cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oztibarre
Izena
Bere euskarazko izena Hozta (ibarreko herri bat) eta ibarre ("ibar" edo "haran" behe-nafarreran) hitzen elkarketatik dator. Horrela, Hoztibarre izena sortu zen (Hoztaren -a- letra galdu egin da ibarreren -i- letraren mesedetan), eta, ondoren, h- askatu zen, Oztibarre geratuz.
Okzitanierara egokitzean, fenomeno bitxi bat gertatu zen. Alde batetik, euskarazko prozesu bera errepikatu zen. Horrela, Òstavath izena Òsta (Hozta izena gaskoira egokitzea) eta vath ("ibar" edo "haran" gaskoiz) elkartzetik sortu zen. Hala ere, toponimo hau soilik Hozta udalerriarekin (Òstavath okzitanieraz) lotua geratu zen. Horren arrazoia da, bestalde, Oztibarre euskal izenaren beste egokitzapen bat egin zela. Bere esanahia kontuan hartu gabe, gaskoiek Ostabarret ("Oztabarre" ahoskatua) bezala bereganatu zuten. Horregatik, Òstavath hitza, Hozta herriarentzat baztertua geratu zen, Ostabarret, ibar osoa izendatzen hasi zen bitartean.
Fisionomia
Nafarroa Behereko iparraldeko lurrekin alderatuz, lurralde menditsua da, erripe gehiagodun haranez osatua. Hori dela eta artzaintzarako lurralde aproposa da.
Ibarra, mendi nahiko altu batzuk ditu, inguruko beste haran batzuekin alderatuta, Beltxu (1 130 m), Lahondo (1 135 m) edo Zaboze (1 177 m) kasu. Hauek, batez ere, Hozta inguruan daude. Gainontzeko ibarra askoz baxuagoa da, non altuerarik altuenak 500 eta 700 metro artekoak diren. Mendi aipagarri batzuk Pagaburu (545 m), Gazteluzahar (472 m), Orgamendi (639 m) edo Gaintzabala (531 m) dira.
Historia
XI. mendearen amaieran, Gendule V.a Bearnokoak, Bearneko bizkondeak, Amiküze inbaditu zuen eta konkistatzen saiatu zen. Hamar urte beranduago, Gaston IV.a Biarnokoak Akizeko lurrak okupatzen ditu, hauen jabe, 1105ean bihurtu zelarik. AmikUze eta Oztibarre lurraldeak Bearneko jurisdikzioan egongo dira 1134 arte. 1195ean Arnaldo Raimundo II.aren eskuetara pasa zen, Tartaxeko bizkondea, Orthezeren truke, Bearneko bizkondeari eman ziona, Gendule VI. Bearnokoa. Antso VII.a Nafarroakoa omentzen du eta, horrela, Mendiatzeko merindadea ezartzen da.
1247ko azaroaren 22an, Raimundo Arnauld Tartaxekoak Nafarroako erregeari omenaldia egin zion Vièlanava eta Amiküze eta Oztibarre lurraldeengatik. Arnaud Lüküzekoa beste horrenbeste egin zion Antso VII.a Nafarroakoari, 1228ko uztailean, Oztibarreko lurretik. 1319an, Amiküze eta Oztibarre, Amaneo Albretekoa, Tartaxeko bizkondea, omendu zituen. 1326an, Gitarte Tartaxekoak Karlos II.a Burusoilaren aurrean egin zuen; hiru urte geroago, Filipe III.a Nafarroakoak. 1383an, Karlos II.a Nafarroakoak Oztibarre hartu zuen berriro, Lüküzeko jaunarekin.
1512an gaztelarrek Nafarroa konkistatu zutenean, Joanes III.a Nafarroakoa tronutik kendutako errege nafarrak porrot egin zuen urte berean egin zuen erresuma birkonkistatzeko ahaleginean. 1516ko martxoan Joanes III.a Nafarroakoak birkonkista saiakera berri bat proiektatu zuen, eta Oztibarreko biztanleek, gaztelarrekin hautsiz, haiei harrera egiteko erregutu zioten, bere obedientziara itzultzea erabaki baitzuten.
Osaketa
10 udalerrietan 16 herriak osatzen dute eskualdea: 1 690 biztanle eta 158,08 kilometro koadro. Pagolaren kasuan, nahiz eta bere lurren zati bat Oztibarrenak izan, Pagola herria Zuberotar Arbaila eskualdekoa da.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Oztibarreko herri guztiak sailkatu zituen ekialdeko behe-nafarrera euskalkian, Amikuze, Garazi eta Oztibarre eskualdeetan hitz egiten zena.
Koldo Zuazok, 2010ean, bere herri guztiak nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.
1968an 2 137 euskaldun zeuden, ia biztanle guztiak.
The Bisexual
Sinopsia
Sei ataleko telesail honetan, emakume baten krisi eta ezagutza prozesu pertsonala landu du harreman lesbiko batetik heterosexual batera igarotzen denean.
Sciacca
Sciacca Italiako udalerri bat da. Agrigentoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sciaccak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aristide Cavaillé-Coll
Aristide Cavaillé-Coll (Montpellier, 1811ko otsailaren 4a - Paris, 1899ko urriaren 13a) organo-egile frantsesa izan zen. Organoak egiten zituen familia batean jaio zen. Hobekuntza ugari egin zizkion organoari, eta bere ospea mundu osora hedatu zen. Parisko Saint-Denis, Madeleine, Saint-Sulpice, Sainte-Clotilde eta Notre Dame elizetako organoak egin zituen. Euskal Herrian ere badaude, esaterako, Donostiako Santa Mariakoa.
Erdoñako eliza
Erdoñako Eliza edo Asuntzioaren Parrokia, bokazioz Andre Mariaren Jasokundearen eliza, Erdoña herriko eliza da (Donemiliaga udalerria, Araba), muino baten gainean eraikia. XIII. mendetik XVII.era egindako eraikuntza aztarnak ditu.
Ezaugarriak
Portadak, zeinak hegoaldera ematen duen aterpe baten azpian, XIII. mendeko eraikuntzaren zantzuak ditu, erromanikotik gotikorako iragaite aldikoak. Bost arkiboltarekin osatutako arku zorrotza du, bikoitiak baketoiekin. Ateak burdineriazko elementu apaingarriak ditu.
Castilnovoko gaztelua
Castilnovoko gaztelua (castillo de Castilnovo) Villafranca (Condado de Castilnovo) herrixkatik hurbil Segoviako probintzian (Gaztela eta León, Espainia) dago. Bien de Interés Cultural (Monumentu Nazionala) deklaratu zuten 1931ko ekainaren 3an.
XII. mendean estilo mudejarretan eraiki zuten, gaztelua egoera onean mantentzen da. Oinplano angeluzuzena du, sei dorre biribil eta karratu dituena.
Bilboko Okupazio Mugimendua
Bilboko Okupazio Mugimendua Bilboko auzoetako gaztetxe eta gazte asanbladen kordinadorak osatzen dute. Sistema kapitalistatik urrun, okupazioa eta autogestioaren bidez, auzoetako errealitate soziala aldatzeko izaera iraultzaile batekin lan egin nahi duten talde gazteak eta ez hain gazteak dira. Bilboaldeko Okupen sarea Etxebizitza Okupen asanblada da. Beraien arteko elkar laguntza eta ideien trukea sustatzeko sortu zen.
Bilboko Gaztetxe eta Gazte Asanbladen kordinadorak Bilboko gazteen eta auzoen beharrak asetzeko sortutako gazteen asanbladak dira. Bakoitzak bere autonomia eta funtzionatzeko erak dituzte, baina guztiak batera koodinatzen dira.
Bilboko Okupazio Mugimendukoekin harremanetan jartzeko, bomokupazioa@gmail.com helbidera idatzi.
Partaideak
Hauek dira BOM-eko partaideak: Zazpikatu Gaztetxea (7katugaztetxea@7katugazteatxea.com), Zorrotzako Gaztetxea, Olabeagako Gazte Asanblada (olabeagako-g.a.@hotmail.com), Izar Beltz Ateneoa (ateneo@izarbeltz.org), Kukutza III Gaztetxea (kukutza@gmail.com), Otxarkoagako Gazte Lokala, Iralako Gazte Lokala, Deustuko Gazte Lokala (deustukogazteasanblada@gmail.com), Santutxuko Gaztetxea, Uribarriko Gazte Asanblada (uribarripiztu@gmail.com), Arangoitiko Gazte Asanblada (arangoitikoga@gmail.com), Bilbiko Gazte Asanblada eta Saniko Gazte Asanblada alde batetik, eta Bilboko Okupazio Bulegoa, Bilboaldeko Okupen Sarea eta Komantxe Konpartsa, bestetik.
Bilboko Okupazio Bulegoa Etxebizitzen Okupazioari bideratutako proiektua da. Aholkularitza zerbitzua, abokatuak... eskeintzen ditu. Ostiral arratsaldetan irekitzen ditu ateak Bilboko Alde Zaharrean (Pelota kalea, 5) 18:00etatik 20:00ak arte. Okupazio bulegoarekin harremanetan jarri nahi ezkero, info@okupaziobulegoa.org helbidera idatzi diezaiokezue.
Erdoñako eliza
Ezaugarriak
Kanpandorrea ere, hego-mendebaldeko ertzean dagoena, 17. mendekoa da.
San Andres eliza (Adios)
San Andres eliza Izarbeibarrako Adios udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu. XVII. mendean zaharberritu zen.
Iruñeko tailerreko eskultore Martin Etxeberriak 1632rako zizelkatu zituen hiru erretauletako bi kontserbatzen ditu, handiena eta Arrosarioko Ama Birjinari eskainitako alboko beste bat. Bien estiloa Erromanismoaren azkenetan kokatzen da; nagusiaren hiru gorputzetan Kristoren Pasioaren, San Andresen eta Ama Birjinaren bizitzaren eszenak kontatzen dira, kaletarteetan santuak eta ebanjelariak dauden bitartean. Asiaingo maisuak arduratu ziren polikromiaz: Joan Ereta, nagusia eta txikia. Arrosarioko erretaula ere estilo berekoa da eta bertan Kristoren Haurtzaroko eta Ama Birjinaren bizitzako pasarteak garatzen dira. Rokoko estiloko beste alboko bat San Pedro izenez ezagutzen da, XVIII. mendearen bigarren erdikoa da eta bere gainazalak arrokailez, plaka adventiziez eta errezelez estalita daude. Albiste dokumental batzuen arabera, Agustin Atarrabia brodatzaileak terno bat egin zuen lehen Pizkundean.
Farmazia industria
Farmazia-industria produktu kimiko sendagarriak fabrikatzen, prestatzen eta merkaturatzen dituen enpresa-sektorea da, gaixotasunak tratatzeko eta sahiesteko. Sektoreko enpresa batzuek solteko produktu kimiko farmazeutikoak fabrikatzen dituzte, eta erabilera medikorako prestatzen dituzte, taldean bigarren mailako ekoizpen gisa ezagutzen diren metodoen bidez. Automatizazio altuko bigarren mailako ekoizpen-prozesuen artean, farmako dosifikatuen fabrikazioa dago, hala nola tabletak, kapsulak edo ahotik emateko gutun-azalak, injekziorako disoluzioak, obuluak eta supositorioak. Bere jarduerak giza osasunari zuzenean eragiten dionez, industria honek lege eta araudi ugari ditu sendagaien ikerketei, patenteei, probei eta merkaturatzeari dagokienez.
Historia
Farmazia-industria hainbat jardueratan oinarrituta sortu zen, medikuntzan erabilitako substantziak lortzearekin lotuta. Galeno izan zen aitzindaria. XVII. mendeko Espainian, Felipe II.ak 'El Escorial' monasterioaren ondoan eraiki zuen alkimia laborategian, Karlos II.aren "sorgindua" jarduerak izan daitezke sendagaiak eskala industrialean fabrikatzearen aitzindari, bere kanpaina politiko-militarrak finantzatzeko urrea lortzeko asmoz. XIX. mendearen hasieran, botikarioek, kimikariek edo belar-denden jabeek hainbat landaretako zati lehorrak lortzen zituzten, tokian bertan edo beste kontinente batzuetan bilduak. Azken horiek, batez ere, espezieak inportatzen zituzten espezialariei erosten zizkieten, baina bigarren mailako negozio gisa, medikuntzarako erabiltzen ziren produktuak ere saltzen zituzten, hala nola Pertsiaren opioa edo Hego Amerikako ipekakuana. Produktu kimiko sinpleak eta mineralak olioen eta gomen merkatariei erosten zitzaizkien.
Botikari eta kimikariek hainbat prestakin egiten zituzten substantzia horiekin, hala nola estraktuak, tinturak, nahasketak, lozioak, pomadak edo pilulak. Profesional batzuek prestakin gehiago egiten zituzten beren erabilerarako behar zituztenak baino, eta soltean saltzen zizkieten bezeroei.
Sendagai batzuk, hala nola kina, belladona, digitalina, zekale adardunaren (Claviceps purpurea) edo opioaren (Papaver somniferum lormideroaren latex lehorra) bidez prestatutakoak, benetan erabilgarriak ziren, baina haien eraginak aldaketa handiak zituen. 1820an, Joseph Pelleterier kimikari frantsesak kinaren azalaren alkaloide aktiboa prestatu eta kinina deitu zion. Arrakasta horren ondoren, hainbat alkaloide gehiago isolatu zituen, besteak beste, atropina edo estriknina.
Lehen sendagai sintetikoak
Landareetatik edo animalietatik ateratako produktu kimikoak organikotzat hartzen ziren, beste iturri batzuetatik eratorritako konposatu ez-organikoekin kontrajarrita; organismo biziek bakarrik sor zitzaketela uste zen, eta hortik datorkio izena. 1828an, ordea, Friedrich Wöhler kimikari alemaniarrak konposatu ez-organiko bat berotu zuen, amonio zianatoa, eta urea sortzea lortu zuen, lehenago gernuaren bidez bakarrik lortu zena.
Sintesi iraultzaile horren ondorioz, beste konposatu organiko batzuk sintetizatzen saiatu ziren. Etorkizuneko industria farmazeutikorako garrantzi handia izan zuen 1856an lehen koloratzaile sintetikoa, malba, ustekabean aurkitu izanak. William Henry Perkin kimikako ikasle britainiar gaztearen aurkikuntza horrek Alemaniako eta Suitzako hainbat fabrikatzaile bultzatu zituen kolore sintetiko berriak garatzera, eta, hala, kimika berriari buruzko ezagutzak zabaldu ziren. Lehen farmako sintetikoa azetofenidina izan zen, 1885ean Leverkusengo (Alemania) Bayer enpresak analgesiko gisa merkaturatu zuena Phenacetin markarekin. Parazetamola gaur egun analgesiko gisa erabilia- konposatu hartatik eratorri zen. Bigarren farmako sintetiko garrantzitsua, 1899an merkaturatua, azido azetilsalizilikoa izan zen, Felix Hoffmann doktoreak bi urte lehenago Bayer-en ikerketa-laborategietan sintetizatu zuena. Botika hau mundu osoan saldu zen Aspirina izenarekin, Bayerrena, eta tratamendu berri eta eraginkorra izan zen erreuma-minentzat. Hasiera-hasieratik, Bayer hazi egin zen, IG Farbenindustrie enpresa erraldoi bihurtu arte.
Infekzioaren aurkako lehen farmakoak
Hilkortasun handia eragiten zuen gaixotasun infekzioso bat sendatu zuen lehen botika, Paul Ehrlich bakteriologo alemaniarraren 'bala magikoa' izan zen. Artsenikoa sifilisa, gaixotasun benereo bat, sendatzeko giltzarria zela sinetsita, Ehrlichek artsenikoaren ehunka konposatu organiko sintetizatu zituen. Geroago, konposatu horiek aldez aurretik gaixotasuna eragin zuen organismoarekin (Treponema pallidum) infektatutako saguetan injektatu zituen. Frogatutako 605 konposatuetako batzuek etorkizun handiko zantzu batzuk erakutsi zituzten, baina sagu gehiegi hiltzen ziren. 1910ean, 606 konposatua egin eta probatu zuen, arsfenamina, sagu infektatuetan erabat berrezartzen zuena.
Orduan Ehrlichek bere konposatua kantitate handitan fabrikatzeko arazoari aurre egin zion, injekziorako eta banaketarako modu egokian prestatua. Frankfurteko (Alemania) Höchst AG enpresa kimikoaren laguntza bilatu zuen. Enpresak kristalezko ampoilatan merkaturatu zuen substantzia, hauts-arsfenamina dosi bakar batekin, eta ur esterilizatuan disolbatu behar zen injektatu aurretik. Farmakoak, mundu osora esportatua, Salvarsan izen komertziala jaso zuen. Aurkikuntza-, merkataritza,ekoizpen eta banaketa-prozesu hori farmazia-industrian ohikoa da oraindik ere.
1916an, Bayerren zientzialariek gaixotasun tropikal bat, Afrikako tripanosomiasia edo loaren gaixotasuna tratatzeko botika eraginkor bat asmatu zuten. Gizakiei eta abereei eragiten dien gaitz hau tripanosoma izeneko mikroorganismoek eragiten dute, tsetsé euliak garraiatzen dituenak. I. Mundu Gerraren ondorioz, produktu kimiko alemanen (eta suitzarren) hornidura eten zien Britainia Handiari eta Estatu Batuei, eta horrek herrialde horietako ikerketa eta garapen-jarduerak bultzatu zituen.
Sulfamidak eta antibiotikoak aurkitzea
1935ean, Bayer laborategietako Gerhard Domagk patologo alemaniarrak egiaztatu zuen prontosil izenarekin merkaturatutako koloratzaile bat eraginkorra zela estreptokokoek eragindako infekzio baten aurka. Mikroorganismo horiek eragiten zuten sepsi puerperala, batzuetan erditzearen ondoren eta askotan amaren heriotza eragiten zuen gaixotasuna. Frogatu zen prontosilaren molekularen zati aktiboa sulfonamida erradikala zela, eta horrek bultzatu zituen farmazia-ikertzaileak sulfonamida edo sulfamida izenez ezagutzen diren farmako berri batzuk sintetizatzera.
1928an Alexander Flemingek penizilina aurkitu zuen eta bakterio-infekzio jakin batzuk tratatzeko erabil zitekeela iradoki zuen. Hala ere, erabilera hori ez zen serioski kontuan hartu 1940ra arte, Howard Floreyk eta Ernst Chainek (Alemania nazitik ihes egindako zientzialaria) penizilina modu erabilgarrian ekoiztea eta aurkeztea lortu zutenean. Erresuma Batuko enpresa batzuk ohartu ziren gerrako zauriak tratatzeko baliagarriak zirela, eta beirazko botiletan fabrikatzen hasi ziren Penicillium SP.ren bidez. Ekoitzitako kopurua ez zen nahikoa, eta Florey Estatu Batuetara joan zen, farmazia-konpainiei penizilina egiteko konbentzitzera. Brooklyngo Pfizer enpresa kimiko iparramerikarrak azido zitrikoa ekoizten zuen melazak hartzituz. Ikerketa askoren ondoren, prozesu hori penizilina sortzeko egokitu zuen. Gerraren ondoren, hiru zientzialariek Nobel Saria jaso zuten beren lanengatik, eta penizilina mundu osoan eskuragarri egotera pasa zen, eta prezio eskuragarrietan, besteak beste, naturaren produktua zenez, ezin zelako patentatu.
Farmazia-industria modernoa
Enpresa farmazeutikoak hainbat herrialdetan sortu zituzten enpresaburuek edo profesionalek, gehienak II. Mundu Gerra baino lehen. Allen & Hambury eta Wellcome, Londreskoa, Merck, Darmstadtekoa (Alemania), eta Parke Davis, Warner Lambert eta Smithkline & French enpresa estatubatuarrak farmazialariek sortu zituzten. James Young Simpsonek Victoria erreginari erditzean laguntzeko erabilitako kloroformoa sortu zuen Edinburgoko farmazia ere farmakoak hornitzeko enpresa garrantzitsu bihurtu zen.
Konpainia batzuk industria kimikoaren hastapenetan sortu ziren, hala nola Zeneca Erresuma Batuan, Rhône-Poulenc Frantzian, Bayer eta Höchst Alemanian edo Hoffmann-La Roche, Ciba-Geigy eta Sandoz (azken bi hauek Novartis osatzeko fusionatuta) Suitzan. Janssen belgikarra, Squibb estatubatuarra eta Roussell frantziarra Medikuntzako profesionalek sortu zituzten.
Teknika berriek, molekula konplexuagoen fabrikazioak eta aparatu gero eta garestiagoen erabilerak, prezioak izugarri igo dituzte farmazia-enpresen arabera. Zailtasun horiek areagotu egiten dira sektoreko prezioak murrizteko presioak eraginda; izan ere, gobernuak kezkatuta daude biztanleria zahartzeaz eta, ondorioz, osasun-gastuak handitzeaz, Estatuko aurrekontuen proportzioa gero eta handiagoa baita.
Sendagaien kostua
Industria farmazeutikoak ez dio bakarrik aurre egiten ikerketaren kostuari, sistema mistoa baita, partaidetza publiko eta pribatuarekin. Konpainiek diote ekarpenik handiena beren diru-kutxetatik datorrela, baina aditu independenteek uste dute gobernuen eta kontsumitzaileen artean osasun-ikerketaren %84 finantzatzen dutela; %12, berriz, farmazia-laborategiei dagokie, eta %4, irabazi-asmorik gabeko erakundeei.
Industriaren bertsioaren arabera, sendagaien kostuei dagokionez, merkaturatzen duten botika berri bakoitzak 800 milioi dolar baino gehiago behar ditu ikerketan. Hala ere, 117 ikerketa-proiekturi buruzko datuak bildu zituen azterlan baten arabera, «kostua 75 edo 80 milioi dolar baino ez litzateke izango.
Hida mendiak
Hida mendiak (飛騨山脈) edo Iparraldeko Alpeak (北アルプス) Japoniako mendigunea da, Honshu uhartean. Japoniako mendialderik zabalena eta garaiena (3.000 metroz gorakoa askotan). “Japoniako Alpeak” izenez ere ezagutzen dira. Sumendi ugari dago. Ekialdetik, Japoniako itsasora ematen duten labar handietan amaitzen da; mendebaletik, berriz, malda leunez jaisten da itsasora.
Bilboko Okupazio Mugimendua
Partaideak
Komantxe Konpartsa, aldiz, Bilboko jai herrikoiak bultzatzeaz, Bilboko Okupazioren mezua zabaltzeaz eta parte hartzeaz arduratzen den adarra da. 90 konpartsero baino gehiago dituen konpartsa hau 2009an jarri zen martxan. Hauekin harremanetan jartzeko erabili komantxekonpartsa@gmail.com helbidea.
South Greensburg (Pennsylvania)
South Greensburg Pennsylvaniako borough bat da. Westmoreland konderrian kokatua dago. 2010ean 2,117 biztanle zituen, 1.83 kilometro koadrotan banatuta.
Bilboko Okupazio Mugimendua
Ikastaroak
Beste hainbat ekintzen, mintzaldien etb-en artean, BOM-eko partaideek hurrengo ikastaro eta aktibitateak proposatzen dituzte astean zehar:
St. Maughans
, 'Llanfocha', Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Farmazia industria
Sendagaien kostua
Hala ere, farmako berri bat merkaturatzeko beharrezko inbertsioek hazkunde handia izan dute, merkaturatu aurretik saiakuntza kliniko gehiago behar izan direlako. Areagotze hori legedi zorrotzago baten ondorio da, pazienteen segurtasuna hobetzen saiatzen baita, baina baita botika berriak zaharrenen gero eta antzekoagoak direlako ere. Horrek proba gehiago egitera behartzen du, botika zaharrarekin dituen alde txikiak frogatu ahal izateko.
Hain zuzen ere, AEBetako FDAn (sendagaien salmenta baimentzen duen erakundea) aurkeztutako dokumentazioa berrikusi zuen azterlan baten arabera, ikerkuntzan egindako inbertsioaren %20 baino ez zen hobekuntza terapeutiko nabarmena dakarten produktuetara bideratu.
Joerak: agente kiralen garapena
Enantiomeroak atomo-sekuentzia bera duten konposatuak dira, baina hiru dimentsioko egiturak ispilu-irudi bat dute. Destrogirotan eta lebogirotan (R edo S) sailkatzen dira. Ispilu-egiturak izatea ahalbidetzen duen atomoari zentro kiral deritzo, eta, eskuarki, karbono atomo bat da. Enantiomeroek propietate kimiko berdinak dituzte, argi polarizatuaren planoa kontrako norabideetan biratzen dutenean izan ezik. Hala ere, ebakuntza-agente batek hartzaile edo entzima batekin afinitate hobea izatea eragiten du esté-selektibitatea.
Lexikoa-selektibitateak ondorio nabarmenak izan ditzake ekintza terapeutikoan edo medikamentu baten toxikotasunean. Horri esker, tolerantzian, farmakozinetikan, farmakodinamikan eta metabolismoan eta bioerabilgarritasunean eragin txikiagoa duten botika berriak lortu dira.
Azken urteotan, sendagai aktiboek eragin nabarmena izan dute nerbio-sistema zentralean, eta agente antidepresibo (eszitalopram), psikoestimulatzaile (dexmetilfenidato; armodafinilo) eta hipnotiko (opiclona) berriak garatu dira.
Garrantzi ekonomikoa: Industria negozio gisa
Sektore farmazeutikoa herrialde bateko ekonomiaren eragile garrantzitsua da, sortzen duen balio erantsi handiari, kualifikazio handiko enpleguen sorrerari eta enpresek gero eta tratamendu eraginkorragoak eskaintzeko eta pazienteen bizi-itxaropena eta -kalitatea hobetzeko ikerketan eta garapenean egiten duten inbertsio handiari esker. Halaber, sektorea liderra da I+Gko inbertsioari dagokionez, Espainiako industria-arloan egiten den inbertsio osoaren ia %20 baitu. Goi-teknologiako ekoizpenean eta esportazioan ere liderra da (guztizkoaren ia %23), eta 15.000 milioi euro ekoizten ditu. 12.100 milioi esportatzen ditu, 2019an lortutako zifra historikoa, %13,2ko hazkundearekin.
Ikerketa eta saiakuntza klinikoa
Berrikuntzak aurrera jarraitzen du unibertsitate eta ospitaleetako oinarrizko ikerketak, neurri batean industriaren ekarpenek eta konpainia farmazeutikoen ikerketak berak finantzatuak, izaki bizidunen ehun eta organoei buruzko aurkikuntza berriak egiten dituen heinean. Gaur egun, konpainia farmazeutikoen laborategietako ikerketen helburua da minbizirako tratamendu hobetuak aurkitzea, nerbio-sistema zentraleko gaixotasunak, gaixotasun biralak, hala nola hartutako immunoeskasiaren sindromea (hiesa), artritisa eta zirkulazio-aparatuko gaixotasunak. Horiek dira herrialde garatuek pairatzen dituzten gaitz nagusiak, eta, azken batean, irabazi gehien eragiten dietenak. Ikerketa gutxi egiten da herrialde azpigaratuetako gaixotasun nagusiei buruz, merkatu horietan egindako inbertsioaren itzulera txikia baita.
1950eko hamarkadaren hasieran azido desoxirribonukleikoaren (DNA) egitura aurkitu zenean, teknika berriak garatu ziren, eta, horren ondorioz, prostaglandinak, interferonak, txerto berriak, odolaren koagulazio-faktorea eta lehen fabrikatzen zailak edo ezinezkoak ziren beste konposatu biokimiko konplexu batzuk sortu ziren. Konpainia farmazeutikoetako zuzendariek guztiz ulertzen dute ingeniaritza genetikoak gaur egun eta etorkizunean botika berriak garatzeko duen garrantzia.
Ikerketa medikoan animalia bizidunen erabilera polemikaren gaia da. Nahiz eta farmakologoek beren erabilera saihesteko teknikak garatu dituzten eta garatzen jarraitzen duten, animalia biziak ( arratoiak batez ere) erabakigarriak izaten jarraitzen dute prozedura askotarako. Kontrol medikoko erakundeek azpimarratzen dute bi espezie erabili behar direla substantzia berri baten toxikotasuna egiaztatzeko, saiakuntza klinikoei baimena eman aurretik.
Saiakuntza horien lehen fasean, sendagai berriaren tratamendu labur bat jasotzen duten pertsona osasuntsuen borondatezko lankidetza eskatzen da. Arazorik agertzen ez bada, baimena eman zuen erakunde ofizialak saiakuntzen bigarren fasea hasteko aukera ematen du. Fase horretan, aholkulari espezializatu gutxi batzuek produktua probatzen dute aukeratutako paziente talde batekin. Gomendioetan oinarrituta, saiakuntzen hirugarren fasea (zabalagoa) egiteko baimena eska dezake enpresak. Azken fase horrek emaitza onak ematen baditu, farmakoaren baimena eskatzen da.
Normalean, saiakuntzak ospitaleetan egiten dira, eta itsu bikoitzeko saiakuntzak antola daitezke. Pazienteak bi edo hiru multzotan banatzen dira; horietako batek probatu nahi den gai aktiboa jasotzen du, beste batek plazeboa (substantzia inaktibo bat) eta, batzuetan, hirugarren talde batek beste produktu bat jasotzen du, botika berria alderatu nahi duena. Hiru konposatuak aurkezten direnean, pazienteak eta tratatutako medikuak ezin dituzte bereizi. Diseinu batzuen arabera, ospitaleko botikariak bakarrik daki zein talde jasotzen duen konposatu bakoitzak, eta emaitzak ez ditu saiakuntza amaitu arte zabaltzen, medikuek emaitza klinikoak ebaluatu ondoren. Animalientzako botiken kasuan, antzeko saiakuntzak egiten dira, eta albaitariek egiten dituzte.
Gaur egun, Mendebaldeko gobernu gehienek uste dute farmako seguru eta eraginkorrak ekoitzi eta banatzeko baldintza bat dela industria farmazeutikoak enpresa pribatuaren esku jarraitzea. Beste baldintza bat da adituek osatutako eta farmazia-konpainiei beren produktuak merkaturatzeko baimena emateko edo ukatzeko ahalmena duten gobernu-erakundeak ezartzea, produktuen kalitateari eta pazienteen segurtasunari buruzko irizpideen arabera.Kontrol-erakunde horiek arduratzen dira fabrikatzaileen abusuak edo arduragabekeriak galarazteaz, eta, hala, osasunerako arriskuak eta talidomidaren gisako hondamendiak gertatzeko aukerak murrizten dira.
Kouty (Nymburk barrutia)
Kouty Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 320 biztanle ditu eta 5,59 kilometro koadroko azalera. Nymburk barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1222 urtean egin zen.
Lopadotemakhoselakhogaleokranioleipsanodrimypotrimmatosilphiokarabomelitokatakekhymenokikhlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokinklopeleiolagōiosiraiobaphētraganopterygṓn
Lopadotemakhoselakhogaleokranioleipsanodrimypotrimmatosilphiokarabomelitokatakekhymenokikhlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokinklopeleiolagōiosiraiobaphētraganopterygṓn edo lopadano (grezieraz: λοπαδοτεμαχοσελαχογαλεοκρανιολειψανοδριμυποτριμματοσιλφιοκαραϐομελιτοκατακεχυμενοκιχλεπικοσσυφοφαττοπεριστεραλεκτρυονοπτεκεφαλλιοκιγκλοπελειολαγῳοσιραιοϐαφητραγανοπτερυγών) Aristofanesen Emakumeen Asanblada komedian aipatzen den janari baten izena da.
Hau da grezieraz inoiz egin den hitzik luzeena eta hainbat jaki aipatzen ditu bere barruan.
Ottawako Ituna
1997ko Pertsonen Aurkako Lur-Minak Erabiltzea, Biltegiratzea, Ekoiztea eta Transferitzea Debekatzeari eta Haien Suntsipenari buruzko Hitzarmenak –modu informalean Ottawako Ituna, Pertsonen Aurkako Lur-Minak Debekatzeko Hitzarmena edo, sarritan, Lur-Minak Debekatzeko Ituna izenez ezagutzen dena– munduan zehar pertsonen aurkako minak ezabatzeko helburua du. Orain arte, 164 estatu-alderdik egin dute itunarekin bat. Estatu batek –zehazki, Marshall Uharteak– ituna sinatu du baina ez du berretsi; NBEko 32 estatuk, bestalde, ez dute sinatu –besteak beste, Txina, Errusia eta Estatu Batuak–. Hala, guztira, Nazio Batuen Erakundeko 33 Estatu ez dira ituneko alderdi.
Supernoba hondar
Supernoba hondarra (SNR bere ingelesezko siglez) izar batek supernoba bezala eztanda erraldoi bat egin ondoren sortzen den nebulosa itxurako egitura bat da. Supernoba hondarra eztandak kanporatutako materialaz eta prozesuan zehar aurrean eramandako izararteko materialez osatutako talka uhin batez inguratua dago.
Sautrela
Sautrela ondorengoa izan daiteke:
Supernoba hondar
Supernoba bat bi modu ezberdinetan sor daiteke: Ohikoenak, grabitate kolapsoko supernoba deiturikoak dira. Izar masibo bat erregairik gabe geratzen denean sortzen dira, euren nukleoan fusio energia sortzeari utziz eta bere grabitate propioaren mende inplosio eginez neutroi izar bat edo zulo beltz bat sortzeko. Ib, Ic eta II motako supernobak dira. Bigarren modu edo mekanismoa askoz arraroagoa da, eta supernoba termonuklear deritzenak sortzen ditu. Nano zuri batek, lagun duen izar batengandik jasotako materiala masa kritiko bat izan arte metatzen duenean gertatzen dira, hala, masa kritiko honetara iristean bere masa guztia modu suntsitzailean eztandarazten duelarik. Ia motako supernobak dira azken hauek.
Edonola ere, supernobaren eztandak materialaren zati bat edo guztia argiaren abiaduraren %1eko abiaduran jaurtitzen du, 3000 km/sko abiaduran. Material honek izaringuruko gasarekin edo izarartekoarekin talka egiten duenean, gasa 10 milioi kelvineko tenperatura altuetaraino berotzen duen talka uhin bat sortzen du, hala plasma sortuz.
Beharbada, supernoba hondar gazterik ezagunena eta hobekien behatuena SN 1987Ak sortu zuen, Magallanesen Laino Handian dagoen eta 1987an aurkitutako supernoba. Hala ere, supernoba hondar baten adibiderik ohikoena Karramarroaren Nebulosa da (M1, Taurus konstelazioan. Beste supernoba hondar ezagun batzuk, zaharragoak direnak, Tycho (SN 1572) Tycho Brahe astronomoaren omenez izendatua izan zena, supernoba honen jatorrizko eztandaren argitasunari buruzko konstantzia utzi zuena, eta Kepler (SN 1604) dira, azken hau Johannes Keplerren omenez izendatutakoa. Supernoba hondarrik berriena G1.9+0.3 da, galaxiaren erdigunean aurkitua eta 140 urte inguruko adina duena.
Ecnomiohyla thysanota
Ecnomiohyla thysanota Ecnomiohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Törnroosita
Törnroosita mineral bat da.
Ezaugarriak
Törnroosita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Murat (Cantal)
Murat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.237 etxebizitza zeuden, 884 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 133 bigarren erresidentzia ziren eta 220 hutsik zeuden. 704 etxeak ziren eta 531 apartamentuak ziren. 884 etxebizitza nagusietatik 440 bere jabearen bizilekua ziren, 406 alokairuan okupaturik zeuden eta 38 doan lagata zeuden; 15 etxek gela bat zuten, 101 etxek bi zituzten, 212 etxek hiru zituzten, 240 etxek lau zituzten eta 316 etxek bost zituzten. 449 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 443 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 259 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.300 ziren, horien artean 911 aktiboak ziren eta 389 inaktiboak ziren. 911 pertsona aktiboetatik 815 lanean zeuden (438 gizon eta 377 emakume) eta 96 langabezian zeuden (35 gizon eta 61 emakume). 389 pertsona inaktiboetatik 145 erretiraturik zeuden, 127 ikasten zeuden eta 117 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Jamie Dantzscher
Jamie Dantzscher (Los Angeles, 1982ko maiatzaren 2a) Estatu Batuetako gimnasta artistiko a da, 2000. urtean talde bidezko lehiaketan brontze olinpikoko domina jaso zuena.
Murat (Cantal)
Diru sarrerak
2009an Murat udalerrian 926 unitate fiskal zeuden, 1.801 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.668 euro zen.
Jamie Dantzscher
2000
Sidneyko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina irabazi zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren (urrea) eta Errusiaren (zilarra) atzetik. Taldekideak: Amy Chow, Dominique Dawes, Kristen Maloney, Elise Ray eta Tasha Schwikert izan ziren.
Murat (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 181 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 8 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 48 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 20 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 8 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 18 zerbitzu enpresak ziren, 27 administrazio publikoko enpresak ziren eta 15 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 49 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 10 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2000. urtean Murat udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, osasun-zentro 1 bat, 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Murat udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 113 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 119.
Courléon
Courléon Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Courléon udalerrian erroldatutako biztanleak 150 ziren. Familiak 59 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 22 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 18 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 62 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 113etxeak ziren. 62 etxebizitza nagusietatik 48 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 93 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (32 gizon eta 26 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Courléon udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 161 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.632 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Courléon udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sant'Angelo Muxaro
Historia
Herrialde honen jatorria zehaztu gabe dago oraindik. Burdin Aroko herri garrantzitsu bat, K.a. XIII. mendean, sikanoek sortu zuten.
Herri hau, tokiko arkeologiarako gida bat da: lehen gizarte indigenaren krisiaz geroztik (K.a. XIII.mendea) lehen greziar kolonoekin izandako harremak arte (K.a. VIII-VII. mendeetako apoikiaien denboraldia). Zenbait egilerentzat bereizitako fazies bat da. 1511n bizileku gunea eraiki zen.
Urrezko eta zilarrezko lau ontzi, K.a. 650-600ekoak direnak, XVIII. mendean herrixkatik gertu zegoen hilobi batean aurkitu ziren. Urrezko ontzi bakarra geratzen da, orain British Museumaren bilduman. Museo honen patera 6 zezenekin ornatuta dago, Sant 'Angelo Muxaroren ikur bihurtu dena.
1600ean, baroierria, Castelvetrano, d'Aragona eta Tagliaviako printzeek eskuratu zuten, eta, azkenik, zen Pignatelliren (Monteleoneko dukea) jurisdikziora pasa zen, 1812 arte mantendu zuena, Sizilian feudalismoa abolitu zenean.
Martin Coscojales
Martin Coscojales (Barakaldo, Bizkaia, 1542 - Bilbo, Bizkaia, 1607) bizkaitar historialaria izan zen.
Biografia
Salamancan egin zituen ikasketak, eta apaiz egin zen, agustindarren ordenan. Salamancan eta Talaveran egon zen (ardura handiko karguak izan zituen agustindarren ordenan), eta Bilbon eman zituen azken urteak. Antigüedades de Vizcaya obra handia idatzi zuen, 1590. urtetik aurrera.
Félix Ayo
Félix Ayo (Sestao, ) bizkaitar biolin-jole ezaguna da.
Ibilbidea
Bilboko kontserbatorioan ikasi ondoren, Parisen, Sienan eta Erroman ibili zen. 1952an I Musici taldean sartu zen eta 1970ean Quartetto Beethoven di Roma sortu zuen.
Accademia Nazionale di Santa Cecilian irakaslea, Preis der Schallplattenkrítik (hirutan) eta Grand Prix du Disque sariak lortu ditu.
1981ean Emma Jiménez piano-jole sestaoarrarekin bikote bat osatu zuen.
Kouty (Havlíčkův Brodeko barrutia)
Kouty Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 199 biztanle ditu eta 3,72 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1544 urtean egin zen.
Zoe Rosinach Pedrol
Zoe Rosinach Pedrol (Lleida, 1894ko otsailaren 6a - Zaragoza, 1973ko urtarrilaren 31) Espainiako lehen emakume Farmazia n doktorea izan zen.
Biografia
Zoe Rosinach familia kultu eta liberal batean jaio zen, eta lehen alaba izan zen, bi anaien ondoren: Pablo Rosinach haginlari ibiltariaren eta Carmen Pedrol emaginaren ondoren.
Lleidako Institutu Orokor eta Teknikoan ikasketak amaitu zituenean, Zoe Rosinach Bartzelonako Unibertsitatean Farmazia ikasteko matrikulatu zen 1913-1914 ikasturtean, emakumearen presentzia unibertsitatean oraindik aparteko zerbait zen garaian. Ikasketa irregularren ostean, Analisi Kimikoa irakasgaiarengatik, Madrilgo Unibertsitate Zentralean amaitu behar izan zuen Farmaziako lizentziatura 1917an. Hala ere, 1920an, Alfontso XIII.en Higiene Institutu Nazionalean ikertzaile gisa urtebete egin ostean, doktorego tesia defendatu zuen Madrilgo Unibertsitate Zentraleko Mikrobiologia Katedran eta Farmaziako Espainiako lehen emakume doktore bihurtu zen.
Madril era egin zuen bidaia batean Pedro Baringo Alcolea ezagutu zuen eta 1921ean ezkondu ziren. Teruel eko Albalate del Arzobispo herrira bizitzera joan zen bikotea, bere senarra mediku zen udalerrira. 1930ean Zoe Rosinach-ek Terueleko Farmazialarien Kolegioan izena eman zuen eta handik bi urtera bere farmazia ireki ahal izan zuen Albalaten.
1936an familia Zaragozara joan zen segurtasun bila, Pablo Rosinach eskuindartzat jotzen zutelako atentatu bat izan ondoren, baina han kontrakoa leporatu zioten (ezkertiarra izatea) eta atxilotu egin zuten. Urte zailak izan ziren bikotearentzat. Urte horretan bertan, Zoe Rosinach Zaragozako Botikarien Kolegioan sartzen saiatu zen, baina 1937a arte ez zuen erantzunik jaso. 1938an lortu zuen Zaragozan farmazia irekitzeko baimena, Aragoiko Gorteen kaleko 1 zenbakian. 1941an, Hernán Cortés kaleko 34. zenbakira aldatu zuen farmazia, eta han izan zuen 1973an hil zen arte.
Botikari gisa, bezeroentzako produktuak berak prestatzea gustuko zuen.
Zoe Rosinach eta Pedro Baringok bi seme-alaba izan zituzten. Zaharrenak, Joaquínek, bere amaren farmazia izan zuen 1983ra arte (transferitu zen urtea). Bigarrenak, Pedrok, Zuzenbidea ikasi zuen eta Zaragozako Probintziako Diputazioaren presidente izan zen.
Aitortzak
Lleidan, bere jaioterrian, lorategi batzuei eman zieten bere izena. 2003an hiri honetako Farmazialarien Elkargoak omenaldia eskaini zion Paeria Jauregian.
Gaidropsarus biscayensis
Gaidropsarus biscayensis Gaidropsarus generoko animalia da. Arrainen barruko Lotidae familian sailkatzen da.
Sudbrook (Monmouthshire)
Sudbrook, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Ecnomiohyla tuberculosa
Ecnomiohyla tuberculosa Ecnomiohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Txetxo Bengoetxea
Txetxo Bengoetxea (Donostia, 1961eko ekainaren 15a) gipuzkoar abeslari eta musikagilea da. 1980ko hamarkadaren amaieran 21 Japonesas sortu eta 1997an desegin eta bakarkako ibilbideari ekin zion. soinu banda konpositore moduan ere aritu da
Cardiff Rugby
Historia
1996an lehenengo Heineken Kopan Cardiff RFC txapeldun ordea izan zen. Stade Toulousain talde frantziarrak 21-18 emaitzaz garaitu zuen. 2003an Cardiff Blues sortu zen Cardiff RFC taldea beste zortzi talderekin batu zenean Pro 12 Ligako talde indartsua osatzeko helburuaz. Horrela beraz Cardiff hiriburuaz gain Glamorgan konderriaren ekialdea eta Brecknockshire ere ordezkatzen ditu. Ligarik irabazi ez duen arren bi aldiz izan da bigarrena.
Birritan irabazi du European Challege Cup. 2018ko garaipena Bilbon jokaturiko finalean lortu zuen Gloucester Rugby 31-30 emaitzaz garaitu ondoren.
Solange Fernex
Hainbat gairen alde egin zuen, besteak beste, indarkeriarik eza, munduko bakea, armagabetze nuklearra, energia alternatiboa eta feminismoa. 2019an, Estrasburgoko (Frantzia) bere jaioterriko eskola batek Fernex izena jaso zuen.
Lehen urteak
Fernex Estrasburgon jaio zen, Frantzian. Sei urte besterik ez zituenean, bere aita, soldadu frantsesa, frontean hil zen Bigarren Mundu Gerran. Geroago aitortu zuen horrek indarkeriarik ezarekin zuen konpromisoa piztu zuela.
Unibertsitatean biologia ikasten ari zela, gaixotasun tropikaletan espezializatutako Michel Fernex mediku suitzarra ezagutu zuen. Bikotea ezkondu eta Afrikara joan zen bizitzera, eta han lau seme-alabetako bi jaio ziren. Itzuli zirenean, Biederthaleko etxalde zahar batean bizi izan ziren, Suitzako mugatik gertu. Bertan, eguzki-energia sistema bat instalatu zuten eta familia hazi zuten.
Aktibismo berdea
Frantziara itzultzean, Fernexek hirugarren munduari laguntzeko taldearen atal bat sortu zuen, Terre des hommes. Etxe historikoak zaintzeko lan egin zuen, eta "okupazio" mugimenduarekin lagundu zuen, Rhin ibaian proposatutako berunezko fabrika baten eta gertuko kimika-lantegi baten aurka arrakastaz protesta egiteko. Era berean, energia nuklearreko planten aurka zeuden ekintzaileekin bat egin zuen, Wyhlen, Alemaniako hego-mendebaldean, planeatutako bat barne. Han, protesta talde batekin kanpatu zuen handik gertu.
Hozkailu-ontzi
Hozkailu-ontzia (reefer ship merkantzia-ontzi bat da, baina hozkailu bat izango balitz bezala funtzionatzen du, bere barnean doazen produktuak tenperatura jakin batean joan behar dutelako gaizki ez jartzeko. Normalean, frutak, haragia, arraina, barazkiak, eta abar eraman ohi dituzte.
Solange Fernex
Aktibismo berdea
1983an, Fast for Life mugimenduan parte hartu zuen, eta 38 egunez barau egin zuen Parisen, armagabetze nuklearra zela eta. Hurrengo urtean, Green Party sortu zuen Antoine Waechter-ekin. Herrien Ibilaldia – Bizitzaren aldeko Erromesaldiaren antolatzaile nagusia izan zen Europan, bakearen aldeko ibilaldi transkontinentala Estatu Batuetatik Errusiara, 1984an eta 1985ean 7.000 milia egin zituena.
Hozkailu-ontzi
Deskribapena
Hiru itsasontzi mota daude.
Oecomys rex
Oecomys rex Oecomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Hozkailu-ontzi
Deskribapena
Ontzi mota hauek, historian zehar, bananak eta haragi izoztua garraiatzeko erabili izan dira gehien bat. Baina gaur egun, kontainer errefrigeratuak lekua hartu diote errefrigeratuak doazen ontziei. Kontainer guztiak energia elektrikoaren sorgailuari konektatzen dira. Kontainerrak daramaten ontziak, kopurua mugatzerakoan, ez da normalean kontainer kopurua mugatzea garrantzitsuena; baizik eta behar den energia elektriko sorgailuei: elektrizitatea ailegatu behar delako kontainer guztiak elikatzeko.
Solange Fernex
Txernobil, Europako Parlamentua, ondorengo urteak
1986an Txernobylen izandako istripu nuklearraren ondoren, Fernexek erradiazioaren biktimei laguntzeko ahaleginak areagotu zituen. Geroago, berak eta bere senarrak Children of Chernobyl sortu zuten, biktima gazteei zuzendua. Fernexek zioen agintariek izugarri gutxietsi zutela biktimen kopurua.
Hozkailu-ontzi
Deskribapena
Kontainer bakoitzak zirkuitu elektriko independente bat dauka. Normalean etengailu bat du, behar denean pizteko eta bere barneko tenperatura jaitsi ahal izateko. Beharrezkoa ez denean, amatatuta geratuko da elektrizitatea kontsumitu barik. Hau badauka abantaila handi bat, hurrengoa: errefrigerazio sistema apurtzen bada, kontainer bakarrari eragingo dio, bodegetan ez bezala. Bodega oso bati eragingo ziolako: karga kantitate askoz handiago bati eraginez.
Badaude bi konpresore dituzten kontainerrak, tenperatura oso baxuak behar duten kargak garraiatzeko; adibidez, odol-ontzi bat gerra garaietan leku batetik bestera eramaterakoan. Baina kasu hauek puntualak dira, zeren eta gehien garraiatzen diren kargak historian zehar, baita gaur egun ere, haragiak eta bananak direlako.
Solange Fernex
Txernobil, Europako Parlamentua, ondorengo urteak
1989an, Fernexek Europako Parlamenturako hauteskundeak irabazi zituen, 1994ra arte Frantziako Alderdi Berdea ordezkatuz. Nekazaritza Batzordeko buru eta Arrantza Azpibatzordeko kide gisa, presio egin zuen nekazaritza ekologikoari buruzko araudiak elikagaientzako ziurtagiri ekologikoa nola lortu adieraz zezan.
Siculiana
Siculiana Italiako udalerri bat da. Agrigentoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hozkailu-ontzi
"United Fruit Company" reefer-itsasontziak
Konpainia honek 1889. urtetik darama ontzi mota hauek erabiltzen. Karga eramateaz gain jendea ere eramaten zuten, biak konbinatuz. Gehien eramaten zutena bananak ziren, eta egiten zuten bidaia Zentro-Amerikatik Ipar-Amerikara zen. Pertsonak eramaten hasi ziren, diru gehiago irabazteko. Enpresa honek 95 itsasontzi izan zituen garai batean.
Solange Fernex
Txernobil, Europako Parlamentua, ondorengo urteak
1995 eta 2003 artean, Fernex Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen Nazioarteko Ligako Frantziako sekzioko buru izan zen. Genevako Bakearen Aldeko Nazioarteko Bulegoko presidenteordea ere izan zen lau urtez 90eko hamarkadan. 2001ean, Alemaniako fundazioaren "Nuclear-Free Future Award" saria jaso zuen, arma nuklearren aurka egindako lanagatik.
Siculiana
Mugakideak
Siculianak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hozkailu-ontzi
Mundu mailan ematen duen zerbitzua
The World Factbookaren arabera, 2010. urtean 38.000 ontzi (merkante) zeuden erregistraturik, eta haietako 920 karga errefrigeratua eramateko daude egokituta. Baina gaur egun, kontainer errefrigeratuei esker, badaude karga normala eramateko diseinaturik daudenak. Karga errefrigeratua daramate kontainerretan; karga mota hau garraiatzea asko erraztu izan da. 2010. urtean beren erregistroetan gehien zuten ontzi mota hau, Panama (212) eta Liberia (109) ziren; "bandera de conveniencia" delakoak.