. Familiak 184 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 210 etxebizitza zeuden, 187 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 192 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 187 etxebizitza nagusietatik 151 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 96 etxek bost zituzten. 179 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 363 ziren, horien artean 271 aktiboak ziren eta 92 inaktiboak ziren. 271 pertsona aktiboetatik 246 lanean zeuden (133 gizon eta 113 emakume) eta 25 langabezian zeuden (14 gizon eta 11 emakume). 92 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Essuiles udalerrian 178 unitate fiskal zeuden, 504,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.066 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Essuiles udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 2996
NGC 2996 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Megachile clypeata
Megachile clypeata erle espezie bat da, Megachile generoan eta Megachilidae familian.
Tirol (Hego Tirol)
Tirol, italieraz Tirolo, Italiako udalerri bat da. Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Tirolek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Río Muni
Río Muni Ekuatore Gineako eskualde kontinentala da, Gabon eta Kamerunekin mugak dituena. Hiriburua Bata du.
Eskualdeak 26.017 km²-ko azalera eta 2001ean 749.529 biztanle zituen
1778an Portugalek Espainiari eskualdea eman zion, gero Elobey, Annobon eta Corisco eta Fernando Poo koloniekin batera Espainiar Ginea osatuko zuena. 1918an espainiarrek zigor-espedizio bat antolatu zuten Mawomo inguruan. 1968an independentzia lortu zuen.
Bertoko biztanle gehienak fang badira ere, badaude bantuak ere. Politikoki lau probintziek osatuta dago: Erdi-Hegoaldea, Kie-Ntem, Kostaldea eta Wele-Nzasek hain zuzen ere.
Bataz gain Evinayong, Ebebiyín, Acalayong, Cogo, Acurenam, Mongomo, Niefang eta Añisok eskualdeko hiri nagusiak dira.
Wyoming (New York)
Wyoming  New York estatuko herri bat da. Wyoming konderrian kokatua dago. 2010ean 434 biztanle zituen, 1.73 kilometro koadrotan banatuta.
Mompia–Mortera geltokia
Mompia–Mortera Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Azkarraga etxea
Azkarraga etxea Agurainen dagoen hiri-jauregia da.
1999ko uztailaren 20an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Deskribapena
Aguraingo hirigune zaharra monumentu multzo dela aldarrikatuta dago, eta oinplanoan betetzen duen lurrak laukizuzenaren itxura dauka, nahiz eta, orubearen taiukera aldapatsura egokitzeko, ertzetan formak oso-osorik zaindu ez. Hirigunearen egitura kale paralelotan oinarritzen da, luzetara jarrita. Ertaroan eraikitako hiribilduetako etxediak luze antzekoak izaten direla kontuan izanda ere, kasu honetan nabariak dira eraikitako sakontasunen arteko diferentziak: horretara, batzuek kainua edo zanga daukate luzetarako ardatzean; etxadiok zedarriztatzeko balio duten kaleetako batera daukate pendiza beste eraikin batzuek; eta badira bi aldeetara ematen duten eraikinak ere.
Kale Nagusiaren eta Zapatari kalearen artean eratutako etxadi zerrendako ipar ertzean dago Azkarraga etxea. Eraikinaren kokagune den lursaila ez da erregularra, eta etxadiaren ipar aldeko ia erdia hartzen du, eta hegorantz luzatzen da Zapatari kalera ematen duen aldetik. Ipar-ekialdeko ertzean, Azkarraga etxetik hurbil samar, jabetza horrekin zerikusirik ez daukan etxebizitza eraikin bat dago, eta kalte gogorra egiten dio Azkarraga etxearen ikus eremuari.
Azkarraga etxearen taiukerak agerian uzten du eraikin jarea dela, eta, beraz, eraiki zen garaitik aurrera ez dela bere itzulinguruko lur azaleran ezer eraiki. Ezaugarri hori da, hain zuzen, hirigune zaharreko gainerako eraikinetatik bereizten duena. Hala ere, eraikina kokatuta dagoen lursailaren egungo mugaketa ez dator bat hasieratik eraikinaren menpekoak izan ziren lurrekin. Badirudi eraikinari lotuta dauden eremurik zaharrenak, batetik, mendebaldera dagoen terraza dela, antzinako garaietan kainoa izan zen partearekin bat datorrela ematen baitu, eta bestetik, lorategia, Kale Nagusiko antzinako sailak hartzen ditu eta. Higiezin horri erantsi zaizkion gainerako lurrak, ordea, jabeek gerora eskuratutako aldameneko eraikin sailen ondorioz gehitu zaizkio.
Fatxada nagusiaren elkarzut dagoen pareta batek zati bitan banatzen du eraikina barrutik. Eta alde bion egitura diferentea denez, argi dago bi aldikada bereizitan eraiki zela XVI. eta XVII. mendeetan. Kanpoko bolumena trinkoa da; oinplanoa, nahiko koadroa; guztira lau altuera maila dauzka (beheko pisua, beste pisu bi, eta ganbara); estalkiak isurialde bi ditu, eta gailurra fatxada nagusiaren paralelo doa. Kanpoko hormak harlanduzkoak dira kale Nagusiko fatxadan, eta gainerako fatxadak harlangaitzez eginak, nahiz eta hutsarteen enkoadreak eta eraikinaren kantoiak harlanduzkoak izan. Hegora eta mendebaldera dauden azken solairuko itxiturak, bistako adreiluz eginak. Perimetroko hormak eta lehen aipatutako zeharkako pareta (elkarzut dagoena) dira eraikinaren egituraren euskarriak, tarteko portikoetako habe eta zutabeekin batera, eta estalkiaren egurrezko egiturarekin batera.
Kale Nagusiko fatxada har daiteke fatxada nagusitzat, bai osorik harlanduz egindako bakarra delako, bai hegalaren ezaugarriengatik, bi ilara harburu zizelkatu dauzkalako, eta, oholezko plafoietatik zintzilik, buruz behera jarritako botila antzeko apaingarriak dauzkalako. Altxaeraren konposizioa horizontalean banatuta dago, hain zuzen bigarren pisuko eta estalkiko solairuen parean kokatutako inpostekin. Lehenengo altuera maila bietan nabaria da egitura trinkoa gailentzen dela, hutsarteen ordez: sarrera nagusia, dobela handiko erdi-puntuko arkua daukan ate batetik, eta leiho txiki bat lehenengo pisuan, besterik ez. Bigarren pisuan lau hutsarte daude, harrizko balkoiekin, tarteko hormataletan armarri bi jarrita, eta fatxadaren erdian leiho txiki bat. Hutsarte horietako batek, kantoian kokatuta dagoenez, eta ate nagusia aldamenera egoteak, halako norabide bat ematen diote altxaerari, eraikinaren eta Santa Maria elizaren artean dagoen gune irekirantz. Estalkipeko pisuan lau hutsarte laukizuzen ikusten dira hegal handiaren azpian.
Hegoaldeko fatxadak lorategirako irteera bat dauka lehenengo pisuan, eta logia moduan jarritako erdi-puntuko bost arkuko multzo bat goiko pisuan. Mendebaldeko fatxadaren antzera, bistako adreiluz egindako itxiera dauka goiko herenean, hutsarteak tartean dituela. Iparraldera dagoen aldameneko fatxada oso-osorik harlangaitzez egindakoa da, eta trinkotasuna du nagusi; bera da apalena, eta argia eta airea ematen die eraikinaren zerbitzu eta barruko komunikazio guneei.
Marratxíko geltokia
Marratxí Palmako metroaren geltokia da, Marratxí udalerrian kokatuta dagoena, carrer Marquès de Mondéjar eta carrer Comte Villardonpardo artean hain zuzen.
Geltokia 1875ko otsailaren 24an ireki zen, Serveis Ferroviaris de Mallorcako trenen geltoki berriaren inaugurazioarekin.
Historia
Geltokia 1875ko otsailaren 24an inauguratu zen, Serveis Ferroviaris de Mallorcako trenari.
2013ko martxoaren 13an, Palmako metroaren palma 2lineko nasak ireki zen.
Reg
Reg-a, ekialdeko Saharan serir, Australian gibber eta erdialdeko Asian saï deitua, basamortuetako gainalde harritsua da, deflazio eolikoaren ondorioz sortua: haizeak zatiki finak eraman eta osagai lodienak bakarrik uzten ditu.
Nomada luteoloides
Nomada luteoloides erle espezie bat da, Nomada generoan eta Apidae familian.
Tarifa
Tarifa Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 7 m-ko altueran eta Cadiztik 101 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 17.619 biztanle zituen 419 km²-tan banaturik.
Afrikatik gertuen dagoen hiri europarra da, Gibraltarko itsasarteak banatzen du eta Marokotik 14 km-tara dago. Gainera, hiri honetan Ozeano Atlantikoak eta Mediterraneo itsasoak bat egiten dute, Tarifako lurmuturrak markaturik.
2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Tarifak oraindik ez zituela hondakin urak arazten. Eginbehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.
Berthelange
Berthelange Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Berthelange udalerrian erroldatutako biztanleak 260 ziren. Familiak 94 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 105 etxebizitza zeuden, 95 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 101 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 95 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 77 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Berthelange udalerrian 103 unitate fiskal zeuden, 281 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.207 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 iturgina.
2000. urtean Berthelange udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Astyanax laticeps
Astyanax laticeps Astyanax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Diadasia enavata
Diadasia enavata erle espezie bat da, Diadasia generoan eta Apidae familian.
Panaspis nimbaensis
Panaspis nimbaensis Panaspis generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Neutral (argipena)
Neutral eta neutro hainbat erabilera duten hitzak dira. Oro har, aldaketarik eta eraginik ez dakarren nahiz aurkako ezaugarrietan ez bataren ez bestearen alde jotzen ez duen zerbaiti dagokio. Hona hemen hitz horiekin osaturiko terminoen zerrenda:
1934ko Iraultza
1934ko Iraultza 1934ko urrian Espainiako hainbat eskualdetan izandako altxamendua izan zen, Espainiako Bigarren Errepublikako zentro eta eskuineko agintarien aurka, sozialistak, komunistak eta anarkistak elkarturik. Asturiasen izan zuen eragin handiena, baina Katalunian eta Euskadin ere eragin nabarmena izan zuen. Gobernuak marokoar tropak eta Legioa bidali zituen Francisco Francoren zuzendaritzapean. Hildako asko egon ziren, errepresio oso gogorra izan baitzen: fusilatuak, torturatuak, kartzelaratuak...langile buru askori heriotza zigorra ezarri zitzaien, baina Alcalá-Zamorak kommutatu zituen.
