cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Félicie de Fauveau
Erbesteratzea
1886ko abenduaren 12an hil zen Florentzian, San Feliceko hilerrian dago ehortzita.
Euneomys mordax
Euneomys mordax Euneomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Siberiako Barruti Federala
Uraletako Barruti Federala Errusiako 8 barruti federaletako bat da. Errusiako banaketa administratibo guztiak, zortzi barruti federaletan banatuak daude (errusieraz федеральные округа, singularrean: федеральный округ). Horietako bakoitza, zuzenean Errusiako presidenteak izendatutako ordezkari batek administratzen du.
Knyk
Knyk Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 435 biztanle ditu eta 6,5 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1262 urtean egin zen.
Dendrotriton megarhinus
Dendrotriton megarhinus Dendrotriton generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Carlos Pradoren auzokoen etxea
Carlos Prado auzokoen Etxea Getxo udalerriko Areeta auzoan kokatzen da. Nerbioi ibaiaren ertzean. Evaristo Txurruka 4. zenbakian.
Eraikina 1934. urtean proiektatu zen, baina inauguratu behar zutenean suak hartu zuen.
Eraikina
Etxebizitza-eraikina, bolumen zapala eta forma biribilduak orubearen angeluetan. Altxaeran erdisotoa, behe-oina eta beste lau oin ditu, eta etxebizitza bikoitzetan banatzen da oin bakoitza. Behe-oinak eraikinaren basamentuarenak egiten ditu. Oin horretan erdi-puntuko leihoak irekitzen dira, dekoraziorik gabeak, sarrera dintelduna, hainbat moldura eta kartela handi bat giltzarrian. Goiko oinetan leiho ugari zabaltzen dira, eta bao horizontal jarraituaren itxura eskaintzen dute. Ageriko adreiluez egina dago, eta gune batzuetan entokadurekin nahasten dira.
Ageri dituen ezaugarrien arabera, razionalismo espainiarreko eraikin estilistak deituen multzoan sailka daiteke. II. Errepublikako arkitekturako eraikin interesgarrienetakoa eta esanguratsuenetakoa da Bizkaian.
Bidaurre baserria
Bidaurre baserria Antzuolan dagoen baserria da, Deskarga errekaren arroaren gaineko muino batean, 255 eta 265 m koten artean. Bidaurre XVI. mendeko eraikin ederra da. Baserria, nolanahi ere, XIV. mendeko oinetxe zaharrago baten gainean dago eraikita. Bolumen nagusia egin ondoren, ataripe bat duen eraikin atxikia gehitu zitzaion. Gaur egun, nolanahi ere, aipatu eraikina ordezkatua izan da. Hala eta guztiz ere, bolumen nagusiak zurezko egitura aparta du oraindik orain. Aipatu egitura balio handikoa da, izan ere, sekzio bikainak baititu eta kalitate handiz eraiki baitzen.
Ezaugarriak
Eraikinak lau isuriko teilatua eta oinplano ia karratua: 22,00 x 21,00 metro ditu. Beheko solairua, lehenengo solairua eta teilatupea du. Erantsitako bi gorputz dauzka: bata, hego-ekialdeko aurrealdean eta bestea ipar-mendebaldeko fatxadaren iparraldean. Bietan lehena etxebizitza da, eta eraikin nagusiaren isurkiaren luzapenaz dago estalirik. Bigarrenak, aldiz, isuri bakarreko teilatua du eta garaje-biltegi gisa erabili ohi da. Baserriaren itxitura-horma guztiak harlangaitz agerikoz eginak dira. Izkinetan, aldiz, hareharrizko harlandu kateak ditu.
Sarbidetik ikus daitekeen ipar-ekialdeko fatxadaren lehenengo solairuan, harlanduz inguratutako hiru bao daude. Oinetxeko armarria jarriz, aipatu baoetan erdikoa estali egin zen. Aipatu fatxadan, teilatupean, aireztatzeko hiru leiho-zulo daude. Leiho-zulook harlanduzko laukiak dituzte, eta lehenengo solairuko hutsarteek osatutako ardatz bertikaletan daude.
Beheko solairuan, iparraldeko erdialdean, garaje-biltegia dago atxiki. Aipatu gorputzak solairu bakarra du eta teilatu bakar batez estalita dago. Fatxadaren eskuinaldean, lehenengo solairuko hutsarteek zedarriztatutako ardatzen gainean, jatorrizko bi zulo daude, egun itsu.
Hego-mendebaldeko fatxadaren lehenengo solairuan, eraikinaren albo batean, jatorrizko hiru leiho-zulo daude. Harlanduz inguratutako hiru zulo horietako bat itsututa dago. Fatxada horretan, halaber, leihoetarako bi bao daude, leihoburudunak eta estalitako leihoaren bi aldeetara. Teilatupean, beheko solairuaren jatorrizko hiru zuloek zehaztutako ardatzen gainean, mintzagai dugun fatxadak harlanduz inguratutako beste hiru zulo ditu. Aipatu zuloen egitekoa teilatupea aireztatzea da.
Beheko solairuan, arestian aipatutako ardatzen gainean, ate nagusia dago. Ateak harlanduzko laukia du eta harrizko sarbide goratua dauka. Bertara igotzeko, halaber, sei koskadun harrizko eskailera dago. Ateaz gain, solairu horretan leiho bat ere badago. Biak ala biak eraikina egin zirenekoak dira. Aurrerago, leihoentzako bi bao egin ziren mintzagai dugun fatxadaren bi ertzetan. Hego-mendebaldeko fatxadan, ikus daitekeen moduan, berriki eraikitako bolumena dago luzetara. Aipatu bolumen berria bolumen nagusiari atxiki dago. Beheko solairuan, lehenengo solairuan eta teilatupeko horma pikoan leiho bana du.
Hego-ekialdeko fatxadan baserrirako sarbide nagusia dago. Fatxada osoa luzetarako eranskina da, berriki eraiki izan dena. Txertatutako bolumen horrek eraikinaren jatorrizko beste bloke baten lekua hartu du. Bertan dago, hain zuzen, baserriaren egungo etxebizitza.
Gorputz horren beheko solairuan, bost bao daude simetrikoki jarrita. Bao horietako bi etxean sartzeko ate handiak dira; gainontzekoak, aldiz, modu erregularrean sakabanatutako leihoak. Eraikin atxikiak leihoetarako bost bao ditu lehenengo solairuan. Horma, aldiz, zarpiatuta eta margotuta dago. Baoak tarte erregularretan jarrita daude eta harrizko plakez estalitako leiho-laukiak dituzte.
Eraikiaren barruko egiturari dagokionean, zeharkako hiru horma-arte eta luzetarako beste hiru daude. Zutabeak pieza bakarrekoak dira, 55 x 50 zentimetroko sekziotakoak. Aipatu habeak harrizko plintoen gainean bermaturik daude, eta 30 x 30 zentimetrora arteko sekzioko nahiz 13 metro luzeko habeei loturik daude. Aipatu elementuak lotzeko, miru-buztana mihiztadurak baliatu dira, baita beso indargarria ere. Egitura horren gainean, lau isurkiko teilatua datza. Estalkian, halaber, ondoko elementuak aurki ditzakegu: petralak, nabak, korbak, gapirioak, taulak eta, azken horien gainean, teila arabiarrezko estaldura. Kanpo-perimetroko hormez gain, karga-horma bat du barruko aldean, mendebaldean, hain zuzen. Azken horrek estalkira arteko harlangaitzezko horma-atalak ditu.
Eraikiaren goihabea puntzoi bikoitzeko zertxan amaitzen da. Zertxa, batetik, barneko karga-horman bermatzen da eta, bestetik, alderik aldeko beso bikoitza duen uztatutako zurezko bi haberen gainean.
Hego-ekialdeko fatxadaren kontra eraikitako eraikin atxikiari dagokionean, hasiera batean eraikin nagusiari atxiki zitzaion ataripe-eranskinaren lekua hartu du. Eraikin horretan, baserriaren egungo bizilekua dago. Bertara sartzeko, bidenabar, ataripe txikia duen atea dago.
Agustín Azkarate
Agustín Azkarate Garai-olaun (Elorrio, 1953) euskal herritar arkeologoa da. Euskal Herriko Unibertsitateko arkeologiako katedraduna da eta irakaskuntza-lana artearen ikerketarekin eta zenbait proiekturen zuzendaritzarekin bateratzen du. Jakiundeko kide ere bada.
Zaragozako Unibertsitatean historia ikasita, EHUn lortu zuen doktoretza, eta egun katedraduna da bertan. Era berean, Gasteizko Santa Maria katedrala zaharberritzean, Hirigune Historikoan egiten ari diren azterketa historiko-arkeologikoetan eta Aldaietako nekropolian lan egin izan du. Halaber, GATMAAko (Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiari elkartutako unitatea) zuzendaria da, baita Euskal Herriko Unibertsitateko Arkitekturako Arkeologia Ikerketa Taldeko (GIAA) zuzendaria ere. Azkenik, Zientzia, Teknologia eta Gizarteko Euskal Planaren barruan Ondarea Kontserbatzeko Programaren arduraduna (2005-2008) eta Gasteizko Arkitekturako Kontseilu Aholku-emaileko kidea ere bada.
Arqueología de la Arquitectura aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen, EHU eta CSICen artean argitaratzen dena.
Hainbat liburu eta artikulu argitaratu ditu arte-aldizkari espezializatuetan, hala nola Arqueología de la Arquitectura, Arkeoikuska: investigación arqueológica edota Archivo Español de Arqueología. Hainbat solasaldi eta biltzarretan ere parte hartu izan du, bai era dibulgatiboan baita zientifikoan ere.
Hobart (Washington)
Hobart Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. King konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Elisabeth Becker
Elisabeth Becker ( - ) Bigarren Mundu Gerran kontzentrazio-esparru bateko zaintzailea izan zen.
Biografiak
Becker Neuteichen jaio zen, Danzig Hiri Librean (gaur egun Nowy Staw, Polonia), Alemaniako familia batean. 1936an, 13 urte zituela, Neska Alemanen Ligara batu zen. 1938an sukaldari bihurtu zen Danzigen. 1939an alemaniarrak iritsi ziren hirira, eta Becker arrakastaz moldatu zela esaten da. 1940an Dokendorf enpresarentzat hasi zen lanean Neuteichen, non 1941 arte lan egin zuen, Danzigen nekazaritza laguntzaile bihurtu zenean.
1944an, SSek guardia gehiago behar zituzten Stutthofeko kontzentrazio-esparru hurbilean, eta Becker zerbitzura deitu zuten. 1944ko irailaren 5ean iritsi zen Stutthofera, SSetako Aufseherin bezala entrenatzen hasteko. Geroago, Stutthofeko emakumeen esparruan lan egin zuen SK-IIIn. Han, gas ganberarako emakumeak eta haurrak aukeratu zituen pertsonalki.
Beckerrek zelaitik ihes egin zuen 1945eko urtarrilaren 15ean, eta Neuteicheko bere etxera itzuli zen. Apirilaren 13an, polizia poloniarrak atxilotu eta espetxean jarri zuen, epaiketaren zain. Stutthofeko epaiketa 1946ko maiatzaren 31n hasi zen Danzigen, SSetako bost emakume ohi eta zenbait kapo akusatu gisa zirela. Becker, beste hamar akusatuekin batera, heriotza zigorrera kondenatu zuten. Hainbat gutun bidali zizkion Poloniako presidente Bolesaw Bieruti indultu bat eskatuz, bere ekintzak Gerda Steinhoff edo Jenny-Wanda Barkmannenak bezain zorrotzak izan ez zirela argudiatuz. Ez zen indulturik eman, eta 1946ko uztailaren 4an (erorketa laburraren metodoaren bidez) Biskupia Górkan zintzilikatu zen jendaurrean, SSetako beste hamar ikuskatzaile eta arduradunekin batera. Bere urkako argazkietatik, badirudi lepoa hautsi zitzaiola eta burmuineko heriotza izango zuela, zigortutako beste guardietako batzuek ez bezala.
Hiltzaile konkordun
Deskribapena
Kapela: 4 eta 10 cm. arteko diametrokoa, kolore zuri garbikoa, haragi gutxikoa, Amanita verna baino globo itxura gutxiagokoa, gero gutxi-asko koniko punta-zorrotza edo kanpai-formakoa, azkenean, ia zabaldua titi batekin edo kanpai formarekin, beti kontserbatzen du forma hau.
Alby-sur-Chéran
Alby-sur-Chéran Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Hiltzaile konkordun
Deskribapena
Orriak: Zuriak, estu, pixkanaka estutzen diren orritxoekin, bat-batean moztu gabe.
Alby-sur-Chéran
Biztanleria
2007an Alby-sur-Chéran udalerrian erroldatutako biztanleak 1.959 ziren. Familiak 737 ziren, horien artean 175 pertsona bakarrekoak ziren (113 bakarrik bizi ziren gizonak eta 62 bakarrik bizi ziren emakumeak), 172 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 328 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 62 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Hiltzaile konkordun
Deskribapena
Hanka: Liraina, 8-15 x 1-2 cm-koa, zuria, gainazala erabat zuntzezkoa eta iletsua, muinduna. Bolba zabala, zuria, mintzezkoa. Eraztun zuria eta mintzezkoa. batzuetan kapelari itsatsita geratzen da.
Haragia: Mehea, zuria; usain ahula eta desatsegina, zapore birosoa. Sosa kaustika-rekin horitu egiten da.
Etimologia: Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. Virosa epitetoa berriz latinetik dator, virosus-etik, usain gogorrekoa, kirats usaina, desatsegina.
Alby-sur-Chéran
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 804 etxebizitza zeuden, 737 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 491 etxeak ziren eta 311 apartamentuak ziren. 737 etxebizitza nagusietatik 438 bere jabearen bizilekua ziren, 275 alokairuan okupaturik zeuden eta 23 doan lagata zeuden; 28 etxek gela bat zuten, 65 etxek bi zituzten, 132 etxek hiru zituzten, 200 etxek lau zituzten eta 311 etxek bost zituzten. 557 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 343 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 361 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Hiltzaile konkordun
Toxikotasuna
Hil egiten du. Amanita phalloides eta Amanita verna-k bezala, ale bakar batek pertsona bat hil dezake.
Alby-sur-Chéran
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Hiltzaile konkordun
Nahasketa arriskua
Beste Amanita zuri batzuekin nahas gaitezke, amanita verna-rekin bezala. Baita Psalliota zuri batzuekin ere, hauek orriak arrosa antzekoak dituzte eta gero marroi ilunera pasatzen dira, eta Lepiota naucina-rekin, hau erabat zuria da, eraztuna dauka eta ez du bolbarik.
Alby-sur-Chéran
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.300 ziren, horien artean 1.029 aktiboak ziren eta 271 inaktiboak ziren. 1.029 pertsona aktiboetatik 956 lanean zeuden (511 gizon eta 445 emakume) eta 72 langabezian zeuden (28 gizon eta 44 emakume). 271 pertsona inaktiboetatik 87 erretiraturik zeuden, 123 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Hiltzaile konkordun
Nahasketa arriskua
Oharra: Arreta handia jarri bolbari, oso lurperatuta egon ohi da eta.
Alby-sur-Chéran
Diru sarrerak
2009an Alby-sur-Chéran udalerrian 727 unitate fiskal zeuden, 2.001 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.824 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 169 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 20 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 31 eraikuntza enpresak ziren, 29 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 8 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 32 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Hiltzaile konkordun
Espeziearen egoera
Aranzadi Elkartearen arabera, hiltzaile konkorduna desagertzeko arriskuan dauden onddoen Euskal Herriako-Kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.
Alby-sur-Chéran
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 47 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 5 igeltseroak, 4 margolariak, 7 zurginak, 4 iturginak, 5 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 3 albaitariak eta 4 jatetxeak.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 kirol-denda zen, 2 drogeria eta 2 lore-dendak ziren.
Hiltzaile konkordun
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenaren hasieran, hostoerorkorren basoetan, arraroa, baina ugaria hazten den lekuetan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Erdialdeko Amerika, Asiako iparraldea.
Alby-sur-Chéran
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Alby-sur-Chéran udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Székesfehérvárko elizbarrutia
Székesfehérvárko elizbarrutia (Székesfehérvári egyházmegye, Dioecesis Albae Regalensis) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutietako bat da. 1777ko ekainaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Székesfehérvárren dago. Egun apezpikua Antal Spányi da.
Alby-sur-Chéran
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Alby-sur-Chéran udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 690 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Souzy-la-Briche
Souzy-la-Briche Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Souzy-la-Briche udalerrian erroldatutako biztanleak 375 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 148 etxebizitza zeuden, 138 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 114 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 138 etxebizitza nagusietatik 91 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 27 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 65 etxek bost zituzten. 99 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 66 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 233 ziren, horien artean 172 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 172 pertsona aktiboetatik 148 lanean zeuden (81 gizon eta 67 emakume) eta 24 langabezian zeuden (12 gizon eta 12 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Souzy-la-Briche udalerrian 112 unitate fiskal zeuden, 293 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.859 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Souzy-la-Briche udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cholet
Cholet Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2007an 54.371 biztanle zituen.
Mauriac (Cantal)
Mauriac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Cholet
Biztanleria
2007an Cholet udalerrian erroldatutako biztanleak 54.371 ziren. Familiak 23.966 ziren, horien artean 9.040 pertsona bakarrekoak ziren (3.633 bakarrik bizi ziren gizonak eta 5.407 bakarrik bizi ziren emakumeak), 7.073 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 6.083 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.770 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Mauriac (Cantal)
Biztanleria
2007an Mauriac udalerrian erroldatutako biztanleak 3.898 ziren. Familiak 1.819 ziren, horien artean 754 pertsona bakarrekoak ziren (262 bakarrik bizi ziren gizonak eta 492 bakarrik bizi ziren emakumeak), 605 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 351 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 109 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Cholet
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mauriac (Cantal)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.309 etxebizitza zeuden, 1.856 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 139 bigarren erresidentzia ziren eta 314 hutsik zeuden. 1.300 etxeak ziren eta 996 apartamentuak ziren. 1.856 etxebizitza nagusietatik 1.016 bere jabearen bizilekua ziren, 778 alokairuan okupaturik zeuden eta 63 doan lagata zeuden; 68 etxek gela bat zuten, 199 etxek bi zituzten, 400 etxek hiru zituzten, 482 etxek lau zituzten eta 707 etxek bost zituzten. 1.010 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 949 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 545 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.287 ziren, horien artean 1.592 aktiboak ziren eta 695 inaktiboak ziren. 1.592 pertsona aktiboetatik 1.469 lanean zeuden (738 gizon eta 731 emakume) eta 123 langabezian zeuden (58 gizon eta 65 emakume). 695 pertsona inaktiboetatik 274 erretiraturik zeuden, 208 ikasten zeuden eta 213 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mauriac udalerrian 1.835 unitate fiskal zeuden, 3.648,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.974 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 354 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 9 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 41 eraikuntza enpresak ziren, 109 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 33 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 25 finantziazio enpresak ziren, 9 higiezinen enpresak ziren, 33 zerbitzu enpresak ziren, 37 administrazio publikoko enpresak ziren eta 21 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 96 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 8 banku bulegoak, 13 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 5 igeltseroak, 5 margolariak, 8 zurginak, 10 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 8 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 2 aldi baterako lan enpresak, 13 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
Cholet
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mauriac (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 57 establezimendu komertzialetatik, 5 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 4 okindegiak, 5 harategiak, 4 liburu dendak, 11 arropa dendak, 4 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 4 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 4 kirol-dendak, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 4 lore-dendak ziren.
Cholet
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 35.154 ziren, horien artean 24.991 aktiboak ziren eta 10.163 inaktiboak ziren. 24.991 pertsona aktiboetatik 22.312 lanean zeuden (12.052 gizon eta 10.260 emakume) eta 2.679 langabezian zeuden (1.174 gizon eta 1.505 emakume). 10.163 pertsona inaktiboetatik 3.472 erretiraturik zeuden, 3.690 ikasten zeuden eta 3.001 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Mauriac (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Mauriac udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.430 hektarea erabiltzen.
Cholet
Diru sarrerak
2009an Cholet udalerrian 23.574 unitate fiskal zeuden, 53.658,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.363 euro zen.
Mauriac (Cantal)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, 2 osasun-zentro, 4 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Mauriac udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 411 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 358.
Cholet
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3.108 komertzioetatik, 33 erauzte enpresak ziren, 50 janari enpresak ziren, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 14 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 8 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 158 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 279 eraikuntza enpresak ziren, 863 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 83 garraio enpresak ziren, 163 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 66 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 232 finantziazio enpresak ziren, 125 higiezinen enpresak ziren, 436 zerbitzu enpresak ziren, 379 administrazio publikoko enpresak ziren eta 218 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 622 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 4 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 4 posta bulegoak, 44 banku bulegoak, 4 funerariak, 47 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 8 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 5 ibilgailuen alokairu bulegoak, 16 autoeskolak, 51 igeltseroak, 53 margolariak, 35 zurginak, 33 iturginak, 31 argiketariak, 6 eraikuntza enpresak, 70 ile apaindegiak, 9 albaitariak, 20 aldi baterako lan enpresak, 107 jatetxeak, 39 higiezinen agentziak, 15 tintoreriak eta 17 apaindegiak.
2009an zeuden 346 establezimendu komertzialetatik, 4 hipermerkatuak, 11 supermerkatuak, 7 brikolaje denda handika, 3 120 m2 baino gehiagoko dendak, 6 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 30 okindegiak, 24 harategiak, 3 kongelatu-dendak, 2 arraindegiak, 18 liburu dendak, 101 arropa dendak, 19 etxerako tresna dendak, 20 zapata-dendak, 11 elektrotresna dendak, 29 altzari dendak, 10 kirol-dendak, 2 lur eta paretak apaintzeko dendak, 10 drogeria, 7 lurrin-dendak, 9 bitxi-dendak eta 20 lore-dendak ziren.
Mauriac (Cantal)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
Mauriac udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Ficarra
Ficarra Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cholet
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, 2 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, 2 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, 2 amatasun-klinika, 2 osasun-zentro, 19 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
Mauriac (Cantal)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ficarra
Mugakideak
Ficarrak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cholet
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 14 haur-eskola eta 24 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Cholet udalerrian 8 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 5 hezkuntza orokorreko lizeo eta 3 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 3.894 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 3.638 eta lizeo teknologikoetan 986.
Cholet udalerrian 2 goi-mailako hezkuntza ez-unibertsitarioko zentroak zeuden, horietatik1 osasun-formakuntzako zentroa eta 1 komertziozentroa.5 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 3 Unibertsitate mailako formakuntza eta ikerketa unitateak ziren, 1 unibertsitate-insituto bat eta 1 bestelako goi-mailako ikasketa zentro bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Japoniaren errendizioa
Japoniaren errendizioa, Bigarren Mundu Gerraren amaieran, 1945eko abuztuaren 15ean gertatu eta irailaren 2an sinatutako Japoniar Inperioaren errendizioa izan zen. Aurrez, Japoniar Inperioak Potsdameko Aldarrikapena onartu beharra izan zuen, alegia, AEBek,Erresuma Batuak, Txinako Errepublikak eta Sobietar Batasunak japoniarren errendizioaren baldintzak ezartzen ziren agiria.
Laburpena
1945eko maiatzaren 8an, Alemania Nazia errenditu zenez, Japoniar Inperioa Ardatzeko Potentzietan errenditzeke zegoen herrialde bakarra bilakatu zen. Horregatik, ordurarte fronte ugari irekiak zituzten Bigarren Mundu Gerrako Aliatuek Pazifikoko Gerrara zuzendu zituzten, baina japoniarrek egoskortasun handiz sekulako erresistentzia eta defentsa irmoa erakutsi zuten, Iwo Jimako guduan eta Okinawako guduan frogatu zen bezala.
Aliatuek, eta bereziki AEBek, oraindik menderatzeke zegoen Japonia okupatzea gutxienez beste urte batez eta sekulako giza galeren truk izango zelako kezka zuten, batez ere kamikazeekin izandako borrokaldi latzen ondorioz, bai eta japoniar askok Enperadoreari eta herrialderi zioten begirune eta miresmenaren ondorioz estatubatuarrek Japonia okupatzea baino, herrialdea defendatuz beren bizia ematearen aldekoak zirela bazekitelako.
Honela bada, Ameriketako Estatu Batuetako Armadak Manhattan Proiektuan garatzen ari zen bonba atomikoari sekulako lehentasuna eman zion, arma izugarri honen bidez japoniarren erresistentzia itzela apurtu eta Bigarren Mundu Gerrari Japonia okupatzeko kanpainia luze eta giza galerak erraldoiak saiesteko helburuz.
Azkenean, AEBek Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketa nuklearrak gauzatu zituzten. Lehenbiziko leherketak Hiroshima hiria guztiz suntsitu eta 90.000–166.000 hildako artean eragin zuten, halere, bai japoniarrek nahiz Hirohito Enperadoreak errenditzeari muzin egin zioten. Baina estatubatuarrek Nagasaki hirian bigarren bonba atomiko bat lehertuarazi zutenean, Enperadoreak japoniar gehiengoaren nahien aurka bazen ere errenditzea erabaki zuen, estatubatuarrek bonba atomikoekin herrialdea hiriz-hiri sarraskitu zezaketelako jakinaren gainean baitzen. Hala eta guztiz ere, Japoniar Armada Inperiala oraindik errenditzearen aurkako agintari militarrak bazeuden, baina Enperadorearen erabakiari men egin behar izan zioten.
Izan ere, AEBetako Armadako zenbait agintarik Japoniaren erresistentzia guztiz apurtu eta errendizioa lortzeko hilabetero hiruzpalau japoniar hiri hautatu eta bonba atomikoekin erasotzeko asmoa ere agertu zuten, nahiz eta azkenean Harry S. Truman estatubatuar presidenteak ikusitako hildako kopuru erraldoia ikusi eta estaubatuarren nahiz gainontzeko herrialde aliatuetan eragin zezakeen irudi txarra saiesteko halako estatubatuar militarren egitasmoa gediarazi izan.
Honenbestez, 1945eko abuztuaren 15ean Japoniar Inperioa errenditu egin zen. Irailaren 2an, Tokioko Badian, Mamoru Shigemitsu, Japoniako Kanpo Arazoetako ministroak USS Missouri ontzian eta Richard K. Sutherland estatubatuar jeneralaren begiradapean Japoniaren Errendizioaren agiria sinatu zuen. Japoniak errendizioaren truk jarritako baldintza bakarra Enperadorea bere karguan mantentzea izan zen, halere, AEBek beren nagusitasun osoa azpimarratu asmoz, errendizio hura Japoniaren Baldintzarik Gabeko Errendizioa zela aipatu zuten.
Toutenant
Toutenant Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Toutenant udalerrian erroldatutako biztanleak 183 ziren. Familiak 74 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 21 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 107 ziren, horien artean 84 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 84 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (39 gizon eta 32 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Toutenant udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 528 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pringle (Pennsylvania)
Pringle Pennsylvaniako borough bat da. Luzerne konderrian kokatua dago. 2010ean 979 biztanle zituen, 1.2 kilometro koadrotan banatuta.
Berry (Kentucky)
Berry Kentuckyko hiri bat da. Harrison konderrian kokatua dago. 2010ean 264 biztanle zituen, 0.66 kilometro koadrotan banatuta.
Samsun probintzia
Samsun probintzia Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Samsun da. 9.474 km²ko azalera du eta bertan 1.187.536 biztanle bizi dira.
Barrutiak
Probintziaren barnean 15 barruti daude:
Paraliparis trunovi
Paraliparis trunovi Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Intxaur
Intxaurra edo eltzaurra intxaurrondoare n fruitua da, ihartu eta laster erortzen den azal berde batez, gogortzen den oskol batez eta jangarri den mami arrakalatsu eta oliotsu batez osatua.
Deskribapena
Izenak hala dioen arren, intxaurra ez da intxaurrik adiera botanikoan, drupa baizik: drupa baten hazi jangarria da eta normalean fruitu leho r gisa hartzen da. Oskola kraskatu eta bazterturik, simetrikoki antolaturiko bi erro jangarriak erabat heldutakoan jakiak laguntzen, edariak osatzen eta otorduez kanpo ere kontsumitzen dira.
Izena
Izen konposatua da, seguruenik, azken osagaia (h)ur izaki, beste hitz batzuek bezala: ezkur, zintzur, boilur, kizkur, maskur, (p)apur, kuzkur, etc.
Egungo hiztegi ezagun eta eskuragarriek dakartzatenaz gainera, Plazido Muxikak honako hitzekin, besteak beste, osatu zuen intxaurra sarrera:
Hitz mordo bukaezin horrek (“intxaurrondo” sarreran ere, beste 20 hitz bildu zituen autoreak), toponimia edo leku-izenekin eta patronimia edo pertsona-izenekin batera (Sabin Intxaurraga, Nekane Intxaurtza, Agurtzane Intxaurraga, Joseba Intxausti...), denek agerian uzten dute euskal kulturan berebiziko presentzia izan duela eltzaurrak.
Barietateak
Bi intxaur-espezie nagusi ohikoenak hazitarako lantzen dira: intxaur persiar edo intxaur ingelesa eta intxaur beltza. Aurrena (Juglans regia) Pertsian (Iran) sortu zen eta intxaur beltza (Juglans nigra) Ipar Amerikako ekialdean. Bigarren honek zapore bizia du, baina oskolaren gogorrak eta zuritze nekezak direla eta, komertzialki ez da hazten intxaur jangarriak egiteko. Intxaur-kultibar ugari garatu dira merkaturako, intxaur ingelesaren hibridoak dira gehienak. Beste espezie ezagun batzuk dira: Juglans californica, Kaliforniako intxaur beltza (sarritan J. regia ugaltzeko errizoma gisa erabilia), Juglans cinerea (intxaur zuria) eta Juglans major, Arizonakoa.
Hona elikadura erabilerarako merkaturatzen diren beste barietate nagusietako batzuk:
Kontsumoa
Intxaurra, fresko edo lehor, gordinik har daiteke, gainerako fruitu lehorrak bezala. Erroak sukaldaritzan eta gozogintzan oso erabiliak dira, entsalada, zopa, okela zuri eta gorrien eta arrainezko jakien apaingarri, lurringarri eta gozagarri. Intxaurra oinarri hartuta jangai asko osatzen dira: erreximenta, gaileta, ogi eta opilak, izozkiak, gazta konposatuak, postreak (intxaur saltsa), hestekiak (buru-gasna, mortadela), ozpina, likoreak… ia denetik.
Ugaritasun orokor horren arrazoi bat da intxaurra jangarria dela unean bertan eta askoz geroago ere, are jana eskas-eskas dagoen garaietara arte; olio lurrintsua erauzten zaio intxaurrari, lehenbailehen kontsumitu beharrekoa; bestetik, intxaurkia (arbola honen zura), xilofagoentzat etsai goxoa ez izateaz gainera, erabilera askotan baliatzen dela: altzariak, kirtenak, eskulturak... beti etxe-zuloan baliatzekoak, aire zabalean ez baitu iraunkortasun luzeegirik.
Bistan denez, biziki erabilia izan da Euskal Herri heze osoan;  Nafarroa Garaia zein Araba Hegoaldean, halere, eltzaurrondoaren presentzia urrituz etorri da aspalditik, ez baitzaio gustatzen inguruan landareak izaterik; ondorioz, intxaurraren partez, gizakiak onuragarriagoak dituen landareak ipini izan dira.
Babarrun, sagar eta gaztainekin batera, etxe askotan jaki negutarraren funtsa izan da, sarri ogiz lagunduta, eta beste elikagai batzuen lagungarri. Zatitu edo birrinduta, gordinik edo xigortuta, saltsa, zopa, postre eta eltzekarietan, entsalada edo postre askoren hornigai gisa. Euskal intxaur saltsa tradizionalaren osagai nagusietako bat da. Sagardotegian, gazta eta sagar-dultzearekin batera, azken 60 urteko amaiera klasikoa osatu izan du.
Merkatuan intxaur naturalak bi eratan daude salgai: oskol eta guzti, edo oskolik gabe, erditik zatituak, puska txikitan eta hauts edo ore gisa. Horiez gainera, hamaika produktu bihurturik merkaturatzen dira.Intxaurra, fruitu lehorra denez, mudu askotan jan daiteke:
Kobeřice
Kobeřice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 3.303 biztanle ditu eta 17,14 kilometro koadroko azalera. Opava barrutian dago.
Intxaur
Gordetzea
Intxaurra, beste arbola-intxaur batzuen modura, behar bezala prozesatu eta gorde behar da, jangarri iraun dezan. Okerreko biltegiratzeak onddo eta intsektuen erasoa ekarriko dio. Urdin edo lizunez jotako intxaurrak ahal bezain laster baztertu behar dira.
Kobeřice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1333 urtean egin zen.
Intxaur
Intxaur olioa
Presio bidez, intxaurrari olioa ere erauzten zaio, metodo klasikoari jarraiki. Ohiko prentsaketan etekina % 50ekoa da, hots, 40 kg mamik 20 l olio ematen dute. Kalitate gastronomiko handiko produktua da, intxaur egosien gustua duena (inoiz, nabarmena). Nutrizio-propietate mesedegarri asko ditu: omega 3 gantz-azido ugari eta omega 6 gantz-azido gutxi, adibidez. Komertzioan salgai ohi dago, prezio handian, eta delicatessen mailako elikagai gisa kontsumitzen da, entsaladak eta jangai gordin edo hotzak apailatzeko.
Erauzketa industrializazio-gune mekanizatuetan egin ezean, intxaur-olioa eskuz egitea oso nekeza da, lan-esku ugari eskatzen baitu. Argitan edota berotasunean utziz gero azkar zaharmintzen da, osagai dituen gantz-azido asegabeen proportzio handiaren eraginez. Horregatik ez ditu gogoko sukaldeko bero biziak, ez du balio kozinatzeko. Intxaur olioa fresko gordetzen da: + 13 °C-etan botila itxia eta + 4 °C-etan, ireki ondoren. Botilan hiru gatz ale (larriak) sartzeak hobeto kontserbatzea bermatuko luke.
Nutrizioa
Eltzaurra benetako altxorra da baina jatean ongi murtxikatzea komeni da, digestioa errazteko. Lipido asko dituenez (%60) biziki energetikoa da (583 kcal 100 gramoko); era berean, zuntza eta omega-3 eta omega-6 gantz-azidoak ugari ditu. Intxaur batzuk egunero kontsumitzeak gaitz kardiobaskularrak uxatzen dituela esaten da, behe-kolesterola kanporatzen laguntzen duelako.
Fruitu lehor gehienek gantz-azido monoase asko dituzte baina intxaur olioaren osakera hau da: gantz-azido poliasegabeak, guztirako gantzaren % 72, eta azido oleikoa, guztirako gantzaren % 13.
Propietate fisiologikoak: ikerlan kliniko batzuk
Hogeitaka argitalpenek plazaratutako artikuluen meta-analisiak iradokitzen du hezurdun fruituen 28 gramo eguneko kontsumituz gero, gaixotasun koronarioak, diabetesa eta arnas gaitzak nozitzeko arriskua murrizten dela. Gaitz koronarioen garapena arrisku-faktore ugarirekin lotuta dago: adina, tabakismoa, herentzia, sexua, LDL lipoproteinen ("kolesterol gaiztoa") tasa altua eta HDL lipoproteinen ("kolesterol mesedegarria") tasa apala dira horietako batzuk.
Arestiko behaketek frogatu dute gaitz kardiobaskularrak nozitzeko arrisku-faktore bat edo gehiago duten pazienteek, endotelioa basodilatatzeko potentzialaren alterazioa garatzen dutela, eta horrek arrisku kardiobaskularren iragarle dela, hein batean. Hortaz, funtsezkoa da funtzio endoteliala hobetzea.
Endotelio baskularrak (odol-hodiak estaltzen dituen geruza) arterien basodilatazioa eragiten du, nitrogeno monoxidoa (NmO) eta prostaziklina askatzearen bidez. NmO hori hedatuz, muskulu leunean gertuko zelulen erlaxazioa estimulatzen du. Berezko jarduera basodilatatzaileaz gain, baditu propietate antiplaketarioak, antioxidatzaileak, etab. Plaketen agregazioaren eta koagulazioaren aktibazio desegoki orok NmO eta prostaziklinaren ekoizpena masiboki estimulatzen du eta, hauek, bere aldetik, agregazioaren inhibizioa, arteriaren basodilatazioa eta mikroagregatuak ezabatzea eragiten dute.
Elikadurak erreaktibitate baskularrean eragina izan dezakeenez, ulertzekoa da ikerketek intxaurren kontsumoak endotelioaren funtzioa hobetu lezakeen ala ez aztertzea. Ikerlan batzuetan frogatu zen, hiperkolesterolemia nozitzen zuten subjektuengan, gantz azido monoaseen energiaren % 32a intxaurrek bete zuteneko dietak endotelioaren funtzioa hobetzen zuela, dieta mediterraneoaren aldean. Intxaurren dietak kolesterol osoa eta LDL kolesterola ere murrizten dituen arren, ikerketa horrek adierazi zuen intxaurren efektu kardiobabeslea endotelioaren eraginetik etor daitekeela.
Horrek frogatzen du gantz ugariko janariek eragiten duten endotelioaren funtzioa hondatzeari buelta ematen diola intxaurrak, oliba olioak ez bezala.
Emaitza horiek, 323 subjekturekin ausazko bost saiakuntza kontrolaturen metaanalisiak (2018) berretsi ditu. Emaitzek, intxaurrak kontsumitu ondoren funtzio endoteliala nabarmen igotzen dela adierazten dute. Metaanalisi horrek, eltzaurrak kontsumitzeak gehiegizko pisua duten subjektuei, hiperkolesterolemikoei edota II motako diabetesa duten subjektuei eraginiko hobekuntzak bildu zituen. Horrek iradokitzen du eltzaurren kontsumoa, ikuspegi klinikotik, garrantzitsua izan daitekeela funtzio endotelikoarentzat.
Historia kulturala
Ikuspegi (ezinbestean) eurozentriko honetatik, iraganeko gizarteen ezagutza hedatuenetako bat intxaurren toxikotasunari buruzkoa da. Grezia eta Erroma klasikoetan egiaztatuta, kontzeptu horren transmisioa ez da eten egin. Horixe du bereizgarrietako bat, P. Leplongeon-en iritziz. Medikuntza, elikadura eta agronomiatik abiatuta, intxaurrak Europan izaniko historia kultural oso bat eraiki daiteke.
Dioskoridesek, greziar farmakologoak, Medikuntza kontuen gaineko tratatuan (I. mendean) intxaurraren erabilera terapeutikoaz: “Intxaurra ez da digeritzen erraza, behazuna eta burukomina sortzen du… areago, baraugileak hartzekotan, oka eragiteko balio du... Intxaur freskoak hobeak dira urdailerako gozoagoak direlako: horregatik nahasten dira baratxuriarekin...” Jangai gomendagarria ez bada ere, teniak kanporatzeko sendagai aproposa da eta, gainera, pozoi hilgarrien aurkako antidotoa." Jakinik Dioskoridesen lana 1.600 urte baino gehiagotan Europako eta Ekialde Hurbileko sendabide naturalen gaineko ezagutza-iturri nagusia izan zenez, bere aholkuen eragin historikoa nabarmena izan zen. Columela-k, I. mendeko agronomoak, intxaurra osagai duten sukaldaritzako errezetak bildu eta erakutsi zituen. Adibidez, ozpina egiteko erabil daiteke ardo zahartua edo pesto saltsa lodi bat oinarri hartuta (Nekazaritzaz, XII liburua). Hurrengo mendeetako errezetetan, intxaurra benetako janari gisa baino areago, ongilu modura agertu zen. Beste osagai batzuekin nahasten zen haragi, arrain eta barazkien gustua hobetzeko.
Galeno sendagile handiak (II. mendea), intxaur lehorrei galdutako freskotasuna berriro errekuperatzeko bidea eman zuen beste inoren aurretik: "… lehor daudenak, uretan beratzen badira, batzuek ohi duten eran, berdeen antzekoak izango dira” (Elikagaien ezaugarriez, II. liburua, 28. kap.).
Garai modernora arte iraun duen sinesmen bat: intxaurrondoaren itzala oso freskoa izan arren, gizonentzat eta ondoko landaketentzat kaltegarria da, Plinio Zaharrak, I. mendean bizi izan zen entziklopedista erromatarrak irakatsi zuenez.
Antzinaro berantiarrean, Paladio agronomoak (V. m) intxaur berdeak lastoz edo hondarrez estalirik edo intxaurrondozko kutxa batean itxita kontserbatzeko teknikak irakatsi zituen. Bestalde, eltzaurra berde kontserbatzeko “intxaur marmeladaren” errezeta plazaratu zuen: “Intxaur heltzaka, oskolik gabe eta eztitan murgilduta, berde egongo da urtebete igaro ondoren ere.” Prozesu horrek, gerora landu eta garaturik, arrakasta handia bilduko zuen Erdi Aroan eta Aro Modernoan. Garai haietan ere, fruitu lehorraren “bekatuek” bizirik iraun zuten: sukaldaritza liburu batzuek intxaurra aipatu ere ez dute egiten. Eta horri buruzko tratatuek eltzaurraren kaltegarritasuna neutralizatzeko formulak ematen dituzte. Intxaurra ez ote zen kaltegarriegi edo zakarregia printze eta burgesen mahairako? Merkatuan balio eskaseko fruitua zen, gehienentzat eskuragarria eta, zalantzarik gabe, "oihes edo trauskilegia" gizaki ahaltsuen mahaian lekurik izateko.
XIII. mendean, Pierre de Crescent-ek “irakatsi zuen” intxaur lehorrei bizioak kentzeko, garbitu eta gau osoan ur berotan beratu behar zirela. XV. mendearen ertzean intxaur marmelada freskoaren errezeta hau da, funtsean: fruitu berdeak, sanjuanetan dauden bezala, bildu, zuritu, beratu 10 egunez, iltzeak eta jengibrea gehitu eta dena eztiarekin egostea.
XV. - XVII. mendeetan oraindik ere, Italia, Alemania, Frantzia eta Europako beste leku batzuetan, intxaurraren berezko kaltegarritasuna ezabatzeko eta propietate sendagarriak eta dietetikoez janzteko errezetak bere hartan zeuden bizirik.
XVIII. mendean, sukaldaritzako argitalpenen berebiziko ugalpenarekin batera, eltzaurraren kontsumoa aztertu zen berriro: horrekiko mesfidantzari eusten zaio, hein handi batean; kontua da haren freskotasuna mantentzen ahalegintzea: hondarretan gorde, hidratatu eta azukrearen eraginez kaltegarritasuna indargabetzen ahalegindu beharra dago. Hala ere, intxaur-marmeladak merkataritza indartsu baten oinarri dira, bakarren batek ospea hartzeraino. Dideroten Entziklopediak honela dio:
Caronia
Caronia (Sizilieraz: Carunìa, grezieraz: Καλάκτα (Klaudio Ptolomeo) or Καλὴ Ἀκτὴ (Diodoro Sikulo et al.), latinez: Calacte or Cale Acte), Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean, Tindaris (egungo Tindari) eta Cephaloediumaren (gaurko Cefalù) artean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta, Messinako metropoli-hiriko udalerririk handiena izanik. Nebrodi parkean sartuta dago, Nebrodiko beste udalerriekin batera.
Intxaur
Historia kulturala
Argien Garaian, zazpi idazle ingeles darabiltzate intxaurdun saltsak. H. Glassek, esate baterako, 1747an argitaratutako The Art of Cookery made Plain and Easy sukaldaritzazko best sellerrean, intxaurrak edo intxaur likoreak erabiltzea gomendatzen du arrain saltsak (antxoa, ostra, berdel saltsa) edo haratxekia egiteko.
Caronia
Mugakideak
Caroniak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ur-zutabe
Ur-zutabea termino kontzeptual bat da gainazaletik hondoko sedimentuetaraino doan gunea definitzen duena. Ozeanografian uraren ezaugarri fisikoak (tenperatura, gazitasuna, argia) eta kimikoak (pH-a, oxigeno disolbatua, gatz nutritiboak) hainbat sakoneratan deskribatzeko erabiltzen den kontzeptua da.