cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sautó
Etxebizitza
2007an 175 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 127 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 152 etxeak ziren eta 23 apartamentuak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 9 etxek hitu gela zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 61 ziren, horien artean 47 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 47 pertsona aktiboetatik 44 lanean zeuden (27 gizon eta 17 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Sautó udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hestegorri
Enbrioi garapena
Hestegorria aurreko hestearen hasierako ataletik garatzen da, eta atal hau toraxetik jeisten da, diafragma zeharkatzen du eta azkenik abdomenean sartzen da. Hestegorriaren geruzarik barnekoena, jatorriz endodermikoa da, izan ere, atal honen inguruan kokatzen den alboko mesodermoaren errai-orritik hestegorriaren muskuluak sortzen dira.
Typhlops eperopeus
Typhlops eperopeus Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Hestegorri
Estuguneak
Hestegorriak hainbat estugune ditu, eta hauek maila ezberdinetan kokatzen dira.
Hestegorriaren zatiak
Zintzurrestea laringearen jarraipena izango da. Laringea kartilagoz osatuta dago, eta bere alderik kaudalenean krikoide kartilagoa aurkitzen da. Azken honen inguruan eztarriaren beheko gihar hertsatzailea aurkitzen da, eta hor izango da laringea edo zintzurra bukatzen den gunea, idun hestegorriari hasiera emanez.
Iduneko zatia hestegorriaren alderik zefalikoena izango da eta zintzurrestearekin harremanetan egongo da, hain zuzen ere, zintzurrestearen atzealdeko kartilagorik gabeko gunearekin. Atzealdean orno aurreko giharrekin egongo da kontaktuan. Iduneko atal honetan zintzur-nerbio itzuliak, vagus nerbioaren adarrak direnak eta iduneko atala inerbatuko dutenak ikus daitezke.
Tiroide guruinak idun hestegorria partzialki estaliko du alboetatik.
Hestegorriaren zatirik luzeena izango da eta goi mediastinotik eta behe mediastinoaren atzeko mediastinotik igaroko da.
Goi mediastino an hestegorria T4 mailaraino iritsiko da, non, zintzurrestearen sardetze eta aortaren makuaren mailan, beheko mediastinoaren atzeko atalera pasako den. Hestegorria perikardioaren atzeko aurpegiaren atzealdean kokatuta dago.
Hestegorriaren ezkerraldean hemiazigos zaina eta hemiazigos zain laguntzailea daude. Biak aorta eta hestegorriaren artean igaroko dira odol hori azigos zainean drainatzeko.
Hestegorriaren eskumaldean, ordea, azigos zaina dago eta T4 mailan atzetik aurrerantz makurtzen da, azigos arkua sortuz. Arku horren bidez odola drainatuko du goiko kaba zainean. Azkenik, behetik goranzko bidean torax hodia doa, hasieran eskumatik bideratzen da, baina T5-T6 mailan ezkerralderantz joango da, ezkerreko zain angelurantz.
Zatirik laburrena da, hestegorriak zati honetan bat egingo du urdailaren kardias atalarekin. Atal hau abdomen aortaren aurreko aldean kokatuko da. Bere goiko muga diafragmaren hestegorriaren hiatoa izango da, eta behekoa urdailarekin muga egiten duen Z-lerroa. Azken hau barnetik egongo da, eta urdailaren eta hestegorriaren mukosaren ezberdintasunak nabarmenduko ditu.
Barne egitura
Barneko egitura oso antzekoa da digestio hodi osoan zehar. Hestegorriari dagokionez, 4 geruza nagusi daude eta horien artean, hainbat azpi geruza egongo dira. Barrutik kanpora horrela antolatzen dira:
Gainera, hestegorrian zehar dauden muskulu geruzak ezberdinak dira hestegorriaren atalaren arabera:
Arteriak
Hestegorriaren odoleztapena desberdina izango da atal bakoitzean, eta oso luzea denez, atal ezberdinetako eremuetan dauden arteriek adarrak emango dituzte.
Honen odoleztapena enbor tirozerbikaletik dator. Enbor honetatik, beheko tiroide arteriak ateratzen dira, zeinetatik hestegorrirako adarrak aterako diren eta organo honen odoleztapen nagusiaz arduratuko da. Hala ere, eremu horretan zenbait arteria egongo dira inguruan eta horiek ere adartxoak emango dituzte hestegorria odoleztatzeko. Horien artean adibidez, lepauztai azpiko arteriak, karotida arteria komunak eta orno arteriak ere hestegorrirako adartxoak ematen dituzte.
Zati honen odoleztapen nagusia aortatik sortzen diren bronkio arteriek egingo dute, nagusiki ezkerreko bronkio arteriak, nahiz eta eskuinekoak ere odoleztatu. Gainera, saihetsarteko arteriek (batez ere eskuinekoak) eta torax-aortak ere hestegorriko adartxoak emango dituzte.
Ezkerreko urdail-arteria (enbor zeliakoaren adar nagusienetarikoa) izango da zati honen odoleztatzaile nagusia, hestegorrirako adarrak zuzenean emango dituena. Gainera, adar horiek diafragman eratzen den hestegorri-hiatoa gorantz zeharkatzen dute eta torax zatiaren buztanaldea ere odoleztatu dezakete bertako arteriekin anastomosiak eginez. Horrez gain, beheko ezkerreko diafragma arteriak ere hestegorriko zati hau odoleztatuko du, eta hauek ere hiatoa zeharkatu dezakete toraxeko arteriekin anastomosiak egiteko.
Zainak
Lehenengo zain sare bat dago, mukosapeko zain plexua, sakonean dagoena, zehazki hestegorriko mukosa eta mukosapeko geruzen artean. Plexu honetako zainek zulotxoak egiten dituzte giharrezko geruzan eta hau zeharkatuko dute azalerantz abiatuz. Bertan beste plexu bat osatzen da, hestegorri inguruko plexua. Azkenik, azken plexu honetako zainek odola drainatuko dute. Hestegorriaren zain itzulia hiru ataletan desberdina izango da:
Beheko tiroide zainak egingo du zati honen itzulera benosoa. Zain hauek jasotako odola eskuineko eta ezkerreko besondo buruko (brakiozefalikoan) zainean drainatuko dute. Aldi berean, horietatik odola goiko kaba zainera bideratuko da.
