cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luigi Galvani
Luigi Aloisio Galvani (Bolonia, 1737ko irailaren 9a - 1798ko abenduaren 4a) italiar sendagile eta fisikaria izan zen. Animalien ehunetan bere ustez elektrizitatea zena aztertu zuen. Haren azterketek bultzatu zuten bateria voltaikoaren sorrera. Lehenengo azterketak anatomia konparatiboaren alorrean egin zituen (giltzurrunetako hodiak, erdiko belarria, sudurreko muki-mintza), baina garrantzitsuenak igelaren anatomiaz egindakoak izan ziren (1773) eta elektrofisiologiakoak (1775etik aurrera). Saio ugari egin zituen igelekin; horietako bat ekaitza egiten zuenean igel hilaren hanketan bi metal ezartzea izan zen. Igelaren giharrak bihurritu egiten zirela ikusi zuen eta korronte elektrikoa sortzen zela (galvanismoa); indar fisiologikoen eraginez gertatu zela uste izan zuen (1771). Voltak ordea elektrizitatea bi metaletatik sortua zela erakutsi zuen geroago, bai eta animaliaren ehunak ez zuela elektrizitaterik ere. Galvanik bidea ireki zion Voltari, korronte etengabea, bateria voltaikoa alegia, asmatzeko eta aldi berean indar eman zien giharren eta nerbioen azterketa fisiologikoei. Liburu batzuk idatzi zituen: Giharren mugimenduan elektrizitateak duen eraginaz (1791); Arku eroalearen erabileraz eta lanaz giharren bihurduretan (1794) .
Nekazaritza jasangarri
Nekazaritza jasangarria modu iraunkorrean egindako nekazaritza da, gizartearen egungo elikadura-beharrak eta ehun-beharrak asetzen dituena, egungo edo etorkizuneko belaunaldiek beren beharrak asetzeko duten gaitasuna arriskuan jarri gabe. Metodo asko daude nekazaritzaren jasangarritasuna handitzeko. Nekazaritza elikadura-sistema jasangarrien barruan garatzean, garrantzitsua da merkataritza-prozesuak eta nekazaritza-praktika malguak garatzea.
Definizioa
Ameriketako Estatu Batuetako Nekazaritza Ikerketa, Hedapen eta Irakaskuntzarako Politika Nazionalaren 1977,14ko Legean, "nekazaritza jasangarria" terminoa landareak eta animaliak ekoizteko praktiken sistema integratu gisa definitzen da, eta, epe luzera, webgunearen aplikazio espezifikoa du:
Adiskidetze-ekologiatzat hartzen da, biodibertsitatea giza paisaien barruan egokitzen duena.
Historia
1907an, Franklin H. King estatubatuarrak nekazaritza jasangarriaren abantailak eztabaidatu zituen Farmers of Forty Centuries liburuan, eta ohartu zen praktika horiek ezinbestekoak izango zirela etorkizunean nekazaritzarako. "Nekazaritza jasangarria" esaldia Gordon McClymont. Terminoa ezaguna egin zen 1980.7 hamarkadaren amaieran.
Baratzezaintzaren jasangarritasunari buruzko nazioarteko sinposi bat egon zen, Ortuaritza Zientzien Nazioarteko Elkarteak antolatuta, Torontoko Baratzezaintzari buruzko Nazioarteko Kongresuan, 2002 an.- Seulen 2006an egindako hurrengo konferentzian, printzipioak sakonago eztabaidatu ziren. Nekazaritza jasangarriaren gero eta ospe handiagoa planetaren karga-ahalmena lortzearen edo are gainditzearen beldur orokorrarekin lotuta dago, humanitatea elikatzeko gaitasunari dagokionez. Munduko populazioa elikatzeko etorkizuneko ezintasun posible hori kezka bat izan da Thomas Malthus ekonomista politiko ingelesarentzat XIX. mendearen hasieran, baina orain dela gutxi gero eta garrantzitsuagoa bihurtu da. XX. mendearen amaieratik eta XXI.aren hasieratik, gai hori asko eztabaidatu zen AEB etan, hazkunde azkarrean zegoen munduko biztanleria gero eta antsietate handiagoaren ondorioz. Nekazaritza munduko industriarik handiena izan da luzaroan, eta lur, ur eta eskulan ugari behar ditu. XXI. mendearen hasieran, adituek zalantzan jarri zuten industriak populazioaren hazkundearekin egunean mantentzeko duen gaitasuna. Eztabaida horrek kezka sortu zuen munduko elikagaien segurtasunik ezari eta "gosearen konponbideari" buruz. Adostasuna dago nekazaritza jasangarria dela hazten ari diren populazioak elikatzeko modurik errealistena. Planetako populazioa arrakastaz elikatzeko, nekazaritza-jardunbideek etorkizuneko kostuak hartu behar dituzte kontuan, bai ingurumenerako, bai elikatzen dituzten komunitateetarako. – Denontzako baliabide nahikorik ez emateko beldurrak jasangarritasunaren alorrean teknologia ezartzea ekarri zuen, nekazaritza-produktibitatea handitzeko. Aurrerapen horren azken emaitza ideala mundu osoan etengabe hazten ari diren populazioak elikatzeko gaitasuna da.
Jasangarritasunari eragindako faktoreak
Lurzoruari epe luzera kalteak eragin diezazkioketen jardueren artean daude lurzoruaren gehiegizko laborantza (higadura eragiten duena) eta drainatze egokirik gabeko ureztatzea (gazitzea dakarrena).
Laborantza-gune baterako faktore garrantzitsuenak klima, lurzorua, mantenugaiak eta baliabide hidrikoak dira. Lau horietatik, ura eta lurzorua kontserbatzea da gizakiok esku hartzeko arrisku handiena duena. Nekazariek laboreak lantzen eta josten dituztenean, elikagai batzuk kentzen dituzte lurretik. Birjarpenik gabe, lurrak mantenugaiak agortzen ditu eta erabilezin bihurtzen da edo errendimendu txikiak izaten ditu. Nekazaritza iraunkorra lurzorua birjartzearen mende dago, baliabide berriztaezinen erabilera edo beharra minimizatzen den bitartean, hala nola gas naturala edo mineralak. "Betiko" sor dezakeen baina beste leku batzuetako ingurumen-kalitatean ondorio negatiboak dituen etxaldea ez da nekazaritza iraunkorra. Ikuspegi orokor bat justifika daitekeen kasu baten adibide bat ongarri edo simaurra aplikatzea da. Ongarri edo simaur horiek etxalde baten produktibitatea hobetu dezakete, baina inguruko ibaiak eta kostaldeko urak kutsa ditzakete (eutrofizazioa). Beste muturra ere desegokia izan daiteke, laboreen errendimendu txikien arazoa, lurzoruko nutrienteak agortzearen ondorioz, oihan tropikalaren suntsipenarekin lotu baita. Asian, nekazaritza iraunkorrerako behar den lur-kopuru espezifikoa 12,5 akre ingurukoa da, eta horien artean daude animaliak elikatzeko lurra, labore komertzialak bezalako zerealen ekoizpena eta beste elikagai-labore batzuk. Kasu batzuetan, akuikulturako unitate txiki bat sartzen da (AARI-1996).
Ikuspuntu ezberdinak
Jasangarritasunaren definizioari buruzko eztabaida dago nekazaritzari dagokionez. Definizioak bi ikuspegi izan ditzake: ikuspegi ekozentrikoa eta ikuspegi teknozentrikoa. Ikuspegi ekozentrikoak hazkunderik gabeko edo hazkunde txikiko giza garapenaren mailak azpimarratzen ditu, eta nekazaritza ekologikoaren eta nekazaritza biodinamikoaren tekniketan jartzen du arreta, kontsumo-ereduak eta baliabideen esleipena eta erabilera aldatzeko helburuarekin. Ikuspegi teknozentrikoak defendatzen du iraunkortasuna hainbat estrategiaren bidez lor daitekeela, Estatuak zuzendutako industria-sistemaren aldaketa bat aplikatu behar dela uste izatetik, hala nola kontserbaziora bideratutako nekazaritza-sistemak, bioteknologia elikagaien eskaera gero eta handiagoari erantzuteko modurik onena dela argudiatzeraino.
Halaber, nekazaritza iraunkorra nekazaritza ekologikoaren ikuspegi ekosistemikotzat jotzen dela baieztatzen da.
Izoria
Izoria Aiarako udalerriko herrietako bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, Izoria herriak 165 biztanle ditu.
Izoria herriaren lurretan, Babio mendia dago.
Historia
XIV. mendean Ibarguren dorrea izan zen ondoren Jose Uriondok eskuratu eta Uriondo dorrea bihurtu zena. 1758 arte iraun zuen. Larrabea izeneko beste dorre bat ere izan zen.
Garraioa
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
Macklemore
Macklemore, (jaiotzez, Ben Haggerty deitua, Seattle, Ameriketako Estatu Batuak, 1983ko ekainaren 19a - ) amerikar rap musikako artista bat da. Ryan Lewis produktorea, Andrew Joslyn biolin-jotzailea, Owour Arunga tronpeta-jotzailea, Noah Goldberg pianista eta Zach Fleury multi-instrumentujotzailerekin lan egiten du. Bere Thrift Shop bideoklipa 197 milioi aldiz baino gehiago ikusia izan da YouTuben eta Ameriketako Estatu Batuetako Billbord Hot 100en lehena izan da. Thrift Shop abestia 2.2 milioi aldi saldua izan da. 2012ko Urriaren 9an, Maclemorek The Heist albuma sortu du, aste batez deia 78 000 album saldu zituen.
TV5 Monde
TV5 Monde telebista kate frantziarra da. 1984ko urtarrilaren 2an hasi ziren bere emisioak. TV5 deitu izan zen 2006 baino lehen, baina ondoren TV5 Monde izena hartu zuen munduan nabarmentzeko. TV5 munduko kanalik garrantzitsuenetako bat da, MTV, CNN eta BBC Worlden atzean. Programazioaren zati gehiena albisteak, dokumentalak, interes orokorreko programak eta filmeak dira.
Programazio gehiena Frantziako telebista publikotik dator. Hauek dira:
5 zenbakia fundatzailengatik dator, TF1, Antenne 2, FR3, TSR eta RTBF. 1986.urtean Quebec kanadatarra (CTQC) gehitu egin zion, Radio-Canada y Télé-Québec osatuta. TF1ren partehartzea 1987. urtean amaitu zen pribatizatu egin zelako. Transmizioak 8 seinale eremu satelitatetan banatzen dira: Afrika, Hego-Amerika, Asia, AEB., Europa, Frantzia/Belgika/Suitza, Ekialde (Parisetik transmitituak) eta Quebec/Canadá (Montrealetik). Beren programak 10 hizkuntzatan subtitulatutak daude. Presidenteak (Présidents-directeurs généraux, frantsesez) izan dira: TV5 Monderen akziodunak France Télévisions (%47,38), ARTE France (%12,5), TSR (%11,1), RTBF (%11,1), Radio-Canada (%6,67), INA (%6,61), Télé-Québec (%4,44), François Bonnemain (%0,06), Thierry Bert (%0,06) eta Patrice Duhamel (%0,06) dira.
Nikolai Noskov
Nikolai Ivanovitx Noskov (Николай Иванович Носков, 1956ko urtarrilaren 12a, Gzhatsk, Smolensk) errusiar rock-pop-folk abeslari eta musikari bat da. Nagusiki 1987-1991 artean Gorky Park hard-rock taldeko abeslaria izateagatik ezaguna da.
Arabako historia
Arabako historian, bertako biztanleen aztarnarik zaharrenak historiaurreko aztarnategietan eta monumentu megalitikoetan aurkitu da. Trikuharri esanguratsuak aurki daitezke, besteak beste, Aizkomendikoa (Egilazen) eta Sorginetxekoa (Arrizalan).
Wittes
Wittes Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Arabako historia
Erromatarren etorrera
Nolanahi ere, garbi dago Araba, euskalduna izateaz gainera, era askotako kultura eta zibilizazioak elkarrekin topo eta bizi izan ziren herrialdea izan dela Neolitotik aurrera. Araban elkartzen ziren autrigoi, karistiar eta barduliar tribu euskaldunak (Trebiñu, Trifinium, "Hiru mugak"). Utzitako arrastoen arabera, erromatarren eragina biziagoa izan zen Araban (Iruñako herria), Gipuzkoa edo Bizkaian baino. Nafarroa bezala (Saltus Vasconum, mendialdea, eta Ager Vasconum, erribera), Araba laua erosoagoa izan zen haientzat. Araba eta Nafarroatik igarotzen zen Asturica-Burdigala galtzada. K.a. IV. mendetik aurrera tribu euskaldun guztiak baskoi izenaz aipatzen hasi ziren kronikariak.
Wittes
Biztanleria
2007an Wittes udalerrian erroldatutako biztanleak 813 ziren. Familiak 268 ziren, horien artean 43 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 79 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 130 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Arabako historia
Lehen herrien sorrera
Erromatar boterearen desagerpenetik ezagun egiten zaizkigun herrien sorrerara arte hainbat mende igaro zirela ematen du, aztarnategi arkeologikoak ikusita, bederen. Euskal lurraldeetan hirien sorrera ez da Erromatar esparruko beste hainbat lekutan bezain zaharra. Historiografia klasikoan herrien nukleoak elizaren sorrerari lotuta agertu izan dira, baina ikuspegi hori aldatu da azken urteotan. Araban, VIII. mendean jada hasi zen herrien arteko sarea sortzen, nahiz eta ebidentea izan herrixkak lehenago ere existituko zirela; V. mendean desagertutako erromatar lidertzatik ez zen eratorri lurraldea kontrola zezakeen lidertza berririk VIII. mendean sartu arte. Herriguneen saretze honek lur komunalen antolaketa ere ekarriko luke, herri bakoitzaren behar ekonomikoak asetzeko. Elizak, ordea, ez ziren eraikitzen hasi IX. mendearen hasierara arte; Araban ez da ezagutzen elizarik herria baino lehen sortu zena.
Wittes
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Arabako historia
Arabako konderria
IX. mendean ageri da lehenengoz Araba (Albeldako Kronika). Betiere konderri bezala, Araba Gaztela eta Nafarroako erregeen mende egon zen, 1200ean Alfontso VIII.a Gaztelako erregeak Gasteiz eta Trebiñu konkistatu ondoan, Arabako lurraldea Nafarroako erregeen eskuetatik kanpora geratu zen arte.
Wittes
Etxebizitza
2007an 289 etxebizitza zeuden, 276 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 12 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 289etxeak ziren. 276 etxebizitza nagusietatik 229 bere jabearen bizilekua ziren, 42 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 180 etxek bost zituzten. 236 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 104 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 157 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Arabako historia
Gaztelaren konkista
1332. urtean, Araba osoa Gaztelako Koroaren pean geratu zen. Errege bati loturik ere, Arabak eutsi zien bere erakundeei, nahiz Gaztelako erregeek etengabe bortxaturiko murrizketek aldaketa nabarmenak eragin zituzten. Gizarte egiturei dagokionez, maila altuenetako ordezkariek (aitonen semeek, eliz jendeak eta laborari libreek) osatzen zuten Arriagako Anaidia, Arabako lurren jabea. Jabego honetatik kanpora egon ziren beti, Nafarroa nahiz Gaztelako erregeek fundaturiko hiribilduak. Gipuzkoan eta Bizkaian ez bezala, arabarrak ez ziren berez handiki, baizik eta odolez edota meritu militarren ondorioz. Hiribildu (Trebiñu, 1161; Biasteri, 1164; Gasteiz, 1181; Bernedo, 1182; Agurain, 1256; Legutiano, 1333) eta ermandadeen arteko gatazkak etengabeak izan ziren. 1200 eta 1332 urteen artean, Gaztelako erregeak hiri berrien zabaltze beharrez baliatu eta Anaidiari kendu zizkion eremu eta herrixka ugari. Prozesu honi ezin aurre eginik, Alfonso XI.a Gaztelako erregearen esku utzi zituen Anaidiak Araban zeuzkan lurralde guztiak. 1332. urtea zen: Araba osoa Gaztelako erregeen mendean. Arabako eskualde batzuek, ordea, gorabehera zenbait izan zuten: Laudioko harana, Arriaga ermandadeko partaide izan ondoan, Gaztelako erregearen esku gelditu bazen ere (1332), Bizkaiko lurralde bihurtu zen 1394tik aurrera, Aiarako etxea buru zuela.
Wittes
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 574 ziren, horien artean 403 aktiboak ziren eta 171 inaktiboak ziren. 403 pertsona aktiboetatik 361 lanean zeuden (212 gizon eta 149 emakume) eta 42 langabezian zeuden (22 gizon eta 20 emakume). 171 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 60 ikasten zeuden eta 65 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Arabako historia
Gaztelaren konkista
Trebiñuko Konderria egun Burgosen esku dagoen eskualde arabarra da: 1366. urtean Gaztelako Enrique II. erregeak Trebiñuko Hiribildua eman zion Pedro Manrique Gaztelako Aitzindari Nagusiari. Biztanleek bestela nahi izan arren, 1417an bereizi zuten Trebiñu Arabatik, eta XVI. mendetik aurrera Burgosen administrazioaren mende gelditu zen.
Wittes
Diru sarrerak
2009an Wittes udalerrian 293 unitate fiskal zeuden, 871,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.034 euro zen.
Arabako historia
Gaztelaren konkista
XV. mende erdia arte Gipuzkoa eta Bizkaia xehakatu zituzten ahaide nagusien arteko gerrek ez zuten horrenbesteko garrantzirik izan, nahiz Ganboa leinua jatorriz arabarra izan. Ahaide nagusien arteko lehen gatazkak Araban hasi ziren Gebara (ganboarrak) eta Mendoza (oinaztarrak) etxeen artean. Arabatik Gipuzkoa eta Bizkaia igaro eta larriagotu ziren.
Araba foru lurraldea
XV. mende erdialdetik aurrera, Arabako egitura politikoa foruen arabera bermatu zen. Batzar Nagusiak burujabe ziren. Erregeak, nagusi betiere, botere horren babesle ziren, foruen aldeko zina egin behar izaten zutelarik. Diputatu Nagusiaren ahalmenen artean zegoen Foru Pasea ematea ala ukatzea. Foru Paseaz, kanpotik egindako agindu, xedapen nahiz lege guztiak onartzeko ala ez onartzeko eskubidea bermatzen zen. Udal egituraketari dagokionez, Arabako hiri, herri eta ergoienak ermandadeetan bildu ziren, ermandade multzo bakoitzak bere koadrila osatuz. Itsas aldeko Gipuzkoa eta Bizkaiaren saleroste eta industri protagonismorik gabe, Araba nekazari lurralde bihurtu zen erabat, Gasteiz Erdi Aroko moldeekin hautsi ez zuen gremio hiriaren inguruan antolatua. Mendebalde europarra eta Euskal Herria bereziki eraso zituen XVII. mendeko krisiak eragina izan zuen Araban, beherapen demografiko nabarmena ekarriz. XVIII. mendearen bukaeran 70.000 biztanle inguru zituen Arabak, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroak baino nabarmen gutxiago. XIX. mendearen hasieran, Napoleonen oste frantsesek hartu zuten Gasteiz (1809), Jose Bonaparteren gortea denbora txiki batez bertan egokitu zelarik. Wellingtonen osteak frantsesen aurrean lorturiko garaipenak (1813ko Ekainaren 21) azkena eman zion okupazio honi.
Foruen gainbehera
Frantsesen aurkako gerra amaitu gabe liberal espainiarrek Cadizen aldarrikaturiko konstituzioak Foru Erregimenaren erabateko ezabapena zekarren. Gerra bukatuta, Fernando VII.ak konstituzio hura balio gabe utzi eta foruak ezagutu zizkien penintsulako lau euskal lurraldeei. Halaz ere, 1815 eta 1817 urteetako xedapenek izugarri murriztu zituzten foruak. 1833an hasi zen lehen gerra karlista. 1837an sortu ziren probintzi Diputazioak eta Lehen Mailako Epaitegiak, aduanak kosta eta estatuen arteko mugetara eraman zituzten: Foru Erregimenaren azkena zen. 1839. urtean Bergarako Besarkadaren ondoren, Foru Erregimena berriz ere aitortu zuen Espainiako monarkia liberalak. Amarrua baizik ez: urte hartan bertan hasi zen dekretu andana batek bide gabe utzi zuten Foru Erregimena. Karlistek gerra berriz ere galdu ondoren, 1876ko uztailaren 21ean abolitu ziren betikoz foruak.
Arabako herrialdea Gipuzkoan eta Bizkaian gertatutako industrializazio prozesutik kanpora gelditu zen XX. mendeko 60-70 hamarkadara arte. Foruak galdu ondoren, Kontzertu Ekonomikoak sinatu zituen Arabak Madrilgo Gobernuarekin 1952an, 1937an Gipuzkoa eta Bizkaiari kendu bazizkieten ere. Francoren diktadura garaian, beraz, Arabak gorde zuen, nahiz guztiz murrizturik, eskubide hori. Franco hil ondoren (1975) zabaldu zen aro politiko berrian, Araba Euskal Kontseilu Nagusian, lehenik, eta Euskal Autonomia Erkidegoan, ondoren, sartu zen, Gipuzkoa eta Bizkaiarekin batera.
Wittes
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 higiezinen enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Wittes udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lochearnhead
, 'Ceann Loch Èireann', Eskoziako udalerri bat da, Stirling konderrian.
Eublepharis fuscus
Eublepharis fuscus Eublepharis generoko animalia da. Narrastien barruko Eublepharidae familian sailkatuta dago.
Belaki
Belakiak (Porifera) animalia filum bat dira. Animalia sinpleenen oinarrian daude, Diploblastoen ahizpa-taxoi gisa. Organismo zelulaniztunak dira, poroz beteriko gorputzak dituztenak, euren barruan urak zirkulatzeko kanalak sortuz. Egituraz, mesohilo izeneko ehun likatsu bat dute, bi zelula geruzez inguratuta. Belakiak ikertzen dituen biologiaren adarra espongiologia da.
Belakiek beste mota bateko zelulatan bihurtu daitezkeen espezializatu gabeko zelulak dauzkate, eta normalean zelula nagusien geruzen eta mesohiloen artean mugitzen dira. Belakiek ez dute nerbio sistemarik, zirkulazio-aparaturik ez eta digestio aparaturik. Horren ordez, gehienek beraien gorputzean ur-fluxu konstante bat mantentzen dute elikagaiak eta oxigenoa lortzeko eta hondakinak iragazteko.
Animalia hauek aurrekanbriarrean bizi zirela ikusi da, nahiz eta XVIII. mende arte ez ziren sailkatuak izan. 1819. urtean landare gisa sailkatzen ziren, baina ondoren barnean dauden ur-lasterrak ikusita animalia direla ohartu ziren.
Forma ugari daude, baina guztiek dute mugitzeko ezintasuna. Gaur egun 5.000 espezie baino gehiago daude katalogatuak munduan zehar, eta horietatik 150 inguru ur gezan bizi dira. Koloniak eratzen dituzte euren zuntzak elkartuz. Ura iragaziz elikatzen dira.
Etimologia
Belaki hitza antzinako grekoko σπόγγος (ú belaki') hitzetik eratorria da.
Laburpena
Belakiek beste animaliek dituzten hainbat ezaugarri dituzte; esaterako, zelulanitzak eta heterotrofoak dira, ez dute pareta zelularrik eta gametoak sortzen dituzte. Aitzitik, beste animaliek ez bezala, ez dituzte benetako ehun eta organorik.
Batzuk erradialki simetrikoak diren arren, gehienak asimetrikoak dira. Beraien gorputzen forma egokituta dago erdialdeko barrunbetik ahalik eta ur emari eraginkorrena igaro dadin. Bertan urak elikagaiak metatzen ditu eta ondoren ur hori “osculum” deituriko zulo batetik ateratzen da.
Belaki askok esponginazko barne eskeletoak edo/eta kaltzio karbonato edo silizio dioxidoko espikulak dauzkate. Belaki guztiak uretako animalia sesilak dira, hau da, urpeko gainazal batean lotzen dira eta bertan mugitu gabe geratzen dira. Nahiz eta ur gezako espezieak dauden, gehienak ur gazikoak (itsastarrak) dira, habitata ur sakonera txikietan duten belakietatik hasita, 8.800m-ko sakonera dutenetara arte.
Ia 5.000-10.000 belaki espezie ezagunetako gehienak uretan dauden bakterio eta beste elikagai mikroskopikoez elikatzen diren arren, hainbatek mikroorganismo fotosintetiko batzuk endosinbionte bezala hartzen dituzte, eta harreman horiek sarritan kontsumitua izaten den baino elikagai eta oxigeno kantitate handiagoa sintetizatzen dute. Elikagai eskuragarritasun baxua den inguruetan bizi diren belaki espezie batzuk, karniboro moduan eboluzionatu dute (batez ere krustazeo txikiak janez).
Espezie gehienak ugalketa sexualaren bitartez ugaltzen dira, gametoak uretara askatuz obuluak fertilizatzeko. Espezie batzuek gameto femeninoak ere askatu egiten dituzte, beste batzuek, ordea, amaren baitan mantentzen dituzte. Fertilizatutako arrautzak larba bihurtzen dira eta horiek finka daitezkeen lekuren baten bila egiten dute igeri.
Belakiak zati batzuetatik birsortzetik ezagunak dira, betiere zati horiek zelula mota jakin bat dutelarik. Inguruneko baldintzak belakientzat latzagoak bihurtzen direnean, adibidez tenperatura jaitsiera bat dagoenean, ur gezako espezie askok eta itsastar batzuek “gemula”k sortzen dituzte. Horiek espezializatu gabeko zelulak dira, baldintzak hobetu arte lozorroan mantentzen direnak. Baldintzak hobetzean, belaki berriak sor ditzakete edota beraien gurasoen eskeletoak birkolonizatu.
Belaki gehienetan, mesohiloak -barnealdeko matrize gelatinotsuak- endoeskeleto bezala funtzionatzen du, eta belaki bigunetan gogorrak diren gainazalak inguratzen dituen eskeleto bakarra da. Maiz, mesohiloa espikula mineral batzuen bidez edo espongina zuntzen bidez sendotua izaten da. Desmospongioen taldekoek espongina erabiltzen dute. Espezie askok silizio dioxidozko espikulak dituzte; beste espezie batzuek ordea, kaltzio karbonatozko eskeletoak.
Bestalde, Desmospongioak belaki espezie guztien %90a dira, ur gezako espezieak barne, eta habitaten hedadurarik zabalena dute. Belaki kalkareoak, kaltzio karbonatozko espikulak eta, espezie batzuetan, kaltzio karbonatozko exoeskeletoak dauzkatenak, erlatiboki sakonera txikiko itsas uretara mugatuta daude, kaltzio karbonatozko produkzioa errazena den lekura. Aldiz, beirazko belakiak, silizio dioxidozko espikula “aldamio”ak dauzkatenak, zona polarretan eta ozeano sakonean daude, predatzaileak ohikoak ez diren lekuetan, hain zuzen ere. Mota horietako fosilak duela 580 milioi urteko arroketan aurkituak izan dira. Gainera, Arkaoideak orain belakitzat hartzen dira. Horien fosilak duela 530 eta 490 milioi urte bitarteko harkaitzetan aurki daitezke.
Koanoflagelatu zelulabakarrek belakien koanozitoen antza dute, alegia, belakien ur-fluxua ponpatzeko eta bazka harrapatzeko funtzioa duten zelulena. Molekula erribosomikoen ikerkuntza filogenetikoekin batera, horiek erabiliak izan dira belakiak beste animalia guztien arbasoak direla baieztatzeko ebidentzia gisa. Ikerkerta batzuek erakutsi dute belakiek ez dutela talde monofiletiko bat eratzen, alegia, ez dituztela arbaso bakar baten ondorengo guztiak, eta ondorengo horiek bakarrik, biltzen. Analisi filogenetiko berriek ordea, erakutsi dute gainerako animalien arbasoak belakiak izan beharrean ktenoforo animalia diblastikoak direla. Halere, datuen analisiak berrikustean, ikusi zen analisia egiteko erabilitako algoritmoak ktenoforo gene espezifiko batzuen presentziaren ondorioz nahasiak izan zirela. Espezie horien geneak beste espezietako geneen oso desberdinak ziren. Horrek belakiak gainerako animalien arbasoak direla edo arbaso parafiletiko gradu bat direla esan nahi du.
Gizakiek guztiz eskeleto zuntzezkoak eta bigunak dituzten desmosongiae espezie gutxi batzuk erabili izan dituzte hainbat helburutarako, adibidez, garbitzeko mekanismo gisa. 1950ean, halere, espezie horien gehiegizko arrantzak industria ia kolapsatzea eragin zuen, eta gaur egun belaki material gehienak sintetikoak dira. Belakiak eta beraien endosinbionte mikroskopikoak mota askotako gaixotasunak sendatzeko sendagai iturri gisa ikertuak izaten ari dira. Izurdee esaterako, belakiak tresna moduan erabiltzen dituzte elikagaiak bilatzeko.
Ezaugarri adierazgarriak
Belakiak ura irensten duten eta koanozitoz gaineztatutako kanpo irekierak dauzkaten metazoo sesilak dira, Porifera filumekoak. Halere, badira belaki karniboro batzuk ur-fluxu sistema hori eta koanozitoak galdu dituztenak. Izaki bizidun guztiek beraien gorputzak alda ditzakete, izan ere, zelula mota gehienak beraien gorputzean zehar mugi daitezke eta zelula mota bat izatetik beste zelula mota bat izatera aldatu.
Nahiz eta belaki batzuk mukosa eratzeko gai izan, ez da mukosa geruza funtzional bat egiteko gai den belakirik aurkitu. Egitura horrek gainerako animalietan defentsa mikrobiano moduan jokatzen du. Mukosa geruza hori gabe, belakien ehunak mikrobio sinbionte batzuen bidez estalita daude, animalien masa garbiaren ia %40-50 izatera iris daitezkeenak. Belakiek ezin dutenez ekidin mikrobioak haien ehun porotsuetan sartzea, baliteke hori izatea anatomikoki konplexutasun maila handiagoa garatu ez izanaren arrazoia.
Knidario eta ktenoforoak bezala eta beste metazoo batzuk ez bezala, belakien gorputzak bi zelula geruza nagusien artean dagoen masa gelatinotsu (mesohilo) bizigabeaz osatuta daude. Knidario eta ktenoforoek nerbio sistema sinpleak dauzkate, eta beraien zelula geruzak elkarri lotuta daude barrualdeko lotura batzuen bidez. Belakiek ez dute nerbio sistemarik eta beraien mesohiloak askotariko zelulak dauzka. Kanpoko geruzetako zelula mota batzuk tarteko geruzara mugi daitezke, beraien funtzioa aldatuz.
Zelula motak
Belakien gorputza barnehutsa da, eta mesohiloaren bidez eusten diote formari. Mesohiloa batez ere kolagenoz osatutako eta zuntzezko geruza kolagenotsu eta lodi baten bidez sendotutako substantzia gelatinotsu bat da. Koanozitoak lepo zilindriko edo konikoak dauzkaten zelulak dira eta beraien barne gainazalean ageri dira. Zelula horiek koanozito bakoitzeko flagelo bat gaineztatzen dute. Olatu moduko mugimenduak dituzten flageloek belakiaren gorputzean zehar ura garraiatzen dute. Belaki guztiek ostia dute, mesohiloen bidez barrura doazen kanalak, eta belaki gehienetan kanal horiek tubo itxurako porozitoez kontrolatuta daude, itxi daitezkeen sarrerak diren balbulak eratuz. Zelula zapalak diren pinakozitoek geruza bakar bat eratzen dute azalaren kanpoaldean; zehazki mesohiloko koanozitoz estalita ez dauden gainontzeko zatien gainean. Pianozitoek gainera, ostiara sartzeko handiegiak diren partikulak irensten dituzte. Oinaldean daudenek ordea aingurapenaren erantzule dira.
Juvenília
Juvenília Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Belaki
Zelula motak
Mesohiloan bizi eta mugitzen diren beste zelula mota batzuk:
I Muvrini
I Muvrini folk musika talde korsikarra da, 1979an Ghjuvan Francescu Bernardini eta Alanu Bernardini anaiek sortua. Korsikerazko kanta berrituaren aitzindariak dira Canta U Populu Corsurekin batera.
Belaki
Zelula motak
Belaki larba askok neurona gabeko begiak dituzte, kriptokromoetan oinarrituta daudenak. Jarrera fototaxikoa bideratzen dute.
I Muvrini
Ghjuvan Francescu eta Alanu aita, Ghjuliu, abeslari eta poeta zenez, goiz ezagutu zuten musika tradizional korsikarra. 1977an hirurek Canta U Populu Corsuren kolaborazioa izanik, single bat grabatu zuten. 1979an I Muvrinik bere lehenengo diskoa atera zuen eta Ghjuvan Francescu eta Alanuren aitari eskaini zion
Belaki
Hexaktinelidoen sinzitoak
Hexactinellidek egitura desberdin bat daukate. Beraien silizio dioxidozko espikulek aldamio moduko sare bat osatzen dute. Bertan ehun bizidunak armiarma sare moduko batean egituratuta daude eta zelula mota gehienak dauzkate. Ehun hau sinzito bat da, hein batean kanpo mintz bakan bat partekatzen duten zelulek bezala jokatzen duena. Beste batzuetan nukleo anitzeko zelulabakar bat bezala jokatzen du. Sinzitoaren zitoplasma, hau da, zelulen barrualdea betetzen duen fluidoa, nukleoak, organuluak eta beste substantzia batzuk garraiatzen dituen “ibai”etan antolatuta dago. Koanozitoen ordez, sinzito gehiago dituzte, koanosinzito bezala ezagutzen direnak. Horiek kanpai itxurako kanal batzuk eratzen dituzte eta bertan ura sartzen da. Kanal horien barrualdea gorputz batzuen bidez gaineztatuta dago. Horietako bakoitzak lepo bat eta nukleo independiente gabeko flageloa dute. Flageloaren mugimenduak ura mugitzen du “armiarma sarearen” pasabideetan zehar eta kanpai itxurako kanalen bidez kanporatzen du.
I Muvrini
2000. urtean I Muvrini Stingekin batera "Terre d'Oru" abestia grabatu zuten.
Belaki
Ur-fluxua eta gorputzaren egiturak
Belaki gehienek tximinia moduan funtzionatzen dute: azpitik ura hartzen dute eta oskulumetik, goiko aldetik, botatzen dute. Inguruneko korrenteak goiko aldean azkarragoak direnez, Bernoulliren printzipioak eragindako zurgatze efektuak ur garraioan laguntzen du. Belakiek ur emaria kontrola dezakete oskuluma eta ostia partzialki edo guztiz itxiz (poroak) eta flageloaren erritmoa aldatuz. Uretan hondar edo gatz kantitate handia baldin badago, ur-fluxua eten dezakete.
Nahiz eta pinakozitoen eta koanozitoen geruzek animalia konplexuagoen epitelioen antza duten, ez daude zelularteko loturen bidez, ez eta oinaldeko xaflaren bidez lotuak. Geruza horien malgutasuna eta lofozitoen bidezko mesohiloaren birmoldaketak belakiak ur-fluxuaren abantaila ahalik eta handiena ateratzea ahalbidetzen diote animaliari.
Belakien gorputz sinpleena “askonoide” deituriko tutu edo pitxer formako egitura bat da eta  animaliaren tamaina asko baldintzatzen du. Askonoidea koanozitoz (geruza bakar batez) estalitako belakien barrunbe nagusia da. Handiagotzen bada, bolumenaren eta gainazalaren arteko erratioa handitzen da, gainazala luzeraren karratu moduan handitzen baita; bolumena kuboarekiko proportzionalki handitzen den bitartean. Bolumenak mugatzen du elikagaiak eta oxigenoa behar dituzten ehun zatia; baina elikagaiak eta oxigenoa hornitzen dituen ponpaketa ahalmena koanozitoek osatzen duten eskualdearen menpe dago. Belaki askonoideak 1mm handitzen dira diametroan.
Belaki batzuk muga hori gainditzen dute “sikonoide” estruktura hartuz, zeinetan gorputzaren pareta tolestuta geratzen den. Tolesdura horien barrualdea koanozitoen bidez estalita dago, eta ostiaren bidez tolesduren kanpoaldera lotuta daude. Koanozito kopuruaren handipen horrek eta ponpaketa gaitasuna areagotzeak belaki sikonoideak diametroan zentimetro batzuk haztea ahalbidetzen ditu.
Modelo “leukonoideak” ponpaketa ahalmena are gehiago areagotzen du belakiaren barnealdea ia guztiz mesohiloz betez. Mesohio horrek koanozitoz estalitako eta elkarri konektatuta dauden kanalak ditu, uraren sartu-irteerei tuboen bidez lotuta daudenak. Belaki leukonoideen diametroa 1m-ra arte hazi daiteke, eta edozein zentzuetan hazita koanozito kanalen kopurua handiagotzen denez, belakiek askotariko formak har ditzakete. Esaterako “gaineztatutako” belakiak, atxikituta dauden gainazalaren forma dutenak. Ur gezako belaki guztiek eta sakonera gutxiko belaki itsastarrek gorputz leukonideoa daukate. Hexactinellidetan ura igarotzeko dauden sareak egitura leukonidoaren antzekoak dira.
Hiru egitura motetan, koanozitoz gaineztatutako zeharkako sekzioa askoz ere handiagoa da ur sarrera-irteerak dauden kanalak baino. Horrek eragiten du koanozitoen inguruan dagoen ur-fluxua mantsoagoa izatea eta beraz janari partikulak hartzea errazagoa izatea. Adibidez, Leukonian, 10cm-ko altuera eta 1cm-ko diametroa duen belaki batean, ura 80.000 ahorakin kanaletan 6cm minutuko abiaduran sartzen da. Halere, leukonian, ura kanaletan 3,6cm orduko abiadurara mantsotzen da, koanozitoentzat elikagaiak hartzea errazago bihurtuz, izan ere, 2 milioi kanal flagelatu dauzka, eta haien diametro konbinatua kanalena baina askoz ere handiagoa baita. Ur guztia oskulum bakar baten bidez kanporatzen da 8,5cm segunduko abiaduraz, produktuak urrunera garraiatzeko abiadura nahikoaz.
Mugimendua
Nahiz eta belaki helduak batez ere sesilak diiren, espezie itsastar eta ur gezatako espezie batzuk itsas-hondoan zehar mugi daitezke 1-4mm eguneko abiaduran, ameba moduko mugimendua duten pinazozitoen eta beste zelulen eraginez. Espezie gutxi batzuek beraien gorputz osoa uzkurtu dezakete, eta batzuek beraien oskulum-a eta ostia itxi ditzakete. Gazteek libreki egiten dute igeri eta helduak geldoak dira.
Arnasketa, elikadura eta iraizketa
Belakiek ez dituzte zirkulazio, arnasketa, digestio eta iraizketa aparatu zehatzik. Funtzio horiek guztiak ur-fluxuaren sistemak  betetzen ditu. Elikagai partikulak filtratzen dituzte uretatik kanpo. 50µm baino handiagoak diren partikulak ezin dira ostiara sartu eta pinazozitoek kontsumitzen dituzte fagozitosi bidez. 0.5 μm-tik 50 μm-ra bitartean neurtzen duten partikulak ostian harrapatuta geratzen dira, kanpotik barrura estutzen doana. Pinazozito edo arkeozitoek partikula horiek kontsumitzen dituzte, burua ostiatik kanpo aterata. Bakteria tamainako partikulak, 0,5µm baino gutxiagokoak, ostien paretetik zehar igarotzen dira eta koanozitoek harrapatu eta kontsumitzen dituzte. Partikula txikienak ugarienak direnez, koanozitoek normalean belaki baten elikagai beharren %80a harrapatzen dute. Arkeozitoek elikagaiak paketatu eta besikuletan garraiatzen dituzte; zuzenean elikagaiak digeritzen dituzten zeluletatik, zuzenean elikagaiak digeritzen ez dituztenetara. Gutxienez belaki espezie batek, nutrienteak garraiatzen dituzten arkeozitoentzat arrasto gisa jarduten duten barnealdeko piruak dauzka, eta arrasto horiek objektu hilak mugi ditzakete.
Esan izan da Hexactinellidak uretan disolbatutako nutrienteetan bizi litezkeela eta lokatzarekiko aurkakoak dira. Halere, 2007ko ikerketa batek ez zuen horren ebidentziarik topatu eta ondorioztatu zuten espezie horrek bakterioak eta beste mikroorganismo batzuk erauzten dituztela uretatik oso modu efizientean (%79). Gainera, esekita dauden sedimentu pikorrak prozesatzen dituzte presa horiek erauzteko. “Collar bodies” deituriko gorputzek  janaria irensten dute eta bilduta jariatzen dute dineina proteina motorearen bidez garraiatuak diren besikuletan.
Belakien zelulek uretatik oxigenoa har dezakete difusio bidez; urak gorputzean zehar garraiatuz, zeinetan karbono dioxido eta beste hondakin produktu solugarri batzuk, amoniakoa esaterako, disolba daitezkeen. Arkeozitoek ostia blokeatu dezaketen partikula mineralak erauzi ditzakete, mesohiloan zehar garraiatu eta kanpora dihoan ur korrontean depositatu. Halere, espezie batzuk partikula horiek beraien eskeletoan barneratzen dituzte.
Endosinbionteak
Ur gezako belakiek sarritan alga berdeak endosinbionte moduan dauzkate arkeozitoetan eta beste zeluletan, eta algak sortutako nutrienteetatik onura ateratzen dute. Itsasoko espezie askok beste organismo fotosintetikoak hartzen dituzte (itsasoko espezie asko beste organismo fotosintetikoen ostalari dira), batez ere zianobakterioak, nahiz eta kasu batzuetan dinoflagellatuak izan. Zianobakterio sinbiotikoak belaki batzuen ehun bizidunaren masa totalaren heren bat izango lirateke, eta belaki batzuek mikroorganismo hauetatik %48 eta %80ra arte handitzen dute beraien energia eskuragarritasuna. 2008an Stuttgarteko unibertsitateko talde batek silizio dioxidozko espikulak argia mesohilora garraiatzen dutela ikusi zuen, non endosinbionte fotosintetizatzaileak bizi diren. Organismo fotosintetizatzaileen ostalariak diren belakiak ugariagoak dira elikagai partikula gutxi dagoen uretan, eta askotan hosto itxurako formak dauzkate, hartzen duten eguzkiaren kopurua maximizatzen dutenak.
Cynoglossus ochiaii
Cynoglossus ochiaii Cynoglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Cynoglossidae familian sailkatzen da.
Belaki
Asexuala
Belakiak ugalketa asexualaren bidez ugaltzen dira: gemazio bidez zatitu eta gemulak eratuz. Belaki zatiak korrenteen edo olatuen ondorioz erauziak izan daitezke. Beraien pinazozitoen eta koanozitoen mugimendua eta mesohiloen birmoldapena erabiltzen dute burua gainazal egoki batera lotzeko. Egun batzuk igaro eta gero, berriro eratu daitezke belaki txiki funtzional moduan. Belaki zati bat, bai mesohiloa eratzeko kolenzitoak, bai eta beste zelula mota guztiak eratzeko arkeozitoak baldin badauzka soilik birsortu daiteke. Oso espezie gutxi  ugaltzen dira garapen fase goiztiar batean.
Sexuala
Nahiz eta belakiek ez daukaten gonadarik (ugalketa organorik) gehienak hermafroditak dira, hau da, bi sexu bezala funtzionatzen dute aldi beran. Espermatozoideak koanozitoen edo mesohiloan barneratzen diren eta kiste espermatikoak sortzen dituzten koanozito kanal osoen bidez eratuak dira. Obuluak ordea, arkeozitoen edo espezie batzuetan koanozitoen eraldaketaren bidez eratuak dira. Obuluak sortzeko prozesuan, espermatozoideak kisteetatik ateratzen dira eta oskulumaren bidez kanporatuak izaten dira. Espezie bereko beste belakiekin topo egiten badute, ur-fluxuak, koanozitoetara garraiatzen ditu. Koanozito horiek, belakiak irentsi ordez ameba forma batera metamorfizatu eta  espermatozoidea mesohilotik obulura garraiatzen dituzte.
Hexactinelliden enbrioiak zelula desberdinetan zatitzen hasten dira, baina behin 32 zelula eratuta, oso azkar larban transformatzen dira. Larba horiek kanpotik oboideoak dira, erdialdea zilio banda baten bidez inguratuta dautenak, mugimendurako. Baina barrutik Hexactinelliden ohiko baten egitura daukate; hau da, espikulak eta armiarma sare moduko sinzitoak. Larbak gero beraien gurasoen gorputzetik alde egiten du.
Bizi zikloa
Klima epeletan bizi diren belakiak gehienez urte gutxi batzuk bizi dira, baina espezie tropikal batzuk eta ozeano-sakonetako batzuk 200 urtez edo gehiagoz bizi daitezke. Kaltzifikatutako desmospongiae batzuk soilik 0,2mm hazten dira urteko, eta ratioa konstantea bada, zabaleran 1m neurtzen duen banako batek 5.000 urte izango lituzke. Belaki batzuek ugalketa sexuala soilik aste batzuk dituztenean erabiltzen hasten dira; beste batzuek ordea urte batzuk dauzkatenean hasten dira modu horretara ugaltzen.
Jardueren koordinazioa
Belaki zaharrek ez dituzte ez neuronarik ez nerbio ehunik. Halere, espezie gehienak gai dira beraien gorputz osoan koordinatuak diren mugimenduak egiteko. Esaterako, pinazozitoen uzkurdura; ur kanalak estutzen dira eta horrela blokeoak sor lezaketen gehiegizko sedimentuak erauzten dira. Espezie batzuk oskuluma uzkurtu dezakete gorputzeko gainerako ataletatik erabat modu independentean. Belakiak ere uzkurtu daitezke predatzaileengandik babesteko, zaurgarria den eremua murriztuz. Bi belaki fusionatzen diren kasuetan, adibidez kusku handi baina oraindik separatugabea dagoen kasuetan, uzkurdurak “biki siames” bietan koordinatzen dira. Ez da koordinaketa mekanismo hori ezagutzen, baina neurotransmisoreen moduko substantzia kimikoak izan daitezke. Halere, Hexactinellidek seinale elektrikoa azkar transmititzen dute sinzitoetan zehar, egitura hori beraien flageloaren mugimendua geldiarazteko erabiliz. Adibidez sartzen den urak toxinak edo gehiegizko sedimentuak baldin badauzka. Miozitoak dira oskuluma istearen erantzule, bai eta gorputzeko zati desberdinen artean seinaleak transmititzearena.
Belakiek post-synaptic density-rako “errezeta” duten oso gene antzekoak dauzkate, gainerako animalien neuronetan oso garrantzitsua den seinale hartzaile egitura. Halere, belakien gene hauek larbetan dauden eta igeri egitean gaitasun sensoriala eman diezaieketen “flask cells”etan aktibatuak dira. Honek zalantzan jartzen du ea flask cellsek neuronen benetazko antzindaria diren edo belakien antzindariak neuronak zituela baina bizimodu geldora adpatatu zirenez galdu zituztela.
Habitatak
Belakiak mundu osoan bizi dira, ozeanoko habitat desberdin askotan. Horien artean gune polarrak eta tropikalak. Gehienak ur lasai eta garbietan bizi dira, olatuen ondorioz mugitutako sedimentuek beraien poroak blokea baititzakete, elikatzeko eta arnasteko zailtasunak eraginez. Belaki gehienak gainazal irmo, sendoetan daude, arroketan esaterako. Baina belaki batzuk sedimentu bigunetara lotu daitezke.
Ur epeletan, belakiak ugariagoak dira baina ez dira ur tropikaletan bezain dibertsoak. Horren arrazoia izan daiteke belakien predatzaile gehiago daudelako ur tropikaletan. Hexactinellidak ur polarretan eta ur epel eta tropikalen hondoetan dira nagusi; izan ere, dauzkaten poroen bidez elikagai eskuragarritasun urria duten ur horietatik elikagaiak hartu ditzakete esfortzu oso txikia eginez. Desmoespongiae eta calcarea belakiak berriz ez-polarrak diren uretan ageri dira, sakonera gutxian.
Habitat hedadura desberdinetan bizi diren belaki klase desberdinak:
Ekoizpen primarioa
Endosinbionte fotosintetizatzaileak dituzten belakiek kontsumitzen duten oxigenoa baino hiru aldiz gehiago ekoizten dute, baita kontsumitzen dutena baino materia organiko gehiago. Kontribuzio horiek Australiako Koral Hesi Handian nabarmenak dira, baina Kariben ez horrenbeste.
Defentsa
Belaki askok espikulak galtzen dituzte, metro batzuetako sakoneran kapa lodi bat eratuz. Horrek belakiak ekinodermoetatik babesten ditu, beraien presa baitira. Gainera, toxinak ekoizten dituzte eta horrela beste organismo sesilak, briozoak eta aszidiak esaterako, ezin dira inguruan hazi. Horrek belakiak oso lehiakide eraginkor bihurtzen ditu bizitzeko lekua bilatzeko orduan. Adibideetako bat ageliferin substantzia kimikoa da.
Karibeko suan dauden Tedania generoko espezie batzuk legena eragiten dute ukitzen dituzten gizakiengan. Dortokak eta arrain batzuk belakiez bakarrik elikatzen dira. Esaten da belakiek predatzaile horien aurkako defentsa kimikoak eratzen dituztela. Halere, esperimentuetan ezin izan da ikusi belakiek sortutako kimikoen toxizidadearen eta arrainek hartzen duten zaporearen arteko loturarik. Horrek defentsa kimikoen freno gaitasunaren erabilgarritasuna murriztuko luke. Arrainen bidezko predatzeak belakiak zabaltzen lagunduko luke, zatiak askatuz. Halere, ikerketa batzuek erakutsi dute arrainek nahiago dituztela kimikoki defendatzen ez diren belakiak, eta beste ikerketa batek erakutsi zuen koral predazio handia egoteak kimikoki defendatutako espeziak zeudela iragarri ahal zuela.
Predazioa
Neuroptera eta Sisyridae moduko animaliak ur gezako belakien predatzaile bereziak dira. Emeak bere arrautzak begetazioaren gainean uzten ditu, ura isuriz. Larba oskolatik atera eta uretara joaten da bertan elikatzeko belakiak bilatuz. Belakiek beraien ahoko egitura luzatuak erabiltzen dituzte belakiak zulatzeko eta haien fluidoak zurrupatzeko. Espezie batzuen larba belakiaren gainazalera itsasten da; beste batzuena aldiz belakiaren barrunbeetan egoten da. Guztiz heldua den larbak uretatik alde egiten du eta krisalida bihurtzeko lekua duen kusku bat birarazten du.
Bioerosioa
Chondrilla nucula belakiak koral polipoak hiltzen dituen toxinak askatzen ditu, belakiak koralen eskeletoen gainean haz daitezen ahalbidetuz. Beste batzuk, bereziki Clionidae familian, beraien arkeozitoek jariatutako substantzia korrosiboak erabiltzen dituzte, arroketan, koraletan eta hildako moluskuen oskoletan hondeatzeko. Belakiak arrezifeetatik urtean 1m erauzi daitezke, marea baxua denean ilara nabarmen bat sortuz.
Gaixotasunak
Aplysina generoko belaki karibetarrek Aplysina banda gorriaren sindromea pairatzen dute. Horrek Aplypsina kolore oxido batean edo gehiagotako bandetan garatzea eragiten du, batzuetan ehun nekrotikoaren bandekin batera. Lesio horiek belakiaren atalak guztiz inguratu ditzakete. Gaixotasuna kutsakorra da eta Bahamako arrezifeetako belakien ia %10a kutsatzen du. Kolore oxido bandak zianobakterio baten bidez sortzen dira, baina ez dakite ea hori den gaixotasuna sortzen duen organismoa.
Beste organismoekin lankidetza
Endosinbionte fotosintetizatzaileetaz gain, belakiak beste organismoekin elkarlanean aritzeaz ezagunak dira. Lissodendoryx colombiensis gainazal arrokatsuetan ageri da batez ere, baina itsaspeko larreetan ere ageri da, larreetako belakiez inguratuta egonik. Azken horiek itsas izar lokalarentzat zaporegabeak dira, eta beraz Lissodendoryx beraiengandik babesten du.
Synalpheus generoko ganbek belakietan koloniak eratzen dituzte, eta ganba espezie bakoitza belaki espezie desberdin batean bizi da; horrenbestez Synalpheus krustazeo genero dibertsoenetarikoa da. Bereziki Synalpheus regalisek belakia elikagai iturri ez ezik, beste ganba eta predatzaileen aurka egiteko ere erabiltzen du. 16.000 belaki banako Spheciospongia vesparium bakarrean egon daitezke, bere burua elikatzeko ozeanoa filtratzen duenean jasotzen dituen partikula handiez elikatuz.
Ameiva jacuba
Ameiva jacuba Ameiva generoko animalia da. Narrastien barruko Teiidae familian sailkatuta dago.
Belaki
Belakiaren zikloa
Belaki gehienak materia organikoko partikulak eta itsas mikroorganismoak iragazten dituzten detritiboroak dira. Bereziki, belakiak garrantzitsuak dira koralezko arrezifeetako elikadura sareetan duten jokabide detritiboroarengatik. Detritoa maila trofiko gorako batetik birzkilatzen dute.
Diagraman erakusten den bezala, koral arrezifeetako belakiek koral jatorriko materia organikoa haiekin lotutako detritiboroei transferitzeko ekintzan laguntzen dutenaren hipotesia egin da. Hori belaki detritua ekoiztearen bidez egiten dute. Belaki espezie asko koraletik eratorritako disolbatutako materia organikoa belaki detritura bihurtzeko gai dira. Gainera, koralek ekoitzitako materia organikoa elikadura saretik haratago transferitu dezakete. Koralek materia organikoa disolbatutako mukosa edo partikuladun mukosa bezala askatzen dute  , baita material zelularra ere, kanporatutako Symbiodiniuma esaterako
Materia organikoa koraletatik belakietara bidezidor horiek guztien bidez transferitua izan daiteke, baina gehienetan disolbatutako materia organiko moduan ematen da. Izan ere, koral mukosa gehiena (%56tik %80raino) ur zutabean disolbatzen da;[68] eta Symbiodinium-aren isurketaren ondorioz finkatutako karbonoaren koral galera arbuiagarria izan ohi da (%0,01) mukosaren askapenarekin konparatuta (%40ra arte). Koraletatik eratorritako materia organikoa ere belakiei transferitua izan daiteke modu ez zuzen batean, bakterioen bidez esaterako, koralen mukosak kontsumi ditzakenak.