cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matahami
Tresnak
Matahamiak egiteko zartagin zabal bat eta ahalik eta lauena erabiltzen da, edo zartagin bikoitz bat. Hala ere, talotegietan talo-makina deritzen tresnak erabiltzen dituzte. Hauek matahamiak edo opil txikiak egiteko xafla borobil batzuk dira. Matahamiak egin baino lehen, maneatu behar diren gainazalean gurin pixka bat igurtzi behar da.
Matahamiak egiteko, orea burruntzaliarekin hartzen da, arrasteluarekin zabaldu eta espatula fin eta luze batekin desitsasten eta iraultzen da.
Historia
Matahamiak Frantziako Bretainia eskualdean dute jatorria. Gaur egun herrialde osoan kontsumitzen den plater tradizionala da, batez ere Kandelaria jaian. Tradizioz katiluetan zerbitzatutako sagardoaz laguntzen da.
Eskualde honetan bi plater oso antzeko bereizten dira. Krepeak, gari zuriarekin egiten direnak, gehienbat barrubete gozoetarako, eta galetteak, artobeltzarekin egiten direnak, gero barrubete gaziekin erabiltzeko.
Egindako ikerketen arabera, matahamiak Erromatarren Inperioan dute jatorria. Inperioa zabaldu zen lekuetan zehar gaur egun plater hau egiten jarraitzen dute. Espainian esne-gain harrotuarekin, marmeladarekin, azukrea, txokolatea edo hestekiekin (urdaiazpiko egosia eta gazta) betetzen dira. Gosari edo askari bezala hartzen da kafe-etxe eta jatetxeetan. Galizia eta Asturiasen inauteri garaian oso tradizionalak dira, eta filloak edo frixueloak deritze.
Krepe errezeta
15 krepe inguru burutzeko.
Kanpo-estekak
gastronomiavasca.net/eu/gastro
Braderup
Braderup Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Prosobonia leucoptera
Prosobonia leucoptera Prosobonia generoko animalia zen, jada iraungia. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatzen zen.
Illaminako Ateak (BU-56)
Illaminako Ateak (Nafarroako Katalogo Espeleologikoan BU-56 kodea daramana) Euskal Herriko leizerik sakonenetakoa da.
Kokapena
Leize hau Izaban (Nafarroa Garaia) kokatua dago, Erronkari, Baretos eta Huesca artean zabaltzen den Larrako Mendigunean, Budogia izeneko mendian.
Historia
Arlas, Ahüñemendi eta Hiru Erregeen mendien artean zabaltzen den mendi eremua da Larra, eta lehen mailako erreferentzia espeleologikoa da nazioartean: urtero, joan den 100 urtetik hona, mundu osoko espeleologoak biltzen dira bertan, ordutik hona etenik izan ez duen esplorazio eta aurkikuntza katean. 1966tik hona, ARSIP erakundean koordinatuta aritzen dira.
1979 urtean, Lizarra, Satorrak eta Frontenac espeleologia taldekoak Budogia mendi inguruko leizeak esploratzen ziharduten. BU-56 izenekoan sakontzea lortu zuten, esplorazio zirraragarri bati hasiera emanez; hurrengo urterako -1192ko sakonerara ailegatuak ziren, eta bertan St. Georges lurpeko ibaia aurkitu zuten, garrantzi handiko aurkikuntza: hain zuzen ere, ordura arte ibai hori inork aurkitu gabea zuen, Fernand Ravier hidrogeologoak 1953 urtean bere existentzia deduzitu zuenetik. Ordura arte, St. Georges ibai honen puntu ezagun bakarra bere irteera zen: Urdatx / Santa Graziko Illamina Ziloa.
Lehen hilabeteetako esplorazioa oso bizkorra izan zen, eta 1981erako espeleourpekariak -1338 metrotara ailegatuak ziren. Hurrengo urteetan BU-56 leizeak ezinbesteko lekua izan zuen Larrako lanen plangintza orokorrean, eta mota askotako lanak egin ziren barruan, puntako esplorazioaz gain. Adibidez, 1986 eta 1987an euskal taldeak ikerketa hidrokimiko, geomorfologiko, sedimentologiko eta biologikoan aritu ziren, eta Studenets Pleven espeleologia talde bulgariarrak esploratzaileen fisiologia eta psikologiari buruzko ikerketak burutu zituzten leizearen barruan;   gainera, bere espeleourpekariak -1408eko sakonerara ailegatu ziren. 1988tik aurrera espeleologoak mugimendu handi honen ondorio txar batzuk ere identifikatzen hasi ziren: espedizioek utzitako zaborra garbitzeko kanpainak hasi ziren. Gainera, hain sakonera handian lan egiteak dakarren konplikazio logistiko handiak BU-56ean eginiko lanen erritmoa moteldu zuten.
Dozena bat urteko geldialdiaren ostean, 2013an, Nafar Espeleologi Batzordearen ekimenez, Euskal Espeleologoen Elkargoak berriro ekin zion Illaminako Ateak esploratzeari. Lanak utzitako puntuan hartuta, harrezkero leize enblematiko honetan lanean aritzen dira urtero, ARSIP-en bitartez Larran ari diren beste taldeekin koordinatuta.
Éclance
Éclance Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Honnō-ji
Honnō-ji Japoniako Kyotoko Nichiren Budismoaren tenplu budista ospetsua da.
Éclance
Biztanleria
2007an Éclance udalerrian erroldatutako biztanleak 123 ziren. Familiak 47 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Enperadorearen balsa
Enperadorearen balsa Johann Strauss (semea) musikagileak 1889an Ameriketako Estatu Batuetan ondutako balsa da. Hasieran Eskua eskuarekin izena zuen, eta Austriako enperadore Frantzisko Josek Alemaniako Gilen II.a kaiserra bisitatu behar zuelako sortu zuen.
Oldartzen
Oldartzen Ipar Euskal Herriko kolektibo politiko abertzale eta ezkertiarra izan zen.
Éclance
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Honnō-ji
Oda Nobunagaren heriotza
Oda Nobunaga (1534- 1582) Japoniako Sengokuaroko jauntxo garrantzitsu bat izan zen. Erdi mailako jaun baten semea, krudel fama zuen. Probintziaz probintzia Japonia konkistatzen joan zen, edozein armada garaituz, Honnō-ji tenpluan (Kyoto) erail zuten arte. Mendebaldea konkistatzen ari zenean, 1582ko ekainaren 21ean Akechi Mitushidek, Nobunagari traizionatuz, tenplua inguratu zuen eta sua eman zion. Orduan Nobunagak, irteerarik ez zegoela ikusita, seppuku egin zuen. Mori Ranmaru Nobunagaren laguntzailea, eta haien anaiak baita hil ziren ere.
Oldartzen
1989an sortu zen, eta "Ezker abertzalea azkartzen eta birdefinitzen laguntzea" zuen helburu gisa. 1991z geroztik, Patxa gazte kolektiboarekin elkarlanean aritu zen. Horren erakusgarri, 1993an, Frantziako hauteskundeetan Ezkerreko Mugimendu Abertzalea (EMA) eta Euskal Batasunaren (EB) arteko koalizioaren alde bozkatzera deitu zuen gazte taldearekin batera. 1994an desegin zen eta, Patxarekin bat eginik, Herriaren Alde taldea sortu zuen.
Éclance
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Honnō-ji
Oda Nobunagaren heriotza
Ondoren, gertaera horiek zirela eta, tenplua berreraikia izan zen baina Kyotoko beste toki batean, Shiyakusho-mae geltokitik gertu.
Éclance
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (32 gizon eta 23 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 24 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Éclance udalerrian 51 unitate fiskal zeuden, 113,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.606 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Éclance udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.158 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Navares de Enmedio
Navares de Enmedio Segoviako udalerria da, Sepúlveda eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 118 biztanle zituen.
Tirante el Blanco
Tirante el Blanco 2006ko Vicente Aranda espainiar zinema zuzendariaren filma da, izen bereko eleberri epikoan oinarrituta.
Sinopsia
Tirante El Blanco zaldun ospetsuak Bizantzioko enperadorearen enkargua jaso du Konstantinoplako hiria turkiarren setiotik askatu dezan. Tirantek Inperioak bere gain jarritako esperantza militarrei uste bezala erantzun die.
Gunnellichthys pleurotaenia
Gunnellichthys pleurotaenia Gunnellichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Vampyressa pusilla
Vampyressa pusilla Vampyressa generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Marksville (Louisiana)
Marksville Louisianaeko hiri bat da. Avoyelles parrokian kokatua dago. 2010ean 5,702 biztanle zituen, 12.48 kilometro koadrotan banatuta.
Prosobonia ellisi
Prosobonia ellisi Prosobonia generoko animalia zen, jada iraungia. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatzen zen.
Hyla intermedia
Hyla intermedia Hyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Malčín
Malčín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 213 biztanle ditu eta 12,73 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Mandoia (Gasteiz)
Mandoia (ofizialki Mandojana eta euskaraz batzuetan Mandoiana erabilia) Gasteizko udalerria osatzen duten herrietako bat da. 1975 arte Foronda udalerriaren barruan egon zen.
Hartrandt (Wyoming)
Hartrandt Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Natrona konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mandoia (Gasteiz)
525 metroko garaieran dago, Gasteizko aireportutik 2 kilometrora eta Gasteizko erdigunetik 11 kilometrora. Legardako kontzejuaren barne dago.
Pseudobagrus nubilosus
Pseudobagrus nubilosus Pseudobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Crouttes-sur-Marne
Crouttes-sur-Marne Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 647 ziren. Familiak 252 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 100 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
2006ko Paris-Roubaix
2006ko Paris-Roubaix txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 104. edizioa izan zen. 2006ko apirilaren 9an ospatu zuten Compiègne eta Roubaix artean, 259 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen.
Bramstedtlund
Bramstedtlund Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Crouttes-sur-Marne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 332 etxebizitza zeuden, 263 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 304 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 263 etxebizitza nagusietatik 185 bere jabearen bizilekua ziren, 66 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 52 etxek hiru zituzten, 76 etxek lau zituzten eta 113 etxek bost zituzten. 202 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 115 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 120 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 424 ziren, horien artean 344 aktiboak ziren eta 80 inaktiboak ziren. 344 pertsona aktiboetatik 310 lanean zeuden (173 gizon eta 137 emakume) eta 34 langabezian zeuden (16 gizon eta 18 emakume). 80 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Vista West (Wyoming)
Vista West Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Natrona konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Crouttes-sur-Marne
Diru sarrerak
2009an Crouttes-sur-Marne udalerrian 260 unitate fiskal zeuden, 647,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.020 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 3 iturginak eta 2 higiezinen agentziak.
2000. urtean Crouttes-sur-Marne udalerrian 52 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Marion (Louisiana)
Marion Louisianaeko herri bat da. Union parrokian kokatua dago. 2010ean 765 biztanle zituen, 8.31 kilometro koadrotan banatuta.
Crouttes-sur-Marne
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Malá Vrbka
Malá Vrbka Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 168 biztanle ditu eta 4,44 kilometro koadroko azalera. Hodoníngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1545 urtean egin zen.
Zénobe Gramme
Zénobe Théophile Gramme (Jehay-Bodegnée, Belgika, 1826ko apirilaren 4a - Bois-Colombes, Frantzia, 1901eko urtarrilaren 20a) belgikar fisikaria izan zen.
Biografia
Elektrizitatearen teoriaz askorik ez bazekien ere, 1869an korronte jarraiko dinamo bat asmatu zuen. Gero, haren printzipioa aldatuz, motor elektrikoa asmatu zuen. 1872an, beste batzuekin batera, korronte jarraiko elektrizitatea distantzia luzera igortzea lortu zuen.
Dommartin (Somme)
Dommartin Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Hylomyscus alleni
Hylomyscus alleni Hylomyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Dommartin (Somme)
Biztanleria
2007an Dommartin udalerrian erroldatutako biztanleak 386 ziren. Familiak 139 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 281 ziren, horien artean 198 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 198 pertsona aktiboetatik 186 lanean zeuden (103 gizon eta 83 emakume) eta 12 langabezian zeuden (3 gizon eta 9 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 iturgina eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Dommartin udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Dorian Grayren erretratua
Dorian Grayren erretratua (ingelesez The Picture of Dorian Gray) 1891an Oscar Wilde idazleak idatzitako nobela filosofikoa da. 1890. urtean Lippincott's Monthly Magazine aldizkarian argirtaratu zen lehen aldiz, eta argitaletxeak, obraren edukien beldur, argitaratu aurretik 500 hitz ezabatu zituen Wildek ezer jakin gabe. Hala ere, The Picture of Dorian Gray nobelak garaiko Ingalaterrako kritikoen morala mindu zuen.
Dommartin (Somme)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dorian Grayren erretratua
Wildek bere lanaren errebisio bat egin zuen, The Picture of Dorian Gray (1890) liburu gisa publikatzeko asmoz. 1981. urteko apirilean, Ward, Lock and Company argitaletxeak The Picture of Dorian Grayren bertsio berria liburu gisa argitaratu zuen.
Beraz, Oscar Wildek idatzitako nobela bakarraren bi bertsio daude: bata, 13 ataletan banatuta dago, eta 1980. urtean aldizkarian argiratu zena; eta bestea, 1981.urtean 20 ataletan banatutako libura. 19. mendeko literatura lan asko bezala, The Picture of Dorian Gray fikzio gotiko estiloaren adibidea da, eta nobela mota horretako askok bezala, Fausto obra kalsikoan aipatzen diren gai asko jorratzen ditu. Irlandan, Dublinen ospatzen den “One City, One Book” jaialdian, The Picture of Dorian Gray 2010eko liburua izendatu zuten”.
Pertsonaiak
Oscar Wildek, The Picture of Dorian Gray (1891) nobelan agertzen diren hiru pertsonaietan bere burua islatzen dela esan zuen: Basil Hallward, Lord Henry eta Dorian.
Malé Březno (Ústí nad Labem barrutia)
Malé Březno Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 508 biztanle ditu eta 11,06 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Labem barrutian dago.
Submergence
Submergence 2017ko Wim Wenders alemaniar zinema zuzendariaren filma da.
Sinopsia
Halabeharrez ezagutuko dute elkar, Normandiako kostaldeko hotel urrun batean, biak beren misio arriskutsuetarako prestatzen ari direnean. Elkarrekin maiteminduko dira, ia-ia gogoz kontra, baina laster beren bizitzako maitea aurkituko dute bestearengan.
Malé Březno (Ústí nad Labem barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1543 urtean egin zen.
Girolamo Fabrici d'Acquapendente
Girolamo Fabrizi d'Acquapendente (latinez Hieronymus Fabricius izenaz ezaguna; Acquapendente, - Padua, ) anatomiako italiar ikertzailea izan zen. Falloppiorekin ikasketak egin eta Paduan irakasle izan zen. Zainen balbulak ikertu zituen, eta William Harvey bere ikasleari bide eman zion odolaren zirkulazioa argitzeko.
Pseudobagrus omeihensis
Pseudobagrus omeihensis Pseudobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Le Sens de la fête
Le Sens de la fête 2017ko Éric Toledano eta Olivier Nakache frantziar zinema zuzendarien filma da.
Sinopsia
Ezkongaientzat beren bizitzako gau garrantzitsuena da. Baina ekitaldian lan egiten dutenentzat –Max, catering enpresakoa; Guy, argazkilaria; James, abeslaria; eta gainerako langile guztiak– besteak bezalako gau bat besterik ez da.
2007ko Paris-Roubaix
2007ko Paris-Roubaix txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 105. edizioa izan zen. 2007ko apirilaren 15ean ospatu zuten Compiègne eta Roubaix artean, 259,5 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tourren zati izan zen.
Navares de las Cuevas
Navares de las Cuevas Segoviako udalerria da, Sepúlveda eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 28 biztanle zituen.
Malé Březno (Most barrutia)
Malé Březno Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 217 biztanle ditu eta 19,08 kilometro koadroko azalera. Most barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1520 urtean egin zen.
Teo Santos
Teo Santos Diego (Balmaseda, 1960 - ) ertzaina, sindikalista eta politikaria da. Erne ertzainen sindikatuko bozeramailea izan zen hainbat urtetan. 2011 urteaz geroztik PSE-EE alderdiko bozeramailea da Balmasedako udalean.
ETAk hildakoak
ETAk hildakoek 1968z geroztik euskal erakunde armatuaren eraso baten ondorioz galdu zuten bizitza, eta 2010ean izan zuen azken hildako biktima. Datu desberdinak eman izan dira kopuruez, baina ofizialki 829 hildako onartu dira. 2021eko otsailean, Emilio Lopez Adan Beltza idazle eta etakide ohiaren ikerketa zabalak 843 hildako identifikatu zituen euskal talde armatu klandestinoek eraginda.
Sailkapen eta zehaztasunari begira, terminologia zuhurtziaz irakurri behar da, Espainiako hedabideek ETAri egozten baitiote ETAtik gerora sortu ziren talde guztien eta, are, identifikatu gabeko atentatuei. ETAk hildako lehen pertsona José Pardines guardia zibila izan zen, errepide kontrol batean topo egitean, 1968ko ekainaren 7an. Aurrez antolatutako ekintza armatu batean hildako lehenengoa, berriz, polizia politiko frankistaren Donostiako buru Melitón Manzanas izan zen, torturatzaile ezaguna. Geroztik, garrantzi eta izen handiko hainbat pertsona hil zituen, eta biktima bihurtu baino lehen erabat ezezagunak ziren pertsonak ere bai, besteak beste:
ETAk hil zituen, Espainiako historia osoan, Espainiako Armadako goi agintari gehien; inongo gudan ez dira hainbeste hil, ezta Espainiako Gerra Zibilean ere.
ETAk zenbat hil dituen eztabaida
ETAk hildako lehen pertsona Jose Pardines guardia zibila izan zen, errepide kontrol batean ezustean topo egitean, 1968ko ekainaren 7an. Aurrez antolatutako ekintza armatu batean hildako lehena polizia politiko frankistaren Donostiako buru Melitón Manzanas izan zen. Geroztik, garrantzi eta izen handiko hainbat pertsona hil zituen eta beste hainbat zauritu nahiz bahitu. ETAk hildako azken pertsona Jean-Serge Nérin frantziar jendarmea izan zen. Tartean izandako heriotza kopurua zehaztea zaila da, ekintza armatu ezberdinen egiletza ez dagoelako argi, edo beste talde armatu batzuek egindakoak ere ETAri egozten zaizkiolako. Iñaki Egaña historialariak argitaratutako artikulu batean zenbaki hauen inguruko eztabaida aipatzen da.
Eusko Jaurlaritzaren arabera ETA, ETApm, ETAm, ETA VII, ETA VIII, Komando Autonomo Antikapitalistak, Directorio Revolucionario Ibérico de Liberación, Iparretarrak eta beste talde batzuek hildakoak 837 izan ziren 1960-2013 epean. Horietatik 811 atentatuetan, 15 bahiketa batean, 3 desagertuta daude oraindik, 2 aldarrikatu gabeko hildakoak eta beste 4 beste batzuk gisa identifikatuta
ETAren izenpean zein ETA militarraren izenpean hildakoak 758 izan ziren. Hala ere, beste zifra batzuk ere eman izan dituzte biktimen elkarte eta egunkari ezberdinek. Espainako Barne Ministerioak 853 hildako aipatzen ditu bere txostenetan, eta 854 eta 867 artean El País egunkariak. AVT biktimen-elkartearen arabera ETAk hildakoak 955 dira, bertan Corona de Aragón Hoteleko sutean hildako 83 pertsonak sartzen baitituzte. ETAri egotzitako beste gertaera batzuk izan dira, adibidez Marcelino Ugalde ikastetxeko hondamendia edo Oiz mendiko hegazkin istripua. Covite biktimen elkarteak Bilboko Iturriaga haurreskonlaren aurkako atentatua ere ETAri egozten diote, eta denbora luzez El Mundo egunkariak eta bestea batzuek ETAri 2004ko martxoaren 11ko atentatuak egotzi dizkiote. Arartekoaren txosten batek ere 867 direla dio, eta Gasteizen sortu nahi den memorialean 858 aipatzen dituzte.
Eusko Jaurlaritzak egindako ikerketan lau epe zehazten dira ETAren bortxazko historia sailkatzeko. Horiek jarraituz ETAk eta goian aipatutako beste talde armatuek 24 pertsona hil zituzten 1960-1975 tartean, 99 pertsona 1976-1978 tartean, 244 izan ziren 1979-1982 tartean eta 444 pertsona 1983tik 2013ra doan tartean. Hildakoen tipologiaren inguruan ere egin dira sailkapenak. Honela, La Razón espainiar egunkariak 858 hildako oinarri hartuta honako taldekatzea egin zuen : 361 zibilak (euren artean 58 enpresari, epaile edo 39 politikariak ere sartzen dira ), 195 Guardia Zibilak, 147 Espainiako Polizia Nazionalak, 82 Espainiako militarrak, 24 udaltzain, 16 ertzain, jendarme 1 eta 32 polizia, militar edo guardia zibil erretiratu. 829 hildako zifra hartzen duen txosten baten arabera 576 hildako Euskal Autonomia Erkidegoan izan ziren, 123 Madrilgo Erkidegoan, 54 Bartzelonan eta 42 Nafarroan. Madril eta gero Donostia da hildako gehien izan dituen hiria: 95.
Sailkapena
ETA existitu zen urteetan estrategia, pentsaera eta helburuak ez ziren beti berdinak izan. Are gehiago, denborarekin gauza batzuk aldatzen joan ziren, eta ETA izena zuten erakunde armatu bat baino gehiago egon ziren aldi berean. Beheko datuak ikustean, kontuan hartu behar da ez zela ETA bakar bat egon 1968tik 2011ra bitarteko urte askotan.
Bere garaian ETA (m), ETA (pm), Komando Autonomo Antikapitalistak, Komando Bereziak eta Iraultza ez ziren erakunde bat bera. Are gehiago, beren arteko harremanak batzuetan txarrak izaten ziren. Adibidea dugu Pertur goitizenez ezaguna zen ETA (pm)-ko militantea. Nahiz eta askoren iritziz erakunde parapolizialek Pertur erail zuten, familiaren eta hurbileko beste zenbaiten iritzia da geroago ETA (m)-n sartuko ziren Komando Berezietako kideek erail zutela.
Hildakoen zerrenda
Behean zerrendatuta daude ETAk, ETA (pm)-k, Komando Autonomo Antikapitalistek... hau da, Espainiako estatuari aurre egin zioten erakundeek hil zituzten pertsonak. Gehienetan, nahita egindako hilketak izan ziren; adibidez, Luis Carrero Blancorena edo Fernando Buesarena (eta, azken horrekin batera, Buesaren bizkartzain ari zen ertzaina).
Beste kasu batzuetan nahi gabeko hilketak izan ziren, tartean zibil asko, 126 hain zuzen ere. Esaterako, Barajasko T4ko atentatuan hil ziren Ekuadorko bi langile, edo Hipercorko atentatuaren ondorioz hil ziren 21 pertsona.
Iberismo
Iberismoa Espainiako eta Portugalgo estatuak eta hango herriak bateratzearen aldeko politika-doktrina. XIX. mendean zabaldu zen iberismoa federalista errepublikanoen artean, eta XX. mendearen hasieran bereganatu zuten langile- eta ezker-erakunde batzuek, mugimendu anarkista libertarioek bereziki (Federación Anarquista Ibérica, 1926).
ETAk hildakoak
Hildakoen zerrenda
Datu hauek behin-behinekoak dira. Izan ere, Espainiako Gobernuak azken urteetan ez du ETAren eta haren adar guztien arteko ezberdintasuna egin. Horrekin batera, ez ditu nahi gabe edo nahita egindako hilketak bereizi, eta gizahilketa eta erailketa sinonimotzat agertu dira prentsan. Ondorioz, tentuz irakurri behar dira datu hauek, eta kontuan hartu behar da orain arte era aske batean ikerketa egin duen bakarra Revista Española de Ciencia Política dela. Aldizkari horrek emandako datuetan ageri da, ordea, Begoña Urroz izan zela ETAren lehenengo hilketa, eta gaur egun datuek gezurtatutako teoriatzat hartzen da hori, hilketa DRIL taldeak egin zuela frogatutzat eman baita. Azkenean eta era ofizialean 2019ko ekainean Espainiako Gobernuak aitortu zuen DRILek hil zuela Begoña Urroz haurra.
Zerrenda atalka sailkatuta dago: Espainiar indar armatuak, ertzainak, udaltzainak eta zibilak. Hil gehienak Espainiako indar armatuetako kideak izan ziren.
1995etik aurrera, ETAren jarduerari aurka egiten zioten jende ezagunen aurka egin zuen ETAk, besteak beste kazetarien aurka. Adibidez, 2000. urtean José Luis López de la Calle erail zuen, eta 2003an Joseba Pagazaurtundua udaltzaina.
Guztira: 829 hildako, Espainiako Barne Arazoetako Ministerioaren arabera.
Arenaria melanocephala
Arenaria melanocephala Arenaria generoko animalia da. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatua dago.
ETAk hildakoak
Hildakoen zerrenda osoa
ETAk bere atentatuen bidez hildakoen zerrenda luzea denez, lau taldetan banatu dira (banaketa kronologikoa da, eta ez dio beste inolako arrazoibideri jarraitzen):
Gunnellichthys viridescens
Gunnellichthys viridescens Gunnellichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Martin (Louisiana)
Martin Louisianaeko herri bat da. Red River parrokian kokatua dago. 2010ean 594 biztanle zituen, 29.91 kilometro koadrotan banatuta.
Baigura ikastola
Baigura ikastola Lapurdiko ikastola bat da. Lekorne herrian dago kokatuta.
Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioa rekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.
Izena lapurdi eta Nafarroa Beherearen arteko mugan dagoen Baigura mendiarena da (897m).
Historia
2008an, Hazparneko Ezkia ikastola kopuruak goiti joaten zirela ikusiz eta "euskararen eskaintza hurbiltzeko nahiarkin" abiatu zen gogoeta Heleta, Lekorne, Lekuine eta Makeako burasoen artean.
Granadako eskualdea
Granadako eskualdea (Andaluzia Garaia edo Sortaldeko Andaluzia ere deitua; Región de Granada, Alta Andalucía, Andalucía Oriental) Iberiar Penintsulako hego-ekialdean dagoen antzinako eskualde historiko, geografiko eta kultural bat da, antzinako Granadako Erresumako lurrek (Almeríako probintzia, Granadako probintzia eta Málagako probintzia) eta antzinako Jaengo Erresumako lurrek (Jaéngo probintzia) eratua. Egun, administratiboki, probintzia horiek Andaluziako autonomia erkidegoan sartuta daude. Batzuek eskualde honetan sartzen dute Melillako autonomia hiria ere. Zenbait alderdi, plataforma eta mugimendu erregionalistek Granadako eskualdea Andaluziatik bereiztea dute helburu.
Baigura ikastola
Historia
Ikastolak ateak ireki zituen 2010eko Irailaren 2an, Gerezieta auzoko eskola publikoa oihan, hamabi ikasleekin. Egoitza publikoa da, partez burasoek berritua, partez udalak, herriko auzapeza Lucien Betbeder delarik.
Egoitza laster ttipiegi bilakatzen da eta tirabidak sortze dira, bai Herriko etxean, bai Herri elkargoan.
Hylomyscus baeri
Hylomyscus baeri Hylomyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Japoniako prefekturak
Prefektura deritzo Japonia banatuta dagoen administrazio-barrutietako bakoitzari. Guztira, 47 daude, honela banatuta: metropoli-barruti bat (都; To), Tokio; probintzia bat (道; Dō), Hokkaidō; bi hiri-prefektura (府; Fu), Osaka eta Kyoto; eta 43 landa-prefektura (県; Ken). Japonieraz, lurralde-banaketa horri Todōfuken (都道府県) deritzo.
Banaketa hori Meiji gobernuak ezarri zuen 1871n. Hasieran, 300 prefektura inguru ezarri ziren, baina, pixkanaka-pixkanaka, murriztuz joan ziren, eta 1888an, 47 ziren. 1947an, lege batek prefekturen botere politikoa handitu zuen, eta gobernadoreak hauteskunde bidez hautatzeko bidea eman zuen.
Prefekturak hirietan (市 shi), hiribilduetan (町 chō) eta landa-barrutietan (郡 gun) banatuta daude. Batzuek ordezkaritzak (支庁 shichō) dituzte hiriburutik kanpo, administrazio-funtzio batzuk betetzeko. Hokkaido n, ordezkaritza horiei subprefektura deritze.
Fernando Kolon
Hernando edo Fernando Kolon (Kordoba, - Sevilla, 1539ko uztailaren 12a) espainiar bibliografoa izan zen, Kristobal Kolonen bigarren semea. Karlos I.a Espainiako erregearekin joan zen Italiara, Flandriara eta Alemaniara. Bidaia asko egin zituen eta zientzia-lanekiko ardura handia izan zuen; Biblioteca Colombina izenaz ezagutzen den liburutegi ospetsua osatu zuen Sevillan.
Dagebüll
Dagebüll Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Bibi Andersson
Berit Elizabet Andersson, profesionalki Bibi Andersson bezala ezagututa (Stockholm, 1935eko azaroaren 11 - ibidem, 2019ko apirilaren 14a) suediar aktorea izan zen. Suediar Errege Antzoki Dramatikoan hogeita hamar urte lan egin zuen. Ingmar Bergmaneko hamar film baino gehiagotan antzeztu zuen (Det sjunde inseglet, Zazpiaren sigilua, Smultronstället, Basa marrubiak, Nära livet, Bizitzaren atarian, En passion, Pasioa, Beröringen, Ukitua eta Persona besteak beste).
John Hustonekin (The Kremlin Letter) eta Robert Altmanekin (Quintet) lan egin zuen ere.
TVN (Hego Korea)
TVN (Total Variety Network; tvN gisa estilizatua) CJ ENM E&M Division enpresaren jabetzako Hego Koreako entretenimendu orokorreko sarea da, kable, SkyLife eta IPTV plataformetan eskuragarri dagoena. 2014az geroztik, Rhee Myung-han zuzentzen du sareak.
Glu, glu, glu
Glu, glu, glu Jose Maria Iparragirreren bertso sorta eta abesti bat da.
Bapo jan eta ondo edateko giro alaiko abestia da, izenburuan edatearen onomatopeia daramana. Lagunen arteko bazkarietan kantatzeko aproposa da XIX. mendeko kantu hau.
Patxi Andionek eta Gontzal Mendibilek kanta honen bertsio bana plazaratu zuten XX. mendean.
Aphriza virgata
Aphriza virgata Aphriza generoko animalia da. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatua dago.
Malé Hradisko
Malé Hradisko Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 370 biztanle ditu eta 6,77 kilometro koadroko azalera. Prostějoveko barrutian dago.
Sleepy Hollow (Wyoming)
Sleepy Hollow Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Campbell konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Malé Hradisko
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1401 urtean egin zen.
Berria
Berria euskara hutsean argitaratzen den eta Euskal Herri osoan irakurgai dagoen egunkari bakarra da, Euskaldunon Egunkaria itxi ostean sortua. Informazio orokorra eskaintzen du ikuspegi nazional batetik, lurralde esparrutzat Euskal Herria izanik. Paperezko edizioaz gain, edizio digitala ere badu.
Egoitza nagusia Andoaingo (Gipuzkoa) Martin Ugalde Kultur Parkean dago, eta ordezkaritzak dauzka Gasteizen, Bilbon, Iruñean eta Baionan. Europako hizkuntza gutxituen egunkarietako elkartea den MIDASeko kidea da.
Paperezko edizioa egunero argitaratzen da, astelehenetan izan ezik. Webgunean eta gizarte sareetan, aldiz, etenik gabe ematen du informazioa, goizetik gauera egunero. Prezioei dagokienez, paperezko edizioa ordainpekoa da (asteartetik ostiralera 1,55 euroko salneurria du; 1,60 larunbatetan, eta igandeetan 1,80koa zen 2022ko urrian), eta edizio digitala doakoa da. Egunkariaren PDF bertsioa ere eskuragarri dago, baina hori lortzeko berrialaguna izan behar da.
Papereko egunkariaren azken diseinu aldaketa 2014an egin zen. Aldaketa nabariena azaletan eta igandeko egunkarian izan zen, igandeko aleak aldizkari itxura hartu zuelako gai bat sakonean hartuta. Webgunearen diseinua 2017ko urrian berritu zen.thumb|Europako hizkuntza gutxituen egunkarien [[MIDAS elkarteko kideak. Mapa interaktiboa: https://w.wiki/6qcA
Historia
ETArekin ustezko erlazioak leporatuta, 2003ko otsailaren 20an Euskaldunon Egunkaria ─euskara hutsean argitaratzen zen egunkari bakarra─ ixteko agindua eman zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak, eta Egunkariako zuzendaritzako hamar kide atxilotu zituzten. Horrek guztiak iskanbila sortu zuen euskal gizartean, batetik erabakiak neurrigabetzat eta eskubideen zapalketatzat jo zituztelako eta, bestetik, hamar atxilotuetako bostek torturak eta tratu txarrak salatu zituztelako.
Euskaldunon Egunkaria itxi eta lau hilera, 2003ko ekainaren 21ean, Berriaren lehen alea kaleratu zen. Andoainen sortutako kazeta hori, beraz, aurreko horren oinordekoa da eta aurrekoaren ekintza askori jarraipena eman die. Esaterako, jatorrian Euskaldunon Egunkariarekin lotura zuen Bilboko "Hor Dago!" konpartsa gerora Berria egunkariarekin lotuta egon da.
2003tik, edizio digitala ere du Berriak papereko edizioaz gain. 2018ko ekainaren 21ean bere hamabosgarren urteurrena ospatu zuen.
2023. urtean, ekainean, 20 urte bete ditu, Aldi Hau Kontatzeko aroari hasiera emanda. Besteak beste, zuzendari aldaketa izan da: Amagoia Mujika k hartu du Martxelo Otamendiren tokia.
Ekainaren 21ean urtemuga-eguna izanik ere, 20.urteurrenaren ekitaldia ekainaren 17an izan da, Donostiako Tabakalera n.
Bitxikeria moduan: ekitaldiak irauten zuen bitartean, Donostian izandako euri jasak hainbat arazo sortu zituen, eta, esaterako, ekitaldian, pantaila bat izorratuta, ezin izan zen ikusi "Aldi Hau Sormenez Kontatzeko" lana ezin izan zen ikusi; bi egunetara argitaratu dute BERRIAren webgunean.
Edizioak eta atalak
2003tik aurrera, Euskaldunon Egunkaria itxi ondoren, enpresa hartako langile izandakoek Euskarazko Komunikazio Taldea (EKT) sortu zuten, euskarazko egunkari nazional berria sortzearren eta eskualdez eskualde tokian tokiko herri egunkariak sustatzearren.
Ildo horretan, EKTaren baitako Bertako Hedabideak S.L enpresak eraginda, hainbat eskualdetan Hitza egunkariak sortu dira 2003az geroztik, tokian tokiko euskara elkarteen eta gizarte eragileen laguntzarekin: Tolosaldeko Hitza, Oarso Bidasoko Hitza, Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza, Urola Kostako Hitza, Goierriko Hitza, Irutxuloko Hitza eta Busturialdeko Hitza. Gerora, 2010ean, herrialde eta lurraldekako Hitzak jarri zituzten abian: Gipuzkoako Hitza, Bizkaiko Hitza, Iparraldeko Hitza, Nafarroako Hitza eta Arabako Hitza. Azken horrek 2016ko urtarrilean Arabako Alea aldizkariarekin bat egin zuen, eta Alea.eus proiektua jarri zuten abian.
Hartara, Euskal Herri osoarentzat Berriak edizio bakarra egiten duen arren, tokian tokiko edizioak ere ditu: haien webguneetarako lotura dago Berriaren webgunean bertan eta, lotura digitalaz gain, edizio horiek ostiraleko paperezko Berriarekin batera ere banatzen dira, lurraldeko astekari gisa. Astekarioz gain, Berriak bere edizio bakoitzaren baitan atal bereziak argitaratzen ditu: astearteetan, Tantoa, asteburuan izandako kirol ekitaldiei buruzkoa; larunbatetan, Mantagorri gehigarria eta Bizigiro atala, lehena umeentzat bideratuta eta bigarrena bizitza estiloari buruzkoa; eta igandeetako edizio berezian, Nasan, kulturari buruzkoa.
Enpresa egitura
Berria egunkariaren jabe Euskal Editoreak S.L. da, Euskarazko Komunikazio Taldea S.A. enpresaren menpekoa dena. Euskarazko Komunikazio Taldea, beraz, sozietate anonimo bat da eta jabetza akzioetan banatua du. 23.000 akziodun dituzte.
Berria Taldeak hainbat enpresa ditu —gehienak, sozietate mugatuak—, horietako bakoitzaren bitartez bideratzeko enpresa nagusiaren jardunak. Gainera, Berria Taldeak tokian tokiko hainbat hedabide ditu bere gain, Bertako Hedabideak S.L. enpresaren bitartez antolatuak. Eskualdetako Hitzak argitaratzeko, tokian tokiko enpresak sortu ziren (hala nola, Oiartzun aldeko Hedabideak S.L. edota Lea-Artibaiko Hedabideak S.L.), eta eskualdetako enpresa horietako bazkide nagusia da Bertako Hedabideak S.L.
Euskarazko Komunikazio Taldearen administrazio kontseiluko presidentea Beatriz Zabalondo da. Iban Arregi kontseilari ordezkaria da (idazkaria izateaz gain), eta Arregiz gain, administrazio batzordean beste bederatzi kontseilari daude. Berriari dagokionez, Martxelo Otamendi zuzendaria da; Iñaki Petxarroman, zuzendariordea; eta Idurre Lazkano, edizio arduradun. Egunkariaren egoitza nagusia Gipuzkoan (Andoain) dagoen arren, lurralde ordezkaritzak dituzte Bizkaian (Bilbo), Araban (Gasteiz), Lapurdin (Baiona) eta Nafarroan (Iruñea), eta orotara 250 langilek osatzen dute talde osoa. 2018 an, 23.000 akziodun zituen.
Negozio eredua
Berria egunkariaren edukiak ordainduz (fisikoak) zein doan (digitalak) eskura daitezke, baina euskarazko komunikabideen merkatu txikien mugengatik eta negozio eredu errentagarri baten bila, Berria kontsumitzaileei borondatezko ekarpen ekonomikoak eskatzen hasi da (Berrialaguna), trukean abantaila batzuk eskainiz. Berrialagunak, harpidedunak eta publizitatea egunkariarentzat diru-iturri diren arren, ez dira nahikoa. Diru-laguntza publikoak ere jasotzen ditu. Izan ere, Berria egunkaria euskara hutsezko hedabide bat den heinean, Eusko Jaurlaritzaren eta Nafarroako Gobernuaren diru-laguntzak jasotzen ditu (laguntza handienak Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak ematen ditu). Eusko Jaurlaritzarekin adostutako azken hitzarmenaren arabera (2018ko azaroa), urtean 2,3 milioi euro bideratuko ditu egunkarirako, 2021era arte.
Irakurle profila
CIES (Centro de Investigación y Estudios Sociales) enpresak 2017an egindako inkesten arabera, ondorengoa da Berriaren irakurle profila Hego Euskal Herrian.
Euskarri fisikoko kontsumitzailea
Paperezko edizioko irakurlea gizarte estatus ertain-altukoa da, unibertsitateko ikasketa-mailak dituena eta euskaraz hitz egiteko, irakurtzeko eta idazteko gaitasuna duena. Euskal Autonomia Erkidegoko irakurle nagusia 35 eta 44 urte bitarteko gizonezkoa da, gehiengoa gipuzkoarra da eta hiri handietako herritarra da. Nafarroa Garaiko kontsumitzaileari dagokionez, gizon zein emakumeak parekatuta daude eta irakurle gehienak 25-34 urte bitarteko hiritarrak dira.
Euskarri digitaleko kontsumitzailea
Edizio digitaleko kontsumitzailea, berriz ere gizarte maila ertainetik altura bitartekoa da, ostera ere unibertsitateko ikasketak dituena eta euskaraz hitz egiten, irakurtzen eta idazten dakiena. Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) gehienak 25-44 urte bitarteko gizonezkoak dira, batik bat hiri handietako biztanleak eta, paperean legez, sarean ere nagusitasuna gipuzkoarrek dute. Nafarroa Garaiko kontsumitzaile ohikoenari dagokionez, 25-34 urte bitarteko gizonezkoa da, eta adinaren esparrua murriztu egiten da EAEkoarekin alderatuz.
Blogak
Berriako langile batzuek eta zenbait kolaboratzailek abiatutako blogak 2005ean hasi ziren.
Tucking
Teknika hau emakume transgeneroek, pertsona ez-binarioek eta drag egiten duten gizonek edo irudi androginoagoa lortu nahi dutenek erabili ohi dute.
Tuckingak, ordea, ugalkortasunari eragiten dion albo-ondorioak ditu, hala nola esperma-kopuruaren murrizketa.
Badira hankartearen irtengunea murrizteko berariaz diseinatutako jantziak, hala nola kulero trukatzaileak (gaffs edo bragas trucadoras).
Metodoak
Tucking egiteko metodo bat zakila hanken artean atzerantz tiratzean datza, barrabilak iztartearen kontra aldi berean bultzatzen direla. Hauen posizioa finkatzeko, azpiko arropa estua erabil daiteke.
Beste metodo bat zinta itsasgarria erabiliz genitalak perineoari, eta ahal izanez gero ipurmasailen artean, itsastean datza.
Mattia Preti
Caravaggioren estiloaren jarraitzailea izan zen. Erroman elizetarako freskoak margotu zituen eta 1653 eta 1660 artean Napolin lan egin zuen. 1659an Maltako Ordenako zaldun izendatu zuten eta Maltako uhartera joan zen bizitzera. Han, freskoak margotu zituen Vallettako San Joanen kokatedralean, San Joan Bataiatzailearen bizitza irudikatuz.
Paris
Paris (frantsesez ) ahoskatua) Frantziako hiriburua da, eta herrialdearen iparraldean dago, Sena ibaiaren ertzean. Hiriak 2.153.600 biztanle ditu, eta haren metropolitar gunea, 12.067.000 milioi biztanlekoa izaki, Europar Batasuneko jendetsuena da, Frantziako Uhartea (Île-de-France) eskualdean kokatua.
Paris gaur egungo ekonomia-gunerik garrantzitsuenetakoa da, eta berebiziko eragina du politikan, artean, hedabideetan, aisialdian, zientzian eta modan, munduko metropolirik garrantzitsuenetarikoa baita.
Parisko eskualdea, Frantziako Uhartea deritzona, Frantziako ekonomia hiriburua da. Munduko hirien artetik, barne produktu gordin handienetarikoa du: 669,2 bilioi euro 2013an. Gainera, La Défense, Europako negozio-barrutirik handiena, Frantziako enpresen erdiaren egoitza nagusia da, eta munduko 100 enpresarik handienetatik 20rena ere baiA. Era berean, hiriburu hartan dute egoitza nazioarteko hainbat erakundek, hala nola UNESCOk edota ELGAk. Paris munduko turismo helmuga nagusia da, 30 milioi turistak bisitatzen baitute urtero. Intereseko leku asko daude hirian. Adibidez, Eiffel Dorrea, Notre-Dame katedrala, Garaipen Arkua, Sacré-Cœur basilika eta abar. Horrez gain, Louvre eta Orsay museoek nazioarteko onarpena ere badute, baita Disneyland Resort Paris parkeak ere. Parisko Charles de Gaulle aireportua Frantziako aireportu nagusia da, eta munduko aireportu erabilienetatik zortzigarrena.
1989an Europako kultura-hiriburua izan zen.
Izena
Paris izena galiar herritik datorkio (sing. Parisius, pl. Parisii). Erromatarren garaian, hiriaren izena Lutetia zen, baina era berean Civitas Parisiorum (Parisii-en hiria) ere bazuen, gerora gailendu zena. Parisii izenaren jatorria, ordea, ezezaguna da, nahiz eta inguruetako hainbat lekuri izena eman: Paris, Villeparisis, Cormeilles-en-Parisis eta Fontenay-en-Parisis. Erromatarren garaian, Parisiiak Ingalaterran ere aurkitzen ziren, egungo Ekialdeko Yorkshire konderrian.
Topografia
Parisko arroaren bihotzean kokatua, Paris Sena (Seine) ibaiertzetan dago, gune historikoa sortu zen bi uharteen inguruan: Île de la Cité mendebaldean eta île Saint-Louis ekialdean. Hortik hedatzen da hiria, ibaiaren bi aldeetan: Eskuinaldea (Rive droite) iparraldean eta Ezkerraldea (Rive gauche) hegoaldean.
Paris intra-muros edo harresiz barnekoa, 1860an finkatua inguruko udalerriak bereganatu ostean, boulevard périphérique izeneko ingurabideak mugatzen du, aldirietatik bananduz. Bide laster hau 35 km luze da eta egun hirigintza proiektuak daude zatika estaltzeko, hiriburua eta aldirien arteko lotura naturalagoak egin ahal izateko. Hirira sartzeko Parisko ateeak erabiliz egiten da, antzinako harresietan irekitako ateak, egun sarbide nagusiak autobidez edo kale arruntez.
Muga honen barnean, ibaiaren bi aldeetan, igeltsuzko muinoek hirian orografia markatzen dute. Eskuinaldean daude Montmartre muinoa (131 m), tontorrean Saint-Pierre de Montmartre eliza duela, Belleville muinoa (128,5 m), Ménilmontant (108 m), Buttes-Chaumont (103 m), Passy (71 m) eta Chaillot (67 m). Ezkerraldean daude Montparnasse (66 m), Butte-aux-Cailles (63 m) eta Sainte-Geneviève (61 m).
Ingurabidetik haraindira, Paris batez ere bi eremutan hedatzen da, Haussmann baroiak berrantolatutako basoak: Bois de Boulogne mendebaldean (846 ha, 16. barrutian) eta Bois de Vincennes ekialdean (995 ha, 12. barrutian). Horrela, hirian perimetroa 54,74 km da. 1864tik, Parisko Udala Sena ibaiaren iturbururen jabea ere bada, erdigunetik 231 kilometrora, Source-Seine (Côte-d'Or) herritik hurbil. Udalerriak 105 km² ditu guztira, metropolitar Frantziako udalerri luze-zabalenetan 113.a.
Frantziako bideen zero puntua Notre-Dame katedralaren aurrean dago, lauza izardun batek irudikatua.
Hidrografia
Senak hiria zeharkatzen du arku bat eratuz, hego-ekialdetik sartuz eta hego-mendebaldetik irtenez. Hogeita hamar zubi baino gehiagok ahalbidetzen dute pasabidea, horien artean Pont Neuf ospetsua, hiriko zaharrena.
Beste bi ur-bidek zeharkatzen dute hiria: Bièvre ibaia, hegoaldetik iristen dena eta egun lurrazpikoa, eta Saint-Martin ubidea, 1825ean irekia eta 4,5 km luze dena. Ubidea La Villette urmaelean hasten da, lur azpitik igarotzen da Faubourg-du-Temple karrikatik Bastillaraino, eta Senan isurtzen da. Berez Ourcq ubidearen azken tartea da, baina Senaren saihesbide gisa erabiltzeko ere eraiki zen, Ile Saint-Louis inguruetatik Saint-Denis arteko bidezidorra baita.
Klima
Parisek klima ozeaniko degradatua du: eragin ozeanikoa kontinentala baino handiagoa da, nahiko uda freskoekin (batez beste 18 °C) eta negu leunekin (batez beste 6 °C). Euria maiz egiten du, urtaro guztietan, nahiz eta kostaldean baino gutxiago egin (641 mm).
Historia
Parisii galiar herriak menperatzen zuen gaur egungo Parisko eremua Julio Zesarren tropak Paris bisitatu zutenean. Uste da Parisiik fundatu zutela hiria K. a. 250 eta 200 urteen bitartean, baina hiriaren lehenengo kokapena ezezaguna da.
K. a. 52. urtean, erromatarrek hiria bereganatu zutenean, Lutezia izendatu eta Sena ibaiaren ezkerraldean berreraiki zuten I. mendean. Paris izena IV. mendean jaso zuen hiriak eta Klodoveok, frankoen buruzagiak, hiriburu bihurtu zuen 508. urtean, erromatarrak garaitu ostean. IX. mendean zehar harresiak eraiki zituzten eskuinaldeko ertzean, ezkerrekoa desagertu baitzen.
Filipe Augustoren erregealdian (1190-1220), Paris erreinuaren hiriburu bihurtu zen, eta harresi handiago bat eraiki zuten. XIV. mendean, Karlos V.ak (1371-1380) beste harresi handiago bat eraiki zuen hiriaren defentsarako.
XVI. mendearen amaiera eta XVII. mendearen hasiera bitartean, Henrike IV.ak lehenengo multzo arkitektonikoak eraikiarazi zituen, hala nola Place des Vosges. Haren oinordeko Luis XIII.ak harresia luzatu zuen eta Luis XIV.ak harresi hura bota eta haren ordez, bulebar handiak eraiki zituen. XVIII. mendearen amaieran, Frantziako Iraultzak gogotsu jo zuen Frantzia osoa baina batez ere hiria; eta bertan jazo ziren lehen herri mugimenduak, Bastillako kartzelaren hartzea, esaterako.