cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Feminismo
Feminismoak bultzatutako kanpainek aldaketa historiko nabarmenak eragin dute emakumeen eskubideen eremuan, batez ere Mendebaldean. Ia iturri guztiek onartzen dute feminismoak lortu duela emakumeen boto eskubidea, ugaltze eskubide asko (antisorgailuak eta abortatzeko eskubidea barne) eta kontratuak zein ondasunak izateko eskubidea. Feminismoa, oro har, emakumeen eskubideetan zentratu izan da, baina badira feminista batzuk, adibidez bell hooks, proposatzen dutenak genero rol tradizionalek gizonezkoak ere kaltetu dituztela eta, beraz, gizonen askapena ere ematea beharrezkoa dela. Teoria feminista, mugimendu feministatik eratutako filosofia feminista, genero desparekotasuna emakumezkoen rol sozialen ikerketatik aztertu nahi du. Teoria ezberdinak garatu izan dira genero arazoei erantzuteko asmoz. Denborarekin, zenbait azpi talde sortu dira mugimendu horren inguruan, hala nola: feminismo kulturala, feminismo erradikala, ekofeminismoa, feminismo liberala, diferentziaren feminismoa, feminismo marxista, feminismo separatista, feminismo filosofikoa eta kristau feminismoa. Feminismoak ere izan ditu kritikak, emakume zuri eta mendebaldekoa bakarrik ordezkatzeko joera dela eta, eta horregatik sortu dira ere feminismo beltza, intersekzionalitatearen teoriak eta feminismo komunitarioa.
Feminismoa XX. mendean agerikoa izaten hasi zen, baina historian zehar emakume ugari izan dira feminismoa defendatu dutenak, hala nola: Frida Kalho, Emmeline Pankhurst, Olimpia de Gouges, Clara Zetkin, Indira Gandhi, eta abar. Feministak gizonezkoak zein emakumezkoak izan daitezke eta emakume guztiak ez dira feminista.
Terminologia
Askok uste dute Mary Wollstonecraft dela feminismoaren sortzailea, A Vindication of the Rights of Woman (Emakumearen eskubideen bindikazioa) 1792ko liburuagatik, non emakumearen hezkuntzaren alde egiten duen. Charles Fourier sozialista utopiko eta filosofo frantsesari 1837an féminisme hitza sortu izana egozten zaio. Féminisme (feminismo) eta féministe (feminista) hitzak 1872an agertu ziren lehen aldiz, Frantzian eta Herbehereetan, Britainia Handian 1890eko hamarkadan eta Ameriketako Estatu Batuetan 1910ean. Oxford English Dictionary ingelesezko lehen agerpena 1895ekoa da.
Euskarara askoz geroago iritsi zen hitza; Orotariko Euskal Hiztegiak emakumeketa eta etxekoandreketa hitzak proposatzen zituen kontzeptua itzultzeko. Dena dela, Euskaltzaindiaren Hiztegiak feminismo eta feminista hitzak jasotzen ditu.
Une historikoaren, kulturaren eta herrialdearen arabera, mundu osoko feministek kausa eta helburu desberdinak izan dituzte. Mendebaldeko historialari feminista gehienek diote emakumearen eskubideak lortzeko lan egiten duten mugimendu guztiak mugimendu feministatzat hartu behar direla, baita terminoa beren buruei aplikatu ez zitzaienean ere (edo aplikatzen ez zaienean). Beste historialari batzuek diote terminoa mugimendu feminista modernora eta ondorengoetara mugatu beharko litzatekeela. Historialari horiek protofeminista etiketa erabiltzen dute aurreko mugimenduak deskribatzeko.
Jatorria
Emakumea, askotan, etxeko lanak egitera mugatzen zen bizirauteko baliabide gisa, etxea babestea gizonaren erantzukizuna baitzen; ideia patriarkal hori, errealitatean, besterik da, emakumeek bizirauteko eta etxea babesteko egiten duten lana funtsezkoa delako familiaren biziraupenerako, herrialde, aro eta zibilizazio guztietan. Ideologia patriarkalaren arabera, emakumeak, etxea kudeatzeaz arduratuta, baina, senarraren mende jarraitzen du, ezkondu aurretik gurasoen mende egon zen bezala. Izan ere, emakumeak familiako gizonei esker bizi direlako ideia patriarkala alderantzikatze tipikoa da; patriarkatua, funtsean, da emakumearen lan gaitasunaz jabetzea, gizonen onurarako: zerbitzari izatea, nekazaritzan, artisautzan, lanbide independente eta liberaletan; funtsezko lan ikusezinak betetzea (garbiketa, janaria prestatzea, jantziez arduratzea...); eta era guztietako zaintza lanen ardura hartzea (haurrak, zaharrak, gaixoak edo menpekoak). Edozein zapalkuntza bezala, klase baten esplotazio sistema da patriarkatua, hau da, emakumeen esplotazioa gizonen onurarako: bakarka (etxeko lana) eta kolektiboki (lan merkatuaren segregazio horizontala eta bertikala); zapalduen lanari esker bizi dira menderatzaileak.
Gizarte askotan, emakumeek, garaiko pentsamoldeetan, ondorengotza besterik ez zuten sortzen. Horrela, historikoki, emakumeek ez zeukaten, besteak beste, boto eskubiderik, beren diru sarrerak eta kontuak administratzeko eskubiderik, dibortziorako eskubiderik eta gizonezkoentzat bakarrik ziren eremu batzuetan sartzeko aukerarik.
Aro garaikidean adostasun zabala lortu baldin bada —emakumezkoei eta gizonezkoei dagokienez, genero antolaketa enpresan—, gero eta nabariagoa da ohituren eta gizarte aldaketaren arteko lotura eza. Abrahamdar erlijioetan ikusten ahal da usadioaren eta aldaketa sozialaren arteko aldea: Nazareteko Jesusek dibortzioren aurka egindako aldarrikapena, batetik; eta protestantismoan emakumeei apaiza izateko aukera ematea, bestetik.
Beraz, feminismoak XX. mendean egindako ekarpena izan zen emakumearen eskubideak baldintzarik gabe eta modu unibertsalean gauzatzen laguntzea; gizartearen bilakaera kontuan hartuta, itxaropen nagusietako bat bihurtu da hori.
Generoa
Generoa (emakumezkoa/gizonezkoa) ez da errealitate natural bat, kulturalki eraiki den kontzeptua da.
Androzentrismoa
Androzentrismoa zera izango litzateke: Munduarekiko ikuskera gizonaren ikuspuntuan zentratuta. Androzentrismoak gizonaren ikuspegia ikuspegi posible bakarra bihurtzen du, eta errealitatearen ikerketa eta azterketen paradigma zehatzak ezartzen ditu.
Teoria feminista
Feminismoaren barruan, zenbait korronte teoriko bereiz daitezke, feminismoaren hiru edo lau uhinetan bildu izan direnak: lehenengo uhin feminista sortu zen hastapeneko ideia feministekin, klase kontzientziaren eta eskubide berdintasunaren aldeko borrokaren korronte anarkista, marxista eta sozialisten barruan; feminismoaren borroka izan zen, hastapen haietan, emakumeen egoeraren kontzientzia zabaltzea eta legezko aukera berdintasuna lortzea. XX. mendearen bigarren erdian, teoria feministen bigarren uhina eratu zen, ondoren hirugarren uhin bat, beste borroka sozial batzuekin gainjartzen zena, eta XXI. mendean laugarren uhin bat, feminismo garaikidearen teoriak biltzen dituena.
Mendebaldeko mugimendu feminista modernoaren historia lau «uhinetan» banatzen da.
Lehenengoak XIX. mendeko eta XX. mendearen hasierako mugimendu sufragistak izan ziren, emakumeen boto eskubidea sustatzen zutenak. Bigarren uhina, emakumearen askapen mugimendua, 1960ko hamarkadan hasi zen eta emakumearen berdintasun juridiko eta sozialaren alde borrokatu zen. 1992an, edo data horren inguruan, hirugarren uhin bat identifikatu zen, indibidualtasunean eta aniztasunean zentratzea ezaugarri zuena. Gainera, batzuek defendatu dute laugarren uhin bat gertatu zela, 2012. urtearen inguruan hasi zena eta sare sozialak erabili dituena sexu-jazarpenari, emakumeen aurkako indarkeriari eta bortxaketaren kulturari aurre egiteko.
Lehen uhina
Feminismoaren lehen uhina XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran izan zen aktibo. Erresuma Batuan eta AEBn, emakumeen kontratu berdintasuna, ezkontza berdintasuna, guraso berdintasuna eta jabetza eskubideak sustatu zituen. Legeria berriak Erresuma Batuko Adingabeen Zaintzari buruzko 1839ko Legea jasotzen zuen. Lege horrek seme-alaben zaintzarako urte samurren doktrina jasozten zuen, eta emakumeei seme-alaben zaintzarako eskubidea ematen zien lehen aldiz. Beste lege batzuk, Erresuma Batuko 1870eko Ezkondutako Emakumeen Babes Legea kasu, 1882ko legean zabaldua, beste lurralde britainiar batzuetan antzeko legedietarako eredu bihurtu ziren. Victorian (Australia) 1884an onartu zuen legeria, eta Hegoaldeko Gales Berrian, 1889an; Australiako gainerako koloniek antzeko legeak onartu zituzten 1890 eta 1897 bitartean. Mende aldaketarekin, aktibismoa botere politikoa lortzean oinarritu zen nagusiki, bereziki emakumeen sufragio eskubidea, nahiz eta feminista batzuek emakumeen beste eskubide batzuk (sexua, ugalketa, eskubide ekonomikoak) sustatu nahi izan zituzten. Lehen uhinaren teorietan sartzen dira, baita ere, anarkofeminismoa, feminismo sozial-marxista, feminismo erradikala eta feminismo liberala.
Feminismoaren hastapenetan dago feminismo sozialista, marxismotik eratorritako teoria erabiltzen duena bere mugimendua justifikatzeko. Aldarrikatzen du emakumeak gizonaren mendekotasun egoeran daudela eta gizartearen behe-klasea direla, eskubide eta ekoizpen baliabide gutxien dituena baita.
Feminismo liberalak uste du aldaketak erreforma politikoen bitartez bideratu behar direla. Sufragismoa izan zen haren hasiera. Legeak bultzatzen ditu emakumeen alde (diskriminazio positiboa barne) eta parekotasunaren alde. Alderdi politikoen programetan sartu nahi dituzten oinarrizko gaietako batzuk dira etxeko lanen ordaina jasotzeko eskubidea, haurren zaintza banatzea, ugalketa eskubideak eta emakumeen presentzia publikoa.
Anarkofeminismoa mugimendu anarkistaren hasieratik ari da lanean, eta mugimendu feminista intrintsekoa da, hastapenetik jada ikusten baitzuen gizonak emakumearen gain daukan nagusitasuna dela gure gizarteen lehen adierazpen hierarkikoetako bat. Patriarkatuaren aurkako borroka, beraz, klase borrokaren zati bat da eta estatuaren aurkako borrokaren parte. Izatez, anarkofeminismo hitza geroago sortu zen, 1960ko hamarkadan. Diferentziaren feminismoak eta ekofeminismoak eraginda, desberdintasunean oinarritzen da, eta antzinako anarkismoaren ideia batzuk kritikatzen ditu, orduko modernitateak edo patriarkatuaren ikuspegi oraindik ez oso zabalak eragina izan zelakoan. Proudhonek, adibidez, lehen mailako gizartetzat hartzen zuen familia, non emakumeek zeregin tradizionala betetzeko ardura baitzuten.
NA-5502
NA-5502 edo Kaparrosoko sarbide errepidea, Nafarroako herri errepidea da, N-121 errepide nazionaleko 58,78 kilometroan hasi eta Caparrosoko udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 1,23 kilometro luze da.
Feminismo
Bigarren eta ondorengo uhinak
1970eko hamarkadako bigarren uhin feministatik aurrera, teoria feministek desberdintasunean jarri dute arreta (diferentziaren feminismoa), ez berdintasunean Hirugarren uhin feminista bigarren uhinaren seme-alaben belaunaldiak egin zuen, X belaunaldiak 1990eko hamarkadan lipstick feminism sortu zuenean. Azkenik, XXI. mendearen bigarren hamarkadan, oraindik ere definitzen ari den feminismoaren laugarren uhin bat sortu da, hedabideetan oso aktiboa.
