cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ABOGADESIE
Adjektibo moduan eta askotan substantibo legez.
ABORROTZA
Zarata handia.
ABORROZITE
Aspertuta.
ABREBIDXUE
Energia handia lanerako. Azkar ibili.
Gaztelerazko abreviar aditza dugu. Baina substantibatu egiten da, nahiz eta aditz bezala ere erabili:
ABROSIDU
Aspertu. Gogaitu.
Aditza, baina adberbioan ere ager daiteke
Askotan adberbioa danean, du partizipio barik erabiltzen da:
Edo, gerundioa danean, beste era honetara:
Ziur aski, hitz hau erdaratik sartu da, baina hitzaren etimologia nekez ikus daiteke. Bi hipotesi erabil daitezke hitz honen jatorria adierazteko:
Bat gaztelerazko aburrir hitzetik datorrena, eta bestea, gaztelaniako aborrecer hitzetik datorrena.
Baina disimilatzeko u → o bihurtuz abrosidu eman du.
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>aborrecer + idu → aborrezidu → abrozidu → abrosidu.</li></ol>
Azken honek egin du biderik laburrena, eta zentzua ere egokia dela dirudi, jasanezinezko egoera gorrotatzen duela esateko balio baitu.
Gazteen artean, hau da hamazortzi urtetik beheranzkoetan galtzen ari bada ere, oso erabilia da oraindik. Gainera, askotan errepikatu egiten da hitza, goiko esaldi batetan ikus daitekeen bezala, agian enfasi gehiago emateko.
ABUXE
Arrain oso txikia eta zuria, odol gabekoa. Bokarta antzekoa da. Konparazioan erabiltzen da, eta bi esangura dauzka:
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Energia edo odol gabeko pensona.</li></ol>
abixoi hitzaren aldaki bat dela dio Azkuek. Hala ere Bermeoko hitz bat bezala azaltzen du.
ADARRAZTO
Hitz hau oso arrunta da Bermeoko hizkeran. Ez da irain bat, ezta mesprezuzkoa ere. Gehienetan ez da zentzu peioratiboan erabiltzen. Gehiago barik esaten da.
ADIBIÑADORIE
Aztia, baina emakumea.
Izen hau, ez da entzuten gazteen artean, baina bai hogeita hamaer urtetik gorakoetan.
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Konparazioan.</li></ol>
ADUE BAKUE
Ganora gabekoa.
Lepilemur microdon
Lepilemur microdon Lepilemur primate Strepsirrhini generoko espezieetako bat da. Lemuriformes guztiak bezala Madagaskarreko endemikoa da.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AFA-AFA
Oso hanpatua. Figuratiboan gehienbat.
Hanpatuta dagoen edozein gauza.
AFAFANIE
Alua. Emakumearen genitala deitzeko erabiltzen den hitzetariko bat.
AFROIE
Bi zentzutan ager daiteke:
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>gizon itxurosoa eta galanta.</li></ol>
Hitz berria dugu. berrogehi une inguru izango du, arrantzaleak Afrikara joaten hasi zirenekoa dela eta afro hitzetik hanutakoa dela dirudi.
AFRONTOSUE
Mendebaleko haize indartsuari aurre egiteko modukoa. Itsasoko terminoa da.
Afrontue hitza kontutan izanik, afrontuari aurpegia emateko ahalmena daukan itsasontziari dagokio.
Arrantzale giroan erabiltzen da.
AFRONTUE
Bi zentzutan erabiltzen da:
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Fanfarroia</li></ol>
Azkuek intemperie hitzaz definitzen du, D.A.R.k ostera zera dio: en Elorrio se dice del sitio azotado por el viento y la lluvia que viene del norte. Bermeon ere honen antzeko definizioa dauka, baina ipar-mendebaldeko haizeak gogorrago joten duenez, gehienetan horri dagokio.
Krušinec
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1543. urtekoa da.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AGIXON
Aizu, gizon!
aizu gizon → agixon.
AGIÑE GOGOR
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Finko mantendu.</li></ol>
AGIÑE-AGIÑE DXOTEN
Dardarka hotzaz.
AGONIKO KANPAIEK DXO
Mehatxua. Haserrekuntza baten botatzen dena.
AGUAZERA
Euri-zaparrada.
Baina beste zentzu batez ere erabiltzen da, hau da, gaztelaniazko nos ha tocado la negra esateko adibidez.
AIBA
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Hartu! Beste zentzu bat hartu izango litzateke.</li></ol>
aiba hau dirue da erosi zeuk guzune
Azkuek Zuberoan erabiltzen dela dio, Garazin hain zuzen, zaldiak ibilarazteko.
AIDERA
Airera. Esanak edo gauzak airera jaurti eta harrapatzen direnean.
AIDIEN
Bi eratara erabiltzen da:
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Kaka saltzera bota. Kasu honetan ere pertsona edo gauzekin erabiltzen da:</li></ol>
AIDXENA
Ontzia amarratzeko leku propioa. Kasu honetan Artzan. Portualdean edo arrantzale eta hauen inguruan erabiltzen da.
Berba hau modu berezian erabiltzen da ekonomia arloan.
Azkuek aien jartzen du eta Bermeoko hitza bezala jaso du.
Hitzaren jatorria aihen (tallo) izan daiteke, amarratzeko zutoiak ere sustraiak lurrean sartzen diren moduan jartzen direlako.
AIDXENEKUE
Ontziko gizonen artean gazteena. aidxenekuek zeregin ezberdinak betetzen ditu. Errekaduak egin, itsasontzia garbitu, gizonei orduak eman, eta abar luze bat.
Arrantzale giroan bakarrik erabiltzen da.
AIDXUBETA / ADXUBETA / ADXUETA
Oinetakoen lokarriak edo zintzak.
Nahiko galdurik egon arren, gazteen artean ere entzuten da. Askotan, eta Bermeon, palatalizatzean aurreko i ez da galtzen. Hala ere, adxubetak ere esaten da. Askotan b galdu egiten da.
