cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alberto Etchegaray Aubry
Biografia
Estatuko lehen jarduera publikoa 1987an izan zen, diktadura militarraren garaian, Joan Paulo II.a Aita Santuak herrialdera egindako bisita koordinatu zuen ordezkarietako bat izan zen. Gertakari horri esker, Augusto Pinochet jeneralarekin, Eliza Katolikoarekin, oposizioarekin eta herrialdeko historiaren une konplexu hartan pontifizearen etorrera lortzen lagundu zuten enpresaburuekin harremanetan jarri zen.
Han sortu zuen Anacleto Angelinirekin gertutasuna, Hego Amerikako herrialdeko gizonik aberatsenetako bat, eta harekin lan estua egingo zuen 1990eko hamarkadaren bigarren erdialdetik.
1990ean Patricio Aylwinek izendatu zuen Etxebizitza eta Hirigintza Saileko ministro, kargu hori 1994 arte, demokrata kristauen administrazioa amaitu zen arte. Urte horren hasieran Eduardo Frei Ruiz-Tagle- k galdeketa egin zion Hezkuntza zorroa bere gain hartzeko, baina Etchegaray Aubryk, ondo pentsatu ondoren, baztertu egin zuen eta sektore pribatura joan zen.
1995ean Pobrezia Gainditzeko Kontseilu Nazionaleko, gero Pobrezia Gainditzeko Fundazio bihurtu zen erakundko, presidente bihurtu zen.
Banco del Desarrollon parte hartu zuen, orain Scotiabank Sud Americano-ren esku dagoen erakundean eta enpresa ugaritan, eta SalfaCorp eraikuntza eta higiezinen konpainia nabarmendu zuen, 2007-2015 urteetan presidente izan zelarik.
Hiru hamarkada baino gehiago daramatza bazkide Txileko Eraikuntza Ganberan (CChC), Hogar de Cristoko zuzendaria eta Ekintzaile Kristauen Gizarte Batasuneko kidea.
Scottville (Michigan)
Scottville Michigango hiri bat da. Mason konderrian kokatua dago. 2010ean 1,214 biztanle zituen, 3.85 kilometro koadrotan banatuta.
Negro Francisco aintzira
Negro Francisco aintzira Atacama eskualdean kokatutako laku gazia da, gainazal eta sakonera aldakorrekoa, ikusi den bezala. Ekialde-mendebaldera begira dagoen uharte bat dago, batzuetan bi aintzira erabat bereizten dituena, iparraldean 10,5 km²-ko "gatzduna" eta hegoaldean 14,3 km²-ko "oso gazia" eta aurrekoa baino 20 cm altuagoa, egindako esplorazioen arabera 1987an eta 1995ean.
Oriol Pujol
Oriol Pujol i Ferrusola (1966ko abenduaren 20a, Bartzelona) kataluniar politikari bat da. Kataluniako Konbergentzia Demokratikoa alderdiko kide eta politikaria da, bai eta Jordi Pujol politikaria eta Kataluniako Presidente-ohiaren semea ere.
Ptychadena christyi
Ptychadena christyi Ptychadena generoko animalia da. Anfibioen barruko Ptychadenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Boghicea
Boghicea Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Ziza hori-marroi
Ziza hori-marroia (Tricholoma fulvum edo Tricholoma flavobrunneum) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da.
Mikatza, kalitate gastronomiko eskasekoa.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, arre-gorrixka kolorekoa, batzuetan titi apur batekin, gaztetan likatsua, zuntzezko ezkata txikiekin.
Orriak: Hori argiak hasieran, zahartzean, kolore gorrixka hartzen dute. Estu, desberdinak, eskotatuak.
Pomacentrus agassizii
Pomacentrus agassizii Pomacentrus generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Brommella
Brommella Araneomorphae armiarma generoa da, Dictynidae familiakoa. Lurralde Holartikoan aurkitzen dira.
Espezien zerrenda
The World Spider Catalogo 12.0-ren arabera hauek dira:
Ziza hori-marroi
Deskribapena
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa eta lodixeagoa oinarrirantz. 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Estaltzen duten zuntz arre-gorrixken azpian horia, oinarrirantz arreagoa.
Haragia: Oinean kolore horixkakoa, irin usain leunekoa eta zapore mikatzekoa.
Etimologia: Tricholoma hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Flavobrunneum epitetoa latinetik dator, horia, esan nahi duen "flavus" hitzetik eta arre, esan nahi duen "brunneus" hitzetik. Kapelaren eta orrien koloreagatik.
Nahasketa arriskua
Tricholoma nictitans delakoarekin, honek koniferoen azpian irteten du eta orriak horiz koloreztatuta ditu, baina tonu apalagoekin.
Sasoia eta lekua
Udaren amaieran eta udazkenean, urkien (Betula pendula) azpian.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Japonia.
Ptenín
Ptenín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 195 biztanle ditu eta 8,15 kilometro koadroko azalera. Plzeň-Hegoaldea barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1088 urtean egin zen.
Ptychadena chrysogaster
Ptychadena chrysogaster Ptychadena generoko animalia da. Anfibioen barruko Ptychadenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Cevdet Sunay
Cevdet Sunay (1899ko otsailaren 10a - 1982ko maiatzaren 22a) turkiar politikaria eta armadako ofiziala izan zen, 1966tik 1973ra Turkiako bostgarren presidente izan zena.
Daisen mendia
Daisen mendia (大山) Japoniako Honshu uhartearen mendebaldeko sumendia da, 1.729 metroko altuera duena. Daisen-Oki Parke Nazionalaren barnean dago Japoniako itsasoaren ertzean.
Erupzioak
Duela 1'8 milioi urte hasi ziren eta "Daisen zaharra" duela 500.000 urte sortu zen. "Daisen berria" aldiz zaharraren kraterrean sortu zen duela 50.000 urte hasi eta duela 10.000 urte bukatu ziren erupzioen eraginez.
Historia eta erlijioa
718 urtean mendiaren erdialdean Daisen-ji tenplua eraiki zen eta erromes leku bihurtu zen. Hala ere mendiaren tontorrera igotzea debekaturik egon zen monjeak ez zirenentzat Edo Aroa hasi zen arte. Daisen-ji tenpluaren gainean Ōgamiyama santutegia ere eraiki zen.
Igoera
2000 urtean Tottoriko lurrikara handia izan zen eta ordutik Kengamine (1.729m) gailur nagusira igotzea debekaturik dago, arriskutsua baita. Ibilbide ohikoena Daisen-ji tenpluan hasten da eta Misen tontorrera igotzen da (1.709m)
Northborough (Massachusetts)
Northborough Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Worcester konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sebewaing (Michigan)
Sebewaing Michigango herri bat da. Huron konderrian kokatua dago. 2010ean 1,759 biztanle zituen, 4.09 kilometro koadrotan banatuta.
Valea Ciorii
Valea Ciorii Errumaniako udalerri bat da, Ialomița konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Axintele
Axintele Errumaniako udalerri bat da, Ialomița konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Berlancourt (Aisne)
Berlancourt Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Rhône-Alpeak eskualdean.
Axintele
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Jose Ignazio Ansorena
Jose Ignazio Ansorena Miner (Donostia, 1953ko urriaren 21a) Mixki, Mirri eta Piter ezizenez ere ezagun dena, txistulari, pailazo eta showman gipuzkoarra da.
Euskal musikarenganako zaletasun handiko familia batean jaioa, Isidro Ansorena txistularien maisu ospetsua irakasle, aitona eta aitaponteko izan zuen. Berarekin burutu zituen txistu-danbolin ikasketak Donostiako Kontserbatorioan bestelako musika arloekin batera.
Filosofia eta Letretako Lizentziatura lortu zuen Deustuko Unibertsitateko EUTG donostiar ikastetxean, Filologia Erromanikoaren arloan. Bederatzi urtez gazteen irakasle izan zen Hizkuntza, Literatura eta Dramatizazio arloetan Donostiako Manuel de Larramendi ikastetxean.
Shelby (Michigan)
Shelby Michigango herri bat da. Oceana konderrian kokatua dago. 2010ean 2,065 biztanle zituen, 4.4 kilometro koadrotan banatuta.
Jose Ignazio Ansorena
Txistulari gisa
Donostian ospatu zen I. Txistulari Bakarreko Txapelketa irabazi zuen 1979an, baita zenbait konposizio lehiaketetan lehenengo sariak ere. Donostiako Txistulari Taldeko Zuzendaritza, eta bertako Kontserbatorio Nagusiko Txistu Katedra ere lortu zituen oposizioz. Talde honekin lehiaketa garrantzitsuenetara jo ondoren, guztietan lehenengo saria irabazi zuten. Kontserbatorio honetako zuzendari ere izan da hainbat urtez.
Txistuaren afinakuntzaren aldetik, teknikaren ikerkuntza eta pedagogiaren bidetik eman ditu ahaleginik handienak eta honen ondorioz Txistu Gozoa izeneko metodoa eman zuen argitara lau tomotan. Hau da gaur egun akademia eta kontserbatorio gehienetan erabiltzen den gida liburua. Errepertorioa zabaltzeko ere lan ugariak egin ditu eta gehienak Txistulari aldizkarian argitaratu dira. Zenbait urtez ere aldizkari horretako zuzendari aritu zen.
1982an Euskaltzaindiak deitutako Felipe Arrese-Beitia poesia lehiaketa irabazi zuen, Emeki Itxaropendutako Egunkaria liburuarekin. Herri musikaren aldetik ikerkuntza lan asko ditu eginak. Aipagarrienak: Euskal Kantak, Iztueta-Albéniz-en Musika Bilduma, eta Cancionero Popular Vasco.
Donostiako Txistulariekin batera hainbat lan ditu argitara emanak, euskal herri dantzak bilduz. Bakarlari gisa ere beste hainbat lan argitaratu ditu: Ansorenatarren danbolina, Txistu hotsak, Le Basque, Haize hegoa eta Gipuzkoako soinu zaharrak.
1982an Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin batera, bakarlari gisa hau ere, estreinatu zuen Concierto para Txistu y Orquesta, Tomás Aragüés-ek idatzia, Errenteriako Musikasten. Geroago ere beste hainbat aldiz izan da: 2002an, Euskadiko Orkestrarekin batera jo zuen kontzertu berbera Iruñean, Gasteizen, Bilbon eta Donostian. Aukera hori baliatuz Elkar diskoetxeak zuzeneko lan hau argitaratu zuen.
2003an, Donostiako Udaleko Txistulari Taldearekin batera, eta Euskal Dantzarien Biltzarrak eskatuta, Gipuzkoako Dantzak izeneko dantza bilduma grabatu zuen.
2004an, Joserra Senperena piano jotzailearekin batera, Ansorena-Senperena: Chillida lekutik, lan berritzailea argitaratu zen.
2009an Tomás Garbizu: el txistu y el teclado lana argitara eman du (Naxos Records), Álvaro Cendoya piano jotzailearekin batera.
Pailazo gisa
Txirri, Mirri eta Txiribiton euskal pailazo hirukote ezagunenaren sortzaile eta partaidea da. Hasi, ordea, Kixki, Mixki eta Kaxkamelon izenez hasi eta aritu ziren hamarkadatik gora. Euskal Telebistarako hirurehun programa inguru egin dituzte eta zazpiehundik gora publiko aurreko saio. Gainera, tankera guztietako argitalpenak plazaratu dituzte: ipuinak, diskoak, bideoak, komikiak,...
Pailazoen ibilbidea 1972an hasi zen, eta telebistan 1984tik ari dira etenik gabe lanean. Don-Don Kikilikon (1984-1989) programarekin hasi ziren eta, ondoren, Txirri, Mirri eta Txiribiton (1993-1995), Barrebusa (1999-2001) eta Altza, Porru! (2001-2002) saioak etorri ziren.
2002 amaieratik,Trikitraka-Trikitron programarekin aritu ziren lanean.
Pailazo taldeak hainbat bira egin ditu Euskal Herrian zehar, eta atzerrian ere emanaldi bereziak eskaini dituzte: Saharan, Estatu Batuetan…
Talde horrekin, marrazki bizidunetako film laburra egin du (Tortolika eta Tronbon, Kimuak, 1998), baita film luze bat ere (Pailazokeriak, Lotura films, 2005).
Bestelakoak
80ko hamarkada bukaeran hasi eta 90ko hamarkadan zehar, telebistako programa ezberdinen aurkezle eta showman papera bete du.
Xabier Otaegirekin batera Funtzioa helduentzako ikuskizun eta umorezko saioa sortu zuen, Xabier eta Piter izena eta izengoitiarekin aurkezten zuten Xabier Otaegik eta "Piter" Ansorenak. Euskal Telebistako saiorik arrakastatsuenetarikoa izan zen programa bere garaian, bizpahiru urtez.
Beste programetan ere sortzaile, zuzendari, gidoilari eta aktore lanak egin izan ditu: Balinda, Txiskola,...
1998-1999 urteetan Sikofonia saioa aurkeztu eta zuzendu zuen. Bertan Euskal Herriko pertsona famatuenak elkarrizketatu zituen.
Bestetik, hogei urte baino gehiago dira musikaren zabalkundea bultzatzeko ekintzak lantzen hasi zela, batik bat kontzertu didaktikoen bitartez, antolatzaile edo aurkezle gisa.
Sarri aritu da Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin elkarlanean, baita Frankfurt, Tenerife eta Galiziako Orkestrekin, eta beste tankera guztietako talde musikalekin. Hori dela eta, Mario Venzago, Pedro Halffter, Víctor Pablo Pérez, Juan José Mena, Juan José Ocón, Kike Ugarte, eta beste hainbat zuzendarirekin batera lan egin du.
Gaur egun
Azken urteetan hainbat liburu plazaratu ditu. 2001ean Mirri eta biok, pailazo bizitzaren oroitzapenetan oinarritutako liburua, eta Gloria izeneko antzezlana argitara eman zituen. Azken hau José Luis Greco konpositoreak musikatu egin zuen 2003an. Azken argitalpena, Pailazoen eskuliburua du, pailazo izateko esku liburua, 2003. urtean Elkar etxearekin argitaratua.
37 urteren ondoren pailazo gisa dihardu, bere lagunekin batera Euskal Herria zeharkatuz, saio ugari eta arrakasta handikoak eratuz.
2009an Txirri, Mirri eta Txiribiton taldearekin Euskal Telebistan hasi zenetik 25 urte beteko ditu.
Campylorhamphus procurvoides
Campylorhamphus procurvoides Campylorhamphus generoko animalia da. Hegaztien barruko Furnariidae familian sailkatua dago.
Ptice
Ptice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 842 biztanle ditu eta 7.81 kilometro koadroko azalera. Prague-West barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1513 urtean egin zen.
Shepherd (Michigan)
Shepherd Michigango herri bat da. Isabella konderrian kokatua dago. 2010ean 1,515 biztanle zituen, 2.51 kilometro koadrotan banatuta.
Clinton (Massachusetts)
Clinton, Massachusetts Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Worcester konderrian kokatuta dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Émile Temime
Émile Temime (Baiona, - Marseilla, ) lapurtar historialaria izan zen, Espainiako Gerra Zibilean aditua.
Puchlovice
Puchlovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 111 biztanle ditu eta 2,53 kilometro koadroko azalera. Hradec Královéko barrutian dago.
Bracken konderria (Kentucky)
Geografia
Bracken konderriak 54,117 kilometro koadro ditu. Horietatik 864 ura dira. Beste 53,253 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,68 da.
Pomacentrus albicaudatus
Pomacentrus albicaudatus Pomacentrus generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Bracken konderria (Kentucky)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 8,488 pertsonetatik 8,347 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 96 dira. 29 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 87 pertsonek kokatzen zuten.
Cymbilaimus lineatus
Cymbilaimus lineatus Cymbilaimus generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Gâdinți
Gâdinți Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Selaincourt
Selaincourt Frantziako udalerri bat da, Meurthe eta Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Selaincourt udalerrian erroldatutako biztanleak 188 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 92 etxebizitza zeuden, 78 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 83 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 78 etxebizitza nagusietatik 64 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 127 ziren, horien artean 95 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 95 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (48 gizon eta 41 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Selaincourt udalerrian 82 unitate fiskal zeuden, 194 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.011 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Selaincourt udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Breathitt konderria (Kentucky)
Breathitt konderria (Breathitt County) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jackson da. 2010eko zentsuaren arabera 13,878 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Breathitt konderriak 128,274 kilometro koadro ditu. Horietatik 739 ura dira. Beste 127,534 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,82 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 13,878 pertsonetatik 13,664 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 89 dira. 43 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 67 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 71 pertsonek kokatzen zuten.
Ptýrov
Ptýrov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 297 biztanle ditu eta 4,9 kilometro koadroko azalera. Mladá Boleslaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1273 urtean egin zen.
Desbideragailu
Desbideragailua bizikleta batean martxak aldatzeko kanpoko mekanismo bat da. Desbideragailuak piñoiaren tamaina gurpilari akoplatutako batzuen artean aukeratzea ahalbidetzen du; horrela, piñoi bakoitzarekin martxa-erlazioa aldatzen da.
Townleyhalleko hilobi igarobidea
Townleyhalleko hilobi igarobidea Irlandako Loutheko konderriko Dowth arkeologia gunetik 2 km-ra iparraldera dagoen hilobi-ganbera da. Hilobia neolitikoaren garaikoa da, baina abandonatua izan zen. Monumentua Brú na Bóinne arkeologia multzoaren zatia da, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuena.
Desbideragailu
Historia eta garapena
Jada 1800. urtearen amaieran, martxak aldatzeko desbideragailu sistema batzuk diseinatu eta eraiki ziren.
Townleyhalleko hilobi igarobidea
Townleyhalleko lehen indusketak 1962an hasi zituen George Eoganek.
Desbideragailu
Historia eta garapena
1896an, Edmund Hugh Hodgkinson Londresko ingeniari batek hiru abiadurako martxak aldatzeko sistema gradiente bat patentatu zuen, Desbideragailu modernoaren aitzindaria.
Ptychadena erlangeri
Ptychadena erlangeri Ptychadena generoko animalia da. Anfibioen barruko Ptychadenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Desbideragailu
Historia eta garapena
1905ean Paul de Vivie (1853-1930) zikloturista, idazle eta txirrindularitzaren sustatzaile frantsesak, Vélocio goitizenarekin idatzi zuenak, Alpeetarako zenbait sartu-irtenetan berak erabili zituen bi abiaduren atzeko aldagailua asmatu zuen. Lehen diseinu horietan, hagatxoak erabili ziren katea engranaje ezberdinetara mugitzeko. "Le Cyclo" frantziar desbideragailua 1923an hasi zen erabiltzen, Albert Raimondek diseinatua eta fabrikatua. Mekanismoaren diseinua, Raimondek Lehen Mundu Gerran aztertu zituen metrailadoreek inspiratu zutela esan zuten. 1932an "Ciclo Gear Company" britainiarra Raimond eta Louis Camillisek ezarri zuten, eta «Cyclo Standard-a», berriz, pilaka eta arrakasta komertzialarekin ekoiztua izan zen, banandutako osagai bat bezala (bizikleta oso baten zati bezala izan beharrean). "Cyclo Standard-a" zikloturismoaren ohiko desbideragailua izan zen hamarkada askotan, desbideragailu hauek 1970eko hamarkadara arte egon ziren.
1928an Super-Champion engranajea (edo Osgear, Ingalaterran ezagutzen zen bezala) agertzen da, Oscar Egg txirrindulari txapeldunak sortutako konpainiak egina; Vittoria Margherita ere agertzen da, biek, beheko zorroan muntatutako hagatxozko "bultzagailu" bat erabiltzen zuten, palanka bakarreko kate-tenkagailuekin, gertu muntatua edo aulkiaren hodi diagonalean.
Garai hartako errepide txarren ondorioz, hogeita hamar eta berrogeiko hamarkadetan martxak aldatzeko sistemak, aldi berean, bakunak eta oso sendoak izan ziren. Mekanismo horien desabantaila zen trebetasun handia behar zutela funtzionarazteko.
Desbideragailuen sistemak ezagunak egin aurretik, korrikalariek piñoi bikoitzeko abatz bat zuten (bi engranaje, abatzaren alde banatan). Horrela, martxa aldaketa batek martxa gelditzea, atzeko gurpila kentzea eta buelta ematea eskatzen zuen, tamaina ezberdineko engranajea erabiltzeko. Operazio hau noiz egin erabakitzea txirrindularitzako lehen lasterketen alderdi estrategiko garrantzitsua zen.
1937an, aldaketa sistema berri bat sartu zen Frantziako Tourrean, txirrindulariei, gurpilak kendu behar izan gabe martxa aldatzea ahalbidetuz. Desbideragailuak ez ziren errepideko lasterketen ekipo arrunt bihurtu 1938ra arte, Lucien Juyk, enpresari frantziar batek, Simplex sartu zuenean, kable bidezko aldagailua zuen desbideragailu bat.
Sheridan (Michigan)
Sheridan Michigango herri bat da. Montcalm konderrian kokatua dago. 2010ean 649 biztanle zituen, 2.85 kilometro koadrotan banatuta.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Teilhet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Desbideragailu
Historia eta garapena
1940an, Tullio Campagnolok "Corsa" aldagailua asmatu zuen, hagatxo bikoitzeko aldagailuen palanka bat. Corsa-ri "Roubaix" aldagailuen palankak jarraitu zion, ahokatze-mekanismo azkar bat konbinatzen zuena eta katea palanka bakar batekin mugi zezakeena.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Biztanleria
2007an Teilhet udalerrian erroldatutako biztanleak 299 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Puclice
Puclice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 352 biztanle ditu eta 13,84 kilometro koadroko azalera. Domažliceko barrutian dago.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Puclice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1351 urtean egin zen.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Etxebizitza
2007an 196 etxebizitza zeuden, 141 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 40 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 192 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 141 etxebizitza nagusietatik 121 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 85 etxek bost zituzten. 107 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Desbideragailu
Desbideragailu mota modernoak
Ordutik izan diren berrikuntza nagusiak izan dira marruskadura-aldagailutik indexazio-aldagailurako aldaketa (Ikusi → Aldagailuaren palanka) eta martxa-kopurua pixkanaka handitzea. Marruskadura-aldagailuarekin, txirrindulariak, lehenik, palanka mugitzen du, kateak hurrengo piñoira salto egin dezan, eta, ondoren, palanka egokitzen du, katea piñoian zentratzeko.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Desbideragailu
Desbideragailu mota modernoak
Indexatutako aldagailuaren palanka batek eusteko edo trinketeko mekanismo bat du, aldagailuaren palanka geldiarazten duena, eta, beraz, kablea eta desbideragailua, bultzada edo tira bakoitzarekin distantzia espezifikoetara mugitu ondoren. Indexatutako aldagailu-sistemek birkalibratu egin behar dira kableak luzatzen direnean eta piezak hondatzen edo trukatzen direnean.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 168 ziren, horien artean 116 aktiboak ziren eta 52 inaktiboak ziren. 116 pertsona aktiboetatik 103 lanean zeuden (58 gizon eta 45 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 52 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Desbideragailu
Desbideragailu mota modernoak
Lasterketako bizikletetan, 10 koroako atzeko abatzak agertu ziren 2000. urtean, eta 11 koroako abatzak agertu ziren 2009an.
Bachicabo
Bachicabo mendia Artzena mendilerroko mendi nagusia da. 1201 metroko garaiera du. Mendi hau Arabako hego-mendebaldean dago, Gaubeako udalerrian, Burgosko mugatik gertu.
Desbideragailu
Desbideragailu mota modernoak
Gaur egungo mendiko bizikleta gehienek hiru plater dituzte aurrean, eta errepideko bizikletek bi edo hiru izan ditzakete.
Ochotona gloveri
Ochotona gloveri Ochotona generoko animalia da. Lagomorpharen barruko Ochotonidae familian sailkatuta dago.
Desbideragailu
Atzeko desbideragailua
Atzeko desbideragailuak funtzio bikoitza du: koroen arteko katea mugitzea eta plater-desbideragailutik piñoi txikiago batera edo plater txikiago batera aldatzeak eragindako katearen tentsioa mantentzea. Bigarren zeregin hori egiteko, behealdeko ibilbidean kokatzen da, katearen zati ahul batean. Batzuetan, atzeko desbideragailuak abiadura bakarreko bizikleten kate-tenkagailu gisa berrerabiltzen dira, katearen tentsioa ezin baita beste metodo baten bidez doitu.
Palaminy
Palaminy Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Diru sarrerak
2009an Teilhet udalerrian 138 unitate fiskal zeuden, 306 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.392 euro zen.
Desbideragailu
Plater-desbideragailua
Pater-desbideragailuak katea alderik alde mugitu behar du aurreko plateren artean, baina hau goiko aldearekin egin behar du. Katearen tentsiodun zatiak plateraren tamainan dauden alde handiei ere leku egin behar die: 53 hortzetatik 20 hortzetaraino.
Palaminy
Biztanleria
2007an Palaminy udalerrian erroldatutako biztanleak 782 ziren. Familiak 320 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 120 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
Palaminy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Henri Lutz
Henri Lutz (Biarritz, - Paris, ) lapurtar musikagilea izan zen, sinfonietan aditua.
Palaminy
Etxebizitza
2007an 410 etxebizitza zeuden, 318 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 59 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 328 etxeak ziren eta 31 apartamentuak ziren. 318 etxebizitza nagusietatik 249 bere jabearen bizilekua ziren, 63 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 101 etxek lau zituzten eta 162 etxek bost zituzten. 236 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 140 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 158 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 jatetxe.
Ptychadena filwoha
Ptychadena filwoha Ptychadena generoko animalia da. Anfibioen barruko Ptychadenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Teilhet udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.134 hektarea erabiltzen.
Palaminy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 496 ziren, horien artean 361 aktiboak ziren eta 135 inaktiboak ziren. 361 pertsona aktiboetatik 323 lanean zeuden (179 gizon eta 144 emakume) eta 38 langabezian zeuden (18 gizon eta 20 emakume). 135 pertsona inaktiboetatik 50 erretiraturik zeuden, 33 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Teilhet (Puy-de-Dôme)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Palaminy
Diru sarrerak
2009an Palaminy udalerrian 288 unitate fiskal zeuden, 704,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.369 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 45 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 zapata-denda zen, 1 kirol-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Palaminy udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 350 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Bachicabo
Igozteko abiapuntu ohikoenak Barrio eta Bachicabo kontzejuak dira.
Vădastra
Vădastra Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Alexandru cel Bun
Alexandru cel Bun Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Palaminy
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Asia
Asia munduko kontinenterik zabalena eta askotarikoena da. Eurasiaren lau bosten eta lurreko eremu lehorren herena hartzen ditu, eta ia osorik Ipar Hemisferioan dago. 44.579.000 km²ko eremua eta 4.140.336.501 biztanle ditu. Mugak ez dira oso zehatzak. Ural mendiek, Ural ibaiak, Kaspiar Itsasoak, Kaukaso mendikateak, Itsaso Beltzak, Bosforok, Marmara itsasoak eta Dardaneloek bereizten dute Europatik; Bering itsasarteak Ipar Amerikatik, eta Itsaso Gorriak eta Suezko kanalak Afrikatik. Asia barruan sartzen dira, orobat, Japonia, Indonesia eta Malaysiako uhartediak.
Historia
Duela 5.000 urte baino gehiago sumeriarrek Mesopotamia, Tigris eta Eufrates ibaien arteko lurraldea, okupatu eta lehendabiziko hiri-estatuak eratu zituzten: Ur, Uruk edo Lagash. Antzinaroan zehar, Asian Indus haranean eta Yangtze ibaian zibilizazio inportanteak sortu ziren. Alexandro Handiaren gudarosteak Indus ibai ertzeraino heldu ziren. Erromatarrek bizigune batzuk eratu zituzten India hegoaldean eta, beharbada, Indotxina hegoalderaino ere iritsi ziren. Hauen ondoren, Europa eta Ekialdeko Asiaren arteko lotura bakarra, Iran, Bagdad eta Bizantziora, Zetaren bidean barrena, Txinatik heldu ziren karabanek osatzen zuten. Turko-mongoliarrek Errusia eta Erdialdeko Europara egin zituzten bidaldien bidez jakin ziren Asiari buruzko lehen berriak. Ondoren etorri ziren Marco Polo eta Giovanni da Pianen bidaiak, portugaldar eta herbeheretarren itsas aurkikundeak eta jesuiten egokimendua Txinako gortean.
Lurrunontzien garapenarekin batera, Asiarako egarria piztu zen europarren artean: ingelesek eta frantsesek India aldera jo zuten, herri ugari ibili zen Txinako kostaldeko hiriak konkistatzeko gatazkan, Frantziak Indotxinako alde bat hartu zuen beretzat, espainiarrak Filipinetan egokitu ziren eta errusiarrek Siberiaren konkista bukatu zuten.
Asian sortu ziren hiru erlijio monoteista handienak: kristautasuna, islama eta judaismoa.
Geografia fisikoa
Asia 44 milioi km² area baino gehiago ditu, 44.936.000 km² hain zuzen. Kontinentearen mugak ez dira oso zehatzak, adibidez, Sinai penintsula, Afrikarekin duen muga edozein kontinentearen zatia izan liteke. Era berean, Europarekin dituen mugak ere ezberdinak dira adituen arabera: batzuetan Ural mendiak, bestetan Ural ibaia bera. Kaukasoan ere eztabaidatsua da Georgia, Armenia edo Azerbaijan europarrak edo asiarrak diren ala ez.
Hala ere, Asiako muturrak honako hauek dira:
Orografia
Era askotako lurraldeak ageri dira Asian. Iparraldean, Siberia eta Mongoliako ordokiak hedatzen dira; erdialdeko lurraldeak oso menditsuak dira (Anatolia, Armenia, Iran, Pamir eta Tibeteko goi ordokiak; Kaukaso, Hindu Kush, Himalaia, Tian Shan, Altai, Kunlun eta Stanovoi mendiak); hegoaldeko penintsulak, oso erliebe higatuz osatuak (Arabia, India eta Indotxina) eta uhartediak (Japonia eta Insulindia).
Asian daude lurreko mendi garaienak (Everest, K2 edo Annapurna), itsasoko sakanik sakonena (Marianak, Mindanao ekialdea, 11.000 m) eta sakonune itxirik handiena (Itsaso Hila, 393 m itsas mailaren azpitik). Hego-ekialdeko uharteak berriak eta jatorri bolkanikokoak dira (Ozeano Bareko suzko gerria). Asia ekialdeko ordokiak alubioi garraiakinezkoak dira gehienak, edo mendilerroen eta itsasoaren arteko zerrenda meheak osatzen dituzte (Annam, Malaysia, Sumatra, Borneo). Ekialdeko itsasertza, bestalde, biztanleria sakabanatu duten badia, golko, uharte eta penintsulez betea ageri da.
Hidrologia
Asiako erliebearen banaketak lau ibai sistema nagusi eragin ditu:
Lau sistema nagusi hauez gainera, lurralde bakoitzeko sistemak aurki daitezke, hala nola, Persiako golkora isurtzen diren Tigris eta Eufratesek osatutakoa.
Aintzira garrantzitsuenak hauek dira:
Itsasaldea
Asiak Ozeano Artiko, Ozeano Barea, Indiako ozeanoa eta Mediterraneo itsasoak inguraturik dago. Barneko itsaso ugari dauzka, hala nola, Arabiako itsasoa, Hegoaldeko Txinako Itsasoa, Javako itsasoa, Ekialdeko Txinako Itsasoa, Japoniako itsasoa, Okhotskeko itsasoa, Bering itsasoa, Karako itsasoa, Barentseko itsasoa, eta abar. Golko nagusiak Persiako golkoa, Omango golkoa, Bengalako golkoa, Siamgo golkoa, Tonkingo golkoa eta Anadirko golkoa dira. Penintsula aipagarrienak Anatolia, Arabia, India, Malaka, Indotxina, Korea eta Kamtxatka dira eta uharteak Zipre, Maldivak, Sri Lanka, Indonesiar uhartedia, Taiwan, Japonia, Sakhalin, Siberia Berriko uharteak, Ipar Uhartea eta Zembla Berria.
Klima
Hain zabala izanik, mota guztietako klimak ditu Asiak. Siberiako klima kontinentala da, neguak izugarri hotz eta gogorrak dituena. Lurzoruaren parte handi bat izoztua dago (permafrost). Erdialdeko Asiako lurralde guztietako klima ere kontinentala da. Hegoaldean, montzoiek eragin handia dute. Bertan iristen dira munduko euri kopururik handienak ere (11.000 mm inguru, Bangladesh eta Assamen). Berorik handiena India eta Pakistan arteko Thar basamortuan egiten du. Lurralde hotzena, bestalde, Siberiako ipar-ekialdeko Verkhoiansk da (-66 °C). Hego-ekialdeko Asian eta Txina hegoaldeko itsasaldeetan tifoi ugariko klima tropikal euritsua da nagusi. Sonda uharteetako klima aldiz, ekuatoriala da, urtarorik gabea. Beste lurralde batzuek, azkenik, klima bereziak dituzte: Tibet, 4.500 m-tik gora dagoen goi-ordokia; Kuroshio itsaslaster beroak Japonian eragiten duen egoera berezia, etab.
Landaredia
Iparraldetik hasita hegoalderantz, alde handiak daude landaredian, lurralde batetik bestera, klimaren arabera. Ozeano Artiko aldeko tundra, Siberiako taiga handiak gero, eta urki nahiz lertxun basoak ondoren. Hegoalderago belar estepak zabaltzen dira (Mongolia, Kazakhstan iparraldea), Kaspiar itsasotik Gobi basamortura luzatzen den lurralde idorraren mugan. Tibeten mendi garaietako landaredia aurki daitekeen bitartean, India eta Hego-ekialdeko Asia oihan tropikalez horniturik ageri dira. Malaysia eta Sonda lurralde tropikalak dira. Txina iparraldean, estepak eta oihanak tartekatzen dira. Txina hegoaldean, ordea, oihan subtropikal hezea ageri da. Japonian hiru klima bereizten dira: siberiarra, epela eta subtropikala. Asian landare mota guztiak aurki daitezke ia. Animaliei buruz, beste horrenbeste esan daiteke.
Etnografia
Asiako gizakiaren lehen aztarnak guztiz antzinakoak diren arren (Pekingo gizakia, Javako gizakia), arrazak berandu arte baizik ez ziren banatu, antza denez. Lau gizatalde handi bereiz daitezke Asian: paleo-siberiarrak, turko-mongolak, indoeuroparrak eta indonesiarrak, mendeetan zehar elkarrekin nahasi diren arraza-familia desberdin askotan banatuak.
Paleo-siberiar jatorrikoak dira Siberian bizi diren herriak (tungusak, samoiedoak, ainuak, …); turko-mongolak, Erdialdeko Asia, Mongoliako eta Txina iparraldeko mongolak eta turkoak; indonesiarrak Hego-ekialdeko Asia eta, mongoloideekin nahasian, Txina hegoaldean; indoeuroparrak, azkenik, India, Afganistan eta Erdialdeko Asiako lurralde batzuetan egokitu ziren. Gizatalde handi horien ingurukoak dira jatorria oraindik behar bezala ezagutzen ez den beste arraza batzuk: Hego Indiako drabidiarrak, japoniarrak, tibeto-birmaniarrak, Mon-Khmer eta melanesiar bide diren Sonda uharteetako biztanleak.
Asiako arraza nagusia, halaz ere, mongoloidea dela esan daiteke: ilea beltza eta leuna; larruazala, boli koloretik hori ilunera; betazalen toles epikantiarra eta, jaiotzean, giltzurrunen gaineko orbana, mongoliar izenekoa. Asiarren altuera herritik herrira aldatu egiten da: ipar txinatarrak garaiak eta sendoak dira; hegoaldekoak, berriz, txikiak eta argalagoak. Erdialdeko Asiako mendialdeetan maiz ageri da begi argiko indoeuroparra. Arraza zabalduenen ondoan, beste txikiago batzuk desagertzear daude gaur egun (Sri Lankako veddak, Filipinetako negritoak, Japonia iparraldeko ainuak).
Arraza migrazioak ibaiei jarraituz gertatu izan dira gehienetan, itsasertzerantz betiere. Barneko lurraldeek, herri nomaden bizileku izaki, ez dute inoiz biztanleria dentsitate handirik izan. Nekazari jendez osaturik dauden itsasertzeko ordokiek eta ibai bokalek (Ganges aldea, Txina hegoaldeko haranak), aldiz, giza kontzentrazio handiak dituzte. Eskualde hauetan (Ganges aldeko India, Txina) oso laster garatu ziren anitz zibilizazio.
Gutxiengo herri eta etniko asko daude herrialde subiranoen artean.
Verguleasa
Verguleasa Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Asia
Azpisailkapena
Hona hemen, taula batean:
Verguleasa
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Asia
Azpisailkapena
Europaren ikuspuntutik Asia osoa «Ekialde» izenaz ezaguna zen. Distantzia kontuan hartuta, bi sailkapen tradizional daude:
Bai batzuentzat, bai besteentzat, Errusia Europa da.
Banaketa politikoak
Luzaroan kolonizaturik bizi ondoan, estatu burujabeek osatutako kontinentea da egun Asia. Errusiarrek ustiatzen dituzten Siberia handi zabaleko biztanle gutxiko lurraldeak, eta berriki arte herri kolonizatzaile europarren esku egon diren portu batzuk (Hong Kong, Macau) bazterrera utzita, estatu burujabeak osatu dira, nahiz eta burujabetza horiek behinolako kolonizatzaileen gogora gertatu, askotan, eta nazionalitateak errespetatu gabe, beste hainbatetan.
Txina da Asiako estatu garrantzitsuena, zabalena (Asia errusiarra izenekoaren ondotik) eta jendeztatuena. India dator ondoren, Pakistan, Afganistan eta estatu himalaiarrak (Nepal, Sikkim eta Bhutan) inguru geografiko berean dituelarik. Hego-ekialdeko Asiak Myanmar, Thailandia, Laos, Kanbodia eta Vietnam estatuak hartzen ditu mendebaldetik ekialdera. Asia Erdialdearen mendebaldean lau errepublika ageri dira: Kazakhstan, Tajikistan, Uzbekistan eta Turkmenistan, Kaspiar Itsasoa eta Tian Shan mendikatearen artean. Mongolia Siberia eta Txina arteko mendien artetik ageri da. Koreako penintsula Mantxuriatik irteten da.
Uharte estatuen artean, azkenik, hauek aipatu behar dira: Sri Lanka (Zeilan zena), Indiaren hegoaldean; Andaman eta Nikobar uharteak, Myanmar eta Sumatra artean; Malaysiako federazioa (Malaysiako penintsula eta Borneo uharteko iparraldea); Indonesia (Sumatra, Java, Bali, Sonda Txikiko uharteak, Kalimantan —Borneo uharteko alderik handiena—, Sulawesi uharteak, Maluku uharteak eta Irian, Ginea Berriko mendebaldea; Filipinak; Taiwan uhartea, egun Txinatik bereizia, eta Japonia, ekialdean dagoen Asiako lurraldea, lau uharte bolkanikok osatua.
Estatu barruko arazo politikoek, kanpoko herrien laguntzaz, hautsi dute zenbaitetan herrien batasun etnikoa. Korea bitan banatu zen 1953an: Ipar Korea, herri errepublika, komunista, eta Hego Korea, errepublika kapitalista, gaur ere tinko dirauen banakuntza. Gisa bereko bereizkuntza izan zuen Vietnamek 1954 eta 1976 urteen artean: herri errepublika Ipar Vietnamen eta AEBen mendeko errepublika hegoaldean. Ipar Vietnameko gudarosteak Hego Vietnameko gerrillariekin bat eginik, Hego Vietnamgo eta Ameriketako Estatu Batuetako armadei nagusitu ondoren berriz batu zen Vietnam.
Taiwan uharteko errepublika Txinako kapitalismoaren feudoa izan zen, 1949tik aurrera, kontinenteko Txina komunistaren aurrez aurre. Herri desberdin asko hartzen zituen Indiako estatu koloniala bitan banatu zen 1947an: mendebalde eta ekialdeko lurraldeek Pakistan estatua osatu zuten (gehiengo musulmana), eta erdialdeko zatirik handienak Indiako errepublika. 1971. urtean, Ekialdeko Pakistan bestetik bereizi eta Bangladesh estatua sortu zen bertan. Historian zehar burujabe izan zen Tibet, Txinaren mendean dago gaur egun. Asiako herri guztiak ari dira, zein bere aukera politikoen arabera (sozialismoa nahiz ekonomia liberala), industrian eta ekonomian duten atzerapenaren aurkako ahaleginean. Japonia eta Txina dira nagusi arlo honetan.
Hizkuntzak
Kontinentean hizkuntza asko erabiltzen dira, haien artean txinera hiztun gehien duen hizkuntza. Nagusiak hauek dira:
Erlijioak
Asiako gehienen erlijioak budismoa, islama eta hinduismoa dira, baina jarraitzaile asko dituzte konfuzianismoak, taoismoak, sintoismoak, judaismoak, animismoak, eta bestek ere.
Emil Krebs
Emil Krebs (Świebodzice, 1867ko azaroaren 15a - Berlin, 1930eko martxoaren 31) alemaniar eleaniztuna, sinologoa eta diplomazialaria izan zen. Denera 68 hizkuntzatan jariotasunez hitz egiteko eta idazteko gai zen, tartean euskara. Dena den, 120 bat hizkuntza ikasi zituen.
Fraideburu
Fraideburu edo Fraileburu mendia (gaztelaniaz Pico del fraile) Gorobel mendilerroan (gaztelaniaz Sálvada) dago. 853 metroko garaiera du. Tertanga (Arrastaria Harana, gaur egun Amurrio udalerriaren barruan) herritik gora dago.
Pucov
Pucov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 175 biztanle ditu eta 15,39 kilometro koadroko azalera. Třebíčeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1227 urtean egin zen.
Ptychadena gansi
Ptychadena gansi Ptychadena generoko animalia da. Anfibioen barruko Ptychadenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Theodoros Pangalos
Theodoros Pangalos (Θεόδωρος Πάγκαλος; Salamina, 1878ko urtarrilaren 11 - Atenas, 1952ko otsailaren 26a) greziar militar eta politikaria izan zen.
Balkanetako Gerretan, Lehen Mundu Gerran eta Greko-turkiar gerran parte hartu zuen.
Shoreham (Michigan)
Shoreham Michigango herri bat da. Berrien konderrian kokatua dago. 2010ean 862 biztanle zituen, 1.51 kilometro koadrotan banatuta.
Johnstown (Kildare konderria)
Johnstown (Baile Eoin) Irlandako udalerri bat da, Kildare konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 1.004 biztanle zituen.
Charlton (Massachusetts)
Charlton Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Worcester konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bernot
Bernot Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Rhône-Alpeak eskualdean.
Puklice
Puklice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 841 biztanle ditu eta 10,92 kilometro koadroko azalera. Jihlavako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1328 urtean egin zen.
Pulečný
Pulečný Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 424 biztanle ditu eta 5,99 kilometro koadroko azalera. Jablonec nad Nisouko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1345 urtean egin zen.
Uxbridge (Massachusetts)
Uxbridge Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Worcester konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sherwood (Michigan)
Sherwood Michigango herri bat da. Branch konderrian kokatua dago. 2010ean 309 biztanle zituen, 2.55 kilometro koadrotan banatuta.
Hypoedaleus guttatus
Hypoedaleus guttatus Hypoedaleus generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Southfield (Michigan)
Southfield Michigango hiri bat da. Oakland konderrian kokatua dago. 2010ean 71,739 biztanle zituen, 68.05 kilometro koadrotan banatuta.
Vlădila
Vlădila Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Camara Laye
Camara Laye (Kouroussa, 1928ko urtarrilaren 1a - Dakar, 1980ko otsailaren 4a) ginear eleberrigilea izan zen.
Nafarkorta
Nafarkorta mendia Araban dago, Amurrion. Gorbeiako mendilerroan dago kokatua eta 1014 metroko garaiera du.
Nafarkorta mendira igotzeko biderik nagusia Baranbiotik irteten da, Garraztatxu baseliza igaroz. Ziorragatik ere igo daiteke.
Pustá Kamenice
Pustá Kamenice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 321 biztanle ditu eta 15,31 kilometro koadroko azalera. Svitavyko barrutian dago.
Pustá Polom
Pustá Polom Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.376 biztanle ditu eta 16,57 kilometro koadroko azalera. Opava barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1379 urtean egin zen.
Giza Immunoeskasiaren Birusa
Giza Immunoeskasiaren Birusa (GIB) HIESaren eragilea da. Izenak iradoki bezala, birus honek defentsa immunologikoak murrizten ditu gizakiengan, gaixotasun infekziosoei eta minbizi mota batzuei ateak irekiz.
Ingelesezko akronimo baliokidea "HIV" (Human Immunodeficiency Virus) da, unibertsalki erabilitakoa.
GIB bidezko infekzioa pandemia bat da gizakian. 2006ko urtarrilean Osasunerako Mundu Erakundeak HIESak 25 milioi pertsona baino gehiago hil dituela esan zuen 1981eko abenduaren 1ean lehen aldiz ezagutu zenetik. Munduko biztanleriaren %0.6 inguru GIB birusarekin infektatuta dagoela uste da. HIESak eragindako heriotzen herenak Saharaz hegoaldeko Afrikan gertatzen dira, hazkuntza ekonomikoa atzeratu eta txirotasuna handituz. Tratamendu antierretrobiralak GIBak eragindako hilkortasuna murrizten du, baina medikamentu hauek ezin dira herrialde guztietan eskuratu.