cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pearl Harborko erasoa
Berehalako erantzunak
Alemania naziak gerra deklaratu zien Estatu Batuei abenduaren 11n, japoniar erasoa gertatu eta lau egunera. Adolf Hitlerrek Hiruko Itunaren akordioen arabera egiteko obligaziorik ez zuen arren, formaltasun soiltzat jo zuen, Estatu Batuetako Armadak hilabeteak zeramatzalako Atlantikoko guduan parte hartzen. Hitlerrek AEBetako gaitasun industrial eta militarra gutxietsi zuen, eta Japoniarekin zuen gerrak Erresuma Batuaren eta Sobietar Batasunaren aurrean zuen egoera arinduko zuela uste zuen. Horrek bi aldiz sumindu zuen Estatu Batuak, eta, horri esker, Estatu Batuak argi eta garbi sartu ziren gerraren Europako agertokira, Erresuma Batua babestuz. Ekintza horiek atzeratu egin zuten, aldi batez, estatubatuarren erantzun osoa Ozeano Barean. Estatu Batuetako Armadako komandantea, Husband E. Kimmel kontra-almirantea, eta armadako komandantea, Walter Short teniente jenerala — zeinaren Aire Armadak baseko aireko defentsen gaineko erantzukizuna zuen —, euren karguetatik kendu zituzten erasoa gertatu eta gutxira. Eginbeharra bertan behera uztea leporatu zieten, ez zutelako behar besteko defentsarako prestaketarik egin. Historialari batzuek iradoki dute Kimmel eta Short arpilatzaile gisa erabili zirela, inteligentziak ez baitzien funtsezko informaziorik eman, baina militarrek ez zituzten salbuetsi.
Helburu nagusiei dagokienez, Pearl Harbor-en aurkako erasoa arrakasta taktikoa izan zen, eta aurreikusitako aurreikuspenak gainditu zituen. Haren exekuzioak antzeko adibide gutxi ditu edozein garaitako historia militarrean, epe labur eta ertainean behintzat. Britainiarrek Tarentoko itsas baseari egindako ezusteko erasoa ere ez zen hain suntsitzailea izan eragindako kalteari dagokionez. Pearl Harborreko galera larrien eta ondorengo Filipinetako inbasioaren ondorioz, armada estatubatuarra ez zen gai izan hurrengo sei hilabeteetan Ozeano Barean ekintza esanguratsuak egiteko. Estatu Batuetako flota ekintzatik kanpo zegoela, Japonia, aldi baterako, bere aurkariaren itsas potentziari buruzko kezkarik gabe egon zen. Asiako hego-ekialdea konkistatzeari ekin zion, hego-mendebaldeko Ozeano Barea, eta bere irismena Indiako ozeanora hedatu zuen.
Eraginak epe luzera
Pearl Harborreko erasoaren ondorioz, Estatu Batuak gerrara behartu zituzten. Japoniaren erabateko porrotean, bere militarrak deseginak izan ziren eta Japoniako Inperioa ofizialki desagerrarazia izan zen. Ordutik hona, Japonia eta Estatu Batuak aliatu indartsu bihurtu dira, 30 eta 40ko hamarkadetako estatututik urrun.
Garrantzi historikoa
Eragin gabeko eraso honek Bigarren Mundu Gerran sartu zituen Estatu Batuak, Japoniari berehala gerra deklaratu baitzion. Pearl Harbor Ozeano Bareko AEBetako itsas baserik garrantzitsuena zen, eta oraindik ere hala da.
Erasoak Estatu Batuak Bigarren Mundu Gerran sartzea eragin zuen, eta horrek, Ardatzaren porrota ekarri zuen mundu osoan. Winston Churchill Erresuma Batuko lehen ministroak, Pearl Harborreko erasoa gerrarantz zuzendu zela jakin zuenean, hau idatzi zuen: «Aseta eta aseta nengoela, emozioz eta sentipenez; ohera joan nintzen eta seguruen eta esker onekoen ametsa lo hartu nuen». Gerra honetako aliatuen garaipenak eta ondorengo Estatu Batuen sorrerak, munduko potentzia nagusi gisa, forma eman diote nazioarteko politikari ordutik.
Historia militarrari dagokionez, Pearl Harbor-en aurkako erasoak hegazkin-ontzia itsas boterearen erdigune bezala sortu zen, korazatua gerra-flota baten giltzarri bezala ordezkatuz. Hala ere, Koral Itsasoko eta Midwayko batailak amaitu arte ez zen aurrerapen hori mundu osoko itsas botereentzat nabarmendu.
Erasoari buruzko ikuspuntu japoniarra
Bigarren Mundu Gerran, bi aliantza nagusi zeuden: Ardatza eta Aliatuak. Ardatzeko aliantzaren hiru kide nagusiak Alemania, Italia eta Japonia ziren. Hauek bi interes zituzten amankomunean: bata, lurralde hedapena eta inperioen sorrera, konkista militarraren eta Lehen Mundu Gerraren ondorengo nazioarteko ordenaren boteretik kentzearen bidez, eta, bestea, sobietar komunismoaren neutraltasunaren suntsipena.1936ko azaroaren 1ean, adiskidetasun itun bat sinatu eta astebetera, Alemaniak eta Italiak Erroma-Berlin Ardatzaren eraketa iragarri zuten. 1936ko azaroaren 25ean, Alemania naziak eta Japoniar Inperioak Sobietar Batasunaren aurka zuzendutako Kominternen aurkako ituna sinatu zuten. 1937ko azaroaren 6an, Italia Kominternen aurkako itunarekin bat egin zuen. 1939ko maiatzaren 22an, Alemaniak eta Italiak Altzairuzko ituna izenekoa sinatu zuten, eta Ardatzaren aliantza formalizatu zuten xedapen militarrekin. Azkenik, 1940ko irailaren 27an, Alemaniak, Italiak eta Japoniak Hiruko Ituna sinatu zuten, Ardatzaren aliantza bezala ezagutzen dena.
1942an Saburo Kurusuk, Estatu Batuetan Japoniako enbaxadore izandakoak, adierazpen batzuk egin zituen «ekialdeko Asiako gerraren saihestezintasun historikoa» marraztuz. Kurusuren arabera, probokazioak San Frantzisko Schooleko gertakariarekin eta Estatu Batuek etorkin japoniarrekiko zituzten politika arrazistekin hasi ziren, eta hondakinen metalaren gai beligerantearekin eta Estatu Batuen eta herrialde aliatuen petrolio-boikotarekin amaitu ziren. Pearl Harborren aurkako erasoari buruz esan zuen Estatu Batuetako gobernuaren ultimatum birtualari (Hulleko oharra) erantzun zuzena emateko sortu zela, eta ustekabeko erasoa ez zela traiziozkoa izan, espero zitekeelako. Izan ere, Pearl Harbor- en flota gerra jokoak eta entrenamenduak egiten hasi zen japoniar erasoa baino lehen. Hala ere, estatubatuarrek ez zuten inoiz imajinatu erasoa gerra deklaraziorik gabe etorri zenik, japoniarren gaitasunak gutxiesteaz gain. Azkenik, Pearl Harbor eta bere inguruko zirkunstantzia diplomatikoak, 1945ean, Harry S. Trumanen gobernu estatubatuarrak Japoniako Inperioari eraso egiteko hartutako erabakia bultzatuko zuten beste faktore bat izango ziren, bonba atomikoak jaurtiz Hiroshima eta Nagasakin, bere baldintzarik gabeko errendizioa behartzeko, eta, ondoren, estatubatuar justifikazioan, Japoniako gerraosteko gobernuak eraso horri buruz egindako ondorengo errieten aurrean.
1991n, Japoniak Estatu Batuei barkamena eskatuko ziela zabaldu zen. Aitzitik, barkamena ez zen etorri askok espero zuten moduan. Japoniako Kanpo Arazoetako Ministerioak adierazpen batzuk egin zituen esanez 1941ean Japonia saiatu zela Estatu Batuei gerra formalaren deklarazio bat egiten arratsaldeko 1etan, Washingtongo orduan, Pearl Harbor-en aurkako erasoak hasi baino 25 minutu lehenago. Dirudienez, Japoniako gobernuak «14 zatiko mezua» aipatzen zuen, eta mezu horrek ez zituen negoziazioak formalki hautsi, gerra deklaratzeko aukera emanez. Hala ere, atzerapen ugariengatik, Japoniako enbaxadorea ez zen deklarazioa egiteko gai izan erasoak hasi eta askoz beranduago arte.
Champdivers
Champdivers Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Champdivers udalerrian erroldatutako biztanleak 438 ziren. Familiak 164 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 176 etxebizitza zeuden, 167 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 157 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 167 etxebizitza nagusietatik 130 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 17 etxek hitu gela zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 103 etxek bost zituzten. 151 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 92 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 281 ziren, horien artean 199 aktiboak ziren eta 82 inaktiboak ziren. 199 pertsona aktiboetatik 187 lanean zeuden (107 gizon eta 80 emakume) eta 12 langabezian zeuden (3 gizon eta 9 emakume). 82 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Champdivers udalerrian 169 unitate fiskal zeuden, 460,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.237 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Champdivers udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nordhouse
Nordhouse Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Nordhouse udalerrian erroldatutako biztanleak 1.577 ziren. Familiak 568 ziren, horien artean 91 pertsona bakarrekoak ziren (34 bakarrik bizi ziren gizonak eta 57 bakarrik bizi ziren emakumeak), 168 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 263 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 46 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 635 etxebizitza zeuden, 582 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 44 hutsik zeuden. 545 etxeak ziren eta 88 apartamentuak ziren. 582 etxebizitza nagusietatik 483 bere jabearen bizilekua ziren, 87 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 62 etxek hiru zituzten, 111 etxek lau zituzten eta 385 etxek bost zituzten. 536 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 178 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 370 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.040 ziren, horien artean 787 aktiboak ziren eta 253 inaktiboak ziren. 787 pertsona aktiboetatik 753 lanean zeuden (375 gizon eta 378 emakume) eta 34 langabezian zeuden (15 gizon eta 19 emakume). 253 pertsona inaktiboetatik 112 erretiraturik zeuden, 90 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Nordhouse udalerrian 610 unitate fiskal zeuden, 1.663,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.879 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 57 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 5 zurginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2000. urtean Nordhouse udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 533 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Thomas Hughes
Thomas Hughes (Uffington, Berkshire, 1822ko urriaren 20a - Brighton, 1896ko martxoaren 22a) ingeles legegizon, epailea, politikari eta egilea izan zen. Tom Brown's School Days eleberri erdiautobiografikoagatik da ezaguna, Rugby Schoolen kokatua.
Rugby Schoolen ikasi zuen, Thomas Arnoldek zuzentzen zuena, bere aitaren laguna. Han kiroletan nabarmendu zen, batez ere kriketean.
Alderdi Liberaleko kide eta legebiltzarkide 1865 eta 1874 artean izan zen. Han kooperatiben aldeko legedia sustatu zuen. Opioaren aurkako mugimenduko kide ere izan zen.
