cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montjavoult
Etxebizitza
2007an 236 etxebizitza zeuden, 179 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 51 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 179 etxebizitza nagusietatik 140 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 103 etxek bost zituzten. 143 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 74 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 95 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 310 ziren, horien artean 216 aktiboak ziren eta 94 inaktiboak ziren. 216 pertsona aktiboetatik 200 lanean zeuden (114 gizon eta 86 emakume) eta 16 langabezian zeuden (9 gizon eta 7 emakume). 94 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montjavoult udalerrian 175 unitate fiskal zeuden, 445,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.580 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Ramiseto
Mugakideak
Ramisetok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Montjavoult
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 2 argiketariak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Montjavoult udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.048 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amaia Aroma Lejarreta
Amaia Aroma Lejarreta (Abadiño, Bizkaia, 1936ko urriaren 21a) txistularia da. Euskal Herriko kontzertu batean txistua jo zuen lehen emakumea izan zen, borroka luze baten ondoren, 1959ko Bilboko Aste Nagusian.
Bizitza
Amaia Aroma Lejarreta Gerra denboran jaio zen. Aroma-Lejarreta familia Durangon bizi zen arren, ebakuazioan, Abadiñoko senitartekoen baserri batera joan ziren ihesi eta hantxe jaio zen Amaia, Bizketxe baserrian. Handik Kataluniara jo zuten eta ondoren Frantzian ibili ziren, harik eta Gerra Zibila amaitu arte.
Umetatik izan zuen musikarako zaletasuna. Solfeo eta piano ikasketak egin zituen Durangoko Santa Susana ikastetxean. Txistua jotzen ikasten hamazortzi urterekin hasi zen, sortu berria zen Garbi Alaiak dantza taldea laguntzeko asmoz. Antonio Urgoiti Itzela izan zen bere txistu irakaslea. Txistulari Elkarteko kide ere egin zen eta horrek Txistulari aldizkaria jasotzea ahalbidetu zion.
Txistu munduan murgildurik zegoenez, Bilboko Aste Nagusiko kontzertuan parte hartzeko izena ematea erabaki zuen. Txistulari Elkartetik ordea, ezezkoa jaso zuen. Emakumeek ezin zutela kontzertuan parte hartu erantzun zioten. Horren aurrean Amaiaren ahizpa Eskarnek gutun bat igorri zuen elkartera zergatia galdetuz eta desadostasuna azalduz. Tirabiraren ondoren, baimena lortu zuen eta 1959. urteko Aste Nagusian Bilboko Areatzako Kontzertuan parte hartu zuen. Euskal Herrian horrelako ekitaldi batean parte hartu zuen lehen emakumea izan zen.
Nell (filma)
Nell 1994ko Michael Apted estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Mark Handley gidoigile eta idazlearen Idioglossia antzezlanean oinarritua dago. Jodie Foster, Liam Neeson, Natasha Richardson, Richard Libertini eta Nick Searcy aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Ipar Carolinan Lowell doktorea (Liam Neeson) baso eremuko etxe batean isolaturik bizi zen emakume baten heriotza egiaztatzera, ordurarte inork haren izatearen berririk ez zuen Nell (Jodie Foster) izeneko alabarekin topatu da, hil berria den amak gizasemeekiko beldurran hezitua eta inork ulertzen ez duen soinuzko hizkuntza batean mintzatzen delarik. Hogei urte besterik ez dituenez, basoz beteriko eremu hura ez beste ez du inoiz etxe hartatik kanpoko mundua ezagutzen. Lowellek neska gazteari ola lagundu ez dakienez, Paula Olsen (Natasha Richardson) psikologoari hura hezi eta bergizarteratzeko laguntza eskatuko dio.
Amaia Aroma Lejarreta
Txistulari ibilbidea
Garbi Alaiak taldean hasi zen txistua jotzen. Tronperri dantza taldean hainbat urtez jo ondoren, Kriskitin dantza taldeko ikuskizun askotan ere aritu zen txistulari. Dantza taldeetako jardunaz gain, Durangaldeko Txistulari Egunetako kontzertuetan, hainbat urtez jo du txistua.
Urteetan jardun du txistu irakasle. Hainbat neska-mutilek ikasi du Amaiarekin txistua jotzen.
Sándor Puhl
Sándor Puhl (Miskolc, 1955eko uztailaren 14a - 2021eko maiatzaren 20a) hungariar futbol epailea izan zen.
1994 eta 1997 artean lau urtez jarraian aukeratu zuten munduko arbitro onena.
Erretiratu ondoren, Hungariako Futbol Federazioko presidenteordea 2000tik 2006ra eta telebistako komentarista izan zen.
Hungarieraz, alemanez, italieraz eta ingelesez hitz egiten zuen.
Biachellaita
Biachellaita fosfato motako minerala da eta cancrinite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Biachellaita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Baionako setioa
Baionako setioa hau izan daiteke:
New Rockford (Ipar Dakota)
New Rockford Ipar Dakotako hiri bat da. Eddy konderrian kokatua dago. 2010ean 1,391 biztanle zituen, 3.92 kilometro koadrotan banatuta.
Astrobiologia
Astrobiologiak beste munduetan bizia egoteko posibilitatea aztertzeko eta Lurraren biosferak dituen ezaugarriak ez dituzten biosferak aurkitzeko, hainbat arlo zientifiko baliatzen ditu, hala nola, biologia molekularra, biofisika, biokimika, kimika, astronomia, kosmologia fisikoa, exoplanetologia eta geologia. Astrobiologiak datu zientifiko errealen interpretazioa egiten du; nahiz eta espekulazioa erabil daitekeen testuingurua ezartzeko, astrobiologiak dagoeneko existitzen diren teoria zientifikoen inguruko hipotesiak bakarrik egiten ditu. Zientziaren adar honek ikertzen du planeta-sistemen jatorria, espazioko konposatu organiko en jatorria, arroken, uraren eta karbonoaren arteko elkarrekintzak, Lurraren abiogenesia, planeten habitagarritasuna eta biziaren gaitasuna Lurreko eta kanpo-espazio ko erronka ezberdinei aurre egiteko. Biokimika Big Bang gertatu eta gutxira hasi zela uste dute ikertzaileek, duela 13,8 mila milioi urte. Garai horretan unibertsoak 10-17 milioi urte besterik ez zituen. Panespermia hipotesiaren arabera, Eguzki Sistema ren meteorito, asteroide eta beste gorputz txikiek sakabanatutako bizi mikroskopikoa unibertso osoan zehar egon daiteke. 2015. urteko abuztuan argitaratu zen ikerketa baten arabera, galaxia oso handiak Esne Bidea bezalako galaxia txikiagoak baino egokiagoak izan daitezke planeta habitagarriak sortu eta garatzeko. Lurra da, ordea, gizakiok ezagutzen dugun leku habitagarri bakarra. Beste izarren inguruan bizitzeko baldintzak dituzten zonak aurkitzeko estimazioek, "Zona zirkunestelar habitagarri" ere deritzenak,  aurkitu diren ehunka exoplanetekin batera, pentsarazten digute duela gutxi arte uste izan dena baino bizitzeko egokiak diren askoz ere leku gehiago egon daitezkeela unibertsoan. Marte planetan Curiosity eta Opportunity rovers-en bidez egiten ari diren ikerketetan antzinako biziaren ebidentziak bilatzen ari dira, hala nola, antzinako erreka edo lakuen ondorio diren lautadak, habitagarriak izan zitezkeenak. Marteko habitagarritasunaren ebidentziak fosilak (tafonomia) eta molekula organikoak dira bai NASAren eta bai ESAren helburu nagusiak.
Nahiz eta Lurretik kanpo bizirik ez existitu, astrobiologiari esker lortu diren ikuspuntu ebolutiboek onurak ekarri dituzte.
Etimologia
Astrobiologia hitza Gavriil Tikhov errusiar astrobiologoak proposatu zuen lehen aldiz 1953. urtean. Astrobiologia etimologikoki grezierazko ἄστρον astron "konstelazio, izar-multzo", βίος bios "bizia" eta -λογία -logia "ikasketa"-tik dator. Astrobiologia hitzak hainbat sinonimo ditu eta sinonimo horiek astrobiologiaren garapenean inplikatuta dauden astrologia eta biologia zientzietan oinarrituta daude. Sinonimoetako bat exobiologia da, eta grezierazko Έξω "kanpo", Βίος bios "bizia" eta λογία -logia "ikasketa"-tik dator. Exobiologia hitza Joshua Lederberg biologo molekularrak proposatu zuen. Exobiologia Lurretik kanpo dagoen bizia aztertzera mugatzen da; astrobiologiarena, aldiz, eremu zabalagoa da eta biziaren eta unibertsoa ren arteko loturak ikertzen ditu; hau da, lurretik kanpoko bizia ikertzeaz gain, Lurrean dagoen bizia, Lurraren jatorria eta eboluzioa ere ikertzen ditu.
Astronomia
Astronomiarekin lotutako astrobiologia-ikerketa gehienen helburua exoplaneta berriak aurkitzea da, beti ere, hipotesi batean oinarrituta; bizia Lur planetan sor baldin bada, antzeko baldintzak dituzten beste planetetan ere sortu zitekeen. Horretarako, Lurraren tamainako exoplanetak bilatzeko tresnak garatzeko proiektuak sortu dituzte. Nagusiak NASA agentziaren Terrestrial Planet Finder (TPF) eta ESA espazio agentziaren Darwin programa izan dira; biak bertan behera geratu dira. NASA agentziak Kepler misioaren jaurtiketa ere egin zuen 2009ko martxoan, eta Frantziako Espazio Ikerketarako Zentroak 2006an COROT misio espaziala jaurtiki zuen.
Misio espazial horien helburua Lur planetak duen tamainaren antzekoa duten exoplanetak bilatzea ez ezik, espektroskopia bidez argia duten planeten azterketa egitea ere bada. Espektroa aztertuz, exoplaneta baten atmosferaren edo lurzoruaren osaera azter daiteke. Horrela, planeta horretan bizia egoteko probabilitatea kalkula daiteke.
Astobiologiako beste ikerketa-arlo aktibo bat planeta-sistemen sorrera da. Proposatu izan da Eguzki-sistemak dituen berezitasunak, Jupiter planeta ezkutu babesle bezala kokatzeak esate baterako, Lurrean bizi adimentsua egoteko probabilitateak handitu dituela.
Biologia
Biologiak ezin du ziurtatu matematikoki posible den prozesu edo fenomeno bat gorputz batean existitu behar denik. Estremofiloen aurkikuntza, hau da, muturreko egoera edo inguruneetan bizitzeko gaitasuna duten organismoen, aurkikuntza ikerketa-xede bihurtu zen astrobiologoentzat. Organismo horiek testuinguru planetario batean biziaren mugak zeintzuk diren ulertzeko balio dute; potentzial-panspermia, gizakiek bultzatutako esplorazioek eragindako kutsadura, gizakien planeta-kolonizazioa eta iraungitako eta ez iraungitako Lurretik kanpoko biziaren esplorazioa adibidez. 70eko hamarkada arte bizia Eguzkiaren energiaren menpekoa zela uste zuten ikertzaileek. Lurreko landareak argi-energia bereganatzen dute fotosintesia egiteko. Prozesu horretan karbohidratoak eratzen dira CO2 eta H2O-tik abiatuta eta oxigenoa (O2) askatzen da. Askatutako O2-a arnasketa aerobioa egiten duten organismoek kontsumitzen dute eta, horrela, energia kate trofikora pasatzen da. Horretaz gain, ikertzaileek pentsatzen zuten ozeano sakonetan argia iritsi ezin den lekuetan dauden bizidunek elikagaiak goiko geruzetatik jaitsitako materia organikotik edo detritu hori jan zuten animalietatik lortzen zituztela, alegia, bizia eguzki-argiaren menpe zegoela. 1977. urtean Galapagoetako rift gunean egiten ari ziren ikerketa batean, ezaugarri bolkanikoak dituzten itsas azpiko egituretan, iturri hidrotermaletan hain zuzen ere, zientzialariek askotariko animalia-espezieak aurkitu zituzten, hala nola, hodi itxurako zizare handiak, txirlak, krustazeoak eta muskuiluak. Bizidun horiek nahiz eta eguzki-argia lortzeko aukerarik ez eduki, aparteko ekosistema oso bat osatzen dute. Hala ere, oxigenoa beharrezkoa dute bizirauteko, eta O2 fotosintesi oxigenikoaren bitartez lortzen da; beraz, ez dira independenteak. Badira bakterio kimiolitoautotrofo batzuk uranioaren deskonposizio erradiaktiboa erabiltzen dutenak, inolako argirik erabili gabe. Aurkikuntza horiek guztiek astrobiologia goitik behera aldatu zuten, ikusi baitzen bizia ez zela garatzen eguzkiaren menpe, ura eta energia-gradiente bat besterik ez du behar biziak.
Bizidun estremofiloak ingurune askotan aurkitu dira, izotzean, irakindako uretan, ingurune azidoetan eta alkalinoetan, erreaktore nuklearren uretan edo hondakin toxikoetan. Horrek Lurretik kanpoko habitat posible ezberdinen kopurua handitu du, eta espezie horien ikerketak unibertsoaren beste lekuetan bizia nola gara zitekeen aztertzeko ezinbestekoak dira.
Astroekologia
Arlo honek planeta-lurzoru ezberdinetako baliabideak aztertzen ditu, gaur egungo espazio-materialak erabiliz. Lortutako emaitzek indartzen dute biziak hasierako asteroide urtsuetan eta antzeko materialetan iraun zuela, eta horiek hautsak, kometek edo meteoritoek Lurrera garraiatu zituztela.
Walworth (New York)
Walworth Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Wayne konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Astrobiologia
Astrogeologia
Astrogeologia arlo zientifiko planetarioa da, zeruko gorputzen geologia aztertzen duena. Diziplina honek planeta edo satelite naturalen potentziala neurtzen du bertan bizia garatu eta mantentzeko.
Diziplina honetan dagoen alor bat geokimika da, hainbat alderdi aztertzen dituena: Lurraren eta beste planeten osaera kimikoa, arroken eta lurzoruaren osaerek eragiten dituzten prozesu kimikoak eta erreakzioak, materia- eta energia-zikloak eta horien elkarrekintza hidrosferarekin eta atmosferarekin.
Bizia Eguzki-sisteman
Ikusi ere: Abiogenesia, Europa (satelitea) eta Bizia Marten
Lurretik kanpoko biziaren inguruan gogoeta asko egin diren arren, biokimikak muga argiak ezarri ditu bizia bermatzeko beharrezkoak diren baldintza fisiko-kimikoen inguruan. Litekeena da Lurretik kanpoko bizia karbonoan oinarritua egotea, karbonoa taula periodikoko elementu ugarienetarikoa delako. Karbonoa eta Silizioa dira atomo naturalen artean informazio biologikoa garraiatzeko beharrezkoak diren molekula luzeak sortzeko gai diren bakarrak. Karbonoak, silizeak ez bezala, erraztasun handia du beste atomoekin lotura kimikoak sortzeko eta, hori dela eta, oso erraz ahalbidetzen ditu erreakzio biologikoak.
Eguzki Sisteman bizia argi-izpien eta Eguzkiaren berotasunean oinarritzen da eta, beraz, lurrazalera mugatuta dago. Bizia sustengatzeko Eguzki Sistemako hautagai probableenak dira Marte, Europa satelitea, Saturnoko Titan satelitea  eta Entzelado satelitea. Marte, Entzelado eta Europa dira bizia aurkitzeko hautagai egokienak lur azpian ur likidoa dutelako. Izan ere, ura da zelulek bizitzeko ezinbestekoa duten molekula. Marteko ur gehiena izozturik dago bere izotz-geruza polarretan; hala ere, lurrazalean egin diren azken laginketek erakutsi dute, ur likidoa aurkitzeko aukera dagoela planetaren azalean. Probablea da ura oso gazia izatea tenperatura eta presio baxuak direla eta. Europa eta Entzeladori dagokienez, ozeano global handiak daude sateliteen kanpoko zarakar izoztuen azpian. Ozeano-hondoko haizebide bolkanikoen bitartez ura berotu egiten da egoera likidoa lortu arte. 2013ko abenduaren 11n, NASAk filosilikatoa aurkitu zuen Europaren azal izoztuan. Filosilikatoak materia organikoari lotuta agertzen dira askotan. Mineral horren presentzia asteroide edo kometa baten talkaren ondorio izan liteke. 2018ko ekainaren 27an, konplexu makromolekular organikoak detektatu ziren Entzeladon, eta NASAren arabera, Lurretik kanpoko punturik egokiena da zibilizazio bat sortzeko.
Saturnoko Titan satelitea ere Lurretik kanpoko bizitza mantentzeko gorputz planetario posiblea da. Titanek Lur planetaren jatorrizko baldintzen antzekoak izan ditzakeela uste dute ikertzaileek. Haren azalean laku likidoak aurkitu dituzte zientzialariek, lehenak lurretik kanpo, baina etanozkoak eta/edo metanozkoa direla dirudi. Zientzialari batzuek uste dute hidrokarbono horiek uraren tokia har lezaketela zelula bizietan. 2018ko martxoan, Cassini-ren datuak aztertu ondoren, Titanek ur likidoz eta amoniakoz osatutako ozeanoak izan zitzakeela ondorioztatu zen.
Meteoritoetan dauden pirimidina bezalako konposatuak erabiliz, uraziloa, timina eta zitosina bezalako biomolekulak sintetizatzea lortu da espazioko baldintzak laborategietan erreplikatuta. Pirimidina, hidrokarburo polizikliko aromatikoak bezala, karbonoan aberatsena den unibertsoko konposatu kimikoa da.
Ikerkuntza
Ikusi ere: Bizi estralurtar
Lurretik kanpoko biziaren bilaketa jakintza-alor anitzeko adar zientifikoa da. Gaur egun, astrobiologiaren aplikazio praktikoena zientzian oinarritutako hipotesien planteamendua izan daiteke, hipotesi eta iragarpen horiek askotarikoak izan daitezke. Proposatu da birusak beste planeta batzuetan ere ager daitezkeela nahiz eta bizirik ez egon.
Ikerkuntzaren emaitzak
Momentuz ez da Lurretik kanpoko biziaren ebidentziarik aurkitu.1984. urtean Antartikan berreskuratu zen Allan Hills 84001 meteoritoa aztertu ondoren, David McKay eta beste zientzialari batzuek diote Martetik datorren meteorito horretan mikrofosilak daudela, baina oso interpretazio eztabaidatua da.
Yamato 000593 meteoritoa 2000. urtean aurkitu zen Lurrean eta Martetik datorren 2. meteoritorik handiena da. Maila mikroskopikoan aztertuta, karbonoan aberatsak diren esferak aurkitu dira. NASA ko zientzialari batzuen ustez, karbonoan aberatsak diren esferak aktibitate biologikoak sortuak izan daitezke. 2011ko martxoaren 5ean Richard B. Hoover ikertzaileak azaldu zuen zianobakterioen antzeko mikrofosilak aurkitu zituela karbono-meteoritoetan. Neil deGrasse Tyson astrofisiko amerikarraren esanetan: "Momentuz, Lurreko bizia da ezagutzen dugun unibertsoko bizi bakarra, baina argudio sendoak daude bakarrik ez gaudela pentsatzeko".
Lurrean dauden muturreko inguruneak
2013ko martxoaren 17an ikertzaileek baieztatu zuten Marianetako itsas hobian forma bizi mikroskopikoak aurkitu zirela. Ozeano-hondotik 580 metroko sakonerako arroketan izaki mikroskopiko estremofiloak aurkitu dira, 2600 metroko sakoneretan lur lehorretik. Ikertzaile baten arabera, "Mikroorganismoak edonon aurkitu daitezke—edonon bizirauteko eta muturreko baldintzetara egokitzeko gai dira". Aurkikuntza horiek ateak irekitzen diote beste planetetako nitxo ekologikoen existentziari.
Metanoa
2004. urtean metanoaren (CH4) argi-espektroa detektatu zen Marteko atmosferan, Lurreko teleskopio eta Mars Express orbitadore espazialaren bidez. Erradiazio kosmikoa eta eguzki-erradiazioa direla eta, metanoa atmosferatik pixkanaka desagertzea espero da hurrengo urteetan. 2018ko ekainaren 7an NASAk azaldu zuen aldaketak gertatu zirela Marten metano atmosferiko mailetan prozesu geologikoek edota biologikoek eraginda. Gaur egun oraindik ere aurrera jarraitzen dute metano mailen neurketek.
Planeta-sistema
Baliteke exoplaneta batzuek bizirako baliagarriak diren satelite solidoak edota ozeano likidoak izatea. Eguzki-sistematik kanpo aurkitu diren planetak orain arte gasezko erraldoi bizigaitzak dira gehien bat. Detekzio-metodo berriek eta behaketa-tarte zabalek planeta-sistema berriak aurkitzera eramango gaituzte zalantzarik gabe. Adibidez, NASAren Kepler Misioak Lurraren tamainako exoplanetak bilatzea du helburu, eta izarren argiaren kurbaren aldaketak neurtzen ditu izarraren eta espazio-ontziaren artean.
Planeten habitagarritasuna
Planeten habitagarritasunaren inguruko galdera gehienek porrot egin dute erantzuna aurkitzeko orduan orain arte, nahiz eta Wobble metodoa erabiliz Eguzki-sistematik kanpo dauden planeta asko detektatu diren. Gliese 581 da lehenengoz aurkitu zen lurraren tamainako exoplaneta habitagarri posiblea.
Misioak
Muturreko ekosistemen ikerketek aurrera jarraitzen duten heinean, hipotesi berriak plazaratzen dira. Eguzki Sistematik kanpoko planetak ikertzeko misio asko jarri dira martxan, besteak beste, Phoenix zunda, Mars Science Laboratory, ExoMars, Mars 2020 rover eta Cassini.
St. Anthony (Idaho)
St. Anthony Idahoko hiri bat da. Fremont konderrian kokatua dago. 2010ean 3,542 biztanle zituen, 39.74 kilometro koadrotan banatuta.
Klamidiasi
Klamidiasia Chlamydia trachomatis bakterioak eragindako gaixotasun infekziosoa da, harreman sexualen bidez transmititzen dena, eta traktu urogenitalari erasotzen diona.
Munduko herrialde garatuetan klamidiasia da sexu bidez transmititzen diren gaitzen artean ohikoena, eta jende gehiagori erasaten diona, sifili, gonokozia, HIESa edo herpes genitalaren aurretik.
Chongqingeko zubiak
Chongqing udaltasuna Yangtze eta Jialing ibaiek zeharkatzen dute, eta erliebea nahiko malkartsua dela kontuan hartuta Chongqingeko zubiak oso garrantzitsuak dira Yangtze ibaiaren bi aldeen arteko lotura bermatu ahal izateko.
Klamidiasi
Chlamydia trachomatis bakterioak serotipo asko ditu. Serotipo batzuek trakoma izeneko gaitza sortzen dute, itsutasuna eragin dezakeen begien infekzio larria. Bakterio horren D eta K-ren arteko serotipoek, aldiz, infekzio genitalak eragiten dituzte, klamidiasi izenarekin ezagutzen direnak. Beste serotipo batzuek, azkenik, linfogranuloma benereo izeneko gaitza sortzen dute, sexu bidez ere transmititzen dena, baina klamidiasien taldetik at sailkatzen dena.
Chongqingeko zubiak
Historia
Chongqing "Zubien hiria" izenarekin ezagutzen da Txina osoan. Gaur egun 15 zubi daude hiri osoan, eta beste hiru eraikitze prozesuan daude.
Hiriko arduradunak etorkizuneko errepide eta metro sareak prestatzen ari direla, litekeena da zubi kopurua bikoiztea.
Klamidiasi
Sintoma klinikoak
Gaitzaren inkubazio epea astebete bat eta hiru aste bitartekoa da.
Chongqingeko zubiak
Masangxi Yangtze zubia
Masangxi Yangtze zubia (txineraz: 麻生溪长江大桥), udaltasunaren hegoaldean dago, hirigunetik hamar kilometrora. Jiulongpo eta Huaxi batzen ditu.
Klamidiasi
Sintoma klinikoak
Klamidiasiak ez du beti sintomak sortzen, infekzio asko sintomarik gabekoak baitira. Sintomak agertzen direnean gizonezkoen artean uretritisarenak eta epididimitisarenak dira ohikoenak (uretritisak erremina sortzen du txiza egiterakoan eta gernu-frekuentzia areagotzen du. Epididimitisak mina eragiten du barrabiletan). Emakumezkoen artean uretritisarenak, zerbizitisarenak eta baginitisarenak (baginaren odol-jarioak, erremina txiza egiterakoan eta gernu-frekuentziaren handitzea). Gaixotasun inflamatorio pelbikoa ere ager daiteke emakumeengan. Bai gizonengan bai emakumeengan ohikoa da muki-jario bat agertzea, uretratik edo baginatik datorrena.
Chongqingeko zubiak
Masangxi Yangtze zubia
Bi zutabedun tirante zubi honek 900 bat metroko luzera dauka.
Klamidiasi
Sintoma klinikoak
Infektatuta dauden emakume haurdunek ume jaioberria sarri kutsatzen dute erditzerakoan: umeak begien infekzioa (konjuntibitis) edo pneumonia izan ditzake jaiotzerakoan, erditze-kanalean dauden mikrobioz kutsatzen baita.
Chongqingeko zubiak
Ergongyan Yangtze zubia
Ergongyan Yangtze zubia (txineraz: 合阳嘉陵江大桥), udaltasunaren hegoaldean dago Jiulongpo eta Nan'an Barrutiak elkartuz. Zubia hirigunetik 6 kilometrora altxatzen da, bi zutabe ditu eta 800 metro luze da.
Caiyuanba Yangtze zubia
Caiyuanba Yangtze zubia (txineraz: 菜园坝长江大桥), udaltasunaren hegoaldean dago erdiguneko Yuzhong eta Nan'an Barrutiak elkartuz.
Klamidiasi
Diagnostikoa
Sintoma klinikoek bakarrik ezin dute diagnostikoa ziurtatu. Bakterio eragilearen kultiboa zaila denez (klamidiak ez baitira hazten ohiko hazkuntza-inguruetan, kultibo zelularrak behar baitituzte), froga serologikoaren bidez diagnostikatzen da gaitza (ELISAren bitartez, adibidez). Azido nukleikoen hibridazioaren froga eta PCR-a ere erabiltzen dira sarritan.
Tratamendua
Diagnostikoa baieztatutakoan tratamendu antibiotikoa ezartzen da: azitromizina eta doxiziklina dira gehien erabiltzen diren antibiotikoak, eritromizinaz gain.
Chongqingeko zubiak
Caiyuanba Yangtze zubia
2005ean hasi ziren eraikitzen eta 2007an zabaldu zen eta 800 metro inguruko luzera dauka.
Shibanpo Yangtze zubia
Shibanpo Yangtze zubia (txineraz: 石板坡长江大桥), Caiyuanba zubiaren ekialdean dago, Yuzhong eta Nan'an Barrutiak elkartuz. Zubiak lau errei ditu norabide bakoitzeko eta kilometro bateko luzera. Hirian eraikitako lehen zubietako bat izan zen, eta jatorriz bi errei zituen norabide bakoitzeko. Dena den, 2004tik 2006ra bitartean, zubi zaharraren ondoan beste bat eraiki eta bikoiztu egin zen errei kopurua.
Arriola Kultur Aretoa
Arriola Kultur Aretoa Elorrioko kulturgune nagusia da, herriko erdigunean kokatutakoa eta 1989tik martxan dagoena. Izen bereko kultur elkarteak eta herriko udaletxeak kudeatzen dute.
Chongqingeko zubiak
Shibanpo Yangtze zubia
Chongqing hirian Yangtze ibaiak duen punturik zabalenetakoa da, eta zubia, ibaiaren erdian dagoen uharte baten gainetik igarotzen da.
Dafosi Yangtze zubia
Dafosi Yangze zubia (txineraz: 大佛寺长江大桥), Jiangbei eta Nan'an Barrutiko Tushan guneak batzen ditu. Jialing eta Yangtze ibaiek bat egin ondoren, Yangtze ibaian dagoen lehen zubia da, hirigunetik bost kilometro iparraldera.
Arriola Kultur Aretoa
Gaur egun 300 bazkide baino gehiago ditu eta 15 urteetan 500.000 ikusletik gora, 155 ikuskizun, 35 antzezlan, umeentzako 15 antzerki ikuskizun urtero, 80 film eta 25 musika-kontzertu eskaini dituzte. Halaber, ikastaroak eta hitzaldiak ematen dituzte bertan.
Chongqingeko zubiak
Dafosi Yangtze zubia
Zubiak 900 metro baino gehiago dauzka.
Arriola Kultur Aretoa
Programazioa
Lau atal nagusitan banatuta dago:
Chongqingeko zubiak
Fuling Yangtze zubia
Fuling Yangtze zubia (txineraz: 涪陵长江大桥), Fuling Barrutiaren erdigunetik mendebaldera dago, Chongqing udaltasunaren erdigunetik 79 kilometro ekialdera. Zubiak bi zutabe ditu eta bi errei norabide bakoitzeko.
Arriola Kultur Aretoa
Jaialdiak
"Antzerkide", "Munduko kontalariak", "Break on stage" eta "Jazz Blues" jaialdiak antolatzen dituzte.
Chongqingeko zubiak
Fuling Yangtze zubia
Zubiak 600 metro inguruko luzera dauka.
Fengdu Yangtze zubia
Fengdu Yangtze zubia (txineraz: 丰都长江大桥), Fengdu Konderritik gertu dagoen zubia da, Chongqing udaltasunaren erdigunetik 115 kilometro ekialdera. Zubiak bi errei ditu norabide bakoitzeko eta 600 bat metroko luzera.
Zhongxian Yangtze zubia
Zhongxian Yangtze zubia (txineraz: 忠县长江大桥), Zhongxianen dago, Chongqing udaltasunaren ekialdeko muturrean, erdigunetik 140 kilometro ingurura. Zubiak bi zutabe eta bi errei ditu norabide bakoitzeko.
Luzera 500 metro ingurukoa da.
Wanzhou Yangtze zubia
Zubiak 856,12 metroko luzera dauka.
Yunyang Yangtze zubia
Yunyang Yangtze zubia (txineraz: 云阳长江大桥), Chongqing udaltasuneko Yunyang Konderrian dagoen bi zutabedun zubia da. Zubiak 800 metroko luzera dauka eta hiriaren erdigunetik 280 kilometro ipar-ekialdera dago.
Fengyie Yangtze zubia
Fengyie Yangtze zubia (txineraz: 奉节长江大桥), Chongqing udaltasuneko Fengjie Konderrian dagoen bi errei dituen bi zutabedun zubia da. Zubiak 700 metroko luzera dauka eta hiriaren erdigunetik 330 kilometro ipar-ekialdera dago.
Wushan Yangtze zubia
Wushan Yangtze zubia (txineraz: 巫山长江大桥), Chongqing udaltasuneko Wushan Konderrian dagoen zubia da. Errei bakarra dauka norabide bakoitzeko eta 600 metro inguruko luzera.
Heyang Jialing zubia
Heyang Jialing zubia (txineraz: 合阳嘉陵江大桥), udaltasunaren iparraldean dago Hechuan Barrutian, hirigunetik 56 kilometrora.
Zubiak 450 bat metroko luzera dauka.
Shaxi Jialing zubia
Shaxi Jialing zubia (txineraz: 沙溪嘉陵江大桥), udaltasunaren iparraldean dago, Yanjing herrixkatik gertu, hirigunetik, hirigunetik 50 kilometrora.
NGC 4576
NGC 4576 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Edward S. Holdenek aurkitu zuen n.
Chongqingeko zubiak
Shaxi Jialing zubia
Zubiak 480 bat metroko luzera dauka.
Huanghuayuan Jialing zubia
Huanghuayuan Jialing zubia (txineraz: 黄花园嘉陵江大桥), udaltasunaren erdigunetik gertu dago, eta Jiangbei eta Yuzhong Barrutiak elkartzen ditu. Jialing ibaiak Yangtze ibaiarekin bat egin aurretik dagoen azken zubia da.
Zubiak 750 metro inguru ditu.
Kirkwooden hutsuneak
Kirkwooden hutsuneak Jupiter eta Marte planeten artean dagoen asteroide gerrikoko gune batzuk dira, non asteroide dentsitatea gerrikoaren batez besteko dentsitatearekiko nabarmenki murriztua den. Euren parametroek (bere erdiardatz nagusia edo modu baliokidean bere orbita periodoa) Jupiter planetaren orbitarekin arrazoi xume bat duten orbitekin bat egiten dute. Esaten denez hutsune hauek Jupiterrekin duten orbita erresonantziekin bat egiten dute. Honela, adibidez, Eguzkitik 2,82 unitate astronomikora dauden asteroideak 5:2ko erresonantzian daude Jupiterrekin, hau da, Jupiterrek Eguzkiaren inguruan bi bira ematen dituen bitartean asteroide horiek bost ematen dituztela. Jupiterren periodoa 11,856525 urtekoa da x 2 = 23,71305 urte. 2,82 unitate astronomikoko distantziari 4,735585286 urte x 5 = 23,67793 urteko periodoa dagokio. Diferentzia 0,035 urtekoa baino ez dela ikus daiteke. Orbita horretan bost biratik behin dihoan balizko asteroide bat Jupiterrenganako gehienezko hurbiltze batekin bat letorke, orbita horretatik botatzea eragingo lukeen erakarpen erresonante bat eragingo liokeena.
Chongqingeko zubiak
Bestelako zubiak
Hechuandik Jialing ibaiaren ibilbidean jarraituz beste zazpi zubi daude.
Kirkwooden hutsuneak
Beste orbita erresonantzia batzuk Jupiterren orbita periodoarekin zatiki oso sinpleak eratzen dituzten orbita periodoekin bat datoz. Erresonantziarik ahulenek soilik asteroide huste bat eragiten dute, beste erresonantzia indartsuago batzuk kontrakoa eragiten duten bitartean, hau da, asteroide familia baten presentzia. Ospetsuena 1:1 erresonantzia da, L4 eta L5 Lagrangeren puntuetan, Jupiterren aurrekaldetik eta atzekaldetik 60ºra asteroide troiarren presentzia eragiten duena.
Hutsune hauek Daniel Kirkwood astronomo estatubatuarrak behatu zituen 1857an, Jupiterren orbita erresonantzietan zuten jatorria zuzen azaltzen ere lehena izan zena.
Berrikiago, asteroide kopuru nahiko txiki bat aurkitu da Kirkwooden hutsuneen barnean geratzen diren eta eszentrikotasun altua duten orbitetan. Adibide batzuk Alinda familia eta Griqua familia dira. Orbita hauek euren eszentrikotasuna poliki handitzen dute hamarnaka milioika urteko eskala batean, eta etorkizunean erresonantziatik ihes egingo dute planeta handiago batekin gertuko topaketa baten ondorioz.
Kirkwooden hutsuneak honako orbita erradio hauetan kokatuak daude:
Hutsunerik esanguratsuenak 1:3, 2:5, 3:7 eta 1:2 erresonantzietan daude.
Fernando Hierro
Fernando Ruiz Hierro (Vélez-Málaga, Málagako probintzia, 1968ko martxoaren 23 - ), Fernando Hierro gisa ezaguna, espainiar futbolari ohi eta entrenatzailea da. 2018ko ekainaren 13tik aurrera Espainiako futbol selekzio nazionalaren selekzionatzailea da, Julen Lopetegui kaleratu eta gero.
Hamahiru urtez selekzioan aritu zen, 1989 eta 202 artean, eta 1998 eta 2002 artean kapitain izan zen. 89 nazioarteko partidatan jokatu zuen eta 29 gol sartu zituen. Lau Munduko Futbol Txapelketa eta bi Europako Futbol Txapelketan jokatu zuen.
Futbolari karrera eta gero, Espainiako Futbol Federazioan aritu zen lanean, kirol-zuzendari gisa. Ondoren, Málaga Club de Fútbolen aritu zen, 2011tik 2012ra bitarte. Carlo Ancelotti Real Madrileko entrenatzaile zela, bigarren entrenatzaile gisa lan egin zuen.
Petri III.a (Nafarroako mariskala)
Petri Nafarrakoa de la Cueva (1499-Toledo, 1566), Cortesko I. markesa, nafar militarra eta Nafarroako Erresumako 8. mariskala izan zen
Biografia
Petri II.aren eta honen lehenengo emaztearen, Mentzia Mendoza Lunaren, semea izan zen. Ladrona Enriquez de Lakarra Nafarrakoa ezkondu eta alaba bat izan zuten: Jeronima Nafarrakoa Enriquez de Lakarra, Cortesko II. markesa hain zuzen ere. 1521ean erresumaren alde borrokatu zen Noaingo guduan. Urte berean Guillaume Gouffier lagundu zuen Hondarribiko gazteluaren setioan. 1524ko apirilaren 29an, aita hil eta urtebete pasa ondoren, gaztelua errenditu, Karlos enperadorearen amnistia onartu eta mariskal kargua berretsi zion, baita bere ondareak itzuli ere.
Harrezkero, espainiar monarkarentzat lan egin zuen: Toledoko korrejidorea, Kordobako korrejidorea, Sevillako korrejidore laguntzailea (1538-1542) eta Galiziako gobernadorea izanda. Done Jakueren ordenaren zaldun, 1539an Cortesko markeserria eskuratu zuen.
Geckolepis petiti
Geckolepis petiti Geckolepis generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Marrazo
Marrazoak elasmobrankioen barruko arrain talde bat dira. Arrain talde honen ezaugarriak kartilagozko hezurdura, bost edo zazpi zakatz buruaren alde bakoitzean eta buruari lotuta ez dauden bularreko hegatsak dira. Marrazo modernoak Selachimorpha (Selachii) kladoan sailkatzen dira eta manta arraien gertuko taldea osatzen dute. "Marrazo" terminoa gaizki erabili izan da, Elasmobranchii azpiklaseko arrainei erreferitzeko. Hauek ez daude Selachimorpha kladoaren barruan; sailkapen oker honen adibideak Cladoselache, Xenacanthus eta Chondrichthyes klaseko beste kide batzuk dira.
Marrazoak itsaso eta ozeano guztietan aurkitu daitezke eta normala da 2.000 metro arteko sakoneran aurkitzea. Ur gezan ez dira hain ohikoak, baina ezagutzen dira ur gezan bizi diren hainbat marrazo, adibidez zezen marrazoa eta erreka marrazoa (Ur gezan eta ur gazian aurki daiteke). Marrazoen tamaina asko aldatzen da espezie batetik bestera, Etmopterus perryi marrazoak 17 zentimetro neurtzen ditu bakarrik, marrazo baleak, aldiz, 12 metro hartu ditzake (munduko arrainik handiena da). Marrazoek azala parasitoen kaltetik babesteko dentikulu dermatiko izeneko estalki bat dute, fluidoen dinamika ere hobetzen duena.
Erregistro fosila
Marrazo tankerako lehen animalien fosilak Ordoviziarrekoak dira, duela 450-420 milioi urtekoak. Garai honetan, uretatik kanpo ez zegoen ornodunik. Ustezko lehenengo Elasmobrachio hauetatik bakarrik ezkatak aurkitu dira; hau dela eta zientzialari guztiak ez daude ados marrazoen fosilak direnaren ideiarekin. Onartuta dagoen fosil zaharrena duela 420 milioi urtekoa da, Siluriar periodokoa. Marrazo hauek gaur egungo marrazoen oso desberdinak ziren, hala ere. Garai honetan aurkitzen diren hortz fosilen artean arruntenak kladodontoak dira, hiru punta dituzten hortz mehe batzuk dira, tridente itxura dutenak eta arrainak harrapatzen laguntzen zietenak. Gaur egungo marrazo gehienen arbasoak gutxi gorabehera duela 100 milioi urtetik aurkitu daitezke. Fosil gehienak hortzak dira, batzuetan kopuru handitan. Estimatzen da marrazoek jaiotzatik hil arte milaka hortz edukitzen dituztela. Eskeleto zatiak eta hezurdura osoak ere aurkitu dira.
Marrazo tankerako lehen arrain primitiboen fosilak Cladoselache generokoak dira, duela 370 milioi urtekoak. Hauek Paleozoikoko estratu€tan agertu dira AEBko Ohio, Kentucky eta Tennessee estatuetan. Caldoselacheak metro bateko luzera zeukan, triangelu itxurako hegatsak eta baraila mehea. Hortz kopuru txikiak aurkitu dira batera, hau dela eta uste da Cladoselacheak ez zituela hortzak gaur egungo marrazoak bezain maiz eguneratzen. Hauen tripetan aurkitu diren arrain osoek sendotu egiten dute ehiztari azkar eta lirainak zirenaren ideia.
Duela 300 milioi urtetik duela 150 milioi urtera bizi izan ziren marrazo tankerako arrain gehienen fosilak bi taldetan banatzen dira. Xenacanthida taldea, zeintzuk gehienbat ur gezatan bizi ziren. Duela 220 milioi urte, desagertu egin zirenean, mundu osoan aurki zitezkeen. Bestalde Hybodonteak, duela 320 milioi urte agertu ziren eta ur gaziko ekosistema gehienetan aurki daitezke gaur egun (baita ur gezako batzuetan). Denbora luzez pentsatu da marrazoak "fosil bizidunak" direla, eta ez dutela gehiegi eboluzionatu denboran zehar; hala ere, 2014an egindako ikerketa batek frogatu du hau ez dela egia, eta asko eboluzionatu eta aldatu direla lehen arbasoetatik hona.
Marrazo modernoak duela 100 milioi urte agertu ziren. Lamniformeen lehen fosilak Kretazeo goiztiarrekoak dira. Beranduen eboluzionatu duten taldeen artean mailu arraina dago (Sphyrnidae familia), Eozenoan agertu zen. Marrazo zurien lehen hortz fosila duela 60-66 milioi urtekoa da, dinosauroak desagertu ziren garaikoa. Marrazo zurien eboluzioan bi eboluzio lerro desberdintzen dira, bat hortz lodi zerratuekin, hauek gaur egungo marrazo zuriaren arbasoak izan daitezke, eta bestea hortz mehe zerratuekin. Azken eboluzio lerro honetan dauden marrazoek tamaina erraldoia zuten, adibidez desagertu zen Megalodon marrazoak 16 metro luze neurtzen zituen (20.3 metrotara iritsi zitekeen) eta 103 tona pisatu. Aztarna paleontologikoetan oinarrituz zetazeo handien harrapakaria zela pentsatu daiteke.
Miozeno goiztiarreko desagerpena
2021. urtean argitaratutako ikerketa batek adierazi zuen duela 19 milioi urte marrazoen desagerpen gertakari bat izan zela. Honen zergatia ez dago argi, baino ikerketaren arabera marrazoen dibertsitatea %70 murriztu zen eta populazioaren tamaina %90. Marrazo garaikideak ez dira guztiz osatu. Autorearen esanetan, gertakari hau baino lehen marrazoak presentzia handiagoa zuten ozeanoetako ekosistemetan; gaur egun, ozeanoetan bizi diren 53 marrazo espezie bakarrik daude.
Taxonomia
Marrazoak Selachimorpha superordenaren barruan kokatzen dira Elasmobranchii subklasean eta Chondrichthyes klasean. Elasmobranchii subklaseak manta arraiak eta Rajidaeak hartzen ditu, Chondrichthyes klaseak Chimaeriformeak hartzen ditu. Lehen, marrazoak talde polifiletikoa zela uste zen; hau da marrazo batzuk manta arraietatik beste marrazoetatik baino gertuago zeudela uste zen. Baina azken ikerketa molekularrek marrazoak eta manta arrainak talde monofiletikoa direla adierazi dute.
13 ordenetan banatutako 500 marrazo espezie baino gehiago daude, desagertu diren lau ordenetakoak kontuan edukita:
Hortzak
Marrazoen hortzak hortzoietan daude atxikita eta ez barailezurrean; honela, hortzak etengabe berritzen dituzte bizitzan zehar. Hortz errenkadak hazten dituzte barailezurreko barrunbe batean eta pixkanaka aurreraka mugitzen dira; marrazo batzuek 30.000 baino hortz gehiago galtzen dituzte bizitzan zehar. Hortz berriztapenaren periodoa asko aldatzen da espezie batetik bestera (8-10 egunetatik hilabete batzuetara). Espezie gehienetan hortzak banaka berriztatzen dira eta ez lerroka, Isistius generoan gertatzen den bezala.
Hortzen forma eta tamaina marrazo bakoitzaren dietaren araberakoa da; molusku eta krustazeoak jaten dituztenak hortz lauak dituzte elikagaiak zanpatzeko; arrainak jaten dituztenak orratz itxurako hortzak dituzte harrapakinak heltzeko; eta ugaztunetaz elikatzen direnek behean puntadun hortzak dituzte harrapakina heltzeko eta triangelu itxurako zerradun hortzak goian mozteko. Planktona jaten dutenek, adibidez marrazo balea, funtzio gabeko hortz txikiak dituzte.
Hezurdura
Marrazoen hezurdura lurreko ornodunen eta arrain hezurdunen hezurduren oso desberdina da. Marrazo eta beste kartilagodun arrainen hezurdura kartilagoz eta ehun konektiboz osatuta dago. Kartilagoa malgua eta iraunkorra da, gainera hezur baten dentsitate erdia d u. Honi esker eskeletoaren pisua gutxitzen da, energia aurreztuz. Marrazoek ez dutenez saihetsik, euren pisuak zapalduko lituzke lur lehorrean.
Barailezurra
Marrazoen barailezurra, Rajidaeena eta manta arraiena bezala, ez dago burezurrari lotuta. Barailezurraren azalerak euskarriak behar ditu jasaten duen estres fisikoarengatik eta behar duen indarragatik. "Tesela" deituriko xafla hexagonalen geruza bat du, hauek mosaiko moduan antolatutako kaltzio gatz kristal blokeak dira. Honek hezurrek duten indarra ematen dio barailezurrari.
Normalean marrazoek tesela geruza bakarra edukitzen dute baina espezie handiek bi, hiru edo geruza gehiago eduki ditzakete, gorputzaren tamainaren arabera. Marrazo zuri handi baten barailezurrak bost geruza eduki ditzake. Aurpegiko (musuko) kartilagoa malguagoa izan daiteke kolpeak hobeto jasateko.
Hegatsak
Hegatsen hezurdura luzanga da eta zeratotrikia izeneko segmentu gabeko faszikulu leunak dituzte. Hauek keratina proteina elastikoaren filamentuak dituzte. Marrazo gehienek zortzi hegats dituzte. Marrazoak zuzenean aurrean dituzten objektuetatik baino ezin daitezke urrundu, beren hegatsek ez dietelako uzten isatsaren norabidean mugitzen baimentzen.
Dentikulu dermatikoa
Hezurdun arrainek ez bezala, marrazoek gorputzaren kanpoaldean kolageno zuntz malguez egindako dentikulu dermatikoa dute. Honek hezurdurak bezala jokatzen du, muskuluei lotuz eta energia aurreztuz. Dentikulu dermatikoek onura hidrodinamikoa ematen diete, igeri egitean turbulentziak murriztuz. Marrazo espezie batzuk pigmentuak dituzte dentikuluen azpian, patroi konplexuak eratuz (adibidez tigre-marrazoaren marrak). Marka hauek ingurunean kamuflatzeko eta harrapakinak ez detektatzeko balio dute.
Buztana
Isatseko lobuluen tamaina espezie bakoitzaren arabera aldatzen da. Adibidez tigre-marrazoak goiko lobulua handiagoa du zeinek abiatze oso azkarra edukitzea ahalbidetzen dion. Marrazo muturmotzak, aldiz, beheko lobulua du handiago. Honek abiadura azkarra mantentzeko balio dio.
Arnasketa
Marrazoek, beste arrainek bezala, oxigenoa itsasoko ura zakatzetatik pasatzean lortzen dute. Marrazoek ez dituzte zakatzak estalita. Begi azpian espirakulu deituriko arraila bat daukate arnasketa errazteko (ura zakatzetan sartzeko). Marrazo pelagikoek ez dute espirakulua. Marrazoa mugimenduan dagoenean ahotik ura sartu eta zakatzetatik pasatzen da prozesu hau bentilazio bezala ezagutzen da. Marrazo espezie gutxi batzuk ezin dute ura ponpatu zakatzetara eta ondorioz mugimenduan egon behar dira etengabe, bestela ito egingo lirateke.
Arnasketa eta zirkulazioa oxigeno gabeko odola bihotzera doanean hasten da. Hemendik odola zakatzen arteria aferenteetara bidaltzen da. Zakatzetan berroxidazioa gertatzen da eta odol oxigenatua zakatzen arteria eferenteetara bidaltzen da. Gero hauek dortsaleko aortan elkartzen dira eta odola gorputz guztira banatzen da. Oxigeno gabeko odola zain kardinaletatik bihotzera pasatzen da eta zikloa berriro errepikatzen da.
Osmoerregulazioa
Arrain hezurdunak ez bezala, marrazoen odola eta beste ehunak itsasoko urarekiko isotonikoak dira, urearen eta TMAOaren kontzentrazio altuagatik. Hau dela eta, marrazo gehienak ezin dira ur gezako ingurunetan bizi (zezen marrazoa salbuespena da). Marrazo bat hiltzean bakterioek urea amonio bihurtzen dute.
Marrazoen gernuak ez du hipernatremia saihesteko behar bezain gatz. 1960ean, marrazoek heste bukaeran gatzak kanporatzeko glandula bat dutela aurkitu zen.
Digestioa
Digestioa egiten denbora asko egon daitezke marrazoak. Elikagaiak ahotik J itxura duen urdailera mugitzen dira; hemen hasierako digestioa egingo da. Behar ez diren gauzek normalean ez dute digestioan aurrera egingo; marrazoak okaztatu edo urdailari buelta emanez ahotik kanporatuko ditu.
Marrazoen eta ugaztunen digestio aparatuen arteko desberdintasun handiena marrazoek heste motzagoak dituztela da. Luzera laburra espiral itxurako balbula baten ondorioz lortzen da. Balbulak azalera handi bat ematen dio; janaria guztiz digeritu arte heste labur batetik mugitzen da. Hondakinak kloakatik kanporatzen dituzte.
Fluoreszentzia
Marrazo batzuk fluoreszente dira argi urdinaren azpian; adibidez Cephaloscyllium ventriosum marrazoa edo Scyliorhinus retifer marrazoa. Fluoreszentzia hau azido kinuretikoaren metabolito batetik dator.
Usaimena
Marrazoak usaimena oso garatua dute, espezie batzuk itsasoko ur milioi zatitan odol zati bat aurkitzeko gai dira. Usaimen bulboaren tamaina espezien arabera aldatzen da, hauek usaimenarekiko daukaten dependentziaren arabera. Ikuspen murriztua daukaten ingurumeneko marrazoek usaimena garatuagoa edukitzen dute. Ikuspena argiagoa denean, adibidez koralezko arrezifeetan, Carcharhinidae familiako espezieek usaimen bulbo txikiagoak dituzte. Sakontasun handiagoetan aurkitutako marrazoak usaimena garatuago izaten dute. Marrazoek usainaren jatorria kalkulatu dezakete usainak lehenengo sudur zulotik bigarren sudur zulora iristeko behar duen denborarekin.
Ikusmena
Marrazoen begiak beste ornodunen begien antzekoak dira, kornea, erretina eta leiar antzekoekin. Begiak ondo moldatu dituzte itsasoko ingurumenera tapetum lucidum deituriko ehun bati esker. Ehun hau erretinaren azpian aurkitzen da eta argia erretinara islatzen du berriro. Honela ikuspena hobetzen du argi gutxi dagoenean. Marrazo batzuek ehun hau garatuago daukate. Marrazo askok begiak dilata eta uzkur ditzakete. Begiak itsasoko urak garbitzen ditu. Begiak babesteko nictitate menbrana deitzen den ehun bat daukate. Ehun honek ehizatzen edo arriskuan daudenean babesten dituzte begiak.
Marrazoen ikusmena monokularra edo estereoskopikoa izan daiteke, edozein momentutan aldatuz.
Entzumena
Oso zaila da marrazoen entzumena zehaztea, baino uste da kilometro askotara dauden harrapakinak entzuteko gai direla. Marrazo espezie gehienen entzumen sentsibilitatea 20 eta 1000 Hz bitartean dago. Buruaren albo bietan daukaten arraila txiki baten barrualdean aurkitzen da marrazoen belarria.
Elektro-hartzaileak
Lorenziniren anpoilak organo elektro-hartzaileak dira. Ehunka edo milaka dituzte gorputzean zehar. Marrazoek Lorenziniren anpoilak erabiltzen dituzte izaki bizidun guztiek sortzen dituzten eremu elektromagnetikoak detektatzeko. Horrek marrazoei (batez ere marrazo mailuari) beren harrapakinak aurkitzen laguntzen die. Marrazoak animalia guztien artean sentikortasun elektriko handiena du. Marrazoek harrapakinak aurkitzen dituzte hondarretan ezkutatuta, sortzen dituzten eremu elektrikoak detektatuz. Lurraren eremu magnetikoan mugitzen diren korronte ozeanikoek ere eremu elektrikoak sortzen dituzte, marrazoek orientatzeko eta, beharbada, nabigatzeko erabil ditzaketenak.
Albo-lerroa
Sistema hau arrain gehienetan dago, marrazoetan ere bai. Ukipen-sistema sentsorial bat da, eta aukera ematen dio organismoari uraren abiadura eta inguruko presio-aldaketak detektatzeko. Sistemaren osagai nagusia neuromastoa da, ornodunen belarrian dauden zelula ziliatuen antzeko zelula bat, inguruko ingurune urtarrarekin elkarreragiten duena. Horrek marrazoei beren inguruko korronteak, periferiako oztopoak eta ikuseremutik kanpo borrokatzen diren harrapakinak bereizten laguntzen die. Marrazoak 25 eta 50 Hz arteko maiztasunak hauteman ditzake.
Bizi-zikloa
Marrazoen bizi iraupena espezieen arabera aldatzen dira. Gehienak 20-30 urte inguru bizitzen dira. Marrazo batzuk adibidez bale marrazoa edo mielga pikarta 100 urte baino gehiago bizi daitezke. Uste da Somniosus microcephalus espezieko marrazoak 200 urte baino gehiago bizi daitezkeela, eta berriki egindako ikerketa batek 5,02 metroko espezimen bat aurkitu zuen, 392 ± 120 urte bizi zituena (hau da, gutxienez, 272 urte), ezagutzen den ornodunik zaharrena.
Ugalketa
Marrazoak hezurdun arrainek ez bezala ondo garatutako kume gutxi sortzen dituzte. Ziklo bakoitzean sortu ditzaketen kume kopurua oso aldakorra da, gutxienez 2 eta, gehienez, 100 kume sortuz. Marrazoak poliki garatzen dira beste arrainekin konparatuta. Adibidez limoi marrazoak 13-15 urterekin lortzen dute sexualki garatzea. Marrazoak bibiparoak, obiparoak eta obobibiparoak izan daitezke espeziearen arabera.
Obiparoak
Espezie batzuk obiparoak dira, ernaldutako arrautzak uretan uzten dituzte. Marrazo obiparo gehienetan larruaren konsistentzia daukan arrautza oskola batek babesten du enbrioia. Marrazo obiparoen adibideak katu marrazoa eta Heterodontus francisci dira.