cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Areciboko irrati-teleskopioa
Aurkikuntzak
Areciboko teleskopioak zenbait aurkikuntza zientifiko esanguratsu egin ditu. 1964ko apirilak 7an, inauguratu eta gutxira, Gordon H. Pettengillek eta bere taldeak Merkurioren errotazio periodoa 88 egunekoa ez zela zehazteko erabili zuten, uste zen bezala, baizik eta soilik 59 egunekoa. 1989ko abuztuan, behatokiak asteroide baten argazki bat historian lehen aldiz atera zuen: 4769 Kastalia asteroidea zen. Hurrengo urtean, Aleksandr Wolszczan astronomo poloniarrak PSR B1257+12 pultsarra aurkitu zuen, beranduago, honen inguruan orbitatzen ari ziren bi planetak aurkitzera eraman zuena. Hauek izan ziren aurkitutako lehen exoplanetak.
Normandia Beherea
Normandia Beherea (frantsesez Basse-Normandie, normandieraz Basse-Normaundie) Frantzia ipar-mendebaldeko eskualdea zen. Calvados (14), Manche (50) eta Orne (61) departamenduek osatzen dute. 2016 urtetik Normandia eskualdeko zati da.
Hiri nagusiena Caen da.
Petrikor
Petrikor (πέτρα harria eta ἰχώρ ikor) euria lur lehorrean erortzen denean sortzen den usainaren izena da. Askotan «lur bustia» edo «euriaren usain» gisa adierazten da. Normalki, euririk egin gabe denbora bat egon behar da usain hori agertzeko, eta nabarmena da lehorte baten ostean.
Jatorria
1964a baino lehen egon ziren eztabaida zientifikoak arrazoiari buruz. 1891eko maiatzean The Scientifik American aldizkarian albiste bat argitaratu zen, TL Phipsonen hogeita bost urteko ikerketan oinarritua. Urte berean Comptes Rendus aldizkarian "Sur l'Odeur propre de la Terre" artikulua argitaratu zuten Berthelotek eta Andrék.
Mekanismoa
2015ean Massachusetts Institute of Technologyko (MIT) ikerlariek abiadura azkarreko kamerak erabili zituzten usaina airean nola mugitzen den ikertzeko. 28 material ezberdinen gainean egindako esperimentuak erakutsi zuen euri-tanta bat gainazal porotsu batean erortzen denean poro horietan dagoen aireak burbuila txikiak sortzen dituela, gainazalean flotatzen dutenak aerosolak askatuz. Aerosol horiek usainaz gain bakterioak eta birusak askatzen ditu airean. Geldoago doazen ur-tantek aerosol gehiago askatzen dituzte, eta honek azalduko luke zergatik petrikorra den ohikoagoa lehen euri tantekin.
Giza sudurra oso sentikorra da geosminarekiko, eta gai da bilioiko bost partetan dauden kontzentrazioak usaintzeko. Zientzialari batzuek ustez, eboluzioak gaitasun hau eman die gizakiei, arbasoek noizbehinkako euriteen beharra zutelako bizirauteko.
Trewarthenick
, 'Trewedhenek', Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Tregony parrokian.
Parambassis gulliveri
Parambassis gulliveri Parambassis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ambassidae familian.
Vanessa (izena)
Vanessa emakume izena da, bereziki erabilia Ameriketako Estatu Batuetan, Alemanian eta Brasilen. Jonathan Swift idazle anglo-irlandarrak asmatu zuen Esther Vanhomrighentzat, Swiftek 1708an ezagutu zuena eta zaintzen zuena. Izena Vanhomrighen abizenetik "van" hartuz eta Estherren izenaren "essa" laburpena gehituz sortu zen.
1726an, Vanesaren izena, lehen aldiz, Cadenus and Vanessan inprimatua agertu zen, Swiftek Vanhomrighekin zuen harremanari buruzko poema autobiografiko bat. Swiftek olerkia 1713an idatzi zuen, baina Vanhomrigh hil eta hiru urtera argitaratu zen. Vanessa Johan Christian Fabriciusek 1807an tximeleta genero baten izen bezala hartu zuen.
Vanessa Ameriketako Estatu Batuetan 2007an jaiotako nesken 71.izenik ohikoena izan zen. AEBetako neskentzako 200 izen ohikoenen artean egon da 1953tik, eta neskentzako 100 izen ohikoenen artean 1977tik. 1950ean agertu zen lehen aldiz Estatu Batuetako 1.000 nesken izen garrantzitsuenen artean, zerrendan 939. postuan agertu zenean.
Alemanian, Vanessa nesken 100 izen ohikoenen artean egon da 1976tik. Izena, ezagunagoa bihurtu zen, eta neskatoentzako zazpigarren izenik ezagunena izan zen 1990eko hamarkadan. Hurrengo urteetan bere ospeak behera egin zuen eta izena 42. postuan sailkatu zen 2000ko hamarkadan.
Vanessa
Vanessa honakoa izan daiteke:
1684 Iguassú
1684 Iguassú asteroide gerrikoan aurkitutako 1684. asteroidearen izena da. 1951ko abuztuak 23an aurkitu zuen Miguel Itzigsohnek La Platatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1951 QE zen. Bere izena Iguazu ibaiarengatik jaso du.
Pulchellia
Pulchellia ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.
La Habra (Kalifornia)
La Habra Kaliforniako hiri bat da. Orange konderrian kokatua dago. 2010ean 60,239 biztanle zituen, 19.1 kilometro koadrotan banatuta.
Maiatz (argipena)
Maiatz hitzak hainbat esanahi izan ditzake:
Iraka
Iraka (Lolium temulentum) Poaceae familiako espezie baten izen arrunta da. Gariaren antzeko landarea, laboreentzat kaltegarria, erauzten zaila. Landare kosmopolita honek 1 metroko altuera ere izan dezake.
Cossano Belbo
Cossano Belbo Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cossano Belbok honako udalerri hauekin egiten du muga:
1990eko Alemaniaren bateratzea
1990eko Alemaniaren bateratzea (Deutsche Wiedervereinigung) prozesu politiko bat izan zen, 1990eko urriaren 3an amaitutakoa, Alemaniako Errepublika Federalaren eta Alemaniako Errepublika Demokratikoaren arteko bat-egitea ekarri zuena.
Bateratze-prozesua 1989ko udan hasi zen. Izan ere, urte horretako abuztuaren 23an Hungariak erabaki zuen mendebaldearekiko muga irekitzea. Horren ondorioz, ekialdeko alemaniar andanak herrialdea utzi zuen Mendebaldeko Alemaniara joateko Hungaria zeharkatuz.
Horrek eragin zuen krisi politikoak lehendabiziko hauteskunde libreak ekarri zituen Ekialdeko Alemanian, 1990eko martxoaren 18an. Horren ondoren, bi gobernu alemaniarren arteko negoziazioak hasi ziren, herrialdea okupatu zuten lau botereekin batera, eta "Bi gehi lauko ituna" (Azken Erabakiaren Ituna Alemaniari Dagokionez) sinatu zen. Horrela, alemaniar estatuari burujabetza osoa eman zitzaion, aurreko bi estatuek zenbait muga izan baitzuten Bigarren Mundu Gerran estatu okupatua izateagatik.
Alemania batua, Berlin batua hiriburu duena, Europar Batasuneko eta NATOko kidea da.
Aurrekariak
Alemania berriz bateratzeko estreinako proposamena Iosif Stalinek egin zuen 1952an, Austriarako geroago erabiliko ziren antzeko baldintzetan (Stalinen Oharra). Beharrezkoa zen Alemania neutrala eratzea, Oder-Neisse ibaietan muga zuela, eta aliatuen tropa guztiak hurrengo urterako aterata. Konrad Adenauer buru zuen Mendebaldeko Alemaniaren gobernuak Europako mendebaldeari begirago zegoen batasuna hobesten zuen, eta eskatu zuen Alemania osoan hauteskunde ikuskatuak egin ondoren negoziatu behar zela batasuna. Baldintza hau arbuiatu zuten sobietarrek, baina Stalinek berriro beste proposamen bat luzatu zuen: 1937ko abenduaren 31ko muga zaharretara itzultzekoa zen Alemania Varsoviako Itunpean jarriz gero.
Alemaniako Errepublika Federala herrialde kapitalista gisa garatu zen, "gizarte merkatuko ekonomia" eta gobernu parlamentuduna eta demokratikoa zeuzkala. 1950eko hamarkadan hasitako hazkundea 30 urtean luzatu zen (wirtschaftswunder edo Alemaniako mirari ekonomikoa). Mugaz bestaldean, Alemaniako Errepublika Demokratikoan hauteskunderik gabeko gobernua osatu zen, ekonomia planifikatua zuela. Ekialdeko estaturik aberatsena eta aurreratuena bazen ere, mendebaldeko askatasun politikoak eta oparotasun ekonomikoa ez zeuzkaten, eta ekialdeko alemaniar ugarik alde egin zuten mendebaldeko Berlinera. Hori zela eta, Ekialdeko Alemaniak mugetako sistema gogortu zuen, tartean Berlingo Harresia eraikiz.
Hastapenean Mendebaldeko Alemaniak eta NATOko aliatuek ez zituzten Ekialdeko Alemania zein Polonia onartu. Bi alemanien arteko hartu-emanak sorgorturik geratu ziren harik eta 1970eko hamarkadan mendebaldeko kantziler Willy Brandt-ek Ekialdeko Alemaniarantz hurbiltzeko politikari ekin zion arte (Ostpolitik).
Banantzearen amaiera
1980ko hamarkadan bi alemaniaren batasuna urrun ikusten bazen ere, 1985etik aurrera Mikhail Gorbatxoven eskutik Sobietar Batasunean gertatu ziren aldaketak Europako herrialde komunisten zehar hedatu ziren eta batasunaren itxaropenari aukera berria eman zitzaion.
Izan ere, 1989ko abuztuan, Hungariak Austriarekiko mugan ezarritako baldintzak laxatu zituen, eta irailean 13.000 lagunek baino gehiagok utzi zuten Ekialdeko Alemania Hungariako mugak zeharkatuz. Ekialdeko erregimenaren aurkako manifestaldi jendetsuak 1989ko bukaera aldean hasi ziren. Oposizio zibil horren aurrean, Erich Honecker ekialdeko buruak dimisioa aurkeztu zuen urriaren 18an. Gobernuaren kabinetak azaroaren 7an dimititu zuen.
1990eko martxoaren 18an, Ekialdeko Alemanian hauteskunde askeak egin ziren, herrialde komunista batean egiten ziren lehenak, estatuaren amaiera negoziatuko zuen gobernua osatzeko asmotan. Lothar de Maizière ministroburua zela, Mendebaldeko Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, AEB eta Sobiet Batasunarekin negoziatu zen birbateratzea. Ekialdeko Alemaniak Mendebaldekoarekin bat egitean NATOn sartzekoa bazen ere, SESBk hitzartu zuen NATOren tropak ez zirela Ekialdeko Alemanian sartuko.
Nazioarte maileko negoziazioez batera, maiatzaren 18an bi alemanien gobernuek erdibideko ituna izenpetu zuten, uztailaren 1ean hastekoa zen batasuna ekonomia, gizarte maila eta moneta arloetan hain zuzen ere. Abuztuaren 23an, Ekialdeko Alemaniaren parlamentuak (Volkskammer) onetsi zuen Alemaniako Errepublika Federalarekin batzeko proposamena. Abuztuaren 31n sinatu zuten Birbateratzeko Ituna (Einigungsvertrag) bi herrialdeetako agintariek, eta irailaren 12an Azken Erabakiaren Ituna Alemaniari Dagokionez (Bi gehi lauko ituna) izenekoa, zeinek burujabetza osoa bueltatzen zien bi estatuei.
Alemania batzear zegoela Helmut Kohl kantziler federalak dibisa parekotasuna eskaini zion Hans Modrowi, mugaz bestaldeko bitarteko buruzagiari. Ekialdeko aurreztaileentzat —etxean diru asko zuten batzuek, inbertsio pribaturik ezin baitzuten egin— oso opari eskuzabala zirudien. Kohlek immigrazioa saihestu nahi zuen. Errepublika Demokratikoak babestutako enpresek, aurrezki gabe, kapitalismo garesti batera inongo babesik gabe jauzi egin behar izan zuten, ordea.
Ofizialki, 1990eko urriaren 3an batu zen Alemania, data horretan Ekialdeko Alemaniako bost estatuek (Brandenburg, Mecklenburg-Mendebaldeko Pomerania, Saxonia, Saxonia-Anhalt eta Turingia) Alemaniako Errepublika Federalarekin egin baitzuten bat. Batzeko prozesua erraztearren, aldaketa batuk egin ziren Alemaniako oinarrizko legean edo konstituzioan. 1990eko azaroaren 14an, Alemaniako gobernuak Poloniakoarekin hitzartu zuen bien arteko muga Oder-Neisse ibaietan behin betiko finkaturik daudela, hortaz, Silesia, Ekialdeko Pomerania, Danzig eta Ekialdeko Prusia poloniartzat hartuz. Hurrengo hilabetean 1933z geroztik Alemania osoko estatuetan egin ziren lehenengo hauteskundeak. Helmut Kohlen koalizio gobernua atera zen irabazle.
Alemania bateratua Helmut Kohlen arabera
"1990eko urriaren 3an Alemaniako batasuna berregitean ez da Estatu berria jaio, bost Estatu federal berri eta Berlinen ekialdea Alemaniako Errepublika Federalean sartu dira. Horrela, AEFren bidea hamarkadetan zehar gidatu duten oinarrizko erabakien jarraipena, hau da, azken batean, berriz elkartzea posible egin duten erabakien jarraipena, ziurtatu da: barruan, Zuzenbideko Estatu Demokratikoa eta merkatuko ekonomiaren ordena ekonomiko eta soziala aitortzea; eta kanpora begira, Mendebaldeko herri askeen elkartean sartzea."
