cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lise Meitner
Aurkikuntzak
Lise Meitner proiektu askotan egon zen lanean baina judua eta emakumea zenez ez zuen inolako hitzik ez botorik izan urte haietan. Esan beharra dago ere meritua taldeko beste gizon guztiek jasotzen zutela eta Liseren izena azkena jartzen zela, edo zuzenean ez zela jartzen ere. Arrazoi hauengatik hainbat sariei uko egin zuen. Nobel saria adibidez..
Bere aurkikuntzen artean daude:
Fisio nuklearra
Literatura Orokorrean fisio nuklearrean egindako lan aitzindaria ez da ia aipatzen Liseren lanetan, eta bere izena agertzen denean bakarrik bere fisika nuklearra eta mugagabeko ekarpenei buruz hitz egiteko da. Garai hartan Hitler, Reichskanzeler bezala izendatu zen eta honen ondorioz Lise Alemaniara bueltatu zen bere proiektuekin jarraitzeko, fisio nuklearrarekin zehazki. Honela bere proiektuekin jarraitzea lortu zuen, baina irakasle tituluaz pribatu zuten, bere lanetik nola baztertzen zuten ikusten zuen bitartean. Geroago Suediako unibertsitate batean lana lortu zuen bere lanean jarraitzeko baina baldintzak oso penagarriak ziren, ez baitzioten beharrezko materialak eskaintzen bere proiektuan jarraitzeko.
Otto Fritz Strassmann eta Hahn Liseren proiektuaren laguntzaileak ziren. Hauen arteko komunikazioa zaila izan zen, baina debateak eta erantzunak bikainak izan ziren.
1902an, Hahn eta Strassmann-ek Lise-kin esperimentu bat egin zuten, uranio nukleo astun bat bi nukleo arinagoetan banatuz. Lise Meitner eta Otto Frisch-ek ondorioztatu zuten: uranioa neutroiekin bonbardatzean uranioak neutroi bat harrapatu eta bi zatitan banatzen da, 3 neutroi eta energia kopuru handia igortuz. Fisio nuklearra aurkitu zuten. Aurkikuntza horretarako, 1944an Kimikako Nobel saria jaso zuen. Fisio nuklearraren azterketa kimika eta fisika nuklearreko eremuetako bat da. Otto Hahn-ek Nobel saria jaso zuen aurkikuntza horregatik eta domeinu publikoaren arren, Lise-ren merituaren ezagutza ez zuen onartu.
Gaur egun fisio nuklearra honela deskribatzen da: nukleo astun bat jatorrizko nukleoaren erdia diren masa eta zenbaki atomikoko beste bi nukleotan banatzen duen prozesua, rubidio eta zesio atomoetan hain zuzen.
Meitnerioa
1982ko abuztuaren 29an, Peter Armbruster eta Gottfried Münzenberg ikertzaile alemaniarrek lehen aldiz meitnerioa, elementu erradioaktiboa sintetizatu zuten, ioi pisutsuen proiektuan (kasualitatez aurkitu zuten berez). Liseren omenez bere izenarekin izendatu zuten elementua, errebindikatzeko berak jasandako guztia bere bizitzan judua izateagatik, emakume zientzilaria izateeagatik,...
Bothrocara nyx
Bothrocara nyx Bothrocara generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Lise Meitner
Meitnerioa
35 urte igaro dira eta meitnerioak oraindik ez du frogatu erabilgarritasunik. Nature aldizkariaren arabera, "ez luke gutxietsi behar, historia eta zientziaren zati garrantzitsu bat gogorarazten baitu".
Meitnerio izena Lise Meitner matematikari eta fisikari, austriar eta suediar jatorriaren omenez, iradoki zuen, baina 101 eta 109 arteko elementuen izenak eztabaidatu ziren; horrela, IUPACek unnilennio izena hartu zuen (Une sinboloa) aldi baterako, elementuaren izen sistematiko gisa. 1997an, gatazka ren ondoren Meitnerio bezala izendatu zuten elementua eta gaur egun honela jarraitzen da deitzen.
Nomada sheppardana
Nomada sheppardana erle espezie bat da, Nomada generoan eta Apidae familian.
Lise Meitner
Bonba atomikoa
Aurreko fenomenoaren aurkikuntzari esker ulertu zuten honen energia askapenak (fusio nuklearra) beste gauza batean erabilgarria izan zitekeela. Alemania eta Estatu Batuetan, bonbak eraikitzeko ideiak hasi ziren gerrari amaiera garaia emateko, baina Lise erretiratu eta uko egin zuen proiektu honi, konkretuki, Manhattan izeneko proiektua. Proiektu horretik ahalik eta gehien aldentzea saiatu zen. Honen ondoren bere proiektuekin baketsu jarraitzen saiatu zen eta ahalik eta gehien laguntzen kontribuzioak egiten mundu zientifikoari.
Proiektuan parte hartzera gonbidatu izan arren, Lise ez zen inoiz arma nuklearraren sorreran parte hartu.
Protaktinioa
Distantziaturik ere, Otto Hahn eta Meitner doktoreekin batera ikerketekin jarraitu zuten. Elkarrekin aurkitu zuten elementu erradioaktibo bat, protaktinioa. 91. zenbaki atomikoa du, eta haren inguruan hainbat lan argitaratu zituen.
Beste argitaketak
Aurreko aurkikuntzetaz gain beste lan askotan parte hartu zuen, esterako: 1939. urtean erradioaktibitatea eta teoria atomikoa aurkikuntzan lan egin zuen. Kate erreakzioei buruz lan egiteagatik ezaguna da.
Sariak
Zientzialariak hainbat sari lortu zituen eginiko lanarengatik eta zientzian, gehien bat fisika arloan eginiko ekarpenengatik.
•1925 ean Lieben saria irabazi zuen.
•1955 ean Otto Hahn saria irabazi zuen.
Canandaigua (New York)
Canandaigua  New York estatuko hiri bat da. Ontario konderrian kokatua dago. 2010ean 10,545 biztanle zituen, 11.9 kilometro koadrotan banatuta.
Artariain
Artariain Orbaibarrako Leotz udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
Lise Meitner
Sariak
•1960an Wilhelm Exner domina irabazi zuen
Artariain
biztanle zituen.
Bertako biztanleak artariaindarrak dira.
