cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zigurat
Deskripzioa
Ziguratak antzinako Sumer, Akad, Asiria, Elam, Ebla eta Babilonian egin ziren. Dorre mailakatu trinkoak ziren, kiggallu izeneko terraza zabal baten gainean eraikitakoak. Oinarria karratua edo laukizuzena izan zitekeen. Hiru eta zazpi maila (rikbu) artean izaten zituzten, eta gaineko terrazan tenplua (gigunû) zegoela pentsatzen da. Aditu batzuen arabera, zigurat osoa zen tenplua, ez gaineko eraikina bakarrik. Eskailera edo pasabide batek lotzen zituen terrazak. Buztinezko adreiluz eraiki ziren; Asirian besterik ez zen harria erabili (Nimrudekoan adibidez).
Guztira 32 zigurat ezagutzen dira, gehienak Iran eta Iraken. Irakeko azken gerran, ordea, herrialde hartako zigurat batzuk suntsitu dira. Ezagutzen den zaharrena Tappeh Sialkekoa da, Kashandik gertu, K.a. 3. milurtekokoa. Elamgo Chogha Zanbilekoa da hobekien kontserbatu direnetako bat.
Funtzioa
Mesopotamiako zibilizazio desberdinek eraiki zituzten ziguratak, eta oso denbora tarte handian (K.a. 3. eta 1. milurtekoen artean). Haien idazkietan, ordea, ez da zehazki azaltzen zeren sinbolo ziren dorre horiek. Aditu gehienen arabera, jainko eta jainkosen lurreko egoitzak ziren. Helburua zen jainkoak herritik hurbil sentitzea eta, aldi berean, herriak jainkoen babesa nabaritzea. Bertan ez ziren zeremonia edo ospakizun publikoak egiten, eta apaizek bakarrik zuten aukera tenpluaren barrura sartzeko, jainkoak zaintzeko eta haien beharrak asetzeko. Hala, sakrifizioak, eskaintzak eta herriak eginiko opariak kudeatzen zituzten. Apaizak pertsonaia boteretsuak bilakatu ziren Mesopotamian. Jainkoekin zeukaten harreman zuzenak, estatus berezia eman zien oeduko gizarte mailakatuan.
Sumertarrek eraiki zituzten lehenbiziko ziguratak, Uruk Aroan (K.a. 3500-2900). Haientzat kosmosak bi zati zituen: zerua (an) goian eta lurra (ki) behean. Lurrazalaren azpian zeuden lurpeko urak (abzu) eta azpimundua (kur). Ikerlari batzuen arabera, ardatz kosmiko gisa ulertu zituzten ziguratak: lokarri bertikala, zeruaren, lurraren ea azpimunduaren artean, eta baita unibertso ezberdinen arteko lokarri horizontala ere. Horrela, Unibertsoko zerua, lurra, izarrak eta planetak irudikatzen zituen tenpluaren maila bakoitzak.
Zigurata izaten zen hiri batean jasotzen zen lehenbiziko eraikina, eta hiria haren inguruan zabaltzen zen. Erregearentzat ere, bere boterea erakusteko modua zen. Zigurataren inguruko guneetan egoten ziren idazlari-eskolak eta astronomia behatokiak, eta bertan garatu zen Mesopotamiako matematika. Babelgo dorrearen deskribapen biblikoa tenplu hauetan inspiratu zela dirudi.
Hemibrycon huambonicus
Hemibrycon huambonicus Hemibrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Saint-Andelain
Saint-Andelain Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 328 etxebizitza zeuden, 242 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 325 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 242 etxebizitza nagusietatik 212 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 129 etxek bost zituzten. 220 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 118 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Andelain udalerrian 237 unitate fiskal zeuden, 481,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.295 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Saint-Andelain udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.908 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Quentin Oliver Lee
Quentin Oliver Lee (1988ko urtarrilaren 28a - 2022ko abenduaren 1a) aktore eta ekoizle estatubatuarra izan zen, The Phantom of the Opera eta Caroline or Change bezalako hainbat ekoizpen eszenikotan lan egin zuelako ezaguna.
Saint-Andelain
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Quentin Oliver Lee
Aktore karrera
2007an hasi zuen bere ibilbidea, antzezlan askotan agertuz. Karrerako lorpen handiak izan zituen, besteak beste, Haendel's Messiah-en bakarlari gisa aritu zen Flagstaff Master Chorale-rekin, Sedona Opera Saloons-en bakarlari gonbidatua, Jacksonville Beach-en (Florida) Martin Luther King Jr. Day ospakizunaren bakarlari gisa eta artista gisa Errumaniako enbaxadan, New Yorken.
Tony sarietarako izendatutako Caroline or Change antzezlanean ere agertu zen.
Bizitza pertsonala
2010ean Angie Leerekin ezkondu zen, eta elkarrekin Samantha izeneko alaba bat izan zuten.
Heriotza
2022ko abenduaren 1eko gauean zendu zen, 34 urte zituela, koloneko minbizi larriari aurre egin ostean.
Aspidura ceylonensis
Aspidura ceylonensis Aspidura generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Kozielice udalerria
Kozielice Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Pyrzyce barrutian kokatuta. 94,53 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2579 biztanle zituen.
Castelcucco
Castelcucco Italiako udalerri bat da. Trevisoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castelcuccok honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 3597
NGC 3597 galaxia bat da, Crater konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Chaudière-Appalaches
Chaudière-Appalaches Quebeceko eskualde administratiboa da, San Laurendi ibaiaz bestalde Quebec Hiriaren hegoaldean dauden zenbait lur eremuk osatua. 12 kodea erabiltzen da eskualde hau identifikatzeko.
Hiri nagusia Quebec Hiriaren parean dagoen Lévis da baina eskualdearen egoitza Montmagnyn dago.
Geografia
Quebec Hiritik eta San Laurenditik hegoalderantz eskualde natural eta historiko batzuk bildu ziren eskualde administratibo hau sortzeko. Eskualdeak hauexek dira:
Historia
Eskualde administratiboa 1987an sortu zen, lurralde-berrantolaketaren ondorioz Quebec Hiria buru zen eskualde handiagoa banatu zenean.