Uhin berri horiek legezko eskubideen berdintasunetik harago doaz, benetako berdintasun eta askatasun pertsonal, politiko eta sozialaren alde borrokatzen dira, bakeari eta zaintzari balio berri bat emanez, eta, definizioz, indarkeriatzat jotzen duten edozein menderatze mota salatzeko eta indargabetzeko asmoz. Pertsona bakoitzak nahi duen bezalakoa izateko eskubidea du, besteengandik desberdina izateko eta eskubide edo balio berberak izateko. Genero kontzeptua birdefinitu dute, LGBT aukeretara irekiz, hala nola queer teoriara, eta ikuspuntu bakar batean oinarritutako mundu ikuskerak deseraikitzen saiatzen dira: gizona, zuria, mendebaldetarra eta goi klasekoa. Baita ere, lantzen dituzte maskulinotasun berriak eta gizonak gizartean izan behar lukeen zeregina. Azpimarratu behar da horrek ez duela esan nahi pertsona bakoitzarentzat feminismo bat dagoenik; aitzitik, ideia elkartuak adostu nahi dira, ahalik eta pertsona, ikuspuntu eta kultura desberdin gehien bildu ahal izateko.
Feminismo postestrukturalistak bereizkeria desagerrarazteko kultura eta sinboloak ditu ardatz. Hala, kritika feminista aplikatzen die arteei, historiaren eta erakundeen esanahiaren berrirakurketa bat proposatzen du eta hizkuntzaren erabileraz arduratzen da, Judith Butler bezalako autoreekin.
Feminismo globalak feminismo eurozentriko edo koloniala kritikatzen du, «mendebaldeko kultura» deitu izan dena inposatzen duena, edo antzinako inperio kolonialistek beste kulturei ezartzen dien feminismo mota gisa, gutxiengoekiko begirada paternalista eta errepresorea sustatuz. Adibidez, feminismo eurozentrikoak emakume batentzat iraingarritzat jo dezake buruan zapi bat eramatea Dubaiko eguzkipean, bai bularrak erakustea tanga eta apaingarriekin janzten diren komunitate batean.
Feminismo lesbikoa, nahiz eta historikoki lesbianismoak feminismoarekin eta proiektu feministekin barne harremana izan duen, hobeki uler daiteke kontuan hartzen bada bigarren uhin feministarekin eta mugimendu homosexualekin ados ez egoteagatik 1970eko hamarkadaren hasieran sortutako mugimendua dela. Heterosexualitatea berrikusi eta eztabaidatu nahi du, eta, hori egin ondoren, haren «sustraiei» buruzko hipotesiak planteatu, hala nola patriarkatua, kapitalismoa eta kolonialismoa. Gainera, feminista lesbikoak lesbianismoaren alde daude, erakunde horiekiko alienazioaren eta asegabetasunaren arrazoizko emaitza gisa.
2000. urtetik aurrera, feminismo lesbikotik hein batean sortutako korronte bat agertu zen, transfeminismo izenekoa. Ikerlari batzuek feminismoaren kategoria bat dela uste dute, batetik, transgeneroaren diskurtsoa aplikatzen duena feminismoan, eta, bestetik, aurrerapen feministak diskurtso transgeneroan. Beste batzuek uste dute ideia elkartruke hori ez dela osoa izan, eta uste dute queer teoriak feminismo antirrazistarekin gainjartzean gertatzen dela uhin berria.
Pro sex feminismoa deritzona korronte ideologiko bat izan zen, 1980ko hamarkadan sortua; prostituziorako eskubidearen alde egiten zuen, eta XXI. mendeko uhin berriek antifeministatzat jotzen dute. Izan ere, prostituten eta gorputz saltzaileen edo alokatzaileen (haurdunaldi subrogatua, sexua, pornografia eta abar) bizitza hobetu behar dela uste izan arren, uste dute menderatze matxistaren beste gertakari bat dela; izan ere, inork ez luke halakorik egingo inguruabar pertsonal eta sozialek horretara behartuko ez balute.
Genero berdintasuna feminismoan
Europako beste herrialde batzuen gisara, Espainiako erresuman, emakumeen eta gizonen arteko benetako berdintasunerako lege organiko bat dago. Espainiako Berdintasun Ministerioaren arabera, «genero berdintasuna da emakumeek eta gizonek era guztietako baliabideak baldintza berdinetan erabili eta kudeatzeko duten gaitasun legala, soziala eta politikoa».
Sexua eta generoa
Sexua berezko ezaugarri bat da, naturak zehazten duena, emakumeen eta gizonen arteko desberdintasun fisikoak, biologikoak eta anatomikoak ezartzen baititu. Sexuak ugalketa sexualean duten potentzialaren arabera sailkatzen ditu pertsonak.
Nortasuna, berdintasuna eta diferentzia
Genero berdintasuna ez da identitate zentzuan ulertu behar, gizonekiko berdintasun zentzuan, ideia horrek gizasemeak jartzen baititu eredutzat edo desiragarria den ororen neurgailutzat. Aitzitik, berdintasuna lortu behar da diferentziaren aitorpenean oinarrituta. Hala, berdintasunaren aldarrikapena ez da nahasi behar sexu maskulinoaren identifikazioarekin.
Aukera berdintasunak esan nahi du baliokidetasuna eta parekatzea: emakumeek gizarteko leku guztietara baldintza berdintasunean sartu nahi dute, eta ez berdinak izateko, eta hori oso desberdina da. Emakumeek eskubide osoko gizakiak izan behar dute, eta, beraz, sarbidea izan behar dute zuzendaritza karguetara, zientziara, kulturara eta abarrera. Horregatik, behar dute gizonei gaur egun eskaintzen zaizkien aukera berberak ematea, eskubide osoko herritar baitira. Baina ez haiek bezalakoak izateko, hau da, emakumeen nortasunaren ordez gizonezko izateko, baizik eta berdinak izateko eskubideetan, aukeretan eta gizarteko leku guztietan.
