cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karlos Zubia
Historia XX. mendera arte
Zubitik Kampa uhartera jaisten zen jatorrizko eskailera, 1844an eskailera berri batengatik ordeztu behar izan zen. Hurrengo urtean, uholde berri batek, zubiaren osotasuna mehatxatu zuen, azkenean, kalte larririk jasan ez zuen arren. 1848an, iraultzaren egunetan zehar, zubia, ozta-ozta libratu zen kanoikaden kalteetatik, estatuetako batzuk kaltetuak izan ziren arren. 1866an, estilo sasi gotikoko argiak jarri ziren (hasiera batean gasezkoak, beranduago, elektrikoengatik aldatuz) zubiaren balaustrean. 1870eko hamarkadan, garraio publikoko lehen zerbitzua (autobusa) funtzionatzen hasi zen zubiaren gainean, beranduago, zaldiek tiratutako tranbia bategatik aldatua izango zena. 1870ean ere, zubiak bere egungo izena, Karlosen Zubia, jaso zuen. 1874 eta 1883 bitartean, dorreak, kontu eta xehetasun handiz konponduak izan ziren.
XX. mendetik egundaino
XX. mendearen hasieran, Karlosen Zubitik, trafikoa asko areagotu zen. 1905eko maiatzak 15 izan zen zaldiz tiratutako tranbia bat ibili zen azken eguna, ordutik aurrera, eta 1908 arte, tranbia elektriko bategatik ordeztu zelarik, 1908tik aurrera, autobusengatik ordeztuz. Bigarren Mundu Gerra amaitzean, zubirako sarreran, Hiri Zaharreko dorrepean zegoen barrikada bat eraiki zen.
1965 eta 1978 bitartean, zubian, mantenu lan garrantzitsuak egin ziren, zenbait erakunde zientifiko eta kulturalen laguntzari esker. Zutabeen segurtasuna berziurtatu zen, kaltetuta zeuden harrizko bloke guztiak ordezkatu ziren, zubia estaltzen zuen asfaltozko geruza kendu zen, eta, oinez izan ezik, trafiko oro debekatu zen. Lan hauek amaitu zirenetik, 50 milioi koroako kostua izan zutenak, zubira, soilik oinez sar daiteke.
1990eko hamarkadan, egin ziren mantenu eta berreraikuntza lanei buruzko kritikak sortu ziren, konpontze lanak berriz egitea dioten proposamenekin batera. XXI. mendearen hasieran, aditu gehienak, eginiko azken lanak, hutsegiterik gabekoak ez zirela izan ados zeuden, baina zubian berriz lanak egiteko beharra zalantzan jartzen zuten. Baina, 2002ko hondamendizko uholdeen ondoren (eurek bakarrik, zubian, garrantzi handirik gabeko kalteak eragin zituztenak), zutabeetako bitan, Malà Stranan kokatutakoak, (zortzigarrenean eta bederatzigarrenean), konpontze eta egonkortze lanak egitea erabaki zen. 1890eko uholdeen ondoren, konpondu ez ziren zutabe bakarrak izan ziren. Aipaturiko 2002ko uholdeek, konpontze xehatuago baten beharra dagoela adierazten duten pertsonen kopurua igo du, eta, 2005 inguruan, bi zutabe haien konponketak, lan plan hedatu baten lehen etapatzat hartzen zen, lan plan horren barnean, beste gauza batzuen artean, hidroisolatze sistema babesle baten erabilera egongo litzatekeelarik. Lan guztiak, pixkana-pixkana egingo dira, zubia jendearentzat itxi gabe, eta 2007an amaitzea espero zen, baina, gaur egun, oraindik lanek jarraitzen dute.
Estatuak zubian
Karlosen Zubian zehar aurkitzen diren 30 estatuak, gehienbat, barroko estilokoak dira, eta estilo konbinaketa bakar bat eratzen dute, zubian bertan nagusi den gotikoarekin batera. Eskultura gehienak, 1683 eta 1714 bitartean egin ziren, eta garai horretan gurtutako santu eta santu patroien irudiak dira. Zubia euren lanekin apaindu zuten artisten artean, Bohemiako garrantzitsuenak zeuden: Matthias Braun, Jan Brokoff eta azken honen semeak, Michael Brokoff eta Ferdinand Brokoff, beste batzuen artean.
Eskultura azpimarragarrienen artean, San Luthgard, Gurutzea eta Golgota eta San Joan Nepomuzenorena daude. Bruncvik zaldunaren estatua ere ezaguna da, zubiaren bi alboetako bi ilara nagusietako bakar baten ere ez dagoen arren.
Pelteobagrus intermedius
Pelteobagrus intermedius Pelteobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Tangentearen teorema
Trigonometrian, tangentearen teorema formula bat da, triangeluaren aldeen luzerak eta angeluen tangenteak erlazionatzen dituena.
1, irudian, a, b, eta c triangeluaren hiru aldeen luzerak dira, eta α, β eta γ hiru alde horien aurkako angeluak, hurrenez hurren. Tangentearen teoremak hau dio:
Tangentearen teorema sinuaren teorema edo kosinuaren teorema bezain ezaguna ez den arren, horiek bezain erabilgarria da, eta erabil daiteke hainbat kasutan non bi aldeak eta angelu bat ezagunak diren, edo bi angelu eta alde bat ezagutzen direnean.
Frogapena
Tangentearen teorema frogatzeko sinuaren teoremarekin has gaitezke:
Zatidura horri "q" deituz gero, hau lortzen da:, , hortaz
Simpsonen formula erabiliz:
non  eta diren, hau lortuko duguː
Dunsum
Dunsum Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Frantziar Inperio Koloniala
Frantziar Inperio Koloniala bi garaitan banatzen da, Frantziako Iraultza eta Napoleonen aroa inflexio puntutzat hartuz, urte hauetan lehen garaiko lurralde gehienak galdu baitzituen:
Lehen Inperio Koloniala
Lehen Inperio Koloniala Frantziako monarkiak eginikoa da. Lehen saiakerak Brasilen (1555) eta Floridan ezartzeko, batez ere higanotek egindakoak, ez zuten arrakastarik izan, espainiarrek eta portugaldarrek eragotzi zietelako. Horrela, egiazko inperioa 1605eko uztailaren 27an hasi zen, Port Royal eraikiarazi zutenean (Kanadako oraingo Eskozia Berria probintzian). 1608an Samuel de Champlain esploratzaileak Quebec Hiria sortu zuen, Frantzia Berriko kolonia, larruaren merkataritza oinarritzeko. Gutxinaka lur gehiako kolonizatzen joan zen, batez ere Ipar Amerikako eskualde batzuek, Antilletako uharte batzuek eta Indiako itsasportu batzuek osatzen zuten.
