cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lucrecia (abeslaria)
Biografia
2017an Una bruixa a Barcelona ("sorgin bat Bartzelonan") izeneko antzerki musikala taularatu du haurrentzako. Bertan mila koloretako ilea duen neskatila batek Bartzelonako toki resanguratsuenak errepasatzen ditu.
Butler konderria (Pennsylvania)
Geografia
Butler konderriak 20,584 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,592 ura dira. Beste 204,248 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 89,32 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 183,862 pertsonetatik 178,200 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,941 dira. 1,954 beltzak edo afroamerikarrak. 166 amerikar natiboak ziren eta 47 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1,826 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 102 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,567 pertsonek kokatzen zuten.
Iñaki Urreiztieta
Iñaki Urreiztieta Rekalde (Iñaki de Urreiztieta) (Santurtzi, 1911ko irailaren 18a-Caracas, 1961, idazlea, euskal gaien ikerlaria izan zen. Erbesteko aldizkari desberdinetan idatzi zuen, bereziki Euzkadi eta Boletín del Instituto Americano de Estudios Vascos. Bere lanak sarritan "I. de Urreiztieta" izengoitarekin sinatu zituen.
Obra
Bereziki ipuinak idatzi zituen.
Baita ere Miguel Pelay Orozcoren Retablo vasco (La Plata, 1946) liburuaren hitzaurrea idatzi zuen.
Pouligny-Notre-Dame
Biztanleria
2007an Pouligny-Notre-Dame udalerrian erroldatutako biztanleak 629 ziren. Familiak 308 ziren, horien artean 126 pertsona bakarrekoak ziren (43 bakarrik bizi ziren gizonak eta 83 bakarrik bizi ziren emakumeak), 79 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 430 etxebizitza zeuden, 311 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 73 bigarren erresidentzia ziren eta 46 hutsik zeuden. 403 etxeak ziren eta 26 apartamentuak ziren. 311 etxebizitza nagusietatik 212 bere jabearen bizilekua ziren, 96 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 14 etxek gela bat zuten, 46 etxek bi zituzten, 70 etxek hiru zituzten, 82 etxek lau zituzten eta 99 etxek bost zituzten. 175 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 155 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 98 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 405 ziren, horien artean 295 aktiboak ziren eta 110 inaktiboak ziren. 295 pertsona aktiboetatik 263 lanean zeuden (150 gizon eta 113 emakume) eta 33 langabezian zeuden (18 gizon eta 15 emakume). 110 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pouligny-Notre-Dame udalerrian 300 unitate fiskal zeuden, 602,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.606 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Pouligny-Notre-Dame udalerrian 50 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.112 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Questembert
Questembert (bretainieraz Kistreberzh) Morbihan departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Cajazeiras
Cajazeiras Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Artemision
Artemision (Ἀρτεμίσιον Artemisium latinizatua) Greziako lurmuturra da, Eubea uharteko iparraldean dagoena. Bertan topatu zuten Artemisiongo Brontzea. Termopiletako gudua lurrean borrokatzen zuten une berean, itsasoan Artemisiongo gudua borrokatu zuten.
Blackness (Falkirk)
Blackness, 'An Dubh-Nis', Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan.
Dimero
Dimeroa oligomero bat da bi monomeroz osatutakoa lotura sendoen edo ahulen, kobalenteen edo molekulen artekoen bidez lotutakoa. Homodimero terminoa erabiltzen da bi molekulak berdin-berdinak direnean (adibidez, A – A) eta heterodimero ez direnean (adibidez, A – B). Dimerizazioaren kontrako erreakzioari disoziazio deritzo sarritan. Kontrako karga duten bi ioik dimeroa osatzen dutenean, Bjerrum bikote deritze.
Dimero ez-kobalenteak
Boranoa (BH3) diborano dimero (B2H6) moduan agertzen da boro-gunearen Lewisen azidotasun handia dela eta.
Dimero kobalenteak
Lotura kobalentez eratutako dimero baten adibidea diaminokarbenoa da, tetraaminoetilenora dimeritzatzen baita:
2 C(NR2)2 → (R2N)2C=C(NR2)2
Karbenoak oso erreaktiboak dira eta erraz eratzen dituzte loturak.
Diziklopentadienoa bi ziklopentadieno-molekulen dimero asimetrikoa da, Diels-Alder erreakzioaren bidez eratutakoa. Berotzean, "pitzatu" egiten da monomeroak berreratuz: C10H12 → 2 C5H6
Elementu ez-metaliko asko dimero gisa elkartzen dira: hidrogenoa, nitrogenoa, oxigenoa edo halogenoak. Gas nobleek van der Waals loturen bidez lotutako dimeroak sor ditzakete, adibidez, dihelioa edo diargona. Metal batzuek dimero-proportzio bat osa dezakete gas fasean. Ezagutzen diren dimero metalikoen artean hauek daude daude: Li2, Na2, K2, Rb2 eta Cs2.
Molekula organiko txiki askok, adibidez formaldehidoak, erraz eratzen dituzte dimeroak. Formaldehidoarena (CH2O) dioxetanoa da (C2H4O2).
Polimeroen kasua
Polimeroen testuinguruan, dimero ere 2. polimerizazio-mailari dagokio, edozein direlarik ere estekiometria edo kondentsazio-erreakzioak.
Hori disakaridoei aplika dakieke. Adibidez, zelobiosa glukosaren dimero bat da, nahiz eta eraketa-erreakzioak ura sortzen duen:
Hemen, dimeroak estekiometria desberdina du monomero-parearen aldean.
Aminoazidoek dimeroak ere sor ditzakete, dipeptido deritzenak. Glizilglizina da horren adibide bat. Lotura peptidiko baten bidez lotutako bi glizina-molekula ditu. Beste adibide batzuk aspartamoa eta karnosina dira.
Polypodiales
Polypodiales edo polipodialak Polipodiopsidoen klaseko izen bereko ordenako landareez esaten da. 10 familia biltzen dira polipodialen baitan. Familia horietan ezagunenak eta landare mota gehien biltzen dituztenak polipodiazeoena, ziateazeoena eta aspleniazeoena dira. Iratze mota ezagun asko ordena honetakoak dira.
