cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nagwa Abdel Meguid
Biografia
Arabiar Golkoko Unibertsitatean (Bahrain) egin zituen ikasketak eta Upsalako Unibertsitateko kide da. Egiptoko National Center for Health Research instituzioan behar bereziak dituzten haurren ikerketa mintegiko burua da. DNA eta aldaketa biokimikoek X hauskorraren sindromean eta autismoan duten eragina aztertzen du, hauek baitira Egiptoko populazioan ohikoak diren trastorno genetikoak. Aipaturiko gaixotasunez gain fenilzetonuria, Duchenne-ren muskulu-distrofia eta entzumen galera kongenito sentsorineurala ere ikertzen ditu.
Ikerlana
Egipton odolkidetasun harremanen proportzioa handia da eta horren ondorioz autosometako desorden azpirakor hauen intzidentzia ohikoa baino handiagoa da. X hauskorraren sindromearen intzidentzia eate baterako 1.000tik 0.9tan agertzen da egipziar gizonetan.
Meguidek BCKDK entzima kodetzen duen genean mutazioak aurkitu zituen odolkidetasun harremana duten eta epilepsia, autismo eta gaitasun murritzak agertzen diren familietan. GJB2 genearen mutazio berri bat ere ikusi zuen, konexina 26 proteinaren zelula barneko domeinuko katearen 59. posizioan timina falta duena, eta honek erribosomaren irakurketa araua aldatzen du aminoazido katea behar baino lehenago etenez.
Charlotte (New York)
Charlotte Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Chautauqua konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Oxyrhabdium
Oxyrhabdium Lamprophiidae familiako narrasti genero bat da. Javan eta Filipinetan bizi dira.
Jaun baruak
Historia
Uhartetarrak familia indartsua ziren, Uhartehiria ri izena eman ziotenak: XIII gizaldi an Tibalt II eta Luis IX erregeekin gurutzadetan parte hartu zuten; XIV mende an Nafarroa ko gerra zibiletan, XVIII. mendean diputatu eta nobleziaren ordezkari izan ziren, eta XIX gizaldi an Gustave Clement Uhart Baiona ko suprefet eta idazlea izan zen.
Intxortako Atea
Intxortako Atea monumentu publiko bat da, Elgetan dagoena, Intxortetako Guduan borrokatu ziren gudariak omentzen dituena. Oroigarria ez da bakarrik haientzat, gudari eta miliziano guztientzat baizik, eta Frankismoaren biktimen aldekoa ere bai.
Douer karrika
Douer karrika (frantsesez: Rue Douer) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.
Intxortako Atea
Juan Jose Aranguren eskultore donostiarraren lana da, altzairuz egina, 7.2 metro garai eta 3.2 zabal. Elgeta herritik hegoaldera dago, Asentzioko putzutik gertu, borrokako fronteak eta lubakiak egon ziren toki batean. 2007an inauguratu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakariak. 2008an, eraso faxistak jasan zituen eskulturak. Inauguratu zenetik, gerrako biktimen oroitzapen ekintza askoren tokia bilakatu da.
Douer karrika
Izenaren jatorria ezezaguna da, baina litekeena da gaskoierazko doaler (upelgile) hitzetik ekarria izan. Lehen Destivaux izena zuen.
Faures eta Vieille-Boucherie karriken eta Prébendés karrika artean dago.
Jaun baruak
Historia
Bertso hauek Beñat Mardo koblakariak jarri zituen 1769ko urtarrilaren 3an Maria Place Arboueten ezkontzan, Armand Jean Uhart erregeren musketari a esposatu zuenean.
Bertso sorta Jean Jaurgain ek jaso zuen, "Arboti ko prima eijerra" izenburuarekin; baina lehen bertsoarekin ere ezaguna izan da, "Jaun baruak aspaldin" alegia; halere, Benito Lertxundi k "...eta maita herria, üken dezadan plazera" diskan (1975) grabatu zuenean "Jaun baruak" izendatu zuen, eta horixe da gaur egunean hedatuen dagoen izena.
2010eko "Munduan ortozik" izeneko diskoan, Kherau taldeak Jaun baruak izenburua duen kantaren bertsioa egiten duela aurkituko dugu, eta oraingoan ere hitzak herrikoiak direla adierazten da.
Bertsoak
Eztei-kantu bat izanik, azken bi ahapaldiak lekuz kanpo daudela dirudi, horregatik zalantzan jartzen dute Beñat Mardok kantatutako bertsoaren zati ote diren.
Katon Maior
Marko Portzio Katon (Marcus Porcius Cato) (K.a. 234 - K.a. 149) Erromako politikaria izan zen, Censor, Sapiens, Priscus, edo Maior goitizenak jaso zituena. Azken hau Katon Minor (bere hereniloba) bereizi ahal izateko.
Haren familia jatorri plebeiokoa zen, zein kargu publikoetan aritzeagatik noblezia irabazi zuen. Valerio Flakoren babespean, Erromara joan zen eta kuestore (K.a. 204), edil (K.a. 199), pretore (K.a. 198) eta kontsul (K.a. 195) izendatu zuten.
Moral publikoaren ikuskatzaile zorrotza izan zen. Lex Oppia, zein Bigarren Gerra Punikoan luxua murrizteko abian jarri zen, bertan behera utzi zutenean, Katonek kontra egin zuen. Sardinian eta Hispanian ere bere moral zorrotza erakutsi zuen.
K.a. 191an, Seleukotar Inperioko Antioko III.a Handiaren kontrako gerran, Termopiletako guduan paper garrantzitsua jokatu zuen Katonek, horregatik ospe militarra eskuratuz. Geroztik buru belarri murgildu zen Erroma barneko kontuetan, batez ere hautagaien jokaera ikuskatzean. Katonek sortutako izpiritu honen ildoan, Eszipion Afrikarra eta Eszipion Asiarra epaitu ziren ustelkeria leporatuta. Eszipion Afrikarra absolbitu zuten Hanibalen kontrako garaipenak gogoraraziz, baina Erromatik kanpo erretiroa hartu behar izan zuen.
Katoren zeregin nagusia, ordea, Erromara etorri berri zen kultura helenikoari aurre egitea izan zen. Kultura honek erromatarren ohitura sinpleak iraultzeko arriskua ekarri zuen. Zentsore aritu zenean, su eta gar borrokatu zuen inbasio hori. Militarren eta senatarien zerrendak zorrotz baino zorrotzago ikuskatzen zituen, baliozkoak ez direnak bota zaitezen.
Luxuaren kontrako arautegia zorroztu zuen. Apaindura pertsonalen gaineko zerga martxan jarri zuen, batik bat emakumezkoen kasuetarako. K.a. 181ean, lex Orchia babestu zuen, zeinek ikuskizunetako publikoaren kopurua murrizten baitzuen. K.a. 169an, lex Voconia ere babestu zuen, zeinek emakumeen zilegizko aberastasuna ikuskatzen zuen.
Aldi berean, ubideak eta estoldak eraiki, berritu eta zaindu zituen. Ur publikoaren erabilera pribatua ere zigortu zuen. Bidea oztopatzen zuten etxeak eraitsi zituen.
Zentsore aritu zenetik (K.a. 184tik) ez zuen berriro kargu publikorik hartu. Nolanahi ere, Senatuan ospe handiko hitzaldiengatik nabarmendu zen. Bakoren misterioen aurrean aztoratu zen, ohitura helenistikoen indarra ikusita. Atenasek filosofoak (Karneades, Diogenes eta Kritolao) enbaxadore bidali zituenean, berehala eskatu zuen haien kanporatzea, ikusmolde arriskutsua zutelako salaketapean.
Bere azken eginkizun publikoa Kartagoren kontrako gerra bultzatzea izan zen. Kartagok berreskuratutako ahalmen ekonomikoak txundituta, etsai tradizionalaren erabateko suntsipena behin eta berriro eskatu zuen. Izan ere, Carthago delenda est esaldi ospetsuaren ustezko egilea da.
Katonen ikuspuntutik, bizitza diziplinan oinarritzen zen. Senar gogorra, aita zorrotza eta maisu ankerra izan zen. Bizitza publikora bertute berberak eraman zituen, eta erromatarren ikusmoldetik, Katon ohitura zaharretako eredua izan zen beti.
Henri Theil
Henri Theil (Amsterdam, 1924ko urriaren 13 – Jacksonville, Florida, 2000ko abuztuaren 20) herbeheretar ekonomilari eta estatistikari bat izan zen, ezaguna ekonometria arloan egin zituen ekarpenengatik, ezberdintasunaren eta kontzentrazioaren azterketan besteak beste, Theil indizea asmatuz. 2 eta 3 alditako karratu txikienen metodoen asmakuntza ere berari zor zaizkio.
Larry Trask
Robert Lawrence "Larry" Trask (New York, 1944ko azaroaren 10a - 2004ko martxoaren 27a) euskal hizkuntzalari estatubatuarra izan zen.
Biografia
Hasieran kimika ikasi bazuen ere, Peace Corps agentzian izan ondoren hizkuntzalaritzari ekin zion. Londresko Unibertsitatean doktoretza lortu ondoren, Erresuma Batuko zenbait unibertsitatetan irakasle bilakatu eta katedraduna Sussexko Unibertsitatean.
Hizkuntzalaritza historikoa eta euskal hizkuntzalaritza landu zituen eta euskarazko hiztegi etimologikoa osatzen ari zela albo-esklerosi amiotrofikoak hil zuen.
Leverhulme Fellowship saria lortu zuen.
Tyson belos
Tyson belos Tyson generoko animalia da. Arrainen barruko Xenisthmidae familian sailkatzen da.
Provaglio Val Sabbia
Provaglio Val Sabbia Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Provaglio Val Sabbiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 1791
NGC 1791 kumulu ireki bat da, Mensa konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Jerome K. Jerome
Jerome Klapka Jerome (Walsall, Staffordshire, Ingalaterra, 1859ko maiatzaren 2a - Northampton, Ingalaterra, 1927ko ekainaren 14a) britainiar idazlea izan zen.
Biografia
Lanbide askotan aritu ondoren, kazetari gisa lan egin zuen Home Chimes egunkarian. The Idler hilabetekaria eman zuen argitara 1892-1897 urteetan, eta To-day astekariaren zuzendari izan zen urte bertsuetan (1893-1897).
Umorezko idazle britainiar nagusietako bat izan zen, Idle Thoughts of an Idle Fellow (1886, Nagi baten pentsamendu nagiak) eta Three men in a Boat (1889, Hiru gizon ontzian) lanei esker. Autobiografia-eleberri bat ( Paul Kelver, 1902) eta oroitza-liburu bat (My Life and Times; 1926, Nire bizitza eta nire garaia) idatzi zituen halaber.
Parachromis loisellei
Parachromis loisellei Parachromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Ignazio Ibarretxe
Ignazio Ibarretxe (Lekeitio, 1708 - 1775eko martxoaren 14a) arkitekto bizkaitarra izan zen. Erretauleen arkitekturari esker ezaguna izan zen.
Biografia
Jose Ibarretxe eta Ana Lariz gurasoak ziren. Ignazio Ibarretxe Maria Magdalena Axperekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituen baina bakar bat, Jose Antonio, bizirik iraun zuen. Posizio ekonomiko ona zuen batez ere arkitekto bezala egiten zituen lanetatik kanpo, lur-neurtzaile bezala lan egin zuelako eta administraziorako postu desberdinetan aritu zelako. XVIII. mendeko Euskal Herriko arkitektoen artean ospe handia izan zuen, Lekeitio inguruan mugitzen ziren artean garrantzitsuena izanik.
Estiloa
Barroko berrantiar barruan Churrigueresco estilotik rokoko estilora joan zen aldatzen. Lekeitioko erretaula asko rokoko estilokoak dira, alegia.
Andeak
Andeak Venezuelatik Patagoniaraino hedatzen den mendikatea da, Hego Amerika osoa zeharkatuz. Argentina, Txile, Peru, Bolivia, Ekuador, Kolonbia eta Venezuelan zehar hedatzen da, zehazki. Azken bi herrialde haietan, mendikatea zabaldu eta ia Kariberaino iristen da. Hegoaldean, Txile eta Argentina arteko muga naturala zehazten du. Erdialdean, berriro zabaldu eta Altiplano izenez ezagutzen den goilautada sortzen du, Peru, Bolivia eta Txile artean. mendikatea berriro estutzen da Peru n eta berriz ere zabaldu Kolonbian.
Sorrera, morfologia eta hedapena
Morfologiari dagokionez, eremu goratuz eta goi lautadez gain, mendikatea beste zenbait ingurune geologikotan bana daiteke: Peru-Txileko fosa ozeanikoa eta subdukzio eremu aktiboa,hau da, mendikatearen morfología garatzen duena, subdukzioaren eraginez garatutako arku bolkaniko aktiboa, eta mendikatearen ekialdean toles eta zamalkadurak nagusi direneko xingola edo banda deformatua.
Zehar ebaki litosferikoa
Garaiera handiena Aconcaguaren 7.000 m-ak dira, baina goi-ordoki guztian zehar ere 5.000 m-ak erraz gainditzen dira. Mendikatearen ezaugarri nagusietariko bat goi-ordokiaren azpitik kontinente lurrazalak duen lodiera nabarmena da, 70 km ingurukoa. Deformazioa, batez ere, fosaren inguruan eta arro subandetarraren gaineko zamalkadura-frontean pilatzen da. Ekialdeko zamalkadura lurraldeak 100 km inguruko zabalera du eta bertako datu geofisikoek erakusten dute material hauetako basamentua Brasilgo kratoiari dagokiola.
Lurrazalaren loditze prozesuak
Andeetako egitura argitzen hasi zenetik arazo deigarrienetariko bat izan da nola azaldu kontinente-lurrazalaren lodiera nabarmena. Lodiera nabarmenenak Andeetako erdiko aldean neurtzen dira; iparraldeko eremuetan, ostera, lodierak askoz motelagoak dira.
Missing in Action (filma)
Missing in Action 2: The Beginning (1985) eta Braddock: Missing in Action III (1988) jarraipenak izan zituen.
Argumentua
Braddock (Chuck Norris) duela 10 urte Vietnamgo Gerran borrokatzen ari zela preso-esparru batetik ihes egitea lortu zuen. Orain, gerra hartan preso hartu zituzten hainbat estatubatuar soldadu bere kaxa erreskatatzeko asmoz herrialde hartara itzuli da, hainbeste urte igaro ondoren AEBetako Gobernuaren ikerketen arabera oraindik bizirik daudela uste baida.
Andeak
Erdialdeko andeak
Hasieran, lodiera izugarri hauek azaltzeko arku magmatikoaren jarduera bortitzari lotutako sakoneko magma-bolumen kopuru handien pilaketa iradoki zen. Ikerketa berriagoek, aldiz, magma-pilaketak lurrazalaren loditze-kopuruaren portzentai txiki bat baino ezin duela azaldu erakutsi dute
Iparraldeko Andeak
Mendikatearen iparraldeko eremuaren ezaugarriak guztiz ezberdinak dira: gaur egungo arkuaurrea eta arku magmatikoa Mesozoikoan eta Paleogenoan zehar agregatutako lurralde ozeaniko exotikoz eratuta daude; mendikatearen lodiera eta bataz besteko garaiera txikiagoak dira.
Andeetako bolkanismoa
Lurrikaren hedapenak iradokitzen du Nazca plaka okerdura ezberdineko zenbait segmentutan zatituta dagoela. Zatiketa horrek mendikatearen geometria zein jarduera bolkanikoa baldintzatzen ditu.
Godin de Sainte-Croix
Jean Baptiste Godin de Sainte-Croix zalditegiren kapitaina izan zen Tracyko Erregimendua. Pozoien aferan protagonista ospetsuenetako bat izan zen.
Biografia
Marie-Madeleine Dreux d'Aubray, Brinvilliers markesaren maitalea, Jean Baptiste Godin, Sainte-Croix izenarekin ezagutzen zen. Luis XIV.aren erregealdian, erregeari berari kezkatu zion aferan sartuta egon zen. Erregeak Madame de Maintenonen eraginez Frantziako Erresumako ohituretan ordena ezarri nahi zuen.
Andeak
Ezaugarriak
Andeetako gerriko bolkanikoak aktibo diren 200 bolkanetik gora eta gutxienez 12 galdara erraldoi sistema hartzen ditu barne. Sumendiak banatuta dauden lau segmentutan daude kokatuta Andeetan; lau segmentu hauek Iparraldeko eremu bolkanikoa, Erdiko eremu bolkanikoa, Hegoaldeko eremu bolkanikoa eta Eremu bolkaniko australa bezala ezagutzen dira. Bolkanismo aktiboko lau segmentuak subdukzio-angelua 25° baino handiagoa den lekuetan kokatzen dira.
Godin de Sainte-Croix
Biografia
Godin de Sainte-Croix alkimiaz interes handia zuen. Brinvilliers markesaren senarrak, Gobelin de Brinvillier-ek, emaztea aurkeztu zion; senarrak, ordea, zituen zorrak eta, ihes egin behar izan zuen. Markesaren aita, Antoine Dreux d'Aubray, bere alabaren jarrerekin haserre zeren eta ezkonduta izanik amorantea baitzuen, Saint-Croix Bastillan atxilotzea agindu zuen, 1663an; atxiloketa sei aste luzatu zen. Espetxean Sainte-Croix-ek Italiako pozoiegile trebe bat ezagutu zuen, Exil izenekoa. Preso horrek Christoph Glaser farmazialaria, pozoietan maisuaren helbidea eman zion.
Andeak
Ezaugarriak
Gainera, bolkan gehienak glaziar handiz estalita egon ohi dira, erupzio bolkanikoek glaziarrak urtu egiten dirtuzte ur eta lohi fluxuak sortuz eta bolkanen magalean dauden herriak suntsituta amaitzen dute.
Sailkapena
Andeetako mendikatea sailkapena denboraren poderioz aldatu da. Lehen, banaketa politiko-administratiboa zen nagusia (horrela, bazeuden Ande venezuelarrak, kolonbiarrak, ekuatoriarrak eta abar); baina 1973an, Augusto Gansser geologoak ezaugarri morfologikoen araberako sailkapena proposatu zuen:
Geologiak ere antzeko sailkapena proposatzen du.
Godin de Sainte-Croix
Biografia
Salatua izan ondoren, markesak ihes egin zuen, eta, ondoren, Liejatik gertu zegoen komentu batean atxilotu zuten. Uraren tormentua jasan ondoren guztia aitortu zuen eta heriotza-zigorra ezarri zioten. Bere konplizea, Sainte-Croix, ez zen akusatu izan, 1672an kausa naturalengatik hil zelako. Gertaera hauekin guztiekin Pozoien afera antolatu zen.
Andeak
Iparraldeko Andeak
Kolonbiako hegoaldean eta Ekuadorreko mugan, Andeak sumendizko mendikate bakarra dira baina iparralderantz, mendikatea bitan zatitzen da: Mendebaldeko mendilerroa eta Erdialdeko mendilerroa (horretatik Ekialdeko mendilerroa deritzona sortu da).
Mendebaldeko mendilerroa eta Erdialdeko mendilerroaren arteko tartea 400 kilometrokoa da. Hiru mendilerroek 4.000 metro tik gorako muturrak dituzte. Eskualdeko hiri nagusiak Bogota, Cali eta Medellin (Kolonbia n), Quito (Ekuador ren) eta San Cristóbal eta Mérida (Venezuela n) dira.
Erdialdeko Andeak
Pascoko korapilotik Tres Cruceseko mendigunera hedatzen dira. Bi lerrok osatzen dute eta tartean goilautada bat dago. Ingurune hartako gailurrik altuenak Huascaran (6.768 m) eta Ojos del Salado (6.891 m) dira. Han sortzen dira Titicaca eta Poopo lakuak. Barnealdeko lautadak pampeano boliviarrak dira. Klima lehorra eta beroa da eta bioma nagusia, basamortukoa.
Hegoaldeko Andeak
Hegoaldeko Andeak Hego Amerikako muturrerantz doaz. Eskualdeak ia bioma guztiak ditu. Hala ere, honela azpibana daiteke:
Handik aurrera, Andeak itsaso ra iristen dira.
Antartandeak
Andeetako mendikateak Tierra del Fuego eta gero segitzen du: uren azpian, haren gailurrak Hegoaldeko Georgiak, Hego Sandwich, Orkadak eta Hego Shetland uharteak sortu eta berriro Antartikako penintsulan igotzen dira.
Klima
Andeetako mendikateak zenbait paralelo zeharkatzen dituenez, hainbat eskualde klimatikotatik pasatzen da. Bai itxura eta bai landaretza ezberdina da oso. Gailurretan, hala ere, elurra ohikoa da baina Tropikotik hurbil, klima epelagoa da.
Gailurrak
Mendirik altuenak Txile eta Argentinako iparraldean daude, baita Peruko Cordillera Blancan, Boliviako Cordillera Realen eta Ekuadorreko Andeetan ere.
Gailurrik altuena Aconcagua (6.959 metro) da, Amerikako punturik altuena, Txile eta Argentina ren arteko mugatik gertu.
Bidez bide (abestia)
Bidez bide Eñaut Etxamendiren kanta da, honez gero euskaldun anitzek ezagutua. Eñaut Ezterenzubiko euskal idazle, ingeniari agronomo, irakasle, laborari eta abeslaria da, kultur eragile suharra.
Eñaut Etxamendi eta Ellande Larralde 'a capella'
Egiazki bidez bide ibili ziren Etxamendi eta Larralde kantariak, bikotean, mikro soil batez hornitua zelarik taula gain biluzia. Ahotsak doinuari egokitzeko tresna ahora ematen zuen Larraldek eta handik gutxira kantatzeari ekiten zioten, bi bozetan, ikus-entzulegoa mutu eta ttattit zegoela beherean, soinuak isurtzen zituen hitzak edaten bezala. Harrigarria zen, une hartan halako batasun komunikatibo bat hazten zelako, komunio kultural baten antzekoa.
Leku batetik bestera ernatu bitartean, bikoteak autoan ikasten zituen Etxamendik pentsatu ahaireak. Euskal Herriaren mutur batetik bestera zihoazen, nahiz eta hasieran Nafarroa Behereko herriak zeuzkaten helburu. Bertakoak izanez, biak denbora batez kanpoan egonik –ikasketak eta lehen ingeniari esperientziak burutuz–, lekuan lekuko egoera –latza– jende arruntekin partekatzeko xedearekin itzuliak ziren. Azken uneetaraino Jean Errekart lizeoan irakasle zebiltzan eta Amikuze eskualdeko gazte belaunaldien muinak formateatu zituzten, abereen elikadura eta mundu mailako ekonomia alorrean bederen!
1963ko egoera gordina
Eñaut Etxamendi (1935, Ezterenzubi) Tolosan nekazaritzan eta politikagintzan estudiante eta Dakarren garapen lokalaren sailean lanean ibili zen, 1963an Garazira bueltatu arte, 28 urte zituela. Garai haietan, konposatu zuen Bidez Bide hau, Donapaleuko Artesenia neska-eskolako talde bati lau oreneko kurtsoa emanik, zoko batean zegoen piano batean, aitortzen duenez, publikoki emateko asmorik ere ez zuela:
Bidez bide nabilena
Kantu bat dut laguna
Guziek uste nautena
Joan arin-arina…
Ezterenzubiko Mendiburua baserriko zazpi haurretatik txikiena zen Eñaut Etxamendi. Haurtzaroan ama hiltzen eta beranduago, bere sei haurrideak Ipar Ameriketara hegaldatzen ikusi zituen. Exodo erruralaren eta laborantzaren industrializatze mugimenduaren ondorioz, herria husten zekusan eta 1965etik hara, doluminez beteriko melodiekin, sobera mingarri izan gabe, min kolektiboak aitortzen zituen bereak bailiran. Eta hala ziren. Enbata batasuneko barnealdeko intelektual taldekoa zen, Jean Louis Davant eta Manex Goihenetxerekin. Kostaldeko militante “burgesek” ez zituzten aparantziarik ere ulertzen. Kontatzen duenez antsiaren eta neurosiaren atzamarretatik ihes egiteko hasi zen abestiak orrazten 1963an:
Eskual zerupen auhena
Bihotzeko samina
Nahasiz elgarrengana
Kantuz deramat mina!
Etxamendik euskal tradizioko kanta enblematikoak amarekin ikasi zituen haur hotza zela. Hitzak, kaier batean eskuz kopiatu eta edonon, ahoak eman ahala eskaintzen zituzkeen, behika, ardika, astoka igortzen zutenean, Dartamalda aldera adibidez. Gustua eta eredua hartu zuen bost urtetan, luzaz hanketatik eri egon zelarik, sukaldean, auzoak kantari hautematean.
Thiéry
Thiéry Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thiéry udalerrian erroldatutako biztanleak 101 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Ellande Larralde (1939-2012) ezagutu artean, aurreneko saioetan, Maddi Etxepare edo Peio Etxegoienekin agertzen zen. 1967tik hara, izurarra izango zuen kide eta horrekin grabatuko zituen hainbat disko, bai eta Elkarrek 1998an plazaratu Antologia izeneko obra bikoitza. Bertan aurkitzen den Bidez bide-ren bertsioan, Karlos Jimenezek ditu ahotsak pianoz laguntzen. Erran behar da, euskaldungoarekiko eta euskal militantziako gertakariekiko hurbiltasunak Etxamendiren poeta eta zirikari jenioa piztu zuela, 1971n Joseba Elosegiri eta 1974an Carrero Blancoren kontra atentatutik lekora Yup la la ospetsuekin famatu egin zelako mugaren bi aldeetan.
Thiéry
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 98 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 82 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 48 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 8 etxek bost zituzten. 7 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Gaur egun Ipar Euskal Herri barnealdea bisitatzen duenak ez du duela mende erdikoa irudikatzen ahalko: etxeak ilunak eta pobreak ziren, ura putzutik eta argia ezkozko zaiolatik hartzen zen eta bideak belarrez zein harriz estaliak zeuden, kabalen eta haziendentzat baizik ez on! Haur anitzek, enarek larrazkenetan bezala, familietako habiak uzten zituzten lehenik Ameriketara, gero Paris edo Bordelera ikasketa eta lanerako. Laborantzan plantatzeko xedea zutenak eta aitek hala egitera izendatuak baizik ez ziren gelditzen baserrietan… Eñaut Etxamendik giro hori du zehazki kontatzen bere Ezterenzubiko euskara errealitateari moldatuz:
Thiéry
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 56 ziren, horien artean 30 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 30 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (16 gizon eta 13 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 26 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Auhen-mina dereitala
Thiéry
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ostalaritza eta jatetxe enpresa batena zen.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Jender diotetela
Thiéry
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Hipatia Alexandriakoa
Hipatia (Alexandria, Egipto, 370 - 415) zientzialari, filosofo, neoplatoniko eta irakaslea izan zen, bere jakinduria eta ikasketekin matematikaren eta astronomiaren garapenean lagundu zuena.
Goi karguak bete zituzten aristokrata kristau eta jentileak hezi zituen,, horien artean, Zireneko apezpiku Sinesio (berarekin korrespondentzia handia izan zuena), Alexandriako Hesikio eta Orestes, Egiptoko prefektua hil zenean.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Nik eginez xaramela
Lordsburg (Mexiko Berria)
Lordsburg Mexiko Berriko hiri bat da. Hidalgo konderrian kokatua dago. 2010ean 2,797 biztanle zituen, 21.74 kilometro koadrotan banatuta.
Le Monastier-sur-Gazeille
Le Monastier-sur-Gazeille Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Puegnago sul Garda
Puegnago sul Garda Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Puegnago sul Gardak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Le Monastier-sur-Gazeille
Biztanleria
2007an Le Monastier-sur-Gazeille udalerrian erroldatutako biztanleak 1.738 ziren. Familiak 700 ziren, horien artean 252 pertsona bakarrekoak ziren (84 bakarrik bizi ziren gizonak eta 168 bakarrik bizi ziren emakumeak), 216 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 192 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Ez jakinez bestela:
Le Monastier-sur-Gazeille
Etxebizitza
2007an 1.075 etxebizitza zeuden, 711 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 227 bigarren erresidentzia ziren eta 137 hutsik zeuden. 842 etxeak ziren eta 232 apartamentuak ziren. 711 etxebizitza nagusietatik 501 bere jabearen bizilekua ziren, 191 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 55 etxek bi zituzten, 129 etxek hiru zituzten, 203 etxek lau zituzten eta 318 etxek bost zituzten. 425 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 295 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 278 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Amphiesma pealii
Amphiesma pealii Amphiesma generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Eskual herrien ahula,
Le Monastier-sur-Gazeille
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 982 ziren, horien artean 723 aktiboak ziren eta 259 inaktiboak ziren. 723 pertsona aktiboetatik 681 lanean zeuden (374 gizon eta 307 emakume) eta 42 langabezian zeuden (20 gizon eta 22 emakume). 259 pertsona inaktiboetatik 104 erretiraturik zeuden, 63 ikasten zeuden eta 92 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Monastier-sur-Gazeille udalerrian 722 unitate fiskal zeuden, 1.590 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.410 euro zen.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Jende onen isila,
Le Monastier-sur-Gazeille
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 109 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 22 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 16 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Thiéry
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Griswold (Connecticut)
Griswold Connecticuteko herri bat da. New London konderrian kokatua dago. 2010ean 11,951 biztanle zituen, 90.52 kilometro koadrotan banatuta.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Nahiz argitarazila
Le Monastier-sur-Gazeille
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 35 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 4 iturginak, 3 argiketariak, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 6 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
Bidez bide (abestia)
1963ko egoera gordina
Ari pertsutan hola!
Le Monastier-sur-Gazeille
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gehiagoko dendak, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Le Monastier-sur-Gazeille udalerrian 53 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.139 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Bidez bide (abestia)
Eskualdeko garapenaren aldeko irakasle prestuak
Kantariak –eta poetak!–, bere burua suntsitzen eta lehertzen doan jendarte horren lekukotasuna baino ez dezakeela eman aitortzen du kopla honetan. Laborantza-langileak joan ziren aurreneko uhinetan, etxetiarren ondorengoak gero, eta azkenik, etxe jabeen umeak. Eskualdeak bizidunez hustu bezain laster, ordea, Oragarren sorturiko Jean Errekart politikariaren zuzendaritza pean, 1965eko itxura hitsa, Amikuzen bederen, aldatuko zen eta Eñaut Etxamendik garapen horretan parte hartuko zuen, ekonomia irakasle bilakatuz eta 1974tik hara bere negutegiak eraikiz Bithiriñan. Idazleak aipatzen dituen “jende onak” –Donapaleu edo Garaziko burgesak– ez ziren baitezpada, Europatik kudeatu eta diruztatu nekazal politika industrial horren alde.
Le Monastier-sur-Gazeille
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Le Monastier-sur-Gazeille udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 255 ikaslekin.
Matatias
Matatias, Bibliako bi pertsonairen izena da.
Hipatia Alexandriakoa
Alexandria IV. mendean
IV. mendean Antzinako Egipto Erromaren probintzia bat zen eta horrela jarraitu zuen VII. mendean arabiarrak heldu arte. 312 urtean, Konstantino I.a Handia enperadorea kristautasunera aldatu zen, hurrengo urtean gurtze askatasuna onartu zuelarik. 330ean, Konstantinok inperioko hiriburua Bizantziora aldatu zuen, Konstantinopla izenez ezaguna izango zena hortik aurrera. IV. mendearen amaieran Erroma bi zatitan banatzen da: Mendebaldeko Inperioa eta Ekialdeko Inperioa. Egipto Mendebaldekora atxiki zen, urte hauetan bere antzinako historiaren gainbehera bizitzen hari zelarik. Kristautasuna ere heldu zen Egiptora, gurtza desberdinen artean liskar ugari gertatu zirelarik. Eliza kristauak inperioarekiko independentzia aldarrikatzen du eta IV. mendeko enperadoreak autokratatzat zeukaten bere burua, lege guztien gainetik. Alexandrian bizi zen Teofilo apezpikua, Antiokiako Jon Krisostomoren etsaia. Alexandria eta Konstantinopolisen arteko lehia ere kontutan hartu beharra dago, mundu kristauko Elizei asko eragin baitzien. Orduan agertu zen Kopto hizkuntza, egiptoar demotikoaren eta grekoaren arteko nahasketa.
Egoera honetan etorri zen mundura Alexandriako Hipatia, ikasketak eta zientziaren eta jakinduriaren balioa ahaztuta bakarrik ez, Teofilo eta Zirilo apezpikuak bezala pertsonaiek jazarrita zegoen aro batean.
Emakume bat zientzian
Hipatia Alexandrian jaio zen IV. mendearen erdialdera. Aita, Alexandriako Teon matematikari eta astronomo ospetsu bat zen, bere garaikideek maite eta errespetatzen zutena eta bertako liburutegian lan egiten zuena, k.a. 48 urteko sutean desagertu zen Alexandriako Liburutegi mitikoaren ordez eraiki zena. Teon ez zen konforme bere jakinduria berarentzat eta bere ikasleentzat soilik gordetzen, eta bere alabari erakutsi zizkion, gauza harrigarria IV. mendean. Hipatia, jakinduria orori irekia, giro akademiko eta kulturadunean hezi zen. Historialari batzuen arabera, alaba aitari gailendu zitzaion eta Teonen idazki asko benetan Hipatiarenak direla uste da.
Bidez bide (abestia)
Euskara galbidean
Jendetza urritzearekin batera, euskara ere galbidean jarri zen. Adinekoek ezinbestean, eta mende hasierako abertzale-euskaltzale batzuekin harremanetan izan ziren hirietako aristokrata notableek estimatzen zuten handizki klase apaletako izakien ezpainetan hain itsusi zitzaien hizkuntza hori.
Hipatia Alexandriakoa
Emakume bat zientzian
Erlijioen historiaz, oratoriaz, filosofiaz eta irakaskuntzaren printzipioez ere ikasi zuen. Atenas eta Erromara bidaiatu zuen, betiere ikasteko eta irakasteko grinarekin. Hipatiaren etxea bere famak erakarritako mundu osoko ikasleak batzen zituen egoitza bihurtu zen. Haren ikasleetako batzuei esker (Sinesio Zirenekoa eta Hesikio Hebrearra), haren idazkiei buruzko informazio asko iritsi zaigu, liburu originalak galdu ziren arren. Epaileek hari kontsultatzen zioten sarri, politikan eragin handia zuen, eta mekanika eta teknologiarekin ere interes handia zuen. Badakigu ura iragazteko makina bat, likidoen dentsitatea neurtzeko hidrometro bat eta uraren maila neurtzeko aparatu bat asmatu zituela.
Bidez bide (abestia)
Euskara galbidean
Zendako kantuz nabila
Hipatia Alexandriakoa
Emakume bat zientzian
Hipatia jentila zen ordea eta garai latzak pasa behar izan zituen. Gero eta kristauagoa zen hiri hartan bizitzea oso arriskutsua egitera heldu zitzaion. Bera bezalako filosofo neoplatonikoak ere jazarriak izan ziren. Asko kristau egin ziren arren, eta beldurrari eta lagunen aholkuei kasu egin gabe, Hipatiak ez zuen men egin. Hipatia sorgin arriskutsu bihurtu zen askorentzat.
Bidez bide (abestia)
Euskara galbidean
Eskuaraz bazterretan
Hipatia Alexandriakoa
Hipatiaren heriotza
412an, Alexandriako Zirilo apezpikua patriarka izendatu zuten, Alexandria, Konstantinopla eta Jerusalemen Erromako Aita Santuaren adinako maila zuen kargua. Zirilok, gerora santu izendatuko zutena, paganismoaren aurka gogor egin zuen katoliko porrokatua zen. Frogarik ez dagoen arren, historialariek Zirilo izan zela uste dute Hipatiaren heriotzaren erantzule nagusia.
Bidez bide (abestia)
Euskara galbidean
Nehork ez aditzekotan
Hipatia Alexandriakoa
Hipatiaren heriotza
Zirilioren semeak emakume hau miresten zuen arren, ez zuen ametitu emakume bat zientzian jardutea, gainera gehiengoarentzat hain arraroa zen zientzia batean. Horregatik bere aurkako gorroto eta fanatismo giro bat eragin zuen, sorgina eta jentila deituz. 415 urteko martxoan, Nikioko Joan izeneko VII. mendeko apezpiku baten idazkien arabera, Hipatia fraide fanatiko batzuk erail zuten. Jipoitu, biluztu eta hiri osoan zehar arrastaka eraman zuten tenplu batera, han azala eta gorputza ebaki zizkioten maskor zorroztuekin, hil zen arte; gero gorputza zatikatu eta Zinaron izeneko leku batean erre zuten, horrela, beraien ustez, heresiarekin amaituz.
Hilketa honen ikerketa martxan jarri zen arren, "lekuko faltak" eta Ziriloren trabek bertan behera utzi zuten. Hipatiaren heriotzarekin Platonen pentsamenduaren amaiera etorri zen, ez Alexandrian bakarrik, Inperio osoan baizik. Zientziekiko interesak gainbehera egin zuen eta Historia aro ilun batean sartu zen. Bizantzion mantendu ahal izan zuen eta denbora batera mundu musulmanean pizkunde bat izan zuen.
Bidez bide (abestia)
Euskara galbidean
Nago maiz gogoetan.
Hipatia Alexandriakoa
Ekarpenak
Sudak esaten duen bezala, Hipatia hiru lanen egilea da: Alexandriako Diofantoren “Aritmetika”-ren inguruan egindako iruzkin bat, Pergeko Apolonioren sekzio ezagutuen inguruan egindako iruzkin bat eta “Kanon Astronomikoa” delakoarena.
Bidez bide (abestia)
Euskara galbidean
Eskualde arroztuetan
Hipatia Alexandriakoa
Ekarpenak
Alejandriako Diofantoren “Aritmetika”-ren inguruan egindako iruzkinean erakusten zuen Aritmetika kalkulu hutsa baino gehiago dela. Sokrates Eskolastikoren ustez, horrek bere lana gordetzen lagundu zuen. Hipatiaren iruzkinak problema eta arazo berriak barne hartzen zituen; hauek eskuizkribu diofantikoetara gehituz joan ziren. Beste ekarpen bat problemaren orokortasuna eta indeterminazioa balore numeriko ezezagunetatik ordezkatzea izan zen. P. Tannery historialariak aditzera ematen du ezagututako eta dauden eskuizkribu oro iturri berdin batetik datozela, eta iturri hori Hipatiaren iruzkinak dira. Hipatiaren kopia eta iruzkina Diofantoren “Aritmetika”-n kontserbatutako zaharrenetakoak direla pentsatzen du (iruzkin honek lehenengo sei liburuei erreferentzia egiten die). Ereduzko liburu bat iraindu zuela uste du, Miguel Psellus izeneko XI. mendeko filosofo bizantziarraren eskutik kopiatutakoa, eta Konstantinoplaren erorketa eta gero galdutakoa. Beste kopia bat egin zela uste da, VII. eta XIII. mendeen bitartean, baina hau ere galdu egin omen zen. Hala ere, galdu baino lehen berriz kopiatua izan zen. Bere etengabeko kopiaketari esker eta guregana heldu zen.
Bidez bide (abestia)
Euskara galbidean
Baserri hustuetan
Saint-Cassin
Saint-Cassin Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Bidez bide (abestia)
Euskara galbidean
Ez dut behatzailerikan
Hipatia Alexandriakoa
Ekarpenak
Apolonioren “Konikak” lanean geometriari buruzko tratatu bat ere idatzi zuen. Hipatiaren testua Apolonioren sekzio konikoen bertsio baldar bat da. Bere heriotzarekin sekzio konikoak ahaztu egin ziren XVII. mendera arte.
Saint-Cassin
Biztanleria
2007an Saint-Cassin udalerrian erroldatutako biztanleak 764 ziren. Familiak 288 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 100 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 120 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bidez bide (abestia)
Bakartasuna eta desertu humanoa
Bakartasun sozial berri baten froga ekartzen digu hemen poetak. Txoriak geratzen zaizkio entzule eta ikusle soil. Alde erraldoia dago, adibidez, laborantza munduan errotzen diren Elizanbururen Ikusten duzu goizean erromantiko oparoaren eta Bidez bide honen artean, ehun urte eskaseko epean. Autoa etxeetan sartu aitzineko urteetan, jendeak elkarrekin solasean zihoazen mezara, merkatura, herrietako edozein juntatze aitzakien karietara. 28 udaberritan, eskarmentuz eta ametsez beterik, Dakarretik itzultzen denean, poetak desertu humano batekin topo egiten du eta arrakala horretatik kanta hau isurtzen zaio. Solasak ahituak dira, irriak itzaliak, eskualdea arras arrozten ari da.
Hipatia Alexandriakoa
Ekarpenak
Bere aita Teon “Comentarios” izeneko lanaren idazle emankorra izan zen. Bere lan matematiko ugari oraindik bizi dira: Euklidesen “La revisión de los elementos” eta “La revisión de el Data y La Óptica”. “La Revisión de los Elementos” lanaren edizioa, liburuaren beste edizioen oinarria izan da eta are gehiago, erreferentzi bertsioa izan da XIX. mende bukaerara arte. Hipatiak bere aitarekin berrikuste eta hobekuntza horretan parte hartzea posiblea da, bere aitak Hipatia aipatzen baitu bere dizipulu eta erkide gisa. Gainera, elkarrekin Euklidesen matematikaren lanaren inguruko lan bat idatzi zuten.
Teonen beste obra bat Almagesto Tolomokoaren hamahiru liburuen gainean egindako iruzkinak dira. Teonen iruzkina hainbat ediziotan inprimatua izan da. Teonek Hipatiari erreferentzia egiten dio, berrikusten edizio bat egin zuena bera izan zela esanez: paravagoostheísees. Ondokoa dio: “Comentario de Teón de Alejandría al tercer libro del Sistema Matemático de Tolomeo. Edición controlada por la filósofa Hipatia, mi hija”. Teonen hitzak interpretazio desberdinak jaso ditzake; batetik, III. liburua begiratu solik egin zuela, eta bestetik, aitak iruzkina egiten zuen bitartean bere alabak liburuaren edizio zuzendua egin zuela.
Ophichthus hyposagmatus
Ophichthus hyposagmatus Ophichthus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Hipatia Alexandriakoa
Ekarpenak
Badirudi Hipatiak heliozentrismoaren tesiaren defendatzaile sutsua izan zela, geozentrikoaren aurka eginez. III. liburuaren iruzkinen garrantzia oinarritzen dira, Teon Almagestoa iruzkintzerakoan, Hipatia konturatu zela Tolomeoren obra ondorio matematiko anitzak ematen zituela. Bere aita, berriz, ez zen horretaz konturatu. Hipatiak kalkulatu zituen zeruko gertakarien balore matematikoak Tolomeoren eskutik deskribatutakoak. Honen emaitza astroen mugimenduari buruzko taulak edota “Kanon Astronomikoa” izan ziren. “El Canón Astronómico”, Hipatiak egindako taulak astroen mugimenduen ikerketarako, agian lan horren parte izan zitezke edota jatorrizko lan independente baten emaitza izan.
Bidez bide (abestia)
Bakartasuna eta desertu humanoa
Garaziko kantaria
Saint-Cassin
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Hipatia Alexandriakoa
Ekarpenak
Zireneko Sinesiorekin mantendutako posta-trukeari esker, bere ekarpen zientifikoen berri dugu, esate baterako, aparatu batzuen asmakuntza. Sinesiok Peoniori, zientzia gustuko zuen militar bati, bidalitako 160. gutunean zilarrezko astrolabio bat bidaltzen diola dio. Badirudi astrolabioren teoria eta bere erailketaren xehetasunak Tolomeotik pasatu zirela, Teonetik Hipatiara eta Hipatiatik Sinesiora. 15. gutunean Sinesiok Hipatiari hidroskopio bat eskatzen dio. Sinesioak bere eskaera bere osasun txarrari egozten dio. Gero, likidoen arintasuna pisatzeko eta neurtzeko asmoa zuela aitortzen du. Autore batzuk uste dute ur erloju bat zela; beste batzuk, Fermatek esate baterako, hidrometro bat dela uste du. Autore batzuk, beste tresneria batzuk Hipatiari atxikitzen dizkiote, adibidez planisferioa edota ura destilatzeko aparatu bat. "Gorde pentsatzeko eskubidea, oker pentsatzea ere hobe baita inola ere ez pentsatzea baino. (Hipatia)"
Bidez bide (abestia)
Bakartasuna eta desertu humanoa
Hoake hilerrira
Saint-Cassin
Etxebizitza
2007an 314 etxebizitza zeuden, 291 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 296 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 291 etxebizitza nagusietatik 229 bere jabearen bizilekua ziren, 54 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 75 etxek lau zituzten eta 159 etxek bost zituzten. 252 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 99 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 176 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Hipatia Alexandriakoa
Gehiago jakiteko...
Hipatiak, Greziar garaiko arbaso gehiengoak bezala, sekzio konikoei erakarpen handia egin zien. Sekzio konikoak kono bat ebakitzean sortzen diren kurbak dira. Hau esanda, ikus dezagun ariketa interesgarri hau.
Saint-Cassin
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bidez bide (abestia)
Bakartasuna eta desertu humanoa
Hire ama dagonera
Nigarren  ixurtzera,
Nigarren ixurtzera eta
Barkamendu eskera
Etxia eta eskuara
Baitoazi lurrera!
Malkoak igotzen nabaritzen ditugu abesti honen azken zatia, a capella eta zuzenean aditzen genuenean. Euskal nortasuna zurkaizten zituen bi elementuak peko errekan ziren, etxea eta euskara alabaina, jendea biluz eta hezur abandonatuz. Erran behar da, belaunaldi horrentzat, latzeria horren onartze epikoak halako sustrai mitiko bat osatu zuela, gure egunetaraino iraun duen ezkerreko abertzaleen borrokaren mitologia bermatzeko.
Eñaut Etxamendi jadanik idazle gisa ezagutua da. Nobelak, ipuinak eta poesiak izkiriatu ditu eta Maiatz argitaletxeak, bere lanak sei tomotan plazaratu zituen. Politika eta ikerketa alorrean ere azaldu zen, garaian garaiko.
Saint-Cassin
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 513 ziren, horien artean 378 aktiboak ziren eta 135 inaktiboak ziren. 378 pertsona aktiboetatik 360 lanean zeuden (197 gizon eta 163 emakume) eta 18 langabezian zeuden (8 gizon eta 10 emakume). 135 pertsona inaktiboetatik 54 erretiraturik zeuden, 46 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Bidez bide (abestia)
Bakartasuna eta desertu humanoa
Bidez bide kanta buruan daramate bertakoek oraindik ere, 1980ko hamarraldian irekiriko laborantzaren industrialtze oldearen ondotik, bizidunez are hutsagoa bihurtu den beren eskualdeotako landa eremuak zeharkatzen dituztenean.
Saint-Cassin
Diru sarrerak
2009an Saint-Cassin udalerrian 289 unitate fiskal zeuden, 776,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.390 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Bidez bide (abestia)
Erreferentziak
Artikulu osoa Itxaro Bordak Argia aldizkarian (CC-BY-SA lizentzia) idatztako artikulu honetatik hartuta dago: «Bidez bide, oraindik ere»
Saint-Cassin
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Saint-Cassin udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 384 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hipatia Alexandriakoa
Gehiago jakiteko...
Nola irudikatuko zenuke elipse bat soka bat eta bi txintxeta erabiliz?
Lehendabizi, orri bat mahai batean zein gainazal leun batean jartzen dugu eta 2 txintxeten bitartez lotzen dugu gainazalera. A eta B txintxetak 10 bat zentimetrotara banatuko ditugu. Gero, soka fin batez edo hari batez (14-15 zentimetroko luzerakoa) A txintxeta eta B txintxeta lotzen ditugu.
Azkenik, arkatz baten laguntzaz soka tente jarri. Arkatza mugitzean, irtengo den irudia elipse bat izango da.
Guilhèm de Sallusti deu Bartàs
Guilhèm de Sallusti deu Bartàs (Monfort, 1544 - Mauvezin, 1590), frantsesez Guillaume de Saluste, seigneur du Bartas, olerkaria izan zen, okzitanieraz eta frantsesez idatzi zuena. Higanot sutsua eta Henrike III.a Nafarroakoaren konfiantzazko kontseilaria izan zen. Bere lanik garrantzitsuena La semaine ou Creation du monde izan zen. Eragin handia izan zuen John Milton, Edmund Spenser eta Philip Sidney olerkari ingelesengan.
Remedios Cervantes
Remedios Cervantes Montoya (Malaga, 1964ko ekainaren 20a) malagar enpresaburua, aktorea, telebistako aurkezlea eta modeloa da. 1986an Miss Espainia izan zen.
Hastapenak, modelo
1986an Miss Espainia izendatu zuten, eta modaren munduko ateak ireki zizkion, ibilbide profesionalean hamabi urte eman zituela. Geroago, Best Model Of Europe 1988 titulua eskuratu zuen. Modelo gisa, Cibeles eta Gaudí ibiltokietan desfilatu zuen, eta Vogue (Mexiko) edo Elle (Espainia) aldizkarietako azala izan da.