Leptodoras cataniai
Leptodoras cataniai Leptodoras generoko animalia da. Arrainen barruko Doradidae familian sailkatzen da.
Jorge Guillén
Jorge Guillén Álvarez (Valladolid, Espainia, 1893ko urtarrilaren 18a - Malaga, Espainia, 1984ko otsailaren 6a) 27ko belaunaldiko espainiar olerkaria izan zen. 1976an Cervantes saria eman zioten.
Biografia
Irakasle izan zen Espainian, Frantzian, Ingalaterran eta AEBetan, batez ere 1938an atzerriratu zenez geroztik.
Garaiko olerkarien artean, Guillén da klasikoena. Bere belaunaldi kideek ez bezala, ez zuen surrealismoaren eraginik izan. Bere poema bildumek osotasun guztizkoa dute, eta simetriarenganako zaletasun handia.
1968 arteko poemagintza Aire nuestro izeneko bilduman jaso zuen. Hiru liburuz osatua dago bilduma hori: Cántico, Clamor eta Homenaje. Lehenengoan poesia hutsarengandik hurbil dago, eta 27ko belaunaldikoekin lotura argia erakusten du bizitzarenganako jarreran. Clamorren garaiko bizipen historikoekin lotura estuagoa zuen; eta Homenajen, idazleei, idazlanei, eta pertsonaiei buruzko olerkiak bildu zituen batez ere.
1968az geroztik beste liburu batzuk erantsi zizkion Aire nuestro bildumaren argitalpen berriei, besteak beste: Y otros poemas (1973), «Res poética», Sátiras, Epigramas eta Final (1982).
Bere lanetan eragin nabarmena izan zuen Paul Valéryren Le cimitière marin itzuli zuen.
Pandrignes
Pandrignes Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pandrignes udalerrian erroldatutako biztanleak 170 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 121 etxebizitza zeuden, 77 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 114 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 77 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 56 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 113 ziren, horien artean 80 aktiboak ziren eta 33 inaktiboak ziren. 80 pertsona aktiboetatik 76 lanean zeuden (41 gizon eta 35 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 33 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pandrignes udalerrian 72 unitate fiskal zeuden, 158 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.029 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Pandrignes udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 265 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Espektinomizina
Espektinomizina antibiotiko bakteriostatiko bat da, aminoglikosidoen familiatik eratorria. 1962an aurkitu zuten Streptomyces spectabilis bakterian. Bere egitura molekularra, aminoziklitolezko eraztun batean oinarritzen da. Ez da nefrotoxikoa, ezta ototoxikoa ere.
Pliocercus elapoides
Pliocercus elapoides Pliocercus generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
La Guillermie
La Guillermie Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Guillermie udalerrian erroldatutako biztanleak 152 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an La Guillermie udalerrian 69 unitate fiskal zeuden, 138 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 10.448 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren eta 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean La Guillermie udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 400 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Guaraci (Paraná)
Guaraci Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
El Correo Gallego
"El Correo Gallego" Galiziako egunkari beteranoa da, Compostelako Donejakuen "Editorial Compostela" taldeak gaztelaniaz argitaratutakoa, "Galicia Hoxe" galizierazko kazeta bezala.
1878an José María Abizanda eta Manuel Comellas Coímbrak sortu zuten Ferrolen. 1938an egoitza nagusia Compostelara mugitu zuten.
Systomus tetrazona
Systomus tetrazona Systomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Turdoides malcolmi
Turdoides malcolmi Turdoides generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Almeríako Alpujarra
Almeriako Alpujarra (gaztelaniaz Alpujarra Almeriense) Almeríako eskualdea da, Granadako Alpujarrarekin batera, Alpujarra probintziaz gaindiko eskualdea eratzen duena.
Zorizkotze
Zorizkotze edo zorizkoketa hitzek egitura baten eraketa zorizkoa izan dadin burutu beharreko prozesua adierazten dute. Bereziki estatistikan erabiltzen dira. Erabilera zenbait ditu:
Aparallactus capensis
Aparallactus capensis Aparallactus generoko animalia da. Narrastien barruko Aparallactinae familian sailkatuta dago.
Aseraggodes albidus
Aseraggodes albidus Aseraggodes generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Joruba
Jorubak (Yorùbá) mendebaldeko Afrikako talde etnolinguistikorik handienetako bat dira; 45 milioi lagun dira, eta haietako gehienek joruberaz hitz egiten dute. Batik bat Nigerian bizi dira, nigeriarren % 21 inguru baitira etnia horretakoak. Haien berezko lurraldea Joruba Herria da (Ìlẹ-Yorùbá), eremu hau hartzen duena: Nigeriako hego-mendebaldea, Beningo hegoaldea eta Togoko ekialdea.
Olympus
1919an Takachiho Seisakushok sortu zuen.
Sokoľ
Sokoľ Eslovakiako udalerri bat da, Košice-okolie barrutian kokatuta. 15,66 km²ko azalera du eta 1182 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1270. urtekoa da.
Leptodoras copei
Leptodoras copei Leptodoras generoko animalia da. Arrainen barruko Doradidae familian sailkatzen da.
1910eko Kontxako Bandera
1910eko Kontxako Bandera (Banderaren 21. edizioa) urte horretako irailaren 25ean jokatu zen, Oriok bere 3. Kontxako Bandera eskuratu zuen.
Araudi aldetik aldeketak izan ziren: batetik, lehen aldiz bi jardunaldietako denborak batu ziren edizio honetan (nahiz eta urte honetan ez ziren berez bi jardunaldi izan, goizez eta arratsaldez izandako bi estropada baizik). Bestalde, bigarren estropadarako traineruak trukatu ziren lehen aldiz, ontziek izan zitzaketen ezaugarri desberdintasunak konpentsatzeko.
Lehen jardunaldirako, txanda banatan donostiarra eta beste herriak berezi ordez, batetik gipuzkoarrak eta bestetik gainerakoak bereiztea aurreikusi zen araudian. Hala ere, sarien eskasirengatik-edo, Orio eta San Pedro besterik ez ziren apuntatu gipuzkoarren txandarako, eta bat bera ere ez gainerako lurraldeetatik.
Mesocco
Mesocco Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ricardo Etxarte
Ricardo Etxarte San Martin (Iruñea, 1974ko urriaren 4a) iruñan jaioa, eta getzetarra berez, euskal kirolaria da, judotan aritzen dena. 1,80 metroko altuera eta 81 kg. pisua ditu.
Karen Carpenter
Karen Anne Carpenter (New Haven, Connecticut, 1950eko martxoaren 2a - Downey, Kalifornia, 1983ko otsailaren 4a) estatubatuar abeslari eta bateria-jotzailea izan zen.
Karen Connecticuten jaio zen eta nerabezaroan Kaliforniara joan zen familiarekin. Bigarren Hezkuntzan bateria jotzen hasi zen eta graduatu ondoren Long Beach State abesbatzan sartu zen. Richard nebarekin batera The Carpenters musika taldea sortu zuen eta 1975ean izan zuten lehen musika emanaldia. Pop musika taldean Karen bateria eta abeslaria zen, kontralto ahotsarekin.
Windsor konderria (Vermont)
Windsor konderria (Windsor County) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Woodstock da. 2010eko zentsuaren arabera 56,670 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Karen Carpenter
Taldeak arrakasta handia izan zuen 1970eko hamarkadan, baina Kareni eragin zion ospeak, eta anorexia izan zuen. 32 urterekin hil zen, gaixotasunak eragindako bihotzekoak jota.
Windsor konderria (Vermont)
Geografia
Windsor konderriak 252,986 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,929 ura dira. Beste 251,057 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,4 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 56,670 pertsonetatik 54,789 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 696 dira. 311 beltzak edo afroamerikarrak. 141 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 526 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 39 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 852 pertsonek kokatzen zuten.
Txinako Gobernua
Txinako Herri Errepublikako Gobernua Txinako Herri Errepublikako estatu-agintaritza da, Txinako Alderdi Komunistaren zuzendaritza politiko esklusiboaren pean. Botere legegileak, betearazleak, militarrak, ikuskaritzakoak, judizialak eta fiskalak osatzen dute.
Txinako Herri Batzar Nazionala (HBN) estatuko organo gorena da, eta konstituzioaren eta oinarrizko legeen gaineko kontrola du, baita gobernuko beste organo batzuetako funtzionarioen hautaketaren eta ikuskapenaren gainekoa ere. Kongresua urtero biltzen da bi astez, martxoan, orientazio politiko berri nagusiak, legeak, aurrekontua eta langile-aldaketa nagusiak aztertzeko eta onartzeko. HBNren Batzorde Iraunkorra da legedi nazionalaren zatirik handiena hartzen duen, konstituzioa eta legeak interpretatzen dituen eta konstituzio-berrikuspenak egiten dituen legegintza-organo iraunkorra. Presidenteak estatuburu gisa jarduten du HBN-ak hartutako erabakiak betez, baina botere independentea erabiltzen du lehen ministroa izendatzeko. HBN-ak bereizita hautatua, lehendakariordeak ez du bere kabuz botererik, baina presidenteari laguntzen dio.
Estatu Kontseilua, Herri Gobernu Zentrala ere deitua, Txinako organo betearazlea da, Lehen Ministroa buru duela.
Aparallactus guentheri
Aparallactus guentheri Aparallactus generoko animalia da. Narrastien barruko Aparallactinae familian sailkatuta dago.
La Voz de Asturias
1986tik "Zeta" taldeak argitaratzen du, eta euren burua "kazeta progresista, dinamiko eta plural"tzat hartzen dute.
Maurisèth
Maurisèth Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Morizès udalerrian erroldatutako biztanleak 548 ziren. Familiak 212 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 242 etxebizitza zeuden, 213 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 230 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 213 etxebizitza nagusietatik 158 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 124 etxek bost zituzten. 170 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 324 ziren, horien artean 243 aktiboak ziren eta 81 inaktiboak ziren. 243 pertsona aktiboetatik 220 lanean zeuden (122 gizon eta 98 emakume) eta 23 langabezian zeuden (11 gizon eta 12 emakume). 81 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Morizès udalerrian 213 unitate fiskal zeuden, 529 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.415 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 iturginak eta 1 argiketaria.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Morizès udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 408 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aseraggodes auroculus
Aseraggodes auroculus Aseraggodes generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Mikel Belloso
Mikel Belloso Arsuaga, pilota arloan Belloso deituraz ezaguna (Tolosa, Gipuzkoa, 1985eko martxoaren 5a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari jokatzen zuen, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,80 m luze da, eta 80 kg pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 2006ko abuztuaren 27an jokatu zuen, Zarauzko Aritzbatalde pilotalekuan. Partida hartan Alberto Belokiren aurka neurtu zen, eta 22-15 irabazi zion. Pilotaleku berean jokatu zuen profesionaletako azken partida, 2010eko abuztuaren 17an, artean 25 urte besterik ez zuela, Asegarcek ez baitzion kontratua berritu.
Mey
Mey Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
65 2007an zeuden etxebizitza guztiak familien etxebizitza nagusiak ziren. 58 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 65 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 57 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 143 ziren, horien artean 109 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 109 pertsona aktiboetatik 101 lanean zeuden (55 gizon eta 46 emakume) eta 8 langabezian zeuden (6 gizon eta 2 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mey udalerrian 98 unitate fiskal zeuden, 288,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.274 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Leptodoras hasemani
Leptodoras hasemani Leptodoras generoko animalia da. Arrainen barruko Doradidae familian sailkatzen da.
Mey
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 higiezinen agentzia.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ixtebe Pellot
Bizitza
13 urte zituela Frantziako Itsas Armadako ontzimutil bihurturik, 23 urte zituela komandante izendatu zuten. Bere ibilbidean espainiar eta britainiar itsasontzi ugari menderatu zituen.
Bere balentria eta bere zuhurtasunagatik kortsario ospetsua zen. Pentsalari askea eta azken euskal herritar esploratzaile handia izan zen; askotan harrapatu zuten, eta beste hainbeste aldiz ihes egin zuen espetxetik. Amirale, jeneral edo erromes mozorrotuta, bere presozainei iskin egin eta gatibualditik ihes egitea lortu zuen. 1812an, 500 ginea eskaini ziren bere buruaren truke, dirutza handia garai hartan. Izan ere, Baionako kartzelari erasota, lau preso askatu zituen.
Pelloten itsasontzi ospetsuenak Deux-Amis eta Le Général Augereau izenekoak izan ziren. Napoleonek Frantziako armadan sartzea eskatu zion, eta Pellotek ezetz erantzun. Hala ere, Frantziako Ohorezko Legioko kide izendatu zuten. Ixtebe Pelloten izen-abizen bereko pertsona bat -senidea, seguru aski- Hendaiako auzapez izan zen 1815etik 1826ra, Christian Maillebieu historialariak frogatu duenez. Kortsario izandakoaren kasuan, Hendaian hil zen 1856. urtean, Frantziak kortsarioen gudak amaitu zuen urte berean.
Goyderren lerroa
Goyderren lerroa, Goyder's Line, Hego Australia ekialde-mendebaldeko norantzak zerhakatzen duen lerro imaginario bat da, honek beregan eta hegoaldera urtero bataz besteko 10 hazbete (250 mm) euri jasotzen duten eremuak biltzen ditu. Aldiz, lerroaren iparraldean urteko bataz besteko euri-jasak baratzezaintzan jarduteko urriegiak dira, hortaz, eremuak artzaintzarako bakarrik egokiak dira. Lerro honi loturik landarediaren aldaketa nabarmena ere ematen da.
1865ean George Goyder ingeles lur-neurtzaileak ezarri zuen, australiar agintariek nekazaritzan egokiak ziren lurraldeak egoki ez zirenetik banatzeko hala eskatuta.
Giacomo Meyerbeer
Giacomo Meyerbeer (jaiotza-izena: Jakob Liebmann Beer; Rüdersdorf, 1791eko irailaren 5a - Paris, 1864ko maiatzaren 2a) alemaniar musikagilea izan zen.
Italian egonaldi bat egin ondoren (1817-1824), Rossiniren kutsua zuten sei opera idatzi zituen; horietan arrakastatsuena Il crociato in Egitto (1824) izan zen. Geroago Parisen frantses opera erromantikoaren bultzatzaile izan zen. Opera-mota honek Erdi Aroko eta naturaz gaindiko gaietarako zaletasuna eta ikusgarritasuna zituen ezaugarri nagusiak; melodrama historikoa, alegia. Eugène Scribek egin zion opera batzuen libretoa. Frantses operak egin zituen: Robert le Diable (1831), Les Huguenots (1836) eta Le Prophète (1849). 1842an Berlina itzuli zen, Frederiko-Gillermo IV.ak deituta, musikako zuzendari orokorra izateko. Garai hartakoa da Ein Feldlager in Schlesien (1844, Kanpamendua Silesian) alemaniar opera. 1863an Parisa itzuli zen L'Africaine (1838-1865) operaren prestamenak zaintzeko, baina gaixotu eta han hil zen. Kantatak, oratorioak eta orkestrarako doinuak eta lanak ere idatzi zituen. Esan ohi da Meyerbeerrek alemaniarra duela harmonia, italiarra doinua eta erritmoa frantsesa.
Alemaniako errugbi selekzioa
Alemaniako errugbi selekzioa Alemania herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da. Mundu mailan 2019ko sailkapenaren arabera 28.a da.
Permiar
Permiarra Paleozoikoko azken garai geologikoa da, 299.0 ± 0.8 Ma.tik 251.0 ± 0.4 Ma.ra hedatzen dena.
Paleogeografia
Permiarrean zehar Lurraren gehiengoa (Asia ekialdeko lur eremu batzuk kenduta) Pangea izeneko superkontinente batean elkarturik zeuden. Ekuatoretik Poloetara zihoan eta itsasoetan eragin handia izan zuen.
Alemaniako errugbi selekzioa
Ez da inoiz Munduko txapelketa jokatzeko sailkatu baina Europako Nazioen Kopa lehen mailan jokatu izan du.
Permiar
Paleogeografia
Kontinente bakarra zegoenez klima kontinentala egongo litzateke, montzoi eta bestelako gertakariekin. Basamortuak ere ugariak ziren eta honek gimnospermak ugaritzea ekarri zuen.
Ozeanoak
Ozeanoak nahiko baxu mantendu ziren Permiarrean zehar eta kostaldeko inguruak urriak izan ziren Pangea superkontinentearen ingurukoak baino ez zeudelako. Egindako kalkuluek gaur egun baino 6tik 8ra aldiz kosta gutxiago zegoela esaten dute eta honek itsaso espezie askoren desagerpena ekarri zuela uste da.
Itsaso guztiak Pantalasa izeneko ozeanoan elkarturik zeuden eta Asia eta Gondwana artean zegoen Paleo-Tetis itsasoa ere bazegoen. Korronteak oso ezberdinak izango ziren, kontinente bakarra egoteagatik.
Permo-Triasiar iraungipen masiboa
Permiarraren bukaera eta Triasikoaren hasiera paleontologian oso ezaguna den gertakari batekin zehazten da: Permo-Triasiar iraungipen masiboa. Itsas-espezieetan %90tik %95era desagertu ziren eta lurrazalako %70tik gora. Kalkulu batzuen arabera izaki guztien %99,5a hilik suertatu zen garai honetan.
Pentax
Pentax (japonieraz ペンタックス株式会社 Pentakkusu Kabushiki-gaisha), jatorriz Pentax Ricoh Imaging Company, Ltd., Japoniako argazki makinetan espezializatutako optika enpresa eta argazki makina ekoizle bat da. Gaur egun, Ricoh japoniar multinazionalaren adar edo sail bat da. Egoitza Tokio hiriburuan du.
Permiar
Permo-Triasiar iraungipen masiboa
Beste hipotesi baten arabera itsasoetan Hidrogeno sulfuro kopuru handia askatzeak eragingo zukeen iraungipena.. Gas hau atmosferaraino igo daiteke. Nahiz eta gas hau desager daitekeen gehiegi badago bizitzarentzako kaltegarria izango litzateke. Ozonoa ere desagertuko litzateke eta erradiazio ultramorea areagotu.
2006an balizko meteorito baten krater handi bat aurkitu zuten Antartikan. Talka hark lurrikara handiak sortuko zituzkeela uste da.
Halaber baliteke iraunpenaren arrazoia aurreko hipotesien konbinazioa izatea.
Pentax
1919an Kumao Kajiwarak sortu zuen. 2008an Ricoh multinazionalak erosi zuen.
Cecilia Patricia Flores Armenta
Cecilia Patricia Flores Armenta, ezagunagoa Ceci Flores izenez (Bahia de Kino (Hermosillo), Sonora, Mexiko, XX. mendea) mexikar ekintzailea da, Madres Buscadoras de Sonora izeneko taldearen liderra.
2022. urtean BBC-k urteko 100 emakume inspiratzaileetariko bat izendatu zuen.
Historia
2015eko urrian, Ceci Floresen semeetako bat, Alejandro Guadalupe, desagertu egin zen Motxis, Sinaloa, eta salaketa bat jarri zuen hura bilatzeko, baina, denborak aurrera egin ahala, haren salaketak ez zuen erantzunik jaso agintarien aldetik.
2019an nazkatuta zegoen bere estatuko gobernuak behar zuen laguntza ez emateaz, eta gainerako seme-alabak desagertu ondoren, Marco Antonio eta Jesús Adrián (azken hori adingabea zen), Bahía del Kinon, Ceci bere kabuz atera zen seme-alaben bila. Bidean beste ama batzuk elkartu zitzaizkion, haiek ere euren seme-alabak edo familiakoak aurkitzeko asmoz. Hala, Madres Buscadoras edo Ama Bilatzaileak izeneko taldeak kide gehiago lortu zituen.
Kolektiboaren hasieratik, 2019an sortu zenetik, pertsona bakar baten borroka hura, 900 lagunena baino gehiagorena bihurtu zen estatu osoan, eta bizirik gabeko gorpu asko aurkitu zituzten. 2019ko maiatzaren 10ean semeetako bat berreskuratu arren, Ceci-k ez zion utzi desagertutako pertsonak bilatzeari, bizitza izan ala ez, bere taldearekin batera (Madres Buscadoras de Sonora/ Sonorako Ama Bilatzaileak).
Madres Buscadoras de Sonora/ Sonorako Ama Bilatzaileak taldea
Irabazi asmorik gabeko erakundea da, batez ere Sonora estatuan desagertutako pertsonak bilatzen dituena, eta, inoiz, beste estatu batzuetan. Taldea Cecilia Patricia Flores Armentaren 3 seme-alabak desagertu ondoren sortu zen, bat 2015. urtean desagertu zen eta beste biak 2019an. Bere eskualdeko agintariek bere kasuari garrantzi gutxi eman ziotenez, Sonorako Ama Bilatzaileak taldea sortu beharra izan zuen.
Ama Bilatzaileak taldea estatuan jaiotako taldea da. Desagertutako seme-alabak dituzten amek osatzen dute nagusiki, besterik ezin bada ere, familiakoen gorpuzkiak berreskuratzeko. Ama Bilatzaileak elkartu ziren seme-alaben bila elkarrekin hasteko, elkartasun-sareak eratuta eta, ohikotik, harrapari eta heriotza-sortzaile baten sistemaren erasoei aurre eginda. 2019an gero eta bortitzagoa zen agertoki batean sortu ziren Sonora emakume-taldeak, non hilketak, feminizidioak eta pertsonen desagerpenak ugaritu egiten diren.
Kolektiboen lehen bilaketak modu informalean hasi ziren, prozedura edo metodologia bati jarraitu gabe, baita banaka ere. Laster, bilatzaileak Sinaloa eta Tamaulipasko aztarnategi bilatzaileek trebatu zituzten, eta haiek beste horrenbeste eginda, beste emakume batzuk gaitu zituzten. Lehen landa-espedizioetan gorpuak, hezur kiskalien hondarrak, emakumeen eta gizonen jantzi-zatiak aurkitu zituzten. Berehala, beste batzuk elkartu ziren Hermosillo, Obregón, Nogales, Caborca, Altar, Magdalena, Navojoa, Huatabampo eta Puerto Peñascon, eta egunez egun senide gehiago elkartu ziren taldean.
2019ko maiatzean, “Sonorako ama-bilatzaileak” sortu ziren, eta hilabete batzuk geroago, “Bakearen aldeko bilatzaileak”. 2020an, gudari-bilatzaileak taldekide berriak zituela, bilaketak berritu zituen eta tokiko taldeen osaera handitu zuen. Talde horien sorrerarekin, hainbat udalerritara hedatu zen bilaketa. Emakumeak elkartu egin ziren, eta elkar gaitu zuten herri ezberdinen inguruko edo inguruko eremu, mendi eta basamortuetan arrastoak bilatzeko lan neketsu, zalantzazko eta arriskutsuari ekiteko. Horretarako, mehatxuak, axolagabekeria eta mespretxua saihestu zituzten, bai erakunde kriminalen aldetik, bai segurtasun publikoko eta justizia-prozedurako organoen aldetik. Emakume batzuk eurok bakarrik hasi ziren bilatzen, Ama bilatzaile taldeko Cecilia Patricia Floresek eta Bakearen aldeko bilatzaile taldeko Cecilia Delgadok egin zuten bezala.
Testuinguru nazionala
Mexikon, desagertze behartuko arazoak eta hobi klandestinoen aurkikuntza ez ziren fenomeno berria, data luzeko prozesu bati baitzegokion. Gobernazio Idazkaritzaren datuen arabera, 73 daude. 218 pertsona desagertu ziren Mexikon (SEGOB, 2020), eta horietako asko narkotrafikoaren aurkako gerran desagertu ziren.
Garai historiko jakin batean kokatuta, hala nola Felipe Calderón garai hartako presidenteak 2006an narkotrafikoaren aurka egin zuen gerra. Borroka-estrategiak, narko-gerra ere esaten zaionak, indar militarrak zabaldu zituen narkotrafikatzaileen sareen eta krimen antolatuaren aurka egiteko. Hala ere, huts egindako maniobra bat izan zen, eta bi aktoreen arteko borroka garrantzitsua eragin zuen. Garai hartan indarkeria areagotu egin zen, bortxazko desagerpenak eta giza eskubideen urraketak areagotu egin ziren.
Indarkeria ez zen gutxitu, 2012an Enrique Peña Nietok lehendakaritza hartu zuenean. Gobernuak, estrategia militarrari jarraipena eman zion, eta desagertutakoen kopuruak izugarri egin zuen gora. Agintarien axolagabekeriak, ikerketetako irregulartasunek eta zerbitzari publikoen inplikazioak agerian utzi zuten desagertutako pertsonen bilaketa bermatzeari Estatuak uko egin ziola, baita herrialdean gero eta zigorgabetasun handiagoa zegoela ere.
Fosa Klandestinoen Txosten Nazionalaren eta Desagertutako edo lokalizatu gabeko Pertsonen Erregistro Nazionalaren arabera (2020), 2006tik 2009ra bitartean, 3.631 hobi klandestino aurkitu ziren Mexikon, eta horietatik 219 Sonoran aurkitu ziren.
Gobernazio Idazkaritzaren (Segob) informazio ofizialaren arabera, 2021eko abuztuan 90 mila pertsona baino gehiago desagertu ziren nazio horretan. Sei hileko azken txostenean (2021eko urtarrilaren 1etik ekainaren 30era), “Desagertutako pertsonen bilaketa eta identifikazioa” izenekoan, hobi klandestinoetan aurkitutako gorpu gehien biltzen zituzten udalerriak Jalisco, Colima, Sinaloa, Guanajuato eta Sonoran zeuden. Emakumeak dira desagertutako pertsonen %24.70; baina 18 urtetik beherakoak hartuz gero, neska eta emakume nerabeak desagertutakoen %55,30 dira, gehienak 10 eta 17 urte bitartekoak. Zorabio-kopuru horiek, ordea, ez dute adierazten zenbat pertsona desagertu diren, ezta hobi klandestinoetan aurkitutako gorputzak ere, bilatzaile-talde batzuek behin eta berriz salatu duten bezala, gizarte-sareetan eta komunikabideetan.
Sonorako testuingurua
2019 baino lehen, pertsonen desagerpena ez zen existitzen Sonoran, ez zen hedabideetan hitz egiten zen arazoa edo gobernuaren diskurtsoan sartzen zen arazoa. Sonoran, pertsonak desagertu egiten ziren, haizeak zeraman kea izan bailiran: inork ez zuen bilatzen, inork ez zuen ikertzen, salaketak artxibatzen ziren, galtzaileak egindako krimenaren aztarnak galdu egiten ziren... Ez zegoen jarraipenik egiteko krimeni, ez baitzegoen egindako delituaren gorpurik. Amak eta gainerako emakume bilatzaileak izan ziren arazoa ikusarazi zutenak, izendatu zutenak eta gizarte-existentzia eman ziotenak, eta frogatu zuten desagertze-kasu askok zerikusia zutela Estatuko Fiskaltzako Ikerkuntza Kriminaleko Ministerio Agentziako (AMIC) udal-, estatu-, federazio- eta pertsonal-poliziarekin.
2020ko lehen hilabeteetatik aurrera, estatuko hiri nagusietan emakumeen eta talde feministen protesta-agerpen masiboak izan ziren, oso indartsuak soinu-gizarte batentzat, kontserbadorismoa eta herritarren parte-hartze politiko txikia ezaugarri baitzituen. Protesta-adierazpen horien eta beste batzuen bidez (2020an eta 2021ean jarraitu ziren), pandemia eta biztanleriaren konfinamendu fisikoa gorabehera, ugaritu egin ziren bilatzaile-taldeak, eta haien bilaketak estatuko hainbat txokotara zabaldu ziren.
2019tik 2021eko uztailera, kolektiboek lau mila bilaketa-fitxa baino gehiago jakitera eman zituzten Facebookeko orrietan eta hedabideei egindako elkarrizketetan. 2020an Gobernazio Idazkaritzako Giza Eskubideen idazkariorde zen Alejandro Encinas Rodríguezek bere garaian adierazi zuenez, Puerto Peñasco eta Cajeme lurpean lurperatutako gehien zeukaten 10 udalerrien artean egon ziren. Sonoran desagertu ziren pertsonak hain ziren dramatikoak, ezen, 2020ko urrian, Estatuko Kongresuak larrialdi humanitarioa deklaratu zuen Estatuan, desagerketa behartuaren biktimak ugaritu egin zirelako, batez ere emakume gazteak (Sonora estatuko Biltzarra, 2020). Hala ere, ez zen ikusten arazoari aurre egiteko estatu-politika garbirik; hala ere, 2020ko urtarrilean sortu zen Estatuko Bilaketa Batzordea.
Sonoran, lurperatutako indarkeria, ilundua eta denbora luzez ukatutakoa, dramatikoki sartu zen iritzi publikoan 2020ko hamarkadaren azken urteetan, eta maskararik gabe zabaldu zen eskualdeko eremu guztietara. Emakumeen aurkako genero-indarkeria areagotu egin zen, batez ere feminizidioak, desagertzea, hilketak, bikote-indarkeria eta sexu-indarkeria, ingurumena hondatzen eta baliabide naturalak kentzen, talde disidenteei eusten eta antolatutako krimenak eta segurtasun publikoko erakundeek eragindako indarkeria areagotzen ari ziren estatuaren testuinguruan, non hilketak, altxamenduak, bahiketak eta desagertzeak eguneko aztergaien zerrendan zeuden.
Bereziki, erakundean emakumeen aurkako indarkeria-maila, Claudia Pavlovich Arellanoren gobernuak indarkeria prebenitzeko eta hari aurre egiteko abiarazi zituen politika eta ekintza mugatu eta hutseginen aurrean, Gobernazio Idazkaritza behartu zuen genero-indarkeriari buruzko alerta-egoerako hiru eskaeretatik bigarrena onartzera. Eskaera horiek emakume-erakundeek aurkezten ari ziren 2015etik. Feminizidio eta desagertzeagatiko Genero Indarkeriaren Alerta 2021eko abuztuaren 20an aldarrikatu zen, eta Feminizidioko Herritarren Behatoki Nazionalak eta Justicia Pro Persona erakundeak postulatu zuten 2019ko ekainaren 26an. Estatuko sei udalerritan segurtasunaren militarizazioa abian jarri eta hiru urtera, doluzko hilketak, feminizidioak eta desagerpenak hazi egin ziren, Segurtasun Publikoko Sistema Nazionaleko Idazkaritza Exekutiboak etengabe ematen zituen datuek erakusten zutenez. Kopuru horiek zigorgabetasunaz elikatzen ziren, Manuel Emilio Hoyosek, Segurtasunaren Aldeko Sonora Behatokiko zuzendariak, salatu zuenez (Moreno, 2021). Errealitate horren erdian, emakumeen eta nesken desagerpena nabarmen nabarmentzen zen: 2021eko urtarriletik uztailera bitartean, Bakearen aldeko Bilatzaileak taldeak 132 emakumeren erregistroa zuen, bilaketa-kolektiboen sare sozialetan desagertu zirela adierazten zutenak.
Erakundean zuen testuinguru kritiko horren aurrean, herritarren mobilizazioa, bere presentzia publikoa eta antolaketa indartzen hasi zen. Unibertsitateetako sexu-jazarpenaren, feminizidioen eta aurkezten ziren emakume eta nesken desagerpen eta hilketen gorakadaren aurkako protestek eta mobilizazioek indarra hartu zuten 2019an iritzi publikoan eta komunikabideetan. Talde horiek bezala, bilatzaileen kolektiboek ere hartu zuten kalea, indar publikoa eta presentzia politikoa azken bi urteetan, 2019an antolatzen hasi zirenetik.
2020an, pandemia betean, eta hobi klandestinoen, gorpuak errausteko guneen eta segurtasun-etxeen aurkikuntza ugarien aurrean, taldeak hazi eta ugaldu egin ziren, estatu osoan 11 talde osatu arte. Emakume horiek, batez ere desagertutako seme-alaben amek, bilatzen zituzten gorpuak eta gorpuzkiak landan, baita hilobi komunetan ehortzitakoak ere. Familiakoekin berriro elkartu nahi zuten kaleko pertsonekin ere lan gehiago egin zuten.
Estatuko Bilaketa Batzordea
2017. urteko azaroan, desagertutako pertsonen familien eta gizarte zibilaren bultzadarekin, Desagertzeari buruzko Lege Orokorra argitaratu zen. Lege horrek banaketa funtzionala planteatzen zuen: desagertutako pertsonen bilaketa eta gertaeren ikerketa, Latinoamerikako beste herrialde batzuetan bezala.