cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kazimierz Pułaski
Polonian eta Estatu Batuetan independentziaren eta askatasunaren alde borrokatu zen heroi gisa gogoratzen dute Pulaski. Leku eta ekitaldi asko bere ohorez izendatzen dira, eta bera hainbat artelan biltzen dute. Pulaski Estatu Batuetako ohorezko hiritartasunaren zortzi pertsonetako bat da. Pulaskiren ustezko gorpuzkiek, XX. mendeko laurogeita hamarreko hamarkadaz geroztik aztertuta, erakutsi dute Pulaski gizasemea baino sexuartekoa izan zela; horrela uste da gaur egun.
Sâmbăta
Sâmbăta Errumaniako udalerri bat da, Bihor konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Škvořetice
Škvořetice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 322 biztanle ditu eta 9,56 kilometro koadroko azalera. Strakoniceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Suplacu de Barcău
Suplacu de Barcău Errumaniako udalerri bat da, Bihor konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Eskari (ekonomia)
Ekonomian, ondasun edo zerbitzu baten eskaria kontsumitzaile guztiek eskatzen dituzten zenbatekoen batura da, kontsumitzaileek ondasun edo zerbitzu hori erosteko nahia eta ahalmena dituztela. Banakako eskaria ere definitzen da, kontsumitzaile bakar bati dagokiona.
Eskaria eragiten duten faktoreak hauek izaten dira:
Eskaria ondasunaren prezioarekin loturik adierazi ohi da. Kurbaren malda aztertuta, eskari mota hauek bereiz daitezke:
Rhinella macrorhina
Rhinella macrorhina Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Myiopagis gaimardii
Myiopagis gaimardii Myiopagis generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Uraniozko disko
Hispavox diskoetxeak disko baten berrogeita hamar milioi ale baino gehiago saldu zituzten musika-artistak aitortzeko emandako saria izan zen Uraniozko Diskoa. Raphael abeslari espainiarra izan zen lortzen lehena 1982ko Raphael, ayer, hoy y siempre LP album biltzailearekin. Dagoeneko urrezko eta platinozko ziurtagiriak zituenez, hedabideek baieztatzen dute kategoria bere disko biltzailearen salmenten lorpenaren ondorioz sortu zela, eta horrela ziurtagiri berezi bat duen lehen artista hispanoa bihurtu zen.
Erik Pauelsen
Biografia
Erik Pauelsen Himmerlandeko Østerballe parrokian jaio zen 1749ko urriaren 2tik 14ra bitartean. Txikitatik artista bihurtzeko gogoa izan zuen. Kopenhagera bidaiatu zuen eta Danimarkako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen 1770etik 1777ra non zilarrezko domina handia eta urrezko domina txikia irabazi zituen 1775ean eta azkenik urrezko domina handia 1777an Akademiaren bidaia-bekarekin batera. Hanburgo, Düsseldorf eta Parisetik Erromara bidaiatu zuen eta itzultzean Dresden eta Berlin bisitatu zituen. Bere bidaietan atzerriko hainbat arte akademiatako kide egin zen eta Düsseldorfen irakasle titulua eman zioten.
Danimarkara itzuli ondoren, arte akademiako kide bihurtu zen, baina Jens Juelek ez zuen aintzat hartu irakasle posturako 1784an eta, ondoren, Vigilius Eriksenen errege gorteko margolari posturako. Pauelsenentzat intriga baten ondorioz bakarrik azal zitekeen hori, eta gero eta amorratuago zegoen.
Erretratugile ezaguna izaten jarraitu zuen eta paisaia margolari gisa ere arrakasta izan zuen. 1785etik 1786ra Frédéric de Coninck-en Bredgade- ko jauregiko gela bat apaindu zuen, gaur egun Moltke-ren Jauregia izenez ezagutzen dena, geroagoko jabe baten omenez. Apaingarriek, horma-irudiek eta gainateek, Dronningegård-eko landetxearen inguruko eszenak aurkeztu zituzten, Coninck-en Kopenhageko iparraldean. 1788an Norvegiara bidaiatu zuen eta errege-pintura bildumak eskuratutako paisaia-pintura batzuk ekarri zituen. Hala ere, bere parekoek gutxietsia eta garaitua sentitzea jasan zuen eta 1790ean bere buruaz beste egin zuen bere etxeko leiho batetik jauzi eginez.
Pauelsen bere paisaiengatik da nabarmenena. Norvegia bisitatu eta Sarpsfossen (1789) margotu zituen, gaur egun Danish National Gallery- n.
Obrak
Margotu zituen erretratuak, besteak beste, Johannes Ewald (c. 1780, Frederiksborg museoa), Søren Gyldendal eta bere emaztea (1780) eta Friederike Brun bere alaba Ida Brunekin (1789).
Kepa Aulestia
Kepa Aulestia Urrutia (Ondarroa, -) euskal herritar politikari eta kazetaria da.
ETA politiko-militarra erakundeko militantea izan zen 1977ko amnistiara arte. Gerora Euskadiko Ezkerrako idazkari nagusia izan zen 1985-1990 urte bitartean. Espainiako Kongresuko diputatua aukeratua izan zen 1989. urtean hasitako laugarren legegintzaldian eta Eusko Legebiltzarreko kide 1986-1994 urte bitartean. EEk PSOErekin bat egin zuenean, Euskal Ezkerraren buruzagietako bat bilakatu zen. Ajuria Eneako Ituna bultzatu zuen.
1998. urteaz geroztik Vocento hedabide-talde kontserbadoreko joera editoriala finkatzen duen zuzendaritza-taldeko kidea da. Talde horretako hedabideetan artikuluak maiz idazten ditu. PSE alderdiak Euskal Autonomia Erkidegoko gobernua bereganatu zuenean, EITBko zuzendari izateko hautagaien artean egon zen, baina azkenean ez zuten aukeratu.
Roscore
Roscore Irlandako udalerri bat da, Offaly konderrian dagoena.
Georgiar
Georgiarrak, edo kartveliarrak (ქართველები) Kaukasian jatorria duen talde etnikoa da.
Georgian gehiengoa osatzen dute. Errusian zehar, Sobietar Batasun ohiko estutuetan, Iranen eta Estatu Batuetan komunitate inportanteak ere badaude. Georgiar gehienak kristau ortodoxoak dira, batez ere IV. mendean sortutako Georgiar Eliza Ortodoxoaren kideak. Gutxiengo katoliko eta musulmanak ere badaude, batez ere Tbilisi eta Adjara inguruan. Ama hizkuntza georgiera dute, bere alfabeto eta V. mendean sortu zuten literatura dituena.
XIX. mendeko europar historialari batzuk (Humboldt edo Kretschmer) eta georgiar ikerlari batzuk (R. Gordeziani, S. Kaukhtxishvili edo Z. Gamsakhurdia) egungo georgiarren arbasoak ziren aurrekartveliar herriek antzinako Europako aurreindoeuropar herriekin (tartean etruskoak, pelasgoak eta aurreeuskaldunak) lotura zutela uste zuten.
Acipenser stellatus
Acipenser stellatus Acipenser generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Acipenseridae familian.
Southwark zubia
Southwark zubia (Southwark Bridge) Tamesis ibaia gurutzatzen duen zubia da eta Londresen kokaturik dagoena. Izena ematen dion Southwark eta City of London udalerriak lotzen ditu. Londresen dauden zubien artean trafiko txikiena duen zubia da.
Historia
1819an John Renniek diseinaturiko zubi bat izan zen bertan, Queen Street Bridge izena zuena. Granitozko zutabeen gainean burdinezko egitura zuen zubia zen. 73 metrotako zubibegia zuen, garai hartan burdinez egindako zubibegirik handiena zen.
1921 urtean zubi berria eraiki zen. Ernest George eta Basil Mott arkitektuek diseinatu zuten eta Sir William Arrol & Co konpainiak eraiki.
Amilamia
Amilamia euskal mitologiako irelu edo jeinua da, Agurain aldekoa. Entziako mendilerroko Lezao haitzuloan bizi omen zen. Ile horia zeukan ("urrea bezalakoa") eta izaeraz zintzo eta eskuzabala zen.
Batzuetan ikusi omen dute haitzuloaren alboko putzua ispilutzat hartuta urrezko orrazi batekin bere ilea orrazten. Adatsa lurreraino heltzen zitzaion. Ilea orrazten zuen bitartean hizkuntz ezezagun batean abesten omen zuen eta sarritan egun guztia ematen zuen lantegi hartan.
Sekretu eta tresna miresgarri askoren jabe zen, esate baterako galbahe huts batetik irina ateratzeko gai zen.
Tiebouten eredua
Ikuspegia
Tieboutek, Richard Musgravekin batera, eredu informal baten moduan argudiatu zuten polizoiaren arazoak konponbide politikoa behar zuela. Geroago geroago, doktoretza lortu ondoren, Tiebutek bete-betean deskribatu zuen bere hipotesia, politika ekonomikoaren jornalak 1956an argitaratutako mintegi batean.
Tiebouten ustetan, lehia perfektuaren eredua eremu publikora eraman daiteke. Kontuan hartuta herri bateko biztanleria jurisdikzioen artean mugi daitekeela, jurisdikzioen arteko mugikortasun honek sektore publikoak eskaintzen duen eta gizabanakoek nahi dutenaren arteko egokitzapenaren mekanismo giza deszentralizazioaren abantailak ex-post sendotzen dutela proposatu zuen. Deszentralizatutako sistema baten mugikortasunak gobernu lokalek (edo lurralde-gobernuek) eskaintzen dutenaren eta gizabanakoek nahi dutenaren arteko egokitzapen perfektu bat posible egingo du.
Xavier de Maistre
Xavier de Maistre (Chambéry, 1763ko urriaren 10a - San Petersburgo, 1852ko ekainaren 12a) savoiar militar eta idazlea izan zen.
Familia aristokratiko batean jaio zen eta Joseph de Maistre filosofo eta kontrairaultzailearen anaia txikia izan zen. Piemonte-Sardiniako armadan zerbitzatu zuen. 1790ean Turinen atxilotu zuten duelu batean parte hartzeagatik eta Voyage autour de ma chambre (Nire gelaren inguruko bidaia) idatzi zuen.
Amilamia
Amilamiaren kondaira
Egun batean Aguraingo plazan zenbait mutil bildu ziren. Honetaz eta hartaz hitz egiten Lezaoko Damaren kontua atera zen. Zenbaitzuen arabera horiek zaharren kontuak besterik ez ziren, batzuek berriz dama hori amilamia bat zela esaten zuten.
Tiebouten eredua
Ikuspegia
Demagun gobernu-lokal batek ere eskumeneko egoiliarren gastu publiko lokal eta zergen arteko konbinazio jakin bat eskaintzen duela. Mugikortasuna egongo balitz: gobernu-lokalak eskaintzen duena gustatzen ez zaien gizabanakoak beraien lehentasunekin bat datorren gastu/zerga konbinazio gustukoago bat eskaintzen duen jurisdikzio batera mugituko dira.
Skvrňov
Skvrňov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 216 biztanle ditu eta 6,17 kilometro koadroko azalera. Kolíngo barrutian dago.
Wisembach
Wisembach Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Wisembach udalerrian erroldatutako biztanleak 402 ziren. Familiak 178 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 263 ziren, horien artean 189 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 189 pertsona aktiboetatik 165 lanean zeuden (89 gizon eta 76 emakume) eta 24 langabezian zeuden (11 gizon eta 13 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Tiebouten eredua
Ikuspegia
Gizabanakoak jurisdikzio batetik joanez edo jurisdikzio batera etorriz eskaintza publikoekiko beraien adostasun edo desadostasuna adierazten dute. Honi oinen bidezko bozketa deitzen zaio.
Hofstadter-ren legea
Hofstadterren legea adagio auto-erreferentzial bat da, Douglas Hofstadterrek sortua bere Gödel, Escher, Bach: An Eterno Golden Braid (1979) liburuan, konplexutasun handiko lanak burutzeko hartuko den denbora zehaztasunez zenbatesteko zailtasun esperimentatua deskribatzen du. Honelaxe:
Wisembach
Diru sarrerak
2009an Wisembach udalerrian 180 unitate fiskal zeuden, 423,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.899 euro zen.
Tiebouten eredua
Eredu formala
Eredu sinple bat (aurrerago, suposizio zehatzekin) lagungarria da Tiebut-en ulermena eta teoria argitzeko.
Hofstadter-ren legea
Programatzaileek askotan aipatzen dute legea produktibitatea hobetzeko tekniken eztabaidetan.
Wisembach
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
Xavier de Maistre
Bere anaia Josephen ideia politikoak partekatu zituen. 1792an, Frantzia iraultzaileak Savoia bereganatu ondoren, errusiar armadan sartu zen. Alexander Suvoroven agindupean egon zen Austro-Errusiaren kanpainan.
Wisembach
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Wisembach udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Tiebouten eredua
Eredu formala
Demagun 2 * N familia daudela diru-sarrera berdinekin Y, bi herri, bakoitzak N etxebizitza dutenak, eta herri bakoitzak bertako eskola publikoa duenak, G mailakoa. Bi familia mota daude:
Wisembach
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Tiebouten eredua
Eredu formala
Lehenengoa, N  familia haurrekin, U (C, G) erabilgarritasunarekin. Familia horiek kontsumo pribatua eta eskola publikoa balioesten dituzte.
Bigarren motatakoa, N familia adindun haurrik gabekoak, U (C) baliagarritasun funtziokoa. Familia horiek kontsumo pribatua bakarrik baloratzen dute eta ez dute ezer irabazten eskola publikoko horniduratik.
Hiri bakoitzean, boto-emaile medianoak G erabakitzen badu eta herriko biztanle guztiek finantzatzen badute, Haurrak dituzten familiak herriko eskola publikoak G=G* duten herrietara mugituko dira. Aldiz, adineko familiak G=0 duten herrietara mugituko dira. Azkenean, herri batetan seme-alabak dituzten familia guztiak izango lirateke, eta bestean, umerik gabeko familia adinduak. Egoera honetan, bi hiriek G maila optimoa eman dezakete (hirian umeak dituzten familia guztiekin, eta hirian, berriz, 0, adineko familia guztiekin).
Wisembach
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tiebouten eredua
Suposizioak
Tiebutek ereduari buruz egin zituen lehen azalpenetan suposizio zehatzak honako hauek izan ziren:
Mugak
Errealitatean hainbat arrazoi oinen bidezko bozketak deszentralizazioaren abantailak esanguratsuki haz ditzan probabilitatea txikia izan dadin.
A) Mugikortasun kostuak:
Oinen bidezko bozkaketak funtziona dezan, beharrezkoa da biztanleriaren mugikortasun maila altua. Praktikan, mugikortasuna mugatua izan daiteke: bizilekua aldatzeak moneta kostuak (lantoki aldaketa, bizileku aldaketa…) eta  kostu-pertsonalak (ingurunearen aldaketa... )
B) Jurisdikzio kopuruaren aldaketa:
Tibouten ereduaren balizko bat: gizabanakoek beraien lehentasunetara egokitzen den eskaintza bat duen jurisdikzio bat eskuragarri izan beharko lukete. Adibidez, soilik hamar ondasun publiko lokal eta hiru hornidura maila kontsideratuz, 310 jurisdikzio behar izango lirateke hornidura publikoen lehentasun posibleen sorta guztiz kontsideratu ahal izateko. Errealitatean, bai jurisdikzio kopurua eta baita ondasun publiko lokalen desberdintzapena askoz baxuagoa da.
C) Mugikortasun inefizientea:
Existitzen dira egoerak non emigrazioak ez-efizienteak diren biztanleen banaketak sortzen dituen
1. Adibidea: Demagun ondasun publiko lokalak pilaketara loturik daudela (ondasun publiko lokal ez-puruak).Kasu honetan, biztanleria gutxi duten jurisdikzioetan (nekazal-herriak, adibidez) emigrazioak biztanleria altua duten jurisdikzioetara (hiriak) herri handi hauetako ondasun publikoen hornidura pikatuko luke.
Immigranteek, sortzen duten pilaketaren kostu marjinalaren berdina den zerga batzuk ordainduko balituzke, hau da, per-kapita hornidura maila konstante mantentzeko nahikoa diren zergak, mugimendu hauek ez litzateke zertan ez-efizienteak izan behar.
Baina, orokorrean hau ez da horrela izango eta immigranteek kanpo-eragin negatibo bat (pilaketaren bitartez) sortuko lukete hirietan bizi diren biztanleen gain.
Kanpo-eragin honen beherapenak, Pareto zentzuan hobeak diren esleipenak eragingo lituzke. Adibidez, hirietako bizilagunek ordaindutako moneta-transferentziak eman ahal zaizkie nekazal herriei, horrela bertako biztanleen emigratzeko motibazioak kenduko liratekeelako
2. Mugikortasun ez-efizientearen bigarren arrazoi bat kanpo-eragin fiskalak dira.
Demagun ondasun publiko lokalak puruak direla. Gizabanako batek A jurisdikziotik B jurisdikziora emigratzen badu, Ako ondasun publiko lokalen horniduren per-kapita prezioa haziko da (hornidura kostua finantzatzeko zergadun gutxiago daudelako). Ondorioz,emigranteak kanpo-eragin negatibo bat eragiten die Ako egoiliarrei (zerga altuagoen bitartez) eta kanpo-eragin positibo bat eragiten die Bko egoiliarrei (zerga baxuagoen bitartez). Emaitza moduan Ako prezioak handituko dira eta Bko prezioak txikitu.
Zerga baxuko ondasun publiko lokalen kantitate altuago bat disfrutatzeko emigrante gehiago erakarriko ditu.
Soluzioa: Btik Arako transferentzien sistema batek, Pareto hobea den esleipen bat emango du. An ondasun lokalen horniduren per-kapita prezioa murriztuko litzateke. Bn, hornidura prezioa handituko litzatekeen arren eta transferentzia ordaindu beharko lituzketen arren, ekoizpen faktoreen gehienezko erabilpena murrizterakoan beraien errenta pribatuak haziko lirateke.
Desadostasuna adierazteko ordezko metodoak
Tiebouten ereduan politika fiskalarekin ados ez dagoenak emigratu egiten du. Aldiz, udal-gestio txarra zigortu egiten da normalean, ez emigrazioarekin, baizik eta herriko erabakiak hartzen dituztenak hauteskundeetan aldatuz. Tiebouten ereduak interakzio hauek kontuan hartzen ez dituenez, seguruenik oinen bidezko bozkaren inportantzia gain-estimatzen da.
Mundu errealaren behaketa batek Tiebout eredua errealitatearen deskribapen bat denaren zalantzak sendotu egiten du, bai behintzat arau orokor gisa.
Hofstadter-ren legea
Historia
1979an, Douglas Hofstadter-rek legea sortu zuen xakean jolasten ziren ordenagailuei buruzko eztabaida baten testuinguruan. Une hartan, goi-mailako giza jokalariek etengabe irabazten zieten ordenagailu onenei, nahiz eta gizakiek xake-programak sakon aztertu. Hofstadterrek, testuinguru horretan, hau idatzi zuen:
1997an, Deep Blue ordenagailua, ―eta programatzaileen xake-taldea―, izan zen historian lehena giza txapeldun bati Garry Kasparovi irabazten.
Bruchstedt
Bruchstedt Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Tarcea
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Xavier de Maistre
1803an Piemonte-Sardiniako enbaxadore izendatu zuten Alexandro I.a Errusiakoaren gortean. Errusian Liburutegiko eta Almirantearen Museoko zuzendari izendatu zuten, eta Kaukason borrokatu ondoren zauritu zuten. Emakume errusiar batekin ezkondu eta Errusian geratu zen, Napoleon erori zen arren.
Rhabdomys
Rhabdomys Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Slabce
Slabce Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 748 biztanle ditu eta 27,63 kilometro koadroko azalera. Rakovníkeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1430 urtean egin zen.
Saint-Just-d'Avray
Saint-Just-d'Avray Frantziako udalerria da, Rodano departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Just-d'Avray udalerrian erroldatutako biztanleak 713 ziren. Familiak 293 ziren, horien artean 70 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 107 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 95 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 429 etxebizitza zeuden, 293 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 103 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 397 etxeak ziren eta 32 apartamentuak ziren. 293 etxebizitza nagusietatik 224 bere jabearen bizilekua ziren, 63 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 16 etxek bi zituzten, 55 etxek hiru zituzten, 73 etxek lau zituzten eta 147 etxek bost zituzten. 200 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 136 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 423 ziren, horien artean 297 aktiboak ziren eta 126 inaktiboak ziren. 297 pertsona aktiboetatik 277 lanean zeuden (157 gizon eta 120 emakume) eta 20 langabezian zeuden (8 gizon eta 12 emakume). 126 pertsona inaktiboetatik 59 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 42 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Just-d'Avray udalerrian 309 unitate fiskal zeuden, 761 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.928 euro zen.
Erdiko hemorroide-arteria
Erdiko hemorroide-arteria edo erdiko odoluzki-arteria barneko arteria iliakoaren adar moduan sortutako arteria bat da. Puxikatik jaisten da, ondestea odolez hornitzeko.
Saint-Just-d'Avray
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 2 liburu dendak eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Saint-Just-d'Avray udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 429 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Brüheim
Brüheim Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ardi-esne
Ardi-esnea ardien esnea da. Bertatik esneki asko ekoizten dituzte, tartean ardi-gazta (Greziako Feta, Frantziako Roquefort, Espainiako Mantxakoa, Italiako Pecorino Romano eta Ricotta eta Euskal Herriko Idiazabal adibidez). Ardiek bi titiburu baino ez dituzte, eta behiek baino esne-bolumen txikiagoa sortzen dute. Hala ere, ardi-esneak behi-esneak baino askoz koipe, solido eta mineral gehiago dituenez, ezin hobea da gazta egiteko.
Nutrizioa
! Osagaiak ! Unitatea ! Behia ! Ahuntza ! Bufaloa ! Ardia
Cheetahs (errugbi taldea)
Cheetahs Hegoafrikako errugbi talde profesionala da, Bloemfontein hirian egoitza duena. Pro 14 Ligan jokatzen duen bi talde hegoafrikarretako bat da, bestea Southern Kings da.
Historia
2005 urtean sortu zen The Free State Cheetahs izenarekin eta 2006an hego hemisferioko Super Rugby ligan aritu zen baina 2017-18 denboralditik aurrera Pro 14 Ligan aritzen da.
María Errázuriz Echaurren
María Josefa Errázuriz Echaurren ( 1861 - 1922ko maiatzaren 1a ) Txileko emakume bat izan zen, Germán Riesco Errázuriz presidentearen ezkontidea, eta lehen dama izan zen 1901 eta 1906 artean.
Biografia
1871 eta 1876 artean Errepublikako presidente izan zen Federico Errázuriz Zañartu ren eta Eulogia Echaurren Garcia-Huidobro ren arteko ezkontzako zortzigarren alaba izan zen. Biak Santiagoko familia aberats eta ezagunenetakoak ziren. Anaia nagusia ere, Federico Errázuriz Echaurren, Txileko presidente izan zen 1896 eta 1901 artean.
1880ko urtarrilaren 7an, bere lehengusu Germán Riesco Errázuriz ekin ezkondu zen, bere izeba Carlota Errázuriz Zañartu eta Mauricio Riesco Droguetten semea, azken hau Txilen Riesco abizena sortu zuen Manuel Riesco de la Vegaren semea zena. Germán Riesco Txileko presidentea izan zen 1901 eta 1906 artean, hau da, María Josefaren anaia Federicoren ondorengoa. Senar-emazteek zortzi seme-alaba izan zituzten, horien artean, Germán Ignacio Riesco, bi aldiz Estatu ministroa izan zena.
María Errázuriz Echaurren 1922ko maiatzaren 1ean hil zen. Bere hilobia Santiagoko Hilerri Nagusian dago.
Zangozako udaletxea
Zangozako udaletxea Zangoza nafar udalerriko udaletxea da.
Zangozako Udalaren egoitza da eta Karrika Nagusian kokatuta da, Alde Zaharreko Zangoza Berrian.
Stormont jauregia
1998ko Ostiral Santuko Akordioaren ondorioz gaur egun eraikin hau Ipar Irlandako Gobernua eta Ipar Irlandako Biltzarraren egotza da.
Zangozako udaletxea
Eraikina
Udaletxea XVI. mende amaierako harri eta adreiluzko eraikina da. Behealdean, atari zabala eta arkudun egitura dauka. Eraikina Oibarko Domingo Aiak diseinatu zuen eta Zangozako Kale Nagusian dago. Atzealdeko fatxada Gazteluko armen plazara begira dago eta, horrekin batera, multzo arkitektonikoa osatzen du. Urte askotan, udaletxeak Vianako printzearen jauregian (XII. mendeko eraikina) izan zuen egoitza. 1929ko Bartzelonako erakusketa unibertsalean, Zangozako udaletxearen kopia bat eraiki zen.
Stormont jauregia
2014ko urriaren 22an izendatu zuten Mairtin O'Muilleoir Belfasteko alkate ohi eta Sinn Feineko ordezkaria Ipar Irlandako parlamentari. Alex Maskey ordezkatu zuen Stormonten, Belfast hegoaldeko ordezkari gisa.
Ugny-sur-Meuse
Ugny-sur-Meuse Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ugny-sur-Meuse udalerrian erroldatutako biztanleak 106 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 61 ziren, horien artean 41 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 41 pertsona aktiboetatik 38 lanean zeuden (25 gizon eta 13 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra finantziazio enpresa batena zen.
2000. urtean Ugny-sur-Meuse udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 460 hektarea erabiltzen.
Retsina
Retsina (pετσίνα) Grezia ko ardo mota bat da, erretxina duna, bi mila urte baino gehiagoko tradizioa duena.
Barietate zuria eta gorria ditu eta ia herrialde osoan produzitzen da, baina batez ere Atika n, Beozia n eta Eubea n. Rhoditis, Assyrtiko, Savatiano eta Athiri (Rodas en) mahats motekin egiten da, eta gaur egun Greziako ardo produkzio osoaren %10 bat egiten du. Jatorri-deitura babestua du, bai eta Greziako eta Zipre ko hegoaldeko zenbait eskualdetako tradiziozko deitura ere.
Washington konderria (Maine)
Washington konderria (Washington County) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Machias da. 2010eko zentsuaren arabera 32,856 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Retsina
Greziako ardoaren inguruko kulturaren elementu garrantzitsua da, bereziki zizka-mizkak edo aperitiboak (meze) laguntzeko, baita tarama, itsaskiak eta entsaladak ere.
Washington konderria (Maine)
Geografia
Washington konderriak 843,728 kilometro koadro ditu. Horietatik 180,002 ura dira. Beste 663,726 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,89 da.
Retsina
Duela urte batzuk, nazioarteko merkatuari begira, ardo hobeak erabiltzen hasi ziren oinarritarako, eta alkoholaren nahiz erretxinaren proportzioa (100 g/hl) gutxitu zituzten ekoizleek.
Washington konderria (Maine)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 32,856 pertsonetatik 30,450 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 452 dira. 132 beltzak edo afroamerikarrak. 1,586 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 148 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 513 pertsonek kokatzen zuten.
Valeria Golino
Valeria Golino (Βαλέρια Γκολίνο; Napoli, 1965eko urriaren 22a) greko-italiar aktorea eta zinema zuzendaria da, Rain Man filmean egindako lanagatik ospetsu bilakatu zena.
Retsina
Gaur egun, Alepo pinu aren erretxina, Atikakoa, muztio ari eransten zaio, eta behin hartzidura bukatuta kentzen da, lehenbiziko ontzi-aldaketa egiten denean.
Historia
Retsina izena erretxinatik datorkio. Izan ere, antzinako garaietan, ardoa buztinezko anfore tan gordetzen zenean, ontziak gisu z eta erretxinaz ixten zituzten hermetikoki, ardoa kontserbatzeko. Barrura airerik sartzen ez zenez, denbora luzeagoa irauten zuten galdu edo ozpindu gabe. Baina garai hartan ez zekiten hori zela arrazoia, alegia, oxigeno gehiegik hondatzen zuela ardoa, eta pentsatu zuten erretxinari esker irauten zuela onik. Horrenbestez, ardoari pinu-erretxinaren puska bat edo beste gehitzeko ohitura zabaldu zen, eta horrek aroma berezia ematen zion.
Joachim von Sandrart
Joachim von Sandrart (Frankfurt am Main, 1606ko maiatzaren 12a - Nurenberg, 1688ko urriaren 14a) alemaniar arte historialari eta margolaria izan zen.
Utrechten, Londresen eta Italian ikasi zuen margotzen. Amsterdamen kokatuta, erretratuak eta genero-margolarirz margotu zituen. Frantziarrek etxea erre ondoren, Alemaniara joan zen eta Maximiliano I.a Handia hauteslearentzat lan egin zuen.
Teutsche Academie izeneko liburua argitaratu zuen Alemaniako eta Herbehereetako artisten biografiekin.
Rhagamys
Rhagamys Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Slabčice
Slabčice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 357 biztanle ditu eta 17,48 kilometro koadroko azalera. Písekeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1359 urtean egin zen.
Banlieue
Frantzian, banlieue ( ahoskatua) hiri handien aldiri bat da. Banlieue hauek barruti administratibotan banaturik daude baina berez ez dira hiriaren barnean. Adibidez, Parisko Metropoliaren biztanleriaren %80a Paristik at bizi da. Aldiri hauek klase askotakoak izan daitezke: Versailles, Le Vésinet, Maisons-Laffitte edo Neuilly-sur-Seine goi mailako klasekoak dira; Clichy-sous-Bois, Bondy edo Corbeil-Essonnes, berriz, langile-klasekoak. 1970eko hamarkadatik aurrera, banlieue hitza HLMren baliokide bilakatu da, etorkinen auzoak txirotasun-tranpa bilakaturik.
Hills (Minnesota)
Hills Minnesotako hiri bat da. Rock konderrian kokatua dago. 2010ean 686 biztanle zituen, 1.37 kilometro koadrotan banatuta.
Tărcaia
Tărcaia Errumaniako udalerri bat da, Bihor konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Arthur Adamov
Arthur Adamov (Kislovodsk, Errusiar Inperioa, 1908ko abuztuaren 23a - Paris, 1970eko martxoaren 15a) armeniar jatorriko frantses antzerkigilea izan zen. Surrealista, absurduaren antzerkiaren bultzatzailea eta Bertold Brechten jarraitzailea izan zen, eta azkeneko urteetan satira nagusitu zen haren antzerkian.
Bizitza
Arthur Kislovodsken, Errusiar Inperioan, jaio zen armeniar jatorriko famili aberats batean, baina 1917ko Urriko Iraultzaren ondorioz dirurik gabe geratu zena. Frantsesa izan zen bere lehendabiziko hizkuntza hala irakatsi ziotelako, eta 1924an Parisera joan zen bizitzera.
Parisen surrealismoari lotutako pertsonak ezagutu zituen eta Discontinuité izeneko egunkari surrealista argitaratu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ostean, antzerkia idazten hasi zen. Haren lehenengo antzerki lana La Parodie (1947) izan zen, Bertolt Brecht antzerkigile eta poetaren eragina nabari zuena.
1970ean bere buruaz beste egin zuen.
Esperimentua txori batekin aire-ponpa batean
Esperimentua txori batekin aire-ponpa batean (An Experiment on a Bird in the Air Pump) 1768ko Joseph Wright Derbykoa ingeles margolariaren oihaleko olio-pintura bat da.
1760ko hamarkadako kandela argipean burututako saileko margolanetako bat da.
Rhinella magnussoni
Rhinella magnussoni Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Correfoc
Correfoc
Correfoc (katalanez) Katalan Herrietako jai tradizioa da, Katalunian, Balear Uharteetan eta Valentziako Erkidegoan oso errotuta dagoena, nahiz eta Frantzian ere badaude korrefocs eta festen muinoak (pandilak), non Rosellón inguru osoan aritzen diren. Kale ikuskizun bat bezala antzezten da, non deabruz mozorrotutako edo ez mozorrotutako pertsona talde bat ibiltzen den herri bateko kaleetan zehar korrika, dantzan eta saltoka bengalen eta su artifizialen artean, infernua irudikatu nahian.
Historia
XII. mendetik jasotako Ball de diables trazioetatik eratortzen dira. Ondoren, gaur egungo correfoceraino eboluzionatu du, eta horretan garrantzi handia du pirotekniak. XX. mendean, diktadura frankistaren ondoren, zercaviletako jendea bat-batean nahasten hasi zen gero castellers egingo zituztenekin, adibidez, eta beste gauza batzuk ere bai, besteak beste, deabru-dantzak; eta haien artean dantzatzen hasi zen, pizten ari ziren bengala batzuen azpian. "Correfoc" terminoa 1977an idatzi zen lehen aldiz, Diables del Clot-en eskutik, lehen aldiz su-desfile bat egin zutenean, zakuekin jantzitako pertsona talde batek su artifizialak jartzen zituzten makila bat zeramatela. Gero, eboluzionatzen joan da, eta correfocs "colla" batzuek emanaldi profesional ikusgarri landuak egiten dituzte, ikusleen artean sartu ezin direnak. Oro har, "correfocs" direlakoetan, "zerkavila" -tik aparteko jarduera gisa, erritmo piroteknikoa "zercaviletan" baino askoz azkarragoa da, horiek ere suekin egiten jarraitzen baitute.
Jantziak
Gaur egun, kotoizko, larruzko edo suaren aurkako oihalezko soinekoak erabiltzen dira. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, zaku horiek goialdean adar batzuekin margotutako zaku soilak ziren; 1990ean eta XXI. mendearen hasieran, adarrik gabeko talde batzuk sortu ziren.
Taldeak
Antzerki-korronte desberdinek eta kulturarekin jarraitzeko borondateak hainbat talde mota sortzea eragin dute, korronte batetik edo bestetik gertu dauden kontuan hartuta. Normalean, pandilla edo collas esaten zaie:
- Suzko pandilak: egitura homogeneoa duten taldeak dira, beren kideen artean tarterik ez dutenak; hor badaude, antolaketa-gaiengatik baino ez dira. Talde horiek correfoc-ak eta ikuskizun piroteknikoren bat egiten dituzte; deabruz edo suzko janzkeraz (herensugea, mandoa, etab.) osa daitezke.
- Ikuskizunetako taldeak: Talde mota desberdinen barruan aurki ditzakegu. Ikuskizun eta performanceak antolatzen dituzte, non sua den protagonista.
Aideko
Aideko euskal mitologiako naturaz gaindiko jeinu edo irelu bat da; kasuan kasuko giza ekintzak zaildu edo errazten zituena.
Berez ikusiezina da, baina zenbait itxura hartu dezake, lainoarena esate baterako. Batzuetan gaizkilea eta zenbaitetan ongile edo neutroa izan daiteke. Hori arrunta da euskal mitologiaren pertsonaien artean.
Etimologia
Airekoa dena esan nahi du. Airetik mugitzen dena eta airetik datorrena.
Beste izenak: Aide, Aidetikako. Lauso eta Lainaide lainoa bezala azaltzen denean. Lainaide Laino-z eta Aideko-z konposatzen da, Aidekoaren lainoa.
Ezaugarriak
Munduak eta gizakiak bi alde dauzkate; bata da "berezko", bere kabuz dena, naturala. Bestea "aidekoa" da, airekoa. Naturaz gaindikoa, magikoa, mistikoa...
Ajangiz herriko Ruperto Arrue k, Gernikalde guztian azti lanak egiten zituena joan den mendeko aurreko hamarkadetan, zera kontatzen zion Jose Miguel Barandiarani; "Badaude zenbait gertaera teknikoaren menpe daudenak. Badaude beste batzuk apaizaren menpe daudenak, baina beste batzuk erabat nire eskumenean daude", hau da, magiaren menpe.
Zergatia agerian ez duten gaixotasun guztien ardura Aideren gain dago. Aideren sinesmena gorde duen gune geografikoak euskal Herriaz gain, Pirinio guztia eta Iberiar Penintsulako alde kantabriarra hartzen ditu.
Elezaharrak eta sinesmenak
Behe-lainoa kaltegarria den ustea nahikoa zabalduta dago Euskal Herrian. "Laino ustela"ren egun luzeek uztak eta baratzeak honda ditzakete, eta kaltegarria izan daitezke abere zein gizakientzat. Halakoetan Aidekok Lainaide itxura hartzen du.
Izurritearekin amaitzeko, ardi taldeak eraman zituzten Segurara eta hango kaleetatik pasarazi. Horrela, uste zuten, ardiek beraganatuko zuten gaixotasuna eta gizakiak salbatu.
Lazkao Txiki
Lazkao Txiki, benetako izenez Joxe Migel Iztueta Kortaxarena (Lazkao, 1926ko irailaren 15a - Donostia, 1993ko apirilaren 3a), Gipuzkoako eta Euskal Herri osoko bertsolaririk ezagunenetakoa izan zen.
1077 Campanula
1077 Campanula asteroide gerrikoan aurkitutako 1077. asteroidearen izena da. 1926ko urriak 6an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1926 TK zen.
Lazkao Txiki
Bizitza
Umetan, Espainiako Gerra Zibila pairatu zuen. Soldaduska egitera Afrikara joan behar izan zuen bi urterako: arabieraz hamar arte kontatzen behintzat ikasi omen zuen. Lazkao Txiki ezkongabea zen, eta bakardade hori zuen minetako bat. 1978an, Ahetzen, Mattin bertsolariari egindako omenaldian halaxe abestu zuen:
Euskaldunen arteko zatiketak ere min handia ematen zion. Oso naturazalea zen, bereziki txakurren lagun handia. Noizbait txorien abestiak grabatzen ere ikusi omen zuten mendian. Umeak ere gustuko zituen, oso umezalea zen. Ofizio askotan aritu zen bere bizitzan zehar: baserritar, igeltsero, galdaketako langile, pentsu saltzaile...
Eliza Katolikoaren baitan hezia izan zen, euskal jendearen gehiengoaren antzera. Fede handiko gizona izan zen bizitza guztian, eta ondorioz, zentzu kristaua eta Jaungoikoari nahiz Eliza Katolikoari zion maitasuna oso agerikoak izan ziren bere bertsoetan.
Askotan bertso lanarekin aspertuta edo nazkatuta egoten omen zen. 1976an omenaldi bero bat eskaini zitzaion Donostian. Bere jendaurreko azken bertsoa 1993ko urtarrilean kantatu zuen, Santi Onaindiari eta Alfontso Irigoieni egin zitzaien omenaldian. 1993ko apirilaren 3an hil zen Donostiako erietxean, bihotzeko gaixotasun baten ondorioz. Hil aurreko ebakuntzan honela esan omen zion anestesia jarri behar zion medikuari: "Zuk lokartu egingo nauzu, bai, baina gero nork jarriko dit iratzargailua?".
Bertsolaria
1943an, hamazazpi urterekin, kantatu zuen lehen aldiz plazan, Basarri eta Saiburu bertso lagun zituela. Ordutik aurrera ezin konta ahala saiotan parte hartu zuen, bai plazan eta baita txapelketetan ere. Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan txapeldun (1964, 1965) eta txapeldunordea izan zen (1950, 1962). Euskal Herriko Txapelketan bigarren izan zen 1965ean, Uztapideren atzetik. Basarri, Zepai, Mitxelena, Uztapide, Xalbador, Mattin eta beste hainbatekin kantatu zuen.
Mattin txikiarekin bikotea osatuz, bertso saioei gatza eta piperra jartzen zien. Bertsolaritza zaharreko eskolakoa, umore handikoa eta bizia zen; gai sakonetan ere entzulearengana heltzen abila. Ikasketa handirik gabea bazen ere, gizon azkarra. Txiste kontalari lanetan ere trebea zen. Bertsolari eta pertsona gisan maitatua, haren bizitzan oinarritutako marrazki bizidunak ere egin izan dira telebistan.
Bertso ezagun batzuk
Ezagutzen det eta
erreza da hori
mutik txiki-txikia
koloreak txuri
''arkume jaio berri
txiki bat dirudi.''
''Goizean goiztar jaikitzen banaiz kanporatutzen naiz beti,''
ta ikusten zaitut zerura goruntz
hortxen dator sortaldeti,
bihotzeko egunsenti.
Urre antzeko argitasunez
jantzi da zeru urdina,
gure Jainkoak mirari antzo
zeru goitikan egina.
Behar genduke sendotasuna
eta sinistapen fina,
konturatuko bagina!
Loa uxatu det ohetik eta
eguzkiak hor dio su,
inpernuaren antz berbera zuk
alde batera daukazu;
baina eguna gazte zera ta
zure eskuan naukazu,
''mila zorion egun guztian arnas ematen banauzu.''
''Maitasunezko bi iturritxo
bularra edo petxuak, ama nereak eman zizkidan''
bere maitasun itxuak,
neregatikan zer egin zuen
nere amatxo gaixuak:
halako trago goxuak.
Bularra eman eta ondoren
han hasi ohi zan kantuan,
nere burua erdi lotan nik
han jartzen nuen orduan.
Nere amatxo maitagarria
''haundia hazi ez banaiz ere ahalegin egin zenduan.''
Telesaila
Lazkao Txiki gipuzkoar bertsolariaren istorioetan oinarritutako animazio telesaila da. EITBn igorrita urte askotan zehar. 8 minutuko atalez osatua dago gutxi gora behera.
Erritmo biologiko
Goizean ordu jakin batean jaiki behar duten pertsonak, askotan, iratzargailuak jo baino lehen esnatzen dira; badirudi erloju biologiko batek gaueko orduak neurtzen dituela eta alarma jotzen duela garunean esnatze prozesua abiaraziz. Birusak eta bakterioak alde bat utzita, bizidun orok du, antza denez, denbora neurtzeko barne mekanismo bat. Barruko erloju horrek ez du giharren ez nerbio sistemaren ekintza konplexurik behar, zelula bakarreko animalia eta landare gehienetan ere aurkitu baita.
Erloju biologikoaren zeregina
Erloju horiek ehunen eta organoen osaeraren segida arautzen dute bizidun askoren garapenean. Erroak egin aurretik loreak egingo lituzkeen landare bat hil egingo litzateke. Hortzak bai, baina urdailik ez lukeen haur jaioberri batek ezingo luke bizi. Halaber, erloju biologikoek eguneko eta gaueko animalien erritmo naturalak –ekintza eta atseden aldiak– sinkronizatzen dituzte, ekintza handiena elikagaiak edota harrapakinak eskura dauden uneetan gerta dadin. Oraindik ez da ezagutzen organismo baten barruko erloju biologikoa erritmo bakar nagusi bat den, edota elkarrekin lotutako erritmo multzoa.
Landareak
Bizidun gehienek gaueko nahiz eguneko zenbait momentutan duten jarduera erritmikoak sendotu egiten du erloju biologikoak badirelako ustea. Zientzialariek fenomeno hori lehendabiziko aldiz aztertu zutenean, loaldiko mugimenduak ikertu zituzten nagusiki, landare hostoen mugimendu erritmikoen bidez. Landare gehienek eguneko ziklo erritmiko bat dute (beren hostoak egunez tente daude eta gauez, berriz, erorita edota bilduta). Landareak laborategian ilunpean edota oso argi gutxirekin edukiz gero, loaldiko mugimenduak errepikatzen dira egunez ere. Baldintza horietan, ordea, ziklo bat osatzeko bete behar den denbora ez da erabat 24 ordukoa. Era berean jakin da loreen kasuan ez ezik, bizidun askoren eguneroko erritmoa mantentzen dela laborategian antzeko baldintzetan egonez gero. Organismo gehienentzat, erritmo iraunkorraren maiztasuna 23 ordutik 27rainokoa izan ohi da, eta erritmo zirkadianoa deitzen zaio.
Ugaztunak
Saguekin esperimentu asko egin dira laborategietan erritmo zirkadianoaren inguruan. Animalia horiek gauez bizi dira normalean, ilunabarrean hasten dira ariketa gurpilaren gainean korrika egiten eta gau osoan errepikatzen dute ariketa, tarteka. Egunez lo egiten dute. Beren kaiolak tenperatura konstantean mantenduz iluntzen denean erritmo zirkadiano horri eusten diote, asteetan eta asteetan askotan.
Erritmo zirkadianoaren ezaugarriak
Organismo gehienen erritmo zirkadianoek antzeko ezaugarriak dituzte. Alde batetik, maiztasunak hain dira zehatzak, non egun bakoitzeko jarduera zer minututan hasiko den aurreikus baitaiteke sarritan. Horrez gainera, erritmo zirkadiano hori argitasun-iluntasun ziklo artifizial bati ere egokitzen zaio, ezartzen den zikloa 24 orduko iraupenetik gehiegi aldentzen ez baldin bada.
Rhynchomys
Rhynchomys Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Edukiak kudeatzeko sistema
Edukiak kudeatzeko sistema bat (ingelesez, Content Management System edo CMS) dokumentuak eta bestelako edukiak antolatu eta kudeatzeko softwarea da. Edukiak kudeatzeko sistema bat web aplikazio bat izaten da askotan, webguneak eta web edukiak kudeatzeko balio duena. Hala eta guztiz ere, sistema batzuek software bereziak behar izaten dituzte artikuluak sortu eta aldatu ahal izateko. Gaur egun sistema asko daude arlo honetan, bai kode irekikoak eta baita software jabeduna ere.
Historia
Hasieran, Content Management System (euskaraz, Edukiak Kudeatzeko Sistema edo EKS) terminoa web orrialdeen publikaziorako erabilia izan zen. Lehenengo EKS-ak Interneten gauza asko publikatzen zituzten enpresek garatu zituzten. 1995ean, CNET albiste teknologikoen guneak dokumentuak kudeatzeko sistema garatu zuen eta Vignette izeneko konpainia sortu zuen. Honek EKS komertzialentzako merkatua zabaldu zuen. Merkatua aldatuz joan den heinean, EKS bezala markatutako proiektuak zabaltzen joan dira eta terminoaren esanahia zatitu dute. Wikiek eta groupware sistemak ere EKS bezala onartzen dira.
Erritmo biologiko
Erritmo zirkadianoaren ezaugarriak
Animalia bati ziklo bakoitzean 11 orduko argitasuna eta 11 orduko iluntasuna ematen baldin bazaizkio, bere erritmoa 22 orduko ziklo bati egokituko zaio; 13 orduz argia eta 13 orduz iluntasuna emanez gero, 26 orduko zikloari egokituko zaio. Aztertu diren kasu guztietan, ordea, eta baita inposatutako zikloa zenbait astez mantendu denean ere, berehala itzuli dira beren ohiko erritmora, erritmo artifiziala ezabatu bezain laster.
Edukiak kudeatzeko sistema
Definizioa
Edukiak Kudeatzeko Sistema terminoaren definizioa, Marketing-eko logikaren ikuspuntutik, oso interesgarria da, izan ere, kudeaketaren arduraduna sistema bera izatea (eta ez gizakia) iradokitzen du. Definizio egokiagoa "Edukien Kudeaketarako Sistema Euskarria" izango litzateke, azken finean komunikazio estrategiak baitira edukien kudeaketa modu egokian egiten dutenak; sistema informatikoek gehienez sarean publikatzeko tresnak eskaintzen dituzte, edo edukien kudeaketari dagokionez, erabakiak hartzeko euskarri zerbitzua eskaini.
Bestalde, EKS definizio akronimoa, orokorrean publikazio sistemak aipatzeko erabiltzen da. Are gehiago, bezeroek euskarriaren funtzionalitateak gutxiesten dituzte, publikazio denboren optimizaziorako funtzionalitateak kontutan hartzen baitituzte. Enpresentzat, gaitasun hau arriskutsua da, horrelako sistema baten erosketan dirua inbertitu ondoren, publikatutako eta erabilgarri dauden edukien antolaketa argi bat izan gabe jarraitzen baitute. Edukien kudeaketan espezializaturiko kontsultore baten iritzia baliagarria izan daiteke kasu hauetan. Enpresak alferrikako gastuak ekidin eta komunikazioa zuzenagoa izatea lortu dezake. Gainera, merkatuan hainbat EKS daudenez, komertzialak zein software librekoak, kontsultore batek sistema hoberenaren inplementazioan lagundu lezake.