cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garapen Jasangarrirako 14. helburua: itsaspeko bizitza
Arrantza
Europarrak kolonizatu aurretik irletan zeuden indigenak (guantxeak) nekazaritzan eta abeltzaintzan oinarritzen zuten haien ekonomia. Alabaina, hondar arkeologikoak maskortegiak zeudela esaten digute, honetaz aparte, kostan ipinitako etxebizitza arrastoek arrantza errudimentarioa praktikatzen zela iradokitzen dute
Aragoiko Koroa lurraldea kolonizatu eta ehun urte geroago, XV. mendean, panorama aldatzen hasi zen, aldaketa sozialak eta ekonomikoak bortitzak izan ziren. Hala ere, itsas ekosistemak ez ziren asko eraldatu. Aipagarria da itsas kontuetan gobernuek permisiboak zirela, hamarrena ez zelako aplikatzen eta bakarrik merkaturatzea eta prezioa erregulatua zeuden.
XVII. mendearen bukaeran Gremioek hartuko dute arrantzaren esplotazioaren erregulazioa. Hauek itsasoaren esplotazioa suspertu zuten, baina bertako espezieak ez ziren presio handiegi batekin aurre egin.
Kapitalismoa garapenarekin batera, errekurtso infinituen ideia irletan ezarri zen. Honek, eskualdean egiten ziren truke kopurua asko igotzera bultzatu zuen. Hala eta guztiz ere, ekosistemak aldaketei eutsi egingo dio denbora batez. Gremioak beste administrazio zentralengatik ordezkatu ziren. Egoera hau aldatu zen biztanleria handitzen zen ahala, eskaria areagotzen eta pizgarri handiagoak sortzen.
Kondizio hauei Kanariak jasotzen zituen turisten kopuruaren igoera gehituta, maila ekonomiko altuagoa zeukatenak, arrainen eskaria izugarri igoko zituen. Honi Estatuak hartu zuen paper desarrollistari (subentzioak eta baimenak areagotuz) gehituz, lehen urtaroko aktibitate zena intentsiboa bihurtu zuen arrantza.
Pentsamendu ekologista
Ekologia terminoa Ernst Haeckel biologo alemaniarrak sortu zuen 1869an. Hau horrela bada ere, ez zen izan ingurumenari buruz hitz egin zuen lehenengo pertsona. Hipokrates zioen enfoke ekologiko bat hartu behar zela gorputzaren egoera medikoa aztertzeko. Aristotelesek animaliak bere habitat eta ohiturarengatik banatzea erabaki zuen. Teofrastok landare eta bere ingurumenaren arteko erlazioak sistematizatu zituen. Kristoren garaian hebreoak hazien germinazioa eta lurraren egoeraren arteko dependentziaz konturatu ziren. Erroman, Pliniok Aristotelesen sistema berreskuratu eta zabaldu zuen. XII. mendea eta gero, lehen landare katalogoak argitaratu ziren.
XIX. mendean industrializazioarekin batera, ekologiaren garapena ailegatuko da. Garai honetan, lehen esplorazio floristikoak eta faunistikoak hasiko dira, Réaumur (1683-1757); Linneo (1707-1778) aipagarrienak dira, beraien aurrerapenengatik. XIX. Mendearen bukaeran historia naturalak maximo berri bat aurkituko du Wallace (eboluzioaren teoriaren oinarriak jartzen dituelako) eta Darwin-ekin.
Ezaguera guzti honekin, XIX. mendean gizakia eta naturaren arteko erlazioaren zehaztapena ezarri nahi zuten pentsaera eskolak sortu ziren. Bata, natura menderatu egin behar zela esaten zuena, eta bestea naturarekin bat egin behar garela. Lehenengoa Adam Smith en baikortasuna, eta bigarrena Malthus en ezkortasuna aurkitzen ditugu.
Kontserbazio naturala konkretuki ipar amerikan sortu zen, G.P. Marsh (1864) liburuarekin. Marshen obra gizakiak egiten duen suntsipenaren lehen kritika kontsideratzen da. Europan Engels eta Marx suntsipen hau seinalatzen dute haien lanetan. Engels dio: “Lana gizakiaren lehen baldintza da, hain da horrela, esan genezake, gizakia lanaren emaitza dela” “Ezer ez du naturan isolaturik funtzionatzen. Gauza guztiak orori eragiten dio” “Naturak mendekua hartzen du, eta nahiz eta batzuetan aurreikusten den mendekuaren forma konkretua, beste eragin aurreikusezinak sortzen ditu”.
Adierazleak
Itsasoaren egoera okertzen ari da azken urteotan. Arrantza ilegala, petrolioaren isurketa, plastikoaren kutsadura, aldaketa klimatikoa …  Arazoa gero eta larriagoa ari   da bihurtzen eta hurrengo urteetan  ondorio handiagoak izango ditu honek, hauetatik garrantzitsuena espezieen desagerpena.
Aldaketa Klimatikoa
Aldaketa klimatikoak edo berotze globalak glaziarrak urtzea eragiten du itsasoaren maila handituz eta honen tenperatura handituz. Grafiko hau oso adierazle ona da,  azken urtetako itsaso mailaren bilakaera ikusteko. 1700. urtetik 1850. urtera arte nahiko konstante mantendu zen itsaso maila gora-behera batzuekin. Baina 1850etik 2005. urtera arte itsaso maila igotzen hasi zen. Hala ere, hurrengo 100 urteetan oraindik eta gehiago igoko dela aurreikusten dute adituek eta erritmo honetan hainbat lurraldetara iritsiko dela ura aurreikusten da; Calcuta, Bombay, Daca, Cantón, Shangái, Bangkok eta Miami dira arrisku gehien duten hiriak. Baina hain urrun joan gabe Zarautzen, Orion eta Irunen ere 2050erako milaka biztanle bizi diren lurrak hartuko ditu urak. Zarautzen biotopoko zonaldea eta herriaren hego-ekialdea eta Irunen berriz, itsas zonaldea eta baita ura iristen den guneak ere. Aldaketa klimatikoaren beste ondorio bat  uraren tenperatura aldaketa da eta itsasoko animali asko dira arriskuan daudenak. Oso zaila da uraren tenperaturaren bilakaera jakitea, ozeano berak tenperatura desberdinak dituelako urtaro bakoitzean, zonalde bakoitzean eta sakonera bakoitzean. Horregatik tenperaturaren aldaketa ikusteko, zona jakin batean, sakonera desberdinetan hainbat urtetan izandako tenperatura aztertuko dugu. 1974tik 2018ra  Estartit portutik (Katalunia) bi miliatara hain zuzen ere.
