cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal Herriko arkua
Klima
Euskal Herriko arkuak kantauriar eta mediterraniar isurialdeen arteko muga egiten du. Iparraldeko urak Bizkaiko golkora doaz, eta hegoaldekoak berriz, Ebrora. Hain zuzen, bi isurialde horien eraginak zehazten du mendi horietako klima: kantauriar isurialdean klima ozeanikoa da nagusi, eta beste aldean klima mediterraneoaren eragina nabaritzen da. Orokorrean, hala ere, hezetasuna handia da: euri asko egiten du eta bailaretan ohikoak dira lanbro edo laino itxiak.
Neguan elurra irregularki agertzen da, tenperatura epelek eta prezipitazio ugariek desagertarazi ohi dute. Hala ere, noizbehinka kantauri aldetik etortzen diren aire masa hotz edo hezeen segidak elurteak uzten ditu. Edonola ere, azarotik apirilera izaten dira elurra egoteko aukerak, 700 metrotik gora.
Biodibertsitatea eta parke naturalak
Zuhaitzetan, ohikoak dira haritzak, pagoak, haginak, urkiak, gaztainondoak, arteak... baita gizakiak bere ustiapenerako sartu duen intsinis pinua ere. Bestalde, orografia dela eta sai ugari dago, beste animalia askoren artean.
Natura Parkeak
Ingurune babestuei dagokienez, honako hauek daude Euskal Herriko arkuan :
Topaz (Kalifornia)
Topaz Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Mono konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fosfoinnelita
Fosfoinnelita silikato motako minerala da.
San-Ch´ung
San-Ch´ung Taipei Berriko barrutia da, Taipei hiriaren mendebalean, Tan-shui ibaiaren eskuinaldean. 353.957 biztanle. Nekazaritza-alor oparo bateko (arroza, azukre-kanabera, tea) merkataritzagune garrantzitsua da, eta industria (janari-industria, nekazaritza-eremurako makineria, industria kimikoa- ehungintza) eta lurpeko aberastasunen (ikatz-meak) ustiapena dira ekonomia-jarduera nagusiak. Burdinbide eta errepidegune garrantzitsua da.
Prezza
Prezza Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Talihina (Oklahoma)
Talihina Oklahomako herri bat da. Le Flore konderrian kokatua dago. 2010ean 1,114 biztanle zituen, 1.98 kilometro koadrotan banatuta.
Livonia (Indiana)
Livonia Indianako herri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 128 biztanle zituen, 2.69 kilometro koadrotan banatuta.
3840 Mimistrobell
3840 Mimistrobell asteroide baten izena da. urriaren 9an aurkitu zuen C. S. Shoemaker-ek Palomar Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1980 TN izena zeraman. Ondoren Mimi Strobell omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3840 Mimistrobell asteroidearen orbitak batezbeste 3,144 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,859 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,429 distantziara. Eszentrikotasuna 0,091 da, eta makurdura orbitala 3,42ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.9 da.
Bibliako kapituluak eta bertsetak
Kapituluak eta bertsetak ez ziren agertu Bibliaren lehenengo testu judeo-kristauetan; banaketa horiek Bibliaren paratestuak dira. XIII. mende hasieratik, Bibliaren ale eta edizio gehienek eskrituretako liburu guztiak aurkezten dituzte, laburrenak izan ezik, kapitulutan banatuta, normalean orrialde bateko luzapenekoak. XVI. mendearen erdialdetik, editoreek kapitulu bakoitza bertsetetan banatu zuten, eta horietako bakoitzak lerro gutxi batzuk edo esaldi bat edo gehiago ditu. Ohikoena Bibliako atala (adibidez, Ezekielen liburua), ondoren kapitulua (adb. 23) eta, bi punturen ostean, bertseta jartzen da (adibidez, 20). Honela, bezalako testuak ematen dira. 8:9 Bibliako bertsetik luzeena da. Batzuetan esaldi batek bertset bat baino gehiago hartzen du, kasuan bezala, eta batzuetan esaldi bat baino gehiago dago bertset bakar batean,  bezala.
Testu hebrearraren banaketa juduak kristauek erabilitakoen ezberdinak dira hainbat puntutan. Adibidez, tradizio juduak Salmo askoren atxikipenak bertset independentetzat edo ondorengo bertsetaren zatitzat hartzen ditu, eta ezarritako praktika kristauak, berriz, Salmoekiko atxikipen bakoitza independente eta zenbakitu gabekotzat hartzen du, eta horrek 116 bertsio gehiago ematen ditu bertsio juduetan testu kristauetan baino. Kapitulu banaketa batzuk ere leku ezberdinetan agertzen dira, adibidez, Hebrear Bibliak 1 Kronikak 5:27-41 testuaren kristau itzulpena 1 Kronikak 6:1-15 da.
Dunwicheko Izua
Argumentua
Massachusetts, Dunwich, herriko familia bakarti bateko munstroa itxurako seme goiztiar bat da, Nekronomikon liburu debekatuaren zati baten jabea dena. Sekretua ezin daiteke, ezin liteke, gizonei azaldu: Gaizkiaren indarrak gaurdaino biziraun dute eta haiei dei egin daiteke. Behin aske direla, munduak bere apokalipsia ezaugutuko du.
2012ko urriko ikasle protestak Espainian
2012ko urriko ikasle protestak Espainian 2012 urteko urrian Espainian deitutako protestak eta ikasle eta gurasoen grebak izan ziren, Alderdi Popularreko gobernuak hezkuntzan egindako murrizketen eta politiken aurka. Urriaren 11an espainiar estatuko ikasle kolektibo nazionalak (Ikasle Abertzaleak, Hego Euskal Herrian) greba eta borroka eguna burutu zuten. Urriaren 16, 17 eta 18an, berriz, Sindicato de Estudiantes ikasle erakunde estatalak grebarako deia egin zuen hezkuntzan eta urriaren 18an gurasoen elkarteen CEAPA erakundearen atxikimendua izan zuen. Valentzian istilu larriak izan ziren eta Méridan salestarren ikastetxe batera sartutako piketeen atxiloketak izan ziren.
