cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Real Sociedad
Urrezko aroa
Urrezko aroa 1980. hamarkada amaierararte luzatu zen 1987 eta 1988an jokaturiko Errege Kopako finalekin. 1987an Zaragozan jokatu zuen Atletico Madrilen aurka eta 2-2 berdindu ondoren penalti jaurtiketetan lortu zuen Errege Kopa irabaztea. J. B. Toshack galestarra zuen entrenatzaile eta Liga irabazi zuten jokalariekin batera harrobiaren emaitza berriak ziren taldean, Txiki Begiristain eta Lopez Rekarte adibidez. 1988ko finala FC Barcelonaren aurka jokatzea tokatu zitzaion. Erreala faboritoa bazen ere laugarren aldiz galdu zuen talde kataluniarraren aurka. Alexankok sartu zuen partidako gol bakarra. 1989an UEFA Kopako final laurdenak jokatu zituen baina VfB Stuttgart talde alemaniarrak penalti jaurtiketetan garaitu zuen. Urte berean Juan Antonio Larrañagak Errealaren 2000. gola sartu zuen.
1990. hamarkada: Atzerritarrak Errealean
XX mendearen amaiera aldera Ligako taldeak jokalari atzerritarrez betetzen hasi ziren eta Errealak ere ezin izan zuen egoera ekidin. 1989ko udan jokalari ugarik taldea utzi zuten alde berean, Begiristain, Lopez Rekarte, Bakero, Loren, Iturrino eta Lopez Ufartek. John Aldridge izan zen aurreneko atzerritarra, bi denboraldi egin zituen taldean eta 33 gol sartu zituen. Hurrengo urtean Dalian Atkinson eta Kevin Richardson etorri ziren baina ez zuten arrakasta bera izan. 1993 urtean Anoeta estadioa inauguratu zuen.
Maila handiko atzerritarrak etorri ziren hurrengo urteetan: Carlos Xavier, Oceano eta Sá Pinto portugaldarrak, Valeri Karpin estoniarra, Meho Kodro bosniarra, "Gica" Craioveanu errumaniarra, Darko Kovačević jugoslaviarra eta Nihat Kahveci eta Tayfun Korkut turkiarrak. Horiekin batera, Alberto López, Agustin Aranzabal, Loren Juarros, Javi de Pedro, Andoni Imaz, Kote Pikabea, Aitor Lopez Rekarte, Iñigo Idiakez edo Luis Pérez bezalako harrobiko jokalarien hamarkada izan zen.
Emaitzei dagokienez garai apala izan zen baina bi salbuespen izan ziren, 1997-98ko hirugarren postua eta batez ere 2002-03ko bigarren postua, azken partidararte Liga lortzeko borrokan aritu zena. Raynald Denoueix zen orduko entrenatzailea, eta jokalari aipagarrienak Xabi Alonso, Mikel Aranburu, Mikel Labaka, Javi de Pedro, Darko Kovačević eta Nihat Kahveci ziren. Hurrengo urtean Txapeldunen Ligan jokatu zuen. Lehenengo fasea pasa ondoren (Olympiakos, Galatasaray eta Juventusen aurka), hurrengo fasean Olympique Lyonnais taldearen kontra galdu zuten. Ligan ordea gorriak pasa zituen.
Bigarren mailan
Hurrengo urtean jokalari aldaketa ugari izan zen eta harrobia indartu beharrean atzerritarrez bete zen taldea. Nortasuna galtzea ekarri zuen honek eta 2007an maila galdu zen 40 urteren ondoren. 2009an Errealak taldearen sorreraren mendeurrena bigarren mailan zegoela ospatu zuen Real Madrilen aurkako lagunarteko partida batekin. 2010eko ekainaren 13an lehen mailara itzultzea lortu zuen.
Mendeurrena eta gero
2009. urtean, Realak bere sorreraren mendeurrena ospatu zuen. Urtean zehar hainbat ekintza antolatu ziren, baina, ekintzarik garrantzitsuena Mendeurrenaren Partida izan zen 2009ko abuztuaren 15ean Donostiako Anoetako estadioan. Errealak Real Madrilen aurka jokatu zuen, han ziren Cristiano Ronaldo, Kaká, Benzema eta Xabi Alonso.
Lehenengo denboraldian azken jardunaldian salbatu bazen ere hurrengo urteetan Europako postuei begira egon da. Entrenatzaile dantza handia izan du ordea eta proiektuari jarraitasuna ematea kostatu izan zaio. Hamarkada honetan harrobiari behar duen garrantzia eman zaio (Asier Illarramendi, Imanol Agirretxe, Asier Illarramendi, Xabi Prieto, Iñigo Martinez, Mikel Oiartzabal, Álvaro Odriozola, David Zurutuza...) eta atzerritan bikainak ere izan ditu, aipagarrienak Antoine Griezmann, Claudio Bravo, Carlos Vela eta Willian José izan dira. 2012an Mikel Aranbururen agurra ospatu zuten taldeak eta zaletuek.
2012-13 denboraldian laugarren postua eskuratu zuen Philippe Montanier entrenatzaile frantsesaren eskutik eta Txapeldunen Ligara sailkatu zen berriz ere. Hurrengo denboraldian Ligaxka fasetik ez zen pasa baina Ligan 7. postuan amaitu zenez UEFA Koparako sailkatu zen. Aspaldiko partez Errege Kopan final erdietara iritsi zen eta beti bezala FC Barcelonak kanporatu zuen.
Urte batzuen buruan, azken jardunaldian Europa Leaguerako txartela eskuratu zuen errealak, Celtaren aurkako partidua irabazi eta gero seigarren postua lortuz. Final hamaseirenetan Salzburg talde austriarrak kanporatu zuen. 2018an Asier Garitano entrenatzaile bergararra fitxatu zuen baina emaitzaz ez ziren esperotakoak izan eta abenduan kaleratua izan zen. Imanolek hartu zuen taldea eta azken jardunaldirarte Europan sartzeko lehian egon bazen ere denboraldia eskasa izan zen.
Hurrengo denboraldia ordea, Roberto Olabek fitxaketekin egin zuen lan izugarriaren ondoren, Martin Odegaard, Alexander Isak, Portu eta Alex Remiro fitxatuz, denboraldi polita egin zuen errealak. Ligan 6. postuan amaitu zuen, eta 33 urtean lehen aldiz kopako finalera sailkatu zen, hau Covid-19 pandemiaren eraginez hurrengo urtera atzeratuz. Koparen final hori 2021eko apirilaren 3an jokatu zen eta Real Sociedadek 1-0 irabazi zion Athletici.
2022-23 denboraldian laugarren postua lortu zuen eta hurrengo urtean Txapeldunen Ligan jokatuko du berriz.
Ereserkia
2007-2008. urtean Amets Bat ekitaldia sortu zen Realean, gazteriak taldea animatzeko eta jarraitzeko bideratutako ekitaldiz osatua. Horri ere ereserkia egin zitzaion:
2023/2024 taldea
2023ko uztailaren 28an eguneratua.