Grafikoaren azpian adierazita dago zein sakoneratako tenperatura dagoen irudikatuta. Ikusten den bezala 44 urte hauetan sakonera guztietan igo da  gutxienez tenperatura gradu batean eta sakonera batzuetan oraindik eta gehiago. Tenperatura gehien igo den sakonerak gainazaletik  gertukoak dira, kanpoaldean daudelako eta tenperatura aldaketak eragiten dielako era zuzenean. Esan bezala, itsasoko tenperaturaren hazkunde honek eragin negatiboak ditu bertan bizi direnengan. Baleek adibidez, migrazio momentutan beraien ibilbidea aldatzera behartuta daude elikagai bila daudenean glaziarrak urtzen direlako eta pinguinoen, foken, hartz polarren,…  habitata murrizten ari delako. Itsasoaren tenperatura aldaketak, aldaketa klimatikoarekin batera beste ondorio batzuk ere baditu, hala nola fenomeno klimatikoen sorkuntza; urakanak, zikloiak, ekaitz tropikalak…  Harvey eta Florence bezalako urakanak gero eta arruntagoak izatea aurreikusten da.
Gehiegizko ustiapena
Itsasoko beste arazo larri bat gehiegizko ustiapena da, gehiegi ustiatuta ez dauden arrain kopurua modu konstante etengabean ari delako gutxitzen. Hori gehiegizko eskaintzagatik gertatzen da eta arrantza ilegalak ahalbidetzen du. Nahiz eta legediak ez ahalbidetu kopuru jakin bat baino gehiago arrantzatzen, eskaria dagoenez arrantza ilegalari esker, arriskuan dauden hainbat espezie arrantzatuak izaten dira. Arrainak eta itsasoko espezieak beraien artean ugaldu ahal izateko eta desagertzeko arriskuan ez egoteko kopuru minimo baten gainean egon behar dute eta grafiko honetan ikus dezakegunez, gero eta animali gehiago dira gehiegi ustiatuak daudenak. Horrela jarraitzen badu hainbat  espezieren desagerpena emango litzateke betirako. Greenpeace adibidez, 2006. urtetik doa ohartarazten hegaluze gehiago ez arrantzatzeko eta arrandegietan gehiago ez saltzeko arriskuan daudelako hain zuzen ere.
1974 oinarri urtea izanik, 1978an ezik, arrantza jasangarriaren portzentaia txikitzen joan da eta oinarri urtea baino txikiagoa izan da. Dena den, urte batzuetan gorakadak ere egon dira hala nola 1990.urtean, 1997 urtean eta 2011. urtean. Etorkizuneko datuak ezin ditugu eduki baina erritmo honetan beste 30 urteetan itsas animalien erdia egongo litzateke gehiegi ustiatua. Eta beste 60 urtetan beste erdia, hau da, horrela jarraitzen badugu, 90 urteetan itsas animali guztiak egongo lirateke gehiegi ustiatuta, eta asko noski, desagertuta.
Plastikozko kutsadura
Plastikoak kalte asko egiten dio itsasoari eta baita bertan bizi direnei. Ozeanoko plastikozko kutsaduraren zati bat mikroplastikoek osatzen dute. Hauek plastikozko oso zati txikiak dira eta askotan itsas animaliek ez dituzte bereizten janaritik. Hori dela eta askok plastiko hauek jatean ito egiten dira, beste batzuk berriz ez. Hala ere, arrainen gorputzean plastikoa egotea ere oso kaltegarria da elikadura katean sartzen direlako. Gizakiok arrainak jaten ditugu eta arrain horietan plastikoa egon daiteke, edo arrain handi batek beste arrain txikiago bat jatean ere plastikoa ariko da jaten.Hurrengo taulan azken urtetako plastiko produkzioaren kopurua eta bilakaera ikus dezakegu. Urtero ia %4ean igotzen da plastiko produkzioa eta beraz esan genezake  portzentai horretan ere igotzen dela ozeanoaren plastiko kutsadura urtero. 2010ean bereziki oso hazkuntza handia egon zen plastikozko kutsaduran. Are gehiago, horrelako 9 urtetan plastikozko zegoen kutsadura osoa bikoiztuko litzateke. 2009ko erritmoarekin berriz 34 urte.
Histograma honetan aldez aurretik esandakoa modu grafiko batean ikus dezakegu, 2010. urtean herrialdeek plastikoarekin bakarrik kutsatu zutena eta baita beraien BPG-a zein izan zen ere. Ikus dezakegunez ez dago erlazio zuzenik herrialdeen eta plastikoz kutsatutako kopuruaren artean. Estatu Batuek 15.000 Dollarkeo BPG-a zuelarik 10. dago histograman eta Txina berriz, 8.000ko BPG-a zuelarik lehenengo eta Estatu Batuak baino 30 aldiz gehiago kutsatuz. Honen arrazoia, enpresak plastiko kutsaduraren errudun nagusiak ez izatea izan daiteke. Noski eragina dutela baina herrialde batean enpresa gehiago egoteak edo ekoizpena handiagoa izateak ez du eragin zuzenik. Hori, ozeanora iristen den plastiko gehiena ibaietatik datorrelako da, bertan metatutakoa alegia. Beste zati handi bat berriz, jendeak itsaso bertan isuritakoa edo haizeak eramandakoa da.
Irudiak
Gure elikagaien zati handi bat, baita oxigenoa ere, itsasotik eratorrita dago. Azken finean, ozeanoak eta itsasoak lur planetaren %71 osatzen dute.
Gizakiak baita animaliak ere, bizi izan dugu harreman estua itsaso eta ozeanoekin, eta zaintzea da biziraupena emango diguna.
