cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iralako geltokia
Historia
2020ko otsailean, Unai Rementeria ahaldun nagusiak iragarri zuen, trenbide-azpiegitura aprobetxatzeko asmoz, proiektu berri batek Bilboko metroaren 4. linea ordezkatuko zuela. Tren linea honek Bilbo-Santander eta Bilbo-Leon burdinbideak aprobetxatuko luke eta Abandoko geltokitik abiatuko litzateke, Bilboko metroaren eta lineekin eta Bilboko Renfe Aldirien lineekin lotuko lukeena. Urte bereko azaroaren amaieran, Unai Rementeriak iragarri zuen 2021a baino lehen Eusko Jaurlaritzako talde teknikoak ikerketa informatiboak entregatuko zituela. Ahaldun nagusiak iragarri zuen 2021ean oso zaila izango zela line hauren lanak hastea, baina Bizkaiko Foru Aldundiak partida bat gordeko zuela 2021eko aurrekontuetan, eragiketaren bat egin beharko balitz ere.
Terence MacSwiney
Terence Joseph MacSwiney (1879ko martxoaren 28a, Cork, Irlanda - 1920ko urriaren 25a, Brixtongo expetxea, Londres) irlandar nazionalista, idazle eta politikari bat izan zen.
1920ean Irlandar Independentzia Gerran zehar Sinn Féin alderdiko ordezkaria zelarik Cork hiriko alkate hautatu zuten. Britainiar indarrek atxilotu eta Londres hiriko Brixton espetxean gartzelaratu zuten. Urte hartako urrian 79 egunetako gose greba baten ondoren bertan hil zen. Gertakari honek anglo-irlandar gaztazkari nazioarteko sekulako oihartzuna eman zion.
Aurrekariak
MacSwiney zortzi anaiez osatutako familia bateko senidea zen. Bere aita, John MacSwiney, jaiotzez Cork hirikoa, 1868an Aita Santuaren goardiako gudaria izanik Garibaldiren aurka borrokatu zen. Itzultzean Londres hirian maisu gisa lan egin eta Cork hirian tabako fabrika bat ireki zuen, halere honek porrot egin zuen. Fabrika itxi ostean, 1885an Australiara emigratu zuen, Irlandan emazteari bere semeen eta alaba nagusiaren ardura utziz. Terencen ama, Mary Wilkinson, irlandar nazionalismoan sustraitutako ingeles katoliko bat izen zen. Terence MacSwiney Cork hiriako North Monastery monasterioan Anai Kristauek zuten ikastetxera ikastera joan zen, baina hamabost urte zituela bere familia laguntzeko ikastetxea utzi zuen. Kontulari gisa lana topatu zuen, baina bere hezkuntzan aurrera jarraitzea erabaki, eta lana eta ikasketak uztartu zituen, 1907an Cork hiriko Royal University unibertsitatean Zientzia Mental eta Moralean lizentziatuz.
1901an Celtic Literary Society (Zelta Literatura Elkartea) liburutegiaren sorkuntzan parte hartu eta 1908an Daniel Corkery-ekin batera Cork hiriko Drama Elkartea sortu zuen, honentzat hainbat antzerkilan idatzi zituelarik.
Ibilbide politikoa
Irish Freedom aldizkarian MacSwineyk argitaratutako artikuluek Irlandar Anaitasun Errepublikarra erakundearen harreta piztu zuten. 1913an MacSwiney Irlandar Boluntarioak erakundeko Cork Brigadaren sortzaileetako bat izan eta Sinn Féin alderdiko Cork hiriko ordezkaritaren presidentea bilakatu zen. 1914an Fianna Fáil izeneko egunkaria sortu zuen, baina hamaikagarren argitalpenean debekatu egin zuten. 1916an MacSwiney Pazko matxinadan Cork konderriko bigarren buruzagia izatea aurreikusi zuten baina Eoin MacNeillen aginduei men eginez, MacSwineyk bere gizonei geldirik eutsiarazi zien. Matxinadaren ondoren MacSwiney Ingalaterrako Reading eta Wakefield Gaols kontzentrazio esparruetan sartu zuten, han 1916ko abendurarte preso egon zelarik. 1917ko otsailean atzerriratu eta Shrewsbury eta Bromyard barnetegietan sartu zuten eta azkenik ekainean aske utzi zuten. Bromyard barnetegian zegoela Cork hiriko destilategi ospetsu batzuen jabe zen sendi bateko kide zen Muriel Murphy-rekin ezkondu zen. Urte hartako azaroan Cork hirian Irlandako Armada Errepublikarraren uniformea jazteagatik atxilotu zuten, eta Thomas Ashe oinarri hartuz hiru eguneko gose greba bat burutu ondoren libre laga zuten.
1918ko hauteskunde orokorretan MacSwiney Dáil Éireann legebiltzarrean Sinn Féin alderdia ordezkatzeko inongo aurkaririk gabe hautatu zuten, honela kargu hartan Irlandako Alderdi Parlamentarioko D. D. Sheehan biltzarkidea ordezkatuz. Cork hiriko alkatea eta bere adiskidea zen Tomás Mac Curtain erail zutenean, martxoaren 20ean MacSweney hiri hartako alkate berri hautatu zuten. 1920ko abuztuaren 12an MacSwiney sediziozko nahiz zifratutako agiriak berekin batera izateagatik Dublin hiriburuan atxilotu zuten. Abuztuaren 16an epaitegi militar batek epaitu ostean Brixtongo espetxean 2 urtez preso egotera zigortu zuten.
Gose greba
Behin espetxean sartu ostean, bere espetxeratzea eta epaitegi militar batek epaitu izanaren aurkako protesta modura MacSwineyk gose greba bati ekion zion. Une berberan, Corkeko espetxeko beste hamaika preso errepublikarrek ere gose greba bati ekin zioten. Abuztuaren 26an Britainiar Agintaritzak zioenez, "Alkatearen askapenak Irlandan ondorio latzak ekarri eta ziurrenik Hego Irlandako polizia eta gudarostearen matxinada bat eragingo lituzke". MacSwineyren gose grebak nazioarteko harreta eta jakinmina piztu zituen. Estatu Batuek britainiar produktuen aurkako boikot bat hasteko mehatxua jaurtiki zuen, bienbitartean Hego Amerikako hainbat herrialdeek Aita Santuaren bitartekaritza ere eskatu zutelarik. Frantzia eta Alemaniak ere protesta luzatu zituzten.
