cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1998ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
1998ko Ikusleen saria, talde profesionalari, Porpol Taldea k jaso zuen, eta talde amateurrari Lakrikun Antzerki Taldea k. Euskal Antzerki Bultzatzaile Saria Imanol Elias ek jaso zuen .Kartelaren egilea Mikel Arraunz izan zen, lehiaketa bidez. Irrati lehiaketan Azpeitiko Ikasberri Ikastolak irabazi zuen DBH lehenengo zikloko lehen saria eta Leitzako Amazaball Ikastetxeak bigarrena. Bigarren ziklokoa, aldiz, Azpeitiko Karmelo Etxegarai Ikastolak irabazi zuen eta Azkoitiko Xabier de Munibe Ikastolak bigarrena.
Aline Griffith
Lan ibilbidea
Griffith modelo gisa ari zen lanean OSSk errekrutatu eta Espainiara bidali zuenean. Hantxe ezagutu zuen senarra, eta harekin ezkondu zen. Elizabeth McIntoshen liburuaren arabera:"«1943an hasi zen Madrilen X-2 kode-aretoan, egunez eta gauez mezuak deszifratzen. Espainiako gobernuko ministro baten idazkari pribatua zelatatzen zuen agente-sare txiki baten ardura izan zuen. Haren lan zirraragarriaren zatirik handiena orduen ondoren egin zen, gizarte-bizitza zabala garatu zuenean, eta jaietan, sarritan Espainiako aristokraziarekin, entzundako txismeei buruzko informazioa jasotzen zuen»."
Bizitza pribatua eta soziala
Espainian, Luis de Figueroa Pérez de Guzmán el Bueno, Quintanillako kondea, ezagutu eta harekin ezkondu zen; geroago, Romanones III. kondea, Luis Figueroa Alonso Martínezen semea, 1947an. Hiru seme izan zituzten:
Bikotea Romanones konde-kondesa bihurtu ziren geroago, Álvaro de Figueroa senarraren aitona hil ondoren. Andrea Madrilen, New Yorken eta Pascualete finkan bizi zen, Espainiako Cáceres probintzian. Azken hori senarraren familiakoa zen, eta guztiz zaharberritu zuten. Bere luxuzko jaiengatik ezaguna zen, eta bertan izan ziren munduko buruzagi eta ospetsu asko, besteak beste, Ronald eta Nancy Reagan, Jacqueline Kennedy, Cayetana Fitz-James Stuart, Albako dukesa, Wallis Simpson, Rothschildeko Guy baroia, Salvador Dalí, Ava Gardner, Audrey Hepburn edo Grace Kelly.
Antonio Floresen bataiatze-amabitxia izan zen, Antonio Ordoñezekin aitabitxiarekin batera.
2009an, Garbo astekarian The Spy dokumentalerako elkarrizketa egin zioten Joan Pujoli buruz, bigarren Mundu Gerran Britainia Handiari lagundu zion Espainiako agente bikoitzari buruz.
Bitxi-bilduma ederra zuen, bere bizitzaren amaiera aldera enkantean jarri zuena.
Kondesa ezaguna zen bere izaera arduragabe eta izaera altiboarengatik. 2017. urteko ekainean, The New Yorker aldizkariak The Countess's Private Secrety («Kondesaren idazkari pribatua») argitaratu zuen, Jennifer Eganena, bere erretratu identifikagarria.
Cristobal Balentziaga jostunaren musa
Aline Griffith, Margarita Salaberria Galarraga eta Meye Allende de Maierrekin batera, Cristobal Balenciaga jostura handiko diseinatzailearen musatzat hartzen da.
Argitalpenak
Romanonesek zazpi liburu argitaratu zituen; sei ez-fikzio gisa aurkeztu ziren eta bat nobela bat da. Spyren hiru liburuak espioitzan eta adimenean izan zuen parte-hartzeari buruzkoak dira.
Eztabaida
OSS eta CIArentzat Romanones lanaren deskribapenaren zehaztasunari buruzko eztabaida dago. Rupert Allason historialariak, «Nigel West» ezizenaz idatzita, «ustez objektiboak ziren [espioitza-lanaren] kontakizunak fikziozkoak izan zirela dio». Women's Wear Dailyk jakinarazi zuen bere artxiboa Estatu Batuetako Artxibo Nazionaletako OSStik berreskuratu zuela eta berak «bere balentriak espioi estatubatuar gisa bordatu» zituela jakin zutela. Romanonesek akusazioei erantzun zien elkarrizketa batean: "«Nire istorioak egia batean oinarrituta daude. Ezinezkoa da egin nuen edozein misioren xehetasunak artxibo batean egotea»."
Sebastián Félix de Mendiola
Biografia
Sebastián Félix de Mendiola Paraguaiko Probintziaren Gobernadora izan zen 192tik 1696ra. 1692ko urriaren 22an jabetu zen karguaz, Francisco de Monforte ordezkatzeko. Harro, urrun, despota eta bere herriaren beharrizanekiko axolagabe, miseria iraunkorreko urte haietan, azkenik, paraguaitarrek atxilotu eta Buenos Airesera bidali zuten. Charcasko Auzitegiak epaitu zuen, eta, ondoren, karguan jarri. Buenos Airesko egonaldia oso garrantzitsua izan zen Mendiolaren jokabidean, bere jarrera zuzendu baitzuen eta harrezkero neurriz jokatu baitzuen. 1696an Juan Rodríguez de Cotak ordezkatu zuen. 1705eko irailaren 26an gobernadore izendatu zuten bigarren aldiz, Antonio Escobar eta Gutierrezen ordez. Agintaldia amaitzean, Gaspar García Rosek ordezkatu zuen.
Astaputz arrunt
Astaputz izarra edo Astaputz arrunta (Scleroderma citrinum, sinonimoa: Scleroderma aurantium) Sclerodermataceae familiako onddo espezie bat da.
Ez da gomendatzen kontsumitzea, digestio arazoak sor ditzake. Jatetxeetan iruzurrak egin dira, izan ere, peridioa edo estalkia kentzean, boilurren antza du.
Deskribapena
Karpoforoa: 4 eta 8 cm arteko diametrokoa. Hori-oliba kolorekoa edo okre-hori zikin kolorekoa. Kanpoko geruza lodia eta zurbila da, ezkata zabal eta zapalez estalita dago, ia globo-forma du, zapal samarra, garaia baino zabalagoa da.
Gleba: Hasieran zuri-arrosa kolorekoa, gero gris-arbel kolorekoa, azkenean beltz-grisaxka eta esporak heltzen direnean hauts bihurtzen da. Usain handia du eta zertxobait baratxuria gogorarazten du.
Hanka: Ia ez du hankarik, mizelio sare batek osatua.
Etimologia: Scleroderma hitza grezierazko "sclera" hitzetik dator, gogorra esan nahi du eta "derma" hitzetik, azala esan nahi du. Citrinum epitetoa latinetik dator, bere kolore hori-limoi koloreagatik.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea, batzuetan apur bat toxikoa da, asko kontsumitzen bada. Boilur beltzeko kontserbak faltsutzeko balio izan du perretxiko honek.
Nahasketa arriskua
Beste Scleroderma batzuekin, hala nola Scleroderma verrucosum (jangarria ez dena) eta Scleroderma cepa delakoarekin, honek kolore arrexka du.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Afrikako iparraldea, Asiako iparraldea.
Elizabeth Beckley
Elizabeth Beckley (1846-1927) argazkilari astronomiko britainiar aitzindaria izan zen.
Ibilbidea
Robert Beckleyren alaba izan zen, Kew Behatokiko ingeniari mekanikoa, Robinson-Beckley anemometroa garatu zuena Thomas Romney Robinson astronomoarekin batera. Berckleyk Kew Behatokian lan egin zuen, eta behatoki astronomiko batean lan egin zuen lehen emakumeetako bat izan zen. Eguzkiari argazkiak atera zizkion 1860 eta 1870eko hamarkadetan, heliografo bat erabiliz.
Coming-of-age (generoa)
Coming-of-age (adin-nagusitasun) literatura eta zinema generoa da, protagonistaren hazkunde psikologiko eta moralean oinarritzen dena, askotan gaztarotik heldutasunera arte. Heltze pertsonalaren prozesua eta eboluzio-aldaketak, genero horren bereizgarri direnak, elkarrizketaren eta erantzun emozionalen arabera egituratu ohi dira, ekintzaren arabera egituratu beharrean. Kasu askotan, protagonista gizon edo emakume gaztea da, eta istorioa flashback bidez kontatu dezakeke. Film mota honen argumentuak identitate sexuala, bizi filosofia edo ideologia eta sinesmenak bezalako gaiak jorratu ditzake.
ZooBank
Zoobank, edo Official Register of Zoological Nomenclature, izen zientifikoen, argitalpen zientifikoen eta taxonomia zoologikoko espezimen tipoen datu-base elektronikoa da. Datu-base ofiziala da, 2012an abiarazia Nomenklatura Zoologikoaren Nazioarteko Kodearen (ICZN) zuzenketa baten ondoren. Bere sarbidea librea eta doakoa da ("Open access") webgunearen bidez. Kodearen 8A2 gomendioaren arabera, webgune horretan erregistratu behar dira espezie berrien eta egindako beste "ekintza nomenklatural" batzuen deskribapenak; lineako formularioen bidez egin daiteke hori.
Historia
Hamarkada askotan, literatura zoologikoa indexatu egin zuen, modu ez ofizialean, The Zoological Récord, base bibliografikoan, 1864an sortua, eta izen eta argitalpenen ehuneko handi bat indexatzera iritsi zen (% 90 baino dezente gehiago), nahiz eta ez zen argitalpen horri jakinarazi behar, eta beste indize batzuek lehia ez egin. Prototipo gisa funtzionatu zuen hainbat urtez ICZNren zuzenketa batek ofizialki 2012an kaleratu zuen arte. Kodearen 8A gomendioak jarduerak Zoobanken erregistratzea adierazten du, baita The Zoological Réstria-ra kopia bidaltzea ere.
Funtzionamendua
Erabiltzaile-kontu bat sortu behar da datuak webgunean sartu ahal izateko. 2012tik erregistra daitezke:
Farmakozinetika
Farmakozinetika botika batek, edozein administrazio-bide erabiliz pazienteari eman ondoren, gorputzean jasaten dituen xurgapena, banaketa, transformazioa eta eliminazioa aztertzen dituen diziplina da. Botika edo sendagai berriak garatzeaz eta tratamendu farmakologikoen dosifikazio-araubideak optimizatzeaz ere arduratzen da.
Horretarako, organismoaren eta farmakoaren artean gertatzen diren prozesu ugariak sinplifikatzen dituzten hainbat eredu garatu dira. Horien barruan eredu multi- edo polikonpartimentalak askotan errealitatea egokiago deskriba badezake ere, deskribapen horrek dakarren konplikazio matematikoak eredu mono- eta bipartimentalak dira erabilienak. Kontzeptu horren oinarria da, askotan, jatorriz multipartimental gisa hobeto deskribatzen den eredu batek ez duela desberdintasun kliniko esanguratsurik izaten, baldin eta bikoitz monokorpatimental batera sinplifikatzen bada. Ikuspegi horretatik, farmakoak organismoan egiten dituen urratsei buruzko azterketa xehatua LADME akronimoarekin taldekatzen dira. Ingelesetik dator eta hau da bere esanahia:
Apple Park
Apple Campusa, AEBetako Kalifornia estatuko Cupertino udalerrian dagoen oinplano zirkulardun eraikin neofuturista bat da. Apple Inc. informatika konpainiaren egoitza da eta goi teknologiaren arloko enpresa ugariren kokalekua den Silicon Valley eremuan dago.
2017an inauguratu zen eta Norman Foster arkitektoak diseinatu zuen.
Espainiar Florida
Espainiar Florida La Florida lurralde espainiarrari egiten dio erreferentzia, zeina izan zen Esplorazioen Aroan Ipar Amerikan izan zen Europako lehen kokaleku nagusia. Florida Kubako Kapitaintza Nagusiaren, Espainia Berriko Erregeorderriaren eta Espainiar Inperioaren parte izan zen, Ameriketako espainiar kolonizazioaren garaian. Lehenengo esplorazioetan, Florida izenez ezagutzen den lurraldeak ez zituen mugak argi eta garbi zehaztuta, eta AEBetako gaur egungo Florida estatua baino eremu askoz handiagoa hartzen zuen. XVI. mendearen zati handi batean, Mexikoko golkoko eta Ozeano Atlantikoko kostaldeko lurralde zabal bat, Panuco ibaiaren bokalearen eta Chesapeake badiaren artean, "La Florida" izenez ezagutzen zen, egungo Estatu Batuetako hego-ekialdearen zati handi bat hartzen zuena. Espainiak eremu zabal horretan zituen eskubideak XVI. mendeko esplorazio-espedizioetan oinarritzen ziren. Baina Espainiak ez zuen inoiz La Floridaren benetako kontrola gauzatu hainbat asentamendu eta gotorlekuetatik haratago.
Espainiar Florida 1513an ezarri zen Juan Ponce de Leónek Espainiarentzat Floridako penintsula aldarrikatu zuenean, Ipar Ameriketarako Europako lehen espedizio ofizialean. XVI. mendearen erdialdean hainbat esploratzailek (nagusiki Pánfilo de Narváez eta Hernando de Soto) Tampa badiatik gertu lehorreratu eta iparraldera Apalatxe mendietara eta mendebaldera gaur egungo Texasera noraezean ibili ziren, arrakastarik gabe urrea eta beste aberastasun batzuk bilatuz. . San Agustinen presidioa Floridako Atlantikoko kostaldean sortu zuten 1565ean; hainbat misio ezarri ziren Florida ipar-mendebaldean, Georgian eta Hego Carolinan XVI eta XVII. mendeetan; eta Pensacola Florida ipar-mendebaldean sortu zuten 1698an lurraldearen zati horretan espainiar eskubideak indartuz.
Espainiaren kontrola Floridako penintsulan posible izan zen bertako kulturak XVII. mendean. Hainbat tribu amerindiar, hala nola Timucua, Calusa, Tequesta, Apalatxe, Tocobaga eta Ais, mendeetan zehar lurralde honetako bizilagunak izan ziren, eta gehienek espainiar inkursioei aurre egin zieten. Dena den, espainiar, ingeles eta azken hauen jatorrizko aliatuen aurkako liskarrek, eta bereziki Europatik ekarritako gaixotasunek, biztanleria indigena gutxitu egin zuten, eta ia ez zegoen XVIII. mendean. Mende horren erdialdean, Creek eta iparraldeko beste natibo amerikar taldeek Espainiar Floridara migratu zuten, kolono ingelesek beren lurretik bota baitzituzten. Ondoren, errefuxiatu horiek inguruko kolonietan esklabotzatik ihes egiten zuten afroamerikarrekin eta Floridako indigenetatik bizirik atera zirenekin elkartu ziren, eta Seminola kultura eratu zuten.
Barichara
Barichara Kolonbiako udalerri bat da, Santander departamenduan dagoena. Guanentá probintziaren parte da. XVIII. mendearen amaierako eraikuntzengatik ezaguna da; herriaren alde zaharra 1978ko 1654ko dekretuaren bidez herrialdeko kultura ondare izendatu zuten. Udalerri hau "Kolonbiako herririk ederrena" izateagatik da ezaguna, eta horregatik Monumentu Nazionalaren titulua merezi izan du. Kolonbiako Ondare Hirien Sarearen parte da.
Gaur egun Baricharak “gastronomia, hotelak, muturreko kirolekiko lotura, ekoturismoarekiko lotura eta paisaian hemen ikusten dugun edertasun hori, garapen arkitektonikoa naturaren babesarekin batera daraman udalerri bat da”.
Christy A. Tremonti
Christy A. Tremonti (AEB, XX.mendea) behaketa-astronomoa da Wisconsin-Madisongo Unibertsitatean.
Ikasketak
Hubble bekarako hautatu zuten 2005ean, Arizonako Unibertsitatean zebilela. Johns Hopkins Unibertsitatean doktoretza lortu zuen 2003an eta Colgate Unibertsitatean gradua 1994an. "The physical properties of low redshift star forming galaxies: Insights from the space-UV and 20,000 SDSS spectra" hitzaldia osatu zuen, Timothy M. Heckman doktoreak gainbegiratuta.
Astronomia lana
Interes nagusiak galaxiak eratzea eta garatzea dira, izarrez osatutako galaxiak, nukleo galaktiko aktiboak (AGN), haize galaktikoak eta galaxia-fusioak barne. Espektroskopia eta datu-meatzaritza ere interesatzen zaizkio, eta Sloan Digital Sky Surveyko kidea da.
Hirurogei artikulu baino gehiago idatzi ditu Astronomical Journal, The Astrophysical Journal eta Monthly Notices of the Royal Astronomical Society argitalpenetan. Artikulu gehienak osatuta daude arXiv.org-en. Zientzialari askok bezala, Tremonti oso kolaboratiboa da, eta 150 egilerekin idatzi du bere argitalpen askotan. Timothy M. Heckman, Jon V. Brinkmann eta Donald P. Schneider dira kolaboratzaile ohikoenak. Scopus-en arabera, haren h indizea 44koa da 2015eko martxotik aurrera.
2015eko martxoaren 15etik aurrera, Sloan Digital Sky Surveyri buruzko ikerketa aurkeztu dute Tremontik doktorearen artikulu aipatuena barne. Tremonti izan zen autore nagusia, "The origin of the mass-metallicity relation: Insights from 53,000 -forming galaxies in the Sloan Digital Sky Survey". Sloan Digital Sky Survey galaxien eboluzio-azterketetarako potentzia estatistikoa erabiltzen lehenengoetakoa izan zen.
Tremonti doktorea Nazioarteko Astronomia Batasuneko kidea da.
Amy Barger
Amy J. Barger (1971ko urtarrilaren 18a) estatubatuar astronomoa da, bere aurkikuntza gehienek, zulo beltzekin eta urruneko beste objektu batzuekin zerikusia dute. Inguruko galaxietako zulo beltzen jarduera espero baino handiagoa eta berriagoa zela frogatzen lagundu zuen. Galaxia urrunetako izar-jarduerarekin lotutako aurkikuntzetan ere aritu zen beste batzuekin. Gaur egun, Wisconsin-Madisongo Unibertsitateko irakaslea da.
Ibilbidea
Bargerrek Astronomiako doktoretza lortu zuen 1997an, Cambridgeko Unibertsitateko King's Collegen, eta Marshall bekaduna izan zen. Horren ondoren, Morphsek lankidetzan jardun zuen urrutiko galaxien eraketa eta morfologiak aztertzen.
Burgalimar gaztelua
Burgalimar gaztelua, gaztelaniaz Castillo de Burgalimar, arabieraz Bury al-Hamma, "Bainuen Gaztelua", Espainiako Baños de la Encina udalerrian dagoen gaztelu bat da, Andaluziako Jaéngo probintzian.
X. mendea, Kordobako Kalifa-herriaren garaian, muino baten gainean eraiki zen.
Farzana Aslam
Biografia
Aslam Wah Cantt hirian jaio zen, giro lasaiagatik eta alfabetismo indize handienarekin ospetsua den hiri txiki batean. Wah-ko Ingeniaritza Eskolan ikasi zuen. Panyabeko Unibertsitatera lekualdatzea eskatu zuen eta fisikako Bachelor of Science (B.Sc.) lehen titulua lortu zuen. Islamabadera joan zen orduan, eta Quaid-i-Azam Unibertsitatera joan zen. Bertan, fisikako maisutza lortu zuen.
Bere maisutasunaren ondoren, fisika kuantikoan eta laserretan Master of Philosophy (M.Phil.) jaso zuen erakunde beretik. Jarraian Aslam Erresuma Batura joan zen Manchesterreko Unibertsitatera. 2005ean fisika eta astronomiako doktoretza bikoitza jaso zuen Manchesterreko Unibertsitateko Fisika eta Astronomia Eskolan. 2005ean, Fisika eta Astronomia Eskolako «fisika fotonikoko taldea» aktiboarekin bat egin zuen, eta bi fotoiren fisikan eta laserren fotonikan espezializatu zen. 2005ean jaso zuen laserren fisikako doktoregoa.
Fisikako karrera
Fisikako maisutzaren ondoren, Aslamek Punyabeko Unibertsitatearekin bat egin zuen irakasle gisa, eta fisika irakatsi zuen graduko eta graduondoko ikastaroetan.
Manchesterreko Unibertsitatearekin bat egin zuenetik, nanopartikula erdieroaleekin sentsibilizatutako konposizio polimerikoen esparruan berebiziko ikertzaile bihurtu zen, datuen biltegiratzean eta prozesamenduan aplikazioetarako behar den erantzun-maila eta difrakzio-eraginkortasun handia lortzeko. Graduko matematika ere eman du unibertsitateko ikasleentzat.
Pakistango emakumeei buruzko ikuspegia
Aslamek irmoki uste du Pakistango emakumeek adimen handia eta potentzial handia dutela edozein lanbidetan parte hartzeko. Gizartearen garapenean ekarpen positiboa egin dezakete, eta funtsezko zeregina izan dezakete oinarri osasuntsuagoetan eta sendoagoetan eraikitzeko. Bizitzaren eremu guztietan duten potentzial osoaz ohartu behar dute, bereziki pertsonalean, sozialean, ekonomikoan eta politikoan, eta konturatu behar dute hori egin dezaketela beren balio islamikoei eutsiz.
