cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carlos Slepoy
Biografia
2017ko apirilaren 17an hil zen, 68 urte zituelarik, organu desberdinen arazoak izanez gero. Egun horietan Público aldizkari digilatalak omenaldi bat egin nahi zion haren bitartean egunkariaren Giza eskubideen defentsaren aktibismoa saritzeko sortu duten lehenengo saria emateko.
Crystallodytes pauciradiatus
Crystallodytes pauciradiatus Crystallodytes generoko animalia da. Arrainen barruko Creediidae familian sailkatzen da.
Gerstheim
Gerstheim Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gerstheim udalerrian erroldatutako biztanleak 3.029 ziren. Familiak 1.167 ziren, horien artean 232 pertsona bakarrekoak ziren (68 bakarrik bizi ziren gizonak eta 164 bakarrik bizi ziren emakumeak), 409 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 456 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 70 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.254 etxebizitza zeuden, 1.177 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 70 hutsik zeuden. 976 etxeak ziren eta 276 apartamentuak ziren. 1.177 etxebizitza nagusietatik 917 bere jabearen bizilekua ziren, 235 alokairuan okupaturik zeuden eta 25 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 38 etxek bi zituzten, 168 etxek hiru zituzten, 296 etxek lau zituzten eta 668 etxek bost zituzten. 1.046 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 485 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 582 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.921 ziren, horien artean 1.415 aktiboak ziren eta 506 inaktiboak ziren. 1.415 pertsona aktiboetatik 1.289 lanean zeuden (700 gizon eta 589 emakume) eta 127 langabezian zeuden (50 gizon eta 77 emakume). 506 pertsona inaktiboetatik 200 erretiraturik zeuden, 139 ikasten zeuden eta 167 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gerstheim udalerrian 1.233 unitate fiskal zeuden, 3.144,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.459 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 104 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 4 margolariak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 5 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Gerstheim udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 552 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Gerstheim udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 299 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Minahasa
Minahasa terminoak erabilera zenbait ditu:
Senhor do Bonfim (Bahia)
Senhor do Bonfim Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Slatinka nad Bebravou
Slatinka nad Bebravou Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 9,54 km²ko azalera du eta 191 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1332. urtekoa da.
Mirafra williamsi
Mirafra williamsi Mirafra generoko animalia da. Hegaztien barruko Alaudidae familian sailkatua dago.
Onychostoma ovale
Onychostoma ovale Onychostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Altzola etxea (Urretxu)
Altzola etxea, Gipuzkoako Urretxu udalerrian dagoen eraikin bat da, Urola Garaia eskualdean. Urretxuko Alde Zaharran dago, Kale Nagusiaren 8. zenbakian, eta Jai Alai jatetxearen alboan.
Eraikinan ospea baldin badu, Jose Mari Iparragirre (1820-1881) euskal kantautore handiaren jaiotetxea izateagatik da. Gaur egun eraikinaren kanpoaldean haren jaiotetxea dela adierazten duen plaka-oroigarri bat ikusgai dago. Honela dio:
Urgellgo geltokia
Urgell Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.
Geltokia 1926n inauguratu zen.
Petrović-Njegoš dinastia
Petrović-Njegoš dinastia ( serbieraz: династија Петровић-Његош, montenegroeraz: dinastija Petrović-Njegoš ) Montenegroko familia nagusi izan zen 1696 tik 1918 ra. Montenegrok 1711 tik Otomandar Inperioa rekiko de facto independentzia izan zuen baina 1878 an soilik jaso zuen nazioarteko aitorpen formala printzerri independente gisa.
Montenegro hasieratik Vladikak izenekoek gobernatu zuten printze-apezpikuek, rol tenporala eta espirituala zutenak. 1852 an eginkizun hori aldatu egin zen aldi baterako hutsa izateko. 1910 ean Nikolas I.a printzeak erregetzara igotzea iragarri zuen. 1916 an Nikolas I.a erregea Austria-Hungaria k bere herrialdearen inbasio eta okupazioaren ondorioz irauli zuen, eta ondoren Podgoricako Batzarrak deposizio formala egin zuen 1918 an Montenegro sortzen ari zen serbiarren, kroaziarren eta esloveniarren erreinua ri erantsi zitzaionean.
Sphaerodactylus epiurus
Sphaerodactylus epiurus Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Petrović-Njegoš dinastia
Dinastiaren jatorria
Ezagutzen den lehen arbasoa, Vojvoda Bogut Ugljevik ondoan hiri bat izan zuen Dušan Ahaltsuaren (erregealdia 1331-1355) Serbiako enperadorearen erregealdian. Bere semea, Đurađ Bogutović Bosniako Banjaniko Muževice izeneko herrira migratu zuen  turkiar otomandarretik ihesi. XIV. mendearen amaieran, ordea, Bogutović eta bere semeak Drobnjaci -n bizitzen ikusten dira.
Blanca Portillo
Blanca Portillo Martínez de Velasco (Madril, ) espainiar aktorea eta zuzendaria da. Maixabel filmean egindako lanagatik Emakumezko aktore onenaren Goya Saria jaso zuen 2022an.
Antzerkia
Antzezle moduan Zuzendari moduan
Scomberomorus lineolatus
Scomberomorus lineolatus Scomberomorus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Mogi das Cruzes
Mogi das Cruzes Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Marcela Tinayre
Marcela Tinayre Martínez (Buenos Aires, Argentina, 1950eko urriaren 31) argentinar irrati eta telebistako enpresaburua eta irrati eta telebistako aurkezlea da.
Joseph Roth
Joseph Roth (Brody, Austria-Hungariako Inperioa, 1894ko irailaren 2a - Paris, 1939ko maiatzaren 27a) jatorri juduko austriar idazlea izan zen. Bere obra ezagunena Radetzky martxa da (1932, Radetzkymarsch).
Bizitza
Brodyn sortu zen, garai hartan Austria-Hungariako Inperioaren barnean zegoen Galitzia eskualdean, familia judu batean. Batxilergoa bukaturik, literatura eta filosofia ikasketak egin zituen, Lviveko Unibertsitatean hasieran (1913), eta Vienan ondoren (1914-1916). Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen, Austria-Hungariako armadan sartua. Gerrak eta Inperioaren deuseztatzeak eragin handia izan zuten bere bizitzan.
Marcela Tinayre
Ibilbidea
2002an Las cortesanas programa gidatu zuen, Lita de Lazzari, China Zorrilla, Mónica de Alzaga (El bar Celeste Montanari reality showeko parte-hartzaile ohiak lagunduta). , Nazarena Vélez eta Amalia "Yuyito" González
Joseph Roth
Bizitza
Gerra ondoren, kazetari aritu zen Vienan. 1920an Berlinera joan zen, Neue Berliner Zeitung-en lan egitera. Geroago Berliner Börsen-Courier-en eta Frankfurter Zeitung-en ere idatzi zuen. Azken honetan, 1923tik 1932ra, korrespontsala izan baitzen, bidaia asko egin zituen Europan zehar. 1922an, Friederiche Reichlerekin ezkondu zen Vienan. Urte gutxiren buruan eskizofreniak jo zuen emaztea, eta 1929tik aurrera ospitale psikiatrikotan sarturik egon zen. Naziek hil zuten Friederiche 1940an.
Nazioarteko politika
Nazioarteko politika bi herrialdeen arteko harreman eta hartuemanen kudeaketa da. Kanpo-politikaren ondorioz izandako hartuemanak edota hartutako erabakiak ere nazioarteko politikaren barnean daude.
Joseph Roth
Bizitza
Rothen lehenengo eleberria, Das Spinnennetz («Armiarma-sarea»), zatika argitaratu zen 1923an, Vienako egunkari batean. Arrakasta eta ospea, berriz, Job (1930) eta Radetzky martxa (1932) eleberriek eman zioten. 1933an, Naziak boterera iritsi zirelarik, Berlindik Vienara alde egin zuen. Alemanian, denbora luze gabe, bere liburuak erre zituzten. 1934an, Parisera erbesteratu zen eta handik zenbait bidaia egin zituen, Austria, Polonia eta Herbeheretara esate baterako. 1936 eta 1938 artean, maitasun-harremana izan zuen Irmgard Keun alemaniar idazlearekin.
Nazioarteko politika
Gaur egungo nazioarteko politika estatuen irizpideen araberakoa da, herrialde bakoitzak munduan duen bere kokaleku historiko, geografiko, ekonomiko eta politikoaren araberakoa, globalizazioak jarritako erronken irakurketa egoki bati eta hark herrialdeko biztanle bakoitzen duen eraginean.
Joseph Roth
Bizitza
Azken urteetan, alkoholismoa zela-eta, bere osasuna hondatuz joan zen. 1939ko maiatzaren 27an hil zen, Parisen, eta Thiaisko hilerrian ehortzi zuten. Haren hilarrian écrivain autrichien-mort à Paris en exil bertzerik ez dago idatzia («austriar idazlea - Parisen erbestean hila» ). Hiletan juduak, katolikoak, monarkikoak eta komunistak elkartu ziren.
Eskandinaviar mitologia
Eskandinaviar mitologia eskandinaviar herrien erlijio, sinesmen eta kondairez osatuta dago. Antzinako germaniarren mitologiatik ekarria eta anglosaxoi mitologiari lotua, aurreko indoeuropar mitologian du oinarria.
Marcela Tinayre
Ibilbidea
Enpresa- eta moda-arloan ere aritu zen, eta arrakasta handia izan zuen. Christian Diorren ordezkaria izan zen zazpi urtez.
Rüdtligen-Alchenflüh
Rüdtligen-Alchenflüh Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Limnichthys fasciatus
Limnichthys fasciatus Limnichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Creediidae familian sailkatzen da.
Fernando Henrique Mariano
Fernando Henrique Mariano (1967ko apirilaren 3a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Internacional eta Palmeiras.
Vers-Pont-du-Gard
Biztanleria
2007an Vers-Pont-du-Gard udalerrian erroldatutako biztanleak 1.609 ziren. Familiak 649 ziren, horien artean 156 pertsona bakarrekoak ziren (65 bakarrik bizi ziren gizonak eta 91 bakarrik bizi ziren emakumeak), 239 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 205 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 49 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Marcela Tinayre
Bizitza pribatua
Artista familia bateko kidea da. Ama Mirtha Legrand aktore ohia eta gidaria da, eta aita, berriz, Daniel Tinayre zuzendari frantsesa, izeba Silvia Legrand aktorea, osaba José Martínez Suárez aktore eta zuzendaria, eta haren seme-alabak Juana Viale aktorea eta Ignacio Viale produktorea. Bere neba zaharrena, Daniel Tinayre, 1999an hil zen.
Bi aldiz ezkonduta egon zen: Ignacio Viale diplomatikoarekin (1973ko irailetik ezkonduak). Harekin bi seme-alaba izan zituen, Juana eta Ignacio. Ondoren, Marcos Gastaldi enpresaburuarekin harremanetan hasi zen, eta Rocco semea izan zuen 2001eko abuztuaren 24an, 50 urte zituela. Bere bigarren senarra, Marcos Gastaldi, 2020ko uztailean hil zen, Parkinsonen gaixotasunaren aurkako borroka luze baten ondoren. Hurbileko harremana zuen harekin, bananduta egon arren.
Vers-Pont-du-Gard
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Marcela Tinayre
Bizitza pribatua
Marcela Tinayre katolikoa da. 2014. urtean Vatikanoko hirira joan zen Aita Frantzisko ikustera.
Vers-Pont-du-Gard
Etxebizitza
2007an 845 etxebizitza zeuden, 666 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 122 bigarren erresidentzia ziren eta 57 hutsik zeuden. 761 etxeak ziren eta 79 apartamentuak ziren. 666 etxebizitza nagusietatik 501 bere jabearen bizilekua ziren, 137 alokairuan okupaturik zeuden eta 28 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 36 etxek bi zituzten, 103 etxek hiru zituzten, 207 etxek lau zituzten eta 312 etxek bost zituzten. 524 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 291 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 332 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Denny (Falkirk)
Denny, 'an Daingneach', Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan.
Vers-Pont-du-Gard
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.054 ziren, horien artean 784 aktiboak ziren eta 270 inaktiboak ziren. 784 pertsona aktiboetatik 707 lanean zeuden (385 gizon eta 322 emakume) eta 77 langabezian zeuden (31 gizon eta 46 emakume). 270 pertsona inaktiboetatik 94 erretiraturik zeuden, 79 ikasten zeuden eta 97 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vers-Pont-du-Gard udalerrian 684 unitate fiskal zeuden, 1.706,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.103 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 110 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 23 eraikuntza enpresak ziren, 25 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 11 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 8 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 33 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 5 igeltseroak, 6 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 3 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 1 ile apaindegia, 6 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak eta 1 harategia zen.
2000. urtean Vers-Pont-du-Gard udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 306 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sphaerodactylus kirbyi
Sphaerodactylus kirbyi Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Xardin-belar hori
Xardin-belar horia (Asplenium ceterach) Asplinoaren familiako iratzea da, mendebaldeko eta erdialdeko Europan jatorria duena.
Eskandinaviar mitologia
Eskandinaviar mitologia iparraldeko germaniarren sinesmen eta kondairen bilduma da. Mitologia hori ez zen bertan bizi ziren uraliar (finlandiar, estoniar eta laponiarrak) eta baltiar herriekin (letoniarrak) partekatua, herri horiek beren mitologia zutelako. Eskandinaviarren erlijioa ez zen teofania batː ez zegoen jainkoek gizakiei emandako egiarik (hala ere, badaude gizakiek jainkoak bisitatu, edo alderantziz, eta zerbait ikasten dutela kontatzen zuten kondairak), eta ez zuten liburu saindurik. Mitologia hori ahozko tradizioak gorde zuen belaunaldiz belaunaldi, buruz ikasi eta ahoz esaten ziren poesia luzeen bitartez. Ahozko eskualdatze hori bikingoen artean zabaldu eta Erdi Aroan, kristautasuna etortzear zegoela edo hasiberria zela, Edda izeneko liburuetan idatzi zuten.
Eskandinaviar folklorean, sinesmenak luzaroan mantendu zituzten eta zenbait baserri-eskualdetan ohiturek gaur arte diraute. Besteak, berriz, berpiztuak edo asmatuak izan dira, tartean Ásatrú edo germaniar neopaganismoa. Mitologia horrek literatura, antzerkia eta filmetan ere izan du eragin eta isla.
Kosmologia
Eskandinaviar mitologian mundua disko lauaren formakoa da. Diskoa Yggdrasil izeneko bederatzi munduz osatutako unibertsoari eusten dion zuhaitzaren adarretan dago. Zuhaitz horretan zenbait izaki bizi dira:
Hona hemen bederatzi munduetako nagusiak:
Kosmologia horretan, dualtasuna garrantzitsua da oso. Adibidez, egunak eta gauak bere kontrakontu mitologikoak dituzte, Dagr/Skinfaxi eta Nott/Hrímfaxi hain zuzen ere.
Jainko vikingoak
Herri nordikoek bi motatako jainkoak gurtzen zituzten: haien artean, nagusia Æsir-en kategoria da.
Asgarden, jainkoen bizitokian, Æsir (jainkoak) eta Asynjur (jainkosak) bizi ziren. Guztiek asanblea bat osatzen zuten: Odin haren buru zen, noble eta garrantzitsuena.
Jainko horien artean, Thor —trumoiaren jainkoa— burdinazko eskularruekin, bere mailu ospetsu Mjolnir eta gerriko magiko baten jabea, indarraren jainkoa eta hierarkikoki Odinengandik oso hurbil dagoena, nabarmen daiteke. Tyr kemenaren jainkoak bere eskua sakrifikatu zuen gainerako jainkoek Fenrir otso handia lot zezaten. Bragi jakinduriaren eta hitz-jarioaren jainkoa da; Heimdall, bederatzi dontzeila eta jainkoen zaindariaren semea, txoriak baino lo gutxiago egiten du, eta bere adarraren soinua zeruko edo lurreko edozein lekutan entzun daiteke. Baldrr, anaia hil zuen jainko itsu misteriotsu gisa ezagutua, min zezakeen landare bakarra, Baldr jaio zenean bien amak izaki bizidun edo bizigabe orori semeari kalterik egingo ez ziola agindu baitzion, baina landare txiki bat ahaztu zitzaion, muertua. Lokik, Begirren ego eta urrakortasunaz nekaturik, anaia hilko zuen gezi bat eman zion anaia itsuari. Odinek Loki zigortu zuen hiru harritan lotuz eta suge bati pozoia aurpegira ttu eginaraziz aldiro, min ikaragarria emanez eta aurpegia desitxuratuz.
Vidar jainko goibela da, baina onena edozein gatazka konpontzeko, nahiz eta zaila izan. Vali arkularien jainkoa da, punteria gaindiezinarekin. Ull buruz buruko borrokaren jainkoa da. Forseti adiskidetasunaren eta adiskidetasunaren Bata da. Loki gizaki guztien zoritxarra da; maltzurra eta nahasgarria, ustekabekoa eta apetatsua, kaosaren, zoriaren, gezurraren eta engainuaren jainkoa da.
Eskandinaviar panteoiko jainkosen artean Frigg dago, Odinen emaztea, iragarlea; Eir, sendatzailea; Sjöfn, gizakien pentsamenduak maitasunerantz eramaten dituena; Var, zin-egitekoen jainkosa; Syn, ateen zaindaria; Iاunn, Bragiren emaztea, kutxatila batean gordetzen ditu jainkoek koskatuko dituzten sagarrak.
Vanir-ak
Nahiz eta zeruko jatorrizko biztanleak zibilak izan, haiek ez ziren arraza nordikoek gurtzen zituzten jainko bakarrak, itsasoko, haizeko, basoetako eta naturaren indarretako jainkoen boterea ere onartzen baitzuten. Jainko horiek Vanir izena dute, Vanaheimen bizi ziren eta beren domeinuak beren nahiaren arabera gobernatzen zituzten.
Haizeak, itsasoak eta suak gobernatzen dituzte, eta Skahi ehiztaria du emazte. Frey eta Freyja Njörnrren semeak dira: Freyk euria eta eguzkia gobernatzen ditu eta uzta onak lortzeko deitzen zuten. Ugalkortasuna irudikatzen du; Freyja maitasunaren jainkosa da.
Errege eta heroiak
Literatura mitologikoak heroien eta erregeen kondairak kontatzen ditu, baita naturaz gaindiko izakienak ere. Klan eta erresumen sortzaile horiek garrantzi handia dute ekintza egokien edo jatorri nazionalen ilustrazio gisa. Baliteke literatura heroikoak epika nazionalaren funtzio bera bete izana Europako beste literatura batzuetan, edo baliteke identitate tribalarekin lotura handiagoa izan izana. Bere irudi mitiko asko ziurrenik iraganean existitu ziren, eta Eskandinaviako jakintsuen belaunaldiak saiatu dira sagen mitoen barruan beren istorioak ateratzen.
Kristautasunarekin harremana
Mitologiaren interpretazioan sortzen den arazo nagusi bat, bi kulturek kontaktua izan aurreko garaiarengandik gertuen dauden dokumentuak kristauek idatzi zituztela da. Adibidez, Edda Menor eta Heimskringla Snorri Sturlusonek idatzi zituen XIII. mendean, Islandia kristau bilakatuta dagoeneko bi mende zijoanean. Saga guztiak Islandiatik datoz. Baina, erlijio-tolerantzia giro hartan ere, Snorri funtsean kristaua zen ikuspuntu baten eraginpean egon zen. Heimskringlak argibide interesgarri batzuk ematen dizkio arazo honi. Snorrik Asiatik etorritako giza buruzagi militar gisa aurkezten du Odin, botere magikoak bereganatzen dituena, Suedia konkistatzen duena, eta hura hiltzean erdijainko bihurtzen dena. Odinen jainkotasuna beheratuta, Snorrik Suediako errege Aunek berarekin ospatzen duen itunaren historia kontatzen du: bere bizitza luzatzearren, Aunek bere semea sakrifikatu behar zuen. Geroago, Heimskringlan, Snorrik zehatz-mehatz erregistratzen du nola bihurtzen dituen kristautasunera, Olaf Haraldssonek (Olaf II.a Santua) norvegiarrak kristau sinesmenera basatiki bihurtu zituen bezala.
Islandian, gerra zibila ekidin nahian, Islandiako parlamentuak kristautasunaren alde bozkatu zuen, baina etxe bakoitzeko pribatutasunean paganismoa onartu zuen. Suediak, bestalde, hainbat gerra zibil izan zituen XI. mendean, eta Upsalako tenplua erre zuten. Ingalaterran, kristautzea goiz eta noizbehinka gertatu zen, oso gutxitan indarraren bidez. Hertsadura bidezko bihurketa gutxi erabili zen eskandinaviar jainkoak gurtzen ziren eremuetan. Hala ere, konbertsioa ez zen gauetik goizera gertatu. Klero kristauak ahal zuen guztia egin zuen herriari jainkoak demonioak zirela erakusteko, baina bere arrakasta mugatua izan zen, eta jainkoak ez ziren inoiz gaiztagin bihurtu Eskandinaviako herri gehienaren iritzian.
Bi kokaleku zentralki kokatuta eta isolatuta egon beharrean, kristautzea hasi zenean ilustratu daitezke. Suediako Lovön uharteko hilobien ikerketa arkeologikoek frogatu dutenez, kristautzeak 150 eta 200 urte artean iraun zuen, eta, gainera, errege eta gotzainengandik gertu zegoen. Era berean, Bergen hiriko merkataritza-gune jendetsuan, XIII. mendeko inskripzio runiko asko aurkitu ziren, horien artean Bryggen inskripzioak. Batek dio: «baliteke Thorrek zu hartzea, edo baliteke Odin zure jabea izatea». Eta bestea honako hau esaten duen seid-a da: «Erruna sendagarriak tailatzen ditut, erruna salbatzaileak tailatzen ditut, behin elfoen aurka, bi aldiz trollen aurka, hiru aldiz jotunen aurka».Bigarrenak valkiria arriskutsu bat aipatzen du, «skag-valkyrja», seguruenik Skögulen bariante bat dena.
Gainerakoan, txosten gutxi dago XIV. mendetik XVIII. mendera, elizgizonek izan ezik, Olaus Magnusek (1555) idatzi zuen bezala, antzinako sinesmenak iraungitzeko zailtasunei buruz. Dirudienez, Thrymen kantuarekin (Þrymskviða) lotzen den historia oso erresistentea izan da, baita Hagbard eta Signyren historia erromantikoa eta XVII. mendean nahiz XIX. mendean erregistratutako bertsioak ere. Azken mendeetan, Suediako folkloristek herriaren sinesmenak dokumentatu zituzten, eta haien gainazalean eskandinaviar mitologiako jainkoen tradizio asko bizirik atera ziren. Hala ere, tradizioak Snorriren kontakizunen sistema kohesibotik aldentzen dira. Jainko asko ahaztuak izan ziren, eta Odin eta Thor bakarrik ageri dira elezahar askotan. Freyja batzuetan aipatzen da eta Baldr toponimoei buruzko elezaharretan bizi da.
Eskandinaviar mitologiako beste elementu batzuk bizirik atera ziren, eskandinaviar folkloreko naturaz gaindiko izakiei zegokienez bereziki. Gainera, patuari lotutako sinesmen nordikoek tinko iraun dute gaur egun arte. Kristau infernuak Eskandinaviako mitologian heriotzaren errepresentazioekin antzekotasuna zeukanez, antzinako sinesmenen izenetako bat maileguan hartu zen, Helvíti bezala — «infernuko zigor» gisa itzulia —. Yuleren tradizioetako batzuk gorde egin ziren, hala nola Eguberrietan txerri bat sakrifikatzeko Suediako tradizioa, jatorrian Freyren sakrifizioari parte ematen ziona.
Eragina gaur egun
Eskandinaviar jainkoek eta bere kondaira nagusiek eragina izan dute egungo munduan. Nabariena egungo hizkuntzetan asteko egunen izenak dira:
Artean ere mitologia horretan oinarritutako lanak arrakastatsuak izan dira oso, adibidez J. R. R. Tolkienen Eraztunen Jauna edo Richard Wagnerren Der Ring des Nibelungen. 1955eko Literatura Nobel Sari Halldor Laxnessek 1968an Glaziar Azpian eleberria argitaratu zuen, komunitate islandiarreko elementu kristauak fikziotik agertzen dituena.
Azpimarragarria da mitologia nordikoaren presentzia Marvelen komikietan Stan Leeren eskutik. Lehen pertsonaia Thor izan zen, 1962an super-heroien komikien munduan agertu zena. Marvel unibertso zinematikoan are gehiago garatu da pertsonaia, Thor filmetik hasita. Komiki eta film horietan Thorrekin batera mitologia nordikoko beste elementu batzuk ere azaldu dira, hala nola Asgard (planeta bihurturik) edo senideak, Odin aita eta Loki anaia.
Estetika eta izen zehatz batzuk ere popularrak egin dira God of War ren gisako bideo-jokoetan, Vikings (Netflix plataformakoa) bezalako telesailetan daude: hor mitoak ez dira marrazten, baina haien oihartzuna pertsonaiengan nolabait ezaguna da ikuslegoarentzat.
Neopaganismoa
XXI. mendean badira herrialde germaniko zenbaitetan, mitologia nordikoan oinarritutako sinesmenak (estetikoki edo egiazki) jarraitzen dituzten taldeak, germaniar neopaganismo edo etenismoa bezalako terminoak batzen dituztenak. Zale eta jarraitzaileek zenbait termino darabiltzate euren fedeak adierazteko, hala nola Ásatrú, Norsk Sed (Eskandinaviar usadioa), Forn Sed (Antzinako usadioa), Vanatrú (Vanir jainkoen kultua), Vor Sed (Gure usadioa), Teodish (Anglosaxoi fedea) edo Odinismoa.
Navès (Tarn)
Navès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Navès udalerrian erroldatutako biztanleak 714 ziren. Familiak 260 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 124 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 280 etxebizitza zeuden, 264 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 276 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 264 etxebizitza nagusietatik 223 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 68 etxek lau zituzten eta 184 etxek bost zituzten. 212 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 180 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Navès udalerrian 263 unitate fiskal zeuden, 727,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.661 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Navès udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 414 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sherman konderria (Oregon)
Sherman konderria (Sherman County) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Moro da. 2010eko zentsuaren arabera 1,765 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Sherman konderriak 215,276 kilometro koadro ditu. Horietatik 194 ura dira. Beste 213,336 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,82 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 1,765 pertsonetatik 1,714 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 98 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 18 pertsonek kokatzen zuten.
Marcos Aurélio Fernandes da Silva
Marcos Aurélio Fernandes da Silva (1977ko irailaren 23a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka eta Kawasaki Frontale.
Larbert
, 'Leth-Pheairt' eta 'Lairbert', Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan.
Mirafra pulpa
Mirafra pulpa Mirafra generoko animalia da. Hegaztien barruko Alaudidae familian sailkatua dago.
Louis Le Vau
Louis Le Vau (Paris, 1612 - ib., ) frantses arkitektoa izan zen. XVII. mendeko Frantziako arkitekto ospetsuena izan zen. Frantziako Luis XIV.aren eraikuntzen zuzendaria izan zen. Beste lan askoren artean Versaillesko jauregiaren diseinua eta Louvreko berrikuntza lanak egin zituen, eta Vaux-le-Vicomte jauregia eraiki zuen.
Sortu zuen estiloa eraikuntzengatik eta apainketengatik nabarmendu zen. Versalles gaztelua egin aurretik Pariseko hainbat luxuzko etxe egin zituen, adibidez, Hôtel Lambert baina bere lehen eraikuntza handia Vaux-le-Victomte jauregia izan zen. Geroago, Louvreko diseinuan parte hartu egin zuen eta Salpêtrièrko ospitalea egin zuen.
Louis le Vau eraikina diseinatu eta artisau talde bat zuzentzen zuen. 1640an Louisek Lambert Hôteleko lana hasi zen egiten, Ǐle-Saint-Louisen eta Lebrunekin kolaboratu egin zuen. 1657an Nicolás Fouquet Louis le Vau aukeratu egin zuen Vaux-le-Vicomte jauregia egiteko.
Vaux-le-Vicomte jauregiak, atondo angelu zuzen eta egongela obalatua ditu, atondoak bi eskaileren bidez komunikatzen dira Errealen apartamentuak eta Fouquetenak, bitartean egongelak, bi gelen arteko lotura gisa jarduten du. Lorategi oso handia du.
1664an Louis le Vau, Luis XIVren enkargua jaso zuen Versaslleko jauregia erakitzen hasteko. Le Vauren proiektua bi hegaleko bloke handi bat zen, cour d'honneur sakon bat osatuz. Erdiko blokearen alboetan beste bi bloke daude eta haien artean terraza bat zegoen. Oinplano noblea pilastra eta zutabe jonikoekin artikulatzen zen, taulamendu handi bati eta garaiera txikiagoko teilatupe bati eusten zieten, guztia "italiar erara" jarritako teilatupe batez koroatua, tradizio frantsesetik bereizten duen ezaugarria. Bere proiekturako, Louis Le Vau, François d 'Orbayren laguntza izan zuen, honek, luzetarako hegalak inguratzen zituzten bi eraikin paralelo eraiki zituen, barneko bi patio sortuz. Horrela, cour d'honneurrek zabalera galtzen du, baina, blokeak erdiko gorputzerantz aurreratzean, luzetarako ibilbidea handitzen duen perspektiba bat sortzen da lorategien bila.
Rocaforteko geltokia
Rocafort Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.
Geltokia 1926n inauguratu zen.
Miodrag Božović
Miodrag Božović (1968ko ekainaren 22a - ) Montenegroko futbolari ohia da.
Amaia Vazquez
Gaztaroa eta ikasketak
Beste gauza batzuen artean feminismoak asko eragin zion Amaiari. Izan ere, feminismoa deskubritzean sortu zitzaion sexologia ikasteko grina.
Miodrag Božović
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FK Budućnost Podgorica eta Belgradeko Izar Gorria.
Amaia Vazquez
Gaztaroa eta ikasketak
Bestalde, betidanik argi izan zuen psikologia ikasi nahi zuela. Unibertsitatera joaterakoan bi karrera zituen buruan: zuzenbidea eta psikologia. Baina azkenean, zenbait faktore zirela-eta, psikologia ikastea erabaki zuen. Donostiako Deustuko unibertsitateko Zorroaga fakultatean aurrera eraman zituen bere ikasketak. Bere ustez, oso esperientzia interesgarria izan zen eta bera eta bere ikaskideek asko ikasi zuten.
Karrera bukatu baino lehenago sexologia ikasi zuen. Egun batean Efigenio Amezua, Espainiako sexologiaren aita, Francoren garaian sexologiaz hitz egiteagatik kartzelan sartu zutena, ekarri zuten hitzaldi bat ematera. Amaiari asko gustatu zitzaion eta gai honi buruzko ikastaroak egiteari ekin zion.
Lana
Amaia Vazquez Euskal Herrian sexologiaz mintzatzen lehenetarikoa izan zen. Hasieran, Bizkaian hitz egiten zuen erdaraz. Geroago, Gipuzkoa eta Nafarroako zonalde euskaldunetan aritu izan zen. Lehenengo urteotan ikusleek, (helduenek batez ere), ez zeuden ados haren hitzaldien tesiekin, gazteak praktika ez-sanoetara bultzatzen ari zela esanez.
Amaiaren esanetan, esperientzia dibertigarriena Euskadi Irratikoa izan zen. Hor, Arantxa Iturbe eta Jaime Otamendirekin elkarlanean aritu zen. Bestalde, hainbat urtetan Euskadi Gaztean aritu izan zen Dani Arizalarekin batera.
Amaiak hitzaldiak ematerakoan fribolitateak alde batera uzten ditu eta azalpenak osasun eta zientzia ikuspegi batetik ematen saiatzen da.
Gaur egun sexu-hezkuntza eta psikologo-terapeuta lanak egiten ditu. Gainera, haur eta nerabeekin lan egiten du.
Santa Bárbara do Sul
Santa Bárbara do Sul Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Limnichthys marisrubri
Limnichthys marisrubri Limnichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Creediidae familian sailkatzen da.
Rumendingen
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Montjuïc
Montjuïc Kataluniako Bartzelona hiriaren hego-ekialdean dagoen muinoa da. Osaketa neozoikoa eta 148,8 metroko garaiera ditu. Antzina mendi honek hiriko eraikuntzak burutzeko harria hornitzen zuen; izatez, XX. mendearen erdirarteko harrizko eraikin gehienak Montjuïceko harriz eraikiak daude. Administratiboki Sants-Montjuïc barrutiaren barnean kokatzen da.
Esanahia
Usadioz esan ohi denez Montjuic izendapenaren esanahia Mont dels Jueus ("Juduen Mendia") litzateke, uste denez Erdi Aroko katalanetik eratorria, antzinako agiriek eta arkeologiak baieztatu dutenez mendi honetan juduen hilerri bat baitzegoen. Era berean toponimo hau latinezko Mons Iovis hitzetik ere etorri daitekela uste da, hots, Jupiterren Mendia, Pomponio Melak bere Corografia idazlanean aipatua:
Iluminados por el fuego
Iluminados por el fuego 2005eko Tristán Bauer argentinar zinema zuzendariaren filma da, Edgardo Estebanen izen bereko eleberrian oinarrituta.
Argumentua
Argentinako diktadura militarrak Malvina uharteen gaineko subiranotasuna berreskuratzeko bidali zituen tropetan parte izan ziren bi gizonek elkarrekin topo egin dute hogei urte geroago, eta bizipenak gogora ekarri dituzte.
Stenhousemuir
, 'Featha Thaigh nan Clach' eta 'Stennymuir', Stenny eta Stenismare, Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan.
Timoradza
Timoradza Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 10,49 km²ko azalera du eta 536 biztanle 2017ko datuen arabera.
Marielle Labèque
Marielle Labèque (Baiona, 1952ko martxoaren 6a) lapurtar piano-jotzailea da, Katia ahizparekin batera Labèque ahizpak duoa osatzen duena.
Timoradza
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1355. urtekoa da.
Marielle Labèque
Biografia
Ahizpen aita doktore, errugbilari ohia eta musikazalea izan zen eta Ada Cecchi ama, berriz, italiar musika irakaslea. 1968an Parisko Kontserbatorioan graduatu ziren eta 1980ko hamarkadatik aurrera ospetsu bilakatu ziren.
Ibilbidea
Beste taldeen lanak ere ekoiztu dituzte: rock esperimentala (B for Bang DimensionX, Dream House, Red Velvet) edo euskal musika (Mayte Martin, Kalakan)
2013an EOS-eko hainbat musikari eta OrekaTX-koekin Camille Saint Saens-en Animalien ihauteria obraren moldaketa egin zuten.
2018an ahizpek Amoria lana kaleratu dute XVI. mendetik gaurdainoko euskal musikako egileak interpretatuz.
Abrisketako San Pedro ermita
Abrisketako San Pedro izeneko ermita Arrigorriagan dago, Abrisketa auzoan. Bertan ekainaren 29aren hurrengo igandean San Pedroren omenezko erromeria ospatzen dute.
Deskribapena
Angelu zuzeneko nabe bakar bat eta bera ere errektangularra den abside bat dituen ermita, nabearenak baino neurri txikiagoak dituena. Hormak, agerian dagoen harearrizkoak dira. Nabea, egurrezko astazaldierrenkada batez estalirik dago, sabaizunik gabe, absidea ordea, altuera gutxiagokoa, kainoierdiko gangakoa da. Hormetatik inpostarik gabe ateratzen da. Kanpoko aldean, nahiz eta nabearen eta absidearen altuera desberdina izan, teilatu bakar batez erabaki da estalketa, horengatik, abside horren eremura heltzean, zolatak aske gelditzen dira ertzetako bi zutaberi eutsiz. Teilatu hiru isuraldekoa da. Bi bao badaude elizan: sarrerakoa eta eta beste bat argitarakoa absidean. Sarrera (Mendebalderantz ematen du), Erradio gisako zazpi dobelekin, puntu erdiko arkibolta batean zehar irekitzen da, bederatzi piezatako txanbrana batez lotutakoa. Biak, harribakarreko janben gainean daude eta horietan, erromanikoaren bereizgarri diren gaiekin moldatutako inpostak ageri dira. Presbiterioaren ardatzarekiko eserdiraturik dagoen pieza monolitiko bat da absidearen baoa. Angelu zuzeneko pieza, bertikalki jarria eta kalitate onez bileteatutako inposte erromanikoaz koroatua. Azalera guztia dekoraturik dago. Jatorrizko baoa handitu egin zen, leihoaren erdialdeko herena, bere altuera osoan, biselean ebaki zen baina bere egoera kontzentrikoaren itxura, gutxi gorabehera, osa daiteke. Bisigotikoak deitutako bi gurutze, kortinatxoan edo puntu erdian koroatuak daude beheko aldean. Leiho hori, eraikin erromanikoa baino lehenagoko zerbaita, beraz, prerromanikoa, baliteke XI. mendea baino lehenagokoa izatea. Azaldutako bao horietaz gain, beste batzuen errestoak ikusten dira elizaren gorputzean, harri landuak ere bai, oso kaltetuak, giza itxurazkoak, irakurketa moralizatzailea izan dezaketenak.
Brasil
Brasil, ofizialki Brasilgo Errepublika Federala (República Federativa do Brasil), Hego Amerikako estatu burujabe bat da, azpikontinentearen ekialdea eta Ozeano Atlantikoko uharte batzuk hartzen dituena. Hego Amerikako estatu guztiekin du muga, Txile eta Ekuadorrekin izan ezik. 8.515.767 kilometro koadroko eremua dauka, eta 2016an 206 milioi biztanle zituen; beraz, Hego Amerikako estaturik handiena eta populatuena da, eta munduko bosgarrena. 2016an munduko zortzigarren potentzia ekonomikoa zen, BPGren arabera.
Izena
Izenaren jatorriari buruzko beste hipotesi bat irlandar mitologiako Hy-Brazil uhartea da, Angelino Alorto italiar mapagileak hedatu zuena 1325eko mapa batean, L'isola brazil izenarekin, eta XVI. mendeko europar marinelek ezagutzen zutena. Jatorria bress hitz zeltikoan du, «santu» esanahiarekin; Hy Brazil «Lur Santua» edo «Lur Bedeinkatua» litzateke. Atlantikoaren erdialdeko uhartea zen, kondairaren arabera, eta Brasilera iristean izen horixe eman zioten portugaldarrek, ez baitzekiten kontinentea zela.
Geografia
Brasil Hego Amerikako ekialdean dago, 6°N eta 34°S latitudeen artean, eta mendebaldeko longitudeko 28° eta 74° artean hedatua, Ozeano Atlantikoko uhartediak kontuan hartuz. 8.515.767 kilometro koadroko eremua du, hots, Hego Amerikako handiena eta munduko 5.a. Hiru ordu-eremu ditu: UTC-4 mendebaldeko estatuetan, UTC-3 ekialdekoetan eta UTC-2 Atlantikoko uhartedietan. Eremu zabalak, erliebeak, klimak eta baliabide naturalek estatu geografikoki aberatsa eta askotarikoa eratzen dute.
Erliebea
Hiru alde nagusi bereiz daitezke:
Hidrografia
Lau ibai arro nagusi daude: iparraldean bi, Amazonas eta Tocantins-Araguaia ibaiena, Brasilgo lurraldearen bi heren baino gehiago hartzen dituena; hegoaldean, Rio de la Plata ibaiarena, lurraldearen heren bat edo hartzen duena; eta ekialdean, São Francisco ibaiarena, Brasilen sortu eta Brasilen itsasoratzen den bakarra. Amazonas ibaiak 3.770 kilometro egiten ditu Iquitos (Peru) eta itsasoa bitartean, eta ontziz egin daitezke guztiak. Rio de la Plata ibaiaren arroko ibai batzuek jauzi handiak egiten dituzte (Iguazuko ur-jauziak, adibidez) eta munduko indarretxe sare handiena osatzen dute.
Klima
Lurraldearen %90 tropikoan dagoenez, klima epela eta hezea da; hala ere, klima mota desberdinak daude, erliebearen eta itsasertzen orientazioaren arabera. Köppen klima sailkapenaren arabera, sei dira klima mota nagusiak: ekuatoriala Amazonian, tropikala Amazoniaren hegoaldetik Kaprikornio tropikoraino, erdi-agorra ipar-ekialdean, mendialdeko tropikala goi-lautadako eskualderik garaienetan, eta epel euritsua (subtropikal hezea eta ozeaniko epela) Kaprikornio tropikotik hegoaldera.
Kolonia aurreko aroa
Brasilgo lehen giza aztarnak duela 11.000 urtekoak dira. Amazoniako herriak nekazaritza, ehiza eta arrantzan aritzen ziren, eta goi-ordokikoak ehiztari-biltzaileak ziren. Orain dela 3.000 urte inguru, herri batzuk nekazaritza ibiltaria erabiltzen hasi ziren: oihan zati bat moztu eta erre ondoren, lurra errautsekin ongarritu eta ereiten zuten. Artoa, batata, manioka eta, leku batzuetan, kotoia eta tabakoa lantzen zuten era horretan. Egurrezko etxoletan bizi ziren, hamaketan etzanik egiten zuten lo, eta saskiak eta zeramikazko ontziak egiten zituzten, uzta biltzeko eta janaria prestatzeko. Europarrak iritsi baino lehenxeago, 2-5 milioi indigena zeuden, hainbat talde etnikotan banatuak; garrantzitsuenak tupi-guarani, macro-jê eta arawakak ziren.
Portugaldar kolonizazioa
Pedro Álvares Cabral portugaldarra izan zen Brasilgo kostaldera iritsi zen lehen europarra, 1500ean. Hasieran itsasaldean baizik kokatu ez ziren arren, pau-brasil zuhaitzak portugaldar merkatarien interesa piztu zuen, estimu handiko koloregai gorria lortzeko erabiltzen zelako. Beraz, trukean hasi ziren indigenekin eta, aizkora eta labanen ordez, pau-brasil enborrak, hegazti exotikoak eta lumak eskuratzen zituzten. 1532an, Joanes III.ak São Vicente eraikiarazi zuen, lehenbiziko portugaldar kokalekua. 1534an, 12 kapitaintzatan banatu zuen lurraldea, bakoitza kapitain baten agintepean. 1549an aurrerapauso handia eman zen gobernuaren zentralizazioaren alde: gobernadore bat izendatu zen lehenengo aldiz. Gobernadorea erregearen ordezkaria zen, eta aginpide politikoa zuen arren, lurjabeen esku utzi zuen ekonomia, nolabaiteko askatasunaz aritzeko moduan. Kolonizazioak zorigaiztoko eragina izan zuen indigenengan: batzuk animaliak bezala ehizatuak izan ziren, beste batzuk esklabo eginak, eta asko hil ziren europarrek ekarritako gaitzek jota.
XVI. mendean azukre kanaberaren ustiakuntzan oinarritu zen hango ekonomia. Kolonoak hasi ziren azukre kanabera lantzen, haiek eraman zituzten kanabera xehetzeko tresnak eta hasiera-hasieratik bultzatu zuten esportazioa. Portugalen kolonia izateak baldintza egokiak eskaintzen zituen horretarako: Mendebaldeko Afrikako kostaldean nagusi ziren –esklaboak eskulangile gisa erabiltzeko aukera ematen zion horrek– eta merkataritza harremanak zituen Europa iparraldeko herriekin, herri horiek XV. mendean merkataritzarako azpiegitura antolatu zutenez gero. Merkataritza triangeluarra deitutakoa bideratu zen horrela: Europatik salgaiak eramaten ziren Afrikara eta esklaboen truke aldatzen ziren han; ondoren esklaboak azukre truke saltzen ziren Brasilen eta, azkenik, Europara esportatzen zen Brasilgo azukrea. Ihes egindako esklabo batzuek Quilombo izeneko bizilekuak antolatu zituzten oihanean, zuriak iristen ez ziren bazterretan. Handiena Quilombo dos Palmares izan zen, non 20.000 lagun (esklabo iheslari, indigena eta mestizo) bizi baitziren XVI. mendearen erdialdean.
Cromoduro
Cromoduro edo Corporación Cromoduro S.L., 1953. urtean Juan Retolaza kimikariak sortutako enpresa da. Lurrindegi bat izatetik, kotxeetarako piezak ekoizten zituen enpresa bat izatera pasa zen. Pieza hauen berezitasuna kromatze gogorra teknikaren bidez egiten zirela zen, erresistentzia eta iraunkortasun gehiago ematen baitzien. Zorrotzaurren finkatu zuen lehenengo fabrika eta handik enpresa Bartzelona eta Marokora hedatu zuen.Esan bezala beraien lehenengo fabrika Zorrotzaurren kokatu zuten, Bilbon kokatuta dagoen irla artifizialean. Administratiboki, Deustuko Erriberako San Pedro auzoaren parte da, nahiz eta tradizioz aparteko auzotzat hartu izan den. Hirurogeiko hamarkadaren erdialdera Zorrotzaurre bultzada industrialeko garai batean murgildu zen, Deustuko kanala amaitu gabe ireki zelako. Enpresa askok haien fabrikak bertan irekitzea erabaki zuten. Gaur egun, berriz, gutxi dira bertan mantendu direnak. <mapframe latitude="43.273737" longitude="-2.966158" zoom="16" width="205" height="118" align="right" />
Brasil
Portugaldar kolonizazioa
Tordesillasko Itunaren xedapenak haintzat hartu gabe, portugaldarrek mendebalderantz eraman zituzten koloniaren mugak, bandeira izeneko taldeen bitartez. Bandeiranteak indigenak harrapatu eta esklabo egiteko barneratzen ziren oihanean; baina, bide batez, lurraldea esploratuz eta konkistatuz joan ziren Portugalgo erregearentzat. Jesuitek misioak sortu zituzten indigenak babestu eta kristautzeko. Hori dela eta, gatazka latzak izan zituzten bandeiranteekin, eta hauek misio asko suntsitu zituzten. Besteak beste, aipagarria da Jose de Anchieta misiolariaren lana, tupi-guarani hizkuntzaren lehen gramatika idatzi zuena. Azkenik, 1759an Pombalgo markesak jesuitak kanporatu zituen Portugaldik eta kolonietatik. Bestalde, frantziarrak eta herbeheretarrak Brasilgo itsasaldea kolonizatzen saiatu ziren. 1555ean frantziarrek Guanabarako badia beretu zuten. Badia berreskuratu ondoren, portugaldarrek Rio de Janeiro fundatu zuten bertan 1567an. 1630–1654 bitartean, berriz, herbeheretarren aurka borrokatu behar izan zuten, Pernambuco, Sergipe eta Maranhãotik egozteko.
Cromoduro
Historia
Urteen poderioz, negozioen eta langileen bolumena handitu egin zen, Cromoduro Korporazioa osatu arte. Korporazio horrek automobilgintzaren sektorean irtenbide integralak ematen zituzten enpresa-talde bat hartzen zuen (Cromoduro diversificación, S.L., Aplicaciones Industriales del Cromoduro, S.A., Cromoduro Barcelona, S.L., Cromoduro Plásticos, S.A. y Cromoduro FMI).