cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villanova del Battista
Villanova del Battista Italiako udalerri bat da. Avellinoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Villanova del Battistak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Drahany
Drahany Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 539 biztanle ditu eta 6,17 kilometro koadroko azalera. Prostějoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1319 urtean egin zen.
Alouatta ululata
Basogabetzeak eta ehizak arriskuan jarri dute Amazonian bizi den ugaztun hau
Bokermannohyla ibitiguara
Bokermannohyla ibitiguara Bokermannohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Argentina silus
Argentina silus Argentina generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Argentinidae familian.
2161 Grissom
2161 Grissom asteroide gerrikoan aurkitutako 2161. asteroidearen izena da. 1963ko urriak 17an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak AEBetako Indiana estatuko Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1963 UD zen. Bere izena Virgil Ivan Grissom astronautagatik jasotzen du, Edward Higgins White II.a eta Roger Bruce Chaffeerekin batera Apolo 1ak su hartu zuenean hil zena.
Romain Hardy
Romain Hardy (La Chapelle-d'Andaine, 1988ko abuztuaren 24a), Frantziako txirrindularia da.
Palmaresa
2010 2011 2012 2017 2019
Grand-Lieuko aintzira
Grand-Lieuko aintzira (Lac de Grand-Lieu; Lenn Veur) Loira Atlantikoan dagoen aintzira da, Saint-Philbert-de-Grand-Lieu udalerriaren barnean dagoena.
Herrialdeko aintzirarik handiena edo, udan, bigarrena Bourgeteko aintzira eta gero, beti Léman aintzirako frantziar zatia kontuan hartu barik.
Betebide nagusia Boulogne ibaia du eta hustubidea Acheneau. Ramsarko hitzarmenak izendatua, arrantzaleek erabiltzen dute.
Chinle (Arizona)
Chinle Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Apache konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hungariaren banaketa administratiboa
Hungariaren banaketa administratiboa 19 konderrietan egiten da. Gainera Budapest főváros (hiriburua) izeneko unitate administratibo berezi batean dago. NUTSeko 3. mailako unitate administratiboak dira.
Gainera 23 hirik konderri eskumenak dituzte (megyei jogú város). Hiri hauetako alkateek botere bereziak dituzte baina euren konderriaren barnekoak dira (ez dira independenteak)
Rudenkoita
Rudenkoita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Rudenkoita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 da.
Monona (Iowa)
Monona Iowako hiri bat da. Clayton konderrian kokatua dago. 2010ean 1,549 biztanle zituen, 3.02 kilometro koadrotan banatuta.
Kim Chang-ho
Kim Chang-ho (김창호) Hego Koreako mendi eskalatzailea zen.
Biogeokimika
Biogeokimika ekosistemetan zeharreko elementuen fluxua aztertzen duen zientziaren adarra da. Biosferan, litosferan, hidrosferan eta atmosferan elementuak egoera ezberdinetan topa ditzakegu eta Lurraren azpisistema batetik bestera aldatzeko prozesu ezberdinak jasaten dituzte. Beraz, elementu ezberdinen ziklo biogeokimikoak aztertzen ditu biogeokimikak. Hala ere, ziklo hauek uraren zikloari esker gertatzen dira, honek eragin handia baitu prozesu askotan. Aztergai diren ziklo nagusiak, hidrologikoa, karbonoarena, nitrogenoarena, sufrearena eta fosforoarena dira.
Energia fluxua
Biogeokimikan aritzeko energia fluxua ulertu beharra dago. Lurrera iristen den energia ia dena Eguzkitik dator. Uhinen %99 atmosferan edo Lurraren gainazalean islatzen dira edo bero moduan transmititzen dira eta gainontzekoaren %3 (hau da, energia totalaren %0,03) baina gutxiago organismo autotrofoek fotosintesi bidez argi energia energia kimiko bihurtzeko erabiltzen dute. Horrela ekoizleei esker (landare, alga eta bakterio batzuk) sartzen da energia biosferan.
Energia kimiko hori belarjaleetara, haragijaleetara eta deskonposatzaileetara igarotzen da azkenean bero moduan askatu arte. Hala ere, ez da energia guztia igarotzen maila trofiko bakoitzetik hurrengora (gutxi gora behera energiaren %10) eta horregatik daude espezie gutxiago maila trofikoak igotzerakoan. Energia guztiak azkenean bero forman bukatzen du, baina elementuak etengabe birziklatzen ditugu.
Ziklo biogeokimikoak
Ziklo biogeokimikoak bi multzotan banatu daitezke, gaseosoak (edo globalak) eta sedimentarioak. Biosferak elementua lortzeko iturri nagusiaren araberakoa da. Iturri nagusia atmosfera edo hidrosfera bada, zikloa globala izango da; aldiz, iturri nagusia litosfera bada, sedimentarioa. Aurrerago azaltzen den eran karbonoaren zikloa globala da, karbonoa, biosferan, atmosferako karbono dioxidoa finkatuz sartzen baita. Fosforoa berriz ez dugu atmosferan topatzen eta landareen fosfori iturri nagusia arrokak dira, beraz fosforoaren zikloa sedimentarioa da. Nitrogenoaren zikloa globala dela ikusiko dugu eta sufrearena bien arteko hibridoa.
Karbonoaren zikloa
Karbonoa materia organikoaren oinarria da, energiaren finkapenean garrantzitsua. Karbonoaren zikloa guztiz loturik dago energia fluxuarekin, biak elkarrekin mugitzen baitira, atmosferatik landaredira, landareditik belarjaleetara eta azken hauetatik haragijaleetara.
Atmosferan eta biosferan
Karbonoaren atmosferako egoera ugariena karbono dioxidoa da, gasen %0,04 inguru, nahiz eta metanoa  eta karbono monoxidoa  ere topa ditzakegun. Karbonoaren biosferarako sarrera fotosintesiari esker ematen da, karbono dioxidoa finkatuz biomolekula ororen sintesia ahalbidetuz. Fotosintesiaren erreakzio orokorra:
Beste alde batetik, arnasketa edo hartziduraren bidez organismoek biomolekulak oxidatu eta berriro ere karbono dioxidoa askatzen dute atmosferara.
Hidrosferan
Atmosferako karbono dioxidoa uretan disolbatu daiteke bikarbonato eta karbonato  anioiak sortuz:
Ozeanoetan, uraren sakonera handitu ahala, tenperatura jaisten da, karbono dioxidoaren disolbagarritasuna handituz, beraz sakonera handietan karbono kontzentrazio altuagoak topatzen dira. Ozeanoek, karbono dioxido osoaren %90 gordetzen dute. Hidrosferatik, bikarbonatoa atmosferara itzuli daiteke berriro, organismo fotosintetiko itsastarrek fotosintesi bidez biosferara bideratu dezakete edo litosferan barneratu daiteke sedimentazioz.
Litosferan
Arroka sedimentarioak dira karbonoaren biltegi nagusia. Sedimentazioa uretan gertatzen da, bikarbonato edo karbonato anioiek karbonatozko sedimentuak eratuz. Ura asetuta dagoenean; hau da, anioi hauen kontzentrazioa disolbagarritasuna baina handiagoa denean, anioi hauek beste konposatu batzuekin errakzionatuko dute. Askotan kaltzioa izaten da erreakzionatzen duena eta kaltzio karbonatoaren  disolbagarritasun baxua dela eta prezipitatu eta sedimentatu egiten da.
Karbonatozko arroka hauek magma bihurtu daitezke astenosferara heldu ezkero eta karbonoa atmosferara kanporatu daiteke karbono dioxido moduan sumendien erupzio bidez. Karbonoak litosfera uzteko beste bide bat, arroka berriro ere uretan disolbatzea da (disoluzio asegabeetan).
Lurzoruan metatzen joan ziren antzinako landare eta animaliak ere presio eta tenperatura handiengatik petrolio, ikatz edo gas natural bilakatu daitezke litosferako karbono iturriak sortuz. Gaur egun, gizakia erregai fosil hauen gehiegizko erabilera egiten ari da, energia lortzeko baliabide mugatua baita eta karbonoaren zikloaren oreka apurtzen duen karbono dioxido kantitate handiak askatzen baititugu atmosferara, negutegi efektuaren eragilea.
Nitrogenoaren zikloa
Atmosferaren %78 gasez eraturik dago. Gainera, nitrogenoa aminoazidoen oinarrizo elementua da, beraz proteinena ere bada. Proteinek (entzimak, hormona ugari...) zelula deshidratatuen %80 osatze dute ; hortaz, nitrogenorik gabe guk ezagutzen dugun bizia ez litzateke posible izango. Nitrogenoak, erredox egoera ugari izan ditzake, -3 (adibidez amonioak, ) eta +5 (adibidez nitratoak, ) artean. Nitrogenoaren zikloko aldaketa nagusiek mikrobioen metabolismoa dute oinarri eta 5 prozesu nagusitan biltzen dira:
Nitrogenoaren finkapena
Atmosferako nitrogenoa erreduzitu eta amoniakoa sortzen den erreakzioa da.
Nahiz eta atmosferaren gehiengoa nitrogenoz osaturik egon, landare eta animaliok ez gara gai nitrogeno hori finkatzeko. Energetikoki gastu handia suposatzen du finkapenak, lotura kobalente hirukoitzaren ondorioz, eta sistema katalitiko garatua duten bakterio batzuk soilik burutu dezakete, oxigeno gabezian jarduten duten nitrogenasa entzimen bidez. Ekosistema lurtarrean Azotobacter eta Rhizobium bakterioak dira nagusi eta itsas ekosistean zianobakterioak.
Beste alde batetik, sumendi, deskarga elektriko edo prozesu industrialen bidez (biologikoak ez diren bideak) nitrogenoa nitratoan finkatu daiteke.
Asimilazioa
Amoniako, amonio eta nitratoa molekula organikoetan txertatzean datza; proteina, azido nukleiko eta klorofiletan. Asimilazioa sustraietan egiten da eta animaliek landareak jaterakoan, landare-nitrogenoa animalia-nitrogenoan bilakatzen da.
(nitrato erreduktasa)
(nitrito erreduktasa)
Amonioa azido glutamiko eta azido aspartikoan azkar gehitzen da eta aitzindari hauetatik gainontzeko aminoazidoak eta nitrogenodun egitura biokimikoak sintetizatu daitezke.
Nitrifikazioa
eta gero nitritotik nitratora:
Bi erreakzioak bakterio espezializatu batzuk burutzen dituzte. Nitrosomonas (lurrean) eta Nitrosococcus (ur sistemetan) bakterioek lehenengo erreakzioa eta Nitrobacter (lurrean) eta Nitrococcus (ur sistemetan) bakterioek bigarren erreakzioa.
Desnitrifikazioa
Bakterio hauek lokatz, zingira eta estuarioetan topatzen dira (egoera anaerobikoetan).
Fosforoaren zikloa
Fosforoa garrantzi biologiko eta ekologiko handikoa da. Fosforoa ez da atmosferan topatzen eta bere zikloa sedimentarioa dela esan genezake. Fosforo iturri nagusia arroka fosfatatuak dira, ekoizleentzat eskuragarria ez den egoera kimikoa. Arroka hauek nagusiki apatitoz osaturik daude; fosforo guztiaren %95 godetzen du, baina apatito guztia ez dago fosfatoz osaturik. Hainbat ioik fosfato taldea ordezkatu dezakete; karbonatoek  edo sulfatoek  besteak beste. Arroketako fosfatoa uretan disolbatu daiteke ioi ezberdinak eratuz eta fosfato ioi hauek ziklo trofikoan sartzen dira ekoizleen bidez. Bizidunontzat fosforoa ezinbestekoa da, prozesu metaboliko gehienetan parte hartzen baitu eta beharrezkoak ditugun molekula ugariren parte da (ATP, ADN, ARN, fosfolipidoak). Hezurretan ere ezinbesteko elementua da. Bizidunak hiltzerakoan hauen arrastoak lurzoruan geratzen dira, humusean.
Gizakion jardueraren eraginez, batzuetan ibai batzuk fosfato gehiegi daramazkite eta eutrofizazio azeleratua eragiten dute. Alga eta organismo fotosintetiko ugari sortzen dira, uretako oxigeno disolbatua murriztuz eta egoera anaerobiko bat eraginez. Ondorioz bertako fauna desagertu egiten da.
Sufrearen zikloa
Biologikoki, sufrea garrantzi handikoa da, metabolismoan eta molekulen konformazioa finkatzea ahalbidetzen baitu. Hainbat aminoazidok tiol taldea dute (zisteina eta metionina). Nitrogenoaren zikloan bezala, sufrearen zikloko aldaketa asko mikrobioen metabolismoaren ondorio dira. Sufrearen iturri nagusiak litosferako pirita minerala, kaltzio sulfatoa eta magnesio sulfatoa dira eta bertatik sulfato ioiak lortzen dira :
(prozesu kimikoa)
Baina ez da prozesu kimiko hauetatik soilik lortzen; Thiobacillus thiooxidans sufrearen bakterio oxidatzaileak ere piritaren oxidazioan parte hartzen du:
(T. thiooxidans)
Prozesu biologikoak
Sulfato ioiak, asimilazio bidez, biosferan landareen bidez sar daitezke. Prozesu ezberdinen bidez sufrea erreduzitu eta sufre organikoa; hau da, sufrea duten konposatu organikoak lortzen dira (zisteina eta metionina aminoazidoak, A koentzima, hainbat bitamina edo ferredoxina esaterako). Sufre organikoa kate trofikoan zehar garraiatzen da eta azkenik detritua lortzen da (materia organiko hila). Egoera aerobikoan bakterio eta onddo batzuen bidez (Aspergillus, Neuospora) detritu horiek mineralizatu eta berriro ere sulfatoa lortzen da. Egoera anaerobikoan berriz, Escherichia eta Proteus bakterien bidez detrituak mineralizatu eta sulfuro eta hidrogeno sulfuroak lortzen dira.
(Me: metal bat edo gehiago)
Sulfato ioiak beste bide anaerobiko bati esker, baina bakterioen bidez ere (Desulfovibrio, Desulfotobacter), erreduzitu daitezke hidrogeno sulfuroa lortzeko.
(sufrearen bakterio berde eta purpurek)
(sufrearen bakterio purpurek)
Sedimentazioa
Ur anoxikoetan burdin katioi dibalenteak hidrogeno sulfuroarekin erreakzionatu eta sortzen den burdin sulfuroa sedimentatu egiten da. Burdina izaten da metal ohikoena.
Kaltzio eta magnesio katioiak eta sulfato anioiak, ura lurrunduz disoluzioak asetzerakoan prezipitatu egiten dira eta ebaporitak sortzen dira.
Aotus brumbacki
Aotus brumbacki Aotus generoko animalia da. Primateen barruko Aotidae familian sailkatuta dago eta Kolonbian bizi da.
Paraxerus ochraceus
Paraxerus ochraceus Paraxerus generoko animalia da. Karraskarien barruko Xerinae azpifamilia eta Sciuridae familian sailkatuta dago.
NGC 7545
NGC 7545 galaxia bat da, Grus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Bokermannohyla ibitipoca
Bokermannohyla ibitipoca Bokermannohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Jenison (Michigan)
Jenison Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Ottawa konderrian kokatuta dago, Michigan estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Monroe (Iowa)
Monroe Iowako hiri bat da. Jasper konderrian kokatua dago. 2010ean 1,830 biztanle zituen, 4.39 kilometro koadrotan banatuta.
Nico Mattan
Nico Mattan (Izegem, 1971eko uztailaren 17a), belgikako txirrindulari ohia da.
2746 Hissao
2746 Hissao asteroide baten izena da. irailaren 22an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Drahelčice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1353 urtean egin zen.
2746 Hissao
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1979 SJ izena zeraman.
Nico Mattan
Palmaresa
1995 1996 2001 2003 2004 2005 2006
2746 Hissao
Orbitaren ezaugarriak
2746 Hissao asteroidearen orbitak batezbeste 2,248 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,058 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,438 distantziara. Eszentrikotasuna 0,084 da, eta makurdura orbitala 3,98ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.1 da.
Tetraogallus caucasicus
Tetraogallus caucasicus Tetraogallus generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.
Volturara Irpina
Volturara Irpina Italiako udalerri bat da. Avellinoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Atelocentra
Atelocentra Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Atelocentra chloraspis da.
Volturara Irpina
Mugakideak
Volturara Irpinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gero (Axular)
Gero, bi partetan partitua eta berezia liburua —laburturik, maiz Gero izenaz aipatua— Pedro Agerre Azpilikueta —Axular deitua— euskal idazleak idatzitako lan nagusia da, bai eta euskal literatura osoko maisulan handienetarikoa ere. Axular hil baino urtebete lehenago argitaratu zen, 1643an, Bordelen, lapurtera klasikoan idatzirik.
Lehenengo edizio hartatik zenbait ale kontserbatzen dira, bost edo sei apika. Urte batzuk geroago bigarren edizio bat kaleratu zen. Aldi honetan, izenburua aldatu eta Gueroco guero izenburupean argitaratu zuten, inprimategi berean, hots, Bordeleko Milangues inprimatzailea, baina hainbat aldaketatxo eginik. Erlijio betekizunak geroko uzteak dakartzan kalte eta zorigaitzez dihardu liburuak; gizakiak, luzamendutan ibili gabe, Jainkoarengana bihurtu behar duela, alegia. Izenburuak «bi partetan partitua» dela aipatzen duen arren, liburu bakarra baizik ez da ezaguna (Piarres Lafittek bi parteak batera eta nahasian ageri direla dio, baina iritziak bereiz dabiltza, Luis Villasante bigarren partea betiko galdu delakoan baitago). Obrak ez du mistizismo apurrik ere erakusten; aszetikako egia bat azaldu, erakutsi eta frogatu nahi du, eliz pulpitutik ari bailitzan taxutua.
Euskal literaturako liburu klasiko bat da, maisulana: eduki aberatsa, literatura ederrekoa, egitura dotorez taxutua, antzinatasuna eta originaltasuna dituena. Estiloari dagokionez, euskal sena du, egileak betiere abiapuntu eta maila literario egokia erakutsi zuen bere euskalkian; hitz jokoak, argudioak, errefrauak, ateraldiak, eta abar, denak euskal hizkera dotorez eta ulergarriz moldatuak daude. Ideiak hobeto adierazteko, Axularrek adibideak erabiltzen ditu sarritan, sinonimoak pilatuz eta autore klasikoen aipuak tartekatuz.
Ezaugarriak
Euskal literaturaren historian lehen prosazko liburu original argitaratua da. Joannes Leizarragak eginiko Bibliaren itzulpena eta 2004an aurkitu ziren Lazarragaren testu laburrak alde batera utzirik, Gero dugu euskarazko lehen liburu mardula. Euskal idazle klasikoek, Iparraldekoek nahiz Hegoaldekoek, euskal maisulan gisan goraipatu zuten, eta denbora luzez euskara jasoaren eredu izan da. XIX. mendean Pedro Antonio Añibarrok bizkaierara itzuli zuen liburua ia osorik; beraz, Axularren ospeak bizkaierazko literaturan ere eragina izan zuen, bai zuzenean, bai Añibarroren itzulpenaren bidez.
Axular hil baino urtebete lehenago inprimatu zen, 1643an. Inongo mistikarik gabe, irakurlearen jokabidea aldarazi nahi du: Kristauari zeinen arriskutsu izan dakiokeen arimaren zereginei berehala ez atxikitzea, erlijioarekiko betebeharrak biharko uztea, beti gerotik gerora luzamendutan ibiltzea. Liburuaren gai nagusia «gero dioenak bego dio» atsotitzarekin laburtzen delarik, hori ez da izan, noski, kritikoek maisulan gisa hartzeko arrazoia, ezpada Axularren estilo bizi eta aldi berean landuagatik.
2163 Korczak
2163 Korczak asteroide gerrikoan aurkitutako 2163. asteroidearen izena da. 1971ko irailak 16an aurkitu zuen Krimeako Astrofisika Behatokiak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1971 SP1 zen. Bere izena Janusz Korczak poloniar idazleagatik jasotzen du, haurrentzako literatura idazten zuena.
Basketoaren Woreda Berezia
Basketoaren Woreda Berezia Etiopiako Hegoaldeko Nazioen, Nazionalitateen eta Herrien Eskualdean dagoen woreda bat da, bertan bizi den Basketo herriaren ondorioz izendatua. Basketoak ez direnez eskualdearen barruko inongo zona administratiboaren parte, autonomia duen eskualde gisa hartzen da, eta horregatik da Woreda Berezia. 56.689 biztanle ditu 2007ko zentsuaren arabera.
Gero (Axular)
Ezaugarriak
Sinonimia ez darabil, maiz pentsatu den bezala, ahalik eta euskaldun gehienek uler dezaten, perpaus-periodoen erritmoa kontrolatzeko baizik. Bestalde, argudioak sendotzeko autore klasikoen eta testu sakratuen aipuak tartekatzen ditu. Nabarmena da latinezko aipuak euskaratzean erakusten duen sena eta dotorezia.
Basketoaren Woreda Berezia
Geografia
Hegoaldean Hegoaldeko Omorekin egiten du muga eta iparraldean eta ekialdean Gamo Gofarekin. Berso eta Zenti ibaiak daude eskualde honetan.
Gero (Axular)
Edizioak
Lehen edizioa argitaratu eta hirurogeita zortzi urte beranduago bigarren edizioa egin zen izenburua aldatuta: Gveroco Gvero, datarik gabe eta zuzenketa eta aldaketa urri batzuekin.
Basketoaren Woreda Berezia
Herriak
Hiriburu administratiboa Laska da. Beste herri batzuk Donka, Saattsa, Zabba, Mandit, Obc'a, Bunibas eta Gaara dira.
Gero (Axular)
Edizioak
Hirugarren edizioa 1864koa da; Baionan inprimatu zen Intxauspe kalonjearen eskutik, Bonapartek hala proposatuta. Hirugarren edizio horrek badu berezitasun bat: gaien hurrenkera aldatu egin zen eta testuan hainbat aldaketa barneratu ziren, errealismoa oso agerikoa zenean, bereziki.
Argentina stewarti
Argentina stewarti Argentina generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Argentinidae familian.
Gero (Axular)
Edizioak
Laugarren edizioa Zarautzen inprimatu zen 1954an. Bertan ortografia modernoagoa baliatu zen eta bigarren edizioan egindako aldaketak ageri dira oraindik. Nazioarteko Eusko Ikaskuntzen Aldizkarian (1910) lehenengo edizioa argitaratzeari ekin zitzaion faksimile modura baina lana amaitu gabe geratu zen, aldizkaria argitaratzeari utzi baitzitzaion 1936an.
1964. edizioa elebiduna da eta Donostian inprimatu zen 1643ko jatorrizkoari jarraiki. Itzulpena Aita Luis Villasantek egin zuen. Axularren lana Gipuzkoa, Bizkaia eta Nafarroara ere hedatu zen nahiz eta lapurtarrez idatzita egon.
Zungoli
Zungoli Italiako udalerri bat da. Avellinoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gero (Axular)
Sarrera
Hauxe da liburuaren sarrera, hitzez hitz:
Zungoli
Mugakideak
Zungolik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gero (Axular)
Sarrera
Izenburuaren «bi partetan partitua eta berezia» azpitituluak hainbat eztabaida ekarri ditu adituen artean. Axularrek «Irakurtzaileari» izeneko atarikoan dioenez, bere nahia liburua bi liburukitan argitaratzea zen, baina liburuaren bigarren zatirik ez da inon ageri. Batzuen ustez, argitaratu gabeko bigarren zatia betiko galdutako testua da, antza. Beste batzuen iritziz, ostera, bi parte haiek liburuki bakarrean batera argitaratu bide ziren, bata bestetik bereizi gabe.
Gaiak
Liburu horretan aditu gorenetakoa Patxi Salaberri Muñoa filologoak zortzi ataletan biltzen ditu pasarte antologiko nabarmienak:
Coelorinchus melanobranchus
Coelorinchus melanobranchus Coelorinchus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Drahenice
Drahenice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 160 biztanle ditu eta 5,55 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1322 urtean egin zen.
2747 Český Krumlov
2747 Český Krumlov asteroide baten izena da. otsailaren 19an aurkitu zuen A. Mrkos-ek Kleť Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1980 DW izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2747 Český Krumlov asteroidearen orbitak batezbeste 3,1 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,703 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,496 distantziara. Eszentrikotasuna 0,128 da, eta makurdura orbitala 5,82ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.8 da.
Ur-jauzien mendikatea
Ur-jauzien mendikatea (ingelesez: Cascade Range edo Cascades) Ipar Amerikako mendebaldeko mendikate handia da, Ozeano Barearen paraleloan hedatzen dena. Kanadako Columbia Britainiarra eta Estatu Batuetako Washington, Oregon eta Kalifornia estatuak zeharkatzen ditu. Sumendi garrantzitsuak (adibidez, High Cascades) eta bolkanikoak ez diren mendiak (adibidez, North Cascades gailur zorrotzak) ditu. 1.100 kilometro luze da iparraldetik hegoaldera. Rainier mendia da gailurrik garaiena (4.395 metro).
Geografia
Ipar Amerikako mendebaldean dago; Columbia Britainiarraren hegoaldetik hasi, eta Washington eta Oregon estatuetan barna, Kalifornia iparralderaino iristen da. Mendikateko sumendi garaienak High Cascades aldean daude, inguruko mendien garaiera bikoitza dute. Rainier mendia da garaiena (4.395 metro).
Ur-jauzien mendikatea Ozeano Bareko Suzko Eraztunaren parte da, Ozeano Barea inguratzen duen sumendiz eta mendiz osatutako eraztunaren parte. Estatu Batuetan izan diren eta ezagutzen diren erupzio guztiak mendikate horretako sumendiek eragindakoak izan dira. Bi gertatu berrienak Lassen Peak, 1914tik 1921era, eta 1980an St. Helens mendian izandako erupzio handia dira. St. Helens mendiaren beste erupzio txikiagoak duela gutxikoak dira, 2006koak.
Historia
1792an, George Vancouver britainiar nabigatzailea iritsi zen bertara, eta ikusi zituen mendi garaiei izen ingelesak eman zizkien.
Eremu babestuak
Lau parke nazional ditu, Estatu Batuetakoak:
NGC 7546
NGC 7546 galaxia bat da, Pisces konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Charter Oak (Kalifornia)
Charter Oak Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Drahkov
Drahkov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 123 biztanle ditu eta 4,12 kilometro koadroko azalera. Plzeň-Hegoaldea barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1310 urtean egin zen.
Solac (argipena)
Solac izenak hainbat adiera du:
Acerno
Mugakideak
Acernok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cucayo
Cucayo Kantabriako Vega de Liébana udalerriko Dobres herriaren auzo bat da. CA-894 errepidetik iristen den azken toki populatua da, udalerriko hiriburua den La Vegatik datorren eta hemen amaitzen den errepidea. Cucayo Dobresetik 800 metrora dago.
Herrian, Río Frio ibaiak bustia eta Multzo Historiko Landatar izendatua ingurune naturalaren eta bere bizimodu tradizionalaren kontserbazioagatik, landatar arkitekturaren adibide batzuk ikus daitezke, zurezko ferratze estira bat barne. Ermita txiki bat ere badago.
Hotel bat du (La Posada de Cucayo) eta landetxe multzo bat (Viviendas Vacacionales El Cantón). Cucayotik abiatuta, Pinedako Mendateetara igo daiteke, udan abereak bazkatzera eramaten ziren tokia.
Archischoenobius
Archischoenobius Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Parthenodes pallidalis da.
Paola Soldevila
Paola Soldevila de la Pisa (Porrera, Katalunia, 1996ko abenduaren 7a) kataluniar futbolaria da, atzelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Espanyol futbol-taldean jokatzen du. 4 dortsala darama.
Reala
2015ean, Realak fitxatu zuen, Euskal Herritik kanpo jaiotako bigarren fitxaketa izanik.
2019ko Maiatzaren 11n, klubarekin Erregina Kopa titulua lortu zuen Granadan, Nuevo Los Cármenes estadioan. Aurkaria Atletico Madril izan zen eta Reala suertatu zen garaile, 2-1 emaitzarekin.
Espanyol
2019/2020 denboraldirako Espanyol taldeak fitxatu zuen.
Andres Osa
Andres Osa Sakona Unamuno (Bergara, Gipuzkoa, 1940) euskal kirol kazetari bat da, nagusiki Euskadi Irratiko Hiru Erregeen Mahaia irratsaioan Herri Kirolei buruzko albisteak emateagatik ezaguna da. Ibilbide luze eta oparokoa, entzule askok aurpegiz baino bere ahotsarengatik ezagutzen du.
Sakona ezizena bere baserriaren izenetik dator, nonbait sakonean sartua baitago, eta herriz-herri aizkoran ibiltzen zen bere aititarengandik datorkio, bergararrez Sakonekua.
Filosofia ikasketak egin zituen eta, hainbat ikastoletan irakaslea izan zen. Herri Kiroletan aditua, guztiei buruzko albisteak eman izan ditu, baita zuzenekoak ere, bereziki bai txapeklketa, apustu eta desafioak.
Bertsolaritzan ere aditua bada, urte luzez eskualde guztietako eta Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiari buruzko albisteak eman izan ditu.
1970eko hamarkadatik Egin eta Deia egunkarietan idatzi zuen.
2018ko irailean erretiroa hartu zuen.
Tetraogallus caspius
Tetraogallus caspius Tetraogallus generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.
Joxemari Apaolaza
Joxemari Apaolaza (1965, Lazkao, Gipuzkoa) euskal kirol kazetari bat da.
Astelehenetik ostiralera egunero 13:30etik aurrera Euskadi Irratiko Kirol Legez irratsaioa aurkezten du.
Aotus zonalis
Aotus zonalis Aotus generoko animalia da. Primateen barruko Aotidae familian sailkatuta dago eta Panaman eta Kolonbian bizi da.
ISO 3166-2:LU
ISO 3166-2:LU geografia kodeak definitzen dituen estandarra da: Luxemburgori dagokion ISO 3166 estandarraren atala da.
Kodeak
ISO 639-1 kodeak ondorengo hizkuntza ofizialetan zehazten dira:
Ruifrancoita
Ruifrancoita fosfato motako minerala da eta roscherita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Ruifrancoita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Oliver Wynne-Griffith
Oliver Wynne-Griffith (Guildford (Ingalaterra), 1994ko maiatzaren 29a) ingeles arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan esku hartu zuen, zortzikoan brontzezko domina lortuz. Taldea hauek osatzen zuten: Oliver Wynne-Griffithek berak, Josh Bugajskik, Jacob Dawsonek, Thomas Georgek, Moe Sbihik, Charles Elwesek, James Rudkinek, Thomas Fordek eta Henry Fieldmanek.
2748 Patrick Gene
2748 Patrick Gene asteroide baten izena da. maiatzaren 5an aurkitu zuen C. S. Shoemaker-ek Palomar Behatokitik.
Gajan (Ariège)
Gajan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
2748 Patrick Gene
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 JF izena zeraman.
Gajan (Ariège)
Biztanleria
2007an Gajan udalerrian erroldatutako biztanleak 296 ziren. Familiak 132 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
2748 Patrick Gene
Orbitaren ezaugarriak
2748 Patrick Gene asteroidearen orbitak batezbeste 2,806 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,424 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,187 distantziara. Eszentrikotasuna 0,136 da, eta makurdura orbitala 4,22ºkoa da.
Gajan (Ariège)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Montezuma (Iowa)
Montezuma Iowako hiri bat da. Poweshiek konderrian kokatua dago. 2010ean 1,462 biztanle zituen, 6.43 kilometro koadrotan banatuta.
Gajan (Ariège)
Etxebizitza
2007an 151 etxebizitza zeuden, 134 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 138 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 134 etxebizitza nagusietatik 116 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 81 etxek bost zituzten. 108 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
2748 Patrick Gene
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.4 da.
Gajan (Ariège)
Diru sarrerak
2009an Gajan udalerrian 131 unitate fiskal zeuden, 304,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.690 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 4 igeltseroak ziren eta 1 argiketaria.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 7547
NGC 7547 galaxia bat da, Pegasus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Argentina striata
Argentina striata Argentina generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Argentinidae familian.
Khatlon
Khatlon eskualdea (Вилояти Хатлон, Viloyati Xatlon) hego-mendebaldeko Tajikistango eskualdea da. Kurghonteppa, lehen Kurgan-Tiube deitua, hiriburua du.
Santa Ana komentua (Oñati)
Santa Ana komentua Gipuzkoako Debagoiena eskualdeko Oñati udalerriko dagoen komentu bat da. Garagaltza auzoan dago. Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago.
Klarindarren abegi etxea da. Bertan hamabi pertsonek ostatu har dezakte, betiere haien helburua otoitza, gogoeta eta bizikidetza baldin bada.
Paraxerus palliatus
Paraxerus palliatus Paraxerus generoko animalia da. Karraskarien barruko Xerinae azpifamilia eta Sciuridae familian sailkatuta dago.
Monticello (Iowa)
Monticello Iowako hiri bat da. Jones konderrian kokatua dago. 2010ean 3,796 biztanle zituen, 16.3 kilometro koadrotan banatuta.
Castro Valley (Kalifornia)
Castro Valley Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alameda konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Stefano Della Santa
Stefano Della Santa (Lucca, 1967ko maiatzaren 22a) italiar txirrindulari ohia da. Espainiako Vuelta n hamargarren sailkatu zen 1995. urtean. Txirrindularia izan ostean, zuzendari gisa aritu da.
Bokermannohyla izecksohni
Bokermannohyla izecksohni Bokermannohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Drahlín
Drahlín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 537 biztanle ditu eta 5,88 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1115 urtean egin zen.
Lagos
Lagos (Èkó) Nigeriako hiri nagusia da. Bere hiriburua izan da 1991 arte (ordutik Abuja da). Hiria eta bere inguruko konurbazioa Nigeriako populatuena da, eta Afrika osoko bigarrena, Kairoren ondoren. Munduan hazkuntza-erritmorik azkarrena duen hirietako bat da, baita munduko aglomeraziorik handienetako bat. Lagos Afrikako zentro-finantziero garrantzitsua da. Megahiriak BPGrik altuena du eta bere portua kontinenteko handienen eta bisitatuenen artean dago.
Geografia
Lagos uharte multzo batetik sortu zen, portu-hiri gisa. Gaur egun uharte horiek Lagos Island, Eti-Osa, Amuwo-Odofin eta Apapako Gobernu Lokaleko Eremuetan (LGA) biltzen dira; uharte horien artean senadiak daude, Lagoseko urmaelaren ahoraino irekitzen dira. Ozeano Atlantikoarengandik ere babestua dago Bar Hondartza bezalako hondar mihien ondorioz, 100 kilometroko luzera duen ekialde-mendebalde norabideko hondartza. Urbanizazio azkarra dela eta, hiria urmaelaren mendebaldera hedatzen joan zen, gaur egun Lagos Kontinentala deitzen den eremura eta Ajeromi-Ifelodun eta Surulere eremuetara. Hori dela eta, Lagos bi eremutan bereiztu zen: Uhartea, hasierako Lagosek zuen eremua, eta Kontinentea deitzen den eremua. 1967an Lagoseko Hiri Kontseilua sortu zen arte zuzenean Nigeriako gobernu federalak kudeatzen zuen. 1967tik aurrera Lagosek gaur dituen Gobernu Lokaleko Eremuetan (LGA) bereiztu zen, Mendebaldeko Eskualdean zeuden beste zortzi herrirekin batera estatua sortzen.
Lagosko Metropoliaren biztanleriaren datua eztabaidan dago. 2006an zentsu federalaren datuak zioen konurbazioan 8 milioi pertsona bizi zirela. Hala ere, Lagosko Estatuko Gobernuak zifra hau eztabaidatu zuen, eta bere populazio datuen arabera 16 milioi pertsona bizi ziren Lagosko Eremu Metropolitarean. 2015ean datu ez ofizialetan oinarrituta Lagos eta inguruko hiri-eremuan, Ogun estaturaino hedatzen dena, 21 milioi pertsona bizi zirela kalkulatu zen.
Historia
XV. mendean aurkitu zuten Lagos itsasgizon portugaldarrek. 1472an Sequeira portugaldar esploratzaileak Lagos izena eman zion hiriari, eta aurreko joruberazko izena (Eko) ordezkatu zuen horrek. Biztanleek harreman onak izan zituzten lehendabiziko portugaldarrekin, baina haien seme-alabek jatorrizko biztanleen esklabotasuna bultzatu zuten, 1851. urtean armada ingelesak, esklabotasuna desagerrarazteko, Lagosi eraso zion arte.
1861. urtean ingelesen administrazioaren mende gelditu zen Lagos, 1906. urtean Nigeriako hegoaldeko protektoratuaren barne egokitu zen arte. Nigeriako koloniako eta protektoratuko hiriburu bihurtu zen 1914. urtean, eta Nigeriako hiriburu 1960. urtean.
Lagos Nigeriako hiriburua izan zen 1914ean sortu zenetik, eta Lagosko Estatuko hiruburua ere sortu zenetik. Hala ere 1976an hiriburu estatala Ikejara mugitu zen 1976an, eta hiriburu federala Abujara 1991ean. Lagos oraindik ere hiri gisa izendatzen bada ere, gaur egungo Lagos aglomerazio urbano edo konurbazio bat da. "Lagos Metropolitanoa" edo "Lagosko Eskualde Metropolitarra" deitzen den eskualdeak  16 LGA ditu, Ikeja barne. Konurbazioa Lagosko Estatuaren %37 hartzen du eremuan, baina bere biztanleriaren %85 da.
Ekonomia
Merkataritza eta industriagune garrantzitsua da Lagos (automobilgintza, janari industria, altzairugintza, ehungintza eta kimika industria). Museoak, unibertsitatea, apezpikutegia eta nazioarteko aireportua.
Azpiegiturak
Afrika mendebaldeko errepide sare zabalena du. Alameniako kontratistek eraikitako autobideak dira. Dena dela ordu puntatan pilaketa handiak izaten dira.
Afrikako itsas-portu garrantzitsuenetakoa ere badu eta Afrika zeharkatzen duten hiru errepidek egiten dute bat bertan, Transahariar errepideak (Aljer-Lagos), Afrika mendebaldeko kostako errepideak (Dakar-Lagos) eta Kenyatik datorrenak (Mombasa-Lagos).
Hiriko uharteak lotzen dituen ferry sistema du.
Azkenik aireportua ere badu, Murtala Mohammed Nazioaterko aireportua.
Jaialdiak
Afrika beltzaren identitate kulturalaren erdigune garrantzitsuetako bat da Lagos. Urtean zehar hainbat jaialdi ospatzen dira hirian, Festac Janari Feria, Ondare Beltzaren Inauteriak, Eko Nazioarteko Zinema Jaialdia, LAGOS PHOTO Jaialdia... 3-5 egunetako luzera izaten dute eta aire librean izaten dira orokorrean.
Gastronomia
Bertako produktuek presentzia handia dute hiriko gastronomian. Jollof eta ofada arrozak, amala eta ewedu zopak, dodo babak, ẹ̀bà (manioka irinez egina), egusi (meloi zopa)...
Apoblepta
Apoblepta Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Apoblepta epicharis da.
Vincent Hancock
Vincent Charles Hancock (Port Charlotte, Florida, 1989ko martxoaren 19a) estatubatuar kirol-tiratzailea da, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan gizonezkoen plater-tiroketan urrezko domina lortu zuen (orduko errekor olinpikoarekin), baita ere,  2012ko udan Londresko Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoak Tokion. Olinpiar txapeldun gisa errepikatzen duen lehen plater-tiratzeilea da.
Aotus jorgehernandezi
Aotus jorgehernandezi Aotus generoko animalia da. Primateen barruko Aotidae familian sailkatuta dago eta Kolonbian bizi da.
Maurice Rouvier
Maurice Rouvier (Aix-en-Provence, 1842ko apirilaren 17a - Neuilly-sur-Seine, 1911ko ekainaren 7a) frantziar bankari, kazetari eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministro izan zen 1887an eta 1905etik 1906ra.
Léon Gambettaren hautagaitza babestu zuen eta 1870ean L'Égalité sortu zuen, Inperioaren aurkako egunkaria. Batzar Nazionalean sartu eta hainbat aurrekontu batzordetako buru izan zen. Merkataritza eta kolonietako ministroa izan zen Léon Gambetta eta Jules Ferryren gobernuetan.
1902tik 1905era finantza ministroa izan zen Émile Combesen gobernuan. 1905eko urtarrilean, berriz ere lehen ministro izendatu zuten. 1905eko Eliza eta Estatua Banatzeko Legea onartu zuen eta atzerri-politikan, baretze-politika bat egin zuen Alemaniarekin.
Isla Fisher
Isla Lang Fisher (Maskat, Oman, 1976ko otsailaren 3a) australiar aktorea eta idazlea da. Omanen jaioa, Australiara bizitzera joan zen 6 urte zituenean.
Agropoli
Agropoli Italiako udalerri bat da. Salernoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Agropolik honako udalerri hauekin egiten du muga:
2749 Walterhorn
2749 Walterhorn asteroide baten izena da. urriaren 11an aurkitu zuen K. Reinmuth-ek Heidelberg Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1937 TD izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2749 Walterhorn asteroidearen orbitak batezbeste 3,182 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,649 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,715 distantziara. Eszentrikotasuna 0,167 da, eta makurdura orbitala 0,32ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.5 da.
2164 Lyalya
2164 Lyalya asteroide gerrikoan aurkitutako 2164. asteroidearen izena da. 1972ko irailak 11n aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 RM2 zen. Bere izena Elena (Lyalya) Konstantinovna Ubijovkgatik jasotzen du, Erresistentziako beste zenbait kiderekin batera Gerra Abertzale Handian hil zen Kharkoveko Unibertsitateko astronomia ikasle bat.
Mantxuera
Gaur egun, mantxu gehienak txineraz mintzo badira ere, mantxuen berezko hizkuntza da. Mantxu etniakoak 10 milioi inguru dira, baina mantxueradunak 20 inguru baino ez dira. Mantxuera desagertutzat jo badaiteke ere, gaur egun Xinjiang eskualdean, Txinako mendebaldean, badira xibe hizkuntzaz mintzo diren 40.000 pertsona inguru, eta xibe hizkuntza eta mantxuera ia-ia berdinak dira, hiztunak ofizialki etnia desberdinekotzat jotzen badira ere. Frogatuta dago jurtxeneratik, jurtxen herriaren hizkuntzatik, eratorri dela mantxuera, nahiz eta mongolieraren eta txineraren mailegu asko dituen.
Mantxuera hizkuntza eranskaria da, eta bokal-harmonia du. Bere alfabetoa du, mongolieraren alfabetotik eratorria, eta goitik behera idazten da. Latindar alfabetora aldatzeko, Paul Georg von Möllendorf-en mantxueraren gramatikari buruzko liburuan agertzen den transkripzio-sistema erabili ohi da. Txineraren karaktereak ere erabil daitezke mantxuera idazteko.
Mantxueraz, perpausaren barneko oinarrizko ordena subjektua-objektua-aditza da.
Mantxueraren garrantzi historikoa
Jurtxen herriak (gerora, mantxu herria izango zenak) Txina gobernatu zuten bi dinastia eman zituen: Jin dinastia, XII. eta XIII. mendeetan, eta Qing dinastia, Txinako azken dinastia. Mantxuek txinera hartu bazuten ere gobernu-hizkuntzatzat, mantxuerak garrantzia izan zuen, eta eragina izan zuen hala mongolieran nola txineran.
Qing dinastiaren garaian, mantxuera hizkuntza ofiziala izan zen, txinerarekin batera, eta, beraz, Txinako administrazio-hizkuntza ere bihurtu zen. 1911n Txina inperiala galdu zen arte, dokumentu ofizialak txineraz eta mantxueraz idazten ziren.
Coelorinchus melanosagmatus
Coelorinchus melanosagmatus Coelorinchus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Dobres
Dobres Kantabriako Vega de Liébana udalerriko herri bat da. Bertara, herriburua den La Vegatik iristen da, CA 894 errepidetik, honen amaieran Cucayo izeneko auzoa dagoelarik, Dobresena dena. Herriburua eta Dobresen artean bederatzi kilometro eta hirurehun metroko distantzia dago. Dobres 936 metroko altueran dago, mendi handi baten aurpegietako batean. 86 biztanleak (2008ko INEa), bi auzotan banatzen dira: Dobres bera, 39 biztanlerekin, eta Cucayo, 47rekin. Herriko mendiak esplotatzen dituen auzo batzorde propioa du. Multzo Historiko bezala izendatua dago bere interes urbanistiko eta etnografikoagatik. Herri arkitekturako zenbait adibidez gain, herrian armarridun bi etxetzar noble eta San Mames eliza ikus daitezke.
2165 Young
2165 Young asteroide gerrikoan aurkitutako 2165. asteroidearen izena da. 1956ko irailak 7an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak AEBetako Indiana estatuko Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1956 RJ zen. Bere izena Charles Augustus Young estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.
Dobres
Aipaturiko etxetzarretako batek, lehen solairuko leihoen mailan, ezkerretik eskuinera Bedoya, Corral eta Salceda abizenen hiru armarri ditu. Azken honek "El montañés más valiente/ que con su espada lucida/ al moro quitó la vida/ y se libró de la muerte" idazkuna du. Beste etxetzarrean ere badago Salcedatarren armarri bat idazkun berarekin.
Haritz Gallastegi
Haritz Gallastegi (Elgeta, Gipuzkoa) euskal kazetari eta irrati esatari bat da.
Verrières (Marne)
Verrières Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Haritz Gallastegi
Euskadi Irratiko Hiru Erregeen Mahaia irratsaioan Athletic Clubaren partiduetako esataria da. Bestalde, Berria egunkarian ere idazten du.
Verrières (Marne)
Biztanleria
2007an Verrières udalerrian erroldatutako biztanleak 408 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 195 etxebizitza zeuden, 171 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 195etxeak ziren. 171 etxebizitza nagusietatik 150 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 15 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 140 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 95 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 264 ziren, horien artean 190 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 190 pertsona aktiboetatik 179 lanean zeuden (101 gizon eta 78 emakume) eta 11 langabezian zeuden (4 gizon eta 7 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Verrières udalerrian 170 unitate fiskal zeuden, 410 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.748 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Verrières udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
ISO 3166-2:IL
ISO 3166-2:IL geografia kodeak definitzen dituen estandarra da: Israeli dagokion ISO 3166 estandarraren atala da.
Sumer Is Icumen In
Sumer Is Icumen In, ingelesez Summer is a-comin' in, Summer Canon edo Cuckoo Song (euskaraz Uda Badator, Udako Kanona edo Kukuaren Abestia) Ingalaterrako Erdi Aroko abesti bat da. Jatorriz, XIII. mendekoa eta berez Wessexko erdi ingelesaren dialektoan idatzia zen, hortik gaur egungo ingelesarekin alderatuz gero duen bere izenburu bitxia.
Hitzek udaren etorrera, kukuaren abestia eta naturaren berpizteari aipamen egiten diote.
Erresuma Batutik kanpo kasik ezezaguna den abestia izan arren, Ingalaterran musika mota honen zaletuen artean nahiko hedatua den musikalana da, elizkizun eta ospakizunetan maiz jo eta abestu ohi delarik.
Zineman, adibidez, 1973ko The Wicker Man filmaren soinu bandako abestietako bat izan zen.
Drahňovice
Drahňovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 98 biztanle ditu eta 8,17 kilometro koadroko azalera. Benešoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1227 urtean egin zen.
Ruitenbergita
Ruitenbergita borato motako minerala da.
Ezaugarriak
Ruitenbergita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.