cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karnaughen mapa
Mapari dagokionez, N aldagaiko funtzio baten egia taulak 2N lerro dituenez, dagokion K-Mapak ere 2N lauki izango ditu. Aldagaiak, Gray kodearen arabera, eta bakoitzaren pisuari erreparatuta ordenatzen dira, horrela, ondoz ondoko gelaxka batetik bestera aldagai bakarra aldatuko da. Egia taulako gai bakoitza Karnaughen mapara pasatzeko prozesua zuzenekoa da, 0 edo 1 jarriz, lerro bakoitzean funtzioak duen balioaren arabera. 6 aldagaira arteko Karnaughen mapak erraz egin daitezke eskuz, baina aldagai gehiagoko funtzioetarako, gomendagarria da software espezializatuen erabilera.
Adibidea
Karnaughen mapak funtzio Boolear aljebraikoak sinplifikatzeko erabiltzen dira. Adibidez, A, B, C, D aldagai boolearrak dituen funtzio baten egia taula ondokoa litzeteke:
Ondokoak dira funtzio bera aljebra Boolear sinplifikatu gabean adierazteko bi era, A, B, C, D aldagai Boolearrak eta euren alderantzizkoak erabilita.
Sicydium fayae
Sicydium fayae Sicydium generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Juana Arrillaga
Juana "Juanita" Arrillaga Garate (Elgoibar, Gipuzkoa, 1925eko urriaren 20a - Mexiko Hiria, 2022ko otsailaren 18a) erraketista profesionala izan zen. Arene II. izenaz jokatu zuen.
Karnaughen mapa
Karnaughen mapa
Sarrerako aldagaiak 16 era ezberdinetan konbina daitezke, horrela, Karnaughen mapak 16 gelaxka izango ditu, 4 x 4-ko lauki-sarean banatuta. Lerro eta zutabeen ordenari dagokienez, 4 aldagaiko tauletan, ondoz ondoko bi zutabe "01" eta "11" dira ("10" izan beharrean, hurrengo balio bitarra izango litzatekeena); honen arrazoia maparen eraikuntzarako baldintza da, hau da, taulara sartzen den zutabe bakoitzean (ezkerretik eskumara) aurrekoarekiko bit bakarra alda daiteke. Hau horrela izanik, "01" zutabearen ostean, "11" etorriko litzateke, bit bakarra aldatzen delarik, "01" zutabetik "10" zutabera gertatuko ez litzatekeena, bi bitak aldatuko bailirateke.
Juana Arrillaga
Erraketista ibilbidea
Juanita Arrillaga Elgoibarko Arane baserrian jaio zen eta baserriaren izena hartu zuen pilotan jokatzeko, Arane II.a, bere aurretik, Maria ahizpa zaharragoa, Arene I. baitzen. Bartzelonako Nuevo Mundo frontoian kantxaratu zen.Atzelari postuan. Ondoren, Logroñoko, Castelló de la Planako, Tenerifeko eta Mexikoko frontoietan jokatu zuen. Juanitak erraketista jardun zuen garaian Elgoibarko beste hainbat emakume ere aritu ziren frontoietan: Angela Juaristi, Felisa Muguruza, Maria Txurruka, edota Maria Arrillaga, besteak beste.
Karnaughen mapa
Karnaughen mapa
Hau esanda, maparen zutabe eta lerroak izendatzeko Gray kodea erabiltzen da, kode bitarra erabili beharrean. Gray kodeak ondoz ondoko gelaxka batetik bestera aldagai bakarra aldatuko dela ziurtatzen du.
Betetako mapako gelaxka bakoitzak digitu bitar bat dauka, sarrera konbinazio horrentzako funtzioak daukan emaitza adierazten duena.
Juana Arrillaga
Aitzindariak
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.
Karnaughen mapa
Karnaughen mapa
Behin Karnaughen mapa eraikita, mapa bera egia taulako informazioa adierazteko era sinpleenetako bat (forma kanonikoa) bilatzeko erabiltzen da. Mapan agertzen diren ondoz ondoko 1ek sinplifikatzeko aukera ematen dute; izan ere, amaierako adierazpenerako mintermak ("minimal term") mapako 1 taldeak borobilduz aurki daitezke. Minterm taldeak laukiak izan behar dira, eta azalera biren berredura izan behar da (1, 2, 4, 8...). Minterm laukiak ahalik eta handienak izan behar dira, 0 bat ere ez eduki gabe. Multzoek bata bestea zapal dezakete handiagoak izan ahal izateko. Esaterako, geroagoko adibidean, talde gorria 2 x 2 dimentsioko karratu bat da, eta berdea 4 x 1 dimentsioko laukia; marroia, bien arteko zapalkuntza da.
Sarea era toroidalean konektatuta dago, beraz, laukiak ertzen inguruan borobildu daitezke. Hau da, eskuin muturreko gelaxkak ezker muturrekoen ondoz ondokoak dira, batetik bestera bit bakarra aldatzen delarik; gauza bera gertatzen da goiko eta beheko ertzekin.
Juana Arrillaga
Heriotza
2022ko otsailaren 18an hil zen Mexiko Hirian.
Karnaughen mapa
Soluzioa
Behin Karnaughen mapa eraikita eta ondoz ondoko 1ak lauki eta karratuetan sartuta, minterm aljebraikoak eratutako kutxa bakoitzean berdin mantentzen diren aldagaiak aztertuz lortzen dira.
Karratu gorrirako:
Hau horrela, produktuen baturako adierazpen Boolearrean, lehen minterma A\bar{C} izango da.
Kutxa berdean, A eta B berdin mantentzen dira, eta C eta D aldatu egiten dira. B 0 da, beraz, ezeztatu egin behar da erabili baino lehen. Laburbilduz, bigarren batutzailea A\bar{B} da.
Emaitza guztiak batuz, zirkuituaren ekuazio normalizatua ondokoa dela lortuko litzateke:.
Ondorioz, Karnaughen mapak hurrengo sinplifikazioa egitea lortu du:
Alderantzizkoa
Funtzio baten alderantzizkoa, 1ak beharrean, 0ak multzokatuz lortzen da.
Adibidearen kasuan, alderantzizkoaren terminoak grisez, kolore ezberdinetako ertzekin, ageri dira:
Alderantzizkoa horrela adierazten da:
Honez gain, De Morgan-en legeei esker, baturen produktua kalkula daiteke:
"Ez du axola"
Karnaughen mapak egia taulan "ez du axola" baldintzak dituzten funtzioak sinplifikatzea ere ahalbidetzen du. "Ez du axola" baldintza sarrera multzo baten irteerak inongo garrantzirik ez duenean gertatzen da, ez duenean axola irteera 1 edo 0 den. Beraz, "ez du axola" baldintzak laukietan sartu daitezke, ala ez, laukia handiagoa egingo duen aukera hartuz. Normalean, X edo marratxoaz adierazten dira mapan.
