cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nafarroako artzanor
Ezagupen ofiziala
Txakur handi eta zuri edo zurixkak dira, eta aurpegian kolore aldaera printzak izan ditzake, gorputzean errepikatzen direnak, ez ordea belarrietan. Hor ere desberdintasun mendiko txakur izendatuarekin, horiek mantxak derrigor izan behar baitituzte belarrietan.
Arrazaren historia Euskal Herrian
Arraza zahar hau hartzak eta bereziki otsoak Euskal Herritik desagertzerakoan galtzen hasi zen, artaldeak halako etsairik gabe halako zakur puzka mantentzea errentagarria ez zelako. Orduan soilik artzain txakur txikiak geratu ziren artaldetan, euskal artzain txakurra arrazakoak bereziki.
Hau joan den mendearen hasierako hamarkadetan gertatu zen bereziki. Hala ere arrazak hainbat hamarkada iraun zuen esate baterako Arralarren. Bertan Done Mikel Aralarkoaren santutegia zaintzen zuten zakurrek nafar artzanora arrazakoak ziren joan den mendeko erdialdean oraindik.
Egun, zenbait zaleren lanari esker, berriro ikus daiteke Euskal Herriko hainbat tokitan, baina haien kopurua oso murritza da.
Tamaina handiko zakurrak dira, eta haien lana, garai batean, artaldeak otso zein hartzen erasoetatik babestea zen; bai eta baserriak zein herriak zaintzea ere.
Nafar artzanoren senide hurbilak dira Pirinioetako mendiko zakurrak.
Etimologia
Artzanora edo zakur artzanoak izan dira beraien izen zaharrenak. Artzano izena Kanpezuko XVI. mendeko agirietan agertzen omen da zakur hauek izendatzeko. Etimologia Artzain-ora da, zalantzarik gabe. Gipuzkoan "artzainzakurrak" edota "artzazakurrak", "artzako" eta "artzaku" deitzen zituzten. Azken izen hauek gogora dakarte zakur hauek hartzekin daukaten antzekotasuna. Artzako izenak hartza-kumearen esanahia izan dezake.
Okroxka
Okroxka (errusieraz окрошка) errusiar sukaldaritzan oso ezaguna den zopa hotz bat da. Izena errusierazko "kroshit" hitzetik dator (крошить) (zati txikitan) txikitzea esan nahi duena. Zopa honen bertsio klasikoa barazki gordinen nahasketa bat da (pepinoak, tipulinak, errefauak), patata egosiak, arraultza, urdaiazpikoa kvas edariarekin. Kvasa kefirragatik eta azido zitrikoagatik ere alda daiteke. Okroshka udarako zopa oso egokitzat hartzen da eta freskatzeko jaten da. Jende gehienak zopa honen gainean smetana edo ziape errusiar goilarakada bat jartzea nahiago du (azken hau apur bat mikatza).
Ezaugarriak
Honen elaboraziorako osagaiak oso fin txikitzen dira brunoise eran eta kvasarekin nahasten dira bazkalorduan zerbitzatua izan baino lehen. Kvasean txikitutako jakien kopurua esnez bustitako laboreenen parekoa. Honek barazkiei euren testura kraskatsua mantentzea ahalbidetzen die. Osagaiak entsaladilla errusiarrean erabilitakoenen antzekoak dira.
Mayahuel
Mayahuel edo Mayalen azteka mitologian magueyaren jainkosa, eta hedapenez, mozkorraldiarena izan zen. Lurrarekin lotutako jainkosetako bat da, eta zentzu horretan, Coatlicue (jainkoen ama), Cihuacoatl (erditzean hildako amen patroia) eta Tlazolteotl (zikinkeriaren irenslea, hori baitzen bere izenaren esanahia) bezalako jainkosekin lotua zegoen. Landareen munduko jainkosa zenez, emankortasunaren jainkosa ere bada. Horregatik, artoaren patroiak ziren Xilonen eta Ilamatecuhtlirekinn eta mantenuen eta lurraren patroia eta Zazpi Suge anderea zen Chicomecoatlekin ezaugarriak banatzen ditu.
Mayahuel maguey hostoetatik irtetzen zen urdinez margoturiko gorputzdun neska gazte bat bezala irudikatzen zen. Bere ezaugarriak esku batean soka bikoitza, irun gabeko kotoi mataza eta orban horiak bere aurpegian ziren. Batzuetan jadezko sudurreko batekin eta buztinezko pitxer bat eramanez irudikatua zen. Ezaugarri guzti hauek lehen aipaturiko Tlazolteotl bezalako jainkosekin partekatzen ditu, eta bereziki Chalchiuhtlicuerekin, lurreko uren patroia zena. Azken bi jainkosak bezala, Mayahuel zorte txarraren ikurra zen. Jainkosa honekin zerikusia zuen egun batean jaiotzen zenak, ziur gaizki amaitu behar zuen. Kotoizko matazak eta bi sokek adulterioa eta galmena esan nahi zuten, kosmogonia mexikan mozkorraldiarekin eratorriak.
Magueyaren jainkosaren senarra Patecatl izan zen, nahuatlez agavearen ureztiari pulkea egiteko eransten zitzaizkion belar batzuk izendatzen zituena. Euren semeak Centzon Tochtliak ziren, edo larehun eta Kontaezinbeste Untxiak (pulkeaz, jakina) titia ematen ziena ustez zituen titi ugarietatik.
Magueyaren sorreraren elezaharra
Hasieran Mayahuel bere amonarekin bizi zen neska gazte eder bat zen, bere amona Eguzkia irtetzea eragozten saiatzen zen Tzitzimime izar bat zelarik. Halako batean, Quetzalcoatlek konbentzitu zuen lurrera jaisteko maitatzera bitan banatutako zuhaitz baten adar batean bihurturik. Baina bere amona esnatu zenean eta honek bere biloba ikusi ez zuenean, beste Tzitzimime batzuk deitu zituen lurrera jaitsi eta bere biloba bilatzen laguntzeko.
Elwood (Kansas)
Elwood Kansasko hiri bat da. Doniphan konderrian kokatua dago. 2010ean 1,224 biztanle zituen, 8.28 kilometro koadrotan banatuta.
Mayahuel
Magueyaren sorreraren elezaharra
Hurbildu zirenean zuhaitza bitan banatu zen. Orduan, amonak, bere biloba adar bezala ikusiz, txiki-txiki egin zuen eta hondarrak beste Tzitzimime batek jan zitzan utzi zituen. Hala ere, Quetzalcoatl bihurtu zen adarra ukitu eta kalterik gabe geratu zen.
Tzitzimimeak aldendu zirenean, Quetzalcoatlek birjina gaztearen hondarrak hartu eta lurperatu egin zituen. Hemendik irten zen maguey landarea, nondik pulkea ateratzen den, zeremonietan edari erritual eta jainkoetzako ofrenda bezala erabilia. Honela, hil ondoren, Mayahuel jainkosa bihurtu zen.
Gipuzkoako etorbidea (Iruñea)
Gipuzkoako etorbidea  Nafarroako hiriburua den Iruñea hiriburuan eta Berriozar udalerrian dagoen etorbide luze bat da.
Izena
Izena Gipuzkoaren omenez darama, hain zuzen ere, lurralde horretatik Iruñera datorren NA-240-A errepidea etorbide honetatik igarotzen baita.
Kokapena
Takonerako aldapa eta Erreginaren aldapa kalea biribilgunean hasi, Plazaola oinzubiaren parean, eta Trinitarioak eta Buztintxuri auzoak hego-iparraldeko norantzan igaro ondoren, Berriozar udalerriaren iparraldean amaitzen da, NA-240-A errepidean amaitzen da, errepidean Renferen trenbidearen gainetik igarotzen den lekuan.
Spangolita
Spangolita sulfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Spangolita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Suediako Egun Nazionala
Suediako Egun Nazionala (Sveriges nationaldag, ahoskatua) urtero ekainaren 6an Suedian ospatzen duten jai nazionala da. 1983a baino lehen, Banderaren Eguna (Svenska flaggans dag) ospatzen zuten, Riksdagek bere egungo izena berrizendatu zuen arte.
Historia
Data hau ospatzeko ohitura 1916an hasi zen Stockholmgo Estadio Olinpikoan, 1523an Gustavo Vasa erregearen hautaketaren omenez (hau Suedia modernoaren fundaziotzat jotzen baitzuten). Zenbaitek zalantzan jartzen dute feriatu nazional gisa duen balioa, ez baitzen feriatu gisa ospatu hamarkada batzuk geroago arte. Hala ere, gertaera honek Danimarkak gobernatzen zuen Kalmarko Batasunaren amaiera esan nahi zuen, eta, beraz, zentzu batean, suediar independentziaren sinboloa da. Aspaldi gertatu zenez, ez du hain presentzia handia suediarrentzat.
2005ean, Suediako jaiegun ofiziala bihurtu zen, Mendekosteko Astelehenaren ordez. Aldaketa horrek, praktikan, jaiegunen kopurua murriztea ekarri zuen (edo lanegunen kopurua handitzea); izan ere, ekainaren 6an asteburuetan behera egiten du aldizka, Mendekoste Astelehenean ez bezala, astelehen batean ospatzen baitzen beti. Egun Nazionala jaiegun izendatu zenetik sortu den tradiziorik berrienetako bat erregeak Stockholmeko Errege Jauregiaren zati handi bat egunean zehar bisitatzera gonbidatzea da, sarreragatik ohiko prezioa ordaindu beharrik izan gabe.
Puyravault (Vendée)
Puyravault Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Puyravault udalerrian erroldatutako biztanleak 637 ziren. Familiak 236 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 279 etxebizitza zeuden, 237 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 269 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 237 etxebizitza nagusietatik 195 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 122 etxek bost zituzten. 194 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 104 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 115 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 352 ziren, horien artean 272 aktiboak ziren eta 80 inaktiboak ziren. 272 pertsona aktiboetatik 247 lanean zeuden (143 gizon eta 104 emakume) eta 25 langabezian zeuden (4 gizon eta 21 emakume). 80 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Puyravault udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 630,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.707 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Puyravault udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 873 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Synodontis haugi
Synodontis haugi Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Zonifikazio
Zonifikazioa da hirigintza plangintzan erabiltzen den metodo bat, udalerri batek edo beste gobernu maila batek lurzorua «zona» izeneko eremutan banatzen duenean. Zona edo eremu horietako bakoitzak garapen berrietarako erregulazio multzo bat du, beste eremuetatik bereizten duena.
Zonak erabilera bakarrerako definitu daitezke (adibidez, bizitegitarako, industriarako...); erabileraren arabera bateragarriak diren zenbait jarduera konbinatu ditzakete; edo, forman oinarritutako zonifikazioaren kasuan, erregulazioek arautu egin ditzakete baimendutako eraikinen dentsitatea, neurria eta forma, edozein direla ere.
Zona edo eremu bakoitzeko hirigintza arauek zehazten dute hirigintza baimena eman daitekeen urbanizazio jakin baterako. Zonifikazioak lurzoruaren erabilera zuzen eta baldintzatu batzuk zehatz ditzake. Adibidez, lurrak zatitzeko orubeen neurria, edo eraikinen forma eta eskala adieraz ditzake. Halako jarraibideak funtsezkoak izan daitezke hiri hazkundea eta garapena bideratzeko. Zonifikazioa da herrialde garatuetako tokiko gobernuek gehien erabiltzen duten hirigintzako plangintza erregulatzailearen metodoa.
Alticola argentatus
Alticola argentatus Alticola generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Choerophryne longirostris
Choerophryne longirostris Choerophryne generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Denver (Pennsylvania)
Denver Pennsylvaniako borough bat da. Lancaster konderrian kokatua dago. 2010ean 3,861 biztanle zituen, 3.31 kilometro koadrotan banatuta.
Emmett (Kansas)
Emmett Kansasko hiri bat da. Pottawatomie konderrian kokatua dago. 2010ean 191 biztanle zituen, 0.51 kilometro koadrotan banatuta.
Samoset (Florida)
Samoset Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Manatee konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Miguel Ángel Ziganda
Miguel Ángel Ziganda Archanco (Iruñea, 1945) nafar diseinatzailea da. 1968an M.A. Ciganda estudioa sortu eta barne-diseinuari ekin zion. 1992ko Nazioarteko Erakustaldian espainiar pabiloia diseinatu zuen.
Reiner Klimke
Reiner Klimke (Münster, 1936ko urtarrilaren 14a - ibidem, 1999ko abuztuaren 17a) alemaniar zaldizkoa izan zen. Sei Olinpiar Jokotan parte hartu zuen eta urrezko sei domina eta brontzezko bi irabazi zituen heziera probetan.
Bere alaba Ingridek urrezko domina bat irabazi zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.
Stockholmgo Estadio Olinpikoa
Stockholmgo Estadio Olinpikoa (Stockholms Olympiastadion) Suediako hiriburuan kokatzen den estadio bat da. 1910 eta 1912 bitartean eraiki zuten, 1912ko Udako Olinpiar Jokoetako egoitza izan zedin.
Historia
Torben Grut arkitekto suediarrak diseinatu eta 1910ean hasi zuten eraikitzen. Gustavo V.a Suediakoa erregeak inauguratu zuen 1912an, 1912ko Stockholmeko Olinpiar Jokoen egoitza gisa. Batez ere atletismo lasterketetarako eta futbol partidetarako erabili izan da. Eseritako 14.500 lagunentzako lekua du, eta guztira 35.000 lagunentzako lekua kontzertuetarako.
2013. urtera arte, Djurgårdens IF futbol taldearen egoitza izan zen, noiz Tele2 Arenara aldatu ziren.
Alticola barakshin
Alticola barakshin Alticola generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Erreginaren aldapa kalea (Iruñea)
Erreginaren aldapa kalea Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen kale bat da. Maiz, eremu honi Larraina ere deitzen zaio.
Kokapena
Gipuzkoa etorbidea eta Takonerako aldapa elkartzen diren biribilgunean hasi, Plazaola oinzubiaren parean, eta malda igoz bihurgunea egin ondoren, Joan XXIII.aren plazan amaitzen da, Antoniutti parkearen parean, Baiona etorbidea, Gazteluko Ingurunea kalea eta Armada kaleak bat egiten duten elkargunean.
Plicofollis magatensis
Plicofollis magatensis Plicofollis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Bill Cosby
William Henry "Bill" Cosby, Jr. (Filadelfia, 1937ko uztailaren 12a) estatubatuar komiko, aktore, eta egile da.
Cosby -ren komedia Irteeran gose i San Frantziskon hasi zen, protagonista duen 1960ko telebistako show I Spy rol bat lurreratzea jarraian. Horrela, lehen bi denboraldietan zehar, haurrentzako telebista serie Electric Company The erregular bat ere izan zen.
Champion Heights (Ohio)
Champion Heights Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Trumbull konderrian dago, Ohio estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Chalvinhac
Chalvinhac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chalvignac udalerrian erroldatutako biztanleak 422 ziren. Familiak 176 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 314 etxebizitza zeuden, 177 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 58 bigarren erresidentzia ziren eta 79 hutsik zeuden. 310 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 177 etxebizitza nagusietatik 140 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 90 etxek bost zituzten. 40 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 82 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 273 ziren, horien artean 201 aktiboak ziren eta 72 inaktiboak ziren. 201 pertsona aktiboetatik 185 lanean zeuden (107 gizon eta 78 emakume) eta 16 langabezian zeuden (6 gizon eta 10 emakume). 72 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Chalvignac udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.450 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Centzon Totochtin
Centzon Tochtliak edo mozkortasunaren larehunn jainko untxiak Patecatl eta Mayahuelen semeak ziren. Horien artean Patecatl bera ere bazegoen. Beste batzuk Tequechmecauiani, Quatlapanqui (buruirekitzailea) eta Papaztac (sumindua) ziren, hauei mozkor toxikatuak sakrifikatzen zitzaizkielarik.
Ometochtli zuten buru.
Proteales
Proteales landare ordena bat da, taxonomia gehienetan onartua, eta Eudicotyledoneae barruan sailkatua posizio basal batean. Sailkapen ezberdinen arabera posizio ezberdina du eta bere barruan familia ezberdinak. Honela, deskribapen guztietan, Proteaceae familia agertzen da barruan, baina berarekin batera daudenak aldakorrak dira. 2003ko APG II sisteman ordena onartzen da eta Eudikoten kladoan sailkatzen da. Bere barruan honako familiak aipatzen dira: Platanaceae familia batzuetan bereizita agertzen da, beste batzuetan Proteaceae barruan.
Banksia, Macadamia edo lotoa talde honetakoak dira..
Cronquisten sailkapenean Proteales Rosidae azpiklasearen barruan agertzen dira eta Elaeagnaceae familia barruan sailkatzen da.
Miguel Archanco
2015ean atxilotu zuten eta, zerga iruzurra egotzita, Osasunako zuzendaritzako beste bederatzi kide ohiekin batera epaitu zuten.
Juvisy-sur-Orge
Juvisy-sur-Orge Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 14.153 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Juvisy-sur-Orge udalerrian erroldatutako biztanleak 14.153 ziren. Familiak 6.379 ziren, horien artean 2.585 pertsona bakarrekoak ziren (1.076 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.509 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.642 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.675 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 477 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 6.993 etxebizitza zeuden, 6.523 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 105 bigarren erresidentzia ziren eta 366 hutsik zeuden. 2.108 etxeak ziren eta 4.745 apartamentuak ziren. 6.523 etxebizitza nagusietatik 3.191 bere jabearen bizilekua ziren, 3.178 alokairuan okupaturik zeuden eta 154 doan lagata zeuden; 995 etxek gela bat zuten, 1.267 etxek bi zituzten, 1.747 etxek hiru zituzten, 1.192 etxek lau zituzten eta 1.321 etxek bost zituzten. 4.300 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3.440 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.379 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 9.571 ziren, horien artean 7.503 aktiboak ziren eta 2.068 inaktiboak ziren. 7.503 pertsona aktiboetatik 6.803 lanean zeuden (3.504 gizon eta 3.299 emakume) eta 700 langabezian zeuden (323 gizon eta 377 emakume). 2.068 pertsona inaktiboetatik 504 erretiraturik zeuden, 919 ikasten zeuden eta 645 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Juvisy-sur-Orge udalerrian 6.750 unitate fiskal zeuden, 14.794,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.776 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 959 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 14 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 133 eraikuntza enpresak ziren, 234 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 45 garraio enpresak ziren, 72 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 31 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 40 finantziazio enpresak ziren, 39 higiezinen enpresak ziren, 151 zerbitzu enpresak ziren, 125 administrazio publikoko enpresak ziren eta 61 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 262 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 1 lan bilaketa bulegoa, 3 posta bulegoak, 10 banku bulegoak, 5 funerariak, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen alokairu bulegoak, 3 autoeskolak, 27 igeltseroak, 30 margolariak, 16 zurginak, 14 iturginak, 12 argiketariak, 15 eraikuntza enpresak, 22 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 8 aldi baterako lan enpresak, 56 jatetxeak, 11 higiezinen agentziak, 9 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 89 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 12 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 2 harategiak, 2 arraindegiak, 8 liburu dendak, 25 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 3 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 3 altzari dendak, 1 kirol-denda zen, 2 drogeria, 6 lurrin-dendak, 2 bitxi-dendak eta 5 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, 2 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 3 osasun-zentro, 6 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 4 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Juvisy-sur-Orge udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat eta lizeo teknologiko bat zegoen.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 485 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 679.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Emporia (Kansas)
Emporia Kansasko hiri bat da. Lyon konderrian kokatua dago. 2010ean 24,916 biztanle zituen, 30.64 kilometro koadrotan banatuta.
Kristian Brisson
Kristian Brisson (Konk-Kerne, Bretainia, 1927 - 2013ko urtarrilaren 25a) bretainierazko idazlea izan zen.
1985ean Xavier de Langlais saria irabazi zuen Skeud liburuagatik.
Gabriel Jauregi
Gabriel Jauregi Uribarren (Aramaio, 1895eko maiatzaren 27a - Zornotza, 1945) arabar idazlea izan zen. Karmeldar Oinutsen ordenan sartu zen. Ordenak Gasteizen zuen egoitzan fisika eta kimikako irakasle izan zen. Karmengo Argia aldizkarian eman zituen argitara bere lanik garrantzitsuenak. Obra nagusiak: Pisia (1935) eta Kimia (1936). Izadiari buruzko lan bat ere idatzi zuen, baina Espainiako Gerra Zibila zela eta, ez zen argitaratua izan.
Hlubočec
Hlubočec Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 563 biztanle ditu eta 9,35 kilometro koadroko azalera. Opava barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1570 urtean egin zen.
Derry (Pennsylvania)
Derry Pennsylvaniako borough bat da. Westmoreland konderrian kokatua dago. 2010ean 2,688 biztanle zituen, 2 kilometro koadrotan banatuta.
L'Ametlla de Marko geltokia
l'Ametlla de Mar Kataluniako Baix Ebre eskualdeko tren geltoki bat da, l'Ametlla de Mar udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Amantea
Amantea Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Amanteak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Montfa (Ariège)
Montfa Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montfa udalerrian erroldatutako biztanleak 77 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 48 ziren, horien artean 30 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 30 pertsona aktiboetatik 24 lanean zeuden (16 gizon eta 8 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Montfa udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 243 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Altomonte
Altomonte Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Altomontek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Edgewood (Ohio)
Edgewood Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Ashtabula konderrian kokatuta dago, Ohio estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Goulc'han Kervella
Goulc'han Kervella (Plougerne, Bretainia, 1951ko uztailaren 4) bretainierazko idazlea da. 1969an medikuntza ikasten hasi zen eta 1982an Laenneg medisin tesi doktorala aurkeztu zuen.
Hermineren ordenaren saria jaso zuen. Horrez gain, 1983ko Xavier de Langlais saria irabazi zuen Laenneg medisin liburuagatik.
Ourcq
Ourcq Frantziako ibaia da, Marne ibaiaren eskuinaldetik isurtzen dena. Fère-en-Tardenoisen (Aisne) jaioa, 87 kilometroko ikastaroaren ondoren Lizy-sur-Ourcqen (Seine-et-Marne) du ahoa. Frantziako Aisne, Oise eta Sena eta Marne departamenduak ureztatzen ditu.
Bere ibilbidearen zatirik handienean kanalizatua dago; Ourcqen ibilgua Parisen Saint-Martin ubidea bihurtzen da. Nabigazio komertzialerako erabiltzen da, eta, 1983tik aurrera, baita plazer nabigaziorako ere. Ourcq eta Saint-Martin ubideak 1.000tm-ko galibora egokituta daude. Ourcqak, Parisi, edateko ez den ura ere hornitzen dio, eta, garai batean, edateko uraren hornidurarako erabili zuten, gaur egun, ibai eta lurpeko uren tratamendutik datorrena.
Choerophryne proboscidea
Choerophryne proboscidea Choerophryne generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Edoardo Bianchi
Edoardo Bianchi (1865eko uztailaren 17a - 1946ko uztailaren 3a) italiar enpresaburu eta asmatzailea izan zen, Bianchi bizikletak eta Autobianchi automobilak fabrikatzeko enpresa sortu zuena 1885ean.
2010eko EPELen lau eta erdiko txapelketa
2010eko Lau eta erdiko Pilota Txapelketa 2010ean Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatutako Lau eta erdiko Pilota Txapelketa da. Bertan Asegarce eta ASPE enpresetako pilotariek parte hartu zuten. BBK-k babestua.
Hogei pilotarik, lau taldetan banatuak, bi partidaka kanporaketa egin zuten taldeko buruaren aurka jokatzeko. Talde bakoitzean sailkatutakoak guztiak guztien kontra ligatxoa jokatzen dute eta bi onenak finalera igaro ziren.
Pilotariak
(Beltzez, taldeen buruak)
Giltzurrun
Ornodunen giltzurrunak
Giltzurrunak ornodunen iraitz organo nagusiak dira. Hiru eratako giltzurrunak bereizten dira: pronefros, mesonefros eta metanefros, beren egituraren arabera eta zirkulazio sistemarekin eta zelomarekin duten harremanaren arabera. Ornodunen enbrioiek, arrainek eta anfibio helduek segmentukako giltzurrunak dituzte (pronefros eta mesonefros). Ez ordea narrastiek, hegaztiek eta ugaztunek.
Giltzurrun mota guztiek dute hodi biltzaile arrunt edo ureter bat, hondakin gaiak kanpora egozteko. Hegazti, anfibio eta narrastietan ureterrak kloakan amaitzen dira eta ugaztunetan gernu maskurian. Maskuriak uretraren bidez igortzen du bere edukina kanpora. Gernua isurkaria da beti, salbu eta hegazti eta narrastietan, horietan erdigotorra baita.
Giza giltzurruna
Giltzurrunak egitura pareak dira, babarrun tankerakoak. 10 bat zentimetro luze izaten dira, 150 gramoko pisua izaten dute (giza gorputzaren %0,5), eta abdomen barrunbean daude kokatuta, diafragmaren azpian, aortaren alde banatan. T12tik C3raino hedatzen dira. Ezkerreko giltzurruna beti dago gorago eskuinekoa baino eta beheko muturrak goikoak baino lateralagoak dira, ardatz nagusia laprana delako. Aurreko aurpegiak aurre-albokoak dira eta atzekoak berriz atze-albokoak, beraz pixka bat biratuta daude ardatz lapranaren inguruan. Gernuaz gain, hormona batzuk ekoizten dituzte:
Erlazioak
Peritoneo biszerala, mesoen bidez, peritoneo parietalarekin lotzen da.
Egitura
Giltzurrunak bi gune ditu, mikroskopioaren laguntzarik gabe bereizgarriak: kanpoaldea edo giltzurrun-azala, eta barnealdea edo muina. Gune hauek ez dute lodiera bera gainerako ugaztun motetan; habitataren idortasuna (ur baliabideak) edo muinaren bilakaera zenbatekoa den, halakoak izango dira giltzurrun-azala eta muina. Giltzurrun azala geruza bikortsua da, gorri arrea, eta ertz ganbilaren azpian dago. Bertan bi ataltxo bereizten dira: arku kortikala, piramidearen oinaldean eta giltzurrunen gainazalaren artean kokatzen dena, eta Bertinen zutabeak. Muina, berriz, argiagoa da, eta ildoduna. Bertan oinaldea (giltzurrunen gainazalera zuzendua) eta erpina (sinuaren kaliza txikietan bukatzen dena) bereizten dira. Bi gune hauek zerikusia dute giltzurrunean nefronek duten kokaerarekin.
Giltzurrunaren goiko eta beheko muturrak ganbilak dira, eta bi aurpegiak ere bai. 2 ertz bereizten dira:
Ertz hauen arteko zatia ahurra da, giltzurrun-hiloa izenekoa. Bertan egitura hauek kokatzen dira:
Hiloa giltzurrunen hutsunearen sarrera da: giltzurrunen sinua. Sinu honetan sistema biltzaileko egitura batzuk kokatzen dira:
Nefronak
Nefrona da giltzurrunaren iraizketa banakoa. Giza giltzurrun bakoitzak milioi bat nefrona baino gehiago ditu. 50-55 mm izaten dira luze, eta mikroskopioz ikus daitezke. Nefronen osagaiak giltzurrun korpuskulua eta giltzurrun tubulua dira.
Sistema biltzailea
Lehenengo egiturak hodi biltzaileak dira. Hauek giltzurrunaren azalean kokatzen dira, piramideetan sartzen direnak oinaldetatik. Behealdean tamaina handiagoa duten Belliniren hodi papilarretan irekitzen dira. Hauek erpinean dauden piramideko papilaraino iristen dira. Papilak duen area kribotsuaren bidez, kaliza txikiekin komunikatzen dira.
Giltzurrunaren gune ahurraren erdialdean inbutu baten antzeko barrunbe bat dago, giltzurrun pelbis izenekoa. Barrunbe horretan pilatzen da giltzurrunetan eratzen den eta hodiek biltzen duten gernua eta higidura peristaltikoen bidez (giharren uzkurdura bideratzen duten uhin erritmikoak, hodietan gertatu ohi direnak) ureterretara iristen da ondoren.
Kapsulak
Zuntzezko kapsula batek inguratzen du giltzurrunaren parenkima, eta zuzeneko kontaktuan dago honekin. Kapsularen kanpoaldean giltzurrun inguruko gantza (perirrenala) dago. Gantz honen kanpoaldean giltzurrun faszia (zuntzezko kapsula) dago. Giltzurrun faszia honetan bi orri bereizten dira: atzeko orria (nahiko sendoa) eta aurreko orria (nahiko ahula). Bi orri hauek jarraiak dira giltzurrunen alboetan. Goikaldean, guruin suprarrenalaren aurretik eta atzetik pasatzen da, diafragmaren beheko fasziarekin fusionatuz. Baina giltzurrunen erdialdean pelbisaren serosarekin eta giltzurrun arteria eta benen serosarekin jarraitzen dira. Behealdean ere fusionatu egiten dira. Giltzurrun fasziaren kanpoaldean gantz pararrenala dago.
Odoleztapena
Odola giltzurrun arteriatik iristen da giltzurrunera. Giltzurrun arteriak abdomeneko aortaren alboko adarrak dira. Eskuinekoa ezkerrekoa baino luzeagoa da, kaba bena, giltzurrun bena, duodeno eta pankrea-buruaren atzean kokatua. Ezkerrekoa laburragoa da, giltzurrun benaren, duodeno eta pankrearen atzetik. Giltzurrun-hiloraino iristen dira aurretik, eta bertatik odol hodi hauek irteten dira:
Giltzurrun arterietatik 5 adar segmentario sortzen dira, aurretik hilora iritsi eta giltzurrunaren segmentuan zehar hedatzen direnak: lau aurreko, giltzurrunaren pelbisaren aurrekaldetik kokatuak, eta atzeko bat, giltzurrun pelbisaren atzetik kokatua. Hilotik pasatuz, giltzurruneko sinuan sartzen dira, eta lobulu arteko arteriak sortzen dituzte, parenkimara iritsi eta muineko piramideetan eta kortexeko Bertinen zutabeen artean kokatzen direnak. Hortik sortzen diren adarrak arku-antzeko arteriak dira, muin eta kortex artean kokatutakoak, eta muineko piramideen oinalderaino iristen dira. Arterien arkutuen adarrak, berriz, lobulutxu arteko arteriak dira. Kortexaren arku kortikaletan eta Bertinen zutabeetan kokatzen dira. Lobulutxo arteko arterien adarrak arteriola aferenteak dira, nefronetako Malpighiren korpuskuluraino iritsi eta bertako glomeruluak sortzen dituzte.
Likaonia
Likaonia (antzinako grezieraz: Λυκαονία, Lukaonia) gaur egun Turkiari dagokion lurraldean, Anatolia penintsulan zegoen Asia Txikiko antzinako eskualde bat izan zen. Hegoaldean Taurus mendiak, ekialdean Kapadozia, iparraldean Galazia eta mendebaldean Frigia eta Pisidia zituen.
Giltzurrun
Odoleztapena
Kortexeko eta muineko egitura tubularretatik irteten den oxigeno gutxiko odola bena arkutuetaraino iristen da. Hemendik lobulu arteko benetara, bena segmentarioetara, eta hemendik giltzurrun benen adar tributarioetara. Kortexeko egituretatik lobulutxo arteko benen bidez, eta muineko egituretatik bena zuzenen bidez.
Itzulera linfatikoa
Hodi linfatiko gehienak giltzurruneko hiloetatik irteten dira, eta kate lunbarreko aortaren goikaldeko gongoil linfatikoetara irsten dira
Giltzurrunaren fisiologia eta gernuaren sorrera
Gernua hiru prozesuren bidez eratzen da: iragazketa berriro xurgatzea eta tubuluen jarioa. Osaera konplexua du, eraketa bera bezala: gai organikoez eta inorganikoez osaturiko disoluzio urtsua da. Odol-plasmaren araberakoa da gernuaren osaera, odoleko plasmaren arabera gernuaren gai batzuk agertzen ez direlako edo gaien kontzentrazioa aldatzen delako. Glomeruluetan gertatzen da iraztea, glomeruluko kapilarrek eta Bowmanen kapsularen paretak bat egiten duten gunean, presio hidrostatikoen eta onkotikoen (presio osmotikoa, proteina edukiaren ondoriozkoa) eraginez. Berriro xurgatzea eta jarioa, berriz, tubuluetan gertatzen dira, difusio soileko edo garraio aktiboko mekanismoen bidez.
Iragazketa
Odola giltzurrun arterietatik iristen da giltzurrunetara. Arteria horiek adarkatuak dira, eta adakartze horren bidez arteriola aferenteak eratzen dituzte. Arteriola aferenteek glomeruluko kapilarretara eramaten dute odola, eta arteriola eferentetik ateratzen da gero. Arteriola eferenteak kalibre txikiagoa du arteriola aferenteak baino, eta horrek presio hidrostatiko handia eragiten du glomeruluaren barnean. Presio horrek eragiten du isurkaria kapilarretatik Bowmanen kapsulara (hau da, giltzurrun hodiaren hasierara) irtetea. Isurkaria Bowmanen kapsularen barnera sartuz gero, glomerulu-irazkin deritzo isurkariari eta plasmaren osagai berak ditu, molekula pisu handia duten proteinetan salbu. Irazkinaren osaera plasma ken proteinak izango da. Prozesu honen ondorioz, irazkinak kapilarrak igaro behar ditu (endotelioa eta mintz basala) eta Bowmanen kapsularen epitelioa.
Bowmanen kapsulan zenbat isurkari sartzen den, irazpen-presio eraginkorrak esango du. Presio hori indar mekanikoen eta osmotikoen konbinazio bat da, eta indar nagusia glomerulu barneko odolaren presio hidrostatikoak eragiten duen bultzada da. Bultzada horri aurre egiten diote glomeruluko kapilarren paretaren eta Bowmanen kapsularen paretaren erresistentziak, dagoeneko Bowmanen kapsula barnean dagoen irazkinaren presio hidrostatikoak eta odolaren eta irazkinaren arteko presio desberdintasunak. Irazpen hau ez da hautatze prozesu bat, odolean zelulekin batera agertzen diren proteina plasmatikoen kasuan salbu, eta plasman disolbaturik dauden gaiak irazkinera igarotzen dira ioi (sodioa, potasioa, kloruroa, bikarbonatoa…), gatz, urea, glukosa, aminoazido etab. gisa.
Aurreko eskemaren arabera, argi gelditzen da arteria aferentearen zein arteria eferentearen uzkurketak aldaketak eragiten dituela glomeruluaren presio hidrostatikoan eta, horrenbestez, irazketaren eraginkortasuna ere aldarazten duela. Oro har, nerbio kitzikadurak hein berean uzkurrarazten ditu bi arteriak, eta horrela ez da aldaketarik gertatzen irazketan. Gizakiaren giltzurrun bakoitzean minutuko 125 mlko irazketa gerta daiteke glomeruluetan, 180 l egunean. Horrek esan nahi du, irazten den bolumearen parte handi bat berriro xurgatu behar duela organismoak. Hori da nefronaren hodian gertatzen dena.
Berriro xurgatzea eta jarioa
Kontuan harturik gernuaren osaera odol-plasmaren eta glomeruluetako irazkinaren oso bestelakoa dela, irazkinak aldaketa asko jasaten ditu gernua eratu arte egin beharreko ibilbidean zehar. Horren arrazoi nagusia da irazkinaren bolumenaren %99 berriro xugartzen dela nefronaren tubuluaren zulotik tubulu inguruko odol hodietara. Izan ere, minutuko 125 mlko irazkina badago, kopuru horren 1 ml bakarrik kanporatzen da gernu gisa. Hodi horiek arteriola eferentean sortzen dira; arteriola eferenteak kapilar sare bat eratzen du (kapilar peritubularrak), giltzurrun tubulua inguratzen duena eta tubulutik zenbait gai jasotzen dituena: Ondoren, benula gisa elkartzen dira, eta giltzurrun bakoitzetik ateratzen den giltzurrun zainera iristen dira.
Gorputzak irazkinaren osagai gehienak xurgatzen ditu berriro: Aldi berean gaien (bereziki potasio, hidrogenioi eta amoniako) jario bat gertatzen da kapilar peritubular horietatik tubuluaren barnealdera, tubulu bihurgunetsu distalaren inguruan, batez ere. Bi prozesu analogo dira, ez da irazkinaren osaera aldatzen soilik, baizik eta baita haren bolumena ere.
Berriro xurgatzeko mekanismo nagusiak bi hauek dira: difusio soila, ura berriro xurgatzearen ondorioz sorturiko gradientearen aldera (ura osmosi bidez igarotzen da tubulu inguruko kapilarretara, kapilar hauetan gai solutuen kontzentrazioa handiagoa delako), edo garraio aktiboa (berriro xurgatze aktiboa, adibidez, sodio bonba), ura berriro xurgatzen laguntzen duen gradiente osmotikoa eratzen duena aldi berean. Garraio aktiboan epitelio zeluletan zehar garraiatzen dira sustantziak, sustantziei isurkari tubular eta betegarriaren arteko kontzentrazio desberdintasunen kontra mugitzeko aukera ematen dieten mekanismo kimikoen bidez, eta gero tubulua inguratzen duten kapilarretara iristen dira. Metodo honen bidez, eta energia asko xahutuz, gerta daiteke sustantzia baten kontzentrazioa apala den ingurune batetik (tubuluaren barneko glomerulu-irazkina) bere kontzentrazioa igoko den beste ingurune batera igarotzea (tubulua inguratzen duen kapilarra):
Iraizpenaren erregulazioa
Hiru kontrol sistemek erregulatzen dute barne jariakarien bolumena eta kontzentrazioa: hipotalamoko egarriaren gunea, hormona antidiuretikoa (ADH) eta angiotentsina-aldosterona sistema.
Odolean disolbatuta dauden gaien kontzentrazioa igotzen bada, eta presio osmotikoak gora egiten badu, presio osmotikoaren hartzaileek (osmohartzaileak) informazio jakin bat igortzen dute hipotalamoko egarriaren zentrora eta informazio horren erantzun gisa egarria sortzen da. Horrela ura odolera igarotzen da hestearen bidez eta odola diluitu egiten da, eta gero inhibitu, egarriaren zentroan.
Hormona antidiuretikoa (ADH) edo basopresina hipotalamoan sortzen da osmohartzaileen kitzikaduraren erantzun gisa, eta tubulu distaleko zelulei eta hodi biltzaileei eragiten die, urarekiko irazkorragoak bihurtzen ditu. ADH jarioa txikia bada, paretak irazkaitzak dira urarekiko, eta horrela gernua diluituta agertzen da. ADH jariatzean ur gehiago xurgatzen da berriro eta gernua kontzentratuagoa da. Beraz, ADH jariatzen da ura galdu behar ez denean eta inhibitu egiten da ur gehiegia murriztu behar denean.
Lotutako gaixotasunak
Giltzurrunekin zerikusia duten gaixotasunetaz arduratzen dira nefrologia eta urologiako espezialistak, batik bat. Hauexek dira ohikoenak:
Synodontis ilebrevis
Synodontis ilebrevis Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Almudena Cacho
Radio Euskadin urte luzez Bandera Verde, Asteburuetan eta Boulevard irratsaioen esataria izan zen. Gaur egun Más Que Palabras! irratsaioa aurkezten du.
ETB 2katean ere saio ugarirren aurkezle eta zuzendaria izan da. Punto Radio Bilbao irrati katean “Protagonistas” irratsaioaren esataria eta zuzendaria izan da.
La Forêt-Auvray
La Forêt-Auvray Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Choerophryne rostellifer
Choerophryne rostellifer Choerophryne generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
La Forêt-Auvray
Biztanleria
2007an La Forêt-Auvray udalerrian erroldatutako biztanleak 198 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Plicofollis nella
Plicofollis nella Plicofollis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
La Forêt-Auvray
Etxebizitza
2007an 158 etxebizitza zeuden, 87 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 157etxeak ziren. 87 etxebizitza nagusietatik 70 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 116 ziren, horien artean 75 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 75 pertsona aktiboetatik 66 lanean zeuden (43 gizon eta 23 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Forêt-Auvray udalerrian 89 unitate fiskal zeuden, 184,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.778 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra liburu denda bat zen.
2000. urtean La Forêt-Auvray udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 680 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alticola lemminus
Alticola lemminus Alticola generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Maki Kaji
Maki Kaji (鍜治 真起) japoniar enpresaburua izan zen, Japoniako Nikoli puzzle-enpresaren lehendakaria. Sudokuaren aita pontekotzat ezaguna zen jokoa ezagutarazteagatik.
Hokkaidon jaio zen 1951n. Keio Unibertsitatean literatura ikasten hasi zen, baina lehen urtean ikasketak utzi zituen. Hainbat lanetan aritu ondoren, argitaratze-enpresa bat zabaldu zuen.
1980ean Nikoli izeneko hiru hilez behingo puzzle-aldizkaria argitaratu zuen. Sudoku zenbaki-jokoa aldizkariaren hasierako aleetan agertu zen. Jokoa Britainia Handira eta Ameriketako Estatu Batuetara zabaldu zenean, oso ezaguna bihurtu zen.
Beste hainbeste puzzle-joko asmatu edo ezagutarazi zituen, hala nola, Masyu.
Hlubočany
Hlubočany Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 491 biztanle ditu eta 8,05 kilometro koadroko azalera. Vyškov barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1381 urtean egin zen.
Euskal literatura Bigarren Pizkundean
Bigarren Pizkundea deitzen zaio 1960ko hamarkadaren ondoren euskal literatura izandako berritzeari. Formalki desberdindu behar da Euskal literaturaren Lehen Pizkundearekin, foruzaletasunaren ondorioz sortutakoa.
Historia
Espainiako Gerra Zibila eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren, euskal literaturak une latzak bizi izan zituen. Argitaratu zituzten lehendabiziko liburuak Telesforo Monzonen Urrundi (1945 Mexiko Hirian), Jokin Zaitegiren Goldaketan (1946 Mexiko Hirian) eta Salbatore Mitxelenaren Arantzazu (1949 Guatemalan).
1950eko hamarkadaren bukaeran, idazle-belaunaldi berria jaio zen, tartean Gabriel Aresti. Honek Harri eta Herri (1964) bere liburuan Europan modan zegoen gizarteko poesia jorratu zuen. Bere garaian libururiak salduena zen eta euskal herriaren isla berria erakusten zaigu: jadanik Orixeren Euskaldunak baserri-euskal herria aldendu eta "Euskal Hiria" sortuz. Arestik gaztelaniaz idatzi zuten euskal poetak zituen lagun, Blas de Otero edo Gabriel Zelaia, konpromiso sozial bere zutelako. Era berean, antzerkiari ekin zioten talde batzuekin edo Ez Dok Amairu, "Euskal Kantagintza Berria" izeneko mugimenduaren sortzaileekin ere harreman estuak izan zituen.
Eleberriei buruz, Txillardegiren Leturiaren egunkari ezkutua (1957) lehendabiziko euskal eleberri modernoa da, existentzialismo ereduak jarraitzen duena. Gero Ramon Saizarbitoriaren Egunero hasten delako eta Ehun metro (Nouveau Roman mugimenduaren eragina dutenak) eta Anjel Lertxundi agertu ziren.
Behin frankismoaren garaiak pasata, euskarazko argitaletxeak joritu ziren urtero 1.500 titulu argitaratzen, eta 300 idazle inguru izanda. Euskal literaturaren urrezko aro honetan, lehendabizikoz Euskal Herritik kanpo arrakasta izan duten idazleak agertu dira: Bernardo Atxaga (Obabakoak edo Behi euskaldun baten memoriak) edo Unai Elorriaga (SPrako tranbia).