cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ikurrin
1932ko Aberri Eguna
1932ko Aberri Eguna Berpizkunde Igandez, Bilbon lehenbiziko Aberri Eguna ospatu zen, egun hori bi arrazoia honakoa: usadio abertzaleraren arabera eta betiere Sabin Aranak Larrazabalgo hitzaldian aipatutakoan oinarrituz, 1882. urtean ordurarte karlista zen Sabin Aranak jada bizkaitarra zen [bizkaitarra, ez esanahi geografikoan, abertzalea esanahi politiko parekidearekin baizik] Luis anaiarekin eztabaidatu eta hark esan zionaz gogoeta egin ondoren, Sabinok Euskal Aberria topatu izanaren 50. urteurrena izatea:
Honela, lehen Aberri Egunaren ospakizunean Bilboko kaleetan burutu ziren manifestaldietan ikurrinaren gorazarrea erraldoia egin zen, ikurrin ugari nonahi erakutsiz, eta Euskal Herriko bandera gisa aldarrikatuz. Lehenbiziko Aberri Egun honek eta Donostia, Iruñea eta Gasteizen hurrengo urteetan ospatutakoek ere, Primo de Riveraren diktadura amaitu ondoren eta Bigarren Errepublikan zehar jada Hego Euskal Herrian izugarri hedatua zegoen ikurrina oraindik eta gehiago herrikoitzen lagundu zuten.
1932ko abenduan jada EAJ alderdiaren barnean ikurrina Euskal Herriaren banderatzat onartua zegoen. Urte honetako irailean, Durangoko Udalak Eusko Ikaskuntzari Euskal Herria zein banderak ordezkatu zezakeen aholku eske galdekatzean, kultur erakundeak ikurrinari buruz honela erantzun zion: "mesfidantza guztietatiez gain dagoen duen euskalherritar guztien batasun izpiritualaren adierazpena da".
Lehen ofizialtasuna (1936-1937)
Ikurrinaren ofizialtasuna ez zen Bigarren Errepublikaren ailegatzea eta 1936ko urrian Euska Estatutua eta Eusko Jaurlaritzaren sorrera arte gauzatu ahal izan. Ordura arte, Eusko Jaurlaritza osatzen zuten alderdi politikoen arteko eztabaidak okertu egin ziren, Euskadiko bandera ofiziala zein izan beharko zuen erabakitzeko.
Eremu (fisika)
Errotazionala
Errotazional izeneko eragile bektorialak esan nahi du eremu bektorial bateko puntuetan \nabla eragilea aplikatzen zaiola  eremu-bektoreari, bien arteko biderketa bektoriala eginez:
Plutonio
Plutonioa (Pu) elementu kimiko bat da, 94 zenbaki atomikoa duena. Metal erradioaktibo, toxikoa eta arrailkorra da. Plutonioaren isotoporik nabarmenena 24.100 urteko bizitza-erdia duen 239Pu-a da. Plutonioa ekoizteko, uranio naturala erabiltzen da. Isotoporik egonkorrena 80 milioi urteko bizitza-erdia duen 244Pu-a da, naturan oso kantitate txikietan ageri dena. Isotopo hori lurrazalean existitzen den atomorik astunena da, hau da, nukleoi gehien dituena.
Aurkikuntza
1934an, Enrico Ferm ik eta Erromako Unibertsitateko zientzialari-talde batek esan zuten 94. elementua aurkitu zutela. Plutonioa, plutonio-238 isotopoa hain zuzen, lehen aldiz 1940ko abenduaren 14an ekoitzi eta isolatu zen, eta 1941eko otsailaren 23an identifikatu zen kimikoki.
Lehenengo ikerketak
Hasierako azterketatik hilabete gutxi batzuetara, plutonioaren oinarrizko kimika uranio aren antzekoa zela ikusi zen. 1942ko abuztuaren 18an, oso kantitate txikia isolatu eta lehen aldiz neurtu zen. 50 mg plutonio-239 ekoitzi ziren, uranioarekin eta fisioko produktuekin batera, eta 1 mg baino ez zen isolatu. Prozedura horri esker, kimikariek elementu berriaren masa atomiko a finkatzea lortu zuten.
Plutonio-239-aren propietate nuklearrak ere aztertu ziren; ikertzaileek ikusi zuten atomo bat neutroi batekin talka egiten duenean hautsi egiten dela, eta neutroi eta energia gehiago askatzen dituela. Prozesu horri fisio deritzo. Askatutako neutroiek beste plutonio-239 atomo batzuk jo ditzakete, eta horrela, kate-erreakzio nuklear azkar bat eragin. Erreakzio nuklear horrek hiri bat suntsitzeko adinako leherketa eragin dezake, masa kritikoa lortzeko behar adina plutonio-239 kontzentratzen bada.
Egitura elektronikoa
Plutonioaren portaera anomaloa haren egitura elektroniko aren ondorio da. 6d eta 5f azpisistemen arteko energia-aldea oso txikia da. 5f geruzaren tamaina nahikoa da elektroiek sarearen barruan loturak eratzeko. Energia-mailak hurbil daudenez, energia baxuko elektroien konfigurazio ugari sortzen dira, energia-maila ia berdinak dituztenak. Hori dela eta, 5fn7s2 eta 5fn–16d17s2 konfigurazioen arteko lehia gertatzen da, eta horrek portaera kimikoaren konplexutasuna eragiten du.
Alotropoak
Plutonioak sei alotropo dauzka egoera normalean eta zazpigarren bat (zeta, ζ) presiopean; denek dauzkate energia-maila parekoak, baina dentsitate arras ezberdinak. Plutonioa oso sentikorra da tenperaturaren, presioaren edo egoera kimikoaren aldaketen aurrean, eta fase-trantsizioak gertatzen direnean bolumen-aldaketa dramatikoak jasaten ditu.
Eremu (fisika)
Errotazionala
Osagai kartesiarretan idatziz, honelaxe adierazten dira sorturiko eremu berriaren osagaiak.
Plutonio
Fisio nuklearra
Plutonioa metal erradioaktibo aktinidoa da, eta haren isotopoa, plutonio-239-a, lehen mailako hiru isotopoetako bat da, uranio-233 eta uranio-235 isotopoekin batera; plutonio-241-a ere oso fisionagarria da. Fisionagarritzat hartzeko, isotopo baten atomoaren nukleoak gai izan behar du apurtzeko edo fisionatzeko mugimendu geldoko neutroi batekin talka egiten duenean, eta beste neutroi batzuk askatzeko, nukleo gehiago banatuz kate nuklearreko erreakzioari eusteko.
Fisioan, nukleoaren lotura-energiaren zati bat energia elektromagnetiko eta zinetiko kantitate handi modura askatzen da. Energia nuklear horren zati handi bat azkar bihurtzen da energia termiko.
Eremu (fisika)
Errotazionala
Beraz, eragile hau baliatuz, edozein eremu eskalarretatik eremu bektorial bat erator daiteke, zeinari errotazional eremua deritzon. Testu anglosaxoietan sinboloa erabili ordez, sinboloa erabiltzen da, alegia,  idazten da.
Plutonio
Isotopoak eta sintesia
Plutonioaren 20 isotopo erradioaktibo karakterizatu dira. Bizitza luzekoenak plutonio-244-a, plutonio-242-a eta plutonio-239-a dira, hurrenez hurren 80,8 milioi urteko, 373.300 urteko eta 24.110 urteko bizitza-erdia dutenak. Gainerako isotopo erradioaktibo guztiek 7.000 urtetik beherako bizitza-erdia dute. Plutonioak zortzi egoera metaegonkor ere baditu, baina guztiek dute segundo batetik beherako bizitza-erdia.
Plutonio-238 eta 239 isotopoak sintetizatzen dira gehien. Plutonio-239 isotopoa erreakzio honen bidez sintetizatzen da, uranioa (U) eta neutroi ak (n) erabiliz, beta desintegrazioaren bidez (β-) eta neptunio a (Np) bitarteko substantzia gisa erabiliz:
Plutonio-238 isotopoa sintetizatzeko, uranio-238-a bonbardatu egiten da deuteronekin (D, hidrogeno-nukleoa), erreakzio hau eragiteko:
Erregaiak
Plutonio-238 isotopoak 87,74 urteko bizitza-erdia du eta energia termiko ugari sortzen du. Alfa igorlea denez, energia handiko erradiazioa eta zeharkatzeko gaitasun txikia du, eta beraz, ez du babes handirik behar. Paperezko orri bat erabil daiteke plutonio 238-ak igorritako alfa partikuletatik babesteko. Isotopoaren kilogramo batek 570 watt bero sor ditzake.
Lehergailuak
Plutonio-239 isotopoa funtsezko osagaia da arma nuklearretan, erraz fisionatzen delako eta lortzeko erraza delako.
Toxikotasuna
Plutonioaren isotopoak eta konposatuak erradioaktiboak dira, eta hezur-muinean metatzen dira. Plutonio oxidoaren ondoriozko kutsadura gertaera erradioaktiboen eta hondamendi nuklearren ondoren gertatu da, baita arma nuklearrak erre diren istripu nuklear militarretan ere.
Sukoitasuna
Plutonio metalikoak erraz hartzen du sua, batez ere materiala zati finetan banatuta badago. Giro hezean, plutonioak hidruro piroforikoak eratzen ditu azalean, eta su har dezake giro-tenperaturan. Plutonioak % 70ean hedatzen du bolumena oxidatzen denean, eta edukiontzia hautsi dezake. Erretzen ari den materialaren erradioaktibitatea arrisku gehigarria da. Magnesio oxidozko harea da, seguruenik, plutonio-sua itzaltzeko materialik eraginkorrena. Material erregaia hozten du, disipatzaile gisa jokatzen baitu, eta oxigenoa ere blokeatzen du.
Garraioa
Ohikoa da plutonioa garraiatzeko plutonio oxido egonkorrena erabiltzea eta pakete zigilatu batean garraiatzea. Garraio tipikoa babestutako garraiorako edukiontzi bat daraman kamioia da, guztira 80 kg-tik 200 kg-ra bitarteko pisua duten paketeak dituena. Itsas garraioa pakete zigilatu bana daukaten hainbat edukiontziren bitartez egin ohi da.
Ikurrin
Lehen ofizialtasuna (1936-1937)
Azkenik, 1936ko urriaren 19an, Jose Antonio Agirre lehendakaria buru zuen Eusko Jaurlaritzak, eta Santiago Aznar Industria sailburu sozialistaren proposamenez, ikurrina Euskadiko bandera ofizialtzat hartu zuen. Une hartatik aurrera, zuela 40 urte Arana anaiek diseinatutako bandera eraikin ofizialak janzten hasiko da, aldaketa bakar batekin: gurutzeak jatorrizko diseinuak baina zabalagoak izango dira.
Proportzioen aldaketa (1936)
Hala ere, ikurrina Euskadiko bandera ofiziala izendatu eta aste gutxira, Eusko Jaurlaritzak Aranatarrek hasierako ikurrinari emandako neurriak egokitu beharra zeudela ikusi zuen: Victor Bilbao Goioagak Aldasoro sailburuari ikurrinaren zerrendak urrutitik hobekiago ikus zitzezen zabalagoak izatea komeni zela aipatu zion, eta horrela gainera banderaren koloreen banaketa orekatuagoa ere lortuko zela.
Honela bada, 1936ko urriaren 28an, Eusko Jaurlaritzaren Euskal Herriko Egutegi Ofizialean proportzio aldaketak egin zitzaion ikurrinaren irudia eta honako azalpena argitaratu ziren:
1936ko Gerra
1936ko Gerran, Tropa Kolpista eta Faxisten aurka borrokatu ziren Eusko Gudarostearen batailoi abertzaleen ikur ere bilakatuko da, ikurrina haietako askok euren jabetzakoak izan ziren batailoi eta konpainien izenak brodatuak zeramatzaten, horietako asko Kolpistek gerra trofeo moduan errekisatuak izan ziren, beste batzuk aldiz gaur egun arte iritsi zaizkigu: adibidez, 53. Saseta Batailoiaren Beti Aurrera konpainiaren ikurrina, azkenean ikurrin hori ez zen kolpisten esku erori eta ezkutuan gordea izan ondoren gaur egun arte iritsi da.
Bigarren Mundu Gerra: Gernika batailoiaren ikurrina eta Charles de Gaullen agurra
1941ean Bigarren Mundu Gerran parte hartuko zuen euskal herritarren batailoi baten buruan ikurrina egoteko lehen saiakera Manuel Irujo nafar politikari abertzaleak burutu zuen. Garai hartan, jada Londres hiriko Euskal Etxean egoitza zuen Atzerriko Euskal Jaurlaritzak Hego Euskal Herria munduan zehar ordezkatzeari ekin zion, Britainiar Gobernuarekin gauzatutako akordio baten bidez euskal ekintzaileek indar aliatuen alde elkarlanean aritzea ahalbideratu zuen. Frantziari dagokionez, 1941eko maiatzean Irujok eta Frantziar Kontseilu Nagusiaren ordezkari gorenena zen Charles de Gaulle frantziar jeneralak euskaldunez bakarrik osatutako bataloi bat osatzea adostu zuten: III. Itsas Infanteria Batailoia, Nafarroako kateen barnean zegoen Gernikako Arbola ikur zuela. Aldiz, Winston Churchill buru zuen Britainiar Gobernuak batailoi hark gerran parte hartzeari uko egin, eta azkenik, 1942ko maiatzean gerran partu hartu gabe desegin egin zen.
Hurrengo ekimena jada arrakastatsuagoa izan zen: Gernika Batailoia. 1944ean Atzerriko Euskal Jaurlaritzaren aginduz sortutako batailoi honek Eusko Abertzale Ekintzako kide eta lanbidez igeltseroa zen Kepa Ordoki irundarra buru izan zuen eta ikurrina bere bandera gisa erabili zuen. 1945eko apirilaren 14tik 20rarte Pointe de Grave (Gironde) eremuko alemaniar kokalekuen aurka borrokatu zen. Ondoren, batailoi horretako gudariek Bordelen burututako desfilea ikurrinarekin egin zuten, ikurrin hark esanahi eta sinbolismo handia zuen, 1936ko Gerran Kandido Saseta hondarrabiar ofizial karismatikoaren gudarosteak erabili zuena izan baitzen.
Borrokaldien ostean, ikurrinak Frantziako Gerra Gurutzearen domina jaso eta Charles de Gaulle jeneralak Montalivet udalerriko airedromoan tropei errebista pasatzerako unean Ordokiri honakoa aipatu zion: "Nire Komandantea, Frantziak ez du inoiz ahaztuko euskaldunok geure lurraldea askatzeko egin dituzuen agaleginak.". Gernika Batailoiko hamar hamalau gudari Gerra Gurutzearen dominarekin sarituak izan ziren, nahiz eta haietako hamar bakarrik jasotzera joan izan. Haietako bat, Antonio Lizarraldek, hil ondoren jaso zuen. Besteak, Ordoki berak, ez zion De Gaulleri domina bere bularrean jartzen utzi, eta batailoiaren ikurrinean jarri zuen.
Ikurrinaren azken agerraldia Bigarren Mundu Gerran haren amaieraldera eman zen. AEBetako Washington Hirian EAJak Aliatuekin gerran zehar izandako elkarlanaren une batean, eta Juan Ajuriagerra eta Jesus Solaun jeltzaleek estatubatuarrekin burututako negoziazioen bitartez, lehenak bigarrenei jarraieko elkarlan hori mantentzearen trukean Ameriketako Estatu Batuetako Armadak entrenatutako euskaldunez osatutako talde militar bat osatzea. Honela bada, AEBetako Armadako ofizialek eta Shangaiko Poliziako buruzagia izan zen britainiar kolonel batek Primitivo Abad buru zuen 114 gizonez osatutako taldea Paristik hogeitamarren bat kilometrora zegoen Cernay-la-Ville udalerriko gazteluan entrenatu zituzten, gehienak Gernika Bataloitik berreskuratutako gudariak ziren. Lehenbizi, beren helburua nazien gotorleku bat erasotzea izango zela aipatu zitzaien, ondoren Hego Euskal Herrian barneratu eta Franco diktadorea irauliko zuten hainbat abangoardiako taldeetako bat izango zirela, baina asmoak-asmo, ez zen halako kasurik eman. Hori bai, talde hura osatu zuten gazteek "Euzkadi" hitza ikurrinaren ondoan zeraman Ameriketako Estatu Batuetako uniforme bana jantzi zuten.
Francoren diktadurako debekualdia (1937-1977)
Frankisten garaipenak euskal nortasunarekin eta Euskal Herriarekin zerikusia zuen edozein adierazpenaren aurkako berehalako jazarpen eta errepresioa ekarri zuen, bereziki eusko abertzaletasunaren aurkakoa, horren barnean ikurrina zegoen. Ondorioz, Franco espainiar diktadoreak 1939an Euskal Bandera legez kanpo utzi zuen, eta diktadura osoan ikurrina debekatuta egon zen Hegoaldean, baina Ipar Euskal Herrian arazorik gabe erabili zen.
Halere, aipagarria da, Francoren diktaduraren helburua ikurrina behin betiko debekatzea izan arren, aurkako erreakzioa sortarazi zuela, eta ziurrenik, 40 urte luze horiei esker ikurrinak inoizko ospe eta hedapen handiena bereganatu zuela, ordura arte bandera abertzalea bakarrik zena abertzaleak ez ziren euskalherritar ugarik ere bereganatuz, bandera abertzalea izatetik frankismoaren aurkako erresistentzia, demokrazia eta askatasunaren bandera izatera igaro baitzen, euskal gizartean eta herri kulturan betiko sendo errotuz.
1946ko uztailaren 18an, Donostiako Artzain Onaren katedralean, Joseba Elosegi eta beste bi adiskide abertzaleek 75 metroko garaiera zuen dorre nagusira igo eta bertako tximistorratzean ikurrin handi bat zintzilikatu agurtu zuen. Goizeko hiruetan ekintza hori egin eta hiruak katedraletik atera bezain azkar, beren jarduera zelatatu zuen gauzain batek salatuta, Polizia Armatuak atxilotu eta Ondarretako espetxean preso sartu zituzten. Handik 30 urtera, Elosegik diktadura garai haietan jada ikurrina Euskal Herriko gizartean bereganatzen ari zen rol nabarmenari buruz hau esan zuen:
1959an EGI gazte erakundeak ikurrina handi xamar bat bota zuen airetik Donostiako Atotxa futbol zelaira. Momentu horretan milaka lagun ari ziren partida ikusten.
1960ko hamarkadaren hasieratik aurrera, Hegoaldean EGI eta ETAk eta Iparraldean Enbata erakundeek, egun eta leku nabarmenetan ikurrinaren aldeko aldarrikapen eta ekintzak burutzen hasiko dira, ekintzak areagotu egiten dira.
1963ko Aberri Egunez, Oiartzungo kaleak ikurrin txikiz bete zituzten eta Guardia Zibila egun osoz haiek kentzen jardun beharra izan zuen. 1963ko udako gau batez, Andoaingo Guardia Zibilaren kuartela ikurrinez estali zuten.
1963ko irailaren 2an, Andoingo Guardia Zibilaren kuartela ikurrinez papereztatuta agertu zen goizaldean.
1963ko irailean, Ernio mendian ospatutako erromeria batean, ikurrinak jarri zituzten. Urbasa, Bi Ahizpak, Gorbeia, Euskal Herriko mendi tontor guztiak ikurrinarentzat babesleku bilakatu ziren, eta polizia frankista eta guardia zibila hura paretik kentzeko agindua bete ezinik ibili ziren.
Garaiko ETAren ohiko jarduera bat ikurrina arraun txapelketetan jartzea izan zen, bai Bilboko itsasadarrean nahiz Donostiako Urumearen ibilbidean zehar. Honela bada, 1964ko urriaren 18an, Urumean arraunketa txapelketa bat ospatzen ari zela, ikurrina zuten kartelak agertu ziren.
1966ko apirilean, Arantzazuko santutegian espainiar militar estamentuko bi kideen ezkontza baten ospakizuna aprobetxatuz, ETAk inguruetan ikurrin handi bat zintzilikatu zuen. Bertaratutako militarren familiek ospakizuna ikurrina han zela burutu beharra izan zuten.
1965ean, Bergaran, ikurrin bat goi-tentsioko kableetan zintzilik agertuko da, helburua, handik kentzeko ahalik eta oztopo gehien izatea, eta hurrengo urteetan metodo hori erabiliz 300dik gora ikurrin gora zintzilikatuko ziren, besteak beste Galdakaon, Zornotzan eta Arrasaten.
1966. urtearen hasieran, Mutrikun goi-tentsioko kable batean ikurrin bat agertu zen. 1966ko maiatzaren 1ean, ETAko zuzendaritzak adar militarreko kideei Erandio ikurrinez betetzea agindu zien bitartean, erakunde honetako hamar kide Xabier Zumalde ''El Kabraren gidaritzapean Garai herrira iritsi eta elizaren dorrean ikurrina zintzilikatu zuten. Handik sei ordutara Guardia Zibila iritsi zenerako joanak ziren.
1966ko urriaren 12an, Hispanitatea eta Guardia Zibilaren egunean, hogeita hamar urte atzera Gernikako bonbardaketa jazo zela ezkutatzeko asmoz edo, espainiar agintari frankistek Gernikan ospatzea erabaki zuten. Ospakizuna, orduko Diktadurako Kanpo Ministroa zen Fernando María Castiella bilbotar politikari frankistaren lehendakaritzapean burutu zen, Portugal, Filipinak, AEBak eta beste zenbait herrialdeetako enbaxadoreak bertaratu zirelarik. Inguruetan ikurrinak agertu ziren.
1967ko apirilaren 16ean, Ondarroan, goi tentsioko kableetan ikurrin bat zintzilikatu zuten. Hura kentzeko Guardia Zibilak, gauzainak eta suhiltzaileek gau osoa behar izan zuten.
Aurretik, Beasain udalerrian ospatu zen Munduko Ziklokros Txapelketan, ETAk bi ikurrin handi goi tentsioko kableetan zintzilikatu eta zirkuituan zeuden espainiar bandera guztiak ostu zituen. Hala, bada, ikurrinak kentzeko denborarik ez zegoenez, kirol proba haien itzalpean burutu zuten. Porrot hau nolabait ekidin asmoz edo, espainiar agintariek goiz guztian bozgorailuetan espainiar ereserkia jarri zuten.
1967ko Aberri Egunean, Irurtzungo Bi Ahizpetan ikurrin erraldoi bat zintzilikatu zuten. Ekintza honen egileak EGI gazte erakundetik banadutako EGI Batasuna taldea eta Juan Mari Feliú nafar mendizalea izan ziren. Guardia Zibilak ikurrina ikusi eta «gipuzkoarrek» jarri zutela aipatu zuten.
Lapeyrugue
Lapeyrugue Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ikurrin
Francoren diktadurako debekualdia (1937-1977)
1967ko urriaren 12an, Hispanitatea eta Guardia Zibilaren egunean, goizean-goiz, Burgosko katedralaren kanpandorrean ikurrin bat zintzilikaturik agertu zen. Ekintza honen egileak Iñaki Mujika eta Santiago Arrospide izan ziren.
Garai hartan, ikurrin bat mendi batean ipintzeagatik, Guardia Zibilak Jose Antonio Idoate, Fausto Ruiz eta Elias Anton iruindarrak atxilotu zituen. 1968ko abuztuan, ikurrina Urbasan jartzeagatik, Idoate eta Ruiz berriz ere atxilotuak izan ziren.
1968ko urtarrilaren 1eko egunsentian, Lazkao udalerriko Beneditarren monasterioaren elizako kanpandorrean ikurrin bat zintzilikatua agertu zen. Ekintza honen egileak bertako fraide beneditarrak izan ziren, gainera teilatu osoa koipeztatu zuten, ondorioz Guardia Zibilak ikurrina kentzeko ahaleginean egun osoz aritu behar izan zuen, teilatua irristakor zegoela eta.
Lapeyrugue
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ikurrin
Francoren diktadurako debekualdia (1937-1977)
1975eko Aberri Egunean ere ikurrina ospakizunaren ikur nagusia izan zen. Pazko Igandez Gernikan ospatu zen. Espainiar poliziak 50 lagun atxilotu zituen, tartean Flandriatik etorritako Willy Kuijpers eta Walter Luyten diputatuak, azken hauek Andramazi elizako mezatik ikurrina eskuetan zutela ateratzeagatik, bai eta The Guardian ingeles egunkarirako erreportajea egiten ari zen Stephen Elliot Wilmer estatubatuar kazetaria ere.
1969ko Frantziako Tourra
1969ko Frantziako Tourra Itzuli Handi honen 56. edizioa izan zen. 1969ko ekainak 28 eta uztailak 20 artean ospatu zen. 4177 kilometroko ibilbidea egin zen etapa prologo bat eta 22 etapa arruntetan banatuta, horietatik lehena, zortzigarrena eta hogeita bigarrena bi sektoretan banatuta egon zirelarik.
Lapeyrugue
Etxebizitza
2007an 80 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 75 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
1969ko Frantziako Tourra
130 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 13 taldetan banatuta, horietatik proba soilik 86k amaitu zutelarik, arlo honetan Faema taldea nabarmendu zelarik, proba bere txirrindulari guztiekin amaitu zuena.
Eddy Merckxek, 1969ko Italiako Giroan kanporatua izan zena dopinaren aurkako kontrol batean positibo emateagatik, jarritako zigorraren beherapen bat jasan zuen, eta, hala, bere lehen Frantziako Tourrean parte hartu ahal izan zuen, bere bost garaipenetatik lehena lortuz. Gainontzeko sailkapenen garailea ere izan zen, baita taldekakoena ere, Faema taldeko kide baitzen.
Garaile izan zen Eddy Merckxek proba batez beste 35,296 kilometro orduko abiaduran bete zuen.
Lapeyrugue
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
1969ko Frantziako Tourra
Parte-hartzaileak
NP : Ez zuen etapa hasi ; C : erorketagatik abandonatu zuen ; A : etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen.
Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago.
Lapeyrugue
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Ikurrin
Francoren diktadurako debekualdia (1937-1977)
Protesta eta manifestazio horietan sortutako aldarriak atzerrian Euskal Diasporaren laguntzarekin zabalduko ziren.
Lapeyrugue
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak iturgina ziren.
2000. urtean Lapeyrugue udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 324 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ikurrin
Iparraldean normaltasunez erabilia
Iparraldean eta Hegoaldean ikurrinak zuen egoerak kontraste nabarmena agerian utziko du: Hegoaldean ikurrinak debekualdi luzea jasaten zuen, eta Iparraldean, ordea, normaltasun osoz, inongo arazorik gabe eta beste edozein sinbolo bezala egunero erabiltzen zen.
Ondorioz, garai honetan fenomeno bitxi bat eman zen: Iparraldera "turismoa" egitera joaten zen Hegoaldeko jendea, han ikurrinak erosita ezkutuan zituztela muga igaro eta Hegoaldera ekartzeko asmoz. Iparraldera joan eta ikurrina atzean edo alboan zutela argazkia ateratzen zuten Hegoaldeko bisitariak ere bazeuden, eszena hori Hegoaldean bizi zen askatasun eta demokrazia ezaren ondorioz guztiz pentsaezina baitzen. Ikurrina inoiz ikusi ez eta Francoren diktaduraren pean jaiotako Hegoaldeko gazteek Iparraldean lehenbiziko aldiz ikusi edo ezagutu zutenen kasuak ere jazo ziren.
1960ko Jose Antonio Agirre lehendakariaren hileta honen adibide garbia da. Parisen zendu zen Agirre lehendakariaren gorpua Ipar Euskal Herrian ohore eta omenaldi guztiekin hartu zuten, Hego Euskal Herrian aldiz, hedabide ofizialek ez zuten haren heriotzari buruzko inongo albisterik eman, ezta Biarritzen ospatu zen haren ehorzketaren berri eman ere. Hilkutxak ikurrina zeraman. Sinbolo bakar batek adierazi zuen harenganako zorra eta maitasuna, haren ehorzketa ospatu bitartean Donostiako Urgull mendian agertu zen dolumin xingola beltza zeraman ikurrin bat. .
1967, Andeetan
1967ko udan, zortzi mendizaleez osatutako Euskal Espedizio batek Peruko Andeetako hainbat mendi tontorretan ikurrinak jarri zituzten, horietako gailur asko lehendik inork igo gabe zeuden. Euskal herritarren espedizioa Madrilera iristean Espainiar Agintari Frankistek, ikurrinari buruz jakitun ez zirenez, espainiar heroien ongietorria egin zieten, espainiar kirol agintariek kemenaren dominekin ere saritu zituzten "Espainia paraje haietan bandera gorri-horia ikusteaz oso pozik" baitzegoen. Espainiar hedabideek balentria horri buruzko jarraipen zabala egin eta albiste ugari eman zituen.
Handik egun gutxira, egia osoa jakin zen, alegia, Andeetako gailurretan ikurrinak bakarrik jarri zituztela. Hortaz, berehala isilpeko polizia operazioa martxan jarri eta zortzi mendizaleen atxiloketa, galdeketa eta epaiketak egin ziren: Juan Mari Feliú, Ignacio Llorente, Miguel Alexandre, Vallejo Durán, Luis Sáez, Angel Landa, Rodolfo Kirch eta Patxi Lusarreta. Espainiako Mendi Federazioak ematear zien Kirol Merituaren Domina berehalakoan ukatu zitzaien. Madrilen zortzi mendizaleak heroiak izatetik infernuko deabruak igaro ziren.
Halere, Espainiatik kanpo Euskal Espedizioaren balentriari buruzko albisteak ere iritsi zirenez eta gainontzeko herrialdeetan zuela gutxi heroiak bezala hartuak eta orain ikurrina jartzeagatik bakarrik atxilotuak izatea inork ez ulertzeaz gain sekulako harridura eta sinistuezina sortarazi zuenez, eta batez ere nazioarteko presioaren ondorioz, Espainiar Agintari Frankistek zortzi euskal mendizaleak aske uztera behartuarazi zituen.
1974 eta 1980: Munduaren gailurrean, Everest
1974ko maiatzaren 12an Tximist Espedizioko kideak Everest gailurretik 350 metro eskasetara gelditu ziren. Gailurretik hain metro gutxira gelditzeak Gasteizko Cegasa enpresak finantzatutako espedizioko kideei zapore gazi-gozoa utzi zien, baina baita 1980an Everestera egindako euskal herritar espedizioan parte hartuko zutenentzako eskarmentu oso baliagarria ere, lehen espedizioan aritu ziren alpinista batzuek bigarrenean ere parte hartu baitzuten.
1980ko maiatzaren 14an, arratsaldeko 15:30etan, Martin Zabaleta hernaniarrak eta Pasang Temba nepaldar xerpak Everest mendiaren gailurrera igotzeak lortu eta Zabaletak tontorrean ikurrina jartzean Euskal Bandera itsas mailatik 8.848 metrotan eta munduko gailurrik garaienean ezarritako banderen sailera igaro zen. Gertakari hau ordurarte euskal mendizaletasunaren kirol balentria handiena izan zen eta Euskal Herria Everest gailurrera iristea lortu zuen munduko hamalaugarren herrialdea bilakatu zen. Lehen albiste eta berrien arabera nahiz Euskal Herriko nahiz Espainiako hedabideetan ikurrinaz gain bandera antinuklearra ezarri zutela zabaldu zen.
1980ko Euskal Espedizioak, Zabaletaz gain, honako taldekideak ere izan zituen: Juan Ignacio Lorente (espedizio-burua eta medikua) eta Luis María Sáez de Olazagoitia arabarrak, Juan Ramón Arrue, Joxe Urbieta, Felipe Uriarte eta Ricardo Gallardo gipuzkoarrak, Javier Garaioa eta Xabier Erro nafarrak, eta Kike de Pablo eta Emilio Hernando bizkaitarrak, eta Angel Rosel biarriztar industria teknikaria.
Handik gutxira, Everesteko gailurrera iritsi ziren poloniar alpinista batzuk bi bandera horiez gain ETAren ikurra zeraman banderatxo bat ere topatu zutela jakin zen. Albistea Espainiako Erresumako agintarien batere gogokoa ez zenez, espainiar hedabideetan kasik oharkabean pasarazi zuten.
Eremu (fisika)
Eremuetan definitu ohi diren magnitudeak
Eremuetan azterketarako, ohikoa da zenbait magnitude berezi definitzea bertan, batzuek eremuaren izaera edo balioa adierazten dutenak eta beste batzuk eremuarekin erlazionaturiko magnitude eratorriak direnak:
Lignerolles (Orne)
Lignerolles Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lignerolles udalerrian erroldatutako biztanleak 167 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Eremu (fisika)
Eremuaren intentsitatea
Eremuko puntu bakoitzean, eremuak balio bat du, intentsitatea deritzona. Eremu eskalarretan eremuaren beraren balioa adierazten du. Eremu bektorialetan, puntu bakoitzeko eremu bektorearen osagaien bidez definitzen den balio eskalar bat da, eremuko bektorearen E modulua hain zuzen. Esate baterako, eremu elektrikoaren kasuan honelaxe erlazionatzen dira eremu-bektorea eta eremuaren intentsitatea:
Intentsitatea zenbat eta handiagoa izan, hainbat handiagoa da eremuak bere inguruan sorrarazten duen efektua.
Lignerolles (Orne)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 101 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 72 lanean zeuden (39 gizon eta 33 emakume) eta 5 langabezian zeuden (5 emakume eta 5 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Eremu (fisika)
Eremuaren lerro-integralak kurba batean zehar
Eremu bektorialetan gaudela, bi punturen arteko ibilbide kurbatuetan, bi puntu horien artean eremuaren lerro-integral ak ( integral kurbilineoak ere deituak) defini ditzakegu ibilbidean horretan zehar, era honetako integralak eginez:
Lignerolles (Orne)
Diru sarrerak
2009an Lignerolles udalerrian 72 unitate fiskal zeuden, 168 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.382,5 euro zen.
Ikurrin
1976, Atotxa: ikurrina Kortabarria eta Iribarren eskutik
Garai honetarako jada ikurrina, klandestinoki bada ere, etxe askotan jarria zegoen. Baita giltzatakoetan, boligrafoetan edota su-pizgailuetan ere, edo poltsikoren batean ezkutaturik. Bilboko Goioaga dendan zetorrena aurreikusirik, ikurrinak handizka ekoizteari ekin zion. Polizia ikurrinak errekisatzeko asmoz bere biltegira aurkeztean, jada aste bat lehenagotik ekoiztutako bost mila banderetatik sei besterik ez ziren gelditzen.
Lignerolles (Orne)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Saint-Amadou
Saint-Amadou Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Eremu (fisika)
Eremuaren lerro-integralak kurba batean zehar
Adibidez, partikula bat indar-eremu batean badago, eta eremuaren eraginez partikula A puntutik B puntura pasatzeko ibilbide jakin bat egiten badu, integral horrek eremuak partikularen gainean egiten duen lana definituko du:
Lignerolles (Orne)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 ile apaindegia.
Ikurrin
1976, Atotxa: ikurrina Kortabarria eta Iribarren eskutik
Bi taldeak zelaiaren erdian eta ikurrinak elkarturik lerrokatu zirenean, bertaratutako ikusleen txalo eta babes oihuak jaso zituzten. Ikurrina oraindik legez kanpo zegoen, baina jakina zen espainiar poliziak hura kentzeko aginduak jaso arren Gipuzkoa eta Bizkaiko talde nagusien aurka egiten ez zela ausartuko, are eta gutxiago jokalariak babesten zituen zaletuez lepo beteriko Atotxa bezalako futbol zelai itxi batean. Kirol ikuspuntutik dagokionez, gipuzkoarrentzat jaia borobila izan zen, Errealak 5-0ko emaitzaz irabazi baitzuen.
Lignerolles (Orne)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lignerolles udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ikurrin
1976, Atotxa: ikurrina Kortabarria eta Iribarren eskutik
Hurrengo igandean, abenduaren 12an, San Mames zelaian ere, Athletic Club eta Espanyol taldeen arteko partidan ikurrinaren erakustaldia egon, eta Atotxan bizitako jai giroa errepikatu zen.
1977, legeztatzea
1977ko urtarrilaren 18an, Alkateen Mugimenduak orduko Espainiako Gobernazio Ministroa zen Rodolfo Martín Villaren ahotik udal eta aldundietan jarriko ziren ikurrinekiko tolerantzia izateko hitzematea jaso zuen.
Gipuzkoa
Hortaz, urtarrilaren 19an Donostiako Udaletxe Zaharrean ikurrina zintzilikatu eta Espainiako legedian berriz ere legeztatu zen. Espainiako Bigarren Errepublikatik Donostiako udaletxean ikurrina zintzilikatu zen lehenbiziko aldia izan zen, azkena, 1936ko irailaren 13an hiria bereganatu berria zuten frankistek kendu baizuten.
Lotze-energia
Lotze-energia (bereizketa-energia ere deitzen zaio) partikula-sistema bat zati bereizietan desmuntatzeko behar den energia minimoa da. Energia hori masa-akatsaren berdina da: sistema lotu bat sortzen denean (normalean bere osagaien batura baino energia potentzial bat txikiagoa duena), askatzen den energia edo masa da, eta sistemari lotua mantentzen duena. Hornitutako energia lotze-energia baino handiagoa bada, desmuntatutako osagaiek energia zinetiko ez-nulua dute.
Eremu (fisika)
Eremuaren lerro-integralak kurba batean zehar
Eremu eskalar horri eremu potentzial a deritzo. Alegia, V eremu eskalarra da eremu bektorialaren eremu potentziala
Eremuaren fluxua gainazal batean zehar
Eremuko espazioaldeko gainazal bat kontsideraturik, honelaxe definitzen da eremuaren fluxu a gainazal horretan zehar:
hau da, eremu bektorialaren eta  gainazal-elementu diferentzialaren biderkadura eskalarraren gainazal-integral modura, integrala S gainazal osora hedaturik. Beraz, gainazala nolakoa den, halakoa izango da fluxuaren balioa. Fluidoen mekanika n, adibidez, fluxu hori erlazionaturik dago gainazala zeharkatzen duen fluidoaren jarioarekin.
Lotze-energia
Ideia orokorra
Oro har, lotze-energiak objektu bat elkarrekin eusten duten indarren aurka egin behar den lan mekanikoa adierazten du; objektuak, bere osagaietan desmuntatuz eta haien arteko distantzia nahikoa izanik, gehiago bereizteak lan gehigarri arbuiagarria behar du.
Sistema lotuetan lotze-energia sistematik kentzen bada, sistema independentearen masari kendu behar zaio energia horrek masa duelako. Hori dela eta, energia sistematik kentzen bada (edo igortzen bada) mugatuta dagoen unean, energia-galera horrek energiaren masa galtzea ere eragingo du. Sistemaren masa ez da kontserbatzen prozesu horretan, sistema irekia delako (hau da, ez da sarrerako edo masa edo energia galtzeko sistema isolatu bat) lotura-prozesuan zehar.
Hainbat lotze-energia mota daude, bakoitzak distantzia eta energia-eskala ezberdin batean funtzionatzen duena. Lotutako sistema baten tamaina zenbat eta txikiagoa izan, orduan eta handiagoa da loturiko lotze-energia.
Masa-energia erlazioa
Loturiko sistema batek, normalean, lotu gabeko osagaiak baino energia maila txikiagoa du, bere masa bere osagai askeen masa osoa baino txikiagoa izan behar duelako. Lotze-energia baxua duten sistemetan, lotu ondoren falta den masa hori frakzio txiki bat izan daiteke, eta, lotze-energia handiko sistemetan, falta den masa erraz neur daitekeen frakzio bat izan daiteke. Falta den masa hori, lotura-prozesuan, bero edo argi moduan gal daiteke energia gisa, kendutako masari dagokion energia Einsteinen E=mc² ekuazioaren bidez kentzen dena. Lotura-prozesuan, sistemaren osagaiak nukleo/atomo/molekularen energia-egoera altuagotan sar daitezke masari eusten dioten bitartean, eta, horregatik, beharrezkoa da sistematik kentzea haien masa gutxitu baino lehen. Sistema tenperatura normaletara hoztu eta oinarrizko egoerara itzultzen denean, energia-mailei dagokienez, lehen konbinatu eta energia handia zuenean baino masa gutxiago izango du. Bero-galera horrek masa-defizita adierazten du, eta beroak berak gordetzen du galdutako masa (hasierako sistemaren ikuspuntutik). Masa hori beroa xurgatzen duen eta energia termikoa irabazten duen beste edozein sistematan agertuko da.
Adibidez, espazioan bi objektu elkarrengana erakartzen badira euren grabitazio-eremuen bidez, erakarpen-indarrak objektuak bizkortzen ditu haien abiadura handituz, eta horrek energia potentziala (grabitatea) energia zinetiko bihurtzen du. Partikulak elkarren artean elkarreragin gabe pasatzen direnean edo talkaren garaian elastikoki elkar uxatzen dutenean, lortutako energia zinetikoa (abiadurarekin lotuta) energia potentzialera itzultzen hasten da talka egin duten partikulak bananduz. Moteltzen diren partikulak, hasierako distantziara eta haratago, infinitura itzuliko dira, edo talka gelditu, eta errepikatuko dute (oszilazioa gertatzen da). Horrek erakusten du energia galtzen ez duen sistema ez dela konbinatzen (lotzen) objektu solido batean, zeinaren zatiak distantzia laburretan oszilatzen baitira. Beraz, partikulak elkartzeko, erakarpenaren ondorioz lortutako energia zinetikoa indar erresistentearen bidez xahutu behar da. Objektu konplexuek, talkan normalean, talka ez-elastikoa jasaten dute, eta horrek energia zinetikoaren zati bat barne-energia bihurtzen du (bero edukia; hau da, mugimendu atomikoa), fotoi moduan irradiatzen dena: argia eta beroa. Talketan grabitateari ihes egiteko energia xahutzen denean, piezek distantzia hurbilagoan (agian, atomikoan) oszilatuko dute, eta, horrela, objektu solido gisa agertuko dira. Galdutako energia hori, objektuak bereizteko balizko oztopoa gainditzeko beharrezkoa dena, lotura-energia da. Lotura-energia hori sisteman bero gisa atxikiko balitz, haren masa ez litzateke gutxituko, eta sistematik bero-erradiazio gisa galtzen den lotura-energiak masa izango luke. Zuzenean adierazten du hotzean loturiko sistemaren masa-gabezia.
Erreakzio kimiko eta nuklearrei buruzko antzeko gogoeta aplikatzen dira. Sistema itxietako erreakzio kimiko exotermikoek ez dute masa aldatzen; erreakzio-beroa kendu ondoren, masiboago bihurtzen dira, nahiz eta masa-aldaketa hori txikiegia izan ekipo estandarrekin neurtzeko. Erreakzio nuklearretan, argi edo bero moduan ken daitekeen masa-frakzioa (hau da, lotura-energia) sistemaren masaren zati askoz handiagoa izan ohi da. Horrela, zuzenean neur daiteke, masa-diferentzia gisa, erreaktiboen gainerako masen eta (hoztutako) produktuen artekoa. Hori zor zaio indar nuklearrak kimikan beroa sortzen duten elektroien eta protoien arteko elkarrekintzei lotutako Coulomb indarrak baino indartsuagoak izateari.
Saint-Amadou
Biztanleria
2007an Saint-Amadou udalerrian erroldatutako biztanleak 229 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 117 etxebizitza zeuden, 92 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 114 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 92 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 150 ziren, horien artean 112 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 112 pertsona aktiboetatik 106 lanean zeuden (60 gizon eta 46 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Amadou udalerrian 97 unitate fiskal zeuden, 235 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.653 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lotze-energia
Aldaketa masiboa
Loturiko sistemen masa-aldaketa (gutxitzea), batez ere nukleo atomikoen masa, baita deitu izan da: masa-akats, masa-defizit edo masa-paketatzearen frakzio ere.
Lotu gabeko sistemaren masa kalkulatua eta esperimentalki neurtutako nukleoaren masaren (masa-aldaketa) arteko aldea Δm bezala adierazten da. Honela kalkula daiteke:
Nabeta (Menorca)
Nabeta (gaztelaniaz eta katalanez, naveta) hilobi monumental mota bat da eta izaera kolektiboa du. Menorcako uharteko eraikuntza ziklopeo bereizgarriak dira. Brontze Aroan eraiki ziren, talaiot-aurreko eta talaiot garaien tartean.
Egitura hauek aztertu zituen lehenengo egilea Joan Ramis izan zen, 1818an, Menorca uharteko Zelta Antzinateak lanean, hau da, historiaurreari erabat eskainitako gaztelaniazko lehenengo liburua.
Lotze-energia
Aldaketa masiboa
Nukleoiak, nukleo bat osatzeko elkartzen direnean, masa txiki bat galdu behar dute; hau da, masa-aldaketa gertatzen da elkarrekin egoteko. Masa-aldaketa hori hainbat fotoi-mota edo beste partikula-energia gisa askatu behar da goian esan bezala, E=mc² erlazioaren arabera. Beraz, lotura-energia kenduta, lotura-energia = masa-aldaketa × c². Energia hori nukleoiak elkarrekin eusten dituzten indarren neurria da, eta nukleoa nukleo indibidualetan banatzeko ingurunetik hornitu behar den energia adierazten du.
Adibidez, deuterio atomo batek 0,0023884 amu-ko masa-akatsa du, eta bere lotura-energia ia 2,23 MeV-en berdina da. Horrek esan nahi du 2,23 MeV energia behar dela deuterio atomo bat desegiteko.
Fusio nuklearrean edo fisio nuklearrean igortzen den energia erregaiaren lotura-energien aldea da (hau da, nukleidoaren edo hasierako nukleidoen) fisioaren edo fusioaren produktuekiko. Praktikan, energia hori erregaiaren eta produktuen arteko masa-desberdintasun handietatik ere kalkula daiteke ezagutzen diren nukleidoen masa atomikoen aurreko neurketak erabiliz, zeinak espezie bakoitzarentzat beti masa bera duten. Masa-diferentzia hori agertzen da sortzen den beroa eta erradiazioa kendu ondoren, kalkulu horietan parte hartzen duten nukleidoen masak (atsedenean) nahasiak dauden nukleidoetatik (kitzikatuak) neurtzeko beharrezkoak direnak.
Modena (Pennsylvania)
Modena Pennsylvaniako borough bat da. Chester konderrian kokatua dago. 2010ean 535 biztanle zituen, 0.89 kilometro koadrotan banatuta.
János Arany
János Arany (Nagyszalonta, 1817ko martxoaren 2a - Budapest, 1882ko urriaren 22a) hungariar olerkari, itzultzaile eta kazetaria izan zen.
Hamalau urterekin hasi zen irakasle lanetan. Aktore ibiltari talde batekin ere bat egin zuen, eta gero kazetari lanetan aritu zen. 1847an sari bat irabazi zuen "Az elveszett alkotmány" ("Konstituziogileak galdua") lanarekin.
"Toldi" bere lanik ospetsuena argitaratu ondoren, Sándor Petőfiren lagun egin zen. 1848ko Hungariako Iraultzan Petőfiren heriotzak sakonki eragin zion.
1858an Hungariako Zientzien Akademiako kide hautatu zuten eta 1865etik idazkari nagusia izan zen. Halaber, Hungariako literatur elkarterik handiena den Kisfaludy Elkarteko lehendakari hautatu zuten.
"A Walesi Bárdok" ("Galesko Bardoak") olerkian paralelismoa egin zuen ingelesek galestarren aurka egindako errepresioaren eta hungariarren aurkako Austriako errepresioaren artean.
Ikurrin
Gipuzkoa
Urtarrilaren 19ko arratsaldean, Donostiako Udaletxean berehalako udal batzarra ospatu eta bertaratutako 12 zinegotziek eta alkateak Donostiako danborradaren gauerdiko hastapen ospakizunean ikurrina zintzilikatzeko erabakia aho batez onartu zuten. Erabaki honekin ados ez zeuden 3 zinegotziak etxean gelditu eta jendaurreko udal batzar horretara ez ziren bertaratu ere egin. Aldiz, bertaratutako jende askok udal batzarra amaitzean Eusko Gudariak ereserkia abestu eta donostiar askok udal erabaki ofizialari itxaron gabe ikurrinak eskuetan zituztela kaleetara ospatzera atera ziren.
Urtarrilaren 20ean, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jauregian Gernikako Arbola jotzen zuten txistularien doinuaz zintzilikatu zuten. Bestalde, elkarte, kultur erakunde, ikastetxe, ikastola eta abarretan ere agertu zen.
Halere, tolerantzia giroa ez zen erabatekoa izan, handik hiru egunetara espainiar poliziak Donostian euskararen koofizialtasuna eskatzen zuen manifestazio bat gogorki desegin baitzuen. Bestalde, Martín Villak ez zuen inoiz ikurrina bakarrik agertzea onartu, eta harekin batera espainiar bandera ere ager zedin agindu zuen. Horregatik, urtarrilaren 20rako ikurrina bakarrik zintzilikatu zuten hainbat donostiar elkarteek espainiar bandera ere jartzeko agintzen zieten polizien bizitak jaso zituzten.
Donostiarekin ia batera, Irun, Azkoitia eta Hondarribiako udaletxeetan ere ikurrina ofizialki zintzilikatu zen. Bestalde, orduko José Manuel Menéndez Gipuzkoako gobernadore zibilak ikurrina legeztatzearen aurka azaldu eta bere dimisioa aurkeztu zuen.
Bizkaia
Ikurrina zintzilikatu zuen lehenbiziko udalerria Garai izan zen. Mungia eta Bermeok jarraitu zioten, eta handik hiru astera Bizkaiko 93 udalerrietatik jada 69k ikurrina ofizialki udaletxeetan zintzilikatua zuten. Adibidez, Berangon, oraindik 1976ko urrian elizako kanpandorrean zintzilikatutako eta guardia zibilak kendu ezin izan zuen "legez kanpoko" ikurrin bat mantentzen zen.
Bizkaiko Probintzia Agintari frankistek ikurrina jartzeari uko egitea garaiko haserrealdi hutsal eta deigarrienetako bat izan zen. Bilbon, Donostian ez bezala, udal agintariak ikurrina legeztatzearen aurka agertu ziren. Urtarrilaren 20ean Augusto Unceta-Barrenechea buru zuen Bizkaiko Aldundiak bere egoitza guztietan "alderdikoiak ez beste, ikur nazionala (espainiarra) eta jaurerriaren bandera" jartzea agindu zuen. Unceta gertakizunekin haserre agertu eta maukapetik honako ediktua atera zuen: "Lur hau maite dugu eta oinarri ukiezinak diren maitasun, leialtasun eta fideltasunarengatik, ahots ozenez, sistematikoki engainatuak izaten ari garela esan beharrean gaude. Espainiarrak eta bizkaitarrak gara". 1977ko urriaren 8an ETAk Unceta hil zuen.
Ikurrinaren aurkako joera honen adierazgarri nagusienetakoa orduko Bizkaiko José Antonio Zarzalejos gobernadore zibilaren, ―José Antonio Zarzalejos kazetariaren aitaren―, dimisioa izan zen.
1977ko uztailaren 10an, Bilboko udaletxean ikurrina zintzilikatu zen.