cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fotometria
Izar distiratsuenek (Eguzkia, esaterako) magnitude negatiboa dute, eta ahulenek, berriz, magnitude positiboa dute; magnitude positibo hori zenbat eta handiagoa izan orduan eta ahulagoak dira izarrak: Eguzkiak -26,8 magnitudea du, Sirius-ek -1,5, Iparrizarrak 2,12, Uranok 5,8, Neptunok 7.2 eta Plutonek 13.6. Teleskopio profesional batek harrapa dezakeen izarrik ahulenak 25 baino magnitude positiboagoa dute.
XIX. mendean, Norman Pogsonek behar bezala zehaztu zuen magnitudeen eskala, horrela magnitude batetik besterako jauzia (adibidez, 1etik 2ra, edo 2tik 3ra) 2.512 aldizko aldaketari dagokio, balio hori 100aren erro bosta izanik.
Metodo desberdinak daude: fotometria bisuala, argazki-fotometria, fotometro fotoelektrikoarekin (fotometria fotoelektrikoa) eta berriki CCD kamerekin (CCD fotometria); denek banda ezberdinetan funtzionatzen dute (V Banda, B Banda, etab.), neurketak egiteko erabiltzen den iragazkiaren arabera.
Neurketa horiek egiteko, sistema fotometriko batzuk definitu dira, ezagunenak WW Morgan eta Harold Johnson-en UBVa eta A. Cousins eta J. Menzies-en UBVRIa dira.
XX. mendearen erdialdean, magnitudeak neurtzen ziren zehaztasuna ehunen batekoa baldin bazen, CCD fotometriaren erabilerarekin zehaztasun hori magnitudearen milienera hedatu zen: 2006an, magnitudearen hamar milierena M67 kluster irekiaren azterketa fotometriko batean. 2009an, Kepler satelitea espaziora jaurti zen milioiko hogei aldaketak detektatzeko gai zen sentsore batekin (1/50.000).
Metodoak
Fotometroek espektro elektromagnetikoko uhin ultramore, ikusgai eta infragorrietan igarobide-banda estandar espezializatuak erabiltzen dituzte. Argi-transmisioko propietate ezagunak dituzten iragazki-multzo oro sistema fotometrikoa deitzen da, eta izarren eta beste objektu astronomiko mota batzuen propietate partikularrak ezartzea ahalbidetzen du Hainbat sistema garrantzitsu erabiltzen dira aldian-aldian, hala nola UBV sistema (edo UBVRI sistema hedatua ), JHK infragorri hurbila edo Strömgren <i id="mwVQ">uvbyβ</i> Sistema.
Magnitude- eta kolore-indizeak
Metodo fotometriko modernoek objektu astronomikoen magnitudeak eta koloreak definitzen dituzte koloretako banda-iragazki estandarrekin analizatutako fotometro elektronikoak erabiliz. Hori itxurazko ikusmen-magnitudeko beste modalitateetatik desberdintzen da gizakiaren begiak behatutako edo argazkigintzaren bidez lortutakoetatik, zeinak, normalean, astronomia testu eta katalogo zaharretan agertzen diren.
Aplikazioak
Sistema fotometrikoekin erabiltzen diren aplikazio astronomiko asko daude. Neurketa fotometrikoak alderantzizko karratuaren legearekin konbina daitezke, objektu baten argitasuna zehazteko, bere distantzia zehaztu badaiteke, edo, bere distantzia, bere argitasuna ezagutzen bada. Objektu baten beste propietate fisiko batzuk, hala nola tenperatura edo konposizio kimikoa, espektrofotometria estu edo banda zabaleko espektrofotometria erabiliz ere zehaztu daitezke.
Fotometria izar aldakorrak, planeta txikiak, nukleo galaktiko aktiboak eta supernobak bezalako objektuen argi-aldaerak aztertzeko ere erabiltzen da, edo igarotzen diren eguzkiz kanpoko planetak detektatzeko. Aldaera horien neurketak erabil daitezke, adibidez, izar-bitar labainkor bateko kideen orbita-periodoa eta erradioa, planeta txiki edo izar baten biraketa-periodoa edo supernoben energia-irteera osoa ezagutzeko.
CCD fotometria
CCD kamera, funtsean, fotometroen sare bat da, eta, aldi berean, ikus-eremuko iturri guztietako fotoiak neurtzen eta grabatzen ditu. CCD irudi bakoitzak objektu anitzen fotometria, aldi berean, erregistratzen duenez, grabatutako datuen erauzketa fotometriko mota desberdinak egin daitezke; normalean, erlatiboa, absolutua eta diferentziala. Hirurek xede-objektuaren magnitude gordinaren irudia eta konparazio-objektu ezagun bat atera beharko dituzte. Behatutako objektu baten seinaleak pixel asko estaliko ditu, normalean, sistemaren puntu-hedapen-funtzioaren (PSF) arabera. Zabaltze hori teleskopioaren optikaren eta ikusmen astronomikoaren ondorioz gertatzen da. Puntu-iturri baten fotometria lortzean, fluxua objektuari grabatutako argi guztia gehituz eta zeruari dagokion argia kenduz neurtzen da. Teknikarik errazena, irekiera fotometria izenez ezagutzen dena, objektuan zentratutako irekidura baten barruan pixel-zenbaketak gehitzea eta hurbileko zeruaren batez besteko kopurua pixel bakoitzeko eta irekiduraren barneko pixel kopuruaren produktua kentzea da. Horrek xede-objektuaren fluxu-balio gordina emango du. Oso populatutako eremu batean fotometria egiten denean, adibidez kumulu globular batean, non izar-profilak nabarmen gainjartzen diren, PSF egokitzea bezalako desnahasketa-teknikak erabili behar dira gainjarritako iturrien fluxu-balio indibidualak zehazteko.
Kalibrazioak
Objektu baten fluxua aleetan zehaztu ondoren, fluxua, normalean, kantitate instrumental batean bihurtzen da. Ondoren, neurketa, nolabait, kalibratu egiten da. Erabilitako kalibrazioak egiten den fotometria motaren araberakoak izango dira, neurri batean. Normalean, behaketak fotometria erlatibo edo diferentziala egiteko prozesatzen dira. Fotometria erlatiboa objektu anitzen itxurazko distira neurtzea da. Fotometria absolutua, sistema fotometriko estandar batean, objektu baten itxurazko distira neurtzea da; neurketa horiek teleskopio edo tresna ezberdinekin lortutako beste neurketa fotometriko absolutu batzuekin aldera daitezke. Fotometria diferentziala bi objekturen distira-aldearen neurketa da. Kasu gehienetan, fotometria diferentziala zehaztasun handienarekin egin daiteke, eta fotometria absolutua, berriz, zehaztasun handiz egiteko zailena da. Gainera, fotometria zehatza zailagoa izaten da objektuaren itxurazko distira ahulagoa denean.
