cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iruñeko historia
Aro Garaikidea
Espainiar Estatutik Hego Euskal Herriko autonomia fiskalaren murrizketa bilatzen da, 1893an foruen defentsan matxinada herrikoi bat gertatu zelarik, Gamazada deitua, beste ekintza batzuen artean Iruñan manifestazio handi bat eginez. Foru defentsarako mugimendu honen omenez, 1903an, herriaren harpidetzaz, Nafarroako Jauregiaren aurrean, hiriaren erdigunean, Foruen Monumentua eraiki zen, gaur egun oraindik inauguratu gabe dagoena. XIX. mendearen amaieran, 1888an, hiriaren hedapen urbanoa hasi zen Lehen Zabalgunearen diseinuarekin, hiriaren eta Zitadelaren artean egiten dena, bere bi gotorlekuren eraispenarekin, non tokiko arkitekto garrantzitsuenek parte hartzen duten. Zabalgune honek ez zuen harresien setioa apurtzea lortu, 1915 arte tente mantendu zirenak, hiria, Espainiar Estatuak "plaza indartsutzat" hartzen baitzuen. Hormak hain luzaro zutik egoteak, hiria bertikalean haztea ekarri zuen, eta, beraz, antzinako eraikin askok altuera erlatiboki altua dute, garai bereko eta beste hiri batzuetako eraikinekin alderatuta. Ondorioz, hiriko eraikin batzuk garaiko balentriatzat har daitezke, gaur egungo etxe-orratzak bezala.
Militarrekin luzaroan negoziatu ondoren eta gerra modernoan harresien erabilgarritasunik eza zela eta, 1901ean, Errege Agindu baten bidez, hiriaren hegoaldeko harresien eraistea eta ondorengo urbanizazioa ezarri ziren. 1915ean harresiak eraisten hasi ziren, hegoalderantz ireki zen Bigarren Zabalgunea eraikitzea ahalbidetuko zutenak, eskema zorrotz batekin planteatutako kale berriekin, Ildefons Cerdàk aurreko mendean Bartzelonako Eixamplen aplikatu zuen bezala.
Espainiako Gerra Zibila
1931ko apirilaren 12ko udal hauteskundeetan, hirian Koalizio katoliko-foruzalea gailendu zen, 17 zinegotzirekin, hautagai errepublikano-sozialisten aurrean, 12rekin. Hala ere, maiatzaren 31n errepikatu ziren, errepublikano-sozialista inpugnazioaren ondoren, eta horiek 15 zinegotzi lortu zituzten, eskuineko 14 zinegotziren aurrean.
Alkatetza, lehenik, Nafarroako Alderdi Errepublikano Autonomoko Mariano Ansók izan zuen, eta ondoren, Acción Republicanako Nicasio Garbaiok. 1934ko abuztutik aurrera Tomás Mata karlista izan zen bertan, Espainiako Gerra Zibilan eta 1940ra arte iraun baitzuen.
1936ko otsaileko hauteskunde orokorretan Fronte Popularrak garaipena lortu ondoren, Emilio Mola jenerala gobernadore militar gisa ezarri zuten hirian. Gobernu errepublikarrarekiko leialtasun eskasaren susmoak zituzten agintari militar batzuk banantzeko saiakera gisa gertatu zen lekualdaketa hori. Iruñeko otsaileko hauteskundeen emaitzak eskuineko indarren aldekoak izan ziren. Karlistek parte hartzen zuten eskuineko blokeak 11 963 boto jaso zituen, eta ezkerreko blokeak 2 416, euskal nazionalistek lortutakoen kopuru bera. Francisco Francok Espainian garaipen militarra lortu ondoren, matxinatuek euren ordena ezarri zuten hirian, aldez aurretik Diario de Navarrako errotatibetan inprimatu zen bando bat publiko eginez, eta altxamenduaren aurkako alderdi eta talde politikoen jabetzak konfiskatzera eta, fusilamendu bidez, altxamenduen aurrean fidagarriak ez ziren pertsonak exekutatzera pasatuz, zitadelaren atzeko aldean egin zirenak. Hirian 303 pertsona fusilatu zituzten, errepublikanoak eta eusko abertzaleak, tartean zinegotzi izandako sei: Florencio Alfaro Zabalegi, Gregorio Angulo Martinena, Corpus Dorronsoro Arteta, Victorino García Enciso, Mariano Sáez Morilla eta Ignacio Sampedro.
San Kristobal gotorlekua, Ezkaba mendiaren tontorrean eta hiritik gertu dagoena, kartzela bihurtu zuten. 1938ko maiatzaren 22an, munduko historiako ihesaldirik handienetako bat gertatu zen gotorlekuan: San Kristobal gotorlekuko ihesa. 795 presok ihes egin zuten, guztira 2 487 espetxeratuetatik. Horietatik hiruk bakarrik lortu zuten ihes egitea eta Iparralderekiko muga zeharkatzea, 211 frankisten balen azpian erori ziren bitartean, eta gainontzekoak birrinduak izan ziren. Atxilotuetatik 14 hiltzera kondenatu zituzten eta 1938ko irailaren 8an fusilatu zituzten Iruñeko Zitadelaren ondoan.
Francoren diktadura
Frankisten okupazioaren ondoren, hiriko kale nagusiak garaileen "heroien" omenez izendatzen dira, Franco Jeneralaren etorbidea (egungo Bexe Nafarroako etorbidea), Aberriaren Martirien kalea (egungo Amaiurko Gazteluko kalea), Mola Jeneralaren enparantza (egungo Merindadeen enparantza)... deitzera pasatuz. Gainera, Eroritakoen Monumentua altxatzen da, Jose Iharnotz eta Victor Eusa arkitektoek diseinatua eta ofizialki "Nafarroa bere hildakoei gurutzadan" deitua, non Emilio Mola eta Jose Sanjurjo jeneral kolpistak lurperatuak egon ziren 2016ko azarora arte, eta matxinatutako tropen hildakoei omenaldia egiten zaie.
Denbora gutxian, hiria bikoiztu egin zen, 1950ean 72 000 biztanle izatetik 1970ean 147 000 izatera pasa zen. Garapen-aldian, Landabengo industrialdea bultzatu eta eraiki zen Iruñan, 1964an Nafarroako Foru Aldundiaren Industria Sustatzeko Planean jaso zena. Industrialdeak hiriaren harreman ekonomikoak aldatzea ekarri zuen, ordura arte merkataritza-, landa- eta zerbitzu-jardueretan oinarrituta egon baitziren, artisau-jarduera hutsez.
Trantsizioa eta Foru Hobekuntza erregimena
Trantsizio demokratikoa hasi ondoren, Iruñeko Udalak herritarren partaidetzaren bultzada areagotu zuen. Horren ondorioz, Javier Erice alkatea kargutik kendu zuten, 1977an ikurrina altxatu zuelako balkoian, eta hainbat zinegotzik dimisioa eman zuten.
Garai hartan, hirian maiz gertatzen ziren istiluak kaleetan, eta atentatuak eta eskuin muturraren indarkeriazko ekintzak, Espainiako Estatuak babestuta, Gipuzkoan, Araban eta Bizkaian bezala, eta, neurri txikiagoan, Iparraldean ere bai. Iruñan 1977ko maiatzeko amnistiaren aldeko astearen birulentzia nabarmentzen da, Hegoaldean izandako zazpi hildakoetatik bi, eta, bereziki, 1978ko Sanferminak.
Hirian egindako atentatuen artean, 1998an Tomás Caballero hil zuten, trantsizioaren hasieran hiriko alkate izan zena eta une horretan Nafar Herriaren Batasuna alderdiko zinegotzia zena. XXI. mendean, Udalak Bakegintza eta Bizikidetzarako Zuzendaritza Nagusia sortu zuen, eta hiriko 27 biktimen oroimena ohoratzeko ekintzak garatu zituen.
Gaur egun, gizarte industrialerako trantsizioa gaindituta, bere jarduera industriaren eta zerbitzuen artean banatzen duen tamaina ertaineko hiri bat bezala aurkezten du bere burua, Volkswagen enpresako fabrikaren inguruan automobil-sektorearekiko mendekotasun handiegia nabarmenduz.
Mendearen hasieran 200 000 biztanle inguru zituen eta 360 000 biztanleko eragin-eremuaren erdian kokatzen da. Hiriaren erdigunean zeuden gune militar zaharrak parke publiko eta berdegune bihurtu dira, eta aisialdirako espazioak kanpoaldera egokitu dira. Ondorioz, Iruña da biztanle bakoitzeko berdegune gehien dituen Iberiar Penintsulako hiria, eta Europako seigarrena.
Hirian gertatzen den hiri-, teknologia-, ekonomia-, gizarte- eta kultura-hazkundearen ondorioz, hiriak tasa handia du gizarte-zerbitzuetan, hezkuntza- eta osasun-eskaintzan, aisialdirako espazioetan, industria- edo komunikazio-jardueretarako poloetan.
Modernizazio-prozesuak mugarri ugari izan ditu, hala nola 2003an Nafarroako Biltzar Jauregia eta Auditorioa, Baluarte bezala ere ezagutzen da, inauguratu izana, hiriko hainbat auzotan Civivox kultur zentro batzuk martxan jarri izana, 2007ko azaroaren 9an autobus geltoki berriarekin hasi zen komunikazioen bultzada garrantzitsua, Noaingo aireportua handitzeko planak eta etorkizunean abiadura handiko trenbideen sarera konektatzea, Euskal Y-arekin eta Ebroko ardatzarekin lotura eginez: Zaragoza — Iruña — Euskal Y abiadura handiko burdinbidea, gaur egun 2024rako dago aurreikusita, hainbat urtez atzeratu ondoren. 2012 gertaeraz betetako urtea izan zen.
XXI. mendea hasi zenean Mendillorri auzoa amaitzen ari ziren bitartean etorkizunerako hirigintzaren plangintza hasi zen. Horrela, etorkizunerako etxebizitza beharra ezarri zen, guztira 70 000 etxebizitza inguru eraikiko zirela erabaki zen. Plangintza hartako helburuak pixkanaka bete egin dira azken urteetan, eta 2020. urtean plangintzan zeuden auzoetariko batzuk eraiki dira eta eraikitzen ari dira dagoeneko:
Karakalpakera
Karakalpakera edo karapalkakera (Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили) Erdialdeko Asiako turkiar hizkuntza da, karakalpaken hizkuntza dena. Karakalpakstango Errepublikan ofiziala da. Euskara bezala, hizkuntza eranskaria da.
Scartelaos cantoris
Scartelaos cantoris Scartelaos generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Paiçandu (Paraná)
Paiçandu Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Herrera de los Navarros
Herrera de los Navarros (Nafarren Burdinola gazteleraz, aragoieraz Ferrera de los Nabarros) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 628 biztanle zituen 105 kilometro koadroko azaleran. Campo de Daroca eskualdean dago.
San Julian eta Santa Basilisa eliza (Oreitia)
San Julian eta Santa Basilisa eliza Oreitia herriko parrokia da, Gasteizko udalerriaren barruan, XVI. mendeko eraikin bat Pizkundeko garaiko ezaugarriak dituena batik bat, baina lehenagoko fase erromaniko eta protogotikoetako aztarna interesgarriak dituena. Donejakue Bidera lotutako kultura ondare babestua du Eusko Jaurlaritzaren partetik.
Ezaugarri erromanikoak
Eliza aurrerromanikoaren arrastorik ez dago, baina XII. mendeko portada erromaniko ederra gorde zen hurrengo erreformetan, eta berreskuratu da estilo bereko leiho bat, elizpean egindako lan batzuetan agertu zena, mantentzen ditu. Portadak garaipen-arkuaren itxura du lau arkibolta apur bat zorrotzekin.
Absidea, berriz, portada eta leihoa baino gazteagoa da. Ziurrenik XII. mendeko eraikin bat zegoen, arrazoi ezezagunengatik handitu zena apur bat beranduago abside berriago eta ederrago batekin, poligonala eta eta egitura gotikoa duena. Bertan birkokatu ziren aurreko eraikinaren zati batzuk, okulu baten gainean agertzen den zaldun baten irudia, adibidez. Zaldunaren lantzak Santiagorako bidea markatzen duela nabarmendu dute batzuek .Abside horretan kokatu ziren goiko erlaitzean agertzen diren harburu aberatsak; maskaroiak, sexu-organoak nabarmen erakusten dituzten gizon bat eta emakume bat elkarren ezker eskuin, eta deabru bat pertsona bat jaten ikus ditzakegu.
Ekialdeko leihoak itxura gotikoa du, bere kapitel batean arpia pare batekin, bata bestearen aurrean.
Sofía Casanova
Sofía Guadalupe Pérez Casanova de Lutosławski (Almeiras, Culleredo, 1861eko irailaren 30a – Poznań, Polonia, 1958eko urtarrilaren 16a) galiziar kazetaria, korrespontsala eta idazlea izan zen, baita poeta ere.
San Julian eta Santa Basilisa eliza (Oreitia)
Barrualdea
Arabako beste eliza askotan gertatzen den bezala, eliza honetako hormak margoz beteak izan ziren, denborarekin galdu edo estali izan zirenak. Oreitiako kasua bereziki interesgarria da zentzu horretan, erretaula barrokoaren atzetik beste itxurazko erretaula baten margoen zatiak ikus daitezkeelako oraindik gaur egun. Ez da erraza margo horien data edo gaia ezagutzea, baina ikusten diren arrastoak aztertu ondoren, erdi aroko multzo bat izatea posible da.
Sofía Casanova
Sofía atzerriko herri bateko korrespontsal iraunkor bihurtu zen lehen espainiarra izan zen. A Coruñako kazetari honek Trotski elkarrizketatu zuen eta frontetik kronikak bidali zituen Lehenengo Mundu Gerran.
San Julian eta Santa Basilisa eliza (Oreitia)
Barrualdea
Absidea, zein presbiterioa erdi aroko nerbioen gangaz eta gurutze gangaz estalita dauden arren, XVI. mendeko erreformak elizaren itxura zeharo aldatu zutenak, eta hori da barruan nabarmen ikusten dena. Lan hauek ordaindu zutenak Oreitiako handikiak izan ziren, María Pérez de Lazarraga eta Pedro Vélez de Gebara: presbiterioaren ezkerraldean daude haien hilobiak.16. mende horretakoak bolazko mentsuletan oinarritzen diren nerbioen sareak, eta gangak, estiolagatik, mende horretako bigarren zatikoak dira. Korupea ere mende bereko bukaerako lana da. Lau zutabe handien gainean, irudi geometrikoz dekoratuta, elizaren oinetan kokatzen da bere zabalera osoa okupatuz, moldurazko arku eskartzano baten gainean. Bere sotiletan estilo erromanistako deikunde interesgarri bat agertzen da, gorputz handiko irudiekin batera. Nerbioen ganga batekin estaltzen da, bere giltzarri nagusian Sortze Garbia erakutsiz.
Eskoziar mokoker
Eskoziar mokokerra (Loxia scotica) Loxia generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.
San Julian eta Santa Basilisa eliza (Oreitia)
Erretaulak
Erretaula nagusia barrokoa da, Miguel de Aldasoro eskultoreak eta Martín de Tellería arkitektoak egin zuten. Bere bankuan Kristoren haurtzaroko eszena bi, Natibitate eta Erregeen adorazioa. Irudi horien artean, tamaina txikiagoko lau irudi daude, Markos, Mateo, Lukas eta Juan ebanjelariak, bakoitza bere ikonoarekin. Bankuko alboetan Santo Domingo eta San Frantzisco Deuna. Erdialdean, kalitatezko lana nabari batean, Kristo gurutzatuaren irudia duen sagrario garrantzitsu bat gordetzen da.
Sofía Casanova
Sofíaren aita, Vicente Pérez Eguía, haren emakumea eta hiru seme-alabak uzten ditu Sofia oso txikia zenean, eta baliabide eskasekin geratzen dira. San Julián Almeirasen Pazo del Hombren bere haurtzaroa pasatzen du eta bere ikasketak hasten ditu Doña Concha ikastetxean. Hamabi urterekin bere amarekin, anai-arrebekin eta ama-aitona-amonekin Madrilera aldatu zen, non bere ikasketak amaitu zituen hiriburuaren kontserbatorioan.
San Julian eta Santa Basilisa eliza (Oreitia)
Erretaulak
Barroko garaikoak dira ere, elizaren beste zatietan aurkitzen ditugun beste aldeetako lau erretaula ere.
Sofía Casanova
Haren lehenengo poemak Faro de Vigo egunkarian argitaratu ziren 15 urte zituenean. Egunkarira ez zituen hark bidaltzen, bere ama baizik, Sofiaren logelan gordeta aurkitu ostean. Sofíak poesiarako duen trebetasuna aldian-aldian joaten den literatura-zirkulu hautatuenetan aitortzen da.
1885ean Alfonso XII.ak bere lana Poesías finantzatzen lagundu zuen eta 1913an Benito Pérez Galdós ek bere lehenengo antzerki lana, La madeja, aurkeztu zuen Teatro Españolen.
Biografia
1887an Wincenty Lutosławski filosofo poloniarrarekin ezkondu zen eta horrek bere bizitza aldatu zuen. Sofiak bere senarrarekin zeregin akademiko desberdinak egiten zituelako Europako Ekialdeko herrietan, Varsovia n, Londres en, Kazan en edo Mosku n bezalako hirietan bizi izan zen.
1894an, hiru alaba zituela, haren lehen nobela argitaratu zuen: El doctor Wolski. Honen ostean, Polonia n eta Errusia n egiten den bizitzari buruzko ipuin eta iritzi-artikuluak egin zituen, Revista Gallega, Galicia moderna, España Artística eta Revista contemporánea egunkarietan agertu zirenak. 1895ean, bere alaba baten heriotza goiztiarra eragin zuen Lutoslawsky senar-emaztea urte batzuetan zehar Galiziara bizitzera joatea, non bere laugarren eta azken alaba jaioko zen. 1899an, Sofia haren alabekin Krakoviara bueltatzen da. Han, literaturan eta kazetaritzan inplikatzen da. 1907an, Madrilera itzultzen da eta herrialdean gehien nabarmendutako prentsan kolaboratzaile gisa lan egiten du (El Liberal, El Imparcial, La Tribuna eta Prometeo). Gainera, 1907an, Exóticas deitutako artikulu-multzo bat argitaratzen du.
