cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gérard Roussel
Biografia
Meauxko zirkuluaren kidea, 1525en Eliza Katolikoaren barruan geratzea erabaki zuen eta Margarita Angulemakoaren aholakulari bilakatu zen. Joan Kalbino eta Sorbonak bere jarrera heterodoxoa gogor kritikatu zuten. Herri-hizkuntzaren alde egin eta Familière exposition du symbole, de la loi et de l'oraison dominicale idatzi zuen. Asaldatu katoliko batzuk Mauleko pulpitua aizkoraz eraitsi eta Roussel hil zuten.
Xinshi Barrutia (Ürümqi)
Xinshi Barrutia (txinera sinplifikatuz: 新市区; pinyineraz: Xīnshì Qū), Ürümqi osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 376.000 pertsona bizi ziren 142,52 kilometro koadroko azaleran.
Saint-Révérend
Saint-Révérend Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Révérend udalerrian erroldatutako biztanleak 1.304 ziren. Familiak 492 ziren, horien artean 97 pertsona bakarrekoak ziren (42 bakarrik bizi ziren gizonak eta 55 bakarrik bizi ziren emakumeak), 157 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 208 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 30 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 641 etxebizitza zeuden, 504 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 104 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 608 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 504 etxebizitza nagusietatik 408 bere jabearen bizilekua ziren, 88 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 109 etxek hiru zituzten, 172 etxek lau zituzten eta 197 etxek bost zituzten. 431 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 238 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 237 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Révérend udalerrian 520 unitate fiskal zeuden, 1.319 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.016 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 41 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 2 iturginak, 3 ile apaindegiak eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Saint-Révérend udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.248 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rafael Etxague
Familia
Donostiako bi familia aberatsetako ondorengoa zen. Bere aita Joaquín Vicente Etxague Barberia zen eta ama berriz Maria Josefa Bermingham O'Meagher. Bermingham-tarrak Old English delakoak ziren, hau da, Erdi Aroan Ingalaterratik Irlandara joandako eta hein batean gaelikotutako nobleak. XVII. mendean Irlandara heldutako kolono ingeles eta eskoziar berriek ez bezala, katoliko izaten segitu zutenez eta gainera jakobita zirenez, jatorrizko irlandar dexentek bezalaxe Irlandatik alde egin behar izan zuten.
Rafael Etxagueren aitona Ricardo Bermingham Burke 1752. urtean etorria zen Donostiara, segituan maila ekonomiko handia erdietsiz. Beronen seme eta Rafaelen osaba Joaquín Luis Urumeako hiri horretako jauntxo garrantzitsuenetako bat izango zen.
Biografia
Lehen Gerra Karlistan txapelgorriekin aritu ostean, armadan karrera egin zuen. 1860an Espainia-Maroko Gerran parte garrantzitsua bete zuen, bereziki Wad-Raseko guduan. 1860 eta 1862 artean Puerto Ricoko gobernadorea izan zen eta 1862 eta 1865 artean Filipinetakoa. Gero senatari bilakatu zen eta 1872an Puerto Rico eta 1876an Gipuzkoa ordezkatu zuen.
Kale izenak
Euskal Herrian badago Oloritzen, Getxon eta Donostian Etxague jeneralaren izena duen kalerik.
Peter Nicolai Arbo
Peter Nicolai Arbo (1831ko ekainak 18-1892ko urriak 14) margolari norvegiarra izan zen. Norvegiako historiari eta eskandinaviar mitologiari buruzko margolanetan espezialdu zen.
Biografia
Peter Nicolai Drammeneko Gulskogen auzoan hasi zen. Christian Friedrik Arbo eta Marie Christiane von Rosenen semea zen. Bere anaia Carl Oscar Eugene Arbo mediku militarra eta Norvegiar antropologia ikerketetako aitzindari bat izan zen.
Bere arte heziketa Kopenhageko Helsted's Drawing School marrazki eskolan hasi zuen 1851-1852 kurtsoan. Honen ondoren Düsseldorfeko arte akademian ikasi zuen. 1853 eta 1855 bitartean Düsseldorfeko margolaritza eskolako irakasle zen Karl Ferdinand Sohnekin ikasi zuen, eta 1857 eta 1858 bitartean J. E. Hunthenekin, animaliak eta guduak margotzen zituen margolaria zena. Düsseldorfen denbora batez C. Mengelberg historia margolariaren ikasle pribatua izan zen. Adolph Tidemandekin kontaktuan jarri zen eta Hans Guderen laguna izan zen, biak Düsseldorfeko arte akademiako irakasleak izan zirenak.
1861ean Arbo Norvegiara itzuli zen eta hurrengo urtean ikasketa bidaia batetara joan zen Gude eta Frederick Collettekin. 1863an Zaldi aldra mendi garaietan izeneko margolanaren lehen bertsioa margotu zuen, beranduago askotan erabili izan zuen gaia. Margolan honen 1889ko bertsioa Arte, Arkitektura eta Diseinuaren Museo Nazionalean dago (norvegieraz Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design) Oslon, eta bere lanik garrantzitsuenetakotzat hartzen da.
Drammeneko museoa
Drammeneko museoa (norvegieraz Drammens museum for kunst og kulturhistorie) Drammen hiriaren bihotzean kokatua dago, Drammen ibaiaren hegoaldeko ibarrean. Azken urteetan hau Marienlyst bezala ezagutzen den lurjabe aberatsen etxe nazional dotoreen tokia da. Bertan erakusten diren gauzen artean Norvegiaren jatorri historiko eta kulturalari buruzko gauzak daude. Drammeneko museoa bost departamentutan banatua dago, horien artean Gulskagen Manor eta Peder Nicolai Arbo izeneko haurrentzako etxea. Gulskagen Manorreko gela ederretan margolari honen lanetako batzuk ikus daitezke.
Komárov (Táborko barrutia)
Komárov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 120 biztanle ditu eta 8,6 kilometro koadroko azalera. Táborko barrutian dago.
2008ko Kontxako Bandera
2008ko Kontxako Bandera (gizonezkoentzat Banderaren 113. ekitaldia eta emakumezkoentzat Banderaren lehenengoa) urte honetako irailaren 7 eta 14an jokatu zen, irabazleak gizonezkoetan Sociedad Deportiva de Remo Castro Urdiales eta emakumezkoetan Galizia izan zirelarik. Talde irabazleetako patroiak Iker Gimeno (Castro Urdiales) eta Laura Hermo (Rias Baixas) izan ziren.
Gizonezkoak
Ohorezko txanda Oriok irabazi bazuen ere Castro Urdiales erraz jabetu zen banderaz.
