cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dun-sur-Auron
Dun-sur-Auron Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.954 etxebizitza zeuden, 1.672 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 61 bigarren erresidentzia ziren eta 221 hutsik zeuden. 1.754 etxeak ziren eta 132 apartamentuak ziren. 1.672 etxebizitza nagusietatik 1.186 bere jabearen bizilekua ziren, 466 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 77 etxek gela bat zuten, 97 etxek bi zituzten, 316 etxek hiru zituzten, 480 etxek lau zituzten eta 703 etxek bost zituzten. 1.054 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 719 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 652 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.303 ziren, horien artean 1.575 aktiboak ziren eta 728 inaktiboak ziren. 1.575 pertsona aktiboetatik 1.415 lanean zeuden (716 gizon eta 699 emakume) eta 160 langabezian zeuden (70 gizon eta 90 emakume). 728 pertsona inaktiboetatik 313 erretiraturik zeuden, 178 ikasten zeuden eta 237 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dun-sur-Auron udalerrian 1.743 unitate fiskal zeuden, 3.800,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.154 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 177 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 34 eraikuntza enpresak ziren, 46 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 14 zerbitzu enpresak ziren, 14 administrazio publikoko enpresak ziren eta 13 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 70 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 1 funeraria, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 5 igeltseroak, 8 margolariak, 7 zurginak, 7 iturginak, 5 argiketariak, 6 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 8 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 23 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 3 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 2 elektrotresna dendak, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Dun-sur-Auron udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.832 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu luzeetarako ospitale 1, psikiatriko 1 bat, 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Dun-sur-Auron udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 373 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mylochromis formosus
Mylochromis formosus Mylochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Agnosine
Agnosine Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Agnosinek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Luis Coloma
Luis Coloma Roldán (Jerez de la Frontera, 1851ko urtarrilaren 9-Madril, 1915ko ekainaren 10), Aita Coloma bezala ezaguna, Jesusen Lagundiaren partaidea, Espainiako idazlea eta kazetaria izan zen. Nahiz eta berak ez sortu, Xagutxo Perezen kondaira zabaldu zuen. Idazle tradizionala eta katolikoa izan zen, errealismo barruan sailkatua. Euskal Herriarekin nolabaiteko lotura izan zuen, Altzolako bainuetxearen bezeroa izanik.
Obra
Batez ere Pequeñeces (1890-1891) liburuari esker ospetsua izan bazen, beste lan asko argitaratu zuen:
Antropomorfismo
Antropomorfismo terminoa (grekeratik datorren antropo aurrizkitik, gizaki esan nahi duena) giza-itxura eta portaera errepikatu, simulatu, irudikatu edo oinarritzat duten objektuen propietatea da. Antropomorfismoz egindako objektuak antropomorfikoak direla esaten da. Horrela, antropomorfikoak izaten dira panpinak, artelan batean Jainkoa giza itxurarekin agertzen duten irudiak edo gizakiaren mugimenduak eta portaera simulatzen dituzten robotak.
Pago arrunt
Pago arrunta (Fagus sylvatica) Fagaceae familiako zuhaitz hosto erorkorra da. Euskal Herrian dagoen Fagus generoko espezie bakarra izanik, euskaraz, besterik gabe, pagoa deitu ohi zaio.
Izena
Zuhaitz honen euskarazko izena latinezko fagum izenetik dator. Bestalde, euskara baturako hartu den pago forma orokorrenaz gainera, euskalkietan baditu bago, fago eta phago formak ere.
Euskal Herrian eta Europako beste hainbat lekutan, zura ustiatzeko, lepatu egiten dira. Zuhaitz hauei pago motzak (edo motxak) edo lepatuak deritzen. Lepatu gabe badira, pagolizar deritze. Pago motzean, adarrak aldamenetara irteten zaion zatia pago-burua da.
Itxura eta enbor-adarrak
Zuhaitz handia da. 50 metroko luzera eta 8 metroko diametroa izatera irits daiteke, normalean 40 metro luze eta 1,5-2 metroko diametroa izan arren. Europako pago arruntarik altuena Euskal Herrian dago, Zuberoako herrialdean, Larraine herriko Holtzarteko arroiletan zehatz-mehatz, 51 metro luze dena.
Normalean basoak osatzen baititu, adarrik gabeko enbor luzea izaten du, gaineko aldean adarkatzen dena. Baina, bakarturik hazi eta nahi adina argi duenean behetik adarkatzen da eta adaburu biribila izaten du.
Euskal basoetan maiz pago motzak edo lepatuak ikusten dira, argimutil erraldoien itxurakoak: 2-3 metroko enbor lodia eta lepogainetik ateratzen diren zenbait adar luze. Adarrak 10-15 urtetik lepatzen ziren, ontzigintzan erabiltzeko edo egur ikatza egiteko.
Azal gris eta leuna du.
Hostoak
Hosto bakunak, txandakakoak, ertz koskagabe, edo pixka bat oxkarratua, eta uhindua dutenak, 5-10 cm luze eta 3-7 cm zabal. Itxura eliptikoa dute eta punta zorrotza. 6-7 nerbio pare dituzte paraleloki kokaturik. Hosto-begitik ateratzen direnean hostoen ertza iletxoz josia egoten da. Hosto-begiak, 15-30 mm luze eta 2-3 mm zabal, naranja-marroi koloreko ezkata gogorrez estaliak.
Lore eta fruituak
Pago arrunta 30-80 urterekin hasten da loratzen. Zuhaitz monoikoak dira, baina lore sexubakarrekoekin. Udaberrian loratzen da. Lore arrak oso ugariak dira gerbatan elkartuak. Lore emeak bakarka, binaka edo hirunaka ateratzen dira, kupula (karlo) hankadun batek inguraturik. Udazkenean, fruituak ondu orduko, karloa zurkara bilakatzen da. Bere barnean 1-3 pagatx izaten ditu, luzangak eta ebakidura triangeluarrekoak.
Sustraiak
Sustraiak oso hedatuak ditu, ez dira sakonera handikoak baina zabaleran asko hedatzen dira. Sustrai sekundarioak oso garatuak ditu beraz.
Hori erraz uler daiteke bere habitatari erreparatzen badiogu. Ibarretako edo haranetako zuhaitza izan beharrean mendi inguruko eta mendi magaletako zuhaitza denez (gainazalean ura azkar galtzen da gune garai eta aldapatsuetan, oso sakon sartu gabe), sustraien sakonera baino zabalera lehenesten du, ura hobeto probeztuz.
Baso guztietan gertatzen den bezala, kolektiboan dihardu zuhaitz banakoak. Pago arruntak elkarrekin lotuta edo konektatuta daude mikorrizen bitartez, lur azpian elkar trukerako sare indartsu bat osatuz.
Banaketa eremua
Europako erdialde eta mendebaldean aurki daiteke, klima samur eta hezeko eskualdeetan, Suediako hegoaldetik Britainia Handiko hegoalde, Portugaleko iparralde, Espainiako erdialde eta Italiako erdialderaino. Ekialdeko Europan Sortaldeko pagoak (Fagus orientalis) ordezkatzen du. Euskal Herrian oso hedaturik dago, mendialdean batez ere, leku fresko eta lainotsuetan, 500 eta 1.600 metro artean. Iratiko oihana da Europako pagadi handienetako bat.
Ekologia
Pagoek osatzen duten basoari pagadi deritzo. Pagadiak baso itxiak eta oso ilunak dira, hostoak posizio horizontalean geratzen direnez ia ez da eguzki argirik iristen lurzorura. Hori eta pagadien orbelak, gainontzeko espezien haziak eramuindu ez daitezen, duen gaitasun berezia dela eta oso baso homogeneoak dira, zuhaitzen aldetik ia aniztasunik gabekoak.
Aldiz, goroldio, liken, itzaletako landare, onddo eta animalien aldetik (bereziki mikrofauna eta makrofauna txikia) oso bioanitza da. Goroldio, onddo eta liken espezie ezberdin asko topa ditzakegu pago arrunt bakarraren azalean.
Bere haziak (pagatxak) animalia askok jaten dituzte, makrofaunaren aldetik, katagorriak, basasaguak, muxarrak eta eskinosoak (korbido gehiagorekin batera) dira ezagunenak.
Pagoak itsasoa ardatz hartuta 500-1.600 metro artean erraz hedatzen dira, aire hezeak behar dituzte eta urtean 700 mm-ko euri prezipitazio baino gehiagoko guneak. Mendietan, arroiletan eta mendi-magal zein aldapetan gustora bizi dira, neguan freskotasuna behar dute. Ur asko behar dute transpirazio handiko zuhaitzak direlako. Lainoak harrapatzeko gaitasun handia dute, euri prezipitazioa areagotuz. Eurizaleak eta laino zein lanbrozaleak dira beraz. Lehortea ez dute maite.
Pago arrunta oso zuhaitz lehiakorra da sortzen duen iluntasunagatik, iluntasunean hazteko daukan gaitasunarengatik eta bestelako haziak neutralizatzeko ahalmenagatik. Habitat berdineko zuhaitzak desplazatzeko gaitasuna du, ekologian 500-1.600 metroetan fitokomunitate klimax bezala ezagutzen dena osatuz.
Hezetasuna gordetzeko eta areagotzeko eta eragiten duen iluntasuna direla eta mikroklima bat sortzeko gaitasuna ere badu pagadiak, tenperatura eta hezetasuna konstante eta orekatua mantenduz, gorabehera altuegirik gabe.
Espezieen arteko elkarrekintzak
Pirinioetan izei eta pago arruntaren arteko baso misto handiak ematen dira, Europako mendigune askotan bezalaxe, eta Euskal Herrian dagoen Iratiko ohianean ematen den izei eta pago arruntaren arteko baso mistoa da Europako handienetariko bat, bigarrena hain zuzen ere.
Banaketa historikoa
Azken glaziazioan pago arrunta mendigune batzuetan geratu zen, baina ez zen ohikoa Euskal Herrian, nahiz eta aurkitu diren, palinologia erabilita, biltegi txiki batzuk. Hala ere, orain 3.000 bat urte hasi zen hedatzen eta pagadiak sortzen, eta hau bereziki nabarmena izan zen erromatarren iritsieraren ostean eta Erdi Aroaren hasieran. Baliteke gizakiak eragindako zabaltzea izatea, egur baliabideei eta meatzaritzari lotuta.
Erabilerak
Pago arruntaren zura, lantzeko erraza baita, zurgintzan oso preziatua da. Oso egokia paper-orea egiteko. Egur bikaina beheko su, sutegi eta berogailuetarako. Ikazkintzan oso erabilia izan da.
Beste zur batzuk ere erabili izan diren arren, pilota jokorako palak ere pagoz egin izan dira oro har, horretarako aski gogorra delako baina ez hauskorra, ordea.
Bascanichthys bascanium
Bascanichthys bascanium Bascanichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Atxerito
Atxerito Erdialdeko Piriniotan dagoen mendia da, Huescako probintziaren ipar-mendebaldean eta Nafarroako mugaren ondoan kokatutakoa, Ansoko ibarrean. Mendi honek Atxerito iboiari izen ematen dio.
Ginebral de Gamuetako tontorretik hurbil kokaturik dago.
Bladensburg (Maryland)
Bladensburg Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Prince George's konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Helcogramma novaecaledoniae
Helcogramma novaecaledoniae Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Alfianello
Alfianello Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Alfianellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Perloi handi
Perloi handia (Chelidonichthys lucernus) Triglidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan, hegoaldeko Itsaso Baltikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena.
Lucky Luke
Lucky Luke komikietako pertsonaia bat da, 1946an, Morris marrazkilari belgiarrak asmatu zuena.
Pertsonaia
Pertsonaia bera cow-boy edo bakero bat da, XIX. mendeko Estatu Batuetako Mendebalde Basatian bizi dena. Ospetsua da, bere itzala baino azkarragoa delako. Jolly Jumper da bere zaldia, eta Lucky Lukek laguntza behar duen orotan agertzen da. Herri askotatik igarotzen da, bertako jendeari laguntzeko, ahal duen guztietan. Bere egitekoa bete duenean, egon den herritik alde egiten du, herri hortako jendeak, bertan geratzeko eskatzen dion arren. Lucky Lukek, Estatu Batuen benetako historiako une garrantzitsuetan ere parte hartu du, Pony Expressaren sorreran, Oklahomako kolonizazioan eta nazioko bi kostaldeen telegrafo bidezko loturan, adibidez. Benetan bizi izan ziren pertsonaiak ere, agertu izan dira Lucky Luken komikietan. Calamity Jane, Billy the Kid, Roy Bean, Jesse James...
Arerioak
Bere areriorik ospetsuenak eta errepikatuenak, Dalton Anaiak dira. Estatu Batuetako historian, abizen honetako anaia batzuk ere bizi izan ziren. Dalton Anaien izenak hauek dira: Joe, William, Jack, eta Averell, altueraz, txikienetik garaienera jarriz. Hauek, beti Lucky Luke akabatu nahian ibiltzen dira, baina ez dute sekula lortzen. Eta beti, espetxe batean amaitzen dute. Beste arerio batzuk ere daude, baina Dalton Anaiak dira ezagunenak.
Anlezy
Anlezy Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Lucky Luke
Beste pertsonaia batzuk
Rantanplan: Dalton Anaiak preso egoten diren espetxeko zakur zaintzailea. Nahiko leloa da, eta Jolly Jumperrek ezin du bere presentzia jasan. Halere, beti joaten da Lucky Lukekin, honen egitekoren batetara.
Anlezy
Biztanleria
2007an Anlezy udalerrian erroldatutako biztanleak 285 ziren. Familiak 123 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 58 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Lucky Luke
Lucky Luken beste ezaugarri batzuk
Hasierako komikietan, zigarro bat eramaten zuen beti ahoan. Baina, 1983. urtean, Morrisek, hori aldatzea erabaki zuen. Eta, hala, zigarro baten ordez, ordutik aurrerako komiki guztietan, lastotxo bat eraman izan zuen. Honek, Osasunerako Mundu Erakundearen esker ona jaso arazi zion marrazkilari belgiarrari.
Lucky Luke telebistan
1990eko hamarkadan, pertsonaia honekin, telesail bat egin zen, Terence Hill aktore italiarra protagonista zela. Telesail hontan, hainbeste urtetan zehar Lucky Luken ezaugarrien artean ohikoak izan ziren zigarroa eta ile beltza, lastotxo bat eta kolore horiko ileagatik aldatu ziren.
Anlezy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Dut
Dut Hondarribiko rock taldea izan zen. Taldea 1993an sortu zen eta 2008an desegin. Azken kontzertua 2003an egin zuten, Psilocyberen hamargarren urtemugan. Eraginik handienak post hardcoreera biratu zuten hardcore taldeenak izan ziren eta hauen artean BAP!!, Fugazi, Helmet edo Black Flag daude. Hiru disko plazaratu zituzten eta beste bat Fermin Muguruzarekin. 2008ean banandu egin ziren.
Anlezy
Etxebizitza
2007an 171 etxebizitza zeuden, 128 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 168 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 128 etxebizitza nagusietatik 100 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 90 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 70 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Dut
Josebak eta Galderrek Kuraian jotzen jarraitu zuten. Xabi Strubellek, berriz, hainbat eta hainbat talderekin grabatu ondoren 2005ean Zura taldea sortu zuen. 2010.urtean, Galder Izagirre Berri Txarrak taldean bateria jotzen hasi zen, taldea banandu arte, 2019an.
Anlezy
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Dut
Taldea
Hardcoretik pauso bat haratago joanda, Hondarribiko (Gipuzkoa) talde honek gureganatu egin zituen AEBetako undergroundean erreferente ziren talde batzuk; bere kutsua eman zion, eta gurean ezohikoa zen intentsitatea landu zuen. Boskotea zela disko fresko bat kaleratu zuen, baina hirukote bihurtuta iluntasun eta emaitza ikaragarriagoak lortu zituen. Bakarkako hiru disko grabatzeaz gain, Fermin Muguruza lagundu zuen Ireki ateak diskoan (Esan Ozenki, 1997). Hainbat urtez zuzenean jo gabe igaro ondoren, taldeak 2008an iragarri zuen behin betiko agurra.
Anlezy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 166 ziren, horien artean 100 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 100 pertsona aktiboetatik 87 lanean zeuden (52 gizon eta 35 emakume) eta 13 langabezian zeuden (8 gizon eta 5 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Dut
Taldea
1993an, Hondarribiko lau gazte -Manex Martinez (ahotsa eta scratch-ak), Eneko Garaialde (gitarra), Xabi Strubell (gitarra) eta Joseba Ponce (baxua)- eta Irungo Galder Izagirre (bateria) batu ziren talde bat egiteko. Izagirrek Big Crunch taldean jotzen zuela baliatuta, haren lokalean entseatzen hasi ziren. Sasoi horretan, maketa bat grabatu zuten Irunen, baina ez zuten inoiz kaleratu. Handik gutxira, lokalik gabe gelditu ziren; orduantxe, disko bat egitea proposatu zien Basati Diskak diskoetxeak Hondarribiko lau talderi, urte haietan hasi baitzen Hondarribia Gipuzkoako talde harrobirik emankorrenetakoa bihurtzen. Beti Mugan, Illusions, Orgasmic Toothpicks eta Dut ziren lau taldeok. Dutek maketan agertutako lau kantu berreskuratu zituen Underribi diskorako (Basati Diskak, 1994): "Esnatu nahi dut", "Errealitate krudelaren gidoia", "Matxurak" eta "Truth machine".
Anlezy
Diru sarrerak
2009an Anlezy udalerrian 130 unitate fiskal zeuden, 283 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.662 euro zen.
Dut
Taldea
Manex Martinezek ederto betetzen zuen frontman rola, indar handiz, eta taldeak gaztetasuna, sasoia eta zerbait berria eskaintzen zuen: abesti indartsuak, lelo eta erritmo astunekin. Hala, Esan Ozenki diskoetxearen arreta erakarri zuen, eta, Beran (Nafarroa), Nafarroa Oinez-en harira, gonbita jaso zuen Negu Gorriak taldearekin jotzeko. Hamalau egunez grabatu zuten Dut lehen diskoa (Esan Ozenki, 1995) Kaki Arkarazo soinu teknikariarekin. Lan horretan, hamar kantu batu zituzten, guztiak propioak, Mikel Laboaren Urtsua da uda izan ezik. Beti Mugan taldeko Nagore Santamariak Zurrunbilo kantuan abestu zuen; Bap!! taldeko Eneko Abregok, "Hitz hutsak" eta "Ezjakintasunaren kateak suntsitu" kantuetan; eta Illusions taldeko Beñardok biolina sartu zuen "Zurrunbilo"-n. Giro iluna, oinarri erritmiko indartsu eta aberatsak, gitarra riff bereziak eta ahotsa beste instrumentu bat bailitzan erabilia. Hitzek kritika eta hausnarketa uztartzen dituzte.
Anlezy
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
Dut
Taldea
Diskoa grabatu eta gutxira, taldeak etenaldia izan zuen Xabi Strubelli ebakuntza egin ziotelako. Hortaz, hurrengo emanaldi batzuk eserita egin zituen. Oso harrera ona jaso zuen disko hark zerbait ausarta bilatzen zutenen artean, eta jende gehiago batu zitzaien kontzertuetan, baina Manexek eta Enekok taldea uztea erabaki zuten. Bat-batean, Dut hirukote bihurtu zen, baina uda osoa entseatzen igaro eta gero, At (Esan Ozenki, 1996) grabatu zuen Angel Katarainekin. Musika guztia hirukoteak idatzi zuen, eta, hitzei dagokienez, Martxel Mariskalen laguntza izan zuen ("Haize eza", taldearen kanturik esanguratsuenetako bat), baita Edurne Rodriguezena ere ("The big lie of love"). Disko horren emaitza trinkoagoa da, landuagoa, ilunagoa eta astunagoa. Lan hori kaleratzearekin bat, hainbat emanaldi egin zituen Suitzako Wemean neska taldearekin batera Barcelona Accio Musical (BAM) jaialdi ospetsuan, Zaragozan (Espainia) eta Euskal Herrian. Erantzuna itzela izan zen: taldeak heldutasunean eta sendotasunean izugarri irabazi zuen, eta gero eta jende gehiagok ulertu zuen.
Anlezy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 zurgina.
Dut
Taldea
1997an, "Txapela buruan eta ibili munduan" hip hop kantua grabatu zuten Ikastola berria eraik dezagun Zuberoan bildumarako (Esan Ozenki, 1997), eta RIP taldearen omenezko diskorako, RIP Versiones (Où, 1997), "Terrorismo policial" kantua moldatu zuten. Urte bereko abenduan, Egin egunkariko Gaztegin gehigarrian, Pablo Cabeza kazetariak jakinarazi zuen Fermin Muguruzak eta Dutek proiektu bat zutela elkarrekin. Victor Jararen omenaldi baten harira, Muguruzak laguntza eskatu zien Dutekoei, eta hortik Ireki ateak diskoa (Esan Ozenki, 1997) atera zen: drum&bass, musika industriala, trip-hop, reggae, hardcore eta beste doinu batzuk batu zituzten, eta Victor Jararen "El derecho a vivir en paz" grabatu zuten. 1998an, nazioarteko bira egin zuten Gaitzerdi antzerki taldearekin batera sortutako ikuskizun erraldoiarekin. Esperientzia ikaragarria izan zen hondarribiarrendako, eta ezagunago egin zituenez, jende askoren arreta bereganatu zuten.
Anlezy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
Dut
Taldea
Atsedenaldi baten ostean, Askatu korapiloa (Esan Ozenki, 2000) egin zuten. Hondarribiko musikariak batzen dituen Psylocibe elkartearen lokalean grabatu zuten Lisabö taldeko Karlos Osinaga Txap-ekin, eta Angel Katarainek nahastu zuen. Ordura arteko disko ilunena egin zuten: batetik, hardcore muturreko piezak daude, eta, bestetik, kanta ilun eta astunak. Diskoa aurkezteko, Lisabö eta Anarirekin batera jo zuten Bergaran, Donostian, Bartzelonan eta Madrilen, baina 2001ean kontzertuak emateari utzi zioten. Taldekideak bestelako proiektuetan murgildu ziren: Strubellek Zura taldea jarri zuen martxan, eta Galderrek eta Josebak Kuraia sortu zuten Mikel Kazalis (Anestesia) eta Fernando Gimenorekin (El Corazón del Sapo).
Anlezy
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Anlezy udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.100 hektarea erabiltzen.
Dut
Taldea
2003an, Psilocybe jaian, Hondarribian, agertokira igo ziren arren, hainbat urte igaro ziren Duten berririk izan gabe, harik eta 2008an taldeak agiri baten bidez amaiera ofiziala iragarri zuen arte. Azken kantua 2004an argitaratu zuten, "Hondarra" izenekoa, Irungo AEK-ko beteranoak bilduman.
Anlezy
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Dut
Taldea
2010eko abenduaren 18an, Hondarribiako Psilocybenea Aretoan TUD omenaldi-bandak emandako azken kontzertuan, DUTeko taldekide ohiak oholtzara igo eta bost kantu jo zituzten.
Anlezy
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kjeld Nuis
Kjeld Nuis (Leiden, 1989ko azaroaren 10a), patinatzaile herbeheretarra da. Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko hiru domina eskuratu ditu. Abiadura patinajean 1.000 eta 1.500 metroko distantziako espezialista da eta munduko errekorrak ezarri ditu distantzia bietan.
Ibilbidea
2017ko Munduko Txapelketan 1.000 eta 1.500 metrotan txapelduna izan zen.
2018ko Pyeongcahngeko Jokoetan distantzia bietan urrezko dominak eskuratu zituen. Bigarrenean gainera errekor olinpikoa ezarri zuen, 1:43:21. Maiatzean munduko abiadura errekorra ezarri zuen, 93 km/h. Urte hartan Herbehereetako Kirolari Onenaren titulua eman zioten.
2019ko Salt Lake Cityn (Utah, AEB) errekor biak gainditu zituen, 1:06.18 mila metrokoan eta 1:40.17 1.500 metrotakoan.
2022ko Pekingo Jokoetan 1.500 metrotako txapelduna izan zen.
Errekorrak
Horiz munduko errekorrak.
Narcís Oller
Kataluniako eleberrigile nagusietakoa da. Hasieran gazteleraz idatzi zuen, baina 1877ko Lore Jokoen ondoren katalanez idazten hasi zen. Eszeptizismoa erakutsi zuen bere lanetan, eta mugimendu naturalistaren alde agertu zen, baina bete-betean hartan sartu gabe, bere sentimentalismoa zela eta. Lan erromantikoak idatzi zituen, sentimentalak eta moralzaleak. Obra aipagarriak: Croquis del natural (1879), La papallona (1882), L´escanyapobres (1884), Vilaniu (1885), La febre d´or (1890-1892, 3 ale), Pilar Prim (1906), La bufetada (1884), La bogeria (1894), Memòries literàries (1962, hil ondoren argitaratua).
Devil's Doorway
Devil's Doorway (eusk. 'Deabruaren atea') 1950eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Lance Poole Gettysburgeko guduan Kongresuaren Ohorezko Domina irabazi duen xoxone indiar bat da. Wyomingera, etxera itzuli eta Verne Coolanekin gatazkan sartzen da, tradizioz amerindiarrenak diren lurrak kendu nahi dizkien aurreiritziz beteriko abokatuarekin, honek kolonoentzat lurrak uztearen aldeko lege berria defendatzen baitu.
NGC 1474
NGC 1474 galaxia espiral bat da, Taurus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Banderilla (pintxoa)
Banderilla edo ziri-mokadua tabernetan ohikoa den pintxo mota da. Hain da ohiturazkoa, ezen banderilla izena pintxoaren sinonimotzat ere jotzen duten. Ozpinetakoez egina: ozpin-pepinoak, olibak, tipulatxoak eta pipermina ditu 10 zentimetroko zotz batean sarturik.
Apostolepis albicollaris
Apostolepis albicollaris Apostolepis generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Txuktxiera
Txuktxiera (ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ lyg'oravetl'en jilǝjil, ahoskatua) txukotk-kamtxatkar hizkuntza da, Siberiako txuktxiarren jatorrizko hizkuntza dena.
Hiztunak nagusiki Txukotkan (Errusiaren eskualdea) bizi dira; baina hiztun batzuk Jakutian ere bizi dira. 2010an egindako erroldaren arabera, Errusian 16 000 txuktxiar bizi ziren gutxi-gorabehera; haien artean 4563k (% 29k) bakarrik zekiten txuktxieraz hizketan.
1920–1930. urteetan txuktxierak luoravetlanera (луораветланский) izena jaso zuen, baina ez da erabiltzen gaur egun.
Ahaidetasunak
Txuktxierak beste hizkuntza batzuekin izan zituen harremanak ez daude ondo aztertuta; txuktxiera eta eskimo-aleut hizkuntzen arteko harremanak aztertzea zaila da idatzizko aztarnen eza dela eta. Errusieraren eragina nagusiki lexikoan (adibidez, zenbakiak adierazten dituzten hitzetan) eta joskeran (sintaxian) ikusten da; joskerako eragin hori idatzizko hizkeran agertzen da nagusiki, baina ez ahozko hizkeran.
Gaur egungo egoera
Gaur egun txuktxiera nagusiki txuktxiar sendietan eta orein hazketaren jardueran erabiltzen da (txuktxiarren jatorrizko jarduera da hori), baita telebistan eta irratian ere. Txuktxiarrak bizi diren tokietan hizkuntza ofiziala errusiera da nolanahi ere; horren ondorioz, txuktxiar guztiek errusieraz dakite, baina maila ezberdinetan.
Txuktxiera eskoletan irakasten da. 2015–2016. urteetan 28 eskolatan irakasten zen eta 1.616 haur aritu ziren hizkuntza ikasten.
Dialektoak
Txuktxierak hainbat dialekto ditu: mendebaldekoa, txuktxierazko idazkeraren oinarria dena, ekialdekoa eta hegoaldeko dialektoen taldea. Azken horiek koriakera eta kerekeraren antzekoagoak dira beste dialektoak baino, fonetika eta morfologiaren arabera.
Generoaren araberako bestelakotasunak
Gizonezko eta emakumezko hizketa ezberdina da txuktxieraren bereizgarrietako bat. Emakumeek senarraren izenaren ahoskerarako tabu a dute. Ohiko hitzen ahoskeran ere bestelakotasunak daude; adibidez, «р» (r) eta «рк» (rk) beharrean emakumeek «ц» (tz) eta «цц» (tztz) ahoskatzen dute: рыркы (ryrky, gizonezko ahoskera) «mortsa» — цыццы (tzytztzy, emakumezko ahoskera).
Idazketa
Iritzi batzuen arabera, lehenengo txukxierazko liburua 1823an argitaratu zen. 1931. urtetik txuktxieraren idazketa dugu (latindar alfabetoan oinarrituta zegoen hasieran, baina 1937. urtetik alfabeto zirilikoaren aldaera bihurtu zen). Ekialdeko dialektoa bihurtu zen idazketaren oinarri. Gaur egun hainbat txuktxierazko egunkari argitaratzen dira, baita itzulitako literatura ere, baina ortografiaren arauak ez dira guztiz zehatzak oraindik ere eta hobekuntzak behar dituzte.
Gaur egungo idazketa:
Fonetika
Txuktxierak 6 bokal eta 14 kontsonante ditu. Kontsonante bigunak eta kontsonante gogorrak ez dira bereizten. Ez du diptongorik, diptongoen antzeko bokal multzoak bakarrik.
Bokalak
Hizkuntzak 6 bokal ditu – /i/, /u/, /e/, /o/, /ə/ eta /a/.
Erredukzioaren eraginez, hainbat bokal ez dira ahoskatzen batzuetan.
Morfologia
Morfologiari dagokionez, txuktxiera hizkuntza eranskaria da. Hitz bakoitzak bi morfema ditu gutxienez (lehenengoa erro bat da eta bigarrena hizki bat da); hitzek atzizki asko izan ohi dituzte. Izenek numeroak (singularra eta plurala) eta kasuak (7-9 iritzi ezberdinen arabera) dituzte.
Hizkiak
Txuktxierazko hizki guztiak bi talde nagusietan banatzen dira: hitzen formak sortzeko erabiltzen direnak eta hitz berriak sortzeko erabiltzen direnak. Hitz berriak horrela sortzen dira, adibidez: йылӄыйыл («lo») — йылӄ-ы-ль-ын («logale») — йылӄ-эт-ык («lo egin») — ры-йылӄ-эв-ык («sehaskatu») etb. Hitzen formak horrela sortzen dira, adibidez: ты-чимгъу-ркын («uste dut, pentsatzen dut», orainaldia) — мыт-чимгъу-мык («pentsatu dugu», perfektua) — чимгъу-к («uste izan, pentsatu»).
Hizkiek ordena zehatza dute hitz bakoitzean.
Hizkien zati esanguratsua erroetatik eratorri zen, baina hizki asko ez daude erroekin lotuta halere. Dirudienez, hasieran txuktxierak atzizkiak zituen bakarrik eta aurrizkiak askoz beranduago agertu ziren.
Inkorporazioa eta hitz-elkarketa
Hitz-elkarketa, hitz berriak sortzeko erabiltzen dena, inkorporazioarekin estuki lotuta dago txuktxieran. Hitz konplexu gehienak, bi osagai edo gehiago dituztenak, inkorporazioaren bidez sortuta daude. Bi hitz elkartzea ere (inkorporazio gabekoa) sarritan erabiltzen da: калетко-ран «ikastetxe» («idaztearen etxe» zehazki itzuliz); вэлытко-ран «denda» («merkalaritzaren etxe» zehazki itzuliz) etb. Horrelako hitzen kopuru handia XX. mendearen lehenengo erdian sortu zen txuktxiarren bizimoldea zeharo aldatu zenean. Hala ere, horrelako hitz asko ez dira egokiak eta, beraz, errusierazko maileguak erabiltzen dira haien beharrean, adibidez, «koaderno»: кэлитку-кэликэл («idazteko paper» zehazki itzuliz) eta mailegua den тетрат tetrat (errusierazko тетрадь) hitza.
Blaine (Maine)
Blaine Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Aroostook konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Remo Bertoni
Remo Bertoni (Giubiano, 1909ko ekainaren 21a - Milan, 1973ko irailaren 18) italiar txirrindulari ohia zen. 1929tik 1939ra izan zen profesionala. Garaipen gutxi izan zituen baina behin baino gehiagotan izan zen bigarren lasterketa garrantzitsuetan. Hala nola, 1932ko munduko txapelketan eta 1932 eta 1933ko Italiako txapelketetan. Hiru aldiz izan zen lehenengo hamarren artean Italiako Giroa n.
Network Time Protocol
NTP (Network Time Protocol) sistema informatikoen erlojuak sinkronizatzeko interneteko protokoloa da.
NTP-ek UDPren 123 sare ataka erabiltzen du garraio geruzan. Sortasun aldakorreko ondorioak eusteko diseinatuta dago.
NTP linux-en
Ntpdate NTP zerbitzariarekin ordua sinkronizatzeko komandoa dugu.
Sami Parlamentuak
Samitarren Legebiltzarrak (iparraldeko samieraz: Sámediggi; inariko samieraz: Sämitigge; skolt samieraz: Sää´mte´ǧǧ), Finlandia, Norvegia, Suedia eta Errusiako samitarren parlamentua da. Izan ere, ez da parlamentu bakarra eta arauak ezberdinak suertatzen dira hiru herrialdeetan.
Legebiltzar finlandiarra Inari udalerrian dago.
Historia
Herri eskandinaviar hauek nomadak ziren garaietan, "Finnekonger" ("Errege samiak") agintari gorenak ziren. XII. mendekoak dira lehendabiziko aipamenak zentzu horretan. Hala ere, izena nahasgarria da, noblezia ez denez inoiz izan sami kulturaren ezaugarria.
XIX. mendearen erdialdean, Alexandro II.a Errusiakoa tsarrak erreforma demokratikoak abiatu zituen, samitarrentzat batzarra eskainiz. Kola hirian urtean behin batzartzen ziren, Koladak Sobbar izenekoa. Errusiako Iraultza garaian desagertu zen ekimena.
XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasiera artean, bestela, mugimendu bat abian ipini zen Norvegian, Finnmark eta Troms konderrietan, Sami kultura eta hizkuntza mantentzeko helburuarekin. Per Fokstad eta Isak Saba izan ziren horretarako buruzagi nabarmenak, biak ala biak laboristak. Saba 1907an izan zen hautatutako lehenengo samia legebiltzar nazional batean historian. "Sámi soga lávlla" bere poema denborarekin musikatu eta samitarren abesti ofizialtzat hartu zuten.
1917an, lehenengo nazioarteko konferentzia samia antolatu zuten Trondheimen, Norvegia eta Suediako iparraldeko eta hegoaldeko herritarrak batuz. Elsa Laula Renberg eta Daniel Mortensson nabarmendu ziren ekimen honetan, biak ala biak hegoaldekoak. Elur-oreinen abeltzaintza arautzea auzi nagusien artean eduki zuten. Samitarren egun ofiziala otsailaren 6a da orduko biltzarra zela eta.
Sami Kontseilua bestela eratu zuten bigarren konferentzia eta gero, Karasjoken, Norvegian, 1956ko abuztuaren 18an.
Legebiltzarrak
Finlandiako sami legebiltzarra 1996ko martxoaren 2an zabaldu zuten, orain arteko berriena. Aanaaren dago kokatuta eta 21 ordezkari ditu. Lau urtetik behin aukerazten dituzte Samien Lurraldeko udalerrietan. Norvegiako sami legebiltzarra, aldiz, 1989ko urriaren 9an ipini zuten abian, Karasjoken. 39 ordezkari ditu, 4 urtetik behin egindako bozketen bidez 7 egoitzetan: Nuortaguovlu (Ekialdeko Norvegia), Ávjovarri (Goimendiak), Davveguovlu (Iparraldea), Gáiseguovlu (Lurralde menditsua), Viestarmearra (Mendebaldeko Itsasoa), Åarjiel-Saepmie (Hego Sápmi) eta Lulli-Norga (Hegoaldeko Norvegia). Finladian ez bezala, herrialde osoan zabaltzen dira. Suediako sami legebiltzarra, azkenik, 1993ko abuztuaren 26an martxan ipini zuten. Kiruna da egoitza. Parlamentuak 31 ordezkari ditu, 4 urtetik behin bozkatutakoak, beste bi herrialdeetan bezala.
Jon Rahm
Jon Rahm Rodríguez (Barrika, Bizkaia, 1994ko azaroaren 10a) euskal herritar golf-jokalaria da, 2016an profesional bilakatua.
Kirol ibilbidea
Arizonako Unibertsitateko Sun Devils taldean ibilitakoa, bi aldiz irabazi zuen Ben Hogan Saria. 2014an amateurretako Munduko Txapelketa irabazi zuen, Jack Nicklausek ezarritako marka hautsiz. Mark H. McCormack domina eta Eisenhower Saria lortu ondoren, 2016ko U.S. Openean parte hartu zuen. Opena bukatu eta berehala, profesional bilakatu eta Quicken Loans Nationalean lehen aldiz lehiatu zen.
2020an historia egin zuen. Munduko golf sailkapenaren gailurrera iritsi den lehen euskal golflaria izan da. Soilik 24 golf jokalarik lortu dute rankingaren lehen postura igotzea, eta hori lortzen duen bederatzigarren europarra da. PGA Tourraren Memorial txapelketa irabazi ostean lortu zuen lehen postua. Denboraldiko lehen garaipena zen eta PGA Tourreko hirugarrena. Profesional gisara, 11 txapelketa irabazi ditu Rahmek. PGA Tourraren Memorialak 76 puntu eman zizkion, eta guztira 460,82 batuta, Rory McIlroy irlandarra aurreratu du munduko sailkapenean. 11 aste zeramatzan horrek lehen postuan (guztira, aurreko aldiak zenbatuta, 106). Aste gehien Tiger Woods egon da gailurrean, 683.
La Roquette-sur-Var
La Roquette-sur-Var Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Roquette-sur-Var udalerrian erroldatutako biztanleak 928 ziren. Familiak 360 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 68 bakarrik bizi ziren emakumeak), 104 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 120 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 458 etxebizitza zeuden, 373 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 37 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 295 etxeak ziren eta 161 apartamentuak ziren. 373 etxebizitza nagusietatik 217 bere jabearen bizilekua ziren, 134 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 12 etxek gela bat zuten, 54 etxek bi zituzten, 107 etxek hiru zituzten, 117 etxek lau zituzten eta 83 etxek bost zituzten. 259 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 170 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 162 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 610 ziren, horien artean 456 aktiboak ziren eta 154 inaktiboak ziren. 456 pertsona aktiboetatik 436 lanean zeuden (239 gizon eta 197 emakume) eta 20 langabezian zeuden (10 gizon eta 10 emakume). 154 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 48 ikasten zeuden eta 54 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Roquette-sur-Var udalerrian 371 unitate fiskal zeuden, 912 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.234 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 52 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 21 zerbitzu publikoetatik, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 4 igeltseroak, 3 margolariak, 1 zurgina, 4 iturginak, 3 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2000. urtean La Roquette-sur-Var udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Urien Wiliam
Urien Wiliam (Barry, Gales, 1929ko azaroaren 7a - Penarth, Gales, 2006ko urriaren 21a), idazle eta antzerkigile galestarra zen.
Barryn jaioa, Stephen J. Williams Swanseako Galesko unibertsitateko irakaslearen semea zen. Galeseraren gramatikan aditua zen, hizkuntza sakonki ikasi zuen Swanseako Unibertsitatean. Ondoren, Liverpoolgo Unibertsitatera psikologian doktoregoa egitera joan zen.
1972. eta 1973. urteetako Drama Medal saria irabazi zuen Galesko Eisteddfod Nazionalean. Gainera Wil Cwac Cwac haurrentzako telebista-programarako gidoiak idatzi zituen.
1996ko Andaluziako Itzulia
1996ko Andaluziako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 42. edizioa izan zen. 1996ko otsailak 19 eta 23 artean ospatu zen, 5 etapatan banatutako 864,6 kilometroko ibilbidea eginez. Sevillan hasi eta Granadan amaitu zen.
Garailea izan zen Neil Stephensek proba, batez beste, 37,759 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Erik Zabelentzat izan zen, mendikoa Francisco Cabellorentzat, tarteko helmugena Frank Hojentzat eta taldekako Rabobankentzat.
Johannes Reuchlin
Johannes Reuchlin (Pforzheim, - Stuttgart, ) alemaniar humanista eta exegeta izan zen. Grekoa ikasi zuen Parisen, Zuzenbidea Poitiersen eta hebreera Frederiko III.aren sendagilearekin. Juduen kabalaren ezkutuko zientzia landu eta zabaldu zuen, eta Mainz-ko Inkisizioak epaitu nahi izan zuen, baina Aita Santuak parte hartu zuen auzian, eta zigorra arindu zioten. Ondoren Tubingara joan zen, eta hango Unibertsitateko irakasle zela hil zen. Erasmorekin batera, mendebaldean hebreera eta grekoa ezagutarazteko ahalegin handiak egin zituen. Obra nagusiak: De rudimentis hebraicis (1506, Hebreeraren oinarriak) eta Epistolae obscurorum virorum (1515-1517, Gizon ilunen gutunak).
Helcogramma obtusirostris
Helcogramma obtusirostris Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Carolina Rediviva
Carolina Rediviva Uppsalako Unibertsitatearen liburutegia da, mundu mailan ezaguna. Suediako unibertsitate liburutegi zaharrena da.
Altxorrak
Carolina Redivivaren barnean 5'25 milioi liburu eta aldizkari daude, 61.959 eskuizkribu, 7.133 musika paper eta 345.734 mapa besteak beste. Liburu guztien artean aipagarrienak honako hauek dira:
Manuel Esquivel
Sir Manuel Amadeo Esquivel (Belize City, 1940ko maiatzaren 2a - ibidem, 2022ko otsailaren 10a) belizetar politikaria izan zen. Belizeko lehen ministroa izan zen 1984tik 1989ra eta 1993tik 1998ra.
Zamakolada
Zamakolada 1804. urteko uztailean Bizkaian, Bilbon eta Ibaizabal ibaiaren bokale aldeko herrietan bereziki, gertatu zen herri-altxamendua izan zen, foruen aldekoa eta soldadutzaren aurkakoa.
Bilboko hiriaren eta Bizkaiko gainerako hiri eta herrien arteko tirabira eta konponezinek sortarazi zuten matxinada hura; zehazki, Simon Bernardo Zamakola Dimako eskribauak 1801ean Bizkaiko Batzar Nagusietan Abandoko portuaren alde aurkeztu zuen proiektuak piztu zuen auzia, eta hartatik datorkio Zamakolada izena.
Testuingurua
Konbentzio gerra bukatu zenean (1793-1795), argi geratu zen sistema militar zaharra ez zela Frantziako ejerzito modernoa garaitzeko gai. Frantziako armadek Gipuzkoa, Bizkaia eta Araba okupatu zituzten, baita Kataluniako lurralde batzuk ere. Ziurrenik, bertako biztanleek Espainiako koroaren interesak defendatzeko gogo faltak ahalbidetu zuen okupazio egoera hori. Edozein kasutan, Basileako Bakea onartu behar izan zuen Espainiako koroak, tropa frantziarrak penintsulatik ateratzearen truke Hispaniola uhartearen zati bat Frantziari utziz.
Aurrekariak
Portuaren proiektuak ezadostasuna ekarri zuen: Bilboko hiriak ez zuen begi onez ikusten lehia egingo zion portu bat aldamenean izatea eta Bizkaiko Aldundiak aukera egokia zuen Bilboko hiriaz beste portu bat edukitzeko. Krisi sakonean zen Espainiako koroak Bizkaia ahuldu eta bere interesak indartzeko aukera ikusi zuen.
Esan bezala, Bizkaiko Batzar Nagusien aurrean aurkeztu zuen proiektua Zamakolak, hura Batzarren kontrolpean egongo zelarik. Bizkaiko Batzar Nagusiek onartu eta gero, Bizkaiko Jaurreriarri (Zamakolari) portua egiteko baimena eman zion Madrilek Errege Dekretu baten bidez, 1801eko abenduaren 31n. Bilboko hiriak ez zuen hala ere etsi eta gisa guztietako losintxak eta mesedeak egin zizkion Godoyri, horietatik ezagunena Goyari Godoyren koadro bat enkargatzea izan zelarik. 1803an Bilboko ohorezko alkate ere izendatu zuten. Baina saiakera hauek porrot egin zuten eta Godoyk Zamakolaren proiektua berretsi zuen, hori bai, baldintza batekin, bizkaitarrek soldadutza egin behar izatea.
1801-1804 bitartean bilbotarrek afera ilunetan nahasi nahi izan zuten Zamakola; 1804an Bilboko Kontsuletxeak portu berriaren gaineko jurisdikzioa eskatu zuen baina, urte bereko ekainean, Madrilgo Errege Agindu batek berretsi zuen, Zamakolak eginiko jestioen ondoren, portu berriaren izaera autonomoa. Madrildik itzuli ondoren, Zamakolak derrigorrezko soldadutzari oztoporik ez jartzeko eskatu zien, ordainez, batzarkideei. Soldadutza egitea foruen kontrakoa zen, baina, hasiera batean batzarkideak guztiz konforme egon ez arren, azkenean onartu egin zen. Azkenean, Zamakola bere kudeaketagatik txalotu eta Bizkaiko Jaurerriko erregidore izendatu zuten.
Batzararen ondorengo egunetan, derrigorrezko soldadutzaren berria zabalduz joan zen. Herri xeheak ez zuen bidegabekeria hura onartu, eta Zamakolaren aldeko junteroak laster konturatu ziren Madrilek portuaren alde emanikoak ezer ez zirela foru-hauste handi haren ondoan. Herritarrak, beraz, ez zeuden ados, batez ere bizkaitar gazteak. Eskakizunak sortutako haserrea jaurerri osora zabaltzen joan zen. Proiektuaren kontrako batzarkideek Zamakolaren kontra egiteko aukera ikusi zuten eta gainerako bizkaitarrak erregidore berriaren kontra bultzatu zituzten. Bizkaiko burgesia zen, batez ere, Zamakolaren aurkako taldea, eta proiektua burutzeagatik foruak sakrifikatzea eta herria saltzea egotzi zioten.
Matxinadaren hasiera
1804ko abuztuaren 16an hasi zen matxinada Begoñako herrian; Jose Nicolas Batiz bertako fiela eta Zamakolaren lagun handiaren etxera sartu eta hurrengo egunerako udal-asanblada deitzeko eskatu zioten Batzar Nagusietan plan militarraren berri eman zedin. Batizek amore eman behar izan zuen, eta hurrengo egunean asanblada antolatu zen. Hurrengo goizean, ostiralez, plan militarraren kopia bat eskatu zioten Begoñako udal-asanbladan zehar, baina Batizek uko egin zion eskariari. Gauzak horrela, preso hartu zuten, udaletxeko beste ordezkariekin batera.
Arratsaldean, asanbladako ordezkariak Bilbora jeitsi eta planaren kopiak eskatu zizkioten Bilboko korrejidoreari. Korrejidoreak planaren kopia bat eman eta ordezkariak bakean joan ziren, baina plana irakurri eta eztabaidatu ondoren, talde jendetsuago bat itzuli eta agintariei plan militarra baliogabetzeko eskatu zieten. Horrez gain, Bizkaiko armategitik Begoñako udalari zegozkion fusilak hartzeko baimena eskatu zuten. Diputazioak eskaerei men egin zien: hurrengo Batzarrak ospatu arte plan militarra ez zela onartuko hitz eman zuten publikoki, eta fusilak Begoñatarren esku utzi zituzten. Zamakolak Dimara egin zuen ihes.
Istiluen hedapena
Hala, Bizkaiko Gobernuak biderik gabe utzi zuen Batzar Nagusiek soldadutzari buruz hartutako erabakia hurrengo Batzar Nagusiak bildu arte, baina Begoñakoek, pozik egon arren, ez zuten Batiz askatu. Hurrengo egunean, abuztuaren 18an, Abandoko jendea begoñatarrei batu zitzaien eta hauek ere armak eskuratu zituzten. 200 bat lagun baino gehiago Bilbora joan eta bulegoak miatu zituzten eta diputazioko zenbait kide atxilotu zituzten, bertako askoren laguntzaz. Korrejidorea, Jose Agustin Ibañez de la Renteria eta Pedro Jimenez Breton diputatu nagusiak eta Benito de Arechabala eta Diego Antonio de Basaguren jaurerriko idazkariak Abandoko udaletxean giltzaperatu zituzten, aurreko biurtekoan diputatu nagusi izan zen Pedro Francisco de Abendañorekin batera. Begoñatarrek Batzar Nagusi berriak bil zitezela eskatu zuten. Bilbora bildutako jendeak korrejidorearen eta ahaldun nagusien buruak eskatu zituen, "lapur" eta "aberriaren traidore" deituz.
Gero eta herri gehiagotara zabaldu zen matxinada: Sestao, Portugalete, Barakaldo, Deustura... Kontuan izan behar da XVIII. mendearen bukaerara Bilboko jaun eta aberatsek ia monopolio erregimena zutela bizkaitar hiriburuko portuan. Abandon portu berri bat irekitzeak gainbehera ekarriko zion. Hori dela eta matxinatuak Bilbon sartzean askok lagundu zien.
Egoera baretu zen arren, kalean tentsioa zen nagusi. Begoña, Deustu, Abando, Bilbo eta Barakaldon patruila armatuak zebiltzan, agiri ofizialen bila. Inguruko herrietan ere iskanbilak zeuden. Giro hartan abuztuaren 22rako Ezohiko Batzar Nagusiak deitu zituen Luis Marcelino Pereira korrejidoreak.