Las Vegas (telesaila)
Espainian Cuatro, FOX eta Nova telebista kateen bitartez ikusi ahal izan zen eta Frantzian, TPS Star, TMC eta TF1 kateetan.
Soinu banda
Hasierako kanta herrialdearen arabera aldatu dute. Europan Charlie Clouser eta Jon Ingoldsbyren Let It Ride erabili bazuten ere, Ipar Amerikan, aldiz, Elvis Presleyren A Little Less Conversation abestia erabili zuten.
1. denboraldia (2003–2004)
1.1 Pilot
1.2 What Happens in Vegas, Stays in Vegas
1.3 Donny We Hardly Knew Ye
1.4 Jokers and Fools
1.5 Groundhog Summer
1.6 Semper Spy
1.7 Pros and Cons
1.9 Year of the Tiger
1.10 Decks and Violence
1.11 Blood and Sand
1.12 Hellraisers and Heartbreakers
1.13 The Night the Lights Went Out in Vegas
1.14 Things That Go Jump in the Night
1.16 New Orleans
1.17 You Can't Take It with You
1.18 Nevada State
1.19 Sons and Lovers
1.20 The Strange Life of Bob
1.21 Family Jewels
1.22 The Big Bang
2. denboraldia (2004–2005)
2.1 Have You Ever Seen the Rain?
2.2 The Count of Montecito
2.3 Blood Is Thicker
2.4 Catch of the Day
Public Enemies
Public Enemies 2009ko uztailaren 1ean estreinatu zen Michael Mann zuzendariaren estatubatuar filma bat da,Bryan Burrough idazlearen Public Enemies: America's Greatest Crime Wave and the Birth of the FBI, 1933–34 (Etsai Publikoak: Amerikako Krimen Olatu Handia eta FBIren Jaiotza, 1933-34) liburuan oinarriturik dago.
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.6 Games People Play
2.7 Montecito Lancers
Public Enemies
Soinu banda
Filma honen soinu banda 16 abestik osatzen dute, beharbada denetan oroituena edo ikuslegoarentzat gustokoena Otis Taylor blues musikariaren Ten Million Slaves abesti zoragarria da. Abesti hori filmaren hasieran Christian Bale aktoreak antzezten duen Melvin Purvis FBIko agenteak ihes egin berria den presoa baso batean zehar atzetik jarraitu eta hiltzen duenean entzun daiteke.
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.8 Two of a Kind
2.9 Degas Away with It
Public Enemies
Abestien zerrenda
1. Ten Million Slaves - Otis Taylor
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.10 Silver Star
Public Enemies
Abestien zerrenda
2. Chicago Shake - The Bruce Fowler Big Band
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.11 My Beautiful Launderette
Ferdinand Marie Lesseps
Ferdinand Marie Lesseps (Versailles, Frantzia, 1805eko azaroaren 19a - La Chênaie, Indre, Frantzia, 1894ko abenduaren 7a) diplomatikoa izan zen Frantziako estatuaren zerbitzura. Malagan eta Bartzelonan kontsul izan zen. Suezko kanala eraikitzeko proiektua egin zuen (1832), eta eraiki zuen konpainia ere sortu zuen. Panamako kanala eraikitzeko ardura zuen konpainiaren lehendakaria izan zen, baina proiektu hura alde batera utzi behar izan zuen arazo politikoak eta ekonomikoak zirela eta. Frantses Akademiako eta Frantziako Zientzien Akademiako kide izan zen.
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.12 When You Got to Go, You Got to Go
Public Enemies
Abestien zerrenda
3. Drive To Bohemia - Elliot Goldenthal
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.13 Sperm Whales and Spearmint Rhinos
2.14 The Lie Is Cast
Public Enemies
Abestien zerrenda
4. Love Me or Leave Me - Billie Holiday
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.15 Whale of a Time
Public Enemies
Abestien zerrenda
5. Billie's Arrest - Elliot Goldenthal
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.16 Can You See What I See?
Public Enemies
Abestien zerrenda
6. Am I Blue? - Billie Holiday
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.17 Tainted Love
Sastrakadi
Sastrakadi, sasi, sastraka edo sasitza zuhaixkaz osatutako landaredia da, askotan soropil, belar edo geofitoak dituena. Bertoko landarediaz gain, gizakiak eginak ere badaude. Suteak ekiditzeko askotan kentzen dituzte, edonola ere, badaude biomak non sastraka landaredi nagusia den:
Public Enemies
Abestien zerrenda
7. Love In The Dunes - Elliot Goldenthal
8. Bye Bye Blackbird - Diana Krall
9. Phone Call To Billie - Elliot Goldenthal
10. Nasty Letter - Otis Taylor
11. Plane To Chicago - Elliot Goldenthal
12. O Guide Me Thou Great Jehova - Indian Bottom Association, Old Regular Baptists
13. Gold Coast Restaurant - Elliot Goldenthal
14. The Man I Love - Billie Holiday
15. JD Dies - Elliot Goldenthal
16. Dark Was The Night, Cold Was The Ground Blind - Willie Johnson
Las Vegas (telesaila)
2. denboraldia (2004–2005)
2.18 To Protect and Serve Manicotti
2.19 One Nation, Under Surveillance
2.20 Hit Me!
2.21 Hide and Sneak
2.22 Letters, Lawyers and Loose Women
2.23 Magic Carpet Fred
2.24 Centennial
3. denboraldia (2005–2006)
3.1 Viva Las Vegas
3.2 Fake the Money and Run
3.3 Double Down, Triple Threat
3.4 Whatever Happened To Seymour Magoon?
3.5 Big Ed De-cline
3.6 The Real McCoy
3.7 Everything Old Is You Again
3.8 Bold, Beautiful and Blue
3.9 Mothwoman
3.10 For Sail by Owner
3.11 Down & Dirty
3.12 Bait and Switch
3.13 The Bitch is Back
3.14 And Here's Mike with the Weather
3.15 Urban Legends
3.16 Coyote Ugly
3.17 Lyle & Substance
3.18 Like a Virgin
3.19 Cash Springs Eternal
3.20 All Quiet on the Montecito Front
3.21 Chaos Theory
4. denboraldia (2006–2007)
4.1 Father of the Bride Redux
4.2 Died in Plain Sight
4.3 The Story of Owe
4.4 History of Violins
4.5 Delinda's Box (1. zatia)
4.6 Delinda's Box (2. zatia)
4.7 Meatball Montecito
4.8 White Christmas
4.9 Wines and Misdemeanors
4.10 Fleeting Cheating Meeting
4.11 Wagers of Sin
4.12 The Chicken is Making My Back Hurt
4.13 Pharaoh 'Nuff
4.14 The Burning Bedouin
4.15 Bare Chested in the Park
4.16 Junk in the Trunk
5. denboraldia (2007–2008)
5.1 A Hero Ain't Nothing But A Sandwich
5.2 Shrink Rap
5.3 The Glass Is Always Cleaner
5.4 Head Games
5.5 Run, Cooper, Run!
5.6 When Life Gives You Lemon Bars
5.7 Adventures in the Skin Trade
5.8 It's Not Easy Being Green
5.9 My Uncle's a Gas
5.10 The High Price of Gas
5.11 A Cannon Carol
5.12 I Could Eat a Horse
5.13 Three Babes, 100 Guns and a Fat Chick
5.14 Secrets, Lies and Lamaze
5.15 Guess Who's Coming to Breakfast
5.16 2 on 2
5.17 Win, Place, Bingo
5.18 Three Weddings and a Funeral (1. zatia)
5.19 Three Weddings and a Funeral (2. zatia)
Raiano
Raiano Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Eurikor
Gregoriotar egutegira ekarrita, urtarrilaren 20tik otsailaren 18ra irauten du gutxi gorabehera, urtearen arabera. Aquarius zeinuaren aldiarekin ia bat dator.
Raiano
Mugakideak
Raianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eurikor
Jatorrian «sarri izaten diren euritik dator, gehienbat urtarriletik otsailera izaten baita», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Euri garai hori, ordea, Frantzian izaten da gehienbat urte sasoi horretan, eta errepublikar egutegia unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.
Kanpo estekak
Franska revolutionskalendern
NGC 6309
NGC 6309 nebulosa planetario bat da, Ophiuchus konstelazioan. Ernst Wilhelm Leberecht Tempelek aurkitu zuen n.
% 100 basque
%100 basque Itxaro Borda baionarraren eleberria da, 2001. urtean kaleratua. Eleberri bat baino, 40 narrazioz osaturiko liburua da, gaztaren mitologia ardatz hartuta.
Lanak 2002an Euskadi Literatura Saria, euskarazko literatura modalitatean, irabazi zuen.
Spanaway (Washington)
Spanaway Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pierce konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
La Grandville
La Grandville Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Grandville udalerrian erroldatutako biztanleak 783 ziren. Familiak 284 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 72 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 132 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 315 etxebizitza zeuden, 296 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 289 etxeak ziren eta 24 apartamentuak ziren. 296 etxebizitza nagusietatik 251 bere jabearen bizilekua ziren, 41 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 179 etxek bost zituzten. 231 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 116 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 155 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 528 ziren, horien artean 386 aktiboak ziren eta 142 inaktiboak ziren. 386 pertsona aktiboetatik 341 lanean zeuden (178 gizon eta 163 emakume) eta 45 langabezian zeuden (22 gizon eta 23 emakume). 142 pertsona inaktiboetatik 57 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 50 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Grandville udalerrian 307 unitate fiskal zeuden, 815 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.456 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean La Grandville udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saxoniera zaharra
Saxoniera zaharra, saxoniarren germaniar hizkuntza, behe-aleman zaharra ere deitua. Germaniako ipar-mendebaldeko saxoniarren hizkuntza izan zen, eta harreman estuak zituen frisierarekin eta ingeles zaharrekin. Heliand, Kristoren bizitza bertsotan kontagai duen obra (830. urte aldera idatzia), eta Genesiaren itzulpen bat (pasarte batzuk) dira hizkuntza horretan gorde diren literatura-lan bakarrak. Saxoniera zaharrean dute iturburua egungo behe-alemaneko hizkerek.
Betibizi
Betibizi edo betilore lorerik ihartu gabe hainbat hilabetez eusten dion zenbait landareri ematen zaien izena da:
The Post (filma)
The Post (euskaraz Posta) 2017ko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thriller politiko film bat da. Vietnamgo Gerran zehar Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak izan zuen ardura eztabaidan jarri zuten eta The Washington Post eta The New York Times egunkarietako kazetariek argitaratutako Pentangono Paperetan oinarritua dago. Meryl Streep, Tom Hanks, Sarah Paulson, Bob Odenkirk, Tracy Letts, Bradley Whitford, Bruce Greenwood, Carrie Coon eta Matthew Rhys aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEBetako lau presidenteen trapu zikinen estalketak, The Washington Post egunkariko Katharine Graham (Meryl Streep) zuzendaria eta Ben Bradlee (Tom Hanks) argitaratzailea ordurarte inoiz ikusi gabeko kazetarien eta AEBetako Gobernuaren arteko tirabira batean partehartzera bultzarazi zituen, lehenek Pentagonoko Paperak jendaurrean azalarazteko eta bigarrenak nola edo hala ezkutuan jarrai zezaten.