= Feminismoari egindako kritikak = Feminismo erradikala gogor kritikatua izan ohi da literatura matxista edo antifeminista n; horien erakusle batzuk izan daitezke, frantsesez, Élisabeth Badinterren Fausse Route, Paul-Edmond Lalancetteren La Nécessaire Compréhension, Jean-Philippe Trottieren Le Grand Mensonge du féminisme, Hélène Vecchialiren Ainsi soient-ils : Sans de vrais hommes, point de vraies femmes, edo Éric Zemmouren Le Premier Sexe. Rush Limbaugh eskuin muturreko komunikatzaileak, emakumeen eta feminismoaren aurkako erasoen artean, 1990eko hamarkadan, feminazi hitza zabaldu zuen. Donald Trump hautagai errepublikanoaren aldeko kanpainatan aritu zen, besteak beste. Esparru politikoan, feminismoa, batzuetan, «denbora-pasatzat» jo izan da. Argudiatzen da gizarte kategoria guztiak emakumez eta gizonez osatuak direnez, emakumeek ez dutela kasta edo klase bereizirik osatzen. Hala, suposizio horri jarraiki, sexuen arteko interes gatazka batera deitzea edo sexu bat bestearekiko emantzipatzeko borroka artifizio huts bat izango litzateke, ezkutatuko lituzkeena benetako menderatze harremanak eta gizarte zatiketaren egiazko ildoak.
Beste antifeminista batzuentzat, feminismoak garrantzia kentzen zien gizabanakoen bereizketa irizpideei, hala nola generoa, adina, ezaugarri fisikoak edo etnikoak, horiek baitira, beraz, diskriminazioaren eta gizarte bazterketaren funtsezko faktoreak. Era horretako irizpideek jantzi zituzten feminismoaren azken uhinak, feminismo postestrukturalista eta diferentziaren beste feminismo batzuk barne.
Simone de Beauvoirren kritika feministak direla eta, zenbait egilek, hala nola Julia Kristevak, Sylviane Agacinskik edo Luce Irigarayk, uste dute sexu desberdintasunak ezabatzen dituen berdintasun abstraktuak gizonen unibertsalismoaren androzentrismoarekin jarraitzen duela.
Arrazoi kultural eta politikoengatik, feminismoak zabalkunde mugatu bat eta adierazpen baliabide mugatuak ditu, emakumeak mendekotasun egoera nabarmen batean bizi diren testuinguruetan, sarritan agintariek edo beren familiek eragindako indarkeria fisikoaren biktima izanik ere. Feminismoak usadioetan eta praktika sozialen bilakaeran duen eragina oso mugatua da, giza eskubideak, oro har, baztertuak diren gizarteetan. Hala, feminismoa kritikatua izan da, joera selektibo eta etnozetriko bat delakoan, bazterrean lagatzen dituena ustez bere oinarrietan dauden balio unibertsalak.
Střemošice
Střemošice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 178 biztanle ditu eta 4,27 kilometro koadroko azalera. Chrudim barrutian dago.
Feminismo
Martxoaren 8a eta mugimendu feministak
1917ko martxoaren 8an[oh 1] Errusiar Inperioko hiriburua zen Petrograden (gaur egungo San Petersburgo) oihalgintzako emakume langileek manifestazioa abiatu zuten, eta hiri guztia hartu zuten; hura izan zen Errusiako Iraultza piztu zuten ekintza nagusietako bat.[2] Egun hau batez ere herrialde eta mugimendu sozialista eta komunistek ospatu izan zuten, harik eta 1975ean Nazio Batuen Erakundeak nazioarteko egun izendatu zuen arte.
Střemošice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1390 urtean egin zen.
Feminismo
Sinbologia
Triangelu beltz alderantzikatua (▼), triangelu aldekide bat da, erpin bat behera begira duena, erdian, eta goiko aldean, lurrarekin paralelo den aldea duena. Hastapenean, nazismoak erabilitako seinale eta ikur bat izan zen (ikus presoen markatze sistema nazien kontzentrazio eremuetan), erregimenaren aldarrietara egokitzen ez ziren presoentzat. Gerora, hasieran beste esanahi hori bazuen ere, emakume aktibista asko harrotasunez hasi ziren erabiltzen, bizi ziren gizartearen aurrean beren eskubideak aldarrikatzeko, pubis baten irudikapena egiten zuenez. Hala, lesbianismoak eta feminismoak erabilitako sinbolo bat bilakatu zen.
Emakumeen eta feminismoaren ahalduntzearen beste sinbolo bat (postfeminismoa barne delarik) bi eskuekin egiten den keinu bat da, triangelu bat osatuz, ahurrak aurrera erakutsiz, bertikalki, eta esku bietako hatz bizkorrak eta lodiak elkartuz. Adierazpen gisa erabili ohi da, adibidez, manifestazioetan. Kolore morea (edo lila) feminismoaren sinbolo bat da. Emakume Langileen Nazioarteko Egunaren webgunearen arabera, Britainia Handiko Women's Social and Political Union (WSPU, Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoa) alderdi sufragista erabiltzen hasi zen kolore hori, zuriarekin eta berdearekin batera.
Kolore morea, huts-hutsik, sinbolo feminista bat delarik, marrazki edo diseinu feminista asko margotzen dira kolore horrekin, besteak beste, alderantzizko triangelua. Ohikoenetako bat, morez margotutako emakumearen ikurra da (Venusen ispilua). Sarritan, ukabil itxi bat eransten zaio, edo ukabil itxia altxatzen ari den emakume bat. Emakumeen aurkako indarkeriaren aurkako sinbolo bat, feministatzat ere har daitekeena, esku-ahur ireki baten arrastoa da, kolore morekoa, barruan emakumearen ikurra duena, zuria. Irudi horiek beltzak ere izan daitezke, edo beste kolore batzuetakoak.
Finlandiako antzinako probintziak
Finlandiako probintzia historikoak (finlandieraz: maakunnat edo provinssit), Suediaren menpe egondako urteen ondorioz eratutakoak dira. Probintziak, 1634. urterako guztiz sortuak zituzten suediarrak, lurraldeen artean zegoen botere ekonomiko desberdinak banatu nahirik. Honela, mugen ondorioz, hainbat kultura desberdin eratu ziren Finlandian, urteen poderioz batzen joan direnak.
Probintziak, 1809. urtean desegin ziren, errusiarren esku gelditu ondoren eta bertan 100 urte ondoren dukerri handi bat osatu ostean, Finlandia independentzia lortu zuen. Orduan, probintzien mugak iraunarazten saiatu ziren baina azkenik 1997. urtean oraindik gelditzen ziren mugen zatiak bereizi eta gaur egungo banaketa administratibo modernoa adostu zuten. Hala ere, oraindik muga historikoak izaten jarraitzen dute eta finlandiarren arteko desberdintasun kultural txikiak ezberdintzeko balio dute.
Antzinako Probintziak
(Vestrobotnia ez da finlandiar probintzia bezala hartzen, Suediakoa baizik)
Antzinako Probintzien Armarriak
Armarriak ez ziren XVI. mende arte garatzen hasi eta ordudanik santuen zigiluak erabiltzen zituzten. Armarri bakoitzak probintziako fauna, flora edo bertako ohitura eta kulturen ezaugarriak ditu.
Armarrien artean bi motakoak desberdintzen dira: dukerri koroa dutenak (Benazko Finlandia, Häme, Karelia eta Satakunta) eta konderri koroa dutenak (Åland Uharteak, Ilandia, Laponia, Pohjanmaa eta Savonia). Koroak, probintziek Suediar Errsumaren barnean zuten garrantziagatik bereizten dira.
Gaur egun oraindik, antzinako armarriak erabili ohi dira, herri, eskualde eta baita Finlandiako probintzietan ere.
Newaygo konderria (Michigan)
Newaygo konderria (Newaygo County) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua White Cloud da. 2010eko zentsuaren arabera 48,460 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Newaygo konderriak 223,176 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,558 ura dira. Beste 210,619 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,71 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 48,460 pertsonetatik 46,782 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,663 dira. 474 beltzak edo afroamerikarrak. 331 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 184 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 32 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 646 pertsonek kokatzen zuten.
Pennock (Minnesota)
Pennock Minnesotako hiri bat da. Kandiyohi konderrian kokatua dago. 2010ean 508 biztanle zituen, 2.73 kilometro koadrotan banatuta.
Scinax heyeri
Scinax heyeri Scinax generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Rush Hour 3
Rush Hour 3 (euskaraz Puntako Ordua), 2007ko Brett Ratner estatubatuarrak zuzendutako ekintza komedia film bat da. Jackie Chan, Chris Tucker, Max von Sydow, Hiroyuki Sanada, Noémie Lenoir, Yvan Attal eta Youki Kudoh aktoreek antzeztu zuten.
Rush Hour (2008) eta Rush Hour 2 (2001) aurrekariak dauzka.
Argumentua
Parisko bihotzean sekretu hilko bat gorderik dago. Munduaren bestaldea, Los Angelesen, Han (Tzi Ma) enbaxadorea sekretua ezagutzera ematear da. Bere jabetzan Triaden barne jarduerari buruko informazioa du, munduko krimen sindikatu ospetsu eta boteretsuena. Enbaxadoreak Shy Shenek (Noémie Lenoir) nortasuna zein den jakin du, krimen erakunde erraldoi horretako gako nagusia, eta Munduko Epaitegi Gorenera eramateko prest da, hiltzaile baten balak betiko isilerazi duen arte. Triadek beren sekretuak betiko isilpean egoteko edozer egiteko prest daude, eta haiek gelditzeko itxaropen bat bakarrik dago. Los Angelesko Polizia Saileko James Carter (Chris Tucker) detektibea eta Yang Naing Lee (Jackie Chan) txinatar polizia inspektorea Parisera bidaiatu eta maila globaleko kriminal konspirazio bat geldituarazi eta aspaldiko adiskidemin bat ere salbatzen saiatuko dira, Soo-Yung (Zhang Jingchu), Han enbaxadorearen alaba.
Ghidici
Ghidici Errumaniako udalerri bat da, Dolj konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Großfahner
Großfahner Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pequot Lakes (Minnesota)
Pequot Lakes Minnesotako hiri bat da. Crow Wing konderrian kokatua dago. 2010ean 2,162 biztanle zituen, 42.28 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Élix-Séglan
Saint-Élix-Séglan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Élix-Séglan udalerrian erroldatutako biztanleak 43 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 29 etxebizitza zeuden, 18 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 29etxeak ziren. 18 etxebizitza nagusietatik 12 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 8 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 6 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
2000. urtean Saint-Élix-Séglan udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 725 hektarea erabiltzen.
NA-5510
NA-5510 edo Erradako errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-128 nafar errepideko 18,10 kilometroan hasi eta Murillo el Cuendeko udalerrian dagoen Errada kontzejura arte doa. Errepidea 2,48 kilometro luze da.
Merkatuaren akats
Ekonomian, merkatuaren akatsa edo merkatuaren huts-egitea baliabide, ondasun eta zerbitzuen esleipena efizientea ez denean gertatzen da, eragile ekonomiko guztientzat onuragarriagoa izango litzatekeen soluzio edo oreka-egoera bat baztertuz. Merkatuaren akatsak konkurrentziazkoak ez diren merkatuetan sortzen diren eskaintza eta prezioekin (etxebizitza eskasia eta horien prezio altuekin) eta kanpo-efektuekin (kutsadura, adibidez) loturik daude askotan.
Psettodes erumei
Psettodes erumei Psettodes generoko animalia da. Arrainen barruko Psettodidae familian sailkatzen da.
Acrossocheilus jishouensis
Acrossocheilus jishouensis Acrossocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Cryptotis nigrescens
Cryptotis nigrescens Cryptotis generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Soricinae azpifamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.
Petilla Aragoi
Petilla Aragoi —edo Petilla bakarrik— Euskal Herriko udalerri eta barrendegi bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Aragoiz inguatua. Zangozako merindadean eta Zangozerria eskualdean dago administratiboki, geografiki Cinco Villas eskualde aragoiarraren barruan, eta Iruñea hiriburutik 73,6 kilometrora. Altuera 568 eta 1143 metro artekoa da, eta 27,55 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Benetan bi barrendegi dira: Petilla eta Bastanes. Santiago Ramon y Cajal euskalherritar Nobel saridun bakarraren jaioterria, herri txiki hau antzinatik Nafarroako Erresumarena izan zen, Petri II.a Aragoikoa eta Antso VII.a Nafarroakoa erregeek XIII. mendean sinatutako itun baten ondorioz. Etxeak, arkitektura aragoiarra tipikoari jarraituz, Karrika Nagusian daude gehienbat, aldapa handi batekin. Paisaia menditsua da, Pirinioaurrekoa, baina ia ez dago laborantza-lurrik. Dauden bakanak Bastanesen daude.