Eskuinaldeko adibidean, f(1,1,1,1) gelaxkaren balioa "ez du axola" batez ordezkatu da. Horrela, lauki gorria beheraino luzatzea ahalbidetu da, eta berdea desagerrarazi du.
Honen ekuazio minimoa horrela geratuko litzateke:
Ikus daitekeenez, lehen minterma A da, eta ez A\bar{C}. Kasu honetan, axola ez duen irteerari esker, termino bat desagertu da (berdea) eta beste bat sinplifikatu da (gorria).
Oraingoan, alderantzizko funtzioa horrela sinplifika daiteke:
Hesperiphona abeillei
Hesperiphona abeillei Hesperiphona generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.
Hippocampus procerus
Hippocampus procerus Hippocampus generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
K.a. 353
K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | K.a. IV. mende | K.a. III. mende)
K.a. 370ko hamarkada | K.a. 360ko hamarkada | K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada | K.a. 330ko hamarkada
K.a. 358 | K.a. 357 | K.a. 356 | K.a. 355 | K.a. 354 | K.a. 353 | K.a. 352 | K.a. 351 | K.a. 350 | K.a. 349 | K.a. 348
Fangita
Fangita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Fangita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.
Linden (Alabama)
Linden Alabamako hiri bat da. Marengo konderrian kokatua dago. 2010ean 2,123 biztanle zituen, 229 kilometro koadrotan banatuta.
Gürtel afera
Gürtel afera Espainian 2009 urtean plazaratutako ustelkeriazko afera bat da, Espainiako Alderdi Popularreko politikariak tartean dituena, kanpoko enpresek Alderdi Popularrarekin eta alderdiak berak zuzenduriko erakunde publikoekin egindako kontratu eta zerbitzuen inguruan. Madrilgo Erkidegoan, Valentziako Erkidegoan eta Galizian bideratu zen. Auzi honetan Francisco Correa eta Luis Bárcenas 51 eta 33 kartzela urtera zigortu zituzten, eta Alderdi Popularra arduradun egin zuten lukro asmoa egotzita.
Aferak ustelkeria-sarearen buru den Francisco Correa negozio-gizonaren abizenetik hartu du izena: gaztelaniazko correa izen arrunta («uhala, hedea») alemanez Gürtel da. Espainiako Alderdi Popularreko pertsonaia nabariak hartu ditu, hala nola Francisco Camps Valentziako Erkidegoko presidentea; Luis Bárcenas, Alderdi Popularraren kutxazain ohia; Ricardo Costa, Valentziako Alderdi Popularraren idazkari nagusia; eta Alejandro Agag, José María Aznar Espainiako presidente ohiaren suhia, besteak beste. Aferaren ikerketa judizialean Baltasar Garzón epailea jardun zen, baina 2010eko maiatzaren 14ean Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak epailea kargutik kendu zuen, frankismoko hilketak ikertzeagatik. Egun, aferak epaitegietan segitzen du.
Linac
Linac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Linac udalerrian erroldatutako biztanleak 196 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 142 etxebizitza zeuden, 92 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 45 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 141 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 92 etxebizitza nagusietatik 75 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 48 etxek bost zituzten. 85 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 48 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak eta 1 zurgina.
2000. urtean Linac udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 555 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cynisca feae
Cynisca feae Cynisca generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Hiroshi Sekita
Hiroshi Sekita (関田 寛士, 1989ko urriaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu eta AC Nagano Parceiro.
Kovarce
Kovarce Eslovakiako udalerri bat da, Topoľčanyko barrutian kokatuta. 25,04 km²ko azalera du eta 1628 biztanle 2017ko datuen arabera.
Großweitzschen
Großweitzschen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Gastroplites
Gastroplites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko erdiko estratuetan eman zen.
Halosaurus pectoralis
Halosaurus pectoralis Halosaurus generoko animalia da. Arrainen barruko Halosauridae familian sailkatzen da.
Anbligonita
Anbligonita mineral fluorofosfatoa da. Bere formula kimikoa (Li,Na)AlPO4(F,OH) da, eta litioa, sodioa, aluminioa, fosfatoa, fluorra eta hidroxidoa dauka. Pegmatita-meatan agertzen da eta batzuetan albitatzat har daiteke.
Lineville (Alabama)
Lineville Alabamako hiri bat da. Clay konderrian kokatua dago. 2010ean 2,395 biztanle zituen, 103.4 kilometro koadrotan banatuta.
Dibulgazio
Dibulgazioa, zientzia-dibulgazioa, zientzia jendarteratzea edo, euskarriari erreferentzia eginez, jendarterako edo jendarteratzeko testua, artikulua, liburua, audio, bideo, filma... jakintza arlo bateko gaiak publiko zabalera azaldu eta transmititzeko burutzen diren jardueren multzoa da, era ulergarri batez eta xehetasun teknikoak alde batera utziz eta gehienetan hedabideak baliatuz. Zientziaren lorpen berriak nahiz aspaldiko ezagutzak azaltzeko erabil daiteke.
Dibulgazioa, zientzia-dibulgazioa, interes publikokoa izan daitekeen eduki bat azaltzeari eta zabaltzeari dagokio, gai orokor edo espezifiko bati buruzkoa. Gaur egun, edozein eduki zabaltzeko komunikabideak erabiltzen dira.
Beraz, dibulgazioa hainbat formatutan aurkitu dezakegu, idatziz, bideoz edo audioz. Dibulgazioaren garrantzitsuena, hain zuzen ere, informazioa eta ezagutza sustatzea da, guztion eskura jarriz modu ulerkor batean.
Azpimarratu behar da, zabaldu beharreko informazioak, hizkera landu bat izan behar duela, iturri fidagarrietan oinarrituta egon behar duela. Kontzeptuak, emaitzak, gertaerak, iritziak, analisiak eta eduki berriak ezagutarazi behar dituela, besteak beste.
Aldiz, kazetaritza zientifikoa, garapen zientifikoa beharrezkoa duen edukietan zentratzen da, zientzia-dibulgazioa zabalagoa delako.