Atal honetako odola azygos eta hemiazygos zainetan drainatuko da, baita hemyazigos gehigarrian ere. Aldi berean, hauek goiko kaba zainan isuriko dute odola.
Zati honetan ematen den itzulera benosoa bereziena da. Atal honetako odola ezkerreko urdail zainak, urdail zain laburrek eta ezkerreko diafragma zainak hartuko dute. Gainera, urdaileko zain laburrak eta ezkerreko urdail zainak odola porta zainean drainatuko dute eta odola gibelean sartuko da. Bertatik odola beheko kaba zainera helduko da. Bestalde, ezkerreko diafragma zainak drainatuko du ezkerreko goiko giltzurrun zainan edo beheko kaba zainan zuzenean.
Plexu enterikoa
Nerbio sistema enterikoa giharrezko bi geruzen artean eta geruza biribil eta mukasapeko geruzaren artean kokatua dago (tarte bakoitzean plexu bat). Plexu honek digestio sistemako paretak inerbatuko ditu. Nerbio sistema enterikoak izaera begetatiboa du, bere zuntzak sinpatiko eta parasinpatikoarenak baitira. Esan bezala, nerbio sistema enterikoa bi plexuz osatuta dago:
Plexu hauek digestio sistema osoan zehar agertzen dira, ez bakarrik hestegorrian.
Zuntz parasinpatikoak, vagus nerbioaren zuntzak izango dira, gongoil aurreko zuntzak direnak. Plexu mienteriko eta mukosapeko plexuan dauden gongoiletan sinapsia egingo dute. Bertatik gongoil osteko zuntzak aterako dira, eta haien muturrek hestegorria parasinpatikoki inerbatuko dute.
Sinpatikoaren zuntzak, aldiz, normalean odol-hodiekin bideratuko dira. Maila bereko kate ortosinpatikoko gongoiletan sinapsia egin ondoren, gongoil osteko zuntzak eratuko dira, eta hauek plexu mienteriko eta mukosapeko plexura helduko dira.
Hemiancistrus aspidolepis
Hemiancistrus aspidolepis Hemiancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Hestegorri
Inerbazio sinpatikoa
Iduneko hestegorria iduneko gongoiletatik inerbatzen da sinpatikoki. Toraxean bezala, gongoil aurreko zuntzek sinapsia nerbioen maila berean dauden kate ortosinpatikoko gongoiletan egiten dute, eta hortik gongoil osteko zuntzak hestegorrira abiatzen dira. Toraxean aldiz, T1-T6 gongoiletatik datoz nerbioak. Hauek ere haien mailako kate ortosinpatikoko gongoiletan egiten dute sinapsia.
Azkenik abdomen atalera, inerbazioa nerbio esplakniko nagusitik (T5-T9 jatorria duena) iritsiko zaie. Nerbio honen gongoil aurreko zuntzak diafragamatik abiatuko dira abdomenera heldu arte, hor sinapsia egiteko eguzki plexuan dauden gongoiletan. Sinapsia egin ondoren, gongoil osteko zuntzek informazioa abdomeneko hestegorrira bidaliko dute. Kasu batzuetan, nerbio esplakniko nagusiaren zuntz batzuk aortan dauden gongoiletan egin dezakete sinapsia.
Inerbazio parasinpatikoa
Inerbazio parasinpatikoa egiteaz vagus nerbioaren zuntzak arduratzen dira, hauek gongoil aurreko zuntzak izango dira, hestegorriaren atal toraxikoaren atzetik doaz beheko bidean eta diafragma zeharkatzen dute. Hestegorriaren inerbazioa egiteko bi plexu daude: Meissnerren plexua, azpimukosan, zeinaren funtzioa batez ere sentimenezkoa baita, eta Auerbachen plexua, muskuluaren luzetarako geruzen eta geruza zirkularren artean, funtzio eragilea duena. Vagus en gongoil aurreko zuntzek sinapsia egingo dute plexu hauetan eta ondoren, gongoil osteko zuntzen bidez hestegorria inerbatuko dute.
Lamachaera
Lamachaera Cosmopterigidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Lamachaera cyanacma da.
NGC 4799
NGC 4799 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Louis Jouvet
Louis Jouvet (Crozon, Frantzia, 1887ko abenduaren 24a - Paris, Frantzia, 1951ko abuztuaren 16a) frantses antzezlea eta antzerki-zuzendaria izan zen.
Brindleyita
Brindleyita silikato motako minerala da eta serpentine subtaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Brindleyita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Miersita
Miersita haluro motako minerala da eta chlorargyrita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Miersita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Torry
, 'Torraidh', Eskoziako Aberdeen hiriko auzo bat da.
Pretend It's a City
Pretend It's a City estatubatuar telesail dokumentala da, 2021ean Netflixean igorri zutena.
Martin Scorsesek zuzendua, Fran Lebowitzen azalpen lotsagabeen bidez, telesailak New Yorkeko kokalekurik adierazgarrienak eta haien bilakaera errepasatu ditu, postaleko irudietatik harago.
Brookport (Illinois)
Brookport  Illinoiseko hiri bat da. Massac konderrian kokatua dago. 2010ean 984 biztanle zituen, 1.69 kilometro koadrotan banatuta.
Typhlops exiguus
Typhlops exiguus Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Kravica (ur-jauziak)
Kravicako ur-jauziak Bosnia-Herzegovinako hegoaldean dagoen ur-jauzi naturalen eremu bat dira. Trebižat ibaiaren bidean, eremu karstiko batean, Herzegovina eskualdean dago ur-jauzien eremua. 25 metro inguruko jauzia egiten du urak eta oinarrian 125 metro zabal den laku batera jausten da ibaia.
Bratenahl (Ohio)
Bratenahl Ohioko herri bat da. Cuyahoga konderrian kokatua dago. 2010ean 1,197 biztanle zituen, 2.65 kilometro koadrotan banatuta.
Elisabet Aragoikoa (1470-1498)
Elisabet Aragoikoa (Dueñas, 1470eko urriak 2 - Zaragoza, 1498 ko abuztuak 23), Fernando II.a Aragoikoa eta Elisabeth I.a Gaztelako aren alaba nagusia izan zen. Asturiasko printzesa izan zen bitan, Gaztela eta Aragoiko infanta eta, lasterrago, Portugalgo erregina ezkontidea izan zen.
