cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Texcoco aintzira
Geografia fisikoa
Texcoco lakua bere inguruan zeuden bi mendikatetik iritsitako urekin elikatzen zen. Mendebaldean Sierra de las Cruces deritzona dago, nondik, gaur egun, oraindik Magdalena, Becerra, Barranca del Muerto, Eslava, Mixcoac eta San Ángel ibaiak isurtzen diren. Ekialdetik Sierra Nevadako elurretatik Texcoco, Chimalhuacan eta Atencorantz jarraituz errekasto ugari jaisten ziren. Ibai hauen artean Coatepec eta Chapingo zeuden. Bere hegoalde eta iparraldeko mugak, hurrenez hurren, Guadalupe Mendilerroak eta Santa Catarina Mendilerroak adierazten zituzten, azken honen urak lakura soilik urtaro euritsuan iristen zirelarik, bertan ez baitzen korronte iraunkor bakar bat ere jaiotzen.
Lakuaren barnean uhartexka ugari zegoen. Peñón de los Baños eta Peñón Viejo izan ezik, gainontzeko guztiak lauak ziren. Batez ere lakuaren mendebaldeko zatian zeuden. Uhartexka hauetako batzuk ospetsuak dira Mexikoren espainiarren aurreko historian, mexikak bezalako herrien bizileku izan baitziren. Beharbada handiena Tenochtitlan uhartexka izan zen, gaur egungo Mexiko Hiriaren Erdigune Historikoa hartzen duena eta mexiken estatuaren hiriburua izan zena. Honen iparraldean Tlatelolco zegoen, Ertamerikako Aro Postklasikoko merkaturik handiena zuena. Hego-ekialdean, uhartexka ilara luze bat zegoen Mexikokoa eta Iztapalapako ertzaren artean. Horien artean Iztacalco eta Pantitlan zeuden.
Mexikoko Haraneko aintzira arroko zati da Xochimilco, Chalco, Zumpango eta Xaltocan hartzen zituen laku sistema bat. Espainiarren aurreko antzinaroan, gatza bai baina nekazaritzako urik lortzen ez zen ur gazizko laku bat zen. Bere gorakadak geldiarazten zituzten dike indigenak suntsituak izan ondoren, Texcoco lakuko urek aldian-aldian Mexiko Hiria urpetzen zuten, XVI. mendetik XIX. mendea arte. Hau izan zen erregeordetzako autoritateak eta, ondoren, errepublika independentekoak lakuen hedadura murriztu zuen isurbide sistema bat asmatzera eraman zituen. XX. mendearen amaieran, Mexikoko gobernuak, ur gorputzaren erreskate programa bat abiarazi zuen, arrazoi ekonomikoengatik bertan behera utzi den arren.
Ipswich
Ipswich Ingalaterrako ekialdean dagoen Suffolk konderriko hiriburua eta udalerririk populatuena da. Ia 135.000 biztanle zituen 2011an.
Ipswich Town Football Club futbol talde ospetsua, bertokoa da.
Utsjoki
Ohcejohka edo Utsjoki (Inariko samieraz, Uccjuuhâ; skolt samieraz, Uccjokk) Finlandia iparraldeko Lappi eskualdean dagoen udalerria da; zehazki, Europar Batasun osoan iparralderen dagoena da. Guztira, 1.210 biztanle ditu 5.372 km²-ko azaleran, eta horregatik, biztanle dentsitate txikiena duen herrialdeko hirugarren udalerria da. Nabarmentzekoa da azaleraren %80 inguru babestutako natura eremuek osatzen dutela; horien artean, Kevoko Natura Erreserba Hertsia da aipagarriena. Bestalde, Utsjoki sami herritar ehuneko altuena duen Finlandiako udalerria ere bada, izan ere, utsjokiarren %69,9 da herri horren kide. Hain zuzen, udalerria samien jatorrizko eta berezko lurraldearen barnean dago, Sápmi deituriko lurraldean, eta 1973. urtean, Enontekiö, Inari eta Sodankylä udalerriekin batera, Finlandiako Samien Lurraldea sortu zuen, samien ohiturak, hizkuntzak eta lurrak babesteko asmoz. Ipar samiera Utsjokiko hizkuntza ofiziala da finlandierarekin batera.
Teno ibaiak ezinbesteko garrantzia du Utsjokiko bizimoduan. Norvegiarekin muga markatzeaz gain, udalerriko motore ekonomikoa ere bada, izan ere, Teno ibaiko izokin handi ospetsuek erakartzen duten arrantza-turismoa eta mugak ekartzen duen salerosketa dira diru-iturri nagusiak. Udalerriko langileen %75ek egiten du lan hirugarren sektorean, bai zerbitzu publikoetan, bai pribatuetan.
Ondasun nabarmenen artean, aipatzekoak dira Sami zubia, eliza eta elizaren ingurunea. Hain zuzen, Finlandiar Ondarearen Erakundeak Utsjokiko elizaren ingurunea "Interes Nazionaleko Eraikitako Ondare" izendatu zuen 2009an; bertan XVIII. eta XIX. mendean eraikitako egurrezko 14 etxola daude, samiek jai eta azoka egunetan elkartzeko erabiltzen zituztenak.
Ingurunea
Utsjoki Lappi eskualdearen eta Finlandiaren iparraldeko muturrean dago, Ipar Lappi lurraldean, eta Norvegiarekin egiten du muga mendebaldean eta iparraldean. Bizilagunak Inari hego-ekialdean, eta Karasjok, Tana eta Nesseby norvegiar udalerriak dira; eskualdeko Rovaniemi hiriburutik, aldiz, 450 bat km iparraldera dago. Utsjokik, guztira, 5.372 km²-ko azalera du eta, hain zuzen ere, azalera handiena duen herrialde osoko hamabigarren udalerria da. Lurralde zabal honetan, hainbat eremu bereizten dira. Lautada zabaletan klima azpiartikoa eta taiga edo baso boreala nagusitzen dira, eta zuhaizti ohikoenak pinudiak eta urkidiak izaten dira; altuera gutxiko mendi gainetan, berriz, zuhaitzik gabeko tundra eta klima polarra dira bereizgarri nagusiak. Azkenik, aipatzekoak dira landare espezie ez-ohikoak bizi diren inguru zingiratsu eta paduratsuak.
