cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Okhrana
Historia
Mugimendu marxistaren zabaltzeak, segurantza zerbitzuen zentralizazioa bultzatu zuen. 1898tik, Polizia Sailaren Sekzio Bereziak, jendarmeak alde batera utziko zituen adimen lanetan. Sipiagin, MVDko ministroaren hilketaren ondoren, 1902ko apirilaren 2an, SIen esku, honen ondoren kargua hartu zuenak, Viatxeslav von Plehvek, poliki-poliki, jendarmeriaren probintzia delegazioak, Segurantza eta Ikerketa estazioengatik aldatu zituen, alkate eta gobernatzaileen agindupean. Garai hartan, alkateak eta gobernatzaileak herrizaingo ministroaren agindupe zuzenean zeuden.
1905eko Iraultza piztu zenean, eta Plehve hil ondoren, Piotr Stolipinek, herrizaingo ministro berri eta ministroen kontseiluko presidente gisa, segurantza estazioen sare nazional bat sortu zuen. 1908an, 31 estazio zeuden, eta, hiru urte geroago, 60tik gora. 1906an, Polizia Sailaren bi sekzio berezi gehiago antolatu ziren. Aldi berean, 1907an, Polizia Sailaren Segurantza Sekzio zentralizatua sortu zen. Honen egoitza nagusia, San Petersburgoko Fontanka kaleko 16. zenbakian zegoen.
Stolypinen hilketak eta Azef kasuak oso egoera zailean utzi zuen Okhrana, asko okertu zena, beranduago agente bikoitz eta sator gehiago deskubritu zirenean. 1913ko udazkenean, Moskukoa, Varsoviakoa eta San Petersburgokoa izan ezik, Segurantza estazio guztiak deseginak izan ziren. Lehen Mundu Gerraren hasierak, errepresio poliziala, kontraespioitzagatik aldatzea suposatu zuen, Iraultzaren aurkako borroko modu gisa. Baina, Sailaren ahaleginak, azkenean, ez ziren batere ondo antolatu armadako adimen unitateekin.
Malanita
Ezaugarriak
Malanita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Stoneham (Maine)
Stoneham Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oxford konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zozo (musika taldea)
Zozo 2016an Astigarragan sortutako rock musika taldea da.
Saint-Laurent-du-Pape
Saint-Laurent-du-Pape Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Laurent-du-Pape udalerrian erroldatutako biztanleak 1.507 ziren. Familiak 614 ziren, horien artean 166 pertsona bakarrekoak ziren (62 bakarrik bizi ziren gizonak eta 104 bakarrik bizi ziren emakumeak), 199 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 212 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 37 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 751 etxebizitza zeuden, 622 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 67 bigarren erresidentzia ziren eta 62 hutsik zeuden. 624 etxeak ziren eta 122 apartamentuak ziren. 622 etxebizitza nagusietatik 440 bere jabearen bizilekua ziren, 164 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 36 etxek bi zituzten, 99 etxek hiru zituzten, 163 etxek lau zituzten eta 317 etxek bost zituzten. 416 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 252 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 308 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 944 ziren, horien artean 672 aktiboak ziren eta 272 inaktiboak ziren. 672 pertsona aktiboetatik 613 lanean zeuden (333 gizon eta 280 emakume) eta 58 langabezian zeuden (27 gizon eta 31 emakume). 272 pertsona inaktiboetatik 89 erretiraturik zeuden, 82 ikasten zeuden eta 101 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Laurent-du-Pape udalerrian 637 unitate fiskal zeuden, 1.578 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.160 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 52 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 13 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Saint-Laurent-du-Pape udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 468 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leongo geltokia (Feve)
Leon edo Leon–Matallana edota Leon–Isla Aita (azken hau gaztelaniaz eta leonesez: León–Padre Isla) Espainiako Gaztela eta Leongo tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Labarthe (Gers)
Labarthe Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Labarthe udalerrian erroldatutako biztanleak 159 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 26 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 68 etxebizitza zeuden, 61 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 7 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 67etxeak ziren. 61 etxebizitza nagusietatik 48 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Labarthe udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 173 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.636 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 igeltseroa.
2000. urtean Labarthe udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 483 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shercock
Shercock (Searcóg) Irlandako udalerri bat da, Cavan konderrian dagoena. 2013ko erroldaren arabera 531 biztanle zituen.
Esan Ozenki (abestia)
Esan Ozenki Negu Gorriak euskal hip hop musika taldearen abesti bat da. 1990ean Negu Gorriak diskoaren barnean kaleratu zuten. Hipokrisiari Stop! Bilbo 93-X-30 zuzeneko albumean ere agertu zen.
Gero izenburua taldearen diskoetxea izendatzeko ere erabili zuten.
NGC 4370
NGC 4370 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Balyakinita
Balyakinita oxido motako minerala da.
Comuner@s
Comuner@s (euskaraz, Komuneroak) gaztelar alderdi politiko ezkertiar erradikala eta independentista da. 2008ko urtarrilaren 17an inskribatu zuten Espainiako Barne Arazoetako Ministerioaren alderdi politikoen erregistroan.
Sphaerodactylus darlingtoni
Sphaerodactylus darlingtoni Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Hipotermia
Hipotermia hotzak gorputzeko tenperatura 35 °C-tik behera jaisten duenean ematen den afekzio orokorra da.
Kontzejupetik
Kontzejupetik Oñatiko udalaren eskutik argitaratzen den hilabetekaria da. Herriko albisteak, erreportajeak, historia, kirolak... jasotzen dira bertan. 90. hamarkadatik argitaratzen da, eta hileko lehen ostegunetan banatzen da (abuztuan izan ezik). 300 zenbaki baino gehiago argitaratu dira, eta hilabetero 5.500 aleko tirada du aldizkariak. Euskara hutsean argitaratzen da, euskara batua zein herriko euskalkia uztartuz.
Hipotermia
Hotz handia egiten duenean, gorputzeko tenperaturak bat-batean egiten du behera. Organismoa bero galera hau konpentsatzen saiatzen da larruazaleko hodi-uzkurdura eta dardaren bidez energia sortuz. Hau nahikoa ez denean, klaudikazio fasean sartzen da gaixoa, ondorioz zirkulazio, nerbio eta arnas aparatuaren depresioa eta heriotza gerta daitezke.
Kontzejupetik
Historia
Sorrera Oñatiko Udal euskara departamentuaren ardurapean izan zen 1988ko urtarrilean, hasieran maiztasun finkorik gabe, 1991ko abendura bitartean. 1992ko irailetik aurrera, berriz, egonkortasuna bereganatu zuen, eta hilabeteroko maiztasuna finkatu. Ordutik, hilabeteko lehenengo ostegunetan kaleratzen da aldizkaria, abuztuan izan ezik. Urtean 11 zenbaki. Herriko etxe, denda, elkarte eta bestelako erakunde guztietara banatzen da, dohain. 1998 urtetik gazteei zuzendutako osagarria argitaratzen da, Etxagok ama begira izenburuarekin, eduki ludikoak dituena. 2015. urteko maiatzean zenbait aldaketa egin ziren aldizkariaren diseinu eta edukietan.
Gaiak
Oñatiko udaletxean hartzen diren erabakiak eta herri mailako gizarte, kultura, kirol, politika nahiz ekonomia arloko gaiak euskara hutsean jorratzen ditu.
Hipotermia
Gorputzeko tenperatua 33-35 °C artean dagoenean hipotermia arina da eta dardarak, buru nahasmena eta mugimendu baldarrak agertzen dira. 30-33 °C artean hipotermia larriagoa da eta aurreko sintomez gain, gaixoak oroimena eta konortea gal ditzake. 30 °C-tik behera, hipotermia larria da, konortea erabat galtzen da, begi-ninien zabalkuntza eta tentsio arterialaren jaitsiera ematen dira eta bihotzeko taupadak ahuldu egiten dira, ia detektaezinak izatera heldu arte.
Zenbait ebakuntzetan kirurgiagileek hipotermia artifiziala sor dezakete gaixoaren organoen aktibitatea jaisteko eta oxigeno gutxiago kontsumitzeko.
Eragileak
Hipotermian tenperaturaren jaitsieraz gain, beste faktore batzuk ere eragiten dute:
Sintomak
Giza gorputzaren tenperatura normala 36-36.9 °C artean dago. Tenperaturaren jaitsieraren arabera hipotermia hiru alditan sailka daiteke larritasunaren arabera.
Lehen aldia
Lehen aldi honetan gorputzeko tenperatura normaletik gradu bat edo bi jaisten da. Hotzikara arin zein bortitzagoak agertuko dira. Gaixoak ezingo ditu eskuekin lan konplexuak burutu eta eskuak lokartuko zaizkio. Gorputz-adarretako odol hodien uzkurdura ematen da, bero galera murrizteko. Arnasketa azkarra eta sakontasunik gabea bihurtzen da. Gorputzeko ile kopurua handitzen da airetik babestuko duen geruza babesle bat sortu asmoz (hau nahikoa mugatua da gizakian, baina beste espezie batzuetan oso erabilgarria da). Sarritan gaixoak bero sentsazioa izango du, onera egiten ariko balitz bezala, baina honek bigarren aldira igarotzen ari dela adierazten du. Okerrera doan jakiteko beste modu bat, hatz txikiarekin hatz lodia ukitzeko gai den ikustea da, aldi honetan jada giharrek ez baitute funtzionatzen.
Bigarren aldia
Aldi honetan gorputzeko tenperatura bi edo lau gradu jaisten da. Hotzikarak bortitzagoak bihurtzen dira. Giharren arteko koordinazio eza nabaria egiten da. Mugimenduak motelak eta traketsak dira, erritmo irregular eta nahasmenarekin lotuta joaten dira gainera nahiz eta gaixoa adi egoeran dagoela iruditu. Gorputz-adarretako odol hodiak gehiago uzkurtzen dira gorputzak bere energia bizitzarako ezinbestekoak diren organoak bero mantentzera mugatzen duen heinean. Gaixoa zurbildu egingo da. Ezpain, belarri, esku eta oinetako hatzek kolore urdina har dezakete.
Hirugarren aldia
Azken aldi honetan gorputzeko tenperatura 32 °C-tik behera jaisten da. Hotzikarak desagertu egiten dira. Hitz egiteko eta pentsatzeko zailtasunak eta amnesia agertzen dira, esku eta hankak erabiltzeko ezintasuna ere agertu ohi da. Prozesu metaboliko zelularrak gelditu egiten dira. 30 °C-tatik behera kontaktuan dagoen azala urdindu egiten da, gihar koordinazioa galtzen da, oinez ibiltzea ia ezinezkoa bihurtzen da eta gaixoak jarrera inkoherentea erakusten du, esaterako gauzen artean ezkutatuz bere burua. Pultsuak eta arnas erritmoak behera egiten dute modu nabarmenean, nahiz eta zenbait kasutan takikardia bentrikularra edo fibrilazio aurikularra ager daitezkeen. Ezinbestekoak diren organoek huts egiten dute. Heriotza klinikoa gertatzen da. Aktibitate zelularraren jaitsiera dela eta, burmuinaren heriotza gertatzeko denbora gehiago behar da.
Aurreneurriak
Arropa egokia janzteak hipotermia prebenitzen lagun dezake. Kotoia arrisku faktorea izan daiteke hipotermiarentzat. Klima hotzean ura atxikitzen du eta ur honek beroa gorputzetik kanpora eramaten du. Klima lehorrean aldiz, kotoia izerdiarekin hezetu eta erabiltzailea geldirik geratzean hoztu egin daiteke. Horregatik, hobe da ehun sintetiko eta artilezkoak erabiltzea, isolamendu hobea dutelako bustita daudenean eta azkarrago lehortzen direlako.
Chiavari
Chiavari Italiako udalerri bat da. Genovako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Chiavarik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hipotermia
Aurreneurriak
Bero galera aurreikusteko oso zaila da, faktore anitzek hartzen dutelako parte bertan, hala nola, arropa mota eta kantitatea, pertsonak duen lipido babesle kantitatea, inguruneko hezetasuna, hipotermia inguratzen duten egoerak... Beroa askoz ere azkarrago galtzen da uretan, horregatik uretako kirol bat egitean neoprenozko jantzia erabiltzea beharrezkoa da.
Alkoholaren kontsumoa ere arrisku faktorea da. Honek hodi-zabaltzaile moduan eragiten baitu, gorputz-adarretako odol fluxua handituz eta bero galera eraginez. Gainera, beroa galtzen ari den bitartean gaixoak berotasun sentsazioa izango du.
Qattara sakonunea
Qattara sakonunea (منخفض القطارة, Munḫafaḍ al-Qaṭṭārah) Egipto ipar-mendebaldeko sakonune endorreikoa da, Mendebaldeko basamortuaren barnean dagoena. 19.605 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta punturik sakonena itsas-mailaren azpitik 133 metrora dago. Gatz-lautadak eta aintzira gaziak daude. Bigarren Mundu Gerrako El-Alameingo lehen eta bigarren guduetan, igaroezina izan zen tanke eta gainerako ibilgailu militarrentzat. Horretaz baliatu zen britainiar armada Erwin Rommelen erasoaldiari aurre egiteko.
Beulah (Ipar Dakota)
Beulah Ipar Dakotako hiri bat da. Mercer konderrian kokatua dago. 2010ean 3,121 biztanle zituen, 6.45 kilometro koadrotan banatuta.
Luminița Gheorghiu
Luminița Gheorghiu (Bukarest, 1949ko irailaren 1 - ibidem, 2021eko uztailaren 4a) errumaniar aktore eta telebista aurkezlea izan zen, Berlinaleko Urrezko Hartza irabazitakoa.
Lorritxo
Lorritxo Arabako mendebaldean dagoen mendia da, Badaiako mendilerroan kokatutakoa.
Abiapuntuak
Bide bat Mandaitatik (624 m, Iruña Oka) ateratzen da eta ordu 1 eta 15 minutuko igoera eskatzen du.
Bigarren bat Olabarritik (539 m, Iruña Oka) irteten da eta ordu 1 eta 30 minutu eskatzen du igotzeko.
Beste bat Zuhatzu Kuartangotik (594 m, Kuartango) dator eta Azkarateko lepo ederretik (945 m) igarotzen da. Ordu 1 eta 45 minutukoa da igoera.
Laugarrena Langraiz Okatik (498 m, Iruña Oka) dator eta aurrekoaren denbora berekoa da igoera, ordu 1 eta 45 minutukoa. El Encinaleko dorrea Karlistadetan erabili zuten eta bide honetan dago.
Azken abiapuntua Otogoiendik (551 m) datorrena da, ordu 2 eta 30 minutuko igoerarekin. Santa Marinako baselizatik igarotzen da bidea, bai eta Los Goros izeneko kobazuloetatik (598 m) gertu ere. Azkeneko honetan antzinako giza aztarnak topatu zituzten.
Crusheen
Crusheen (irlanderaz Croisín) Irlandako mendebaldeko Clare konderriaren erdialdean dagoen herri txiki bat da. Ennis udalerritik 10 kilometro ipar-ekialdera dago, Gort udalerrira doan R458 errepidean. Gaur egun, bere lursailetatik M18 autobidea igarotzen da.
Barefield, Ballinruan, Clooney eta Ruan udalerriekin muga egiten du.
Roeboides microlepis
Roeboides microlepis Roeboides generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Irakatsi ziguten historia
Irakatsi ziguten historia Negu Gorriak euskal hip hop musika taldearen abesti bat da. 1990an Negu Gorriak diskoaren barnean kaleratu zuten. Hitzak eta musika taldeak berak moldatu zituen.
Maria Diaz Harokoa
Gazteria eta lehenengo agintaldia
Aita Lope III.a Diaz Bizkaiko jauna eta ama Molinako jaunaren alaba Joana Alfontso Molinakoa izan zituen. 1287ko urtarrilaren 10ean Joanes Alfontso Gaztelakoa infantea ezkondu zuen.
Jaurerriaren usurpazioa
1295eko apirilaren 25ean Antso IV.a hil eta bederatzi urte besterik ez zituen Fernando infantea bere oinordeko bilakatu zen. Maria Molinakoa alarguna erregeorde izendatu zuten eta Gortean botere-borroka hasi zuten. Egoera aprobetxatuz, Diego Lopitz V.a Harokoa bere osabak, Jakue II.a Aragoikoa erregearen babesarekin, Bizkaia okupatu zuen jaurerria usurpatuz. Diego Lopitzek ez zuen aurkaritzarik izan, batez ere, Alfaroko gertaeraren ondorioz Joanes Alfontso Gaztelakoa oraindik kartzelan zegoelako. Ekintza honen ondorioz, Diego Lopitzek arrotza ezizena hartu zuen.
Gaztelar infantea aske geratu zenean, emaztearen eskubideak aldarrikatu eta jaurerria itzultzea eskatu zuen. Ez zuen lortu eta gustura ez zeuden beste nobleekin batera Maria Molinakoa erregeordea borrokatu zuen. Diego Lopitz V.ak erregeordea babestu zuen.
Aitasantutzaren bitartekaritzari esker, Antso IV.a eta Fernando IV.aren arteko ondorengotza legeztatu zuten eta, ondoren, 1307ko martxoan Bizkaiko Batzar Nagusien aurrean Diego Lopitz V.ak Maria onartu zuen oinordeko. 1309an Diego Lopitz Algecirasko setioan hil zenean, Mariak jaurerria berreskuratu zuen.
Bigarren agintaldia
Agintaldiaren hasieran, Diego Lopitz V.aren semea eta bere lehengusua zen Lope Diaz Harokoak jaurerria aldarrikatu zuen beretzat. Aitak egindako uko egitea salatu eta Fernando IV.aren babesa zuenez, bere aldarrikapena nola edo hala betetzen saiatu zen baina Mariaren izeko zen Maria Molinakoaren laguntzari esker ezin izan zuen ezer lortu. Beraz, Maria Diaz Harokoa Bizkaiko jaurerriaren jabe zalantzagabea izan zen.
1311. urtean, Fernando IV.a Gaztelako erregeak balio gabe utzi nahi izan zuen Mariaren titulua eta Lope Diaz, Diego Lopitz V.a Harokoaren semea izendatu zuen Bizkaiko jaun. Neurri horrek ez zuen bere helburua lortu eta Maria I.ak jarraitu zuen gobernuan.
1312an Fernando IV.a erregea hil zenean, Mariaren senarra erregearen tutore eta Erresumako erregeorde bihurtu zen. Errekonkistari ekin eta Petri infantearekin batera Granada hartzea saiatu ziren. Hala eta guztiz ere, hiritik 15 kilometrotara, Pinos Puente aldean, menderatuak izan ziren eta 1319ko uztailaren 26an egindako segada batean infante biak hil ziren. Maria 49 urte zituen eta alarguna zen.
1322an, Valencia de Camposen, domingotar moja-etxe bat sortu zuen eta abitua jantzi zuen Joan Yañez bere semea oinordeko utziz.
Hirugarren agintaldia
Maria, jada hirurogeita hamar urtetik gorakoa zelarik, 1342ko urriaren 3an, asteazkena, egunsentian hil zen.
Kalea
Bilbon, Maria Diaz Harokoa izeneko kalea dago, Bizkaiko hamargarren andrearen omenez.
Ezkontza eta seme-alabak
Maria Gaztelako errege Alfontso X.aren semea zenarekin, Joanes infantearekin, ezkondu zen 1287an. Seme-alaba hauek izan zituzten:
Cicagna
Cicagna Italiako udalerri bat da. Genovako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cicagnak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Quaix-en-Chartreuse
Quaix-en-Chartreuse Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 357 etxebizitza zeuden, 318 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 351 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 318 etxebizitza nagusietatik 275 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 233 etxek bost zituzten. 291 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 81 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 222 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 568 ziren, horien artean 439 aktiboak ziren eta 129 inaktiboak ziren. 439 pertsona aktiboetatik 428 lanean zeuden (225 gizon eta 203 emakume) eta 11 langabezian zeuden (6 gizon eta 5 emakume). 129 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 59 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Quaix-en-Chartreuse udalerrian 314 unitate fiskal zeuden, 902,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 27.935 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 2 zurginak.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ucciani
, Korsikako hegoaldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Bambollaita
Bambollaita mineral bat da.
Ezaugarriak
Bambollaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Art Nouveau
Art Nouveau (frantsesetik arte berria) XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran Europan eta Ipar Amerikan garatu zen arte, arkitektura eta diseinua mugimendua da. Herrialdearen arabera izen ezberdinak hartu zituen: Art Nouveau (Frantzia eta Belgikan), Modern Style (Ingalaterran), 'Secession' (Austrian), Jugendstil (Alemanian), Liberty edo Floreale (Italian) eta Modernisme (Katalunian). Dituen izen guztiek, arte berri bat sortzeko asmoa adierazten dute, garai hartan nagusi ziren eklektizismo eta historizismo estiloekiko haustura bat sortuz. Estetika berri bat sortzean datza, naturan oinarritzen den inspirazioa eta Industria Iraultzetik eratortzen diren berrikuntzak uztartuz. Arkitekturan beraz, beira eta burdinaren erabilpena ohikoa da. Baina era berean ere, garai hartan oso erabilia zen eta horren estetika pobrea zuen burdinazko arkitekturarekiko erreakzio bat da.
Historia
Art Nouveau estiloa arkitekturan eta dekorazioan nabarmendu zen, eta sortu eta handik oso denbora gutxira zabaldu zen hainbat herritara hitzaldi, erakusketa eta, batez ere, munduan zehar argitaratzen ziren hainbat aldizkariren bitartez; industrializazioak ekonomiaren oparotasuna eta burgesiaren nagusitasuna ekarri zuen, eta hari esker ezagutu ziren munduan zehar berrikuntza tekniko eta esperientzia artistiko berriak. Horrela lortu zen oinarrian bateratua izango zen estilo berri bat sortzea; arte berriaren xedea, beraz, estilo bateratu bat finkatzea zen, nahiz eta herrialde bakoitzean ezaugarri bereziak hartu zituen.
Art Nouveauak ordu arte aintzat hartu izan ziren antzinateko estilo historiko guztiak baztertu eta izadira jo zuen, izadia hartu baitzuen inspirazio iturri nagusitzat. Ikonografia modernistan sinbolismoarekin loturiko erreferentziak agertzen dira, batez ere lerro bihurgunetsuez marrazteko aukera ematen duten landare zurtoin-luzeenak (eguzki-loreak, sahatsak, etab.), animalienak (herensugeak, tximeletak, beltxargak, etab.) edo emakume irudi sentsual, misteriotsuenak; horren ondorioz da estilo lineala, metamorfikoa eta apaindura dotoreekikoa. Alde horretatik arte berriaren oinarriak zeintzuk diren zehazterakoan, bereziki kontuan hartzekoak dira garai hartan eskola inpresionistak aldarrikatzen zuen errealismoaren kontra margolaritzan hedatu ziren mugimenduak, batez ere arte grafikoetan nabarmendu zirenak, eta irudiak izaera sinbolikoz eta apaindurazkoez hornitzeko joera. Pintura modernistari dagokionez, maisu ospetsuenak Khnopff, Beadsley, Toorop, Hocller, Klimt eta, bere karrerako aldi sinbolistan, Munch izan ziren.
Baina Art Nouveauak pinturari baino garrantzi handiagoa eman zion eraikinen barnealdeko dekorazioari eta arte aplikatuei, eta orobat arkitekturari, edo, hobeki esan, artearen alor guztiak eraikinetan koherentziaz bateratzeari; oro har, alor guztietan azpimarratu zuen apainduren eta sinbolismoaren garrantzia. Estetika modernistaren ezaugarri nagusietakoa obraren kanpoaldearen eta barnealdearen arteko batasuna izan zen, eta egituraren, dekorazioaren eta apainketaren arteko koherentzia, arkitekturan batez ere; arte aplikatuetan, berriz, eguneroko bizitzan erabiltzen diren gauzakiei duintasuna eta kalitate hobea emateko joera nagusitu zen, XIX. mendearen bigarren erdialdeko merkataritzak ekarri zuen arrunkeriari aurre eginez.
Ingalaterran Morrisek eta Arts and Crafts mugimenduak produkzio prozesu behiek arte aplikatuen alorrean sortu zuten gainbehera estetikoari kontra egin zion; Art Nouveauak ere ez zuen atsegin egunerako bizitzarako egiten ziren gauzakien estiloa, haina industriaren kontra eta teknika berrien kontra azaldu ordez eta gauzakiak kopuru handietan ekoizteko prozesuak zuzenean kritikatu ordez, arreta handiz aztertu zituzten teknika eta material berriek eskaintzen zituzten aukerak, arkitekturan batez ere, horrela lortuko zelakoan artearen eta industriaren arteko bateratzea; honela azaltzen zuten edertasuna eguneroko bizitzara eramateko helburu utopikoa, artea guztien esku jartzeko helburua. Dena dela, eta zuzenean prozesu behien kontra azaldu ez ziren arren, helburu utopiko hori lortzeko bidean estilo berri honen arabera egiten ziren gauzakiak hain ziren material eta kolore oparoez eginak, hain ziren forma berezi eta bihurrikoak, ezen ezin baitziren egin eskuz baino; alegia, industria ez zuten baztertzen, baina beraiek aldarrikatzen zuten arte estiloa eskulangintzako tekniken bidez bakarrik gauza zitekeen estilo bat zen ia, eta hortaz, obra garestiak ekoizten zituen. Esan bezala, herrialde askotara zabaldu zen estiloa, baina bereziki garrantzitsua izan zen Europako kontinenteko herrialdeetan, 1890etik hasi eta Lehen Mundu Gerra bitartean.
Belgika
Belgikan Victor Horta hartzen da Art Nouveauaren ezaugarriak bere obretan islatu zituen lehen artistatzat. Aipagarriak ditu Tassel etxea (1892-1893), Solvay etxea (1895- 1900) eta batez ere, Belgikako alderdi sozialistaren Herriko etxea (1896-1899). Horta arkitektoaz gainera, Van de Velde nabarmendu zen, teorialari eta artista gisa. Eztabaida latzak sortu zituen bere teoriekin, ez bakarrik Belgikan, baita Alemanian ere, han jardun baitzuen 1899az gero, baina bere teoriak praktikara eraman eta tapiz, altzari, bitxi zein dekorazio bikainak osatu zituen.
Alemania
Alemanian artista gazteen belaunaldi bat sortu zen, Eckmann eta Obrist zituela kide besteak beste. Talde hark zenbait aldizkari sortu zituen, eta Van de Velderen bideari heldu zioten, nahiz eta apaingarri naturalistak erabili zituzten. Obrei dagokienez, bereziki aipagarria izan zen A. Endellek Munichen sorturiko Elvira argazki estudioa (1898); izan ere, estudio haren fatxadan oskol asimetrikoko erraldoi bat dago apaingarri moduan jarria, eta obra hori hartzen da Art Nouveauaren maisulantzat.
Austria
Austriako Art Nouveauaren aitzindariak Ver Sacrum taldearen inguruan bildu ziren, 1897an. Izen hori bera jarri zioten estilo honen teoriak aldarrikatzeko sortu zuten aldizkariari ere. Modernista austriar nagusietan aipagarriak dira Gustav Klimt margolariaz gainera, Olbrich (Sezesioko jauregia; 1898, Viena), Hoffmann (Stoclet jauregia; 1905- 1911, Brusel) eta Wagner (1841-1918) arkitektoak, nahiz eta Wagnerrek hasierako obretan tradizio historizistei jarraitu zien. Apaingarrien alorrean Loos nabarmendu zen (1870-1933).
Txaro Arrazola
Txaro Arrazola-Oñate Tojal (Gasteiz, Araba, 1963ko irailaren 13a) diziplina anitzeko artista arabarra da, batez ere pinturara dedikatzen dena. Hainbat elkarte eta plataformetako kide aktiboa da eta horietatik lan kolektiboarekiko, hezkuntzako eta praktika artistiko soziopolitikoekiko interesa erakusten du, emakumeak gaur egun arte sisteman duen jarrera aldarrikatuz.
Biografia eta ibilbidea
Arrazola Arte Ederretan lizentziatu zen 1988an Euskal Herriko Unibertsitatean, batez ere pintura arloan lan eginez, ikus-entzunezko euskarriekin, argazkilaritzarekin, instalazioekin edo eskulturarekin konbinatuz.
1987an Arabako Arte Lehiaketaren Lehen Saria lortu zuen eta 1989an bere lehen bakarkako erakusketa egin zuen Gasteizko Araba Aretoan. Hurrengo urteetan, prestakuntza eta ikerketa artistikoaren arloko bekak jaso zituen, hala nola Arabako Foru Aldundiak 1993an New Yorken ezagutzak handitzeko emandakoa. Ondoren, Bilbora itzuli zen doktorego-ikastaroak egitera 1994 eta 1995 artean, eta urtebete geroago, 1996an, Kultura Ministerioak emandako Fullbright beka jaso zuen, New Yorken arte-sorkuntza kolektiboei buruzko ikasketak osatzeko. Bertan, MFA lortu zuen Purchase-ko State University of New Yorken, 1996 eta 1998 artean.
Oñati irratia
Oñati Irratia Gipuzkoako Oñati herriko irratia da, herriko udalaren ekiminez emititzen duen irratia. 1991. urteko maiatzean jaio zen, herritarrak informatzearekin batera euskara sustatzeko asmoz. Herriko albisteak, agenda deialdiak, kirolak, lehiaketak, elkarrizketak, erreportajeak... emititzen ditu, FMko 107,4 frekuentzian zein interneten.
Art Nouveau
Frantzia
Frantzian hainbat jarraitzaile izan zituen Art Nouveauk, batez ere arte aplikatuen alorrean. Kontuan hartu beharrekoak dira Galle, beiragintzan, Delaherche, zeramikan, de Feure eta Gaillard altzarigintzan, etab.
FK Palanga
Uniformea
Etxekoa
Denboraldi
{| class="wikitable" style="font-size:90%;" !Denboraldi !Mailako !Liga !Postua
Art Nouveau
Frantzia
Arkitekturan Guimard izan zen artista handiena, besteak beste Parisko metroko geltokiak egin zituena (1899-1900). Obra horietan burdina eta beira agertzen dira elkarri loturik, burdina bihurriturik agertzen da, eta teknologiaren eta artearen, abstrakzioaren eta izadiaren arteko halako batasun bat nabarmentzen da, Art Nouveauari zegokion bezala.
Espainia
Espainian Katalunia izan zen Art Nouveauak jarraitzaile gehien izan zuen lurraldea, hura baitzen garai hartan Europako joera berrien aurrean jarrera irekiena zuena. Arkitektura modernistaren erakusgarri bikainak osatu ziren han Domenech i Montaner (Castell dels Tres Dragons, 1888) eta Puig i Cadalfachen (Casa de les Punxes, 1903-1905) eskutik eta, batez ere, Antoni Gaudíren eskutik (Güell parkea, Familia sakratuaren eliza...). Apaingarrien alorrean, berriz, aipagarriak izan ziren Masrieraren bitxiak eta Homarren altzariak.
Oñati irratia
Astelehenetik ostiralera bitarteko emisioak eskaintzen ditu, eguerdian eta arratsaldean (eta gauean bi saioen errepikapena). 2016ko maiatzean, 25. urteurrena dela eta, saio bereziak antolatu zituzten herrian zehar.
Kanpo estekak
]
Txaro Arrazola
Biografia eta ibilbidea
Amerikako Estatu Batuetako ikasketak amaitutakoan, Arrazola Euskal Herrira itzuli zen artea eta irakaskuntza uztartzeko UPV / EHUko Arte Ederren Fakultatean, 2002tik Analisi, Pintura, Kolore eta Proiektuen Laborategiko klaseak emanez.
Irlandako gaelera
Irlandako gaelera, Irlandako gaelikoa edo irlandera (hizkuntza hartan: Gaeilge) Irlandako jatorrizko hizkuntza da. Indoeuropar hizkuntzen familiaren barruan, zelta hizkuntzen barnean dago sailkaturik, gaelera hizkuntzen taldean. Historikoki irlandarrek hitz egin dute. Uhartean 130.000 inguru dira Irlandako gaelera lehen hizkuntza dutenak, gehienbat mendebalde urruneko landa giroan; komunitate txikiak ere badira Irlandatik kanpo. Irlandera Irlandako hizkuntza nagusia izan zen, Erdi Aroan ingelesak iritsi arte. 1922an Irlandako Errepublikak (jatorriz Irlandako Estatu Askea deitua) burujabetza lortu zuenez geroztik, Irlandako hizkuntza ofiziala da, ingelesarekin batera. 1998an, Ostiral Santuko Akordioaren ondoren, Erresuma Batuaren agintepean dagoen Ipar Irlandako hizkuntza gutxitutzat onartu zuten ofizialki, Ulsterko eskozierarekin batera. 2005eko ekainaren 22an Europar Batasuneko lan hizkuntzetako bat izendatu zuten legez, eta ofizialtasun horren indarraldia 2007ko urtarrilaren 13an hasi zen. 2007ko urtarrilaren 22an, Irlandako Errepublikako ministro Noel Treacyk Europar Batasuneko Ministroen Kontseiluko bilera batean lehendabiziko aldiz erabili zuen.
Txaro Arrazola
Biografia eta ibilbidea
Bere lanean konpromiso soziala nabarmentzen da eta 90eko hamarkadaren amaieratik arte praktika artistiko kolaboratiboak, artea eta feminismoa ikertzen ditu, A Plataformako kide kolaboratzailea da, artistek artearen arloan egiten duten lana ikusarazteko kolektibo feminista. "Kulturkilk aldizkari digitalari eskainitako elkarrizketan, Arrazolak A plataformari buruz hitz egin zuen, eta 'Artearen historia ofizialak emakumeak ahaztu egin dituela' adierazi zuen." 2003az geroztik bere lan artistikoa sistema ekonomikoaren krisian, pobrezia endemikoa eta ingurumeneko hondamendiek eragindako klima aldaketetan oinarritu da, hala nola populazio osoak suntsitzen dituzten urakanak eta tifoiak. Bestalde, Arrazolak errefuxiatuen gaira jotzen du mugara jasandako giza masa erraldoi gisa, bere lanean gertatzen dena kontatuz eta bere margolan, bideo edo instalazioen bidez testigantza artistikoa eraikiz. Arrazolak bere lanaren bidez gaur egungo gizarteak bizi duen oraina islatzen duen arazoei buruzko erreferentzia kritikoa da eta El País egunkaria bezalako Espainiako hedabideen aitorpena jasotzen du, non José Luis Merinok lanari buruz hitz egiten duen kritika idazten duen. artistaren egilea: "Badira txabola miserableak, errefuxiatuen kanpamendu abegikorrak, ikusten ez ditugun izakien jendez gainezka daudela, baina ahuldutako destituzioz beteak irudikatzen ditugula, iragan bikaina oraina erreta bihurtzen duten hondakinak eta laztutako beltzezko beste istorio bisual batzuk. ". "Arrazolak, 2005ean, 'Erantzunik gabeko pinturak' erakusketaren aurkezpenean, Montehermoso Kultur Etxean, honako hitz hauek adierazi zituen: 'Artea hausnarketa eragiteko plataforma dela uste dut. Nik gauza horiek pintatu behar ditut, kolorearen arloan lanean hastea friboloa iruditzen zaidalako, adibidez, Interneten, prentsan edo telebistan pobreziaren edo indarkeriaren irudiak ikusi berri ditudanean, beste arte mota bat baloratzen dut, baina ez dut uzten pasatzen diziplina artistikoak ematen didan aukera hau guztia kontatu gabe." 2012an Arte Ederretan doktoratu zen UPV / EHUn honako tesiarekin "Sorkuntza kolektiboa, Egiletzaren nozioari buruzko teoriak, sorkuntzarako elkarlaneko ereduak eta arte garaikidearen praktikarako eta hezkuntzarako inplikazioak"
2016az geroztik "Salón Pompadour o cómo recuperar el arte de la conversación" proiektuan parte hartu du Nafarroako Unibertsitate Publikoan.Salón Pompadour Sofía Albero Verdú arte historialariak eta NUPeko doktore tituludunak diseinatutako proiektua da, artista eta unibertsitate ikasleen topaketa sortzen duena.
NGC 4371
NGC 4371 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Irlandako gaelera
Irlandera nagusiki hitz egiten den eskualdeei Gaeltacht edo Gaeltachtaí deritze irlanderaz (pluraleko forma da Gaeltachtaí, eta singularrekoa – Gaeltacht). Eskualde horietatik handiena Connemara/Conamaran dago, Galwayko konderrian, Aran uharteak barne.
Herrialdeko eskola publikoetan nahi eta nahi ez eskatzen dute irlanderaz jakitea. Horregatik, irlandar asko nolabaiteko erraztasunez hitz egiteko gai dira. Hala ere, uharte osoko erabateko hizkuntza nagusia ingelesa da. Irlanderaz idatzitako aldizkariak badira, bereziki Gaeltacht eskualdeetan. 1996an, abian jarri zuten Teilifís na Gaeilge («Irlanderazko Telebista», TG4 siglaz ezaguna). Telebista kate hori Radio Telefís Éireann («Irlandar Irrati Telebista», RTÉ siglaz ezaguna) konpainia publikoarena da.
Whitley Stokes hizkuntzalariaren arabera, 1800 aldera 800.000 irlandera hiztun elebakar omen zeuden. Irlandako Gosete Handiaren amaieraldera kopurua 320.000ra jaitsi zen eta 1911 n jada 17.000 irlandera hiztun elebar baina gutxiago zeuden. 1950eko hamarkadan oraindik ere irlandera hiztun elebakarrak bazeuden, baina 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadan gelditzen ziren bakanak hil egin ziren. Gaur egun uste denez, Seán Ó hEinirí (1915-1998) azken irlandera hiztun elebakarra izan zen. Bizitza osoa Mayo konderriko kostaldeko Cill Ghallagáin herrian bizi izan zen.
Hizkuntzaren izena
Euskaraz, Euskaltzaindiak hiru izen ditu onartuak hizkuntza hartarako: «Irlandako gaelera», «Irlandako gaelikoa» eta «irlandera». Irlandan bertan, irlanderaren izen ohikoenak Gaeilge (irlanderaz) eta Irish (ingelesez) dira.
Irlandan, denbora luzez ingelesez Gaelic edo Irish Gaelic deitu izan zaio, Gaelic hitza irlanderazko Gaeilge nahiz Eskoziako gaeliko hizkuntzako Gàidhlig hitzen ingelesezko aldaera baita. Halere, 1921. urtean Irlandako Estatu Askea eratu zenetik, eta bereziki 1949an Irlandako Errepublika aldarrikatu zenean, Gaelic izena mespretxuzko izendapen gisa jo zen, eta herrialde horretako erakunde ofizialek Irish izendapenaren alde egin zuten, batez ere, izendapenak Irlandako berezko hizkuntza dela ongi zehazten baitu.
Hizkuntzaren egoeraren bilakaera
1600. urtera arte, ingeles hiztunak gutxiengoa ziren Irlandako uhartean. 1830. urtean milioiren bat gaelera hiztun zeuden, hauek elebakarrak ziren, hau da irlanderaz edo gaeleraz bakarrik hitz egiten zekiten. Aldiz, elebidunak edo bi hizkuntza hitz egiteko gai zirenak (irlandera eta ingelesa) hiru milioi pertsona ziren. 1841. urtean hizkuntzaren gainbehera latza izan zen, irlandera edo gaeleraren hiztun kopurua lau milioian zegoen, baina Gosete Handia eta Irlandar Emigrazio mugimendu handiaren ondoren, 1851. urterako irlanderaren hiztunen kopurua 1,7 milioira jaitsi zen. 1881erako 64.167 pertsona besterik ez zeuden elebakarrak edo irlanderaz bakarrik hitz egiten zutenak, 1891. urterako elebakarren kopurua 38.193ra jaitsi zen eta 1901erako 20.953 elebakar irlandar zeuden, zeinetatik 12.000 Connacht eskualdean zeuden.
Gaeleraren edo irlanderaren hiztunak, guztira (elebakar eta elebidun guztiak barne hartuta), 1841ean lau milioi ziren; 1851rako, 1,7 milioira gutxitu ziren; 1901ean, 641.142 hiztunera; 1911n, 527.000ra. 1911n irlandarren % 18 zen elebiduna, baina datu hori ez da erabat fidagarria. 1925ean irlandarren % 12k esaten zuen gaeleraz hitz egiteko gai zela. 1926an gaeleraren hiztunak 542.511 ziren, hau da, Hego Irlandako biztanleen % 18,3; 1936an, berriz, gaeleraren hiztunak 666.601 ziren.
1956an Gaeltacht edo hizkuntz gune linguistikoen sistema bat ezarri zen irlanderaz edo gaeleraz modu naturalean hitz egiten zen lurraldeetan (Irlandako mendebaldean gehienbat). Gainera, 25.000 ijito irlandar ere badaude shelta hitz egiten dutenak (tinkers «latorrilariak» izendapena mespretxuzkotzat jotzen denez, politikoki zuzenagotzat jotzen den travellers «bidaiariak» deitzen zaie), hori irlandera edo gaeleran oinarrituta dagoen ijitoen argota da eta 10.000 pertsona baino gehiagok Britainia Handian eta Estatu Batuetan hitz egiten dute.
1981ean irlandarren % 30 gaeleraz hitz egiteko gai dela kalkulatzen da. 1984an, berriz, O'Reagain eta O'Gliasain adituek kopuru hori % 5era murrizten zuten (60.000 hiztun, horietatik 10.000 eguneroko hiztunak).
Hizkuntza babesten duten erakundeak
Irlandak bere hizkuntza zaindu eta babesten dituzten erakundeak ditu. 1943an Comdhala Naisiunta na Gaeilge («Gaeleraren Kontseilu Nazionala») sortu zen, irlandar hizkuntza bultzatzen zuten 17 erakundez osatuta zegoen, zeinek diru laguntzen bidez lan egiten zuten. Beste erakunde esanguratsu batzuk hauek dira:
Gael Linn, 1953an sortutako erakundea, eraketa ekonomikoa duen elkarte bat da. Kirol apustuen sistema baten bidez lortutako diru laguntzekin, gaelera ikastea bultzatzen du.
1980an Údarás na Gaeltachta («Gaeltachteko Agintea») erakundea sortu zen, gune irlandar hiztunen garapen industriala bultzatzeko asmoa zuen elkartea. Haren agintepean 4.500 gizabanako, 150 enpresa eta 500 lantegi daude. 1982an hizkuntzaren egoera kaxkarra zela eta Bord na Gaeilge («Gaeleraren Bulegoa») erakundea sortu zen, 1983-1986 urte bitartean, hirigunetan irlandar hizkuntza gune bereziak sortzeko ekintza plan bat burutzeko asmoz, eta horrek RTE gaeleraz emisio ordu gehiago, irakasle eta ikasle berrien gaelerazko heziketa eta Dail eta Seanadean gaelerazko hitzaldi gehiago egiteko proposamenak barne hartzen zituen. Azken erakunde horrek Comdhala Naisiunta na Gaeilge («Gaeleraren Kontseilu Nazionala») erakundearekin elkarlana egin behar zuen Gaeltacht eremuko ekonomia bultzatzearren, bertako biztanleek hizkuntza alde batera ez uzteko eta kanpora emigra ez zezaten. Era berean, Irlandako Gobernuko Gaelthachteko Ministerioak (Roin na Gaelthachta) Bord eta Udaras erakundeen arteko harremanak koordinatzen ditu, estatuaren diru laguntzak banatzeko eta erakunde pribatuekin elkarlanean aritzeko. Glor na gael ospakizuna ere bultzatzen da, irlanderaz edo gaeleraz eginiko herri eta auzoen arteko lehiaketa, Euskal Jaien edo Euskal Lore Jokoen antzekoa, auzokidetasuna eta herrikidetasuna bultzatzeko helburuz.
Gaeltacht: gaelera hiztunen lurraldeak
Gaeltacht (Gaeltachtaí pluralez) hitza biztanleriaren gehiengoa irlandera edo gaelera hiztunek osatzen dituzten lurraldeentzako erabiltzen da. Irlandan, The Gaeltacht edo An Ghaeltacht delakoa «ofizialki» irlandera hizkuntz nagusia den eremui ipintzen zaien izena da, hau da, bertakoen ama hizkuntza irlandera denean. Lurralde hauek Irlandako Estatu Askea sortu zen lehendabiziko urteetan izendatuak izan ziren, Berpizkunde Gaelikoaren ondoren, gobernuaren irlandar hizkuntzaren berrezartze politika moduan.
Lurralde hauek oso txikiak dira uharte osoaren azalera guztiarekin parekatuz gero, ofizialki 1950. hamarkadan zehaztu ziren eta aldakuntza gutxi izan dituzte, nahiz eta ordudanik gaeleraren hiztun kopurua zer edo zer jaitsi. Teorian, Gaeltacht eremu diren askotan gaelera hiztunen kopurua gutxiengoa da.
Txaro Arrazola
Biografia eta ibilbidea
Bere lanak Bilboko Vanguardia galerian egon dira ikusgai Esther Ferrer, Marisa González eta Begoña Zubero bezalako artistekin batera, Petra Pérez Marzo jabeak zuzenduta, baita Montehermoson (Gasteiz), Pedro Modesto Campos Fundazioan (Tenerife), Kunstarkaden (Munich) edo Arteko galerian (Donostia), besteak beste.
Sphaerodactylus difficilis
Sphaerodactylus difficilis Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Irlandako gaelera
Gaeltacht: gaelera hiztunen lurraldeak
Gaur egungo Gaeltacht eremuetako biztanleria 85.000 pertsonakoa da gutxi gorabehera, hiztun kontzentrazio handienak sartalde edo mendebaldeko konderrietan dago, batez ere, Donegal, Mayo, Galway, Kerry eta Cork-en. Bi hiztun eremu txiki ere badaude Meath-en, ekialdean, eta Waterford-en, hegoaldean. Meath-eko Gaeltacht-aren egoera bitxia da, arrazoi honengatik: 1930eko hamarkadan Irlandar Gobernuak etxe bat eta 22 akre lur eskainia zizkien Connemara eta Mayoko 41 familiari, haien jatorrizko lurren ordez. Meath-eko eremu hori 1967.urtera arte ez zen Gaeltacht izendatu.
Minister for Community, Rural & Gaeltacht Affairs delakoaren agintepean dagoen Department of Community, Rural & Gaeltacht Affairs-ek Gaeltacht-en inguruko irlandar politikaz arduratzen da eta Údarás na Gaeltachta (gaelera arautzen duren erakundea) eta beste erakundeen lana gainbegiratzen du.
RTÉren Raidió na Gaeltachta gaelerazko irratiak emititzen du Gaeltacht lurraldeentzat eta oro har, irlandar hiztun entzule guztientzat. TG4 irlandar telebista kateak gaeleraren erabilera bultzatzen du. Egoitza Galwayko konderrian du.
2005. urteko martxoan, Irlandako Gaeltacht-eko Ministraria den Éamon Ó Cuív-ek Gaeltacht eremuetako trafiko seinaleak gaelera hutsean ezartzeko aurre-iragarpena egin zuen. Irlandan, Gaeltacht eremukoak ez diren udalerrien inguruko seinaleak (norabidekoak, ongietorrikoak…) elebidunak dira: ingelesezko izena letra handiz dute eta gainaldean, irlanderazkoa, letra txikiz eta etzanaz. Gaeltacht-eko eremuko udalerrietan, berriz, seinaleak irlandera hutsean daude.
Irlandak Europar Batasuneko Estatuekin hainbat negoziaketa izan ondoren, irlandera Batasuneko hizkuntza ofizialetako bat izan zedin lortu zuen. Ofizialtasun hori 2007ko urtarrilaren 1ean sartu zen indarrean, baina derogazio batekin.
Historia
Irlandera Erdialdeko Irlanderatik dator (Erdi Aroan hitz egiten zena). Horren aurretik Irlandera Zaharra (VI. eta X. mendeen artean) eta Aitzinirlandera (IV. eta VII. edo VIII. mendeen artean) erabiltzen ziren.
Erdialdeko Irlandera hiru hizkuntzatan banatu zen: Aipatu Irlandera, Eskoziako Gaelera eta Manxera.
Irlanderaren historia garaikideko zenbait datu:
Stonington (Maine)
Stonington Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Hancock konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Irlandako gaelera
Dialektoak
Irlanderak dialekto asko dauzka. Halere, nagusiki, hiru gune dialektiko nagusi bereizi ditzazkegu: horiek Munster, Connacht eta Ulster lurraldeekin bat egiten dute, gutxi gorabehera.
Irlanderaren dialektoen arteko ezberdintasunak nabariak dira. Horren ondorioz, irlandar batu edo estandard bat sortzeko unean hainbat oztopo gainditu behar izan ziren. Maiz, esaldi batek, dialektoaren arabera, aldaera ugari ditu. Adibidez, «Zer moduz?» esaldia eredutzat hartuz gero:
Berriki, ordea, dialektoetako hiztunen arteko kontaktuak ohikoagoak egin dira, eta dialekto mistoak sortu dira. Hala ere, dialekto hiztun askok (bereziki Ulsterren) nahiago dute euren hizkuntzaren aldaera beste dialekto batzuen eraginetik babestu. Tokian tokiko dialektoak gaeliko hiztun berriei irakasten zaizkie, eta haiek imitatu egiten dituzte.
Munsterreko dialektoa
Munsterreko dialektoa Kerry, Muskerry, Clear Lurmuturrean eta Cork konderriaren mendebaldean hitz egiten da, baita Dungarvaneko zati txiki batean ere, Waterford-eko konderrian. Dialekto horren azpibanaketa nagusia Decies-eko irlandera (Waterford hitz egiten dena) eta gainontzekoen artean dago.
Munsterreko irlanderaren ezaugarri nagusiak hauek dira: