cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Internet
Internet mugikorra
Internet-ek malgutasun handia eskaintzen du. Ia edozein lekutan egonda, nahikoa da gailu mugikor bat izatea informazioa atzitu edota hainbat aplikazio erabiltzeko. Sakelako telefonoek, datu txartelek, joko eramangarrien kontsolek eta router zelularrek Internet-era haririk gabe konektatzeko aukera ematen diete erabiltzaileei. Internet-eko zerbitzuen artean, posta elektronikoa eta Web-a dira hedatuenak; ia edonork erabil ditzake. Murriztapenak badira, noski: Interneteko hornitzaileek eskaintzen dituzten zerbitzuak murriztu ditzakete, datu mugikorren kargek mugak izan ditzakete, pantailen tamaina txikiak zailtasunak sor ditzake, etab.
Hezkuntza
Maila guztietarako material didaktikoa existitzen da Interneten, Web-ean, bai eskola-umeentzat eta baita ikerketa-lanean doktoretza egiten ari direnentzat ere. Urruneko hezkuntzarako edo norberak bere kaxa ikasteko ere ikastaro eta baliabide asko daude. Sekula baino errazagoa da gaur egun hezkuntzarako informazioa lortzea. Internet, oro har, hezkuntza formala zein informala errazteko tresna garrantzitsua da. Hezkuntzarako software librea ere asko ari da hazten.
Urruneko lana eta lan kolaboratiboa
Internetek informazioa trukatzeko ematen duen erraztasunak errazagoa egin dute lankidetza-lana. IRC (Internet Relay Chat) protokoloak, txatak, berehalako mezularitzak eta posta elektronikoak lana modu kolaboratiboan egiten laguntzen duten komunikaziorako aukerak dira. Fitxategiak, marrazkiak eta irudiak parteka daitezke eta taldeko kideak ahotsaren eta bideoaren bidez komunika daitezke.
Bestalde, edukia kudeatzeko sistemei esker, lankidetzan ari diren kideek partekatutako dokumentuetan lan egin dezakete. Lankidetza arlo askotan egin daiteke, ikerketa zientifikoa, softwarearen garapena, konferentzia baten plangintza, aktibismo politikoa, idazketa sortzailea, etab. Elkarlan sozial eta politikoa gero eta hedatuagoa dago.
Horrek guztiak lan egiteko modua aldatu ditu, bakoitzak bere etxetik lan egiteko aukera sortzen baita. Internetek malgutasun handiagoa eman die pertsona horiei ordutegiei eta lokalizazioari dagokienez.
Sare sozialetarako zerbitzuak
Sare sozialetarako zerbitzua web plataforma baten bidez harremanetan jartzeko aukera ematen duen bitartekoa da. Harremanen bat partekatzen duten pertsonek hartzen dute parte zerbitzuan, adiskidetasuna adibidez, edo interes eta jardun komunak dituztenak.
Sare sozialetarako zerbitzuek ez dituzte posta elektronikoak edo telefono dei eta bideokonferentziek dituzten hainbat muga talde-elkarrizketetarako. Ezagunenetako batzuk hauek dira: Facebook, YouTube, WhasApp, Instagram, Twitter, LinkedIn, etab.
Eragin soziala
Internetek eragin sakona du lan munduan, aisialdian eta mundu mailako ezagutzan. Web-ari esker, milioika pertsonek sarbide erraza eta berehalakoa dute lineako informazio ugari eta askotarikoa eskuratzeko. Komunikabide berri horrek urruneko eskualdeen arteko oztopo fisikoak apurtzea lortu zuen. Hasiera batean masetara bideratutako alde bakarreko komunikabide gisa sortu bazen ere, Web 2.0 deiturikoak erabiltzaileen parte-hartzea posiblea egin zuen.
Entziklopediekin eta liburutegi tradizionalekin alderatuta, Web-ak informazioaren eta datuen bat-bateko eta muturreko deszentralizazioa ahalbidetu du. Datu-baseen automatizazioak eta edozein konputagailutatik datu-base horiek atzitzeko terminal bihurtzeko aukera sortu denetik, banku-transakzioak digitalizatzea ekarri du, kostu administratiboak eta erabiltzailearen denbora aurreztuz.
Software librearen eta kode irekiaren sorkuntzan mundu mailako lankidetza proiektuak sortu ahal izan dira, adibidez: Free Software Foundation, bere GNU tresnekin eta eduki libreko lizentziarekin, Linux sistema eragileko nukleoa, Mozilla Fundazioa bere Firefox web-nabigatzailearekin eta Thunderbird posta irakurgailuarekin, OpenOffice suite ofimatikoa, eta baita Wikipedia bera ere.
Aisialdia
Askok Internet erabiltzen dute musika, filmak eta bestelako lanak deskargatzeko. Iturri batzuek erabileragatik kobratzen dute baina beste batzuek doakoak dira. Albisteak entzuteko eta eguraldiaren iragarpena ezagutzeko ere asko erabiltzen da Internet.
Txata eta sare sozialak aisialdirako ere asko erabiltzen dira (YouTube, Twitter, Facebook, Instagram). Zerbitzu horien hornitzaileek askotan zerbitzu osagarriak eskaintzen dizkiete erabiltzaileei, espazio eta profil publikoak sortzea adibidez, internautek argazkiak eta iruzkin pertsonalak sarean jartzeko aukera izan dezaten. Gaur egun ezbaian dago ea komunikazio-sistema horiek pertsonen arteko harremana sustatzen ala murrizten duten gizakien artean.
Pornografiak Interneteko trafikoaren zati handi bat hartzen du. Sarearen bidez erraz zabaltzen da pornografia, haren publizitatea agertzen da webgune askotan. Kezkagarria da gazteen sexu hezkuntzan eta jardueretan duen eraginagatik.
Tendentziak
Zazpi tendentzia mota aipatu ditzakegu gai honen inguruan:
Infoxikazioa
Infoxikazioa gehiegizko informazioaren intoxikazioa da, hau da, hartzen dugun informazio kopurua hainbestekoa da, etengabeko datu jarioa itogarria suertatu daitekeela. Informazio larregik intoxikatu egiten gaitu, infoxikazioa sortuz.
Erabaki bat hartu edo gai baten inguruan eguneratua mantentzeko garaian informazio gehiegi edukitzean sortzen den egoera da. Analizatzeko informazio kopuru handiak, informazio gehiegiren gehitzea, iturri ezberdinen kontraesanak edota datu garrantzitsuenak bereiztea zailtzen dituzten informazioak izan daitezke infoxikazioaren kausa.
Infozaborra
Sarean metatu diren, inork nahi ez duen publizitatea eta errepikatutako informazioak dira, bilatzaileen lan eraginkorra oztopatzen dutena.
Amphiglossus anosyensis
Amphiglossus anosyensis Amphiglossus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Internet
Analfabetismo teknologikoa
Teknologien hedapena azkarra izan da, hala ere, pertsona guztiak ez dira teknologia berriak ulertu eta modu eraginkorrean erabiltzeko gai. Gaitasun hori ez izateari analfabetismo teknologikoa esaten zaio.
Eten digitala
Internetera sartzeko gaitasun eza da. Geografia, ekonomia, kultura eta egoera sozial ezberdinen ondorioz teknologia sarbide eta erabileran ematen den etena.(Erabiltzaile eta erabiltzaile ez direnen arteko hutsunea).
Pasibotasuna
Partaide pasiboak dira teknologia erabiltzen dutenak, informazioa eskuratuz, baina informazio-edukirik sortu barik, lurker-ak esaten zaie pertsona hauei. Azken urteetan sare sozialekin tendentzia hau aldatzen ari da.
Pazientzia gutxiko nabigazioa
Ikerketen arabera, gehien jota 10 segundo ematen ditugu web-orri baten informazioa bilatzen, eta Googleko erabiltzaileen %3a pasatzen da soilik bilaketa emaitzetako bigarren orrialdera. Informazio zuzena eta zehatza aurkitu nahi dugu begirada bakar bat emanez, informazioa bilatzeko pazientzia gutxi daukagulako.
Malware-a
Malware-a software gaiztoa da, Internet-etik zabaltzen dena. Malware mota asko daude: birusak, harrak, troiakoak, spyware-ak, etab. Programa horiek konputagailuaren, konputagailu-sarearen edo erabiltzailearen informazioa biltzen dute helburu gaiztoekin.
Zentsura
Ia ezinezkoa da Interneten kontrol zentralizatua eta globala ezartzea. Zenbait gobernuk (Iran, Saudi Arabia, Ipar Korea, Txinako Herri Errepublika eta Estatu Batuak, besteak beste) haien herritarrei Interneteko eduki politiko eta erlijioso batzuk ikustea mugatu egiten diete, beren pentsamenduaren kontrakotzat jotzen dituztelako. Gobernuak kontrolatutako iragazkien bidez egiten da zentsura eta eduki horien hedapena zigortu egiten dute lege edo arrazoi kulturaletan oinarrituz. Hala ere, Interneteko erabiltzaile askok iseka egin diezaiekete iragazki horiei. Izan ere, Interneteko edukiaren gehiengoa mundu osoan dago eskuragarri. Horretarako trebetasuna eta baliabide teknikoak behar izaten dira, hala ere.
Zentsura egiteko beste modu bat, Interneteko zerbitzuak eskaintzen dituen enpresaren autozentsura izatea da, Txinan gertatzen den bezala. Badira zentsura indargabetu nahian gobernuak mehatxatu dituzten bilatzaileak ere, Google kasu. Txinan dituen zerbitzuak bertan behera uzteko mehatxua egin zion.
Interneten erabileran zentsura gainditzeko, teknologia eta tresna ugari garatu izan dira. Darknet, adibidez, komunikatzaileen erabateko anonimotasuna lortzea helburu duten sare eta teknologien bilduma da, era horretan askatasun osoko gunea sortuz. Teknika kriptografikoak ere erabiltzen dira. Gaur egun erabateko anonimotasuna lortzen ez duten arren, erabiltzaileen pribatutasuna nabarmen hobetzea lortzen dute. Horrelako sareak biziki erabili izan dira, adibidez, Arabiar Udaberriko gertaeretan eta WikiLeaks sare osoan, isilpeko informazioa argitaratzeko.
Web-orri kopurua
Interneteko web-orrien kopurua esponentzialki hazi da. 2005. urteko ikerketa baten arabera (Google, msn, Yahoo! Eta Ask Jeeves) 11 500 milioi web orrialde zeuden. . 2019an indexatutako webguneak 6 bilioi orrialde dituela kalkulatzen da. Hala ere, zaila da Interneten tamaina zehaztea; izan ere, Internet etengabe hazten ari da eta ez dago eduki osoa eskuratzeko eta, ondorioz, tamaina zehazteko modu fidagarririk. Kopuru hori kalkulatzeko, bilaketa-motorrek indexatutako webguneak erabiltzen dira, baina metodo horrek ez ditu lineako orrialde guztiak hartzen.
Erabiltzaile kopurua
Oro har, Interneten erabilerak izugarrizko hazkundea izan du. 2000tik 2009ra, 394 milioitik 1858 milioira igo zen Interneten erabiltzaileen kopurua munduan. 2010ean, munduko biztanleen %22ak bazuen konputagailu baterako atzipena, eta Google-en egunero mila milioi bilaketa egiten ziren, 300 milioi erabiltzailek blogak irakurtzen zituen eta YouTube-n egunero 2 mila milioi bideo ikusten ziren. Ezin aipatu gabe utzi Internet-ek eragiten dituen energia kontsumoa eta CO2 isurketak.
Internet-en hizkuntza nagusia ingelesa da. Lehen sistema informatikoak ASCII (American Standard Code for Information Interchange) kodeketa erabiltzen zuten. Ingelesaren ondoren (% 27), World Wide Webean gehien eskatzen diren hizkuntzak honako hauek dira: txinera (% 23), espainiera (% 8), japoniera (% 5), portugesa eta alemana (% 4), arabiera, frantsesa eta errusiera (% 3) eta koreera (% 2). Eskualdeka, munduko Internet erabiltzaileen % 42 Asian daude, % 24 Europan, % 14 Ipar Amerikan, % 10 Iberoamerikan eta Kariben (oro har), % 6 Afrikan, % 3 Ekialde Hurbilean eta % 1 Ozeanian. Interneteko teknologiak behar adina garatu dira azken urteotan, batez ere Unicoderen erabileran, instalazio onekin munduko hizkuntzarik erabilienetan garatzeko eta komunikatzeko moduan baitaude.
Herrialdeei eta generoari dagokionez, aldeak nabarmenak dira.
Bay-sur-Aube
Bay-sur-Aube Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bay-sur-Aube udalerrian erroldatutako biztanleak 56 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 45 etxebizitza zeuden, 26 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 44etxeak ziren. 26 etxebizitza nagusietatik 22 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 19 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 30 ziren, horien artean 23 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 23 pertsona aktiboetatik 19 lanean zeuden (12 gizon eta 7 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Bay-sur-Aube udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 384 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kim Possible telesailaren pertsonaiak
Kim Possible telesailaren pertsonaiak.
Lepidotrigla larsoni
Lepidotrigla larsoni Lepidotrigla generoko animalia da. Arrainen barruko Triglidae familian sailkatzen da.
Chastel (Loira Garaia)
Chastel Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chastel udalerrian erroldatutako biztanleak 138 ziren. Familiak 69 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 15 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 128 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 128etxeak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 44 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 57 lanean zeuden (37 gizon eta 20 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chastel udalerrian 71 unitate fiskal zeuden, 156 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 10.282 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eurialo
Eurialo, greziar mitologian, Mezisteoren semea eta, Jasonekin batera, Kolkidara, urrezko ahari-larruaren bila joan zen argonautetako bat izan zen.
Iliadan
Homeroren lan ospetsu honetan, hiru aldiz agertzen da:
Lehen aldiz, itsasontzi katalogoan, Diomedes eta Estenelorekin batera, Troiako Gerran parte hartzen duen Argosen jatorria duen akaiar armadaren buruzagi bezala aipatzen da.
VI. kantuan, Eurialo, guduan, Dreso, Ofeltio, Esepo eta Pedaso garaituz aipatzen da.
Iliadaan egiten duen bere hirugarren agerpena, Patrokloren omenezko hil jokoetan da, non, Diomedesek animatua, boxeo borroka batean Epeoren aurka borrokatzen duen, azken honek garaitzen duelarik.
Campylomormyrus christyi
Campylomormyrus christyi Campylomormyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Kohei Tomita
Kohei Tomita (冨田 康平, 1996ko ekainaren 9a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kyoto Sanga FC.
Paramus (New Jersey)
Paramus New Jerseyko borough bat da. Bergen konderrian kokatua dago. 2010ean 26,342 biztanle zituen, 27.12 kilometro koadrotan banatuta.
Dà Hóng Dēnglóng Gāogāo Guà
Dà Hóng Dēnglóng Gāogāo Guà (eusk. 'Eseki ezazu goian linterna gorri handia') 1991ko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Su Tongen Qīqiè Chéngqún eleberrian oinarrituta.
Sinopsia
1920ko hamarkadan, Txinako Gerra Zibila baino lehen, Songlian neskatoa unibertsitatea utziko du Chenen laugarren emaztea izateko. Laster etxe berriaren ohiturez jabetuko da.
Amphiglossus ardouini
Amphiglossus ardouini Amphiglossus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Avricourt (Oise)
Avricourt Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Avricourt udalerrian erroldatutako biztanleak 253 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 158 ziren, horien artean 104 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 104 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (50 gizon eta 39 emakume) eta 15 langabezian zeuden (4 gizon eta 11 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Avricourt udalerrian 101 unitate fiskal zeuden, 274 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.838 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Avricourt udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Meili
Eskandinaviar mitologian Meili Æsirretako bat da. Bere izena Edda poetikoan agertzen da, Hárbarðsljóðen, non Thorrek soilik bere anaia bezala aipatzen duen, mundu osoan ezagunak diren bere anaiorde Baldr eta Vali aipatu gabe utziz, Meili soilik Odinen semea ez zela adieraziz, baizik eta ziuraski, baita Jörðena ere.
Haplochromis vittatus
Haplochromis vittatus Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Hontzaren Nebulosa
M97 nebulosa planetario konplexuenetako bat bezala hartzen da. Bere itxura, zeharka ikusitako estalki zilindriko toriko bezala interpretatu da, zilindroaren muturrak, kanporatutako materialetan txiroak diren guneekin lotzen direlarik, hontzaren begiei dagokiona. Estalki hau nebulosa ahulago eta ez hain ionizatu batez bildua dago.
Erdiko izarrak, 16 magnitudekoa, 0,7 eguzki masako masa du, nebulosaren beraren masa 0,15 eguzki masatan estimatzen den bitartean. Nebulosa duela 6.000 urte sortu zen.
NGC 1169
NGC 1169 galaxia espiral bat da, Perseus (konstelazioa) konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Jamie Clayton
Jamie Clayton (San Diego, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1978ko urtarrilaren 15a) estatubatuar aktore eta modeloa da. Wachowski ahizpek eta Joseph Michael Straczynskik sortutako Netflixeko Sense8 telesaileko protagonistetako bat da.
Tomoya Wakahara
Tomoya Wakahara (若原 智哉, 1999ko abenduaren 28a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kyoto Sanga FC.
Sedriano
Sedriano Italiako udalerri bat da. Milango probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sedrianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Siziliar bezperak
Siziliar bezperak (Vespri siciliani; Vespiri siciliani) izenez 1282ko martxoaren 30ean Sizilian jazo zen frantziarren hilketa edo sarraskiari deitu ohi zaio; horren ondorioz, Karlos I.a Anjoukoak Sizilian zuen nagusitasunari amaiera eman zitzaion eta uhartea Aragoiko Koroaren eraginpean jarri zen.
Segrate
Segrate Italiako udalerri bat da. Milango probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Segratek honako udalerri hauekin egiten du muga:
MS Fortuny
MS Fortuny 2001. urtean eraikitako bidaiari-ferrya da. Ontziaren jabea Acciona Transmediterránea da eta gaur egun Kanariar uharteen eta Cádiz arteko bidaiak egiteko erabiltzen dute.
Bilbao - Portsmouth linea
2007ko urtarrilean, linea bertan behera geratu zen, eta Fortuny ontzia beste linea batera bideratu zuten.
Agustín de Iturbide
Agustín Cosme Damian de Iturbide y Aranburu (Morelia, Mexiko, 1783ko irailaren 27a - 1824ko uztailaren 19a) Mexikoko politikaria eta militarra izan zen. Haren jokabide politikoa, batez ere Vicente Guerrero buru matxinoarekin bat egitea, erabakigarria izan zen Espainiar Inperiotik Mexikok eta Erdialdeko Amerikak independentzia lor zezaten. Mexikoko lehendabiziko enperadorea ere izan zen, Agustin I.a izenpean.
Biografia
Aita, Jose Joakin Iturbide, Azkoienen jaioa eta ama euskal jatorrizko aitoren alaba zituen.
Gudarostean 1798an sartu zen, eta 1810erako lotinant-mailara iritsia zen. Urte horretan, Mexikoko Independentziako Gerra piztu zen, eta, hasiera batean Iturbide espainiarren alde borrokatu zen, matxinada bertan behera utzi nahian. Militar iaioa izanik, 1816an Mexikoko iparraldeko espainiar gudarostearen buru izendatu zuten.
Mexikarren kausaren alde egin zuen emeki, eta Vicente Guerrero buru matxinoarekin ezkutuko negoziazioei ekin zien. 1820an Iturbidek matxinadarekin bat egin zuen, gudaroste leialaren alde gehiena berekin eramanez. 1821eko otsailean, Iturbidek eta Guerrerok Igualako Plana plazaratu zuten, Mexiko batu, bereizi eta guztiz independentearen alde.
Beste matxino batzuk ekarrarazi zituzten, eta espainiar gudarostea kanporatu. Iturbide gobernu berriaren buru bilakatu zen. Akats historiko batean, alde egin zuten espainiarrei lurren jabetza ordaindu zien zilarrean, eta, hortaz, porrot ekonomiko itzelean hasi zuen Mexikok bere ibilbide independenteak. Atzerakoien babesarekin, Europako errege-sendietako bat nahi zuen Mexikoko erregetzarako. Baina horietako inork eskaintza onartu ez zutenean (Espainiak oraindik Mexiko berreskuratzeko itxaropena zeukan gainera), Iturbide enperadore bihurtu zen, Napoleonek egin zuen eran. 1822ko uztailaren 21ean Agustin I.aren izenpean Mexikoko enperadore izendatu zuten.
Herrialdea gudarostea bezain gogor jaurrita, nahigabea laster hedatu zen. 1823an eskualdeko hainbat gobernari altxatu ziren, Mexiko errepublika bihurtzeko asmoz. Iturbidek tronua 1823ko martxoaren 19an utzi zuen, eta herrialdetik borrokatu gabe abiatu zen.
Hernioko mendilerroa
Hernioko mendilerroa edo Pagoetako mendilerroa Gipuzkoako mendilerro bat da, tokirik garaiena (1.078 metro) Hernio gailurrean duena.
Kareharrizko mendigunea da, Urola eta Oriako ibaien ibilbideen artean dagoena.
Mendiak
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
Haplochromis vonlinnei
Haplochromis vonlinnei Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Argentina eta Txile arteko muga
Argentina eta Txile arteko muga Argentinako Errepublika eta Txileko Errepublika banatzen dituen nazioarteko muga da. Muga 5.308 kilometroko nazioarteko muga jarraitua da, eta bi herrialdeetako lurraldeak bereizten ditu Andeetan eta Suaren Lurraldeko Uharte Handian zehar. Latinoamerikako nazioarteko mugarik luzeena da eta baita munduko hirugarrena ere (soilik Ameriketako Estatu Batuak eta Kanada eta Kazakhstan eta Errusia artekoen atzean).
Gaur egun, bi muga-tarte geratzen dira erabakitzeke, bata Amerikako kontinentean (Hego Patagoniako izotz-zelaikoa) eta bestea Antartikan, nahiz eta azken hori Antartikako Itunaren bidez etenda dagoen, eta erreklamazioak hirugarren herrialde batenarekin gainjartzen dira, Erresuma Batuarekin hain zuzen ere.
Pierreval
Pierreval Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pierreval udalerrian erroldatutako biztanleak 444 ziren. Familiak 155 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 53 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 78 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 156 etxebizitza zeuden, 152 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 156etxeak ziren. 152 etxebizitza nagusietatik 148 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 99 etxek bost zituzten. 122 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 97 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Pierreval udalerrian 151 unitate fiskal zeuden, 435 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.633 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
Gizarte estratifikazio
Gizarte estratifikazioa gizabanakoen, haien kategoriaren arabera, klasifikazioa edo hierarkizazioa da. Mailaketa horretan eragiten duten aldagai nagusiak klase soziala, generoa, etnia eta adina dira. Modu sustantiboan erabilita, estratifikazioa da gizarte batean garatu den status bereizitasunen sistema.
Pierreval
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Pierreval udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gizarte estratifikazio
Oinarrizko printzipioak
Estratifikazioaren oinarrizko printzipioak lau dira:
Ondorioz, estratifikazio sozialaren aldagai nagusi gisa klase soziala hartu izan da. Estratifikazio sistemak beste ezaugarri batzuen arabera ere antolatzen da, hala nola, generoa, adina eta etnia. Hauek maila ekonomikoarekin lotuta estratifikazioa sortzeko irizpide garrantzitsuenak dira, baina beste batzuk ere existitzen dira, adibidez, hizkuntza, orientazio sexuala, gutxitasunak...
Pierreval
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gizarte estratifikazio
Kontzeptua
«Gizarte estratifikazioa» terminoa erabiltzen da soziologian gizarteetan eta gizarte taldeen artean dagoen desberdintasunaren araberako egitura iraunkorrak deskribatzeko.
Haren argitara aztertzen dira aberatsen eta pobreen arteko aldeak (sarrera ekonomikoetan eta bizi baldintzetan, esate baterako), pertsona langabeen pobretzea, emakumeek gizonen aldean jasan behar izaten dituzten eragozpenak, langile familian sorturiko gizabanako batek denboraren emanean klase ertaineko kide bihurtzeko dituen aukerak, eta abar.
Pierreval
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gizarte estratifikazio
Kontzeptua
«Gizarte estratifikazioa» terminoak iradokitzen duen legez, Lurrazaleko geruzak edo estratuak ordenatzen diren bezala sailka daitezke gizarte taldeak, mailaka alegia, eta gizarteko behe eta goi mailez, geruzez edo estratuez hitz egin ahal izango dugu, aintzat hartuz gero aberastasun, botere edo prestijioaren jabetzaren banaketa desberdina; eta mailak bereiziko dira halaber adin, sexu, arraza edo erlijioaren arabera. Maila edo geruza bakoitzeko kideek aukera batzuk izan ditzakete bizitzan, baita pentsatu, jardun eta sentitzeko modu berdin samarrak izateko joera ere, eta identitate eta kidetasun komuna dute beren estratuko gainerako kideekin. Ezaugarri horiek bereizten dute estratu bakoitza gainerako estratuetatik.
Gizartearen estratifikazio mota batzuk historian zehar
Bost gizarte estratifikazio mota nagusi bereizi ohi dira, hau da, bost multzo nagusitan sailkatu ohi da gizarte estratuen arteko desberdintasuna historia ingurune eta kultura desberdinen arabera. Halatan, bost gizarte eredu nagusi bereizten dira:
Antzin Aroko eredua dagokie lehen gizarte ehiztari-biltzaileei; haietan, funtzio magikoen titularitatea eta giza nortasunaren ezaugarri batzuk, ziren gizarte desberdintasunerako faktoreak, indarra eta trebetasuna esate baterako, ehizan eta gerran garrantzizko faktoreak ziren aldetik. Oinordekotzan oinarrituak ziren eragin handieneko estratuak, buruzagia eta xamana adibidez (sendatu, etorkizuna asmatu edo izpirituei deitzeko naturaz kanpoko ahalak dituen aztia da xamana). Gizarte konplexuagoetan, lanerako metalezko tresnak eta lurgintza teknikak ezagutzen zituzten gizarte laborarietan esate baterako, ugariago ziren gizarte desberdintasunak eta hiru estratu nagusitan banatzen ziren: – sistemaren erpinean zeuden gizabanako boteretsu eta pribilegiatu gutxi batzuk, gainerakoek ekoizten zuten soberakinez jabetzen zirenak; – haien azpian zegoen funtzionario eta espezialista klase jendetsuago bat, klase gobernariaren zerbitzupean ziharduena; – oinarrian herri xumea zegoen, gaineko estratuek ezinbesteko zuten soberakina ekoizten zuena.
La Luz-La Paz (Malagako metroa)
La Luz-La Paz Malagako metroaren geltokia da, Malaga udalerrian kokatuta dagoena.
Gizarte estratifikazio
Gizartearen estratifikazio mota batzuk historian zehar
Kasta sistema da gizarte hinduaren araberako desberdintasun sistema. XVI. mendean hasi ziren portugaldarrak kasta hitza erabiltzen gizarte hinduaren errealitate konplexua adierazteko, eta leinuaren, hau da, familia baten aurrekoak eta ondokoak kontuan hartzen dituen gizarte estratuaren ideia adierazi nahi zuten haren bidez. Oro har, lau varna ditu kasten araberako hierarkia sistemak, beste horrenbeste gizarte funtzioren ordaineko (varna hitzak hierarkia maila adierazten du sanskritoz): – brahmanak (apaizak), – txatriak (gudariak), – vaisiyak (merkatariak, negozio gizonak), – sudrak (laborariak, langileak, zerbitzariak). Halarik ere, jati da kastaren izen hindua, eta espeziea adierazten du, animalia eta landare espezieak esate baterako. Familia-talde diren aldetik, askoz murritzagoak dira kastak varnak baino eta etorkiak edo odolak zehazten ditu oroz gainetik: honako edo halako kastan sortua da bat; baditu beste bereizgarri batzuk ere: inor bizi den lurraldea; lanbidea; ahaidetasun erregimena, kasta bateko kidea beste kasta bateko zein kiderekin ezkon daitekeen zehazten duena; har dezaketen janari mota. Sistema honen araberako hierarkia zehazten duen irizpidea ez da dirua, ez boterea, baizik eta araztasuna eta zikintasuna bereizten dituen ideia erlijiosoa; halatan, kasta bateko kide izateak halako portaera kodeak eta erritoak betetzea eskatzen du ezinbestean, inor beste kastetako pertsonekiko harremanetan kutsatuko ez bada. Beren kastatik kanporaturiko gizabanakoek kastagabeen edo ukiezinen taldea osatzen dute, gizarte hierarkia hinduaren araberako postu beherenean daude, eta gehien gutxiesten diren lanak egiten dituzte. Bi mila urtetik gora dituen sistema guztiz estatiko honek berebiziko eragina du egun ere, eta Indiako jende gehienaren bizitza eta harremanak baldintzatzen ditu. Halarik ere, mendebaldeko bizimodua eta pentsamoldea errotzen ari dira arian-arian gizarte hinduan, hirietako klase ertainetan eta goi burgesian batez ere, eta gizarte aldaketa honek kolokan jar lezake sistema honen egonkortasuna.
Chung Il-kwon
Chung Il-kwon (정일권; Hanja: 丁一權, – ) Hego Koreako politikari, diplomazialari eta soldadua zen. Korear Errepublikako Armadako jenerala zen, 1963tik 1964ra Atzerri Ministroa izan zen, eta 1964tik 1970era Lehen ministroa. Park Chung-hee presidentearen aliatua zen.
Gizarte estratifikazio
Gizartearen estratifikazio mota batzuk historian zehar
Estamentu sistema Erdi Aroko Europan egokitu da batez ere (V. eta XVI. mendeen artean) eta gure garaiko industria estatuetako klase sistemaren aurrekoa da historian. Feudalismo deritzo estamentuen araberako erlazio sistemari, eta lurraren jabetza feudalaren araberako ordena da haren oinarria. Lur jabetza handia zen feudoa, eta jauna zen haren jabea; jaunaren mendekoak hertsiki lotuak ziren landu beharreko lurrari, eta kopuru jakin batzuk ordaindu behar izaten zizkioten jopu edo mendekoek jaunari –ondasun, zerbitzu edo diru bidez– lurra erabiltzeagatik eta jasotzen zuten babesagatik. Sistema feudalaren arabera, betebeharrak zituen gizartekide laiko orok mailaz gorago zegoen beste baten aurrean, eta erregea edo enperadorea zegoen erpinean. Halatan, mendekoek zerbitzuak eta ondasunak zor zizkioten beren jaunari; behe mailako jaunek, zaldunek, maila goragoko jaun bati (konde, baroi…) obeditu behar zioten, eta goi mailako jaunek leialtasunezko zina egin behar zioten erregeri. Gizarte feudaletan, bi oinarri nagusi zituen gizarte funtzioen banakuntzak: alde batetik, leialtasuna zin egin behar zion mendekoak maila goragoko jaunari eta, bestetik, aldi berean aitortu behar zuen mendekoak zinaren araberako obligazioak beteko zituela ezinbestean. Halatan, gizartekideen arteko kontratu loturen bidez itxuratzen zen gizarte feudalaren batasuna; maila behereenetik hasi eta goraino kateatzen ziren lotura haiek; ohitura zen oinarria, indarra zen arrazoia eta eliza zen sistemaren babesa. Gerokoan, faktore batzuen eraginez –hirien hazkundea, industria ekoizpen gero eta handiagoa, merkataritza gero eta zabalagoa, aldaketa ideologiko sakonak– urratu egin zuen gizarte feudalak kapitalismoranzko bidea, eta horrenbestez sortu zen gizarte estratifikazio sistema berri bat, klase sistema edo klase egitura.
Klase sistema
Gizarte estratifikazio sistema hau hertsiki lotua dago industria kapitalismoak XIX. mendetik egun arte mendebaldeko gizarteetan bideratu duen garapen, zabalkunde eta bilakaera prozesuarekin. XIX. mendean zabaldu zen klase hitza gizarte mota berria adierazteko, hitz horren etimologiak Erromako inperioaren garaietara garamatzan arren. Izan ere, estatuari ordaindu beharreko zerga kopuruaren arabera banatzen zuten erromatarrek populazioa, eta gizarte geruza bakoitza adierazteko erabiltzen zuten, hain zuzen ere, klase hitz latindarra.
Chung Il-kwon
Bere ezizena Chungsa zen (청사) zen.
Gizarte estratifikazio
Klase sistema
Oro har, talde ekonomiko gisa definitzen dira klaseak eta, horrenbestez, aberastasuna, errenta, soldatak, etekinak, lanbide mota edo boterea banatzerakoan aintzat hartzen den desberdintasunaren araberako hierarkia eta ordena egitura dugu klase sistema.
Teoriak
Bestelakoak izan dira soziologoek gizarte desberdintasuna sortzen duten eta, horrenbestez, gizarte kapitalistetako klase sistemak egituratzen dituzten faktoreen gainean eginiko interpretazioak. Klase sistemen azterketari dagokionez, Karl Marx (1818- 1883) eta Max Weber (1864-1920) izan dira tradizio teoriko nagusien aitzindariak.
Karl Marxen interpretazioa
Harreman hauetan, interes kontrajarriak sortzen dira klaseen artean, eta interes horien arabera sortzen da klaseen arteko gatazka.
Harreman horien ondorioz, eta Marxek kapitalismoaren barruan sumatu zituen kontradikzio ekonomikoek ere bultzatuta (kapitalaren kontzentrazio prozesuak eragiten ditu, batez ere, kontradikzio horiek.
Elkarte anonimo bihurturiko enpresen hazkundea da prozesu horren erakusgarri bat), kapitalismoaren estadio aurreratuenetan langileria bere egoeraren kontzientziaren jabe egingo da eta horrenbestez sortuko da klase borroka. Halatan sortuko da kapitalismotik berdintasunean oinarrituriko gizarte eredu bat, klaserik gabeko gizartea: komunismoa.
Erantsi beharra dago ekoizpenerako bitartekoen jabetza harremanetan oinarrituriko klase eredu dikotomiko hau gizarte mota historiko bakoitzean gertatu dela eta, Marxek berak aitortu zuen bezala (bere historia lanetan bereziki: Luis Bonaparteren lainoteko 18a eta Klase borroka Frantzian 1848-1850 bitartean), klase menderatzailearen eta klase menderatuaren artean badira trantsizio-klase batzuk, gizarte gatazka larrietan disolbatu eta bi klase antagonikoetako baterantz lerratzen direnak. Kapitalismoaren kasuan, esate baterako, klase ertainen estratu beherenak –industrialari txikiak, dendariak, errentistak, eskulangileak eta nekazariak– langileriaren lerroetara makurtuko lirateke, ez bailukete merkatu kapitalistan lehiatzeko gaitasunik edukiko; izan ere, kapitalista handien esku egongo litzateke merkatua eta aukera izango lukete horrenbestez bitartekoetan, batez ere teknologikoetan, kapital inbertsio gero eta handiagoak egiteko, eta ekoizpena emendatuko litzatekeen heinean merketuko litzateke merkaturaturiko produktua.
Max Weberren teoria
Max Weberek gizarte klaseen gainean bideratu zuen interpretazioak baldintza ekonomiko objektiboak ditu oinarri nagusia, Marxenean bezala, baina aintzat hartu zituen era berean beste faktore batzuk, hala nola ezagutza teknikoak eta agiriak (tituluak edo diplomak) edo pertsonek irits ditzaketen lan moldeei eta, horrenbestez, soldata eta lan egoerari dagozkien kualifikazioak.
Lau klase bereizi zituen: – klase jabea, – intelligentsia edo administrazio eta gestio klasea, – burgesia txiki tradizionala edo negozio pertsona eta merkatari txikien klasea, eta – langileria.
Gizarte klaseez gainera, haiekin zuzeneko lotura ez duten oinarrizko bi alderdi bereizi zituen gizarte estratifikazioan: gizarte esparrua eta botere esparrua. Taldeek lanbide bakoitzari ematen dioten gizarte ohorea edo prestigioaren araberako aldea dago gizarte talde batetik bestera, eta alde horri dagokio gizarte estatusa. Arrazoi horrexegatik bereizten dira gizartean kontsiderazio maila handia bezain positiboa duten estatus pribilegiatu batzuk, hala nola sendagileak eta abokatuak, eta negatiboki pribilegiatuak,hau da, baztertu eta gehienetan aukerarik gabe uzten diren taldeak, hala nola juduak Erdi Aroko Europan (edo immigrante afrikar gehienak egungo Europan), lanbide batzuetarako eta kargu ofizialetarako sarrerarik gabe diharduten aldetik.
Gizarte modernoetan kontuan hartzekoa da, halaber, alderdi politikoek gizarte estratifikazioan eduki dezaketen eragina.
Definizioz, alderdi batera biltzen dira jatorri, asmo edo interes komun dituzten gizabanakoak, eta haien bidez adieraz daitezke desberdintasun ekonomikoak edo klaseak, ideia nazionalistak, erlijiosoak, eta abar.
Weberen argudioaren arabera, estatusen edo alderdien arteko aldeak klase banaketaren adierazgarritzat har daitezke azken batean, baita klase bat estatusen eta alderdien eraginpean dagoenean ere; bestalde, eragina izan dezakete bi faktore horiek gizabanako eta giza taldeengan eta, horrenbestez, klase batengan. Marxenean, ordea, klaseen arteko banaketaren ondorioak dira estatusen arteko aldeak eta alderdi politikoak.
XX. mendean zehar, industria gizarte aurreratuenen joeren arabera moldatu eta egokitu dira bi teoria klasiko hauek.
Judoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 66 kg
Gizonezkoen 66 kg-ko judoko txapelketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan egin zen Nippon Budokanen, 2021eko uztailaren 25ean.
Gizarte estratifikazio
Teoria funtzionalista
1940. eta 1950. urteetan plazaratu zen teoria funtzionalista marxismoak gizarte estratifikazioaren gainean egiten zuen interpretazioaren alternatiba gisa. Estatu Batuetako soziologiaren esparruan gorpuztu zen ikuspegi honen arabera, mailakatuak daude gizarte esparruak baina ez ordea elkarrekiko gatazkan, eta beti bat dirau horrenbestez indarrean dagoen gizarte ordenak.
Halatan, alde batera uzten dute funtzionalistek gizarte klasearen kontzeptua, hain zuzen ere soziologia marxistak oinarritzat erabiltzen duena, gizarte estratifikazioaren ikuspegi antagoniko gatazkatsua eta, beraz, indarrean dagoen gizarte ordenaren aurreko ikusmolde iraultzailea. Weberen teoriari jarraiki, funtzionalisten iritziz prestigioan eta gizarte kontsiderazioan oinarrituriko gizarte posizioak zehazten dira estatusaren arabera.
Haien ustez, sari gisa egokitzen dira gizabanakoak eta gizarte taldeak estratifikazio sistema horretan, norberak dituen merezimenduen eta gizarteari bizirik iraun eta egokiro jarduteko eskaini dion laguntzaren arabera. Halatan, merezimenduetan oinarrituriko sistema honek gizabanakoen gizarte mugikortasun handia eragiten du gizarte hierarkiaren araberako mailetan zehar, aukera ematen baitie seme-alabei gurasoen gizarte maila gainditzeko (belaunaldien arteko mugikortasuna) edo gizarte mailak bizitza aktiboan zehar gainditzeko (belaunaldi barruko mugikortasuna). Izan ere, ikuspegi honek guztiz berresten du sistema kapitalistaren nagusitasuna, azken honek gizarte mugikortasun maila handia ziurtatzen duelakoan eta, horrenbestez, gizarte gatazka murrizten duelakoan.
Kritikatu izan da gizarte estratifikazioaren gaineko kontzepzio funtzionalista, aintzat hartu ez duelako, beste gizarte faktore batzuekin batean, gizabanakoek beren balioen araberako heziketa eta gizarte maila iristeko aukerarik ez izana, industria gizarteko estatuek lege alorrean eginiko ahalegin guztiengatik ere (hezkuntza erreformak, beka sistema, eta abar).
Egungo teoriak
Bi dira industria gizarte aurreratuenetako klase sistemen gaineko interpretazio teoriko nagusi eraginkorrenak. M. Weberek eta K. Marxek aurkeztu zituzten eskemetan oinarritzen dira biak. Teoria eklektikoak dira, bi autoreen elementuak hartzen dituztelako, eta aintzat hartzen dituzten elementu marxisten edo webertarren ondoko joera gisa azaltzen dira oroz gainetik. II. Mundu Gerraz geroztik gizarte kapitalistetako klase sistemetan gertatu diren aldaketak dituzte bi joerek aztergai. Besteak beste, elkarrekiko harremanetan diharduten bi prozesuren garapenak sorrarazi dituzte aldaketa hauek. Alde batetik, Ongizate Estatua ren araberako gizarte politikak bideratu dira (1980. urteetan gertatu da hori Espainian); ekonomia kapitalistak eragiten dituen gizarte desberdintasunak murrizteko bideratzen diren neurri hauen bitartez, gizarte segurantza, zerbitzuak eta laguntzak ematen zaizkio biztanleen oinarrizko premiei (etxebizitza, osasuna, hezkuntza, errenta) erantzun ahal izateko. Horregatik dira gero eta beharrezkoagoak ongizatearen langile deiturikoak, hau da, gizarte zerbitzuetako langileak.Beste aldetik, kudeaketan oinarrituriko kapitalismoa garatu da; nagusi dira, beraz, enpresa eta elkarte anonimo handiak, haien gidaritzan dihardute esku langile ez diren enplegatuek, hala nola zuzendariek, administrazio buruek, marketing adituek eta, oro har, maila handiko profesionalek, eta enpresa jabeak ez diren arren, haien esku eta jarduerapean dago neurri handi batean ekoizpen sistemaren gaineko kontrola.
John Goldthorpek eta beste batzuek klase banakuntzaren gainean bideratu duten eskema teoriko «neowebertarrari» jarraiki, lanbide mailaren araberako taldeak hartzen dira kontuan, hau da, gizabanakoek dituzten diru-sarrerak, enplegu maila, segurtasun ekonomikoa eta baliabide ekonomikoetan aurrera egiteko gaitasuna hartzen dira kontuan gizarte taldeak bereizterakoan; banakuntza honetan eragina du, halaber, kide bakoitzak ekoizpen prozesuaren aginte eta kontrol sistemetan duen lanbide edo kokalekuaren estatusak. Ikuspegi honetatik, bestelako lanbideak dituzte «iturgin autonomo» batek, «maisu iturgin» batek eta «iturgin enplegatu» batek.
Talde horietan hiru maila edo klase bereizten dira: zerbitzu klaseak aginte jarduera eta kualifikazio autonomoa dituzten lanbideak hartzen ditu bere baitan; soldata eta promoziorako bide eta aukera bereziak ditu klase honek. Hauen artean daude profesionalak, administrazio langileak eta goi eta behe mailako funtzionarioak; enpresa handi eta txikietako zuzendariak; jabe handiak; goi mailako teknikariak; eta esku langile ez diren enplegatuen ikuskatzaileak.
Horien azpian daude eskulangile ez diren enplegatuak, lan arruntetan ari direnean, autonomoak eta behe mailako teknikariak.
Azkeneko klasean dago langileria, hau da, esku langileak.
Pentsamendu honen ildotik azpimarratu beharra dago Frank Parkinen ekarpena. Haren ustez, jabetza da klase egituraren oinarria, baina berak gizarte itxitura deitu duenak har ditzakeen itxuretako bat baizik ez da hori. Zera da itxitura hori, gizarte taldeek baliabideen kontrol esklusiboari eusteko bideratzen duten prozesua itxia, guztiz mugatzen baitute haietarako sarrera. Jatorri etnikoa, hizkuntza edo erlijioa –Weberrek estatusarekin lotu zituen aspektuak hirurak– erabil daitezke gizarte itxitura sortzeko.
Jim Thompson
James Myers Thompson (Anadarko, Oklahoma, 1906ko irailaren 27a - Los Angeles, Kalifornia, 1977ko apirilaren 7a) AEBetako eleberri, istorio motz eta gidoi idazlea izan zen, nagusiki nobela beltzean.
Magas
Magas (Мага́с) Errusiako hego-mendebaldeko hiria da, Inguxetiako Errepublikaren hiriburua. 1995ean sortu zuten, errepublikako hiriburua izan zedin, Nazran ordezkatuz. 2010ean 2.502 biztanle zituen.
Gizarte estratifikazio
Egungo teoriak
Erik Olin Wrightek klase banaketaren gainean diseinatu zuen eskema teoriko «neomarxistaren» arabera, hiru kontrol dimentsio bideratu ditu egungo ekoizpen kapitalistak baliabide ekonomikoen gainean: inbertsioen edo kapitalaren gaineko kontrola, ekoizpenerako bitarteko fisikoen gaineko kontrola (lurra, lantegiak, makinak edo bulegoak) eta lan indarraren gaineko kontrola, eta haien arabera zehazten diraegungo gizarte klaseak. Klase kapitalistak hiru dimentsioetan hedatzen du bere kontrola eta langileriak ez du inolako kontrolik bideratzen. Bien artean dago klase ertaina, kokaleku anbiguoan dauden lanbide taldeek osatua, kontradikziozko klase egoeretan dauden taldeak hain zuzen ere, Wrighten arabera, eragina izan baitezakete ekoizpenaren arlo batzuetan, kontramaisuek edo buruek langileen gainean adibidez, baina ukatu egiten baitzaie beste edozeren kontrola, makinen kontrola esate baterako.
Teoria horiez gainera, aipagarria da Pierre Bourdieuren ekarpena. Gizarte klasearen kontzeptua zehazterakoan, bereziki azpimarratzen ditu taldeen kontsumo ereduak, kultura eta bizimodua, jabetzaren eta ekoizpenerako bitartekoen kontrolaren aldean. Halatan, bizi baldintzen arabera bereizten diren gizarte taldeak dira Bourdieurenean gizarte klaseak, eta osagai hauek bereizten ditu bizi baldintzen artean: gizabanako edo giza talde batek daukan kapital ekonomikoa, edo baliabide ekonomikoak –diru sarrerak, ondasunak–, eta kapital kulturala, batez ere heziketaren bidez hartua, kapital ekonomikoa ziurtatu edo hartarako sarrera erraz dezakeelako.