cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carlos Garaikoetxea
Bildu
Testuinguru honetan jaio zen Bildu, hauteskunde munizipaletara, Batzarretara eta Nafarroako Legebiltzarrera aurkeztuko zena 2011n. Garaikoetxeak koalizio kanpainan parte hartu zuen eta bigarrenak izan ziren boto kopuruan, baina lehenengoa Euskal Herriko zinegotzi kopuruan; Nafarroan, berriz, laugarren indarra izan zen botoetan eta hirugarrena zinegotzi kopuruan.
Toki izenak
Okondoko (Araba) Udalak herriko kale bati Garaikoetxea Lehendakaria izena ipini dio.
Cuando vuelvas a mi lado
Cuando vuelvas a mi lado 1999ko Gracia Querejeta espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Argumentua
Aspalditik elkar ikusi gabe izan ondoren, hiru ahizpek -Gloria, Ana eta Lidia- amaren hiletan elkar topatuko dute. Hogeita hamar urtez ezer esan gabe pasa eta gero, amak azken-nahia idatzi zuen: hausterreak hiruron artean banatzea.
Stoutsville (Missouri)
Stoutsville Missourieko herrixka bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 36 biztanle zituen, 2.11 kilometro koadrotan banatuta.
Cobitis maroccana
Cobitis maroccana Cobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Xirio
Xirioa edo tortxa da zeremonia erlijiosoetan pizten den argizarizko kandela, Euskal Herriko kontestuan eliza katolikoari lotutako tenplu eta zeremonietan erabilia.
Jatorria
Ez da beharrezkoa paganoen edo juduen usadioetara jotzea eliza kristauetan kandelen jatorria aurkitzeko. Apokalipsian kristau-batzarrak irudikatu zituen San Joanek eta haietan urrezko kandelak eta argimutilak aipatzen ditu. Kanon apostolikoetan, elizan sutan diren lanparak aipatzen dira.
Jazarpenen garaian lehen kristauak gauez eta lurpeko zenbait lekutan elkartzen zirenez, misterio santuak ospatzeko kandelak eta aizkorak erabiltzera behartuta zeuden. Haien beharra ere bazuten elizak eraikitzeko baimena eman orduko, argi gutxi jasotzen zuten moduan eraikita egon zirenez. Iluntasunak oroimen eta errespetu handiagoa piztu ohi zuen.
Motak
Mota edo funtzio desberdinetako xirioak erabiltzen dira elizetan:
Florence Welch
Florence Leontine Mary Welch (Londres, Ingalaterra; 1986ko abuztuaren 28a) kantari eta konpositore britainiarra da, Florence and the Machine indie-rock musika-taldearen burua delako ezaguna. Florence and the Machinen debut albuma, Lung, 2009an kaleratu zen; 2010eko urtarrilaren 17an, albuma Erresuma Batuan maila gorenera iritsi zen, rankingean 28 astez jarraian egon ondoren. Lung-ek 2010eko album britainiar onenaren Brit saria irabazi zuen. Taldearen bigarren estudio-albuma, Ceremonials, 2011ko urrian argitaratua, Erresuma Batuan lehena izan zen, eta Estatu Batuetan seigarrena. Taldearen hirugarren albuma, How Big, How Blue, How Beautiful, kritika positiboekin hasi zen 2015. urtean, eta Erresuma Batuko eta Estatu Batuetako zerrendetan buru izan zen. High As Hope taldearen laugarren albuma 2018an kaleratu zuten.
2018an, Welchek Useless Magic izeneko liburua argitaratu zuen, Welchek idatzitako letra eta poema bilduma bat, ilustrazioekin.
Loxodromika
Loxodromika edo loxodromia (grezierazko λοξóς, "okertua" eta δρóμος, "ibilbidea"), lurreko bi edozein puntu, meridiano guztiak angelu berarekin moztuz lotzen dituen lerroari deritzo. Loxodromika, beraz, jarraitzeko erraza da, iparrorratzak adierazitako norabide berbera mantenduz. Mapan eginiko bere irudikapena, bere proiekzio geografiko motaren araberakoa da. Adibidez, Gerardus Mercatorren proiekzioan, lerro zuzen bat da.
Loxodromika, ortodromika eta isoazimutalarekin batera, lurreko lurrazaleko bi edozein punturen artean egin daitekeen hiru lerroetako bat da.
Pedro Nunesek, portugaldar geografoa, bere aurkikuntza 1546an argitaratu zuen Nabigazioaren tratatua izeneko bere lanean, nabigaziorako zerikusi handiarekin. Aurretik, lurreko lurrazalean norabide finko batekin joanez gero, hau da, meridianarekin angelu konstante bat eratuz, ibilitako lerroa, zirkulu maximo bat zela uste zen, edo, beste era batera esanda, halako norabidea jarraitzen zuen itsasontzi batek, teorikoki, munduari bira emango ziola, hasierako puntura itzuliz. Nunes, hain errotuta zegoen kontzeptu honen faltsutasuna adierazten lehena izan zen, zorrozki, hala gertatu ordez, ibilitako kurba, polorantz hurbiltzen dihoala frogatuz, horren inguruan, etengabe birak ematen direlarik, bertara sekula iritsi gabe, edo, modu teknikoan esanda, poloa duela puntu asintotiko bezala.
Écommoy
Écommoy Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.131 etxebizitza zeuden, 1.950 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 58 bigarren erresidentzia ziren eta 123 hutsik zeuden. 1.833 etxeak ziren eta 288 apartamentuak ziren. 1.950 etxebizitza nagusietatik 1.300 bere jabearen bizilekua ziren, 624 alokairuan okupaturik zeuden eta 26 doan lagata zeuden; 41 etxek gela bat zuten, 166 etxek bi zituzten, 349 etxek hiru zituzten, 494 etxek lau zituzten eta 900 etxek bost zituzten. 1.417 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 838 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 845 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.802 ziren, horien artean 2.009 aktiboak ziren eta 793 inaktiboak ziren. 2.009 pertsona aktiboetatik 1.821 lanean zeuden (957 gizon eta 864 emakume) eta 188 langabezian zeuden (86 gizon eta 102 emakume). 793 pertsona inaktiboetatik 357 erretiraturik zeuden, 226 ikasten zeuden eta 210 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Écommoy udalerrian 1.956 unitate fiskal zeuden, 4.670 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.834 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 193 komertzioetatik, 6 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 23 eraikuntza enpresak ziren, 52 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 11 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 16 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 22 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 10 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 61 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 7 banku bulegoak, 1 funeraria, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 7 igeltseroak, 4 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 8 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 27 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 3 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 4 harategiak, 1 liburu denda zen, 3 arropa dendak, 2 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Écommoy udalerrian 56 nekazaritza-ustiategi zeuden, 765 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Isoazimutal
Lurraren gainazaleko bi puntu edozeinen artean, hiru lerro ezberdin marraz daitezke: loxodromika, ortodromika eta isoazimutala.
Écommoy
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Écommoy udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 571 ikaslekin.
Isoazimutal
Isoazimutala, euren hasierako norabide ortodromikoa beti konstantea den puntu guztien toki geometrikoa da. Hau da, A puntutik B punturako hasierako norabide ortodromikoa 80 gradukoa bada, lerro isoazimutala, euren B punturanzko hasierako norabide ortodromikoa beti 80 gradukoa den A eta B puntuen arteko puntu guztiek osatutakoa da.
Écommoy
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Acris
Acris anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Hylidae familian sailkatua.
Luteroren Kristau-ikasbide Txikia
Luteroren Kristau-ikasbide Txikia (Der Kleine Katechismus) Martin Luterok 1529an umeei kristautasuna irakasten hasteko idatzi zuen kristau-ikasbidea da. Gizaldirik gizaldi irakasmaterialik garrantzitsuenetariko bat izan da, bai eliza luthertarretan, bai eremu protestanteetako herri-ikastetxeetan; gainera, gaur egun ere, eliza luthertar eta batuetako sendotza- eskoletan sarri erabiltzen da. Ausburgeko Sinesbideaz gain, eliza luthertar guztietako sinesbide-idazkietako bat da, elizaren irakasbidearen oinarri direnak. Suediako Elizan sendotza-emandakoentzat 1960ko hamarkadara arte nahitaezkoa izan zen.
Stover (Missouri)
Stover Missourieko hiri bat da. Morgan konderrian kokatua dago. 2010ean 1,094 biztanle zituen, 2.3 kilometro koadrotan banatuta.
Luteroren Kristau-ikasbide Txikia
Kristau-ikasbideak honako hauek jasotzen ditu: Hamar Aginduak, Apostoluen Kredoa, Gure Aita, bataioa, giltzen ahalaren elizkizuna eta aitortza, eta eukaristiaren sakramentua; bai eta Gogaidetasunaren Liburua ere.
Maria Eizagirre
Maria Eizagirre Comendador (Donostia, ) gipuzkoar kazetaria da. Nafarroako Unibertsitatean lizentziatua, Punto Radioko Protagonistas saioa eta TVEko Telediario editatu ditu.
Nova Floresta
Nova Floresta Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Eldar
Eldar (elda hitzaren plurala) izarretako herria esan nahi duen quenyazko hitz bat da. Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den elfo herri bat da. Elfoen Martxa Handia abiatu zuten elfoei eman zitzaien izena da: Vanyar, Teleri eta Noldorrei, alegia (hitzak, jatorrian, elfo guztiak hartzen zituen arren).
Oromë valarrak euren jaiolekua izan zen Kuivienen uztera eta Amanera bidaiatzera gonbidatu zituen. Batzuk, Beleriandera iritsi aurretik desbideratu ziren, hauek, Nandor moduan ezagutu zirelarik. Behin Beleriandera iritsi ondoren, Ulmok Vanyarrak eta Noldorrak Amanerantz bultzatu zituen, Teleriak atzean utziz. Beranduago, Teleriek euren anaien bidea jarraitu zuten, eta, behin Amanera iristean, lehenik Tol Eressëan eta ondoren Alqualondën bizi izan ziren. Behin betiko Belerianden geratu ziren Teleriak, aldiz, Sindartzat hartuak izan ziren.
Vanyarrak Valinorren bizi izan ziren, Teleriak Eldamarren, eta Noldorrak, Feänorren zinaren ondorioz, berriz Erdialdeko Lurraldera joan ziren.
Sundering of the Elves エルフ (トールキン) Alver (Tolkien)
Colligny
Colligny Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Colligny udalerrian erroldatutako biztanleak 309 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 133 etxebizitza zeuden, 123 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 10 hutsik zeuden. 120 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 123 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 90 etxek bost zituzten. 111 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 79 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 217 ziren, horien artean 162 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 162 pertsona aktiboetatik 156 lanean zeuden (80 gizon eta 76 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 55 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Colligny udalerrian 124 unitate fiskal zeuden, 333,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.349 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Umetokiko minbizi
Umetokiko minbizia emakumeen ugal-aparatuko minbizirik arruntena da. Minbizi mota hau umetokiko zelulak asaldatzen direnean gertatzen da, tumorea deritzon masa sortuz. Umetoki minbizi terminoak umetokian ematen diren minbizi ezberdinei egiten die erreferentzia.