Poloniara bidaiatzen du maiz. Bidaia horietako batean, 1914ko uztailean, Lehen Mundu Gerra hasi zen. ABC egunkariari idatzitako gutun batean bere herrikideak alemaniarrenganako miresmena justifikatuta ez dagoela justifikatuta konbentzitzen saiatu eta ondoren berriemaile bihurtzeko proposamena egiten diote.
Ospitalean lan egiten du Errusiara ihes egin arte non Iraultzaren lekukoa izango denda, berriz ere bere idazlanetan partekatzen duelarik.
Uztailaren 3ko matxinada herrikoian Sofiak ustekabeko kolpe bat jasotzen du begitan kale tiroketatik ihes egiten. Istripu horren ondorioak kaltegarriak izan ziren idazlearentzat; izan ere, zaindu behar izan zuen arren, ez du berriro ondo ikusiko. Hala eta guztiz ere, etengabe idazten du.
1918an Poloniak independentzia lortu zuen eta Sofia itzul daiteke. 1919an Espainiara itzuli zen eta omendu ugari zituen heroina bezala hartu zuten.
1920 eta 1930 artean sei aldiz itzuli zen Espainiara. Laurehun artikulu eta lau liburu baino gehiago idazten ditu. 1925ean bere izena Literaturako Nobel sarirako hautagai espainiarren artean aipatzen da. Urte berean Alfontso XIII.aren Ongintzako Ordena Zibileko Gurutze Handia jaso zuen, Gurutze Gorriarekin Mundu Gerran izan zuen lankidetzagatik.
1931n Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren lekuko da. ABC egunkariaren itxierarekin, lana galduko du hilabete batzuetan. Hori dela eta, errepublikanoei gorroto die, eta sentimendu hori areagotu egiten da 1936an egunkariarekin izan zuen lankidetzaren azken artikuluetako bat idatzi zuen arte: Mirando a Rusia. Espainiako Gerra Zibila bizi du Varsoviatik, eta handik, ABC atzemanda, gutunak eta kronikak mugitzen ditu bando nazionalaren defentsan.
1958ko urtarrilaren 16an hil zen. Ia itsu zegoen arren, ilobek lagunduta idazten jarraitzen zuen, eta horiei diktatu zizkien bere azken bizipenak. Ez zuen beterik ikusi Espainian bere egunak amaitzeko zuen nahia.
Douglas Marques dos Santos
Douglas Marques dos Santos (1985eko maiatzaren 18a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu eta Yokohama FC.
Andre Maria Erregina eliza (Erriberri)
Andre Maria Erregina eliza Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Erriberri udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.
Eraikina
Nafarroako eraikuntza gotiko garrantzitsuenetakoa da. Bere artearen edertasuna bere historia bezain interesgarria da. Erriberriko Nafarroako Erregeen Jauregiari atxikia, Nafarroako errege-erreginek ospakizun handi eta hotsandiko ekitaldietarako erabili zuten. Jauregi hori errege Karlos III.a Nafarroakoaren egoitzarik gogokoena izan zen. Elizaren fatxada apainduriaz beteta dago, eta oso nabarmena da Parisko Notre-Dame katedralako tailerren eragina. Tenpluak nabe bakarra dauka, eta, barnean, Ama Birjinaren tailu gotikoa buru duen errenazimenduko erretaula dago, bai eta Heriotza Oneko Kristoren irudi gotikoa ere.
Nafarroan, antzeko eredua Lizarrako Hilobi Santuak eta Artaxoako San Saturninok dute.
São João do Triunfo
São João do Triunfo Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Göda
Göda Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Porthoustock
, Ingalaterrako Kornualles konderriko hegoaldeko kostaldeko herrixka bat da, St Keverne herritik hurbil.
Gose (musika taldea)
Gose Arrasaten sorturiko musika taldea da. Egiten duten musikak trikitia eta musika elektronikoa uztartzen ditu. Trikia erabiltzen dute Gose taldean baina jotzeko modua ez zen triki-trixan erabiltzen dena, beste modu berri bat asmatu zuten.
Partaideak
Gose taldeak hiru kide ditu: Ines Osinaga, Iñaki Bengoa eta Jon Zubiaga Osoron. Ines Osinaga da abeslari eta soinu jotzailea, eta lehenago Ekon taldeko partaide izan zen. Iñaki Bengoa Bad F-line taldeko partaide ohia da. Osoron, berriz, Kañeria 13, Des-kontrol eta Gatillazo taldeetakoko gitarra-jotzailea izan zen.
Diskografia
Gainera Eutsi! filmerako musika ere sortu zuten.
Los Villares
Los Villares Jaéngo udalerria da, Metropolitana eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 6.221 biztanle zituen.
Puzosia
Puzosia ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko beheko estratuetan eman zen.
Distantzia kohigikor eta propioak
Kosmologia estandar rean, distantzia kohigikorra eta distantzia propioa kosmologo ek objektuen arteko distantziak definitzeko erabiltzen dituzten distantzia-neurri ak dira, elkarrekin oso harremanduta daudenak. Distantzia propioak urrutiko objektu bat denbora kosmologiko aren une zehatz batean non egongo litzatekeen adierazten du, unibertsoaren hedapena ren ondorioz denboran zehar alda daitekeena. Distantzia kohigikorrak unibertsoaren hedapena alde batera uzten du, espazioaren zabalkuntzaren eraginez denboran aldatzen ez den distantziaren balioa emanez. Hala ere, balio hau beste faktore lokal batzuen ondorioz alda daiteke; adibidez, kumulu baten baitako galaxiaren mugimendua dela eta.
Distantzia kohigikor eta propioak berdin bezala definitzen dira oraingo aldiunean. Beste aldiune batzuetan, aldiz, unibertsoaren hedapenaren ondorioz distantzia propioaren balioa alda daiteke, baina distantzia kohigikorrak konstante dirau.
Koordenatu kohigikorrak
Erlatibitate orokorrak fisikako legeak hautazko koordenatuekin formulatzea ahalbidetzen duen arren, koordenatu aukeraketa batzuekin lan egitea errazagoa edo naturalagoa da. Koordenatu kohigikorrak koordenatu naturalago batzuen adibide dira. Unibertsoa isotropiko tzat hautematen duten behatzaileei koordenatu espazial konstanteen balioak egokitzen dizkiete. Behatzaile hauei behatzaile kohigikor deritze, Hubble fluxu arekin bat mugitzen baitira.