Helmut Kohl, "Ez da Estatu berri bat jaio" ABC, 1990eko abenduak 2. Euskaratua.
Bateratzearen ondorioak
Urtero urriaren 3an ospatzen da bateratzearen festa herrialde osoan.
Alemania Ekialdea berritzea
Ekialdean azken 25 urteetan pilatutako inbertsio publikoaren guztizkoa 1,3 bilioi eurokoa izan da. Hiriak zaharberritu dira, autobideak eraiki, tren sarea zabaldu. Baina 1991tik 1997ra %60 inguru hazi ondoren, ekonomia azkar mantsotu da. Beste eskualdeetan baino funtzionario gehiago dago; sektore pribatua, berriz, heren bat txikiagoa da. Alemaniako ehun lantegi handienetako bakar batek ere ez du egoitza ekialdean. Langabeziak tinko jarraitzen du batez besteko nazionala bikoizten: %10,3koa zen 2013an. Errepublika Demokratiko izanikoa ere ez da inola ere homogeneoa. Leipzig, Dresden, Jena eta Erfurt hiriak Alemania batu izanaren arrakasta eredutzat erakutsi ohi dira. Beste hainbat eskualdek hamabost urte baino gehiago daramatzate motelduta. .
Bodianus albotaeniatus
Bodianus albotaeniatus Bodianus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
1990eko Alemaniaren bateratzea
Ekonomia
Bateratzea oso zama astuna izan da Alemaniako ekonomiarentzat, eta hurrengo urteetako garapen ekonomikoa bridatu du. Berlingo Unibertsitate Askearen arabera, 1.5 bilioi euro baina handiagoa izan da birbateratzearen kostu ekonomikoa. Izan ere, bi herrialdeetako moneta zio politikoengatik (isla ekonomikorik izan gabe) parekatzean, ekialdeko industrien lehiakortasuna amildu egin da.
Izan ere, Ekialdeko Alemaniako egitura ekonomikoa merkatu ekonomiaren azpian jartzean, Estatuaren 14.000 enpresa eta kooperatiba (antzinako herrialdearen ekonomiaren %80) pribatizatu ziren, mendebaldeko Treuhandanstalt erakundearen ikuskapenean. Sistema berriaren betekizunak direla eta, enpresa ugari desagertu dira, errentagarri suertatzen ez baitziren. Ekialdeko Alemaniaren zorra 1994an funts berezi batera igaro zen, ekialdeko estatuen eta estatu federalean erdibana ordaintzeko. Pribatizazioak erabili izan dira zorra hau kitatzeko.
Horren ondorioz, ekialdea industriagabetu da, eta langabeziaren tasa %20ren inguruan mugitzen da. Birbateratzez geroztik, ekialdeko milaka langile migratu dira Mendebaldeko Alemaniara lan bila. Horrek populazio galera garrantzitsua eragin du ekialdean, batik bat prestakuntza handiko lanetarako.
1990ean, oraindik nabarmena zen bi herrialde zirenen buruko barne produktu gordinaren arteko aldea: 9.400 euro, 22.000ren parean. 2013. urteko datu ofizialen arabera, txukuntze aldera egin dute zenbakiek: 24.300 eta 34.100. Per capita errentaren zifrak are hobeak dira: 17.700 eurokoa da ekialdean, mendebaldekoaren %84koa. Batez beste eskualde merkeagoa izatearen efektua deskontatuta, Errepublika Demokratiko izanikoan dauden landerretako biztanleen erosteko ahalmena Errepublika Federala zeneko landerren %89koa da.
Neonaziak Ekialdeko Alemanian
Ekialdeko Alemania azken hamarkadan ezustean hartu duen fenomenoa izan da neonaziena. Neonaziak indar erakustaldiak egiten hasi dira, Mecklenburg, Brandenburgon eta Saxonian batez ere. NPD ultraeskuineko alderdiak, esaterako, bost eserleku ditu egun Mecklenburgeko parlamentuan (iparraldea). 2014ean, neonaziek etengabe eraso diete Siriatik eta beste herrialde batzuetatik iristen diren errefuxiatuen aterpetxeei. Azken burutazioa Alemania osoan «terrorismo salafistaren» aurkako manifestazioak antolatzea izan da. 2014ko urriaren 26an, dozenaka zauritu eta atxilotu izan ziren Koloniako martxa batean. Berlingo Harresia erori zela 25 urte igaro dzrela ospatuko zen egunean (2014ean), ekialdeko ultraeskuineko taldeek iragarri zuten Reichstagen pareko zelaigunean bilduko zirela.
Garraioa
Trenari dagokionez, estatu federalak %100aren jabetza daukan Deutsche Bahn izeneko enpresa sortu da lehengo mendebaldeko Deutsche Bundesbahn eta ekialdeko Deutsche Reichsbahn enpresak batzeko. Hegazkin konpainiekin, berriz, mendebaldeko Lufthansa baino ez dago orain, ekialdeko Interflug enpresa 1991n desagertu baitzen.
Armada
Ekialdeko armadaren zati bat mendebaldekoan sartu da, Errepublikaren konstituzioari zin egin ondoren. Goi mailako ofizialeria kanporatu da, armada "deskomunizatu" den bitartean. Armamentuaren zati bat hainbat herrialderi saldu edo eman zaie.
Kirola
Kirolari dagokionez, ekialdeko federazioak desagertu ziren, eta taldeak mendebaldeko txapelketan sartu ziren. Futbolean, adibidez, ekialdeko azken txapelketaren lehenengo biak (Hansa Rostock eta Dynamo Dresde) Bundesligaren lehenengo mailan kokatu ziren (1991/1992 denboraldian 20 talde ziren), eta hirugarrenetik zortzigarrenera bigarren mailan (VfB Leipzig, Chemnitzer FC, FC Carl Zeiss Iéna, FC Rot-Weiss Erfurt, Hallescher FC eta BSV Stahl Brandenburg).
Bateratzeari buruzko iritzia
Ekialdeko biztanleen %75ek uste dute prozesua oro har onuragarria izan dela, MDR telebistak 2014ko urrian zabaldutako datuen arabera. Teorian askoz zoriontsuago den mendebaldean, ordea, 25 urte hauen balantzea nabarmen ezkorragoa da: %48k ikusi dituzte onurak.
Errepublika Demokratikoan bizi izandakoek abantaila immaterialak balioesten dituzte gehien: askatasun pertsonala eta bidaiatzeko erraztasuna, batez ere. Atzean utzikotakoen artean beste bi sumatzen dituzte faltan. Bostetik laurentzat, hezkuntza sistema sozialista hobea zen, eta genero berdintasunean egindako aurrerabidea, onena.
Danzhou
Danzhou (txinera sinplifikatuz: 儋州市; pinyineraz: Dānzhōu), Hainan probintzian kokatutako azpiprefektura mailako konderria da. Guztira, 829.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera.
Yumu Kudo
Yumu Kudo (工藤 由夢, 1990eko ekainaren 6a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako YSCC Yokohama.
Luperosaurus sorok
Luperosaurus sorok Luperosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
KeePass
KeePass Password Safe, KeePass bezala ezagunago, pasahitz ak modu seguruan sortzeko, gordetzeko edo sailkatzeko datu-base sinple bat da. Kode ireki ko softwarearekin eraikita dago, hasiera batean Windows sistema eragilerako sortu zuten baina gero beste sistema eragile batzuetarako, esaterako Linux, Android eta iOS bertsioak ere zabaldu ziren. Mono erabiliz, laguntza ofiziala ematen zaie MacOS eta Linux sistema eragileei. Gainera, ofizialak ez diren hainbat bertsio ere badaude Windows Phone, iOS eta BlackBerry gailuentzat. KeePass softwarearekin datu-base arin bat sortzen da, bost eremurekin: aplikazioaren izena, erabiltzaile izen a, pasahitz a, URL helbide a eta oharrak. Horiekin batera, aplikazioren izena azkarrago identifikatzeko, favicon ak gehitu daitezke (gehigarri baten bidez modu automatikoan deskarga daitezke faviconak), eta, nahi izanez gero.
KeePass sistemarekin sortzen den pasahitzen datu-basea modu zifratu an gordeko da eta berriro ere datu-basean sartzeko pasahitz orokor bat edo pasahitz orokorra + fitxategi gakoa eskatuko da. Zifratu tako fitxategi batean erabiltzaile-izenak, pasahitzak, url helbideak eta beste eremu batzuk gordeko dira, ohar libreekin batera eta fitxategi erantsiak barne. Fitxategi hau pasahitz orokor baten atzean zifratuta geratuko da eta nahi izanez gero fitxategi giltzarri baten atzean ere bai. Lehenetsita datorren aukeran, KeePass datu-basea fitxategi-sistema lokal batean gordeko da, ordenagailuko disko gogorrean edo pendrive batean, baina, nahi izanez gero, hodeia n dagoen zerbitzu batean ere gorde daiteke eta, gehigarri batzuei esker, hodeian dagoen fitxategia erraz sinkronizatu daiteke edozein aldaketa eginez gero.
Kheti VI.a
Nebkaura Kheti edo Kheti VI.a, Egiptoko X. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2070 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.
KeePass
Euskaraz
KeePass euskaraz erabil daiteke. KeePass-eko hizkuntza paketearen Lokalizazioak euskaratuta egoten dira % 100 sofware librearen euskal komunitateko boluntarioei esker. Hizkuntza paketea deskargatu, deskonprimatu eta Languages izeneko karpetara kopiatu behar da Basque.lngx izeneko fitxategia. Gero, aplikazioaren menuan, View sakatu, eta menuko lehen lerroan hizkuntza aukeratu; hautatu euskara.
Kheti VI.a
Errege honek, Herakleopolis Magnatik gobernatzen zuen, baina herrialdearen zati bat baino ez zuen kontrolatzen eta dinastia etsaia zen Egiptoko XI. dinastiako agintarien aurka borrokatu behar izan zuen, euren egoitza Goi Egiptoko Tebasen zutena.
Bere izena ez da Abidoseko Errege Zerrendan agertzen, ezta Saqqarakoan ere. Sexto Julio Afrikanok eta Eusebio Zesareakoak ere ez dute aipatzen. Bere titulaturako Tronu izena duen txatal bat, Turineko Errege Kanonean dagoena, 5.x erregistroan, berari buruz geratu den gauza bakarra da.
Solido metaliko
Ezagutzen diren elementu guztietatik, hiru laurden metalak dira. Dena den, nahiz eta elementu batzuen metal-izaera argia izan, beste batzuena ezin da esan guztiz metala denik. Taula periodikoa hartuta, metalak dira:
Kheti VI.a
Jürgen von Beckerathen arabera, Merikara faraoiaren aita izan zen, baita Merikara erregearentzako pretzeptuak izeneko lanaren egilea ere.
Solido metaliko
Propietate orokorrak
Metalek propietate fisiko eta kimiko komunak dituzte; gainera, propietate horiek metalizaeraren ezaugarriak dira. Azpimarratzekoak hauek dira:
Kheti VI.a
Hala ere, beste aditu batzuk, Merikararen aitona izan zela diote, eta, Pretzeptuen egilea, Kheti VI.aren ondorengo izan zen Kheti VII.a izan zela.
Solido metaliko
Kristal-egitura
Egitura horiek guztiak nahiko trinkoak dira; hain zuzen, azken biak ezagutzen diren egiturarik trinkoenak dira, eta horregatik da hain handia metalen dentsitatea.
Metalen polimorfismoa
Ia metal guztiek polimorfismo edo alotropia propietatea erakusten dute: kanpoko presioaren eta tenperaturaren arabera egonkorra den kristal-egitura aldatzea. Metalen forma polimorfikoak, tenperatura gorakorraren arabera ordenatuta, α, β, γ eta δ moduan izendatzen dira. Adibidez, burdinaren lau forma alotropiko ezagutzen dira: Egitura polimorfiko horiek guztiak nahiko antzekoak direnez, guztien existentzia uler daiteke. Forma alotropikoen arteko aldaketak ez dira fase-aldaketak bezain erraz gertatzen, eta, gainera, askoz astiroago suertatzen dira. Ez da erraza baldintza sorta bakoitzean egiturarik egonkorrena zein izango den iragartzea. Oro har, tenperatura altuetan egitura kubiko gorputzean zentratua dago, eta tenperatura baxuetan egitura trinkoagoa. Tenperatura igotzean, atomoen bibrazio-mugimendua zabalagoa da, eta lor daitekeen egitura ez da hain trinkoa. Dena den, metalaren arabera, trantsizio hori inguruko tenperatura baino baxuagoan edo altuagoan gertatzen da.
Erradio metalikoa
Metal desberdinen erradio metalikoa konparatzeko orduan, egitura trinko batetik lortutako erradioa erabiltzen da. Metalaren egitura trinkoa ez bada, koordinazio-indizea 12-ra estrapolatzen da. Adibidez, X izpien difrakzioaren bidez lortzen den Na-ren erradioa 1,85 Å da, baina sodioaren egitura kubiko gorputzean zentratua denez (koordinazio-indizea: 8), balioa estrapolatzen da: 1,85 Å x 1/0,97 = 1,91 Å. Hura izango da sodioaren erradio metalikoa ustezko paketatzen trinko batean.
Aleazioak
Urtuta dauden bi metalen nahaste likidoa hoztean, fase solido bat lortzen da, aleazio izena duena. Aleazioak solido-disoluzio homogeneotzat har daitezke. Disoluzio horietan metalen atomoak guztiz desordenatuta egon daitezke, edo metal bakoitzaren kristal-egiturako posizioak zehatzak izan daitezke. Solidoen disoluzioak bi motatakoak dira: ordezkoak edo interstizialak.
Ordezko disoluzio solidoa
Ordezko disoluzio solidoan proportzio txikiagoan dagoen metalaren (solutuaren) atomoek proportzio handiagoan dagoen metalegituraren (disolbatzailearen) posizioak betetzen dituzte. Aleazio mota hori emateko, bi metalek hiru baldintza bete behar dituzte:
Cu eta Ni: d-blokeko auzokideak dira; beraz, izaera elektropositibo antzekodunak. Kubiko aurpegietan zentratuko egiturak hedatzen dituzte, eta bien erradio metalikoak berdintsuak dira (1,28 Å eta 1,25 Å, hurrenez hurren). Ondorioz, bi metal horiek hiru baldintzak betetzen dituzte, eta edozein proportziotan disoluzio homogeneoak osatzen dituzte. Cu-a eta Ni-a guztiz nahaskorrak dira. Cu eta Zn: Cu-aren beste auzokidea. Kimikoki ere antzekoak dira, eta erradio metalikoaren aldetik egokiak, baina Zn-aren egitura kristalinoa hexagonal trinkoa da. Ondorioz, Zn-a eta Cu-a partzialki nahaskorrak dira, eta disoluzio solidoak kontzentrazio mugatuetan bakarrik eratzen dituzte. Aleazio horiei letoi deritze. Na eta K:  metal alkalinoak dira; beraz, kimikoki oso antzekoak dira, eta egitura kristalino bera dute. Dena den, Na-aren erradio metalikoa (1,86 Å) K-arena (2,26 Å ) baino %18 txikiagoa da. Ondorioz, bi metal horiek nahasezinak dira.
Aleazio interstizialak
Disoluzio solido interstizialetan, atomo arrotzak metalaren paketatzeak uzten dituen hutsuneetan sartzen dira. Hori dela eta, atomo txikiak bakarrik sartzen dira eta, eskuarki, ez-metalak dira: H, C, N eta O. Izatez, disoluzio solido horiek ezin dira teorikoki aleaziotzat hartu, atomo guztiak metalikoak ez direlako.
Adibide ezagunena altzairua da, non C atomoak burdinaren egituran sartzen baitira.
Konposatu intermetalikoak
Batzuetan, proportzio nahiko mugatuetan urtzen diren bi metal hoztean, egitura zehatza duen —jatorrizko metalenekin zer ikusia ez duena— fase solido bat lortzen da. Portaera horrek egiazko konposatu kimikoena ematen duenez, sistema horiei konposatu intermetaliko deritze. Sistema horiek metalak oso desberdinak direnean gertatzen dira, baina beti estekiometria bati jarraituz. Irudi honetan, bi adibide agertzen dira:
Aleazioen adibide batzuk
Cu-Au sistema:  Cu-aren eta Au-aren arteko aleazioak antzinatik ezagutzen dira, bitxiak egiteko erabiltzen den urrea delako. Aleazio horien konposizioa kilatetan neurtu ohi da: kilate bat pisutan parte bat urre eta 23 parte kobre da. Aleazio horiek urre purua baino gogorragoak eta ez hain deformagarriak dira. Bi metal horiek edozein konposiziotan nahaskorrak dira. Aleazioaren egitura kubiko trinkoa da (jatorrizko metalena), non urre eta kobre atomoak guztiz desordenatuak diren. Aleazio antzekoak lortzen dira metal hauekin: K-Rb, Au-Ag, Mo-W, Ni-Pd, As-Sb.
Cu-Zn sistema: Cu-Zn sistemaren aleazioei letoi deritze, eta antzinatik erabili izan dira. Letoien propietateak eta egitura konposizioaren menpe daude. Bi metal horien egitura kristalinoak desberdinak direnez ez dira guztiz nahaskorrak, proportzio batzuetan bakarrik: Zn < % 38,4: letoiak kobrearen egitura du, baina atomo batzuk Zn atomoez ordezkaturik daude (α-letoia). Cu < % 15: zinkaren egituran kobre atomoak sartzen dira Cu/Zn % 50: konposatu intermetalikoa lortzen da, kubiko gorputzean zentraturiko egiturarekin, non bi atomo mota desordenaturik baitaude. Aleazio horri β-letoi deritzo.
Lotura metalikoa
Metalen arteko lotura azaltzeko erabiltzen den edozein teoriak metalen propietate bereziak azaldu behar ditu. Propietateak ikusita ematen du ezen metalen balentzia-elektroiak solidoaren barnean mugitzeko askeak direla eta atomo bakoitza berari ez dagozkion elektroiez inguratura dagoela. Orain arte ikusitako teoriek ezin dituzte azaldu propietate horiek:
Metaletan, sare kristalinoaren lotura antzeko moduan azal daiteke. Sarearen atomo guztien balentzia-elektroiak nukleo guztien artean partekatzen eta deslokalizatzen dira. Hori dela eta, metalen lotura irudikatzeko, oso eredu sinplea erabili ohi da: metala balentzia- elektroiak galdu dituzten atomo metalikoz (ioi positiboz) osatutako sare bat da, eta sare hori elektroi-itsasoan murgilduta dago. Eredu horrek metalen eroankortasun termiko eta elektrikoa azal ditzakeen arren, sinpleegia da gainerako propietateak ulertarazteko.
Banda-teoria
Banda-teoria azaltzeko eta ulertzeko, 1. atalean aipaturiko propietate kimikoak gogoratu behar dira —ionizazio-potentzialak balio txikiak eta orbital hutsak izatea—, eta halaber orbital molekularren teoría. Orbital molekularrak orbital atomikoen konbinazioz formatzen dira. Orbital atomiko biren konbinazioak orbital molekular bi sortzen ditu. Haietariko bat, orbital lotzailea, atomoen arteko erakarpen-indarrari dagokio, eta orbital atomikoa baino energia txikiagoa du. Beste orbital molekularrak, antilotzaileak, atomoen arteko aldarapena baimentzen du; horregatik, energia handiagoa du. Orbital biek kontrako spineko elektroi bina izan ditzakete.
Solido batean ez daude bi atomo orbital molekularrak osatzeko, milioika baizik (N). Atomo horiek guztiak berdinak dira; beraz, orbital bera konbinatu behar dugu milioika aldiz. Irudian atomo kopurua igo ahala konbinazio horiek nolakoak diren erakusten da: Banda-teoria sodio-sistemari aplikatuko diogu. Sodioa metal alkalinoa da, haren konfigurazio elektronikoa Na: [Ne] 3s1 da; beraz, atomo guztien 3s orbitalak konbinatu behar ditugu. N atomoz osatutako sodio-kristal batean, 3s orbital atomikoetatik N energia-maila duen banda bat osatzen da. Pauliren printzipioaren arabera, N balentzia-elektroiek N/2 mailak beteko dituzte. Hau da, sodioaren banda erdi beterik geratzen da.
Okupatuta dagoen azken mailari Fermi maila deitzen zaio. 3s banda erdi beterik dagoenez, makina bat orbital daude hutsik beterik dagoen goreneko orbitaletik oso gertu (energiaren ikuspuntutik). Ezaugarri hori da, hain zuzen, sodioari oso eroale ona izatea eragiten diona: eremu elektrikoa ezartzean, elektroiak hutsik dauden energia handiagoko orbitaletara erraz pasatu ahal izango dira, eta hor libre dira. Hori dela eta, 3s bandari eroapen-banda deritzo.
Orokorrean Oro har, metal alkalino guztien portaera era berean azal daiteke, guztien azken geruzako konfigurazio elektronikoa ns1 delako. Ondorioz, metal alkalinoen eroankortasun elektrikoa banda-teoriarekin azalduta geratzen da.
Ikus dezagun orain zer gertatzen den metal lurralkalinoekin, eta magnesioa adibidetzat hartuko dugu. Magnesioaren konfigurazio elektronikoa Mg: [Ne] 3s2 da. 3s orbitalekin, orbital molekularrak osatuko ditugu, eta atomo kopurua igo ahala geratzen den egoera irudian agertzen da. Metal makroskopikoan 3s orbitaletatik banda bat sortzen da N energia-maila desberdin eta jarraituekin. Banda horretan justu ditugun 2N elektroi guztiak sartzen dira, eta banda guztiz beterik geratzen da. Hori dela eta, banda hori balentzia-banda da. Magnesioaren banda-diagrama aurreko sodioarenarekin konparatuz gero, desberdina da. Balentzia-bandan elektroiak ezin dira pasatu beste energia-maila batera guztiak beterik daudelako. Ondorio zuzena da magnesioa eroalea ez izatea, baina, metal guztiak bezala, oso eroale ona da. Eroankortasuna azaltzeko, magnesioak hutsik dituen 3p orbitalak ere aintzakotzat hartu behar dira. Orbital horietatik beste banda bat sortzen da, 3p banda. Alde batetik, 3s eta 3p orbital atomikoen arteko energia-desberdintasuna oso handia ez denez, eta, beste aldetik, zenbat eta orbital atomikoen energia handiagoa izan sortzen den banda hainbat eta zabalagoa denez, 3p banda eta 3s banda gainjartzen dira, eta bi bandak jarraituak dira. 3p bandari esker, magnesioa —eta, oro har, metal lurralkalinoak— eroalea da; horregatik, eroapen-banda deritzo.
Falta zaizkigun metalak trantsiziozko metalak dira, zeinetan d orbitalak, balentziaorbitalak, erdi beterik baitaude. Banda-teoria aplikatzean sortzen den egoera oso antzekoa da metal alkalinoenarekin konparatuz gero: trantsiziozko metalen eroankortasuna azaltzen da.
Laburbilduz, metalak eroale oso onak dira azken banda erdi beterik dagoelako, edo, guztiz beterik egonda ere, hutsik dagoen hurrengo banda gainjarrita dagoelako.
Eroaleak, erdieroaleak eta isolatzaileak
Banda-teoria solido kobalenteen edo erdimetalen lotura azaltzeko ere aplika daiteke. Kasu horietan, balentzia-bandaren eta eroapen-bandaren egoera diferentea da, eta horretan datza sistema horien guztien eroankortasunaren desberdintasuna.
Isolatzaile batzuk, ezpurutasunak erabiliz, erdieroale bihur daitezke. Atomo arrotzen bidez erdieroale diren substantziak erdieroale estrintsekoak dira. Adibiderik ezagunena silizioa da.
Siliziozko kristaletan atomo bakoitzak dituen lau balentzia-elektroiak bere alboko lau silizio atomorekin lotzeko erabiltzen ditu. Atomo horietariko bat bost balentzia-elektroi duen beste atomo batez ordezkatzen bada, adibidez antimonioz, azken horrek elektroi bat soberan du. Elektroi hori energia gehiagoko maila batean egongo da, eroapen-bandara pasatzera errazagoa du, eta silizioa erdieroale bilakatzen da. Sartutako ezpurutasunak kristalari elektroi bat eman dioenez, ezpurutasun horri emaile deritzo. Sortzen den erdieroalea n-motako erdieroale estrintsekoa da korronte elektrikoa garraiatzen duena zeinu negatiboko partikula delako.
Egon badaude ere ezpurutasun hartzaile deiturikoak. Haiek kristal puruaren atomoek baino elektroi bat gutxiago dute; adibidez, aluminioa. Hutsune elektroniko bat dago, et,a lau lotura formatu ahal izateko, aluminio atomoak silizio atomoaren elektroi bat hartzen du. Horrela, aluminio negatiboki kargatzen da, eta silizioan hutsune positiboa geratzen da. Ezpurutasun hartzaileen mailak balentzia-banda eta eroapen-banda artean kokatzen dira. Korrontea garraiatzen dutenak hutsune positiboak direnez, erdieroale estrintseko horiei pmotako erdieroale deritze.
Erdieroale estrintseko horiek oso erabilgarriak dira dispositibo elektronikoetan, zeinetan p motako eta n motako erdieroale konbinazioak erabiltzen baitira.
Metalen propietateak
Banda-teoriaren bidez, metalen eroankortasuna azaldu da. Metalen egitura trinkoari esker, metalen dentsitate handia ere argi ulertzen da. Goazen orain gainerako metalen propietate bereziak azaltzera.
Betegarri (poesia)
Betegarri poesian lerroaren neurria betetzeko soilik jartzen diren hitzak edo soinuak dira. Errima errazari ere deitzen zaio. Bertso bat osatzeko erabiltzen den esaldi hutsala, edo esaldikada superflua izan daiteke ere bai. Horrelako formulak behin eta berriz erabiltzeak poemari intentsitatea eta balioa kentzen dizkio.
Kontzeptua euskaraz
Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegian Juan Mari Lekuonak horrela idatzi zuen: "Zenbait bertsotan neurria osatzeko erabiltzen diren hitz osagaiak, esaerak eta klixe moldekoak izendatzeko sorturiko terminoa (Manuel Larramendi). Batzuetan, errimaren amorez sartzen dira, bertsogintzaren kalitatea beheratuz eta prosaismora eta arrun keriara joz. Edozein bertsogintzatan gaitzesten dira errazkeriak eta zabarkeriak, bere neurrian balioztatzen direlarik asmo literarioz egindako errepikak, paralelismoak, geminazioak eta abar".
Bertsolaritzan
Bertsolaritzan badira zenbait kantari bertso saio guztietan gauza berak beti errepikatzen dituztenak, betelana egiten duela entzuleak konturatzeko moduan. Arrazoietara hasita, adibidez, esaldi bera baliatzen badute etengabe: “bistan dena da” edota bertso kantari ari direlarik, “omore onian” bezalako apoio formulak sartzen badituzte lerroa osatzeko. Esaldi horiek betegarri hutsak dira eta bertsoza learentzat nabarmenak. Errimetan ere egon daiteke horrelako formularen erabilera rik: “Bai, noski”; “bata bino hobe dituk/ hogei mila duru” gisakoak.