Haurtzaroa
1470ko urriaren 2an jaio zen Dueñasen, Palentzian, bere gurasoak Buendiako kondeen Jauregian haien buruak babesten ari zirela 1469an Valladolid en ezkondu eta gero, Henrike IV.a Espainakoa ren nahien kontra. Jauregi hau Pedro Vazquez de Acuña rena zen, Toledoko artzapezpiku Alonso Carrillo de Acuña ren anaia, zeinek hasiera batetik isabeldar auzia babestu zuten, bere ezkontza Fernando Aragoikoarekin hitzartuz. Gainera, konderriko oinordekoa, Lope Vazquez de Acuña, Fernandoren senidea bihurtu zen bere izeba Ines Enríquez de Quiñonesekin ezkondu zenean.
Asturiasko printzesa Gaztelako Ondorengotza Gerran
1474ko abenduaren 11n bere amaren osaba Henrike IV.a Gaztelako erregea hil zen. Bi egun geroago, abenduaren 13an, bere amak bere burua erregina izendatu zuen Segovia n. 1475ko otsailean Gorteetako deialdia egin zen, infantari leialtasuna zin egin ziezaioten Asturiasko printzesa gisa. Titulua elkarrekin eraman egin behar zuen Gaztelako errege en alaba izateagatik, hauek semerik ez zuten bitartean.
1475eko maiatzean Juana de Castilla lehengusua Portugalgo Alfonso erregearekin ezkondu zen. Juanak eusten dio tronuaren oinordeko legitimoa dela, bere ahaidetasunean erortzen diren zalantzak gorabehera, eta bere burua Gaztelako erregina dela aldarrikatzen du. Horrek Gaztelako oinordekotza gerra izenarekin ezagutzen den gerrako gatazka sortu zuen.
Gorteak 1476ko apirilean ospatu ziren Madrigal de las Altas Torres en. Horietan berresten da enbaxadore napolitarraren aurrean printzesak Capuako printzearekin duen ezkontza-akordioa. Hala ere, dena aldatzen da 1478ko ekainaren 30ean, bere amak bere anaia Joan Aragoikoa erditzen duenean. Gizonezkoa jaioz gero, bere anaiak oinordekotza lerroa aldatu zuen, baina Elisabetek Asturiasko printzesa titulua mantendu zuen 1480an bere anaiak Asturiazko printze bezala zin egin zuen arte.
Portugalgo printzesa
Behin erresuma hispanoen oinordekotza ziurtatuta, Errege Katolikoek, euren alabentzako ezkontzak hitzartzea erabaki zuten.
1479an Elisabeten eta Alfontso, Portugalgo printze oinordekoa eta Joan II.a Portugalgoa bizirik irauten zuen seme bakarraren arteko ezkontza adostu zen, Alcaçovaseko Ituna ren klausula batean adostu zen bezala (Tercerías de Moura). Erreginak Alfontso hautatu zuen Napoli eta Frantziako erregeen proposamenak jarraitu gabe. Erreginak Elisabet konpentsatu nahi zuen, testigantza koetaneoak deritzotenez, printzesak ez zuelako ulertzen nola lehenengo alaba izan arren eta Gaztelan emakumeak erreinatu ahal zuten arren, zergatik ez zen koroaren oinordekoa izaten jarraitu Joan printzearen jaiotza eta gero. Isabel Portugal era aldatu zen ziurgabetasunez, ez baitzekien bere iragana nolakoa izango zen bere herrialde berrian. Printzesak ez zuen inola ere lotura hori nahi, eta, horregatik, bere amak kanpai-hots batekin agurtu nahi izan zuen. Ezkontza 1490ko azaroak 3an ospatu zen, Estremoz hirian. Ezkontzaren momentuan Elisabet hogai urte zituen, Alfontsok, berriz, hamabost. Adin ezberdintasuna alboz utziz, elkar ezagutu zuten lehen momentutik senar-emazteak maitemindu ziren eta ezkontza arrazoi politiko gisa hasi izan arren bikotea maitasunez jarraitu zuten haien ezkontza.
Tokata eta fuga re minorren, BWV 565
Toccata eta Fuga re minorren, BWV 565, Johann Sebastian Bachek idatzitako musika pieza bat da. Pieza, tocata zati batekin irekitzen da, eta, ondoren, koda batean amaitzen den fuga dago. Organorako errepertorioko obrarik ospetsuenetako bat da.
Ikertzaileak ez datoz bat noiz konposatu zen. 1704an izan zitekeen (konpositorea oraindik nerabe bat zenean), ezohiko ezaugarrien azalpen bat izango zena; ordea, 1750eko bezalako data berantiarra iradoki izan da (Bach 1750ean hil zen). Pieza, neurri handi batean, garai barrokoko Alemania iparraldeko organo eskolaren ohiko ezaugarrietara egokitzen da, eragin estilistiko dibergenteekin, Alemaniako hegoaldearen ezaugarriak bezala.
Aieru ugari egon arren, konposizioaren existentziaren lehen mendeari buruz ziurtasunez esan daitekeen askorik ez dago, aldi horretatik Johannes Ringkek idatzitako eskuizkribu batean bizirik iraun zuela izan ezik. Lanaren lehen argitalpena, Bachen Berpizkundearen garaian, 1833an izan zen, Felix Mendelssohnen ahaleginei esker, 1840an obra kontzertu ospetsu batean ere interpretatu zuena. XIX. mendearen bigarren erdian, Carl Tausigen pianorako bertsio arrakastatsu batek piezarekiko zaletasuna indartu zuen, baina XX. mendera arte ez zen bere ospea Bachen organorako beste konposizio batzuena baino handiagoa izan. Ospe hori are gehiago handitu zen, adibidez, Walt Disneyren Fantasian sartu zelako (Stokowskiren orkestra-transkripzioan), konposaketa hau organorako errepertorioko obrarik ospetsuena izatera iritsi zen arte.
Elisabet Aragoikoa (1470-1498)
Portugalgo erregina eta Asturiasko printzesa
Bere senidearen heriotzaren pena erakusteko, Elisabet bere ilehoria moztu zuen eta tunika bat janzten hasi zen. Honekin batera, belo lodi batekin estaltzen hasten da. Isilik bizi izan zen, otoitzean murgilduta. Ahizpa klaratarren ohitura hartu zuen eta gurasoei baimena eskatu zien moja bihurtzeko, hauek ukatu zioten arren.
