cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mission: Impossible – Fallout
Mission: Impossible – Fallout (euskaraz Misioa: Ezinezkoa – Eroria) 2018ko Christopher McQuarrie estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko espioitza filma bat da. Bruce Geller zuzendari, gidoigile eta ekoizlearen izenburu berdineko Mission: Impossible telesailan oinarritua dago. Tom Cruise, Ving Rhames, Simon Pegg, Rebecca Ferguson, Sean Harris, Michelle Monaghan, Alec Baldwin, Henry Cavill, Vanessa Kirby, and Angela Bassett aktoreek antzeztu zuten.
Sainte-Aurence-Cazaux
Biztanleria
2007an Sainte-Aurence-Cazaux udalerrian erroldatutako biztanleak 120 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Summerhaven (Arizona)
Summerhaven Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pima konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
Ikusi duteneian/ balia ur-mintzian
bi arpoi sartu dizke/ gogor biotzian
indarrak aplakatu/ odol isurtzian
ez da geio esnatuko/ arnasa aitzian
derrepente il zaigu/ ia iluntzian.
Molla gainera ginduzten/ iru gizon iyo
gure konbeniyuak/ ez du asko baliyo;
Gizonak egitia / ainbeste traiziyo
Sainte-Aurence-Cazaux
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 60 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek hiru gela zituen, 20 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 23 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
zein dan jakin zazute/ Jose Gregoriyo.
Sainte-Aurence-Cazaux
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
Mediku eta apaiz/ bestia alkatia
Sainte-Aurence-Cazaux
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 70 ziren, horien artean 47 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 47 pertsona aktiboetatik 46 lanean zeuden (25 gizon eta 21 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Mission: Impossible – Fallout
Mission: Impossible (1996) eta Mission: Impossible II (2000),a Mission: Impossible III (2006), Mission: Impossible – Ghost Protocol (2011) eta Mission: Impossible – Rogue Nation (2015) aurrekariak dauzka.
Sainte-Aurence-Cazaux
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
bale-sokai tiraka/ bazan an jendia.
Mission: Impossible – Fallout
Argumentua
Ethan Hunt (Tom Cruise) eta IMFko agenteez osatutako bere taldeak (Alec Baldwin, Simon Pegg, Ving Rhames), hainbat aliatuen laguntzaz (Rebecca Ferguson eta Michelle Monaghan), misio batek porrot egin ostean erlojuaren aurkako borroka bati ekin beharko diote.
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
Gizon armatuakin/ garbitu bidia,
lapurrari bezela/ iriki atia
preso artu gaituzte/ gu eta balia.
Kontxan laga biarrian/ mollan dute sartu
aziyo orregatikan/ ez giñaren poztu;
Sainte-Aurence-Cazaux
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Sainte-Aurence-Cazaux udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 384 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
Arrika ematia´re/ etzitzaien aztu,
tripulazio dana/ oso giñan nastu
orregatik Antonek/ balia erraz ostu.
Gau artan bota zuben/ gezurrez partia
argatik izandu zan/ guretzat kaltia
Sebastian du izena/ ez dakit lonbria
zume-punta batekin/ ango alkatia
Elkanok bi seme orain/ errege baditu
3402 Wisdom
3402 Wisdom asteroide baten izena da. abuztuaren 5ean aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
gizon brontzezko orrek/ nola egin ditu?
Zume zar baten puntak/ ainbeste meritu!
3402 Wisdom
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 PB izena zeraman. Ondoren Wisdom omentzeko izena eman zitzaion.
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
Zarauzko alkatiak/ errekan baditu
3402 Wisdom
Orbitaren ezaugarriak
3402 Wisdom asteroidearen orbitak batezbeste 2,61 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,308 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,911 distantziara. Eszentrikotasuna 0,115 da, eta makurdura orbitala 13,18ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.1 da.
Donostiako Aquariumeko balea
Bertsoak
pobriak serbitzeko/ irukitzen ditu.
Oiek zer egin duten/ eztiyou igerri
arpoi asko tiratu/ guziak urari
ori jarri biar da/ txori-bildurgarri
3400 Aotearoa
3400 Aotearoa asteroide baten izena da. apirilaren 2an aurkitu zuen A. C. Gilmore, P. M. Kilmartin-ek Lake Tekapo Behatokitik.
Orbitaren ezaugarriak
3400 Aotearoa asteroidearen orbitak batezbeste 2,131 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,535 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,728 distantziara. Eszentrikotasuna 0,28 da, eta makurdura orbitala 4,85ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 15.0 da.
Óscar de Marcos
Óscar de Marcos Arana (Eltziego, Araba, 1989ko apirilaren 14a) euskal herritar futbolaria da. 2009a geroztik Athletic Clubean jokatzen du. 2009ko abuztuaren 6an estreinatu zen Athleticekin, Young Boys aurkako UEFAko partidan. Bere lehengusua Juan futbolaria da ere.
Oxo-mangani-leakeita
Oxo-mangani-leakeita mineral bat da eta leakeita root name taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Oxo-mangani-leakeita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Egile-eskubideak
Lan bat jabari publikora, jabetza publikora, atxikitzen da berekiko dauden ondare eskubideak desagertzen direnean. Egilearen heriotza gertatzen denetik aurrera suertatzen da hau orokorrean. Hala nola, europar zuzenbidean, egilearen heriotza gertatu eta 70 urteetara. Hau gertatu eta gero, eskubide moralak errespetatuaz lan hau modu aske batean erabili daiteke.
Copyrightak kopiak egiteko eskubidea eta kopien gaineko kontrolaren eskubidea ematen dio horren jabe denari. Egileari edo obraren jabegoa erosi duenari. Horrela, sorkuntzako lanak egiten dituztenek beren obrak babesteko eta haien jabegoa dutela adierazteko sorturiko legezko formula da. Hasieran liburuen gaineko eskubideak hartzen zituen bere baitan soilik, baina gaur egun aldizkari, egunkari, mapa, antzerki, film, telebistako saio, ordenagailuetarako programa, fitxategi informatiko, argazki, irudi, bideo, audio, koadro eta abarren kasuan ere erabiltzen da, hau da, jabego intelektual edo artistiko oro babesten ditu.
Jabego honen arabera, inork egile-eskubideez babesturiko zerbait (gauzaki bat) erosten badu, gauzakia izango da eroslearena, baina ezingo du haren kopiarik egin ez saldu, legez kanpokoa baita, eta eskubide hori editorearen, idazlearen, egilearen edo copyrighta duenaren eskubidea baita. Copyrightez babesturiko kopiarik egin nahi izanez gero, baimena eskatu behar zaio eskubidearen jabeari, eta normalean kuota bat ordaindu behar izaten da.
Dena dela, eta sistema hori nahiko garbia den arren, sorkuntzaren zenbait alorretarako oso zaila da jabego eskubidea babestea, adibidez, musikaren kasuan; behin musika bat argitaratuta askotan gertatu ohi da ezer ordaindu gabe, baimenik eskatu gabe, berriro jotzea musika hori, nahiz eta legez royalty izeneko eskubidea ordaindu behar zaion jabeari, eta antzera gertatzen da, besteak beste, antzerkian ere. Bestalde, eta egile-eskubideek sorkuntzazko lan gehienak babesten dituzten arren, ezin babestu dira lan artistiko eta intelektual guzti-guztiak ere; horrelako kasu bereziak dira, esaterako, ideiak, izenak eta izenburuak.
Ideien kasuan, ezin da haien gaineko jabego eskubiderik ezarri, baldin eta ez badira liburu, marrazki edo musika lan ukigarri bihurtzen; izenak ere ezin dira babestu baldin eta ez badira leku jakin batzuk adierazteko, eta izenburuak, azkenik, behin eta berriro errepika daitezke, nahiz eta izenburu horrek adierazten dituen gertaerak, musika eta abar desberdinak izan.
Copyright eskubidea XX. mendeaz gero hasi zen erabiltzen batez ere. Aurretik sorturiko oso lan gutxi daude babestuak eta horrela ondare publikoa osatzen dute antzinako liburu, musika eta abarrek.
Plagioa, pirateria
Jabego eskubidea urratzeko bi modu nagusi daude. Batetik plagioa eta bestetik pirateria delakoa.
Plagioa beste egile baten obra norberarena balitz bezala argitaratzean datza, eta oro har, banakoek egindako lege urratzea izaten da (abeslariek, idazleek, etab.).
Pirateriari dagokionez, berriz, gizabanako baten ekintza izan daiteke, baina taldeek (enpresek, konpainiek) egiten dute batez ere, eta egilearen baimenik gabe egile-eskubideez babesturiko materiala argitaratzean datza. Aurrerapen teknologikoekin aski erraza da, gaur egun, pirateria, edonork bikoiztu baititzake programak, bideoak, telebistako saioak, etab.
Legediari dagokionez, herrialde bakoitzak ditu egile eta artisten jabego eskubideak babesteko bere lege bereziak. Lehenengo legeak Britainia Handian eman ziren, 1710ean. Dena dela, badira nazioarteko zenbait hitzarmen, adibidez, Bernako Hitzarmena, 1886koa, Buenos Aireskoa edo Panamerikarra, 1910ekoa, eta, batez ere, Genevakoa edo Copyrightaren Hitzarmen Unibertsala deritzona, 1952an sinatua. Hitzarmen horretan herrialdeek batzuek besteen ondare intelektual eta artistikoa babesten dituzten copyright legeak ezagutzeko konpromisoa hartu zuten, herrialde batek babesten duen ondarea beste batzuetan ere babestearren. 1952. urteko hitzarmenean ondare babestuek eskubideen jabearen eta argitalpen urtearen alboan © zeinua jarri behar dela adostu zuten.
Bestelako lizentziak
Copyright-ez gain lizentzia ezberdin ugari daude, eta bakoitzak egitura eta oinarri desberdinak ditu: egileak bere lana kopiatzeko aukera emateko duen eskubidea, aldatzekoa, lan eratorriak egiteko eskubidea, publikoki eskaintzea eta baita hainbat murriztapen ere, lanarekin irabazi ekonomikorik ez lortzearena esaterako. Bestelako lizentzien artean erabilienak Creative Commons lizentziak dira, orokorrean edukien zabalkuntza librea onartzen dute guztiek, baina CC lizentzia orokorrari zenbait atributu murriztaile gehitu dakioke.
Creative Commons lizentzien atributua
Creative Commonsen lizentzia desberdinak propietate-konbinazioan oinarritzen dira. Propietateak hauek dira:
Esate baterako, Wikipediako edukien lizentzia CC BY-SA da.
Creative Commonsek eskaintzen duen beste lizentzietako bat "Developing Nations" deiturikoa da. Lizentzia honen arabera egilearen eskubideak nazio garatuetan bakarrik kobratzen dira, eta garapen bidean dauden herrialdeei erabilera osoa eskaintzen zaie.
Prentsa
Euskaraz argitaratzen den prentsak Creative Commons lizentziak hautatu izan ditu:
Misaki poni
Misaki ponia, japonieraz 御崎馬, Japoniako bertako zaldi arraza bat da. Bere banapen eremua Miyazaki prefekturan dago. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Japoniako bertako zortzi zaldi arrazetatik gehienak poniak dira, Misaki poniaz gain: Hokkaidoko ponia, Kiso ponia, Tokara ponia, Miyako ponia, Noma ponia, Taishuh eta Yonaguni ponia.
Arrazaren historia
Japongo gainontzeko beste bertako zaldien arrazetan bezala, misaki ponien jatorria duela 2.000 urte inguru Txinatik Japoniara eramango zaldietan dago. Zaldi hauek garapen ezberdina izan zuten ezarritako uharteeen zein inguru klimatiko eta naturalen arabera. Gaur egun misaki poni gehienak basazaldiak dira eta egun Monumentu nazionala izendaturik dagoen Toi lurmuturrean bizi omen dira.
Roscoe (Illinois)
Roscoe  Illinoiseko herri bat da. Winnebago konderrian kokatua dago. 2010ean 10,785 biztanle zituen, 26.83 kilometro koadrotan banatuta.
Holodomor
Holodomorra (Голодомор, Морити голодом hitzetatik eratorria, gosez akabatu) Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistan 1932 eta 1933 artean izandako gosetea izan zen. Sobietar agintariek eragindako sarraski horretan 1,8 - 12 milioi ukrainar hil ziren. Adituak ez daude ados eragile naturalen garrantziari buruz, baina hainbatek uste dute Iosif Stalinek aurrez pentsatua zuela, eta Holokaustoa bezalako genozidioa izan zela diote. Genozidiotzat hartu ala ez, ez dago nazioarteko adostasunik, baina hainbat estatuk genozidiotzat jo dute.
Angel Alkalde
Angel Alkalde Linares (Portugalete, 1943ko maiatzaren 2a) bizkaitar politikari ohia da. Ezker abertzalearen kidea, ETArekin harremanak izateagatik kartzela-zigorra jasan zuen.
Biografia
Botikaria lanbidez, 1983 eta 1987 artean jaioterriko Herri Batasunaren zerrendetan parte hartu zuen baina ez zen zinegotzi hautatua izan. 1988an ETArekin zerikusia zuela atxilotua, 1989ko Espainiako hauteskunde orokorretan parte hartu eta Josu Muguruza erail zutenean, diputatu bilakatu zen. Espainiako Auzitegi Gorenak epaitu eta zigortu zuen.
Hala ere, ihes egin eta 1999an delitua preskribatu zen. 2003an Donostian ustekabez agertu eta klandestinitatea utzi zuen. 2005ean terrorismo goresteagatik berriro atxilotu zuten.
Dantza (filma)
Dantza, Telmo Esnal zinema zuzendariaren filma da 2018koa. Ez da ohiko film bat, istorio bat kontatzen digu euskal dantza tradizionalen bidez, ea hitzik gabe dena irudi, mugimendu eta musikaren bitartez.
Esnal bera eta Koldobika Jauregi eskultorea izan ziren pelikula egiteko eragile nagusiak, Juan Antonio Urbeltz koreografoaren laguntzarekin. Esnalen zuzendaritzapean, Jauregi artista plastikoaren estetika, Urbeltzen koreografiak eta mundu sinbolikoa, Javi Aguirreren argazki-zuzendaritza, Marian Fernandezen produkzioa eta Argia dantzari taldearen gidaritzapean euskal dantza tradizionaleko 200 dantzariren parte-hartzearekin osatu zen pelikula Donostiako Zinemaldiaren sekzio ofizialean aurkeztu ondoren abenduaren 21ean iritsi zen zinemetara.
Jantzien eta atrezzoaren atzean zeuden Koldobika Jauregik eta filmaren zuzendari artistikoa zen Elena Cajaravillek estetika berezi bat asmatu zuten filmerako.
Sinopsia
Baserri giroan kokatuta dago. Hasieran negua da. Lurra lehor dago (Bardean), aitzurraz lantzen dute nekazariek perkusio hutsaren erritmoan. Amaterasu, xamana izaki androginoa, kobazulo batean dantzan dabil euri eske. Ekaitza lehertu da landako lan egun gogor baten ondoren. Atertu duenean, bizitza erne da lehen agor zen lurretik. Zinta dantzarekin lurra ernatzen da. Baina ostoberritzen ari den arbolaren ingurura hurbiltzen diren ezpara beldurgarriek ("ezpata" dantza) izurritea dakarte. Erasoaren ondorioz ahultzen da arbola, eta erortzen dira fruituak. Nekazariak, izurriteari aurre egiteko, sua baliatzen du ezparak garaitzeko (Bizkaiko erregelak dantza). Fruitu bat hazi eta heldu da, bizirik eutsi die izurrien erasoei. Borrokaren ondoren heriotza-errituak azaltzen dira gero (irradaka), emakumeak biribilean dantzan cromlech itxurarekin (Arantzazun). Negua bukatuta, udaberrian sagarrondoetako loreak agertzen dira ; uda bukaeran fruituak azalduko dira (sagar dantza, Urkiolamendin). Gero, dolarean (Igartubeiti n) sagarrak bilduta almute-dantza eta zortzikoak egiten dituzte inprobisazioan gizonek. Dolareko sagarretik sagardoa sortzen da, sagardoaren bizigai bihurtu da sagarra, eta sagardoa plazako festan pertsonaia bihurtzen da gero (soka dantza, galaiena dantza, godaleta dantza, fandangoa, arin arina...). Festatik sortzen da amodioa (Arratiako jota) eta eztei-ospakizunak (polkak, ihauteri dantzak... ).
Filmeko dantzak
20 baino gehiago dira filmak jaso eta egokitu dituen dantzak, besteak beste, hauek dira aipagarri:
Sagar dantza
Filmeko dantzariak sagarrondo loreak dira zelai batean dantzatzen dutenak (Urkiolamendi mendiko tontorrekoa).
Arizkunen (Nafarroa Garaia) gorde da. Dantzariek sagar bana eramaten dute eskuan eta amaieran jaurti egiten dute. Jatorriz gizonezkoen dantza bazen ere, gaur egun emakumezkoek dantzatzen dute eta ohikoa da herrialde gehienetan.
Almute dantza
Almute bolumen-unitatea zen nekazari giroan. Laboreak, fruituak eta sagarrak (noski) saltzeko unitatea zen, 10-11 dm3ko egurrezko kutxa zen. Filmeko dolareko eszenetan dantzariek kutxa gainean zortzikoak dantzatzea oso erakargarria da.
Godaleta dantza
Dantzariek godalet a edo edalontzi baten inguruan eta gainean behar dute dantzatu den gabota dantza da. Trebetasun dantza bat. Dantzariek frexatak, txingiliak, farrusak etabarreko puntuak erakutsi behar dituzte. Filmean Leitzako plazan dago grabatuta dantza hau, udaletxearen parean.
Argazki erakusketa filmaketaz.
Filmari buruzko "Kameren aurrean dantzari: 'Dantza' filmeko argazki sorta bat" argazki-erakusketa antolatu zuen Xabier Artolak. Berak filmaren grabazioan hartu zituen hainbat argazki erakutsi ziren Gipuzkoako Argazki Elkarteko aretoan (Donostia), Zarauzko Photomuseumen, Tolosan, Igartubeiti Baserri Museoan, Bertizko jauregian, eta beste zenbait aretotan.
Sonnay
Sonnay Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sonnay udalerrian erroldatutako biztanleak 1.246 ziren. Familiak 451 ziren, horien artean 89 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 66 bakarrik bizi ziren emakumeak), 152 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 202 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 503 etxebizitza zeuden, 467 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 489 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 467 etxebizitza nagusietatik 415 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 108 etxek lau zituzten eta 320 etxek bost zituzten. 395 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 162 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 269 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 807 ziren, horien artean 591 aktiboak ziren eta 216 inaktiboak ziren. 591 pertsona aktiboetatik 553 lanean zeuden (308 gizon eta 245 emakume) eta 38 langabezian zeuden (8 gizon eta 30 emakume). 216 pertsona inaktiboetatik 70 erretiraturik zeuden, 73 ikasten zeuden eta 73 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sonnay udalerrian 483 unitate fiskal zeuden, 1.341,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.575 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 57 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 4 zurginak, 2 argiketariak, 3 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 altzari denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Sonnay udalerrian 37 nekazaritza-ustiategi zeuden, 836 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Spriggina
Spriggina Garai Ediakarikoan bizi izan ziren fosilen genero bat da. Espezie bakarra ezagutzen da, Spriggina floundersi. Duela 550 milioi urte bizi izan zen.
Aurkikuntza eta taxonomia
Ziurrenik anelidoa izango zen, artropodoen arbasoa. Garai Ediakarikoan garapen handiena zuen animalietako bat zen.
Deskribapena
Hiru zentimetro inguruko luzera zuen animalia zen. Organismo segmentatua zen. Animaliaren goikaldean elkar gainezarritako plakaz osaturik zegoen eta azpialdea plaka bikoitiez babestua. Aurreneko bi segmentuek "burua" osatzen zuten, zaldi perraren itxurako kasko gogorra. Zulo pare bat nabari zaizkio begiak egongo ziren tokietan. Antena pare bat izan zezakeela ere proposatu izan da, baina ez dago frogatua.
Hankarik ez da aurkitu fosiletan.
Bizimodua
Trilobiteen antza badu ere Spriggina harraparia izango zela uste da.
Unai Parot
Henri Unai Parot Navarro (Aljer, 1958ko urtarrilaren 6a) ETAkide ohia da. Bere izena daraman Parot doktrinagatik da ezaguna.
Biografia
Aljeriako Independentzia Gerra bukatu zenean, gurasoak jaioterrira itzuli eta Baionan bizi ziren. Hamasei urte bete arte ez zuen euskara ikasi. Urte hartan, Ion bere anaia bertoko jatetxe batean zegoela atentatu bat jasan zuen.
Challerange
Challerange Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Unai Parot
Biografia
1990eko apirilaren 2an Sevillan poliziak atxilotu zuen. Guztira 4.797 urteko espetxe-zigorra izan zituen 26 hilketa eta 166 saialdi 1978 eta 1990 artean egiteagatik. Tartean 1987an Zaragozako kuartel-etxeko atentatua zegoen.
Challerange
Biztanleria
2007an Challerange udalerrian erroldatutako biztanleak 435 ziren. Familiak 192 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Unai Parot
Biografia
Espainiako Auzitegi Gorenak 197/2006 epaia ebatzi zuen urte hartako otsailaren 20an, Parot doktrina ezartzen zuena. Europak bertan behera utzi zuen doktrina honen ondorioz, espetxe-onurak edo erredentzioak espetxe-zigor bakoitzari aplikatzen zitzaizkion. .
Challerange
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 223 etxebizitza zeuden, 194 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 212 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 194 etxebizitza nagusietatik 161 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 59 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 154 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 94 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 257 ziren, horien artean 183 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 183 pertsona aktiboetatik 164 lanean zeuden (102 gizon eta 62 emakume) eta 19 langabezian zeuden (7 gizon eta 12 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Challerange udalerrian 202 unitate fiskal zeuden, 479,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.617 euro zen.
Rose Hill (Illinois)
Rose Hill  Illinoiseko herri bat da. Jasper konderrian kokatua dago. 2010ean 80 biztanle zituen, 1.64 kilometro koadrotan banatuta.
Challerange
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 iturgina.
2000. urtean Challerange udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 835 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arroila
Arroila haran edo pasagune sakon eta estua da, bereziki haitz artekoa eta ibai baten jarduerak sortua. Ibaiek husten duten lekuaren altuera izateko joera dute. eta beraz arroila gehienak ordokiaren mailatik higaduraren bitartez sortuak dira.
Littorina
Littorina itsas-barraskilo generoa da, Littorinidae familiakoa; karrakela, magurioa eta mangolinoa izenak ematen zaizkio euskaraz. Europan bederatzi espezie daude, marearteko zabalgunean bizi direnak. Ezagunena karrakela arrunta (Littorina littorea) da.
Arroila
Arroila, malkar edo itsaslabarren arteko zirrikitu sakona da, meteorizazioaren eta ibai baten higadura-jardueraren ondorioz, denbora-eskala geologikoetan zehar gertatutakoa. Ibaiek azpiko gainazalak mozteko joera naturala dute, eta, azkenean, arroka geruzak higatzen dituzte sedimentuak ibai beheran kentzen diren heinean. Ibai-ibilgu bat pixkanaka-pixkanaka oinarrizko kota batera iritsiko da, hau da, ibaia isurtzen den ur-masaren kota berera. Meteorizazio- eta higadura-prozesuek arroilak sortuko dituzte ibaiaren iturburuak eta estuarioak altuera nabarmen desberdinetan daudenean, bereziki arroka-geruza leunagoak meteorizazioarekiko erresistenteagoak diren geruza gogorragoekin nahasten direnean.
Arroila ere bi mendi gailurren arteko haustura bati ere dei dakioke, hala nola Mendi Harritsuak, Alpeak, Himalaya edo Andeak barne dauden mendilerroak. Normalean, ibai edo erreka batek mendien artean halako zatiketak egiten ditu. Mendi motako arroilen adibideak dira: Utahko Provo Canyon edo Kaliforniako Sierra Nevadako Yosemite Valley. Mendi barruko arroilak edo irekidura alde bakarrean duten arroilak, kutxako arroilak deitzen zaie. Arteka arroilak oso arroil estuak dira, askotan horma leunak dituztenak.
Littorina
Izena
Littorina izena Littorina itsasotik datorkio, Itsaso Baltikoaren aurrekari geologikoa.
Arroila
Isurialde kontinentalaren hondoko haran malkartsuei itsaspeko arroilak deitzen zaie. Lehorreko arroilak ez bezala, itsaspeko arroilak uhertasun-korronteek eta luiziek sortuta daudela uste da.
Ospetsuena eta, Groenlandiako Arroila Handia topatu arte, batzuen ustez, luzeena Arizonako Coloradoren Arroila Handia da eta bigarrena Namibiako Visrivier ibaiaren arroila. . Sakonena, berriz, Tibeteko Yarlung Tsangpoko Arroila Handia da, 5.500 metroko sakonera duena.
Arroila-jaitsiera abenturazko kirol bilakatu da, XX. mendeko amaieratik aurrera.
Ezaugarriak
Eskualde karstikoetako forma arrunt bat da hori. Arroiletan, ordea, agerian zirkulatzen du urak. Arroila hegal zuzeneko haran bat da, bi kare-haitz plataformaren arteko benetako zerra-ebakia. Coloradoko Arroila Handia da mota honetako formazioen adibide adierazgarriena eta ezagunena. Isurialdeen gogortasunarengatik eta irazkortasunarengatik gertatzen da, hain zuzen, higadura gehiena ibilguaren hondoan; hegalek, berriz, oso geldiro eboluzionatzen dute, haran barrenaren aldean. Horma malkartsuak, azpitik janak eta malda gutxiagoko ezpondak izaten dira, elkarren segidan, barreneraino, kare-haitzezko geruzen arabera mailakaturik. Karst lurraldeetan zehar arroilak eratuz igarotzen diren ibaiak alogenoak izaten dira, urruti izaten dute iturburua, eskualde irazgaitzetan, eta kare-haitzezko eskualdetik igarotzean oraindik erabat galdu gabe izaten dute iturburuko uraren parte bat.
Arroilak existitzeko, arroila dagoen kare-harriak lodia behar du izan, ubidearen hondoan eta isurialdeetan azaleratzeko bezain lodi, gutxienez. Bestela, ur lasterrak azpiko geruza irazgaitza (tuparria adibidez) topatzen badu, oso bestelakoa izango da arroilaren bilakaera. Horrelakoetan haranaren hondoa zabaldu egiten da, haitz irazgaitzaren bilakaera oso bizkorra izaten baita uholdeen eraginez. Horrela U motako profil bat sortzen da. Profil mota horretan malkor bertikalek inguratzen dituzte forma zapalak. Malkor horiek paralelo joaten dira atzeratzen. Ur lasterrean gora, Vaucluse iturburu batean bukatzen da harana, kare-harriak eta azpiko geruza irazgaitzak elkar jotzen duten lekuan. Vaucluse iturburuaz goitik, kare-harrizko malkor batek ixten du harana, hondo lehorreko harana eratuz.
Nafarroako lurraldean eta, zehatzago esateko, Nafarroa Hezea deitzen den eskualdean, bada eremu bat kare-harriz, tuparriz eta flyschez osatua. Eskualde horren ekialdeko aldean Pirinioetako ohiko haranak diren Irati eta Erronkari haranen arteko egiturak dira azpimarragarrienak, mendebaleko aldean, Kantauri alderako haranetan, Urbasa-Andia, Aralar mendilerroa eta beste txikiago batzuk, Lokiz mendilerroa eta Kodeskoa, esate baterako. Urbasa mendilerroa, batez ere, Urederraren Iturburuko Izadi Erreserba guztiz aipagarria da, kareharri eremu bereziki ederra delako. Nafarroako lurraldeko beste era bateko egitura karstikoen artean bereziki aipatzekoak dira lurralde horretan diren arroila edo arroila ugariak (Iñarbeko arroila, Gazteluko arroila, Arbaiungoa, Benasakoa, Lekunberrikoa, Burgikoa, Txintxurreneakoa, Irunberrikoa, etab.). Txintxurreneako arroila, esate baterako, Urrobi ibaiak ebakitako arroila txikia da, kilometro bateko luzera ingurukoa, ibai horrek kare-harri multzo handi bat igarotzean ebakia. Kare-harriz eta dolomiaz eratuak ditu hormak, 30-50 metro inguruko altuera dutenak. Horma horietan kobazulo eta erlaitz asko dira, hegaztiek habiak egiteko aproposak.
Beste batzuk
. ..
Errusia
.
Ukraina
.
Aberin
Aberin ([aβeɾin]) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 0 biztanle zituen. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 50 kilometrora dago.
Inguru naturala eta kokapena
Herria Nafarroa ekialdean dago, Lizarrako merindadearen erdialdean. Herria lau kontzejuk osatzen dute, Muniain, Aberin, Arintzano eta Etxabarrik, azken hau hustutako kontzejua dela. Herriaren izen ofiziala Aberin den arren, biztanleriaren %80 Munaineko kontzejuan bizi da, bertan udaletxea ere badagoela.
Aberinek Villatuerta, Lizarra eta Aiegirekin egiten du muga iparraldean; Oteitzarekin ekialdean; Morentin eta Deikaztelurekin mendebaldean; eta Morentinekin hegoaldean.
Klima eta landaredia
Klima mediterraneo motakoa da, altueraren gorabehera handiak dituena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 13 gradu artekoa eta prezipitazioak 600 eta 1.200mm bitartekoak dira. Udalerriko gunerik menditsuenetan ugariagoak betiere. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartekoak dira.
Jatorrian udalerria estaltzen zuten arteen azalera asko murriztu da eta XX. mendearen amaieran 22 hektarea baino ez ziren geratzen. XIX. mendetik aurrera birlandaturiko pinuen azalera 20 hektareakoa da.
Historia
Aberinen, eneolito edo brontze aroko aztarnategia dago, Garita izeneko gunean.
1177an Antso VI.a Jakitunak, Tenplarioei eman zien dohaintza moduan Aberingo udalerriaren gaineko jabetza. XIV. mendearen hasieran, zehazki 1312 eta 1313 urteetan, Jerusalengo San Joanen Ospitale ordenak izan zuen jaurerriko petxak jasotzearen eskubidea.
Udalerria Iguzkitza edo Solana haraneko kontzejuetako bat izan zen, XIX. mendeko erreforma administratiboa burutu zen arte. Haran hori Muniain, Arintzano, Etxabarri eta Baigorriko kontzejuek osatzen zuten 1857ko errolda arte, Muniainek berezko udalerria izan zuen arte.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 22 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %6,41 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
Aberingo alkatea Agrupación Independiente Montejurra (AIM) herri ekimeneko Luis Enrique Aguilar Lizarraga atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Taldeak udaleko zazpi zinegotziak lortu zituen, eta hortaz gehiengo osoa udalean. Baliogabeko botoak 8 izan ziren (emandako guztien %4,40) eta 44 boto zuri izan ziren (botoen %25,29). Abstentzioa %41,85koa izan zen.
2011n La Solana hautagai zerrenda independenteak 138 boto eta 7 zinegotziak eskuratu zituen; David Arnedillo Urritzelki izendatu zuten alkate.
Garraiobideak eta azpiegiturak
La Estellesa autobus konpainiak Lizarra eta Iruñarekiko autobus zerbitzua eskaintzen du.
Kirolak
Aberinek estalitako eta ageriko frontoia eta udal piszinak dauzka.
Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Aberin eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %0,40k zekien euskaraz hitz egiten.
Jaiak eta ospakizunak
Erromeriei dagokienez, urtarrilean [muniaindarrek San Sebastian baselizarako erromeria antolatzen dute, eta abuztuan San Ramon Nonato baselizarako beste erromeria bat. Aberindarrek irailaren 14ean ospatzen dute Kalbarioko baselizarako erromeria.
Zerbitzuak
Aberin "Aberin-Arellano-Morentin Mankomunitateko" kidea da.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza
Muniaingo Jasokundeko Andre Mariaren elizaren kanpoaldea harlanduz egina dago, eta aurrealde pentagonala eta izardun gurutzeriazko ganga estaldura dauka. Eraikina XVI. mendean eraiki zen lau zatitan banaturiko nabe bakarraz osatuta. Dorrea eta sarrera, XVII. mendean egindakoak dira. Mende bat geroago, XVIII. mendean, alboko nabea eraiki zen, ertzdun gangez eta harlanduzko kanpoaldeko portikoarekin.
Erretaula nagusia, XVIII. mendean egin zen, estilo barrokoari jarraiki. Bertan, 1600. urtearen inguruan egindako Jasokundearen Ama Birjinaren eskultura erromanista bat dago. Horrez gain, elizaren barruan, Frantzisko Xabierren omenezko erretaula barrokoa eta beste bi erretaula neoklasiko daude. Errosarioko Ama Birjinaren irudia 1600ean egin zuten eta San Joseren egurrezko irudia XVIII. mendean zehar.
Malmesbury
Malmesbury Ingalaterrako Wiltshire konderriko iparraldean dagoen hiri bat da. Cirencester, Chippenham eta Swindonetik gertu dago. 5000 bat biztanle ditu.
Inauteriak
Herriko inauteriak abuztuaren azken bi asteetan ospatzen dira. Herria zeharkatzen duen prozesio batekin amaitzen dira.
Geografia
Bi ibaik (Bristol Avon eta Ingleburn) egin duten mendixka baten gainean dago herria. Mendixka erraz defenda dezakeelako biztanlik izan du duela gutxienez 2.500 urtetik.
Jendea
Athelstan erregea – Ingalaterra osoko lehenengo erregetzat jotzen dena.
Eilmer - 11. mendean abadiako teilatutik hegan egin zuen fraidea.
William of Malmesbury - Ingalaterrako historiaren aitzindaria.
Thomas Hobbes - Filosofia ingelesa modernoaren aitzindaria.
Hannah Twynnoy - Tigre batek hil zuen zerbitzaria, elezaharraren arabera.
Roccagiovine
Roccagiovine Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Roccagiovinek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brovaryko gudua
Brovaryko gudua 2022ko Ukrainaren inbasioaren zati izan zen Kieveko erasoaldiko gudu militar bat izan zen, Ukrainako hiriburuaren –Kieven– ekialdeko aldiri den Brovary hiria kontrolatzeko helburu zuena. Errusiako Indarrek mendebalderantz aurrera egin zuten Txernihiv Oblastaren hegoaldetik, bertan ukrainar indarrekin topatu ziren arte. Aldiriaren kontrola borrokan egon zen hilabetez, urte hartako apirilaren 2an Errusiako Indarrak Brovarytik erretiratu ziren arte.
2022ko martxoa
Martxoaren 9ko arratsaldean, Errusiaren ibilgailu blindatuen zutabe bat Brovaryrantz aurreratu zen, iparraldetik; zehazki, M01 autobidetik. Zutabea, Guardiako Tankeen 90. Dibisioko 6. eta Tankeen 239. Erregimentuek osatua, oso astiro mugitzen zen eta oso zaharkitutako ibilgailu asko barne hartzen zituen; hala nola T-72 motako tankeak, ondorengo analisietan "gerra modernorako desegoki" bezala deskribatuak izan zirenak. Horrez gain, TOS-1 bezalako artilleria autopropulsatua zen konboi-buru, bereziki helburu ahulak zirenak.
Brovary inguruko herri batean, Ukrainako Indarrek Errusiari segada egiteko aukera ikusi zuten eta eraso egin zuten. Artilleria eta tankeen aurkako misilak erabiliz, ukrainarrek hainbat tanke eta blindatu garraiagailu desgaitu zituzten. Soldadu ukrainar batek, geroago adierazi zuenez, segadak, hasieran, konboiko lehen eta azken ibilgailuak jo zituen, gainerakoak erdian harrapatzeko. Ildo horretatik, erasoak ez zuen guztiz arrakastatsua izan; izan ere, ukrainarrek ezin izan baitzuten errusiarren atzera egiteko bidea moztu. Hala ere, Errusiaren zutabeak galera handiak izan zituen eta atzera egin behar izan zuen. Ukrainako funtzionarioek esan zutenez, Tankeen 6. Errejimentuko komandantea, Andrei Zakharov koronela, borrokan hil zen. Errusiako soldadu batzuek, gainera, oinez ihes egin omen zuten inguruko baso eta herrietara.
Guardiako Tankeen 90. Dibisioak atzera egin arren, borroka gogorrak piztu ziren segadagunetik ekialdeko herrietan, non Errusiako eta Ukrainako tropen arteko borrokak hainbat egun iraun zituen. Segadatik bizirik atera ziren errusiarrek zibilak tirokatu zituzten herri horietan, bertako defendatzaileei laguntzen ziela susmatuz.
Martxoaren 12an, Errusiak esan zuen bere tropek Brovaryn zegoen Ukrainako Armadaren komunikazio- eta inteligentzia-zentro nagusia desgaitu zutela. Ihor Sapozhko-k, Brovaryko alkateak, ordea, adierazi zuen "prest" zeudela Errusiaren eraso bat jasotzeko.
Martxoaren 29an, Errusiak Brovaryko eremua bonbardatzen hasi zen. Horien ondirioz, biltegi bat erre eta inguruko herriek kalte handiak jasan zituzten.
Martxoaren 30ean, Sapozhkok adierazi zuen Ukrainako Indarrek errusiarrak atzera bota eta Ploske, Svetilny eta Hrebelky herriak berreskuratu zituztela, Nova Basanen etengabeko liskarrek jarraitzen zuten bitartean.
2022ko apirila
Apirilaren 1ean, Ukrainak Rudnya, Xevtxenkove, Bobryk, Stara Basan, Nova Basan, Makiyivka, Pohreby, Bazhanivka, Volodymyrivka, Xnyakivka, Salne, Sofiyivka eta Havrylivka herriak berreskuratu zituela aldarrikatu zuen. Sapozhkok, bestalde, adierazi zuen Errusiako Indarrek "ia utzi" zutela Brovary Barruti osoa, Ukrainako Indarrek "garbiketa-operazioetan" ziharduten bitartean.
Apirilaren 2an Kiev Oblast osoa –Brovary barne–, inbaditzaileetatik libre deklaratu zuen Ukrainako Defentsa Ministerioak, Errusiako tropek eremua utzi ostean.
Anna Veiga
Anna Veiga Lluch (Bartzelona, Katalunia, 1956ko abuztuaren 25a) bartzelonar biologoa, ikertzailea eta unibertsitateko irakaslea da, zelula amen azterketan eta lagundutako ugalketan nabarmena.
Ibilbidea
1997an irakasle-postua lortu zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta 2018tik Pompeu Fabra Unibertsitateko irakaslea da. Grifols multinazionaleko aholkularia ere bada.
Giza ugalketa lagunduan interesa zuen, batez ere in vitro ernalketan, eta 1982an Dexeus Institutuko ugalketa medikuntzaren zerbitzuko Biologia ataleko zuzendari bihurtu zen. Kargu hori 2005era arte bete zuen.
2005ean, Bartzelonako Medikuntza Birsortzailearen Zentroko (CMRB) Zelula Lerroen Bankua zuzentzen hasi zen.
Gertaera zientifikoak
Victoria Anna Perearen "ama zientifikoa" da. Victoria 1984ko uztailaren 12an, in vitro ernalketaren bidez Espainian jaio zen lehen umea izan zen.
Zelula amak medikuntzarako oso baliagarriak direla jakinda, Espainian ikertzen hasi zen zientzialari aitzindarietako bat izan da, Bernat Soriarekin eta Juan Carlos Izpisúarekin batera.
Argitalpenak
200 artikulu baino gehiago argitaratu ditu Espainiako zein nazioarteko zientzia-aldizkarietan.
2011. urtean El Milagro de la Vida liburua argitaratu zuen, lehen pertsonan azaldutako zientziari eskainitako bizitza. Anna Veigak in vitro ernalketatik eraman duen bizitza, zelula amen ikerkuntzan, hobeto bizitzen laguntzen diguten aurrerapenen etengabeko ikerketan.
Sanaga
Sanaga Kamerungo ibai nagusia da, herrialdea ekialdetik mendebaldera igarotzen duena. 603 kilometro luze da, Djerem eta Lom ibaien elkargunetik Biafrako golkoraino.
Geografia
Adamawa goi-ordokitik jaisten diren Djerem eta Lom ibaiek eratzen dute Sanaga, eta Edea hiria zeharkatu ondoren Biafrako golkora isurtzen da, Ozeano Atlantikora. 603 kilometro luze da, 918 kilometro luze Djeremekin batera, eta 132.990 kilometro koadroko arroa drainatzen du (Kamerungo azaleraren laurdena).
Prozesatzeko unitate zentral
Prozesatzeko unitate zentrala, PUZ (ingelesezko siglak, CPU: Central Processing Unit) edo, besterik gabe, prozesadorea, konputagailu digital baten osagaia da eta konputagailuaren programetan dauden aginduak interpretatzen ditu eta datuak prozesatzen ditu. PUZek funtsezko ezaugarria ematen diote konputagailu digitalari (programagarritasuna), eta edozein garaitako konputagailuetan dauden beharrezko osagaietako bat dira, bilketa primarioarekin eta sarrera-irteera dispositiboekin batera. Zirkuitu integratuekin manufakturatutako PUZari mikroprozesadore esaten zaio. 1970eko hamarkadaren erdialdetik, txip bakarreko mikroprozesadoreek ia erabat ordezkatu dituzte PUZ mota guztiak, eta gaur egun, “PUZ” terminoa mikroprozesadore guztietarako erabili ohi da.
Sanaga
Geografia
Ur-jauzi ugari daude ibaiaren ibilguan zehar, zentral hidroelektrikoek argindarra ekoizteko baliatzen dituztenak (Mbakauko eta Edeako urtegiak).
Prozesatzeko unitate zentral
“Prozesatzeko unitate zentrala” esamoldeak, oro har, logika-makinen mota jakin bat deskribatzen du; makina horiek konputagailu-programa konplexuak exekutatu ditzakete. Definizio zabal horretan, “PUZ” terminoa oro har erabiltzen hasi baino askoz lehenago zeuden lehenengo ordenagailu asko sartu daitezke arazorik gabe. Edonola ere, terminoa eta siglak gutxienez 1960ko hamarkadaren hasieratik erabili dira informatikaren industrian. PUZen forma, diseinua eta inplementazioa erabat aldatu dira lehenengo ereduetatik, baina euren funtsezko operazioak nahiko antzera jarraitu du.
Klase-borroka
Zientzia politikoetan, klase borroka, sarritan klaseen arteko gerra edo gatazka, gizarte bateko klase sozialen artean dagoen tentsio politikoa eta antagonismo ekonomikoa identifikatzen ditu, klase sozialen, aberatsen eta pobreen arteko baliabideen lehia sozioekonomikoa dela eta. Karl Marx eta Mikhail Bakuninen filosofia politiko eta ekonomikoetan, klase-borroka printzipio nagusia eta bitarteko praktikoa da gehiengo sozialarentzat, langile-klasearentzat, aldaketa soziopolitiko erradikalak lortzeko. Marxismoarentzat, klase sozial bakoitzaren interesen arteko gatazka, eta euren adierazpen politikoa, da "historiaren motorra".
Prozesatzeko unitate zentral
Lehenengo PUZak neurrira diseinatu zituzten konputagailu handiago baten osagai moduan; normalean konputagailu bakarra bere motakoen artean. Hala ere, PUZak aplikazio jakin baterako neurrira diseinatzeko metodo garesti hori desagertu egin da hein handi batean, eta horren ordez helburu baterako edo hainbatetarako egokitutako prozesadore merkeak eta estandarizatuak garatu dira. Estandarizazio-joera hori transistore diskretuen, konputagailu zentralen eta mikrokonputagailuen garaian hasi zen batez ere, eta asko azkartu zen zirkuitu integratua (IC) ezagun egin zenean; horri esker, PUZ konplexuagoak diseinatu eta fabrikatu daitezke leku txikietan (milimetroetan). PUZak txikiagotu eta estandarizatu egin direnez, bizitza modernoan halako dispositibo digital gero eta gehiago daude, konputazio-makinen aplikazio mugatuak baino askoz haratago. Mikroprozesadore modernoak alde guztietan daude: automobiletan, telebistetan, hozkailuetan, kalkulagailuetan, hegazkinetan, eta baita sakelako telefonoetan, jostailuetan eta bestelakoetan ere.
Amblyceps carinatum
Amblyceps carinatum Amblyceps generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Amblycipitidae familian.
Prozesatzeko unitate zentral
Historia
PUZ guztiak egoera diskretuekin aritzen dira, eta ondorioz, kommutazio-elementu jakin batzuk behar dituzte egoera horiek bereizteko eta aldatzeko. Transistorearen onarpen komertziala baino lehenago, errele elektrikoak eta huts-hodiak (balbula termoionikoak) kommutazio-elementu gisa erabili ohi ziren. Lehenagoko diseinuak guztiz mekanikoak ziren, eta abiaduraren aldetik errele elektrikoek eta huts-hodiek lehenagoko haien aldean zenbait abantaila zeuzkaten arren, ez ziren fidagarriak hainbat arrazoirengatik. Esate baterako, korronte zuzeneko logika sekuentzialeko zirkuituak egiteko hardware osagarria behar zen kontaktu-errebotearen arazoari aurre egiteko. Bestalde, huts-hodiak, kontaktu-erreboterik ez duten arren, berotu egin behar dira erabat operazional egon aurretik eta batzuetan kale egiten dute eta funtzionatzeari uzten diote guztiz. Normalean, hodi batek kale eginez gero, PUZ diagnostikatu beharko litzateke ondo ez dabilen osagaia aurkitzeko eta ordezkatu ahal izateko. Ondorioz, lehenengo konputagailu elektronikoak (huts-hodietan oinarrituak) azkarragoak ziren oro har, baina ez ziren konputagailu elektromekanikoak (erreleetan oinarrituak) bezain fidagarriak. Hodi-konputagailuek, EDVACek adibidez, zortzi orduro huts egiten zuten batez beste, eta errele-konputagailuek (lehenagokoak eta motelagoak), Harvard Mark Iek adibidez, gutxitan egiten zuten kale. Azkenean, hodian oinarritutako PUZak nagusi izan ziren, abiaduraren inguruko abantaila handiek fidagarritasun-arazoek baino garrantzi handiagoa izan baitzuten. PUZ sinkrono horietako gehienak erloju-maiztasun baxuetan mugitzen ziren diseinu mikroelektroniko modernoekin alderatuta (ikus beherago erloju-frekuentziaren azalpena). Sasoi hartan oso ohikoak ziren 100 KHz-etik 4 MHz-erainoko maila zeukaten erloju-seinalearen maiztasunak, neurri handi batean euren fabrikazioan erabilitako kommutazio-dispositiboen abiadurak mugatuta.
Transistoreen eta zirkuitu integratu diskretuen PUZ
Hainbat teknologiek dispositibo elektroniko txikiagoak eta fidagarriagoak egitea erraztu zuten heinean, PUZen diseinua konplexuago bihurtu zen. Hobekuntza horietako bat transistorearen agerpena izan zen. 1950eko eta 1960ko hamakadetan transistorizatutako PUZak ez zituzten fabrikatu behar izan bolumen handiko kommutazio-elementu ez fidagarri eta hauskorrekin, huts-hodiekin eta errele elektrikoekin gertatu zen bezala. Hobekuntza horrekin, PUZ konplexuagoak eta fidagarriagoak egin zituzten osagai diskretuak (bakarkakoak) zeuzkaten zirkuitu inpresoko txartel baten edo batzuen gainean.