cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louise Glück
Gaiak
Glück-en lana askotarikoa da, baina aditu eta kritikoek funtsezko gaiak identifikatu dituzte. Nabarmenago, Glücken poesiak trauma du ardatz, bere karreran zehar heriotza, galera, sufrimendua, huts egindako harremanak eta sendatzeko eta berritzeko ahaleginen gainean idatzi duelako. Daniel Morris adituak dioenez, Glücken poesiak tradizioz zoriontsuak edo idilikoak izan diren irudiak erabiltzen dituenean ere, "hilkortasunaren, inozentzia-galeraren egilearen kontzientzia iradokitzen du". Joanne Feit Diehl adituak nozio horren berri ematen du, argudiatzen duenean "amaiera baten zentzu" horrek Glücken poemak bere atzera begirako boterearekin nahasten dituela", eta adierazten du objektu komunen eraldaketa, hala nola haurrentzako kotxetxo bat, bakardade- eta galera-irudikapenetan . Hala ere, Glücken aburuz, trauma, ezbairik gabe, bizitzaren balioespen handiagorako bidea da, The Triumph of Achillesen aztertutako kontzeptua. Tituluak aipatzen duen garaipena Akilesek heriotza onartzea da, eta, horri esker, erabat egindako gizaki bihurtu da.
Kirmen Uribe k ere bere ikuspuntua gehitzen du "Galera da bere gai nagusiena: hutsunea, heriotza, banaketa («zuk ez zenuen nire bihotza nahi, nire gorputzaren atzetik joan zinen»)" idazten duenean.
Glück-en beste gai komun bat desioa da. Glückek zuzenean idatzi du desira mota askori buruz, adibidez, maitasun edo bereizkeria desioari buruz, baina anbibalentziak markatzen du haren ikuspegia. Morrisek argudiatzen du Glück-en poemek, askotan ikuspuntu kontraesankorrak hartzen baitituzte, "estatusarekin, boterearekin, moralarekin, generoarekin eta, batez ere, hizkuntzarekin duen erlazio anbibalentea" islatzen dutela. Robert Boyer autoreak Glücken anbibalentzia karakterizatu du "autogaldeketa estugarri" gisa. Hauxe dio: "Glücken olerkiak, unerik onenean, atzerakadaren eta baieztapenaren artean, berehalakotasunaren sentsualtasunaren eta gogoetaren artean... izan dira beti, askotan lurrekoa eta erronkaz ilusiorik gabea dirudien poeta batentzat, eta oso sentibera izan da eguneroko mirariaren erakarpenarekiko eta emozio menderatzailearen bat-bateko gorakadarekiko". Glücken lanean lehiatzen diren desioen arteko tentsioa bai poemako hainbat pertsona bere gain hartzean, bai poemako bilduma bakoitzera hurbiltzean agertzen da. Hori dela eta, James Longenbach poeta eta adituak esan du "aldaketa Louise Glücken baliorik altuena dela", eta "aldaketa gehien nahi duena bada, horixe bera da gehien irauten duena, harentzat zailena dena, gogorragoa dena".
Glücken beste kezka bat natura da, bere poema askoren agertokia. The Wild Irisen, loreek ahots adimentsu eta hunkigarriak dituzten lorategi batean gertatzen dira poemak. Hala ere, Morrisek dio The House on Marshland ere naturaz arduratzen dela, eta naturaren poesiaren tradizio erromantikoa ren berrikuspen gisa irakur daitekeela. Araraten, halaber, "loreak luto-lengoaia bihurtzen dira", baliagarria oroitzapenerako eta doludunen arteko lehiarako, "naturaren jabetza sinbolismo-sistema adierazgarri gisa" zehazteko. Hala, Glücken lanean, natura, aldi berean, kritikotzat eta besarkatutzat hartu beharreko zerbait da. Alan Williamson autore eta kritikariak adierazi duenez, batzuetan jainkozkoa ere iradoki dezake, hala nola, Celestial music poeman, hizlariak dioenez, "mundua maitatzen duzunean musika zerutiarra entzuten duzu", edo, The Wild Irisen, jainkoak eguraldian gertatzen diren aldaketen bidez hitz egiten duenean.
Glücken poesia ere nabarmentzen da ekiditen duenagatik. Morrisek argudiatzen duenez, "Glücken idazketak maizenik saihesten ditu identifikazio etnikoa, erlijio-sailkapena edo genero-afiliazioa. Hain zuzen, haren poesiak, askotan, ebaluazio kritikoak ukatzen ditu, zeinek identitate-politika baieztatzen baitute literatura-ebaluaziorako irizpide gisa. Kanonizazioari aurre egiten dio marratxodun poetak (hau da, olerkari "judu-amerikar" gisa, edo poeta "feminista" gisa, edo "natura" poeta gisa), eta nahiago du ikonoklasta-aura bat gorde, edo tarteko gisa.
Eraginak
Glückek adierazi du psikoanalisiak bere lanean duen eragina, bai eta bere gaztetatako ikaskuntzak ere legenda zaharretan, paraboletan eta mitologian. Gainera, Léonie Adams eta Stanley Kunitz en eragina egiaztatu du. Adituek eta kritikariek, besteak beste, Robert Lowell en, Rainer Maria Rilke ren eta Emily Dickinson en eragin literarioa nabarmendu dute, besteak beste.
Arthroleptis taeniatus
Arthroleptis taeniatus Arthroleptis generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Zeladura-puntu
Matematikan, zeladura-puntua (edo zela-puntua) funtzio baten lehen deribatu partzialak zero diren baina funtzioaren maximo edo minimoa ez den puntua da; hau da, funtzio baten mutur-balioa ez den puntu kritikoa.
Chrášťovice
Chrášťovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 263 biztanle ditu eta 10,71 kilometro koadroko azalera. Strakoniceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1324 urtean egin zen.
Haurren sexu esplotazio
Haurren sexu esplotazioa haurren aurkako indarkeria mota bat da, eta ondorioz haurren eskubideak urratzen dituen jarduera, baita esklabotza modu bat ere Mundu osoan ematen da eta eragin bereziki larriak ditu haur eta nerabeen garapenean.
