cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aon Center (Los Angeles)
Aon Center, Ameriketako Estatu Batuetako Los Angeles hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 262 metro eta 62 solairu dauzka eta 1974an amaitu zuten eraikitzen.
Charles Luckman arkitektoak diseinatu zuen.
Bektore (matematika)
Matematikan, bektoreak (v1, v2,...,vn) zenbakien n-kote bat da orokorrean, maiz bektore espazio bateko elementu gisa aztertzen dena. Geometrikoki ere defini daiteke: adiera sinplean, A puntu batetik B punturako zuzenki bideratua da, \vec{AB} adierazten dena; hortik, era orokorrean, bektorea norma edo luzera, norabidea eta noranzkoa dituen v objektu geometriko bat dela esan daiteke, \vec{v} edo \mathbf{v} (azken hau letra lodiaz idatzirik).
Bektoreak zuzenki bideratu moduan: bektore finkoak eta bektore askeak
Bitez A eta B bi puntu, planoan do hiru edo dimentsio handiagoko espazio batean. \vec{AB} Atik (jatorri deituko den puntutik) Bra (helmuga deituko den puntura) doan zuzenki bideratua edo bektore finkoa da. Kokapen-bektorea koordenatu-sistema bateko jatorria (esaterako, (0,0) puntua planoan) P puntu batekin lotzen duena da; honela adierazten da:.
Bi zuzenki bideratu luzera, norabide eta noranzko berdinak dituztenean, ekipolenteak edo berdinak direla esaten da. Elkarrekin ekipolenteak diren bektoreen multzoa bektore aske bat dela esaten da, eta luzera, norabide eta noranzko berdinarekin definitzen den bektore bat da, jatorriko eta helmugako puntua gorabehera.
Kektxiera
Kektxiera (Q'eqchi) hizkuntza Guatemala iparraldean hitz egiten den hizkuntza da. 715.000 hiztun dauzka. Migrazioen eta jaiotza altuen eraginez, lurraldea eta hiztunak irabazten ari den Guatemalako hizkuntza bakarra da eta elebakartasun eta bizitasun maila altuena daukana ere bai, lau hizkuntza handienen artean behintzat. Azken errolda egin zenean Guatemalako bigarren jatorrizko hizkuntza handiena zen, baina litekeena da orain lehenengoa izatea. Hizkuntza handien artean banaketa dialektal txikiena daukana omen da, eta ohituraz prestigiozko aldaera argi bat daukan bakarra.
Bektore (matematika)
Bektoreak zuzenki bideratu moduan: bektore finkoak eta bektore askeak
Bektore aske baten koordenatuak kalkulatzeko, helmugako puntuaren koordenatuak ken jatorriko puntuaren koordenatuak egin behar da. Adibidez, A(2,3) eta B(9,6) puntuak izanik, \vec{AB} bektore finkoari dagokion bektore askearen koordenatuak honela kalkulatzen dira:. Noski, beste hainbat bektore finko (infinitu, zehatzago) daude bektore aske berdina sortzen dutenak; esaterako C(4,5) eta D(11,8) puntuak izanik, \vec{CD} bektoreari dagokion bektore askearen koordenatuak dira. \vec{AB} eta \vec{CD} bektoreak ekipolenteak dira, beraz.
Koordenatuen arabera
Bektorea erreferentzia sistemaren arabera idatzi behar da, hau definitzen duten koordenatuen konbinazio lineal modura. Horretarako koordenatu horien norabideko bektore unitarioen (modulua bat baliokoa daukatenak) konbinazio lineal bezala idazten da.
Orokorrean, X,Y eta Zren koordenatu sistema kartesiarra erabiltzen bada ko edozein bektore idatz daiteke \hat {i}, \hat {j} eta \hat {k} bektoreen konbinazio lineal bezala. Hauen balioak (1,0,0)\,, (0,1,0)\, eta (0,0,1)\, baitira hurrenez hurren. Adibidez,.
Horrez gain, badira beste zenbait adierazpen berezi ere, koordenatu zilindrikoak edo koordenatu esferikoak kasu. Hauetan bektorearen luzera eta angelua erabil daitezke, adibidez, bektorea adierazteko. Beste koordenatu mota batetan idazteko beharrezko aldaketa formulak baino ez dira aplikatu behar.
Bektoreen arteko konbinazio lineala
Bektoreen artean konbinazio linealak eginez beste bektore batzuk sortzen dira.
Batuketa
Bektoreen arteko batuketa grafikoki edo analitikoki egin daiteke. Batura beti izango da beste bektore bat, inoiz ez eskalarea.
Grafikoki eskumako marrazkian adierazten bezala egiten da, bigarren bektorearen jatorria lehenengoaren puntan kokatzen da. Batura definitzen duen bektorea lehenengoaren jatorritik doana bigarrenaren puntaraino doana izango da. Bi bektore hauek edozein izanda ordenak ez dauka garrantzirik grafikoan ikus daitekeenez. Era honetan, bi bektore baino gehiago ere batu daitezke hirugarrenaren jatorria bigarrenaren puntan kokatuz etab.
Analitikoki batu ahal izateko oinarri jakin batean bektoreen koordenatuak ezagutu behar ditugu. Ondoren, koordenatuen balioak banan batu baino ez dira egin behar. Hiru dimentsiotako oinarri kanonikoan 2 bektore batzen badira:
Era honetan ere bi bektore baino gehiago batu daitezke aldi berean. n bektore kontsideratzen badira:
Kenketa
Era grafikoan egiteko nahikoa da bi bektoreen jatorrian elkarrekin kokatzea eta hirugarren bektore bat sortzea lehenengoaren puntatik bigarrenaren puntaraino. Ordena, beraz aldaezina da eta kenketa bi angelurekin kalkulatu behar da.
Era analitikoan egiteko modurik egokiena adieraztea da, eta aurretik ikusitako garapena egitea..
Eskalar batekin biderkaketa
Eskalar eta bektoreen arteko biderkadurak ere bektoreak dira. Bektore berri hauek aurrekoaren paraleloak izango dira, baina norma eskalarearen balioarekin biderkatuko da. Adibidez:
Norma \lambda aldiz handituko dela frogatzeko:
Beraz,
Konbinazio lineala
Bektore bat beste batzuen konbinazio lineala dela esaten da bektore hauek guztiak zero ez diren eskalar banarekiko biderkatzerakoan eta haien artean batzerakoan bektore hori emaitza daukatenean:
bada \vec{v} bektorea \vec {v_i} guztien konbinazio lineala da.
Konbinazio linealak, eragiketa bera egiteaz gain, bektore-sistema libreak topatzeko ere balio du. Bektore sistema libreek ez daukate konbinazio linealik bere baitan; hau da, sistemako bektore bat ere ezin da besteen konbinazio lineal bezala adierazi. Bektore-sistema ez libreei lotuak deitzen zaie.
Biderkadura eskalarra
Biderkadura eskalarra bektore bat bere gain proiektaturiko beste bektore batekin biderkatzean datza, eta emaitza zenbaki eskalarra da. Bi bektoreen normak eta haien arteko angeluaren kosinua biderkatuz lor daieke:
Biderkadura bektoriala
Biderkadura bektorialaren emaitza beste bektore bat da, zeina biderkaturiko bi bektoreek sorturiko planoari perpendikularra den, eta bere normak bektoreek sorturiko paralelepipedoaren azaleraren balioa duen. Bektoreen normak eta haien arteko angeluaren sinua biderkatuz biderkaduraren norma lor daiteke:
Deribatu arrunta
Funtzio bektorial baten deribatu arrunta, dimentsio bakoitzean funtzioa deribatuz lortzen da. Adibidez, a(t) funtzio bektoriala hartuz:
Deribatu arrunta honakoa litzateke:
Deribatu kobariantea
Erreferentzia sistema mugikor baten kasuan, deribatua kalkulatzeko funtzioaren aldaketaz gain erreferentzia sistemaren aldaketa ere kontuan hartu behar da. Kasu horietan erabiltzen da deribatu kobariantea, eta a(t) funtzio bektorial batentzat honako itxura du:
Bi bektoreen arteko angeluaren kalkulua
\vec{a} eta \vec{b} jakinda,bektore hauek sortzen duten angelua kalkulatu daiteke biderketa eskalarraren ekuaziotik abiatuz. Horrela geratuko zlitzateke:
Bektoreen biderketa eskalarra zati beraien moduloak eginez lortzen dugu eta arkokosinua (arcocoseno) eginez angelua lortuko dugu.
The Messenger: The Story of Joan of Arc
The Messenger: The Story of Joan of Arc edota Jeanne d'Arc (Joana Arc-ekoa) 1999ko Luc Besson frantziar zinema zuzendari eta gidoigilearen filma bat da. Filma ingelesez filmatu zen. Bertan, Milla Jovovich, John Malkovich, Faye Dunaway eta Dustin Hoffman aktoreek antzeztu zuten.
Sinopsia
Joana Arc-ekoa gaztearen familia ingelesen bortizkeria jasan eta neskatoak irudipenak izango ditu. Irudipenetan frantziar armada zuzenduko duela izan eta bere lanari esker Karlos VII.ak tronua bereganatuko du. Hala ere, Joana herejetzat hartu eta erailko dute.
Iguana iguana
Iguana iguana edo iguana berdea Iguana generoko animalia da. Narrastien barruko Iguanidae familian sailkatuta dago.
Ceres (Fife)
Ceres, 'Siaras', Eskoziako herri bat da, Fife konderrian.
Aromas
Biztanleria
2007an Aromas udalerrian erroldatutako biztanleak 526 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 191 etxebizitza zeuden, 154 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 178 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 154 etxebizitza nagusietatik 117 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 79 etxek bost zituzten. 120 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 339 ziren, horien artean 172 aktiboak ziren eta 167 inaktiboak ziren. 172 pertsona aktiboetatik 162 lanean zeuden (84 gizon eta 78 emakume) eta 10 langabezian zeuden (6 gizon eta 4 emakume). 167 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 125 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Sacsayhuamango gudua
Sacsayhuamango gudua espainiarrak, cuscotarrak (Manco Capac II.ari leialak zirenak) eta matxinoen arteko borroka gertatu zen tokietako bat da. Egun batean, gotorlekua babesik gabe geratu zen espainiarren aldetik, honen zaintza cañari indiarrei utzi zietenak. Une hau cuscotar gudarosteek probestu zuten, gotorlekua setiatu zutenak, gudua irabaziz borroka luze baten ondoren. Hortik, Cuscoren setioa izango zena hasi zen (zenbait egun iraun zuen cuscotar setio bat eta non tropa erasotzaileak 20.000 eta 30.000 arteko soldadu kopuru batez osatuak zeuden, hiria 180 espainiarrek eta beste batzuen artean, 15.000 indiar cañari eta chachapoyak defendatzen zuten bitartean).
Satoshi Yokoyama
Satoshi Yokoyama (横山 聡, 1980ko otsailaren 4a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Omiya Ardija eta Tochigi SC.
Olano (Zigoitia)
Olano Zigoitiko udalerria osatzen duten herrietako bat da, Arabako iparraldean kokatua. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, hamahiru biztanle zituen.
Garraioa
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
Sacsayhuamango gudua
Hernando Pizarrok bere soldaduak berriz bildu zituen eta Pascac Incarekin hitz egin zuen, Huayna Capacen anaia eta une horretan erbestean zegoen Inka enperadorea zen Manco Capac II.aren osaba zenarekin gotorlekua hartzeari buruz, indiarrak onartu egin zuelarik. Berehala, espainiar kapitainak bere tropak berriki sortu zen Erregeen Hirira bidean jarri zituen, honen ondorioz, indiarrek, espainiarrak ihes egiten ari zirela pentsatu zutelarik, haien atzetik azkar abiatuz. Baina Hernandok, trebeki, gotorlekurantz biratu zuen, bertara, bidea ixten zion cuscotar oro gainetik kendu ondoren iritsiz.
Garapena
Behin setioa hautsi ondoren, grina biziz zuzentzen da gotorlekuaren aurkako erasoa, askotan gotorlekuko harresi handiekin tupust eginez. Borroka gogor honetan Juan Pizarro erori zen, Hernando eta Franciscoren anaia, gotorlekuko dorre batetik jaurtitako harrikada baten ondorioz. Espainiar asko modu berean erori ziren eta borrokatik Cuscora bidean erretiratu behar izan ziren.
Borroka hain bizia izan zen gotorlekutik jaurtiak ziren gezi eta harri kopurua gutxitzen hasi zela. Ura, era berean, urritzen hasi zen, eta cuscotarrak desanimatzen hasi ziren. Willaq Uma Goi Apaiz Inkak borroka uztea agindu zuen, baina kapitain askok bertan jarraitzea erabaki zuten. Horietako bat Cahuide ezaguna izan zen, beste batzuk Inca Cullash deitzen zutena, etsaiaren eskuetan ez erortzeko Muyucmarcako dorrearen tontorretik bere burua bota ondoren hil zena.
Hau kontutan hartuta, espainiarrek soldadu asko erretiratzen ari zirela ikusi zuten, eta beraz jarraipen handiagoz presionatu zuten terrazak lortu eta gotorlekuko dorreetara iritsi arte. Bigarren dorrera iritsitakoan, alde batetik bestera beso batean ezpata bat eta bestean adarga eta mazo bat zituela zihoan cuscotar kapitain batekin topo egin zuten, eskaileretatik igotzen saiatzen zen etsai oro oztopatuz edo tokitik bere kideak jaurtiz hauek desesperatzen hasten baziren.
Orduan, Pizarrok kapitain hori preso hartzeko agindu zuenean, bere ausardia onartuz, gerlariak bere armak etsaien aurka jaurti zituen eta, bere mantuan bilduz, "bere burua hutsera bota zuen, non txiki-txiki eginda geratu zen".
Mirariak
Bitxia da kroniketan Sacsayhuamango guduan gertaturiko mirariei buruz dagoen bertsioa. Guaman Pomaren arabera, Santiago apostolua gotorlekuko zeruan agertu zen, kristauen porrota eragotziz. Aurretik, Andre Maria Birjinak espainiarrak ezkutatuta zeuden eraikinaren sutea eragotzi zuen. Beste egile garaikide batzuk, Inca Garcilaso de la Vega eta Martin de Muruak kasu, beste horrenbeste diote. Juan Jose Vegaren arabera, ikuskari hauek, espainiarrek setiatuak zirela ikusi zutenean sentitu zuten beldurraren ondoriozkoak ziren. Gauza bera diote Jose Antonio del Bustok eta Edmundo Guillenek. David Francok 1550eko hamarkadako sorkuntza baten ondorio izan zirela dio, Gonzalo Pizarroren matxinadaren porrotaren testuinguruan, eta enkomenderoen aldarrikapenak deslegitimatzeko asmoarekin, euren Konkista merituak ukatuz. Baina, Vargas Ugarte aitak Historia del Culto de la Virgen María izeneko bere liburuan (1947), mirariak, batez ere Andre Maria Birjinarena, benetakoak izan zirela dio. Horren adierazle egungo Garaipenaren Eliza izango litzateke, Katedralaren ondoan dagoena, mirariak gertatu ziren tokian eraikia eta hauen omenez. Gainera, agerkunde horiek ikusi zituzten lekukoak ugari izan zirela dio, horien artean indigenak.
Aromas
Diru sarrerak
2009an Aromas udalerrian 151 unitate fiskal zeuden, 390 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.136 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 albaitaria eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Aromas udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 532 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Erregionalismo (politika)
Erregionalismoa Estatuak eskualdeen nortasuna aintzat hartu behar duela dioen doktrina da. Honen arabera, eskualdeek nortasun berezia dute estatu baten baitan.
Doktrina honetan oinarritutako mugimendu politikoak estatu barnean eskualde bateko interesak eta nortasun desberdina babestea du helburu.
Erregionalismoa eta federalismoa desberdinak dira, nahiz eta zentzu askotan antzekoak izan. Erregionalismoaren kasuan existitzen den estatu batek eskualdeen nortasun berezia aitortzen du. Federalismoari dagokionez eskualde batzuk bildu eta estatu bakarra osatzen dute beren nortasun berezia mantenduz.
Sillago robusta
Sillago robusta Sillago generoko animalia da. Arrainen barruko Sillaginidae familian sailkatzen da.
Taipas do Tocantins
Taipas do Tocantins Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Iguanognathus werneri
Iguanognathus werneri Iguanognathus generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Locustella alishanensis
Locustella alishanensis Locustella generoko animalia da. Hegaztien barruko Locustellidae familian sailkatua dago.
Kojšov
Kojšov Eslovakiako udalerri bat da, Gelnicako barrutian kokatuta. 31,80 km²ko azalera du eta 708 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1368. urtekoa da.
Katla
Katla Islandia hegoaldean dagoen sumendia da Mýrdalsjökull glaziarraren azpian. Eyjafjallajökull sumenditik gertu dagoenez, historia zehar, bi sumendiek maiz izan dituzte erupzioak aldi berean.
1.512 metroko garaiera du eta sumendiaren azken erupzioa 1918. urtean izan zen.
Gipuzkera
Gipuzkera euskalki historiko nagusietakoa izan da, eta literatura hizkuntza izan da XVIII. mendetik aurrera. Lapurtera eta goi-nafarrerarekin zerikusi nabarmena dauka, nahiz eta bizkaieraren kutsu bat ere baduen. Euskara batua neurri handi batean gipuzkeran oinarrituta eratu zen, gipuzkerak zuen (eta duen) prestigioagatik eta, erdialdeko euskalkia izanik, gainerako euskalkien hiztunentzat ulergarriena zelako.
Gipuzkeraren eremua
Gipuzkera ez da Gipuzkoa osoan hitz egiten: Deba ibaiaren arroan, Leintz-Gatzagatik Elgoibarreraino, bizkaieraz mintzatzen dira hango euskaldunak. Gipuzkoako gainerako lurretan eta Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldean (zehazki esanda, Araitzen, Basaburuan, Larraunen eta Imotzen), gipuzkera da nagusi.
XVII. mendetik XX. mendearen azkenalderaino, Gipuzkoako ipar-ekialdean —Oiartzun eta Bidaso ibaien arroetan— gehienbat goi-nafarreraz mintzo ziren (XVIII. mendearen hasieratik aurrera, gipuzkeraren eragin handiarekin), baina Beterriko gipuzkera nagusitua da han ere orduz geroztik, bereziki gazteen artean.
Azpieuskalkiak
Hiru azpieuskalki eta sei hizkera egin daitezke euskalki horren barruan. Hauexek dira azpieuskalkiak: sartaldekoa, erdigunekoa eta sortaldekoa. Sartaldekotik erdigunekora gaur egun ez dago hainbesteko alderik; sortaldekoa bereziagoa da. Hizkera bi daude sartaldean: Urolaldekoa eta Goierrikoa. Erdigunean ere beste hizkera bi daude: Beterrikoa eta Tolosaldekoa. Sortaldean ere hizkera bi daude: Errenteria, Lezo, Oiartzun, Hondarribia, Irun eta Aranokoa (Beterriko euskararen eragin handikoa), iparraldean, eta Araitz, Larraun, Basaburua eta Imotz ibarretakoa, hegoaldean.
Laupersdorf
Laupersdorf Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Gipuzkera
Ezaugarriak
Gaur egun gipuzkera, beste euskalkien antzera, euskara batura ari da lerratzen, hedabideek eta literaturak duten indarragatik. Gainera, euskara batua neurri handi batean gipuzkeran oinarritu zenez, hurbilen duen euskalkia da.
Laupersdorf
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Txonta arrunt
Txonta arrunta (Fringilla coelebs), txonta, elur txori, elur-txori, neguta edo negu txori ( Ipar. ) izenaz ere ezaguna, fringillidae familiako hegazti paseriformea da, Europa osoan, mendebaldeko Asian, ipar-mendebaldeko Afrikan eta Makaronesian bizi dena. Euskal Herrian oso arrunta da, toki gehienetan ikus daiteke, mota guztietako basoetan. Arra eta emea tonu desberdinak dituzte. Arrak bizkarralde arrea du, buru-ingurua gris-urdinska eta sabelaldea arrosa edo arre argia; hegal beltzetan marra zuri oso ikusgarri dituzte hegan ari direla. Emeak ez ditu arraren tonu gris eta nabar gorrixkak, arre-berdaska da.
Dobwalls and Trewidland
, 'Fos an Mogh & Trewydhlann', Ingalaterrako Kornualles konderriko parrokia zibil bat da.
Txonta arrunt
Neguan Euskal Herrian askoz gehiago izaten dira emeak arrak baino. Arrak Europako iparraldean edo ekialdean geratzen baitira, umeak hazteko lurraldeak babesteko eta ez galtzeko.
Taxonomia
Txonta arruntaren azpiespezieak bi multzotan banatzen dira:
Eurasia, iparraldeko Afrika eta Mediterraniar uharteetako multzoa: Makaronesiako multzoa:
Beste izen arruntak
''Fringilla coelebs tokiko euskarazko testuetan: ''elur-txori (elur-xori) ; ''negu-txori; ''neguta (neuta) ; ''paranda; ''pinpin; ''pinpintxori (pinpixori) ; ''pintxana (pinzana, pintzainga, printxana) ; ''pintxoi (pintxoe, pintxon) ; ''pintxoka; ''txoin-txoin; ''txonta; ''txortxinta (xorxinta) ; batzuetan ''xur-xori. Tokiko gaztelaniaz: ''chonta, ''chinchuin, ''nevero.
Horrez gain, euskal testuetan agertzen ez diren izen hauek ahoz jaso dira: ''artatxori, ''pintxan, ''pintxin, ''pintxote, ''pintzote, ''printxel, ''txinpin, ''txintxin, ''txontarreal eta ''kanpaxto, ''txuin.
Herpes
Herpesa (latinez herpes, eta hau grezieratik ἕρπης) gaixotasun infekziosoa da, jatorri birikoa duena, larruazalean hantura eta besikulak sortzen dituena eta gorputzeko atal desberdinak jo ditzakeena.
Herpes sinplea (era laburrean herpes deitua) eta herpes zosterra bereizi behar dira. Bi patologia guztiz desberdinak dira, antzekotasun semantikoa eduki arren. Artikulu honek lehenengoari helduko dio.
Etiologia
Herpesaren eragilea Herpes sinplex birusa (HSB) da, Herpesbirusen taldeko kide bat. Herperbirusak ostalaria infektatu ondoren latentzian egoteko gaitasuna dute, infekzio errepikatuak sortuz. DNA dute material genetiko gisa, kapside ikosaedriko batez babestua.
Herpes birus soila bi motakoak izan daitezke:
Patologia
Herpes sinplex birusaren bi motek zelula epitelialak infektatzen dituzte, eta bertan erreplikatzen dira, zelula horiek suntsitzen eta erantzun inflamatorio lokala eragiten.
Agerpen klinikoei dagokienez, patologia desberdinak sortarazten dituzte birus horiek. Ohikoenak hauek dira:
Infekzioa
Ahoko herpesa lesio infekziosoekin kontaktua izatean kutsatzen da. Besikulen barnean milioka birus patogeno daude, kanpora ateratzen direnak besikulak puskatzen direnean. Kontaktu zuzenaren bidez (musuak ematerakoan, esaterako) edo fomiteen bidez kutsatzen da gehienbat herpes mota hau. Umeen arteko kutsadura oso ohikoa da.
Azpimarratu behar da ere HSB-1 birusaren eramaile osasuntsu asko daudela, besikulak ez dituztenak baina birusa kutsa dezaketenak.
Herpes genitala sexu-harremanen bidez kutsatzen da. Kasu honetan ere HSB-2 birusaren eramaile osasuntsuak egon daitezke, kutsatzeko arrisku handia dutenak.
Sintoma klinikoak
Horretaz gain, sukarra, ondoeza eta mialgiak herpes genitalaren sintomak ere izaten dira.
Sendatu ondoren birusa ez da desagertzen, sor geratzen da, eta denbora aurrera joan ahala berpiztu daiteke infekzio errepikatuak sortuz.
Herpes birusaren latentzia
Herpes sinplex birusek (HSB-1 eta HSB-2) eta, orokorrean, Herperbirusen taldeko birus guztiek, infekzio errepikatuak sortzeko ahalmena dute. Horrek esan nahi du lehenengo infekzioa pasatutakoan birusak ez direla desagertzen, latentzia egoeran geratzen baitira zeluletan. Hilabete edo urte batzuk geroago birusak sor egoeratik irten eta berpiztu daitezke, infekzio berriak sortuz.
Rhodeus smithii
Rhodeus smithii Rhodeus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Herpes
Herpes birusaren latentzia
Antza denez, zenbait faktorek birusak berraktibatzen dituzte: estresa, izpi ultramoreak, sukarra, eta immunitate-sistemaren gorabeherak, besteak beste. Hori dela eta, bai ezpainetako herpesa zein herpes genitala behin baino gehiagotan pairatzen dira, infekzio berriak ez egon arren.
Tratamendua
Ez dago HSBa akabatzen duen behin betiko tratamendurik. Botika antibiriko batzuk (aziklobirra, balaziklobirra...) eraginkorrak dira gaitzaren iraupena eta konplikazioak gutxitzeko. Aho bidetik zein era topikoan erabiltzen dira.
Erbi txakur
Erbi txakurra txakur mota heterogeneoa da ehiza-txakurren artean, hautespen artifizialez gizakiak erbiak ehizatzeko berezitu duena.
Euskal Herrian, euskal erbi txakurra arraza apartekotzat jotzen da (Eusko Jaurlaritzaren nomenklaturan, erbi txakur izen soilarekin, baita gaztelaniaz ere), eta kasu honetan harrapakinak usaimenez detektatzen dituen txakur mota bat da, untxari motakoak. Hori bezalakoak normalean tamaina ertainekoak izan ohi dira, ile leunak, eta familia-txakurrak izateko ere egokiak izan daitezke. Asko gustatzen zaie ariketa eta txakur egokienetarikoak dira knpoko jarduera aktiboetarako.
Euskaraz halaber, hala nola beste hizkuntza batzuetako parekideetan, erbi txakur terminoak definitzen ditu baita xarlango edo galgoak, zeinak mutur eta hanka luzeko erbi txakur gisa ere defini daitezkeen. Kasu honetan, erbi eta untxiak ikusmenarekin detektatzen dituzten txakur mota dira.
Ventania (Paraná)
Ventania Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Charlestown (Fife)
Charlestown edota Charlestown-on-Forth, 'Baile Theàrlaich' eta 'Chairlstoun', Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian. Fortheko fiordoaren iparraldeko ertzean dago.
Gabala FK
Gabala FK (izen osoa Qəbələ İdman Klubu) Azerbaijango futbol taldea da, Qabala hirikoa. Azken urteetan puntako taldea osatu du eta Kopa bat irabazi du.
Mia Mont
Mia Montalbán (Lima, Peru, 1990eko azaroaren 3a), Mia Mont izen artistikoaz ezaguna, perutar abeslaria eta abestigilea da.
Bizitza
1990eko azaroaren 3an Liman jaioa, oso txikitatik izan du musikarekin harremana. Zortzi urte zituenean antzezlan batean antzeztu zuen, zeinean kantuan lehen urratsak eman zituen.
2010ean Antifantasia izeneko estudioko lehen diskoa argitaratu zuen.
Stefano Tamburini
Stefano Tamburini (Erroma, 1955eko abuztuaren 18a – ibidem, 1986ko apirila) italiar irudi artista, komikigilea eta aldizkari publizista izan zen.
Biografia
Erroman jaioa, 1974an hasi zen idazten. Bere lehen pertsonaia, Fuzzy Rat, egoitza Erroman zeukan Combinazioni aldizkari independentean argitaratu zen. 1986 hil zen 31 urteekin.
Langensoultzbach
Langensoultzbach Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Langensoultzbach udalerrian erroldatutako biztanleak 985 ziren. Familiak 347 ziren, horien artean 70 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 103 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 145 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 411 etxebizitza zeuden, 361 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 310 etxeak ziren eta 98 apartamentuak ziren. 361 etxebizitza nagusietatik 278 bere jabearen bizilekua ziren, 75 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 76 etxek lau zituzten eta 212 etxek bost zituzten. 301 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 130 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 188 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 638 ziren, horien artean 490 aktiboak ziren eta 148 inaktiboak ziren. 490 pertsona aktiboetatik 431 lanean zeuden (248 gizon eta 183 emakume) eta 60 langabezian zeuden (33 gizon eta 27 emakume). 148 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 48 ikasten zeuden eta 70 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Langensoultzbach udalerrian 345 unitate fiskal zeuden, 930 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.750 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 igeltseroak, 2 margolariak eta 2 zurginak.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leslie Odom Jr.
Leslie Odom Jr. (New York, 1981eko abuztuaren 6a) estatubatuar aktore eta abeslaria da. 1998an hasi zen Broadwayko antzokietan, eta Hamilton musikalean lortu zuen ospea, lan horri esker Grammy Sari bat eta Tony Sari bat eskuratu zituelarik 2016an.
Orestias incae
Orestias incae Orestias generoko animalia da. Arrainen barruko Cyprinodontidae familian sailkatzen da.
Leslie Odom Jr.
Odomen beste antzezpen nabarmenen artean Smash (2012-2013) telesaila, eta Murder on the Orient Express (2017) eta Harriet (2019) filmeak daude. One Night in Miami (2020) filmean Sam Cooke abeslariaren antzezpena egiteagatik Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar sarirako izendapena jaso zuen. Horrez gain, filmerako "Speak Now" kanta idazteagatik Jatorrizko abesti onenaren Oscar sarirako izendatu zuten.
Locustella kashmirensis
Locustella kashmirensis Locustella generoko animalia da. Hegaztien barruko Locustellidae familian sailkatua dago.
Nadine Gordimer
Nadine Gordimer (Springs, - Johannesburg, ) Hegoafrikako eleberrigile eta ipuin-idazlea izan zen, ingelesez idazten zuena. Apartheida borrokatu zuen, eta Literaturako Nobel saria jaso 1991n. Haren liburuetan, Hegoafrikako apartheida aztertzen da ikuspegi askotatik, batzuetan arrotzarenetik, beste batzuetan bertakoenetik. Pertsonen arteko komunikazio-arazoa ere sarri erabiltzen du gai gisa.
Lehen urteak
Nadine Gordimer Springs meatzari herrian jaio zen 1923ko azaroaren 20an. Judu europar batzuen alaba zen —ama ingelesa zuen, erdiko maila sozialekoa eta kultua; aita, letoniar bitxigilea—, eta idazle izan baino lehen dantzari izan nahi izan zuen. Bihotzeko gaitz batek, ordea, letretara bideratu zuen. Irakurri egiten zuen oso gaztetatik, eta 9 urterekin idatzi zituen aurreneko ipuinak. Argitaratzeko lehen aukera 15 urterekin iritsi zitzaion, egunkari baten bitartez.
Ordurako bazekien kasta bateko kidea zela. Ikasten zuen eskola erlijiosoan neskak zituen ikaskide guztiak; zuriak denak. Asteburuetan sos batzuk ematen zizkioten, eta zinemara joaten zen. Han ere, beltzen arrastorik ez aretora sartzeko ilaretan. Nerabezaroan ikusi zuen "zerbait ez zihoala ondo", eta 18 urterekin ohartu zen gertuago sentitzen zituela gazte beltzak zuriak baino. Eta horrek eraman zuen sistemaren aurka borrokatzera. "Ezta liburutegian ere. Idazlea izateko irakurri egin behar da, eta nire herrian beltzik ez zen sartzen liburutegian. (Nadine Gordimer)"
Idazle ibilbidea
1949an argitaratu zuen Face to face kontakizun laburren bildumarekin hasi zen ezaguna egiten. 1953an karrikaratu zuen The Lying Days lehen nobela, kutsu autobiografiko handikoa. 1958an, berriz, lehen aldiz ezagutu zuen zentsura, A World of Strangers eleberria ezin izan baitzuen argitaratu jaioterrian —Hegoafrikara iritsita beltzen komunitatea ezagutuko duen Toby gazte ingelesa zuen protagonista eleberri hark—.
Gordimer beti gelditu zen Hegoafrikan, baita Afrikako Kongresu Nazionala erakunde klandestinoan lanean hasi zenean ere. 1962an ezagutu zuen Nelson Mandela gaztea, eta orduan jakin zuen zein izango zen bere zeregina: segregazionismoaren aurka borrokatzea. Eta, horretarako, buru politikoarentzat hitzaldiak prestatu zituen, etxea utzi zien iheslariei, hegoafrikar beltzen eskubideen bozgorailu bihurtu zen mundu osoan...
Booker McConnell saria irabazi zuen 1974an, The conservationist lanari esker. Gai politikoa azken muturreraino eraman zuen 1979ko Burger´s daughter eleberrian, askoren ustez haren lan nagusia den horretan. July´s people (1981) eleberriak, aldiz, emakume zuri bat, haren familia eta morroi beltza azaltzen ditu, parabola mingots batean. Eleberri batetik bestera, kontakizun laburren bildumak egin zituen. Haren prestigioa haziz joan zen mundu osoan, eta Literaturako Nobel saria jaso zuen 1991n.
Jaime Otamendi
Jaime Otamendi Muñagorri (Elduain, Gipuzkoa, 1966ko abenduaren 4a) irrati esataria eta telebista aurkezlea da. Batik bat Euskadi Irratian egin zen ezaguna, Arantxa Iturberekin batera egindako Goizean Behin saioagatik.
Halaber, ETB 1erako elkarrizketa eta telesaioak aurkeztu izan ditu. Euskal Telebistako albistegietako zuzendaria izan zen eta, ondoren, Euskadi Irratiko Mezularia saioaren arduraduna. 2013ko irailaren 23tik Airean magazina aurkezten du ETB 1 kanalean, astelehenetik ostiralera, arratsaldeetan. 2015eko abuztuaren 6an Donostia Kultura enpresa erakunde publikoaren zuzendari kudeatzaile izendatu zuten.
Cutias (Amapá)
Cutias Brasilgo udalerri bat da, Amapá estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Eskujokaria
Eskujokaria, Der Zauberkünstler, 1502 inguruko margolana da, egile ezezagunekoa, baina Hieronymus Bosch nederlandar margolariarena edo bere tailerrekoa izan liteke. 53 x 65 cm-ko neurriak ditu.
Margolanak jendaurreko kale eskujoko bat burutzen ari den eskujokari bat irudikatzen du.
Gaur egun Frantziako Saint-Germain-en-Laye udalerriko Udal Museoan ikusgai dago.
Gas Company Tower
Gas Company Tower, Ameriketako Estatu Batuetako Los Angeles hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 228 metro eta 52 solairu dauzka eta 1991an amaitu zuten eraikitzen.
Coaltown of Balgonie
, Eskoziako udalerri bat da, Fife konderrian.
Acrantophis madagascariensis
Acrantophis madagascariensis Acrantophis generoko animalia da. Narrastien barruko Boidae familian sailkatuta dago.
Jorge Alderete
Biografia
Jorge Alderete 1971an jaio zen, Santa Cruzen. 1989an, 18 urte zituelarik La Plata probintziara bidaiatu zuen komunikazio diseinua ikasteko La Platako Unibertsitateko Arte Ederren fakultatean. Ikasketak bukatu ostean hainbat aldizkari independenteren editore izan zen, eta Fierro eta Rolling Stones aldizkariekin elkarlanean ibili zen. 1998an Mexiko Hirira aldatu zen bere emazte Clarisarekin, eta geroztik han bizi da. 2006an Kong denda galeria sortu zuen, eta urte hartatik 2010era arte terraza kulturals egitasmoaren zuzendaria izan zen.
The Four Feathers (2002ko filma)
The Four Feathers (euskaraz Lau Lumak) 2002ko Shekhar Kapur indiar zinema zuzendariak zuzendutako abentura eta drama film bat da. 1939ko izenburu berdineko filmaren berregokitzapena da, biak ere 1902ko A. E. W. Mason britainiar idazlearen Lau Lumak eleberrian oinarrituak. Heath Ledger, Wes Bentley, Djimon Hounsou eta Kate Hudson aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1884, Sudan. Harry Faversham (Heath Ledger) bere britainiar errejimenduak matxinatuen aurkako gudu bati ekin aurretik bere postutik desertatu duen soldadua da. Bere lagunek eta neskalagunak (Kate Hudson) haren deserzioa koldarkeriatzat jotzen dutenez Lau Luma emango dizkiote, koldarkeriaren ikurra, baina ez dakite guztia itxurakeria bat dela eta soldaduak bere ohorea berreskuratzeko asmoa duela.
Jader Volnei Spindler
Jader Volnei Spindler, Baré (1982ko urtarrilaren 18a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Omiya Ardija, Ventforet Kofu eta Gamba Osaka.
Matzendorf
Matzendorf Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Margecany
Margecany Eslovakiako udalerri bat da, Gelnicako barrutian kokatuta. 17,63 km²ko azalera du eta 1941 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1235. urtekoa da.
Locustella thoracica
Locustella thoracica Locustella generoko animalia da. Hegaztien barruko Locustellidae familian sailkatua dago.
Torcé-en-Vallée
Torcé-en-Vallée Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Torcé-en-Vallée udalerrian erroldatutako biztanleak 1.150 ziren. Familiak 447 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (46 bakarrik bizi ziren gizonak eta 46 bakarrik bizi ziren emakumeak), 150 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 174 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 31 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 547 etxebizitza zeuden, 457 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 61 bigarren erresidentzia ziren eta 29 hutsik zeuden. 534 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 457 etxebizitza nagusietatik 359 bere jabearen bizilekua ziren, 92 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 25 etxek bi zituzten, 87 etxek hiru zituzten, 128 etxek lau zituzten eta 216 etxek bost zituzten. 339 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 154 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 270 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 718 ziren, horien artean 568 aktiboak ziren eta 150 inaktiboak ziren. 568 pertsona aktiboetatik 529 lanean zeuden (291 gizon eta 238 emakume) eta 38 langabezian zeuden (14 gizon eta 24 emakume). 150 pertsona inaktiboetatik 80 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Torcé-en-Vallée udalerrian 490 unitate fiskal zeuden, 1.256 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.474 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 38 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Torcé-en-Vallée udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.079 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mümliswil-Ramiswil
Mümliswil-Ramiswil Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Dickens konderria (Texas)
Dickens konderria (Dickens County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dickens da. 2010eko zentsuaren arabera 2,444 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Dickens konderriak 234,451 kilometro koadro ditu. Horietatik 906 ura dira. Beste 233,545 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,04 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 2,444 pertsonetatik 2,298 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 708 dira. 92 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15 pertsonek kokatzen zuten.
Wells Fargo Center (Los Angeles)
Wells Fargo Center, Ameriketako Estatu Batuetako Los Angeles hirian dagoen bulego etxe orratz multzoa da. Dorrerik garaienak 220 metro eta 54 solairu dauzka eta KPMG Tower etxe orratzak 171 metro eta 45 solairu. 1991an amaitu zituzten eraikitzen.
Skidmore, Owings and Merrill arkitekto taldeak diseinatu zituen.
The Twilight Saga: Eclipse
Javier Agirresarobe donostiarra argazki-zuzendaria izan zen.
Argumentua
Bella (Kristen Stewart) neska gazteak Edward (Robert Pattinson) eta Jacoben (Taylor Lautner) artean hautatu beharko du. Seattle hirian areagotuz doan erailketa sail baten kokalekua bilakatu da, bitartean, Victoria (Bryce Dallas Howard) banpiresa mendeku bila dabil. Bellak Edwardekiko duen maitasuna edo Jacoben adiskidetasunaren artean aukeratu beharko du, bere erabakiak banpiro eta otsogizonen arteko gudari hasiera eman dadiokela ohartuz. Arriskuez inguratua eta bere graduazioa iristear dela, Bellak bere bizitzako erabakirik garrantzitsuena hartu beharko du.
Iparrorratz-kutxa (nautika)
Iparrorratz-kutxa edo itsasorratz-kutxa itsasontzietan erabiltzen den kutxa bat da eta iparrorratz batez konposatuta dago. Itsasontzian iparra aurkitzeak zailtasuna izan du beti, hainbat arrazoiekin:
Bere helburua, ipar magnetikoa aurkitzea da, itsasontziko tripulazioari kokatzen laguntzeko.
Rhodeus spinalis
Rhodeus spinalis Rhodeus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Iparrorratz-kutxa (nautika)
Historia
Iparrorratzaren funtzionamendua XII. mendean deskubritu zen, baina ez ziren orain dauden iparrorratzen antzekoak. Lehenik eta behin iman-arria aurkitu zuten eta iparrera apuntatzen zuela ikusi zuten, uretan ipintzean. Horren ondoren hainbat hobekuntza egin ziren; adibidez, orratz bat eta iman-arri bat denbora luze batean elkarrekin badaude, orratz horik iparrera apuntatuko du.
Urteak pasa ziren eta Erresuma Batuak iparrorratza asko hobetu ziren nabigatzeko oso erabilgarria zirelako. Hasieran, bakarrik iparra eta hegoa markatzen ziren baina XIII. mendean beste 30 puntuak markatu ziren. Gero kardan sistema jarri zitzaion hobeto biratzeko eta horrela orratza beti berdinduta egoteko.
XV. mendean konturatu ziren iparburua eta iparrorratzeko iparra ez zela puntu berdina eta zuzentzeko zenbait metodo bilatu zituzten, baina metodo esanguratsuena Gowin Knight ek aurkitu zuen 1745. urtean. Asmatzaile horrek deskubritu zuen iparra manipulatu ahal zela altzairuzko barra batzuekin. Kutxa batean hiparroratza sartu zuen eta zulo batzuk ipini zituen altzairuak zartzeko. Horri bitakoraren izena ipini zoiten.
Deskribapena
Iparrorratz-kutxa, imanez inguratuta dago eta horrek hiru motatakoa izan daitezke:
Mota bakoitzak bere funtzio espezifikoak  ditu, baina guztiak itsasontziaren altzairuak egiten duen desbideraketa zuzentzeko da. Iman hauek iparrorratzaren behealdean ipintzen dira, polo positiboa iparralderantz bideratzen.
Iparrorratza aparatu fin bat da eta fabrikatzailearen helburua oso argia da. Zenbat eta finagoa, hainbat eta hobeagoa. Hau lortzeko material ez-pisutsuez egiten da; adibidez mikaz, aluminioz, plastikoz… eta horrez gain euste-puntua marruskadurarik gabe egon behar da. Euste-puntua, grabitate-puntua baino gorago egoteak, iparrorratza horizontala mantenduko du itsasontziaren mugimenduekin. Puntu hori, zafiroz eginda dago normalean.
Iparrorratza mortero baten barruan dago. Morteroa gailu metaliko bat da baina magnetismorik gabe. Horregatik normalean latoiez egiten da. Beste aldetik kristala dago, iparrorratza ikusteko. Ondoren, lerro bat dago hormante lerroan, horrela iparrorratzak zer markatzen duen ikus daiteke. Antzinean morteroa likidorik gabekoa zen, baina azken urteetan ur destilatuaz eta alkoholez egindako nahastearekin eraikitzen da. Horrek itsasontziko mugimenduak leuntzen dute.
Morteroa bitakora izeneko kutxa baten gainean dago, iparrorratza posizio horizontalean egoteko mekanismo bat duena. Bitakora egurrezko altzari bat da zulo batzuekin zeharkako eta luzetarako imanak sartzeko. Azkenik bi burdina gozoko esfera dauka iparrorratzaren parean. Gailu horiek guztiak desbiderapena konpontzeko dira.
Ezaugarriak
Iparrorratz-kutxa asko mugitzen da eta horregatik orratzak ezaugarri hauek izan behar ditu:
Desbideraketa
Meridiano magnetikoa eta fe lerroaren arteko angeluari deitzen zaio, +, Eskumarantz desbideratzen bada eta -, eskerrerantz desbideratzen denean.
Desbideraketaren zergatia
Iparrorratzaren inguruan lurraren imantazioa bakarrik egongo balitz, Iparralderantz apuntatuko litzateke, baina itsasontzia altzairuz eginda dago. Gainera batzuetan karga, burdina izan dezake eta horik desbideraketa bat sortzen du. Desbideraketa hori aldakorra da hainbat arrazoiekin:
Arrazoi guzti hauek hiru izenekin laburbil daitezke:
Ikus gainera
Giroskopio
Avelin
Avelin Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Tolosako babarrun
Tolosako babarruna Gipuzkoako Tolosaldean ereiten den babarrun beltz mota bat da (Phaseolus vulgaris). Eusko Labela duen produktua da, baina ez du jatorri deiturarik.
Avelin
Biztanleria
2007an Avelin udalerrian erroldatutako biztanleak 2.475 ziren. Familiak 906 ziren, horien artean 160 pertsona bakarrekoak ziren (50 bakarrik bizi ziren gizonak eta 110 bakarrik bizi ziren emakumeak), 296 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 411 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 39 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tolosako babarrun
Prestaketa
Aldez aurretik beratzen ipini, baina ez da nahitaezkoa. Babarrunak lapiko batean ipini ur hotzarekin, oliba-olioarekin eta xehe-xehe txikitutako tipularekin. Lapikoa su bizian jarri irakiten hasi arte, gero sua moteldu eta babarrunak bi ordu eta erdi inguruz makal irakiten eduki. Beharrezkoa bada, ura botaz joan. Babarrunak ondo eginda daudenean, gatza bota eta su motelean eduki minutu batzuetan. Jateko atera baino lehen, sutatik kanpora utzi salda loditzeko. Salda lodi-lodia maite bada, bezperan egin daitezke.
Avelin
Etxebizitza
2007an 968 etxebizitza zeuden, 922 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 946 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 922 etxebizitza nagusietatik 799 bere jabearen bizilekua ziren, 110 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 35 etxek bi zituzten, 55 etxek hiru zituzten, 149 etxek lau zituzten eta 682 etxek bost zituzten. 775 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 332 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 514 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tolosako babarrun
Sakramentuak
Babarrunak sakramentuekin zerbitzatu ohi dira, hau da, lagungarri jartzen diren janariekin. Hauek izan ohi dira: buru-aza egosia, txorizo egosia, odolki egosia, Ibarrako piperrak eta txerriki zati bat (saiheskia, urdaia eta abar). Lagungarri hauek bananduta egosi eta aurkezten dira, bakoitzak nahi ahala gehitzeko.
Iparrorratz-kutxa (nautika)
Ikus gainera
Gowin knight
Iparrorratz
Avelin
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen: