cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruino
Ruino Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ruinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Anolis wattsi
Anolis wattsi Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Dracula (1958ko filma)
Dracula 1958ko Terence Fisher ingeles zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da, Bram Stoker idazlearen Drakula eleberrian oinarritua. Peter Cushing, Michael Gough, Melissa Stribling eta Christopher Lee aktoreek antzeztu zuten.
Christopher Lee eta Peter Cushing binomio banaezinak Drakula eta Van Helsing pertsonaiak antzeztu zituen lehen filma izan zen. Haren arrakasta itzelaren ondorioz, jarraipen ugari izan zituen, batzuk biek antzeztuak eta beste batzuk, bakarka, denak ere Hammer Film Productions ek ekoitzirik: The Brides of Dracula (1960), Dracula: Prince of Darkness (1966), Dracula Has Risen from the Grave (1968), Taste the Blood of Dracula (1970), Scars of Dracula (1970), Dracula A.D. 1972 (1972), The Satanic Rites of Dracula (1973) eta The Legend of the 7 Golden Vampires (1974).
Argumentua
Drakula kondeak (Christopher Lee) Karpatoetako bere gaztelua laga eta Europako Mendebaldera bizitzera joatea erabaki du. Laster neska gazte bat (Melissa Stribling) ezagutu eta hartaz maitemindu ondoren, gauero bisitatu du. Egoera larri horrek neskaren familiak Van Helsing irakasleari (Peter Cushing) laguntza eskatzera darama.
Groenlandiako lezioa
"Groenlandiako lezioa" Bernardo Atxaga idazle gipuzkoarrak idatzitako saiakera da.
1999an argitaratu zuen "Erein" argitaletxearen bidez.
Jack Kevorkian
Jacob "Jack" Kevorkian (Pontiac, Michigan, AEB, 1928ko maiatzaren 26a - Royal Oak, Michigan, 2011ko ekainaren 3a) estatubatuar fisikaria eta sendagilea izan zen.
Biografia
Michigango Unibertsitatean ikasi zuen. Patologian espezializatu zen eta Michigango hainbat ospitaletan lan egin zuen. 1980an, patologo lana utzi eta ikertzeari eta idazteari ekin zion. Makina bidez lagundutako heriotzaren aldeko borrokaren buruzagietako bat da. 1990eko hamarkadan, ehun laguni baino gehiagori lagundu zien hiltzen makina baten laguntzaz. 1990ean, epaile batek debekatu egin zion hori egitea, baina Kevorkianek ez zion jaramon egin, eta, azkenean, medikuntzan aritzea galarazi zioten. Behin baino gehiagotan epaitu zuten, eta 1999an kartzela zigorra ezarri zioten.
Ailhon
Ailhon Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ailhon udalerrian erroldatutako biztanleak 462 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 263 etxebizitza zeuden, 183 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 77 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 256 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 183 etxebizitza nagusietatik 155 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 99 etxek bost zituzten. 144 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 115 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Charles Michels (Parisko metroa)
Charles Michels Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 15. barrutian kokatuta dagoena.
Ailhon
Diru sarrerak
2009an Ailhon udalerrian 186 unitate fiskal zeuden, 488 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.149 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 jatetxe.
2000. urtean Ailhon udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 39 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jean-Baptiste Borthiri
Jean-Baptiste Borthiri, Batixta Bortiri-Salla edo Jean-Baptiste Borthiry Sala (Larraine 1889ko maiatzaren 17a - 1974) Zuberoako idazle eta koblakaria zen.
Biografia
Larrainen jaio eta hil zen. Laborantzan lan egiten zuen.
Lehen Mundu Gerran aritu zen; 1915ean pairatu zituen zauri larrien ondorioz elbarritua geratu zen. Kartzelan ere egon behar izan zuen, Prusian.
Zauriak direla eta Bordeleko ospitale batean ibili zen; geroago hiri berean zurgin lanetan
Hil aurreko urteak Atharratzeko ospitalean eman zituen gaixo. Larraineko hilerrian dago lurperaturik.
Lanak
Bertsolari fama zuen baina ez da ezagutzen ahoz gehiegitan ibili zenik. Bertso paperetan zen trebea.
Bere gai kutunak bi izan ziren:
Dayton (New York)
Dayton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Cattaraugus konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lycenchelys aurantiaca
Lycenchelys aurantiaca Lycenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
A League of Their Own
A League of Their Own (euskaraz Beren Moduko Liga) 1992ko Penny Marshall estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta aktoreak zuzendutako kirol drama-komedia film bat da. All-American Girls Professional Baseball League (AAGPBL) emakumezko estatubatuar beisbol ligan oinarritua dago. Geena Davis, Tom Hanks, Madonna eta Lori Petty aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1943, AEBetako gizon gazte gehienak Bigarren Mundu Gerran borrokatzen zueden bitartean, beisbol profesionlaren jarduera desagertzear egon zen. Baina emakume talde bat ezustekoa eman eta denak zur eta lur uzteko presta daude. Dottie (Geena Davis) eta Kit Kellerrek (Lori Petty) emakumezko talde bat osatu eta gizonezkoen maila berdinean lehiatu eta borrokatzeko gai direla erakusteko asmoa dute. Baina, guzti horren gainetik, bere entrenatzailea den Jimmy Duggan (Tom Hanks) sarkastiko eta mozkortiari aurre egin beharko diote, azken hau neska taldea benetazko beisbol jokalari taldea bilakatzen saiatuko da.
Saavedra (Buenos Aires)
Saavedra Buenos Airesko (Argentina) auzoa da. Hiriaren iparraldeko muturrean dago, Belgranotik eta Villa Urquizatik gertu. Bere iparraldeko muga General Paz etorbidea da. Auzoaren ezaugarri nagusienen artean Saavedra parkea dago, picnic gune handiak eta kirol instalazioak dituena. Buenos Aireseko biztanle asko Saavedra-tik igarotzen dira herrialdeko asteburuetan.
Auzoko seme ospetsuena Roberto Goyeneche tango abeslaria da. Gainera, Platense futbol klubaren sehaska izan zen. Adolfo Bioy Casares- en El Sueño de los Héroes eleberriaren protagonista Saavedra-n bizi da.
Panamerikako Autobidearen eta General Paz Etorbidearen arteko lotura Saavedra iparraldeko muturrean dago. Hegoaldeko eremua eraisteko gunea izan zen 1970eko hamarkadaren bukaeran Osvaldo Cacciatore alkate militarraren agintaldian, autobide berri batzuen sarea planifikatu baitzuten, Saavedra auzoan ere, hiriko bizitegi-auzo handienetako batean. Inoiz eraikita, eraitsitako zatia Roberto Goyeneche etorbide bihurtu zen. Saavedran Philips fabrikazio instalazio garrantzitsua ere badago, baita Dot Baires merkataritzagunea ere, hiriko handiena.
Yirrkala omanensis
Yirrkala omanensis Yirrkala generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Ipeľ
Ipeľ (eslovakieraz ahoskatua) edo Ipoly (Eipel, antzinako Jupoľ, Bolia ) Eslovakiako eta Hungariako ibaia da. Lom nad Rimavicou udalerrian jaio, eta Szobetik hurbil Danubio ibaira isurtzen da. Bere ibilbidean Eslovakiako Banská Bystrica eta Nitra eskualdeak eta Hungariako Nógrád and Pest konderriak zeharkatzen ditu.
Osmia inermis
Osmia inermis erle espezie bat da, Osmia generoan eta Megachilidae familian.
Nilo Urdina
Nilo Urdina (amhareraz: ጥቁር አባይ, Abbai arabieraz: النيل الأزرق, an-Nīl al-Āzraq) Afrikako ipar-ekialdeko ibai handia da, 1.460 km-ko luzera duena Etiopiako Tana lakuan jaio eta Khartumen Nilo Zuriarekin elkartzen da, Nilo ibaia sortuz. Etiopia eta Sudan zeharkatzen ditu.
Nilo Urdina hil edo bizikoa da Egiptorentzat. Izan ere, ibaiak urtean eramaten duen uraren % 59k jatorria adar horretan du. Sudanentzat ere garrantzi handikoa da, energiaren % 80 Roseires eta Sennar urtegietan ekoizten baitu. Urtegi haiei, esker Gezirako zabaldia ureztatzen da, garia eta kalitate oneko kotoia ekoizteko.
Hidrologia
Nilo Urdinaren erregimena oso irregularra da. Eurite garaian (ekainetik irailera), ibaiak Nilok daraman uraren % 68 ekartzen du, baino urtaro lehorrean, %17 besterik ez.
Nilo Urdinaren emaria 82 urtez (1900-1982) neurtu da Khartumen (Sudan), Nilo Zuriarekin elkartu baino lehentxeago. .Arroa 325.000 km²-koa da. Urteko batez besteko emaria 1.513 m³ segundokoa da: handiena abuztuan du (5.757,2 m³/s) eta txikiena, martxoan (145,4 m³/s)
Tana
Tana (ጣና ሐይቅ; ) Etiopiako aintzirarik handiena da, eta Nilo Urdinaren sorburua. Etiopiar mendigunearen ipar-mendebaldean dago, Amhara eskualdean, 1.840 metroko garaieran. 84 km-ko luzera eta 66 km-ko zabalera du. Garai eta eurien arabera, 3.000 eta 3.500 kilometro arteko azalera izaten du. Gehienezko sakonera 15 metrokoa da. Abay txikia, Kilti, Magech, Reb eta Gumara ibaien ura hartzen du.
Aintziran 37 uharte inguru daude, handiena Tana Qirqos. Uharte batzuetan XIV., XV. eta XVI. mendeetan eraikitako monasterio koptoak daude (adierazgarrienak, Kebran Gabriel, Ura Kidane, Meret, Narga Sélassié, Déga Estifanos, Medhane Alem de Rema, Kota Maryam eta Mertola Maryam dira). Leku bakartu haietan eskuizkribu eta artelan erlijiosoak babestu zituzten. Santutegien kanpoko paretak pintura ederrez apaindurik daude. Etiopiar enperadore batzuk monasterio haietan lurperatu ziren.
Dominantzia (genetika)
Dominantzia, genetikan, gene baten aleloen arteko erlazioa da, non alelo baten (alelo gainjartzailea) fenotipoaren eraginak locus bereko bigarren aleloaren (alelo azpirakorra) ekarpena maskaratzen duen.
Alelo gainartzailea fenotipoan beti agertzen dena da, organismoa homozigotoa izan ala heterozigotoa izan.
Alelo gainartzailea letra larriz (A, adibidez) idatzi ohi da, eta alelo azpirakorra letra xehez (a, esaterako).
Esate baterako, ilarraren haziaren kolorea kontrolatzen duen geneak bi alelo ditu: batek hori kolorea eragiten du (A), eta besteak berdea (a). Kolore horia eragiten duen aleloa (A) gainartzailea da. Horrek esan nahi du:
NGC 2326
NGC 2326 galaxia espiral bat da, Lynx konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Agnès Sorel
Agnès Sorel (Yzeures-sur-Creuse, Turena, c. 1422 - Jumièges, Normandia, ), Dame de beauté (Edertasunaren Andrea) izengoitiz ezaguna, frantziar noblea izan zen, Karlos VII.a Frantziakoaren maitalea izandakoa. Maria Anjoukoa erreginaren dama, erregeari lau alaba eman zizkion. Bere garaiko zenbait artelanen modeloa ere izan zen, tartean Jean Fouqueten Ama Birjina eta Haurra.
Constableville (New York)
Constableville  New York estatuko herri bat da. Lewis konderrian kokatua dago. 2010ean 242 biztanle zituen, 2.9 kilometro koadrotan banatuta.
Dayton (Virginia)
Dayton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Rockingham konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pseudotropheus fuscus
Pseudotropheus fuscus Pseudotropheus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Anomalepis aspinosus
Anomalepis aspinosus Anomalepis generoko animalia da. Narrastien barruko Anomalepididae familian sailkatuta dago.
San Cipriano Po
San Cipriano Po Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Cipriano Pok honako udalerri hauekin egiten du muga:
San Damiano al Colle
San Damiano al Colle Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Damiano al Collek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Anto Drobnjak
Anto Drobnjak (Анто Дробњак; 1968ko irailaren 21a - ) Montenegroko futbolari ohia da.
Kyzylorda
Kyzylorda (Қызылорда), aurretik Kzyl-Orda (Кзыл-Орда), Ak-Mechet (Ак-Мечеть), Perovsk (Перовск), eta Fort-Perovsky (Форт-Перовский) ere deitua, Kazakhstango hiri bat eta izen bereko probintziaren hiriburua da. Sir Daria ibaia bertatik igarotzen da.
Andrena lagopus
Andrena lagopus erle espezie bat da, Andrena generoan eta Andrenidae familian.
Pindères
Biztanleria
2007an Pindères udalerrian erroldatutako biztanleak 223 ziren. Familiak 94 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 118 etxebizitza zeuden, 93 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 115 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 93 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 72 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 153 ziren, horien artean 94 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 94 pertsona aktiboetatik 86 lanean zeuden (46 gizon eta 40 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pindères udalerrian 93 unitate fiskal zeuden, 223 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.015 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Musika erlijioso
Eliz musika edo musika sakratua orokorrean erlijio-erabilerarako edo Erlijioak eragindakoa da. Kristautasunean, nabarmentzekoa da musika klasikoan hainbat musikagile ezagunek utzitako aportazioa, Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart eta Georg Friedrich Händelena besteak beste.
Musika klasikoa
Obra ezagunenen artean, Johann Sebastian Bachek egindako "San Mateoren pasioa" (1727?) eta "Magnificat" (1733), "Stabat Mater" (Pergolesi, 1731), "Mesias (Haendel)" (1741), "Requiem (Mozart)" (1791), "Missa Solemnis" (Beethoven, 1823) eta "Te Deum" (Berlioz, 1849) ditugu.
Meditaziorako musika
Meditazioa bideratzeko musika mota zehatz batzuk erabili izan dira erlijioetatik eta espiritualtasunetik oro har. Tradizio kristauan, Erdi Aroa baino lehangotik datorren kantu gregorianoa adibide ona da, melodia errepikakorrek eta ahotsarekin soilik egindakoek monasterioetan otoitza eta meditazioa ahalbidetzen dituztelako. Antzeko tonuan, mundu musulmanean nabarmendu daiteke sufi tradizioa, doinu leun eta zirkularrekin, dervitxeek dantzaren bidez lagundutakoa.
Azken hamarkada hauetan, New Age musika asko hedatu izan da esparru espiritual honetan.
Gospel
Ameriketako Estatu Batuetan, batez ere komunitate afro-amerikarrean eta eliza ebanjelikoetan, loratu zen bereziki 1930eko hamarkadan. Hala ere, hamarkada batzuk geroago nabarmendu ziren Aretha Franklin edo Johnny Cash moduko abeslariak.
Dayton (Wyoming)
Dayton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sheridan konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cooperstown (New York)
Cooperstown  New York estatuko herri bat da. Otsego konderrian kokatua dago. 2010ean 1,852 biztanle zituen, 4.23 kilometro koadrotan banatuta.
Pseudotropheus galanos
Pseudotropheus galanos Pseudotropheus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Luis von Ahn
Luis von Ahn ( Guatemala, 1978ko abuztuaren 19a) informatikaria, enpresaria eta Carnegie Mellon Unibertsitateko informatika-irakaslea da. Duolingo, Captcha eta Recaptcha enpresen sortzailea da, azken hori 2009. urtean Google-ri saldu zitzaiona. Crowdsourcing ideiaren aitzindarietako bat da.
Duolingo
Duolingo hizkuntzak ikasteko webgune libre bat da. 85 hizkuntza ikas daitezke 24 hizkuntzatan. Aplikazioak mundu osoan 300 milioi erabiltzaile erregistratu ditu.
Captcha
Captcha (Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart), galdera eta erantzunez osatutako testa da, sareko inprimakietan erabili ohi da, erabiltzailea gizakia edo makina den bereizteko. Irudi distortsionatu batean erakusten diren zenbaki edo letrak idazteko eskatzen zaio erabiltzaileari.
== Ohoreak == Informatika eta crowdsourcing gaietan egin dituen ikerketek nazioarteko ospea eta hainbat ohore eman dizkiote arlo zientifikoan eta teknologikoan. 2006an MacArthur saria irabazi zuen (Genius Award izenarekin ere ezaguna). Discover aldizkarian 50 zientzia-garun onenetariko bat izendatua izan da, 2006an Popular Science- k 10 zientzialaririk bikainenetarikoen artean kokatu zuen, eta Silicon.com- entzat teknologiako 50 pertsona garrantzitsuenetako bat izan zen. 2012an, Barack Obama Estatu Batuetako presidenteak zientzia eta ingeniaritza saria eman zion von Ahn gazteari.
2009an, Guatemalako Siglo XXI egunkariak Luis von Ahn izendatu zuen urteko pertsonaia gisa. 2011n, gaztelaniazko Foreign Policy (Atzerriko Politika) aldizkariak von Ahn aukeratu zuen Latinoamerikako intelektual garrantzitsuen gisa. 2012ko urtarrilaren 8an, Guatemalako Prensa Libre egunkariak aukeratu zuen 2011. urteko pertsonaia gisa.
== Biografia == Von Ahn Guatemala hirian jaio eta hazi zen. Guatemalako American College-n ikasi zuen. 1996an lizentziatu zen. 2000. urtean, matematikan lizentziatu zen Dukeko Unibertsitatean eta 2005ean, informatikako doktoregoa egin zuen Carnegie Mellon Unibertsitatean, Manuel Blum- en zuzendaritzapean, munduko Iinformatika-ikertzaile garrantzitsuenetako asko gainbegiratzeagatik ezaguna dena.
Idel-Ural
Idel-Ural Ekialdeko Europan dagoen erregio historikoa da, gaur egun Errusiaren menpe. Berezko izena itzuliz, tartareraz Volga-Ural esan nahi du.
Idel-Ural lurraldeak, Errusiako sei errepublika hartzen ditu barnean: Bashkortostan, Chuvashia, Mari El, Mordovia, Tartaristan eta Udmurtia.
NGC 2328
NGC 2328 galaxia bat da, Puppis konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Emakumezkoen Traineru Ligako 2016ko denboraldia
Emakumezkoen Traineru Ligako 2016ko denboraldia Euskotren Ligaren zortzigarren denboraldia izan zen, kluben artean jokatu zen seigarrena. San Juan izan zen txapelduna hirugarren aldiz jarraian.
Historia
Zazpi traineruk eman zuten izena jadanik sailkatua zegoen San Juanekin batera ligan aritzeko. Aipatzekoa da azken urteetan puntan ibilitako Zumaiak ez zuela trainerurik uretaratu.
Uztailaren 9an eta 10ean izan ziren sailkapen estropadak, Orion eta Donostian, eta Hibaika, Orio eta Cabo da Cruz sailkatu ziren.
Sanjuandarrak nagusitasun handiz izan ziren txapeldunak.
Diogo do Couto
Diogo do Couto (Lisboa, 1542 aldean - Goa, 1616ko abenduaren 10a) portugaldar historialaria izan zen.
Bizitza
Lisboan jaio zen, 1542 aldean. Saint Antão ikastetxean Latin eta Erretorika ikasi zituen, eta Filosofia Benficako komentuan. 1559an Indiara joan zen, eta 10 urte igaro zituen bertan. 1569an Luís de Camões, poeta eta lagun mina, Mozanbiken aurkitu zuen, behartasun gorrian eta Portugalera itzultzeko dirurik gabe zegoela. Diogok eta beste lagun batzuek lagundu zioten eta, era horretan, Os Lusíadas, bere lanik garrantzitsuena, argitaratu ahal izan zuen. Diogo 1570eko apirilean iritsi zen Cascaisera, Santa Clara ontzian, baina hiria izurriak harturik zegoenez gero, erregeak baimena eman arte ezin izan ziren porturatu.
Diogo Indiara itzuli zen, Filipe I.a erregeak João de Barrosek hasitako Décadas da Ásia lana (alegia, Asiako esploratze eta konkistaren kronika) jarraitzeko agindu baitzion. 1571ko irailean iritsi zen Goara. Bederatzi liburuki idatzi zituen, baina IV.a, V.a eta VII.a (gehi VIII.aren eta IX.aren laburpenak) besterik ez ziren argitaratu. Historiak egizko gertaerak, murrizketarik gabe, kontatu behar zituela uste zuenez gero, portugaldarrek Indian egindako gehiegikeriak salatu eta gaitzetsi zituen. Goan hil zen, 1616ko abenduaren 10ean.
Lekuak
Lekuak Bernardo Atxaga idazle gipuzkoarrak idatzitako saiakera da. 2005ean argitaratu zuen Pamiela argitaletxearen bidez.
San Genesio ed Uniti
San Genesio ed Uniti Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Musketa
Musketa zenbait animaliaren guruinek jariatzen duten gai usaintsua da, perfumeak egiteko erabiltzen dena. Moschus generoko oreinetatik ateratzen dute. Hitza grezierazko μόσχος moskhos hitzetik dator, eta hori, era berean, persierazko muxk eta sanskritozko मुष्क (muṣka, "barrabila")) hitzetatik.
San Genesio ed Uniti
Mugakideak
San Genesio ed Unitik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Apolonio Pergakoa
Apolonio Pergakoa (Ἀπολλώνιος; Perga, K.a. 262-K.a. 190 inguru) greziar geometrialari bat izan zen, Sekzio konikoez izeneko bere lanagatik ospetsua izan zena. Apolonio izan zen elipse, parabola eta hiperbola izena eman ziena hala ezagutzen diren irudiei.
Berari ematen zaizkio, baita ere, orbita eszentrikoen hipotesia edo epizikloen teoria, planeten irudizko mugimendua eta Ilargiaren abiadura aldagarria azaltzeko.
Geometriari buruzko bere lan zabalak sekzio konikoei eta kurba lauei buruz eta hauen azaleren koadraturari buruzkoak dira. Bere lan guztia zortzi liburutan bildu zuen eta Geometrialari Handi ezizenarekin ezagutua izan zen.
Apolonioren problema bezala ezagutzen den emandako hiru zirkuluren zirkunferentzia tangenteak aurkitzearen problema proposatu eta ebatzi zuen. Gaur egun galduta dagoen bere Tangentziak edo Loturak lanean, agertzen da, Pappus Alexandriakoari esker ezagutzen dena.
Lekuak
Lekuez hitz egiten du liburuak. Egilearen jaioterria ez ezik, Paris, Maroko, Salzburgo eta beste hainbat azaltzen dira bere orrialdeetan.
DeWitt (New York)
DeWitt Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Onondaga konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gàidhealtachd
Gàidhealtachd Eskoziako lurralde gaelikoduna da, Highland (Sgìre Comhairle na Gàidhealtachd) eta Argyll eta Bute (Earra-Ghaidheal agus Bòd) eskualdeak eta Hebrida uharteak hartzen dituena nagusiki, bai eta Kanadako ekialdeko lurralde batzuk ere.
Louis Malle
Louis Malle (Thumeries, Frantzia, 1932 - Beverly Hills, Ameriketako Estatu Batuak, 1995) zinemagilea izan zen. Urpeko munduari buruzko lehen film komertziala egin zuen, Jacques Cousteaurekin. Zenbait idazleren literatura-lanak moldatu zituen, hala nola Queneauren Zazie dans le métro (1958, Zazie metroan), Pierre Drieu La Rochelleren Le feu follet (1963, Zakur argia), eta Modianoren Lacombe Lucien (1973), besteak beste. Zuzendari ausarta eta indar berezikoa izan zen; bere zinemagintzak maila gorenena lortu zuen bai Frantzian eta bai Estatu Batuetan eginiko obretan. Besteak beste Atlantic City (1980) eta Alamo Bay (1985) egin ondoren Frantziara itzuli zen Au revoir les enfants (1987, Agur mutilak) filmatzera.
VG-21
VG-21 9 kilometroko errepidea da, Argomaiz eta Gasteiz lotzen dituena. Bederatzi kilometro luze ditu.
Ekialdetik Gasteizko irteera da A-1 errepidetik. Ibilbide guztia errepidea da. Lehen N-I errepidearen tarteunea bazen ere, orain N-104 du izena.
Taekwondoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 67 kg
Emakumezkoak 67 kg. taekwondoak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan izandako probetako bat da. Makuhari Messe Hallean jokatu zen, 2021eko uztailaren 24an.
Xylocopa africana
Xylocopa africana erle espezie bat da, Xylocopa generoan eta Apidae familian.
Jaiak Euskal Herrian
Euskal Herriko jaiek, Euskal Herrian ospatzen diren jaiak izateaz gainera, ezaugarri bereziak dituzte. Euskal kultura modu nabarmen batez islatzean, beste herri batzuetako herrien aldean bereziki identitatea indartu egiten duten jaiak direla aipatu da antropologiatik. Horrela, azal daiteke gainera Euskal Herriko jaiek denboran nahiz espazioan zehar duten ugaritasuna eta trinkotasuna. Ildo horretatik, gogoratu behar da Voltairek XVIII. mendean euskaldunak definitzeko erabili zuen esaldia: "Pirinioetako bi aldeetara kantu eta dantza egiten duen herria".
XXI. mendean Euskal Herriko jaiek aldaketa garrantzitsuak izan dituzte aurreko mendeetan ospatzen ziren jaien aldean: XX. mendeko amaierara arte jaietan nagusi izan esanahi erlijiosoa baztertu eta beste dimentsio kolektibo bat hartu dute, Euskal Herriaz gaindi bestalde, turismoaren erakargarri.
Inauteriak
Euskal Herriko inauteriak mozorroez gainera, antzinako beste tradizio anitz atxiki ditu herri askotan, gizarte-ordenaren iraulketa modu sinbolikoan adieraziz. Garizumaren aurreko astean ospatzen dira herri gehienetan, baina herri txikietako inauteri tradizional askok beste ziklo zabalago batean zehar ospatzen dira, urte hasieratik. Euskal Herrian, bi motako inauteriak bereizten dira argi eta garbi: alde batetik, inauteri hiritarra, hiri eta herri handietan ospatu eta mozorroetara mugatzen dena; bestetik, inauteri tradizionala, Lantzeko inauteria eta Zuberoako maskarada esaterako, tokiko ezaugarri bereziak dituztenak, antzinatik jasota. Bi inauterien artean kokatzen dira Tolosako inauteriak, hiritarra izan arren, mozorro-erakusketaz gainera inauterietako jai-izaera osoa hartzen duena.
Herriko jaiak
Udaberriko jaien zikloari amaiera ematen dion jaia Euskal Herriaz gaindi Europa osoan ere udako solstizioa berrikuntza moduan ospatzen den Donibane jaiaren ondoren, udako jai gehienak herriko jaiak dira, herriz herri eta auzoz auzo ospatzen direnak, herriko zaindariaren omenez jatorri batean baina zentzu sakonean beste esanahi bat hartzen dutenak, erritu iniziatiko, gazteen festak direlako bereziki, identitatezkoa, komunitateko jaia delako, eta performatiboa, gizartearen islada delako. Herriko jai hauek egun batzuetan zehar luzatzen dira, egun bat auzo txikienen kasuan, hiruzpalau egun kasu gehienetan eta astebete hiriburuen kasuan. Egun hauetan zehar ekitaldi ugari ospatzen da, udalek, auzo eta herri elkarteek eta jai batzorde herrikoiek hilabete batzuk lehenago antolaturik. Ekitaldi hauek jaiak baino egun batzuk lehenago banatzen den jai egitarauan biltzen dira. Era guztietako ekitaldiak ospatzen dira: herriko zaindariaren omenezko meza eta bilkurak, haurrentzako jolasak, kirol ekitaldiak, dantza eta musika-ikuskizunak publiko guztietarako, su artifizialetako ikuskizunak, bazkari herrikoiak. Jaiak ospatzen dituzten herritarrak, txosna izeneko taberna mugikorren inguruetan biltzen dira bereziki. Ekitaldiak gau eta egunez ospatzen dira, baina gauez gazteentzako ekitaldiak izaten dira bereziki, hala nola berbenak eta musika-emanaldiak. Gazteen parte hartzea nabarmena da, kuadrilletan bilduz eta haietako askorentzat opor garaia dela aprobetxatuz. Adinak faktore bateratzaile moduan jokatzen du beste adin-taldeetan ere, haurren, heldu nahiz agureen artean, eta bakoitzarentzat ekitalde bereiziak izaten dira. Haurrei zuzenduta, jolasak eta ikuskizun bereziak ospatzen dira, horietako asko Haurren Eguna izeneko egun berezi batean bilduta. Horretaz gainera, herri askotan haurrentzako barraka eta atrakzioak izaten dira. Herriko jendea biltzeaz gainera, herriko jaiek inguruko herrietako herritarrak ere erakartzen dituzte, haien parte hartzea ikusle izatera mugatzen bada ere. Herriko jaiak bereziki herritarren arteko harremanak eta loturak sendotzen dituzten jaiak direlako teoria indartzen duten beste elementu batzuk herriko jaietako soka-dantzak dira, Gipuzkoan bereziki, herritarren kohesioa islatzen dutenak dantzarien arteko loturen bitartez.
Zezen festak
Ugariak dira Euskal Herrian zezen, zezenko eta beste abelgorriekin egiten diren jaiak. Zezen jaiek aldaera zenbait dituzte: entzierroetan korrikalariek zezenak gidatzen dituzte ibilbide batean zehar; sokamuturretan soka luze batez loturik dagoen bigantxa edo zezenko baten oldarrekin egiten den jolasa da; txarlotada abelgorriekin egiten den umorezko ikuskizuna da; errekortariek zezenen aurreko ikuskizun akrobatiko eta atletikoa da; zezensuzkoa, azkenik, pertsona batek gainean daraman zezen itxurako gailu piroteknikoa da, jolas eta ikuskizun moduan jendearen aurka oldartzen dena. Zalantzarik gabe, Euskal Herriko zezen festa nagusia Iruñeko entzierroa da, urtero mundu osotik milaka lagun erakartzen dituena, baina entzierroak ospatzen dira orobat Tuteran, Lodosan, Lizarran, Tafallan, Faltzesen, Milagron (2008 urtera arte), Arguedasen, Deban eta Pasaian. Zezen festak Erdi Aroan hasi ziren ospatzen Euskal Herrian eta geroztik soka-muturrak, errekortariak eta entzierroak izan ziren ikuskizun nagusiak; XVIII. mendetik Espainia aldetik kapako zezenketak sartzen joan ziren eta XIX. menderako Bilbo, Donostia eta Iruñeko ospakizun nagusietako bat heltzera heldu ziren. Zezenketa eta tauromakiako beste ikuskizunen tradizio handia izan duten herriak Baiona, Azpeitia (Saninaziyuek jaietan) eta Tolosa (inauterietan eta Sanjoanak jaietan) dira.
Iruñeko Sanferminak
Iruñeko Sanferminak Euskal Herriko mugak gainditu eta mundu osoan ospetsuak diren jaiak dira. Erdi Arotik ospatzen diren jaiak dira, izaera erlijiosoak hasiera batean, zezenketa ikuskizunekin osatuz geroago eta egun izaera orgiastiko eta transgresore nabarmena dutenak. XX. mendera arte bereziki Nafarroan oihartzuna zuten jaiak izan ziren, baina 1920ko hamarkadatik Ernest Hemingwayk Sanferminak zuzenean bizi eta 1926 urteko Fiesta izeneko liburuan jaso zituenetik atzerritar askoren bisitak hartzen ditu, bereziki ingeles hizkuntzako herrialdeetatik. Uztailaren 6tik 14ra bitartean ospatzen dira eta txupinazo izeneko ekitaldi jendetsuarekin abiarazi eta Pobre de mí ekitaldiarekin bukatzen dira. Bitartean, egunero, goizeko 8etan Iruñeko entzierroa ospatzen da, non korrikalariak zezenen atzetik eta aurretik korrikaldi arriskutsua (eta batzuetan tragikoa, heriotzak gertatu izan baitira) egiten duten, Iruñeko zezen-plazara sartu arte. Entzierroen irudiak zuzenean eskaintzen dira mundu osoko telebistetan ikuslego handiarekin. Ekitaldi horietaz gainera, arratsaldeko zezenketak, erraldoi, buruhandi eta kilikien konpartsen ibilerak, txaranga, berbena, dantzak eta giro herrikoi aparta izaten da Iruñeko Alde Zaharreko eta inguruko kaleetan, denbora guztian herritar guztiak zuri-gorriz jantzita eta lepoan jaietako ikurra den zapi gorria dutela.
Hiriburuetako jaiak
Baionan (Baionako bestak izenez), Gasteizen (Andre Maria Zuriaren jaiak izenez), Donostian eta Bilbon (azken bi hauetan, Aste Nagusia izenez), jaialdi bereziak ospatzen dira, astebete inguruko iraupenez eta bertako hiritarrez gainera, Euskal Herri osoko eta atzerriko pertsonak ere erakartzen dituztenak. Jai hauek XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendean zehar sortu ziren, zezenketaren inguruan Donostia eta Bilboren kasuan, eta geroztik ekitaldi gehiago biltzen joan dira, hala nola, musika-jaialdiak, dantzaldiak, su artifizialak eta bestelako ikuskizunak, bereziki kanpotarrei zuzenduta. Bertako hiritarrek parte hartzen zuzena izaten badute ere konpartsa, kuadrilla eta antzeko lagun-taldeen baitan.
Baionako bestak uztailaren amaieran eta abuztuaren hasieran ospatzen dira bost egunetan zehar. 1932 urtean sortu ziren, Iruñeko Sanferminen ereduari jarraiki. Iruñean bezala, Baiona bestak ospatzen dituztenen janzkera zurigorriz koloretzen da egun hauetan, peñas izeneko lagun taldeen protagonismoaz. Urtero, milioka bisitari erakartzen dituzte eta Frantziako jai ospetsuenetakoa da.
Gasteizko Andre Maria Zuriaren jaiak abuztuaren hasieran ospatzen dira 1884 urtetik. 1957tik, bestela, ekitaldi ikusgarriena Zeledon izeneko panpinaren jeitsiera da, jaiei hasiera ematen diena milaka lagunen aurrean. Jaiak blusa eta neska mutil eta nesken kuadrillen giroan ospatzen dira.
Donostiako Aste Nagusia ospatzen dira ondoren, Mariaren Jasokundearen eguna ospatzen den astean. 1876 urtetik ospatzen dira eta bereziki zezenketaren inguruko jaiak izan ziren XX. mendearen bigarren erdira arte. Egun, su artifizialen eguneroko erakustaldi-lehiaketa da jaietako ekitaldi nagusia, azken urtetoan herritarren parte hartzea sustatu duten ekitaldiak sortu badira ere, Abordatzera izenekoa kasu. Hala eta guztiz ere, izaera turistiko nabarmena duten jaiak dira; izan ere, Donostian benetan izaera herrikoia duten jai nagusia, urtarrilaren 20an, Donostia egunean alegia, ospatzen den Donostiako Danborrada da.
Bilboko Aste Nagusia 1978 urtetik ospatzen da. Jaiaren ikurra Marijaia izeneko jaia da. Herritarren parte hartze nabarmena duten jaiak dira, konpartsa izeneko taldeen bitartez, jaien antolaketan nahiz ospakizunetan.
Alardeak
Alardea armatuta eta gudariz jantzita Herriko zenbait herritan herritar talde batek egiten duen desfilea da. Ekainean 30ean, San Martzial egunez, Irungo alardea ospatzen da; eta irailaren 8an, Hondarribikoa. Bi herri horietako alardeak XVI eta XVII mendeetan armada frantsesen aurka lorturiko garaipenak ospatzen dituzte. Bi herri hauetan milaka gizon eta emakume segizio militar bat egiten dute herriko kaleetan zehar, herriko identitatea indartzen duten jaietan. Azken urteetan, ika-mika sortu da bi herri horietako jaietan emakumeen berdintasunezko partaidetzari buruz. San Joan egunean Tolosan ospatzen den alardean, eskopeteroak deritzon jaian, herritarrek segizioa egiten dute, baina hauetan jai-giroa nabarmenagoa da: herritarrak jantzi koloretsuekin joaten dira eta parte hartzaile batzuk daramaten eskopeta eta alardea dela adierazten duen elementu bakarra. 2011 urtetik beste alarde bat ospatzen da Tolosan ekainean, ikuskizun motakoa, bertan 1813 urtean gerra napoleonikoen baitan izan zen guda bat oroitzen duena. Antzuolan, Mairuaren Alardea ospatzen da uztaileko hirugarren asteburuan, 912 urtean Abderraman III.aren aurka Valdejunquerako guduan lortutako garaipena oroitzeko. Elorrion, Errebonbilloak izeneko alardea egiten da, non hamabost bat gaztek segizio militarra eta dantza egiten dute herrian, eskopetaz armaturik eta kapitain baten aginduetara, kutsu erlijioso nabarmena duen jai baten baitan.
Euskal folkloreko jaiak
Euskal jaiak XIX. mendearen amaieran Anton Abadiaren eskutik Ipar Euskal Herriko herri zenbaitetan antolatzen hasi ziren jaiak dira, euskal folklorearen giroan. Urte gutxitan, Euskal Herriko beste herri eta hirietara zabaldu ziren. Egun, Donostia, Zarautz eta Ordizian ospatzen dira euskal jaiak entzutetsuenak, irailaren lehenengo hamabostaldian. Santo Tomas feria euskal folklorea irudikatzen duen beste jai bat da, baserritarrak hirira jeitsi egiten zireneko egunak oroituz. Beste kasu batzuetan, euskal jaiak herriko jaien baitan ospatzen dira, Errenterian esaterako, non Madalenak izeneko herriko jaietan Erromeria Eguna ospatzen den. Izan ere, garai bateko erromeria giroa izan da euskal folkloreko jai eredua elikatu duena, non parte hartzaileak baserritarrez jantzita dauden, trikiti musikarekin eta bertsolariekin, maiz euskal abertzaletasunaren ikurrekin. Bestela ere, euskal folklorea maiz agertzen da Euskal Herriko jai eta ospakizunetan, askotan euskal kulturarekin zerikusi zuzena ez duten ekitaldietan ere; esate baterako, aurresku dantza ohikoa da irekiera-ekitaldi ofizial askotan eta ezteietan. Batzuen ustez, euskal folkloreko jaiak antzinako jai erlijiosoen egokitzapena besterik ez da, erlijio tradizionaletik Euskal Herriko abertzaletasunera erritualen transferentzia hutsa, giza taldeek identitate lokal, etniko eta nazionala eratzeko duten beharraz.
Kirol Jaia
Herriko jaietako egitarauetan osagai nagusia izateaz gainera, kirol ekitaldiak beraiek ere jai bilakatzen dira Euskal Herrian, non askotan protagonista handiena publikoa bera den, jai giroa sortuz. Hain zuzen, kirolak, herri edo nazio bati atxikiriko bi talderen arteko lehia izanik, identitate kolektiboa eratzen du, jaiak bezalaxe. Kirola jarduera ludiko moduan ere, berez jaia dela esan daiteke. Beste herrialde batzuetan kirola ikuskizun hutsa bilakatu da, maiz gerra sinboliko moduan eta indarkeria osagai nabarmen batekin; Euskal Herrian, ordea, publikoak jai giroan aktiboki hartzen du parte askotan, kalejiran, poteoan edo besterik gabe, euren taldeko koloreekin jantzita animazioa sortuz eta gehienetan beste taldeko jarraitzaileekin anaitasun giroan, bereziki beste taldeak Euskal Herrikoak badira. Hain zuzen, atzerritar kirolariek ere nabarmendu izan dituzte euskal herritar kirol zaletuen berezitasunak, kirolari guztiei animoak emanez euren jatorria gorabehera. Euskal Herriko kirol ekitaldietan jai osagaia gatazka eta gerra osagaiari gailentzearen arrazoi gisa, euskal herritar publikoaren identitate eta kultura komuna aipa daiteke, non kirolak bereizi ez baizik eta bateratu egiten duen.
Erlijioa Euskal Herriko jaietan
Bereziki erlijioa XX. mendearen bukaerara arte gizarte erreferentzia nagusi izan delarik, Euskal Herriko sekularizazio-prozesuak jaietako eraldakuntza nabarmena eragin du. XX mendera arte jai gehienek osagai erlijioso nabarmena zutela, kristau liturgiako jai-osagaien gainbeherak jai modu berrien sorrera ekarri behar izan du. Beste batzuetan, antzinako jai erlijiosoak birziklatu eta esanahi berria eman zaie. Izan ere, erlijioaren gainbehera izan arren, gizarteak sentimendu kolektiboak indartzen dituzten erritualen beharra du beti.
Jai erlijiosoak herri txikietan eta adin nagusiko herritarren artean atxiki dira bereziki; hirian osagai erlijiosoa (mezak eta prozesioak bereziki) tradiziozko oinarria atxikitzeko soilik gorde da, instituzioek sustatuta gehienbat, hirietako jaiek gaur duten izaera masibotik urrun. Nafarroa salbuespena da: han Eliza Katolikoak duen presentzia handia dela eta, lurralde horretan badira oraindik ere izaera erlijioso nabarmena duten jai eta ospakizunak, hala nola penitentzia giroan ospatzen diren Irunberri, Orreaga, Uxue eta Muskildako erromeriak eta bereziki Xabierraldia, milaka lagun biltzen dituena Xabierko gaztelurako erromesaldian.
Historian izaera erlijiosoa izan arren, hori galdu eta birziklatu diren jaietan Eguberriak eta Donibane jaia daude, besteak beste. Eguberrietan Jesus Nazaretekoaren jaiotza ospatzen da, baina egun familia giroan ospatzen diren jai horiek ugaritasunaren ospakizunetan murgildu dira; hasiera batean izaera pagano izan zuena eta gero Eliza Katolikoak San Joan Bataiatzailearen omenez bereganatu zuena, erritual paganoak ezabatu gabe; egun izaera erlijiosotik izena bakarrik geratzen da eta elementu naturalak eta paganoak soilik atxiki dira. Garai bateko erromeriek ere, kasu gehienetan, izaera erlijiosoa galdu eta tokiko identitatearen eta naturaren ospakizun moduan hartzen dira, hiritik urrun gizakia jatorriko espazioan integratu nahian. Pazko Igandean, bere aldetik, Aberri Eguna ospatzen da. Izaera erlijioso nabarmena atxiki duten beste kristau jaiak Mendekoste, Corpus Christi eta Santu Guztien Eguna izeneko jaiak dira.
Jai erlijioso kolektiboez gainera, ohikoak dira betiere, bereziki beste erlijioen aldean nagusi den Eliza Katolikoaren jarraitzaileen artean, jai erlijioso familiarrak, hala nola ezteiak, bataioak, lehen jaunartzeak eta antzekoak, horiek ere azken urteetan beherakada handia izan duten arren. Nolanahi ere, liturgia katolikoan jai giroko ekitaldiak dira jarraipen zabalena dutena, meza eta antzeko kultu motek askoz ere beherakada handiagoa izan baitute. Jai familiar horiek oturuntza baten inguruan eta oparien artean ospatu ohi dira. Azkenik, ezin da aipatu gabe utzi kristau tradiziotik datorren asteko jai-eguna, igandea alegia, gehiengo baten atseden-eguna izateaz gainera egun beste jai askotako eguna ere badena.
Landa eta hirietako jaiak
Hirietako jaiek landako jaietako ezaugarri tradizional horiek galdu dituzte. Hala ere, hirietako jai batzuetan landa giroa locus amoenus gisa irudikatzen da (euskal jaietan eta Santo Tomas ferian, esaterako); izan ere, euskal folklorea bereziki landa giroko ohiturak eta irudikapenak bilduz osatu da. Idealizazio hau XIX eta XX. mendeetako Euskal Herriko historia politikoan zehar osatu da, non hiria gizarte tradizionalaren hondamenaren eragile nagusitzat hartu den. Irudikapen honek isla nabarmena izan zuen euskal folklorearen eraketan eta hedaduraz Euskal Herriko jaietan, bereziki Joxemiel Barandiaran eta Eusko Folklore aldizkariko beste etnografoen aldetik, hiria baztertu eta baserri eta herri txikietako kultura tradizionala jasoz. Landa munduak jaien irudikapenean duen presentzia nabarmenaHirietako jaiak ospatzen diren gune nagusiak, bestalde, parte zaharra edo gune historikoak dira (modu nabarmenean hiriburuetako jaietan), non historikoki landa eta hiriaren arteko harreman ekonomikoak gauzatzen ziren: egun Euskal Herriko herri eta hiri askotan ospatzen den soka-muturrak garai batean harakinak idi eta txekorrrak lotuta eramaten zituen kaleetan ospatzen dira. Hirietako entzierroak ere antzinean landarekin zeuden harreman ekonomiko estuetatik eratortzen dira.
Erraldoiak, buruhandiak eta panpinak
Euskal Herriko jaien beste berezitasun bat jai askotako erraldoiak, buruhandiak eta zaldikoak,mozorro modukoak, eta herriko jaietako panpinak dira, Marijaia eta Zeledon kasu. Herriko jaiez gainera, panpinen erabilera ohikoa da, baina esanahi desberdin batez, Donibane jaietako pizten diren suetan eta inauterietan (esate baterako, Miel Otxin, Lantzeko inauterian eta inauteri askoren amaiera ospatzeko ospatzen den sardinaren erretzea). Hain zuzen ere, jaietako panpinen erabilera neguko jaietatik eratortzen da eta XX. mendearen bukaeratik zabaldu zen udako herriko jaietara, Gasteiztik hasita, Zeledonekin, 1950eko hamarkadan. Araban zehar, 80 inguru panpina jaso dira herri desberdinetan. Panpina hauek herriko identitatea indartzeko objektu moduan interpretatu dira, totemen antzera. Herri identitatea indartzeko elementu berezi moduan, panpinei ematen zaizkien izenak eta haien inguruan asmatu eta historiako pasadizoetatik abiatuta egokitzen diren istorioak aipatu dira. Batzuetan, panpina hauek animaliak dira (adibidez, Iruran herensugea eta Usurbilen olagarroa baliatu dira jaietako maskota moduan).
Erraldoiak eta Buruhandiak ere herriko jai askotako protagonistak dira. Zeledon eta Marijaia bezalako panpinak ez bezala, mugikorrak dira, horien azpian dauden pertsonek mugiarazita. Erraldoiak kalejiran ibiltzen diren bitartean, buruhandiak puztutako maskuriez armaturik ibiltzen dira haurren atzetik.
Sozializazioa jaietan: lagunarteak, familia eta otordu kolektiboak
Euskal Herrian garrantzi berezia hartzen dute, koadrila, konpartsa, peña eta beste lagunarteek. Jaietan lagunarte horiek protagonismo berezia hartzen dute, jaien izaera bateratzailea agerian utziz horrela. Lagunarte horiek herri txikietan sortu eta jatorriko esanahi eta baliagarritasuna badute ere, elkartasun sare moduan, hirietan ere iraun dute eta jaietan nabarmentzen dira bereziki, hirien berezko joera banakoa nabarmendu eta isolatzekoa bada ere. Horren adibide argia, Andra Mari Zuriaren jaiak dira, non 200.000 biztanletik gora dituen Gasteiz hirian, blusa eta neska koadrilen protagonismoa den nagusi, hain zuzen nekazariz jantzita.
Jaietan Euskal Herriko gizartea egituratzen duen beste talde protagonista familia da. Ohikoa da herriko jaietan familia osoa biltzea, zentzu zabalean nahiz hertsian, bereziki herriko jaietako egun nagusian egiten den bazkariaren inguruan. Hain zuzen, janaria partekatzea familia, lagun eta herritarren taldeen kohesio bidea da. Ohartzekoa da, ildo horretatik, soziedade gastronomikoek, lagunarteko mailan, jaietan duten presentzia (Donostiako Danborradan, esaterako), izenak berak adierazten duenez, gastronomiaren inguruan. Herri mailan ere ohikoak dira jaietan ospatzen diren bazkari herrikoiak. Maila guztietan, ohartzekoa otordu hauek prestatzeko hobesten diren elikagaien jatorria: gehienetan, baserriko eta tokiko produktuak dira, lurrarekiko eta herriarekiko atxikimendua erakutsiz horrela.
Musika eta dantza Euskal Herriko jaietan
Beste kultura batzuetan musika eta dantza erritual erlijioetako osagai nagusia bada ere, Euskal Herrian bereziki jai herrikoiekin agertzen da loturik. Areago, XVIII. mendetik eta XX. mendearen erdialdera arte Eliza Katolikoak gogor joko du jaietan jotzen den dantza herrikoien aurka, sexuen arteko ukipen fisikoak guztiz gaitzetsiz eta debekatuz. Euskal Herriko jaietan maiz jotzen den trikiti musika alaia ere infernuko hauspoa bataiatu zuten apaizek.
Kazan
Kazan (Каза́нь; Казан) Errusiako erdi-mendebaldeko hiria da, Tatarstango hiriburua eta hiri handiena. Volga eta Kazanka ibaien bilgunean dago. 2010ean 1.143.535 biztanle zituen.
Historia
Mongolek eraiki zuten hiria XIII. mendean. 1441etik aurrera Kazango khanerri burujabearen hiriburu izan zen. 1552an Ivan Izugarriak Errusiari erantsi zion. 1774an matxinada batean suntsitua izan ondoren, berriz piztu zen, kulturari zegokionez batez ere, XIX. mendean. 1804an eraikitako hango unibertsitatean ikasi zuten, besteren artean, Tolstoik eta Leninek.
Klima
Kazanek klima kontinental hezea du, Dfb Köppen klima sailkapenaren arabera. Neguak luze eta hotzak dira eta udak beroak.
Hiri senidetuak
Kazan ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Gloeoporus taxicola
Gloeoporus taxicola Meruliaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.
Sinonimoak: Xylomyzon pulchrum, Caloporus taxicola, Polyporus haematodes, Meruliopsis taxicola.
Deskribapena
Karpoforoa: Erresupinatua, biguna, euskarritik nahiko bereizgarria. Himenioa gorrixka-haragi kolorekoa, amaieran tonu purpura-beltzaxkekin; oso poro txikiz osatua dago, 2 eta 4 milimetro bakoitzeko, meruloide itxurakoa. Ertz zurixkarekin.
Jangarritasuna
Ez da jangarria
Nahasketa arriskua
Oharra: Bizi den euskarrian heda daiteke eta 3 eta 4 metro luzeko azalerak estal ditzake.
Sasoia eta lekua
Urte osoan. Koniferoen egurrean. Urria.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Uzbekistan, Mongolia, Korea, Australia, Zeelanda Berria.