cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Itzulpengintza automatikoaren historia
Hasierako ikerketak
Lehendabiziko aurrerapen informatiko aipagarriak ENIAC ordenagailu ospetsuan egin ziren 1946an. Ikerlari aitzindarien artean Warren Weaver, Rockefeller Fundaziokoa, aipatu beharra dago. Bera izan zen diziplinaren berri eman zuena izan zitezkeen diziplina hori aplikatzeko metodo zientifikoak aurreratuz: teknika kriptografikoen erabilera, Shannonen teoremen aplikapena eta estatistikaren erabilgarritasuna, baita gizakion hizkuntzaren azpiko logika eta antza dituen ezaugarri unibertsalez profitatzeko aukera ere. Munduan gerra bat amaitzen ari zen, orduan maila zientifikoan mezu ezkutuak argitzeko metodo konputazionalen garapena sustatu zuen mundu gerra. Weaverrek esan omen zuen "errusieraz idatzitako artikulu bat ikusten dudanean neure buruari esaten diot, hori ingelesez idatzita dagoela, baina ikur berezien bidez kodeturik. Dekodetu dezagun oraintxe bertan!" (Barr eta Feigenbaum-ek aipatua, 1981). Zeresanik ez dago orduan oso arruntak zirela ordenagailuak eta programatzeko teknikak (tableroen kable multzoaren bidez makina lengoaian programatzen zen), eta hori zela kausa metodoak frogatzeko aukera errealak oso gutxi ziren.
Ikerketen aurrerapenak
1951n Massachusetts-eko Teknologia Institutuak (MIT) bere adituetako bati, Yehoshua Bar-Hillel, soilik IAan aritzeko dedikazio esklusiboa eman zion. Urtebete geroago IAren lehenengo sinposioa antolatu zen hizkera kontrolatuak, azpi-hizketak, sintaxiaren beharra, edo gizakion esku hartzerik gabe aritzeko aukera bezalako gaiekin. Itzultzaile automatiko baten lehendabiziko agerpen publikoa 1954an izan zen Georgetown Unibertsitatean, IBMren laguntza eta Leon Dostert ikerlariaren parte hartzearekin. Kontu handiz errusieraz zeuden 48 perpausa aukeratu eta ingelesera itzuli 250 hitzetako hiztegia eta 6 erregela gramatikalen bidez. Erakustaldiaren arrakasta baldintzatua nabarmena izan zen eta AEBetan aurrekontuen partida garrantzitsuak (gehienak Defentsa Ministerioak emanda) egon ziren errusiera, frantses eta alemanetik itzulpenak egiteko. Hasierako euforia unea izan zen "kalitate altuko itzulpen guztiz automatikoa" (Fully Automatic High Quality Translation, FAHQT) delakoaren helburua planteatzea eragin zuena. Hamarkada hartako garapen aitzindarien artean Georgetown eta Texas unibertsitateetakoak azpimarratu behar da, bertan egun oraindik diren sistema biren oinarriak ezarri ziren, "SYSTRAN" eta "METAL" hurrenez hurren.
ALPAC txostena
Hala eta guztiz ere, hasierako inbertsio handi haiek ez zuten espero zen emaitza ematen. Bar-Hillel-ek 1960an FAHQT-aren ideia zalantzatan jartzen ausartu zen esanez, gizakiak eginiko itzulpenetan lortutako emaitzekin alderatu ahal izateko oraindik ezin lor daitezkeen ezagutza semantiko eta pragmatikoa gehitu beharra legokeela, hortaz, helburu gutxiago izateko aholkua eman zuen. 1964an "National Research Council-ak" ALPAC izeneko komitea eratu zuen ("Automatic Language Processing Advisory Committee") IAren egoera baloratzeko. Bi urte beranduago ALPAC txostenean argitaratu ziren emaitzek ondorio larriak izan zituzten: "…ez da itzulpen automatikorik lortu testu zientifiko orokorretarako, eta ez dirudi epe laburrean lortuko denik". Emaitzak diru iturrien mozketa ikaragarri batean amaitu zuen, literalki AEBetako ikerketekin bukatu zuena. Edozelan ere, teoria mailan aurrerapen handiak izan ziren garaia izan zen. Noan Chomsky-k hizkuntzen azterketan iraultza sortu zuen "Syntactic Structures" bere lana argitaratzean 1957an. Informatikari dagokionez, maila altuko programazio datu eta hizketa egituren diseinu berriek (ALGOL, LISP) algoritmo eta modulu metodologien garapena ekarri zuten, diziplinaren bilakaeran funtsezkoak izan zirenak hain zuzen.
1990eko hamarkada
Dudarik gabe 1991n EB-k agindu zuen Danzin txostenaren emaitzekin lotuta, Europan IArekin zerikusia zuten berri txar bi egon ziren. Instituzioei dagokionez, EB-k EUROTRArako finantzazioa bertan behera uztea erabaki zuen; enpresen aldetik, PHILIPS-ek ustekabean amaitutzat eman zuen adituen artean prestigiorik gehien zuen proiektuetako bat, "ROSETTA". Une horretan bertan Japonen aurreko urteetako inbertsio onen ostean aurrekontuen politika zuhurrago bat aplikatu zen. Beherakada orokorraren Testuinguru horretan itzulpen lagunduaren produktu mota bat azaldu zen merkatura, aurrekoen oso bestelako diseinua zuena. Itzulpen memorien kudeaketa programak ziren, hasiera batean IBM-k ("Translation Manager") eman zuen ezagutzera eta geroago publikora atera zituzten alemaniako TRADOS enpresek ("Translator´s Workbench") eta STAR ("TRANSIT"), eta Espainiako ATRIL ("DÉJÀ-VU"). Azpimarra daitekeen garai hartako beste alderdi bat Internet-aren garapena da itzulpenaren ikuspegitik lokalizatzearen ikuspegirako aldaketarekin batera.
2000ko hamarkada
Gaur egun etapa berri baten hasieran gaude. Enpresa eta merkatuen globalizazioarekin batera produktuek eta zerbitzuek "tokian tokiko" egokitzapena izatea dator. Iraganaren jazarle, teknologia asko arkitektura hibridoetan sartzen eta osatzen ari dira, itzulpena orain benetan elektronikoa den informazioaren ziklo konplexuaren beste maila bat bailitzan ulertzen dute. Garapen hauen guztien leitmotiv deiturikoa Internet da oraindik ezin aurrera ditzakegun inplikazioekin, baina neurri handi batean jabego intelektuala eta pilatzen ari diren hizkuntza baliabide ustiaketaren eskubideak argituko diren moduaren menpe daudenak.
2010eko hamarkada
2015ean hasi zen euskararako itzulpen neuronala aztertzen TADEEP proiektuan. Orurako Deepl itzultzaileak kalitatezko emaitzak ematen zituen 10 hizkuntzatan baina euskara ez zegoen horien artean. Bi urte geroago lehenengo emaitza bikainak lortuta, 2017an lehen demoa publikoki eskura zegoen. 2017an bertan, hainbat agente (Ixa Taldea, Elhuyar, Vicomtech, Ametzagaña, Mondragon Lingua...) batera, MODELA izeneko proiektua abiatu zen. Beste urtebeteko epean, 2018an MODELA itzultzailea plazaratu zen, Interneten publiko orokorrerako euskarazko itzulpen neuronala eskaintzen zuen lehen zerbitzua.
Abiada bizian mugitzen zen arlo honetan, geroago gutxienez beste hiru itzultzaile neuronal gehiago plazaratu ziren. Horien arteko diferentzia nagusia itzultzaile bakoitzak erabiltzen duen corpusa da (corpus = milioika esaldi bi hizkuntzatan), baita itzultzeko zerbitzuan onartzen duten hitz-kopuru maximoa ere (konputagailu ahaltsu eta garestiak erabili behar dira horretan). Hauek ziren 2020ko hasieran eskaintzen ziren euskararako itzultzaile neuronalak:
Amando Maastrichtekoa
Amando Maastrichtekoa edo Elnongoa edo San Amand edo San Amando (Nantes, 584 - Saint Armand les Eux, c. 679) eremita izan zen, misiolaria baskoien artean, Flandrian eta Tongerenen eta Maastrichteko gotzaina. Eliza katolikoak santutzat jotzen du, eta otsailaren 6an ospatzen da. Haren hagiografia Jacopo da Varazze hagiografoak jaso zuen Legenda aurea (Santuen bizitzak) bere idazlanean.
Étourvy
Biztanleria
2007an Étourvy udalerrian erroldatutako biztanleak 220 ziren. Familiak 89 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Sequoyah (Oklahoma)
Sequoyah Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Rogers konderrian kokatuta dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Rantrum
Rantrum Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Étourvy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mallomys gunung
Mallomys gunung Mallomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Étourvy
Etxebizitza
2007an 127 etxebizitza zeuden, 93 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 127etxeak ziren. 93 etxebizitza nagusietatik 90 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 55 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 126 ziren, horien artean 94 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 94 pertsona aktiboetatik 90 lanean zeuden (51 gizon eta 39 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Amando Maastrichtekoa
Iturrietan, bi Amandus daude («Amand» frantzesez) eta Biak Galiako Hego-Mendebaldearekin lotuta daude (hau da, Akitania-Wasconia). Bietako bat Bordeleko apezpikua izan zen eta bere eguna uztailaren 18an ospatzen du Eliza Katolikoak. Bestea, artikulu honetan azaltzen dena da.
Biografia
Familia noblekoa zen, bere gurasoak Akitaniako kondeak ziren, Sereno eta Amancia, baina gaztetan utzi zuen etxea, eta, familiak aurka egin arren, Toursetik gertu monje egin zen.
Aubenasson
Biztanleria
2007an Aubenasson udalerrian erroldatutako biztanleak 62 ziren. Familiak 23 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 11 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Amando Maastrichtekoa
Biografia
18 urte zituela, Ogen uhartean egiten zuen erretirotik San Austrisilok Bourgesen zuzentzen zuen eskola monakalera igaro zen. Han bakardadean bizi izan zen, urte askoan, ogiz eta urez elikatzen.
Étourvy
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Aubenasson
Etxebizitza
2007an 29 etxebizitza zeuden, 21 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 26 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 21 etxebizitza nagusietatik 13 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 12 etxek bost zituzten. 14 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Aubenasson udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 138 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Étourvy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak eta 1 zurgina.
2000. urtean Étourvy udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amando Maastrichtekoa
Biografia
34 urte zituela, 627. urtean, Erromako bidea hartu zuen eta Apostoluen Santuen hilobiak bisitatu zituen.
628. urtean, Gotzain Apostolikoa ospetsu egin zuten frankoen gortean, eta zeremoniara Klotario II.a erregea eta hainbat prelatu joan ziren. Ondoren, Klotario II erregeak eskatuta, frankoen erresumaren iparraldera joan eta Ganteko eremua ebanjelizatu zuen, hartara paganoa zena. misiolari-lana Flandes osoan zabaldu zuen eta monasterioak sortu zituen.
Ganten predikazioa egin ondoren, Erromara 630ean bigarren aldiz joan, Danubioa zeharkatu eta 633. urtean eslaviarrei predikazioa egin ondoren, gortera itzuli zen berriro Dagoberto I.aren gidaritzapean zegoena.
Predikazioa baskoien artean
Bere emazte legitimoa alboratu eta ohaidetzan bizitzeagatik zentsuratu zuten eliz-gizonek erregea, Amando buru zela, errege kristau batentzat egokia ez zen portaera iritzita. Erregeak erbesteratu egin zuen Amando eta monjea baskoien lurraldera joan zen, garai hartan beste merovingiar hainbatek egin zuten bezala. Vita Rictrudis idazlanaren arabera, Erregeak Amandori galdetu zion nora joan nahi zuen erbestera eta berak erantzun zuen Wasconiara joango zela "jende haien artean martirioa aurkitzeko". Hasieran Saint-Severrera (Wasconiako dukearen hiria) iritsi zen eta handik lur garaietara mugitu zen. Bertan Amandok menditarren artean ebanjelizatzen hasi zen baina ez omen zuen arrakastarik izan eta burla egin zioten. Azkenena, mendiak utzi eta civitas batera joan zen.
Bere hagiografia batek esaten du San Amandok ez zuela lortu kristautasun zabaltzea menditarren artean, batez ere, «mimologus» beten jarduna izan zela eta. Mimologus bat imitatzaile bat zen, iseka egiten zuen pertsonai bat. Julio Caro Barojarentzat, mendietako baskoi haiek, egun Ipar Euskal Herria den garaiko bizilagunak izan ziren.
Galia iparraldean eta bere legatua
Sigebert III.a merovingiar erregea Maastrichteko gotzaindegiko arduradun izendatu zuen (646-649?). Baina aldi baten ondoren karguari uko egin zion zuen, San Martin I.a Aita Santuak ez uzteko eskatu bazion ere, Legenda Aurearen arabera, “bere predikazio hitza gutxietsia zela ikusita” eta predikatzera itzuli itzuli zen misiolari ibiltari gisa.
Nukleo monastikoak sortu zituen, kristautasunaren hedapenerako gune garrantzitsuak izango direnak, hala nola: Ganteko San Pedro, eta beste bilgune batzuk Danubio bailarako Karintian eta Austrian, Nivellesen, eta beste. Eta, batez ere, Elnonen (Dagoberto I. erregeak emandako lurretan), eskualde horretako ebanjelizazio-lan osoan eginkizun nagusia izan zuena. Horregatik, agian, geroago abadiari Saint Armand les Eux izena eman zitzaion.
San Bavonen lagun eta maisu izan zen, eta ondasun guztiak eman eta monje bihurtzeko inspiratu zuen.
San Amando Elnoneko abadian hil zen laurogeita hamar urte zituela, eta han bizi izan zituen azken lau urteak.
Joseba Etxarri
Biografia
1987an joan zen estrainekoz Amerikara, New Yorkera hain zuzen. Hortik aurrera euskal diasporaren ikertzailea da. Euskalkultura.com diasporari buruzko webgunearen zuzendaria da.
Medonosy
Medonosy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 138 biztanle ditu eta 14,88 kilometro koadroko azalera. Mělník barrutian dago.
Tachysurus brashnikowi
Tachysurus brashnikowi Tachysurus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Jorcasko gaztelua
Jorcasko gaztelua (Castiello d'Exorcas) Teruelgo probintzian dagoen Jorcas herriko eraikina da. 2006tik inguru arkeologiko gisako kultura ondasunaren izendapena du. Jatorrizko gazteluaren erorkinak bakarrik gelditzen dira. 1214an Antso VII.a Nafarroakoaren eskuetara pasa zen.
Erorkinak
XIII. mende aurreko gazteluaren aztarna gutxi batzuk gordetzen dira: harginlan horma batzuk eta dorre handi baten oinarria, hau ere hargilanez egina; dorreoi horrek oinplano pentagonala zuen eta izkinak harlanduez indartuta. XX. mende bukaeran lekuan ur-deposito bat eraiki zen. Eraikina Chopo Cabecero del Alto Alfambra parke kulturalaren barruan jasota dago, babes berezia behar duen elementu gisa.​
Historia
Ez daude datu asko. Antza denez, lehen eraikina XIII. mende baino aurrekoa izan zitekeen. 1214an Antso VII.a Nafarroakoaren eskuetara pasa zen. 1285ean Zaragozako apezpikuaren jabegoa zen; XVI. mendean Fadrique Portugalgoak eraberritzeko agindua eman zuen.
Cumaná
Cumaná (gaztelaniaz ahoskatua) Venezuela ipar-ekialdeko hiria, Sucre estatuko hiriburua. Manzanares ibaiaren ertzean dago, Cariaco golkotik hurbil.
Ekonomia
Merkataritza-, industria- eta nekazaritza-hiri garrantzitsua (fruituak, kafea, kakaoa, azukre-kanabera, kokoak, zapatagintza, destilategiak, larrugintza). Unibertsitatea. Apezpikutegia. Aireportua.
Vezels-Roussy
Vezels-Roussy Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Parioglossus triquetrus
Parioglossus triquetrus Parioglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Vezels-Roussy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 104 etxebizitza zeuden, 63 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 98 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 63 etxebizitza nagusietatik 44 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Rafaela Etxaniz
Rafaela Etxaniz Iturbe (Azkoitia, Gipuzkoa, 1926ko urtarrilaren 30a - Ibidem, 2013ko irailaren 8a) erraketista profesionala izan zen. Sabadell, Logroño eta Madrilgo frontoietan jokatu zuen, aurrelari postuan, Rafeli eta Echaniz izengoitiak erabili zituen.
Carmen Salinas Alfonso de Villagómez
Carmen Salinas Alfonso de Villagómez (España 1916 - Madril, 2012ko otsailaren 7a) legelaria izan zen.
Vezels-Roussy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 95 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (39 gizon eta 22 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Carmen Salinas Alfonso de Villagómez
Biografia
Zazpi neba-arrebako familia bateko bigarrena zen. Haren amak Concha Alfonso de Villagómez Núñez zuen izena eta aitak, Joaquín Salinas Romero. Zuzenbidea ikasi zuen eta 1951n kolegiatu zen.
Rafaela Etxaniz
Biografia
Rafaela bere aita Jose Etxaniz kantxeroaren eskutik hasi zen frontoian, esku-pilotan hasi ere. Jose Etxaniz Azkoitiko frontoiko arduraduna zen. Alabari eta lobari, Aurea Etxanizi, biei erakutsi zien pilotan jokatzen. Biak ala biak erraketista profesional izatera heldu ziren. Rafaelak Sabadellgo izen bereko frontoian, Logroñoko Beti-Jain eta Madrilgo Alcántara eta Madrid frontoietan jokatu zuen bere ibilbidean zehar.
Aitzindariak
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.
Carmen Salinas Alfonso de Villagómez
Biografia
1951n, Espainiaren izenean, Emakumearen Nazioarteko Urtean izan zen, Mugimenduaren Idazkaritza Nagusiko legelaria eta Emakumeen Ataleko Ordezkaritza Nazionaleko Zerbitzu Juridikoetako burua baitzen. 1955ean, Langileen Kongresuan, txosten bat aurkeztu zuen Carmen Isasi eta Mónica Plazarekin batera. Bertan, etxeko zerbitzua, une hartan emakume gehienen lan-jarduera zena, oinarri hartuta errebindikazio-taula bat aurkeztu zuen. Taula horretan, emakumeentzako baldintza hobeak, soldata handiagoa, gaixotasun- eta baliaezintasun-asegurua, erretiroa eskatzen ziren. 1957an Etxeko Zerbitzuko Montepio Nazionala sortu zen. 1963an, Lan Aldizkarian, honako hau adierazi zuen:"Izan ere, ematen diren lan-araudi gehienek oinarrizko bereizkeria ezartzen dute gizonen eta emakumeen lanaren artean, baina ez emakumearen izaerari eta eraketari hobeto egokitzen zaizkion lanak markatzeko, baizik eta diskriminatua, lanaldi eta jarduera berean soldata txikiagoa, ezkontzagatiko nahitaezko eszedentzia araudi askotan ezarrita, etab. "1973an, atal berezi bat sortu zen Kodetze Batzorde Orokorraren barruan. Erakunde horren historian mugarri bat izan zen, eta gizarte-aldaketek familia-zuzenbidean izan zitzaketen gorabeherak aztertzeko sortu zen. Sail horretako kide iraunkorretako bat izan zen Salinas, Concepción Sierra Ordóñez, Belén Landáburu eta María Telo Núñezekin batera. 1975eko maiatzaren 2ko 14/75 Legean jasota geratu ziren lanak egin zituzten, eta emakumeak jarduteko gaitasun osoa izan zuen, senarrari obedientzia, ezkontza-lizentzia eta sexuagatiko diskriminazio guztiak kendu baitzizkion, bi izan ezik, guraso-ahalgo bateratua eta irabazpidezko ondasunen administrazio bateratua. Baina desadostasunak zirela-eta, 1981era arte itxaron behar izan zen Kode zibila alda zedin, seme-alabatasunari, guraso-ahalari eta ezkontzaren araubide ekonomikoari dagokienez, dena partekatu ahal izateko, eta, lehen aldiz, emakumeek esklusiban egiten zituzten etxeko lanak balioesteko.
Boli-kaio
Boli-kaio (Pagophila eburnea) Pagophila generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago. Eskualde artikoetan bizi da.
Vezels-Roussy
Diru sarrerak
2009an Vezels-Roussy udalerrian 57 unitate fiskal zeuden, 140 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.370 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Medical Subject Headings
Medical Subject Headings (MeSH) Medikuntzako Liburutegi Nazionalak sortutako terminologia kontrolatua da.
Vezels-Roussy
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Medical Subject Headings
MeSH-a Interneten (PubMed) kontsultatu eta deskargatu daiteke doan. 2007an urteko bertsio inprimatua argitaratzeari utzi zitzaion. Jatorriz ingelesez soilik egiten bazuten ere, MeSH hizkuntza askotara itzuli zuten, ingelesaz bestelako hizkuntzetako dokumentuak berreskuratzea ahalbidetu zuena. MeSHren helburu nagusia hierarkikoki antolatuta dagoen terminologia bat eskaintzea da, informazio biomedikoa indexatzeko eta katalogatzeko, MEDLINE/PubMed eta NLMren beste artikulu datu-base batzuk kasu.
Juan María Eguren
Juan María Eguren (Elgeta, 1828 - 1880ko urria) euskal idazlea izan zen.
Euskaldunek gaztelera ikasteko hainbat hiztegi eta metodoren egilea izan zen: Diccionario vasco-castellano (1867), Método para enseñar castellano a los vascongados (1876), Manual de conversación (1876) eta Método práctico para enseñar castellano en las escuelas vascongadas (1867).
Carmen Salinas Alfonso de Villagómez
Biografia
1957an bridge federazioko kide zen.
Atypus
Atypus Atypidae familiako armiarma generoa da, batez ere Eurasian eta iparraldeko Afrikan (espezie bakarra du Amerikan) bizi dena. Europan hiru espezie baino ez dira bizi: Atypus piceus, Atypus affinis eta Atypus muralis hain zuzen ere.
Sauquillo de Cabezas
Sauquillo de Cabezas Segoviako udalerria da, Tierra de Pinares eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 214 biztanle zituen.
Medový Újezd
Medový Újezd Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 247 biztanle ditu eta 13,3 kilometro koadroko azalera. Rokycanyko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1222 urtean egin zen.
Yzeures-sur-Creuse
Yzeures sur Creuse Frantziako hiri bat da, Indre eta Loira departamenduan dagoena.
Geografia
Creuse ibaiak eta Gartempe ibaiak hiria zeharkatzen du.
88. Oscar Sariak
88. Oscar Sarien ekitaldia 2016ko otsailaren 28an Hollywoodeko Dolby Antzokian egin zuten 2015. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Chris Rock izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.
Sari eta izendapen laburpena
Spotlight filmak film onenaren saria irabazi zuen. The Revenant filmak ez zuen espero bezainbeste sari jaso, baina bai garrantzitsuenetako bi: zuzendari eta gizonezko aktore onenarenak.
José Javier Pascual
José Javier Pascual Blanco (Iruñea, - ) nafar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena.
Hylarana kreffti
Hylarana kreffti Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Nitrogenoaren ziklo
Nitrogenoaren eradalketa horietan bakterioek eta -oro har- mikroorganismo guztiek funtsezko zeregina betetzen dute.
Karbono eta sufrearen zikloetan gertatzen denaren antzera, bizidunengan nitrogenoa beti egoera erreduzituan dago (NH2). Nitrogenoak aminoazido, proteina zein azido nukleikoen osaketan parte hartzen du.
Nitrogenoaren gordailurik handiena atmosfera da (airearen %78a nitrogenoa baita). Nitrogeno gasa, berez, ez da erabilgarria izaki bizidunentzat, eta eraldaketa bat jasan behar du bizidunek asimilatu ahal izan dezaten.
Nitrogenoaren finkapena
Nitrogenoaren finkapena prokarioto batzuek burutzen duten prozesua da, atmosferako nitrogenoa (N2) nitrogeno organiko (NH3) bihurtzen duena:
Finkapen hori era askean bizi diren bakterioek (Zianobakterioak, Klebsiella, Azotobacter...) egiten dute, baina baita landareekin sinbiosia osatzen dutenek ere (Rhizobium, esaterako).
Nitrogenoaren finkapenak erabateko garrantzia du biziak Lurraren gainean iraun dezan, nitrogeno organikoa (bizidunena) zein inorganikoa (lurzoruaren nitratoak) azken finean atmosferako nitrogenotik eratortzen baitira.
Bada nitrogenoaren finkapena eratzen duen prozesu kimikoa ere, atmosferako goi-geruzetan burutzen dena, baina finkapen biologikoaren aldean ez da garrantzitsua.
Justice (Oklahoma)
Justice Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Rogers konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Nitrogenoaren ziklo
Amonifikazioa
Bizidunen materia organiko nitrogenatuaren deskonposizioan datza, amoniakoa edo amonio ioia (NH4+) sortzeko.
Animalien hondakin organikoek (gorotzak, gernua...) konposatu nitrogenatuak dituzte (urea, azido urikoa, amoniako bera...). Konposatu hauen nitrogenoa amoniako, lehen, eta amonio ioia, gero, bihurtzen da lurzoruan, zenbait bakterioren jarduerari esker (Proteus, esate baterako).
Bestalde, landareak edo animaliak hiltzen direnean mikrobio deskonposatzaileek proteinen desaminazioa burutzen dute, ingurune aerobio zein anaerobioan.
Nitrifikazioa
Amoniakoaren oxidazioan datza, nitratoak (NO3-) sortzeko.
Amonifikazioan sortutako NH3 lurzoruan dauden hainbat bakteriok oxidatzen dute (Nitrosomonas, Nitrobacter...), bi fasetan: lehenengo fase batean nitritoak sortzeko, eta bigarren fasean nitratoak sortzeraino:
NH3 → NO2- → NO3-
Nitrifikazioa burutzen duten mikrobioak aerobioak dira.
Nitratoaren sorrera oso prozesu garrantzitsua da nekazaritzan, landareek ez baitute nitrogenoa asimilatzen amoniako moduan, nitrato gisan baizik.
Lurzoruen nitratoak, nitrifikazioaren ondorioz gain, ongarrietatik ere erator daitezke. Izan ere, ongarrien erabilerak lurraren emankortasuna era artifizialean areagotu nahi du.
Nitratoen asimilazioa
Nitrifikazioan sortutako nitratoak (ala ongarrien moduan botatakoak) landareek harrapatzen dituzte, eta nitrogeno organikoa (NH3) bihurtzen dute:
NO3- + 2H+ + H2O + 8e− → NH3 + 2O2
Desnitrifikazioa
Desnitrifikazioa kaltegarria da nekazaritzan, lorzoruaren nitratoak galtzen baitira. Prozesu anaerobikoa denez, bera ekiditeko oso eraginkorra da lurraren oxigenazioa, goldaketaren bitartez, esaterako.
Mallomys istapantap
Mallomys istapantap Mallomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
John Dickson Carr
John Dickson Carr (Uniontown, Pennsylvania, 1906ko azaroaren 30a - Greenville, Hego Carolina, 1977ko otsailaren 27a) estatubatuar detektibe-eleberrien idazlea izan zen. Carter Dickson, Carr Dickson eta Roger Fairbairn izengoitiak ere erabili zituen. Gaston Lerouxek eta Father Brownen istorioek eragin zioten. Urte asko bizi izan zen Ingalaterran eta bere eleberrien kokalekuak eta detektibeak ingelesak dira.
Ludwigshöhe (mendia)
Ludwigshöhe Alpe Peninoetako mendi bat da, Suitza-Italia mugan. Dufour Gainetik (Dufourspitze) gertu dago, Monte Rosa mendigunean. Gailurra Valais, Aostako Harana eta Piemonte arteko elkargunea da.
Gazte Komunisten Kolektiboak
Gazte Komunisten Kolektiboak (GKK) (Colectivos de Jóvenes Comunistas [CJC]) Euskadiko Langileen Alderdi Komunistari (ELAK/PCTE) lotuta dagoen gazte-erakundea da. Kolektiboen agerkaria Tinta Roja da, 2006tik paperezko edizioa kaleratzen dute eta 2012tik edizio digitala. PCPEren ekimenez sortu zituzten 1985eko urtarrilaren 13an. 1990. hamarkadaren hastapenetan erakundearen sektore batek Espainiako Gazteria Komunisten Batasunarekin, Espainiako Alderdi Komunistarekin, bat egin zuen.
Lurralde egitura
GKK Nazio edo Eskualdeko Batzordeetan antolatuta daude, lurralde erakunde bakoitzeko zelula edo kolektiboak taldekatzen dituztenak. Hon hemen Batzordeak:
Tachysurus fulvidraco
Tachysurus fulvidraco Tachysurus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Campanha (Dordoina)
Campanha Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Campagne udalerrian erroldatutako biztanleak 323 ziren. Familiak 142 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 53 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 45 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 226 etxebizitza zeuden, 140 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 77 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 201 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 140 etxebizitza nagusietatik 113 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 87 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 65 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 66 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Petropavlovsk-Kamtxatski
Petropavlovsk-Kamtxatski (errusieraz: Петропа́вловск-Камча́тский) Errusiako hiria eta portua da, Kamtxatka kraiko zentro administratiboa. Siberiako ekialdeko muturrean dago, Kamtxatka penintsularen hego-ekialdean. 2010eko erroldaren arabera, hiriak 179.780 biztanle zituen.
Campanha (Dordoina)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Izotz gaineko abiadura-patinaje
Izotz gaineko abiadura-patinajea edo izotz gaineko abiadurako irristaketa neguko kirola da, bertan abiadurako izotz-pista obalean izotz-irristailu gainean hainbat distantziatako lasterketak egitean datzana. Hiru motako txapelketak egiten dira: pista luzeko abiadura-patinajea, pista laburreko abiadura-patinajea eta maratoiko abiadura-patinajea. Nazioarteko Irristaketa Batasunak antolatzen ditu lasterketak eta Chamonix-ko Neguko Olinpiar Joko etan estreinatu zen.
Campanha (Dordoina)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 196 ziren, horien artean 133 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 133 pertsona aktiboetatik 112 lanean zeuden (61 gizon eta 51 emakume) eta 21 langabezian zeuden (9 gizon eta 12 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Petropavlovsk-Kamtxatski
Arrantzagune garrantzitsua da. Arrain kontserba industriak eta ontziolak daude.
Izotz gaineko abiadura-patinaje
1892an sortu zen federazio internazionala, negu kiroletatik lehena. Kirol modalitate oso ezaguna dugu, Herbeheretan, Hego-korean eta baita Norvegian ere, ordea, oso postu ona dute ere munduko rankingean, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alemania, Italia, Japonia, Errusia eta Kazakhstanek. Munduko txapelketako zirkuitu bat dago, estatu hauetako bitan beti lasterketak eginez, eta hirugarren bat urtero Thilaf izotz pistan (Herenveen, Herbehereak).1892an sortu zen federazio internazionala (International Skating Union), negu kiroletatik lehena.
Campanha (Dordoina)
Diru sarrerak
2009an Campagne udalerrian 158 unitate fiskal zeuden, 364 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.648,5 euro zen.
Petropavlovsk-Kamtxatski
Klima
Petropavlovsk-Kamtxatskik klima boreala (Dfc) du, Köppen klima sailkapenaren arabera.
Izotz gaineko abiadura-patinaje
Modalitateak
Pistaren neurri estandarra 400 metrokoa da, hala ere, batzuetan 200, 250 eta 333⅓ metrokoak erabiltzen dira.
Campanha (Dordoina)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Izotz gaineko abiadura-patinaje
Modalitateak
International Skating Unioneko arauak distantzia ea neurrietan nolabaiteko aldaerak onartzen ditu.
Pista laburreko abiadura patinajea (Short track speed skating) distantzia motzetako modalitatea da, non 500 eta 1000 metroko lasterketak egiten diren.
Campanha (Dordoina)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Campagne udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 175 hektarea erabiltzen.
Izotz gaineko abiadura-patinaje
Modalitateak
Bestetik, pista luzeko abiadura patinajean, 1500 metro eta 3000m-ko lasterketak emakumetan eta 5000 metrokoak gizonetan izanez banakako Olinpiar jokoetako abiadura patinajeko distantzia luzeenak.
Campanha (Dordoina)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Aire
Airea Lurraren atmosfera osatzen duten gasen multzoa da, konposizio kimiko eta proportzio jakinetan. Bolumenean hau da airearen konposizioa: % 21 oxigenoa, % 78 nitrogenoa, eta % 1 beste zenbait gas.
Izotz gaineko abiadura-patinaje
Modalitateak
Abiadura patinajeko lasterketa gehienak, pista obalatuetan egin ohi dira, nahiz eta badauden beste aukera batzuk. Aldaerak, pistaren distantzian, kurbaren zabaleran eta inklinazioan, eta baita ere pista itxia edo irekia izatean daude gehienbat, beste aldagai bat, irteera eta amaiera puntuen kointzidentzian egon daiteke.
Campanha (Dordoina)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Izotz gaineko abiadura-patinaje
Modalitateak
Herbeheretan, maratoiak, izotz kanal naturaletan egiten dituzte, ordea batzuetan egoera klimatologikoak medio, pista artifizilak erabili beharra dago, eta 400 metrokoak direnez luzeenak, 100 itzuliko probak ere egiten dira.
Historia
Abiadura patinajea Eskandinavia, Ipar Europa eta Herbeheretan sortu zen. Bertako natiboek hezur bat jartzen zuten euren oinetako zoletan, neguan izozten ziren erreka eta bideetatik ibiltzeko eta hortik dator bere jatorria, William Fitzstephen-ek 1194ean esandakoaren arabera.
Abiadura irristaketa bertan hasi bazen ere, laster zabaldu zen beste lurraldeetara eta 1592an, pauso garrantzitsu bat eman zen Eskozian burdinazko filamentu bat gehitu zitzaionean hezurra ordezkatuz. Ondoren, 1642an lehen abiadura irristaketa elkartea sortu zen  The Skating Club Of Edinburgh .
Gerora, 1763an lehen abiadura patinajearen lasterketa ofiziala antolatu zen Fense-n, Ingalaterran, Abiadura Patinaje Asoziazio Nazionala-k (National Ice Skating Association) antolatua. Aldi berean, Herbehereetan Elfstedentocht izeneko lasterketa ezagun bat antolatzen hasi zen, Friesland probintziako 11 hiriak lotzen zituen kanala zeharkatzen zuelarik.
Nazioarteko Irristaketa Batasuna (ISU, International Skating Union)
XIX. mendean hasi ziren antolatutako abiadura-patinajearen lehenengo lasterketak. 1884an, Norvegiako Axel Paulsen Munduko Abiadura patinajeko amateur txapeldun bezala goraipatu zen, hainbat lasterketa irabazi ondoren AEB-etan. Bost urte geroago, Amsterdam-en ospatu zen Munduko I. txapelketa, Errusia, AEB, Britania Handi ko eta Herbehereta ko lastekariekin. Internationale Eislauf Vereinigung, edo International Skating Union, 15 naziotako pertsonak sortu zuten Scheveningen-en 1892an, neguko kiroletako lehen federazio internazionala bilakatuz. Ordurarte txapelketak herbeeretako federazio edo asoziazio batek antolatzen zituen esklusiboki. Bertan hasi ziren, distantzia et neurri ezberdinetako lasterketa eta pistak estandarizatzen, honela pista motzeko eta luzeko neurri desberdineko lasterketak desberdinduz. Garai hartan txapelketak amateur rak ziren esklusiboki, eta profesionalek ezin zuten parte hartu; egoera horrek arazoak sortzen zituen. Honen adibide dugu 1904ean Peter Sinnerud-ek irabazi zuen munduko txapelketaren deskalifikazioa, profesionalismoa auziperatuz. Munduko eta distantzia ezberdinetako munduko errekorrak 1891an hasi ziren neurtzen, honek ekarri zuen, denbora gutxian munduko errekorraren apurketa azkar eta handia, nahiz eta 1894tik aurrera jada ikusten dugu hurrengo errekorrak hobetzea gero eta gehiago kostatu izan dela, adibidez, 5000 metroko Jaap Eden-en errekorra, 1894ean Europako Hamar txapelketan lortu zuena, 17 urtez egon zen apurtu gabe.
Elfstedentocht txapelketa
Elfstedentocht 1909an sortutako txapelketa da. Gaur egun, era irregularrean antolatzen den txapelketa da. Izan ere, Herbeeretako Friesland probintziako hiriak komunikatzen dituen kanalak lotzen dituen lasterketa bat da eta beraz, neguko eguraldiaren menpe egongo da txapelketa burutzea. Lasterketa hau, pista artifizialak sortu arte 15 alditan egin da gutxi gorabehera 100 urtetan. Munduko txapelketak ere ezin ziren urtero burutu pista hauen sorrerara arte. Herbehereetan honetaz baliatuz, eta kirol honen ezagutza handia medio, pista artifizial asko egin ziren bertan eta honela lortzen dute urtero munduko potentzia handiena izatea kirol honetan. Elfstedentoch lasterketa burutzeko egoera naturalean izan behar denez, batzuetan beste herrialde batzuetan burutu izan dira, nahiko antzeko egoera simulatuz, adibidez, Austria, Finlandia edo Kanadan. Munduko patinatzaile onenak hartzen dute parte lasterketa honetan irabazteko helburuarekin.
Joko Olinpikoak
Abiadura patinajea 1924an izan zen lehen aldiz olinpiar jokoetan. Nahiz eta 1914ko Olinpiar Joko etako kongresuan esan 1916ko jokoetan izango zela, kirol hau ez zen 1924. urtera arte (Chamonix) olinpikoa izan, I. Mundu Gerragatik besteak beste. Urte horretan, Charles Jewtraw-ek izan zen txapelketan garaile. Denboraren nuerketa arazo handia izan zen 500m-ko proban ordulari elektronikoak iritsi arte 1960. hamarkadan. Finlandiako eta Norvegiako kirolariak irabazi zituzten I. Mundu Gerran zehar domin guztiak. Izan ere, ISU-ak arautzen zituen estilo edo distantziak ez ziren packstyle-ekoak eta horregatik, Herbehereetako eta AEB-etako kirolariek ez zuten lehiatzen. 1932an izan zen ISU-ak estilo hauek onartu zituenean. Amerikarrak izan ziren nagusi kirol honetan hasieran, norvegiarren lehiarekin. Norvegiarrak, suitzarrak, finlandiarrak eta japoniarrak protesta egin zuten packstyle-aren aldeko ISU-aren mugimenduaren aurka, honen atzera-pausua eskatuz.
Aurrerapauso teknikoak
Pista artifizialak, 1960ko Neguko Olinpiar Joko etan erabili ziren lehenengoz eta urte berean izan zen lehen emakumezkoen abiadura patinajeko txapelketa ofiziala. Ondoren, jantzi aerodinamikoen arazoa etorri zen, eta hauek arautzeko prozesua. Pista luzeko eta laburreko distantzietarako jantzi bera arautu zen, laburrekoak burukoa ere erabili zezaketelarik, jauziak oso arruntak baitira distantzia hauetan. Ondorengo aurrerapena, malgukidun zapatillak izan ziren. Hauek 1971an iritsi ziren eta munduko errekor denak hobetzeko arrazoi nagusia izan dira, bataz besteko abiadura 45km/h-tik 52km/h-ra igoz 1500m-ko distantzian. Beste distantzietako lasterketetan antzerakoa gertatu da abiaduraren igoerarekin.
Profesionaltze prozesua
1972 urteaz geroztik, europako pista luzeko abiadura-patinajeko txapelketa edo erregulartasun liga osatu zen, International Speed Skating League, bertan ordura arteko eta momentuko lasterkari onenak aritu ziren lehian bi urtetan zehar, arazo ekonomikoak direla medio ezin izan zutelako aurrera jarraitu txapelketa honekin. Gainera, ISU-k ez zuen profesionaltasuna bultzatzen eta txapelketan honek ez zuen inongo federazio internazionalen laguntzarik. Geroxeago, ISU-k sortu zuen bere munduko txapelketa bat, diru laguntza erakargarriekin, eta honekin batera, 90ko hamarkadan, talde profesional askoren sorrera gertatu zen herbeheretan. Honek mundu mailako herbeheretarren nagusitasuna ekarri zuen, bakarrik atleta japoniar eta amerikar gutxi batzuk borrokatu edo baldintzatu ahal izan dutelarik, azken hauek lehen distantzia motzean ere irabazle asko eduki dituzte. Orain ordea, ia denak distantzia luzeko kirolariak dituzte, olinpiar jokoetan domin bat irabazteko nahiak distantzia motzetik luzera pasarazi die eta.
Abiadura patinajea Euskal Herrian
Maila nazionalean, Espainian ez da oso ezaguna kirol modalitate hau neguak ez baitira oso hotzak izaten eta beraz, izotz gutxi dagoenez, ez dago tradizio handirik kirol honetan. Hala ere, badago abiadura patinajeko federazio nazionala (Espainia mailan) eta autonomikoa (Euskal Herri mailan). Honek azaltzen du zergatik ez duen inoiz dominarik irabazi ez Euskal Herriko kirolariren batek ez Espainiako kirolaririk Europa maila edo maila altuagoko lasterketetan.
Jose Basterretxea
Jose Basterretxea Matoni (Madril (Espainia), 1911ko abenduaren 9a - Iruñea (Nafarroa), 1996ko apirilaren 25a) euskal idazlea, Oskillaso ere deitua.
Izotz gaineko abiadura-patinaje
Pista luzeak
Lasterketak beti ordulariko aurkako zentzuan korritzen dira, 400m-ko distantziako pista obalatuan. Denak, banaka egiten dira, nahiz eta, binaka egiten diren irteerak baina bakoitzak bere bidea duelarik eta ezin dute biak bide bera eduki momentu berean. Bi bide daude pista osoan zehar, eta itzuli bakoitzean aldatzen joango dira biak distantzia ber-bera egiteko, zabaletik datorren lasterkariak duelarik bide eskubidea aldaketa momentu berean egingo badute. Hemen santzioak ere jaso ditzazkezu irteera faltsua, galaraztea, edo mozketa pista barrutik egitearren. Irristilari batek bere lasterketan falta egin badu edo jauzi egin bada, berriro egiteko aukera izango dute. Ez dago gainerainongo finalik, behin egiten duzu zure distantzia eta ondoren daudenen artean denboraren arabera klasifikazioa egiten da.Hemen ere daukagu banakakoa ez den modalitate bakarra, talde-jazarpen proba, non hemen ere bi 3-4 ko taldek distantzia bat burutuko duten, ordea, hemen talde bakoitza, pistako puntu desberdinetatik hasiko dira, eta beti pista osoa erabili ahalko dute itzuliak ematen dituzten bitartean, beti barrukaldea izanez itzulia egiteko distantziarik laburrena eta erabiliena.
Jose Basterretxea
Bibliografia
Madrilen jaioa izan arren, berehala eraman zuten Gernikara. Gero Zientzia Zehatzetako lizentziatura beretu zuen Madrilen bertan. 1936ko gerra hasi zenean, Agirre lehendakariak Eusko Jaurlaritzaren Madrilgo ordezkari izendatu zuen. Gerra bukatutakoan, irakaskuntzari ekin zion, institutuko irakasle gisa eta Nafarroako Unibertsitatean jardunez, baita Vianako Printzea Erakundean ere. Euskaltzaindiko urgazlea, gehienbat Euskera eta Egan aldizkarietan argitaratu zituen bere lanak. Horien artean eleberriak, ipuinak, itzulpenak eta euskara gaitzat duten liburuak daude.
Izotz gaineko abiadura-patinaje
Ekipamendua
Abiadura patinak, oso desberdinak dira hockey edo patinaje artististikoekin alderatuz gero. Hauek, ez dira botak, zapatillak dira, zeren eta orkatilararte iristen dira soilik. Oinetako, burdinezko aho zorrotza, 30-45 zm-ko luzeera eta zabalera desberdinetako izan daiteke patinatzailearen urte eta altueraren arabera. Distantzia laburreko oinetakoan burdinezko ahoa bi adetatik dago lotuta, luzekoa (clap skates) aurrekaldetik dago lotuta oinetakora, atzekaldean malguki bat duelarik burdinetik oinetakoaren erdikaldera iristen dena, honek indar gehio egitea baimentzen diolarik irristaketa bakoitzeko, abiadura handituz.
Txuri urdin
Txuri-Urdin Izotz Jauregia Anoeta kirol esparruan dago. Izotz gaineko hockey eta patinaje artistikoaren nazioarteko lehiaketetarako tamaina ofizialeko izotz-pista dauka (28x58=1625 m²). Bertan izotz gaineko edozein aisialdi ekintza praktika daiteke. 650 ikusleentzako eserlekuak ditu eta eserlekuetatik kanpo beste 400 lagunentzako lekua dago. 1973.ean zabaldu zuten eta 2000.ean berritu, instalazioak hobetzeko. Gimnasioa eta kirol anitzeko aretoa daude. Kafetegitik izotz-pista ikus daiteke. Irakasleak daude. (Anoeta, 24  20014  DONOSTIA / SAN SEBASTIÁN).
Bakh
Bakh kirol-zentro berrian dago Gasteizko izotz gaineko patinaje pista. Patinajeaz gozatu nahi duen edonorentzat zabalik dago, adin mugarik gabe. Pistak harmailak ditu inguruan eta kafetegi bat dago; bertatik izotz-pista ikus daiteke. Ekintza ezberdinak antolatzen dituzte bertan: eskolako izotz-programa, patinaje artistiko eta hockey ikastaroak eta txapelketa ofizialak, besteak beste. Horrez gainera, taldeentzako txango bereziak prestatzen dituzte.( Biosferako pasealekua, z/g  01080  VITORIA-GASTEIZ).
Esther Duflo
Esther Duflo (Paris, Frantzia, 1972ko urriaren 25a) frantziar ekonomialaria da. Massachusetts Institute of Technologyn egiten du lan irakasle Pobrezia Murrizteko eta Garapenaren Ekonomiako arloetan. Gainera, Abdul Latif Jameel Poverty Action Lab (J-PAL) delakoaren sortzaileetako bat da. Era berean, Duflo Ameriketako Estatu Batuetako National Bureau of Economic Research (NBER) delakoan ikertzaile laguntzailea da.
Biografia
Garabidean dauden herrialdeetako alderdi mikroekonomikoak ikertzen dihardu, familien portaera, hezkuntza, finantzaketarako sarbidea, osasuna eta politika publikoen ebaluaketa barne.
2019an Ekonomiako Nobel Saria eman zioten, Abhijit Banerjee senarrarekin eta Michael Kremerrekin partekatutako saria. Ekonomia Nobela jasotzen duen bigarren emakumea da, saridun guztien artean gazteena. Saria pobreziarekin lotutako lanengatik eman zieten, txirotasuna gutxitzeko beren ekarpen esperimentalarengatik, hain zuzen. Pobrezia gutxitzea gaur egungo erronkarik handienetakoa dela azaldu zuen Suediako Bankuak, eta politika berriak ezarri ahal izateko saridunen ekarpena azpimarratu zuen.
Duflo Ekonomiako Nobel saria irabazi duen bigarren emakumea da, eta, orduan 46 urte zituenez, inoiz saria jasotako pertsonarik gazteena. Beren helburua da pobreziaren aurkako borrokan metodo zientifikoa erabiltzea; askotan, txiroen rudia karikaturizatuta dagoela, eta haiei lagundu nahi dietenek ere ez dituztela ulertzen txirotasunaren arrazoien sustrai sakonak.