cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julio Beobide
Bizitza
1930eko irailaren 10ean Angelita Arburuarekin (Josefa Angela Arburua Echaniz) ezkondu zen.Lau seme alaba izan zituen: Maria Pilar, Mari Carmen, Josetxo eta Manueltxo.
Artearekiko zaletasuna gaztetatik zetorkion. Frantzia eta Italian zehar ibili zen bidaiatzen, Gasteizen egin zituen eskultura ikasketak osatzeko. Uranga eta Zuloagarekin batera, hirukotea sortzen zuten. Elkarri laguntzeaz gainera, gauza asko egin zituzten batera.
1936. urtean, bere lehen erakusketa egin zuen soinen inguruan. Egurra eta zura landu zituen. Bere arte lanen artean Jesu Kristoren irudiak dira ezagunenak. Ezagunenak Zumaiako Santiago elizako Jesu Kristo, Añorgako parrokiakoa, Montevideokoa eta Toledokoak dira.
Madrilgo San Fernando akademiako kidea izan zen eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko ohorezko kidea. Zumaian hil zen gaixotasun luze baten ondoren.
Colehill (Longford konderria)
Colehill (Cnoc na Góla) Irlandako udalerri bat da, Longford konderrian dagoena.
José Cantón
José Cantón Landazuri (Basauri, - San Fernando, Cádiz, ) bizkaitar futbolari eta entrenatzailea izan zen, aurrelari moduan aritu zena.
Terenura sharpei
Terenura sharpei Terenura generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Rana tavasensis
Rana tavasensis Rana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Devade
Devade Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Lur paleoartikotann aurkitzen dira.
Espezien zerrenda
The World Spider Catalogo 12.0-ren arabera hauek dira:
Inchy-en-Artois
Inchy-en-Artois Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Inchy-en-Artois udalerrian erroldatutako biztanleak 550 ziren. Familiak 212 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 31 bakarrik bizi ziren emakumeak), 58 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 85 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 229 etxebizitza zeuden, 218 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 10 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 218 etxebizitza nagusietatik 157 bere jabearen bizilekua ziren, 59 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 163 etxek bost zituzten. 173 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 98 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 89 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 359 ziren, horien artean 263 aktiboak ziren eta 96 inaktiboak ziren. 263 pertsona aktiboetatik 235 lanean zeuden (131 gizon eta 104 emakume) eta 29 langabezian zeuden (13 gizon eta 16 emakume). 96 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 36 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Inchy-en-Artois udalerrian 240 unitate fiskal zeuden, 634,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.443 euro zen.
Karmele Jaio
Karmele Jaio Eiguren (Gasteiz, Araba, 1970eko martxoaren 19a) euskal idazlea, kazetaria eta komunikazio arduraduna da.
Gotzon Barandiaran
Gotzon Barandiaran (Larrabetzu, Bizkaia, 1974ko martxoaren 21a - ) euskal idazle eta kulturgilea da. Literaturan egindako lanaz gain, besteak beste musikaren arloan Bihotz Bakartien Klubaren (BBK) eta Katamalo taldearen partaidea izan da. Halaber, "Ahotsenea"-ren koordinazio lanak egin ditu Durangoko Azokaren lantaldean 2011tik 2013 arte.
Karmele Jaio
Bizitza
EHUn Informazio zientzietan lizentziatu eta gero, kazetari lana bete du hainbat idatzizko komunikabidetan, hala nola Euskaldunon Egunkarian edo Garan. Beste egunkari batzuetarako iritzi zutabeak ere idazten ditu, Diario de Noticias de Álavan, Deian, Diario de Noticias de Gipuzkoan eta El Paísen, esaterako. Zenbait komunikazio bulegotako buru izan da. Egun, Emakunderen komunikazio arduraduna da.
Inchy-en-Artois
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Karmele Jaio
Bizitza
Amaren eskuak eleberriaren arrakasta ikusita, Jaiok berak gaztelaniarako itzulpena egin zuen, Las manos de mi madre izenburupean eta Ttarttalo argitaletxearen eskutik. Halaber, zinemarako bertsioa zuzendu du Mireia Gabilondok, 2013ko Donostiako Zinemaldian estreinatzekoa.
Inchy-en-Artois
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 iturgina, 1 ile apaindegia, 2 albaitariak eta 1 jatetxe.
Karmele Jaio
Bizitza
Bere hurrengo lanetan ipuina eta eleberria tartekatu ditu. Horrela, 2007an Zu bezain ahul ipuin bilduma kaleratu zuen, eta 2009an Musika airean eleberria. Poesia ere idatzi du, 2015ean Orain hilak ditugu, bere lehen poesia-liburua argitaratu du.
Inchy-en-Artois
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Inchy-en-Artois udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 650 hektarea erabiltzen.
Karmele Jaio
Bizitza
2015eko uztailaren 17an euskaltzain urgazle izendatua izan zen.
2020an euskarazko literaturako saria jaso zuen Euskadi Literatura Sarietan Aitaren etxea nobelagatik.
2022an, Korrikaren 22. edizioaren azken mezuaren egilea izan zen. Egurrezko lekukoaren barruan Euskal Herri osoan zehar herriz herri eta eskuz esku 2.575 kilometro egin zituen bere idatziak. Donostiako helmugara iritsita, Karmele bera eta Aize Otaño arduratu ziren azken metroetan eramateaz eta gazteiztarra berak sortutakoa irakurtzeaz.
Inchy-en-Artois
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Baxter (Minnesota)
Baxter Minnesotako hiri bat da. Crow Wing konderrian kokatua dago. 2010ean 7,610 biztanle zituen, 47.63 kilometro koadrotan banatuta.
Núriako Ama Birjina
Núriako Ama Birjina (katalanez Mare de Déu de Núria) Kataluniako izen berdineko Núriako haranean dagoen santutegia eta bertan dagoen Ama Birjinaren taila bat dira. Hain zuzen ere, Pirinioetan dago, Gironako probintziako Ripollès eskualdean dagoen Queralbs udalerriko lursailetan kokatzen delarik, mugatik oso hurbil.
Izena
Núria izenaren jatorria zehaztugabe dago. Batzuen arabera, antzina eremu honetan mintzatzen zen aitzineuskaratik omen dator, Ur hitzetik eratorria legokelarik. Beste batzuen iritziz ordea, arabierazko an-nuriyah hitzetik letorke ("Distiratsu").
Historia
Kondairaren arabera, VIII. mendean San Gil santuak Ama Birjina honen egurrezko irudia tailatu omen zuen. Urte batzuk geroago, jada 1079an, artzain batzuk haran honetan zegoen San Gilen leizean egur-taila hau topatu omen zuten. Hori dela eta, bertan santutegi bat eraiki eta egur-taila gurtzeari ekin zitzaion. Gaur egungo santutegia 1615an eraiki eta gerora handituz joan zen.
1965eko urtarrilaren 5an Paulo VI.a Aitasantuak irudiaren koroaketa kanonikoa burutzeko baimena eman zuen, aitabitxiak Ramon Mas-Bagà Cros eta bere emaztea, Nuria Blanc Bertrand, izan zirelarik. Núriako Ama Birjinaren jai eguna irailaren 8an finkatu zen.
Rana tsushimensis
Rana tsushimensis Rana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Turimako
Greziar mitologian, Turimako, Sizioneko errege bat izan zen, zerrendako zazpigarrena.
Bere aita Egiroren oinordeko bihurtu zen Troiako Gerra gertatu baino larehun urte lehenago. Leuzipo izeneko seme bat izan zuen, bere oinordekoa izan zena.
Pristotis obtusirostris
Pristotis obtusirostris Pristotis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Naomi Watts
Naomi Ellen Watts (Shoreham, 1968ko irailaren 28a - ) Ingalaterrako aktorea da. Bi aldiz izan da izendatua Emakumezko aktore onenaren Oscar Sarira, 21 Grams eta The Impossible filmeengatik.
Western Sydney Wanderers FC
Western Sydney Wanderers Football Club Australiako futbol talde bat da, Sydney hirikoa. Australiako ligarik irabazterik lortu ez badu ere 2014 urtean Asiako txapelduna izan zen.
Ifis
Greziar mitologian, Ifis (grezieraz Ιφις: Iphis), zenbait pertsonaia ezberdinen izena da.
Drumlish
Drumlish (Droim Lios) Irlandako udalerri bat da, Longford konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 835 biztanle zituen.
Terenura spodioptila
Terenura spodioptila Terenura generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Txaidamu (zaldi)
Txaidamu zaldia, (txinera tradizionalez: 柴達木|s=柴达木, chaidamu, txinera sinplifikatuez: t=柴達木), Txinako Qinghai probintziako Dulan, Geermu eta Wulan eskualdetako zein Tibeteko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik Txaidamu zaldia ponien sailkapen taldean kokatzen da.
Arraza honen jatorrian mongoliarren ekarritako mongoliar zaldiak daude. arrazari buruzko informazio gutxi dago eta uste da bere kopurua nahiko murritza dela.
Rana zhengi
Rana zhengi Rana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Txaidamu (zaldi)
Arrazaren historia
Arraza mongoliar zaldietan dauka jatorri. Joan den mendean atzerakada handia jasan zuen Qaidam arroko basamortuzte prozezua dela eta.
1902 Shaposhnikov
1902 Shaposhnikov kanpoaldeko asteroide gerrikoan aurkitutako asteroide bat da. Aurkitutako 1902. asteroidea da. 1972ko apirilak 18an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 HU zen. Bere izena Vladimir Grigorevitx Shaposhnikovgatik jasotzen du.
Beardsley (Minnesota)
Beardsley Minnesotako hiri bat da. Big Stone konderrian kokatua dago. 2010ean 233 biztanle zituen, 1.21 kilometro koadrotan banatuta.
Edgeworthstown
Edgeworthstown edota Mostrim (Meathas Troim) Irlandako udalerri bat da, Longford konderrian dagoena. 2016ko erroldaren arabera 2.339 biztanle zituen.
Limnocottus pallidus
Limnocottus pallidus Limnocottus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Abyssocottidae familian.
Happonvilliers
Happonvilliers Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Happonvilliers udalerrian erroldatutako biztanleak 304 ziren. Familiak 130 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 200 etxebizitza zeuden, 130 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 57 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 195 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 130 etxebizitza nagusietatik 110 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 59 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 187 ziren, horien artean 151 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 151 pertsona aktiboetatik 141 lanean zeuden (75 gizon eta 66 emakume) eta 10 langabezian zeuden (4 gizon eta 6 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Happonvilliers udalerrian 140 unitate fiskal zeuden, 329,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.502 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nazismorik gabeko mundu baten alde
Nazismorik gabeko mundu baten alde (Zа мир без нацизма) edo 2022ko Moskuko elkartaratzea 2022ko martxoaren 18an Moskuko Luzhniki estadioan (Errusia) izandako mitin politiko eta kontzertu bat izan zen, Errusiako Federazioak Krimea anexionatu zueneko zortzigarren urteurrena markatu zuena. Vladimir Putin presidenteak hitz egin zuen ekitaldi hartan, errusiarrek Ukraina inbaditu izana justifikatu eta errusiar tropak goraipatu zituen, Mosku Hiriko Poliziaren arabera, 200,000 lagunen aurrean. BBCk eta Moscow Timesek, besteak beste, jakinarazi zuten Estatuko langileak eraman zituztela ekitaldira, eta beste pertsona batzuei ordaindu zietela edo bertaratzera behartu zituztela.
Kontzertua eta hasierako hizlariak
Polina Gagarina, Eurovisioneko lehiakide-ohiak, Battle for Sebastopol filmaren "Kukushka" filmaren bertsioa interpretatu zuen. Lyube talde errusiarrak jo zuen ere, Oleg Gazmanov-ek "Made in the U.S.S.R." abestia jo zuen bezala eta Vladimir Maxkov errusiar aktoreak Fiodor Tiuttxev-en 1867ko maiatzeko "Напрасный труд — нет, их не вразумишь..." olerkia irakurri zuen bezala. Ekitaldian parte hartu zuten, halaber, Margarita Simonyan –RTko erredaktore burua–, Sergei Sobianin –Moskuko alkatea– eta Maria Zakharova-k –Kanpo Arazoetako Ministerioko bozeramaileak–. Hizlari askok Z|Z-formako San Jurgiren xingolak zeramatzaten.
Putinen diskurtsoa
Mitina Vladimir Putinen, Errusiako Presidentearen, lehen agerraldi publikoa izan zen Ukrainako inbasioa hasi zenetik. Errusiako Konstituzioa aipatuz zabaldu zuen hitzaldian, Putinek "Krimea eta Sebastopolgo herria" zoriondu zituen, eta Krimeako anexioaren "urteurren zoriontsua" opa zien. Ondoren, eremu horietako finantzei eta azpiegiturei buruz hitz egin zuen, esanez, Ukrainaren "soberakin-finantziazioaren" aurrean, Errusiak "Krimea jarrera umiliagarri horretatik atera behar zuela". Putinek, gainera, Ukrainaren "genozidioa" argudiatu zuen Donbasseko herriaren aurka, Bibliako Joan 15eko "ez dago maitasun handiagorik" izeneko pasartea irakurri aurretik. Azkenik, Putinek adierazi zuen Fiodor Uxakov-en urtebetetzea otsailaren 24an zela, Errusiak Ukraina inbaditzen hasi zuen egun bera.
Similiparma hermani
Similiparma hermani Similiparma generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Nazismorik gabeko mundu baten alde
Putinen diskurtsoa
Russia 24 kateak hitzaldiaren zati bat, arazo tekniko batengatik, emititu gabe utzi zuen.
Erreakzioa
Volodymyr Zelensky-k, Ukrainako Presidenteak, martxoaren 19an argitaratutako bideo-mezu batean, Putinen manifestazioa aipatu zuen:
Putinek, bestalde, 13,000 dolarreko Loro Piana markako anorak bat janzteagatik kritikak jaso zituen ere.
Angostura de Paine
Angostura de Paine, soilik Angostura ere deitua, Santiagoko metropolitar eskualdea eta O'Higgins eskualdearen arteko mugan, iparraldean duen Paine eta hegoaldean duen Mostazalen artean dagoen Txileko hiri bat da.
Geografia
Geografikoki Angostura de Paine toki esanguratsu bat da toki honetan nabarmen hurbiltzen diren ekialdean duen Andeen eta mendebaldean duen Kostaldeko Mendilerroaren arteko pasabide estu bat bait da. Egoera hau Pelequendik (hemen ere estugune bat dagoelarik) hegoaldera gertatzen denaren ezberdina da, non Tarteko Beheragunea deritzon batasun geografikoak Erdialdeko Harana izena jasotzen duen, bi mendilerroen arteko lautada zabalak izateagatik bereizten dena.
Angostura de Painek Santiagoko arroa, non herrialdeko hiriburua den Santiago dagoen, Rancaguako arrotik banatzen du, non Rancagua hiria dagoen, O'Higgins eskualdearen hiriburua.
Historia
1814an, José Miguel Carrerak defentsa abertzalea Angostura de Painen ezartzea proposatu zuen, alderdi errealistaren Santiagorako hegoaldeko sarrera zaintzeko, urte horretan bertan Rancaguan gertatutako gudua irabazi zuena. Neurria Bernardo O'Higginsek baztertu egin zuen, hauek ez baitziren Rancaguatik Santiagorako bide bakarrak, Chada eta Aculeoko pasabideak existitzen baitziren. Carreraren ideia jarraituz gero, abertzaleak bi aldetik erasoak izango ziren.
Garraioak
Angostura de Painetik Ruta 5-CH igarotzen da, Autopista del Maipo enpresari emana. Ibilbidea, puntu honetan, bi bidetan banatzen da. Iparraldetik Hegoalderako norantzan doana Angostura ibaiaren ertzetik igarotzen da, Hegoaldetik Iparralderako norantzan doana Andeetatik datorren mendilerroko muino baten azpiko tunel batetik igarotzen den bitartean. Bi errepideak elkartzen diren tokian (autobideko 57. kilometroa) honek ere Angostura izena duen bidesari gunea dago.
Erakargarritasun turistikoak
Hiriko interesguneetakoren batzuk Monticello Grand Casino, 2008an eraikia, eta Country Club Angostura dira.
Cercomacra brasiliana
Cercomacra brasiliana Cercomacra generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Bayport (Minnesota)
Bayport Minnesotako hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 3,471 biztanle zituen, 4.54 kilometro koadrotan banatuta.
Rana zhenhaiensis
Rana zhenhaiensis Rana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Harlan konderria (Kentucky)
Harlan konderria (Harlan County) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Harlan da. 2010eko zentsuaren arabera 29,278 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Harlan konderriak 12,125 kilometro koadro ditu. Horietatik 602 ura dira. Beste 120,649 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,15 da.
1904 Massevitch
1904 Massevitch asteroide gerrikoan aurkitutako 1904. asteroidearen izena da. 1972ko maiatzak 9an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 JM zen. Bere izena Alla Genrikhovna Massevitx sobietar astrofisikariagatik jasotzen du.
Harlan konderria (Kentucky)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 29,278 pertsonetatik 28,240 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 210 dira. 639 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 100 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 258 pertsonek kokatzen zuten.
Cercomacra cinerascens
Cercomacra cinerascens Cercomacra generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Winterscheid
Winterscheid Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Harrison konderria (Kentucky)
Harrison konderria (Harrison County) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cynthiana da. 2010eko zentsuaren arabera 18,846 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Harrison konderriak 80,254 kilometro koadro ditu. Horietatik 906 ura dira. Beste 79,348 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,48 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 18,846 pertsonetatik 18,183 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 337 dira. 379 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 194 pertsonek kokatzen zuten.
Granard
Granard (Gránard) Irlandako udalerri bat da, Longford konderrian dagoena. 2016ko erroldaren arabera 1.371 biztanle zituen.
Jesus Mari Txurruka
Jesus Mari Txurruka Argarate biologo eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea, ikertzailea, idazlea eta dibulgatzailea da, Zientzia eta Teknologia Fakultatean. UPV/EHUko ikertzaile eta irakaslea 1976-77 ikasturtetik. eta Zientzia Fakultatean euskal lerroa abiatu zenean. Zientzietako euskarazko ikasketak abiatzeko izen nagusietako bat, Ingumako produkzioan 67 erreferentzia jasota ditu 1977 urtetik hona. UEUkidea ere elkartea sortu zenetik. Irakaslea izan da eta da, oraindik ere.
Rataje (Táborko barrutia)
Rataje Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 201 biztanle ditu eta 10,76 kilometro koadroko azalera. Táborko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1115 urtean egin zen.
