cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ernest Fourneau
Établissements Poulenc Frères, estovaina eta Gobley saria (1903-1910)
Kokainaren ordezkoen bila ibili zen, Richard Willstätterrenean bere ezaugarriak zituen alkaloide batekin lanean. eta Alfred Einhornekin ere aritu zen deribatu batzuekin, geroago Berlinen eukainen sintesia Merlingekin landu zuelarik. 1903ko ekainaren 23tik Poulenc Frères eta Ernest Fourneauk "Estovaina" izeneko anestesiko lokal berria patentatu zuten ; Einhornen prokaina 1904ko azaroaren 27an baino ez du patentea izango.
Entseiu klinikoak Frantzian kokaina kirurgian erabiltzen (bai anestesia lokal bai peridural gisa) aitzindaria zen Paul Reclusen eskutik geratuko dira. Zenbait hilabetez probak egiten ibili ostean estovaina kokaina baino hobea dela egiaztatu zuten eta hori dela eta bere erabilpen guztietan ordezko gisa baliatzen hasi ziren. Euskal Herriko zein Frantses estatuko kimikari batek aurkitzen zuen sintesiko lehen medikamentu organikoa zen eta horrek Fourneauren izena Europa osoan zabaltzea ekarri zuen. Hala ere, Bayer etxeak proposatutako kontratu ezin hobeari uko egin zion eta « bere herriaren alde lan egitea baino ez zitzaidan burutik pasatzen »,. Beste aldetik, medikamentu honen industria-sintesirako lehen entseguan izugarrizko leherketa suertatu zen baina Fourneau zein bere laguntzailea zorionez onik atera zirela.
Estovaina zuten periduralak eskala handian praktikatzen hasi ziren arrakasta handiz eta 40 urtez. Aurkikuntza honen ostean beste batzuk etorriko dira, eremu anitzetan: aminoalkoholak, efedrinak, alkaloideak...eta azkenean artsenikal balioaniztuak eta "205 Bayer" delakoaren deszifratzea.
Aldi berean, 1904-1905ean, Farmazia Eskolaren Gobley sariaren bi herenak eskuratu zituen; azken herena Léon Brunelentzat izan zen. eztabaida luze eta kontraesankor baten ostean hartu zen erabakia : Fourneauk bere asmakizuna patente batekin babestu zuen! Horrek eta Poulenctarrekiko lotura estuak bere aurkikuntzek ekar lezaketen onura ekonomikoez zuen bere kezka erakusten dute.
Daniel Bovetekin batera estovainaren aurkikuntzarekin zabaldutako bideak jorratzen segitu zuen; horien emaitza nagusiak: Molekula horiek Rhône-Poulenc Prometazina sortzenlagundu zuten eta geroago Philippe Decourt eta Henri Laboritek horri esker lehen lasaigarri nagusia, klorpromazina, sortu zuten; azken honek eta bere ondorengoek iraultza ekarri zuten nerbio sisteman eragiten duten gaixotasunen tratamenduan.
1904 eta 1910 arteko Fourneauren lanen osotasunaren irakurketa eginez, gaur egun eskuragarri dugun medikamentu-sorta askorenganako bidean beharrezkoak ziren lehen urratsak aurkitzen ditugu:
Pasteur Institutua, infekzioen kontrako kimioterapia eta sulfamidak (1919-1939)
Bere lan-eremuaren beste ardatza infekzioen aurkako kimioterapia izan zen:
Beti kimioterapiaren arloan zegoen Alemaniarekiko atzerapena laburtu nahian, 1924an "205 Bayer" edo "Germanina" delakoaren egitura argitzea lortu zuen; alemaniarrek sekretupean erabat gordeta, oso eraginkorra zen loaren gaixotasunaren kontra eta beranduago Rhône-Poulenceko "309 F" eta are beranduago "Moranyl" bilakatu zen.
Baina aurkikuntzarik garrantzitsuena sulfamiden arloan lortu zuen.
1935aren hasieran Domagkek estreptokokoen bidezko infekzioak sulfamidokrisoidinaren bidez sendatzea lortu zuen. Medikamentua "Prontosil" izenez patentatu zen. Pasteur Institutuaren laborategia eraginkorragoak izango ziren deribatuen bila hasi zen eta 1935eko azaroaren 6an Jacques eta Thérèse Tréfouël kimikariak, Federico Nitti, farmazialaria eta Daniel Bovet bakteriologoak Prontosilaren agente aktiboa isolatu zuten. Organismo bizidun batek kolore gorriko sulfamidokrisoidina hori deskonposatu eta koloregabeko triaminofenil eta para-aminofenilsulfamida bihurtzen duela frogatu zuten (ikus irudiak). Azken honek, bere jatorria markatzeko "1162 F" deituak, untxiek eta saguek pairatzen dituzten estreptokokoek eragindako infekzioen kontra jotzen duela ere frogatu zuten eta Fourneauren laborategian prestatutako antzeko zenbait deribatuk ekimen babesle berbera dutela iragarri zuten.
Aurkikuntza bi zentzutan zen garrantzitsua: alde batetik bakterio batzuen aurka organismoari kalte egin gabe aritzen den lehen konposatu kimikoa ekartzen du, bestetik ordurarte uste zenaren kontra, bakterioen kontrako ekimenak funtzio azoiko koloredunarekin loturarik ez duela ebatsi zuen.
1162 Fren arrakasta berehalakoa da; bere efektua azkar eta errepikagarria da. "Mirari" batez hitz egin zen Pasteur ospitalean eta Marseillako Saint-Joseph ospitalean estreptokokoen bidezko meningitisa zuten bi gaixo sendatu zirenean, lehenago erremediorik gabea zelako.
Ernst Chain 1945eko Medikuntzako Nobel Saridunak Tréfouëltarren, Nittiren eta Boveten aurkikuntzak « zientzia biologikoetan hilezkortasun leku bat » ziurtatzen diela adierazi zuen. Hortik aurrera sulfamidoterapiaren eta bere ondorengoen (legenarraren kontrako sulfonak eta sulfamida diuretiko eta diabetesaren kontrakoak) bideari ateak zabaldu zitzaizkien. Penizilinak kenduko die nagusitasuna sulfamidei baina bere deribatu batzuk oraindik 1999an intsulinarekiko menpekotasuna dagoen diabetes kasu batzuetan erabiltzen zen.
Ondorio handiko funtsezko aurkikuntza honetaz beste behin Marcel Delépine Zientzien, Medikuntzaren eta Farmaziaren Akademietako kidea aipatu behar dugu: « Zinez txundituta gaude hau bezalako aurkikuntza baten onura moral eta material guztiak Nobel saria eman zaiolako Domagkengan bakarrik pilatu izanaz, terapeutika sulfamidatuaren aplikazio eta abantaila kontaezinak Pasteur Institutuak egindako aurkikuntzatik eratorriak direnean. »
Guztion harridurarako, interesatuengandik hasita, Fourneauk ez zuen argitalpena sinatu eta honek laborategiaren izena baino ez zuen aipatzen. Jean-Paul bere semearen ustekabeko heriotza eta bere emaztea gerraren urteetan azkenean hilko zuen gaixotasunaren lehen zantzuak agertzen hasteak eragina izan zuen ikertzaileak une honetan izan zuen jarreran. Hala ere, apur bat atzealdean geratzea erabaki bazuen ere, berak aitortu zuen gehienbat bere laguntzaile gazteei lekua uzteko grinak bultzatu zuela horrela aritzera.
Beste arlo batean nabaritu behar da Fourneauk beti independentzia pertsonalaren bidea aukeratu zuela ohore guztien kontra; bai ikertzaile gisako espazio publikoan bai gizaki eta familia esparruei begira. Hori dela medio bere karreraren hasieran Medikuntzaren Akademia Nazionalean Farmazia Eskolako bere irakasleekin biltzea onartu zuen baina hiru aldiz Zientzien Akademiarako hautagaien artean egon bazen ere, ez zuen inoiz sartzea eskatu.
Elkarte eta akademiak
Frantses estatuan:
Beste estatu batzuetan:
Ohorezko kide: Kide:
Kondekorazioak
Frantsesak: Beste estatuetakoak:
Ostalaritza munduko familia
Bere ama Paulinek Bordes zuen abizena eta Gardères familiarekin ere bazuen lotura. Hiru familia horien (Bordes, Gardères eta Fourneau) arteko ezkontza ugariren bidezko loturek eman zieten Biarrizko hotelen munduan izan zuten berebiziko nagusitasuna. Kontuan izan XIX. mendearen bigarren erdian izugarrizko bultzada izan zuela sektore turistikoak. Hiru familiek Paue, Lurda eta beste hiri batzuetan ere izan zituzten hotelak.
1885ean familiak Victoria hotela eraiki eta kudeatzen hasi ziren. Hondartza Handiaren parean, 150 gela zituen eta Europa osoko noble askok bisitatu zuten.
Jeanty eta Paulineren ezkontzatik Ernestez gain beste hiru seme-alaba jaio ziren; Jacques premuak Donibane Lohizuneko Golf Hôtel sortu zuen, baita Golf de la Nivelle Ziburun ere. Jeanne, hirugarrena, denbora luzez Baionako portuko pilotu nagusia izan zen Henri Goalardekin ezkondu zen. Marguerite, txikiena, Ernesten lagunmin eta ikaskidea zen Marc Tiffeneaurekin ezkondu zen; azken hau Parisko Medikuntza fakultateko dekoanoa izan zen.
Moureu eta Borotratarrak
Biarrizko beste familia ospetsu batzuekin ere harremanak izan zituen:
Bere oroimenez
Han-hemen ibili bazen ere, Lapurdin jaio eta hil egin zen eta bere familiak lotura aipagarriak zituen herrialde honetan.
What Happens in Vegas
What Happens in Vegas (Las Vegasen Gertatzen Dena), 2008ko Tom Vaughan eskoziarrak zuzendutako komedia erromantikoa da. Cameron Diaz, Ashton Kutcher, Rob Corddry, Treat Williams eta Dennis Miller aktoreek antzeztu zuten.
Peisey-Nancroix
Peisey-Nancroix Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
What Happens in Vegas
Sinopsia
AEB, New York, Jack Fuller (Ashton Kutcher) parrandazaleari lan egiten duen bere aitaren (Treat Williams) enpresak kaleratu berri du. Bestalde, Joy McNally (Cameron Diaz) erakargarria Manson (Jason Sudeikis) senargaiak utzi du.
Biak alde banatatik Las Vegas hirira bidaiatzea erabakiko dute, eta hoteleko gela nahasketa baten ondorioz elkar ezagutuko dira. Elkarrekin parranda egitera atera ondoren, biharamunean esnatu... eta eromen gau baten ondoren elkar ezkonduak daudela jabetuko dira. Beren lehen eztabaidan daudela, Jackek Joyk lagatako txanpi batekin jackpot makinan jokatu eta 3 milioi dolar irabaziko ditu. Biak sariaren dirua bereganatzen ahaleginduko dira, nahiz eta bidearen amaieran maitasuna agertzea baliteken.
Peisey-Nancroix
Biztanleria
2007an Peisey-Nancroix udalerrian erroldatutako biztanleak 645 ziren. Familiak 280 ziren, horien artean 88 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.225 etxebizitza zeuden, 276 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 927 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 444 etxeak ziren eta 780 apartamentuak ziren. 276 etxebizitza nagusietatik 189 bere jabearen bizilekua ziren, 69 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 11 etxek gela bat zuten, 36 etxek bi zituzten, 71 etxek hiru zituzten, 59 etxek lau zituzten eta 100 etxek bost zituzten. 187 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 129 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 111 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Nannacara aureocephalus
Nannacara aureocephalus Nannacara generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Charmes-la-Grande
Charmes-la-Grande Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Peisey-Nancroix
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 444 ziren, horien artean 358 aktiboak ziren eta 86 inaktiboak ziren. 358 pertsona aktiboetatik 355 lanean zeuden (189 gizon eta 166 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 86 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Charmes-la-Grande
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Farges-Allichamps
Biztanleria
2007an Farges-Allichamps udalerrian erroldatutako biztanleak 214 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Charmes-la-Grande
Etxebizitza
2007an 98 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 95 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 71 etxebizitza nagusietatik 52 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboetatik 69 lanean zeuden (42 gizon eta 27 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Santa María de Santa Cruz de la Serós
Santa María de Santa Cruz de la Serós eliza bat da da, Huescako Pirinioetan kokatua, antzina beneditarren komentu izandakoa. Kokatzen da Jaka udalerrian, Santa Cruz de la Serós herrian, eta herri honen aragoierazko izenak adierazten duen bezala (Santa Cruz d'as Serors) serors horiek serorak dira, emakumezko mojak baitziren ez bakarrik bizilagunak, baizik eta kudeatzaileak ere.
Luis Durán
José Luis Ábalo Durán (Oñati, 1967) gipuzkoar komikigilea da.
Klima aldaketa
Klima-aldaketa garaikideak beroketa globala eta Lurraren eredu meteorologikoetan dituen eraginak barne hartzen ditu. Klima-aldaketaren aurreko aldiak egon dira, baina egungo aldaketak askoz azkarragoak dira eta ez dira kausa naturalen ondorio. Horien ordez, berotegi-efektuko gasen isurketek eragiten dituzte, batez ere karbono dioxidoak (CO2) eta metanoak. Energia ekoizteko erregai fosilak erretzeak sortzen ditu isuri horietako gehienak. Nekazaritza-jarduera batzuk, industria-prozesuak eta basoen galera iturri gehigarriak dira. Berotegi-efektuko gasak gardenak dira eguzkiaren argitan, eta horrek Lurraren gainazala berotzeko aukera ematen du. Lurrak bero hori erradiazio infragorri moduan igortzen duenean, gasek xurgatu egiten dute, beroa lurrazaletik gertu harrapatuta eta berotze globala eraginez.
Santa María de Santa Cruz de la Serós
Arkitektura
Eliza erromanikoa da. Seguruenik eraikin multzo handiago batetik geratzen den azken aztarna besterik ez da.
Luis Durán
Biografia
Arte Ederrak ikasi ondoren TMEOn hasi zen. Ya, El Correo, Diario Vasco edo Diario de Burgos bezalako egunkarientzat lan egin zuen. Bartzelonako Komiki Azokak hirutan saritu du.
Farges-Allichamps
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Charmes-la-Grande
Diru sarrerak
2009an Charmes-la-Grande udalerrian 71 unitate fiskal zeuden, 177 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.272 euro zen.
Santa María de Santa Cruz de la Serós
Arkitektura
Latindar gurutzeko planta du elizak. Kanpoaldea harlanduzko harri-horma da. Barruan kapitel zizelkatu ederrak ditu. Nabe nagusiak kanoi ganga du sabaitzat, abside semiziekularrarekin. Transeptuaren gainean dorre garai bat altxatzen da, tronpa erako kupularekin koroatua. Arkitekturako elementu askok polikromia aztarnak dituzte, garai batean kolore biziz margotuak egon ziren seinale.
Farges-Allichamps
Etxebizitza
2007an 122 etxebizitza zeuden, 82 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 120 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 82 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 15 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lédat
Lo Ledat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Santa María de Santa Cruz de la Serós
Semeno leinu nafarrarekin lotura
11. mendean eraiki zen. Hasieran, Aragoiko errege familiako emakumeen familiako monasterio bezala funtzionatu zuen. 1059. urtean bertan sartu zen Ramiro I.aren alaba gazteena, Urraka, eta 1070. urtekoa da hurrengo aipu dokumentatua, zeinean Antsa Oibarkoak, Ramiro I. erregeren ama nafarrak, lur batzuk ematen dizkion Ramiroren alaba eta bere biloba Antsa Remiritz Aragoikoari, Santa Maria edo Andre Mariaren elizarentzat izan daitezen hil ondorenean. Pertsonaia hauek Semeno leinu nafarrekoak ziren, Iruñeko erresuma eta Aragoikoa oso lotuak zeudelarik monasterio hau sortu zen garaian.
Peisey-Nancroix
Diru sarrerak
2009an Peisey-Nancroix udalerrian 283 unitate fiskal zeuden, 637 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.154 euro zen.
Klima aldaketa
Klima-aldaketaren ondorioz, basamortuak hedatzen ari dira, eta bero-boladak eta baso-suteak gero eta ohikoagoak dira. Artikoko beroketaren gorakadak permafrosta urtzen, glaziarrek atzera egiten eta itsas izotza galtzen lagundu du. Tenperaturen gorakadak ekaitz bortitzagoak, lehorteak eta muturreko beste fenomeno meteorologiko batzuk ere eragiten ditu. Mendietako, koralezko arrezifeetako eta Artikoko klima-aldaketa azkarrak espezie asko birkokatzera edo desagertzera daramatza. Klima-aldaketak pertsonak mehatxatzen ditu elikagaien eta uraren eskasiarekin, uholdeen gorakadarekin, muturreko beroarekin, gaixotasunen gehikuntzarekin eta galera ekonomikoekin. Giza migrazioa eta gatazkak ere ondorio izan daitezke. Munduko Osasun Erakundeak uste du klima-aldaketa munduko osasunarentzako mehatxurik handiena dela XXI. mendean. Etorkizuneko beroketa minimizatzeko ahaleginek arrakasta badute ere, zenbait efektuk mendez mende jarraituko dute. Horien artean, itsas mailaren igoera eta ozeano beroago eta azidoagoak.
Peisey-Nancroix
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 212 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 52 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 20 higiezinen enpresak ziren, 12 zerbitzu enpresak ziren, 78 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Klima aldaketa
Inpaktu horietako asko 1,2 °C-ko egungo berotze-mailarekin hautematen dira. Berotze gehigarriak areagotu egingo ditu inpaktu horiek, eta inflexio-puntuak eragin ditzake, Groenlandiako izotz-geruzaren urtzea, esaterako. 2015eko Parisko Akordioan, nazioek kolektiboki erabaki zuten beroketa "2 °C-tik oso behera" mantentzea. Hala ere, Akordioaren esparruan egindako promesekin, beroketa globala oraindik 2,7 °C-ra iritsiko litzateke mende amaierarako. Berotzea 1,5 °C-ra mugatzeko, beharrezkoa izango da 2030a baino lehen isuriak erdira murriztea eta 2050erako isuriak nuluak izatea lortzea.
Lédat
Biztanleria
2007an Lédat udalerrian erroldatutako biztanleak 1.078 ziren. Familiak 403 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 185 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 139 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 25 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 451 etxebizitza zeuden, 405 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 443 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 405 etxebizitza nagusietatik 332 bere jabearen bizilekua ziren, 58 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 132 etxek lau zituzten eta 240 etxek bost zituzten. 385 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 154 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 239 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Klima aldaketa
Emisioak modu drastikoan murrizteko, erregai fosilak erretzeari utzi beharko zaio, eta karbono gutxi isurtzen duten iturrietatik sortutako elektrizitatea erabili beharko da. Horren barruan sartzen dira ikatzezko zentral elektrikoak pixkanaka kentzea, energia eolikoaren, eguzki-energiaren eta beste energia berriztagarri batzuen erabilera handitzea, eta energiaren erabilera murrizteko neurriak hartzea. Elektrizitateak erregai fosilak ordezkatu beharko ditu garraioa elikatzeko, eraikinak berotzeko eta industria-instalazioak funtzionarazteko. Karbonoa atmosferatik ere ken daiteke, adibidez, baso-estalkia handituz eta lurzoruko karbonoa harrapatzen duten metodoekin landuz. Komunitateak klima-aldaketara egokitu daitezkeen arren, kostaldeak hobeto babesteko ahaleginen bidez, ezin dute saihestu inpaktu larriak, orokorrak eta iraunkorrak izateko arriskua.
Santa María de Santa Cruz de la Serós
Semeno leinu nafarrarekin lotura
Monasterio eta elizan egon zen, hain zuzen, Antsa Remiritzen sarkofago ederra, zeina 1622 urtean Jakara eraman zuten, Las Benitas monasteriora. 21. mendean sarkofagoan egindako ikerketa genetiko batean deskubritu zen bederatzi pertsonaren gorpuzkinak zeudela sarkofagoan, eta haien artean identifikatu ahal izan zituzten Antsa Oibarkoa eta bere biloba Antsa Remiritz.
Peisey-Nancroix
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 37 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 5 igeltseroak, 1 margolaria, 6 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 15 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 tintoreria.
Sigismundo Felix Feliński
San Sigismundo Felix Feliński —Zygmunt Szczęsny Feliński— (Wojutyn, 1822ko azaroaren 1a — Krakovia, 1895eko irailaren 17a) Varsoviako artzapezpikua izan zen 1862-1864 urteetan. Mariaren Familiako Moja Frantziskotarren kongregazioa sortu zuen. 2009ko urriaren 11n, Benedikto XVI.a aita santuak kanonizatu zuen.
Peisey-Nancroix
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen, 2 harategiak, 1 arropa denda zen eta 4 kirol-dendak ziren.
Sigismundo Felix Feliński
Bizitza
Gurasoak Gerard Feliński eta Eva Wendorffów izan ziren. Hamaika urte zituela, aita galdu zuen, eta bost urte geroago Siberiara deportatutako ama ere bai.
Peisey-Nancroix
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Peisey-Nancroix udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.343 hektarea erabiltzen.
Farges-Allichamps
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 137 ziren, horien artean 102 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 102 pertsona aktiboetatik 87 lanean zeuden (49 gizon eta 38 emakume) eta 16 langabezian zeuden (4 gizon eta 12 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Charmes-la-Grande
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 2 eraikuntza enpresak ziren.
Espazio-estazio
Espazio-estazioa orbita batean dagoen luzaroan egon daitekeen giza espazio-ontzi eskifaiadun bat da.
Sigismundo Felix Feliński
Bizitza
1851n jaioterrira itzuli eta Zhytomyrreko elizbarrutiko apaiztegian sartu zen. San Petersburgoko Eliz Akademia Katolikoan jarraitu zituen ikasketak. 1855eko irailean apaiz ordenatu zen. 1862ko urtarrilaren 6an, Pio IX.a aita santuak Varsoviako artzapezpiku izendatu zuen. 1863ko ekainaren 14an, agintari tsaristek Jaroslavlera erbesteratu zuten. 1883an askatu zen, baina ezin izan zuen Varsoviako artxidiozesira itzuli. Leon XIII.a aita santuak Tarsoko egoitza titularra eman zion.
Charmes-la-Grande
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 argiketaria.
Espazio-estazio
2020ko hamarkadan Ilargiaren orbitan egongo den Lunar Orbital Platform – Gateway estazioa eraikiko dela iragarri zen.
Sigismundo Felix Feliński
Bizitza
Krakovian hil zen 1895eko irailaren 17an eta lurperatu zuten irailaren 20an. Geroago Dzwiniaczara eraman zuten gorpua (1895eko urriaren 10ean). 1920an Varsoviara eraman zuten eta bertan, 1921eko apirilaren 14an, gaur egun gurtzen den San Joanes katedraleko kriptan lurperatu zuten.
Peisey-Nancroix
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Sigismundo Felix Feliński
Kanonizazioa
2002ko abuztuaren 18an Joan Paulo II.a aita santuak dohatsu bilakatu zuen, eta 2009ko urriaren 11an, Benedikto XVI.a aita santuak kanonizatu zuen. San Sigismundo Felix Feliński eguna irailaren 17an ospatzen da.
Peisey-Nancroix
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Klima aldaketa
Terminologia
1980ko hamarkada baino lehen, ez zegoen argi berotegi-efektuko gasen gorakadak eragindako berotzeak aerosolek eragindako hoztea menderatuko ote zuen. Orduan, zientzialariek klima oharkabean aldatzea terminoa erabili ohi zuten gizakiak kliman duen eragina adierazteko. 1980ko hamarkadan, berotze globala eta klima-aldaketa terminoak zabaldu ziren. Lehenengoak azaleraren berotze-maila handitzeari soilik egiten dio erreferentzia; bigarrenak, berriz, berotegi-efektuko gasek kliman duten eragin guztia deskribatzen du. Berotze globala terminorik ezagunena bihurtu zen, James Hansen NASAko klimaren zientzialariak 1988an Ameriketako Estatu Batuetako Senatuan emandako testigantzan erabili ondoren. 2000ko hamarkadan, klima-aldaketa terminoaren erabilera eta ospea areagotu zen. Berotze globala, normalki, gizakiak eragindako lurreko sistemaren berotzeari dagokio; klima-aldaketa, berriz, aldaketa natural zein antropogenikoari. Bi terminoak modu trukagarrian erabili ohi dira gaur egun.
Farges-Allichamps
Diru sarrerak
2009an Farges-Allichamps udalerrian 82 unitate fiskal zeuden, 193 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.661 euro zen.
Lédat
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Farges-Allichamps
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Lédat
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 675 ziren, horien artean 500 aktiboak ziren eta 175 inaktiboak ziren. 500 pertsona aktiboetatik 452 lanean zeuden (242 gizon eta 210 emakume) eta 48 langabezian zeuden (20 gizon eta 28 emakume). 175 pertsona inaktiboetatik 71 erretiraturik zeuden, 53 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Farges-Allichamps
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
Klima aldaketa
Terminologia
Hainbat zientzialari, politikari eta komunikabidek krisi klimatikoa edo larrialdi klimatikoa terminoak baliatu dituzte klima-aldaketaz hitz egiteko. The Guardian egunkariko politika-erredaktoreburuak dio hizkuntza hori beren argitalpen-jarraibideetan sartu zutela "zientifikoki zehatzak izaten ari garela ziurtatzeko, eta, aldi berean, irakurleekin argi eta garbi komunikatzen garela gai garrantzitsu honi buruz". Euskal Herrian ere larrialdi klimatiko kontzeptua gero eta gehiago erabiltzen da.
Farges-Allichamps
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
NGC 1503
NGC 1503 galaxia bat da, Reticulum konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Klima aldaketa
Behatutako tenperatura igoera
Datu instrumental independenteen multzo anitzek erakusten dute klima-sistema berotzen ari dela. 2011-2020 hamarkadan batez beste 1,09 °C [0,95-1,20 °C] berotu zen industria aurreko oinarri-lerroarekin (1850-1900) alderatuta. Gainazaleko tenperaturak 0,2 °C igotzen ari dira hamarkada bakoitzeko, eta 2020an 1,2 °C-ko tenperatura lortuko da industria aurreko aroaren gainetik. 1950etik, egun eta gau hotzen kopuruak behera egin du, eta egun eta gau beroen kopuruak gora.
Charmes-la-Grande
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Charmes-la-Grande udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Klima aldaketa
Behatutako tenperatura igoera
XVIII. mendearen eta XIX. mendearen erdialdearen arteko berotze garbia urria izan zen. Aldi horretako informazio klimatikoa adierazle paleoklimatikoetatik dator, zuhaitzetatik eta izotz-nukleoetatik, esaterako. Erregistro termometrikoak 1850 inguruan hasi ziren estaldura globala izaten. Berotze eta hozte eredu historikoak, Erdi Aroko Beroaldia eta Izotz Aro Txikia kasu, ez ziren aldi berean eskualde ezberdinetan gertatu. Baliteke tenperaturak XX. mende bukaerakoak bezain altuak izatea eskualde multzo mugatu batean. Berotze globaleko historiaurreko gertakariak izan dira, hala nola Paleozeno-Eozenoko maximo termikoa. Hala ere, tenperaturaren eta CO2 kontzentrazioen gorakada modernoa hain azkarra izan da, ezen Lurraren historiako gertaera geofisiko bat-batekoak ere ez baitira egungo erritmoetara hurbiltzen.
Charmes-la-Grande
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Klima aldaketa
Behatutako tenperatura igoera
Airearen tenperaturaren neurketetatik datozen berotze-probak beste behaketa batzuen sorta zabal batek indartzen ditu. Prezipitazio handien maiztasuna eta intentsitatea handitu dira, elurra eta lurreko izotza urtzea eta hezetasun atmosferikoa handitzea. Florak eta faunak ere modu koherentean jokatzen dute berotzearekin; adibidez, landareak lehenago loratzen dira udaberrian. Beste adierazle giltzarri bat goiko atmosfera hoztea da, berotegi-efektuko gasak Lurraren azaletik gertu beroa harrapatzen ari direla eta espaziora ez dela irradiatzen erakusten baitu.
Lédat
Diru sarrerak
2009an Lédat udalerrian 450 unitate fiskal zeuden, 1.235 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.911 euro zen.
Micrurus diana
Micrurus diana Micrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Farges-Allichamps
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Farges-Allichamps udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Lédat
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 62 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 23 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 6 igeltseroak, 8 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Lédat udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 576 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Orratz zizarekara
Orratz zizarekara (Nerophis lumbriciformis) Syngnathidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan bizi dena.
Klima aldaketa
Behatutako tenperatura igoera
Azken urteetan munduaren tenperaturak gora egin du. Urtero 0,2 gradu egiten du gora batez beste munduaren tenperaturak eta horrek urteetako bilakaera bat dakar. Honek, horrela jarraitzen badu, 2040. urterako tenperaturak 1,5 gradu egingo du gora, eta Parisen egin zen hitzarmenean agertzen den neurrietako bat hautsiko dugu. Mapa eta grafiko ugari daude non hilabetero tenperatura aldaketen berri ematen duten.
Tenperaturen igoeraren efektua eskualdeka
Ipar hemisferioa eta iparburua askoz azkarrago berotu dira hegoburua eta hego hemisferioa baino. Ipar hemisferioak askoz lur gehiago izateaz gain, urtaroko elurrez eta itsas izotzez estaliago dago. Gainazal horiek argi asko islatzetik ilun izatera pasatzen direnez izotza urtu ondoren, bero gehiago xurgatzen hasten dira. Elurretako eta izotzetako karbono beltzaren tokiko metaketek ere Artikoa berotzen laguntzen dute. Artikoko tenperaturak gora egiten ari dira, munduaren gainerakoa bikoizten duen erritmoan. Artikoko glaziarren eta izotz-geruzen urtzeak ozeanoen zirkulazioa aldatzen du, Golkoko itsaslasterraren ahultzea barne, eta horrek klima are gehiago aldatzen du.
Berotze globalaren kausak
Sistema klimatikoak, berez, hainbat ziklo bizi ditu, urteak iraun dezaketenak (El Niño hegoaldeko oszilazioa, adibidez), hamarkadak edo mendeak. Beste aldaketa batzuk sistema klimatikoaren "kanpoko" desoreka energetikoaren ondorio dira, baina ez beti Lurretik kanpokoa. Kanpoko desoreken adibide batzuk berotegi-efektuko gasen kontzentrazioen aldaketak, eguzki-argitasuna, sumendien erupzioak eta Lurraren orbitan Eguzkiaren inguruan gertatzen diren aldaketak dira.
Gizakiak klima-aldaketari egiten dion ekarpena zehazteko, barne aldakortasun klimatikoa eta kanpoko behartze naturalak baztertu behar dira. Funtsezko ikuspegi bat kausa potentzial guztien "aztarna" bakarrak zehaztean datza, eta, ondoren, aztarna horiek behatutako klima-aldaketaren ereduekin alderatzean. Adibidez, eguzki-behartzea baztertu egin daiteke kausa nagusi gisa. Bere hatz-marka atmosfera osoa berotzea izango litzateke. Hala ere, atmosferaren behealdea baino ez da berotu, eta berotegi-efektuko gasen behartzearekin bat dator hori. Duela gutxiko klima-aldaketaren atribuzioak erakusten duenez, berotegi-efektuko gasen hazkundea da bultzatzaile nagusia, eta aerosolek, berriz, moteltze-efektua dute.
Berotegi-efektuko gasen igorpena
Berotegi-efektuko gasak gardenak dira eguzki-argiari dagokionez, eta, beraz, horrek atmosfera zeharkatzea ahalbidetzen dute, Lurraren azalera berotzeko. Lurrak beroa irradiatzen du, eta berotegi-efektuko gasek zati bat xurgatzen dute. Xurgapen horrek beroak espaziora ihes egiteko duen abiadura moteltzen du, beroa Lurraren gainazaletik gertu harrapatuz eta denborarekin berotuz. Industria Iraultzaren aurretik, berotegi efektuko gas kopuru naturalen ondorioz, lurrazaletik hurbil zegoen airea 33° C epelagoa zen naturalki izango litzatekeena baino. Ur-lurrunak (~% 50) eta hodeiek (~% 25) berotegi-efektuari gehien eragiten dioten arren, tenperaturaren arabera handitu egiten dira eta, beraz, berrelikatu egiten dira. Aldiz, CO2 (~% 20), ozono troposferikoa, CFC eta oxido nitrosoa bezalako gasen kontzentrazioak ez daude tenperaturaren mende, eta, beraz, tenperaturan eragiten duten kanpo-faktoreak dira.
Industria Iraultzaz geroztik giza jarduerak, batez ere erregai fosilak (ikatza, petrolioa eta gas naturala) erauzteak eta erretzeak, berotegi-efektuko gasen kopurua handitu du atmosferan, eta horrek desoreka erradiatiboa eragin du. 2019an, CO2 eta metano kontzentrazioak % 48 eta % 160 inguru igo dira, hurrenez hurren, 1750etik. Azken 2 milioi urteetan CO2 maila horiek edozein unetan izan direnak baino handiagoak dira. Metano-kontzentrazioak azken 800.000 urteetan baino askoz handiagoak dira.
2019an, berotegi efektuko gasen munduko isuri antropogenikoak 59.000 milioi tona CO2 izan ziren. Isuri horien % 75 CO2 zen, % 18 metanoa, % 4 oxido nitrosoa eta % 2 gas fluordunak. CO2 isuriak, batez ere, garraiorako, fabrikaziorako, berokuntzarako eta elektrizitaterako energia emateko erregai fosilak erretzetik datoz. Beste CO2 isuri batzuk basogabetzetik eta prozesu industrialetatik datoz, zementua, altzairua, aluminioa eta ongarriak fabrikatzeko erreakzio kimikoek askatutako CO2a barne. Metano-isurketak abeltzaintzatik, simaurretik, arroz-hazkuntzatik, zabortegietatik, hondakin-uretatik eta ikatz-meatzaritzatik datoz, baita petrolioa eta gasa erauztetik ere. Oxido nitroso isuriak ongarrien deskonposizio mikrobiarretik datoz neurri handi batean.
Ustez garbia den teknologiak, hain zuzen, Interneteko datu fluxu handien agerpenak gas igorpenen igoera ekarri du azken hamarkadetan. Hain zuzen, datu digitalen transmisioa eta mantentzea da CO2 gas-igorpenen iturri nagusietako bat, zerbitzariek horretarako beharrezko duten hozketa dela eta. 2020ko pandemia urtean, historian inoiz baino gehiago igorri zen CO2 atmosferara.
Aerosolak eta hodeiak
Airearen kutsadura, aerosol bidez, gizakien osasunerako zama handia izateaz gain, klimari ere eragiten dio, eskala handian. 1961 eta 1990 bitartean, Lurraren azalera iristen den eguzki-argiaren kopurua pixkanaka murrizten ari zela ikusi zen. Fenomeno hori iluntze globala izenez ezagutzen da, eta bioerregaiak eta erregai fosilak erretzetik datozen aerosolei egotzi ohi zaie. Mundu mailan, aerosolek behera egin dute 1990etik, eta horrek esan nahi du jada ez dutela hainbeste ezkutatzen berotegi-efektuko gasek eragindako berotzea.
Birgit Õigemeel
Birgit Õigemeel (Kohila, Estonia, 1988eko irailaren 24an - ) estoniar abeslaria, musikaria eta aktore da.
Klima aldaketa
Aerosolak eta hodeiak
Aerosolek eguzki-erradiazioa sakabanatu eta xurgatzen dute. Lurraren erradiazio-balantzean ere zeharkako ondorioak dituzte. Sulfato-aerosolek hodeien kondentsazio-nukleo gisa jarduten dute, eta tanta gehiago eta txikiagoak dituzten hodeiak sortzen dituzte. Hodei horiek eguzki-erradiazioa tanta gutxiago eta handiagoak dituzten hodeiek baino modu eraginkorragoan islatzen dute. Euri tanten hazkundea ere murrizten dute, eta, ondorioz, hodeiak islatzaileagoak dira sartzen den eguzki argiaren aurrean. Aerosolen zeharkako ondorioek eragiten dute ziurgabetasun handiena indar erradiatiboan.
Jullianges
Biztanleria
2007an Jullianges udalerrian erroldatutako biztanleak 413 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Klima aldaketa
Aerosolak eta hodeiak
Aerosolek berotze globala mugatu ohi duten arren eguzki-argia islatzean, elurraren edo izotzaren gainera erortzen den kedarraren karbono beltzak berotze globalean lagun dezake. Eguzki-argiaren xurgapena ez ezik, urtzea eta itsas mailaren igoera ere areagotzen ditu. Artikoan karbono beltzaren gordailu berriak mugatzeak berotze globala 0,2 °C murriztu lezake 2050erako.
Jullianges
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Klima aldaketa
Lurzoruaren erabileran aldaketak
Gizakiek Lurraren azalera aldatzen dute batez ere nekazaritza-lur gehiago sortzeko. Gaur egun, nekazaritzak lurraren azaleraren % 34 hartzen du, % 26 basoak dira eta % 30 ez da bizitzeko modukoa (glaziarrak, basamortuak, etab.). Baso-lurren kopuruak behera egiten jarraitzen du, eta hori da lurraren erabileran berotze globala eragiten duen aldaketa nagusia. Deforestazioak zuhaitzek suntsitzen direnean duten CO2 kopurua askatzen du, eta zuhaitz horiek etorkizunean CO2 gehiago xurgatzea eragozten du. Deforestazioaren arrazoi nagusiak honako hauek dira: basotik nekazaritza-lurrerako erabileraren etengabeko aldaketa, behi-haragia eta palma-olioa (% 27), baso-produktuak ekoizteko mozketa (% 26), epe laburreko migrazio-laboreak (% 24) eta baso-suteak (% 23).
Jullianges
Etxebizitza
2007an 303 etxebizitza zeuden, 174 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 105 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 280 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 174 etxebizitza nagusietatik 136 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 95 etxek bost zituzten. 129 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 69 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 236 ziren, horien artean 174 aktiboak ziren eta 62 inaktiboak ziren. 174 pertsona aktiboetatik 155 lanean zeuden (87 gizon eta 68 emakume) eta 19 langabezian zeuden (8 gizon eta 11 emakume). 62 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Motilleja
Motilleja Albaceteko udalerria da.
Jullianges
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2020ko abenduaren 14ko eguzki eklipsea
2020ko abenduaren 14ko eguzki eklipsea eklipse osoa izan zen.
Jullianges
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Jullianges udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 750 hektarea erabiltzen.
Motilleja
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 585 biztanle zituen.
Jullianges
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2020ko abenduaren 14ko eguzki eklipsea
1.0254ko magnitudea izan zuen. Eklipse osoaren iraupenik handiena 2 minutu eta 10 segundokoa izan zen. Bere ibilbidean hegoaldeko Ozeano Barea eta Ozeano Atlantikoa zeharkatu zituen.
Lepidoblennius marmoratus
Lepidoblennius marmoratus Lepidoblennius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Klima aldaketa
Kausa naturalak
Iraganean ere klima-aldaketa garaiak izan dira, baina oraingoaren aldean faktore naturalek eragindakoak, ez giza-jardueraren ondorioz sortutakoak. Lurraren orbita ez da zirkularra, baizik eta elipse bat, formaz eta orientazioz denboran zehar poliki-poliki aldatzen dena. Orbita aldaketak hiru dira, baina bakarrik lehena hartzen da kontuan kausa bezala. Lurraren eta Eguzkiaren arteko batez besteko distantzia handitu eta txikitu egiten da (10.000 urtez behin ziklo bat). Mugimendu honek aldatu egiten du Lurrera iristen den eguzki-energia kopurua, eta horrek klima aldatzen du. Jarduera tektonikoak epe-luzera begiratuta daude (milioika urte). Kontinenteen eta mendien kokapenean izandako aldaketek hainbat modutan alda dezakete klima. Adibidez, kontinenteen kokapenak erabakitzen du lurraren zenbateko azalera estaltzen duen elurrak edo zenbat euri isurtzen den. Halaber, haize nagusien mugimenduak alda ditzake. Fenomeno hauek iraganean izandako klima aldaketak azaltzeko balio badute ere, oso geldoak dira, eta ez dute eraginik gaur egun ikusten dugun joeran.
Armentiako basilika
Armentiako San Prudentzioren basilika Gasteizko udalerriaren barruan kokatuta dago, Armentia herrian zehazki, eta Arabako zaindariaren omenez eraiki izan zen. Erdi Aroan XI. eta XII. mendeen artean garatu zen arkitektura erromaniko aren adibide nagusietako bat da. Eliza XII. mendean eraikitzen hasi zen, eta mendeetan zehar hainbat eraldaketa izan ditu, batez ere XVIII. mendean. 1931ko ekainaren 4an, interes nazionaleko Monumentu Historiko-Artistiko izendatua izan zen. Prudentzio Santua ren adbokazioa du, Armentian jaioa 550. urtean eta Tarazona ko gotzaina izan zena, eta Arabako patroia duguna. 1970etik aurrera izan du adbokazio hau, Gasteizko Francisco Peralta gotzainak San Andresen adbokazio pean egon zenari, San Prudentziorena eman zionean.
Arbaniés
Arbaniés Huescako herria da, Siétamo-Sietemo udalerrian dagoena, Hoya de Huesca eskualdean. Huesca hiritik 16 kilometro ipar-ekialdera dago, Guatizalema ibaiaren ezkerreko bazterrean. 2022an 59 biztanle zituen.
Armentiako basilika
Eraikuntzaren historia
Eliza XII. mendean eraikia izan zen, estilo erromanikoan, VIII. mendeko tenplu baten hondakinen gainean. Aurreko eliza hori San Andresen adbokazioaren pean zegoen, eta bere garaian garrantzia ere izan zuen: VIII. mendean musulmanek Calahorra hiria, Calahorra y La Calzada elizbarrutiko hiriburua, konkistatu zuten, eta orduan gotzain-egoitza Armentiako eliza horretara mugitu zen, katedral izendapenarekin batera. XI. mendean kristauak hiri hartan berriz nagusitu zirenean, Alfontso VI. erregeak gotzain-egoitza Calahorrara eraman zuen bueltan.
Klima aldaketa
Kausa naturalak
Eguzkiaren argia, klima gidatzen duen energia-iturria da. Eguzkitik lurrazalera iristen den argi kantitatean aldaketak izanez gero, aldatu egingo luke klima. Adibidez, 1650 eta 1850. urteen artean eguzki jardueraren gainbehera bat gertatu zen eta izotz aro txiki bat sortu zuen planetan. Groenlandia bakartuta geratu zen partzialki eta glaziarrek Alpeetan aurrera egin zuten. Berotegi-gasek berotze globalean duten eragina oso txikia dela uste duten zientzialariek (hots, klima-aldaketari garrantzia kentzen dioten eszeptikoek) azken urteotako tenperaturen igoera eguzkiaren jardueraren ondorioz dela proposatu dute (eguzkiaren orbanak ugariagoak direnean eguzkiak erradiazio gehiago igortzen du). Aldaketa horren ondorioz balitz, troposfera eta estratosfera ere berotuko lirateke, eta ez da hala gertatzen. Gainera, azken hamarkadetan ez da egon aldaketa nabarmenik Eguzkiaren erradiazioan.
Armentiako basilika
Eraikuntzaren historia
Jose María de Azcárate adituak dionez, gaur egun ezagutzen dugun San Prudentzioren basilikaren eraikuntza 1135 urte inguruan hasi zen, Rodrigo de Cascante Calahorra y La Calzadako gotzainaren ekimenez ; dena den, jatorriz eliza San Andresi adbokatuta zegoen. Hemen hasi zen, Sobronen (2006) hitzetan, elizaren kontserbazioaren gainbehera, bere estatusa galtzeaz gain herriaren despopulatze-prozesua garai honetan hasiko baitzen, 1181ean fundatutako Gasteiz en onuran, eta horren eraginez tenpluaren zainketak garrantzia galdu zuen. Eliza honek kolegiata titulua 1498. urtera arte mantendu zuen, Errege Katolikoek titulu hau Gasteizko Santa Maria elizara mugitu zuten arte, orduko San Andres eliza parrokia gisa geratu zelarik.