Anoeta
Anoetako Futbol Zelaia 1993ko abuztuaren 13an inauguratu zuten. 32.000 pertsonarentzako tokia du. Zelaia 105 m. luze da eta 70 m. zabal. Futbolerako ez ezik, atlestismorako ere prestatuta dago. Realak partida ofizialak bertan jokatzen ditu, baina entrenatzeko Zubietako zelaiak erabiltzen ditu, Lasarte ren ondoan. Bertan, saskibaloi kantxak ere daude, baita errehabilitaziorako eremua, proiekzio aretoak eta gimnasioa ere. UEFAk kategoria goreneko estadio izendatu zuen eta Champions Leagueko finalak antolatzeko gai da.
Jarraitzaileak
CIS erakundeak 2007an egindako inkesta baten arabera, Osasuna taldearekin berdinduta, Espainiako 11. futbol taldea da, jarraitzaileen kopurua kontuan hartuta. Inkestaren arabera, Espainiako biztanle guztien % 1,3 dira realzaleak, eta beste % 1,5ek gustuko dute Reala, baina ez lehen talde gisan.
2008ko martxoan Realaren aldeko 108 peña zeuden, honela banatuta:
Datuak
2023-24 barne:
Entrenatzaile nabarmenenak
Taldeko entrenatzaile garrantzitsuenen artean, hasierako urteetan Benito Diaz (1926-1930 eta 1942-1951) azpimarratzekoa da. 13 urtez Reala zuzentzen egon zen, estatistika bikainarekin. Halaber, 1946an "WM" sistema lehen aldiz erabili zuen Espainiako Ligan.
Andoni Elizondo (1966-1970 eta 1974-1976) izan zen 1967an taldea Lehen mailara igo zuena, bigarren mailan 5 urtez egon ondoren. Denbora aurrera, Reala mantenduko zen 40 urtez maila gorenean, Elizondok igo zuen urte hartatik 2007 arte.
Alberto Ormaetxeak 1978an hartu zuen taldea, eta zazpi urtez bertan lan egin zuen. Eibartarrak lortu ditu taldeko inoizko emaitzarik hoberenak, Espainiako futbol liga txapelketa bi aldiz jarraian eskuratuz, 1981 eta 1982an. Halaber, 1983an Europako Kopan final-erdietara iritsi zen, nazioarteko txapelketa batean taldeak daukan markarik onena izanda.
John Benjamin Toshack galestarrak ordezkatu zuen aulkian, bertan zortzi urtez egonda, tarteka. Berarekin, 1987an Errege Kopa irabazi zuen, eta hurrengo urtean Liga eta Kopako txapeldunordea izan zen. 1989an UEFA Kopa-ko final-laurdenetaraino iritsi ziren txuri-urdinak berarekin.
Urte batzuk geroago, Raynald Denoueix frantziarrak kargua hartu zuen, 2002an. Ez zen taldera iritsi momentu errazetan, aurreko urteetan bigarren mailara jaisteko zorian egon baitzen, baina 2003an Ligan txapeldunordea izatea lortu zuen.
2014ko azaroan David Moyes eskoziarrak Jagoba Arrasate entrenatzaile gisa ordezkatu zuen, aurretik Everton F.C taldean hamaika urtez ibilbide oparoa eta ospea bereganatu eta ondoren Manchester United taldean zortzi hilabetez laburrez eta zorterik gabe jardun zuen entrenatzaile ospetsua. Moyesek urtebete baino ez zuen eman Realeko entrenatzaile gisa, 2015eko azaroaren 9an kargutik kendu, eta Eusebio Sacristán entrenatzaile jarriz.
Dopatze polemika
2021eko martxoaren 28an, Jordi Évolek La Sexta telebista katean Eufemiano Fuentes espainiar kirol doktoreari egin elkarrizketan, doktore horrek, kirolarientzako dopatze substantziak kudeatzen zituela aitortu ez ezik, onartu zuen harremanak izan zituela 2002-2003an Jose Luis Astiazaranekin, Erreala ligan bigarren geratu zen sasoian.
Urte horretako bere kontabilitate idazpen batean "cuentas Asti" agertzen da, eta 42.070 euroko diru kopurua, gerora Badiolak plazaratu zuen Real Sociedaden B kontabilitate bateko diru kopuruarekin bat datorrena ("compra de medicinas"). Kontabilitateko beste bi idazpen ere bat zetozen. Eufeminiano Fuentesek berretsi egin zuen datu horiek zuzenak zirela, eta ondorioztatu zitekeela berak harreman horiek izan zituela Astiazaranekin.
Cortegada
Cortegada Ourenseko udalerria da, El Ribeiro eskualdean dagoena.
Musashi Okuyama
Musashi Okuyama (奥山 武宰士, 1991ko maiatzaren 15a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata.
Várzea Grande (Piauí)
Várzea Grande Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Liophidium trilineatum
Liophidium trilineatum Liophidium generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Eumyias panayensis
Eumyias panayensis Eumyias generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Andre Agassi
Andre Kirk Agassi (Las Vegas, AEB, 1970eko apirilaren 29a - ) tenislari ohia da.
2006ko irailaren 3an, 36 urte zituela, hartu zuen erretiroa. 20 urte eman zituen guztira profesionaletan, urte hauetan, 25 milioi dolar baino gehiago irabazi zituen saritan, eta ATP sailkapeneko lehen postuan egona ere izan zen. Historiako tenislari hoberenen zerrendan kokatu behar dugu.Besteak beste, Grand Slam txapelketa guztiak irabaztea lortu duen tenislari bakanetakoa da (kategoria horretan 8 titulu lortu zituen guztira), eta Master Series / ATP Masters 1000 txapelketa gehien irabazi dituen jokalaria da (17 titulurekin). Steffi Graf tenislari ohiarekin ezkondua dago, zeina munduko lehena ere izan zen.
Sphyraena obtusata
Sphyraena obtusata Sphyraena generoko animalia da. Arrainen barruko Sphyraenidae familian sailkatzen da.
Weber (kraterra)
Weber kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ02 lau-angelukoan dago, Ilargiaren alde ezkutuaren ipar-hemisferioan. 44 kilometroko diametroa du. Izena Wilhelm Eduard Weberren omenez darama.
Krater sateliteak
Krater sateliteak krater nagusitik hurbil dauden krater txikiak dira, eta krater horren izen bera hartzen dute letra larri osagarri batekin (baita horien eraketa krater nagusiaren eraketatik independentea bada ere). Konbentzioz, egitura horiek ilargi-mapetan identifikatzen dira, eta dagokien letra krater nagusitik hurbilen dagoen ertzaren erdian kokatzen da.
Peruko historia
Peruko historia zenbait milurtekotan luzatu da, mendialdeko eta kostaldeko basamortuetako hainbat kultura ugaritatik hasita. Duela 15.200 bat urte, Bering itsasartea zeharkatutako gizataldeek, Amerika ipar-hego igaro eta gaurko Peruko eskualdean kokatu ziren. Lurralde hau Norte Chico zibilizazioaren (munduko sei zibilizazio zaharrenetakoa) eta Inka Inperioaren sorleku izan da. XV. mendean Espainiar Inperioaren konkistaren ondoren, bertan ezarritako erregeordetzak ia Hego Amerika osoan izan zuen eskumena. Nazioak 1821ean lortu zuen independentzia.