Tumore bat onbera edo gaiztoa izan daiteke. Gaiztoa bada, gorputzeko beste atal batzuetara hedatuko da bertan haziz. Onbera bada, berriz, mioma bat sortuko da. Umetokiko miomak oso arruntak dira 50 urte inguruko emakumeetan. Oraindik hauen etiologia ez dago oso argi, baina baliteke gorputzeko hormonek edota geneek sor ditzaketela.
Etiologia
Mekanismoa hauek asaldatzean, umetokiko minbizian,hala nola, zelulak neurriz kanpo hasiko dira zatitzen aldaketa genetiko baten ondorioz (mutazioa) zelula anormal bihurtzen direlako. Zelula mota hauek kontrol barik zatitzen dira eta ez dira hiltzen. Zelulan hauen metaketek nodulu edo tumoreak sortzen dituzte. Gainera, minbizi zelula hauek inguruko ehunak hartzen dituzte eta hedatu egin daitezke gorputzeko leku desberdinetara metastasia sortuz.
Alexander konderria (Ipar Carolina)
Alexander konderria (Alexander County) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Taylorsville da. 2010eko zentsuaren arabera 37,198 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Umetokiko minbizi
Etiologia
Honako hauek dira gaixotasun honekin erlazionatuak izan diren arrisku faktoreak:
Alexander konderria (Ipar Carolina)
Geografia
Alexander konderriak 68,285 kilometro koadro ditu. Horietatik 947 ura dira. Beste 67,338 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 54,47 da.
Umetokiko minbizi
Etiologia
Pertsonaren batek faktore hauetariko bat baino gahiego izateak ez du esan nahi umetokiko minbizia garatuko duenik, baina prebentzio moduan medikuarenera maizago joan beharko da azterketak egitera.
Alexander konderria (Ipar Carolina)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 37,198 pertsonetatik 34,272 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,601 dira. 2,025 beltzak edo afroamerikarrak. 84 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 357 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 426 pertsonek kokatzen zuten.
Umetokiko minbizi
Klinika
Hasierako fasea asintomatikoa da. Beraz, minbizia garatuta dagoenean hasiko dira lehenengo sintomak agertzen:
Diagnostikoa
Umetokiko minbizia nahiko arin antzematen da, sintomez ohartzea nahiko erraza baita. Hala ere, pertsona batek sintomak erakusten dituenean, badaude zenbait froga minbizi mota hau pairatzen duela baieztatzen dituztenak.
Hauek izango lirateke minbizi mota hau detektatzen lagunduko diguten zenbait proba: papanicolaou proba, ekografia transbaginala edota endometrioko lagin bat hartzea
Papanicolaou proba
Papanicolaou proban (zitologia zerbikal izenarekin ere ezagutzen da), umetokiko zelulak hartzen dira, azkenengo beheko zatikoak non umetokia estutu egiten den baginarekin konektatuz. Zelulen lagina hartu ostean, zelulak aztertuko dira minbizia sortzeko probabilitatea duten ikusteko. Horrela, umetokiko minbizia prebenitu daiteke.
Ekografia transbaginala
Ekografia transbaginalean umetokia, obulutegiak, Falopioren tronpak, umetokiaren lepoa eta emakumearen zona pelbikoa ikusten dira. Sonda, baginaren barruko aldean sartuko da.
Endometrioko lagin bat hartzea
Biopsia endometrialean, umetokiko barruko aldeko (endometrio) ehun lagin bat hartzen da ondoren hau aztertzeko. Prozesu horretan anestesia erabil daiteke.
Umetokiko sarkoma
Umetokiko muskuluetan edo hau eusten duten ehunetan garatzen den oso minbizi arraroa da. Umetokiko sarkomak eraketa ginekologiko gaiztoen %1 baino ez dira eta umetokio egitura gaiztoen artetik %2-5. Umetokiko sarkomen barnean 3 mota daude garatzen diren ehunaren arabera sailkatuak:
Sándor Kőrösi Csoma
Sándor Kőrösi Csoma (Covasna, Transilvania, 1784ko martxoaren 27a-Darjeeling, India, 1842ko apirilaren 11a), hungariar esploratzaile bat izan zen, tibetologiaren sortzailetzat hartzen dena. Bere bizitzaren zati gehiena hungariar herriaren jatorria ikertzen eman zuen.
Umetokiko minbizi
Endometrioko minbizia
Endometrioko minbiziak endometrioan garatzen diren hainbat hazkuntza gaiztoei egiten die erreferentzia. Azpimota ohikoena endometrioid adenocarcinoma da, eta normalean menopausia eta gero hainbat hamarkada igaro ondoren agertzen da.
Sándor Kőrösi Csoma
Bizitza
Csomak, székelya zena, 1812 eta 1815 artean teologia eta filologia ikasi zituen Nagyenyeden, eta 1816 eta 1818 artean, Göttingenen, Johann Gottfried Eichhornen zuzendaritzapean ekialdeko hizkuntzak ikasi zituen. Han, Johann Friedrich Blumenbachekin kontaktuan jarri zen. Honek, magiarrak uigurren oinordekoak zirela zioen. Ideia honen ondorioz, Csoma Asiara joan zen, hungariarren jatorria jakiteko asmoz.
Csomak erraz hitz egiten zuen armeniera. 1821ean karabana batera elkartu zen armeniarrez jantzita, eta Khorasanetik bidaiatu zuen Bagdad, Teheran, Bukhara eta Lahore zeharkatuz Ladakhen hiriburua den Lehraino iritsi arte.
