cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nafarroako Erresuma
Karlos II.a Gaiztoa eta Izurri Beltzaren aroa
1360ko hamarkada lehorte handiarekin hasi zen, gosetea piztuz. Urte batzuk lehenago, 1355an, Karlos II.ak Frantziara alde egin zuen, eta erabaki zuen txanponek euren balio nominalarekin jarraituko zutela, baina zilar eta urre kopurua murriztuz. Honek inflazioa handitu zuen, eta herritarrak pobretu. Oinarrizko elikagaien prezioa bikoiztu zen 1360 eta 1363 artean, eta tarte horretan berriro ere itzuli zen izurri beltza.
Bestalde, Normandia, Frantzia eta Gaztelako hainbat gerratan ere nahasi zuen Nafarroa, herritarren egoera are gehiago okertuz. Normandiako gerrari eusteko, Nafarroako hainbat eta hainbat oste eraman zituen itsasoz lurralde haietara; han ordea garaitu egin zuten 1364ko Cocherelgo guduan. Gaztelako erregetza zela-eta Enrike Trastamarakoak eta Petri I.a Ankerrak izan zituzten gatazketan, honi lagunduko ziola agindu zion, Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako lurraldeak eta Errioxako beste zenbait herri itzultzen bazizkion; agintzak ez ziren bete, ordea, Petri 1369an hil baitzen, eta lur haiek bereganatzen saiatu zenean ezer gutxi eta denbora gutxirako lortu zuen. Gerra finantzatu ahal izateko zerga bereziak jarri zitzaizkien nekazariei, baina hauek ezin zituzten ordaindu. Nafarroaren egoera ekonomikoa kinka-larrian zegoen.
Karlos II.ak bakea sinatu zuen Henrike II.a Gaztelakoarekin, eta hori berresteko Karlos premua eta Leonor Trastamarakoa ezkondu ziren. Horren ondoren, alabaina, Karlos Nafarroakoak azpikeriaz jabetu nahi izan zuen Logroñoz; horren ondorioz, Gaztelak Nafarroako Erresuma inbaditu eta Iruñea setiatu zuen; 1379an nafar erregeak Brionesko itun lotsagarria sinatu eta garrantzi handiko hiriak eman behar izan zizkion ordainez Gaztelakoari. Garai hartan Luis infantea buru zuen nafar gudaroste bat abiatu zen Albaniarantz. Luis infantea, erregearen anaia, Joana Siziliakoa Durazzoko Dukerriko oinordekoarekin ezkondurik zegoen; nafarrak Durazzo hiriaz jabetu ziren 1375ean. Infantea hil zenean, Greziako lurraldeetan zehar jarraitu zuten Jerusalemgo San Joan Ordenaren buruzagi nagusiaren zerbitzuan.
Brussey
Biztanleria
2007an Brussey udalerrian erroldatutako biztanleak 243 ziren. Familiak 99 ziren, horien artean 26 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Lucy Stone
Esklabotasunaren aurka eta emakumeen botoaren alde
1893an, 75 urte zituela, Bostonen hil zen. Urte horretan bertan, Estatu Batuetako Konstituzioaren zuzenketa bat onartu zen, estatu batzuetan boto eskubidea ematen zuena.
Brussey
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 111 etxebizitza zeuden, 95 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 104 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 95 etxebizitza nagusietatik 75 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 84 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 47 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 142 ziren, horien artean 105 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 105 pertsona aktiboetatik 102 lanean zeuden (55 gizon eta 47 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brussey udalerrian 106 unitate fiskal zeuden, 267 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.347 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ile apaindegia zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Brussey udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Minerve (Hérault)
Minerve Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Minerve udalerrian erroldatutako biztanleak 119 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 15 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Nafarroako Erresuma
Karlos III.a Noblea, Erresuma gainbeheran
Karlos III.a Noblearen erregealdiak (1387-1425) funtsezko aldaketak ekarri zituen politikan. Errege bakezale eta eskuzabala izan zen, harreman onak izan zituena beste erregeekin, eta baita bere mendekoekin ere; inguruan kortesano talde bat izan zuen, horietako asko bortuez bestaldekoak. Iruñeko hiru udaletako biztanleak baketu zituen 1423an emandako Batasun Pribilegioaren bitartez. Barruti eta handiki titulu berriak sortu zituen, horietako batzuk errege familiako sasi-oinordekoentzat: Muruzabal eta Erroibarreko bizkonderriak bere anaiorde Leonel Nafarroakoarentzat (1407) eta Beltran Ezpeletakoarentzat (1408), Cortesko Konderriko Godofre sasiko semearentzat (1412), eta Leringo Konderria Joana alabarentzat, hau Luis Beaumontekoarekin 1424an ezkondu zenean. Goratutako leinu hauetako batzuek garrantzi handiko eginkizunak bete zituzten erreinuaren etorkizun politikoan.
Minerve (Hérault)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Nafarroako Erresuma
Karlos III.a Noblea, Erresuma gainbeheran
Hiri On tituluak ere eman zizkien mendebaldeko mugan zeuden Burunda-Arakil, Aguilar eta Bortzirietako hainbat herriri. Herritar guztien kaparetasuna aitortzea, zerga salbuespenak izatea eta merkatu eta azokez baliatzeko ahalmena ekarri ohi zuten titulu horiek. Aldi berean, nekazaritzak gainbehera nabarmena izan zuen erregealdian, eta krisialdi demografiko larria ere izan zen gertatu zen. Frantziaren eragina nabarmena izan zen arkitekturan, eskulturan, pinturan eta arte xumeagoetan; aipamen berezia merezi dute Iruñeko katedraleko klaustroak, Karlos Noblea eta Leonor errege-erreginen hilobiak, eta Erriberriko Errege Jauregiak, Tafallakoarekin batera Errege Noblearen sortze lanik aipagarrienak. Frantziaren eragina beste bide batetik ere iritsi zen, batez ere Parisko, Tolosako eta Montpellierko unibertsitateetan ikasten aritutako hainbat nafarren bidez, alegia.
