cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esklabotza Afrikan
Mendebaldeko Afrika
Esklabotza Mendebaldeko Afrikako komunitate desberdinetan era anitzetan praktikatzen zen Europako merkataritza baino lehen. Saharan zeharreko esklabo merkataritzaren eta Mendebaldeko Sahelgo urre ekonomien garapenarekin, esklabo merkataritzaren inguruan antolatu ziren estatu nagusietako batzuk, Ghanako Inperioa, Maliko Inperioa eta Songhai Inperioa barne. Hala ere, Mendebaldeko Afrikako beste komunitate batzuek esklabo merkataritzari muzin egin zioten. Mossi erresumek Saharan zeharreko merkataritzaren funtsezko guneak hartzen saiatu ziren eta, ahalegin horiek huts egin ondoren, Mossiak Mendebaldeko Sahel estatu indartsuen aurkako ekintzak egiten zituzten esklabotzaz defendatzeko. Azkenean Mossiak esklaboen merkataritzan sartu ziren XIX. mendean Atlantikoko esklabo merkataritza haien merkatu nagusia izanik. Era berean, Walter Rodney k ez zuen esklabotza edo morrontza domestikoa antzeman europarrek goi Ugandako eskualdeez eginiko lehen idatzietan eta IA Akinjogbinek dio europar kontuen arabera esklabo merkataritza ez omen zen jarduera nagusietako bat Joruba eta Aja herriek kontrolatzen zuten kostaldean europarrak iritsi aurretik. Londreseko Etnologia Elkartea ri 1866. urtean irakurritako paper batean, Lokoja jaunaren erregeordeak. Valentine Robinsek, 1864an HMS Investigator barkuan Niger ibaitik egindako espedizioan eskualdeko esklabotza deskribatu zuen:"Esklabotzaren inguruan, Mr Robins-ek ohartarazi zuen ez zela Ingalaterrako jendeak uste zuena. Afrikako zati honetan honako esanahia zuen: familiako talde batekoa izatea- behartutako lanik ez dago, jabeak eta esklaboak elkarrekin lan egiten dute, elikagai berdinak jan, arropa berdinak jantzi eta etxe berdinetan lo egiten dute. Esklabo batzuek emazte gehiago dituzte haien maisuek baino. Esklaboei babesa eta bere iraupenerako beharrezkoak diren elikagaiak eta jantziak ematen dizkie. Gizon askea esklaboa baino okerrago bizi da; ezin dio bere janaria inori erreklamatu."Atlantikoko esklabo merkataritzaren hastearekin batera, esklabotza eskaera handitu egin zen Mendebaldeko Afrikan eta zenbait estatu esklabo merkataritzan zentratu ziren eta etxeko esklabotza izugarri handitu egin zen.
Senegambian, XIV. mendearen eta XX. mendearen artean, ia biztanleriaren herena izan zen esklabo. Mendebaldeko Sudaneko lehenengo estatu islamikoetan, Ghana (750-1076), Mali (1235-1645), Segou (1712-1861) eta Songhai (1275-1591) barne, populazioaren heren bat inguru zen esklabo. XIX. mendean Sierra Leonako biztanleriaren erdia esklaboak ziren. XIX. mendean, gutxienez biztanleriaren erdia bihurtu zen esklabo Kamerun eko Duala leinuan, eta baita eta Nigerreko, Kongoko eta Kasanje erresumako eta Angolako Chokwe beste hainbat biztanle. Ashanti eta Joruba etnietan biztanleen herena esklaboek osatzen zuten. Kanemeko biztanleriaren (1600-1800) herena ere esklaboa izan zen. Bornun agian % 40ra iristen ziren. (1580-1890). 1750. eta 1900. urteen artean Fulaniko jihad estatuetako biztanleriaren heren batetik bi herenetara esklaboek osatzen zuten. Ipar Nigerian eta Kamerunen Hausa etniak sortutako Sokoto kaliferriko populazioaren erdia esklaboa zen XIX. mendean.
Sokoto kaliferrian eta Nigeria iparaldeko ondoko lurraldeetan XX. mendearen bukaeran britainiar agintea lehen aldiz ezari zenean, gutxi gorabehera 2 milioi eta 2,5 milioi pertsona zeuden esklabotuak. Nigeria iparraldean esklabotza 1936an utzi zen legez kanpo.
Afrikako Aintzira handiak
Afrikako Aintzira Handien ekialdeko eskualdeek, Persia, Txina eta Indiarekin lehen milurtekoan zehar eginiko itsas-merkataritzan, urrea eta marfilarekin alderatuta esklaboak bigarren mailako ondasun gisa aipatzen dira. Aipatzen denean, esklaboen merkataritza eskala txikian agertzen da eta, batez ere, emakumeak eta haurrak izaten ziren esklabo, Kilwa Kisiwani, Madagaskar eta Pemba uharteetakoak. Campbell eta Alpers historialariek argudiatu zuten Hego-ekialdeko Afrikan lan eta morrontza mota desberdinak zeudela eta esklabo eta gizabanako askoren arteko bereizketa ez zela bereziki garrantzitsua gizarte gehienetan. Hala ere, XVIII. eta XIX. mendeetan nazioarteko merkataritza handitzearekin batera, hego-ekialdeko Afrika nabarmen parte hartzen hasi zen Atlantikoko esklabo merkataritzan. Adibidez, Kilwa uharteko erregeak, 1776.an merkatari frantsesekin itun bat sinatu zuen urtean 1.000 esklabo garraiatzeko.
Aldi berean, Oman, India eta Hego-ekialdeko Afrikako merkatariak kostaldean eta uharteetan landaketak ezartzen hasi ziren. Plantazio horietarako langileak lortzeko, esklabotza gero eta garrantzitsuagoa bihurtu zen zonaldean eta esklabo merkatariak (batez ere Tippu Tip) eskualdeko giro politikoan nabarmentzen hasi ziren. Hego-ekialdeko Afrikako esklabo merkataritza XIX. mendeko lehen hamarkadetan iritsi zen bere gailurrera, urtero 30.000 esklabo saltzen zirenean. Alabaina, esklabotza ez zen inoiz tokiko ekonomien zati garrantzitsu bihurtu, Zanzibarko Sultanerrian izan ezik, non plantazioak eta nekazaritza esklabotza mantendu ziren. Egile eta historialari Timothy Insoll ek idatzi zuen: "Erregistratutako zifren arabera, 718.000 esklabo esportatu ziren Swahili kostaldetik XIX. mendean, eta kostaldean 769.000 erretenitu ziren".