Umetokiko minbizi
Endometrioko minbizia
Minbizia hau garatzeko arrisku faktoreak obesitatea, barneko edo kanpoko estrogenoen esposizioa, tamoxifenoaren erabilera eta hainbat baldintza hereditario. Askotan hiperplasia endometriala dagoenean garatzen da eta minbizia duten pertsonek baginako odol-jarioak izan ohi dituzte.
Sándor Kőrösi Csoma
Bizitza
1821ean ikasle bezala sartu zen Zanskarreko monasterio budista batean, Hindu Kushen, Sutlej ibaiaren ondoan, eta tibetera eta budismoaren funtsak ikastera dedikatu zen. 1827 eta 1834 artean britainiar gobernuaren estipendio batekin Ladakhen bizitzen egon zen.
Umetokiko minbizi
Endometrioko minbizia
Faktore babesleak aldiz ariketa fisikoa, aho bidez hartutako antisorgailuak, haurdun egon izana, eta titia eman izana dira.
Sándor Kőrösi Csoma
Bizitza
Bere ikerketen emaitza bezala, tibeteraren lehen gramatika zientifikoa argitaratu zuen A grammar of the Tibetan language (Kalkuta, 1834) baita lehen tibetar hiztegia ere Essay towards a dictionary Tibetan and English (Kalkuta, 1835). Lan hauekin, bere Analysis of the Kandjur (budismoaren irakaskuntzei buruz, Kalkuta, 1835) eta bere lan gehigarriekin, Csoma Europan tibetologiaren sortzailetzat hartzen da.
Csomaren ikerketen aditzea izan zuen Dalai Lamak. Arrazoi honegatik, Tibeten hiriburua den Lhasara gonbidatua izan zen lehen europarra izan zen. Baina Csoma bidaia egin baino lehen hil zen Darjeelingen, Himalayaren oinean.
Umetokiko minbizi
Endometrioko minbizia
Endometrioko kartzinoma minbizi ginekologikoek eragindako heriotzen artean hirugarren arruntena da, obulutegiko minbiziaren eta umetoki lepoko minbiziaren  ondoren. Metodo terapeutiko ohikoena salpingo-ooforektomia bilatelarekin batera egindako erabateko histerektomia abdominala (umetokiaren erauzketa kirurgikoa) da.
Umetoki lepoko minbizia
Umetoki lepoko minbizia emakumeen artean bigarren minbizi mota ohikoena da. Minbizi honen agerraldiaren bataz besteko adina 45 urte dira. Horrez gain, garapen bidean dauden herrialdeetan maiztasun handiena duen minbizia da (400.000 kasu berri ematen dira urtero).
Giza papilomaren birusaren (GPB) genotipo “arriskutsuen” infekzioa beharrezkoa da minbizia eragiteko, baina ez da nahikoa. Umetoki lepoko minbizia prebenitu eta sendatu daiteke goiz detektatu ezkero.
Estadioak
Umetoki minbiziaren tratamendu egokiena jarri ahal izateko eta pronostiko egokiena aurreikusteko garrantzitsua da interbentzio kirurgikoaren ondoren tumorea sailkatzea, hau da, zein estadiotan dagoen zehaztea. Gaixo gehienak oso aldi goiztiarretan diagnostikatzen dira, beraz pronostikoa oso ona izango da.
Tumorea estadioetan sailkatzeko hainbat modu daude FIGO metodoa edo TNM (T: tamaina, N: gongoil linfatikoaren eragina, M: metastasia)  metodoa jarraitzen den arabera:
Faseak
Endometrioa osatzen dute zelulak beraien endometrioko zelulekin duten antzekotasun mailaren arabera gradu desberdinetan banatzen dira. Horrez gain, gradu hauek minbizia garatu daitekeen abiadura ere adieraziko dute. Ondorengo 3 graduak bereizten dira:
Kirurgia
Tumorearen eta honen inguruko ehun osasuntsuaren zati bat (marjina) erauztean datza. Kirurgiak 2 atal nagusi ditu: Histerektomia deritzona eta Linfadenektomia deritzona.
Histerektomia, minbiziaren hedapenaren arabera partziala, totala edo erabatekoa izan daiteke:
Linfadenetoktomia bidez, Umetoki inguruko gongoil linfatikoak erauziko dira, horrela minibizia umetokitik kanpo hedatu den jakiteko.
Kirurgia jasan duten emakumeak ezingo dira haurdun gelditu.
Erradioterapia
Erradioterapian, X izpiak edo intentsitate altuko erradiazioa erabiltzen da gaixoaren minbizi zelulak eliminatzeko. Erradiazioa pelbis eskualdean eman daiteke, edo zuzenean baginaren barrunbean. Azken honi brakiterapia baginala deritzo.
Normalean prozedura hau kirurgiaren ostean ematen da, gelditu litezken minbizi zelulak ezabatzeko. Hala ere, kasu batzuetan kirurgia aurretik erabiliko da teknika hau, tumorearen tamaina murrizteko.
Erradioterapiak hainbat albo-ondorio izan ditzake, epe laburrekoak eta epe luzekoak. Epe laburrekoak nekea, erreakzio kutaneoak edota urdail ondoeza izan daitezke, baina normalean tratamendua bukatu ondoren desagertuko dira. Epe luzekoak aldiz, hesteetako zein bagina asaldurak izan litezke.
Terapia hormonala
Hormona batzuk minbizi zelulen ugaltzea eragingo dute, eta hau ekiditeko tratamendu hormonala erabiltzen da. Izan ere, terapia mota honetan hormona horiek ezabatu edo blokeatuko dira, minbizi zelulen proliferazio ahalmena murrizteko. Kasu askotan inhibitzaile gisa progesterona hormona edo honen aldaera batzuk erabiliko dira.
Terapia hau erradioterapia edo kirurgia jasan ezin duten emakumeetan eman daiteke, edo baita terapia gehigarri gisa ere.
Kimioterapia
Kimioterapia farmako jakin batzuen erabileran datza, minbizi zelulen mitosi eta ugaltze ahalmena inhibitzen dutenek, minbiziaren hazkuntza gelditzeko eta ezabatzeko.
Farmakoak pilula bitartez, zain barneko injekzio bitartez edo kasu batzuetan bi tekniken bitartez emango zaie gaixoari.
Terapia honen albo-ondorioak bere dosiaren, pazientearen eta farmakoaren araberakoak dira, baina orokorrean ondorengo hauek jasango ditu: ilearen galera, goragalea, nekea, infekzioak izateko aukeraren igoera, menopausia goiztiarra edota haurdun gelditzeko ezintasuna izango dira besteak beste.
Prebentzioa
Minbiziaren aurkako prebentzioak barne hartzen ditu minbiziarekin gaixotzeko probabilitatea murrizten dituzten neurriak. Modu honetan, biztanlerian agertzen diren kasu kopurua eta honek eragindako heriotzak ere murrizten dira.
Minbizia mota honekin erlazionatzen diren arrisku eta babes faktoreak ezagutzea gaixotasunaren prebentziorako funtsezkoak dira. Izan ere, arrisku faktoreak gaixotasuna eragin dezaketen faktoreak dira, eta babes faktoreak, berriz, gaixotasuna pairatzeko probabilitatea murrizten duten faktoreak dira. Beraz, bizitzan zehar arrisku faktoreak ekiditea eta babes faktoreak handitzea, minbizia prebenitzeko modu lagungarriak dira, hala ere, honek ez du esan nahi gaixotasuna garatzeko aukerarik ez dagoenik. Hortaz, ezinbestekoa da bizimodu eta ohitura osasuntsuak mantentzeaz gain, aldizkako osasun-azterketak eta froga prebentiboak egitea, minbiziaren detekzio goiztiarra hori gainditzeko faktore oso garrantzitsua baita.
Arrisku faktore batzuk ezin dira saihestu, herentzia genetikoa esaterako, baina orkorrean saihestu ahal diren arrisku faktoreak honako hauek dira:
Babes faktoreak, berriz, ondorengoak dira:
Rimboval
Rimboval Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rimboval udalerrian erroldatutako biztanleak 120 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 77 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 76etxeak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 42 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 40 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 54 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 54 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (32 gizon eta 17 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rimboval udalerrian 55 unitate fiskal zeuden, 144 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.354 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren eta 2 eraikuntza enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Rimboval udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Juan Legarreta
Juan Legarreta Ugarte (Irun, 1897 - Santiago, Txile, ) gipuzkoar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena. 1920an Txilera emigratu zen.
karrera
Kapitain bezala Real Union Clubeko liderra izan zen, talde honekin 1918ko Errege Kopa irabazi zuelarik, non, gainera, finalean Madrid Football Cluben aurka lortutako bi golak sartu zituen.
1920an Santiagora (Txile) emigratu zuen, eta han Club Ibérico Balompiéren plantela integratu zuen. Talde horrekin Santiagoko Futbol Elkartearen 1920ko Txile Kopa lortu zuen. Ondoren, Balompie Iberiarrak Iberiar Txirrindulari Elkartearekin bat egin zuen Espainiako Kirol Batasuna sortzeko, non Legarreta kapitaina izan zen.
1921ean Txileko selekzioa defendatzeko bi partida jokatu zituen Argentinaren aurka.
1930ean erretiratu zen futbolari gisa, eta omenaldia egin zioten haren omenez. Ondoren, oinetakoak egiten hasi zen. 1950ean Santiagoko Estadio Españoleko lehen zuzendari izendatu zuten. Gainera, Txileko Santiagoko Espainiar Zirkuluko presidentea izan zen 1953 eta 1957 urteen artean.
Legarreta Txilen hil zen, 1978ko azaroaren 22an.
Tito Okello
Tito Lutwa Okello (Kitgum barrutia, 1914 - Kampala, 1996ko ekainaren 3a) Ugandako presidentea izan zen. Acholi etniako kidea izan zen. Bigarren Mundu Gerrako Ekialdeko Afrikako Kanpainan parte hartu zuen britainiar armadarekin. Idi Amin boteretik bota zuen koaliziako komandanteetako bat izan zen. 1985eko uztailean estatu-kolpean eman zuen Bazilio Olara-Okellorekin batera Milton Obote presidentearen aurka. Ugandako presidentea izan zen 1985eko uztailaren 29tik 1986ko urtarrilaren 26ra. Egun horretan Yoweri Musevenik zuzendutako Erresistentzia Nazionaleko Armadak hartu zuen boterea eta Okello Kenyan erbesteratu zen.
Coregonus candidus
Coregonus candidus Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Francisco José de Caldas
Francisco José de Caldas (1768ko urriaren 4a - 1816ko urriaren 29a) kolonbiar abokatua, ingeniari militarra, autodidakta naturalista, matematikaria, geografoa eta asmatzailea (lehenengo hiposometroa sortu zuen) izan zen, Pablo Morilloren aginduz exekutatu zutena Amerikako Errekonkista Espainiarraren bitartean, Granadako Erresuma Berriaren (gaur egungo Kolonbia) independentzia lortzeko borrokako aitzindaria izateagatik.
Biografia
Caldasek bere ikasketak hasi zituen Popayán hirian, Popayángo seminarioan. Zuzenbidean lizentziatu zen Colegio del Rosario eskolan, baina matematikan, astronomian eta natura zientzietan ere sutsua izan zen.
