cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Capelle-et-Masmolène
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean La Capelle-et-Masmolène udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 429 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Non bis in idem
Non bis in idem zuzenbidearen printzipio orokor bat da. Zehazki, zigor zuzenbideko printzipio informatzailea da; Espainiako Konstituzioak, besteak beste, oinarrizko eskubideen artean jasotzen du. Hitzez hitz, "ez birritan gauza bererako" esan nahi du latinez. Funtsean, printzipio honek debekatu egiten du akusatua delitu beragatik birritan auzipetua izatea. Bestalde, xedatzen du ezin daitekeela egitate bera bi aldiz baloratu delitu baten tipikotasuna kalifikatzeko.
Non bis in idem prozesala vs. Non bis in idem materiala
Non bis in idem-ek esanahi bikoitza du: alde batetik, beraren aplikazioak pertsona bat egitate beragatik birritan zigortua izatea debekatzen duelako, subjektua, egitatea eta oinarria berberak diren kasuetan; eta, bestetik, printzipio prozesala ere badelako. Printzipio honen arabera ezin daiteke egitate bera bi prozesu desberdinen objektu izan. Horrela, prozesuen dualtasuna (administrazio eta zigor zuzenbidea) ekiditen da. Esanahi horietako bakoitza printzipioaren aplikazio eta eragin eremu desberdinetan oinarritzen da. Gauzak horrela, non bis in idem materiala eta prozesala bereiz daitezke.
Printzipio hau prozesu bakarraren barruan ere aplikagarri da, horretan subjektu, egitate eta oinarri berberek hartzen badute parte. Hala, delitu beragatik pertsona batek zigor nagusi bikoitza edo plurala jaso dezan debekatzen da, horrek proportzionaltasun printzipioa urratuko lukeelako.
Adiera materialari dagokionez, epaitutako gauzaren errespetu hertsia dago oinarrian. Horrek, era berean, bi ondorio eragiten ditu: zigor zuzenbidearen nagusitasuna edo lehentasuna administrazio zuzenbidearen aurrean; eta administrazioaren nahitaezko esku hartzea egitateen zehaztapenean.
Esanahi prozesalari dagokionez, honako hauek dira eragin aipagarrienak egitate bera zigor zuzenbideko delitu eta administrazio zuzenbideko arau hauste gisa tipifikatu denean, betiere subjektua eta oinarria ere berberak badira:
Horrela, adiera materialaren eta prozesalaren arteko harremanak bataren lehentasuna dakar bestearen aurrean.
Non bis in idem printzipioaren 3 elementuak
Arau orokor bezala, ezin  izango dira ez zigor penalak ez administrazio bideko santzioak ezarri jada zigortuak izan diren egitate batzuengatik. Baina non bis in idem printzipioa aplikatu dadin, ezinbestekoa da honako elementu hauen presentzia:
Espainiako ordenamendu juridikoko eraentza. Non bis in idem printzipioaren oinarria.
Konstituzio Auzitegiak hainbat epaitan adierazi duen bezala, non bis in idem printzipioa ez da Espainiako Konstituzioan espresuki aipatzen, baina gabezia edo aipamen falta horrek ez du esan nahi Espainiako ordenamendu juridikoan jasota ez dagoenik. Izan ere, aztergai dugun printzipioak harreman estua Espainiako Konstituzioan jasotako printzipio askorekin. Besteak beste: 25. artikuluan araututako  legezkotasun- printzipio eta arau-hausteen tipifikazio derrigortasunarekin, baita arrazoizkotasun printzipioarekin eta botere publikoen arbitrariotasuneko debekuarekin (Espainiako Konstituzioko 9.3 artikulua).
Ondorioz, doktrinaren aburuz, non bis in idem printzipioa Espainiako ordenamendu juridikoan bi modutan dago jasota, hau da, bi zutabe dira printzipioaren oinarri nagusiak.
Hasteko, Espainiako Konstituzioko 25. artikulua. Arestian azaldu bezala, inplizituki bada ere, bai doktrinak bai jurisprudentziak xedapen horren barruan kokatu izan dute non bis in idem kontzeptua. Izan ere, artikulu horretan arautzen da legezkotasun printzipioa, baita oinarrizko eskubideak murriztu ditzaketen arauen eta lege zehatzaileen zehaztasuna.
Funtsean, segurtasun juridikoa aintzat hartuta herritar orok du aurretiaz legeek ezarritako arau hausteak eta zehapenak zeintzuk diren jakiteko eskubidea. Hots, guztiok daukagu eskubide subjektiboa, alde batetik delitu gisa tipifikatutako portaerak zeintzuk diren jakiteko edo identifikatzeko eta, bestetik,  ordenamendu juridikoak zein santzio aurreikusten duen aipatutako ekintzaren bat egitekotan.
Hala, non bis in idem herritarron defentsa eskubide gisa eta Estatuarekiko berme gisa ulertuta, Konstituzio Auzitegiak 177/1999 sententzian honakoa adierazi zuen:  “El principio de ne bis in idem se configura como un derecho fundamental del ciudadano frente a la decisión de un poder público de castigarlo por unos hechos que ya fueron objeto de sanción, como consecuencia del anterior ejercicio del ius puniendi del Estado”.
Non bis in idem printzipioaren bigarren oinarria proportzionaltasun printzipioan legoke. Legegileak, portaera jakin bat delitu gisa edo arau-hauste administratibo gisa tipifikatu behar duenean, besteak beste, ekintza horien larritasunaren arabera erabakiko du zuzenbidearen zein eremutan kokatu eta, irizpide horri jarraiki, dagokion zigorra egotziko dio aipatutako portaerari. Horrela, jokaera bati santzio bikoitza ezarriz gero, zigorren proportzionaltasun printzipioa urratuko litzateke.
Ildo honi jarraiki honako hau adierazi izan du Konstituzio Auzitegiak, besteak beste, 154/1990 sententzian: ''“Esa adecuación lleva al legislador a calificar el delito en un determinado nivel de gravedad fijando unas sanciones proporcionales a tal calificación, dentro de los que habrán de actuar los criterios de graduación, pero aplicada una determinada sanción a una específica infracción, la reacción punitiva ha quedado agotada. Dicha reacción ha tenido que estar en armonía o consonancia con la acción delictiva, y la correspondiente condena ha de considerarse como “autosuficiente” desde una perspectiva punitiva, por lo que aplicar otra sanción en el mismo orden punitivo representaría la ruptura de esa proporcionalidad, una reacción excesiva del ordenamiento jurídico al infligirse al condenado una sanción desproporcionada respecto a la infracción que ha cometido”''
Ondorioak eta efektuak
Aspektu prozesalari erreparatuta, non bis in idem printzipioak gauza epaitu materialean (cosa juzgada material) du oinarria, eta, azken hori, irmoak diren sententziei dagokie, errekurtsorik jarri ezin dakiekeen sententziei, alegia.
Horregatik, ezinezkoa da egitate eta subjektu berak auzigai dituen prozedura bat hastea. Hauek baitira (subjektua eta objektua) printzipio honen funtsezko bi zutabe. Posible izango litzateke, aldiz, subjektu beraren kontrako beste epaiketa bat hastea egitate desberdinengatik bada, edota, alderantziz, hau da, egitate berdinak oinarri hartuta,  beste pertsona baten kontrako auzia abian jartzea.
Nahiz eta azaldutakoa izan arau orokorra, legeak salbuespen bakarra aurreikusten du. Izan ere, gerta daiteke subjektu eta objektu bera duen prozedura abiaraztea, legeak aurreikusitako berraztertze errekurtsoa  (recurso de revisión) (Prozedura Kriminaleko Legean 954. artikuluan eta hurrengoetan arautua) jarriz gero. Hala ere, helegite hori guztiz ezohikoa da, eta, soilik aurkez daiteke legeak aurreikusitako kasuetan (numerus clausus).
Horrenbestez, laburbilduz, honakoak dira non bis in idem printzipioak sortzen dituen efektu edota ondorioak:
Salbuespenak
Espainiako ordenamendu prozesalean ez da epaitutako gauzaren (cosa juzgada) salbuespen partzialik aurreikusten, hots, elementu prozesal hori arrazoitzen duten muga subjektibo eta objektiboen aurrean egonez gero, efektuak prozesu osoaren gain  izango ditu.
Horrez gain, aurretiaz aipatu bezala, badago berraztertze errekurtsoa (recurso de revisión) aurkezteko aukera. Horrek irmoa den sententzia bat baliogabetzea ahalbidetzen du, betiere legean jasotako kasuren bat argudiatu eta egiaztatuz gero. Ondorioz, errekurtso hori izango litzateke non bis in idem printzipioaren salbuespen bat, posible baita irmoa den sententzia bat efektu gabe uztea, eta, hala, prozesu osoa berriro hasieratik abiatzea.
Kausak Prozedura Kriminaleko Legearen (PKL) 954-961 artikuluetan aurreikusten dira, eta hauek besterik ezin daitezke izan:
Azkenik, deuseztapen helegitea ere non bis in idem printzipioaren salbuespentzat har dezakegu. Hau auzi-ihesean emandako epaien kasuetarako aurreikusten da; hau da, auzipetuari epaitegian aurkezteko jakinarazi zaionean baina ez agertzea erabaki duenean. Helegite hau epai finkoen aurka jartzen da.
Kontzeptua
Espainiako barne ordenamendu juridikoak non bis in idem printzipioa jasotzen ez badu ere, Auzitegi Konstituzionalak burututako interpretazioaren bidez integratua izan da. Espainiak, nazioarteko tratatuetan atxikia izan denez, barne ordenamenduan integratzen ditu nazioarte mailan aitortutako printzipioak. Eskubide Politiko eta Zibilen Nazioarteko Hitzarmenaren 14.7. artikuluak arautu egiten du non bis in idem printzipioa.
Nazioarte mailan, non bis in idem printzipioari dagokionez jurisdikzio gatazka sortzen denean bi estaturen artean, lehentasunez, Eskubide Politiko eta Zibilen Nazioarteko Hitzarmena eta barne mailako jurisdikzio gatazken arauak aplikatuko dira. Zentzu horretan, non bis in idem-aren debekuagatik (subjektu bera egitate berberengatik bi aldiz epaitua eta zigortua ez izateko printzipioa) bi estaturen arteko gatazka sortzen denean, arau orokorrak aplikatuko dira. Lehenik, lurraldetasun printzipioari jarraituz, Espainiak ezagutuko ditu bere lurralde eremuan gertatutako delituak subjektuaren naziokotasuna kontuan izan gabe. Bigarrenik, non bis in idem printzipioari dagokionez, bi aldiz epaitua ez izateko debekuari erreferentzia eginez, efektuak izango ditu gauza epaitu materialaren gain. Hau da, epaia (kondenazkoa edo absoluziozkoa) irmoa denean, kontuan izan gabe zein estatuk eman duen. Betiere, subjektu eta egitateen identifikazioan oinarritua egotea, prozesu bat aurrera eraman izana (Espainian zein beste estatu batean) eta epai irmo batekin ebatzia izatea (gauza epaituaren efektuekin).
Ondorioak
Ondorio nagusia, Espainiako auzitegiak auzia ezagutzeaz baztertzea izango litzateke. Hau da, behin nazioarte mailako estatu batek epai irmo bat ematen badu Espainiako Auzitegiek ezingo dute auzi hori berriro epaitu, baztertuta geratuko dira.
Beste estatuetan auzipetutako egitatea ez ezagutzeko lehen irizpidea epaiaren irmotasuna izango litzateke. Hortik abiatuta, preskripzioari dagokionez, arazoa sortzen da bi estatuk delituarentzat preskripzio epe berdina aurreikusten ez dutenean. Espainiak eskumena baldin badu delitu bat ezagutzeko eta hau preskribatua izan ez bada, bere ahalmen zigortzailea zabaldu ahal izango du.
Estatu bateko epaitegiek, auzi hori ebatzi dutenean (berdin da ebazpena kondena, absoluzioa edota indultuaren aldekoa den) beste estatuentzat blokeoa sortuko da. Espainiak ezagutu ahal izango ditu nazioz gaindiko lurraldean burutu diren delituak, betiere ez badira beste estatu batean epai irmoz epaituak izan.
Nazioarteko kooperazioa
Estatu bakoitzak duen estradizioaren arauketa kontuan hartu beharko da. Estradizio pasiboa Espainiako ordenamenduan barneratuta dago. Horrela, non bis in idem-aren printzipioaren bidez estradizio pasiboaren oinarria xedatzen da. Espainiak, ukatu ahal izango du estradizioa, beste estatu batek eskatzen duenean eta egitate zigorgarri horiengatik jada pertsona bat Espainian epaitua izan denean edo epaitzen ari direnean.
Akademia Erraria
Akademia Erraria (gaztelaniaz "Academia Errante") 1956tik 1964ra Gipuzkoan egin zen herri-unibertsitatearen ekimena izan zen. Ekimenaren bultzatzaile nagusiak Angel Cruz Jaka eta Luis Peña Basurto izan ziren; haiekin batera une hartako euskal kulturaren izen nagusiek proiektuan hartu zuten parte nahiz eta frankistek haren aurka jarrera garbia izan. Haien ekintza nagusia bilerak antolatzea zen; batzuetan, aurkeztutako lanak liburu gisa plazaratzen zituzten ondoren, adibidez, Lope de Aguirre descuartizado-rekin egin zuten bezala.
Batzarrak
Nahiko anarkikoak eta ibiltariak ziren. Normalean bazkari baten inguruan antolatzen ziren, bentetan edo hiriguneetatik urruti zeuden jatetxeetan. Ez zuten egitura formalik.
Historia
Akademiaren lehenengo saio formala 1956an egin zen, Aztirio bentan, Pio Barojaren heriotzaren ondorioz. Hurrengo omenaldia Azitainen egin zen, Arturo Campion gogorarazteko. 1958an Gregorio Marañón izan zen omendua, Zumarragako Beloki Elkartean. Azken omenaldi horren ondorioz, akademiako kideak "Marañon" izenenakin hasi ziren deitzen.
Akademia Errariaren izena 1959ko urriaren 11an sortu zuten. Egun horretan bilera Azkoitian egin zen eta honako hauek izan ziren bertara agertu zirenak: Jose Aranzadi, Jose Maria Busca Isusi, Reyes Korkostegi, Martin Irizar, Angel Cruz Jaka, Koldo Mitxelena, Josu Oregi, Luis Peña Basurto, Trino Uria, Juan Ignacio Uria, Alvaro del Valle Lersundi, Jose Villar eta Iñaki Zumalde. Bilera hartan taldearen izena onartu eta XVIII. mendeko euskal kulturari eskaini zitzaion omenaldia: Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen sorrerari eta Azkoitiko Zalduntxoei, beraz. Modu batez, akademikoak haien ondorengoak sentitzen ziren.
Garaiko kultura giroa ikusita, Akademia pizgarri bat izan zen; horregatik, espainiar polizia laster hasi zen ekimena gaitzesten eta aurka egiten. Ekimenaren amaieran protagonismo berezia izan zuen Melitón Manzanas poliziak; berak Angel Kruz Jakari mehatxu egin zion proiektuarekin aurrera jarraituz gero, propaganda ilegalaren akusaziopean espetxeratuko zuela. Akademia 1964an desegin egin zen. Edonola ere, 1968an Jakak beste bilera bat antolatu zuen bere Zumarragako etxean, Jose Maria Iparragirre omentzeko.
Parte hartzaileak
Ekimena, berez, oso irekia zen eta, ondorioz, parte hartzaileen atxikimendua ere arina zen. Dena dela, ekimenean garaiko izen handiek kolaboratu zuten: Ikusten denez, ideologikoki oso jarrera desberdinetako intelektualak zeuden inplikatuta: nazionalistak, komunistak, karlistak, sozialistak.
Liburuak
Akademiak lau liburu plazaratu zituen 1963an: Laurak Auñamendi argitaletxean argitaratu ziren.
Beste hiru argitaratu gabe gelditu ziren:
Lugy
Lugy Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lugy udalerrian erroldatutako biztanleak 137 ziren. Familiak 47 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 62 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 59etxeak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 42 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 4 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 48 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 87 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 54 lanean zeuden (30 gizon eta 24 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lugy udalerrian 51 unitate fiskal zeuden, 141,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.625 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ile apaindegia zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Lugy udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 192 hektarea erabiltzen.
Anabarilius alburnops
Anabarilius alburnops Anabarilius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
La Membrolle-sur-Choisille
Biztanleria
2007an La Membrolle-sur-Choisille udalerrian erroldatutako biztanleak 3.042 ziren. Familiak 1.075 ziren, horien artean 210 pertsona bakarrekoak ziren (109 bakarrik bizi ziren gizonak eta 101 bakarrik bizi ziren emakumeak), 447 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 366 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Paracuellos
Paracuellos Cuencako udalerria da, Manchuela conquense eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 133 biztanle zituen.
La Membrolle-sur-Choisille
Etxebizitza
2007an 1.138 etxebizitza zeuden, 1.091 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 1.039 etxeak ziren eta 97 apartamentuak ziren. 1.091 etxebizitza nagusietatik 856 bere jabearen bizilekua ziren, 216 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 15 etxek gela bat zuten, 62 etxek bi zituzten, 128 etxek hiru zituzten, 311 etxek lau zituzten eta 574 etxek bost zituzten. 942 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 411 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 628 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.981 ziren, horien artean 1.371 aktiboak ziren eta 610 inaktiboak ziren. 1.371 pertsona aktiboetatik 1.260 lanean zeuden (659 gizon eta 601 emakume) eta 111 langabezian zeuden (71 gizon eta 40 emakume). 610 pertsona inaktiboetatik 277 erretiraturik zeuden, 194 ikasten zeuden eta 139 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Membrolle-sur-Choisille udalerrian 1.081 unitate fiskal zeuden, 2.744 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.339 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 118 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 21 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 15 zerbitzu enpresak ziren, 25 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 argiketaria, 4 ile apaindegiak, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak eta 1 harategia zen.
2000. urtean La Membrolle-sur-Choisille udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 279 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale eta botika 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Wachauf v. Alemaniako Errepublika Federala auzia (5/88), 1989ko uztailaren 13koa
Wachauf v. Alemaniako Errepublika Federala auzia (5/88), 1989 ko uztailaren 13koa, Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren sententzia historiko bat da. Gatazka, Hubert Wachauf nekazariaren eta Alemaniako Errepublika Federalaren artean izan zen (Bundesamt-engatik ordezkatua), nekazariak esne produkzioaren merkaturatzea uztearen ondorioz indemnizazio bat eskatu zuelako eta Bundesamt-ak ukatu ziolako.
Doniños (Ferrol)
Doniños, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Ferrol udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruñako probintzian. 2018ko erroldaren arabera 803 biztanle zituen.
Wachauf v. Alemaniako Errepublika Federala auzia (5/88), 1989ko uztailaren 13koa
Egitateak
Hubert Wachauf jaunak, Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft-en (hemendik aurrera "Bundesamt") nekazaritza lursail bat esplotatzen zuen, esne produkziorako. Esne produkzioari uko egiterakoan alokairuaren kontratuaren aburuz eta "esne produkzioa uztearengatiko indemnizazio bat jasotzearen" Alemania- ko legearen arabera indemnizazio bat eskatu zuen. Lege honetan erreparatuz, lursaila alokatua baldin bada kasu honetan bezala, legeak alokatzailearen baimena eskatuko luke indemnizazio hau jaso ahal izateko.
Bundesamt-ek Wachauf jaunari eskatutako indemizazioa ukatu zion. Wachauf jaunak errekurtso bat ezarri zuen Bundesamt-en erabakiaren aurka Verwaltungsgericht Frankfurt am Main-en aurrean (Frankfurteko auzitegi administratiboa). Organo honek zalantzak zituen Wachauf-ek zuen lursailaren izaeraren gainean, ez zeukatelako argi ea Wachauf-ek esplotazio baten edukitza zuen ala ez.
Egoera honen aurrean Verwaltungsgericht-ek prozedura suspenditu zuen eta Europako Justizia Auzitegiari arazo batzuk planteatu zizkion:
Erabakia
Verwaltungsgericht Frankfurt am Main erakundeak planteatutako gaiei buruz, 1987ko abenduaren 17ko ebazpenaren bidez, honako hau deklaratzea erabaki zuen:
2016ko Ekuadorko lurrikara
2016ko Ekuadorko lurrikara n, arratsaldeko 18:58tan Ekuadorren izandako lurrikara izan zen. Epizentroa Muisne (Esmeraldas) eta Pedernales (Manabí) hirien artean, koordenatuetan, zegoen eta Richter eskalan 7,8 gradukoa izan zen
10.000 militar eta 4.005 polizia lanean ari ziren zaurituak eta hildakoak ateratzeko. Horiek Venezuela, Kolonbia, Txile eta Kubako erreskate zerbitzuak gehitu zaizkie.
Gutxienez 587 pertsona hil ziren eta 8.340 zaurituta gelditu ziren honen ondorioz. Hondamendi naturalik okerrena izan da herrialdean 1949ko Ambatoko lurrikaratik.
Tektonika
Lurrikarak maiz gertatzen dira Ekuadorren eta horien kausa ia beti Ozeano Bareko kostaldeko subdukzio-eremu zabaletako prozesu tektonikoei egozten zaie. Lurrikara hau, epizentroa Ekuadorreko iparraldeko kostaldean, plaka tektonikoko testuinguru beraren parte da. Jatorria Hego Amerikako plaka kontinentalaren eta Ozeano Barekoaren (Nazca plaka) arteko mugan edo gertu dagoen  zamalkadura da. Lurrikara gertatu zen tokian, Pazifikoko plaka ekialdera subdukitzen da urtean 61 milimetro erritmoan. Lurrikarak ekoizteko mekanismo hau Txileko, Peruko eta Ekuadorreko itsasertzeko zona guztian (Pazifikoko Suzko Eraztuna) ohikoa da eta gizakiaren historian ezagutzen den lurrikararik handienaren jatorria da (Richter sismologia eskalan 9,5eko magnitudea lortu zuen eta Txile hegoaldean gertatu zen 1960an).
XX. mendearen hasieratik, Ekuadorrek magnitude handiko zazpi lurrikara erregistratu ditu eremu horretan bertan, lurrikara horretatik kilometro batzuetara kokatutako epizentroak, hala nola 1906koa eta 1942.ekoa. Horietako handiena 1906koa da. lurrikara izan zen eta 400-500 km inguruko haustura-eremua izan zen. Tsunami bat izan zuen eta ehunka hildako eragin zituen. 2016ko gertaera 1906ko lurrikararen haustura gunearen hegoaldeko mugan dago.
Bignan
Bignan (bretainieraz Begnen) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Shelly (Minnesota)
Shelly Minnesotako hiri bat da. Norman konderrian kokatua dago. 2010ean 191 biztanle zituen, 0.55 kilometro koadrotan banatuta.
Davidson's Mains
, Eskoziako Edinburgh hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen auzune bat da, iraganean herria izandakoa.
Kleinbartloff
Kleinbartloff Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Frumușeni
Frumușeni Errumaniako udalerri bat da, Arad konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Oihan Beltza
Oihan Beltza (Schwarzwald, ahoskatua) basoz estalitako mendilerroa da, Baden-Württemberg estatuan dagoena, Alemania hego-mendebaldean. Eskualdea ia laukizuzena da, 200 km luze eta 60 km zabal (12.000 km2).
Friburgo, Karlsruhe eta Offenburg hiriak barne hartzen ditu.
Danubio ibaia bertan sortzen da, Brigach eta Breg errekek bat eginda, eta bestela Rhinek inguratzen du hego eta mendebaldetik iparralderanzko bidea. Lakuen artean Titisee, Mummelsee eta Feldsee aipatzekoak dira, glaziar jatorrizkoak.
Tontor handiena Feldberg mendia da (1.493 m), bigarren altuena Herzogenhorn (1.415 m) eta hirugarrena Belchen (1.414 m) direlarik.
Historia
Antzinako garaietan, zonalde honen izena "Abnoba mons", Abnoba zeltiar jainkoagatik. Erromatar Inperioan, "Marciana Silva" zen, mugetako oihana alegia. "Marcomanni" edo mugetako jendea suebo germaniar tribuetako bat zen, Swabia estatu historikoari izena eman zioten.
Alemaniar nekazarien gerraren altxamendu batzuk, Bundschuh mugimendua barne, ingurune honetan sortu ziren, XVI. mendean. Hurrengo bi mendeetan, beste matxinada batzuk gertatu ziren meatzeen inguruan, Hotzenwaldeko eskualdean, Waldshut eta Lörracheko barrutietan. XVII. eta XVIII. mendeetako eraikin militarren aztarnak topatu daitezke gaur egun ere.