AIDXUDIE
Aiuta. (labatiba)
AIENA
Iraina.
AIKAMEN
Oihu edo harridurazkoa.
Hurren datorren hitzaren partikula + toki erakusle bat hartzen du: aiko hemen!
Zentzua harridurazkoa izango da ia beti.
AIKO
Mesprezua edo gutxiespena adierazteko erabiltzen da.
Azkuek, zentzu honetaz, Ondarrun jartzen du bere hiztegian.
AIKO MAIKO
Aitzakia.
Azkuek hartu du bere hiztegian, eta beste herri batzuen artean Bermeo aipatzen du.
AIMARI PRUSIMIE
Abe Maria Purisima.
Oraindino adineko jendeak, hau da, hirurogei urtetik gorakoek, etxean sartzerakoan esaten dute.
AISTIE
Erdi edo oso gezurtia. Zentzu ezberdinaz erabilia.
Azkuek interjekzio moduan sartzen du bere hiztegian. Baina D.A.R.k, Ortuzar aipatzen du, eta honek Bermeoko hizkeran idatzi zuen.
AITXEÑARRABAKIDXE
Aitaginarrebagai.
Oso normala da, -ki atzizkia erabiliz honelako formak egitea.
AITXIKO
Horrela delako.
Biak erabiltzen dira. Oso erabilia. Kausal kutsua badu ere, askotan ez da bere zentzu konkretuan erabiltzen, agindua ere barnean baitarama.
Ikusten denez, errepikaturik ere agertzen da. Beraz, moduzko esaldiak ere egin daitezke eta galderaren erantzuna berdina izango da Fonetikazko arazoak direla eta, tik horri o gehitu izan zaio. Baita palatalizatu ere, Bermeoko ohiturari jarraituz.
AIXARRA
Arrain txikiak harrapatzeko erabiltzen da karnata moduan; harra edo zizarea hobeto esanda. Baina, gehienetan, arrantzarako ez dira erabiltzen haitzetako aixarrak, portuko lokatz edo kakabelena deitzen den harea lohietakoak baizik.
Hitz honen konposizioa aitz-harra da; beraz, aitzarra → aizarra → aixarra. Ikusten denez i ez du galtzen, nahiz eta z palatalizatu.
AIXE BENERUE
Haize oso hotza.
AIXE BERDIE
Itsasoko ipar-haizea. Hotza. Arrantzaleen artean asko erabilia, baita herrian bertan ere.
AIXERRIKUE
Fanfarroia.
Hego-haizeak gauza guztiak hanpatzen dituenez, konparazioan erabiltzen da:
AIXETIK
Figuratiboan zerbaitek ihes egin, adibidez diruak eskapatu.
egin aditzarekin erabiltzen da.
AIXETSUE
Uzker asko botatzen duen pertsona, batez ere umeei aplikaturik.
Thourie
Thourie Bretainiako udalerri bat da. Administraiboki Frantziako Ille eta Vilaine departamenduan dago Bretainia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AIXETU
Hotza harrapatu.
Thourie
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 671 ziren. Familiak 261 ziren, horien artean 66 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 91 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 100 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AIXETZA / IE
Neurtzeko bi posibilitate erabiltzen dira: tza eta mando eta handi hitzak.
Thourie
Biztanleria
Biztanleriak, denborak, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AIXIE
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Egonkortasun gutxiko pertsona.</li></ol>
Manusko plaka
Manusko plaka, mikroplaka tektoniko bat da, 0,00020 estereorradianeko hedadura duena. Plaka tektoniko guztien artean txikiena da. Oro har, Pazifiko Plakari lotua dago.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AIXIE
Beraz, hitz honen zentzua bikoitza izan daiteke. Alde batetik, pertsona fanfarroia definitzeko eta bestetik, arintasuna edo arinkeria.
AIXIE ARTZIEN
Antzarrak ferratzera bota.
Manusko plaka
Ozeano Barearen mendebaldean dago. Bismarck itsasoaren zati oso txiki bat hartzen du, Manus uhartearen hego-ekialdean; uharte horrexetatik hartu du izena.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AIXIE EMON
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Gastatu.</li></ol>
Manusko plaka
Manusko plakak mugakide ditu Iparraldeko Bismarck Plaka eta Hego Bismarck Plaka.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AIXIEN BARRURE
Itsasoko terminoa da, baina herrian ere aplikatzen dena. Itsasontzia haizearen barrura doanean esaten da, baina pertsona, animalia edo beste edozer izan daiteke.
Manusko plaka
Manusko plaka, milioi bat urteko, 51,30ºko errotazio abiaduran mugitzen da, 03º 04' hego latitudean eta 150º 46' eki longitudean kokatutako polo baten arabera.
Thourie
Etxebizitza
2007an 342 etxebizitza zeuden, 261 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 59 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 330 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 261 etxebizitza nagusietatik 182 bere jabearen bizilekua ziren, 70 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 28 etxek bi gela zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 71 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 224 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 123 etxetan auto bat zegoen eta 120 bi edo gehiago zeuden
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AKARRETIK (BERA)
Atea markotik atera.
AKEL
Likorea. Edaria.
AKELEGAZ
Mozkortuta.
AKOMOTIDU
Alamena eman. Agindu kutsu bat ere badauka.
Hitz honen aldaera bat akometidu da, eta D.A.R.-n agertzen da Bermeokoa dela aipatuz.
Gaztelaniazko acometer dirudi; beharbada hori izan daiteke hitzaren etimologia, gero beste zentzu bat hartu badu ere.
acometer + du → akometidu / akomotidu.
AKORDA
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Gogoratu. Gaztelerazko acordar-etik dator.</li></ol>
AKULEKEIDXEK
Aitzakiak.
Thourie
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AKULEKEIDXEK
Aitzakiak dira. Gehienetan pluralean. Baina singularrean ere erabiltzen da, gutxi baino ez bada.
Azkuek ez du jaso bere hiztegian, baina bai D.A.R.k. Honek Etxeita aipatzen du; Mundakan ere esango zen garai batetan, baina Bermeon, oraindik, bizi-bizirik dago. Agian hitz honen egiazko jatorria -akiakula- hitza izan daiteke, baina Bermeon joera handia dago edozein hitzetatik, batez ere, arrainen izenetatik, beste bat ateratzeko, eta baliteke, -akula- arrainaren izenetik etortzea.
akula + keria → akulakeria → akulekeidxe.
ALA
Gaztelerazko halar aditza erabili da horretarako. Azkuek bere hiztegian recoger dakar beste azalpenik egin gabe.
Thourie
Activitats ecomòmiques
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ALA
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Kritikatu.</li></ol>
Azkuek ez dakar eta D.A.R.k Mundakako Otxolua aipatzen du. Baina Bermeon oso erabilia da. Askotan errepikatuta ere erabiltzen da, azken adibidean ikus daitekeenez.
Thourie
Activitats ecomòmiques
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren, 2 iturginak eta 1 higiezinen agentzia.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ALA BA!
Benga! Goazen!
ALA TA BE
Ekiten jardun.
ALABATXI
Neska gaztea. Oso erabilia da adineko zein gazteen artean.
Thourie
Activitats ecomòmiques
2000. urtean Thourie udalerrian 50 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.716 hektarea erabiltzen.
Equipaments sanitaris i escolars
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ALABATXU
Berba hau adinekoen artean edo hauek emakume gazteei zuzendutakoan bakarrik erabiltzen da.
Kasu honetan tonua ere aldatu egiten da. Gehienetan adinekoek erabiliko dute emakume gazteei deitzeko, eta ez alderantziz.
ALAKAKARDARA BOTA
Zokoratu. Berba berria da, baina asko erabiltzen da.
ALAKOTU
Zerbait egin. Zerbait burutu.
egin zentzua dauka. Hitz egiterakoan berba erdiak erabiltzen direnean, beti esaten da hitz hori.
ALAKUE
Horrelakoa.
Baina adjetibo moduan ere ager daiteke.
ALAMENA
Behintzat zentzu hori dauka Bermeon. Baina, sarritan, alamena, gogorra ere izaten da.
ALAN DALA TA
Dena sinistu edo dena, den moduan hartzea.
ALANDAZE
Hori dela eta. Ondorioz.
ALATXE
Berba hau adinekoen artean edo hauek emakume gazteei zuzendutakoan bakarrik erabiltzen da.
Conodon nobilis
Conodon nobilis Conodon generoko animalia da. Arrainen barruko Haemulidae familian sailkatzen da.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ALATXE
Alatxi hitzaren forma despektiboa, gehienetan gizonezkoak emakumeei zuzentzen zaienean agertzen da. Askotan errepikatuz erabiltzen da eta gehienetan haserrezko tonua izaten du.
alabatxu hitzaren aldaera da, adinekoek emakume gazteei zuzentzeko hitza, hain zuzen ere.
ALATXI
Neska gaztea. Oso erabilia da adineko zein gazteen artean. Aldaera hau alabatxi berbarena da.
Biak erabiltzen dira normalki, baina hamabost urtetik beherakoetan gutxi entzuten da, arruntagoa baita alabatxi.
ALATXU
Eta beste hau ere alabatxu berbaren aldaera da.
Adinekoetan entzuten da, berrogei urtetik gorakoetan eta gizonezkoetan gehiago.
Forma bi hauen eboluzioa honela izan da:
alabatxo → alabatxu → alatxu. alabatxo → alabatxu → alabatxü → alabatxi → alatxi. alatxi → alatxe.
Arraroa badirudi ere, enfasiak bokal itxia irekiagoan bihurtu du.
ü horrek ez dauka zerikusirik zuberotarrarekin, Bermeon, batez ere portuan, eta han lan egiten duten emakumeek enfasi apur batez hitz egiterakoan, u normal bat ü bihurtzen dute.
Adibide batzuk: - entzun egizu → entzuizu → entzuizü → entzüizü → entzizi egin da. - txetxotxu → txetxotxü egin den bezalaxe.
ALAURIDXE
Alauria.
Azkuek Arratian eta Orozkon jartzen du, baina Bermeon ere zabal erabiltzen da, beharbada, hemen dena exajeratzeko joera dagoelako, aldarri sinple bat alaurian bihurtzen baita.
ALBATAKUE
Alban jotzen duten kanpaiak. Arimak erretiratzen diren ordua omen da.
ALBORAPUNTADA
Normalki erabiltzen den hitza da. Aloza hartzen denean egiten dena.
ALBORBOL / ARBOLBOL
Hitz hau, Borbolera hitza erdaraturik egin da. Jantziak, arropak eta gauzak edozelan botata edo zokoraturik uzten direnean esaten da. Biak erabiltzen dira, baina hiztun ezberdinen ahoan.
Metatesiaren bidez, arbolbol irteten da. Seguru aski borboil hitzetik hartuta dago.
Azkuek Lapurdiko kostaldean kokatzen du, eta baten baino gehiagotan entzun izan direnez iparraldetik sartutako hitzak, badirudi hau ere handik etorritakoa dela. Hitz honek arrain saskia esan nahi duenez, arrantzaleengandik sartua izango da.
ALBOSA
Arropa edo tela baten tolesdura.
Mañu auzoan erabiltzen da.
ALDABATERA
Aldi berean.
aldi berean esan beharrean, aldi batera egin da, eta gero, hortik, bokal itxia bi gradu ireki eta aldabatera sortu da.
Karen Gaines
Karen Gaines Cordero (XX. mendea) ziberdefentsaren arduradun nagusia da Siemens-en.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ALDEGOI
Soineko baten alozak, jertse edo besteren batek, baita sareak ere, gorabeherak dauzkanean ere esaten da.
Azkuek ez du jartzen, baina bai D.A.R.k, circunstancia hitza erabiltzen du. Beraz, zentzua erabat ezberdina.
ALEGRENTZIDXE
Alegrantzia. Oso erabilia gure herrian, baina, gaur egun, alaitasuna berba sartu da.
ALGA(R)ATEKUE
Kalitate txarrekoa. Nahiz eta itsasoko terminoa izan, normalki tresna edo gauzei aplikatzen zaie, hauek txarrak edo erdipurdikoak direnean, hain zuzen.
Karen Gaines
Biografia
Floridako Nazioarteko Unibertsitatean Zientzietako gradua lortu zuen. MBA da, Europako Negozio Eskolaren eskutik.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ALGA(R)ATEKUE
Alga(r)atien hitzetik sartuta dago, eta oso zabala horren erabilera. Gainera, ikus daitekeenez, r gal dezake, inolako arazorik gabe.
ALGA(R)ATIEN
Txarto. Gauzak eta pertsonak izan daitezke txarto dabiltzanak, batez ere osasun kontuetan.
Hitz hau ere, oso zabaldurik dago herrian, baita inguruko auzoetan ere.
Ikusten denez, hemen ere, askotan gertatzen den bezala, r erori eta algaatien esaten da.
ALGORTAKO PORRUEK LEZ
Prosperatuta.
Karen Gaines
Lan ibilbidea
Era askotako lanpostuak bete ditu RSA Security, Telefónica Internacional, Country Manager Iberiarentzat (Websense, NComputing). 2013an, Hewlett Packard Enterpriseko Enterprise Services sales executive gisa lan egin zuen. Zibersegurtasunaren sektoreko profesional ezaguna, Microsoften EMEAren zibersegurtasuneko zuzendari gisa lan egin zuen. Geroago, Amazon Web Services-eko Zibersegurtasuneko Zerbitzuen Garapeneko zuzendari izan zen, Siemens-en ziberdefentsaren arduradun global bihurtu zen arte. Enpresa horretan, zibersegurtasuneko 150 ingeniarik eta adituk baino gehiagok osatutako diziplina anitzeko taldea kudeatu zuen.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ALIADUE
Abilezia gabekoa, edo trebetasun gutxikoa izan daitekeen pertsona edo gauzak. Arrantzale giroan erabiltzen den hitza da, erdipurdikoa esan nahi du. Arrainuntzi batek arrainik harrapatzen ez badu, aliadue da.
Gazteen artean galtzen doa.
Gaztelerazko aliado hitzak guztiz esanahi ezberdina du.
ALIJANDRO
Zerbait edipurdikoa. Aliadue hitza da honen sorburua, baina honen zentzua zabalagoa da. Gauzei aplikatzen zaie eta askotan, adjektibo funtzioan ez-ezik izen funtzioa ere hartzen du.
Karen Gaines
Lan ibilbidea
Women in Cybersecurity of Spain-ek 2018an egin zuen lehen bileran anfitrioi izan zen. "“Teknologiaren eta, batez ere, zibersegurtasunaren sektorean, oso emakumezko erreferente gutxi daude, eta hori izango da, seguruenik, emakume gazte gutxik segurtasun digitaleko karrera egiteko arrazoietako bat”."
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ALMONADIE
Arropa montoia.
Nahiko galdua, oraindik adinekoen artean entzuten da.
Hitz honen jatorria gaztelerazko almoneda izan daiteke. Gazteleraz venta de objetos a bajo precio esan nahi duenez, gauza horiek pilatuta egongo dira. Beraz, baliteke hitz horretatik etortzea.
ALORTIK!
Mesprezuzko lokuzioa da. Arbuiatzeko ere erabiltzen da.
ALSIKATU
Erdi siku.
Azkuek altxikatu jartzen du, eta ez du hartzen arrunta bezata, nahiz eta Bizkaiko puntu ezberdinak aipatu: Arratia, Ispazter, Orozko eta Txorierri. Bermeon nahiko zabal erabiltzen da.
ALTERRIDXE
Bila gabiltzan gauzen tokia. Ugari ematen den lekua, eta batzuk bakarrik jakiten dutena non dagoen. Arrantza kontuan bada, arrain asko dagoen leku bat. Sagarketan bada, sagar ugari dagoen tokia.
ALTRANPON
Gauzak edozelan botata, ordena barik.
ALTRANPONIEN
Gauzak edozelan botata, ordena barik. Altranpon hitzaren aldaera da, eta zentzu berdinekoa.
ALTZA GONAK!
Alokutiboan, premiatu.
ALUE
Ez da erabiltzen zentzu zehatzean. Bi zentzutan erabiltzen dala esan beharra dago. Pertsona trakets eta energia gabekoa, eta gauza txikiak eta balio gabekoak direnean adierazteko, hain zuzen.
AMA NEGARREZ
Hilekoekin egon.
AMA PUTIEN ETZIEN
Oso urrun.
AMA TXITXIEN IMIE / SEMIE
Iraina, baina tonua leunagoa da.
AMAK EIÑEKO MODUEN
Biluzik.
AMAK EIÑEKUE
Jasanezina.
AMAK ITXIKUE
Aspergarria, jasanezina. Amak eiñekue eta hau esanahi berdinekoak dira, baina hau zabalagoa.
AMAKO
Gehienetan umeen artean erabilia, taldean gehien agintzen duen neskatila izaten da.
Azken honetan adjektibo eta guzti agertzen da.
Ikusten denez, ez du Azkuek jartzen dio madraza edo muchachona esanahia.
AMALAUGARREN MUTILAGUNE
Taldean falta dena. Peioratiboa da.
AMANDRONGILLEK
Almandrongilak. Baina ironiaz erabilita. Beste aldaera bat amondongillek da.
Hau, langosta! esatea legez da. Edo beste hau:
Hitzaren jatorria gaztelerazko albondiguilla izango da; orduan, erabiltzen den amondongillek aldaeratik sortutakoa izango dugu amandrongillek.
albondiguilla → almondongilla → amondongille → amandrongilla.
Aurreko n galdu eta r bat garatu du; lehenengo o bokala a bihurtu da asimilazioz.
Kintanak jartzen du bere hiztegian, azalpenik egin gabe; eta P.M.k amandongila hartu du. Hiru mila hiztegian l eta guzti dator: almandrongila, baina baita albondiga ere.
AMAPERRIE
Gaztelerazko hijo de perra lokuzioa oinarri badu ere, zentzua ez da bera. amatxarridxe edo amatxitxie zentzu bera dauka, eta esaldiak ere zentzu horretan joango dira.
AMAPERRIEN ETZIEN
Oso urrun. Jakin ez non dagoen.
AMAR MILLE ZATI
Zati-zati egin.
AMAR MILLEGAZ
Arrapaladan, ziztu bizian.
AMASA / IE
Masa. Zentzu ezberdinetan erabilia da.
masa → amasa. Kasu honetan a proteikoa sartu da.
AMATXARRIDXE
Erabiliena den interjekzioa dugu. Egoera guztietan ager daiteke. Lokuzio luzeagoetan maiz erabiltzen da, gainera zentzu ezberdinaz ere agertzen da.
AMATXARRIDXEN ETZIEN
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Batek daki!</li></ol>
AMATXARRIDXEN IMIE / SEMIE
Puta semea.
AMATXITXIE
Amatxarridxen imie-lakoa baino bigunagoa da.
kaka Hitza oihuzkoa da.
AMATXITXIEN ETZIEN
Oso urrun. Aurrean badago beste honen antzeko bat, baina hau leunagoa da.
AMAÑARRABAKIDXE
Amaginarrebagai. Aitaginarreba egin den bezala egiten da; -kidxe atzizkia hartuz.
Hala ere, ikusten da, gina multzoa galdu eta e → a egin dela.
AMAÑE / AMAIÑE
Amore eman. Borroka batetan rendirse izan daiteke, baina edozertan amore ematea ere bai.
Azkuek Bermeoko hitza bezala azaltzen du, baina rendirse delakoan.
Hitzaren jatorria gaztelerazko amainar izan daiteke. Zentzua, ostera, recoger velas izan daiteke.
amainar → amaina → amaiñe / amañe.
AMEN GU!
Harridura, oihu edo haserrea adierazten duen lokuzioa dugu.
AMESA
Ideia. Burutazioa. Baina asmoa bezala ere erabiltzen da.
AMODERA
Moderatu.
Beste mailegu askotan legez, ez du hartu tu partizipioa eta a proteikoa hartu du.
AMORE (EMON)
Edozein gauzak, baina ez pertsonak amore ematea, kasu hauetan amaiñe berba erabiltzen delako. Hala ere, noizbehinka erabiltzen da hauekin ere.
AMORROI
Aizu morroi! Gehienetan mesprezuzko tonuaz esaten da. Batzuetan deitzeko erabiltzen da, eta askotan txo hitzarekin lagundurik.
Emakumeen artean erabilita, leunagoa gertatzen da.
AMORROTZA
Olagarroa.
Hitzaren konposizioa: amar ortz, edo amar atz izan daiteke. Atxikitzeko baliatzen diren botoiak hortzak izan daitezke, baina erroak edo garroak, atzamarrak izango lirateke. Beraz hitzaren etimologia ez dago argi.
P.M.k, amarratz jartzen du bere hiztegian eta Hiru Mila Hiztegiak hamarratz. Besteek ez dakarte hitz hau.
AMUSKIDXE
Bi esanahi:
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Bateren bat engainatzeko karnata figuratiboan.</li></ol>
Azkuek Mundakan jartzen du eta carnada en salmuera dela dio.
Etimologia zein? Posibilitate bi agertzen zaizkigu: amu + ki → amuki, biguntzeko z sartuz.
Edo beste hau: amu + utsik → amutsik → amusik → amuski metatesi bidez.
Dena dela, ez daukat hain argi.
Carolina Parsons
Biografia
Carolina Parsons Bobadilla Txileko Santiagon jaio zen 1978ko urtarrilaren 3an. Txileko familia ezagun baten parte da. Carolina hiru ahizpetako txikiena da: Rosita, ahizpa nagusia modelo ezagun eta enpresaria da. Ema Parsons erdiko ahizpa ere modeloa da, familiako beste emakume asko bezala.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
AN ZARALAKUEN AMEN
Gauzak azkar egitea.
ANAIDXE TXIKIDXE
Zakila.
ANALISUEK
Analisiak.
Carolina Parsons
Biografia
Valentina Parsons kazetariaren ama da. ("Feed the beast", AMC 2016, "Knock Knock" 2015) filmetan parte hartu duen Lorenza Izzo aktore eta modeloa iloba du eta baita nazio mailako argitalpenen azala izan zen (adibidez, “Hola”) Clara Lyon modeloa ere.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANBEZIDXETA
Gutiziatsu.
Carolina Parsons
Biografia
Ingelesez, italieraz eta portugesez hitz egiten du.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANBRIKIS
Goseaz erdi hilik dagoen gizona. Ez da erabiltzen gizonentzat baino, baina salbuespenik egon daiteke.
Argi dago gaztelerazko hambre dela, -ki atzikia erantsita.
Carolina Parsons
Lan ibilbidea
14 urterekin hasi zen modelo lanetan. 15 urterekin Tokiora joan zen lanera, eta urtetan desfilatu zuen Valentino, Carolina Herrera eta Roberto Cavallirentzat. Gero, ongintzako galetan eta alfonbra gorrietan ibili da; Wimbledon eta Cannes; Carlos Slim handiki mexikarraren yatean edo Madonnaren urtebetetze-festa pribatuan. Askotan izan da aldizkarietako azala, Frantziako Elle, Estatu Batuetako Cosmopolitan edo Espainiako Holan.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANBRIKIS
hambre + ki → anbreki → anbriki.
Carolina Parsons
Lan ibilbidea
Modeloa den Rosita Parsons ahizparekin batera, “Parsons Fashion Management” izeneko modelo-prestakuntzako enpresa bat sortzeko.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANBRIKIS
ero s gehitu zaio, eufoniagatik edo.
Bermeon, batez ere gizon argalei aplikatzen zaie. Bazegoen gizon bat, argala eta eskasa izatearren Anbrikis ezizena zeukana; eta horrela ezagutzen zen izena ahaztuta.
ANDAKA
Duela berrogeitaz urteak -orain ere noizbehinka ikus daiteke- joko baten jarduten zuen gazteek eta umeek. Joko hau, animalia baten antzera jarrita -lautxakurrean deritzoguna- besteak gure gorputzaren gainetik saltatzean zetzan. Honela, bat behean, besteak saltatu eta makurtu, denak errenkada bat eginez.
ANDAKIDXOLA
Izorra dadila.
ANDAN GORRIDXE
Konparazioan erabiltzen da. Arraina itsasoaren azaletik doanean, dizdira gorria gertatzen da, arrain masak sortzen duena.
Carolina Parsons
Telebista
2006an eta 2007an, Carolinak eta Rosita ahizpak Scouting Parsons modeloak bilatzeko programa sortu eta gidatu zuten.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANDANA
Abiadura.
andanada hitzaren parekoa dugu. Biak erabiltzen dira; eta gutxienez parekatuta dago erabilera.
ANDANADA
Abiadura.
Azkuek hitz honen zentzua beste era batera jartzen du, hilera de plantas dela dio.
Carolina Parsons
Telebista
2010ean, José Miguel Viñuelarekin batera goizeko Mucho gusto gidatzen aritu zen Carolina, hilabetez, Javiera Contadoren gidari ofizialaren beste lan-konpromiso batzuengatik. Moda-oharrak ere egin zituen espazioan.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANDANADAN
Abiaduran.
ANDANAKORRIDXEN
Abiadura bizian.
Andanadan Bermeoko hitza hartu da, eta korrika gehitu zaio enfasi handiagoa emateko.
andanadan + korrika → andanakorridxen
Christopher Isherwood
Christopher Isherwood (Disley, Cheshire, Ingalaterra, 1904ko abuztuaren 26a - Santa Monica, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1986ko urtarrilaren 4a) eleberrigilea izan zen.
Crithagra sulphurata
Crithagra sulphurata Crithagra generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.
Christopher Isherwood
Ingalaterran jaioa, 1939an alde egin zuen Estatu Batuetara, eta 1946an lortu zuen hango hiritartasuna. Nobela ugari idatzi ditu; besteak beste, A Single Man (Gizon ezkongabea); A Meeting by the River (Ibai ondoko topaketa); The Last of Mr. Norris (Norris jaunaren azkena); eta Goodbye to Berlin (Berlini agurra), geroago The Berlin Stories (Berlineko istorioak) liburuan elkarrekin argitaratuak. Antzerki-lan baten oinarri izan zen I Am a Camera (Kamera naiz), eta komedia musikal baten oinarri izan zen Cabaret. Condor and the Cows (Kondorra eta behiak) bidaia-liburua ere idatzi zuen, eta Lions and Shadows (Lehoiak eta itzalak) eta Kathleen and Frank autobiografiak, eta baita antzerki poetiko bat ere, On the Frontier (Mugan), W.H. Audenekin batera.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANDANAN
Adberbioan erabiliko dugu hitz hau.
Azkuek ez du jartzen baina bai D.A.E.k. Hala ere ez du zentzu bera, en fila jartzen baitu.
ANDANTZAN
Abenturetan sartuta ibiltzea gaurik gauerdi edo parrandetan.
ANDIDXEK ETA ASKO EZAN
Berba gogorrak eta asko esan. Baina gauza harrigarriak ikustean ere erabiltzen da.
ANDIDXENAK ESAN DA TAPATA ITXI
Iskanbila baten, azken hitza izatea. Aurrekoa mutu utzi.
ANDIK BERA
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>Jausi zentzuaz ere erabiltzen da.</li></ol>
ANDILLO
Oso garaia. Kasu batzuetan irain legez erabiltzen da.
Askotan andillo-mandillo esaten da.
Hemen -llo atzizkia gehitu zaio handi hitzari.
ANDIOMO
Normala baino handiagoa den pertsona. Kuriosoa da hitz honen konposaketa: handi hitzari homo latinezko hitza gehitu zaio, beraz gizon handi ematen du. Baina, Bermeon, gehienetan gazteei aplikatzen zaie, neska zein mutila izan.
ANDITXASUNE
Handitua.
ANDITXUE
Handitua.
ANDOBIE
Emakume ederra, galanta. Baina askotan, ederra edo galanta ez bada ere, berba hori erabiliko da.
Gaztelerazko andoba hitza maiz erabiltzen da.
ANDOBUE
andoba berba bera dugu, baina i / e bokalen aldakuntza jasan ondoren, gizonezkoei aplikatzen zaie.
ANDRAKIDXE
Emaztegaia.
ANDRATAN
Larrua jo.
Azkuek beste zentzu batez erabili du; andratan: tras las mujeres, buscando a las mujeres, baina, Bermeon, ez da erabiltzen zentzu horretan.
ANDRATU
Hilekoak agertuz gero, hori esaten zaio gaztetxoari.
ANKA / IE
Mokor. Ez dugu beste berbarik ezagutzen mokorra adierazteko.
ANKATREBERA
Apur bat herrenka dabilen emakumea.
Galtzen ari den hitz bat da. Adinekoen artean bakarrik erabiltzen da. Askotan mesprezuzko tonua erabiltzen da.
ANKIE
Substantibo legez erabiltzen da.
ANKILLIE BOTATA
Aingura botata. Leku baten geldi. Itsasoko terminoa da, baina herrian erabilia esaldietan.
ANKINDO
Oker edo zeharretara dagoen zerbait. Ankillie botata-ren aldaki bat dela dirudien arren, zabalagoa da, pertsonekin ere erabiltzen baita.
do hori, baliteke gazteleratik hartuta egotea, askotan analogiaz egiten baitira esaldiak. Seguru aski gaztelerazko inclinado izango da etimologia.
inclinado → anklinado → ankinado → ankinido
Moduzko adberbio funtzioan erabiltzen da.
Carolina Parsons
Filantropoa
2007an Carolina ongintzazko kausekin lankidetzan hasi zen, Sarah Ferguson York-eko Dukesara Txilera gonbidatu zuenean. GIB/Hiesa birusak jotako haur umezurtzak jasotzen zituzten adin txikikoen Santa Clara etxera eraman zuen eta bisita horri esker, etxe horretatik pasatze prekarioaren berri eman zuen. Horretarako, beste figura publiko batzuk eta telebistakoak ere gonbidatu zituen.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANPULU / EK
Negar-anpuluak.
Carolina Parsons
Filantropoa
2013az geroztik, AmfAR-ekin elkarlanean ari da, hiesa sendatzeko dirua biltzeko. 2014az geroztik, Leonardo Dicaprio Fundazioarekin elkarlanean ari da. Fundazio hori desagertzeko zorian dauden espezieak salbatzera eta industriak batez ere eragindako klima aldaketa dela eta, berotze globalaren aurrerapenak geldiaraztera bideratuta dago. Carolina buru-belarri ari da, batez ere Txileko eremu patagonikoaren kezka du, Puelo izeneko ibaian, eta Mediterraneoko hidroelektrikoak inguru horretako ur ugariak ekonomikoki aprobetxatzeko moduan dagoela azaleratu du.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANPULU / EK
Bermeon, negar barik erabiltzen da gehienetan. Azkuek ere ez du negar jartzen eta ampolla, burbuja jartzen du, baina D.A.R.k Mogelen zita batetan jasotzen du. Baita Kintanak ere, baina honek ez du azalpenik ematen. Hiru Mila Hiztegian, lehenengo esangura bietan burbuila moduan agertzen da, baina hirugarrenean negar anpulua bezala agertzen da.
ANPURREK / APURREK
Legatzaren tripoilak. Oso preziatuak direnak; urdaila, arbiak eta triparen barruteria. Hain zuzen.
ANTIGUALA
Antigualekoa. Modaren berri ez daben pertsona bat.
Gazteleratik hartua izan arren, oso zaharra da, eta gazteen artean ere asko entzuten da. Hala ere, modatik pasaikue lokuzioaren lekua hartzen ari da.
Carolina Parsons
Filantropoa
New Yorken bizi da Carolina, eta Paris eta Txileko Santiagoren artean ibiltzen da.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ANTIGUALEKUE
Modatik pasatuta dagoen pertsona edo gauza. Bermeotar batentzat, gazteleraz hitz egiten duenean, eres de antigual esatea normala da.
APAIDXUE
Arrainak harrapatzeko erabiltzen den tresneria. Oinarrizkoena pita eta amuaz osatzen da.
APAIDXUE E(G)IÑ
Larrua jotzea adierazteko era bat.
APATZ
Eseri aditza, baina umeei soilik zuzendua.
APATZA
Mahai betearen aurrean egin edo egingo dugun betekadaren berri azaltzeko.
APATZAK
Animalien oinak
APREMIÑUE
Presa. Premiamendua.
APROBADIE
Probatu. Frogatzeko saioa.
Lepilemur milanoii
Lepilemur milanoii Lepilemur primate Strepsirrhini generoko espezieetako bat da. Lemuriformes guztiak bezala Madagaskarreko endemikoa da.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
APROPOS
Esanahi bi.
1- Bromatan.
2- Intentzioz.
Ez da deklinatzen, Azkuek ez du jaso, baina bai D.A.R.k, forma horren bigarren definizioan. Hala ere, ez dirudi erabilera zabala duenik. Bermeon, ostera, oso erabilia da.
Control Machete
Control Machete rap eta gangsta rap musika talde bat izan zen, 1996an Monterreyn sortu zena. Hip hop generoko talde ospetsu eta komertzialenetako bat da. Taldekideak hauek dira: Fermín IV (ahotsak), Pato Machete (ahotsak) eta DJ Toy (baxua, teklatua eta sanplerra).
Aloe ballii
Aloe ballii Aloe generoko landare loreduna da, Xanthorrhoeaceae familiakoa.
Blondie
Blondie, AEBetako pop-rock talde bat da. 1974an New York hirian sortu zen eta gaur egun Deborah Harry, Chris Stein, Clem Burke, Leigh Foxx, Matt Katz-Bohen eta Tommy Kessler kideek osatzen dute, iraganean baita Jimmy Destri, Nigel Harrison, Frank Infante, Gary Valentine eta Fred Smith musikariek ere.
Bere abesti ezagunenak honakoak dira: "Heart of Glass", "Call Me", "Rapture", "The Tide Is High" eta "Maria".
Control Machete
Hasierak eta berehalako arrakasta
Jason Robertsen ekoizpenaren barruan, Cypress Hillen eraginpean, bere lehen diskoa grabatu zuten Mucho Barato. Mexikoko hip hop aitzindari izendatu zuten, underground maila ateratzen lehenetako izan baitzen. Beren ¿Comprendes Mendes? singleak berehalako ospea ekarri zien.
Carrollton (Alabama)
Carrollton Alabamako herri bat da. Pickens konderrian kokatua dago. 2010ean 1,019 biztanle zituen, 191 kilometro koadrotan banatuta.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
APROPOSKUE
Gezurrezkoa, faltsua.
Monopterus cuchia
Monopterus cuchia Monopterus generoko animalia da. Arrainen barruko Synbranchidae familian sailkatzen da.
Abon
Abon hizkuntza Niger-Kongo hizkuntza bat da. Nigeria ekialdean hitz egiten da, Taraba estatuan, zehazkiago Sardauna tokiko gobernu eremuan. Ia ziurtzat jotzen da Kamerun eta Nigeriaren arteko muga ren bestaldean ere hitz egiten dela.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
APROPOSKUE
apropos hitza bera, baina kasu honetan deklinatu egiten da.
Azkuek ez du jaso, baina bai D.A.R.k eta Bermeoko beste hitz asko bezala azaltzen du. T. Etxebarriak ere jaso du Eibar aldean.
Abon
Gaur egungo egoera
1.000 hiztun zeuzkan 1973an.
Bermeoko berba eta esamoldeak A
ARA
Egin berri.
ARAGI BIZIDXEN
Gorputzean azala kenduta, haragia bistan.
ARAGI GOZOKUE
Inbidiagarria den pertsona. Aurkakoak izatea.
ARAGI ONEKO / UE
Zauriak laster sendatzen zaizkion pertsona.
ARAKO / KUE
Egin berri.
Beti erabiltzen da nongoa zentzuaz.
ARANDATIK MIRANDARA
Punta batetik bestera ibiltzea.
ARBALDADIE
Zama. Baina ez da fisikoa, erantzukizuna izatea baizik.
Hitz honen etimologia gaztelerazko albarda da. Zaldi zamalariek erabiltzen dutena hain zuzen, r / l ren metatesia jasan ondoren, horrela geratu da.
ARBIDXEK
Gorago aipatu dugun anpurrek barruteriako osagarri bat. Bermeon, legatza eta bisiguarenak izan ezik ez dira jaten. Karnatatarako erabiltzen da.
Azkuek Zumaian jartzen du zentzu honekin, D.A.R.k restos de pescado para carnada dino. Beraz ez da zuzena.
ARDAU / ARDAUTXU
Ardozalea.
ARDAUZTO
Ardozalea. Baina zentzu gogorrean erabilia.
ARDORA / IEN
Bokarta harrapatzeko sistema. Gauez egiten da, eta antxoa edo karnatarako arrain txikia harrapatzen da: sardina, txitxarro txikia, eta abar. Gero, hortik, beste zentzu bat hartu du, esaterako parrandan ibiltzea, dantzalekuetako giroari buruz eta abar.
Norbait lizunkerietan ikusten denean ere, erdaraz, que ardor esaten da. Ardoreko sistema hau nahiko berria da, baina lehen ere horren antzeko sistemaren bat egon zela, zeren, D.A.R.k jasotzen du arderia izenez, Labayruren zita bat aipatuz.
AREK EMONGO TZU
Inork ezer emango duen esperantzarik ez edukitzea.
ARENA
Etxeko zorua eta eskailerak garbitu. Lehen harea erabiltzen zen horiek garbitzeko. Hala ere, eta gaur egun harearik erabili ez arren, adinekoen artean berdin esaten da, batez ere eskailerari dagokionean.
ARENADURIE
arena bera da, baina oraingoan gaztelerazko forma hartuta.
Hemendik sortu da goiko hitza, gaztelerazko arenadura-tik, hain zuzen.
ARGALERIE
Mehetasun. Argaltasun.
ARGIRE
Liluratuta jarri.
Argia erakargarria bada zomorro batzuentzat, bokarta harrapatzeki ere oso egokia zen garai batetan. argire antxoaren arrantzarako sistema bat zen. Gaur egun ez dute praktikatzen, antxoa gehiegi harrapatzen baita. Orain dela urte batzuk debekatu egin zuten, kaltegarria zelako arrainarentzat. Sistema hau honetan datza: Arraina dagoen lekura helduz gero, eta arrainaren gainean zeudenean itsasontziak, potentzia handiko argigailuak, denak aldi berean, biztu. Arraina, erdi lelotuta, geldi-geldi geratzen da. Orduan da aukerarik onena sarea bota eta antxoa harrapatzeko. Gaur egun hitz honek, goian aipatutako zentzua hartu du.
ARIDXEN SIKU BARIK
Arropak blai eginda. - ota dauenagaz soiñeko erropak aridxen siku barik geratu dxaskuz - euridxe dala urten du kalera da aridxen siku barik etor gara etzera
ARILLE
Angustia. Ikara. Tristezia.
ARIME FIELA LEZ
Erabat argal.
ARIN DXE ONDO, TXORIDXEK EGAZ
Gauzak ondo egiteko poliki egin behar direla.
ARIRE IMIÑI
Erara ipini. Artez jarri.
ARISKITU
Adiskidetu.
ARMA DAU ARMATEKUE
Iskanbila, kalapita sortaraztea.
ARMIÑ
Urduri. Modu ezberdinetan erabiltzen da. Pertsona sukarrak jota badago, armin egongo da. Edo zerbait itxaroten badago, armin egongo da.
ARMOSUE
Gosaria. Gaztelerazko almuerzo tik sortua. Beraz, euskaraz ez du zentzu berdina.
Azkuek ez du jaso, baina bai D.A.R.k, T. Exebarria aipatuz, Eibar aldean kokatzen du. Bermeon ez da besterik erabiltzen horren ordez.
ARNASIE ARTUN
Estuasun baten pixka bateko lasaitasuna hartu.
ARPI BAKUE
Lotsorra.
ARPI LODIDXE
Aurpegi gogorra.
ARPIDXE DOMA
Larritu edo urduri ez jartzea Hitz bau, dollidu hitzarekin batera erabiltzen da, baina azken hau baino askozaz ere erabiliagoa da.
ARPIDXE EMON
Dolu baten familiari doluminak ematera joan.
ARPIDXE IKUSTIE
Aurrez aurreko zita bat.
ARPIDXE IMIÑI
Aurpegia jarri behar denean.
ARPIDXE ZATITXU
Aurpegia zatitu edo apurtu. Biak erabiltzen dira. Figuratiboan intentzioa hori da, jotzea. Baina pisuzko arrazoirik ez dagoenean ere erabili egiten da. Lotsak eman.
ARPIGUE
Aingura.
ARPIKAKA
Irain antzeko bat da. Ezizen bat ere badago.
ARPIKUE
Aurpegikoa. Zartada.
ARRA BATEKO BIDIEN
Hurbil.
ARRA BATEKO GIXONA
Oso txikia.
ARRABIDXUE
<ol start="2" style="list-style-type: decimal;"> <li>gorrotoa.</li></ol>