Lise Meitner
Fisio nuklearrarengatik Nobel Saria
Lise eta Otto elementu artifizial berriak sortzea helburu zuen ikerketa batean lanean ari ziren. Hau egiteko uranio atomoaren nukleoari neutroiak botatzen hasi ziren. Liseren ikerkuntza oztopatuta ikusi zen naziak gobernura iritsi ziren momentuak, Meitner judua zen eta honengatik Alemaniatik alde egin zuen. Lise Suedian zegoen bitartean Ottok ikerkuntzarekin jarraitu zuen alemanian. Ezkutupean gutunak idazten zituzten ikerkuntzaren berri emateko. Ottok esperimentuetatik lortutako emaitzak ulertzeko arazoan zituen eta gutun hauetan Meitnerri adierazten zion. Meitner Suediatik konturatu zen egiten ari zirena ez zela elementu berriak sortzea, baizik eta uranio atomoaren nukleoa zatitzea. Zatiketa honek izugarrizko energia sortzen zuela konturatu zen. Honela Lise Meitnerrek fisio nuklearra aurkitu zuen.
Artariain
Izena
Artariain beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Chignolo Po
Chignolo Po Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Artariain
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Lise Meitner
Fisio nuklearrarengatik Nobel Saria
Ottori jakinarazi zion eta honek ikerkuntzarekin jarraitu zuen. Azkenik 1944 ean Otto Hahn-i Nobel Saria eman zioten Liserekin egindako lanarengatik baina berari errekonozimendurik eman gabe.
Artariain
Geografia
Artariain Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Leotz udalerrian.
Klima eta landaredia
Leotz udalerriko klimaren ezaugarri mediterraneoak bai batez besteko tenperaturan (12,5 gradu) bai batez besteko prezipitazioetan (600-900mm batez beste) ikusten dira. Aldaketa termikoa handia da, eta 20 gradurainoko aldea egon daiteke udaberriko eta udazkeneko egun askotan. Udan bi hilabete idor izaten dira, uztaila eta abuztua. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartean dira.
Gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta mantendu den guneetan ameztiak nabarmentzen dira. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera egindako birlandaketen ondorioz, Austriatik ekarritako pinu lariziarren (Pinus nigra) eta beltzen 351 hektarea daude.
Estazio meteorologikoa
Leotzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Tibalt II.a Nafarroakoak bere bizilagunak 1264an kasualitatezko hilketen zigorretik salbuetsi zituen. 1802an irin-errota zuen eta 1849an eskola. Errota 1849an suntsituta zegoen, baina geroago berreraiki zen eta, XX. mendean, bi ziren funtzionatzen zutenak. Azken egun horretarako, gainera, medikua eta albaitaria zituen Artariainek.
1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen, baina XX. mendean Leotz udalerrian sartu zen. 2009ko urriaren 20an, Nafarroako gobernuak Leozko Udalaren eskariari kasu eginez, Artariain kontzejua bertan behera utzi zuen, horretarako foru dekretu bat onartuz.
Demografia
biztanle zituen Artariainek.
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du herrian, Tafallarantz eta Uzkitarantz.
Autobus zerbitzuak lan egin dezan, linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Leotz udalerria atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Lise Meitner
Fisio nuklearrarengatik Nobel Saria
Lise berak idatzi zuen gutun batean, “Ziurrenik Hahn ek merezi zuen Kimikako Nobela, hortaz ez dago zalantzarik. Baina uste dut Otto Robert Frischek eta biok ekarpen handia egin genuela uranioaren azterketan, fisioari buruz hizketan, zergatik sortzen den eta zer sortzen duen hainbesteko energia guk argitu genuen".
Artariain
Euskara
Koldo Zuazok, 2010ean, Leotz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Lise Meitner
Bitxikeriak
Meitnerrek bizitza gogorra izan zuen jaio zen garaiarengatik. Garai hartan emakumeek ezin zuten unibertsitatera joan eta honek bere ikasketetan trabak jarri zituen baina hala ere doktoretza bat lortu zuen eta honela munduko bigarren emakumea bilakatu zen doktoretza bat lortzen. Bizi zen garaia zela eta, behin lana lortu zuenean ezin zituen laborategiak gizonekin konpartitu beraz aparteko gela batean egin behar zuen lan, bakarrik eta behar zuen material guztia izan gabe.
Artariain
Euskara
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Leotz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %15,04k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 15,10k eta 2018n % 28,20k. Euskal hiztun gehien dituen Erriberriko merindadeko udalerria da.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Chignolo Po
Mugakideak
Chignolo Pok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Placidochromis lineatus
Placidochromis lineatus Placidochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Blades (Delaware)
Blades Delawareko herria bat da. Sussex konderrian kokatua dago. 2010ean 19,866 biztanle zituen, 1.44 kilometro koadrotan banatuta.
Ossian
Ossian delakoa James Macpherson eskoziar olerkarien olerki sailetako narratzailea eta ustezko sortzailea da, Macphersonen arabera Eskoziar mitologian oinarritu omen zen. Berez Irlandar mitologiako Oisín pertsonaian oinarrituta dago, hau Fionn mac Cumhaill (ingelesez Finn McCool) delakoaren semea zen.
1760. urtean Macphersonek Fragments of ancient poetry, collected in the Highlands of Scotland, and translated from the Gaelic or Erse language ("Antzinako olerki- sailak, Eskoziako Lur Garaietan bilduak, eta Gaeliko edo Erseratik itzuliak") liburuan argitaratu zituen.
El Ouedeko probintzia
El Oued (ولاية الوادي; ⴻⵍ oⵓⴻⴷ) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 54.573 kilometro koadro ditu eta 673.934 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua El Oued da. Guztira 12 barruti eta 30 udalerri ditu.
Ossian
Nahiz eta olerki sail honek bere garaian harrera ona izan (Erromantizismo garaia), bere egiazkotasunaren inguruko kritikari asko ere agertu zitzaizkion, XX. eta XXI. mendean ere eztabaidak aurrera dirauelarik.
Eskuleku (argipena)
Eskuleku hitzak adiera zenbait ditu:
Hegoaldeko Andeetako Baso Epel Euritsuak
Hegoaldeko Andeetako Baso Epel Euritsuak izenekoa Txileko Los Ríos eskualdea eta Los Lagos eskualdea hartzen dituen gune natural babestu bat da.