Železník
Železník Eslovakiako udalerri bat da, Svidníkeko barrutian kokatuta. 5,97 km²ko azalera du eta 455 biztanle 2017ko datuen arabera.
Distantzia kohigikor eta propioak
Koordenatu kohigikorrak
Behatzaile kohigikorra unibertsoa hauteman dezakeen behatzaile bakarra da, hondoko mikrouhin-erradiazio a barne, isotropikoa bada. Behatzaile ez-kohigikorrek zeruko eskualdeak sistematikoki gorriratz lerratuta edo urdinerantz lerratuta ikusiko dituzte. Beraz isotropiak, bereziki hondoko mikrouhin-erradiazioaren isotropiak, erreferentzia-sistema lokal berezi bat definitzen du, erreferentzia-sistema kohigikor edo propio izenekoa. Behatzailearen abiadurari, erreferentzia-sistema kohigikor lokalarekiko erlatibo, behatzailearen abiadura propio deritzo.
Železník
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1382. urtekoa da.
Distantzia kohigikor eta propioak
Koordenatu kohigikorrak
Materia-masa handi gehienak, galaxia k esaterako, ia kohigikorrak dira, haien abiadura propioak, ekarpen grabitatorioa dela eta, baxuak direlarik. Denbora kohigikorra Big Bang etik igarotako denbora adierazten duen koordenatua da, behatzaile kohigikor baten erlojuaren arabera, eta denbora kosmologikoaren neurri bat da. Espazio-koordenatu kohigikorrek gertaera non gertatzen den zehazten dute eta denbora kosmologikoak, aldiz, gertaera noiz gertatzen den. Batera, koordenatu-sistema oso bat osatzen dute, gertaeraren kokapena eta unea adieraziz.
Espazioa koordenatu kohigikorretan "estatikoa" dela esaten da, galaxien eskalakoak edo handiagoak diren gorputzak gutxi gorabehera kohigikorrak baitira, eta gorputz kohigikorrak estatikoak dira, koordenatu-kohigikorrak ez aldatuz. Beraz, galaxia kohigikor bikote bat emanez, bien arteko distantzia propioa txikiagoa izango litzateke iraganean eta handiagoa bilakatuko litzateke etorkizunean espazioaren zabalkuntza dela eta, baina distantzia kohigikorra konstante mantenduko da uneoro.
Weylen postulatua
Erlatibitate berezian aldiberekotasuna erlatiboa da, behatzaile inertzial bakoitzak berak neurtutako t_0 une bakoitzean definitzen ditu aldiberekoak diren gertaerak edo, beste era batera esanda, hiru dimentsioko espazio motako t= t_0 (hiper)planoan dauden gertaerak. Weyl ek 1923an Minkowskiren metrikan plano horiek behatzailearen denbora motako unibertso-lerroarekiko ortogonal ak izan behar zirela postulatu zuen. Erlatibitate orokorraren kasurako planoen ordez gainazal kurbatuak izango genituzke eta erlatibitate berezia lokalki baino ez da beteko. Hortik abiatuta, bi hipotesi egin ditzakegu:
x^i koordenatu espazialak erabiltzen dira oinarrizko behatzaileen unibertso-lerro ak izendatzeko, eta konstanteak dira behatzaile bakoitzaren unibertso-lerroan barrena. Hori dela eta, koordenatu kohigikorrak deritze. Alboko galaxien eraginen ondorioz, galaxiak abiadura ez-erlatibistaz mugitzen dira fluido kosmikoaren partikulen inguruan, hau da, galaxien higiduraren batazbestekoaz definitu daiteke fluido kosmikoaren higidura. Oinarrizko behatzaileen arabera, mikrouhin-hondo kosmikoa isotropoa da (doitasun handiz), baina Doppler efektu aren ondorioz beste mota batzuetako behatzaileek anisotropia behatuko dute. Gainera, metrika (t,x ^i) koordenatu kohigikorretan ondorengo eran adieraz daiteke:.
Oinarrizko behatzaileen unibertso-lerroak geodesikoak dira.
Distantzia kohigikorra eta distantzia propioa
Distantzia kohigikorra bi punturen arteko distantzia da, uneko denbora kosmologikoak definitutako ibilbidean zehar neurtua. Hubblen fluxuarekin mugitzen diren objektuentzako denboran zehar konstante mantentzen dela kontsideratzen da. Behatzaile batetik urruneko objektu baterako (galaxia bat, esaterako) distantzia kohigikorra hurrengo formula jarraituz kalkula daiteke, Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker metrika erabiliz lortua.
non a(t′) eskala-faktorea den, te behatzaileak detektatutako fotoien emisioaren unea den, t une honetako denbora den eta c hutseko argiaren abiadura den.
Denboraren gaineko integral a den arren, adierazpen honek zinta metriko hipotetiko batek neurtuko lukeen distantzia zuzena ematen du finkatutako t aldiune batean, adibidez distantzia propioa (behean definitu bezala) denboraren menpeko argi-abiadura kohigikorra kontuan izan eta gero, integrakizuneko 1 / a(t') terminoaren bitartez. "Argi-abiadura kohigikor" esanez, [c / a(t')] koordenatu kohigikorretan zeharreko argiaren abiaduraz ari gara, zeina denboraren menpekoa den lokalki, nahiz eta argi-partikulen geodesika nulu an zeharreko edozein puntutan koordenatu-sistema inertzial bateko behatzaile batek argiaren abiadura c bezala neurtuko lukeen, erlatibitate bereziarekin bat. Eratorpen baterako ikusi: "Appendix A: Standard general relativistic definitions of expansion and horizons" Davis eta Lineweaver 2004.
Definizioak
Hainbat testuliburuk \chi ikurra erabiltzen dute distantzia kohigikorra adierazteko. Hala ere, ikur hau eta r koordenatu-distantzia berizi behar ditugu FLRW uniberstoan maiz erabiltzen den koordenatu-sistema kohigikorrean, non metrikak ondoko forma hartzen duen (koordenatu-polarren zirkuferentzia murriztuan, unibertso esferikoaren erdian zehar soilik baliogarria dena):
Jasper (Alabama)
Jasper Alabamako hiri bat da. Walker konderrian kokatua dago. 2010ean 13,857 biztanle zituen, 188 kilometro koadrotan banatuta.
Distantzia kohigikor eta propioak
Definizioak
Koordenatu kohigikorren r distantzia \chi koordenatuarekin ondorengo moduan harremantzen denean:
Testuliburu eta ikerketa-lan gehienek behatzaile kohigikorren arteko distantzia kohigikorra denborarekiko independentea den kantitate aldaezin bezala definitzen dute, haien artean aldakorra edo dinamikoa den distantzia "distantzia propio" izendatuz. Erabilera honetan, distantzia kohigikor eta propioak une honetako unibertsoaren adinean numerikoki berdinak dira, baina iragan eta etorkizunean desberdinak dira; galaxia baten distantzia kohigikorra \chibezala adierazten bada, d(t) distantzia propioa t ausazko aldiune batean adierazpeak emango du, non a(t) eskala-faktorea den (ad. Davis eta Lineweaver 2004). Bi galaxiaren arteko d(t) distantzia propioa t aldiunean bien artean kokatutako zuzenki batek neurtuko lukeen distantzia besterik ez da.
Distantzia propioaren erabilerak
Denbora kosmologikoa berdina da behatzailearentzat lokalki neurtutako denboran finkatutako posizio kohigikor batean, hau da, koordenatu-sistema kohigikor lokalean. Distantzia propioa ere lokalki neurtutako distantziarekiko berdina da koordenatu-sistema kohigikorrean gertuko objektuen kasuan. Urruneko bi objekturen arteko distantzia propioa neurtzeko, bien arteko bide-zuzenean hainbat behatzaile kohigikor ditugula imajinatu beharra dugu, behatzaile guztiak elkarrekiko gertu kokatuz bi objektuen artean kate bat osatuz. Behatzaile hauek guztiek denbora kosmologiko bera izan behar dute. Behatzaile bakoitzak gertuen duen behatzailearekiko distantzia neurtuko du eta kate osoaren luzeera, ondoz ondoko behatzaileen arteko distantzien batuketa, distantzia propio totala izango da.
Garrantzitsua da zentzu kosmologikoan distantzia kohigikor zein propioaren definiziorako behatzaile guztiek adin kosmologiko bera izatea. Izan ere, bi punturen arteko distantzia lerrozuzen edo espazioko geodesika batean zehar neurtuz gero, bi puntuen artean kokatutako behatzaileek adin kosmologiko ezberdinak izango lituzkete geodesikaren bideak haien mundu-lerro ak gurutzatzean, eta beraz geodesika honetan zeharreko distantzia kalkulatzean ez litzateke distantzia kohigikor edo distantzia kosmologiko propioa era egokian neurtuko. Distantzia kohigikor eta propioen kontzeptua eta erlatibitate bereziko distantziaren kontzeptua ez dira kontzeptu bera. Hau ulertzeko, kontsideratu dezagun masarik gabeko unibertso hipotetikoa, zeinetan bi distantzia motak neur daitezkeen. Masaren dentsitatea FLRW metrikan zeron finkatzen denean ('Milne unibertso' hutsa), metrika hau idazteko erabilitako koordenatu-sistema kosmologikoa koordenatu-sistema ez-inertzial bihurtzen da erlatibitate bereziaren Minkowskiren espazio-denbora n, non Minkowskiren denbora propio konstanteko azalerak hiperbola bezala agertzen diren Minkowskiren diagrama n, erreferentzia-sistema inertzial baten ikuspuntutik. Kasu honetan, denbora-koordenatu kosmologikoaren arabera aldibereko ak diren bi gertaera izanik, distantzia propio kosmologikoaren balioa ez da bi gertaera hauen arteko luzeera propioa rekiko berdina, Minkowskiren diagramako bi gertaeren arteko lerrozuzenean zeharreko distantzia soilik izango litzatekeena (eta lerrozuzena geodesika izango litzateke Minkowskiren espazio-denbora lauan), edo bi gertaeren arteko koordenatu-distantzia aldiberekoak diren sistema inertzialean.
Distantzia propioaren aldaketa berau neurtu deneko denbora-tarte kosmologikoaz zatituz (edo denbora kosmologikoarekiko distantzia propioaren deribatua hartuz) eta hau "abiadura" izendatuz, orduan eratorritako galaxien edo queasarren "abiadurak" c argiaren abiadura baino balio handiagokoak izan daitezke. Espantsio superluminiko hau bateragarria da erlatibitate berezi edo orokorrarekin eta kosmologia fisiko ko definizioekin. Argiak ere ez du c "abiadura" zentzu honetan; objektu baten abiadura totala  batuketaz adieraz daiteke, non  atzerapen-abiadura den, unibertsoaren hedapenaren ondoriozkoa (Hubble-en legeak emana) eta  abiadura propioa den, behatzaile lokalek neurtua ( eta  izanik), argiaren kasurako  c izango da (-c argia gure jatorrizko kokapenerantz bidaltzen bada eta +c beste alderantz bidaltzen bada) baina  abiadura totala orokorrean ez da c izango. Erlatibitate berezian ere argiaren abiaduraren koordenatua c izango dela bermatzen da erreferentzia-sistema inertzialean; erreferentzia-sistema ez-inertzialean ezberdina izan daiteke. Erlatibitate orokorrean ez dago espazio-denbora kurbatuaren eremu handi baten "inertziala" den koordenatu-sistemarik, baina edozein punturen inguru lokalean "erreferentzia-sistema inertzial lokal" bat defini daiteke, zeinetan argiaren abiadura lokala c den eta izarrak edo galaxiak bezalako masa handiko objektuek c baino txikiagoa den abiadura lokala duten. Urruneko objektuen abiadurak definitzeko erabilitako definizio kosmologikoak koordenatuen menpekoak dira, ez dago koordenatuekiko independentea den bi urruneko objekturen arteko abiaduraren definiziorik erlatibitate orokorrean. Unibertsoaren hedapena argiaren abiaduraren gainetik modu egokienean nola deskribatzea eta ezagutaraztea eztabaidagarria izan da. Ikuspegietako bat Davis eta Lineweaverrek aurkezten dute.
Distantzia laburrak vs. distantzia luzeak
Distantzia labur eta bidaia laburretan, unibertsoaren hedapenaren eragina baztertua izan daiteke. Izan ere, artikula mugikor ez-erlatibista batentzat, edozein bi punturen artean bidaiatzeko beharrezko denbora bi puntu horien arteko distantzia propioa (hau da, distantzia kohigikorra momentu horretako unibertsoaren eskala-faktorea erabilita) eta partikularen abiaduraren arteko zaiketa besterik ez da izango. Partikula abiadura erlatibistan mugitzen ari bada, denboraren zabalkintzarako zuzenketa erlatibistak egin behar izango dira.
Fournes-Cabardès
Fournes-Cabardès Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Nannoscincus greeri
Nannoscincus greeri Nannoscincus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Saint-Martin-de-Ré
Biztanleria
2007an Saint-Martin-de-Ré udalerrian erroldatutako biztanleak 2.588 ziren. Familiak 896 ziren, horien artean 336 pertsona bakarrekoak ziren (120 bakarrik bizi ziren gizonak eta 216 bakarrik bizi ziren emakumeak), 280 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 200 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 80 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 2.315 etxebizitza zeuden, 922 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1.347 bigarren erresidentzia ziren eta 46 hutsik zeuden. 1.338 etxeak ziren eta 967 apartamentuak ziren. 922 etxebizitza nagusietatik 420 bere jabearen bizilekua ziren, 447 alokairuan okupaturik zeuden eta 55 doan lagata zeuden; 63 etxek gela bat zuten, 121 etxek bi zituzten, 230 etxek hiru zituzten, 249 etxek lau zituzten eta 259 etxek bost zituzten. 565 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 511 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 284 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.732 ziren, horien artean 874 aktiboak ziren eta 858 inaktiboak ziren. 874 pertsona aktiboetatik 776 lanean zeuden (406 gizon eta 370 emakume) eta 98 langabezian zeuden (33 gizon eta 65 emakume). 858 pertsona inaktiboetatik 150 erretiraturik zeuden, 105 ikasten zeuden eta 603 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Martin-de-Ré udalerrian 1.002 unitate fiskal zeuden, 2.040 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.627 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 422 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 24 eraikuntza enpresak ziren, 165 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 63 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 20 finantziazio enpresak ziren, 41 higiezinen enpresak ziren, 38 zerbitzu enpresak ziren, 23 administrazio publikoko enpresak ziren eta 16 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 95 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 4 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 4 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 6 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 aldi baterako lan enpresa, 34 jatetxeak, 19 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 94 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 kongelatu-denda zen, 2 arraindegiak, 3 liburu dendak, 48 arropa dendak, 13 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 1 altzari denda zen, 6 kirol-dendak, 2 lurrin-dendak, 4 bitxi-dendak eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Martin-de-Ré udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 54 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1  bat, urgentzia zentro 1  bat, 2 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen. Saint-Martin-de-Ré udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 581 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Jurs
Saint-Jurs Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Jurs udalerrian erroldatutako biztanleak 156 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 148 etxebizitza zeuden, 75 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 70 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 144 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 75 etxebizitza nagusietatik 52 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Jurs udalerrian 67 unitate fiskal zeuden, 140,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.946 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria eta 1 argiketaria.
2000. urtean Saint-Jurs udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.215 hektarea erabiltzen.
Denbora-gezi
Denbora gezia denboraren iragate norantzaren berri ematen digun kontzeptua dugu. Denbora geziak denbora iraganetik etorkizunera doala adierazteko erabiltzen da jario norantza hori aldagaitza delarik, bide batez denbora ardatza iragan aldagaitzetik hasi oraina zeharkatu eta etorkizun ezezagunera dihoa, gezi batek hasiera eta bukaera duen bezala. Kontzeptu antisimetrikoa da, hau da oraina denbora jatorria bada orainaren alde banatan portaera kontrajarriak antzeman litezke, iragana aldagaitza da eta etorkizuna berriz moldagarria.
Denbora gezi kontzeptua lau dimentsiotako espazioan ere erabilia da, kasu honetan geziak konfigurazio anitz har dezake baita bere norantza aldatu ere, hiru dimentsiotako bektorearen generalizazioa genuke, hau da hiper-bektore bat.
Saint-Jurs
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hayravankeko monasterioa
Hayravank-eko monasterioa (armenieraz: Հայրավանք) Armeniako penintsularen hego-ekialdean dago, Sevan lakuaren hego-mendebaldeko ertzean, Geghark'uniken probintzian, Hayravank herriaren ipar-ekialdean. IX. mendetik XII. mendera bitarteko eraikina da, eliza, kapera eta gavit batez osatua.
Monasterioaren inguruan, hilerri txiki bat dago, jachkar eta hilarri ugari dituena. Ipar-mendebalderantz, Erdi Aroko gotorleku baten hormen hondakinak eta Brontze Aroko herri baten zimenduak daude. Indusketa arkeologikoetan Brontze Aro Goiztiarreko luxuzko itsasontzi beltz bat aurkitu zuten. Metalezko eta harrizko armak, erremintak, buztinezko idoloak, hainbat ontzi, etxeak eta Burdin Aroko bi hilobi ere aurkitu ziren.[1]
Eliza eta kapera
Hayravankeko eliza IX. mende berantiarrean eraiki zen. Erdiko plano bat du, laukizuzen formakoa, lau abside erdizirkular dituena, eta haien arteko ebakiduran, tronpa banak eusten diote gainean dagoen danbor oktogonalari. X. mendean kapera txiki bat gehitu zen, elizaren hego-ekialdeko izkinan. Atari sinple batek gavitetik elizarainoko bidea egiten du, nahiz eta sarrera hori XII. eta XIII. mendeen artean gehitu zela uste izan. Elizaren hegoaldetik paretatik beste sarrera bat ere badu. Egituraren kanpoko hormek badute bereizgarri bat, fatxadan arroka-zatiak sartu izana alegia eta horrek konplexuaren gainerako hormetatik bereizten dituzte. Jatorrizko danborra eta kupula erabat suntsituta egon ziren 1977 eta 1989 artean hasitako zaharberritze batean berreraiki arte.
Gavita
Gavita, Armeniako arkitekturaren atrio esklusibo moduko bat da, eraikinaren mendebaldean dago eta XII. mendean gehitu zitzaion elizari. Ate nagusia mendebaldeko paretan kokatzen da eta arku formako tinpanoa du, dintelaren gainean inskripzio gastatua duena. Beste atari batek hegoaldeko paretatik egiten du gaviterako bidea. Kupula eta arkuak eraikinaren mendebaldeko erdian dauden bi zutabe lodi eta ekialdeko horman elkarri atxikitako bi zutabek eusten dituzte. Kupula danbor oktogonal txiki bat da (barrualdetik baino ez da ikusten), eta kupula oktogonal motza berriz, arkelin-patroiko harlangaitzez apaindua. Tonu gorrixkak eta toba kareduneko kolore gris argia txandakatzen ditu en patroi bat jarraitzen da. Kupularen goialdeko okulu batek argia barruan sartzen uzten du. Armeniako eraikin sakratu guztietan hurrengo mendeetan zehar zabalduko zen igeltserotza polikromo apaingarriaren adibide goiztiarrenetako bat da.
K.a. 335
K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | K.a. IV. mende | K.a. III. mende)
K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada | K.a. 330ko hamarkada | K.a. 320ko hamarkada | K.a. 310ko hamarkada
K.a. 340 | K.a. 339 | K.a. 338 | K.a. 337 | K.a. 336 | K.a. 335 | K.a. 334 | K.a. 333 | K.a. 332 | K.a. 331 | K.a. 330
Chrysopa perla
Krisopa (Chrysopa perla) Neuroptera generoko intsektu espezie da, Chrysopidae familiakoa. Paleartikoan aurkitzen da: ia Europa osoan eta Asiako klima epeleko lurraldetan.
Ezaugarriak
Adultoek 10 eta 12 mm tartean dute, 25tik 30 mm-ko hego luzera. Aphididaeak, Coccidaeak eta beste intsektu txikien depredatzaileak dira.
Eylettersita
Eylettersita fosfato motako minerala da eta plumbogummite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Eylettersita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Hippocampus erectus
Hippocampus erectus Hippocampus generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
Gabriel Pimba
Gabriel Lima Oliveira, Gabriel Pimba (1990eko uztailaren 4a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.
Coremas
Coremas Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jemison (Alabama)
Jemison Alabamako hiri bat da. Chilton konderrian kokatua dago. 2010ean 2,585 biztanle zituen, 89.2 kilometro koadrotan banatuta.
Nannoscincus hanchisteus
Nannoscincus hanchisteus Nannoscincus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Pridden
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da. St Buryan herritik milia bat inguru ipar-ekialdera dago.
K.a. 336
K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada | K.a. 330ko hamarkada | K.a. 320ko hamarkada | K.a. 310ko hamarkada
K.a. 341 | K.a. 340 | K.a. 339 | K.a. 338 | K.a. 337 | K.a. 336 | K.a. 335 | K.a. 334 | K.a. 333 | K.a. 332 | K.a. 331
K.a. 337
K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | K.a. IV. mende | K.a. III. mende)
K.a. 350ko hamarkada | K.a. 340ko hamarkada | K.a. 330ko hamarkada | K.a. 320ko hamarkada | K.a. 310ko hamarkada
K.a. 342 | K.a. 341 | K.a. 340 | K.a. 339 | K.a. 338 | K.a. 337 | K.a. 336 | K.a. 335 | K.a. 334 | K.a. 333 | K.a. 332
Magda Donato
Carmen Eva Nelken Mansberger, Magda Donato izengoitiaz ezaguna (Madril, 1898ko otsailaren 6a – Mexiko Hiria, 1966ko azaroaren 3a) kazetari, antzerkigile, narratzaile eta aktore espainiarra izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren ostean Mexikon erbesteratu behar izan zuen eta Margarita Nelken idazle eta politikariaren ahizpa izan zen.
Biografia
Bere aita, bitxigile espainiarra zen eta, bere ama, Frantzian jaiota, erlojugile baten alaba zen, zeinek Madrilera joan zen palazioko erlojugile bezala lan egiteko. Bere familia aberatsak goi mailako hezkuntza emankorra eman zion, une horretan emakumeentzat oso ohikoa ez zena. 1917an, 19 urterekin, El Imparcial albistarian idazten hasi zen, Gasset familiarena, “Femeninas” atalean zutabeak idazten. 1917 eta 1918 urteen artean, zutabe horiek modar i buruzkoak ziren, baina geroago, beste gai desberdin batzuei buruz idazten hasi zen. 1920an, España aldizkari kulturalarekin kolaboratzen hasi zen, non feminismoari buruzko artikuluak argitaratu zituen.
Ondoren, Madrilgo hainbat egunkarietan eta aldizkari kulturaletan, Estampa, El Liberal, La Tribuna, Heraldo de Madrid, Informaciones edo Blanco y Negro adibidez, hainbat artikulu idatzi zituen. Arlo honetan, benetako aitzindaria izan zen, bere barrutiko erreportajeak zirela eta: sendategietan infiltratu zen, eskale eta igarle baten sekretario bihurtu zen lehenengo eskuko informazio lortzeko.Donatok emakume progresista eta feminista izan zen, garai hartako emakume Espainiarren estereotipotik atera zena. María de la O Lejárragak zuzentzen zuen "Union Mujeres de España"ren bazkidea izan zen. Talde hori sozialismorantz bideratuta zeukan bere burua, eta pentsaera kritikoa zuen “Asociacion Nacional de Mujeres Españolas” defendatutako feminismoarekin, katolikotzat eta moderatutzat jotzen zuelako.
Espainiako Gerra Zibila zela eta 1939an behartuta ikusten da erbesteratzera, ondorioz Frantziara joaten da eta 1941an Mexikora heltzen da, non hasi zuen bere karrera antzezlari moduan Les comediéns de France taldean. Gazteentzako lanak idatzi zituen bere bikotearekin, Salvador Bartolozzi, (Pinocho en el país de los cuentos edo  Las aventuras de Cucuruchito y Pinocho) biak estreinatu ziren Mexikon 1940ko hamarkadan. Bere film garrantzitsuenetariko batzuk La liga de las muchachas (1949), Curvas peligrosas (1950), El amor no es negocio (1949) edo Caperucita y Pulgarcito contra los monstruos (1960) izan ziren.
Bere lana antzezlari moduan aitortu egin zen 1960an Antzerki Kritikarien Elkarteak emakumezko aktore onenaren saria eman ziotenean. Bere heriotza eta gero Magda Donato saria sortu zen aztertzeko eta saritzeko urteko obrarik onena aitortzeko eta saritzeko. Sari hori 1973a arte indarrean egon zen.