Erich Segal
Irakasle gisa lan egin zuen Yale Unibertsitatean (1964-1973) eta hainbat unibertsitatetako irakasle bisitari izan zen 1973. urteaz gero: Wolfson College Oxford Unibertsitatean, etab. The Yellow Submarine filmerako gidoia idatzi zuen, baina Love Story (1970, Maitasunezko istorioa) bere lehen eleberri eta nazioarteko best-sellerrak eman zion erabateko arrakasta.
Haurren sexu esplotazio
Kontzeptua
Hasiera batean haurren prostituzioaz aritzen bazen ere, adituek kontzeptu horren erabilpena ez dute gomenendatzen, izan ere, estigma sortzen duen kontzeptua da eta mina eragin dezake haur eta nerabeengan. Hala adierazten da Haurren salerosketa eta sexu explotazioa, haurren prostituzioa, haurren erabilpena pornografian eta bestelako haurren kontrako sexu abusuen materialaren gaineko Kontalari Bereziak, Maud de Boer-Buquicchio-k sustatutako terminologi orientazioetan.
Legedia
Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena haurren aurkako indarkeria mota guztiak salatzen ditu, sexu indarkeria barne eta 34. artikuluan bereziki aipatzen: b) haurraren esplotazioa prostituzioan edo legez kontrako bestelako jarduera sexualetan; c) haurraren explotazioa espektakulu edo pornografia materialetan. (b) La explotación del niño en la prostitución u otras prácticas sexuales ilegales; c) La explotación del niño en espectáculos o materiales pornográficos.) 2000. urtean Haurren salerosketa, haurren prostituzioa eta pornografiaren gaineko borondatezko protokoloa argiratatu zuen Haurren Eskubideen Batzordeak. Protokoloaren 3.en artikuluan Estatu sinatzaileei jarduera hau delitu bezala tipifikatzea eskatzen zaie.
Kalapie
Kalapie Hiriko Txirrindularien Elkartea Donostialdean, Oiartzualdean eta Bidasoaldean bizikletaren erabilera sustatzeko eta txirrindularien eskubideak defendatzeko elkartea da. 1989ko azaroan sortu zen. Bizikleta-txangoak, bizikleta-azokak eta ikastaroak antolatzen ditu. 2008 urtean, Donostiako hiritar merezimenduaren domina jaso zuen.
Haurren sexu esplotazio
Legedia
2007ko Lanzaroteko Hitzarmenaren 18. eta 23. artikulu artean Europako Kontseiluan delituak diren jarduerak zehazten dira
2011ko Europar Batasuneko 2011/93 Araudiaren 4. artikuluak ere Europar Batasunean delitu diren jarduerak zehazten dira.
Egoeraren nolakotasuna
UNICEFen ikerketen arabera, Asiako hegoaldeko herrialdeetan gutxi gorabehera milioi bat haur esplotatzen dira sexualki, eta ehunka mila inguru egoera berean bizi dira Europan, Latinoamerikan eta Afrikan. Era berean, duela gutxi Mexiko eta Latinoamerika aipatzen dira pedofiloen gogoko leku gisa.
San Prisco
San Prisco Italiako udalerri bat da. Casertako probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Priscok honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 7220
NGC 7220 galaxia bat da, Aquarius konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Urocyon cinereoargenteus
Urocyon cinereoargenteus Urocyon generoko eta Canidae familiako ugaztun haragijale bat da.
2538 Vanderlinden
2538 Vanderlinden asteroide baten izena da. urriaren 30an aurkitu zuen S. J. Arend-ek Uccle Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1954 UD izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2538 Vanderlinden asteroidearen orbitak batezbeste 2,239 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,949 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,529 distantziara. Eszentrikotasuna 0,13 da, eta makurdura orbitala 4,77ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.2 da.
Lisosoma
thumb|350px|Animalia zelula tipikoaren eskema, osagai azpizelularrak erakusten. [[Organuluak:
(1) nukleoloa
(2) nukleoa
(3) erribosoma (puntu txikiak)
(4) besikula
(5) erretikulu endoplasmatiko pikortsua
(6) Golgiren aparatua
(7) zitoeskeletoa
(9) mitokondrioak
(10) bakuoloa
(11) zitoplasma
(12) lisosoma
(13) zentrioloak zentrosoman]] Lisosoma digestio zelularrean espezializaturiko organulua da, animalia-zelula eukariotikoetan soilik dagoena. Golgi aparatuan sortzen diren egitura esferikoak dira eta barnean dituzten entzima hidrolitikoekin zelula kanpotik sarturiko (heterofagia) edo barneko (autofagia) materialak digeritzen dituzte.
Hasiera batean zelula guztietan lisosoma berdinak zeudela uste bazen ere tamaina eta edukiaren arabera lisosomen aniztasun handia dagoela ikusi da.
Egitura
Lisosoma morfologia aldakorrekoa da, eta 0,1-1,2 μm bitarteko diametrokoa. Oro har mintzez inguraturiko egitura esferiko dentsoa da, soilik teknika bereziak erabiliz identifika daitekeena ziurtasunez (esaterako fosfatasa azido entzimaren jarduera nabaritzen duen teknika bat erabiliz).
Bere osagai garrantzitsuenak entzima hidrolitikoak (hidrolasak) dira: proteasak, nukleasak, glukosidasak, lipasak... 60 entzima desberdin ditu eta mintzean ere 50 proteina desberdin baino gehiago. Entzima arruntena fosfatasa azidoa da. Entzima horien jarduera maximoa pH azidoan burutzen denez, lisosomaren pH azidoa mantentzen duen protoi ponpak daude mintzean. Lisosomaren lumenean dagoen pHa (~4.5–5.0) ingurukoa da.
Lisosomaren mintza oso sendoa da, eta berari esker barruko entzimek ezin dute ihes egin eta zelula kaltetu.
Sailkapena
Irizpide desberdinak erabiltzen dira lisosomen sailkapenerako:
Lehen mailako lisosomak
Erretikulu endoplasmatikoaren mintzean kokaturiko erribosomatan RNA mezulariaren itzulpena gertatzen da eta eraturiko peptido katea erretikulualen lumenera translokatzen da. Bertan hainbat aldaketa jasaten ditu eta xixku bidez Golgi aparatura garraiatzen da. Golgiren aparatuan manosa 6-fosfatoa txertatzen zaio lisosomara joango den peptido gisa identifikatzeko. Manosa 6-fosfato hartzaileak identifikaturiko peptido guztiak hartzen ditu eta organulua osatzen da. Lisosomak pH azidoa duenez manosa 6-fosfato hartzailea eta peptidoa disoziatu egiten dira.
Bigarren mailako lisosomak
Lehen mailako lisosomak digeritu beharreko sustantziak dituzten bestelako xixkuekin elkartzen direnean bigarren mailako lisosomak sortzen dira. Xixkuen jatorriaren arabera bigarren mailako bi lisosoma mota sortzen dira:
Funtzioak
Lisosomek endozitosi bidez zelulara sartzen diren sustantziak digeritzen dituzte, baita bakterio osoak ere, baina zelula barneko osagaiak birziklatzeko ere erabiltzen dira. Organuloak ingurtzen dituzte eta entzima hidrolitikoen digestioa burutu ondoren hondakinak zitosolean barreiatzen dira. Prozesu honi autofagia deritzo eta organuluak berrizteko balio du. Gibeleko zelulak esate baterako bi astetik behin berritzen dira guztiz.
Zelulaz kanpoko liseriketa ere burutzen dute. Lisosomen barneko entzimak exozitosi bidez zelulaz kanpoko eremura kanporatzen dira eta bertan burutzen dute liseriketa. Hau oso garrantzitsua da kartilago eta hezurren birmoldaketan.
Gaixotasunak
Lisosomen edo barneko entzimen funtzionamendu arazoek hainbat gaixotasun sortarazten dituzte.
Historia
Élie Metchnikoff zoologo errusiarrak 1882. urtean fagozitoak aurkitu zituen eta egin zituen ikerketetan ikusi zuen hauek partikula bat fagozitatzen dutenean ingurune azidotan digeritzen zutela. 1908an Medikuntzako Nobel Saria eskuratu zuen.
Christian de Duve kimikari belgikarrak lisosomak purifikatu zituen 1955. urtean eta lisosoma ("digeritzen duen gorputza") izena eman zion. Aurkikuntza honengatik honek ere 1974. urtean Fisiologia eta Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen. Apoptosia burutzen zuten "suizidio zaku" gisa jarduten zutela ere esan zuen abina gaur egun ikusi da apoptosia parte hartze txikia dutela.
Chūō-ku (Tokio)
Chūō (中央区) Tokio hiriko 23 auzo berezi bat da. Chūō izenak erdigunea esan nahi du, izan ere Tokioren erdigunea osatzen duen auzoa da. 2012ko erroldaren arabera 122.118 biztanle ditu 10,15 kilometro koadrotan. Chūō auzoan dago Ginza barruti ospetsua.
Geografia
Tokioko Geltoki nagusiaren ekialdera kokaturik dago eta administratiboki hiru eremutan bereizita dago auzoa, Nihonbashi, Kyobashi eta Tsukishima. Lehenengo biak eremu komertzialak dira eta hirugarrena Tokioko Badian dagoen uharte artifiziala da.
Historia
Tokugawa Ieyasu shogunak Edo Japoniako hiri garrantzitsuena egiteko asmotan eremu komertziala sortzea erabaki zuen Tokio eta Kansai eskualdea elkartzen zituen errepidean. Edo Aroan Edomachi izena hartu zuen, "Edo-ren erdigunea". Gaur egungo Ginza eta Tsukiji barrutiak dauden lekuan ordea Sumida ibaiaren delta baino ez zegoen. 1657an suak auzoaren zati handiena erre zuen eta berreraiki beharra izan zen.
Atzerritarrek asentamentua sortu zuten Tsukiji barrutia dagoen lurretan 1869 eta 1899 artean. 1872an alboan dagoen Ginza barrutia beste sute batek suntsitu eta Europar estiloko planifikazio modernoa egiteko aprobetxatu zen Tren geltoki nagusia eta negozio eta finantza auzoa elkartzen zituen barruti honetan. Thomas Waters arkitekto ingelesak izan zuen proiektu honen ardura.
1892an Tsukishima uhartea eraiki zen Tokioko Badian. Izenak berak "eraikitako uhartea" esan nahi du.
1923ko lurrikarak Nihonbashiko arrain merkatua erabat suntsitu zuen eta berriztu beharrean Tsukiji barrutian berria egitea erabaki zuten, gaur egungo Tsukiji Arrain Merkatua hain zuzen ere.
1947ko martxoaren 15ean Chūō auzo berezia eratu zen.
Atletismoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Mistoa 4 × 400 metro erreleboak
4 × 400 errelebo mistoak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako atletismo probetako bat izan zen. 2021eko uztailaren 30etik uztailaren 31ra bitarte jokatu zen Japoniako Estadio Nazionalean. 16 herrialdetako 64 atletak hartu zuten parte.
Eivissa (uhartea)
Eivissa edo Ibiza (katalanez eta ofizialki Eivissa; Ibiza) Balear uharteak osatzen dituzten uharteetatik mendebaldekoena da. Uharte horien artean azaleraz hirugarrena da, 571 km² baititu; handiagoak dira Mallorca eta Menorca. 133.702 biztanle ditu.
Equulites moretoniensis
Equulites moretoniensis Equulites generoko animalia da. Arrainen barruko Leiognathidae familian sailkatzen da.
Eivissa (uhartea)
Mediterraneoaren mendebaldean kokatua, 210 kilometroko kostaldea du, eta 40 haitz eta uharte txiki baino gehiago ditu ondoan. Ibizak morfologia oso irregularra du, hainbat mendiz eratua, eta haietatik garaiena Sa Talaiassa izenekoa da, Sant Josep de sa Talaiako udalerrian kokatua, 475 metroko garaierarekin.
Geografia
Iberiar penintsulatik 79 kilometrora dago, haren ekialdean, Déniaren parean, Mallorcatik 80 kilometrora eta Formenteratik 3 kilometrora.
Turismoa
Ibiza uharteak, batez besteko 18-27 urteko biztanleria du, jende oso gutxi bizi da hor urte osoan, jendea festa egitera joaten da eta gauez giro itzela egoten da. Ibizako hondartza garrantzitsuenak eta famatuenak, Ses figuerentes eta Talamanca dira.