UNESCOk 2007ko irailean izendatu zen biosferaren erreserba, 1998an Naturarako Mundu Funtsak (WWF) nazioarteko kontserbazioan puntu klabe bat bezala errekonozitua, eta Munduko Baliabideen Institutuak bertako basoak Lurreko baso hondarrik handienetako bat eta ekologikoki kaltetu gabeetako bat bezala katalogatu zituen.
Bertan Vicente Pérez Rosales, Puyehue, Villarrica, Alerce Handino eta Hornopirén parke nazionalak eta Mocho Choshuenco, Llanquihue eta Futaleufú Erreserba Nazionalak daude.
Ezaugarriak
2.168.956 hektareako hedadura du. Andeetako mendilerro eta aurremendilerro guneak hartzen ditu, valdiviar basoa ekoeskualdeko baso epelak dauden tokia, baita mendi garai eta ur baliabide garrantzitsuak dituzten ekosistemak ere, Araukania eskualdearen hegoaldeko mugatik Los Lagos eskualdearen hegoaldean dagoen Futaleufú ibairaino.
Gune honetako aktibitate nagusiak ekoturismoa, landa-turismoa, nekazaritza, abeltzaintza, arrantza, silbikultura eta akuikultura dira.
Argentinako mugatik gertu, bi herrialdeek hitzarmen bat sinatu zuten 2006an Erreserba Binazional bat sortzeko, txiletar erreserba Argentinako Andetar Iparpatagoniar Biosferaren Erreserbarekin elkartuz, 4,5 milioi hektareako mugarteko gune babestu bat osatuz.
Helburuak
Baliabide genetikoak, espezieak, ekosistemak eta paisaia naturalak babestea, baita giza garapen eta garapen ekonomiko jasangarria bultzatzea ere.
Biogeografia
Gune honek lau azpieskualde biogeografiko ditu: andetar araukaria basoak, Nothofagusezko baso mistoak, andetar lariztiak eta Ayséngo kostaldeko basoak.
CITESek (Fauna eta Flora Basatietako Mehatxatutako Espezieen Nazioarteko Merkataritzarako Konbentzioa) zenbait konifero espezie katalogatu ditu: Guaiteketako nekosta, fitzroya, eta araukaria beste batzuen artean. Azken biak, Txilen monumentu natural izendatuak izan dira.
Basoko espezieak Aipaturiko espezieetaz gain, erreserban beste hauek ere badaude: laritza, mendikateko nekosta, Magallanesko koihuea, lenga eta koihue-rauli-tepa baso motako basoak, habitataren eraldaketaren ondorioz tokiren batzuetan haritz-rauli-koihue motako errenobal bihurtu direlarik.
Administrazioa
Administrazioa Los Lagos Eskualdeko Intendentziak, Nekazaritza eta Lan Publikoen Eskualdeko Ministerio Idazkaritzak, Baso Korporazio Nazionalak (CONAF), Indigena Garapenaren Korporazio Nazionalak, Ingurugiroaren Batzorde Nazionalak eta Turismo Zerbitzu Nazionalak osatutako erakunde baten ardurapean dago.
Pantoja
Pantoja izan daiteke:
485 Genua
485 Genua, asteroide gerrikoan aurkitutako 485. asteroidearen izena da. 1902ko maiatzak 7an aurkitu zuen Luigi Carnerak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1902 HZ zen.
Bere izena, Genova hiri italiarragatik jasotzen du.
Taslim Olawale Elias
Taslim Olawale Elias (Lagos, Nigeria, 1914ko azaroaren 11 - Lagos, Nigeria, 1991ko abuztuaren 14a) Nigeriako politikaria eta legegizona izan zen.
Biografia
Zuzenbide ikasketak egin zituen Londresen. Estatu Batuetan hasi zen ikerlari gisa lanean, eta pixkanaka nazioarteko lanak eta ardurak hartu zituen; Kongoko eta Afrikar Batasuneko Konstituzio edo lege nagusiak idazten lagundu zuen, Nigeriako konstituzio-hitzarmenean ordezkari izan zen, eta abar.
Nigeriara itzuli zenean hainbat politika-kargu izan zituen bere ardurapean (nahiz eta nazioarteko lana alde batera utzi ez): Justizia ministerioa, Epaitegi Gorena, eta abar. Nazioarteko Justizia Auzitegiko lehendakaria izan zen 1982-1985 bitarteko urteetan.
Zenbait lan idatzi zuen lege-gaiei buruz.
Frank Høj
Frank Hoj (Holte, 1973ko urtarrilaren 3a) danimarkako txirrindulari ohia da. Danimarkako Txapelduna izan zen.
Nomada rufipes
Nomada rufipes erle espezie bat da, Nomada generoan eta Apidae familian.
Frank Høj
Bi joko olimpikoetan partehartu zuen eta bakoitzean diploma olimpikoa eskuratu zuen.
Palmaresa
1993 1994 1996 1997 1998 2000 2003 2004 2005 2006 2008
Watson (adimen artifiziala)
Watson Ameriketako Estatu Batuetako IBM enpresak garatutako adimen artifizialeko sistema informatiko bat da, lengoaia naturalean eginiko galderei erantzuteko gai dena. David Ferrucci ikertzaile nagusiak zuzendutako DeepQA proiektuaren barnean kokatzen da Watson. Izena Thomas J. Watson IBMren sortzaile eta lehen buruaren omenez jarri zitzaion.
Watsonek galderei erantzun bat bilatzen die bere datu-base lokal erraldoiari esker, informazioa biltzeko hainbat iturri hartuta: entziklopediak, hiztegiak, berriak, artikuluak, literatura-lanak eta kanpoko datu-baseak. Taxonomia eta ontologiak ere erabiltzen ditu, Dbpedia, WordNet eta Yago hain zuzen.
Watsonen benetako abilezia probatzeko asmoarekin, 2011ko otsailean Estatu Batuetako telebistako Jeopardy! lehiaketan parte hartu zuen, bere aurkariei (Brad Rutter, txapelketaren historian diru gehien irabazi duen parte-hartzailea; eta Ken Jennings, bata bestearen ondoren saio gehien irabazi dituen parte-hartzailea). Guztira, Watsonek milioi bat dolar irabazi zuen, eta sari hau World Vision eta World Community Grid karitateen artean banatu zuen IBMk. Rutter eta Jenningsek ere beren sarien (300000 eta 200000 dolar, hurrenez hurren) erdia karitateei eman zieten: lehenak VillageReach-i eta bigarrenak Lancaster County Community Foundation-i.