Udalerria zirkulu polar artikoaren gainean dago, 350-500 bat km iparrera ; horrenbestez, gauerdiko eguzki eta gau polar fenomenoak urtero izaten dira. Alde batetik, eguzkia edo eguzkiaren argitasuna udalerriko zeruaren jabe izaten da maiatzaren bigarren astetik abuztu hasiera arte; Ohcejohkako edo Utsjokiko elizatean, esaterako, gertakariak 71 egun irauten du (maiatzaren 18an hasi eta uztailaren 28an amaitzen da). Bestetik, gau polarraren garaia edota iluntasuna nagusitzen den garaia azaroaren 27tik urtarrilaren 17ra izaten da; guztira, 51 egun. Ipar argiak, azkenik, oso ohikoak izaten dira neguko gau ilun eta oskarbietan; irail eta martxo bitartean lau gautatik hirutan izaten den fenomenoa da, urrian eta martxoan bereziki.
Klimari dagokionez, azpiartikoa da gailentzen dena eta, ondorioz, tenperaturak leunak izaten dira udan, baina neguak hotzak eta luzeak izan ohi dira. Dena den, neguak ez dira Lappi erdialdean bezain izozgarriak, Ozeano Artikotik iristen den haize epelak neguak leuntzen dituelako. Orokorrean, elurrak udalerriko lurzorua estaltzen du urri amaiera eta maiatza bitartean, gutxi gorabehera 175 egunez ; izotzak, bestetik, aintzira eta ibaien gaina hartzen du beste horrenbeste egunetan. Hilabete euritsuenak udakoak dira, uztaila bereziki, eta lehorrena, aldiz, maiatza. Eremu menditsuetan, bestalde, klima polarra da nagusitzen dena, eta horrekin batera, zero azpiko tenperaturak. Samiek antzinetik erabiltzen duten egutegiaren arabera, Lappiko eta udalerriko klima ulertzeko lagungarri diren zortzi garai bereizten dira: Giđđadálvi (udaberri-negua), Giđđa (udaberria), Giđđageassi (udaberri-uda), Geassi (uda), Čakčageassi (udazken-uda), Čakča (udazkena), Čakčadálvi (udazken-negua) eta Dálvi (negua). Azkenik, aipatzekoa da udalerrian klima aztertzen duen gune garrantzitsua dagoela, Turkuko Unibertsitateak 1956. urtean ireki zuen Kevo Ikerketa Azpiartikoko Institutua.
Ur eremu honetan, amuarrain arruntak eta laponiakoak, koregonoak, arrain hiruarantzak, ezkailuak, lotak, lutxoak, perkak, timaloak eta fama handiko izokinak bizi dira, urtero milaka arrantzale erakartzen dituztenak.
Udalerriko natura basatia oso zaindua da, azaleraren %80 inguru babestutako lurraldeek osatzen baitute. Guztira, natura erreserba bat eta hiru eremu basati daude Utsjokin:
Natura eremu horietan ehizatzea erabat debekatua dago; beraz, baso borealaz gain, babestutako animalia ugari ere badago. Ugaztunen artean, aipatzekoak dira altzeak, amerikar bisoiak, azeri gorri eta zuriak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, igarabak, ipar-katamotzak, jatunak, lemingak, lepahoriak, otso arruntak, satitsu txikiak, tundrako otsoak, ur-ipurtatsak, ur-satitsu hankazuriak, eta elur-orein basati eta etxekotuak (basoko elur-oreinak).
Bestalde, hegazti espezieei dagokienez, aniztasun handia dago. Elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, eskandinaviako lagopodoak, kaskabeltz handiak, laponiako kaskabeltzak, okil hiruhatzak, txirri lepokodunak eta zapelatz galtzadunak dira bertako negu latzetan bizirautea lortu duten hegazti bakarrak, alegia, urte osoan zehar ikus daitezkeenak. Hala eta guztiz ere, uda pasatzera iristen diren hegazti espezieak dira nagusi; esaterako, aliota txikiak, arrano beltz eta arrantzaleak, belatz gorri, handi eta txikia motako harrapariak, basoilarrak, bernagorri ilunak, birigarro arrunt eta txikiak, luma dotoreko borrokalariak, elur-berdantzak, erroiak, hontz gabiraiak, ipar-antzandobiak, ipar-belatzak, ipar-txioak, istingor arrunt eta txikiak, kukua, kuliska gorri, pikart eta txikiak, kurlinta bekaindunak, laponiako berdantzak, larre-buztanikarak, larreoiloak, mendebal-txori mokomeheak, negu-txirtak, negu-txontak, okil beltzak, papourdinak, pinu-gailupak, siberiar eskinosoak, temminck txirriak, txio horiak, txirri hankalaburrak, ur-zozoak, urre-txirri arruntak, zingira-berdantzak, zingira-hontzak eta zozo paparzuriak. Azkenik, ur-hegazti espezieen artean, aipatzekoan dira ahate txistulariak, ahatebeltz arrunt eta hegazuriak, beltxarga oihulariak, izotz-ahateak, murgilari handi eta mottodunak, zerra ertain eta txikiak, eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak.
Historia
XIV. mendean, baina, Ipar Lappi osoa Suediar Erresumako antzinako Laponia probintzia barnean finkaturik gelditu zen. Muga zurrundu egin zen eta lurraldearen mendekotasuna bermatzeko, suediarrek zerga-sistema sendoa jarri zuten martxan. Garai horretan, gaur egun udalerriak hartzen duen eremuan, bi siida edo sami talde bereizten ziren: hego-mendebaldeko Deanu siida eta ipar-ekialdeko Ohcejohka. Banaketa horrek XIX. mendera arte iraungo zuen.
Suediarren eragina XVII. mendean hasi zen nabarmentzen; kristautasunaren bultzadaz, lehen elizak eraikitzen hasi ziren Laponia iparraldean. Lurraldearen zabalera eta orografia dela-eta, hainbat eliza finkatu behar izan zituzten eskualdean erlijioa egonkortzeko. Utsjokiko lehena Mantojärvi edo Máttajávri izeneko aintziraren ertzean eraiki zuten 1701. urtean. Hala, kristautasunaren etorrerarekin batera, samiak xamanismoa alde batera uzten hasi ziren. Gainera, iparraldean sektore ekonomiko berria sortzeko helburuarekin, samiak elur-orein zaintzan jarduteko laguntzak jasotzen hasi ziren Suediar Erresumaren eskutik, eta horrek ere euren bizimodua eraldatzea ekarri zuen. Bestalde, XVII. mende bukaeran Izotz Aro Txikia izan zen eta herritarrek hildako asko eragin zituen gosete garai luzea pairatu zuten. Dena den, egonkortasun handiko garai luzea izan zen eta Errusiar Tsarerriaren eta Suediar Erresumaren iparraldeko muga lasaitu egin zen. XVIII. mendean, aldiz, Finlandiaren kontrola izateko guduak hasi ziren. 1751. urtean Strömstadeko Akordioa sinatu zuten Norvegiak eta Suediak, eta iparraldeko muga Teno (edo Kárášjohka) ibaian zehaztu zuten; erabaki horrek ondorio kaltegarriak izan zituen lurraldean, bertako bi sami herriak (Deatnu eta Ohcejohka) bi herrialdetan banatuta gelditu zirelako: Teno ibaiaren iparraldeko ertza Kautokeinoko elizbarrutiak bereganatu zuen eta hegoaldeko ertza, aldiz, Utsjokiko elizatearen inguruan bildu zen, Suediaren eta Sodankyläko elizbarrutiaren barruan. Finlandiako Gerran, azkenik, Errusiar Inperioak herrialdea bereganatu zuen eta Finlandia Inperioko Dukerri Handi bihurtu zen.