Gose grebaren azken egunetan espetxeko zaindariek MacSwineyk jan zezan saiatu ziren, baina inongo arrakastarik gabe. 1920ko urriaren 20an koman sartu eta handik bost egunetara hil zen, 74 egunetako gose greba egin eta gero.
Hil-kapera Londresko Southwark katedralan ipini zuten, bere aurrean 30.000 pertsona iragan zirelarik. Britainiar Agintariek gorpua Dublin hirira eraman ezkero jendetza handia eta hil berriaren atxikimendu jendetsua izango zelako beldurrez, hilkutza zuzen-zuzenean Cork hirira bidaltzea agindu zuten. Urriaren 31an Cork hirian hileta jendetsu bat burutu zen. Terence MacSwiney hiri hartako Saint Finbarr hilerrian lurperaturik dago. Arthur Griffith politikaria hiletara joan eta ekitaldian zehar hildakoaren omenezko hitz batzuk aipatu zituen.
Eragina
1921an Irish Freedom aldizkarian argitaratutako bere artikuluetan oinarritutako Principles of Freedom idazlana bera hil ostean argitaratua izan zen. Bere idazlanen irakurle eta miresleen artean Jawaharlal Nehru politikaria edota Bhagat Singh indiar independentista daude, azken honek britainiar agintariek Indiari emandako tratuaren aurkako protesta gisa ere gose greba bat burutu zuelarik.
Terence MacSwineyren arreba zen Maryk Dáil legebiltzarrean bere anaiaren eserlekuan ezarri zen, han zegoelarik 1922an Anglo-Irlandar Itunaren aurkako hitzaldi bat burutu zuen. Terencen anaia zen Seán 1921ko hauteskundeetan diputatu hautatu zuten, hau ere Anglo-Irlandar Itunaren aurkako alderdiari atxikitu zitzaiolarik.
1960ko Espainiako Itzulia
1960ko Espainiako Itzulia Itzuli Handi honen 15. edizioa izan zen. 1960ko apirilak 29 eta maiatzak 15 artean ospatu zen horietako bi bikoitzak izan ziren 17 etapatan banatutako 3566 kilometroko ibilbidea eginez itzuliaren hasiera izan zen Gijon eta amaiera izan zen Bilbo artean.
Terence MacSwiney
Euskal Herrian
Euskal Herrian nagusiki Eli Gallastegi politikari abertzalearengan eragin handia izan zuen, honek MacSwineyren gose greban oinarrituz Eusko Abertzaletasunaren historiako lehenbiziko gose greba antolatu zuelarik.
1960ko Espainiako Itzulia
80 txirrindularik parte hartu zuten edizio honetan, horietatik proba 24k amaitu zutelarik.
Garailea izan zen Franz De Mulderrek proba 34,575 kilometro orduko bataz besteko abiaduran bete zuen. Bere herkide Arthur de Cabooter puntukako sailkapenaren garailea izan zen, eta Groene Leeuw taldekako sailkapenaren garailea izan zen. Belgiar protagonismoa soilik mendiko sailkapenean, Antonio Karmanyk irabazitakoa, eta tarteko helmugen sailkapenean, Vicente Ituratek irabazitakoa, eragotzi zen.
Sailkapenak
Honakoak izan ziren edizio honetan jokatu ziren bost sailkapenen emaitzak:
Ana Urruti
Ana Urruti (Zuberoa, XIX. mendea) misiolari protestante eta euskal idazlea izan zen.
1850 inguruan Bordelera Alphonse de la Harpe artzain protestantearen etxera neskame joan eta fede protestantea onartu zuen. Misio ebanjelikoetako baten deiari men eginez, misiolari bihurtu zen, lehenik Parisko alderdi xumeenetan eta gero Bearno eta ingurumarietan, non ez omen zuten batere ondo hartu.
Bonapartek, haren zubererari eredugarri iritzita (Intxausperi egindako 1889-02-08ko gutunean), Arxuren itzulpenak begiratzeko ardura eman zion, eta honen ondorioz argitalpen bat egin zuen Londresko Biblia Elkarteak: ''Ruthen Libria. Salomounen Kantiken Kantika. Jonasen Libria'' (1888). Izan ere, besteak beste Arxuk lapurteraz zipriztindutako zuberera bat erabili ohi zuen, dirudienez Urrutik ez bezala.
Takelot (apaiz gorena)
Takelot, Amonen Apaiz Goren izan zen Tebasen, K.a. 800etik K.a. 775 arte, Antzinako Egiptoko XXII. dinastiaren garaian.
Herakleopolis Magnako printze eta Amonen apaiz goren zen Nimlot II.aren semea zen.
Tebaseko Amonen apaiz goren izan zen Horsiese II.aren ondorengoa izan zen.
Padibastet eta Sheshonq IV.aren garaikidea zen, Karnakeko nilometroan aurkitutako inskripzioen arabera, Padibasteten 23. urtea eta Sheshonqen erregealdiaren 6.a
Sofia Velikaia
Sofia Aleksandrovna Velikaia, (Софья Александровна Великая; Almaty, SESB, 1985eko ekainaren 8a) errusiar eskrimalaria da, sablearen modalitatean aditua. Aleksei Mixin borrokalari olinpikoarekin ezkonduta dago.
Lau Udako Joko Olinpikotan parte hartu du, eta bost domina lortu ditu, guztira: zilarra Londres 2012n banakako proban; urrezko eta zilarrezko dominak Rio 2016n, taldekako probetan (Jekaterina Diatxenko, Jana Jegorian eta Julia Gavrilovarekin batera) eta banaka; eta domina bakarka eta urrezkoa (Olga Nikitina eta Sofia Pozdniakovarekin batera), Tokio 2020 n.
16 domina irabazi zituen Munduko Esgrima Txapelketan 2004 eta 2019 bitartean, eta 23 domina Europako Esgrima Txapelketan 2003 eta 2019 bitartean.
Hilario Azkarate
Hilario Azkarate Lupiola, pilota arloan Azkarate deituraz ezaguna, (Elorrio, 1935eko irailaren 9a - ibidem, 2012ko uztailaren 22a ) esku huskako pilotaria izan zen. Sei aldiz irabazi zuen Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia, eta txapelketa horretan guztira bederatzi final jokatu zituen. Horrenbestez, Retegi II.ak baino ez du txapel gehiago irabazi (11 txapel), eta Retegi II.ak eta Olaizola II.ak baino ez dute final gehiago jokatu (14 eta 10, hurrenez hurren).
Atzelari ezkerra, sotamanoz primeran zihoan. Elorrioko pilotalekuak haren izena darama.
Luzio Kornelio Eszipion Asiarra
Luzio Kornelio Eszipion Asiarra (latinez Lucius Cornelius Scipio Asiaticus), Asiagenes edo Asiagenus ere deitua, Erromako Errepublikaren jeneral eta politikari bat izan zen. K.a. 183. urtean hil zen.
Karrerako urteak
Kontsul izatera iritsi zen K.a. 190. urtean Kaio Leliorekin. Senatuak nonbait ez zeukan konfidantza handirik bere gaitasunean, eta anaiari esker bakarrik (haren legatu gisa joateko bere burua eskaini baitzuen) lortu zuen Greziako probintzia eta Antioko III.a Handiaren aurkako gerra zuzentzea.
Antioko III.aren aliatua zen Etoliar Ligaren etsai amorratua, Publiok negoziatu zuen bakearen aurka azaldu zen. Ondoren Asiara joan zen, eta hantxe Antioko III.a garaitu zuen Magnesiako guduan. Erromara itzuli eta gero, triunfo bat eskaini zitzaion, eta Asiarra goitizena, Asia Txikian izan zuen garaipenaren omenez.
Gainbehera
Hala ere, Eszipion anaiek bazuten etsai handi bat: Marko Portzio Katon, familia osoa gorrotatzen zuena. K.a. 187. urtean, Katonek Luzio salatu zuen Antioko III.ak ordaindu zituen kalte-ordainen zati bat beretzat hartu zuela eta. Eszipion Afrikarra iraindua sentitu eta, senatuari erronka boteaz, kanpainako finantza-agiriak suntsitu zituen, jendeak txalotzen zuen bitartean. Alabaina, jarrera harro honek haren aurkako iritzia sortu zuen, eta Luzio auzitara eraman zuten urte berean, erruduntzat hartu eta isun handi bat ordaintzera kondenatu.
Nahiz txiro xamar gelditu omen zen, ospe handiz ospatu zituen, K.a. 185. urtean Antiokoren aurkako gerra zela eta agindu zituen jokoak. Valerio Anziokoak kontatzen du horretarako behar zuen dirua Antioko eta Eumenes II.a erregeen arteko liskarrak konpontzeko bidalia izan zen enbaxadan lortu zuela.
Zentsore izateko hautagai izan zen K.a. 184. urtean, baina Katon familiaren aspaldiko etsaiak garaitu zuen. Honek berriro frogatu zuen bere gorrotoa, Asiarrari bere zaldia galarazi baitzion equitesen (zaldunen) azterketan.
Bizitza publikoaz etsia hartuta, Kanpaniako bere etxera erretiratu zen, eta hantxe hil hurrengo urtean.
Pasteur efektua
Pasteur efektua hartzidura alkoholikoaren inhibizioan datza ingurunean oxigenoa dagoenean. Jakina denez, legamiek (anaerobio fakultatiboak direnak) glukosaren hartzidura alkoholikoa burutzen dute oxigenorik ezean. Oxigenoaren aurrean, aldiz, aipatutako hartzidura nabarmen gutxitzen da. Louis Pasteur mikrobiologo frantziarrak bere izena daraman efektu hau antzeman zuen 1857an.
Arroxelako gudua (1372)
Arroxelako gudua 1372ko ekainaren 22an Arroxela hiriko kostaldean gertatutako itsas borroka izan zen, Ehun Urteko Gerraren (1369-1389) barruan kokatua eta urte bereko abuztuaren 23an amaitu zen setioko lehen fasean gertatua. Frantses eta gaztelarrek ordu arte Ingalaterraren esku egon zen hiria hartu zuten.
Pasteur efektua
Beste modu batez esanda, Pasteur efektuak hartziduren jarduera ahultzen dela baldintza anaerobioetatik baldintza aerobioetara pasatzerakoan adierazten du. Hots, oxigenoarekiko fakultatiboak diren mikrobioak hobeto moldatzen direla oxigenoarekin oxigenorik gabe baino, eta ahal badute glukosa modu aerobikoan oxidatuko dutela beti.
Arroxelako gudua (1372)
Aurrekariak
1369. urtean Karlos V.a Frantziakoak Ingalaterrarekiko zuen etsaitasuna bizitu zuen, 1360ko Bretignyko hitzarmena hautsiz. Erabaki haren atzean Henrike II.a Gaztelakoaren laguntza zegoen, zeinak eraso berriak arrakasta izan zezan itsas armada boteretsua zuen.
Pasteur efektua
Horrek esan nahi du ingurune anaerobio batean legamiek edo bakterioek glukosa asko kontsumitu behar dutela hazteko, ingurune aerobikoan glukosa gutxiago behar duten bitartean.
Arroxelako gudua (1372)
Aurrekariak
Frantsesen eta gaztelarren arteko itunak Gaztelako Gerra Zibilean (1366-1369) zuen jatorria, Trastamarako Henrikek (gerora Henrike II.a izango zenak) Karlos V.a Frantziakoaren laguntza jaso zuenean bere aurkari zen Petri I.aren eta haren aliatu Ingalaterraren aurkako borrokan. Harrezkero, Toledoko 1368ko azaroaren 20ko itunaren arabera, Gaztelak frantsesek jarritako ontzien bikoitza eskaini beharko zukeen operazio bateratuetan.
Eduardo III.a Ingalaterrakoak, ordea, bazuen aipaturiko hiriaren garrantziaren berri eta kosta ahala kosta babestea erabaki zuen. Baliabide ugari bideratu zituen suhia zuen Pembrokeko kondearen esku utziko zuen itsas armada eratzeko. Armada hartan, gerra-itsasontziez gain, Guienako gudara zihoazen gizon, material eta dirua zeramatzaten garraio ontziak zihoazen.
Gudua
Borroka hau aipatzen duten Erdi Aroko iturriek informazio ezberdina biltzen dute. Jean Froissart (1337-1404) kronikari frantsesak, adibidez, gaztelarren zenbakizko nagusitasuna aipatzen du. Beste iturri batzuk, aldiz, egoera guztiz kontrakoa zela diote. Egun, gaztelarrek 20 edo 22 itsasontzi (funtsean galerak nao gutxi batzuekin) eta ingelesek 36 nao (14 karga-ontzirekin batera) zituztela zenbatetsi da.
Ziurrenik ontzi ingelesak iritsi ziren lehenik La Rochelle-ra. Ekainaren 21ean begiztatu zituzten gaztelarrek, zeinen buruen artean, Bocanegra almiranteaz gain, Fernán Ruíz Cabeza de Vaca, Fernando de Peón eta Ruy Díaz de Rojas (azken hau Gipuzkoako Merio Nagusia eta naoen buru zen) aurkitzen ziren. Garrantzirik gabeko borrokatxo baten ostean eta egoera aztertu ondoren, Bocanegra-k erretiratzea erabaki zuen.
Itsasgizon ingelesek genoarraren koldartasunari atxikitu zioten jarrera, berriz, amarrua zen. Behin lekuko baldintza naturalen eta bi bandoen ontzien ezaugarriak jaikinik, almiranteak hurrengo egunera arte itxarotea aukeratu zuen. Itsasbeheran zehar nao ingelesak hondartuta geratu ziren eta gaztelarrak, beraien galeren arintasuna eta sakontasun gutxia aprobetxatuz, itsasgora baino lehen hurbildu zitzaizkien.
Hondartzea zela-eta, ingelesek ezin izan zituzten saihestu gaztelarrek jaurtikitako (bonbardekin segur aski) su-artifizioak. Porrot anglosaxoia erabatekoa izan zen: etsaiek ontzi guztiak erre, hondoratu edo harrapatu zizkieten; kondea beste 400 zaldunekin eta 8.000 soldadurekin batera kapturatu zuten; eta hiria eta Guaiena beraien esku mantentzea benetan zaila bilakatu zen. Santanderreranzko itzuleran, Bocanegra-k beste lau itsasontzi ingeles harrapatu zituen, Bordeleren latitudearen inguruan.
Gaztelako almirantea eskuzabala izan zen presoekin, denbora haietan lepoa moztu ohi zitzaien, nahiz eta amore emandakoak izan. Kondea eta 70 zaldun Burgosera bidali zituen, Henrike erregearen aurrera, zeinak konde ingeles bahitua Bertrand du Guesclin frantsesari bidali zion.
NGC 6006
NGC 6006 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Arroxelako gudua (1372)
Ondorioak
Ingelesak ahuldurik geratu ziren eta ezin izan zuten handik bi hilabetetara jazotako konkista ekidin: Arroxela gaztelarren eta frantsesen tropek hartu zuten.
Gertaera honek eragin handia izan zuen Ehun Urteko Gerraren garapenean, Ingalaterrak plaza estrategiko bat galtzeaz gain gizon eta baliabide ugari ere galdu zituelako:
Boneau (Montana)
Boneau Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Chouteau konderrian kokatuta dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Parapierrotita
Parapierrotita mineral bat da eta sartorita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Parapierrotita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Maiarkobaitako hondartza
Maiarkobaitako hondartza Donibane Lohizuneko bost hondartzetako bat da.
Akotz auzoan dago, kanpinetatik gertu.
Txinako 210 errepide nazionala
'''Txinako 210. errepide nazionala''' Barne Mongoliako Baotou eta Guangxi probintziako Nanning elkartzen ditu.
Ezaugarriak
Errepideak 3.097 kilometroko luzera dauka, eta Barne Mongolia, Shaanxi, Sichuan, Chongqing, Guizhou eta Guangxi probintziak zeharkatzen ditu.
Attica (Indiana)
Attica Indianako hiri bat da. Fountain konderrian kokatua dago. 2010ean 3,245 biztanle zituen, 4.14 kilometro koadrotan banatuta.
Évigny
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 87 etxebizitza zeuden, 78 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 83 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 78 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren eta 13 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 41 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 127 ziren, horien artean 90 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 90 pertsona aktiboetatik 79 lanean zeuden (43 gizon eta 36 emakume) eta 12 langabezian zeuden (7 gizon eta 5 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Évigny udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 211 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.196 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
3658 Feldman
3658 Feldman asteroide baten izena da. urriaren 13an aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 TR izena zeraman. Ondoren Paul D. Feldman omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3658 Feldman asteroidearen orbitak batezbeste 3,151 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,613 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,69 distantziara. Eszentrikotasuna 0,171 da, eta makurdura orbitala 3,1ºkoa da.
Mousseaux-lès-Bray
Mousseaux-lès-Bray Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
3658 Feldman
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.7 da.
Mousseaux-lès-Bray
Biztanleria
2007an Mousseaux-lès-Bray udalerrian erroldatutako biztanleak 660 ziren. Familiak 254 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 75 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 107 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 279 etxebizitza zeuden, 252 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 271 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 252 etxebizitza nagusietatik 202 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 74 etxek lau zituzten eta 126 etxek bost zituzten. 218 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 104 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 131 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Mousseaux-lès-Bray udalerrian 266 unitate fiskal zeuden, 735,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.738 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 7 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 3 albaitariak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Mousseaux-lès-Bray udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cambridgeko Unibertsitateko ESOL azterketak
Cambridge ESOL (English for speakers of other languages) azterketak ingelesa bere ama-hizkuntza ez dutenen pertsonen ingeles maila frogatzen dute. Urtero 1,75 milioi inguru ingeles ikasle egiten dute azterketa hauek, 150 herrialdetan baino gehiago.
Pöljäko zeramika
Pöljäko zeramika (finlandieraz, Pöljän keramiikka) k.a. 3500. urtean Finlandian sortu zen zeramika mota bat da. Objektuen laginak Ipar Karelian, Ipar Savonian, Kainuun eta Botniako badiako itsasertzean agertu dira batik bat, baina Kymenlaakson, Lappin, Erdialdeko Finlandian eta Hego Savonian ere agertu dira. Pöljäkoa, Kierikkiko zeramika baino gizarte txiroago batek sortu zuela uste dute adituek, aurkitutako ontzi eta objektuak txikiagoak direlako eta apaingarri gutxiago dauzkatelako. Asbestoa eta beste gai batzuk nahastuta egiten zuten zeramika eta Kordeleztatutako zeramika kulturarekin lotura estua zuten.
Zeramika mota honi, objektuak aurkitutako herriaren izena eman zioten arkeologoek, Ipar Savoniako Pöljä herriaren izena hain zuzen. Zeramika ekoizpena hobetzen eta gizartea aberasten joan zen heinean, zeramika mota hau Kierikkikoan bilakatu zen.
Serans (Oise)
Biztanleria
2007an Serans udalerrian erroldatutako biztanleak 224 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Wilkins kostaldea
Wilkins kostaldea Bowman kostaldetik banatzen duen Agassiz lurmuturra eta Black kostaldearekin muga den Boggs lurmuturraren artean dagoen penintsula antartikoaren ekialdeko kostalde zatia da. Advisory Committee on Antarctic Namesek Sir Hurbert Wilkinsen omenez izendatu zuen, Decepción uharttik hegoalderantz abiatu eta penintsula antartikoa honen ekialdeko zatiraino 1928ko abenduak 20an airez zeharkatu zuen lehena. Hegoalderantz jarraitu zuen Stefansson itsasartea eta Hearst uharteraino, erdialde inguruan Wilkins kostaldearekin muga egiten duena.
Serans (Oise)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Wilkins kostaldea
1965eko apirilak 20an Argentinako Aire Armadak 1 Laguntza Estazioa Hearst uhartean ezarri zuen.
Serans (Oise)
Etxebizitza
2007an 124 etxebizitza zeuden, 91 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 123 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 91 etxebizitza nagusietatik 74 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 41 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Wilkins kostaldea
Lurralde aldarrikapenak
Argentinak Wilkins kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte
Serans (Oise)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 160 ziren, horien artean 121 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 121 pertsona aktiboetatik 111 lanean zeuden (59 gizon eta 52 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Wilkins kostaldea
Lurralde aldarrikapenak
Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:
Espainiako Batasun Komunista
Espainiako Batasun Komunista (gaztelaniaz: Unificación Comunista de España) Espainiako alderdi politikoa da. 1973an sortua, komunista, maoista eta marxista-leninista du bere burua.
Wilkins kostaldea
Lurralde aldarrikapenak
Artikulu hau ingelesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago.
Serans (Oise)
Diru sarrerak
2009an Serans udalerrian 86 unitate fiskal zeuden, 237 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.962 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Serans udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 543 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fury (2014ko filma)
Fury (euskaraz Haserrea) 2014ko David Ayer estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako gerra film bat da. Brad Pitt, Logan Lerman, Shia LaBeouf, Michael Peña, Jon Bernthal, Jason Isaacs eta Scott Eastwood aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1945eko apirila, Bigarren Mundu Gerra amaitzear da. Wardaddy Collier (Brad Pitt) sarjentuaren buruzagitzapean bost soldaduez osatutako estatubatuar soldadu talde bat Fury deritzon tanke batean etsi-etsian dagoen Alemania Naziaren aurka borrokatzera doaz, ordurako alemaniarrak jada gerra galtzear daudela jakitun baidira.
Fouchécourt (Saona Garaia)
Fouchécourt Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fouchécourt udalerrian erroldatutako biztanleak 119 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 61 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 58 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 72 ziren, horien artean 57 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 57 pertsona aktiboetatik 54 lanean zeuden (29 gizon eta 25 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fouchécourt udalerrian 51 unitate fiskal zeuden, 115 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.035 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Fouchécourt udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Francisco Hormaetxe
Francisco Hormaetxe Orbegozo (Bilbo, – Paris, ) bizkaitar politikaria izan zen.
Biografia
Viaje Pintoresco por las Provincias Vascongadas (Bilbo, 1846) obrako historia atala idatzi zuen.
O motako sekuentzia nagusiko izar
O motako sekuentzia nagusiko izar bat (O V) sekuentzia nagusiko (hidrogenoa erretzen duen nukleoa) O espektro motako eta V argitasun klaseko izar bat da. Izar hauek Eguzkiaren masa halako 15 eta 90 bitartean dute, eta azaleko tenperaturak 30.000 eta 50.000 K. Eguzkia baino 40.000 eta 1.000.000 aldiz argitsuagoak dira.
Izar estandar espektralak
O motako sekuentzia nagusiko izarrentzat MK sailkapen parrilla definitzen duten "aingura" patroiak, hau da, XX. mendearen hasieratik aldatu ez diren patroiak S Monocerotis (O7 V) eta 10 Lacertae (O9 V) dira.
1943ko Morgan-Keenan-Kellerman (MKK) "Yerkes" atlasak, O5 eta O9 motako estandarrak zerrendatzen zituen, baina soilik O9entzako argitasun klaseak banatzen zituen. MKK O9 V bi estandarrak Iota Orionis eta 10 Lacertae ziren. Johnson & Morganen (1953) aurkeztutako Yerkesen estandar berrikusiek ("MK") ez zuten aldaketarik izan O5 eta O8 motetan, eta 5 O9 V estandar (HD 46202, HD 52266, HD 57682, 14 Cephei, 10 Lacertae) eta 3 O9.5 V estandar (HD 34078, Sigma Oriuchi, Zeta Ophiuchi) zerrendatzen zituzten. Morgan eta Keenanek (1973) espektro sailkapenari buruz egindako berrikuspen garrantzitsu batek "MK berrikusiak" estandarrak zerrendatu zituen O4-tik O7-ra, baina berriz ere ez zituen estandarrak argitasun moten arabera banatu. Berrikuspen horrek 10 Lacertae-rako O9 V eta Sigma Orionis-erako O9,5 V sekuentzia nagusiko "daga-estandarrak" ere zerrendatzen zituen.
O5 baino lehenagoko azpimotetarako O motako argitasun motak ez ziren izar estandarrekin definitu 1970eko hamarkadara arte. Morgan, Abt eta Tapscotten atlas espektralak (1978) sekuentzia nagusiko ("V" argitasun mota) O motako hainbat estandarren zerrenda bat definitu zuen: HD 46223 (O4 V), HD 46150 (O5 V), HD 199579 (O6 V), HD 47839 (O7 V), HD 46149 (O8 V) eta HD 46202 (O9 V). Walborn & Fitzpartrick (1990) OB motako izarrentzako espektroen lehen atlas digitala eman zuten, eta sekuentzia nagusiko estandar bat O3 V-rako (HDE 303308). O2 espektro klasea Walborn et al-en definitu zen. (2002), BI 253 izarra O2 V-ren lehen mailako estandar gisa (egiazki, "O2 V((f*))" motakoa). HDE 303308 O4 V estandar gisa ere birdefinitu zuten, eta O3 V estandar berriak zerrendatu zituzten (HD 64568 eta LH 10-3058).
Propietateak
Objektu arraroak dira; uste denez, Esne Bide osoan ez dago O klaseko 20.000 izar baino gehiago, izar guztien 10.000.000 izarretatik bat, gutxi gorabehera. O klaseko sekuentzia nagusiko izarrek 15 eta 90 M ☉ artean dituzte, eta 30.000 eta 50.000 K arteko azaleko tenperaturak. Turen argitasun bolometrikoak 30.000 eta 1.000.000 L ☉ artean daude. Bere erradioak apalagoak dira, 10 R☉ ingurukoak. Azaleko grabitatea Lurrarena baino 10.000 aldiz handiagoa da, sekuentzia nagusiko izar batentzat erlatiboki baxua. Magnitude absolutuak -4, eguzkia baino 3.400 aldiz distiratsuagoa eta -5,8, eguzkia baino 18.000 aldiz distiratsuagoa dira.
O motako izarrak oso gazteak dira, ez milioi gutxi batzuk urte baino gehiagokoak, eta gure galaxian denek metaltasun handia dute, eguzkiarenaren bikoitza inguru. Magallanesen Hodei Handiko sekuentzia nagusiko O motako izarrek, metaltasun txikiagoarekin, tenperatura askoz altuagoak dituzte, kausa nabariena masa galera tasa baxuagoa delarik. O motako izar argitsuenek milioi bat M ☉ baino gehiagoko masa galera tasak dituzte urtero, argitasun gutxiagokoek askoz gutxiago galtzen duten arren. Bere izar haizeek 2.000 km/s-ko abiadura terminala dute.
Anarhichas denticulatus
Anarhichas denticulatus Anarhichas generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anarhichadidae familian.
Aritz Bagües
Aritz Bagües Kalparsoro (Errenteria, 1989ko abuztuaren 19a - ) gipuzkoar txirrindularia da. 2011z geroztik txirrindulari profesionala da eta ez du garaipenik lortu.
Amateurretan
2010 2014
Profesionaletan
2016 2018 2022
Bidezko Mundurantz
Bidezko Mundurantz (gaztelaniaz: Por un Mundo Más Justo; M+J eta lehen PUM+J) Espainiako alderdi politikoa da. 2004an sortua, pobrezia errotik kentzea du helburua.
2011ko udal eta foru hauteskundeetara aurkeztu zen. Bizkaian 3.490 boto lortu zituzten (%0,60), Gipuzkoan 1.258 (%0,36) eta Araban 1.939 (%1,27).
NGC 6007
NGC 6007 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Juan María Alonso-Allende
Juan María Alonso-Allende Aznar (Bilbo, 1949ko uztailaren 30a - ) euskal kirolaria izan zen, belaren Star klasean aditua.
Biografia
Olinpiar Jokoetan behin hartu zuen parte: Mexikon hain zuzen ere.
Marqués de Riscal (argipena)
Izen honi lotuta hainbat artikulu aurki daitezke euskarazko Wikipedian:
Hitchita (Oklahoma)
Hitchita Oklahomako herri bat da. McIntosh konderrian kokatua dago. 2010ean 88 biztanle zituen, 0.3 kilometro koadrotan banatuta.
Anarhichas lupus
Anarhichas lupus Anarhichas generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anarhichadidae familian.
Auburn (Indiana)
Auburn Indianako hiri bat da. DeKalb konderrian kokatua dago. 2010ean 12,731 biztanle zituen, 18.4 kilometro koadrotan banatuta.
Brighton and Hove
Brighton and Hove Erresuma Batuko Ingalaterrako hegoaldean dagoen Ekialdeako Sussex konderriko hirigunea da. Bertan Brighton hiria kokatzen da.
Oulema melanoventris
Oulema melanoventris Chrysomelidae familiako intsektu kakalardo espezie bat da. 1993an White-k zientifikoki deskribatu zuen.
Kreditu-kooperatiba
Kreditu-kooperatiba kooperatibaren forma juridikoarekin eratutako kreditu-erakundea da. Sozietate hauen helburua bazkideen eta hirugarrenen finantza-beharrak zerbitzatzea da, kreditu-erakundeen berezko jarduerak gauzatuz. Nazioartean, bere ingelesezko siglez ezagunak dira: SACCO: Savings and Credit Cooperative.
Nazioarteko Lan Erakundearen 2013ko txosten batek ondorioztatu zuen banku kooperatiboek lehiakideak gainditu zituztela 2007-2008 urteetako finantza krisian. Kreditu-kooperatiben sektoreak Europako banketxeen sektorearen %20 merkatu zuen, baina galera guztien %7 baino ez zuen pairatu.
Isuo
Isuo, agiri ofizialetako izen-deiturez Iosu Isaias Villanueva Castro —lehenago, Isuo Sasiia— (Zarautz, Gipuzkoa, 1987ko azaroaren 9a), euskal kantaria eta musikagilea da. Bakarlari gisa eman zituen lehen pausoak, baina gaur egun bikote formatuan dihardu Jon Murua Kezman musikari gabiriarrarekin. MKT, Txost! eta Hegazkin taldeetan ere aritzen da, eta Mukuru kolektiboko partaidea da.
Diskografia
Isuo
Txost! Hegazkin
Turingiako Polizia
Turingiako Polizia (alemanez Thüringer Polizei) Turingiako autonomia estatu alemaniarraren segurtasunaz arduratzen den lurralde polizia edo landspolizei da.
Antolaketa
Zereginak eta antolakuntza hobeto banatzeko honako barrutietan dago banatuta Turingia lurraldea, halaber, barruti bakoitzak bere egoitza dauka:
Manuel Beingolea Balarezo
Manuel Beingolea Balarezo (Chorrillos, Lima, 1881eko urtarrilaren 7a - Barranco, Lima, 1953ko ekainaren 8a) Peruko idazle eta kazetaria izan zen. Funtzionario publiko gisa ere lan egin zuen. Korronte modernistaren barruan garatu zuen bere literatura lana narraziora (ipuinak eta eleberria) mugatu zen. Bere belaunaldiko beste ordezkari batzuekin batera, hala nola Clemente Palma eta Ventura García Calderón (XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran), Peruko literaturan ipuinaren konfigurazioa lagundu zuen arau modernoen arabera, Abraham Valdelomarrek eta Enrique López Albújarrek geroago nabarmenduko ziren generoan. Egunkari eta aldizkarietan sakabanatutako ipuin lana 1933an bildu zen partzialki Cuentos preteritos izeneko bilduman, eta bere ipuin ezagunena Mi corbata da.
Bařice-Velké Těšany
Bařice-Velké Těšany Txekiako udalerri bat da, Kroměřížko barrutian kokatua. 2018ko datuen arabera 472 biztanle zituen 6,68 km²ko azaleran.
3659 Bellingshausen
3659 Bellingshausen asteroide baten izena da. urriaren 8an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1969 TE izena zeraman. Ondoren Fabian Gottlieb Bellingshausen omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3659 Bellingshausen asteroidearen orbitak batezbeste 2,794 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,42 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,169 distantziara. Eszentrikotasuna 0,134 da, eta makurdura orbitala 3,6ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.2 da.
Egiptoar arkitektura
Egiptoar arkitektura Antzinako Egiptok eraikitako arkitektura da. Harriz egindako lehenengo arkitektura erraldoia da, K.a. III. milurtean garatutakoa.
Egiptoko zibilizazioa nekazal zibilizazioa da. Faraoi jainkotuarenpean errotutako zibilizazioa, erlijiotasun sendo batez antolatua. Hiru faktore nagusi baldintzatzen eta eragiten dute ekoiztuko zen artean:
Arkitekturaren ezaugarriak
Hauek dira arkitektura garai nagusiak:
Aro Dinastiko Goiztiarra
Saggarakoa lauki zuzen formako gainegitura bat da, ardatz luzea iparretik hegora doa eta lurpeko hilobi ganbara eta biltegi multzo baten gainean hedatzen da, hauen sabaiak habe trinkoak direla. Goiko egituran zenbait gela dago, hildakoaren dotea uzteko. Kanpoko paretak eguzkitan lehortutako lohizko pezoz eginak daude, zokoak eta irtenuneak txandakatuz; barrenetik lodiagoak dira gorenean baino, aurreko eraikuntza sisteman bezala. Dinastia garaiko eraikuntza guztien ezaugarria izango da hori, baita eraikuntzak harrizkoak direnean ere. Kanpoko apaindura "jauregi fatxada" deiturikoan oinarritzen da, hau da, errege jauregiaren sarrerako diseinuan: ate garai bat eta zutabeak alboetan.
Mastaba eta jauregi aurre alde hauei esker ikus dezakegu garai hartako errege jauregien –batez ere san-eraren– bikaintasuna eta edertasuna. II. dinastiako eraikin erlijiosoak harriz eginak ziren.
Inperio Zaharra
Egiptoko lehen bi dinastien garaian, faraoi jainkotuak aginpide zentralizatu bakar baten pean bildu zituen goiko eta beheko Egipto. Aginte zentralizatuari eta Nilo ibaiaren gainezkaldi erregularrei esker, nekazaritza soberakin ugari eskuratzen zuten eta horregatik enplegatu ahal izan zen hainbeste jende Inperio Zaharraren ezaugarri bihurtu ziren arkitektura obra ikaragarri haietan. Garai hartan asmatu zen hieroglifo idazkera, eta orduan sortu ziren Menfis eta Heliopolisko erlijio gune handiak ere. Gune horietan osatu zen sinesmen sinkretismoa erabakigarria izan zen faraoi jainkotuaren aginpidea sendotzeko.
Piramideak
Inoiz altxatu diren hilobi monumentu handienak eraiki zituzten faraoiek, sekula sekulakotz aintzatuak eta gogoratuak izango ziren itxaropenean. Ez da ahaztu behar, hala ere, elementu gehiago hartzen zituen hileta eraikin multzo baten parte izaten zela piramidea, nahiz eta hilobia bertan egon. Hala, aipatzekoak dira: beheko tenplua, ibai ertzean; goiko tenplua, piramidearen alboan, faraoiaren gurtzarako; piramidera heltzeko galtzada; biltegiak; eta, batzuetan, faraoiaren hileta ontziarentzako hobia. IV. dinastiatik aurrera, piramide txikiago batzuk egin zituzten faraoien emazteentzat, piramide handiaren alboan. Hileta eraikin multzo handi hauen inguruan altxatzen zituzten handizkiek eta funtzionarioek ere beren mastabak, faraoi jainkotuagandik hurbil hilobiratuak izan zitezen.
Ezagutzen den lehen hileta eraikin multzo piramideduna Horus Netjerikhet edo Djoser faraoiarena da (K.a. 2668-2649). Imhotep arkitekto handiak eraiki zuen, eta azken hori da, hain zuzen ere, errege eta gobernariak kenduta, bere izen propioz gogoratzen den historiako lehen gizakia. Saqqarako Piramide Mailakatua mastaba handi baten gisara diseinatu zen lehenbizi. Hau da, garaiera gutxiko egitara karratu bat, goiko aldetik putzu erako sarrera bat zuena. Hasierako mastaba hari solairu gehiago erantsi zitzaizkion gainean, harik eta behin betiko piramide mailakatu forma eman zitzaion arte. Kareharriz eraikitako sei harmailaz dago osatua piramidea.
Piramideen bilakaerako hurrengo urratsa IV. dinastiako lehen faraoia izan zen Snofruren (2575-2551 K.a.) erregealdian egin zen. Faraoi honen garaian hiru piramide handi eraiki ziren eta, itxura batean behintzat, ez dirudi herrialdeko ekonomiari eta giza baliabideei gehiegi erasan zitzaienik. Hiru piramide horietan ikusten da piramide mailakatuetik benetako piramidera arteko bilakaera (tartean erronboide formakotik pasa zen). Meidumeko piramidea, lehenengoa, Huni faraoiak, Snofruren aitak, eraikitako piramide mailakatu bat zen hasieran, gero harmailak berdindu bazitzaizkion ere, 92 metro altuko benetako piramide baten itxura eman zitzaion arte. Gaur egun, piramide horren barne egitura baizik ez dago zutik, kanpoko estalkia berehalaxe erori baitzen. Ondoren beste piramide baten eraikuntzari ekin zion Snofruk Dahsurren. Malda pikoa emanez hasi ziren zenotafio berria eraikitzen: 54° 31', baina erdialdera heldu zirenean pitzatu batzuk agertu ziren eta Meidumekoa bezala eroriko zitzaien beldurrez, malda apaltzea erabaki zuten. Hala, 43° 21'ko malda eman zioten handik gora, eta horregatik geratu zitzaion erronboide itxura bitxi hori: Piramide Makurra. Nahiz eta piramide hark 102 metroko garaiera izan, Snofruk Piramide Gorria deitu zitzaion hirugarren piramide bat eraikitzeko agindu zuen, eta hantxe hilobiratu zuten.
Gizako piramide multzoa da, edonola ere, denetan ikusgarriena eta ezagunena, hantxe iritsi baitzuten perfekzioa Inperio Zaharreko arkitektoek. Khufu edo Keopsen piramidea (K.a. 2589-2566) da, segur aski, historia guztian harriz eraikitako monumenturik handiena. Aldera dakiokeen bakarra Txinako Harresi Handia da, askoz geroagoko obra, bestalde.
Tenpluak
Hileta eraikin multzoak ez ezik, V. dinastiako faraoiek Ra jainkoari eskainitako tenpluak ere eraiki zituzten. Eguzkiari eskainitako tenplu hauek atari bat zuten aurrean, eta berorretatik piramideetakoen antzeko aldapa bat igotzen zen tenpluraino.
Eguzki ontzi bat irudikatzen zuen adreiluzko patio karratu bat izaten zen tenplua bera, eta patioaren barruan obelisko bat egoten zen idulki baten gainean ezarria.
Gizarte maila alaiko pertsonak, zerbitzatu zuten faraoiaren zenotafioaren ondoan eraikitako mastabetan hobiratzen ziren. Era horretan, Ra beraren kide bihurtzen ziren, jainko harekin identifikatzen baitzen faraoia hil ondoan.
Inperio Ertaina
Erdiko Inperioko eraikin gehienak edo erabat desagerturik edo oso hondatuak daude gaur egun. Erdiko Inperioko arkitektura ere jainkoentzat eta hildakoentzat egina zen, baina Inperio Zaharrean baino eskala gizatiarragoan. Egiptoarrak ohartu ziren piramide gotorrenak ere profanatu zitezkeela, eta eraikuntza metodoak arrazionaltzeko joera hartu zuten, eta hala, sormenari ateak irekitzearekin batera, askoz lehenago amaitu ahal izan zituzten eraikinak.
Tenpluak
Sesostris I.ak Heliopolisen altxatako tenplutik ez da 20 metro garaiko obelisko bat eta zimentarrien hondakin batzuk besterik geratzen, baina argi ikusten da horietan eraikinak bere garaian izan bide zuen garrantzia.
Faraoien hilobiak
Aro guztiko hileta eraikinen multzo aipagarriena XI. dinastiako Mentuhotep II.a (K.a. 2064-2013) faraoiarena izan zen, zeina Deir el Bahari izeneko Tebasko amildegian eraiki baitzen, Nilo ibaiaren mendebaldeko ertzean, Karnakeko tenpluaren aurrez aurre.
Harkaitzean zulatuta zegoen hilobia, handikienak egon ohi ziren bezala. Sarreraren aurrean, patio zabal bat zegoen, eta haren atzean bi terraza angelu-zuzen altxatzen ziren, zentrokideak, tumulu edo piramide formako egitura batean amaitzen zirenak, pilare oktogonalezko zutabedi bikoitza zutela inguruan.
Egun erabat hondatua dago monumentua.