Frantziak Misisipi ibaiaren ezkerraldea 1713an galdu zuten Utrechteko Ituna izenpetzean. Geroago, eskuinaldea eta Kanada 1763ko Parisko Ituna izenpetzean. 1803an, Napoleonek Luisiana saldu zien Estatu Batuei, Europako gerrak oradindu ahal izateko. Horrela, Ipar Amerika ia guztiz anglofonoa geratu zen eta Frantziak uharte eta itsasportu batzuk baino ez zituen gorde.
Bigarren Inperio Koloniala
Inperioaren gailurrean, 1919 eta 1939 artean, Bigarren Inperio Kolonialak 12.347.000 km² lur eremu hartzen zituen. Metropolia kontuan hartuta, Frantziaren agindupeko lurrek 12.898.000 km² hartu zituen, hots, munduko lur eremuaren %8,6a.
1870. urtearen aldera Frantziak milioi kilometro karratu bat bakarrik zuen azaleraz Europako lurraldea eta koloniak gehituta. Kolonia hauek Afrikan eta Ozeanian zeuden kokatuta, baina bere politika koloniala ez zegoen oso garatua.
Baina egoera hau 1873.urtetik aurrera aldatu egin zen. Napoleon III.a urte horretan hartu zuen politika inperialistaren gidaritza Frantziari Gerra Franko-Prusiarrean galdutako handitasuna bueltatzeko nahian. Horrez gainera beste faktore batzuk izan zuten eragina Frantziako zabalkuntza kolonialean; geografi-elkarteak nahi zibilizatzaileak zituzten, hizkuntza frantsesa (denbora luzean kulturadun hizkuntza bakartzat hartua) zabaltzeko nahia eta arrazoi ekonomikoak besteak beste.
Prozesu kolonizatzailea Afrikatik hasi zuen Britainia Handiak lagunduta. Tunisia eta Ipar Afrikako beste lur batzuk konkistatu zituen eta ondoren Sahara-beheko Afrikarekin jarraitu zuen interes Britainiarren kontra joan arte. Orduan Afrikako konkista alde batera usten du denbora labur batean eta Kotxintxina deritzonaren konkista hasten du. Gaur egungo Vietnam eta Laoseko lurrak eskuratu zituen eta modu paraleloan Afrikako konkista jarraitu zuen Madagaskar uhartea eta Marokoko protektoratua lortuz. Asiako lurraldeetatik lehengai ugari lortzen ditu, arroza, ikatza eztainua edo zinka esate baterako.
Azkenik aipagarria da Frantziak bere lurraldeak administratzeko erabili zituen metodoak, beste herrialde askok hauek adibidetzat hartu baitzituzten. Hauetako garrantzitsuena, Frantziako eredu kolonialtzat hartzen dena, sistema zentralizatua izan zen. Honek koloniak metropoliaren antzera antolatzea zekarren eta ondorioz metropoliko gobernuak kontrolatzen zituen modu zuzenean. Ez zen existitzen gobernu indigenarik, eta ondorioz lurraldeak ez zuen bere interesak defendatzeko inolako modurik. Horrez gainera Metropoliak bere kulturaren inposizio bat ere bultzatzen zuen. Beste alde batetik protektoratua zegoen. Honek gobernu eta antolaketa indigena errespetatzen zituen, baina hauei kanpo politika arloan guztiz mugatzen zieten. Honen ondorioz protektoratuek metropoliagatik kontrolatua geratzen zen, baina honek nolabaiteko askatasuna ematen zion bere erakunde tradizionalekin jarraitzeko.
Basura
Basura punk Euskal punk talde bat izan zen, Errenterian 80. hamarkadaren hasieran jaioa.
Historia
Basura Errenterian 1981an sortutako punk talde bat izan zen, Valladoliden jotzera heldu zen Alarma taldea disolbatu zenean. Xabi eta Beni sartu ziren eta taldea osatu zuten.
1981an egin zuten debuta kalean bertan Donostiako epaitegiaren aurrean antolatutako kontzertu batean. Kontzertu hura borroka eta liskar artean amaitu zen, eta musikarietako batek hortz bat galdu zuela zioen mitoarekin.
Bere garaian jarduera gehien izan zuen taldeetako bat izan zen (Odio eta RIPekin batera), eta jaialdi aldarrikatzaile askotan talde nagusi buru izan ziren. Adibidez, Anti-bardenas (tiro-eremu militarra) Tuteran, euskal talde askorekin, edo Oñatin 1983an, une hartan zegoen punk mugimendu guztiarekin, hala nola Cicatriz en la Matriz (gerora Cicatriz), Último Resorte, Odio, RIP, eta abar luze bat.
Bere unerik garrantzitsuenetako bat izan zen Lasarteko Autódromo aretoan jo zutenean,  U.K. Subs-ekin batera.
Euskal herritik kanpora, Bartzelonako Zeleste aretoan jo zuten, Tenerife, Tuteran eta Zaragozan.
1985an taldea desegin egiten da, ezer grabatua utzi gabe, kasetean grabatutako ehunka zuzeneko pirata izan ezik
2004ko azaroaren 19an, desegin eta 19 urte beranduago, berriro elkartzen da, Anti-Régimen taldearekin jotzeko (haien garaiko beste talde bat, haiek ere kontzertu horretarako itzuliak), Trintxerpeko Mogambo aretoan, RIPeko Carlos «Mahoma» abeslariaren heriotzaren urteurrenean.
2006an, Beltza Recordsek Dando ostias sin parar albuma editatu zuen, 500 kopiako edizioa argitaratuz, biniloan. Diskak Basuraren 1983ko zuzeneko bat jasotzen zuen.
Taldea agertokietatik agurtu zen 2007ko azaroaren 17an Errenteriako landare tabernan, 3 urtez Euskal Herrian zehar zenbait kontzertu eman ondoren, belaunaldi berriek haien zuzeneko indartsua ezagutu zezaten.