Karatxi
Karatxi (Karachi; ڪراچي,, Karācī, ahoskatua) Pakistango hiririk populatuena da eta 20. hiririk populatuena metropoliaren arabera, eta udalerriaren arabera munduko 3. hiririk populatuena. 2009an 18.140.625 biztanle zituen. Pakistango hiri finantziero eta ekonomikorik garrantzitsuena da, eta itsas-portu nagusia. Herrialdeko hiriburu politikoa izan zen 1959an hiriburua Rawalpindira igaro bitarte. Gaur egun Sindh probintziako hiriburua da.
Omango itsasoaren ondoan, Indusko deltaren ipar-mendebaleko adarraren ertzean kokatzen da eta salerosketa eta industriagune garrantzitsua da. Nazioarteko aireportua eta burdinbide lotunea. Herrialdeko enpresen egoitza nagusiak bertan daude, bereziki ehungintza, automozioa, teknologia berriak eta osasunarekin lotutakoak. Karatxik izaera kosmopolita du eta herrialdeko etnia eta hizkuntza guztiak biltzen dituen emigranteak jasotzen ditu. Era berean, atzerritarren populazioa nahiko handia da. Karatxiko Unibertsitateari esker, 80.000 ikasletik gora dituena, mundu musulmaneko eta Hegoaldeko Asiako unibertsitate gune garrantzitsuenetakoa da.
Munduko hiririk bortitzenen artean dago, nahiz eta krimena eta populazioaren arteko proportzioari begiratuz, ez den sartzen munduko 50 hiri hilkorrenen artean.
Historia
Teofrastok, K.a. III. mendean,Karatxiri buruz hitz egiten du Landareen historia lanean, non IV3 liburuan Alejandro portua izena baitu.
Peruko historia
Garai arkaikoa (-7600 - -2600)
Glaziarren atzerakadaren ostean, gizataldeak etxekotze eta sedentarizazio prozesua geldiro hasi zuten, bertako klimaren egonkortzeak lagunduta. Garai hartan garatu zen Caralgo zibilizazioa ( K. a. 3000-K. a. 1800)
Eratze garaia (-2700 - -200)
Eratze garaian zehar, lehen herrixkak eta antolaketa politikoak agertu ziren, eta estatu teokratikoak agertzea ahalbidetu. Hauen artean dago Caralgo zibilizazioa. Honen ondoren, hainbat kultura iraunkor jaio ziren, bi nagusiak Chavín kultura (K. a. 1000-K. a. 200) eta Paracas kultura (K. a. 800-200) zirela.
Nitrato
Nitratoa azido nitrikoaren gatza edo esterra da (NO3-). Nitrato organiko eta ez-organikoak daude; lehenengoen artean, ezagunak dira potasio nitratoa, sodio nitratoa (Txileko nitratoa), amonio nitratoa, etab.; nitrato organikoen artean, ezagunak nitroglizerina eta nitrozelulosa dira. Solido kristalizatuak dira, eta bismutilo nitratoa (BiO·NO3) eta gisako gatz basiko batzuk izan ezik, denak disolbatzen dira uretan. Nitratoak berotuz gero, oxigenoa askatu eta desegin egiten dira. Nitrato organiko askok eztanda egiten dute berotzen direnean edo elkar jotzen dutenean, nitroglizerinak bereziki. Hori dela eta, arriskutsua da erregaien inguruan jartzea. Naturan libre aurki daitezkeen sodio nitratoa eta potasio nitratoa izan ezik, beste guztiak industrian ekoizten dira. Nitrato alkalinoak, kaltzio nitratoa eta amonio nitratoa ongarri gisa erabiltzen dira nekazaritzan.
Peruko historia
Garai inperiala (900-1532)
Garai inperiala, batzuetan garai klasiko ondokoa deitua, Huari kulturaren gainbeherarekin hasi zen. Alboko kulturak menperatzeko asmoa zuten estatuak agertu ziren. Hauen artean daude Chimú, Chance eta Chincha kulturak.
Hala ere, Inka zibilizazioa nagusitu zen lurraldean. Inkak hegoaldeko tribu gerlaria zen. Gutxinaka, iparralderantz hedatu ziren 1100 eta 1300 artean, Cuzcoko haran emankorrera iritsi arte. hedapen handia 1438an hasi zen, Pachacutec buruzagiarekin, alboko lurraldeak konkistatzen hasi zelako. Garai honetako azken 70 urteetan, Cuzcoko erresuma Andeetan hedatzen zen inperioa sortu zen: Inka Inperioa.
Nahiz eta XII. mendearen inguruan sortu, XV. mendearen erdialdetik aurrera izan zituen urterik oparoenak, eta Hego Ameriketako inperio ahaltsuena eta handiena izatera iritsi zen espainiarrak heldu aurreko urteetan. Gaur egungo Peru, Ekuador, Bolivia eta Argentinako eta Txileko iparraldea hartzen zituen. XVI. mende amaieran, Pachacutec buruzagiak (1438-1471) Tupac Yupanqui semeari (?-1493) igaro zion boterea, inperioa egungo Ekuadorko lurraldeetaraino hedatuz. Haren seme Huayna Capac buruzagiak (?-1527) egungo Kolonbiaraino hedatu zuen lurraldea. Huayna Capac-en Huascar eta Atahualpa semeen arteko ondorengotza gerra piztu zen. Bigarrenaren gudarosteak irabazi zuen, espainiarrak eskualde honetara iritsi zirenean.
Peruko konkista (1532–1572) eta erregeordetza (1542–1824)
Ozeano Barea aurkitu ondoren, espainiar esploratzaileek Hego Ameriketako kostaldea aztertu zuten, eta Peruko inperio handiaren berri izan zuten. 1531n Francisco Pizarro lurraldea konkistatzera abiatu zen 180 soldaduren buru. Espainiarrek Atahualpa inken erregea atxilotu eta, hark bahisaritzat gela bete urre ordaindu bazuen ere, hil egin zuten (1533). Urte horretan bertan, Lima hiria sortu zuten espainiarrek, itsasorako aterabidea izateko.
Konkistak aldaketa handiak eragin zituen: lurraren eta ondasunen banaketa zela eta, gerra piztu zen konkistatzaileen artean; gerrek eta eritasunek biztanleria urritu zuten; amerindiarrak lan gogorretara behartuak izan ziren; bertako kulturaren eta erlijioaren ordez espainiarrena ezarri zen, eta biztanleriaren banaketa aldatu zen administrazioa mendietatik (Cuscotik) kostaldera (Limara) aldatzearekin batera.
1543an Espainiako Karlos I.a erregeak Peruko erregeorderria sortu zuen konkistatzaileen arteko guduak amaitzeko eta koroaren aginpidea Hego Ameriketan sendotzeko. Erregeorderriak ia Hego Amerika osoa hartzen zuen. Erregeordeen lehen egitekoa konkistatzaileen matxinadak menderatzea izan zen. Francisco de Toledoren gobernupean (1569-1581), lurraldearen barne-antolamendua egituratu eta ekonomiaren hazkundea bideratu zen, zilarraren ustiapenean oinarritua. Lima erregeorderriaren hiriburu eta, bi mendez, Hego Ameriketako merkataritza-gune nagusi bilakatu zen. Erregeorderriak XVII. mendean zehar izan zituen urterik oparoenak, baina, nolanahi ere, arazo askori aurre egin behar izan zien: itsaslapurren erasoei, espainiarren arteko gerrei, amerindiarren matxinadei, administrazio- eta erlijio-arazoei, kontrabandoari eta izurriteen eta lurrikaren ondorio larriei, besteak beste.
XVIII. mendean garrantzia galdu zuen Peruko erregeorderriak, ekonomiaren hazkundea moteldu egin baitzen erregeorderriaren zatiketagatik, zilar-ekoizpenaren beherakadagatik eta biztanleriaren urritzeagatik neurri handi batean. Mende horretan zehar, Peruko erregeorderria hirutan zatitu zen: Granada Berria (1717), Rio de Plata (1776) eta Txile (1778). Bestalde, kolonia-erregimenarekiko morrontzak Hego Ameriketako korrejidoreen eskuetan zegoen merkataritzaren monopolioa, zerga-igoerak eta Tupac Amaru amerindiarraren matxinada eragin zituen (1780-81). Kreole aristokraten artean ere burujabe izateko asmoa gero eta sendoagoa zen.
Peruko Errepublika
XIX. mendearen hasierako askapen-mugimenduak sortu zirenean, Espainiako koroak Hego Ameriketan izan zuen azken babesgune bihurtu zen Peru. 1821ean José de San Martín argentinar jeneralak Peruren burujabetasuna aldarrikatu zuen Liman,  Simón Bolívar Askatzaileak Junineko eta Ayacuchoko guduetan (1824-25) De La Serna erregeordearen osteak menderatu zituenean gauzatu zena.
1879an, Atacamako basamortuko gesal-hobien jabegoa zela eta, Peruren eta Txileren arteko gerra piztu zen. Gerra 1883an amaitu zen, eta Peruk hegoaldeko Tarapaca probintzia galdu zuen. Gerra ostean, ekonomiak, guanoaren urritzeagatik eta gesal-hobien galeragatik batez ere, hondoa jo zuen. Peruko burgesia aginpidea berreskuratzen ahalegindu zen. 1895ean Nicolás de Piérolak lortu zuen lehendakaritza, eta hurrengo 24 urteetan zibilak izan ziren agintari. Urte baketsuak izan ziren, ekonomiaren hazkundearekin batera aurrerapenak ekarri zituztenak. Haren agintaldian sortu ziren Peruko lehen industriak.
Demokrazia eta militarismoa (1930–1979)
1902tik aurrera, Estatu Batuetako Cerro de Pasco Investmen Company konpainiak bere gain hartu zuen meen ustiapena. Augusto Leguía lehendakari izan zen urteetan (1908-12 eta 1919-30) aginpide handia eskuratu zuen, erdi-mailako klaseetara eta sortu berria zen langileriara hurbiltzen ahalegindu zen, eta berrikuntza asko eragin zituen. Hala ere, Peruko ekonomia (tabakoa, petrolioa, burdinbideak) Estatu Batuetako enpresen mende zegoen. Leguíak langileen eta ikasleen matxinadei aurre egin behar izan zien. 1924an Víctor Raúl Haya de la Torre ezkertiarrak, Mexikon erbesteraturik zela, Ameriketako Herri Aliantza Iraultzailea alderdia (APRA) sortu zuen, Estatu Batuen nagusitasunaren eta oligarkiaren aurka zegoena. 1929an militarrek Leguía aginpidetik kendu eta Sánchez Cerro teniente koronela ezarri zuten haren ordez. Sánchez Cerrok gogor zapaldu zuen burgesia txikiaren eta langileen artean gero eta jarraitzaile gehiago zituen APRA alderdiaren matxinada bat 1932an. 1933an hil zuten Sánchez Cerro, eta Benavides jeneralarekin oligarkiak iraun zuen aginpidean (1933-39).
1945ean, APRAk eta Peruko Alderdi Komunistak bat egin zuten, eta haien lehendakarigaia, Bustamante Rivero, atera zen garaile hauteskundeetan. Militarrek, ordea, Bustamante APRA legez kanpo uztera behartu zuten, eta 1948an Manuel Odría jeneral eskuindarra ezarri zuten aginpidean haren ordez. Odríaren lehendakaritzapean (1948-56) oinarrizko eskubideak indargabetu ziren, eta APRAko kideak esetsiak izan ziren. Bien bitartean, mendialdeko nekazariak politikan parte hartzen hastearekin batera, matxinadak ere ugaritu ziren. 1962an APRA alderdiko Haya de la Torre atera zen garaile, baina militarrek hauteskundeak baliogabetu eta nekazarien matxinadak gogor zapaldu zituzten. Hurrengo urtean Fernando Belaúnde Terry kontserbadorea, Acción Polular alderdiko sortzailea, atera zen garaile. Nekazaritzaren erreforma txiki bat bideratu zuen, baina amerindiar nekazariak, lurra ala hil lemapean, matxinatu ziren eta zapalduak izan ziren berriro. 1965ean MIR ezkerreko mugimendu iraultzaileak, Castro eta Guevararen jarraitzaileak, borroka armatua hasi zuen; Peruko gudarosteak erraz menderatu zuen.
1968an Juan Velasco Alvarado jeneral ezkertiarrak aginpidetik kendu zuen Belaúnde, eta politika nazionalista eta erreformatzailea bideratu zuen: nekazaritzaren erreforma bizkortu zuen, banketxeak, arrantza, eta kobrearen eta petrolioaren ustiapena nazionalizatu zituen, Estatu Batuen parte hartzea murriztu eta SESB eta Kubarekiko harremanak sendotu zituen.
Berrezarpen demokratikoa eta hauteskundeak (1979–gaur)
1979an konstituzio berri bat onartu zen. 1980ko lehendakaritzarako hauteskundeetan Belaúnde Terry atera zen garaile, eta urte askoren ondoren militarren mendean egon ondoren, zibilek eskuratu zuten berriro aginpidea. Lehendakari berriak liberalismo ekonomikora jo zuen atzera, baina ezin izan zuen ekonomia hondamenditik atera. Urte horretan bertan Peruko Alderdi Komunistak arteztutako mugimendu maoista sortu zen, eta borroka armatuari ekin zion. Gobernuak salbuespen-goera ezarri zuen Liman eta Callaon, eta militarren zainpean jarri zituen Ayacucho eta mendialdeko beste probintzia batzuk. Oinarrizko giza eskubideak ez ziren errespetatu, eta biztanleek, bizirik iraun nahi bazuten, Alderdi Komunistaren gerrillari-ostearen edo gudarostearen alde egin beharra zuten. 1981ean, berriro azaleratu ziren Peruren eta Ekuadorren arteko muga-arazoak.
1985ean, APRA alderdiak irabazi zituen lehendabiziko aldiz hauteskundeak, eta Alan García Pérez izendatu zuten lehendakari. Lehendakari berriaren lehentasunak gerrilla eta krisi ekonomikoa desagerraraztea izan ziren. Bake-batzorde bat antolatu zen, baina 1986an Peruko gudarosteak Peruko Alderdi Komunistako espeen matxinada batzuetan eragin zuen sarraskiaren ondoren desegin zen batzordea. Krisi ekonomikoari aurre egiteko neurrietako bat banketxeak nazionalizatzea izan zen (1987).
Büren zum Hof
Büren zum Hof Suitzako udalerri ohi bat da, Bern-Mittelland barruti administratiboan, Berna kantonamenduan. 2014ko urtarrilaren 1ean Etzelkofen, Grafenried, Limpach, Mülchi, Schalunen eta Zauggenried udalak Fraubrunnen udal berrian batu ziren.
Peruko historia
Berrezarpen demokratikoa eta hauteskundeak (1979–gaur)
1997ko maiatzean, kargutik kendu zituzten Auzitegi Konstituzionaleko kideak, Peruko konstituzioak Fujimori berriro hautatzea debekatzen zuela adierazteagatik. 2000. urtean, Fujimori hautatu zuten berriro ere lehendakari, baina urte horretan bertan uko egin behar izan zion lehendakaritzari, Montesinos (Inteligentziako Zerbitzuko buru) ustelkeria-sare bateko buru zela egiaztatu zenean. Kongresuak Valentín Paniagua hautatu zuen behin-behineko lehendakari, eta hark hauteskundeetara deitu zuen 2001. urtean. Alejandro Toledo irten zen garaile, eta Fujimori estraditatzeko nazioarteko kanpaina bat jarri zuen abian (Fujimori Japonian zegoen). Toledok indartu egin zuen ordu arteko eredu ekonomikoa, eta hazkunde makroekonomikoa nabarmena izan bazen ere eta ekonomia suspertzea lortu bazuen ere, alde sozialek ez zuten onera egin. 2006ko hauteskundeetan Alan García Pérez iritsi zen agintera, eta kanpainan gogor kritikatu bazuen ere Toledoren gobernua, berak jarraitu egin zuen haren politika ekonomikoarekin. 2007an, poliziari egindako hainbat erasok nabarmen utzi zuten Peruko Alderdi Komunista berriro ere iskilutzen ari zela.
2011ko uztailaren 28an Ollanta Humala Tasso hautatu zuten lehendakari, hauteskundeak Alberto Fujimoriren alaba Keiko Fujimori Higuchiri irabazita. 2014ko irailaren 22an, Peruko Osasun Ministerioak 15,4 milioi euro inguru gastatuko zituela adierazi zuen Chikungunya birusari aurre egiteko. Gobernuak azaldu zuen asmoa ez zela herritarrak izutzea, baizik eta haiek ohartaraztea, «hurrengo egunetan edo asteetan» iristekoa baitzen birusa. Aedes aegypti eltxoak kutsatzen zuen gaixotasuna, eta sortutako sukarra gehienetan hilgarria ez bada ere, sintomak oso mingarriak dira. Gainera, asko kutsatu ohi dira. Gobernuak eskolak eta etxeak fumigatuko zituen, eritasuna garraiatzen zuten eltxoak akabatzeko.
Mulungu (Ceará)
Mulungu Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Peruko historia
Berrezarpen demokratikoa eta hauteskundeak (1979–gaur)
Irailaren 28an, gutxienez 8 pertsona hil ziren, horietako 4 haurrak, Perun izandako 5,1 graduko lurrikara baten ondorioz. Lurrirakara Cuzco eskualdean gertatu zen eta epizentrua 8 kilometroko sakoneran izan zuen, Paruro herritik gertu. Miscaa herriko etxebizitzen % 90 suntsituta gelditu ziren. Misca herrian kaltetu ziren etxebizitzez gain errepide batean ere kalteak eragin zituen eta Gobernua pasabidea garbitzeko lanean ari zen. Lurrikara Richter eskalan 5,1 gradukoa izan bazen ere, epizentroa 8 kilometroko sakoneran izan zuenez kalte handiak eragin zituen.
Karatxi
Historia
Karatxiko historia ofiziala eta dokumentatua britainiarren iritsierarekin hasten da, XIX. mendearen hasieran. 1839an Royal Navyko ontzi batek Manora gotorlekuaren aurka tiro egin eta hiriaren erabateko kapitulazioa lortu zuen, garai hartan 14.000 biztanle baino ez zituena. Urte batzuk geroago Karatxi Sindh probintziako hiriburu bilakatu zen Hyderabaden ordez. Britainiarrek portua Kalkutakoaren ordezko gisa erabili nahi zuten. Britainiar dominazioaren garaian, Karatxiko portuaren garapena eta hiriarena bat egin zuten. 1876an, Muhammad Ali Jinnahak, Pakistango fundatzailea izango zena, hiri honetan jaio zen.
XX. mendean, Karatxin dibertsitatean handitzen joan zen, izan ere, Hegoaldeko Asiako, eta orokorrean, Britainiar Inperioko langile asko etorri baitziren.
Lehen Mundu Gerran zehar, Karatxi, Indiako "espezieen gunea", britainiar tropen hornidurarako erretagoardia bilakatu zen. Bigarren Mundu Gerran, aldiz, kaltetutako ontzi aliatuen ontziola bilakatu zen eta 1942 eta 1945 bitarte, mila ontzi inguru konpondu ziren bertan.
Indiaren partizioa eta Pakistanen sorrera
1947an, Pakistan herrialde sortu berriaren hiriburu izendatu zuten, hiriak 400.000 biztanle inguru zituelarik. India britainiarrare n partizioa bi estatutan, India bera nagusiki hindua, eta Pakistan musulmana, dramatikoa eta hilgarria izan zen toki askotan, baina 1947an Karatxi lasai samar egon zen.
Baina 1948an istiluak piztu ziren hirian, eta ondorioz Karatxi eta Sindh eskualdeko hindu gehienak Indiara joan ziren, estatu berri horretako Gobernuaren laguntzaz. Era berean, Indiatik ihesi joandako muhajir errefuxiatu musulmanen erakarpen puntu nagusia bilakatu zen Karatxi, eta 1948ko maiatzerako 470.000 muhajir instalatu ziren hirian, demografia guztiz aldatuz.
Harrezkero hiriaren istilu politikoak lerro etnikoen arabera garatu izan dira neurri handi batean: MQM alderdia, muhajir populazioaren ordezkaria alde batetik; eta Pakistango beste etnia batzuk bestetik, bereziki eskualdeko sindhitar natiboak, paxtunak eta punjabtarrak.
Garapen ekonomikoa
Independentziaren ondoren, portutik urtero 2,8 miloi merkantzia tona pasatzen ziren eta hiriaren hazkundea bizkortzen hasi zen. Nahiz eta hiriburutza 1959an Rawalpindira igaro eta 1967an Islamabadera, Karatxi herrialdeko gune ekonomikoa izaten jarraitzen du eta haren ekarpena herrialdearen BPGren zati handia da. 1958an esportazioak 4 milioi tonakoak izatera iritsi zen.
Azken hamarkadetan, Karatxi handitzen jarraitzen du eta 10 milioitik gorako biztanleria du. Auzo aberatsak (Clifton eta Defense) eta ghettoak tartekatzen dira. Kriminalitate tasa altua du eta Pakistan osoan hedatuak dauden gatazka etnikoak gertatzen dira ere. Horrez gain, suniten eta xiiten arteko gatazka erlijiosoen gune nagusietakoa da 1980tik.
2012an, 255 langilek bizia galdu zuten Karatxiko fabrika batean.
Antzina arrantzale portu txikia zen. 1838tik aurrera, ingelesak heldu zirenean, berehala hasi zen salerosketa portu gisa sendotzen. 1947-1960 urteetan Pakistango hiriburua izan zen.
Erythrolamprus ceii
Erythrolamprus ceii Erythrolamprus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Karatxi
Hazkundea eta inmigrazioa
Karatxi 15 milioi biztanle inguru zituen 2017an. Kontuan izanik hiriak 1947an 400,000 biztanle baino ez zituela, esan daiteke hazkundea oso azkarra izan dela. 1998ko erroldaren arabera, 9,9 milioi pertsona bizi ziren, baian 2010ekoan, 13,2 milioi biztanle zituela estimatzen zen. . Beste estimazio batzuk gehienez ere 18 milioi biztanle daudela diote. 2011n egiten hasi ziren errolda berrian 21,1 milioiko populazioa bizi zela estimatu zen,, baina emaitza horiek zalantzan jarri dira eta ikerketa hori baztertua izan da. 2017an egin zen erroldaren arabera 14,9 miloi biztanle zeuden, hau da, %60ko igoera hogei urte baino gutxiagoan.
Sindheko hiriburua izanik, sindhiak bertan bizi dira baina mohajirak gehiengo bihurtu dira Indien banaketaren ondoren. Mohajirak urdueraz mintzatzen den errefuxiatu musulmanak dira, Indiatik iritsi zirenak. Pakistango beste talde etnikoak ere bertan topa daitezke, batez ere Balutxistanekoak, Karatxitik oso urrun ez dagoena. Pakistango ipar-mendebaldetik eta Afganistandik etorritako paxtun komunitate handi bat dago ere. Era berean, Bangladeshtik etorritako jende ugari bizi da bertan, milioi bat inguru zenbatespenen arabera. Afrikarren helmuga ere bada Karatxi eta horrek Pakistango hiri multikulturaletako bat bihurtzen du.
Auzoak
2011tik Karatxi barruti sistema batez banatzen da. Barrutiak towns delakoetan banatzen dira, tehsilen parekoak, eta hauetako bakoitza union councilsetan banatzen da (udal kontseiluak) eta Karatxi guztira horietako 300 inguru dira.
Arazo sozialak
Hazkunde bizkorraren ondorioz, Karatxi aurre egin behar dio garapen prozesuan dauden metropoli handiek duten arazo berdintsuei: gainpopulazioa, jende pilaketa, trafiko arazoak, kriminalitatea. Gatazka etnikoak gertatzen dira. Beste arazo esanguratsua aberatsen eta txiroen arteko alde handia da. Hala, aberatsak mendebaldeko aberatsen tankerako bizimodua daramaten bitartean, hiriko txiroenak munduko herrialde pobreenen bizi baldintza berdinetan bizi dira.
Hiri senidetuak
Karatxi ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Urtebetetze efektua
Urtebetetze efektua (batzuetan urtebetetze-blues deitzen zaio, batez ere bere buruaz beste egiteari buruz denean) fenomeno estatistiko bat da, non pertsona baten heriotza probabilitatea handitu egiten baita urtebetetzean edo handik hurbil. Urtebetetze efektua Ingalaterra eta Galesko, Suitzako , Ukrainako eta Estatu Batuetako biztanlegoaren  azterketetan ikusi da, baita lagin txikiagoetan ere, hala nola Liga Handietako beisbol-jokalarietan. Ikerketek ez dute ondorio hori argi eta garbi erakusten; azterlan batzuen arabera, gizonen eta emakumeen heriotza-tasak desberdinak dira urtebetetze-egunaren aurreko aldian, eta beste batzuek, berriz, ez dute genero-eragin nabarmenik. Horretarako iradokitako mekanismoek honako hauek hartzen dituzte: alkohol-kontsumoa, urtebetetzeari lotutako estres psikologikoa, suizidio-arriskua handitzea, bere urtebetetzera arte itsasten saiatzen diren gaixo terminalak, heriotza-tasa handiagoa edo gorputza urtero ahultzen duen ziklo fisiologikoa. Halaber, iradoki da artefaktu estatistikoa izan daitekeela, agian jakinarazpenean izandako akatsen ondorioz, baina jakinarazpen-anomalia ezagunak kontrolatzen dituzten azterlanetan ere ikusi da urtebetetze-efektua.
Masaru Kato
Masaru Kato (加藤 大, 1991ko maiatzaren 7a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata eta Ehime FC.
Ikerkuntza
Ikerkuntza ezagutza berriak lortzea helburu duen ekintza bat da. Jakintza hau alor zientifikoko erantzunik gabeko galderak asetzeko edo jakintza teorikoei aplikazioa bilatzeko behar izaten da, besteak beste. ikerkuntza zientifikoa da gaur egun ikerkuntza motarik emankorrenetarikoa, zeinak aurrerapen zientifikoak lortzeko metodo zientifikoa deritzon prozesu konplexu bat baliatzen duen, behaketek sortutako galderak azaltzeko jarraitu behar den bidea adierazten duena. Bestalde, ikerkuntza teknologikoak jakintza zientifikoa erabiltzen du teknologia bigun edo gogorrak garatzeko. Beste ikerkuntza mota batzuk ere badaude: ikerkuntza kulturala, kultura aztertzea helburu duena; ikerkuntza tekniko-poliziala, detektibe- eta polizia-ikerkuntza eta hezkuntza ikerkuntza.
César Sampaio
César Sampaio (1968ko martxoaren 31 - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Cualedro
Cualedro Ourenseko udalerria da, Verín eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.092 biztanle zituen.
Nandraž
Nandraž Eslovakiako udalerri bat da, Revúcako barrutian kokatuta. 10,61 km²ko azalera du eta 282 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1318. urtekoa da.
Ingeniaritza genetiko
Ingeniaritza genetikoa organismoen ezaugarri genetikoak aldarazteko aukera ematen duten tekniken multzoa da. DNAren organismo batetik besterako manipulazioa eta transferentzia ahalbidetzen duen teknologia honi esker, espezie berriak sortu, akats genetikoak zuzendu edota konposatu berriak sor daitezke. DNA molekula berriak bi bidetatik lor daitezke: DNA isolatu eta DNA birkonbinatuaren teknologiaren metodoen bidez intereseko material genetikoa kopiatuz, edo DNAren sintesi artifizialaren bitartez. Lehenengo DNA birkonbinatua Paul Berg-ek sortu zuen 1972an, SV40 tximino-birusa lambda birusarekin konbinatu zuenean.
Ingeniaritza genetikoaren bidez organismo baten geneak aldatu eta gene berriak sartzen dira haren DNAn. Genetikoki eraldatutako organismoak (GEO) lortzen dira horrela, bakterioak, landareak edo animaliak izan daitezkeenak. Medikuntzan eta elikagaien industrian aplikatzen dira, batez ere, ingeniaritza genetikoaren aurrerapenak. Ikerkuntzan ere erabiltzen dira GEOak: geneen funtzioa eta adierazpena aztertzeko balio dute funtzio-galeraren eta -irabaztearen miaketaren eta adierazpenaren ikerketaren bitartez. Zenbait generi knock out teknika aplikatuz, giza gaixotasunen animalia ereduak sor daitezke.
Ingeniaritza genetikoaren funtsa zelula hartzaile batean aukeratutako DNAren zati bat txertatzean datza, eta horretarako, bektore edo bitarteko moduan plasmidoak erabiltzen dira. Aukeratutako DNA zati horrek klonatu nahi diren geneak izaten ditu, eta zelula hartzailea prokariotoa zein eukariotoa izan daiteke. Ingeniaritza genetikoaren bitartez posible da espezie desberdinetako DNAk klonatzea. Ohikoa da, esaterako, intsulinaren sintesia eragiten duen DNA bakterio edo legamia batean sartzea, intsulina ekoitz dezan. Prozesu horretan plasmido batek egiten du bitartekari lana. Ingeniaritza genetikoa geneak txertatzeko erabiltzeaz gain, geneak ezabatzeko, edo geneen knock outa eragiteko ere erabil daiteke. Sorturiko molekula berria ausaz edo leku jakin batean txerta daiteke genoman.
Material genetikoaren manipulazioaren bidez, hainbat produktu baliagarriren ekoizpena errazten da. Izan ere, gaur egun botika eta antibiotiko asko lortzen dira ingeniaritza genetikoa aplikatuz, bai eta giza intsulina, hazkundearen hormona, interferoia eta txertoak ere. Ingeniaritza genetikoak potentzial handia izan dezake gaixotasun genetikoak sendatzeko farmakoak sortzeari begira. Gainera, aplikazio industrialak dituzten zenbait produktu sor daitezke, esate baterako, detergenteak, gazta edo beste produktu batzuk.
Ildo beretik, genetikoki eraldatutako uztaren komertzializazioaren igoerak irabazi ekonomikoak ekarri dizkie zenbait herrialdetako nekazariei. Hala ere, eztabaida handia piztu du teknologiaren munduan. Eztabaida hasi zen produktuak merkaturatu ziren momentuan. Izan ere, zientzia-adostasun bat badago aldarrikatzen duena genetikoki eraldaturiko elikagaiek elikagai konbentzionalen arrisku berdina dutela. Aipaturiko kezka horien guztien ondorioz, Nazioarteko hitzarmen bat sinatu zen 2000. urtean: Biosegurtasunaren inguruko Cartagenako Protokoloa. Geroztik, herrialdeek beren legedia garatu dute genetikoki eraldaturiko organismoen erabilera erregulatzeko.
Ikuspegi orokorra
Ingeniaritza genetikoa prozesu bat da non organismo baten material genetikoa eraldatzen den DNA txertatuz edo kenduz. Animalia eta landareen ugalketa tradizionalean, zenbait gurutzaketa egin ondoren intereseko fenotipoa hautatzen da. Ingeniaritza genetikoak, ordea, zuzenean hartzen du intereseko genea organismo batetik eta beste batean txertatzen du. Prozesu hori askoz azkarragoa da tradizionala baino, eta edozein gene edozein organismotan txertatzea ahalbidetzen du.
Ingeniaritza genetikoaren bidez eraldatutako landare, animalia edo mikroorganismoei genetikoki eraldaturiko organismo edo GEO deritze. Beste espezie baten material genetikoa txertatu zaien organismoei, berriz, transgeniko deritze. Ingeniaritza genetikoa intereseko organismotik material genetikoa ezabatzeko erabiltzen bada, organismoari knock out deritzo.
Aplikazioei dagokienez, ingeniaritza genetikoak gaixotasun genetikoak senda ditzake; izan ere, gaixotasuna eragiten duen genearen lekuan gene funtzional bat jar dezake. Gainera, ikerkuntzan oso tresna garrantzitsua da, gene espezifikoen funtzioak aztertzea ahalbidetzen duelako. Aurretik aipatu bezala, farmako, txerto eta beste zenbait produktu lortu dira genetikoki eraldaturiko organismoen bidez.
Historia
Ingeniaritza genetikoaren aurrerapausoek eragin handia izan dute zientzian eta ekonomian, batik bat, medikuntza eta nekazaritza alorretan. Gizakiak aspalditik eraldatu ditu espezieen genomak ugalketa selektiboaren eta hautespen artifizialaren bidez. Berrikiago, ugalketa selektiboa helburu hartuta, mutazio bidezko ugalketak substantzia kimikoekiko edo erradiazioarekiko esposizioa erabili du ausazko mutazioen maiztasun handia eragiteko. Ingeniaritza genetikoa, DNAren ugalketatik eta mutazioetatik kanpoko manipulazio zuzen gisa, 1970eko hamarkadatik aurrera hasi zen erabiltzen. 1972. urtean, Paul Berg-ek DNA birkonbinatuaren lehen molekulak sortu zituen tximinoaren SV40 birusaren DNA eta Lambda birusarena konbinatu zituenean. Urtebete  geroago, 1973an hain zuzen ere, Herbert Boyer-ek eta Stanley Cohen-ek lehen organismo transgenikoa sortu zuten. Horretarako, Escherichia Coli bakterio baten plasmidoan antibiotikoekiko erresistentziaren geneak sartu zituzten. 1974. urtean Rudolf Jaenisch-ek sagu transgeniko bat sortu zuen DNA arrotza enbrioian sartuz eta, horrela, munduko lehen animalia transgenikoa sortu zuen. Lorpen horiek ingeniaritza genetikoaren balizko arriskuei buruzko kezka sortu zuten zientzia-komunitatean, eta 1975ean eztabaidatu ziren lehen aldiz Asilomarreko Konferentzian. Bilera horren gomendio nagusietako bat izan zen DNA birkonbinatuaren ikerketa ikuskatu egin beharko litzatekeela teknologia segurutzat jo arte.
Ingeniaritza genetikoko lehen enpresa, Genentech,  1976. urtean sortu zuten Herbert Boyer-ek eta Robert Swanson-ek, eta urtebete geroago, konpainiak giza proteina bat (somatostatina) ekoitzi zuen E.colin. Bestalde, Genentechek 1978an iragarri zuen genetikoki eraldatutako giza intsulina sortuko zutela. 1980an, AEBetako Auzitegi Gorenak Diamond v. Chakrabarty kasuaren epaiaren bidez, genetikoki eraldatutako bizidunak patentatu zitezkeela ebatzi zuen. Ildo beretik,  Elikagai eta Sendagaien Administrazioak (ingelesezko laburdura FDA) bakterioek ekoitzitako intsulinaren salmenta baimendu zuen 1982an.
1983an, Advanced Genetic Sciences (AGS) enpresak AEBetako gobernuari baimena eskatu zion Pseudomonas syringae bakterio eraldatuak erabiltzeko uztak izozteetatik babesteko asmoz. P.syringaek ina proteinak adierazten dituzte, eta horiek izotza sortarazten dute. Beraz, ingeniaritza genetiko bidez eraldatu dira, eta ice-minus motako bakterioak lortu dira. Ingurumenaren aldeko taldeen eta ekintzaileen protestak gorabehera, 1987an P. Syringae eraldatua Kaliforniako marrubi- eta patata-zoro batean zabaldu zuten. Hori izan zen GEO bat askatu zen lehen aldia.
Genetikoki eraldatutako landareen lehen landa-probak Frantzian eta Estatu Batuetan egin ziren 1986an, eta tabako-landareek herbizidei aurre egitea zuten helburu. Txinako Herri Errepublika izan zen landare transgenikoak merkaturatu zituen lehen herrialdea; izan ere, 1992an sortu zuen birusekiko erresistentea zen tabakoa. 1994an, Calgen-ek genetikoki eraldatutako lehen elikagaia merkaturatzeko onespena lortu zuen. Zehazki usteltzea beranduago gertatzeko diseinatutako tomatea izan zen, Flavr Savr izenekoa 1994an, Europar Batasunak bromoxilino herbizidarekiko erresistentea zen tabako eraldatua onartu zuen, eta horixe izan zen, hain zuzen ere,  Europan merkaturatu zen genetikoki eraldatutako lehen laborea. 1995ean, eraldatutako tomatea segurua zela ebatzi zuen Ingurumena Babesteko Agentziak, FDAk onartu ondoren, eta horrela, Estatu Batuetan pestizidak ekoizten zituen lehen laborea bihurtu zen. 2009an, 11 labore transgeniko merkaturatu ziren 25 herrialdetan, hala nola Estatu Batuetan, Brasilen, Argentinan, Indian, Kanadan, Txinan, Paraguai n eta Hegoafrikan.
1990eko hamarkadaren hasieran egin zen gizakiaren bilakaera argitzeko eta pairatzen dituen eritasunak kontrolatzeko edo erabat desagerrarazteko lehen urratsetako bat, zientzialariek gizakiaren kromosoma txikienen (Y kromosoma eta 21. kromosoma) barne-egitura deskribatu eta marraztu ahal izan zutenean. Hasieran askoz luzeago joko zuela uste bazen ere, 2001. urte hasierarako gizakiaren mapa genetiko osoa deskribatzea lortu zen.
2010ean, J. Craig Venter Institutuko zientzialariek lehen genoma sintetikoa sortu eta bakterio-zelula huts batean txertatu zuten. Lortu zuten bakterioak, Mycoplasma laboratorium izenekoak, erreplikatu eta proteinak ekoizten zituen. Handik lau urtera, pauso bat aurrera egin zen: base bakarreko pare bat zuen plasmido bat erreplikatzen zuen bakterio bat garatu, eta hedatutako alfabeto genetiko bat erabiltzeko diseinatutako lehen organismoa sortu zen. 2012an Jennifer Doudnak eta Emmanuelle Charpentierrek CRISPR/Cas9 sistema garatu zuten, ia edozein organismoren genoma erraz eta espezifikoki eraldatzeko erabil daitekeen teknika.
Prozesua
DNAren pusketa bat zelula hartzaile batean txertatzeko prozesuak 5 etapa ditu:
Labur azalduta, lehenengo etapan DNA toki jakin batetik apurtuko da, klonatu nahi diren geneak eta ez beste sekuentzia bat aukeratzeko. Murrizte-endonukleasak izeneko entzimei esker posible da hori egitea. Izan ere, entzima horiek gai dira DNAren sekuentzia bat ezagutu eta puntu jakin batetik mozteko. Manipulatu nahi den DNA zatia lortuta, beste entzima batzuek, ligasa izenekoek, zati hori itsatsiko dute garraiatzaile moduan jardungo duen plasmido batean. Bektore moduan, plasmidoek ez ezik, zenbait fago ere erabiltzen dira.
Zelula ostalariaren barnean klonatutako DNA (plasmidoan dagoena) erreplikatu egingo da plasmidoa erreplikatzen denean, eta zelula ostalaria (bakterioa edo legamia) klonaturiko geneek kodetutako produktua ekoizten hasiko da, adibidez, intsulina, interferona edo antibiotikoak.
Plasmido-bektoreek klonatu nahi diren geneez gain, erresistentzia ematen duen beste gene bat ere izan behar dute, esaterako, penizilinarekiko erresistentzia-genea. Horrela, klonatutako zelula gainontzeko guztietatik banandu eta isolatuko da penizilina duen hazkuntza-ingurune batean.
Genearen isolamendua eta klonazioa
GEO bat eratzeko lehen urratsa da txertatu nahi den genea aukeratzea. Hautapen hori helburuaren arabera egiten da, eta aurretik egindako ikerketetan oinarritzen da. Behin gene aproposa aukeratu dela, isolatu egin behar da. Horretarako, lehenik eta behin gene hori daraman zelula emailea apurtu eta DNA isolatzen da. Jarraian, DNA-harizpitik intereseko genea lortzeko, DNA hori zenbait pusketatan apurtzen da murrizte-entzimen bidez edo genea anplifikatu egiten da polimerasaren kate-erreakzioaren (PCR) bidez. Ondoren, zatiki horiek gel-elektroforesi bidez eskuratzen dira. Gainera, aukeratutako geneak edota organismo emailearen genoma askotan aurrez ikertu izan badira, liburutegi genetiko batetik eskura daitezke. Horrez gain, DNA-sekuentzia ezaguna bada, baina ez badago genearen kopiarik eskuragarri, modu artifizialean sintetiza daiteke. Behin genea isolatuta, plasmido bati lotu eta bakterio batean txertatzen da; horrela, bakterioa zatitzen denean, plasmidoa erreplikatu egiten denez, intereseko genearen nahi beste kopia lor daitezke.
Genea organismo ituan txertatu aurretik, beste elementu genetiko batzuekin konbinatu behar da, hala nola, sekuentzia sustatzaile eta amaitzaileekin; horiexek izango dira, hain zuzen ere, transkripzioaren hasiera eta bukaera mugatuko dutenak. Gainera, hautespen-markatzailea gehitzen da, gehienetan antibiotikoekiko erresistentzia eskaintzen duena. Horrela, ikertzaileek zein zelula eraldatu den egoki zehatz dezakete. Horrez gain, posible da genea adierazpena edota eraginkortasuna hobetzeko eraldatzea. Eraldatze horiek egiteko, DNA birkonbinatuaren teknikak erabiltzen dira, esaterako, murrizte-digestioak, ligazioak eta molekula-klonazioak.