Tokata eta fuga re minorren, BWV 565
Piezari buruzko analisi ugari eta askotan gatazkatsuak argitaratu dira: adibidez, organorako musikari buruzko literaturan, askotan ekaitza irudikatzen duen programa-musika gisa deskribatzen da, eta Disneyko Fantasiaren testuinguruan, berriz, erabateko musika gisa sustatu zen, ekaitza bati lotua baino. XX. mendearen azken laurdenean, Peter Williams eta Rolf-Dietrich Claus bezalako adituek piezaren inguruko ikerketak argitaratu zituzten, eta haren benetakotasunaren kontra argudiatu zuten. Bachen adituek, Christoph Wolff kasu, Bachi esleitzea defendatzen dute. Beste iruzkingile batzuek ez dituzte aintzat hartu benetakotasunari buruzko zalantzak, edo uste dute eskuduntzaren kontua ez zegoela erabakita. Bach-Werke-Verzeichnisen edizio bakar batek ere ez du Tocata eta Fuga sartu zalantzazko lanen artean, ezta Leipzigeko Bach Artxiboaren webguneak ere, azken honek esleipenaren gaiari buruzko ikuspuntu alternatiboak aipatzen baditu ere.
Elisabet Aragoikoa (1470-1498)
Portugalgo erregina eta Asturiasko printzesa
Elisabet eta Fernando printzesa berriz ezkontzea nahi zuten Portugaleko oinordeko berriarekin, Manuel, Elisabet ezagutu zuenak Portugalera egindako bidai batetik eta printzesan interesa erakutsi zuenak. Printzesa alargunak ez zuen batasun hori nahi. Kristau fedearen defendatzaile handia bihurtu zen eta penintsulako heretiko ak kanporatu nahi zituen. Otoitzean eta ohiturak hartzea nahiago zuen arren, Elisabet ezin izan zuen bere gurasoen presioari eutsi. 1496an Manuel I.a Portugalkoarekin ezkontzea onartzen du. Ezkontza onartzeko baldintza gisa judutarrak Portugaletik kanporatu behar direla esan zuen. Hasieran, Manuel erregeak zalantzatan hartu zuen Elisabeten eskaintza, judutarrak miresten baitzituen beren ezagutzengatik eta koroari ematen zizkioten finantza zerbitzuengatik, baina amaieran Elisabeten baldintza onartu egin zuen. Hala, 1497ko irailak 13an erregeak eta printzesa Elisabet Medina del Campotik atera ziren Valencia de Alcantara mugako hiriaren bidean, 30ean ezkontza ospatzeko. Handik gutxira, Isabel Portugalen sartu zen erregina ezkontide gisa, bere senar berriarekin batera.
Tokata eta fuga re minorren, BWV 565
Historia
BWV 565erako dagoen iturri ia garaikide bakarra Johannes Ringken datarik gabeko kopia bat da. Kalkulu ezberdinen arabera, eskuizkribua Bachen heriotza baino hamar urte lehenago edo ondorengo uneren batean idatzia izan zela da, 1750aren inguruan. Ringkek Bachen partitura baten lehen kopia egin zuen 1730ean, 12 urte zituenean. Ringken idazkeraren bilakaera kontuan hartuta, BWV 565en bere kopia Bachen konposaketa baten lehen kopia egin eta gutxira idatzia izan zela ondoriozta daiteke; honela, BWV 565en bere eskuizkribuaren data 1730 eta 1735 artean egin zela pentsa daiteke, Ringkek 15 urte inguru zituenean. Garai horretan, Ringk Johann Peter Kellner Bachen ikasle ohiaren ikaslea zen Gräfenroda herrian, eta ziur aski bere maisuak aurkeztutakoa fideltasunez kopiatu zuen. Zenbait akats daude partituran, hala nola noten balioak ez batzea neurri bat behar bezala osatzeko. Akats hauek Kellnerren deskuidu tipiko bat erakusten dute, Bachen lanen 60 kopia baino gehiago utzi zituena.
Elisabet Aragoikoa (1470-1498)
Portugalgo erregina eta Asturiasko printzesa
1497ko urriak 4an bere anaia Joan hiltzen da, Asturiaseko printzea, Elisabet berriro ere Gaztelako tronuaren oinordekoa bihurtuz. Elisabet eta Manuel Errege Katolikoek deituta Guadalupeko Monasteriora iristen dira 1498ko apirilaren 7an.
Heriotza
Hala ere, iritsi zirenetik, Elisabet eta Fernando konturatu ziren alabaren jarrera ez zela aldatu. Portugalgo erreginak bigarren ezkontza baino lehen bezain ilun eta urduri jarraitzen zuen. Gaztelara itzultzearen momentuan bost hilabeteko haurdunaldia zeraman. Abuztuaren 23an Miguel de la Paz izeneko haur bat erditu zuen, baina semea jaio eta ordu betera Elisabet hil zen. Gertaera tragiko hau Zaragozako Artzapezpiku Jauregia n gertatu zen, gaur egungo Zaragozako Elizbarrutiko Museoa osatzen duten geletan. Gaur egun Toledoko Santa Isabel de los Reyes komentua n lurperatuta dago.
Mirocastnia
Mirocastnia Castniidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Mirocastnia smalli da.
Tokata eta fuga re minorren, BWV 565
Historia
Ringken eskuizkribuaren azalean, italierazko lanaren izenburua Toccata con Fuga bezala idazten da, Johann Sebastian Bach obraren konpositore bezala izendatzen da eta bere tonalitatea "ex. d. #." bezala adierazten da, gako-armadura re minor delarik. Hala ere, Ringken eskuizkribuan pentagramek ez dute inolako ♭ akzidentalik klabean (re minorrean pieza bat idazteko ohiko modua litzatekeena). Aldiz, Ringken eskuizkribuan, doriar moduko Ren idatzita dago pieza. Bachen katalogatutako beste pieza bat ere Toccata eta Fuga bezala ere ezagutzen zen Re minorrean, eta "doriar" kalifikazioa bera zuen. Pieza horrek, BWV 538, "Doriar" ezizena jaso zuen, BWV 565etik bereizteko erabiltzen den kalifikatzailea. BWV 565 partituren edizio gehienek Re minorraren gakoa erabiltzen dute, Ringken eskuizkribuak ez bezala.
