cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Letren errepublika
Akademiak
XVIII. mendeko bigarren erdian, egoera oso bestelakoa zen. Europa osoko unibertsitateek Aristotelesen filosofia naturala eta medikuntza galenista ideia mekanizista eta bitalista berrien alde utzi ahala, ikasteko moduak aldatu egin ziren: gertaeren egiaztapenaren bidez ikasteak hartu zuen indarra. Hau da, zientzien eta medikuntzaren ikaskuntza batez ere teorikoa izatetik, praktikoagoa izatera igaro zen. Honek ekarri zuen, Unibertsitatea askoz giro atseginagoa izatea letren errepublikarentzat. Irakasle gehienek afiliatzeko interesik ez bazuten ere, mende osoko aldaketa ideologiko eta pedagogikoek baldintza batzuk sortu zituzten, zeinetan unibertsitateko munduan jakin-mina askoz egingarriagoa eta are erakargarriagoa bihurtu baitzen.
Aipatu erakundeak —akademiak, aldizkariak, literatura-elkarteak— arduratu ziren berez errepublikaren barruko ikerlarienak ziren rol, funtzio eta jarduera batzuez. Komunikazioak, adibidez, ez zuen zertan pertsonatik pertsonarakoa izan; akademien artean gerta zitekeen, eta handik jakintsuengana iritsi.
Saloiak
Saloiek, hala literarioek nola zientifikoek, garrantzia nabarmena izan zuten Ilustrazioaren garaian letren errepublikaren barruan. XVII.mendetik aurrera, nobleak eta intelektualak adiskidetze-giroan biltzeko balio izan zuten, batzuk hezteko, besteen jakintzak fintzeko eta oro har kultura-trukerako ingurune komun bat sortzeko balio izan zuten. Non «zintzotasuna» (honnêteté) zen oinarrizko nozio partekatuari segika, ikasteko grina, ohitura onak eta elkarrizketa konbinatzen ziren. Hala ere, aretoek gobernu-maila jakin bat eskatzen zuten; eta hori kontraesankorra suerta daiteke letren errepublikaren oinarriekin: elkarrekikotasunaren eta trukearen berdintasun-printzipioen teorian egituratu zelako. Hala eta guztiz ere, onuragarriak izan ziren letren errepublikarentzako, izan ere, Paris letren errepublikaren hiriburu gisa ezarri zenean, letra frantseseko gizonek harreman epistolar tradizionalak aberastu zituzten ahozko harreman zuzenekin. Hau da, hiriburuan zeudenak elkartzen hasi ziren, eta Ilustrazioaren proiektuarekiko lankidetza zuzena izan zen. Saloiak literatura-erakundeak ziren, eta elkarrekintzarako etika berri batean oinarritzen ziren, eliteen arabera eraikitako etikan, beraz, leku hauek intelektualentzat egoten ziren irekita. Hala ere, 1770etik aurrera, saloien aurkako kritika erradikal bat sortu zen Jean-Jacques Rousseauk inspiratuta. Erradikal hauek funtzionatzeko era hori salatu zuten, eta idazle independenteak aldarrikatu zituzten; arlo publikoaz eta nazioen egoeraz arduratuko ziren pertsonak, hain zuzen ere.
Inprenta
Inprenta hedatzen hasi eta gutxira, letren errepublika prentsari estuki lotu zitzaion. Inprentak ere zeregin nabarmena izan zuen zientzialari-komunitate baten sorreran, aldizkarien bitartez, aurkikuntza berrien berri emateko prozesua azkartu egin baitzen. Horrez gaindi, aurkikuntza berri hauen egiletza agerikoagoa bilakatu zen, eta baita errentagarriagoa ere, izan ere, egilearen eta inpreta makina jabeen artean komunikazio pertsonala erraztu zuen. Horri esker, autoreak bere lanaren gaineko kontrol handiagoa zuen, batez ere ekoizpen eta banaketa alorrei dagokienean.
Aldizkariak
Nouvelles de la République des Lettres izan zen Herbehereetan egin zen lehena, zeina oso aldizkari kritikoa izan zen. Nouvelles de la République des Lettres Pierre Baylek argitaratu zuen, 1684ko martxoan. Haren atzetik 1686an Bibliothèque Universelle et Historique, argitaratu zuen Jean Le Clerc teologoak. Hizkuntzei dagokienean, frantsesa eta latina nagusitu ziren, baina egon zen albiste-liburuen eta iruzkinen eskaera alemanez eta holandarrez ere. Aldizkariek letren errepublikan negozioak egiteko modu berri bat sortu zuten. Aurretik inprimatutako liburuekin gertatu zen bezala, aldizkariek informazioaren zirkulazioa areagotu eta ugaritu egin zuten; eta, batez ere liburuen aipamenak zirenez (extraits izenekoak), ikaragarri handitu zen ikertzaileek beren komunitatean gertatzen ari zenaz zuten ezagutza.
Letren errepublikaren idealak garbi ageri dira aldizkarietan, hala hitzaurreetan eta sarreretan, nola eduki errealetan. Gutun bidezko komunikazioaren helburua bi pertsonari informazioa ematea zen era berean, aldizkariaren helburua askori informazioa ematea zen. Eta funtzio publiko hori betetzean, aldizkariek erakunde bateratu gisa agertu zuten taldea. Hori ulertuta, beraz, esan daiteke, erredaktoreen eta irakurleen jarrerek iradokitzen dutena aintzat harturik, literatura-aldizkari bat, nolabait, letren errepublikako kide ideala izango litzatekeela.
Hala ere, kontuan hartu behar da aldizkako argitalpen horien garrantziari buruzko desadostasun batzuk egon direla. Françoise Waquetek argudiatu izan du aldizkari literarioek, berez, ez zutela gutun bidezko komunikazioa ordezkatu. Are, aldizkariak, askotan, postaren mende egoten ziren beren informazioa lortzeko. Eta bazeuden arrazoi gehiago ere: aldizkako prentsak askotan ez zuen asetzen ikerlarien nahia; haren argitalpena eta salmenta geldoegiak ziren maiz irakurleak gogobetetzeko, edo liburu eta albisteen eztabaidak osatu gabe ager zitezkeen, espezializazioa, aurreiritzi erlijiosoak edo distortsio hutsa bezalako arrazoiengatik. Kartak desiragarriak eta erabilgarriak izaten jarraitu zuten. Baina, egia esan, aldizkariak letren errepublikaren elementu nagusi bihurtu zirenetik, irakurle askok iturri horretatik jasotzen zuten informazioa.
Atlantikoaz gaindiko letren errepublika
Historialariek aspalditik ulertu dute egunkari ingeles eta frantsesek eragin handia izan zutela Amerika kolonialeko gutun bidezko komunikazioetan. Garai hartan, Europan ideien transmisiorako erabilitako erakunde-aniztasuna ez zen existitzen Amerikan. Liburu-saltzaileen izakinak (neurri handi batean arbitrarioki egoten zirenak eskuragarri), atzerritik noizean behin etortzen ziren gutunak eta argitaletxearen inprimakien iragarkiak edo liburuen atzeko aldean zeudenak alde batera utzita, intelektual kolonialek beren interes filosofikoak bizirik mantentzeko zuten modu bakarra txostenak egunkarietako argitalpenetara aurkeztea izan zen.
Atlantikoaz gaindiko letren errepublikako adibide onenetako bat 1690. urte inguruan hasi zen John Duntonek egunkari enpresa multzo bat martxan jarri zuelarik; ia guztiak Athenian Society elkarte aurrerakoiaren babespean, Harvardeko Unibertsitateko Telltale Club-eko aurrekari ingeles bat zen elkarte hau. Athenian Societyren helburu partikularretako bat ikaskuntza hitzez hitz zabaltzea izan zen, eta hori lortzeko, 1691ean sortutako planetako bat Acta Eruditorum, Journal des Sçavans, Bibliothèque Universelle eta Giornale de Letterati liburuen itzulpenak argitaratzea izan zen.
Horren ondorioz, Young-Library -Students (Ikasle Gazteentzako Liburutegia) sortu zen, eta, azpitituluak dioenez, «Ingalaterran eta atzerriko aldizkarietan hirurogeita bost urtetik gaur arte inprimatutako liburu baliotsuenen laburpenak eta laburpenak» zituen. Ikasle Gazteentzako Liburutegia, 1687ko Bibliothèque Universelle et Historique bezala, ia osorik itzulitako piezez osatua zegoen, batez ere Journal des Sçavans, Bayleko Nouvelles de la République des Lettres eta Le Clerceko Bibliothèque Universelle et Historique.
1615 Bardwell
1615 Bardwell asteroide gerrikoan aurkitutako 1615. asteroidearen izena da. 1950eko urtarrilak 15ean aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak Indianako Brooklyn herritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1950 BW zen.
Letren errepublika
Atlantikoaz gaindiko letren errepublika
1692ko Young-Library-Students eredu izan zen, Ingalaterrako aldizkari didaktikoen ondorengo formetan aurkitzen diren materialen sorkuntzarako. Bereziki Ingalaterran horrelako aldizkako argitalpenak ez zeudelako, Estatu Batuetan aldizkako literaturaren beharra asetzeko diseinatu zen.
Eztabaida historiografikoak
Historialari anglo-estatubatuarrek Ilustrazioaren zabalkunde eta sustapenean jarri dute arreta, Antzinako Erregimena ren kolapsoan eragina izan zuten mekanismoak aztertzerako orduan. Mekanismoen gaineko ikerketa horrek eragin du Ilustrazioan letren errepublikak izandako garrantzia eztabaidagai bilakatzea.
Ilustrazioa argumentu erretoriko gisa
1994an, Dena Goodmanek The Republic of Letters: a cultural history of the French Enlightenment lana argitaratu zuen. Lan feminista horretan, Goodmanek Ilustrazioa ez zuen ideia-multzo gisa deskribatu, «erretorika» gisa baizik. Harentzat, funtsean, adimen irekiko aurkikuntza-diskurtsoa zen, non elkarren kide ziren intelektualek tradizioz femeninoa den eztabaida-modu bat hartu baitzuten bizitzako arazo handiak aztertzeko. Hitzaldi ilustratuaren xedea txutxu-mutxua zen, Parisko aretoen giroarekin estuki lotua; horrela, esfera publikoaren maskulinitate mailari buruzko hausnarketak egin zituen. Jürgen Habermas soziologo alemanaren lanaren eraginpean, Goodman-ek beste banaketa bat proposatu zuen, emakumeak benetako eremu publikokoak zirela definitzeko, gobernuak literatura-aretoetan, logia masonikoetan, akademietan eta prentsan egindako kritikaren bidez.
Goodman-en arabera, XVIII. mendean, letren errepublika batez ere gizon eta emakume frantsesez osatuta zegoen; filosofo eta salonnièresek elkarrekin lan egin zuten filosofiaren helburuak lortzeko, zeina oro har Ilustrazioaren proiektua dela esan daitekeen. Haren iritziz, Ilustrazioan, literatura-errepublikaren diskurtso-praktiken erdigunea elkarrizketa hezia eta gutunen idazketa zen, eta hura definitzen zuen gizarte-erakundea Parisko saloiak izan ziren.
Dioenez, 1750 inguruan, letra frantseseko gizonek soziabilitate-diskurtsoa Frantzia munduko naziorik zibilizatuena zela argudiatzeko erabiltzen zuten, hura baitzen gizartekoi eta heziena. Letra frantseseko gizonek beren burua proiektu ilustratu baten buruzagi gisa ikusten zuten, aldi berean kulturala eta morala zena, politikoa ez bada. Frantziar kultura zibilizazioaren abangoardia gisa irudikatzean, gizateriaren kausa bere kausa nazionalekin identifikatu zen, eta, aldi berean, bere burua ikusi zuten frantziar patriota gisa eta baita letra kosmopolitaren errepublika bateko herritar gisa ere. Voltairek, Frantziako kulturaren defendatzaile sutsuak eta Ilustrazioko errepublika literarioko herritar nagusiak, inork baino gehiago lagundu zion identitate nazionalaren autoerrepresentazio horri.
XVII. eta XVIII. mendeetan, letren errepublikaren hazkundea Frantziako monarkiaren hazkundearekin batera gertatu zen. Haren historia monarkiaren historiarekin lotzen da: erlijio-gerren ondoren finkatu zenetik Frantziako Iraultza rekin erori zen arte. Goodman-ek egoera hori nabarmentzen du, letren errepublikaren beraren historiaren ikuspegia ematen baitu, XVII. mendean diskurtso apolitikokodun komunitate gisa sortu zenetik XVIII. mendean komunitate politizatu bihurtu zen arte; komunitate horren Ilustrazioaren proiektuak monarkiari desafio egiten zion, Frantziako gizartean txertatutako eremu publiko berri batekin.
Generoa letren errepublikan
2003an, Engendering the Republic of Letters: reconnecting public and private spheres liburua argitaratu zuen Susan Daltonek. Daltonek Dena Goodmanen iritziaren alde egiten du, emakumeek Ilustrazioan zeregin nabarmena izan zutela uste baitu. Bestalde, Dalton ez dator bat Goodmanekin Habermasen eremu publiko eta pribatuaren (Öffentlichkeit) ideiaren erabilerarekin. Eremu publikoak emakumeak barneratzeko gaitasuna du, baina ez da eskaintzen zitzaizkien ekintza politiko eta intelektualen sorta osoa aztertzeko tresnarik onena, termino historiko edo politikoetan garrantzitsua denaren definizio murriztaileegia ematen baitu. Are gehiago, arazo hori da, hain zuzen ere, eremu publikoaren eta pribatuaren arteko edozein zatiketaren mende egotearen arazo handiena: emakumeen ekintza politiko eta intelektualaren ikuspegia mugatu egiten da, leku eta erakunde espezifikoei dagokienez definitzen baitira, botere-gune eta agente historiko gisa, eta ez modu orokorrean.
Letren errepublika modu zabalagoan aztertzeko, Daltonek aretoetako emakumeen gutuneria aztertu zuen, erakunde intelektualen eta hainbat soziabilitate-motaren arteko lotura erakusteko. Bereziki, bi emakume frantziarren eta bi emakume veneziarren gutuneria aztertu zuen, XVIII. mendearen amaierako saloi bateko partaide zirenak, errepublikan zuten eginkizuna ulertzeko. Honakoak dira emakumeaK: Julie de Lespinasse (1732-1776), Marie-Jeanne Roland (1754-1793), Giustina Renier Michiel (1755-1832) eta Elisabetta Mosconi Contarini (1751-1807).
Literatura-korrespondentzia gauzatzea, albisteak, liburuak edo literatura bidaltzea, gorespenak eta kritikak barne, batek komunitate osoarekin duen konpromiso erakusteko modua zen. Truke horien garrantzia dela eta, literatura-errepublika komunitate gisa betikotzea ziurtatzeko, Lespinasse, Roland, Mosconi eta Renier Michielek adiskidetasunaren eta leialtasunaren bidez kohesioa indartzeko lan egin zuten. Beraz, gutun bat bidaltzea edo liburu bat eskuratzea zor soziala sortzen zuen debozio pertsonalaren seinale zen. Era berean, «zor» horiek betetzeko gaitasunak lagun ona eta, beraz, letren errepublikako kide bertutetsua izatea adierazten zuen. Bi ezaugarri horiek bat etortzeak azaltzen du lagunak eta ezagunak gomendatzea literatura-sarietarako eta gobernu-postuetarako. Hori dela eta, esaten da emakumeak gai izan zirela gomendioak egiteko, postu politikoen izendapenaren eta literatura-sarien garrantzia kontuan hartuta, uste zelako gai zirela letren errepublikan harremanen balio integralak ebaluatzeko eta adierazteko; grazia eta edertasuna ez ezik, adiskidetasuna eta bertutea ere epaitu eta sor baitzezaketen.
Eztabaida intelektual eta politikoetan parte hartzearen izaera eta irismena aztertzean, emakumeen ekintzak genero-eredu kontserbadoreetatik ez ezik, emakumeen gizarte-rol egokiari buruzko formulazioetatik ere zenbateraino aldendu ziren erakutsi ahal izan zen. Askotan beren sentsibilitatea eta gaitasun kritikorik eza azpimarratu bazuten ere, Susan Daltonek aztertutako saloietako emakumeek ere letren errepublikakoak zirela esaten zuten.
Hala ere, ezaugarri orokor batzuek letren errepublikaren irudi bat osa dezakete. Lehenengoa nabarmentzen da, arau komunak izatea: mundu akademikoak, hortaz, gizarte osotik bereizten dela uste du. XVII. eta XVIII. mendeetako ikasleek uste izan zuten, gutxienez, esparru akademikoa ez zegoela lotuta gizartearen arau eta balioei; akademikoak ez diren esparruetan gertatzen ez den bezalaxe. Uste zuten berdintasunezko erkidego batean bizi zirela, non kide guztiek eskubide berberak baitzituzten besteen lana eta jokabidea kritikatzeko, bereizketarik gabe. Bestalde, literatura-errepublikak, teorian, ez zien jaramonik egiten kideen nazionalitateari eta erlijioari.
Letren errepublikako ohiturak informazio-iturri oparoa izan dira Europa osoko adituentzat. Gizarteko beste kide batzuekin izandako korrespondentzian, akademikoak libre sentitu ziren ikerketarako laguntza eskatzeko, beharrezkoa zen guztietan.
Bitartekari-lana ere nabarmena zen literatura-errepublikan. Eruditu batzuek beste batzuen izenean idatzi zuten, beste pertsona bazuengandik abegitasuna, liburuak edo ikerketarako laguntza esaktzen zituzten... Sarritan, bitartekari baten parte-hartzea komenigarritasun hutsa zen. Hala ere, bitartekari bat erabiltzeak, maiz, esanahi soziologikoa zuen azpian. Porrotean amaitzen ze eskaera bat, aldi berean, lotsagarria eta iraingarria izan zitekeen; zerbitzu bat egiteari uko egiteak esan nahi du eskaera jasotzen zuen alderdiak nahiago zuela estatus apalagoko norbaitekin harreman zuzenik ez izatea.
Baina bitartekariak ez ziren alderdi negatiboek gehien eragindakoak soilik; transakzio askoren arrakastan ere lagundu zuten. Aipatutako bitartekari bat erabiltzeko gaitasuna letren errepublikan gutxienez kontaktu bat zuten jakintsuek zuten. Horrek taldeko kide zela frogatzen zuen, eta bitartekariak, oro har, bere gaitasun akademiko positiboen fede eman zezakeen. Gainera, bitartekariak harreman zabalagoak izaten zituen, eta, ondorioz, estatus altuagoa komunitatean.
Errepublikan zeuden estatus-desberdintasunak egonagatik, horrek ez zuen komunitatea ahultzea ekarri. Zerbitzu-espirituak, besteak behartzean estatusa lortzearen abantailarekin batera, esan nahi zuen maila handiagoko norbait bere menpekoei laguntzera behartuta zegoela. Hori egitean, beste ikasleekiko loturak indartzen zituen. Espezialista batentzako laguntzaren bidez, loturak sortzen ziren edo zerbitzua ematen zitzaion pertsonarekin indartzen ziren, eta, aldi berean, zerbitzuaren azken hornitzailearekin elkarrenganako loturak indartzen ziren.
Gardentasun intelektuala eta laiko bihurtzea
Dena Goodmanen ikuspegiak mesede egin dio Thomas Broman medikuntzaren historialariari. Habermasen oinarrituta, Bromanek dio Ilustrazioa gardentasun intelektualaren eta laikotasunaren aldeko mugimendua izan zela. Letren errepublikako kideak hermetikoki isolatuta bizi ziren kanpoko mundutik, eta beren artean bakarrik hitz egiten zuten. Bien bitartean, beren oinordeko ilustratuek nahita jarri zituzten beren ideiak iritzi publikoaren aurrean. Bromanek uste du, funtsean, literatura-errepublika kabineteetan zegoela, eta Ilustrazioa, berriz, merkatuetan mugitzen zela.
Ameriketako Estatu Batuetako historialari gehienentzat, Ilustrazio klasikoa mugimendu aurrerakoia da, eta letren errepublika, berriz, eraikuntza zaharragoa, XVII. mendekoa. Baina, John Pocock-en iritziz, bi Ilustrazio izan ziren: bata, Edward Gibbon historialari ingelesarekin lotutakoa, eta literatura-errepublikan oinarritua; bestea, Philosopheen Parisko Ilustrazio izugarria. Lehena tradizio politiko eta teologiko liberal anglobritaniko eta protestantearen ondorio izan zen, etorkizunera begira; bigarrenak ez zuen eragin handirik izan analisi soziohistorikoan, eta nahi gabe kaos iraultzailea eragingo zuen.
Nicolas Grunitzky
Nicolas Grunitzky (Atakpamé, Togolandia, 1913ko apirilaren 5a - Paris- 1969ko irailaren 27a) Togoko presidentea izan zen.
Poloniar jatorriko alemaniar aitaren eta togoar amaren semea zen. Ingeniarirza ikasi zuen Parisen. 1951 eta 1958 bitartean Frantziako Nazio Biltzarreko kidea izan zen eta 1956ko irailaren 10an Togo Frantsesako lehen ministroa bihurtu zen. 1958ko hauteskundeetako Sylvanus Olympioren garaipenaren ondoren erbestera ibili zen. 1963ko estatu-kolpearen ondoren lehendakaria izendatu zen eta 1967an Gnassingbé Eyadémak zuzendutako beste estatu-kolpe bategatik baztertu zen. 1969an Boli Kostan auto-istripu bat izan zuen eta handik gutxira hil zen Parisen.
Gorordo
Gorordo Gatikako auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 129 biztanle ditu.
Herrera de Pisuerga
Herrera de Pisuerga Palentziako udalerria da, Boedo-Ojeda eskualdean dagoena.
Os
Os honakoa izan daiteke:
Amphiesma deschauenseei
Amphiesma deschauenseei Amphiesma generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Txell Alarcón
Txell Alarcón Otero (Bartzelona, 2003ko uztailaren 31) bartzelonar saskibaloi jokalari profesionala da, eta Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligan jokatzen du.
Biografia
Bartzelonan jaio zen 2003an. Hiriko Safa Claror taldean hasi zen jolasten. 2014. urtean Snatt´s Sant Adriara pasatu zen, eta hantxe hasi zen Kataluniako eta Espainiako selekzioetan lehiatzen. 2020ko denboraldirako, Logroñoko Promete Campusean joan zen, 2020-2022 denboraldietarako.
Ondoren, Gasteizera iritsi zen, hurrengo bi denboraldietan jolasteko, 2022tik 2024ra, Kutxabanken Araski AES taldean.
Selekzioak
Kataluniak eta Espainiak kategoria apalagoetan hautatu zuten (Kataluniako txapeldunordea Mini 14/15, Kataluniako txapeldunordea Gaztetxoak b 2015/2016, Kataluniako txapelduna 2016/2017, Haurren Espainiako txapeldunordea 2016/2017, Kataluniako eta Espainiako txapelduna Kadete 2017-2018 eta Espainiako txapeldunordea Kadete 2018-2019).
2003an, pandemiak U17 Munduko Txapelketarik gabe eta U18 Europarrik gabe utzi zituen. Munduko Txapelketa jokatu zuen beste belaunaldi batekin. Eta Soprongo Europakoa U20F-rekin 2022an.
Loreto (Maranhão)
Loreto Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Zenon I.a
Agintari izan aurretik
Isaurian jaioa, gaur egungo Antalyako eskualdean, Tarasikodissa Rousoumbladeotes zen berezko Zenonen izena eta gudari lanetan ospetsu bihurtu zen. Garai hartan, 460ko hamarkada erdialdean, Traziako Leon I.a zen agintari eta ordu arte inperioak soldadu gisa erabiltzen zituen mertzenario germaniarren beldur zen. Germaniarrak botere handia lortu zuten inperio osoan, baita Konstantinoplan ere, eta laster boterea eskuratu nahiko zutelakoan Leonek beste gudari "iturri" bat bilatzeari ekin zion. Isauria inperio barnean egon bazegoen ere, Asia Txikian, eskualde basatia zen oso eta bertako biztanleak barbaroak ez baziren ere atzerritarrak ziruditen Konstantinoplako hiritarrekin alderatuz gero. Menditar hauek ez zuten kultura aurreraturik ez eta germaniarren antzeko erromatarrengandik lortutako ondarerik baina gudari apartak ziren eta beraz pixkana pixkana Leonek gudari isauriarrak erreklutatu zituen mertzenario germaniarren tokia har zezaten.
Zenon ekialdeko armadaren buruzagitza jaso zuen eta kanpaina arrakastatsu ugari burutu zituen, gogoangarrienean bandaloak Epirotik bidali zituelarik. Bandaloen errege Genserikok 469. urtean Epiroko inbasioa agindu zuen aurreko urteko bizantziarren erasoaren mendekua hartzeko. Zenon Danubioko limes edo mugan ere aritu zen bertan huno eta gepidiarren aurka aritu zelarik, hauek inkurtsio ugari burutzen baitzituzten. Leon I.a hil zenean eta artean Leon II.a gazteegia zenez Ariadna eta bere ama Berinak Zenon eta Leonek agintaritza bien artean izatea lortu zuten 474ko otsailaren 9an agintari koroatu zutelarik. Urte hartan bertan Leon gaisotu eta azaroaren 17an hil egin zen Zenon agintari bakar bihurtu zelarik.
Agintea
Zenonen agintea bi alditan banatzen da, lehena oso laburra izan zen, sei hilabete ingurukoa. Bigarren agintaldia luzeagoa izan zen hamasei urtekoa. Izena aldatu bazuen ere bizantziar gehienek Zenon atzerritartzat zuten. Zenonen agintean zehar aspaldidanik germaniarrek gortean zuten papera isauriarrek hartu zuten.
Zenonen ihesa
Zenonen tronuratzeak Basilisko jeneralak boterea lortzeko zuen asmoa zapuztu zuen. Basiliskok hala ere aukera gehienak bandaloen kontrako itsas bataila galtzerakoan galdu zituen. 475. urtean Zenonek boterea lortu eta bere lagun isauriarrek Konstantinoplan boterea lortu ahala biztanleria asaldatzen hasi zen, ez zuten atzerritarrik nahi gobernuan. Ezinegon hortaz baliatuz Verina, Basiliskoren arrebak, Konstantinoplako biztanleak matxinatu zitezela lortu zuen. Zenonek inperioko hiriburutik ihes egin behar izan zuen eta Antiokiara jo zuen babes bila. Antiokiatik irten ezinik igarotako hogei hilabeteetan armada bat biltzen aritu zen Konstantinoplara mendeku hartzera itzultzekotan. Antiokian bildutako armadaren gehiengoa isauriarra zen. Azkenean 476. urteko abuztuan Zenon Konstantinoplara itzuli zen armada berria aldean zuela. Basiliskok ez zion Zenonen tregoari inongo etekinik atera kaosa zen nonahi eta hiriburuko biztanleek Zenon bera baino gehiago gorroto zuten. Basiliskoren jeneral zen Ilios isauriarrarengana pasa zen bere tropekin, eta horrela Zenon aurka egingo zionik gabe sartu zen Konstantinoplan. Basilisko Frigiara deportatua izan zen handik gutxira hil zelarik.
Mendebaldearen gainbehera
Boterea berreskuratu eta handik bi hilabetera, Zenonek historiako gertakari garrantzitsuenetako bati aurre egin behar izan zion: ostrogodoak, Odoakro buru zutela, Mendebaldeko Inperio Erromatarra behin betiko deuseztu zuten. Mendebaldeko Inperio Erromatarraren azken agintaria Romulo Augustulo izan zen. Mendebaldeko inperioaren gainbeherak mediterraneo mendebaldean erromaren oinordekoen eraginetik kanpo utzi zuen, barbaroak izango ziren handik aurrera jaun eta jabe iberiar penintsula, Galia baita italiar penintsulan ere, Erromako barne. Odoakrok, agian Zenonen erreakzioaren beldur, erabaki politiko zuhur askoa hartu zuen, bere burua Mendebaldeko agintari izendatzea alde batera utzi eta Zenon inperio erromatarreko agintari bakarra zela ametitu zuen horrela Zenonek Italian agintzeko zuen alegiazko eskubidea ukatzen ez zuelarik eta Inperio Erromatarraren agintearen ikurrak Konstantinoplara bidali zituen. Zenon boterea berreskuratu bezain laster Bizantziok ezin zion Ostrogodoen aurkako guduari ekin eta beraz ostrogodoen aurrean amore eman zuen. Odoakroren joko politikoari jarraiki Zenonek Odoakro Italian bere ordezkari izendatu zuen eta magister militum per Italiam titulua egotzi zion. Italiaren egoera azken finean ondorengoa zen: ostrogodoak ziren errege baina Ekialdeko Inperio Erromatarraren boterearen jabe zirenez ofizialki Zenonen ordezkari ziren. Gauzak horrela ez zen jada mendebaldeko eta ekialdeko inperiorik Inperio Erromatar bakarra zen berriz ere. Esan bezala une honetan kokatzen du historialari askok Erromaren amaiera hemendik aurrera Ekialdeko Inperioaren ordez Inperio Bizantziarraz hitz egin beharko litzatekelarik, ez da hala ere kriterio honetan inongo batasunik.
Ostrogodoen ika-mikak
Ostrogodoek Bizantziori Balkanetako eskualde zenbait eman bazioten ere bertan gudari ostrogodo ugari zen oraindik: Trazian Teodoriko Estrabon zen ostrogodoen buru eta Moesian Teodomiro. Bi buruzagi godoek inperioa behin eta berriz erasotzen zuten. Inperio barnean zeudenez eta aliatuak zirenez inperioak tituluak egotzi zizkien baina hala ere erasoekin jarraitu zuten. Bizantzion gerra zibilik bazen han ziren beti Teodoriko eta Teodomiro liskarrak sustatzen. Zenonek zenbaitetan bi buruzagiak bata bestearen kontra hasi zitezela lortu bazuen ere oro har kalte handia egin zioten inperioari.
478. urtean Zenonen kontrako beste errebolta bat izan zen baina oraingoan agintariak ez zuen alde egin behar izan. Verinak, zeinak Zenoni boterea eskuratzen lagundu zion, Illos Basiliskoren anaia, zeinak Zenonen alde borrokatu zuen bere anaiaren aurka, erailtzen saiatu zen. Martziano (Verinaren suhia) eta Teodoriko Estrabon izan ziren erreboltaren buru baina Illosek aurre egin zien berriz ere Zenonekiko fidela zela erakutsiz. 481. urtean Teodoriko Estrabon, Traziako ostrogodoen buruzagia hil egin zen; inperioak gainontzeko ostrogodoekin zituen arazoak gainditzeko Teodomiroren seme zen Teodorikok (Teodoriko Handia izena egozten zaio honi) Italia eraso zezala lortu zuen. Italiako jaun eta jabe zen Odoakrok (ostrogodoa hau baita ere) ezin izan zion Teodorikori aurre egin eta horrela 493. urtean Teodoriko ostrogodoen buruzagi bakar bihurtu zen. Teodoriko berbera izan zen Odoakro hil zuena. Inperioaren politika oso eraginkorra izan zen ostrogodoen arteko liskarrak sustatuz hauek urrun mantentzea lortu baitzuen. Bandaloen eta beste hainbat herri barbaroen kasuan bezala oraingo honetan aurrerantzean inperioak mendebaldeko etsaiekin aplikatuko zuen teknika aplikatu zuen: diru-sarien truk edota etsaien arteko liskarrak sustatuz barbaroek mendebaldera jo zezatela lortzea. Aipaturiko politika honen bidez mendebaldean barbaroek sekulako sarraskiak burutzen zituzten bitartean antzinako erromako inperioaren ekialdeak ez zuen gaindiezina zen gatazkarik izan mende luzeetan.
Isauriarrak
Mendebaldeko arazoak gainditu baziren ere isauriarrak ziren orain inperioaren buruan eta jauntxo isauriarren arteko liskarrak izan ziren Zenonen agintearen bukaera aldeko buruhaustea. 484. urtean ekialdean Illos jeneralak eta Leontzio jauntxo isauriarrak, zeinek agintaritza lortu nahi zuen, sustaturiko matxinada izan zen. Zenonek Leontzio eta Illosen kontrako guda ekin zuen lau urte iraungo zituena. Azkenean 488. urtean Zenonen aldeko tropek Papirioko gotorleku isauriarra setiatu eta hartu zuten bertan babesa bilatu zuten Illos eta Leontzio hil zituztelarik.
Erlijioa
Kalzedoniako kontzilioan monofisismoa jazarri bazen ere heresia honek bizantziar inperioaren ekialdeko probintzietan jarraitzaile kopuru geroz eta handiagoa zuen. Heresiaren jazarpenak ekialdeko eta erdi-mendebaldeko probintziak elkarrengandik urrundu zituen. Basilisko bera monofisista zen eta agintean izan zenean Kalzedoniako erabakiak bertan behera uztea agindu zuen baita Tomus Leonisa. Basiliskoren erabakiak ekialdeko probintziak bere alde jarri bazituen ere ortodoxia kristauaren aldekoak kontra jarri zizkion. Ortodoxoen laguntzarekin Zenonek boterea berreskuratu zuenean kristautasunaren bi korronteak elkar batzen saiatu zen ezer asko lortu gabe. 482. urtean Henotikon izeneko dokumentua plazaratu zuen Konstantinoplako patriarka zen Akaziorekin adosturikoa. Henotikonean aurreko hiru kontzilio erlijiosoetako konklusioak biltzen zituen baina ez zen bertan Jesukristok izaera bakarra edo izaeran anitz zituenik adierazten ez ortodoxo ez eta monofisistak ez asaldatzearren. Inor asaldatu ez bazuen ere Henotikonak ez zuen ezta ere inor konbentzitzerik lortu eta Jesusen izaeraren inguruko eztabaidak bere horretan jarraitu zuen hareagotu ez bazen ere orain kontrajarririk hiru ikuspuntu baitzeuden: alde batetik monofisistak, bestetik difisista ortodoxoak eta azkenik Henotikona onartzen zutenak. Dokumentu berria ez zen Erromako Aita Santuaren gustukoa izan eta horrela Aita Santuak Konstantinoplako patriarkaren aurkako anatema sustatu zuen. Akazio patriarkak anatemaren berri izan zuenean Aita Santuaren kontra hasi zen eta hurrengo hogeitamar urteetan bi buruzagi erlijiosoen arteko zisma izan zen.
Heriotza
Zenon 491. urteko apirilaren 9an hil zen epilepsia atake batean; 17 urte eta bi hilabete iraun zituen isauriarraren aginteak. Zenon eta bere emazte Ariadnak oinordekorik ez zutenez Ariadnak gorteko pertsonaia garrantzitsuenen artetik Anastasio aukeratu zuen agintari izateko. Aintzinako historialariek Zenoni buruzko kontzeptu oso ona ez bazuten ere, isauriarra zelako agian, egia esan kudeatzaile bikaina izan zen eta inperioa hil zenean jaso zuenean baino indartsuagoa zen. Kondairak dioenez Zenon lurperatu eta hurrengo hiru egunetan bere hilobitik ahots bat irteten zen inor ez omen zen hala ere ausartu agintaria bizirik lurperatua izan zen hala ez ikustera.
Zipaioen matxinada
Zipaioen matxinada edo 1857ko Indiako matxinada Indian 1857-1858an britainiarren politika kolonialaren aurka gertaturiko matxinada izan zen. Britainiarrek mendebaleko ideiak Indiako gizartean sartu izanak -misiolariak, hezkuntza...- eta zenbait neurri politiko eta ekonomiko hartu izanak -lur-jabe handien lurrak beretzea, zenbait erresuma mendean hartzea-, hinduen eta musulmanen goi-klaseen aiherkundea piztu zuten. Giro horretan, zipaioek erabili beharreko fusil berri bateko kartutxoak behi eta zerri gantzaz igurtziak zirelako berria zabaldurik, zipaioek uko egin zioten halako armak erabiltzeari, hinduen eta musulmanen erlijioek debekatua baitzen.
Zenbait istiluren ondoren, 1857ko maiatzaren 10ean Meeruteko errejimentuko zipaioek ofizial europarrak hil zituzten. Ondoren iraultza Indiako erdialde guztira hedatu zen, eta matxinatuak Delhiz eta Allahabadez jabetu ziren. Azkenik, 1858ko martxoan, britainiar gobernuaren osteek -sikh eta gurkha gudariak barne- zipaioen matxinada zapaldu zuten borroka oso gogorrak izan eta gero.
Nord-Aurdal
Nord-Aurdal Norvegiako udalerria da. Oppland konderrian kokatua dago. 906.54 km² ditu eta 6,436 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Trojan
Saint-Trojan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Trachylepis vezo
Trachylepis vezo Trachylepis generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Saint-Trojan
Biztanleria
2007an Saint-Trojan udalerrian erroldatutako biztanleak 309 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 144 etxebizitza zeuden, 125 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 140 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 125 etxebizitza nagusietatik 109 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 103 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 196 ziren, horien artean 138 aktiboak ziren eta 58 inaktiboak ziren. 138 pertsona aktiboetatik 123 lanean zeuden (66 gizon eta 57 emakume) eta 15 langabezian zeuden (8 gizon eta 7 emakume). 58 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Trojan udalerrian 132 unitate fiskal zeuden, 318 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.352 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 zurgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Saint-Trojan udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 176 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Katuaren eta gurinaren paradoxa
Katuaren eta gurinaren paradoxa edo katuaren eta ogi-xerraren paradoxa bi esaeren konbinazioan oinarritzen da eta era ironikoan egiten den txantxa da. Hauek dira bi esaerak:
Katu bati gurindun ogi txigortu bat bizkarrean jartzen zaionean eta katua altuera handi batetik erortzen denean sortzen da paradoxa hau.
Michael Davis komikilari eta malabaristak aurkeztu zuen paradoxa honen oinarrizko premisa, 1988 ko uztailaren 22an “The Tonight Show Starring Johny Carson” telebistako saioan.
Otsoa eta bildotsa
Alegietako protagonistak, normalean, animaliak izaten dira. Otsoa eta bildotsaren alegiaren kasuan ere, bi animalien arteko elkarrizketa eta gertaerak kontatzen dizkigu. Normalean, maila ezberdineko animalien artekoak izaten dira. Bertan, engainu, gezur edo iruzur baten egoera kontatzen da.
Katuaren eta gurinaren paradoxa
John Frazee artistak (Kingston, New York) 1993 an OMNI aldizkariaren paradoxen lehiaketa irabazi zuen paradoxa hau aurkeztuz.
Esperimentua
2003 ko ekainean, Kimberly Minerrek “Student Academy Award” saria irabazu zuen Perpetual Motion filmagatik. Filma bigarren hezkuntzako bere lagun batek idatzitako artikulu batean oinarrituta zegoen eta artikuluak katuaren eta gurinaren esperimentua aztertzen zuen.
Errealitatean
Katuek airean biratzeko gaitasuna dute horrela tente erortzeko, katuen zuzentze erreflexua deiturikoa. Honek, toki altu batetik erorita ere, tente lurreratzea ahalbidetzen die. Ogiak, objektu bizigabea izanik, ez du ez nahi ez ahalmenik bere burua tente lurreratzeko. “Manchester Metropolitan University”-n 100 ogi txigortu bota zituzten laborategi batean, paradoxa hau ikertzeko asmoz. Ogi txigortua gehienetan gurinaren aldera erortzen dela ondorioztatu zuten. Ogi txigortua erortzen den aldi gehienetan, gurina gorantz dagoela erortzen da eta erori ahala, birak ematen ditu. Hori dela eta, mahai gainean gurina goiko aldean zuen ogi txigortua %81eko kasuetan gurina beheko aldera duela eroriko dela dio ikerketa honek.
Otsoa eta bildotsa
Alegiaren testua
- Zergatik lohitu didazu ura ni edaten nengoan artean?
Bildotsak erantzun zion pakez:
Otso gaiztoak ez entzuna eginik bildotsaren arrazoi eder isilgarriari, esaten dio:
- Zergatik lotsa galtzen didazu? Zergatik niri gaizki esan? Hori da nagusiago bati bidegabe handia egitea.
Bildotsak diotsa:
- Ez dizut nik lotsarik galdu, ez gaizkirik esan.
Orduan bekoki tximurtu eta begirada haserratu batekin esaten dio otsoak:
- Sei hilabete dira zure gurasoak egin zidala beste horrenbeste.
dator hori asmatzea?
- Dan bezela dala, zuk galdu didazu nere lartegia belarra janaz —esaten dio otsoak.
Bildotsak berriz:
- Nola hori ere, hortzak irten ez badidate? Nola jan belarra oi huts eta samurrekin?
Ez zedukanean otsoak zer erantzun arrazoi hain argiei, estalkiak kendurik, diotsa:
- Berritsu zitala, ez dakit zer esan, bai ordea haragi zalea naizela, zure haragia bigun eta samurra dala eta zurearekin afaldu behar dedala.
Hau esanda, harrapatu eta sabeleratu zuen.
LKN
LKN akronimoak hauetako bati erreferentzia egin diezaioke:
Amphiesma inas
Amphiesma inas Amphiesma generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Jasenica (Eslovakia)
Jasenica (Jeszence) Eslovakiako udalerri bat da, Považská Bystricako barrutian kokatuta. 7,30 km²ko azalera du eta 1088 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1269. urtekoa da.
Miguel Leão
Miguel Leão Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Brendan Gleeson
Brendan Gleeson (Dublin, 1955ko martxoaren 29a) Irlandako Errepublikan jaiotako irlandar aktorea da. Nazioartean The Snapper, Michael Collins, The General, Gangs of New York, Harry Potter, Braveheart edo Troy bezalako filmetan antzezteagatik ezaguna da. Nahiz eta Dublinen jaio izan, gaur egun hiriburu horren alboan dagoen Malahide udalerrian bizi da.
Aktorea izateaz gain biolinjole jaioa ere bada, talentu hau Michael Collins (1996) filmako tabernako eszenan bikain ikus daiteke, irlandar folklorean ere berebiziko interesa duelarik. Irlanderaz mintzatzeko gai da eta hizkuntza horren aldeko bultzatzailea da.
Bradford (Kornualles)
Bradford, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Annouville-Vilmesnil
Annouville-Vilmesnil Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Annouville-Vilmesnil udalerrian erroldatutako biztanleak 410 ziren. Familiak 146 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 49 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 65 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Pregny-Chambésy
Pregny-Chambésy Suitzako udalerria da. Geneva kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Annouville-Vilmesnil
Etxebizitza
2007an 163 etxebizitza zeuden, 152 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 158 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 152 etxebizitza nagusietatik 134 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 118 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Pregny-Chambésy
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Annouville-Vilmesnil
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 272 ziren, horien artean 204 aktiboak ziren eta 68 inaktiboak ziren. 204 pertsona aktiboetatik 186 lanean zeuden (113 gizon eta 73 emakume) eta 18 langabezian zeuden (6 gizon eta 12 emakume). 68 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Annouville-Vilmesnil udalerrian 172 unitate fiskal zeuden, 493,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.989 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren eta 1 iturgina.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Krabelinen Iraultza
Krabelinen Iraultza (Revolução dos Cravos) estatu-kolpe militar bat izan zen, 1974ko apirilaren 25ean gauzatua Lisboan, 1926tik Portugalen zegoen erregimen politikoa edo diktadura amaitzeko balio izan zuena. Orduko gobernuaren aldeko armadak ez zuen erresistentzia handirik erakutsi soldadu matxinoen aurrean.
Oliveira Salazar diktadoreak hasitako eta Marcello Caetanok jarraitutako agintaldi luzeari (ia 50 urte) azkena eman zioten matxinoek egun hartan, herritar gehienen sostenguarekin. Bat egin zuen denboran Portugalgo Inperioaren gainbeherarekin, eta mugimendu komunistak eta sozialistak bultzatuta egon zen batik bat.
"Grândola, Vila Morena" Jose Afonsoren abestiak markatu zuen lehenengo mugimenduen hasiera, Rádio Renascença izeneko irratiak herrialde osora zabalduta.
Celeste Martins Caeiro izeneko emakume batek krabelinak banatu zituen soldadu matxinoen artean, eta soldaduek beren fusilen kanoietan paratu zituzten. Hori dela eta deitzen zaio matxinadari Krabelinen Iraultza.
Testuinguru politikoa
Kolonien auzia konpondu ez izana dago diktadura amaiarazi zuen mugimenduaren oinarrian. Antonio de Spínola jeneral entzutetsuak –Portugal eta etorkizuna liburuaren egilea, non kolonietako gerraren amaia iragartzen zuen, eta metropoliaren eta kolonien arteko federazio baterako igarobidea proposatzen–, hartu zuen Gaetano postutik kendu zuen estatu-kolpearen buruzagitza (1974ko apirilak 25). Spínolarekin politikagintzaren askatasuna berrezarri zen, amnistia bat dekretatu zen eta autodeterminazio-prozesuak eskaini zitzaizkien koloniei.
Alabaina, egoera sozioekonomiko zailak eta egoera politiko larriak berak iraultza-prozesu nahasi bat jarri zuten abian, protagonista talde militarrak izan zituena. Hala, militar erradikalen presioak Spínola kargutik kendu zuen, haiek baitziren gehienak armadan, eta Costa Gomes jeneralak hartu zuen haren lekua. Taldeen arteko gatazkak eta barne-gatazkak izan ziren aldi iraultzaile honen ezaugarria, eta orobat militarren eta alderdi politikoen arteko areriotasuna.
1975eko apirileko hauteskundeetan, Mario Soares sozialista izan zen garaile (% 37,8), Sa Carneiroren erdi-eskuinaren (% 26,5) eta Alvaro Cunhalen komunisten aurretik (% 18,5). Hala eta guztiz ere, ez ziren amaitu militarren eta alderdi politikoen arteko arazoak, eta era horretan, komunistek, ez baitzeuden ados prozesu iraultzailearekin, armadan zituzten aldekoen presiora jo zuten.
Azkenean, Indar Armatuen Mugimenduak baretu zuen nagusitasun zibila, eta era horretan itun konstituzioegile baten aldeko bidea zabaldu zen, hain zuzen ere 1976ko apirileko konstituzioa ekarri zuena. Hala eta guztiz ere, politika ez zen erabat normalizatu, baina bideratu ahal izan ziren egoera ekonomiko zailari aurre egiteko moduko konponbideak (% 34ko inflazioa, ordainketa-balantza oso defizitarioa, emigratzaile asko Europako gainerako herrietan, industriaren bultzadaren beharrean zegoen ekonomia…).
Bitartean, 1975etik aurrera, independentzia lortu zuten koloniek.
Apletodon barbatus
Apletodon barbatus Apletodon generoko animalia da. Arrainen barruko Gobiesocidae familian sailkatzen da.
Amorebieta Kirol Elkartea 2019-2020
Entrenatzailea: Iñigo Velez (2018-Egun)
Herrera de Valdecañas
Herrera de Valdecañas Palentziako udalerria da.
Vestre Slidre
Vestre Slidre Norvegiako udalerria da. Oppland konderrian kokatua dago. 463.24 km² ditu eta 2,217 biztanle ditu.
Herrera de Valdecañas
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 166 biztanle zituen.
Vestre Slidre
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
2006ko Alemaniako Sari Nagusia
2006ko Alemaniako Sari Nagusia urte horretako uztailaren 30ean ospatu zen Hockenheimring zirkuituan.
Igartua
Igartua Gatikako auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 88 biztanle ditu.
Cotylopus rubripinnis
Cotylopus rubripinnis Cotylopus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Sarbil
Sarbil Nafarroa Garaiko mendilerroa da, Iruñerriaren mendebaldean dagoena. Andimendiko mendilerroaren azken muturreko mendilerrotzat hartzen da. Iruñerriaren eta Gesalazko haranaren (Lizarrerria) artean dago.
Brane (Kornualles)
Brane, Ingalaterrako Kornualles konderriko hego-mendebaldeko muturrean dagoen herrixka bat da.
1616 Filipoff
1616 Filipoff asteroide gerrikoan aurkitutako 1616. asteroidearen izena da. 1950eko martxoak 15ean aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1950 EA zen.
Sideris Tasiadis
Sideris Tasiadis (Augsburg, Suabia (Alemania), 1990eko maiatzaren 7a) piraguismoko eslalomean lehiatzen den kirolari alemaniarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabazi zuen C-1 eslalom modalitatean, Benjamin Savšek esloveniarraren (urrezkoa) eta Lukáš Rohan txekiarraren atzetik (brontzezkoa).
Amphiesma ishigakiense
Amphiesma ishigakiense Amphiesma generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
São Bento do Una
São Bento do Una Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Haurren trafiko
Adingabeen trafikoa edo haurren salerosketa, haurrak edo nerabeak esplotatzeko leku batetik bestera lekualdatzea edo erreklutatzea deskribatzen duen pertsonen salerosketa modu bat da. Ohikoenak lanerako eta sexurako dira.