Antzerkigintzan
Batzutan barrea eragiteko tresna gisa erabili izan da. Esaterako, Espainiako antzerkian, Pedro Muñoz Secak La venganza de Don Mendo lanean betegarrien erabilera komikoa erakutsi zuen.
Ekaitzen Tontorra
, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.290 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintzian dago.
Trewassa
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Davidstow parrokian.
Tangara arthus
Tangara arthus Tangara generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Aulotrachichthys latus
Aulotrachichthys latus Aulotrachichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Trachichthyidae familian sailkatzen da.
Saint Omer (filma)
Saint Omer 2022ko Alice Diop frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Sinopsia
Saint Omerko Auzitegia. Rama eleberrigile gaztea Laurence Colyren epaiketan izan da. Colyri 15 hilabeteko alaba hil izana leporatzen diote, Frantzia iparraldeko hondartza batean itsasgoran utzita. Baina, epaiketak aurrera egin ahala, akusatuaren hitzek eta lekukoen testigantzek zalantzan jarriko dituzte Ramaren usteak eta epaiketa bera.
Jean-François-Albert du Pouget de Nadaillac
Jean-François-Albert du Pouget, Nadaillaceko markesa (Londres, - Cloyes-sur-le-Loir, ) frantziar politikari, paleontologo eta antropologoa izan zen.
Biografia
Antzinako frantziar familia baten kidea, bere lehen urteak zerbitzu publikoetan eman zituen, 1871n eta 1877an, hurrenez hurren, Pirinio Atlantikoetako eta Indre eta Loirako prefeta izanda. Agintaldia amaitzean, bizitza pribatura erretiratu zen eta ikerketa zientifikoan aritu zen, batez ere paleontologiaren eta antropologiaren ildoetan. Arreta berezia jarri zituen amerindiar gaiak ikertzen. Frantziako hegoaldeko kobazuloen esplorazioarekin lotura estua izan zuen, eta interes berezia izan zuen kobazuloen marrazkietan. Zientziaren eta fedearen arteko harremana sakon aztertu zuen, eta katoliko sutsua izan zen. Rougemonteko bere gazteluan hil zen, Cloyes hiritik gertu. Zientzia-elkarteetako kide zen munduko leku askotan, baita Estatu Batuetan ere, eta dozena bat gobernuen kondekorazioak jaso zituen, Ohorezko Legioko zalduna izateaz gain. Frantziako Institutuko korrespontsala ere bazen.
Gurugu mendia (Maroko)
Gurugu Marokoko iparraldean dagoen mendia da. Tres Forcas lurmuturraren lekurik altuena da. Melillaren ondoan kokaturik, berberia makako talde batzuen habitata da.
Parambassis lala
Parambassis lala Parambassis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ambassidae familian.
Tas-Tas Irratia
Tas-Tas Irratia Bilboaldeko irrati komunitario eta librea izan zen. 1992an sortu zen, 80ko hamarkadan Bilboko hainbat auzotan aritzen ziren zenbait irrati libretan ibilitako kideren ekimenez (Ortzadar, Iluna, Txomin Barullo, etab.). FMko 97an igortzen zuen seinalea. 2013 ko martxoa n irratiko batzarrak ibilbidea amaitzea erabaki zuen. Orduan, irratiko kide batzuk, beste lagun batzuekin batera, 97FM irrati proiektu berria jarri zuten abian.
Arrosa Irrati sareko sortzaileetako bat eta haren kide izan zen, baita AMARC Munduko Irrati Komunitarioetako Elkarteko eta ReMC Estatu Espainoleko Hedabide Komunitarioetako Sareko kidea ere. Hala Bedi eta Eguzki irratiekin batera Suelta la Olla goizeko magazina egiten zuen; Hala Bedi, Antxeta eta Info7 irratiekin batera, aldiz, Zebrabidea arratsaldeko magazina.
Bilboko konpartsen artean, Zaratasek laguntasuna eskaintzen zion eta, Tas-Tas irratia desagertu zenean, konpartsa horrexek jaso zituen irratiaren jabego guztiak.
Deep Rising
Deep Rising, 1998ko Stephen Sommers estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Treat Williams, Famke Janssen, Anthony Heald, Kevin J. O'Connor, Wes Studi, Derrick O'Connor, Jason Flemyng eta Djimon Hounsou aktoreek antzeztu zuten.
Estreinatu zen garaian kritika eta diru etekinei dagokionez porrot egin arren, denborarekin kultuzko film estatusa bereganatu zuen.
Argumentua
Hego Txinako itsasoa, itsas mustruo misteriotsu batzuk luxuzko transatlantiko bat erasotu eta bere eskifaia gehiena jan dute. Mertzenario talde bat ontzian lapurtzeko asmoz bertaratu eta eskifaiatik bizirik atera diren pertsona gutxirekin batera mustruo horiei aurre egin beharko diete.
Götzenita
Götzenita silikato motako minerala da eta rinkite taldearen kidea da.
Hippodrome (Bordeleko tranbia)
Hippodrome Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Lo Boscat udalerrian dago.
Mentuhotep VII.a
Seankhenra Mentuhotep edo Mentuhotep VII.a, Egiptoko XVII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1601 inguruan gobernatu zuena.
Mentuhotepen erregealdi laburra eta Tebaseko zati batean izan zuen erregeorde paper sekundarioa, bere izena idatzita dagoen Edfuko bi esfingek, Karnakeko hilarri batek eta eskarabeo batzuk berresten dute.
Turineko Errege Kanonak, 11.4 erregistroan, partzialki irakurgarria dena, bere balizko izena adierazten du: (Seankh...ra) 1... urte beteko erregealdiarekin.
Treween
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Altarnun parrokian.
La Habra Heights (Kalifornia)
La Habra Heights Kaliforniako hiri bat da. Los Angeles konderrian kokatua dago. 2010ean 5,325 biztanle zituen, 16 kilometro koadrotan banatuta.
Lingao
Lingao (txinera sinplifikatuz: 临高县; pinyineraz: Língāo Xiàn), Hainan probintzian kokatutako azpiprefektura mailako konderria da. Guztira, 399.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera.
Aulotrachichthys novaezelandicus
Aulotrachichthys novaezelandicus Aulotrachichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Trachichthyidae familian sailkatzen da.
Tontor Madarikatua
, Pico Maldito eta Pic Maldito, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.350 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintzian dago.
Luperosaurus yasumai
Luperosaurus yasumai Luperosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Repište
Repište Eslovakiako udalerri bat da, Žiar nad Hronomgo barrutian kokatuta. 10,38 km²ko azalera du eta 286 biztanle 2017ko datuen arabera.
Costigliole Saluzzo
Costigliole Saluzzo Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Costigliole Saluzzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ibaizabal
Ibaizabal Bizkaiko ibai nagusia da, Durangaldean sortu eta Bilboko itsasadarrean itsasoratzen dena. Bizkaiko sistema hidrografikorik zabalena duen ibaia da. Izan ere, 1.900 kilometro koadroko arroa du, bere ibaiadar nagusi Nerbioirekin batera (620 kilometro koadro, Nerbioi batzen zaion tokiraino).
Izena
Bilbotar gehienentzat, batez ere erdaldunak direnentzat, baina baita ere euskaldun askorentzat, azkenaldian Nerbioi bilakatu da itsasadarraren izena. Hala ere, Euskaltzaindiak euskara baturako arautu du Ibaizabal dela Abran itsasoratzen den ibaiaren izena, hori delako tradizioak agintzen duena.
Izan ere, mendez mende herriak erabilitako izena, bai euskaraz bai erdaraz, Ibaizabal izan zen XIX. mendearen amaiera arte. Besteak beste Miguel Unamunok eta Bilboko alkatea izan zen Javier Ybarra k Ibaizabal deitzen zioten. Charles Frederick Henningsenek, Lehen Karlistaldian, Ibaizabal deitzen zion itsasadar osoari Portugaleteraino.
Ikerketa batzuen ondorioz, egiaztatu zen Begoñako udalerriko biztanleek tradizioz Ibaizabal esan diotela Urbi (Basaurin) eta Abusu (Bilbon) arteko tarteari. Hortik itsasoraino, bilbotarrek itsasadarra esaten zioten, besterik gabe. Abusu auzoaren izena bera ere, Ibaizabal izan zen garai batean. Jakina da Ibaizabal eta Nerbioi ibaiak Basaurin elkartzen direla, Urbi izeneko inguruan hain justu.
Euskaltzaindiak, arrazoi historikoez gain, geografiari lotutakoak ere hartu ditu aintzakotzat Ibaizabal izena hobesteko. Horietako batek ibaien norabideari erreparatzen dio: Ibaizabalek lerro zuzena egiten du, gutxi gorabehera, Durangaldetik Abraraino; Nerbioik, aldiz, ez. Mapan begiratuta, Nerbioi Ibaizabalen sartzen dela dirudi. Bestetik, Ibaizabalen arroa, gutxigatik bada ere, luzeagoa da Nerbioirena baino, eta lehenbizikoaren ur-emaria ere handiagoa da.
Nerbioi izena XIX. mendean hasi zen indar hartzen, zenbait entziklopediatan batez ere. Haietan esaten zenez, Nerbioi zen izenik egokiena, herri xeheak Ibaizabal erabili arren. Gaur egun, "Ibaizabal" hitza euskaldunek erabiltzen dute baina beraien artean oso zabalduta dago ere "Nerbioi" hitzaren erabilera gaztelaniaren eraginagatik. Aldiz, erdaldunek nekez deitzen diote "Ibaizabal" Bilbo zeharkatzen duen ibaiari.
Ibilbidea
Ibaiaren sorrera hainbat errekak eratzen dute. Jatorriz Zumelegi izena duen ibaia da, Elorrio inguruko erreka-errekastoek elkartzean sortua. Atxondora heltzean Arrazola erreka biltzen zaio (Anboton jaiotzen dena (1.296 metro)) eta Ibaizabal izena hartzen du. Abadiñon Atxarte eta Oiz (1.026 m) eta Mañazar menditik jaisten diren hainbat errekak sorturiko Zaldu ibaia gehitzen zaizkio. Iurretan Mañarierreka, Lemoan Arratia ibaia, Basaurin Nerbioi ibaia, Bilbon Cadagua eta Erandion Asua ibaia batzen zaizkio, harik eta Portugalete eta Getxo bitartean itsasoratzen den arte.
Itsasoratzea
Ibaizabal itsasadar bilakatzen da Bilboko Abusun, eta Bizkaiko golkoan hiltzen da, Abrako golkoan.
Ibaiaren kutsadura
2009ko martxoan, Euskal Autonomia Erkidegoko sei ibairen kutsadura mailak Europar Batasunak ezarritakoak baino altuagoak zirela jakinarazi zen Uraren Esparru Zuzentarauaren bitartez. Ibai hauek ziren: Oria, Deba, Cadagua, Nerbioi, Ibaizabal eta Zadorra. Horien uretan, legeak araututakoa baino kopuru handiagoan zeuden kromoa, butilestanioa, lindanoa, kobrea, zianuroa eta merkurioa.
Egoera horren kausa dira, besteak beste, ibai ertzetako industria jarduerak, arazketarik eza eta nekazarien isurketak. Hala ere, Euskadiko Ur Agentziak (URA) esan zuenez, arazoa ez zen ibaiak zikinago zeudela, baizik eta Europar Batasunak legeak gogortu zituela.
Gainera, Administrazio publikoek oraindik ere ez dituzte betetzen Europar Batasunaren 91/271 Zuzentaraua (1991. urtekoa) eta hura betearazteko Espainiako 11/1995 Errege Dekretua (1995. urtekoa). Hiriguneetako hondakin urak tratatzeari buruzko bi lege horietan zehaztuta dago hondakin ur guzti-guztiak bildu eta araztu egin behar zirela 2006ko urtarrilaren 1erako. Bereziki larria da egoera Ibaizabalen adarra den Nerbioi ibaian, Aiaraldean industria jarduera handia dagoen arren ez baitute araztegirik; eta Urduñan ere ez.
Erpeton tentaculatum
Erpeton tentaculatum Erpeton generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Chengmai
Chengmai (txinera sinplifikatuz: 澄迈县; pinyineraz: Chéngmài Xiàn), Hainan probintzian kokatutako azpiprefektura mailako konderria da. Guztira, 461.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera.
Slieve Gullion
Slieve Gullion, Sliabh gCuillinn, "Bihurgune Aldapatsuaren Mendia", edo Sliabh Cuilinn, "Culannen Mendia", Irlandako Armagh konderriaren hegoaldean dagoen mendi bat da. 573 metroko garaiera du.
Ring of Gullion eremuaren bihotzean dago eta Armagh konderriko punturik garaiena da. Izena irlandar mitologiako Culann errementeriarengandik datorkio.
Trewennan
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, St Teath parrokian.
Ptychoceras
Ptychoceras ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.
Santecilla
Santecilla Karrantzako (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 64 biztanle ditu.
Geografia
Ipar-mendebaldean Ranero auzoa, izen bereko mendia (729 m) eta Pozalaguako leizea, hego-mendebaldean Rioseco eta La Cadena, hegoaldean Bollain auzunea, hego-ekialdean Biañez eta ekialdean Paules eta Las Llamas mugakide ditu.
Ondarea
Iglesia de Santa Zezilia eliza barrokoa, San Joan Bataiatzailearen kapera inguratzen duen burdin hesi nabarmena daukana, bai eta margo interesgarriak ere.
La Mesa (Kalifornia)
La Mesa Kaliforniako hiri bat da. San Diego konderrian kokatua dago. 2010ean 57,065 biztanle zituen, 23.5 kilometro koadrotan banatuta.
Silesites
Silesites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.