Nicolas Kaldor
Nicolas Kaldor (Budapest, 1908ko maiatzaren 12a - Londres, 1986ko irailaren 30a) britainiar ekonomialaria izan zen, hungariarra jatorriz.
Boxeoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak welter
Boxeoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak welter 2021eko uztailaren 26tik abuztuaren 7ra ospatu zen Ryōgoku Kokugikanen. 23 herrialdetako 23 boxeolarik hartu zuten parte. Welter kategorian 63 eta 69 kilogramo arteko boxeolariek hartzen dute parte.
Miessiita
Miessiita mineral bat da eta isomertieita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Miessiita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.
Feliformia
Feliformia ('katuen-antza' duten haragijaleak) Carnivora ordenako azpiordena bat dira. Katuak, hienak eta mangostak besteak beste talde honetako dira. Carnivoraren barruko beste azpiordena Caniformia da, edo 'txakur-itxurako' haragijaleak. Carnivora guztiek bezala lau hagin dituzte euren barailan.
Gaur egun bizi diren Feliformia guztiek gauza bat dute komunean, euren entzumen buloiak, belarriaren barruan dituzten hezurrezko kapsula batzuk. Feliforme guztiek bi ganbara dituzte, septu batekin lotutako bi hezurrekin. Caniformeek, ordea, ganbera bakarra dute, hezur bakarrarekin.
Camaiore
Camaiore Italiako udalerri bat da. Luccako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Camaiorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
EIRE (musika taldea)
EIRE Zumaian 2022. urtean sorturiko pop musika taldea da. Eire Salegik eta Eire Maiak osatzen dutenez taldeak "EIRE" izena du.
Ibilbidea
Txiki txikitatik batera ibili izan dira eskolan, herriko futbol taldean eta 8-9 urtetatik musika konposatzen ere bai. Eire Salegik gitarra jotzen zuen eta Eire Maiak abestu. Euskaraldiko lehen ekitaldian jo zuten lehen aldiz jendaurrean.
2022an "EIRE" proiektua abiatu zuten. Etxeko gela batean elkartu, melodia sortu eta abestiari forma ematen diote, bedroom pop izena du prozesuak. Salegi musika tresnetaz arduratzen da (sintetizadoreak eta gitarra bereziki) eta ekoizlea da. Maia berriz letren egilea eta abeslaria da. Abenduan lehenengo singlea zabaldu zuten sare sozialetan, "Bihar nola". Hurrengoa "Amaitu baino lehen" izan zen, berehala ezagun egin zena. Bideoklipa Zumaian eta Bilbon grabatu zuten, izan ere Bilbon ari baitira ikasketak egiten.
2023ko apirilean hasi ziren zuzeneko kontzertuak ematen, lehenengoa Elorrioko Gazte Topagunean izan zen. Uztailaren 9an Manu Chaoren telonero izan ziren Arrasaten.
Asturiasko mendiko behi
Asturiasko mendiko behia, asturieraz "vaca casina", gazteleraz "asturiana de la montaña", Asturiasko bertako behi arraza bat da.
Arraza bereziki Asturiasko ekialdean hedatzen da, baina oro har Asturias guztian barrena aurkitu daiteke, mendialdean beti.
Euskal Herrian ere badaude arraza honetako zenbait behi talde ere. Baita Kantabrian eta Gaztela eta Leonen ere.
Erabilerak
Arraza hau bereziki haragitarako erabiltzen da, nahiz eta iraganean esnetarako ere erabilia izan den. Behi hauek eremu zabalean uztiatzen dira, mendiko larretan libreki bazkatzen. Mendiak eta mendiko larreak garbitzeko eta mantentzeko erabiltzen dira ere.
Scarborough
Scarborough Ingalaterrako ipar-ekialdean dagoen Iparraldeko Yorkshire konderriko hiri bat da. Yorkshire eta Humber eskualdean eta Ipar Itsasoaren kostaldean dago. 2011ko erroldaren arabera 50.135 biztanle ditu.
Ceuta
Ingurune naturala eta klima
2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Ceutak oraindik ez zuela bete hondakin urak arazteko betebeharra. Betebehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.
Hizkuntzak
Bertako hizkuntzak espainiera eta arabiera dira.
Ekonomia
Arrantza eta merkataritza portu garrantzitsua du. Kontserba industria eta artisautzak ere indar handia du. Bestalde, militar hiria da.
Historia
Kartagotarren, erromatarren eta bizantziarren mendean egon zen arabiarrak hiriaz jabetu aurretik. Hiria asko hazi zen berberiarren eta espainiarren konkistaren garaian. Portugalen esku egon zen 1415ean, eta Espainiak hartu zuen 1580an. Estatu bihurtu zenetik, Marokok behin eta berriro aldarrikatu du Ceuta hiriaren jabetza.
Hiri senidetuak
Ceuta ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Urnietako geralekua
Urnieta Euskal Herriko Gipuzkoako tren geraleku bat da, Urnieta udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1863ko irailaren 1an ireki zen.
Historia
Geltokia 1863ko irailaren 1ean inauguratu zen Beasain - Donostia tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean.
Giuseppe Guerini
Giuseppe Guerini (Gazzaniga, 1970eko otsailaren 14a), italiar txirrindulari ohia da. Turbo ezizenaz ezaguna da. 1993 eta 2005. urteen artean izan zen profesional, baina garaipen gutxi izan arren garrantzitsuak izan ziren. 1999ko Tourrean, Alpe d`Huez-en amaitzen zen etapan, argazki bat ateratzen zegoen pertsona batek ostopo egin zion eta lurrera jauzi ziren biak, baina, hala ere, etapa irabazi zuen.
Urnietako geralekua
Historia
Hasierako ustiapena Norteko Konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.
1929an trenbide zatia zatitu eta elektrifikatu egin zen.
Giuseppe Guerini
Palmaresa
1995
Urnietako geralekua
Historia
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Fleury-la-Rivière
Fleury-la-Rivière Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Urnietako geralekua
Geltokia
Urnietako geralekuak bi alboko nasa luze eta bi bide ditu. Bidaiariak babesteko, bi babesleku txiki dituzte. Donostiarako edo Irunerako norabidean dagoen nasak bere jatorrizko diseinua mantentzen du oraindik, kontrako nasan dagoena berriagoa den bitartean. Nasak maila berean aldatzen dira. Txartelak 1. bideko aterpeko autosalmenta-makinan erosten dira.
Giuseppe Guerini
Palmaresa
1996
Fleury-la-Rivière
Biztanleria
2007an Fleury-la-Rivière udalerrian erroldatutako biztanleak 497 ziren. Familiak 200 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Urnietako geralekua
Etorkizuna
Euskal-Y-ren irekierarekin, geltoki hau aldirietako eta merkantzietako trafikoari bakarrik eskainiko zaio.
Giuseppe Guerini
Palmaresa
1997
Fleury-la-Rivière
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Giuseppe Guerini
Palmaresa
1998
Fleury-la-Rivière
Etxebizitza
2007an 251 etxebizitza zeuden, 202 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 233 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 202 etxebizitza nagusietatik 162 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 135 etxek bost zituzten. 152 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 99 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 90 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Giuseppe Guerini
Palmaresa
1999
Fleury-la-Rivière
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Giuseppe Guerini
Palmaresa
2002
Fleury-la-Rivière
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 333 ziren, horien artean 259 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 259 pertsona aktiboetatik 246 lanean zeuden (129 gizon eta 117 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Giuseppe Guerini
Palmaresa
2003
2004
Fleury-la-Rivière
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 argiketaria.
Giuseppe Guerini
Palmaresa
2005
Fleury-la-Rivière
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Fleury-la-Rivière udalerrian 117 nekazaritza-ustiategi zeuden, 243 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Brecksville (Ohio)
Brecksville Ohioko hiri bat da. Cuyahoga konderrian kokatua dago. 2010ean 13,656 biztanle zituen, 50.7 kilometro koadrotan banatuta.
John Kennedy Toole
John Kennedy Toole (New Orleans, 1937ko abenduaren 17a - 1969ko martxoaren 26a) Estatu Batuetako idazlea izan zen.
Tulane_Unibertsitatean graduatu ondoren, Columbiako Unibertsitatean goi mailako gradua egin zuen ingeles hizkuntzan, eta Lousianan eta New Orleansen egon zen irakasle. Ergelen batzarra (1980) izan zen idatzi zuen eleberri bakarra, eta argitaletxez argitaletxe ibili ondoren, inork ez ziola argitaratu nahi eta bere buruaz beste egin zuen. Handik hamar urtera, Thelma D. Toolek, Johnen amak, Walker Percy idazlearen bidez, lortu zuen argitaratzea, eta arrakasta itzela izan zuen. 1981ean Pulitzer saria eman zioten.
Jean-Baptiste Etxeberri (idazlea)
Jean-Baptiste Etxeberri (Donoztiri, 1903ko martxoaren 13a - 1996ko urtarrilaren 1a) apaiza eta euskal idazlea izan zen.
Biografia
Donoztirin jaio zen; ama herri honetakoa eta aita Armendaritzekoa zituen. Hamahiru neba-arrebaren artean gazteena zen. Ikasketak Hazparneko eskolan, Beloken eta Baionako seminarioan egin zituen. Apaiz bihurtuta, irakasle lanetan Uztaritze eta Hazparnen ibili zen eta Ipar Euskal Herri osoan zehar predikatzen. Bigarren Mundu Gerran preso hartu zuten baina ihes egin zuen; erretore lanetan Arbona eta Urruñara bidali zuten. Geroago Baionako erietxeko gaixoak zaintzen joan zen.
Lanak
Donoztiritarrak bere 13 liburuetan batez ere erlijioa izan du aipagai.
Astilleroko Bandera
Etxeko trainerua da ekitaldi gehienak irabazi dituena, 14 hain zuzen ere.
Historia
Hainbat urtetan ez da Astilleroko Bandera jokatu, arrazoi ezberdinak direla medio:
Emakumezkoen estropada
Emakumezkoen Gipuzkoako Traineru Ligarako puntuagarria zen estropada izan zen.
Broughton (Illinois)
Broughton  Illinoiseko herri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 194 biztanle zituen, 5.16 kilometro koadrotan banatuta.
Mikel Losada
Mikel Losada Garcia (Ermua, Bizkaia, 1978) bizkaitar antzezlea da.
Ikus-entzunezko ehun ekoizpen baino gehiagotan lan egin du, horien artean Ane edo Intimidad (Netflix). Baita Espainia osoko ehun antzerki ekoizpen baino gehiagotan ere.
Hiru aldiz izendatu dute Euskal Aktore Onenaren Sarirako Euskal Aktoreen Batasunaren Sarietan, azken aldiz 2022an, Ane filmarengatik. 2001ean Euskal Aktoreen Batasunaren Sarietan Telebistako Aktore Onenaren Saria irabazi zuen, eta 2022an kategoria berean izendatu zuten Intimidad telesailagatik.
Bizitza
Ermuan jaio zen 1978an. Hamasei urte zituela, antzerki- eta ikus-entzunezko proiektuetan lehen paperak lortu zituen. Hemezortzi urterekin Ramon Barearen antzerki konpainian sartu zen. Ordutik, ikus-entzunezko ehun ekoizpen baino gehiagotan lan egin du, baita ehundik gora antzerki-produkziotan ere.
2020an Ane filmeko protagonista izan zen Patricia López Arnaizekin batera. Filmak bost izendapen jaso zituen Goya Sarietan, tartean Film Onenaren Saria, eta hiru Goya irabazi zituen.
2021ean, Ana Murugarrenek zuzendutako García y García filmeko protagonista izan zen, José Mota, Pepe Viyuela eta Jordi Sánchezekin batera.
Pabellon 6 proiektuaren sortzaileetako bat da.
Bizitza pribatua
Ana Murugarren zinemagilearekin harreman estua du, eta berak azaldu duenez, Losada bere film guztietan agertzen da. Ramon Barea aktorearekin ere harreman estua du, Losadak bere lagun eta mentore jotzen baitu.
Camporgiano
Mugakideak
Camporgianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Marsolan
Biztanleria
2007an Marsolan udalerrian erroldatutako biztanleak 430 ziren. Familiak 163 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 55 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 211 etxebizitza zeuden, 170 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 201 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 170 etxebizitza nagusietatik 130 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 152 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 71 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 91 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 272 ziren, horien artean 195 aktiboak ziren eta 77 inaktiboak ziren. 195 pertsona aktiboetatik 188 lanean zeuden (102 gizon eta 86 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 77 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Zeanuri
. urtean 0 biztanle zituen, eta eskualdeko laugarren herririk populatuena da. Azalerari dagokionez, herrialdeko hirugarren udalerririk zabalena da, Karrantza eta Orozko ostean.
Marsolan
Diru sarrerak
2009an Marsolan udalerrian 171 unitate fiskal zeuden, 433,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.045 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 4 igeltseroak, 1 margolaria eta 3 zurginak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 harategi zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Marsolan udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.682 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Immunitate-sistema
Immunitate-sistema organismo batek infekzioaren aurrean defendatzeko duen mekanismoen multzoa da. Mekanismo horien bitartez, organismoak mikrobio patogenoei aurre egiten die, eta bere barnean garatzen diren zelula gaiztoak (tartean direla tumoralak) suntsitzen ditu. Halaber, immunitate-sistemak zelula arrotzen sarrera galarazten du.
Zeanuri
Inguru naturala
Udalerri honetan dago Gorbeia mendia (1.481m) eta haren izeneko parke naturalaren zati handi bat hartzen du. Bizkaiko tontor nagusira igotzeko abiapuntuak hauek ditugu:
Immunitate-sistema
Bizidunekin batera immunitate-sistemak ere eboluzionatu egin du. Bizidun sinpleenek (bakterioek, adibidez) entzima bereziak dituzte birusen erasoak neutralizatzeko. Bizidun ornogabeek, molekula bereziak ez ezik, fagozitoak ere badituzte partikula arrotzak suntsitzeko. Dena den, zalantzarik gabe immunitate-sistema sofistikatuenak ornodun garatuenek dituzte: proteinez gain, zelula, ehun eta organo espezializatuak dauzkate, elkarlanean aritzen direnak, funtzio defentsibo konplexuak burutu ahal izateko.
Zeanuri
Mugakideak
Iparraldean eta ekialdean Dimarekin du muga; ipar-mendebaldean Areatzarekin; mendebaldean Orozkorekin; eta hegoaldean Ubide eta Zigoitiarekin (Araba). Barazar mendateak lotzen du Arabarekin.
Immunitate-sistema
Babes mekanismoak
Mikrobio bat gorputzean sartzen denean, organismoak infekzioen aurkako mekanismoa martxan jartzen du, immunitate egoera ezarriz. Mikrobioen aurkako bi mekanismo handi daude: ez-espezifikoak (berdin jarduten dutenak edozein mikrobioren aurka) eta espezifikoak (mikrobio espezifiko bati erantzuna emanez jarduten dutenak).
Zeanuri
2011ko udal hauteskundeak
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Zeanuriko alkatea Euzko Alderdi Jeltzaleko Izaskun Sagarna izan zen. Nabarmentzekoa da Euzko Alderdi Jeltzaleak boto batengatik irabazi zituela hauteskundeak.
2015eko udal hauteskundeak
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Zeanuriko alkatea Euzko Alderdi Jeltzaleko Eugenio Larrazabal da.
Euskara
UEMAko kidea da herria, euskal hiztunen ehuneko handia duela eta: herriko euskaldunak %82.79, euskararen erabilera %61.4.
Mendebaleko euskararen edo bizkaieraren aldaera bat dute jatorrizko euskalkitzat, sartaldeko azpieuskalkian kokatzen den Arratiako euskara hain zuzen.
Immunitate-sistema
Babes mekanismoak
Hauek guztiek, onddoak eta bakterio patogenoak inhibitzen dituzte, substantzia bakterizidak askatuz edo funtsezko elikagaien lehiaren eraginez. Batzuetan, flora mikrobiar natural berezi bat eduki ohi dugu, inhibitzaile bezala jokatzen duena (hesteetako flora mikrobiarrak, esaterako, mikrobio patogenoen hazkuntza hesteetan galarazten du).
Goian aipatutakoak defentsa-mekanismo ez-espezifikoak edo ez-berariazkoak dira. Defentsarako mekanismo espezifikoek edo berariazkoek, aldiz, modu espezifikoan erantzuten diete erasotzaileei, erantzun humoral eta zelularreko erreakzio immunitarioen bidez.
Defentsa mekanismo ez-espezifikoak: hantura eta sukarra
Aipatu den bezala, immunitate-sistemaren mekanismo ez-espezifikoak (edo ez-berariazkoak) dira gure organismoak mikrobioen aurka erabiltzen duen lehenengo defentsa-lerroa. Mekanismo horiek berdin balio dute mikrobio guztien kontra, mota askotako mikrobioak neutralizatzen dituztelako.
Larruazalaz, mukiaz eta zelula ziliodunez eta hainbat substantzia kimikoez gainera (lisozimaz, esaterako) hantura eta sukarra ere babes mekanismo ez-espezifikoak izaten dira, ostalariak mikrobio arrotzen aurrean sortzen dituen erreakzio orokor eta eraginkorrak.
Hantura
Kaltetutako ehunaren zelulek molekula bereziak askatzen dituzte, hanturaren bitartekoak. Molekula horiek dira hantura prozesua martxan jartzen dutenak, hau eraginez:
Basodilatazioak, iragazkortasunak eta fagozitoen kimiotaxiak mikrobio patogenoen suntsiketa dakarte. Infekzioaren tokira iritsitako fagozitoek likido interstizialera heltzen dira, hanturaren bitartekoek erakarrita. Makrofagoak eta neutrofiloak dira batez ere hara heltzen diren fagozito nagusiak (biek mikrobio arrotzen fagozitosia egiteko ahalmena dute). Hanturaren bitarteko nagusiak honako molekula hauek dira: kininak eta leukotrienoak, histamina, prostaglandinak eta zitokina batzuk (interleukinak, batik bat).
Sukarra
Sukarra pirogeno izeneko molekula batzuen ondorioa da. Pirogeno nagusiak mikrobio patogeno batzuen substantziak dira, eta baita gure immunitate-sistemaren zelula batzuek jariatzen dituzten zitokinak ere. Beraz, infekzio bat gertatzen denean horiek dira gorputzeko tenperaturaren igoeraren eragileak.
Immunitatea
Organismoak infekzioaren aurka azaltzen duen erresistentzia da immunitatea. Immunitate-sistema sistema konplexuena da (nerbio-sistemarekin batera). Organo eta jario baskular nahiz interstizial guztietan sakabanatuta dago (burmuinean izan ezik); organo espezializatuetan biltzen da: hezur muina, barea, timo guruina, gongoil linfatikoak, amigdalak, Peyer-en plakak...
Behin eta berriro berritzen da eta immunitatea ematearen arduraduna da. Sistema honek osagai zelularrak ditu (linfozitoak), baita molekula disolbagarriak ere (antigorputz edo immunoglobinak), modu koordinatu eta osagarrian lan egiten dutenak. Zelula linfoide eta antigorputz hauek gorputzeko ehunetara odol jarioen bitartez iristen dira, sistema linfatikoetan ibili eta berriro odol sistemara itzuliz.
Sistema immunea martxan jartzen duten molekulak antigenoak dira. Erantzun immunea fenomeno multzoa da eta, horien bidez, antigeno batek linfozitoen aktibazioa edo antigorputzen sorrera eragiten du. Bi linfozito mota daudela frogatu da; horiek erantzun immunitario mota bietatik bakoitza kontrolatzen dute: zelulen bidezko immunitatean linfozito mota batek hartzen du parte, T linfozitoak. Immunitate humorala B linfozitoen jardueraren ondorioz gertatzen da (ikusi: linfozito).
Immunitate espezifikoa animalia eboluzionatuetan agertzen da, eta ez-espezifikoa baino askoz eraginkorragoa da. Immunitate espezifikoaren ezaugarri nagusia oroimen immunologiko deritzona da. Oroimen immunologiko horrek esan nahi du immunitate-sistema gai dela mikrobioak ezagutzeko aurretik mikrobio horiek gorputza infektatu badute. Hortaz, lehenengo aldiz gorputzean sartzean mikrobio arrotza aztertu eta fitxatu egiten du immunitate-sistemak. Geroago berriz infektatzen badu, oroimen immunologikoaren bidez immunitate-sistemak eraso azkarragoak eta indartsuagoak burutuko ditu fitxatutako mikrobio horren aurka.
Defentsa mekanismo espezifikoak. Erantzun immunitarioa
Immunitate-sistemaren lehenengo defentsa-lerroa azala eta gorputz-jariakin askotan (izerdia, txistua, mukia...) dauden substantzia kimikoak dira. Mikrobio inbaditzaileek lehenengo defentsa-lerroa gainditzen badute, topo egingo dute gure organismoak duen bigarren defentsa-lerroaren elementuekin: fagozitoekin. Fagozito horiek hantura eta sukarraren bidez aktibatzen dira, eta eraso egingo diete gure gorputzean sartu diren mikrobio arrotzei, haiek irentsiz fagozitosiaren bidez.
Mikrobio patogenoek eraso hori ere saihesten baldin badute, immunitate-sistemak hirugarren defentsa-lerroa abian jarriko du. Hirugarren defentsa-lerro hori erantzun immunitarioa da: defentsa sistema konplexuena eta espezializatuena, animalia ornodun eboluzionatuenetan besterik ez dagoena. Immunitate-sistemaren defentsa mekanismo espezifikoek osatzen dute defentsa-lerro hori, eta hauen bidez organismoak mikrobio patogenoa hobeto identifikatu eta erantzun egokiagoa ematen du haren aurka. Erantzun immunitarioak oroimen immunologikoa du, eta horrek bere eraginkortasuna nabarmen areagotzen du.
Erantzun immunitarioa sortzen duten substantziei antigeno deritze. Eta antigorputzak eta linfozitoak dira erantzun immunitarioaren funtsezko elementuak. Bi motatakoa izan daiteke erantzun immunitarioa: immunitate humorala, alde batetik, antigorputzen bidez gauzatzen dena; eta immunitate zelularra, T linfozitoen bidez bideratzen dena.
Antigenoak
“Bere aurkakoa sortzen duena”, definitu daiteke. Immunitate-sistema martxan jartzen duten molekulak eta antigorputz eta T linfozitoekin erreakzionatzen duten molekulak dira. Antigeno bakoitzak bere antigorputzaren sorrera eragiten du, eta biak batzen diren lekuari epitopo edo determinante antigeniko esaten zaio.
Sabin Foruria Oroimenezkoa
Sabin Foruria Oroimenezkoa (edota "Sabin Foruria-Haitzasko Oroimenezkoa") urtero Maiatzan Markina-Xemeinen jokaturiko tzirrindularitza lasterketa da. Proba hau 23 urtetik beherako txirrindularientzat da eta Lehendakari Txapelketaren barruan dago.
Immunitate-sistema
Antigenoak
Antigenoek eta antigorputzek osagarritasun espazialaren bidez elkarreragiten dute, eta lotura ahulen bitartez lotuta daude (hidrofobikoak edo hidrogenozkoak). Immunitate-sistemarentzat gehienetan ez dira arrotzak izaten organismoko molekula antigenikoak. Norberarena eta beste batena bereizteko propietate horri tolerantzia immunologikoa deritzo.
Antigenoak aske ager daitezke gure organismoaren barruan (proteina moduan, toxina bakterianoak....) edo beste egitura edo partikula bati lotuak (kasu gehienetan bakterio edo birusen azaleko molekulak dira).
Erantzun immunitario humorala: antigorputzak
Molekula proteiko globular handiak dira. Euren antigenoak diren molekula espezifiko batzuk bakarrik ezagutzen dituzte eta horietara bakarrik lotu daitezke. Von Behringek eta S. Kitasatok aurkitu zituzten 1890ean.
Antigorputzak erantzun immunitario humoralaren oinarrizko molekulak dira, antigeno bati erantzuna emateko sortuak. Antigeno arrotz bat gure organismoan sartzen denean (mikrobio bati lotua, eskuarki) gure immunitate-sistemak antigeno horren aurkako antigorputz espezifikoa fabrikatzen du, B linfozitoak erabiliz eginkizun horretarako.