Gerra zibila eta barealdia (1425-1511)
Karlos III.a hil zenean, haren alaba Zuriari egokitu zitzaion koroa; Zuria Aragoiko Joan infantearen emaztea eta Karlos, Zuria eta Leonorren ama zen. Joan Aragoikoak, errege ezkontideak, Nafarroa nahasi zuen Gaztelako barne gatazketan; horren ondorioa izan zen 1430ean Biasteri galtzea. 1441ean, erregina hiltzean, Joanek erregetza ostu zion Karlos premuari, batez ere, 1447an Joana Enrikezekin bigarren aldikoz ezkontzean erregetzaren gozamen eskubidea galdu ondoren. Karlos Vianako printzearekin batera Joana Enrikez erregina kide izendatu zutenean, gerra piztu zen Karlosen eskubideen aldeko beaumontarren eta tronu usurpatzailearen aldeko agaramontarren artean. Borroka hauetako taldeak ez ziren banatu eremu geografikoen arabera. Hala ere, agaramontarrak nagusi izan ziren Erriberan, Lizarran eta Erronkarin, eta beaumondarrak, aldiz, Iruñean eta Iruñeko merindadean, Erriberrin eta Leringo Konderriko hirietan. Batzuen eta besteen arteko etsaigoak XVII. mendera arte iraun zuen.
Minerve (Hérault)
Etxebizitza
2007an 106 etxebizitza zeuden, 54 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 46 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 98 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 54 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 32 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Nafarroako Erresuma
Gerra zibila eta barealdia (1425-1511)
Erasoak hasi zirenean, Vianako printzea garaitu eta preso hartu zuten Oibarko guduan (1451). Hura preso zegoela jaio zen Sausen haren anaiorde Fernando, gero “Errege Katolikoa” izan zena. Askatu zutenean, Italiara joan zen. 1460an, Zaragozara itzuli zenean, oso abegi ona egin zioten, eta jendearen berotasun horretaz inguraturik hil zen 1463an. Haren arreba Zuria, Orthezen atxilotua, hurrengo urtean hil zen pozoituta, erregetzarako oinordekotza Gaston Foixkoarekin ezkondurik zegoen Leonor printzesari utzirik. Agaramontarrek eta beaumondarrek, noiz batzuek, noiz besteek, lagundu zioten Leonorri, eta Iruñeko apezpiku Nikolas Etxabarriren laguntza ere izan zuen, baina hura Tafallan hil zuten 1468an Pierres Peraltakoaren gizonek. Joan erregeak heriotzera arte gorde zuen erregetza; orduan Leonorrek hartu zuen kargua: 1479ko urtarrilaren 19an Gorteetan erregin zina egin, eta urte bereko otsailaren 12an hil zen. Anarkian nahasirik eta talde batzuen eta besteen arteko gatazkek ahuldurik eta odolusturik utzi zien erreinua Frantzisko eta Katalina bilobei.
Philodryas livida
Philodryas livida Philodryas generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Nafarroako Erresuma
Gerra zibila eta barealdia (1425-1511)
1486an, Katalina Joanes Albretekoarekin ezkondu zen eta, Pirinioez iparraldean jarauntsitako lurralde zabalak gorde ahal izateko, Luis XI.a Frantziakoarekin bakean egotera beharturik aurkitu zen. Bien bitartean, Aragoi eta Gaztela baturik zeuden Errege-erregina Katolikoen ezkontzaren bitartez, eta erresuma txikia Fernando II.a Aragoikoaren hedapen asmoen mehatxupean zegoen. Katalina eta Joan saiatu ziren beren herria zuzentzen eta gobernatzen, baina Fernando, bere koinatu Luis Beaumontekoaren bitartez, barne liskarrak pizten eta konkista militarra prestatzen jarraitu zuen. 1507an, Luis Beaumontekoa errege-erreginen aurka altxa zen Vianan eta beste herri hurbil batzuetan; oraingoan, baina, Nafarroako koroak irmo jokatu zuen, errebolta zapalduz. Barne liskargileak baztertuta, ia lau urteko barealdia hasi zen erresuma barnean; ez, ordea, kanpoan.
Nafarroaren konkista eta Pirinioez iparraldeko Nafarroa (1512-1789)
Nafarrek, 1512ko uztailaren 18an Luis XII.arekin Bloisko Ituna sinatuz, neutral jarraitzeko borondate sendoa azaldu zuten. Baina egun horretarako mugan zain zeuden Albako dukearen gaztelar gudarosteek eta aragoiarrek eraso egin, eta urte erdia baino lehen, Nafarroako Erresuma menderatu zuten. 1512ko udazkenean bertan, Nafarroako errege-erregina legitimoek kontraerasoa jo zuten; hala ere, porrot egin zuten. 1515ean, Gaztelako Koroari atxiki eta harekin batu zuten. 1516an, berriz oldartu ziren Pirinioez hegoaldera Nafarroa Beheretik eta ingurutik, Biarnoko tropak lagun zituztela. Zutabe nagusia, Petri Nafarroako mariskala buru zuela, Erronkarira jaitsi zen, baina gaztelarrek inguratu eta amore eman beste aukerarik ez zuten izan. Mariskala atxilotua izan zen.
Minerve (Hérault)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Farmersville (Illinois)
Farmersville  Illinoiseko herri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 724 biztanle zituen, 2.34 kilometro koadrotan banatuta.
Minerve (Hérault)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 78 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 48 lanean zeuden (27 gizon eta 21 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Nafarroako Erresuma
Nafarroaren konkista eta Pirinioez iparraldeko Nafarroa (1512-1789)
Birkonkistarako hurrengo espedizio handia 1521ean gertatu zen. Nafar-gaskoiek, Henrike II.a buruzagi zutela, aurrerakada handia jo zuten, Gaztelako indarrak sakabanatuta eta politikoki banatuta baitzeuden. Nafarrak beren errege-erreginen alde altxa ziren, baina komuneroen errebolta zapalduta, gaztelarrek indarrez jo zuten atzera. Logroñotik, Iruñera aurreratu zuten, eta baita mendean hartu ere, Noaingo bataila erabakigarriaren ondoren.
Hurrengo kontraerasoa 1522ko udazkenean eman zuen errege nafarrak, eta Nafarroa Garaiko iparraldearen eta Hondarribiaren kontrola hartu zuen. Aldi berean, Henrike II.ak Nafarroako Gorteak deitu zituen Donapaleun. Nafar legitimistek gogor egin zieten espainiarrei Amaiurko gazteluan, baina amore eman behar izan zuten. Harrezkero, Hondarribia setiatuak bakarrik iraun zuen nafarrek eta frantsesek kontrolatuta; 1524ko apirilera arte defendatu zuten hiribildua. Karlos V.ak barkamen partzialak eman zituen nafar eliteak otzandu eta espainiar ordena inperial berrian txertatzeko.
Minerve (Hérault)
Diru sarrerak
2009an Minerve udalerrian 52 unitate fiskal zeuden, 108 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 9.269 euro zen.
Nafarroako Erresuma
Nafarroaren konkista eta Pirinioez iparraldeko Nafarroa (1512-1789)
1589az geroztik, Nafarroako Henrike III.a Frantziako Henrike IV.a bihurtu zen, eta bi erresumok lotura pertsonal bitartez elkartu zituen. Harrezkero, erregeek jarraiki "Frantzia eta Nafarroako Errege" titulua eraman zuten. Hala ere erresuma biak ez zituzten uztartu 1620ko urriaren 20an Luis II.ak aldebakarrez "Frantziako koroari Nafarroa, Bearno, Andorra eta Donezanen batze agiria" plazaratu zuen arte. Aldiz, Nafarroako Estatu Orokorrek ez zuten bi erresumen batasuna onetsi erreinuko funtsezko legeei buruzko erabakiak aurretik Nafarroako Estatu Orokorren ezinbesteko onarpen ofiziala izan behar zutela argudiatuz. Hala eta guztiz ere, Nafarroako Erresumako foruak, instituzioak, moneta eta erregeen subiranotasuna eraginkor izaten jarraitu zuten.
Minerve (Hérault)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Nafarroako Erresuma
Nafarroaren konkista eta Pirinioez iparraldeko Nafarroa (1512-1789)
1700.ean Espainian piztutako Ondorengotza Gerraren ondorioz Nafarroa eta Frantziako Luis III.aren (Frantziako XIV.aren) erregearen biloba, Felipe Anjouseko dukea, Borboi etxearen lehenbiziko Espainiako erregea bilakatu zen.
Minerve (Hérault)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 6 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
Nafarroako Erresuma
Nafarroaren konkista eta Pirinioez iparraldeko Nafarroa (1512-1789)
1789tik aurrera, Frantziako Iraultzak Nafarroako Luis V.aren (Frantziako XVI.aren) monarkia menperatu eta 1790eko martxoaren 4an iraultzaileek Nafarroa Pirinio Apalak izeneko departamenduan barneratu zuten, haren erresuma estatusa ezeztatuz.
Nafarroako Erresumako erakundeak Erdi Aroan
Erdi Aroko instituzio molde feudalak nagusitu ziren Nafarroan beste euskal herrialdeetan ez bezala. Berezitasun handiak zituzten, ordea, Nafarroako instituzioek, beste erresuma feudal askoren aldera. Erregeak edo erreginak Foruari zin egin behar zion aldez aurretik, nafarren eskubideak errespetatuko zituelako berme gisa. Erregeaz gainera, Nafarroako Gorteak ziren instituzio nagusia. Politika eta gizarte arazoez arduratzen ziren Gorteak batez ere, eta bertara biltzen ziren hiru estatuak (beso dio Nafarroako terminologiak):
Minerve (Hérault)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra liburu denda bat zen.
Nafarroako Erresuma
Nafarroako Erresumako erakundeak Erdi Aroan
Hiri bakoitzak, eta zenbaitetan hiri bakar bateko auzoek (Iruñean adibidez), bere alkatea zuen eta haren mendeko zinegotzi eta almiranteak. Administrazio eta justizia alorreko aginpide maila zuten alkateek. Hirietatik kanpo, ibarrak osatzen zituzten herri txikiek eta etxeek, eta batzarretara biltzen ziren etxeko nagusi guztiak beren kargudunak aukeratzeko. Nafarroako Errege Kontseilua zen instituzio gorena administrazio eta justizia mailan. Errege Gortea zen justizia egiteko zuzeneko instituzioa Nafarroa osoan; alkateek, notarioek, fiskalak eta Gorteko funtzionarioek osatzen zuten.
Minerve (Hérault)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Minerve udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 372 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nafarroako Erresuma
Nafarroako Erresumako erakundeak Erdi Aroan
Nafarroako lurraldea merindadeetan banatu zen, sei guztira. Merioak errege gizonak ziren eta zergak biltzeaz, administrazio mailako zereginez eta gaizkileen errepresioaz arduratzen ziren. Baileak, probestuak eta almiranteak zituen agindupeko merioak bere egitekoak egiteko. 1364. urtean sortu zen Kontuen Ganbera, Nafarroako Erresumako ogasun instituzio nagusia. Politika fiskalaz eta zergen jasotzeaz arduratzen zen eta kontu-hartzaile bana zuen merindadeetan.
Gorteen jarraipena
Gaztelaren menpeko Nafarroa Garaian, Gorteek funtzionatzen jarraitu zuten, eta erresuma titulua ere gorde zuen lurraldeak, betiere monarka Gaztela edo Espainiakoa izango zelako derrigortasunarekin.
Erdi Aroko konposizioa bere esentzian mantenduz, Fernando Katolikoak eta bere ondorengoek Gorteen hiru estamentuak nabarmen birmoldatzeari ekin zioten. Elizako estamentua murriztu egin zen Iruñeko kalonjeak eta atzerriko prelatuak desagertu zirenean (Calahorra, Tarazona, Baiona eta Akizeko gotzainak; eta Montearagongo abadea): kontrola ere estutu zuen Gaztelak horrela. Elizako kideen kopuruaren murrizketa hein batean orekatuta geratu zen Nafarroako Bikario Nagusiaren presentzia handiagoarekin, Marcillako administratzailearen ondorengo integrazioarekin (1626).
Unibertsitateen estamentua ere aldatu egin zen zenbait hiribilduren gehikuntzaren ondorioz: 1513 eta 1572 artean Urrotz, Doneztebe, Etxarri Aranatz, Lesaka, Zuñiga, Valtierra, Esprontzeda, Atarrabia, Lakuntza, Oibar eta Cascante sartu ziren. Cintruenigok 1572an egin zuen lehen aldiz, Arguedasek 1608an, Etxalarrek 1630ean eta Milagrok 1687an. Guztira 38 unibertsitate Los Arcosen sarrera kontatzen bada, 1753an Nafarroara itzuli ondoren. Guztiaren, lurralde ordezkapena mugatua zen, eta hala geratu zen agerian 1565ean, eskaera egin zutenean Iruñea, Lizarra eta Zangozako merindadeetako ibar bakoitzak eserlekua izateko Gorteetan. Estamentu honetarako ordezkari edo prokuradoreak, oro har, kontzeju irekietan hautatzen zituzten, edo herri handieagoetan errejimentuak izendatzen zituzten (Zangozan, adibidez, 1642 arte, gobernu-ofizioetan egondakoek zuten hautatzekom eskubideak). Nahiz eta prokuradore bat baino gehiago bidali herri bakoitzak (inoiz sei lagun ere) hiribildu edo hiri bakoitzak boto bakarra zuen.
Estamentu militar edo noblean, Gaztelako erregeek kontrola indartu zuten halaber. Gorteetan eta botere egituretan, nobleziaren pribilejio eta botereak garrantzia izaten jarraitu zuen, eta bereziki oinetxe jauregien instituzioa handitu zen kopuruan. Orube edo oinetxe jakin bati lotutako titulu hau, jada finkatua Erresuma independentearen garaian, segitu zuen hazten, Gaztelako Koroari dirua ordainduz lortzen zelarik titulua.
Oinetxe jauregien jarraipena
Oinetxe jauregien jabeek pribilegioak zituzten, bai ohorezkoak, bai fiskalak, eta beste onura ugari ere bai, esate baterako Gorteetan eserlekua, baina ez hau ez zelarik jabetza pertsonala, baizik eta jauregi edo jabetzari lotua.
Nafarroako Erresumako hizkuntzak Erdi Aroan
Erdi Aroan erabiltzen ziren hizkuntzei dagokionez, euskara izan zen hedatuena. Biztanle gehienek euskaraz hitz egiten zuten, Iruñeko Elizbarrutian batez ere; nekazarien artean, hiriburukoak barne, ez zen besterik hitz egiten. Elebitasuna edo ele aniztasuna handikien, burgesen eta elizgizonen gauza izan zen, nahiz eta herritarrekin ama hizkuntza erabili, Rodrigo Semenez Arradakoa artzapezpikuak edota Luis Beaumontekoa, Leringo kondeak berak euskaraz hitz egiten baitzuten.
Baina euskara idazkerarik gabeko hizkuntza zenez, agiri ofizialetan hizkuntza “landuak” (latina, arabiera, hebreera) erabili ziren, Pirinioez bestaldeko hiritarrak zituzten hirietan okzitaniera, eta Leire, Aragoi ibai eta Erribera n, berriz, nafar-aragoiera zen hizkuntza nagusia. Erdi Aroaren bukaeratik, gaztelerak hartu zuen horien guztien lekua. XV. mendetik, buhame edo ijitoak aipatzen dira Nafarroan, Euskal Herriko beste hainbat bazterretan bezala. Buhameek euskarazko hizkuntza eskuratu zuten, baina beren hizkuntzarekin nahastu eta erromintxela sortu zuten.
Grover Hill (Ohio)
Grover Hill Ohioko herri bat da. Paulding konderrian kokatua dago. 2010ean 402 biztanle zituen, 0.71 kilometro koadrotan banatuta.
Olaia Inziarte
Olaia Inziarte (Oronoz, Nafarroa, 1999ko urtarrilaren 12a ) euskal abeslaria da. 2022an abiatu zuen ibilbide musikala bakarlari gisa. 2023ko Musika Independientearen MIN sarietako bost finalisten arteko bat izan zen. Iker Lauroba eta Chica Sobresalto rekin batera ere aritzen da, teklatu eta koroetan. IE erakundeak (Entidad de Gestión de los Artistas Intérpretes o Ejecutantes de la música) antolatzen duen Artistas en Ruta zirkuiturako hautatua izan da 2023an.
Hypostomus sculpodon
Hypostomus sculpodon Hypostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Olaia Inziarte
Ibilbidea
2022an argitaratu du bakarlari gisa bere lehen diskoa, Lehengo Lepotikan Burua. Sonoritate tradizionalak eta abangoardistak harilkatzen ditu. Olatz Salvadorr en kolaborazioarekin abesten duen Behe klasekoa abestia berehala nabarmendu da. "Behe klasekoa izatearen konplejurik bat ere ez, erdara traketsetan mintzatzearena ere ez. (Behe klasekoa abestia, Olaia Inziarte)"2022ko Durangoko Azoka n aurkeztu zuen bere lehendabiziko lana. Iker Lauroba, Joseba Tapia eta Chica Sobresalto rekin musikari lanetan aritzeaz gain, Pleura talde ko ahotsa izan da. "'Abestiak egiteko nahiko nartzisista naiz, ez dakit idazten besteen istorioen inguruan' Olaia Inziarte."
Jelle Wallays
Jelle Wallays (Roeselare, 1989ko maiatzaren 11), belgikako txirrindularia da.
Palmaresa
2010 2011 2013 2014 2015 2016 2018 2019
NGC 5049
NGC 5049 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Lundie
Lundie, Eskoziako etxalde eta parrokia bat da, Angus eskualdean.
Espainiar Kongresuko lehoiak
Espainiar Kongresuko lehoiak Espainiako Diputatuen Kongresuaren aurrean dauden brontzezko estatua bi dira.
1850eko urriaren 31. Espainiako Diputatuen Kongresuko eraikin berria, Narciso Pascual Colomer arkitektoaren lan neoklasikoa, inauguratu zuen Elisabet II.a erreginak. Zazpi urtez, eraikuntza lanek iraun bitartean, diputatuek Madrilgo Errege Antzokiko dantza aretoan bildu behar izan zuten, eta gustura hartu zituzten instalazio berriak. Ez, ordea, atariko eskaileraren alde banatan ipini zituzten kaleargiak. Parlamentarioek horien aurkako protesta eraginkorra abiatu zuten eta berehala kendu zituzten.
1. lehoiak
Hutsunea azkar betetzeko, eraikineko frontispizioa egin zuen eskultoreari, Ponciano Ponzanori, lehoi parea egiteko eskatu zioten. Baina Espainiako egoera ekonomiko kaxkarra zela eta, artistak material nobleei uko egin behar izan zien. Lehoiak igeltsuz egin eta gainetik pintatu zituen, brontze itxura emateko. Meteorologiak ez zuen gupidarik izan eta handik urtebete eskasera, herritarren eta prentsaren kritikak medio, Gorteetako arduradunek material iraunkorragoz lehoi pare berri a egiteko enkargua egin zioten José Bellver eskultoreari.
2. lehoiak
Baina Bellverrek ere ez zuen aurrekontu handiegirik, eta harrizko bi lehoi txiki diseinatu zituen. Gorteak zaintzen zituzten lehoi basatiak baino gehiago, katutxo errukarriak ziruditen zutoin handi horietan galduta. Berriro ere, protesten eraginez erretiratu zituzten. Ikusmina duenak, Valentziako Monforteko lorategietan topatuko ditu.
3. lehoiak
Garbi zegoen irtenbidea metalezko pieza handiak egitea zela, baina diru aldetik proiektu hura ez zen bideragarria. Harik eta Afrikako Gerrak sabanako erregeei behin betiko bultzada eman zien arte. 1860ko martxoaren 23an, Wad-Raseko guduan, espainiar osteek garaipena lortu zuten eta brontzezko hainbat kanoi konfiskatu zizkioten etsaiari. Gobernuak kanoiak lehoi bihurtzea erabaki zuen. Lehenengo eskultura parearen egileari egin zioten enkargua. Ponciano Ponzanoren 3.500 kiloko felino ikusgarriak Sevillan moldekatu zituzten 1865ean. Azkenik, 1872an ipini zituzten gaur egun dauden tokian. 1808ko maiatzaren 2ko heroien izenez bataiatu zituzten: Daoíz eta Velarde. Baina herritarrek berehala jarri zizkieten goitizenak: Benavides eta Malospelos.
Hamden (Ohio)
Hamden Ohioko herri bat da. Vinton konderrian kokatua dago. 2010ean 879 biztanle zituen, 1.47 kilometro koadrotan banatuta.
Montemurlo
Mugakideak
Montemurlok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Castlehaven
Buttevant (irlanderaz Gleann Bearcháin) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hego-mendebaldean dagoen parrokia da. Cork hiritik 75 km hego-mendebaldera dago eta Union Hall eta Castletownshend udalerriek osatzen dute, horietaz gain Rineen eta Tragumna herrixkak ere barne harzten ditu.
Castlehaven GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.
Francisco Andia-Irarrazabal
Francisco Gonzalez de Andia-Irarrazabal Zarate, Valparaisoko markesa, (Santiago, 1576 - Madril, 1659ko urriaren 5a) txiletar noble eta militarra izan zen.
Euskal jatorria zuen. 1634 eta 1637 artean Nafarroako erregeordea izan zen. Gero Galiziako kapitain jeneral bilakatu zen.
Hypostomus scabriceps
Hypostomus scabriceps Hypostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Errepublikaren aintzira
Errepublikaren aintzira edo Errepublikaren lakua (Lago de la República) Paraguaiko Ciudad del Este hiriko Boquerón auzoan dagoen aintzira artifizial bat da. Aintzirak Amambay erreka du iturri. Hiri parke batek inguratzen du lakua, zeinean kirol eta aisialdi jarduerak egin daitezkeen.
Marywell
, Eskoziako herri bat da, Angus eskualdean.
Philodryas mattogrossensis
Philodryas mattogrossensis Philodryas generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Farmington (Illinois)
Farmington  Illinoiseko hiri bat da. Fulton konderrian kokatua dago. 2010ean 2,448 biztanle zituen, 3.74 kilometro koadrotan banatuta.
Egun da Santimamiña
Gabriel Arestiren poema izaki, egun herri-kanta bihurtu da eskubide osoz eta ohikoa da jaialdietan entzutea. Bertsolariek ere doinu hori erabili ohi dute koplatan aritzeko, leloa (Egun da Santimamiña...) koplarik koplarako tartean kantatuz.
Arrayou-Lahitte
Arrajon era Hita Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Arrayou-Lahitte udalerrian erroldatutako biztanleak 100 ziren. Familiak 33 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 65 ziren, horien artean 50 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 50 pertsona aktiboetatik 40 lanean zeuden (21 gizon eta 19 emakume) eta 10 langabezian zeuden (2 gizon eta 8 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Arrayou-Lahitte udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 115 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Thomas Robert Bugeaud
Thomas Robert Bugeaud de la Piconnerie (Limoges, 1784 ko urriaren 15a - Paris, 1849 ko ekainaren 10a) Frantzia ko mariskal a izan zen, Luis Felipe I.a Frantziakoa ren erregealdian Diputatuen Ganberako kide izateaz gain, Uztaileko monarkia ren defendatzaile sutsuenetako bat ere izan zelarik. Bere agindupean Frantziak Aljeriaren konkista amaitu ahal izan zuen. Armada koloniala berrantolatzen du, indar oso eraginkor bihurtuz.
Aljeriaren konkista
Thomas Robert Bugeaud Aljeria ra bidaliko dute, Adolphe Thiers ek hala eskatuta, egoera aldatzeko. Aljeriako gerra k antzekotasun asko zituen gerrilla-gerra rekin, Bugeaudek bere gaztaroan Espainiako Independentzia Gerra n aurkitu zuena, eta, beraz, beharrezkotzat jo zuen bere tropetan aldaketa batzuk egitea, azkarrago eta maniobragarriagoak izan zitezen.
Horrela, soldadu bakoitzak bere munizio eta anoak eraman behar zituen, eta, artilleria behar izanez gero, arina izango zen, martxa atzeratuko ez zuena. Gainera, jarraitu beharreko estrategiak ekimenari eustea izan behar zuen, eta, beraz, aljeriarrei eraso egin behar zitzaien baseetan eta herrietan, eta hain lanpetuta eduki behar ziren, ezin zutela erasorik egin.
1836 ko uztailaren 6an, Abdelkader ren armada garaitu zuen Sickackeko gudua n. Garaipen honen ondoren, Abdelkaderrekin Tafnako Ituna sinatu zuen. Itun hau, gobernuaren aurkako oposizioak, Frantziaren interesen aldeko ez nahikotzat hartu zuen, eta, beraz, Bugeaudek egunkarietan eraso sutsuenak jasan zituen. Garai hartan, Bugeaud Aljeria konkistatzeko behar ez zenaren defendatzaile nagusia zen, Frantziarentzat kostu handiak izango zituelako.
1838 ko otsailean Diputatuen Ganberan sartu eta 1840 an Parisko gotorlekua defendatu zuen.
Garai honetan Aljeriako frantziar armada birmoldatu zuen, bertako tribuen kultura eta nortasuna bereganatzeko diseinatutako indar bat bihurtuz. Bertako errejimenduak gehitzen hasi zen, gudarostearen gorputz ezagunak bihurtuz, sipahi ak, zuavo ak edo goumiers ak bezala, urrutiko lurretan borrokatzeko diseinatutako elitezko indarrak. Frantziako Atzerritar Legioa ere berrantolatu zuen, Lehen Karlistaldia n parte hartzeko sortua izan zena.
Aljeriarekin gerra berrabiatzean, Abdelkaderren indarrak defentsiban mantentzeko gai izan zen, eta, hurrengo lau urteetan, Aljeriako indarrak mendebaldera bultzatuak izan ziren, Abdelkader Marokora erretiratzera behartu zutelarik. Gerra honetan zehar, uztak erretzea, herriak suntsitzea eta ganadua konfiskatzea barne hartzen dituzten taktika oso oldarkorrak erabiltzen ditu.
Arrakasta hauengatik, 1843an Frantziako Mariskal izendatu zuten.
Abd ar-Rahman ibn Hisham sultan ak laguntzen dio eta bere lurraldea frantziar posizioen aurkako erasoak egiteko base bezala erabiltzea ahalbidetu zuen. Bugeaudek sultanaren aurka protesta egiten du, baina honek jihad aldarrikatuz erantzuten du.
Bugeaudek, arriskuaz jabetuta, Maroko erasotzen du eta garaipena lortzen du Islyko gudua n. Ekintza honen ondorioz, Islyko Dukea izendatua izan zen. Gudu honek gerra erabaki zuen. Marokok Tangerreko Ituna sinatu zuen, sultanak Aljerian Frantziaren presentzia aitortzen zuena eta Abdelkaderren atzematean marokoarren laguntza agintzen zuena. Abdelkaderrek 1847an frantsesen aurrean formalki kapitulatu zuen.
Gerra amaitu ondoren, Bugeaudek Aljeria berreraiki zuen, eta, horretarako, Arabiar Gaien Agentzia sortzea pentsatu zuen, tokiko administrazioaz eta bizitza sedentarioa izan nahi duten tribuekiko harremanez arduratuko zena. Era berean, nahiz eta arrakasta gutxirekin, soldaduak nekazari bihurtzen saiatzen da, erromatarren esperientzia kopiatuz, hau da, beteranoei lurrak emanez. 1847 an, Bugeaudek Frantziako gobernuaren laguntzarik ez duela uste duenez dimititu egiten du, eta Aumaleko dukeak, Orleansko Henrikek, ordezkatzen du.
Meharia
Meharia Cossidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Meharia incurvariella da.
3129 Bonestell
3129 Bonestell asteroide baten izena da. ekainaren 25ean aurkitu zuen E. F. Helin, S. J. Bus-ek Siding Spring Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1979 MK izena zeraman. Ondoren Chesley Bonestell omentzeko izena eman zitzaion.
Fayetteville (Illinois)
Fayetteville  Illinoiseko herri bat da. St. Clair konderrian kokatua dago. 2010ean 366 biztanle zituen, 0.83 kilometro koadrotan banatuta.
3129 Bonestell
Orbitaren ezaugarriak
3129 Bonestell asteroidearen orbitak batezbeste 2,465 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,97 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,96 distantziara. Eszentrikotasuna 0,201 da, eta makurdura orbitala 4,22ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.1 da.
Hamersville (Ohio)
Hamersville Ohioko herri bat da. Brown konderrian kokatua dago. 2010ean 546 biztanle zituen, 1.02 kilometro koadrotan banatuta.
Liktor
Liktor (latinez lictor, -oris singularrean, lictores, -orum pluralean) Antzinako Erromako imperiuma zuten magistratu nagusien epaiak betearazteko arduraduna zen, hau da, derrigortzeko eta zigortzeko boterea zuen.
Izenaren etimologia
Aulio Gelio ren arabera lictor hitzak ligare "lotu" aditzarekin lotuta legoke, liktoreek errudunak lotzen zituztelako azken oinazera eramateko unean.
Zereginak
Liktorrak fasces edo sortaizkora magistratuaren izenean eramaten zuen, aginpidearen ezaugarri gisa, eta magistratuaren zerbitzura egoten zen jendaurrean, eskolta moduan. Liktorrak banan-banan joaten ziren ilaran, magistratuaren aurretik, hari bidea egiteko. Azkena edo eskolta ematen zuen pertsonaiarengandik hurbilen zegoena (proximus lictor) guztien artean garrantzitsuena zen, eta magistratuak berari ematen zizkion aginduak.
Errudunak zigortzea ere liktorraren ardura zen edo hiltzea ere, erromatar hiritarrak baziren ; atzerritarrak edo esklaboak baziren borreroaren (carnifex) lana zen. Bestalde, magistratuaren etxea zaintzeaz ere arduratzen zen.
Tito Livio k, bere Ab urbe condita liburuan, magistratuak bere liktorrei asaldatzaile edo setati bat heltzeko manua ematen dien zenbait aldi kontatzen ditu. Orduan, liktoreek arropak kentzen dizkiote eta makilekin jotzen dute.
Bi magistratu gurutzatzen direnean, beheragoko mailako magistratuaren liktoreek beren fasces jaisten dituzte, begirunearen adierazgarri. Gauza bera egiten dute Vestaren birjina bat bidean gurutzatzen badute.
Etruriar jatorria
Liktoreak Erromatar Monarkia ren garaitik dokumentatzen dira, eta etruria r jatorria izan dezakete. Liktoreak errege etruskoen aurretik joaten ziren, lepoan fasces hartuta. Errege bakoitzak, hamabi ziren, bere liktorra omen zeukan, baina botere guztia bakar batek behar zuenean (gerra garaietan kasu) hamabi liktore omen zituen. Silio Italiko ren arabera, liktoreak eta fasces edo sortaizkorak Vetulonia hiritik sartuko ziren. Baieztapen hau oinarritzen du Vetuloniako antzinako hilobi etrusko batean ("liktorearen hilobia" esaten zaio) fasces baten hondarrak aurkitu izanak, bertatik bi ahoko aizkora bat ateratzen zelarik. Aztarna bakar honen interpretazioa antzinako testu baten argitan zuhurtziaz hartzen da gaur egun.
Hypostomus seminudus
Hypostomus seminudus Hypostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Magny-Châtelard
Magny-Châtelard Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ponta do Pico
Ponta do Pico edo "Montanha do Pico" Portugalgo mendirik altuena da, Pico uhartean (Azoreak) kokatutakoa.
Liktor
Monarkia garaia
Erromako lehen erregeak, Romulo k, ezarri zituen liktoreak, eta hamabi izendatu zituen bera zaintzeko. Livio k bi tradizio kontrajarri aipatzen ditu kopuruari buruzkoak. Lehenengo bertsioa da hamabi izan zelako augurio an agertutako hegaztien kopurua. Bigarren bertsioa da, berriz, etruriar errege kopurua hamabi zelako, estatu bakoitzeko bat, eta liktor bana izaten zutela. Erromako errege ek, beraz, hamabi liktor izaten zituzten aurretik.
Philodryas nattereri
Philodryas nattereri Philodryas generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Ponta do Pico
2.351 metroko altuera dauka, eta sumendia da jatorriz, XVIII. mendean azkeneko aldiz erupzioa eduki zuena.
Magny-Châtelard
Biztanleria
2007an Magny-Châtelard udalerrian erroldatutako biztanleak 25 ziren. Familiak 10 ziren, horien artean 5 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 5 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Ponta do Pico
Zailtasun gehiegirik gabe igo daiteke (jaitsieran kontuz ibili behar da) baina sarbidean dagoen Casa da Montanha-n izena emanda, eta ordainduta.
Liktor
Errepublika garaia
Erregeengandik imperiumdun magistratu engana igaro zen liktoreak eramatearen duintasuna; hauek magistratuei eskolta ematen zieten eta ordena publikoa eta presoen zaintza bermatzen zuten.
Poggio a Caiano
Poggio a Caiano Italiako udalerri bat da. Pratoko probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Liktor
Errepublika garaia
Tarkiniotarren kanporatzearen ondoren, kontsul ek izan zuten hamabi liktorren eskolta izateko eskubidea; bi kontsulak Erroman bazeuden, haietako batek bakarrik zuen aizkorak bistan zituzten liktorrak eramateko eskubidea, besteak, berriz, aizkorarik gabeko fascesak bakarrik zituela aritu behar zen. Valerio Publikola ren ondoren, aizkorak debekatu zituzten eta liktoreak kontsuletako bakar batek eramaten zituen eta besteak aperitor bakar bat. Erromatik kanpo eto armadaren buru bazihoazen kontsul bakoitzak zeramatzan bere hamabi liktoreak bere aizkoradun fasces-ekin.
Poggio a Caiano
Mugakideak
Poggio a Caianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Liktor
Errepublika garaia
Magistratu bakoitzaren aurreko liktore-kopurua garrantziaren arabera aldatzen da: bi edil kurul entzat, sei probintzie tako pretore arentzat (bi Erromakoentzat), hamabi kontsul bakoitzarentzat. Diktadore ak bi kontsulen liktoreak biltzen ditu, hogeita lau guztira.
Ponta do Pico
Lau bat ordu behar dira igotzeko. Sumendi nagusiaren gailurrera iritsi eta gero aldapa piko bat dago tontorreraino falta diren 80 bat metroak gainditzeko eta Piquinho deitutako konoaren gainean amaitzeko.
Magny-Châtelard
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Liktor
Errepublika garaia
Erromatar Errepublika ren amaieran, beste pertsonaia ofizial batzuek ere liktoreak zituzten lagun, hala nola Vesaren birjina k eta enperadorearen familiako emakumeak.
Ezama
Ezama Errezilgo auzoa da, herriaren hegoaldean. Baserri ugari ditu eta ez dago gune garrantzitsurik. Bidegoianekin egiten du muga. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 99 biztanle ditu.
Liktor
Inperio garaia
Errepublika amaitzean, liktoreen babes eto bizkarzain zereginak guardia militarrak hartzen ditu, pretoriar guardia izango dena gerora, eta ohorezko eginkizuna dute magistratuekin eta pertsona gorenekin.
Oktavio Augusto k, triunvir bezala, 24 liktore izan zituen, diktadore batek adina. Gero, kontsul bezala K.a. 33an eta, ondoren urtero, K.a. 31tik K.a. 23ra, hamabi likore izan zituen. K.a. 23aren ondoren, ez du kontsulatua onartzen baina, hala ere, K.a. 19an hamabi liktor Erroman eta kanpoan edukitzeko eskubide iraunkorra jasotzen du. Enperadoreek hamabi liktore izaten zituzten eta Domiziano ren garaian enperadoreak 24 liktore izatea  berreskuratu zuen.
Magistratu ek eta prokontsul ek liktore kopuru bera mantentzen dute Inperioa n eta funtzio inperial berrien jabeek, berriz, garrantziaren arabera eta Erromatik kanpo dihardutenean: bi pretoriar edo kontsul-mailako magistratuentzat (curator, hiriko prefektua, Saturnoren altxorreko prefektua, altxor militarreko prefektua edo aerarium militare), bost liktor legatu propretor eentzat, eta prokontsul ek, berriz, hiru. Seviri augustale k ere, kultu inperialeko apaizek, euren joan-etorrian liktor batekin ibiltzen ziren.
Schistophila
Schistophila Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Schistophila laurocistella da.
Fromont
Fromont Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fromont udalerrian erroldatutako biztanleak 229 ziren. Familiak 91 ziren, horien artean 25 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 105 etxebizitza zeuden, 87 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 104etxeak ziren. 87 etxebizitza nagusietatik 77 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 12 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 70 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 41 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 133 ziren, horien artean 110 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 110 pertsona aktiboetatik 102 lanean zeuden (57 gizon eta 45 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fromont udalerrian 84 unitate fiskal zeuden, 209,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.235 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Fromont udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.440 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Janakkala
Janakkalako Puuhamaa Atrakzio Parkeak 10.000 familia inguru erakartzen ditu udaro, eta neguan aldiz Kalpalinna eski-estazioak beste hainbeste familia erakartzen ditu ere. Janakkala herria antzina eta estilo garaikideko eraikinak nahastuz sortua izan da.
Ponta do Pico
UNESCOK izendatu du Gizateriaren Ondaretzat.
NGC 5050
NGC 5050 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Magny-Châtelard
Etxebizitza
9 2007an zeuden etxebizitza guztiak familien etxebizitza nagusiak ziren. 8 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 9 etxebizitza nagusietatik 8 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 doan lagata zegoen; 1ek hiru gela zituen, 2 etxek lau zituzten eta 6 etxek bost zituzten. 6 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 4 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Leo Perutz
Leopold Perutz (Praga, Austria-Hungariako Inperioa, 1882ko azaroaren 2a - Bad Ischl, Austria, 1957ko abuztuaren 25a) austro-txekiar eleberrigile eta matematikaria izan zen, jatorri judukoa, alemanez idatzi zuena.
Bizitza
Leo Perutz 1882an jaio zen, Pragan, familia judu batean. 1901ean familia Vienara aldatu zen. Ikasle ona ez bazen ere, Leo matematika ikasketak egiten hasi zen familiaren babesean, eta hala aritu zen, 25-33 urte zitueneko tartean: aseguru etxe bateko lanaren eta Vienako kafetegietako inguru bohemioaren artean. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, ekialdeko frontean, eta, tiro bat jasota, larri gaixotu zen septizemiaz. Urtebete igaro zuen sendatzen eta, horrekin batera, literatura sena sendotzen. 1918tik 1928ra bitartekoa garrantzizko aldia izan zen harentzat, zenbait bestseller idatzi baitzituen.
1928an, Perutzen emazte Ida zendu zen; idazle gisa etorkizunik ez zuela pentsatzen hasi zen; eta antisemitismoak indarra hartu zuen, lehenik Alemanian eta, handik gutxira, Austrian. Juduen lantegiak itxi eta beren liburuak debekatu zituen nazismoak. Hala, Perutzen familia osoak Palestinara emigratu zuen 1934an. Ongietorria egin zioten, baita Pen Clubeko kide izendatu ere, baina hark Europaren herriminez segitzen zuen. Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan, Vienara itzultzen saiatu zen, baina 1950era arte ez zioten baimendu. Lortu zuenean, beste hiri batekin egin zuen topo: bazuen lehengo ospearen arrastoren bat, baina ez zen lehengo Viena. 1953an argitaratu zen haren maisulana: Gauez harrizko zubiaren azpian (“Nachts unter der steinernen Brücke”). 1957an hil zen Bad Ischlgo balnearioan, Salzburgotik gertu, birikako edemaren ondorioz.
Magny-Châtelard
Ekonomia
16 2007an lan egiteko adina zuten pertsona guztiak aktiboak ziren. 16 pertsona aktiboetatik 15 lanean zeuden (8 gizon eta 7 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Magny-Châtelard udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Kate Mara
Kate Rooney Mara ( ahoskatua; Bedford, 1983ko otsailaren 27a) estatubatuar zinema eta telebista aktorea da. Familia ospetsu batean jaioa, New York Giants taldea sortu zuen Tim Mara eta Pittsburgh Steelers sortu zuen Art Rooney, Sr. birraitonak zituen.
Marcelo Usabiaga
Marcelo Usabiaga Jauregi (Ordizia, 1916ko urriaren 30a - Donostia, 2015eko uztailaren 23a) miliziano komunista Espainiako Gerra Zibilean, gerrilari, militante antifrankista, PCEko militantea eta CCOO sindikatuko partaidea. Frankismo garaian 21 urte eman zituen espetxeratuta. Melitón Manzanasek torturatuen artekoen aipatua izan da. 1960ko uztailean Bittori Bárcenarekin ezkondu zen eta Hernaniko Aceros Orbegozo lantegian hasi zen lanean.
Janakkala
Historia
XIII. mendean suediarrak Hämeenlinnan kokatu zirenean bertako tribuak batu eta lurralde honetara bizitzera etorri ziren suediarren errepresiotik urrun, honela haien ohiturekin jarraitzea lortu dute.
Zer ikusi
Herria oso turistikoa da lehen aipatutako arrazoiengatik eta estilo nahasi ikusgarriarengatik. Hala ere, turistak finlandesak dira batez ere eta kanporrak guztiz ezezaguna duten leku ederra da.
St. Laurentius Eliza
Erdi Aroko harrizko eliza garrantzitsuena da Finlandian. Åke Tottek eliza eraikitzea agindu zuen, eta bertako zerbitzuak 1520. urtean hasi zirela uste da. Granito grisez eraikitako eliza XVII. mendeko noble familien hilobiak ditu eta barnean XIV. mendeko eskulturak eta margolanak ditu, Jesus Pedro apostuluarekin agertzen direnak.
Kalpalinna eski-estazioa
Finlandiako eski-estazio zaharrenetarikoa da eta eski-alpinoa, abiadurazkoa eta snowboard-a praktikatzeko erraztasunak ditu. Uda garaian arrantza eta bizikletan ibili zaitezke bertan.
Ferris (Illinois)
Ferris  Illinoiseko herri bat da. Hancock konderrian kokatua dago. 2010ean 156 biztanle zituen, 5.09 kilometro koadrotan banatuta.
Janakkala
Laurinmäki Museoa
Museoan XIX. mendeko ingurune haietako nekazal-bizia iraudikatzen du. Museoa irekia da eta 11 eraikuntzek osatzen dute.
Puuhamaa Atrakzio Parkea
Parkeak hainbat ekintza egiteko aukera ematen dizkizu, edozein adinentzako ekintzak. Kotxe karreretatik, ur parkera; ordenagailu jokoetatik, basoko abentura kurtso bat egitera.
Magny-Châtelard
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.