Haren abesti ezagunenetako batzuk izan ziren: batzuk nabarmendu gehiago izan ziren: «Redadas de la policía», «CIA», «Teddys», «Tontódromo» edo «Masacre en la ONU»..
2 urte geroago eta Odioko Antolin baxu-jotzailearen heriotzaren albiste tristearen ondorioz, Basurak berriro ere jo zuen Mogambon aretoan, Odio eta Kaos Kooperativ taldeekin batera, hildakoaren omenez.
2012an Xabik taldea berriz elkartzea erabakitzen du, baina denak ez daude prest, lana edo bestelako arrazoiak direla medio. Hala ere horrek ez zion ideia burutik kendu, eta beste taldekide batzuk bilatzen hasten da, bere ametsa betetzen lagun diezaioten: Basuraren CDa grabatzea. Taldea sortu eta 32 urtetara lortzen dute, eta ¡Sois algo repelente! izena ematen diote. Zuzenekoak ematen hasten dira berriz diskoa aurkezteko abesti zaharrekin batera.
Revue de Paris
Revue de Paris (Parisko Aldizkaria) frantsesez plazaratzen zen literatura aldizkaria zen. 1829tik 1970 arte argitaratu zen. Sortzailea Louis Véron izan zen. Modu batez La Revue des Deux Mondes aldizkariari lehia egin nahi zion. Aldizkariaren orrialdetan, kapitulutan, egile ospetsuen lanak plazaratu ziren, besteak beste, Honoré de Balzac, Alexandre Dumas, Gustave Flaubert, Alphonse Karr eta Eugène Sue idazleen lanak.
Historia
1829an Louis Verónek sortu zuen. 1834an François Bulozek erosi zuen. Aldizkaria gainbeheran erori zen eta 1845ean haren argitalpena eten egin zen. Idazle batzuek berehala berreskuratu zuten: Théophile Gautier, Arsène Houssaye, Louis Marie de Lahaye Cormenin. Idazle hauek La Revue des Deux mondes aldizkariak zeraman politikari erantzun nahi zioten; horrela, adibidez, Gustave Flauberten Madame Bovary argitaratu zuten. Flauberten aurka epaitegian prozesua ireki zenean, aldizkariak eleberriaren pasarte batzuk zentsuratu zituen; horren ondorioz Flaubertek hedabideetan berriro ere argitaratzeari uko egin zion. 1858an gobernuak aldizkaria debekatu zuen. 1864 eta 1865ean berriro plazaratu zuten, La Nouvelle Revue de Paris izenburua erabiliz.
1894an, Edmond de Felsek (1858-1951) beste Revue de Paris bultzatu zuen, beti La Revue des Deux Mondes aldizkariarekin lehian. Aldizkariaren jabetza Edmond de Felsetik bere seme-alaben eskuetara (André eta Edmée Frisch de Fels (1891-1991) izatera pasa zen. Bigarren Mundu Gerrarekin, 1940an, argitalpena bertan behera gelditu zen eta 1945ean berragertu zen. Aldizkaria 1970ean behin betiko desagertu zen.
Virgo (astrologia)
Virgo, halaber Birjina, astrologian, zodiakoko seigarren zeinua da. Lana eta zerbitzua sinbolizatzen ditu eta irudiak birjina irudikatzen du. Taurus eta Capricornusekin batera lurra elementuari dagokio. Merkurio planetak zuzentzen du eta 1970 arte existitzen ez den Vulcano planetak zuzentzen zuela uste izan zen.
Zeinuaren irudia birjina bat izanik, hainbat jainkosarekin lotu izan da, adibidez, Astrea. Erromatarrentzako, Ceres nekazaritzako jainkosa irudikatzen zuen eta uztarekin eta ugalkortasunarekin lotzen zuten. Zeinu honen osagarria eta aurrez aurrekoa Pisces da.
Abuztuaren 24a eta irailaren 22a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.
Mitologia
Mitologia grekoan Virgo zeinua Astrearen, mitologiako titanide baten, Zeus eta Temisen alabaren, irudikapena da. Cronoren Urrezko Aroan gizakien artean bizi izan zen azken hilezkorra izan zen. Zeusek zerura igo zuen eta Virgo konstelazioa izenez jarri zuen izarren artean. Eskuetan zeraman balantza Libra izeneko konstelazio bihurtuko zen. Zeusekiko erakutsi zuen leialtasunaren ordainetan titanide guztien artean birjintasuna gordeko zuen bakarra izateko baimena jaso zezakeen.
Capricornus (astrologia)
Capricornus, halaber Kaprikornioa, astrologian, zodiakoko hamargarren zeinua da. Zeinuak jakituria sinbolizatzen du eta irudiak mendia irudikatzen du. Tauro eta Virgorekin batera lurra elementuari dagokio. Saturnok zuzentzen du eta aurrez aurreko zeinua Cancer da.
Zeinu astrologikoak animalia hibrido bat erakusten du: arrainaren buztana duen ahuntza edo itsas-munstroa.
Abenduaren 22a eta urtarrilaren 20a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.
Zeinu kardinalak
Zeinu hau Zeinu Kadinalak izeneko taldekoa da. Zodiakoko zirkuluan ekinokzio eta solstizio bezala ezagutzen diren lau puntuen muturretan dauden zeinuak dira. Lau dira Zeinu Kardinalak: Aries, Cancer, Libra eta Capricornus.
Ekinokzio, poloetan ezik, beste munduko leku guztietan egunak gauak beste irauten duen urteko uneari esaten zaio. Urtean bitan gertatzen da: martxoaren 20 edo 21ean eta irailaren 22 edo 23an. Egun horiek direla eta Aries eta Libra Ekinokzioarekin lotzen dira.
Solstizioak, eguzkiak kokapen boreal edo hegoaldeko kokapen altuenak lortzen dituen uneak dira. Ipar hemisferioko udako solstizioan eguzkiak zenita eguerdian harrapatzen du Cancerren tropikoaren gainean. Bi aldiz gertatzen da urtean: ekainak 20 eta 21ean edo abenduak 22 eta 23an. Egun horiek direla eta Cancer eta Capricornus Solstizioarekin lotzen dira.