Hizkuntzak
Ibizan, katalanaren ekialdeko dialektoa den eivisseraz egiten dute bertakoek, gaztelaniarekin batera. Alemana eta ingelesa ere oso zabalduta daude, hizkuntza horiek dituzten herrialdeetatik joandako turistek eta immigranteek erabiliak.
Severn (Maryland)
Severn Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Anne Arundel konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Wąpielsk udalerria
Wąpielsk Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Rypin barrutian kokatuta. 93,21 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4054 biztanle zituen.
Hoeilaart
Hoeilaart (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. 2013ko urtarrilaren 1ean 10.539 biztanle zituen.
Piazza Fontanako atentatua
Piazza Fontanako atentatua (Strage di Piazza Fontana) atentatu terrorista izan zen, 1969ko abenduaren 12an, Milango Banca Nazionale dell'Agricolturaren egoitzan burutua. 17 lagunek bizia galdu zuten eta zaurituak 88 izan ziren. Egun berean, beste hiru bonba eztanda egin zituzten Erroman eta Milanen (eta beste bat topatu zuten eztanda egin aurretik). Atentatuak Brigada Gorriak taldearen sorreran eragin handia izan zuen eta, ondorioz, ondorengo "berunezko urteak" izeneko aldian.
Atentatua Gladio operazioaren testuinguruan gertatu zen, noiz CIAk eta italiar inteligentzia-zerbitzuak neofaxistak errekrutatu zituzten bandera faltsuko operazioak egiteko. Edonola ere, hiru epaiketa eginda ere, egun ez dute inork zigortu atentatuagatik.
Ultramemia
Ultramemia Def Con Dos rapcore taldearen diskoa da. 1996an grabatu zuten eta Belgikako Jet Studios-en nahastu zuten. Diskoa gaztelaniaz da, baina galiziera, kataluniera eta euskarari ere lekua egin zioten: Ultramemia (en gallego), Ultramemia (en catalán) eta Ultramemia (en euskera) abestietan hurrenez hurren.
Ultramemia hitza gaztelaniazko "memo" hitzetik (lelo, ergel edo memelo euskaraz) sortu zuten. Ultramemia abestiak egungo gizarte hierarkizatu, manipulatu eta gizatasunik gabekoari kritika egiten dio.
Felixmarte de Hircania
Felixmarte de Hircania zalduntza liburu espainiar bat da, lehen aldiz Valladoliden 1556an argitaratua Parte primera de la grande historia del muy animoso y esforzado Príncipe Felixmarte de Hircania y de su extraño nacimiento izenburuarekin. Melchor Ortega ubedarrak idatzi zuen, Juan Vázquez de Molinari eskaini ziona, Guadalcanaleko komendadorea eta Filipe II.a Espainiakoaren idazkaria zena. Liburu honen azal 1533an argitaratu zen Platir izeneko zalduntza liburutik imitatua izan zen.
Itzulpen faltsuaren topikoa jarraituz, Melchor Ortegak lan hau jatorrian grezieraz Philossio Ateniense historialariak idatzi zuela eta Melchorrek berak gaztelaniara toskaneraz Francesco Petrarcak idatzitako bertsio batetik abiatuta itzuli zuela dio.
Elena Risteska
Elena Risteska (Skopje, Mazedonia, 1986ko apirilaren 27a) mazedoniar pop abeslaria da. 2006an Eurovision Abesti Lehiaketara joan zen Ipar Mazedoniako ordezkari Ninanajna izeneko abestiarekin.
Carl Michael Bellman
Carl Michael Bellman (Stockholm, 1740ko otsailaren 4a - ibidem, 1795ko otsailaren 11) suediar poeta izan zen. Garai hartako poesia mistikoa eta didaktikoa bazter utziz, kabaretetako bizimodua kantatu zuen ironiaz beterik. Aire ezagunetan kantatuak izan zitezen idatzi zituen poemak bilduma batean jaso ziren (Fredmanen gutun eta kantak, 1790). Moldatu zituen taberna-kantak guztiz ezagunak dira Eskandinavia osoan. Uztailaren 26an, festa bat ospatzen da Stockholmen, haren omenean.
Felixmarte de Hircania
Felixmarte de Hircania hiru zatitan banatua dago: lehena 49 atalekoa, bigarrena 64koa eta hirugarrena 41ekoa. Flosarán de Misia printzearen balentriak eta honek Martedina printzesarekin, Alemaniako enperadorearen alabarekin duen maitasun harremana kontatzen ditu, norekin ezkutuka ezkontzen den. Ezkontza honetatik jaiotzen da Felixmarte de Hircania, Leandís del Fosadok eta honen emazte Lerinak hazten dutena Doncel de la Aventura izenarekin. Konstantinopolisko enperadorearen alaba zen Claribea printzesaz maiteminduta, Flosaranek zaldun izendatzen du, hau bere aita dela jakin gabe, eta abentura ugari betetzen ditu. Liburua laugarren zati baten iragarpenarekin amaitzen da, sekula argitaratu ez zena.
Reclesne
Reclesne Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Reclesne udalerrian erroldatutako biztanleak 305 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 158 etxebizitza zeuden, 124 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 153 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 124 etxebizitza nagusietatik 108 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 57 etxek bost zituzten. 117 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 68 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 194 ziren, horien artean 140 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 140 pertsona aktiboetatik 127 lanean zeuden (67 gizon eta 60 emakume) eta 13 langabezian zeuden (2 gizon eta 11 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Reclesne udalerrian 119 unitate fiskal zeuden, 312 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.102 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 1 iturgina.
2000. urtean Reclesne udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elkader (Iowa)
Elkader Iowako hiri bat da. Clayton konderrian kokatua dago. 2010ean 1,273 biztanle zituen, 3.6 kilometro koadrotan banatuta.
Herriari izena Abdelkader frantziar kolonialismoaren kontrako ekintzailearen izenetik datorkio.
Def Con Dos
Historia
Hasieran Public Enemy, Beastie Boys eta Run DMC taldeen eraginez errapeatzen hasi ziren Siniestro Total taldeko Julián Hernándezek egiten zizkien instrumentalekin. Bere bigarren diskoan, Segundo Asalto, hip hopa zen estilorik nabarmena, baina gitarren soinuak sartzen hasi ziren. Ondorengo diskoetan gitarrek garrantzi gehiago hartu zuten eta taldea rap metal estiloan sartu zen.
Taldearen izenak Pentagonoaren alerta sisteman du oinarria. DEFCON-2 agitazio globala esan nahi du, baina herrialdeen arteko gudarik gabe.
2017ko apirilean, César Strawberry urte bateko kartzela zigorrera kondenatu zuen Espainiako Auzitegi Gorenak. Twitterren 2013 eta 2014 urteen artean terrorismoa goratzea leporatu zioten.
Zenbait filmetarako abestiak egin dituzte, Alex de la Iglesiaren Acción Mutante eta El día de la bestia filmeetan entzun daitezke, esaterako.
Navenne
Navenne Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Navenne udalerrian 734 unitate fiskal zeuden, 1.709 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.275 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 56 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 5 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 iturgina, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 3 okindegiak, 1 harategi zen eta 1 arropa denda zen.
2000. urtean Navenne udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 eta botika 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Les Villedieu
Les Villedieu Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Villedieu udalerrian erroldatutako biztanleak 154 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 132 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 67 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 72 etxeak ziren eta 60 apartamentuak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 56 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Garaioa
Garaioa (aezkeraz: Gareioa) Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 61,6 kilometrora. Altuera 655 eta 1307 metro artekoa da, eta 21,42 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Les Villedieu
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 97 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (41 gizon eta 32 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Garaioa
Garaioa eremu lau samarrean dago, ibarraren gainerakoarekin alderatuta, baina malkartsua izaten jarraitzen du, muinoz betea eta goi mailako mendien artean sartua. Hori dela eta, herria bi muinotan egituratuta dago, erreka banak bereizita, eta Aezkoako alde honetan irits daitezkeen haize-bolada handien aurrean babesa ematen dute. Arkitektura, aetz tipikoa, fatxada zuriak eta harrizko estaldurak dituzten etxeetakoa da, egurrezko dekorazioekin. Ibarreko beste eremu baxuagoetan ez bezala, hemen aurki daitekeen harria ez da hain arrosa, eta, beraz, errosazeo eta grisaxkaren arteko erdibidean dago.
Les Villedieu
Diru sarrerak
2009an Les Villedieu udalerrian 68 unitate fiskal zeuden, 166,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.696 euro zen.
Garaioa
Aezkoa ibarran kokatuta da, baina 1845etik udalerri independentea da. Bertako biztanleak garaiotarrak (aezkeraz: gareatarrak) dira.
Les Villedieu
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Garaioa
Izena
Garaioa edo Gareioa toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Les Villedieu
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Garaioa
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Les Villedieu
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Les Villedieu udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 415 hektarea erabiltzen.
Garaioa
Etimologia
Garaioa edo Gareioa toponimoa, enigmatikoa bada ere, Aezkoan argien diruditenen artean dago. Bien arteko ezberdintasuna aezkeraren bokaltasunean datza, tokiko dialektoa, non a hizkia ixteko joera dagoen, e bihurtuz, funtsean izen bera diren arren. Bertan bi elementu identifikatzen dira: garai eta oa. Lehenak, garai, "altu" esan nahi du. Arazoa bigarren terminoarekin agertzen da, oa. Badirudi adituak ez direla ados jartzen esanahiarekin. Batzuek oa benetan koa zela adierazten dute (kasu genitiboa eta artikulua), eta k letra oso goiz galdu zela, gaur egun ezagutzen diren testuetan dokumentatu gabe. Horrela, lekuizenak "goikoa" esan nahiko luke, eta Garaioa Aribekiko duen kokapenari egingo lioke erreferentzia.
Les Villedieu
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Garaioa
Etimologia
Hala ere, azalpen hau ez dirudi oso sinesgarria, kontuan hartuta k horren presentzia ez dela ezaguna, eta hipotesi bat besterik ez. Beste batzuek amaiera atzizki batekin lotzen dute -tz bezala, lurra/lekua/eremua esan nahiko lukeena. Horrela, izenak "goiko lurra" edo "goiko aldea" esan nahiko luke, eta Aribe gainean duen kokapenari ere erreferentzia egingo lioke. Beste proposamen bat oa atzizkia ere izatea da, nahiz eta kasu honetan jatorrizko forma ona edo on izan, esanahia "goiko herri ona" itzulpenan geratzen delarik.
Baztertuta geratu diren interpretazio batzuen arabera, litekeena da garai hitzak altuera ez aipatzea, garai bat baizik, Aezkoa baita mota garaietako eraikuntza gehien dagoen Euskal Herriko eremua, esanahi gisa "garaiko herria" proposatuz. Hala ere, proposamen hori baztertu egin zen, garaiak normalean etxeen inguruan kokatzen baitziren, eta, beraz, garaia izateko, beharrezkoa zen lehenengo etxe bat egotea. Gainera, XIII. mendeko izen batzuk kontuan hartuta (Guarayoa), ezinezkoa dirudi izen hori hitz horretatik sortu izana. Era berean, aezkeraz, ez dira garai deitzen, garei baizik, eta hitzaren bilakaera alderantzizkoa izan zen.
Bandera
Garaioako bandera Aezkoako bandera da. Bandera honek Aezkoako armarria dauka hondo gorri baten gainean. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da, baita azpian "Aezkoa" inskripzioa duela ere.
Ostorhinchus novemfasciatus
Ostorhinchus novemfasciatus Ostorhinchus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Garaioa
Geografia
Garaioa Aezkoa ibarran barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Erroibar eta Zaraitzu ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Irati ibaiak, Aragoi ibaiaren adarrak.
Inguru naturala eta klima
Orografia menditsua du, guztiak 1 500 metrotik beherakoak. Pirinio Garaiaren eta Pirinio Beherearen arteko trantsizio-eremu bat da, eta, beraz, mendietan txertatutako mendigune harritsuak ere badaude. Haritz eta pago baso izugarriek erakargarri egiten dute Aezkoako paisaia, Irati ibaiaren ur biziak osatzeko.
Neguak elurte oparoak eskaintzen ditu Aezkoan, eta udak, berriz, leunak eta atseginak.