Sailkapen estropada Urdaibaik irabazi zuen bigarren aldiz Orio eta San Pedrori 11 segundo atereaz. Guztira 23 traineruk hartu zuten parte, 7 gipuzkoarrek, 6 galiziarrek, 5 bizkaitarrek eta 5 kantabriarrek.
Emakumezkoak
Emakumezkoen Kontxako lehenengo Bandera 2008ko irailaren 14ean jokatu zen, goizeko 11:00tan, gizonezkoen estropadaren aurretik hain zuzen ere.
Oliveri
Oliveri Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Oliverik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Infragorri ertain
Infragorri ertain astronomian, ohi 5 eta 25-40 mikra arteko tartea hartzen duen espektro elektromagnetikoko eremu bati ematen zaion izena da, mugak zehatzak ez diren eta argitalpenaren arabera aldakorrak izan daitezkeen arren. Batzuetan infragorri termiko izena ere jasotzen du, lurrazaleko ohiko tenperaturetan (zenbait ehundaka kelvin) igorritako tenperatura eremu honetan igortzen bait da. Iturri astronomikoei dagokienez, eremu honetako igorpena, hauts epelezko aleetatik datorren gorputz beltzeko erradiazioak (ehundaka kelvin gutxi batzutara dagoena) eta hidrokarburo aromatiko poliziklikoen molekula bandek domeinatua dago. Infragorri hurbila eta infragorri urrunaren artean dago.
Tooraneena
Udalerrian St Mary's eskola nazionala (lehen mailako hezkuntza), joko zelaia, herri aretoa, eliza katolikoa, bi taberna, denda eta herri parkea ditu. Herriko Elkarte Atletiko Gaelikoko (GAA) taldeak kilometro bat iparraldera dauden zelaietan jokatu ohi du.
Lucy Stephan
Lucy Stephan (Nhill, Victoria, 1991ko abenduaren 10a) australiar emakume arraunlaria da. Bi Udako Olinpiar Jokotan esku hartu zuen: Rio 2016an (Rio de Janeiro) eta Tokio 2020an (Tokio). Tokion urrezko domina lortu zuen lemazain gabeko laukoan. Taldea hauek osatzen zuten: Lucy Stephanek berak, Rosemary Popak, Jessica Morrisonek eta Annabelle McIntyreek.
Komárov (Zlín barrutia)
Komárov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 329 biztanle ditu eta 7,62 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1408 urtean egin zen.
Megalomys desmarestii
Megalomys desmarestii Megalomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Diasporus quidditus
Diasporus quidditus Diasporus generoko animalia da. Anfibioen barruko Eleutherodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Xyliphius melanopterus
Xyliphius melanopterus Xyliphius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aspredinidae familian.
Tiettaita
Tiettaita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Tiettaita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Infragorri urrun
Infragorri urruna, infragorri espektroaren barnean uhin luzerarik luzeeneko erradiazio elektromagnetikoa da. Infragorri ertaina eta irrati uhinen artean dago 25-40 eta 200-350 mikra arteko tartean dagoelarik, erabat onartutako definiziorik ez dagoen arren.
Infragorri urrunean igorritako erradiazio infragorria soilik oso gorputz hotzetan da esanguratsua, zero absolututik gora hamarnaka gradu gutxi batzutan baino ez. Erradiazio hau garrantzitsua da astronomian hauts eta gas hotzen propietateak aztertzea ahalbidetzen bait du.
Megalomys luciae
Megalomys luciae Megalomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Islandiako sinbolo magikoak
Islandiako sinbolo magikoak (islandieraz galdrastafir) edo errunak Erdi Aroko Islandian garatu ziren balore edo eragin magikoak zituzten ikur hauek.
Historia
2006an Apostolos Syropoulosek horrelako ikur magiko ugari bildu zuen aipatutako museoan. Beraz, berreskuratzeko iturri desberdinak erabili izan dira. Emaitzak Fedora izeneko software-bildumaren datu-basean dago.
Anna Walentynowicz
Anna Walentynowicz (Równe, Polonia, 1929ko abuztuaren 15a - Smolensk, Errusia, 2010eko apirilaren 10a) poloniar ekintzailea eta sindikalista izan zen.
Poloniako Herri Errepublikaren garaian Gdańskeko ontziolan egiten zuen lan. Kostaldeko Sindikatu Libreak gobernuz-kanpoko sindikatu ilegaleko kide izateagatik, lanetik egotzi zuten 1980ko abuztuan. Walentynowiczen kaleratzeak Gdańskeko ontziolan greba-segida bat eragin zuen, berehala Polonia osora hedatu zirenak, Anna Walentynowicz berriro har zezaten eskatuz. Greba horietatik Solidarność sindikatua jaio zen.
2006an bere irudiari buruzko filma egin zuten Strajk izenburukoa eta Arrano Zuriaren Agindua jaso zuen. Urte berean ere, Arrano Zuriaren Ordena jaso zuen Lech Kaczyński presidentearen eskutik.
2010ean hil zen Smolensken Poloniako Aireko Armadaren Tu-154 hegaldiaren istripuan.
Blas Villate
Blas Villate La Hera (Sestao, 1824ko otsailaren 3a - Madril, 1882ko urtarrilaren 8a) euskal militar eta politikaria izan zen.
Leopoldo O'Donnellen agindupean, Vicalvarada izeneko matxinadan parte hartu zuen. Marokon borrokatu ondoren, hiru aldiz Kubako kapitain nagusi izendatu zuten. Bere politika latza zen oso independentistekiko. Balmasedako kondea izan zen.
Clay City (Kentucky)
Clay City Kentuckyko hiri bat da. Powell konderrian kokatua dago. 2010ean 1,077 biztanle zituen, 2.31 kilometro koadrotan banatuta.
Komárovice
Komárovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 121 biztanle ditu eta 3,11 kilometro koadroko azalera. Třebíčeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1462 urtean egin zen.
Dongshan Barrutia (Ürümqi)
Dongshan Barrutia (txinera sinplifikatuz: 东山区; pinyineraz: Dōngshān Qū), Ürümqi osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 100.000 pertsona bizi ziren 244,0 kilometro koadroko azaleran.
Mariana Angélica de Andrade
Biografia
Marianaren gurasoak Francisca Pereira da Silva eta Joaquim António Serrano poeta, idazle eta kazetaria izan ziren. Alentejoko herri batean jaio zen 1840an. 4 urterekin Setúbalera joan zen bere ama pontekoarekin bizitzera.
1874an, Setúbalen, António Cândido de Figueiredo poeta, filologo eta idazlearekin ezkontza zibila egin zuen. Ezkonberriak Lisboara joan ziren bizitzera eta bi alaba izan zituzten: Rosalinda (1875ean jaioa) eta Corina (1877an).
Mariana Andrade biriketako tuberkulosiaren ondorioz hil zen. Cemitério dos Prazeres hilerrian ehortzi zuten, azaroaren 16an. Hil ondoren, hainbat egunkarik "Poetisa do Sado" deitu zioten.
Dabancheng Barrutia
Dabancheng Barrutia (txinera sinplifikatuz: 达坂城区; pinyineraz: Dábǎnchéng Qū), Ürümqi osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 41.000 pertsona bizi ziren 5.187,0 kilometro koadroko azaleran.
Diru
Dirua herrialde edo testuinguru sozioekonomiko jakin batean ondasunak edo zerbitzuak ordaintzeko edo zorrak (zergak, esaterako) itzultzeko erabil daitekeen edozein artikulu edo erregistro egiaztagarri da. Dirua bereizten duten funtzio nagusiak truke-bitartekoa, kontu-unitatea, balio-gordailua eta, batzuetan, ordainketa geroratuko estandarra dira.
Historikoki, dirua merkatu-fenomeno emergentea izan zen, merkantzia gisa berezko balioa zuena; gaur egungo diru-sistema ia guztiak babesik gabeko eta erabilera-baliorik gabeko diru fiduziarioan oinarritzen dira. Ondorioz, haren balioa konbentzio sozial batetik dator, gobernu edo erakunde arautzaile batek legezko erabilera deklaratu duelako; hau da, ordainketa modu gisa onartu behar da herrialdearen mugen barruan, "zor publiko eta pribatu guztietarako".
Herrialde baten diru-eskaintzak zirkulazioan dagoen eskudiru guztia hartzen du (gaur egun jaulkitako billeteak eta txanponak) eta, erabilitako definizio zehatzaren arabera, banku-diru mota bat edo gehiago (kontu korronteetan, aurrezki-kontuetan eta bestelako banku-kontuetan mantendutako saldoak). Banku-diruak finantza-erakundeen liburuetan du balioa, eta billete fisiko bihur daiteke edo eskudirurik gabeko ordainketetarako erabil daiteke. Herrialde garatuetako diruaren zatirik handiena da, zentzu zabalean.
Ordena espontaneoaren teoria
Dirua trukeak egiteko abantaila eta beharrarekin sortzen da. Trukerik gabeko gizarte batean ez da dirurik behar. Trukeak egitea, ordea, baditu abantailak: ekoizle guztiak ez dira berdinak eta batzuk lan batzuetan trebeagoak direnez, kostu txikiagoak dituzte besteek baino, hau da, abantaila konparatiboa dute; horri esker, bakoitza espezializaturik dagoen produktuak ekoitziz eta merkaturatuz eta horien trukean beste gai eta produktuak eskuratuz, baliagarritasun edo probetxu handiagoa ateratzen du. Ekoitzitako gaiak eta produktuak trukatuz, ekoizleek nahiz kontsumitzaileek soberakina eskuratzen dute. Trukea egiteko bi agente ados jarri daitezen, ordea, zenbait baldintza bete behar dira: produktuei, kopuruei, denborari eta truke-tasei buruz kointzidentziak gauzatu behar dira batera. Adibidez, hiru liburu bi sagarrekin trukatu nahi baditugu, sagarrak dituen pertsona bat, bi liburu nahi dituena eta trukean sagar hiru eskainiko dituena bilatu behar dira une jakin batean. Baldintza horiek aski gogorrak dira, eta hortik sortzen da dirua bitarteko gai likido moduan trukeak errazteko. Horrela, dirua ekonomiaren eboluzio natural edo espontaneo baten emaitza litzateke. Diruaren jatorriaren teoria hau Austriako eskola ekonomikoaren sortzailea Carl Menger ekonomialariak planteatu zuen, eta gerora eskola horretako beste ekonomialari batzuek, Friedrich Hayek eta Ludwig von Misesek kasu, hartu zuten oinarri moduan, diruaren gaineko teoriak eratu eta fintzeko. Mengerrek, ordea, ez zuen estatuaren rola guztiz baztertu, eta dirua osatu behar duen gai likidoa finkatzean eta diru-sistema ezarri eta kudeatzeko ezinbestekoa zela aldeztu zuen, Austriako eskolako beste ekonomialari batzuek ez bezala.
Kartalismoa
Kartalismo izeneko teoria Georg Fredrich Knapp alemaniar ekonomialariak garatu zuen XX. mendearen hasieran. Knappek ez du ukatzen diruaren sorrera gizarteak sortutako truke-bitarteko gisa, baina estatuak dirua jaulkitzeko ahalmena bere gain hartzean, dirua zer den eta zer ez den erabaki eta gizarteak hori onartzen duenean, diruaren balio materiala kontuan hartu gabe, jauzi kualitatiboa gertatzen da diruaren izaeran. Balio materialik ez duen baina herritarrek zorrak kitatzeko erabiltzen duten diru horri diru kartala deitzen dio Knappek. Bere ustez, dirua kontrolatzeko Estatuak duen interesa zerga bilketan datza: estatuak zergak kobratzeko ezartzen du dirua eta estatuari zergak ordaintzeko modu bakarra delako onartzen dute herritarrek estatuak ezarritako diru hori. "Dirua Estatuaren izakia da" adierazi ohi da ideia hori laburbiltzeko. Horrela, dirua aztertzeko ikuspuntu egokienak politikoa, juridikoa eta kulturala dira.
Funtzioak
Money and the Mechanism of Exchange (1875) lanean, William Stanley Jevonsek lau funtzioren arabera aztertu zuen dirua: truke-bitarteko bat, balio-neurri komun bat (edo kontu-unitate bat), balio-estandar bat (edo ordainketa geroratuko estandar bat) eta balio-gordailu bat. 1919 inguruan, Jevonsen diruaren lau funtzioak honela laburtu diren kuple batean :
Kuple hau famatu egin zen XX. mende hasierako testu-liburuetan. Testuliburu moderno gehienek orain hiru funtzio baino ez dituzte zerrendatzen, truke-bitartekoa, kontu-unitatea eta balio-gordailua, ordainketa geroratuko estandar bat funtzio bereizitzat hartu gabe, baizik eta beste funtzio batzuetan murgilduz.
Truke-bitarteko
Dirua ondasunak eta zerbitzuak trukatzeko erabiltzen denean, eginkizun bat betetzen ari da truke-bitarteko gisa. Horrela, truke-sistema baten eraginkortasunik ezak saihesten ditu, hala nola "desiren bat-etortzea" etengabe bermatzeko ezintasuna. Adibidez, truke-sistema bateko bi zatiren artean, baliteke zati batek ez izatea edo fabrikatzea besteak nahi duen artikulua, eta horrek adierazten du desiren bat ez datorrela bat. Elkartrukerako bide bat izateak arazo hori arindu dezake, lehenengoak bere denbora beste artikulu batzuei eskaintzeko askatasuna izan baitezake, bigarrenaren beharrei bakarrik erantzutera behartuta egon beharrean. Bitartean, bigarrenek truke-bidea erabil dezakete nahi duten artikulua emango dien norbait bilatzeko.
Kontu-unitatea
Kontu-unitatea,ekonomian, ondasunen, zerbitzuen eta bestelako transakzioen merkatuko balioa neurtzeko zenbakizko neurketa estandarra da. Balio erlatiboaren eta ordainketa geroratuaren "neurri" edo "estandar" gisa ere ezaguna denez, kontu-unitate bat zorraren merkataritza-hitzarmenak formulatzeko beharrezko aurrebaldintza da. Dirua neurri estandar gisa eta merkataritzaren ohiko izena da. Hori dela eta, prezioen aipamen eta negoziazioaren oinarria da. Beharrezkoa da kontabilitate sistema efizienteak garatzeko.
Ordainketa geroratuko estandarra
Ordainketa geroratuko estandarra testuen bidez bereizten den bitartean, bereziki zaharrenak, beste testu batzuek beste funtzio batzuen menpe ezartzen dute. "Ordainketa geroratuko estandarra" zorra finkatzeko modu onargarri bat da, zorrak izendatzen dituen unitate bat, eta kontzeptu horri erabiltzen duten jurisdikzioko dirua legezkoa den moduan, zorrak ezabatzeko funtzioa bete dezakeela ezartzen da. Zorrak dirutan izendatzen direnean, zorraren benetako balioa inflazioa eta deflazioa dela eta, zorpetze subiranoaren eta nazioarteko zorraren eta debaluazio bidez aldatu daiteke.
Pareceres
Pareceres 1976an sortutako Uruguaiko pop musika taldea izan zen; haren jardunak 1980ko hamarkadaren erdialdera arte iraun zuen.
Diru
Balio-gordailu
Balio-gordailu gisa jarduteko, dirua modu fidagarrian gordetzeko, biltegiratzeko eta berreskuratzeko gai izan behar du, eta berreskuratzean truke-bide gisa erabilgarria izan behar da. Diruaren balioa egonkor mantendu behar da denboran zehar. Zenbaitek inflazioa, diruaren balioa murriztuz gero, diruak balore depositu gisa duen gaitasuna gutxitu egiten dela argudiatu dute.
Pareceres
Historia
Taldea 1976an sortu zuten Jorge Do Pradok, Carlos Rodriguezek eta Gabriel Do Pradok. "Pareceres" izena Argentina ko Cosquín hiriko musika jaialdi famatura bidaian zirela sortu zen, Jorge Do Pradok eta Carlos Rodriguezek asmatua.
Diru
Ezaugarriak
Funtzio ezberdinak betetzeko, diruak zenbait ezaugarri izan behar ditu:
Gauzazko dirua
Objektu asko gauzazko diru gisa erabili izan dira, hala nola metal preziatuak, berez urriak, animalia-maskorrak, garagarra, kontuak, etab., baita konbentzio sozialak balioa dutela dioen beste gauza asko ere. Gauzazko-diruaren balioa bera egiteko beharrezkoa den materialetik dator. Gauza bera da dirua osatzen duena, eta dirua da salerosten den gauza. Hona hemen gauzako diru gisa erabili diren merkantzien adibideak: urrea, zilarra, kobrea, arroza, wampum, gatza, piperbeltz aleak, harri handiak, gerriko apainduak, maskorrak, alkohola, zigarroak, kanabisa, gozokiak, etab. Artikulu horiek batzuetan balio handiko metrika batean erabiltzen ziren, beste batzuekin batera, salgaiak baloratzeko hainbat ekonomiatan edo prezio-sistemetan. Gauzazko-diruaren erabilera trukearen antzekoa da, baina gauzazko-diru batek kontu sinple eta automatikoko unitate bat ematen du diru gisa erabiltzen den salgaiarentzat. Nahiz eta urrezko txanpon batzuk, Krugerrand adibidez, legezko erabileratzat jotzen diren, ez da haien balio nominala monetaren alde bakar batean ere erregistratzen. Horren arrazoia zera da, urre fineko edukiaren indarreko balioarekin duen lotura zuzena azpimarratzen dela. Arrano amerikarrek urrezko edukia eta legezko erabilerako aurpegi-balioa dituzte inprimatuta.
Pareceres
Historia
Azken estudioko grabazioaren partaideak hauek izan zen: Jorge Do Prado, Daniel Jacques, Gabriel Do Prado, Roberto Galletti, Renato Pavez eta Gabriel Landini.
Jorge Do Prado da taldearen formazio guztietan izan den bakarra eta interprete eta konpositore nagusia. Bera Australia ra joatearekin batera desegin zen taldea; han Do Pradok bakarkako ibilbidea jarraitu duelarik.
Michelle Pfeiffer
Michelle Pfeiffer (Santa Ana, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1958ko apirilaren 29a - ) aktore estatubatuarra da.
Komňa
Komňa Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 560 biztanle ditu eta 16,37 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Diru
Erabilera legaleko dirua
Diru-formatu bat baino gehiago da, hau da, herrialde jakin batzuetako banku zentralek edo moneta etxeek, hala nola, autoritate edo gorputzek emandako ahalmenak emandako moneta guztiak. Lege dirua komunitate baten kide guztiek onartzen dute eta, gainera, agintariek babestu egiten dute. Legez kanpoko dirua da, laguntza hori falta duen edonork eta gutxieneko fabrikazio-jarraibideak betetzen ez dituena. Erabilera legaleko dirua legez hartzekodun batek ordainketa moduan onartu behar duen duen dirua da, ordainketarako uko egin ezin diezaiokeena. Historian, erabilera legaleko dirua herrialdeko txanponak eta billeteak izan dira.
Agirizko dirua
Agirizko dirua txekez edo beste agiri batez ordainketa ziurtatzen duen agiria da, bereziki bankuko gordailu baten bermeaz. Banku dirua banku gordailuetan dagoen diru guztia da; aukeratutako definizioa zein den kontu korronteak eta berehalako likidezia duten beste gordailuak soilik edo eperako gordailuak ere sartzen dira banku diruaren definizioan.
Banku dirua
Bankuek, erakunde finantzarioek edo pribatuek sortzen dute, ia beti barneko logikaren pean eta momentu jakin batzuetan bezeroek kontratatutako kredituak irudikatzen dituena.
Euskal aditz
Euskal aditza euskararen morfologiako atal bat da. Aditzak, semantikaren ikuspegitik, ekintza, egoera edo gertaera bat adierazten du; sintaxiaren ikuspegitik, perpauseko denbora eta pertsona (edo pertsonak) adierazten ditu.
Diru
Diru elektronikoa
XX. mendeko azken hamarkadetan bankuko gordailuak eta horien gaineko eragiketak informazio-teknologien bitartez antolatzen hasi ziren. Diru elektronikoak, mendearen bukaeran, berrikuntza nabarmena ekarri zuen: diru-balioa gailu elektronikoetan (txipa duten txartelen bitartez edo software egokia baliatuz online ordenagailuak baliatuz) gorde eta baliatzeko ekarri zuen, ordainketak diru elektroniko horren jaulkitzaileak ez diren pertsona eta erakundeei zuzenean egiteko aukera emanez. Erabilera legaleko diru-unitateetan neurtzen da.
Euskal aditz
Ezaugarri orokorrak
Perpausa subjektu az eta predikatua z osatuta dagoela ulertuta, eta predikatuko gunea aditza dela halaber, aditzaz eta aditzaren inguratzaileez osatutako egitura bat dela onartuz gero, aditza perpauseko gainerako osagaiei batasuna ematen dien elementua da.
Diru
Tokiko dirua
Tokiko moneta antolakuntza jakin parte hartzen duten erakundeek leku jakin batean erabil daitekeela adosten duten diru mota bat da. Tokiko diruak moneta nazional baten txanpon osagarri gisa jokatzen du, ordezkatu beharrean, eta horietako bat da, adibidez, Euskoa, Ipar Euskal Herrian 21. mendean zabalkundea lortu duen tokiko dirua. Tokiko diruaren helburua da komunitate baten barruan gastua sustatzea, batez ere tokiko enpresekin lotura eginez; euskoaren kasuan, euro baten baliokidea da, eta demagun, Lapurdiko adibidezko denda batean, Euskal Moneta erakundearen barruan bada, berdin ordain dezakezu produktu bat 10 eurotan edo 10 euskotan, baina jakin dakizu euskotan ordainduz gero, diru hori berriz ere tokiko beste zerbitzuetan edo produktuetan berrerabiliko dela.
Euskal aditz
Ezaugarri orokorrak
Perpausean gertaera bat, ekintza bat, egoera bat… adierazten da: horrexen muina aditzak dakar. Behin aditz bat aukeratuz gero, perpausa behar bezala eratuta egongo bada, aditz horrek ezartzen dituen eskakizunak bete behar dira, agerian edo ezkutuan, baina aditz edo predikatu baten eskariak, nolabait esateko, perpausean bete behar dira. Adibidez, galdetu aditzak eskatzen du, haren esanahia halakoa delako, galdera egingo duen norbait eta zerbait galdetzea. Horrenbestez, aditz horren inguratzaileen artean bi behintzat beharko dira aditzaren eskakizun horiek betetzeko. Ezin da galdetu aditza erabili, galdetzaile bat eta galdera bat ezarri gabe: bi osagaiok behar dira, bakoitzak bere lekua betez. Eta hirugarren bat ere bai, galderak beti norbaiti egiten baitzaizkio, norbait hori geure burua bada ere. Horietaz aparte, beste hainbat inguratzaile ere ageri dira, aukeran.
Diru
Euskoaren ezaugarriak
Euskoa zentimotan zatitzen ez den dirua da, eta euroaren balio bera du. Hala, erabiltzerako orduan, produktu baten prezioaren euro osoak euskoekin ordain daitezke, baina zentimoak eurotan ordaindu behar dira. Adibidez, 3,50 euroko produktu bat 3 eusko eta 50 euro-zentimoren truke eskura daiteke.
Salmon Creek (Washington)
Salmon Creek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Clark konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Diru
Euskoaren ezaugarriak
Tokiko diruaren erabilera bultzatzea helburu, dirua eurotik eta euskora aldatzean 1 € = 1 EUSKO trukea aplikatzen da. Aldiz, euskotik eurora diru aldaketa egitean, balioaren % 5 kenduko zaio, hau da, eusko baten truke 0,95 euro eskuratuko ditugu. Hala, euskoa dirutzat erabiltzen jarraitzea bultzatu nahi da. Bileteak ere badtu euskoak.
Pace del Mela
Pace del Mela Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Komňa
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1368 urtean egin zen.
Pace del Mela
Mugakideak
Pace del Melak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Diru
Diru birtuala
Diru birtuala pertsona, talde edo erakunde batek asmatu eta kudeatutako dirua da, modu formal edo informalean komunitate baten baitan onartu eta erabilia; adibidez, beherapenak izan eta opariak jasotzeko paperezko kupoiak diru birtuala direla esan daiteke, egun diru birtual sistema gehienak digitalak badira ere. Kupoi horien kasuna, norabide bakarreko dirua da, dirua beherapenak eta opariak izateko soilik erabil daitekeelako, baina badira baino bada bi norabideko diru birtuala, non pertsonek diru birtuala eman eta jaso ere egin dezaketen. Beste irizpide bati jarraiki, diru birtuala itxia, komunitateko produktuak trukatzeko soilik erabil daitekeenean (adibidez, World of Warcraft jokoko dirua), eta irekia, komunitateaz gaindiko produktuak truka daitezkeenean, izan daiteke. Bihurgarria ere izan daiteke, beste txanpon batekin truka daitekeenean.
Kriptodirua
Kriptodirua kriptografia erabiliz online sortu, baliatu eta balidatu egiten den diru birtuala da. Kriptodiruaren sorrera publikoa eta gardena da eta inongo erakundek edo pertsonak ezin du diruaren sorrera mugatu edo azkartu, diruaren sistema era independentean loturiko hainbat ordenagailuk kudeatzen baitute. Lehenengo kriptodirua bitcoin izan zen, 2009 urtean sortua, irekia eta bihurgarria. Bitcoin diru-sistema ez dago zentralizaturik eta diruaren erabilera okerra eragiketak gehiengo baten onespenaz balidatu behar da. Bitcoin ondoren, beste hainbat kriptodiru-sistema sortu da.
Irradiazio akutuaren sindrome
Irradiazio akutuaren sindromea, antzina izpien gaixotasuna, gorputz atal baten ehun biologikoak erradiazio ionizatzaile dosi indartsu baten eraginpean egotearen ondorioz agertutako eta oso hilgarriak diren sintoma multzo bat da.
Royersford (Pennsylvania)
Royersford Pennsylvaniako borough bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 4,752 biztanle zituen, 2.02 kilometro koadrotan banatuta.
Irradiazio akutuaren sindrome
Ezaugarriak
Orokorrean, irradiazio jaso eta minutu edo orduetara agertzen da. Orduak ala egunak igaro ditzake, eta maiz honako ezaugarriak ditu: beherakoa, goragalea, botaka egin, anorexia (gose falta) eta eritema (larruazaleko orbainak). Itxurazko osaketa denboraldi batek jarraitzen dio, irradiazio kopuruaren arabera laburragoa izan daitekeena; zenbait ordu edo asteak iraun ditzake. Azkenean, bigarren fasea hasten da, oso hilkorra dena, sintoma askorekin, gehienak arazo hematopoietikoak (odol zelulen ekoizpena), urdail-hesteetakoak, larruazalekoak, arnas aparatukoak eta garunekoak.
Naturan berezkoak diren erradiazio iturriak, oro har, ez dira erradiotoxemia sorrarazteko bezain indartsuak. Hortaz, gizakien jardueren ondorioz sortzen dira: laborategi edo zentral nuklear batean jazotako istripu larria, iturri erradioaktibo indartsu baten erreakzioa (meategi, instrumentazio edo isurketa batean, adib., kritikotasun istripu batean), edo leherketa atomikoa.
Euskal aditz
Ezaugarri orokorrak
Bestalde, aditzaren inguratzaileen artean, badirudi beti bat nabarmenduko dela, subjektu-lana egingo duena. Gainerako osagaiak aditz-sintagman biltzen dira. Baina perpausean izena, biluzik, inongo «hornidurarik» gabe, nekez aurkitzen den bezala, aditza ere forma hartuta agertuko da perpausean. Izenak determinatzaileak eta abarrak hartzen dituen bezala, aditzak ere inflexio-marka bereziak hartuko ditu. Hori da, hain zuzen, aditzaren ezaugarri nagusia: inflexio-marka bereziak izatea (denborari dagozkionak, aspektuari dagozkionak, pertsonari dagozkionak, etab.). Aditza jokatu egiten da.
Aditzen erregimena
Aditzen sailkapena egiteko orduan erabil daitekeen irizpide nagusietako bat aditz bakoitzaren erregimena da. Aditz bakoitzaren ezaugarritzat har baitaiteke inguruan izango dituen izen-sintagmak zer-nolakoak izango diren hautatzea eta sintagma horietako bakoitzak zer-nolako kasua izan behar duen erabakitzea. Horri deritzo erregimen. Alde horretatik, jadanik ohikoa da euskal gramatiketan aditzak kasu gramatikalen arabera sailkatzea. Horrela, NOR motako aditzak, NOR-NORI motako aditzak, NOR-NORK motako aditzak eta NOR-NORI-NORK motako aditzak bereizi ohi dira. Izan ere, aditz batzuk, –etorri, erori, izan...— NOR sailekoak dira: aditz horiek agertzen diren perpausean, nor kasuan edo absolutiboan doan izen-sintagma subjektua izango da. Nori kasuan edo datiboan doan sintagma ere izan daiteke perpaus horretan, baina inola ere ez ergatiboan doanik. Horregatik, honako perpaus hauek zuzenak dira: Baina beste hauek okerrak dira: ETORRI-k ez baitu NORK kasua duen inguratzailerik onartzen. Baina, etorri-ren ordez, ekarri aditza hartuz gero, gauzak bestela izango dira: Nori sintagmaren agerpena, normalean, aukerakoa da. Nahiz eta badiren aditz gutxi batzuk (ekin, eutsi…) sintagma hori nahitaez eskatzen dutenak: Horregatik, aditzak sailkatzeko, batez ere NOR eta NORK sintagma agertzen den ala ez hartu behar da kontuan. Horren arabera, aditzok, jokatzen direnean, laguntzaile egokia eskatzen dute: batzuek izan, *edin laguntzaileak, besteek, *edun, *ezan. Edo, errazago ulertzeko, batzuek era bateko laguntzailea eskatzen dute eta besteek, bestelakoa. Informazio hori hiztegietan ematen da. Hona hemen, hala ere, sail bateko eta besteko aditz-zerrenda labur bat:
DU sailekotzat emandako aditzik gehienek, agertzen diren perpausean nor sintagmaz gainera (edo, berdin dena, zer sintagmaz gainera) nork sintagma ere agertzea eskatzen dute: Zenbait aditzekin, NOR edo ZER sintagma horren ordez, perpausa edo bestelako postposizio-sintagma bat agertzen da:
Hortaz, egiazki nor sintagma ez den osagarriz horniturik ageri dira nor-nork motako aditz batzuk. Haien ondoan, badira beste batzuk laguntzailea eskatu arren, perpausean nor sintagmarik inoiz izaten ez dutenak: Azken perpausa ez da zuzena, bidaiatu aditzak –zeharkatu aditzak ez bezala– ez baitu objekturik (nor sintagmarik, alegia) onartzen. Irakin, iraun eta beste batzuk ere sail berekoak dira. Hortaz, DU formako aditz horietan bi sail bereizi behar dira: a) egiazki «nor-nork» diren aditzak eta b) «nork» aditzak.Lehenbizikoak benetako iragankorrak direla esan ohi da; bigarrenak berriz, berez, iragangaitzak dira, objekturik ez baitute. Baina azken horiek «nor» aditz iragangaitzetatik bereizi beharra dago. Horregatik, azken horiei, gaurko gramatika-terminologian «ez-akusatibo» deritze, eta nor-ik ez duten aditzei, berriz, «ez-ergatibo». Ez-ergatibo horiei, euskal gramatika-tradizioan, «deponente» izena ere eman izan zaie. Aditz bakoitzaren eskakizun horiek, berez, hiztegian jaso beharrekoak dira. Hiztegiak hitz bakoitzaren ezaugarriak eskaini behar ditu eta, aditzei dagokienez, bakoitzak zer nolako «inguratzaileak» eskatzen dituen eta «inguratzaile» horietako bakoitzari zer nolako taxu gramatikala dagokion (hots: zein kasutan doan, ergatiboan, absolutiboan, datiboan, edo perpaus bat onartzen duen ala ez, eta perpaus hori jokatua den ala ez, etab.). Kontu horiek lotura estua dute aditz bakoitzaren esanahiarekin. Aditz baten esanahia ulertuko bada, aditz horrek adierazten duen ekintza edo prozesua zein den ere ulertu behar da, eta, hori ulertzeko, prozesu edo ekintza horretan parte hartzen dutenak zein diren ere jakin beharra dago. Adibidez, erosi edo saldu  aditzek zer esan nahi duten ulertuko bada, aditz horiek aditzera ematen duten prozesua ere («diru truke zerbait hartu» edo «diru truke zerbait eman») ulertu behar da, eta prozesu horretan zer parte-hartzaile dauden ere bai. Alegia, erosi ahal izateko, eroslea den norbait (NORK erosten duen) behar dugu, eta erosketaren gaia ere bai (ZER den erosten dena).
Aditz bakoitzak bere «sare tematikoa» duela esaten da. Aditzaren inguruan dabiltzan parte-hartzaile horiek mota desberdinetakoak dira. Hala, egilea, gaia, hartzailea, jasalea, instrumentala, iturria, helburua, etab. bereizten dira. Horiek guztiek, berez, hiztegian jasoak egon behar lukete aditz bakoitzaren esanahiaren berri ematean behar bezala zehazturik. Baina, horretaz gainera, aditzaren inguratzaile («argumentu» deritze) bakoitzari zer nolako kasu-marka erantsi behar zaion ere esango da hiztegian. Adibidez, hiztunak pentsa dezake IKASI, JAKIN eta AHAZTU aditzen artean, EROSI eta SALDU aditzen artean bezala, badela nola-halako erlazioren bat. Hiru aditzek eskatzen dituzte gutxienez bi argumentu: bata gaia dei likeena, alegia ikasten, jakiten edo ahazten den hori. Bestea zer den ez dago hain argi: kasuren batean, egilea izatea dela pentsa daiteke, edo jasaletzat ere har daiteke. Nolanahi ere, hiruretan argumentu hori oso antzekoa dela ematen du. «Gaia» izateko eginkizuna betetzen duen sintagma nor sintagma izan daiteke edo perpaus bat: Baina «egile-jasale» edo dena delako hori betetzen duen sintagmak kasu batean kasu-marka bat eskatzen du, eta beste bat eska dezake, berriz, bestean: ikasi-k eta jakin-ek nork sintagma eskatzen dute, ahaztuk nori sintagma edo nork sintagma eska ditzake: Beraz, aditz bakoitzak bere inguratzaileei buruzko zenbait eskakizun ditu. Hain zuzen, eskakizun horien arabera sailkatu daitezke aditzak.
Aditzen sail-aldaketa
Aipatu beharra dago aditz asko eta askorekin gertatzen den fenomeno bat: aditz bera, batzuetan, DU formako bezala agertzen da, eta beste batzuetan, berriz, DA forman ikusten da. Adibidez: Adibideetan ikusten denez, ematen du erosi eta hil aditzek bitara jokatzen dutela.
Inpertsonalak
Interpretazio inpertsonal hori ez da, egia esan, DU aditz gisa ematen diren aditzekin bakarrik gertatzen. Berez, aditz ororekin ere interpretazio bera gerta daiteke. Jakina, kasu horretan aditza ez da formaz aldatzen: DUtik DAra pasa daiteke, baina DAtik ez dago nora pasa. Beraz, adizkia ez da aldatzen: Hor, adizki berak (joaten da) balio desberdina du: a) perpausean aditzaren argumentu bakarra agerian dago, ongi zehaztua: hegazkin hori. Ostera, b) perpausen, aditzean parte hartzen duen subjektu hori ez da inondik ageri, orokorra da, zehaztugabea, inpertsonala: hortik Amsterdamera nornahi joan daiteke.
Alta, inpertsonal balioaz aparte, batez ere NOR sintagma horren erreferentea pertsonazkoa denean, 1. edo 2. pertsonakoa denean (ni, zu, gu, zuek…), adibidez, badirudi adizkiak elkarkari balioa ere hartzen duela. Hala, Neure burua merke saldu dut esan beharrean, askok *Merke saldu naiz esateko joera erakusten du, edo Elkar ikusiko dugu esan beharrean, askok *Ikusiko gara esaten dute.
Homer Simpson
Homer Jay Simpson, Simpsondarrak telebista sailoko pertsonaia nagusietako bat da.
Euskal aditz
Inkoatiboak eta arazleak
Baina, alderantziz, DU erako aditz batzuek DA erako gisa ere joka dezakete. Adibide gisan, hil aditza, ohikoa baita. Norbait hil da esatean, perpaus hori ez da inpertsonal modura interpretatzen, ez erreflexibo modura ere: ez da «norbait hil dute» bezalako ideiarik adierazten, norbait bere kasa, inork horretara ekarri gabe, hil dela baizik. Horrelako erako aditzei inkoatibo deritze, egoera-aldaketa bat erakusten dutelako: hiltzea bizi-egoeratik hil-egoerara pasatzea da. Honako honetan ere gauza bera: Putzua bete da esatean, ez da esaten, nahitaez, norbaitek bete duela, bere kasa bete dela baizik. Eta inkoatiboa da, hutsa zegoena bete egin baita. Horrelako aditzak dira, adibidez, adjektiboetatik eratorritakoak (zuritu, gorritu…) eta baita beste zenbait ere: lotsatu, hondatu, nekatu… Aditz horietako asko DU forman erabil daitezke; orduan, aditzak hartzen duen adiera aditz arazlearena da. Eta, hain zuzen, horietako zenbait aditz DU forman eman daitezke edo, «-arazi» gehituz, aditz arazle forman: Nolanahi ere, oraingoan, esan daiteke arestian azaldutako fenomenoaren alderantzizkoa gertatzen dela:
Homer Simpson
Deskribapena
Homerrek Simpson familiako begirunerik gabeko aita arduragabearena egiten du. Homer eta bere familia Springfielden bizi dira eta Homer-ek Sprinfieldeko Zentral Nuklearreko segurtasun arduradun bezala egiten du lan 7-G sektorean.
Euskal aditz
Inkoatiboak eta arazleak
Hori da, hain zuzen, aditz arazleetan gertatu ohi dena. Adibidez:
Homer Simpson
Zaletasunak
Telebista ikusten etzanda egon, janaria (batez ere erroskillak eta haragia) eta garagardoa edatea dira bere zaletasunak. Gehienetan, Duff markako garagardoa edaten du. Horrez gain alfer galanta da, bere lanpostuan lo-kuluxkak egiten ditu, batzuetan Springfieldeko segurtasuna kolokan jarriz.
Euskal aditz
Adizki-motak
Gorago esan den moduan, aditza ez da biluzik agertzen perpausean, inflexio-markaz hornitua baizik. Adizki inflexiodunetan jokatuak eta jokatu gabeak bereiz daitezke. Jokatuak, berriz, trinkoak edo perifrastikoak izan daitezke.
Adizki jokatuak eta jokatu gabeak
Egia esan, adizki guztiak, inflexiodunak diren neurrian, gutxiago edo gehiago, jokaturik agertzen dira perpausean. Hala ere, badira adizki batzuk pertsona- eta denbora-markak beren barnean dituztenak (natorkizu, ekarriko dizkiozu, etab.) eta beste batzuk askoz inflexio pobreagoa dutenak. Bereziki, ez denbora- ez komunztadura-markarik ez dutenak (etortzea, ekarririk, etab.). Lehenbizikoei adizki jokatu deritze, eta azkenei, berriz, adizki jokatu gabe. Dena den, kontuan izan behar da badirela perpaus batzuk itxuraz aditz jokatu gabea dutenak, baina egiazki hala ez direnak: Halakoetan, egiazki, ez dago aditz jokatu gaberik, laguntzailea isilpean duten aditz jokatuak baizik:
Adizki trinkoak eta adizki perifrastikoak
Adizkiak dituen inflexio-marka guztiak hitz bakarrean biltzen badira, adizki trinkoa dela esaten da. Inflexio hori hitz batean baino gehiagotan banatua badator, adizki nagusi baten eta adizki laguntzaile baten artean, adibidez, adizki perifrastikoa dela esaten da.
Nator, diote, gindoazen, etab. adizki trinkoak dira. Etorri naiz, esango diogu, joan gintezkeen eta antzekoak adizki perifrastikoak dira.
Adizki jokatuak
Aditzaren ezaugarri nagusia jokaturik agertzeko ahalmena da. Jokatzean, pertsona, denbora eta aspektua dira bereziki kontuan hartzen direnak.
1. Pertsona-komunztadura
Adizkiak perpauseko zenbait osagairekin lotura berezia erakusten du: perpauseko adizkiak komunztadura izan ohi du kasu gramatikalekin, nor, nori eta nork kasuan doazen sintagmekin, alegia. Komunztadura hori sintagma horiek zein kasutan dauden kontuan hartuz egiten da, baina baita zein pertsonatakoa den eta singularra ala plurala den. Beraz, sintagma horien kasua, pertsona eta numeroa nolakoa den, halakoa izango da adizkiak erakutsiko duen marka ere. Horrela, adibidez, esan diot / esan dit / esan dizkiot / esan dizkit adizki desberdinak daude, baina haien arteko desberdintasuna jokoan sartzen diren pertsonei dagokiena da: Hona hemen adizkiak darabiltzan pertsona-marka arruntenak: Hirugarren pertsona delakoari, berez, ez dagokio marka berezirik, edo, nahiago bada, marka hori Ø da (alegia, ez dago markarik). Hala ere, itxuraz behintzat, adizkiaren hasieran, D-, Z- eta L- markak agertzen dira eta, adizkiaren barnean –datiboari dagokionean– -O- eta -E- ere bai. Bestalde, pluralaren eta singularraren arteko bereizketak ere adizkian bere isla du.
Pluralgileak
Beraz, aditz jokatuak pertsona-komunztadura du.
Adizki alokutiboak
Horrenbestez, honako hauek ongi eratuta daude: Baina beste hauek gaizki esanak dira:
2. Denbora
Adizkiak aldiaren arabera ere aldatzen dira. Hots: iraganeko zerbaiti erreferentzia egin nahi zaionean, aditzak marka batzuk ditu, orainaldiari erreferentzia egin nahi zaionean agertzen direnak ez bezalakoak. Adibidez: Hortaz, adizki jokatuan denborari buruzko informazioa jasotzen da. Hori ere nolabaiteko komunztadura da: alegia, atzo eta gaur aditzondoek adizkia modu jakin batean joatea eskatzen dute. Horregatik honako hauek desegokiak dira: Aditzondo bakoitzak bere eskakizunak ezartzen dizkio adizkiari. Perpaus horiek, zuzen emanda, honela eman behar dira:
3. Aspektua
Adizkian, aspektuari buruzko informazioa ere jasotzen da: etorri da eta etortzen da ez dira gauza bera. Ez eta ere, etorri da eta etorriko da.
Honako hauek dira aspektuari dagokionez bereizi beharreko ezaugarriak:
[± geroko] Aspektuaren aldetik gogoan hartu behar den beste ezaugarria da [± geroko] edo, nahiago bada, [± gertakizun]. Esan nahi du ekintza etorkizunean burutzeko moduan ikusten dela. Hemen, <-TUKO> gisa aipatuko da, formari dagokionez: Etorriko naiz, joango dira, joanen dira, ikusiren gaitu, lagunduko genion, eta abar; denak [+ geroko] formak dira, aspektuaren aldetik, etorkizunera bidaltzen dute. Eta zer adierazten du <-TZEN>-ek? Hark ere aspektua adierazten du, baina ezaugarriak [- bukatu] eta [- geroko] ditu. Beraz, eta llabur, honela bil litezke adizkiak, aspektuaren arabera:
Homer Simpson
Zaletasunak
Sarritan Moeren Tabernara joaten da mozkortzera. Moe Szyslak, Carl Carlson, Lenny Leonard eta Barney Gumble bere lagun minak dira.
Arbasoak
Homer-ren arbaso bat euskalduna da. Zeren Springfield gizona bizitzeko pertsona batean instpiratuta dago eta bere herenaitona euskalduna da.
Lafare
Lafare Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lafare udalerrian erroldatutako biztanleak 102 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 70 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 64 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 74 ziren, horien artean 60 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 60 pertsona aktiboetatik 56 lanean zeuden (27 gizon eta 29 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lafare udalerrian 47 unitate fiskal zeuden, 107 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.534 euro zen.
Batman (Turkia)
Batman (kurdueraz: Êlih) Turkiako hiri bat da, Anatolia Hego-ekialdeko Eskualdekoa, eta izen bereko Batman probintziako hiriburua. 2008. urteko erroldan 313.355 biztanle zeuden.
Lafare
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Batman (Turkia)
Petrolioa ekoizten duten gune garrantzitsua da, eta Batmango findegietan egunero 22.000 petrolio-barril inguru ekoizten dituzte.
Lafare
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
Euskal aditz
3. Aspektua
[± puntukari] Adizki trinkoak (nator, nabil, dakargu, genekizkien, etab.) [- perfektu] eta [- geroko] dira. Baina haietan, aspektuari dagokion beste ezaugarri bat bereiz daiteke: puntukaritasuna. Horrek esan nahi du aditzaren ekintza edo gertaera une jakin batean gertatzen ari dela. Aspektu-markarik gabeko adizkiak dira.