Espedizionarioa
Caldas espedizio zientifiko askoren partaide izan zen, besteak beste, José Celestino Mutisekin eta Alexander von Humboldtekin batera. Popayán-go urruntze erlatiboan zegoela kontuan hartuta, Humboldt bere lorpen zientifikoekin harritu zen. Caldasek altitudea neurtzeko metodoa garatu zuen uraren irakite-tenperatura idatziz. Caldasek Humboldti eman zizkion eskualdeko altitudeen datuak, Humboldt eta Aimé Bonpland botanikariak, bidaiari zientifiko bazkideak, Caldasi botaniako prestakuntza formala irakatsi zioten. Mutisek Caldas izendatu zuen Granada Berriko botanika-expediziorako. Granadako Erresuma Berrian zehar bidaiatu zuen lurralde berria esploratzen, flora, fauna, geografia, meteorologia eta kartografia ikertzen. 1805. urtean Mutisek Caldas izendatu zuen Bogotako Astronomiaren Behatokia zuzentzeko.
Iraultzailea
1810eko uztailaren 20ko iraultza gertatu ondoren, Caldas laster bihurtu zen Diario Político egunkari ofizialeko argitaratzailea. Nariñok Cundinamarcan 1811ko irailean boterea hartu eta gero, Caldas ingeniari gisa erreklutatu zuten.
Militarra
1811. urtean, Caldas ingeniarien armada-gorputz berriaen kapitain izendatu zuten, eta, 1812. urtean, teniente koronel mailara igo zuten. 1813an Nariñoren aurka matxinatu zen. Matxibadan garaitua izan ondoren, Caldas, errepresalien beldurrez, Antiokiara joan zen, non koronel maila eman eta Arma fabrikako zuzendari eta ingeniari izendatu zuten. 1813 eta 1814 bitartean, Cauca ibaiaren gotorlekuak eta fusil eta bolbora fabrika instalatu zituen. 1815. urtean, Granada Berriko akademia militarra sortzeko eta bateriak, lubakiak eta zubiak hiriburutik hurbil eraikitzeko ardura hartu zuen. 1815. urtearen amaieran, José Fernández Madridek bidali zuen Iparraldeko Armadan errepideetan gotorlekuak sendotzeko.
Heriotza
Caldas erregezale espainiarrek harrapatu zuten 1816an eta urriaren 29an exekutatu zuten, San Frantziskoko plazan, Pablo Morillo Cartagenako kondearen aginduz. Caldas exekutatzeko prest zegoenean eta leku horretan zegoen jendea zientzialariaren bizitzaren alde eskatu zutenean, Morillok hauxe erantzun zien: "Espainiak ez du behar jankintsurik" (Gaztelaniaz: "España no necesita sabios"). Caldasek hil aurretik horman idatzi zuen θ greziar letra handi bat, hau da, "Oh, irteera luze eta iluna" esaten ari zela. (Gaztelaniaz: ¡Oh larga y negra partida!
Bere gorputza Veracruz elizan lurperatua izan zen, geroago Panteón Nacional bihurtu zena, baina gero Popayán jaioterriko Panteón de los Próceresera mugitu zuten.
Ondarea
Caldasek Granadako Erresuma Berriko apaizgaitegia finantzatzen lagundu zuen, 1800eko lehenengo hamarkadan erakunde zientifikoa izateko asmoarekin. 1810. urtean, Diario Político de Santa (Fe Santa Feko Egunkari Politikoa) sortu zuen, azkenik, mugimendu independentista defendatu zuena. Garai hartan, Caldas ingeniarien koronel bihurtu zen artilleria aparatu bat diseinatuz iraultzaileentzat.
Boissy-l'Aillerie
Biztanleria
2007an Boissy-l'Aillerie udalerrian erroldatutako biztanleak 1.762 ziren. Familiak 635 ziren, horien artean 124 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 72 bakarrik bizi ziren emakumeak), 169 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 294 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Francisco José de Caldas
Ondarea
Kolonbiako Caldaseko departamendua Francisco José de Caldasengatik izendatu zuten.
Kolonbiako Zientzien, Teknologiaren eta Berrikuntzaren Administrazio Departamentuak (Colcienciasis) "Francisco José de Caldas" doktore-programarako beka ematen du doktoretza izateko.
Boissy-l'Aillerie
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.227 ziren, horien artean 946 aktiboak ziren eta 281 inaktiboak ziren. 946 pertsona aktiboetatik 882 lanean zeuden (467 gizon eta 415 emakume) eta 64 langabezian zeuden (34 gizon eta 30 emakume). 281 pertsona inaktiboetatik 88 erretiraturik zeuden, 126 ikasten zeuden eta 67 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Boissy-l'Aillerie udalerrian 618 unitate fiskal zeuden, 1.723,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.849 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 177 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 24 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 25 eraikuntza enpresak ziren, 41 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 9 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 26 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 30 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 4 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 3 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Les Artigues-de-Lussac
Les Artigues-de-Lussac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Eurocephalus ruppelli
Eurocephalus ruppelli Eurocephalus generoko animalia da. Hegaztien barruko Laniidae familian sailkatua dago.
Les Artigues-de-Lussac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 665 ziren, horien artean 465 aktiboak ziren eta 200 inaktiboak ziren. 465 pertsona aktiboetatik 425 lanean zeuden (234 gizon eta 191 emakume) eta 40 langabezian zeuden (8 gizon eta 32 emakume). 200 pertsona inaktiboetatik 74 erretiraturik zeuden, 75 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 38 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 3 zurginak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 2 higiezinen agentziak.
Gila minacae
Gila minacae Gila generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Les Artigues-de-Lussac
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Abadia dos Dourados
Abadia dos Dourados Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
The Girl with the Dragon Tattoo
The Girl with the Dragon Tattoo (euskaraz Herensuge Tatuaiadun Neska) 2009ko David Fincher estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Stieg Larsson suediar idazlearen Emakumeak gorrotatzen zituzten gizonak eleberrian oinarritua dago, eta eleberri horretan oinarritua ere badagoen Män som hatar kvinnor suediar filmaren estatubatuar egokitzapena ere bada. Daniel Craig, Rooney Mara, Christopher Plummer, Stellan Skarsgård, Steven Berkoff, Robin Wright, Yorick van Wageningen eta Joely Richardson aktoreek antzeztu zuten.
Bost Oscar Sarietarako izendapena jaso eta Muntatze onenaren Oscar Saria irabazi zuen (Angus Wall eta Kirk Baxter).
Argumentua
Hans-Erik Wennerström (Ulf Friberg) enpresaburuaren aurkako difamazio akusazio batean errudun gisa 600 mila koroieko zigorra jaso ondoren, Mikael Blomkvist (Daniel Craig) Millennium aldizkariko kazetaria diru gaberik gelditu da. Orduan, Henrik Vanger (Christopher Plummer) enpresaburu eta aberatsaren deia jaso eta berau bizi den Suediako iparraldeko urrutiko uharte joango da.
Henrik Vangerrek Mikaeli lan interesgarri bat eskeiniko dio: urte baten buruan bere senideetako nor den Harriet hilobaren hiltzailea topatzea, hura duela berrogei urte arrastorik gabe desagertu zen eta gaur egun biziko balitz bere enpresa eta dirutza ondorengoztatuko lituzke. Mikaelek Wnneströmen aferan errugabea delako informazioa jaso eta bere prestigioa berreskuratzeko informazioa ere jasoko du.
Soure (Portugal)
Soure Portugalgo Coimbrako barrutian dagoen udalerria da.
Mery Cuesta
Mery Cuesta (Bilbo, 1975) bizkaitar arte-kritikari eta komikilaria da. Hainbat erakusketen komisarioa izandakoa, TMEOrako komikiak egin ditu.
Strafford (Missouri)
Strafford Missourieko hiri bat da. Greene konderrian kokatua dago. 2010ean 2,358 biztanle zituen, 6.81 kilometro koadrotan banatuta.
Neckarzimmern
Neckarzimmern Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Adelophryne
Adelophryne anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Eleutherodactylidae familian sailkatua.
Strasburg (Missouri)
Strasburg Missourieko hiri bat da. Cass konderrian kokatua dago. 2010ean 141 biztanle zituen, 0.5 kilometro koadrotan banatuta.
Metepec (Mexiko estatuko udalerria)
Metepec Mexikoko udalerri bat da. Hidalgo estatuan kokatua dago. 2010ean 0 biztanle zituen 0 km²ko azaleran. Herriburua da.
Metepec (argipena)
Metepec bi udalerriren eta haien herriburuen izena da:
Heraldika
Heraldika armarriak eta beren egitura zein bilakaera aztertzea helburu duen diziplina edo jakintza da. Izena anglo-normandierazko herald hitzean du erroa. Historiarekin lotura estua izan du, izan ere "historiaren takigrafia"tzat hartu da.
Erdi Aroan garatu zen Europa osoan, pertsonak identifikatzeko kode beregaina bihurtu arte. XII. mendean agertu zen aristokraziako gizonezkoen baitan, eta berehala hedatu zen mendebaldeko gizarte osoan: emakumeak, elizgizonak, burgesak, elkarteak, herriak eta lurraldeak. Oraindik ere bizirik dirauen praktika da, batez ere heraldika instituzionalean.
Japoniar kulturan baliokidea kamon delakoak dira, VII. mende inguruan duten leinu-armarriak, gaur egun oraindik Japonian erabiliak.
Historia
Europako armarrien jatorria, talde militarraren eboluzioarekin lotuta dago, XI. mendearen amaieraren eta XII. mende erdiaren artean. Armajantzien gainean irudi geometrikoak, animalienak edo landareenak margotzeko ohitura hartu zuten borrokalariek, sare-jantziagatik (aurpegia besterik ez zuena uzten agerian) eta kasketagatik ia ezagutezinak baitziren borrokalariak.
Lehen zigilu ezaguna, erabat datatua, blasoi bat duena, Raul I.a Vermandoiskoa kondearena da, Frantziako seneskala, 1146ko dokumentu batetik zintzilik dagoena eta kondeen seinalea duena: xake-itxurako bat.
Gizarte-nortasunaren zeinu bihurtuta, armak herentziazkoak bihurtu ziren eta etxeak izendatzen hasi, hau da, leinuak eta ahaidetasun-loturak (XV. mendea).
Heraldikaren adar bat heraldika zibikoa (edo instituzionala ) da, eta bertan sartzen dira nazio/estatu heraldika, eskualde heraldika eta udal heraldika. Udal armarriak sortzen dira, halaber, biztanleek elkarrengandik bereizi behar direlako, eta ikur propio batekin identifikatu behar direlako, aldi berean, udalerriek igorritako dokumentazio guztia autentifikatzeko. Gurean, zaharrenetakoa Nafarroako armarria da, gutxienez XIII. mendetik erabilia, baina jatorria antzinakoa duena, eta oraindik ere Nafarroa adierazteko erabiltzen dena.
XVI. mendera arte, erabilitako irudiak, nagusiki, animaliak ziren, nahiko kopuru murritzean (hamabost bat), baita zenbait altzari bizigabe ere (zenbait aldiz abstraktuak), eta, batez ere, irudi geometrikoak. Hala ere, errepertorioa handituz joan zen objektu, arma, gorputz atal, eraikin eta abarrekin.
Frantzian, Batzar Konstituziogileak, 1790eko ekainaren 19an, noblezia eta bere benetako eta uztezko atributuak ezabatzea erabaki zuen: domeinu tituluak, pribilegioak, zalditeria aginduak, armarriak eta askatasunak. Aldi baterako debekatuak, armarriak, XIX. mendearen hasieran, Napoleonek, dekretu bidez, 1808ko martxoaren 1ean berrezarri zituen, erabilera nobleetara mugatuz. Gerora, Luis XVIII.ak muga hori kendu zuen. Baina armarriek jada ez zuten Antzinako Erregimenean zuten helburu soziala.
Euskal Herrian, Euskal Pizkundeak eta XX. mendeko joan-etorri historikoek halako eragina izan zuen lurralde-heraldikan. 1892an Zazpiak Bat armarria sortu zen, Antoine Abadiak sustatua. Horretarako, Lapurdiko eta Zuberoako armarriak finkatu behar izan ziren, lehenengoa Uztaritzekoa hartuz eta bigarrena bertako kondeena erabiliz.
Armarrien antolamendua
Antolamendua, bere zentzurik ohikoenean, armarriak irakurtzeko (deskribatzeko) eta deszifratzeko ekintza da. Irakurketa hori oso ordena zorrotzean egiten da eta berez, emandako armen arabera, testu bat eta bakarra izan beharko luke.
Armarriaren oinarrizko atala ezkutua da eta inguruan apaingarriak izan ditzake (koroa, kasketa, euskarriak, goiburuak...). Ezkutu horrek hondo edo eremu bat du, eta gainean hainbat elementu ezartzen dira. Horietako batzuk, esanahi heraldiko hutsa dute (biribilak, xake-taula, gurutzea...) eta beste batzuk eguneroko bizitzako elementuak dira (animaliak, landareak, eraikuntzak...), edo alegiazkoak.
Arauak
Armarriaren arauak, armen osaerari buruz hitz egiten dutenak, inplizituak dira eta ohiturei erantzuten diete. Armarri baten izaera ona edo txarra dela esateko, "espiritu heraldikoan" arabera ebaluatzen da. Ebaluazioa autoritate gorenen kontseiluan oinarritzen da, eta autoritate horiek beren irakaspenak ematen dituzte erreferentzia egiten dieten heraldika-tratatuetan.
Izan ere, arau bat baino ez da ezagutzen ezin eztabaidatuzko terminoetan enuntziatu daitekeena, hau da, betetzen den ala ez ziurtasunez zehaztu daitekeena: Metalak kolore argiak direnez (urrea eta zilarra) eta esmalteak kolore biziak, honela berridatzi daiteke legea: ez zurbila zurbilaren gainean, ezta bizia biziaren gainean. Argi eta garbi definitzen du kontrastatzeko betebeharra, irakurgarritasun ona ahalbidetuz.
Hala ere, badira salbuespenak, hala nola Jerusalemgo Erresumako armarria eta Hungariako armarria.
Coregonus chadary
Coregonus chadary Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Ignacio Vidal Miralles
Ignacio "Nacho" Vidal Miralles (El Campello, Alicante, Espainia, 1995eko urtarrilaren 24a) Iruñeko Osasuna taldean eskuin atzelari gisa jokatzen duen espainiar futbolaria da. Transfermarkt.com orrialdearen arabera milioi bat balio du.
Toki (argipena)
Toki hitzak adiera zenbait ditu:
Cobitis megaspila
Cobitis megaspila Cobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Soldados de Salamina (filma)
Soldados de Salamina 2002ko David Trueba espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Javier Cercasen izen bereko eleberrian oinarrituta.
Argumentua
Espainiako Gerra Zibila amaitzear dago eta Rafael Sánchez Mazas idazle falangista fusilatze-eskuadroi aurrean dago. Hala ere, ihes egitea lortu eta basoetan bere bila dabilen soldadu errepublikano bat topatuko du.
Eurocephalus anguitimens
Eurocephalus anguitimens Eurocephalus generoko animalia da. Hegaztien barruko Laniidae familian sailkatua dago.
Neenstetten
Neenstetten Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Sturgeon (Missouri)
Sturgeon Missourieko hiri bat da. Boone konderrian kokatua dago. 2010ean 872 biztanle zituen, 2.02 kilometro koadrotan banatuta.
Adelphobates
Adelphobates anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Dendrobatidae familian sailkatua.
Rio dos Bois
Rio dos Bois Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
9 Metis
9 Metis, asteroide gerrikoan aurkitutako 9. asteroidearen izena da. Asteroide gerrikoko asteroiderik handienetako bat da. Silikatoz eta burdina-nikel metalez osatua dago.
Andrew Grahamek aurkitu zuen 1848ko apirilak 24an Irlandatik eta astronomo honek aurkitu zuen asteroide bakarra izan zen. Bere izena, greziar mitologiako Metis izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, mitologia honetan, jakinduria eta pentsamenduaren jainkosa zena.
Bere argi kurbaren datuek, ilargi bat izango lukeela pentsarazi zuten. Baina, ondorengo behaketek, ez zuten halakorik berretsi.
Metisi, bost izar ezkutaketa behintzat ikusi zaizkio.
Metis, Jupiter planetare ilargi baten izena ere bada.
Buzançais
Buzançais Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2007an 4.530 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Buzançais udalerrian erroldatutako biztanleak 4.530 ziren. Familiak 1.997 ziren, horien artean 700 pertsona bakarrekoak ziren (288 bakarrik bizi ziren gizonak eta 412 bakarrik bizi ziren emakumeak), 697 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 480 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 120 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: