cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marjorie Joyner
Marjorie Joyner, ezkondu aurretik, Marjorie Stewart, (Monterey, Virginia, AEB, 1896ko urriaren 24a – Illinois, AEB, 1994ko abenduaren 27a) adats zainketaren negozio-emakumea izan zen. Adatsaren zaintzearekin lotutako hezitzailea izateaz gain, filantropoa eta ekintzailea izan zen. Joynerrek ilean kizkur iraunkorrak egiteko makina asmatu eta patentatu zuen lehen emakume afro-ondorengoa izan zen. Ilea zaintzen egindako ibilbideaz gain, Chicagoko komunitate afroondorenean ere oso nabarmena izan zen Joyner. Chicago Defensa Charity sareko burua izan zen, eta Bud Billikenen eguneko desfilea antolatzen eta hainbat eskolatarako dirua biltzen lagundu zuen.
Biografia
Marjorie Joyner 1896an jaio zen Monterey (Virginia). Gurasoak George Emmanuel Stewart maisua eta Annie Daugherty ziren. Joyner esklabo baten eta esklabo-nagusi zuri baten biloba zen. 1904an Joynerren familia Daytonera (Ohio) joan zen eta hiru urte geroago dibortziatu egin ziren gurasoak. Gurasoak dibortziatu ondoren, Joynerrek Ohio eta Virginia arteko senideekin bizi izan zen. 1912an, 16 urte zituela, Joyner Chicagora, Illinoisera, joan zen amarekin bizitzera. Chicagora iritsi ondoren, Joynerrek Chicago Musical College-ko adierazpen eta arte dramatikoaren ziurtagiria lortu zuen 1914an. Joyner kosmetika ikasten hasi zen eta AB Molar Edertasun Eskolan graduatu zen 1916an, eskolan graduatu zen lehen afro-amerikarra bihurtu zela. Geroago, Joynerrek bigarren hezkuntzako diploma jaso zuen 1935ean. 1973an, 77 urte zituela, Joynerrek Bethune-Cookman Collegeren psikologiako lizentziatura lortu zuen.
Karrera profesionala
Edertasun-eskolatik graduatu eta gutxira, Joynerrek bere edertasun-aretoa ireki zuen. Geroago, Joynerrek Madam CJ Walker ezagutu zuen, edertasun afro-ondorengo enpresaria eta inperio kosmetiko baten jabea. Joynerrek salmenta-ordezkari gisa lan egin zuen Walkerrentzat. 1920an, Joynerrek Madam Walkerren 200 edertasun-eskola gainbegiratu zituen, aholkulari nazional gisa. Joynerrek 15.000 estilista ingururi erakutsi zien eta Walkerren atez ateko salmenta-ordezkarien instruktorea izan zen. Walker edergintza-eskoletan eman zuen denboraren ondoren, Joynerrek produktu berriak garatu zituen, kizkur iraunkorren makina, esaterako. Joynerrek 1940ko hamarkadaren hasieran Illinois estaturako lehen kosmetika-legeak idazten lagundu zuen. 1945eko urriaren 27an, Joyner andrea, Mary McLeod Bethun hezitzaile ezaguna eta William Dawson kongresukide estatubatuarrak Alpha Chi Pi Omega elkartea sortu zuten edertasunaren industriaren aurrerapen eta sustapeneko elkartea. 1945ean, Joynerrek eta Mary McLeod Bethunek United Beauty School Owners and Teachers Association estetika afrikarren elkarte nazionala sortu zuten. 1940ko hamarkadan, Joyner Batzorde Nazional Demokratako aholkularia izan zen, eta New Dealeko ordezkaritza eta agentzia batzuei aholkuak eman zizkien, emakume afrikarrei heltzen saiatzen baitziren.
Ile-kizkur diseinu iraunkorra
1939an, Joyner emakumeek ilea kizkurtzeko modu errazagoa bilatzen hasi zen. Horretarako, denbora azkartzeko papereko orratzekin labean okela zelan erretzen zen ikustean, ilearekin antzeko zerbait egitea bururatu zitzaion. Joynerrek, hasieran, paperezko hagaxka edo barilla horiekin esperimentuak egin ondoren, mahai bat diseinatu zuen, ilea bildu edo kizkurtzeko. Metodo horri esker orrazkerek egun batzuk irauten zuten. Hasieran, pertsona batzuk kexu ziren, metodoa deserosoa baitzen.
Orduan, Joynerrek hobetu egin zuen, andrearen ilea kizkurtzen ari zen bitartean buru-azala babesteko ideia hutsarekin. Diseinu horretarako zuen patenteak (Estatu Batuetako 1.693.515 patentea) patente bat jaso zuen lehen emakume afro-ondorengoa izatea eragin zuen. Baieztapen hori zalantzan jartzen dute batzuek, patente bat izan zuen lehen emakume afro-ondorengoa Sarah E. Goode izan zela esaten baitute. Batzuetan, oker aipatzen da Joyner izan zela uhin iraunkor edo iraunkorra izeneko makinaren asmatzaile originala. Joynerren diseinua Karl Nessler-en asmakizun berritzailearen bertsio alternatiboa izan zen; Ingalaterran asmatu zuten XIX. mendearen amaieran, eta Londresen patentatu zuten 1909an, eta Estatu Batuetan, berriz, 1925ean. (USPTO patentea, 1522258 zk., AEB 1.522.258) Joynerren diseinua ezaguna izan zen emakume afro-ondorengoak eta zuriak zituzten aretoetan. Patentea Madame Walkerren konpainiari eman zioten, eta hark ez zuen ia dirurik jaso.
