cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Van (1996ko filma)
Argumentua
Filma 1990. urteko udan Dublingo fikziozko "Barrytown" izeneko langile auzoan girotua dago. Brendan "Bimbo" Reeves (Donal O'Kelly) bere okin lanpostutik kaleratu berri dute. Bere kaleratze diruaz furgoneta bat erosi eta Larry (Colm Meaney) lagunarekin batera fish and chips postu mugikor bat jarriko dute, honela lanbide berri bat izateko asmoz. Honela bada, 1990eko Italiako Munduko Futbol Txapelketan Irlandako futbol selekzio nazionala burutzen ari den joko bikainaren eta horrek irlandar gizartea sortu duen poztasun eta ikusmiraren abagunea aprobetxatuz, heuren furgonetarekin auzoz-auzo eta herriz-herri joan eta negozioa egiteko sekulako aukera bikaina ikusiko dute. Baina bi lagunen arteko harremana laster txartuko da, Bimbo eta haren emaztea den Maggiek (Ger Ryan) piskanaka nagusiaren papera hartzen dutenean. Larryren ustez Maggie bi lagunen arteko hasertzearen arrazoia da, eta Bimbo harengandik urrundu nahi duela pentsatzen du. Des O'Callaghan osasun inspektorea etorri eta higiene ezarengatik furgoneta itxiaraziko du. Bimboren ustez Larryk Osasun Ministerioari furgonetari buruz mintzatu omen zitzaien, honek bi lagunen haserrea ekarriko du. Larryk lana lagako du, nahiz eta Bimbok bere laguna lanera itzultzeko ahaleginak egin. Azkenik, Bimbok furgoneta itsasora botako du, honela Larryren adiskidetasuna berreskuratuz.
Euskal Herriko telebista
Euskal Herriko telebista aztertzean ikusten da telebistaren gaian ere, beste hainbat gaitan bezala, Euskal Herria bi Estatutan dagoela zatituta: Hego Euskal Herrian gehienbat Espainiako telebista kateak ikusten dira, eta Ipar Euskal Herrian gehienbat Frantziakoak. Hala ere, alde bietan ikusten da ETB 1.
Telebistaren historia eta orainaldia, Hego Euskal Herrian
Lehen telebista emanaldiak XX. mendeko hirurogeiko hamarkadan izan ziren gure Hego Euskal Herrian; hirurogeita hamargarrenean sortu ziren, aldiz, lehen euskal produkzioak, Bilboko Centro Regional de TVE delakoaren eskutik.
Euskal Irrati Telebista izeneko erakunde publikoa laurogeigarren hamarkadan sortu zen, hasieran kanal bakar bat eta gero eskaintza bikoitza eginez: ETB 1 eta ETB 2.
Laurogeita hamarreko hamarkada hasieran, telebista pribatuak azaltzearekin batera, eskaintza aniztu egin zen. Mendearen bukaera aldera gertatu zen lekuan lekuko telebisten burrunba; aldi berean, bi plataforma digitalek «telebista kartara» esaten zaion horri zabaldu zitzaizkion ateak.
Telebistaren etorkizuna
Hirugarren milurtekoaren hasieran, eta martxan dagoen iraultza teknologikoak eskaintzen duen aukera mordoaren ondorioz, telebista interaktiboaren sasoia iritsi zaigu. Horrek kontsumitzaile/hartzailearen eginkizuna goitik behera aldatuko du, transmisio telematikoko sareekin bat eginez, orain arte izan duen pasibotasuna alde batera utzirik, edukien elementu erabakitzaile bihurtuko dela ematen baitu.
Telebista, globalizazio bidea
Telebistak, XX. mendeko «Galileo» bailitzan, munduari buruz eta mundu horretan bakoitzari dagokigun lekuari buruz genuen ikuspuntua aldatzea lortu du. Telebistari esker jakin dugu mundua guk uste baino askoz txikiagoa eta homogeneoagoa dela eta mundutarrok elkarren arteko menpekotasun handiagoa dugula. Telebistak elkarkidetasuna eta enpatia bultzatu ditu baina baita kontzientzien manipulazioa ere.
Munduan oraindik egon daitezkeen gizarte arkaikoak alde batera utzita, telebista da gaur egun herri-kulturaren adierazgarririk gorena, bai Ekialdean bai Mendebaldean. Eta funtsezko kultur hedabidea den partetik, telebistak era paregabean islatzen du zerbitzatzen duen herri edota erkidego bakoitzeko ohiturek, pentsamoldeek, hala nola gizarte, politika zein sormen arloko bizitzak denbora joan ahala izan duen bilakaera.
Euskal Herrian berrogei urtez telebista ezagutu ondoren, sasoi berri baten atarian gaude, komunikabide horren protohistoriaren bukaeran. Oraintxe litzateke unerik egokiena, beraz, atzera begiratu eta euskal telebistaren alorrean bizi izan dugunaren balantzea egiteko.
Espainiako telebista publikoa
Espainiako telebistaren emanaldiak 1956ko urriaren 28an hasi ziren ofizialki, baina Sollube mendiko emisorea martxan jarri arte, hau da, bere seinalea ez zen iritsi Euskal Herriko hainbat eta hainbat lekutara 1960ko abuztu arte. Hego Euskal Herriko Centro Territorial de TVE delako horrek iraun zuen hogeita hamar urtean, eta bi garai bereiz daitezke:
Lehen fasean, hau da, ETB sortu aurretik eta euskal telebista publikoak nola edo hala lehen pausuak hemen zituen urte haietan, eduki anitz eta saio handizalez jositako programazioa izan zuen ezaugarri. Bigarren fasean, ETB behin betikoz martxan jartzearekin batera, ekoizpen propioak behera egin zuen, programazioa ohikerian murgildu zen eta euskarari ez zitzaion uzten testigantzazko presentzia baino.
Telediario albistegia
Sortarazi zuen erregimenarekin zeharo bat eginez, TVEk zentralismo bizia eta eduki informatiboen gaineko kontrol zorrotza ezagutu zituen bere hastapenetan. Telediario albistegiaren lehen saio haietan, gizonezko irakurle bat arduratzen zen, dekoraturik gabe eta grabatutako irudi gutxi batzuen aurrean, estatuko nahiz nazioarteko gaurkotasuneko gaiei buruzko bertsio ofiziala emateaz. Estilo pisutsu eta militar-itxurakoa zela-eta, eta Gerra Zibilarekiko lotura saihestezina zela-eta, lehenengo albistegi haiei «partea» esaten zitzaien. Horietan, jakina, Espainiako errealitate anitzak ez zuen isla zurbil eta folkloriko bat besterik.
Deszentralizatzea, pixkanaka bazen ere, hirurogeita hamarreko hamarkadan hasi zen, eskualdeko zentroak sortu zirenean. Bilbo aukeratu zuten iparraldean zentro igorle eta ekoizle handi bat kokatzeko.
Centro Territorial delakoa Euskal Herrian
Albistek Madrilera bide elektronikoetatik bidaltzeko funtzioarekin, 1971 erdialdera TVEko Ordezkaritza Informatiboa ireki zen Bilbon. Haren estaldura eremuak Nafarroa, Araba, Gipuzkoa, Bizkaia, Santander, Logroño eta Burgos iparraldea hartzen zituen. Programa autonomoen ekoizpena 1974ko urrian hasi zen, Regional Informativo delakoarekin. Hori 15 minutuko iraupena zuen eguneroko espazioa bat zen. Hala, programa hori, behar bezala berregituratuta eta iraupena luzatuta, 1976an Telenorte bilakatu zen. Oraindik ere ematen da espazio hori.
Euskarazko lehenengo ekoizpenak 1976ko abenduan egin zuen salto pantailatara. Euskal Herria izeneko programak asteroko informatiboen formatua jasotzen zuen: herrialdeko gai kultural eta tradizionalen hautaketa bat. 1977an Burgos eta Santanderrek beren Centro Territorial delakoak sortu zituzten, eta berdina egin zuten 1981ean Nafarroak eta 1988an Errioxak.
Bi fase
Euskal Herriko Centro Territorial de TVE delako horrek iraun zuen hogeita hamar urtean, bi garai bereiz daitezke:
Lehen fasean, hau da, ETB sortu aurretik eta euskal telebista publikoak nola edo hala lehen pausuak hemen zituen urte haietan, eduki anitz eta saio handizalez jositako programazioa izan zuen ezaugarri. Programazio horren bidez gertuko errealitatearekiko sentikorra zen ikuslegoa telebista nazional baterantz erakarri nahi zen. Guztiok ditugu buruan magazin kulturalak, besteak beste, Beste bat, kirol programak edo Antxon Urrosolok Saski Naski programan izan zuen agerraldia.
Bigarren fasean, ETB behin betikoz martxan jartzearekin batera, ekoizpen propioak behera egin zuen, programazioa ohikerian murgiltzen da eta euskarari ez zaio uzten testigantzazko presentzia baino.
Egungo programazioa, Euskal Autonomia Erkidegoan
Gaur egun, Centro Territorial delakoak egunero igortzen ditu (astelehenetik ostiralera) Telenorte programako bi edizio, 14:00etatik 14:20ra, eta 20:00etatik 20:15era, lehenengo katean.
Astean zehar ere, 20:15etik 20:30era, La 2en, Euskadi de cerca programa igortzen da. Programa horrek informazio hurbilena, alderdi sozial, kultural eta ludikoan, hala nola eguneroko bizitzako gauza bitxiak, Euskal Herriko hiri eta herrietan jasotzen ditu.
Kirolari dagokionez, Euskal Autonomia Erkidegoko Centro Territorial delakoak, ostiral arratsaldeetan La 2etik bigarren B mailako partidak ematen ditu.
Telenorte 1eko ikusleak*: 14:00etatik 14:20ra. Telecinco	%26,7
TVE 1	%18,7
Antena 3	%18,6
ETB 2	..%17,6
La 2	% 8,4
ETB 1	%3,9
D* 2002ko lehenengo hiruhilekoan jasotako datuak
Nafarroako lurralde zentroa
Kanal propiorik gabeko Autonomia Erkidegoa zenez, TVEk Nafarroan zuen Centro Territorialak Euskadikoak baina bi ordu gehiagoko emankizuna zuen. Denbora hori Nafarroako herrietako eta eskualdeetako informazio osoa estaltzera xedatzen zen, eta baita entretenimenduko eta espektakuluko zenbait ekoizpenetara ere.
Euskara ez da nabarmentzen kate horretan. Izan ere, euskararen erabilera arautzen duen foru legeak zehazten duena zehatz mehatz betetzera mugatzen zen. Eguneroko bost minutuko Arin-arin programa igortzen zen euskaraz, berri nagusiak eta kultura autoktonoko zenbait gai laburtuz.
Albistegiak
Navarra albistegiko lehenengo edizioa egunero igortzen da (astelehenetik ostiralera), 14:05etik 14:20ra, eta bigarrengo edizioa 20:30tik 20:40ra. Azken hori Navarra de cerca programarekin lotzen da. Hogei minutuko programa horrek herrietako eta auzoetako geografia periferikoko gaiak jorratzen ditu.
Zabalkunde informatiboa Informe semanal territorial delakoarekin osatzen da. Larunbatean ematen da, 19:30etik 20:00etara, La 2 katean. Erreportaje formatuan landutako eta sakontasunez garatutako berriak ematen ditu.
Kirolak
TVEk Nafarroan duen Centro Territorial delakoak bere baliabideen zati garrantzitsu bat kirol jarduerak ematera xedatzen du. Astelehenero, arratsaldeko 7:00etatik 8:00etara, La 2 kateak Deportivo izeneko magazin bat igortzen du. Programa horrek asteburuko kirol gertaerak aztertzen ditu. Ondoren Deporte de riesgo programa ematen da. Kanpoaldean grabatutako programa da, Nafarroan praktikatzen diren kirol ikusgarrienei buruzkoa: izotz gaineko eskalada, ur lasterreko jaitsiera, urpekaritza, parapentea,... Emanaldi bera euskaraz errepikatzen da asteazkenetan arratsaldeko 19:00etan.
Asteartero, urtarrila eta ekaina bitartean, eta urria eta abendua bitartean, Uharteko Euskal Jai Berritik erremonte partidak ematen dira.
Asteazkenetan, Arrantzaren denboraldiaren barruan, izenburu hori duen programa bat igortzen da. Programa horretan kanaberaren, kirolaren eta urpekaritzaren teknika eta modalitateak errepasatzen dira. Azkenik, ostiraletan, 19:00etan –denboraldi garaian–, Bigarren B mailako partidak eskaintzen dira.
Zabalkundea
Informazioarekin eta kirolarekin batera, Nafarroako telebista publikoak bere parrillan osasunari buruzko zabalkundeko programak, gaurkotasuneko pertsonaien elkarrizketak, natura eta aisialdiari buruzko dokumentalak eta magazin kulturalak ere barnean hartzen ditu.
Festak
Festa eta ekitaldi garrantzitsuen estalduraz ere arduratzen da Nafarroako TVE. Besteak beste, kamerak Xabierko festan, Tuterako Aingeruaren Jaitsieran, Vianako Printzea Sariaren emanaldian, eta San Frantzisko Xabierkoaren jaietako Urrezko Dominaren emanaldian egon ohi dira. Halaber, Sanferminetan: txupinazotik hasi eta Pobre de mí delakoraino.
Arin-Arin eta Navarra-1 programen ikusleak*: 14:00etatik 14:20ra:
TVE 1	%37,2
Telecinco	%23,7
ETB 2	%11,9 Antena 3	% 9,5
*2002ko lehenengo hiruhilekoan hartutako datuak.
Euskal Telebista. Iraganetik etorkizunera
Euskal Herriko Autonomia Estatutuan, 1979ko abenduaren 18an onartutakoaren 19. artikuluan, Eusko Jaurlaritzari «bere helburuak lortzeko, bere telebista, irratia eta prentsa propioa eta, oro har, gizarte komunikazioko bide guztiak arautzeko, sortzeko eta mantentzeko» boterea ematen zitzaion.
Euskal Telebista bi kateetan finkatu da. Kate horiek euskal ikusleek lehentasunaz gozatzen dute, herrialdeko ikus-entzunezko ekoizpen-etxe handiena izateaz gain. Etxe horren inguruan espezialitate guztietako profesionalak jarduten dute: errealizadoreak, produktoreak, gidoilariak, aktoreak, aurkezleak,...
Hastapen zailak
Euskal Herriko Autonomia Estatutuan, 1979ko abenduaren 18an onartutakoaren 19. artikuluan, Eusko Jaurlaritzari «bere helburuak lortzeko, bere telebista, irratia eta prentsa propioa eta, oro har, gizarte-komunikazioko bide guztiak arautzeko, sortzeko eta mantentzeko» boterea ematen zitzaion. Horretan babestuz, Gasteizko Gobernuak 1982an euskal titularitate publikoko telebista eta irrati egitura bat ezarri zuen: Euskal Irrati Telebista, EITB.
Administrazio zentrala erabaki horren aurka agertu zen. Izan ere, bere ustez, autonomia erkidegoek, gai horretan oinarrizkoa zen arauaren arabera, hots, 1980ko Irrati eta Telebistaren Estatutuaren arabera, ez zuten telebistak sortzeko eskumenik. Aitzitik, titularitate estatalekoak ziren baina autonomia erkidegoek kudeatzen zituzten «hirugarren kate» autonomikoak –horrela zeritzoten estaldura nazionaleko bi kate nagusiak osatzen zituztelako– arautzea aurreikusten zen. Interpretazio horren arabera, beraz, ez zen aurreikusten Administrazioaren kontroletik kanpoko «laugarren telebista-kateak» existitzerik.
Baina, Eusko Jaurlaritzak defendatzen zuen Gernikako Estatutua, maila altuagoko arau bat izateaz gain, kronologikoki ere Irrati eta Telebistaren Legearen aurretik zegoela, eta bertako artikulatuan espresuki adierazten zela Euskadiko gizarte-komunikazioari buruzko oinarrizko arauak zuzenean Espainiako Konstituzioaren menpe geratzen zirela.
Lehenengo xedeak
Gizartearen sentsibilitatea komunikabide autoktono eta kulturalki eraginkorren existentziaren aldekoa zen. Komunikabide horietan euskarak testigantzakoa baino gehiagokoa den presentzia izango zukeen. Euskaltzaindiak 1979an egindako inkesta batek islatzen zuen euskaldunen %90ek ezinbestekotzat edo komenigarritzat jotzen zuen euskarazko telebista bat abiaraztea. Ideia bera zuten euskaraz hitz egiten ez zutenen %84,4ak. Klase politiko gobernatzaile berriaren desioa baino gehiago –horiena ere, jakina-, euskal irrati eta telebista behar sozial bat zen. Baina hasieran ia denak ados bazeuden ere, adostasun horri forma eta edukia ematerakoan gauza asko konplikatu zen.
ETB «euskal hizkuntza eta kultura» sustatzeko helburuarekin jaio zen, eta espresuki alde batera uzten zuen telebista komertzialaren arloko lehiakortasuna. Jatorrian, ez zitzaion ia baliorik eman ikusle-kopuruari edo publizitate-fakturazioari. Bai, ordea, eragin politikoari eta aurrerapen kulturalari. Bestalde, ETBk egiteko bat zuen, ikus-entzunezko euskal industria egonkor eta lehiakor bat sortzeko motor izatekoa.
Hala ere, hasierako ideia horiek, intentzio onekoak baziren ere, errealitatearekin topo egin zuten. Lehenengo, baliabide-eskasiak programazioa kanpoko produkzio bikoiztuetara edo albistegietara murrizten zuelako, eta horrek ETBren funtzio kulturala kolokan jartzen zuen. Eta, bigarrenik, entzulerien presioak, ikus-entzunezko merkatuaren arauak eta diru-sarrerak publizitatetik eskuratzeko beharrak, euskal telebista kontsumo-programak diseinatuz publiko zabalak erakartzeagatiko lehiaketaren eremura bultzatu zuen.
Azken buruan, eskatzen zitzaion ikus-entzunezko egiturarekiko, ETBren itzalean sortu ziren besteak beste, maila ertaineko eta kanporako proiekzio gutxiko produkzio-etxe ugari, eta baldintza minimoetan ekoizteko gai ziren baliabiderik gabeko profesional independenteen talde txikia. Hasieran irudikatu ziren proiektu handiak atzeratu egin ziren garai hobeak etorri bitartean.
Sailburuaren boutadea. Euskal erakundearen arkitektura ez zen asko aldatu eredu espainiarretik, izan ere, zuzendari nagusiaren izendapena Gobernuaren eskuetan jarri zen, Administrazio Kontseiluari ez baitzitzaion erabakitzeko ahalmenik eman, eta gizarte-eragileak presentzia garrantzitsurik gabe utzi baitziren. Zentzu horretan, euskal telebistak titularitate publikoko komunikabide guztiek jasaten dituzten baldintzapenak nozitu ditu. Altxor publikoaren mendekotasuna.
EITB sortu aurretik egin zen bilera batean, orduan RTVEko zuzendari zen Rafael Arias-Salgadok Ramon Labaien euskal Kultura Sailburuari galdetu zion euskal telebistaren helburuari buruz. Tolosar isekariak boutade (txantxa) honekin erantzun zion: «Helburua? Oso erraza: espainiarra bezain txarra izatea».
Orainaldia eta etorkizuna
Jarri nahi zaizkion baina guztiak kontuan hartu gabe, Euskal Telebista euskaldunek lehentasunez gozatzen duten bi kateetan finkatu dela onartu behar da. Horrez gainera, herrialde honetan ikus-entzunezko ekoizpen-etxe garrantzitsuena bilakatu da. Etxe horren inguruan espezialitate guztietako profesionalak jarduten dute: errealizadoreak, produktoreak, gidoilariak, aktoreak, aurkezleak,...
Lerro hauek idazten diren bitartean, EITBk digitalizazio-plan bati aurre egiten ari dio. Plan hori amaitzean, EITBk bost egoitza oso eta elkarlotu izango ditu euskal kulturaren alorreko hiri nagusienetan kokaturik (Baionan, Bilbon, Donostian, Iruñean eta Gasteizen).
Lehenengo urratsa da Gasteizko irrati eta telebista digitaleko telebista-instalazio berria irekitzea. DIGIBat programan parte hartzen du, eta bertan taldeko komunikabide guztiak kontzentratuko dira.
Era berean, bost milioi euro Donostian dagoen Miramongo Ekoizpen Zentroa digitalizatzera xedatuko dira.
EITBko egoitza nagusia, eta Iurretan kokatzen den albistegi-zentroa, 2004. urtean Bilboko Erakustazokak utzitako lurretara lekualdatuko dira.
Une horretan EITBk bere historiako kapitulu berri bati ekiten dio.
Euskal Telebista, zifretan Langile-kopurua 684 ETB 1eko emankizun-orduak	8.760 h ETB 2ko emankizun-orduak	8.300 h  Euskal Kanala-ETB Sat			8.760 h  Ekoizpen propioa %			%71,4 Bertako ekoizpenaren zatiketa, generoen arabera: Informazioa/Kultura		%58 Denetarik		%16,4 Fikzioa		%8,8 Kirolak		%5,9 Lehiaketak/Aniztasunak		%3,2 Musikalak		%5,4 Erlijio-gaiak		%1,6 Bestelakoak		%0,7 Kanpoko ekoizpena		%28,6 Kanpoko ekoizpena generoen arabera: Telesailak		%30,7 Zinea		%28,9 Fikziozko bestelakoak		%19,9 Kulturalak		%16 Kirolak		%1,7 Denetarik		%1,8 Musikalak		%1 2001eko ustiapenaren aurrekontua 90.096.000 e 2001ean publizitateagatik lortutako diru-sarrera garbia 21.241.000 e
ETB 1
Euskal telebistaren abentura 1982ko abenduaren 31n hasi zen. Urteberriko kanpaiekin batera, Elene Lizarraldek kate berriaren, Euskal Telebistaren, emankizunen hasiera iragarri zuen. Ondoren Carlos Garaikoetxea lehendakariaren agurra ikusi ahal izan zen.
Dudarik gabe, une hunkigarri bat izan zen. Guztiok ikusi genuen belaunaldiz belaunaldi amestutako hori errealitate egiten zela. Eta bagenekien orduan jaio berri zen etxea euskal gizartearentzat lehenengo mailako erreferente kultural eta informatzaile bilakatuko zela. Eta denborak orduan iragarritakoa berretsi du. Eta bere homologoen bertute guztiak –eta baita akatsak ere, zergatik ez?– biltzen dituen euskal telebista bat sortzea posible zela erakutsi du.
Tokikoa eta unibertsala dena
ETB 1 Euskal Herriko errealitatea errotutako komunikabide bat da. Zifrek ez dute zalantzarako lekurik uzten. EHUk finantzatutako ikerketa batek telebista-kateko emankizunen %72,2ak –1998ko udaberriko programazioan– euskalduna denarekin harreman-elementuren bat zuela erakutsi zuen. Gainera, ikusle-kopuru handieneko ordutegietan (prime-time) portzentaje hori %78,3ra igotzen zen. Tokikoarekiko erreferentzia nabarmen hori, hala ere, kontrako bihurtu zen, askotan kultur berekoikeria izateaz salatua zen telebista-kate batean. Egia da zenbait denboralditan herrikoia zenak, aldaera orotan, gehiegizko azalpena izan zuela. Hori horrela, telebista-kate euskaldunak, irudi nahiko lausoarekin, «baserri elektroniko» deitzea jasan behar izan zuen, ETB 2 «hiritarrarekiko» kontrastean.
Era berean, ikusleen adina bi muturretan aurkitu zen: haurrak, beti fidelak, eta adineko pertsonak, kirol-eskaintza zabalak eragiten duen zuzenketa ororekin.
Aldi berean, Iurretako telebista-instalazioa mundu globalizatu bateko hiritarrek dituzten interesen eta kezken, errealitate mestizoagoen eta zerbitzu ematen dion herrialdearen nortasunari dagozkion sentikortasun anitzen bozeramaile bilakatu da.
Euskara
ETB izan den eta egun den horretara egiten ari garen hurbilketan ez dugu alde batera utzi behar euskararen normalizazioaren alde egin duen ekarpena. Agian, Erakundea sortu zutenak gehiegikerian erori ziren «euskara salbatzeko telebista» baten beharrari buruz ohartarazi zutenean, baina egia da ETB gabe gauzak beste modu batera gerta zitezkeela. Euskara, familiarteko altxor kuttun, etxeko paretetan gordetzen zena eta gehiegitan plaza publikoetan isilarazia zena, 1983tik aurrera familia-alorrean sartu zen leiho katodiko baten bidez, eta elkarrenganako eraginaren bidez, leihoa bere horretatik mundu osora zabaldu zen. Horri dagokionez esan daiteke ETB 1ek euskara gure inguruko beste gizarteetan erabilera mediatikoa duten beste hizkuntzen parera ekarri zuela. ETB 1ek euskara hizkuntza zaharra elementu bizi eta egunerokoa den ezkutuko tokietaraino eramaten du, eta, horrela, kultura euskalduna Autonomia Erkidegoko mugez haraindian mantentzeko funtzio nagusia betetzen du.
Zerbitzu publikoa eta edukiak
ETB 1 gehiago izan da zerbitzu publikoko kate, bere ahizpa txiki ETB 2 baino. Izan ere, ETB 2 komertzialaren alorrean lehiatzera eta gaztelaniazko antena handiekin entzule-kopuruak borrokatzera deitua izan da. ETB 1en bokazio publiko horrek berdin eragiten dio zehatza denari eta abstraktua denari, politika orokorreko eztabaida handiei eta errentagarritasun-irizpideetatik baino gidatzen ez diren horiek inongo interesik edukiko ez luketen herrixka txiki horietan gertatzen dena.
Lehenengo kate publikoaren programazioa, funtsean, lau ardatzen gainean oinarritzen da: haurrak, kirolak, magazinak eta dokumentalak. Lau atal horiek ETBren parrillaren %65 inguru okupatzen dute. Eta horietan guztietan, urteak iragan ahala, euskal telebista-kulturaren ondarea aberastu duten programak gauzatu dira. Euskal telebista-kulturarekin informazioko, trebakuntzako eta entretenimenduzko une asko bizi ditugu guztiok. Bai Horixe, Bi eta Bat, Goenkale, Kirolez Kirol, Gaur Egun, Superbat, Betizu, Sorginen Laratza, Euskal Herria lau haizeetara... Telebista anitz eta irekiko proposamen baterako ibilgailu eta euskarria izan da euskara ETB 1en.
ETB 1EKO IKUSLEEN PROFILA Gizonak		%57,3 Emakumeak		%42,7 65 urtetik gorakoak		%31,3 45 eta 64 urte bitartekoak	%23,7 25 eta 44 urte bitartekoak	%21,2 4 eta 12 urte bitartekoak	%14,3 13 eta 24 urte bitartekoak	% 9,5 GECAk egina (2002), TNSofres-eko datuetan oinarriturik.
ETB 2
Euskal Telebistako bigarren katea 1986ko maiatzaren 31n abiatu zen. Eta bertako nahiz kanpokoentzat ezustekoa izan zen, EITBko zuzendari nagusia –garai hartan Jose Maria Gorordo–, gai izan baitzen proiektua isilpean gauzatzeko. Izan ere, horrela, nazioko Gobernuak, jakin izan balu, proiektua geldiarazteko helburuarekin ezarriko zituen oztopoak eta trabak saihetsi nahi izan ziren.
Kalkulua zuzena izan zen, eta gertaerek arrazoia eman zioten: polizia-itxierarekin mehatxatu bazuten ere –eta saiatu ere, saiatu baitziren– ETB 2ren sorkuntza legearen zirrikituak baliatuz legeztatu ahal izan zen. Horrela adierazi zuen Auzitegi Konstituzionalak, kasutik inhibitu zenean.
ETB 2 sortzearen arrazoiak desberdinak izan ziren: ekonomikoak, teknikoak eta soziologikoak. Lehenengo kateak lehenengo hiru urteetan izan zituen ikusle-kopuruak ez ziren nahikoak izan, eta horrek publizitateagatiko diru-sarrera oso txikietan eragina zuen. Bestalde, jadanik iragarrita zegoen handik urte gutxira telebista eduki berritzaileekin beteko zuten kanal pribatu mordoa iritsiko zela; ikuspegi horren haurrean nahitaezkoa zen ETBk aurrera egitea, gaztelaniazko espazio propio bat eratuz. Azkenik, inork ez zuen ahazten Euskadiko errealitate soziolinguistikoak hasiera batean behintzat euskaldun ororen telebista izan behar zuen horrekin gaztelaniaz hitz egiten zuten biztanleak ere identifikatu beharra eskatzen zuela.
Lehenengo etapa: 1986-1989
ETB 2ren estrategiak, hasieran, zortea tentatu zuen, eta berehala jaso zuen ikusleen babesa. Telesail eta pelikulez gain –hori bai, errepikapen amaigabeekin–, bertako ekoizpenen arazoa esperientzia handiko komunikatzaileak kontratatuz konpondu zen. Izan ere, programa horietarako aurrekontu txikia zegoen, baina aurkezleen telebista-erakargarritasunak konpontzen zuen hori: José María Iñigo (Iñigo en directo), Andrés Aberasturi (Cuarto creciente) edo Fernando García Tola (La muga).
Aurrerago, 1988tik aurrera, bertako ekoizpenen kapituluak bere eremua eta espektroa zabaldu zuen. Orduan iritsi ziren Miramonera Antxon Urrusolo, TVE territorialeko enfant terrible delakoa; José Luis Moreno, FORTAko (Telebista autonomikoen federazioa) programa nagusia izan zen Entre amigos programarekin; Iñaki Gabilondo, osteguneroko programarekin; edo Ramón García gaztetxoa, Tal para cual programarekin estreinatu zena. ETBk milioi bat ikusle baino gehiago zituen egunero 1989 bukaerarako. Hori bai zela marka!
Pribatuak iritsi ziren
Telebista pribatuak abiaraztearekin batera, laurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran, lehiakortasuna asko zorroztu zen. ETBk, oro har, prime-timeko ikusle-kopuruaren %25 galdu zuen. Erantzunik berehalakoena zen telebista kalera ateratzea, lurraldeko bilakatzea eta ikuslearen eremura hurbiltzea. Hots, Telecinco, Antena 3 edo Canal+ eta antzeko kateak iristen ez ziren leku horietara iristea. Albistegietako taldeak indartzeaz arduratu zen Mikel Lejarza. Mikel Lejarza, ondoren, Espainiako ikus-entzunezko panoraman gakoa izan zen.
Baina, pribatuen eraginik okerrena izan zen ETB 2 –ondoren TVE bezala– komertzialengatik lehiatzera bultza zutela. Funtsik gabeko lehiaketak ugaldu ziren, prentsa arrosa eta talk-show direlakoak indarrez sartu ziren, eta zinemaren aldeko apustu bikaina egin zen Felix Linares eta bere taldearen eskutik: Basic Instinct filma eman zenean, kateak gailurra jo zuen ikusle-kopuruari dagokionez. Oro har sustatu zena da gainerako kateekiko programazio-mimetismoa, Estatuan arrakasta handiena zuten programen bertsio «euskaldunak». Iñaki Zarraoak zuzendari nagusi gisa izan zuen agintaldiaren amaiera aldean, eta Andoni Ortuzarren agintaldiaren hasieran, fikzioko bertako ekoizpen-apustu sendo eta interesgarri bat izan zen. Are gehiago komunikabideetako profesionalen artean ETBk euskal zinea eta antzerkia sustatzeko zuen interes eskasa zela eta zegoen frustrazio orokortua kontuan hartuta. Maite telesailarekin hasi ziren, eta ondoren, besteak beste, Señorío de Larrea, Entre dos fuegos, Platos sucios, Alquilados, Campus... ekoizpenekin jarraitu zen. Aitzitik, ikusle-indizeek frogatzen dute ETB 2ko publikoak fideltasunez jarraitzen dituela bere dokumentalak, lehiaketak, magazin arrosak, talk-show programak eta filmak.
São José da Safira
São José da Safira Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Euskal Herriko telebista
Profesionalak eta ikuslegoa
Badirudi ETB 2, 17 urteko biziarekin, %20-25 inguruko ikusle-mailarekin finkatu dela. Edukiak nahiz helburuak kontuan hartuta, berdintasun-baldintzatan lehiatzen da gainerako kate nazionalekin, eta, hain zuzen ere, hemen nabarmentzen diren profesional ugarik Madrilera salto egiten dute azkenean: Antxon Urrusolo, Patricia Gaztañaga, Emma García, Yolanda Alzola, Carlos Sobera, Patxi Alonso, Anne Igartiburu, Ramón García...
2002ko abuztuan ETB 2k bere historiako emaitza hoberenak lortu zituen, eta Euskadin gehien ikusi zen telebista bilakatu zen, Telecinco, TVE 1 eta Antena 3 gaindituz. Urte horretan zehar sharearen %18,4ko marka edukitzera iritsi zen. Datu hori, udan, kuotaren %20 arte igo zen. Horrela, Kataluniako TV3ren ondoren, bigarren potentzia autonomiko bilakatu zen. ETB 2ko ikusleen profila Emakumeak		% 58,5 Gizonak		% 41,5 45 eta 64 urte bitartekoak	% 29,8 25 eta 44 urte bitartekoak	% 29 65 urte baino gehiagokoak	%28,1 4 eta 12 urte bitartekoak	%2,1 13 eta 24 urte bitartekoak %11 GECAk egina (2002) TNSofresen datuetan oinarriturik.
Pribatuak
Gure antenek 1991n Espainiako lehenengo bi telebista-kate pribatuek igortzen zuten seinalea jaso zuten. Bi kate berri horiek Antena 3 eta Telecinco ziren. Egin zitzaien harrera kontraesankorra izan zen: jendea pozik zegoen azkenik kate publikoen monopolio-kontrola hautsi zelako, baina, aldi berean, desengainaturik eta harrituturik sentitzen zen, kate berrien emankizunen kalitate eskasa ikusi ondoren.
Urteak iragan ahala, emankizunak irekian ematen zuten bi telebista-kateek, eta, nola ez, kodifikatutako kateak heldu eta finkatu egin zuten hasiera batean entretenigarrietan oinarritutako eskaintza hori, gaur egun genero-espektro ia guztiak estaltzen duena.
Chiquitos probintzia
Chiquitos probintzia (Provincia de Chiquitos) Boliviako Santa Cruz departamenduko probintzia bat da. 36.980 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 59.754 biztanle zituen.
Euskal Herriko telebista
Eskaintza zabaldu egiten da
Espainiako lehenengo bi telebista kate pribatuek 1991n gure antenek igortzen zuten seinalea jaso zuten. Bi kate berri horiek Antena 3 eta Telecinco ziren. Egin zitzaien harrera kontraesankorra izan zen: jendea pozik zegoen azkenik kate publikoen monopolio kontrola hautsi zelako, baina, aldi berean, desengainaturik eta harriturik sentitzen zen, kate berrien emankizunen kalitate eskasa ikusi ondoren. Urteak iragan ahala, emankizunak irekian ematen zituzten bi telebista kateek, eta, nola ez, kodifikatutako kateak heldu eta finkatu egin zuten hasiera batean entretenimenduan oinarritutako eskaintza hori, gaur egun genero espektro ia guztiak estaltzen duena.
Telecinco
Pribatizatzea ireki aurreko urteetan Espainian telebista ereduei buruzko eztabaida handi bat bizi izan zen. Publikoa sutsuki defendatzen zutenek zioten kate berriek zabarkeria, hutsalkeria eta gai komertzialak besterik ez zutela ekarriko.
Silvio Berlusconiren Telecinco gure artera iragarpen horrekin betetzeko prest iritsi zen. Lehenengo urteetan ikusleen artean lekua izan zuen; profil oso baxuko gaiak eskaintzen zituen, baina asko exijitzen ez zuen publiko batentzat erakargarriak ziren. Hala ere, urteak joan ahala Telecincok pixkanakako bilakaera jasan du, telebista eredu komertzial lehiakorrago eta inteligenteago baterantz.
The Outsiders (filma)
The Outsiders (euskaraz Errebeldeak) 1983ko Francis Ford Coppola estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. 1967ko S. E. Hinton idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. C. Thomas Howell, Matt Dillon, Ralph Macchio, Patrick Swayze, Rob Lowe, Diane Lane, Emilio Estevez, Tom Cruise eta Leif Garrett aktoreek antzeztu zuten.
Euskal Herriko telebista
Telecinco
Euskadirekiko eta Nafarroarekiko deskonexioak daude astelehenetik ostiralera, 10 minutuko albiste berri bat eskainiz albiste nazionalen barruan sartuta. Deskonexio horiez gain, larunbat arratsaldeetan pilota partida bat emateko beste deskonexio bat ere bada.
The Outsiders (filma)
Argumentua
1966, Tulsa, Oklahoma. Hirian bi gazte talde daude, bata bestearen aurkariak: alde batetik Socak, goi maila pribilegiatko gurasoen seme-alabak, bestetik, Greaserrak, behe maila sozialetik aldatzeko inolako itxaropenik ez duten gazteak. Darrel Curtis (Patrick Swayze) nerabe greaserrak bere bi anai gazteak hezitzeko ahal duen guztiak egiten saiatzen da, Sodapop (Rob Lowe) eta Ponyboy (C. Thomas Howell). Ponyboy bihotzberak idazle izateko ametsa du eta Cherry (Diane Lane) neska gazteaz maitemindu da, beretzat ukiezina den Soctarren taldekide ederra. Ponyboyren adiskidea den Johnny Cade (Ralph Macchio) arazoetan sartu eta bere burua defendatzearren Soc taldekide bat hilko du, ondorioz gatazkaren tentsioa areagotuko egingo da.
Euskal Herriko telebista
Telecinco
Telecinco da ikusle euskaldunek gehien baloratzen duten katea. Bere batez besteko ikusle kopurua %34 ingurukoa da, eta liderra da Autonomia Erkidegoko hiru lurraldeetan (2002ko datuak).
Antena 3
Kanal «familiar» nagusia eta telebista pribatuen ahizpa pobrea da. Lehenengo hamar urteetan bere kapital-eraketak aldaketa handiak jasan zituen, azkenean Telefonicak bere kontrola eskuratu zuen arte. Borondatea duen kate bat da, profesional onekin eta fitxaketa handiekin, baina TVE eta Telecinco «erraldoiekin» lehiatzeko aukera gutxirekin.
Kate pribatuetatik Antena 3 da lurralde-informaziora denbora gehien xedatzen duen katea: astelehenetik ostiralera, 13:30etik 14:00etara. Batez beste %22,1eko ikusle kopurua du, eta Euskal Herrian laugarren postuan dago, Telecinco, ETB2 eta TVE1 kateen atzetik. Araban hirugarrena da, ETB 2ren aurretik.
Canal+
Ordainpeko telebista Juan Cuetoren zuzendaritzapean abiarazi zen, kapital espainiar eta frantziarrarekin. Juan Cueto, telebista kritikaren maisu eta intelektual fina, Televisión Españolaren zigorra izan zen bere monopolio erresuman zehar. Hori dela eta, arraroa izan zen Canal+ kateko emankizunen jardunean hiru oinarri komertzialen gainean zimendatu izana: futbola, zezenak eta porno zinema. Egia da, hala ere, bere parrillan ezkutatuta benetako perla dokumental eta zinematografikoak, umore programak eta albistegi zuzenak aurkitu ditzakegula.
Prisa enpresa zuzendariak Canal Satelite Digital plataformaren bidez satelite bidezko telebistaren alde egindako apustua dela eta Canal+ kapital murriztuarekin geratu da. Lehiatzaile bakarra, Vía Digital, ia osorik xurgatu ondoren, badirudi Polanco handikiari bere negozio kodifikatua txikia geratu zaiola. Ez dago batere argi «Plus-ak» izango duen etorkizuna.
Laurogeita hamarreko hamarkadatik Canal+ da Donostiako Zinemaldiko babesle nagusia; izan ere urtez urte estaldura zabal bat eskaintzen dio Zinemaldiari.
Tokiko telebistak
Lehenengo tokiko euskal telebista Ondarroako Telebista izan zen, eta 1985eko abenduaren 6an jarri zen abian. Hasierako atal hark jarraipena izan zuen egitura ez profesionaleko eta legeko estaldurarik gabeko udal eremuko telebista kate txikien multzo bat azaldu zenean.
Tokiko euskal telebistaren hazkundea enpresa kontzentrazio nabarmen baten erritmoan garatu da. Egun, Baskonia penintsularrean tokiko hogeita hamar telebista kate baino gehiago martxan dira.
Gertuko informazioa
Lehenengo tokiko euskal telebista Ondarroako Telebista izan zen, eta 1985eko abenduaren 6an jarri zen abian. Hasierako atal hark jarraipena izan zuen egitura ez profesionaleko eta legeko estaldurarik gabeko udal eremuko telebista kate txikien multzo bat azaldu zenean. Ia esklusiboki gertuko informaziora xedatzen ziren telebista-etxeak ziren, eta, baliabide kaskarrenekin ere, eskualdeko ikuslegoa lortu zuten.
Lurreko Uhinen bidezko Tokiko Telebistaren Legean 1995ean onartu zenetik, tokiko telebistak laguntza handia izan zuen alor horretan komunikazio talde handienetako batzuk sartzearekin. Komunikabideen inperio horiek agertzeari esker tokiko telebisten kudeaketa profesionalizatu egin zen, horien edukiak aberastu egin ziren, eta –hirietan behintzat– tokiko telebista hasieratik jasan izan zuen behin behineko egoeratik eta estutasunetik atera zen.
Euskal Herriko panorama
Grupo Correok kontrolatzen ditu, Uneren bidez, Canal 6 navarro, Alava 7, TeleDonosti eta Bilbovisión kateen akzioak.
Prisa taldea El País, As eta Cinco Días egunkarien eta SER emisora katearen jabea da. Horrez gain, Espainia osotik Localia TV izeneko tokiko telebista kateen sare bat du. Eremu nazionaleko «kateen kate» bat.
Gure artean hauek ditu Localia TV kateak: Canal 4 de Pamplona, Nafarroan; Canal Gasteiz eta Alto Nervión TV, Araban, eta Localia TV Gipuzkoa, Donostian; Txingudi Telebista, Irunen eta Canal Bizkaia, Bizkaian.
Gotzain batzarraren irrati organoa, COPE, Popular TV de Pamplonan sartu zen.
Xumeagoa da Local Media, Telebilbao eta Televitoria kateak dituen eremu nazionaleko elkartea. Elkarte hori, gainera, Teledonostiren jatorrian egon zen.
Azkenik, Madrilgo TVLk Gran Bilbao Television eta MX de Vitoria ditu. Horiek, lehiaketetan oinarritzen den programazioa dute, batez ere.
Gainera, Euskaltel telekomunikazioen operadoreak akzioak ditu Tele 7, CanalBizkaia eta Canal Gasteizen.
Eremu legal berria
Espainiako tokiko telebistak legez kanpokoan barrena ibili ziren, 1995eko Legea bere garapen legegilearen zain egon zen bitartean. Hala ere, Tokiko Telebisten Lege horren aldaketa bat 2003ko urtarrilean jarri zen indarrean. Aldaketa horrek korporazio mediatiko handien mugimenduak mugatzen ditu.
Aldaketa horren arabera, «kateak sortzea eta tokiko telebistako emankizuna kontrolatzea Autonomia Erkidegoei dagokie, kateen sorkuntza nahiz emankizuna autonomia erkidego bat baino gehiagorena den lurraldetik edo udalerrietatik ematen denean izan ezik, kasu horretan Estatuko Administrazio Orokorrari baitagokio».
Kateetako emankizunei dagokienez, Autonomia Erkidegoek botere hori emankizunek udalerri bat baino gehiago eragiten duten kasuetarako gordetzen dute.
Bestalde, kate pribatu nazional bateko akziodunek ezin dute parte hartu beste edozein motako telebistatan, autonomia eremukoa edo tokikoa izan. Murrizketa horiek eragina dute funtsean Prisan eta Grupo Correo Prensa Española enpresan, horiek bi alderdietan interes handiak baitituzte.
Zuzenak eta berehalakoak
Ikus-entzunezko proposamenez saturatutako merkatu batean, gertukoaren informazioa egiten du tokiko kateen biziraupena posible. Denbora-pasako ekoizpenei, pelikulei edo umore programei uko egin gabe, tokiko telebistak berehalakotasunagatik bereizten dira: beste edozein kateetan baino lehenago ikusten dugu gertatzen dena, entzuten dugu hitz egiten dena, eta kalean bertan, gure ingurunean, gertatzen denari buruz jakiten dugu. Eguneroko bizitza, garraioa, eskolak, lana, azokak, osasuna, kirol jarduerak, jarduera artistikoak, politikoak, sozialak, kulturalak... Ikuslearen inguruan garatzen diren jarduera horiek guztiak isla automatikoa dute tokiko kateetan.
Telebista, horrela, hiriaren zati bilakatzen da: egunero hiritar asko biltzen dituen kale bat edo plaza bat. Ez politikoak edo gaur egungo pertsonaiak soilik, baita arrazoi bat edo beste dela-eta zerbait esan edo erakutsi behar duten pertsona anonimo horiek ere. Tokiko telebistak arrakasta dute telebista orokorrek porrot egiten duten alor horietan: distantzia motza, xehetasuna, zuzeneko elkarrizketa, berriaren iturriarekiko hurbiltasuna,... Tokiko telebistekin telebista beste modu batera baloratzen ikasi dugu, beren intimitateagatik baloratzen.
Tokiko telebista-kateak Araba Alto Nervión TV Alava 7, Alava Canal Gasteiz Tele Vitoria Bizkaia Bilbovision Canal Bizkaia Canal 23 Gran Bilbao Televisión Plentzia Telebista (Plentzia) TeleBilbao Tele 7 Bizkaia Uribe Kosta Telebista (Sopela) Gipuzkoa TeleDonosti Localia TV Gipuzkoa Goiena Telebista (Arrasate) Ikas Telebista (Andoain) Jaitxiki Telebista (Zarautz) Kaito Telebista (Azpeitia) Kanal On (Andoain) KTB Kate Berria (Eibar) Mendaro Telebista (Debabarrena) Oarso Telebista (Oiartzun) Telesko Udal Telebista (Eskoriatza) Txingudi Telebista (Irun) Urola Telebista (Urretxu) Zarautzko Telebista (Zarautz) Nafarroa Canal 4 Canal 6 Tafalla Televisión Tele Cadreita Tele Cascante Popular TV Valtierra TV
Satelitea eta digitalak
Telekomunikazioen iraultzak gure esku jarri du telebista-kateen eskaintza geroz eta zabalagoa. Hori oso erakargarria da kontsumorako, baina, era berean, erronka kultural izugarri bat da. Izan ere, informazioaren kontsortzio handien menpe dagoen ikus-entzunezkoen merkatu globalean toki gutxi dago eduki autoktonoentzat.
Digitalizazioa da etorkizuna. Hemendik aurrera, uhin hertziarrek lurreko digitalari lekua egingo diote. Eraldaketa tekniko horrek gure esku jarriko ditu irudi-banku izugarriak eta ehunka kanal. Arazoa, beraz, produktu horiek eskuratzeko baliabideak edukitzea, eta hautatu ahal izateko eta hautatzen jakiteko gako kulturalak edukitzea izango da.
Telekomunikazioen aro berria
Teknologia berrien jaiotzak ahalbidetu du uhin hertziarren bidezko sare arruntera kable eta satelite bidezko transmisioak gehitzea, eta lurreko uhinak digitalizatzea.
Telekomunikazioen iraultzak gure esku jarri du telebista kateen eskaintza geroz eta handiagoa. Hori oso erakargarria da kontsumorako, baina, era berean, erronka kultural izugarri bat da. Izan ere, informazioaren kontsortzio handien menpe dagoen ikus entzunezkoen merkatu globalean toki gutxi dago eduki autoktonoentzat.
Satelitea
Euskal telebista publikoak, Euskal Telebistak, satelite bidezko nazioarteko emankizunei ekin zion 1997an, bere produktuak satelite digitaleko operatzaile pribatuen zerbitzura jarriz. Lau urte beranduago ETB Satek hitzarmen bat sinatu zuen Canal satelite Digital delakoarekin, Astra satelitearen bidez irekian igortzeko helburuarekin. Horren bidez, Europako 87 milioi etxetara ireki zen.
Hala ere, EITBko nazioarteko zuzendaritzak berehala ulertu zuen Europako eta Ameriketako ikusleak desberdinak zirela beren jatorriari nahiz beren interesei zegokienez: lehenengoak, emigratutako euskaldunak; bigarrenak, euskaldunen ondorengoak, gaztelaniaz hitz egiten dutenak eta euskal errealitateari dagokionez ezagutza eskasa dutenak.
Hori dela eta, berariaz amerikarra zen kate bat abiaraztea komeni zen. Kate hori Canal Vasco da, eta edukiak gaztelaniaz, nahiz euskaraz baina azpitituluekin eskaintzen ditu –funtsean ETBren produkzioak, proportzio aldakorrean.
Digitalak
Espainiako telebistan 1997an bi plataforma digital agertu ziren aldi berean: Canal Satelite Digital eta Vía Digital. Horiek ohiko telebistaren nagusitasunarekin amaitu zuten. TVEk edo Telecincok lehen lortzen zituzten milioika ikusleak, jadanik iraganeko gauza dira.
Joerak adierazten du emankizun digitalek geroz eta publiko hautakorragoa erakarriko dute. Publiko hori ordaintzeko prest dago, ez futbol partida bat edo pelikula bat ikusteagatik soilik, baizik eta gaikako kanaletara sartzeko, halaber, eta, azken finean, aukera handiagoak dituzten telebista bat izateko.
Digitalizazioa da etorkizuna. Hemendik aurrera, uhin hertziarrek lurreko digitalari lekua egingo diote. Ekoizpena, transmisioa eta, azkenik, harrera digitalizatuko da. Horrela, gure etxeetatik telebista analogiko zaharra kendu eta telebista digital berria jartzen dugunean, telebistako nabigazioa jadanik errealitate bat izango da. Eraldaketa tekniko horrek gure esku jarriko ditu irudi banku izugarriak eta ehunka kanal. Arazoa, beraz, produktu horiek eskuratzeko baliabideak edukitzea, eta hautatu ahal izateko eta hautatzen jakiteko gako kulturalak edukitzea izango da.
www.proyección.tv
Sarean dago www.proyeccion.tv, 2001eko abendutik, Internet bidez bakarrik igortzen duen lehenengo euskal telebista, Grupo Proyección delakoak babesten du. Enpresa hori Bilbon dago, eta 1994tik komunikazio-aholkularitzara eta ikus-entzunezkoen eta telebista programen ekoizpenera xedatzen da, Bilboko Udalaren menpe dagoen Lan Ekintzaren, eta Bizkaiko Foru Aldundiko Sustapen Ekonomiko saileko Beazen laguntzarekin.
Ikus-entzunezko atarirako sarbidea guztiz doakoa da, eta publizitatearen eta enpresa eta erakunde-mundurako zerbitzuen promozioaren bidez finantzatzen da. Promozio hori «on line» nahiz beste euskarrietan ere gauzatzen da: ekitaldi jakinetarako berariazko kanalak, ikus-entzunezko atarien sorkuntza eta mantentze-lan, informazioa ikus entzunezko formatuan enpresa edo erakunde baten orrirako, etab. Izan ere, www.proyeccion.tv, batez ere, informazioa, eta zehatzago Euskadin sortzen den informazioa, lanerako baliabide bat gehiago bezala erabiltzen duten sektore horiei zerbitzu ematera bideraturik dago.
Atari horren lehenengo bost kanalak dira Berriak, Konferentziak, Turismoa, Bideo-sorkuntza eta Zabalik.
Informazioa
Telebisten informazio-zeregina ez da eguneroko albistegietara mugatzen, zeren eta asteroko albistegietara, erreportajeetara eta ezohiko gertaeretara ere zabaltzen baita: informatibo bereziak, irekiera-ekitaldiak, manifestazio herrikoiak eta kontzentrazioak eta abar. Hala ere, aipatutakoa dela eta, albistegiak dira ahalegin handiena biltzen dutenak.
Errealitatearen irudia sortzea
Telebistak errealitatearen irudia modelatzeko eta iritziak eratzeko duen boterea izugarria da. Telebistaren aurretik ez da inoiz izan jendearen borondatean sartzeko halako ahalmena duen komunikabiderik. Logikoa da, ondorioz, telebistaren informazioa, bere kontrola, eta tratamendua etengabeko eztabaida sozialaren arrazoi izatea.
Bazkalorduan eta afalorduan, telebista-kate guztiek informazioa eskaintzen digute. Hasi 14:00etatik 16:00etara eta 20:00etatik 22:00etara bitarteko bi orduko bi tarte horiek telebista-enpresek gehien gutiziatzen dituztenetakoak dira, informazioaren nagusitasunak ematen duen boterearen jakitun.