Mitologia
Mitologian, Capricounus Amaltearen ahuntzari lotzen zaio. Kretako uhartean Zeusen inude izan zen lamia eta batzuetan Zeusi bularra eman zion ahuntza bezala ere irudikatzen dena.
Ezaugarriak
Helburuak argi eta garbi aurrez zehaztuta ekiten dio lanari. Jarritako xedea betetzeko oztopo guztiak gainditzera behartzen du bere burua. Jokabide zorrotzekoa da baina sozialki moldatu egiten da hasitako lana bukatzeko. Erresistentzian eta jakintzan ez dago gehiago egingo dion beste zeinurik.
Baionako metropoli eremua
Baionako metropoli eremua (frantsesez Aire urbaine de Bayonne) Lapurdiko Baiona hiriak eta bere inguruko udalerriek osatzen duten metropoli eremua da.
Ezaugarriak
INSEE erakunde frantsesak zehaztutakoaren arabera, Baionako eremua 40 udalerrik osatzen dute, Lapurdin eta Landetan kokatuak. . Metropoliak 233.120 biztanle inguru ditu.
Udalerriak
Ondorengo taulan Baionako metropoli eremuko udalerriak zerrendatzen dira.
Materialismo dialektiko
Materialismo dialektikoa (batzuetan diamat bezala laburtuta), zientzia eta naturaren filosofia bat da, Karl Marx eta Friedrich Engels filosofoen idazkietan oinarritzen dena, Europan garatutakoa.
Materialismo dialektikoak, Hegel-eko dialektika materialismo tradizionalean egokitzen du. Horrek esan nahi du munduaren gaiak bata bestearen artean erlazionatzen dituela eremu dinamiko eta ebolutibo batean, materialismo metafisikoa ez bezala, horrek munduaren gaiak eremu estatiko eta isolatu batean aztertzen baititu.
Materialismo dialektikoak mundu naturalaren eboluzioak eta eboluzio gorren fase berrien sorrera onartzen ditu. Z. A. Jordan-ek azaltzen duen moduan, “Engels-ek existentzia maila handiagoa sortzen duen ikuspegi metafisiko askotan erabili zuen, eta barrutiko gauzetan ditu bere erroak; goi-mailakoak izatearen ordena berri bat bat osatzen du lege menderazineekin; eta aurrerapen ebolutibo prozesu horrek garapenaren legengandik gobernatuta dago.”
1930ko hamarkadan, Joseph Stalin eta bere bazkideek (Stalinen “Materialismo historiko eta dialektiko” liburuan bezala), materialismo dialektiko eta historikoaren bertsio sobietikoa formulatu zuten, marxismoaren interpretazio “ofizial” gisa bihurtu zena. Sobietar Batasunean irakurtzeko beharrezkoak ziren liburuetan idatzi egin zen, Europako ekialdeko beste herrialde batzuetan bezala. Txinara marxismoaren interpretazio “ofizial” gisa esportatu zen, baina herrialde horrek ez du onartu.
1960ko hamarkadako sobietar filosofia entziklopedia batek naturaren eboluzioaren konplexutasunaz mintzo da: “Forma serie guzti hauek (mekanika, fisika, kimika, biologia eta gizartea) bere konplexutasunaren arabera banandu egiten dira, txikitasunetik handitasunera. Serializazio horrek historia arloan zein estruktura arloan loturak adierazten ditu. Materiaren mugimenduaren azpiko formen lege orokorrek forma handiago guztien baliozkotasuna mantentzen dute, baina goi-mailakoen menpe daude, eta ez daukate paper esanguratsu bat. Euren jarduera aldatzen da, kanpoko egoera aldatzen delako. Legeak orokorrak zein espezifikoak izan daitezke, haien aplikagarritasun eremuaren arabera.” Materiaren maila bakoitza erakunde bat bezala existitzen da, non elementuan sistema bat osatzen duten, interkonexio mota jakin baten bidez markatuta daudenak.
Materialismo dialektikoa eta materialismo historikoaren arteko desberdinatasunak
"Materialismo dialektikoa" terminoa ez zuten Marx edo Engelsek inoiz erabili, ezta ere sistematikoki definitu. Terminoa, XIX. mendeko Georgi Plejanov iraultzaile errusiarrak sartu zuen, hala nola materialismo dialektiko eta materialismo historikoa. Plejanoven arabera, bere obra Historiaren kontzeptzio monista-n, Marx eta Engelsen materialismo dialektikoak materialismo metafisikoarekiko kontraposizioa eta alemaniar filosofoen idelismo dialektikoa izan zuen aurrekari gisa. Marx eta Engelsek Feuerbachen kritika materialista hartu zuen oinarri gisa eta Hegelen jarraitzaileak ere bai. Ondorengo garapenak, Marxen Feuerbachi buruzko tesian, ikuspegi ez dualista batean bukatu zuten, materia eta espirituaren arteko erlazio dialektiko bat barneratzen zuena.
Irlandako futbol kopa
Irlandako futbol kopa (ingelesez Football Association of Ireland Challenge Cup edo FAI Cup) Irlandako Errepublikan jokatzen den bigarren futbol txapelketarik garrantzitsuena da. 1922an hasi zen jokatzen, irlanda bitan zatitu eta gero. Kopa gehien irabazi dituen taldea Shamrock Rovers F.C. da, diferentzia handiz gainera, 24 Kopa lortu baititu.
Bandera goratuz Iwo Jiman
Bandera goratuz Iwo Jiman (ingelesez Raising the Flag on Iwo Jima), 1945eko otsailaren 23an, Japoniako Iwo Jima uhartean Joe Rosenthal estatubatuar argazkilariak egindako argazki ikoniko bat da. Bigarren Mundu Gerrako Pazifikoko Gerran jazotako Iwo Jimako guduan zehar AEBetako Armadako sei marine Suribachi mendian Estatubatuar bandera goratuz agertzen du.
Argazkia oso ezagun egin eta hainbat aldiz berrinprimitua izan zen, gainera bere egileak Pulitzer Saria irabazi zuen.
Agertzen diren sei soldaduetako hiru gerran hil ziren (Franklin Sousley, Harlon Block eta Michael Strank), eta gerra bizirik amaitzea lortu zuten gainontzekoak ospetsu bilakatu (Harold Schultz, Rene Gagnon eta Ira Hayes) eta AEBetako Armadak bere gerra propaganda kanpainarako erabiliak izan zituen.
Montreuil-Bellay
Montreuil-Bellay Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montreuil-Bellay udalerrian erroldatutako biztanleak 4.045 ziren. Familiak 1.690 ziren, horien artean 562 pertsona bakarrekoak ziren (205 bakarrik bizi ziren gizonak eta 357 bakarrik bizi ziren emakumeak), 550 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 462 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 116 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.924 etxebizitza zeuden, 1.707 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 89 bigarren erresidentzia ziren eta 128 hutsik zeuden. 1.517 etxeak ziren eta 393 apartamentuak ziren. 1.707 etxebizitza nagusietatik 970 bere jabearen bizilekua ziren, 704 alokairuan okupaturik zeuden eta 34 doan lagata zeuden; 44 etxek gela bat zuten, 116 etxek bi zituzten, 274 etxek hiru zituzten, 495 etxek lau zituzten eta 778 etxek bost zituzten. 1.059 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 847 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 634 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.454 ziren, horien artean 1.782 aktiboak ziren eta 672 inaktiboak ziren. 1.782 pertsona aktiboetatik 1.566 lanean zeuden (854 gizon eta 712 emakume) eta 215 langabezian zeuden (83 gizon eta 132 emakume). 672 pertsona inaktiboetatik 277 erretiraturik zeuden, 186 ikasten zeuden eta 209 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montreuil-Bellay udalerrian 1.697 unitate fiskal zeuden, 3.987 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.208 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 207 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 11 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 41 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 16 garraio enpresak ziren, 20 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 16 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 23 zerbitzu enpresak ziren, 23 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 56 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 2 zurginak, 6 iturginak, 4 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 12 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 2 drogeria eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Montreuil-Bellay udalerrian 66 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.964 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Montreuil-Bellay udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 560 ikaslekin.
Belladona (argipena)
Belladona izenak artikulu hauetara eraman zaitzake:
Mami (argipena)
Mami hitzak adiera zenbait ditu:
Saint-Christophe-de-Chaulieu
Saint-Christophe-de-Chaulieu Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Christophe-de-Chaulieu udalerrian erroldatutako biztanleak 116 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 53 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 52etxeak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 71 ziren, horien artean 44 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 44 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (24 gizon eta 17 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Lerro aske
Lerro askea olerki-hizkuntzaren adierazpide poetiko garaikidea da, estrofa tradizionalek ezartzen zituen mugak gainditzeko modua bezala sortuta. XIX.menderarte poesiaren ezaugarri nagusia irizpide zehatzak zaintzeko betebeharra zen: poemak errima eta metrika garbiak izan behar zituen. Esan daiteke lerro askea prosa poetikotik oso gertu dagoela baina tipografiaren ikuspuntutik poetak lerroen itxura formala gordetzen du, hau da,lerroen arteko pausak.
Saint-Christophe-de-Chaulieu
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Lerro aske
Historia
Lerro askea XIX. mendearen bigarren erdian sortu zen, planteamendu estetizisten gainetik, askatasunaren aldarri gisa. Adierazpide hori erabili zuen lehen olerkari handia New Yorkeko Walt Whitman izan zen. Whitmanek Bibliatik txatalen eskema hartu zuen: lerro askeak edo irregularrak oso luzeak. Hona hemen adibide bat Bingen Ametzagak euskaratuta:
Saint-Christophe-de-Chaulieu
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Christophe-de-Chaulieu udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 300 hektarea erabiltzen.
Lerro aske
Historia
Mugimendu Sinbolistaren poetek -esaterako Gustave Kahn eta Jules Laforgue- Frantzian eta Europan zabaldu zuten idazteko modu berri hau. Ondoren, nahiko arin zabaldu zen nahiz eta hasieran idazle eta irakurle tradizionalen artean aurkako jarrerak aurkitu. Idazle berritzaile hauen ikuspuntik lerro askearen bitartez poemaren musikalitatea ez da galtzen, ez da hain arrunta eta monotono, aberatsago baizik; nabarmena ez izatea ez du esan nahi musikalitatea eta erritmoa ez daudenik, ezkutua dagoela baizik. Espainian lerro askea Juan Ramon Jiménezek zabaldu zuen. Euskal Herrian euskarazko poesian XX.mendearen erdira arte ez zen lerro askea zabaldu. Zalantzarik gabe, gurean Gabriel Aresti izan zen haren aintzindari nagusia. Gaur egun poeta euskaldun gehienek lerro askea erabiltzen dute: Jon Mirande, Xabier Lete, Joseba Sarrionandia, Joxean Artze...
Saint-Christophe-de-Chaulieu
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bosc-Bénard-Commin
Bosc-Bénard-Commin Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bosc-Bénard-Commin udalerrian erroldatutako biztanleak 309 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 127 etxebizitza zeuden, 113 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 122 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 113 etxebizitza nagusietatik 96 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 2 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 104 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 76 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Estatu-idazkari (Espainiako erregimen zaharra)
Estatu-idazkaria ministro lana egiten zuenaren kargua izan zen Espainian 1714 eta 1841 artean, erregeak izendatuta eta haren konfidantzapean. XVI. mendean du jatorria, Estatu-Kontseiluaren idazkarietan, hain zuzen.
Bosc-Bénard-Commin
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 215 ziren, horien artean 153 aktiboak ziren eta 62 inaktiboak ziren. 153 pertsona aktiboetatik 137 lanean zeuden (70 gizon eta 67 emakume) eta 16 langabezian zeuden (9 gizon eta 7 emakume). 62 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bosc-Bénard-Commin udalerrian 109 unitate fiskal zeuden, 305 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.013 euro zen.
Lake Charles (Louisiana)
Lake Charles Louisianaeko hiri bat da. Calcasieu parrokian kokatua dago. 2010ean 71,993 biztanle zituen, 108.93 kilometro koadrotan banatuta.
Bosc-Bénard-Commin
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marugán
Marugán Segoviako udalerria da, Campiña Segoviana eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 634 biztanle zituen.
Otomandar turkiera
Otomandar turkiera (otomandar turkieraz: لسان عثمانى, lisân-ı Osmânî, edo تركجه, Türkçe, edo تركی, Türkî) Otomandar Inperioan egiten zuten turkieraren aldaera izan zen. Arabierazko eta persierazko mailegu asko hartzen zituen (lexikoaren % 88 ere bai, zenbait testutan), eta bere alfabetoa zuen, arabiar alfabetoan oinarritua.
Turkiar herri xumeak apenas ulertzen zuen, kaba Türkçe («turkiera arrunta») erabiltzen zuelako, mailegu gutxiagokoa, egungo turkieraren oinarritzat erabili zena.
Gasteizko Hiri Garraioa
Gasteizko Hiri Garraioa Gasteiz arabako hiriburuan dagoen hiriko autobus sarea da. Sareak Gasteizkoko hiri-eremu osoa hartzen du. Eraztun Berdearen barruko auzo guztietara iristen da, eta Gasteizko tranbiak osatzen du (Euskotren Tranbia). 2022ko martxoaren 1ean, 16 linea ditu: 9 egunekoak, 5 gauekoak eta 3 bereziak.
Sarea 1967ko urtarrilaren 1ean inauguratu zuten, eta hainbat birmoldaketa izan ditu ordutik. Berrienak 2009 eta 2015ekoak izan ziren, sarearen egungo egoera zehaztu zutenak.
Identitatea
Bi autobus mota daude. Gehienak antzinako eredukoak dira, non autobusak erabat grisak diren. Aurrealdean, TUVISA enpresaren logotipo zaharra ageri da. Alboetan logotipoa eta Gasteizko Udalako armarria daude.
Azken urteotan, sarearen irudia berritu egin da. Horrela, autobus berriak berdez eta zuriz margotuta daude. Aurrealdeak, bai eta alboen goialdeak ere, kolore berdea jasotzen dute, eta atzealdeak eta alboen behealdeak, berriz, zuria. Halaber, TUVISAren logo berritua autobusetan ere agertzen da, baina diskretuagoa: behealdean, ezkerraldean, eta gidariaren leihatilaren gainean.
Historia
Gasteizko autobus sarea TUVISAk ustiatu izan du beti, 1967ko urtarrilaren 1an sortu zenetik.
Bere historian zehar, hainbat aldaketa jasan zituen, lineak sortu, ezabatu, desbideratu, handitu, moztu eta abar zirelarik. Nabarmenena 13. linea kentzea izan zen, 2008ko abenduaren 23an, tranbiaren inaugurazioaren ondoren.
Hauxe zen sarearen egoera 2009ko urriaren 29an:
Sare berria
2009ko urrian Gasteizko Udalak autobus zerbitzua berregituratu zuen, lehen zeuden lineak, gehien bat auzoetatik hiriko erdigunera joateko zirenak, guztiz ezabatuz eta egitura ortogonal baten antz gehiago zuen sarea osatuz 9 linearen bidez (horietako 4, izatez, aurkako noranzkoan doazen 2 linea dira). Sare berriaren ezarpenak 3 helburu bete nahi zituen: maiztasunak handitzea (20-30 minututik 10 minutura igaro ziren), auzoetan sartuko ez ziren linea zuzenagoak eratzea autobusen abiadura komertziala handitzeko, eta metro sare baten modura funtzionatuko zuen sare bat osatzea.
Sarea, beraz, honela geratu zen:
2010eko urrian berriro egin ziren aldaketak sarean. Kasu hartan moldaketak txikiagoak izan ziren, hamasei hain zuzen, batez ere herritarrek egindako hainbat eskaerari erantzuteko. Horregatik, Aldaian anezka bat sartu zen.
2012ko irailean, Abetxukurako tranbia zerbitzuan jarri zela aprobetxatuz, zenbait berrikuntza egin ziren Salbururako lineetan.
2013an, autobus-zerbitzua Larrein (otsailean, rekin) eta Borinbizkarra eta Elejalde (irailean, rekin) auzoetara hedatu zen.
2014an, zerbitzua Arabako Unibertsitate Ospitaleko eraikin berrira luzatu zen, linearen eskutik. Gainera, linea (Katedral Zaramaga) kendu zen, bere ibilbidearen zati handi bat lineak hartuz. Gainera, E2 linea (Alde Zaharra) ere desagertu egin zen.
2022ko martxoaren 1etik aurrera, lineak zerbitzua emateari utzi zion, Bus Elektriko Iraunkorra (BEi) ordezkatu baitzuen.
Flota berritzea
2017an, TUVISAk asmo handiko plan bat garatu zuen bere flota berritzeko. Plan horrek autobus berriak sartzea aurreikusi zuen, egungoen ordez, modu iraunkorrean. Horrek esan nahi du hortik aurrera autobus hibridoak baino ez dituztela erosiko, eta hori nahiko berria da flota zaharkitu samar batean, Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioa bezalako beste garraio-sare batzuekin alderatuta.
Enpresak merkatuan eskuragarri dauden autobus-eredu ugari aztertu zituen, eta honako eredu hauek nabarmendu zituen: Urte horretako abenduan, administrazio kontseiluak Vectia nafar enpresaren ereduaren alde egin zuen, horrela, udal sarean MAN markaren 20 urteko nagusitasunari amaiera emanez. TUVISAk Vectiaren alde egiteko erabilitako argudioen artean daude erregaia aurreztea edo beste hiri batzuetan sendotzea, Iruñean, esaterako. Izan ere, eskualdeko garraio-sareak eredu horretako 9 autobus zituen 2017an, horietatik 6 erabat elektrikoak.
Planarekin jarraituz, 2018ko irailean 5 autobus iritsi ziren, eta 2019an beste 5; horrela, flotaren % 51 edo gehiago hibridoa edo elektrikoa izateko bidea erraztu zen 2025ean.
Egunezko lineak
Hiru lineak hiriaren iparraldea eta hegoaldea lotzen dute, eta beste hiruk ekialdea eta mendebaldea. Gainerako hirurek hiria inguratzen dute (bik erdigunetik hurbilago eta besteak kanporagotik), gainontzeko lineak elkarrekin lotuz. Egitura hau bidaiariek linea aldaketak egin ditzaten errazteko pentsatuta dago.
Lineak 9 dira:
Gauezko lineak
Gauez aritzen diren lineei dagokienez, Gautxori deritzon sistema dago indarrean. 30 edo 60 minutuko maiztasuna daukaten 5 linea daude:
Linea bereziak
Gainera, bi linea berezi daude, hainbat arrazoirengatik aktibatzen direnak eta sarearen eskaintza osatzen dutenak:
Ustiapena
Sarea Gasteizko Udalarena da eta TUVISAk ustiatzen du.