Jabe aldaketak lurraldeko samien bizimodua hankaz gora jarri zuen. Hain zuzen, elur-orein zaintzan jarduten zuten sami abeltzainek animaliak lekualdatzen zituzten sasoiaren arabera, eta neguan Ozeano Artikoaren kostaldera eramaten zituzten elikagai hobeen bila. Baina, Finlandia Errusiar Inperioak bereganatu zuenean, Norvegiako muga itxi egin zuten 1852an, eta samiak iparralderantz jo ezinik gelditu ziren. Ezintasun horrek kalte handiak eragin zituen ekonomian eta abeltzain askok hegoalderantz jotzeko apustua egin zuen, hartara Inariko samiekin harremanak estutuz. Gorabehera horien ondorioz eta finlandiar kolonoen kokatzea bultzatzeko, eskualdea zerga-sistematik salbuetsia gelditu zen hainbat urtez. Azkenik, 1876. urtean, Utsjokiko elizatearen inguruko herriak Sodankylätik bereizi eta udalerri propioa sortu zuten. Errusiaren mende ehun urte igaro ondoren, Finlandiak 1917ko Gerra Zibilean independentzia lortu zuen. Estatus aldaketa hau oraindik errotu eta egonkortu gabe zegoenean, Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen kontinente zaharrean. Herrialdeak bere burujabe estatusa mantendu nahian eta SESB bere lurraldetik urruntzeko helburuarekin, Alemania naziarekin bat egin zuen. Norvegiatik iritsitako tropa alemaniarrak udalerriko herrietan egokitu ziren eta Ozeano Artikoaren defentsa antolatzeari ekin zioten. Finlandia astindu zuten Neguko Gerra eta Jarraipenaren Gerraren ondoren, herrialdeak SESBekin bake-akordioa sinatu zuen; akordioa gauzatzeko, finlandiarrek sobietarren baldintza nagusia onartu behar izan zuten, alegia, alemaniarrak finlandiar lurretatik botatzea. Horrela, gutxira arte soldadu nazien kide izandako finlandiarrak horiek jazartzeari ekin zioten eta bizilagun den Norvegiara, Hirugarren Reicharen herrialde satelitera, alde egitea galarazteko, soldaduak mugako udalerrietan kokatu ziren. Laponiako Gerra hasi zen eta eskualdeak ondorio garratzak pairatuko zituen. Alemaniarren XXXVI. armada-gorputzak muga Karigasniemi herritik igarotzea erabaki zuen; hala ere, XXXVI.a Ivalo suntsitu zuen armada-gorputz bera izan arren, Utsjokin ez zuen sarraskirik egin.
Gerra osteko urteetan, Finlandiak ekonomikoki izugarrizko hazkuntza izan zuen eta gizarte eta politika egonkortasuna lortu zuen. Dena den, hazkunde hori guztia ez zen hain oparoa izan udalerriarentzat, industriak ez baitzituen bere sustraiak errotu Lappin (Kemi, Kemijärvi eta Tornio hirietan izan ezik), eta samiek jatorrizko ekonomiatik bizirauten jarraitu zuten. XX. mendearen bigarren erdian, aldiz, arrantza-turismoaren eskutik azpiegiturak iristen hasi ziren eta natura basatia babesteko apustua egin zen Ipar Lappin. Utsjokin bertan, Kevoko Natura Erreserba Hertsia sortu zen 1956an eta horren inguruan jarduera ekonomiko berriak azaltzen hasi ziren.
Gaur egun udalerrian bi talde etniko nagusi daude: samiak (%69,9) eta finlandiarrak. Hain zuzen, sami biztanle ehuneko handiena duen udalerria da Utsjoki. Herritar horien ohiturak, hizkuntzak eta lurrak babesten dituen Samien Lurraldea sortu zuen Utsjokik Enontekiö, Inari eta Sodankylä udalerriekin batera 1973. urtean.
Banaketa
Udalerria hiru herrigune nagusik osatzen dute: Utsjokiko elizateak, Europar Batasunean iparralderen dagoen Nuorgam herriak eta hego-mendebaldeko Karigasniemik. Hiru herri horietan eta inguruko auzuneetan bizi dira udalerriko biztanle gehienak. Bestalde, mendebaldean bada beste biztanle-gune garrantzitsu bat, Nuvvus eta Dálvadas sami herriek, eta Outakoskik osatzen dutena; dena den, bertan herritarrak sakabanaturik bizi dira.
XIX. mendera arte, gaur egun udalerriak hartzen duen eremuan, bi siida edo sami talde handi bereizten ziren: hego-mendebaldeko Deanu siida eta ipar-ekialdeko Ohcejohka. Dena den, 1751. urtean Norvegiak eta Suediak iparraldeko muga Teno (edo Kárášjohka) ibaian zehaztu zutenean, bertako bi sami herriak bi herrialdetan banatuta gelditu ziren: ibaiaren iparraldeko ertza Kautokeinoko elizbarrutiak bereganatu zuen eta hegoaldeko ertza, aldiz, Utsjokiko elizatearen inguruan bildu zen. Hala, ordura arte mendebaldera begira izan ziren Karigasniemi eta inguruko herriak Ohcejohkarekin elkartu eta udalerri berria sortu zuten 1876. urtean: Utsjoki.
Hauek dira udalerriko herrigune garrantzitsuenak: Lehen izendapena finlandieraz, bigarrena ipar samieraz. 175 biztanle baino gehiago dauzkaten herriak beltzez.