Estazio meteorologikoak
Aezkoan dagoen Abaurregaina udalerrian, itsasoaren mailatik 1050 metrora, Nafarroako Gobernuak 1931an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1971an, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Aribe udalerrian, itsasoaren mailatik 701 metrora. Aribeko estazioa da Garaioarako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.
Historiaurrea
Paleolitoaren amaierako presentziari buruzko datuak daude (Zatoiako leizean aurkitutako 10 000 urteko antzinatasuneko aztarnak eta Aizpeakoa 8 000 urtekoak). Neolito garaikoak monumentu megalitiko ugari daude. Inguruko metal aberastasuna eta Orbaizeta eta Ezterenzubi arteko Azpegi mendatean aurkitutako aztarnak kontuan hartuta, metalurgia ezagutu zutela uste da. Jarduera horrek XIX. mendera arte iraun zuen Burdinezko Munizioen Fabrikan.
Erdi Aroa
Erdi Aroko lehen mendeetako iluntasunean, Aezkoako ibarraren eta bere herrien eraketa ezkutatzen da. Iruñeko monarkia IX. mendean ezarri aurretik ere bazen Aezkoako komunitatea. Suposatzen denez, aetzak Orreagako guduan ere parte hartu zuten (778. urtea), non Karlaundi eta bere armada garaituak izan ziren, eta Europa osoan ospetsu egin zen Errolanen kantua, non Errolan enperadorearen izurde eta ilobaren heriotza kontatzen den.
Aezkoako herri guztiek bezala, Garaioak urteroko petxa ordaindu beharra zeukan. Horrezaz gainera, beste ordainketa bat egin behar izaten zioten koroari, “ehiztariak” izateagatik. 1462an, Joan II.a erregeak kaparetasun pribilegioa eman zien aezkoar guztiei. 1575ean, Garaioako sei emakume Logroñora eraman zituzten sorginak izatea leporaturik; Inkisizioaren estirak pairatu behar izan zituzten bertan, eta lau hil ziren.
XV. mendearen bigarren erdian agaramondarren eta beaumondarren arteko borrokek ondorio tamalgarriak ekarri zizkioten ibarrari, agaramondarren bandoan mantendu baitzen. Beaumondarrek herriak erre, ondasunak lapurtu eta jende asko hil zuten.
Aro Modernoa
Aezkoak goranzko joera demografikoa izan zuen XVI-XVIII. mendeetan. XVI. mendean jazarritako sorginkeria-praktiken eszenatoki izan zen. Eremu horretan, Nafarroako konkistaren ondoren, goinabartarren eta baxenabartarren arteko harremanen historiaren ezaugarri diren mugako istiluak gertatu ziren, bereziki larreen kontuengatik. 1595ean, zehazki, berrogeita hamar garazitar banda batek Hiriberri eraso zuen, Joan Iriarte hilez zauritu eta Martin Berria eskribaua hil zuen. Abizenaz, Hiriberri, Garralda eta Garaioako kanpaiez, ibarreko alkate eta kapitain Antso Elizondoren aginduz deiturik, sarkinak preso hartu zituzten. Mugako posizio horrek aukera ematen zien, hala ere, muga-zergen legedia errazago urratzeko. 1612an erregeordeak aetzak eta mugako beste ibarra batzuetako bizilagunak indultatu behar izan zituen ogia eta ardoa esportatzeagatik jarritako isunengatik.
Frantziarekiko gerretan, beren mendiak defendatzeko obligazioa zuten, beren alkate eta kapitainaren agindupean, eta harana uztera behartu gabe. Horregatik, XVIII. mendearen hasieran, Erresumako Gorteei memoria bat aurkeztu zieten, erregeordeak Auritz eta Orreagako mendiak defendatzera eta, ondoren, Zangoza defendatzera joateko aginduen aurka. Mende honetan ibarreko bizitza markatzen duten hiru gertaera nabarmentzen dira. Lehena, 1774tik 1775era bitarteko azienda-izurritea da, Nafarroako ia behi-azienda guztia deuseztatu zuena. Bigarrena, Orbaizetako Munizio Fabrikaren eraikuntza izan zen, eta, horren ondorioz, ibarreko mendien gaineko jabetza eta eskubideak galdu ziren, 1984ra arte itzuli ez zirenak. Hirugarrena, Konbentzioaren Gerra da (1793-1795), non ibarreko herri gehienak suntsituak izan ziren, baita setioen xede nagusi izan zen munizio-fabrika ere. 1794ko udan frantziarrek 247 etxe, eliza, garai eta borda erre zituzten. Aezkoako herriek gero Nafarroako Foru Aldundira eraman zituzten memorialek ez dute, antza, handik gutxira 1802ko Historiaren Akademiaren Hiztegian irakur daitekeena puzten. Hiztegi horretan esaten denez, ibar osoan 208 etxe zeuden, eta gerran ia erabat hondatuak izan ziren; beraz, jabeak berreraikitzen saiatzen diren arren, haietako asko oraindik ere etxolatan bizi dira.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Zerain)
Andre Mariaren Jasokundearen eliza Gipuzkoako Zerain udalerrian dagoen eliza bat da. Herriguneko eraikin nagusia da, Herriko plazan dago, Jauregia etxea eta Zeraingo kartzelaren alboan. XV. mendearen lehen zatian eraikia da. Eraikinean estilo desberdinak ikus daitezke.
Garaioa
Aro Garaikidea
Aezkoa erregibar zen, baina, beharbada, bere muga-egoeragatik, erregeordea bere administrazioan sartzen zen, eta berak izendatzen zituen alkatea eta kapitaina; gainera, herri bakoitzak bere bizilagunen artean erregidore bat aukeratzen zuen. Ibarreko batzarre da, egungo Aezkoako Batzarre Nagusiaren aitzindaria.
Arthroleptis tanneri
Arthroleptis tanneri Arthroleptis generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Zerain)
Historia
Elizaren dokumentu zaharrena 1556. urteko Bataio Liburua da. Baina eliza barruan dagoen Joan Gartzia Zeraingoaren hilobian gotikoz jartzen duen gaztelerazko idazkiak, "Hilobi hau Joan Garcia de Cerainek egin zuen, 1457 urtea", dio. Egungo eraikina, berriz, XVIII. mendean eginiko eraberritze lanen ondorioa da. Elizaren egoera ikusita, eta Maria Zeraingo eta Zarautzek 1709. urtean konpontzeko eskaera egin zuen. Azkenean, Iruñeako Artzapezpikuak eraberritze lanak hastea onartu zuen. Lan hauek Juan de Carrera arkitektuak eginiko planoetan oinarritu ziren, nahiz eta aldaketa ugari egin herritarrek egiten zuten lanen jarraipen zuzena zela eta. Lan hauen ondorioz, hasierako egurra Zeraingo Oa harrobiko harriz ordezkatu zen. Kanpoko lanak bukatutakoan barnekoei ekin zizkioten. Gorabehera batzuen ondoren, Diego Martinez Arzeren jarraibideetan oinarrituz egin ziren egun ikus daitezkeen barroko estiloko hiru erretaulak.
Santa Maria a Vico
Mugakideak
Santa Maria a Vicok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Zerain)
Elizaren altxorrak
Zer ikusi asko eskaintzen du eliza honek:
Garaioa
Aro Garaikidea
1807an, erregeren aginduz, Aezkoako eta beste ibar batzuetako nobleak arma-zerbitzutik kanpo utzi zituzten. Baina, hurrengo urtean, frantziarren inbasioa jasan zuen Nafarroako lehen lurraldeetako bat izan zen, Iberiar Penintsulako Gerra hasi zenean. Orbaizetako ola izan zen Aezkoako inbaditzaileen helburu nagusia, nahiz eta honek ere tropak eta Frantzisko Espotz Minako gerrillariak mantentzen lagundu behar izan.
XX. mendea mende osoan iraun zuen emigrazio geldiezin batekin hasi zen, hein batean abeltzaintza sektorearen galera ekonomiko handi eta etengabeak eraginda (ibarran inplanterik handiena duena). Biztanleria izugarri murriztu zen mendean zehar, 1 000 biztanle inguru izateraino. Emigratzaileen artean, zati handi batek Amerika izan zuen helmuga. Abiatu zirenen artean, hiru pertsona nabarmentzen dira, han dirutza egin ondoren, ibarrera itzuli eta beren aberastasunaren zati bat azpiegiturak, enpresak eta enplegua sortzeko eman zutenak.
XX. mendea mende osoan iraun zuen emigrazio geldiezin batekin hasi zen, hein batean abeltzaintza sektorearen galera ekonomiko handi eta etengabeak eraginda (ibarran inplanterik handiena duena). Biztanleria izugarri murriztu zen mendean zehar, 1 000 biztanle inguru izateraino.
Peroxisoma
Peroxisoma hidrogeno peroxidoaren metabolismoarekin erlazionatutako organulu esferikoa da. Zelula eukarioto ia guztietan zitoplasman aurkitzen da.
Egitura
Peroxisomak organulu txikiak dira, 0'1-1 μm-tako diametroa dute. Lipido geruza bikoitzeko mintz batek inguratzen ditu. Peroxisoma morfologikoki lisosomaren antzekoa da, baina funtzioari dagokionez organulu aerobioa da, hau da, mitokondrioek bezala oxigeno molekularra erabiltzen du.
Askotan nukleoide izeneko prezipitatuak izaten dituzte barnealdean, urato oxidasaren prezipitatuak izaten dira. Kasu hauetan bakarrik identifika daitezke teknika bereziak erabiliz.
Peroxisomen funtzioa beren eduki entzimatikoarekin erlazionatuta dago. Bi motatako entzimak dituzte barnean: oxidasak eta katalasak.
Peroxisomaren jarduera
Oxia orokorradasek bide metaboliko desberdinetatik eratorritako molekula desberdinak oxidatuko dituzte oxigeno molekularra erabiliz. Ondorioz, hidrogeno peroxidoa sortzen da, substantzia oso toxikoa, oxidazio erreakzio inkontrolatuak sortzen dituena.
RH2 + O2 → R + H2O2 Berehala katalasak hidrogeno peroxidoa erreduzituko du, horretarako molekula desberdinak oxidatuz.
H2O2 + R'H2 → R' + 2H2O Bi erreakzio mota hauek burutuz, peroxisomek bide metaboliko desberdinetan parte hartzen dute. Garrantzitsuenak purinen katabolismoa, azido glikolikoaren metabolismoa eta lipidoen metabolismoa dira.
Lipidoen katabolismoa
Animalia zeluletan kate luzeko gantz-azidoak zatitu egiten ditu eta kate ertainekoak bihurtzen ditu. Ondoren mitokondrioan gertatzen den beta oxidazioaren bidez azetil-CoAk lortuko dira eta Krebs zikloan sartuko dira. Landare eta onddo zeluletan ordea beta oxidazio prozesua peroxisometan gertatzen da.
Babes funtzioa
Landare zeluletan onddoaren erasoari aurka egiten dio peroxisomak. Infekzioa gertatzen denean peroxisomak poloetara abiatzen dira eta zelulatik kanpora glukosinolato molekula ateratzen dute. Honek jokabide antifungikoa du. Animalia zeluletan birus eta beste hainbat patogeno suntsitzeko erabiltzen ditu zelulak.
Garaioa
Ekonomia
Nafarroako goi Pirinioaldeko berezko laboreak. Mendiak eta larreak dira nagusi, eta horien aberastasun nagusiak abeltzaintza eta baso-ustiapena dira. XX. mendearen hasierara arte, orraziak, koilarak eta egurrezko eta zapi zakarrezko sardexkak egiten ziren tokiko janzkera tradizionalerako.
Ana Guevara
Ana Gabriela Guevara Espinoza (Nogales, Sonora, Mexiko, 1977ko martxoaren 4a). 400 metrotan espezializatuta zegoen erretiratutako atleta mexikarra eta emakume dominaduna. Munduko 300 metroko lasterkari emakumezkorik azkarrena da, 35.3 segundoko marka egin zuen 2003ko maiatzaren 3an. 2012tik 2018ra bitartean senatari mexikarra izan zen. Bere gurasoak Cesar Octavio Guevara eta Ana María Espinoza dira, eta lau anaia ditu: Azalia, César, Daniela eta Jaime.
Garaioa
Ekonomia
Baso asko daude oraindik, nahiz eta gehiegizko ustiapena jasan duten, batez ere azken urteetan. Pagoek eta haritzek estaliko lukete, egoera naturalean, ibarraren zatirik handiena; Abaurrean bakarrik agertzen da pinu gorria, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarraren proprioa. Ibarraren iparraldeko eta hegoaldeko mendietan pagadi garrantzitsuak daude, Garralda, Aria eta Aribeko behealdeetan hariztiak.
Ana Guevara
Atleta ibilbidea
1996an hasi zen Anaren ibilbidea, nazioarteko lehen lehiaketetan parte hartzen hasi zenean. 1998an, zilarrezko bi domina irabazi zituen Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoetan 400 metrotan eta 800 metrotan.
Garaioa
Ekonomia
Aezkoa abeltzaintza ibarra izan da beti. Hala ere, lanbide horrek atzerakada handia izan du XX. mendean, bereziki transhumantziaren galeran (lehen Errege Bardearaino joaten zen Milagro-Aezkoa errege-abelbidea zela eta). Nabarmentzekoa da idien eta behien desagerpena, nekazaritzako mekanizazioari esker. Haragitarako behi-aziendak dira nagusi, arraza piriniarra eta pardoalpinoa dutenak. Nekazaritzak garrantzi txikia du. Lehorreko lurrak behera egin du, eta belardi artifizialak, berriz, gora 1970era arte, eta behera gero. Landatutako azaleran hazitarako patataren eta bazka-landareen nolabaiteko aurrerapena egon da; gero eta gehiago esku hartzen du ukuiluko aziendaren elikadurak, mendian artzaintzarekin lortzen denaren osagarri gisa. Basoen ustiapena aberastasun potentziala da, eta batzuetan erreala, bailarako komunitatearentzat eta udalentzat, partikularrentzat baino gehiago; zura 1940-1950 urteetara arte garraiatzen zen almadien sistematik, ibaian behera zeharkatzen zutena, lehenengo Irati ibaia eta gero Aragoi eta Ebro ibaiak.
Ana Guevara
Atleta ibilbidea
Lehen garaipen handia Kanada 1999ko Panamerikar jokoetan, 400 metroko lasterketan lortutako urrezko domina izan zen. Urtebete geroago, Sidney 2000ko Olinpiadetarako kalifikatu zen 400 metrotan. Arrazoizko 5. lekuan amaitu zuen 49,96 segundoko denborarekin. Karrera horren ondoren, nazioarteko 28 lasterketa irabazi zituen jarraian, 2004ko uztailean Erroman bigarren postua lortu aurretik.
Garaioa
Politika
Garaioako udaletxea erdigunean dago, eta idazkaria, era berean, Aribeko eta Hiriberriko Udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta bi zinegotziak osatzen dute. Egungo alkatea Jose Javier Eransus Elizagarai da, Zamariain hautagai gisa aurkeztu zena.
Ana Guevara
Atleta ibilbidea
2001ean 400 metroko lasterketa irabazi zuen Monakoko Herculisen, urte horretan Urrezko Ligako bi lehiaketetako bat. 2001eko Munduko Atletismo Txapelketan 400 metroko finalak lehiatu zituen Guevarak. Azken bihurgunetik irten zenean, 105 metro falta zirela, lasterketan burua zen. Zoritxarrez, ezin izan zion erritmo azkarrari eutsi, eta Senegalgo Amy Mbacke Thiamek eta Jamaikako Lorraine Fentonek aurre hartu zioten 20 metro baino gutxiago falta zirenean. Guevarak brontzezko domina irabazi zuen 49.97 segundoko markarekin, urteko bere markarik onena.
Garaioa
Udal hauteskundeak
Hiru urtez zerrendarik aurkeztu ez bazen ere, gainerako deialdietan Garaioak alkategaien zerrenda bat izan du gutxienez. Horiek automatikoki sartzen ziren, arraroa baitzen bi hautagaitza egotea, nahiz eta urte batzuk egon ziren, batez ere XX. mendean, eta urte horietan gertatu zen eta bi zerrendak aurkeztu ziren. Arpeiku hautagaitza tokiko politikan nagusi izan zen 2007ra arte, aurkezteari utzi zion arte.
Rengeita
Rengeita silikato motako minerala da eta perrierita subtaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Rengeita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.
Ana Guevara
Atleta ibilbidea
2002an, 400 m-ko Golden Leagueko zazpi lehiaketak irabazi zituen (Oslo, Paris, Erroma, Monako, Zürich, Brusela eta Berlin), urrezko barretan ematen den milioi bat dolarreko saria irabazi zuen beste hiru atletarekin batera. Urrezko domina ere irabazi zuen 2002ko IAAF Munduko Kopan 400 m eta 400 m-ko errelebo-lasterketan Las Americas taldearekin korrika eginez. 2002ko IAAFren Grand Prix Finala irabazi zuen Parisen.
2003ko Panamerikar Jokoetako 400 m-etan, urrezko domina irabazi zuen. 2003an ere, 400 metroko lasterketa irabazi zuen Weltklasse Zürichen, urte hartan Golden Leagueko lehiaketetan 400 metroko bi txapelketetako batean. Geroago, 2003ko abuztuaren 27an, Parisen (Frantzia), 2003ko Munduko Atletismo Txapelketa irabazi zuen 400 metrotan. Errekor pertsonal bat, errekor nazional bat eta munduko errekorra ezarri zituen 48,89 segundoan. 2003ko Monakoko IAAFen Atletismoko Munduko Finalean 400 metroak irabazi zituen.
Guevarak bigarren agerraldi olinpikoa egin zuen 2004an, Mexikoko ordezkari gisa, eta bere herrialdea ordezkatu zuen 400 metroko lasterketan. Lehen txanda eta finalerdiak irabazi ondoren, Guevarak zilarrezko domina eskuratu zuen finalean. 2004ko IAAFren Atletismoko Munduko Finalean, Monakon, 400 metroak irabazi zituen.
Urtebete geroago, 2005eko Munduko Atletismo Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen 400 metroan, 49,81 segundoko denborarekin, nahiz eta ekitaldian eurite handiak izan ziren.