Tarifak
Eskudirutan edo BAT txartelekin ordain daiteke. Gasteizko tranbia bezala, BARIK eta MUGI txartelak Gasteizko Hiri Garraioa sarean erabili daitezke, prezio berdinetan.
John Dowland
John Dowland Musikagile ingelesa (Dublin?, 1562 edo 1563 - Londres, 1626ko otsailaren 20a). Laut-jotzailea zen. Danimarkako Kristian IV.aren musikaria izan zen. 1612. urtean Ingalaterrako erregearen zerbitzuan jarri zen. Obra nagusiak: The First Book of Songs (1597, Lehen kantu-liburua), The Second Book (1600, Bigarren liburua) eta Lachrimae (1604).
Obelixen galera
Obelixen galera (La Galère d'Obélix), Asterixen abenturak kontatzen dituen 33. komikiaren izenburua da. Albert Uderzok bere lagun eta lankide zen René Goscinny hil ondoren egindako bederatzigarren abentura da.
1996an argitaratua izan zen Frantzian. Euskaraz, Elkar argitaletxeak argitaratu zuen, eta argitaletxe honek argitaratutako Asterixen 30. abentura da.
Istorioa
Istorioa, K.a. 73 eta K.a. 71. urtean Erromatar Errepublikaren aurka aritu zen Espartako (Kirk Douglas omenduz) eta beste preso batzuek, Julio Zesarri honen galera lapurtzen diotenean hasten da. Handik apur batera, Asterixen herrixkako biztanleak, ohi bezala, erromatarren aurkako borrokan doa, herrixka inguratzen duten lau erromatar kanpamentuetako batetara (Laudanum, Petibonum, Babaorum eta Aquarium). Bat-batean, gainontzeko herritarrek, kanpamentu horietako batetara doazela, Obelixen falta nabaritzen dute. Beti bezala, borroka hasten da, eta, hau ere beti bezala, erromatarrak garaituak dira. Galiarrak herrixkara itzultzean, Obelix, harri bihurtuta ikusten dute. Izan ere, Panoramixek, erromatarren aurkako borrokarako, bi edabe magiko pertz prestatu zituen. Eta Obelixek, bigarrena oso-osorik edan zuen. Orduan, nola edo hala, Panoramix, beste prestaketa batzuk egiten hasten da, Obelix berriz bere onera itzultzeko. Azkenik, lortzen du, baina Obelix, ume txiki forman agertzen da. Aurretik, Espartako eta bere lagunak, Asterixen herrixkara iristen dira, eta Zesarren galera bertan gordetzen dute. Heldu berriek, ondoren, erromatarren aurkako beste borroka batean parte hartzen dute galiarrekin batera. Aurretik, erromatarrek Obelix bahitzen dute eta galeran daramate. Galiarrek, borrokan zehar, Obelix bahituta dagoela jakiten dutenean, bere bila abiatzen dira Espartako eta bere lagunek Zesarri lapurtutako galeran. Laster, harrapatu egiten dute erromatarrek Obelix bahituta duten galera, eta beste borroka bat hasten da, berriz ere, erromatarrak garaituak direlarik. Erromatarrek, edabe magikoa ere lapurtu zuten. Eta, behin erromatarren bigarren galera bereganatu ondoren, horren bila hasten dira, baina ez dute aurkitzen, eta, galerako kupel guztietatik edan ondoren, edabe magikoa, Espartako eta bere lagunek lapurtutako galeran ahaztu dutela konturatzen dira. Bitartean, Panoramixek, Atlantidara joatea proposatzen du. Eta haraxe abiatzen dira, bertan, Obelix berriz helduarora itzultzeko balioko duen erremedioren baten bila. Baina ez dute halakorik lortzen. Piraten zaintzapean geratu ziren erromatarrak, piraten aurka matxinatzen dira, eta garaitu. Hortik laster, galiarrak doazen galera eta erromatarrak doazena, berriz daude. Erromatarrek, katapultaz jaurtitako harri baten bidez, Asterix konorterik gabe uzten dute. Obelix, bere laguna arriskuan ikusirik, erabat izuturik, orduantxe hasten da helduarora itzultzen. Erromatarrak garaitu eta, galerarekin, Aquarium kanpamentura abiatzen da, etxera itzuli aurretik. Beste behin, erromatarrak jipoituak dira, eta, azkenik, beti bezala, galiarrak euren herrira itzultzen dira eta afari batekin ospatzen dute.
Miss International Queen 2022
Miss International Queen 2022 emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren 16. edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hirian egin zen 2022ko ekainaren 25ean. Filipinetako Fuschia Anne Ravenak irabazi zuen, erreginaren koroa aurreko edizioa irabazi zuen Valentina Fluchaireren eskutik jasoz.
Lehiakideak
Nazioarteko 23 lehiakidek hartuko dute parte.
Xabier Isasa Larrañaga
Xabier Isasa Larrañaga (Urretxu, - ) gipuzkoar txirrindulari profesionala da.
Bellota-Goierri eta Eulen taldeetan hazia, 2022an Euskaltel-Euskadin profesional mailara pasa zen.
Elezahar
Elezaharra edo kondaira ahozko edo idatzizko narrazio bat da, irudimen elementu gehiago edo gutxiago dituena eta, oro har, egiatzat pasarazi nahi dena edo, behintzat, egian oinarritua edo egiazko konturen batean edo bestean. Belaunaldiz belaunaldi igortzen da, ia beti ahoz eta, sarri, elementuak aldatzen dira, zerbait kendu delako edo zerbait gehitu.
Etimologia eta ezaugarriak
Latinez, elezaharrari legenda esaten zaio eta "irakurri behar dena" esan nahi du. Jatorrian, idatzizko narrazio bat da, ozen irakurri behar dena, eta jende artean, monasterioen barruan, jangelako bazkari-afarietan edo eliza barnean, fededunak onbideratzeko, santu baten jaieguna ospatzean. Elezaharretan, zehaztasun historikoa alde batera uzten da, asmo morala zein izpiritualaren onerako, hagiografia edo elezahar hagiografiko edo pietatetsuetan bezala: horren adibide ezagunena Jacopo della Voragineren Urrezko Elezaharra da.
Hori da Gonzalo de Berceok hitzari eman zion esanahia, Andre Mariari mirariak bere idazlanean, Jaungoikoarenak diren elezahar guztiak dioenean, eta beste pasadizo batzuetan, noizbehinka elezaharrak modu orokorragoan ere hartu zituen arren. Beste idazle batzuen artean, hitzaren esanahia ez da irakurketa pietatetsuetan bakarrik geratzen: aurrerago izan zuen esanahia, zehazki historiarekin bat ez datorren eta balio poetikodun irakurketa da. XIX. mendean, Erromantizismo garaian, "herri tradizio" gisan ezagutzen denarekin bateratu zen.
Literaturan, elezaharra fikziozko narrazio bat da, ia beti ahoz aho igorritakoa eta gauza miragarriekin zerikusia duena. Ipuina ez bezala, elezaharra beti elementu zehatz batekin lotuta egoten da (tokia, objektua, pertsonaia historikoa...) eta elementu hori eguneroko munduan, edo elezaharrak jatorria duen komunitateko historian barneratzean jartzen du arreta; halaber, garai eta toki ez errealetan oinarritzen denez, elezaharra benetako toki eta garai zehatzetan garatzen da. Mitoak bezala, elezaharrak kultura zehatz bat azaltzeko eginbeharra dauka, eta maiz fantasiazko izakiak agertzen ditu (uhandreak, adibidez). Erromantizismo garaian, idazle ezagunek gaia landu zuten, hitz lauan edo hitz neurtuan, bilduma frankotan. Mende horretako espainiar idazlerik ezagunenak Angel de Saavedra, Jose Zorrilla, Gustavo Adolfo Bécquer eta José Joaquín de Mora izan ziren.
Deskribapena
Elezaharra, oro har, pertsonaia, monumentu, komunitate, toki nahiz gertaeraren batekin lotuta egoten da eta haren jatorria azaltzen saiatzen da. Askotan, pertsonaia baten inguruko zikloetan biltzen dira. Errolan, Teodosio Goñikoa, Robin Hood, Cid Campeador edo Bernardo del Carpiorekin gertatzen den bezala. Ia beti, oinarrian gune historiko bat izaten dute, irudimenak zabaldutako atalekin. Horien agerpena borondatez aurkako asmoekin, akatsak, interpretazio okerrak edo gehiegikeriak edo, halaber, pertsona bat edo gehiagoren borondatezko ekintzarekin ere zerikusia du inoiz. Horiek, arrazoi interesatu edo estetikoengatik, hasierako istorioa garatzen dute.
Beste elezahar bateko elementuak hartzen baditu, "kutsatutako elezaharra" esaten zaio.
Elezaharrek sinesgarritasuna izateko ezaugarri jakin batzuk izaten dituzte, aldatuz joaten dira denboraz eta fantasiazko istorioekin gehiago nahasten. Kontatzen gabiltzan hori, benetako gertaera bat dela pentsaraztea da narratzailearen helburua eta mundua azaltzea.
XIX. mendetik aurrera, elezaharrek fikziozko izaera izan dute eta jatorriz ahozko narraziotzat jo izan dira. Elezaharrek fikziozko istorioak eta maitagarriak izaten dituzten arren, errealitatean oinarritzen dira.
Ipuinak ez bezala, elezaharrak elementu jakin batera lotuta egoten dira eta elementu hori integratzen saiatzen dira. Horrez gain, ipuinak leku eta momentu edo irudimenezko denbora batean gertatzen dira ("Bazen behin…"); elezaharrak, ostera, denbora eta toki erreal eta jakin batean garatzen dira, fikziozko elementuak agertzen diren arren. Horrez gain, funtzio etiologikoa dute, hau da, zerbait azaltzen saiatzen dira, batez ere, kultura baten ezaugarrien berri ematen dute. Adibidez, Teodosio Goñikoa.
Merluccius polli
Merluccius polli Merluccius generoko animalia da. Arrainen barruko Merlucciidae familian sailkatzen da.
Elezahar
Deskribapena
Elezahar batzuk herri eta lurralde jakin batean ezagunak diren arren, beste asko mundu guztian zehar zabaltzen dira. Elezahar batzuei esker, hainbat aurkikuntza arkeologiko egin dira (hala nola, Troia): horregatik eta arbasoen pentsaeraren berri ekartzen digutelako, haiek mantentzeak garrantzia handia du.
Elezaharrak Euskal Herrian
Erdi Aroko Europan jatorria duten elezahar batzuek Euskal Herriarekin lotuta zuzena dute, hala nola Teodosio Goñikoaren istorioa, edo Errolanen Kantoria. Kontestu europar batean ulertzen diren istorioak dira, bertsio lokalak dituztenak, kasu askotan. Esate baterako, Teodosioren historiaren parte bat da nola hil zituen gurasoak, sinisturik (Deabruak engainatu zuelako) bere ohean zetzaten pertsonak bere emaztea eta maitale bat zirela: hil zituen ezpataz Teodosiok eta ez ziren emaztea eta maitalea, baizik eta bisitan etorri ziren Teodosio beraren gurasoak. Istorio hau, hain zuzen, Julian Ospitalegilearen istorio kristau mendebaldatarren bertsio bat da.
Elezaharren tema unibertsalak euskal ahozko literaturan ere agertzen direla ikusi dute euskal kulturaren batzaileek, hala nola Arturo Kanpionek, Joan Iturraldek, Azkuek, Juan Manuel Etxeberriak, Barandiaranek...
Hauek baino lehenago, beste idazle batzuek (euskaraz zein erdaraz) euskal tradizioak eta elezahar arketipikoak batzeko ahaleginak egin zituzten. Alegia eta parabolekin lan egin zuen Felix Maria Sanmaniego arabarrak XVIII mendean, adibidez. Erromantizismoaren aroan, XIX. mendean, Agosti Xaho idazle zuberoarrak Aitorren elezaharra idatzi zuen.
Elezaharrak Espainian
Espainia arragoa izan zen elezaharrentzat. Iberiar Penintsulan, jatorri askotako tradizioak nahastu ziren: zeltak, iberiarrak, erromatarrak, bisigodoak, juduak, arabiarrak (eta, hauen bitartez, indiar tradizioak), anitz hizkuntzatan.