cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oreoica gutturalis
Oreoica gutturalis Oreoica generoko animalia da. Hegaztien barruko Pachycephalidae familian sailkatua dago.
Mutlangen
Mutlangen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Roquemaure (Gard)
Biztanleria
2007an Roquemaure udalerrian erroldatutako biztanleak 5.207 ziren. Familiak 2.080 ziren, horien artean 644 pertsona bakarrekoak ziren (260 bakarrik bizi ziren gizonak eta 384 bakarrik bizi ziren emakumeak), 560 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 680 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 196 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.389 etxebizitza zeuden, 2.124 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 56 bigarren erresidentzia ziren eta 209 hutsik zeuden. 1.712 etxeak ziren eta 651 apartamentuak ziren. 2.124 etxebizitza nagusietatik 1.264 bere jabearen bizilekua ziren, 786 alokairuan okupaturik zeuden eta 74 doan lagata zeuden; 69 etxek gela bat zuten, 244 etxek bi zituzten, 426 etxek hiru zituzten, 698 etxek lau zituzten eta 687 etxek bost zituzten. 1.373 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.001 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 845 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.332 ziren, horien artean 2.320 aktiboak ziren eta 1.012 inaktiboak ziren. 2.320 pertsona aktiboetatik 2.032 lanean zeuden (1.105 gizon eta 927 emakume) eta 288 langabezian zeuden (137 gizon eta 151 emakume). 1.012 pertsona inaktiboetatik 293 erretiraturik zeuden, 288 ikasten zeuden eta 431 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Roquemaure udalerrian 2.136 unitate fiskal zeuden, 5.200,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.379 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 302 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 10 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 16 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 46 eraikuntza enpresak ziren, 61 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 15 garraio enpresak ziren, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 38 zerbitzu enpresak ziren, 52 administrazio publikoko enpresak ziren eta 25 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 78 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 13 igeltseroak, 4 margolariak, 3 zurginak, 5 iturginak, 11 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 6 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 8 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 22 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 6 okindegiak, 1 harategi zen, 2 liburu dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 5 lore-dendak ziren.
2000. urtean Roquemaure udalerrian 76 nekazaritza-ustiategi zeuden, 728 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Valdebaró
Valdebaró Kantabriako harana da, Camaleño udalerriarekin bat egiten duena. Deva ibaiak zeharkatzen du, Fuente Dén jaio zenetik Potesen Quiviesa bere ibaiadarrarekin bat egiten duen arte. Historikoki, Valdebaró antzinako Liébanako probintzia osatu zuten haranetako bat izan zen, Argüébanes, Baró, Cosgaya, Espinama, Lon eta Brez, Mogrovejo, Pembes, Santibáñez eta Tanarrio kontzeju edo herriez osatua.
Pampilhosa da Serra
Pampilhosa da Serra Portugalgo Coimbrako barrutian dagoen udalerria da. 2001eko erroldaren arabera, herriak 5.220 biztanle ditu.
Gwendolyn Brooks
Gwendolyn Elizabeth Brooks (Topeka, Kansas, - Chicago, Illinois, ) estatubatuar poeta, idazle eta irakaslea izan zen. Bere lanean pertsonen ospakizunak eta komunitateko herritar arrunten eguneroko bizitzari buruz idatzi zuen. 1950ean Annie Allen lana idatzi zuen, eta liburu horregatik Poesiaren Pulitzer Saria irabazi zuen. Pulitzer saria jaso zuen lehen afroamerikarra izan zen.
Stella (Missouri)
Stella Missourieko herri bat da. Newton konderrian kokatua dago. 2010ean 158 biztanle zituen, 0.41 kilometro koadrotan banatuta.
Atlaseko basa asto
Atlaseko basa astoa, edo Algeriako basa astoa, Equus asinus atlanticus da bere izen zientifikoa, egun galdutako Afrikako basa astoaren azpiespezie bat izan zen.
Azkeneko Aljereko basa astoa Bona aldean Ikusia izan zen 300. urtearen inguruan. Antza erromatar garaian egindako ehiza akabatu zituen azpiespezie honetako azken basa astoak.
Jose Antonio Sistiaga
Jose Antonio Sistiaga Mosso (Donostia, 1932ko maiatzaren 4a - Donibane Lohizune, 2023ko ekainaren 25a) gipuzkoar margolaria eta zinemagile esperimentala zen. Bere garaian euskal artegintzaren abangoardia bildu zuten Gaur eta ZAJ taldeetako kide izan zen.
Boisemont (Oise Harana)
Biztanleria
2007an Boisemont udalerrian erroldatutako biztanleak 726 ziren. Familiak 249 ziren, horien artean 42 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 71 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 124 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Jose Antonio Sistiaga
Bizitza
Parisen egin zituen pinturako ikasketak. 1958. urtean egin zuen lehen erakusketa, pintura figuratibo eta abstraktuekin. 1962ko uztailean Amable Ariasek hartu zuen Gipuzkoako Artisten elkartearen lehendakaritza eta Esther Ferrer eta Jose Antonio Sistiaga lagunak zituela, tokia arautu gabeko sorkuntzarako abagunea eskaintzen zuenez, han arte-irakaskuntza berritzeari ekin zion Sistiagak. Ildo beretik, 'Ostegunetako akademia' haurrentzako adierazpen libreko lantegiak ireki zituen Esther Ferrerrekin 1968 arte, Celestin Freinet (1896-1966) frantziar pedagogoaren teorian inspiratuta, haurren arteko lankidetzan oinarrituta. Elorrion eskola pilotuan parte hartu zuten.
Boisemont (Oise Harana)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 270 etxebizitza zeuden, 254 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 257 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 254 etxebizitza nagusietatik 231 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 15 etxek bi gela zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 43 etxek lau zituzten eta 174 etxek bost zituzten. 218 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 79 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 160 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Jose Antonio Sistiaga
Bizitza
Berrikuntzaren bidea jorratzen jarraitu zuen azken urteotan ere. Ipar Euskal Herrian bizilekua eta lan-lekua harturik, alor asko tartekatzen zuen, pintura eta zinemagintza esperimentala, besteak beste. 1999an Madrilen erakutsi zituen azken urteotako lanak olioa eta tinta erabiliz, kolorea zela nagusi. Zinemagintzari dagokionez, hamar bat film egin zituen, gehienak pinturazkoak, nahiz eta dokumentala ere landu zuen.
Boisemont (Oise Harana)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Jose Antonio Sistiaga
Lanak
Margolan nagusiak Estructura abierta (1958), Retrato mágico, mujer y espejo (1959), Espacio y Energía (1961), Las cuatro estaciones (1970), Serie Retorno al Bosque (1970) eta Otro paisaje vasco (1977-1979) dira.
Zinemagintza alorrean, kamararik gabeko zinema landu zuen eta ondoko filmak sortu zituen:
Boisemont (Oise Harana)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 517 ziren, horien artean 371 aktiboak ziren eta 146 inaktiboak ziren. 371 pertsona aktiboetatik 344 lanean zeuden (182 gizon eta 162 emakume) eta 28 langabezian zeuden (15 gizon eta 13 emakume). 146 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 72 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Boisemont udalerrian 255 unitate fiskal zeuden, 732 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 28.791 euro zen.
Bassemberg
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 124 etxebizitza zeuden, 104 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 105 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 104 etxebizitza nagusietatik 74 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 48 etxek bost zituzten. 87 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 194 ziren, horien artean 148 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 148 pertsona aktiboetatik 137 lanean zeuden (79 gizon eta 58 emakume) eta 11 langabezian zeuden (3 gizon eta 8 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bassemberg udalerrian 104 unitate fiskal zeuden, 270 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.087 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Bassemberg udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Boisemont (Oise Harana)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 11 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Wattpad
Wattpad istorioak idatzi eta beste pertsonekin partekatzeko aukera ematen duen aplikazio bat da. Wattpaden perfila egin duen edonork istorioak idatzi ahal ditu, kapituluz kapitulu joan igotzen eta beste erabiltzaileek irakurri eta komentatu dezakete, eta gustukoa izanez gero botoak eman.
Aplikazioaren helburu nagusia idazle eta irakurleak elkarren artean harremantzeko gune bat sortzea da sarean. Ordenagailu, mugikor edo tablet batetik erabili daiteke, edota internetera konexioa duen ia edozein gailutatik.
Sorrera
Wattpad enpresa 2006an sortu zen Allen Lau eta Ivan Yuen ingeniarien eskutik, nahiz eta ideiak bere lehen urratsak 2003an eman zituen interneteko webgune bezala. Enpresaren egoitza nagusia Toronto Canadan dago. Hasiera batean mobilerako doitutako plataforma bezala sortu zen, eta geroago App bezala 2009an. Urte horretan bertan 5 milioi deskarga baino gehiago izan zituen. Hartutako bultzakada dela eta 2011 bere egoitza fisikoa zabaldu zuten Toronton eta gaur egun 92 langileko enpresa bat da.
Wattpad-ek bere sorkuntzatik 400 milioi liburu baino gehiago argitaratu ditu, hau da, beren plataformara igoak izan dira (argitalpen batzuk egiletza eskubideei lotutako arazoak sortu dituzte ).
Jose Antonio Sistiaga
Lanak
Egin zuen film luze bakarra, Ere erera baleibu izik subia aruaren izenburuduna, 1968koa, eskuz margotutako film luze artistiko esperimental bakartzat jotzen da oraindik ere, eta 1970. urteaz geroztik hainbat jaialdi, museo eta filmategitan erakutsi da. 2000. urtean Parisko Georges Pompidou Zentroak erosi zuen filma.
Wattpad
Sorrera
Hilabetero 60 milioi pertsonako audientzia du, horren %90 mobilen bitartez. Bataz beste hilean 15 bilioi minutu ematen dituzte audientziak plataforman. 50 hizkuntza baino gehiago aurkitzen dira plataformako liburuetan eta plataforma 30 hizkuntza ezberdinetarako konfiguratu daiteke.
Jose Antonio Sistiaga
Lanak
2017ko kartela egin zuen Durangoko Azokarako.
Wattpad
Sorrera
Wattpadek kanpo inbertsioak jasotzen ditu, adibidez W Media Ventures, Golden Venture Partners eta Union Square Venturesen partetik, hauek Tumblr eta Twitterren eren inbertitzen dute. Aplikazioa doakoa den arren, enpresaren blogean jakitera eman dutenez, ordainpeko premium aukera ere kaleratuko dute.
Funtzionamendua
Wattpadek sare sozial gehienen estruktura oso antzekoa jarraitzen du, bereziki Instagram aplikazioren estetika eta funtzionamendua tankerakoak ditu. Lehenik eta behin erregistratu egin behar zara kontu bat sortuz email bitartez eta horrela profil propioa izango duzu plataforman parte hartu ahal izateko. Profilak hiru atal publiko ditu: informazio orokorra, zuri buruzko zeozer jartzeko; Works, zuk idatzitako liburuak agertuko diren atala eta Reading list, zure irakurketa zerrenda bat sortu dezakezu besteek zure liburu gogokoenak zeinek diren jakiteko.
Behin profil osoa osatuta dagoela, orrialde nagusira sar zaitezke, non liburuak gaika sailkatuta bilatu ditzakezun eta zure txoko pribatuetara sartu. Zure txoko nagusiak hauek dira: “Liburutegia”, zure liburutegi pribatua, zuk aukeratutako liburuak biltzen dira bertan; “Jakinarazpenak”, liburutegiko liburu baten kapitulu berri bat igo badute bertara mezu bat heltzen da eta “Lanak”, zu idazten ari zaren liburuak biltzen dira bertatik idazten jarraitzeko.
Wattpad-en bereizgarritasun nagusia berehalako feedback-a izateko aukera da. Liburu guztietan eta kapitulu osoan zehar irakurleek komentarioak egiteko aukera dute. Komentario horiek 3 era ezberdinetan egin daitezke: liburuaren hasieran komentario orokor bat, kapitulu konkretu batean komentatzea edo esaldi bat azpimarratuz horri egingo dioen komentarioa edo debatea hasi. Gainera irakurketa dinamikoagoa egiteko idazleek bideo, musika eta irudiak txertatzeko aukera dute kapitulu bakoitzaren hasieran.
Idazleen motibazioa sustatzeko Wattpadek urte osoan zehar lehiaketa txiki batzuk egiten ditu, gaika antolatuak, baina urte amaieran ematen da ekitaldi handiena, Wattys sariak. Watty-ak urte osoko liburu onenen bilketa dira, irakurleen botoen arabera banatzen dira eta idazle irabazleei publizitatea egiteko balio dute.
Erabiltzaile ezagunak
Wattpaden hasitako idazle asko geroago zinema eta telesail mundura eman dute jauzia, oraingoz promoziotako kolaboratzaile bezala. Adibidez Apryl Baker Universal Pictures-ekin egin du lan Ouija eta Unfriended filmetako promozioetan, Edward Mullen USA Network eta A & E-kin egin du lan DIG eta Returned telesailen promozioetan eta Whitney Grandison Relativity Media ren Beyond the Lights filmaren promozioan parte hartu du. New York Times egunkari ospetsuan agertzera ere heldu dira wattpadeko idazle batzuk, Rebecca Sky esate baterako.
Wattpad-etik paperera
Liburuak publikatzeko akordioa egin duten erabiltzaile askok, hala nola, Anna Todd (@Imaginator1D) eta Ariana Godoy (@cold_lady19), bere liburuak publikatzeaz gain Wattpaden jarraitzeko akordioak izan dira.
Bere liburua Wattpadetik paperera eraman zuen lehen idazlea Abigail Gibbs (@Canse12) izan zen, 2012an “Dark Heroine” banpiro nobela romantiko-fantasiazkoa publikatu zuen. Bere liburuak publikatu dituzten beste idazle bat Brittany Geragotelis (@BrittTheBookSlayer) da, “Life’s A Witch" liburuarekin.
After
After Wattpaden sortutako liburu sagarik famatuena eta salduena da. Liburua Anna Todd izeneko 24 urteko makillatzaile batek idatzi zuen 2013an bere Iphonetik. Toddek ez zuen inoiz idazle bezala lan egin, baina liburuekiko zaletasun handia zuenez, Wattpaden “fanfic” bat idaztea erabaki zuen, Tessa Young eta Harry Styles One Directioneko abeslariaren arteko amodio istorioa (paperean publikatzean Hardin Scott izena jarri zitzaion protagonistari kontu legalak zirela eta), eta egunero zortzi orduz egoten zen eleberria idazten.
Todden esanetan bere lehen liburua arrakasta izaten hasi zen 80.kapitulua publikatu zuenean, jendeak liburuari buruz txiokatzen hasi zen eta laster milioi bat irakurle baino gehiago izatera iritsi zen. Urtebete igaro baino lehenago Simon & Schuster Ameriketako Estatu Batuetako editorialarekin kontratu bat sinatu zuen lau liburu publikatzeko eta eskubideak 23 estaturi saldu zizkion.
Gaur egun After 30 hizkuntzatan publikatu da eta lehen best-seller izan da Italian, Alemanian, Frantzian eta Espainian. Gainera, Paramount Pictures eskubideak erosi zituen eta nobela pelikula bihurtu dute. Hala eta guztiz ere, After oraindik ere irakurgai dago musu-truk Wattpaden, Todden ustez plataformako irakurleak oso garrantzitsuak izan ziren istorioko akatsak zuzentzerako orduan eta liburua eskuragarri izaten jarraitzeko eskubidea dute. Hala eta guztiz ere After-en irakurle asko fenomenoaren parte sentitu dira eta liburuak ere erosi izan dituzte.
Polemika
After sagak hainbat polemika izan ditu liburuak matxismoa eta gazteen arteko biolentzia sustatzen dutela esan delako, baina bere idazleak esaten duenez protagonista ez da matxista, lizuna baita pertsonaia guztiekin eta bere liburuek biolentzia sustatzen dutela esatea “Game of Thrones” jendea hiltzera bultzatzen duela esatea bezala da.
Sweek
Sweek istorioak irakurri eta idazteko plataforma da. Funtzionamendu aldetik Wattpaden berdina da. Interneteko web orrialde eta aplikazio moduan eskuragarri dago (Android eta iOS). Gaur egun 75 herrialde baino gehiagotan eskuratu daiteke eta 66 hizkuntzetan erabili daiteke (Wattpad 30 hizkuntzatan dago eskuragarri).
Irakurketa motari dagokionez, irakurleak haren lehentasunak zeintzuk diren zehaztu ahal du. Horrez gain, aplikazioak istorioak deskargatzeko aukera ematen du, Interneterako konexiorik izan gabe irakurri ahal izateko. Gainera, Sweek-ek erabiltzaileei haien liburuak inprimaturik edo e-book formatuan argitaratzeko aukera ematen die Sweek Autopublikazioaren bidez.
Konparaketa
Wattpad eta Sweek-ek funtzionamendu berdina duten arren, ezberdintasun esanguratsu bat dago bien artean: Wattpad jende gaztean zentratzen da eta Sweek helduentzako proiektua da, haien web orrialdean zehazten denaren arabera.
Hooked
Hooked 2015ean sortu zen mugikorrerako aplikazioa da. Android eta iOS-en eskuragarri dago eta bertan agertzen diren istorioak txat bidezko elkarrizketen bidez kontatzen dira. Hooked izan zen agertu zen mota honetako lehenengo aplikazioa formatuari dagokionez, geroago agertu zirenak Hooked hartu zuten eredutzat.
Aplikazioak istorioak irakurtzeko eta igotzeko aukera ematen du, baina bigarren hori egiteko norberaren telefono zenbakia ematea beharrezkoa da. Soilik irakurri behar duenak ez du daturik eman behar.
Istorioak aurrera jarraitzen du “Next” klikatuz, baina momentu baten irakurleak ezin du aurrera egin eta irakurtzen jarraitzeko 40-45 minutu artean itxaron behar ditu. Denbora hori ez itxaroteko Premium erabiltzailearen tarifa ordaindu behar da.
Tap
Movile ux award-etan “Best entertainment app award” irabazi du 2017an.
Yarn
Mammoth Media-k Yarn izeneko aplikazioa du. Kasu honetan, Hooked-en tarifa ia berdinak ditu. Yarn-en 25 minutu itxarotea beharrezkoa da istorio baten jarraipena irakurtzeko. Android eta iOS-en eskuragarri dago.
Marlee Matlin
Marlee Beth Matlin (Morton Grove, 1965eko abuztuaren 24a) estatubatuar aktore eta eleberrigilea da, telebistan eta zineman aritutakoa. Emakumezko aktore onenaren Oscar saria eta Urrezko Globoa irabazi zituen 1986ko Children of a Lesser God filmean egindako lanagatik.
Wattpad
Hooked, Tap eta Yarn
Aurreko hiru aplikazioak dituzten deskarga kopurua konparatzen badugu, Hooked da deskarga gehien dituena.
Conceição do Canindé
Conceição do Canindé Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Gilles Hénault
Gilles Hénault (St. Majorique, Quebec, - Montreal, Quebec, ) kanadar poeta, kazetari eta arte-kritikaria izan zen.
Biografia
Montrealen egin zituen ikasketak, baina diru-arazoak zirela eta, bertan behera utzi behar izan zituen. Gero, bere kabuz ikasi zuen. Le Jour (1939), Le Canada (1940-1942) eta La Presse egunkarietan arituz ikasi zuen kazetari-ofizioa. Irratian ere lan egin zuen zenbait aldiz, eta baita Le Devoir egunkarian ere, Artea eta Letrak sailaren zuzendari gisa (1959), Le Nouveau Journal egunkarian, nazioarteko iruzkingile gisa (1961), Royal Commission on Bilingualism and Biculturalism erakundean (1962-1963), eta Antzerki Eskola Nazionalean, inprobisazio-irakasle gisa (1964). 1966an Montrealgo Arte Museoko zuzendari izendatu zuten. 1973tik aurrera, idazle eta itzultzaile autonomo gisa aritu zen.
Haren poesiek hizkuntzarekiko kezka handia erakusten dute, perfektuak dira formetan, eta aberatsak irudi harrigarrietan. Montrealgo pintoreen (Les Automatistes izenez ezagunak) eta surrealismoaren eragina gorabehera, bere poesia ezin argiagoa eta ulergarriagoa izan zen beti. Lan nagusiak: Théâtre en plein air (1946, "Antzerkia kanpoan"); Totems (1953, "Totemak"); Voyages au pays de mémoire (1959, "Bidaiak memoriaren herrialdera"); Sémaphore (1962, "Semaforoa"). Signaux pour les voyants (1972) lanean aurreko guztia bildu eta argitaratu gabe zeuzkan zenbait lan tartekatu zituen.
Lekoia-Bekoa baserria
Lekoia Bekoa Berriatuan dagoen baserria da.
2007ko abenduaren 18an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Ezaugarriak
Oinplano ia karratuko baserria, 19,5 x 20,5 metrokoa eta hegoaldera begira dago; eraikinak zeharkako lau horma-arte ditu, eta zeharkako bi karga-hormek eta zurezko bost zutabe exentuk osatzen dute; behe solairua, lehen solairua eta ataripeko solairua ditu.
Estalkia hodi-teiladuna da eta bi isuriko zurezko egitura dauka, mantsarda eta guzti ekialdeko faldoian; gailurra hegoaldera ematen duen fatxadarekin luzetara du.
Harresiak, lehen solairuraino, harlanduzko gotikoak dira, ertzak kareharrizko harlanduzkoak dituela; lehen solairutik ganbara bitarteko zatia ageriko harlangaitzezkoa da. Gainerakoa, estalkiarekin bat egiten duen zatiraino, harlangaitzezkoa da, zarpeatua eta zuriz margotua.
Fatxada nagusiak, hegoaldera begira dagoenak, lau ardatz ditu eta erdian arku eskartzano bat, hareharrizko dobelaz egina, diseinu oso landukoak. Moldurak dituen hareharrizko zutabeen gainean bermatuta dago arkua. Arkuaren gainean, erdi-erdian, armarri bat ageri da; zazpi piezez osatuta dago armarria eta, orokorrean, multzoa lauki formakoa da. Alboetan, emakumezko irudien bi biluzi.
Fatxadan dagoen arkua da baserriko sarbide-atea, ateburua harrizkoa, landua eta molduratua duela.
Behe solairuan, erdiko arkuaren alde banatan baoak irekitzen dira; leihoak dira, irtengune zarpeatua dutela fatxadaren gainean. Ezkerraldeko leihoaren ondoan, goiko aldean, erdiko arkurantz, idi-begi txaranbeldu bat irekitzen da kanpoaldera, barrualdea aireztatzeko.
Hegoaldera ematen duen fatxada horretan bertan, lehen solairuaren parean, lau bao dotore irekitzen dira simetrikoki; guztiak harriz inguratuta daude, oinarrietan leiho-barrena dute eta leihoburuetan goiko hauts-babes molduratuak. Bao horietako bat, armarriaren eskuinaldean dagoena, balkoi kareldun bat da.
Hego-mendebaldeko fatxadan, behe solairuan, bi sarbide eta hiru gezileiho ageri dira; eta lehen solairuan, berriz, sei leiho irekitzen dira, guztiak duela gutxi jarriak.
Ipar-mendebaldeko fatxadak behe solairuan sarbidea du, bertara sartzeko; zirkuluerdiko arkua da, dobela handiak dituela. Haren ondoan, zati bakarreko harrizko eskailera dago, zuzenean lehen solairurako sarbidea dena; sarbide horrezaz gain, hiru leiho gehiago irekitzen dira, harlanduz eginak. Fatxada horren horma pikoan, beste bi leiho ageri dira; harlanduzkoak, baina duela gutxi jarriak dira. Alboko estalki bat du, eta horri fatxadak eusten dio lehen solairuko forjaren parean. Estalkiak atzealdeko fatxadaren zati handi bat eta ipar-ekialdera ematen duen fatxadaren zati bat estaltzen du.
Ipar-ekialdeko fatxadan, behe solairuan, hiru leiho ageri dira, zarpeatuta kokatuta. Lehen solairuan, faktura berriko bost bao irekitzen dira; horietako bi terrazarako sarbide dira, lehen aipatu dugun atxikitako estalkiaren gainean egindako terrazarako. Ekialderagoen dagoen ertzean bada eranskin bat, eta estalkiko urak biltzeko erabiltzen da.
Eraikinaren barne-egiturari dagokionez, zeharkako lau horma-artek eta luzetarako sei horma-artek osatzen dute. Aurrealdeko bi horma-arteak zeharkako karga-hormetan bermatzen dira. Bigarren karga-hormaren atzean, pieza bakarreko bost zutoin daude, estalkiraino iristen direnak eta hormigoizko bost zutaberen gainean daudenak —aurrekoak zurezkoak ziren— eta horiek eusten diote atzealdeko bi horma-arteei.
Lehen solairuko forjatuari dagokionez, zurezko solibak jarriak ditu karga-hormen gainean. Hortik gora, zurezko zutoin-ardatzak erabili dira egitura armatzeko, harresietan eta hormigoizko zenbait zutabetan bermatzen dira, eta horiek, itxiturako harresien barnealdean ageri diren harrizko harburuekin batera, ganbarako solairuaren forjatuari eusten diote. Egurrezko zutabeen egiturak estalkiari eusten dio. Zutabeak habeen eta besoen bidez mihiztatuta daude, aho-zirika; eta agerian daudenean, miru-buztan ahokadura erabilita.
Erabilerari dagokionez, aurrealdeko bi habe-arteak etxebizitzakoak dira, eta hauek kokatzen dira horietan: behe solairuan eta lehen habe-artean, sarrerako ataripea erdian, sukaldea hego-ekialdeko ertzean, eta egongela hego-mendebaldeko ertzean. Bigarren habe-artean, zabalera eta luzera guztia hartzen duela, ukuilua baino lehenago dagoen ezkaratza kokatzen da.
Lehen solairuan, bestalde, honako hauek daude: hiru bao dituen egongela zabal barrokoa, haren inguruan lau logela —kalera ematen duten leihoak dituzte—, eta beste bi logela gehiago —barrura ematen dute eta leihorik ez dute—. Lastategian, ukuiluaren gainean, bi etxebizitza egokitu dira duela gutxi.
Katin
Katin (Каты́нь, Katyń) mendebaldeko Errusian dagoen Smolensk oblasteko landa herrixka da. Smolensk hiritik 20 bat kilometro mendebaldera dago. 2002an, 1.737 biztanle zituen.
Geografia
Smolensk hiritik mendebaldera dago, 20 bat kilometrora, eta Bielorrusiako mugatik 60 kilometro ingurura. Berlin-Varsovia-Minsk-Mosku nazioarteko trenbidean geltokia du.
Katingo sarraskia
Katingo basoko sarraskia Bigarren Mundu Gerran Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak egindako poloniar hiritarren masa exekuzioa izan zen (haietako asko armadako ofizial presoak ziren). 1940ko udaberrian egindako sarraskian, 15.000 eta 22.000 poloniar artean hil zituzten, hiru tokitan.
Wehrmachtek hilobiak aurkitu zituenean, Londresen erbestean zegoen poloniar gobernuak SESBarekin harremanak apurtu zituen. Hirugarren Reichak propaganda-helburu moduan erabili zuen sarraskia, baina Stalinek errua naziei egotzi zien. 1990 arte, Mikhail Gorbatxov gobernuan zegoela, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak ez zuen bere erantzukizuna onartu.
Poloniar hegazkin istripua
2010eko apirilaren 10ean, sarraskiaren 70. urteurrena gogoratzeko, Lech Kaczyński Poloniako presidentea eta hainbat militar eta politikari eraman zituen hegazkinak Smolensk hiritik gertu istripua izan zuen eta ez zen inor bizirik irten.
Al-Hakim meskita
Al-Hakim meskita, Al-Jame al-Anwar (الجامع الانور) goitizenez ere ezaguna, Kairon (Egipton) dagoen meskita historikoa da. Meskita eraikitzen al-Azizek fatimatar kalifa hasi zen, k.o. 990. urtean. Al-Hakim bi-Amr Allahek osatu zuen 1013an, eta horregatik izendatu zuen berak.
Meskita Kairo islamiarrean dago, al-Muizz kalearen ekialdean. 1980an meskita zaharberritu eta berreraiki zuten, eta erlijio-erabilerarako zabaldu zuten.
Fatimatar garaia
Meskitaren eraikuntza Al-Aziz Billah-ek hasi zuen 990. urtean, eta lehen ostiraleko otoitzak urtebete geroago hasi ziren, eraikina osatu gabe egon arren. Horrek iradokitzen du otoitz-aretoa edo santutegia ziurrenik lehenengo eraiki zela.
Azkenik, 1013. urtean inauguratu zuten, Ramadanean. Amaitu zenean, 120 metro bider 113 metro neurtu zituen. Al-Hakimek 40.000 dinar esleitu zizkion eraikuntzari, eta beste 5.000 dinar altzariei.
Meskita Kairoko harresietatik kanpo zegoen hasieran, baina 1087an Badr al-Jamali bisirrak meskitaren iparraldeko aldea, minaretea barne, berreraiki eta zabaldu zuenean, iparraldeko hiriko harresian sartu zuen.
Fatimatar garaiaren ondoren
1303an, Mamelukoen garaian, meskitari kalte handia eragin zion lurrikara batek. Baybars II al-Jashankir sultanak konpondu zuen. Une hartan, meskita suniten lege islamikoa irakasteko ere erabiltzen zen. XV. mendean, merkatari batek meskitarentzat hirugarren minaretea eraikitzea babestu zuen, nahiz eta minarete hori ez den kontserbatu.
Meskitaren barrualdea erorita egon zen mende askoan. Behin baino gehiagotan, espetxe gisa erabili zen harrapatutako frankoentzat. Gurutzadetan zehar, Saladinen zalditegi gisa erabili zen. Eta beranduago, Napoleonen gotorleku gisa, Arte Islamiarren Museo gisa 1890ean, eta  haur-eskola gisa Nasser agintean zela.
XIX. mendearen hasieran meskita zaharberritu egin zen, 'Umar Makram-ek babestuta. Zaharberritzeak mihrab txiki bat ere erantsi zion barrualdeari, gaur egun oraindik ere gordetzen dena, 1808koa.
1980an, Mohammed Burhanuddinek, Dawodi Bohra sekta xiitako buruak, meskita berreraiki eta berritu zuen. Jatorrizko dekorazioen hondarrak gorde dira, besteak beste, inskripzio koranikoak, baina meskitaren gaur egungo barnealdea berreraikitze horretatik dator. Marmolezko mihrab berria ipini zuten. Zaharberritze-lanetan "benetakoak ez diren" material eta gehigarrien erabilera kritikatu dute adituek eta kontserbazionistek.
Diseinu orokorra
Meskitako fatxadak eta minareteak harriz eginda daude, eta gainerako egitura adreiluz eginda dago. Patio ireki bat dauka, lau aldetan arkuz inguratua. Besteekiko perpendikularra den korridore berezi batek otoitz-aretoko bost korridoreak zeharkatu eta mihrab-era darama. Erdiko korridore hori are gehiago nabarmentzen da, zabalagoa eta altuagoa delako, bai eta kupula bat daukalako ere. Mihrab nagusiaz gain (1980ko zaharberritze-lanetan ipinitakoa), eskuinaldean beste mihrab txikiago bat dago, marmol polikromatuz estalia, 'Umar Makram'ek gehitu zuena 1808an.
Meskitak ohiz kanpoko ezaugarri bat du: sarrera nagusi monumentala (mendebaldean). Doris Behrens-Abouseif jakintsuak iradokitzen du hori atzerriko artisauak erabiltzearen ondorio izan daitekeela, agian Siriakoak. Meskitaren jatorrizko ataria ez da kontserbatu; egungo ataria meskitaren zaharberritze modernoan ipini zen.
Minaretak
Meskitaren ezaugarri ikusgarriena minareteak dira, fatxadaren bi aldeetan. Iparraldeko minareteak 33,7 metroko altuera du eta hegoaldeko minareteak 24,7 metroko altuera.
Inskripzioak
Meskitaren elementu artistikoetako bat inskripzio koranikoak dira.
Arveleg I.a
Arveleg I.a, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Arthedaineko zortzigarren erregea da. Argeleb I.aren semea da, eta Fornosten jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1309. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "errege handi" bezala itzul daiteke.
Historia
Errege bihurtzen da bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1356. urtean hil ondoren, Angmarrek lagundutako Rhudaur erresumaren aurkako gudu batean. Berak, Lindon eta Kardolanen laguntzarekin, etsaia, berriz ere, iparralderantz kanporatu zuen.
Porrotaren ondoren, Nazgûlen Jauna Rivendel setiatzen hasi zen, Elrond hil eta harana bereganatzeko asmoz.
Bere erregealdian eta denbora batez, eskualdean bakea egon zen; Arthedainekin Ekialdetik Mendebalderako bidea, Denboraren Muinoak eta Mitheithel ibaiaren behe ibilbidearen arteko muga bat domeinatuz. Baina Rhudaur, mendietako gizonek domeinatu eta gobernatzen dute, Nazgûlaren laguntzarekin. Hauek, erresumako azken dunedainak hiltzen dituzte.
Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1409. urtean, Errege Aztiak eta Rhudaurreko menditarrek, Arnor inbaditzen dute. Kardolan suntsitua da, eta, bizirik geratzen diren urriak, Oihan Zaharraren inguruko muinoetan babesten dira. Bere aitona Malvegilek Amon Sûlen inguruan eginiko gotorlekuak, dorrea bezala suntsituak dira. Palantirra, Fornostera eramana da, Angmarren eskuetan eror ez dadin. Arveleg guduan hiltzen da, 53 urteko erregealdiaren eta 100 urteko bizitzaren ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Araphor da.
Kanpo estekak
Królowie Arthedainu
Stewartsville (Missouri)
Stewartsville Missourieko hiri bat da. DeKalb konderrian kokatua dago. 2010ean 750 biztanle zituen, 2.56 kilometro koadrotan banatuta.
Coregonus baicalensis
Coregonus baicalensis Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Nattheim
Nattheim Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
2010eko Frantziako Tourra
2010eko Frantziako Tourra Itzuli Handi honen 97. edizioa izan zen. 2009ko uztailak 3an hasi eta uztailak 25ean amaitu zen. 3640,9 kilometroko ibilbidea izan zuen, 20 etapa eta sarrerako etapa batean banatuta. Edizio honetan erlojupeko 60,9 kilometro egon ziren. Edizio hau Herbehereetako Rotterdam hirian hasi eta Parisen amaitu zen.
Branka Veselinović
Branka Veselinović — Бранка Веселиновић — (Bečej, Austria-Hungariako Inperioa, 1918ko irailaren 16a - Belgrad, 2023ko otsailaren 8a) serbiar aktorea izan zen. 80 urtetik gorako aktore ibilbidean, ehun antzezlan baino gehiagotan eta berrogeita hamar bat telebista eta zinema produkziotan antzeztu du. Hil zenean, Serbiako aktore bizirik zaharrena zen eta UNICEFen enbaxadorea zen.
2010eko Frantziako Tourra
Edizio honetan Pirinioetako mendateak omendu ziren, (bereziki Tourmaleta), mendate hauek igaro ziren lehen aldiaren mendeurrena bete baitzen, 1910ean.
197 txirrindularik parte hartu zuten, 22 taldetan banatuta, horietatik, proba 170ek amaitu zutelarik, historiako kopuru handiena izan zena.
Itzulia 8 kilometroko sarrerako etapa batekin hasi zen. Hurrengo egunetan, itzuliak Belgika zeharkatu zuen Frantziara iritsi arte, hirugarren etapan Paris-Roubaix klasikak zeharkatutako zenbait pabesezko zati igaroz. Ondoren, zortzigarren etapan, Alpeetara iritsi zen. Hamalaugarren etapan hasi ziren Pirinioetako lau etapak. Azkenik, uztailak 25ean amaitu zen itzulia, Parisen.
Gainontzeko sailkapenen garaileak honakoak izan ziren: Alessandro Petacchi puntukakoan, Anthony Charteau mendikoan, RadioSchack taldekakoan eta Sylvain Chavanel lehiakortasunarenean. Aurreko urtean bezala, Mark Cavendish britainiarra izan zen etapa gehien irabazi zituena, bostekin, guztiak esprintean.
Parte-hartzaileak
Baieztatutako 16 talde zeuden 2008tik, hauek oraindik jarraitzen zuten 2008ko UCI ProTour mailako taldeak ziren. Ondoren, 2010eko UCI ProTour mailako Team RadioSchack taldeak ere toki finkoa zuela eta edizio honetan 22 taldek parte hartuko zutela ere iragarri zen (talde kopuru honetara ez zen iristen 2003ko ediziotik). Azkenik, martxoak 30ean iragarri ziren 22 talde horiek osatzeko falta ziren bost taldeak. Hauek Profesional Kontinental mailako Garmin-Transitions, BMC Racing Team, Sky Professional Cycling Team, Team Katusha eta Cervélo Test Team izan ziren, hala, 2010eko ProTour mailako talde guztiak gonbidatuz. Horregatik, kanpoan geratu ziren gonbidatua izateko itxaropena zuten taldeak, Skil-Shimano eta Vacansoleil Pro Cycling Team herbeheretarrak kasu, Tourra Herbehereetan hasten baitzen eta, mailagatik, sar zitekeen eta gonbidatzek geratu zen Saur-Sojasun talde frantziarra, egoera berean kanpoan geratu ziren azken talde frantziarrak Agritubel eta R.A.G.T. Semences izan ziren [[2005eko Frantziako Tourra|2005eko Frantziako Tourrean izan ziren.
Hautaketa honen ondoren, itzulian 22 taldek parte hartu zuten: ProTour mailako 18 taldeek eta Profesional Kontinental mailako 4k (Bouygues Telecom, BMC Racing Team, Cervélo Test Team eta Cofidis. Hala, hasiera batean, 198 txirrindulariko pelotoi bat osatuz, ondoren 197 izan zirena, Xavier Florencio kanporatua izan ondoren, talde bakoitzeko 9 txirrindulari egon zirelarik, batean izan ezik, proba 8rekin hasi zuena (lasterketa profesionaletarako ezarritako 200 txirrindulariko mugatik gertu), horietatik, proba 170ek amaitu zirelarik. Talde guztiak honakoak izan ziren:
Medianeira (Paraná)
Medianeira Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Cobitis linea
Cobitis linea Cobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Hegazti
Hegaztiak edo txoriak (izen zientifikoa: Aves) animalia ornodun endotermiko talde bat dira. Lumak dituzte, hortzik gabeko baraila mokodunak, arrautza gogorrak erruten dituzte, tasa metaboliko altua dute, lau-ganbaradun bihotza eta hezurdura sendo baina arina. Mundu osoan zehar bizi dira. Txikienak 5 zentimetroko Mellisuga helenae kolibria da eta handiena 2,75 metroko ostruka. Tetrapodorik arrakastatsuenak dira, 10.000 espezie bizidun baino gehiagorekin. Espezie horien erdiak Passeriformes ordenakoak dira, txori kantariak. Hegazti guztiek hegalak dituzte, baina espezieen arabera garatuago edo atrofiatuago daude: hegalik gabeko bi hegazti ezagun bakarrak desagertutako moa eta elefante txoria ziren. Hegalek aurreko gorputz-adarretik eboluzionatu dute, hegaztiei hegan egiteko aukera emanez; ondoren, eboluzio gehiagoren ondorioz, hegazti batzuek gaitasun hori galdu zuten, adibidez pinguinoek edo Palaeognathae azpiklaseko hegaztiak. Hegaztien digestio-aparatua eta arnas aparatua aireko bizitzarako moldatuta daude. Batzuk ingurune urtarrean bizi dira, eta igeri egiteko gaitasuna dute.
Zenbait hegazti, bereziki korbidoak eta loroak, animalia adimentsuak dira; espezie askok tresnak sortu eta erabiltzen dituzte, eta hegazti sozial batzuek ezagutza belaunaldietan zehar pasatzen dute, kultura motatzat hartzen dena. Espezie askok urteroko migrazioak egiten dituzte, distantzia handiak zeharkatuz. Hegaztiak animalia sozialak dira, dei, kolore eta abestiekin komunikatzen dira, eta talde-gertakarietan hartzen dute parte, adibidez hazkuntza kooperatiboa, ehiza, andanak sortu edo harrapariak zirikatu. Gehienak sozialki monogamoak dira (ez nahastu monogamia genetikoarekin), normalki kumaldi baterako, batzuetan urte batzuetarako eta oso gutxitan bizitza osorako; gutxi batzuk poliginikoak dira (ar bat hainbat emerekin) eta oso gutxi, poliandrikoak (eme bat ar batzuekin). Kumaldiak egiten dituzte arrautzak errunez, ugalketa sexual bidez ongarritzen direnak. Askok habiak sortzen dituzte arrautzak erruteko, eta bi gurasoetako batek edo biek zaintzen dituzte. Gehienek gurasoen arreta izaten dute arrautzatik atera eta gero. Batzuek, oiloak kasu, arrautzak erruten dituzte ongarritu gabe ere, baina arrautza horiek ez dute txitarik sortzen.
Espezie asko ekonomikoki garrantzitsuak dira gizakientzat. Etxe abereak edo ez, arrautza, haragi eta luma iturri dira. Txori abeslariak eta loroak, baina ez bakarrik, konpainia-animalia izan daitezke. Guanoa (txorien kaka) ongarri gisa erabiltzeko biltzen da. Hegaztiek paper garrantzitsua izan dute giza kulturan. Gizakien jarduerak 120-130 espezie inguru desagerrarazi ditu XVII. mendetik hona, eta beste ehunka batzuk aurretik; horrez gain, 1.200 hegazti espezie inguru arriskuan jarri ditu, horietako batzuk babesteko proiektuak dauden arren. Hegaztiak ikustea turismo mota bat da. Hegaztiak aztertzen dituen zientziari ornitologia deritzo.
Dinosauroak eta hegaztien jatorria
Kontrako ingeniaritza genetikoak eta erregistro fosilak erakutsi dute hegaztiak dinosauro lumadun modernoak direla, eta teropodoen taldeko lumadun dinosauroetatik eboluzionatu zutela. Dinosauro hauek Saurischiaren barruan sailkatu ohi dira. Gaur egungo hegaztien ahaiderik gertukoena krokodiloak dira. Jurasikoko arroketan hegaztien antzeko dinosauroak aurkitu dira, orain dela 170 milioi urtekoak, baina ez dira Avesen barruan sailkatzen, baizik eta Avialae talde zabalean. Hasierako hegazti hauetako batzuk, adibidez Archaeopteryx, ez ziren guztiz gai hegan egiteko, eta oraindik arbasoen ezaugarri batzuk zituzten, hala nola hortzeria mokoen ordez eta isatsa luzeak euren hezurrekin. DNAn oinarritutako ebidentziarekin aurkitu da hegaztiak asko dibertsifikatu zirela Kretazeo-Tertziarioko iraungipen masiboaren ostean, orain dela 66 milioi urte; iraungien masibo horretan hil ziren pterosauroak eta hegaztiak ez diren dinosauro leinu guztiak. Hegaztiek, bereziki hegoaldeko kontinenteetan bizi zirenak, iraungipenari aurre egin eta migrazioaren bidez asko dibertsifikatu ziren. Kladistikaren arabera, bizi diren dinosauro bakarrak dira.
Vinyamar
Vinyamar, Tolkienen legendarium ospetsuan, Taras mendiaren oinean dagoen hiri bat da, Nevrasten, Turgonek sortua ozeanoaren ertzean, Noldor elfoek, erbesteko lurretan eraiki zituzten harrizko lan guztietatik antzinakoenetako bat delarik.
Hegazti
Banaketa
Hegaztiak Lurreko habitat lurtar gehienetan dira, zazpi kontinenteetan barreiatuta daude eta haien populaziorik hegotarrenak 440 kilometro Antartika barrura ere iristen dira. Hegazti aniztasun handiena duten lurraldeak gune tropikalak dira. Antzina, aniztasun hori tropikoen espeziazio maila egozten zitzaion, baina azken ikerketek egiaztatu dute espezializio maila altuagoa dutela latitude altuetako izaki bizidunek, tropikoetan baino lehia handiagoa dagoelako bizirauteko. Hegazti espezie askok urtero ozeanoak zeharkatu eta migrazio urrunak egiten dituzte. Hegazti espezie batzuk ozeanoetara egokitu dira eta lehorrera soilik ugaltzeko etortzen dira, gainera, zenbait pinguino hirurehun metroko sakoneraraino igeri egiten erregistratu dira.
Zenbait hegazti gizakiak aldatutako habitatetara egokitu dira, halaber: batzuk gizakia bizi den ingurunetan ohikotasunez elikatzera ere iritsi dira. Batzuetan hegazti espeziak gizakiak berak hurbildu ditu beregana: adibidez, faisaia, munduan zehar joko-hegazti gisa erabilia. Beste hegazti batzuk beraien kontura hurreratu zaizkio gizakiari, Myiopsitta monachus espeziea Ipar Amerikako zenbait hiritan bizi da, kaioletatik ihes egitea lortu baitzuen. Abeltzainen koartza (Bubulcus ibis), Milvago chimachima eta Eolophus roseicapilla besteak beste, nekazaritza eta abeltzaintzak erakarrita hurreratu ziren gizakiarengana.
Vinyamar
Han bizi izan zen Turgonen herria, Ulmok bere ehiza bidaietako batean eragindako amets batek, uztera eraman zuen arte, bere herriarekin batera, Gondolin eraikitzeko.
Hegazti
Komunikazioa
Hegazti askok komunikazio sistema konplexuak garatu dituztela dokumentatuta dago. Hegazti askok soinuak igorri eta entzuten dituzte eta soinu horiei funtzio komunikatibo asko aurkitu zaizkie. Hegazti askok badauzkate erakartzeko soinuak, alarma elkarri komunikatzeko soinuak...
Gila cypha
Gila cypha Gila generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Hegazti
Garrantzi ekonomikoa
Haragitarako eta arrautzetarako hazitako etxekotutako hegaztiak, hau da, etxeko hegaztiak, gizakien elikaduran animalia-jatorriko proteina-iturri nagusiak dira; 2003an, 76 milioi tona hegazti-haragi eta 61 milioi tona arrautza ekoiztu ziren mundu osoan. Oiloak dira gehien kontsumitzen direnak etxeko hegaztien artean, baina indioilarrak, ahateak eta antzeak ere nahiko arruntak dira. Hegazti-espezie asko ehizatzen dira bere haragiarengatik. Hegaztien ehiza, batez ere, jolas-jarduera da, baina gutxi garatutako eremuetan ehizak dietaren zati bat izaten jarraitzen du. Hego Amerikako eta Ipar Amerikako hegazti-espezie garrantzitsuenak anatidoak dira, baina asko ehizatzen dira faisaiak, indioilar basatiak, galeperrak, usoak, eperrak, oilar basatiak, grekoloak, istingorrak eta txitxiak ere. Australian eta Zeelanda Berrian ere asko ehizatzen dira Puffinus-ak (muttonbirding). Ehizakiren bat, usakumeena esaterako, jasangarria izan daitekeen arren, dozenaka espezie desagertu edo desagertzeko arriskuan jarri dira.
Vinyamar
Urte asko beranduago, Vinyamarreko utzitako barrutietan, Huorren seme zen Tuorrek, Ulmok Turgoni utziarazi zizkion Ezkutua, Kasketa, Sare kota eta ezpata aurkitu zituen, valarrak, mezulari baten bidez, Gondolinen berehalako erortzeaz abisatzeko hau gertatzear zegoela. Eta han, Tuorrek, Turgonek Valinorrera bidali zuen flotako marinel galduarekin, Voronwërekin topo egin zuen, Gondolinera gidatu zuena, honek Ulmok eman zion mezua eraman zezan.
Hegazti
Garrantzi ekonomikoa
Komertzialki baliotsuak diren hegaztien beste produktu batzuk dira lumak (bereziki, antzara eta ahate-lumak), arropak isolatzeko eta oheak biguntzeko erabiltzen direnak, eta guanoa (hegaztien gorozkiak), fosforo eta nitrogeno-iturri oparoa delako. Ozeano Bareko Gerra, batzuetan Guanoaren Gerra deitzen dena, substantzia horren metaketa handiengatik hasi zen neurri batean.
Hegaztiak maskotatzat hartu dituzte gizakiek helburu praktikoetarako. Hegazti koloretsuak, hala nola loroak eta arabazozo ak, gatibu hazten dira eta lagun egiteko animalia gisa mantentzen dira. Praktika horrek arriskuan dauden espezieen legez kanpoko trafikora eraman ditu. Belatzak eta ubarroiak antzinatik erabili izan dira ehizarako (falkoneria) eta arrantzarako, hurrenez hurren. Uso mezularia, K.o. 1. urtetik gutxienez erabilia, Bigarren Mundu Gerra n ere garrantzitsua izan zen. Gaur egun, jarduera horiek ohikoagoak dira zaletasun, entretenimendu, turismo edo uso-lasterketetan.
Hegazti edo txori-behatzaile izeneko zale sutsuak milioika dira mundu osoan. Pertsona askok hegaztien janlekuak dituzte beren etxeetatik hurbil, hainbat espezie erakartzeko. Hegaztien elikadura negozio aberatsa bihurtu da. Adibidez, Britainia Handiko etxekoandreen % 75ek, neguan, elikagaia ematen dietela hegaztiei kalkulatzen da.
Erlijioan eta mitologian
Hegaztiek paper nabarmenak eta askotarikoak dituzte erlijioan eta mitologian. Erlijioan, hegaztiak mezulari, apaiz eta jainko baten buru izan daitezke, hala nola Makemake Gurtza, non Pazko uharte ko Tangata manu buru edo laguntzaile gisa balio izan baitzuen. Hugin eta Munin en kasuan bezala, Odin jainko germaniarraren belarrietan albisteak sartu zizkieten bi erroi komunak. Antzinako Italiako zenbait zibilizaziotan, batez ere erlijio etruskoan eta erromatar rean, apaizak hegaztien hitzen interpretazioan nahasita zeuden; "auspex"ak, berriz, gertaerak iragartzeko jarduerak behatu zituzten.