Garraio azpiegiturak
Utsjoki hain handia izanik eta herriak hain sakabanatuta egonik, ez da erraza bertatik mugitzea errepide bidez ez bada. Ez dago iparralderaino doan trenik ezta aireporturik ere; hurbilen dauden aireportuak Ivalokoa -Ivalo aireportua- (150-175 km hegoaldera), Lakselv-Banak aireportua (Karigasniemitik 94 km ipar-mendebaldera), eta Kirkenes aireportua (Nuorgam herritik 145 km ekialdera) dira. Beraz, garraiobide nagusiak autoa eta autobusa dira. Ondorengoak dira udalerria zeharkatzen duten errepide eta autobide nagusiak:
Valtatie 4: Helsinki – Lahti – Jyväskylä – Oulu – Kemi – Rovaniemi – Inari – Utsjoki
Kantatie 92: Karigasniemi – Kaamanen (Inari) – Näätämö (Inari)
Seututie 970: Karigasniemi – Utsjoki – Nuorgam
Hala, Utsjokiko herrien artean ibiltzeko eta Lappiko gainontzeko udalerriekin bat egiteko garraiobide erabiliena autoa da. Utsjokitik autobide bakarra igarotzen da, Nelostie izenaz ezaguna den Valtatie 4a. Autobide honek Finlandia hegoaldetik iparraldera zeharkatzen du eta, guztira, Helsinkitik Utsjokira, 1.295 km-ko luzera du (herrialde osoko autobide luzeena da). E8a eta E75a osatzen duten autobideetako bat da eta Oulu, Kemi eta Rovaniemi hirietatik, Kevotik eta elizatetik igarotzen denez, utsjokiarren autobide erabiliena ere bada. Bestetik, bigarren mailako errepide ugari ere badaude; esate baterako, Karigasniemin hasi Inariko Kaamanen eta Näätämö herrietara iristen den 192 km-ko Kantatie 92a, eta hego-mendebaldetik ipar-ekialdera Utsjokiko mugako herri guztiak (Karigasniemi, Outakoski, Nuvvus, Dálvadas, Utsjoki, Nuorgam) bat egiten dituen Seututie 970a, 148 km dituena. Norvegiara igarotzeko, azkenik, errepidezko hiru muga nagusi daude: Karigasniemitik, Nuorgametik, eta, Sami zubia igaroz, Utsjokiko elizatetik.
Garraio publikoari dagokionez, Karigasniemi herria eta Utsjokiko elizatea lotzen dituen autobusa izaten da astelehenetan eta ostegunetan. Bestalde, Eskelisen Lapin Linjat konpainiako autobusek ia egunero egiten dute geldialdiren bat Karigasniemin edo Utsjokin; izan ere, herrialdea Norvegiarekin eta Ipar lurmuturrarekin lotzen duten bidaiak maiz egiten dira eta udalerria derrigorrezko geldialdia izaten da horietan.
Hezkuntza
Lappiko hezkuntza azpiegitura nagusiak eskualdeko hiriburuan daude, Rovaniemin; haien artean, Unibertsitatea eta Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea. Dena den, utsjokiarrek derrigorrezko hezkuntza udalerrian bertan jasotzeko aukera dute. Hain zuzen, Udalak tokian tokiko irakaskuntzaren alde egiten du, eta Utsjoki sakabanatuta dauden hainbat herrik osatzen duten arren, eskaintza sarea zabala da.
Guztira, Haur Hezkuntzako hiru eskola daude Utsjokin, hirurak publikoak: Utsjokiko elizateko, Karigasniemiko eta Nuorgamgo haur eskolak. Ikastetxe horietan, sei urtera arte iristen den Haur Hezkuntza eskaintzeaz gain, Derrigorrezko Hezkuntzako lehen bi mailak ere burutzen dituzte ikasleek. Aurre-eskola izena duten bi ikasturteetan, gazteak ordutegira egokitzen eta ikasgai berriak ikusten hasten dira, besteak beste. Ondorioz, aldaketa horren handia izan ez dadin, fase hau aurreko ikastetxe berean burutu ohi dute. Hirugarren mailatik aurrera, aldiz, Utsjokiko gazteek elizatean dagoen Samien Institutura (Utsjoen saamelaislukio edo Ohcejoga sámelogahat) jo behar izaten dute euren ikasketekin jarraitzeko, udalerrian dagoen Derrigorrezko Hezkuntzako ikastetxe bakarra baita. Eskola bakarra izanik, gazte gehienek inguruko herrietatik bertara mugitu behar izaten dute egunero; dena den, ikastetxeak herri urrunenetako ikasleen joan-etorriak ordaintzen eta errazten ditu. Elebitasunak garrantzi handia du institutuan eta ikasketak finlandieraz edota ipar samieraz eskaintzen dira. Bertan dauden instalazioen artean nabarmentzekoak dira liburutegia, gimnasioa, kirol aretoa eta igerilekua.
Osasuna
Familiako edo etxeko medikuek garrantzi handia dute eskualdeko eta herrialde osoko osasun sisteman, eta horiek udalerrian bertan dauden osasun-etxe eta eskualde-erietxeetan egiten dute lan. Hain zuzen, osasun zentroetan laborategiak, kontsulta- eta ebakuntza-gelak, eta tresna bereziak izaten dituzte, eta zenbait mediku espezializatuk ere egiten du lan bertan. Askotan bizpahiru udalerriren artean akordioak adosten diren arren, udalerri txikienenek ere zentro hauek izaten dituzte. Utsjokin, ezaugarri horiek dituen eta Utsjokiko elizatean dagoen osasun-etxe nagusiaz gain, eskualde-erietxe bat ere badago Karigasniemi herrian. Lappi Ospitale Barrutiko erietxe nagusia (Lappiko Ospitalea), aldiz, eskualdeko hiriburuan dago, Rovaniemin.
Udala
Utsjokiko eta Finlandiako gainontzeko udalerrietako udalbatzak eratzeko, lau urtero udal hauteskundeak antolatzen dira herrialdean. Gaur egun dagoen udalbatza 2017ko apirilaren 9an ospatu ziren udal hauteskundeetan eratu zen.
Utsjokiko Udalbatza 15 ordezkarik osatzen dute eta, Lappiko udalbatza gehienen antzera, talde politiko nagusia Zentroko Alderdia da. Nahiz eta aurreko hauteskundeetan baino emaitza kaskarragoak lortu eta ordezkari bat galdu, guztira, botoen %33,7 eta bost eserleku eskuratu zituen. Dena den, emaitza ez zen nahikoa izan gehiengo osoa eskuratzeko. Hurrengo alderdia botoen %21,3 jaso zuen Koalizio Nazionala izan zen. Alderdi liberal-kontserbadoreak ere ez zuen lortu aurreko emaitzak hobetzea eta batzarkide bat gutxiago eskuratu zuen; guztira, hiru ordezkari. Bestalde, ezkerreko alderdiek gorakada nabarmena izan zuten. Alderdi Sozial-Demokratak eta Ezker Elkartasunak batzarkide bat gehiago lortu zuten, bina. Azkenik, ordezkari bana lortu zuten Benetako Finlandiarrak, Suerdiar Alderdi Popularrak eta udalbatzan lehen aldiz sartu zen Alderdi Kristau-Demokratak. Hauteskundeetako parte hartzea %78,1ekoa izan zen. Udalerriko alkatea Vuokko Tieva-Niittyvuopio andrea da eta Utsjokiko Udalbatzak 2014ko irailaren 5ean izendatu zuen aho batez. Bestalde, 2017ko udal hauteskundeen ostean, Zentroko Alderdiko Ilmari Tapiola​ jauna izendatu zuten udalbatzako presidente eta Udal Zuzendaritza Batzordearen buru, aldiz, Alderdi Sozial-Demokratako kide den Mika Aikio. Hurrengo udal hauteskundeak 2021. urtean ospatuko dira.
Biztanleria
Mila eta hirurehun biztanlera iristen ez den udalerri hau biztanle gutxien duen Lappiko hirugarren udalerria da, eta bere azalera handiak Finlandia osoko biztanle dentsitate txikiena duen udalerrien artean sartzen du. Utsjoki sami herritar ehuneko altuena duen herrialdeko udalerria da, zehazki, utsjokiarren %69,9 da herri horren kide. Samien hizkuntza (ipar samiera) udalerriko hizkuntza ofiziala da finlandierarekin batera. Azken urteotan ipar samierak babes handia jaso duen arren, hizkuntza nagusia finlandierak izaten jarraitzen du, herritarren %52,7ren lehen hizkuntza baita; ipar samiera, aldiz, %43,1en lehen hizkuntza da, zehazki 523 utsjokiarrena (2020). Udalerriaren izen ofizialak "Ohcejohka" eta "Utsjoki" dira, ipar samieraz eta finlandieraz hurrenez hurren. Finlandiarrak, bestetik, batez ere 50eko hamarkadatik aurrera iristen hasi ziren udalerrira. Teno ibaiko izokinen ospea aspalditik ezaguna zen arren, garai hartan geroz eta arrantzale gehiago iristen hasi zen Utsjokira, eta jarduera horren inguruan zerbitzuak garatzen hasi ziren. Arrantza-turismoaren eskutik dendak ireki ziren, hotelak, errepideak, jatetxeak, eta herrialdeko toki guztietatik iritsitako arrantzaleek udalerriko ekonomia piztu zuten. Hain zuzen ere, oparotasun horrekin batera, hegoaldetik finlandiar herritar ugari heldu zen, eta samiek biztanlerian izandako nagusitasuna murriztu zen hein batean. 90eko hamarkadaren amaieran, aldiz, mende hasieratik urtez urte etengabe hazten ari zen Utsjokiko biztanleria jaisten hasi zen. Batik bat, lan esparru zabalago baten bila bertatik ateratzen ziren herritarrak ziren biztanle galera horren kausa. Joera horrek jarraitzen duen arren, azkenaldian udalerriko biztanleria egonkor mantendu da.
Bestalde, Europar Batasuneko herrialdeekin eta Finlandiako gainontzeko udalerriekin alderatuta, Utsjokin 15 urte baino gutxiagoko biztanleriaren ehunekoa baxua da: %14,2; eta 64 urte baino gehiago dituztenena, berriz, oso altua: %30,5. Erlijioari dagokionez, herritar gehienak sinesgabeak (%25,2) edo luteranoak (%73,2) dira; sinestunen kopuru handiena samiek osatzen dute. Atzerritarrak, azkenik, biztanleriaren %4,1 dira (2020).
Utsjoki hiru herrigune nagusik osatzen dute: Utsjokiko elizateak (Utsjoki-Mieraslompolo), Nuorgam herriak eta hego-mendebaldeko Karigasniemik. Hiru herri horietan eta inguruko auzuneetan bizi dira udalerriko biztanle gehienak; dena den, utsjokiarren %26,1 baino ez da bizi herriguneetan, gainontzekoa landa-eremuan bizi da. Bestalde, mendebaldean bada beste biztanle-gune garrantzitsu bat, Nuvvus eta Dálvadas sami herriek, eta Outakoskik osatzen dutena; bertan herritarrak sakabanaturik bizi dira.
Utsjoki sami idazleen udalerria da. Hain zuzen ere, utsjokiar ezagunenak ipar samieraz idazten duten Inger-Mari Aikio-Arianaick eta Rauni Magga Lukkari olerkariak, Pedar Jalvi, eta Kirsti Paltto eta Jovnna-Ánde Vest idazleak dira. Bestalde, musikarekin lotura estua duten bi artista ere aipatzekoak dira, Inariko Angeli herrian jaio arren Utsjokin bizi den Ulla Pirttijärvi abeslaria, eta Kaamasmukkako Áilu Valle sami raperoa.
Samiak
Udalerria samien jatorrizko eta berezko lurraldearen barnean dago, Sápmi deituriko lurraldean. Samiak, euskaldunekin batera, Europako gutxiengo indigena bakarrak dira eta hauen jatorria ezezaguna izaten jarraitzen du egun; kultura eta hizkuntzagatik, badirudi antzinaroko Komsa kulturako tribuen eta beranduago (k.a. 3. milurtekoan) Eskandinaviara ekialdetik sartu ziren herri uraldarren nahasketaren emaitza direla. XVI-XVII. mendera arte, herri nomada izan zen samiena eta garai hartan elur-orein zaintzaren kultura hasi zela uste da; bizimodu berri horrek, hala ere, aurreko kutsu nomada izaten jarraitu zuen, sasoiaren arabera, abeltzainek elur-oreinak hegoalde eta iparraldeko Ozeano Artikoaren artean eduki behar izaten baitzituzten. Bereizgarri horrek eta hizkuntzak (ipar samiera) Utsjokiko eta inguruko samiak gainontzeko tribu eta herrietatik bereizi izan ditu eta, ondorioz, giza-multzo honek "ipar sami" deitura jaso izan du, gaurdaino gorde den deitura. Izan ere, oraindik, abeltzaintzak ipar samien jarduera nagusia izaten jarraitzen du.
1973. urtean, Utsjokik, Enontekiö, Inari eta Sodankylä udalerriekin batera, Finlandiako Samien Lurraldea sortu zuen, samien ohiturak, hizkuntzak eta lurrak babesteko asmoz. Gaur egun, Utsjokiko biztanleriaren %69,9 da talde etniko honetakoa (Samien Lurraldea kudeatzen duten arduradunen irizpideen arabera) eta Sami Parlamenturako hauteskundeetan parte har dezake. Hain zuzen, Utsjoki sami etniako biztanle gehien bizi den Finlandiako udalerria da eta "Ohcejohka", "Uccjuuhâ" eta "Uccjokk" izenak jasotzen ditu ipar samieraz, Inariko samieraz eta skolt samieraz, hurrenez hurren (lehenengoa baino ez da ofiziala).
Azkenik, aipatzekoa da herritar gehienak elebidunak edo elebidun hartzaileak direla (finlandiera eta ipar samiera); ipar samiera zehazki utsjokiarren %43,1en lehen hizkuntza da.
Armarria
Armarria 1953. urtean sortu zuen Gustaf von Numers artistak eta bere helburua, bertan agertzen diren irudiekin, udalerriko natura adieraztea izan zen; urte bereko apirilaren 20an, Barne Ministerioak Utsjokiko ikur ofizialtzat hartu zuen. Atzealde beltzaren gainean, zilarrezko lau puntako izarra eta Eguzkiaren garrak daude. Lau puntako izarrak Iparrizarra irudikatzen du, neguko gau ilun, hotz eta luzeetan zerua argiztatzen duen argi nagusia; horrek, era berean, udalerriaren kokapena adierazten du, herrialdearen iparraldean eta zirkulu polar artikoaren gainean. Bestalde, Eguzkiaren gar edo izpiak ipar argiak dira, iparraldeko eskualdeen bereizgarri nagusiak direnak. Horrela, esan daiteke armarriak gau polarra adierazten duela. Azkenik, nabarmentzekoa da Utsjokiko armarriaren atzealde iluna, izan ere, kolore hitsak (grisa, beltza) Lappiko udalerrietako armarrien bereizgarriak dira, neguko zerua irudikatzen dutenak.
Elkarteak eta Erakundeak
Hezkuntza eta ikerkuntzarekin lotutako gune garrantzitsuak daude udalerrian:
Museoak eta Ondasun nabarmenak
Ingurune naturalaren balioaz gain, Utsjokiko ondasun nabarmenenak samien aspaldiko bizimodu eta kulturarekin lotura duten eraikinak dira. Esate baterako, egurrezko egitura bereziei esker, Lohisaariko eta Utsjoki ibai ertzeko arrantzaleen txabolak, Mantojärvi aintzira inguruko etxolak eta Dálvadas sami herria monumentu izendatuak izan ziren 1993. urtean; hauekin batera, aspaldian garraiorako erabiltzen zen Nivajoki-Alajalve bidea ere.
Ekonomia
Lappiko gainontzeko udalerrien antzera, Utsjokiko jarduera ekonomiko nagusia zerbitzu-sektorean dago. Guztira, langileen %76,1ek egiten du lan hirugarren sektorean, bai zerbitzu publikoetan, bai pribatuetan. Hain zuzen, Teno ibaiak erakartzen duen arrantza-turismoa eta mugak ekartzen duen salerosketa dira udalerriko diru-iturri nagusiak. Bestalde, aipatzekoa da samien artean abeltzaintzak betetzen duen funtzioa, izan ere, elur-orein zaintza euren kulturaren bereizgarri garrantzitsua da. Lehen sektoreko langileak %10,6 dira. Langabezia tasa eskualdeko bosgarren baxuena da: %8,6 (2020) ; eta udal-tasa, aldiz, %21ekoa.
XX. mende erdialdera arte, Utsjoki lehen sektoreko udalerria izan zen. Samien elur-orein etxaldeak ziren herritarren diru-sarrera nagusia, eta arrantzak eta egoera klimatikoak guztiz baldintzatutako nekazaritzak irabazi hauek osatzen zituzten. Dena den, 50eko hamarkadan egoera aldatzen hasi zen. Teno ibaiko izokinen ospea aspalditik ezaguna zen arren, geroz eta arrantzale gehiago iristen zen Utsjokira, eta jarduera horren inguruan zerbitzuak garatzen hasi ziren. Arrantza-turismoaren eskutik dendak ireki ziren, hotelak, errepideak, jatetxeak, eta herrialdeko toki guztietatik iritsitako arrantzaleek udalerriko ekonomia piztu zuten. Oparotasun horrekin batera, finlandiar herritar ugari heldu zen, eta samiek biztanlerian izandako nagusitasuna murriztu zen. Hala, urte gutxiren buruan, Utsjokiren egitura ekonomikoa zeharo aldatu eta hirugarren sektoreko udalerri bihurtu zen. Bestalde, Teno ibaiko muga igaro eta udalerrira erosketak egitera iristen diren norvegiarrek ere pisu handia dute Utsjokiko ekonomian. Finlandia 1995ean Europar Batasuneko herrialde bihurtu zenean, Norvegiaren eta Finlandiaren egoera ekonomikoa aldatu zen. Nahiz eta 1996. urtean bi herrialdeak Schengen eremuan sartu, 2002an euroa iritsi zenean produktuen prezioek gorabehera handiak izan zituzten. Ordutik, muga zeharkatu eta Utsjokiko dendetan erosketak merkeago egiten dituzten norvegiarrek diru-kopuru handia uzten dute udalerrian. Irabazi gehien dituena Nuorgam eta Karigasniemi herrietan dendak dituen Alko enpresa da.
Samiei dagokienez, abeltzaintzak eta klimak baldintzatutako nekazaritzak jarduera garrantzitsuak izaten jarraitzen dute. Hain zuzen ere, sami herriaren kultura eta elur-orein zaintza estuki loturik daude aspalditik. Dena den, Utsjokiko langileen hamar lanpostutatik bakarra da lehen sektorekoa.
90eko hamarkadaren amaieran, mende hasieratik urtez urte etengabe hazten ari zen Utsjokiko biztanleria jaisten hasi zen. Batik bat, lan esparru zabalago baten bila bertatik ateratzen ziren herritarrak ziren biztanle galera horren kausa. Joera horrek jarraitzen duen arren, azkenaldian udalerriko biztanleria egonkor mantendu da.
Azken urteotan turismoaren esparrua zabaltzeko lan handia egin da administraziotik. Besteak beste, 1956. urtean sortu zen Kevoko Natura Erreserba Hertsia eta udalerriko ondasun natural eta kulturalak ezagutzera emateko ekimenak gauzatu dira. Hala, Utsjokiko inguruneak eta gauerdiko eguzkiaz eta ipar argiez gozatzeko aukerak naturazale asko erakartzen ditu gaur egun. Dena den, arrantza turismoak udalerriko ekonomiaren motore izaten jarraitzen du, ingurugiroa babesteko asmoz arrantza lizentzien kopurua murriztu den arren.
Oinarrizko Hitzarmen Demokratikoa
Oinarrizko Hitzarmen Demokratikoa (OHD), Euskal Herriko hainbat eragile sozial, politiko eta kulturalek sinaturiko akordioa da.
Akordioaren kronologia
2003ko Uztailaren 4an Udal Hautetsien Biltzarrak deituta 180 lagun bildu ziren Donostian, eragile ezberdinen izenean.Bertan, Euskal Herriaren egoeraren diagnostikoa burutzeko Nazio Eztabaida Gunea eratzea erabaki zen. Honek bere lehen diagnostikoa eman zuen 2003ko urte amaieran. Diagnostiko horretan oinarrituz, Nazio Eztabaida Guneak bi proposamen jarri zituen mahai gainean 2004ko Aberri Egunean: Nazio Eraikuntzarako Proposamena eta Gatazkaren Konponbiderako Proposamena.
Gatazkaren Konponbiderako proposamenean Konponbiderako mahaia osatzea planteatu zen, eta mahai hori sortzeko bideak jorratzeko lan batzorde bat eratzea erabaki zen: Gatazkaren Konponbidea Sustatzeko Batzordea. Batzordea, Euskal Herri osoko eragile politiko, sindikal eta sozial askorekin jarri zen harremanetan, beraien ikuspuntu eta ekarpenak jaso eta trukatuz. 55 hartu-eman ezberdin finkatu zituzten lan horretan.
Harreman horien ondorioz gatazkaren konponbiderako Oinarrizko Hitzarmen Demokratikoaren lehen zirriborroa idatzi eta eragile guztien eskuetan jarri zuen Batzordeak.
2005eko Martxoaren 5ean, Bilbon, Oinarrizko Hitzarmen Demokratikoa aurkeztu zuen Batzordeak eta testuarekin bat egin zuten 28 eragile politiko, sindikal eta sozialen ordezkariek Hitzarmena sinatu zuten. Prozesu honetan bi fede emaile eta lau begirale izan ditu lanean:
La Capelle-Bleys
La Capelle-Bleys Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Capelle-Bleys udalerrian erroldatutako biztanleak 384 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 202 etxebizitza zeuden, 154 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 194 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 154 etxebizitza nagusietatik 131 bere jabearen bizilekua ziren eta 23 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 90 etxek bost zituzten. 126 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 74 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 67 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 213 ziren, horien artean 156 aktiboak ziren eta 57 inaktiboak ziren. 156 pertsona aktiboetatik 139 lanean zeuden (80 gizon eta 59 emakume) eta 17 langabezian zeuden (5 gizon eta 12 emakume). 57 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Capelle-Bleys udalerrian 153 unitate fiskal zeuden, 378,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.691 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean La Capelle-Bleys udalerrian 33 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.125 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Flesselles
Flesselles Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Flesselles udalerrian erroldatutako biztanleak 2.004 ziren. Familiak 684 ziren, horien artean 84 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 56 bakarrik bizi ziren emakumeak), 244 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 300 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 56 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 717 etxebizitza zeuden, 687 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 712 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 687 etxebizitza nagusietatik 551 bere jabearen bizilekua ziren, 129 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 178 etxek lau zituzten eta 455 etxek bost zituzten. 592 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 253 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 392 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.359 ziren, horien artean 942 aktiboak ziren eta 417 inaktiboak ziren. 942 pertsona aktiboetatik 859 lanean zeuden (481 gizon eta 378 emakume) eta 83 langabezian zeuden (46 gizon eta 37 emakume). 417 pertsona inaktiboetatik 143 erretiraturik zeuden, 144 ikasten zeuden eta 130 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Flesselles udalerrian 732 unitate fiskal zeuden, 2.108 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.321 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 52 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 okindegiak eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Flesselles udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.099 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Whiteita-(MnMnMg)
Ezaugarriak
Whiteita-(MnMnMg) elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Saint-Pierre-du-Regard
Saint-Pierre-du-Regard Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Pierre-du-Regard udalerrian erroldatutako biztanleak 1.252 ziren. Familiak 547 ziren, horien artean 165 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 109 bakarrik bizi ziren emakumeak), 201 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 157 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 659 etxebizitza zeuden, 564 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 58 hutsik zeuden. 627 etxeak ziren eta 31 apartamentuak ziren. 564 etxebizitza nagusietatik 451 bere jabearen bizilekua ziren, 109 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 30 etxek bi zituzten, 123 etxek hiru zituzten, 177 etxek lau zituzten eta 232 etxek bost zituzten. 405 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 271 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 233 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 815 ziren, horien artean 542 aktiboak ziren eta 273 inaktiboak ziren. 542 pertsona aktiboetatik 491 lanean zeuden (269 gizon eta 222 emakume) eta 51 langabezian zeuden (24 gizon eta 27 emakume). 273 pertsona inaktiboetatik 162 erretiraturik zeuden, 51 ikasten zeuden eta 60 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
9P/Tempel 1
Tempel 1, aldizkako kometa bat da (modu formalean 9P/Tempel1 deitua). 1867ko apirilak 3an aurkitu zuen Ernst Wilhelm Leberecht Tempel astronomo alemaniarrak Marsellatik. Aurkitu zenean, kometa, bere periheliora, 5,68 urtetik behin iristen zen. Berriz, 1873an eta 1879an ikusi ahal izan zen. Baina, Tempel 1 kometaren orbita, batzuetan, Jupiterrengana hurbiltzen da, eta honek bere orbita periodoan aldaketak eragiten ditu. Gertakari hau, 1881ean gertatu zen, orbita periodoa 6,5 urterarte luzatuz. Perihelioa ere aldatu zen, 50 milioi kilometro gehiagoan handituz, kometa, Lurretik ez hain ikusgai utziz. Ondorioz, astronomoek, kometaren arrastoa galdu zuten, eta desegin egin zela uste izan zuten. 1960 arte ez zen berriz ikusi, Brian G. Marsdenek berriz aurkitu zuenean, kometaren orbitaren kalkulu zehatzak egitean, Jupiterrek eragindako perturbazioak ere kontutan hartuta. Bere egungo orbita periodoa, 5,5 urtekoa da.
Tempel 1 ez da kometa dizdiratsua: bere gehienezko itxurazko magnitudea, oraingoz, 11koa izan da, begi hutsez ikusi ahal izatekoa baino baxuagoa. Uste denez, bere tamaina 14x4 kilometrokoa da, Hubble espazio teleskopioak argi ikusgarriarekin eta Spitzer espazio teleskopioak argi infragorriz hartutako neurrietan oinarrituta. Behaketa hauek bateratuz, albedo baxu bat ere lortu zen, %4koa baino ez. Gainera, bi eguneko errotazio tasa bat ere adierazi zen.
Saint-Pierre-du-Regard
Diru sarrerak
2009an Saint-Pierre-du-Regard udalerrian 600 unitate fiskal zeuden, 1.366,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.926 euro zen.
9P/Tempel 1
2005eko uztailak 4an, goizeko 05:52etan, NASAren Deep Impact espazio zundak, Tempel 1 kometaren aurka talka egin zuen jaurtigailu bat bota zuen. Espazio teleskopioek, unetxo batez kometaren dizdira hogeitamarkoiztu zuen gertaera ikusi zuten, Deep Impact zundak, kometagandik 500 kilometrora baino ez zegoena, 1800 kilometroan hedatu zen gas eta hautsezko laino bat sortu zuen talka ikusi zuen bitartean.
Talkaren ondorioz sortu zen kraterraren xehetasun zehatzak oraindik ez dira ezagutzen. Uste denez, 200 metroko diametroa eta 30 eta 50 metro bitarteko sakonera izan dezake, txikiagoa ere izan daitekeen arren, kometaren konposaketa eta egituraren arabera. Misio honen xedea, kometa baten nukleoaren barne konposaketa aztertzea da.
Saint-Pierre-du-Regard
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Big Lagoon (Kalifornia)
Big Lagoon Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Humboldt konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Physiculus sazonovi
Physiculus sazonovi Physiculus generoko animalia da. Arrainen barruko Moridae familian sailkatzen da.
Hypsiboas geographicus
Hypsiboas geographicus Hypsiboas generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kota Ohashi
Kota Ohashi (大橋 滉太) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Albissola Marina
Albissola Marina (A-Moenn-a d'Arbissêua) Italiako Liguria eskualdeko Savonako probintziako herri bat da.
Geografia fisikoa
Albissola Marina Mendebaldeko Liguriar Rivieran dago, Savona eta Albisola Superiore herrien mugakide delarik, nondik Sansobbia ibaiaren arroila ikus daitekeen. Savonatik 3 kilometrora eta Liguriako hiriburua den Genuatik 45 kilometrora dago.
Albissola Marina Communitá Montana del Giovoren zati izan zen 2009ko urtarrilak 1 arte, mendi komunitate honen berrantolamendu diziplinarekin, 2008ko uztailak 4ko 24. zenbakiko Eskualde Legearen bidez arautua eta 2009ko urtarrilak 1etik indarrean dagoena, udalerri hau estatu kanporatua da, nekazaritza, baso eta landagarapena eta mendietako suteen aurkako funtzio administratiboak delegatuz.
Udalerria Riviera del Beiguako eta AICCko (Associazione Italiana Cittá della Ceramica)ren zati da, azken honen sortzaileetako bat ere badelarik.
Historia
Albissola Marina liguriar Ingauniek sortu zuten historiaurrean, baina Erromatar Inperioaren garaian hasi zen ospetsu izaten, batez ere Alba Dociliaren auzotzaren ondorioz, gaur egun Albisola Superiore herrian dagoena, San Pedro Eliza Erromanikoaren ondoan dagoena.
Jarraian barbaroen inbasioak gertatu ziren, herria bi zati ezberdinetan banatu zutenak, gaur egun ezagutzen den bezala.
XII. mendearen amaieran edo XIII. mendearen hasieran Albisola izeneko udalerri bakar baten sorrera datatua dago, ondoko herriak bezala, Genuaren domeinupean geratu zena. Eta 1343ko maiatzak 8an izango da Albisola, Celle Ligure eta Varazze herrixkek genovarrenganako erabateko leialtasuna zin egin zuten. Genuak, beraz, podesteria lokala sortu zuen, zuzenean liguriar hiriburutik gobernatuz, baina hiru herrietako biztanleek erabateko eskubide komunalak, fiskalak eta estatukoak mantenduz, estatutu gubernamental hau mantenduz 1389 eta 1797 bitartean. Ondoren Genovako Errepublikaren jabetza, azken honek egungo Albisola herrian gazteluak eraiki zituelarik lurraldea defendatzeko.
1616an datatua dago Albisola izeneko bi herrien banaketa, Sansobbia ibaia aukeratu zutelarik muga natural bezala. Banaketa honen aurretik, baina ia hogei urtez lehen elkarteko eklesiastiko lokala egon zen, 1598an San Nikolasen Eliza bakarretik San Benediktoren prioretza banandu zelarik, non, handik gutxira, egungo Konkordiaren Andre Mariaren Eliza parrokiala ezarri zen. Bi Albisolen arteko azken elkarketa, baso komunalen jabetzagatik izan zen, bi herrien artean banatuak, 1855ean baino ez zen izan, banaketa historikoa gertatu eta 239 urtera.
1797an Napoleon Bonapartek herria okupatu zuen Italiako kanpainan zehar, eta, Genovako Errepublika erori ondoren, lurraldea Liguriar Errepublika berrian hartu zuen, Lehen Frantziar Inperioari erantsia zegoena. 1815ean Sardiniako Erresumaren zati izatera pasa zen, 1814an Vienako Batzarrak ezarri zuen bezala, liguriar errepublikako gainontzeko herrien kasuan, bezala, eta 1861ean Italiako Erresumara pasa zen.
Garai berriagoetan genovar familien egoitza izan zen, Durazzo, Gentile eta De Mari kasu, jaurerriak eraiki zituztenak.
2006ko urriak 26an, Liguriako Eskualde Kontseiluak, bozketa bidez, eskualde kontseilarien beharrezko bi herenen gehiengoa lortu gabe, erreferendum bat egiteko proposamena bozkatu zuen Albisola Superiore eta Albissola Marina berriz elkartzeko. Bi Albisolak herri bakar batean elkartzeko proposamena Albinsieme komiteari aurkeztua izan zen 2003an, 5.385 sinadura jaso ondoren. Emaitza positiboa izan balitz, Albisola Herri berria Savona probintziako hirugarren hiririk handiena izango zen biztanle kopuruagatik.