cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bartolomé de las Casas
Caonaoko sarraskia
1513an, espainiarrak Caonao herrira iritsi ziren, non oturuntza batekin hartu zituzten. Hala ere, espainiarrak indiarrak ezpataz hiltzen hasi ziren. Bartolome de Las Casas sarraskia geldiarazten saiatu zen, baina soldaduek ez zioten jaramonik egin.Txabola baten barruan zegoen gazte batengana hurbildu zen eta arriskurik ez zegoela esan zion. Gazteari, ordea, atera zenean soldadu batek labankada eman zion. Gazteak Bartolomeri heldu zion, baina Bartolomek justuan izan zuen gaztea bataiatzeko denbora, hura hil aurretik.
Narvaezek, bere burua sarraskiaren arduratik salbatu nahian, soldaduek egin zutenaren inguruko bere iritzia eskatu zion Bartolomeri eta honela erantzun zion: "Deabruarentzat izan zaiteztela bai zu, bai beraiek".
Indiarrak beren herriak husten hasi ziren, eta soldaduek hutsik eta elikagairik gabeko herriekin egiten zuten topo beren bidean. Las Casasek, bitartekari baten laguntzaz, bertakoekin hitz egiteko ardura berreskuratu zuen eta, berriz ere, akordioa lortu zuen indioekin. Hala ere, Las Casas haserre zegoen, kontziliaziorako laguntza eskatu bazioten ere, ez zizkiotelako kontsultatzen hildakoak eragiten zituzten erabaki militarrak, eta, beraz, bertakoek behike gaiztotzat har zezaketen.
Enkomiendei ukoa
Kubaren konkistan egindako ekintzen sari, Bartolome de Las Casasek 1514 an beste indiar enkomienda bat jaso zuen Canarreon, Arimao ibaiaren ertzean, Cienfuegosetik gertu. Eta, Pedro de Renteria bazkidearekin batera, ibaiko urre-aztarnategietatik urrea ateratzeko agindu zuen. Negozioetan murgildu zen erabat, eta gutiziatsu fama hartzen hasi zen. Indiarrak leunki tratatzen zituen arren eta Kristoren doktrina irakasten zien arren, bere indiarrei agintzen zien meategietan urrea atera eta ereintzak zein berak nahi zuen guztia egiteko. 1514 an bazkideek negozioak zabaltzea erabaki zuten eta Pedro de Renteria Jamaikara joan zen elikagai bila, Kuban jada gutxi baitzegoen. Orduan hiru domingotar iritsi ziren La Españolara: Gutierrez de la Ampudia, Pedro de San Martin eta Bernardo de Santo Domingo. Berari buruz eta aborigenen ongizatea lortzeko egin zituen ahaleginei buruz bazekitela esan zioten Las Casasi. Horrek sakon markatu zuen eta bere Mundu Berriko misioa zein zen auzitan jarri zuen. Pixkanaka jabetu zen zein bidegabea zen sistema, eta "Jainkoak aginduriko jende horren erremedioa lortu" behar zuela ulertu zuen.
Pazko meza batean, Sancti Spiritusen zegoela, sermoi bat eman zuen, indiarrekiko tratu txarrak gaitzetsiz. Horrek kritikak piztu zituen jendearen artean, ez bere predikuaren aurka, bere aurka baino, Las Casas enkomienda-burua baitzen eta ez baitzen bidezkoa bera kide zen taldea iraintzea. Orduan Diego Velazquezengana jo zuen, eta esan zion ez zuela enkomienda-buru izaten jarraitu nahi. Velazquez konbentzitzen saiatu zen, merezitako gizon aberatsaren etorkizuna sortzen ari zela esan zion, baina Las Casas tematu egin zen eta erabakia sekretua izango zela esan zion bere kidea Jamaikatik itzuli arte. Renteriari idatzi zion eta itzultzeko eskatu, Gaztelara itzuli nahi zuela. 1514ko abuztuaren 15ean, Jasokundearen egunean, hogeita hamar urte zituela, sermoi bat egin zuen Sancti Spiritusen, zeinaren bitartez, guztien eta Velazquezen beraren aurrean, bere kritikak errepikatzen zituela eta bere enkomienda guztiak ematen zituela adierazi zuen. Renteria itzuli zenean, Las Casasek bere erabakiaren berri eman zion. Renteriak babes osoa adierazi zion eta behar zuen diru guztia bere esku jarriko zuela esan.
1515 ean Santo Domingora joan zen, La Españolara, Pedro de Cordoba domingotarrarekin hitz egitera. Atseginez entzun zion eta esan zion ezagunak zirela Burgosko apezpiku Juan Rodriguez de Fonsecak, 800 indiar agindupean zituenak, eta Lope de Conchillos lur-jabe eta enkomienda-buruak zituzten interesak. Erregearekin batera, bi horiek ziren estatu arazoez arduratzen zirenak.
Indiar Guztien Defendatzaile Unibertsala
Cisnerosek arreta osoa eskaini zion Las Casasi, hainbat aldiz entzun zuen. Adrianok ere eman zuen bere idazkien berri, Erregeordeari bidali zizkion.
1516 an, Las Casasek bere Memorial de los Agravios, de los Remedios y de las Saluncias idatzi zuen, Fonseca, Avilako gotzaina zen Francisco Ruizek ordezkatzea eragin zuena. Karlos V.ak tronua hartzeak Las Casas gortean entzuna izatea ahalbidetu zuen. Koroak Tierra Firmerako (gaur egun Kolonbiak, Venezuelak eta Panamako itsmoak osatzen duten lur zatirako) kolonizazio plan bat enkargatu zion.
Apirilean, Cisnerosek hiru fraide jeronimo bidaltzea erabaki zuen La Españako gobernuan aritzeko. Las Casas fraideen aholkulari izan zen eta Indietako indiar guztien prokuradore edo defendatzaile unibertsal izendatu zuten.
Enkomiendak
1516 ko azaroaren 11n Bartolome de Las Casas hiru aita jeronimotarrekin batera La Españolarantz ontziratu zen, baina ez ontzi berean. Puerto Ricoko San Juanera iristean Las Casasen itsasontzia matxuratu egin zen eta bi astez luzatu behar izan zuen hango egonaldia. La Españolara iristean, Las Casasek enkomienda-buruek aita jeronimotarrak beren alde jartzea lortu zutela ikusi zuen. Horretarako, beren etorrera ospatu zuten eta aginduak beharrezkoak zirela sinetsarazi zieten, bestela indiarrak matxinatu egingo zirela eta, gainera, ohitura zaharkituak zituztela. Aita jeronimotarrek uhartean bizi ez zirenen enkomiendak baino ez zituzten deuseztu. Ordenantzetatik, Erregeren epaile eta ofizialen agindupeko aborigenen askatasunari zegokiona errespetatu zedin baino ez zuen lortu Las Casasek.
1517 ko ekainean Espainiara itzuli zen Cisnerosi gauzak aurreikusi bezala ez zihoazela adieraztera. Sevillara iritsi zenean, Kardinala Aranda de Dueron hilzorian zegoela jakin zuen eta berarekin hitz egitera joan zen. Gaixorik zegoenez, ordea, erabakia atzeratzeratu zuen eta irailean hil egin zen. Carlos printzea Asturiasen lehorreratu zen, eta jarraigo handiarekin iritsi zen Valladolidera. Laster sortu ziren bando bi boterea eskuratzeko. Alde batean, "Castellanoak" zeuden, Fonseca eta Lope Conchillos gotzainak buru zituztela, eta, beste aldean, "Flamenkoak"; ordezkari, Gaztelako Kantziler Handia, Juan Sauvage; zerbitzari nagusia, Monsieur Xevres eta zerbitzari pribatua, Monsieur Laxao. Kontseilu guztien presidentea Kantziler Handia zen, eta bere bila zihoan Las Casas. Kantzilerrak konfiantzazko gizon egin zuen. 1519 an, Indietako legedia erreformatzeko oroitza-txostena idazteko eskatu zion, baina gaixotasun batek Sauvage jo eta hil egin zuen.
1518 an Las Casasek indiarren lurrak Espainian erreklutatutako nekazariekin kolonizatzeko proiektua prestatu zuen. Konkistatzaile eta enkomendariek aurkitu ez zuten lurralde batean kolonizazio baketsua lortzeko saiakera zen. Hala ere, Juan de Quevedo fraide frantziskotarraren aurkako eztabaida latza izan zen, Darieneko Santa Maria la Antiguako gotzainak indigenen esklabotzaren alde egiten baitzuen. Juan de Quevedo Aristotelesengan oinarritzen zen jende zakar eta barbaroak berez esklaboak direla argudiatzeko. Las Casasek indiarrak bakean zibilizatu zitezkeela eta euren askatasuna errespeta zitekeela argudiatzen zuten, Jainkoak, gizon zuriari eman zizkion talentu berberak eman zizkielako.
1520 ko apirilean, Hernandez Portocarrerok eta Francisco de Montejok, Hernan Cortesek bidalita, Erregeari erakutsi zizkioten totonaca indigena Mexikarrak ezagutzeko aukera izan zuen.
Hilabete pare bat geroago, Santiagon, Gaztelako Kontseiluak bere egin zituen Las Casasen ideiak, eta ziur zegoen Amerikaren konkista eta kolonizazio lana modu baketsuan gauzatu behar zela, fede katolikoaren iragarpen eta hedapenaren bidez. Hala, Cumaná lurraldean (Venezuela) kolonia baketsu bat sortzeko proiektua aurrera eramateko baimena eman zion Gaztelako Kontseiluak, hark bere teoriak aplika zitzan: Tierra Firme populatzea, odolik isuri gabe, eta ebanjelioa iragartzea, armen arrabotsik gabe.
1521eko urtarrilaren 10ean iritsi ziren Puerto Ricora. Han iritsi zitzaien albistea, Alonso de Ojedak, lehorrean, aborigenak haserrarazi zituen esklabo ehiza bat hasi zuela, eta, horregatik, chiribichi eta macarapana indiarrek Cumanan (egungo Venezuelako lurraldean) zeuden fraide domingotar guztiak hil zituztela. Diego Colon La Españolako erregeordeak aborigenei lezio bat emateko agindu zion Gonzalo de Ocampori. Ocamporen espedizioa 300 soldadurekin iritsi zen Puerto Ricoko San Juanera. Hala ere, Las Casasek Ocamporekin hitz egin eta esan zion ezin zuela espedizio militarrik egin lur horietan, Zedula Errealez, bereak baitziren. Ocampok Las Casasen dokumentuen baliozkotasuna egiaztatu zuen, baina kasurik ez egitea erabaki zuen. Las Casas Santo Domingora joan zen Diego Colonekin hitz egitera, Mundu Berriko bere tituluei balioa eman ziezaien, eta Puerto Ricon utzi zuen bere nekazari tripulazioa. Hala ere, Las Casasen 70 bazkideek, gertaeren nolakotasuna ikusita, Juan Ponce de Leónekin batera Florida esploratzea erabaki zuten.
Las Casas hotz hartu zuten La Españolan. Karabela pare bat ematen zizkioten Cumanara joateko. Bere aholkulari frai Pedro de Cordoba 1521eko maiatzaren 4an hil zen. 1521 eko uztailaren 30ean bere hiletan parte hartu ondoren Puerto Ricorantz abiatu zen bere bi karabelekin, Concepción eta Sancti Spíritu. Las Casasekin batera, Francisco de Soto, Blas Hernandez kapilaua eta Juan de Zamora laguntzailea zihoazen. Ponce de Leónen espedizioa egun batzuk lehenago amaitu zen, indiarrek espainiarrei eraso egin zietelako Floridan eta Ponce de León geziz hil. Hala ere, behin Puerto Ricon, laborariek ez zieten lagundu nahi izan. Bartolome iruzurgilea zela sinetsita zeuden, amaigabeko lanez hil nahi zituela, eta uhartean geratuz gero, haientzat lan egingo zuten indiarrak eta lurrak eskuratzeko aukera izango zutela. Hala ere, Cumanara joatea erabaki zuen. Han ongi hartu zuten frantziskotarrek. Ocamporen soldaduek, Nueva Toledo deitu zuten ondoko kanpamendu batean zeudenek, ez zuten ondo hartu, Las Casas han zela, esklabo ehiza amaitua baitzen. Orduan, soldaduak La Españolara joan ziren eta handik Las Casasen lurretan esklaboak bilatzeko erasoaldiak egiten jarraitu zuten. Horrek guaiquiriak matxinarazi zituen eta Bartolome, kristau kokaguneak zuen arriskuaz jabeturik, laguntza eske joan zen Santo Domingora 1521eko abenduan. Hala ere, ekaitza altxa zen eta bere ontziarekin Yaiquimora joan behar izan zuen, La Españolaren beste aldera. Bere konfiantza zuen Francisco de Sotok Las Casas ez zegoela aprobetxatu zuen eta esklabo ehizaldi bat antolatzeko. Indiarrak Las Casasen ausentziaz baliatu eta, 1522 ko urtarrilaren 10ean, misioa eraso eta su eman zioten. Itzuleran Francisco de Soto, frai Dionisio frantziskotarra eta Artieda artileroa hil zituzten. Gainontzeko kristauek Araiako penintsulara ihes egin ahal izan zuten, handik Cubaguara eta ondoren Santo Domingora. Las Casas Yaiquimotik Santo Domingora joan zen, eta, iritsi zenean, bere misioaren porrotaren berri izan zuen eta depresioak jo zuen. Frai Domingo de Betanzosen aholkuari jaramon egin eta Santo Domingoko komentu dominikarrean sartu zen.
Komentuan, Salamancako Eskolan zuzenbide ikasketak egiten ari ziren erlijioso askoren lana partekatzen eta hobetzen jarraitu zuen, Gaztelako Koroak Mundu Berrian zituen titulu justuei buruz eta indiarrei eman behar zitzaien estatus zibilari buruz, Gaztelako Koroako gizon aske (eta ez esklabo) gisa. Aldi berean, Amerikaren kolonizazioaren alderdi asko kritikatu zituen, eta, horien artean, enkomienda sistema. Teologia, filosofia eta zuzenbide kanonikoa eta Erdi Arokoa ikasteko erretiratu zen, eta bere Historia de las Indias idazten hasi zen.
1523 an, urtebeteko nobizio-aldiaren ondoren, Predikarien Ordenan edo domingotar fraideen ordenan lan egin zuen. 1526 an Alonso de Fuenmayor Auzitegiko presidenteari idatzi zion, indiarren alde jar zedin eskatzeko. Artzapezpikua gogobetetzeko, komentuko nagusiek beste komentu batera bidali zuten, Puerto de la Platako komentura, uhartearen iparraldera. 1527 an iritsi zen hara, eta hiru urte eman zituen estudioan eta meditazioan.
Frai Juan de Zumarraga Mexikoko gotzainak eta frai Julian Garces Tlaxcalakoak, Mundu Berriko Domingotarren Ordenaren erreformatzaile izendatu zuten. 1531 ko azaroan lehorreratu zen Veracruzen, frai Tomas de Berlangarekin eta Santo Domingoko Errege Auzitegiko presidente Sebastian Ramirez de Fuenrealekin batera. Hala ere, Mexikoko domingotarrek hiriko kabildoaren babesa lortu zuten eta espetxeratu egin zuten, La Españolara bidaltzeko.
1524 an Indietako Errege Kontseilu Gorena sortu zen, Amerikako politikarekin zerikusia zuten gai guztiez arduratuko zena. Presidentea Fray Garcia de Loaysa zen. Veracruzetik bota ondoren Las Casasek gutun luze bat idatzi zion erakunde horri. Gutun hori beste lan baten ernamuina izan zen, De Unico Vocationis Modo.
1533an, bere heriotza ohean damututako mandatari batek frai Bartolome de Las Casasi bere indiarrak askatzeko eskatu zion. Eskaria bete zuen, baina bere oinordekoa zen Pedro de Vadilloren etsaitasuna areagotu zuen, eta espetxeratzea lortu. Domingotarrek kondena bete zezan eragotzi zuten, baina ordenako monasterio batean giltzaperatzeko eskatu zuten.
Bahurucoren altxamendua
1534 an agintariek frai Bartolomeren laguntza behar izan zuten. Bahuruco kazikea, Enrique izenez bataiatua eta frantziskotarrek hezia, San Juan de la Maguanan ogasunak zituen Valenzuela izeneko espainiar kapare baten enkomiendara pasa zen. Bere behorra eta bere emaztea kendu zizkion nagusiaren umiliazioez nekaturik, basora ihes egin zuen, matxinatutako indiar talde batekin elkartzera. Euren aurkako erasoaldietatik defendatzea lortu zuen, eta "Errepublika independente" moduko bat muntatu zuen hogeita hamar legoako hedaduran. Ciguayo eta Tamayo buruzagi natiboek Enriqueren eredua jarraitu zuten eta espainiarren aurkako partidak antolatzea erabaki zuten, guztiei erasoz, armatuta egon ala ez. Armarik gabeko jendea erasotzeko metodoak ez ziren Enriqueren gustukoak, baina espainiarrenganako zegoen gorrotoa hain zen handia, ezen zaila zen kontrolatzea. Matxinadak hamar urte iraun zuen. Frai Remigio delako bat indiar matxinoen herrira bidali zuten negoziatzera, baina indiarrek atxilotu egin zuten, eta Enriquek bere matxinadaren arrazoia azaldu zion. Carlos V.ari jakinarazi zioten kazike errebelde bat zegoela La Españolan, eta hura neutralizatzeko agindu zuen. Horren aurrean, Sebastian Ramirez de Fuenleal Espainiako Auzitegiko presidenteak Las Casasi auzian esku hartzeko eskatu zion. Enriquektzat hartu zuen Las Casas. Las Casasek zurien legeetatik kanpo bizitzearen eragozpenez hitz egin zion, azalduz haiek zein ahaltsuak ziren eta ez zutela matxinada horrek jarraitzea onartuko. Enriquek honakoa eskatu zuen: "bizitza-asegurua eta barkamen orokorra, jaurerriaren kontserbazioa eta etxaldea eta askatasuna bere gizonentzat, arbasoen lurrean bizitzen jarraituko baitzuten inolako eragozpenik jaso gabe". Espainiarrek onartu egin zuten.
Nikaragua
Eskainitako zerbitzuengatik, Auzitegiak Bartolome de las Casasen espetxealdia bertan behera utzi zuen eta Peruko gotzain egin berri zuten frai Tomas Berlangaren gonbidapena onar zezan baimendu. Panamarantz ontziratu ziren biak, ondoren lurrez Limaraino jarraitzeko, baina, bidaian zehar, itsasontzia Nikaraguara eraman zuen ekaitz batek, eta Las Casasek Granadako komentuan hartu zuen ostatu. Hori izan zen gehien gustatu zitzaion Indietako lurraldea eta 1535 ean Erregeari eta Indietako Kontseiluari esploratu gabeko barnealdeko eremuetan kolonizazio baketsua hastea proposatu zien. Hala ere, nahiz eta Bernal Diaz de Luco eta Mercado de Peñaloza Indietako kontseilariek interes handia erakutsi zuten, ezin izan zen egin, Fonseca klan etsaia oraindik gortean zegoelako.
1536 an Nikaraguako gobernadore Rodrigo de Contrerasek espedizio militar bat antolatu zuen, baina Las Casasek bi urtez atzeratzea lortu zuen, Carlos V.aren emaztea zen Isabel Portugalekoa erreginari agintarien etsaitasunaren berri emanda. Las Casasek Nikaragua uztea erabaki zuen eta Guatemalara joan zen.
Guatemala
1536ko azaroan Guatemalako Santiago hartu zuen bizileku. Hilabete batzuk geroago, Juan Garces gotzainak Tlascalara joateko gonbita egin zion. Bidaia horretatik berriz Guatemalara itzuli zen. 1537 an Paulo III.a aita santuak Sublimis Deus bulda eman zuen, esanez indiarrak ezin zirela esklabo bihurtu eta ez zirela "zuen zerbitzurako sortutako basati bezala tratatu behar, baizik eta benetako gizaki bezala, fede katolikoa ulertzeko gai direnak. Indiar horiek eta geroago kristauek deskubrituko dituzten guztiak ezin dira inolako bidez beren askatasunaz gabetu, ezta beren jabetzez ere, nahiz eta Jesukristoren fedean ez egon, eta ez dira esklabo izango ".
1537ko maiatzaren 2an, Antonio de Mendoza Mexikoko Erregeordeak 1539 ko uztailaren 6an berretsitako idatzizko konpromiso bat lortu zuen Alfonso de Maldonado gobernadore lizentziatuarengandik, Tuzulutlan indigenak, konkistatuak izatean, ez zirela enkomiendan emango, baizik eta Koroaren basailu izango zirela zioena. Las Casas, beste fraide batzuekin batera, Pedro de Angulo eta Rodrigo de Ladrada kasu, lau kristau indiarren bila ibili zen eta Ebanjelioaren oinarrizko gaiak azaltzen zituzten kristau kantak erakutsi zizkien. Ondoren, indioei opari txikiak (guraizeak, kaskabiloak, orraziak, ispiluak, beirazko lepokoak...) ekarri zizkien segizioko buru izan zen, eta hain txundituta utzi zuen kazikea, kristautasunera bihurtu eta bere basailuen predikatzaile izatea erabaki baitzuen. Kazikea Juan izenez bataiatu zen. Bertakoek eliza bat eraikitzea onartu zuten, baina Cobaneko beste kazike batek eliza erre zuen. Juan, 60 gizonekin, Las Casas eta Pedro de Angulorekin batera, Cobanen indiarrekin hitz egitera joan ziren eta euren asmo onen berri eman zieten. Domingotarrek euren doktrinetarako egoitzak ezarri zituzten Rabinal, Sacapulas eta Coban herrietan. Bertatik, Vera Pazeko konkista baketsua zuzendu zuten.
Karlos V.arekin bilera
Beste bidaia transatlantiko bat Frai Bartolome de las Casasera itzuli zen berriro 1540 an. Valladoliden, Karlos V.a Espainiako erregea (Karlos Espainiako I.a eta Sacro Imperio Romanoko V.a) bisitatu zuen. Karlos enperadoreak, bere titulu ugarien artean 1517 tik "Errege Katolikoa" zena, Amerikako indiarren egoeraz arduratuta eta De las Casasen eskaerei eta Francisco de Vitoriak zabaldutako jendeen eskubidearen ideia berriei jaramon eginez, Indietako Kontseilua deitu zuen Valladolideko Juntaren bidez. Komisionatuen artean, garaiko europar teologo eta legelari garrantzitsuenak zeuden.
Lege berriak
Eztabaidatu zenaren ondorioz, Karlos I.ak 1542 ko azaroaren 20an Lege Berriak aldarrikatu zituen. Indiarren esklabotza debekatu zuten, eta denak enkomienda-buruengandik libre eta Koroaren zuzeneko babespean jartzeko agindu zuten. Gainera, ordura arte esploratu gabeko lurretan sartzeari zegokionez, bi erlijiosok parte hartu behar zuten beti eta indiarrekin harremanak modu baketsuan gauzatzen zirela zainduko zuten, konbertsioa erraztuko zuen elkarrizketa sortuz. Lege Berriak Karlos I.ak, frai Bartolome de las Casasekin izandako elkarrizketen ondorioz, jendeen zuzenbideari egin zion ekarpenik garrantzitsuenetakoa izan ziren.
Chiapasko apezpiku
Cuzcoko apezpikutza eskaini zioten, oso garrantzitsua une hartan, baina Las Casasek ez zuen onartu. Hala ere, Chiapasko gotzaindegiaren kargu egin zen 1543an, Tuzulutlanen ondoan zegoelako.
Chiapasko gotzain sagaratu zuten Sevillako San Pablo komentu domingotarrean, gaur egungo Magdalena elizan, martxoaren 30ean, Pasio Igandean, 1544 an. Pando Mirandak dioenez, "Loreak eta kandela-argi ugari izan zen komentuko elizan, intsentsu-lainoak, urrea eta zetak sagarapena egin zuten apezpikuen apaingarri sakratuetan, Kordobakoa, Trujillokoa eta Loaisa kardinalaren iloba bat". Apezpiku zela, misiolari ugari biltzen aritu zen, gehienak Salamancako San Esteban komentuko domingotarrak, Chiapaserako bidaian lagun egiteko.
Sevillan, ordea, beharrezkoa zen. Hiritar askok indiarrak zituzten behartutako morrontzan. Batzuk beren enkomienda-buruek Ameriketatik ekarriak ziren, eta beste batzuk esklabo-merkatariei ezkutuan eskuratuak. Indiarrak, Las Casas han zegoela jakitean, komentura joan ziren kexatzera. Las Casas Karlos V.ari zuzendu zitzaion gutun bidez, erresumako indiar guztiak aske uzteko agin zezan, "Egia esan, ni bezain askeak baitira".
Hernán Cortések Mexiko konkistatu ondoren, hiria Diego de Mazariegos kapitainaren gobernupean gelditu zen. Nolabaiteko ardurarekin gobernatzen zuen, osasungarritasun publiko egokia mantentzea bezalako arauekin, eta zamalanetako animaliak askatzen ez uztea. Mazariegos indiarrez ere arduratzen zen: lurrak eman zizkien jabetzan eta esan zien espainiarren batek haiengatik interesa izanez gero ordain ziezaiekeela, asteko atsedenak errespetatuko zitzaizkiela ziurtatu zuen, buruzagien eta kazikeen seme-alabak joan zitezkeen eskola bat sortu zuen, eta abar. Eliza bat sortu zen hirian, Deikundearen eliza. Tlascalako gotzainaren agintepean zegoen hasieran, baina hiriaren hazkundearekin elizbarruti egin zen zen. Lehen gotzaina Juan de Arteaga izan zen eta, bere oinordekoa, Bartolome de las Casas bera.
Baina, Las Casas iritsi zenean, hirian jada ez zuen Mazariegosek gobernatzen, indiarren lurrak beste batzuen esku zeuden eta, indiarrak, haien interesak inork kontuan hartu gabe, azpiratuak ziren. 1545 eko otsailaren amaieran hartu zuen Bartolomek kargua, eta martxoaren 20an gutun bat argitaratu zuen, esanez indiarrak askatzen ez zituzten eta indiarrei enkomienden bidez ebatsia itzultzen ez zieten espainiar guztiei absoluzioa ukatuko zitzaiela. Espainiar guztiak aurka agertu ziren, baina Las Casasek domingotar misiolarien eta Juan de Pareda klerikoaren babesa jaso zuen.
Lege Berriak betetzen zirela ziurtatzeko, Francisco Tello de Sandoval lizentziaduna bidali zuten Indietara. San Juan de Uluan lehorreratu zen eta, ondoren, Mexiko Hirira joan zen eta komentu domingotar batean ostatu hartu zuen. Espainiar asko zeuden araudiaren aurka, Antonio de Mendoza Erregeordea kasu, eta segizio bat Erregearekin hitz egitera bidali zuen, Lege Berriak abolitu zitzan. Lege Berriak zailtasunez aplikatu ziren behin betiko, batez ere enkomienda-eskubidearen oinordetzagatik.
Bartolome de las Casas Mexiko Hirira deitu zuen Francisco Tellok eta alde egin behar izan zuen, Juan de Pareda kalonjea ordezkari utzita. 1546ko maiatzean Mexiko Hirira iritsi zen Rodrigo de Ladrada bere lagunarekin batera. Hirian, Mexiko, Tlascala, Guatemala, Michoacan eta Oaxacako gotzainak zeuden Gotzainen Batzarrean sartu zen. Batzar horretan indiarrei buruz eztabaidatu zuten eta, indiarren gaitasunari eta Koroarekin zituzten betebeharrei zegokionez, Las Casasen tesia garaile atera zen.
Espainiara itzulera
Francisco Tellok Lege Berrien aplikazioa bertan behera uztea erabaki zuen, erregearekin hitz egitera joan zen segizioaren arazoa konpondu arte eta erregeak oinordetzari zegokiona bertan behera utzi arte.
Las Casasek Espainiara itzultzea erabaki zuen 1547an, metropolitik indiarren ongizatearen alde borrokatzeko. Veracruzen ontziratu zen, Azoreetan geldialdia egin zuen, gero Lisboan lehorreratu zen eta Salamancaraino joan zen. 1550eko abuztuan Chiapasko apezpiku kargua utzi zuen eta bere dizipuluetako bat, Fray Tomás Casillas, bere ordezko izenda zezatela lortu zuen.
1551 ko martxoaren 10ean Bartolome Juan de Ecijaren herentziaren onuradun izendatu zuten eta diru hori erabili zuen bere eta Rodrigo de Ladrada bere lagunaren mantenua ziurtatzeko, Valladolideko San Gregorio Domingotar Ikastetxean. Valladoliden, 1550 eta 1551 artean, Juan Gines de Sepulvedarekin polemika izan zuen, "Valladolideko eztabaida" izenekoa, konkistaren legitimitateari buruzkoa. Eztabaida hori nork irabazi zuen oso gai eztabaidatua izan zen, biek beren burua baitzuten irabazle. Gines de Sepulvedak, ordea, ez zuen bere lanak argitaratzeko baimenik lortu.
1552an Sevillara iritsi zen, eta han argitaratu zituen bere lanetako batzuk. 20 misiolari izan zituen ondoan, zeintzuek Las Casasen Zazpi Tratatuak zeramatzaten.
Heriotza
Bartolome de Las Casasek azken urteak Madrilen igaro zituen. San Pedro Martir komentuan egon zen, eta gero Atochakoan, frai Labrada lagun zuela.
Frai Bartolome de las Casas, Indiarren apostolua izenez ezaguna, Madrilen hil zen 1566an. Atochan lurperatu zuten. Bere testamentuaren arabera, ordea, bere gorpuzkiak Valladolidera eraman zituzten.
Gurtza
2001ean Eliza katolikoak Bartolome de las Casasen beatifikazio prozesua hasi zuen. Eliza Luteranoak ere Santu Luteranoen Egutegiko ospakizunetan dauka.
Pentsamendua
Giza eskubideen teoriari eta praktikari egindako ekarpena Brevísima relación de la destrucción de las Indias bere lanean bildu zuen, XVI. mendearen erdialdean idatzia; giza eskubideei buruzko lehen txosten modernoa. Bertan, Amerikako indigenek konkistatzaile espainiarrengandik jasan zituzten izugarrikeriak deskribatzen ditu. Hona hemen paragrafo bat:"Beste behin, tirano hori Cota delako herrira joan zen, indiarren jabe egin eta txakurrei hamabost-hogei jaun eta nagusi txikiarazi [jateko eman] zizkien. Gizon-emakumeen hainbat esku moztu eta soketan loturik, makila batetik eseki zituen, gainerako indiarrek aurrekoei egina ikus zezaten, hirurogeita hamar esku pare; eta ume eta emakumeen hainbat sudur moztu zituen."Historia de las Indias lanean, Brevísima relación de la destrucción de las Indias delakoan baino zehatz eta luzeago kontatu zituen indiarren aurkako sarraskiak. Denbora luzez pentsatu izan zen Las Casasek izugarrikerien deskribapenak gehiegizkoak zirela. Hala ere, ikerketa berriagoek berak deskribatu zituen izugarrikerietako asko dokumentatu dituzte, eta frogatu dute ez zuela gehiegikeriarik egiten konkistatzaileek egindako indarkeriazko ekintzak kontatzen zituenean.