Artilezko arte
Nonbait, arte mugimendu honen aitzindaria Magda Sayeg estatubatuarra da, 1960ko hamarkadan ekin ziona fenomeno honi.
Artilezko arteak ezaugarri ludiko bat du berekin, kolore biziak erabili ohi baitira, kalearen aspergarritasunari alaitasuna emateko asmoz.
Euskal Herrian
Euskal Herrian ere ikusi izan dira XXI. mendean artilezko arte adibideak kaleetan. Langintza hau taldean ere sustatu izan da; adibidez Amurrion 2012an emakumezko talde batek, Donosti Knit izeneko taldearen bidez Donostian 2013an , edo ikastaro publiko gisa Ermuan 2016an.
Taloga (Oklahoma)
Taloga Oklahomako herri bat da. Dewey konderrian kokatua dago. 2010ean 299 biztanle zituen, 1.31 kilometro koadrotan banatuta.
Vias
Vias Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vias udalerrian erroldatutako biztanleak 5.386 ziren. Familiak 2.265 ziren, horien artean 651 pertsona bakarrekoak ziren (270 bakarrik bizi ziren gizonak eta 381 bakarrik bizi ziren emakumeak), 777 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 620 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 217 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 9.524 etxebizitza zeuden, 2.288 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7.027 bigarren erresidentzia ziren eta 209 hutsik zeuden. 3.070 etxeak ziren eta 815 apartamentuak ziren. 2.288 etxebizitza nagusietatik 1.411 bere jabearen bizilekua ziren, 762 alokairuan okupaturik zeuden eta 115 doan lagata zeuden; 32 etxek gela bat zuten, 191 etxek bi zituzten, 612 etxek hiru zituzten, 789 etxek lau zituzten eta 664 etxek bost zituzten. 1.667 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.256 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 730 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.300 ziren, horien artean 2.109 aktiboak ziren eta 1.191 inaktiboak ziren. 2.109 pertsona aktiboetatik 1.704 lanean zeuden (987 gizon eta 717 emakume) eta 405 langabezian zeuden (169 gizon eta 236 emakume). 1.191 pertsona inaktiboetatik 383 erretiraturik zeuden, 279 ikasten zeuden eta 529 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 483 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 8 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 13 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 72 eraikuntza enpresak ziren, 124 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 97 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 36 higiezinen enpresak ziren, 30 zerbitzu enpresak ziren, 41 administrazio publikoko enpresak ziren eta 33 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 152 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 2 funerariak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen alokairu bulegoak, 1 autoeskola, 24 igeltseroak, 9 margolariak, 7 zurginak, 11 iturginak, 5 argiketariak, 6 eraikuntza enpresak, 9 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 57 jatetxeak, 9 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 44 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 5 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 9 okindegiak, 4 harategiak, 3 arraindegiak, 2 liburu dendak, 3 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 3 altzari dendak, 2 kirol-dendak, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Vias udalerrian 72 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.085 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Zuriza
Zuriza Aragoiko Huescako probintziaren ipar-ekialdean dagoen Ansó ibarreko haran bat da. Euskal Herria eta Nafarroa Garaiko Erronkaribar eskualdearekin muga egiten du.
Bertan, akanpalekua dago, euskal herritar ugariren oporraldi lekua dena. Bestalde, Linzako aterpera joateko nahiz Hiru Erregeen Mahaia eta Petretxema mendietara igotzeko ohiko abiapuntua ere bada.
Objetivo eliminar al "Rana"
Objetivo eliminar al "Rana" Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da, 1975eko azaroak 3 eta 1976ko urtarrilak 5 bitartean sailean argitaratua.
Argumentua
"El Rana", H.I.G.O. (Hermandad Internacional Gamberros Orbitales) erakunde etsaiko buruzagi lodi eta mendekuzalea Superra hiltzen saiatzen ari da. Mortadelo eta Filemon H.I.G.O.n infiltratuko dira, eta, behin barruan, "El Rana" akabatu ahal izango dute, baina etsai irristakor hau akabatzearen lana ez zaie uste bezain erraza izango. "El Rana" egoera arriskutsuetatik, nahi gabe ere, kalterik gabe irteteagatik da ezaguna, hortik bere izena.
Aipamenak
Llista de còmics de Mortadel·lo i Filemó
Neobule
Neobule ( Νεοβούλη Neoboúlē, lit. "Erabaki berria" edo "Aldakor andrea" ) K.a. VII. mendean Arkilokoren grezierazko poesia n izendatzen den neska bat zen. Arkilokok zioenez neska harekin ezkon-hitza emanda zuen (fl. c.   K.a.  660 ) bere aita Likanbesek ("Otsoko jauna" ) beste norbaitekin ezkondu aurretik. Esaten denez, Arkilokoren gaiari buruzko bertsoak hain mingotsuak izan ziren Neobule, bere aita eta bere ahizpak, urkatu zirela. Poema hauek, oro har, satiraren jatorria direla onartzen da. Ikertzaile moderno batzuek uste dute Likanbes, Neobule eta bere ahizpak ez zirela poetaren garaikideak, tradizio iambikoko pertsonaiak baizik; beste batzuek diotenez, Arkilokoren bizitzako pertsonaiei eman zitzaizkien izen zentzugabeak dira soilik.
Dioskoridesen elegia batean, biktimak hilobitik hitz egiten imajinatzen dira: "Hemen gaude, Likanbesen alabak, ospe gorrotagarria lortu dutenak, zin egiten dugu hildakoen hilobia sostengatzen duen erreberentziagatik, ez dugula lotsatu gure birjintasuna, ezta gure gurasoak, ezta Paros, uharte santuen artean nabarmentzen dena, baina Arkilokok gaitzespen ikaragarriak eta familiaren aurkako txosten gorrotagarria okaztatu zuen. Jainko eta izpirituengatik zin egiten dugu ez genuela begirik jarri Arkilokosengan, ez kalean ezta Heraren esparruan ere. Gu gaiztoak eta lizunak izan bagina, ez zituen haur legitimoak gurekin sortu nahi izango."
Mi-Go
Mi-Go, H. P. Lovecraft estatubatuar idazleak sortutako fikziozko estralurtar arraza bat da, Cthulhuren Mitoetan beste hainbat estralurtar arrazekin agertzen dena.
Xuxurlatzailea Iluntasunean (1930) kontakizun laburrean lehenbizikoz agertu zen.
Kontakizunen arabera, Jurasiko aroan Lurrera iritsi omen ziren, Antzinakoak iparraldeko eskualdetara bultzaraziz.
Deskribapena
Honela deskribatuak dira:
Lizton (Indiana)
Lizton Indianako herri bat da. Hendricks konderrian kokatua dago. 2010ean 488 biztanle zituen, 1.49 kilometro koadrotan banatuta.
Tournan
Tournan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Termopilak
Termopilak (grezieraz: Θερμοπύλαι, Thermopylai; latinez: Thermopylae, «iturri beroak» edo «ate beroak») Greziako erdi-ekialdeko haitzartea da. Bertan gertatu zen Termopiletako gudua ospetsua, K.a. 480an.
Tournan
Biztanleria
2007an Tournan udalerrian erroldatutako biztanleak 199 ziren. Familiak 74 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Termopilak
Izena
Thermopylai izenak «iturri beroak» esan nahi du, bertako sulfurozko ur iturri beroei aipamena eginez. Beste balizko itzulpen bat «ate beroak» izango litzateke. Mitoaren arabera, Herakles erreta hiltzen ari zen bitartean bertan urperatu zenean berotu ziren Termopiletako urak.
Tournan
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
1391ko pogroma
1391ko pogroma urte hartan Gaztelako eta Aragoiko Erresumetan izandako juduen aurkako erasoa izan zen.
Tournan
Etxebizitza
2007an 85 etxebizitza zeuden, 80 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 5 bigarren erresidentzia ziren. 83 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 80 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
1391ko pogroma
Historiografia juduan pogromari "5151ko fede-aldaketa behartua" (גזירות קנ"א, Gzeirot kana) diote, . Gaztelako Gerra Zibilan sortutako juduen aurkako giroan murgildurik, erasoa ekainaren 6an hasi zen Sevillan. Bertan arpilatze, sute eta sarraskiak izan ziren eta laster zabaldu zen Iberiar penintsulako Erresuma kristauen judutegi nagusietara. Eraso nagusiak Kordoban, Toledon eta Burgosen izan ziren. Abuztuaren 8an Bartzelonan 300 judu inguru erail zuten.
Tournan
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
1391ko pogroma
1328an ez bezala, Karlos III.aren politikari esker, Nafarroako Erresuman giro lasaiagoa zegoen eta haraino emigratu ziren gaztelar eta aragoiar judu asko. Hala ere, kronikek erasoak izan zirela baieztatu zuten; izan ere, Tuterako Sinagoga Nagusia erre zuten, 1401ean herri harpidetza antolatuz zaharberritu zutena.
Tournan
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 126 ziren, horien artean 81 aktiboak ziren eta 45 inaktiboak ziren. 81 pertsona aktiboetatik 75 lanean zeuden (44 gizon eta 31 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 45 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Termopilak
Deskribapena
Termopilak Eta mendiaen eta Maliakos golkoaren artean daude, (Ftiotide, Tesalia), Atenastik 136 km ipar-mendebalera. Zazpi kilometrotik gorako luzera du eta, antzinatean, zuzenean amiltzen ziren ia harkaitzak itsasoan; 10-50 metroko zabalerako igarobidea zen gehiena. Gaur egun ez da horrelakorik gertatzen, Spercheios ibaiak garraiaturiko alubioiek bost kilometro urrunago utzi baitute itsasertza. Ezin saihestuzko igarobidea da Grezia hegoaldetik iparralderako bidean.
Tournan
Diru sarrerak
2009an Tournan udalerrian 76 unitate fiskal zeuden, 199 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.811 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
Termopilak
Historia
Greziako historiaren une askotan erabili izan da Termopila arroileko pasabidea. K.a. 480. urtean gertatu zen historiako gudu ospetsuena, Termopiletako gudua, Leonidas I.a Espartako erregearen zerbitzuan ziharduten hirurehun gudari espartarrek, haien helote edo zerbitzariek, eta mila eta ehun beoziarrek Persiar Inperioko Xerxes I.aren armada indartsuari egun batzuez eutsi ziotelako. Bizia galdu zuten, hala ere, eta Greziako erdialdeko lurrez jabetu ziren persiarrak. Ondoko urtean, persiar armada azpiratua izan zen Plateako guduan. 1955ean eraiki zen haien oroimenez marmolezko eta brontzezko harri ikusgarri bat Termopilako arroilan.
Tournan
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Tournan udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 840 hektarea erabiltzen.