Mercedes Díaz
Mercedes Díaz edo Mercedes Perdiguero (Espainia, 1894 - Buenos Aires, Argentina, 1960) Espainiako lehen aktore, antzerki zuzendari eta tonadilera argentinar nazionalizatua izan zen.
Biografia
Mercedes Díaz Argentinan kokatu zen XX. mendearen hasieran. Emakume gazte atsegin eta dotorea, Mayo konpainiako kide izan zen, eta Fin de fiesta izeneko tonadillek arrakasta handia izan zuen.
Arsenio Perdiguero aktorea izan zen haren senarra, eta haren semea Arsenio Perdiguero Díaz aktore eta antzerki-zuzendaria, 1913an jaioa.
Ibilbidea
Izaera handiko komedia-aktore bikaina zen. Arsenio Perdiguerorekin batera, Díaz-Perdiguero antzerki-konpainia sortu zuten, eta hainbat obra aurkeztu zituzten 20. hamarkadan. Senarrarekin batera El Politeama, Teatro Colón, Teatro Komedia, Teatro Avenida eta Olimpo antzokian lan egin zuen. Latinoamerikan (Perun esaterako) eta Espainian zehar birak egin zituen 1919 eta 1928 bitartean senarrarekin batera, zuzendaritza eszenikoa eginez eta espainiar eta argentinar autoreen piezekin. Besteak beste, El amigo Carbajal, Basta de suegros, Una mujer que no miente, Anacleto se divorcia, Las minas de Caminiaga, Los cuatro caminos eta Los Marqueses de Matete.
Zineman, zenbait esku-hartze izan zituen filmetan 1940ko hamarkadan. Roberto Ratti, Mario Sofhifi, Luis César Amadori, Leo Fleider eta Carlos Schlieper izan zituen zuzendari. Besteak beste, Amor último modelo (1942) filmean Alberto Vila eta Ana María Lynchekin aritu zen lanean; La pródiga (1945), Eva Duarte, Juan José Miguez, Angelina Pagano eta Alberto Closas; Albéniz (1947), Pedro López Lagar eta Sabina Mertenorio (1949) protagonista zituela; eta Don Juan Tenorio, 1954an,Los ojos llenos de amor egin ziuen Angel Magaña, Malisa Zini eta Nélida Romerorekin. Zenbait filmetan Mercedes Perdiguero izenaz agertzen da, adibidez, Dios se lo pague Zully Morenorekin (1947) eta Arturo de Córdovarekin; eta Novia para dos (1956) Lolita Torres eta Osvaldo Mirandarekin egindako filmeetan
Antzerkia
Besteak beste, lan hauek egin zituen:
Medikuntza tradizional
MOEren arabera, medikuntza tradizionala kultura desberdinetako teoria, sinesmen eta esperientzietan oinarritutako ezagutza, trebetasun eta praktika guztien batura da, esplikagarriak izan ala ez, eta osasunari eusteko erabiltzen direnak, baita gaixotasun fisiko edo mentalen prebentzioan, diagnosian edo tratamenduan ere.
Etnomedikuntza antropologia medikoaren espezialitate bat da, sendagai tradizionalak aztertzen dituena, bereziki iturri idatzirik ez dutenak, biomedikoak baino gehiago alderdi kulturalak azpimarratuz.
Historia
Hiri-zibilizazioek, egiptoar eta mesopotamiarretik hasita, medikuntza-sistemak garatu zituzten. Sistema horien artean gorputz kontzeptuala edo teorikoa, praktika gutxi gorabehera normalizatuak, heziketa medikoaren erregulazioa, lanbideko kide izatea eta medikuaren erantzukizunak zeuden.
Mendebaldeko medikuntzak bide baliokideari jarraitu zion, non tradizioari zegokion pisurik handiena, Errenazimentura arte, ikerketa anatomikoaren gorakada bat hasi zenean, eta batez ere materiaren zientzien garapenera arte, kimika eta fisika kasu, XVIII. mendean, eta oinarrizko biologia, XIX. mendetik aurrera. Azken urteotan, teoria medikoak bere kontzeptuak zientifikoki garatu behar dituela dioen ideia soilik hasi da aurreratzen praktika medikoak ere, diagnostikotik hasi eta pazientearen jarraipeneraino, abantaila atera diezaieketela zientziaren prozedura zorrotzei. Biologikoki inspiratutako medikuntzak mendebaldeko medikuntza tradizionala- jatorri grekolatinokoa- bere kontzeptu teorikoetan baztertu du.
Louise Pioger
Louise Pioger, Louise Quitrime (edo Quitrine) ezizenez ere ezaguna (Mézières-sur-Ponthouin, Frantzia, 1848ko ekainaren 19a - Garches, 1920ko abenduaren 9a) jostungintzako langile, abeslari eta musikagile communarde eta anarkista. Rondes pour récréations enfantines izeneko kanta-bilduma osatu zuen, denbora luzean Louise Michelek egina zela uste izan dena. Bertan, haurrentzako hainbat kanta anarkista jaso zituen.
Biografia
Louise Piogerrek, jostuna lanbidez, txalekoak egiten zituen. Alphonse Pierre Lefèvre arropa-jostunarekin ezkondu zen, 1868ko urtarrilaren 7an, Ballonen (Sarthe). Bi alaba izan zituzten. Alabetako bat Benoît Morel-ekin ezkondu zen, eta bestea Jules Leballeur-ekin, hau ere, Morel bezala, anarkista. 1884. urtean, Lefèvre hil ondoren, Louis Duprat izeneko jostun anarkistarekin elkartu zen. Dupratek bere lanbidea utzi zuen eta ardo merkatari eta tabernari gisa jardun zuen Parisko Joquelet kalean. 1893an, Piogerrek eta Dupratek kabaret bat zabaldu zuten Ramey kaleko 11. zenbakian, Parisko 18. barrutian.
Ramey kaleko kabareta Parisko anarkisten elkargunea izaten zen, eta horregatik, zelatan izaten zuen Parisko poliziaren prefekturak gertu-gertutik. Louise Pioger eta Louis Dupratek erbestera joan behar izan zuten. Londresen bizi izan ziren, Grafton kaleko 24. zenbakian, Soho auzoan. Ingalaterran harreman estuak izan zituzten hiriburuko zirkulu anarkistekin (Jules Corti, Armand Lapie, Mattaini, Monceux, Clovis Sicard, eta abar.).
1894ko martxoaren 5ean, Duprat baino urtebete lehenago, Louise Pioger Parisa itzuli zen Péronne Pellazekin, Dupraten alaba, eta Auguste Bordesekin, Guillaume Bordes anarkistaren semea, zeini Dupratek kabaret-kafearen kudeaketaren ardura eman zion. Negozioaren merkatariza-funtsak saldu behar izan zituzten, baina anarkistek ez zioten utzi lokal hartan elkartzeari. Pioger, Louise Michel-en moduan, Parisko Réveil de la femme taldeko kidea izan zen. 1894ko martxoaren 6an, Parisko Polizia Buruzagitzako Ikerketa Brigadak lokalean sarekada handi eta bortitza egin zuen, eta 17 lagun atxilotu zituen, 14 gizon eta 3 emakume. Louise Pioger ere atxilotuen artean zegoen. Galdeketan anarkistatzat jo zuen bere burua. 1894ko martxoaren 8an, Parisko Alphonse Bertillon polizia-laborategiko erregistro antropometrikoan fitxatu zuten, eta hurrengo egunean Saint Lazareko espetxean giltzapetu zuten, «Elkarte kriminaleko» kide izatea egotzita. 1894ko maiatzaren 2an behin-behinean aske utzi zuten. 1895eko ekainaren 25ean Henri Meyer instrukzio-epaileak bere kasua artxibatu zuen.
Literatura-lanak
1889an, Louise Pioger-ek, Louise Quitrime izengoitiarekin (Quitrine ere idatzirik), kanta anarkisten bilduma bat argitaratu zuen. Eskola-kantuetako aireak erabilti zituen, gazteenak limurtu eta kausa anarkistara erakartzeko. Bilduman Carmagnole des enfants —Carmagnole Frantziako Iraultzan abesten zen monarkiaren kontrako kanta zen- abestia sartu zuen.
Haurrentzako kanta-bilduma honetaz gain, Louise Pioger zenbait obraren egilea da, Les Communardes, épisode de la Semaine sanglante antzezlanarena, adibidez.
Kathleen Ollerenshaw
Kathleen Mary Timpson Stops (Manchester, 1912ko urriaren 1a - Didsbury, 2014ko abuztuaren 10a), Kathleen Ollerenshaw, matematikari, politikari eta hezitzaile britainiarra izan zen.
Britainiar Inperioko Ordenako Dama Komendadore izendatu zuten. Matematikaren arloan ezaguna da, karratu magikoei buruz egindako ekarpenengatik.
Biografia
Mary Stops eta Charles Timpson magistratuaren alaba izan zen Kathleen. Britainia Handiko Manchester herrian jaio zen, herrialde osoan zapata-dendak zituen familia batean. Haurtzaroan izandako gaixotasun baten ondorioz gorreria jasan zuen. 8 urte zituela ikasi zuen ezpainak irakurtzen, eta 30 urte izan arte ez zuen jaso lehen audifonoa.
Mánchesterreko Lady Barn House eskolara joan zen (matematiketan nabarmendu zen) eta ondoren, St Leonard's barnetegira (Saint Andrews, Eskozia).
1937an, Didsburyko Shirley institutuan hasi zen lanean estatistikari gisa. Kotoiaren industriaren ikerketa-zentroa zen Didshirley, eta lan hori utzi egin zuen Robert Ollerenshaw-ekin izandako bi semeak jaio eta gero. Harekin ezkondu zen 1939an. Hala ere, matematika-lanarekin jarraitu zuen, eta matematikan doktoretza lortu zuen Somerville Collegen. Gainera, Mánchesterreko Unibertsitateko irakaslea izan zen. Aritmetikako koadro magikoekin zerikusia zuen dilema matematiko bat ebatzi zuen, eta David Bréerekin 1998an idatzi zuen liburuan bildu zuen, Most-Perfect Pandiagonal Magic Squares: Their Construction and Listation.
Astronomiaren zalea zen, eta Manchesterko Elkarte Astronomikoko ohorezko kide eta lehendakariorde bihurtu zen. Zenbakiei buruzko hainbat liburu argitaratu zituen.
Linda Spilker
Linda Spilker (AEB, 1955) AEBko astronomoa, zientzialari planetarioa da, eta Cassini misio-proiektuan lan egiten du. Saturnoren eraztunen bilakaera eta dinamika aztertzen ditu.
Ikasketak
Spilkerrek Fisikako Gradua lortu zuen Kaliforniako Estatuko Unibertsitatean, Fullerton, 1977an, eta Fisikako Masterra egin zuen Kaliforniako Estatuko Unibertsitatean, Los Angelesen, 1983an. Fisikako doktoretza lortu zuen Kaliforniako Unibertsitatean, Los Angelesen, 1992an.
Lana
1977an, Jet Propulsion Laboratoryrekin bat egin zuen, eta, hasieran, urte horretan bertan jaurtitako Voyager-en misioetan lan egin zuen. Cassini misioko zientzialari bihurtu zen 1990ean. 1997an, NASAren argitalpen bat argitaratu zuen, misioaren ondarea laburbiltzen duena. 2010az geroztik, Cassini misioaren proiektuaren zientzialaria izan da, talde oso baten ikerketa zientifikoak zuzentzen dituen lana.
Anna Frebel
Anna Frebel (Berlin, Alemania, 1980) Massachusettseko Teknologia Institutuan lan egiten duen alemaniar astronomoa da. Behatokiko astrofisikari buruzkoa da haren ikerketa-eremua.
Ibilbidea
Anna Frebel Gotingan (Alemania) hazi zen. Institutua amaitu ondoren, Fisika ikasi zuen Friburgon. Australian jarraitu zuen ikasten, eta doktoretza lortu zuen Australiako Unibertsitate Nazionaleko Stromlo Mendiko Behatokian, Canberran. A W. J. McDonald doktoratu ondoko bekak Texasko Unibertsitatera eraman zuen, Austinen, 2006an, eta han jarraitu zituen ikasketak.
2009tik 2011ra, Clay doktoratu ondoko bekaduna izan zen Cambridgeko (Massachusetts) Harvard-Smithsonian astrofisika-zentroan. 2012tik, Massachusettseko Teknologia Institutuko Fisikako irakasle laguntzailea da.
2003an, Frebel-ek HE 1327-2326 izarra aurkitu zuen, burdina urrien duen izarra, Big Bang-etik oso gutxira sortua. 2007an, HE 1523-0901 izar erraldoi gorria ere aurkitu zuen, 13.2 milioi urte inguru dituena.
Constance M. Rockosi
Constance "Connie" M. Rockosi (AEB, c. 1980) estatubatuar astronomoa da. Esnebidearen bilakaera aztertzen du.
Ikasketak
Santa Cruzeko Kaliforniako Unibertsitateko Astronomia eta Astrofisika Departamentuko kidea da. 2001ean lortu zuen doktoretza, eta Sloan Digital Sky Survey-n (SDSS) erabili zen teleskopiorako kamera diseinatzen lagundu zuen.
Otto Freisingekoa
Otto Freisingekoa (Otto Frisingensis; Klosterneuburg, 1112 - Morimondeko abadia, Borgoinako dukerria, 1158ko irailaren 22a) alemaniar elizgizona eta kronikaria izan zen.
Constance M. Rockosi
Ikerketak
SDSS-IIren buru izan zen, halaber, Sloan zabaltzeko proiekturako, ulermen eta azterketa galaktikorako (SEGUE), eta SEGUEko ikertzaile nagusia da. Esne Bidea aztertzen du, batez ere egungo egoerara iristeko hartu zuen bilakaera. Berak uste du gure galaxiaren azterketaren bidez, eta hura sortzeko moduaren bidez, beste galaxia batzuen sorrera uler dezakegula bere sorkuntzaren gorriranzko lerrakuntza-fasean. Haren ikerketaren helburua da Esne Bidea eratzeko hartzekodun gertaera nagusien ondorioak aztertzea, galaxiaren zenbait propietate zergatik diren horrela ulertzeko.
Otto Freisingekoa
Bizitza
Leopoldoko III.a Austriakoaren semea izan zen. Alemaniako eta Italiako iparraldeko familia boteretsuenekin lotuta zegoen. Filosofia ikasi zuen Parisen eta filosofia aristotelikoa Alemanian sartu zuen lehena izan zen. Ordena Zistertarrean sartu zen eta aita konbentzitu zuen Heiligenkreuzeko abadia sortzeko, nekazaritza eta alfabetatzea Vienako eskualdera eramanez. 1136 inguruan Morimondeko abadea izendatu zuten eta handik gutxira Freisingeko gotzain izendatu zuten.
1147an zorigaiztoko Bigarren Gurutzadan esku hartu zuen. Ottok zuzendutako sekzioa dezimatua izan zen, nahiz eta berak Jerusalemera iristea lortu zuen. Frederiko I.a Duabiakoaren mesedea jaso zuen eta 1156an Bavariako dukerriari buruzko eztabaida erabaki zuen. 1157an Besançongo Dietan egon zen.
Constance M. Rockosi
Ikerketak
2010ean, "La alegría de las estadísticas" izeneko dokumental batean agertu zen Rockosi.
Otto Freisingekoa
Lana
Bi lan historikoren egilea izan zen: Chronica sive Historia de duabus civitatibus: Lan historiko eta filosofikoa da, Jerusalem eta Babel, zeruko eta lurreko erresuma, kontrastatzen dituena. 1146. urtera arteko historia kontatzen du eta enperadore erromatarren eta germaniarren arteko jarraitutasuna ezartzen du eta eta St Blasiusko Otto abadek amaitu zuen. Gesta Friderici Imperatoris: Lanak Konrado III.a Alemaniakoa 1152an hil zen arteko historia kontatzen du lehen liburuan, eta bigarren liburuan jarraitzen du Frederiko I.aren erregealdiarekin.
Martha Betz Shapley
Martha Betz Shapley (Kansas City, AEB, 1890eko abuztuaren 3a – Tucson, AEB, 1981eko urtarrilaren 24a) izar bitar eklipsatzaileei buruzko ikerketarengatik ezaguna zen astronomo estatubatuarra izan zen.
Biografia
Shapley Misurin jaio zen, Carl Betz (1854–1898) musika irakaslearen zazpi seme-alabetako bat, eta bere bikotekidea. Familia alemaniar etorkinen ondorengoa zen, eta aitonak behin esan zion Carolina Herschel astronomoa ikusi zuela Hannoverko kaleetan, Alemanian. Ama eta bi ahizpak eskolako irakasle bihurtu ziren, eta Shapley bera 15 urterekin hasi zen irakasle lanetan. Hiru urte geroago, Misuriko Unibertsitatean hasi zituen ikasketak; han, hezkuntzako lizentziatura bat, bigarren lizentziatura bat eta master bat lortu zituen, 1910, 1911 eta 1913an, hurrenez hurren. Phi Beta Kapparen kidea izan zen.
Ewine van Dishoeck
Ewine Fleur van Dishoeck (Leiden, Herbehereak, 1955eko ekainaren 13a) astronomoa eta kimikaria  da. Astrofisika atomiko eta molekularreko irakaslea da Leidengo Behatokian, eta Nazioarteko Astronomia Elkarteko presidente hautatua da.
Martha Betz Shapley
Biografia
1912an, matematikako irakasle aritu zen institutu batean, eta, handik gutxira, Pensilvaniako Bryn Mawr Collegen doktoretza lortzeko lanean hasi zen. 1914an, Misurin berarekin ikaskide izan zen Harlow Shapley astronomoarekin ezkontzeko utzi egin zuen.
Ewine van Dishoeck
Ibilbide zientifikoa
2001etik Herbehereetako Arte eta Zientzien Errege Akademiako eta Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko kidea da. Harvard Society of Fellowseko Junior Fellow-a izan zen.
Martha Betz Shapley
Ikerketa astronomikoa
Shapley senarrarekin Wilson Mendiaren Behatokira eta Harvard College-ren Behatokira joan zen, eta 1915etik 1927ra, izar bitar eklipsatzaileei buruzko ikerketak argitaratzen jarraitu zuen, izendapen akademiko formalik ez izan arren. Senarrak aldez aurretik graduondoko ikasle gisa ikertu zuen gaia, baina senarrak albo batera utzitako gaia zen. Zdenekek Kopalek espekulatu du, ezen, Shapley bikoteko matematikarik onena zenez, laguntza anonimo handia eman ziola senarrari doktorego-lanean. Azkenik, familiako bizitzaren presioak eremu horretan zuen lana alde batera uztera eraman zuen.
Segurtasun-ikerketa
Bigarren Mundu Gerran, gerra-ahaleginari laguntzeko, Shapleyk kriptoanalisia eginez zerbitzu zibilerako lan egitea eskatu zuen. Gai hori lehenago aztertu zuen, baina ezin izan zuen lanpostu bat aurkitu Bostonen. Horren ordez, Zdeněk Kopalekin hasi zen lanean, munizioen ibilbideen taulak kalkulatuz. Gerraren ondoren, Joseph McCarthy senatariak eta Estatu Batuetako Aurkako Jardueren Batzordeak senarra ezkertiar iritzi politikoengatik ikertzen hasi zirenean, Marta ere kritikatu egin zuten, eta 1950ean, Kopalen izar bitar eklipsatzaileei buruzko datuak etxera eraman zituela jakin ondoren, lan militarretik eta segurtasun-baimenetik kendu egin zuten. Hala ere, baimena itzuli zitzaion eta hilabete batzuk geroago lanean hasteko baimena eman zitzaion.
Ewine van Dishoeck
Ibilbide zientifikoa
Gaur egun, bere interes guneak honakoak dira: izarren arteko ingurunea, hodei molekularrak, izarren eraketan eta sistema planetarioan oinarrizko fisikak eta kimikak izandako bilakaera, milimetria azpiko astronomia infragorria eta erdiko astronomia infragorria, oinarrizko prozesu molekularrak eta linea-erradiazioaren eta etengabeko erradiazioaren transferentzia erradiatiboa.
Cristina Cruz Mínguez
Cristina Cruz Mínguez (Espainia, 1983) espainiar aktorea da. Haren interpretazio gogoangarriena haurrentzako Celia serie ezagunean izan zen, urrezko TP saria jaso zuen interpretazioa.
Ewine van Dishoeck
Ibilbide zientifikoa
Van Dishoeck Tim de Zeeuwrekin ezkonduta dago, hura ere Leiden-eko Unibertsitateko astronomia-irakaslea da eta 2007ko irailera arte, Europako Behatoki Australeko zuzendari nagusia izan zen.
Martha Betz Shapley
Ondorengo bizitza
Haren alaba Mildred Shapley Matthews ere astronomo ezaguna egin zen; haren seme Willis Shapley NASAren administratzaile izan zen, eta beste seme bat, Lloyd Shapley, matematikari eta ekonomialari.
Cristina Cruz Mínguez
Lanak
1993ko urtarrilaren 5ean estreinatu zen, haurrentzako Celia serie ezaguna. Lan horretan izen bereko Celia protagonista interpretatu zuen.
Geroago, 1998an, El abuelo filmean agertu zen, Benito Pérez Galdosen izen bereko eleberrian oinarritua eta José Luis Garcik zuzendua, hainbat urtez interpretazio-lanik egin gabe egon ondoren.
Celia eta Elena Fortún
Celia seriea, Elena Fortún ezizenez literaturan ezaguna den María de la Encarnación Gertrudis Jacoba Aragoneses y de Urquijo (1886-1952) madrildar idazlearen liburuetan oinarrituta dago. Elena Fortúnek haur eta gazte literatura idatzi zuen batez ere.
Ewine van Dishoeck
Ibilbide zientifikoa
Frantzisko Aita Santuak 2021ean Zientzien Akademia Pontifiziako kide izendatu zuen.
Sariak eta goraipamenak
Karrera akademikoan zehar hainbat sari jaso ditu, besteak beste:
Coolio
Artis Leon Ivey Jr., ezagunagoa Coolio izen artistikoaz (Monessen, Pennsylvania, 1963ko abuztuaren 1a - Los Angeles, 2022ko irailaren 28a) estatubatuar rap abeslaria izan zen.
1990eko hamarkadan lortu zuen arrakasta. Gangsta 's Paradise singlearekin Grammy saria irabazi zuen 1995ean.
Toto Vega
Ariosto Vega, Toto Vega izenez ezaguna (Vélez, 1969ko irailaren 23a - Barichara, 2022ko irailaren 25a), kolonbiar zinema, antzerki eta telebistako aktorea izan zen. Kultura kudeatzaile gisa ere aritu zen.
Biografia
Vegaren Kolonbiako telebistaren ibilbidea 1990eko hamarkadaren hasieran hasi zen La mujer doble telenobelan parte hartu zuenean. Hamarkadan beste produkzio batzuetan parte hartu zuen, hala nola El oasis, De pies a cabeza, Fuego verde eta El fiscal. 2000ko hamarkadan bere parte-hartzea oso aktiboa izan zen, Me llaman Lolita, [[Sofía dame tiempo, Todos quieren con Marilyn, Los Reyes, Las detectivas y el Víctor telesailetan eta La pasión de Gabriel filmean agertu zen. Armero filmean eta Alias JJ, Amo de casa eta La Ley Secreta telesailetan ere parte hartu zuen.
Heriotza
Aktorea zorabiatu egin zen Santanderko Baricharako Zinema Berdearen Jaialdiaren ospakizunean, ekitaldi horren sortzaile eta zuzendari izan zena. San Gil udalerriko San Juan de Dios de Barichara ospitalera eraman zuten, eta han hil zen 2022ko irailaren 25eko gauean. Hedabideek jakinarazi zutenez, bihotzekoa izan zen.
Manfred Gerlach
Manfred Gerlach (Leipzig, 1928ko maiatzaren 8a - Berlin, 2011ko urriaren 17a) ekialdeko alemaniar politikaria izan zen. Ekialdeko Alemaniako Estatu Kontseiluko presidentea izan zen 1989ko abenduaren 6tik 1990eko apirilaren 5era.
Zuzenbidea ikasi eta kazetari gisa lan egin ondoren, Leipzigen Alderdi Liberal Demokratikoa sortu zuen, eta 1990eko otsailera arte egon zen alderdiko presidente. Gainera, 1948tik 1990era Herriko Ganberako kide izan zen.
Ekialdeko Alemaniako iraultza demokratikoaren ondoren, 1989ko azaroan, Egon Krenz ordezkatu zuen Estatu Kontseiluko presidente karguan, 1989ko abenduan. Estatu Kontseilua 1990eko apirilean indargabetu zuten eta Sabine Bergmann-Pohl herrialdeko bitarteko presidente izendatu zuten.
Caroline Furness
Caroline Ellen Furness (Cleveland, Ameriketako Estatu Batuak, 1869ko ekainaren 24a – 1936ko otsailaren 9a) astronomo izan zen. Vassar College-ko irakaslea XX. mendearen hasieran, Mary Watson Whitney-ren ikasle izan zen unibertsitate horretan bertan, eta Columbiako Unibertsitatean Astronomiako lehen PhD doktoretza lortu zuen.
Biografia
Furness 1869ko ekainaren 24an jaio zen, Cleveland-en (Ohio). Haren aita zientzia-irakaslea zen tokiko institutuan, eta zientziarekiko interes goiztiarra piztu zion. 1887an Vassar Collegen graduatua, aitaren urratsei jarraitu zien, eta bigarren hezkuntzako eskolako zientzia-irakasle bihurtu zen. Hala ere, ikerkuntzan zuen benetako interesa eta, hiru urte igaro ondoren, Mary Watson Whitney irakaslearen ikerketa-laguntzaile gisa itzuli zen Vassar Collegera. Whitneyren zuzendaritzapean, kometak eta planetak behatzeko ia hamar urteko programa batean parte hartu zuen Furness-ek. 1896an Columbiako Unibertsitatean hasi zen lanean Harold Jacobyrekin, eta Ph.D doktorego-tesia argitaratu zuen, 1900ean: "Ipar poloko gradu baten barruko izarren katalogoa eta teleskopioaren distortsio optikoa - Helsingfors-en argazkia, neurri fotografikoetatik eratorria". 1903an Vassar-era itzuli zen irakasle gisa.
Izar aldakorren behaketetan parte hartu zuen Whitney-rekin 1909tik 1911ra. 1915ean, Introduction to the Study of Variable Stars testu-liburua idatzi zuen.
New Yorken hil zen 1936ko otsailaren 9an.
Mr. & Mrs. Smith (1941eko filma)
Mr. & Mrs. Smith (euskaraz Smith Jaun-Andreak), 1942ko Alfred Hitchcock britainiarrak zuzendutako nahasmen komedia film bat da. Carole Lombard, Robert Montgomery, Gene Raymond, Jack Carson, Philip Merivale eta Lucile Watson aktoreek antzeztu zuten. Alfred Hitchcoken estatubatuar komedia film bakarra da.
Argumentua
AEB, New York, Ann (Carole Lombard) eta David Smith (Robert Montgomery) senar-emazte sofistikatuen ezkontz harreman eta gorabehera xelebreei buruzko filma da, biek administrazio akats baten ondorioz legalki ezkonduak ez daudela ohartuko dira.
Hitchcoken kameoa
Alfred Hitchcock Montgomeryren apartamentu eraikinaren paretik pasatzen ikus daiteke, filmaren 42:58. minutuan. Filmaketa ekipo guztiaren dibertumendurako Carole Lombard aktore protagonistak Alfred Hitchcok bera eszena labur honetan zuzendu zuen, bien arteko filmaketa karguak elkartrukatuz, eta txantxa gisa Alfred Hitchcoki eszena labur hau behin eta berriz errepikatzera derrigortuz.
Stage Fright (1950eko filma)
Stage Fright (euskaraz Eszenatokiko Izua), 1950eko Alfred Hitchcock britainiarrak zuzendutako film beltz bat da. Selwyn Jepson ingeles idazlearen Man Running (1947) eleberrian oinarritua dago. Jane Wyman, Marlene Dietrich, Michael Wilding, Richard Todd, Alastair Sim eta Sybil Thorndike aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Erresuma Batua, Londres, polizia Jonathan Cooper (Richard Todd) aktoreaa atzeman asmoz dabil, haren maitalea den Charlotte Inwood (Marlene Dietrich) aktorearen senarraren hiltzailea delakoan. Jonathanek ihes egin eta Eve Gill lagunaren etxean ezkutatuko da, bertan benetako hitzailea Charlotte Inwood dela aitortuko dio. Orduan, Evek (Jane Wyman) bere kaxa gerattukoa ikertzeari ekingo dio, eta kasua argitzeko ardura duen Smith detektibea (Michael Wilding) ezagutzean elkar maiteminduko dira.
Gezur-detektagailu
Gezur-detektagailua, egiaren makina edo poligrafoa, erantzun fisiologikoak erregistratzen dituen tresna neurgailu mota bat da. Orokorrean, proba honetan parte hartzen duen pertsonari galdera zehatz batzuk eginda eragiten dizkien odol-presioa, bihotz-maiztasuna, arnas-frekuentzia, nerbio-estimuluak eta larruazalaren portaera eta erantzun galbanikoak neurtzen ditu.
Mari Gizen
Boule de Suif narrazioa Guy de Maupassant frantziar idazleak 1880an plazaratu zuen. Euskarazko bertsioa Marie Gizen gisa izenburuarekin agertu zen 1998an, Matías Múgicaren eskutik. Maupassantek argitaratu zuen lehen ipuina izan zen eta idazle bezala ezagutzera eman zuen narrazio ospetsua da, seguraski idatzi zuen onenetarikoa. Ipuin horretan oinarritu zen, hain zuzen ere, John Ford zuzendaria 1939an Stagecoach filme aparta egiteko.
Gezur-detektagailu
1938an AEBetako Kalifornia estatuko Berkeley hiriko polizia departamentuko Leonarde Keeler detektibeak asmatu zuen, aurrez hiri berdineko John Augustus Larson poliziaren lanetan oinarrituz.
Mari Gizen
Argumentua
“Mari Gizen” gerran oinarritutako istorioa da, frantziarren eta prusiarren artekoan hain zuzen. Maupassantek besterik ez baitzuen ezagutu, 1893an hil baitzen, baina bertan parte hartu zuen, soldadu gisa. Ez zuen gerra atsegin. “Boule de Suif” gure “Mari Gizen” hain zuzen, gerraren zentzugabekeria agerian eta barregarri uzteko asmoz idatzia izan zen, gainera.
Sabotage (1936ko filma)
Argumentua
1886, Londres, Verloc andreari (Sylvia Sidney) auzo bateko antzoki txiki baten jabea den bere senarra Karl (Oskar Homolka) beste emakume batekin desleial zaiolako susmoa piztuko zaio. Sabotaje batek hiria argindarrik gabe uztean, bere senarrak isilpean duen sekretua gona kontua ez dela jabetuko da, bestelako gauza baizik.
Mari Gizen
Argumentua
Rouendik ihesi, Le Havrera joateko baimena lortzen duten 10 pertsonentzako diligentzia bat doa; bertan hiru senar-emazte aberats doaz, Prusiako okupaziotik ihes egiten eta haien aberastasunak zainduz. Haiekin batera, bi moja doaz, Le Havren bere ekintzak jarraitzea espero duen iraultzaile basati bat (Cornudet izenekoa), eta bizitza alaiko andereño ezagun bat, Boule de Suif izenekoa, Mari Gizen euskarazko bertsioan. Tropen joan-etorriak eta bestelako ezustekoek zailtzen dute ibilbide azkarra izatea espero zena. Egun horretan, janaria eramaten zuen bakarra Mari zen, zeinak gainerako bidaiariekin partekatzen zituen, nahiz eta bidaian zehar haien kritikak eta mespretxua sentitu.
Maud Worcester Makemson
Maud Worcester Makemson, jaiotzez Maud Lavon Worcester (Center Harbor, New Hampshire, 1891ko irailaren 16a - Weatherford, Texas, 1977ko abenduaren 25a) arkeoastronomiako espezialista izan zen. Vassar College Behatokia zuzendu zuen 1936-1957 bitartean, eta Caroline Furness ordezkatu zuen. Mendebaldekoa ez zen astronomia-ezagutzaz arduratu zen, eta gai horri buruz monografiak idatzi zituen, Robert M. L. Baker, Jr. ere lagun zuela. Gainera, selenografian (Ilargiaren azalera eta ezaugarri fisikoak aztertzen dituen zientzia) lan egin zuen, eta astronautek Ilargian zuten kokapena zehaztasunez kokatzeko sistema garatu zuen. Bere 86 urteko bizitzan arrakastaz lortu zuen etxekoandre izatetik astronomiako irakasle izatera igarotzea eta, ondoren, NASArentzako aholkulari izatea. Garai batean, Vera Rubinen astronomia-irakaslea izan zen, galaxia baten barruan izarren errotazioa neurtzen aitzindari izan zen astronomo estatubatuarra.
Mari Gizen
Argumentua
Zalgurdiak ostatu batean gelditu behar du. Han, ofizial prusiar batek bidea oztopatzen du, Marik berarekin gau bat igarotzea onartzen ez badu behintzat; honek uko egiten dio, eta dama "prestuek", hori haren lanbide izanik, ez dute ulertzen. Zaldunak eztiki saiatzen dira konbentzitzen, batez ere kondea. Azkenik, Marik onartzen du.
Maud Worcester Makemson
Biografia
Maud Lavon Worcester izenarekin jaio zen 1981ean, Center Harborren, New Hampshiren, Ira Eugene Malvinaren eta Fannie Davissonen alaba zen. Klasikoak "Boston Girls Latin School" eskolan ikasi zituen, 1908an graduatu zen, eta ondoren Radcliffe Collegen. Latina, grekoa, frantsesa, alemana, gaztelania, italiera, japoniera eta txinera ikasi zituen. Urtebete Radcliffe-n igaro ondoren, Sharon-eko (Connecticut) gela bakarreko landa-eskola batean irakasten aritu zen.
Mari Gizen
Argumentua
Hurrengo egunean, bidaiari ekingo zaio berriro taldea. Mari da berriz ere begirada guztien erdigunea, batez ere andreena. Goiz erdian, bidaiariek elikagaiak ateratzen dituzte jateko. Marik, ofizialarekin igaro zuen gaua zela eta, ez zuen ezer prestatzeko astirik izan, eta bidaiarietako inork ez dio ezer eskaintzen, eta, ondorioz, bidaia negar-zotinka pasatzen du. Cornudet abesti errepublikar bat abesten hasten da, hiru senar-emazteak izutuz.
Maud Worcester Makemson
Biografia
1911n, Pasadenako (Kalifornia) arrantxo batera joan zen familiarekin batera. Han ezagutu zuen Thomas Emmet Makemson baserritarra, eta harekin ezkondu zen 1912an. Gero, Arizonara joan zen bizitzera. Ezkontzako lehen urteetan, bikoteak alaba bat (Lavon, 1913an jaioa) eta bi seme-alaba (Donald, 1915ean jaioa, gero Texasko Unibertsitateko historiako irakaslea eta Harris, 1917an jaioa) izan zituen. Idazle-karrera batean murgildu zen, eta Phoenixeko Arizonako Gazetan kazetari aritu zen, 1918an, senarra Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzean sartu zen bitartean. Urte horretan bi lan original argitaratu zituen. 1919an dibortziatu egin ziren.
Mari Gizen
Ipuinaren zentzua
Kontakizun zoragarri honek, ironiaz eta isekaz, Frantziako XIX. mende amaierako gizartearen gainbehera eta hipokrisia azaltzen du. Maupassantek ondo ezagutzen zituen gizartearen goi mailako esfera eta gizarteko zirkulurik baxuenak. Mari Gizen narrazioak oso ondo erakusten du frantziar izaera.