cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 6019
NGC 6019 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Dominique Harize
Palmaresa
Frantzia Stade Toulousain
Teoria Monetario Modernoa
Diruaren sorrera
Sumerian, buztin oholtxoak entregatzen ziren silas kopuru jakin bat jasotzeko eskubidea aitortzeko. Oholtxo hauek zergak ordaintzeko aukera ematen zuten. Estatuari zerga produktu batekin ordaindu ordez, oholtxo batekin ordaindu zakiokeen (silas kopuru jakin bat jasotzeko eskubideari uko eginez). Eliteentzat hau metodo baliagarria zen, azken finean, 10 silas irabaztea eta 10 silas galtzeari uztea gauza bera lirateke. Gobernariek, hortaz, haiek sortutako silas oholtxoak onartzen hasi ziren zergak ordaintzeko modu gisa. Dirua ez zen bere materialak zuen balioarengatik erabiltzen, zergak ordaintzeko beharrezkoa zelako erabiltzen zen. Hortaz, jende guztiak nahi zuen dirua eduki.
Llay-Llay
Toponimia
Llay-Llay hitzak Mapudungunez haizeak esan nahi du.
Teoria Monetario Modernoa
Diruaren sorrera
Modu honetan, oholtxoak biztanleria guztiarentzako bihurtu ziren erabilgarri, edonork erabil zitzakeelako zergak ordaintzeko edo beste biztanle batzuekin transakzioak egiteko.
Dirua, honen arabera, estatuak biztanleei emandako kreditua litzateke biztanleentzat, estatuarentzat biztanleekiko zor bat izango zelarik. Estatuak, bere indarraren bitartez, diru horren erabilera inposatu dezake. Adibidez, estatuak zergak soilik eurotan jasoko dituela badio, biztanle guztiak behartuta daude euroak edukitzera (bestela ezingo dituzte zergak ordaindu eta arazo baten aurrean aurkituko dute bere burua).
Dol-de-Bretagne
Historia
Bretainiako dukerriaren garapenean paper aktiboa izan zuen, 939 urtean dukerria eratu zenean Doleko apezpikuak botere politiko handia izan zuen. XI eta XII mendeetan ingelesez sarritan setiatu eta eskuratu zuten Dol. XIII mendean katedrala eraikitzen hasi ziren.
Teoria Monetario Modernoa
Diruaren sorrera
Gizartea dirua daukan pertsonaren zordun bihurtzen da, bere diruaren truke zerbait zor diotelako. Dirua, izan ere, beste pertsona bati ondasun edo zerbitzu bat eskatzeko eskubidea baita.
Dol-de-Bretagne
Historia
Frantziako Iraultzaren ondoren 1801 urtean Doleko apezpikutza desegin zen.
Teoria Monetario Modernoa
Diruaren sorrera
Estatua izan da historikoki diruaren sortzailea eta ez merkatua. Estatuak inposatu du diruaren erabilera zergak edo zergak ordaintzeko modu bezala onartuz. Estatuak, zergak eskatzen dituenean, ez du helburu gisa berak sortzen duen dirua berriz jasotzea, biztanleria lanean jartzea baizik. Biztanleek lan egin behar dute dirua lortzeko eta diru horrekin zergak ordaintzeko; bestela, delitu bat egingo lukete eta Estatuak zigortuko lituzke. Horrela, zergen bidez, biztanleek ondasunak eta zerbitzuak ekoiztuko dituzte (zergak, hortaz, ez dira finantziazio bide bat). Estatuak ere, zergak jasoz, jasotakoa beste modu batean esleitu dezake (era ekitatiboagoan edo ez).
Zergak
Berriki azaldu dugu, estatu batek zergak erabili ditzakeela berak sortutako diruaren erabilera zabaltzeko (zergak diruan eskatzen dituenez, biztanleek bere burua dirua edukitzera behartuta ikusiko dute). MMT-ren arabera, diruak balioa du (jendeak dirua onartu eta erabiltzen du) estatuak zergak diru horretan ordaintzera behartzen dituelako.
Biztanleek, zergak ordaintzeko beharrezkoa den dirua lortzeko, lan egiten dute (ondasun edo zerbitzuak sortuz); diruari balioa ematen dioena, zergak baino, zergen eskaerak dakarren lana da. Ikuspuntu hau nahiko hedatuta egon zen II Mundu Gerra ostean, 70eko hamarkadatik aurrera (pentsamendu neoklasikoaren igoerarekin) indarra galdu bazuen ere. Aipatutako hamarkadatik aurrera zergak, diruari balioa ematen dioten giza-harreman bat direla pentsatu ordez, estatuen finantziazioa bermatzen duten tresnak direla zabaldu zen. MMT-k azken proposamen hau baztertu egiten du. Estatuak bere dirua sortzen duela ulertzen bada, ez du zentzurik estatuak bere finantziaziorako dirua zergen bidez lortu behar duela esateak (dirua beharko balu, sinplemente sortuko luke).
Hau da, Estatuak dirua sortzeko ahalmena badu (izatez dirua Estatuaren asmakizuna delako), ez du zergarik behar dirua lortzeko. Zergak biztanleek lan egiteko eta lanaren fruitu horiek jasotzeko erabiltzen ditu, ez dirua jasotzeko. Bere dirua kontrolatzen duen Estatu subirano batek ez ditu zergak behar finantza-baliabideak lortzeko.
Eremu monetarioa
Estatu batek hainbat muga edo oztopo aurkitu ditzake bere dirua eremu batean zabaltzeko/inposatzeko orduan. Logikoa den moduan, Estatu batek soilik bere kontrolpean dauden eremuetan edukiko du berak sortutako dirua zabaltzeko ahalmena. Adibidez: Ingalaterran ezin da ezer erosi eurorekin, librak beharko lirateke.
Diru jakin bat onartzen eta erabiltzen den eremua eremu monetario bat da. Eremu monetarioak, berez, ez du zertan Estatu baten eremu legalarekin bat egin (hori baino handiagoa edo txikiagoa izan daiteke, Estatu horren influentzia eta boterearen arabera).
MMT-ren zenbait jarraitzaleren arabera, dirua antzina metal preziatuz egiteak eremu monetario ezberdinen arteko merkataritza bermatu nahi zela da (izan ere, urrezko txanpon batek balioa edukiko luke bere Estatutik kanpo, eremu monetario ezberdinetan onartua izatea baimenduz). Hala ere, haien gizarteetarako balio berdina edukiko zuten beste material batekoak izango balira, Estatua izango bailitz txanponen balioa ezarriko zuena (eta ez txanponen materialak).
Subiranotasun monetarioa
Orain arte Estatuak diru sortzaile bezala kontsideratu ditugun arren (bi adibide AEB eta dolarra eta Erresuma Batua eta libra lirateke), Estatu guztiek ez dute bere dirua sortzeko ahalmena. Panamak, adibidez, dolarrak erabiltzen ditu baina ezin ditu dolarrak sortu (AEB-ko Erreserba Federalak dauka soilik horretarako ahalmena). Era berean, Espainiak eta Frantziak ezin dituzte euroak sortu. Azken bien kasua batasun monetarioena da. Batasun monetarioetako parte diren herrialdeek ezin (ohi) dute bere diru propioa sortu.
Bere dirua sortu ezin duten herrialdeek familien edo enpresen modura funtzionatzen dute, dirua lortu behar dute (zergen bidez, zorren bidez edo diruaren sortzaileak "oparitu" diolako) bere gastuak finantzatzeko (ezin dute sortu, gainerako estatuek bezala).
Berdina gertatzen da estatuen barneko eremuko administrazioekin. AEB barneko estatuek edo Errusiako probintziek ezin dituzte dolarrak sortu, haien gainetik dagoen batasun monetario baten parte direlako. Azken finean, estatu gehienek batasun monetario baten moduan funtzionatzen dute. Tokian tokiko administrazio hauek ere dirua lortu behar dute (zergak, zorrak...) erabili aurretik.
Bere dirua kontrolatzen dute estatuek ere ez dute zertan subiranotasun monetarioa eduki. Estatu batzuek bere diruaren balioa atzerriko diru baten baliora (zein ezin duten kontrolatu) lotzen dute, beste estatuak egiten duenaren menpe geratuz. Kasu hauetan, beharrezkoa izan liteke gastuak finantzatzeko dirua sortu ordez dirua zergen bidez lortzea. Beste aukera bat bere diru propioa "askatzea" litzateke, berriz ere dirua nahieran sortu ahal izateko.
Azkenekoen egoera antzekoa da bere dirua metal bati lotzen dioten estatuen kasuan (adibide nagusia urre-dolar patroia da, zeinari AEBk askotan muzin egin zion, dirua nahieran sortuz).
Defizit publikoa
Sektore publikoaren gastuak sarrerak baino handiagoak direnean, defizit publikoko egoeran dagoela diogu. Teoria neoklasikoen arabera, Estatu bat defizit publiko egoeran dagoenean zorpetu beharra dauka defizit hori finantziatzeko, sektore pribatuari baliabideak kenduz (aurrezki pribatua murriztuz). Honek jarduera ekonomikoen beherakada ekarriko luke, defizit publikoak enpresen eta familien jarduera oztopatuko luke. Honetaz gain, biztanleriak Estatua defizit egoeran dagoela jakingo balu, etorkizunean zergak igoko liratekeela suposatuko luke (hau da, Estatuak zergak igoko dituela defizitak eragindako zorrak ordaintzeko) eta etorkizuneko zergen horiek ordaintzeko aurrezteari ekingo lioke (bere jarduera ekonomikoa oraindik gehiago murriztuz).
MMT-ren ikuspegia ezberdina da. Teoria honen jarraitzaileentzat, Estatu baten gastuak estatu horrek sortutako diruaren kopurua baino ez dira. Gastuak sarrerak baino handiagoak izateak hurrengoa esan nahi du: Estatuak ekonomian sartu duen dirua (berak sortua) bertatik atera duena (zergen bidez) baino txikiagoa dela. Hau da, Estatua defizit egoeran dagoenean, ekonomian dagoen diru kopurua igotzen ari du (superabit egoeran kontrakoa litzake). Ikuspegi honen arabera, defizit-aren finantziazioaz aritzeak ez du zentzurik, defizita soilik Estatuak ekonomian sartu duen diruaren neurketa delako, ez besterik.
Izatez, defizit publikoak ekonomian diru gehiago dagoela suposatzen badu, familiek eta enpresek bere poltsikoetan diru gehiago edukiko dutela suposatu dezakegu (teoria neoklasikoak dioenaren aurka). Norbaiten gastuak beste baten sarrerak badira, Estatuaren gastua familien eta enpresen sarrerak dira (superabit egoera, berriz ere, kontrakoa litzateke). Superabit piblikoek sektore pribatutik dirua aterako lukete.
Subiranotasun monetarioa ez duten herrialdeetan ere, Estatuen defizitak ekonomiarako onuragarriak izan daitezke, Estatuaren gastuak finantzatzen dituztelako (gastu hauek ekonomia bultzatzen dutelarik, funtzionarioen soldaten bidez adibidez) eta hartzekodueni interesak ematen dizkielako. Azken finean, defizit publikoak sektore pribatuak diru gehiago edukitzea dakar.
3668 Ilfpetrov
3668 Ilfpetrov asteroide baten izena da. urriaren 21ean aurkitu zuen L. G. Karachkina-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 UM izena zeraman. Ondoren Ilfpetrov omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3668 Ilfpetrov asteroidearen orbitak batezbeste 2,346 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,914 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,778 distantziara. Eszentrikotasuna 0,184 da, eta makurdura orbitala 7,09ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.9 da.
Bethany (Indiana)
Bethany Indianako herri bat da. Morgan konderrian kokatua dago. 2010ean 81 biztanle zituen, 0.22 kilometro koadrotan banatuta.
Barnet
Barnet (London Borough of Barnet) Londresko udalerrietako (borough) bat da, ipar-mendebaldean kokaturik dagoena. 2015eko erroldaren arabera 379.700 zituen 86,74 kilometro koadroko azaleran.
Historia
Aintzinatik populatua izan da eremu hau. Brockley Hillen erromatarren garaiko aztarna ugari aurkitu dira, keramika eta txanponak batez ere. 1086ko Domesday liburuan ez da ordea Barnet izenik aipatzen, bai ordean Hendon. Mendeetan zehar Middlesex konderriaren parte izan zen.
1965 urtean Finchley eta Hendon udalerriek eta Friern Barnet, Esat Barnet eta Barnet barrutiek bat egin zuten gaur egungo udalerria osatzeko.
Auzoak
Barrutia honako auzoek osatzen dute:
Isabella Rossellini
Isabella Fiorella Elettra Giovanna Rossellini (1952ko ekainaren 18a, Erroma) italiar aktore bat da. Roberto Rossellini italiar zinema zuzendaria eta Ingrid Bergman suediar aktorearen alaba da.
Bikuña
Bikuña Arabako ipar-ekialdeko herri bat da, Donemiliagako udalerrikoa. A-4114 errepideak herria zeharkatzen du, Gasteiz eta Iruñea bitarteko errepidetik gertu. 2008an, 30 biztanle zituen.
Jaiak eta ospakizunak
Bikuñako jaiak azaroaren 10ean ospatzen dira. Abuztuaren 20an, San Bernardo egunean, erromerian joaten dira herriko biztanleak Barriara.
Bitxikeriak
Joan Perez Lazarragaren eskuizkribuaren azken lau lerroak Bikuñari buruzkoak dira:
Lidmore
edota Lydmore, Galesko herrixka txiki eta baserri bat da, Vale of Glamorgan konderrian.
Cardioderma cor
Cardioderma cor Cardioderma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Megadermatidae familian sailkatuta dago.
Benešov u Semil
Benešov u Semil Txekiako udalerri bat da, Semilyko barrutian kokatua. 2018ko datuen arabera 859 biztanle zituen 5,39 km²ko azaleran.
Lisco (Nebraska)
Lisco Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Garden konderrian dago, Nebraska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sully (Vale of Glamorgan)
Sully, 'Sili', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Sully and Lavernock komunitatea osatzen du.
Captain Blood (1935eko filma)
Captain Blood (euskaraz Blood kapitaina) 1936ko Michael Curtiz hungariar-estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Rafael Sabatini idazlearen Captain Blood eleberrian oinarritua dago. Bertan, Errol Flynn, Olivia de Havilland, Lionel Atwill, Basil Rathbone, Ross Alexander, Guy Kibbee, Henry Stephenson eta Robert Barrat aktoreek antzeztu zuten.
Filma honetan Warner Bros. Pictures ekoiztetxeak nolabaiteko arriskuaz jokatu zuen, ordurarte nahiko ezezagunak ziren Errol Flynn eta Olivia de Havilland aktoreak protagonisten paperetan ipini baizituen, baina filmak lortutako arrakastaren ondorioz Errol Flynn ordurarte zinema mutuko ekintza filmetako jaun eta jabe zen Douglas Fairbanks ospetsuaren berezko oinordekoa bilakatu zen.
Filma honek Oscar Sarietarako lau izendapen jaso zituen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan: Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria, Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria eta Soinu edizio onenaren Oscar Saria.
Argumentua
1685. urtea, Ingalaterrako Erresuma. Estuardo etxeko Jakue II.aren erregealdian Koroa eta Parlamentuaren arteko liskarrak etengabeak dira. Peter Blood (Errol Flynn) irlandar doktorea garai hartako politika arazoei jaramonik egin gabe gaixoak sendatzen buru-belarri dabilen medikua da. Baina injustuki Monmoutheko matxinadan parte hartu, koroaren aurkako traizioa leporatu eta Ameriketara erbesteratzen dutenean bere munduarekiko ikuspegia nahiz jokamoldea erabat aldatuko da. Trebezia eta azerikeria handia dituen gizona izanik, ihes egitea lortu eta Blood kapitain beldurgarrian bilakatuko da.
Alexandra Gripenberg
Alexandra van Gripenberg, Alexandra Grippenberg bezala ere ezaguna (1857ko abuztuaren 30a, Kurkijoki, Finlandia; 1913ko abenduaren 24a), Finlandiako gizarte aktibista, egile, editore, egunkari argitaratzailea eta politikaria izan zen. Era berean, XX. Mendearen hasieran Finlandian emakumeen eskubideen aldeko mugimenduaren ahots ezagunenetako bat izan zen. Fennoman izenez ere ezaguna zen.
Suomen Naisyhdistys (Finlandiako Emakumeen Elkartea) Finlandiako lehen emakumeen eskubideen aldeko elkarte ofiziala sortu zuen Helsinkin 1884an. 1887-1888 bitartean, Ingalaterran eta Estatu Batuetan zehar bidaiatu zuen, herrialde horietako emakumeen mugimenduen jardueraren inguruan ikasteko. Birak A Half Year in New World (1889) liburua idazteko inspiratu zuen. 1893tik 1899ra Emakumeen Nazioarteko Kontseiluaren diruzaina izan zen.
Finlandian 1906an emakumeen sufragioa onartu zenean, Gripenberg hauteskunde horietan hautatu zituzten 10 emakume kontserbadoreetako bat izan zen, Alderdi Sozialdemokratikoko beste bederatzi emakumeekin batera. Honela, Finlandiako Parlamentuko lehen emakumezkoetako bat bihurtu zen. Finlandiako Alderdi Kontserbadorearen barnean izan zen hautatua. Honek arazo batzuk sortu izan zizkion, bera suediar hiztuna baitzen eta alderdiaren hizkuntza finlandiarra zelako orokorrean, Finlandiako landa eremuan babes asko zutelarik.
Benešovice
Benešovice Txekiako udalerri bat da, Tachoveko barrutian kokatua. 2018ko datuen arabera 197 biztanle zituen 17,16 km²ko azaleran.
Barnhart (Missouri)
Barnhart Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Jefferson konderrian dago, Missouri estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Benešovice
Banaketa administratiboa
Benešovice udalerria honako herriek osatzen dute:
Ultrakontserbatismo
Ultrakontserbatismoa erakunde kontserbadoreen baitan bereziki aldaketa eta irekieraren aurkako jarrerak aldezten dituen joera politika era erlijiosoa da. Terminoa eliza katolikoan erabili izan da maiz. Joera horretako jarraitzaile eta jarrerak ultrakontserbadoreak direla esaten da.
Faroeetako futbol liga
Faroeetako futbol liga (faroeraz Effodeildin, babesleagatik) Faroeetan 1942tik aurrera urtero jokatu den futbol txapelketa nagusia da. HB Tórshavn (22 liga) eta KÍ Klaksvík (17) dira garaipen gehien dituzten taldeak.
Historia
Faroeetako liga 1942an sortu zen Meistaradeildin izenarekin, "txapeldunen maila" esan nahi du, eta lau taldez osatuta zegoen; TB Tvøroyri (1892an sortua), HB Tórshavn (1904), KÍ Klaksvík (1904) eta B36 Tórshavn (1936). Hurrengo urtean bigarren maila eratu zen baina ez zen igoera eta jeitsierarik ezarri. 1944ean liga ez zen jokatu biritainiarrek uhartedia okupatu zutelako. Hurrengo urteetan talde berriak sortu eta lehen mailan sartu ziren, hala ere talde kopurua ez zen bostetik gorakoa izan 1971ean 6-ko kopurua exzarri zen arte.
Talde kopurua gorantz zihoanez bi mailen arteko igoera eta jeitsiera ezarri zen. Orduan ligaren izena aldatu zen ''1. deild (lehen maila) eta 2. deild'' (bigarren maila) ezarriz. 1987an hamar taldetako lehen maila ezarri zen.
Joan Petit
Joan Petit (Baiona, 1480 - Ribeira Grande, Cabo Verde, ) lapurtar apaiz katolikoa izan zen. Joanes III.a Portugalgoaren agintaldian, portugaldar herritartasuna eskuratu eta João Parvi izena hartu zuen. 1520an irakaslea zen Lisboako Unibertsitatean. 1538an Cabo Verdeko bigarren apezpiku bilakatu zen.
Aria
Aria Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 60,3 kilometrora. Altuera 733 eta 1184 metro artekoa da, eta 8,31 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Aria herri isolatua da, bere izaera landatarra eta tradizionala oso ondo josi duena. Arkitekturari dagokionez, etxebizitza-solairu batek, abereentzako ukuiluak eta bazka gordetzeko ganbarak osatutako familia-etxeek osatzen dute. Elurte ugarien ondorioz malda handiko teilatuak nabarmentzen dira, horietako batzuk lau isurialdekoak. Garai batzuk ere aurki daitezke, antzina alea gordetzeko erabiltzen ziren harri biribilez errematatutako pilareen gainean eusten duten eraikin txikiak.
Izena
Aria toponimoa modu bakarran agertu da historian zehar:
Etimologia
Herri honen izena 1350. urtetik dago dokumentatuta. Beti izan da Aria izena, eta ez dago beste aldaera ezagunik, ezta herria nafar erromantzez beste modu batera deitu ere. Haren esanahi etimologikoa ezezaguna da, nahiz eta filologo batzuek harearekin lotu duten, nahiz eta ez dagoen harea duen tokirik gertu, ezta urrun samar ere.
Armarria
Ariako armarria Aezkoako armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
Bandera
Ariako bandera Aezkoako bandera da. Bandera honek Aezkoako armarria dauka hondo gorri baten gainean. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da, baita azpian "Aezkoa" inskripzioa duela ere.
Geografia
Ariak Aezkoa ibarran barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Erroibar eta Zaraitzu ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Irati ibaiak, Aragoi ibaiaren adarrak.
Inguru naturala eta klima
Orografia menditsua du, guztiak 1 500 metrotik beherakoak. Pirinio Garaiaren eta Pirinio Beherearen arteko trantsizio-eremu bat da, eta, beraz, mendietan txertatutako mendigune harritsuak ere badaude. Haritz eta pago baso izugarriek erakargarri egiten dute Aezkoako paisaia, Irati ibaiaren ur biziak osatzeko.
Neguak elurte oparoak eskaintzen ditu Aezkoan, eta udak, berriz, leunak eta atseginak.
Estazio meteorologikoak
Aezkoan dagoen Abaurregaina udalerrian, itsasoaren mailatik 1050 metrora, Nafarroako Gobernuak 1931an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1971an, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Aribe udalerrian, itsasoaren mailatik 701 metrora. Aribeko estazioa da Ariarako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.
Historiaurrea
Paleolitoaren amaierako presentziari buruzko datuak daude (Zatoiako leizean aurkitutako 10 000 urteko antzinatasuneko aztarnak eta Aizpeakoa 8 000 urtekoak). Neolito garaikoak monumentu megalitiko ugari daude. Inguruko metal aberastasuna eta Orbaizeta eta Ezterenzubi arteko Azpegi mendatean aurkitutako aztarnak kontuan hartuta, metalurgia ezagutu zutela uste da. Jarduera horrek XIX. mendera arte iraun zuen Burdinezko Munizioen Fabrikan.
Erdi Aroa
Erdi Aroko lehen mendeetako iluntasunean, Aezkoako ibarraren eta bere herrien eraketa ezkutatzen da. Iruñeko monarkia IX. mendean ezarri aurretik ere bazen Aezkoako komunitatea. Suposatzen denez, aetzak Orreagako guduan ere parte hartu zuten (778. urtea), non Karlaundi eta bere armada garaituak izan ziren, eta Europa osoan ospetsu egin zen Errolanen kantua, non Errolan enperadorearen izurde eta ilobaren heriotza kontatzen den.
Aezkoako herri guztiek bezala, Ariak urteroko petxa ordaindu beharra zeukan. XIX. mende hasierara arte, Aezkoako alkateak eta herritarrek aukeraturiko erregidore batek gobernatzen zuten herria.
Ibarreko elizei dagokienez, ustez Antso Larrosa (1134-1135) gotzainak Orreagako ospitalera transferitu zituenak eta erromatar aita santuek (1137, 1203 eta 1218) horrela berretsi zituztenak, jasota dago Abaurregaineko, Abaurrepeko eta Garaioako elizak benetan Eugenio IV.a aita santuak 1441ean kolegiatari gehitu zizkiola. Erregearen laguntza jaso zuen 1319an, haranak urtean 600 soldata ordaintzen baitzituen afari gisa.
XV. mendearen bigarren erdian agaramondarren eta beaumondarren arteko borrokek ondorio tamalgarriak ekarri zizkioten ibarrari, agaramondarren bandoan mantendu baitzen. Beaumondarrek herriak erre, ondasunak lapurtu eta jende asko hil zuten.
Aro Modernoa
Frantziarekiko gerretan, beren mendiak defendatzeko obligazioa zuten, beren alkate eta kapitainaren agindupean, eta harana uztera behartu gabe. Horregatik, XVIII. mendearen hasieran, Erresumako Gorteei memoria bat aurkeztu zieten, erregeordeak Auritz eta Orreagako mendiak defendatzera eta, ondoren, Zangoza defendatzera joateko aginduen aurka. Mende honetan ibarreko bizitza markatzen duten hiru gertaera nabarmentzen dira. Lehena, 1774tik 1775era bitarteko azienda-izurritea da, Nafarroako ia behi-azienda guztia deuseztatu zuena. Bigarrena, Orbaizetako Munizio Fabrikaren eraikuntza izan zen, eta, horren ondorioz, ibarreko mendien gaineko jabetza eta eskubideak galdu ziren, 1984ra arte itzuli ez zirenak. Hirugarrena, Konbentzioaren Gerra da (1793-1795), non ibarreko herri gehienak suntsituak izan ziren, baita setioen xede nagusi izan zen munizio-fabrika ere. 1794ko udan frantziarrek 247 etxe, eliza, garai eta borda erre zituzten. Aezkoako herriek gero Nafarroako Foru Aldundira eraman zituzten memorialek ez dute, antza, handik gutxira 1802ko Historiaren Akademiaren Hiztegian irakur daitekeena puzten. Hiztegi horretan esaten denez, ibar osoan 208 etxe zeuden, eta gerran ia erabat hondatuak izan ziren; beraz, jabeak berreraikitzen saiatzen diren arren, haietako asko oraindik ere etxolatan bizi dira.
Aro Garaikidea
Iratiren gainean, XXI. mendearen hasieran, bi irin-errota eta beste hainbeste batan zeuden. Bere abeltzaintza-ekonomiaren garrantziak azaltzen du 1724an Nafarroako Gorteetara eraman zuen memoriala, Gaztelako, Aragoiko eta Frantziako azienda txikiak sartzea debekatzeko.
1807an, erregeren aginduz, Aezkoako eta beste ibar batzuetako nobleak arma-zerbitzutik kanpo utzi zituzten. Baina, hurrengo urtean, frantziarren inbasioa jasan zuen Nafarroako lehen lurraldeetako bat izan zen, Iberiar Penintsulako Gerra hasi zenean. Orbaizetako ola izan zen Aezkoako inbaditzaileen helburu nagusia, nahiz eta honek ere tropak eta Frantzisko Espotz Minako gerrillariak mantentzen lagundu behar izan.
1821-1823an, berriz ere, Erregezaleen matxinadaren eremua izan zen. Gainera, Karlistaldi guztiek arma fabrikari ere eragin zioten, baita ibarreko beste herri batzuei ere, eta suntsipen handia eragin zuten. Horren ondorioz, XIX. mendearen amaieran, 1873an, fabrika behin betiko itxi zen, eta urte batzuk geroago enkantera atera zen.
XX. mendea mende osoan iraun zuen emigrazio geldiezin batekin hasi zen, hein batean abeltzaintza sektorearen galera ekonomiko handi eta etengabeak eraginda (ibarran inplanterik handiena duena). Biztanleria izugarri murriztu zen mendean zehar, 1 000 biztanle inguru izateraino.
Demografia
biztanle zituen Ariak.
Ekonomia
Nafarroako goi Pirinioaldeko berezko laboreak. Mendiak eta larreak dira nagusi, eta horien aberastasun nagusiak abeltzaintza eta baso-ustiapena dira. XX. mendearen hasierara arte, orraziak, koilarak eta egurrezko eta zapi zakarrezko sardexkak egiten ziren tokiko janzkera tradizionalerako.
Erandioko geltokia
Erandio Bilboko metroaren 1. lineari dagokion lurpeko geltokia da, Erandioko erdigunean kokatuta dagoena, Altzaga hirigunean hain zuzen ere. 1995ko azaroaren 11n ireki zen eta 2. tarifa-gunean dago.
Aria
Ekonomia
Aezkoa abeltzaintza ibarra izan da beti. Hala ere, lanbide horrek atzerakada handia izan du XX. mendean, bereziki transhumantziaren galeran (lehen Errege Bardearaino joaten zen Milagro-Aezkoa errege-abelbidea zela eta). Nabarmentzekoa da idien eta behien desagerpena, nekazaritzako mekanizazioari esker. Haragitarako behi-aziendak dira nagusi, arraza piriniarra eta pardoalpinoa dutenak. Nekazaritzak garrantzi txikia du. Lehorreko lurrak behera egin du, eta belardi artifizialak, berriz, gora 1970era arte, eta behera gero. Landatutako azaleran hazitarako patataren eta bazka-landareen nolabaiteko aurrerapena egon da; gero eta gehiago esku hartzen du ukuiluko aziendaren elikadurak, mendian artzaintzarekin lortzen denaren osagarri gisa. Basoen ustiapena aberastasun potentziala da, eta batzuetan erreala, bailarako komunitatearentzat eta udalentzat, partikularrentzat baino gehiago; zura 1940-1950 urteetara arte garraiatzen zen almadien sistematik, ibaian behera zeharkatzen zutena, lehenengo Irati ibaia eta gero Aragoi eta Ebro ibaiak
Politika
Ariako udaletxea goialdean dago, eta idazkaria, era berean, Garraldako Udalako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta bi zinegotziak osatzen dute. Egungo alkatea Ramon Iturralde Retegi da, Ariako Talde Independente hautagai gisa aurkeztu zena.
Erandioko geltokia
Metroa ireki aurretik, geltokia Euskotrenek ustiatzen zuen Bilbo-Plentzia trenbidearen parte zen. Francisco Javier Saenz de Oiza arkitektoak geltokia lurperatzeko diseinua egin zuen, eta Bilbo udalerritik kanpoko metroaren lehenengo lurpeko geltokia bihurtu zen. 1997 eta 1998 bitartean birmoldatu zen, metro sareko gainontzeko geltokien diseinuarekin bat egiteko, beti ere Saenz de Oizaren diseiuna mantenduz. Hala, eskailera mekanikoak jarri zitzaizkion, balioztatze-makina eta argi-iturri gehiago, eta kanpo eta barruko itxura aldatu zitzaion.
Aria
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea goialdean dago.
Erandioko geltokia
Sarbideak
Geltokiak sarbide bakarra du, kaleko kotan. Geltokiko bestibuluan nasetara heltzeko eskailera zein igogailuak daude.
Aria
Egungo banaketa
Ariako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Ramon Iturralde Retegi da, Ariako Talde Independente zerrendakoa. Zinegotziak 2 daude:
Erandioko geltokia
Lotuneak
Geltokiaren kanpoaldean Erandioko Herri Autobusa eta Bizkaibus zerbitzuak hornitzen dituzten bi autobus geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:
Aria
Alkateak
1979tik, Ariak 4 alkate izan ditu:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Aezkoako herri guztiak sailkatu zituen, behe-nafarrera euskalkian, hegoaldeko Pirinio ibarretik bakarra.
Koldo Zuazok, 2010ean, Aezkoak nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Aezkera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Aezkoako mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, hamar bat aezkerazko euskaldun behintzat baziren, baina horietako bat besterik ez zen 50 urtetik beherakoa.
Euskararen Foru Legea
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Aezkoa eremu euskalduneko udalerria da. 2018eko erroldan, herritarren % 40,38ek zekien euskaraz.
Janzkera
Nafarroako artxiboan dagoen 1817. urteko dokumentu baten arabera, Aezkoa ibarreko bizilagunak eta bertakoak beren oihal zuri-beltzezko jantziagatik bereizten ziren. Oihal horiek beraiek egiten zituzten beren aziendaren artilearekin, eta beren etxeetan garbitzen, iruten eta ehuntzen zituzten. Oihalezko piezak, gero, batanatuak, ehunduak eta beltzez tindatuak izaten ziren. Haiek ebaki, josi eta egiten zituzten galtzerdiak, txupak, basapiztiak eta golillak, kaputxa txikiarekin erabiltzen zituztenak, mahuka bikoitzekoak, bizidun haragitsuekin, eta haietako batzuk eliza, ezkontza, bataio eta Ibarreko Batzarretako eginkizunetarako gala-jantziak ziren.
Musika
Resureccion Maria Azkuek bere Euskal Kantutegi Herrikoia argitaratu dituen narrazio, maitasun, areka, erlijioso, elegia eta erronda kantu batzuk jaso ditu. Eguberrietako kantak aipa daitezke aipagarritzat. Guztiak aezkeraz daude. Hauek dira: Eguberri, Birjiña Arantzazukoa, Ama Birjiña, Nora zoazun erran daztazu, Abu nina, Katalina, Ea Mea, Gure Jesus, Kristi on batek, Ttakur ttiki gorritto bat, Sugea dabil bularrez, Kantatzen bear det asi, Arrosaren botigak eta Sujet eder bat.
Mitologia
Hainbat pertsonaia mitologiko ezagun daude ibarran:
Jaiak
Hauek dira udalerriko xei (aezkeraz; jai) nagusiak:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Parascholzita
Ezaugarriak
Parascholzita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Sri Lankako historia
Sri Lankako historia garai urrunenetara garamatza, nahiz eta haietan mitikoa eta erreala dena nahasten diren. Sri Lanka K.a 10.000 urteaz geroztik bizi da. K.a. V. mendearen inguruan, zibilizazio aurreratu bat sortu zen ureztatze sistema zabal bati eutsita, K.o. 1200. urte arte loratu zena; ondoren, modu misteriotsuan, gainbehera etorri zen, eta populazio-gunea iparraldean kokatutako Jaffna penintsulara, hegoaldeko kostalderantz eta muinoen eskualderantz mugitu zen. Egungo Galle hiria antzinako Tharsis portua zela uste da, eta Salomon errege hebrearrak Biblian adierazitako bolia eta pauma hartzera bertara bidaltzen zuen bere jendea. Rāmāyaṇak dio ezen Rāma erregeak eta bere jarraitzaileek uhartearen zati bat konkistatu zutela eta, olerkiaren arabera, Rāwaṇa errege-deabruaren hiriburua setiatu eta hartu zutela.
Gerra Zibila
Zeilango alderdi komunistarik zaharrena 1935ean sortutako Lanka Sama Samaja Party (LSSP) da. Bere tesi trostkistak militanteen zatiketa ekarri zuen 40. hamarkadan Zeilango Alderdi Komunista (CP) sortuz; 1960 inguruan, bi taldetan banandu ziren: Alderdi Komunistako Txinako Fakzioa (maoista) eta Mahajana Eksath Peramuna (MEP). Urte horietan, beste talde txikiago batzuk ere banandu ziren. 1964ko uztailaren 22an, LSSP alderdia gobernuan sartu zen. Janatha Vimukthi Peramuna (JVC, Herri Askapenerako Frontea) 1965ean sortu zen, alderdi komunistako txinatar alderditik zatitutako talde gebarista, Wijeweera-k zuzendutakoa. Shanmuganathan-ek zuzendutako CPren fakzio txinatarrak bere gaitasuna galdu, eta beste zatiketa batzuk gertatu ziren. Ezkerreko koalizioak 1965 arte soilik iraun zuen, hauteskundeek boteretik bota zituztenean. JVCk bost urte baino gehiago egin zuen lan landan, berek sortutako baserri esperimental kolektiboetan, eta, horren ostean, boterea hartzeko garaia iritsi zela uste zuen Wijeweerak. 1971ko apirilaren 5etik 6rako gauean, gaizki armatutako militanteak polizia etxeak erasotzen hasi ziren. Kegalle, Matale, Kurunegala, Anuradhapura, Matará, Polonnaruwa, Galle, Hambantota, Ambalangoda eta Katunayake barrutiak, eta agian beste batzuk, JVCren esku geratu ziren, baita 2 hiri handi ere: Elpitiya (50.000 biztanle) eta Deniyaya. Matxinoen lurralde guztietan, bandera gorria altxatu zen, beste irudirik gabe. Armadak, posizio horiek berreskuratzeko eta matxinadari amaiera emateko egun batzuk behar izan zituen (hiriak apirilaren 23an eta 25ean berreskuratu zituzten).
Landa-botoak eskuratzeko, UNP eta SLFPk elkarren aurka egiten zuten bitartean, desadostasunak hasi ziren tamilen artean. 1983ko tamilen aurkako matxinada indartsutik hasita, gobernuaren aurkako eraso terrorista puntualak areagotzen joan ziren, gatazkak gerra zibila eragin zuen arte. 1987 eta 1990 bitartean, Indiako tropak uhartera gonbidatu zituzten India eta Sri Lankako gobernuen arteko bake ituna betearazi asmoz. Itun horrek tamilera eta ingelesa hizkuntza ofizial gisa berrezarri zituen, eta autonomia handiagoa agindu zien tamil eremuei.
1990eko martxoan, Indiako indarrek uhartea utzi ostean, Tamil Askapenerako Tigreen mugimendu independentistak Sri Lankako indar armatuekin talka egin zuen uhartearen iparralde eta ekialdean, eta milaka pertsona hil ziren. Indiaren presentzia militarrak 1983an legez kanpo utzitako Sinhalako Askapen Fronte Popularraren berpizkundea ekarri zuen. 1987 eta 1990 (gobernuak matxinadari amaiera eman zion urtea) bitartean, 25.000tik 50.000 arteko zibil hil zirela uste da. Premadasa presidentea tamil talde batek erail zuen 1993ko maiatzaren 1ean, eta Dingiri Banda Wijetunga izan zen ordezkoa.
UNPren hautagai bat ere hil zuten 1994ko azaroko presidentetzarako hauteskundeak baino hilabete batzuk lehenago; hauteskunde horiek Chandrika Kumaratungak (Bandaranaike-ren alabak abuztuan lehen ministro izan zenak) irabazi zituen. Lehen ministro gisa ordezkatzeko, bere ama, Sirimavo Bandaranaike, izendatu zuen, eta arrakastarik gabeko elkarrizketa hasi zuen tamil matxinoekin, zeinek Bandaranaikek proposatutako zortzi eskualde administratibo berrietako baten gaineko kontrol-eskaintza baztertu zuten. 1995ean eta 1996an, gobernuaren eta tamil militanteen arteko etsaitasunak jarraitu zuten.
1997an, gobernuak, gutxiengoei autonomia partziala ematen zien konstituzio zirriborroa argitaratu zuen, baina tamil independentisten zuzendaritzak baztertu egin zuen. Urte hartan eta hurrengoan, tamilak Colombon eta Kandyn izandako bonba eraso batzuekin nahasiak izan ziren. Aldi berean, gobernuko indarrak herrialdearen iparraldean matxinoen esku zeuden helburuak bereganatzen saiatu ziren.
Iruñeko Erresuma
Iruñeko Erresuma, orobat Iruñea-Naiarako Erresuma izenaz ezaguna, erromatarren garaian Mendebaldeko Pirinioetako civites nagusia izana zen Pompaelo inguruan Goi Erdi Aroan sortutako aginte sistema izan zen, gero X. mendean Nafarroako Erresuma eratuko zuena. 824. urtean sortu zuten Banu Qasi tuterarren eta Iruñeko diozesiren laguntzari esker, Eneko Arista lehenengo erregea izanik.
Roger Collins historialariak dio, agiri garaikideak urriak izanik, erregeen izenak eta kopurua zein bere lurraldeetako eremua eta indarra zehaztea zaila dela.
Historia
Iruñeko Erresuma baskoien lurraldeetan sortu zen, erromatarren aurreko tribua. Mendebaldeko Pirinioak lurralde estrategikoa zen, Pirinioak igarotzeko toki aproposa baitzen, Ekialdeko Pirinioekin batera.
Karolingiar inperioak behin baino gehiagotan erakutsi zuen lurraldeaz jabetzeko nahia, baina ez dago batere argi eragina zenbaterainokoa izan zen, Iruñean ere ez, garaiko hiri handiena zena. Ezaguna da 778ko abuztuaren 15ean gertatutakoa, Karlomagnok Iruñeko harresiak eraitsi ondoren, euskal tribuek armadaren atzealdea ezdeustu zuten Orreagako guduan.
806 eta 812 urteetan, badirudi Iruñea frankoen menpean zegoela, eta Hispaniako marka osatzen zuten konderrietako bat zela. Hala ere, enperadore frankoek ezin zuten inperioz haraindiko lurraldeak behar bezala zaindu, etxean zuten arazoak zirela-eta. Horrela, apurka-apurka eskualdea inperioaren eraginetik ateratzen joan zen eta bertako dinastia indartzen. 824. urtean, Eneko Arista buruzagia bertako errege izendatua izan zen, Iruñeko errege-erreginen aitzindari.
Oinordekoa Gartzia Enekoitz (851-882) izan zuen. Honek Kordobako emirerriak preso izan zituen urte asko eta litekeena da Ximeno leinuko Gartzia Ximenitz erregeorde edo erregekidea izatea.
Alfontso III.a Asturiaskoa eta Aragoi eta Pallars Jussàko kondeek antolaturiko 905eko estatu kolpearen ondorioz Orti I.a Gartzeitz (882-905), Arista leinuko azken erregea, tronuari uko egitera behartu zuten, Antso I.a Gartzeitzen (905-925) alde. Aritzatarra, monje bihurtuta, Leireko monasterioan hil zen. Antso, berriz, bere buruarentzat "Iruñeko errege" titulua hartu zuen lehendabizikoa izan zen.
Ximeno leinuak erabat aldatu zuen erresuma berriko aliantzak, Banu Qasitarrak baztertuz eta inguruko erresuma kristauekin batera lan eginez. Antso I.a Gartzeitzek, Ordoño II.a Leongoaren laguntzaz, Naiara konkistatu, eta 924an haren seme Gartzia Santxitzek (925 - 970) lurralde berriak jendeztatu zituen, han zeuden monasterioei esker. Honek Andregoto Galindez Aragoiko kondesa ezkondu zuenez, bere semeak konderria ere izango zuen.
Antso III.a Gartzeitz Nagusia (1004-1035) Euskal Herri osoa batu zuen lehena izan zen, arabiar kronistek "Euskaldunen Jauna", "Rex Íberícus" eta "Rex Navarrae Híspaníarum" deitua. Euskal Herriarena ez ezik, inguruko lurraldeetako jauna ere bazen, eta bere Erresuma Astorgatik Ribagotzaraino iristen zen. 1023. urtean Antso III.a Nagusiak Lapurdiko bizkonderria sortu zuen bere lehengusu Lupo Antsorentzat eta berau Baionan finkatu zen. Zuberoa, Gilen I.a Indartsua bizkondearen esku utzi zuen eta Baigorriko bizkonderria sortu zuen (1033); ekintza horiek, sistema feudalaren barnean kokatu behar badira ere, euskal batasunerako ondorio erabakigarriak ekarriko zituzten. 1032an Antso Gilen Gaskoniakoa hil zenean, saiatu zuen Garonaraino heldu baina ezin. Hala ere, Ipar Euskal Herriko lurraldeetako estatus juridikoa ez da ondo ezaguna gaur egun eta badaude historialari batzuk teoriaren aurka daudenak.
1035ean hil zenean, euskal foru zuzenbidean ohiturazkoa legez, erresuma banatu zuen:
Laster hasi ziren tirabirak anaien artean eta Gartzia Santxitz "Naiarakoa" (1035-1054) Atapuercako guduan Fernando anaiak hilda izan zen.
Oinordekoa Antso «Noblea» (1054 - 1076) izan zuen. Aitak jasandako arazo berak izan zituen Antsok. 1067an Antso II.a Gaztelakoaren politika hedagarriak Hiru Antsoen Guda zeritzona eragin zuen. Gudan, Antso II.a Gaztelakoak eta Antso Aragoiko kondeak nafarra mendean hartu zuten.
1076ko ekainaren 4an, Funeseko Peñalen auzoan ehizaldian zegoela, bere anaien azpijokoen ondorioz Erramun anaiak amildegitik bota zuen erregea. Bere hilketaren ondorioz, Alfontso VI.a Gaztelakoak Errioxa okupatu zuen eta Antso Ramiritz Aragoiko kondea Iruñea eta Naiarako errege (1076-1094) bihurtu zen. Horrela XII. mendeko antolaketa politikoa eta hiru belaunaldiz Iruñeko Erresuma Aragoiko Erresumarekin bat egin zuen.
Hurrengoa Petri I.a Nafarroakoa (1094 - 1104) izan zen. Aragoi aldean bere lurraldeak zabaldu zituen Huesca, Barbastro eta Sariñena konkistatuz.
Aragoiekin batera zuen azken erregea Alfontso Borrokalaria (1104 – 1134). Hau borrokalari sutsua omen zen bere lurraldeak bikoiztu egin zituelako, batez ere 1118an Zaragoza konkistatu zuelako. Bere kanpainetan Kordoba, Granada edo Valentziako ateak jo zituen. Urraka Gaztelakoa emakumea zuenez, Gaztela eta Leongo erresumetan erregeordea ere izan zen. Hala ere, hil zenean, eta polemika sortuz, ordena militarrei utzi zien bere erresuma. Nobleziak onartu ez eta nafarrek Gartzia Ramiritz «Berrezarlea» (1134-1150) aukeratu zuten errege.
Honek ez zen Aulki Santuaren gustukoa eta erregea deitzeko Dux Pampilonensium edo Dux Navarrorum esamoldeak erabili zituen. Gainera Alfontso VII.a Gaztelakoa enperadoreak basailutzat hartu zituen bai Gartzia bai Antso «Jakituna» (1150 - 1194) bere semea. 1157an enperadorea hil eta Antsok bere menpekotza berritu zuen Antso III.a Gaztelakoarekin urte hartako azaroaren 11n. Baina, Antso III.a ez zuen luzaroan iraun 1158an hil baitzen, tronua hiru urteko Alfontso VIII.aren eskuetan utzita. Errege umearen tutoretza lortzeko borrokak Gaztelako Erresuma ezegonkortu eta ahuldu zuen eta Antso «Jakitunak» menpekotzatik ateratzea lortu zuen. Gaztelaren aurkako kanpaina hasi baino lehen, aldaketa nabarmena izan zen: Antsok Pampilonensium Rex titulua erabiltzeari utzi eta Rex Navarre titulua aldarrikatu zuen. Horrela Nafarroako Erresuma sortu zen.
Barrena parkea
Barrena parkea Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerriaren erdigunean dagoen hiri-parke bat da. Parkeari izena Barrena jauregiaren antzinako lursailetan egotetik datorkio, parkea bera ere jauregian azpikaldean kokatuta dagoelarik. Parke hau 1980ko hamarkadaren amaieraldera eraiki zen.
Parkea hainbat etorbide, plaza, kale eta pasealekuz inguratua dago: ekialdetik Gudarien etorbidea, hegoaldetik Joseba Rezola pasealekua, mendebaldetik Domingo Unanue plaza eta iparraldetik Etxezarreta kalea.
Ronald Levy
Ronald Levy (1992ko urriaren 30a) 110 metro hesietan parte hartzen duen atletismoko gizonezko jamaikar atleta da. 13,05 segundoko marka pertsonala du, 2017an ezarritakoa proba horretan, baita 100 metroko esprintean 10,17 segundoko markarekin. 2018ko Commonwealth Jokoetan urrezko domina lortu zuen eta bere herrialdea ordezkatu zuen Atletismoko Munduko Txapelketan 2017an.
Westmoreland parrokian jaioa, Jamaikako Teknologia Unibertsitatean ikasi zuen. Denbora hartu zuen eliteko kirolari gisa garatzeko, hasieran sprint eta hesi proba ezberdinetan lehiatzen zen. 2014ko denboraldian, 20,81 segundoko marka egin zuen 200 metroetan, bere abiadura erakutsiz. 110m hesietan pixkanaka bere denbora hobetzen joan zen, 13,63 segundo 2015ean eta 13,50 2016an.
Aurrerapen esanguratsua izan zen 2017ko denboraldian Stephen Francis eta Brigitte Foster-Hyltonentrenatzaileekin. Hansle Parchment domina olinpikoduna garaitu zuen UTech Classic-en Penn Relays-en irabazi aurretik, 13,33 segundoko marka berri batekin. IAAF Diamond Leagueko debutean, Omar McLeod Olinpiar txapeldunaren txapeldunorde izan zen Prefontaine Classic-en - 13,10 segundoko denborak munduko bigarren modura sailkatu zuen bere herrikidearen atzetik. McLeod-en txapeldunorde izan zen ekainean Jamaikako Atletismo Txapelketan, gero bere arerioa berritu zuen Parisko Topaketan Diamond League-n irabazteko, munduko onenen artean ezarriz 13,05 segundoko denborarekin. Città di Padova topaketan beste garaipen batlortu zuen, baina 2017ko Atletismoko Munduko Txapelketan huts egin zuen lehen hesian eta erretiratu egin zen.
2018an izan zituen pista estaliko hesietako lehen agerraldiak eta, Glasgowko Indoor Sari Nagusian irabazi ostean, 2018ko IAAFeko Pista Estaliko Munduko Txapelketan 60 metroko hesietako finalerdietara iristea lortu zuen, finalerako sailkapena ia lortuz. 25 urterekin lortu zuen bere lehen nazioarteko domina, Commonwealtheko Jokoetan urrea lortuz, Jamaikako 1-2 batean, Hansle Parchment-ekin.
2020ko ekainean, Levyk Jamaikako proba olinpikoak irabazi zituen 13.10eko denborarekin 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkatzeko. Olinpiar Jokoetako 110 m hesietako finalean brontzezko domina irabazi zuen 13.10eko denborarekin, Hansle Parchment eta Grant Hollowayren atzetik amaituz.
Menahem Begin
Menahem Begin (מְנַחֵם בֵּגִין Menaḥem Begin, Mieczysław Biegun; Менахем Вольфович Бегин Menakhem Volfovich Begin;Brest-Litovsk, Bielorrusia, 1913 - Jerusalem, Israel, 1992) israeldar politikaria izan zen. 1977tik 1983ra Israelgo lehen ministroa izan zen.
Bizitza
1940-1941 bitartean, Siberian egon zen preso, jarduera sionistak egiteagatik. 1942an Irgun izeneko erakunde armatua eratu zuen Palestinan. 1973an, Likud alderdi eskuindarra sortu zuen. Gobernuko lehen ministro zela (1977-1983), Egiptoren eta Israelen arteko bake-hitzarmena sinatu zuen 1978an, Sadat Egiptoko lehendakariarekin (Camp David, 1978). Bi agintariok jaso zuten Bakearen Nobel saria 1978an.
3669 Vertinskij
3669 Vertinskij asteroide baten izena da. urriaren 21ean aurkitu zuen L. G. Karachkina-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 UO izena zeraman. Ondoren Aleksandr Vertinski omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3669 Vertinskij asteroidearen orbitak batezbeste 2,361 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,476 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,247 distantziara. Eszentrikotasuna 0,375 da, eta makurdura orbitala 21,03ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.0 da.
Ffestiniog
Ffestiniog Galesko Gwynedd konderrian dagoen udalerri bat da. Hainbat kokaleku edo herrik osatzen dute, guzti horien artean garrantzitsuenak Llan Ffestiniog eta Blaenau Ffestiniog direlarik.
2011ko erroldaren arabera 4.875 biztanle zituen.
Astigarreta (Nafarroa)
Astigarreta (erroibarreraz: Astigerta) Erroibar ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.
Indiahoma (Oklahoma)
Indiahoma Oklahomako herri bat da. Comanche konderrian kokatua dago. 2010ean 344 biztanle zituen, 0.73 kilometro koadrotan banatuta.
Miren Arantza Madariaga Aberasturi
Miren Arantza Madariaga Aberasturi (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1967ko abuztuaren 21a) euskal politikari eta zuzendari publikoa da. EAJ alderdiko kidea. 1995. urtean Gautegiz Arteagako lehen emakume alkatea izan zen.
Astigarreta (Nafarroa)
Bertako biztanleak astigarretarrak (erroibarreraz: astigertarrak) ziren.
Miren Arantza Madariaga Aberasturi
Bizitza
Miren Arantza Madariaga Aberasturi Gernika-Lumon jaio zen 1967an. Zuzenbidean lizentziatua da Deustuko Unibertsitatean (1986-1992), Higiezinen jabetzako agentea da (1992) eta genero-mainstreamingean aditua Castellóko Jaume I Unibertsitatean (2007-2008).
Astigarreta (Nafarroa)
Izena
Astigarreta edo Astigerta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Miren Arantza Madariaga Aberasturi
Ibilbidea
Bere alkateorde kargua (1991-1995) eta Gautegiz Arteagako alkatetza (1995 - 2007) abokatu-lanbidearekin uztartu ditu, eta alkatetzara iritsi den lehen emakumea izan da. Emakundeko Zuzendaritza Kontseiluan EUDELen ordezkaria (1999-2005) izan zen, eta erakunde horretako idazkari nagusia (2005-2009). Europako Parlamentuak Berdintasunerako Europako Institutuko Adituen Foroan (EIGE) izendatutako aditua (2019-2012) izan zen. CIINPI edo Berdintasunerako Politiken Nazioarteko Berrikuntza Zentroa zuzendu zuen 2011 eta 2013 artean.
Astigarreta (Nafarroa)
Etimologia
Astigarreta toponimoa izen gardena da. Astigar (zuhaitz mota) eta eta (kokapen atzizki plurala) hitzeten arteko elkarketa da. "Astigarren lekua" bezala birformulatu liteke. Astigerta Astigarreta izenaren uzkurdura bat da (astigarreta > astigarta > astigerta).
Miren Arantza Madariaga Aberasturi
Ibilbidea
Basquetour-Turismoaren Euskal Agentziako zuzendari nagusia izan zen 2013tik 2016ra. ELIKA Nekazaritzako Elikagaien Segurtasunerako Euskal Fundazioko zuzendari kudeatzailea da 2016. urtetik.
Astigarreta (Nafarroa)
Geografia
Astigarreta, Zilbetin bezala, Erroiberran dago administratiboki, baina geografikoki Esteribarren; izan ere, Aranotzeko errekak zeharkatzen duen ur-ibilgua Arga ibaian (Urtasun eta Saigots artean) bizi da, eta ez Erro ibaian.
Ingurune naturala eta klima
Erroiberraren azalera handia dela eta bi klima ezberdin daude, iparraldeko klima azpiatlantiarra, pagadi ugari eta urte osoko prezipitazioekin, eta hegoaldeko klima azpimediterraneoa, basa pinuekin eta uda garaiko bi hilabete idorrekin. Urteko batez besteko prezipitazioak 1 200 mm dira hegoaldean, eta 2 000 mm ibarraren iparraldean. Batez besteko tenperatura 7 eta 10 gradu bitartekoa da.