Altxamenduaren helburua Espainiako Bigarren Errepublika kentzea zen, horren ordez Errepublika Sozialista bat ezarriz.
Aurrekariak
Ezkerraren eta eskuinaren arteko tentsioa areagotuz joan zen 1934ko uztailetik aurrera gertatutako hainbat ekintzaren ondorioz. Hilabete hartan, nekazal langileek greba egin zuten, eta hainbat diputatu sozialista atxilotu zituzten; gainera, gobernuak debekatu egin zuen alderdi politikoetan eta sindikatuetan izena ematea eta euskal udalerriek gobernuaren aurkako batzarra egin zuten, Kontzertu Ekonomikoei eraso ziela eta; eraso horrien ondorioz, euskal nazionalistak eta sozialistak elkartu egin ziren. Beste alde batetik CEDAk, irailean, jendetza handia bildu zuen Covadongan eginiko manifestazio batean.
Giro nahasia zegoela ondo ikusten da behean, anarkista talde boteretsu hauek egindako deialdian:
Meatzarien iraultza Asturiasen
1934ko Iraultzan, Asturiasen egoera askoz ere gogorragoa izan zen. Aldez aurretik, bat egin zuten sozialistek, anarkistek eta komunistek mugimenduari ekiteko, eta lurralde hartan benetako iraultza-egoera bizi izan zen. Hogeitalau ordutan, Asturiasko langile eta meatzariek meatzaldeetako Guardia Zibilen kuartel gehienak hartu zituzten. Okupatu ere egin zuten Trubiako arma-fabrika, Oviedo, Avilés eta Gijóngo meatzaldeetako langile-taldeen laguntzaz. Bitartean, langileen patruilek Pajaresko mendatea okupatu zuten gobernuak bidalitako militarren etorrerari garaiz aurre egiteko. Aldi berean, herriaren hornidurarako eta borrokalari gehiago hartzeko zerbitzuak antolatu zituzten langileen batzordeek matxinaturiko aldeetan, hiriak hartu eta gobernuak bidalitako militarrei ganoraz aurre egin ahal izateko. Halatan, langileen benetako aginte iraultzailea eratu zen Asturiasen eta gobernuaren indarrei aurre egiteko prest zegoen Estatu txiki baten antzera jardun zuten.
Asturiasko iraultza-saioa bultzatu zutenek ez zuten amore eman eta Gobernuak Francisco Franco jeneral eta Gerra Ministerioaren aholkulariaren eskutan utzi zuen haren errepresioa. Kolonietako tropak, beren ankerkeriak famatu zituen legionarioak eta gudari afrikarrak, bidaltzea erabaki zuen Francok.
Asturiasko langileen erresistentzia gotorlekuek bi astean iraun zuten, Espainiako armadako elite-tropen aurrean. Errepresioa izugarria izan zen: milatik gora hildako, hiru milatik gora zauritu. 30.000 lagun sartu zituzten kartzelan. 1936ko uztaileko altxamenduaren saio txiki bat bezala ikusten dute gaur egun historialari askok.
Gerra Zibila baino lehenago urteetako gertakari ezagunenetarikoa izan zen. Nahiz eta geroago amnistia orokor bat egon bi aldeko partaideei, bi aldeek gorrotoz eta mesfidatiz egon ziren gerra eztanda egin zuen arte. Alde batetik eskuinak ea beste aldean esker ideologiakoak.
Euskal Herrian
Bizkaian eta Gipuzkoan abertzaleek Iraultzaren alde egin ez bazuten ere, urriaren 5ean UGTek greba orokorrera deitu zuen. Zenbait ekintzale eta ELA kideen laguntzarekin sozialistek industria guneak eta meategiak okupatu zituzten urriaren 12ra arte, Espainiako Gobernuak armadari esku hartzeko agindua eman zion arte, hain zuzen ere. Iraultzak, Gipuzkoan, Eibar eta Arrasaten eta Bizkaian, Ezkerraldean, batez ere Sestao eta Portugaleten, arrakasta lortu zuen. Matxinada bukatu zenerako Hego Euskal Herrian 40 hildako izan ziren, tartean ezkertiarrek eraildako buruzagi karlistak eta armadak Eibar eta Arrasaten eraildako grebalariak.
Arrasaten, non matxinada arrakastatsuena izan zen, langileek errepublika sozialista aldarrikatzeaz gain, Marcelino Oreja Elosegi hil zuten, diputatu karlista eta Unión Cerrajeraren presidentea zena. Iraultzaren buruzagiak preso hartu bazituzten ere, 1936an, Fronte Popularrak boterea berreskuratu zuenean, amnistiatu eta kale irten ziren.
NGC 2997
NGC 2997 galaxia espiral bat da, Antlia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Epinephelus malabaricus
Epinephelus malabaricus Epinephelus generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Interlingua
Interlingua nazioarteko hizkuntza laguntzailea da, mendebaldeko hizkuntza gehienen lexikoan eta gramatika angloerromaniko erraztu baten oinarrituta. 1951 ean kaleratu zuen International Auxiliary Language Association-ek. Horren ondorioz, batzuetan "IALAren interlingua" esaten zaio, hitzaren beste esanahietatik bereizteko.
Giuseppe Peanoren "Latino sine Flexioneri" hasieran "intrerlingua" esan arren, erabilera hori galduz joan zen IALAren interlingua argitaratutakoan. Inerlingua nazioarteko hizkuntza laguntzaileren sinonimoa ere bada.
Sarrera
Europa eta Amerikako hizkuntza-oinordekotza grekolatinoa da. Gaurko hizkuntzetan bizirik iraun duen latina IALA zientzia elkarteak argitaratutako liburu batean bildu zuten hizkuntzalari eta filologo profesionalek, 1924 eta 1951 arteko lanaren ondorioz.
Emaitza interlingua da. Gramatika mugaraino erraztuta dago, eta europar edo amerikar ikasi batek interlinguaz idatzitako testu tekniko edo zientifiko bat uler dezake berehala, eta erabiltzen has daiteke epe laburrean.
Erabilera praktikoa argitalpen zientifikoen laburpenetan frogatu da, batez ere medizinaren esparruan eta, halaber, nazioarteko mintzaldietan erabilitako hizkuntza izan da.
Afrika eta Asiako herrientzat, interlingua mendebaldeko hizkuntzetarako giltza da, euren "topagunea" baita.
Hizkuntzen irakaskuntzan, bide arina da nazioarteko lexikorako, eta prestaketa ona hizkuntza erromantzeak eta ingelesa ikasteko.
Hiztegia
Interlinguak Europan eta Amerikan zabaldutako lexiko grekolatinoaren bilketa egiten du: europar jatorriko hizkuntza guztietan "erdikoa" izatea nahi da. Haren hiztegia sistematikoki "hiruko erregela" eta "biko erregelaren" bidez lortua da, batez ere ingeles eta hizkuntza erromantze etatik eta, bigarren maila batean, aleman eta errusieratik.
Hiruko eta biko erregelak
edo aurreko lauretatik bitan egonda eta gutxienez hurrengo bietako batean:
Gramatika
Interlinguaren gramatika angloerromaniko sinpletua da. Hizkuntza koherente baten lexikoaren erabilpena ahalbidetzen duen errazena izan behar du. Horrek erabiltzen diren hizkuntzen berezitasun eta berezko formak baztertzen ditu: generoa, deklinazioa, aditz-joko irregularrak...
Historia
Gramatika eta hiztegia lehen aldiz argitaratu ziren 1951ean. Alexander Gode izan zen eragile nagusia. Gramatikaren aurkibidea, interlingua-ingelesa hiztegia eta eta Interlingua a Prime Vista liburua argitaratu zituen.
Adibideak
Aitagurea:
<BLOCKQUOTE style="font-style: italic"> Nostre Patre, qui es in le celos,
que tu nomine sia sanctificate;
que tu regno veni;
que tu voluntate sia facite
Da nos hodie nostre pan quotidian,
e pardona a nos nostre debitas
como nos pardona a nostre debitores,
e non duce nos in tentation,
sed libera nos del mal. </BLOCKQUOTE>
Giza eskubideen aitorpena:
<blockquote style="font-style: italic">Tote le esseres human nasce libere e equal in dignitate e in derectos. Illes son dotate de ration e de conscientia, e debe comportar se fraternalmente le unes con le alteres.
Hizkuntzari berari buruzko poema bat:
<BLOCKQUOTE style="font-style: italic"> Lingua natural e musical
de parolas international
e un grammatica minimal.
Comprensibile facilemente
per personas intelligente.
adequate pro le solution
del confusion de Babylon. </BLOCKQUOTE>
Truden im Naturpark
Mugakideak
Truden im Naturparkek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cadahalso etxea
Cadahalso etxea Aiarako Zuhatza auzoan dagoen dorretxea da.
1998ko uztailaren 17an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Deskribapena
Cadahalso etxea «El Valle» auzoan kokaturiko gotor-etxe bat da, Zuhatzatik Okondora doan bidearen eskuinetara, erakundearen 50. zenbakidun etxea izanik.
Etxea harlangaitzezko eraikina da, izkinetan harlandua duelarik eta oin lauki zuzena, bere fatxada nagusian dorre moduko gorputz bat erakutsiz, eta honek, bere goialdeko zatian egurrezko hegalki bat aurkeztuz. Lau isurkikoa du estalkia kanaldun teilaz eginikoa, dorrearen gainean faldoi batekin.
Eraikinaren ezkerraldean, altuera txikiagoko eranskin bat dago, beranduagokoa ziurrenik ere, adreiluzko bilbadurazkoa duelarik goiko solairua eta estalkia isurki bakarrekoa.
Dorrearen zatian, bere hegalean babesturik, sarrera nagusia dago arku zorrotz batez hornitua, zeinera patin baten bidez heltzen baita, honek bere goialdean gezileiho bat duelarik. Behe solairuan dinteldun sarrera txiki bat du dorreruntzko sarrera diren mentsulatxo batzuen gainean, aurreko eta hegaleko orman altueran bano txiki batzuk daude era berean, harlanduz inguratuak eta hegalekoa arku faltsu baten tankeran.
Dorrearen eskuinaldean ikuilurako sarrera dago, isurki bakarreko estalitako zatiz hornitua eta bano konopial itsu batekin. Ikuiluan aireztatze bano batzuk daude gezileiho modukoak eskuineko hegalean eta atzealdean eta barrualdean harrizko oinarrien gainean (bat edo beste hormigoizko oinarriz ordezkatua izan da) egurrezko zutabeen egitura ikusten da, lehen solairuko forjatuaren soliberia eta entaulamentua iraupen egoera txarrean egonik.
Babes espedientean, baita ere, bide ondoan dagoen labearen eraikin txikia ere sartzen da, eraikuntza nagusiaren, hau da, Cadahalso etxearen, menpeko elementu bezala.
Ni se lo llevó el viento, ni puñetera falta que hacía
Ni se lo llevó el viento, ni puñetera falta que hacía 1981 urtean eginiko film komikoa da. Luis Martínez Cortések egin zuen film hau.
Sinopsia
Amadeo argazki-denda batean lan egiten duen gaztea da, agirientzako argazkiak egiten, ezkontzak... baina izar bilakatzeko ametsa du.
Toxicodryas blandingii
Toxicodryas blandingii Toxicodryas generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Maitea
Maitea (jatorriz, Beloved) Toni Morrison afro-amerikar idazleak idatzitako eleberri bat da. 1987an argitaratu zen liburua lehen aldiz, Alfred A. Knopf Inc. argitaletxearen bidez. Jatorrizko izenburua Beloved zen, eta 2004. urtean euskarara ekarri zuen Anton Garikano itzultzaileak. AEBko beltzen esklabotzaren memoria du ardatz nagusia, eta Errealismo magikoaren estiloko lana da.
Gaia
Liburua benetako gertaeretan inspiratuta dago. Egileak dokumentatze lanak egiten ari zela, American Baptist agerkarian 1856ko otsailaren 12an argitaratutako elkarrizketa bat ikusi zuen, Margaret Garner presoari egina. Andreak,beste senide batzuekin Kentuckytik esklabotzatik ihesean atera zen Ohiora. Bidean, zuriak atzean zituela, bere bi urteko alaba hil zuen.
Sinopsia
Kontaketa hasten da protagonista, Sethe, eta bere alaba Denver, esklabotzatik ihes egin ondoren, Cincinnatiko Bluestone Roaden, 124 zenbakidun etxe sorginduan bizi direnean. Lehen amona Baby Suggs -Setheren amaginarreba - etxe horretan bizi zen eta aterpe eman zion bere erraina Sethe eta seme-alabei ihes egitean, semearen etorrera -Hall- espero zuten bitartean. Baina narrazioa hasten denean, amona hilda zegoen eta Setheren semeak, Howard eta Blugar dagoeneko alde eginak ziren 13 urte zituztenetik, haur hil baten mamuaren mendean zegoelako etxea, aditzera ematen denez. Ondoren, Paul D. esklabu ohia iristen da etxera eta ama-alabarekin bertan hasten du bizimodu berria. Handik gutxira Maitea azaltzen da, bizikideen arteko harremanak goitik behera nahasten. Antza, bera da Sethek hil egin zuen alabaren emakumetzea. Tartean, pertsonai bakoitzaren iragan latza azaltzen doa.
Zinemarako moldaketa
1998 urtean, eleberrian oinarritutako Beloved pelikula filmatu zen Jonathan Demme zuzendaria zela eta Oprah Winfrey ekoizlea eta protagonista.
Kristautasun
Kristautasuna abrahamdar erlijio monoteista bat da, Jesus Nazaretekoaren bizitza eta irakaspenetan oinarriturik dagoena. Kristauek Kristo izena ematen diote Jesusi. Munduko erlijiorik zabalduena da, 2.400 milioi jarraitzaile baino gehiago baititu, gizaki bizien % 33. Munduko herrialdeen bi herenetan erlijiorik hedatuena da. Haren jarraitzaileen ustez, Jesus Jainkoaren Semea, Logosa eta gizateriaren salbatzailea da; Bibliako Itun Zaharrean aipatzen zen Mesiasa dela uste dute, eta haren bizipenak Itun Berrian bildurik daude.
Kristautasunak eta bere etikak paper garrantzitsua izan dute Mendebaldeko zibilizazioaren sorrera eta egituraketan, bereziki Antzinaro Berantiarrean eta Erdi Aroan. Esplorazioen Aroan zehar kristautasuna Amerika, Ozeania, Saharaz hegoaldeko Afrika eta munduko beste hainbat lekutara heldu zen misiolari eta kolonialismoaren bidez, eta bere hedapena ziurtatu zuen erlijio gerrekin edo Inkisizioa bezalako erakundeekin.
Kristautasuna Bigarren Tenpluko Judaismoaren barruko sekta gisa hasi zen, I. mendean, Judea erromatar probintzian. Jesusen apostoluek eta haien ondorengoak diren aita apostolikoek euren sinismena hedatu zuten Siria, Europa, Anatolia, Mesopotamia, Transkaukasia, Egipto, Etiopia eta Asian zehar, nahiz eta hasieran jazarpena izan. Konstantino I.a Handia kristautu zenean, erlijioa deskriminalizatu zuen Milango ediktuaren bidez. 325ean Nizeako Lehen Kontzilioa deitu zuen, non Kristautasun goiztiarra kontsolidatu eta Erromako Inperioaren erlijio ofiziala izatera iritsi zen. Kontzilioak Nizeako Kredoa sortu zuen, eta Elizaren Gurasoek Biblia kristauaren kanonak konpilatu zituzten V. mendean. Lehen zazpi kontzilio ekumenikoen garaiari Eliza Handiaren garaia deitzen zaio, non Eliza Katolikoak, Eliza Ortodoxoak eta Ekialdeko eliza ortodoxoek komunio osoan bizi ziren zismaren aurretik. Ekialdeko eliza ortodoxoak bereizi ziren Kaltzedoniako kontzilioaren ondoren (451), Kristologian zituzten aldeen ondorioz; Eliza Ortodoxoa eta Eliza Katolikoa 1054an bereizi ziren Zisma Nagusian, bereziki aita santuaren primaziaren inguruan zuten desadostasunen ondorioz. Beranduago, Erreforma protestantearen ondorioz, protestantismoa hainbat denominaziotan bereizi zen Eliza Katolikotik, eztabaida eklesiologiko eta teologikoen ondorioz.
Gaur egun Kristautasunaren lau adarrik handienak Erromatar Eliza Katolikoa (1.300 milioi), Protestantismoa (920 milioi), Eliza ortodoxoa (260 milioi) eta Ekialdeko eliza ortodoxoak (86 milioi) dira, nahiz eta ekumenismorako saiakerak egon. Teologia kristauak eta fedearen profesioak Bibliaz gain babesten du Jesusek nekaldia jasan, gurutziltzatu, hilobiratu, infernuetara jaitsi, eta berpiztu zela hildakoen artean berarengan sinisten zutenentzat betirako bizitza emateko bekatuen barkamena emateko. Gainera, Jesusen Igokundea zeruetara igo zela sinisten dute, eta bertatik Jaungoiko Aitarekin zuzentzen duela mundua Espiritu Santuarekin batera Hirutasunean, eta itzuliko dela bizirik zein hilik daudenei azken auzia egiteko eta bere jarraitzaileei betiereko bizitza emateko. Bere gizakundea, hasierako ministerioa, gurutziltzatzea eta berpiztea askotan "Ebanjelio" gisa izendatzen da. Kristautasunaren Biblian Mateoren, Markoren, Lukasen eta Joanen Ebanjelioak onartzen dira, juduen Itun Zaharrarekin batera aurrekari gisa. Kristautasuna kulturalki anitza da bere Mendebalde eta Ekialdeko adarretan, bai eklesiologiari (eliza ikusgarri/eliza ikustezin), ordenazioari (ondorengotza apostoliko/aita santuaren primatutza) edo kristologiari (Kalzedonianismo/Ez-kalzedonianismo) dagokionez.
Apostoluen garaia
Juduen kristautasunak laster erakarri zituen Jaungoikoaren-beldurti jentilak; hauek juduen erlijio ohiturak jarraitu zituzten, lehenengo arazoak ekarriz juduen mandamentuen ondorioz. Paulo Apostoluak egoera konpondu zuen Kristoren parte-hartzean salbazioa zegoela aipatuz, eta Bere heriotza eta berraragiztatzean sinistearekin nahikoa zela. Hasiera batean Paulok lehen kristauak jazarri zituen, baina konbertsio esperientzia bat izan ostean jentilei Kristautasuna predikatu zuen, Judaismoaren eta Kristautasunaren ezberdintzea sortuz. Uneren batean, Paulok juduen ohiturak alboratu zituen, Kristautasuna erlijio ezberdindu bezala eratuz.
Nizea-aurreko kristautasuna
II. mendean zehar kristautasuna osatzen joan zen, lehen apezpikuekin, kristauentzat apostoluen ondorengo zirenak. 150. urtetik aurrera kristau irakasleak lan teologikoak eta apologetikoak sortzen hasi ziren, euren fedea babesteko. Egile horiei Elizako Gurasoak izena ematen zaie, eta euren lanek ikerketari patrologia deritzo. Elizako Guraso izan ziren Ignazio Antiokiakoa, Polikarpo, Justino Martir, Ireneo, Tertuliano, Klemente Alexandriakoa eta Origen.
Itun Berriaren arabera, kristauek hasieratik jasan zuten judu eta Antzinako Erromako erlijioaren autoritateen jazarpena. Tartean zigorrak, baita heriotza-zigorra ere, gertatzen ziren; horren adibide dira Zebedeoren semeak ziren Eztebe eta Done Jakue. Erromako bederatzi enperadorek Eliza jazarri zuten, modu zabalean, baina batez ere Dezio eta Dioklezianoren garaian.
Erromatar Inperiora zabaltzea eta onarpena
Kristautasuna aramera hitz egiten zuten herritarren artean hedatu zen Mediterraneoko kostaldean, eta barnealderantz Erromatar Inperioan lehenengo eta Partiar Inperioan eta Sasanidar Inperioan beranduago, Mesopotamia barne, bi inperio horiek kontrolpean izan baitzuten historiako une ezberdinetan. I. mendean bertan Kristautasuna Afrikara heldu zen, lehenengo Egiptora eta II. mendea bukatu zenerako Kartagora. Marko Ebanjelaria hartzen da Alexandriako Elizaren sortzailetzat, 43. urtean; beranduago sortutako eliza batzuek aldarrikatzen dute Alexandriakoaren ondorengoak direla, tartean Alexandriako Eliza Ortodoxo Koptikoak. Tertuliano, Klemente Alexandriakoaa, Origen, Zipriano, Atanasio eta Agustin Hiponakoa dira Afrikako kristautasun goiztiarrean eragina izan zuten idazleetako batzuk.
Konstantino I.a Handiak harremana izan zuen kristautasunarekin txikitatik, eta bizitzan zehar babesa eman zion erlijioak haz zedin; hiltzear zegoela bataioa jaso zuen ohean. Bere erregetzan 311ko Nikomediako Tolerantzia Ediktua eta 313ko Milango Ediktua sortu zituen, kristautasunaren pertsekuzioarekin amaituz. Garai horretan Kristautasuna oraindik erlijio txikia zen, erromatarren artean %5 inguruk jarraitzen zuen sinismena. Mardonio aholkulariaren gomendioz, Konstantinoren iloba zen Juliano Apostata saiatu zen Kristautasuna debekatzen. 380ko otsailaren 27an Teodosio I.ak, Grazianok eta Valentiniano II.ak Nizeako Kristautasuna Erromako Inperioaren eliza ofizial izendatu zuten. Eliza eta estatua elkarri lotuta geratu bezain pronto, kristautasuna aberastu zen; Elizak aberatsen donazioak jaso zituen eta, hortik aurrera, lurra jabetzan izan zezakeen.
Konstantinok ere, albo eraginez, Nizeako Lehen Kontzilioa deitzearen ardura zatia izan zuen 325ean. Bertan arrianismoa kondenatu zuen eta Nizeako Kredoa ezarri zuen, oraindik ere Eliza Katolikoan, Ekialdeko Ortodoxian, Anglikar Komunioan eta Eliza Protestante askotan erabiltzen dena. Nizeakoa izan zen kontzilio ekumeniko askotan lehenengoa, Elizaren teologiako elementu kritikoak definitzeko balio izan zuten bilerak, batez ere Kristologiaren eremuan. Ekialdeko Elizak ez zuen onartu egindako hirugarren eta ondorengo kontzilio ekumenikoak, eta oraindik ere bereizitzako adarra da (Ekialdeko Eliza Asiriarra).
Oparotasun eta bizitza kulturalaren ikuspuntutik, Bizantziar Inperioa kristau historia eta zibilizazioaren une gorenetako bat izan zen, eta Konstantinopla izan zen tamainaren, aberastasunaren eta kulturaren ikuspegitik kristau munduko hiririk garrantzitsuena. Garai horretan Antzinako Greziako filosofiaren gaineko interesa berpiztu zen ere, eta literatura oparoa ekoiztu zen grezieraz. Bizantziar artea eta bizantziar literatura Europan zehar nagusi izan ziren, eta Mendebalde osoan garai honetan Bizantziar arteak izandako zabalpen eta esanahia izugarria izan zen. Islamaren sorrerak, eta bereziki Ipar Afrikara zabaldu izanak kristau kongregazioak murriztu zituen eskualdean. Une horretatik aurrera Egiptoko Eliza Koptoa, Etiopiako Tewahedo Eliza Ortodoxoa eta Nobatia, Makuria eta Alodiako Nubiar Eliza baino ez ziren geratu talde egonkor gisa.
Goi Erdi Aroa
Mendebaldeko Erromatar Inperioaren gainbehera eta erorketarekin aita santua figura politiko garrantzitsuan bilakatu zen, lehen aldiz ikusgai Leon I.ak bandalo eta hunoekin izandako tratu diplomatikoetan ; baina baita lehengo probintziatan ezarritako apezpikuen botere berrian ere. Garai honetan eliza misiolari ekintzaldi luzean hasi zen, eta hainbat leinuk erlijioa heuretzat hartu zuten. Arianismoak heriotza-zigorra ezarri zuen paganismoaren aurka (adibidez, Verdengo sarraskia) gerora katolizismo bilakatuko zena hungariar, germaniar , zelta , herri baltiko eta hainbat eslaviarren artean hedatu zen. Garai honetarako euskaldunak jada kristauturik zeudela uste da.
500. urtearen inguruan Benediktok Monakotzaren arauak finkatu zituen, monasterioak sortzeko eta kudeatzeko arau sistema bat sortuz. Monakotza indar garrantzitsua izan zen Europa osoan zehar, lehenengo ikasketa zentroak sortuz. Horietako batzuk, bereziki Galian kokaturik zeudenak, IX. mendeko Karolingiar Pizkundearen oinarrian daude.
VII. mendean musulmanel Siria, Jerusalen barne, Ipar Afrika eta Hispania konkistatu zuten, kristau populazioa Islamera ekarriz (nahiz eta prozesuak mende batzuk iraun zituen hiri batzuetan ) eta egoera legal ezberdina emanez musulman ez zirenei. Bizantziar Inperioa gainbeheran zegoen garai horretan, Persiarekin gatazka luzea izan ostean. VIII. mendearen hasieran karolingiar liderrak gailendu ziren, eta aita-santuak babes handia izan zuen Frankoen Erresumaren aldetik.
Hala ere, garai honetako kristautasunaren gune neuralgikoa Bizantziar Inperioan zegoen; bertan ematen ziren eztabaida teologiko eta kristologiko gehienak, Mendebaldeko Erromatar Inperioa izan zen eremuan hauek albotik iristen ziren bitartean. VIII. mendean, adibidez, ikonoklasmoak erditik zatitu zuen kristautasuna, bizantziar enperadoreek babestu zutenean. Hieriako kontzilioak (754) ikonoak debekatu zituen, Laterango kontzilioak (769) Hieriakoa ukatu zuen eta, azkenik, Nizeako Bigarren Kontzilio Ekumenikoak (787) ikonoak erabiltzea babestu zuen, eztabaida (eta gerra) handien ostean.
Garai honetan ere elizak aldaketa nabarmenak izan zituen. Gregorio I.ak dramatikoki eraldatu zuen Elizaren egitura eta kudeaketa. X. mendearen hasieran Mendebaldeko monasterio kristauek berraktibazio fase bat izan zuten Clunyko abadiaren gidaritzapean. Europa osoan zehar erlikien inguruko merkatua sortu zen, erromesaldiak piztuz, tartean Donejakue bidea bezalakoak.
Behe Erdi Aroa
VII. mendetik XIII. mendera bitartea elizak barne gatazka handiak izan zituen. Ondorioz, Ekialde-Mendebalde arteko bereizketa eman zen, Zisma Nagusia izena ematen zaiona; Mendebaldeko edo Eliza Latinoaren (Eliza Katolikoa dena) eta, batez ere, greziarra zen Ekialdeko Eliza Ortodoxoaren arteko bereizketak gaurdaino iraun du. Bi aldeek ezberdintasun nabarmenak zituzten gai administratibo, liturgiko eta doktrinaletan, batez ere aita santuaren primiziaren inguruan. Lyongo bigarren kontzilioak (1274) eta Firenzeko kontzilioak (1439) bi elizak batzeko saiakera egin zuten, baina bi kasuetan Ekialdeko ortodoxoek uko egin zioten erabakiak martxan jartzeari, eta bi elizen arteko zismak dirau. Hala ere, Eliza Katolikoak lortu du Ekialdeko eliza txikiago batzuekin batasuna.
Mendebaldean, XI. mendetik aurrera katedraletako eskola zahar batzuk unibertsitate bilakatu ziren, adibidez Oxfordeko Unibertsitatea, Parisko Unibertsitatea, Boloniako Unibertsitatea edo Salamancako Unibertsitatea. Lehenago, goi hezkuntza katedral-eskolen edo monasterioetako eskolen (Scholae monasticae) esku zegoen, fraide eta mojen esku. VI. mendean jada eskola mota horien ebidentziak aurki daitezke. Laster, unibertsitate berri hauek euren curriculuma zabaldu zuten, kleroaz gain legelari, funtzionario eta medikuen formakuntzarako. Unibertsitatea bera Erdi Aroko kristautasunetik abiatutako instituziotzat hartzen da.
Europa osoan hiribildu berriak sortu ziren garai hartan eta, horrekin batera, eskeko ordenak, monasterioetako bizitza konsakratua hirira eraman zutenak. Bi eskeko ordena nagusiak frantziskotarrak eta domingotarrak izan ziren, Frantzisko Asiskoak eta Domingo de Guzmánek sortutakoak, hurrenez hurren. Bi ordena hauek eginkizun garrantzitsua izan zuten Europako unibertsitateen sorreran. Beste ordena berri batek, zisterkoak, gune basatietan monasterio berriak ireki eta lurralde horien kolonizazioa bultzatu zituen. Garai hartan, eliza berrien eraikuntzak eta arkitekturak altuera irabazi zuen, erromanikotik gotikora pasa ziren eta Europako katedralik handienak eraiki zituzten.
1095ean, Urbano II.aren aita-santutzarekin, Gurutzadak hasi ziren. Lur Santuan eta beste eremu batzuetan egindako kanpaina militar sorta izan zen, Alexio I.a Komneno bizantziar enperadoreak luzatutako eskariari erantzunez, hasiera batean turkiarren hedapena gelditzeko. Gurutzadek ez zuten lortu Islamdar aurrerapena gelditzea, eta gainera Laugarren Gurutzadan Konstantinopla sakeatu zuten, kristautasunaren ospea okertuz.