Nahiz eta Watsonek atal gehienetan gizakiek baino hobeto erantzun, hitz gutxiko pista motzekin arazoak izan zituen. Pista bakoitza jasotakoan, probablitate handiena zuten erantzunak telebista-pantaila batean erakusten zituen Watsonek. Jokoan zehar, 200 milioi eduki-orrialde izan zituen eskuragarri, datu egituratu eta ez-egituratuak, ingelesezko Wikipedia osoa barne, lau terabyte informazio guztira. Watsonek ez zuen Interneterako konexiorik izan lehiaketak iraun zuen bitartean.
Sistemaren arkitektura
Watson question answering sistema bat da, hau da, bere funtzioa erantzunak bilatzea da. IBMk Watson “lengoaia naturalen prozesamendua, informazio bilketa, ezagutzaren errepresentazioa, arrazoiketa automatikoa eta ikasketa automatikoa erantzunen bilaketaren eremu irekian aplikatzen dituen teknologia aurreratuen sistema” bezala deskribatzen du. Watson “IBMren DeepQA teknologia erabiliz eraikia da, hipotesiak sortzeko, probak masiboki biltzeko, analisirako eta kalifikaziorako”.
IBMren esanetan, Watsonek ondorengo ezaugarriak ditu: Hardwarearen kostu totala hiru milioi dolar ingurukoa izan zen, Tony Pearson IBMko kontsultore seniorraren esanetan. Informazioa RAM memorian gorde zen txapelketarako, disko gogorren atzipen-abiadura oso motela estimatu zelako. Softwarea Java eta C++ lengoaietan programatu zen, Apache Software Foundation-en Hadoop eta UIMA sistemak erabiliz. Erabilitako sistema eragilea SUSE Linux Enterprise Server 11 izan zen. Watsonek 100 teknika baino gehiago erabiltzen ditu lengoaia naturala aztertzeko, iturriak identifikatzeko, hipotesiak topatu, sortu, konbinatu eta klasifikatzeko, eta ebidentziak bilatu eta puntuatzeko.
Funtzionamendua
Jeopardy txapelketak ezarritako baldintzak betetzeko, Watson sistemak txapelketako aurkezleak galdera bakoitza irakurri arte itxaron behar zuen, erantzuna erabakitakoan burrunbagailua sakatzeko, sakatzen lehenak erantzuteko aukera lortuz. Watsonek testu elektronikoen bidez jasotzen zituen galderak (beste parte-hartzaileek jasotzen zituzten aldi berean) eta, ondoren, lengoaia naturala prozesatzeko hainbat algoritmo martxan jartzen zituen, pistatik ateratako zatiekin bat zetozen esaldiak bere datu-basean estatistikoki bilatuz. Erantzuna eman aurretik, algoritmoetatik jasotako erantzunak datu basearekin konparatzen zituen erantzun horiek baliozkoak ziren ala ez erabakitzeko. Erantzuteko orduan, Watsonek algoritmoetatik jasotako erantzun errepikatuena aukeratzen zuen, aurkezleari ahots elektroniko baten bidez erantzuna emanez. Watsonen indarra ez zen algoritmo berri baten garapena izan, algoritmo asko aldi berean exekutatzeko ahalmena baizik. Beste faktore erabakigarri bat erantzute-abiadura azkarra izan zen, gizakiek irabazteko zuten aukera bakarra Watsonek erantzuna entzuten amaitu aurretik erantzutea izan baitzen askotan.
Historia
Watsonen garapena ekarri zuten baldintzak Deep Blue konputagailuak Gari Kasparov xakeko Nazioarteko Maisu Handiaren aurka 1997ko maiatzaren 11n lortutako garaipenaren ondorioz sortu ziren. IBM, arrakasta honen ondoren, erronka berrien bila hasi zen, 2004an Charles Lickel ikerkuntza kudeatzaileak lagunekin jatetxe batean afaltzen ari zela telebistan Ken Jenning Jeopardy! lehiaketan parte hartzen ikusi zuen arte. Lehiaketa hau IBMrentzako desafio berria bihurtzeko ideia aurkeztu zuen Lickelek, eta 2005ean Paul Horn IBMko ikerkuntza exekutiboak proiektu honetan parte hartzeko bere saileko kide bat konbentzitzeko bere babesa eman zion. Nahiz eta hasieran itxuraz xake jokoa baino askoz ere konplexuagoa zen problema honi heltzeko prest zegoen inor topatzea zaila izan zen, azkenik David Ferrucik eskaitza onartu zuen. Watsonen aurretik Piquant izeneko sistema garatu zuten, zeinak Estatu Batuetako gobernuak antolatutako hainbat lehiaketatan parte hartu zuen, hori bai, jokoko pisten % 35 bakarrik asmatuta eta erantzuteko hainbat minutu behar izanda. Benetako Jeopardy! Lehiaketan parte hartzeko, Watson segundo gutxian erantzuteko gai izan behar zen, eta une hartan jokoaren problemak ebatzi ezinak zirela ikusi zen.
2006an David Ferruci Analisi eta Integrazio Semantikorako IBMren kudeatzaileak aurrera eramandako probetan Watsonek iraganeko 500 Jeopardy! jokotako pistak jaso zituen. Giza parte-hartzaile onenak pisten % 95i ondo erantzuteko gai zirelarik, lehen proban Watsonek % 15 besterik e zuen asmatu ahal izan. 2007an, Watsonen garapen taldeak problema ebazteko 3-5 urte eta 15 kide beharko zituztela aurreikusi zuen. 2008 urterako, taldeak aurrerapen handiak egin zituen, Watson Jeopardy!-ko txapeldunen aurka lehiatzeko gai izateraino. 2010eko otsailerako, Watson txapeldunak garaitzeko gai zen.
Nahiz eta nagusiki IBMren proiektua izan, Watsonen garapen taldearen parte dira Carnegie Melloneko, Massachusettseko Amhersteko, Kalifornia Hegoaldeko Informazio Zientzietako Institutuko, Texaseko Austingo, Massachussetseko Institutu Teknologikoko (MIT), Trentoko eta Rensselaer Institutu Politekniko Unibertsitateetako hainbat irakasle eta ikasle.
2008an, IBMko ordezkariak Jeopardy!-ko ekoizle exekutibo Harry Friedmanekin harremanetan jarri ziren, Watson eta lehiaketako bi parte-hartzaile arrakastatsuenak ziren Ken Jennings eta Brad Rutteren artean lehiaketa bat aurrera eramateko ideia eztabaidatzeko. Friedman ados egon zen ideiarekin. Watsonen eta giza parte-hartzaileen arteko ezberdintasunek gatazka eragin zuten IBMren eta Jeopardy!-ko arduradunen artean lehiaketaren antolakuntzan zehar. IBMk kezka erakutsi zuen gidoilariek galderak egiterako orduan erabil zezaketen moduaren inguruan : izan ere, Watsonen ezaugarri kognitiboak esplotatu zitzazketela iruditu zitzaien, jokoa Turingen Test bat bihurtuz. Arazo hau ekiditeko, hirugarren batek idatzi baina inoiz eman ez ziren saioetako pistak hautatu zituen ausaz. Halaber, Jeopardy!-ko taldeak burrunbagailuaren erreakzio-denboraren inguruan kezka erakutsi zuen: Watsonek hasieran sistema elektronikoa erabiltzen zuen, baina botoia mekanikoki sakatu behar zela erabaki zuten, giza parte-hartzaileek bezala. Edonola, behatz robotikoa erabiliz, Watsonen erreakzio denbora gizakiena baina azkarragoa izan zen.
Watson prestatzeko helburuarekin, Jeopardy!-ko platoaren simulakro bat eraiki zuten IBMren zentro teknologiko bateko konferentzia gelan. Simulakro hauetan hainbat gizakik, horien artean Jeopardy!-ko txapeldun ohiek, parte hartu zuten, eta Watsonek jokoen % 65 irabazi zituen.
2011ko urtarrilean saio ofizialak grabatu ziren, eta otsailean eman ziren.
Etorkizuneko erabilerak
IBM eta Nuance Communications Inc. ikerkuntza proiektu bateratua aurrera eramaten ari dira, 18 eta 24 hilabete bitartean diagnostikoan eta tratamenduan laguntzeko erabaki klinikoetarako sistema laguntzaile komertzial bat garatzeko. Columbiako Unibertsitateko medikuak medikuntzaen praktikan arazo kritikoak identifikatzen laguntzen ari dira, Watsonek non lagun dezakeen erabakitzeko helburuarekin. Marylandeko Unibertsitatekoak berriz Watson bezalako sistema teknologiko batek medikuekin ahalik eta elkarrekintza emankorrena izateko modua zein izan daitekeen aztertzen ari dira. IBMko kontseilari nagusi Robert C. Weberrek Watson lege-ikerketetan erabil litekeela ere proposatu du.
Watsonek 2010eko otsailetik eskuragarri dauden IBM Power 750 zerbitzariak erabiltzen ditu. IBMk hainbat milioi dolarreko prezioa duen DeepQA softwarea korporazio handiei saltzeko asmoa ere badu. Izan ere, Watson exekutatzeko baldintza minimoak dituen zerbitzari baten prezioa milioi bat dolarrekoa da, nahiz eta IBMk hamarkada batean, teknologia garatu ahala, prezioak asko jaitsiko direla aurreikusten duen.
Cope (Hego Carolina)
Cope Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Orangeburg konderrian kokatuta dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sibynomorphus turgidus
Sibynomorphus turgidus Sibynomorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Champlemy
Champlemy Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Champlemy udalerrian erroldatutako biztanleak 337 ziren. Familiak 172 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 313 etxebizitza zeuden, 172 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 129 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 309 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 172 etxebizitza nagusietatik 144 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 16 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 75 etxek bost zituzten. 120 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 95 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 45 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 189 ziren, horien artean 132 aktiboak ziren eta 57 inaktiboak ziren. 132 pertsona aktiboetatik 113 lanean zeuden (58 gizon eta 55 emakume) eta 19 langabezian zeuden (10 gizon eta 9 emakume). 57 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Champlemy udalerrian 173 unitate fiskal zeuden, 340 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.413 euro zen.
Cigognola
Cigognola Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Champlemy
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 5 administrazio publikoko enpresak ziren.
NGC 2199
NGC 2199 galaxia espiral bat da, Mensa konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Cigognola
Mugakideak
Cigognolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Champlemy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Champlemy udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.662 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bothrocara pusillum
Bothrocara pusillum Bothrocara generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
486 Cremona
486 Cremona, asteroide gerrikoan aurkitutako 486. asteroidearen izena da. 1902ko maiatzak 11n aurkitu zuen Luigi Carnerak Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1902 JB zen.
Rhinolophus borneensis
Rhinolophus borneensis Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.
486 Cremona
Bere izena, Italiako Cremona hiriagatik jasotzen du.
Lazarev itsasoa
Lazarev itsasoa (Море Лазарева) Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, Haakon VII.a Erregearen itsasoa eta Riiser-Larsen itsasoaren artean dagoena. 929.000 km²-ko azalera izango litzateke baina errusiar mapetan baino ez da agertzen. Mikhail Lazarev (1788–1851) errusiar almirantearen omenezko izena eman zioten.
Sometimes They Come Back (filma)
Sometimes They Come Back (euskaraz Batzutan Itzultzen Dira), 1991ko Tom McLoughlin estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1978ko Stepehn King idazlearen Night Shift bildumaren izenburuko berdineko kontakizun laburrean'' oinarritua dago. Tim Matheson, Brooke Adams eta Robert Rusler aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Buruak oroimen mingarriak geu babesteko gordetzen ditu, akats berbera behin eta berriz errepika ez dezagun.
Folikulu (botanika)
Folikulua alde batetik zehar irekitzen den fruitu karpelobakar, lehor eta dehiszentea da. Folikuluak eta polifolikuluak angiospermen barru familia zaharretan agertzen dira, hala nola magnoliazeoak, peoniazeoak, proteazeoak eta erranunkulazeoak.
Sometimes They Come Back (filma)
Argumentua
1990, Jim Norman (Tim Matheson), 36 urteko institutu irakasleak lan beharrak bultzaturik Sally (Brooke Adams) emaztea eta Scott (Robert Hy Gorman) semearekin bere jaioterrira itzuli berri da, hain zuzen ere, 1963an haurra zela gaizkile talde batek bere anaia Wayne (Chris Demetral) nola erailtzen zuen ikusi zuen lekura. Zoritxar hori jazo ostean bere gurasoekin Chicagora bizitzera joan ziren. Hiltzaile taldeko kideak ere handik gutxira tren batek jota hil ziren.
Folikulu (botanika)
Hona hemen folikulu baten fruitu dituzten generoen adibideak: Consolida, Magnolia, Banksia, Paeonia eta Asclepias. Folikulurik ezaguna macadamia da.
Sometimes They Come Back (filma)
Argumentua
Misteriotsuki duela 27 urte bere anaia erail zuten gaizkileak hildakoen artetik berriz itzuli dira, Jimi bizia ezinezkoa egiteko asmoz.
Grabitazio-kolapso
Grabitazio-kolapsoa edo kolapso grabitazionala izar gorputz baten barneko kolapsoa da, bere grabitateak zulo beltza eratzeko duen eraginaren ondorioz. Grabitatea oinarrizko beste indarrak baino ahulagoa denez, grabitazio kolapsoa masa handiekin bakarrik da posible sisteman grabitazio elkarrekintzaren eragina gainerako indarren efektua baino garrantzitsuagoa denean. Grabitatearen kolapsoa jasan dezaketen sistemak izarrak dira (supernobak, neutroi izarrak edo zulo beltzak sor ditzakete) edo izar talde masiboak, hala nola multzo globularrak edo galaxiak beren zatirik trinkoenean.
Khenchelako probintzia
Khenchela (ولاية خنشلة) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 9.811 kilometro koadro ditu eta 384.268 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua Khenchela da. Guztira 8 barruti eta 21 udalerri ditu.
Stephen Gardiner
Stephen Gardiner (Bury Saint Edmunds, Ingalaterra, 1483 inguru - Whitehall, Ingalaterra, 1555eko azaroaren 12a) elizgizona eta politikaria izan zen. Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren eta Katalina Aragoikoaren arteko ezkontza baliogabetzeko negoziazioen ardura hartu zuen (1528-1529). Estatuko idazkari eta Winchesterko apezpiku izendatu zuten (1531). De vera obedientia liburuan (1535) erregea aita santuaren gainetik dagoela adierazi zuen. Protestanteen kontrakoa zen. Eduardo VI.a Ingalaterrakoaren garaian kartzelatu zuten (1548); Maria Estuardok berriro askatu zuen, eta kantziler goren izendatu. Aita santuarekiko ikuspegia aldatu, eta Ingalaterrak Erromaren mendean jarri behar zuela aldeztu zuen (Palidonia, 1554).
Mawson itsasoa
Mawson itsasoa Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, Maria Erreginaren Lurraldeko kostaldearen parean dagoena. Oraindik proposamena besterik ez da eta ez da mapa ofizialetan agertzen. Douglas Mawson australiar esploratzailearen omenezko izena eman zioten.
Placidochromis longimanus
Placidochromis longimanus Placidochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Nomada flavoguttata
Nomada flavoguttata erle espezie bat da, Nomada generoan eta Apidae familian.
Kuskue tanden
Kuskue tanden Iñaki Iñurrietak idatzitako eleberri bat da, 2004an Alberdania argitaletxeak plazaratua.
Argumentua
1980ko hamarkadaren hasiera da eta filologiako ikasle batzuk Donostiako ikasle-pisu batean daude. Hainbat eratako estrategiak antolatzen dituzte etengabe sortzen zaizkien galderei erantzuteko. Dena teorizatu beharra izaten dute beti, bai eguneroko pasarterik arruntena, bai eta beren arteko harremanak ere. Oteizaren kume umoretsuak dira. Donostiako Kontxan, parekorik gabeko postalaren aurrean, beste maila batera jasoko dituen ekintza poetiko erabatekoa mamitu nahi dute nork bere zoroak agintzen dion moduan. Tori lau oinak, postala, pastela, postula, pistola, eta bota bertsoa. Neurri eta doinu librean.
Sibynomorphus vagus
Sibynomorphus vagus Sibynomorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Glauchau
Glauchau (Alemanezko ahoskera: [ˈɡlaʊ̯xaʊ̯]; Hłuchow) Alemaniako Saxonia estatu federaleko herri bat da, Mulde ibaiaren eskuinaldean, Zwickautik 7 kilometro iparraldera eta Chemnitzetik 17 kilometro mendebaldera trenbidez (bere geltokia Dresden-Werdau linean dago). Zwickau barrutiaren parte da.
Historia
Glauchau sorabiarren eta bendoen kolonia batek sortu zuen, eta Schönburgeko jauntxoena zen XII. mendean.
Leku ikusgarriak
Gaztelu zahar zabalaren zati batzuk XII. mendekoak dira, eta Gottesacker elizak antzinako erlikia interesgarriak ditu.
Hiri senidetuak
Glauchau honako hiri hauekin senidetuta dago:
Bowers (Delaware)
Bowers Delawareko herria bat da. Kent konderrian kokatua dago. 2010ean 5,563 biztanle zituen, 0.76 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 2200
NGC 2200 galaxia espiral bat da, Puppis konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Cordova (Hego Carolina)
Cordova Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Orangeburg konderrian kokatuta dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Canaseraga (New York)
Canaseraga  New York estatuko herri bat da. Allegany konderrian kokatua dago. 2010ean 550 biztanle zituen, 2.75 kilometro koadrotan banatuta.
Cilavegna
Cilavegna Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Luxenburgoko historia
Luxenburgoko historia inguruko herrialdeen historia, jende eta gobernuekin estuki erlazionatuta dago. Urteetan zehar, Luxenburgoko lurraldeak banaketak jasan, jabetza aldatu eta independentzia politikoa eskuratu ditu.
Nahiz eta Luxenburgoko historia Aro klasikoraino azter daitekeela dela dioten, benetan 963. urtean hasi zela uste da. Hurrengo bost mendeetan Luxenburgoko etxe boteretsuaren agerpena eta desagerpena eman ziren, Luxenburgoren independentzia ahalbidetuz. Denboraldi labur batez Borgoinako etxeak gobernatu ostean, 1477. urtean Habsburgotarrek eskuratu zuten boterea. Ostera, 1556. urtean, Espainiar Herbehereen parte bilakatu zen.
Laurogei Urteko Gerra ondoren, Luxenburgo Hegoaldeko Herbehereen parte bilakatu zen. 1713ko Utrechteko ituna dela eta, Espainiak Habsburgoko dinastia austriarrari eman zion lurraldea. 1815ean, Frantziaren okupazioaren eta Pariseko itunaren ondorioz, Luxenburgo Herbehereei loturiko Dukerri Handia bilakatu zen. Horrez gain, itunak Luxenburgo banantzea eragin zuen, 1659an dagoeneko banatu zelarik eta berriro banatuko zelarik 1839an. Itun hauek Luxenburgoren lurraldea murriztu zuten arren, bere independentzia zabaldu zuten, Luxenburgoko 1867ko krisialdian berretsi zena.
Hurrengo hamarkadetan zehar, 1890ean bananduriko gobernu etxe bat eraiki ostean, herrialdea Alemaniaren eraginpean zegoen eta 1914tik 1918ra honek okupatua. Bigarren Mundu Gerratik aurrera, Luxenburgo munduko herrialde aberatsenetarikoa bihurtu da, finantza zerbitzuetako hazkuntza handiagatik, bere egonkortasun politikoagatik eta Europar baterakotzeagatik.
Luxenburgo Antzin Aroan (936 aurretik)
Luxenburgoko Dukerriaren lurraldea hasiera batean trevero izeneko tribu belgikarrak jendeztatu zuen.
Oliver Dickinson
Oliver Jeremy Dickinson (Londres, Erresuma Batua, 1980ko abenduaren 1a) Zinema zuzendari ingelesa da baina Frantzian ere lan egin du. Bere lan nagusiak dokumentalak dira.
487 Venetia
Bere izena, Italiako Venezia hiriagatik jasotzen du.
Bombus morio
Bombus morio erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
David Gross
David Jonathan Gross (Washington Hiria, 1941eko otsailaren 19a) estatubatuar fisikaria da. 1997ra arte Princetongo Unibertsitateko irakaslea izan zen.
Bridgeville (Delaware)
Bridgeville Delawareko herria bat da. Sussex konderrian kokatua dago. 2010ean 18,584 biztanle zituen, 12 kilometro koadrotan banatuta.
Canastota (New York)
Canastota  New York estatuko herri bat da. Madison konderrian kokatua dago. 2010ean 4,804 biztanle zituen, 8.68 kilometro koadrotan banatuta.
Sibynophis chinensis
Sibynophis chinensis Sibynophis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Riiser-Larsen itsasoa
Riiser-Larsen itsasoa Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, Lazarev itsasoaren eta Kosmonauten itsasoaren artean dagoena. Oraindik proposamena besterik ez da eta errusiar mapetan baino ez da agertzen. Hjalmar Riiser-Larsen norvegiar esploratzailearen omenezko izena eman zioten.
Bothrocara soldatovi
Bothrocara soldatovi Bothrocara generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Souk Ahrasko probintzia
Souk Ahras (ولاية سوق أهراس) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 4.541 kilometro koadro ditu eta 440.299 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua Souk Ahras da. Guztira 10 barruti eta 26 udalerri ditu.
Mazpil
Mazpil (Crataegus azarolus) errosazeoen familiako zuhaitza da.
C. azarolus-ek lau azpiespezie edo aldaera ditu:
Herri-sendagintzan erabili dute.
Placidochromis longirostris
Placidochromis longirostris Placidochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Nomada fabriciana
Nomada fabriciana erle espezie bat da, Nomada generoan eta Apidae familian.
Bothrocara tanakae
Bothrocara tanakae Bothrocara generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Fala dos arxinas
Fala dos arxinas (euskaraz "harginen-hizkera"; galizieraz verbo dos arxinas, latín dos Canteiros, O Verbo edo Arxina ere deitua) Pontevedrako harginen gremio-hizkera izan zen.
Historia
Galiziako gizarte tradizionalean, Europa osoan bezala, herritar xumeek bizitza osoa ematen zuten beren sorlekuan edo ezkontzen ziren herrian. Horren salbuespena ziren klase garaietako gizon-emakumeak eta bizimodua ateratzeko herriz herri ibili behar zuten langileak. Harginek, eraikinetan harlanduak jarri ez ezik, harrobitik harriak atera, garraiatu, beharrezko forma emateko landu eta arkitekto lanetan aritu behar zuten, beste gauzen artean. Hori zela eta, denbora luzez zebiltzan sorterritik urrun. Herritarrek atzerritar jendea mesfidantzaz ikusi ohi zuten, eta jarrera mesfidati horri aurre egiteko eta elkar babesteko xedearekin, haien artean gremio-hizkeran egiten zuten harginek.
Hizkera ikertzea zail gertatu da, hiztunek betidanik bere gremioaren hizkera sekretutzat hartu baitute, gremiokoak ez zirenek jakin ezin zutena. Urteen joan-etorrian, erresistentzia hori pixkanaka leundu egin da, hargintzaren ogibidea galdu eta hizkeraren erabilera gutxitu ahala. Egungo igeltsero eta eraikuntzako gainerako langileek ez dute verbo dos arxinas zaharraren berri.
Verbo dos arxinas oso hizkera zaharra dela uste dute adituek, nahiz eta ezin den zehazki esan noizkoa den, ahozko hizkera denez gero. Hitz asko gorde ditu beste hizkuntzetan eta galizieran bertan aspaldi galdu zirenak. Esate baterako, zahartasunaren frogatzat eman izan da moi, toi edo soi frantses izenordainak idazten diren moduan ahoskatzen direla, alegia, egungo frantsesaren ahoskera-arauei jarraitu gabe. Hala ere, beste aditu batzuek ez dute argudioa ontzat ematen: frantses zaharrean izenordainok horrela ahoskatzen baziren ere, horrek ez du esan nahi hizkera garai hartakoa denik. Frantsesez oker irakurtzearen ondorio ere izan liteke ahoskera hori.
Verbo dos arxinas ez zen orduko gremio-hizkera bakarra, xíriga, mansolea, gacería, barallete, pantoja edo jarla ere adibideak direlako.
Sibynophis geminatus
Sibynophis geminatus Sibynophis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Fernando Venâncio
Ibilbidea
Fernando Venâncio Lisboan bizi izan zen haurtzaroan, Batxilergoa Braga hirian egin zuela. Vila Nova de Ourém-en Filosofia ikasi zuen eta Lisboan Teologia. 1970ean Herbehereetara joan zen bizitzera eta han egin zituen hizkuntzalaritza-ikasketak Amsterdamgo Unibertsitatean 1976an. Bi urte geroago, Nimegako Unibertsitateko Portugalgo ikasketen sailean eskolak ematen hasi zen. 1984tik 1988ra irakasle izan zen Utrechteko Unibertsitatean; azkenean, Amsterdameko Unibertsitatera itzuli zen portugesa eta kultura irakasteko, gaur egun arte. 1995ean, Venânciok doktoregoa amaitu zuen Castilho garaian Portugalen izandako hizkuntzari buruzko tesiarekin. Aldizkari entzutetsuetan izaten da ohiko kolaboratzailea da, hala nola Xornal de Letras, Ler e Colóquio/Letras, eta literatura-kritikari gisa lan egiten du. Expresso egunkarian eta Visão aldizkarian ere kolaboratzen du. 2008ko martxora arte ohiko kolaboratzailea izan zen Aspirin B blog kolektiboan.
Venâncio 1990eko Akordio Ortografikoaren eragozlea. Harreman polemikoa mantentzen du Galiziako mugimendu erreintegrazionista rekin, baina sinpatia adierazi du mugimendu horrekin.
NGC 2201
NGC 2201 galaxia espiral bat da, Puppis konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Codevilla
Codevilla Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Codevillak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Corinth (Maine)
Corinth Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Penobscot konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bombus neoboreus
Bombus neoboreus erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Somov itsasoa
Somov itsasoa (Море Сомова) Ozeano Australeko zati batentzat proposaturiko izena da, D'Urville itsasoaren eta Ross itsasoaren artean dagoena. Oraindik proposamena besterik ez da eta errusiar mapetan baino ez da agertzen. 1.150.000 km²-ko azalera eta 3.000 metroko sakonera izango litzateke. Mikhail Somov (1908-1973) errusiar ozeanologoaren omenezko izena eman zioten.
Foru lurralde
Foru lurraldea foruen legeak aplikatzen diren administrazio lur-eremua da. Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia foru lurraldeak dira. Lurralde historikoak foru lurraldeek Euskal Autonomia Estatutuaren arabera hartzen duten izena da. Foru lurraldeek probintzien mugekin bat egiten dute:
Espainiako Konstituzioaren arabera:
Euskal Autonomia Erkidegoa
Euskal Autonomia Erkidegoan, hiru foru lurraldeek Lurralde historiko izena hartzen dute, 1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuaren arabera. Hiru lurraldeek Autonomia erkidegoan antolatzen dira.
Foru lurralde bakoitzak bere Foru Aldundia eta Batzar Nagusiak ditu.
Nafarroako Foru Erkidegoa
Nafarroako Foru Erkidegoan, foru lurraldeak Foru erkidego izena hartzen du, lurraldebakarra baita. Hala ere, lege askotan foru lurralde erabiltzen da.
488 Kreusa
488 Kreusa, asteroide gerrikoan aurkitutako 488. asteroidearen izena da. 1902ko ekainak 26an aurkitu zuten Max Wolf eta Luigi Carnera astronomoek Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, 1902 JG zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.
Hugh David Politzer
Hugh David Politzer (New York, 1949ko abuztuaren 31) estatubatuar fisikaria da. 1977tik aurrera Kaliforniako Teknologia Institutuko irakaslea da.
2004an Fisikako Nobel saria jaso zuen, David Gross eta Frank Wilczekekin batera, askatasun asintotikoaren aurkikuntzagatik.
Ethel Brooks
Ethel Brooks (AEB, )soziologo ijito feminista, Rutgers-eko Unibertsitatean irakaslea, Emakumea, Generoa eta Sexualitate Sailean, ekonomia politikoa, ekoizpen kulturala eta ijitoen kontrako indarkeriaren gorakada aztertu du. RomArchive eta USC Shoah Foundation-eko kidea. European Roma Rights Centre-ko batzordearen lehendakaria eta US Holocaust Memorial Council-eko kidea.
Biografia
Emakumea, Genero Ikasketak eta Soziologia Saileko Irakaslea Rutgers Unibertsitatean, New York University eta Williams College-en ikasia. Munduko hainbat lekutan ikertu izan du, besteak beste, Londres, Istanbul, Fall River, San Salvador, Dhaka eta New York hirian. Aldizkari ospetsuean idatzi ditu artikuluak, hala nola, Nevi Sara Kali and International Working Class History aldizkarietan.
Bi proiektuen garapenean dabil egun, Disrupting the Nation: Land Tenure, Productivity and the Possibilities of a Romani Post-Coloniality, eta (Mis)Recognitions and (Un)Acknowledgements: Visualities, Productivities and the Contours of Romani Feminism, bietan ekonomia politikoa, ekoizpen kulturala eta munduan ijitoen aurkako idarkeriaren gorakada aztertzen ditu. Bere hausnarketa eta ekarpenak The Guardian-ek argitaratu ditu. Emakume Pakistanien desagerpenei buruzko artikulua ari da idazten ere, Missing Pakistanis: Gender, Citizenship and the Muslim Everyday,”
2011an jasotako diru-laguntzari 2011-2012 urte akademikoa TrAIN-en eman zuen (Research Centre for Transnational Art, Identity and Nation).
Enfance (Nathalie Sarraute)
'Enfance' (euskaraz "Haurtzaroa") Nathalie Sarraute (1900-1999) idazle frantsesaren autobiografia da. 1983an plazaratu zen.
Edukia
Nathalie Sarrautek kontatzen du liburu honetan bere lehenengo hamaika urte. Narrazioa bere buruarekiko elkarrizketa moduan aurkezten da, bere kontzientzaia, haurtzaroko oroimenak. Garai horretan haren gurasoak bananduta zeuden eta bere bizitza Paris eta Errusia artean garatu zen. Sarrauteren helburua erabateko egiatitasuna da. Lan honetan introspekzioa da nagusi; haren buruari bere amaren benetako izaerari buruz galdetzen dio; ama alabarekin hotza eta hurruna zen eta haurrak bederatzi urte zituelarik, aitaren eskuetan utzi zuen. Dena dela, liburuaren amaieran, amarekin nola lortu zuen berriro ere hubiltzea azaltzen digu.
Liburua elkarrizketaren gainean eraikitzen da, mintzakideak idazlea bera izanik. Horrek oso liburu originala bihurtzen du hau. Ahotsek jarrera desberdinak erakusten dituzte: batak narrazioaren gidaria da; bestea kontzientzia kritikoa da.