cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harlauza
Harlauza bat harri handia, mehea eta laua da, batez ere zoladura, estalki eta antzekoetan erabiltzen dena. Galtzadarriekin alderatuta, handiagoak eta zapalagoak dira.
Ohikoak dira kale eta plazetako zoladura gisa, batez ere auzo historikoetan. Erresistentzia handiko harriak erabiltzen dira, hala nola granitoa, basaltoa edo kareharria, erabiltzaileen pisu eta marruskadurari aurre egiteko. Egun, funtzio berarekin zementu edo hormigoizko lauzak ere erabiltzen dira.
Erabilera
Eraikuntzan, harlauzak batez ere erabiltzen dira zoladurak eta estalkiak egiteko. Baina beste hainbat erabilera izaki ditzake, hala nola:
Xabier Etxaniz Erle
Xabier Etxaniz Erle (Oñati, Gipuzkoa, 1961eko otsailaren 18a - ) euskal idazlea eta EHUko irakaslea da. Gasteizko Irakasleen Eskolako irakaslea da. Bere espezialitatea haur eta gazte literatura aztertzea da.
Bata
Bata Ekuatore Gineako hiri nagusia da, Río Muni eskualdeko eta Kostaldea probintziako hiriburua dena. 2012an 250.770 biztanle zituen.
Xabier Etxaniz Erle
EHUko irakasle
Oñatiarra sortzez, Euskal Filologia Gasteizen ikasi zuen, eta 1984tik EHUko irakaslea da. Gasteizko Irakasleen eskolako zuzendaria (2018tik), euskara errektoreordea (2012-2014)eta irakasleen errektoreordea (2014-2018) ere izan da. Haur eta gazte literaturan aditua, arlo horri buruzko hainbat saiakera idatzi ditu; hala nola Euskal haur eta gazte literaturaren historia (gai hori garatu zuen bere doktore-tesian 1996an) edo 90eko hamarkadako haur eta gazte literatura. Horrez gain, LAIDA ikertaldeko kidea da eta haur folklorea ikertu du. Fikzioari dagokionean, Patxiki, Ilun eta Musu lapurra bezalako lanak argitaratu ditu.
Idazle
1997an Euskal Haur eta Gazte Literaturaren Historia (Pamiela) argitaratu zuen, euskarazko haur eta gazte literaturaren historia, antzeko ezaugarriak zituen lehena, oso zehatza. Aldez aurretik haur-folklorearen antologia egina zuen, Haur folklorearen bilduma izenekoa (Pamiela, 1986). Bi asmakizun bilduma ere baditu: Igarkizunak (Elkar, 1986) eta Zer dela eta zer dela? (Pamiela, 1993). Nire belarriak (Elkar, 1984), Patxiki (Elkar, 1985), Ilun (Elkar, 1987), Berdez jantzitako neska (Pamiela, 1988) eta Zazpi ahizpak (Pamiela, 1992) bezalako ipuinak idatzi ditu. 2000n, Geure ipuinak (Pamiela) izeneko euskal ipuin herrikoien bilduma bat prestatu zuen, euskara batuaren grafiarekin. José Manuel López Gaseni irakaslearekin batera idatzi zituen beste bi hauek: 90eko hamarkadako Haur eta Gazte Literatura (Pamiela. Iruñea, 2005) analisia eta Garaiko haur eta gazte literatura (Arabako Foru Aldundia, 2011).
Bata
Kakao, kafe eta okume esportazioak ditu.
Schwabstedt
Schwabstedt Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Xabier Etxaniz Erle
Haur eta Gazte Literaturako ikertzaile
Hainbat lan argitaratu ditu euskarazko aldizkarietan, hala nola Jakin, Behinola, Tantak, etab. baita beste hizkuntza batzuetan ere, gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez, japonieraz, arabieraz edo errusieraz, adibidez. Cuadernos de Literatura Infantil y Joven (CLIJ) aldizkariarekin elkarlanean aritu ohi da, Euskal Herriko Haur eta Gazteen Literatura aztertuz, baita euskal hedabideetan ere (Argia, Gara...), bere espezialitateko liburuak aipatuz.
Hainbat aldizkari zientifikotan ere idatzi du, halanola: Nous Voulons Lire!, CAUCE, Tantak, Boletín Galego de Literatura, Insula, OCNOS, ANILIJ eta abar.
Zenbait azterlan ere argitaratu ditu, hala nola 90eko Hamarkadako Haur eta Gazte Literatura. (Pamiela, 2005) XXI. mende hasierako haur eta gazte literatura (Arabako Foru Aldundia). Saila Kultura, Euskara eta Kirolak, 2011) eta Euskal Herriko haur eta gazte literatura garaikidea (Arabako Foru Aldundia. Saila Kultura, Euskara eta Kirolak, 2011), Manu Lopez Gaseni eta Literatura eta ideologiarekin batera (Utriusque Vasconiae, 2007), Bela Kabelatik Ternuara. Atxagaren Haur eta Gazte Literatura (Pamiela, 2007), Euskal Haur literaturaren antologia (Elkar, 2005) eta Euskal Gazte literaturaren antologia (Elkar, 2005) bezala. Halaber, Jon Kortazar eta Jose Manuel López Gaseni irakasleekin batera, Egungo Euskal Haur eta Gazte literaturaren (UPV/EHU Argitalpen Zerbitzua-Argitalpen Historia, 2011) lanaren editorea da.
Dahteste
Dahteste (1860 - Meskalero, 1955) Thirikahua herriko emakume gerlari eta itzultzailea izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako armadarekin bake negoziazioetan aritu ondoren espetxeratua izan zen. Ilth-goz-ay-ren ahizpa izan zen, Chihuahuaren (edo Kla-esh) emaztea, Chokonenen taldeko burua.
Biografia
Gaztetan Cochise ren taldearekin ibili zen Arizonako hego-ekialdean. Ezkonduta egon eta haurrak izan arren, bere lehenengo senarrarekin batera, Ahnandia, zenbait gatazka armatutan parte hartu zuen.
Hemeretzi urtez Fort Silleko espetxean egon ondoren, Whitetailen bizi izan zen, Mexiko Berriko Meskalero erreserban. Kuni izeneko gizon batekin ezkondu zen eta ingelesari uko egin zion. "Old. Mrs. Coonie" ezizenarekin deitu zuten 1955ean hil zen arte.
Barthélemy Prosper Enfantin
Barthélemy Prosper Enfantin (Izengoitia: Le Père Enfantin; Paris, 1796ko otsailaren 8a - ibidem, 1864ko irailaren 1a) frantses ingeniaria izan zen. Sozialista zen, eta Saint-Simonen teoriak zabaldu zituen bere bizitza guztian. Obra publiko ugariren proiektuak egin zituen, Suezko kanalarena, besteren artean. Frantziako burdinbide-sarearen proiektua ere berak egin zuen. Idazki ugari utzi zuen.
Robeline (Louisiana)
Robeline Louisianaeko herri bat da. Natchitoches parrokian kokatua dago. 2010ean 174 biztanle zituen, 3.08 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Fraimbault (Orne)
Saint-Fraimbault Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Fraimbault udalerrian erroldatutako biztanleak 622 ziren. Familiak 272 ziren, horien artean 96 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 104 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Samos (argipena)
Samos hurrengo gauzak izan daitezke:
Saint-Fraimbault (Orne)
Etxebizitza
2007an 427 etxebizitza zeuden, 287 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 85 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 424 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 287 etxebizitza nagusietatik 221 bere jabearen bizilekua ziren, 58 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 28 etxek bi zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 86 etxek lau zituzten eta 113 etxek bost zituzten. 205 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 167 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 90 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Samos (argipena)
Bestelako erabilerak:
Sabine antxeta
Sabine antxeta (Xema sabini) Xema generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago.
Ibai Larrea
Ibai Larrea Aranguren (Antzuola, 2002ko urriaren 17a) atleta gipuzkoarra da, krosean eta mendi lasterketatan aritzen dena.
Saint-Fraimbault (Orne)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 340 ziren, horien artean 236 aktiboak ziren eta 104 inaktiboak ziren. 236 pertsona aktiboetatik 216 lanean zeuden (125 gizon eta 91 emakume) eta 20 langabezian zeuden (6 gizon eta 14 emakume). 104 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Fraimbault udalerrian 277 unitate fiskal zeuden, 606 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.219 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Saint-Fraimbault udalerrian 76 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.760 hektarea erabiltzen.
Neuvy-en-Mauges
Neuvy-en-Mauges Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Neuvy-en-Mauges udalerrian erroldatutako biztanleak 793 ziren. Familiak 297 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 95 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 126 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Fraimbault (Orne)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Neuvy-en-Mauges
Etxebizitza
2007an 325 etxebizitza zeuden, 301 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 313 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 301 etxebizitza nagusietatik 222 bere jabearen bizilekua ziren, 74 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 39 etxek hiru zituzten, 81 etxek lau zituzten eta 173 etxek bost zituzten. 266 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 131 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 157 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 478 ziren, horien artean 400 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 400 pertsona aktiboetatik 381 lanean zeuden (214 gizon eta 167 emakume) eta 19 langabezian zeuden (11 gizon eta 8 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Neuvy-en-Mauges udalerrian 302 unitate fiskal zeuden, 820,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.645 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Neuvy-en-Mauges udalerrian 48 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sebúlcor
Sebúlcor Segoviako udalerria da, Sepúlveda eskualdean dagoena.
Wahneta (Florida)
Wahneta Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Polk konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Platysteiridae
Platysteiridae txori paseriformeen familia bat da, Afrikako tropikoetan bizi dena.
Imanol García Lugea
Imanol García Lugea (Ezkaroze, ) nafar futbolaria da, erdilari moduan aritzen dena. Egun Osasunan jokatzen du. Unai bere anaia futbolaria ere bada.
Platysteiridae
Taxonomia
Hona hemen Del Hoyok proposaturiko sailkapena:
Imanol García Lugea
Estatistikak
''2019ko Maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.''
Hylarana laterimaculata
Hylarana laterimaculata Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Féternes
Biztanleria
2007an Féternes udalerrian erroldatutako biztanleak 1.291 ziren. Familiak 460 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 120 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 212 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 578 etxebizitza zeuden, 477 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 65 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 487 etxeak ziren eta 87 apartamentuak ziren. 477 etxebizitza nagusietatik 370 bere jabearen bizilekua ziren, 87 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 32 etxek bi zituzten, 64 etxek hiru zituzten, 123 etxek lau zituzten eta 256 etxek bost zituzten. 434 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 188 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 271 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 849 ziren, horien artean 643 aktiboak ziren eta 206 inaktiboak ziren. 643 pertsona aktiboetatik 607 lanean zeuden (336 gizon eta 271 emakume) eta 36 langabezian zeuden (11 gizon eta 25 emakume). 206 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 87 ikasten zeuden eta 67 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Měkynec
Měkynec Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 46 biztanle ditu eta 3,48 kilometro koadroko azalera. Strakoniceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1490 urtean egin zen.
Rodessa (Louisiana)
Rodessa Louisianaeko herri bat da. Caddo parrokian kokatua dago. 2010ean 270 biztanle zituen, 3.18 kilometro koadrotan banatuta.
Féternes
Diru sarrerak
2009an Féternes udalerrian 472 unitate fiskal zeuden, 1.316 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.713 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 51 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 margolaria, 4 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Féternes udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 504 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Mallomys rothschildi
Mallomys rothschildi Mallomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Tachysurus herzensteini
Tachysurus herzensteini Tachysurus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Mont Maudit
Mont Maudit (Monte Maudit) Alpeetako mendi bat da, Mont Blanc mendigunean. Frantzia eta Italiaren arteko mugan dago, Mont Blanc eta Mont Blanc du Tacul artean. XVIII. mendearen amaierara arte, Mont Blanc mendia eta bere inguruko mendiak, frantsesez Montagne Maudite bezala ezagutzen ziren.
Mont Maudit mendiaren lepoa, 4.345 metrora dagoena, Mont Blancera igotzeko bidean dago.
Alan Garner
Alan Garner (Congleton, Cheshire, ) haur literaturako idazle britainiarra da. Oxfordeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, baina bukatu gabe utzi zituen. Han, idazle klasikoekin zaletu zen, eta jaioterrira itzulita, idazle karrera hasi zuen: Brisingamengo harri harrigarria (1960), eta honen jarraipena, Gomrath-eko ilargia (1963), biak Garner hazitako lurraldean kokatuak, Alderley Edgen. Beste lan batzuk: Hontzaren zerbitzua (1967), Elidor (1967), Harrizko liburuaren kuartetoa (1976-1978) eta Soineko gorria (1973).
Florstadt
Florstadt Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Elena Díaz Ereño
Elena Diaz Ereño (Bilbo, Bizkaia, 1959ko azaroaren 26a) Euskal Herriko medikua da, UPV/EHUko Medikuntza Fakultateko irakaslea, eta Karlos Arguiñanoren laguntzaile bat izan zen TVE1ko La cocina de Karlos Arguiñano izeneko saioan.
Unibertsitate-ikasketak
Medikuntza eta kirurgia orokorreko ikasketak hasi zituen, orduan Bilboko Unibertsitatea izenekoan, eta Euskal Herriko Unibertsitatean lizentziatu eta doktoratu zen. EKISE Kirol Medikuen Euskal Elkarteak (gaur egun EKIME) antolatutako kirol-medikuntzako masterrarekin hasi zuen graduatu ondoko prestakuntza.
Giza elikaduran espezializatu zen Granadako Unibertsitateko Elikagaien Nutrizio eta Teknologia Institutuan, 1992an, José Mataix Verdú Farmaziako doktore ezagunak zuzenduta; eta Madrilgo UAMeko Nutrizio Klinikoko masterra egin zuen, Madrilgo Niño Jesús haur-ospitaleko pediatriako espezialista zen On Manuel Hernández Rodríguez doktoreak zuzenduta.
Jarduera klinikoa
1984an Lizentziatura lortu ondoren, hainbat jarduera klinikotan aritu zen lanean, arlo hauetan:
Irakaskuntza-jarduera
2004az geroztik, Fisiologia medikoarekin, Giza Elikadurarekin, Medikuntzari aplikatutako Informatikarekin lotutako hainbat irakasgai ematen ditu Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean, Medikuntza eta Odontologia graduetan.
Ikerketa-jarduera
2009. urtean, doktorego-tesia aurkeztu zuen, "Iraupen-kirolariek lehiaketaren aurreko eta ondorengo denboraldian egindako ingestaren nutrizio-azterketa" izenekoa, kirol-proba gogor batean ehun bat parte-hartzaileren elikadura aztertuz: Regil zeharbidea Europako Mendietan.
Halaber, Begoña M. Jugo Orrantiarekin batera, Itxazne Garcia Ceciagaren tesia zuzendu zuen: "Gene hautagai batzuen inplikazioaren eta bizimoduaren azterketa (dieta, jarduera fisikoa eta lan-ingurunea) gehiegizko pisuaren eta obesitatearen arriskuari buruz". 2020an aurkeztu zuten, COVIDen pandemian zehar.
Civray (Vienne)
Civray Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Civray udalerrian erroldatutako biztanleak 2.819 ziren. Familiak 1.272 ziren, horien artean 525 pertsona bakarrekoak ziren (179 bakarrik bizi ziren gizonak eta 346 bakarrik bizi ziren emakumeak), 456 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 207 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 84 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.487 ziren, horien artean 993 aktiboak ziren eta 494 inaktiboak ziren. 993 pertsona aktiboetatik 873 lanean zeuden (488 gizon eta 385 emakume) eta 120 langabezian zeuden (59 gizon eta 61 emakume). 494 pertsona inaktiboetatik 182 erretiraturik zeuden, 129 ikasten zeuden eta 183 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Civray udalerrian 1.315 unitate fiskal zeuden, 2.593,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.531 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 181 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 8 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 42 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 14 finantziazio enpresak ziren, 17 higiezinen enpresak ziren, 16 zerbitzu enpresak ziren, 29 administrazio publikoko enpresak ziren eta 13 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 50 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 2 funerariak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 autoeskolak, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 2 iturginak, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 aldi baterako lan enpresa, 7 jatetxeak, 10 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 23 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 3 harategiak, 1 liburu denda zen, 4 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Civray udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, osasun-zentro 1 bat, 3 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Civray udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 1hezkuntza orokorreko lizeoa eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 481 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 432 eta lizeo teknologikoetan 188.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elena Díaz Ereño
Unibertsitatea kudeatzeko organoak
Diaz Ereñok, UPV/EHUn, hainbat ardura izan ditu EHUko irakaskuntza- eta komunikazio-jarduera kudeatzeko organoetan, besteak beste:
Ebebiyin
Ebebiyin (Ebebiyín) Ekuatore Gineako hiria da, Kié-Ntem probintziako hiriburua dena. 2012an 36.565 biztanle zituen.
Elena Díaz Ereño
Argitalpenak
Aldizkarietako artikuluak (beste autore batzuekin batera):
Genero-ikuspegia
Elena Díaz Ereñok Berdintasun Zuzendaritzak eta Hezkuntza Aholkularitza Zerbitzuak bultzatutako AKADEME ekimenean parte hartu zuen. Programa aitzindari horretan, unibertsitate publikoko hiru campusetako 45 emakume akademikok autolidergo- eta lidergo-trebetasunak garatu zituzten. Prestakuntza programa honen bidez berdintasuna sustatu nahi zen unibertsitateko zuzendaritza taldeetan, irakasleak berdintasunean oinarritutako kudeaketa organoetan parte hartzera animatuz.
Ebebiyin
Gabon, Kamerun eta Ekuatore Ginea arteko mugan dago.
Elena Díaz Ereño
Genero-ikuspegia
2014. urtean, "Osasun-arloko ikerketa genero-ikuspegiarekin: zergatik, zertarako eta nola ikertu osasuna genero-ikuspegiarekin" mahai-ingurua koordinatu zuen. Carme Valls, Lucia Artazcoz eta Maria del Mar Garcia Calvente izan ziren bertan. Ekitaldian azaldu ziren iritziak eta proposamenak UPV/EHUko Bizkaia Arteoan egindako bi grabaziotan ikus daitezke:
Díaz Ereñok Euskal Herriko Unibertsitateak antolatutako "Emakumeen eta gizonen arteko berdintasunari buruzko masterrean (berezko titulu propia maila duena) Osasunari eta Generoari buruzko modulu bat eman ohi du.
Seeth
Seeth Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hylarana latouchii
Hylarana latouchii Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Rosedale (Louisiana)
Rosedale Louisianaeko herri bat da. Iberville parrokian kokatua dago. 2010ean 793 biztanle zituen, 20.15 kilometro koadrotan banatuta.
Agustín Cotorruelo
Agustín Cotorruelo Sendagorta (Plentzia, -Madril, ) bizkaitar katedraduna eta politikaria izan zen. Luis Carrero Blancok 1973an Merkataritza ministro izendatu zuen eta 1974ra arte karguan izan zen. 1982an eta zenbait hilabetez, Atlético de Madrideko presidentea izan zen.
Antxeta mokozorrotz
Kaio mokozorrotz (Chroicocephalus genei) Chroicocephalus generoko animalia da. Hegaztien barruko Laridae familian sailkatua dago.
Dreuil-lès-Amiens
Dreuil-lès-Amiens Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dreuil-lès-Amiens udalerrian erroldatutako biztanleak 1.267 ziren. Familiak 498 ziren, horien artean 90 pertsona bakarrekoak ziren (47 bakarrik bizi ziren gizonak eta 43 bakarrik bizi ziren emakumeak), 196 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 177 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 35 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 534 etxebizitza zeuden, 506 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 516 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 506 etxebizitza nagusietatik 450 bere jabearen bizilekua ziren, 44 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 162 etxek lau zituzten eta 303 etxek bost zituzten. 392 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 213 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 249 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Malpaisomys insularis
Malpaisomys insularis Malpaisomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Dreuil-lès-Amiens
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 870 ziren, horien artean 585 aktiboak ziren eta 285 inaktiboak ziren. 585 pertsona aktiboetatik 536 lanean zeuden (285 gizon eta 251 emakume) eta 50 langabezian zeuden (24 gizon eta 26 emakume). 285 pertsona inaktiboetatik 120 erretiraturik zeuden, 88 ikasten zeuden eta 77 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dreuil-lès-Amiens udalerrian 518 unitate fiskal zeuden, 1.292 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.458 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 margolariak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen eta 1 okindegia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Skacha
Skacha 1991an Vigon (Galizia) sortutako punk-rock taldea da. Nagusiki galizieraz abesten dute.
Taldekideak
Hainbat taldekireren joan-etorriren ondoren, hauek dira gaur egungo taldea osatzen dutenak:
Diskografia
Oharrak:
Sequera de Fresno
Sequera de Fresno Segoviako udalerria da, Fresno de Cantespino eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 58 biztanle zituen.
José López de Frias
José López de Frias (Viana, Nafarroa Garaia, XVIII. mendea) Nafarroako eskultorea izan zen.
Chioggia
Chioggia (venezieraz: Cióxa, latinez: Clodia) Italiako ipar-ekialdeko hiria da, Veneziako probintzian dagoena, Veneto eskualdean. Veneziako aintziraren hegoaldeko sarreran kokatutako uharte batean dago, Veneziatik 25 km hegoaldera (errepidez 50 kmra). 2011n 50.600 biztanle zituen
Garrantzi handiko arrantza portua dauka.
Historia
Antzinatean Fossa Clodia esaten zitzaion eta Erdi Aroan Clugia. 452an bertan babestu ziren Monselice eta Esteko biztanleak, Atilarengandik ihesi. Ondoren, godo, lombardiar eta, azkenik, Pipino Italiakoaren menpean erori zen. X. eta XI. mendeetan errepublika bilakatu zen. 1378an genovarrek, Veneziako Errepublikaren aurkako gerran, hiria suntsitu zuten. 1380an veneziarrek askatu zuten eta, handik aurrera, Veneziako agintearen menpe, hiriak gora egin zuen.
Mesopotamia Beherea
Mesopotamia Beherea izendapen geo-historiografikoa da, Mesopotamiaren behealdea izendatzen duena, Babilonia hiria zegoen tokiaren eta Tigris eta Eufrates ibaien bokalearen artekoa. Bokalea Persiar golkoan zegoen Antzinatean; gaur egun, ordea, kilometro asko barrualdera dago, sedimentu metaketaren ondorioz. Mesopotamia Behereko lurralde historikoen artean daude Sumer, Akad eta Kaldea.
Lurralde honetako lehen finkapen ezagunen artean, K.a. VI. milurtekoaren amaieran iritsi zirenak, Eridu eta Obeid daude, non, aldi berean hiri neurri eta ezaugarriak lortuz, uraren kontrol eta existitzen ziren ingurugiro baldintzen nekazal aprobetxamendu hobeagatik Neolitoaren eboluzio azkar bat ikustea posible den.
Espainiako Trainerilla Txapelketa
Espainiako Trainerilla Txapelketa Espainiako arraun-klub federatuen trainerillen artean jokatzen den txapelketa da, Espainiako Arraunketa Federazioak antolatua.
Juniorrak
1987an abiatu zen lehiaketa.
Seniorrak
2007an abiatu zen lehiaketa.
Juniorrak
2022an abiatu zen lehiaketa.
Sotillo
Sotillo Segoviako udalerria da, Sepúlveda eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 31 biztanle zituen.
Mont Blanc du Tacul
Mont Blanc du Tacul (4.248 m) Frantziako Alpeetako Mont Blanc eko mendigunean dagoen mendi bat da, Aiguille du Midi eta Mont Blanc artean dagoena.
Mont Blanc du Tacul mendiaren lehen igoera ofiziala Charles Hudson, Edward John Stevenson, Christopher eta James Grenville Smith, E.S. Kennedy, Charles Ainslie eta G.C. Joadek osatutako gidaririk gabeko talde batek egin zuen 1855eko abuztuaren 8an. Hala ere, litekeena da Courmayeur reko gidariak jada gailurrera igo izana 1854 eta 1855ean italiar aldetik Mont Blanc-erako bide bat behartzeko saiakeretan.
San Juan Sari Nagusia
San Juan Sari Nagusia urtero ekainean Seguran antolatutako lasterketa da. Lehendabizikoz, Eibarko Txirrindulari Elkarteak 1932an antolatu zuen zuten Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapena omentzeko. Delio Rodríguez, Julián Berrendero, Miguel Poblet edo Bernardo Ruiz bezalako txirrindulariek irabazi dute. .
2018ko edizioa Euskadiko Txapelketa ere izan zen. Itxaropen mailan (23 urtez beherakoentzat), titulua Xabier Murgiondok lortu zuen, probaren irabazlea, eta Víctor Etxeberria, helmugan hirugarrena, berriz, elite mailako txapela eskuratu zuen.
Eñaut Etxamendi
Eñaut Etxamendi (Ezterenzubi, Nafarroa Beherea, 1935eko abuztuaren 22a - ) euskal idazle, ingeniari agronomo, irakasle, laborari eta abeslaria da, kultur eragile suharra.
Biografia
Ezterenzubin zortzi haurrideko familia batean jaioa, haietako bostek Ameriketara immigratu zuten. Berak suerte gaitza izan zuen ikasketak egiteko.
Ingeniari ikasketak
Suerte gaitza ukan nuen. Eskola pribatuetan egin zituen, ez zen erraza, ez baitzen bekarik ukaiten ahal. Lehenik Beloken ikasi zuen, eta gero Okzitaniako Tolosan, Purpaneko goimailako eskola zorretan hasi zuen, hango jesuitek eskaini maileguarekin, lanean hastean ordaindu zuena. Bi ikasketa mota segitu zituen, laborantzako eta administrazioko eskola, ekonomian, zientzia politikoetan eta soziologian. Hortik, burua hantua atera zuen eta bi urte pasatu nituen Senegalen laborantza mailan, garapena eta bizibide sortzen. Handik itzultzean, bazekien garapena zer zen, jendea nola iratzarrazi eta kudeatu, horretarako administrazioak zer egin zezakeen. Esperientzia bildua zuen, preseski bere ingeniari tesiaren gaia zen. Bretainian ere lanean egon zen aldi batez, Euskal Herrira itzuli baino lehenago.
Itzulera krisian zegoen Euskal Herrira
Donapaleuko "Jean Errekarte" laborantzako eskolako ekonomia irakasle bihurtu zen gero eta aldi berean Bithiriñan laborari. Baina ikasle gutxi zeuden, eta formazio onik gabe. Izugarrizko egoera tristea zen. Baina han geratu zen eta 1967tik eskola pizten eman zituen bere urterik ederrenak.
Izugarrizko egoera tristea zen. Laborarien krisia 1955tik 1965a arte iraun baitzuen. Ainitz sortze bazen, baina ez zen enplegurik. Orduan, tokiko jendeak lekutu behar zuen. Neskak joaten ziren neskato (sehi) hirietara, bereziki Bordelera eta Parisera, mutikoak aldiz, saldoka, Kaliforniara artzain bezala. Herrian gelditzen zirenak ez ziren hobeki, etxean gelditzen zirenetan anitz geratu ziren donado. Bithiriñara itzuli zelarik 1967an, 14 etxaldeetan mutil zahar bat bazen, segidarik gabe.
Enbatan militante
Politikagintza abertzaleari ere lotu zitzaion eta Enbatan eta inplikatu zen Ipar Euskal Herriko garapenean. Jean-Louis Davant, Joanes Goinetxe eta hiruak ekarriak ziren adar ekonomikoan gogoetak egiteko.
Ikerlaria
2006an doktoretza hizkuntzalaritzan jaso du Baiona-Paueko Unibertsitatean, bere 71. urtean. Patxi Alaña eta beste hegoaldeko hizkuntzalari talde batekin ikerlanetan segitzen ari zen 2016an. "Euroskara" neologismoa berak du asmatu. Haren iritziz proto-pré europeano bezala hobeki dela euskara irakurri eta landu. Berriz ere denen aurka, edo kasik.
Mikrogona
Mikrogona oso minigona mota laburra da, gerrikoa baino luzeagoa eta minigona baino motzagoa dena. 13-20 zentimetro bitarteko luzera du eskuarki. Hain da motza, ezen izterren goiko muturra eta ipurmasailen behealdea ozta-ozta estaltzen dituen. Hortaz, gorputz-atal horiek oharkabean erakustea eragozteko, pantiekin edo legginekin batera erabili ohi da.
Eñaut Etxamendi
Kantaria Larralderekin
Maddi Etxepare eta Peio Etxegoienekin aritu eta gero, laborantza eskolako lankidea zen Eñaut Larralde lagun, kantagintzan abiatu zen. Ana Intxausti izan zen lehen kantaldien kudeatzailea eta haren bitartez ezagutu zuten Ez Dok Amairu taldea Donostian, 1965-1966an. Ez Dok Amairurekin batean egin zituzten lehen kantaldi handiak gero 1967an, nahiz eta lehenago ere hasiak ziren jadanik Uhartehirin, Behaskanen eta Larzabalen. Etxamendi eta Larralde bikote kantari ospetsua sortuta zegoen.
Ordukotz, Euskal Herrira itzuli zenetik 1963an, bazituen kantu parrasta bat egina. Dolda bat izigarria bizi izan zuen Iparraldeko egoera ikusiz, bere burua teknikaz beterik zeukala. Ez zuen sekulan asmatu publiko aitzinean kantatuko zituela. Bere barneko minak ateratzeko idatzi zituen kantuak: Otsagabia, Bidez Bide, Iruña...
Ana Intxaustirekin hasi zirelarik, 20 bat kantu bazituzten eginak. Larralderekin, autoan, beren plazerrarendako ari ziren. Horrela ikasi zuten. Autoan baizik ez zituzten ikasi Eñautek sorturiko kantu berriak.
Itziar Madina Elgezabalek ''ikuspegi kritikoarekin aztertu zuen Eñaut Etxamendiren obra narratiboa. Madinaren bere doktorego tesian egin zuen 1964tik 2011ra bitarteko obraren azterketa hori'' Aurelia Arkotxa-Scarcia-ren zuzendaritzapean.
Diskografia
Obra aberatsaren egilea da: ehun bat kantu (haietako batzuk lagun zuen Eustakio Mendizabal Txikiari eskainiak),
Idazlea
Poeta handitzat ere jotzen da. Kantugile izateaz gain, elelabur, eleberri, ipuin eta olerki idazlea da. "Maiatz" argitaletxean Etxamendiren hainbat lan argitaratzea lortu zuen Luzien Etxezaharretak. Eta geroago haren idazlanen bilduma argitaratu zuen. Aldizkariaren kolaboratzailea eta euskaltzain urgazlea da. 2010ean Sarako Idazleen Biltzarrak Etxamendi omendu zuen.
Idazlanak
Enbata eta Herria aldizkariek bere lan ugari atera dituzte; Maiatz aldizkari literarioak bere lan guztiak 6 liburukitan argitaratzeari ekin zion.
Ada Hitchins
Ada Florence Remfry Hitchins (Tavistock, Devon, Ingalaterra, 1891ko ekainaren 26a - Bristol, Ingalaterra, 1972ko ekainaren 12a) kimikari bat izan zen, Frederick Soddy kimikari britainiarraren ikerketa-laguntzaile nagusia (Kimikako Nobel saria 1921ean, elementu erradioaktiboekin eta isotopoen teoriarekin egindako lanagatik). Ada Hitchins-ek uranio-mineralen laginak isolatu zituen, masa atomikoaren neurri zehatzak hartuz. Neurri horiek zenbait isotopoen existentziaren lehen ebidentzia esperimentala eman zuten. Elementu protaktinioa aurkitzen ere lagundu zuen.
Biografia
Ada Florence Remfry Hitchinsek 1909an hasi zituen ikasketak unibertsitatean eta 1913an graduatu zen Glasgowko Unibertsitatean. Kimikari bihurtu zen eta Frederick Soddyren ikerketari lagundu zion neurri handi batean. Kimikari honek hitzaldiak eman zituen unibertsitatean eta Kimikako Nobel Saria irabazi zuen 1921ean.
Mati Iturralde
Mati Iturralde Martínez de Lizardui (Agurain, Araba, 1959) arabar medikua eta politikaria da.
Larrungo tren ttipia
Larrungo tren ttipia mendebaldeko Pirinioetan dagoen Larrun mendira igotzen den trenbidea da, Donibane Lohizunetik 10 kilometrotara ekialderantz dagoen San Inazio mendatea eta Larrun mendiaren tontorra lotzen duena; bi toki horien arteko garaiera aldea 736 metro da. Nahiz eta tontorra Lapurdiren eta Nafarroa Garaiaren arteko mugan izan, trenbide osoa Ipar Euskal Herrian dago.
Euskal Herrian gaur egun alhan den kremailera-tren bakarra da. 1924. urtean inauguratu zuten, eta, harrezkero, itxura berari heldu dio. Hasieratik izan da Larrungo trenaren eginbeharra turistak eramatea, tontorretik sekulako bistak baitaude: egun argi batean, Euskal Herriko zazpi probintziak ikus daitezke.
Historia
Larrungo tren ttipia egitea lehendabizikoz 1908an proposatu zuten eta 1912ko dekretu batek departamenduari eraikitzearen ardura eman zion. Trenbidea eraikitzeko lanak 1912an hasi baziren ere, Lehenengo Mundu Gerrak eten egin zituen. 1924ko ekainaren 30ean trenbidea ireki zuten. 1978an gertuko Sarako herritarrak erreferendum batera izan ziren deituak. Bertan, Sarako herriak Larrunera igoko zuen errepide bat egiteari ezetz esan zion. Horrek ziurrenik, Larrungo tren ttipiaren biziraupena ziurtatu zuen.
1994an emakida bukatu eta Pirinio Behereetako departamenduak ustiapena berreskuratu zuen. Harrezkero, Veolia Transport garraio enpresa frantziarraren taldeko CFTA izan da emakidaduna.
Datu teknikoak
Trenbideak ezaugarri tekniko hauek ditu:
Trenbide bakoitzak lau gurpileko makina du, bi bagoi eramaten dituena. Bagoiek lau gurpil aurrean eta beste lau atzean dituzte, bakoitzak 60 bidaiarirentzako tokia izanik.
Trenbidea martxoaren erdigunetik azaroaren hasiera arte izaten da alhan.
Mati Iturralde
Ibilbidea
Medikua da ogibidez, eta Osakidetza n lan egiten du.
Eusko Legebiltzar reko V. legealdian, Ezker Abertzalea taldeko legebiltzarkide izan zen 1994tik 1998rako legealdian. Azken urte horretan, atxilotua izan zen eta Rakel Peña k ordezkatu zuen legebiltzarrean.
1997an, Herri Batasuna ko Mahai Nazionalaren aurkako prozesuan erakunde horretako kideak atxilotzeko agindua eman zenean Belgika n egonaldia egin zuen beste kide batzuekin batera Europa mailan bizi zuten egoeraren berri emateko.
Ada Hitchins
Biografia
Ada Tavistocken jaio zen, Devonen, eta Matematika, Botanika, Geologia eta Kimika Inorganikoa ikasi zituen lizentziaturan. Kimikako sari berezi bat, Geologiako lehen mailako ziurtagiri bat eta Botanikako lehen mailako ziurtagiri bat lortu zituen, besteak beste, bere ikasketetan. Frederick Soddyrekin lankidetza estuan aritu zen desintegrazioaren teoria ezartzen, uraniotik radioaren hazkundea frogatuz. Soddyrekin ikertzen hasi zen graduaurreko azken urtean, eta, Soddy 1915ean Aberdeengo Unibertsitatera joan zenean, Adak lagundu egin zion eta Carnegie Ikerketa Bekadun postua lortu zuen. Soddyk Adak banantze eta analisi lanean egindako ekarpena nabarmendu zuen bere behin betiko emaitzaren txosten batean. 1916ko irailean, Hitchins Admiralty Steel Analysis Laboratories-en lan egiteko errekrutatu zuten, eta gerra garaiko esperientzia honek Sheffieldeko altzairutegi batean kimika lana aurkitzen lagundu zion, Soddyk berriro kontratatzeko behar zituen funtsak lortu zituen arte. 1921ean hasi zen berriro Soddyren laguntzaile tekniko gisa, eta 1922an ikerketa pribatuko laguntzaile bihurtu zen. Ada 1927an Soddyren lana utzi eta Kenyara joan zen bere familiarekin, non Gobernu eta Kimikako Saiakuntza eta Geologia Departamentuan lan egin zuen. 1946an erretiratu eta Ingalaterrara itzuli zen, eta John Rees Stephens baserritarrarekin ezkondu zen. Bristolen hil zen 1972an.
Uranioa eta ionioa Uranio minerala
Hitchinsek Soddyrekin lehen aldiz lan egin zuenean, ikertzaileak oraindik elementu kimiko berriak bilatzen ari ziren eta isotopoak oraindik ez ziren ulertzen. 1904an, uranioaren deskonposizioak radioa sortzea ekarri zuen hipotesia planteatu zuten ikertzaileek, baina ez zegoen argi nola gertatu zen. 1907an, Bertram Boltwood erradiokimiko estatubatuarrak isolatu egin zuen uranioaren eta radioaren arteko desintegrazio-katean bitarteko elementu berri bat zela uste zuena, "ionioa". Ikertzaileek azkenean zehaztu zuten ionioa benetan torioaren isotopo bat zela, 230Th. Soddyk ionioa ikertzeko eskatu zion Hitchinsi. Uranio purifikatuko prestakinak sortzeko mineral-laginen uranioa gaika atera zuen, eta batez besteko bizitza ezarri zion ionioari. Bere ikerketak erakutsi zuen, halaber, uranio-soluzioetan radio-kantitatearen igoera-tasa etengabea zegoela, radioa uranioaren deskonposizioaren ondorioz sortu zela adierazten duen lehen ebidentzia esperimental zuzena. Bere emaitzak 1915ean argitaratu ziren.
"Torio" berunaren pisu atomikoa
Hitchinsek berunaren pisu atomikoa zehazten lagundu zuen mineral erradioaktiboen neurketetan oinarrituta, eta lan hori garrantzitsua izan zen isotopoak ulertzeko. Hitchinsek Sri Lankako toritatik prestatu zituen berun destilatuaren laginak Frederick Soddyk erabili zituen eta Otto Hönigschmidi eman zizkion. Honek lan handia egin zuen torioaren berunaren pisu atomikoa berun arruntarena baino handiagoa dela baieztatzean. Soddyk adierazi zuen Hitchinsek ere benetako analisietan lan egin zuela, 1917ko bere txosten argitaratuan: "A. F. R. Hitchins andereñoak eta nik neuk egindako analisien arabera, lan egindako 20 kilo torita hautatuak % 0-4 berun, % 57 torio, % 1-3 uranio eta 0-5 cc. gramo bakoitzeko helio zituen". Lan honek frogatu zuen pisu atomikoa ez zela konstante bat. Kimikoki puruak diren elementuak pisu atomiko ezberdindun isotopoen nahasteak izan daitezke.
Aktinioa eta protaktinioa
John A. Cranston, Glasgowtik Aberdeenera Soddyrekin ikerketa-laguntzaile gisa etorria, 1915eko martxoan erreklutatu zuten. Hitchinsek Cranstonen ikerketarekin jarraitu zuen bera 1916an gerran lan egiteko errekrutatua izan aurretik. Ikerketa horren ondorioz, elementu berri bat identifikatu zen uranio-235aren eta aktinioaren arteko desintegrazio-katean, geroago protaktinio deiturikoa. Protaktinioaren aurkikuntzak, Dmitri Mendeleevek proposatutako taula periodikoaren lehen bertsioa osatu zuen, honek, 1871n, torioaren eta uranioaren arteko elementu baten existentzia aurreikusi zuelarik. Isotopo bera, 231Pa, modu independentean aurkitu zuten ia aldi berean Otto Hahnek eta Lise Meitnerrek. Soddyk eta Cranstonek 1918an argitaratu zuten artikulua. Hitchins egilekide gisa sartu ez bazuten ere, Soddyk kreditu esanguratsua eman zion Hitchinsi ikerketari egindako ekarpenengatik:
"Esperimentuak uranioaren desintegrazioaren eta radioarekiko konexioaren ibilbidea nahiko iluna zenean egin ziren, baina esperimentuek datu baliotsuak ematen dituzte, eta horiek ez dira inoiz behar bezala eztabaidatu azken aurkikuntzen argitan, aktinioaren balizko jatorri-moduei buruz. Lan berriari dagokionez, 1915etik gutako bat soldadutzan zegoela, esperimentuak Ada Hitchens andereñoak jarraitu zituen aldi batez, [sic] B.Sc, Carnegie Research Scholar, bera ere gerrako betebeharretan parte hartzera joan zen arte. Bere laguntza baliotsuak oso materialki lagundu du atera ahal izan diren ondorioak zehazten ".
Erradioaktibitatearen neurketa
Soddyrekin egindako lehen lanetan, erradioaktibitatea neurtzeko erabilitako urre-xaflazko elektroskopioak kalibratzeko radio-estandarrak prestatzen lagundu zuen Hitchinsek. 1921ean Soddyrekin berriro lan egin ondoren, Hitchinsek are gehiago hobetu zituen ionioaren batez besteko bizitzaren neurketak eta lagin mineraletan torio-isotopoen proportzioak zehaztu zituen. Mineraletatik eta menetatik elementu erradioaktiboak ateratzeko metodoak ere garatu zituen. Soddyk idatzi zuen berari buruz: "Hitchins andereñoa analisi kimiko eta mineral zailetan ezagutza eta esperientzia handia duen kimikari bat dela uste dut. Meritu handia da berarentzat material oso arraroekin eta lortzen zailak direnekin egindako lanean inoiz ez izana inolako istripurik, ezta materialetik ezer galdu izana ere".
Sariak eta aintzatespenak
Frederick Soddyk, erradioaktibitateari eta isotopoei buruzko lanagatik Kimikako Nobel Saria jaso zuenak, beti aitortu zuen Adak, hamabost urte baino gehiagoz bere kolaboratzaile leiala izan zenak, ezinbesteko parte-hartzea izan zuela lorpen hori lortzeko. Material erradioaktiboen prestaketa arduratsuagatik nabarmendu zen, baita uranioarekin eta berunezko isotopoekin egindako lan esperimental zorrotzagatik ere. Ekarpen hori erabakigarria izan zen Sodddyk Nobel Saria jaso zuen ikerketarako.
Ridge Wood Heights (Florida)
Ridge Wood Heights Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sarasota konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fiteroko mendilerroa
Fiteroko mendilerroa Errioxa eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena La Atalaya mendia da, 743 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Fitero udalerriak ematen dio izena mendilerroari.
Mycobacterium vaccae
Mycobacterium vaccae Mycobacterium generoko bakterioa da, lurzoruan bizi dena eta behi baten simaurretik estreinakoz isolatu zena (hortik bere izena). Beste Mycobacterium batzuen aldean, Mycobacterium vaccae azkarrago hazten da laborategiko hazkuntza-inguruneetan. Ez da giza patogenoa.
Hazkuntza-inguruneetan hazten denean Mycobacterium vaccae bi itxura hartzen ditu: kolonia leunak (smooth, ingelesez), eta kolonia zimurrak (rough, ingelesez). