cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alemaniar nekazarien gerra
Printzipioen deklarazioa
1525eko martxoaren 6an, Goi-Suabiako nekazarien Haufenen 50 ordezkari — Baltringer Haufen, Allgäuer Haufen eta Konstantzako aintzirako Haufen-a (Seehaufen)— Memmingen-en batu ziren, Liga Suabiarraren aurkako kausa komuna egiteko. Biharamunean, negoziazio zailen ostean, Kristauen Elkartea aldarrikatu zuten, Goi-Suabiako nekazarien konfederazioa. Nekazariak berriz bildu ziren hiri berean, martxoaren 15 eta 20an eta, zenbait eztabaidaren ostean, Wendel Hipler-ek, nekazarien kantzelariak nekazariek adosturiko Hamabi artikuluak aurkeztu zituen, baita Agindu federala (Bundesordnung) ere. Euren bandera, Bundschuh edota lokarridun bota, euren hitzarmenaren entseina bihurtu zen. Hamabi artikuluak, arin zabaldu ziren Alemania osora, batez ere hegoaldean, inprentaren bitartez.
Hamabi artikuluek eskubide komunal batzuk berrizkatzen zituen, komunitatearen autogobernuarekin zerikusi handia zutelarik. Arauon barruan, komunitatearen artzaina izendatu eta kanporatzeko eskubidea, zergen mugak, biltze, arrantza eta ehiza eskubideen hedapena, feria eta alokatze-hitzarmenen finkapena, errentak, ordainketak eta Todfall edo heriotza-zerga kentzea arautzen ziren, besteak beste.
Kempten-eko matxinada
Kempten im Allgäu, Allgäuko hiri garrantzitsua zen, Alemaniako hegoaldean dagoen eskualdea, gaur egun Bavarian dagoena, Württemberg eta Austriako mugetatik hurbil. VIII. mendean, fraide zeltek monasterio bat ezarri zuten hemen: Kempten monasterioa. 1213an, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak, Federiko II.ak, fraideak Reichstand, edo inperioko ondare izendatu zituen eta abadeari Duke titulua eramateko eskubidea eman zion. Dena dela, 1289an, Habsburgoko Rodolfo erregeak ere pribilegio bereziak eman zizkion errekaren bestaldean zegoen kokalekuari, Hiri inperial libre izendatuz. 1525ean, abadeen Hiri inperial libreko azken jabego eskubidea saldu zen "Erosketa Handia" delakoan, izen bera zeramaten eta bata bestearen ondoan zeuden bi hiri desberdinen koexistentziari hasiera emanez. Hainbat geruzatako aginte honetan, Nekazarien gerran, Abade-etxeko nekazariak matxinatu ziren, monasterioa arpilatuz eta hiriarekin jarraituz.
Leipheim-eko gudua
Nekazariekin izandako beste guduetan aurretik egin bezala, Truchsess Von Waldburg-ek negoziatzeari ekin zion bere tropak posizio hobeagoetara eramaten zituen bitartean. Bere armadaren gehiengoa Leipheim-en zegoen bitartean, zaldizko destakamentuak bidali zituen Hesse eta Ulm-etik Elchingenera, Danubioa gurutzatuz. Destakamentu hauek 1.200 nekazaritako talde bereizi bat aurkitu zuten konfiskaketa lokalak egiten zebilela eta eraso egin zioten, nekazariak barreiatuz eta 250 nekazari preso hartuz. Momentu berean, von Waldburg-ek negoziazioak apurtu zituen eta nekazari talde nagusiak bidalitako su-deskarga jaso zuen. Zalditeria arina eta oinezko soldadu talde bat bidali zituen nekazariek eraikitako gotorlekura, atzean armadaren gehiengoa zuelarik. Nekazariek, arerioaren tamaina ikusi zutenean —1.500 zaldun, 7.000 oinezko eta 18 kanoi—, erretirada ordenatua egin zuten. Gurdi-fortean zeuden 4.000 nekazari ingurutik, 2.000 gai izan ziren Leipheim-eko hirira heltzeko, zaurituak gurdietan eramaten zituztelarik. Beste batzuk Danubiora jo zuten askapen bila, 400 ito zirelarik bertan. Von Waldburg-en zalditeriak beste 500 hil zituen. Hau izan zen gerrako lehen bataila garrantzitsua.
Wurzach-eko gudua
1525eko apirilaren 12an, Liga Suabiarreko tropek Baltringer-eko taldea erasotu eta erraz garaitu zuten. Nekazariei armak kendu zizkieten eta behartuak izan ziren kalte-ordain handiak ordaintzera.
Hurrengo egunean, von Waldburg eta bere armadak "Aintzirako taldearen" (Seehaufen) aurka egin zuten, azken hau talde ondo armatu eta antolatua zelarik. Nekazari-taldeak, ordea, ez borrokatzea erabaki zuen. Hurrengo egunean, Allgäuer Haufen-eko nekazariak aurkitu zituen Wurzach-en, baina haiekin negoziatuz, nekazariek armak utzi zituen. Weingarten-eko akordioan, apirilak 20, Allgäuer Haufen eta Seehaufen taldeei bermea eman zien von Waldburg-ek, libreki erretira zitezkeela eta euren gatazkak epaitegi inpartzial batek ebatziko zituela.
Abraham Gotthelf Kästner
Biografia
Bere ikasle ospetsuenen artean Georg Christoph Lichtenberg dago, Kästner-en miresle handia ere bazena. Bere beste ikasle bat Johann Pfaff izan zen, gero Carl Friedrich Gaussen matematika aholkularia izan zena.
Alemaniar nekazarien gerra
Weinsberg-eko sarraskia
Weinsberg-eko gertakari honek eta bereziki, bertako nobleek izandako heriotza iraingarriak, nobleen hira ekarri zuen, baita Martin Lutherrena ere, zeinak Wider die räuberischen und mörderischen Rotten der Bauern (Nekazari hiltzaile eta lapurren horden aurka) idatzi zuen. Bertan, nekazariak zigortzen zituen ahoska ezinezko krimenengatik, ez bakarrik Weinsberg-eko nobleengatik, baita euren matxinada lotsagabeagatik ere.
Errepresaliak heldu zirenean, Weinsberg erre zuten eta Rohrbach bizirik erre zuten, Neckargartach herrian.
Frankenhausen-eko bataila
1525eko apirilaren 29an, Frankenhausen (Turingia) eta inguruetako nekazarien kexa eta protestek eragindako matxinada batek egin zuen eztanda. Hiritarren zati handi bat matxinadara batu ziren, eta nekazariekin batera, udaletxea okupatu eta Schwarzburgeko kondeen gazteluari egin zioten eraso. Hurrengo egunetan, oraindik matxino gehiago bildu ziren hiriaren inguruko zelaietan. Mühlhausenetik Thomas Müntzer heldu zenean 300 borrokalarirekin, maiatzak 11, inguruko lurretako beste zenbait mila nekazari zeuden zelaietan kanpaturik: nekazari armadaren tamaina ez da oso argia, baina 8.000-10.000 nekazari artean dago estimaturik. Filipe Hessekoa eta Saxoniako dukeak Müntzerren atzetik zebiltzan eta euren Landsknechtak Frankenhausen-erantz bideratu zituzten. Maiatzaren 15ean, bi nobleen indar bateratuek Frankenhausenetik hurbil, Thomas Müntzer anabaptista buru zuen nekazari-taldea garaitu zuten.
Abraham Gotthelf Kästner
Biografia
1746an Leipzig-eko Unibertsitateko irakasle laguntzaile gisa hasi zen lanean, eta 1756an filosofia katedra hartu zuen, irakasle titular gisa, eta beste katedra garrantzitsu batzuk, hala nola geometria eta natur zientziak Göttingen-en. 1763tik aurrera behatokiko zuzendaria ere izan zen. Lichtenberg-en eta Erxleben-en irakasle eta lankide izan zen. Göttingenen hil zen 1800ean.
Alemaniar nekazarien gerra
Frankenhausen-eko bataila
Printzeen tropak 6.000 mertzenario inguru zituen, Landsknechtak, zeinak ondo ekipatu eta entrenaturik zeuden eta eskarmentudunak izateaz gain, moral ona zuten. Bestalde, nekazariek, izatekotan, ekipamendu pobrea zuten eta Müntzerrekin heldutako 300 borrokalari horietaz aparte, entrenamendua zeukatenak, oso entrenamendu txarra jasotakoak ziren. Gainera, nekazari asko ez zeuden ados jarraitu beharreko pausuei buruz: printzeen tropen aurka borrokatu edo negoziatu behar zuten? Maiatzaren 14ean, arrakastaz egin zieten aurre printzeen tropei, baina ezin izan zioten etekinik atera garaipenari. Horren ordez, su-etena akordatu zuten eta gurdi-forte batera erretiratu ziren.
Abraham Gotthelf Kästner
Biografia
Matematikaria izateaz gain, sarkastiko kutsuko epigramen eta beste idazlan batzuen sortzaile ohikoa zen. Bere olerkiak ere aitortu zitzaizkion, bere baimenik gabe agertu zirenak 1781eko inprimaturen batean eta nabarmenak izan ziren umore sarkorra eta ironia zorrotza izateagatik bere garaiko hainbat pertsonalitatekiko. 1783an Askotariko idatziak I eta II ( Vermischten Schriften 1 und 2 ) argitaratu zituen Altenburg-en. Geroago, hil eta 41 urtera, Lan poetiko eta prosaiko zientifikoki eder baten bildumako 4 liburuki argitaratu ziren Berlinen.
Alemaniar nekazarien gerra
Frankenhausen-eko bataila
Hurrengo egunean, bi printzeen tropak batu egin ziren eta segituan su-etena apurtu zuten, infanteria, zalditeria eta artilleriarekin eraso bortitza hasiaz. Nekazariak babes gabe aurkitu zituen armadak eta hauek beldurrez herrira ihes egin zuten, mertzenarioak atzetik erasoka zituztela. Matxinoen gehiengoa eraila izan zen, sarraski bihurtu zen batailan. Eroritakoen zifrak ez dira fidagarriak, baina 3.000-10.000 hildako artean dago estimaturik nekazari hildako kopurua, mertzenarioen galerak aldiz, sei bakarrik izan zirela uste da (horietatik bi zaurituak besterik ez). Müntzer bera ere atxilotu, torturatu eta azkenik Mülhausenen maiatzaren 27an exekutatu zuten.
Böblingen-eko bataila
Böblingeneko bataila (1525eko maiatzaren 12a) nekazariek gerra osoan jasotako porrotik handienetakoa izan zen. Nekazariek apirilak 16 Stuttgart okupatu ostean, Waldburg-ek Rottenburg-en kanpatu zuenaren berri izan zutenean, Herrenberg-erantza joan eta hiri hau hartu zuten (1525eko maiatzaren 10ean). Herrenberg berriz hartzeko Liga Suabiarrak eginiko aurrerapenak saihestuz, Württemberg-eko taldeak hiru kanpaleku jarri zituen Böblingen eta Sindelfingen artean. Bertan, lau unitate eratu zituzten, hirien arteko maldan kokatuz. 18 piezaz osaturiko artilleria, Galgenberg izeneko muinoan zegoen, arerioen armadari begira. Nekazariak Ligako zalditeriak gainditu zituen, nekazariak inguratuz eta kilometrotara jarraituz.
Bitartean, nekazariek Hohenstaufen-eko gaztelua hartu eta suntsitu zuten, Lorch-eko monasterioarekin batera.
Friburgoko setioa
Friburgo, zeina lurralde Austriarra (Habsburgo) zen, arazo nahikotxo zituen nekazariei aurre egingo zien soldadutza egitera beharturiko soldadu taldea aurkitzeko, eta hiriak zutabe bat lortu zuenean nekazariei aurre egiteko, nekazariek ihes egin zuten basora, ostean berriz agertzeko. Baden-eko dukeak, Margrave Ernst, Suabiako haufen-ak planteaturiko Hamabi artikuluak onartzeari uko egin zionean, nekazari talde nahiko handiak Oihan Beltzean zeuden hainbat monasteriori eraso egin zioten. Heitersheim-eko Zaldun ostalariak ere erori ziren hauen aurrean maiatzaren 2an; iparraldeko zenbait Haufen-ek Tennenbach eta Ettenheimmünsterreko monasterioei eraso egin zieten. Maiatzaren hasieran, Hans Müller Kirchartzen-era heldu zen 8.000 nekazari baino gehiagorekin. Beste zenbait nekazari-talde heldu ziren, 18.000 nekazariz osaturiko indarra lorturik. Egun batzuen buruan, Friburgo inguratu zuten eta nekazariek setiorako planak egin zituzten.
Nekazariek 1525eko maiatzaren 23an hartu zuten Friburgo.
Königshofen-eko bataila
1525eko ekainak 2an, Königshofen-eko kanpoaldean, Wendel Hipfler eta Georg Metzler nekazarien buruzagiek kanpatu zuten. Flanko bakoitzeko Liga Suabiarreko bi eskuadroi eta zalditeriaren hurbilketa sumatu ostean, -gaur egun Truchsess-aren estrategia izan zela uste dena- nekazariek artilleria eta gurdi-fortea herri gainean zegoen muinora mugitu zituzten. Ordurako nekazariek ikasirik zuten nola babestu zalditeriaren erasotik eta kanoiaren ostean baina gurdi-fortearen parean batu ziren, lau lerrotan, forteak atzeko eraso batetik babestuko zituenaren ustearekin. Nekazarien artilleriak Ligako zalditeriaren abangoardiari egin zion su, ezkerretik egin baitzien honek eraso. Von Waldburg-en agindupean zegoen infanteriak aurrez-aurreko erasoari ekin zion, baina borrokara heldu baino lehen, nekazarien atzetik beste eraso bat egindu zuen Waldburg-ek. Zaldunek atzeko lerroak jotzen zihoazen heinean, beldurra areagotzen joan zen nekazarien artean. Hipler eta Metzler-ek ihes egin zuten, artilleriako ofizialekin batera. Bi mila nekazari inguru heldu ziren hurbileko basora, non birrantolatu eta aurre egin zioten Ligako zaldunei. Atzetik etorri zen kaosean, nekazariek, zaldunek eta oinezko soldaduek bataila zabunkatua osatu zuten. Gauerako, 600 nekazari besterik ez ziren geratzen eta bataila bukatu zenean, von Waldburg-ek bere soldaduei lekua ikuskatzeko eskatu zien eta hauek, hildakoen itxurak egiten ari ziren 500 nekazari aurkitu zituzten. Bataila honi, Turmberg-eko bataila ere deritzo, zelaian zegoen talaia batengatik.
Würzburg-eko bigarren bataila
Oihan Beltzeko nekazariek Friburgo hartu ostean, Hans Müller-ek taldeko zenbait nekazari hartu zituen Radolfzell-en zegoen setioan laguntzeko. Beste nekazariak euren herrietara bueltatu ziren, zelaietan lan egiteko. Ekainak 4ean, Würzburg inguruan, Müller eta nekazari-soldaduz osaturiko talde txikia Hellen Lichten Haufen-eko zenbait nekazarirekin batu zen. Nahiz eta indarrak batu, armada honen tamaina oraindik txikia zen. Waldburg-Zeil-en, Würzburg-etik hurbil Götz von Berlichingen (Burdinezko eskudun Götz izenarekin ere ezaguna) tropekin egin zuten topo. Zaldun inperiala eta esperientziadun soldadua izanik, nahiz eta armada txikia izan, nekazariek ezin izan zuten ezer egin beraren aurrean. 2 ordutan, 8.000 nekazari baino gehiago hil zituzten.
Von Berlichingen, garaipenaren ostean Allgäura joan zen bere armadarekin, azken matxinadak deseginez. Lau hilabetetan, bere armadak mila kilometro baino gehiago egin zituen.
Ondoren, beste talde batzuk jarraitu zuten borrokan, Gaismar tiroldarrarena kasu, dena den, ez zen bataila handi gehiagorik egon.
Nekazariek pairaturikoak
Matxinoentzat ondorio larriak ekarri zituen gerrak. Estimazio desberdinen arabera, gerrako fasean bakarrik 100.000 nekazari inguru hil ziren. Bizirik geratu zirenak, aldiz, automatikoki eragin zien Reichsacht proskipzio inperialak, heriotza zibilaren antzeko egoeran jartzen zituelarik nekazariak. Era honetan, eskubide eta jabego guztiak kendu zizkieten eta legegabe (Vogelfrei ) izenda zitzaketen. Matxinoen buruzagiak heriotzera kondenatu zituzten.
Beste matxino batzuk jauntxoen epaitegi penaletara epaitu zituzten, zeintzuk oso krudelak izan zitezkeen. Garaiko zenbait kronikek, buru-mozteak, begien erauzketak, gorputz-adarren anputazioak eta antzeko gauzak azaltzen dituzte. Diru-zigorrak jaso zituztenak, pribilegiatutzat jo zezaketen euren burua, nahiz eta kondenatu asko ez zeuden ordainketei aurre egiteko egoeran.
Komunitate osoei euren eskubide guztiak kendu zizkieten, matxinoei sostengua erakusteagatik. Jurisdikzio eskubideak galdu zituzten, jaiak debekatu ziren eta herrietako gotorlekuak suntsiturik geratu ziren. Era berean, armak entregatu behar izan zituzten eta tabernetara gauetan joatea ere debekatu zen zenbait lekutan.
Beste lurralde batzuetan, aldiz, eragin positiboak izan zituen, nahiz eta gutxiengoa izan. Arazoak akordio bitartez konpondu ziren matxinadak zirkunstantzia bereziki txarretan hasitako lurralde jakin batzuetan, esate baterako, Kempten-eko printzerri-abadian, zeinean akordio batera heldu ziren Espirako Reichstag-ean, 1526an.
Buru militarrak
Nekazarien porrotak, irabazleak izan ziren nobleen ondarearen aberastea jarri zituen, galtzaileen bizkarretan. Von Waldurg seneskalak Goi-Suabian lur asko lortu zituen. Era berean, Schertlin von Bürtenbach komandantea galtzaileez baliatu zen euren kontra erabilitako mertzenarioak ordaintzeko. Karlos V.a enperadoreak eta Klemente VII.a Aita Santuak eskerrak eman zizkioten Liga Suabiarrari matxinada zapaltzen eginiko lanagatik.
Martin Luther
Erreformaren ikuspuntuek nekazari matxinoei justifikazio moral garrantzitsua eman bazieten ere, Martin Luther altxamenduetatik aldendu zen. 1521ean jada bazituen zehazki desberdindurik eremu zerutiar eta lurrekoa, berak erreformarekin Eliza aldatzea baitzuen helburu, ez munduaren kristautzea. Agintariek gero eta gehiago leporatzen zioten gerrako gertakarien arduradun gisa, ez baitzen esplizituki matxinoengandik aldentzen. 1525ean Lutherrek kritikatu egiten zuen printzeen jarrera harroa. Weinsberg-eko sarraskiaren ondoren, ordea, iritziz aldatu eta baldintzagabe lerratu zen printzeen aldera eta matxinoen hurrengo kondena egin zuen:
Geroago, nekazarien galera erraz aurreikusten zenean, Wider die räuberischen und mörderischen Rotten der Bauern (Nekazari hiltzaile eta lapurren horden aurka) testua idatzi zuen. Hori dela eta, Nekazarien gerran izandako bere papera kritikatu dute hainbat historialarik.
Gerra ostean, protestantismoak, iraultza sen osoa galdurik, Lutherrek lagunduta jauntxoen gizartearen instituzio boteretsuak ezartzen lagundu zuen, autoritateari izan beharreko otzantasunaren dotrinarekin.
Dofinerriko Kriterium
Dofinerriko Kriteriuma (Critérium du Dauphiné) (lehen Dauphiné Libéré deitua) Frantziako Alpeetan, antzinako Dofinerria edo Dauphiné probintzian egiten den txirrindularitza lasterketa bat da. 1947an sortu zuen Georges Cazeneuvek eta Le Dauphiné Libéré egunkari frantziarrak antolatu, eta UCI ProTourren egitarauaren barnean dago (ondoren UCI World Ranking. Plouayko Sari Nagusiarekin batera, ASOk antolatzen ez zuen maila goreneko txirrindularitza lasterketa bakarra izan zen, 2010eko urtarrilean enpresa horrek lasterketa erosi zuen arte.
Dofinerriko Kriteriumak ospe handia du txirrindularitza munduan, bere palmaresak adierazten duen bezala: hor, Frantziako Tourra bost aldiz irabazi duten txirrindulari guztiak agertzen dira, baita Lance Armstrong ere, Tourra zazpi aldiz lortu zuena ere.
Alemaniar nekazarien gerra
Thomas Müntzer
Thomas Müntzer Martin Lutherren jarraitzailea izan zen, baina azken honek ez bezala, ideologia erradikal eta iraultzailea hartu zuen, armen bitarteko askapenaren alde eginez. Bere ustez ordena sozial justua zenaren oinarriak jarri nahi zituen: pribilegioen indargabetzea, monasterioak deuseztatzea, behartsuentzako aterpeak eratzea, txiroentzako dohaintzak eta ondasunen jabego komunala.
Dofinerriko Kriterium
Lance Armstrongek proba horri buruz "Munduko lasterketarik ederrena da, Frantziako Tourraren ondoren" esan zuen.
Alemaniar nekazarien gerra
Marx, Engels eta Nekazarien gerra
Alemaniar nekazarien gerrak Friedrich Engels eta Karl Marxen materialismo historikoaren kontzeptuaren oinarria ezarri zuen. "Nekazarien Gerra Alemanian" lan mardulean azaldu bezala, Marx eta Engels-ek, nekazariek izandako porrota, hauen ideologia kontserbadorearen eragin zuzena izan zela idatzi zuten; honek eraman zituen ondorioztatzera iraultza, gertatuko zenean, ez zela nekazarien armada batek gidatua izango, baizik eta proletalgo hiritarrak. Klase borrokaren bere interpretazioan, Engels-ek nekazariak askatasunaren kausaren aurkako traidore moduan identifikatu zituen.
Dofinerriko Kriterium
Ibilbidea
Dofinerriko Kriteriumak 8 egunean Frantziako hegoaldeko Rhône-Alpes eskualdea zeharkatzen du, Alpeetako zonalde batzuk ere bisitatuz. Lasterketa, gehienetan, igande batean hasten da. Asteleheneko eta astearteko etapak, normalean, Frantziako behe mendietan egiten dira, hortik Alpeetako mendateetara joan aurretik. Sarritan, banakako erlojupeko proba luze bat izaten da.
Egutegiko datak eta tokia baliatuz, lasterketako antolatzaileek mendiko etapa bat osatzen dute, hilabete bat geroago antolatzen den Frantziako Tourreko etapa baten antz handia daukana.
Alemaniar nekazarien gerra
Lekua historiografian
Gerraren Marx eta Engels-en interpretazioaz harago, historialariak ez daude ados matxinadaren izaera eta bere kausei dagokionez, ea Martin Lutherrengan zentraturiko auzi erlijiosotik hasi zen; nekazari aberatsez osaturiko talde batek euren eskubide eta aberastasunak ihes egiten ikusi eta hauek gizartearen egitura sozial, legal eta erlijioso berrian berridaztea bilatu zuen; edo estatu politiko modernizatzaile eta zentralizatzaile hazkorraren aurkako erresistentzia izan zen. Historialariek Alemaniar nekazarien gerra bi eratara kategorizatzera jo dute, arazo ekonomikoen erakusle modura edo gizarte feudalaren mugen aurkako adierazpen teologiko/politiko modura.
1930eko hamarkadatik aurrera, Günter Franz-ek nekazarien gerrari buruzko egindako lanak agintzen zuen matxinadaren interpretazioen artean. Franz-ek nekazarien gerra borroka politiko modura ulertzen zuen, non alderdi ekonomiko eta sozialak rol txikiagoak izan zuten. Franz-en interpretazioa ulertzeko beharrezkoa da ikustea nekazariei mesede egin ziela XVI. mendeko errekuperazio ekonomikoak eta euren arrangura, Hamabi artikuluak bezalako dokumentuetan jasoak daudenak, ez zeudela (edo egotekotan, oso gutxi) garaiko errealitate ekonomikoan oinarriturik. Matxinadaren kausak berez politiko moduan interpretatu zituen, eta bigarren plano batean, ekonomikoak: lurjabeen nekazarienganako kontrolerako adierazpenak, zerga berriak jarriaz eta zaharrak aldatuz eta morrontzaren sorrera, legeak babesturik. Franz-en ustez, 1525eko matxinadak "nekazari nardagarri" eta printzeen arteko borrokak izan ziren, non nekazariak zanpatuak izan ziren eta mendeetarako desagertu ziren eszena politikotik. Interpretazio ekonomiko desberdin batek Franz-en ikuspuntuari egin zion aurre 1950 eta 1960 hamarkadetan. Interpretazio honek, uzta, soldata eta baldintza finantzarioz osaturiko datu ekonomikoz lagundurik, ondorioztatu zuen XV. mende hasierako hobekuntza ekonomikoak eragin zuela nekazariengan, baina, XV. mende bukaeran eta XVI.aren hasieran, nekazariek abantaila hauek galtzen ikusi zituztela noblezia eta talde militarren aurrean. Gerra, beraz, agintariengandik abantaila sozial, ekonomiko eta politiko hauek berreskuratzeko saiakera izan zen, noblezia bestalde, lorturiko pribilegioak indartzen saiatu zen bitartean.
Dofinerriko Kriterium
Ibilbidea
Grenoble, Dauphiné eskualdeko hiriburua, askotan izan da etapa baten hasiera edo amaiera. Etapa bat hartu ohi duten hiriak, besteak beste, Avignon, Saint-Étienne, Annecy, Chambéry, Gap, Lyon, Aix-les-Bains, Valence, Briançon eta Vals-les-Bains izan dira.
Maillotak
Sailkapen orokorreko liderrak elastiko hori bat, marra urdin batekin, jazten du.
Alemaniar nekazarien gerra
Lekua historiografian
1970eko hamarkadatik aurrera, alemaniar nekazarien gerrako ikerketara historialari sozial eta kulturalak gehitu ziren. Gutun, egunkari, tratatu erlijioso, hiri eta herri agiriak, informazio demografikoa... moduko iturriak erabiliz, historialariek nekazari eta tradizio autoritarioari buruz denbora luzez izandako usteei egin zien erronka, beste hipotesi batzuk aurkeztuz. Korronte hauen arabera, nekazarien erresistentzia, bi eratara gauzatu zen. Lehenik, berez sorturiko matxinada lokalak, tradiziozko askatasunak eta lege zaharraren alde egin zutenak. Era honetan, galdutakoa berriz irabazteko saiakera tradizional eta kontserbadorea izan zen. Bigarrenik, zenbait historialarik gatazka lurralde desberdinetako matxinada antolatu modura ikusten zuten, bere legitimazioa lege jainkotiarretik hartzen zuena, oinarri ideologikoa Erreforma protestantean aurkitu zuelarik. Historialariak, bereziki, Alemania hego-mendebaldeko lurraldeetako historia ikertzen zeudenak, Franz-en gerraren jatorria eta gerraren garapenaren interpretazio marxista gezurtatu zuten, baita azken bi korronte hauen emaitza eta ondorioez eginiko hausnarketan ere. Hauetariko garrantzitsuena, Peter Blickle izan da, zeina bat datorren Franz eta marxistekin, Alemania hego-mendebaldean feudalismoa krisi sakonean zegoela ikusiaz. Krisi honek eragin politiko, sozial eta ekonomikoak izan zituen, nekazari eta euren lurjabeek XV. mendeko klima, teknologia, lan eta uzta aldaketei aurre egiteko ahaleginean izan zuen jatorria. Blickle-ren ustez, nekazarien matxinadarako posibilitatea Alemania hego-mendebaldeko tradizio parlamentarioa eta asko galtzeko zuten norbanakoen (interes politiko, sozial eta ekonomikoa zutenak nekazari produktuen produkzio eta banaketan) talde baten bultzadaren menpe zegoen. Norbanako hauek asko zuten galtzeko.
Ikuspegi hau, zeinak baieztatzen duen matxinada errekuperazio ekonomikorako nekazari-sistemaren barruko taldeen parte-hartzetik hasi zen, Scribner, Stalmetz eta Bernecke historialariek jarri dute ezbaian. Defendatzen dute Blickle-ren nekazarien errekuperazio ekonomikoaren analisia printzipio Maltusiarraren forma dudagarri batean dagoela oinarriturik eta nekazal ekonomiaren berreskuratzea oso mugatua izan zela, bai lurralde mailan, baita nekazariengan izandako eraginean ere. Historialarien ustez, nekazari gutxi batzuk berreskuratu zuten euren aberastasuna, lurralde gutxi batzuetan, eta beraz ez zen heldu nekazaritzan jarduten zuen gehiengo handiari. Blickle eta bere ikasleek euren iritzia aldatu zuten, nekazarien aberastasunari dagokionez. Tokiko ikerketa batzuk erakutsi dute nekazari batzuk etekina atera ziotela berreskuratze ekonomikoari, baina hau lortu zutenak ez zirela izan aurretik uste zirenak beste.
Dofinerriko Kriterium
Maillotak
1948an, mendiko sailkapena sortu zen, gaur egun puntukako maillot batekin nabarmentzen dena.
Alemaniar nekazarien gerra
Lekua historiografian
Gerraren garapenak beste zenbait gertakariren garrantzia azpimarratu zuen: ideologia askatzaile berria, Müntzer eta Gaisman moduko buru karismatiko eta heziketa militarra jasotakoak nekazarien alde egin izana, jatorri sozial eta ekonomikoa zituzten arrangurak, zalantzan jarritako erlazio politikoak eta diskurtso sozial eta politikorako tradizioa. Franz-en analisian, azken batailetan nekazariek pairaturiko sarraskiak eta euren buruen exekuzioak, nekazariak euren helburuak lortzeko porrotaren erakuslea izan ziren: nekazariak, beraz, mendeetarako desagertu ziren eszena historikotik. Dena den, tokiko ikerketa eta genero eta klase ikuspegitik landutako erlazioak helburu zituzten ikerketek erakutsi dute nekazariak gai izan zirela berreskuratzeko, baita kasu gutxi batzuetan euren eskubide eta askatasun tradizionalak hedatzeko gai ere, hauek idatziz negoziatuz eta euren jauntxoei behartuz betetzera. Nahiz eta eskaera erradikalenak ez ziren onartuak izan, hau ez da arraroa; aldaketa historikoen izaera ikusirik, ez horren polemikoak diren eskaerak hartzen baitira aintzat lehenengo.
Literatura
Nekazarien gerra, bere gertaera heroiko, intriga eta traizioekin, sormen literariorako zenbait inspirazio eman ditu, bereziki kultura alemanaren Sturm und Drang garaitik aurrera. Era honetan, Goethe, bere lehen antzezlan ezagunerako, Goetz von Berlichingen pertsonaia eztabaidatuan inspiratu zen (1773).
Kenketa (multzo-teoria)
Matematikan, multzo-teoriaren barruan, kenketa multzoen artean definitzen den eragiketa bat da. Eragiketa horrek multzo bat sortuko du, kendura multzoa deiturikoa, zeinek lehenengo multzoko diren elementuak eta bigarren multzoko ez direnak biltzen dituen. Kenketa adierazteko, \setminus edo (−) ikurra erabiltzen da, eta ken irakurtzen da. Adibidez, A ken B multzoen kenketa honela adierazten da:
Adibidez, A = {1, 2, 3, 4, 8, 9} eta B = {3, 4, 5, 6} badira, orduan A - B = {1, 2, 8, 9}.
Alemaniar nekazarien gerra
Literatura
Gerhart Hauptmann-ek, era berean Florian Geyer antzezlana sortu zuen: nekazarien gerra tragikoa, 5 atal eta sarrera batekin (1896).
Dofinerriko Kriterium
Maillotak
1955etik aurrera, puntukako sailkapeneko liderra, elastiko berdez nabarmentzen da.
Palmaresa
Oharra: Lance Armstrongek, dopina zela eta, 2002 eta 2003 ekitaldietako garaipenak eta 2000ko hirugarren galdu zuen. Era berean, Levi Leipheimerrek 2006ko ekitaldiko garaipena eta 2005eko hirugarrena ere galdu zituen.
Kenketa (multzo-teoria)
Elementu neutroa
Kenketaren elementu neutroa ∅ multzo hutsa da.
Alemaniar nekazarien gerra
Literatura
Azkenik, Luther Blissettek iatzitako Q eleberriko hainbat pasarte Nekazarien gerran jazotzen dira, Frankenhausen-eko bataila delarik nobelako lehen eszenatokia.
Pintura
Thomas Müntzer, Alemaniako Errepublika Demokratikoko materialismo historikoaren ikono bihurtu zen aldetik, Frankenhausen-eko bataila irudikatzen duen margoa egin zen Bad Frankenhausenen, Bauernkriegspanorama izenekoa (Nekazarien gudako panorama), batailaren 450. urteurrena gogoratzeko asmoz. Werner Tübke-ren esku geratu zen eginkizuna, Leipzig-eko Arte Bisualen Akademiako errektorea. Beren-beregi eraikitako eraikin batean dago artelana (Panorama museum), zeina 1976 eta 1987 artean egin zen. 123 metro luze eta 14 metro zabal da panorama, bertan 3000 pertsona agertzen direlarik. Bere 1722 m²-rekin, munduko artelan handienetakoa da eta munduko olio margo handiena. Bertan, Tübke-k nahiko interpretazio pesimista egin zuen, Müntzer bakarrik agertuz tropen artean, lurrean dagoen Bunschuh bandera baten ondoan. Panorama, 1989ko irailaren 14ean inaguratu zen, Berlingo harresia erori baino zortzi aste lehenago.
Uschod (Minskeko metroa)
Uschod (zirilikoz: Усход) Minskeko metroaren geltokia da, Minsk udalerrian kokatuta dagoena.
Martin Enrikez Lakarrakoa
Martin Enrikez Lakarrakoa Lakarra eta Ablitasko jaun hauen izena da:
Associação Chapecoense de Futebol
Associação Chapecoense de Futebol Brasilgo Santa Catarina estatuko Chapecó hiriko futbol taldeetako bat da.
Historia
Associação Chapecoense de Futebol ", ezagututa bakarrik Chapecoense bezala, futbol klub talde bat da, zein Santa Katarina hirian kokatuta dagoen. Futbol talde honek Brasilgo liga profesionalean jolasten du, Serie A, deiturikoa. Chapecoense maiatzaren 14an fundatu egin zen, 1973. urtean, baina, ez zen sortu futbol talde normal baten bezala, baizik eta, bi futbol talde amateurren fusioaren eraginez. Fundatu eta gero, lau urte pasata, lortu zuten irabaztea Catarinense txapelketa, baimentzen zuena, Brasilgo txapelketan parte hartzea 1978an eta 1979an. Hala ere, ez zen izan 1990ren hamarkadara arte noiz Santa Katarinako talderik handienetarikoa deituta izan zenean, Avaí, Criciúma, Figueirense eta Joinville futbol taldekin batera. Bere historian zehar, bost txapelketa nazional irabazi zituen, (1977, 1996, 2007, 2011 y 2016).
Brasilgo mailan, Chapecoense famatu bihurtu egin zen, zeren eta sei urteetan, laugarren mailatik, lehenengo mailara igo zen, kointziditzen basilgo mailaren sistema-berregiturapenarekin. Gaur egunera arte, ez dute inoiz maila galdu, orduan, ez dira mailatik jaitsi. 2015an, Hego Amerikaren kopan debutatu zuten, eta hurrengo urtean, txapelketa berean, Atlético Nacionalen kontra finalean klasifikatu egin ziren, pertsona guztiei sorpresa emanez. Hala ere, Chapecoense-k ezin izan zuen inoiz final hori jokatu. Taldea Medelin-era zaramatzan hegazkinak istripu izan zuen, zeinek kostatu zuen 71 pertsonen bizitza, horien barruan, 22 Chapecoense taldearen jokalari eta taldearen staf teknikoaren ia partaide guztien bizitzak. Tragedia honen ondorioz, Atlético Nazionalek eskatu zuen kopa ematea Chapecoense taldeari, eta Conmebol eman zuen kopa taldeari, finala jokatu behar barik.
Egoera hau, Brasilen eta mundu osoan eragin izan zuen izugarrizko zirrara. Futbol talde batzuk, elkartasunaren muestran, dirua eman zioten eta jokalari batzuk, denbora luze batean dohainik jolasteko aukera eman zioten. Gero, egon zen jokalari batzuk esan zituenak dirua emango zietela, baina, gero, ez zuten ezer eman, Cristiano Ronaldo eta Lionel Messi bezala, esan zutela 40 milioi euro donatuko zituztela, baina, ez dituzten ezer ematen. Baita, erretiratu ziren jokalari batzuk eskaini ziren dohainik jolastera, adibidez, Kaká, Ronaldinho, Judgonssen... Beste aldetik, Kopa "irabazteak", 2 milioi euro saria dakar, Hego Amerikako Rekopa jolasteko eskubidea dakar, Libertadoreen kopa jolastea hurrengo urtean dakar. Istripuaren ondorioz, Chapecooense taldeak bere ezkutua modifikatu zuen gehitzeko bi izar, bata Hego Amerikako koparen irabaztea bezala, eta bestearen barruan, "F" letra 19 jokalarien hiltzearen omenez. Azken hilabeteetan jokatu diren partiduen hasieran, minutu bat mutu egon dira, biktimen ohorez. Hegazkin istripua gertatu baino lehen, futbol talde hau ez zen oso famatua mundu mailan, orain, istripua eta gero, askoz ospetsuagoa da, tristea da, baina egia.
Paracheilinus nursalim
Paracheilinus nursalim Paracheilinus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Associação Chapecoense de Futebol
Historia
Gaur egun, hasi dira lehenengo partiduak jokatzen, gertatzen dena da, ia ez direla beste taldeetatik ia jokalaririk etorri. Chapecoense "B"-tik, Chapecoense klubaren taldea baina adin gutxiagoko jokalariez osatuta, igo dute jende asko. Momentua honetan, 22 jokalari dituzte inskribatutak liga, kopan eta beste txapelketetan parte hartzeko. 22 jokalarietatik, bi, dira hegazkin-istripuari bizi atera zirenak, geroago, beste 17 jokalari lehen aipatutako Chapecoense "B"-tik, eta beste hirurak, jokalari berriak dira, beste taldeetatik etorriak. Gaur egunera arte, bakarrik partidu bat irabazi dute.
Itsas Armada Garaiezina
Itsas Armada Garaiezina —ingelesek jarritako izena— edota Itsas Armada Handi eta Txit Zorionekoa —espainiar erregeak jarritako izena; gaztelaniaz La Grande y Felicísima Armada— 1588an Anglo-Espainiar Gerran zehar Ingalaterrako Erresuma inbaditzeko asmoz Filipe II.a Espainiakoak hornitu zuen itsas-gudarostearen izena da.
Espainiarren porrotaren ostean 1589an ingelesek ere beren itsas armada antolatu eta Sir Francis Draken gidaritzapean Espainiaren aurka bidali zuten. Haiek ere sekulako porrota izan zuten.
Egitasmoa
Asmoa edo ideia Mantxako kanala itsasoz zeharkatu eta Flandrian Alexandro Farnese, Parmako Dukearen agindupeko 30.000 gerlariz osatutako espainiar gudarostea jasotzea zen. Hauek denak itsas-gudarosteak babestutako ontzietan kanala iragan eta Ingalaterrako Kent konderrian lur hartuko zuten.
Prestaketak
1588ko otsailaren 19an, Alonso Pérez de Guzmánek Santa Kruzeko Markesaren heriotza eta Lisboara joateko aginduaren berri jaso zuen. Itsas Armada Handi eta Txit Gorena diseinatu zuen arkitektoa hil ostean Filipe II.a Espainiakoak lantegi honen ardura Alonso Pérez de Guzmán el Bueno y Zúñiga agindu zion, beharbada gehiago arrazoi politikoengatik militarrengatik baino. Medina Sidoniako Dukeak zalantza batzuen ondoren baiezkoa ematen dio.
Medina Sidoniako Dukearen hasierako etsipena ulertzekoa da, ikerle batzuk baieztatzen dutenez, bere buruaz hau aipatu omen baitzuen: "ez naiz itsasgizon, ez eta gudagizon ere», halere bere postan eta erregeari igorritako gutunetan zehazki hau irakur dezakegu:
Itsasgudua
Itsas-gudarostea itsasoratu berri zela, A Coruña aurrean zegoela enbatek gudarostea desegin eta zabaldu zuten, honela ontzi batzuk Ingalaterrako hego-ekialderuntz bultzaraziz eta beste ontzi batzuk aldiz Bizkaiko golkorantz. Bere aldetik, Medina-Sidoniako dukeak erregeari lantegi horri uko egin ziezaion berriz ere aholkatu zion edota bere aginte kargutik ordezka zezan.
Aldi berean, Itsas-gudarostea A Coruñan ainguratua zegoen unea probestuz ingelesek hari eraso egingo zion beste itsas-gudaroste bat bidali zuten, baina baldintza metereologikoak hain txarrak izanik ingelesek Espainiara ailegatzea ere ezin izan zuten lortu eta euren irteerako portuetara itzuli beharrean suertatu ziren.
Eragozpenak
Uztailaren 22tik aurrera, espainiar itsas-gudarosteak Bizkaiko golkora iritsi eta berehala, ekaitz latzek eta itsasoaren egoerak uztailaren 28rako 40 ontzi galduarazi eta gainontzekoetatik banandu zituzten.
Galdutako ontziak itsas-gudarostearen talde nagusira berrelkartzeko beste bi egun iragan behar izan ziren. Beren zoritxarrerako jadanik Thomas Flemingen agindupeko Golden Hind ontzi ingelesak ikusiak zituen, honek bere herrialdea ohartarazteko aski denbora izan zuelarik, betiere Itsas Armada Garaiezina berrosatzen ari zen unean.
Itsas Armada Garaiezina Fowey udalerriaren aurrealdean kokatzean, itsasargi ingelesek dagoneneko bere agerraldiaren berri ematen ari ziren.
Izatez, bada Fleming ofizialak Francis Drake ospetsuari espainiarren ailegatzearen berri ematen dion unearen inguruko kondaira edo kontakizuna. Honen arabera, une hartan bertan Drake ingelesa Plymouth Hoen bola-jokoan omen zegoen Itsas Armada Garaiezinaren etorreraren berri eman ziotenean, honek patxadaz honela erantzun omen zuen:
Eskoadra eta ontziak
Oharra: Jarrain agertzen diren datu eta kopuruak webgune honetatik hartuak daude.
Kolasib barrutia
Kolasib barrutia Indiako barruti bat da, Mizoram estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Varanus obor
Varanus obor Varanus generoko animalia da. Narrastien barruko Varanidae familian sailkatuta dago.
Hazparne
Hazparne (goi-nafarreraz: Azparren) Lapurdi Ekialdeko udalerri bat da, azalerari dagokionez Lapurdi osoko zabalena. Hazparneko kantonamenduko herri nagusia da.
Izena
Izenak bilakaera hau izan du, historian: *Ahaitz-barren(a) > *Ahaizparren(a) (Ahezbarrene 1247, Ayzparrena 1264, Ahezparren 1265).
Ingurune naturala
Hazketako erreka igarotzen da udalerriaren hegoaldetik.
Historia
Historiaurretik ezagutzen dira jende aztarnak Hazparneko aldean. Hazparneko elizako aldare nagusian III. mendeko estela erromatarra dago, Novenpopulania Akitania erromatar probintziaren sorrera markatzen duena, Verus delako batek eskerrak ematen dizkiolarik bertako jainko bati lurraldea Galiatik bereizi zelako. Bertako idazkunak honela dio latinez:
Azken urteotan erromatar kanpamendu baten aztarnak aurkitu dira Hazparnen.
Herriaren lehen aipamena Erdi Arokoa da, 1247koa hain zuzen, Ahaizparrena Donejakue bideko geraleku gisa aipatzen duena, Zalduzahar (1125) eta Zalduberri (1310) gazteluek babestua. XIII. mendetik aurrera garrantzi handia izan zuen larrugintzak Hazparnen. XVIII. mendean 100.000 idi, behi eta ahari larruki inportatzen ziren bertara Ipar Amerikatik eta Ingalaterratik, eta ondu ostean Herbehereetara, Espainiara eta Europako iparraldeko herrietara esportatzen ziren. 1718. urtean 4.200 biztanle zituen Hazparneko herriak, eta egun baino askoz ere herri garrantzitsuagoa zen. XVIII. mendearen erdialdean hasi ziren hazpandarrak zapatagintza. Laurehun langiletik gora aritzen ziren garai hartan larrua ontzeko lanetan. 1784. urtean, Baionako portua eta Errobi ibaiaren ezkerraldea eremu franko egin zuten eta zerga bereziak ezarri zizkioten Hazparneko industriari, eremu hartatik kanpo baitzegoen. Hazparneko emakumeak neurri horien aurka matxinatu ziren, baina zapalkuntza latza izan zuten. Zapatagintzari loturiko industriak gaur arte iraun du, nahiz eta 1965-1967 urteetan desagertzear izan zen.
Demografia
Hazparneren biztanleriak ez du gora-behera handirik izan XIX. mendearen hasieratik. Mende horren hasieran 4.000 biztanle zituen, eta XX. mendearen hasierarako 5.700 biztanlera iritsi zen, baina gero, mende osoan zehar, 5.500 biztanleren bueltan egon zen. XXI. mendearen lehen hamarkadan, berriz, igoera txiki bat izan eta 6.000 biztanleen maila gainditu zuen lehen aldiz.
Ekonomia
Herriko ekonomia jarduera nagusiak industria (zapatagintza, ehungintza, eraikuntza) eta laborantza (bazkarako landareak, artzaintza) dira. Dena den zerbitzuek ere badute garrantzia, Nekazaritza Ikerketarako Zentroa eta udatiarrentzako azpiegitura izanik hirugarren sektoreko osagai nabarmenenak.
Euskara
Mendebaldeko nafar-lapurtarra herriko berezko hizkuntza da, Beskoitzeko euskara. Euskara nafarra eta erdialdekoa bezala, nafar-lapurtarra ere bereizgarri gutxikoa da. Egiturari dagokionez, egun batasun eta berdintasun handiko ageri da, baina hori, gehienbat, azken hamarkadotako bilakaeraren ondorioa da. Lapurdiko eta Nafarroa Beher eko euskararen arteko aldea txikia denez, horregatik multzo berean bildu ditu Zuazok. Multzo horren azpian bi azpieuskalki bereiz daitezke: Sartaldekoa (itsasbazterrean hasi eta Ahetze, Senpere eta Ainhoa bitartekoa hartzen duena) eta Sortaldekoa (Nafarroa Behere osoa eta Lapurdiko ekialdea hartzen duena, zehatzago, Aturrialdeko eta Hazparneko eskualdeak). Azpieuskalki horien artean bada, dena den, tarteko eremu bat, Uztaritze inguruko hizkerek osatua. Halakoetan gertatu ohi denez, bateko eta besteko berrikuntzak jaso ditu alderdi horrek, baina ez du bertan sortutako bereizgarri askorik. Bi azpieuskalki horietaz gainera, nortasun beteko bi hizkera egon dira, eta egun ere oraindik nola edo hala badira: amikuztarra (Nafarroa Behereko gainerako hizkeretatik zerbait bereizita eta Zuberoakotik gertu dena) eta kostatarra (Lapurdiko itsasbazterrean mintzatu da eta eskualde horretako bizilagunek harreman estua izan dute Gipuzkoako eta Nafarroako euskaldunekin. 2010ean, herriko biztanleen % 20,62 euskaldunak ziren.
Fresnel (unitatea)
Fresnela 1012 s−1 balio duen maiztasun unitatea da. Behiala espektroskopiaren alorrean erabilia; gaur egun, aldiz, terahertz (1012 hertz) unitate baliokidea erabiltzen da bere ordez. Augustin-Jean Fresnel, optikan aditua eta Fresnel leiarren garatzailea, fisikariaren omenez jarri zioten izena unitateari.
Cyrtodactylus darmandvillei
Cyrtodactylus darmandvillei Cyrtodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Quilhan
Quilhan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Quillan udalerrian erroldatutako biztanleak 3.406 ziren. Familiak 1.635 ziren, horien artean 662 pertsona bakarrekoak ziren (280 bakarrik bizi ziren gizonak eta 382 bakarrik bizi ziren emakumeak), 523 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 287 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 163 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.917 ziren, horien artean 1.224 aktiboak ziren eta 693 inaktiboak ziren. 1.224 pertsona aktiboetatik 999 lanean zeuden (555 gizon eta 444 emakume) eta 226 langabezian zeuden (114 gizon eta 112 emakume). 693 pertsona inaktiboetatik 266 erretiraturik zeuden, 154 ikasten zeuden eta 273 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Quillan udalerrian 1.603 unitate fiskal zeuden, 3.251,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.550 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 297 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 10 janari enpresak ziren, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 44 eraikuntza enpresak ziren, 75 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 26 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 25 higiezinen enpresak ziren, 20 zerbitzu enpresak ziren, 34 administrazio publikoko enpresak ziren eta 21 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 89 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 11 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 9 iturginak, 2 argiketariak, 5 eraikuntza enpresak, 8 ile apaindegiak, 15 jatetxeak, 10 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 36 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 9 okindegiak, 4 harategiak, 1 arraindegi zen, 1 liburu denda zen, 3 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 3 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 2 bitxi-dendak eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Quillan udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 279 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, osasun-zentro 1 bat, 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Quillan udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 300 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 153.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Blue Hill (Nebraska)
Blue Hill Nebraskako hiri bat da. Webster konderrian kokatua dago. 2010ean 936 biztanle zituen, 1.89 kilometro koadrotan banatuta.
Uztailaren 29
Uztailaren 29a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamargarren eguna da, 211.a bisurteetan. 155 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Uztailaren 28 | Urteko egutegi | Uztailaren 30
Hisao Kami
{{nihongo|Hisao Kami|上 久雄|Kami Hisao|extra=1941eko ekainaren 28a - ) Japoniako futbolari ohi eta entrenatzailea da.
Gregorio IV.a
Frankoen babesa behar izan zuen eta hauen liskarretan hartu zuen parte.
Quentin Fillon Maillet
Quentin Fillon Maillet (Champagnole, 1992ko abuztuaren 16a) biatloian lehiatzen den kirolari frantziarra da. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina bat eta hiru zilarrezko eskuratu ditu.
Ibilbidea
Palmares zabala du Munduko txapelketetan. Taldekako probetan hartu izan du parte bereziki, hala errelebotan nola taldekako irteeran. 2015ean izan zuen aurreneko partehartzea eta brontzezko domina eskuratu zuen errelebo proban. 2016an Oslon errelebo mistoan urrezkoa eskuratu zuen eta 2020an Antholzen ere bai.
2018ko Pyeonchangeko Jokoetan aritu bazen ere emaitzak oso apalak izan ziren. 2022ko Pekingo Jokoetan 20 kilometro bakarkako proban eta jarraipeneko proban txapelduna izan zen eta sprintean, errelebo mistoan eta gizonezkoen erreleboan bigarren egin zuen, guztira bost domina eskuratuz.
Elias Howe
Elias Howe (Spencer, Massachusetts, 1819ko uztailaren 9a – Brooklyn, New York, 1867ko urriaren 3a) kremaileraren antzeko mekanismo bat patentatu zuen lehena izan zen.
Biografia
Elias Howe Spencerren jaio zen, Massachusetts, 1819ko uztailaren 9an. Aita Elias Howe doktorea izan zuen eta ama, berriz, Polly Howe (Bemis)
Massachusettsen eman zituen haurtzaro eta gaztaroa eta, 1835 hasieran, Lowelleko oihal fabrika batean aritu zen lanbidea ikasten.
1837ko izualdian, ekonomia larri zebilen eta fabrika itxi egin zuten, Howe Cambridgeera (Massachusetts) joan zen bizitzera eta kardatzeko makinen mekaniko izan zen han, bere lehengusua zen Nathaniel P. Banksen ondoan ikasten.
1838an, berriz, Cambridgeeko maisu mekaniko zen Ari Davisen tailerrean aritu zen ikasten, kronometro eta beste prezisio tresna batzuen fabrikazio eta konponketan espezializatu zelarik. Orduan jabetu zen josteko makinaren ideiaz.
1846ko irailean, josteko makinaren lehen patentea lortu zuen, baina, 1850ean, salatu egin zuten, asmakuntza Walter Huntena baitzen eta Howek hobetu eta berdiseinatu besterik ez baitzuen egin.
1951n, kremaileraren antzeko zerbait patentatu zuen. Hasiera hartan ez zegoen erroparentzat pentsatuta, oinetakoentzat baizik. Zaila zen bi aldeak zerbaitekin lotzea eta botoiei ekidin nahi zitzaien .
Paracheilinus octotaenia
Paracheilinus octotaenia Paracheilinus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Latino (argipena)
Latino hitzak adiera zenbait ditu:
Lekorne
Demografia
XIX. mendearen lehen erdialdean 1.600 biztanle izatera iritsi zen Lekorne. Ondorengo hamarkadetan, ordea, populazioaren beherakada etengabea gertatu zen eta XX. mendearen bukaeran 700 inguru besterik ez ziren lekornetarrak. XXI. mendearen lehen hamarkadan joera aldatu eta pixka bat hasi zen herria.
Lunglei barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Ailoche
Ailoche Italiako udalerri bat da. Biellako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ailochek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Manila (Arkansas)
Manila Arkansasko hiri bat da. Mississippi konderrian kokatua dago. 2010ean 3,342 biztanle zituen, 8.3 kilometro koadrotan banatuta.