cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emakumea Antzinako Erroman
Ezkontza legeak
Ezkontza forma arkaiko hau Julio Zesaren garaian utzi zen, emakume bat bere aitaren agintaritzapean geratzen zenean, nahiz eta bere senarraren etxera joan. Erromatar emakumeen, antzinako garaitik modernoarainoko beste kultura askorekin konparatuz, independentziaren aldeko faktoreetako bat izan zen akordio hau. Sine manu edo ezkontza librea deiturikoak, ez zuen emaztearen edo senarraren egoera pertsonalean aldaketarik eragiten. Ezkontza librea bi hiritarren artekoa zen, edo hiritar bat eta Eskubide Latindarrak zituen norbaiten artekoa; Berant Erromatar Inperioan, baimen ofizialarekin, hiritartasuna zuten soldadu eta hau ez zuten herritarren artekoa izan zitekeen. Ezkontza librean, emazteak senarrari dotea ematen dio; ezkontza adulteriorik gabe amaitzen bazen, senarrak ia dote guztia itzultzen zuen.
Hurrengo ezkontzak
Eliteen artean ezkontza berrien maiztasuna altua izan zen. Ezkontidearen heriotza ondoren, aristokraziaren artean, ezkontza azkarrak ez ziren ezohizkoak. Gizonezko alargunarentzat itxaronaldi formal bat ez zegoen arren, emakumezkoen kasuan, ezkondu aurretik, 10 hilabeteko dolua egitea espero zen. Epe hau haurdunaldiarekin zegoen lotua: emakumea senarraren heriotza baino lehen haurdun geratu bazen, hamar hilabeteko epean aitatasunaren arazoa bermatzen zen, haurraren egoera soziala eta herentzian eragina izan zezakeelako.
Ohaidetza
Ohaidea edo konkubina, erromatar zuzenbidearen arabera gizonezkoarekin harremanak mantentzen eta beraiekin bizi zen emakumea zen, bere emaztea izan gabe.Ez zen desohorea konkubina izatea edo batekin bizitzea, eta emazte bihurtu zitekeen. Elkarrekin bizi ziren bikoteek opariak trukatu zitzaketen, ezkontzarekin alderatuz jabetza bereizia zuenak.
Tratu txarrak
Legedi erromatar klasikoak ez zituen emaztearekiko tratu txarrak senarraren aldetik onartzen, baina beste delitu batzuekin bezala, tratu txarren aurkako legeek prebentzioan kale egiten zuten. Plutarko biografoaren arabera, Katon Zaharrak esan zuen "bere emaztea edo semea jotzen zituen gizonak, esku bortitzak gauza sakratuetan sakratuenetan jartzen ditu". Bere ustetan "laudagarriago zen senar ona izatea sanatari ona izatea baino". Erromatar Errepublikan estatus altuko gizon batek bere emaztea txukun tratatzea eta senar ona bezala definitzea espero zen. Emaztea jotzea arrazoi nahikoa zen dibortzio lortzeko edo senarraren aurkako neurri legalak hartzeko.
Amatasuna
Erromatar emazteek seme-alak izatea espero zen, baina emakume aristokratek, independentzi maila batera ohituak, amatasun tradizionalerako geroz eta joera gutxiago azaltzen zuten. I. mendean, eliteko amek haurrei bularra ematea sahiesten zuten inudeak kontratatuz.
Erromako emakumeak ez ziren izaten zituzten haurren kopuruagatik bakarrik baloratuak, hiritar onak izan zitezen haurren hazkuntza eta hezkuntzan zuten parte hartzeagatik ere bai. Ama erromatar batek ere heziketa ona izan behar zuen seme-alabak bizitzan arrakasta izateko ondo hazteko.
Eguneroko bizitza
Aristokraziako emakumeek etxe handi eta konplexua zeramaten. Bikote aberatsek, sarritan, hainbat etxebizitza eta landetxe zituzten, dozenaka edo ehunka esklaborekin, horietako batzuk hezi eta oso kualifikatuak, eta erantzukizun hori enpresa txiki bat zuzentzearen baliokidea zen. Gonbidatuei, bezeroei eta atzerriko bisitariei arretak zuen garrantzi sozial eta politikoaz gain, senarrak bere goizeko negozioen bilerak egin zituen (salutatio) etxean. Gainera, etxea (domus) familiaren nortasun sozialaren erdigunea zen, atarian (atrium) arbasoen erretratuak erakusten zituztelarik. Aristokraziako gizon asko probintzietako administrazio betebeharrarengatik edo militar kanpainengatik maiz etxetik urrun zeudenez, batzuetan zenbait urtez, familiako ondasunen eta negozioen erabakiak sarritan emazteei uzten zizkieten; esate baterako, Julio Zesar, 50. hamarkadan zehar, Erromatik joan zenean, bere emazte Kalpurniarena izan zen bere aktiboak zaintzeko ardura. Urritasuna, moderazio eta austeritatea matrona on baten ezaugarriak ziren.
Etxe handi batez arduratzen ziren emakumeen lanetako bat arropa ekoiztea izan zen. Erromatar garaiko garaian, artilea irutea etxeko zeregin nagusia izan zen eta familiaren laguntza beharrik ez izatea adierazten zuen, artilea bere lursailetan ekoizten baitzen. Hirigunetan ere, artilea emazteen betebeharren sinboloa zen, hileta-monumentuetan gorua azaldu behar zen, matrona ona eta zintzoa izan zela frogatzeko. Goi klaseetako emakumeak ere irun eta ehuntzeko gai izatea espero zen, beren arbasoen bertutezko emulazioan -Liviak harrotasunez jarraitzen zuen jarduera-.
Pristimantis bernali
Pristimantis bernali Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Emakumea Antzinako Erroman
Negozioetan
"Garai horretako ezaugarri bitxienetariko bat", azaldu zuen Gaston Boissier frantziar erromanista adituak, "negozioetan diharduten emakumeak dira eta, gizonezkoak bezala, espekulazioan interesa dute. Dirua dute lehen kezka. Beraiek zuzentzen dituzte etxeak; beren funtsak inbertitzen dituzte; maileguak eskatu eta ematen dituzte. Zizeronen hartzekodunen artean (emakume) bat dugu, eta bi, zordunen artean". Nahiz eta emakumeek ez zuten botere politikorik, negozioetan sartu ahal izan ziren.
Ez zen onartzen emakume aberatsek erabateko aisialdian bizitzea. Aristokraziaren artean, gizonezkoek nahiz emakumezkoek beren kideei dirua uzten zieten, maileguetara jo beharrik ez izateko.
Lursailen jabetza ez bezala, industria ez zen senatarien estamentuko kideentzat ohorezko lanbidea. Zizeronek, merkatari batek errespetagarritasuna lortzeko lurrak erosi behar zituela iradoki zuen. Jarrera inperioan zehar aldatu zen. Klaudiok legeak sortu zituen goi klasekoek ondasunen garraioan aritzeko. Goi klaseetako emakumeak garraio enpresen jabe eta kudeatzaile gisa dokumentatuta daude.
Emakume baten lanbide tipiko batzuk inude, aktore, dantzari edo akrobata, prostituta eta emagina izango lirateke. Ez zuten denek errespetagarritasun berdina. Prostitutak eta artistak, aktoreak bezala, estigmatizatuak ziren: babes juridiko gutxi zuten, nahiz eta libreak izan. Inskripzioek adierazten dutenez inudeak (nutrix) bere lanbideaz harro ziren. Emakumeak idazlari eta idazkariak izan zitezkeen, "idazketa ederrerako prestatutako emakumeak", hau da, kaligrafoak. Pliniok, adibidez, emakume artista eta beren margoen zerrenda ematen du.
Erromatar gehienak hainbat solairutako eraikinetan (insulae) bizi ziren. Familia plebeio pobre eta ez-hiritarrak zirenen etxe hauek ez zuten sukalderik. Janari prestatua erosteko beharrak janari mota hau saltzea negozio ona zela adierazten du. Erromatar pobre gehienek, gizonezkoek edo emakumezkoek, gazteek edo zaharrek, bizitzeko lana egin zuten.
Politikan
Apianok emazte batzuen heroismoa azaldu zuen, senarrak Errepublikako gerrate zibiletan zehar salbatzeko garaian. Laudatio Turiae izeneko epitafio batek emaztearekiko bere senarraren laudorioa mantentzen du, Julio Zesar hil ondorengo gerretan, bere bizitza arriskuan jarri eta bere bitxiak eman zituenak deserriratua bizi zen bere senarrari laguntzera bidaltzeko. Biek garai nahasi hartan bizirik iraun eta ezkontza luze batez gozatzeko aukera izan zuten. Porziak, Katon Gaztearen alaba eta Brutus hiltzailearen emazteak, zorigabeko amaiera baina (bere garaikideen begietan) heroikoa izan zuen: bere buruaz beste egin zuen Errepublika erori zenean, bere aitak bezala.
Augustoren tronu inperialerako igoera K.a. I. mendeko azken hamarkadetan, kargu publiko eta oligarkia tradizionalaren boterea ahuldu zuela, baina, esan daiteke, emakume, esklabo eta libertoek ezkutuko eragina izan zezaten erraztu zuela.
Emakumeak eta armada
Testu klasikoek ez dute gauza handirik esaten emakumeek erromatar armadarekin zuten harremanari buruz. Augusto enperadoreak (K.a. 27 -K.o. 14 erregealdian) soldadu arruntak ezkontzea debekatu zuen; ia bi mende iraun zuen debekuak. Hala eta guztiz ere, 1980. urteaz geroztik, zenturioien emazteak eta seme-alabak muga eta probintzietako gotorlekuetan haiekin bizi zirela iradoki da. 1990eko hamarkadaren hasieran, emakume eta haur zapatak Vindolandan aurkitu ziren, Hadrianoren harresian kokatutako gotorlekua, eta hauekin, erromatar soldadu probintzialei 25 urteko zerbitzuaren ondoren hiritartasuna eman zieten brontzezko plakak, bertan emazte eta seme-alabak aipatzen direla. Halaber, Alemanian, praktika horren froga gehiago aurkitu ziren, brotxak eta zapatak. Trajanoren zutabean soldaduen artean sei emakume daude, erlijio-militar ekitaldian zehar eskainitako sakrifizioetan laguntzen.
Erlijio-bizitza
Emakumeak erromatar jaialdi eta gurtzarako erritu gehienetan presente izan ziren. Errito batzuek emakumezkoen presentzia zehazki eskatzen zuten, baina parte hartzea mugatua izan zitekeen. Oro har, emakumeek ez zuten animalia-sakrifiziorik egin, zeremonia publiko gehienen errito nagusia, nahiz eta hori debekua izan baino, estatuaren erlijioaren buru zirenak gizonezkoak zirela baino. Zenbait gurtza praktika emakumeentzat soilik erreserbatu ziren, adibidez, Jainkosa Onaren (Bona Dea) erritoak.
Emakume apaizek Erromako erlijio ofizialean protagonismo nabarmena eta erabakigarria izan zuten. Gizonezko apaizen estatuko elkargoak askoz ere ugariagoak izan arren, Bestalen elkargoko sei emakumeak Erroman "denbora osoko klero profesional" bakarra izan ziren. Sacerdos hitza edozein sexuko apaizari zegokion. Emakumeen sacerdos izen erlijiosoa, sarritan, jainko edo tenplu bateri lotua agertzen zan, adibidez, sacerdos Cereris edo Cerealis, (Zeresen apaizak), gizonek inoiz bete ez zuten postua. Magistra apaiz gorena zen, emakumezko aditua edo irakaslea erlijio gaietan; Ministra emakumezko laguntzailea, bereziki jainko baten zerbitzura. Magistra edo ministra gurtzearen ohiko mantentzeaz arduratuko ziren. Epitafioak apaizgo hauen ebidentzia nagusiak ematen ditu eta emakumea askotan ez da bere egoera zibilaren arabera identifikatzen.
Vestalek erlijio maila, estatus publikoa eta pribilegio bereziak zituzten eta eragin politiko handia izan zezaketen. Era berean, posible da "funtsezko aberastasuna" lortzea. Elkargoan sartzean, bere aitaren agintaritzapetik emanzipatzen ziren. Erromatar gizarte arkaikoan, emakume apaiz hauek gizonezko legezko tutoreen menpe egon behar ez zuten emakume bakarrak izan ziren: honen ordez, Pontifex Maximusaren aurrean zuzenean eta bakarrik erantzun behar zuten. Kastitate botoek ezkondu eta seme-alabak izateko betebehar tradizionaletik libratu zituzten, baina botoaren urratzeak heriotza zigorra zekarren: bere botoa hausten zuen vestal birjinari jaten eta edaten ematen zioten eta bizirik lurperatzen zuten. Horrenbestez, beren independentzia haiei zegozkien debekuei lotzen zitzaion. Zenbait erritu erlijioso zuzentzeaz gain, vestalek, sakrifizio ofizial guztietan parte hartzen zuten, gutxienez sinbolikoki, izan ere, mola salsa errituala prestatzeko beharrezko betebeharrez arduratzen ziren. Vestalek bere erlijio eta sozial estatusa IV. menderarte mantendu zutela dirudi, kristau enperadoreek ordena desegin arte.
Emakumeen goi mailako funtzio publiko horiek kontraesanean jartzen dute Erromako antzinako emakumeek erlijio pribatu edo etxekoan bakarrik parte hartzen zutenaren irudia.
Pithecia irrorata
Pithecia irrorata Pithecia generoko animalia da. Primateen barruko Pitheciinae azpifamilia eta Pitheciidae familian sailkatuta dago
Emakumea Antzinako Erroman
Erlijio-bizitza
K.a. III mendearen erdialdetik aurrera, erlijio aniztasuna gero eta gehiago bilakatu zen Erroma hiriko ezaugarri. Erromako hasierako estatuko gurtzetan parte hartu ez zuten erlijio askok, emakumeei zuzendaritza rolak eskaini zizkieten, horien artean, Isis eta Magna Mater kultuak. Epitafio batek, sacerdos maxima titulua adierazten du, San Petri basilikaren gaur egungo kokalekutik gertu dagoen Magna Mater tenpluaren apaiz nagusi izan zen emakume batena.
Erlijio publikoa baino gutxiago dokumentatuak izan arren, praktika erlijioso pribatuek emakumezkoei esklusiboak zitzaizkien bizitzaren alderdiei heltzen zieten. Haurren heriotza-tasa %40 ingurukoa zen garaian, jainkoen laguntza eskatzen zen erditzearen eta haurtxoen zaintzaren arriskuei aurrre egiteko. Otoitzak Junon, Diana, Lucina, di nixi jainkosak, eta jaiotza eta haurrei dedikatutako jainko laguntzaile ugariri zuzentzen zitzaizkien.
Idazleek emakumeen erlijioa deskribatzen duten eran aldaerak dituzte. Zenbait erromatar emakume bertutea eta debozioaren eredu gisa irudikatzen dituzte, baina, aldi berean, gehiegikerizko izaera ere ikusten diote erlijio debozioari, magiaren lilura edo sineskeriari. "Pribatua" eta "sekretua" ez dira gauza berdina. Erromatarrek erlijio praktika sekretuei mesfidantza zieten; Zizeronek gaueko sakrifizioak emakumeek ez zitzaten egin aholkatu zuen, pro populo agintzen ziren erritoak izan ezik (hau da, jendearen izenean edo ongizate publikoagatik).
Jarduerak
Emakume aberatsak esklabuek garraiatutako literetan mugitzen ziren hirian zehar. Egunero kalera ateratzen ziren lagunekin elkartzeko, tenpluetara joaten ziren erlijio errituetan parte hartzera eta bainuak bisitatzen zituzten. Familia aberatsenek bainu pribatuak zituzten etxean, nahiz eta herritar gehienak termetara joaten ziren, ez bakarrik garbitzeko, baita sozializatzeko ere, aisialdi zerbitzuak eta jarduera ugari baitzeuden, hauen artean sexu informala. Emakumeak eta gizonak elkarrekin bainatzen ote ziren ala ez gai eztabaidatuenetako bat da. Errepublika berantiarreraino, hainbat frogek emakumea beste hegal edo instalazio batean bainatzen zirela edo gizonek eta emakumeek ordutegi desberdinak izan zituztela iradokitzen dute. Alabaina, badirudi baieztapen garbiak ere badirela Errepublika berantiarretik kristauen nagusitzearenpeko ondorengo Inperiorarte bainuak mistoak zirela. Ikertzaile batzuen ustetan klase baxuko edo moral biguneko emakumezkoek, artistak eta prostitutak bezala, gizonezkoekin bainatzen ziren, baina Klemente Alexandriakoak adierazi zuenez goi mailako emakumeak biluzik ikusten ziren termetan. Hadrianok debekatu egin zituen praktika horiek, baina ez zuen jarraipenik izan. Seguruenik, ohiturak askotarikoak izan ziren, ez bakarrik denbora eta tokiaren arabera, baizik eta instalazioengatik ere, beraz, emakumeek generoaren arabera bainatu edo ez erabaki zezaketen.
Ikuskizunei dagokienez, erromatar emakumeek jolas publikoetan parte hartu ahal zuten (ludi), gurdi lasterketetan eta antzerki emanaldietan, baita Foroko eztabaidetan ere. Errepublika berantiarrean, maiz joaten ziren afaritara, nahiz eta lehenago familia bateko emakumeek elkarrekin eta pribatuan afaltzen zuten. Katon Zaharra bezalako kontserbadoreek, desegokitzat jotzen zuten emakumeek bizitza publikoan aktiboki parte hartzea. Kexa hauek adierazten dute, hain zuzen ere, zenbait erromatar emakumeek iritziak esparru publikoan egiten zituztela.
Nahiz eta praktika ez gomendagarria izan, batzuetan erromatar jeneralek beren emazteak haiekin batera kanpaina ilitarretara eramaten zituzten. Agripina Zaharrak, Kaligularen amak, askotan Germaniko bere senarra Germaniako iparraldeko bere kanpainetara lagundu zuen; arrazoi honegatik jaio zen Klaudio enperadorea Galian. Emakume aberatsek hiritik alde egiten zuten herriko etxeetara uda beroegia zenean eta Inperioan zehar bidaiatzen zuten, erlijio zeremonietan parte hartzeko edo beste leku batzuk bisitatzeko.
Jantzi eta apainketa
Antzinako Erromako emakumeek arreta handiz hartu zuten itxura, baina nabarmenkeriak ez zituzten gogoko. Makillajea erabili zuten eta azalerako nahasketa desberdinak egiten zituzten. Ovidiok ere poema bat idatzi zuen makillajea zuzen emateari buruzkoa. Aurpegia zuritzeko, klera zuria edo artsenikoa erabiltzen zuten; masailetan kolorea gehitzeko, berunez edo karaminaz egindako koloretea, eta begiak nabarmentzeko beruna ere. Denbora luzea ematen zuten ilea atontzen eta maiz beltzez, gorriz edo hori tindatzen zuten. Gainera, askotan ileordeak erabiltzen zituzten.
Cannaeko erromatar porrotaren ondoren, krisialdi ekonomikoak Lex Oppia (K.a. 215) igarokorraren onarpena ekarri zuen, luxu pertsonala eta publikoa murriztuz. Legeak emakumeei mugak jarri zizkien, urre eta zilarraren (dirua edo apaingarri pertsonaletan) eta jantzi garestien jabetza eta erakusketan esate baterako eta gurdi eta litera oheak "beharrik gabe" erabiltzean. Kartagoko garaipenak aberastasunez gainezka jarri zuen Erroma eta K.a. 195 urtean Lex Oppia berrikusi zen. Jardunean zebilen kontsulak, Katon Zaharrak, legeari bere atxikipena argudiatu zuen: norberaren morala eta norberaren autokontrola, grina txar eta luxuaren kontrako kontrol eskasak zirela zioen. Azken honek inbidia eta lotsa eragin zuen gutxiago zutenen artean eta, ondorioz, zatiketa eragin zuen. Erromatar emakumeek, Katonen arabera, argi eta garbi erakutsi zuten behin eta berriro desioak okerbideratuz gero ez zutela mugarik eta mugatu egin behar zitzaiela. Erromatar matrona kopuru handi batek kontrako modura pentsatzen zuen eta protesta publiko bateratu bat egin zuten. K.a. 193 urtean legea bertan behera geratu zen; Katonen oposizioak ez zion kalterik egin bere karrera politikoari. Geroago, K.a. 42. urtean, Hortensiaren zuzendaritzapean, erromatar emakumeak zergapetzen zituzten legearen aurkako protesta arrakastatsua egin zuten. Luxuzko murriztapenen erlaxazioen froga ere aurki daitezke: Pompeia Zelerinari zuzendutako gutunetan, Plinio Gazteak bere etxean mantentzen zituen luxuak goraipatu zituen.
Emakume gorputzaren irudia
Arte erromatarra eta literatura oinarritzat hartuta, bular txikiak eta aldaka zabalak zituzten emakumeak ziren gizon erromatarrentzat idealak. Augustoren garaiko arte erromatarrak emakumeak beteak eta mamitsuak erakusten ditu, sabel betea eta bular biribilduekin, ez zintzilik. Arte erotikoak irudikatzen zituzten prostitutak gorputz haragitsu eta aldaka zabalak zituzten; askotan strophium batekin (tirante gabeko bularretako mota bat) estaltzen zuten bularra, nahiz eta beste gorputz atalak biluzik zituzten edo sexuan jardun. Bular handiak iseka umoretsuen objetu edo adinaren seinale izan ziren. Emakume gazteek strophium bat jartzen zuten bularraren hazkuntza inhibituko zuelakoan eta bularretan astaperrexilarekin masajeak (emakumeak oraindik birjinak zirela hasten ziren) ematen zituzten ahulezia ekiditeko. Bularrek arreta gutxi jasotzen zuten arte erotikoan eta literaturan sexu erakargarritasun gisa; bularra amagandiko edoskitzearekin eta amatasun paperarekin lotzen zen batez ere. Muturreko estres emozional handiko garaietan, esate baterako, dolua edo gatibutzan gerra garaietan, emakumeek bularrak keinu apotropaiko gisa erakusten zituzten.
Mos maiorum eta poeta erromantikoak
Errepublika berantiarrean zehar, sexu arrazoiengatik zigorrak ia ez ziren bete; erlazio erromantikoei buruzko ideial erotiko berri bat sortu zen. Gizonezkoen dominazio tradizionala suntsituz, Errepublika berantiar eta Inperioaren hasierako poeta erromantikoek "maitasunaren esklabotzari" (latinez, servitium amoris) entregatzeko deia egin zuten.
Momotus momota
Momotus momota Momotus generoko animalia da. Hegaztien barruko Momotidae familian sailkatua dago.
Austria-Prusia Gerra
Austria-Prusia Gerra, Zazpi Asteetako Gerra edo Alemaniako Gerra Zibila Austria eta Prusiaren arteko gatazka militar bat izan zen. Prusia garaile irten zenez, Alemaniako estatu nagusi bihurtu zen.
Emakumea Antzinako Erroman
Mos maiorum eta poeta erromantikoak
Ars amatorian Ovidiok urrats bat gehiago eman zuen poesia didaktikoa generoaren bidez, maitasuna nola lortu eta mantentzeko argibideak emanez. Juvenal bezalako satiristek emakumeen jokabide libertinoa salatu zuten.
Ginekologia eta medikuntza
Hippocratic Corpusaren emakumeen gorputzari buruzko praktikak eta ikuspegiak ez ziren egokiak emakumearen beharrak asetzeko garai helenistiko eta erromatarretan, emakumeek bizitza aktiboa izan zutenean eta, askotan, famili plangintzan aritzen zirenean. Garai honetan, emakumeen fisiologia gizonenarengandik hurbilago ikusten hasi zen. Tradizio zaharrenean, sexu harremanak, haurdunaldia eta erditzea ez ziren soilik emakumezkoen osasunean funtsezkoak, baita fisiologia femeninoaren izateko arrazoia ere, gizonezkoei, ordea, neurrizko sexu-jokabidea aholkatu zitzaien, hipersexualitateak gaixotasuna eta nekea eragingo baitzizkien.
Austria-Prusia Gerra
Gerra horrek oinarrian bi potentzia horiek Konfederazio Germaniarraren nagusitasuna lortzeko zuten norgehiagokan izan zuen. 1864an, Prusia eta Austria Dukerrien Gerran aliatuak izan ziren. Gerra honrr amaiera eman zion Gasteingo Konbentzioan ezarritakoaren arabera, Holsteingo dukerria Austriaren mende geratu zen, eta Schleswig eta Lauenburg, Prusiaren mende, baina bietako bat bera ere ez zen adostutakoarekin gustura geratu.
Lenne
Lenne Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pierre-Gilles de Gennes
Pierre-Gilles de Gennes (1932ko urriaren 24a - Orsay, 2007ko maiatzaren 18a) fisikari frantsesa, Fisikako Nobel Sariduna (1991).
Parisen jaio zen, Frantzian. Gennes École Normale Supérieuren ikasi zuen. 1955ean, ingeniari ikertzaile gisa ibili zen Saclayko Commissariat à l'Énergie Atomiquen, neutroien sakabanaketari eta magnetismoari buruz ikertzen A. Abragam eta J. Friedel-ekin. Doktoregoa 1957an lortu zuen.
Lorentz Domina eta Wolf saria irabazi zituen 1990ean. École Supérieure de Physique et de Chimie Industrielles de la Ville de Pariseko (ESPCI) zuzendaria izan zen. 1976tik 2002ra.
Nobel Saria jaso zuen 1991ean, sistema sinpleetako ordenarekin zerikusia duten fenomenoak ikertzeko metodoak materiaren forma konplexuagoetara ere zabal daitezkeela aurkitzeagatik, zehazki kristal likidoetara eta polimeroetara.
2007ko maiatzaren 23an hil zen.
Austria-Prusia Gerra
1865eko urrian, Miarritze n Otto von Bismarck kantziler prusiarrak Napoleon III.a austro-prusiar gatazka batetik kanpora geratuko zela aurreikusi zuen eta Prusiak Italiako Erresumari Venezia bereganatzeko laguntza emateko konpromisoa hartzen zuen. Napoleon III.ak gatazkak luze joko zuela uste izan zuen, baita bitartekari lanak egiteko aukera emango ziola ere eta, beharbada, lurralde abantailak jasoko zituela. Enperadoreak italiarren aurrean bitartekari lanak egiteko konpromisoa hartu zuen, Austriaren aurkako aliantza eraso-defentsiboarekin lortu zena, 1866ko apirilean sinatu zena.
Emakumea Antzinako Erroman
Ginekologia eta medikuntza
Bai emakumeek, bai gizonek ere, hipersexualitatea saihestu behar zuten. Klitori handitu batek, esate baterako, zakil handi batek bezala, sexualitate gehiegizkoaren sintomatzat jotzen zen. Mediku erromatarrek eta helenistek eta beste autore batzuek klitoridektomia (klitoriaren zati bat edo osorik kentzea) egipziar ohitura gisa aipatzen duten arren, Kristau Inperioan antzinako ginekologia eskuliburuek hipersexualitatea kirurgia edo erditze errepikapenenkin sendatzen zela iradokitzen zuten.
Pristimantis bipunctatus
Pristimantis bipunctatus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Emakumea Antzinako Erroman
Esklabutza
Libertoak askatasua lortu zuten esklabuak ziren. Liberto batek zerbitzu denboraldi bat zor zion, bere askatasun baldintza gisa adostu zitekena, bere jabe ohiari, orain patroi bihurtua. Patroiak zenbait konpromiso hartzen zituen bueltan, esate baterako, zerbitzu horiek ordaintzea eta legezko gaiekin laguntzea. Patroiaren eta langilearen arteko harremana antzinako Erromako egitura sozialetako bat zen, eta betebeharrak haustea (edozein aldetik) gaitzespena eta zentsura ekartzen zituen.
Hezkuntza on bat edo gaitasun berezirik gabeko esklaboek aukera gutxi izan zuten askatasuna lortzeko eta lortuz gero, ez zuten beren kabuz bizitzeko euskarririk. Liberto batek, famili pobre bateko emakume libre bate baino aukera gehiago izan zitzakeen hezkuntza eta prestakuntza lortzeko.
Emakume libertoaren egoera (emakume askorena bezala) era askotarikoa zen. Zenis libertoa izan zen eta Vespasianoren idazkaria; bere konkubina ere izan zen. Enperadorea leiala izan zitzaion, baina ez zuen emazte gisa tratatzen.
Prostituzioa
Emakumeek prostituziora jo zezaketen euren burua mantentzeko, baina prostituta guztiek ez zuten erabakitzeko askatasuna. Badira froga batzuk ere, esklabuak ziren prostitutak beren lanagatik onura lor zezaketela diotenak. Bortxaketa delitua izan zen arren, legeak esklabo baten bortxaketa "ondasun kaltetu" bihurtzen bazen bakarrik zigortzen zuen, esklaboak ez baitzuen legezko baliorik. Zigorra bere jabeari bere ondasunen "kaltea" ordaintzera zuzentzen zen. Emakume esklaboa erromatar legepean ondaretzat jotzen zenez, prostituta izatera behartzea ez zen delitua. Septimio Severoren aurretik, esklabu ziren bitartean ospe txarreko ekintzetan aritzen zirenak, libre izaterakoan ospe txar horrekin jarraitzen zuten. Batzuetan esklabo saltzaileek ne serva klausula gehitzen zuten prostituzioa saihesteko. Kalusula honen bidez, jabeak esklaboa prostituziorako erabiltzen bazuen, esklaboa libre geratzen zen. Aurrerago, ne serva akordioak legez derrigorrezkoak izan ziren.
Prostituzioa ez zen esklabu edo herritar pobreen artean bakarrik eman. Suetonioren arabera, Kaligulak bere jauregia putetxe bihurtu zuen goi-klaseetako gazte eta matronak prostituta gisa erabiliz; Tazitok dionaren arabera, Neronen jaietan, Tigelino prefektuak goi mailako emakumez beteriko putetxeak zituen.
Prostituzioa zigorra izan zitekeen lan baten ordez. Augustoren lege batek, adulterio errudunak prostituta gisa lan egitera behartzera zigortu zitzakeen. Legea 389. urtean geratu zen bertan behera.
Austria-Prusia Gerra
Bismarck kantzilerrak nahita trabatu zuen austriarren Holsteingo kudeaketa, eta tropak bidali zituen dukerri hartara. Austriak Frankfurteko Dietari (hots, Konfederazioaren asanbladari) kexua agertu zion, Errusiaren neutraltasuna ziurtatu ondoren, eta Italiako erresumarekin zuen aliantzarekin kontatuz, Bavaria, Hanover, Hesse-Kassel, Saxonia, Würtemberg eta beste estatu batzuk Austriaren alde jarri ziren.
Austriak gerra adierazpena egin zuen 1866ko ekainaren 14an, eta Prusiako armadak Hanover eta Hesse-Kassel konkistatu zituen, Bohemia eta Saxonia inbaditu zituen, ondoren, armada austriarra garaitzeko uztailaren 3an, Sadowako guduan (Königgrätz, alemanez, gaur egun Txekiar Errepublikako lurraldean), Helmuth von Moltke jeneralak eginiko mugimenduari esker. Prusiar tropen mugikortasuna, trenbide sareari esker, erabakiorra izan zen garaipena lortzeko.
1866ko abuztuaren 23an, Pragako bakearekin, Konfederazio Germaniarra desagertu zen. Prusiak Hanover eta Hesse-Kassel bereganatu zituen, Austriak Holstein Prusiari eman zion, gerrako kalte ordaina ordaindu eta Venezia Italiari eman zion, Vienako Bakea sinatu ondoren. Prusiak Iparraldeko Alemaniar Federazioa eratu zuen eta Austriak bere gainontzeko lurraldeak 1867an sortutako Austria-Hungariako inperioan batu zituen.
Iparraldeko Alemaniako Konfederazioa
Honela, Prusia, Alemaniako potentzia nagusia bihurtu zen, eta Meno ibaiaren iparraldean zeuden estatuen bateratzea ezarri ahal izan zuen, 1867an sortua. Aliantza honek Konfederazio Germaniarra ordeztu zuen. 22 izan ziren Iparraldeko Alemaniako Konfederazioa osatu zutenak. Botere legegilea bi asanbladetan banatua geratu zen: Reichstaga (parlamentua), eta Bundesrata (Kontseilu Federala).
Konfederazioak, Bavaria, Wurtemberg eta Badeneko dukerri handiarekin ezarri zituen aliantzak, euren tropak, Prusiaren erregearen agindupean jartzeko konpromezua hartu zutenak beste estatu batek Konfederazioko estatu partaideren bati erasoz gero. Dieta, sufragio unibertsal bidez aukeratua izan zen; eta Konstituzio berria 1867ko uztailaren 1ean sartu zen indarrean. Bismarck bihurtu zen Konfederazioko kantziler.
1871. urtean Frantzia-Prusia Gerraren ondoren, Alemaniar Inperioa eratu zen, Konfederazioaren antolakuntza eskema hartu zuena.
Eumir Marcial
Eumir Felix de los Santos Marcial, (Zamboanga, Filipinak, 1995eko urriaren 29a), ertaina kategorian aritzen den boxeolari filipinarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Gleb Bakxi errusiarrarekin partekatua) ertaina kategorian, Filipinen izenean; Tokion, Hebert Conceição brasildarraren (urrezko domina) eta Oleksandr Khyzhniak ukrainiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen.
Lüerdissen
Lüerdissen Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hemostasi
Hemostasia odol hodi baten zauri baten ondorioz ematen den odoljarioaren gelditze prozesua da. Pertsona osasuntsu batean koagulazio eta fibrinolisi prozesu desberdinen arteko orekaren emaitza da.
Bertan plaketa, zelula endotelial eta koagulazio faktoreek koagulazio prozesua bultzatuko dute. Antikoagulante fisiologikoak aldiz, hala nola antitronbina, gehiegizko koagulazioa galerazteaz arduratuko dira.
Hemostasia urrats desberdinetan ematen da:
Koagulo hemostatiko patologiko baten eraketa tronbosia da. Hau odoljariorik egon ez arren gertatzen da.
Aurra Sing
Aurra Sing Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.
Nar Shaddaan jaio zen. Haurra zenean padawan ikaslea izan zen eta bere irakaslea zen An'ya Kurorekin ezberdintasunak izan ondoren Jedi Ordena utzi zuen. Aurra Singek larruazal zuria eta falange gehigarri bana zuten hatzak zituen. Bere ilea gorria zen eta garondoaren goikaldean bilduta zuen mototx batekin.
Aurrak Aayla Securaren eta Ki-Adi-Mundi maisuaren aurka borrokatu zuen Tatooine planetan, Jedi Ordena utzi ondoren Aurra joan zen planeta. Planeta honetan Aurra ordainsari bilatzaile bezala aritzen zen eta Jedi asko hil izanaz harrotzen zen. Handik denbora batera Devaronera bidaiatu zuen, non bere irakaslea izan zen An'ya Kuroren aurka borrokatu zuen borroka basati batean. 66 agindua eman zenean Aurra Kashyyyk planetara bidalia izan zen Quinlan Vos maisua hiltzera, hau, bizirik irten ondoren, Aurra hiltzen saiatu zelarik, baina Aurra bizirik irten zen eta Darth Vaderri batzen zaio bere entrenamenduan.
Yuba konderria (Kalifornia)
Yuba konderria (Yuba County) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marysville da. 2010eko zentsuaren arabera 72,155 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Yuba konderriak 166,745 kilometro koadro ditu. Horietatik 31 ura dira. Beste 163,645 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 72,155 pertsonetatik 60,467 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 18,051 dira. 2,122 beltzak edo afroamerikarrak. 1,260 amerikar natiboak ziren eta 270 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4,710 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 102 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3,224 pertsonek kokatzen zuten.
Erronkari jatorri izenaren afera
Erronkari jatorri izenaren afera Erronkari jatorri izenean ardi arraza intentsiboak onartzeko egindako araudi aldaketa bat zen baina Nekazaritzako Elikagaien Industriak bertan behera utzi zuen araudi aldaketa.
Kronologia
Aferak honako kronologia izan du.
Berthier-sur-Mer (Quebec)
Berthier-sur-Mer Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Chaudière-Appalaches eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Montmagny konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 1,398 biztanle zituen 26.79 kilometro koadroko azaleran.
Pasahitz
Pasahitza (password) baliabide baterako sarbidea kontrolatzeko balio duen karaktere-kate sekretua da. Orokorrean, software baliabide baterako sarrera babesteko ezartzen da: sistema horretan sartu behar denak bakarrik jakin behar du eta beste pertsona guztientzat sekretua izan behar du. Gehienetan, erabiltzaile-izen batekin lotuta egoten da eta biak idatzi behar izaten dira.
Pasahitzen erabilera antzinakoa da: posizio bat zaintzen zuten zaindariek pasatu nahi zuen edonori "santua eta seinalea" eskatzen zioten. Seinalea ezagutzen zuenari bakarrik uzten zioten sartzen. Aro teknologikoan, pasahitzak asko erabiltzen dira konputagailuen (telefono mugikorrak, kable bidezko telebista-deskodetzaileak, eskudiruzko kutxazain automatikoak...) sistema eragileetarako sarbidea babesteko. Ordenagailu tipiko batek hainbat helbururekin erabil ditzake pasahitzak, erabiltzaile-kontuetarako konexioak barne, zerbitzarien posta elektronikora joz, datu-baseetara, sareetara eta web-orrietara sartuz, baita egunkari elektronikoetan albisteak irakurtzeko ere.
Historia
Pasahitzak antzinatetik erabili dira. Eremu batean sartu nahi zutenei pasahitz bat edo hitz-gako bat emateko eskatzen zieten zaindariek, eta pasahitza ezagutuz gero bakarrik uzten zioten pertsona edo talde bati pasatzen. Polibiok honela deskribatzen du kontsignak erromatar armadan banatzeko sistema: Gauerako kontsignaren pasabidea ziurtatzeko modua honako hau da: infanteriako eta zalditeriako klase bakoitzeko hamargarren unitatetik (manipulotik), kalearen beheko muturrean kanpatuta dagoen manipulotik, gizon bat aukeratzen da guardia-zerbitzutik salbuetsia izateko, eta arratsaldero joaten da tribunoaren dendara, eta harengandik kontsigna bat jasotzen du — hitz bat idatzirik duen egurrezko oholtxo bat dena—. Agur esan eta bere geletara itzultzean kontsigna eta ohola lekukoen aurrean pasatzen dizkio hurrengo manipuloko komandanteari, eta honek berriro hurrengokoari, Denek gauza bera egiten dute lehen manipuloetara iristen den arte, tribunoaren dendatik gertu kanpatutakoak. Azken horiek taula eman behar diote tribunoari, ilundu baino lehen. Beraz, jaulkitako guztiak itzuliak badira, tribunoak badaki kontsigna manipulo guztiei emana izan dela, eta guztiengandik pasatu dela berarengana itzultzeko bidean. Horietakoren bat falta bada, berehala ikertzen du, marken arabera badakielako zein alderditatik ez den taula itzuli, eta gelditzearen arduradunak merezi duen zigorra jasotzen du. Erabilera militarreko pasahitzak eraldatu egin ziren pasahitz bat ez ezik, pasahitz bat eta kontrapasahitz bat ere sortuz; adibidez, Normandiako guduko lehen egunetan, Estatu Batuetako 101. dibisioko paraxutistek pasahitz bat erabili zuten —flash— erronka gisa adierazten zen, eta erantzun egokia eman behar zitzaion —thunder. Erronka eta erantzuna hiru egunetik behin aldatzen ziren. Paraxutista amerikarrek ere "cricket" bezala ezagutzen zen gailu bat erabili zuten E-egunean, aldi baterako identifikazio-metodo bakar gisa; gailuak pasahitz baten ordez emandako klik metaliko bati bi klikekin erantzun behar zitzaion.
Ordenagailuekin informatikaren lehen egunetatik erabili izan dira pasahitzak. 1961ean MITen sartutako CTSS (Cmpatible Time-Sharing System ) sistema eragilea pasahitzen bidezko sartzea inplementatu zuen lehen sistema informatikoa izan zen. l LOGIN komando bat zuen CTSSk, erabiltzaile-pasahitz bat eskatzen zuena. "PASSWORD hitza erakutsi ondoren, sistemak inprimatzeko mekanismoa itzaltzen du, ahal bada, erabiltzaileak bere pasahitza pribatutasunez tekleatu ahal izateko" 1970.eko hamarkadaren hasieran, Robert Morrisek sarbide pasahitzak hash moduan gordetzeko sistema bat garatu zuen, Unix sistema eragilearen parte gisa. Sistema Hagelin errotorea zuen makina kriptografiko simulatu batean oinarritzen zen, eta lehen aldiz Unixen 6. edizioan agertu zen 1974an.
Berthierville (Quebec)
Berthierville Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Lanaudière eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen D'Autray konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 4,091 biztanle zituen 6.85 kilometro koadroko azaleran.
Pasahitz
Aukeratu pasahitz seguru eta gogoangarri bat
Jabearentzat pasahitz bat zenbat eta errazagoa izan gogoratzeko, orduan eta errazagoa izango da erasotzailearentzat pasahitza asmatzea. Hala ere, gogoratzeko zailak diren pasahitzek ere murriztu dezakete sistema baten segurtasuna; izan ere: a) erabiltzaileak pasahitza idatzi edo elektronikoki gorde behar izatea ekar dezake, b) erabiltzaileak pasahitza maiztasunez berrezarri beharko du, eta c) litekeena da erabiltzaileak pasahitz bera hainbat kontutan berriro erabiltzea. Era berean, pasahitzaren baldintzak zenbat eta zorrotzagoak izan (maiuskularik, minuskularik, digiturik, karaktere berezirik... baditu), orduan eta handiagoa izango da erabiltzaileak sistema babesteko duen maila. Aldiz, beste batzuek diote pasahitz luzeagoek segurtasun handiagoa ematen dutela (entropiako arrazoiengatik, adibidez) karaktere barietate handia duten pasahitz laburragoek baino. The Memorability and Security of Passwords lanean, Jeff Yan-ek eta beste batzuek aztertzen dute ea zer eragina duten erabiltzaileei emandako aholkuek pasahitzaren aukeraketa egoki batean. Esaldi batean pentsatzean eta hitz bakoitzaren lehen letra hartzean oinarritutako pasahitzak inozoki hautatutako pasahitzak bezain gogoangarriak direla deskubritu zuten, eta zoriz sortutako pasahitzak bezain deszifratzeko zailak.
Erlaziorik gabeko bi hitz edo gehiago elkarrekin konbinatzea eta hizki batzuk karaktere edo zenbaki bereziekin trukatzea beste metodo on bat da, baina hiztegiko hitz bakar bat ez da pasahitz ona. Pasahitzak sortzeko pertsonalki diseinatutako algoritmo bat izatea beste metodo on bat da.
Erabiltzaileei "letra larriz eta xehez egindako karaktere nahasketa batean" datzan pasahitz bat gogoratzeko eskatzea bit-sekuentzia bat gogoratzeko eskatzearen antzekoa da: gogoratzeko zaila eta deszifratzeko pixka bat zailagoa (adibidez, 7 letrako pasahitzetarako 128 aldiz zailagoa da deszifratzea, erabiltzaileak hizki maiuskula bat bakarrik jartzen ez badu behintzat).
Erabiltzaileei letrak zein digituak erabiltzeko eskatzeak erraz asmatzeko moduko ordezkapenak egitea ekarriko du, hala nola "e" → "3" eta " i "→" 1 ". Ordezkapen horiek ondo ezagutzen dituzte erasotzaileek. Era berean, pasahitza teklatu-ilara bat gorago idaztea erasotzaileek ezagutzen duten beste trikimailu arrunt bat da.
Pasahitzen sistema baten segurtasuneko faktoreak
Pasahitz batek babesten duen sistema batek lortzen duen segurtasun-maila hainbat faktoreren araberakoa da. Sistemak, bere osotasunean, segurtasun sendo baterako diseinatuta egon behar du, birus informatikoen, gizakiak ingurunean egiten dituen erasoen eta antzekoen aurkako babesarekin. Segurtasun fisikoko arazoak ere kezkagarriak dira, sorbalda-surfing-etik hasi eta mehatxu fisiko sofistikatuagoetaraino, hala nola bideo-kamerak eta 'teklatu-usaintzaileak' erabiltzea. Aukeratzen diren pasahitzak erasotzailearentzat asmatzeko zailak izan behar dira, baina baita erasotzailearen eskura dauden eraso-sistema automatikoentzat. Informazio gehiago nahi izanez gero, kontsultatu zibersegurtasun atala.
Gaur egun, praktika arrunta da sistema informatikoek pasahitzak ezkutatzea idazten diren bitartean. Inguruan egon litekeen edonork pasahitza irakurtzea eragoztea da neurri horren helburua; hala ere, batzuek diote praktika horrek akatsak eta estresa eragin ditzakeela, eta horrek pasahitz ahulak aukeratzera bultzatzen ditu erabiltzaileak. Alternatiba bezala, erabiltzaileek pasahitzak erakusteko edo ezkutatzeko aukera izan beharko lukete idazten dituzten heinean (jada, sistema informatiko askok ematen dute aukera hau).
Jarraian, pasahitzak kudeatzeko alderdi espezifiko batzuk azalduko ditugu, pasahitz bat pentsatu, aukeratu eta erabiltzean kontuan hartu beharrekoak.
Erasotzaile batek pasahitz asmatuak probatzeko duen abiadura
Erasotzaile batek asmatutako pasahitzak sistemara bidaltzeko duen abiadura funtsezko faktorea da sistemaren segurtasuna zehazteko. Sistema batzuek segundo batzuetako itxarote-denbora ezartzen dute, pasahitza sartzeko huts egindako saiakera-kopuru txiki baten ondoren (adibidez, hiru). Beste zaurgarritasunik ezean, sistema horiek seguruak izan daitezke modu eraginkorrean pasahitz nahiko errazekin, ondo aukeratu badira eta asmatzen errazak ez badira.
Sistema askok pasahitzaren hash kriptografikoa gordetzen dute. Erasotzaile batek hash pasahitzen artxibora sartzea lortzen badu, igarkizuna lineaz kanpo egin daiteke, benetako pasahitzaren hash balioaren aurkako pasahitz hautagaiak azkar probatuz. Web-zerbitzari baten kasuan, lineako erasotzaile batek zerbitzariak erantzungo duen abiaduran bakarrik asma dezake; lineaz kanpoko erasotzaile batek, berriz, erasoa gauzatzen den ekipo informatikoak mugatutako denboran asma dezake.
Gako kriptografikoak sortzeko erabiltzen diren pasahitzak (diskoak enkriptatzeko edo Wi-Fi segurtasuna bermatzeko, adibidez) ere tasa altuko asmatzaileen xede izan daitezke. Ohizkoen diren pasahitzezko zerrendak oso eskuragarri daude, eta oso eraginkorrak izan daitezke pasahitz-erasoetan. (Ikus pasahitz krakeatze) Egoera horietan, segurtasun-maila konplexutasun egokiko pasahitz edo 'pasaesaldien' erabileraren araberakoa da, eta, horren ondorioz, mota horretako eraso bat bideraezin bihur daiteke erasotzailearentzat. Sistema batzuek, PGP eta Wi-Fi WPA kasu, kalkulu intentsiboko hash bat aplikatzen diote pasahitzari, eraso horiek moteltzeko (key stretching)
Mugak pasahitzen asmakizunen kopuruan
Erasotzaile batek pasahitz bat eskuratzeko behar duen abiadura mugatzeko beste aukera bat da pasahitza sartzeko egin daitezkeen aukera kopurua mugatzea da. Pasahitza desaktibatu egin daiteke, berrezartzeko eskatuz, ondoz ondoko saiakera txar gutxi batzuen ondoren (5 esan dezagun); eta erabiltzaileari pasahitza aldatzeko eska dakioke, aukera txar gehiago metatu ondoren (30 esan dezagun), erasotzaile batek nahierara proba txarren kopuru handi bat egin ez dezan, eta, horretarako, aukera horiek tartekatu egin behar ditu jabeak egindako legezko saiakera onen artean. Erasotzaileek, aitzitik, arintze horren ezagutza erabil dezakete erabiltzaileari zerbitzu ukapenaren eraso bat inplementatzeko, erabiltzailea bere gailutik kanpo nahita blokeatuz; zerbitzu-ukatze horrek beste bide batzuk ireki ditzake erasotzaileak egoera manipula dezan bere onurarako, ingeniaritza sozialaren bidez.
Gordetako pasahitzak
Sistema informatiko batzuek erabiltzaileen pasahitzak testu-fitxategian gordetzen dituzte, eta horiekin konparatzen dira erabiltzaileen sarbide-saiakerak. Erasotzaile batek pasahitzen barne-biltegi horretara sartzea lortzen badu, pasahitz guztiak -eta, beraz, erabiltzaile-kontu guztiak- arriskuan jarriko dira. Erabiltzaile batzuek pasahitz bera erabiltzen badute beste sistema batzuetako kontuetarako, horiek ere arriskuan jarriko dira.
Sistema seguruenek pasahitz bakoitza kriptografikoki babestutako modu batean biltegiratzen dute, eta, beraz, benetako pasahitza eskuratzeak zaila izaten jarraituko du sistemarako barne-sarbidea lortzen duen kuxkuxero batentzat; erabiltzaileen sarbide-saiakerak baliozkotzea, berriz, posible da oraindik ere. Seguruenek ez dituzte pasahitzak inola ere gordetzen, noranzko bakarreko deribazio bat baizik, hala nola polinomio bat, modulu bat edo hash funtzio aurreratu bat. Roger Needhamek asmatu zuen pasahitzaren "hash" forma bat testu lauan gordetzeko ikuspegia, gaur egun ohikoa dena. Erabiltzaile batek horrelako sistema batean pasahitz bat tekleatzen duenean, pasahitzak maneiatzeko softwarea hash kriptografikoko algoritmo baten bidez exekutatzen da, eta erabiltzailearen sarreratik sortutako hash balioa pasahitzen datu-basean gordetako hash balioarekin bat badator, sarbidea baimentzen zaio. Hash balioa, aurkeztutako pasahitzean eta, ezarpen askotan, gatz bezala ezagutzen den beste ausazko balio osagarri bat erabiltzen da hash funtzio kriptografikoa sendoago izateko. Gatzaren bidez, erasotzaileek pasahitz komunetarako hash balioen zerrenda erraz eraikitzea saihesten da. MD5 eta SHA1 maiz erabiltzen diren hash funtzio kriptografikoak dira, baina ez dira gomendatzen pasahitzen hasherako, baldin eta eraikuntza handiago baten zati gisa erabiltzen ez badira, PBKDF2 n bezala.
Biltegiratutako datuak —batzuetan "pasahitz-egiaztatzailea" edo "pasahitz-hash" izenekoak— Modular Crypt Format (Kripta Modular Formatuan) edo RFC 2307 hash formatuan biltegiratzen dira, batzuetan /etc/passwd edo etc/shadow fitxategietan.
Pasahitzak biltegiratzeko metodo nagusiak testu laua, hash-fitxategia, hash moduan eta gazia, eta zifratze itzulgarria dira. Erasotzaile batek pasahitzen artxibora sartzea lortzen badu, orduan testu lau gisa biltegiratzen bada, hori krakeatzea ez da beharrezkoa. Hash moduan badago, baina ez gazia, orduan ahula da ostadar-taulako erasoen aurrean (krakeatzea baino eraginkorragoak izaten dira). Enkriptatuta badago modu itzulgarrian, erasotzaileak fitxategiarekin batera desenkriptazio-gakoa lortzen badu, orduan krakeatzeko ez da beharrezkoa; gakoa lortzen ez badu, berriz, krakeatzea ezinezkoa da. Beraz, pasahitzak biltegiratzeko ohiko formatuen artean pasahitzak gatzarekin hash-eratu direnean bakarrik da beharrezkoa eta posible krakeatzea.
Hash kriptografia-funtzio bat ondo diseinatuta badago, bideraezina da ikuspuntu konputazionaletik funtzioa alderantzizkatzea testu-fitxategiko pasahitz bat berreskuratzeko. Hala ere, erasotzaile batek eskura dituen tresnak erabil ditzake pasahitzak asmatzen saiatzeko. Tresna horiek pasahitz posibleen hash bidez funtzionatzen dute, eta asmakizun bakoitzaren emaitza pasahitzaren hash errealarekin alderatzen dute. Erasotzaileak kointzidentzia bat aurkitzen badu, badaki bere suposizioa elkartutako erabiltzailearen benetako pasahitza dela. Pasahitzak deszifratzeko tresnek indar gordinez funtziona dezakete (hau da, karaktere-konbinazio posible guztiak probatuz) edo zerrenda bateko hitz bakoitzaren hash bidez; Interneten hizkuntza askotan aurki daitezke pasahitz posibleen zerrenda zabalak Pasahitzak krakeatzeko tresnak edukitzeak aukera ematen die erasotzaileei gaizki aukeratutako pasahitzak erraz berreskuratzeko. Bereziki, erasotzaileek azkar berreskura ditzakete pasahitz laburrak, hiztegiko hitzak, hiztegiko hitzen aldaera sinpleak edo erraz asma daitezkeen patroiak erabiltzen dituzten pasahitzak. DES algoritmoaren bertsio aldatua lehen Unix sistemetan pasahitzen hashing algoritmoaren oinarri gisa erabili zen. Crypt algoritmoak 12 biteko gatz-balioa erabiltzen zuen erabiltzaile bakoitzarentzat hash bakarra izateko, eta DES algoritmoaren 25 aldiz iteratzen zuen, hash funtzioa moteldu ahal izateko. Bi neurriok asmaketa automatizatuzko erasoak zapuztearren asmatu zituzten. Erabiltzailearen pasahitza balio finko bat zifratzeko gako gisa erabiltzen zen. Unix sistema berrienek edo Unix moduko sistemek (adibidez, Linux edo zenbait BSD sistema) pasahitzetarako hash-algoritmo seguruagoak erabiltzen dituzte, PBKDF2, bcrypt eta scrypt kasu, gatz-balio handiak eta iterazio-kostu edo iterazio kopuru doigarri bat dituztenak. Gaizki diseinatutako hash funtzio batek erasoak egingarriak izatea eragin dezake, pasahitz indartsu bat aukeratuta ere. Ikus hash LM, hedapen handiko baina segurtasunik gabeko adibide bat ikusteko.