XXI. mendearen lehen urteetan eskualde hau izan da politikoki ADQ alderdi kontserbadorearen gotorlekurik handiena: 2008ko Quebeceko hauteskundeetan 8 diputatutik 4 atera zituen; bizitza maila altuko eskualde frantses hiztun honetan bi alderdi nagusiei (PQ, PLQ) ihes egindako hauteslea erakarri du eta Stephen Harperren Kanadako Alderdi Kontserbadoreak ere estatuko hauteskundeetan Quebeceko emaitzarik onenak erdietsi ditu.
Demografia
Zenbait MRC biztanleria galtzen ari diren bitartean, Lévisen (Quebec Hiriaren itzalpean) eta Beauceko ardatz nagusian igotzen ari da.
Hizkuntzak
Historikoki Cantons-de l'Ets eta Beauce aldean leialista, eskoziar, ingeles eta irlandar jatorriko ingeles hiztun komunitateak egon badira ere, gaur egun eskualdea oso frantses hiztuna da: 2006ko erroldan %78,9k frantsesez zekiten eta %20,9k frantsesez eta ingelesez.
Jatorriko herriak
Gaur egun ez dago jatorriko herrien komunitate bat bera ere eskualde honetan.
Kozienice udalerria
Kozienice Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Kozienice barrutian kokatuta. 244,03 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 30018 biztanle zituen.
Barbatula bergamensis
Barbatula bergamensis Barbatula generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Monterrey
Monterrey Mexiko ipar-ekialdeko hiria da, Nuevo León estatuko hiriburua eta hiri nagusia. 2010ean 332.863 biztanle zituen hiriak, eta 4.106.054 biztanle Monterreyk beste hamaika udalerrirekin batera osatzen duen metropoli eremuak. Herrialdeko hiririk handienetan hirugarrena da, Mexiko Hiria eta Guadalajararen ondotik.
Klima
Estepako klima beroa dauka, BSh Köppen klima sailkapenaren arabera.
Demografia
Biztanle kopurua asko handitu zen XX. mendean, 1910ean 70.000 biztanle baino ez zituen.
Ekonomia
Mexikoko industriagune nagusietakoa da. Burdingintza eta metalurgiak pisu handia dute. Merkataritza eta komunikabidegune garrantzitsua da. Unibertsitatea dauka, 1933an sortua, eta Teknologia Institutua.
Herri eta hiri senidetuak
Monterrey ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Kolymita
Kolymita elementu natiboak motako minerala da.
Ezaugarriak
Kolymita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Volterrako erromatar antzokia
Volterrako erromatar antzokia Volterran dago (Toscana, Italia); K.A. I mendearen eta II. mendearen arteko eraikuntza da, eta hondakinak kontserbatzen dira. Volterra hiri etruskoa Erromaren orbitan integratu ondoren, bertako Cecina familiak eraiki zuen antzokia.
Ezaugarriak
Eserlekuak bi grada multzotan daude antolatuta, behekoak mendi magalaren forman eginak, eta goikoak propio eraikiak, tartean vomitorium irteerak zeudelarik. 3.500 ikusle arte sar zitezkeen. Eszenategi frontala 36 metro zabal da, eta bi plano zutabedun ditu fondoan, 16 metroko altuera arte.
Kontserbazio partzialak eta gehitutako eserleku berri batzuek ikuskizun antokakuntza posible egiten dute 21. mendean ere.
Fountain (Ipar Carolina)
Fountain Ipar Carolinako herri bat da. Pitt konderrian kokatua dago. 2010ean 427 biztanle zituen, 2.41 kilometro koadrotan banatuta.
Mount Vernon (Maine)
Mount Vernon Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kennebec konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Erromako probintzia
Erromako probintzia Italiako populatuena da, herrialdeko erdialdean eta Lazioko eskualdean kokatutatakoa.
Erroma hiri nagusia eta hiriburua da.
Bruno Walter
Biografia
Ospetsu bihurtu zen Mozarten eta Mahlerren lanen interpretazioengatik. 1901. urtean Mahlerren laguntzaile izan zen Vienan, eta handik aurrera, haren lanak eman zituen ezagutzera. Vienako operako (1901-1902), Municheko operako (1913-1922) eta Berlingo udal-operako (1925-1929) zuzendari izan zen. Salzburgoko eta Edinburgoko musika-jaialdien zuzendari izan zen. 1946. urtean Estatu Batuetan hartu zuen bizilekua. Askotan zuzendu zituen Metropolitan operako orkestra eta New Yorkeko orkestra filarmonikoa.
Hemibrycon inambari
Hemibrycon inambari Hemibrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Rutledge (Georgia)
Rutledge  Georgiako estatuko hiri bat da. Jasper County konderrian kokatua dago. 2010ean 781 biztanle zituen, 8.47 kilometro koadrotan banatuta.
Phyllodactylus gerrhopygus
Phyllodactylus gerrhopygus Phyllodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Kozłów udalerria
Kozłów Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Miechów barrutian kokatuta. 85,75 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4706 biztanle zituen.
Hologerrhum dermali
Hologerrhum dermali Hologerrhum generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
NGC 3598
NGC 3598 galaxia bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Phyllodactylus heterurus
Phyllodactylus heterurus Phyllodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoen artistikoko sailkapen fasea
2020ko Udako Olinpiar Jokoetako gimnastika artistikoko emakumezkoen sailkapen fasea 2021eko uztailaren 25ean egin zen Ariake Gimnastika Zentroan. Sailkapen fase honen emaitzak final guztien sailkapena ebatzi zuen: 8 talde taldekako finalean, 24 gimnasta tresna guztien finalean eta zortzi gimnasta aparatu bakoitzeko finalean. Hiru atal egin ziren sailkapenari begira.
Dibisioak
Taldekako finalean parte hartu behar zuten taldeetako gimnastak elkarrekin jarri ziren, eta beste gimnastak sei talde mistotan elkartu ziren. Taldeek errotazioak egin zituzten sei aparatuetatik.
Komarovita
Komarovita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Komarovita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 - 2 da.
Amponville
Amponville Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 171 etxebizitza zeuden, 136 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 171etxeak ziren. 136 etxebizitza nagusietatik 120 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 103 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 88 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 235 ziren, horien artean 186 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 186 pertsona aktiboetatik 177 lanean zeuden (92 gizon eta 85 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Amponville udalerrian 143 unitate fiskal zeuden, 390,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.147 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak eta 1 iturgina.
2000. urtean Amponville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 984 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dromedario
Dromedarioa (Camelus dromedarius) Camelus generoko bi espezieetako bat da, gameluarekin batera. Gaur egun, 13 milioi dromedario daude, denak etxekotuak, izan ere modu basatian bizi direnak galduta baitaude dagoeneko. Dromedarioa Afrikako iparraldean eta Asiako mendebaldean bizi da, baina bestelako tokietan ere azkar hedatu da zama-animalia gisa. Australiako basamortuan esate baterako 700.000 dromedario bizi dira.
Desertuan bizitzeko oso ondo egokituta daude, bai uraren beharrari dagokionez, bai eta haren morfologiari dagokionez ere. Gameluak baino azkarragoak dira eta denbora luzeagoan ibil daitezke gelditu gabe. Hori dela eta, dromedarioen sarrerarekin bat hasi ziren Sahara zeharkatzen dituzten karabanak.
Etimologia
Dromedario izena latinezko dromedarius izenetik dator, eta hau grezierazko dromas, δρομάς, edo dromados, δρομάδος hitzetatik, "korrikalaria" esan nahi du.
Taxonomia
Lama eta Vicugna generoekin batera, Camelidae familiako ordezkari bakarrak dira. Aristoteles izan zen K.a. IV mendean Camelus generoa deskribatu zuen aurrena eta bi motatako gameluak zeudela esan zuen, Arabiako gamelua (dromedario esaten zaiona), konkor bakarrekoa, eta gamelu baktriarra (gamelu esaten zaiona), bi konkor dituena.
Dromedarioaren deskribapen zientifikoa Lineo suediarrak egin zuen 1758. urtean eta Camelus dromedarius izena ezarri zion.
2007an Peng Cui txinatarraren taldeak ikerketa filogenetikoak egin ondoren Cameini eta Lamini leinuen arteko erlazioak finkatu zituen. Leinu biak duela 25 milioi urte banat zirela zehaztu zuen.
Gaur egun ohikoa da dromedarioaren eta gameluaren arteko gurutzaketak gertatzea eta espezie bien arteko distantzia laburtzen ari da.
Eboluzioa
Eozeno Garaian izan zen Protylopus izeneko gamelu bat, ezagutzen den zaharrena. Ipar Amerikan bizi zen eta tamainaz txikia zen. Pliozenotik Pleitozenorako bidean ugaztun ugariren iraungipena gertatu bazen ere gameluek irradiazio handia izan zuten, Bering itsasartea zeharkatu eta Asiara, Europa ekialdera eta azkenik Afrikara iritsi ziren. Pleistozenorako dromedarioen arbasoak Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean zeuden jadanik.
Dromedarioa dirudienez Asia mendebaldeko eremu beroetan agertu zen gameluetatik bereizita. Hipotesi honen alde egiten du dromedarioaren fetuak bi konkor izateak eta ar helduetan ere konkor bakarraren aurrean konkor bestigial bat ageri da.
Deskribapena
Existitzen diren hiru gamelu espezieen artean garaienak dira. Ar heldu batek 1'8 eta 2'4 metro arteko altuera hartzen du sorbaldetan, emeak txikiagoak dira, 1'7-1'9 m. Arren pisua 400-690 kg artekoa da eta emeena 300-540 artekoa.
Gorputzari dagokionez deigarriena konkor bakarra izatea da, horrek bereizten baititu gameluetatik. Konkorrak 20 cm-ko altuera hartzen du gutxienez. Lepo luzea du, kurbatua, eta bularra estua da. Hanka luze eta indartsuak ditu eta oin bakoitzean bi hatz. Jirafek egiten duten antzera alde bereko hanka biak batera mugitzen dituzte ibiltzerakoan.
Gameluen itxurako burua du, begietan bi betile ilara eta bekain sarriak. Belarriak txikiak eta borobiltsuak dira. Ikusmen zorrotza du eta usaimen bikaina. Ahosabai biguna du, 18 cm luzera duena, eta korteiatzerakoan puztu eta atera egiten du mihia balitz bezala.
Gorputzaren ilajearen kolorea marroia da, baina aldaerak izan ditzake, oso iluna izatetik ia zuria izaterainokoa. Ile luzea eztarrian, sorbaldetan eta konkorrean dute batez ere, gainerako tokietan ilea laburragoa da.
Jokaera
Dromedarioa egunargiz da aktiboa. Egunean zehar elikatzen dira alde batetik bestera mugituz doazela, ordurik beroenetan ordea atseden hartzen dute. 20 ale inguruko taldeak osatzen dituzte, hainbat dromedario eme ar dominante batek gidaturik. Emeek ere txandaka gidatzen dute taldea batzuetan. Ar gazteek ere taldeak osatzen dituzte eta batzu bakarrik ere ibiltzen dira. Ar dominanteen lana da ar gazteen eta bere emeen artean harremanik ez izatea. Normalean ez dira animalia agresiboak ugal garaia ez bada behintzat. Batzuetan elkar jotzen dute, hozka egin gabe, edota hankekin lurra kolpatzen dute gustora ez daudela adierazteko.
Araldian (urtarrila eta apirila artean) arren gorputzetan androgeno maila igotzen da eta elkar borrokatzen dute. Emeak erakartzeko ahosabaia puztu, ahotik atera eta dantzatzen dute, soinuak bokalizatzen dituzte eta gorputzaren atzealdera pisa jaurtitzen dute. Hankekin edo hortzekin gorputzean hazka egiten dute edota zuhaitzen kontra igurzten dira eta hondarretan zilipurdika ibiltzen dira.
Migrazio aldietan edo desastre natural bat gertatzen denean dromedario taldeek bat egiten dute ehundaka ale biltzeraino. Badirudi haien etxea gogoratzen dutela eta emeek lehenengo aldiz non erditu ziren ere bai.
Elikadura
Dromedarioak belarjaleak eta hausnarkariak dira. Hostoak, belar lehorrak eta desertuko landare arantzatsuak jaten dituzte. Dromedarioen dietan batazbeste %47'5 sastrakak dira, %29'9 zuhaitzaren zatiak, %11'2 belarrak eta %11 fruituak. Guztira 332 espezie sailkatu dira dromedarioen dietan esate baterako; Aristida pungens, Acacia tortilis, Panicum turgidum, Launaea arborescens eta Balanites aegyptiaca . Aukera dutenean Acacia, Atriplex eta Salsola ere bai. Australiako dromedarioek Trichodesma zeylanicum eta Euphorbia tannensis kontsumitzen dute eta Indiakoek Vigna aconitifolia, V. mungo, Cyamopsis tetragonolaba, Melilotus parviflora, Eruca sativa, Trifolium espezieak eta Brassica campestris.
Eguneron 8-12 orduz bazkatzen dira eta beste hainbeste pasatzen dute hausnarrean.
Ugalketa
Hazkuntza motela duten animaliak dira eta sexu heldutasuna ere berandu lortzen dute. 3-5 urteko adinarekin lortzen dute heldutasuna baina ugalketa arrakastatsua beranduago izaten da. Dromedario arrek urte guztian zehar produzitzen dituzte espermatozoideak baina araldian kopuru handiagoak izaten dituzte. Emeekin urtean behin elkartzen dira, pikoa urtaro euritsuan izaten da.
Habitata eta moldaerak
Basamortuan bizitzeko moldaerak garatu ditu. Ura gordetzeko gaitasuna du eta gorputzeko tenperatura erregilatu dezake. Betile eta bekain sarriek haretaik babestek dituzte begiak, bai eta eguzkien izpietatik ere. Sudurzuloak ixteko gaitasuna ere badu, hareatatik babesteko eta urak ihes egin ez dezan. Giltzurrunak ere ur kopuru ahalik eta txikiena galtzeko moldaturik daude. Ura aurkitzen duenean berhidratatzeko gaitasun handia du eta 20-40 litro edan dezake minutuko.
Konkorrak 36 kg gantz pilatzen ditu eta elikagaiak lortzeko zailtasunak daudenean gantz horiek erabiltzen ditu energia eskuratzeko.
Banaketa geografikoa
Afrikako eremu bero eta lehorrak kolonizatu ditu, Sahara basamortu osoa hain zuzen ere. Etiopian ere aurkitzen da. Ekialde Hurbilean eta Erdialdeko Asian ere bai.
Etxekotzea eta hedapena
X. mendetik aurrera dromedarioak itsasontzi bidez mundu zabalera eraman zituzten; Espainiara (1020 urtean), Frantziara, Italiara, Siziliara (1059an), Turkiara eta beranduago Kanariar uhartetara (1405ean). XVII eta XIX. mendeen artean Amerikara eraman zituzten (Karibe, Kolonbia, Peru, Bolivia, Brasil, Estatu Batuak...) baina ez zuten arrakastarik izan. 1900 inguruan Namibian ere sartu zituzten baina kopuru txikian mantentzen dira.
1840. urtean Tenerifetik sei dromedario Australia hegoaldeko Adelaide hirira bidali zituzten baina bakarra iristi zen bizirik. Australian sartzeko bigarren saiakera 1860an egin zuten eta 1907 artean 12.000 dromedario eraman zituzten. Garraiorako erabili ziren batez ere. Gaur egun 700.000 dromedario inguru daude Australian.
Erabilera
Oso gutxi populaturik dauden eremu zabaletan garraiobide gisa erabiltzen dira nagusiki dromedarioak. Arabiar munduan dromedario lasterketek tradizio handia dute eta arraza ugari garatu dira helburu horrekin Sudanen eta Eritrean besteak beste. Kargak eramateko ere erabiltzen dira.
Dromedarioetatik hainbat elikagai ateratzen dira, garrantzitsuenak esnea eta haragia dira. Gameluaren ilea ere aipatzeko produktua da. Ilearekin izarak, kanpindendako ehunak eta alfonbrak egiten dira. Gameu gazteetatik edo basatietatik eskuratzen da ile gehiena.
1951ko Bost Nazioen Txapelketa
1951ko Bost Nazioen Txapelketa Errugbi txapelketa honen hogeita bigarren ekitaldia izan zen (guztira 57.a). 1951ko urtarrilaren 13an hasi eta apirilaren 7an bukatu zen. Irlandak lau urtetan hirugarren garaipena eskuratu zuen. Lehenengo aldia izan zen Frantziak txapelketa bikaina egin eta garaipena eskuratzear egon zena.
Puntuazio sistema
Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.
Palmaresa
1951 arteko bakarkako garaipenak. (*) 1889ko garaipena kontuan hartuta
Jokin Aranburu
Jokin Aranburu Arruti (Zarautz, - ) gizpukoar txirrindularia da. 2019z geroztik txirrindulari profesionala da eta ez du garaipenik lortu.
Palmaresa
2016 2017 2018
Besarabia eta Ipar Bukovinaren sobietar okupazioa
Sobietar Batasunak aurreikusi zuen anexioa lortzea inbasio handi batekin, baina Errumania ko gobernuak, ekainaren 26an emandako ultimatum sobietarrei erantzunez, lurraldeetatik erretiratzea adostu zuen gatazka militar bat saihesteko. Alemania naziak, sobietarrek Besarabiako eskualdearen gaineko interesa onartu zuen 1939. urteko Molotov–Ribbentrop ituna ren protokolo sekretuan, jakinaren gainean zegoen ekainaren 24an aurreikusitako ultimatumean, baina ez zieten jakinarazi Errumaniako agintariei eta ez zeuden laguntzeko prest. Ekainaren 22an, Errumaniako mugen bermea izan zen Frantzia ko erorketa azken faktorea dela uste dute sobietarren ultimatuma igortzeko erabakian.
Barbatula compressirostris
Barbatula compressirostris Barbatula generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Eric Burdon
Eric Victor Burdon (Newcastle upon Tyne, 1941eko maiatzaren 11) ingeles abeslari, abesti egile eta aktorea da. "Britainiar Inbasioaren" abeslaririk adierazgarrienetakotzat jotzen da, blues-rock ahots sakonarekin eta agertokiko emanaldi erasokorrekin.
The Animals taldeko sortzaileetako bat eta abeslaria izan zen. 1965ean Alan Price eta John Steel joan ziren taldetik. Besteek Eric Burdon and the Animals izenarekin jarraitu zuten. 1969an War taldearekin elkartu zen San Frantziskon.
Filmetan eta dokumentaletan ere antzeztu zuen.
Porta Trigemina
Porta Trigemina Antzinako Erromako ate nagusietako bat izan zen, Serviar Harresietan zegoena. Ate hau gaur egun ez da existitzen, baina sarri aipatzen dute antzinaroko egileek, Aventino muinoaren ipar muturra eta Tiber ibaiaren artean kokatuz, ziur asko Foro Boarioagandik gertu. Bere izenak, ziuraski, bertatik Erroma Ostiako portuarekin lotzen zuen Via Ostiensisetik zetorren trafikoari tokia uzteko sarrera hirukoitz batez osatua egoteari erreferentzia egiten dio.
Castello di Godego
Castello di Godego Italiako udalerri bat da. Trevisoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castello di Godegok honako udalerri hauekin egiten du muga:
West Bromwich Albion Football Club
West Bromwich Albion Football Club Ingalaterrako futbol taldea da, West Bromwich hirian egoitza eta zelaia (The Hawthorns) dituena. Ingalaterrako Liga bat eta 5 Kopa ditu.
Historia
West Bromwich Strollers izenarekin sortu zen 1878an, eta 1880an hartu zuen gaur egungo izena. 1885ean p`rofesionala bihurtu zen eta 1886an jokatu zuen lehenengo Kopako finala, baina galdu egin zuen Blackburn Rovers taldearen aurka errepikapeneko partidan. 1887an ere Kopako finala galdu zuen Aston Villaren aurka. Baina 1888 eta 1892ko finalak irabaztea lortu zuen. 1888an Ligaren talde sportzaileetako bat izan zen.
Irabazi duen Liga bakarra 1919-20koa da, ordura arteko errekor guztiak hautsiz gainera, 104 gol sartu baitzituen eta 60 puntu eskuratu. 1925ean bigarren egin zuen baina 1927an maila galdu zuen. 1931ean hirugarren kopa eskuratu zuen.
1953-54 urtea bikaina izan zuen ia Liga eta Kopa lortu baitzituen. Ligak ihes egin zion ordea azken unean. Hala ere "Mendeko taldea" ezizena eman zioten bere joko erasokorrak txundituta. Bolada on honek 60. hamarkadan ere jarraitu zuen eta Kopa berri bat eta Ligako Kopa eskuratu zituen.
1979an Ligan hirugarren egin zuen eta UEFA Kopa jokatu zuen hurrengo urtean. Final laurdenetara iritsi zen baina Belgradeko Izar Gorriak kanporatu zuen. 1982an Kopa finalerdiak jokatu zituen baina hortik aurrera taldearen gainbheera etorri zen, urte gutxitan hirugarren mailara ere jeitsi zelarik.
2010 urtetik aurrera Premier Ligan aritu da, gehienetan taula erdialdetik behera. 2018an maila galdu du.
Itsuki Irratia
Itsuki irratia Bermeon euskaraz emititzen zuen irratia da. 1985. urteko ekainaren 5ean jaio zen eta 2022ko otsailaren 1ean itxi zen.
Lehenengo emizioa Bermeon Ibilaldia ospatzen ari zela egin zen. Udalarekin hitz egin ondoren eta toki bat aurkitu eta gero, lehen emisioak egiten hasi ziren, Ibon Etxebarriak zuzenduta. Hasiera bateko programazioa batik bat kulturala eta musikala izanik, bide berdinetik jarraitu zuen bere bizitza osoan. Euskara hutsean igortzen zuen entretenimenduzko irratia zen. Bermeo herriko euskalkia erabiltzen zuten irratian hitz egiterako orduan. FM 105.2 frekuentziaren bidez entzun zitekeen.
Itsuki irratiaren hedapenari begira, bere emisioa Bizkaian entzun ziitekeen. Nahiz eta Bizkaia osoko hedapena izan, Bermeoko herritarrak ziren Itsuki irratia gehien entzuten eta bertan parte hartzen zutenak. Urte hauetan, Itsuki Irratia hainbat lokaletatik igaro zen. Lehen lokala Intxausti kalean zegoen eta Bermeoko Saltzaileen Elkarteak emandakoa zen. Lehen lokal haren azpiegitura oso txarra zenez, Udalak emandako beste lokal batean kokatu zuten gero irratia. Baina, hala ere, Askatasun Bideko lokal horretan, arazoak zirela-eta, ez zuten denbora luzea igaro, eta, hortik, Artike Bideko abere-hiltegiko bigarren solairura pasatu ziren. Baina, han ere, arazoak izan zituzten. Beraz, Udalak Teodoro Anasagasti kalean zegoen institutu zaharreko goiko solairuko gela batzuetan beharrezkoak ziren erreforma-lanak amaitu ondoren, han ezarri ziren Itsuki Irratikoak.
St. Marys (Georgia)
St. Marys  Georgiako estatuko hiri bat da. Taliaferro County konderrian kokatua dago. 2010ean 17,121 biztanle zituen, 58.29 kilometro koadrotan banatuta.
Itsuki Irratia
== Programazioa ==
Programazioari zegokionez, astelehenetik iganderako programazioa ezberdina zen. Sail ezberdinetan banatzen zen irratiko programazioa. Alde batetik, astegunetako programazioa eta, bestetik, asteburuetako programazioa izanik.
Astelehenetik-Ostiralera:
Asteburuetan:
Igandeetan: Berbetan (tertulia)
Negozio eredua
Diru-laguntzak diru publikoak izatean, elkarte honetako kontuak publikoak izan behar zirela mundu guztiarentzako erabaki zuen Ibon Etxebarria zuzendariak. Beraz, azken urteetako irratiaren kontuak eskuragarri zeuden nahi zuenarentzat. Publizitateari dagokionez, hiru modu zituzten publizitatea sartzeko. Hiru aukera  hauetan prezioa aldatu egiten zen. 15’’, 20’’ eta 25’’-ko kuñak sartu zitezkeen irratian.
Irratiaren itxiera
Irratiaren diru sarrerak publizitatetik, Bermeoko Udaletik, Bizkaiko Foru Aldunditik eta bazkideen ekarpenetatik eskuratzen zituzten. 2019an baina baita lehenago ere kanpaina bereziak jarri zituen martxan Itsukik, "beraien entzuleei ekonomikoki laguntza eskatu eta irratiak bizirik iraun dezan diru estra hau bildu ahal izateko" eta besteak beste laguntasun honi esker 37 urte egon ziren emititzen egunero ia etenik gabe.
2020.urtean, 2019 arekin alderatuz, diru sarrera gutxiago izan dituzte. Izan ere, 2020.urtean ez zuten Foru Aldunditik diru laguntzarik eskuratu. Horrez gain, gainontzekoen diru sarreren guztizko kopurua gutxitu egin zen 2019ko urtearekin alderatuz.
Bere arduradunen hitzetan, «proiektu bideragarri batekin jarraitzeko ezintasunagatik» hartu dute erabakia.
Euren hitzetan, irratiak urteak zeramatzan galerak pilatzen. «Zoritxarrez, gastuak handitzen ari dira, azken urteotan diru sarrerak etengabe murrizten diren bitartean, batez ere publizitatearen aldetik», deitoratu zuten.
Arazo horrek ekarri du ekipamendu teknikoa mantentzeko eta inbertsioak egiteko, berritzeko eta modernizatzeko ezintasuna, baita langileen nominak kobratzeko atzerapen handiak ere, eta horrek, aldi berean, irratiko zuzendaritzaren eta langileen motibazio falta eragin du.
Gogorarazi zutenez, diru sarrerarik handiena Bermeoko Udalak ematen zuen urteko dirulaguntza moduan; bigarren sarrera nagusia emititzen den publizitatetik zetorren, eta bazkideen ekarpenak eta loteriaren salmentaren laguntzek osatzen zuten diru sarreren atala. «Baina hori guztia ez da nahikoa egonkortasun ekonomikoa bermatzeko administrazio publikoaren edo kapital pribatuaren inbertsio handirik gabe», gaineratu dute.
Bada, egoera horrek eraman zituen Itsuki irratiko arduradunak emisioa behin betiko bukatzeko «erabaki zorrotz eta tristea» hartzera, «egoera ekonomiko larriari irtenbiderik aurkitzeko gai izan ez direlarik».
Kozłowo udalerria
Kozłowo Poloniako Varmia-Mazuriako voivoderriko landa-udalerri bat da, Nidzica barrutian kokatuta. 254,27 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6142 biztanle zituen.
Macropisthodon flaviceps
Macropisthodon flaviceps Macropisthodon generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Tristan Hoffman
Tristan Hoffman (Groenlo, 1970eko urtarrilaren 1a), Herbehereetako txirrindulari ohia da. Kirol zuzendari lanetan ere izan da.
Palmaresa
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1999 2000 2002 2004
Torteron
Torteron Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Torteron udalerrian erroldatutako biztanleak 811 ziren. Familiak 348 ziren, horien artean 112 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 80 bakarrik bizi ziren emakumeak), 116 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 435 etxebizitza zeuden, 359 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 49 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 425 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 359 etxebizitza nagusietatik 287 bere jabearen bizilekua ziren, 65 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 28 etxek bi zituzten, 89 etxek hiru zituzten, 118 etxek lau zituzten eta 123 etxek bost zituzten. 266 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 160 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 136 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 489 ziren, horien artean 348 aktiboak ziren eta 141 inaktiboak ziren. 348 pertsona aktiboetatik 303 lanean zeuden (167 gizon eta 136 emakume) eta 45 langabezian zeuden (21 gizon eta 24 emakume). 141 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 71 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Torteron udalerrian 353 unitate fiskal zeuden, 801,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.406 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 2 okindegiak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alisio
Alisioak edo ekialdeko haizeak, haize iraunkorrak dira, bereziki behe-atmosferakoa, antizikloi subtropikal batetik eskualde ekuatorialetara jotzen duena. Airea Tropiko Arteko Konbergentzia Eremura (TAKE) desplazatzen da gora igotako aire beroak utzitako hutsunea betetzeko asmoz. Lurraren errotazioa dela eta, ordea, ekialde-mendebalde norabidean desbideratuak dira (Coriolis efektua). Norantza nagusiak honakoak dira: ipar-ekialdetik Ipar Hemisferioan, eta hego-ekialdetik Hego Hemisferioan. Fenomeno hau Lurraren errotazioaren eraginez sortzen da. Iparralderuntz eta hegoalderuntz, 5°-tik 20°-ra bitartean kokatzen dira.
Haize mugimendu hauek oso erregularrak dira. Altitude handian, zirkulazioak kontrako norabidea hartzen du kontralisio izena hartuz. Egoera honek Hadley zelulak deitzen diren konbekzio-zelulak sortzen ditu: hau da, haizeen "zirkuitu itxi" antzeko bat.
Sasoiaren arabera, zenbait latitude-gradu mugitu litezke iparralde/hegoaldera, sistema hauek sortzen dituzten presio-gerrikoak bezala.
Alisioak gehienbat ozeano Atlantikoan eta Barean daude garatuta. Indiako ozeanoan aldiz nahasirik aurkitzen dira Asiar kontinentearen gertutasunaren ondorioz.
Alisioen haize-gerrikoen alde batzuetan, sasoi zehatzetan, ekaitz tropikal handiak gerta daitezke: urakanak edo tifoiak deitzen dira.
Adelaida Las Santas
Ibilbidea
Villarejo de Salvanésen (Madril) jaio zen, baina oso gazte joan zen hiriburura. 1936ko abuztuan, han zegoen, espetxe modelotik ihes egin zuen Luis Carmona falangistari laguntza eman baitzion. Irailaren 4an, FAIko milizianoak aurkeztu ziren, emandako laguntzagatik atxilotzeko, baina Las Santasek uko egin zion laguntzeari, nahiz eta Carmona atxilotu eta desagertu egin zen.
1950ean Kazetaritza titulua lortu zuen eta Madrilgo hainbat egunkaritan idazten hasi zen. Aldi berean, garai hartan ugariak ziren literatura-solasaldietan ezagutarazten zituen bertsoak idazten zituen. 1950eko apirilean Emilio Carrereren omenaldian parte hartu zuen. 51. urtean «Versos con faldas» tertulia sortu zuen Gloria Fuertes eta María Dolores de Pablos andreekin batera, idazkari lanetan. Errezitaldi bakan askotan parte hartu zuen, edo tertuliakideren batekin.
1955ean Guillermo Osorio idazlearekin ezkondu zen (1918-1982), eta Mery Varonak hauxe zioen:"Guillermo idazle bohemio eta madarikatua zen. Armada errepublikanoaren tanke-unitate batean parte hartu zuen gerran. Gero, preso frantsesen eremuetatik eta Espainiako espetxe eta kontzentrazio-eremuetatik igaro zen. 1950ean Madrilen bizi izan zen, eta han tabernaz taberna eman zuen denbora tertuliak, ipuinak eta sonetoak idazten, Café Varelako 'belaunaldi etilikoko' kidea, eta hantxe zeuden lagunak -Manuel Alcántara, Eduardo Alonso, Alejandro Carriedo, Manuel Martínez Remis-. Hala aurkitu zuen Adelaidak, haren ardura hartu zuenak, eta bizitza antolatu egin zion, Guillermok uzten zion neurrian, askorik ez bazen ere."Las Santas arduratu zen senarraren lana argitaratzeaz, ez bakarrik bizirik zegoenean, hil ondoren ere, bi poema-liburu argitaratu baitzituen.
1959an «Aguacantos» zuzendu zuen, «ahozko egunkari» deitu zion poesia-tertulia.
Adelaida Las Santas Madrilen hil zen 2006ko azaroaren 15ean.
Versos con faldas solasaldia
Gloria Fuertes eta María Dolores de Pablos andreekin batera sortu zuen poesia-solasaldian, Las Santas idazkaria zen, baina, praktikan, zuzendaria zen; izan ere, Gloria Fuertes zuzendari izendunak erabat fidatzen zen bere lanaz, bere hitzetan: «Zure dinamismoa, zure urduritasuna eta desioa erabiltzen ditut. Nik programak prestatzen lagunduko dizut, jendeari jakinarazteko». Berak ordaintzen zituen programak eta berak zuzentzen zuen solasaldia. 1953an amaitu zen tertulia hau, Segurtasun Zuzendaritza Nagusiak kafe-errezitaldiak eta -solasaldiak kendu zituenean.
1983an Versos con Faldasen lehen antologia argitaratu zuen. Urte batzuk geroago, 2019an, eta Las Santasen aldez aurreko lanari buruz, Torremozasek beste antologia bat argitaratu zuen: aurretiko azterketak, osagaien biografiak, garaiko argazkiak eta abar.
Hemibrycon jabonero
Hemibrycon jabonero Hemibrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Narcos
Sinopsia
Lehenengo denboraldia Pablo Escobar kolonbiar narkotrafikatzailearen bizitzan oinarrituta dago. Pablo Escobarren inperioa albo batera utzi, eta 2018 an, Netflixek Mexikoko narkotrafikora birbideratu zuen istorioa. Narcos telesailaren aro horretako bigarren denboraldia estreinatu berri da. 1980ko hamarkadako trafikatzaileen unibertsoa eta Guadalajarako kartelaren indartzea ditu ardatz. Fikzioa egun herrialdean nagusi diren figura boteretsuei gero eta gehiago gerturatzen ari zaie.
Toscana
Toscana Italiako iparraldeko eskualdea da, Apenino mendien eta Tirreniar itsasoaren artean kokaturik dagoena. 22.987 km²-ko eremua du eta 2015eko uztailean 3.745.547 biztanle zituen.
Toscanako biztanle gehienak Arno ibaiaren haranean bizi dira: Arezzon, Sienan, Florentzia hiriburuan, Praton, Pistoian, Pisan eta Livornon. Beste hiri nagusi batzuk Grosseto, Lucca, Massa eta Carrara dira.
Orografia eta klima
Toscanako iparraldean Apenino mendiak (Tosco Emiliano Apeninoak) daude eta Succiso mendia (2.017 m) bertako gailurrik garaiena da. Apeninoetako mendien artean, haranak eta ibai arroak dira: Magrako harana, Lunigliana ibaiaren arroa, Garfagnana ibaiarena eta Arno ibaiaren goi ibilguaren arroa. Hegoaldean, Arno ibaiaren beheko ibilguaren harana dago, Toscanako nagusia dena. Kostaldea apala eta hareatsua da eta tartean labar batzuk dira; itsasertzean uharte ugari dira.
Toscanako klima mediterraneoa da, oro har, mendialdean izan ezik.
Mugakideak
Ipar-mendebaldean Liguria, iparraldean Emilia-Romagna, ekialdean Marche eta Umbria, hegoaldean Lazio eta mendebaldean Liguriako eta Tirreniar itsasoa mugakide ditu. Azken horrek Korsikatik bereizten du.
Historia
Etruriarrak bizi ziren Toscanan, eta K. a. IV. mendean erromatarrak jabetu ziren eskualdeaz. XII. eta XIII. mendeetan errepublika txikietan banatua egon zen; XVI. mendean medicitarrek, Florentziako bankari handiek, errepublika haiek guztiak batu zituzten, eta Toscanako Dukerri Handia eraturik, eskualdea gobernatu zuten errege-etxe bat bilakatu izan balira bezala.
Medici familak gobernatu zuen beraz eskualdea, Gian Giastone de Medici, duke leinuko azken ordezkaria izan zena, 1737an seme-alabarik izan gabe hil zen arte.
Gero, Lorrenaren mende egon zen Austriar Inperioaren barruan, eta 1801-1814. urteetan frantsesen mende. Azkenean, 1860an, Italiako Erresumaren barruan geratu zen.
Probintziak
Toscanak bederatzi probintzia ditu:
Hiri nagusiak
Hauek dira 50.000 biztnaletik gorako udalerri toscanarrak:
Ekonomia
Nekazaritza (mahatsondoak, olibondoak, azukre erremolatxa, barazkiak eta laboreak), industria (kimikoa, burdingintza, ehungintza, altzariak eta papergintza, besteak beste) eta turismoa ekonomia jarduera nagusiak dira.
Pisako katedrala, bataiategia eta dorrea
Pisako katedralaren oina basilika paleokristau batena da funtsean; transeptuko besoek basilika txikiak ematen dute, zein bere absidearekin. Gurutzaduran kupula du, baina gainerakoan zurez estalita dago, alboko habearteak izan ezik, ertz gangez estalita baitaude.
Pisako hiru eraikinok marmol zuriz estalita daude (berde ilun koloreko marrazkiak dituztela txertaturik), Erromatar Inperioaren garaian ohi zen bezala. Kanpotik arku itsuak eta galeriak dituzte.
Florentziako bataiategia
Toscanako erromanikoaren obra nagusia Florentziako bataiategia da. Katedralaren mendebaldeko fatxadaren aurrean dago: oktogono oineko eraikin handia da, ganga batez burutua. Hori ere marmolez estalia dago, lerro geometriko zorrotzen arabera.
Hain du klasikoen itxura, ezen Marteri eskainitako tenplua izan zela uste izan zuten florentziarrek berek mende batzuk geroago.
Sienako hirigunea
Gizateriaren Ondare izendatu dute hirigune historikoa: Sienako katedrala eta Piazza del Campo enparantzaren inguruan dauden momumentuak (Palazzo Comunale jauregia, Torre del Mangia dorrea, Cappella di Piazza kapera eta Fonte Gaia iturria).
Astoria (Oregon)
Astoria Ameriketako Estatu Batuetako ipar-mendebaldean dagoen Oregon estatuko kostaldeko hiri bat da. Columbia ibaiaren itsasadarran kokatzen da. 2007. urtean 10.045 biztanle zituen.
Bitxikeriak
Astoria udalerria filma ugariren kokaleku izan da, horien artean ospetsunak hauek direlarik: The Goonies (1985), Kindergarten Cop (1990), Free Willy (1993), The Ring (2002) edota The Ring Two (2005).
Hiri senidetuak
Astoria ondorengo hiriarekin senidetuta dago:
Barbatula dgebuadzei
Barbatula dgebuadzei Barbatula generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Boris Jeltsin
Boris Nikolaievitx Jeltsin, errusieraz Борис Николаевич Ельцин ahoskatua, (1931ko otsailaren 1a - 2007ko apirilaren 23a) errusiar politikaria izan zen. Sobietar Batasunaren desagertzearen eta Estatu Independenteen Komunitatearen sorreraren erantzulea izan zen. 1990ean Errusiako lehen presidentea bihurtu zen, zuzenki aukeratua izan zen lehena izanik.
Haren erabakiek zeresan handia eragin zuten. Demokraziaren izenean, Sobiet Batasuna desegin eta berak bultzatutako erreforma ekonomikoek Errusian krisi ekonomikoa eragin zuten. Herrialdea bere onera itzuli zenerako, haren ospeak nabarmen egin zuen behera. Hala ere, Jeltsinen akatsik larriena Txetxeniari erasotzea izan zen. Independentisten kontrako bi gerretan milaka pertsona hil ziren. Mikhail Gorbatxov ek —gerora haren etsai bilakatu zen— ibilbide politikoa hasi zion, 1985 ean Alderdi Komunistaren Moskuko arduradun izendatu zuenean. Bi urte iraun zuen bi buruzagien arteko laguntasunak. 1987 an kargugabetu egin zuten, Gorbatxoven politika kritikatzeagatik. Bi urte geroago, Alderdi Komunista utzi zuen. Haren garai onenak iristear zeuden.
Urrezko aroa
Sobiet Batasunean nagusi ziren komunisten sostengurik ez zuen arren, eserleku bat lortu zuen Diputatuen Kongresuan, hautesleen % 90en bozez. Horri esker, Sobiet Gorenean sartu zen. Baina ez zuen SESBen alde lan egiteko asmorik, eta ekainean, Errusiaren independentzia aldarrikatu zuen. Berak irabazi zituen Errusian egin ziren lehen hauteskundeak. Sobiet Batasuna desagertzear zegoen. Irabazi eta urtebetera, SESBeko buruzagi kontserbadoreenek Gorbatxoven kontrako estatu kolpea egin zuten. Sobiet Batasuneko presidentea Krimean atxilotu zuten. Jeltsinek milaka manifestari bildu zituen Moskuko Etxe Zuriaren atarian —Legebiltzarra— eta hala matxinada etetea eta Gorbatxov askatzea lortu zuen. Garaipena tanke baten gainetik aldarrikatu zuen. Nazioartearen sostenguarekin, 1991 ko abenduan, Sobiet Batasuna desegin, eta Estatu Independenteen Komunitatea sortu zuen haren tokian.