Bere bizitzaz
Joyner ezkonduta egon zen behin, eta bi alaba izan zituen. 1916ko apirilaren 4an, 19 urte zituela, Robert E. Joyner podologoarekin ezkondu zen. Ezkonduta egon ziren 1973an hil zen arte. Elkarrekin bi alaba izan zituzten, Anne eta Barbara Joyner. Joyner 1994ko abenduaren 27an etxean Chicagoko Bronzeville auzoan, Illinoisen, hil zen bihotz gutxiegitasunagatik, 98 urte zituela.
Puymiclan
Puymiclan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Puymiclan udalerrian erroldatutako biztanleak 545 ziren. Familiak 219 ziren, horien artean 42 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 23 bakarrik bizi ziren emakumeak), 96 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 81 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 265 etxebizitza zeuden, 223 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 249 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 223 etxebizitza nagusietatik 184 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 128 etxek bost zituzten. 150 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 96 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 117 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 353 ziren, horien artean 267 aktiboak ziren eta 86 inaktiboak ziren. 267 pertsona aktiboetatik 245 lanean zeuden (122 gizon eta 123 emakume) eta 23 langabezian zeuden (11 gizon eta 12 emakume). 86 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Puymiclan udalerrian 226 unitate fiskal zeuden, 581,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.325 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Puymiclan udalerrian 54 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.730 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sebastes kiyomatsui
Sebastes kiyomatsui Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Ardoix
Ardoix Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ardoix udalerrian erroldatutako biztanleak 985 ziren. Familiak 362 ziren, horien artean 75 pertsona bakarrekoak ziren (46 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 162 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 455 etxebizitza zeuden, 364 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 51 bigarren erresidentzia ziren eta 40 hutsik zeuden. 417 etxeak ziren eta 34 apartamentuak ziren. 364 etxebizitza nagusietatik 282 bere jabearen bizilekua ziren, 77 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 113 etxek lau zituzten eta 186 etxek bost zituzten. 298 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 134 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 208 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 626 ziren, horien artean 466 aktiboak ziren eta 160 inaktiboak ziren. 466 pertsona aktiboetatik 429 lanean zeuden (245 gizon eta 184 emakume) eta 37 langabezian zeuden (17 gizon eta 20 emakume). 160 pertsona inaktiboetatik 53 erretiraturik zeuden, 60 ikasten zeuden eta 47 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ardoix udalerrian 373 unitate fiskal zeuden, 1.029,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.019 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 argiketariak ziren eta 1 jatetxe.
2000. urtean Ardoix udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 494 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Clearwater (Florida)
Clearwater Floridako hiri bat da. Pinellas konderrian kokatua dago. 2010ean 109,703 biztanle zituen, 97.7 kilometro koadrotan banatuta.
Bizkaiko jota
Bizkaiko jota lurralde horretan egindako musika mota tradizionala da, batez ere Arratiako eskualdean garatutakoa.
Antzinean Euskal Herriko plaza eta erromerietan jotak eta porruak dantzatzen ziren. Hain ospetsuak ziren, ezen Arratia aldean "lehenengoa" eta "bigarrena" esaten baitzieten. Tamalez 1960ko hamarkadatik aurrera plazetatik desagertu eta egun erakustaldietan baino ez dira ikusten.
Jotari ezagunak
Panderojole famatua izan zen Maurizia Aldeiturriaga (1904-1988), Leon Bilbao (1916-1990) albokariaren kidea izan zena.
Sara Estévez
Sara Estévez Urquijo, Marathon (Bilbo, 1925) lehen emakume kazetari, kirol kronista eta irrati kirol programa bateko zuzendaria da. Radio Juventud de Vizcaya, Cadena Azul de Radiodifusión, Radio Cadena Española eta Radio Nacional de Españan lan egin zuen. 1954 eta 1990 artean, "Maraton" ezizenarekin, Athletic Clubeko kronikak egin zituen eta Bizkaiko oinarrizko kirolari buruzko tarte bat zuzendu zuen.
Biografia
Sara Estévez Urquijo, Sarita izenarekin ezaguna, Bilboko San Frantzisko auzoan jaio zen 1925ean. Bi urte zituenetik aitaz umezurtz zegoela, bere 8 anai-arrebetatik 4 gazte hiltzen ikusi zituen. Adinez nagusi egin zenerako, frankismoaren ilunpe luzearen azpian erorita zegoen bere hiria. Erandioko Unquinesa enpresan oso gazterik hasi zen lanean, eta zuzendaritzako idazkari izatera heldu zen. 1947an, uztailaren 18ko paga bikoitza probestu zuen Iriondo, Venancio, Zarra, Panizo eta Gainzaren Athletic ospetsuaren abonatua izateko (orduan emakumeak ezin ziren bazkide izan).
Ibilbidea
Pixkanaka-pixkanaka, hiriko futbol giroan murgildu zen, eta Radio Juventud irratian kolaborazioak egin zituen. Bertan, korrespontsal anonimoen sare bat sortu zuen, Bizkaian jokatutako partida guztien emaitzak biltzeko eta gaueko hamaikak baino lehen 'Stadium' tertulia saioan ezagutarazteko.
Bertan jaio zen Sarita Estevezen 'alter ego' a ere, 'Marathon' kirol kazetari misteriotsua, bere iruzkinak, Francisco Blancok behar bezala esanak, 1954 eta 1990 artean garaiko futbol kritikaren erreferentzia bihurtu zirelarik. 1973ra arte, inork ez zuen jakin 'Marathon' benetan Sara Estevez zenik.