Ekonomia
Meatzaritza jarduera historikoa izan da eskualde honetan, Harri Aroan hematita, V. eta VI. mendeetan zeltiarrekin burdina eta erromatarrekin zilarra eta beruna. Erdi Aroan lanbide honek loraldia izan zuen. Basogintza oso garrantzitsua izan da halaber, hala itsasontziak egiteko nola etxebizitzak. Kristalaren industria, ikazkintza, erlojugintza, bitxigintza eta ur-errotariak ere ogibide tradizionalak izan dira.
Gaur egun motor ekonomikoa turismoa da, milaka bisitari jasotzen dituztelarik urtero. Museoen artean Vogtsbauernhofekoa dugu, XVI. eta XVII. mendeko etxaldeak eta orduko bizimoduak erakusten dituena, Gutacheko ibarrean. Furtwangen-en bestela, Alemaniako Erlojuaren Museoa dago. Beste interesgune batzuk Baden-Baden, Friburgo, Calw (Hermann Hesse-ren jaioterria), Gengenbach, Staufen, Schiltach, Haslach eta Altensteig herriak. Halaber, Feldberg, Belchen, Kandel eta Schauinsland mendi aldeak, Titisee eta Schluchsee lakuak, Santu Guztien eta Triberg-eko urjauziak eta Wutach ibaiaren arroila.
Smilisca cyanosticta
Smilisca cyanosticta Smilisca generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Pinarejo
Pinarejo Cuencako udalerria da, Mancha de Cuenca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 361 biztanle zituen.
Billiers
Billiers (bretainieraz Beler) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Pseudochromis ransonneti
Pseudochromis ransonneti Pseudochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pseudochromidae familian sailkatzen da.
Silvicultrix pulchella
Silvicultrix pulchella Silvicultrix generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Scalopus aquaticus
Scalopus aquaticus Scalopus generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Scalopinae azpifamilia eta Talpidae familian sailkatuta dago.
Billio
Billio (bretainieraz Bilioù) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Edie Adams
Edie Adams (Kingston, Pennsylvania, 1927ko apirilaren 16a - Los Angeles, 2008ko urriaren 15a), Edith Elizabeth Enke jaioa, estatubatuar aktore, abeslari eta enpresaburua izan zen. Tony sari bat irabazi zuen, eta Emmy sarietarako izendaturik egon zen. Bi enpresa sortu zituen: Edie Adams Cosmetics eta Edie Adams Cut 'n' Curl.
Murchante
Murchante Nafarroa Garaiko hegoaldeko udalerri bat da, Tuterako merindadekoa. Iruñea hiriburutik 95 kilometro hegoaldera dago, eta 0 biztanle zituen. urtean.
Izena
Murchante herriaren Murtxante gisa agertu zen 1979ko Euskaltzaindiaren Euskal Herriko Udalen Izendegian, eta TX-rekin agertu izan da idatzia euskaraz sarri harrezkero, baina forma zuzendu zuen gero Euskaltzaindiak, CH-rekin utziz araututa.
Etimologia argirik ez du izenak, baina erromatarren aroa baino lehenagoko sustraia del uste dute adituek. Idatzizko dokumentazioan erdiaroan Murchant gisa ageri da, eta -e paragogikoa gehitu zitzaion uneren batean (Olite eta Cascante herri izenen eboluzioan ikusten den bezala).
Geografia
Murchante Nafarroa Garaiko hegoaldean dago, Tuterako merindadearen hegoaldeko muturrean.
Ingurune naturala eta klima
Erliebea nahiko laua da, eta herriak antzinako ibai-terraza bat betetzen du. Bi ibai igarotzen dira udalerritik, batetik Queiles ibaia Moncayo menditik jaisten dena, eta bestetik Lodosako ubidea, 1935. urtean eraikitako ubide artifiziala. Ubide horrek Erriberako udalerri askotara eramaten du nekazaritzak beharrezko duen ura.
Murchanteko klima Ebro ibaiaren sakonuneko berezko klima mediterraneoar-kontinentala da. Urteko batez besteko tenperatura 14 eta 16 gradu artekoa eta prezipitazioak 400 eta 450mm bitartekoak dira. Urteko egun euritsuak 50-60 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean egiten du euria. Udak oso lehorrak izaten dira eta haizerik ohikoena iparreko zierzo haizea da.
Jatorrizko landaredia erabat aldatu da, gizakiaren eta nekazaritzaren eragina dela eta.
Cardeteko putzua Lodosako ubidetik etorritako ura pilatzeko erabiltzen da, ondoren, "Huertas Mayores" izeneko Tuterako gunean dauden ortuak ureztatzeko. Putzuan hegazti eta arrain espezie ugari bizi dira.
Mugakideak
Iparraldean eta mendebaldean Tuterarekin egiten du muga, eta hegoalde eta ekialdean Cascanterekin.
Historia
Erdi Aroan bi erlijio zeuden Murchanten, kristauak eta musulmanak. Herrian meskita bat zegoen, baina musulmanak XVI. mendean kanporatu ostean, eliza bilakatu zen. Erliebea laua izan arren, herriaren gorengo tokian, gaztelu edo gotorleku moduko bat eraiki zen, erromatarren garaiko egitura baten arrastoen gainean. Jatorrizko Erdi Aroko hiribildua harresi batek inguratzen zuen. Harresi hark, zenbait ate zituen, eta ate hauetatik, inguruko herrietara ailegatzen ziren bideak hasten ziren, hala nola, Tutera, Cascante, Ablitas, Corella edo Castejónerako bideak.
Musulmanek Iberiar penintsularen inbasioa hastean, egungo Nafarroa Garaiko hegoaldea konkistatu zuten, eta Murchante musulmanen esku egon zen 1119 arte. Urte hartan Alfontso Borrokalaria erregeak konkistatu egin zuen. Ondoren, nobleziaren eta Murchantetik kanpoko jauntxoen jabetza izan zen herria. Lehenik, Azagrako Gonzalo izeneko noblearena, ondoren Tuterako deanarena, eta azkenik, Tuterako alkateak agindu zuen Murchanteko herritarrengan.
1763. urtera arte itxaron behar izan zuen Murchantek bere arau eta estatutu izan ahal izateko. Ordura arte Tuterako udalak esanikoa bete behar zuten. Azkenik, 1820. urtean, Murchante Tuteratik banatu eta udal independentea lortu zuen. 1847an Murchantek, udal ostatua eta bi eskola zituen. Mutilen eskolak 60 ikasle zituen eta 2.500 erreal urtero zuzkidura moduan. Nesken eskolak 50 ikasle zituen eta bertako maistrak 1.500 erreal irabazten zituen urtean. Herri bideak egoera onean zeuden, pattarra ekoizteko lantegia eta irina ekoizteko beste errota bat zeuden. Herriko jarduera nagusia ardoa ekoiztea eta saltzea ziren.
XIX. mendearen amaieratik XX. mendearen hasiera arte, herriak hazkunde handia izan zuen, Erriberako herri askok bezala. Errepide berriez gain, burdinbidearen geltoki berria eraiki zen. 1920ko hamarkadan olioa ekoizten zuen errota, irina ekoizteko beste bi errota, pattar lantegia, eta teila eta adreiluaz ekoizteko beste bi lantegi zeuden herrian. Jatorrian zeuden bi eskola publikoez gain, Sortzez Garbiaren ordeneneko mojek, ikastetxe pribatua eraiki zuten. Murchanteko ardoek fama hartu zuten mundu osoan.
Gerra Zibila
1936ko azaroaren 20an, Murchanteko zazpi herritar hil zituzten Fustiñanan. Hildakoen gorpuak lurperatu zituzten gunea ezaguna izan arren, gorpuak berreskuratzeko eta lurperatze duin bat emateko lanak ez ziren 2007a arte egin.
Demografia
XX. mendean zehar goranzko joera izan zuen biztanle kopuruak, baina igoera txikia izan zen oro har. XXI. mendearen lehen hamarkadan, aldiz, populazio hazkunde esanguratsua gertatu zen eta % 20 inguru hazi zen.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 416 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %12,07 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren gainetik).
Ekonomia
Murchante herri nekazaria da, eta gehienbat ardogintzari lotutako jarduerak dira nagusi bertan. Herrian guztira bost upategi daude gaur egun, herriko ardoa,haren kalitatea dela eta, famatu egin dutenak. Ez bakarrik ardogintzan, zereal, olibondo eta bestelako barazkiei lotutako jardueretan ere aritzen dira bertako biztanleak. 1970eko hamarkadatik aurrera, eraikuntzak eta sektore industrialak ere garrantzia hartu dute. Horretarako, Carrilabarcako industrialdea eraiki zen. 50 bat enpresa daude herrian.
1908ko maiatzaren 28an, Nafarroa Garaiko nekazarien aurrezki kutxak sustaturiko kooperatiba sortu zen, 1958ko abenduaren 18an San Roque upategi kooperatiba, eta 1953ko irailaren 15ean, San Anton upategi kooperatiba (1971ko apirilaren 28an desagertua).
Upategiak
Herriko egungo bost upategiak hauek dira:
Udal hauteskundeak
2007an Nafar Herriaren Batasuna alderdi politikoko Carlos Villafranca González aukeratu zuten alkate. UPNk Udaleko hamaika zinegotzietatik lau lortu zituen eta alkatetza ere bai; izan ere, GPM (4 hautetsi) eta PSN (3) ez ziren ados jarri alkatetza eskuratzeko. Baliogabeko botoak 40 izan ziren (emandako guztien %1,97) eta boto zuriak 68 (%3,41). Abstentzioa %22,26koa izan zen.
2011ko udal hauteskundeetan PSNko Tomás Aguado bihurtu zen alkate bere alderdia bozkatuena izan zelako eta beste taldeen arteko akordiorik ezean. Bere alderdiaren zerrendan GPMko kide ohi batzuk joan ziren eta 4 zinegotzi erdietsi zituen. Urte horretan sortutako Murchantearrak Murchanterako (MXM) zerrendak beste 4 lortu zituen, UPNk 2 eta PPk bakarra eta I-Ek bat ere ez.
Udaletxea
Udal eraikina 1953an eraiki zen Víctor Eusa arkitektoaren diseinuari jarraituz. Udaletxea antzinako eraikina egon zen orube berean altxatu zen, eta sotoaz gain, behe, lehen eta bigarren solairuak ditu. Fatxada adreiluzkoa da eta beheko solairuan, arkudun ataria dago. Udala alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute.
Azpiegiturak
Murchante Nafarroa Hegoaldeko Kirol Mankomunitateko kidea da. Mankomunitateak Ablitasen du egoitza nagusia.
Garraioak
Alberto Elcarte autobus konpainiak Murchante Tuterarekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Euskara
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Murchante eremu ez-euskalduneko udalerria da. Hori dela eta, gaztelania da hizkuntza ofizial bakarra. 2001eko erroldan, herritarren % 0,29k baino ez zekien euskaraz hitz egiten.
François d'Orbay
François d'Orbay (1634–1697 irailaren ̩4an) arkitekto eta marrazkilari frantziarra izan zen. Louis Le Vaurekin eta Jules Hardouin Mansartekin lan asko egin zuen.
Kleinbockedra
Kleinbockedra Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
François d'Orbay
Lanak
Hainbat eraikuntza eta diseinu egin ditu : Enbaxadoreen eskailera, Hotel des Comédiens ordinaires du roi-a, Cathédrale-Notre-Dame, Nazio Batuen eskola...
François D´Orbayek Enbaxadoreen Eskailera eraikitzen hasi zen. Ondoren, Louis Le Vau (bere laguna) eskailera hori eraikitzen jarraitu zuen.
Charles Le Brunek, François D´Orbayekin batera, erregearen gelatako barnea apaindu zuten.
Bere lanik adierazgarrienak hauek dira: Premonstrantesko ateburuak, Tritinate eta Karmeliten ospitalea Lyonen, eta Montaubango katedrala.
Biografia
1660tik-1661ra eskailera bat proposatu zuen Trinidad-des-Montsentzat. Parisera itzultzen denean, Louis Le Vau-ren estudiora sartu zen. Urte bereko abenduaren 31n Arkitektura-Akademia Errealean onartu zuten. Bere aitaginarreba hil zenean, Luis XIV. erregearen arkitekto bihurtu zen.
Adituek Israel Silvestreko lanetan arkitektura grabatu zuena François D´Orbay izan zela diote. Albert Laprade arkitektoaren arabera, François D´Orbay hobeto ematen zitzaion marraztea arkitektoa izatea baino.
Familia
Bere aita François I.a, erregearen eraikinetako maisu enpresaria zen. François, Louise Dufresnoyrekin ezkondu zen. Louise Dufresnoy, 1664. urtean hil zen eta bere emaztea hil eta gero, berriro ezkondu zen Élisabeth Deshouliéresrekin. Élisabeth Deshouliéres 1707. urtean hil zen.
Pineda de Gigüela
Pineda de Gigüela Cuencako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 89 biztanle zituen.
Marie-Galante
Marie-Galante Guadalupe iparraldean eta Dominika hegoaldean dagoen irla da. Uharteak 158,01 km² ditu, 12.009 biztanle (2006) eta 76 bizt./km²-ko dentsitatea.
Historia
K. a. 300. urte inguruan populatu zuten arawakek, Guadalupeko gainerako irlak bezalaxe. Mari Galanti Aichi esaten zioten irlako lehen biztanleek. VIII. mendean karibearrak iritsi ziren.
1493ko azaroan, Amerikarako bigarren bidaian, Cristobal Colon Karibeko hego ekialdeko artxipelago batera iritsi da. Multzoko irla nagusia zapaltzen duen lehen europarra zen, eta Santa Maria de Guadalupe de Extremadura izena ipini zion. Bidaiotan, Colonek hainbat euskaldun izan zituen bere tripulazioetan; horien artean Martin Cotillos kapitain pasaitarra.
Mende bat pasatxo beranduago, Lope Martinez de Isasti lezoarrak Compendio historial de la Muy Noble y Muy Leal Provincia de Guipúzcoa (1625) lanean esan zuen, Cotillos izan zela Guadalupe eta Dominika artean dagoen uharte koxkorra «deskubritu» zuena eta hark bere emaztearen izena ipini ziola: Mari Galant. Isasti da gertakizuna aipatzen duen iturri bakarra, beraz, zuhurtziaz hartu behar da hark kontatutakoa. Dirudienez, Marie-Galante (edo Mari Galant) barkuetako batetik datorkio izena.
Frantsesak izan ziren irla kolonoekin okupatuko zuten lehenak: 1648an 50 bat lagun Vieux-Forten ezarri ziren eta kotoia, tabakoa, mahatsa eta indigoa lantzen hasi. Baina karibearrek ez zuten bizikidetza baketsurako asmorik eta 1653an kolono guztiak hil eta haien buruak zutoinetan sartuta hondartzan ipini zituzten. Egun oraindik Plage du Massacre (sarraskiaren hondartza) izena du paraje horrek.
Hortik aurrera espainiarrak, frantsesak, ingelesak eta holandarrak liskarrean ibili ziren artxipelagoa kontrolatzeko. Kolono kopurua ugalduz joan zen heinean, indigena karibearrak desagertu ziren eta desagerrarazi zituzten. XVIII. mendean, ingelesek euren erasoak Guadalupera zuzentzen zituzten bitartean, holandarrek Mari-Galante euren ganaduz eta esklabuz bete zuten.
1816an, azkenik, frantsesen esku geratu zen uhartea eta egun Frantziaren parte da, Guadalupeko Departamentuaren barruan. 1849an esklabu izanak jabe izandakoen aurka altxatu ziren.
Gaur, Mari Galanteko 12.488 biztanle ditu eta AEBetako turistak dira irlaren diru-sarrera nagusia.
Kefir
Kefirra sinbiosian dauden hainbat mikroorganismo bizi diren egitura polisakaridoa da. Lingirdatsua, irregularra, kolore txuri edo horixkakoa, itsaspen elastikoduna eta azalorearen itxurakoa da. Milimetro batetik zentimetro batera arteko neurria izan ditzakete kefir aleek.
Ezagutzen diren kefir guztiak mikroorganismo bera dute oinarri. Halere, esnearekin erabiltzen diren kefir aleak dira ezagunenak eta erabilienak eta artikulu honetan deskribatzen direnak. Kefir-ura lortzeko erabilitako aleei ur-kefir izena ematen zaie. Kefirrak hartzitutako produktuari kefir-esne edo kefir-ur deitzen zaio, erabilitako lehengaiaren arabera: esneak jogurtaren antzeko emaitza du, urak limonadaren antzekoa, mahats-urak kabarena,....
Jatorria duen Kaukaso inguruan ezezik, Europa ekialdean da batez ere ezaguna; Errusia, Polonia, Txekiar Errepublika, Eslovakia, Alemania eta Errumanian.
Produktu berdinari ‘’aroki’’ edo ‘’kummys’’ ere deitzen diote. Ematen zaizkion beste izen batzuk ‘’kephir’’, ‘’kewra’’, ‘’talai’’, ‘’mudu kekiya’’, ‘’matsoun’’, ‘’matsoni’’ dira.
Jatorria
Produktu hau mendeetan da ezaguna Europa eta Asiako muga inguruetan. Marco Polo berak ere aipatzen zuen bere ekialderako bidaian.
Kefir aleen jatorria esne jaitsi berria egurrezko potizetan mamitu zenekoa da. Gazta egiteko beharrezkoa zen txahalaren gatzagiarekin esnea mamitzea. Garai hartan hozkailurik ez zegoenez hori baitzen esnea mantentzeko sistema bakarra. Esnea ontzi berean egun batzuez mamitu ondoren ontziaren paretetan ale lingirdatsu hauek sortzen ziren. Esne jaitsi berritan jarriz gero, Kaukasoko biztanleak zapore atsegina zuen edari bat hasi ziren ekoizten, esne freskoa baino errazago kontserbatzen zena.
Kaukaso iparraldeko tribuek Ala jainkoaren oparitzat zeuzkaten kefir aleak. Familiaren ondare kontsideratzen zituzten, belaunaldiz belaunaldi pasatuaz, kefirraren ekoizpena sekretuan gordeaz.
XX. mendearen hasieran Errusiar Fisikari Elkarteak ‘’Blandovs’’ anaiei galdegin zien kefirra nola ekoitzi. Bi anaia hauek gazta lantegi bat zuten Kaukaso iparraldeko mendietan. Anaiek erronka onartu eta ‘’Irina Sakharova’’ izeneko langile gazte eta eder bat erabili zuten ‘’Bek-Mirza Barchorov’’ kaukasiar printzea engainatzeko. ‘’Irina’’k printzea bereganatu zuen, baina printzeak ez zion bere sekretua erakutsi, erlijio sinesmenak medio.
Baina printzea maitemindurik geratu zenez, ‘Irina’’ etxera itzuli zenean gizon batzuk bidali zituen neska gaztea bahitu zezaten, ‘’Irina’’rekin ezkondu nahi baitzuen nola edo ahala. Irinak ez zuen ezkondu nahi eta ‘’Blandovs’’ anaiek askatzea lortu zuten.
Etxera itzulitakoan ‘’Irina’’k Tsarraren gortera eraman zuen bere kasua eta printzeak urre eta bitxiak eskaini zizkion sortutako galeren konpentsazio gisa. Halere ‘’Irina’’k ezetz esan zuen eta kefir aleak ematea lortu zuen kalte-ordain gisa.
1908 urtearen bukaeran eraman zituen ‘’Irina’’k bere lehen aleak Moskura, tuberkulosia sendatzeko erabiliaz, emaitza onak lortuaz gainera.
1973an, 85 urte zituela, SESBeko Industria eta Nekazaritza ministroaren esker-gutuna jaso zuen ‘’Irina’’k, errusiar biztanleei kefirra ekarri izanagatik.
Kefirra 1930.eko hamarkadan hasi zen produzitzen kantitate handietan Errusian. 1988. urtean 1,2 milioi tona ekoizten ziren.
Frantziako ‘’François I’’ erregearen pasadizo bat ere bada. Sendatu ezinezko beherako larria omen zuen. Erregeak turkiar mediku batek kasu egin ziezaion eskatu zuen eta hark ardiak eta esnea hartzitzeko errezeta sekretu bat ekarri omen zituen. Kefirra hartu ondoren beherakoa sendatu omen zitzaion erregeari.
Sherburn (Minnesota)
Sherburn Minnesotako hiri bat da. Martin konderrian kokatua dago. 2010ean 1,137 biztanle zituen, 2.37 kilometro koadrotan banatuta.
Kefir
Kefir motak
Esnea da guztietan ezagunena. Halere kefir ale guztiak medio ezberdinetara egokitutako mikroflora berbera da, organismoarentzako eragin onuragarriak antzekoak dira, agian kefir-uretan nabarmenagoak direlarik. Esnea erabiliz gero jogurt antzeko bat lortzen da, kefir-esne eta ura erabili ezkero gasdun limonada antzeko bat, kefir-ura. Mahats ura erabilita txanpainaren antzeko edari bat lortzen da.
Osagaiak
Kefir aleetan sinbiosian dauden zenbait bakterio eta legami a topa litezke, hartzidura alkoholiko eta hartzidura laktikoaren erantzule direnak:
Bakteriak:
Legamiak:
Homofermentatibo eta heterofermentatiboak diren bakterio laktikoz dago konposatua, baita laktosa hartzitzaileak eta ez hartzitzaileak diren legamiaz eta azido azetikoak diren bakterioz (Bulgaricus, Sacharomices kephir eta Leuconostoc caucasiano, Torula motakoa den onddo zelulabakarra).
Kefirraren batez besteko azidotasuna, azido laktiko kopurua, %0,6 eta %1,0 bitartean dago, %0,6-0,8 alkohol kopuruarekin eta bolumenaren %50 gas karboniko du.
Kefir aleak organismo biziak direnez, hazi egiten dira egunak pasa ahala. Hazkundea esnearen kalitateak, tenperatura eta argitasunak baldintzatuko dute batez ere.
Propietate onuragarriak
Euskal Herriko Unibertsitateko Immunologia, Mikrobiologia eta Parasitologia Saileko eta CIC bioGUNEko (Biozientzietako Ikerketa Kooperatiboko Zentroa) ikertzaileek egindako bibliografia zientifikoaren berrikuspenean, kefirrari egotz dakizkiokeen propietate onuragarri hauek nabarmendu ziren:
Nola egin kefirra etxean
Kefirra eskuz egiten da eta ez ditu prozesu industrialak onartzen. Esne esterilizatuarekin edo UHT esnearekin erabiltzea posiblea bada ere hobe da esne freskoa erabiltzea da; pasteurizatua bada hobe, esterilizatua edo UHT baino.
Utzi 24 orduz hozkailuko alderik hotzenean, eta gero iragazi eta edari gisa hartu, beste elikagai batzuekin nahastu edo hainbat errezetaren osagai gisa erabili ahal da. Jogurtaren antzera, hotza eta mendaz lurrindurik goxoa dago, entsalada edomazedoniaren lagungarri, adibidez.
24 orduz baino luzeago utziz gero, zapore biziagoa hartzen du, garratza eta lehorgarria. Potoa pixka bat busti ondoren, esne gehiago botatzen da eta, berriro, kefir-noduluak.
Organismo bizia denez, kefirren noduluak handitu egingo dira egunak igaro ahala. Edozein arrazoirengatik kefirra egiteko aukerarik ez badago, hiru edo lau egunez gorde daiteke hozkailuan azukrea duen uretan. Denbora gehiago bada, hobe da ondo xukatzea, lehortzea eta izoztea. Horrela, zenbait hilabete irauten du. Gero, pixkanaka desizoztu beharko da hozkailuan, eta ur mineralarekin eta azukrearekin berrhidratatu edari hartzitua egiten utzi baino egun batzuk lehenago. Izozte-prozesu horren ondoren, kefirra ez da lehen bezala hazten. Hala ere, supermerkatuan ere eros daiteke.
Nola gorde
Kefir aleak gehienez ere bi egun eduki litekeenez esnerik berritu gabe, aukera desberdinak ditugu luzaroago gorde nahi badugu.
Hotzak esnea eraldatzeko prozesua moteldu egiten du.
4 edo 5 egun
Kefirra dagoen ontzia hozkailuan mantendu, esne eta guzti. Egun horiek pasa ondoren beti bezala irazi.
8-10 egun
Aste gutxi batzuk mantendu nahi badugu, nahikoa izango da kefir aleak garbitu eta klororik gabeko uretan gordetzea hozkailuan.