cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laurie (Cantal)
Laurie Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Holding
Beste enpresa edo enpresen jarduerak ekonomikoki kontrolatzeko, enpresaren akzio guztiak edo gehienak erosi behar ditu. Partaidetzak lortzen diren enpresak sektore berekoak edo askotakoak izan daitezke; holding-ek enpresetako partaideen bitartez lortzen duten kontrolari esker, inbertsio kopuru txikienaren bidez, zenbait konpainiaren kontrol bateratua lor dezakete.
Dialektologia
Dialektologia hizkuntzaren aldaerak aztertzea helburu duen hizkuntzalaritzaren adarra da. Bertan hizkuntza aldaera geografiko eta soziolinguistikoak aztertzen dira. Hizkuntza eta dialekto terminoek eragiten duten anbiguotasuna saihesteko, aldaera linguistiko askotan erabiltzen den terminoa da. Aldaera linguistikoa esaten zaio komunitate linguistiko batek antzeko hizkuntza-ezaugarriak dituen komunikatzeko ahozko forma erabiltzen duenean. Dialektologiaren lana aldaera horiek aztertzea, nagusiki geolektoak, eta bata bestearekiko dituzten forma ezberdintasunak sistematikoki azaltzea da.
Dialektoa, geolektoa eta soziolektoa
XIX. mendean hasitako hizkuntza-geografiaren azterketa sistematikoak eta XX. mendean hasitako soziolinguistikaren esparruak, aldaera linguistiko guztiek, nagusiki, lau motatako aldaerak dituztela erakutsi dute:
Laurie (Cantal)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zail Singh
Zail Singh (Sandhwan, 1916ko maiatzaren 5a - Chandigarh, 1994ko abenduaren 25a) indiar politikaria izan zen. Indiako 7. presidentea izan zen 1982tik 1987ra.
Laurie (Cantal)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zail Singh
Indiaren independentziaren ondoren, Punjabeko gobernu erregionaleko kide izan zen eta 1972tik 1977ra zuzendu zuen. 1980an Indiako parlamentuko kide aukeratu zuten eta Indira Gandhik Barne ministro izendatu zuen. 1982an Indiako presidente hautatu zuten eta 1987an erretiratu zen agintaldiaren amaieran.
Trafiko-istripu bat izan eta egun batzuetara hil zen.
Laurie (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Jindřichov (Šumperk barrutia)
Jindřichov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.209 biztanle ditu eta 51,7 kilometro koadroko azalera. Šumperk barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1365 urtean egin zen.
Laurie (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Laurie udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lantalde
Lantaldea erakunde batean lan jakin bat egiteko osaturiko pertsona-multzo bat da, horretarako erabakiak modu adostuan hartzen dituena. Lantaldeak egiten duen lanari eta lan honen antolakuntzari talde-lana deritzo. Pertsona bakar batek egiten duen lan batean ez bezala, lantaldean pertsona bakoitzak egin behar dituen lanak zein izango diren eta lan horiek beste pertsonekin nola koordinatu behar den erabaki behar da. Talde-lanak baditu abantailak eta eragozpenak: hartzen diren erabakiak egokiagoak izaten dira, pertsona anitzen irizpideak hartzen direlako kontuan; erabakiak hartzeko prozesua motelagoa eta konplexuagoa izaten da, ordea. Taldea osatzen duten pertsonen ekimena bultzatu eta beraien arteko harremanak helburu komunaren alde kudeatzeaz arduratzen den arloari talde-dinamika deritzo. Ildo horretatik, talde-lana arrakastaz egiteko, taldekideek aldiro bilerak egitea gomendatzen da, prozesuaren martxaren berri eman eta beharrezko erabakiak hartzeko; bilera hauek antolatu eta kideen proposamenak bateratzeko koordinatzaile izeneko pertsona bat izatea ere komenigarria da.
Lantaldearen kontzeptua eta tipologia
Erakunde bateko taldeak iraunkorrak edo behin behinekoak izan daitezke. Lantaldeak, zentzu hertsian, edo ingelesez task force izenez ere ezagunak, berriz, helburu jakin baterako eratzen dira eta helburu hori burutu bezain laster desegiten dira. Talde iraunkorrei, berriz, komite edo batzorde deitzen zaie eta eta zeregin orokorrak dituzte erakundean, lantalde moduan ere jarduten badute ere.
Beste alde batetik, lantaldeak erakundeetan espresuki eta helburu jakin batez osatzen diren talde formalak dira. Erakundeetan, talde informalak ere badaude, erakundearen helburu, organigrama eta arauz kanpo osatzen direnak.
Lantaldeak talde zuzenduak zein zuzendugabeak izan daitezke. Talde zuzenduetan buruzagi batek bere ardurapean dauden pertsonak biltzen ditu bere inguruan helburu jakin lortzeko. Aldi berean, buruzagi hauek beste talde zuzendu baten baitan izan daitezke, maila goragoko buruzagi baten inguruan. Talde zuzendu horiek, beraz, erakundeko organigramari jarraitzen diote, organigraman zehar multzo zenbait osatuz. Zuzendu gabeko taldeak, berriz, [hierarkia]]-maila berean edo buruzagi jakinik gabeko lantaldeak dira, bertan liderrak izan badaitezke ere.
Lantaldeen abantailak eta eragozpenak
Banakako jardunaren aldean zein erakundeko bateko hierarkian oinarriturik egiten diren zeregin finko eta sistematikoen aldean, lantaldean jarduteak abantaila zenbait ditu:
Lantaldeen eragozpen zenbait ere aipatu dira:
Lantalde baterako ildoak
Lantaldeak bost ezaugarri hauek ditu oinarri:
Lantaldeak antolatzeko askatasuna du, eta bere kabuz har ditzake erabakiak, goragoko estamentuei baimenik eskatu gabe.
Lantaldeen garapenaren etapak
1.Prestakuntza: Produktibitatea oso baxua da, langileek ez dute beren buruarekiko segurtasunik. Liderrarekiko mendetasun handia dute.
2.Gatazka: Aurrera egin ahala helburuak eta prozedurak argiago daude. Kideen ezagutza. Liderrak entrenatzaile gisa jokatzen du.
3.Normalizazioa: Kideen artean kofiantza eta begirunea sortzen dira. Lantaldearen koordinaioari esker aurrerapenak egiten dira proiektuan. Liderrak erraztu egiten du eta besteak errespeta egiten ditu.
4.Jarduna: Lantaldeak kontralpean dauka eginkizuna, eta kideak elkarrekin ikasten dute, oso produktibitate handiko fasea da. Liderrak taldearen esku uzten ditu zenbait gauza.
5.Amaiera: Helburua lortu ostean taldea desegin egiten da. Errendimenduak behera egin dezake, kide batzuengan segurtasunik eza sor daitekeelako.
Jindřichov (Přerov barrutia)
Jindřichov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 459 biztanle ditu eta 16,44 kilometro koadroko azalera. Přerov barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1358 urtean egin zen.
Afarrera
Hizkuntzalariek kuxtar hizkuntzen taldean kokatzen dute.
Banaketa
Datu fidagarriak lortzea oso zaila bada ere, orotara 1.439.367 afarrera hiztun daude errolda batzuen arabera; gehienak Etiopian bizi dira.
Heike karramarroa
Heike karramarroa (Heikeopsis japonica) Japoniako karramarro espezie bat da. Bere oskola samurai haserretu baten aurpegiaren antza duenez, samurai karramarroa bezala ere ezaguna da. Japoniarrek uste dute Dan-no-ura hiriko gerran hildako samuraien espirituak heike karramarroan berraragitu zirela.
Dan-no-Ura hiriko gerra
Dan-no-Ura hiriko gerra (壇の浦の戦い Dan-no-ura no tatakai) Genpeiko Gudako itsas-gerra handi bat izan zen, Dan-no-Uran gertatua. 1185eko apirilaren 25ean, Genji klanaren ontzien flotak, Minamoto no Yoshitsune buruan, Heike klanaren ontzien flota urperatu zuen, egun erdi iraun zuen borroka batean.
Oskoleko patroiaren jatorria
Carl Saganek heike karramarroak erabili zituen bere serie pertsonalean (Kosmosa: Bidai Pertsonala) ustekabeko hautespen artifizialak azaltzeko eredu moduan. Hipotesi hau kontuan hartuta, arrantzale japoniarrak uretara bueltatzen zituzten karramarro mota hauek errespetu moduan euren oskolak Heike samurai baten antza zutelako, eta hauen antza ez zutenak jan egiten ziren. Modu honetan, Heike samurai baten antza zuten karramarroak aukera gehiago zeukaten itsasora bueltatuak izateko eta ugaltzeko, eta horregatik daude mota honetako hainbeste karramarro orain.
La Sierpe (Espainia)
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 49 biztanle zituen.
Milurtekoko Garapen Helburuak
Milurtekoko Helburuen Deklarazioa 189 herrialdek eta 147 estatuburu eta gobernuburuk sinaturik, 2000ko irailean onartu zen. Herrialde hauek Nazio Batuen kideak ziren. Nazioarteko erakunde hori 1945. urtean sortu zen, Bigarren Mundu Gerraren ostean, 51 herrialdek bakea eta nazioarteko segurtasuna, herrialdeen arteko adiskidetasuna eta garapen soziala bultzatzearen aldeko ardura eta bizi kalitatea eta giza eskubideak hobetzearen aldeko ardura hartu ondoren.
Hartutako akordioak
Akordioetan herrialdeek aitortzen dute beraien hiritarrekiko erantzukizunaz gain, herri guztien erantzukizuna errespetatu eta gizaki guztien printzipioak defendatzearen eta berdintasuna bermatzearen arduradun ere badirela. Gobernuburuen egiteko bat da munduko populazio ahulena babestea. Horrela, bake justua eta iraunkorra mundu osoan ezartzea erabaki zuten, itunean sinatu zutenez. Mundializazioa biztanle guztientzat positiboa izatea da beraien ardura nagusia, aukera onuragarri ugari ematen baditu ere, gaur egun, irabaziak modu oso ezberdinean banatzen baitira, hala nola gastuak. Onartzen dute garapen bidean dauden herrialdeek egoera desabantailago baten daudela.
Erakundearen ustetan, badira hainbat balio beharrezkoak direnak XXI. mendeko nazioarteko harremanak burutzeko: askatasuna, berdintasuna, elkartasuna, tolerantzia, ingurugiroarekiko errespetua eta denen erantzukizuna, besteak beste. Balore hauek burutzeko hainbat helburu finkatu zituzten:: bakea, segurtasuna eta desarmea; garapena eta pobreziaren amaitzea; ingurugiroa babestea; giza eskubideak, demokrazia bermatzea; pertsona ahulen babesa; Afrikako beharrizanak aztertzea eta Nazio Batuen erakundea sendotzea.
Paraliparis ater
Paraliparis ater Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Milurtekoko Garapen Helburuak
Milurtekoko helburuak
Goian aipatutako akordioetatik 8 helburu nagusi hitzartu ziren. Milurtekoko helburuek, pertsonen beharrizanak eta munduko gizaki guztiek eduki beharreko oinarrizko eskubideak adierazten dituzte. Helburu hauen epe-muga 2015a da, urte horretarako giza garapenaren helburuak beterik egon beharko lirateke, herrialde guztien artean landuz. Herrialde txiroak hobeto agintzearen konpromisoa itzartu zuten, eta osasun eta hezkuntza sisteman inbertitzearena. Herrialde aberatsak bestetik, hauek laguntzearen konpromisoa hartu zuten, asistentziaren, zorraren arintzea eta sistema komertzial bidezkoago baten bitartez.
Milurtekoko helburuak 8 helburu nagusiz eta 21 helmugaz osatuak dira, eta 60 adierazleren bitartez gainbegiratzen dira.
Milurtekoko helburuak, helmugetan oinarrituta daude, kuantifikagarriak dira denboran eta adierazle ezberdinak erabiltzen dira lortutako jarraipena neurtzeko. Milurtekoko helburuak pertsona ahulenei inoiz egin zaien promesa garrantzitsuena da. Konpromiso eta kolaborazio handia eman da, mila milioi pertsonen inguruan bakea eta segurtasuna nagusitu dadin. Milurtekoko helburuen bizkortze esparrua, helburuak ez betetzea oztopatzen duten trabak identifikatzen laguntzen du, eta horrela irtenbide egokiena aurkitzen, ekintza-plan jakin bat lortzeko. Hala ere, esfortzu handiago bat egin ezean, herrialde askok helburu bat edo gehiago ez lortzearen arriskua dute, edota, herrialdeak orokorrean helburua lortu arren, eskualde batzuk atzean geratzeko arriskua. Helburu horiek lortzeko, guztien parte-hartzea eskatzen du, ez lortzeak, ezegonkortasuna, epidemiak edo ingurumenaren degradazioa gertatzearen arriskua biderkatu dezake. Hala ere, helburuak lortzea, mundu egonkorrago, justu eta seguruago baten norabidean jarriko gintuen.
Iturria: https://web.archive.org/web/20121203220549/http://www.undp.org/content/undp/es/home/mdgoverview/mdg_goals/acceleration_framework.html eta  https://web.archive.org/web/20121203220553/http://www.undp.org/content/undp/es/home/mdgoverview/mdg_goals/progress.html
1. helburua: Muturreko pobrezia eta gosea desagerraraztea
Milurtekoko helburuetako bat, muturreko pobrezia eta gosetea desagertzea da. Erdira murriztea egunean dolar bat baino gutxiagoko sarrerak dituztenak pertsona kopurua. Ganorazko lana guztientzat bermatzea, baita emakume eta gazteentzat. Gosetea jasaten ari diren pertsona kopurua erdira jaistea. 1990tik hona, nutrizio falta duten pertsona multzoa bere horretan mantendu da. Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak (FAO, ingelesez) 2011. urtean argitaratu zuenaren arabera, 2006-08urte tartean 850 milioi pertsona zeuden nutrizio faltan, munduko populazio osoaren %15,5. Elikaduraren aurkako neurriak mantentzen diren arren, ez dira indartzen finantza eta elikagai krisiaren eraginez, eragin hauek gehien pairatzen dituen herrialdea hegoaldeko Afrika da. Garatzen ari diren herrietan, bost urte baino gutxiagoko haurren pisua, batazbestekoaren behetik zegoena, gutxitu egin zen, 1990an %29-tik 2010-ean %18-ra pasatuz. Herri hauetan, bataz bestekoaren behetik pisatzeko probabilitatea handiagoa da nekazaritza inguruetan bizi diren pertsonentzat hirietan bizi direnentzat baino. Ezberdintasun handiena Hego Amerika eta Kariben dagoela ikus dezakegu: nekazaritza inguruetan bizi diren haurren %8-ak bataz bestekoaren behetik pisatzen du, hirietan portzentaje hau erdira murrizten da. Babestuen eta lekualdatutako pertsonen kopurua oraindik handia izaten jarraitzen du. Guda eta biolentzia dela eta, 2011-an 4 milioi pertsonak baino gehiagok alde egin behar izan zuten. Honen arrazoi nagusietako bat, “primavera árabe”-ren matxinada eta Somaliako egoera okertu zirelako izan ziren. 2011. urtean mundu osoan 42,5 milioi pertsonak alde egin behar izan zuten indarrez, guda edo jazarpenagatik.
2. helburua: Lehen hezkuntza unibertsala lortzea
Bigarren helburua lehen hezkuntza unibertsala lortzean datza, haur guztiak lehen hezkuntzako ikasketak bukatzea bermatzea. Hezkuntza sistema hobetzea berez helburuetako bat bada ere, mugimendu sozialaren oinarri bat da ere, eta beraz, pobrezia gainditzea ahalbidetzen du.
3. helburua: Genero berdintasuna eta emakumeen autonomia sustatzea
Gizon eta emakumeen artean berdintasuna egotea beharrezko helburua da giza garapenerako. PNUDek generoen arteko berdintasuna errealitate bihurtzeko konpromisoa du. Emakumeak parlamentuetan ordezkari gehiago lortzen dituzte baina erritmo geldo batean. Hezkuntza arloan berdintasuna lortzea aurrerapen garrantzitsu bat da aukeren berdintasunerako, bai emakumeentzako eta bai gizonezkoentzat, eremu sozial, politiko eta ekonomikoan. Herrialde batzuetako emakumeentzat, lanerako aukerak oraindik urrutiko helburuak dira. Mundu mailan, nekazaritzan lan egiten ez zuten emakumeen proportzioa pixka bat hasi zen, hau da, %35-etik ,1990an %40 izan arte 2010ean.
5. helburua: Amen osasuna hobetzea
Amen osasun ona, kalitate handiko tresneriaren laguntzaz eta amen eguneroko kontrolaz lortzen da. Horrela emakumeak bere haurdunaldian bide zuzena jarraituko du. Hau horrela ez izateak,beharrezkoak ez diren ehunka hildako sortzen ditu urtez urte. Amen osasun atentziorako laguntzak eta familia planifikazioak baxuak dira.
6. helburua: HIESari, malariari eta beste gaixotasunei aurre egitea
HIESaren prebentzioa eta gaixotasunaren eragina txikitzea bilatzen du helburu honek. Epidemiaren aurka erantzun koordinatu bat ematea eta HIESa duten pertsonen eskubideak babestea. Ematen hari den erantzuna, hautemangarria den prozesu bat da, gaixotasunaz kutsatzen diren pertsona kopurua jaisten ari da gehien kaltetutako lurraldeetan.
7. helburua: Ingurumenaren iraunkortasuna bermatzea
Garapen iraunkorra bilatzen duen esparru berritzat jokatzen du helburu honek. Gizarte ekitatea helburu duten metekin, garapen ekonomikoa bultzatzearekin batera, garapen iraunkor batengatik laguntzea. Tokiko laguntza eta laguntza politiko eta ekonomikoa ematea garapen iraunkorra bultzatzeko. Nazio bakoitzean garapen iraunkorreko printzipioak oinarritzea, helburua lortzeko giltza delako. Montrealeko protokoloa adibidez, neurri gogorragoak hartzea berotegi-efektuko gas emisioa kontrolatzeko, klima aldaketaren eragile bilatzen du. Helburu nagusiaren azpiatalak:
8. helburua: Garapenerako nazioarteko elkartea sustatzea
Iturria: https://web.archive.org/web/20130122070358/http://www.undp.org/content/undp/es/home/mdgoverview/
1. helburua: Muturreko pobrezia eta gosea desagerraraztea
PNUD gogotsu ari da lanean herri guztietara heltzeko, hauen garapena kontrolatzeko eta horrela helburuak bete ahal izateko. Muturreko pobrezia murriztu egin da herri guztietan; bai kopuruan eta baita garapen bidean dauden herrietako pobrezia-tasetan ere. Garapen bidean dauden herrietan egunean 1,25 dolarrekin bizi diren pertsonen portzentajea %47-tik 1990-ean%24-ra murriztu da 2008-an. Emaitza hauek baieztatzen badira hurrengo ikerketetan, Milurtekoko Helburuetatik lehenengoa 2015 baino lehenago beteko litzateke. Ahala eta guztiz ere, kalkulatzen da mila milioi pertsonak egunean 1,25 dolarrekin bizitzen jarraituko dutela. Mundu osoko %16-ko tasa adierazten du honek. Muturreko pobrezian bizi direnen bostetik lau pertsona, Sahara hegoaldeko Afrikan eta Hegoaldeko Asian aurkitzen dira. Ekialdeko Asiak, langile pobreentzat hobekuntzaren erritmorako pausoak seinalatzen ditu. 2000 eta 2001 urte bitartean, mundu osoan, egunean 1,25 dolarrekin bizi ziren langileen kopurua %26,4-tik %14,8-ra jaitsi zen. Ekialdeko Asian, jaitsi den kopurua txikiagoa izan da, hain zuzen, %25-etik %17,4-ra jaitsiz. Produkzioari buruz, Hego Amerikan, Kariben, Sahara hegoaldeko Afrikan eta Ozeanian aurrerapenak oso mugatuak izan dira. Ekialdeko Asian berriz, produktibitatea bikoiztu egin zen 2001 eta 2011 bitartean.
2. helburua: Lehen hezkuntza unibertsala lortzea
2004. urtetik aurrera lehen hezkuntzako matrikulazio kopuruen hazkundeak geldialdi bat jasaten ari da, hala ere, erronka handienak duen herrialdeak aurrera pauso handiak egin dituzte. Gapen bidean dauden lau lurraldek; Iparraldeko Afrikako, ekialdeko eta hego-ekialdeko Asiako eta Hego Amerikako haurren %95a lehen hezkuntzako ikasketak jasotzen dituzte. Bestalde, lehen ikasketak jasotzen ez dituzten ahur guztien erdia Sahara azpiko Afrikan daude. 2010. urtean 61 milioi haurrek ez zituzten ikasketa hauek burutzen. Termino erlatiboetan Sahara azpiko haur guztien %24a eta hego Asiako %7a ez ziren eskolara joango. Bigarren hezkuntzako ikasketak burutuko ez zituztenak 71 milioi gazte ziren, horietatik erdia baino gehiago bigarren hezkuntza derrigorrezkoa zen herrialdeetakoak. Gazte txiroenak eta landa lurretan bizi zirenak eskolara joateko aukera askoz txikiagoa dute. Gainera, gero eta gazte gehiago dira lehen hezkuntzako ikasketak burutzen dituztenak eta bigarren hezkuntzako ikasketak burutu nahi dituztenak, hau, azkenean arazo bat izaten ari da baliabide urriak dituzten herrialdeentzat. Gaur egun gazte analfabetoak 120 milioi baino gehiago dira, 74 neskak eta 48 mutilak. Aurrerapauso handienak hegoaldeko Asian eman dira, non alfabetatze tasa %60tik %81era handitu diren, eta Iparraldeko Afrikan %68tik %88ra.
3. helburua: Genero berdintasuna eta emakumeen autonomia sustatzea
PNUDek emakumearen aldeko politiketan laguntzailetzat lan egiten du, garapenerako gaitasunean eta genero berdintasunaren aldeko proiektuak babesten ditu. Garapen bidean dauden herrietan, lehen mailako hezkuntzan berdintasunak lortzen ari dira, nahiz eta oraindik herri batzuetan oraindik ez den hori lortu. Garapen bidean dauden 55 herrialderi 2005 eta 2010 urte bitartean egindako inkesten arabera, erakusten dute pobrezia oztopo garrantzitsua dela lehen mailako eta bigarren mailako hezkuntza lortzeko. Mendebaldeko Asian, Iparraldeko Afrikan eta Hegoaldeko Asian, emakumeen %20-ak besterik ez zuen lan egiten nekazaritzaz kanpo. Mundu mailan, gerentzia lanetan emakumeen %25-ak bakarrik lan egiten du. Mundu osoan, emakumeek %19,7 aulki lortu dituzte 2012-ko parlamentuetan, 1995-an %11,3-a izan zen. Mailarik altuena eskandinaviar herrietan dago. Trantsizio etapetan, iraganeko ezberdintasunak konpontzeko aukera egoten da.
4. helburua: Haurren heriotza tasak gutxitzea
1990 eta 2010 bitartean, 9 herrialdetik 5-tek bakarrik lortu zuten 5 urte baino gutxiagoko haurren heriotza kopurua %50-an murriztea. Iparraldeko Afrika lortu du jada bere helburua. %67-an murriztu zuen haurren heriotza kopurua. Mendebaldeko Asia ere helburua lortzear dago, %63 murriztu ondoren. Sahara hegoaldeko Afrikak eta Ozeaniak %30 murriztea besterik ez dute lortu. Hegoaldeko Asiak %44. Sahara hegoaldeko Afrikan eta mendebaldeko Asian aurkitzen dira 5 urte baino gutxiagoko haurren heriotza kopururik handienak, hain zuzen ere, 6,2 milioi hildako, mundu mailan mota honetako hilen %82a. Heriotza kopurua handiagoa izaten da nekazaritza inguruetako haurren artean. Txertaketa kanpainei esker, Sahara hegoaldeko Afrikak %85-an elgorriaz hiltzen ziren pertsonen kopurua murriztea lortu zuen.
6. helburua: HIESari, malariari eta beste gaixotasunei aurre egitea
HISAren infekzioa 33 herrialdeetan txikitu da, horietatik 22 Sahara azpiko Afrikan daude, HISAren epidemia nagusi den lekuan. 2010ean HISAren infekzioaren kasu berrien %70a bertan eman zen, munduko populazioaren %12a besterik izanda. 2010. urte bukaeran 34 milioi pertsona bizi ziren gaixotasun honekin, 2001. urtearekin alderatuz, %17 gehiago. Gaixotasunak mundu mailan berdin erasotzen die emakumeei nahiz gizonei, hala ere, Hego Afrikan eta Kariben emakumeak %60a ordezkatzen dute. Gaixotasunarengatik hiltzen den pertsona kopurua gero eta txikiagoa da, 2010. Urtean 1,8 milioi pertsona hil ziren, 2005. urtean baino 400 mila pertsona gutxiago. Tratamendu bereziei esker, 1995. urtetik 2,5 milioi pertsona hiltzea saihestu da. Tratamenduak hazkunde izugarria izan du, hala ere, ez da lortu unibertsala izatea. 2010. urte bukaeran 6,5 milioi pertsona tratamendu bat jasotzen ari ziren. Garapen bidean dauden herrialdeetan, tratamendua jasotzen ari diren pertsonak gero eta gehiago dira, %48a izatera heldu zen 2010ean. Epidemia orokortuta dagoen 10 herrialdeetan gaixotasunaren tratamendua unibertsala izatea lortu dute. Malariaren kontrako prozesua luzea baina eraginkorra izan da ere. Kontrol eta prebentzio neurriak gero eta handiagoak dira gaixotasuna jasaten ari diren lurraldeetan, eta honek kasu berriak agertzea eta gaixotasunarengatik hiltzen diren pertsona kopurua murrizten du. Malariaren mapa geroz eta txikiago da, 2000. urtean 99 herrialdeetan gaixotasuna aktibo zegoen, 2010. urtean berriz, 43 lurraldetan. 2010. urtean uste da, 216 milioi pertsona gaixo zeudela malariaren ondorioz, horietatik %81a Afrikan, eta urte horretan 655 mila pertsona hil zirela ondorio berdinarengatik, %91 Afrikan, eta horietatik %86a 5urte baino gutxiago zuten. Nazioarteko finantziazioa, malariari aurre egiteko, hobekuntza ugari ekartzen ditu, herrialde horietan eltxoen kontrakoak jartzeko. 2010. urtean Hego Afrikan eltxoen kontrako sareekin bizi zen ume kopurua %2tik %39ra pasa zen. Tuberkulosiaren hedapena txikitzen hasi da ere. 2010. urtean 8,8 milioi kasu berri eman ziren, hala ere, tuberkulosia duten gaixoen tratamendua gero eta arrakasta handiagoa izaten ari da.
7. helburua: Ingurumenaren iraunkortasuna bermatzea
Asian ematen ari den baso eremuaren hazkundea, mundu osoan eman den galera mantsotzea lortu du baina ez lehenengo moduan lagatzea. Baso-galera tasa txikitzen hasi dira, deforestazio gutxiagoa dagoelako eta zona berriak landatzen direlako, edota jada existitzen diren basoak handitzen direlako. 90. hamarkadan 8,3 milioi hektarea galtzen ziren urtero, 2000. hamarkadan aldiz, 5,2 milioi hektarea galtzen ziren urtero. Hego Amerika eta Afrika izan ziren galera nagusienak jasan zituztenak 2000 eta 2010 urte bitarteetan. Karbono dioxido emisioak gainera 2009. urtean gutxitu egin ziren %0,4 batean, zegoen tendentziarekin apurtuz. 2010. urtean munduko lur azaleraren %12,7a babestuta zegoen, ozeanoetako babesa aldiz, %1,6a besterik ez zuen hartzen. 2009an, 395espezie arrain zaintzen ziren, arrantzaren %70a ordezkatzen duena, eta horietatik %30a neurriz gain esplotatzen ziren.
Helburu nagusiaren azpiatalak:
Edateko uraren helburua
Edateko urari buruz datzan milurtekoko helburu erlatiboa, muga eguna baino bost urte lehenago bete da. 2010ean jada mundu osoko populazioaren %89ak edateko ura eskuragarri zuen, bi hamarkada lehenago %76ra bakarrik heltzen zelarik. Hazkunde honetan Txinak eta Indiak zeresan handia izan dute, bi herrialdeek hobekuntza honen erdian eragin dute eta. Honek esan nahi du edateko ura eskuragarri ez zuen populazioa erdira murriztu dela 5 urte lehenago, gauzak horrela jarraitzen badute, 2015erako %92ak behar hori aseta edukitzea espero da. Hala ere, lan asko dago oraindik egiteko, gaur egun munduko populazioaren %11ak edateko ura izan gabe jarraitzen du, eta gauzak horrela jarraitu ezkero 2015ean 605 milioi pertsona zerbitzu hau gabe jarraituko dute. Zerbitzua eskasagoa da Hego Afrikan eta Ozeanian, bertan ez dute helburua lortuko 2015erako. Sahara azpiko Afrikan bizi dira edateko urik ez duen populazioaren %40a. Gainera, bertan, ura lortzeko jaso eta garraiatu egin behar da, lan hau egiteko emakumeak eta haurrak, neskak ere, arduratzen dira.
Cynops orientalis
Cynops orientalis Cynops generoko animalia da. Anfibioen barruko Salamandridae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Milurtekoko Garapen Helburuak
Saneamenduaren helburua
Aurrera pauso handiak egin diren arren, ez da posible izango helburua lortzea. Munduko populazioaren %15ak ez dauka inolako saneamendu instalaziorik. Ekonomia hazkunde azkarra jasaten ari diren herrialdeetan ere, pertsona askok ez du saneamendurik. 626 milioi Indian (herrialdeko %60a), 14 milioi Txinan eta 7 milioi Brasilen horrela bizi dira. Bestalde landa lurretan bizi zen populazioaren zati bat hirietara joan da eta beraz, edateko ura eta saneamendua instalazioak lortzea posible izan da. Horrela 100 milioi pertsonen baldintzak hobetzea lortu da.
8. helburua: Garapenerako nazioarteko elkartea sustatzea
2011. urtean garapenerako laguntzean egindako gastu garbia 133.500 milioi dolar izan zen, hau da, garatutako estatuen sarreren konbinazioaren %0,31. Zorraren arintzea eta laguntza humanitarioa aldera batera utziz, garapenerako programa eta proiektuen alde-bitako laguntza jaitsi egin zen %4,5 termino errealetan. 2011an Danimarkan, Luxenburgon, Norvegian, Herbehereetan eta Suedian soilik gainditu zuten Nazio Batuak proposaturikoa, hau da, Garapenerako asistentzia ofizialari estatuaren sarreren %0,7a izatea. Emaile handienak, bolumenari dagokionez, Estatu Batuak, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia eta Japon izan ziren, bestalde, mozketa handienak Austrian, Belgikan, Espainian, Grezian eta Japonian eman ziren. G7a osatzen duten herrialdeek emandakoaren %69a ordezkatzen zuen, eta Europar Batasunak %54a. Posible da, laguntza Latin Amerikan geroz eta txikiagoa izatea, eta bestetik, handiagoa izatea Hego Asian eta Asia Zentralean. Jasotzen den laguntza kopurua proportzionalki jaisten da emaileak ematen dutenarekin batera. Laguntza nagusiki herrialde pobreetara bideratzen jarraitzen da, hau da, gutxiago garatutako herrialdeen taldera (LDC, ingelesez), laguntza osoaren heren bat jasotzen baitu. 2010. urtean garapen bidean dauden herrialdeetako esportazioak, muga-sarietan jaitsiera izan zuten, baina lehen sektoreko produktuetan izan zuen soilik eragina. Herrialde batzuetan (Amerika Latina eta Karibea, Hegoaldeko Asia eta Ozeania) atzerriko zorraren ordainketa eta esportazioen gaineko irabazien arteko erlazioa txikitzen joan da. Zorra handiegia duten herrialdeen aldeko iniziatibak dio, 40 herrialdek zorraren arintzea eskatzeko baldintzak betetzen dituztela.
ALBOAN KRITIKA
Milurtekoko Garapen Helburuak parte hartzen duten eragileen funtsezko elementuak dira nazioarteko lankidetzan. Nazio Batuen erakundearen barnean, 2000. urtean sortua, inongo erakunde publikok ez du bere zilegitasuna zalantzan jartzen hegoaldeko herrialdeen politikak gidatzen laguntzen duela, eta herrialde emaileen lankidetza politikak zuzentzeko egokia dela. Milurtekoko helburuak 2005ean jada zioten, Garapenerako Laguntza Ofiziala eraginkorra zela, emaileen eta jasotzaileen arteko koordinazioa bazegoela, eta horrela guztion esfortzuak egutegi komun bat eskaintzen zuela.
Hala ere, Milurtekoko Garapen Helburuak ez dira nahikoak mundu mailan bizi dugun bidegabekeriari aurre egiteko. 90. hamarkadan Garapenerako Nazio Batuen Erakundeak (PNUD, gazteleraz) giza garapena terminoa aurkeztu zuenean, hau, ordu-arteko garapen ekonomikoaren ikuspenaren porrotaren alternatiba eta azalpen moduan agertu zen. Giza garapenak, garapenaren zentsu zabala adierazten digu, esanez aurreko eredu guztiak, gehienak irabazi ekonomikoetan zentratuak, porrotera eramaten gaituela. Giza garapenak, gizakiaren garapenari eragiten dizkion emaitza berriak aztertzeko adierazle berri batzuk eskatzen ditu, osasuna, hezkuntza, gizarte antolaketa etab. neurtzeko. Milurtekoko Garapen Helburuak teoria hori jaso zuten eta helburu batzuk finkatu zituzten, dimentsio ezberdinetan neurgarriak.
Hala ere Milurtekoko Helburuak kritikak ere jaso dituzte, Garapenerako Gobernuz Kanpoko Antolaketak (ONGD, gazteleraz) eta mugimendu sozialak susmoz begiratzen diote. Zergatik? Helburu ezagutuena lehen helburua da, muturreko pobrezian dauden pertsonak (1$/egun baino gutxiagorekin bizi direnak) erdira murriztea. Serioa edo moralki onargarria da gizartearen helburua izatea 2015erako 700 milioi pertsona “bakarrik” muturreko pobrezian lagatzea? Borondate sozial eta politikoa eta laguntzaren efikazia garapenerako funtsezko faktoreak badira ere, kalkulu ekonomikoak diote muturreko pobrezian bizi direnentzat beharrezko baliabideak lortzeko eta horrela biztanleria guztiaren sarrera ekonomikoak handitzeko nahikoa izango zela herrialde aberatsen BPGaren %0,7a Garapenerako Laguntzari bideratzea. 70. hamarkadan hartutako konpromisoa eta behin eta berriz bete ez dena. Bestetik, garapenaren ikuspuntua murrizten ari gara berriz ere, diru-sarreren gai huts moduan.
Ez gara ari arazoaren larritasuna alde batera usten, 2015erako helburuak (jada onartezinak diren helburuak) beteko diren edo ez eztabaidatzen ari garen bitartean? Non aurkitzen da gure sistema ekonomikoaren, politikoaren eta giza baloreen erreforma, gauzak horrela jarraitzen ahalbidetzen dutenak? Dohako erronda, Munduko Komertziorako Erakundeak deitutakoa eta behin eta berriz huts egin duena, herrialde pobreen mesederako nazioarteko komertziorako arauak aldatzea bilatzen zuena, pentsatzera eraman behar gaitu. Honek garbi azaltzen du Milurtekoko Helburuetan soilik zentratzea ez dela izugarri handia den bidegabekeriari aurre egiteko modua, bizi garen mundu honetan dagoen bidegabekeriari aurre egiteko modua.
Galdera nagusia da MGHak gai izango diren mundu osotik milioi bat pertsona baino gehiago pobrezia eta miseriatik ateratzeko. Milurtekoko Helburuak pobrezian bizi diren mila milioi pertsona baino gehiagoren egoera aldatzeko baliagarriak izango diren jakitean datza funtsezko auzia. Hau da, MGHak benetako eraginik izango al dute edo pixkanaka-pixkanaka indarra galduz joango dira, Nazio Batuetako bestelako dokumentu askoren moduan? Herrialde aberatsak gai izango ote dira mundu modernoaren etekinak banatzeko eta herrialde txiroekin partekatzeko? Eta hala bada, herrialde txiroenak aurrerapena eta garapena lortzeko beharrezkoak diren aldaketak aurrera eramateko gai izango ote dira?
Jada hamabi urte pasatu dira MGHak hitzartu zirenetik, eta oraindik beste hiru urte geratzen dira adostutako helburuak betetzeko. Hala ere, momentuz ez du ematen helburu hauek 2015 urterako beteko direnik. 2008an G8-ko buruzagiak Tokion (Japonia) bildu ziren herrialde txiroek sufritu izan zuten (eta oraindik duten) elikagaien krisialdiari buruz hitz egiteko, baina ez zuten inolako irtenbiderik eskaini garapenak planteatzen dituen arazo eta erronkei erantzuna emateko.
Batzuentzat MGHak planteatzen dituen helburuak zailak eta asmo handikoak dira; beste batzuentzat benetako borondate politikoarekin lor daitezkeen minimoak dira, Iparraldeko herrietan nahiz hegoaldekoetan.
Hala ere, helburu hauek Iparraldearen erantzukizuna aitortzen dute herrialde txiroen garapenerako. Alboan erakundearen ustez, MGHak herri txiroen garapenaren aldeko esfortzua gehituko duen abiapuntua besterik ez da, eta guztiz bidegabeko eta ezberdina den mundu honen kausen debatea piztuko du. Helburu hauek, nazioarteko erakundeengatik aurrera pauso handi moduan aurkeztuak izan badira ere, esan beharra dago muga handiak dituela, ez bakarrik helburuen betepenaz, arlo ezberdin ugari kanpoan utzi dituzte eta.
Kanpo estekak
פסגת המילניום
Mellerstain House
Mellerstain House Eskozia hegoaldeko Scottish Borders eskualdean dagoen jauregia da, Kelso herrian.
Historia
William Adams arkitektoak diseinatu zuen George Baillierentzat eta 1725 hasi zen eraikitzen. 45 urtetan lanak geldi egon ondoren jauregiaren gahiengoa egiteko zegoen eta Robert Adam arkitektoaren diseinuarekin bukatu zen eraikuntza 1778 urtean.
Barnealdea artelan delikatua eta koloretsua da. Gela aipagarriak egongela txiki bat (gosaltzeko erabiltzen zena), liburutegia, musika gela, bi margotzeko gela eta beste liburutegi txiki bat dira.
Inguruan 80 hektareatako parkea dauka eta barnean italiar estiloko terrazadun lorategia. Belardi zabal batek aintzira batetara eramaten du.
Abrothrix olivaceus
Abrothrix olivaceus Abrothrix generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Migel Aozaratzakoa
Migel Gonzalez Aozaratzakoa Leibar, santu izenaz San Migel Aozaratzakoa, (Oñati, 1598ko otsaila- Nagasaki, 1637ko irailaren 29a) apaiz eta misiolari domingotarra izan zen, Japonia ebanjelizatzen hil zena.
Biografia
Oñatin jaio, domingotar bilakatu eta Espainiako probintzian aritu zen Rosariokora bidali zuten arte. Luzongo Bataan misioan ebanjelioa aditzera eman zuen.
1636an Manilako domingotarrek boluntarioen espedizioa antolatu zuten Japoniako kristauak laguntzeko asmotan. Hara joan ziren Antonio González, Guillermo Courtet eta Miguel Aozaratzakoa, Vicente Shiwozuka japoniar apaiza eta Lazaro Kyotokoa izeneko laiko batekin batera. Lorenzo Ruiz itsasoan gehitu zen. Okinawara ailegatu bezain pronto, preso hartu, torturatu eta bere fedea ukatu gabe denak hil ziren.
1980ko urriaren 11an Joan Paulo II.ak martiri izendatu, 1981eko otsailaren 18an dohatsu aitortu eta 1987ko urriaren 18an santu izendatu zuen. Irailaren 29an ospatzen da bere eguna.
1969ko Frantziako Hauteskunde Presidentzialak
1969ko hauteskunde presidentzialak, 1969ko ekainaren 1ean eta 15ean izan ziren, Charles de Gaulle kargua utzi ondoren.
Ipar Renania-Westfalia
Ipar Renania-Westfalia (Nordrhein-Westfalen) Alemaniako mendebaldeko land edo estatu federatu bat da, 1946an eratua. Düsseldorf du hiriburua, baina hiri nagusia Kolonia da. Halaber, Dortmund eta Essenek sortzen dute elkarrekin Europar Batasunako hirugarren metropoli-gunerik handiena, Paris eta London ondoren.
Muga hauek ditu: iparraldean, Saxonia Beherea (Niedersachsen); ekialdean, Hessen; hegoaldean, Renania-Palatinatua, eta mendebalean, Herbehereak eta Belgika. Alemaniako biztanle gehieneko landa da.
Orografia eta klima
Rhin ibaia estatuaren mendebaletik igarotzen da eta eskuinaldean uzten du estatuko alde handiena. Hegoaldean, Eife-go goi-ordokiak daude mendebalean eta Sauerlandeko mendi apalak ekialdean. Hauen iparraldean daude Weserko mendiak. Iparraldean eta mendebalean nagusi dira Westfaliako ordokiak. Rhin ibaiak haran sakonak eratzen ditu eta Lippe eta Ruhr ibaiak hartzen ditu eskuinaldetik. Ems ibaia sortzen da iparraldean eta Weser ibaiak eratzen du ipar-ekialdeko muga.
Ipar itsasoak eragin zuzena du kliman, hotz eta heze samarra baita: 1-15°, batez beste urtarrilean eta uztailean, eta 750-1400 mm euri urtean batez beste, ordokietan eta mendialdeetan.
Hiri nagusiak
Alemaniako 80 hiri handienen artean Ipar Renania-Westfaliako 30 hiri daude. 2010ko biztanleriaren datuen arabera, hauek dira hiri handienak:
Biztanleak eta hizkuntza
520 biztanle bizi dira km2-ko batez beste Renania-Westfalian. Westfaliako iparraldeko biztanleak saxoiak dira jatorriz, eta hegoaldekoak, aldiz, frankoak dira. Berezitasun horiek ere badituzte mintzo diren alemaniar dialektoetan. Azken mendean lurralde horrek etorkin asko hartu ditu. Katolikoen eta protestanteen artean banatu ziren Erreforma garaian lurralde horietako printzerriak eta banaketa horrek bizirik dirau egun ere. Gehixeago dira, hala ere, katolikoak.
Ekonomia
Renania-Westfalia Alemaniako nekazaritza lurralde aberatsenetakoa da. Westfalian eta Weser-ko mendialdean erremolatxa, laboreak eta patata egiten dira. Soest aldean garia egiten da, batez ere, eta Rhin eta Rhur ibai bazterretako hiri handien inguruko lurretan fruituak eta barazkiak. Behi eta zerri aziendak garrantzi handia du Münster aldean, ipar-mendebalean. Nolanahi ere, industria da jarduera nagusia, Alemaniako industrialde nagusia den Ruhr ibaiaren arroan bereziki. Ikatzarriari (5 milioi tona urtean Aachen aldean; 100 milioi tona urtean Rhur aldean) eta lignitoari (100 milioi tona urtean Kolonia aldean) esker, industria guztiz indartsua garatu zen lurralde hartan XIX. mendetik aurrera. Altzairugintza ere oso garrantzitsua izan da Ruhr aldean (Mendebal Alemaniako ekoizpenaren % 60), eta mekanika industria garrantzitsua izan da Ruhr, Kolonia eta Aachen aldeetan. Ehungintzako gune nagusiak Krefeld, Mönchengladbach eta Münster-en daude, eta kimika industria garrantzitsua dago Wuppertal eta Leverkusen-en. Rhin aldea Europako merkatari bide nagusietako bat izan da historian zehar eta komunikabide sare sendoa eratu da lurralde hartan. Europako ibai-portu handiena dago Duisburg-en, Rhin ibaiaren ertzean. Ubideek elkartzen dituzte Rhin eta Herne eta Ems ibaiak. Munduko oparoenetakoak dira burdinbide eta errepide sareak (Düsseldorf, Kolonia eta Ruhr-eko hiriak abiapuntu eta helmuga).
Summerfield (Kansas)
Summerfield Kansasko hiri bat da. Marshall konderrian kokatua dago. 2010ean 156 biztanle zituen, 0.89 kilometro koadrotan banatuta.
Kraskagailu
Kraskagailu edo intxaur-hauskailua intxaurrak, hurrak eta beste zenbait fruitu lehorren oskol gogorra apurtzeko eskuko tresna da. Mutur batetik lotuta dauden bi beso ditu. Ahokaleku ildaskatu bat ere bai, non, intxaurra edo beste edozein fruitu lehor jartzen den, honela, aparatuaren beste besoarekin indarra eginez, oskola hautsi dadin, fruituaren mamia eskuratu ahal izateko. Bigarren motako palanka bat da. Diseinu erabat desberdina duten kraskgailuak badaude, hain zuzen zurezko torloju baten bidez zulo batean jarritako intxaurrean edo beste edozein fruitu lehorrean egindako presioarekin funtzionatzen dutenak.
Aviceda madagascariensis
Aviceda madagascariensis Aviceda generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Spadola
Spadola Italiako udalerri bat da. Vibo Valentiako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Felix Garcia Larratxe
Felix Garcia Larratxe  (Iruñea, 1880ko martxoaren 16a - Baiona, 1962ko maiatzaren 27a) nafar farmazialari eta politikari abertzalea izan zen.
Familia
Bere gurasoak Tafallako Teodoro Garcia Altzuza eta Berako Javiera Larratxe Telletxea izan ziren.
Bere aitona Nazario Larratxe Larrainzar Berako alkatea izan zen. Nazario birritan ezkondu zen. Berako Magdalena Telletxea Elzaurdiarekin Javiera alaba izan zuen, Felixen ama. Magdalena hil ondoren, haren ilobarekin ezkondu zen, Paulina Agirre Telletxearekin. Bigarren ezkontza honetatik Jenaro Larratxe Agirre jaio zen, Iruñeako alkate izan zena.
1909an Berako Dolores Larunbe Legiarekin (1885-1949) ezkondu zen. Ez zuten seme-alabarik izan.
Ikasketak eta bizitza profesionala
Eskola garaian, besteak beste, Tolosako Eskolapioetan, non Doroteo Ziaurritzen lagun egin zen, eta Bordeleko La Salle eskolan ikasi zuen.
1902an Farmazian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitatean eta 1904an Analisi Biologikoetan Parisko Pasteur Institutuan diplomatu zen. 1935ean Mikrobiologian diplomatu zen Parisko Unibertsitatean.
Farmazia jarri zuen Iruñean, eta amorruaren aurkako txertoa jarri zuen lehen nafarra izan zen. Farmaziaz gain, analisi klinikoetarako laborategi bat jarri zuen.
Lehen Mundu Gerran Aliantza Frantseseko buru izan zen Iruñean, hiriko giro proalemaniarraren aurka.
Bere anaia Rufino, Manuel Irujo, Manuel Arantzadi eta Estanislao Arantzadirekin batera, Huescako lursail ureztatu bat erosi zuten ustiapenerako.
Jarduera politikoa
Iruñeko Euskal Etxea sortzailea izan zen. Eusko Alderdi Jeltzaleko kide izan zen, eta 1917an Iruñeko Udaleko zinegotzi izendatu zuten, Santiago Cunchillos Manterola eta Francisco Lorda Ioldirekin batera. Hirian hautatutako lehenengo zinegotzi abertzaleak izan ziren, eta 1922ra arte jardun zuten kargu horretan. Primo de Riveraren diktaduran kartzelatu zuten.
1936ko abuztuan erbestera joan zen emazte, anaia Rufino eta ilobekin batera. Biriatu eta Ziburun bizi ondoren, Baionako familiaren etxean kokatu zen.
1939ko urriaren 22an Euskadi Buru Batzarrak ordezkari izendatu zuen Baionako Euskaldunen Adiskideen Nazioarteko Ligan.
Final Destination 2
Final Destination 2 (euskaraz Azken Helmuga 2), 2003ko David R. Ellis estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Ali Larter, A. J. Cook eta Michael Landes aktoreek antzeztu zuten.
Final Destination (2000) aurrekaria eta Final Destination 3 (2006), The Final Destination (2009) eta  Final Destination 5 (2022) jarraipenak dauzka.
Argumentua
180 Hegaldiaren istripua jazo eta urte betera, ikasle talde bat udaberriko oporrak pasatzera Florida bidean doaz, errepidean haietako baten aurreiragarpenari esker trafiko istripu bat saiestuko dute.
Spilinga
Spilinga Italiako udalerri bat da. Vibo Valentiako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Spilingak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Manuel Etura
Manuel González Etura (Sestao, -), kirol munduan Etura deitua, bizkaitar futbolari ohia da, erdilari moduan aritu zena.
Biografia
Manuel González Ikabaltzeta eta Carmen Etura Larrinagaren seme, herriko taldean hasi zen, San Pedro Kirol Elkartean. Athleticek 1953an fitxatu zuen, Getxo KK taldetik. 1954ko abenduaren 12an egin zuen debuta Hércules Club de Fútbol taldearen aurka. Bitxia bada ere, Hércules 16 urterekin fitxatzen saiatu zen, oraindik bere herriko klubean, Sestao Sport Clubean jokatzen ari zela eta Getxo KKrekin lehen kontratua sinatu aurretik. Ligan guztira hiru gol eskuratu zituen, lehena Granada CFen aurka.
1966ra arte egon zen Bilboko taldean, Indautxu Kirol Elkarteak fitxatu zuen arte. Talde bizkaitarrean denboraldi bat eman ondoren, 1967an erretiratu zen.
Shannon (Ipar Carolina)
Shannon Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Robeson konderrian kokatuta dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Olinda
Olinda Brasilgo hiria da, Pernambuco estatukoa. Artzapezpiku-egoitza.
Historia
Portugaldarren kolonia-hiria izan zen.
Ekonomia
Nekazaritza (azukre-kanabera eta tabakoa), nekazaritzaren inguruko industriak (azukre-findegiak) eta ehungintza dira ekonomia-jarduera nagusiak.
Ondarea
Kolonia garaiko estiloko eliza eta monasterio asko ditu, XVI. eta XVII. mendean eraikiak gehienak.
Alagwa hizkuntza
Alagwa Tanzaniako Dodoma eskualdeko 30.000 pertsonen ama hizkuntza da.
Alagwa herriaren hizkuntza da baina batzuk sandawera hartu dute ama hizkuntza moduan.
Alegia (literatura)
Alegia helburu didaktikoa duen literatura idatziaren azpigeneroa da. Protagonistak hitz egiten duten animaliak izaten dira. Prosan idatziak egon daitezke, baita bertso sorta baten itxura hartu ere. Gehienetan ikaskizun batekin amaitzen dira. Ikaskizuna bertsotan egon ohi da buruz ikas dadin. Ikaskizun hori atsotitza izan daiteke edo atsotitz itxura izan dezake.
Ezaugarriak
Komeni da argi eta garbi bereiztea alegia eta antzeko helburua --jokaera etiko jakin bat sustatzea-- duten beste testu-tipo batzuk: ipuina, parabola, sermoia. Alegiak, ipuinak bezala, ahozko literaturan daude erroturik. Bertsotan zein prosan idatzita egon daitezke. Haur eta gazte literaturatzat hartu izan da maiz, prosa didaktikoa edo bertso didaktikoak. Prosa eta bertsoak nahastea ere gertatu izan da.
Alegietan protagonista nagusiak bi animalia izan ohi dira. Biek ala biek kontrako ezaugarriak izan ohi dituzte. Normalean ez dira bi pertsonaiak maila beretik abiatzen, batak prestigioa du eta besteak fama txarra baina haien jokabidearen ondorioz ipuinaren amaieran prestigio aldaketak gertatuko dira. Alegiaren helburu nagusietako bat zenbait jokabideren ondorioak, ondorio txarrak normalean, erakustea da. Helburu didaktiko nagusia, beraz. Amaieran, modu labur eta eraginkor batez laburbildu ohi da irakatsi nahi zena. Amaiera horri alegiaren erakutsia edo ikaskizuna deitu izan zaio.
Testu-tipo bezala literatura testuen artean koka daiteke, helburu didaktikoarekin bereziki.
Ezaugarri nabarmenenak hauek dira:
Historia
Alegiak bere aitzindariak Ekialdeko kulturetan dituen arren, azpigenero narratibo gisa Esopo greziarrak finkatu edo sortu zuen K.a. V. mendean prestatu zuen bilduman. Esopok greziarren alegiak jaso zituen eta geroago Fedrok latinezko kulturara egokitu zituen, beste zenbait gehituta. Xabier Kintanak itzuli zituen batzuk, Azeria maltzur, zikoina maltzurrago (1989), besteak beste.
Erdi Aroan, Europa mendebaldera igaro zen tradizio hori, India eta Ekialdeko eragin berrituekin nahasiz, eta ezagun egin ziren, adibidez, otsoa eta bildotsarena edo azeria eta mahatsena. Alegia edo fabularen antzekoak dira Erdi Aroan landu ziren mota bi: frantses literaturako fabliau delakoa eta gaztelaniazko literaturan ugaria den apologoa (Hitako artzapeza, On Juan Manuel, Calila e Dimna ). Fabliau deritzana Frantzia Iparraldean eta XII.-XIV. mende bitartean landu zen; neurtitzez egina, irri eta trufazkoa da eta populua jostarazteko asmoa du. Apologoa, aldiz, hitz lauz emana eta serio eta gogoetatsua da, alegia ez bezala.