Tillyko kondea
Johann Tserclaes, Tillyko kondea (Tilly, gaur egun Valoniako Brabante, Belgika, 1559ko otsaila - Ingolstadt, Bavaria, 1632ko apirilaren 30a) Germaniako Erromatar Inperio Santuaren zerbitzuan borrokatu zen jeneral belgikarra izan zen.
Polypodiales
Familiak
Hona hemen familien sailkapena:
Tillyko kondea
Bavariako Maximiliano I.a Handiaren zerbitzuan jarri zen, eta, Liga Santuaren armadako buru zela, protestanteen aurka jardun zuen. Hogeita Hamar Urteko Gerran (1618-1648) armada katolikoaren burua izan zen, eta Wallensteinekin batera Inperioko jeneral handiena izan zen. Garaipen sonatuak lortu zituen: Mont Blanc (1620), Lutter (1626), Magdeburg (1631). 1631. urtean, suediarrek garaitu eta larriki zauritu zuten Breitenfelden.
Polypodiales
Familiak
Eupolypods I
Gabriel Ramos
Arkitektura ikasketak Bartzelonan egin ondoren, Madrilgo San Fernando Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen, 1965etik aurrera. Urtebete lehenago, egina zuen bere lehenengo bakarkako erakusketa, Bilbon. Grabatu ikasketak egin zituen Cuencan, eta 1972an Armintzan jarri zuen bere aurreneko grabatu-lantegia. 1986an, Marrazarri lantegi litografikoa ireki zuen, eta lan garrantzitsua egin zuen bertan, grabatuaren alorrean. 1985ean, grabatu-saileko Gure Artea saria eskuratu zuen, eta hurrengo urtean pinturari zegokiona. Urte berean eskuratu zuen, halaber, Bizkaiko Artea Grabatu eta Pintura Saria. 1980tik aurrera, kolorezko akuafortearekin hasi zen lanean, eta erakusketa ugari egin zituen hamarkada horretan, Bilboko eta Arabako Arte Ederretako Museoetan, Frankfurten HOSTOA euskal artisten kolektiboaren barruan, Baden-Badenen, Sevillan, Aachenen, Bilboko hainbat aretotan... Beiragintzan ere hasi zen, eta hark eginak dira, esaterako, Urkiolako San Antonio baselizako beirateak (1989) eta Lekeitioko Osakidetzaren eraikinekoak (1992). Bere muralak Zalla eta Lekeitioko udaletxeetan aurki daitezke. 1994an, Kalkografia Sari Nazionala eskuratu zuen, grabatzaile gisa egindako lanagatik.
Polypodiales
Filogenia
Hona hemen harreman filogenikoak:
Jan Baalsrud
Jan Sigurd Baalsrud (1917 ko abenduaren 13 - 1988 ko abenduaren 30) Norvegia ko erresistentziaren komando bat izan zen, Bigarren Mundu Gerran Britainia Handiko Armadak entrenatua, aurre egiteko alemanen okupazioari.
Hastapenak
Jan Baalsrud Kristianian jaio zen, gaur egungo Oslo, Norvegian, eta 1930. hamarraldian Kolbotn herrira aldatu zen, eta bertan bizi izan zen 1950. hamarraldira arte. 1939 an graduatu egin zen lanabes-egile moduan.
Bigarren Mundu Gerra
1940 an, alemanek Norvegia inbaditu zutenean, Baalsrudek Vestfold lurraldean egin zuen borroka. Geroago Suediara egin zuen ihes, baina han espioitzagatik kondenatu eta egotzi egin zuten.
1941 ean Britainia Handira iritsi zen, baina ez zuzenean, baizik eta herrialde hauek zeharkatuta: Sobiet Batasuna, Afrika eta AEB ak. Britainia Handian bat egin zuen Linge Konpainia norvegiarrarekin. 1943 an, beste hiru komandorekin eta zortzi laguneko eskifaiarekin batera, Norvegiara ontziratu zen, helburu bikoitzarekin: Bardufoss herriko aire kontroleko dorre alemana suntsitzea eta jendea errekrutatzea Norvegiako erresistentziarako.
Misioa, “Martin operazioa” izenekoa, pikutara joan zen Baalsrud eta haren lagunak saiatu zirenean Erresistentziako kide batekin harremanetan jartzen, gura barik kontaktu egin baitzuten izen bereko dendari batekin, zeinak salatu zituen.
Biharamun goizean, martxoaren 29an, haien Brattholm arrainontziak —zortzi tona leherkari zeramana eraisteko aire kontrol dorrea— gerraontzi aleman baten erasoa jaso zuen. Norvegiarrek hondoratu egin zuten beraien ontzia, 8 tona leherkari lehertarazita, eta ihes egin zuten ontzi txiki batean. Hala ere, alemanek berehala hondoratu zuten ontzi txikia.
Baalsrudek eta gainerakoek lehorrera egin zuten igeri Artikoko ur hotzetan. Baalsrud bakarra izan zen alemanen atzaparretatik ihes egiten. Busti-busti eginda, elur sakan batera egin zuen alde, eta han Gestapoko ofizial bat hil zuen beraren pistolarekin.
Phrynorhombus norvegicus
Phrynorhombus norvegicus Phrynorhombus generoko animalia da. Arrainen barruko Scophthalmidae familian sailkatzen da.
Jan Baalsrud
Bigarren Mundu Gerra
Bi hilabetez ibili zen ihesean, behin baino gehiagotan alemanen eskuetan erortzeko zorian, eta aldi hartan nozitu zituen izoztea eta elurrak eragindako itsutasuna. Bere sasoi txarra zela-eta, norvegiar aberkideen laguntzari esker iraun behar izan zuen.
Handik gutxira, Baalsrud hiltzeko zorian izan zen goi-ordeka batean, esku-ohe batean zegoela elurrez inguratua, bertan 27 egun igaro behar izan zituen-eta eguraldi txarragatik eta alemanen presentziagatik Manndalen inguruetan, Kåfjord-en. Garai hartan, elurrez inguratutako haitz baten ondoan zegoela, Baalsrudek bederatzi behatz anputatu zituen, gangrena gehiago zabal ez zekion. Hari esker salbatu zituen hankak.
Norvegiar aberkideek eraman zuten Baalsrud esku-ohe batean Finlandiarekiko mugaraino. Bertan, sami herritarren esku utzi zuten (Fenno-Eskandinabiako natiboak), zeinek elur-orein talde batekin batera, Finlandian zehar eraman zuten esku-ohe batean, Suedia neutraleraino. Saarikoski herritik, berau Suedia iparraldean, Gurutze Gorriko aireko batek Boden hiriraino eraman zuen.
Baalsrudek zazpi hilabete egin zituen Bodengo ospital suediar batean, harik eta RAFeko hegazkin batek Britainia Handira eraman zuen arte. Berehala egin zuen Eskoziara, eta han lagundu zuen beste norvegiar aberkide batzuk entrenatzen, alemanen okupazioarekin amaitzeko.
Denbora dezente behar izan zuen ikasteko zelan ibili behatz barik. Halako batean, berriro bidali zuten Norvegiara agente gisa, eta hantxe harrapatu zuen gerra amaierak, 1945ean. Alemanek Norvegiatik alde egin zutenean, Oslora itzuli zen, eta bat egin zuen familiarekin, ikusi barik baitzuen bost urte lehenago agurtu zuenetik.
Britainiarrek izendatu zuten Baalsrud Britainiar Inperioko Ohorezko Kide. Norvegiak, berriz, eman zion San Olaven domina Haritz Adarrarekin. Bigarren lotinant izendatu zuten.
Azken urteak eta heriotza
Gerra ostean, Baalsrud inplikatu egin zen scout eta futbol elkarte lokaletan, baita Norvegiako Beterano Elbarrien Batasunean ere, non presidente izan baitzen 1957tik 1964ra bitartean. 1962an Tenerifera joan zen, Espainiara, eta han egin zituen urte mordoa. Bere azken urteak, aldiz, Norvegian egin zituen.
1988ko abenduaren 30ean hil zen, 71 urte zituela. Haren errautsak Manndalen herrian daude, bertako herritar baten hilobian, Aslak Aslaksen Fossvoll (1900-1943), Suediara ihes egiten lagundu zion lagun haietako bat.
Characidium interruptum
Characidium interruptum Characidium generoko animalia da. Arrainen barruko Crenuchidae familian sailkatzen da.
Jan Baalsrud
Ondarea
Urtero, uztailaren 25ean oroimenezko ibilaldi bat egiten da Troms konterrian, eta bederatzi egunez, parte hartzaileek egiten dute haren ihesbidea.
Sphenomorphus simus
Sphenomorphus simus Sphenomorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Saint-Martin-du-Tertre (Oise Harana)
Saint-Martin-du-Tertre Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Martin-du-Tertre udalerrian erroldatutako biztanleak 2.381 ziren. Familiak 851 ziren, horien artean 211 pertsona bakarrekoak ziren (83 bakarrik bizi ziren gizonak eta 128 bakarrik bizi ziren emakumeak), 222 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 346 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 72 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 921 etxebizitza zeuden, 873 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 690 etxeak ziren eta 230 apartamentuak ziren. 873 etxebizitza nagusietatik 588 bere jabearen bizilekua ziren, 261 alokairuan okupaturik zeuden eta 24 doan lagata zeuden; 30 etxek gela bat zuten, 88 etxek bi zituzten, 140 etxek hiru zituzten, 209 etxek lau zituzten eta 406 etxek bost zituzten. 640 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 395 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 386 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.598 ziren, horien artean 1.218 aktiboak ziren eta 380 inaktiboak ziren. 1.218 pertsona aktiboetatik 1.129 lanean zeuden (590 gizon eta 539 emakume) eta 88 langabezian zeuden (45 gizon eta 43 emakume). 380 pertsona inaktiboetatik 123 erretiraturik zeuden, 127 ikasten zeuden eta 130 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Martin-du-Tertre udalerrian 876 unitate fiskal zeuden, 2.352 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.260 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 44 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Saint-Martin-du-Tertre udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, tratamendu luzeetarako ospitale 1  bat eta botika 1  bat zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Quéven
Quéven (bretainieraz Kewenn) Morbihan departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Moosseedorf
Moosseedorf Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gekko scientiadventura
Gekko scientiadventura Gekko generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Euskal Herriko Erlijio Gerrak
Euskal Herriko Erlijio Gerrak Ipar Euskal Herrian eta Biarnon 1562-1572 bitarteko urteetan izan ziren gerra zibilak izan ziren, Frantziako Erlijio Gerren barnean zeudenak.
Campus Diagonal-Besòsko geltokia
Campus Diagonal-Besòs Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Sant Adrià de Besòs udalerrian dago.
Euskal Herriko Erlijio Gerrak
Aurrekariak
Kalbinoren erreformak arrakasta handia lortu zuen XVI. mende erdialdetik aurrera eta Europako bazter askotara zabaldu zen indar handiz, Frantziako eta Nafarroako erresumak barne. Joana III.a Albretekoa Nafarroa eta Biarnoko erreginak (1555-1572) erreformaren aldeko hautua egin zuen bete-betean; ministro protestanteak ezarri zituen Donapaleun, Oztibarren eta Bastidan, eta kalbindarren kristau dotrina nahiz Itun Berria euskarara (Leizarraga, Jesus Krist Gure Jaunaren Testamentu Berria, 1571n argitara emana) eta biarnesera bihurtzeko agindua eman zuen.
Campus Diagonal-Besòsko geltokia
Geltokia 2004n inauguratu zen.
Euskal Herriko Erlijio Gerrak
Aurrekariak
Nafarroa Behereko eta Zuberoako jende gehienak katoliko zirauen (Zuberoa Frantziako koroaren mendean zegoen 1510. urtetik, baina administrazio mailan Nafarroako erresumarekiko loturak zituen). Erlijioen arteko gorabeherak nahasi ziren Euskal Herria askoz ere lehenagotik hedatuak ziren ahaide nagusien arteko liskarrekin; katolikoak Lüküzeko etxearen ingurura bildu ziren, eta protestanteek Agaramonteko etxea hartu zuten gidari, Joana erreginarekin batera.
Oinarrian zegoen gainera, Nafarroako konkistaren aurrean, agaramontarrek eta beaumontarrek izan zuten jarrera desberdina (Bernart Etxepare idazle garaztar katolikoa [Linguae vasconum primitiae, 1545] gaztelarren alde jokatu zuelako salaketapean sartu zuten kartzelan). Giro honetan, katolikoak Karlos Lüküzekoa Mauleko gobernariaren alde jarri ziren eta protestanteak Antonio Agaramont edo agaramonterenaren alde.
Zabelê (Paraíba)
Zabelê Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Euskal Herriko Erlijio Gerrak
Gatazka
1560an Joana III.ak fede katolikoa ukatu eta protestante bihurtu zen. Hurrengo urtean fede askatasuna eman zuen, baina 1566an bidea eragotzi zion fede katolikoari. 1568an, Lüküzeko jaunak gidaturiko osteek Garrüzeko gotorlekua inguratu eta preso hartu zuten Marc Larrea kapitain protestantea. Antonio Agaramontarrak Donibane-Garazi hartu zuen erantzun gisa eta Zuberoako katolikoek, bestalde, Montoriko herri agaramondarra erre zuten.
Henrike printzeak, Nafarroako Henrike III.a eta Frantziako Henrike IV.a izango zenak, bi alderdietako buruzagi nagusiak bildu eta fede askatasuna onartu eta bakea agindu zuen. Alabaina, Joana III.ak eman zuen barkamenetik kanpo geratu ziren buruzagi katoliko nagusiak (Lüküze, Domintxine eta Etxauzko jaunak, beste hogeita zortzi lagunekin batera). Axularrek Bertrand Etxauz Baionako apezpikuari XVII. mendean zuzendutako hitzaurrean ere gatzaka horien testigantza dago:
Zuberoan, ordea, lanpostu publikoetan zeuden higanoteen aurkako karguak jaso zituzten. 1568an berean, Pauera jo zuten buruzagi katoliko nafarrek eta erreginaren barkamena lortu zuten. 1569. urtean, Henrike III.a Frantziakoak Nafarroa Behereaz, Biarnoz eta Albretekoen lurralde guztiez jabetzea erabaki zuen, higanoteen mendean zeudelako aitzakian. Karlos Lüküzekoaren esku utzi zuen lurralde hauetako gobernua. Katolikoek Zuberoako eta Biarnoko hiri ugari hartu zuten, baina Montgomeryko kondeak gidaturiko armadari ezin aurre eginik, Zuberoara jo zuten atzera eta Donibane-Garazi hartzen saiatu ziren ondoren. Montgomeryko kondearen osteek triskantza handiak eragin zituzten Zuberoan. Lüküzeko jaunak ez zuen etsi eta Mauleko gaztelua berreskuratu zuen. 1570. urtean Nafarroa Beherea protestanteen esku zegoen eta erabat galtzera utzi zuen fede katolikoa. 1571ean Saint-Germaingo bakea sinatu zuen Katalina Medicik, Frantziako erregeordeak, higanotekin eta, horren eraginez, fede katolikoari bidea zabaldu zion Joana Albretekoak bere erreinuan.
1572an hil zen erregina, eta gatazkak bukatu ez ziren arren, Henrike III.a Nafarroako errege eta Frantziako higanoteen buruzagi nagusiak (Frantziako Henrike IV.a izena hartuko zuenak) fede askatasuna aldarrikatu zuen, berriro ere, gehienean katolikoa zen Nafarroa Beherean.
Ondorioak
Bastida, Oztibarre, Donapaleu, Maule eta Montori izan ziren Ipar Euskal Herriko protestantegune nagusiak. Lapurdi gatazka handi haietatik kanpo samar geratu zen, eta Baionako erakundeak eramankor samarrak izan ziren higanotekin. Protestantismoa zabalduko zelako aitzakian, Filipe II.a Espainiako erregeak bere mendean zeuden Baionako apezpikutegiko herriak banatu eta Iruñekoan sartzea lortu zuen Pio V.a Aita Santuarengandik 1566. urtean. Lurralde hauek ziren: Hondarribia, Irun, Lezo, Pasaia, Oiartzun eta Errenteria, Gipuzkoan; Bortziriak, Leringo harana, Bertitzarana eta Baztan, Nafarroan. Kexuak ugari izan ziren baina ez zen aurrerantzean erabaki hura indarrik gabe uzteko neurririk hartu.
Birkide
Birkide edo Brigida jatorri gaelikoko izen propio femenino bat da. Gaelikoko Brighiden edo Bridgid izenetik dator. Brighid jainkosa zeltiko baten izena zen. Euskaraz, Brigita egokientzat hartua izan da. .
Montembœuf
Montembœuf Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montembœuf udalerrian erroldatutako biztanleak 693 ziren. Familiak 340 ziren, horien artean 140 pertsona bakarrekoak ziren (84 bakarrik bizi ziren gizonak eta 56 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Riba-roja de Túria
Riba-roja de Túria Valentziako Erkidegoko udalerria da, Camp de Túria eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.
2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 21.094 biztanle zituen.
Montembœuf
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 451 etxebizitza zeuden, 337 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 78 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 394 etxeak ziren eta 49 apartamentuak ziren. 337 etxebizitza nagusietatik 217 bere jabearen bizilekua ziren, 104 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 29 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 62 etxek hiru zituzten, 88 etxek lau zituzten eta 134 etxek bost zituzten. 260 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 164 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 106 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 405 ziren, horien artean 288 aktiboak ziren eta 117 inaktiboak ziren. 288 pertsona aktiboetatik 249 lanean zeuden (147 gizon eta 102 emakume) eta 39 langabezian zeuden (10 gizon eta 29 emakume). 117 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montembœuf udalerrian 322 unitate fiskal zeuden, 690 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.881,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 1 albaitaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Montembœuf udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 900 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Requena
2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 21-394 biztanle zituen.
Montembœuf
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Brightons
, Eskoziako udalerri bat da, Falkirk eremu administratiboan.
Urdanga (argipena)
Urdanga hitzak adiera zenbait ditu:
Sphenomorphus striatopunctatum
Sphenomorphus striatopunctatum Sphenomorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Hezkuntza teknologiko
Hezkuntza teknologikoa edo irakaskuntza teknikoa teknologia errealitatea interpretatu eta eraldatzeko erabiltzen duen diziplina da.
Hezkuntzaren arloko ikasgaia da eta eremu soziala ere kontuan hartzen du, ikasleek ezagutza praktikoekin ohitzea helburua izanda, teknologiaren alorrean alfabetatze maila igo dadin. Alfabetatze prozesu hau garapenaren esparru praktikoan, teknologiaren interpretatze kritikoan eta eremu digitalean eta programazio arloan garatu behar da.
Hezkuntza teknologikoaren helburuak
Marc de Vriesek Unescorentzat egindako ikerketa batean, hezkuntza teknologikoaren orientabideak herrialdearen arabera aldatzen direla adierazten du. Horrela, bi talde handietan sailkatu ahal dira, hain zuzen ere, trebetasun praktikoen eskuratzea eta teknologien fenomenoaren ulermen hobea. Kasu guztietan, zailtasun maila, eskola-mailaren araberakoa izango da.
Trebetasun praktikoak eskuratzea
Trebetasun bakoitzaren zailtasun maila oso ezberdina da, zeren, artisau-lana eskolatze lehen urteetan irakasteko aukera izan arren, zientzietarako aplikazioa hauen aurretiko ezauera eskatzen du, orokorrean, azken urteko bigarren mailako ikerketekin bat eginez.
Fenomeno teknologikoaren ulermena
Irakaskuntza honen bidez, ikasleen partaidetza mundu teknologiko garaikidean hobetzea bilatzen da, ardatz hauek jarraituz:
Historia
Hezkuntza sistemetan hezkuntza teknologikoaren eransketa, Amerikako Estatu Batuetan 70-ko hamarkadan egindako hezkuntza erreformetan du sorrera. Zehazki, egindako hezkuntza tailerretan eta arte industrialeko tailerretan formatu egin zen. Aldi berean, Ingalaterran, lanbide zaharren bidez egindako tailerretan bilakaera izaten du hezkuntza teknologikoak. Tailer hauek erreboluzio teknologiko berrien ondorioz sortutako gizarte arazo eta beharrei erantzuteko sortu ziren. Latinoamerika gai honen inguruan pausoak ematen hasten da, Ingalaterran eta Amerikako Estatu Batuetan emandako aldaketen ondorioz. Estruktura didaktikoa. Gaia honi buruzko estrukturaren ardatz bakarra, bere praktikotasunaren garrantzia da, hau da, ikasgai hau hobeto ikasten da erabiltzen, eta ez bakarrik berari buruz irakurtzen, ikertzen edo informazioa jasotzen. Horregatik, produktuen analisia eta proiektu teknologikoak nabarmentzen dira teknologiaren praxis metodologiko gisa. Teknologiaren irakaskuntza aurrera eramateko, taldeko praktika kolaboratzailea aurrera eramaten da, horrela ikasleen arteko elkarrekintza sustatzen.
Teknologiaren analisien metodoak
Analisien hurrengo motak gomendatzen dira:
Alfabetatze digitala
Alfabetatze digitala hezkuntza teknologikoaren saila da, eta gaur egun, kultura digitalaren munduan murgilduta egonda, sustatu behar den eremua da. Martin Varsavsky esaten duen bezala, teknologien gorakada testuinguru sozial ezberdinetan eraldaketak sortu ditu, baina, batez ere, eraldaketa hau, hezkuntza eremuan estimatu egin da. Horregatik, hezkuntzaren metodologian aldaketa handiak egin behar izan dira, hezkuntza gaur egungo errealitatearekin bat egiteko. Kontzeptuaren sorrera. Hasiera batean, alfabetatze kontzeptua irakurtzeari eta idazteari lotuta egon arren, komunikazio hizkuntza berrien sorrerarekin, eta medio berrientzako sarbidearekin, Internetera esaterako, konpetentzia berrien eskurapena egitea beharrezkoa egin da. Izan ere, alfabetatze kontzeptua zabaldu egin zen, esaterako, hizkuntza audiobisualak bereganatuz. Horrela, “digital” kontzeptua sortu egin zen, alfabetatzearen formatu berriari izena emateko. Zehazki, alfabetatze berriarentzako hurrengo definizioa proposatu zuen Gilbertek: alfabetatze digitala jakintza baten informazio eraldaketa prozesua hautatzeko, prozesatzeko eta analizatzeko erabiltzen diren trebetasun sozio kognitiboen multzoa da. Kontzeptu berri hau sortu izan den bezala, alfabetatze digitala eremu zabalago bat hartzen du, ezaugarri zehatz batzuekin:
Eskolen papera
Erreboluzio digitalaren sorrerarekin, eskolak plazaratzen dira, eta ez dira umeek eta gazteek munduarekin kontaktatzeko erdigunea. Testuinguru berriak, irakaslearentzako erronka berriak islatzen ditu, hezitzeko modua aldatzeko beharra ekartzen. Horrela ere, hezitze modu berriak berrikuntza, flexibilitate eta konpromisu edukierak kontuan hartu behar ditu. Bestalde, eskolek kontuan izan behar dute komunikatze medio hauetan sartzeko ezberdintasunak daudela, eta, sare sozialen erabileran dagoen kontsumismo eta indibidualismoa, besteak beste.
Bibliografia
Ministerio de Cultura y Educación de la Nación y Consejo Federal de Educación; Contenidos Básico Comunes para la Educación General Básica; Buenos Aires (Argentina); 2a. edición, 1995. Citado por la sigla CBCEGB.
Doval, Luis - Gay, Aquiles; ''Tecnología. Finalidad educativa y acercamiento didáctico''; Programa Prociencia CONICET - Ministerio de Cultura y Educación de la Nación; Buenos Aires (Argentina); 1995.
Sandoval López, Gustavo; La autonomía del Instituto Politécnico Nacional: Ensayo sobre la creación de un organismo descentralizado.
Solivérez, Carlos E.; Ciencia, Técnica y Sociedad; editado por la Facultad Latinoamericana de Ciencias Sociales; Buenos Aires (Argentina), 1992.
Solivérez, Carlos E.; Educación Tecnológica para comprender el fenómeno tecnológico; ponencia seleccionada por el Instituto Nacional de Educación Tecnológica de Argentina.
Cirera, R.- Fernández, A.- Molina, F.- Santurio, W. Timpanaro, A.; TECNOLOGÍA 9. EGB. Santillana, serie clave 2001.
Fernández, A. La intencionalidad atrapada. Cap. 8 y 13. Bs. As. Ediciones Nueva Visión. 2011.
Extraído de la Conferencia Inaugural II Congreso Iberoamericano de Educación y Nuevas Tecnologías. Ciudad de Buenos Aires 30 de junio, 1° y 2° de julio de 2005.
Ministerio de Educación, Ciencia y Tecnología; Fortalecimiento Pedagógico de las Escuelas del Programa Integral para la Igualdad Educativa; Buenos Aires (Argentina), 1era edición, 2007.
Gutiérrez MartÍn, Alfonso; Artículo: Urge trabajar con los colectivos más marginados desde un punto de vista cultural y escolar, que suelen también ser los de menor poder adquisitivo. Portal Educaweb; 2005.
Área Moreira, Manuel - Gutiérrez Martín, Alfonso - Vidal Fernández, Fernando ; Alfabetización digital y competencias informacionales. Fundación Telefónica, Madrid, España, 2012.
Educacion tecnológica, Wikipedia
Scophthalmus aquosus
Scophthalmus aquosus Scophthalmus generoko animalia da. Arrainen barruko Scophthalmidae familian sailkatzen da.
Characidium japuhybense
Characidium japuhybense Characidium generoko animalia da. Arrainen barruko Crenuchidae familian sailkatzen da.
Harmanec
Harmanec Eslovakiako udalerri bat da, Banská Bystricako barrutian kokatuta. 7,76 km²ko azalera du eta 864 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1540. urtekoa da.
Guatemala
Guatemala (nahuatlez: Quauhtlemallan, “zuhaitz askoko lekua”), ofizialki Guatemalako Errepublika (República de Guatemala, ahoskatua), Erdialdeko Amerikako estatua da, Ozeano Barearen eta Karibe itsasoaren artean kokaturik dagoena. Mugakide ditu Mexiko iparraldean, Belize ipar-ekialdean eta El Salvador eta Honduras hego-ekialdean. Herrialde menditsua da, hegoaldeko kostaldea eta Petén departamenduko ordoki zabalak izan ezik. Klima tropikala du, epelagoa goi-lurraldeetan eta lehorragoa ekialdeko departamenduetan. 108.889 kilometro koadroko eremua du, eta 2016 amaieran 16.582.469 biztanle zituen. Hiriburua Guatemalako Hiria da.
Mugak
Guatemala Erdialdeko Amerikan dago, Ozeano Barea eta Karibe itsasoaren artean. Iparralde eta mendebaldean Mexikorekin du muga, ipar-ekialdean Belize eta Hondurasko golkoarekin (Karibe itsasoa), ekialdean Hondurasekin, hego-ekialdean El Salvadorrekin, eta hegoaldean Ozeano Barearekin.
Erliebea eta hidrografia
Lau zati bereiz daitezke Guatemalako lurraldean:
Klima
Guatemalako klima tropikala da, baina alde handiak daude toki batetik bestera, itsas haizeek eta garaierak eraginda. Bi urte-sasoi nagusi bereizten dira: euritsua (maiatza-azaroa) eta lehorra (azaroa-maiatza). Oro har, Atlantiko aldeko klima Ozeano Barekoa baino hezeagoa da. Herrialdearen kokapena dela eta, Karibe eta Ozeano Barearen artean, sarri urakanak jasaten ditu. Azken urteetako latzenak Mitch (1998) eta Stan (2005) izan dira, 1.500 hildakotik gora eragin baitzituzten.
Flora eta fauna
Landaredia ere altitudearen arabera aldatzen da: 1.000 metrotik beherako lurralde beroetan zuhaitzak dira nagusi (ebanoa, kaoba, chicozapotea, hulea, etab.); 1.000-2.000 metro arteko lurralde epeletan, oihan sarriak eta zuhaixkak dira ugarienak, eta kafea, tabakoa eta kotoia lantzen dira; 2.000 metrotik gorako lur hotzetan belardiak hazten dira, batez ere, eta artoa eta garia lantzen dira. Animalien artean aipatzekoak dira oreinak, tximinoak eta pekariak; urriagoak dira jaguarra, tapirra eta puma. Ketzal txoria da, ederra bezain urria, Guatemalako ikurra.
Historia
Ameriketako konkista baino lehen Guatemala (Quauhtemallan, «zuhaitzekiko lurra»; Uhatezmala, «ura jaurtitzen duen mendia») maien zibilizazioa parte zen. Lehendabizi nahuek hartu zuten, eta espainiarrek 1523. urtean, Pedro de Alvarado buru zela. Indiarrak lurjabeen mendean zeuden, eta bizi-baldintzak oso gogorrak ziren. Antigua Guatemala izan zen Guatemalako lehendabiziko hiriburua, baina 1773. urteko lurrikarak erabat birrindu ondoren, Guatemalako Hirira aldatu zen.
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuen mendean egon da politikari dagokionez; izan ere, barne-egoera hobetzeko egin dituen ahalegin guztiak galarazi dituzte Estatu Batuek bere ekonomia-lehentasunak gordetzearren. Guatemalako barne-politika Estatu Batuen interesak zaintzen dituen gutxiengo zuri baten zuzendaritzapean (militarren gobernuak izan dira sarri) egon izan da urte askoan, 1954. urteko kolpe militarrak aginpidea zuen gobernu ezkertiarra kargutik eraitsi zuenetik hasita. Bestalde, aipatzekoa da 1974. urtean piztu zen sumendi batek eta 1976ko lurrikarak eragin zuten hondamenak areagotu egin zituztela bertako arazoak.
1982. urteko kolpe militarrean eskuineko batzorde militar batek hartu zuen aginpidea. Efraín Ríos Montt jeneralak batzordea desegin, eta berak hartu zuen lehendakari-kargua. Montt jeneralaren aginpidean errepresioa izugarri gogorra izan zen, baina, hala ere, oposizioak herriarentzako eskubide demokratikoak, nekazaritzaren hobekuntza eta independentzia nazionala aldarrikatuz segitu zuen. Oposizioak beti ezkutuan aritu beharra zuen, eta handik sortu zen gerrilla armatua (Unión Revolucionaria Nacional Guatemalteca, URNG). Gobernuak, gerrillaren jarduera aitzakiatzat hartuta, herriak suntsitu zituen, eta indigena asko hilarazi. 1983. urtean, beste kolpe militar baten bidez, armadak lehendakaria aginpidetik kendu eta Óscar Humberto Mejía Víctores jenerala jarri zuen haren ordez; jeneral horrek eskubide zibilak ezarri zituen berriro, eta amnistia eman zuen (700 gerrillari atera ziren libre). 1985. urteko hauteskundeetan Democracia Cristiana Guatemalteca (Guatemalako Alderdi Demokrata Kristaua) alderdia atera zen garaile, eta 1986. urtean konstituzio berria indarrean jarri zen. Vinicio Cerezo izan zen, hogeita hamahiru urtean gobernu militarrek agindu ondoren, lehendabiziko lehendakari zibila.
Vinicio Cerezo Erdialdeko Amerikako bost herrietako lehendakariekin bildu zen Esquipulasen (1986ko maiatza, eta 1987ko ekaina), bakerako bidea bilatzeko eta demokraziaren sendotzea lortzeko. Bilera horien ondorioz gobernuaren ordezkaritza bat eta UNRG ere bildu ziren Guatemalan bizi zen biolentzia egoerari irtenbideren bat emateko; negoziaketak ordea ez ziren burutu, eskuindarrek eragotzi baitzituzten. Bien bitartean, 1989-1990eko urteetan ezkutuko eskuindar taldeek eta militarrek hilketa ugari eragin zituzten, hala nola, Santiago Atitlángo nekazarien sarraskia. Jazarpenak eta hilketak eten ez baziren ere, 1990eko ekainaren batean, Guatemalara bakea ekartzeko oinarrizko hitzarmena izenpetu zuten Madrilen ANBk, alderdi politikoek eta URNGk. 1990eko azkeneko hilabeteetan negoziazioak ez aurrera ez atzera geratu ziren, eta herritarrengan eszeptizismoan nagusitu zen. Horren eraginez edo, hautesleen %70ek ez zuen parte hartu 1990eko lehendakaritzarako hauteskundeetan. Hauteskundeen bigarren itzulian, 1991ko urtarrilaren 6an, Movimiento de Acción Solidaria (MAS) alderdia atera zen garaile, eta Jorge Serrano Elías hautatu zuten lehendakari. Serranoren gobernuak eta URNGk bakearen aldeko elkarrizketei berriro ekitea erabaki zuten baina, artean, indarrean zirauen armadaren eta gerrillarien arteko guduak.
1991ko apirilean alde biak hiru egunez elkarrizketatu ziren Cuernavacan, Mexikon. Besteak beste, demokrazia ezartzeko prozesuaz, giza eskubideez, aginpide zibila indartu beharraz, armadak izan beharko lukeen betekizunaz, indiarren eskubideez, konstituzioari egin beharreko aldaketez, hauteskunde-erregimenaz eta gerrillaren gizarteratzeaz hitz egin zuten. 1991ko maiatzean Runujel Junam komunitate etnikoen kontseiluko buruzagia desagertu egin zen. Uztailean, Estatu Batuetako senatuak eten egin zuen Guatemalari ematen zion laguntza militarra. URNGk giza eskubideak errespeta zitezela eskatu zuen berriro. Izan ere, giza eskubideen aldeko erakundeen arabera, Serranoren gobernuko lehenengo bederatzi hilabeteetan giza eskubideen aurkako 1.760 lege-urratze gertatu ziren Guatemalan: epaiketarik egin gabe hilarazi zituztenak eta kalean hil zituzten haurrak zenbatuta, 650 bat hil ziren. Irailean, bestalde, Guatemalako lehendakariak Belizeren burujabetasuna eta autodeterminazioa ezagutu zituen. Hori zela eta, Álvaro Arzú kantzilerrak, Partido de Avanzada Nacional alderdiko buruzagi nagusiak, bere karguaren dimisioa eman zuen.
1992an, eztabaida hasi zen armadak mantentzen zituen talde armatuez, Autodefentsa Zibilerako Taldeez (AZT), esate baterako. Gobernuak Hunapu izeneko indar armatu bat sortu zuen, armadako kidez, polizia nazionalez eta Ogasun Guardiako kidez osatua, babes zibilerako sistema ordezkatzeko. Apirilean, Hunapuko kide batzuek istiluak sortu zituzten ikasleen manifestazio batean. Bai Munduko Bankuak bai Europako Legebiltzarrak bortxa politikoa amaitzeko neurriak har zitzala eskatu zioten gobernuari. Urrian, espainiarrak Ameriketara iritsi ziren bosgarren mendeurrenaren ospakizunetan, Rigoberta Menchúk, bere herriko indiarren egoera mundu osoan zehar salatu zuen indiar buruzagiak, Bakearen Nobel saria jaso zuen. 1993ko maiatzean, Serrano lehendakariak, militar-talde baten laguntzaz, estatu-kolpea eman zuen, konstituzioaren artikulu batzuk ezeztatu, eta Kongresua eta Auzitegi Gorena indargabetu. Ekainaren 1ean, nazio barruko eta kanpoko presioak bultzatuta, Serranok lehendakaritza utzi zuen. Giza eskubideen prokuradore ohia, Ramiro de León Carpio izendatu zuten lehendakari Serranoren ordez. Lehendakari berriak kargutik kendu zituen Serranori laguntza eman zioten militarrak. Handik gutxira, Jorge Carpio Nicolle, Unión de Centro Nacional alderdiko buruzagia eta lehendakariaren lehengusua, hilda agertu zen. Ezkutuko hilerrien bila ari zirela, 1993ko azaroan 117 emakume eta haurren hezurdurak aurkitu zituzten, militarrek hildakoak 1982an. Autodefentsa-taldeen eta derrigorrezko soldadutzaren aurkako kanpaina gorabehera, lehendakariak, lehenago esandakoaren kontra, gatazka armatua konpontzen ez zen bitartean bi erakundeak mantenduko zituela esan zuen.
NBEren arabera giza eskubideak ez ziren errespetatzen ez zegoelako zigorrik eskubide horiek urratzen zituztenentzat, eta ehunka tortura-kasu, hilketak eta legez kanpoko atxiloketak salatu zituzten. 1995eko abuztuan Legebiltzarreko lehendakaria eta Fronte Errepublikanoko beste bi kide epaitu zituzten telefono-deiak entzutea agintzeagatik, dokumentuak faltsutzeagatik eta aginpidea berenganatzeagatik. Azaroko hauteskunde orokorretan, Alderdi Progresista Nazionaleko hautagaiak, Álvaro Arzúk botoen % 42 eskuratu zuen, eta haren lehiakide gogorrenak, Alfonso Portillok, Fronte Errepublikanokoak, % 50. Bigarren itzulian, Arzú hautatu zuten lehendakari. Abstentzioa inoiz baino handiagoa izan zen, % 63. Abenduan gobernuak eta gerrillak behin betiko bake-hitzarmena izenpetu zuten, Europan lehenbizi, eta Mexikon eta Guatemalan ondoren; ordurako 100.000 pertsona baino gehiago hilak ziren Guatemalako gerran. Alde biek errespetatu zuten su-etena. Krimen politikoak amaitu orduko, ordea, krimen arruntak asko ugaritu ziren, biztanleen %80 behartasun gorrian bizi baitzen.
1998ko irailean Mitch urakanak 24.000 pertsona hil eta izugarrizko triskantzak eragin zituen Erdialdeko Amerika osoan. 100.000 pertsona baino gehiago etxerik gabe gelditu ziren, eta osasun-egoerak okerrera egin zuen. 1999an lehendakaritzarako hauteskundeak egin ziren, eta Alfonso Portillok lortu zuen garaipena. Portillok agindu zuen harremanak izango zituela Estatu Batuekin eta ekonomia liberalizatuko zuela eta inbertsioak handituko zituela, besteak beste. Hala ere, Portillok eta Francisco Reyes López lehendakariordeak kritika handiak izan zituzten ustelkeriagatik, despotismoagatik, lapurretagatik eta Ostegun Beltzean parte hartzeagatik.
2004an Óscar Berger lehendakaritzara iritsi zenean, Portillok Mexikora ihes egin zuen, eta atzemateko agindua izenpetu zuten Guatemalak eta Interpolek, dirua zuritzeagatik eta funtsak desbideratzeagatik. Baina 2008an, Álvaro Colomen gobernuaren babesean, Guatemalara itzuli zen; bermea ordaindu, eta aske gelditu zen. Óscar Bergerren gobernuak ere kritika gogorrak izan zituen, ez zelako gauza izan krimen antolatuari aurre egiteko, droga-trafikoa indartu egin zelako eta ezin izan ziolako herritarren migrazioari eutsi. 2007ko hauteskundeetan, Colomek lortu zuen lehendakaritza.
2013an, epaitegi batek 80 urteko espetxe zigorra ezarri zion Efraín Ríos Montt diktadore ohiari, 1982 eta 1983an ixil etniako 2.000 indigenen heriotza eragin zuen genozidioagatik eta gizateriaren aukako krimenengatik; baina Gorte konstituziogileak baliogabetu egin zuen epai hori. 2015eko lehendakaritzarako hauteskundeetan Jimmy Morales Cabrera nagusitu zen. 2016an, segurtasun indarrek 18 militar ohi atxilotu zituzten, 1980ko hamarkadan indarreko desagertze eta gizadiaren aurkako krimenak egitea egotzita.
Politika
1871. urteko erreforma liberalak Guatemalako egitura politikoa aldarazi eta berritu zuenez gero, lau konstituzio eman dira argitara Guatemalan. 1986. urteko konstituzioaren arabera, errepublika demokratikoa da Guatemala. Konstituzioaren arabera, Guatemalako armadak ez du politika-auzietan sartzerik, baina, hala ere, urte askotan eta maiz, haren esku hartzea erabakigarria izan da Guatemalako bizimoduan. Nekazarien eta langileen lan-baldintzak oso gogorrak dira. Enpresaburuen, lurjabeen, banketxetako nagusien, goi-mailako militarren eta gobernuko funtzionarioen esku dago bertako politika.
Banaketa admistratiboa
Guatemala 22 departamendu eta 334 udalerritan banaturik dago.
Biztanleria
2016an, Guatemalak 16,5 milioi biztanle zituen, 129 biztanle kilometro koadroko dentsitatearekin. Adineka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak %34,5 dira, 15-24 urte bitartekoak %21,6, 25-54 urte bitartekoak %34,1, 55-64 urte bitartekoak %5,2 eta 65 urtetik gorakoak %4,5. Bizi itxaropena 72,6 urtekoa da, 70,6 urtekoa gizonezkoena eta 74,7 urtekoa emakumezkoena (2017ko zenbatespenak).
Biztanleen %81,5 dago alfabetatua. Heziketa, lehen mailako ikasketari dagokionez, doan eta nahitaezkoa da. Unibertsitate ofizialetan aipatzekoa da San Carloskoa (USAC), 1676. urtean sortu zena. Osasun Ministerioko erietxeak doanekoak dira, baina osasun-zerbitzua, oro har, ez da behar bezain ona. Izan ere, herrialdeko arazo sozial larrienetako bat osasun-baldintza kaskarrak izatea da, langabeziarekin eta gehiengoaren behartasun gorriarekin batera. Behar baino askoz erietxe, mediku eta erizain gutxiago dago.
Banaketa etnikoa
Guatemalako biztanleen %39,2 maia-jatorriko indiarrak dira; indiarren eta espainiarren nahasketaren ondorengo ladino edo mestizoek osatzen dute beste talde nagusia (%40); gainerakoak, beltzak (%0,6), asiarrak (%0,2) eta europarrak (%20) dira.