cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Germain-d'Aunay
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 109 ziren, horien artean 57 aktiboak ziren eta 52 inaktiboak ziren. 57 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (29 gizon eta 22 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 52 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Germain-d'Aunay udalerrian 56 unitate fiskal zeuden, 133 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.249 euro zen.
Michalovice (Havlíčkův Brodeko barrutia)
Michalovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 205 biztanle ditu eta 4,08 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Neoplastizismo
Neoplastizismoa abangoardiako arte mugimendu bat da, 1917an Piet Mondrianek Herbehereetan sortua. Aurrerago Mondrianek Theo van Doesburgekin batera mugimenduaren ardatza izango zen 'De Stij' sortu zuen. Pintura, eskultura, arkitektura eta diseinuan eragina izan zuen.
Michalovice (Havlíčkův Brodeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1385 urtean egin zen.
Saint-Germain-d'Aunay
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Germain-d'Aunay udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 704 hektarea erabiltzen.
Neoplastizismo
Neoplastizismoa Picasso eta Braqueren kubismoaren teorietan oinarritu zen. Oinarrizko koloreek, beltzak eta zuriak kolore guztiak ordezkatu zitzaketela uste zuten eta lerro horizontal eta bertikalek berriz marra guztiak.
Saint-Germain-d'Aunay
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Erakusketa iraunkor
Erakusketa iraunkorra museo baten erreferentziazko erakusketa da. Bilduma nagusiak ikus daitezkeen espazioa da, eta bertan jasotzen duen museoaren diskurtsoa edo gaia islatzen da. Era berean, erakusketa iraunkorra deitzen zaio mugagabean publikoari irekita jarraitzen duen museo bateko piezen eguneroko erakusketari.
Museoa ezaugarritzen duen alderdietako bat biltzen dituen objektuen erakusketa publikoa da, normalean originalak eta arrazoi bategatik edo besteagatik interesgarriak. Erakusketa kultura hedatzeko metodo eraginkorra da, museoaren komunikazio-bide bereizgarria.
Erakusketa iraunkor baten eraikuntzak hainbat fase ditu: proiektu museologikoa, proiektu museografikoa eta erakusketaren muntaia.
Museoaren proiektua
Erakusketa iraunkor oro proiektu museologikoaren idazketarekin hasten da. Bertan jaso behar dira proiektuaren jarduera-ildo nagusiak, bete beharreko helburuak, sortu beharreko ikasketa-ildoak, erakusketaren oinarri zientifikoak, kontsebatzaileen zereginak, baita bildumak zaharberritzeko eta kontserbatzeko ildoak ere.
Bildumen ikerketa, bilketa eta kontserbazioa
Proiektu museografikoarekin hasi aurretik, kontsebatzaileek erakusketa iraunkorraren xede den ondare kultura jaso, ikertu eta katalogatu egin behar dute. Normalean, museoek material horiek bildu eta aztertu ohi dituzte. Museoa berria (edo sortu berria) bada, eta lan horiek egin ez badira, ezinbestekoak dira proiektu museografikoa ikertu, katalogatu eta idatzi aurretik eta, jakina, bilduma zabaltzea.
Ichthyaetus relictus
Ichthyaetus relictus Ichthyaetus generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago.
THC (musika taldea)
THC 1999an Iruñean sortutako funk-jazz musika taldea izan zen.
Historia
Taldea Roberto Irisarri "Teto", Aitor Arteaga eta Gorka Pastorrek sortu zuten 1999 urtean baina 2002an hartu zuen behin betiko egitura. 2002an atera zuten maketa eta Iruñean, zein Nafarroan, kontzertu ugari eman zituzten. 2004an disko osoa kaleratu zuten zuzeneko grabazioekin.
2005 urtean Euskal Herritik kanpo ere eman zituzten kontzertuak, Madrilgo La Palma kafetegiaren urteurrenean esate baterako. Radio 3-en eskutik Bebé-rekin batera Iruñean eman zuten kontzertua ere aipagarria da, eta Cadena 100-ek saritu ere egin zituen. 2006an Sagarrondotik jaialdian aritu ziren eta Donostiako Jazzaldian ere izan ziren. 2007an Positive diskoa kaleratu zuten eta Rock in Rio jaialdian jo zuten Madrilen.
2010an desegin zen taldea.
Columbia (anezka)
Columbia espazio anezka (NASA izendapena: OV-102) NASAren lehen espazio anezka izan zen, Lurretik kanpo misioak bete zituena. 1981 urteko apirilaren 12an, lehenengo aldiz espaziorantz abiatu zen eta bere izatea amaitu egin zen 2003ko otsailaren 1ean, atmosferan berriz sartu zenean behin betiko desegin baitzen.
Bere lehenengo hegaldiko eskifaia John W. Young eta Robert Crippen ziren.
Hainbat misio aipagarri egin zituen:
Azken misioa
Columbiak 28 bidaia egin ditu guztira, baina oso gutxi 1999tik hona. Urte hartan hainbat berrikuntza egin zizkioten eta, geroztik, joan zen urtean baino ez zen espazioratu. Bidaia hau berritu ondorengo bigarrena zen eta 2002ko uztailerako zegoen iragarrita. Garai hartan, ordea, pitzadurak aurkitu zituzten anezka guztietan eta hegaldiak atzeratu egin ziren.
Columbiaren azkenengo misioari STS-107 deritzo eta 2003an izan zen, urtarrilaren 16 eta otsailaren 1 bitartean, hain zuzen ere. Aireratzerako orduan, orbitatzaileak golpe nahiko larria eta gogorra jaso zuen bere ezkerreko hegoan, poliuretano (kanpoko tankearen isolatzailea) apar zati baten askatzearen ondorioz.
Istripua jaurtiketa gertatu eta 81-82 segundora gertatu zen. NASAk dioenaren arabera, zatiak 50x40x15 zentimetrokoa zen, eta 1 kg gutxi gorabehera zituen, eta 805 km/h abiadura batean jo ahal izan zuen. Kolpea modu tangentzial batean gertatua, zulatu zituen bi panel, zeintzuk eraso ertzaren atzean zeudenak, lurreratze putzu-trenaren ondoan. Istripua ez zen hauteman ez eskifaiarengan, ezta misioaren zehar.
Arazoa gauzatu zen lurreko atmosferan berriz sartu ostean.
Aipatutako istripua zela eta, solairu termikoak askatu ziren lurreratze trenaren ondoan. Modu honetan izugarrizko beroa sartu omen zen (atmosferan berriz sartzean sortzen den plasmaren ondorioz), sorraraziz ezkerreko hegoaren suntsiketa, nahiko handia dena ezegonkortasuna eta askatzea sortuz. Berriz sartzearen zehar, sentsore termikoak detektatu zuten tenperaturaren igoera nabaria eta ohiz kanpokoa aldi berean talkaren inguruan. Berriz itzultzean, beroa zela eta, hegoa azkenean erori egin zen, anezka berarekiko bira zezan sorraraziz, eta guztiz desegin.
07:59:32 orduan, lurreko kontrol gunearen eta Columbiaren arteko komunikazioa eten zen; minutu gutxi geroago, mundu osoan zabaldu ziren irudiak orbitatzailea desegiten AEBtako zeruan. Galdutzat eman ziren anezka eta bere zazpi eskifaia kideen bizitza. Honen ostean, bidaiak eten egin ziren anezkan arloan, akatsak zeintzuk izan ziren jakin arte. Bi urte igaro ondoren, berriz hasi ziren anezkak erabiltzen, zehazki Discovery anezkarekin. benetan ez sinistu hau dena nik inbetatukoa da.
Erakusketa iraunkor
Proiektu museografikoa
Proiektu museologikoa egin eta gero, proiektu museografikoa egiten da, hau da, erakusketaren osagai guztien deskribapena, sekuentzia logiko, ordenatu eta argudiatuan antolatuta, proiektu museologikoan planteatutako gaiei forma emanez. Osagaien barruan honako hauek daude: gaiak, edukiak, piezak eta elementu eraikitzaileak.
Normalean bi eredu ezberdinez osatuta dago; oinarrizkoa eta exekuzio proiektua.
Oinarrizko proiektua
Oinarrizko proiektuak erakusketaren diseinatzaileak erakusketa-baliabide gisa proposatzen dituen ideiak islatzen ditu eta proiektu museologikoaren arlo tematiko guztiak islatuko ditu. Espazioak ere banatuko dira eta erakusketako elementu garrantzitsuenak markatuko dira eta baita bildumaren banaketa ibilbidean zehar.
Oinarrizko proiektu museografikoak irudikapen birtualak izan ohi ditu, ordenagailu batek sortutakoak, sortutako erakusketa-espazioen, aretoak eraiki aurretik ikusarazteko.
Exekuzio proiektua
Exekuzio proiektuan, eraikuntza-elementu guztiak zehazten dira (beira-arasak, panelak, edukiontziak, idulkiak, horma-irudiak ...), ikus-entzunezkoen gidoiak eta interaktiboak, baita erakusketaren plano xehatuak ere, eraikitzeko beharrezkoak diren xehetasun tekniko guztiekin.
Erakusketa
Erakusketa muntaia taldea osatuko duten diziplina ezberdinen kontratazioarekin egiten da, diseinatzaileak, arotzak, artista grafikoak, ilustratzaileak, margolariak, ikus-entzunezko komunikazio teknikariak.
Bero-ahalmen
Gorputz baten bero-ahalmena edo ahalmen termikoa gorputz zein sistema batera transferitutako bero energia kantitatearen eta honek jasaten duen tenperatura aldaketaren arteko kozientea da. Zehazki, tenperatura unitate bateko substantzia baten tenperatura igotzeko behar den energia da. Gorputz horrek bero hornikuntzaren menpeko tenperatura aldaketak izateko zailtasuna adierazten du. Inertzia termikoaren unitate gisa interpreta daiteke. Propietate hedakorra da, bere magnitudea substantzia ez ezik sistema edo gorputzaren materia kantitatearen araberakoa ere delako; hortaz, sistema edo gorputz jakin batek duen ezaugarri bereizkorra da. Esate baterako, igerileku olinpiko baten uraren bero-ahalmena edalontzi baten urarena baino handiagoa izango da. Oro har, bero-ahalmena tenperatura eta presioaren araberakoa da.
Bero-ahalmena (ahalmen termikoa) ezin da bero espezifikoarekin edo bero-ahalmen espezifikoarekin (ahalmen termiko espezifikoa) nahastu. Izan ere, azken hau propietate intentsiboa, gorputz batek beroa biltegiratzeko duen ahalmenean oinarritzen baita, eta bero-ahalmenaren eta gorputzaren masaren arteko kozientea da. Bero espezifikoa substantzia bakoitzak duen ezaugarria da eta bero-ahalmenak dituen aldakor berberen menpekoa da.
Bero-ahalmenaren neurria
· C bero-ahalmena den, orokorrean egoera aldakorren funtzioa delarik.
· Q sistemak xurgatutako beroa den.
· \Delta T tenperatura aldaketa den.
Sistema Internazionalean Joule Kelvineko (J/K) unitatean neurtzen da (baita cal/°C-tan ere).
Non:
· C gorputz edo sistema baten bero-ahalmena den.
· c bero espezifiko edo bero-ahalmen espezifikoa den.
· m substantziaren masa den.
Bero-ahalmenaren planteamendu formala
Izan bedi A egoeran dagoen sistema termodinamikoa. A egoeran hasi eta B egoeran amaitzen den c prozesu kuasiestatiko elementalarekin erlazionatzen den C_c bero-ahalmena, sistemak xurgatutako Q bero kantitatearen eta B egoera A egoerarekin nahasten denean dagoen \Delta T tenperatura igoeraren arteko kozientetzat definitzen da.
Non tenperaturak parametrizatutako kurba den eta c prozesuan zehar espazio fasikoak jarraitutako ibilbidea adierazten du. Modu honetan, bero-ahalmena aldagai termodinamikoa da eta oreka sistema bakoitzean zehazki definituta dago.
Inferentzia
Inferentzia egiazko proposizio edo datu multzo batetik, arau logikoak erabiliz ondorio batera daraman prozesua edo prozesu hori burutzeko erregela da. Zientziaren arlo zenbaitetan erabiltzen da:
Teka (enpresa)
Teka taldea multinazional alemaniar bat da, bere ibilbidea 1930eko hamarkadan hasi zuena. Bere sukalde sekzioa 1964an sortua izan zen, Santanderreko arraska lantegi txiki batetik abiatuta. Gaur egun 125 herrialdetan dago eta 5000 langile baino gehiago ditu mundu osoan.
Bero-ahalmen
Solido eta gasen bero-ahalmenak
Solido eta gasen bero-ahalmena, energiaren ekipartizioaren teoremak dioen moduan, molekula batek izango dituen askatasun graduen kopuruaren araberakoa da, jarraian azalduko den bezala.
Teka (enpresa)
Bere ekoizpen gune nagusiak, Espainiaz gain, Alemanian, Portugalen, Txinan, Turkian eta Mexikon daude. Espainian lantegiak Santanderren, Zaragozan, Palma de Mallorcan, Madrilen eta Granadan ditu.
Bero-ahalmen
Bero-ahalmen espezifikoa
Masa unitateko sistema batek bero moduan irabazten edo galtzen duen energia kantitatea da, hartan gradu bateko tenperatura aldaketa gerta dadin, egoera aldaketarik egon gabe.
Teka (enpresa)
Tekak ekoitzi edo komertzializatutako produktuak etxea eta ostalaritzan zentratzen dira, bereziki sukaldean (arraskak, labeak, sukalde bitrozeramikoak, kanpai ke xurgatzaileak, etxetresna elektrikoak) eta bainuan (txorrotak eta komunak. Gainera, altzairu herdoilgaitzezko garagardo upelak (munduko liderra merkatu kuotaren arabera), altzairuzko altzariak, elektronika, altzairu gaineko bitrifikatuak eta edukiontziak ere egiten ditu.
Bero-ahalmen
Bero-ahalmen espezifikoa
Non:
· Q Joule edo Kilojouletan (KJ) irabazitako edo galdutako beroa den.
· m masa den (kg).
· \Delta T tenperatura aldaketa den (K edo °C).
· C_p bero-ahalmen espezifikoa (KJ/kg edo J/kg°C) den. p azpiindizeak presioa konstantea dela esan nahi du.
Bero sentikorra
Material baten energia maila edo mamia kalorikoa da, tenperatura arbitrario batek zero maila esleitzen duenean daukana (orokorrean -40 °C izoztuta dauden produktuetan eta 0 °C gainerako sistemetan). Kontzeptu hau askotan erabiltzen da substantzia puru edo gasen fenomeno termikoak ikasteko. Jakinen kasuan, egoera izoztuan izaten dituzte aplikaziorik garrantzitsuenak. Bere unitatea Sistema internazionalean J/kg da.
Material bat T1 tenperatura batetik T2 tenperaturara berotzeko edo hozteko behar den bero kantitatea hurrengoa da:
Eroankortasun termikoa
Eroankortasun termikoaren (q) ekuazioa hurrengoa da:
Non:
· \nabla T tenperaturaren gradientea den.
· k eroankortasun termikoaren konstantea den [W/(m.K)].
Gas monoatomikoak
Gas monoatomiko baten energia eta, beraz, bolumen konstantean duen bero-ahalmena hurrengoak dira:
Non:
· N ikasitako sistemaren barneko gas molekula kopurua den.
· R gas idealen konstante unibertsala den.
Gas diatomikoak
Gas diatomiko baten energia totala translazio erako energia zinetiko modura aurki daiteke, baita errotazio erako energia zinetiko gisa ere. Hortaz, gas horiek, tenperatura jakin batean, energia kantitate handiagoa biltegira dezakete. Barne energia eta bero-ahalmenaren ekuazioak hurrengoak dira.
Non:
Balistes willughbeii
Balistes willughbeii Balistes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Balistidae familian.
Bero-ahalmen
Gas diatomikoak
· k Boltzmannen konstantea den.
· R gas idealen konstante unibertsala den.
Gas poliatomikoak
Gas poliatomikoetan oinarritzen den ekipartizioaren teoremak dioen moduan, lotura ahulak eta malguak dituzten eta q frekuentziekin erraztasunez bibratu egiten duten gasek ondorengo bero-ahalmena izan behar dute:
Non r-k askatasun gradu errotazionalak (r=1 molekula linealak, r=2 molekula lauak eta r=3 molekula tridimentsionalak) neurtzen ditu. Hala ere, aurreikuspen hauek ez dira betetzen giro tenperaturan. Bero-ahalmen molarra tenperatura handitzen den heinean handitzen da.
Maxomys inflatus
Maxomys inflatus Maxomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Emeritu
Emeritua (latinez ex, -gatik, eta meritus, meritua; 'merituagatik, merezimenduagatik') betetzen zuen kargutik erretiratu ondoren, lanbide batetik eratorritako onurez gozatzen duen pertsona da, bereziki unibertsitateko edo elizako irakaskuntzatik, lanbide horretan egindako zerbitzu onen aintzatespen gisa; onura horiek izaera desberdinekoak izan daitezke, kasuan kasuko mailaren eta erakundearen arabera. Terminoa titulua ematen dien erakundeari superlatiboki zerbitzatu dioten orkestra zuzendarientzat ere erabiltzen da.
Oro har, emerituari erretiroa hartu baino lehen dagozkion eginkizunetan aktiboki parte hartzeko ahalmena ematen zaio, horren arduradunari kontsultatu ondoren, batzarretan eta bileretan hitza ematen zaio eta ohorezko gonbidatu gisa bertaratzen da.
Ptereleotris zebra
Ptereleotris zebra Ptereleotris generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Münzenberg
Münzenberg Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Peter Shilton
Peter Leslie Shilton (Leicester, 1949ko irailaren 18a) futbolari ohi ingelesa da, atezain moduan ibilitakoa.
Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin partida gehien inoiz aritutako jokalaria izan da, 125ekin, Bobby Moore (108) eta Bobby Charltonen (106) markak gaindituz.
Halaber, Europako kopa birritan irabazi zituen Nottingham Forest taldearekin, 1979 eta 1980an.
Gaixotasun salerosketa
Gaixotasun salerosketa (ingelesez disease mongering) medikuntza-literaturan berriki sortutako adierazpidea da. Haren bidez deskribatzen dira farmazia enpresek egiten dituzten ahaleginak, publizitate kanpainen, mediku-bisitarien eta edozein egonezin gaixotasun bihurtzen saiatzen diren ikerketen bidez, publikoaren arreta normalean aparteko ondoriorik ez duten gaitzetan zentratzeko, azken helburua botiken salmenta areagotzea dutelarik.
Ustez praktika hauek erabiltzen dituzten enpresen arabera, haien kanpainen helburua publikoa eskuragarri dauden aukerei buruz informatzdea da, eta azken helburua etikoa da: jendearen osasuna hobetu eta tratamendua medikua eta gaixoaren artean adostu ahal izateko baliabideak eskaintzea. Aurkakoen ustez, praktika honen ondorio bakarra da gaixtoasun  gisa tratatzea kontsiderazio hori izan behar ez duten arazoak, eta benetan beharrezkoak ez diren botikak agintzea, dirua irabazteko helburu soilaz, eta jendearen osasuna zein norbanakoen eta osasun sistema publikoen ekonomia ere kaltetuz.
Aldi berean, psikiatria medikoari balioa ukatzen dieten taldeek ere termino hau erabili dute, hala nola antipsikiatria mugimenduak eta Zientziologiaren Elizak
Ullmannita
Ullmannita sulfuro motako minerala da eta cobaltita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Ullmannita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.
Felix Urabaien
Felix Urabaien Gindo (Ultzurrun, Ollaran, 1883ko ekainaren 10a - Madril, 1943ko otsailaren 2a) Nafarroako irakaslea, eleberrigilea eta kazetaria izan zen. Bi giro landu zituen bere liburugintzan: Toledokoa, alde batetik, eta sorterrikoa, bestetik. Askoren iritziz, XX. mendearen hasierako Nafarroako literatura-belaunaldiko prosagile onenetakoa dugu. Leoncio Urabaien historialariaren anaia eta Miguel Urabaien kazetariaren osaba izan zen.
Bizitza
Manuel Azañaren laguna, 1936ko hauteskundeetara aurkeztu zen Fronte Popularraren zerrendan, eta Kultura kontseilari izendatu zuten. 1936ko uztaileko estatu-kolpearen ondoren, Alacantera aldatu zen bere familiarekin. Gerra Zibila amaiturik, Madrilera itzuli eta Mexikoko enbaxadan hartu zuen babes. 1939ko maiatzean atxilotu, eta 1940ko azarora arte eduki zuten espetxean, orduko minbiziak joa bazegoen ere. Iruñean pasatu zituen bizitzako azken bi urteak, eta bertan amaitu zuen Bajo los robles navarros eleberria. Madrilen hil zen, 1943ko otsailaren 2an.
Míchov
Míchov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 164 biztanle ditu eta 3,05 kilometro koadroko azalera. Blanskoko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1469 urtean egin zen.
Willow Creek (Kalifornia)
Willow Creek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Humboldt konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Washington (Kalifornia)
Washington Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Nevada konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
OpenVMS
OpenVMS (edo VMS, Virtual Memory System) memoria birtualean oinarritutako sistema eragilea da, multierabiltzailea eta multiprozesatzailea. Denbora banatzeko, loteka prozesatzeko, transakzioak prozesatzeko eta lan-estazioetako aplikazioetarako diseinatuta dago. OpenVMS erabiltzen duten bezeroak bankuak, finantza-zerbitzuak, ospitaleak eta osasun-arreta, telekomunikazio-operadoreak, sareko informazio-zerbitzuak eta industria-fabrikatzaileak izan ohi dira. 1990eko eta 2000ko hamarkadetan, gutxi gorabehera milioi erdi VMS sistema zeuden martxan mundu osoan.
Digital Equipment Corporation (DEC) enpresak kaleratu zuen lehen aldiz, VAX/VMS (Virtual Address eXtension/Virtual Memory System ) izenarekin, VAX-11/780 miniordenagailuarekin batera 1977an. Gerora, DEC Alpha sistemetan, Itanium-en oinarritutako HPE Integritate Zerbitzarietan, x86-64 hardwarean eta hiperbistetan exekutagarri izateko eraldaketak egin zitzaizkion OpenVMSri. 2014az geroztik, VMS Software Inc. (VSI) enpresak garatzen eta mantentzen du OpenVMS. OpenVMS bereziki ahaltsua da konputagailuen multzo handiekin jarduteko (klusterrak), hau da, sistema hainbat makina fisikotan banatzeko. Horri esker, klusterretan exekutatzen diren aplikazioak eta haien datuak eskuragarri egon daitezke uneoro, nahiz eta sistema eragilearen softwarea edo hardwarea mantentze-lanetan edo eguneratzen egon edo klusterraren zati bat suntsitu. 17 urte baino gehiago martxan egon diren VMS klusterrak ezagutzen dira.
Jatorria eta izen aldaketak
1975eko apirilean, Digital Equipment Corporation-ek bere PDP-11 ordenagailu-linearako 32 biteko luzapena diseinatzeko proiektuari ekin zion. Hardwarearen osagaiari Star kode-izena jarri zitzaion; sistema eragileari aldiz, Starlet. Roger Gourd izan zen VMS proiektuaren buru. Dave Cutler, Dick Hustvedt eta Peter Lipman software ingeniariek proiektu teknikoen arduradun gisa jardun zuten. Star eta Starlet proiektuen azken emaitza VAX-11/780 ordenagailua eta VAX/VMS sistema eragilea izan ziren. Starlet proiektuaren kode-izenak bizirik dirau VMS sistemaren hainbat liburutegietan,    eta    -en, adibidez. VMS gehienbat VAX MACROn mihiztadura-lengoaian idatzi zen, baina zenbait osagai BLISS programazio-lengoaian idatzi ziren.
VMSren lehenengo helburuetako bat DECek lehendik garatu zuen RSX-11M sistema eragilearekin bateragarri izatea lortzea zen. V3.0 kaleratu baino lehen, VAX/VMSk RSX Application Migration Executive (RSX AME) izeneko bateragarritasun-geruza bat zuen, eta horri esker, RSX-11M softwarea VMSren gainean aldaketarik gabe exekutagarri egon zen. RSX AMEk rol garrantzitsua jokatu zuen VAX/VMSren lehen bertsioetan, izan ere, RSX-11Mren erabiltzaile-moduko zenbait baliabide berrerabili egin ziren VAX/VMSn, berarentzako jatorrizko bertsioak argitaratu arte. V3.0 bertsioa atera zenean, berrerabiltzen ziren baliabide guztiak VAX/VMSrentzako inplementatutakoek ordezkatu zituzten. VAX/VMS V4.0n, RSX AME oinarrizko sistematik kendu zen, eta VAX-11 RSX izeneko produktu batek ordezkatu zuen.
VAX/VMSren honako banaketak garatu ziren:
1988ko apirilean V5.0 bertsioa kaleratu ondoren, VAX/VMS izendatzeko VMS erabiltzen hasi zen DEC bere dokumentazioan. 1992ko uztailean, OpenVMS izenaz berrizendatu zuen, software irekiko industriako estandarrak betetzen zituela adierazteko, horien artean POSIX eta Unixekiko bateragarritasuna, eta VAXekiko konexioa bertan behera utzi zuen beste arkitektura baterako migrazioa egiten ari zelako. OpenVMS izena OpenVMS AXP V1.0 bertsioarekin erabili zen lehen aldiz 1992ko azaroan. 1993ko ekainean hasi zen OpenVMS VAX izena erabiltzen, V6.0 bertsioa argitaratzean.
Alpha arkitekturara eramatea
1980ko hamarkadan, DECek VAX plataforma eta VMS sistema eragilea PRISM arkitektura eta MICA sistema eragilearekin ordezkatzea pentsatu zuen. 1988an proiektu horiek bertan behera utzi zituztenean, talde bat sortu zen RISCen oinarritutako Unix sistemen pareko errendimenduko VAX/VMS sistema berriak diseinatzeko. VAXekin bateragarria zen prozesadore azkarrago bat diseinatzeko saiakerak porrot egin ostean, taldeak VMS eta bere aplikazioak PRISMen oinarritutako RISC arkitekturara eramatea bideragarria zela frogatu zuen. Horrela sortu zen Alpha arkitektura. VMS Alphara eramateko proiektua 1989an hasi zen, eta Alpha EV3n oinarritutako Alpha Demonstration Unit prototipo batean abiarazi zen lehen aldiz 1991eko hasieran.
VMS eta VAX batera diseinatu izana oztopo handia izan zen VMS beste arkitektura batera eramaterako orduan, izan ere, VAX arkitekturaren xehetasun batzuen mende zegoen VMS. Gainera, VMSren nukleoa, geruzetako produktuak eta bezeroek garatutako aplikazioak neurri handi batean VAX MACROren mihiztadura-kodean inplementatu ziren. VMS VAX arkitekturatik banatzeko egindako aldaketen artean MACRO-32 konpiladorea sortu zen, VAX MACRO goi-mailako lengoaia gisa tratatzen zuena, eta Alpha objektu-kodera konpilatzen zuena. Konpilatzaileak VAX arkitekturaren behe-mailako zenbait xehetasun emulatzen zituen PALcoden, adibidez, etenen kudeaketa eta ilara atomikoen gaineko aginduak.
VMS Alphara eramateak bi kode-oinarri desberdinen sorrera ekarri zuen: bata VAXerako eta bestea Alpharako. Alpha koderako liburutegia VAX/VMSren aurreko kode-oinarri batean oinarritu zen, V5.4-2 bertsiokoan gutxi gorabehera. 1992an Alpha AXP sistemetarako OpenVMSren lehen bertsioa kaleratu zen, OpenVMS AXP V1.0 izenarekin. 1994an, OpenVMS V6.1 bertsioa kaleratzean, VAX eta Alpha aldaeren arteko funtzionalitate (eta bertsio-zenbaki) parekotasuna lortu zen, Baliokidetasun Funtzionala (ingelesez, Functional Equivalence) izenaz egin zen ezagun bertsioa. OpenVMS AXPren ekoizpen aurreko kalitate-argitalpenen bertsioak 1.x moduan izendatzeak nahasmena sortu zuen bezero batzuengan, eta hurrengoetarako aldatu egin zen bertsioak izendatzeko modua.
VMS Alphara eraman zenean, hasieran 32 biteko sistema eragile gisa argitaratu zen. Horri esker, 32 biteko VAXetan idatzitako softwarearekin bateragarritasuna bermatu zen. Alpharako 64 biteko helbideratzea lehen aldiz V7.0 bertsioan gehitu zen. 64 biteko kodea 32 biteko kode zaharragoekin erabili ahal izateko, OpenVMSk ez du bereizketarik egiten 32 biteko eta 64 biteko exekutagarrien artean, horren ordez, 32 biteko eta 64 biteko erakusleak erabiltzeko aukera ematen du kode berean. Hori dela eta, erakusle mistoetarako euskarria eskaintzen duela esaten da. 64 biteko OpenVMS Alpha bertsioek 8TB-ko gehienezko helbideratze-espazio birtuala onartzen dute (43 biteko helbideratze-espazioa), hau da, Alpha 21064-ek eta Alpha 21164-ek onar dezaketen handiena.
Intel Itanium-era eramatea
2001ean, Hewlett-Packard-ek erosi aurretik, OpenVMS Intel Itanium arkitekturara eramango zuela iragarri zuen Compaq-ek. Alpha arkitekturaren garapenarekin ez segitzea eta horren ordez, garai hartan berria zen Intel Itanium arkitekturarako migrazioari ekin zion horrela Compaq-ek. Migrazioa 2001aren amaieran hasi zen, eta lehenengo abiatzea 2003ko urtarrilaren 31n egin zen. Lehen abiatze hartan, sistemaren konfigurazio minimo bat jarri zen martxan HP i2000 lan-estazio batean, erabiltzaile moduan SYSTEM erabiliz eta DIRECTORY agindua exekutatuz. Itanium-erako OpenVMSk HPE Integrity Servers-en eredu eta konfigurazio espezifikoak onartzen zituen. Itanium-erako bertsioei hasieran, HP OpenVMS Industry Standard 64 for Integrity Servers izena eman zitzaien, baina OpenVMS I64 edo OpenVMS for Integrity Servers izenak maizago erabiltzen ziren.
Itaniumerako migrazioa Alpharako kodearen liburutegiarekin batera mantendutako iturburu-kodea erabiliz egin zen, baldintzazko kodea eta modulu gehigarriak gehituta, Itaniumerako egindako aldaketa espezifikoak zehazteko. OpenVMSk arkitekturarekiko zituen hainbat mendekotasun ordeztu edo software bidez emulatu egin behar izan ziren. Egin behar izan ziren aldaketa batzuk hauek dira: sistema eragilea abiarazteko Extensible Firmware Interface (EFI) erabiltzea, Alpha PALcode-k nukleoaren barruan aurrez emandako funtzionalitatea berrezartzea, artxibo exekutagarrietarako formatu berriak erabiltzea  (Executable and Linking Format eta DWARF), eta koma mugikorrerako IEEE 754 formatua lehenestea.
VAXetik Alpharako migrazioan bezala, Alphatik Itaniumerako urratsean ere itzultzaile bitar bat erabili zen, iturburu-kodea birkonpilatzea posiblea ez zen egoeretan OpenVMS Alpha softwarea Itaniumera eramateko. Itzultzaile horrek Alpha Environment Software Translator (AEST) izena du, eta VAXerako exekutagarrien itzulpenerako ere erabil zitekeen, aldez aurretik VEST bidez itzuli ondoren.
Aurreprodukziozko bi bertsio, OpenVMS I64 V8.0 eta V8.1, eskuragarri egon ziren 2003ko ekainaren 30ean eta abenduaren 18an. Bertsio horiek HP erakundeentzat eta OpenVMS I64-ra software-paketeak migratzeaz arduratzen ari ziren hornitzaileentzat ziren. Lehen produkzio-bertsioa, V8.2, 2005eko otsailean argitaratu zen. V8.2 bertsioa ere argitaratu zen Alpharako, OpenVMSren ondorengo V8.x bertsioek Alpha eta Itanium arkitekturetarako ezaugarriak mantendu dituzte.
x86-64ra eramatea
VMS Software Inc. (VSI) enpresak HPren eskutik OpenVMS sistema eragilea garatzeko eskubideak lortu zituztela iragarri zuenean, OpenVMS x86-64 arkitekturara eramateko asmoa zuela adierazi zuen. Migraziorako ahalegina enpresa ezartzearekin batera egin zen, baita Itanium eta Alpha arkitekturetarako OpenVMS V8.4-x bertsioetarako VSIren garapen propioak sortzearekin batera ere.
x86-64rako migrazioa HPE eta Dell-en zerbitzari espezifikoetarako egin zen, baita makina birtualen hiperbisore batzuetarako ere. Hasierako euskarria Kernel-based Virtual Machine (KVM)-erako eta VirtualBox-erako egin zen. VMware-rako euskarria 2020an iragarri zen, eta Hyper-V etorkizuneko helburu gisa finkatu zuten. 2021ean egiaztatu zen x86-64-rako migrazioak Intel Atom-en oinarritutako ordenagailu batean funtzionatzen zuela.
Alpha-rako eta Itanium-erako migrazioekin bezala, x86-64-ra eramatean ere zenbait aldaketa egin ziren plataforma berrian eramangarritasuna eta OpenVMSren euskarria sinplifikatzeko: VMS konpilatzaileek erabiltzen zuten atzeko GEM konpilatzaile jabeduna LLVM konpilatzaileaz ordeztu, ; abiatze-prozesua aldatu, OpenVMSren abiatzea memoria-disko batetik egiteko eta OpenVMSren lau pribilegio-mailak software bidez simulatu; izan ere, x86-64ko pribilegio-mailetako bi bakarrik erabil zitzakeen OpenVMSk.
Lehen abiatzea 2019ko maiatzaren 14an iragarri zen. Horrek OpenVMS VirtualBox-en abiatzea esan nahi zuen eta DIRECTORY komandoa arrakastaz exekutatzea. 2020ko maiatzean, V9.0 Early Adopter's Kit bertsioa bezero gutxi batzuen eskura jarri zen. Horretarako, OpenVMS sistema eragilea VirtualBox makina birtualean martxan jarri zen muga batzuekin. Garrantzitsuenak, geruza-produktu gutxi jarri zirela eskuragarri, eta kodea x86-64rako soilik konpilatu daitekeela, Itaniumen oinarritutako OpenVMS sistemekin funtzionatzen duten zeharkako konpiladoreak erabiliz. V9.0ren ondoren, VSIk hainbat eguneratze egin zituen hilero edo bi hilean behin, funtzionalitate gehigarriak eta hiperbisoreetarako euskarria eransteko. Bertsioak V9.0-A-tik V9.0-H-ra izendatuak izan ziren. . 2021eko ekainean, VSIk V9.1 Field Test kaleratu zuen, VSIren bezero eta bazkideentzat. V9.1 bertsioa ISO irudi gisa eskaintzen da eta hainbat hiperbisoretan instala daiteke, V9.1-A bertsiotik aurrera baita HPE ProLiant DL380 zerbitzarietan ere.
x86-64-rako OpenVMS 9.2 bertsioak eskuragarritasun orokorra lortu du 2022ko uztailaren 14an.
Eragina
1980ko hamarkadan, PRISM arkitekturarako MICA sistema eragilea VMSren behin-behineko ondorengoa izatea espero zen. VMS aplikazioekin bateragarri izateko diseinatu zen MICA, eta baita Ultrix aplikazioetarako euskarria emateko ere, nukleo beraren gainean. Azkenean, MICA bertan behera geratu zen, PRISM plataformaren gainerakoarekin batera, eta, horren ondorioz, Dave Cutler-ek DEC utzi zuen Microsoftera joateko. Microsoften, Cutler izan zen Windows NT sistema eragilearen sorrera gidatu zuena, neurri handi batean MICAren arkitekturan inspiratuta. Hori dela eta, Windows NT-ren asaba moduan hartzen da VMS, RSX-11rekin, VAXELN-rekin eta MICA-rekin batera; antzekotasun handia dago VMSren eta NTren artean.
VMSren arauei jarraituz, kode irekiko sistema eragile bat garatzeko egitasmoa izan zen, FreeVMS izeneko proiektua, baina gaur egun ez dago indarrean. L4 microkernel-aren gainean eraikia dago eta x86-64 arkitekturan erabil daiteke. Microkernel-etan oinarritutako arkitekturak erabiliz VMSren inplementazioak sortzeko ikerketak egin zituzten DECeko langileek Carnegie Mellon Unibertsitatearen laguntzarekin, VAXstation 3100 hardwarera migratutako Mach 3.0 mikrokernela erabiliz, eta arkitekturarako eredu multi-zerbitzaria erabiliz.
Arkitektura
OpenVMS sistema eragileak geruza-arkitektura bat du, pribilegioak dituen Executive geruza dago, tarteko-mailako baimenak dituen komandoen interpretatzailea (Command Language Interpreter) eta pribilegiorik gabeko erabilgarritasunak eta exekuziorako liburutegiak (run-time libraries, RTLs)). Pribilegiorik gabeko kodeak sistemaren zerbitzuak (beste sistema eragile batzuetako sistema-deien baliokideak) erabiliz Executive-ren funtzionaltasuna martxan jartzen du.
OpenVMSren geruzak eta mekanismoak VAX arkitekturaren ezaugarri batzuen inguruan eraikitzen dira, hala nola:
VAX arkitekturaren mekanismoak Alpha-rako, Itanium-erako eta x86-64-rako inplementatuta daude, arkitektura horien hardware-mekanismoetara mapeatuz, edo emulatuz (Alphan PALcode bidez, edo Itanium-en eta x86-64-en softwareen bidez).
Executive-a eta Kernel-a
OpenVMSren Executive atalak pribilegiodun kodea eta sistemaren espazioan dauden datu-egiturak biltzen ditu. Executive, gainera, bitan banatzen da: Kernel-a, nukleoa atzitzeko moduan exekutatzen den kodea, eta nukleotik kanpoko kodea, pribilegio gutxiagokoa eta exekutiboa atzitzeko moduan exekutatzen dena.
Exekutiboa atzitzeko moduan funtzionatzen duten Executive-ko osagaien artean erregistroak kudeatzeko zerbitzuak (ingelesez, Record Management Services) eta sistemaren zenbait zerbitzu daude, hala nola irudiak aktibatzea. Nukleoa eta exekutiboa atzitzeko moduen arteko diferentzia nagusia da sistema eragilearen datu-egitura zentral gehienak exekutibotik irakur daitezkeela, baina idazteko nukleorako atzipen modua behar dela. Exekutibo-moduan exekutatzen ari den kodea nukleo-moduan exekutatzera pasa daiteke, hala nahi bada. Ustekabeko akatsen kontrako babes gisa bereizten dira bi moduak.
Kernel-ak edo nukleoak sistema eragilearen funtsezko datu-egiturak (orrien taulak, sarrera/irteera eta planifikazio-datuak) eta egitura horietan eragiten duten errutinak biltzen ditu. Nukleoak hiru azpisistema nagusi ditu: sarrera/irteera, prozesuen planifikazioa eta denboraren zein memoriaren kudeaketa. Gainera, beste funtzio batzuk ere betetzen ditu, hala nola izen logikoen kudeaketa, sinkronizazioa eta sistemaren zerbitzuen banaketa.
Pribilegio egokiak dituen erabiltzaile-moduko kodeari exekutibo-modura edo nukleo-modura aldatzen uzten dio OpenVMSk, $CMEXEC eta $CMKRNL sistemaren zerbitzuak erabiliz, hurrenez hurren. Horri esker sistemaren espaziotik kanpo dagoen kodeak zuzeneko atzipena izango du Executive-ko errutinetara eta sistemaren zerbitzuetara. Gainera, sistema eragilearen oinarrizko zerbitzuek pribilegiodun irudiak erabiltzen dituzte, dokumentatu gabeko interfazeen bidez sistema eragilearen datu-egiturak manipulatzeko.
Fitxategi-sistema
2TB bolumenera mugatuta dago Files-11. DEC hura ordezten saiatu zen log-structured file system moduko fitxategi-sistema batekin. Spiralog izena zuen eta 1995ean merkaturatu zen lehen aldiz. Hala ere, Spiralog-en garapena eten egin zen hainbat arazoren ondorioz. Horren ordez, kode irekiko GFS2 fitxategi-sistema OpenVMSra eramatearen eztabaida sortu zen.
Komendoen Iterpretatzailea (Command Language Interpreter)
OpenVMSren Command Language Interpreter (CLI) komando-lerroko interfaze baten inplementazioa da; komandoen (aginduen) eta komando-prozeduren (shell script-en edo batch-fitxategien baliokideen) exekuzioaz arduratzen da. OpenVMSrako CLI estandarra DIGITAL Command Language da, baina beste aukera batzuk ere badaude.
Unixeko shell-etan ez bezala (normalean, beren prozesu isolatuan exekutatzen dira, eta beste edozein erabiltzaile-moduko programek bezala jokatzen dute), OpenVMSko CLIak prozesu baten hautazko osagaia dira, eta prozesu horrek exekuta dezakeen edozein irudi exekutagarrirekin batera doaz. Unix-eko shell-ak normalean exekutagarriak exekutatuko ditu fork-exec bidez aparteko prozesu bat sortuz, baina OpenVMSren CLIak normalean prozesu berean kargatuko du irudi exekutagarria, kontrola irudiari pasako dio eta kontrola berriro CLIari pasako diola ziurtatuko du, irudiaren exekuzioa amaitu eta prozesua jatorrizko egoerara itzuli denean.
CLIa erabiltzailearen kodearen helbide-eremu berean kargatzen denez, eta CLIak irudiaren aktibazioa eta exekuzioa eskatzeko ardura duenez, CLIa prozesuen helbideen espazioan mapatzen da supervisor edo ikuskatzaile atzipen-moduarekin (erabiltzaile-kode gehienek dutena baino pribilegio-maila altuagoarekin). Hala, CLIren kodea eta datu-egiturak erabiltzaile-moduko kodearen bidez nahi gabe edo maltzurkeriaz manipulatzea saihesten da.
Clustering-a edo konputagailuen multzokatzea
OpenVMSk clusteringa onartzen du (hasieran VAXcluster eta gerora VMScluster moduan ezagutu zena), hau da, ordenagailu ezberdinek sistema eragilearen instantzia propioa exekutatzea onartzen du. Clustering-ean parte hartzen duten ordenagailuak (nodoak) erabat independenteak izan daitezke haien artean edo posiblea da, baita ere, gailu batzuk partekatzea, hala nola, disko gogorrak, inprimagailuak, gailu zehatz batzuen kontrolagailuak, etab. Nodoen arteko komunikazioak sistemaren irudiaren abstrakzio bakarra (ingelesez SSI, Single System Image) eskaintzen du. Nodoak elkarren artean konektatuta egon daitezke hardware-konexio jabedun baten bidez (Cluster Interconnect) edo Ethernet konexio estandar baten bidez.
Saretzea
DECnet protokolo-multzoa VMSn integratuta dago xehetasun osoz eta horri esker sare bidez urrunetik saioa has daiteke VMS sistemetan, urrunetik fitxategietarako sarbidea lortu edo inprimagailuak erabili, besteak beste. VMSren bertsio modernoek DECnet IV faseko protokolo tradizionala onartzen dute, baita OSIrekin bateragarria den V fasea ere (DECnet-Plus izenez ere ezaguna). TCP/IP protokoloa ere onartzen du OpenVMSk, baldin eta OpenVMSrako TCP/IP Zerbitzuak produktua instalatuta badago (hasieran VMS/ULTRIX izena jarri zitzaion, ondoren ULTRIX Communications Extensions edo UCX). SSH, DHCP, FTP eta SMTP protokoloetarako euskarria ere badu OpenVMSk, denak ere, BSD sare-pilaren ataka batean oinarrituak daudenak.
DECek PATHWORKS izeneko software pakete bat saldu zuen (hasieran PCSA edo Personal Computer Systems Architecture izenez ezaguna) MS-DOS, Microsoft Windows, OS/2 edo Apple Macintosh erabiltzen zuten ordenagailuak VMS sistemetako terminal gisa erabili ahal izateko edo VMS sistemak fitxategien edo inprimagailuen zerbitzari moduan erabiltzeko. Gerora, Advanced Server for OpenVMS izena eman zitzaion PATHWORKS-i (OpenVMSrako zerbitzari aurreratua), eta Itanium arkitekturarako migrazioa egin zen garaian Samba-ko VMS ataka batez ordezkatua izan zen.
DECek Local Area Transport (LAT) protokoloa eskaintzen zuen, eta horri esker urruneko terminal eta inprimagailuak VMS sistemetara konekta zitezkeen terminalen zerbitzarien bidez, DECserver familiako baten bidez, adibidez.
Julián Bergara
Julián Bergara Medrano (Erriberri, - Iruñea, ) nafar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena.
OpenVMS
Programazioa
DECek (eta lekukoa hartu zioten enpresek) VMSn programazio-lengoaia ugari erabiltzeko aukera eman zuen. VMSn ofizialki onartzen diren lengoaiak, gaur egungoak edo garai batekoak, hauek dira: VAX MACRO, BLISS, C, DCL, Fortran, Pascal, COBOL, BASIC, C++, Java, Common Lisp, APL, Ada, PL/I, DIBOL, CORAL, OPS5, RPGII, MUMPS, MACRO-11, DECTPU, VAX SCAN.
OpenVMSren ezaugarri aipagarrienetako bat Common Language Environment (euskaraz, Lengoaien Ingurune Komuna) da, zorrozki definitutako estandarra, funtzioei eta errutinei dei egiteko arauak zehazten dituena eta gainera, programazio-lengoiaren araberakoak ez diren pila, erregistro etab.en erabilera zehazten duena. Horri esker, lengoaia batean idatzitako errutina bati (Fortran-en, adibidez) beste batetik (COBOL-en idatzitakotik, adibidez) deitzea posiblea da, beste programazio-lengoaiaren xehetasunak ezagutzeko beharrik gabe. OpenVMS bera lengoaia askotan inplementatuta dago, baina Lengoaien Ingurune Komunari eta deietarako estandarrari esker, lengoaia horiek guztiak konbinatu ahal izatea lortzen da. DECek Egituren Definiziorako Lengoaia (ingelesez, Structure Definition Language, SDL) izeneko tresna sortu zuen, lengoaia ezberdinetatik erabiliko ziren datu-egituren definizioak erazagupen komun batetik sortzeko.
Garapenerako tresnak
DECek softwarea garatzeko tresnen bilduma bat argitaratu zuen DECset izeneko produktu batean (jatorriz VAXset izenekoa). Bilduma horren baitan honakoak zeuden: Lengoaiarekiko Sentikorra den Editorea (ingelesez Language-Sensitive Editor, LSE) izeneko editore bisuala OpenVMSrako bereziki garatua, bertsioen kontrolerako sistema bat (Code Management System, CMS), kode-fitxategietatik fitxategi exekutagarriak sortuz programen exekuzioa ahalbidetzeko sistema bat (Module Management System, MMS), softwarearen analisi estatikoa egin eta programa exekutatu gabe bere zuzentasuna aztertzeko sistema bat (Source Code Analyzer, SCA), programen eraginkortasuna aztertzeko sistema bat programaren analisi dinamikoa egin ondoren haren exekuzio-denborei buruzko azterketak egiteko balio duena (Performance and Coverage Analyzer, PCA) eta programen proba kasuak exekutatzeko laguntza ematen zuen sistema bat (Digital Test Manager, DTM). Horrez gain, testu-editore batzuk ere sartu ziren, besteak beste, EDT, EVE eta TECO.
OpenVMS Debugger araztaileak DECen konpilatzaile guztiak onartzen ditu, baita beste hainbat programazio-lengoaia ere. Eten-puntuen eta zaintza-puntuen bidezko arazketa egiteko gai da eta gainera, programa exekutatzen den bitartean ere egin daiteke arazketa modu interaktiboan, komando-lerroa edo erabiltzailearen interfaze grafikoa erabiliz. Behe-mailako araztaileak ere badaude, DELTA eta XDELTA, kode arrunta arazteaz gain pribilegio bereziko kodea ere arazteko.
2019an, VSIk garapen-ingurune integratu bat kaleratu zuen VMSrako, Visual Studio Code-n oinarritua. Horri esker, urrunetik garatu eta araztu daitezke VMS aplikazioak Microsoft Windows, macOS edo Linux lan-estazioetatik.
Datu-baseen kudeaketa
DECek datu-baseak kudeatzeko hainbat produktu sortu zituen VMSrako, eta horietako batzuk VAX Information Architecture izeneko familiaren baitan merkaturatu ziren. Produktu horiek honakoak zituzten:
1994an, Rdb, DBMS eta CDD Oracle enpresari saldu zizkion DECek, eta gaur egun enpresa horrek produktu horien garapenarekin segitzen du. 1995ean, DSM InterSystems enpresari saldu zion DECek. InterSystems-ek Open M izena jarri zion, baina azkenean bere Caché produktuarekin ordezkatzea erabaki zuen.
Aipatutakoez gain, datu-baseak kudeatzeko sistema hauek ere erabil daitezke OpenVMSn: MariaDB, Mimer SQL eta System 1032.
Erabiltzaile-interfazeak
Hasieran, testuan oinarritutako DECen terminaletan modu interaktiboan erabiltzeko eta kudeatzeko diseinatu zen VMS (DECen VT100 terminalean edo DECwriter seriekoetan, adibidez). 1984an VAXstation lerroa aurkeztu zenetik, VMS erabiltzaile-interfaze grafikoetan erabil zitekeen lan-estazioetan eta X terminaletan (VT1000 seriekoetan, adibidez).
Erabiltzaile-interfaze grafikoak (GUI)
Urteetan zehar, VMSk hainbat GUI interfaze eta tresna erabili ditu:
90eko hamarkadan, DEC-Alpha lan-estazioetan exekutatzen ziren VMSren bertsioek OpenGL eta Advanced Graphics Port (AGP) grafikoetarako egokitzaileak erabiltzeko aukera eman zuten. Estandar grafiko zaharragoetarako euskarriak ere eskaintzen ziren, hala nola GKS eta PHIGS. DECwindows-en bertsio modernoak X.Org Server-en oinarritzen dira.
Segurtasuna
OpenVMSn ez dira gutxi segurtasuna bermatzeko tresnak eta mekanismoak, horien artean, segurtasun-identifikatzaileak, baliabide-identifikatzaileak, azpisistema-identifikatzaileak, access-control list-ak (ACL), intrusioen detekziorako sistema, segurtasunaren auditoriak eta alarmak, besteak beste. Estatu Batuetako Trusted Computer System Evaluation Criteria (TCSEC) irizpideen arabera, C2 klasean kokatzen da OpenVMV (hau da, fidagarritasun maila ertainekoa) eta indartutako segurtasuna duen SEVMS bertsioa B1 klasean (fidagarritasun maila altukoa). Sistema informatikoen segurtasun-maila neurtzeko ITSEC eskalan E3 baloratioa du OpenVMSk (E0 izanik balorazio baxuena eta E6 altuena) (ikus National Computer Security Center (NCSC) eta Common Criteria). Pasahitzen hash-ak Purdyren polinomioa erabiliz lortzen dira.
Zaletuen programak
1997an, OpenVMS eta zenbait geruza-produktu doan eskaini ziren zaletuentzat erabilera ez-komertzialerako, OpenVMS Hobbyist Program programaren barruan. Orduz geroztik, OpenVMS softwarea ekoizte duten zenbait enpresak baldintza beretan jarri dituzte eskura haien produktuak, Process Software, adibidez. x86-64 arkitekturarako migrazioa egin aurretik, OpenVMS erabiltzeko gai zen hardwarea zaharra eta garestia zenez, SIMH moduko emuladoreak erabiltzen zituzten zaletuek OpenVMS instalatzeko.
2020ko martxoan, HPEk OpenVMS Hobbyist Program programaren amaiera iragarri zuen. Horren ondoren, HPEren OpenVMS Hobbyist Program ordezkatzeko asmoz, Community License Program (CLP) iragarri zuen VSIk, 2020ko apirilean. 2020ko uztailean atera zen CLP, eta Alpha eta Integrity sistemetarako OpenVMSren bertsioetarako lizentziak eskaintzen ditu. x86-64 arkitekturarako OpenVMSren lizentziak eskuragarri egongo dira arkitektura horretarako bertsio egonkor bat argitaratzen denean. CLP ezin da erabili VAXetan OpenVMS instalatzeko, VSIk ez baitauka VAXerako OpenVMSren bertsiorik, eta bertsio zaharrak oraindik HPErenak baitira.
Constanzako Meza Liburua
Constanzako Meza Liburua 1449an edo 1450ean Johannes Gutenbergek inprimatutako liburu bat da, zenbait iturrik tipo mugikorren inprenta batean inprimatu zen lehen liburutzat hartzen dutena. Gutenbergek elkarte bat sortu zuen Johann Fustekin, bere lantegi tipografikoa finantzatu zion mailegu emale eta editore alemaniar bat zena.
Gaur egun, munduan, liburu honen hiru ale baino ez dira existitzen.
Titan Desert
Titan Desert urtero Marokoko basamortuan antolatutako mendiko txirrindularitza lasterketa da. Paris-Dakarren filosofia jarraitzen duen lasterketa hau etapatan egiten dute.
Juan Inazio Hartsuaga
Juan Inazio Hartsuaga Uranga (Tolosa, Gipuzkoa, ) euskal idazlea da. Enpresa Zientziak ikasi zituen Deustuko Unibertsitatearen Donostiako campusean, Euskal Filologiaren lehen bi urteak eta Linguistika eta Antropologia Parisko École des hautes études en sciences sociales ikastetxean, Jose Migel Barandiaranen aholkuari jarraituz. Euskararen orainaz eta geroaz kezkatuta, bere gradu tesina egin zuen: Euskara zabaltzeko marketin plangintza, enpresaren ikuspuntutik. Mitologiaren inguruan zenbait liburu eta dozenaka artikulu idatzi ditu, haien artean Euskal Mitologia Konparatua: Jentilen akabera (Gaiak, 2004). Alor honetan doktoretza tesia egin zuen, mitologiaren ahozko transmisioa aztertuta.