cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kristautasuna Euskal Herrian sartzea
Hiriaren garrantzia
Ziurtasun osoz ezin esan badezakegu ere, Europa mendebaldean oso zabaldua dagoen iritzia da hiriak ebanjelizatu zuela landa-ingurunea. Hala, hirian bizi ez zenaren izena (pagus-etik dator paganus) ez-kristau izatearen sinonimo izatera iritsi zen.
Bestalde, Ptolomeok ematen dituen datuek oso garbi markatzen dute II. mendean Euskal Herriko hirien banaketan itsasoak izan zuen eragina: kostaldeko hiriak, zentzu hertsian esanda, hiru ziren: Flaviobriga, Tritium Tuboricum eta Oiasso; barnealdekoak, berriz, guztira 32 ziren. Uste izatekoa da eragin handia izan zuela horrek kristautasunaren sarreran.
Kristautasunaren sarreraz jaso diren datuak
Hainbat datu bildu ahal izan dira, kristautasuna nola Mediterraneotik hala Atlantikotik sartu zela ziurtatzen dutenak.
Mendebaldeko bideari aipamen egiten dion ahapaldi bat dugu, Calagurrisko Prudentziorena (348-405). Emetrio eta Zeledon martiriez, honela dio bere Peristephanon idazlanean:
Mañarikuaren iritziz, baskoiak dagoeneko paganoak ez zirela dioen baieztapen horren oinarria ez da Prudentziok erabilitako iturri gutxi-asko fidagarri bat, baizik eta Prudentzioren garaiko gertakari publiko bat. Jakina da egongo zirela ebanjelizatu gabeko leku baztertuak, baina, IV. menderako, funtsean kristautua zen Euskal Herria.
Iparraldeko bideaz Eauzeko gotzain San Mamertinok egindako aipamenak ditugu, 314koak eta 333koak. IV. mendearen azkenaldeari dagokionez, berriz, ezagunak zaizkigu eskutitz batzuk Burdigalako Ausonioren eta baskoien artera predikatzera etorria zen San Paulino Nolakoaren artekoak.
Alabaina, Kristautasuna Euskal Herri kontinentalean noiz sartu zen berresten digun aipamena 506an Agdeko Kontziliora etorritako gotzain-aldra da.
Augustoren garaiko Akitania zaharra (Akize, Vasats, Auski, Lectoure eta Comminges), Dioklezianoren garaian, beste lau civitate elkartuta (Boiates, Eauze, Bigorra eta Couserans), Novempopulania bilakatu zen; eta, Teodosio I.arekin, beste batzuk batu zirenː Aire, Bearno eta Oloroe. Orduan, 506ko Kontzilioan, 12 civitate horietatik denak bildu ziren, Vasats eta Boiates izan ezik. Geroxeago, 511n, Arlesko Kontzilioan agertu zen Vatseko gotzaina.
Datu horiek guztiak balioztatuta, Mañarikuaren iritziz, Kristautasuna Euskal Herrian III. mendean hasi zen sartzen, eta Europako gainerako beste auzo-herriekin bateratsu garatu zen.
Euskal hizkuntzak eman dizkigun datuak
Euskaldunok kristautasuna geureganatzeak berezitasun batzuk ekarri dizkigu gure hizkuntzara, eta berezitasun horiek zehatz aztertu ditu Manuel Lekuonak. Hitzen hotsek euskararen historian izan duten bilakaera kontuan izanik, Lekuonak, euskararen gaur egungo kristau lexikoa aztertu du, kristautasunak euskaran duen eraginaren antzinatasuna jakiteko:
Datu zerrenda hori (Mañarikuak emandakoen osagarri bikaina) biribiltzeko, Lekuonak gure santutegiko izenen formak aztertu ditu. Horien artean, lau fase bereizi ditu, hurrenez hurren:
Hitz kristau hauek: Aingeru, Gurutze, Meza, Zeru, eta abar, Sebastián Marinerrek dioenez, ez dira V. mendea baino geroagokoak, ez eta III. mendea baino lehenagokoak ere; hortaz argi dago garai hartan izan zela kristau-eragin bat euskal herritarren artean.
Lehen kristauen eremutar-biziera
Zer esan daiteke, baina, Euskal Herriko lehen kristauen bizimoduaz? Hegoaldeko bideek eta iparraldekoek Euskal Herriari bi isurialdeetan desberdintasunak erantsi al zizkioten? Eta, hala bada, zer eginkizun izan zuen itsasoak horretan?
Euskal Herriko erlijiosoen haitzuloak ikertuta, San Benito eta San Bernardoren monakotza baino lehenagoko garaietara garamatzate atzera, V. eta IV. mendeetara alegia. Hala, IV. mendearen bigarren erdian harpetako habitatera itzultze bat ikus daiteke, Santimamiñera, esaterako. Harpeetara itzultze horren eragiletzat jo izan dira aurrean sumatutako segurtasun eza eta oso gutxi asimilatu zen erromanizazioaren ukapena. Hala ere, oinarri sendoagoa du harpeetara itzultze hori kristau trogloditismoak eragin zuela interpretatzeak.
Euskal Herriaren hego isurialdea
Troglodita bizimodu horren erakusgarri dira San Juan de la Peñako erlijiogune ezagunak (harkaizpean kokatuak, hasierako eliza hura gaur egungo elizan dagoen lekuan zegoen) eta Donemiliaga Kukula (beste harkaizpe bat da, VI. mendean San Emiliano —gaztelaniaturik, Millán— eremutarra mezak emanez eta salmoak errezatuz bizi izan zen lekua). Eta bi monasterioak kokatuta dauden eskualdea, mende haietan, bai kulturaz bai hizkuntzaz, Euskal Herrikoa zen.
Trebiñuko Izkiko mendietako haitzuloak gaur egungo Euskal Herriaren mugen barruan daude. Hareharrian aztarrika eginak dira, eta VII. eta VI. mendekotzat har daitezke; edo, beharbada, V. mendekoak. Bisigodoen arteari dagozkio, bere garaian Jose Migel Barandiaranek berretsi zuenez:
Horiek denak Euskal Herriaren hego isurialdean daude; ikusi dugunez, kristautasuna sartzeari erraztasunak eman zizkioten mesedegarri erromatar hiri eta bide asko zeuden tokian.
Ipar isurialdea
Zer esan daiteke, ordea, Euskal Herriaren ipar isurialdeaz, funtsean hiru baino ez baitziren hiriak, eta galtzadak ez baitziren barrualdekoak bezain garrantzizkoak?
Hasiera batean, ez dugu ahaztu behar euskaldunek funtsean artzaintzan jarraitzen zutela, erromatarren presentzia eta herentzia ere izan zituzten arren. Hortaz, mendietako banalerroak bereizi baino gehiago elkartu egiten zituen bi isurialdeak, logikoa denez desberdinak izanagatik.
Hegoaldeko harpe artifizialen fenomenoak iparrean bere ordaina haitzulo naturaletan izan zuen. Atlantikoko isurialdeko eraketa geologikoak kareharrizko haitzuloak eskaintzen zituen, eta eremutarrek haietan bizi izan zuten ebanjeliozko bikaintasunaren bizimodua, Izkiko eremutarren antzera.
Bi isurialdeek dituzte bai antzekotasunak bai desberdintasunak; antzekotasunak lehen kristauen bizimodu eremutarrean eta desberdintasunak bizitokiaren izaeran: hareharria, biguna izanik, aukera ematen du artistikoki aztarrikatzeko; kareharri gogorrak, ordea, zailtasuna du.
Dena sen, Lekuonak diferentzien gaineko elkartasun-zubi bat finkatzen du santuen deitura hagiografikoetan oinarrituta gainetik —Erdi Aroko santuen deituretan, hain zuzen —ere—, hala nola, Sandrati (Lizarrate, Zegaman), Sandraili (Araotzen), Santi Mamin (Kortezubin), Zipirio (Tolosan) edo San Valerio (Arrasaten).
X-XI. mendeetatik (edo, beharbada, lehenagotik), Compostelako Donejakuera bidean zihoazen erromes askoren igarobide ezinbestekoa izan zen Euskal Herria. Erromes olde horrek erlijioguneak ugaldu zituen, eta neurri berean baita kristautasunaren finkatzea erraztu ere. Alabaina, kristautasuna sartzearen eta Donejakueko erromesaldien arteko aldi horretaz, aipatu dugunaz kanpo, ez dakigu beste ezer asko. Dena den, orientabidetzat bada ere, har dezagun kontuan lehen aldi horretakoak direla «zero» eraketa duten izenak (goian aipatuak), esate baterako:
Elizbarrutien sorrera
Erlijiogune horiek ez ziren gelditzen isolaturik; aitzitik, etengabeko harremanean zebiltzan. Eta horrek, sendotze prozesu baten bidez, elizbarrutien sorrera bultzatu zuen. Eliz erakunde horren banaketa geografikoak (Mañarikuak maisuki aztertua) baditu aztertzea merezi duten hainbat ezaugarri.
Elizbarrutiak, eremu mediterraneoan
Elizbarrutien banaketa geografikoari lehen begiratua egitean, deigarria gertatzen da, Baionakoak izan ezik, gainerako apezpiku guztiek izatea beren egoitza isurialde mediterraneoan: Valpuestan, Armentian eta Iruñean, hurrenez hurren.
Elizbarrutiak, bestalde, berezko batasuna eta nortasuna zuten lurraldeetan eratzen zirela jakinik, eta horiek biztanleen artean ohiko harreman eta mugimendurik gabe ez zirela gertatuko ikusirik, bitxia da konturatzea elizbarruti horientzat isurialdeen banalerroak ez zirela inolako muga, eta bai, ordea, kostaldeko ibaiak. Ez da kasualitatea ibai horiek berak erromatarren garaian euskal tribuen arteko bereizketa muga izatea. Horrek erakusten digu euskalduna, nahiz eta mendeak igaro, beste ezeren gainetik artzain izan zela, eta antzinako transhumantzia bideei ez ezik, negualdiak eta udaldiak igarotzeko guneei ere eusten ziela.
Beraz, elizbarrutiak, Baionakoa salbu, Euskal Herriko hego isurialdean egoteak antzinako sustraiak ditu. Hor zeuden erromatarren garaian sortutako hiri gehienak, eta hor zeuden biderik onenak eta antzinako ager eremuko nekazaritza aberastasunak, eta horiexek izan ziren elizbarrutien egoitza nagusia eremu mediterraneoan finkatzeko arrazoiak.
Eremu atlantikoko elizbarruti bat
Elizbarruti atlantiko bakarra, Baionakoa, kostaldetik barrena hedatu zen, Iruñeko elizbarrutiarekin bere muga Oiartzun ibaian finkatzeraino, Baztango ibarra ere bere baitan biltzen zuelarik.
Erromesaldien ondorioak bi isurialdeetan
Euskal Herrian erromesaldien ondorioak bi isurialdeetan antzerakoak izan baziren ere, izan zituzten desberdintasunak.
Normandiarrek berriro eraso zuten Kantauriko kostaldea 966tik 971rako bitarte horretan, eta nabarmentzekoa da 968an Compostelako Donejakue hartu eta han eman zituztela bi urte. Beldurra eragin zuen ekintza horrek erromesen artean eta, ondorioz, kasik erabat gelditu zuen erlijiogune horretako jende-etorria.
Hegoaldetik iritsi zen erasoa 997an: Almanzorrek Compostelako Donejakuen razzia gogor bat egin zuen, eta erromesbideak eten zituen.
Hurrengo mendearen hasieran, normandiarren eta musulmanen erasoaldiak desagertu zirenean, hasi ziren erromesaldiak berriro, eta jendetsuak izan ziren oso. Hegoaldetik musulmanen arriskua desagertuta, kostaldeko bide nekosoa gehienek alde batera utzi zuten, eta hegoaldekoa hartu zuten haren ordezko. Hasiera-hasieran bide horrek antzinako XXXIV. bidearen trazatua bera zuen; Antso Nagusia nafar erregearen agintaldian, XI. mendean, desbideratu zen Iruñetik Lizarrara eta Logroño aldera.
Bide ertzetan eliza erromaniko ikusgarriak eraiki ziren eta hiribildu asko fundatu, erregeak emandako Jakako (1063), Logroño (1095) eta Tuterako (1119) hiri gutunen babesean.
Euskal Herriaren isurialde atlantikoaz ez dugu datu askorik. Kostaldeko Donejakue bideak hegoaldekoak baino zailtasun handiagoak zituen arren, ez zen horregatik baztertua gelditu.
Erromesaldiaren hasieratik Goi Erdi Aroaren bukaera bitartean, Euskal Herriaren isurialde atlantikoak hegoaldekoak baino prozesu geldiagoa eta atzeratuagoa izan zuen. Horiek horrela, XII. mendean hasi ziren hiribilduak fundatzen.
Datu falta sumatzen den arren, orientazio moduan, kontuan har dezagun aldi erromaniko horretakoak direla domine («jauna») hitzaren «done» laburduraz osatzen diren santuen deiturak, adibidez:
Lehen esan dugunez, erromesen sarrera jendetsuak kostaldeari ez zion berehalakoan lagundu hiribilduak sortzen; bai, ordea, erlijio-eraikuntzak ugaritzen, ermitak batez ere.
Agian, isurialde atlantikoaren pobretasuna zela-eta —betiere, mediterraneoarekin alderatuta—, erlijiozko eraikuntza gehienak azkar hondatzen ziren materialez egin ziren, zurez alegia, horregatik gaur eguneraino iritsi diren eraikuntza erromanikoak ez dira Euskal Herriaren hegoaldekoak bezain ugariak.
Hala ere, Bizkaiko erromanikoari antzeko ezaugarriak ikusten zaizkio: absidea ez da arrauzkara, laua baizik. Arabako eta Nafarroako erromanikoa ez bezalakoa da, bitxia bada ere, irlandarraren itxurakoa. Gaya Nuño ikasiaren iritziz, moda hori irlandar hargin-maisuek ekarria da XII. mende aldera. Horien adibide ditugu: Abrisketakoa, Zumetxagakoa eta Bakiokoa.
Horrez gainera, kostaldeko ermita gehienen diseinua funtzio anitzekoa da, harrizko eraikinei ahal zen probetxurik gehiena ateratzeko. Erlijio-betebeharretarako esparruaz gain, eraikin horiek —tenpluen zimitorioa— erromesen ostatu moduko zerbitzuetan erabiltzen ziren, eta bideen eta kostaldearen zelata postu nahiz defentsa militar ere baziren, besteak beste, Gaztelugatxeko Doniene, Saturraran, Mutrikuko Santa Barbara, Getariako San Anton eta abar.
Halako erromes ugariren ondorioz, Euskal Herriaren gain eskumena zuten elizbarrutiek aldaketa txiki batzuk nozitu zituzten, funtsezkoa ukitu ez bazitzaien ere. Hala, Valpuestako elizbarrutia Burgoskoan sartu zuten —eta horrekin batera Enkarterriak eta Arabaren zati bat—; Arabako elizbarrutia Calahorrakoan sartu zuten; eta Iruñekoak eta Baionakoak berdin samar jarraitu zuten, guri dagokigunez.
Nahiz itsasoarekiko eraketa perpendikularrean nahiz kostaldeko ibai mugen eraketan, elizbarrutiek ez zuten aldaketarik izan erromesaldien fenomenoagatik. Are gehiago, kostaldeko monasterioek lehen bezala dohaintzak egiten jarraitu zuten, baina orain Ibañetako (Orreaga) San Salbatoreri, Tenpluko ordenari, Jerusalemgo San Joanen Ordenako Nafarroako Prioretza Nagusiari, Irantzuko Andre Mariari eta abarri.
Epomops buettikoferi
Epomops buettikoferi Epomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Manuel Vázquez Montalbán
Manuel Vázquez Montalbán (Bartzelona, 1939ko uztailaren 27 - Bangkok, 2003ko urriaren 18) Kataluniako idazle eta kazetaria izan zen. Kazetaritza, eleberriak, poesiak, umorea eta gastronomia landu zituen, batik bat.
Filosofia eta letrak eta kazetaritza ikasi zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan; aurrerago, bertako irakaslea izan zen. Gainera, Partit Socialista Unificat de Catalunyako militantea izan zen.
Lanak
Haren lanik esanguratsuenak Pepe Carvalho detektibe galiziarraren serieko (1972-2004) eleberriak dira, polizia-literaturaren generokoak. Kronologikoki, hauek dira:
Villalube
Villalube Zamorako probintziako udalerria da, Toro eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 222 biztanle zituen.
39,95km karratuko azalera du, eta 164 herritar inguru osatzen dute bertako biztanleria (2017. urtean)
Historia
Villalube, Erdi Aroan sortu zen Leoneko Erregeengan. Hasiera batean Villa Lupi eta Villa Lobos et Linguari bi herri independiente ziren. Haien Erdi Aroko historia Moreruelako monasterioarekin erlazionatuta dago 1180.urteko Leongo Fernando ll. Erregearen Barzolemako donaziotik.
Villalubeko garrantzi historikoa, gaztelu bat izan zuena, gaur egun desagertutako ermitetan manifestatzen da: Santa Justa, Santiago, Vera Cruz eta San Roque, San Estebaneko parrokiaz aparte.
XlX.mendean, Independentzia guda bitartean, Villalubeko udalbatzak zerealak eskatu behar izan zituen Parrokiari tropa frantzesak eskatutako zergak ordaintzeko. Geroago, desamortizazioan, Villalubeko nekazariak elkartu ziren elizako lur-eremuak erosteko, Lenguar izan ezik. Azken hau González Allenderi esleitu zioten.
XlX.mendea, 1833.urtean konkretuki, Espainiako lur-banaketan Villalube herria Zamorako probintzian sartu zuten, Leongo Regio barruan.
1978.urteko konstituzio eta gero, udalerri honek Gaztela eta Leongo autonomia-erkidegoan parte hartzera pasatu zen 1983an.
Eustomias monoclonoides
Eustomias monoclonoides Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
San Nikolas Barikoa
San Nikolas Barikoa edo San Nikolas Mirakoa (Patara, Lizia, Asia Txikia, 270eko martxoaren 15a - Mira, Lizia, 343ko abenduaren 6a) Mirako (Asia Txikia) artzapezpikua izan zen. Santu kristau ezagunenetariko bat da hala Ekialdeko nola Mendebaldeko Elizetan- Gaur egun Eguberrietako jaiekin lotua ageri da, Euskal Herrian San Nikolas Txikiaren ospakizunekin eta zenbait gabon kantarekin, eta munduan oro har, kultura anglosaxoian zabaldutako Santa Claus en izenarekin. Errusiako patroia da.
Historiografia
San Nikolasen bizitzaren berri ematen duen dokumenturik ez dago, baina tradizioaren arabera, Diokleziano enperadoreak espetxeratu zuen kristauen esetsaldian; Konstantinok askaturik, Nizeako kontzilioan esku hartu bide zuen.
Mira hirikoa zen, Anatoliako penintsulakoa (gaur egungo Turkia) eta horregatik Mirakoa esaten zaio, baina 1087. urtean Bari hiri italiarreko marinel batzuek erlikiak Anatoliatik lapurtu eta Barira eraman zituzten, non santuaren izena duen basilikan gordetzen dira. 1993an, Turkiatik gertu dagoen uharte batean, IV-VI. mendeko monumentu-sail bat aurkitu da, eta dirudienez, han dago San Nikolasen hilobia.
Eguberrietako sinbologian
Elezahar anitzek haurren eta itsasgizonen babesle gisa aurkezten dute. Kristau-ikonografian gehien irudikatutako santuetako bat da. Eguberrietan haurrentzako opariak dakartzan pertsonaia gisa germaniar herrialdeetan agertu zen lehenbizi; gero Eliza erreformatuen guneetatik gainerakoetara zabaldu zen.
San Nikolasi egozten zaion mirarietako bat da hiru neskatxa prostituziotik salbatu zituenekoa. Lizia eskualdeko Patara hirian gertatu omen zen, fede handiko gizon batek, pobreziak estututa, hiru alaba behartu zituela prostituta izatera. San Nikolas gizonaren etxe ondotik igaro, eta urrezko hiru zorro sorrarazi zituen, eta leihotik sarrarazi, ahizpa bakoitzaren eskuetara zorro bana emanez. Ikonografian, batzuetan urrez betetako hiru zapata dira, edo urrezko hiru txanpon, neskatxen eskuetara doazenak. Erdi Aroko eta Pizkundeko Italian, istorio hau hainbar artelanetako motiborik gogokoenetakoa izan zen. Istorio horretan egon daiteke, halaber, Eguberrietako oparigintzarekin santuak daukan konexioa.
Eguberrietako konexio hori dago Santa Claus pertsonaiaren jatorrian. Herbehereetako kristauen artean santua Eguberriekin lotuta gurtzen zuten, eta 18. mendean, Ameriketako New York koloniara joandako etorkin holandarrekin Sint Nikolaas eta Sinter Klaas izen herrikoi neerlanderazkoak bihurtu Santa Claus formaren jatorria.
San Nikolas Euskal Herrian
Santa Claus delakoa Bizarzuri izenarekin ere agertu izan da 20. mendearen amaieratik Euskal Herriko eguberrietan, baina izatez, euskal tradizio zaharragoetan gorde izan da haren izena. Hain zuzen ere, San Nikolas Txikiaren tradizioa eta jaia ospatzen da abenduaren 6an, eta Gabon kantetan ere badago San Nikolasen aipurik: modu nahiko bitxian zenbait kasutan, gaztelera eta euskara nahasten duten kantuetan. Esate baterako:
Tapioles
Tapioles Zamorako probintziako udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
Atractus nigriventris
Atractus nigriventris Atractus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Inprimagailu matrizial
Inprimagailu matriziala ezkerretik eskuinera mugitzen den inprimagailu-burua duen inprimagailu mota bat da, orrialdean talkaren bidez inprimatzen duena, tintazko zinta paperaren kontra sakatuz, idazmakina baten funtzionamenduaren antzera. Idazmakina edo margaritazko inprimagailuak ez bezala, letrak matrize bateko puntuak hautatuz lortzen dira, eta, beraz, posible da letra tipo desberdinak eta, oro har, grafikoak ekoiztea.
Teknologia hau Digital Equipment Corporation- ek merkaturatu zuen lehen aldiz.
Teknikoki, "matrizial" terminoa okerra da, tintazko inprimagailu, inprimagailu termiko eta laser inprimagailu ia guztiek puntu matrizeak sortzen dituztelako. Hala ere, badirudi hitz hau talkazko inprimagailu matrizialetarako gordeta dagoela.
Uncommon Valor
Uncommon Valor (euskaraz Ezohiko Kemena) 1983ko Ted Kotcheff estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra drama film bat da. Gene Hackman, Fred Ward, Reb Brown, Randall "Tex" Cobb, Patrick Swayze, Harold Sylvester, Tim Thomerson eta Robert Stack aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Jada erretiroa hartuta dagoen Cal Rhodes kolonelak (Gene Hackman) AEBtako Armadako soldadu beteranoez osatutako talde bat bildu (Fred Ward, Reb Brown, Randall "Tex" Cobb, Robert Stack Tim Thomerson eta Harold Sylvester) Vietnamgo Gerraren ondoren Laosen bahiturik dagoen bere semea erreskata dezaten prestatuko ditu. Talde honi bere aita Vietnamgo Gerran hil zioten marine gazte kementsu bat batuko zaio (Patrick Swayze). Ekintza guzti hau finantzatzeko bere egoera berberan dagoen adiskide aberats baten laguntza izango du.
Mea culpa (telebista-saioa)
Mea Culpa Txileko telesaila da, Carlos Pintok sortua eta 1993an estreinatua.
Balneário Gaivota
Balneário Gaivota Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Vogelsang (Brandenburgo)
Vogelsang Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Robert Enke
Robert Enke (Jena, 1977ko abuztuaren 24a - Neustadt am Rübenberge, 2009ko azaroaren 10a) alemaniar futbol atezaina izan zen.
2007tik 2009ra 8 partida jokatu zituen Alemaniako futbol selekzioarekin. 2008ko Europako Futbol Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen selekzioarekin.
Ploceus rubiginosus
Ploceus rubiginosus Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Annie Famose
Annie Famose (Jurançon, 1944ko ekainaren 16a) frantziar eskiatzaile alpino ohi eta enpresaburua da. 1960ko hamarkadako Frantziako talde nazional ospetsuaren parte, bi olinpiar domina, munduko txapelketa eta Alpetar Eskiko Munduko Kopan bi garaipen ditu. Kirola utzi ondoren, industria arloan lan egin du.
Juana Larando
Juana Larando (Donostia, XVII. mendea) kortsario jarduneko emakumea izan zen. Alarguna zen eta ostatu baten jabe izateaz gain, beste sozio batzuekin Koroaren ontzi etsaiak harrapatu eta sakeatzen ibili zen patatxe bat ere bazuen. Berak, inoiz ontziratu ez bazen ere, beti jaso zituen harrapaketetatik zegozkion mozkinaren parteak. Euskal Herrian ez da emakumezko piraten berririk izan, baina bai kortsario jarduneko emakume honena.
1630ean, hemezortzi bat abenturazale bizi omen ziren Juana Larandoren ostatuan, harrapakinen baten truke dirua irabazi arte ezer kobratzen ez zielarik, Tolosako Korrejimentuaren Agiritegian agertzen denez. Beste bi bazkiderekin batera "San Juan" izeneko patatx edo ontzi txiki bat erosi zuen, bata oriotarra zen eta bestea donostiarra. Patatxaren jarduera-eremua Frantziako kostaldea eta "Ingalaterrako kanala" izan zen. Bertako kapitaina Juan de Etxaniz izan zen.
Patatxaren irteeretako batean hamabi mila dukat lortu zituzten. Itzuleran, ontzian matxinada bat izan zen; "San Juan"a baliogabetuta geratu zen eta utzi egin behar izan zuten, ondorioz, beste ontzi hobe bat harrapatu zuten, Herbehereetako "San Pedro". Zumaiara joan ziren, eta han saldu zuten hamaika mila ehun eta berrogeita hamabost errealetan.
Erreal horien banaketak sekulako iskanbila eragin zuen; Orioko parrokoari ere bere zatia zegokion –"San Juan"aren garaipenaren aldeko mezak eman zitzan eskatu baitzioten- bai eta banaketaren ondorioz egin zen epaiketako interpreteari, gero, preso hartutako flandestarrei emandako janaria ere ordaindu behar izan zen –ontzirik gabe bidali baino lehen- bai eta haien herrira itzultzeko txaluparen ordaina ere. Banaketaren emaitza, beraz, ondorengoa izan zen: Juana de Larando alargunari hiru mila seiehun eta bederatzi erreal eman zizkioten; Etxaniz kapitainari seiehun eta hirurogeita hamazazpi; interpreteari ehun erreal, eta kortsario bakoitzari laurogeita sei erreal bakarrik egokitu zitzaien. Portzentaje hau eskasa izan zen harrapakina halako handia izanik.
Viviers (Mosela)
Viviers Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 55 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 52 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 40 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 8 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 40 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 67 ziren, horien artean 53 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 53 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (29 gizon eta 22 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Viviers udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Apuiarés
Apuiarés Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Curriculum ezkutu
Curriculum ezkutua, ezkutuko curriculuma, curriculum gordea, ezkutatutako curriculuma, sistema akademikoaren baitan, berariaz landu gabe ere, lortzen den gaitasun multzoa da, gehi sistema akademikotik kanpo ere lortzen diren konpetentziak. "Ikasitakoen multzoa nahiz eta argi eta garbi horiek ikasteko edo irakasteko ahalegin berezirik egin ez". Pertsona batek ikas prozesuan zehar, berariaz kontu horiek landu gabe, eskuratu dituen sinesmenak, balioak, jokabideak, ohiturak, iritziak, ideologia, irudikapenak, jarrerak... pertsonaren curriculum ezkutua osatzen dutela esaten da."Eskolan era ez esplizituan eta ez intentzionalean ikasten dena, ikasleak honen transmisioaz konturatzen ez direlarik."
The River (1984ko filma)
The River (euskaraz Ibaia) 1984ko Mark Rydell estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Bertan, Sissy Spacek, Mel Gibson, Scott Glenn eta Billy Green Bush aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEBtako Tennessee estatuko landa eremu batetako haran batean kokatua dagoen etxalde batean girotua dago. Tom eta Mae Garvey (Mel Gibson eta Sissy Spacek) baserritar senar-emazte gazte arras langileak heuren etxalde edo baserria saltzeko bertako agintarien presioei aurre egiten diete. Agintariek haran guztiko etxalde eta lursailak erosi eta urtegi bat eraikitzeko asmoz harana urpean laga nahi dute. Garveytarrak presionatzeko arduraduna John Wade da (Scott Glenn), antzina Maeren ezkongaia izana. Uholde batek Garveytarren lursailetan kalte latzak egiteaz gain, ibarrean agintari eta heuren lursailak saldu nahi ez dituzten baserritarren arteko tentsioa piztuko da.
Le Petit Théâtre de Pain
Petit Théâtre de Pain Lapurdiko antzerki taldea da. 1994an sortu zen eta 15 kide inguru ditu. Zuzeneko antzerkia eta antzerkia eta alboko beste diziplinak nahasteko asmoarekin sortu zen.
Egoitza nagusia Luhuson dago eta Hamekaren zuzendaritza artistikoaz ere arduratzen da. Ekoizpenak euskaraz zein frantsesez egiten dituzte.
Emma Orczy
Emma Magdolna Rozália Mária Jozefa Borbála "Emmuska" Orczy de Orci Baronesa (Tarnaörs, Heves Konderria, Hungaria, 1865eko irailaren 23a, Henley-on-Thames, Oxfordshire, 1947ko azaroaren 12a) Hungarian jaiotako ingeles eleberrigile eta antzerkigilea izan zen. The Scarlet Pimpernelari buruzko eleberriengatik da ezaguna. "The Scarlet Pimpernel" ("Pasmo-belar loregorri") Frantziako Iraultzan gillotinatik frantziarrak salbatzen zituen aristokrata ingeles bat da.
Lanak
The Man in The Corner Saila Scarlet Pimpernel Saila Beste liburu batzuk
Atractus occidentalis
Atractus occidentalis Atractus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Villalpando
Villalpando Zamorako probintziako udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.656 biztanle zituen.
Saint-Chabrais
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 236 etxebizitza zeuden, 146 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 61 bigarren erresidentzia ziren eta 29 hutsik zeuden. 230 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 146 etxebizitza nagusietatik 121 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 72 etxek bost zituzten. 108 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 65 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 181 ziren, horien artean 123 aktiboak ziren eta 58 inaktiboak ziren. 123 pertsona aktiboetatik 113 lanean zeuden (69 gizon eta 44 emakume) eta 10 langabezian zeuden (6 gizon eta 4 emakume). 58 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Saint-Chabrais udalerrian 33 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.700 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lentipes solomonensis
Lentipes solomonensis Lentipes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Michel Pensée
Michel Pensée (1973ko ekainaren 16a - ) Kamerungo futbolari ohia da.
Waldsieversdorf
Waldsieversdorf Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hájske
Hájske Eslovakiako udalerri bat da, Šaľako barrutian kokatuta. 14,07 km²ko azalera du eta 1308 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Horná Kráľová
Horná Kráľová Eslovakiako udalerri bat da, Šaľako barrutian kokatuta. 19,12 km²ko azalera du eta 1879 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
D'Urville uhartea (Antartika)
D'Urville uhartea, d'Urville ere idatzia, Antartikako Joinville uhartediko iparraldereneko uhartea da. 63º 05' hego latitudean eta 56º 20' mendebal longitudea koordenatuetan dago, Joinville uhartearen iparraldean, honengandik Larsen kanalaren bidez banatua dagoelarik.
17 milia inguruko luzera du, eta erabat izoztua dago, mendi edo muinorik ez duelarik.
D'Urville uhartea Suediar Espedizio Antartikoak kartografiatu zuen 1902an Otto Nordenskjölden zuzendaritzapean. Joinville uhartedia aurkitu zuen frantziar esploratzaile Jules Dumont d'Urvilleren omenez eman zion izena.
Lurralde aldarrikapenak
Argentinak uharte hau Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamenduaren barnean sartzen du. Txilerentzat, Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat, Britainiar Antartikaren zati da. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoak dioenaren mende daude.
Torres del Carrizal
Torres del Carrizal Zamorako probintziako udalerria da, Tierra del Pan eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 470 biztanle zituen.
Brinckheim
Brinckheim Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brinckheim udalerrian erroldatutako biztanleak 346 ziren. Familiak 132 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Payback (1999ko filma)
Payback (euskaraz Diru-Itzulketa edo Mendekua) 1999ko Brian Helgeland estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko filma bat da. 1967ko John Boorman ingeles zinema zuzendariaren Point Blank filmaren berregokitzapena da.
Brinckheim
Etxebizitza
2007an 148 etxebizitza zeuden, 135 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 143 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 135 etxebizitza nagusietatik 125 bere jabearen bizilekua ziren eta 10 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 101 etxek bost zituzten. 124 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 91 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Viktor Txizhikov
Viktor Alexandrovitx Txizhikov (Mosku, 1935eko irailaren 26a - ib., 2020ko uztailaren 20a) errusiar marrazkilari, diseinatzaile eta haurrentzako liburuen ilustratzailea izan zen. Misha 1980ko Moskuko Olinpiar Jokoetako maskota diseinatu zuen. Eduard Uspensky eta Andrei Usatxev idazleekin lan egin zuen.
Brinckheim
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 239 ziren, horien artean 178 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 178 pertsona aktiboetatik 173 lanean zeuden (101 gizon eta 72 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Cabidos
Cabidos (okzitanieraz Cabidòs) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Brinckheim
Diru sarrerak
2009an Brinckheim udalerrian 140 unitate fiskal zeuden, 372,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.885 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Brinckheim udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 140 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ploceus aureonucha
Ploceus aureonucha Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Eustomias monodactylus
Eustomias monodactylus Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
El Campillo
El Campillo ondorengo herri eta udalerrien izena izan daiteke:
Walsleben
Walsleben Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Gainsborough (kraterra)
Gainsborough Merkurioko talka krater bat da. 95 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1985ean jarri zion. Thomas Gainsborough (1727-1788) margolari ingelesaren omenez eman zitzaion.
Roger Iribarne
Roger Valentin Iribarne Contreras (1996ko urtarrilaren 2a) kubatar hesi-lasterkaria da.
Ibilbidea
110 metroko lasterketan lortu zituen emaitzarik onenak hasieran baina azken urtetan 60 metrotako lasterketatan ari da ondoen. Nazioarte mailan Kubako selekzioarekin korritzen badu ere Lisboako Benfica klubeko lasterkaria da.
Barro (Ceará)
Barro Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Edwin Ifeanyi
Edwin Ifeanyi (1972ko apirilaren 28a - ) Kamerungo futbolari ohia da.
Jabugo
Jabugo Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 658 m-ko altueran eta Huelvatik 112 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 2.435 biztanle zituen 25 km²-tan banaturik.
Sociedad Deportiva Náutica de Portugalete
Sociedad Deportiva Naútica de Portugalete 1948an sortutako Portugaleteko ur-kirol kluba da
Klubak kirol bitan aritzen du: igeriketa eta waterpolo.
Ploceus tricolor
Ploceus tricolor Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Sociedad Deportiva Náutica de Portugalete
Historia
Kluba 1948ko apirilaren 24an sortu bazuten ere, XX. mendeko hasieratik portugaletetarrek itsasadarrean igeriketa-lehiaketak egin edo waterpolo partidak jokatzen zituzten.
Hasieran arraunketa saila ere bazuen, izan ere 1949ko urriaren 29 eta 30ean bere arraunlariek Avilésen Espainiako Batel Txapelketa irabazi zuten.
1972an Ángel Santamaría eta 1983an Javier Meléndez kideek Naviako Itsasadarraren Jaitsiera irabazi zuten.
2009an waterpolo-sailak Bilboko Club Natación Maristasen sailarekin bat egin zuen.
1988an, Espainiako Federazioak bere igerilekuetan Portugaleteko Nazioarteko Waterpolo Txapelketa antolatzen du, hasieran klubekin eta gero selekzioekin. Munduko Ligako kanporaketa saioa da.
Calumbi
Calumbi Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lentipes venustus
Lentipes venustus Lentipes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Eustomias multifilis
Eustomias multifilis Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Orient-Expresseko Hilketa
Orient-Expresseko hilketa (Murder on the Orient Express, ingelesez) Agatha Christiek idatzitako eleberria da. 1934an argitaratu zen Erresuma Batuan.
Argumentua
Orient-Expresseko bagoi batean, trena elur bisutsak geldierazita dagoela Jugoslavian, gizon amerikar baten gorpua agertzen da, hamabi sastadaz hila. Ezinezkoa da hiltzailea kanpotik etorri izana. Bagoi berean bidaiatzen dutenak dira susmagarriak.
Lepe
Lepe Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 18 m-ko altueran eta Huelvatik 41 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 23.607 biztanle zituen 129 km²-tan banaturik.
Cadillon
Cadillon (okzitanieraz Cadilhon) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Jurasiko
Jurasikoa Mesozoikoaren bigarren garai geologikoa da. Triasikoaren bukerarekin batera hasi zen, orain dela 199,6± 0,6 bat milioi urte eta Kretazeoaren hasierarekin bukatu zen orain dela 145.5± 4 milioi urte. Jurasikoa Mesozoikoaren erdigunea da eta Jura mendien izena du, non garai hartako kareharrizko estratuak identifikatu ziren lehen aldiz.
Jurasikoaren hasiera Triasiko-Jurasiko iraungitze masiboak markatzen du, Erdialdeko Atlantiko Probintzia Magmatikoasren erupzioarekin lotuta. Toarziarraren hasiera duela 183 milioi urte inguru hasi zen, eta iraungitze-gertaera bat nabarmentzen da, anoxia ozeaniko zabalarekin, ozeanoaren azidifikazioarekin, eta Karoo-Ferrar probintzia igneo handien erupzioak eragin ditzakeen tenperaturen gorakada. Jurasikoaren amaierak, hala ere, ez du Kretazeoarekin muga argirik eta formalki zehaztu gabeko aldi geologikoen arteko muga bakarra da.
Jurasikoaren hasieran, Pangea superkontinentea bi lurraldetan fusionatzen hasi zen: Laurasia iparraldean eta Gondwana hegoaldean. Jurasikoko klima egungoa baino beroagoa zen, eta ez zegoen izotz-estalkirik. Basoak poloen ondo-ondoan hazten ziren, behe-latitudeetan zabalgune idor handiak zituztela.
Lehorrean, Triasikoko fauna dinosauromorfoak eta Pseudosuchia arkosauroek batera menderaturik zen bitartean, Jurasikoan dinosauroek bakarrik menderatzen dute. Jurasikoan agertu ziren lehen hegaztiak, dinosauro teropodoen adar batetik eboluzionatuz. Beste gertaera nagusi batzuk lehen muskerrak agertzea eta ugaztunen eboluzioa dira. Crocodylomorphak lurtar izatetik uretako bizitzara pasa ziren. Ozeanoan iktiosauroak eta plesiosauroak bezalako itsas narrastiak bizi ziren, eta pterosauroak, berriz, ornodun hegalari nagusiak ziren.
Etimologia eta izendapena
"Jurasiko" termino kronoestratigrafikoa Jura Mendiekin lotzen da, Frantzia-Suitza muga jarraitzen duen mendigune bat. "Jura" izenak jatorri zelta du, *jor erroan, galozko *iuris hitzetik, "mendi egurtsuak", Latinera pasa zena leku izen gisa eta Juriatik Jurarako bidea egin zuena.
Atractus paravertebralis
Atractus paravertebralis Atractus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Jurasiko
Etimologia eta izendapena
Leopold von Buch alemaniar geologoak hiru zatitan banatu zuen Jurasikoa 1839an, hasiera batean zaharrenetik gazteenera: Jurasiko Beltza, Jurasiko Marroia eta Jurasiko Zuria. Hala ere, "Lias" terminoa erabili zen lehenago Jurasiko Beltzaren baliokide ziren arrokak izendatzeko Ingalaterran, William Conybeare eta William Phillipsen lan batean, 1822an.
Alcide d'Orbigny frantziar paleontologoaak 1842 eta 1852 artean argitaratutako ikerketatan hamar estaia sortu ziten, ammoniteen elkarketatan oinarrituta, Ingalaterran zein Frantzian egindako lanekin. Horietatik zazpi oraindik ee erabiltzen dira, baina batek ere ez du jatorrizko definizioa gordetzen. Friedrich August von Quenstedt alemaniar paleontologiak 1858an hiru zatitan banatutako von Buchen sailkapena berraztertu eta sei zati egin zituen, ammoniteekin eta bestelako fosilekin.
Albert Oppel alemaniarrak 1856 eta 1858 artean egindako ikerketek d'Orbignyren jatorrizko eskema aldatu eta zona bioestratigrafiko gehiago sortu zituen, batez ere ammoniteetan oinarrituta. Gaur egun erabiltzen den sailkapena ez zen 1962ra arte egonkortu, Colloque du Jurassique à Luxembourg bileran.
Geologia
Jurasikoa normalki hiru zatitan banatzen da. Ameriketako Estatu Batuetan berantiar, ertain eta goiztiar erabiltzen dira, eta Europan Lias, Dogger eta Malm izenak. Arrokak izendatzen direnean Behe, ertain eta goi erabiltzen dira.
Estaiak globalki edo erregionalki definitu daitezke. Korrelazio estratigrafiko global baterako, Nazioarteko Batzorde Estratigrafikoak Global Boundary Stratotype Section and Point (GSSP) sistemaren bidez estaiak onartzen ditu, formazio geologiko bakar batetik (estratotipo detiua), estaiaren behe muga zehazten duena.
Faucon-du-Caire
Faucon-du-Caire Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Jurasiko
Geologia
Hauek dira berrienetik zaharrenera dauden garaiak:
Estratigrafia
Jurasikoko estratigrafia ammoniteen erabileran oinarritzen da nagusiki: indize-fosilak. Ammonite taxon espezifikoen lehen agerpen-data faseen hasierak markatzeko erabiltzen da, baita aldiberekotasun txikiagokoak ere, "ammonite zona" bezala izendatzen direnak; hauek ere, batzuetan, azpizonetan banatzen dira. Estratigrafia globala Europako ammonite-zona estandarretan oinarritzen da, eta beste eskualde batzuk Europako eremuetara kalibratzen dira.
Behe Jurasikoa
Periodo Jurasikoaren zatirik zaharrena, historikoki, Lias deitu izan da, Jurasiko Goiztiarraren baliokide, baina izendapen horretan Triasikoaren parte den Rhaetiarraren zati bat ere sartzen da. Hettangiar izena Eugenne Renevier suitzar paleontologoak jarri zion 1864an, Hettange-Grande Frantziako ipar-ekialdeko eskualdeari erreferentzia. Hettangiarraren hasieraren GSSP Kuhjoch Pasabidean dago, Karwendel mendigunean, Alpeetako iparraldean, Austrian; 2010ean kokatu zuten. Hettangiarraren hasiera eta, beraz, Jurasikoa, oro har, Kuhjochen agertutako Kendlbach Formazioko Psiloceras spelae tirolicum ammonitearen lehen agerpenak adierazten du. Jurasikoaren oinarria, aurretik, Albert Oppieren Psiloceras planorbis lehen agerpena bezala definitu zen, 1856an, baina, ikuspegi hau, nazioarteko mugako gertaera lokalizatuegia bezala ikusi zen.
Sinemuriarra, lehen aldiz, Alcide d'Orbignyk definitu eta literatura zientifikoan sartu zuen 1842an. Bere izena, Frantziako Semur-en-Auxois hiritik hartzen du, Dijonetik gertu. Sinemuriaren jatorrizko definizioa, gaur egun Hettangiarra dena barne hartzen zuen. Sinemuriarraren GSSPa East Quantoxhead herrixkatik 6 kilometro ekialdera dagoen amildegi batean dago, Somerseten (Ingalaterra), Lias Urdinaren barnean, eta 2000. urtean adostu zuten. Sinemuriaren hasiera Vermiceras quantoxense ammonitaren lehen agerpenarekin definitzen da.
Albert Oppelek 1858an Pliensbachiar estaia izendatu zuen, Zell unter Aichelberg komunitatean dagoen Pliesbach etxaldetik, Stuttgart hiritik gertu, Alemanian. Pliensbachiarreko oinarriko GSSPa Robin Hood's Bayko (Yorkshire, Ingalaterra) Wine Haven kokalekuan dago, Redcar Mudstone Formazioan, 2005ean onartua. Pliensbachiarraren hasiera Bifericeras donovani amonitearen lehen agerpenarekin definitzen da.
Thouars (latinez: Toarcium) Frantziako Loirako Haranean dagoen Saumur hiritik hegoaldera dagoen herria da. Toarciarra d'Orbignyk 1842an izendatu zuen, jatorrizko kokapena Vrines harrobia izanik, Thouars udalerritik 2 kilometro ipar-mendebaldera. Toarciarraren oinarriko GSSP Portugalgo Penichen dago, eta 2014an ezarri zuten. Muga Dactylioceras (Eodactylites) azpigeneroko amoniteen lehen agerpenaren arabera definitzen da.
Erdi Jurasikoa
Aaleniarrak Alemaniako Aalen hiriaren izena darama. Aaleniarra Karl Mayer-Eymar geologo suitzarrak definitu zuen 1864an. Jatorriz, azpiko muga Jurasiko Beltzaren buztin ilunen eta Alemaniako hegoaldeko sekuentzia Jurasikoetako hareharriaren eta oolitaren artean zegoen. Aaleniarreko GSSP marka Fuentelsazen dago, Iberiar mendilerroan, Guadalajarako probintzia (Espainia), eta 2000. urtean ezarri zuten. Aaleniarrareen oinarria Leioceras opalinum ammonitarraren lehen agerpenaren arabera definitzen da.