cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albert Einstein
Patenteen bulegoa
Patenteen bulegoan egin zuen lan gehiena seinale elektrikoen transmisioari eta denboraren sinkronizazio elektriko-mekanikoari buruzkoa zen. Bi arazo tekniko horiek azkenean Einsteinen pentsamendu esperimentuetan nabarmen agertzen dira, argiaren izaerari eta bere ondorio erradikaletara eraman zituen espazioaren eta denboraren arteko oinarrizko loturetan. Bernan ezagutu zituen lagun batzuekin, Einsteinek eztabaida talde txiki bat sortu zuen 1902an. "The Olympia Academy" izen burlatia jarri zioten, eta zientzia zein filosofiaz eztabaidatzeko aldizka elkartzen ziren. Irakurgaiak Henri Poincaré, Ernst Mach eta David Humer en lanak zituzten irakurgaien artean, eta horiek eragina izan zuten bere ikuspegi zientifiko eta filosofikoan.
Lehen artikulu zientifikoak
1900. urtean, Einsteinen "Folgerungen aus den Capillaritätserscheinungen" ("Kapilaritatea ren fenomenoaren ondorioak") Annalen der Physik aldizkarian argitaratu zen. 1905eko apirilaren 30ean, Einsteinek tesia burutu zuen Fisika Esperimentaleko irakaslea zen Alfred Kleinerekin aholkulari bezala zuela. Ondorioz, Einsteinek Züricheko Unibertsitateko doktore titulua lortu zuen, “Neurri Molekularren Zehaztapen Berria” ikerkuntzari esker.
Urte hari, Einsteinek 26 zituela, annus mirabilis (urte harrigarria) deitu izan zaio. Lau lan berri argitaratu zituen: efektu fotoelektrikoa ri buruz, Browndar higidura ri, erlatibitate bereziari, eta masaren eta energia ren baliokidetasun ari, mundu akademikoan entzutetsuak bilakatu zirenak.
Karrera akademikoa
1908rako, zientzialari garrantzitsu bezala zegoen onartua, eta Bernako Unibertsitate ko irakasle izendatu zuten. Hurrengo urtean, Züricheko Unibertsitatean elektrodinamikaren eta erlatibitatearen printzipioari buruzko hitzaldi bat eman ondoren, Alfred Kleinerrek gomendatu egin zuen, fakultatean fisika teorikoan katedra berri bat sortzeko. 1909an Einstein katedradun elkartua izendatu zuten.
Katedradun oso Praga ko Charles-Ferdinand Unibertsitatean bilakatu zen 1911ko apirilean, eta horretarako Austria-Hungariako Inperioa n herritartasuna onartu zuen. Pragako egonaldian, 11 lan zientifiko idatzi zituen, horietako bost erradiazioaren matematika eta solidoen teoria kuantikoei buruz. 1912ko uztailean Züricheko bere alma materrera itzuli zen. 1912tik 1914ra arte, fisika teorikoko katedraduna izan zen ETH Zürichen, eta bertan mekanika analitikoa eta termodinamika irakatsi zituen. Orduan hainbat arlo ikertu zituen, esaterako etengabeko mekanika, beroaren teoria molekularra eta grabitatearen arazoa. Azken honetan,  matematikaria eta adiskidea zen Marcel Grossmannekin lan egin zuen.
1913ko uztailean, Berlinen zegoen Zientzien Prusiar Akademian kide izateko bozkatu zuten. Hurrengo astean Max Planck eta Walter Nernst Zürichen bisitatu zuten, akademian sartzeko konbentzitzeko, eta gainera, laster ezarriko zen Fisikako Kaiser Wilhelm Institutuko zuzendari kargua eskaini zioten. (Akademiako bazkide izateak soldata eta Berlingo Humboldt Unibertsitatea n irakaslea izatea zekarren, klaseak emateko betebeharrik gabe.) Uztailaren 24an ofizialki aukeratua izan zen akademian, eta hurrengo urtean Alemaniako Inperiora aldatzea onartu zuen.
Berlinera bizitzera joateko erabakian, halaber, Elsa lehengusuaren ondoan bizitzeko aukera ematen ziola zegoen,  berarekin harreman erromantikoa garatu zuenez. 1914ko apirilean akademian eta Berlingo Unibertsitatean  sartu zen. Urte hartan Lehen Mundu Gerra piztu zenean, Kaiser Wilhelm Physics Instituteko egitasmoak bertan behera geratu ziren. Institutua berriro 1917ko urrian zabaldu zen, Einstein zuzendari bezala zegoela. 1916an, Einstein Alemaniako Elkarte Fisikoko lehendakari aukeratu zuten (1916-1918).
Einstein-ek 1911n egin zituen kalkuluak oinarritzat hartuta, bere erlatibitate orokorraren teoria berriari buruz, beste izar batzuetako argia eguzkiaren grabitatea ren arabera okertu beharko litzatekeela artikulua idatzi zuen. Iragarpen hori Sir Arthur Eddington ek baieztatu zuen 1919ko maiatzaren 29an izan zen eguzki eklipse an. Behaketa horiek nazioarteko komunikabideetan argitaratu ziren, Einstein mundu osoan ospetsu bihurtuz. 1919ko azaroan 7an, The Times egunkari britainiar nagusiak izenburu bat inprimatu zuen: Iraultza zientzian - Unibertsoaren teoria berria - Ideia newtoniarrak gaitzetsita ("Revolution in Science - New Theory of the University - Newtonian Ideas Overthrown.")
1920an, Errege Herbehereetako Artee eta Zientzien Akademiako atzerriko kidea bihurtu zen. 1922an, Fisikako Nobel saria man zioten “Fisika teorikoari eskaini zion zerbitzuengatik, batez ere efektu fotoelektrikoaren legearen aurkikuntzagatik." Erlatibitatearen teoria orokorra zertxobait eztabaidagarria zen oraindik, eta aipamenak ez du aipatutako lan fotoelektrikoa azalpen bezala hartzen, legearen aurkikuntza gisa baizik. Fotoien ideia kanpoan geratzen zen, eta onarpen unibertsala soilik 1924an lortu zuen, SN Bose-k Planck espektroaren deribazioa agertu zuenean. Einstein Errege Elkartearen (Royal Society ForMemRS) atzerriko kide aukeratu zuten 1921ean, eta baita Copley domina jaso zuen bertan 1925ean.
1921–1922: Atzerrira egindako bidaiak
Einstein New York era lehenengo aldiz 1921eko apirilean joan zen, eta bertan John Francis Hylan alkatearen ongietorri ofiziala jaso zuen. Ondoren, hiru aste eman zituen bertan hitzaldiak ematen eta harreratan parte hartzen. Columbiako Unibertsitate an eta Princetongo Unibertsitatea n hainbat hitzaldi ematera joan zen eta Washingtonen, Zientziako Akademia Nazionaleko ordezkariekin batera joan zen Etxe Zurira egin zuten bisitan. Europara itzuli zenean, Viscount Haldane britainiar politikari eta filosofoaren gonbidatua izan zen Londresen. Bertan, hainbat zientifiko, intelektual eta politikorekin bildu zen, eta Londresko King's College n hitzaldia eman zuen.
1922an, bidaiak Asia ra eta gero Palestina ra eraman zituen, sei hilabeteko txango eta hitz egiteko biraren baitan. Singapur, Sri Lanka eta Japon ia bisitatu zituen, hitzaldi sorta bat emanaz milaka japoniarrei. Bere lehen hitzaldi publikoaren ondoren, enperadoreak ezagutu zituen Imperial Palace-en, eta milaka pertsona joan ziren ikustera.
Einsteinek Ekialde Urrun eko bidaiengatik ezin izan zuen pertsonalki jaso Fisikako Nobel Saria Stockholm eko sari banaketan 1922ko abenduan. Bere ordez, hitzaldia diplomatiko alemaniar batek eman zuen, Einstein Zientzialaria goretsiz eta baita nazioarteko bakezale eta ekintzaile bezala ere.
Bere itzulera bidaian, 12 egun eman zituen Palestina bisitatzen, eskualde horretara egindako bisita bakarrean. Estatu burua izan balitz bezala agurtu zuten, fisikaria baino, kanoi-agur eta guztiz Sir Herbert Samuel britainiar goi komisarioaren etxera iritsi zenean. Harrera batean, eraikina jendez gainezka zegoen ikusi eta entzun nahi zuten jendez. Einsteinek ikusleei eskainitako hitzaldian, zorionak adierazi zituen judu jendea munduan indar gisa ezagutzen hasia zelako.
1923an bi astez Espainia bisitatu zuen, Santiago Ramón y Cajal ekin ere bilduz, eta Alfonso XIII. erregearen diploma jaso zuen, Espainiako Zientzien Akademiako kidea izendatuz ondoren. 1922tik 1932ra, zientzialari, ikertzaile, irakasle, artista eta intelektualen nazioarteko trukea sustatzeko sortutako Geneva ko Nazioarteko Lankidetza Intelektualaren Batzordeko kidea izan zen.
1930–1931: AEBetara bidaia
1930eko abenduan, Einsteinek bigarren aldiz bisitatu zuen Estatu Batuak, hasiera batean bi hilabeteko lan-bisita gisa prestatua baitzuen Kaliforniako Teknologia Institutuan ikertzaile gisa. AEBetara egindako lehen bidaian jaso zuen arreta nazionalaren ondoren, berak eta bere arduradunak pribatutasuna babestea zuten helburu. Sariak jasotzeko edo jendaurrean hitz egiteko telegramak eta gonbidapenak bazituen ere, guztiak baztertu zituen.
New York era iritsi ondoren, Einstein hainbat lekutara eta ekitaldietara eraman zuten, eta hurrengo egunetan, hiriaren giltzak eman zizkion Jimmy Walker alkateak, eta Columbia Unibertsitateko presidentea ezagutu zuen, Einstein "gogoaren monarka agintaria" izendatuz. Harry Emerson Fosdickek, New Yorkeko Riverside Elizako parokoak, elizara erakutsi zion, eta sarreran zutik zegoen Einsteinek tamaina osoko estatua erakutsi.
Ondoren Kalifornia ra bidaiatu zuen, Caltech presidentea eta Robert A. Millikan Nobel sariduna ezagutuz bertan. Millikanekin zuen adiskidetasuna "baldarra" izan zen, Millikanek "militarismo abertzalearen atsekabea" baitzuen, Einstein bakezale nabarmena zen birtartean. Caltech eko ikasleei zuzendutako hitzaldian, Einsteinek adierazi zien zientziak sarritan mesede baino kalte gehiago egiten zuela.
Hormozgan
Hormozgan (, Ostān-e Hormozgān) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hegoaldean dagoena, Persiar golkoaren eta Arabiako itsasoaren bazterrean, Oman eta Arabiar Emirerri Batuetako kostaldeen aurrean. Lau uharte dauzka Persiar golkoan, eta 1.000 kilometroko itsasertza. 70.697 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.578.183 biztanle zituen. Hiriburua Bandar Abbas da.
Fars
Fars ( Ostān-e Fārs), aspaldiko denboretan Pars edo Persia deitua, Irango 31 probintzietako bat da, herrialdeko hegoaldean. 122.608 kilometro koadroko eremua dauka, eta 2011n, 4.596.658 biztanle zituen. Hiriburua Xiraz da.
Albert Einstein
1933: Immigrazioa AEBetara
1933ko otsailean, Estatu Batuetako unibertsitateetan bisitan zegoela jakin zuen ezin zela Alemaniara itzuli, Alemaniako kantziler berria Adolf Hitler ren nazien boterearen hazkundearekin. Elsa emaztearekin martxoan Europara itzuli zen, eta bidaian zehar jakin zuten Reichstag alemaniarrak Alemaniako lege berriekin Hitlerren gobernua de facto lege diktadura bihurtu zuten. Naziek bere etxea konfiskatu zutenez, Belgikako Anberes en lehorreratu ziren. Berehala Alemaniako kontsulatura joan zen, bere pasaportea entregatuz eta formalki uko eginez Alemaniako herritartasunari. Geroago, naziek bere etxea Hitlerren Gazteen kanpamendu bihurtu zuten.
Errefuxiatuen estatusa
1933ko apirilean, Alemania ko gobernu berriak juduek kargu ofizialik ez edukitzeko legeak onartu zituen, unibertsitateetako irakaskuntza barne. Gerald Holton historialariak azaldu du nola: "bere lankideek ia ez zuten protestarik egin”, eta milaka zientzialari juduek bat-batean beren unibertsitateko karguak uztera behartuak izan ziren, eta enplegatu zituzten erakundeen zerrendetatik beraien izenak kendu zituzten.
Fars
Geografia
Lurralde menditsua da, 2.000 eta 3.000 arteko gailurrekin. Zagros mendiak ipar-mendebaldetik hego-ekialdera hedaturik daude, probintzia bi gune geografikotan banatuz. Bakhtegan aintzira gaziak ureztatzen du.
Albert Einstein
Errefuxiatuen estatusa
Hilabete geroago, Einsteinen lanak Alemaniako Ikasleen Batasunak zuzendutako nazien helburuen liburuen artean zeuden, Joseph Goebbels propaganda ministro naziak aldarrikatu zuenez, "judutar intelektualismoa hilda dago". Alemaniako aldizkari batek etsaien zerrendan sartu zuen, esaldi hau gehituz, "oraindik zintzilikatu gabe", eta 5.000 dolar eskaini zituen bere buruagatik. Alemaniatik Ingalaterrara emigratu zuen Max Born fisikari eta lagunari idatzi zion ondorengo eskutitz batean, Einsteinek honako hau idatzi zuen: "... Aitortu behar dut haien basakeria eta koldarkeria maila, sorpresa bezala iritsi zaidala".
Einstein etxe iraunkorrik gabe zegoen orduan, jakin gabe non biziko zen eta non lan egin, eta hala ere, kezkatuta zegoen oraindik Alemanian zeuden beste zientzialari batzuen patuaz. Belgikako etxe bat alokatu zuen De Haan en, eta bertan bizi izan zen hilabete batzuetan. 1933ko uztailean, Ingalaterrara joan zen Oliver Locker-Lampson britainiar komandantearen gonbidapen pertsonalarekin. Honek, Einstein Winston Churchill ekin elkartzera eraman zuen, eta geroago Austen Chamberlain eta Lloyd George lehen ministro ohiarekin. Einsteinek judu zientzialariak Alemaniatik ekartzen laguntzeko eskatu zien. Churchillek berehala erantzun zuen, eta bere lagun Frederick Lindemann fisikaria Alemaniara bidali zuen zientzialari juduak bilatzeko eta britainiar unibertsitateetan kokatzeko.
Pornassio
Pornassio Italiako udalerri bat da. Imperiako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Albert Einstein
Errefuxiatuen estatusa
Einstein beste nazio batzuetako buruzagiekin ere harremanetan jarri zen, tartean İsmet İnönü Turkia ko lehen ministroa. Ondorioz, burua salbatu zuten Turkiako gonbidatu juduak, 1.000 zientifikotik gora izan ziren.
Fars
Klima
Hiru gune klimatiko daude: iparraldeko gune menditsuak negu moderatuak eta uda epelak dauzka; erdialdeko guneak, negu euritsuagoak, eta uda lehorragoak izaten ditu; eta hegoaldeko guneak, negu moderatuak eta oso uda beroak izaten ditu. Xirazeko batez besteko tenperatura 16,8 °C da, eta 4,7-29,2 °C artean ibiltzen da urtean zehar.
Albert Einstein
Errefuxiatuen estatusa
Locker-Lampsonek eskaera bat ere aurkeztu zuen britainiar parlamentuan Einsteini herritartasuna emateko, "munduko herritar gisa". Ahaleginak huts egin zuen, eta Einsteinek Princetongo Unibertsitate ko Institute for Advanced Studies-ek aurretik egina zion eskaintza onartu zuen, bertako egoiliar bilakatuz.
Pornassio
Mugakideak
Pornassiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fars
Historia
Fars herri persiarraren jatorrizko lurraldea da (antzinako Persis), eta akemenestarren eta sasandarren inperioetako lurralde nagusia izen zen (Persepolis eta Pasargadako hondakinak).
Albert Einstein
Ikerketa Aurreratuen Institutuan egoiliar
1933ko urrian, Einstein AEBetara itzuli zen eta Ikerketa Aurreratuen Institutuan kargu bat hartu zuen, adieraziz Alemania nazitik ihesi zihoan zientzialarietako bat bilakatu zela. Garai hartan, Estatu Batuetako unibertsitate gehienek, Harvard, Princeton eta Yale barne, judutar irakasle edo ikasle minimoak zituzten, juduen kuoten ondorioz. 40. hamarkadaren amaiera arte iraun zuen egoerak.
Einsteinek oraindik ez zuen erabaki bere etorkizunari buruz, Europako hainbat unibertsitatetako eskaintzak izan zituelako, besteak beste Oxford eko Christ Church unibertsitateak. Azken honetan 1931ko maiatzaren eta 1933ko ekainaren artean egona zen hiru aldi laburretan, eta 5 urteko irakaslea izatea eskaini zitzaion. Baina 1935ean Estatu Batuetan finkatzea erabaki zuen, bertako herritartasuna eskatuz.
Fars
Banaketa administratiboa
Fars probintzia 29 konderritan banaturik dago: Abadeh, Sarvestan, Jahrom, Eqlid, Rostam, Estahban, Darab, Nayriz, Bavanat, Larestan, Qir eta Karzin, Khorrambid, Lamerd, Kazerun, Fasa, Firuzabad, Zarrin Dasht, Mamasani, Shiraz, Marvdasht, Sepidan, Arsanjan, Pasargad, Kavar, Khonj, Farashband, Gerash, Kharameh eta Mohr.
Albert Einstein
Bigarren Mundu Gerra eta Manhattan proiektua
1939an, Hungaria ko zientzialari talde bat, Leó Szilárd fisiko emigratua tartean, Washington alertan jartzen saiatu ziren naziak bonba atomikoa ikertzen ari zirelakoan. Taldearen abisuak ez ziren kontutan hartu. Einstein eta Szilárdek, Edward Teller eta Eugene Wigner bezalako beste errefuxiatu batzuekin batera, "beraien erantzukizuna iruditu zitzaien amerikarrei ohartaraztea alemaniar zientzialariek bonba atomikoa eraikitzeko lasterketa irabazi zezaketela, eta ohartaraztea Hitler horrelako arma bat erabiltzeko prest zegoela. AEBek arriskuaren jakitun izan zezaten, 1939ko uztailean, Europan Bigarren Mundu Gerra hasi baino hilabete batzuk lehenago, Szilárdek eta Wignerrek Einstein bisitatu zuten bonba atomikoen aukera azaltzeko. Einsteinek, bakezale izanik, erantzun zien inoiz ez zuela aukera hori kontuan hartu. Roosevelt Presidenteari eskutitz bat bidaltzeko laguntza ematea eskatu zioten, AEBek arreta jarri eta armamentu nuklearren ikerketa propioa egitea gomendatuz.
Uste da eskutitza "AEBek arma nuklearrei buruzko ikerketa serioak egiten hasteko suspergarria izan zela. Handik gutxira, AEBak Bigarren Mundu Gerran sartu ziren. Eskutitzaz gain, Einsteinek Belgika ko Errege Familiaren harremanak erabili zituen Etxe Zuriaren Obal Bulegora ordezkari pertsonal bezala aurkezteko. Batzuek diote Einsteinen eskutitzaren eta Rooseveltekin egindako bileren ondorioz, AEBak bonba garatzeko "lasterketan" sartu zirela, bere "baliabide material, finantzario eta zientifiko eskerga" erabiliz, Manhattan Proiektua hasteko.
Fars
Ekonomia
Aleak, fruituak, tabakoa eta opioa lantzen dira eta baita ardoa eta ehunak ere.
Albert Einstein
Bigarren Mundu Gerra eta Manhattan proiektua
Einsteinentzat "gerra gaixotasun bat zen ... [eta] gerrarekiko erresistentzia eskatu zuen". Roosevelti bidalitako eskutitza sinatuz, batzuk diote bere printzipio bakezaleen aurka joan zela. 1954an, hil baino urtebete lehenago, Einsteinek Linus Pauling i adiskide zaharrari honakoa esan zion: "Akats handi bat egin nuen nire bizitzan, Roosevelt presidenteari bidalitako eskutitza izenpetu nuenean bonba atomikoak egitea gomendatuz; baina bazegoen justifikazioren bat, alemaniarrek egingo luketen arriskua."
AEBetako herritartasuna
Einstein estatubatuar herritarra 1940an bilakatu zen. Ikasketa Aurreratuen Institutuan (Princeton, New Jersey), bere karreran hasi eta gutxira, Europaren aldean, Amerikaren kulturako meritokrazia eskertu zuen. Oztopo sozialik gabe "pertsonek nahi zutena esateko eta pentsatzeko eskubidea zutela" aitortu zuen, eta ondorioz, pertsonak bultzatuak ziren sormen handiagoa garatzera, bere hezkuntza goiztiarretik baloratzen zuen ezaugarri bat zelako.
Einsteinek Princetoneko Pertsona Beltzen Garapenerako Elkarte Nazionalarekin (NAACP) bat egin zuen, eta bertan afroamerikarren eskubide zibilen aldeko kanpainak egin zituen. Arrazakeria Amerikaren "gaixotasunik larriena" zela esan zuen, "belaunaldi batetik bestera" igarotzen zuela ikusirik. Parte hartzearen baitan, WEB Du Bois eskubide zibilen aldeko ekintzailearekin idazten zen, eta bere izenean lekukotasuna emateko prest agertu zen 1951ko epaiketan. Einstein Du Boisen lekuko gisa agertzeko eskaini zuenean, baina epaileak kasua etetea erabaki zuen.
1946an Einsteinek Pennsylvania ko Lincoln unibertsitatea bisitatu zuen, historikoki unibertsitate beltza, eta ohorezko titulua eman zioten. (Lincoln Estatu Batuetako lehen unibertsitatea izan zen afroamerikarrei unibertsitateko tituluak eman zizkietenak; ikasle ohien artean Langston Hughes eta Thurgood Marshall daude.) Amerikar arrazakeriari buruzko hitzaldia eman zuen, gaineratuz ez zuela horren inguruan lasai egoteko asmorik". Princetoneko bizilagun batek gogoratzen zuen Einsteinek behin ikasle beltz baten klaseak ordaindu zituela.
Kausa sionistak laguntzen
1925ean ireki zen Jerusalemgo Unibertsitatea eratzeko Einstein buru izan zen laguntza emateko taldean, eta bere lehen Gobernu Batzordean egon zen. Aurretik, 1921ean, Chaim Weizmann biokimikaria eta Munduko Sioniste n Erakundeko presidentea zenak aurreikusitako unibertsitaterako dirua biltzen laguntzeko eskatu zion. Hasierako programen inguruko hainbat iradokizun ere aurkeztu zituen.
Horien artean, landu gabeko lurrak finkatzeko Nekazaritza Institutua sortzea gomendatu zuen lehenik. Bere ustez horri jarraitu beharko lieke Kimikako eta Mikrobiologiako Institutu bana, malaria bezalako etengabeko epidemien aurka borrokatzeko, berarentzat herrialdearen herenaren garapena ahultzen zuen "gaitza". Eta Ekialdeko Ikasketen Institutua eratzea, hebreeraz eta arabieraz emandako hizkuntza ikastaroak barne, herrialdeko esplorazio zientifikorako eta monumentu historikoetarako ere garrantzitsua izan zen.
Urte batzuetara Chaim Weizmann Israel go lehen presidentea bilakatu zen. 1952ean zendu zenean, David Ben-Gurion lehen ministroak Einsteini eskaini zion Israelgo presidente kargua, gehienetan zeremonia-kargua zena. Eskaintza Israelgo enbaxadoreak Washingtonen, Abba Eban ek aurkeztu zion, azalduz "juduak herriak edozein seme-alabetan izan dezakeen errespeturik sakonena" biltzen zuela. Einsteinek uko egin zion eskaerari, eta bere erantzunean "oso hunkituta" zegoela idatzi zuen, eta "era berean triste eta lotsatuta" egon arren, ezin zuela onartu.
Musikarenganako maitasuna
Oso gazte hasi zen  musikarenganako estimua garatzen. Bere aldizkari berantiarretan honako hau idatzi zuen: "Fisikaria izan ez banintz, ziurrenik musikaria izango nintzateke. Musikan askotan pentsatzen dut. Nire ametsak musikazkoak dira. Nire bizitza musika aldetik ikusten dut ... Bizitzan poztasun gehien musikatik lortzen dut . Amak pianoa nahiko ondo jotzen zuen, eta bere semeak biolina ikastea nahi zuen, musikari maitasuna irakasteko ez ezik, alemaniar kulturara bereganatzen lagunduko ziolako. Leon Botstein zuzendariaren arabera, Einstein 5 urte zituenean hasi zen jotzen. Hala ere, adin horretan ez omen zuen gozatu.
13 urte bete zituenean, Mozart en biolina sonatak aurkitu zituen, eta ondorioz Mozarten konposizioekin maitemindu musika gogoz ikasi zuen. Einsteinek bere kasa ikasi zuen "inoiz sistematikoki praktikatu gabe". Esaten zuen "maitasuna irakasle hobea zela, betebehar zentzua baino ". 17 urte zituela, Aarau ikastetxeko azterketari batek entzun zion Beethoven en biolin sonatak jotzen. Aztertzaileak adierazi zuenez, bere jotzeko eraren "ikuspen aparta" nabarmendu zuen. Aztertzailea hunkitu zuena, Einsteinek "musikarekiko maitasun sakona erakutsi zuen, gutxik zuten kalitatea. Musikak ikasle honentzat ezohiko esanahia zuen". Musikak eginkizun funtsezkoa eta iraunkorra izan zuen Einsteinen bizitzan garai hartatik aurrera. Musikari profesionala bihurtzearen ideia inoiz ez zen izan buruan, baina ganbera musika jotzaile profesional batzuekin aritzen zen batzuetan, eta publiko eta lagun pribatuentzat jotzea gustatzen zitzaion. Ganbera musika bere bizitza sozialean ohikoa izan zen Berna n, Zurich en eta Berlin en bizi izan zen bitartean, eta beste batzuen artean, Max Planck eta bere semearekin jotzen zuen.
1931n, Kaliforniako Teknologia Institutua n ikerketak egiten aritu zen bitartean, Los Angeles ko Zoellner familiako kontserbatorioa bisitatu zuen. Bertan, Beethoven eta Mozarten zenbait lan jo zituen Zoellner Quarteteko kideekin. Bere bizitzaren bukaeran, Juilliard Quartet gazteek Princeton bisitatu zutenean, biolina jo zuen beraiekin, eta laukotea "Einsteinen koordinazio eta intonazio mailarekin harrituta" zegoen.
Ikuspegi politiko eta erlijiosoak
1918an, Einstein Alemaniako Alderdi Demokratako kide sortzaileetako bat izan zen, alderdi liberala. Hala ere, geroago bere bizitzan, Einsteinen ikuspegi politikoa sozialismoa ren aldekoa zen, eta kapitalismoa rekiko kritikoa, "Zergatik sozialismoa?" saiakeran zehaztu zuen bezala. Einsteini sarri eskatzen zioten fisika teorikoarekin edo matematikarekin zerikusirik ez zuten gaiei buruzko epaiak eta iritziak emateko. Gobernu global demokratiko baten ideia defendatzen zuen, mundu mailako federazio baten esparruan estatuen boterea egiaztatuko zuena. FBIk Einsteini buruzko dosier sekretua sortu zuen 1932an, eta heriotzarako FBIko bere fitxategia 1.427ko orrialdekoa zen.
Mahatma Gandhi k izugarri hunkitu zuen, eta eskutitzak trukatu zuen berarekin. Horietako baten, "etorkizuneko belaunaldien eredua" deitu zion. Einsteinek bere ikuspegi espirituala izan zuen hizpide jatorrizko idazlan eta elkarrizketen sorta zabal baten. Adierazi zuen Baruch Spinoza ren filosofiaren jainko panteista inpertsonalari sinpatia ziola. Ez zuen sinesten Jainko pertsonal batean, gizakien patuez eta ekintzekin arduratzen zena, eta ikuspegia hori inozo bezala deskribatu zuen. Hala ere argitu zuen "ni ez naiz ateoa", nahiago zuelako bere burua agnostiko tzat jo, edo "sakonki sinesten ez zuen erlijiosoa". Geroko bizitzan sinesten ote zuen galdetuta, Einsteinek erantzun zien: "Ez. Eta bizitza bat nahikoa da niretzat".
Heriotza
1955eko apirilaren 17an, Einsteinek barruko odoljarioa izan zuen, sabeleko aneurisma aortikoa hausteak eraginda, aurretik 1948an Rudolph Nissenek  kirurgikoki sendotu izan zuena. Ospitalera, Israel go Estatuaren zazpigarren urteurrena ospatzen ari zen telebistako agerraldi baterako prestatzen zebilen hitzaldi baten zirriborroa eraman zuen. Baina ez zen bukatzeko lain bizi izan.
Einsteinek kirurgiari uko egin zion, esanaz  "Nahi dudanean joan nahi dut. Ez da gustukoa bizitza artifizialki luzatzea. Nire lana egina dago; joateko garaia da. Dotore egingo dut." Princeton Ospitalean hil zen hurrengo egunean, 76 urterekin, lanera jarraituz ia azken une arte.
Autopsian, Thomas Stoltz Harvey ospitaleko patologoak, burmuina kendu zion kontserbatzeko, bere familiaren baimenik gabe, etorkizuneko neurozientziak Einstein hain adimen tsua bihurtu izana jakin ahal izateko itxaropenarekin. Bere gorpua erraustu egin zuten, eta bere hausterreak aditzera eman ez zen leku batean sakabanatu ziren.
1965eko abenduan UNESCO ren egoitzan bere memoriari omenaldi bat eskaini zitzaion, eta emandako  hitzaldian, J. Robert Oppenheimer fisikari nuklearrak, pertsona bezala Einsteini buruzko inpresioa laburbildu zuen: "Ia sofistikaziorik gabe bizi zen, eta erabat mundukoitasunik gabe... Beti zegoen berarekin garbitasun zoragarria, aldi berean haurrarena eta oso burugogorrarena zena".
Ekinbide zientifikoa
Bizitzan zehar, Einsteinek ehunka liburu eta artikulu argitaratu zituen. 300 lan zientifiko baino gehiago eta 150 ez zientifiko argitaratu zituen. 2014ko abenduan, unibertsitateek eta artxiboek Einsteinen artikuluak kaleratu zituzten, 30.000 jatorrizko dokumentu baino gehiago. Izan zituen lorpen intelektualak eta originaltasunak, bere izena "Einstein" "jenio" hitzaren sinonimo bihurtzera eraman dute. Eginiko lanaz gain, beste hainbat zientzialariekin ere lankidetzan aritu zen, esaterako Bose–Einstein estatistiketan eta Einstein hozkailuan.
1905 - Annus Mirabilisen artikuluak
Annus Mirabilisen artikuluak lau dira: efektu fotoelektrikoa ri buruz (ondorioz teoria kuantikoa sortu zuen), Browndar higidura, erlatibitatearen teoria berezia, eta E = mc2. Einsteinek Annalen der Physik aldizkari zientifikoan argitaratu zituen 1905ean. Lau artikulu horiek fisika modernoaren oinarriak finkatzen lagundu zituzten, eta espazioaren, denboraren eta materiaren iritziak aldatu zituzten. Hauek dira artikuluen ezaugari nagusiak:
Titulua: Heuristiko ikuspegi bat argiaren ekoizpenari eta eraldaketari buruz.
Arloa: Efektu fotoelektrikoa.
Argitaratua: 1905eko ekainaren 9an.
Adierazitakoa: Ebatzi gabeko puzzlea ebatzi da, energia kantitate diskretuetan (kuanta) trukatzen dela proposatuz. Ideia hau teoria kuantikoaren garapen hasieran funtsezkoa izan zen.
Arloa: Browndar higidura.
Argitaratua: 1905eko uztailaren 18an.
Adierazitakoa: Teoria atomikoa ren gaineko ebidentzia enpirikoa azaldu du, fisika estatistiko aren aplikazioari eusten.
Titulua: Mugitzen diren gorputzen elektrodinamikaren inguruan.
Arloa: Erlatibitate berezia.
Argitaratua: 1905eko irailaren 26an.
Arloa: Materia-energiaren baliokidetasuna.
Argitaratua: 1905eko azaroaren 21ean.
Adierazitakoa: Materiaren eta energiaren baliokidetasuna, E = mc2 (eta inplizituki, grabitatearen argia "okertzeko" gaitasuna), "atseden-energiaren" existentzia, eta energia nuklearraren oinarria.
Opaleszentzia kritikoaren teoria
Einstein gorabehera termodinamikoen arazora itzuli zen, fluido baten dentsitate-aldaketen tratamendua bere puntu kritiko bezala hartuz. Normalean dentsitatearen gorabeherak energia askearen bigarren deribatuak kontrolatzen ditu dentsitatearekiko. Puntu kritikoan, deribazio hori zero da, eta gorabehera handiak ekarriko ditu. Dentsitatearen gorabeheren eragina uhin-luzera guztietako argia sakabanatu egiten dela da, fluidoa esne zuria bezalakoa bihurtuz. Einsteinek Rayleigh-ren sakabanaketarekin erlazionatzen du hau, gorabeheraren tamaina uhin-luzera baino askoz txikiagoa denean gertatzen dena, eta zerua urdina zergatik den azaltzen duena. Einsteinek kuantitatiboki opaleszentzia kritikoa dentsitatearen gorabeheren tratamendu batetik eratu zuen, eta frogatu zuen bai efektuak bai Rayleighen sakabanaketak, materiaren konstituzio atomikotik sortzen direla.
Erlatibitate berezia
Einstein-en "Zur Elektrodynamik bewegter Körper" (Mugitzen diren gorputzen elektrodinamikaren inguruan) 1905eko ekainean jaso zen, eta urte bereko irailean argitaratu. Maxwell-en ekuazioak (elektrizitatearen eta magnetismoaren legeak) eta mekanika newtondarraren legeen arteko gatazkak bateratu zituen, mekanikaren legeak aldatuz. Behatoki moduan, aldaketa horien ondorioak abiadura handietan agerikoagoak dira (objektuak mugitzen ari dira ia argiaren abiadura n). Artikulu honetan garatutako teoria geroago Einsteinek erlatibitatearen teoria berezi gisa ezagutua izan zen.
Idazlan honek iragarri zuen, behatzailea mugitzen den marko baten ari bada neurtzen, erloju bat mugitzen den gorputz batek badarama, moteldu egiten dela dirudi, eta gorputza bera uzkurtu egiten dela higiduraren norabidean. Era berean, artikulu honek eter argitzearen ideia argudiatu zuen ez funtsezkoa zelakoan, garai hartan fisikaren entitate teoriko garrantzitsuenetariko bat izan arren.
Masa-energia baliokidetasunari buruzko bere artikuluan, Einsteinek E = mc2 sortu zuen bere erlatibitate-ekuazio berezien ondorioz. 1905ean erlatibitateari buruz egindako lan hau eztabaidagarria izan zen urte askotan, baina fisiko garrantzitsuenek onartu egin zuten, Max Planck etik hasita.
Einsteinek hasieran erlatibitate berezia zinematika ren arabera kokatu zuen (mugitzen diren gorputzen azterketa). 1908an, Hermann Minkowski k erlatibitate berezia termino geometrikoetan berrinterpretatu zuen, espazio-denboraren teoria bezala. Einsteinek Minkowskiren formalismoa onartu egin zuen 1915ean, erlatibitatearen teoria orokorrean.
Erlatibitate orokorra eta baliokidetasun printzipioa
Erlatibitate Orokorra (GR) Einsteinek 1907 eta 1915 artean garatu zuen grabitatea ren teoria da. Erlatibitate orokorraren arabera, masen arteko erakarpen grabitatorioa masa horiek espazioa ren eta denbora ren iraultzearen ondorio da. Erlatibitate orokorra astrofisika modernoan ezinbesteko tresna bilakatu da. Zulo belt zen gaur egungo ulermenerako oinarria eskaintzen du, grabitate-erakarpena hain indartsua den espazio-eskualdeak, non argiak ere ezin duela ihes egin.
Geroago Einsteinek esan zuen moduan, erlatibitate orokorra garatzeko arrazoia zen erlatibitate berezi ko mugimendu inertzialen lehentasuna ez zela gogobetegarria izan. Eta hasieratik inongo mugimendurik (azeleratuak izan) nahi ez zuen teoria gogobetegarriagoa zirudien. Horrenbestez, 1907an azelerazioari buruzko artikulua argitaratu zuen erlatibitate berezipean. "Erlatibitatearen printzipioa eta emaitzetatik ateratako ondorioak" izenburuko artikulu horretan, erorketa librea higidura inertziala dela esaten zuen, eta erorketa askeko behatzaile batentzat erlatibitate bereziko arauak aplikatu behar zirela. Argudio hori baliokidetasun printzipioa deitzen zaio. Artikulu berean, Einsteinek grabitatearen denboraren dilatazioa, grabitatearen birrindaketa eta argiaren deflexioaren fenomenoak ere aurreikusi zituen.
1911. urtean, Einsteinek 1907ko artikulu bat garatuz beste berri argitaratu zuen: " Grabitazioa ren eraginari buruz argiaren hedapenean" izenekoa, eta bertan gorputz masiboen eragina argiaren desbideraketan kalkulatzen zuen. Horrela, erlatibitate orokorraren iragarpen teorikoa lehenengo aldiz esperimentalki probatu zitekeen grabitazio uhinak
Grabitazio uhinak
Grabitazio uhinak antzematen lehena, eta zeharka, 1970eko hamarkadan iritsi zen, orbitazio gertukoa duten neutroi izarretako bikote baten behaketaren bidez, PSR B1913 + 16. Beren orbitaren gainbeheraren azalpena, uhin grabitatorioak igortzen ari zirela izan zen. Einstein-en iragarpena 2016ko otsailean baieztatu zen, LIGO ko ikertzaileek uhin grabitatorioen lehen behaketa argitaratu zutenean, lurrean 2015eko irailean atzeman zuteak, iragarpenetik ia ehun urtera.
Zuloaren argumentua eta Entwurf teoria
Erlatibitate orokorra garatzen ari zen bitartean, Einstein teorian zegoen zabalera ren inbariantzarekin nahasi egin zen. Ondorioztatu zuen argumentua izan zen, eremu teoria erlatibista orokor bat ezinezkoa dela. Uko egin zuen kobarianteen tentsio ekuazioen osotasunean bilatzeari, eta eraldaketa lineal orokorretan soilik aldaezinak izango ziren ekuazioak aurkitu zituen.
1913ko ekainean, Entwurf teoria izan zen ikerketa horien emaitza. Izenak dioen bezala, teoria baten zirriborroa zen, erlatibitate orokorra baino zailagoa eta ez hain dotorea, higiduraren ekuazioak zabaleraren baldintza osagarriz finkatuta. Bi urte baino gehiagoko lan intentsiboaren ondoren, Einstein konturatu zen zuloaren argumentua oker zegoela, eta 1915eko azaroan teoria bertan behera utzi zuen.
Kosmologia fisikoa
1917an, Einsteinek erlatibitatearen teoria orokorra unibertsoaren egitura osora aplikatu zuen. Ezagutzen dut Eremu orokorreko ekuazioek unibertsoa dinamikoa zela iragartzen zutela aurkitu zuen, uzkurtuz edo zabalduz. Unibertso dinamiko baten behaketa frogak garai hartan ezagutzen ez zirenez, Einsteinek termino berri bat sortu zuen eremuko ekuazioetan, konstante kosmologikoa, teoriak unibertso estatikoa iragartzeko aukera izan dezan. Aldatutako eremuko ekuazioek kurbadura itxiaren unibertso estatikoa aurreikusi zuten, Einsteinek Machen printzipioa ulertzen zuen bezala urte hauetan. Eredu hau Einstein World edo Einsteinen unibertso estatiko a izenarekin ezagutua izan zen.
Edwin Hubble k 1929an nebulosaren atzeraldia aurkitu zuenean, Einsteinek unibertsoaren eredu estatikoa utzi egin zuen eta kosmosaren bi eredu dinamiko proposatu zituen: 1931ko Friedmann-Einstein unibertsoa, eta Einstein-de Sitter unibertsoa 1932an. Eredu horietako bakoitzean, Einsteinek konstante kosmologikoa baztertu zuen, "edozein kasutan teorikoki desegokia" zela aldarrikatuz.
Einsteinen biografia askotan, Einsteinek ondorengo urteetan konstante kosmologikoa bere "akatsik handiena" izan zela aipatzen zuela esan ohi da. Mario Livio astrofisikariak zalantzak argitu berri ditu aldarrikapen honi buruz, gehiegizkoa izan daitekeela iradokiz. 2013ko bukaeran, Cormac O'Raifeartaigh fisikari irlandarrak zuzendutako talde batek frogatu zuen, Hubblek nebulosaren atzeraldiaren inguruko oharrak ezagutu eta gutxira, Einsteinek unibertsoaren egoera egonkorra zela uste zuela. Ordura arte kontutan hartu gabeko 1931ko hasieran idatzitako eskuizkribu baten, Einsteinek unibertso zabalaren eredu bat esploratu zuen. Materiaren dentsitatea etengabea zen, materiaren etengabeko sorrera zela eta, konstante kosmologikoarekin lotzen zuen prozesuan.
Artikuluan adierazi zuenez, "Jarraian, arreta jarri nahi nuke Hubbelen gertakariak kontabiliza ditzakeen ekuazioaren (1) irtenbide bati, eta dentsitatea denboran zehar etengabea dena ... " Fisikoki mugatutako bolumen bat kontutan hartzen bada, materiaren partikulak etengabe aldeko dira. Dentsitateak konstante jarrai dadin, materia partikula berriak etengabe eratu behar dira bolumenean espaziotik.
Momentu energetiko sasitentsorea
Erlatibitate orokorrak espazio-denbora dinamikoa hartzen du barnean, beraz zaila da nola ikusi kontserbatzen den energia eta momentua. Noetherren teorema kantitate horiek zehazteko Lagranga tik aukera ematen du translazio aren aldaerarekin, baina kobariantza orokorrak translazioaren aldaera simetria ko txantiloiko zerbaitetan bihurtzen du. Noetherren preskripzioek erlatibitate orokorraren barnean sortutako energia eta momentuak, ez dute benetako tentsiorik egiten horregatik.
Einsteinek zioen hori egia dela funtsezko arrazoi batengatik: grabitazio eremua desagertu egin liteke koordenatuen aukera baten bidez. Bere ustez, ez-kobariante momentu energetiko sasitentsorea zen, hain zuzen ere, energia momentuaren banaketaren deskribapenik onena eremu grabitatorioan. Planteamendu horri Lev Landau, Evgeny Lifshitzek eta beste batzuk eman zioten oihartzuna, eta estandarra bilakatu zen.
Ez-kobariante objektuen erabilera sasitentsoreak bezalakoak gogor kritikatu zuten 1917an Erwin Schrödinger ek eta beste ikerlari batzuk.
Zizare-zuloak
1935ean, Einstein Nathan Rosenekin lankidetzan aritu zen zizare-zulo baten eredua ekoizteko, askotan Einstein - Rosen zubiak deritzona. Bere motibazioa kargadun oinarrizko partikulen ereduak aurkitzea zen, eremu grabitatorioen ekuazioen konponbide gisa, artikuluan azaldutako programaren ildotik. "Grabitazional eremuak funtzio garrantzitsua betetzen dute oinarrizko elementuen eraketan?" Irtenbide hauek Schwarzschil den zulo beltz ak moztu eta itsatsi zituzten bi adarren arteko zubia egiteko.
Zizare-zulo baten mutur bat positiboki kargatuko balitz, beste muturra negatiboki kargatuko litzateke. Propietate horiekin Einsteinek partikula eta antipartikule n pareak modu honetan deskribatu zitezkeela uste zuen.
Einstein-Cartanen teoria
Erlatibitate orokorrean biraketa puntuko partikulak txertatzeko, antzeko lotura orokortu bat behar zen zati antisimetrikoa sartzeko, bihurdura  deitzen dena. Aldaketa hori Einstein eta Cartanek egin zuten 1920ko hamarkadan.
Mugimenduaren ekuazioak
Erlatibitate orokorraren teoriak funtsezko lege bat du - Einstein eremuko ekuazio ak, espazioa nola kurbatzen den deskribatzen dutenak. Ekuazio geodesikoa, partikulak nola mugitzen diren deskribatzen duena, Einstein eremuko ekuazioetatik erator daiteke.
Erlatibitate orokorraren ekuazioak ez-linealak direnez, grabitazio eremu hutsetatik eginiko energia pilo bat, zulo beltz bat bezala, Einstein eremuko ekuazioek zehazten duten ibilbidean mugituko litzateke, ez lege berri baten bidez. Beraz, Einsteinek proposatu zuen irtenbide berezi baten bidea, zulo beltz bat adibidez, erlatibitate orokorraren beraren geodesikoa bezala zehaztuko zela.
Hau Einstein, Infeld eta Hoffmannek ezarri zuten momentu angelurik gabeko aldizkako objektuetarako, eta Roy Kerrek objektu birakarientzako.
Fotoiak eta energiaren kuanta
1905eko artikulu baten, Einsteinek argia bera mugarritutako partikulek (kuanta) osatzen dutela dio. Kuantaren argi hau ia mundu osoan baztertu zuten fisikariek, Max Planck eta Niels Bohr barne. Ideia hau unibertsalki 1919an onartu zen, Robert Millikanek efektu fotoelektrikoari buruz egindako esperimentu zehatzekin, eta Compton en sakabanaketaren neurketarekin.
Einsteinek ondorioztatu zuen f frekuentziako uhin bakoitza, hf energia zuten fotoi bilduma batekin lotzen zela, non h Planck en konstante a zen. Ez zuen askoz gehiago esan, ez baitzegoen ziur partikulek nola erlazionatzen ziren uhinarekin. Baina ideia horrek zenbait emaitza esperimental azalduko lituzke, batez ere efektu fotoelektrikoa.
Kuantizatutako bibrazio atomikoak
1907an, Einsteinek materia eredu bat proposatu zuen, non atomo bakoitza zuntz egitura bateko osziladore harmoniko independentea den. Bere ereduan, atomo bakoitzak modu independentean oszilatzen du - osziladore bakoitzerako distantzia berdinak dituzten eremu kuantizatuen multzoa. Einsteinek jakin bazekien benetako oszilazioen maiztasuna lortzea zaila izango zela, baina hala ere teoria hau proposatu zuen, mekanika kuantikoek bero arazo zehatza konpon zezaketela frogatzen zuelako. Peter Debye-k findu zuen eredu hau.
Printzipio adiabatikoa eta ekintza-angelu aldagaiak
1910. hamarkadan zehar, mekanika kuantikoaren esparrua hedatu egin zen hainbat sistema estaltzeko. Ernest Rutherford ek nukleoa aurkitu eta elektroiak planetak bezala orbitatzen zutela proposatu ondoren, Niels Bohrek erakutsi zuen Planckek eta Einsteinek garatutako postulatu mekaniko kuantiko berak, atomoetako elektroien higidura diskretua azalduko zutela, eta baita elementuen taula periodikoa.
Einsteinek garapen horiek lagundu zituen  Wilhelm Wien ek 1898an eginiko argudioekin lotuz. Wienek erakutsi du oreka termikoko egoera adiabatikoaren aldaeraren hipotesiak, tenperatura desberdinetako kurba beltzak bata bestearengandik ateratzea ahalbidetzen duela, aldatze prozesu sinple batez. Einsteinek 1911an adierazi zuen printzipio adiabatiko berak erakusten duela edozein mugimendu mekanikoetan kuantizatzen den kantitateak, adiabatiko aldaezina izan behar duela. Arnold Sommerfeld ek aldaezin adiabatiko hau mekanika klasikoaren ekintzaren aldagaitzat identifikatu zuen.
Bose-Einstein estatistikak
1924an, Einsteinek Satyendra Nath Bose fisikari indiarraren eredu estatistiko baten deskribapena jaso zuen, argia partikula ezabaezinen gas gisa uler zitekeela suposatzen zuen zenbaketa-metodo batean oinarrituta. Einsteinek adierazi zuen Boseren estatistikak zenbait atomoei eta proposatutako argi partikulei aplikatzen ziela, eta artikuluaren itzulpena Zeitschrift für Physik-era bidali zuen. Einsteinek ere argitaratu zituen artikuluak, eredua eta horrek dakartzan ondorioak deskribatuz, horien artean Bose-Einstein kondentsazio fenomenoa, non tenperatura oso baxuetan partikulak agertu beharko liratekeen. Eric Allin Cornell eta Carl Wieman ek 1995. urtean lehen [[Bose-Einstein kondentsatu|kondentsatua]] ekoiztu zuten esperimentalki NIST - JILA laborategian, Colorado ko Unibertsitatean, Boulder en. Gaur egun Bose-Einstein estatistikak erabiltzen dira edozein bosoien muntaketaren portaerak deskribatzeko. Einstein proiektuaren zirriborroak Einstein Artxiboan ikus daitezke, Leidengo Unibertsitateko liburutegian.
Uhin-partikulen dualtasuna
Patente bulegoak Einstein 1906an bigarren mailako aztertzaile tekniko izatera igo bazuen ere, ez zuen akademia baztertu. 1908an, Bernako Unibertsitatean irakasle pribatua bihurtu zen. "Über die Entwicklung unserer Anschauungen über das Wesen und die Konstitution der Strahlung" ("Erradiazioa ren osaera eta esentziari buruzko gure ikuspegiaren garapena"), argia ren kuantizazioa buruzko liburuan, eta 1909ko hasierako artikulu batean, Einsteinek azaldu zuen Max Planck en energia-kuantak momentu zehatza izan behar zuela, eta zenbait zentzutan partikula independente gisa jokatzen zutela. Artikulu honek fotoi kontzeptua sartu zuen (nahiz eta fotoi izena Gilbert N. Lewisek idatzi zuen, 1926an), eta uhin-partikularen dualtasun nozioa inspiratu zuen mekanika kuantikoan. Einsteinek erradiazioan dagoen uhin-partikularen dualtasuna hau, froga konkretu bezala ikusi zuen fisikak oinarri berri eta bateratu bat behar zuela esaten zuenean.
Emisio estimulatua
1917an, erlatibitatearen inguruan egindako lanaren gorenean, Einsteinek Physikalische Zeitschriften artikulu bat argitaratu zuen, emisio estimulatuaren aukera proposatuz, maser ra eta laserra ahalbidetzen zituen prozesu fisikoa. Artikulu honek zioenez, argi xurgapenaren eta argiaren emisioaren estatistika Plancken banaketa legearen araberakoa izango litzateke, soilik argia igortzea n fotoi modu batera estatistikoki hobetuko balitz argia modu huts batean isurtzearekin alderatuta. Artikulu honek izugarrizko eragina izan zuen gero mekanika kuantikoaren garapenean, izan ere trantsizio atomikoen estatistikek lege errazak zituztela erakutsi zuen lehenengoa izan zen.
Materialen uhinak
Einsteinek Louis de Broglier en lana aurkitu zuenean, bere ideiak babesten zituen, hasieran eszeptikoki jaso zirenak. Garai honetako beste artikulu garrantzitsu batean, Einsteinek uhin-ekuazioa eman zion de Broglieren uhinei, eta Hamilton-Jacobi mekanikaren ekuazioa zela proposatuz. Artikulu honek Schrödingeren 1926ko lana inspiratuko zuen.
Einsteinen objekzioak mekanika kuantikoaren inguruan
Einsteinek eginkizun garrantzitsua jokatu zuen teoria kuantikoa garatzeko orduan, 1905eko efektu fotoelektrikoari buruzko bere artikuluaz hasita. Hala ere, ez zen oso pozik jarri 1925. urtearen ondorengo mekanika kuantiko modernoarekin eboluzioarekin, beste fisikariek onartu bazuten ere. Eszeptikoa zen mekanika kuantikoaren aleatoriotasuna funtsezkoa zelako determinismoaren emaitza baino, eta esan zuen Jainkoa "ez dagoela dadoka jolasten". Bere bizitza amaitu arte, mekanika kuantikoa osatu gabe zegoela jarraitu zuen mantentzen.
Bohr versus Einstein
Bohr-Einstein eztabaida publikoak, Einstein eta Niels Bohren mekanika kuantikoa ren sortzaileen arteko eztabaidak izan ziren. Zientziaren filosofia rako duten garrantziagatik gogoratzen dira. Beren eztabaidak geroago mekanika kuantikoa ren interpretazioetan eragingo zuten.
Einstein-Podolsky-Rosen paradoxa
1935ean, Einstein mekanika kuantikora itzuli zen, bereziki bere "EPR artikuluan" ageri zen osotasunari buruzko galderara. Pentsamendu esperimentu batean, elkarri lotu zitzaizkion bi partikulen propietateak korrelazio handikoak bilakatu zirelako hartu zituen kontuan. Ez du axola bi partikulak noraino zeuden bereizita, partikula baten posizio-neurketa zehatzak beste partikularen posizioari buruzko ezagutza berdina lortuko luke. Era berean, partikula baten momentu neurketa zehatzak, beste partikularen momentuaren ezagutza berdina eta zehatza lortuko luke, bigarren partikula aztoratu beharrik izan gabe.
Einsteinen tokiko errealismoaren kontzeptua kontuan hartuta, bi aukera zeuden: (1) beste partikulak jada zehaztutako propietateak zituen, edo (2) lehen partikula neurtzeko prozesuak berehala eragina zuen bigarren partikularen posizioaren eta momentuaren errealitatean. Einsteinek bigarren aukera hau baztertu egin zuen (popularki "ekintza beldurgarria distantziara" deitua).
Einstein tokian tokiko errealismoari buruz oker bazegoen ere, egindako iragarpen garbia aurkako ezohiko propietateetan, egoera kuantikoko loturak, eraman zuen bere EPRren artikulua Physical Review aldizkarian argitaratutako hamar artikulu garrantzitsuenen artean bilakatu zela. informazio kuantikoaren teoria garatzeko ardatz gisa hartzen da.