Jesus Mari Txurruka
Ikertzailea
1992an doktore-gradua lortu zuen EHUn, baretzar beltzaren elikaduran zenbait elikagai sinetikok duten eragina ikertu zuen. Harrezkero bare, barraskilo eta arrainen larben elikadura, hazkuntza, konposizio biokimikoaren aldaketen eta ugalketaren modelizazio matematikoetan aritu izan da. Halaber, fitoplanktoneko zenbait espezieren lipido-edukia kuantifikatu izan du ere. Zientzia-dibulgatzaile ezaguna izanik. eta Hainbatetan izan da CAF-Elhuyar sarietako epaimahaikide.
Lanak
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 60 lan baino gehiago azaltzen dira, besteak beste 9 liburu eta 10 artikulu. Bere ekarpen horiek eremu hauetan kokatzen dira: natur zientziak, zoologia, antropologia, ekologia, medikuntza eta terminologia.
Euskara unibertsitate mailako hizkuntza bihurtzeko prozesuan Txurruka natur zientzietako aitzindari arrakastatsuetako bat izan zen. Lan horretan egindako terminologia-ekarpenak geroago UZEIk sortu zituen hiztegi terminologikoetan islatu zirenean Txurrukak parte hartu zuen Ekologia hiztegian (1987) eta Zoologia hiztegian (1987).
Beaver Bay (Minnesota)
Beaver Bay Minnesotako hiri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 181 biztanle zituen, 1.9 kilometro koadrotan banatuta.
Neocottus thermalis
Neocottus thermalis Neocottus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Abyssocottidae familian.
Stegastes acapulcoensis
Stegastes acapulcoensis Stegastes generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
1903 Adzhimushkaj
1903 Adzhimushkaj asteroide gerrikoan aurkitutako 1903. asteroidearen izena da. 1972ko maiatzak 9an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjeko Krimeako Astrofisika Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 JL zen. Bere izena Adzhimushkaygatik jasotzen du, Bigarren Mundu Gerrako gudu bat gertatu zen tokia, bertan aurkitzailearen ama egon zelarik.
Txirla arrunt
Txirla arrunta (Crepidotus variabilis) Inocybaceae familiako onddo espezie bat da.
Haragi gutxiegi du eta balio gastronomikorik gabea da.
Deskribapena
Kapela: 0,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa. Maskor formakoa, tomentu fin-fin batekin, iletsua edo zetaduna, ertza biribildua.
Orriak: Meheak, zabal, tartekatutako orritxoekin. Hasieran zuriak, gero okre argira pasatzen dira.
Hanka: Errudimentarioa, zuria. Batzuetan ez dago.
Haragia: Zurixka, mehea, lodiagoa erdian, usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Crepidotus terminoa sandalia esan nahi duen latinezko "crépida" hitzetik eta belarria, esan nahi duen grezierazko "oûs" "otós" hitzetik dator. Sandalia formako belarriarekin. Bere kapelaren formagatik. Variabilis epitetoa bere formaren aldakortasunetik dator.
Jangarritasuna
Ez du sukaldaritzarako balio.
Nahasketa arriskua
Genero bereko beste espezie batzuekin: Crepidotus cesatii, Crepidotus luteolus.
Sasoia eta lekua
Oso ohikoa ekainetik azarora, hostozabalen adartxo hezeetan eta normalean adartxo hiletan.
Banaketa eremua
Kosmopolita da, bost kontinenteetan ateratzen da. Ugaria.
Dictyna civica
Dictyna civica Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Europa Hegoaldean aurkitzen dira. Kribeloduna da.
Ezaugarriak
2,5 eta 3 mm arteko tamainua du. Horaili ilun kolorekoak dira. Denbora gutxi bizi dira, bi urte asko jota. Bikoteak sortzen dira eta erabateko monogamia daramate.
To the Victor
To the Victor 1948ko Delmer Daves estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Paul Taggart estatubatuarra merkatu beltzean aritzen da Parisen. Oraingoan, Christine Lund babestea erabaki du, haren senarra, Lestrac, naziei laguntzeagatik epaituko baitute. Lestracek bere lekaioak bidali ditu emaztea isilarazteko, baina, dena dela, emakumeak ez du haren aurka hitz egin nahi.
Ranitomeya abdita
Ranitomeya abdita Ranitomeya generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Cercomacra tyrannina
Cercomacra tyrannina Cercomacra generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Afrika
Afrika munduko bigarren kontinenterik handiena eta bigarren populatuena da, Asiaren atzetik bi kategoriotan. 30,3 milioi km2 ditu, bere inguruko uharteak barne, Lurraren azaleraren % 6 eta lur-lehorraren % 20. 2016an 1.200 milioi biztanle zituen, munduko biztanleriaren % 16. Kontinenteak Mediterraneoa du iparraldean, Suezko istmoa eta Itsaso Gorria ipar-ekialdean, Indiar Ozeanoa hego-ekialdean eta Ozeano Atlantikoa mendebaldean. Kontinentearen parte dira Madagaskar eta beste uhartedi batzuk. 54 estatu burujabe, bederatzi lurralde eta de facto independente diren baina nazioarteko onarpen osorik gabeko beste bi estatu ditu. Kontinentearen eremurik handiena, eta herrialde gehienak, Ipar hemisferioan dago, baia zati garrantzitsu bat eta herrialde batzuk Hego hemisferioan daude.
Afrikako biztanleria kontinente guztien artean gazteena da ; 2012an adinaren mediana 19,7 urtekoa zen, munduko mediana 30,4 zenean. Aljeria da Afrikako herrialderik zabalena azalerari dagokionez eta Nigeria da biztanleria gehien duena. Afrika, eta bereziki Ekialdeko Afrika Hominidae kladoaren eta giza eboluzioaren jatorri gunea izan zen. Bertan aurkitu dira gizakien lehen arbasoak, baita ondoren egondako beste ahaide batzuk, orain dela 7 milioi urtekoak; tartean daude Sahelanthropus tchadensis, Australopithecus africanus, A. afarensis, Homo erectus, Homo habilis eta Homo ergaster. Homo sapiensik zaharrena Etiopian aurkitu zen, orain dela 200.000 urte datatua.
Etnia dibertsitate oso handia du, baita kultura eta hizkuntza ugari ere. XIX. mendean Europak ia Afrika osoa kolonizatu zuen. Egungo estatu afrikar gehienak XX. mendean hasitako Afrikako deskolonizazioaren ondorio dira. Afrikako estatuen artean Afrikar Batasuna lortzeko kooperazioa dago: erakundeak egoitza Addis Abeban du.
Etimologia
Antzinako erromatarrek Africa Terra «afrien lurra» (afer, afri, «kartagotar») deitzen zioten kontinenteko iparraldeko zatiari, Niloren mendebaldera zeuden lurrei eta Antzinako Libiari. Badirudi izen hori libiar leinu bati ematen zitzaiola, egungo berbereen arbasoei. Afer izenaren jatorriari dagokionez, fenizierazko afar («hautsa») hitzetik datorrela hipotetizatu da denbora luzez ; azken urteotan, beste hipotesi bat garatu da, berbererazko ifri (plurala: ifran), «haitzuloa», haitzuloetako biztanleak aipagai izanik. Hitza egun Tripolitaniako Banu Ifran leinuan aurki daiteke, jatorriz Yafran go berbere leinu bat, Libiako ipar-mendebaldean.
Antzinako Erromaren garaian, Kartago Afrika Prokontsularra izeneko probintzian antolatu zen, K.a. 146an Hirugarren Gerra Punikoa amaitu ondoren. Probintzia horren parte zen egungo Libiako kostaldea. -ica atzizki latinoak "lurraldea" adierazi nahi du (adibidez, Celtica zen zelten lurraldea). Aurrerago, musulmanek Ifriqiya eskualdea eratu zuten, bizantziar Afrikar Exarkia konkistatu ostean.
Historiaurrea
Azken aurkikuntza paleontologiko eta arkeologikoen arabera, orain 5 milioi urtetik existitzen ziren jada hominidoak Afrikan. Euren garezurren anatomia Afrikako tximinoen antzekoa zen, baina lokomoziorako forma bipedo a garatu zuten lehenengoek, eta horrek abantaila handia ematen zien bizitokia aukeratzerako orduan, baso eta oihanez landa, sabana n bizitzeko aukera ematen baitzien horrek. Eta esan beharra dago, sasoi hartan Afrika lehortze bidean zegoela, eta sabana baso eta oihanen eremuak hartzen. Orain 3 milioi urte Australopithecus deritzen hominidoak sortuak ziren Afrikako erdialde, hegoalde eta ekialdean.
Hurrengo jauzi ebolutibo garrantzitsua orain 2 milioi urte gertatuko zen, Homo habilis en iritsienarekin, hauek izan baitziren tresna eta erremintak sortzen lehen espezie hominidoa, honek haragia jatea ahalbidetu zielarik. Hala ere, ehizarako orduan ez zegoen beste harrapari en mailan, nahiz eta habiaren batetik arrautza bat edo beste lapurtuko zituen, eta animali txikiak harrapatu. Orain 1,8 milioi urte agertu zen lehenengoz Homo erectus Afrikan, ia garai berean egin zuelarik Kaukaso n (Europa ekialdea). Espezie honetako lehen kideek garun txikia zeukaten oraindik, eta ez zituzten harrizko erreminta sinple batzuk baino garatu. Garuna beranduago hasiko zitzaien, eta Homo erectusek erreminta konplexuagoak garatuko zituen, acheliar motakoak. Ziur aski hauek izan ziren lehen ehiztariak. Gainera, Homo erectusek sua menperatu zuen, eta lehenak izan ziren Afrikar kontinentetik landa irten zirenak, nahiz eta puntu honetan eztabaida dagoen historialarien artean (batzuek diote Homo georgicus izan zela lehena).
Aurkitutako fosiletatik interpretatu denagatik, Homo sapiensak bizi izan ziren Afrika hegoalde eta ekialdean orain 100.000-180.000 urte (dena dela, datu berrien arabera, data hori askoz lehenago kokatu behar litzateke). Orain 40.000 urte izan zen Afrikatik Planeta osorako zabalkundea, arrasto linguistiko, kultural eta genetikoek egiaztatzen dutenez. Izotz Aroa ren amaieran (K.a. 10.500) haran emankor bihurtu zen berriro Sahara.
Hala ere, K.a. 5000. urterako berriro ere eremu lehor bihurtu zen Sahara, klima geroz eta bero eta lehorragoaren erruz, eta horrek bertako biztanleak, berriro ere, galtzea ekarri zuen, Niloko haranera desplazatu baitziren. Niloko haranean bizitoki iraunkorrak sortu zituzten, baina klimak okerrera egin zuen, eta Afrika erdialdeko eurite indartsuak desagertu ziren. harez geroztik, Afrikako ekialdea lehorra da.
Historiaurreko kulturak
Munduan izan zen kanpai formako ontzien kultura ipar-mendebaldeko Afrikan ere sortu zen. Kultura hori gerra-mentalitatearen sorrerarekin lotzen dute adituek. Zeramikako ontzi horiek hilobietan agertu ziren.
Afrika iparraldean haitzetako margoak aurkitu izan dira. Horietan animaliak ageri dira, baina baita giza irudiak ere, armekin eta apaingarriekin.
Garai horretan Aintzira Handietako lurraldeko herriak Mediterraneoaren ekialdeko kostaldean kokatu eta aurre-Kanaango herriak sortu; jende horrek Jordan ibaiaren, Mediterraneoa eta Sinai basamortuaren arteko beheko lurrak menperatu zituen.
Urte haietan Afrikan hainbat kultura sortu ziren: zonaldez zonalde aztertuko dira.
Iparraldean
Glaziazio garaian Ipar Afrikako baldintza ekologikoak oso desberdinak ziren. Gaur egun Sahara basamortua den espazioan larre lehorrak zeuden, nekazaritzako oso egokiak eta, horri esker, Neolitoan, K.a. 4000 urte inguruan ehiztari-biltzaileak kultura goiztiarra garatu zen. Kultura horren aztarnak dira arroketan aurkitutako petroglifoak eta zenbait monumentu megalitikoak.
Glaziazioa bukatu ondoren Saharako bizi-baldintzak erabat gogortu ziren. Hala ere, Nilo haranaren inguruan nomo komunitateek ondorengo Antzinako Egiptoko kulturaren oinarriak prestatu zituzten. Faraoien dinastiak sortu baino lehen Niloren ertzetan tribu primitiboak bizi izan ziren eta, proba adierazgarri moduan, haien aztarnategi arkeologikoak utzi zituzten. K.a. 6000 urterako inguru horietan nekazaritza antolatua ezagutzen zuten.
Afrikako lehenengo aztarna idatziak Antzinako Egipton topatu dira. Egiptoko egutegia Brontze Aroko eta Burdin aroko kulturak datatzeko patroia bezala erabiltzen da, horregatik. K.a. 3100 urtean, Narmer faraoiarekin, Egiptoren batasuna lortu zen; Narmerrena Antzinako Egiptoko historiaren 31 dinastien lehenengoa izan zen. Dinastia horien arabera hiru fase bereizi dira: Inperio Zaharra, Inperio Ertaina eta Inperio Berria. Gizako piramideak, Kairotik gertu, laugarren dinastian eraikiak, ondo asko erakusten dute erlijioak eta faraoien gobernuak lortutako boterea. Gizako piramide handia —Keops faraoiaren hilobia— Munduko Zazpi Mirarietatik oraindik zutik dirauen bakarra da. Antzinako Egiptok bere boterearen, aberastasunaren eta zabaleraren gailurra Inperio Berriarekin lortu zuen (K.a. 1567-1085). Antzinako Egiptoren eragina Afrikan askotan espezialisten artean eztabaidatutako gaia izan da. Urtetan, gehiago hartzen zen kultura hau Mediterraneo aldeko kultura bezala eta ez Afrikakoa bezala. Dena dela, planteamendu hau atzera egiten ari da azken urteotan aurkikuntza berriei esker. Esaterako, Egiptotik edo Egiptora joan diren populazio mugimendu handiak ikusi egin dira. Esaterako, Egiptotik Badari kultura Nubia iparraldera zabaldu zen. Halaber, desertizazioa gertatu baino lehen Saharan zehar mugimendu garrantzitsuak eman ziren. Dena dela, dinastien aurretik Nilo haranean garatu zen kultura oinarrian kultura indigena zela, beraz afrikarra.
Iparraldeko Afrika eta Saharaz hegoaldeko Afrika artean Sahara basamortuak benetako oztopo sortu zuen. Hala ere, komunikazioa mantendu zen batez ere merkataritzari esker. Iparraldean Feniziako kulturarekin batera Antzinako Greziako koloniak lehen eta Erromatar Inperioa gero zabaldu ziren eta kontinentean haien eragina zabaldu zuten. Erromatarrek Magrebeko Afrikako lurralde garrantzitsuak haien inperioaren probintziak bihurtu zituzten: Mauritania, Afrika Prokontsularra, Tripolitania, Zirenaika eta Egipto.
Fenizia Mediterraneoaren ekialdeko kostaldearen eta Libanoko mendien arteko lur zatia zen, beraz Asia. Bertan, zibilizazio oparoa egon zen k. a. II. mendetik aurrera. Inoiz ez zen batasun politikorik lortu herrialdean, baina hiri federazio oparoa eratu zuten. Hiri nagusiak Arados, Biblos, Sidon, Tiro, Akko (gaur egungo Akre), Arvad (Ruad), Berit (Beirut) eta Ugarit izan ziren. Lurraldea hain txikia zenez, Mediterraneo itsasoan zehar merkataritzan jardun behar izan zuten. Euren kostako hainbat lekutan koloniak sortu zituzten, Gadirrekoa adibidez, Espainian, eta Kartagokoa, Tunisian Ipar Afrikan. Han zirtzileriak, lurrinak, purpura eta anbar kolorez tindatutako oihalak saltzen zituzten. Trukean, metalak, larruak eta esklaboak erosten zituzten.
K.a. lehen mila urtetan burdinaren lana Ipar Afrikan zabaldua zen eta Sahararen bitartez hegoalderantz zabaldu zen. K.a. 500 urtearen inguruan Mendebaldeko Afrikan metalurgia ohikoa bihurtu zen, ziur aski kartagotarren eraginez; urte horren inguruan burdinaren lana Afrika ekialdeko eta mendebaldeko zenbait zonaldetan ezaguna zen nahiz eta beste zonaldetan Kristo ondorengo lehen mendeak arte zabaldu ez izan. Merkataritza sareak, bestetik, urte horretan ere, K.a. 500 inguruan alegia, zabalduak ziren edo behintzat horren aztarnentzat har daitezke Afrika mendebaldean topatutako Egiptoko, Nubiako eta Etiopiako kobrezko objektuak.
K.a. 631 urtean greziarrek Zirene hiria sortu zuten, Antzinako Libian. Hiria kolonia garrantzitsua bihurtu zen; basamortuz inguratuta egonez, ordea, haien eragina Afrikako barrualdean oso eskasa izan zen. Greziarren eragina, aldiz, Egipto aldean handia zen. Alexandria, Alexandro Handiak K.a. 332an urtean sortua, garrantzi handia lortu zuen garai helenistikoaren Ptolomeotar dinastiaren agindupean. Ptolomeotarrek hegoalderantz joateko saiakerak egin zituzten eta horrela nolabait Etiopia ezagutu zen.
Libiako basamortuan, bestetik, K.a. 500 urtetik K.o. 700 urtetara garamante zibilizazioa garatu zen. Dirudienez garamanteak tuareg herriaren arbasoak izan ziren. Zirenaika, Egipto eta Kartago antzinaroko benetako potentziak bihurtu ziren baina, azkenik, erromatarrak haien gainean inposatu ziren. Bereziki gogorra Erroma eta Kartago arteko lehia izan zen; Kartago K.a. 146 urtean erori zen. Mende bat baino zertxobait gehiago Egipto eta Zirenaika Inperio Erromatarraren menpe gelditu ziren, bestetik. Erromatarren garaian Ipar Afrikako herriak joritasuna ezagutu zuten baina beti Saharako basamortuak erromatarrentzat benetako harresi moduan funtzionatu zuen; Fezzan izan zen salbuespen bakarrenetakoa. Nubia eta Etiopiaraino ere heldu ziren erromatarrak Neronek Nilo ibaiaren iturburua ezagutzeko bidali zuen espedizioari esker; dena dela, espedizioak ez zuen bere helburua bete. Ziur aski erromatarrek lortu zuten Afrika gaineko ezagupenen lan adierazgarriena II. mendeko Klaudio Ptolomeo lanetan ikus daiteke. Ptolomeok Indiako ozeanoaren kostaldeari buruzko ezagupenak erakutsi zituen, Rhapta hiriraino, egungo Tanzanian, eta Niger ibaiaren existentzia ezagutzen zuen.
Erromatarren okupazioaren urteetan Asia, Europa eta Ipar Afrika arteko elkartrukea garrantzitsua izan zen. Horri esker, kultura klasikoa Mediterraneoko kostalde guztietan zabaldu zen eta, kristautasuna sortu zenean, zonalde osoan zabaldu zen, Tunisia, Egipto eta Etiopia barne. Aro klasikoaren amaiera Ipar Afrikan herri bandaloen inbasioarekin bat heldu zen, V. mendean bandaloek Afrikako probintzia erromatarrak konkistatu zituztenean. Dena dela, Inperio Erromatarren boterea VI. mendean itzuli zen lurraldera, Bizantziar Inperioarekin.
Ekialdean
K.a. 4. milurtekoaren inguruan Etiopian nekazaritza sortu zen. Antza, gertaera hau era independentean eman zen eta produktu nagusiak hauek ziren: kafea, teff-a, artatxikia, basartoa, garagarra eta ensetea. Beste zonaldetik landare hauek heldu ziren: kotoia, porongoa, angurria... Halaber animalia asko etxekotu ziren, batzuk hantxe bertan, Etiopian eta Somalian, esaterako astoak; baina animalia gehienak Sahel eta Nilotik heldu ziren.
Mendebaldean
Nekazaritzaren hastapena mendebaldeko Sahelen K.a. 5000 urte inguruan ematen da. Izan ere, zonalde tropikaletan gertaera hau beranduago ematen da, K.a. 3000 urtearen inguruan; zonalde horretan olioa ustiatzeko palmondoak hasi ziren landatzen, baita nyama afrikarrak. Abeltzaintza, bestetik, Saheletik eta Nilo ibaitik zabaldu zen. Ondoren, beste zonaldetako landareak ere sartu ziren, besteak beste, kaupia, kotoia, artatxikia, angurria, edankuia...
Erdialdean
K.a. 1000 urte inguruan, bantu migratzaileak Aintzira Handietako zonaldera heldu eta kokatu ziren. Milurteko erdira aldera ere gaur egungo Angolan eta Kongoko Errepublika Demokratikoan haien aztarnak aurkitzen dira. Urte horietan Afrika erdialdean emandako gertakizun nagusietariko bat egungo Txaden Kanem-Bornu Inperioaren sorrera dugu. Inperio hau hurrengo mendeetan loratu zen, Sahel lurraldeko etorkizuneko estatu handien oinarriak prestatuz.
Hegoaldea
Afrika hegoaldeko historia garai horietan benetako misterioa da. Antza, kontinentearen beste kulturekiko isolamendu egoera batean mantendu zen hegoaldea. K.a. 500. urtearen inguruan isolamendu horren amaiera eman zen, nolabait, egungo Zambian eman ziren bantu migratzaileen agerpenarekin. Hego-ekialdean, bestetik, khoisan edo boskimanoen etnia-taldeak abereen etxekotze prozesuari ekin zioten, halaber, ehiztarien eta biltzaileen bizi-modua baztertuz, nagusia lurraldean ordura arte. K.a. 300 urterako bantu etnia egungo Hegoafrikan zeuden eta horrek estatu zentralizatuak sortzeko bidea ireki zuen.
Protohistoria
K.a. I. milurtekoan erdialdeko Afrikan bantu herrien zabaltzeko prozesua hasi zen. Ziur aski, populazio horien hedatze hori kultibo batzuen zabaltzearekin bat zetorren. Prozesu horrek sakonki aldatu zuen Saharaz hegoaldeko Afrikaren banaketa genetiko eta linguistikoa. Horren ondorioz, kontinentearen alde horrek gaur egungo egoerarekin antz handia hartu zuen, hau da, Niger-Kongoko hizkuntzak erabiltzen dituzten herri ugari eta, tartean, gutxiengoetan, bantu ez diren beste motatako hizkuntzen erabiltzaileak: khoisan hizkuntzak, sandawe, hadza hizkuntzak... Zenbait kasutan ere bantuak ez diren markatzaile genetikoak dituztenak, esaterako, pigmeoak.
Bantuen zabaltze prozesuak mendetan jarraitu zuen. Europako lehenengo esploratzaileak heldu zirenean oraindik jarraitzen zuen. Horren puntako unean Hegoaldeko Afrikan Zulu Erresumaren sorrera izan zen. [[Fitxategi:Bantu Phillipson.png|150px|thumb|Bantu populazioen zabaltze prozesua:
1. = K.a. 3000 - 1500 urtetan. Jatorria.
2.a = Ekialdeko bantuak, 2.b = Mendebaldeko bantuak.
9. = K.a. 500 urtetik - 0ra Kongoko bantu gunea.
10. = 0tik - 1000 urtera, azken fasea.]]
VII. mendetik XVI. mendera
VII. mendean fenomeno garrantzitsu bat gertatzen da: arabiarren eta musulmanen immigrazio handi bat. Afrikako iparraldean aurretik bereber artean eragina hori ikusten zen, bai hizkuntzaz baita ere erlijioaz. Islamismoak ipar osoan zabaldu egin zen eta, ondoren, Sahararen bitartez, hegoalderantz zabaldu zen. Ekialdean ere, arabiarrak, persiarrekin eta indiarrekin batera, koloniei garrantzitsuei esker (Mombasa, Malindi, Sofala), tinko kokatu ziren. Dena dela, XIV. mende arte Europak eta Ipar Afrikako arabiarrek ekialdeko hiri eta estatu hauekin ez zituzten harremanak izan eta zirenik ere ez zekiten.
Ipar Afrikan hedatu ziren lehendabiziko immigrante arabiarrek Bagdadeko kalifen autoritatea onartzen zuten. VIII. mendearen amaieran Aglab-ek, Harun al-Rashiden jenerala, Tunisian Aglabtar leinua sortu zuen eta kaliferriaren mendekoa bezala gobernatu zuen. X. mendean, ordea, Egipton Fatimitar Kalifa-herria ezarri zen eta Magreb, Egipto, Sizilia, Malta eta Mediterraneoko ekialdea kontrolatu zituen 909ko urtarrilaren 5etik 1171ra. Hiriburua Kairon ezarri zuten.
Geroago beste leinuak sortu ziren, esaterako Almorabide eta Almohade. Turkiarrek ere lurraldean noizbehinkako presentzia izan zuten. Otomandarrek Konstantinopla 1453an hartu zuten eta, ondoren, 1519 eta 1551 erregeordetzak Aljerian, Tunisian eta Tripolin ezarri zituzten. Maroko, bestetik, arabiarren eraginez baina hala ere, Sharifan leinuaren agindupean, bereber estatu independentea bezala gelditu zen. Sharifan leinua XIII. mendean sortua zen.
Orokorrean, arabiar kulturak zabalkunde handia ezagutu zuen eta, proselitismoari esker, erlijio musulmana ere kontinentean asko zabaldu zen. Prozesu horietan gameluen erabilerak garrantzi handia izan zuen. Persiarrek Egipto okupatu zutenean sartuta, berari esker arabiarrek basamortuan ibiltzeko aukera izan zuten. Ondorioz, Senegambia eta Niger erdialdea Saharaz haraindiko merkataritzarako ezinbesteko tokiak bihurtu ziren. Merkataritzarekin batera ideiak ere zabaldu ziren.
Islamen hedapena
Islam Mendebaldeko Afrikan zehar zabaldu zen baita ere, besteak beste, Maliko Inperioaren Maliko Mansen (1235-1400) eta Songhai Inperioaren (1460-1591) agintari askoren erlijioa bezala. Mansa Musako 1324ko hajj ospetsuaren ondoren, Timbuktu islamiar irakaskuntzaren gune garrantzitsua bezala ospetsua egin zen; hiri horretan Saharaz hegoaldeko Afrikako lehen unibertsitatea sortu zen. Ibn Battuta bidaiaria arabiarra 1352an Timbuktun egon zen. Battutak ere ekialdeko kostaldeko swahili hirien lehenengo albisteak jaso zituen (Mombasa eta Quiloa).
Arabiarren hegoalderantz zabaltze prozesua oihanarekin gelditu zen. Oihan trinkoa Iparraldeko 10°tik hegoaldera zabaltzen zen eta musulmanentzat benetako harresia izan zen. Oztopo hori zela eta, ez zuten Ginea ezagutu ezta haratago zeuden Afrikako lurraldeak ere. Musulmanek hartu zuten kontinenteko azken lurraldea Nubia izan zen, kristaua XIV. mende arte. Halaber, musulmanen konkistek Europan Mediterraneo ia itsas arabiarra bihurtu zuten baina egoera hori laster aldatu zen: XI. mendean Siziliatik eta Italiako hegoaldetik kanporatu zituzten; Iberiar Penintsulan erresuma kristauek ere musulmanak hegoalderantz bultzatzen zituzten eta XV. mendean erabat kanporatu zituzten; Portugal, bestetik, mende berean gerra Afrikara eraman zuten eta 1415ean Ceuta konkistatu zuten. Hau guztia gutxi izango balitz, Venezia, Pisa, Genova eta Italiako beste hiriek Egiptorekin eta, orokorrean, Ipar Afrikako hiriekin merkataritza handia bultzatu zuten, haien eragina zonaldean indartuz.
Panorama hau guztia XVI. mendean aldatu behar zuen. Portugalek Afrikan presentzia eta eragin handia bazuen ere, 1578an, Alcazarquivirren, Saadi leinuko Abu Marwan Abd al-Malik I Saadi-rekin porrot itzela jasan zuten. Halaber, Espainiako ejertzitoak Afrikan zituen jabetza gehienak utzi behar izan zituen. Azkenik, estatu berbereek dekadentzia prozesu batean sartu ziren, pirata-komunitateak bihurtuz. Turkiak, aldiz, gora zihoan eta horrek arabiar kultura eta merkataritzaren dekadentzia ekarri zuen. Estatu horien historia XVI. mendetik XIXra neurri handi batean piraten historiak dira.
Saheleko erresumak
Urrearen eta beste lehengaien merkataritzak Saheleko lurraldetan aristokrazien sortzea ekarri zuen; laster, erregeek Ipar Afrikako merkataritza kostaldearekin kontrolatu zuten. Sortu ziren inperio horien artean Ghanakoa, Malikoa, Songhaikoa, Kanem-Bornukoa edo Wadaikoa ditugu.
Antzira Handien lurraldea
Afrikako Aintzira Handien lurraldean, XV. mendetik aurrera, ondo antolatutako erresumak sortu ziren: Bunyoro, Budanda, Ruanda eta Burundi adibide batzuk dira. Erresuma hauen sorrera burdinaren erabilerarekin eta banana bezalako kultibo berriekin lotuta dago. Berrikuntza hauei esker nekazaritza munduko ekoizpena hobetu zen eta, ondorioz, horrek populazio handitzea ekarri zuen.
Lehen esplorazio europarrak
XV. mendean Henrike Nabigatzaileak, Joanes I.a Portugalgoa erregearen semea, bere herrirako lurrak Afrikan hartzea pentsatu zuen. Asmo horrek bultzatuta nabigatzaile portugaldar batzuk zenbait bidaia antolatu zuten, azkenik Afrika osoari buelta emanez; bidaia horien emaitza Portugalgo subiranotasuna kontinenteko kostaldeko leku askotan ezartzea izan zen.
Esklaboen trafikoa
Esklaboen trafiko lehenengo zantzuak Nilo ibaiaren inguruan eta Saharaz hegoaldeko Afrikan eman ziren. Baina esklabo talde handien merkataritza Arabiatik X. mendean sartu ziren gameluen erabilerari esker sortu zen. Gameluekin posible bihurtu zen Saharaz Hegoaldean zehar merkataritza sarea sortzea esklaboak iparraldera eramateko. Esklabotza honek Amerikara zuzendu zen konparatuta desberdintasun handiak zituen; nagusia Ipar Afrikako esklaboak batez ere morroi lana egiteko erabiltzen zirela. Sexuen ikuspuntutik emakumeak gizonak baino gehiago ziren, harenetan beste emakumeen zerbitzari gisa lan egiteko helburuarekin. Ez zen ohikoa, bestetik, gizonezko esklaboak eunukoak bilakatzea. Beraz, esklabo hauek normalean ez ziren peoi moduan erabiltzeko, Amerikarekin gertatuko den bezala.
Luzeak eta arrisku handiko bidaiak ziren arren, irabaziek ederto justifikatzen zuten enpresa-abentura hura, areago kontuan hartzen bazen nolako etekinak lor zitezkeen. Esklabo horiek jatorri desberdinak izaten zituzten. Batzuetan trafikatzaileek beraiek harrapatzen zituzten baina ohikoena etsaiak ziren Afrikako estatuen arteko borroken ondorioak ziren. Afrikar erregeek haien presoak saltzen zituzten ondare desberdinen truke: armak, ron, oihalak, haziak...