Termopilak
Historia
K.a. 353 eta K.a. 352 bitartean, Hirugarren Gerra Sakratuan, 5.000 atenastar hoplitak eta 400 zaldizkok pasabidea oztopatu zioten Filipo II.a Mazedoniakoaren armadari. K.a. 279an, Kalipo Sirakusakoak buru zuen armadak geldiarazi zituen, zenbait hilabetez, Atenas inbaditu nahian sartu ziren galiarrak, Breno buruzagi zutenak. K.a. 191n, Antioko III.a Handia Seleukotar enperadoreak igarobidea gotortu zuen, Manio Azilio Glabrio buru zuten erromatarrei eusteko, baina ez zuen lortu.
Tournan
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nicobule
Nicobule edo Nicobula ( Νικοβούλη Nikoboúlē ) greziar emakume bat izan zen, agian, Alexandro Handiaren bizitzari buruzko lan bat idatzi zuena. Ez dira bere bizitzaren xehetasun biografikoak kontserbatu. Bere izena greziarra denez, jakintsuek ziur asko I. eta III. mende artean idatziko zuela uste dute, jakintsu Helenistikoek Alexandron interesa zuten garaian.
Ateneo k (c. 200. A.D.) Nicobuleren bi pasarte aipatu zituen Alexandro Handiari buruz ari zela, batez ere, edatean Alexandroren gehiegikeriari buruz
Alexander Graham Bell
Alexander Graham Bell (Edinburgh, 1847ko martxoaren 3a - Cape Breton uhartea, 1922ko abuztuaren 2a). Kanadako zientzialari eta asmatzailea, Eskoziar jatorrikoa.
Hainbat izapide egin ondoren (ondoren urte batzuetan zehar erreklamazio judizial gisa luzatuak), 1876 an telefonoa patentatu zuen Estatu Batuetan, aparatua aurretik Antonio Meucci italiarrak garatu zuen arren, AEBetan ofizialki onartua izan zena. Horrez gain, Bellek patentea ustiatzeko sortu zuen konpainia, Bell Telephone Company, telefonoa nazioartean masa-komunikabide gisa ezartzeko lehen urratsen protagonista izan zen.
Beste asmakizun askok Bellen bizitzaren zati handi bat hartu zuten, horien artean hidroalaren eraikuntza eta aeronautika ikasketak.
NGC 6310
NGC 6310 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Heinrich Louis d'Arrestek aurkitu zuen n.
Angeles Sorazu
María de los Ángeles Sorazu, jaiotza izena Florencia Sorazu Aizpurua (Zumaia, 1873ko otsailaren 22a - Valladolid, 1921eko abuztuaren 28a), gipuzkoar lekaimea eta gaztelaniazko idazle mistikoa izan zen. 1988ko apirilaren 13tik dohatsu aitortua izateko kausa irekirik du.
Alexander Graham Bell
Haren aita, aitona eta anaia fonazio eta lokuzio lanekin lotuta jardun ziren: horrek Bellek entzute eta hizketari buruzko ikerketekiko zuen interesean eragin sakona izan zuen, baita belarrirako aparatuekin egindako esperimentuetan ere.
Angeles Sorazu
Biografia
Florencia Sorazu Zumaiako familia behartsu batean jaio zen. Aita arrain saltzailea zen, eta ama neskamea. Haurtzaroa Zestoa, Donostia eta Tolosan igaro zuen. Hamahiru urterekin Donostiako etxe batera neskame joan zen. Geroago, Tolosako Boinas Elosegi txapel fabrikan aritu zen lanean.
Alexander Graham Bell
1888 an, Alexander Graham Bell National Geographic Society elkartearen sortzaileetako bat izan zen, eta 1898 ko urtarrilaren 7 an erakunde horren lehendakaritza hartu.
Angeles Sorazu
Biografia
Komentuan sartzea erabaki zuen baina, familia pobrea zenez gero, moja saria ordaintzerik ez zuen. Apaiz batek aholkaturik, musika ikasi zuen, era horretan, doterik gabe ere, onartuko zutelako. Azkenik, 1891ko udan Valladolideko Konzezioko komentuan sartu zen.
Alexander Graham Bell
Lehen urteak
Alexander Bell Edinburghen jaio zen, Eskozian, 1847ko martxoaren 3an. Familiaren etxea Edinburgheko 16 South Charlotte kalean zegoen, eta atearen alboan plaka bat du haren ohorez egina, bertan jaio zela adierazteko. Aita Alexander Melville Bell zuen eta ama, Eliza Grace. Bi anaia izan zituen: James (1845-1870) eta Edward Charles (1848-1867), biak turberkulosi aren ondorioz hil ziren. Hamaika urte bete zituenean, aitak Graham bigarren izena eranstea erabaki zuen, Alexander Graham izeneko lagun kanadar bati zioten begirunearen ondorioz. Etxean, “Aleck” deitzen zuten.
Angeles Sorazu
Biografia
Mojek behin eta berriz aukeratu zuten komentuko abadesa izan zedin, baina artzapezpikuak ez zuen izendapena onartzen, gazteegia zelako. Azkenean, 1904ko otsailean komunitateko abadesa bihurtu zen, eta hil arte kargu horretan jarraitu zuen, hiru urtetik hiru urtera beti hautatua izaten zelako. Urte horietan komentua asko hazi zen, bai bokazioetan bai mojen espiritualitatean. Komentuan hil zen, 1921eko abuztuaren 28an, minbiziak jota.
Alexander Graham Bell
Lehenengo asmakizuna
Lagunik onena Ben Herdman bizilaguna zuen, haren familiak irin-errota bat zuen. Bi lagunek bihurrikeria bat egin zuten batean, John Herdmanek (Benen aitak) errieta egin zien, esanez: "Zergatik ez dute zerbait baliagarria egiten?". Aleckek errotan zer egin behar zen galdetu zuen, eta garia mozteko esan zioten, prozesu aspergarri baten bidez egiten zena. Orduan, 12 urterekin, Bellek etxean gailu bat egin zuen, txandakatzen zituzten paletak iltzeen eskuila sistemekin konbinatu zituena, azala soiltzeko makina bat sortuz, funtzionatzen zuena eta urte askoan erabilia izan zena.
Angeles Sorazu
Idazlanak
Haurtzaroan eskolan gutxi ibili zen arren, gaztelaniazko idazle mistiko onenetako bat da, zenbait adituren arabera. Hauek dira bere idazlanik garrantzitsuenak :
Alexander Graham Bell
Hizketari buruzko lehen lanak
Bellek izaera sentibera eta artea rekiko, poesia rekiko eta musika rekiko talentu berezia jaso zuen amarengandik. Pianoa jotzen zuen eskolarik jaso gabe. Gainera, diskurtsoaren teknika bat garatu zuen, tonu argietan, zuzenean amaren aurrean modulatuta.
Familia lokuzioa ren irakaskuntzarekin lotua zuen: aitona Alexander Bell Londres en, osaba Dublin en eta aita Edinburgo n, denak esatariak ziren. Aitak gai horri buruzko hainbat lan argitaratu zituen, haietako asko oraindik ezagunak, bereziki The Standard Elocutionist, Edinburgon 1868an argitaratua: mutuei hitzak artikulatzen eta haien esanahia deszifratzeko, beste pertsona batzuen ezpainen mugimendua irakurtzen irakasteko metodoak azaltzen dira. Aitak keinu hizkuntza erakutsi zien hari eta anaiei (garai hartan ageriko hitzaldia deitu zuena), edozein ikur eta haren soinua identifikatzeaz gain. Hain eraginkorra izan zuen lan horretan, aitaren erakustaldi publikoen parte bihurtu zen: latinez, gaeliko z eta baita sanskrito zko ikurrak ere deszifratu zituen, aitak keinu hizkuntzaren bidez igortzen zizkion mezuen bidez.
Hezkuntza
Anaiek bezala, Bellek bere lehen urteetan etxean ikasi zuen eta ondoren Royal High Schoolen matrikulatu, Edinburgh en, Eskozia n. Geroago, 15 urterekin, eskola utzi zuen. Ez zen izan oso ikasle ona, ez zen klaseara joaten eta notak eskasak zituen. Interes handiena zientzietan zegoen, batez ere biologian. Eskola utzi ondoren, Londresera joan zen, aitonarengana. Harekin eman zuen urtean zehar, ikasketekiko zaletasuna aldatu zitzaion, ordu asko eman baitzituen horretan. Aitona asko saiatu zen, ilobak ongi hitz egiten ikas zezan, irakasle izan zedin. Hamsei urte zituenean, postu bat lortu zuen musikako irakaslegai moduan Weston House Academyn, Elginen, Eskozian. Nahiz eta latineko eta grekerazko ikaslea izan, irakasle moduan aritu zen ere eta 10 £ kobratzen zuen saio bakoitza. Hurrengo urtean, Edinburgheko Unibertsitatera joan zen: han, Melville anaiarekin izateko aukera izan zuen, izan ere, aurreko urtean matrikulatu baitzen. Baina azkenean, Torontoko Unibertsitatean matrikulatu zen.
Soinuari buruzko lehen esperimentuak
Aitak semeen interesa piztu zuen diskurtsoarekiko eta, 1863 an, Sir Charles Wheatston ek eginiko automata bat ikustera eraman zituen, Wolfgang von Kempelen aurreko obran oinarritua. Alexander txundituta geratu zen makinarekin, eta Alemania n argitaratutako von Kempelenen liburuaren kopia bat lortu zuen, nekez itzuli zuena, eta, informazio horrekin, Alexanderrek eta anaia nagusi Melvillek euren buru automata propioa eraiki zuten. Anaiak eztarria eta laringea eraiki zituen eta Alexanderrek lanik zailena egin zuen: burezur errealista bat. Bere ahaleginak hitz batzuk "hitz egin" zitzakeen buru nabarmen batean suertatu ziren. Asmakizunak bizilagunak poztu zituen.
Automata ren emaitzekin nahasita, Bellek izaki bizidun batekin esperimentatzen segitu zuen, Trouve familiako Skye terrier raz. Bellek etengabe marmar egiten erakutsi ondoren, Aleckek ahoa harrapatu eta txakurraren ezpainak eta ahots-sokak manipulatzen zituen "Ow ah oo ga ma ma" soinu gordina sortzeko. Bisitariek uste zuten beren txakurrak "How are you grandma?" ("Nola zaude amona?") zioela eta bere esperimentuak ikusleak konbentzitu zituen "mintzatzen den txakur bat" ikusi zutela. Hemeretzi urterekin, lanari buruzko txosten bat idatzi zuen eta Alexander Ellisi bidali zion, bere aitaren lankideari, eta Ellisek berehala erantzun zuen esperimentuak Alemania n zeuden lanen antzekoak zirela adieraziz.
Normandie nue
Normandie nue 2018ko Philippe Le Guay frantziar zinema zuzendariaren umorezko film dramatikoa da.
Sinopsia
Le Mêle-sur-Sarthe Normandiako herri txiki bat da. Krisiak gogor jo du, baina Georges Balbuzard herriko alkatea prest dago herria salbatzeko, kosta ahala kosta. Biluztutako jendetzekin erretratu kontzeptualak egiten dituen Blake Newman argazkilaria inguruan dabil, eta alkateak aukera ikusiko du. Baina arazo bat dago: herrian inor ez dago prest biluzteko.
Alexander Graham Bell
Gorrekin lanean
Ondoren, Sarah Fullerrek, Boston School for Deaf Mutes (gor-mutuentzako eskola, gaur egun The Horace Mann School for the Deaf and Hard of Hearing bezala jarraitzen duena), bere aita gonbidatu zuen Boston en, Massachusetts en, Estatu Batu etan, bere irakasleak "ikus daitekeen diskurtso sisteman" edo keinu hizkuntzan entrenatzeko, baina uko egin zion. Bellek Bostonera bidaiatu zuen 1871ko apirilean eta prestakuntza-plan arrakastatsua burutu zuen.
Brantforden, atzerrian sei hilabete eman ondoren, Bellek bere "telegrafo harmonikoarekin" esperimentuak egiten jarraitu zuen.
Aitak, hasieran, Gardiner Greene Hubbard ekin harremanetan jarriz lagundu zion, Clarke Gorren Eskolako presidentea, norengandik 1872ko urrian bere aitaren sistema irakurriz, Alexanderrek, Bostonen, Vocal Physiology and Mechanics of Speech ingelesez izeneko eskola bat ireki zuen. Bere ikasle ospetsuenetako bat Helen Keller izan zen, Bellekin eskolak eman zituena txikitatik, ikusi, hitz egin edo hitz egiteko gaitasunik gabe. Kellerrek, handik denbora batera, Bellek bere bizitza "banatzen eta estrangula egiten duen isiltasun ankerraren" sarketan eman zuela adierazi zuen.
Telefonoa
Telefonoaren asmakuntzaren historia, hasieratik, Alexander Graham Bellek bere patentearen zilegitasunari buruz izan zituen auzi, salaketa eta susmoek markatzen dute. Bere garaian, bere lehiakideen 600 eskari baino gehiagori aurre egin behar izan zien, horien artean Elisha Gray asmatzailearena (bere patentearen lehentasuna defendatuz iraungi ondoren) eta Antonio Meucci rena (italiar jatorriko asmatzaile bat, bere patenteak erregistrotik desagertuak zituena) nabarmendu daitezkeelarik. Bell beti izan zen gai epaitegietan bere eskubideak baliatzeko, eta, beraz, ehun urte baino gehiagoz telefonoaren asmatzailetzat hartu izan da. Hala ere, Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberaren 2002 ko ebazpen batek Antonio Meucci telefonoaren asmatzaile legitimoa zela adierazi zuen.
Zalantzarik gabe, Bell izan zen (telefonoa hobetu ondoren, Edisonen ikatzezko mikrofonoaren patentea erosiz) masa-komunikaziorako bitarteko bihurtu zuena, Bell Telephone Company enpresaren fundazioaren bidez, jatorrizko ideia berea izan ala ez.
Lehen lanak
1874 an, Bellen hasierako lana "telegrafo harmonikoan" sendotze-etapa batean sartu zen, Bostongo laborategi berrian (alokatutako zentro batean) zein familiaren etxean egindako aurrerapenekin. Bellek pentsatu zuen posible izango zela korronte elektriko uhinduak sortzea, soinu uhinei zegozkienak. Era berean, frekuentzia ezberdinetan sintonizatutako metalezko mihiak erabiliz (ahoko harpa bat kasu) korronte uhintsuak soinu bihur zitzakeela pentsatu zuen.
1874 an, mezu telegrafikoen trafikoa azkar hedatzen ari zen, eta, William Orton Western Unioneko presidentearen hitzetan, "Merkataritzako nerbio-sistema" bihurtu zen. Ortonek Thomas Alva Edison eta Elisha Gray asmatzaileak kontratatu zituen linea telegrafiko bakoitzean mezu telegrafiko ugari bidaltzeko modu bat aurkitzeko, linea berrien eraikuntzaren kostu handia ekiditeko.
Bellek Gardiner Hubbard eta Thomas Sanders aipatu zituenean, kable telegrafiko batean mihi ugariko gailu bat erabiliz tonu ugari bidaltzeko metodo batean lanean ari zela, bi sustatzaile aberatsak Bellen esperimentuak finantzatzen hasi ziren. Patenteko arazoak Hubbarden abokatuak, Anthony Pollok ek, maneiatuko zituen.
Sanders eta Hubbarden laguntzarekin, Bellek Thomas Watson kontratatu zuen bere laguntzaile bezala, eta bi gizonek telegrafia harmonikoa rekin esperimentatzen jarraitu zuten. 1875eko ekainaren 2an, Watsonek mihietako bat erauzi zuen ustekabean, eta Bellek, alanbrearen mutur hartzailean, mihiaren ñabardurak entzun zituen, hizketa transmititzeko beharrezkoak izango ziren harmonikoak, mihia edo armadura bakarra behar zela erakutsiz, eta ez bat baino gehiago. Horrek telefono autokitzikatua berraztertzera eraman zuen, ahotsa zein soinuak berdin transmititu zitzakeena, baina oraindik hitzak behar bezain argi transmititu ezin zituena.
Hurrengo aurrerapausoak
Brantforden esperimentuak egiten jarraituz, Bellek bere telefonoaren lan-eredu bat eraman zuen etxera. 1876ko abuztuaren 3an, Mount Pleasant eko telegrafo bulegotik, Brantfordetik 8 kilometrora, Bellek telegrama bat bidali zuen prest zegoela esanez. Ikusle bitxiz betetako bulego bat lekuko zela, ahots ahul batzuk entzun ziren dispositiboan zehar. Hurrengo gauean, gonbidatuak eta haien familia ustekabean harrapatu zituen Brantfordeko bere etxean mezu bat jaso zuenean, sei kilometroko distantziatik, telegrafo eta hesiei lotutako eta tunel baten bidez jarritako kable inprobisatu batetik. Oraingoan, bulegoan zeuden pertsonek argi eta garbi entzun ahal izan zuten jendea Brantfordetik irakurtzen eta abesten. Esperimentu horiek argi erakutsi zuten telefonoak distantzia luzeetan funtziona zezakeela.