1990ean erretiroa hartu zuen 38 urtez irratian lan egin ondoren. Kaleko erreportaria izan zen eta albistegi esparru guztietan lan egin zuen, kirol arloan bereziki.
Euskal Kazetarien Elkarteak (APV) 2009an Euskal Kazetarien Saria ematea erabaki zuen, bere bigarren edizioan, kazetaritzari eta irratiari emandako bizitza eskertzeko, non, anonimotasunetik, bide berriak ireki zituen eta futboleko lehen emakume kronista eta kirol saio bateko zuzendari bihurtu zen. Saria Nicolas Alba eskultorearen "La Maratón" izeneko lan bat da.
Cinco Bayou (Florida)
Cinco Bayou Floridako herri bat da. Okaloosa konderrian kokatua dago. 2010ean 411 biztanle zituen, 0.5 kilometro koadrotan banatuta.
Genero (argipena)
Genero izenak adiera hauek ditu:
Casaletto di Sopra
Casaletto di Sopra Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Depresio Handia
Depresio Handia, Beheraldi Handia edo 1929ko Krisia ere deitua, (Great Depression) 1929ko urrian hasi zen mundu mailako krisi ekonomikoa izan zen eta 1930. hamarkada osora luzatu zen, bereziki urterik latzena 1934a izan zelarik. Krisi ekonomiko hau Bigarren Mundu Gerraren hasierarekin amaitu zen.
Pierre-Léon Basterretxe
Pierre-Léon Basterretxe (Baiona, - Paris, ) lapurtar bankari eta armadorea izan zen. Pierre Basterretxe anaiarekin batera enpresa bat sortu zuen armadoreak finantzatzeko. 1793an atxilotua, kartzelan bederatzi hilabete eman zuen. Konbentzio Nazionalaren ostean, diputatu hautatu zuten. 1794an, Pierre Joseph Jubiérekin batera, Jubié, Basterrèche et Cie bankua sortu zuten. Arrakasta handia izan zuten eta 1801ean Léon Basterrèche et Cie bere bankua sortu zuen.
Casaletto di Sopra
Mugakideak
Casaletto di Soprak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Depresio Handia
1920ko hamarkadak nazioartean suposatu zuen ekonomiaren oparotasuna 1929ko urriaren 24ean amaitu zen, Ostegun Beltzarekin. Krisi ekonomikoa, produkzio industrialaren jaitsiera, nazioarteko merkataritzaren etetea, demokrazien ahultzea krisi berriari aurre ezin izateagatik eta, azkenik, Bigarren Mundu Gerraren hasiera erakarri zituen.
29ko Kraxaren hasiera bera ere eztabaida-gaia izan da autore ezberdinen artean. Peter Teminek Lehen Mundu Gerra ostean sortu zen depresioan ikusten du: 29ko krisia bi Mundu Gerren artean izandako depresio ekonomikoaren barruan kokatzen du testuinguru zabalago batean. Beste autore askok, Galbraith, Kindleberger edota Friedmanek esate baterako, krisia 1929an hasi zela diote; baina krisiaren hasieraren arrazoiak oso ezberdinak dira autoreen artean.
1920 hamarkadan burtsa inoiz baino gehiago hazten ari zen, enpresen irabaziak ere hazten ari ziren, etorkizuna positiboa zirudien eta hamarkadako lehenengo urteetan akzioen prezioak baxuak ziren. 1924-1925ean burtsa akzioen prezioak igotzen hasi ziren. Autore batzuentzat, 1927an Erreserba Federalak birdeskontu tipoak jaitsi zituenean inflexio puntu bat egikaritu zen, Erreserba Federalak askatutako gordailuak akzioen erosketetan berrinbertitu zirelako.
1928an akzioen prezioen igoera kontroletik kanpo zegoen; produkzio industriala geldialdi baten sartzen ari zen, 1927an Fordek bere T modeloa fabrikatzeari utzi zion. 1928ko ekainean, burtsak jaitsiera gogorrak izan zituen, baina azkar errekuperatu ziren irabaziak eta New Yorkeko burtsan akzio-kontratazioa markak ontzen ari zen astero.
1929ko udaberrian, AEBko produkzio industriala jaisten hasi zen; horrekin batera kredituen jaitsiera eman zen. Kredituek izugarrizko hazkundea izan zuten 20ko hamarkadan; Erreserba Federalak lagundu egin zuen, kredituen hazkunde horretan eta burtsa espekulazioan eraman zituen politikengatik. Erreserba Federalak bankuei maileguak % 5ean ematen zizkien, eta ondoren banku horiek burtsa-akzioak erosteko maileguak % 12an emanten zituzten. Bakuek epe motzera emandako kredituen bolumena 1923-1929 urteen artean zazpi aldiz handitu zen
1929ko uda ondoren, New Yorkeko burtsak ez zituen aurreko hilabeteetan izandako hazkundeak. Hasieran, jendea ez zen kezkatu burtsan beti izan direlako gorabeherak, baina 1929 urriaren 24ean burtsaren kraka jazo zen. 12 milioi akzio jarri ziren salgai, baina ez zegoen inolako eskaririk eta haien prezioa jaisten hasi zen. Prezioen jaitsiera gelditzeko, bankuak akzioak erosten hasi ziren; horrek ez zuen jaitsiera gelditu ordeza, eta kotizazioak % 12-% 25 jaitsi ziren bat batean. Hurrengo egunetan, jaitsierak kontrolatzea lortu zen, urriaren 29ra arte, orduan kotizazioak berriro erori baitziren.
Bankuak kaltetuta atera ziren burtsaren espekulazioan zuten garrantziarengatik; 5.000 banku baino gehiago itxi egin ziren, edota ordainketa etenduran deklaratu zuten. Banku gehienak erregionalak ziren eta horrek inguruko egoera ekonomikoaren oso menpeko bilakatzen zituen.
AEBn soldatak % 25 jaitsi ziren lehenengo lau urtetan, baina prezioen jaitsiera dela eta soldata errealak hazi egin ziren. 1933an, Roosveltek New Deal egitasmoa martxan jarri zuen, soldata errealak hazi egin ziren; langabezia-tasa, ordea, mantsoago berreskuratu zen. Teminek AEBko egoera Alemania naziarekin alderatu zuen: Alemanian langabezia-tasa asko jaitsi zen; soldata errealak ere, jaitsi ziren.
Genero (biologia)
Generoa, bizidunen sailkapenean, familia baino txikiagoa den eta oso antzekoak diren espeziez osatuta dagoen taxonomi taldea da.
Organismo baten izena (zientifikoa) bi zatiz osatuta dago: batetik bere generoaren izena (beti letra larriz) eta espeziearen bereizgarria den zerbait aipatzeko erabiltzen dena. Nomenklatura honi nomenklatura binomiala deritzo eta osagai biak latinez idazten dira. Homo sapiens adibidean Homo da generoa.
Beste maila batzuekin gertatzen den lez, bizidunen taxonomian, eta espezie batzuk sailkatzeko dagoen zailtasuna dela eta, genero batzuk goigeneroetan batu daitezke eta genero bateko izakiak azpigeneroetan; eta hauek, era berean, infrageneroetan.
Jamestown
Jamestown 1607. urtean ingeles kolonizatzaileek gaur egungo Estatu Batuetan sortu zuten lehen hirigunea da, gaur egungo Virginiako estatuan. James ibaiaren bokaleko uharte batean dago. Indiarrek tabakoa lantzen erakutsi zieten kolonoei, eta hura izan zen alde hartako ekonomia-alor nagusia luzaroan. Suak hiru aldiz hartu zuen hiria XVII. mendean, eta Jamestownetik Williamsburgera eraman zuten Virginiako gobernua. Jamestown XIX. mendean uharte bilakatu zen; ordu arte penintsula zen. Gaur egun ondare historiko gisa gordea dago eta ezponda bat eraiki dute uraren higaduratik babesteko. Parke Historiko Koloniala eratzen dute gaur egun Jamestownen aztarnak.
Oise (ibaia)
Oise (frantsesez, Oise, ahoskatua) Belgika eta Frantzia iparraldeko ibaia da, Senaren ibaiadarra.
Belgikako Namur probintziatik hegoaldera, Chimay herritik gertu, jaiotzen da. 302 kmko luzera du eta Sena ibaian isurtzen du ura, Paristik mendebaldera. Merkataritzako salgaien garraiobidea da, Belgikako ikatzarena batez ere.
Casaletto Vaprio
Casaletto Vaprio Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Casaletto Vapriok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sarotherodon lamprechti
Sarotherodon lamprechti Sarotherodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
NGC 2458
NGC 2458 galaxia bat da, Lynx konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Iker Gimeno
Iker Gimeno Anglada (Castro Urdiales, 1981eko urtarrilaren 20a) traineru estropadetako patroia da. Kontxako Bandera eta TKE Liga bana eskuratu ditu besteak beste.
Kirol ibilbidea
Castro Urdialeskoa izanik herriko taldean hasi zen arraunean. 2001 urtean Espainiako Txapelketa jokatzeko aukera eman zion Jose Luis Kortak eta orduan lortu zuen bere aurreneko titulu handia. Urte horietan ordea patroi handiak fitxatu zituen Castrok (Asier Zurinaga, J.M. Lujanbio, Joseba Arbona...) eta Iker Gimeno bigarren taldeko patroia izan zen. 2005ean bihurtu zen La Marinera traineruko patroi ofiziala. Urterik onena 2008 eta batez ere 2009 denboraldietan izan zituen, Castro Urdialesek arraunean inoiz izan den tripulazio onenetakoa gidatu baitzuen.
2011n krisialdia iritsi zen Castrora eta ordutik hainbat taldetan aritu da Iker Gimeno.
Bioinprimatze
Helburua
Ama-zelulen bitartez organoak eta ehunak sortzea da bioimprimatzearen helburu nagusia. Helburu honetan oinarrituz, paziente baten gaixotasunak eta biobateragarritasun-arazoak zuzendu ahal dira.
Organo eta ehunen inprimatzea eta ehun leunaren biofabrikazioa dira bioinprimatzearen erabilpen nagusiak. Azken garaiotan bioinprimatzeak arrakasta handia izan du, eta horri esker, garapen handia jasotzen ari da.
Atalak
3D bioinprimatze-makina erabiltzean, diseinuan eta produktuan eragina duten parametro batzuk zehaztasun handiz finkatu behar dira. Alde batetik, argi zehaztu behar da zein den momentu egokiena prozesu guztia abian jartzeko. Zelulei dagokienez, zein kopuru landuko den ezarri behar da. Ildo honetan, zelulen laborategiko hazkuntza-denbora xehetasun handiarekin finkatzea garrantzitsua da, zelula hauek aldamioetan jarri aurretik. Aldamioei dagokienez, zelula bakoitzak zein kokapen-lekua izango duen adierazi behar da. Amaitzeko, zelulen elikatze-prozesu moduak finkatu eta kontrolatu behar dira.
Bioinprimatzearen fabrikazio-prozesuan hainbat kontu dira garrantzitsuak. Hona hemen horietariko batzuk: matrizea, hidrogela, forma eta biotinta.
-	Matrizea: Matrizea edo aldamioa bioinprimatze-makinaren oinarrizko egitura da. Ohiko materiala polimerikoa da, ez duelako kalte larririk eragiten eta biobateragarritasun handia duelako. Gainera, polimeroetan zelulak ugaritu daitezke arazorik gabe.
-	Hidrogela: Hidrogela pazientearen zelulak dira. Zelulak disolbaturik dauden gela polimerikoa da. Adibide moduan, muskulu-zelulak erabiltzen dira, mioblastoak.
-	Forma: Nahi den forma lortzeko laserrak erabiltzen dira. Laser hauek bioinprimatze-makinaren eskanerrean ezartzen diren erremintak dira.Laserrak bi kapako zinta bat estimulatuko du. Kanpoko kapak laserraren estimulazioa jasotzean barne-kapan dagoen biotintaren askapena eragingo du. Biotinta askatzean matrizean pilatuko da, bioinprimatze-makinaren programan sartutako prototipo-eredua marratuz.
-	Biotinta: Bizirik dauden zelulez sortutako materiala da, likido eran agertzen dena. Biotintaren egoera likido honek nahi den forma lortzea baimentzen du.
Ingurune egokia ezarri behar da, zelulak bizirik irauteko eta ehun-hazkunde jasangarria mantentzeko. 3D inprimatze-prozesuan garrantzitsua da mikro-kanalen ezarpena aldamioan. Mikro-kanalen sorreraren ondorioz, biomaterialak berezko sistema-baskular bezala lan egingo du, oxigeno eta elikagaien garraioa baimentzen duelako. Mikro-kanalak sortzeko biotinta erabiltzen da.
Bioinprimatze-prozesuan sortutako ehunak erabilgarriak izateko, biomaterialean erabilitako zelulek bizirik iraun behar dute. Gainera, ehunak ugaritze-gaitasuna mantendu behar du. Ehunaren ugaritze-gaitasuna beharrezkoa da, gaitasun honen bidez zelula-kopurua handitzen delako. Azkenik, ingurune egokia sortu behar da zelulak bizirik iraun dezaten, eta ehunaren hazkundea jasangarria izan dadin.
Gaur egungo kasuak
Gaur egun bioinprimatze-makinekin hainbat organo eta piezak egin ahal dira. Orain arte erabili direnen artean, garrantzitsuenak honako hauek dira:
-	Kirurgian: 2014. urtean 22 urteko neska bati plastikozko garezur bat jartzen zaio bioinprimatze-teknologia honi esker. Neskak garezurrean zuen arazoak, garuna zapaltzen zuelako. Horregatik, OTA (ordenagailu bidezko tomografia axiala) eta RM (erresonantzia magnetikoa) delako tekniken bidez, neskaren buruko neurriekin, garezur pertsonalizatu bat sortu zen.
-	Hortzetan: Hortz-pieza indibiduala edo baraila osoa sortu daiteke.
-	Protesietan: Posiblea da pazientearen hezurrak eskanerretik pasatzea eta, 3D inprimatzearen bitartez, ezin hobeto moldatzen zaion protesia egitea. Pazienteen eskariagatik, posiblea da hankarako edo besorako protesi pertsonalizatuak sortzea.
Abantailak eta desabantailak
Abantailak: Organo eta ehun berezi eta pertsonalizatuak garatu ahal dira gaixoaren zelulen bitartez. Ildo honetan, transplanteak edo organo-zuzenketak egiterakoan, gorputzak ezin izango ditu ukatu. Gainera, organo-emaileen beharra gutxituko litzateke. Orain arte, beste pertsona batzuen organoak behar zituzten gaixoek denbora asko itxaron behar izan dute hura lortzeko. Teknika honekin, ordea, denbora hori asko murriztuko da, eta organo-salmentaren arazoa amaituko da.
Desabantailak: Bioinprimatze-makinak oso garestiak dira. Salneurriei begira, bioinprimatze-prozesua askoz garestiagoa da transplante orokor bat baino. Organoak mota askotako zelulaz osatuta daude. Kokapen berezia duten zelula espezifikoak era egokian jartzea erronka handia da. Bioinprimatze-prozesuarekin sortzen diren ehunek oxigeno difusioa mugatzen dute, eta, gainera, gaur egungo aldamioek ez daukate kapilarrik edo tutu baskularrik.
Prozesua eta motak
Bioinprimatze-prozesua irudiaren eskuratzearekin hasten da, eta hiru dimentsioko prototipoaren garapenarekin bukatzen da. Prozesua hiru urratsetan burutzen da: irudia eskuratzea, irudiaren prozesamendua eta bukaerako inprimatzea.
Mizuna
Mizuna (ミズナ（水菜）) (Brassica rapa var. nipposinica) Brassica rapa espeziaren kultibar bat da, Brassicaceae familiakoa eta jatorriz Japoniakoa. Sukaldaritzan estimatua da, hosto jangarriek piperbeltz zapore arina baitute.
Ezaugarriak
Berde ilun koloreko hosto horzdunak ditu. Mizunaren zaporea honela deskribatu izan da: "Zapore mingotsa, pikante arina... apur bat mina, baina errukula baino gutxiago".
Hostoak batez ere gordinak jaten dira, entsaladan. Baina wok, zopa eta nabemono japoniar eltzekarian ere erabiltzen da. Egosita ere erabil daitezke tomate-saltsak egiteko.
Bioinprimatze
Prozesua eta motak
Hiru dimentsioko prototipoaren garapenean, irudia eskuratzearen urratsa oso garrantzitsua da, prototipoaren kalitatea, lortutako informazioaren kalitatearen menpekoa delako. Irudia eskuratzeko bi teknika erabiltzen dira: eskanerra eta OTA.
Irudiaren prozesamenduan, lan-etekin altuko ordenagailuak erabiltzen dira, eta ordenagailu hauek irudiak lantzeko prozesamendu-tresneriarekin hornituta daude. Ordenagailura gehitu ahal diren prozesamendu-erreminten artean: bistaratze-erreminta, intentsitate-emanaldi maximoa/minimoa eta plano anitzeko erreformatzea. Irudiaren prozesamendua burutzeko, eskatutako piezaren neurriak moldatu ahal dituen ordenagailuz lagundutako diseinu-programa erabiliko da.
Amaitzeko, lortutako informazio guztia bioinprimagailura bidaltzen da fabrikazioa martxan jartzeko. Bioinprimatzea bi eratan egin daiteke. Lehena, gorputzari kalte egingo ez dion polimero-bateragarriez sortutako aldamioak egitea da. Ondoren, aldamioek beharrezko jarduera funtzionala produzitzeko zelulak hartuko dituzte. Aipaturiko aldamioak zelulez birbetetzen dira biorreaktore batean, eta behin gorputzean sartuta, biorreaktoreak soilik utziko du pasatzen organismoak sorturiko berezko zelulak. Bere funtzioa bete ondoren, aldamioak desagertzen dira, biodegradagarriak direlako. Bigarrena, eta konplexuagoa dena, organo-geruzak inprimatzea da. Kasu honetan, 3D inprimagailua isurtzen duen materialak laborantza zelular biziduna dauka, eta inprimagailuak biopapera izeneko lotura biodegradagarria erabiltzen du.
Erreferentziak
INVETECH Company. Cell and Advanced Therapies [linean]. Invetech [Kontsulta: 2016-11-19]. Erabilgarria: http://www.invetech.us/markets/cell-therapy/ helbidean.
INVETECH Company. Organovo: NovoGen MMX BioprinterTM [linean]. Invetech [Kontsulta: 2016-11-22]. Erabilgarria: http://www.invetech.us/portfolio/life-sciences/3d-bioprinter-world-first-print-human-tissue/ helbidean.
MIT Technology Review. La impresión 3D logra implantes a medida para generar los nervios dañados [linean]. Opinno, 2015-9-25 [Kontsulta: 2016-11-29]. Erabilgarria: http://www.technologyreview.es/biomedicina/48262/la-impresion-3d-logra-implantes-a-medida-para helbidean.
MAURICIO, Cristhian. Impresión 3D en la Biomedicina [linean]. Monografias [Kontsulta: 2016-12-1]. Erabilgarria: http://www.monografias.com/trabajos104/impresion-3d-biomedicina/impresion-3d-biomedicina.shtml#ventajasya helbidean.
Kashima Futbol Estadioa
2002ko FIFA Mundu-Kopa
Kashima Futbol Estadioak honako hiru partida hauek hartu zituen 2002ko FIFA Mundu-Kopan:
Udako Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, COVID-19 pandemiaren eraginez 2021ean jokatu behar izan zirenak, zenbait futbol partida jokatu ziren Kashima Futbol Estadioan.
Dunbarton (New Hampshire)
Dunbarton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Merrimack konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lycodapus pachysoma
Lycodapus pachysoma Lycodapus generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Mareuil-sur-Arnon
Mareuil-sur-Arnon Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mareuil-sur-Arnon udalerrian erroldatutako biztanleak 591 ziren. Familiak 289 ziren, horien artean 113 pertsona bakarrekoak ziren (42 bakarrik bizi ziren gizonak eta 71 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 442 etxebizitza zeuden, 289 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 78 bigarren erresidentzia ziren eta 75 hutsik zeuden. 427 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 289 etxebizitza nagusietatik 219 bere jabearen bizilekua ziren, 57 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 40 etxek bi zituzten, 60 etxek hiru zituzten, 84 etxek lau zituzten eta 101 etxek bost zituzten. 184 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 131 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 114 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 337 ziren, horien artean 241 aktiboak ziren eta 96 inaktiboak ziren. 241 pertsona aktiboetatik 205 lanean zeuden (104 gizon eta 101 emakume) eta 36 langabezian zeuden (21 gizon eta 15 emakume). 96 pertsona inaktiboetatik 47 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mareuil-sur-Arnon udalerrian 279 unitate fiskal zeuden, 587 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.908 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 iturginak, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Mareuil-sur-Arnon udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 984 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sarotherodon linnellii
Sarotherodon linnellii Sarotherodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Sebastes lentiginosus
Sebastes lentiginosus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Sabal
Banaketa eta jatorria
Espezie hauek Amerikako Tropiko lurralde epeletako propioak dira: Ameriketako Estatu Batuen hego-ekialdetik hegoaldera, Karibe Itsasoan eta Mexikon zehar, Kolonbia eta Venezuelaraino.
Taxonomia
Generoak Michel Adansonek deskribatu zuen eta Familles des Plantes 2: 495, 599. 1763, argitaratuta. Espezie mota hau da: Sabal adansonii Guers.
NGC 2459
NGC 2459 galaxia bat da, Canis Minor konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Duncan (Hego Carolina)
Duncan Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Spartanburg konderrian kokatuta dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sarotherodon lohbergeri
Sarotherodon lohbergeri Sarotherodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Clermont (Florida)
Clermont Floridako hiri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 30,033 biztanle zituen, 29.7 kilometro koadrotan banatuta.
Hacksaw Ridge
Hacksaw Ridge 2016ko Mel Gibson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra eta biografia film bat da. Andrew Garfield, Sam Worthington, Luke Bracey, Teresa Palmer, Hugo Weaving, Rachel Griffiths eta Vince Vaughn aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Bigarren Mundu Gerran, Pazifikoko Gerran zehar, Desmond Doss (Andrew Garfield) estatubatuar soldadu medikuak Okinawako guduan izandako bizipenak agertzen ditu. Berez, Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentistako kristaua eta bakezalea zen, horregatik gerran armarik ez erabiltzearen alde agertu eta AEBetako lehenbiziko kontzientzia objektorea bilakatu zen. Jada gerran zela, etsaiaren etengabeko su eta tiropean eta inongo armarik gabe 75 estatubatuar soldadu salbatzeko gai izan zen, horregatik behin gerra amaituta, Harry S. Truman presidenteak Kongresuaren Ohorezko Domina eman zion.
Ramón Madariaga
Ramón Madariaga Azkuenaga (Bilbo, Bizkaia, 1868ko irailaren 19a - Algorta, Bizkaia, 1940ko abenduaren 27a) bizkaitar politikaria izan zen.
Lycodapus parviceps
Lycodapus parviceps Lycodapus generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Chevrières (Oise)
Chevrières Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 701 etxebizitza zeuden, 655 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 659 etxeak ziren eta 39 apartamentuak ziren. 655 etxebizitza nagusietatik 514 bere jabearen bizilekua ziren, 129 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 11 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 113 etxek hiru zituzten, 187 etxek lau zituzten eta 328 etxek bost zituzten. 509 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 281 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 320 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.127 ziren, horien artean 816 aktiboak ziren eta 311 inaktiboak ziren. 816 pertsona aktiboetatik 761 lanean zeuden (417 gizon eta 344 emakume) eta 55 langabezian zeuden (24 gizon eta 31 emakume). 311 pertsona inaktiboetatik 125 erretiraturik zeuden, 87 ikasten zeuden eta 99 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chevrières udalerrian 659 unitate fiskal zeuden, 1.751 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.465 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 73 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 22 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 2 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
Charette (Isère)
Charette Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Casalmaggiore
Casalmaggiore Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Casalmaggiorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Charette (Isère)
Biztanleria
2007an Charette udalerrian erroldatutako biztanleak 384 ziren. Familiak 141 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 14 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 171 etxebizitza zeuden, 142 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 161 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 142 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren eta 26 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 76 etxek bost zituzten. 118 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 81 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Chevrières (Oise)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen eta 1 lore-denda zen.
Charette (Isère)
Diru sarrerak
2009an Charette udalerrian 156 unitate fiskal zeuden, 423 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.882 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Charette udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 650 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Asetasun
Asetasuna asetzeko tasuna da, hau da, zerbaitek beste zerbait hartzeko, konbinatzeko, gorpuzteko, nahasteko edo disolbatzeko tasuna, harik eta gehiago eranstea ezinezkoa izan arte. Horrela asea edo asegabea izan daiteke. Kontzeptu hau eremu askotan erabiltzen da:
Chevrières (Oise)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chevrières udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Funtzio jarraitu
Funtzioen jarraitutasuna topologiaren oinarrizko kontzeptua da, era orokorrean lantzen da aurrerago. Artikulu honen sarrera aldagai errealetako funtzioetan ardazten da. Jarraitutasunaren beste kasu sendoago bat jarraitutasun uniformea da. Gainera, artikulu honetan bi espazio metrikoren arteko funtzioen jarraitutasunaren kasu orokorragoaren definizioa lantzen da. Ordena teorian, bereziki domeinu teorian, Scotten jarraitutasuna kontsideratu daiteke. Beste jarraitutasun motak existitzen dira, baina ez dira lantzen artikulu honetan.
Jarraitutasunaren definizio zehatza badago ere, intuitiboki funtzioa jarraitua da definizio-eremuko tarte batean bere grafikoa arkatza paperetik altxatu gabe marraz daitekeenean. Adibidez, izan bedi h(t) funtzioa, lore baten altuera deskribatzen duenta t denboran. Funtzio hau jarraitua da. Aldiz, D(t)-k banku kontu batean dagoen diru kopurua adierazten badu t denboran, funtzioak salto egiten du dirua sartu edo ateratzen denean; beraz funtzio ez-jarraitua da.
Historia
Jarraitutasunaren epsilon-delta erako lehen definizioa Bernard Bolzanok eman zuen 1817. urtean. Augustin-Louis Cauchyk horrela definitu zuen y=f(x) funtzioaren jarraitutasuna:
Cauchyk kantitate infinituki txikiak kantitate aldakorren arabera definitu zituen, eta bere definizioa gaur egungo definizio infinitesimalaren antzekoa da (ikus mikrojarraitutasuna). Puntuz puntuko jarraitutasunaren eta jarraitutasun uniformearen arteko desberdintasuna eta definizioa Bolzanok eman zituen 1830ko hamarkadan, baina bere lana ez zen 1930ko hamarkada arte argitaratu. Bolzano bezala, Karl Weierstrassek funtzio baten jarraitutasuna c puntuan ukatzen zuen funtzioa c-n eta bere bi aldeetan definituta baldin ez bazegoen, baina Édouard Goursatek funtzioa c-ren alde bakarrean definituta egotea baimendu zuen eta Camille Jordanek baimendu zuen c-n bakarrik definituta bazegoen ere. Puntuz puntuko jarraitutasunaren hiru definizio ez-baliokide hauek oraindik erabiltzen dira. Edouard Heinek eman zuen jarraitutasun uniformearen lehen definizio argitaratua 1872. urtean, baina bere ideiak Dirichletek eman zituen 1854. urtean.
Definizioa
Funtzio erreal bat, hau da, zenbaki errealetatik zenbaki errealetara doan funtzio bat; grafo baten bitartez irudikatu daiteke plano kartesiarrean. Funtzio hori jarraitua da grafoa kurba ez-apurtu baten bitartez irudikatu baldin badaiteke, kurbaren definizio-eremua zuzen erreal osoa izanda. Jarraian definizio zehatzago bat ematen da.
Funtzio errealen jarraitutasunaren definizio zehatza limiteen bitartez ematen ohi da. x aldagaia duen f funtzio bat c puntuan jarraitua da baldin eta f(x)-ren limitea x c-ra hurbiltzen den bitartean f(c)-ren berdina bada. Gainera, funtzioa jarraitua da puntu guztietan jarraitua bada. Funtzio bat ez-jarraitua da punturen batean ez jarraitua denean.
Funtzio baten jarraitutasunaren hainbat definizio existitzen dira. Batzuetan esaten da funtzio bat jarraitua dela jarraitua bada bere definizio-eremuko puntu guztietan. Adibidez, f(x)=tan(x) funtzioa jarraitua da bere definizio eremuan (zenbaki errealak non, n edozein zenbaki oso izanda). Batzuetan, salbuespenak egiten dira definizio-eremuaren mugekin. Adibidez, funtzioaren grafoa, bere erenua zenbaki erreal ez-negatiboak izanda; ezkerraldean amaiera puntua dauka. Kasu honetan eskuinaldeko limitea bakarrik behar da funtzioaren balioa lortzeko. Definizio honen arabera, f jarraitua da x=0 mugan eta zenbaki ez-negatibo guztietan. Definiziorik arruntenaren arabera, funtzio bat jarraitua da zenbaki erreal guztietan jarraitua bada. Kasu honetan, aurreko bi adibideetako funtzioak ez dira jarraituak, baina edozein polinomioren funtzioa jarraitua da, sinua, kosinua eta esponentziala bezala. Beraz, jarraitu hitzaren erabilpen arduratsua egin behar da, testuinguruaren arabera bere esanahia aldatu daitekelako.
Notazio matematikoa erabilita, aurreko hiru zentzuetan jarraitutasuna definitzeko hainbat era daude.
Izan bedi
D azpimultzoa f-ren definizio-eremua da. Aukera posibleen artean ondorengoak daude:
D tarte irekia bada, a eta b ez dira mugak aurreko zentzuan bezala, eta beraz f(a) eta f(b)-ren balioek ez dute ondoriorik D-ren gaineko jarraitutasunean.
Funtzioen limiteen bidezko definizioa
f funtzioa bere definizio-eremuko c puntuan jarraitua da f(x)-ren limitea x c-ra hurbiltzen den heinean (f-ren definizio-eremuan zehar) existitzen bada eta f(c)-ren berdina bada. Notazio matematikoan, hurrengoaren baliokidea da: Benetan, honek hiru baldintza inplikatzen ditu: lehenik, f c puntuan definituta dago (betetzen dena, c f-ren definizio-eremuan dagoelako). Bigarren, limitea existitu behar da. Hirugarren, limitearen balioa f(c)-ren berdina izan behar da.
(Asumitu dugu f-ren definizio eremuak ez duela puntu isolaturik. Adibidez, tarteek edo tarteen bildurek ez dute puntu isolaturik.)
Inguruneen bidezko definizioa
c puntuaren ingurunea c-tik distantzia finko bat baino hurbilago dauden definizio-eremuko puntu guztiak dituen multzo bat da. Intuitiboki, funtzio bat jarraitua da c puntuan f-ren murrizketa c-ren ingurune batean f(c) puntu bakarrera txikitzen bada c-ren inguruko ingurunearen zabalera zerorantz doanean. Zehazki, f funtzioa jarraitua da bere definizio-eremuko c puntuan, baldin edozein ingurunerentzat N_1(f(c)) existitzen bada ingurune bat N_2(c) non, x\in N_2(c) denean.
Definizio honek bakarrik behar du eremua eta koeremua espazio topologikoak izatea, eta ondorioz definiziorik orokorrena da. Definizio honetatik ondoriozta daiteke f funtzioa jarraitua dela bere definizio-eremuko puntu isolatu guztietan. Adibidez, zenbaki osoen gaineko balio errealetako funtzio guztiak jarraituak dira.
Weierstrassen eta Jordanen definizioa
f funtzio bat emanda, bere definizio eremuko x_0 puntuan jarraitua da baldin eta edozein \varepsilon positiborako existitzen bada \delta positibo bat non betetzen duten x balioetarako
betetzen den. Beste era batean idatzita, f jarraitua bada definizio-eremuko x_0 puntuan, edozein \varepsilon positiborako existitzen da \delta positiboa non definizio eremuko x guztietarako:
Weierstrassek behartu zuen tartea definizio eremuan egotera, baina Jordanek baldintza hori kendu zuen.
Ondarraren kontrolaren bidezko definizioa
Analisi numerikoan eta frogak egiteko, askotan beharrezkoa da jakitea zein azkarrak diren limiteen konbergentziak, hau da; ondarraren kontrola. Hori formalizatu daiteke jarraitutasunaren definizio bat sortzeko.
Funtzio bat kontrol-funtzioa da baldin
f funtzio erreala C jarraitua da x_0-n baldin