cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barrokoa Euskal Herrian
Nafarroa eta Araba
Joan Peraltakoa. Baina, une horretan ertilari bilatuenen sona –adibidez, Joan Peraltakoarena– ez zegoen eskultura solte balio­tsu bati hain lotuta, ez behin­tzat, besteak beste, Iruñeko Lekaime Errekoletoen erretaulakoa izan behar zuenaren modura, nahiz Iruñea, Naiara edo Calahorra eta hiri garran­tziz­koagoetan, nafar Erriberako elizetako erretaula churrigueresko eta rococoetan polikromiaz­ko igel­tsuen bitartez eginiko apainketa lan oparoari bezainbat.
Del Rio senideak. Gauza bera esan daiteke, Del Rio anaiez bezala, hurrengo belaunal­diko mihizta­tzaile ba­tzuei buruz ere, beren jardueraren barruan jarri behar baitira, ez hainbat dokumentu onetako eskultura balio­tsuak, baizik rococo apainketak dituztenak, esaterako, Tuterako San Jurgi parrokian eraikiak (1749).
Fran­tzisko Jimenez. Viana eta Cabredoko lantegi ospe­tsu eta zaharrak ez ziren mende berriaren argitan desagertu. Eta Fran­tzisko Jimenezek, bere aita Diego Jimenez Gaztearena, ez bere aitona Joan Baz­kardoren izen ona ezin izan bazuen berpiztu ere, hala ere, gorde zuen behar adinako sona bi menderen abagunean ezagunenak ziren ar­kitek­toen ondoan esku har­tzera dei ziezaioten. Horrela, estima­tzeko lanik burutu zuen ekial­deko Lautadan eta Arabako Errioxan.
Manuel Izquierdo. Garai honetakoa den Manuel Izquierdo arabarrak ere mereziko luke aipamen berezirik, bere Gasteiz­ko lantegitik atera bai­tziren XVIII. mendearen lehen hamar­kadan, Gasteiz­ko San Bizente parrokiako erretaula nagusirako irudi eta erliebeak.
Gipuz­koa
Probin­tzia honetan ere badirudi XVIII.aren erdira iritsi zain egon behar zela, Salvador Carmona, Pascual de Mena eta beste kanpoko eskulturagileen lanen eragina izan zitekeenaren bidez, kontuan har­tzea merezi duten euskal izenak sor­tzeko: Felipe Arizmendi, Fran­tzisko Azurmendi eta Mendizabaltarrak.
Felipe Arizmendi (1725). Donostiar ertilarira izan zen Felipe, estimazio handiko imajinagilea, dokumentu askotan azal­tzen denez. Berea, barroko klasizista moduko lana da.
Anolis luciae
Anolis luciae Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Barrokoa Euskal Herrian
Gipuz­koa
Berea da, Zendoiaren iri­tzian, Olaberrian elizako erretaula nagusiaren buru den San Joan Bataia­tzailearen irudia, inolako zalan­tzarik gabe, erretaula egin aurretik ere bazena.
Santa Maria elizan (1710‑1713), Donostian ere lan egina da Arizmendi, Pio V.aren al­dareko San Joseren irudi polita bere eskuz egina baita. Bakardade deri­tzan al­darearen az­pian dagoen etzaniko Kristo eta gaur egun basilika horren atzeal­dean gur­tzen den Ecce‑Homoa ere bereak dira.
Ceán Bermudezek bere Hiztegian, eta Viñaza Kondeak bere Eranskinetan ertilari honenak diren eskultura ba­tzuk ematen dituzte, ohar frogarri eta guzti:
Pasai Donibanen, al­dare nagusiko irudi ba­tzuk:
Inola ere, Pasai Donibanetik ekarritakoa da Pasai San Pedro herrian gorde­tzen den San Joseren irudia, zeinaren egilea guztiz frogatua baita, ertilariak berak ideia bikaina izan zuenez, hau da, oinaz­piko aingeru­txo baten tailla txokoan, hiru mende igaro arren irakur daitekeen txartel bat uztekoa: “Felipe de Arizmendi me izo y mando acer el...sr... ...Agustin Diez... En San Juan a 11 de julio de 1696”.
Andoaingo San Martingo erretaulak. Azurmendi berriro ere, lehen esan dugun bezala, San Pedrori eta Familia Santuari eskainitako alboko erretauletan forma berdinetara itzuli zen, eta Manuel Lekuonaren iri­tziz, Donostiakoen berdin‑berdinak dira. Eliza horretako oskolaren errematea agindu zi­tzaion Azurmendiri 1765ean, gangak amai­tzeko puntan zeudela; eta berehalaxe bere biz­kar hartu zuen alboetako ba­tzuen ardura, baina aurreko orrial­deetan esan bezala, Santiago Marsili izan zen zegoz­kien irudiak taillatu zituena.
Ar­kitek­to mihizta­tzaile honen az­ken lanetan, nabarian dagoen ibilbide estilistikoari buruz ari delarik, hauxe da Zendoiaren iri­tzia, “bere lan ugariak lekuko hartuta, litekeena da Azurmendi Neoklasikoaren maisurik garran­tziz­koena izatea, bere ekoizpena Rococoaren az­ken al­dean hasia bada ere”.
Mendizabaltarrak. Eibar­ko familia leinu batekoak dira, Zorrozua eta Zendoia historialariek orain berriki dokumentatu dituztenak.63 Familia horretan gehien axola zaiz­kigunak, Aulestiko sagrarioa baizik ezagu­tzen ez diogun Hilario Mendizabal baino gehiago, Joan Bautista Mendizabal I.a, eta honen seme Joan Bautista II.a dira, zeinaren lanak joera neoklasikoaren barruan kokatu behar­ko liratekeen.
Joan Bautista Mendizabal I.a. Eskulturagile honi buruz dakiguna da hauxe: oso joria izan zela. Idiazabal, Astigarreta, Zumarraga, Lekeitio, Lesaka eta abarretako irudiak egiteko hi­tzarmenak egina zen.64
Mendizabal ez zen jeinua zuen eskulturagilea inola ere, baina berari bizi­tzea egokitu zi­tzaion artearen erdi‑basamortu lehorra gogoan hartuz, benetako estimazioa merezi du historialariaren al­detik. Eskulturagile barrokoa da; eta bere Zumarragako lanaren data begiratu ondoren, uste izatekoa li­tzateke bere barrokotasun soila, neoklasizismoa al­dera ireki­tzear dagoen sentikortasun rococoa iradoki­tzen duela; egia esatekotan, alderantziz baita, bere eskulturen azter­keta batek az­ken barrokoari etekina atera­tzeko eta dinamismo plastikoa bere az­ken ondorioetara eramateko ezintasuna sala­tzen duenean.
Idiazabalgo San Migelen erretaulak. Erretaula lana, Idiazabalgo San Migel parrokian alboetako erretauletatik hasi zen. Jose Antonio Iparragirre maisuarekin 1734‑36etan egindako hi­tzarmenak dira: bata Familia Sagaratuari eskainia da eta bestea San Inazio Loiolakoari.
Ez da dokumentuetan azal­tzen imajinagilearen izenik; baina, San Inazioren irudia bederen, kalitate handikoa dela esan dezakegu, Funda­tzaile santuaren itxura bi­txi bat eraku­tsiz, oraindik barrokismo oso soila eta anatomiako zatietan xehetasunez­ko modelatua egoki dituela: santuaren aurpegian eta eskuetan eta liburuari eusten dion aingeru biluzean.
Emai­tza kalitate bikainekoa da, Mendizabalek eginikoetan, hoberenetakoa, agian. Anatomia modelatuaren egokitasunak, ia irudi guztien jarrera dinamikoak, era askotariko mantuen tolesturen airera­tzeak eta aurpegietako halakoxe adieraz­kortasun indarrak, mul­tzo hau gipuz­koar gubietatik sortu den eskultura barrokorik hel­duenaren adierazgarririk duinenen artean jar­tzen dute. Astigarretako San Pedroren erretaula. Joan Bautista Mendizabalekin egin zen 1745ean Astigarretako San Pedroren erretaula nagusiko irudien tratua. Ertilariak Apostoluen Prin­tzea go­tzain jan­tziez adierazi zuen, bere mitra zorro­tza eta ar­tzain‑makila luzearekin, aurpegi duin bizarduna, begi hondoratuak eta jarrera zurrunarekin.
Alboko ni­txoetako bi irudiak, San Joan Bataia­tzailearena eta San Inaziorena barrokoagoak dira, plastikoki egoki baino kontrapostoz behartuxeago.65
Zumarragako Santa Mariako erretaula. Tomas Jauregi ar­kitek­toarekin egin zen 1756ko abenduaren 3an Zumarragako Santa Mariako erretaula nagusiaren tratua, eta ar­kitek­to honek egun berean, Joan Bautista Mendizabal eskulturagilearekin hi­tzarmen bat sinatu zuen, honako honek erretaulako irudiak lehenengoaren diseinuaren arabera egiteko eran­tzukizuna hartuz. Erabakitako prezioa 52.000 errealetakoa zela eta urtean 4.000koz ordainduko zi­tzaiela jakitea interesgarria da, eta bi ertilariek beren artean erabaki zutela 52.000 horietatik, 15.000 eskulturagileari zegoz­kiola, eta gainerako 37.000k, ar­kitek­to-maisuaren­tzat gel­dituko zirela.
Aizar­nako Jasokundeko erretaulak. Eibar­ko ertilariaren Aizar­nako lanaren aipamena egina dugu dagoeneko. Parrokiako alboetako erretauletan, Kantabriako Lucas de Caminok muntatu eta agian Fran­tzisko Iberok 1746an diseinaturiko beren lau ni­txoetan beste hainbat irudi kokatu ziren. Mendizabalek landuak izan ziren 1758an:
Erdiko ni­txoan, Arrosarioko Andre Maria, saihe­tsetako horma-hobi sendoetan San Domingo eta Santa Teresa dituela. Goieneko ni­txoan dago Santa Ana.
Beste saihe­tsekoan:
Lagundiaren Funda­tzailearen irudiak, ertilariak berak Zumarragarako egin zuenaren berdina dirudi. Biek dute barrokoaren mugimendua ezaugarri eta dagoeneko esan dugun bezala, Loiolan zilarrez­ko irudi ezaguna jarritako urte hartatik aurrera landuak daude. Argi eta garbi dago eibartarraren eskulturei guztiz falta zaiela Fran­tzisko Bergara valen­tziarraren eskulturetan lilura­tzen gaituen malgutasun naturala eta rococoaren grazia.
Errezilgo San Martinen erretaulak. Errezilgo (Gipuz­koa) parrokiako alboetakoen imajinak –Sor­tzez Garbiarena eta Arrosarioko Amarena– bukatu­tzat emanda gel­ditu ziren 1765 eta 1768 bitartean, Tomas Jauregi ar­kitek­to ezaguna mazoneriaz arduratu ondoren. Joan Bautista Mendizabalekin egindako ikonografiaren eskaria dokumentatua dago, baina ez da ziurtasunez ager­tzen egilea bera izan zenik, batez ere, estatua ugari dituen bi mul­tzo baitira (hamabiren bat mukulu).70 Dena den, gauza bat nabarmentzen da, jeinu bat izan ez bazen ere, une horretan jan­tziena zela bertako imajinagileen artean. Bi erretauletako irudiak kalitate onekoak dira, Sor­tzez Garbiaren erretaulan buru dena bereziki, dinamismo barroko al­derako hastapen-joera bat rococoaren graziaz gel­diaraziz; nahiz eta, gehiegiz­ko polikromiak, aurpegietakoak batez ere, modelatuaren edertasun plastikoak merezi duen arreta gal­arazi.
Antonio Migel Jauregi. Tomas Jauregi ar­kitek­toaren semea zen Antonio.
Gabiriako Santa Mariako erretaula. Tomas Jauregik 1766an egin zuen Gabiriako Santa Marian erretaula nagusiaren tratua, baina ezin amaitu izan zuen, 1769an hil bai­tzen. Antonio Migel eskulturagilea zen eta bere aitaren lanak amai­tzea bere gain hartu zuen, bost irudi nagusiren tailla barruan zela: Jasokundea –“sei oineko garaierarekin, bere tronu eta serafinekin, bi mutiko lagun dituela”–, Pedro, Paulo, Mikel eta Loren­tzo Santuen mukulu txikiagoak gainera.
Zegamako San Martinen erretaula. Zegaman 1769 eta 1772 bitartean, San Martin elizako bi saihe­tsetan, Arrosarioko Ama Birjinari eta Arima Bedeinkatuei eskainitako bi erretauletako ikonografian barrokotasun bera eta gabezia berdinak suma­tzen dira.71
Biz­kaia
Barrokoaren az­ken al­di horretako eskultura lanei buruz gaur egun lortu daitez­keen dokumentuetako ohar guztiak ezagutu ahal izateko, ezinbestekoa da berriro Julen Zorrozuak gai honi eskaini dion azter­ketara jo­tzea, nahiz eta, salbuespen gisa zenbait al­ditan ohartarazi dugun, kasu askotan ezin bereiz daitekeela norainokoa den diseina­tzaile eta ar­kitek­toaren lana eta non hasten den benetako imajinagilearena. Imajinagile gisa nolabaiteko izen ona duten euskal eskulturagile ziurtagarrien izenetan jarriko dugu beraz, muga.
Joan Munar. Elorrion jaio zen eskulturagilea dugu.
Atxondoko Arrosarioko Andre Mariaren erretaula. Joan Munarrek Arrosarioko Andre Mariaren erretaulan buruan denaren mukulua egin zuen. Domingo Zumal­de oñatiarrari San Joakin eta Birjina Haurraren irudiak agindu zitzaiz­kion (1742‑44).
Mundakako Santa Mariaren erretaula. Munarri 1754‑58an ordaindu zitzaiz­kion Mundakako Santa Mariako erretaula nagusiko bi mukuluak.
Elorrioko Sor­tzez Garbiaren erretaula. Urte horietan bertan, Munarrek, Juan Antonio Hontañon kantabriarra lankide zuela, bere gain hartu zituen Elorrioko Sor­tzez Garbiaren erretaulako eskultura rococoak, eta 1761‑63 urte bitartean San Migelen eta San Gabrielen irudiak.
Zor­no­tzako erretaula 1761).
Gero irudi hauek egiten jardun zuen:
Foruko San Martinen erretaula. Bi urte beranduago ordaindu zitzaiz­kion Munarri Foruko San Martinen erretaula Nagusiko mukuluak (1763).
Ger­nikako Santa Mariako erretaula. Eta 1775ean Ger­nikako Santa Mariako al­dare nagusiko zenbait irudirengatik jaso zuen ordainsaria. Erretaula desagertua bada ere, erretaula horretakoak ziren eskultura ba­tzuk mantendu dira:
Urduliz­ko Arrosarioko Andre Mariaren erretaula. Jeronimo Argosek egina da erretaularen erdiguneko Arrosarioko Andre Maria, Santa Ana eta Birjina Haurraren irudiak lagun dituela, (c. 1775).
Baskonia kontinentaleko erretaulak
Baskonia kontinentaleko eskulturagile barrokoei buruz­koetan laburrak izan beharra daukagu, urriak baitira dokumentuak. Beste al­de batetik, 1789ko erreboluzioko bandalismotik salbu gel­ditu ziren apurrak –egitura ar­kitek­tonikoetan nahiz eskultura eta margolanetan– oso erretaula apal ba­tzuk baino ez dira Euskal Herriko hegoal­dekoekin al­deratuz gero.
Hauen artetik, neurrien apaltasuna eta santutegien nagusitasuna bereizten ditu; agian honen azalpena izan daiteke Baionako go­tzainek protestanteen aurrean “Erregeren Bertakotasun” dogma eta Erreserba santuarekiko jaiera bul­tzatu eta defendi­tzearren jarri zuten berotasuna. Ipar Pirinioetako barrokoaren historialariek egokiro az­pimarratu dute Euskal Elizak eukaristiaren gur­tzari, eta zeha­tzago esanda, sagrarioen apainketari eman zioten garran­tzia eta gel­diro ikertu dute. 72
Bat izan ala bestea izan, Baionako ia eliza guztiak beren apainketa barrokoa gal­dua dute, eta berari buruz esan daitekeen pixka dokumentu ida­tzietan azal­tzen den horretan oinarri­tzen da.
Lapurdin berriz, barrual­deko elizatan bada oraindik garai horretako erretaula xumeren bat duenik.
Ainhoako erretaula. Ainhoako erretaula oraindik klasikoa da. Honek, bi solairuetan, eskual­de horretan sarritan ematen diren irudiak ditu:
Donibane Lohi­tzuneko San Joan Bataia­tzailearen erretaula. Eskual­deko erretaularik aberats eta galantena Donibane Lohi­tzunekoa da. Frontoi hiruki txiki batez erremata­tzen diren hiru gorputz eta hiru kale ditu, gainean bi aingeru etzanak dituela:
Martin Bida­txeren lantegiko lanak dira:
Itsasuko San Fruk­tuosoren erretaula. Beste erretaula oso eder bat bada Itsasuko San Fruk­tuoso elizan, barrokoan ohikoa denez ikonografia eta apainketa oso joria duena.73 Ber­nard Dartigacave‑ren lantegian egindako­tzat jo­tzen da.
Senpereko San Pedroren erretaula. Bere mul­tzoagatik bisitaria gehien hunki­tzen eta elizaren burual­deko frontoi osoa estal­tzen duena Senpereko San Pedroren erretaula da. Hobeto esateko, hiru dira erretaulak, zeren eta, absideko aurrealde oktogonala estal­tzen duen nagusiaz gainera, badaude eliztarren aurrez aurre alboetako hormak guztiz estal­tzen dituzten beste bi erretaula ere, bikiak hain zuzen.
Hiru erretaulok badituzte erliebedun bankua, hiru kaleetako bi gorputz eta atikoa. Irudien horma-hobiak erdi-puntuko ar­kuak dituzte behereneko solairuan, eta burudunak dira goienekoak.
Badaude San Pedro eta Eliz Guraso Santuen irudiak, nahikoa kalitatezkoak. Bankuko erliebeetan barroko soileko zenbait eszena gailen­tzen dira, ongi samar osatuak daude; Hilobira­tze Santua eta Pilatoren Ikuz­keta, esate baterako.
Sorburuko taber­nakulua erreboluzioko txikizioan desagertu zen, eta XVII. mendeko sagrario bat jarri zen beraren ordez, Aita Kapu­txinoen kapera batetik ekarritakoa: hemen ager­tzen dira San Pedro eta Eliz Gurasoen erliebeak, eta santu bizardunek –santu Kapu­txinoak zalan­tzarik gabe– egindako mirarien zenbait eszena.74
Ber­nard Dartigacave. Lapurdiko lurral­de horretan duela gu­txi dokumentatu den beste ertilari bat Biar­noko Santa Koloman jaio zen Ber­nard Dartigacave dugu, eskulturagilea eta erretaula-urrezta­tzailea. Lanean, familiako lantegian aritua zen, abizen bereko beste bi ertilariren berri bai baitugu: Oloroen bizi izan zen Joan Bautista, eta Etienne emakume euskal­dun batekin ez­kondua eta Mendiondon (Lapurdin) bizitu zen. Honen espezialitatea erretaulak urrezta­tzea zen. Oloroeko Guru­tze Santuaren erretaula, oso‑osorik gorde dena, 1706an landu ondoren Ber­nard Dartigacaveri Euskal Herrian lan egiteko tratua egin zi­tzaion. Kanbon kokatu zuen bere lantegia eta han­txe hil zen 1722ko ekainaren 20an.
Bereak ditu Oregeko elizan erdiko erretaula eta bi alboetakoak –benetako erretaulak baino gehiago ohol soilak– Bidaxuneko kanonikoen hamarrenen kontura kobratu zituelarik.
Bere alargunari eginiko ordainagiri ba­tzuen bitartez ikusten da zehazten ez diren lanen ba­tzuk egin zituela Luhuson.
Eskulturako emai­tzak, Ber­nard Dartigacaveren lanak, langin­tza ongi ezagu­tzen duen norbait adierazten badu ere, ez du Espainia al­deko barrokoaren ezaugarri diren bizitasun eta malgutasun ezaugarririk. Estiloan bat datozelako, aipatuko ditugun lanetatik kanpo, oso litekeena da bere eskua beronen bizilekua zen Kanbotik gertuan dauden Arrauten, Masparrauten, Gabat‑en eta abarretan ikusi behar izatea.
Oloroeko Guru­tze Santuaren erretaula. Oloroeko Guru­tze Santuaren erretaularen moda hau, “espainiar barrokoaren” adibidetzat jar­tzen duten historialari fran­tsesen ustez, Luis XIV.aren emazte Austriako Ana espainiarrak sartua izan zen. Oso al­datua eta hondatua gel­ditu zen Guru­tze Santuaren erretaula hau tran­septuan koka­tzeko askatu zenean.
Erretaula hau, salomondar zutabez berezitako bi solairu eta hiru kale dituena da, churrigueresko apaingarriak dituela; beranduago zati ba­tzuetan urreztatu eta polikromiaz jan­tzi zen. Beronen Kalbarioko irudiak gorde dira, orain erdiko kaxan –garai bateko ekisainduari zegokionean– daudenak eta lau santuren irudiak: San Pedro eta San Paulo lehen solairuan, eta bi Joan Santuenak bigarrenean.
An­tzeko egitura duena da Oregeko erretaula, desberdintasun batekin, hemen erdiko ni­txoa Kristoren bataioa adierazten duen margo‑oihal batek bete­tzen duela, eta data eduki­tzeaz gainera sinaturik azal­tzen da: “Heguy d´Oregue anno 1712”. Sinadura bera dute San Domingo lagun duela, Santa Katalina Alexandriakoa eta Ama Birjina Arrosariokoa irudikaturik azal­tzen diren alboetako erretaula­txo biek.
Joseph de Courrèges. Ber­nard Dartigacave‑ren garaikidea zen eta, hura bezala, Biar­noko Santa Kolomako auzoan jaioa zen Joseph Courrèges.75
Aiherrako elizan San Bartolomeren erretaula egin eta eraiki­tzeagatik 350 libera jaso zituen 1729ko urtarrilean. Desagertu egin zen aipatu dugun erretaula hau, eta gaur egungoan –mahats sarezko salomondar zutabeak dituen churrigueresko mazoneriaz– Jesusen aurrean belauniko dagoen San Pedroren margolan bat ager­tzen da erdian.
* * *
Era berean XVIII. mendeko bigarren erdiko Euskal lurral­deko eskulturagile eta margolariei buruz­ko dokumenturen ba­tzuk azal­tzen ari dira; esate baterako, dokumentuetan azal­tzen da Lamarreko Michel‑Barthélemy izeneko bat, Arbonako elizan lan egin zuena; baina ia ez dira ezagu­tzen zehaz­ eta ziur bereak diren lanak.
XVIII. mendeko margolanak
Astoko margolanen gainbehera aurrera zihoan XVIII. mendean, ia euskal lurral­de osoan; eta pin­tzelez­ko lanbidea har­tzen zutenek mazoneriako zuraren polikromia-lanetan eta erretauletako imajinagin­tzan murgil­durik jardun zuten.
Antonio Gonzalez Ruiz
Nafarroan corellarra zen Antonio Gonzalez Ruiz margolaria gailenduko li­tzateke, Madrilen prestakun­tza egin eta sona irabazi zuena; horrez gainera, San Fer­nando Errege Akademiaren fundazioan lagundu zuen corellarrak. Bere jaioterrian utzi zituen zenbait margolan. “Maiestatearen margolaria izan zen”. Neoklasikotzat har daiteke bere lanen ba­tzuengatik.
Goiene­txea
Goiene­txea nafar ertilaria margolan ba­tzuen egiletzat jo­tzen da, Donostiako Santa Maria elizako erretaula nagusia eder­tzen duten lau santa hauei eskainitakoena: Santa Maria Madalena, Santa Ur­tsula, Santa Dorotea eta Santa Marta. Baina, badirudi ertilari arabar Jose Lopez Torrerenak direla uste izateko arrazoi gehiago daudela. Nolanahi ere lan kaskar samarrak dira.
Luis Boccia
Bere marraz­ki eta polikromian duen indarragatik bi­txiago eta balio­tsuagoa da aipatu dugun Donostiako Santa Maria elizako erretaulan erdiko margolana, San Sebastianen martiri­tza irudika­tzen duena eta Luiz Bocciaren (1819) pin­tzelari esker egin zena.
Urregin­tza
Berriro ere, kapitulu honetan, lan honi hedaduran mugak ezarri beharrak eraginda, al­de batera utzi beharrean gara beste maila bateko zenbait arte xehe, hala nola: zur eta burdin arotz-lanak. Gauza jakina baita Euskal Herriak teknika horietan mendeetako tradizioa izan duela: ku­txak, mahaiak, oheak, idazmahaiak, uztarriak, eta abar. Hala lotuko ga­tzaiz­kio urregin­tzari, gur­tza liturgiakoaren zerbi­tzuan aritu zenari, orokorrean, gorde direnetan, gaur egun ugaritasun handiena horretan azal­tzen baita. Zilargin­tzaren alorrean, liturgiakoan batez ere, barrokoa distira handiko al­dia izan zen. Platereskoaren urteetan zilargin­tzak egin zuen aurrerakada gehituz joan zen XVI. mendaren bigarren erdian zehar; Amerika hispaniarrean landutako aleak inporta­tzeak ekarri zuen artelan hauek gorakada, hala kalitatez nola kantitatez.
Iker­keta berrienen arabera, argitara azal­tzen ari zaizkigu delako herrietan bereziki eraginkorrak izan ziren zilarginen eta lantegien izenak.76 An­tzinako gremioen antolaketak eral­da­tze handi bat bizitu zuen. Ikaste­txe dei­tzera etorri ziren gremioak, eta zilarginen jarduerak el­kartu eta antolatuko zituen lege-araudietara makurtu behar izan zuten, prak­tikotasuna xede­tzat hartuta. Fal­tsifikazioak eragozteko, artelanak hiru ikurrez mar­ka­tzera behartuak ziren, egileari, lantegiaren lekuari eta estiloaren bermeari buruz­ko ikurrez. Arau­tze hau onuragarria izan zen, “erabilerako” artelanak zirela kontutan harturik. Gainera, Espainian mea­tzari­tzak ezagutu zuen garapenak eta metal preziatuen ekoiz­penetan eta industrian abera­tsak ziren amerikar koloniekiko mer­katari­tza-harremanak, metropoliko artisauen mesedetarako ziren.
Egitura estilistikoei dagokienez, XVII. eta XVIII. mendeetako liturgia zerbi­tzurako tresna guztiak artelan handiek erakusten duten gustu eta sentiberatasunezko garapenari dagozkionak dira. El Escorial garaiari dagokion egitura zorrotz eta garbietatik, luxua erabilgarritasuna baino gu­txiago bila­tzetik, apainketa eta forma naturalekiko gustu al­dera eginez joan zen.
Garai horretan, orduko ziurtasunik ezak eta gerren ondorioz (Konben­tziokoa eta napoleonikoa), eman ziren harrapaketa eta lapurretak zirela medio, gal­du dena asko izanagatik, izugarria da Euskal Herriko lantegietan gorde­tzen den zilarreria. Eta mende ba­tzuetako historia duten parrokiez esan daiteke apenas egongo den parrokiaren bat kristau fedea artean bizia zen garaian artelanen emariak egitea ondasun apalen jabe zirenen esku zegoen garaiko gauza baliosoak gorde­tzen ez duenik.
Gai honen harira, historialariaren harridura sor­tzen duen gertakarietako bat da Hispanoamerikar lantegietako mar­kak gorde­tzen dituzten edo material eta estiloengatik jatorria nabarmen adierazten duten liturgiako on­tzi pilak. Hainbat parrokiatan eta elizbarrutietako museotan gorde­tzen dira Mexiko, Peru eta Guatemalatik ekarritako ekisainduak, kalizak eta kopoiak. Badira Espainiako hirietatik ekarritako beste asko ere. Ezinez­koa zaigu deskribapenak egiten hastea eta zalan­tzarik gabeko arte balioa duten aleak banan‑ba­nan aipa­tzea. Espezialistek iker­ketak egin eta garran­tziz­kotzat dituzten ba­tzuen aipamena egingo dugu.
Nafarroan. Iruñeko, Lizarrako, Zangozako eta Tuterako lantegien jarduera hauetan azal­tzen da dokumentaturik; ale bikaintzat hartzen dira ekisainduak:
Gipuz­koan. Probin­tziako herrietako jatorria duten alerik hoberenak elizbarrutiko Museoan bilatu behar dira.
Biz­kaian. zilarreriak erakusten du Ameriketako koloniekin salerosketa eta emarien joan‑etorria handia izango zela, ugari baitira Mexiko eta Perutik bidalitako aleak. Badira XVIII. mendearen erdial­detik jaso ziren zilarrez­ko ekisaindu ba­tzuk:
Esan beharrik ez da espainiar lantegietatik zetozen aleak ere bazirela, esaterako, Madrilgo mar­ka duen Larreako kaliza, Biz­kaiko kaliza rococorik politenetakoa.
Prozesioetako ekisaindua. Barroko al­diaren hastapenetan oso adierazgarria zen prozesioetako ekisaindu zilarrez­ko eder bat gogoratuko dugu, zorroztasun klasikoa oraindik gorde­tzen duena. Tenplete baten itxura du (160 cm garaieran) eta hiru gorputz ditu garaieran gu­txiagotzen doazenak; emailearen izena jartzen du (Fran­tzisko Deskibel ar­tzapez­pikua) eta data, 1653 guru­tze erako eta laua den plinto baten gaineko idaz­kunean jarririk. Gorputz handiena ere, guru­tze erakoa da eta toskanar zutabeak, taulamenduak, erdi-puntuko zutabeak eta txandakaturiko ar­kitrabeak ditu, erdiko gorpu­tzean errepikatu egiten den egitura, az­kenekoa oinplano biribilekoa izanik, pilastra eta kupuladuna da, Jasokundearen irudia bere baitan duela. Valladolideko Juan Lorenzoren lantegiaren egiletasuna 1968an kokatu zen dokumentuetan.
Al­dareko on­tziteria. Kaliza eta ur‑ardo on­tzi apartak dira al­dareko hauek, gain-urrez­ko zilarrez­koak, Guardiako Erregeen Santa Mariako liturgia al­txorreko alerik bikainenak dira.
Zilindro erako kopa du kalizak, arrosaz dotoretua eta arrokaia erliebean: eskuleku estutua, non profil ahurreko lau lepo txandaka­tzen diren, korapiloa muga­tzen duten zezen an­tzeko mol­durak dituela; lepoak uhindura zeiharrez il­daskaturik doaz –xehetasun rococo hau ur‑ardo on­tzietan errepika­tzen da. Oina zilarrez­koa, hau ere uhin lerrozko erliebeak dituena, bere beheko eta zati ganbilean, arrokaia medailoietan Apokalipsiko bil­do­tsa, pelikanoa eta mahats‑mordoak dituela. Kordobako (Argentina), Damian de Castroren lantegiko lana da eta handik 1758an bidali zuen Guardiako onuraduna eta Argentinako hiri honetako inkisidore zen Antonio Ilarduyk.
Al­dareko zerbi­tzua. Aurrekoaren an­tzekoa den gain‑urrez­ko zilarrez­koa 1785 al­dera Madrildik Maeztuko Guru­tze Santuaren Aur­kikundearen parrokia-elizara bidali zen. Zilindro-formakoa da kaliza, eskulekuaren hasieran lepo bikoi­tza duena; udare formako korapiloa eta zezena; profil ganbil leuna duen biribileko oina eta zilindro-formako oinarria, akanto hostoz apainduriko goieneko ertz ahurra dituena. Kalizaren ia azalera guztia urre‑hariz­ko sare­txoz estalia da, simetria egokian pabilioi, arroseta eta medailoien apainketa duela. Ur‑ardo on­tziak urre‑hariz­ko sare­txo berak estal­tzen ditu. Cruz Val­devinosen oharra, urre‑hariz­ko kalizak Espainian dozena batera ez direla iristen, gogoratuz gero, hobeto estimatuko dugu Euskal Herriko zilargin­tzako bi­txi hau.
Monticola imerina
Monticola imerinus Monticola generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Rafael Bastos
Rafael Bastos (1985eko urtarrilaren 1a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Consadole Sapporo eta CFR Cluj.
Euripilo
Greziar mitologian, Euripilo, zenbait pertsonaiaren izena da:
Evermannia zosterura
Evermannia zosterura Evermannia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Cyclothone pseudopallida
Cyclothone pseudopallida Cyclothone generoko animalia da. Arrainen barruko Gonostomatidae familian sailkatzen da.
Cambolit
Cambolit Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Camboulit udalerrian erroldatutako biztanleak 245 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 156 etxebizitza zeuden, 98 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 153 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 98 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Camboulit udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 222 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.508 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 harategi zen eta 2 altzari dendak ziren.
2000. urtean Camboulit udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kunming lakua
Kunming lakua (txineraz: 昆明湖; Kūnmíng Hú), Txinako Herri Errepublikako Beijing hirian dagoen Udako jauregian dagoen laku artifizialetako bat da.
K.a. XXIII. mendea
'''Kristo aurreko XXIII. mendea''' K.a. 2300. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 2201. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Bill Withers
William Harrison Withers Jr. (Slab Fork, Mendebaldeko Virginia, 1938ko uztailaren 4a - Los Angeles, 2020ko martxoaren 30a) estatubatuar kantautore eta musikari bat izan zen. Nagusiki 1970-1985 artean diskoak plazaratu eta kontzertuak eman zituen, eta bere musikak soul, blues, rhythm and blues eta funk generoak jorratu izan ditu.
Grammy Sariak hiru bider irabazi eta lau izendapen ere jaso zituen. 2015. urteaz geroztik Rock and Rollaren Ospearen Aretoan sailkatua dago.
Bere abesti ospetsuenak honakoak dira: "Lean on Me", "Ain't No Sunshine", "I Don't Want You On My Mind", "Use Me", "Just the Two of Us", "Lovely Day" eta "Grandma's Hands".
Van Allenen gerrikoak
Van Allenen gerrikoak, partikula kargatuak metatzen diren Lurreko magnetosferako gune batzuk dira. Izena, aurkitu zituenagatik dute, James Van Allen.
Gerriko hauek, toru azalerako eraztun formako guneak dira, non protoi eta elektroi mordoa, espiralean mugitzen diren planetako polo magnetikoen artean, eta bi gerrikotan egituratzen da: barneko bat eta kanpoko bat. Barne gerrikoa, lurrazaletik 1000 kilometro ingurura dago, eta 5.000 kilometrotaraino hedatzen da. Kanpokoa, berriz, 15.000 kilometrotik 20.000 kilometrotararte hedatzen da.
Itabaianinha
Itabaianinha Brasilgo udalerri bat da, Sergipe estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Røyrvik
Røyrvik Norvegiako udalerria da. Nord-Trøndelag konderrian kokatua dago. 1584.33 km² ditu eta 499 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Dian lakua
Dian lakua (txineraz: 滇池; pinyineraz: Dīan Chí), askotan Kunming lakua ere deitua (txineraz: 昆明湖; pinyineraz: Kūnmíng Hú), Txinako Herri Errepublikako Yunnan probintziako Yunnan-Guizhou Goi-ordokian dagoen lakua da.
Ezaugarriak
Lakuaren gehienezko luzera 39 kilometrokoa eta azalera 298 kilometro koadrokoa da. Dian lakua itsasoaren mailatik 1.886 metrora dago eta batez-besteko sakonera 4,4 metrokoa baino ez da.
San Migel eliza (Eslaba)
San Migel eliza Oibar ibarreko Eslaba udalerrian XIII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.
Eraikina
Elementu zaharrena portada erromanikoa da, landare-dekorazioa eta giza buruak dituzten kapitelen gainean dauden hiru zezen lodik osatzen dutena. Tinpanoak krismoi bat erakusten du. Elizak XVI. mendean hartu zuen gaur egungo itxura, eta orduan tenplua nabarmen handitu zen; orduan, izar-gangaz estali zen.
1625ean Pedro Itoizek eta bere seme Simoiak barroko estiloko erretaula nagusia kontratatu zuten. Hamar urte geroago, Juan Alejosek intsentsu-ontzi bat, ontzi bat eta krismerak egin zituen. Herriak, halaber, gurutzadura errenazentista bat gordetzen du.
La Noë-Blanche
La Noë-Blanche Bretainiako udalerri bat da. Administraiboki Frantziako Ille eta Vilaine departamenduan dago Bretainia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Il buono, il brutto, il cattivo
Il buono, il brutto, il cattivo italieraz, (The Good, The Bad and The Ugly, ingelesez) 1966an Sergio Leone zinema zuzendari italiarrak zuzendu zuen spaghetti westerna da. Filmaren izenburua "Zintzoa, gaiztoa eta itsusia" litzateke euskaraz, eta hiru pertsonaia nagusiei egiten die erreferentzia.
La Noë-Blanche
Biztanleria
Biztanleriak, denborak, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Il buono, il brutto, il cattivo
Filma italiar produkziokoa da, baina Espainia, Mendebaldeko Alemania eta Ameriketako Estatu Batuek ere parte hartu zuten. Antzezle nagusiak estatubatuarrak dira, baina italiar eta espainiar antzezleek egin zituzten bigarren mailako paperak. Horrelako koprodukzioetan egin ohi zen moduan, antzezleek haien berezko hizkuntzak erabili zituzten grabaketan, eta gero zegokion hizkuntzara bikoiztu ziren ahotsak.
Italian (Erromako estudioetan) eta Espainian (Burgosen eta Almerian) egin ziren grabaketak. Filmaren musika Ennio Morriconerena da, eta gaur egun western musikarekin lotzen diren doinu ezagunenetakoak sortu zituen film honetarako.
Ziurrenik zinema historiaren filmerik ezagunetarikoa da, spaghetti westernaren quintessenza. Dolarraren trilogiaren hirugarren atala da.
Dolarraren trilogia bi pertsonaiatik hirura pasatzen dira:
Sinopsia
Filma 1862an kokatua da, Amerikar Estatu Batuak gerra zibilean zebiltzan garaian. Angel eyes edo "Aingeru begi" deritzon mertzenarioak (Lee Van Cleef) konfederatuek ezkutaturiko urrearen berri jakin du eta altxorra eskuratzekotan abiatu da. Bestalde, altxor horren ezagutza eskuratu dute kasualitatez Blondie edo "Ilehoria" deitzen duten sari ehiztariak (Clint Eastwood) eta Tuco bidelapurrak (Eli Wallach). Altxorra hilerri batean datza ezkutuan; Tucok hilerria zein den badaki eta Blondiek berriz altxorra azpian lurperatua duen hilarriaren izena ezagutzen du. Gerra inguruan dutelarik altxorra lortzeko pertsonaien arteko norgehiagokak, traizioak eta azpijokoak kontatzen ditu filmak.
Kanpo estekak
Azken dueloa 6:38 www.youtube.com-ten
Ramón Margalef
Ramón Margalef i López (Bartzelona, Katalunia, 1919ko maiatzaren 16a - Bartzelona, 2004ko maiatzaren 23a) espainiar ekologoa izan zen.
La Noë-Blanche
Etxebizitza
2007an 457 etxebizitza zeuden, 383 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 39 hutsik zeuden. 439 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 383 etxebizitza nagusietatik 308 bere jabearen bizilekua ziren, 72 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 79 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 179 etxek bost zituzten. 308 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 164 etxetan auto bat zegoen eta 183 bi edo gehiago zeuden
Uncut Gems
Uncut Gems 2019ko Josh eta Benny Safdie estatubatuar zinema zuzendarien thriller film bat da. Adam Sandler, Kevin Garnett, Idina Menzel, Lakeith Stanfield, Julia Fox, eta Eric Bogosian aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Howard Ratner (Adam Sandler), bitxitegi baten jabea eta jokalari porrokatua, zorrak ordaintzeko modu baten bila dabil berandu baino lehen.
La Noë-Blanche
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 626 ziren, horien artean 498 aktiboak ziren eta 128 inaktiboak ziren. 498 pertsona aktiboetatik 476 lanean zeuden (276 gizon eta 200 emakume) eta 21 langabezian zeuden (6 gizon eta 15 emakume). 128 pertsona inaktiboetatik 45 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Noë-Blanche udalerrian 398 unitate fiskal zeuden, 979 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 15.865€ zen.
Activitats ecomòmiques
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 3 okindegiak eta 1 harategia zen.
2000. urtean La Noë-Blanche udalerrian 51 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.590 hektarea erabiltzen.
Equipaments sanitaris i escolars
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden udalerriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ramón Margalef
Biografia
1940ko hamarraldian amaitu zituen ikasketak eta Biologia Aplikatuko Institutuan hasi zen lanean; 1952an eskuratu zuen doktoregoa. 1960ko hamarraldian, Ekologiako katedra lortu zuen Bartzelonako Unibertsitatean, eta Espainiako lehenengo Ekologia katedraduna izan zen.
Uretako organismoei buruzko ikerketak eta ekologiaren printzipioei buruzko lanak egin zituen. Margalef irakaslearen ekarpen nagusietako bat izan zen izadiaren azterketetan sistemen teoria, lengoaia matematikoa barne, erabiltzeko proposamena. Proposamen hori zenbait artikuluren bidez azaldu zuen; adibidez, La teoría de la información en Ecología (1957). Bere artikulu eta liburuen artean aipagarriak dira, besteak beste, Ecología (1974) eta La biosfera entre la termodinámica y el juego (1980).
Bom Jesus do Sul
Bom Jesus do Sul Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lussac (Itsas Charente)
Lussac Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Chrenovec-Brusno
Chrenovec-Brusno Eslovakiako udalerri bat da, Prievidzako barrutian kokatuta. 12,32 km²ko azalera du eta 1391 biztanle 2017ko datuen arabera.
Lussac (Itsas Charente)
Biztanleria
2007an Lussac udalerrian erroldatutako biztanleak 49 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Chrenovec-Brusno
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1243. urtekoa da.
Lussac (Itsas Charente)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 26 etxebizitza zeuden, 23 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 24 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 23 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 24 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 24 pertsona aktiboetatik 21 lanean zeuden (12 gizon eta 9 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra garraio enpresa batena zen.
2000. urtean Lussac udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 216 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Esteban Ezkurra
Esteban Ezkurra Arraiza (Etxauri, 1888ko azaroaren 21a-1964ko martxoaren 22a) Nafarroako erreketeen komandantea eta politikaria izan zen. Espainiako Gerra Zibila baino lehen estatu kolpearekin kolaboratu zuen eta, ondoren, Francoren alde altxatu zen.
Maser
Maser mikrouhinen anplifikatzailea eta oszilatzailea da. Laserraren antzeko ezaugarriak eta oinarrizko printzipioak ditu. Izena Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation («erradiazio-igorpen kitzikatuaren bidezko mikrouhin-anplifikazioa») terminoaren akronimoa da. Lehen maserra Charles Hard Townes Estatu Batuetako fisikariak egin zuen 1954. urtean, lehen laserra baino sei urte lehenago. Maser-motako anplifikatzaileek beste anplifikatzaile batzuek baino hots gutxiago egiten dute eta sortzen duten erradiazio monokromatikoa oso koherentea eta energia handikoa da. Maserra maiztasun egonkorra duten oszilatzaile elektroniko gisa erabili ohi da, adibidez, erloju atomikoetan erreferentzia izateko. Errorea oso txikia izaten da, 10-12 baino txikiagokoak (10-3 segundo 30 urtean). Bestalde, maserra helio likidoaren tenperatura bera erabiltzen duten soinu moteleko anplifikatzaileak egiteko erabili ohi da.
Esteban Ezkurra
Biografia
Elkarte Tradizionalista edo Comunión Tradicionalista alderdiaren militantea, 1918ko abenduaren 30ean, Vicente Jauregirekin batera, Nafarroako Foru Aldundiak deitutako nafar udalen batzar nagusian hartu zuen parte Etxauriren ordezkari bezala; batzarraren helburua Espainiako Gobernuari Foruen erabateko berreskuratzea eskatzeko zen. 1930ean Julia Iñarra Legarraga baztandarrarekin ezkondu zen. Etxauriko alkatea izan zen eta Foru Kontseilu Administratiboaren partaidea izan zen. Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatuta, Ezcurra Euskal Herriarentzako Sortarauaren alde jarri zen baina, azkenik, 1932an aurkako botoa eman zuen. 1931ko irailaren 2an, Nafarroako Federazio Katoliko-Sozialaren lehendakaria izendatu zuten.
1936an, Etxauribarren erreketeen nagusia bezala, haren etxea Emilio Mola jeneralari karlismoaren beste buruekin biltzeko utzi zion. Bilera haietan 1936ko uztailaren 18ko estatu-kolpea prestatu zen. Gerra hasita, abuztuaren 7an Nafarroako erreketeen komandantea izendatu zuten. 1937ko apirilean Gerrako Batzorde Karlistako burua izan zen; bilera hartan Francori Falange Española eta erreketeen arteko batasunari oniritzia emateko telegrama bidali zioten. Hau zen telegramaren testua:
Fernando Mikelarenaren Sin piedad. Limpieza política en Navarra, 1936. Responsables, colaboradores y ejecutores (Pamiela, 2015) ikerketa lanean Ezkurra ezkertiarren aurka Nafarroan burutu zen errepresioaren arduradun nagusietariko bat bezala aipatua izan da.
Thiago Quirino
Thiago Quirino da Silva (1985eko urtarrilaren 4a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Consadole Sapporo eta Shonan Bellmare.
Eguzki haize
Eguzki haizea, Eguzkiaren goi-atmosferatik kargatutako partikula (plasma) isuria da. Nagusiki, 1 keV inguruko energia duten protoi eta elektroiak dira.
Gure Eguzki-sisteman, eguzki haizeak duen oinarrizko konposaketa, eguzki koroaren bera da: %73 hidrogenoa eta %25 helioa, ezpurutasun batzuekin. Partikulak, erabat ionizatuak daude, oso trinkoa ez den plasma sortuz. Lurretik hurbil, eguzki haizearen abiadura 200 eta 889 kilometro segundoko bitartekoa da, batez beste 450 km/s-koa. Eguzkiak, gutxi gora-behera, segundoko 800 kilo materia galtzen ditu eguzki haize eran.
Eguzki haizea plasma denez, berarekin, eguzkiaren eremu magnetikoa hedatzen du. 160 milioi kilometroko distantziara, eguzkiaren errotazioak, eguzki haizea espiralean arrastatzen du, bere eremu magnetiko lerroak eramanez, baina, distantzia hori baino urrunago, eguzki haizea kanpoalderantz doa, Eguzkiaren zuzeneko eragin gehiagorik gabe. Eguzki orbanek eta Eguzkiaren beste gertaera atmosferiko batzuk eragindako eguzki haize eztanda biziki energetikoak, "eguzki ekaitz" deitzen dira, eta espazio zundak eta sateliteek, honen ondorioz, erradiazio handia jasan dezakete. Lurraren eremu magnetikoan harrapatuak diren eguzki haize partikulek, Van Allenen gerrikoetan elkartzeko joera adierazten dute, eta Aurora polarrak eragin ditzakete Lurraren atmosferarekin talka egiten dutenean polo geografikoetatik gertu. Lurraren antzerako eremu magnetikoak dituzten beste planeta batzuk ere badituzte euren aurorak.
Eguzki haizeak, "burbuila" bat eratzen du izarrarteko ingurunean (hidrogeno eta helio gasak galaxiarteko espazioan). Eguzki haizeak egindako indarra, izarrarteko ingurunea mugitzeko bezain ahaltsua ez den tokia, heliopausa bezala ezagutzen da, eta eguzki sistemaren "ertzik" kanpokoena bezala jotzen da. Heliopausara iritsi arteko distantzia, ez da zehatz ezagutzen, eta, ziur aski, eguzki haizearen abiadura eta izarrarteko ingurunearen tokiko dentsitatearen araberakoa da, baina Plutonen orbitatik harago dagoela ezagutzen da.
HTTP 404
HTTP 404, HTTP Not Found edo HTTP 404 Ez aurkitua HTTP egoera-kode bat da, host-a zerbitzariarekin komunikatu ahal izan dela baina eskatu den baliabidea ez dela existitzen adierazten duena. Adibidez, https://eu.wikipedia.org/xyzjk URL a sartzen bada Wikipediaren zerbitzariak errorearekin orrialde bat itzuliko du baita HTTP 404 errore-kodea ere. Errore hau ez da nahastu behar "Web-zerbitzaria ez aurkitua" errorearekin edo zerbitzariarekin ezin izan dela konektatu adierazten duten erroreekin.
Ezarpena
HTTP komunikazio-eskaera batek erantzun diezaion eskatzen dio zerbitzariari, adibidez, web-nabigatzaile batek HTML dokumentu bat (web-orri bat) eskatzea. Zerbitzariak zenbakizko HTTP-kode batekin eta mezu batekin erantzuten du. 404 kodean, lehenengo lauko horrek bezeroaren akats bat egon dela erakusten du, URL-a gaizki idatzita dagoelako, adibidez.