Historia
Garrantzitsua da historikoki hainbat egileren lan askotan islatuta agertzen den dibulgazio zientifikoa aztertzea. Iraganean zientzia-dibulgazioari buruzko lehen lanen artean, honako hauek aipa ditzakegu: Munduko bi sistema nagusiei buruzko elkarrizketak (1632), Galileo Galilei astronomo italiarra rena, non hiru pertsonaiek unibertso aren ikuspegi aristoteliko, ptolomeiko eta kopernikarra ri buruz lau egunez hitz egiten duten. “Popular Science” aldizkari iparramerikarra (1872 an sortua), ziurrenik, izaera dibulgatzailearekin agertu zen lehen argitalpena izan zela.
Gaur egun, dibulgazio zientifikoa komunikabide etan aurki dezakegu: telebistako dokumental etan, dibulgazio zientifikoko aldizkarietan, egunkari orokorretako artikuluetan edo lan hori egiten duten Internet eko orrietan. Badira dibulgazio zientifikora soilik bideratutako telebista-kate ak ere, diziplina berri hau programazioaren zati nabarmena delarik, Discovery Channel edo National Geographic Channel kasu. Komunikabide askotan zientzia gai nagusietako bat bihurtzeko interes handia sortu denez, zientzia-dibulgazioak zientzia-kazetaritza ere izenez ezagutzen da.
Zientziaren dibulgazioa zehatzago adierazten da gai bati buruzko liburu espezifikoetan. Dibulgaziozko lan batzuk benetako salmenta bihurtu dira, Stephen Hawking en, Historia del tiempo edo Carl Sagan en, Los dragones del Edén kasu. Azken honek, Pulitzer Saria jaso zuen 1978. urtean.
Dibulgatzaile nabarmenak
Dibulgazioaren inguruan gauzak gehitu dituzten zientzialariak hauek dira: Jacob Bronowski (Gizakiaren igoera), Carl Sagan (Cosmos: A Personal Voyage), Stephen Hawking (Denboraren historia), Richard Dawkins (El gen egoísta), Stephen Jay Gould eta Edward O. Wilson, Martin Gardner (Matematikaren dibulgazio artikuluak Scientific American-en), David Attenborough (Atboroac en la tierra. Beste zientzialari batzuek dibulgazio-lanak egin dituzte bai liburuetan bai zientzia-fikziozko eleberrietan, Fred Hoyle kasu. Estatu Batuetan nabarmentzen diren agentzia edo institutu zientifiko gehienek dibulgazio-departamentu bat dute (Education and Outreach), nahiz eta herrialde gehienetan ez den egoera komuna. Artista askok, nahiz eta dibulgazio zientifikoa ez izan beren jarduera formala, beren artelanen bidez egin dute lan hori: eleberri eta ipuin askok eta fikziozko beste lan mota batzuek askotariko aurkikuntza zientifikoekin zuzenean edo zeharka lotutako istorioak kontatzen dituzte, Julio Verne ren lanak kasu. Jende guztiaren erakusgarri izango zinateke, adituak bezala ez dakiten pertsonen erakusgarri.
Dibulgatzaile arrakastatsuenetako asko zientzialariak izan dira edo prestakuntza zientifikoa izan dute. Hori da Carl Saganen kasua, SETI programan eta Cosmos: A Personal Voyage. telesail ospetsuan lan egin zuena. Baina beste batzuk, Timothy Ferri s kasu (astronomiari buruzko hainbat libururen egilea), lehenik komunikatzaile bezala trebatu ziren eta ondoren zientziaren alderdiren batean zentratu ziren.
Sicydium gilberti
Sicydium gilberti Sicydium generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Halosaurus radiatus
Halosaurus radiatus Halosaurus generoko animalia da. Arrainen barruko Halosauridae familian sailkatzen da.
John Landy
Biografia
Nekazaritza ikasi zuen Melbourneko Unibertsitatean, eta irakasle egin zen. Iraupen ertaineko lasterketetan trebatu zen, eta 1952an Helsinkiko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, 1.500 eta 5.000 metroko probetan. Bi urte geroago, 1954an, Britainiar Inperioaren Jokoetan (gerora Commonwealtheko Jokoak) norgehiagoka historikoa izan zuen Roger Bannister aurkari handiarekin, eta lau minutuko mugaren azpitik amaitu zuten biek milia lasterketa: Bannisterrek 3´ 58,8"an, eta Landyk 3´ 59,6"an. Urte bereko ekainean, Landyk marka berria ezarri zuen proba horretan: 3´ 57,9", eta hilabete hartan bertan 1.500 metroko munduko errekorra ere jaitsi zuen: 3´ 41,9". 1956ko Melbourneko Olinpiar Jokoetan 1.500 metroko lasterketan brontzezko domina lortu ondoren, atletismoa utzi zuen.
Australiako Victoria estatuko gobernadore izan zen 2001etik 2006ra.
Qaidam arroa
Qaidam arroa (mongolieraz: Цайдам; txineraz: 柴达木盆地; pinyinez: Cháidámù Péndì) mendebaldeko Txinako beheragune elkorra da, Haixi Mongoliar eta Tibetar Prefektura autonomoan dagoena. Guztira 120.000 km2-ko azalera du, horietatik laurden bat ur gaziko aintzirak dena.
35.000 km2 basamortua da, txineraz Chaidamu Pendi Shamo (柴达木盆地沙漠) edo Qaidam arroko basamortua izena duena.
Tamandua
Tamandua Myrmecophagidae familiako genero bat da, barnean bi espezie dituena. Bere kideak Hego Amerikan bizi dira.
Cynisca gansi
Cynisca gansi Cynisca generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Krnča
Krnča Eslovakiako udalerri bat da, Topoľčanyko barrutian kokatuta. 18,97 km²ko azalera du eta 1347 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1183. urtekoa da.
Kronos
Greziar mitologian, Krono edo Kronos Kronos terminoa erabilia:
Arthur Cotterell (2008). Mitos Diccionario de mitología universal. España: Editorial Ariel. 177 or. ISBN 9788434434899. 2012ko martxoaren 26an berrikusia.
<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3ACrono&rft.au=Arthur+Cotterell&rft.aulast=Arthur+Cotterell&rft.btitle=Mitos+Diccionario+de+mitolog%C3%ADa+universal&rft.date=2008&rft.genre=book&rft.isbn=9788434434899&rft.pages=177&rft.place=Espa%C3%B1a&rft.pub=Editorial+Ariel&rft_id=http%3A%2F%2Fbooks.google.com.ar%2Fbooks%3Fid%3DxLf5lNtveiAC%26printsec%3Dfrontcover%26hl%3Des%23v%3Dsnippet%26q%3D%2522Cronos%2520en%2520la%2520mitolog%25C3%25ADa%2520griega%2520Cronos%2520era%2520el%2520tit%25C3%25A1n%2520hijo%2520de%2520Gea%2520la%2520tierra%2522%26f%3Dfalse&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">
Ur gazikara
Adituen ustetan, ur gazikarak litroko 0,5 eta 30 arteko gatz-gramo ditu. Lurraren ur gazikararen gehiena estuarioetan dago, ibai eta itsasoen nahasketaren ondorioz. Bertako uraren gazitasuna denbora eta lekuaren arabera aldatzen da. Badaude ur gazikara duten iturburuak ere, lurzoru gaziek sortuak.
Kronos
Nadia Julien (2008). Enciclopedia de los mitos. Ediciones Robinbook. 1 or29. ISBN 9788496746305. 2012ko martxoaren 26an berrikusia.
<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3ACrono&rft.au=Nadia+Julien&rft.aulast=Nadia+Julien&rft.btitle=Enciclopedia+de+los+mitos&rft.date=2008&rft.genre=book&rft.isbn=9788496746305&rft.pages=129&rft.pub=Ediciones+Robinbook&rft_id=http%3A%2F%2Fbooks.google.com.ar%2Fbooks%3Fid%3DLd9YPd3sR3YC%26printsec%3Dfrontcover%26hl%3Des%23v%3Dsnippet%26q%3D%2522Cronos%2520el%2520cuervo%2520hijo%2520de%2520Urano%2520y%2520de%2520Gea%2520padre%2520de%2520Zeus%2522%26f%3Dfalse&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">
Rafael Fontán Barreiro (1998). Diccionario de la mitología mundial (6º edición). España: EDAF. p. 363. ISBN 9788441403970. 2012ko martxoaren 26an berrikusia.
<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3ACrono&rft.au=Rafael+Font%C3%A1n+Barreiro&rft.aulast=Rafael+Font%C3%A1n+Barreiro&rft.btitle=Diccionario+de+la+mitolog%C3%ADa+mundial&rft.date=1998&rft.edition=6%C2%BA&rft.genre=book&rft.isbn=9788441403970&rft.pages=363&rft.place=Espa%C3%B1a&rft.pub=EDAF&rft_id=http%3A%2F%2Fbooks.google.com.ar%2Fbooks%3Fid%3D8gzRgDCh9NkC%26printsec%3Dfrontcover%26hl%3Des%23v%3Donepage%26q%3D%2522Los%2520titanes%2520dieron%2520el%2520trono%2520a%2520Cronos%2522%2520%2522Urano%2520y%2520gea%2520hab%25C3%25ADan%2520pronosticado%2520a%2520Cronos%2520que%2520los%2520hijos%2520que%2520le%2520naciesen%2520le%2520despojar%25C3%25ADan%2520de%2520su%2520trono%2522%26f%3Dfalse&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">
Germán Flores (2005). Breve diccionario de mitología grecolatina. Colombia: Editorial CEC. p. 43. ISBN 9789803881771. 2012ko martxoaren 26an berrikusia.
<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3ACrono&rft.au=Germ%C3%A1n+Flores&rft.aulast=Germ%C3%A1n+Flores&rft.btitle=Breve+diccionario+de+mitolog%C3%ADa+grecolatina&rft.date=2005&rft.genre=book&rft.isbn=9789803881771&rft.pages=43&rft.place=Colombia&rft.pub=Editorial+CEC&rft_id=http%3A%2F%2Fbooks.google.com.ar%2Fbooks%3Fid%3D4fhsS7_7n5QC%26printsec%3Dfrontcover%26hl%3Des%23v%3Dsnippet%26q%3D%2522Cronos%2520saturno%2520Uno%2520de%2520los%2520titanes%2520hijo%2520de%2520urano%2520y%2520de%2520gea%2522%26f%3Dfalse&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">
José Carlos Bermejo Barrera; Francisco Javier González García; Susana Reboreda Morillo (1996). Los orígenes de la mitología griega. Ediciones AKAL. pp. 47-8, 56, 61, 68, 71, 83, 117. ISBN 9788446005803. 2012ko martxoaren 26an berrikusia.
Nadia Julien (2008). Enciclopedia de los mitos. Ediciones Robinbook. p. 129. ISBN 9788496746305. 2012ko martxoaren 26an berrikusia.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3ACrono&rft.au=Nadia+Julien&rft.aulast=Nadia+Julien&rft.btitle=Enciclopedia+de+los+mitos&rft.date=2008&rft.genre=book&rft.isbn=9788496746305&rft.pages=129&rft.pub=Ediciones+Robinbook&rft_id=http%3A%2F%2Fbooks.google.com.ar%2Fbooks%3Fid%3DLd9YPd3sR3YC%26printsec%3Dfrontcover%26hl%3Des%23v%3Dsnippet%26q%3D%2522Cronos%2520el%2520cuervo%2520hijo%2520de%2520Urano%2520y%2520de%2520Gea%2520padre%2520de%2520Zeus%2522%26f%3Dfalse&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">
Nadia de Santiago
Nadia de Santiago Capell (Madril, 1990eko urtarrilaren 3a) espainiar aktorea da. Batez ere, telebistan egindako lanagatik da ezaguna, esaterako Amar en tiempos revueltos edo Las chicas del cable telesailengatik. 2021ean Netflix plataformarako El tiempo que te doy izeneko telesaila sortu zuen. Zineman egindako lanak urriagoak badira ere, Las 13 rosas edo Musarañas bezalako filmeetan lan egin zuen. 2007an, emakumezko aktore berri onenaren Goya sarirako izendatu zuten Las 13 rosas filmean egindako lanagatik.
Kronos
<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fes.wikipedia.org%3ACrono&rft.au=Francisco+Javier+Gonz%C3%A1lez+Garc%C3%ADa&rft.au=Jos%C3%A9+Carlos+Bermejo+Barrera&rft.au=Susana+Reboreda+Morillo&rft.aulast=Jos%C3%A9+Carlos+Bermejo+Barrera&rft.btitle=Los+or%C3%ADgenes+de+la+mitolog%C3%ADa+griega&rft.date=1996&rft.genre=book&rft.isbn=9788446005803&rft.pages=47-8%2C+56%2C+61%2C+68%2C+71%2C+83%2C+117&rft.pub=Ediciones+AKAL&rft_id=http%3A%2F%2Fbooks.google.com.ar%2Fbooks%3Fei%3DfsxgT7bLJsKEtgel4uyoBQ%26hl%3Des%26id%3D8H7W0jlWH5QC%26dq%3D9788446005803%26q%3DCronos%23v%3Dsnippet%26q%3DCronos%26f%3Dfalse&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">
Maiz, igitai edo sega antzeko bat eskuan zuela irudikatu ohi zen, zeina bere aita Urano zikiratu eta tronugabetzeko armatzat erabili zuela kontatzen baitzen. Atenasen, hilak hamabi betetzen zituen aldiro (Hekatombaion), Kronia izeneko festa bat antolatzen zen Kronoren omenean uzta ospatzeko, hain zuzen ere, Urrezko Aro bertutetsuarekin izan zuen harremana medio, uztaren ugazaba izaten jarraitzen zuela iradokitzen baitzen. Antzinate klasikoan Krono Saturno erromatar jainkoarekin ere identifikatua izan zen.
Mitologia
Hesiodoren Teogonia lanean jasotako antzinako mito baten arabera, Kronok inbidia zion bere aita Uranoren botereari, unibertso osoko agintari zelarik berau. Halako ahalmena galduko zuenaren beldurrez, Tartarora kondenatu zituen ehun besoko Hekatonkiroak eta Ziklope begibakarrak, Gaiaren seme gazte erraldoiak alegia, sekula argirik ikusi ez zezaten. Amorruak jota, Gaiak harrizko igitai handi bat sortu eta Krono eta bere anaiak bildu zituen Urano zikiratzeaz konbentzitzeko. Krono baino ez zen prest agertu amaren eskaera betetzeko, eta hartaz, elkarrekin ekin zioten amarrua antolatzeari. Unea heltzean, Gaiak Uranorekin bat egin eta Kronok, igitaia eskuan, erasoa jo zuen, aitari genitalak moztu zizkiolarik ostera itsasora jaurtitzeko. Uranok isuri zuen odolak bat egin zuen jarraian lurrarekin eta handik sortu ziren orduan Gizandiak, Eriniak eta Meliadeak. Barrabilek lerde zuri bat jariatu zuten ondoren eta handik azaleratu zen Afrodita jainkosa.
Urano garaitu bezain pronto, Kronok beste behin kartzelaratu zituen Hekatonkiroak eta Ziklopeak, eta Kanpe herensugea ezarri zuen gotorlekuaren zaindari. Bera eta bere arreba nagusiago zen Rea ezkondu, eta munduko tronuaren jabe egin ziren errege-erregin moduan. Kronoren agintaldia luzatu zen garaiari Urrezko Aroa deritzo, orduan bizi izan zen jendeak ez baitzuen inongo arau eta legeren beharrik izan; ongia baino ez zen garaikoen eginkizunetan, eta immoralitaterik ez zen ezagutu.
Baina, Uranok tronua semearen eskutik galdu zuen era berean, Kronok ongi zekien bere agintea ere ondorengoren batek kenduko ziola. Profezia bete ez zedin, jaio ahala irentsi zituen Reak eman zizkion Demeter, Hestia, Hera, Hades eta Poseidon seme-alaba jainkotiarrak. Seigarren haurra sortu zenean, Zeus, Reak Gaiarengana jo zuen hura eta bere anai-arrebak salbatzeko plan baten eske, modu honetan baino ezin izango ziotelarik Kronori aurre egin.
Reak isilpean erditu zuen Zeus Kretan, eta pixoihaletan bildutako harri bat eman zion Kronori, Onfalos Harria ere esaten zaiona, eta azken honek, bere semea zelakoan, berehala irentsi zuen hura ere.
Reak ezkutuan mantendu zuen Zeus Kretako Ida mendiko kobazulo batean. Istorioko bertsio batzuen arabera, Amaltea izeneko ahuntzak hazi zuen, Koribante talde batek, gizonezko dantzari armatuak, garrasi egin eta txalo jotzen zuen bitartean haurraren negar ohikoak ez zitzen Kronoren belarrietara heldu. Beste zenbait bertsioren aburuz, Adamantea ninfak hezi zuen Zeus, zeinak azken hau zuhaitz batean loturiko soka batetik zintzilik ipini zuen, lurra, itsasoa eta zeruaren artean dilindan, hura guztia aitaren erreinua izanik. Azken bertsio batzuek ordea, Zeus bere amona Gaiak hazi eta hezi zuela diote.
Behin Zeus nagusitzean, eta unea heldurik, Gaiak okagarri bat eman zion Kronori irentsarazi ziezazion, bere urdaileko edukia kontrako ordenean askatzera behartuz: lehenik harria, zeina Pythora eraman baitzen, Parnaso Mendi azpiko aranera, bizidun hilkorren ohartarazpenean. Haren ostean etorri ziren Zeusen bi neba eta hiru arrebak. Kondairaren beste bertsio batzuen arabera, Metisek eman zion okagarria Kronori.
Anai-arrebak Kronoren atzaparretatik askatu ondoren, Hekatonkiroak eta Ziklopeak jaregin zituen Zeusek. Ordainetan, begibakarrek hiru opari eskaini zizkieten jainkoei: tximistak Zeusi, hiruhortza Poseidoni eta iluntasun-kaskoa Hadesi. Gauzak horrela, Titanomakia gisa ezagutzen den gerla luze bati eman zitzaion hasiera, non Zeusek, bere neba-arreben eta Hekatonkiro zein Ziklopeen laguntzaz Krono eta beste Titanak garaitzea lortu baitzuen. Bataila honen ostean, Titanetako ugari Tartarora kondenatuak izan ziren. Alabaina, Ozeano, Helios, Atlas, Prometeo, Epimeteo eta Mentios ez ziren kartzelaratuak izan Titanomakiaren ostean. Gaiak Tifon munstroa hots egin zuen ziegara eramandako Titanen mendekua aldarrikatzeko. Kronoren destinuaren inguruan mintzo diren kontakizunen artean bada ezerdintasunik. Testu homerikoen arabera, beste Titanekin batera dago Tartaron preso. Poema Orfikoek diotenez berriz, Nyx haitzuloan dago katigatua betiko. Pindarok ordea, Tartarotik askatu zela deskribatzen du, eta Zeusek Eliseo Zelaietako errege izendatu zuela. Beste bertsio batean, Titanek Tartaroko Ziklopeak askatu zituzten, eta Kronok haien arteko errege titulua jaso zuen, Urrezko Aro bati hasiera emanez. Virgilioren Eneidan Saturnok (Krono) ihes egin, eta errege gisa igotzen da Latiumera, Jupiter (Zeus) bere semeak garaitu ondoren.
Robert Graves-ek aipatzen duen beste kontakizun batean, zeinak Tzetzes mitografo bizantziarraren esanak jarraitzen dituela baieztatzen baituen, Zeusek Krono zikiratu zela esaten da, lehenago honek bere aita Uranorekin egin zuen bezala. Hala eta guztiz ere, seme bat bere aita zikiratzearen gaia, edota zikiratze hutsaren gaia bera, arbuiatua izan zen luzaz mitografo greziarrengandik eta kontakizunetatik ezabatu zen kristau garairaino (Tzetzesek idatzi zuen arte alegia).
Diodoro Sizialoaren Libiako kontakizuna
Diodoro Siziliakoak Libiako kontakizun batean dioenaren arabera, Urano eta Titaea izan ziren Krono, Rea eta beste Titan guztien guraso. Ammon, Libiako errege zena, Rearekin ezkondu zen gerora. Reak baina konpromisua hautsi eta bere neba gazteago zen Kronorekin ezkondu zen ostera. Reak bultzatuta, Kronok eta gainontzeko Titanek gerra deklaratu zioten Ammoni, zeinak ihes egin baitzuen Kretara. Gogor gobernatua zuen orduan Kronok eta ordainetan, Ammonen semen zen Dionisiok gerra deklaratu zion, tronutik botatzera heldu zelarik, eta haren ordez Zeus izendatu zuen Egiptoko agintari. Dionisiok eta Zeusek indarrak batu zituzten gainerako Titanak garaiatu ahal izateko, eta saiakeran Dionisio hil zenean, Zeusek haren erresuma denak jaso zituen oinordetzan, eta hala munduko jaun bihurtu.
Orakulu Sibilinoak
Orakulu Sibilinoetan ere Kronoren berri ematen da, batez ere hirugarren liburuan, zeinaren arabera Urano eta Gaiaren semeak ziren Krono, Titan eta Japetok Lurraren heren bat jaso zuten, eta Krono gauza denen errege bilakatu zen. Uranoren heriotzaren ostean, Titanen semeak Krono eta Rearen ondorengo gizonezko guztiak erailtzen saiatzen dira sortu bezain pronto, baina Dodonan, Reak hiru haur erditzen ditu sekretuan: Zeus, Poseidon eta Hades, eta Frigiara bidaltzen ditu hiru kretiarren zaintzapean. Titan egoeraz jabeturik, hirurogei soldadu bidaltzen ditu Krono eta Rea espetxeratzera, arestiko hiru semeak gerra deklaratu eta borrokatzera behartuz. Kontakizun honek ez du aipatzen Kronok aita hil zuenik, ez eta seme-alabarik hiltzen saiatu zenik.
Beste kontakizun batzuk
Diotenez, Krono Kiron zentauro jakintsuaren aita zen. Kiron, Kronok Filira Ozeanidearekin izan zuen harremanetik sortu zen, zeina gerora ezki batean bilakatua izan zena. Titanak hazitarakoaren itsura bereganatu eta hala harremandu zen ninfarekin, horrela azaltzen da erlazio horretatik sortutako semea erdi gizaki erdi zaldi izatearena. Antza denez Pelion Mendian jazo zen halako gertakaria.
Esaten denaren arabera, baliteke Kronok eta Filirak beste bi seme eduki izana: Dolops eta Aphrus, Aphroi-en, hau da, Afrikako natiboen, arbaso eta eponimo.
Zenbait kontakizunetan, Krono Koribanteen aitatzat hartzen da.
Antzinaroa
Antzinatean, Krono Chronos bezala interpretatu ohi zen zenbaitetan, denboraren pertsonifikazioa izanik bigarren hau. Zizeron filosofo erromatarrak (K.a. I mendea) Cronus izen grekoa chronos (denbora) terminoaren sinonimo zela argudiatzen zuen, urtaroen zikloak mantentzeaz arduratzen zen heinean.
Izenaz gain baina, Kronok bere seme-alabak jaten dituela kontatzen duen istorioa “denboraren” alegoria moduan ere interpretatua izan da. Teoria honen arabera, Kronok gauza guztiak irensten dituen denboraren hondamen suntsitzailea irudikatzen zuen.
Temmokuzango gudua
Temmokuzango gudua (天目山の戦い), 1582an gertatu zena, Japoniako Sengoku aroan gertatu zen gudu bat izan zen. Toriibatako gudua bezala ere ezagutzen da, eta Takeda klanak, Tokugawa-Oda koalizioaren erasoen aurka eginiko azken defentsatzat hartzen da, azken hauek, Takeda klanaren aurkako zenbait kanpaina egin zituztelarik.
Bere jazartzaileengandik ezkutatzeko bere saiakeran, Takeda Katsuyorik bere gaztelu propioa erre eta mendietara joan zen, klanaren beste gotorleku batera, Iwadono gaztelua deitua eta Oyamada Nobushigek zaindua, klanaren basailu zahar bat zena. Nobushigek, sarrera ukatu zion Katsuyoriri, eta, beraz, honek, bere semearekin batera, seppuku egin zuen, bere armadak, erasotzaileen aurka borrokatu zuen bitartean, bere armada erabat garaitua izan zelarik.
K.a. 354
K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | K.a. IV. mende | K.a. III. mende)
K.a. 370ko hamarkada | K.a. 360ko hamarkada | K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada | K.a. 330ko hamarkada
K.a. 359 | K.a. 358 | K.a. 357 | K.a. 356 | K.a. 355 | K.a. 354 | K.a. 353 | K.a. 352 | K.a. 351 | K.a. 350 | K.a. 349
Camalaú
Camalaú Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Tyler Posey
Tyler Garcia Posey (Santa Monica, Kalifornia, ) estatubatuar abeslari eta aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa. Teen Wolf telesailean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zen.
Adelina Méndez de la Torre
Adelina Méndez de la Torre (Castropol, Asturias, 1871ko otsailaren 6-Bilbo, 1960ko urtarrilaren 20) maistra, pedagogoa eta intelektual asturiarrak Bilboko hezkuntzaren antolaketan eragin handia izan zuen. 1918an, Oñatin egin zen Eusko Ikaskuntzaren lehen batzarrean parte hartu zuen emakume bakarra izan zen. Sasoi hartako hezkuntzari eta, hortaz, gizarteari, Adelinak egindako ekarpena ezinbestekoa izan zen.
Biografia
Asturiasko ipar-mendebaldean jaioa, Adelinak Madrilen egin zituen bere ikasketak. Lehen hezkuntzako maistra titulua bikain kalifikazioarekin lortu zuen.
1897an, orduan eraikitzen ari zen Kontxa eskolan lanpostu bat eskuratu zuen eta Bilbon finkatu zen. Gogor aritu zen lehen hezkuntza berritzen, arlo teorikoan eta praktikoan. Goi mailako irakaskuntzako irakasle ere izan zen eta Bilboko Maisuen Eskola Normaleko pedagogoa eta zuzendaria.
Irakasle normalista modura zeukan prestakuntza sendoaz gain, atzerrian ere ikasi zuen eta bekak lortu zituen Italia, Suitza eta Frantziako irakaskuntza zentro ospetsuetan. Europako beste herrialde batzuetako esperientzia berritzaileenak ezagutu zituen eta Bilbora ekarri zituen Hezkuntza Berriko ideia pedagogikoak, psikopedagogia zientifikoarenak, paidologiarenak eta higienismoarenak. Bestetik ere, udalaren ekimenaren eta kudeaketaren garrantzia defendatu zuen eskolarekin lotutako gaietan.
1918an, Oñatin egin Eusko Ikaskuntzaren lehen batzarrean parte hartu zuen emakume bakarra izan zen. Gerra zibilarekin halabeharrez erretreta hartu behar izan zuen.
Ideiak
Adelina Méndezen ustez lehen mailako irakaskuntzan beharrezkoa zen inguruko ezaugarrietan oinarritzea, besteak beste, bertako ohituretan eta hizkuntzan, Euskal Herriko kasuan euskara. Horregatik, irakasleak euskaldunak izan behar ziren. Modu batez gero euskal eskola publikoaren eredua eta ikastolak azaldu zituen.
Obra
Beste aldetik ere, hedabide askotan kolaboratu zuen, besteak beste, El Nervión eta Escuela Moderna aldizkarian.
Fernando Mikelarena
Fernando Mikelarena Peña (1962, Bera) nafar historialari eta idazle bat da. Nagusiki, Nafarroako historiari buruzko gaiak jorratu izan ditu.
2016ean ''Sin piedad. Limpieza política en Navarra, 1936'' liburuarengatik Literaturako Euskadi Saria irabazi zuen.
Kohei Nakashima
Kohei Nakashima (中島 康平, 1989ko abenduaren 7a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu eta FC Machida Zelvia.
Cynisca leonina
Cynisca leonina Cynisca generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Pyrrhoplectes epauletta
Pyrrhoplectes epauletta Pyrrhoplectes generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.
Halosaurus ridgwayi
Halosaurus ridgwayi Halosaurus generoko animalia da. Arrainen barruko Halosauridae familian sailkatzen da.
Czesław Miłosz
Czesław Miłosz (Szetejnie, Errusiar Inperioa —gaur egun Lituania, 1911ko ekainaren 30a - Krakovia, Polonia, 2004ko abuztuaren 14a) poloniar idazlea izan zen, lituaniar jatorrikoa, eta polonieraz idatzi zuen. XX. mendeko olerkaririk handienetakotzat jotzen da.
1960an, Berkeleyra joan zen Kaliforniako Unibertsitateak gonbidatuta, eta, 1961etik aurrera, eslaviar hizkuntzak eta eslaviar literatura irakatsi zituen han bertan. Poeta tragikoa da, ezkorra gizadiaren aurrean. Hasierako poema-liburuak hauek dira: Harri bihurtutako denborarena (1933) eta Hiru negu (1936). 1945ean, gerrari buruzko poesia-lan guztiak bildu eta Salbamena izenburupean argitaratu zituen. Miloszenak dira halaber, Egunargia (1953), Izenik gabeko hiria (1969), Eguzkia atera eta sartzen den lekua (1974). Eleberriak eta saiakerak ere idatzi zituen, hala nola Aginpidea eskuz aldatu da (1953), Issako harana (1955), San Franzisko golkoko ikuspegiak (1969), Ulroko lurraldea (1979). 1980an, Literaturako Nobel Saria irabazi zuen.
Sicydium gymnogaster
Sicydium gymnogaster Sicydium generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Sainte-Même
Sainte-Même Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Incertae sedis
Incertae sedis (euskaraz "kokapen zalantzazkoa") taxonomian erabilitako esaldia da, harreman ezezagunak edo zalantzazkoak dituena adierazteko. Maila taxonomikoaren arabera, incertae familiae (zalantzazko familia), incerti subordinis (zalantzazko azpiordena), incerti ordinis (zalantzazko ordena) edo bestelakoak erabili ditzakegu sinonimotzat.
Adibidez, 1975ean definituriko Gluteus minimus fosila animalien filum batekin lotu ezin zutenean, Animalia barneko incertae sedis generoan sailkatu zuten.
Sainte-Même
Biztanleria
2007an Sainte-Même udalerrian erroldatutako biztanleak 237 ziren. Familiak 98 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 118 etxebizitza zeuden, 103 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 116 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 103 etxebizitza nagusietatik 76 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 53 etxek bost zituzten. 85 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Catingueira
Catingueira Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Sainte-Même
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 138 ziren, horien artean 99 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 99 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (47 gizon eta 33 emakume) eta 18 langabezian zeuden (8 gizon eta 10 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Même udalerrian 91 unitate fiskal zeuden, 224,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.127 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Sainte-Même udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 228 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hamitoides
Hamitoides ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko erdiko estratuetan eman zen.
Fantappièita
Fantappièita silikato motako minerala da.
Inka Inperioa
Inka Inperioa (Tawantinsuyu edo Tahuantinsuyo, «lau eskualdeak») kolonaurreko Amerikako inperiorik zabalena izan zen. XII. mende inguruan sortu zen eta XV. mendean izan zituen urterik oparoenak. Bere baitan hartzen zituen egungo Peru, Ekuadorko zatirik handiena, Kolonbiako hegoaldea, Brasilgo mendebaldeko zati bat, Boliviako mendebalde eta hegoaldea, Txileko iparraldea eta Argentinako ipar-mendebaldea. Hiriburu administratiboa, politikoa eta militarra Kuzco hirian zegoen, egungo Perun. Inperioko hizkuntza ofiziala kitxua zen, beste ehunka hizkuntza eta dialekto mintzatzen ziren arren.
Inka kultura Antzinako Peruko Garai Inperialean (900-1532) kokatzen da, Huari kulturaren gainbeherarekin hasi zen garai klasikoaren ondoan. Inka hegoaldeko tribu gerlaria zen, 1100-1300 bitartean gutxinaka iparralderantz hedatu zena, Cuscoko haran emankorrera iritsi arte. Nahiz eta XII. mendearen inguruan sortu, XV. mendearen erdialdetik aurrera jo zuen gailurra, eta Hego Amerikako inperio ahaltsuena eta handiena izatera iritsi zen espainiarrak heldu aurreko urteetan.
Hedapenik handiena 1438 eta 1533 bitartean izan zuen. Metodo desberdinak erabili zituzten inkek Hego Amerikako lurralde zabalak berenganatzeko, bai konkista militarra, bai asimilazio baketsua. XV. mende amaieran, Pachacútec (1438-1471) buruzagiaren Túpaq Inka Yupanki semeak (?-1493) hartu zuen boterea, eta egungo Ekuadorko lurretaraino hedatu zuen hark inperioa. Haren seme Huayna Cápac-ek (?-1527) egungo Kolonbiaraino zabaldu zuen. Espainiarrak heldu zirenerako, Hego Ameriketako ia mendebaldeko kostalde osoa hartzen zuen inperioak, eta 4.800 kilometroko luzera eta 460 kilometroko zabalera zeuzkan. Huayna Cápac hil ondoan, Huascar eta Atahualpa semeen arteko ondorengotza gerra piztu zen. Bigarrenaren gudarosteak irabazi zuen, espainiarrak eskualde hartara iritsi ziren unean.
Tokiko gurtza ugari zeuzkaten, gehienak huaca sakratuen inguruan, baina inken buruzagitzak Intirena bultzatzen zuen, hau da, Eguzkiarena, eta beste gurtzen gaineko menpekotasuna aldarrikatzen zuen, Pachamamaren gainekoa esaterako. Inken enperadorea, Sapa Inca zeritzona, Eguzkiaren semetzat zuten.
Izena
Inka hitzak agintari edo jauna esan nahi du kitxuaz, eta agintarien klasea edo familia izendatzeko erabiltzen zen. Espainiarrek inka izena berenganatu zuten inperioko gizatalde osoa izendatzeko, ez agintarientzako bakarrik. Inkek, haien inperioari, Tawantinsuyu esaten zioten: kitxuazko tawa («lau»), -ntin atzizkia («batera» edo «elkarrekin»), eta suyu («eskualde» edo «probintzia»), hau da, «Lau eskualdeak batera» (edo «Laurak bat»).
Antzinako Peruko kulturaren bilakaera
Inken kultura, orain dela hogei bat mila urte Andeen erdialdean hasitako prozesu baten azken maila izan zen. Behe eta Goi Paleolito aroak hartzen dituen bilakaera geldiko aldi luze baten ondoren, mundu zaharreko historiaurrean Neolitoko iraultza esaten zaiona hasi zen, K. a. 2500. urte inguruan. Iraultza hark bi ezaugarri nagusi izan zituen: nekazaritzaren indartzea, batetik, eta animaliak etxekotzea, bestetik. Bi gertaera horien eraginez, biztanleek bizimodu sedentarioa egitera egokitu ziren, eta gizartearen egitura erabat korapilatu zen.
Hala, hiru mila urte inguruko prozesu bat hasi zen, eraketa prozesua; aldi horretan ezarri ziren antzinako Peruko kulturaren oinarriak. Garai hartako adierazgarri nagusia Chavín zibilizazioa izan zen; mila urteko tartean, Peruko lurraldean nolabaiteko batasuna lortu zuen zibilizazio hark. Mota horretako aldi bateratzaileei kultura horizonteak esaten diete arkeologoek; batasun hori hautsi eta han eta hemen lekuan lekuko talde banakatuak sortu ziren bi aldiei, bitarteko aldi esaten diete. Peruko arkeologiaren sailkapen hori eta Erdialdeko Amerikako beste eskualdeetako sailkapenak elkarrekin parekagarriak dira: klasikoa, garai klasikoaren krisia edo postklasikoa.
K. o. 400. urte inguruan amaitu zen eraketa prozesua, eta Chavín zibilizazioak beste zibilizazio batzuei utzi zien lekua. Zibilizazio berri horiek, aurreko garaiko kultura, ekonomia eta gizarte oinarrietatik abiatuta, arte sormenaren goreneko mailara iritsi ziren. Peruko kulturaren aldi klasikoa da hori. Garai horretan, aipatzekoak dira Moche edo Mochica herriak iparraldeko kostaldean, eta Paracas eta Nazca herriak hegoaldekoan. Kultura distiratsu haiek, ordea, lehenengo milurtekoa amaitzean krisiak jo zituen, bestelako kultura eredu bat sortu baitzen haien ordez, Tiwanakuko kultura hain zuzen. Kultura hori Titikaka aintziraren ertzean sortu zen. Eredu hark lekuan lekuko kulturak itzalarazi eta berriro bateratu zituen lurralde hartako kultura guztiak.
Azkenik, prozesu bitxi baten ondorioz, antzinako kultura batzuek lehenagoko beren ohiturak berreskuratu nahi izan zituzten: Chincha herriak Nazca herriaren ereduari jarraitu nahi zion nolabait, eta Chimúek, berriz, Mochica herriei. Ez zuten, ordea, beren helburua iritsi, ez zuten herri klasikoen distira izan; dena dela, teknikari dagokionez aurrerakuntza handiak egin zituzten eta, batez ere, erakunde politiko eta militar indartsuak sortu zituzten. Bitarteko garaiaren azken aldian, herri berri ugari sortu ziren, Inkak adibidez –Cuscoko Kitxuak–, eta elkarren artean borrokan aritu ziren nor nagusi izan; hala ere, lan zaila izan zuten, arerio indartsuak baitzituzten inguruan.
Jatorri mitikoa
Espainiar kronikariek bi kontakizun jaso zituzten inperioaren sorrerari buruz: Titikaka aintzirarena eta Ayar anaiena.
Lehenengo elezaharrak honela dio: eguzkiaren jainkoak –Inti–, herrien arteko basakeriak errukituta, semea eta alaba –Manco Cápac eta Mamma Ocllo– bidali zituen (anai-arrebak izateaz gainera senar-emazteak ziren) herri haiek zibilizatzera. Titikakako aparretatik sortu ziren, eta iparralderantz egin zuten; aitak eman zien urrezko makila iltzatzen zen lekuan inperio handiaren hiriburua eraikitzeko agindua zuten. Makila Cuscotik hurbil iltzatu zen.
Bigarren elezaharrak, Ayar anaienak hain zuzen, dioenez, lau bikote –horietako bat aurreko kondairan aipatutako Manco Cápac eta Mamma Ocllok osatua– Cuscoren hegoaldeko Tamputoco mendi lepoko lau leihotatik sortu omen ziren. Hiru anaia bidean desagertu ziren, eta Ayar Manco gelditu zen bakarrik; Manco Cápac izena hartu eta inperioko hiriburua sortu zuen.