cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nazio Batuen Erakundea
Gerra Hotza (1947–1991)
60ko hamarkadan deskolonizazioa zabaldu zenean, erakundeko kideak gehitu ziren nazio independente berrien etorreraren ondorioz. 1960an bakarrik, 17 estatu berri sartu ziren NBEn, horietatik 16 Afrikakoak. 1971ko urriaren 25ean, Estatu Batuen oposizioarekin (baina Hirugarren Munduko nazio askoren laguntzarekin), Txinako Herri Errepublikari (Txinako Errepublikaren ordez, Taiwan ere deitua) Txinak Segurtasun Kontseiluan zuen aulkia eman zitzaion. Bozketa hura amerikarren eraginaren txikitzearen seinale izan zen erakundean. Hirugarren Munduko nazioak 77ko taldean antolatu ziren Aljeriaren gidaritzapean, eta, aldi txiki baterako, NBEn potentzia nagusi bihurtu zen. 1975eko azaroaren 10ean, Sobietar Batasunak eta Hirugarren Munduko nazioek osatutako bloke batek ebazpen bat onartu zuen (AEBko eta Israelgo oposizio gogorrari aurre eginez) sionismoa arrazakeria zela aldarrikatuz. Ebazpena 1991ko abenduaren 16an indargabetu zen, Gerra Hotza amaitu eta gutxira.
Hirugarren Munduaren presentzia gero eta handiagoarekin eta Ekialde Hurbileko, Vietnamgo eta Kaxmirko gatazketan NBEren bitartekaritzaren porrotarekin, NBEk gero eta arreta handiagoa jarri zuen garapen ekonomikorako eta kultura-trukerako bigarren mailako helburuetan. 70eko hamarkadan, NBEren garapen sozial eta ekonomikorako aurrekontua askoz ere handiagoa zen bakea mantentzeko aurrekontua baino.
Gerra Hotzaren ondoren (1991-gaur arte)
Gerra Hotzaren ondoren, NBEk erabateko hedapena izan zuen bere bake betebeharretan, eta, bost urtean, aurreko lau hamarkadetan baino ekimen gehiago hartu zituen. 1988tik 2000ra, bikoiztu baino gehiago egin zen Segurtasun Kontseiluak onartutako ebazpenen kopurua, eta bake-aurrekontua hamar aldiz baino gehiago handitu zen. NBEk El Salvadorko Gerra Zibilaren amaiera negoziatu zuen; Namibian bake ekimen arrakastatsua abiatu zuen, eta hauteskunde demokratikoak gainbegiratu zituen Hegoafrikako apartheid osteko eta Kanputxeako khmer gorrien osteko hauteskundeetan. 1991n, NBEk AEBk zuzendutako koalizio bat baimendu zuen Irakek Kuwait inbaditu izana gaitzesteko. Brian Urquhartek, 1971tik 1985era NBEko idazkari nagusi izan zenak, gerora esan zuen arrakasta horiek sortutako itxaropenak berpizkunde faltsua zirela erakundearentzat ondoren etorri ziren ekimen kezkagarriagoak zirela eta.
Gerra Hotzaren azken hamarkadetan, NBEko kritikoek erakundea gaitzetsi zuten kudeaketa txarragatik eta ustelkeriagatik. 1984an, Ronald Reagan presidente estatubatuarrak Nazio Batuen Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Erakundetik (UNESCO) Estatu Batuen finantzaketa kendu zuen kudeaketa txarraren salaketengatik, Erresuma Batuak eta Singapurrek jarraituta. Boutros Boutros-Ghalik, 1992tik 1996ra idazkari nagusiak, Idazkaritzaren erreforma bat hasi zuen erakundearen tamaina zertxobait murriztuz. Bere oinordekoak, Kofi Annanek, kudeaketa erreforma berriak hasi zituen AEBren Nazio Batuen Erakundeko kuotak kentzeko mehatxuen aurrean.
NBEren Gutuna, batez ere, nazio batek beste bati eraso ez egiteko idatzi bazen ere, 1990eko hamarkadaren hasieran, NBEk hainbat krisi larriri aurre egin behar izan zien aldi berean: Somalia, Haiti, Mozambike eta lehen Jugoslavia osatzen zuten nazioen arteko gatazketan. NBEk Somalian zuen ekimena porrot handitzat hartu zen (Mogadishoko guduan hildakoak izan ondoren) Estatu Batuen erretiratzearekin. NBEk Bosnian zuen ekimena barregarri gelditu zen garbiketa etnikoaren aurrean bere jokabide zalantzati eta nahasiarengatik. 1994an, NBEren Ruandarako Laguntza Ekimenak ez zuen esku hartu Ruandako genozidioan Segurtasun Kontseiluko erabaki ezaren erdian.
90eko hamarkadaren amaieratik 2000ko hamarkadaren hasierara, NBEk baimendutako nazioarteko esku-hartzeek forma gehiago hartu zituzten. Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 1244. ebazpenak baimena eman zion 1999. urtetik aurrera NATOk zuzendutako Kosovoko Armadari. NBEren ekimena Sierra Leonako Gerra Zibilean, britainiarren esku-hartze militar batekin osatu zen. 2001eko Afganistango inbasioa NATOk gainbegiratu zuen. 2003an, AEBk Irak inbaditu zuen, nahiz eta NBEren Segurtasun Kontseiluaren baimen ebazpen bat ez onartu; horrek, berriro, erakundearen eraginkortasuna zalantzan jarri zuen.
Milurteko Goi Bilera 2000. urtean egin zen NBEk XXI. mendean izan zuen papera aztertzeko. Hiru eguneko bilera munduko liderrek historian egin duten bilerarik handiena izan da, eta estatu kide guztiek Milurtekoko Garapen Helburuak (MGH) onartu zituzten. Konpromiso horrek bilatzen duena da: nazioarteko garapenenaren, pobreziaren murrizketaren, genero-berdintasunaren eta osasun publikoaren sustapena. 2015erako bete behar ziren helburu horiek lortzeko aurrerapausoak, azkenean, desberdinak izan ziren. 2005eko Munduko Goi Bileran, NBEk garapen, bake, giza eskubide eta segurtasun globalaren sustapenean zuen arreta berretsi zen. Garapen Jasangarrirako Helburuak (GJH) 2015ean jarri ziren martxan Milurteko Garapen Helburuak betetzeko.
Erronka globalei aurre egiteaz gain, NBEk bere erantzukizuna eta legitimitate demokratikoa hobetu nahi izan ditu gizarte zibilarekin gehiago konprometituz eta barruti globala sustatuz. Gardentasuna areagotzeko asmoz, 2016an, erakundeak bere lehen eztabaida publikoa egin zuen idazkari nagusi izateko hautagaien artean. 2017ko urtarrilaren 1ean, António Guterres diplomatiko portugaldarra, lehenago NBEko Iheslarientzako Goi Komisario izan zena, bederatzigarren idazkari nagusi bihurtu zen. Guterresek bere administrazioarentzat funtsezkoak diren hainbat helburu nabarmendu ditu, besteak beste, gatazkak saihesteko diplomazia azpimarratzea, bake ahalegin eraginkorragoak, eta erakundea arrazionalizatzea nazioarteko premiei hobeto erantzuteko eta egokitzeko.
Egitura eta funtzionamendua
Nazio Batuak NBEren Sistema zabalenaren parte dira, erakunde eta entitateen sare zabal bat barne hartzen duena. NBEren Gutunak bost organo nagusi ezartzen ditu erakundearentzat: Batzar Nagusia, Segurtasun Kontseilua, Ekonomia eta Gizarte Kontseilua, Nazioarteko Justizia Auzitegia eta NBEren Idazkaritza. Seigarren organo nagusi batek, Kontseilu Fiduziarioak, bertan behera utzi zituen bere eginbeharrak 1994ko azaroaren 1ean, Palauren independentziaren ondoren, NBEren azken lurralde fiduziarioa.
Pimelodella witmeri
Pimelodella witmeri Pimelodella generoko animalia da. Arrainen barruko Heptapteridae familian sailkatzen da.
Nazio Batuen Erakundea
Egitura eta funtzionamendua
Bost organo nagusietatik, lau NBEk New Yorken duen egoitza nagusian daude, Nazioarteko Justizia Auzitegia Hagan dagoen bitartean. Beste agentzia handi gehienek NBEk Genevan, Vienan eta Nairobin dituen bulegoetan dute egoitza, eta NBEko erakunde gehiago daude mundu osoan zehar. NBEko sei hizkuntza ofizialak, gobernuen arteko bileretan eta dokumentuetan erabiltzen direnak, arabiera, txinera, ingelesa, frantsesa, errusiera eta gaztelania dira. Nazio Batuen Pribilegioei eta Immunitateei buruzko Konbentzioan oinarrituta, NBEk eta bere agentziek immunitatea dute jarduten duten herrialdeetako legeetatik, eta NBEren inpartzialtasuna babesten dute herrialde anfitrioiei eta kideei dagokienez.
Murbach
Murbach Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Nazio Batuen Erakundea
Egitura eta funtzionamendua
Sei organo horien azpian, Linda Fasulo egilearen hitzetan: «entitate eta erakundeen bilduma harrigarria dago, eta horietako batzuk NBE bera baino zaharragoak dira, eta ia erabateko independentziaz funtzionatzen dute». Atal horiez gain, NBEren barne sartzen dira bestelako hainbat agentzia, programa eta erakunde ere, gai zehatzetan jarduten dutenak: FAO (Nekazaritza eta Elikadurarako Erakundea), ITU (Telekomunikazioen Nazioarteko Batasuna), UNEP (Nazio Batuen Ingurumen Programa), UNESCO (Hezkuntza, Zientzia eta Kulturako erakundea), UNHCR (Iheslarien gaineko Goi Mandataritza), UNICEF (Haurren Nazioarteko Agentzia), WHO (Osasunaren Munduko Erakundea), etab.
Murbach
Biztanleria
2007an Murbach udalerrian erroldatutako biztanleak 136 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Nazio Batuen Erakundea
Egitura eta funtzionamendua
NBEren sistemako erakunde guztiek Noblemaire printzipioari men egiten diote. Printzipio horrek ordainsariak eskatzen ditu, zeinak konpentsaziorik handienak duten herrialdeetako herritarrak erakarri eta atxikiko dituzten soldatak eskatzen duen eta balio bereko lanerako ordainsari bera bermatzen duten, langilearen nazionalitatea edozein dela ere. Praktikan, Nazioarteko Funtzio Publikoaren Batzordeak, NBEko langileen baldintzak arautzen dituenak, gehien ordaintzen duen estatuko funtzio publikoari egiten dio erreferentzia. Langileen soldatak NBEko erakundeek kudeatzen duten barne zerga bati lotuta daude.
Murbach
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Nazio Batuen Erakundea
Batzar Nagusia
Batzar Nagusia NBEren batzar deliberatzaile nagusia da. NBEko estatu kide guztiek osatzen dute batzarra, eta urteko ohiko bilkuretan biltzen da Batzar Nagusien Aretoan, baina larrialdiko saioak ere dei daitezke. Biltzarraren buru lehendakaria da, estatu kideek txandaka eta eskualdeka aukeratua, eta 21 lehendakariorde ditu. Lehenengo bilkura 1946ko urtarrilaren 10ean egin zen Londresko Methodist Central Hallen, eta 51 naziotako ordezkari bildu ziren.
Aisone
Aisone Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Nazio Batuen Erakundea
Batzar Nagusia
Batzar Nagusiak gai garrantzitsuei buruzko erabakiak hartzen dituenean, hala nola bakeari eta segurtasunari, kide berriak onartzeari eta aurrekontu-gaiei buruzkoak, bertaratutakoen eta boto-emaileen bi herenen gehiengoa behar da. Gainerako galdera guztiak gehiengoz erabakitzen dira. Kide bakoitzak boto bat du. Aurrekontuak onartzeaz gain, erabakiak ez dira lotesleak bazkideentzat. Biltzarrak gomendioak egin ditzake NBEren eremuko edozein gairi buruz, Segurtasun Kontseiluak aztertzen dituen bake- eta segurtasun-gaiei buruzkoak izan ezik.
Murbach
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Nazio Batuen Erakundea
Batzar Nagusia
Sei batzorde nagusiek ebazpen-proposamenak bidal diezazkiokete Batzar Nagusiari :
Murbach
Etxebizitza
2007an 105 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 96 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Nazio Batuen Erakundea
Batzar Nagusia
Baita honako bi batzorde hauek ere:
Segurtasun Kontseilua
Segurtasun Kontseilua nazioetan bakea eta segurtasuna mantentzeaz arduratzen da. NBEko beste organo batzuek, estatu kideei, gomendioak bakarrik egin diezazkieketen bitartean, Segurtasun Kontseiluak, 25. artikuluaren arabera, estatu kideek erabakitako erabaki lotesleak hartzeko ahalmena du. Kontseiluaren erabakiak Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren ebazpenak dira.
Segurtasun Kontseilua hamabost estatu kidek osatzen dute: bost kide iraunkorrek (Txina, Frantzia, Errusia, Erresuma Batua eta Estatu Batuak) eta Batzar Nagusiak bi urterako aukeratutako hamar kide ez-iraunkorrek (Albania, Brasil, Gabon, Ghana, India, Irlanda, Kenya, Mexiko, Norvegia eta Arabiar Emirerri Batuak). Bost kide iraunkorrek beto eskubidea dute NBEren ebazpenetan, eta horrek, kide iraunkor bati, ebazpen baten onarpena blokeatzeko aukera ematen dio, baina ez eztabaidatzeko. Aldi baterako hamar eserlekuak bi urteko agintaldietarako dira, eta, urtean, bost estatu kide bozkatuak izango dira Batzar Nagusian, eskualdeka. Segurtasun Kontseiluaren lehendakaritza, alfabetikoki, hilero txandakatzen da.
Ray Loriga
Jorge Loriga Torrenova, ezizenez Ray Loriga (1967ko martxoaren 5a, Madril, Espainia), espainiar idazle, gidoigile eta zinema zuzendari bat da.
Maria Mestayer
María Mestayer de Echagüe edo Maria Manuela Eugenia Carolina Mestayer Jaquet (Bilbo, 1877ko abenduaren 20a - Madril, 1949ko azaroaren 19a), euskal gastronomo eta sukaldaria izan zen.
Ďurďoš
Ďurďoš Eslovakiako udalerri bat da, Vranov nad Topľouko barrutian kokatuta. 42,02 km²ko azalera du eta 258 biztanle 2017ko datuen arabera.
Espinasses
Espinasses Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Alpe Garaiak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ďurďoš
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1363. urtekoa da.
Espinasses
Biztanleria
2007an Espinasses udalerrian erroldatutako biztanleak 660 ziren. Familiak 308 ziren, horien artean 108 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 96 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Nazio Batuen Erakundea
NBEren Idazkaritza
NBEko Idazkaritzak, NBEko sistemaren funtzionamendurako eta mantentze-lanetarako, eguneroko eginkizunak betetzen ditu. Nazioarteko dozenaka mila funtzionariok osatzen dute mundu osoan, eta idazkari nagusiak zuzentzen du idazkariorde nagusiaren laguntzarekin. Idazkaritzaren eginkizunen artean dago NBEko organoek bilerak egiteko behar dituzten informazioa eta erraztasunak ematea eta Segurtasun Kontseiluak, Batzar Nagusiak, Ekonomia eta Gizarte Kontseiluak eta NBEko beste organo batzuek agintzen dituzten eginkizunak betetzea.
Espinasses
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ray Loriga
1989-2006 artean Christina Rosenvinge daniar-espainiar kantautorearekin ezkondua egon zen.
Nazio Batuen Erakundea
NBEren Idazkaritza
Idazkari nagusiak NBEko bozeramaile eta buruzagi gisa dihardu. Kargua, NBEren Gutunean, erakundeko administrari nagusia dela definitzen da. Gutunaren 99. artikuluak dio: idazkari nagusiak «nazioarteko bakea eta segurtasuna mantentzeko mehatxua eragin dezakeen edozein gai» jakinarazi ahal izango diola Segurtasun Kontseiluari, eta, Trygve Lie idazkari ohi nagusitik hona, horrek jarduteko aukera zabala ematen diela munduan jarduteko interpretatu dute. Bulegoak bilakaera bikoitza izan du: NBEko erakundeko administratzailearena eta estatu kideen arteko gatazkei aurre egiten eta gai globalei adostasuna bilatzen duen diplomazialari eta bitartekariarena.
Espinasses
Etxebizitza
2007an 490 etxebizitza zeuden, 309 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 92 bigarren erresidentzia ziren eta 89 hutsik zeuden. 245 etxeak ziren eta 244 apartamentuak ziren. 309 etxebizitza nagusietatik 117 bere jabearen bizilekua ziren, 174 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 25 etxek bi zituzten, 70 etxek hiru zituzten, 122 etxek lau zituzten eta 89 etxek bost zituzten. 184 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 141 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 102 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Maria Mestayer
Biografia
1930eko hamarkadan Marquesa de Parabere ezizena hartu eta gastronomiaz eta historiaz idatzi zuen. Aita Frantziako kontsula zuen eta ez zen noblea izan.
Nazio Batuen Erakundea
Nazioarteko Justizia Auzitegia
Nazioarteko Justizia Auzitegia (edo ICJ), batzuetan Munduko Auzitegia bezala ezagutzen dena, NBEko organo judizial nagusia da. Nazioarteko Justizia Auzitegi Iraunkorraren ondorengoa da, eta egoitza nagusia Hagako (Herbehereak) Bakearen Jauregian du, horrela, New Yorken egoitza ez duen organo nagusi bakarra bihurtuz. Epaitzen dituzten gaien artean, gerra krimenak, Estatuaren subiranotasunaren bortxaketak eta garbiketa etnikoak daude. Era berean, NBEko beste organo batzuek ere dei diezaiokete auzitegiari nazioarteko zuzenbideko gaiei buruzko aholkularitza-irizpenak eman ditzan. NBEko estatu kide guztiak ICJren Estatutuko alderdi dira; NBEren Gutunaren parte dira, eta kide ez direnak ere alderdi bihur daitezke. Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren epaiak lotesleak dira alderdientzat, eta, aholku-irizpenekin batera, nazioarteko zuzenbidearen iturri dira. Epaimahaia 15 epailek osatzen dute, Batzar Nagusiak bederatzi urterako izendatuak. Epaile guztiek herrialde desberdinetakoak izan behar dute.
Espinasses
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Maria Mestayer
Biografia
Madrilen bi jatetxe ireki arren, Gerra Zibilaren ondorengo krisialdiak itxiarazi zituen. Begoñako basilikan Ramón Etxague Txurruka ezkondu eta zortzi seme-alaba izan zituen.
Ocosia zaspilota
Ocosia zaspilota Ocosia generoko animalia da. Arrainen barruko Tetrarogidae familian sailkatzen da.
Ďapalovce
Ďapalovce Eslovakiako udalerri bat da, Vranov nad Topľouko barrutian kokatuta. 14,38 km²ko azalera du eta 446 biztanle 2017ko datuen arabera.
Naoyuki Yamada
Naoyuki Yamada (山田 尚幸, 1987ko abenduaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Blaublitz Akita.
Espinasses
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 389 ziren, horien artean 254 aktiboak ziren eta 135 inaktiboak ziren. 254 pertsona aktiboetatik 227 lanean zeuden (116 gizon eta 111 emakume) eta 27 langabezian zeuden (12 gizon eta 15 emakume). 135 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 56 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Espinasses udalerrian 296 unitate fiskal zeuden, 633 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.360 euro zen.
Trethillick
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Maria Mestayer
Liburuak
Lagunek bultzatuta bere lehen liburua argitaratu zuen gozogintzaz ("Confitería y repostería"), Bilbon. 1930ean. Hiru urte geroago Espasa-Calpe argitaletxeak Sukaldaritzako Entziklopedia atera zuen, "La cocina completa" izenburupean (Sukaldaritza Osoa), aurreko liburuko errezeta gozoak eta beste hainbat errezeta gazi ere sartuta. 1940tik aurrera, lana bi liburukitan banatzen da, orain ezagutzen ditugun bezala, eta XX. mendeko espainiar errezeta-liburu berreditatuenetako bat da. Euskal gastronomiari eskaintzen dio Platos escogidos de la Cocina Vasca (Euskal Sukaldaritzako Plater hautatuen) errezeta-liburua. Grijelmok argitaratu zuen Bilbon 1935ean, eta ia desagertu egin zen, Espainiako Gerra Zibilean ale batzuk galdu baitziren. 1936an, Bartzelonako Hymsa argitaletxerako, "Entremeses" errezeta-liburua sinatu zuen: "Aperitiboak eta entsaladak" zizka-mizka eta aperitiboen gainean. Handik gutxira, "Conservas caseras" zigilu berarekin argitaratu zuen.
Espinasses
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 34 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Ďapalovce
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1408. urtekoa da.
Nazio Batuen Erakundea
Ekonomia eta Gizarte Kontseilua
Ekonomia eta Gizarte Kontseiluak (ECOSOC) Batzar Nagusiari laguntzen dio nazioarteko ekonomia- eta gizarte-lankidetza eta -garapena sustatzen. Munduko gaietarako NBEren foro nagusia izateko sortu zen, eta NBEren organorik handiena eta konplexuena da. ECOSOCen eginkizunen artean dago: datuak biltzea, azterlanak egitea eta estatu kideei aholkuak eta gomendioak ematea. Bere lana, nagusiki, gai ugaritan zentratutako organo subsidiarioek egiten dute. Horien artean, garapen iraunkorraren alde lan egiten dutenak daude, besteak beste, Indigenen Gaietarako Nazio Batuen Foro Iraunkorra, NBEren agentziei herri indigenei buruzko gaietan aholkuak ematen dizkiena; Basoei buruzko Nazio Batuen Foroa, basoen kudeaketa iraunkorra koordinatu eta sustatzen duena; Nazio Batuen Estatistika Batzordea, agentzien artean informazioa biltzeko ahaleginak koordinatzen dituena; eta Garapen Iraunkorrerako Batzordea, NBEren agentzien eta GKEen arteko ahaleginak koordinatzen dituena. ECOSOCek, gainera, kontsulta-izaera eman diezaieke gobernuz kanpoko erakundeei. 2021eko apiriletik aurrera, ia 5.600 erakundek dute estatus hori.
Maria Mestayer
Liburuak
Historiarekiko zaletasunak Historia de la gastronomía (Esbozos) (Gastronomiaren historia (Zirriborroak)) idaztera eraman zuen (1943), sukaldaritzaren bilakaera historikoa ezagutzeko ibilbide bitxia. 1947an, Royal legamia kimikoaren markarako, gozogintzako errezeta onenak biltzen zituen liburuzka txiki bat argitaratu zuen.
Murbach
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 95 ziren, horien artean 80 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 80 pertsona aktiboetatik 76 lanean zeuden (37 gizon eta 39 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 gizon). 15 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Maria Mestayer
Liburuak
Maria Mestayer diabetes-gaixoa zen, baina hil zen arte lanean jarraitu zuen hamabi liburukiko Sukaldaritzako Entziklopedia Handia-n bere lanik osatuena eta anbizioena izatekoa zena garai hartako ezagutza gastronomiko guztia hartuko zuena. 1949ko azaroaren 19an, 72 urte bete baino lehentxeago, koma diabetiko batek hil baino lehen, bosgarren liburukia bukatu zuen (orain arte argitaratu gabeak dira).
Aisone
Mugakideak
Aisonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nazio Batuen Erakundea
Batzorde espezializatuak
Nazio Batuen Gutunak ezartzen du Nazio Batuen lehen mailako organo bakoitzak hainbat agentzia espezializatu ezar ditzakeela bere betebeharrak betetzeko. Erakunde espezializatuak erakunde autonomoak dira, Nazio Batuekin eta elkarren artean lan egiten dutenak Ekonomia eta Gizarte Kontseiluaren koordinazio-makineriaren bidez. Bakoitza NBEren sisteman sartu zen NBErekin egindako akordio baten bidez, NBEren Gutunaren 57. artikuluari jarraituz. Hamabost agentzia espezializatu daude, eta hainbat eginkizun betetzen dituzte: nazioarteko bidaiak erraztea, pandemiak prebenitzea eta horiei aurre egitea, eta garapen ekonomikoa sustatzea.
Phenacogrammus taeniatus
Phenacogrammus taeniatus Phenacogrammus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alestidae familian.
Nazio Batuen Erakundea
Kideak
Munduko estatu independente eztabaidaezin guztiak, Vatikano Hiria izan ezik, Nazio Batuetako kide dira. Hego Sudan 2011ko uztailaren 14an batu zen, gehikuntzarik berriena da, guztira 193 estatu direlarik NBEko kide. NBEren Gutunak bazkideen arauak zehazten ditu:
Gainera, kide ez diren bi estatu behatzaile daude: Vatikano Hiria eta Palestina. Cook uharteak eta Niue, biak Zeelanda Berriarekin elkartuta, NBEko agentzia espezializatu batzuetako kide osoak dira, eta Idazkaritzak tratatuak egiteko gaitasun osoa aitortu die.
Indonesia izan zen Nazio Batuen Erakundeko kide izateari utzi zion lehen nazioa eta bakarra, 1965ean, bi herrialdeen arteko gatazketan, Malaysia Segurtasun Kontseiluko kide ez-iraunkor hautatu izanaren protesta gisa. NBEren iraupen laburreko aurkari gisa CONEFO eratu ondoren, Indonesiak 1966an kide izateari ekin zion berriro.
77en taldea
NBEko 77en Taldea (edo G77) garapen bidean dauden nazioen koalizio malgu bat da bere kideen interes ekonomiko kolektiboak sustatzeko eta NBEn baterako negoziazio-gaitasun indartua sortzeko sortua. Hirurogeita hamazazpi naziok sortu zuten erakundea, baina, 2013ko azaroan erakundea 133 herrialdetara zabaldu zen. 1964ko ekainaren 15ean sortu zen taldea, Merkataritza eta Garapenari buruzko Nazio Batuen Biltzarrean (UNCTAD) emandako Hirurogeita hamazazpi herrialdeen adierazpen bateratua delakoaren bidez. Taldeak 1967an egin zuen lehen bilera handia, Aljerren, non Aljerko Gutuna onartu, eta egitura instituzional iraunkorren oinarriak ezarri zituen. 70eko hamarkadan, garapen bidean zeuden herrialdeek Nazioarteko Ordena Ekonomiko Berria onartu zutenean, G77aren lana NBEren sistema osora zabaldu zen. Garapen bidean dauden estatuen antzeko taldeek NBEko beste agentzia batzuetan ere jarduten dute, hala nola NDFn moneta-gaietan jarduten duen 24en taldea edo G24.
Bakea eta segurtasuna
NBEk, Segurtasun Kontseiluak onartu ondoren, bakezainak bidaltzen ditu gatazka armatua amaitu berri den edo etenaldi bat egin duten eskualdeetara bake-akordioen baldintzak betearazteko eta borrokalariak liskarrak berriz hastera ez animatzeko. NBEk bere indar militarrik ez duenez, bake indarrak borondatez hornitzen dituzte estatu kideek. Soldadu horiei, batzuetan, kasko urdinak esaten zaie kasko urdin bereizgarriak daramatzatelako. Bake indarrek, bere osotasunean, Bakearen Nobel Saria jaso zuten 1988an.
Murbach
Diru sarrerak
2009an Murbach udalerrian 57 unitate fiskal zeuden, 140 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.189 euro zen.
Nazio Batuen Erakundea
Bakea eta segurtasuna
NBEk 71 bake operazio egin ditu 1947tik, eta 2021eko apirila arte 121 naziotako 88.000 langile baino gehiago daude ekimenetan. Handiena, Nazio Batuek Hego Sudanen duten ekimena da (UNMISS), 19.200 militar uniformedun inguru dituena, eta, txikiena, Nazio Batuen Erakundeak India eta Pakistanen duen Behatzaile Talde Militarra (UNMOGIP), 113 zibilek eta adituk osatzen dutena eta Jammu eta Kaxmirko su-etena zaintzeaz arduratzen direnak. NBEk Nazio Batuen Su-etenak Gainbegiratzeko Erakundearekin (UNTSO) dituen bake indarrak 1948. urtetik daude Ekialde Hurbilean; hau da denbora gehien iraun duen bake ekimena.
RAND Korporazioak 2005ean egindako ikerketa baten arabera, NBEk arrakasta izan zuen bake ahaleginen bi herenetan. NBEk nazio eraikuntzan egindako ahaleginak Estatu Batuetakoekin alderatu zituen, eta NBEko kasuen % 87,5 bakean daudela egiaztatu zuen AEBko kasuen % 50 bakean dauden bitartean. Era berean, 2005ean, Giza Segurtasunaren Txostenak dokumentatu zuen Gerra Hotzaren amaieratik gerra, genozidio eta giza eskubideen aurkako gehiegikerien kopuruak behera egin zuela, eta ebidentziak aurkeztu zituen, nahiz eta zirkunstantzialak izan, nazioarteko aktibismoa izan dela gatazka armatuaren gainbeheraren arrazoi nagusia. NBEk bakea mantentzeko jardun ez ezik, esku hartu ere egin duen egoeren artean daude Koreako gerra eta Golkoko Gerraren ondoren Iraken esku hartzeko baimena. 2008 eta 2021 artean argitaratutako ikerketa berriek ikusarazi zuten NBEren bake operazioak eraginkorragoak direla.
NBEk ere kritikak jaso ditu izandako porrotengatik. Kasu askotan, estatu kideek mesfidantzak agertu dituzte Segurtasun Kontseiluaren ebazpenak lortzeko edo betearazteko. Segurtasun Kontseiluan, desadostasunak daude ekintza militarrari eta esku-hartzeari buruz: 1971n Bangladeshko genozidioa, 70eko hamarkadan Kanputxeako genozidioa eta 1994an Ruandako genozidioa eragozteko. Era berean, Srebrenicako sarraskia ez eragoztea edo Somaliako Gerra Zibilean bake operazioak ez amaitzea leporatzen zaio Nazio Batuen Erakundeari. Izan ere, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Haitin , Liberian , Sudanen , Burundin eta Boli Kostan bake ekimenetan haurrak bortxatzea, prostitutak eskatzea eta sexu abusuak egitea leporatu zaie NBEko bake indarrei. Zientzialariek Nepalgo NBEko bake agenteak aipatu dituzte 2010eko Haitiko kolera agerraldiaren iturri gisa, 8.000 pertsona baino gehiago hil zituena.
Bakea mantentzeaz gain, NBEk parte hartzen du armagabetzea sustatzen ere. 1945eko NBEren Gutunaren idazketan, armamentuaren erregulazioa jaso zen, eta horiek sortzeko giza baliabideen eta baliabide ekonomikoen erabilera mugatzeko modu gisa planteatu zen. Arma nuklearren etorrera, gutuna sinatu eta aste batzuetara baino ez zen iritsi, eta, horren ondorioz, Batzar Nagusiaren lehen bileran, lehen ebazpena eman zen: arma atomikoak eta beste arma handi moldagarri guztiak armamentu nazionalen suntsipen masibora egokitzeko proposamen zehatzak egiteko. NBEk armak mugatzeko itunak sinatu izan ditu, hala nola Kanpo Espazioko Ituna, Arma Nuklearrak Ez Ugaltzeko Ituna, Itsas Armak Kontrolatzeko Ituna, Arma Biologikoen Hitzarmena, Arma Kimikoen Hitzarmena eta Ottawako Ituna. NBEko hiru erakundek armak ugaritzeko arazoak gainbegiratzen dituzte: Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak, Arma Kimikoak Debekatzeko Erakundeak eta Itun Berriak Prestatzeko Batzorde Integralak. Gainera, bake ekimen askok armagabetzea dute ardatz: Mendebaldeko Afrikako hainbat operaziok 250.000 borrokalari ohi desarmatu zituzten gutxi gorabehera, eta dozenaka mila arma eta milioika munizio ziurtatu zituzten.
Murbach
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Nazio Batuen Erakundea
Giza eskubideak
NBEren helburu nagusietako bat da: «giza eskubideen eta oinarrizko askatasunen errespetua sustatzea eta adoretzea arraza, sexua, hizkuntza edo erlijioa bereizi gabe», eta estatu kideek konpromisoa hartzen dute eskubide horiek babesteko ekintza bateratuak eta bananduak egitea.
Murbach
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak jatetxe ziren.
Nazio Batuen Erakundea
Giza eskubideak
1948an, Batzar Nagusiak Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala onartu zuen, Eleanor Roosevelt diplomatiko eta aktibista estatubatuarrak eta René Cassin Baionako (Lapurdi) abokatuak zuzendutako batzorde batek idatzia. Dokumentuak gizaki guztien oinarrizko eskubide zibil, politiko eta ekonomikoak aldarrikatzen ditu, nahiz eta helburu horiek lortzeko duen eraginkortasuna eztabaidatua izan den hura idatzi zenetik. Deklarazioak, pertsona eta nazio guztientzako, lorpen-eredu komun gisa balio du, eta ez juridikoki loteslea den dokumentu gisa, baina bi itun lotesleren oinarri bihurtu da: Eskubide Zibil eta Politikoen Nazioarteko Ituna eta Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Ituna. Praktikan, NBEk ezin du giza eskubideen abusuen aurkako ekintza esanguratsurik egin Segurtasun Kontseiluaren ebazpenik gabe, nahiz eta lan handia egin abusuak ikertzen eta salatzen.
Murbach
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nazio Batuen Erakundea
Giza eskubideak
1979an, Emakumearen Aurkako Bereizkeria-Mota Guztiak Ezabatzeko Konbentzioa onartu zuen; ondoren, Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena, 1989an. Gerra Hotza amaitzearekin batera, giza eskubideen aldeko ekimenak bultzatzeak beste bultzada bat hartu zuen. Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordea 1993an eratu zen NBEren giza eskubideei buruzko gaiak gainbegiratzeko, urte hartako Giza Eskubideen Mundu Konferentziaren gomendioari jarraiki. Jacques Fomerandek, NBEko adituak, erakundearen agindua zabala eta lausoa dela dio, eta hori betetzeko baliabide eskasak baino ez dituela. 2006an, 47 naziok osatutako Giza Eskubideen Kontseiluak ordezkatu zuen. 2006an, Batzar Nagusiak Indigenen Eskubideei buruzko Adierazpena onartu zuen, eta 2011n bere lehen ebazpena onartu zuen, LGBT komunitateko kideen eskubideak aitortzeko.
Espinasses
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 2 zurginak eta 1 ile apaindegia.
Agroekologia
Agroekologia, nekazaritza-eredua (maneiua eta teknika) bere osotasunean ulertzen duen kontzeptu zabala da; dimentsio ekologikoa, sozioekonomikoa, soziopolitikoa eta kulturala kontutan hartzen dituena.
Glauberita
Glauberita sulfato motako minerala da.
Espinasses
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 2 okindegiak eta 1 harategia zen.
Nazio Batuen Erakundea
Giza eskubideak
NBEko beste organo batzuk ere emakumeen eskubideen gaiez arduratzen dira: Nazio Batuen Emakumearen Estatutuari buruzko Batzordea, Nazio Batuen Emakumearen Garapenerako Funtsa eta Nazio Batuen Emakumearen Aurrerapenerako Ikerketa eta Prestakuntzarako Nazioarteko Institutua. NBEko Indigenen Gaietarako Foro Iraunkorrak, indigenekin zerikusia duten gaiak gainbegiratzeko agindua duen hiru erakundeetako batek, 2002an egin zuen lehen saioa.
Jorge D'Alessandro
Roberto Jorge D'Alessandro Di Ninno (Buenos Aires, Argentina, 1949ko uztailaren 28a) futbol jokalari eta entrenatzaile ohia da. Jokalaria zenean, atezain gisa jokatzen zuen. Entrenatzaile gisa bere azken taldea Sociedad Deportiva Huesca izan zen, 2.B mailara jaitsi zen bera entrenatzaile zela. Gaur egun, El Chiringuito de Jugones telebista saioan parte hartzen du.
Glauberita
Ezaugarriak
Glauberita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Espinasses
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Espinasses udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Tximista-detektagailu
Tximista-detektagailua ekaitzak eragindako oinaztargiak edo tximistak antzematen dituen gailua da.
Espinasses
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Tximista-detektagailu
Mota honetako lehenengo gailua Aleksandr Stepanovitx Popov-ek asmatu zuen 1894an. Era berean, munduko lehenengo irrati-hargailua izan zen.
Hiru oinarrizko detektagailu mota daude, bakoitzak abantailak eta desabantailak dituen:
Espinasses
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nazio Batuen Erakundea
Garapen ekonomikoa eta laguntza humanitarioa
NBEren beste helburu nagusi bat da «nazioarteko lankidetza lortzea izaera ekonomiko, sozial, kultural eta humanitarioko nazioarteko arazoak konpontzeko». Erakunde asko sortu dira helburu hori lortzeko lan egiteko, batez ere Batzar Nagusiaren eta ECOSOCen agintepean. 2000. urtean, NBEko 192 estatu kideek 2015. urterako Milurtekoaren Garapenerako zortzi Helburu lortzea adostu zuten. Garapen Jasangarrirako Helburuak (GJH) 2015ean jarri ziren martxan Milurteko Garapen Helburuak betetzeko. GJHk Addis Abeba Ekintza Agenda izeneko finantzaketa-esparrua dute.
NBEren Garapen Programa (GNBP), laguntza teknikoa ematen duen erakundea, nazioarteko garapenaren arloan erakunde nagusietako bat da. Erakundeak NBEren Giza Garapenaren Indizea ere argitaratzen du: pobreziaren, alfabetatzearen, hezkuntzaren, bizi-itxaropenaren eta beste faktore batzuen araberako neurri konparatiboak. Elikadura eta Nekazaritzarako Erakundeak (FAO) nekazaritza-garapena eta elikagaien segurtasuna sustatzen ditu. Nazio Batuen Haurren Laguntzarako Funtsa (UNICEF) 1946an sortu zen, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Europako haurrei laguntzeko, eta, mundu osoan, laguntza emateko eta Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioari eusteko misioa zabaldu zuen.
Munduko Banku Taldea eta Nazioarteko Diru Funtsa (NDF) erakunde independenteak, espezializatuak eta behatzaileak dira NBEren esparruan. Hasiera batean, NBEtik aparte sortu ziren Bretton Woodseko Akordioaren bidez. Munduko Bankuak maileguak ematen ditu nazioarteko garapenerako, eta NDFk, berriz, nazioarteko lankidetza ekonomikoa sustatzen du, eta premiazko maileguak ematen dizkie zorpetutako herrialdeei.
Munduko Osasun Erakundea (MOE), nazioarteko osasun-gaietan eta gaixotasunak desagerraraztean zentratzen dena, NBEren beste agentzia handienetako bat da. 1980an, agentziak iragarri zuen baztangaren desagerraraztea amaitu zela. Ondorengo hamarkadetan, OMEk polioa, ibaiko itsutasuna (Oncocercosi) eta legenarra desagerrarazi zituen. GIB/hiesari buruzko Nazio Batuen Programa Bateratuak (UNAIDS ingelesez) koordinatu zuen erakundeak hiesaren epidemiari emandako erantzuna. NBEren Populazio Funtsa, bere baliabideen zati bat GIBaren aurka borrokatzeko ere erabiltzen duena, munduko finantzaketa-iturri handiena da ugalketa-osasunerako eta familia-plangintzarako zerbitzuetarako.
Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Mugimenduarekin batera, NBEk protagonismoa du larrialdiak arintzeko koordinazioan. Munduko Elikadura Programak (MEP) gosetearen aurkako laguntza ematen du hondamendi naturalei eta gatazka armatuei erantzuteko. Erakundeak, batez beste, 90 milioi pertsona elikatzen ditu 80 naziotan. Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Komisarioaren Bulegoak (INBGM) iheslarien, asilo-eskatzaileen eta estaturik gabeko pertsonen eskubideak babesteko lan egiten du. INBGM eta MEP programak gobernuen, korporazioen eta partikularren borondatezko ekarpenekin finantzatzen dira, nahiz eta INBGMn administrazio-gastuak NBEren aurrekontu nagusiak ordaintzen dituen.
Ingurumena eta klima
1972an NBEren Ingurumen Programa (NBIP, UNEP ingelesez) eratu zenetik, NBEk ingurumen-arazoak bere agendan atal garrantzitsu bihurtu ditu. Nazio Batuen Erakundeak, arlo honetan egindako lehen bi hamarkadetan arrakastarik ezaren ondorioz, Lurraren Goi Bilera izan zen 1992an, Rio de Janeiron (Brasil), ahalegin horiei bultzada berria eman nahiez. 1988an, NBIPk eta Munduko Meteorologia Erakundeak (WMO ingelesez), NBEren beste erakunde batek, Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Taldea sortu zuten, berotze globalaren inguruko ikerketak ebaluatzen eta txostenak ematen dituena. NBEk sustatutako Kyotoko Protokoloak isurketak murrizteko helburu legalak ezarri zituen berresten zuten estatuentzat.
Mundu mailako beste gai batzuk
NBE sortu zenetik, 80 koloniak baino gehiagok lortu dute independentzia. Batzar Nagusiak, 1960an, Herrialde eta Herri Kolonialei Independentzia Emateari buruzko Adierazpena onartu zuen kontrako botorik gabe, baina potentzia kolonial handi guztien abstentzioarekin. NBE deskolonizazioaren alde ari da lanean NBEko Deskolonizazio Batzordea barne duten taldeen bidez. Batzordeak hamazazpi lurralde ez-autonomo ditu zerrendan, eta, horietatik, handiena eta jendetsuena Mendebaldeko Sahara da.
Era berean, NBEk nazioarteko behaketak aldarrikatu eta koordinatzen ditu nazioarteko interesa edo kezka sortzen duten gaiak ezagutarazteko; horren adibide dira: Tuberkulosiaren Munduko Eguna, Lurraren Eguna eta Basamortuen eta Desertifikazioaren Nazioarteko Urtea.
Finantzaketa
NBEren aurrekontua 2022rako 3.100 milioi dolarrekoa izan zen, eta ez ziren kontuan hartu kideek emandako baliabide gehigarriak, hala nola bake indarren gastuak.
NBE bere estatu kideen ekarpen izendatu eta boluntarioekin finantzatzen da. Batzar Nagusiak aurrekontu arrunta onartzen du, eta kide bakoitzaren ebaluazioa zehazten du. Hori, oro har, nazio bakoitzak ordaintzeko duen gaitasun erlatiboan oinarritzen da bere errenta nazional gordinaren (ENG) arabera neurtuta, kanpo-zorraren eta per capita errenta baxuaren doikuntzekin.
Aurrekontu arruntean sartzen ez diren NBEko programa bereziak, hala nola UNICEF eta Elikagaien Munduko Programa, gobernu kideen, korporazioen eta partikularren borondatezko ekarpenekin finantzatzen dira.
Ebaluazioak
NBE bere osotasunean ebaluatzean, Jacques Fomerandek idatzi zuen: «Nazio Batuek azken 60 urteetan lortutako emaitzak txundigarriak dira beren terminoetan. Giza garapenean, XX. mendean egin diren aurrerapenak ikusgarriak izan dira, eta NBEk eta bere agentziek mundua milioika lagunentzako leku abegitsuago eta bizigarriago bihurtzen lagundu dute». Stanley Meisler autoreak, NBEren lehen 50 urteak ebaluatuz, hau idatzi zuen deskolonizazioan izan zuen papera eta bakearen aldeko ahalegin arrakastatsuak aipatuz: «Nazio Batuek ez zituzten inoiz bere sortzaileen itxaropenak bete, baina, hala ere, asko lortu dute».
Jorge D'Alessandro
Jokalari gisa
Bere ibilbide profesionala bere herrialdeko Club Atlético San Lorenzo de Almagro taldean hasi zen. 1968an Los Matadores talde ezaguneko parte izan zen, Carlos Buttice atezain titularraren ordezkoa zen. Bertan jokatu zuen 1974 urtera arte eta lau liga irabazi zituen.
Nazio Batuen Erakundea
Ebaluazioak
Paul Kennedy historialari britainiarrak dioenez: «erakundeak atzerapauso handiak jasan baditu ere, bere alderdi guztiak kontuan hartzen direnean, NBEk onura handiak ekarri dizkio gure belaunaldiari, eta onurak ekarriko dizkie gure seme-alaben eta biloben belaunaldiei ere».
Sariak
Egindako lanagatik, NBErekin lotura duten hainbat agentzia eta norbanakok irabazi dute Bakearen Nobel Saria: bi idazkari nagusik Dag Hammarskjöldek eta Kofi Annanek; Ralph Bunche NBEko negoziatzaileak; René Cassin Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren laguntzaileak; eta Cordell Hull AEBko Estatu idazkariak erakundearen sorreran egindako lanagatik; Lester B. Pearson Kanpo Arazoetako Estatu idazkari kanadarrak 1957an Suezeko krisia konpontzeko NBEren lehen bake indarra antolatzen egindako lanagatik; UNICEFek 1965ean; Lanaren Nazioarteko Erakundeak 1969an: NBEren Bake Indarrek 1988an, Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak 2005ean (NBEren mende dagoena) eta NBEren Arma Kimikoak Debekatzeko Erakundeak 2013an; NBEko Iheslarientzako Goi Mandatariak 1954an eta 1981ean jaso zuen, eta saria bi aldiz irabazten zuen bi jasotzaileetako bat izan zen. NBEk, bere osotasunean, 2001ean jaso zuen saria Annanekin partekatuz. 2007an, IPCCk jaso zuen saria gizakiak eragindako klima-aldaketari buruzko ezagutza handiagoa lortzeko eta zabaltzeko egindako ahaleginagatik, eta aldaketa horri aurre egiteko beharrezko neurrien oinarriak ezartzeagatik.
Rola
2003ko otsailean, batzuetan gaizki aipatutako adierazpen batean, Saddam Husseinen mendeko Irakeko erregimenaren probokazioen aurrean NBEren ziurgabetasunari buruz zera adierazi zuen George W. Bush AEBko presidenteak: «nazio libreek ez dute onartuko NBE gizarte eztabaidagarri eta ez-eraginkor gisa desagertzea historian».
2020an, Barack Obama AEBko presidente ohiak, A Promised Land bere memorien liburuan, honako hau adierazi zuen: «Gerra Hotzaren erdian, edozein adostasun lortzeko aukerak urriak ziren, eta, horregatik, NBE alfer geratu zen sobietar tankeak Hungarian sartzen ziren bitartean edo AEBren hegazkinek Vietnamgo landetan napalm botatzen zuten bitartean. Gerra Hotzaren ondoren ere, Segurtasun Kontseiluko zatiketek NBEk arazoei aurre egiteko duen gaitasuna oztopatzen jarraitu zuten. Estatu kideek ez zuten baliabiderik edo borondate kolektiborik izan Somalia eta antzeko estatuak berreraikitzeko edo Sri Lanka eta gisako lekuetan hilketa etnikoak eragozteko».
Sortuz geroztik, asko izan dira NBE erreformatzeko eskaerak, baina adostasun gutxi hori nola egin erabakitzeko. Batzuek, munduko arazoetan, NBEk rol handiagoa edo eraginkorragoa izatea nahi dute, eta beste batzuek, berriz, lan humanitarioa egitea nahi dute.
Ordezkapena eta egitura
NBEren aparatuaren oinarrizko ezaugarriak, hala nola nazio batzuek Segurtasun Kontseiluan dituzten beto pribilegioak, funtsean, antidemokratikotzat, NBEren ekimenen aurkakoak eta genozidioen eta gizateriaren aurkako krimenen aurrean ekintzarik ezaren arrazoi nagusitzat jo ohi dira.
Agroekologia
Agroekologiaren nekazaritza-eredua BIO-EKOLOGIKOA izan behar du. Eta gainera, beste zenbait irizpide kontutan hartu behar ditu:
Jorge D'Alessandro
Jokalari gisa
1977-1978ko sasoian lesio oso larria izan zuen. Athletic Club eta UD Salamancaren arteko ligako partiduko jaurtiketa batean, D'Alessandrok kolpe baten ondorioz giltzurrunean urratze bat pairatu zuen. Nahiz eta partida arazorik gabe jarraitu ahal izan zuen, bueltako autobusean txarto sentizen hasi zen eta ospitalera eraman zuten. Larrialdietan ingresatua geratu zen, eta istripuaren ondorioz nefrektomia bat egin zioten. Giltzurrun bat falta zitzaionez, medikuen futbolean ez jokatzeko gomendatu zioten. Berak, ordea, itzultzea erabaki zuen, hain zuzen ere Athletic Cluben kontrako itzuleko partiduan.
Roque González Garza
Roque Victoriano González Garza ( Saltillo, Coahuila ; 1885eko martxoaren 23a - Mexiko Hiria ; 1962ko azaroaren 12a) Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen militar mexikar bat izan zen. Mexikoko presidentea izan zen 1915eko urtarrilaren 16tik ekainaren 10era, Eulalio Gutiérrez en ordez.
Jorge D'Alessandro
Jokalari gisa
1983-1984ko sasoia bukatzean UD Salamancako zuzendaritzak kontratua ez berritzea erabaki zuen. Nahiz eta eskaintzak eduki, jokalariak erretiroa hartzea nahiago izan zuen 35 urterekin, Salamancan bizitzeko. La Unión futbol taldeko harrobiko entrenatzailea izateko proposamena onartu zuen.
Nazio Batuen Erakundea
Ordezkapena eta egitura
Jacques Fomerandek dio, NBEren ikuspuntutik, zatiketarik iraunkorrena Iparra-Hegoaldea dela, hau da, iparraldeko nazio aberatsagoen eta Hegoaldeko nazio ez garatuen artekoa. Hegoaldeko nazioek NBE indartsuago baten alde egin ohi dute, Batzar Orokor sendoago batekin eta munduko arazoetan ahots handiagoa ahalbidetuz; iparraldeko nazioek, berriz, nahiago dute ekonomikoki laissez faire den NBEa, hala nola terrorismoan eta mehatxu transnazionaletan zentratuko dena.
Jorge D'Alessandro
Entrenatzaile gisa
D’Alessandro Salamancaren harrobian hasi zen entrenatzaile gisa 1989-1990 denboraldian hirugarren mailan. 1990eko udan Bigarren Mailako UE Figueresek sinatu zuen. Bi urtean, bere kirol-historiako arrakastarik handienera eraman zuen klub apala: lehen mailarako promozioa jolastea. Ez zuen igoera lortu, baina D'Alessandro teknikari preziatu bihurtu zen. 1992-93 denboraldian, Real Betis Balompiék kategoria gorenera itzultzeko proiektua eman zion, baina D'Alessandrok ez zuen zorte onik izan etapa berri horretan. Manuel Ruiz de Lopera klubeko presidenteak zalantzan jarri zuen bere sistema, eta denboraldi erdian kanporatua izan zen.
Urtebete geroago, beste presidente polemiko batek, Jesús Gilek, lehen mailan debutatzeko aukera eman zion. Sei hilabetetan bost teknikari izan ondoren, 1994ko martxoan, D'Alessandroren aldeko apustua egin zuen Gilek, Atletico Madril bigarren mailara jaisteko postuetatik ateratzeko. Azken bederatzi jardunaldietan, 18 puntuetatik 12 batu zituzten zuri-gorriek jokoan, eta 14. postuan amaitu zuten liga. Helburua lortu arren, entrenatzaileak ez zuen kontratua berritu eta Pacho Maturana kolonbiarrak ordeztu zuen.
Nazio Batuen Erakundea
Ordezkapena eta egitura
Era berean, NBEko Segurtasun Kontseiluak kide gehiago izatea, NBEko idazkari nagusia aukeratzeko modu ezberdinak izatea eta Nazio Batuen Batzar Parlamentario bat egitea eskatu dute.
Herrialdeen bazterketa
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Nazio Askapenerako Frantziako Batzordea berandu iritsi zen Estatu Batuek Frantziako gobernu gisa onartzera, eta, beraz, herrialdea, hasiera batean, erakunde berria sortu zuten konferentzietatik kanpo geratu zen. Frantziako presidente izango zen Charles de Gaullek NBE kritikatu zuen maxina (atxamarta, tramankulu) deituz, eta ez zuen uste munduko segurtasun aliantza batek munduko bakea mantentzen lagunduko zuenik, eta herrialdeen arteko defentsa zuzeneko itunak hobesten zuen.
Jorge D'Alessandro
Entrenatzaile gisa
Kolonbiako teknikariak, ordea, bost hilabete baino ez zituen egin Vicente Calderóneko aulkian. 1994ko azaroan, Jesús Gilek berriro kontratatu zuen D'Alessandro, taldea azken postutik ateratzeko. Oraingo honetan, ordea, D'Alessandroren lanak ez zuen konbentzitu agintari koltxoneroa, 1995ko otsailaren 17an kanporatu baitzuen.
1995-96 denboraldian, D'Alessandro kontratatu zuen UD Salamancak, bigarren mailako jaitsiera postuetatik ihes egiteko borrokatzen zegoen taldea. Hamahiru egun falta ziren liga amaitzeko. Teknikariak aire berriak ekarri zituen, baina ez zuen taldea sailkapenaren azken postutik atera.