Bertako biztanleak petillarrak dira.
Izena
Petilla Aragoi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Nolanahi ere, Petilla izen enigmatikoa da Mikel Belaskorentzat, eta jatorriari buruzko hainbat hipotesi sortu ditu. Julio Caro Barojak Petilla eta Pitillas izenak "Petelia bezalako izen klasiko ezagunekin" lotzen ditu. Koldo Mitxelenak, uste handirik gabe, populazio hauen izenak Betelu izenarekin lotzen ditu: "kontuan izan behar da, amaiera desberdinarekin (Betelu), ez ote den Petilla, Petiella XI. mendean, hemen Pitella, 1139, eta Pitillas -ena izango". Nafarroako Pitillas izenez gain, badira Pitellas, Aragoiko herri hustua.
Bitxia dirudien arren, Betelu izenarekin dugun harremana honako honetan oinarritzen da: Murillo bezalako herriak, gaztelaniaz, Murelu izatera pasa ziren euskaraz, eta, beraz, Betelu > Betillo > Petillo > Petilla sor zitekeen. Hala ere, teoria hori oinarritu gabe dago.
Euskaraz, Aragoiko Petilla edo Petilla Aragoikoa formak ez dira zuzenak.
Armarria
Petilla Aragoiko armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Petilla Aragoiko banderak Petilla Aragoiko armarria dauka hondo gorri baten gainean.
Goiburua
Petilla Aragoiko goiburua "Nobelgo Hiribildua" ("Villa de Nobel") da. Duela gutxi sortutako leloa da, eta Santiago Ramon y Cajal Medikuntzako Nobel Saridunaren jatorriari egiten dio erreferentzia.
Geografia
Petilla Aragoi bi barrendegitan banatuta dago: Petilla eta Bastanes. Lehena Rinconera errekaren arroa da, Onsella ibaiaren adarra, eta bigarrena Bastanes errekarena, Riguel ibaiaren adarra. Biek, azkenean, Mediterraneo itsasoan isurtzen dituzte urak Kataluniako Deltebren, baina lehenengoak Aragoitik barrena egiten du, eta bigarrenak Arbatik, biak Ebron elkartzen direlarik.
Inguru naturala eta kokapena
Euskal Herriko Nafarroa Garaiko udalerri bat da, Espainiako Zaragozako probintzian kokatua. Onsella ibaiaren ibarrean dago, eta Nabardun eta Sause arteko errepidetik iristen da, 12 kilometro eskasean.
Aragoiko lurrez inguratutako Petillan berezitasun geografikoa Santiago Ramon y Cajal (herrian jaioa) aragoiarra edo nafarra ote zen eztabaidatzearen akuilu izan da. Izan ere, Ramon y Cajalek bere haurtzarorik samurrenean utzi zituen Petilla eta Zaragozan hazi zen, aagoiarren seme izateaz gain.
Udalerriaren hegoaldean, Uncastielloko mugan, haren garaierarik handienak daude, Selva (1 159 m) eta La Cruz (1 132 m) mendiak, Petillako mendilerroaren mendebaldeko mendien zati direnak.
Elizari dagokionez, Jakako elizbarrutian dago eta Iruñeko artxidiozesian.
Klima eta landaredia
Petillako klima mediterraneoaren eta ozeanikoaren tartekoa da, zenbat eta hegoalderago, mediterraneoagoa. Altuera zein den, aldeak nabariak dira, baina urtero, batez besteko tenperatura 13-14 °C ingurukoa da eta batez besteko prezipitazioa, 700-900mm ingurukoa.
Jatorrizko landaredia hariztiek, artediek, pagadiek eta pinudiek osatzen zuten, baina gizakiaren eragina dela eta, gaur egun zuhaixka bakan batzuk eta birlandaturiko pinuak baino ez dira geratzen.
Estazio meteorologikoak
Petillan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Xabier eskualdeko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago. Hurbilen dagoena da, Aragoin ez baitago horrelako estaziorik Nafarroan bezain banatuta, eskumenak Espainiako Gobernuaren esku baitaude.
Erdi Aroa
Herriaren jatorria bere gaztelua da, Aragoiko eta Nafarroako erresumen arteko muga egiten zuen mendi batean kokatua, Goi Erdi Aroan. Dokumentuetan jasota dagoenez, Gartzia II.a Santxitz erregeak eta Galindo apezpiku iruindarrak Leireko abadiari esleitu zizkioten bertako elizako hamarrenak 938an, eta 1032an Antso III.a Gartzeitz Petillako San Joan monasterioa ere eman zion. Onsellaibarko mugan barruti edo edukitza giltzarri baten erdigunea zen orduan musulmanen domeinuekin, eta Antso III.a Gartzeitz berak gorde zuen, Arrostarekin batera, bere atzekaldean, Gartzia III.a Santxitz erresumako seme eta oinordekoarentzat 1035ean, Ramiro I.a Aragoikoari eskualde bereko hiribildu eta errenta guztietatik kanpo utzita. Hala ere, lehenengo 1063an eta gero 1134n Alfontso I.a Borrokalaria hil ondoren, Aragoiko orbita subiranoan geratu zen.
XII. mendearen amaieran Petilla Aragoiko eskuetara itzulia zen. 1209ko ekainaren 4an, Mallenen, Petri II.a Aragoikoak Peña, Gallur eta Petilla herriak bahitzen ditu, nafarrak 20 000 marabedi mailegatu zituelako. Hau ez zen amaitu, eta nafarren esku geratu zen. 1232ko martxoan, Jakue I.a Aragoikoak berretsi egin zituen Antso VII.a Nafarroakoak Gallur, Petilla, Peña, Darasmoze eta Eskozeri buruz eskuratutako eskubideak. Aragoiko biztanleek berreskuratu nahi izan zuten, bereziki 1312koa. Bere elizako patronatua 1212an Petri II.a Aragoikoak Iruñeko elizbarrutiari transferitua zion. Karlos II.a Nafarroakoak jauntxoen kargetatik 1366an eta haien hornikuntzen gaineko ezarpenetatik 1383an askatu zituen bizilagunak, eta plazari hiribilduaren kategoria eman zion. 1402an, Karlos III.a Nafarroakoak Martin I.a Aragoikoako Aragoira itzultzeko proiektu bat bertan behera utzi zuten, trukaketa bidez. 1389an, erregeak berak Petillaren pribilegioak berretsi eta zabaldu zituen.
Hori ez dator bat Petilla erregeen arteko apustu batean Aragoiri irabazia izan zela dioen kondairarekin. Kontakizun horren arabera, Petri II.a Aragoikoa erregeak Petilla herria entregatu behar izan zion Antso VII.a Nafarroakoari 1209an, beste zortzi herri gotorturekin batera, giñot-partida batean huts egindako apustu baten ondorioz. Historiaren beste bertsio bat, hedatuena, haratago doa eta apustua areagotzen du. Honen arabera, bi erregeek eztabaidatuko zuketen zein zen herrixkarik itsusiena beren udalerrien artean izatearen zalantzazko ohorea. Antso Azkarrak Galipentzuren alde egingo zukeen apustu, eta Petri II.ak gauza bera egingo zukeen Petillarekin. Bidaia bat antolatu zuten hori egiaztatzeko, eta erabaki zuten apustuaren irabazlea kontrakoaren udalerria anexionatuko zela. Bi erresumetako herri "itsusienetako" ibilbidea amaitu ondoren, erregeak akordio batera iritsiko ziren. Inri gehiagorako, inolako eztabaidarik gabe: Galipentzuk herri "itsusiena" titulua eskuratu zuen. Horrela, Antso Azkarrak apustua irabazi zuen eta Petillak Nafarroako Erresumari anexionatu zion.
Aro Modernoa
Espainiako Ondorengotza Gerra zela eta, Petillak leial eutsi zion Filipe V.a Borboikoa erregeari, bere alde borrokatuz. Hau Aragoiren guztiz kontrakoa da, Austriako etxearen alde egin baitzuten, barrendegiaren eta inguruko herrien artean berriz ere tirabirak sortuz. Herriak 20 gizon bidali zituen bere kontura, 1706ko abenduaren 26tik 1707ko urtarrilaren 9ra bitartean, Aianzko kondearen tropa indartzera, Uncastiello herria eta gaztelua eta Luesia herria okupatuz. 1707ko urtarrilaren 24an, Petillari eraso egin zioten paisanajea zuten katalan koadrilek, eta 17 etxe arpilatu eta suntsitu zituzten. Eliza arpilatzean, parrokiako eta udaleko artxiboak galdu ziren.
1745ean, Nafarroako Erresumako Aldundiak kuartelak eta albumak ordaintzeko eskatu zion Petillari. Petillak alegatu zuen ez zegoela Karlos II.a Nafarroakoak emandako salbuespenen arabera behartuta. Kasurik okerrenean, Petillak lege bati jarraitzen zion, zeinaren arabera berrogei urtetan kuartelik ordaindu ez zuten herriek ez baitzuten aurrerantzean ordaindu beharrik. Hala ere, Nafarroako Errege Kontseiluaren azken epaiak herria zerga hori ordaintzera behartzen zuen, erresumako gainerako herriak bezala.
Aro Garaikidea
1847an, bi eskola zituen, bata mutilena, berrogei urtez maiz ibiltzen zena eta 1120 errealez hornitua, eta bestea neskatilena, hogeita hamar erreal zituena eta 295 besterik ez zituena; parrokiak parrokoa eta onuradun bat zituen. Irin-errota batek funtzionatzen zuen orduan. 1855eko maiatzaren 1eko desamortizazioari buruzko legea betez, 1862an herri horretan zazpi finka eta labedun eraikin bat saldu ziren.
Nafarroako barrendegi honen administrazio bereziaren ondorioek oraindik ere irauten dute. Hala, COVID-19 pandemian, Euskal Herria-Aragoi mugimenduak debekatuta zeuden, eta, beraz, Petilla erabat isolatuta geratzen zen herrialdeko gainerako lekuetatik. Hala eta guztiz ere, Petilla Aragoiko lurraldetzat hartu zen (mugikortasunari dagokionez bakarrik), eta, beraz, Petilla eta Zangoza artean izan ziren komunikazio-arazoak, petillar askoren ohiko ibilbidea.
Gainera, Petilla Aragoiren eta gainerako udalerrien arteko mugak antzinatik markatuta geratu ziren, Europako hegoaldeko bi erresuma garrantzitsuenen arteko muga izatera iritsi baitzen. 2022an, Petilla Aragoi udalerriak 50 hektarea "irabazi" zituen. Izan ere, teknologia modernoa erabili zen udalerriaren hedadura zehatzago kalkulatzeko, eta orain arte zuzentzat hartu zenak akats txiki bat izan zuen, eta konpondu egin zen. Guztira, Petilla Aragoik 28 055 086 metro koadro ditu zehazki.
Demografia
biztanle zituen Petilla Aragoik.
Ekonomia
Nekazaritza (garia, garagarra, bazka landareak, ardi azienda) eta oinarrizko zerbitzuak dira ekonomia jarduera nagusiak. Petilla Aragoiko udalerriaren mugen barruan, Acciona Energía enpresak eraikitako Sierra Selva izeneko parke eolikoa dago. Ezarritako potentzia 33 megawattekoa da.
Zangoza Eskualdeko Zerbitzuen Mankomunitatea zaborra biltzeaz arduratzen da Petillan eta eskualdeko beste hainbat herritan.
Politika
Petilla Aragoiko udaletxea Enparantza Nagusian dago, eta idazkaria, era berean, Goñerriko Udalako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta bi zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Florentino Aguas Arillo da, Petilla Aragoiko Independenteetako hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea hirigunean dago.
Udaletxea herriko Plaza Nagusian dago eta 1951n eraiki zuten. Sotoa eta bi solairu dauzka. Kanpoaldeko hormetan harria eta porlana erabili ziren eraikuntza material gisa.
Egungo banaketa
Petilla Aragoiko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Florentino Aguas Arillo da, Petilla Aragoiko Independenteetakoa. Zinegotziak 2 daude:
Alkateak
1979tik, Petilla Aragoik 4 alkate izan ditu:
Euskara
Petilla Aragoi udalerriak, Aragoin duen kokapen geografikoa dela eta, 500 urte baino gehiago daramatza euskararen orbitan. Euskara hemen Goi Erdi Aroan hitz egiten bazen ere, jada ez dago euskararen arrastorik. Logikoa denez, Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Petilla Aragoi eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, ez zegoen herrian euskaraz hitz egiten zuen herritarrik.
Petillaren hizkuntza tradizionala, beraz, nafararagoiera izan da, Nafarroan desagertu ondoren soilik aragoiera izena hartu zuena. Petillan, bere kokapen geografikoa zela eta, hizkuntza Nafarroa "batuan" baino askoz denbora gehiago kontserbatu zen. Horregatik, Nafarroan aragoiera bizirik mantendu zuen azken herria izan zen. Bere azken hiztunak XX. mendean hil ziren.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Střeň
Střeň Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 598 biztanle ditu eta 5,78 kilometro koadroko azalera. Olomouceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1340 urtean egin zen.
Střemy
Střemy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 438 biztanle ditu eta 11,7 kilometro koadroko azalera. Mělník barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Malkorik gabeko mina
Malkorik gabeko mina (Dolor sense llàgrimes) Antonio Coll y Pi margolariak 1899an egindako margolana da. Víctor Balaguer Liburutegi Museoan gordetako pintura bat da, 1901eko martxoan sartu zenetik, 733 erregistro-zenbakiarekin. Egilearen bilduma pribatutik zetorren.
Deskribapena
Haur baten heriotzagatik dolu eszena bat irudikatzen du margolanak. Aurpegia aurrez aurre eta ilea jasota duen emakume bat agertzen da, ikusleari negarrik egin gabe begira. Esku batekin masailekoa eta kokotsa eusten ditu, eta bestearekin haurraren burua dagoen burkoari eusten dio. Emakumearen aurrean eta, lehenik eta behin, haurraren gorputza luzatuta dago. Gorputzaren erdia zuriz jantzita dago, txano zuri batekin eta gorputz osoa estaltzen duen belo batekin. Haurraren inguruan lore moreak eta horiak daude. Emakumeak txal marroi bat darama sorbalden gainean eta soinekoa mahuka luzeko urdina da. Hondoa neutroa da, grisaxka kolorekoa, eta argia eskuinetik sartzen da.
Poecilotriccus latirostris
Poecilotriccus latirostris Poecilotriccus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Perham (Minnesota)
Perham Minnesotako hiri bat da. Otter Tail konderrian kokatua dago. 2010ean 2,985 biztanle zituen, 8.23 kilometro koadrotan banatuta.
Cristina Ibarrola
Cristina Ibarrola Guillén (Iruñea, 1969ko ekainaren 3a) nafar mediku eta politikaria da. Nafar Herriaren Batasuna alderdiko kidea da, Iruñeko alkategaia izango da 2023ko udal eta foru hauteskundeetan.
Medikuntzan eta Kirurgian lizentziaduna da, Familia eta Komunitate Medikuntzan espezializatu zen. Osasungintza Kudeaketan masterduna da Nafarroako Unibertsitatearen IESE Negozio Eskolan.
Nafarroako Ospitaleko eta Osasunbideako zenbait lehen arreta zentrotako lelarrialdiko medikua izan zen. Ondoren, osasungintza kudeaketan aritu zen. 2019az geroztik Navarra Sumaren legebiltzarkidea da Nafarroako Legebiltzarrean.
Monnes
Monnes Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 93 ziren. Familiak 34 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 13 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 44 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 44etxeak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 24 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 64 ziren, horien artean 51 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 51 pertsona aktiboetatik 47 lanean zeuden (26 gizon eta 21 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 gizon). 13 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen eta 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Scinax hiemalis
Scinax hiemalis Scinax generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Cryptotis obscura
Cryptotis obscura Cryptotis generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Soricinae azpifamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.
Pseudaphritis undulatus
Pseudaphritis undulatus Pseudaphritis generoko animalia da. Arrainen barruko Pseudaphritidae familian sailkatzen da.
Strenice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1351 urtean egin zen.
Acrossocheilus kreyenbergii
Acrossocheilus kreyenbergii Acrossocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Scinax humilis
Scinax humilis Scinax generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Perley (Minnesota)
Perley Minnesotako hiri bat da. Norman konderrian kokatua dago. 2010ean 92 biztanle zituen, 0.61 kilometro koadrotan banatuta.
Poecilotriccus sylvia
Poecilotriccus sylvia Poecilotriccus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Gângiova
Gângiova Errumaniako udalerri bat da, Dolj konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
NA-5700
NA-5700 edo Petilla Aragoiko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, Zaragoza probintziako mugan hasi, eta Petilla Aragoiko udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 4,91 kilometro luze da.
Poecilotriccus calopterus
Poecilotriccus calopterus Poecilotriccus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Střevač
Střevač Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 291 biztanle ditu eta 11,24 kilometro koadroko azalera. Jičíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1219 urtean egin zen.
Castor Andetxaga
Castor Andetxaga Toral (Gordexola, 1801eko maiatzaren 28a - Sopuerta, 1874ko apirilaren 28a) militar (brigadierra eta dibisio-jenerala) karlista bizkaitarra izan zen, "Andetxagako Kontea" titulua hartu izan zuena.
Ibilbide militarra
1833an Lehen Gerra Karlistan, berak zuzenduriko armadak Portugalete setiatu zuen. Baldomero Espartero liberalak zuzenduriko ejerzitoak menderatu eta herriaren gaineko setioa apurtzea lortu zuen.
Halaber, Mercadillo (Sopuerta) eta Balmasedako batailetan borrokatu zuen, eta Bergarako besarkadaren ostean, 1839an, Santurtzira eta geroago Sodupera joan zen bizitzera.
Azkenik, Bigarren Karlistaldian 1874ko Las Muñecas mendateko batailan hil egin zuten, liberalek garaitu zietelarik, eta geroago Sodupeko hilerrian lurperatu zuten.
Augy (Yonne)
Augy Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.