cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1920ko Kontxako Bandera
Kontakizuna
Bandera istilutsua izan zen: lehen jardunaldian, sanjuandarrak izan ziren irabazle, donostiarrei 10 segundo aterata. Estropada amaitzean, pasaitarrek erreklamazioa aurkeztu zuten, Donostiak ababorretik 3. baliza utzi zutelako arauz 2. baliza utzi behar zutenean. Epaileek ez zuten erreklamazioa ontzat hartu, donostiarrek ez zutelako abantailarik lortu eta inori kalterik ez ziotelako egin. Badirudi, antolakuntzak ez zuela sobrako bosgarren baliza bat kendu eta hortik etorri zela Kirikoren nahasmendua-edo. Nolanahi ere, Pasai San Juan eta Donostia sailkatu ziren bigarren jardunaldirako; eta, urte haietan egiten zen moduan, traineruak trukatu egiten ziren bigarren jardunaldi horretan.
Bigarren jardunaldian, Donostia sanjuandarren traineruarekin aurkeztu zen (arauak agindu bezala traineruak trukatu egiten baitziren), eta pasaitarrak ageri ez. 13 minutuz zain egon ondoren, irteera eman zen eta Donostiak 19:45 bikaina lortu zuen. Kaira iristean, trainerua jasotzera joan ziren pasaitarrek ontzia garbitu egin zuten, kutsatua balego bezala. Istiluak izan ziren, baina ezer larririk ez.
Esaten zenez, sanjuandarren jarreraren arrazoia omen zen beren ontzia askoz arinagoa zela donostiarrena baino, eta, ondorioz, susmoa zutela Donostiak erraz irabaziko zutela bigarren jardunaldian, pasaitarren trainerua erabiliko zutenez. .
Epaileen erabakiarekin konforme ez zeudenez, San Juan eta Santurtzik beste estropada bat antolatu zuten Zarautzen irailaren 26an. Sanjuandarrak atera ziren irabazle, 18 segundoko aldearekin.
Emaitzak
Bigarren jardunaldian traineruak trukatu egin zituzten bi lehenek.
Acanthodactylus pardalis
Acanthodactylus pardalis Acanthodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
São Miguel do Guamá
São Miguel do Guamá Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Neocichla gutturalis
Neocichla gutturalis Neocichla generoko animalia da. Hegaztien barruko Sturnidae familian sailkatua dago.
Galaxias vulgaris
Galaxias vulgaris Galaxias generoko animalia da. Arrainen barruko Galaxiidae familian sailkatzen da.
Saint-Berthevin (Mayenne)
Saint-Berthevin Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Berthevin udalerrian erroldatutako biztanleak 6.964 ziren. Familiak 2.778 ziren, horien artean 663 pertsona bakarrekoak ziren (235 bakarrik bizi ziren gizonak eta 428 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.060 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 910 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 145 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.930 etxebizitza zeuden, 2.812 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 105 hutsik zeuden. 2.420 etxeak ziren eta 506 apartamentuak ziren. 2.812 etxebizitza nagusietatik 1.933 bere jabearen bizilekua ziren, 867 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 25 etxek gela bat zuten, 148 etxek bi zituzten, 364 etxek hiru zituzten, 766 etxek lau zituzten eta 1.509 etxek bost zituzten. 2.062 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.297 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.328 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Berthevin udalerrian 2.860 unitate fiskal zeuden, 7.209,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.736 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 368 komertzioetatik, 7 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 5 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 28 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 39 eraikuntza enpresak ziren, 121 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 20 garraio enpresak ziren, 16 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 26 finantziazio enpresak ziren, 18 higiezinen enpresak ziren, 33 zerbitzu enpresak ziren, 30 administrazio publikoko enpresak ziren eta 14 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 87 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 6 banku bulegoak, 1 funeraria, 21 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 6 igeltseroak, 6 margolariak, 6 zurginak, 7 iturginak, 8 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 10 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 47 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 2 brikolaje denda handika, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 1 liburu denda zen, 7 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 2 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 9 altzari dendak, 5 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 2 drogeria, 2 lurrin-dendak eta 5 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Berthevin udalerrian 57 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.200 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Saint-Berthevin udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko formakuntza teknikoko zentro bat zuen.bestelako goi-mailako ikasketa zentro bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Boilur txiki
Boilur txikia (Tuber rufum) onddo askomizeto jangarria da. Perretxiko gorrixka hau ez da jangarria.
Portale (harresiak)
Portale edo ataria, kontestu urbanoan, hiri harresitu bateko ate nagusi eta sarrera bat da.
Euskal Herriko harresietako eta herri-ateetako kasuan, Portle terminoa toponimian ere agertzen da, hala nola Elgetako bidetik Eibarrera ematen zuena (orain desagertua, baina bertan den Portalea kultura etxeak izena darama) eta Bermeko San Joan portalea edo Doniene atea.
Yungay 7020 (dokumentala)
Yungay 7020 Raquel Calvo eta Elena Molina zuzendarien dokumentala da, 2021ean ekoiztua, Perun. 2023ko Goya Sarietan lehiatzeko aurre-hautagaia.
Aurrekariak
2013an, Garapenean Laguntzeko Zerbitzuak eta Montehermoso kulturuneak giza eskubide eta elkartasunaren aldeko gizarte-eragileak eta Gasteizko kultur eragileen arteko elkarlana sustatzeko proiektua martxan jarri zuen. 2019an, Yungai 1970: la catástrofe inevitable proiektuak lehiaketa irabazi zuen, zeinak herrien eskubideei, memoriari eta hondamendi ekologikoei buruzko hausnarketa egiten zuen erakusketa batean, 1970ean Peruko Yungay hiria lurperatu zuen Ancasheko hondamendia abiapuntu hartuta. Raquel Calvo-k proiektua koordinatu zuen, zuzendari artistikoa ordea, Juan Arrosagaray izan zen. SERSO San Viator eta Yungayko San Viator irratiko kolaborazioa ere izan zuten. Erakusketak 2.000 bat ikusle izan zituen.
Saldaña de Burgos
Saldaña de Burgos Burgosko udalerria da, Alfoz de Burgos eskualdean dagoena.
Yungay 7020 (dokumentala)
Laburpena
1970ean Huascaraneko elur-jausi batek Yungay hiri koloniala ezabatu zuen. Bizirik ateratakoak hiria berreraiki zuten handik eta kilometro batera. Hondamendiaren 50. urteurrenean tokiko irrati batean, kitxua zein gaztelaniaz gertatutakoaz hitz egiten dute. Elkarrizketatuen artean dira, Almaquio Ortega López, Epifanio Guzmán Bonilla, Cico Álamo Figueroa, Javier León León, Reyna Ropón, Antonina Hilden Vergaray Alegre eta Juana Losza Méndez, guztiak hondamendiari biziraun zioten herritarrak.
Saldaña de Burgos
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 173 biztanle zituen.
Yungay 7020 (dokumentala)
Ekoizpena
Raquel Calvo eta Elena Molina dira dokumentalaren zuzendari eta gidoigileak. Muntaia ordea, Maitane Carballorena. Zuzeneko soinua, Mikel Echevarría, William Mayo, Yoli Gibaja eta Raquel Calvorena. Soinuaren diseinu eta nahasketa Aitor Amozarrainena. Elkarrizketa eta itzulpenetan aritu dira Raquel Calvo, Jesús Prudencio eta Mikel Pérez. Musika tradizionalaren interpretea Christian Tapia izan da. Grafika Juan Arrosagarayrena da. Eta azkenik, ekoizpenean laguntzaile izan dira Jesús Prudencio, Clemencia Aranibar, Darío Romero, Fidel E. Mendoza eta Félix 'El Gato'.
Sari eta Aitortzak
Filma Bilboko Zinebiko sail ofizialean aurkeztu zen 2021ean, eta urte berean Gasteizko Cortada Jaialdiaren dokumentaleko film labur onerari saria lortu zuen. Filma, jaialdi desberdinetan lehiatzen jarraitzen du, izan ere 35 nominazio izan ditu jada, besteak beste Kolonbiako Bogoshorts jaialdian, Biarritzeko FIPADOC eta Missoulako Big Sky Documentary Film Festivalean. 2022ko abenduan Forqué Sarietan eta 2023ko otsailean Goya Sarietan lehiatzeko aukera du filmak.
Belmont-sur-Yverdon
Belmont-sur-Yverdon Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lorentzen indarra
Fisikan (elektromagnetismoan bereziki), Lorentzen indarra (edo indar elektromagnetikoa) eremu elektromagnetikoen ondorioz karga puntual batean sortzen den indar elektrikoaren eta magnetikoaren batura da. E eremu elektriko eta B eremu magnetiko batean v abiadura batez mugitzen ari den q kargako partikula batek hurrengo F indarra pairatzen du.
Legeak honako bi osagaien baturak eragindako indarrak hartzen ditu kontuan: E eremu elektrikoaren norabidean q karga baten gaineko indar elektrikoa  batetik, eta B eremu magnetikoaren eta q kargaren zein v abiaduraren produktuaren arteko biderketa angeluarra bestetik. Indarraren modulua eremuaren magnitudearen, kargaren eta abiaduraren araberakoa da beraz. Oinarrizko formula horren aldaketek honako fenomenoak deskribatzen dituzte: korronte eroale baten indar magnetikoa (batzuetan, Laplaceren indarra), eremu magnetiko baten bidez mugitzen den hari-begizta bateko indar elektroeragilea (Faradayren indukzio-legearen alde bat), eta mugimenduan kargatutako partikula baten gaineko indarra.
Historialariek iradokitzen dute legea inplizituki dagoela James Clerk Maxwellek 1865ean argitaratutako artikulu batean. Oliver Heavisidek indar magnetikoaren ekarpena zuzenki identifikatu zuen. Urte batzuk geroago (1895) Hendrik Lorentz behin betiko formara heldu zen, indar elektrikoaren ekarpena identifikatuz.
Lorentzen indarraren legea E eta B eremuen definizio bezala
Elektromagnetismo klasikoaren testuliburu askotan, Lorentz-en indar-legea E eta B eremu elektriko eta magnetikoen definizio gisa erabiltzen da. Zehatzagoak izateko, Lorentzen indarra honako baieztapen enpiriko hau dela ulertzen da:
Une eta posizio jakin batean, proba-karga baten gaineko F indar elektromagnetikoa bere q kargaren eta v abiaduraren funtzio jakin bat da, eta E eta B bektoreen bidez parametriza daiteke, hurrengo berdintza betetzen delarik:
E eta B-ren definizio gisa, Lorentzen indarra idealizazio bat baino ez da; izan ere, partikula erreal batek (masa eta karga infinitesimalki txikia izan ezin duenak) bere E eta B eremu finituak sortuko lituzke, eta horrek karga berak pairatzen duen indar elektromagnetikoa aldatuko luke. Gainera, kargak azelerazioa badu, ibilbide kurbatu batera behartua balitz bezala, energia zinetikoa galduko du erradiazioa media. Ikus, adibidez, Bremsstrahlung eta sinkrotroi-argia. Fenomeno horiek efektu zuzen baten bidez (erradiazioarekiko erreakzio-indarra deritzona) gertatzen dira, baita zeharka (erradiazioari eragiten diona).
Ekuazioa
non × biderkadura bektoriala den (letra lodiz agertzen diren kantitate guztiak bektoreak dira). Osagai kartesiarrei dagokienez, hauek ditugu:
Oro har, eremu elektriko eta magnetikoak posizioaren eta denboraren funtzioak dira. Beraz, esplizituki, honela idatz daiteke Lorentzen indarra:
Positiboki kargatutako partikula bat E eremuaren orientazio lineal berean azeleratuko da, baina aldiuneko v abiadura-bektorearekiko eta B eremuarekiko perpendikularki kurbatuko da eskuineko eskuaren arauaren arabera (eskuineko eskuko hatzak v norabidean jarriz gero B-ren norabidean uzkurtzen badira, orduan hatz lodiak F norabidea zehazten du).
qE terminoari indar elektriko deritzo, eta q(v \times B) terminoari, berriz, indar magnetiko. Zenbait definizioren arabera, "Lorentzen indarra" terminoa indar magnetikorako formulari dagokio, bi indarrei (indar elektrikoa eta magnetikoa) beste izen bat ematen zaiolarik (ez estandarra). Artikulu honek ez du nomenklatura hau jarraituko: Aurrerantzean, "Lorentzen indarra" terminoa indar totalerako adierazpenari dagokio.
Lorentzen indarraren indar magnetikoaren osagaia da eremu magnetiko batean korrontea daraman eroale bati eragiten dion indarra. Testuinguru horretan, Laplaceren indar bezala ere ezagutzen da.
Lorentzen indarra eremu elektromagnetikoak kargatutako partikularen gainean eragindako indarra da, hau da, pultsu lineala eremu elektromagnetikotik partikulara transferitzen den abiadura. Horri lotuta dago eremu elektromagnetikotik partikulara energia transferitzen den abiadura. Hau da potentzia hori:
Historia
Indar elektromagnetikoa kuantitatiboki deskribatzeko lehen saiakerak XVIII. mendearen erdialdean egin ziren. Polo magnetikoen eta elektrikoki kargatutako objektuen gaineko indarrak aurkako karratuaren legea jarraitzen dutela proposatu zuten Johann Tobias Mayerek eta beste batzuek 1760an eta Henry Cavendishek 1762an hurrenez hurren. Bi kasuetan, ordea, proba esperimentala ez zen ez osoa ez erabakigarria izan. 1784. urtera arte ez zuen lortu Charles-Augustin de Coulombek, tortsio-balantzea erabiliz, hori egia zela behin betiko frogatzea. 1820an Hans Christian Ørstedek iparrorratz bat korronte boltaiko batez aktibatu zuen eta, gutxira, André-Marie Ampère gai izan zen esperimentazioaren bidez formula bat asmatzeko bi elementuren arteko indarraren mendekotasun angeluarra azaltzeko. Deskribapen horietan guztietan, indarra beti deskribatu izan da materiaren propietateei eta bi masa edo kargen arteko distantziei dagokienez, eta ez eremu elektriko eta magnetikoei dagokienez.
Eremu elektriko eta magnetikoen kontzeptu modernoa Michael Faradayren teorietan sortu zen lehenik, bereziki indar-lerroei buruz zuen ideian, Lord Kelvinek eta James Clerk Maxwellek deskribapen matematiko osoa jaso ondoren. Ikuspegi moderno batetik, Maxwellen 1865eko formulazioan landa-ekuazioetatik Lorentz-en indarraren ekuazioaren forma bat identifika daiteke korronte elektrikoei dagokienez, nahiz eta Maxwellen garaian ez zen nabaria nola erlazionatzen ziren haren ekuazioak mugimenduan kargatutako objektuen gaineko indarrekin. J. J. Thomson izan zen lehena Maxwellen landa-ekuazioetatik higitzen ari zen objektu baten gaineko indar elektromagnetikoak ondorioztatzen, objektuaren propietateen eta kanpo-eremuen arabera. Izpi katodikoetan kargatutako partikulen portaera elektromagnetikoa zehaztu nahi zuen, eta Thomsonek artikulu bat argitaratu zuen 1881ean, non partikulekiko indarra eman baitzuen kanpoko eremu magnetiko baten eraginez:
Thomsonek formularen oinarrizko forma zuzena deribatu zuen, baina, zenbait kalkulu-akats eta desplazamendu-korrontearen deskribapen osatu gabea zirela eta, eskala-faktore okerra sartu zuen. Oliver Heavisidek idazkera bektorial modernoa asmatu zuen eta Maxwellen landa-ekuazioei aplikatu zien; hark ere (1885 eta 1889) Thomsonen deribazioaren erroreak finkatu zituen, eta indar magnetikoaren forma egokira iritsi zen mugimenduan kargatutako objektu batean. Azkenik, 1895ean, Hendrik Lorentzek indar elektromagnetikorako formularen forma modernoa deribatu zuen, eremu elektriko eta magnetikoen indar osoari egindako ekarpenak barne.
Lorentzen indarrak eragindako partikulen ibilbideak
Kasu praktiko askotan, elektrikoki kargatutako partikula batek (elektroi bat edo ioi bat plasman) eremu magnetiko batean sartzean higidura zirkularra deskribatuko du bere v abiadura eta B eremu magnetikoa ortogonalak diren kasuan. Horien artean angelu ez zuzena baldin badago desplazamendu bat agertuko da eremu magnetikoaren norabidean eta ibilbide helikoidal bat agertuko da.
Hainbat partikularen kasuan, bira-abiadura aldatu egin daiteke hauen karga-egoeraren, masen edo tenperaturen arabera. Ondorioz, korronte elektrikoak edo bereizketa kimikoa gerta daitezke.
Lorentzen indarraren garrantzia
Maxwellen ekuazio modernoek elektrikoki kargatutako partikulek eta korronteek edo kargatutako partikula higikorrek eremu elektriko eta magnetikoen sorkuntza deskribatzen du. Hala ere, Lorentzen indarrak, eremu elektromagnetikoen aurrean q kargak jasaten duen indarraren deskribapenaz, irudia guztiz osatzen du. Lorentzen legeak E eta B-k karga puntual batean duten eragina deskribatzen du, baina indar elektromagnetiko horiek ez dira irudi osoa. Elektromagnetismoarekin lotuta, karga puntualetan bi fenomeno ematen dira; E eta B eremuen sorkuntza eta Lorentzen indarra. Hala ere, kargatutako partikulek beste indar batzuk pairatu ditzakete, bereziki grabitate eta indar nuklearrena, hau da, Maxwellen ekuazioak ez daude beste lege fisikoetatik bereizita, baizik eta kargaren eta korronte-dentsitatearekin erlazionatuta.
Material errealetan, Lorentzen eredua ez da egokia, printzipioz, kargatutako partikulen portaera kolektiboa deskribatzeko zein kalkuluari dagokionez. Ingurune material batean kargatutako partikulek E eta B eremuak jasan ez ezik, sortu ere egiten dituzte. Higidura-ekuazio konplexuak ebatzi behar dira kargen espazio eta denborarekiko erantzunak zehazteko; adibidez, Boltzmannen ekuazioa, Fokker–Planck ekuazioa edo Navier–Stokes ekuazioak. Adibideentzako ikusi: magnetohidrodinamika, fluidoen dinamika, elektrohidrodinamika, supereroankortasuna, izarren bilakaera... Gai horiek lantzeko fisikako arlo oso bat garatu da.
Korrontea daraman kable baten gaineko indarra
Korronte elektrikoa daraman kable bat eremu magnetiko baten barruan ipintzerakoan, korrontean (mugimenduan) dagoen karga bakoitzak Lorentzen indarra jasaten du. Indar infinitesimal hauen baturak indar makroskopikoa sor dezakete kablean (Laplaceren indarra deitzen zaio batzuetan). Lorentzen indar-legea korronte elektrikoaren definizioarekin konbinatzean, ekuazio hau lortzen da alanbre zuzen eta geldikorraren kasuan:
non kablearen luzera bektorea eta I korronte konbentzionaleko karga-fluxuaren modulua den, biek norabide eta norantza berdina izanik.
Kable zuzenaren ordez kurbatua bada, jasandako indarra kablearen segmentu infinitesimal bakoitzari formula aplikatuz kalkula daiteke, indar horiek guztiak integrazioaren bidez gehituz. Formalki, hau da I korronte konstantea duen haril finko eta zurrun baten gaineko indar erresultantea:
Gainera, normalean torke bat egongo da, eta beste efektu batzuk kablea erabat zurruna ez bada.
Honen aplikazio bat Ampèreren indar-legea da. Lege horrek korrontea daramaten bi kable erakarri edo aldaratu egin daitezkeela azaltzen du, bestearen eremu magnetikotik, bakoitzak Lorentzen indar bat jasaten baitu. Informazio gehiago nahi izanez gero, ikus Ampèreren indar-legeari buruzko artikulua.
Indar elektroeragilea (i.e.e.)
Lorentzen indarraren osagai magnetikoari esker (qv \times B) ematen da indar elektroeragilea (i.e.e.), sorgailu elektriko askoren azpian dagoen fenomenoa. Eroale bat eremu magnetiko batean zehar mugitzen denean, eremu magnetikoak kontrako indarrak eragiten ditu elektroietan eta kablearen nukleoetan, eta horrek indar elektroeragilea sortzen du. Beste sorgailu elektriko batzuetan, imanak mugitu egiten dira, eta eroaleak ez. Kasu horretan, Lorentzen indarraren termino elektrikoari (qE) zor zaio i.e.e.a. Eremu elektriko horrek eremu magnetiko aldakorrak sortzen ditu, induzitutako i.e.e. bat sortuz, Maxwell–Faradayren ekuazioak deskribatzen duen bezala.
Bi i.e.e.ak, nahiz eta jatorriak itxuraz desberdinak izan, ekuazio bakarraren bidez deskribatzen dira, Faradayren indukzio-legearen bidez. Albert Einsteinen erlatibitatearen teoria berezia bi efektuen arteko lotura hori hobeto ulertzeko nahiak eragin zuen hein batean.
Lorentzen indarra eta Faradayren indukzio legea
Eremu magnetiko batean begizta forma duen kable bat sartzen bada, Faradayren indukzio-legeak ezartzen du kablean induzitutako indar elektroeragilea (i.e.e.) hau dela:
non
espiratik igarotzen den fluxu magnetikoa den, B eremu magnetikoa, Σ(t) mugatutako ibilbidea den, t denboran, dA azaleraren elementu bektorial infinitesimala da (magnitudea azaleko adabaki infinitesimal baten azalera da, norabidea ortogonala da azaleko adabaki horrekiko).
Faradayren indukzio-legetik (mugitzen ari den korronte batentzat balio duenak, adibidez, motor batean) eta Maxwell-en ekuazioetatik, Lorentzen indarra ondoriozta daiteke. Kontrakoa ere egia da, Lorentzen indarra eta Maxwellen ekuazioak Faradayren legea deribatzeko erabil daitezke.
Σ(t) higitzen ari den espira bada, elkarrekin biraketa gabe eta v abiadura konstantearekin mugituz, eta Σ(t) kablearen barne-gainazala izatea. Mugatutako ibilbidean sortutako i.e.e.-a hurrengoa da:
eremu elektrikoa den, eta d ibilbidearen elementu bektorial infinitesimala den. d-kzein dA-k zeinu berdina dute; eta, zeinu zuzena lortzeko, eskuineko eskuaren araua erabiltzen da, Kelvin–Stokesen teoreman azaltzen den bezala.
Aplikazioak
Gailu askok erabiltzen dute Lorentzen indarra, beste askoren artean:
André Schürrle
2009an hasi zuen bere ibilbidea 1. FSV Mainz 05 taldean. Ondoren, Bayer Leverkusen, Chelsea FC, VfL Wolfsburg, Borussia Dortmund, Fulham eta FC Spartak Mosku taldeetan jokatu zuen, 2020an erretiratu zen arte.
2010 eta 2017 artean 57 partida jokatu zituen Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin eta 22 gol sartu zituen. Brontzezko domina lortu zuen 2012ko Europako Txapelketan, eta munduko txapeldun izan zen 2014an.
Palmaresa
Chelsea Wolfsburg Borussia Dortmund Alemania
Mark udalerria
Mark Suediako udalerria da. Västra Götalandeko konderrian kokatua dago. 1013,2 km² ditu eta 33,948 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Martin-de-Laye
Saint-Martin-de-Laye Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Daisuke Kanzaki
Daisuke Kanzaki (神崎 大輔, 1985eko otsailaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.
Saint-Martin-de-Laye
Biztanleria
2007an Saint-Martin-de-Laye udalerrian erroldatutako biztanleak 461 ziren. Familiak 187 ziren, horien artean 45 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 71 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Daisuke Kanzaki
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu eta V-Varen Nagasaki.
Saint-Martin-de-Laye
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 220 etxebizitza zeuden, 188 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 214etxeak ziren. 188 etxebizitza nagusietatik 156 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 100 etxek bost zituzten. 174 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 102 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 277 ziren, horien artean 213 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 213 pertsona aktiboetatik 178 lanean zeuden (99 gizon eta 79 emakume) eta 36 langabezian zeuden (17 gizon eta 19 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Martin-de-Laye udalerrian 192 unitate fiskal zeuden, 510,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.859 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 argiketariak eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Saint-Martin-de-Laye udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 312 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rhabdornis mystacalis
Rhabdornis mystacalis Rhabdornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Sturnidae familian sailkatua dago.
Svenljunga udalerria
Svenljunga Suediako udalerria da. Västra Götalandeko konderrian kokatua dago. 987,14 km² ditu eta 10,509 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Michaela Polleres
Michaela Polleres (Austria), 1997eko uztailaren 15) judo borrokalari austriarra da.
Gognies-Chaussée
Gognies-Chaussée Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Michaela Polleres
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina lortu zuen Austria ordezkatuz, ≤70 kg-ko emakumezkoen kategorian, Chizuru Arai japoniarrarekin galduz (urrezkoa) eta Sanne van Dijke herbeheretarra eta Madina Taimazova errusiarra garaituz (brontzezkoa elkarbanatua).
Virginia Díaz Rivas
Virginia Díaz Rivas (El Astillero, Espainia, 1991ko abuztuak 15) arraunlaria da. Normalean lemazainik gabeko biko ontzian eta skiff modalitateetan aritzen da. 2019an Europako txapeldun izan zen lemazainik gabeko biko ontzien modalitatean, Aina Cid-ekin batera. 2020an bigarren postua lortu zuten txapelketa berdinean eta 2021eko apirilean hirugarren izan ziren. Maiatzean Luzernan (Suitza) izandako Munduko Txapelketan garaile izan zen bikotea.
Gognies-Chaussée
Biztanleria
2007an Gognies-Chaussée udalerrian erroldatutako biztanleak 798 ziren. Familiak 312 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 100 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 108 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Virginia Díaz Rivas
Díazek 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartzeko aukera lortu zuen Cidekin batera 2019ko Munduko Arraun Txapelketan bosgarren postua eskuratuta.
Gognies-Chaussée
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Virginia Díaz Rivas
Gaur egun Getxoko Raspas arraun taldean aritzen da.
Gognies-Chaussée
Etxebizitza
2007an 325 etxebizitza zeuden, 321 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. 318 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 321 etxebizitza nagusietatik 272 bere jabearen bizilekua ziren, 42 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 71 etxek lau zituzten eta 208 etxek bost zituzten. 260 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 130 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 150 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 542 ziren, horien artean 391 aktiboak ziren eta 151 inaktiboak ziren. 391 pertsona aktiboetatik 353 lanean zeuden (196 gizon eta 157 emakume) eta 38 langabezian zeuden (20 gizon eta 18 emakume). 151 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 57 ikasten zeuden eta 50 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gognies-Chaussée udalerrian 308 unitate fiskal zeuden, 812 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.079 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Gognies-Chaussée udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 396 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Uttenheim
Uttenheim Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Uttenheim udalerrian erroldatutako biztanleak 578 ziren. Familiak 208 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 215 etxebizitza zeuden, 210 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 5 hutsik zeuden. 208 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 210 etxebizitza nagusietatik 179 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 151 etxek bost zituzten. 186 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 76 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 124 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 394 ziren, horien artean 313 aktiboak ziren eta 81 inaktiboak ziren. 313 pertsona aktiboetatik 302 lanean zeuden (170 gizon eta 132 emakume) eta 11 langabezian zeuden (3 gizon eta 8 emakume). 81 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Uttenheim udalerrian 201 unitate fiskal zeuden, 555,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.627 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Uttenheim udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 432 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Thimphu
Thimphu (Tibeteko idazkeraz: ཐིམ་ཕུག།) Bhutango hiriburua da. 79.185 biztanle inguruko populazioa du, estatuko hiri nagusia izanik, eta 2.320 metroko garaieran dago. Thimphu barrutiaren burua da, bestetik. Thimphu semaforoak ez dituen munduko hiriburu bakarra da.
Deskribapena
Txu ibaiaren ondoan eraikia dago. Hiria mendebaldeko Wang Chhu harana aldera zabaldu da. Tashichho Dzong aldean gobernuko eraikinak eta zerbitzuak biltzen dira. Azken hamarkadetan, landatik sortutako exodoari esker, hiriak asko handitu da eta, ondorioz, erdigunea berreraiki da eta inguruan auzo berriak sortu dira. Norzim Lam kalea erdigunearen nagusia da. Orain gutxi berritua, bertan, denda eta jatetxe asko dago.
Erregulazio ofizial baten arabera, eraikin guztiak estilo tradizionalean diseinatu egin behar dira, margo eta sinbolo budistekin apainduak. Hiriaren lantegiak zubi nagusiaren hegoaldean daude. Herrialdearen modernizazioarekin batera, Thimphun gero eta bulego eta zerbitzu gehiago ari dira sortzen. Dena dela, inguruan basoak dira nagusi.
Historia
Thimphu hiri modernoa da. 1950. urte baino lehen herrixka batzuk ziren, tartean Motithang, Changangkha, Changlimithang, Langchupakha eta Taba, gaur egun hiriaren barrutiak bihurtuta. Bhutango hiriburua, bestetik, Punakhan zegoen. 1952an, baino, herrialdean egiten ziren erreformen artean, hiriburua Thimphura eramatea erabaki zen eta horrek inguru honen erralitatea erabat aldatu egin zen.
Historikoki, 1885an Thimphun gertaera historikoa eman zen: gaur egun Changlimithang kirol-ingurua den tokian guda garrantzitsu bat eman zen eta horri esker Ugyen Wangchuck Bhutango lehen erregea herrialde osoa kontrolatu zuen. Geroztik inguru horrek garrantzi handia izan du bertakoentzat. Egun han dagoen Changlimithang estadioa 1974an eraiki zen.
Wangchuck dinastiarekin herrialdea bakea eta progresoa ezagutu du. Azkeneko erregeak herria erreformen bidean jarri dute. Hirugarren erregeak, Jigme Dorji Wangchuck, aspaldiko feudalismoaren egiturak aldatu zituen, lurrak banatuz, morrontza ezabatuz eta fiskalitatea aldatuz. Halaber legeetan aldaketa asko egin zuen. Erreforma horien artean hiriburutasuna Thimphura eramatearena agindu zuen. 1961an hiriburu ofiziala izendatu zen. Laugarren erregeak, Jigme Singye Wangchuck, herrialdea ireki zuen eta erreforma ekonomikoen bidean jarraitu zuen, horretan Indiaren laguntza izanik.
Poliki-poliki mundu mailako erakundetan bat egin zuen Bhutan eta 1971an Nazio Batuetan sartu zen. Ondorioz ere, mundu osoko diplomaziak eta erakundeak hiriburuan instalatu ziren eta horrek Thimphuren handitze azkarra ekarri zuen.
Barrutiak
Hirian barruti hauek bereizi dira:
Alateo
Hadrianopolisko guduaren ondoren, Trazia eta Grezia iparraldeko zenbait hiri arpilatu zituen, Promotus erromatar jeneralak garaitu zuen arte, Teodosio I.a Handia enperadorearen agindupean. Porrotaren ondoren, Danubio ibaiaren itsasoratzean ezarri zen bere gizonekin batera, berriz 387an Promotusi aurre egitea erabaki zuen arte, hau, bere azken gudua izan zelarik, erromatar tropen aurkako borrokan hil baitzen.
Emile Vandervelde
Emile Vandervelde (Ixelles, Belgika, 1866ko urtarrilaren 25a - Brusela, Belgika, 1938ko abenduaren 27a) Belgikako estatu-politikaria eta frantsesezko idazlea izan zen. Langileen alderdiko kidea eta abokatua zen, eta 1894tik urtetik aurrera diputatua. 1900-1918 urte-bitartean, II. Internazionaleko lehendakari izan zen. Alemaniako sozialdemokraziaren aldeko agertu zen. 1914tik aurrera Estatuko ministro (1914-1916) izan zen. Gerraren alde azaldu zen, eta Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak Belgikako inbasioa salatu zezan eskatu zuen. Errusiako Iraultzan mentxebikeen alde agertu zen.
1919-1921 urte-bitartean, Justiziako ministro izan zen, eta goitik behera aldatu zituen lege penalak. 1925-1927 urteetan Kanpo Arazoetako ministro izan zen, eta 1936-1937 urteetan Osasun alorrekoa. Ekonomiari buruzko lan teorikoak ere argitaratu zituen: Le Collectivisme et l´évolution industrielle (1900, Kolektibismoa eta industria bilakaera); Le Socialisme contre l´état (1918, Sozialismoa estatuaren aurka); eta Le Parti Ouvrier Belge 1885-1925 (1925, Belgikako Langileen Alderdia, 1885-1925).
Basvila
Basvila Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Basville udalerrian erroldatutako biztanleak 180 ziren. Familiak 78 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 158 etxebizitza zeuden, 80 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 57 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 154 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 80 etxebizitza nagusietatik 70 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 108 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (38 gizon eta 21 emakume) eta 9 langabezian zeuden (2 gizon eta 7 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Basville udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 174 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.580,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Basville udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 845 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sérignac (Tarn eta Garona)
Sérignac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sérignac udalerrian erroldatutako biztanleak 492 ziren. Familiak 186 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 75 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 235 etxebizitza zeuden, 193 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 193 etxebizitza nagusietatik 163 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 117 etxek bost zituzten. 135 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 88 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 95 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 313 ziren, horien artean 236 aktiboak ziren eta 77 inaktiboak ziren. 236 pertsona aktiboetatik 207 lanean zeuden (114 gizon eta 93 emakume) eta 30 langabezian zeuden (6 gizon eta 24 emakume). 77 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sérignac udalerrian 202 unitate fiskal zeuden, 511 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.753 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 higiezinen enpresa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gramofono
Gramofonoa soinua irartzeko eta entzuteko lehenengo gailua izan zen, disko lau bat erabiltzen zuena. Fonografoak, ordea, zilindro baten gainean grabatzen zuen. 1888-an Emile Berlinerrek patentatu zuen.
Gramofonok grabazio mekanika analogikoa erabiltzen du, non soinu-uhinak bibrazio mekanika bihurtzen dira; bibrazio hauek mugiarazten dute ezten batek, kimikoki tratatu izan den disko baten azalaren gainean, kiribil moduko osatzen duten ildo bat lantzen duena.
Berlinerren gramofonoa, geroago garatzen ziren disko-jogailuak bezala, plater birakari, beso, ezten edo orratz eta anplifikadore baten datza. Soka edo motor elektriko batek 33, 45, edo 78 minutuko biraketa abiadura iraunkor batera platera birarazten du. Gramofonoren fonografo baztertzea lortu zuen azkenean bere ekoizpen-kostuak txikiagoak zirela eta, molde bakar batetik milaka kopia egin zitekeen. Fonografok errepresentazio original bakoitzean soinu hartze bakar bat baino ez zen egin. Horrexegatik, grabazioa egiten zenean, fonografo batzuk erabiltzen ziren.
Hala ere, fonografoak, 1877an Edisonek asmatua, abantaila bat zuen, gramofonoak ez zuena: erabiltzaileek beraien zilindroetan irarri edo grabatu zezaketen, musika ez ezik ahotsak ere, umeenak, txakurrenak... nahi zutena irarri zezaketen. Aukera honek abantaila asko zituen baina ez gramofonoak ez binilozko diskoak ere, ez zuten eskaintzen eta grabagailua azaldu arte ez zen berriz erabiltzeko moduan egoten.
Europar Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutuna
Europar Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunak (CFR) Europako Batasuneko (EB) herritarrentzako eta egoiliarrentzako eskubide politiko, sozial eta ekonomiko batzuk ezartzen ditu. Europako Hitzarmena idatzi eta 2000ko abenduaren 7an aldarrikatu zuen Europako Parlamentuak, Ministroen Kontseiluak eta Europako Batzordeak. Dena den, egoera juridikoa ez zen batere segurua eta ez zuen eragin juridikorik 2009ko abenduaren 1ean Lisboako Ituna indarrean sartu zen arte.
Gutunaren arabera, Europar Batasunak Oinarrizko Eskubideen Gutunaren arabera jokatu behar du eta legeak sortu eta betearazi behar duit eta EBko auzitegiek EBren erakundeek kontrakoa egiten duten legeak bertan behera utziko dituzte. Gutuna Europar Batasuneko erakundeei eta estatu kideei aplikatzen zaie Europar Batasuneko legea ezartzerakoan.
Auzi judizialak
EEEE Ituna indarrean sartu eta gutxira, Erkidegoa erakunde politiko garrantzitsu gisa ezarri zen, bere helburu ekonomikoetatik harago ondorio politikoak zituena. 1964an, Europako Erkidegoetako Justizia Auzitegiak epaia eman zuen Costa v ENEL auzian, non Auzitegiak erabaki baitzuen Batasuneko Zuzenbidea gatazkan zegoen zuzenbide nazionalaren gainetik jarri behar zela. Horrek esan nahi zuen gobernu nazionalek ezin zutela alde egin neurri nazional kontraesankorrak promulgatzearen bidez Europan hitzartutakotik, baina, era berean, esan nahi zuen EEEEko legegileek oztoporik gabe legezta zezaketela, eta Estatu kideen konstituzioetan jasotako oinarrizko eskubideen xedapenek ezarritako murrizketetatik urrundu zitezkeela. Auzi hori 1970ean ebatzi zen Internationale Handelsgesellschaft gaian, auzitegi alemaniar batek EEEEko legeriaren zati batek Alemaniako Oinarrizko Legea hautsi zuela diktaminatu zuenean. Auzitegi alemaniarraren erreferentzia bat oinarri hartuta, EAZNk diktaminatu zuen ezen, nahiz eta Europar Batasuneko Zuzenbidea konstituzioekin duen koherentziaren mende egon, oinarrizko eskubideak "Europako Erkidegoko [Europako Erkidegoko] Zuzenbidearen printzipio orokorren zati bat" zirela eta oinarrizko eskubideekiko inkoherentzia Europako lege baten aurka egiteko oinarria izan zitekeela.
Internationale Handelsgesellschaft-en emandako epaian, Europako Erkidego-erakundeak lotzen zituen eskubide ez-idatzien doktrina bat da EEJA. Oinarrizko eskubideen arloko auzitegiko jurisprudentzia 1977an onartu zuten erakundeek, eta Maastrichteko Itunean horri buruzko adierazpen bat sartu zen; Europako Kontseiluak, berriz, EBrako oinarrizko eskubideen katalogo kodetua egiteko prozesuari ekin zion formalki 1999an.
Aldarrikapena
1999an, Europako Kontseiluak proposatu zuen "Estatuburuek, gobernuburuek, Batzordeko lehendakariak eta Europako Parlamentuko eta estatuetako parlamentuetako kideek osatutako organoa" sortzea, oinarrizko eskubideen gutuna egiteko. Urte horretako abenduan eratu zenean, "organoa" Europako Konbentzioa izan zen.
Konbentzioak 2000ko urriaren 2an onartu zuen proiektua eta Europako Parlamentuak, Ministroen Kontseiluak eta Europako Batzordeak 2000ko abenduaren 7an aldarrikatu zuten. Hala ere, aldi berean erabaki zen Gutunaren estatutu juridikoari buruzko erabaki bat hartzea atzeratzea.
Indar juridikoa
Aldaera bat Europako Konstituzio zenaren parte izan zen (2004). Konstituzio itun horrek porrot egin ondoren, haren ordezkapenak, Lisboako Tratatuak (2007), Europar Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutuna ere indartu zuen, nahiz eta dokumentu independente gisa aipatu, Tratatuan bertan sartu ordez. Hala ere, Europako Konstituzioan jasotako bertsioa eta Lisboako Itunean aipatutakoa Gutunaren bertsioa, biak aldatuak izan ziren.
Lisboako Tratatua 2009ko abenduaren 1ean indarrean sartu zenean, Viviane Reding Justiziako komisarioak proposatu zuen komisarioek zin egitea EBko itun guztiak defendatuko zituztela eta Europar Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutuna ere bai. 2010eko maiatzaren 3an, Europako Batzordeak adierazpen irmo bat egin zuen Luxenburgoko Europako Justizia Auzitegian, eta hitz eman zuen EBko Tratatuak errespetatuko zituela, eta erabat independentea izango zela bere agintaldian zehar bere eginkizunak betetzeko orduan. Lehen aldiz, komisarioek ere Oinarrizko Eskubideen Gutun berria errespetatzeko konpromiso esplizitua hartu zuten.
Hala ere, zenbait Estatuk behin eta berriz esan zuten Gutunaren aplikazio nazionaletik baztertzeko aukera irekia behar zuela (ikus aurrerago, xehetasun gehiagorako).