Indiarren defentsaren alde egin zuen arren eta beltzen defentsa zalantzan jarri den arren, Brevísima relación de la destrucción de África idatzi zuen, Brevísima relación de la destrucción de las Indias lanaren zati gisa, Afrikako biztanleei Gaztelak eta Portugalek egindako gehiegikerien aurka. Obra hori 1875ean argitaratu zen.
Bartolome de Las Casasek, arrakastarik gabe, amerikar kontinenteari Columba deitzea proposatu zuen.
Lanak
1522an Sevillara itzuli eta aurretik idatzita zituen zenbait lan argitaratu zituen:
Historia de las Indias
Las Casas La Españolan hasi zen Historia de las Indias idazten 1517 an. Bertan lan egin zuen hurrengo 35 urteetan, 1547an Espainiara itzuli zenetik aurrera. XVI. mendearen erdialdera arteko kontinentearen historia kontatu nahi izan zuen, baina gorde den eskuizkribua, hiru liburukitan, 1520ra baino ez da iristen. Horrek ikerlari batzuk gaur egun galduta dagoen laugarren liburuki bat egon zitekeela postulatzera eraman ditu. Las Casasek jatorrizko eskuizkribua Valladolideko San Gregorio Ikastetxeari utzi zion 1559ko azaroan, gutxienez 1600 arte argitaratzen ez uzteko aginduarekin. Hala ere, hurrengo hamarkadetan zehar eskuizkribuaren kopia partzialak ibili ziren Espainian eta atzerrian. XVII. mendearen hasieran Antonio de Herrera kronista nagusiak Las Casasen lana erabili zuen bere Historia general de los hechos de los castellanos idazteko.
XVIII. mendean Juan Bautista Muñoz historialariak, inoiz argitaratu ez zen Historia del Nuevo Mundo idazteko gobernuaren enkargua jaso zuenak, Las Casasen eskuizkribuaren lehen bi liburukien kopiak aurkitu zituen artxibo batean. 1820 inguruan, Muñozen dokumentuak Historiaren Errege Akademiara pasatu ziren. 1821 ean, akademikoek Las Casasen Historia argitaratzearen aurkako irizpena eman zuten, "Haren irakurketa astun eta gogaikarri egiten duten digresio luze eta gogaikarriengatik, eta, espainiarrek konkistarako duten eskubidea beti kontraesanez eta beren jokabidea etengabe garraztuz, bazitekeelako oraingo inguruabarretan ez zela komenigarria ezta egokia ere argitaratzea, ezta ohoragarria ere nazioari hura baimentzea". Garai hartan Espainia Hispanoamerikako independentzia gerretan murgilduta zegoen. Zenbait hamarkada geroago, 1856 an, akademikoen belaunaldi berri batek eskuizkribuaren edizio kritiko bat argitaratzea gomendatu zuen, "Egiak eskatzen duen moduan ilustratua eta lehen konkistatzaile haien ohorea eskatzen duena".
Inprimatutako lehen edizioa Madrilen argitaratu zen 1875 ean, bost liburukitan. Hurrengo hamarkadetan beste edizio batzuk argitaratu ziren. Las Casasen eskuizkribu autografoa Espainiako Liburutegi Nazionalean gordeta dago.
Brevísima relación de la destrucción de las Indias
Felipe printzeari eskainitako obra da (geroago panfletotzat hartua) eta Ameriketan espainiarrek kolonizatzeak indigenentzat izan zituen ondorioen salaketa du gai orokorra. Gainera, konkista humanizatzeko balio izan zuen eraldaketa politiko, juridiko eta erlijioso batetik, Espainiako lege-testuinguruan oinarrituta
Oenanthe scotocerca
Oenanthe scotocerca Oenanthe generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Hitra
Hitra Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 685.43 km² ditu eta 4,132 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Genouillac (Creuse)
Genouillac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Genouillac udalerrian erroldatutako biztanleak 803 ziren. Familiak 356 ziren, horien artean 116 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 124 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 493 etxebizitza zeuden, 366 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 79 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 438 etxeak ziren eta 55 apartamentuak ziren. 366 etxebizitza nagusietatik 267 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 44 etxek bi gela zituzten, 78 etxek hiru zituzten, 99 etxek lau zituzten eta 145 etxek bost zituzten. 191 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 154 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 153 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 509 ziren, horien artean 360 aktiboak ziren eta 149 inaktiboak ziren. 360 pertsona aktiboetatik 332 lanean zeuden (181 gizon eta 151 emakume) eta 28 langabezian zeuden (10 gizon eta 18 emakume). 149 pertsona inaktiboetatik 80 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Genouillac udalerrian 348 unitate fiskal zeuden, 768 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.306,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 52 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 2 okindegiak ziren.
2000. urtean Genouillac udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.660 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aguiar (Paraíba)
Aguiar Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Elacatinus redimiculus
Elacatinus redimiculus Elacatinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
2021eko Miguel Indurain Sari Nagusia
'''XXII. Miguel Indurain Sari Nagusia' (LIII. Nafarroako Foru Erkidegoko Saria eta LXXII. Lizarrako Udala Saria'') 2021eko apirilaren 3an Lizarran egindako txirrindularitza lasterketa izan zen, 203 kilometroko luzera zuena.
UCIk 1.1 mailan sailkatu zuen. 19 taldek eta 127 txirrindularik hartu zuten parte, 95ek bukatu zutelarik.
Sotan Tanabe
Sotan Tanabe (田邉 草民, 1990eko apirilaren 6a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo eta Sabadell.
José Manuel Fuente
José Manuel Fuente Lavandera (Limanes, Siero, - Oviedo, ) espainiar txirrindularia izan zen. 1970 eta 1976 artean profesionala, bitan irabazi zuen Espainiako Vuelta.
Palmares
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
Mouazé
Mouazé Bretainiako udalerri bat da. Administraiboki Frantziako Ille eta Vilaine departamenduan dago Bretainia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 984 ziren. Familiak 356 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 112 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 168 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 394 etxebizitza zeuden, 368 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 381 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 368 etxebizitza nagusietatik 306 bere jabearen bizilekua ziren, 59 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 248 etxek bost zituzten. 329 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 109 etxetan auto bat zegoen eta 244 bi edo gehiago zeuden
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 677 ziren, horien artean 532 aktiboak ziren eta 145 inaktiboak ziren. 532 pertsona aktiboetatik 511 lanean zeuden (278 gizon eta 233 emakume) eta 21 langabezian zeuden (9 gizon eta 12 emakume). 145 pertsona inaktiboetatik 78 erretiraturik zeuden, 43 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Activitats ecomòmiques
2007an zeuden 35 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
Anolis andianus
Anolis andianus Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Mouazé
Activitats ecomòmiques
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
Gertuen dauden udalerriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Frøya
Frøya Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 241.31 km² ditu eta 4,144 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Isaquias Queiroz
Isaquias Queiroz dos Santos (Ubaitaba, Bahia (Brasil), 1994ko urtarrilaren 3a) piraguismoan lehiatzen den kirolari brasildarra da.
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezko domina irabazi zuen C-1 200 m modalitatean, 39,628ko denboraz, Yuriy Cheban ukrainiarraren (urrezkoa) eta Valentin Demyanenko azerbaijandarraren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Zilarrezkoa ere irabazi zuen, oraingoan C-1 1000 m modalitatean, 3.58,529ko denboraz, Sebastian Brendel alemaniarraren (urrezkoa) atzetik eta Ilya Shtokalov errusiarra (brontzezkoa) mendean hartuz. Erlon Silva herrikidearekin batera, hirugarren domina ere eskuratu zuen, zilarrezkoa, 3.44,819ko denboraz, C-2 1000 m modalitatean, Alemaniako bikotearen (urrezkoa) atzetik eta Ukrainakoaren aurretik sailkatuz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezkoa eskuratu zuen, C-1 1000 m modalitatean, 4.04,408ko denboraz, Liu Hao txinatarraren (zilarrezkoa) eta Serghei Tarnovschi moldaviarraren (brontzekoa) aurretik sailkatuz.
Tomicodon rhabdotus
Tomicodon rhabdotus Tomicodon generoko animalia da. Arrainen barruko Gobiesocidae familian sailkatzen da.
Estorgako Jauregi Episkopala
1889-1915 bitartean Antoni Gaudí arkitektoak bere adiskidea zen Joan Baptista Grau i Vallespinós artzapezpikuaren enkarguz eraiki zuen.
Gare Centre–République (Avignongo tranbia)
Gare Centre–République (Erdiko Geltokia–Erepublika edo Hiri Barneko Geltokia–Errepublika, euskaraz) Avignongo tranbiaren geltokia da, Avignon udalerrian kokatuta dagoena, boulevard Saint-Roch eta avenue du 7ème Génie artean hain zuzen.
Geltokia 2019ko urriaren 19an ireki zen, Avignongo tranbiaren linea inauguratzearekin batera.
Historia
Geltokia 2019ko urriaren 19an inauguratu zen, lineko Saint-Roch–Université des Métiers eta Saint-Chamand–Plaine des Sports geltokien arteko tartean.
Common Moor (Kornualles)
Commons Moor, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, St Cleer herriaren iparraldean.
Elacatinus rubrigenis
Elacatinus rubrigenis Elacatinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Elena Loyo
Elena Loyo Menoyo (Zuia, Araba, ) arabar atleta da, iraupen-lasterketan aditua. Modelo ere aritu zen, 2005ean Miss Araba izan izan zen.
Biografia
2010ean hasi zen korritzen, 27 urte zituela, marka onak lortuz, podiumetik gertu edo herri lasterketetan irabaziz. Horregatik erabaki zuen atletismoan profesionalki aritzea, Martin Fiz entrenatzaile zuela.
2021 Gasteizko Andre Maria Zuriaren jaietako suziria botatzeaz arduratu ziren Elena Loyo atleta eta Ruth Brito triatleta (Lanzarote, 1980), beste hiru emakume kirolarirekin batera: Arantza Navarro medikuntza arloko ikerlaria, Maria Jose Saez de Cortazar Xixiluko hostalaria eta Jaione Prado merkataria, Exclusivos Moda-ren sortzailea. Gasteizko andre guztiak ordezkatu nahi izan zituzten: "«Hiriari ekarpena egiten saiatzen garen andreak gara. Keinu hauek oraindik beharrezkoak dira.»"
Korrikalari ibilbidea
2020an Bilbao Atletismo Santutxu klubeko korrikalariaren ametsetako bat, Tokioko Olinpiar Jokoetara joatea zen. Tokioko Olinpiar Jokoetako maratoian aritzeko gutxieneko marka: 2.28.25. lortu zuen 2020ko abenduan, Valentzian (Herrialde Katalanak). 2020an Erregetako Nazioarteko Krosa ere irabazi zuen, denbora 33:46.
2021eko abuztuaren 7an Olinpiar Jokoetako maratoia, Sapporon (Tokio), 29. postuan amaitu zuen. Peres Jepchirchirrek irabazi zuen lasterketa. Marka ez zen garrantzitsuena, indarrak ondo neurtzea baizik. Loyo 45.a zen 15. kilometroan, 47.a maratoi erdian, 35.a zenbaki bereko kilometroan, eta 29. helmugaratu zen. Haren marka: 2.34.38, batez beste 3.40 minutu kilometro bakoitza egiteko.
Záborské
Záborské Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 5,37 km²ko azalera du eta 792 biztanle 2017ko datuen arabera.
Elena Loyo
Korrikalari ibilbidea
2022ko urrian Basque Teameko atleta arabarrak Donostiako maratoi erdia irabazi zuen.
Záborské
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1303. urtekoa da.
Elena Loyo
Palmaresa
2019an Espainiako maratoi erdiko txapelduna.
2020an Espainiako maratoi erdiko txapelduna.
2020an Erregetako Nazioarteko Krosa irabazi zuen.
2021eko abuztuaren 7an Olinpiar Jokoetako maratoia, Sapporon (Tokio), 29. postuan amaitu zuen.Denbora: 2.34.38, batez beste 3.40 minutu kilometro bakoitza egiteko.
2022ko urrian Donostiako maratoi erdia irabazi zuen.
Tomicodon rupestris
Tomicodon rupestris Tomicodon generoko animalia da. Arrainen barruko Gobiesocidae familian sailkatzen da.
Hiru mosketariak
Hiru mosketariak (frantsesez Les trois mousquetaires), Alexandre Dumas frantziar idazlearen eleberri bat da, bere eleberririk ezagunenetako bat. Istorio honetan, D'Artagnan gazte baten abenturak kontatzen dira, bere etxetik, musketari bihurtzeko irten ondoren. D'Artagnan ez da izenburuko musketarietako bat, baizik eta kide izango dituen Athos, Porthos eta Aramis.
D'Artagnanen istorioak, Hogei urte beranduago eta Bragelonneko bizkondea eleberrietan jarraitzen du. Dumasen hiru eleberri hauek, D'Artagnanen eleberriak bezala ezagutzen dira.
Hiru mosketariak, lehen aldiz, sail eran argitaratu zen Le Siécle aldizkarian, 1844ko martxoa eta uztaila bitartean. Dumasek, eleberri hauek idazteko, Bibliothèque Nationalen aurkitu zituen eskuizkribuetan oinarritu zela esan zuen. Gatien de Courtilz de Sandrasek (Kolonia, 1700) Dumasek, bere lana, Mémoires de Monsieur d'Artagnan, capitaine lieutenant de la première compagnie des Mousquetaires du Roi Batushei (D'Artagnan jaunaren memoriak, Erregeren Mosketarien lehen konpainiako teniente kapitainarenak) liburuan oinarritu zuela frogatu zen. Liburu hau, Marseillako liburutegi publikoak utzi zuen, eta uzte fitxa, egundaino mantentzen da (Dumasek, berarentzat hartu zuen liburua, Parisera itzuli zenean).
Istorioa
D'Artagnan gazteak, bere jaioterria den Gaskonia utzi du, Parisera joateko, non Luis XIII.a Frantziakoaren zerbitzura sartu nahi duen. Bidean, kalteren batzuk jasango ditu, nagusiki, bere izaera gogorragatik. Honen ondorioz, Athos, Porthos eta Aramis mosketariei aurre egin beharko die. D'Artagnanek bere kemena frogatu ondoren, hiru mosketariekiko areriotasuna, adiskidetasun bihurtuko da. Arroxelaren setioan izan zuen ekintza ausartaren ondorioz, mosketarien taldean onartua izango da. D'Artagnan bere hiru lagunekin batera, Richelieu Kardinal boteretsua eta Lady Winterrekoa, Milady bezala ezagunagoarekin, borroka batean sartuko da. Ana Austriakoa erreginaren ohorea salbatzeko, Kardinalak, azpijoko baten bidez, erregea eta George Villiers, Buckinghameko dukearen arteko maitasun harremana agerian utzi nahi duena, mosketariek, euren abenturarik arriskutsuena hasiko dute, honetan, Ingalaterrara joan beharko direlarik.
Oenanthe dubia
Oenanthe dubia Oenanthe generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Esentzia
Filosofian, esentzia izate edo entitate bati dagozkion beharrezko atributu eta ezaugarrien multzoa da, dagokion berezko izaera ez galtzeko nahitaezko dituenak.
Kyohei Noborizato
Kyohei Noborizato (登里 享平, 1990eko azaroaren 13a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kawasaki Frontale.
Multzo zenbakigarri
Matematikan, multzo bat zenbakigarria edo zenbakarria da zenbaki arrunten multzoaren azpimultzoren batekin bijekzioa egitea onartzen duenean, hau da, zenbaki arrunten multzoarekin ekipotentea bada, haren kardinal bera duelako. Beste modu batera esanda, S multzo bat zenbakigarria da bere kardinala |S| zenbaki arrunten multzoaren kardinala, \aleph_0 aleph-zero, baino txikiagoa edo berdina bada.
Multzo zenbakigarri baten elementuak banan-banan kontatu daitezke, hau da, kontagarriak dira, multzoko elementu bakoitzari esleitu diezaiokegulako zenbaki arrunt bat zenbaki arrunt bat ere errepikatu gabe.
Adibideak
bijekzioa delako: zenbaki arrunt bakoitza zenbaki bikoiti bakar bati dagokio eta alderantziz.
Agdenes
Agdenes Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 317.65 km² ditu eta 1,758 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Anolis anfiloquioi
Anolis anfiloquioi Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Thyssen-Bornemisza Museoa
Thyssen-Bornemisza Museoa (gaztelaniaz Museo Thyssen-Bornemisza), maiz soilik Thyssen Museoa izenez deitua, Espainiako Madril hiriburuan dagoen maisu artista klasiko eta modernoei buruzko pinakoteka bat da.
Kokalekua
Pradoko pasealekuaren 8. zenbakian dago, Villahermosako jauregian.
Historia
Museo honen jatorria 1988an Espainiako Gobernuak zazpi hamarkadetan zehar Thyssen-Bornemisza familiaren jabetzakoak izan zen artelan bildumaren alokairua lortu eta 1993an erosi zuenean dago, bilduma horretan ordurarte espainiar museoetan ez zeuden europar margolarien margolan ugariz osatua zegoen.
Ørland
Ørland Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 73.51 km² ditu eta 5,025 biztanle ditu.
Jumpei Kusukami
Jumpei Kusukami (楠神 順平, 1987ko abuztuaren 27a - ) Japoniako futbolaria da.
Ørland
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Jumpei Kusukami
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kawasaki Frontale eta Cerezo Osaka.
María Oruña
María Oruña (Vigo, 1976) espainiar abokatua, eleberrigilea eta zutabegilea da.
Biografia
Zuzenbidean lizentziaduna, hamar urtez abokatu laboralista eta merkatari lanetan aritu ondoren, 2013an argitaratu zuen bere lehen eleberria, La mano del arquero.
2015ean, Destino argitaletxeak (Grupo Planeta) bere lehen eleberri beltza argitaratu zuen, Puerto escondido, eta horrek bi istorio paralelo eta tartekatu garatzen ditu, bata gaur egun eta bestea Gerra Zibilean eta gerraostean. Eleberria katalanera, alemanera eta frantsesera itzuli zuten.
2017an bere bigarren eleberria, Un lugar a donde ir, argitaratu zuen.
Eta 2018an serieko hirugarren nobela, Donde fuimos invencibles, argitaratu zuen.
Destino argitaletxeak argitaratutako hiru eleberri hauek Los libros del Puerto Escondido izenez ezagutzen den seriea osatzen dute eta bere protagonista Valentina Redondo, Santanderko Ikerketa Judizialeko Poliziaren Unitate Organikoko (UOPJ) Guardia Zibileko tenientea da, eta horrela Dolores Redondoren, Baztango trilogiaren egilearen, omenez bataiatu zuen.
Suances udalerriak Puerto Escondido Literatur Ibilbidea sortu du, eleberriak garatzen dituen toki nagusiak zeharkatzen dituena.
2020ko urtarrilean zutabegile gisa lankidetza hasi zuen Faro de Vigo egunkarian, Estela+-ko, egunkariaren asteroko eranskineko, zutabe batekin.
Calviac
Calviac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.