Afrikako Aintzira Handien eskualdean (egungo Uganda inguruan), hainbat motatako esklabotzaren ebidentzia linguistikoak daude: gerra bahiketa, salerosketa eta zor-esklabotza ehunka urtez. Hala ere, forma horiek, batez ere zorraren morrontza, nabarmen hazi ziren XVIII. eta XIX. mendeetan.
Esklabotzaren eraldaketak Afrikan
Afrikako esklabotza praktikak garai desberdinetan erabili izan dira Europatik Afrikako herriekiko harreman modu espezifikoak justifikatzeko. Europako XVIII. mendeko idazleek esklabotza Afrikan nahiko basatia zela esaten zuten Atlantikoko esklabo merkataritza justifikatzeko. Geroago idazleek antzeko argudioak erabiltzen zituzten, Europako esku-hartze eta kolonizazioak Afrikan esklabotza amaitzeko ekimen gisa aurkeztuz.
Afrikarrek bazekiten Mundu Berria n esklaboek jasango zuten esklabotza gogorra. Afrikako elite askok Europa bisitatu zuten esklabo-ontzietan, Mundu Berriko haizeak jarraituz. Horren adibide bat Antonio Manuel, Vatikanon Kongoko enbaxadorea, 1604an Europara joan zenean gertatu zen, Bahian (Brasilen) lehen geldialdi bat eginez. Bertan, lur jabedun bat askatzea lortu zuen, era okerrean esklabo bihurtua izan zena. Afrikako erregeek ere beren seme-alabak bidali zituzten esklabo bideetatik Europan hezteko, eta milaka esklabo ohi Liberia eta Sierra Leonara itzuli ziren.
Saharan zeharreko eta Ozeano Indikoko merkataritza
Artikulu nagusia: Esklaboen merkataritza arabiarra Esklaboen merkataritza arabiarra, K.o. VII. eta IX. mendeetan ezarri zenak, eskala txikiko mugimendu bezala hasi zen, gehienbat Aintzira Handien ekialdeko eta Sahel zonaldeko pertsonekin. Lege islamikoak esklabotza onartzen zuen, baina musulmanen arteko esklabotza debekatzen zuen. Ondorioz, esklabotzaren helburu nagusia Islamak Afrikan zituen mugetako eremuetan bizi ziren pertsonak ziren. Saharan zeharreko eta Indiako ozeanoko esklaboen merkataritzak historia luzea du, IX. mendeko merkatari afroamerikarren itsas bideen kontrolarekin hasten dena. Estimazioen arabera, gutxi gorabehera mila esklabo bakarrik hartzen ziren urtero Itsaso Gorriko eta Indiako ozeanoko kostaldeetatik. Ekialde Hurbilean zehar saltzen ziren. Merkataritza hori bizkortu egin zen, ontzi handiek merkataritza handitu zutelako eta zonaldeko plantazioetan lan egiteko eskaera igo zelako. Azkenean, urtero milaka eta milaka eramaten ziren. Swahili kostaldean, afrikar arabiar esklabo jabeek barnealdeko Bantu herrietatik jendea hartu eta itsasertzera eraman zituzten. Han, esklaboak pixkanaka landa eremuetan geratzen joan ziren, batez ere Unguja eta Pemba uharteetan. Honek esklaboen arteko harremanak aldatu zituen esklaboek lan egiteko modu berriak sortuz (haremak eta unitate militarrak babesteko eunukoak adibidez) eta askatasunerako baldintzak ere sortuz (bihurketa deitua, nahiz eta soilik esklaboen seme-alabak askatu). Merkataritzaren maila txikia izan arren, esklaboen kopuru osoa handia izatera iritsi zen, ehunaka urteetako existentzian zehar. Bere izaera txikia eta graduala zela eta, esklabotza praktiken eragina Islamera bihurtu ez ziren komunitateetan erlatiboki txikia izan zen. Hala ere, XIX. mendean, Afrikatik Islamiar herrialdeetarako esklabo merkataritza nabarmen igo zen. Esklabo merkataritza europarra 1850eko hamarkada inguruan amaitu zenean, ekialderako esklabo merkataritzara nabarmen igo zen. Afrikako Europar kolonizazioarekin amaitu zen 1900 inguruan. XIV. eta XIX mendeen artean, 17 milioi afrikar esklabo garraiatu zituzten merkatari musulmanek Indiako Ozeanoko, Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako kostaldeetara.
1814an, Johann Burckhardt esploratzaile suitzarrak honakoa idatzi zuen bere Egipto eta Nubiako bidaietan, non esklaboen merkataritza praktikatzen ikusi zuen: "Askotan zantarkeria lotsagabeenaren lekuko izan naiz, zeinetan merkatariek, aktore nagusiak zirenak, bakarrik barre egiten zuten. Ausar naiteke honakoa esatera: haien hamargarren urtea gainditu duten emakume esklabo gutxi batzuk soilik iristen dira Egipto edo Arabiara birjintasun egoeran".
David Livingstonek honakoa idatzi zuen esklabo merkataritzari buruz: "bere gaiztotasuna gainditzea ezinezkoa da… Tirokatutako edo gorputzean zehar labankatutako emakume esklabo bat igaro genuen, bidexkan botata zegoena. [Lekukoek] esan zuten goiz hartan pasatu zen arabiar batek egin zuela, berarengatik emandako prezioa galtzearen haserrea zela eta, jada ez zuelako ibiltzerik. Zuhaitz bati lepotik lotutako eta hildako emakume bat igaro genuen... Goseak hildako gizon batekin egin genuen topo... Herrialde honetan ikusi dudan gaixotasun arraroena benetan bihotz haustea dela dirudi, eta esklabo bihurtu diren gizon libreak erasotzen ditu ". Livingstonek kalkuluen arabera 80.000 afrikar inguru hiltzen ziren urtero Zanzibarko esklabo merkatuetara iritsi baino lehen. Zanzibar izan zen Ekialdeko Afrikako esklabo-merkataritza portu nagusia garai batean, eta Oman arabiarren agintepean XIX. mendean, 50.000 esklabok zeharkatzen zuten urtero hiria.
Atlantikoko esklabo merkataritza
Artikulu nagusia: Atlantikoko esklabo merkataritza Atlantikoko esklabo merkataritza edo esklabo merkataritza transatlantikoa Ozeano Atlantikoan zehar eman zen, XV. mendetik XIX. mendera. Atlantikoko esklabo merkataritzak eragin zuen XVI. mendean esklaboen populazioaren ehuneko txiki bat izatetik afrikarrak XIX. mende hasieran erabateko gehiengoa izatea. Esklaboen merkataritza ekonomiaren alderdi marjinala izatetik sektore nagusia izatera pasa zen epe laburrean. Gainera, nekazari landaketak nabarmen igo ziren eta gizarte askotan funtsezko alderdi bihurtu ziren. Azkenean, esklabotza-praktika tradizionalen distribuzioa eraldatu zuen.
Gineako kostaldera iritsi ziren lehen europarrak portugaldarrak izan ziren; Guinea ko eskualdean Afrikako esklaboak erosi zituen lehen europarra Antão Gonçalves portugaldar esploratzailea izan zen 1441. urtean. Hasiera batean urrea eta espeziak salerostea zen haien helburu nagusia, eta koloniak eraiki zituzten Sao Tome uharteetan. XVI. mendean, kolonizatzaile portugesak sumendi uharte horiek azukrea hazteko hobeezinak zirela konturatu ziren. Azukrea haztea lan-intentsibo gogorra da, eta portugaldar kolonoak erakartzea zaila zen beroa, azpiegitura falta eta bizitza gogorraren ondorioz. Azukrea lantzeko, portugesak esklabo afrikarren kopurua handia erabiltzen hasi ziren. Urrearen Kostaldeko Elmina Gaztelua, jatorriz afrikar langileek portugesentzat eraikia 1482an urrezko merkataritza kontrolatzeko, Mundu Berrira garraiatuko zituzten esklaboen gune garrantzitsu bihurtu ziren. Espainiarrak izan ziren lehenak Mundu Berrian esklabo afrikarrak erabiltzen, besteak beste, Kuba eta Hispaniola bezalako uharteetan. Izan ere, bertako biztanleen heriotza tasa kezkagarriak populazio natiboa babesten zuten lehen errege legeak egitea ekarri zuen (Burgoseko Legeak, 1512 -13). Lehen esklabo afrikarrak 1501. urtean iritsi ziren Hispaniola uhartera, 1493. urteko aita santuaren buldak ia Mundu Berri osoa Espainiari eman berritan.
Atlantikoko esklabo merkataritzak XVIII. mendearen bukaeran iritsi zen puntu gorenera, esklabo gehienak Afrika Mendebaldean barneratzeko espedizioetan harrapatzen zituztenean. Europako potentzia kolonialak Ameriketan zabaltzearen ondorioz, esklaboen eskaera areagotu zen. Honek Mendebaldeko Afrikako agintarientzat esklabo merkataritzaren irabaziak handitu zituen. Horrela, hainbat inperio ezarri ziren Mendebaldeko Afrikan esklabo merkataritzan oinarrituak. Hauen artean Oyo Inperioa (Joruba), Kong Inperioa, Futa Jallon Imanerria, Futa Toro Imanerria, Koya Erresuma, Khassoko Erresuma, Kaabu erresuma, Fante Konfederazioa, Ashanti Inperioa eta Dahomey erresuma zeuden. Erreinu hauek gerra konstantean oinarritutako kultura militaristan zuten oinarria, europarrekin salerosketetarako beharrezkoak ziren giza gatibu kopuru handia sortzeko. Praktika anker honen oroigarri garratz bat XIX. mendean Ingalaterran egin ziren Esklabotzaren Eztabaidetan aurkitu daiteke: "Idazle zahar guztiek gerra horiek esklabo bihurtzeko xede bakarra baizik ez dutela esaten dute, baina ez hori bakarrik, gerra horiek europarrek bultzatzen dituzte, xede horrekin bat". Inperio kolonial europarretan XIX. mendean gradualki esklabotza indargabetzeak inperio afrikar horien gainbehera eta kolapsoa ekarri zuen. Europar potentziak Atlantikoko esklabo merkataritza gelditzen hasi zirenean. Afrikako esklabo jabe handien eraldaketa ekarri zuen berriro: esklaboak hasi ziren erabiltzen plantazio edo beste era bateko nekazaritzan.
Abolizioa
Esklabotzaren azken eraldaketa nagusia XIX. mendearen erdialderako emantzipazio-ahaleginekin hasi zen. 1870 urtetik aurrera, Europako agintariak Afrika barnealdeko zati handiak kolonizatzen hasi ziren, eta kolonia hauetako legeak askotan nahasgarriak izaten ziren gai honen inguruan. Esate baterako, esklabotza legez kanpokotzat jotzen zenean ere, agintari kolonialek ihes egindako esklaboak haien jabeei itzultzen zizkieten. Zenbait herrialdetan esklabotzak erregimen kolonialaren menpe iraun zuen eta, kasu batzuetan, independentzia lortu arte ez ziren esklabotza praktikak nabarmen aldatu. Afrikako borroka anti-kolonialek maiz esklabo eta esklabo ohiak esklabo-jabe eta jabe ohiekin elkartu zituzten independentziaren alde borrokatzeko. Hala eta guztiz ere, lankidetza honek gutxi irauten zuen eta independentziaren ostean alderdi politikoen sorrera esklaboen eta maisuen estratifikazioan oinarritzen zen. Afrikako zenbait tokitan, esklabotza eta esklabotza bezalako praktikek gaur egun jarraitzen dute eta gobernuek eta gizarte zibilek desagerrarazteko zailtasunak dituzte. Esklabotzaren eta esklabo merkataritzaren aurkako europarren ahaleginak XVIII. mendearen bukaeran hasi ziren eta Afrikako esklabotzan eragin handia izan zuten. Portugal izan zen kontinenteko lehenengo herrialdea esklabotza deuseztatzen. 1761eko otsailaren 12an emandako agindu baten bidez debekatu zuen esklabotza Portugalen metropolietan eta Portugaldar Indian, baina horrek ez zuen eraginik izan Brasilgo eta Afrikako kolonia portugaldarretan. Frantziak 1794. urtean abolitu zuten esklabotza. Hala ere, Napoleonek 1802an berriro onartu zuen esklabotza eta 1848. urtera arte ez zen behin betiko indargabetu. 1803an, Danimarka eta Norvegiako erresuma izan zen esklabo merkataritza debekatu zuen Europako lehen herrialdea. Esklabotza bera ez zuten debekatu 1848. urtera arte. Britainia Handiak 1807an debekatu zuen Esklabo Merkataritzaren Abolizio Akta onartuz legebiltzarrean. Lege horrek esklabo ontzien kapitainei isunak jartzea ahalbidetzen zuen, isuna garraiatutako esklabo kopuruaren arabera handituz. Honen hondoren, Esklabotzaren Aboliziorako Akta onartu zuen 1833an, Britainiar Inperioko esklabo guztiak askatu zituena. Beste herrialde batzuetan britainiarrek egindako presioek Afrikan esklaboen merkataritzari amaiera ematea ekarri zuen. Esate baterako, Esklabo merkataritzari buruzko AEBetako 1820. urteko legeak esklabo merkataritza pirateria zela ezarri zuen, heriotza zigorra ezarriz legea hausten zutenei. Horrez gain, Otomandar Inperioak Afrikako esklabo merkataritza abolitu zuen 1847an presio britainiarraren ondorioz.
1850. urtean esklabo merkataritzaren azken partehartzaile handiak (Brasilek) Eusébio de Queirós legea onartu zuen esklabo merkataritza debekatuz. Urte horretarako, jadanik esklabo merkataritza nabarmen jaitsi zen eta, oro har, legez kanpoko merkataritzak bakarrik jarraitu zuen aurrera. Brasilek esklabotza praktikatu zuen eta legez kanpoko merkataritzaren iturri nagusia izan zen 1870. urtera arte gutxi gora-behera. 1888. urtean ezabatu zen esklabotza behin betiko, Brasilgo Isabel I.a Bragantzakoak eta Rodrigo Silva ministroak (Eusebio de Queiroz senatariaren suhiak) debekatu zutenean. Britainiarrek jokaera aktiboa hartu zuten garai hartan legez kanpoko Atlantikoko esklabo merkataritza gelditzeko. Mendebaldeko Afrikako Eskuadroiak 1808. eta 1860. urteen artean 1.600 esklabo ontziak harrapatu zituen, eta ontzi horietan joaten ziren 150.000 afrikar askatu zituzten. Esklabotza legez kanpo uzten zuten britainiar legeekin bat egin nahi ez zuten buruzagi afrikarren aurka ere eragin zuten, esate baterako, 'Lagoseko errege usurpatzailearen' aurka, 1851. urtean tronutik kendua. Esklabotzaren aurkako itunak 50 agintari afrikar baino gehiagorekin sinatu ziren. Afrikan bertan esklabotzak izaera mugatu bat izan zuen arren, baita esklabo merkataritza arabiarraren eta Atlantikoko esklabo merkataritzaren urte gorenetan ere, hau XIX. mendearen azken erdian aldatu zen. Patrick Manning-k azaltzen duenez, "baldin eta garai batean Afrikako gizarteak esklabotzan oinarrituriko ekoizpenaren inguruan antolatu badira, 1850-1900 urteetan izan zen hori".
Esklabotzaren aurkako mugimendu europarrak jarraitu zuen eta aitzakia eta casus belli bilakatu zen Afrikako kontinentearen konkista eta kolonizazio europarrarentzat. 1889-90ko Bruselako Anti-esklabotza Konferentzia ren gai nagusia izan zen. XIX. mendearen bukaeran, Afrikako banaketak kontinentea Europako botere inperialisten artean azkar banatzea ekarri zuen, eta erregimen kolonial guztien hasierako baina bigarren mailako egitekoa izan esklabotzaren eta esklabo merkataritzaren desagerraraztea. Frantsesen konkistaren eta abolizioaren ostean, 1906 eta 1911 urteen artean Mendebaldeko Frantziar Afrikatik milioika esklabo baino gehiago alde egin zuten jabeetatik haien aurretiazko etxeetara. Presio horri erantzunez, Etiopiak ofizialki abolitu zuten esklabotza 1932an, Sokotoko kaliferriak 1900. urtean, eta Sahelek 1911an. Garai kolonialaren amaieran arrakasta handia izan zuten orokorrean helburu horretan, nahiz eta esklabotza Afrikan oso aktiboa den oraindik ere. Hala ere, pixkanaka-pixkanaka soldata ekonomiara mugituz joan da. Europa harritzen saiatzeko, hainbat nazio independentek batzuetan esklabotzaren ezabapenaren irudia landu zuten, nahiz eta, Egiptoren kasuan ikus daitekeenez, Samuel White Baker bezalako soldadu europarrak kontratatu Nilo ibaiko espedizioetarako. Esklabotza ez da inoiz desagertu Afrikan, eta Afrikako zenbait estatuetan ohikoa da. Esate baterako, Txad, Etiopia, Mali, Niger, eta Sudanen, non legea eta ordena ez diren betetzen.
Gaur egun esklabotza herrialde guztietan legez kanpo dagoen arren, sekretupean egiten mantentzen da munduko leku askotan. Esklabotzaren biktimak mundu osoan 30 bat milioi direla kalkulatzen da. Mauritanian bakarrik, 600.000 gizonezko, emakumezko eta ume, edo biztanleriaren % 20, esklabo dira, eta horietako asko behartutako lanean erabiltzen dira. Mauritanian esklabotza 2007ko abuztuan kriminalizatu zen. Sudango Bigarren Gerra Zibilean zehar jendea esklabo hartu zuten; kalkuluen arabera 14.000 eta 200.000 bitarte esklabotu zituzten. Nigerren, non esklabotza praktika 2003an debekatu zen, azterketa batean topatu zuten biztanleen ia % 8a esklaboak direla oraindik ere.
Eragin demografikoa
Esklabotza eta esklabo merkataritzak eragin handia izan zuen populazioaren tamaina eta genero distribuzioan Afrikan zehar. Aldaketa demografiko hauen eragin zehatza eztabaida mamitsu baten gaia izan da. Atlantikoko esklabo merkataritzak 70.000 pertsona hartzen zituen urtero, batez ere Afrikako mendebaldeko kostaldetik, XVIII. mendearen erdialdean. Esklaboen merkataritza arabiarrak Afrikako barnealdetik harrapatzen zituen esklaboak, Itsaso Gorriko eta beste lekuetako portuetatik itsasoz bestaldera bidaltzen zituztenak. XVI. mendean, puntu gorenean, urtero 10.000 esklabo bidaltzen ziren. Patrick Manningen arabera, Saharaz hegoaldeko Afrikako zati handietan populazioaren jaitsiera jarraitua eman zen esklabo merkataritzaren ondorioz. Afrikako mendebaldean, 1650 eta 1850 artean eman zen populazio jaitsiera esanguratsuagoa izan zen, esklabo merkatariek gizonekiko zuten preferentziagatik. Afrikako ekialdean, esklabo merkataritza norabide anitzekoa izan zen eta denboran zehar aldatu zen. Etxeko morrontzarako eskariari erantzuteko, hegoaldeko barnealdean harrapatutako Zanj esklaboak iparraldeko kostaldeko portuetatik saldu egiten ziren. Erosleak hainbat zonaldetakoak izaten ziren: Nilo bailara, Afrikako adarra, Arabiar penintsula, Persiar golkoa, India, Ekialde urruna eta Indiako Ozeanoko uharteetakoak.
Esklabotzaren hedapena
Afrikako bertako esklabotzaren hedapena zein beste zonaldeetara eramandako esklabo kopurua ez da zehazki ezagutzen. Atlantikoko esklabo merkataritza hobekien aztertu izan dena bada ere, estimazioak 8 milioi pertsonatik 20 milioi pertsonara doaz. Atlantikoz zeharreko esklabo merkataritzaren datu basearen arabera, Atlantikoko esklabo merkataritzak 12,8 milioi pertsona inguru hartu zituen 1450 eta 1900 artean. Saharaz zeharreko eta Itsaso Gorriko esklabo merkataritzaren eragina, Saharatik, Afrikako Adarretik eta Afrika ekialdetik hartutako esklaboekin, 600 eta 1600 urteen bitartean 6,2 milioi pertsonatan estimatu da. Nahiz eta XVII. mendean Afrika ekialdeko tasa jaitsi zen, XIX. mendean handitu egin zen eta 1,65 milioitan estimatzen da mende horretan.
Patrick Manningek egindako kalkuluen arabera, 12 milioi esklabo mugitu zituen Atlantikoko merkataritzak XVI eta XIX. mendeen artean, baina horietatik 1,5 milioi ontzietan hil ziren. 10.5 milioi esklabo Ameriketara iritsi ziren. Bidean hil ziren esklaboez gain, afrikar gehiago ere hil ziren esklaboak harrapatzeko ekintzetan eta portuetara eramaten zituzten behartutako ibilbideetan. Manningek 4 milioi harrapatu ondoren Afrikan barrena hil zirela estimatzen du eta beste asko gazte hil zirela. Manningen kalkuluek Atlantikora bideratutako jatorrizko 12 milioiak, esklabo merkataritza arabiarrera bideratutako 6 miloi eta Afrikako merkatuetarako 8 milioi barnebiltzen dituzte.
Eragin demografikoaren inguruko eztabaida
Esklabo merkataritzaren efektu demografikoa gai eztabaidatuenetakoa da. Walter Rodney k argudiatu zuen hainbeste pertsonen esportazioa hondamendi demografikoa izan zela eta Afrika behin betiko atzeratua utzi zuela munduko beste leku batzuekin alderatuta eta kontinentearen pobrezia jarraitua azaltzen dela. Afrikako biztanleriak garai horretan garatzeari utzi ziola erakusten duten zenbakiak aurkezten ditu, Europako eta Asiakoak nabarmen hazten ziren bitartean. Rodneyren arabera, ekonomiaren beste eremu guztiek ere eragin negatiboa pairatu zuten. Izan ere merkatari nagusiek industria tradizionalak alde batera utzi zituzten esklabotzara bideratzeko eta biztanleriaren behe-mailak esklabotzak berak suntsitu zituen.
Beste batzuek ikuspegi hau zalantzan jarri dute. J. D. Fage k kopuruak kontinenteko osoan izan zuen eragina alderatu zuen. David Eltisek garai hartan Europa ko emigrazio tasarekin konparatu zituen kopuruak. XIX. mendean soilik 50 milioi lagun baino gehiagok utzi zuten Europa Ameriketara joateko, Afrikan orotara hartu ziren pertsonak baino kopuru askoz handiagoa dena.
Afrikako ekonomian eragina
Eztabaida luze bat dago ikerlari eta akademikoen artean eskabo merkataritzaren eragin destruktiboen inguruan. Esan ohi da esklabo merkataritzak tokiko ekonomiak eta egonkortasun politikoa ahuldu zituela, herriko lan indar nagusiak itsasoz bestaldera bidali eta esklabo harrapaketak eta gerra zibilak ohiko bihurtu zirelako. Esklabo merkataritza komertziala, Europako beharrek bultzatuta, oso handia egin zen eta aurkaria esklabo bihurtzea, gerra baten ondorio baino, gerrara joateko arrazoi bihurtu zen. Esklabo merkataritzak, esaten denez, talde etniko handien eraketa galarazi zuen, etnien atomizazioa eraginez eta egitura politiko egonkorren osaketa ahulduz hainbat tokitan. Afrikako herritarren osasun mentala eta garapen soziala ere murriztu zituela argudiatzen da. Argumentu hauei kontra eginez, J. D. Fagek baieztatzen du esklabotzak ez zuela eragin guztiz kaltegarririk izan Afrikako gizarteetan. Esklaboak merkantzia garestiak ziren, eta merkatariek esklabo bakoitzaren truke ordainketa ona jasotzen zuten. Esklabo merkataritzaren gailurrean, ehun milaka moskete eta oihal, bolbora zein metal kantitate oso handiak bidaltzen ziren Gineara. Diru honetako gehiena britainiarrek egindako suzko armetan (oso kalitate txarrekoak) eta alkohol industrialean gastatzen zen. Esklabo merkataritzaren gailurrean, Europarekin egiten zen merkataritza – urre eta marfil esportazio esanguratsuak ere barnebiltzen zituenak -, urtero 3.5 milioi libera esterlinetan baloratzen da. Konparatzeko, Erresuma Batuaren merkataritza, garai hartako superpotentzia ekonomikoa, urte bakoitzeko 14 milioi libera ingurukoa zen XVIII. mendearen amaierako garai berdinean. Patrick Manning ek adierazi duenez, esklaboen trukean jasotzen ziren artikulu gehienak ohikoak ziren, ez luxuzkoak. Ehunak, burdina, moneta eta gatza izan ziren esklabotza merkataritzaren ondorioz inportatutako artikulu garrantzitsuenak, eta artikulu hauek gizartean zehar zabaldu ziren, bizi-maila orokorra igoz.
Europako ekonomian eragina
Eric Williams ek Afrikarren ekarpenari buruz idatzi du esklaboen merkataritzaren eta esklabotzaren irabazien arabera, eta irabazi horiek britainiar industrializazioa finantzatzeko erabili zirela argudiatzen du. Afrikarren esklabotza Industria Iraultzaren funtsezko osagaia zela defendatzen du, eta Europako aberastasuna, neurri batean, esklabotzari esker sortua zela. Abolizioaren garaian ordea, errentagarritasuna galdu zuen eta Ingalaterraren ekonomiarako ona bihurtu zen debekatzea. Joseph Inikori k idatzi du esklabo merkataritza ingelesak Williamsen kritikoek uste dutena baino aberasgarriagoa izan zela. Beste ikertzaile eta historialariek biziki argudiatu dute "Williamsen tesia" bezala ezagutzen denaren aurka: David Richardsonek ondorioztatu du esklabo merkataritzaren irabaziak britainiarren barne-inbertsioaren % 1 baino gutxiago izan zirela eta Stanley Engerman historialari ekonomikoaren arabera, nahiz eta esklabo merkataritzari lotutako kostuak (esate baterako, itsasontzien gastuak, esklaboen hilkortasuna, zurien hilkortasuna Afrikan, defentsa gastuak) zein esklabo merkataritzan berriro inbertitutako irabaziak kendu gabe ere, esklabotza merkataritzaren eta Mendebaldeko Indiako landaketen irabaziak britainiar ekonomiaren % 5a baino gutxiago izan ziren industri iraultzaren edozein urteetan.
Richard Pares historialariak, Williamsen liburuaren aurretik idatzitako artikulu batean, Mendebaldeko Indiako landaketek sortutako aberastasunaren eragina Industri Iraultzaren finantziazioan gutxitzen du. Bere esanetan, Mendebaldeko Indian lorturiko irabazien fluxu nagusiak industriara emantzipazioaren ostean iritsi ziren, ez lehenago. Findlay eta O'Rourkek adierazi zuten O'Brienek "periferia periferikoa zela" argudiatzeko aurkeztutako datuek kontrakoa iradokitzen dutela. Izan ere, 1784-1786 urteen artean periferiaren irabaziak 5.66 milioi liberakoak izan ziren eta 10.30 milioi liberako inbertsio gordina egin zen britainiar ekonomian. Haien usten, ez du zentzurik gizakien esklabotzaren irabaziak alde batera uztea "errenta nazionalaren zati txiki bat" izan zirelako. Argudio berdinarekin, iraultza industrialik ez zela egon argudiatu liteke, industria modernoak errenta nazionalaren zati txiki bat besterik ez baitziren, eta beraz, tamaina txikiak eragin txikia esan nahi duela ondorioztatzea akats bat dela uste dute. Findlay eta O'Rourkek, halaber, adierazi zuten esklaboek sortutako merkantzien esportazio amerikarren kuota 1501-1550 urteetan % 54 izatetik % 82,5era igo zela 1761-1780 urteetan.
Stafford (Virginia)
Stafford Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Stafford konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Esklabotza Afrikan
Europako ekonomian eragina
Seymour Drescher eta Robert Ansteyk diote esklabo merkataritzak errentagarria izaten jarraitu zuela bukaerara arte, nekazaritzan berrikuntzak zirela eta; eta erreforma morala izan zela, ez pizgarri ekonomikoak, abolizioaren arduradun nagusia.
Europako beste nazio batzuetan antzeko eztabaida eman da. Esklabo merkataritza frantsesak, beste inbertsio domestikoak baino errentagarriagoa zela argudiatzen da, eta seguruenik kapital pilatzea bultzatu zuen Industria Iraultza eta Napoleondar gerren aurretik.
Arrazismoaren ondarea
Maulana Karenga ren esanetan Afrikako gatibuen esklabo merkataritzaren ondorioa ''“Afrikako gizateria mundura birdefinitzeko aukeraren suntsiketa morala izan zen. Besteekin ditugun iraganeko, oraingo eta etorkizuneko erlazioak pozoitu zituen, estereotipo horren arabera ezagutzen gaituztelako bakarrik eta ondorioz gaur egungo pertsonen arteko erlazio humanoak kaltetzen ditu.”'' Kultura, hizkuntza, erlijioa eta giza aukera suntsitu zituela defendatzen du.
Bathyraja cousseauae
Bathyraja cousseauae Bathyraja generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Arhynchobatidae familian.
Nichols (Iowa)
Nichols Iowako hiri bat da. Muscatine konderrian kokatua dago. 2010ean 374 biztanle zituen, 0.6 kilometro koadrotan banatuta.
762 Pulcova
762 Pulcova asteroide gerrikoan aurkitutako 762. asteroidearen izena da. 1913ko irailak 3an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1913 SQ zen. Bere izena San Petersburgotik gertu dagoen Pulkovo Behatokiagatik jasotzen du. C motako asteroide bat da, karbonoz osatua dagoena eta beraz azal ilunekoa. 2000n bere inguruan 800 kilometroko distantziara birako ilargi bat aurkitu zitzaion, aurkitutako lehen asteroide ilargi bat izan zelarik.
Drozdov (Šumperk barrutia)
Drozdov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 351 biztanle ditu eta 13,69 kilometro koadroko azalera. Šumperk barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1242 urtean egin zen.
Alepo eskualdea
Alepoko eskualdea (arabieraz مُحافظة حلب) Siriako 14 eskualdeetako bat da.
Populazioa 4.120.000 biztanletan estimatzen da. Hiri nagusia eta hiriburua Alepo da.
Hiriak
Hona hemen eskualdeko hiri nagusiak:
Barrutiak
2011n eskualdeak 11 barruti (mintaqak) zituen:
Hilario Pino
Hilario Pino Velasco (San Martín de Pusa, Toledoko probintzia, 1962ko otsailaren 20a) espainiar kazetari eta telebistako albistegi aurkezle bat da.
Le Langon
Le Langon Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Langon udalerrian erroldatutako biztanleak 1.075 ziren. Familiak 430 ziren, horien artean 119 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 86 bakarrik bizi ziren emakumeak), 147 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 139 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 25 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Izagre
2007ko azken erroldaren arabera eta bere dentsitatea, kilometro karratuko 4,54 biztanlekoa zen.
Le Langon
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Izagre
biztanle zituen.
Le Langon
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 522 etxebizitza zeuden, 438 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 49 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 513 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 438 etxebizitza nagusietatik 335 bere jabearen bizilekua ziren, 97 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 18 etxek bi zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 95 etxek lau zituzten eta 278 etxek bost zituzten. 425 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 204 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 189 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 644 ziren, horien artean 476 aktiboak ziren eta 168 inaktiboak ziren. 476 pertsona aktiboetatik 421 lanean zeuden (249 gizon eta 172 emakume) eta 55 langabezian zeuden (21 gizon eta 34 emakume). 168 pertsona inaktiboetatik 66 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gonzalo Pérez de Angulo
Gonzalo Pérez de Angulo (Hego Euskal Herria, c. 1519 - XVI. mendearen amaiera) euskal epaile eta funtzionarioa izan zen. Ameriketara joan eta 1549 eta 1555 artean Kubako gobernadore eta kapitain jeneral izan zen.
Le Langon
Diru sarrerak
2009an Le Langon udalerrian 434 unitate fiskal zeuden, 1.093,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.052 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 46 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 3 iturginak, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Le Langon udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.147 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Diaemus youngi
Diaemus youngi Diaemus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Desmodontinae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
NGC 7593
NGC 7593 galaxia bat da, Pegasus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Aulacodes
Aulacodes Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Aulacodes aechmialis da.
Michi Goto
Michi Goto (Suzuka, Japonia, 1990eko uztailaren 27a) japoniar futbolaria da, aurrelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Real Sociedad futbol-taldean jokatzen du.
Ceraso
Ceraso Italiako udalerri bat da. Salernoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cerasok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Samuel de Champlain
Quebec Hiria sortu zuen 1608an. Frantsesen jarrera harroak San Laurendiko euskaldunak sumindu zituen, eta 1608an hura hiltzeko ahalegina egin zuten Quebec sortzean. Konplotak porrot egin zuenez, euskaldun marinel asko hilarazi zituen bertan. Gerora, Ottawa ibaia, Nipissing, Huron, Ontario eta Champlain aintzirak esploratu zituen 1615-1616 urteetan.
Bathyraja diplotaenia
Bathyraja diplotaenia Bathyraja generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Arhynchobatidae familian.
Uttarakhand
Uttarakhand (hindiz: उत्तराखण्ड edo उत्तराखंड, euskaraz: "Iparraldea") Indiako iparraldeko estatua da, 2000eko azaroaren 9an sortua eta 2007 arte Uttaranchal izena zituena.
Geografia
Uttarakhandek iparraldean Tibet, ekialdean Nepal, mendebaldean Himachal Pradesh eta hegoaldean Uttar Pradesh ditu mugakideak.
Indiako ibai nagusienetariko bi diren Ganges eta Jamuna Uttarakhandeko glaziaretan dute iturria, Himalaiako urak biltzen dituztenak.
Banaketa administratiboa
Uttarakhandek 13 barruti ditu, dibisio bitan banatuak:
Hiriak
Hona hemen estatuko hiri nagusiak:
Scleroptila psilolaema
Scleroptila psilolaema Scleroptila generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.
Uztaritzeko barrutia
Uztaritzeko distritua (frantsesez district d'Ustaritz) Behe Pirinioak departamendua 1790etik 1795era banatuta egon zen 6 distrituetako bat izan zen.
Osaera
Bere lurraldeak ia erabat Lapurditzat jotzen denarekin egiten zuen bat eta hiriburua ere Uztaritze historikoa izan zen, ez Baiona. Kanpoan geratu ziren bakarrak Aturriren ipar ibarreko lurrak izan ziren (egungo ipar Baionako auzoak eta orduan Tarnoseko auzoa zen Bokale, alegia), Landetan sartu eta han Santizpirituko kantonamendua osatu baitzuten Senhans eskualdeko herriekin.
Kantonamenduak
Distrituak 13 kantonamendu zituen:
Bilakaera
1800ean departamenduak banatzeko beste egitura bat sortu zen: "barrutia". Uztaritzeko distrituaren kasuan, bere osotasunean Baionako barrutian sartu zuten Donapaleuko distrituan zeuden eremu batzuekin. Kantonamendu kopurua ere murriztu zen: Bardoze, Kanbo, Makea, Mugerre, Sara, Senpere eta Urruñakoak desagertu egin ziren.
Marmota olympus
Marmota olympus Marmota generoko animalia da. Karraskarien barruko Xerinae azpifamilia eta Sciuridae familian sailkatuta dago.
Chewey (Oklahoma)
Chewey Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Adair konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Nodaway (Iowa)
Nodaway Iowako hiri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 114 biztanle zituen, 1.39 kilometro koadrotan banatuta.
Southampton hiriko harresiak
Southampton hiriko harresiak ingalaterra hegoaldeko herriaren inguruan eraiki ziren defentsa-egiturak dira. Southampton inguruko erromatar eta anglosaxoien kokalekuak gotorlekuak harresiz edo hobiz gotortu ziren arren, geroko harresiaren jatorrira iritsi zen X. mendean hiria egungo gunera mugitu zutenean. Hiri berri hau ibaiertzek, hobiek eta ibaien eta kostaldeko kurba naturalek defendatu zuten. Normandiarrek Southamptongo gaztelua eraiki zuten baina ez zuten herriaren defentsarik zabalena hobetzeko asmorik egin XIII. mendearen hasierara arte, Southampton-en oparotasuna merkataritza-zentro gisa eta Frantziarekin gatazka izan zenean, ateak eta harrizko hormak eraiki zituzten iparraldeko eta ekialdeko kokalekuaren aldeetan.
1338an Southampton Frantziako indarrek eraso zuten; hiriko defentsak ez ziren oso egokiak izan, batez ere mendebaldeko eta hegoaldeko kaietan. Eduardo III.ak berehalako hobekuntzak egin zituen Southamptongo harresietan, baina 1360. urtera arte ez zen lan handirik egin. Datozen hamarkadetan, herri osoa 2 km-ko (1,25 milia) harrizko horma luzez inguratuta zegoen, 29 dorre eta zortzi ate zituena. Bolborazko armen etorrerarekin 1360 eta 1370. urteetan, Southampton Ingalaterrako lehen herrietako bat izan zen teknologia berriak instalatzen lehendik zegoen gotorlekuetan eta dorre berriak eraikitzen bereziki kanoiak kokatu ahal izateko.
Southampton hiriko harresiak funtsezko defentsa garrantzitsua jarraitu zuten izaten XV. mendean zehar, ateak batzuetan hiritarren instalaziorik garrantzitsuenak ziren, herriko udaletxe eta espetxe gisa jarduten baitzuten. XVII. mendearen bukaeran bere garrantzia etengabe gainbehera eta hormak poliki-poliki eraitsi edo egokitu ziren beste erabilera batzuentzat XVIII. Eta XIX. mendeetan zehar. Prozesu hau XX. mendearen hasieran jarraitu zen, gerraosteko urteetan, harresiak Southampton-eko historiaren ezaugarri garrantzitsu gisa aitortu ziren. Behin-behineko kontserbazio-proiektuak izan dira eta hormak orain erakargarri turistiko gisa sustatzen dira.
Kontinente Zaharra (argipena)
Kontinente Zaharra hitzak adiera zenbait ditu:
2782 Leonidas
2782 Leonidas asteroide baten izena da. irailaren 24an aurkitu zuen C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels-ek Palomar Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 2605 P-L izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2782 Leonidas asteroidearen orbitak batezbeste 2,685 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,093 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,276 distantziara. Eszentrikotasuna 0,22 da, eta makurdura orbitala 3,78ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.6 da.
La Chapelle-au-Moine
La Chapelle-au-Moine Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Chapelle-au-Moine udalerrian erroldatutako biztanleak 606 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 96 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 92 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 242 etxebizitza zeuden, 229 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 238 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 229 etxebizitza nagusietatik 195 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 123 etxek bost zituzten. 197 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 147 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 427 ziren, horien artean 332 aktiboak ziren eta 95 inaktiboak ziren. 332 pertsona aktiboetatik 317 lanean zeuden (157 gizon eta 160 emakume) eta 15 langabezian zeuden (7 gizon eta 8 emakume). 95 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 40 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Chapelle-au-Moine udalerrian 224 unitate fiskal zeuden, 592,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.049 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 igeltseroa.
2000. urtean La Chapelle-au-Moine udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 448 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Severino Manzaneda
Severino Manzaneda Salinas de Zumalabe (Balmaseda, 1644 - ?) bizkaitar militarra izan zen. Sizilian, Rossellón eta Flandrian borrokatu ostean, Ameriketara bidali zuten. Bertan Kubako gobernadore eta kapitain jenerala izan zen.
Drozdov (Beroungo barrutia)
Drozdov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 767 biztanle ditu eta 10,03 kilometro koadroko azalera. Beroungo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1227 urtean egin zen.
Bouville (Essonne)
Bouville Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bouville udalerrian erroldatutako biztanleak 646 ziren. Familiak 249 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 87 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 294 etxebizitza zeuden, 250 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 283 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 250 etxebizitza nagusietatik 223 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 163 etxek bost zituzten. 206 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 155 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 434 ziren, horien artean 324 aktiboak ziren eta 110 inaktiboak ziren. 324 pertsona aktiboetatik 303 lanean zeuden (162 gizon eta 141 emakume) eta 20 langabezian zeuden (9 gizon eta 11 emakume). 110 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 40 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bouville udalerrian 233 unitate fiskal zeuden, 624 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.021 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak, 1 argiketaria, 2 eraikuntza enpresak, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Bouville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 992 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bolitoglossa decora
Bolitoglossa decora Bolitoglossa generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
NGC 7596
NGC 7596 galaxia bat da, Aquarius konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Ectadiosoma
Ectadiosoma Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Ectadiosoma pleurocapna da.
Gilen Lorriskoa
Gilen Lorriskoa (Guillaume de Lorris; Lorris, c. 1200 – ?, 1238) frantziar poeta izan zen. Roman de la Rose obraren lehen partea idatzi zuen (4.000 oktosilabo), maitasun gortesauari kantatzen diona. Gero, 40 urte geroago, lana Jean de Meungek bukatu zuen.