Berotze globalak, ozeanoen funtzionamendua baldintzatu du, izan ere, hainbat aldaketen erruduna izan da. lehenik eta behin, Tenperatura altuak, arrain eta gizakientzat kaltetsuak izan dira, beroak glaziarrak urtzen ditu eta poloetako bizitza zaildu egiten du.
itsas mailaren igoera itxuraz motel eta geldiezina da, gainera berotze globalak, korronteak aldatzen ditu, eta arraza ugari desagertzeko arriskuan daude, askok korronteen arabera ugaltzen direlako. Bestalde, planetaren berotzeak eragina du itsasoko uraren kimikan.
Lehenengo irudia G.E Ozeano argazkilaria k ateratakoa da. Txikitatik egon da harremanetan itsasoarekin eta aldaketak gertutik ikusteko premia izan du.
14 urteekin surf irakasle bezala hasi zen eta urteak pasata berotze globalaren lehen aldaketa sumatu zuen, itsasoko zikinkeriarena, hain zuzen ere.
Beraz arazoari konponbidea bilatzeko asmoz, O.S taldearekin zabor bilketa kanpaina abiarazi zuen, gaiaren larritasuna ikusarazteko.
Aldaketa klimatikoa itsasoarentzat mehatxu handia zela konturatu zenetik, bere esku dagoen guztia egin du.
Itsasoa garbitzeko kanpainak egiten jarraitu du eta ozeanoak garbi mantentzeak duen garrantziaz kontzientziatzen saiatu da, sare sozialen bitartez eta batez ere, klaseak ematen dituen haurrei, surfa erakutsi ez ezik kontzientziatu ditu ozeanoak errespetatzera.
Azken finean, beharrezkoa da planetako bizitza iraunkorra izan dadin, haurrak etorkizuneko belaunaldiak dira, eta argi izan behar dute baliabide naturalak zaintzea izan behar dela gizakiaren lehentasuna.
Man on the Moon (abestia)
Man on the Moon (euskaraz Gizona Ilargian) R.E.M. musika taldearen abesti bat da. 1992an Automatic for the People diskoaren barnean argitaratu zuten.
Garapen Jasangarrirako 14. helburua: itsaspeko bizitza
Irudiak
Bigarren irudia “Perrita al agua, Caballero” margolanari dagokio   I. Ugartek 1.888. urtean egindako artelana da. Donostiako udaletxean kokaturik dago eta gaur egun ere existitzen den ohitura bat erakusten du, nahiz eta itxura berdina ez izan.
Margolan honen bidez, gure portuek jasan duten aldaketa ikus dezakegu. XIX. mendearen hasieran portuetako urak garbirik zeuden eta  herriko pertsonak bainu hartu zezaketen. Gaur egun ezinezkoa da, gure portuak zikinkeriaz beteta daude eta zaborra botatzen jarraitu ez gero, XXI. menderen bukaeran portu asko itxi egin beharko dira.
Espainian, Bilboko portua   mehatxurik handiena duena da.
Munduko portuen %90ek, kutsadura-maila gainditzen dute. Horrek eragina du tenperaturan, prezipitazioan, haizean, olatuetan ,itsas mailan, urakanen maiztasunean eta intentsitatean.
Portuen inpaktua geldiarazi behar dugu beranduegi izan baino lehen, bestela behartuak egongo gara ixtera.
Hirugarren irudia, XIX. mendean ateratako argazkia da. Pasaian kokatuta dago eta estropadako traineruren lehiaketa da. Tradizioz, euskal Herrian Kirolek zerikusi handia izan dute itsasoarekin, traineruek adibidez. Itsasertzari itsatsita dagoen probintzia bat gara, eta, ondorioz, ur-kirolak oso ohikoak dira gure inguruan.
Tradizio asko itsasoarekin loturik daude, eta horietako askok gure lurraldea irudikatzen dute.
Lehenago askotan errepikatu dudan bezala, klima aldaketak gure itsasoak suntsitzen hari ditu. Kontxako hondartzan adibidez, tenperatura jaitsiera handia izan da uretan  eta marea gora egin du. Horrek ur-kirolei  eragiteaz gain gure instalazioei ere eragiten die. Itsasgorak askotan suntsitzen baititu, haize orrazian, pasealeku berrian eta Kursaaleko zubian gertatzen den bezala, adibidez.
Esandako guztiagatik, gure itsasoak zaintzeko beharrean gaude, laster beranduegi izango delako eta ezingo dugulako eragina gelditu.
Gure ohiturak desagertuko dira, ezinezkoa izango dugu itsasoan bainatzea eta gure hiria ez da inoiz berbera izango.
450 Brigitta
450 Brigitta, asteroide gerrikoan aurkitutako 450. asteroidearen izena da. 1899ko urriak 10ean aurkitu zuten Max Wolf eta Arnold Schwassmann astronomoek Heidelbergeko behatokitik.
Almyra (Arkansas)
Almyra Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Arkansas konderrian kokatuta dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 1299
NGC 1299 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
El alegre divorciado
El alegre divorciado (euskaraz Dibortziatu alaia) 1976ko Pedro Lazaga espainiar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. 1932ko Pedro Muñoz Seca eta Pedro Pérez Fernández antzerkigileen Anacleto se divorcia (Anakleto dibortziatzera doa) antzezlanean oinarritua dago. Paco Martínez Soria, Florinda Chico, Norma Lazareno, José Ángel Espinosa, Fernando Luján, Pancho Córdova, Sergio Barrios, José L. Murillo, Nina Tolentino eta Yolanda Ochoa aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Carlos (Fernando Luján) espainiar gaztea Mexikora joan eta bertan Gloriaz (Norma Lazareno) maiteminduko da, Felipe Aguirre (Pancho Córdova) mexikar negoziogizon garrantzitsuaren alaba. Ezkontzarako neskaren senideez gain Carlosen gurasoak ere gonbidatuko dituzte, Ramón eta Socorro (Paco Martínez Soria eta Florinda Chico), Madrilen taberna baten jabe diren eta txakurra eta katua bezala beti eztabaidan dabiltzan berrogeita hamar urtetik gorako senar-emazteak. Mexikora iristean, Ramón herrialde hartan dibortzioa legezkoa dela jabetuko da, hortaz buruan Gloriaz dibortziatu eta parrandaz-parranda ibiltzea otuko zaio, baina Gloriak senarra galtzaundi bat dela eta bakarrik bizitzan noraezean eta fundamenturik gabe ibili ondoren, lasterrera burumakur berarengana itzuliko dela iritzi du.
Miel Anjel Elustondo
Miel Anjel Elustondo Etxeberria (Azpeitia, 1958ko martxoaren 25a) gipuzkoar kazetaria, elkarrizketatzailea, argazkilaria eta idazlea da. Hamarkada batzuk eman ditu kazetaritzan eta hamaika elkarrizketa argitaratu ditu, Argia aldizkarian eta Berrian besteak beste. Elkarrizketa horietako protagonisten argazkien sinatzailea Zaldi Ero izaten da; Zaldi Ero Miel Anjel Elustondok bere argazkiak sinatzeko erabili ohi duen goitizena da.
Irakaskuntzan, argitaletxe-munduan eta hainbat irrati- zein telebista-saiotan (Sautrelaren sustatzaile eta gidoilari izan da) parte hartu du.
Sariak
2022an Rikardo Arregi kazetaritza saria jaso zuen BERRIAn argitaratutako 'Tonban ehortzirik' elkarrizketa sortagatik. Asmatutako bost elkarrizketa hauek argitaratu zituen sorta horretan:
Kinosternon oaxacae
Kinosternon oaxacae Kinosternon generoko animalia da. Narrastien barruko Kinosternidae familian sailkatuta dago.
Mormyrops oudoti
Mormyrops oudoti Mormyrops generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
1886ko Belgikako greba
1886ko Belgikako greba edo 1886ko gizarte matxinada  1886 urteko martxoaren 18tik 29ra Belgika n izandako langile matxinatuen greba izendatzeko erabiltzen da, batez ere, Lieja eta Hainaut probintzien industria-arroetan.
Matxinada gizarte-desberdintasunek eragindakoa izan zen, krisi ekonomikoaren testuinguru batean. .
Marko politiko zehatzik gabe, sortzen ari ziren sindikatuen harira, langileen lehen matxinada handia Belgika industrialean izan zen. Oldarraldia bortizki erreprimitu zen, dozenaka hildako eragiten matxinatuen artean.
Testuingurua
1886an, Belgikan krisi ekonomiko larria igarotzen ari zen : soldaten jaitsiera zorrotzak,  langabezi orokortua, egunero hamahiru orduko lan-jardunak lana zutenen artean, eta erabateko gizarte-politika eza,.
Gizartea
Bizi-baldintzak tamalgarriak ziren, hezetasuna etxeetan,infekzioak eta gaixotasunak azkar zabaltzen ziren  eta gela bakarreko bizitokietan metatzen ziren familiak.
Langileen egoera  ugazaben esku dago erabat. Nagusiek ahalmen osoa dute langileak hartu edo botatzeko, komeni zaienaren arabera merkatura egokitzeko eta ekoizpenetik ahalik eta gehienezko irabaziak lortzeko.Normalean, langileen etxebizitzen jabetza enpresarena da ere; hori zela eta, kanporatua izatean langileak ez zuen soilik lana galtzen, baizik eta etxebizitza ere. Gainera, ez zegoen inongo gizarte-laguntzarik eta langabetuen patua beste langileen edo burges aberatsen ongintzaren esku geratzen zen.
Lan jarduerak neketsuak dira, bai gizon, bai emakume eta haurrentzat. Ikatz meategietan topatzen dira 12 eta 14 urte baino ez dituzten gaztetxoak eguneko  12 ordu baino gehiago lan egiten,  beren lehen beharrak asetzeko nahiko dirua irabazten ez dituztela.
Aldagai hauek eragingo dituzte langileen grebak Belgikan, 1886an. Langileek begirunea  eskatzen dute. Maiz gaixotzen dira. Ia gurdi-abere gisa hartuak dira eta langile atzerritarrekin ordezkatuak, are lan baldintza okerragoekin. Zaila da lana aurkitzea. Bapateko soldata jeitsierak izaten dira, jasotzen diren unean ezagutuak. Eskatzen dute ere pentsio-funtsen tajuzko zuzenketa.
Lieja eta inguruetan
Martxoaren 17an, talde anarkista batek kartel kopuru handi bar itsatsi zituen hango hometan, grebarako dei egiten langileei,. Kartel horiek langileen bizi-baldintzak nabarmentzen zituzten. Hona hemen horren adibide bat: " Jarraituko dugu gure emakumeak eta haurrak ogirik  gabe uzten, dendak gainezka egite artean guk sortu dugun aberastasunekin. Betiko ez dugu onartuko  goiko klasea gozatzea eskubide guztiak eta pribilegioak eta uko egingo diogu edozein bidegabekeriari eta edozein askatasun ezari jaten ematen dienentzat, klase ekoizlea ". Talde anarkista honek langileak ditu zituen ostegunerako, martxoak 18,  Saint-Lambert plazan  Paris comunaren, 15garren urteurrena ospatzen zenean hain zuzen.
Osteguna iristean, martxoak 18, elkartuko diren  langileak espero zitekeen baino askoz gehiago dira. Milaka langile, gazte langabeak, emakumeak, batuko zaie  anarkista taldearen deialdiari erantzuteko, Jean-Joseph Rutters eta Edward Wagener. Makina bat manifestarik oihukatzen zuten : "Gora Errepublika! ", " Gora Comunne ", " Gora langileria ! ", Marseillaise,.abesten zuren bitartean.
Manifestazioa hasi zen 19 tan  ordu erdi bat iraun zuen istilurik gabe. Ondoren, 19: 30tan, langileak bildu ziren Saint - Lambert plazan. Asaldura sentitzen hasi zen bertan. Wagener, anarkista taldeko kidea, hitzaldi  bat ematen hasi zen : "Herritarrok, langileok, hiriko kale aberatsenak zeharkatu berri duzue. Zer ikusi duzue ? Ogia, haragia,  aberastasunak eta jantziak. Ondo ! Nork eman du hau ? Zuek ? (...) Goseak akabatua zaudete, jatekorik ez duzue, eta ezer ez duzue gorputz gainean. Ez ! ez ! Beno, koldarrak zarete ". Honako hitz hauek bigarren manifestazioa hasi zenHiruzpalu mila manifestari inguru, poliziak inguratuta, gendarmeria, hiritar guardia (burgesen milizia) eta zalditeria. Aberatzen auzotik pasatzean, dendak arpilatu zituzten, Oraingo honetan 10 minutu baino gutxiagotan denda leihoak apurtu ziren, haurrak harriak bota zituzten zabaldutako dendetan, ondasunak lapurtu, petrolioari su eman eta zalditeriaren aurka bota zuten.
Poliziak ez zuen esku hartzeko astirik izan..
Ondoren, 20:30tan, udal-agintariak bildu ziren udaletxean. Alkateak, Andrimont jaunak, jendarmeak eta ehiztari konpainia bat bidali zituen, "Arrantzaleen kaia"ra (gaur egun, Édouard Van Beneden), Delcour plaztik gertu beste edozein liskar saihesteko. Borrokak gertatzen dira eta manifestariak inguruko kaleetara abiatzen dira. Gutxi gora behera 500 manifestari elkartzen  dira hiriaren erdigunean, non lapurretak eta indarkeria hartu dute leku.
Gertaera hauekin inongo lotura zuzenik gabe,  hurrengo egunean, Colliery de la concordeko meatzariak, Jemeppe-sur-Meuse-n lana gelditu zuen, soldata igoera eskatzen.
Martxoaren 20an, lan geldialdiak  jarraituko dute Ougré, Seraing, Flemalle eta Tilleurraino, armada mobilizatu arren taldeen bilketa espontaneoa eragozteko. Baina grebak zabaldu eta gehiago handitu zen indarkeria ,. Ordena mantendu nahian eta liskarrak saihesteko ibaiaren ertzen arteko komunikazioa eten egingo da eta bakarrik alkateak emandako baimenaren bidez pasa ahal izango da. .
Egoerari aurre egiteko agintariek mota guztietako errefortzuak ekarri zituzten kanpotik:  Brusela, Namur, Lovaina, Waremme, Aywaille, Louveigné, Limburg, eta Luxenburgotik. " Benetazko armada txiki bat osatua " Frans van Kalken historialariaren arabera.Seraing urmaelan,  120 gizonek zalditeria osatzen zuten. Seraing tokia, setioa egoeran geratzen da. Armada eta gendarmerieak okupatzen dituzte toki estrategikoak : erakundeen eraikinak, tren-geltokiak, ikatz biltegiak, trenbide-pasaguneak.
Jartzen dira, distantzia jakin bat elkarrengandik jabego eta industria handien segurtasuna bermatzeko. Baina zaila da segurtasuna da  ezartzea, talde anarkistak, 100-150 pertsonak osatuta etortzen baitira tokiak suntsitzekoLarunbatetik  iganderako gauan, lapurretak izan zireb Jemeppe, Tilleur eta Saint-Nicolas. Hemen, etxeak eta dendak  arpilatu eta lapurtu zituzten. Indar armatuak ez dira nahiko, laguntza iritsiko zaie hainbat tokietatik: Namur, Leuven eta Lieja. Igande arratsaldean, bilera bat ospatu zen Seraingen. Leermansek, udal kontseilaria, hitzaldi bat eman zuen sufragio unibertsalaren alde. Era berean, langileei liskarrak gelditzeko eskatu zien.
Mugimendu hauen ostean hainbat agindu ezarri ziren. Kalera ematen zuten leihoak eta ateak itxita egon behar zuten, ezin izango zen askatasunez ibili aurrerantzean, alkatetzaren baimena beharrezkoa zen, tabernak 19tarako itxi behar zuten. Hala eta guztiz ere, grebak hedatu ziren ikatztokietan. .
Hainaut
Martxoaren 25ean  Charleroi hirian, hasi zen greba  Fleurus Egur baso komunalean, langileak kexu ziren bezperako soldatagatik, ez baitzuten ikusten soldata hobekuntzarik. Goizean goiz, 190 langile atera ziren ikaztegitik eta Societé du Nord de Gilly aldera abiatu ziren. Beste langile askok jarraitu zuten lanean eta baziren ere etxean geratu zirenak. Grebalari taldeak saiatu ziren langile guztiak batzen grebara. Indarkeria izan zen. Grebalariek mehatxatu zuten lanean jarraitu nahi zuten langileak, sokak moztuko zutela esanez eta irteera eragotziko zietela. Arratsaldeko 15ak aldera, mugimenduak 500 600 pertsona inguru bildu zituen. Orduan 30 atxiloketa inguru izan ziren.
1886ko Martxoaren 26an Charleroi arroko ikazkinek beren jarduera utzi zuten. Kontzentrazio bat izan zen 9etatik aurrera Gilly plazan, non mila pertsona erantzun zioten deialdiari. Gehienak armaturik etorri ziren objektu arriskutsuak esku artean ekarrita. Robert izeneko lantegia eta Brasseur bieira lantegiak geldiarazi eta arpilatu zituzten, ondoren makineria suntsitu zuten parte hartu zuten langabetuek. Liskarrak eskualean zabaldu ziren eta gertaera bandalikoak lantegietan eta jauregietan jazo ziren, Baudoux jaun-andrearen gazteluan kasu, non upategiko ardoak eta etxeko altzairuak eta zetazko jantziak lapurtu zituzten. Ondasunak suntsitzeko saio gehiago ere izan ziren etxe eta dendetan. Azkenean, armada bidali zuen gobernuak eta bost hildako eta dozenaka zauritu izan ziren armen eraginez. Hurrengo egunean, martxoaren 27an, setio egoera ezarri zen eta baimendu zen nor bere burua armaz defendatzeko aukera. Horretaz baliatuta, burgesek ehiza eskopetak eta pistolak hornituta, patruilak antolatu zituzten. Dozena bat pertsona hil ziren Rooux-en. Gero beste hogei manifestari hil zuten eta ehundaka zauritu. Martxoaren 30ean hiletak izan ziren.
Ondorioak
Grebak berezko helburuak lortu ez bazuen ere, Lanaren inguruko batzorde bat sortu zen Belgikako Legebiltzarrean eta horren ondorioz Lan harremanak arautzen hasi ziren. .
Apopterygion alta
Apopterygion alta Apopterygion generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Fontanella
Fontanella Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fontanellak honako udalerri hauekin egiten du muga:
UEFA
Historia
UEFA, 1954ko ekainaren 15ean sortu zen, Basilean (Suitza). Hasieran, bere egoitza Parisen (Frantzia) kokatu zen baina 1959an Bernara aldatu zuten eta azkenik, 1995ean Nyonera (Suitza). Gaur egun ere berton dirau.
Selekzio kideak
UEFAren barruan 53 futbol elkarte daude eta Europa kontinenteko herrialde independente guztiak barnean hartzen ditu, salbuespen hauekin: Monako eta Vatikano Hiria. Geografikoki Asian edota Europa eta Asia artean dauden futbol elkarte batzuk UEFAn daude AFCn edo Asiako Futbol Konfederazioan egon ordez: Armenia, Georgia, Kazakhstan, Turkia, Israel, Zipre, Errusia eta Azerbaijan (Israel eta Kazakhstan iraganean AFCko kideak izanak dira). Ziprek Europa, Asia edo Afrika aukera zezakeenean, Europako futbol elkarte izatea aukeratu zuen.
Aipagarria da Erresuma Batua osatzen duten lau herrialdeek bakoitzak bere aldetik parte hartzea, politikoki estatu independenteak izan ez arren. Euskal Futbol Federakundeak, ordea, ezin du UEFAn sartu FIFAren partaidea ez delako. Izan ere, FIFAn sartzeko bi baldintza hauetako bat, gutxienez, bete behar du Futbol Federakunde batek : ordezkatzen duen lurraldea estatu independentea izatea, edota -estatu independentea izan gabe- lurralde hori menpean duen estatuaren federakuntzaren baimena izatea. Euskal Herriaren kasuan, horrek esan nahi du Euskadiko Futbol Federakundea FIFAren partaidea izateko (horrek euskal selekzioari ofizialtasuna emango lioke) beharrezkoa dela Espainiako Futbol Federazioak bere oniritzia ematea, orain arte gertatu ez dena
NGC 1300
NGC 1300 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Okupazio
Okupazioa beste baten jabegoa den etxe, eraikuntza, lurralde, eta beste ezelako eremua eskuratzeari deritzo. Esanahiaren zentzua "hutsik dagoen edozer gauza" betetzetik dator. Orokorrean, jabearen baimenik gabe legez kanpoko jokaera da. Okupazio batean hartzen duen pertsonari okupa deitu ohi zaio.
Okupa terminoa
Okupazioa 80ko hamarkadan jaiotzen da, squatter ingelesen antzera, terminoa zehazteko duda batzuen ondoren (gaztelaniaz ez baitzegoen okupazioa izendatzeko hitizik). Okupatzeak kutsu politkoa dauka, izan ere, etxebizitza bat hartzea ez da helburu soila, etxebizitza lortzeko zailtasunak salatzeko bidea ere bada.
Okupa hitza eta bere deribatuak prentsak eman ditu aditzera, ondorioz, ohikoa da horien erabilera eguneroko bizitzan zein komunikabideetan entzutea. Euskaraz, gaztelaniaz, katalanez eta galizieraz ere erabiltzen da. Hala ere, prentsak askotan okupa deitzen die helburu politikorik ez duten ekintzei.
Motibazioak
Hainbat arrazoi desberdin egon daitezke okupazio bat gauzatzeko, ohikoenak honako hauek dira:
Etxebizitza bilatzea
Kasu batzuetan, familia, pertsona talde edo banakoek egiten dute okupazioa etxebizitza baten bila dabiltzalako eta ezin dutelako edo ez dutelako nahi etxe bat ordaindu edo alokatu. Mugimendu sozial honek konstituzioaren 47. artikulua, etxebizitza izatearen eskubidea, propioak ez diren etxebizitza edo eraikinetan sartzeko estakuru gisa erabiltzen du, jabeei sor diezaizkiekeen galera edo gastu ekonomikoak kontutan hartu gabe. Hala ere, esan behar da okupatzen diren lekuak abandonatuta egon ohi direla edo ez zaiela erabilerarik ematen. Bestalde, autoritateek okupei egiten dieten presioak prekarietatea atxiki dio mugimenduari, protesta estatusa emateaz gain.
Ekintzak burutu eta ideiak zabaltzea
Okupazio kasu asko daude, euren auzoetan alternatiba kulturalak sortzea helburu dutenak. Zentru sozial okupatuak deritze. Horretarako espazio okupatuak era autogestionatuan erabiltzen dituzte eta bertan ekintza politiko, kultural edo bestelakoak egiten dituzte. Okupazioa beraz, gizartea transformatzeko helburuarekin erabiltzen da. Kasu batzuk anarkismoari edo komunismoari lotuta ere egon daitezke. Ondorioz, ezin da mugimenduaren homogeneotasunaz hitz egin, kasu bakoitzak helburu desberdina izan dezakeelako. Mugimenduaren desberdintasunak beraz, zaildu egiten du mugimendua talde sozial bati atxikitzea, baina pentsamendu anarkistei lotuta daude askotan. Zentru sozialek euren arteko harremana izaten dute, teknologia berriak baliatuta, datak trukatzeko. Hala ere, gutxitan parte hartzen dute aktibitate komunetan. Generalean, zentro sozial batek bere inguruneari erantzuteko aktibitateak antolatuko ditu.
Zentro sozialetan ekintza sozial desberdinak antolatzen dira: gai desberdinen inguruko hitzaldiak (nekazaritza tradizionala, kontzeptu politikoak, kontzientziazioa…), antzerkia, dantza, tailer desberdinak (haurrentzat, lanketa politikoa…), jantokiak, txangoak, kontzertuak, liburutegiak, hizkuntza klaseak, talde politikoen bilerak eta abar luze bat.
Hala eta guztiz ere, batzuetan okupazioa denbora baterako helburuarekin egiten da.
Etxebizitzen okupazioa
Honen barnean bi okupazio mota oso ezberdin sartzen dira, helburuaren arabera bereiziak. Hala ere, bietan hutsik dagoen etxebizitza edo eraikuntza bat hartzen da, okuparen beharren arabera erabiltzeko.
Erabilera publikorako
Etxebizitza baten okupazioaren helburua hura gizarteari eskeintzea denean. Horrelako gune okupatuei Euskal Herrian gaztetxe deitu ohi zaie. Dena den, etxeak ez du zertan gaztetxearen egitura eta barne antolukantzerekin bat etorri behar. Kolektibo anarkistek, adibidez, ateneo libertario deitutako guneak sortzen dituzte.
Okupazioak berak, kasu hauetan, sistemarekiko etsaitasun handia darama bere baitan. Izan ere, legez kanpoko ekintza bat publikoki ezagutzera ematen da. Horrek bukatzen ez den soka bat sortzen du, proiektu horietan ilegalidade hori onartzen duen jendeak baino ez baitu parte hartzen. Jende hori, kasu gehienetan, sistemaren aurkako pisizio garbiak azaltzen dituena da. Hau da okupazioa asanblearismo, autogestio, ekologismo, antikapitalismo edo antzeko ideiekin horren lotuta egotearen arrazoia.
Erabilera pribaturako
Pertsona edo talde batek, bere erabilerako, haiena ez den etxebizitza hutsa eskuratzen duenean. Gaur egun, mugimendu hau ahalmen ekonomikoarekin dago lotuagoa ideologiarekin baino. Espekulazioaren aurka borrokatzeko asmoz etxebizitzak okupatzen dituzten ekintzaileak ere badiren arren, okupa gehienak arazo ekonomiko eta pertsonal larriak dituzten jendea dira, egoera tamalgarrietan dauden etxebizitzak okupatzera behartuak daudenak.
Lurraldeen okupazioa
Gero eta gutxiago erabiltzen den protesta metodoa. Espainiako estatuan 80ko hamarkadan ugariagoa izan zen; batez ere Andaluzian, jornalari kopuru handia zela eta. Lan baldintza hobeak lortzeko greba edo manifestaldiak egin beharrean, ugazaben lurrak okupatzeari ekin zioten. Munduan barna ikusmira erakarri duen beste nekazari mugimendu bat, Brasileko Lurrik Gabekoen Mugimendua (MST) izan da, non nekazari pobreek lurjabe handien lurrak bereganatzen dituzten.
Honen adierazgarri berezi eta ezohikoak Marinaledan SOC nekazari-sindikatuko jornalariek Albako Dukesaren lurraldeetan eginikoak dira. Honen azken adibideak Maiatzaren 1ean SOC-ek, CNTk eta CGTk Espainiako hegoaldean eginikoak dira.
Eragina urbanismoan
Fenomenoaren ezaugarri nagusia espazio deslaiak berreskuratzea den arren, okupazioaren eraginen analisi batzuk bere alde txarrak erakutsi dituzte okupazioa gertatzen den ingurunean. Okupazioaren fenomenoa favelen fenomenoarekin alderatua izan da:
Autore batzuk hiriko garapen pertsonen fluxuaren eta egituren fluxuaren ondorio gisa deskribatu dute. Zentzu horretan, bat-bateko kokalekuek hiriarekiko paraleloa den garapen baten eskala txikiko paradigma bat eskaintzen dute. Ingurune sozioekonomikoari axola egin gabe, biztanle okupen mugikortasuna hirugarren munduko fluxu ekonomikoari lotuta dago. Hillierren arabera, hiriaren egitura berak determinatzen du biztanleen mugimenduaren bolumena. Garapen bidean dauden herrialdeetako hiri handietan, bat-bateko egonlekuak ohikoak diren tokietan, egitura urbanoaren desartikulazioa nabarmentzen da. Egonleku mota hau beraz, garatutako guneen gertutasunagatik nabarmentzen da; ezaugarri hau ez da bereziki herrialde garatuetako mugimendu okupen adierazle. Autore batzuk diote faktore horien ondorioz, okupazioaren geografia erabat desberdina dela hirugarren mundu herrialdeetan eta herrialde garatuetan.
Hirugarren munduko biztanleriaren dinamikaren beste ezaugarri bat hazkunde zentralizatua da. Hazkundeak egitura irregularra dauka, biztanle kontzentrazio handiko guneak zein finkapenerako ezaugarri onak ez dituzten eta desokupatuak egongo diren guneak sor ditzake. Halaz guztiz, finkapenaren garapena tokiko autoritateen politikaren araberakoa ere bada. Faktore legalak eragin handia du mota honetako finkapenetan, alegia.
Historia
Mugimenduak indar garrantzitsua izan zuen Alemania, Herbehereetan eta Espainian. Hala ere, mugimendua Europako beste hainbat herrialdetan (Italia, Frantzia, Ingalaterra...) eta Latinoametikan (Txile, Argentina, Brasil, Mexiko, Kolonbia, Venezuela) ere aurki daiteke.
Okupazioaren egoera legala Espainian
1996 eko legediaren aldarrikapena iritsi zen arte, Espainiar estatuan ez zegoen eraikin abandonatuen okupazioa zigortzen zuen legerik. Aitzitik, toleratu ere egiten zen landatik hirietara bizitzera joan zen pertsonen etxebizitza eskariari irtenbidea ematen ziolako. Demokraziaren lehen urteetan estatuaren etxebizitzetako milaka okupazio ilegal legalizatu ziren.
1966ra arte, koakzio faltaren legea baliatzen zen: jabeak okupak salatzen zituen bere etxea erabiltzea oztopatzen zielako. Orduan, prozesu judizial zibila abiarazten zen, ez penala, normalean luzea zena eta desalojatzeko orden batekin amaitzen zena.
Hala ere, salbuespen asko egon ziren: batzuetan epaileek okupei ematen zien arrazoia. Kontutan hartzen ziren faktoreak eraikina zenbat urte abandonatua egon zen eta haren egoera ziren.
Kasu gehienak utzaraztean amaitzen ziren arren, prozesu zibilaren geldotasunak okupazioari denbora baliagarria ematen zion. Hori gutxi balitz, etxebizitzaren prezioaren igoerak okupazioaren portzentaia asko igo zuen esponentzialki 90eko hamarkadan zehar. 1966an onartutako legediak okupazioak “usurpazio” gisa hartzen zituen eta delitu bilakatu zituen. Delitua kontsideratzen zenez, epaiketen abiadura azeleratu egin zen.
Kondena gutxi izan dira prozesu horietan, eta izan direnak autoritateei erresistentzia ipintzeagatik izan dira.
Zinema eta telebistan
La estrategia del caracol filmean Kolonbiako okupazioaren egoera tratatzen da. Argentinan ere hainbat sari jaso dituen miniserie bat filmatu zen Okupas izenarekin; hala ere, ez ditu arrazoi kultural edo politikoak azaltzen.
Fight Club filma, David Fincherrek zuzendua eta Edward Norton, Brad Pitt eta Helena Bonham Carterrek interpretatua, praktika honen adierazlea da. Protagonistak bere etxea txikituta aurkitzen du eztanda baten ondorioz eta lekualdatu egiten da okupaziora batuz. Klub-a elkartzen den lekua ere okupazioaren adierazlea da.
Maria Soledad Rosas, Turin, Italian bizi zen argentinar gazte okupa bat, baldintza arraroetan aurkitu zuten hilda (asasinatua suizidio bat simulatzen, ziurrenik). Martin Caparros idazlearen inspirazioa izan zen Amor y anarquia, La vida urgente de Soledad Rosas 1974-1998 liburua idazteko. Agustina Macri zuzendaria ere inspiratu zuen Soledad filma idazteko, Vera Spinetta protagonista duena.
Inhaca
Inhaca Mozambikeko Maputo Probintziako herri bat da, Inhaca Uhartean. 2.000 biztanle zituen 1997an. Uhartearen ekonomia oso lotua dago ehiza eta arrantzarekin.
Sergio Gonella
Sergio Gonella (Asti, 1933ko maiatzaren 23a - ibidem, 2018ko ekainaren 19a) italiar futbol epailea izan zen.
1965ean egin zuen debuta Italiako Serie An. Nazioarteko lehiaketan Alemania eta Txekoslovakiaren arteko 1976ko Europako Futbol Txapelketako finala zuzendu zuen, eta 1978ko Munduko Futbol Txapelketan Argentina eta Herbehereen arteko finala ere arbitratu zuen. 1998tik 2000ra Italiako Arbitroen Elkarteko presidentea izan zen.
Villy-le-Moutier
Villy-le-Moutier Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villy-le-Moutier udalerrian erroldatutako biztanleak 318 ziren. Familiak 105 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 58 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 128 etxebizitza zeuden, 113 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 123 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 113 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 89 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 75 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 209 ziren, horien artean 171 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 171 pertsona aktiboetatik 164 lanean zeuden (90 gizon eta 74 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villy-le-Moutier udalerrian 118 unitate fiskal zeuden, 336,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.758 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Villy-le-Moutier udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.072 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lamprologus kungweensis
Lamprologus kungweensis Lamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Apopterygion oculus
Apopterygion oculus Apopterygion generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Fonteno
Fonteno Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fontenok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alna (Maine)
Alna Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lincoln konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Malwina Kopron
Malwina Kopron (1994ko azaroaren 16a) mailu jaurtiketan espezializatutako poloniar atleta bat da. 2017ko Londresko Munduko Txapelketan eta 2020ko Tokioko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen. Horrez gain, brontzea ere irabazi zuen 2015eko Europako U23 Txapelketan.
Probako bere marka pertsonala 76,85 metrokoa da Taipein (Universiada garaian) 2017an lortutakoa.
USA (argipena)
USA, United States of America (euskaraz: Amerikako Estatu Batuak, AEB), Ipar Amerikako errepublika federala da.
Horrez gain, USA hurrengoa izan daiteke:
Brachay
Brachay Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 39 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 37 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 7 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 36 ziren, horien artean 26 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 26 pertsona aktiboetatik 22 lanean zeuden (12 gizon eta 10 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Brachay udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 330 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
451 Patientia
451 Patientia, asteroide gerrikoan aurkitutako 451. asteroidearen izena da. 1899ko abenduak 4an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik. Bere 225 kilometroko diametroarekin, Martitz eta Jupiterren artean dagoen asteroide gerrikoko asteroiderik handienetako bat da.
Dondo
Dondo Mozambikeko Sofala Probintzian dagoen hiria da. 61.000 biztanle inguru zituen 2003an. 2008ko estimazioaren arabera biztanleria 77.532 biztanlekoa zen.
Lamprologus laparogramma
Lamprologus laparogramma Lamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Pterigoide-ahosabaietako hobi
Pterigoide-ahosabaietako hobia sudur-barrunbe eta loki azpiko hobiaren sakontasunean kokatzen den espazio txikia da, erlazio asko beste zuloekin.
Patologia
PTERIGOIDE-AHOSABAIETAKO HOBIKO SCHWNOMA
Nerbio sistema periferikoan kokatzen diren Schwann zeluletatik eratorritako hazkuntza geldoko tumore neurogenikoak dira. Schwanomen %60 gara nerbioen neurileman sortzen dira. Gehienbat nerbio sentsorialak kaltetzen ditu. Tumore intrakranealen %8-10 hartzen dute. Buru eta lepoan agertzen dira gehienbat (organismoko guztiko schwannomen artean % 25-35), batez ere, V, IX, X, XII gara nerbioetan. Pterigoide-ahosabaietako hobian prebalentzia oso baxua da, eta, kasu honetan, Gasser gangoilaren edo trigeminoaren hiru adarretako baten sustraian sortuko da.
Sintomatologiari dagokionez, lehendabizi entzumen galera gertatzen da; jarraia edo noizbehinkakoa izan daiteke. Ondoren, beste sintoma batzuk agertu daitezke: aurpegiko hipoestesia, aurpegiko paralisia edo irensteko zailtasuna.
Dena den, esan bezala, pteirigoide-ahosabai hobian sortutako tumoreek oso prebalentzia baxua daukate. Ohikoagoa da garezur barneko oinaldeko edo sudur sinuetako tumoreak hedatu eta pterigoide-ahosabai hobiraino iristea.
Eremu honetako tumoreak teknika kirurgiko ezberdinak erabiliz kentzen dira, besteak beste, rinotomia laterala, Weber-Ferguson teknika eta teknika endoskopikoa.
Raúl Juliá
Raúl Rafael Juliá y Arcelay (1940ko martxoaren 9a, San Juan de Puerto Rico - 1994ko urriaren 24a, Manhasset, New York) puertorricar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat izan zen.
Pelplingo elizbarrutia
Pelplingo elizbarrutia (Diecezja pelplińska, Dioecesis Pelplinensis) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutietako bat da. 1243an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Pelplinen dago. Egun apezpikua Ryszard Kasyna da.