Fotometria absolutua
Fotometria absolutua egiteko, objektu bat ikusten den pasabide-banda eraginkorraren eta sistema fotometriko estandarra definitzeko erabiltzen den pasa-bandaren arteko desberdintasunak zuzendu behar dira. Hori, askotan, aipaturiko beste konponketa guztiei gehitzen zaie. Normalean, zuzenketa hori iragazki anitzen bidez interesgarri diren objektuak behatuz egiten da, eta baita izar estandar fotometriko batzuk behatuz ere. Izar estandarrak helburuekin ezin badira aldi berean behatu, zuzenketa hori baldintza fotometrikoetan egin behar da, zerua garbi dagoenean, eta itzaltzea aire-masaren funtzio soil bat da.
Fotometria erlatiboa
Fotometria erlatiboa egiteko, tresnaren objektuaren magnitudea konparazio-objektu ezagun batekin konparatzen da, eta, ondoren, tresnaren sentikortasunaren eta desagerpen atmosferikoaren aldakuntza espazialen neurriak zuzentzen ditu. Hori, askotan, denbora-aldaeren zuzentzeari battzen zaio, batez ere, alderatzen ari diren objektuak zeruan, aldi berean behatzeko, urrunegi daudenean. Helburua eta konparazio-objektuak elkarrengandik hurbil dauden irudi batetik kalibratzen direnean eta konparazio-objektuaren katalogoaren magnitudearekin bat datorren iragazki fotometriko bat erabiltzen denean, neurketaren aldakuntza gehienak zerora murrizten dira.
Fotometria diferentziala
Fotometria diferentziala kalibrazioetatik sinpleena da, eta denbora serieen behaketetarako baliagarriena da. CCD fotometria erabiltzen denean, helburu eta konparazio objektuak aldi berean ikusten dira, iragazki berarekin, tresna bera erabiliz eta bide optiko beretik ikusten dira. Behaketa-aldagai gehienak desagertzen dira, eta magnitude diferentziala xede-objektuaren eta konparazio-objektuaren tresnaren magnitudearen arteko aldea besterik ez da (∆Mag = C Mag – T Mag). Hau oso erabilgarria da helburu-objektu baten denboran zehar magnitude-aldaketa marratzerakoan, eta, normalean, argi-kurba batean biltzen da.
Gainazaleko fotometria
Espazialki hedatutako objektuetarako, hala nola galaxiak, sarritan, interesgarria da galaxiaren distiraren banaketa espaziala neurtzea galaxiaren guztizko distira neurtzea baino. Objektu baten gainazaleko distira zeruan proiektatzen denean, angelu solido unitateko bere distira da, eta gainazaleko distira neurtzea gainazaleko fotometria deritzo. Aplikazio arrunt bat galaxia baten gainazaleko distira-profila neurtzea izango litzateke, hau da, bere gainazaleko distira galaxiaren zentrotik dagoen distantziaren arabera. Angelu solido txikietarako, angelu solidoaren unitate erabilgarria arkusegundoa da, eta gainazaleko distira, sarritan, arkusegundo karratu bakoitzeko magnitudeetan adierazten da.
Frankismo berantiarra
Frankismo berantiarra diktadura frankistaren azken etapa izan zen, 1975eko azaroaren 20an Francisco Franco hil zenean amaitu zena. Hasiera, 1969ko urrian kokatu ohi da, Carrero Blanco almirantea, Francoren kontseilari nagusia buru duen kolore bakarreko gobernua eratzen denean. Etapa hori frankismoaren azken krisia bezala ere identifikatzen da, zeinaren hasiera zenbait historialarik 1970eko abenduko «Burgosko epaiketan» kokatzen baitute.
Javier Tusellen arabera, diktaduraren azken etapa horren historia politikoa Franco jeneralaren gainbehera fisiko eta pertsonalak, erregimenaren klase politikoaren desegiteak, etorkizunari buruzko ziurgabetasunak eta oposizio antifrankistaren hazkundeak markatu zuten. Luis Suárez Fernándezek, erregimen frankistari dagokionez, zera esan zuen: «1969 eta 1975 artean ez zegoen ideia argi askorik». «Dotado de buena salud y lucidez manifiesta hasta mediados de los años sesenta, las Memorias de algunos de sus colaboradores, desde Fraga a López Rodó, parecen probar que a partir de ese momento se produjo en él un deterioro muy acentuado. Los límites del mismo no son fáciles de precisar… A veces incluso en cuestión de un espacio de tiempo equivalente a unos pocos minutos podía parecer que era un anciano atento que musitaba comentarios inteligentes a lo que se le decía o una persona extraviada en su propio mundo incapaz de comunicarse con el exterior. […] Una de las características de la enfermedad de Parkinson fue el aparente debilitamiento de su voluntad, de manera que dio la sensación a partir de esos momentos de no ser capaz de practicar el arbitraje entre tendencias que le había caracterizado en tiempos precedentes. Además, dio la impresión de resultar influible… Otra característica de la enfermedad de Parkinson fue que esta contribuyó a multiplicar su inexpresividad, lo que le convertía en una especie de esfinge para muchos de sus visitantes. […] Como muchos ancianos, en fin, sentía derrumbarse un mundo al que había estado firmemente asido desde hacía muchos años. […] Seguía inmerso en un clima mental de nacionalcatolicismo… Nunca aceptó la idea del pluralismo político, y menos aún organizado de forma legal… Tampoco existe ninguna prueba de que pensara que a su muerte se debieran producir cambios sustanciales en su régimen» (Tusell, 2007, págs. 240-241). «La decadencia de Franco se reflejaba en el hecho de que cada vez se mantenía más apartado de las tareas políticas. […] Hasta casi los setenta años había jugado unas cuantas partidas de tenis con [el doctor] Vicente Gil, o bien se iba a cabalgar por los bosques cercanos al palacio [de El Pardo]. Estas actividades ya no eran factibles. Los viernes continuaban celebrándose las reuniones, ya fuera del consejo de ministros o de la comisión delegada. A finales de la década de 1960 se las redujo drásticamente sólo a sesiones matinales y luego sólo quincenales. Ya no comenzaba las reuniones con largos repasos de los acontecimientos nacionales e internaciones, sino que permanecía sentado y en silencio a lo largo de la totalidad de las sesiones. […] La medicación que tomaba para la enfermedad de Parkinson hacía que cada vez se volviera más indeciso» (Preston, 1998, pág. 929; 938).
Borja de Riquerren arabera, «erregimen frankistaren azken sei urteetan zehatz-mehatz azaltzen da zergatik diktadura hark ez zuen jarraitu Francisco Franco jenerala hil ondotik. Hain zuzen, erregimen autoritario hark jasan zuen higadura eta krisi politikoa hain izan zen sakona, diktadura iraunarazi nahi zuten aukerak zilegitasunik gabe gelditu zirela».
Tigre Zuria
Tigre Zuria (txineraz: 白虎, pinyineraz: Báihǔ ), txineraz Baihu izenez ezagutzen dena, Txinako konstelazioetako lau ikurretako bat da. Batzuetan, Mendebaldeko Tigre Zuria deitzen zaio (西方白虎). Mendebaldea adierazten du norabideari eta udazkeneko urtaroari dagokionez. Byakko izenez ezagutzen da japonieraz, eta Baekho koreeraz.
Zazpi Jauregi
Beste hiru sinboloekin bezala, zazpi jauregi astrologiko daude (Ilargiaren posizioak) Tigre Zuriaren barruan. Izenak eta izar determinatzaileak hauek dira :
Jatorria
Txinako kulturan, tigrea piztien erregea da, eta, bere kopetan, sinboloarekin (pinyineraz wang, literalki errege) aurkeztu da mendeetan zehar. Kondairaren arabera, tigrearen buztana zuritu egingo zen 500 urte betetzerakoan. Horrela, tigre zuria izaki mitologiko moduko bat bihurtu zen. Enperadoreak erabateko bertutez gobernatzen zuenean edo mundu osoan bakea zegoenean bakarrik agertuko zela Tigre zuria esaten zen. Wu Xing-en teorian kolore zuriak mendebaldea ere adierazten duenez, Tigre Zuria Mendebaldeko zaindari mitologiko bihurtu zen.
Gurtza
Txinako artean, tigre zuria herensugearekin batera agertzen da maiz. Tigre zuriak boterea eta armada sinbolizatzen ditu. Hori dela eta, antzinako tigre zuriari izena ematen dioten gauza asko gai militarrekin lotuta daude, hala nola antzinako armadako tigre zuriaren bandera eta armada agindu dezakeen ikurra.
Epepeotes ambigenus
Epepeotes ambigenus Epepeotes generoko kakalardo Cerambycidae familiakoa da, Lamiinae azpifamiliakoa. Chevrolat ikerlariak 1841ean zientifikoki deskribatu zuen. Filipinetann eta Taiwanen banatzen da. 23-30 milimetroko luzetara neurtzen du. Hegaldia urtarrilan, martxoan, apirilan, ekaina, uztailan, urrian eta azaroan egiten dute.
Azpiespezieak
Bi dira:
Juan Ignacio Basaguren
Juan Ignacio Basaguren García (1944ko uztailaren 21a -) Mexikoko futbolari profesional ohia da.
Karrera
Basagurenek Atlante FC taldean jokatu zuen 1970eko 71ko Lehen denboraldian.
Basaguren Mexikorekin lehiatu zen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1970eko FIFA Munduko Txapelketan. 1970ean, Munduko Txapelketako partida batean gola lortu zuen lehen ordezko jokalaria izan zen, El Salvadorren aurka.
Ontogenia
Ontogenia (ontogenesia ere bai) organismo baten jatorria eta garapena da (bai fisikoa, bai psikologikoa, adibidez, garapen morala), oro har fertilizaziotik helduarora arte. Terminoa organismo baten bizitza erabilgarri osoaren azterketari erreferentzia egiteko ere erabil daiteke. Hau da, ontogenia organismo baten garapen-prozesuari dagokio, bere etapa goiztiarrenetik heldutasunera arte, hainbat aldaketa biologiko, fisiologiko eta portaera-aldaketa barne hartuz. Organismoen bizitzan zehar gertatzen diren prozesu biologikoak eta ebolutiboak azaltzen ditu, hala nola ehunen sorkuntza eta hazkundea, trebetasunak eta portaerak eskuratzea, sexu-desberdintzea, ugalketa eta seneszentzia. Are gehiago, ontogenia funtsezkoa da zenbait espeziek elkarren artean nola eragiten duten eta ingurunearekin nola elkarreragiten duten ulertzeko.
Ontogenia, jaio aurreko ontogenian, fetuaren garapenean zentratzen dana, eta jaio ondorengo ontogenian banatu daiteke, jaio ondorengo organismo baten garapenean zentratzen dana. Jaio aurreko ontogenia organismoen garapenaren etaparik goiztiarrena da. Aldi horretan, enbrioia zelula bakar batetik kanpoko giroan bizirauteko gai den fetu konplexu batera garatzen da. Denbora horretan, fetuak gorputzeko atalak, organoak eta sistemak garatzen ditu, baita kanpoko ingurunean bizirauteko beharrezkoak diren oinarrizko jokabideak eta erantzunak ere. Jaio osteko ontogenia, jaio ondoren gertatzen den garapen-aldia da. Aldi horretan, organismoak hazten eta garatzen jarraitzen du, portaera berriak ikasten eta ingurunera egokitzen. Are gehiago, organismoak trebetasun berriak ikasten ditu, hala nola oinez ibiltzea, hitz egitea eta arazoak konpontzea, bai eta portaera sozialak eta emozionalak ere. Ugaztunetan, jaio ondorengo ontogenia bereziki garrantzitsua da, aldi horretan ikasten baitu animaliak bere kabuz kanpoko ingurunean bizirauten. Aldi hori ere garrantzitsua da portaera soziala garatzeko; izan ere, animaliak ikaskideekin elkarreragiten eta lotura sozialak sortzen ikasten du. Laburbilduz, ontogenia indibiduo baten garapenaren azterketari dagokio.
Etimologia
Ontogenia grekotik datorren hitza da. Onto- "izaki bat, indibiduoa; izatea, existentzia" esan nahi du, on- erro grekotik (genitibo ontos) "izatea" datorrena, eta -geny hitzak "sorrera, jatorria, ekoizteko modua" esan nahi du.
Historia eta ikertzaile nagusiak
Biologiaren bilakaeraren ikusmoldea duela berrehun urte inguru nabarmendu zen Lamarck eta Darwinen teorien eraginpean. XX.mendetik aurrera, biologia esponentzialki hasi zen ia disziplina guztietan, garapen metodologiko eta teknologikoei esker. Horren ondorioz, bizitzaren bilakaerari buruzko ikuspegi teorikoa aldatu egin zen, darwinismotik igaroz eboluzioaren teoria sintetikoa, sintesi modernoa eta abar. Hala ere, Gould (1977) ontogenia eta eboluzioari buruz argitaratu zen arte, eta garapenaren biologia ebolutiboaren berpiztera arte (EDB edo evodevo), ez ziren garapen biologikoaren eta eboluzioaren arteko harreman sakonak hauteman.
Ontogeniako ikertzailerik ospetsuenetako bat Ernst Haeckel da. 1868an argitaratutako "Naturliche Schöpfungsgeschichte" (Sorkuntzaren Historia Naturala) lanean, Haeckelek Oinarrizko Lege Biogenetikoa proposatu zuen, ontogeniak filogenia laburzen duela ezartzen duena. Lege horren arabera, organismo baten garapenak, dagokion espeziearen eboluzio-prozesua erreproduzitzen du. Haeckel ere "ontogenia" terminoa erabili zuen lehen zientzialarietako bat izan zen. Jean Piaget ontogeniaren arloan ere ikertzaile nabarmena izan zen. Piaget giza garapen kognitiboan zentratu zen, eta garapen kognitiboaren ontogenian egindako lanari esker, zientzialariek hobeto ulertu ahal izan zuten haurrek nola eskuratzen dituzten trebetasunak eta ezagutzak hazi ahala. Ontogeniaren azterketan ekarpen garrantzitsuak egin dituen beste ikertzaile bat Konrad Lorenz da. Lorenz animalien portaeraren garapenean egindako lanagatik da ezaguna, eta animalien portaeraren ontogeniari buruzko ikerketa funtsezkoa izan zen animaliak ingurunearekin nola garatzen diren eta elkarreragiten ikasten duten ulertzeko. Lewis Wolpert ezaguna da organismoetan ereduak eta formak garatzen egindako lanagatik, eta D 'Arcy Thompsonek ikerketa garrantzitsuak egin zituen organismoen hazkundearen eta formaren ontogeniari buruz.
Von Baer eta Haeckelen ideien arteko desberdintasuna
Karl Ernst von Baer eta Ernst Haeckelek teoria desberdinak zituzten enbrioi-garapenari buruz, eta horrek eztabaida bat sortu zuen. Von Baerren enbriologia-legeen arabera, enbrioiak egitura homogeneo eta konplikaziorik gabe hasten dira, eta gero eta konplexuagoak bihurtzen dira pixkanaka. Bestalde, Haeckelen Lege biogenetikoaren laburbiltzearen teoriak (hau da, ontogenian zehar, enbrioiek arbasoen eboluzio-faseak islatzen dituzten etapetatik igarotzen direlako ) iradokitzen zuen garapenean zehar enbrioiek hain konplexuak ez diren animalia helduei dagozkien etapak hartzen dituztelak. Nahiz eta Haeckelek pentsatu eboluzioak etapa berriak gehitzen zituela bizimodu berriak sortzeko eta enbrioi-garapena eboluzio-historia horren erregistro bat zela, Von Baerrek ukatu egin zuen forma heldu osoen edozein laburpen. Von Baerrek, bereizketaren legea proposatu zuen, ehunen eta organoen bereizketa gero eta handiagoa eta ezaugarri espezializatuen garapena nabarmentzen zituena, orokorretatik abiatuta. Laburbilduz, Von Baerrek argudiatu zuen espezie bakoitzak bere garapen-eredua duela, beste espezietatik ezberdina dena, eta beraz, ez dagoela filogenia laburbilduta. Embriologia garaikidearen oinarria izan ziren Von Baerren arauek, Charles Darwinen babesa izan zutenak, baina onarpen orokor desberdina izan zuten.
Ontogenia ikuspuntu desberdinetatik
Ontogenia aztertzeko hainbat modu daude, azterketaren ikuspegiaren eta helburuen arabera.
Ontogenia morfologikoa: Ikuspegi hau organismoaren egitura fisikoaren garapenean oinarritzen da, zelulen eraketatik hasi eta gorputz organo eta sistemen eraketaraino. Hau da, garapenean ematen diren aldaketa fisikoez arduratzen da. Honen barruan garapen faseak aztertzen dira, fertilizaziotik helduarora arte.
Ontogenia molekularra: Ontogenia molekularrak organismo baten garapenean gertatzen diren aldaketa genetikoak eta biokimikoak aztertzen ditu. DNA eta RNA sekuentziak aztertzea barne hartzen du, baita hainbat generen adierazpen-ereduak ere.
Ontogenia fisiologikoa: Ontogenia fisiologikoa sistema fisiologikoen garapenean oinarritzen da, hala nola sistema kardiobaskularrean, arnasketa-sisteman, nerbio-sisteman… Sistema horiek modu koordinatu eta integratuan garatzen direlako ideian oinarritzen da.
Portaeraren ontogenia: Portaeraren ontogenia animaliek denboran zehar izan duten portaeraren garapenari dagokio. Prozesu konplexua da, eta faktore genetikoak eta ingurumenekoak barne hartzen ditu, baita ikaskuntza eta esperientzia ere.
Ontogenia ebolutiboa: Ikuspegi horren ardatza da organismo baten garapen ontogenetikoa nola lotzen den haren eboluzio-historiarekin eta denboran zehar egin dituen egokitzapenekin azaltzea da. Ikerketa jakin batean, enbrioi-zelulen leinuen alderaketa eta 12 nematodo-klatuetan patroien eraketa aztertzen dira, eta horrek aldakuntzak eta eboluzio-joerak erakutsi zituen. Ondoriozta daiteke leinuaren konplexutasunak aurrera egin zuela eboluzioan zehar, antzeko morfogenesiarekin aztertutako nematodo guztietan.
Ontogenia kognitiboa: Ontogenia kognitiboak gaitasun kognitiboak garatzen ditu, hala nola pertzepzioa, arreta, memoria eta arrazoiketa. Prozesu kognitiboak esperientziaren eta heldutasunaren bidez moldatzen direla da ideia horren oinarria. Funtzio exekutiboak eta autoerregulazio-trebetasunak prozesu mentalak dira, eta horiei esker planifikatu, arreta jarri, jarraibideak gogoratu eta malabarismoak egin ditzakegu, hainbat zeregin arrakastaz eginez. Haur txikien trebetasun horiek hobetzeak epe luzera gaitasun akademikoak eskuratzea, arrakasta eta eskola-atxikipena hobetu ditzake.
Garunaren ontogenia: Garunaren ontogenia garunaren garapena sortzen denetik heldutasunera arte aztertzen du. Garunaren ontogeniaren azterketak garunaren eraketan eragiten duten faktoreen ikerketa barne hartzen du, baita nerbio-zelulen ekoizpena eta migrazioa kontrolatzen duten prozesu zelularren eta molekularren azterketa ere; eta bereziki, garunaren heltze funtzionala. Gizakiengan garunaren garapena ulertzeko, Xenopusen garunaren garapena aztertzen da, prozesu nabarmen konplexua, etapa guztiak ulertzea eskatzen duena, fertilizaziotik organogenesiraino eta haratago, garapenaren prozesu zentralak kontserbatu egiten baitira. Garunaren ontogeniaren azterketan egindako aurrerapenek, terapien eta tratamenduen garapenean erabiltzen dira.
Hizkuntzaren ontogenia: Hizkuntzaren ontogenia norbanako baten hizkuntza eskuratzeko eta garatzeko prozesuari dagokio, bere jaiotzatik helduarora arte. Horren barruan sartzen dira hiztegia, gramatika, ahoskera, intonazioa eta komunikazioa, oro har. Aldi kritiko bat dago hizkuntza eskuratzeko, eta heldu hasiberriek zailtasun gehiago dituzte bigarren hizkuntza ikasteko, bigarren hizkuntza ikasten esperientzia izan duten haurrek edo helduek baino. Bigarren hizkuntza bat eskuratzea leiho kritiko goiztiar batek mugatzen du ontogenian, eta, beraz, zailagoa da haurtzaroaren ondoren bigarren hizkuntza bat ikastea.
Laburbilduz, ontogeniaren ikuspuntu bakoitzak garapen-prozesuari buruzko ikuspegi bakarra ematen du. Ontogenia morfologikoa aldaketa fisikoetan zentratzen da; ontogenia molekularra, organismoen garapena arautzen duten prozesu biokimiko eta molekularretan; ontogenia zelularra interakzio zelularretan…
Fertilizazioa
Fertilizazioa, espermatozoide a eta obulua (kolektiboki gameto deituak) bat egiterakoan ematen den prozesua da, guraso bietatik eratorritako genoma duen gizabanako berri bat sortzen hasteko. Espermatozioidea eta obuluak bat egiterakoan, zigotoa sortzen da. Fertilizazioak bi helburu lortzen ditu: sexua (bi gurasoren gene eratorrien konbinazioa) eta ugalketa (organismo berri baten sorrera). Horrela, ernalketaren lehen funtzioa geneak gurasoetatik seme-alabetara transmititzea da, eta bigarrena obuluaren zitoplasman garapenarekin jarraitzea ahalbidetzen duten erreakzioak hastea.
Fertilizazioa bi motakoa izan daiteke: Kanpokoa edo barnekoa. Kanpoko fertilizazioan espermatozoideak eta obuluak emearen gorputzetik kanpo dauden, ingurune urtarrean edo lehorrean. Mota hau ohikoa da uretako organismoetan, hala nola arrainetan, anfibioetan eta ornogabe batzuetan. Kanpoko fertilizazioan espermatozoideak eta obulua bat egiten dute emearen gorputzaren barruan, normalean kopularen bidez. Ohikoa da lurreko organismoetan, hala nola ugaztunetan, hegaztietan, narrastietan eta intsektuetan.
Fertilizazioa 9 urratsetan banatzen da ugaztunetan :
Koro radiatuan sartu. Koroa radiata zelulen arteko matrize bat du, proteinez eta azido hialuronikoz osatua, hialuronidasak (espermatozideen buruan dagoena) eta igeriketako mugimendu aktiboek barneratzen dutena. Prozesu hau soilik gertatzen da barruan mantenugai-erreserba handiak dituzten arrautzak ekoizten dituztenak. Adibidez monotremoek ez daukate koro radaitik.
Eremu peluzidoari lotzea. Zona peluzidak 13 µm-ko lodiera du gizakietan, eta lau glikoproteina ditu nagusiki: ZP1, ZP2, ZP3 eta ZP4. Espermatozoidea eremu peluzidoarekin lotzeko, ZP3 proteina erabiltzen da, eta horrek ere erreakzio akrosomala estimulatzen du. In vitro, saguaren espermatozoideek arrautzaren eremu peluzidoko ZP3arekin bat egiten dute, eta lotura horrek akrosomaren erreakzioa eragiten du. Fertilizarioaren ondoren ZP3 aldatzeak espermatozoideak eremu peluzidarekin lotzea ezabatzen du eta, ondorioz, akrosomaren erreakzioa eragitea eragozten da.
Erreakzio akrosomala eta eremu peluzidaren sarketa. Akrosom a Golgiren aparatutik eratortzen da eta obuluaren inguruko zelulaz kanpoko geruzak digeritzeko behar diren entzimak ditu.
Espermatozoideak eta obuluak batzea.
Polispermiaren prebentzioa. Polispermia espermatozoide anitzen sarrera da. Espezieek bi haploide nukleo baino gehiagoren batasuna prebenitzeko moduak garatu dituzte. Itsas trikuko arrautzak polispermia saihesteko bi mekanismo ditu: erreakzio azkar bat, arrautzaren mintz plasmatikoan izandako aldaketa elektriko baten bidez lortua, eta erreakzio motelago bat, pikor kortikalen exozitosiak eragindakoa. Ugaztunetan, eremu peluzidoko errezeptore espermatikoak aldatzen dituzten entzimak askatzen dira, eremuari lotutako espermatozoideak askatuz eta beste espermatozoide batzuk batzea saihestuz. Sagu-obuluen granulu kortikalek ZP3 azukrearen hondakin terminalak mozten dituzten entzimak dituzte, lotutako espermatozoideak askatuz eta beste espermatozoide batzuk batzea saihestuz.
Arraultzaren aktibazio metabolikoa. Aztertutako espezie guztietan, Ca2+ askeak, arrautzaren alkalinizazioak lagunduta, arrautzaren metabolismoa, proteinen sintesia eta DNA sintesia aktibatzen ditu.
Espermatozioidearen nukleoaren deskondentsazioa.
Arraultzaren meiosia amaitzea.
Gizonezkoen eta emakumezkoen pronukleoak garatzea eta fusionatzea. Material nuklearra deskondentsatu egiten da eta gizonezkoen eta emakumezkoen pronukleoak eratzen ditu. Ondoren, gizonezkoen eta emakumezkoen pronukleoak batu egiten dira, eta haien kromosomak zatiketa mitotiko baterako antolatzen dira. Fertilizazioa osorik dago eta fertlizatutako obuluari zigoto deitzen zaio.
Enbriogenesia
Enbriogenesia enbrioi bat sortzeko eta organismo multizelular batean garatzeko prozesua da. Fertilizazioarekin hasten da, espermatozoide bat eta obulu bat elkartzen direnean zigoto bat sortzeko, organismo berriaren lehen zelula dena. Gero, zigotoak zelula-banaketa eta -bereizketa batzuk jasaten ditu, eta, horien ondorioz, hainbat zelula eta ehun mota sortzen dira, garatzen ari den enbrioiaren oinarrizko gorputz-plana osatuz. Enbriogenesia 3 fasetan bana daiteke: Zatiketa, blastulazioa eta gastrulazioa.
Zatiketa. Fertilizazioaren ondoren, organismo multizelular baten garapena zatiketa izeneko prozesu baten bidez dator, zatiketa mitotiko batzuen bidez, zeinen bidez obuluaren zitoplasmaren bolumen handia zelula nukleatu txikiago askotan banatzen den. Zatiketa-aldian dauden zelula horiei blastomero esaten zaie. Orokorrean, bi segmentazio mota daude: Zatieta holoblastikoa eta meroblastikoa. Zatiketa holoblastikoa erreserbako material gutxi edo bat ere ez duten obuluetan egindako zatiketa zelular oso bat da, ugaztunetan ematen dena; zatiketa meroblastikoa, berriz, erreserbako material asko duten obuluetan egindako zatiketa zelular partziala da, hegaztietan eta igel eta salamandra gehienetan ematen dena.
Blastulazioa. Zatiketaren ondorioz, zelula-talde bat sortzen da, blastula izenekoa, zelula txikiagoetan banatzen dena, mitosian kromosoma-erreplikazioaren bidez. DNA edukia handitu egin da, baina enbrioia ez da handitu. Hau da, blastula, zelulen edo blastomeroen esfera hutsa, obulu fertilizatu bat behin eta berriz zatituz enbrioi bat garatzean sortzen dena. Blastula garatu ondoren, gástrula delakora igarotzen da, gastrulazioa deritzon prozesu batera.
Gastrulazioa. Gastrulazioa garapen goiztiarreko prozesu bat da, non enbrioi bat zelula epitelialen geruza dimentsiobakar batetik gastrula izeneko geruza anitzeko egitura batera eraldatzen den. Enbrioia prestatzen du organoak eratzeko, eta hainbat mailatako gorputz-plana ematen du. Narrastien, hegaztien eta ugaztunen kasuan, organismo triploblastikoak baitira, gastrulazioa ehunezko hiru geruzako organismo bat da, endodermoz, mesodermoz eta ektodermoz osatua.
Organogenesia
Organogenesia prozesu konplexua da, organismo multizelularretan organoak bereiztea eta garatzea eragiten duena. Organogenesia gastrulazioan zehar geruza germinalak sortzearekin hasten da, eta geruza horiek lehen mailako hiru geruza germinalak sortzen dituzte: endodermoa, mesodermoa eta ektodermoa. Germina-geruza horiek, gero, hainbat ehun eta organotan bereizten dira, morfogenesi izeneko prozesu baten bidez. Neurulazioa. Organogenesiaren funtsezko gertakarietako bat hodi neuralaren eraketa da, nerbio-sistema zentrala sortzen duena neurulazioa deritzon prozesu baten bidez. Bi motako neurulazioak daude: Primarioa eta sekundarioa. Neurulazio primarioa ornodun gehienetan gertatzen da. Neurulazio primarioan, hodi neurala eratzen da plaka neuraletik abiatuta; plaka hori zelula ektodermikoen egitura laua da. Enbrioia tolestu ahala, plaka neurala hondoratu eta erdian fusionatzen da, hodi neurala osatuz. Bestalde, neurulazio sekundarioa ugaztun batzuetan gertatzen da, hala nola martsupialetan eta monotrema batzuetan, eta narrasti eta hegazti batzuetan. Neurulazio sekundarioan, hodi neurala kordoi neuraletik sortzen da. Neurulazio sekundarioan, hodi neurala enbrioi-garapenaren ondorengo etapa batean sortzen da, neurulazio primarioan baino.
Sistema kardiobaskularraren garapena. Organogenesiaren beste prozesu garrantzitsu bat sistema kardiobaskularraren garapena da. Bihotza enbrioi-garapenean sortzen den lehen organoetako bat da, eta germina-geruza mesodermikotik sortzen da. Gero, bihotzak aldaketa morfologiko konplexuak jasaten ditu, lau ganberako helduen bihotza osatzeko.
Larbak eta gazte faseak
Espezie askotan, arrautzatik ateratzen den edo munduan jaiotzen den organismoa ez da sexualki heldua. Izan ere, animalia gehienetan, organismo gaztea larba bat da, helduaren aldean nabarmen desberdina izan daitekeena. Espezie askok larba fasea daukate; esate baterako, arrainak, anfibioetan [6], tximeletak, erleak… Beldarrak, askotan, elikatzeko edo sakabanatzeko erabiltzen den bizi-etapa dira. Espezie askotan, larba-egoera da luzaroen irauten duena, eta heldua ugalketarako bakarrik da egoera laburra. Zetazko harraren sitsetan, adibidez, helduek ez dute aho-aparaturik eta ezin dira elikatu. Larbek nahikoa jan behar dute helduak bizirik iraun dezan eta aparkatu dadin.
Gaztearoa, haurtzaroaren amaieraren eta helduaroaren hasieraren artean gertatzen den ugaztun batzuen hazkunde- eta garapen-bizitzaren historiako etapa bat da. Eboluziorako hipotesien artean daude garapen sexualaren inhibizioa, harraparitze- eta gose-arriskuarekiko ezinikusia, eta ikasteko eta portaerak praktikatzeko denbora gehigarria.
Metamorfosia
Metamorfosia animalia askotan gertatzen den eraldaketa-prozesuari dagokio, larbetatik helduetara garatzen diren bitartean. Morfologian, fisiologian, portaeran eta ekologian aldaketa esanguratsuek eragiten ditu.. Metamorfosiaren adibiderik ezagunenak intsektuetan daude, hala nola tximeletetan, sitsetan eta kakalardoetan. Hala ere, metamorfosia beste animalia talde batzuetan ere badago, hala nola anfibioetan, arrainetan eta krustazeoetan. Metamorfosi-prozesua faktore genetikoen, hormonalen eta ingurumenekoen interakzio konplexu batek erregulatzen du. Tiroide-hormonek igelen metamorfosia kontrolatzen dute, metamorfosian tiroxina (T4) eta triyodotironina (T3) jariatzean. Gainera, ikerketa osagarri batean, Allenek (1916) aurkitu zuen lehen zapaburuen tiroideo hondarra atera zuenean larbak ez zirela inoiz metamorfosiatu, baizik eta zapaburu erraldoi bihurtu zirela.
Anfibioen metamorfosia existitzen diren ehunen birmoldaketagatik bereizten den bitartean, intsektuen metamorfosiak askotan larben ehunak suntsitzea eta zelula-populazio guztiz desberdin batekin ordezkatzea dakar. Intsektu batzuek, hala nola kolemboloek eta efimerek, ez dute larba-egoerarik, eta garapen zuzena dute; beste batzuek, berriz, matxinsaltoek eta zimitzek, esaterako, metamorfosi hemimetabola mailakatua dute. Intsektu holometaboloetan, ez dago proninfa-etaparik, eta arrautzatik ateratzen den gazte-formari larba deitzen zaio. Azken estadioko etaparen ondoren, larbak mutu metamorfiko bat jasaten du pupa bihurtzeko. Pupazio-etapan, egitura helduak eratzen dira eta larbar-egiturak ordezten dira, eta irudizko mutu batek helduari pupal eta emerjatik askatzea ahalbidetzen dio. Metamorfosia hautespen naturalaren bidez eboluzionatu ahal izan da, eta intsektuek metamorfosiaren ezaugarri espezifikoak garatu ahal izan dituzte beren ingurunera egokitzeko.
Teloseo gehienen kasua, metamorfosia jaio osteko garapen-prozesu bat da, non larbek aldaketa morfologiko, zelular eta fisiologiko batzuk izaten dituzten gazte-arrain erabat formatuak bihurtzeko. Hormona tiroideoek (TH) metamorfosia bultzatzen dute, eta horrek T4 maila altuagoak ahalbidetzen ditu, garapen-ekitaldi lokalizatuak antolatzeko. Teleosteo aldebiko espezieetan, aldaketa morfologiko metamorfiko nabariena begi bat buruaren beste aldera migratzea da, eta larba pelagiko simetrikoaren garapena gazte bentoniko asimetriko batean.
Helduaroa eta senezsentzia
Helduaroan, heldutasun fisiko eta sexuala lortu duen eta ugaltzeko gai den organismo baten bizi-zikloko garapen-etapa da. Seneszentzia prozesu bat da, zeinaren bidez zelula bat zahartzen den eta etengabe zatitzeari uzten dion, baina ez da hiltzen. Denborarekin, zelula zaharren (edo senteszenteen) kantitate handiak pila daitezke ehunetan Zelula horiek aktibo jarraitzen dute eta gertuko zelula osasuntsuei hantura eta kaltea eragin diezaieketen substantzia kaltegarriak aska ditzakete, minbizizibizi eragitea adibidez.
Olometria ontogenikoa
Organismo gehienek aldaketa alometrikoak izaten dituzte beren forman hazi eta heldu ahala, eta beste batzuek metamorfosian parte hartzen dute. Hau da, alometria, organismoen aldaketa gorputzaren tamainaren aldaketa proportzionalekin alderatuta da. Ugaztunetan, adibidez, sagutik elefanteraino, gorputza handitzen den heinean, oro har bihotzak astiroago mugitzen dira, garunak handiagoak bihurtzen dira, hezurrak proportzionalki laburragoak eta meheagoak bihurtzen dira eta bizi-itxaropena luzatu egiten da.
Ontogenia eta filogeniaren arteko desberdintasunak
Ontogenia eta filogenia biologian maiz eztabaidatzen diren bi kontzeptu dira. Antzekoak izan arren, alde esanguratsuak ere badituzte.
Nive Nielsen
Nive Nielsen kantautore eta aktore inuka da, Groenlandiako Nuuk hirikoa. The Deer Children taldean jotzen du.
Ontogenia
Ontogenia eta filogeniaren arteko desberdintasunak
Ontogenia organismo indibidual baten garapen-prozesua da, fertilizazioatik heldutasunera arte. Organismo batek zeharkatzen dituen garapen-etapak dira, enbrioiaren, fetuaren eta jaio ondorengo etapak barne. Ontogenia-prozesua funtsezkoa da, organismo indibidual baten egitura eta funtzioa zehazten dituelako.
Filogenia, bestalde, espezie baten historia ebolutiboa da. Espezieen eta arbasoen arteko harremanak aztertzea dakar. Filogeniak lurreko bizitzaren aniztasuna ekarri zuen eboluzio-prozesua ulertzen laguntzen digu. Hainbat espezieren arbaso komunak identifikatzen ere laguntzen digu. Taxonomia, organismoak sailkatzeko zientzia, filogenian oinarritzen da.
Ontogeniaren eta filogeniaren arteko diferentzia nagusia da ontogenia organismo indibidual baten garapenean zentratzen dela, eta filogenia, berriz, espezie baten historia ebolutiboan. Ontogenia organismo batek zeharkatzen dituen garapen-etapez arduratzen da, eta filogenia, berriz, espezie ezberdinen eta haien arbasoen arteko harremanez. Ontogeniaren eta filogeniaren arteko beste desberdintasun bat tartean dagoen denbora-eskala da. Ontogenia organismo indibidual bakar baten barruan gertatzen da, eta normalean urte batzuk hartzen ditu osatzeko. Aitzitik, filogenia milioika urtetan gertatzen da eta espezie ezberdinen eboluzioa inplikatzen du. Beraz, ontogenia organismo baten garapenari dagokio eta filogenia, berriz, organismoaren eboluzioari.
Pétroleuse
Pétroleuse deitzen zitzaion 1871n, Versailles-eko tropak Komuna zapaltzen ari zirela, petrolioaz baliatuta suteak eragin izana leporatu zioten emakumeari. Horrela esaten zaie Aste odoltsuan borroka armatuetan parte hartu zuten emakumeei, bereziki Parisko Udalaren sutea izan ondoren (1871ko maiatzaren 24a).
Historia
Parisko Komunaren historialariek, hala nola Robert Tombs-ek eta Gay Gullickson-ek, berriki egindako ikerketen arabera, emakumeek nahita eragindako sute egiaztaturik ez zen izan, eta emakume bat ere ez zen su-eragile izateagatik zigortua izan.
Komunaren ostean, ustezko milaka communarde epaitu zituzten, baina haietatik gutxi batzuk baino ez zituzten erruduntzat jo, eta gutxi horiek Versailleseko tropei tiro egin izanagatik kondenatu zituzten, ez suteak eragiteagatik. Orduko artxiboak XX. mendean ikerlarien eskura jarri zirenean, Versaillesko agintariek epaiketetan idatzitako agiri ofizialen azterketak agerian uzten du salaketa horiek oinarririk gabekoak zirela eta ez zela emakumerik kondenatu eragindako suteagatik. Pétroleuse esaten zieten haiek ez zieten su eman Komunaren amaieran erre ziren eraikinei. Udaletxea, adibidez, Guardia Nazionaleko kideek suntsitu zuten erretiratzen ari zirela. Rivoli kaleko eraikinak communard-en eta Versaillesko tropen arteko kale-borroketan erre ziren; beste eraikin batzuk, berriz, suzko obusek suntsitu zituzten.Pétroleuse-aren mitoa oso hedaturik egon arren, inoiz ez zuten emakume bat bera ere nahita eragindako sute kriminal baten erruduntzat jo. Gullickson-ek iradokitzen du pétroleuse-aren mitoa, berez, Versailleseko politikariek planifikatutako propaganda-kanpainaren barne zegoela. Kanpaina horren helburua Komunako paristarrak jendilaje ez-natural, suntsitzaile eta barbarotzat aurkeztea zen, indar loialistei garaipen morala emateko «naturaren aurkako» communard-en kontra. Hala ere, mitoa oso hedaturik egon da XX. mendera arte. Parisen, debekatua egon zen likido sukoiak saltzea Komuna amaitu eta hilabete batzuetara. Termino horren izatearen arrazoia hobeto ulertzeko, beharrezkoa da, garaiaren testuinguruan kokaturik, orduko emakumeak gizarteko eskubide osoko kidetzat hartzen ez zirela gogoratzea, eta Komunak, ordea, bi sexuen arteko parekotasun handiagoa ezarri zuela.
Ondorengoak
Pétroleuses terminoa 1968ko maiatzeko gertaeretan eta hurrengo urteetan berriro agertu zen. Garai horretan, Frantziako Mouvement de libération des femmes  mugimenduaren Lutte de classe izeneko korronte batean, bereziki, erabili zen. Korronte hori Ligue communiste révolutionnaire alderditik hurbil zegoen Parisko feministek osatzen zuten, eta Pétroleuses izena hartu zuten. 1974ko martxotik 1976ko abendura bitartean Les Pétroleuses: le journal des femmes qui luttent aldizkaria argitaratu zuten, Michèle Descolonges-en zuzendaritzapean. Bederatzi zenbaki atera ziren maiztasun jakinik gabe.
Pétroleuse-en mito negatiboak gaur egun arte iraun du: 2000. urtean, adibidez, Paris Match aldizkariak Louise Michel su-eragile gisa aurkeztu zuen.
Petrol Girls punk talde britainiarrak mito horren izena hartu du.'
Sergei Botkin
Sergei Petrovitx Botkin (Серге́й Петро́вич Бо́ткин; 1832ko irailaren 17agreg. /irailaren 5ajul. - 1889ko abenduaren 24agreg./abenduaren 12ajul.) errusiar mediku, terapeuta eta ekintzaile ezaguna izan zen, Errusiako zientzia eta hezkuntza mediko modernoaren sortzaileetako bat. Errusiako medikuntzan sartu zituen triajea, anatomia patologikoa eta post mortem diagnostikoak.
Pauline de Meulan
Pauline de Meulan, Mme Guizot izenez ezagutzen da (Paris, Frantzia, 1773ko azaroaren 2a -ib. 1827ko abuztuaren 1a) Frantziar idazle eta kazetari a izan zen
Ez da nahastu behar Margueriti-Andrée-Eliza Guizotekin, Dillon ezkondu aurretik, Hauxe ere emakume idazlea, bere iloba eta François Guizoten bigarren emaztea izan baitzen 1829tik 1833ra.
Bereziki ezaguna da Frantziako Iraultzaren ondoren hezkuntzan egindako lanagatik eta jarrera liberalagatik. Sainte-Beuve literatura-kritikari frantsesak honelaxe deskribatu zuen: moralistarik onena eta garrantzitsuena da—Jacques Rousseau-tik.
Familia jatorriak
Carlos de Meulan kondearen alaba izan zen Elizabeth Charlagas-Pauline de Meulan, erregearen kontseilaria eta Parisko eta Margarita de Saint-Chamans finantzen jasotzaile nagusia. Hezkuntza bikaina jaso zuen eta giro bikainean garatu zen, batez ere Chamfort, Condorcet edo etorkizuneko Suard akademikoa bezalako idazle eta moralistekin. 1790etik aurrera, ordea, bere aitaren heriotzak familia nolabaiteko zailtasun finantzarioan jarri zuen, eta neska gaztea idazten hasi zen: bere lehen eleberria, Les contradictions ou ce qui peut llege, 1799an agertu zen, eta laster Jean Baptiste Antoine Suardek l Le Publiciste egunkarian idaztera gonbidatu zuen. Bere talentua loratu egin zen, eta ospe handiko zutabegile bihurtu zen, harik eta 1810ean argitalpena amaitu zen arte. Aldi horretan, Michauden biografia unibertsalaren arabera, Europako Literatur Artxiboetan (1804-1808), Filosofi Artxiboetan eta Hezkuntzaren Urtekarietan ere parte hartu zuen.
Guizot bikotea
Francisco Guizotekin ezkondu zen 1812an. Bere ekoizpen literarioa eleberri entretenigarritik urrundu zen hezkuntza eta moraltasun kontuetan arreta jartzeko, tratatu, gutun, ipuin moduan, baina baita historia, politika edo literaturako ikasketa akademikoetan ere. L'écolier, ou Raoul et Victor eleberriak Frantziako Akademiaren sari bat lortu zuen 1822an.
Historiografia modernoak egiaztatzen du senarrak maiz ezkutatu zuela, historialari eta kritikari gisa egindako lana alde batera utzi baitzuen, emakumezkoentzat jotzen diren idazkien mesedetan. Hala ere, 1836an, San Beuvek 1844an bolumenez hartutako erretratu bat eman zion, bere talentuaren originaltasuna, zuhurtasunik eza eta moralista onen idazketa-fintasuna azpimarratzen zituena.
François Guizotekin osatu zuen bikoteak bitxia zirudien une horretan. Berak baino 14 urte gehiago zituen. Gabriel de Brogliek taula konparatibo hau erakutsi du Guizoten, 32. orrialdetik 36.era. Hil zenean, haren senarrak argitaratu gabeko bi obra argitaratu zituen, Conseils de morale (1828) izenburupean. Aurretik, Mme Guizoten bizitzari eta obrari buruzko ohar bat du, Charles de Rémusatek idatzia..
Pauline Guizoten testuekiko grina bere heriotzaren ondoren jarraitu zuen: Liburutegi Nazionalaren katalogoak 200 erregistro inguru ditu, liburuxka isolatuetan edo testu ugariko bildumetan berrargitaratzeagatik, 1901era arte. Haren lan moralek emakume autoreak ere inspiratu dituzte, imitazioak edo ondorioak eskaintzen baitituzte: Mme Amable Tastuk, 1841ean, Une familleren "edizio jarraitua" proposatzen du, eta Élien bertsoz handitutako argitalpena.
Hope (Midland konderria, Michigan)
Hope (ingelesez: Hope Township) AEBetako Michigan estatuan dagoen Midland konderrian dagoen udalerri bat da. 2010ean 1.361 biztanle zituen eta 22,5 km²-ko biztanle dentsitatea. [2]
Hidra (Grezia)
Hidra uhartea (grekeraz Ύδρα) Saroniko Golkoko uretan dagoen Egeo itsasoko uhartea da, Atenastik hegoaldera dago, Argolidako penintsularen parean, Saronikoko eta Argolikoko golkoen artean. Peloponesotik bereizten du Hidrako itsasarteak. Hidra udalerria ere bada, uharte osoa hartzen duena, biztanlez hutsik dauden Dokos eta Agios Georgios uharteekin batera.
Ehiza xehe
Ehiza xehea aire liberan praktikatzen den kirolarik ezagunena da. Azkeneko urte hauetan, ehiza xeheko lizentziak gora egin dute. Ehiza mota hau, kirol bat izateaz gain, negozio oso ona da. Izan ere, mundu osoko ehiztariek eskopeta, errifle, munizio, talde, zakur eta joan-etorrietan inbertitzen dute. Horregatik esan daiteke, ehiztariei garestiagoa ateratzen zaiela harrapatutako animali basatia, merkatuan erostea baino.
Ehiza xehea oinez praktikatzen da, zakur baten laguntzaz.Txakur horiek erakusgarriak izan daitezke, hala nola Pointer, Setter edo Alemaniako brakoa; arrastoa dute, untxariak bezala; atzetik dabiltzanak, leberleak bezala; jasotzaileak, spaniel-ak edo podenkoak; edo kobratzaileak, hala nola Labrador retriever eta Golden retriever. Hala ere, ehiza xehea harrapatutako animaliarengatik eta ez ehizatzeko moduarengatik ezagutzen da. Ehiza xehean animali txikiak harrapatzen dira:untxia, erbia, galeperra, usapalak eta usoak, eper gorria, birigarroa, faisaia eta uretako zenbait hegazti. etab.
Modalitateak
Ehiza Xeheko mota nagusiak:
Paseko ehiza usoen, usapalen, birigarroen eta uretako hegaztien gainean egiten da batez ere. Bertan, ehiztariak ezkutuan eta kamuflatuta egoten dira espezie horiek beren elikadura- eta edari-eremuetara (ibaiak, errekak, lakuak, etab.) modu naturalean hegan egiten duten lekuetan. ), edo etzalekuak ilunabarrean praktikatzen da.
Itxaroteko edo aguardorako ehiza deitzen zaion modalitateak ibai, aintzira eta lakuetako ertz lohitsuak izaten ditu agertoki gisa, non hegaztiak, batez ere ahateak, elikagai bila edo migrazioetan agertzen baitira. Han, ehiztaria, kanaberen eta hostajearen artean makurtuta edo ezkutatuta, zain dago.' Beste batzuetan hegaztiaren ertza imitatzen du (apeu) hura erakartzeko.
Ehizaldian, ehiztariek, estrategikoki jokatuta, tiro egiten diete animaliei, zakurrek edo uxatzaileek altxatu eta jazartzen baitituzte.
Erakargarritasun bidezko ehiza, Jaengo eta inguruko beste leku batzuetako kukoa ere esaten zaiona, zelaiko zorua baino altuxeagoa den eremu batean, eper ar bat ipiniz egin ohi da, kaiolan sartuta, erakargarri gisa, araldian espezie bereko arrak eta emeak erakar ditzan. Lehenengoekin, kaiola barruan dagoen arrak lurra menderatzeko borroka egingo du. Ehiztariak espezieari buruz dakienaren (ohiturak, kantua, jokabideak, etab.) araberakoa izango da amaiera. Ehiztaria kaiola kamuflatutik hamabost edo hogei metrora egoten da ehizaleku batean.