cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arrano sugezale
Bizimodua
Araldiaren hasieran, bikoteek hegaldiak egin ohi dituzte, baina ez beste hegazti harrapari batzuenak bezain deigarriak; ez dira gorteko hegaldi tipikoak, banako bakarrak -batzutan harrapakin bat mokoan hartuta- egiten dituen uhin-mugimenduko hegaldiak baizik (Ontiveros, 2005). Espezie bereko banako baten aurrean berriz, mehatxu-hegaldi tipiko bat egiten du, kokoteko lumak harrotuta, hegoak guztiz zabalduta eta apur bat aurreratuta, buztana itxita eta apur bat jasota, eta oinak jasota (Cramp eta Simmons, 1980).
Espezieen arteko elkarrekintzak
Gizakiaren enbarazuez gain, erroiak (Corvus corax) eta itsas arrano buztanzuriak (Haliaetus albicilla) beren arrautza eta txitoak jandako kasuak aipatu dira (Ivanovsky, 2002).
Hontz handiaren (Bubo bubo) harrapakinen artean aurkitu da arrano sugezale bat Nafarroan (Arrano bat 2558 harrapakinen artean) (Donazar, 1989).
Bizkarroien artean nematodoak, trematodoak eta akantozefaloak aurkitu dira (Borgsteede et al., 2003), eta baita salmonelosia infekzioak ere (Reche et al., 2003).
Antzeko espezieak zapelatz liztorjalea, zapelatz arrunta eta aztore-arranoa ditu.
Kontserbazioa
Interes bereziko espeziea da EAEn eta Nafarroan. Europan SPEC 3 kategorian sartzen da; beren populazioak Europan kontzentratzen ez diren, baina bertako populazioak kontserbazio egoera eskasean dauden espezieen kategorian.
Mehatxu-faktoreen artean, narrasti-populazioen beherakada eta nekazal inguruneetan basoen birsorkuntza aipatzen dira (Ontiveros, 2005). Elektrokuzioak ere faktore garrantzitsua dira (Ontiveros, 2005), eta azken urteetan tiroz hildakoak eta habietan egindako lapurretak ere aipatu dira (Sanchez-Zapata et al., 1995). Haize-errotek ez dirudi gehiegi eragiten dietenik migrazioan Gibraltartik pasatzen diren banakoei (De Lucas et al., 2004).
Belatxinga mokogorri
Belatxinga mokogorria (Pyrrhocorax pyrrhocorax) Corvidae familiako eta Pyrrhocorax generoko hegaztia da.
Deskribapena
Hots ohikoenak: dyiooo luze eta zorrotza eta chee-ow ozen eta karrankaria, beletxiki oihuaren antza duena.
Banaketa eta bizilekua
Eurasian eta Ipar Afrikan bizi da. Ipar Europako populazioak Irlanda, Britainia Handia, Man Uhartea eta Bretainiako kostaldekoak dira. Hego Europan Mediterraneoaren inguruko herrialdeetan eta Alpeak, Pirinioak eta Frantziako Erdialdeko Mendigunean hedatuak dira. Europatik kanpo, Erdialdeko Asia, India eta Txinako mediguneetan bizi dira eta baita Ipar Afrikan (Atlas eta Etiopiako mendietan). Sedentarioak badira ere, neguan haranetara jaits daitezke.
Belatxinga mokogorriaren bizileku nagusia goi mendia da. Ipar Afrikan 2 000 eta 2 500 metro artean egoten dira eta Himalaian 2 400 eta 3 000 metro artean, udan 6 000 metrotaraino iristen direlarik. Hala ere, garaiera txikiko inguruetara ere egokitzen dira: esate baterako, Irlanda, Britainia Handia eta Bretainian itsaslabarretan bizi dira.
Euskal Herrian mendialdean (Pirinioak, Aralar, Urbasa, Urkiola, Gorbeia) eta isurialde mediterraneoan bizi dira batez ere.
Elikadura
Gehienbat lur gainean atzematen dituzten ornogabeak jaten dituzte: armiarmak, inurriak, kakalardoak, diptero eta tximeleta larbak, barraskiloak eta bareak. Kostaldetik hurbil bizi direnek krustazeo eta moluskuak harrapatzen dituzte. Hazi eta fruituak ere jaten dituzte, udazken eta neguan bereziki. Aurkitzen dituzten hildako animaliei ere lotzen dira.
Ohiturak
Ugalketa garaian lurraldekoiak dira eta habiaren inguruko lurraldea defendatzen dute. Neguan taldekoiak dira eta batzuetan ehunka Belatxinga mokogorri elkarrekin ibiltzen dira jaki bila. Hegalari bikainak dira, akrobazia eta gainbehera ikusgarriak egiten dituztelarik.
Ugalketa
Urtean behin ugaltzen dira. Habia itsaslabar, haitzulo eta harkaitzetako arrailduretan egiten dute. Batzuetan, Nafarroa Garaiko Bardean adibidez, eraikinetan umatzen dira. Emeak 4 edo 5 arrautza errun eta 17-18(21) egunez txitatzen ditu. Egun horietan arrak bazkatuko du emea. Arrautzak zabaldu eta gero, txitak 31-41 egunez egonen dira habian. Tarte horretan bi gurasoek intsektu heldu eta larbez elikatuko dituzte.
Almas (Tocantins)
Almas Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lagonosticta rara
Lagonosticta rara Lagonosticta generoko animalia da. Hegaztien barruko Estrildidae familian sailkatua dago.
Mugilogobius fusca
Mugilogobius fusca Mugilogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Coleonyx brevis
Coleonyx brevis Coleonyx generoko animalia da. Narrastien barruko Eublepharidae familian sailkatuta dago.
Gorxheimertal
Gorxheimertal Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Eocephalites
Eocephalites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Jurasikoan bizi ziren. , hau da, orain dela 200 milioi urtetik 145 milioi urtera gutxi gorabehera.
Legend of the Blue Sea
Legend of the Blue Sea 2016-2017 Hego Koreako telesaila da, Jun Ji-hyun eta Lee Min-ho protagonista dituena.
Stomias danae
Stomias danae Stomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Der Heizer
Der Heizer (euskaraz: Sugilea) Franz Kafkak idatzitako narrazioa da. 1913an argitaratu zen. Kafkaren asmoa zen bera hil ondoren argitaratutako Amerika edo Desagertutakoa eleberriaren lehen kapitulua izatea narrazio hau.
Argumentua
Karl Rossmann, hamasei urteko mutila, New Yorkeko portura heltzen ari da itsasontzi alemaniar batean. Bere gurasoek hara bidali dute neskame batek bera limurtu eta ume bat izan zuelako.
Karlek sugilea laguntzea erabakitzen du eta elkarrekin doaz kapitainaren gelara. Sugileak era katramilatsuan adierazten du kasua eta Karlek eskatzen dio ideiak ordenatzeko. Une horretan Schubal sartzen da gelan eta bere portaera zuritzen du. Bere lekuko batzuek kanpoan itxaroten dute.
Bat-batean, Jakob izeneko gizon batek, senatariak, izena eskatzen dio Karli eta bere osaba del esaten dio. Gero guztiei jakinarazten die Karl limurtu zuen neskameak gaztigatu zuela hori Amerikara helduko zela. Karl bere osabaren ospea sugilearen alde erabiltzen saiatzen da, baina osabak kapitainaren eskuetan uzten du arazoaren konponbidea. Kapitainak osaba eta ilobarentzako txalupa bat prestatzeko agintzen du.
Trigger puntu
Trigger puntuak muskulu an aurki daitezkeen gune miofaszial hipersentikorrak dira, askotan, muskulu-zuntzetako noduluekin batera agertzen direnak. Bere existentzia bera zalantzan jarri izan da, fenomeno honen ulermen zientifikorako datu gutxiegi daudelako. Hala ere, trigger puntuen kontzeptua sarri erabiltzen da muskulu-eskeletoaren minari aurre egiteko abiapuntu bezala.
Historia
XIX. gizaldia n, Europa ko zenbait medikuk (George William Balfour britainiar ra, eta Robert Froriep eta Strauss alemaniar rak) muskuluetan aurki zitezkeen puntu mingarri bereizi batzuk deskribatu zituzten.
Halere, trigger izena (euskaraz armaren katu, txakur edo kakoa) Janet G. Travell medikuak jarri zien 1942. urtean. Teoriak garapen handia izan zuen; eta arrakastaren topea 60ko hamarkadan heldu zen, Travell AEB etako lehendakari John F. Kennedy ren mediku pertsonala bihurtu zenean.
Fisiopatologia
Biopsia probek erakutsi dute trigger puntuak hipernarritagarri eta elektrikoki aktibo diren fuso neuromuskularrak direla, muskulu ehun multzo osoaren baitan.
Trigger puntuak giharretan bakarrik agertzen dira, zuntzen multzo osoaren barruan sortzen den kizkurdura-gune txiki bat bezala. Giharrarekin lotutako tendoi eta ligamenduen bidez, mina muskulurik ez dagoen artikulazio batean ere sor daiteke. Integratutako hipotesiaren teoriaren arabera, trigger puntuek azetilkolinaren gehiegizko askapenarekin lotura lukete, gihar zuntzen despolarizazio iraunkorra sortuz. Izan ere, trigger puntuek konposizio biokimiko anormala dute: azetilkolina, noradrenalina eta serotonina mailak altu, eta pH baxu. Muskulu sarkomeren uzkurdura iraunkor honek odol zirkulazio lokala oztopatzen du. Honen ondorioz, sentikortasuna areagotzen duten substantziak sortzen dira, eta hauek tokiko nerbio nozizeptiboengan eragiten dute, min sentsazioa sortuz (Travell eta Simons 1999).
Diagnostikoa
Travellek trigger puntuetan ezaugarri hauek deskribatu zituen:
Balorazio tipikoak kontuan hartzen ditu sintomak, min ereduak eta eskuzko palpazioa. Muskulu handietan ez da arraroa trigger puntu bat baino gehiago aurkitzea. Askotan, trigger puntu baten inguruan ehunak tenperatura altuagoan daude.
Irudi diagnostikoa
2000ko hamarkada ren hasieratik hainbat ikerketa egin dira, ekografia eta erresonantzia magnetiko bidezko elastografia erabiliz, trigger puntuak ikusteko moduren bat zegoen ala ez zehazteko. Azterketa horietako hainbat baztertu egin dira metaanalisi bidez. Beste errebisio batek emaitza hobeak eman zituen irudi diagnostikoari buruz, baina errebisatutako ikerketen lagin-tamainak txikiegiak zirela aitortu zuen.
Diagnostiko diferentziala
Travell-ek eta Simons-ek hartutako gai garrantzitsuena minaren diagnostiko diferentziala izan zen. Izan ere, trigger puntuetatik eratorritako minak hainbat gaixotasun arrunten sintomak mimetizatzen ditu, baina medikuek, diagnostikoa egiterako orduan gutxitan hartzen zuten aintzat iturri miofasziala; historikoki, gai hau ez da medikuntza heziketaren parte izan. Travell-en eta Simons-en arabera eguneroko min arrunt gehienek trigger puntuetan lukete jatorria, eta oinarrizko kontzeptu horren ezjakintasunak diagnostiko faltsuak eta mina eraginkortasunez tratatu ezina ekar lezake.
Bestalde, min miofaszialaren sindromea deritzon entitatea kontuan hartu behar da. Sindrome honetan, nerbio-sistema zentralaren funtzioak modulatu ditzakeen giharretako hipernarritagarritasuna dago, ikerlariek fibromialgia tik bereizi izan dutena. Min miofasziala trigger puntuetatik eratorritako muskulu-sentikortasunarekin lotua dago.
Tratamendua
Muskuluak tratatzeko teknika desberdinak daude: esku terapia (presio sakona, masaje a, perkusioa, bibrazioa, konpresio iskemikoa...) ultrasoinu ak, elektroterapia, trigger puntuetan farmakoen injekzioa, puntzio lehorra, luzaketak (spray hotzarekin, ala gabe), laser terapia... betiere sistema muskuloeskeletikoaren inhibizioa helburu.
Tratamendu-protokolo arrunta hauxe izaten da: trigger puntuak identifikatzea, horiek desaktibatzea, eta kaltetutako egiturei beren mugimendu eta luzera itzultzea.
Kasu gehienetan arazoa muskuluetan gertatzen denez, haien mugimendu eta luzera itzultzeko luzaketa teknikak erabiltzen dira: muskulu-energia edo errazte neuromuskular propiozeptiboa, adibidez. Muskuluen inguruko fasziak ere kontuan hartu behar dira, haien arazoak konponduz; bestela, muskuluetako trigger puntuak berragertzeko joera erakutsiko lukete.
Esku terapiaren emaitzak terapeutaren trebetasun mailarekin lotuta daude. Puntu aktibagarriak denbora laburregian tratatzen badira, aktibatuta gera daitezke; luzeegi edo gogorregi egin ezkero, berriz, narritatu daitezke edo mina inguruko muskulu zuntzetara zabalduaraziz.
Orratz bidezko puntzioa
1979an, Karl Lewit txekiar medikuak egindako ikerketa batek ondorioztatu zuen puntzio lehorrak (orratza bakarrik sartzea, farmakorik gabe) injekzio anestesikoen eragin bera zuela. Halere, puntzio lehorrak trigger puntuen gainean duten eraginkortasunari buruz orain arte egin diren ikerketak txikiegiak izan dira ondorio fidagarriak izateko.
Orratzen bidezko tratamenduak, baditu berezko arriskuak ditu, ehun biguna eta beste organo batzuk kaltetu ditzakeen neurrian. Goiko quadratus lumborum- aren trigger puntuak, adibidez, giltzurrunetatik oso gertu daude eta orratzek haiek kaltetu ditzakete. Era berean, masseter giharraren gaineko tratamenduak listu-guruinak kalte ditzake. Gainera, zenbait adituren ustez, trigger puntuek artikulazio ezegonkorren aurkako babes neurri gisa garatu daitezke; teoria honen arabera haiek kentzea artikulazioen egonkortasunaren kalterako litzateke.
Akupunturarekin lotura
Melzack et al- ek 1977ko argitalpen batean oinarrituz, 2000ko ekainean egindako berrikuspen batean, Chang-Zern Hong-k trigger puntuak "ah shi" ("Oh Bai!") akupuntura puntuekin lotu zituen, eta tik erantzunak akupunturako "de qui" ("orratz sentsazioa")rekin. Peter Dorsherrek, berriz, trigger puntuen eta akupuntura puntu klasikoen arteko konexio sendoa seinalatu zuen: 255 trigger puntutatik % 92 akupuntura puntuei zegozkien, eta % 79,5 antzeko mina ematen zuten.
Ebidentzia
Ebidentzian oinarritutako medikuntza ikerlariek 2001 urtean ondorioztatu zutenez, fibromialgiaren diagnostikoan trigger puntuek duten erabilgarritasuna ahula da. Geroagoko ikerketa batzuek, ordea, fibromialgian izaten diren puntu mingarriak trigger puntuekin lotu dituzte.
Azken urteotan eginiko hainbat errebisiok aurkitu dute ukipena ez dela fidagarria trigger puntu bat diagnostikatzerako orduan. Balorazio tipikoak sintomak, min ereduak (mapak) eta eskuzko haztapena kontuan hartzen baditu ere, ikerlari bakoitzak bere erara aurkitzen ditu, ikerketaren balioa bera kolokan jarriz. .
2007 urtean eginiko errebisio baten arabera, trigger puntuen irizpide diagnostikoetan adostasun falta dago, eta ikerketa gehiago behar dira testen fidagarritasuna eta baliogarritasuna neurtzeko. Irizpide adostasun hau ailegatu arte, artikulu zientifikoetan argiago adierazi behar da ikerketa horretan trigger puntuen diagnostikoa nola egin den, horrek tratamendu baten eraginkortasuna erabat baldintzatzen baitu, eta horrekin batera trigger puntuekin lotutako ondorio guztiak.
2009ko errebisio batek ondorioztatu zuen azterketa fisikoa ez dela fidagarria trigger puntu bat diagnostikatzeko.
Trnovec (Eslovakia)
Trnovec  Eslovakiako udalerri bat da, Skalicako barrutian kokatuta. 2,53 km²ko azalera du eta 313 biztanle 2017ko datuen arabera.
Quezon Hiria
Quezon Hiria (tagaloz: Lungsod Quezon; ingelesez: Quezon City) Filipinetako hiria da, Luzon uhartean dagoena.
2010eko erroldaren arabera 2.761.720 biztanle zituen, herrialde osoan populatuena izanik.
Herri eta hiri senidetuak
Quezon Hiria ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Lorenzo Patta
Lorenzo Patta (2000ko maiatzaren 23a) esprinter italiar bat da, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 4×100 metroko erreleboan urrezko domina lortu zuen Tokion, Japonian.
2021eko maiatzaren 13an, Savonan 10.13an korrituz, 100 metroko 7. italiar markarik onena ezarri zuen eta, aldi berean, sasoiko munduko rankingean 41. postua lortu zuen.
Dolleren
Dolleren Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dolleren udalerrian erroldatutako biztanleak 423 ziren. Familiak 159 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 228 etxebizitza zeuden, 166 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 207 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 166 etxebizitza nagusietatik 145 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 114 etxek bost zituzten. 150 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 94 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 283 ziren, horien artean 208 aktiboak ziren eta 75 inaktiboak ziren. 208 pertsona aktiboetatik 199 lanean zeuden (113 gizon eta 86 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 75 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dolleren udalerrian 169 unitate fiskal zeuden, 447,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.499 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Dolleren udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 300 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Itaíba
Itaíba Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Andorra Futbol Kluba
Andorra Futbol Kluba (Futbol Club Andorra) Andorra herrialdeko futbol-talde bat da, Encamp herrikoa. 1942. urtean sortua, Espainiako liga sisteman jokatzen du, Kataluniako multzoetan. 2019an Reus Deportiuk bigarren B mailan utzitako lekua erosi zuen eta 2022an Bigarren Mailara igotzea lortu zuen.
Historia
Andorra Futbol Kluba herrialdeko futbol talderik zaharrena da. 1942ko urriaren 15ean sortu zen. Hasieratik Espainiako Futbol Errege Federazioko kide da, sortu zenean Andorrak futbol federaziorik ez zuelako. Hori dela eta, taldeak Espainiako Federazioaren eta Asoziazio Futbolaren Nazioarteko Federazioaren baimena du Espainiako futbol liga eta Espainiako futbol errege kopan aritzeko.
1980 denboraldian 2.B mailara igotzea lortu zuen eta bertan egon zen 1998 artean, denboraldi batean ezik. Ondoren bi urtetan Kataluniako erregional mailaraino jeitsi zen eta 2004-05 senboraldian mailarik beherenean aritu zen.
2018an Gerard Piquéren Kosmos enpresak taldea erosi zuen eta 2019an Club de Futbol Reus Deportiu taldeak 2.B mailan utzitako tokia erosi zuen. Horrela beraz Kataluniako erregional mailatik zuzenean igo zen 2.B mailara.
2020-2021. denboraldian, 2. mailara igotzeko igoera fasea jokatu zuen, baina 2-1 galdu zuen Real Sociedad B taldearen aurka. 2021-2022. denboraldian 1. RFEF kategorian jokatu zuen eta II multzoko txapelduna izan zen. Finala irabaztea lortu ez bazuen ere 2. mailara igotzea lortu zuen klubaren historian aurreneko aldiz.
Bigarren mailan denboraldi oso ona egin zuen eta zazpigarren postua lortu zuen.
Here Comes Mr. Jordan
Here Comes Mr. Jordan filma Alexander Hall zinemagilearen lana da, 1941. urtekoa. Filmak 7 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, 2 irabaziz.
Mugilogobius fusculus
Mugilogobius fusculus Mugilogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Arrano txiki
Arrano txikia (Aquila pennata edo Hieraeetus pennatus) accipitridae familiako hegazti harraparia da. Europan, Iparraldeko Afrikan eta Asian bizi da, neguan Saharaz haraindiko Afrikan emanez.
Deskribapena
Hiru kolorazio fase ditu: argia, iluna eta tartekoa (arraroa) ; ohikoenak argiak dira. Fase argiak, azpialdeko luma estalgarriak, zuriak eta puntu beltzez zipriztinduak ditu. Arrek, puntu hauek markatuagoak eta ilunagoak dituzte. Begiaren azpiko orban arre-beltzaxka batek eztarri zuria inguratzen du. Isatsa gris-arrexka da azpitik begiratuta eta kolore ilunagoko amaiera du. Erremigeak guztiz beltzaxkak dira barnealdeko primarioak kenduta, horiek argiagoak baitira azpitik begiratuta. Lepoaren alde bietara dituen banda zuriak ere bereizgarriak dira, ondo ikusten dira erasotzera doanean. Gaztetxoak helduen berdinak dira, azpialdean duten kolore gorrixkagoa, eta kokotean eta pileoan duten tonalitate marroi argia kenduta.
Beste hegazti harrapari askotan bezala dimorfismo sexuala nabaria da, emea arra baino %10 handiagoa baita. Arrak lirainagoak eta finagoak dira, eta tartso argal eta luzeagoak dituzte; honek enarak, sorbeltzak, sugandilak... ehizatzeko aukera ematen die. Emeak astunagoak direnez harrapakin handiagoak dituzte: untxiak... 110-135 cm-ko hego-zabalera eta 40-55 cm-ko luzera dute, eta emeek 700 g inguru pisatzen dute eta arrek 1000 g inguru.
Banaketa
Europan banaketa disjuntua du; mendebaldean Iberiar penintsulan eta Frantzian banatzen da bereziki. Europa erdialdeko populazioak txikiak dira eta bananduta agertzen dira, eta ekialdean herri balkanikotatik aurrera agertzen da berriz.
EAEn uren mugalerroetako haitz-lerrotan agertzen da (Gorobel, Gorbeia, Urkiola, Elgea), eta Arabako eskualde azpikantaurikoan.
Habitata
Arrano txikiaren kasuan, habia egiten duen eta defendatzen duen lekuaren eta ehizarako erabiltzen duen lekuaren artean bereizi behar da. Umatze-areari dagokionez ezin da basoko espezie tipikoa denik esan. Iberiar penintsulan baso-habitat mota askotan agertzen da, baina paisaia mosaikoa izateko baldintzarekin. Baso txikitan egin dezake habia, baina zuhaitz-masa handiak hautatuko ditu aukera izatekotan. Iberiar penintsulako leku desberdinetan, espezie desberdineko basotan agertzen da. Zuhaitz estalduraren portzentajea, eta basoaren eta nekazaritza-zonen arteko habitat-kantitatea adierazle onak dira arrano txikiaren populazioaren dentsitatea estimatzeko.
Elikadura
Dieta, oro har, hegazti, narrasti eta ugaztunetan oinarritzen da, baina intsektuak ere ager daitezke. Iberiar penintsulan aurkitzen den kokapenaren arabera, aurrekoen proportzioak aldatzen dira. Gereziondo eta olibondo ugariko ingurutan nekazariei kalteak eragiten dizkien hainbat espezie ehizatzen ditu: zozoa, arabazozoa, enara, korbidoak... Habitat degradatuetan untxia ez den beste espezie batzuk ehizatzera espezializatu da, eta ondorioz bere populazioak beste harrapari batzuenak (zapelatza, aztorea, miru gorria...) baino konstanteago mantendu dira. Beste harrapari batzuk ere ehiza ditzake: belatz gorria, hontz zuria, gabiraia, aztorea... Dietan desberdintasuna dago bi sexuen artean, dimorfismo sexualagatik seguruenik; biek ugaztun eta hegazti handi kopuru antzekoa ehizatzen badute ere, arrek hegazti txiki, txito eta narrasti gehiago ehizatzen dute.
Epistrenoceras
Epistrenoceras ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Jurasikoan bizi ziren. , hau da, orain dela 200 milioi urtetik 145 milioi urtera gutxi gorabehera.
Arrano txiki
Bizimodua
Espezie migratzaile transahariarra da, baina badira migratzen ez dute populazioak ere. Iberiar penintsulakoek Gibraltarko itsasartean zehar migratzen dute.
Lurraldekoiak dira. Behin habia-leku definitiboa hautatuta hasten dira hegaldi lurraldekoiak eta habiaren konponketak egiten. Hegaldiak arrek egin ohi dituzte, mugimendu jakin batzuekin eta kantu lurraldekoiez lagunduta. Arrak hegaldiak egiten dituen bitartean emeak habia egiten du, honetan parte gutxiago hartzen du arrak. Arraren eginkizun nagusia lurraldea zaintzea eta emeari janaria eramatea da.
Bikote helduak sarri berriztatzen dira, eta hau helduen heriotza-tasa altuaren adierazle izan daiteke. Espezie soziala da eta gazteetan txitoen zaintzan bikote ugaltzaileei laguntzen dieten banakoak ikusi dira. Beren habian berenak ez diren kumeak sartzen badizkiete ere inolako arazorik gabe elikatzen dituzte lehen momentutik.
Ugalketa
Migraziotik bueltan, sarri aurreko urteko habia berera itzultzen dira, baina portzentaje batek aldatu egiten du; aurreko urteko kumaldiaren arrakastaren araberako da hau, eta honetan faktore garrantzitsua da beste harrapari batzuen hurbiltasuna (aztorea, zapelatza...), eta habia haranen hegaletan egiten duteneko kasutan: haranaren zein hegaletan kokatzen den habia eta baso-masa hurbilenarekiko distantzia.
Errute-garaia heldu ahala haraldiko hegaldiek hartzen dute protagonismoa; kumatze-lekuan hegaldi sinkronizatuak egiten dituzte, eta hegaldi hauek askotan kopularekin amaitzen dira baso barruan. Errutearen aurreko garaian kopulak maizago egiten badituzte ere, inkubazio garaian ere egiten dituzte eta baita txitoen bizitzako lehen asteetan ere.
Habia zuhaitzetan egiten dute normalean, eta pinuak hautatzen dituzte bereziki. Normalean bi arrautza jartzen dituzte errunaldiko, baina hirukoak ere aurkitu dira. Apirilaren amaiera aldera erruten dute eta ekainaren hasiera aldera jaiotzen dira txitoak. Espezie honetan senide-hiltze kasuak ematen dira janari eskasia dagoenean, kume indartsuenak jaten duelako guztia eta baita indartsuak ahula erasota ere; kume hila biziraun duenarentzako elikagaia izango da.
Ontogenia
Bizitzako lehen hiru asteetan emeak bere denboraren %80-100 pasatzen du kumeen ondoan. Lehenengo asteetan harrapakin txikiak ekartzen ditu arrak, horrela kumeek hezurdun zatiak irentsi ahal izan ditzaten beren eskeletoa garatzeko. Hogei egunetik aurrera kumeak hasten dira harrapakinei zatiak erauzten. 30-35 egunera eskeletoa garatua dute eta 40 egunera lumajea ere bai. 45 egunera arrak eta 47ra emeak adarretan ibiltzen hasten dira eta 50-54 egunera lehen hegaldiak burutzen dituzte. Nahikoa elikatuak izan diren kumeen kasuan, gurasoek utzi egiten dituzte ibiltzen eta lehen hegaldiak egiten hasten direnean ; emeak umeen zaintzan galdutako energiak berreskuratzera joango dira. Bizi-itxaropena berreskuratu diren banako markatuen adinarekin estimatu da eta 14 urte ingurukoa da.
Espezie arteko elkarrekintzak
Ez da lehia intraespezifikorik ematen, lurralde berean bikote ugaltzaile bat baino gehiago ere aurki daitezke. Zapelatza (Buteo buteo) eta aztorearekin (Accipiter gentilis) lehiatzen du habiagatik. Aztorearekin elikagaiengatik ere lehiatzen du, nitxo trofiko bera betetzen baitute.
Harrapariei dagokienez, kumeak aztoreak (Accipiter gentilis) eta urubiak (Strix aluco) ehiza ditzake. Helduak berriz hontz handiak (Bubo bubo) ehizatzen ditu inkubatzen ari direnean.
Iberiar penintsulan Craspedorrynchus pennati malofagoa behatu zaie parasitatzen eta Menorcan hepatitis birikodun banako bat aurkitu da. Kumeen kasuan, Tietarko haranean (Ávila) kaparrak eta malofagoak behatu zaizkie.
Kontserbazio egoera
Europan, EAEn bezala "arraroa" kategoria ematen zaio, eta Espainian "interes berezikoa".
Bere mehatxu faktore nagusia habitataren suntsipena da baso ustiapenagatik, suteengatik edo eraikuntzagatik. Horietatik batzuk murriztu diren arren, beste faktore garrantzitsuak dira: ehiza, habien espoliazioa , elektrokuzioak , errepide berrien eraikuntza , baso-jarduera habien inguruan eta gizakien lardaska.
Alfonso Cuarón
Alfonso Cuarón Orozco ( ahoskatua; Mexiko Hiria, ) mexikar zinema zuzendari, ekoizle, gidoigile eta eleberrigilea da.
Bracquetuit
Biztanleria
2007an Bracquetuit udalerrian erroldatutako biztanleak 304 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 130 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 127etxeak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 96 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 101 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 48 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 59 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 189 ziren, horien artean 152 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 152 pertsona aktiboetatik 143 lanean zeuden (75 gizon eta 68 emakume) eta 9 langabezian zeuden (6 gizon eta 3 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bracquetuit udalerrian 115 unitate fiskal zeuden, 320 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.666,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Bracquetuit udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 784 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Iraulki-kamioi
Iraulki-kamioia normalean zilindro hidrauliko batez hornituta egon ohi da, edukiontziaren aurrealdea behar bezala altxatzen duena, grabitatearen bidez, zati batean edo osorik, kamioia geldirik edo mugimenduan egon, hustu ahal izateko.
Lagonosticta rufopicta
Lagonosticta rufopicta Lagonosticta generoko animalia da. Hegaztien barruko Estrildidae familian sailkatua dago.
Meroles anchietae
Meroles anchietae Meroles generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Palparinae
Palparinae Myrmeleontidae familiaren subfamilia da.
Taxonomia
La subfamilia comprende 14 géneros:
Sucupira (Tocantins)
Sucupira Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Grasellenbach
Grasellenbach Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Apirilaren 19ko mugimendua
Apirilaren 19ko mugimendua, M-19 akronimoaz edota “El Eme”  laburduraz ezaguna dena, Kolonbiako hiri-gerrilla talde bat izan zen. 1970eko apirilaren 19ko presidentetzarako hauteskundeetan izandako irregulartasunen ondoren sortu zen. Irregulartasun horien ondorioz Misael Pastrana Borrero Fronte Nazionaleko ofizialista izan zen irabazle, Gustavo Rojas Pinilla oposizioko hautagaiaren aurrean, eta goi-gobernuak eta alderdi tradizionalek antolatutako hauteskunde-iruzurraren ondorio izan ziren. Mugimenduak Kolonbiako barne gatazka armatuan parte hartu zuen 1974ko urtarriletik 1990eko martxoan desmobilizatu zen arte. Erakundea hiri-gerrillan eta “iritzi kolpe” deiturikoetan espezializatu zen.
Mugimenduaren ideologiak nazionalismoa eta sozialismo demokratikoa ziren, eta Kolonbian demokrazia ezartzea helburu zuten. Herrialdeko beste talde batzuek ez bezala, elkarlanean aritu ziren Coordinadora Nacional Guerrillera (1984) eta Coordinadora Guerrillera Simón Bolivarrekin (1987).
Hasieratik herriaren babesa bilatzen zuten euren ekintzekin; izan ere, hornigaiak zeramatzaten ibilgailuak erasotzen zituzten eta beraien eskualdeetako pobreen artean banatzen zituzten. Robin Hood ezizenez izendatuak izatera iritsi ziren.
Erakundearen ekintza armatu ezagunenak ondoko hauek izan ziren: 1974an Bolivarren Ezpataren Lapurreta (zeinaren bidez ezagun egin ziren), 1979an Ipar Kantoiko Armen Lapurreta, 1980an Dominikar Errepublikako Enbaxadaren Hartzea, "El Karina"-ren hondoratzea, Aeropescaren hegazkinaren bahiketa eta Martha Nieves Ochoaren bahiketa 1981ean, 1984an Yarumalesko gudua, 1985ean Justiziaren Jauregia Hartzea, 1986an Amerikako Batailoia, 1987an Coordinadora Guerrillera Simón Bolivarren osaera eta hainbat politikari, diplomatiko, enpresari eta kazetari bahitu zituzten. Kolonbiaren historian erabakigarriak izan diren bi bake itunetan parte hartu zuten: 1984an Corintoko akordioetan eta 1990ean euren desmobilizazioa eta armak uztea eragin zuen bake-prozesuan.
1990eko martxoaren 8an desmobilizatu ondoren, ezker demokratiko gisa, M-19 Aliantza Demokratikoa izenez ezaguna egin zen mugimendu politikoa sortu zuten beste batzuen artean. 1991ko Batzar Nazional Konstituziogilean indar politiko garrantzitsuenetako bat izan zen. M-19 Aliantza Demokratikoaren Mugimendua 2000ko hamarkadan desagertu zen ofizialki, bere oinarri soziala desegin zenean, kide batzuk beste mugimendu politiko batzuetara pasatzean, eta beste kasu batzuetan, talde politiko berriak sortuz.
Aurrekariak
1953ko ekainaren 13an, Gustavo Rojas Pinilla jeneralak Kolonbian XX. mendean izandako estatu-kolpe arrakastatsu bakarra eman zuen Laureano Gomez en gobernu kontserbadorearen aurka, eta estatu-kolpe horretan ez zen tiro bakar bat ere bota. Gorabehera askoren ondoren, Rojasek botereari uko egin zion 1957ko maiatzaren 10ean, eta trantsizio gobernu gisa junta militar bat ezarri zen. Alderdi politiko tradizionalek (liberalak eta kontserbadoreak) Fronte Nazionala izeneko koalizio bat sortu zuten, herrialdea astintzen zuen aldebiko indarkeriarekin amaitzeko asmoz, boterean txandakatzea eta kargu burokratikoak zati berdinetan banatzea ere bermatu nahi zuten. Uko egin ondoren, Rojasek Dominikar Errepublika ra bidaiatu zuen eta bertan Rafael Leonidas Trujillo diktadorearen gobernuaren babes politikoa jaso zuen. 1962 an Kolonbiara itzuli zen eta Herri Aliantza Nazionala (ANAPO) sortu zuen, Fronte Nazionalaren aurkako hauteskundeetan parte hartu ahal izan zuen mugimendu bakanetakoa izango zena.
1970 ean, Rojas buruzagi herrikoi bihurtu zen, eta 1970eko apirilaren 19ko presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zen, Misael Pastrana Fronte Nazionaleko hautagaiari aurre eginez. Hauteskundeak nahiko lehiatuak izan ziren, eta emaitza ofiziala 1.625.025 boto Pastranarentzat eta 1.561.468 boto Rojasengatik izan zen. Horren ondorioz, Hauteskunde Gorteak 1970-1974 aldirako presidente izendatu zuen Pastrana. Hala ere, berehala agertu ziren iruzur salaketak, Carlos Augusto Noriega Gobernu Ministroak aginduta guztizko boto-zenbaketaren transmisioa eten baitzen, argudiatuz hauek informazioa Erregistroak berak baino lehenago jasotzen zuela eta datuak modu ofizialean eman arte itxaroteko eskatuz. Datu hauek hurrengo egunean iritsi ziren eta Misael Pastranari ematen zien ordura arte Rojas Pinillarentzat aurreikusten zen garaipena. Rojasi, nahiz eta abokatuaren bidez eta komunikabideen aurrean botoen ustezko manipulazioa erreklamatu, etxean atxilotzeko agindua eman zioten.
Hasiera
Rojasen heriotzaren ostean, Aliantza Nazional Popularraren (ANAPO) zuzendaritza María Eugenia Rojasek hartu zuen. Aliantzaren alde sozialistaren, Comuneros izenez deitua hasieran eta M-19aren sortzaileek eratua, eta erakundearen alderdi eskuindarraren arteko desadostasunak hasi ziren. Ondorioz, kide batzuk kanporatu eta 1976an aliantza guztiz sozialista eratu zuten, urte batzuk aurrerago ANAPO guztiz disolbatu zen.
Comuneros eta kide sortzaileak
1970eko hauteskundeetako iruzurtzat hartu zenaren ondorioz, 1971n ikasle eta ekintzaile politiko talde batek Comuneros mugimendua sortu zuen (ondorengo M-19 Mugimenduaren nukleoa), hauteskundeetako emaitzak oinarriko erakunde armatu batekin defendatzeko eta etorkizuneko hauteskunde-iruzurra eragozteko beharraren ondorioz sortuak. Bere sorrerak masen frustrazioa irudikatu nahi du. Hasierako helburua herriaren borondatea armen bidez babestea zen, hau da, Kolonbiako Estatua hauteskunde-iruzurragatik epaitzea eta parte-hartze demokratikoa bakean lortzea, "Kolonbiar erako sozialismoa" deitu zitzaiona. Hainbat proiektu iraultzailetan parte hartutako kideak ere iritsi ziren. "Comuneros" izeneko aldizkaria argitaratzen hasi ziren eta lehen bilerak Bogota n eta Cali n egin zituzten.
M-19ak zuzendaritza nazionala izan zuen, Kolonbiako hainbat eskualdetan inteligentziako eta gizarte-laneko sare nazionalak osatuz. 1973an, Lehen Konferentzian, Apirilaren 19ko Mugimendua izena hartu zuten, Álvaro Fayadek proposatua. Komuneroen artean egon ziren, besteak beste, Jaime Bateman Cayón, El Flaco edo Pablo; Álvaro Fayad, El Turco edo David; Iván Marino Ospina, Felipe; Luis Otero Cifuentes, Carlos Toledo Plata, Augusto Lara Sánchez, Rosemberg Pabón, Guillermo Elvecio Ruiz, Gustavo Arias Londoño, Boris; Carlos Pizarro Leongómez, Germán Rojas, Raúl; María Eugenia Vasquez, La Negra; Yamel Riaño, Miguel Ángel Proaño.
Lehenengo hitzaldian "Golconda" apaiz-taldearekin lan egitetik zetozen kide batzuk batu zitzaizkien Askapenaren Teologia izenez ezagutuko zenaren orientaziopean, eta Bogotako La Mama Antzokiko esperientzia kolektiboko artistak ere bai.
Sortze-etapa horretan bat egin zuten Helmer Marín Marín, Gladys López, La Chola, Vera Grabe, Antonio Navarro Wolff, Carlos Duplat (Golconda eta Teatro la Mama), Isidro A. Merchan (Golconda eta antzerki taldea), Nelson Osorio Marín (Los Comuneros eta Teatro la Mama); René Peñalosa, Alfonso Castro, Jorge Díaz Russi, Carlos Sánchez, Olga López J., Sergio Betarte, Armando Orozco Tovar, Jorge Armando, Rubén Carvajalino, Slendy Puentes, Humberto Ruiz, Afranio Parra, Esmeralda Vargas, Arjaid Artunduaga, Otty Patiño, Gabriel Gómez, Peggy Kielland (Partido Comunista eta Teatro la Mama), 'Mono Chocón', Jaime Bermeo, Luis Eduardo Morón, Rafael Arteaga, Luis Hernando Chara, Israel Santamaría, Andrés Almarales, Everth Bustamante García, Iván Jaramillo, Sebastián Aricapa, José Gregorio Lozano, Gerardo Quevedo, Pedro Pacho eta José Cortések besteak beste.
Publizitate-kanpaina
Garai berean hasi zen zabaltzen "Revista Alternativa", Kolonbiako ezkerraren kazetaritza-proiektua, non M-19ko kide batzuek eta Mayorías de la Anapo Socialista aldizkariak parte hartu zuten.
Bolivarren ezpata lapurtzea
1974ko urtarrilaren 14an, publizitate-kanpainaren ondoren, Alvaro Fayadek zuzendutako komando gerrillari batek Simon Bolivar ren ezpata lapurtu zuen Bogotako erdigunean kokatutako Quinta de Bolivaren Hartzean. M-19 ideologia bolivartarreko talde matxinatu gisa ezagutarazi zuen, taldeak aldarrikapenak egin zituen sartzerakoan, eta ohar bat utzi zuen ebasketa aldarrikatuz. Egun horretan bertan Bogota ko kontzejuan sartu eta erasotu zuten. "Bolivar, zure ezpata borrokara itzuli da. Herriarekin, armekin, boterera." "Bolivar ez da hil. Bere ezpatak museoko armiarma sareak astindu eta gaur egungo borroketara jo du. Gure eskuetan dago orain. Eta herriaren esplotatzaileen aurka zuzentzen da orain."
Movimiento 19 de Abril
Kgatleng
Kgatleng Botswanako barruti bat da, eta Bakgatla jendearen bizilekua. Mochudi da hiriburua eta 2001ean 73.507 pertsona bizi ziren bertan.
Jiangxi probintziaren banaketa administratiboa
Jiangxi probintzia honako banaketa administratiboek osatzen dute:
Kgatleng
Kgatleng-ek hegoaldean Ipar-mendebaldeko probintziarekin mugatzen du (Hegoafrika), eta ekialdera Limpopo probintziarekin (Hegoafrika). Botswanako hurrengo barrutiekin ere mugatzen da:
Lauroeta
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 470 biztanle ditu.
Apirilaren 19ko mugimendua
José Raquel Mercadoren bahiketa eta hilketa
1976ko otsailaren 15ean, "Simon Bolivar eta Camilo Torres Restrepo" komandoek, José Raquel Mercado Kolonbiako Langileen Konfederazio ko (CTC) presidentea zena bahitu zuten, aberriari eta langileriari traizio egin eta herriaren etsai izatea egotzita. 1976ko apirilaren 19an hil egin zuten eta bere gorpua Bogota ko 63. kaleko 50. karrikako biribilgunean utzi zuten. Herrialdea hunkitu zuen gertaera izan zen. "Exekutatzeko erabakia herriaren esku utzi genuen. Jendeak kalean bai idatzi zuen; ez idatzi zuen; CTCk kartel kanpaina handia egin zuen fusilatu ez genezan; sindikatuek gaia eztabaidatu zuten; CTCko kide batzuek publikoki esan zuten Mercado exekutatu egin behar zela... Erabat inperialismora emana zegoen. Egin genion galdeketan aitortu zuen estatubatuarrentzat lan egiten zuela, txeke handiak jasotzen zituela haiengandik. Bere kontrako frogak aurkezten genituen liburuxka baten bostehun mila ale argitaratu genituen."
''Jaime Bateman. José Raquel Mercado-ren heriotzaren inguruko deklarazioa.''
Jiangxi probintziaren banaketa administratiboa
Prefektura mailan
Prefektura mailako 11 banaketa:
Apirilaren 19ko mugimendua
Hugo Ferreira Neiraren bahiketa
1977an, Hugo Ferreira Neira ministro ohi eta Indupalmako gerentearen bahiketa gertatu zen, enpresa horretako langileek egindako grebei babesa emateko. 1977 ko Lanuzte Zibiko Nazionalean askatu zuten, taldearen eskakizunak betetzean: 1700 langile inguru zuzenean kontratatzea eta haiei baldintza hobeak eskaintzea.
M-19a Julio César Turbay-ren lehendakaritzan (1978-1982)
1978az geroztik, Turbayk presidente kargua hartu zuenetik, M-19ak segurtasun-estatutuari aurre egin behar izan zion, eta militante asko atxilotu, harrapatu edo torturatu egin zituzten. Julio César Turbayren gobernuan (1978-1982), konfrontazioak areagotu egin ziren operatibo militarrekin, eta M-19aren operazioak, gerra beste leku batzuetara mugituz, hainbat gertaera nabarmen gertatu ziren Jaime Bateman Cayónen komandantziapean.
Jiangxi probintziaren banaketa administratiboa
Konderri mailan
Konderri mailako 99 banaketa:
Apirilaren 19ko mugimendua
Ipar kantoiko armen lapurreta
Iparraldeko kantoiko arma-lapurreta edo M-19ak Bale Urdinaren Operazio gisa izendatua. Base militar baten inguruko etxebizitza batetik, M-19 taldeko gerrillariek kalea zeharkatzen zuen 80 metro baino gehiagoko tunel bat eraiki zuten, eta Usaquénen zegoen Ipar Kantoia izeneko goarnizio militarrera iritsi ziren, Bogota iparraldeko herri batera, 1978ko abenduaren 31an. Bost mila arma baino gehiago lapurtu zituzten (Camilo Torres Restreporen fusila barne), alabaina, berehala berreskuratu ziren gehienak, Gobernuaren presioaren ondorioz. M-19aren zati handi batek errepresio gogorra jasan zuen Indar Militarren aldetik, eta bertako kide asko espetxeratuak izan ziren.
Jiangxi probintziaren banaketa administratiboa
Herri mailan
Herri mailako 1548 banaketa:
Apirilaren 19ko mugimendua
Martha Nieves Ochoaren bahiketa eta MASekin gerra
1981 eko azaroaren 12an, Antioquiako Unibertsitatetik hurbil, M-19ak Martha Nieves Ochoa bahitu zuen, Fabio Ochoa Vasquez, Juan David Ochoa eta Jorge Luis Ochoaren arreba; Ochoa anaiak bezala ezagutzen ziren eta Medellingo Karteleko kideak ziren. Astebete geroago, 1981eko azaroaren 19an Carlos Lehder narkotrafikatzaile eta Medellingo Kartelaren kidea bahitzen saiatu ziren. Lehderrek, ordea, ihes egin zuen gurdi batean zeramatela. Hilabete batzuk geroago, militarrek Medellingo Karteleko buruzagietako bati, Jorge Luis Ochoari, jakinarazi zioten M-19aren grabazioak atzeman zituztela, ustez narkotrafikatzailea bahitzeko asmoa zutela esaten zutenak. Guzti honek, Ochoaren bahiketatik hasita, mafiaren berehalako erreakzioa eragin zuen eta Muerte a Secuestradores (MAS, Bahitzaileen heriotza) izeneko armada pribatu bat bildu zuten, Pablo Escobar narkotrafikoaren kapo eta Medellingo Kartelaren burua ere tartean zela. Talde honen helburua bahiketekin erlazionatuta zegoen pertsona oro hiltzea zen. Hogehita hamar pertsona inguru bahitu zituzten, horien artean Medellingo M-19 taldeko hiru komandante: Guillermo Elvencio Ruiz, Luis Gabriel Bernal eta "Pablo Catatumbo". Azkenean, Omar Torrijosen bitartekotzaren bidez, M-19ak Marta Ochoa askatu zuen eta MASek bahitutakoak askatu zituen. MASek hilketa sistematikoekin jarraitu zuen eta herrialdean zehar zabaldu zen, M-19a ahulduz Antioquian eta Erdi Magdalenan, batez ere M-19 taldeko zenbait kide harrapatuz. Beranduago Iván Marino Ospina (1985ean eraila) eta Pablo Escobarren arteko bake akordioak etorri omen ziren.
M-19a Belisario Betancurren lehendakaritzan (1982-1986)
Belisario Betancurren gobernuan (1982-1986), Jaime Bateman Cayónek, garai hartan M-19aren buruzagi nagusia zenak, Gobernuari proposatu zion Panaman bilera bat egitea gatazka konpontzeko, "Sancocho Nacional" izenez ezaguna. Baina Bateman 1983ko apirilaren 28an hil zen, hegazkin istripu batean, eta negoziazioak bertan behera geratu ziren. Orduan, amnistia bat gauzatu zen, eta liskarrek jarraitu zuten M-19aren, indar publikoen eta talde paramilitarren artean). 1984an, EPLrekin batera negoziatutako Korintoko Akordioak sinatu ziren. Garai horretan, Indar Militarren eta talde paramilitarren aurkako konfrontazio militarra areagotu zen, baita ezkerreko militanteen aurkako gerra zikina ere.
Korintoko akordioak
Carlos Pizarro Kuba tik itzultzean, Mendebaldeko Frontearen (Cauca, Valle del Cauca) ardura hartu zuen. M-19ak gerrilla batasuna bilatzen zuen eta Coordinadora Nacional Guerrillera osatu zuen ELNrekin, EPLrekin, Quintin Lame Mugimendu Armatuarekin eta Ricardo Franco Komandoarekin (FARC-EPen disidentzia). Bukaramangan (Santander) Carlos Toledo Plata hil ondoren, M-19ak Yumbo (Valle del Cauca) hartu zuen. Korintora bidean Carlos Pizarroren aurkako atentatua izan zen arren, elkarrizketei berriro ekin zitzaien, eta 1984ko abuztuan Korintoko Akordioak (Kauka) sinatu ziren. Aldi berean, akordioak sinatu ziren Hobon (Huila), EPLrekin Medellinen eta FARC-EPekin Uriben (Meta). Akordio horietan su-eten bat eta gerrilla taldea desmobilizatzeko elkarrizketekin jarraitzea proposatu zen. Hala ere, akordioen aurkako sektoreek, bai gobernuan, bai armadan eta bai gerrillan, elkarrizketak saboteatu zituzten.
Yarumalesko bataila
1984ko abendua eta 1985eko urtarrila bitartean, Yarumaleseko gudua eman zen Armada Nazionalaren Operación Garfio-ren baita. Kolonbiako lurraldean gertatu den batailarik luzeena izan zen (Palonegroko guduak, Mila egunetako Guduan, liberalen eta kontserbadoreen artean, bi aste iraun zuen). M-19ak Askatasunaren Kanpamentuaren aurkako erasoari eutsi zion eta Korinton (Cauca) zuen posizioa defendatzea eta mantentzea lortu zuen Carlos Pizarroren zuzendaritzapean. Taldeak, Kolonbia Zutik Kanpaina-ren zati izendatu zuen gudu hau.
Kolonbia zutikako Kanpaina eta Bogotako hego-ekialdeko sarraskia
1985ean Kolonbia Zutik Kanpaina aurkeztu zen, Korintoko akordioak hautsi zirenean. Otsailaren 13tik 17ra, Bakearen eta Demokraziaren Kongresua egin zen Los Roblesen (Cauca), eta bertan beste erakunde gerrillari eta politiko batzuek parte hartu zuten. Martxoaren 5erako, M-19aren Bakerako Hiri Kanpamentu Herrikoien instalazio publikoa hasiko da Cali, Bogota, Medellin, Zipaquirá, Barranquilla eta Bukaramangan. 1985eko martxoaren 15ean "bakearen eta demokraziaren aurkako bidegabekeria" martxa egin zen Bogotan, M-19ak deituta. Apirilean, M-19aren urteurrenean, hiriak militarizatu ziren. Maiatzaren 23an, Antonio Navarroren aurkako atentatua gertatu zen, eta ekainean, la Toma de Génova (Kindio) azaldu zen. Ivan Marino Ospinaren heriotza abuztuaren 28an gertatu zen Calin ; irailean berriz, Camila Michelsen bahitu zuten, bere aurreztaileei iruzur egin zien Gran Colombiano taldeko Jaime Michelsen Uribe bankariaren alaba.
1985eko urrian Rafael Samudio Molina jenerala hiltzen saiatu ziren, Armeniako Cisneros Batailoiari eraso egin zioten eta liskarrak izan ziren Valle del Caucan, Caucan eta Toliman.