cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rouilly-Saint-Loup
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina eta 2 iturginak.
2000. urtean Rouilly-Saint-Loup udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 910 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dieppeko barrutia
Dieppeko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 227.169 biztanle ditu 3.055 kilometro koadrotan. Guztira 350 udalerri ditu. Bere hiriburua Dieppe da.
Abetxukuko zubi zaharra
Zubi zaharra erabileraz kanpo dago, ondoan zubi berria zabaldu zutenetik. Hala ere, azpiko arkuetatik igaro ahal da oinez zein bizikletaz, Eraztun Berdeko bidari jarraituz. 2015eko abuztuan zubi zaharraren birgaitze-lanak hasi ziren. Lanok interes kulturaleko XIX. mendeko egitura berreskuratzea, egonkortzea eta zubiaren ur-hustutze ahalmena areagotzea zuten helburu. 2017ko urriaren 2an Uraren Euskal Agentziak egokitze hidrauliko eta arkitektonikoa amaitutzat eman zuen.
Iñaki Zubeldia
Iñaki Zubeldia Otegi (Ikaztegieta, Gipuzkoa, 1945eko apirilaren 18a - ) euskal idazlea da.
Bizitza
Arantzazuko Seminarioan egin zituen bere ikasketak, Teologia bukatu arte. Garai hartan, halabeharrez, Arrikruzko koban haitzuloetako lehoi baten hezurdura osoa aurkitu zuen. Europa osoan horrelako hiru baino ez dira aurkitu.
Seminarioa utzi ondoren, Irakasle ikasketetako diplomatura eta Filosofia eta Letretako lizentziatura lortu zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, Hizkuntzaren Pedagogian espezializazioa hartu zuela. Hamar urtez irakasle izan zen ikastola munduan. Ikastoletako Irakasleen Elkartearen sortze-lanetan buru-belarri aritu zen eta hainbat urtetan ikastaroak eta pedagogia-jardunaldiak antolatzen parte hartu zuen. Halaber, Hizkuntzaren irakaskuntzaz hainbat ikastaro eman zituen.
1983. urteaz geroztik euskarazko testuliburuen sorkuntzan eta edizioan lan egin zuen, Hizkuntza arloan bereziki, eta Irakurketa-Idazketa eta Ingurumen arloan ere bai noizbait. Bere ekimenez eta ikastoletako hainbat irakasleren laguntzarekin, batez ere Urretxuko ikastolako irakasleenarekin, sortu ziren Zipristin, Hizkuntza, Sirimiri euskara lantzeko metodoak eta Kuxkux ingurumena lantzeko metodoa.
Haur eta Gazte Literaturan abentura eta umorea duten kontakizunak dira nagusi Zubeldiaren obran. Baina abentura eta umoreaz gain Zubeldiaren lanetan gai serioak ere ukitzen dira. Ama! (Giltza, 2006) liburuan, esaterako, neskato bat dugu narratzaile eta kontatuko digu berak sei urte zituenean ama nola minbizia zela eta nola gaixotu eta ondoren hil egin zen; geroago, baina, bi urte beranduago amaren eskutitz bat irakurri ondoren Beatrizek haren presentzia nabarituko du, eta adorea izango du aurrera egiteko. Basoa sutan (Erein, 2008) ipuinean, aldiz, ekologiarekiko kezka agertzen zaigu; eta Katalina kontalari (Pamiela, 2010) albumean, istorioak beste era batera narratzeko modua agertzen zaigu, Argia aldizkarian Xabier Etxanizek argitaraturiko erreseina batean ageri den bezala:
Bere lan batzuk gaztelaniaz ere argitaratu dira geroago, eta bakarren bat galizieraz eta esperantoz ere bai (El Olentzero en apuros, ¡Mamá!, Nagadu, Un niño en Marte, La fiesta de las luciérnagas edo Las historias de la abuela Catalina; As historias da avoa Catarina; Knabo en Marso).
Sorkuntza lanaz gain, Iñaki Zubeldiak hainbat komunikabidetan kolaboratu du: Anaitasuna, Jakin, Hegats, Berria, Galtzaundi, Karramarro, Argia, Ataria... eta Egan aldizkarian Haur eta Gazte Literaturari buruzko azterketa eta artikuluekin. Artikulu horien hautaketa bat argitaratu du hiru liburutan: Haur literatura aztergai (Egan, 2006), Haur literatura aztergai 2 (Egan, 2012) eta Haur literatura aztergai 3 (ebook formatuan) (Erein, 2017).
Idazlanak
Iñaki Zubeldiaren obra bost ataletan bana daiteke: Literatura sorkuntza (haur eta gazte literaturan), literaturaren inguruko saiakerak, moldaketa literarioa, testuliburuen sorkuntza eta itzulpenak euskarara.
Moldaketa literarioa
Hogeitik gora liburu moldatu ditu, denak haur eta gazte literaturakoak.
Testuliburuen sorkuntza:
Hainbat metodo, testuliburu, lan-koaderno, oporretako koaderno eta eskolako materialetan parte hartu du, gutxienez 15etan.
Itzulpenak euskarara
Berrogei eta hamar baino gehiago dira itzuli dituen liburuak, denak haur eta gazte literaturakoak.
Haitzuloetako lehoiaren aztarnak Arrikruzen
1966an, Arantzazun ikasle zenean, Zubeldia eta Jesus Manuel Maroto Arrikruzko koban sartu ziren, beste hainbat alditan bezala, leizearen bukaeraraino joateko asmotan. Toki zoragarriak ikusi eta pasabide estuak zeharkatu eta leizearen lekurik sakonenean piztia handi baten hezurdura aurkitu zuten bazter ezkutu batean: Haitzuloetako lehoi baten hezurdura osoa zen, Iberiar Penintsulan aurkitutako lehenengoa eta bakarra eta Europan hirugarrena. Baina ondoren ez zuten asmatu leize-zulotik irteten. Barru-barruan geratu ziren ez aurrera ez atzera. Arantzazuko fraideek eta seminarioko haien ikaskideek atera behar izan zituzten, hamabi ordu estu eta larri pasatu ondoren. Leize barruan haluzinazio akustikoak, izu-ikara eta beldurra pasatu zituzten, uste baitzuten luizi edo harri erorketaren bat egon zela galeriaren batean. Geroztik sarritan sartu izan da Arrikruzko leizean eta zulo estu bat irekitzea lortu zuten lehoia zegoen gelatik hurbil. Jesus Altunarekin parte hartu zuen felido handiaren hezurrak ateratzen.
Sariak
Ipuinetarako hainbat sari ditu:
South Mountain (Texas)
South Mountain Texasko herri bat da. Coryell konderrian kokatua dago. 2010ean 384 biztanle zituen, 4.18 kilometro koadrotan banatuta.
Joxantonio Ormazabal
Joxantonio Ormazabal Berasategi, ezizenez Joxan (Zegama, Gipuzkoa, 1948ko uztailaren 21a - 2010eko maiatzaren 2a), euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.
Biografia
12 urte zituela Saturrarango apaizgaitegian sartu zen, eta geroago Donostiakoan. 17-18 urterekin utzi zuen apaizgaitegia.
Maisu ikasketak egiten hasi, eta bukatu baino lehen Ikastolen Elkartetik deitu eta Zarautzen hasi zen lanean, Salbatore Mitxelena ikastolan, Anjel Lertxundi bertako zuzendari zela. Bost urte egin zituen han, eta gero Beasaingo Alkartasuna lizeora etorri zen. Han beste 4-5 urte egin zituen. Eszedentzia eskatu eta bi urterako Elkar argitaletxera joan zen. Geroztik, ordea, ez zion argitaletxe horretan lan egiteari utziko, harik eta 2008an, 60 urte zituela, erretiroa hartu zuen arte.
2010eko maiatzaren 2an, hilda aurkitu zuten Zegamako mendialdean, putzu batean behera 200 metro erorita. Egun batzuk lehenago, apirilaren 29an, bere bizipenetatik ateratako hausnarketa motz baina sakonak zekartzan liburua atera zuen argitara: Ehun ipuin hitz gutxitan. Guztira ehun ipuin, umorez zipriztinduak batzuk, umorez blaituak besteak.
Ormazabal «euskal haur literatura modernoaren zutabe nagusia» zela idatzi zuen Xabier Mendiguren Elizegi idazle eta editoreak, zegamarrak erretiroa hartu zuenean. Izan ere, haurrentzako ipuin, abesti eta kontakizun ugari sortu zuen, Euskal Herriko hainbat ipuin tradizional gaur egungo haurrentzat egokitu, eta editore gisa beste hainbat idazleren kontakizunak argitaratu; bai eta egileei hainbat aholku eman ere.
Testugintzaren arloan, idazle eta argitaratzaile ez ezik, itzultzaile ere bazen: haurrentzako ehundik gora ipuin euskaratu zituen (Teo pertsonaiaren 30 bat liburu, besteak beste).
Gizon umoretsua izaki, Belearen Entierroa (ehorzketa) asmatu zutenetarikoa izan zen, eta berak egindako panpinarekin ospatu zen lehendabiziko aldiz, 1986an. Geroztik Zegamako jaien bukaerako ekitaldia izan da Belearen Entierroa.
Lanak
Ormazabalek, bere testuetan, gaur egungo gizartearekin lotura estua duten gaiak landu zituen, hala nola askatasuna —esaterako, Kaiolatik mendira liburuan (1986)—, pobrezia eta bazterkeria —ijito bat protagonista duen Kittano (1995) ipuinean, konparazio batera—, aiton-amonen eta iloben arteko harremana —Aitona parapentean (2004)—, ekologismoa —Txoria zezenaren adar gainean (1999)—, eta abar.
Itzulpenak
Joxantonio Ormazabalek haurrentzako ehundik gora ipuin euskaratu zituen (Teo pertsonaiaren 30 bat liburu, besteak beste).
Egokitzapenak
Aspaldidaniko Euskal Herriko ipuin herrikoiak haurrentzat egokitu zituen Joxantonio Ormazabalek. Joxe Migel Barandiaranek ahozko tradizioa gordetzen zuten azkenetako hiztunei zuzenean jasotako kontakizunak dira, eta Tartalo eta Elkar argitaletxeek argiratu zituzten 2001ean. Egokitzapen lan horretan, Joxantoniok lankide izan zuen Sagrario Yarnoz.
Drumnacanvy
Drumnacanvy (irlanderaz Droman Uí Chonbhuí) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen udalerri bat da, Ulster probintzian. 2011n 1.147 biztanle zituen.
Portadown hiritik hego edo hego-ekialdera 3 kilometrora dagoen lo-herria da.
Lesbœufs
Lesbœufs Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lesbœufs udalerrian erroldatutako biztanleak 164 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 67 etxebizitza zeuden, 62 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 66etxeak ziren. 62 etxebizitza nagusietatik 54 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 109 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboetatik 70 lanean zeuden (39 gizon eta 31 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lesbœufs udalerrian 64 unitate fiskal zeuden, 164 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.778 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Lesbœufs udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.116 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nave
Nave izan daiteke:
Titanic (Oklahoma)
Titanic Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Adair konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bill Murray
William James "Bill" Murray (Wilmette, Illinois, 1950eko irailaren 21 - ), Estatu Batuetako aktorea da.
Mikhail Liber
Mikhail Isaakovitx Liber (1880ko ekainaren 5a – 1937ko urriaren 4a), Mikhail Liber moduan ere ezaguna, Lituanian jaiotako mentxebike judutarra izan zen.
Biografia
1896tik politikan murgildutakoa, 1897an sortutako Bund erakundearen sortzaileetako bat izan zen, eta 1902an Bundeko Komite Zentraleko kide izan zen (artean, 1899an atxilotua izan zen). 1903an Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokrataren II Kongresuan parte hartu zuen, Bunden ordezkari gisa (Biltzar Nagusi horretara Bund gonbidatua zegoen, baina boltxebike eta mentxebikeen arteko zatiketa baino lehenago atera ziren, Alderdi Sozialdemokrataren baitan “erakunde berezi” gisa onartuak izan ez zirelako).
Bundeko Biltzar Nagusia
Liberrek paper handia izan zuen Biltzar Nagusi horretan. 1905ko iraultzan parte-hartzea izan zuen, eta San Petersburgoko Sobietaren parte izan zen. 1906an Bund gehienak egin bezalaxe, mentxebikeekin lerrokatu zen Liber, eta 1907an Errusiako Langile Alderdi Sozialdemokrataren Komite Zentraleko kide aukeratu zuten, fakzio mentxebikearen aldetik. Behin kargu horretan aritu izan zela, “liikidazionisten” fakzioan kokatu zen, hau da, boltxebikeekin harremanak erabat haustearen aldekoen eta alderdi-lana legezko bideei mugatzearen aldekoen artean. “Legalista” izan arren, hainbat aldiz atxilotu zuten tsarismoaren garaietan.
Lehen Mundu Gerra eta Otsaileko Iraultza
1914an Lehen Mundu Gerra hasi zenean, Liber fakzio “pazifistan” kokatu zen, hau da, gudaren kontra jarri zen, baina guda altxamendu proletarioez geratzearen alde egin beharrean, “bake orokor” baten alde egiten zuen. 1917an, Otsaileko iraultzarekin bat, Errusiak Lehen Mundu Gerran jarraitzeren aldeko fakziora pasa zen, Errusia jada “herrialde demokratikoa” zen aitzakiaz, guda “demokraziaren defentsa” bezala irakurrita (zuzendari mentxebike eta eserista gehienek egindako irakurketa honi “defentsismo demokratikoa” edo “defentsismo iraultzailea” deitzen zitzaion).
Gainera, Petrogradeko Sobieteko zuzendaritzako kide izan zen, otsaileko egunetan hala izendatua; postu horretatik, Liberrek Sobietaren eta Dumako Kideen Komitearen arteko negoziazioak erraztu zituen Behin-Behineko Gobernua sor zedin. 1917ko ekainean Errusia Osoko Langileen Sobieten I. Biltzarrean, Sobieten Komite Exekutibo Zentralaren kide aukeratu zuten. Liber Behin-Behineko Gobernuarekin koalizioa egitearen oso aldekoa izan zen, eta boltxebikeekiko edozein hurbilketaren kontrakoa (honekin batera, mentxebikeen ezkerreko ildoarekin, Martovek zuzendutakoarekin, ere hautsi zuen).
Urriko Iraultza
Garai hauetan Bundek erabat egin zuen bat mentxebikeekin, beraz, 1917ko abuztuan Liber Alderdi Mentxebikearen zuzendaritzaren parte izatera pasa zen. 1917ko urrian, Iraultza Boltxebikearen kontra ageri izan zen, eta mentxebikeak boltxebikeen gobernuan sartzearen edozein aukera edo proposamenen kontra egin zuen (horregatik, 1917ko azaroan Martovek alderdi mentxebikearen zuzendaritza hartzerakoan, Liberrek zuzendaritza utzi egin zuen, nahiz eta 1918an berriz bat egin). Gudan zehar, boltxebikeen kontra hitz egin zuen, baina paper aktiboegia izan gabe. 1922an garai labur batez atxilotua izan zen, baina laster askatu zuten. 1937an ere atxilotua izan zen. Liber 1940ko hamarkadan kausa naturalez hil zen.
Stagmaturgis
Stagmaturgis Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Stagmaturgis catharosema da.
Hungariar
Hungariarra (magyar, pluralean: magyarok) edo magyarra hungarieraz mintzatzen den Erdialdeko Europako talde etnolinguistikoa da. 14-15 milioi laguneko giza taldea osatzen dute. Haietatik, 9,5 milioi inguru Hungarian bizi dira, eta beste 2,2 milioi Austria-Hungariako Inperioa desegin zen arte Hungariako Erresumaren bernean zeuden lurraldeetan (Errumania, Eslovakia, Serbia eta Ukrainan, batez ere). Hungariar diasporako talde handienak AEB, Kanada, Alemania, Erresuma Batua eta Brasilen daude.
Historia
Antzinako hungariarrak Siberiako mendebaldean bizi ziren herri turkiar eta ugriarren nahasketa ziren. V. menderako hego-mendebalderantz ia Kaspiar Itsasoraino iritsi ziren, eta K.o. 830. urtean Don ibaiaren eskuinalderaino. IX. menderako hungariarrak gaurko eremuetan bizi ziren, eta eslaviarrak eta hunoak mendean zituzten. Mende erdia geroago, ordea, hungariarrek atzera egin behar izan zuten, baina ordu arte Europan erasotzaile beldurgarriak izan ziren.
Bestalde, Hungaria Europako bidegurutzea zenez gero, inguruko herriek etengabe eraso egin zioten, eta beren lurraldea askotan hedatu eta murriztu zen historian zehar. Eslaviarrak, germaniarrak eta errumaniarrak izan zituzten hungariarrek inguruan eta eragin handia izan zuten hungariarren bizitzan. Eragin handiena turkiarrena izan zen (XVI. eta XVII. mendeetan) eta austriarrena (Habsburgotarrak).
Hungariarrek autonomia 1867an eskuratu zuten, eta 1918an, independentzia.
Cléden-Cap-Sizun
Cléden-Cap-Sizun (bretainieraz Kledenn-ar-C'hab) Bretainiako eta Finistère departamenduko udalerria da.
Praealticus tanegasimae
Praealticus tanegasimae Praealticus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Eptesicus tatei
Eptesicus tatei Eptesicus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Cano
Cano pertsona hauen abizena da:
Tokariera
Tokariera izeneko hizkuntza multzoa gutxien ezagutzen den familia indoeuroparraren adar galdu bat da. K. o. V. mendetik VIII. mendea arteko eskuizkribu batzuei esker da ezaguna. Bi hizkuntzak osatzen dute: A tokarierak (turfaniera, arsiera edo ekialdeko tokariera izenez ere ezaguna) eta B tokarierak (kutxeera edo mendebaldeko tokariera). Hizkuntza horiek gutxi gorabehera VIII. mendea arte hitz egin ziren, hiztunak uigurrera erabiltzen hasi arte.
Biak Erdialdeko Asiako Tarim arroan mintzatu ziren, gaur egungo Txinako Xinjiang eskualdean. Izena Ptolomeok eta beste historialari greziar batzuek aipatzen zituzten tokarioek eman zieten (grekozko Τόχαροι). Bestetan, tokarioak juezhiekin eta kusanekin identifikatzen dira, eta Tokaristan izenak, normalean, Kristo ondoko lehen milurteko Baktria adierazten du. Testu turkiko batek hizkuntza turfanioa aipatzen du (twqry): ez dago argi, baina W. K. Müller-ek Baktriako tokharoi izenekoez ari dela uste du.
Naso
Naso izan daiteke:
Txomin Jakakortajarena
Txomin Jakakortajarena (Berastegi, Gipuzkoa, 1906ko abenduaren 19a - Berastegi, 1993ko martxoaren 24a) euskal idazlea, itzultzailea, apaiza eta erlezaina izan zen.
Bizitza
Andoaingo eta Gasteizko apaizgaitegietan ikasi ondoren egin zen apaiz. Espainiako Gerra Zibilaren garaian, gudarien kapilau izan zen, eta ondoren Frantziara eta Argentinara erbesteratu zen. Harenak dira Aingerutxoa, Gure astoak, Maite eziña, Burgos aldeko eizak, Irri-bertsoak eta Len euzkotarra olerkiak.
Valley (Washington)
Valley Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Stevens konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
South Padre Island (Texas)
South Padre Island Texasko herri bat da. Cameron konderrian kokatua dago. 2010ean 2,816 biztanle zituen, 5.47 kilometro koadrotan banatuta.
Meristogenys whiteheadi
Meristogenys whiteheadi Meristogenys generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Angón
Angón Guadalajarako udalerria da, La Serranía eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 24 biztanle zituen.
Samotraziako Garaipena
Samotraziako Hegodun Garaipena, baita ere Samotraziako Garaipena eta Samotraziako Nike bezala ezaguna, (grezieraz Νίκη της Σαμοθράκης / Níkê tês Samothrákês) mukulu biribileko eskultura bat da, aro helenistikoko eskola rodastarrari dagokiona. Parisko Louvre museoan dago.
245 zentimetroko garaiera du eta K.a. 190. urtean egina izan zen, haitzurdinez. Kabiroen santutegitik dator, Samotrazian. Aditu batzuek, nolabaiteko ziurtasunez Rodasko Phitokritok egina dela uste dute. 1863an arkeologo afizionatua zen Charles Champoiseau frantziar kontsulak aurkitu zuen, Samotraziako greziar uhartean.
Aswango presa
Asuango presa 1956an proiektatutako megaeraikuntza da. Egiptoko gobernuak eta sobietar gobernuak eraiki zuten 1959tik 1970era bitarte, Nilo Behereko lurraldean ibaiaren emaria bat-batean handitzearen ondorioz gertatzen ziren uholdeekin amaitzeko. Gamal Abdel Nasser lehendakaria arduratu zen haren eraikuntza bultzatzeaz eta proiektua ongi eramateaz. Horretarako, gerra hotzean maniobra politikoa egiteko gaitasun handia erakutsi zuen. Hala, estatubatuarrek presaren proiektuari hasierako laguntza kendu ziotenean, Sobietar Batasunarekin interesak bateratu zituen. Sobietar Batasunak proiektuaren kostu osoaren heren bat babestu zuen, eta, horrez gain, aholkularitza teknikoa eta eraikitzailea eman zuen presa amaitzeko.
Samotraziako Garaipena
Aurkitu zenean, Demetrio Poliorzetesek zizelkatua izatea agindu zuela uste izan zen arren, honek, Ptolomeo I.a Soterren aurka Salaminan K.a. 306an lortu zuen garaipena ospatzeko, K.a. 294tik K.a. 288rarte ateratako txanponetan agertzen baitzen, eskultura hau K.a. II. mendean datatua egon izateak, zentzuzkoago egiten du Antioko III.a Megasen aurkako garaipenak ospatzeko eraiki zela pentsatzea.
Hegodun Garaipenaren emakume irudia, itsasontzi baten brankan pausatzen da, emakume irudiaren oinarri bezala dagoena. Irudiaren gorputzak, bihurdura leun eta polit bat du. Mantu eta tunika fin batean bilduta doa, gorputzera itsasten diren arropak, bere anatomia ikusten uzten dutenak, Fidiasen obrei ematen zaien "arropa busti"en teknika gogorarazten duen teknika. Mantuak, biribil bat eratzen du eskuineko iztarrean, ondoren hanka artean erortzeko, garaiko beste emakume irudietan oso ezaugarritsua den konposaketa bat eratuz.
Haizeak astindutako arropek dramatismoa eratzen dute, oraingoan goxoa, rodastar eskultura eskolako hain ezaugarritsua dena, helenismoko barrokoenetako bat.
Marinettik, Le Figaro egunkarian 1909an argitaratutako manifestuan, eskultura hau erabili zuen eskultura beraren aurkako, eta, zabalkuntzaz, kutsu klasizista duen arte tradizionalaren aurkako erasoa kondentsatzeko, industrializazioaren aurrerakuntza teknikoak gurtzen zituen arte berri baten alde. Honela, honako hau irakur daiteke: "lasterketetako auto bat Samotraziako Garaipena baino ederragoa da".
Zehaztu behar den gauza bat, zera da: Bere hegoetako bat, zati batean behintzat, ez da jatorrizkoa, zaharberritze baten emaitza baizik.
Bitxikeria bezala Nike kirol marka ezagunak, izena eta irudia (hego eran), eskultura honen omenez hartzen dituela aipatu behar da.
Aswango presa
Eraikuntzaren historia
Niloak gainezka egiten zuen urtero Ugandatik eta Sudandik zetozen urak Nilo Behererantz joaten zirenean udan. Antzinatik, ur-goraldi horiek ibai ondoko lurrak ibar emankor bihurtu zituzten, nekazaritzarako aproposa, lurzoruan mantenugaien eta mineralen sedimentua, lohia, uztean.
Hala ere, ur-goraldien mailaren alternantzia aurresanezina zela eta, uzta osoak galdu ziren urpean edo lehortean, eta, ondorioz, gosea zegoen herrian. Hori dela eta, beharrezkotzat jo zen presa bat eraikitzea uholdeen maila arautzeko, labore-lurrak eta kotoi-eremuak babesteko.
Presa Baxua 1899-1902
Asuango beheko presa grabitate-presa gisa diseinatu zen, harlangaitzezko kontrahormekin. Kontrahormen sekzioek ate ugari dituzte, eta ate horiek urtero irekitzen ziren uholdea eta mantenugai asko zituzten sedimentuak pasatzen uzteko, baina ez zuten biltegiratze hidraulikorik gordetzen. Presa obra-hondakinezko harlangaitzez egin zen, eta granito gorrizko harlanduz estali zen. Eraiki zutenean, Asuango beheko presa munduko harlangaitz-presa handiena zen. Diseinuak nabigatzeko esklusa bat ere bazuen mendebaldeko ertzean, itsas garraioa ibaian gora bigarren katarataraino igaro zedin; lehen, berriz, lurreko garraioa behar zen.
Presa gainezka egiteko zorian egon zenean (1946), altuera hirugarren aldiz handitu beharrean, beste presa bat eraikitzea erabaki zen, zortzi kilometro gorago.
1956an, Gamal Abdel Nasserren gobernu egiptoarrak iragarri zuen presa berri bat eraikiko zutela Asuanen, eta hori mehatxu larria izan zen nubiar monumentuentzat.
Presa Garaia, 1952-1960
1952an Ofizial Libreak buru zituen iraultzaren ondoren, Egiptoko Kontseilu Iraultzaileak, Muhammad Naguib jenerala buru zuela, Nilo ibaian presa berri bat eraikitzeko erabakia hartu zuen. Adrian Daninos ingeniari grekoegiptoarrak hartu zuen bere gain.
Proiektua 1952an hasi bazen ere, 1956an Gamal Abdel Nasserren gobernuak behin betiko bultzada eman zion Asuango presa handiaren eraikuntzari. Gamal Abd al-Naserrek Iraultzaren filosofian (Falsafat al Tawra) adierazitako idearioak hiriko klase ertainaren ideal berdintsuak islatzen zituen. Bertan esaten zuen jarraitu beharreko bidea «independentzia politiko eta ekonomikoa» dela. Hori nabarmen islatu zen erregimen berriak 1953 eta 1957 urteen artean hartutako erabakietan, independentzia eta estatu nazional baten eraikuntza nabarmenduz. Estatu horretan, tropa britainiarren ebakuazioa zen berehalako xedeetako bat, eta helburu hori lortu zen 1954ko urriaren 10ean Londres eta Kairoren arteko akordioaren ondoren.
Ideologia hori modu praktikoan islatu zen Asuango presa handia eraikitzean. Suezko kanalarekin batera eraiki zen, Egiptoren independentziaren sinbolo gisa, eta horregatik garrantzi handia hartu zuen proiektuak Nasser-en gobernuarentzat. Hala ere, Egiptoko ezezkoa Bagdadeko Itunari lotzeari eta Estatu Batuak eta Britainia Handia buru zituen bloke kapitalistaren eragin-orbitan sartzeari, eta horrek Ekialde Ertaineko anglo-amerikar estrategia aldatzea ekarri zuen.
Amerikako errepresalia presio ekonomiko bihurtu zen Nasser-ek laguntza tekniko eta finantzarioa behar zuenean Asuango presa eraikiz herrialdea modernizatzeko.
Azkenik, 1956ko uztailaren 26an, AEBek eta britainiarrek Asuango presa handiaren finantziazioan parte hartzeari uko egiteak —Munduko Bankuak baldintza hori eskatu zion Egiptok eskatutako mailegu bat emateko— Suezko kanala nazionalizatzea ekarri zuen, eta horrek, ekonomiaren aldetik, diru-iturri garrantzitsua izan zen Egiptorentzat, Kanalaren ordainketen bidez, eta politikan, nazioaren subiranotasuna suspertzea. Egoera horren aurrean, eta Ameriketako Estatu Batuen eta Britainia Handiaren finantziazioa kenduta, Nasser-ek laguntza eskatu zion SESBi. Egipto ez lerrokatzeak, 1955eko Bandungeko konferentziaren ondorioz, herrialdeari bloke komunistako herrialdeekin harremanak estutzeko aukera eman zion, eta SESBen laguntza ekonomiko eta teknikoa onartu zuen, Estatu Batuek Asuango presaren finantziazioan parte hartzeari uko egin ondoren.
Mugimendu horren aurrean, britainiarrek, frantsesek eta israeldarrek 1956ko urrian inbaditu zuten Egipto. Sinai eta kanalaren inguruko tropa inbaditzaileek munduko presioaren eta Nazio Batuen ebazpen baten ondorioz, 1956ko abenduan, hilabete gutxi batzuk geroago atera behar izan zuten.
Geroago, 1958an, SESBek laguntza eman zion goi-presaren proiektuari, Gerra Hotzaren garaian, Afrikan nagusi izateko helburuarekin, eta, seguruenik, harrizko eta buztinezko presa handiaren kostuaren herena ordaindu zuen opari gisa. Diru laguntza horretaz gain, teknikari eta makina astunak eman zituen eta diseinua Zuk Hydroproject institutu errusiarraren kontura izan zen.
Tipologia eta ezaugarriak
Asuango presa altua, koordenatu geografikoetan kokatua, Egipton, Asuango presa zaharra baino 6,5 kilometro gorago eta Kairotik 850 kilometro hegoaldera dago. Lurrezko materialak dituen presa bat da, buztinezko nukleo batez osatua (ura iragaz ez dadin), eta granitozko harri-lubetaz estalia (presa bere pisuagatik lekuan mantentzen duena). 3.600 m-ko luzera eta 980 m-ko zabalera du oinarrian, 40 m-ko zabalera gailurrean eta 111 m-ko altuera. Edukiera maximoko baldintzetan, 11 000 m³ ur irten daitezke segundoko. Larrialdietarako gainezkabideak ditu 5.000 m³-ko bolumenerako, eta Toshka ubidea, urtegia Toshka depresioarekin lotzen duena. Nasser aintzira izeneko urtegi honek 480 km luze eta 16 km ditu alderik zabalenean, 6.000 km²-ko azalera du eta 150 - 165 km³ ur ditu. Behe Nubiako zati handi bat urez bete zuen eta 90.000 pertsona baino gehiago lekualdatzera behartu zituen.
Haren magnitudea azaltzeko, idazle egiptoarrek askotan harrotasunez aipatzen dute presa berria eraikitzeko erabilitako materialak 43 milioi metro kubikora iritsi zirela, hau da, Gizako piramide handiaren tamainara hamazazpi aldiz. Konparazio horrek esanahi sinbolikoa du egiptoarrentzat, Nasser presidente zenak maiz aipatzen baitzuen: «Antzinatean, piramideak eraikitzen ditugu hildakoentzat. Orain, bizidunentzako piramide berriak eraikiko ditugu». Arab Contractors enpresa 1960an hasi zen eraikitzen. Presa Garaia, edo Al saad al Aali, arabieraz, 1970eko uztailaren 21ean amaitu zen osorik; lehen etapan, urtegia, 1964an partzialki amaitu zena, oraindik eraikitzen ari ziren presarekin betetzen hasi zen, eta 1976an lortu zuen guztizko edukiera.
1960an, Asuango presa handiaren kostua 380 milioi libera egiptoarretan zenbatetsi zen, eta espero zen hura amaitu eta bi eta hiru urte bitartean amortizatzea, urte bakoitzeko % 44ko barne-itzuleraren tasaren arabera.
Asuango presa handiaren proiektua 1971n osatu eta ofizialki inauguratu zenean, proiektuaren azken kostua 560 milioi libera egiptoar izatera iritsi zen. Kopuru horretan, presa eraikitzea sartzen zen, bai eta horrekin lotutako proiektuak ere, batez ere energia sortzeko eta lurrak berreskuratzeko eta Egipton eta Sudanen berriz pertsonak kokatzeko proiektuak.
Ondorioak
Asuango presa handiak onura handiak izan ditu uraren biltegiratzeari, energia hidroelektrikoaren ekoizpenari eta ibaien emariaren kontrolari dagokienez, eta, hala, nekazaritza- eta industria-garapen handiagoa lortzeko potentziala eman dio Egiptori. Hala ere, hura eraikitzeak ondorio garrantzitsuak ekarri zituen, bai gizartean bai ingurumenean, eta arriskuan zeuden komunitateak lekuz aldatzea eragin zuen, Nasser lakuko uren hazkundearen aurrean edo Nilo ibaiaren ertzetan bizi ziren herrien faunan, floran eta ekonomian eragin ekologikoaren aurrean, presa eraiki aurretik.
Nekazaritza
Egipton, populazioaren % 94 inguru lurraren % 5ean bizi da, eta gainerako lurraldea basamortu antzua da. Asuango presa batez ere ura biltzeko eta nekazaritzako ekoizpena handitzeko eraiki zen.
1952an, Asuango presa eraikitzea planteatu zenean, Egiptoko gizartea eraldakuntza ekonomiko betean zegoen. Populazioa azkar hazi zen, landatzeko moduko lurra baino askoz ere gehiago, eta, ondorioz, oso ondasun urria bihurtu zen. Horri gehitu behar zaio jabeen %6k landatutako lurraren %65 zeukala, eta gainontzeko %94ak, landu zitekeen lurraren %35,4. Giza ugalketaren tasen eta landu daitekeen lurraren ekoizpenaren arteko desoreka horri aurre egiteko, Egiptoko Kontseilu Iraultzaileak Nilon jarri zuen begirada, Asuango presa handiaren proiektuaren bidez irtenbide bat bilatzeko. Izan ere, konponbide egokia ematen zuen Egiptoko populazio gero eta handiagoa elikatzeko eta bizi-maila handitzeko.
Horrela, Asuango presa altuak munduko urtegi handienetako bat eman dio Egiptori, eta ekoizpenaren hazkunde garbia. Hazkunde hori nabaria izan da ia labore guztietan, baina batez ere arrozaren laborantzan; izan ere, arrozaren ekoizpena, adibidez, % 50 handitu zen 1966 eta 1974 artean.
Bestalde, Asuango presak laborantzarako lur eremua handitzen lagundu zuen. Horretarako, uste da 1975ean presak 912.000 feddan sortzen lagundu zuela (feddan bat 0,42 hektareakoa da gutxi gorabehera). Horrek esan nahi du urtean hiru uzta ere sor zitezkeela, Asuango presa baino lehen uzta bakar batekin alderatuz gero.
Elektrizitatea sortzea
Asuango goi-presaren proiektua, oro har, oso itxaropentsutzat jo zen, batez ere elektrizitate-sorkuntza handitzeari dagokionez, Egiptok. mendean Mehmet Aliren garaietatik lortu nahi zuen industrializazioa sustatuko baitzuen.
Asuango presako zentral hidroelektrikoan hamabi unitate sortzaile nagusi jarri ziren, Francis motakoak, 175.000 kilowatteko ahalmena dutenak. Estazioak 2.100.000 volt sortzeko ahalmena du gaur egun, eta urtean 8 mila milioi kilowatt-orduko gehienezko potentzia elektrikoa du.
Asuango goi-presa batez ere ureztatzeko eta landu daitekeen lurraren azalera handitzeko sortu eta eraiki bazen ere, eraiki zen unean, gutxi gorabehera, Asuango goi-presatik zetorren Egipto soak erabiltzen zuen energiaren %53 (1974ko estatistiken arabera). Lehen aldiz, lotura elektrikoa ahalbidetzen zuen Egiptoko herri gehienetan.
Ondare arkeologikoaren erreskatea
Urtegiaren azpian geratzeko arriskuan zeuden aztarna arkeologikoak salbatzeko finantza-baliabideak eta baliabide teknikoak Egiptoko eta Sudango gobernuen eskura zeuden baliabideetatik haratago zihoazen. Hori dela eta, UNESCOk nazioarteko laguntza eskatu zuen 1960an antigoaleko gauzak salbatzeko, Nubiako monumentuak babesteko nazioarteko kanpainaren bidez, azpimarratuz ondare arkeologikoa mundu osoarena dela.
Horrela, monumentu horietako hogeita lau aurkitu, industu eta leku seguruagoetara eraman ziren, hala nola Filae, Kalabsha eta Amadako tenpluak, edo erreskatatzen lagundu zuten herrialdeei eman zitzaizkien, hala nola:
Hauek eman zitzaizkion Khartumeko Sudango Museo Nazionalari:
Ondare arkeologiko hori zaintzeko nazioarteko ahalegin handia egin arren, ukaezina da Asuango urtegiak galera kultural bat eragin zuela, iraganeko zibilizazioen antigoaleko monumentuetan eta eraikinetan aberatsak izateagatik ezagunak ziren lurrak urpean geratu zirelako, batez ere Nubiako lurraldean, Paleolitoko zibilizazio batzuen hondarrak baitzituen (K.a. 120.000-17.000).
Komunitateak birkokatzea
Ondare arkeologikoaren kasuan bezala, Asuango presa eraikitzeak bere jaioterriko nubiar egiptoarrak eta sudaniarrak beste leku batera eramateko beharra sortu zuen, presa eraikitzearen eta aintzira erraldoiaren ondorioz.
Nasser lakuak Nubiako behealdearen zati handi bat hartu zuen eta 100.000 eta 120.000 lagun bitartean Sudanen eta Egipton birkokatu ziren. Sudanera, 50.000 eta 70.000 nubiar inguru eraman zituzten Wadi Halfa alde zaharretik eta inguruko herrixketatik. Batzuk Nasser lakuaren ertzean, New Wadi Halfa, sortu berria zen kokaleku batera eraman zituzten, eta batzuk Butanako lautada erdi-idorretik 700 bat kilometrora kokatu ziren, Khashm el-Girba hiritik gertu, ibaian gora dagoen Atbara ibaian.
Egipton, 50.000 nubiarretatik gehienak Kom Ombotik hurbil zeuden lekuetatik Asuandik ibaian behera 45 kilometrora eraman zituzten, «Nubia Berria» deituriko lekura. 47 herrixka sortzeko etxebizitzak eta instalazioak eraiki ziren, eta horien arteko erlazioa «Nubia Zaharra»ren antzekoa zen.
Hala ere, Egiptoko eta Sudango gobernuek Egiptoko eta Sudango nubioarrei bizi-baldintza hobeekin birkokatzea eta kokapen berrietan komunitateak garatzen laguntzea pentsatu bazuten ere, birkokatzearen eta ingurune berrira egokitzearen esperientzia traumatikoa izan zen, eta presaren gizarte-kostu ikaragarria izan zuen, birkokapenentzat onura sozioekonomikoa izan ordez.
Baliabide hidrikoen kontrola
Niloko uren kontrolak errezeloak eragin ditu tradizioz ur emariaren kudeaketan parte hartzen duten herrialdeen artean. William Willcocks, Asuango presa txikia diseinatu zuen ingeniari britainiarraren hitzetan, «Victoria lakua kontrolatzen duenak Egiptoren patua kontrolatzen du». Horregatik, Asuango presa handia eraiki zen Egiptoko lurretan eta Egiptoren kontrolpean, herrialdearen independentzia politiko eta ekonomikoaren ikur gisa.
Egiptok eta Sudanek 1959an Niloko urei buruzko akordioa negoziatu zuten, ur horiek bi herrialdeentzat modu onuragarrian erabiltzeko helburuarekin. Hala ere, berriki Etiopiako Errenazimentuko Presa Handia eraiki izanak eskualdeko gatazka berritu du Niloko urak kontrolatzeko, eta orain arte izandako statu quoa aldatu du. Azpiegitura erraldoi horrek Egipto eta Sudan eta Etiopia aurrez aurre jartzen ditu, Etiopiak Nilo Urdinaren emaria bere kabuz kontrolatzeko aukera baitu; izan ere, Etiopiak ez ditu onartzen Egipto eta Sudanen arteko 1959ko akordioak, non Niloko uren erabilera eta kontrola ezartzen baitziren.
Ingurumen-gaiak
Asuan edo Sadd al-Aliko presa altuak, Egipto Garaian kokatua eta Niloko ur-goraldiak kontrolatzeko eta energia sortzeko ingurune fisikoa aldatzera zuzendua, ondorio larriak izan zituen milaka urteko ekosistemaren oreka hauskorrean, batez ere hura diseinatu zuten ingeniariek ez zutelako kontuan hartu hura eraikitzeak faunan, floran eta bizilekuko herrien ekonomian izango zuen inpaktu ekologikoa.
Ingurumen-ondorioak lau arazo nagusiren ingurukoak izan dira:
Urtegiko urak iragaztea eta lurruntzea
Ura iragazte eta lurruntze bidez galtzea alderdi nagusia da. Horri dagokionez, Michigango Unibertsitateak 1977an egindako urteko berrikuspen-txostenaren arabera, 12,5 mila milioi metro kubiko ur galdu zen, urtegiko urteko ur-ekarpenaren %14. Horrekin batera, Nasser lakuaren ondoko akuiferoetara ura iragaztearen ondorioz urtegiko emaria galtzeak eragindako kaltea aipatu behar da.
Lohien sedimentazioa
Bestalde, ur-emaria murrizteak lohiaren eta partikula finen sedimentazio handiagoa ekarri du Nasser lakuan, eta horrek eragotzi egin du Nilo Urdineko uholde-sedimentu ospetsuak igarotzea, historian zehar Egiptoko alubioi-lurzorua sortzen lagundu baitute. Horrek eragina izan du nekazaritzako produktibitatean eta lurzoruaren degradazio-arazoan.
Uraren gazitasuna handitzea
Hirugarrenik, kezkagarria da ureztatzeko lurzoruaren gazitasun-maila; ibaiaren emaria murrizteak eragin du Mediterraneo itsasoko ur gaziak lurrean sartzea bokaletik hurbil dagoen kostan, eta horrek Niloko delta suntsitzea eta gazitzea, arrantza-tokietako produktibitatea gutxitzea, itsasoko animaliak migratzea, gazitasunagatiko hesia kentzean, eta abar. ekarri du. Ibaiaren ibilguak ongarriek, herbizidek eta pestizidek kontzentrazio handiagoa dute, ur gutxiago jaisten delako.
Gaixotasun-arriskua handitzea
Azkenik, eskistosomiasiaren intzidentzian espero den igoeraren bidez gaixotasun-mehatxuaren arazoa aipatu behar da. Izan ere, nekazaritzako ureztatze-kanalak eta Nasser lakuaren ertzak habitat ezin hobeak dira gaixotasunak transmititzen dituzten animalientzat, hala nola malariaren eltxoa (Anopheles eltxoa) eta bilharziasiaren parasitoa zabaltzen duten barraskiloak.
Sorotacta
Sorotacta Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Sorotacta viridans da.
Pseudarla
Pseudarla Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Pseudarla miranda da.
Anquela del Ducado
Anquela del Ducado Guadalajarako udalerria da, Señorío de Molina - Alto Tajo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 73 biztanle zituen.
Southside Place (Texas)
Southside Place Texasko hiri bat da. Harris konderrian kokatua dago. 2010ean 1,715 biztanle zituen, 0.64 kilometro koadrotan banatuta.
Michèle Audin
Goi Mailako Arauzko Eskolaren (Sèvres) ikasle ohia, Estrasburgoko Ikerketa Matematiko Aurreratuen Institutuan (IRMA) irakaslea izan zen, 1987ko apirilaren 1etik 2014ko otsailaren 28ra bitartean. Bere ikerketa nagusiki geometria sinplektikoaren esparruan oinarritzen da. 2009an Oulipo taldearen aldeko apustua egin zuen. Bourbaki taldean parte hartu zuen, talde honen bi kideen, Henri Cartan eta André Weil matematikarien, (1928-1991) arteko korrespondentzia argitaratu du. Errusiako matematikari Sofia Kovalevskayari eskainitako liburu bat ere argitaratu du.
Maurice Audin matematikariaren alaba da, 1957ko ekainean hil zen Aljerian, Massu jeneralaren paraxutistek atxilotu eta torturatu ondoren. 2009ko urtarrilaren 1ean, Michèle Audin-ek Ohorezko Legioari uko egin zion, Nicolas Sarkozy Errepublikako presidenteak ez baitzion bere aitaren desagerpenari buruzko bere amaren gutunari erantzun.
Tetherow (Oregon)
Tetherow Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Deschutes konderrian dago, Oregon estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Monfaucon (Dordoina)
Monfaucon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Monfaucon udalerrian erroldatutako biztanleak 262 ziren. Familiak 97 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 35 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ron Bushy
Ron Bushy (Washington, 1941eko abenduaren 23a – Santa Monica, Kalifornia, 2021eko abuztuaren 29a) estatubatuar bateria-jotzailea izan zen.
Monfaucon (Dordoina)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ron Bushy
Voxmen izeneko talde batean jo ondoren, Iron Butterflyrekin elkartu zen 1966an, taldea San Diegotik Los Angelesera aldatu zenean. Doug Ingle abeslari eta teklatu jotzailearekin, Erik Brann gitarra-jotzailearekin eta Lee Dorman baxu-jotzailearekin batera, taldearen nukleoko kide izan zen.
Monfaucon (Dordoina)
Etxebizitza
2007an 142 etxebizitza zeuden, 104 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 137 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 104 etxebizitza nagusietatik 89 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 18 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 86 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 62 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 161 ziren, horien artean 117 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 117 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (58 gizon eta 50 emakume) eta 9 langabezian zeuden (2 gizon eta 7 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Monfaucon udalerrian 103 unitate fiskal zeuden, 266 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.831 euro zen.
Cléden-Poher
Cléden-Poher (bretainieraz Kledenn-Poc'hêr) Bretainiako eta Finistère departamenduko udalerria da.
Monfaucon (Dordoina)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Monfaucon udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 540 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Glaucidium tephronotum
Glaucidium tephronotum Glaucidium generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Banku
Banku bat mailegu jarduerak eta diru jasotze jarduerak burutzen dituen finantza-erakunde bat da, eta bere funtzio nagusia dirua kudeatzea da. Bankuen erabiltzaileak pertsona fisiko eta juridikoak dira eta hauek bankuetako kontuetan dirua gordetzen dute eta batzuetan gerta liteke haien aldeko interesak ematea.
Kogiidae
Kogiidae zetazeoen familia da, egun bi espezie besterik ez zituena. Hala ere beste genero iraungituak ditu:
Eperra (abestia)
Eperra euskal abesti herrikoia da. Zuberoan du jatorria. Abesti honen bertsiorik ezagunenak Niko Etxart altzürükütar abeslariak eta Anje Duhalde lapurtarrak moldatutakoak dira.
Banku
Historia
Bankuen historia Mesopotamia ko merkatariek sortu zuten lehenengo banku prototipoarekin. Jatorria kristo aurreko XX. mendearen inguruan ezartzen da, Fenizia, Asiria eta Babilonia hirietan ondasunak garraiatzen zituzten nekazari eta merkatarien artean ale maileguak egiten zituztenean. Aurrerago, Antzinako Grezia n eta Erromatar Inperioa n, mailegu emaileek jesapen ak egiten zituzten eta bi berrikuntza gehitu zituzten, gordailuen onartzea eta diru-trukea.
Eperra (abestia)
Abestia oso ezaguna da, 'Euskal abesti herrikoien' artean 4. bisitatuena izan da Wikipedian (2015-2023).
Banku
Historia
Urte batzuk igaro ziren, egun, banku moderno gisa ezagutzen den banku eredua errotzen hasi zen arte. Italiako iparraldeko hiri aberatsetan eman zen, alegia, Florentzia, Venezia eta Genovan erdi aroaren amaierarekin eta errenazimendu aren garaiarekin bat eginez.
Bankuen garapena Italiako iparraldetik Europa osora hedatu zen eta berrikuntzak eman ziren XVI. mendean Amsterdamen, Herbehereetako Errepublikan eta Londresen. Gainera, XX. mendean zehar, telekomunikazio eta informatikaren esparruan eman ziren aurrerapenak funtsezko aldaketak ekarri zituen sektore honetan ere, garai hartako tamaina eta irismen geografikoa handituz.
Eperra (abestia)
Etxartek 1979an grabatu zuen lehenengoz Madrilen. Gerora, Anje Duhaldek Akelarre taldearekin abestu zuen eta hori da Hegoaldean hain ezagun den bertsioa. Horren ondotik berrogei bertsio inguru izan ditu abestiak, guztiak musikatuak. 2004ko Eperra albumean, lehen aldiz a capella abestu zuen Dominika Etxartekin eta Robert Larrandabururekin, jatorrizko bertsioan.
Banku
Lehen Euskal Bankuak
Euskal banku-erakunderik zaharrena Banco de Bilbao izan zen. 1857an sortu zen, eta Bilboko lehen garapen industrialerako behar ziren kapitalak mobilizatzen lagundu zuen. Hasieran, Bizkaian billeteak jaulkitzeko ahalmena zuen.
Geroago beste jaulkipen-banku batzuk sortu ziren 1856ko Bankuen Legearen babespean, hark banku bat baimendu baitzuen probintzia bakoitzeko: Donostian (1862) Iruñean (1864) eta Gasteizen (1864). 1874an, Iruñeko, Gasteizko eta Donostiako bankuek Espainiako Bankuaren filial bihurtzea erabaki zuten, baina Banco de Bilbao bere independentziari eutsi zion.
Eperra (abestia)
2005ean Euskal Kanturik Onena saioan hirugarren hautatu zuten.
Hitzak
Lehen aldiz irakurrita ematen du kantuaren gai nagusia txoriak, eperrak, lumak direla. Baina hitz horiena artean metafora asko daude. Benetako gai nagusia amodio kontuak dira. Zeren metafora da lilia (lorea)? Zeren metafora da “lumarik eijerrena erori” kontu hori?
Banku
Lehen Euskal Bankuak
1898ko krisiaren ondoren, beste banku-erakunde batzuk sortu ziren. 1899an Banco Guipuzcoano soru zen; 1900ean, Banco de Vitoria; 1901ean Crédito de la Unión Minera eta Banco de Vizcaya.
Eperra (abestia)
Hitzak
Zuberoako molde berezi batzuk azaltzen dira:
Niko Etxarten Eperra diskoa
Niko Etxarten Eperra albumaren historia 1993an hasi zen, Etxarten aitak, Dominikak, erretiroa hartu zuenean. Prozesua luzea izan bazen, nahita izan omen zen luzea. Herrian bertan estudio txukuna zuten grabazioak egiteko. Kantu hauek guztiak zuzenean balira bezala grabatzen zituzten eta mimo handiz gainera. 1999an sartu ziren estudioan eta behin kantua grabatu eta sei hilabete pasa zitezkeen hurrengoa grabatu arte. Hirurok elkartzeko modu bat izan zen batez ere eta abentura zinez ederra.
Banku
Banku motak
Bankuak bi modu ezberdinetan sailkatu daitezke, jardueraren arabera edo jabetzaren arabera.
Eperra (abestia)
Niko Etxarten Eperra diskoa
Modu gordinean eta musikarik gabe, ahots hutsean, kantu laburrak egiten saiatu ziren, melodian ongi sar zitezen eta luzeegiak izatea saihestu nahirik. Hala, euskal kantu, kopla, pastoral eta abarrek euren luzeragatik batzuengan sortzen duen asperdura aienatu nahi izan zuten. eperra abestiaz gain beste 16 kantu sartu zituzten albumean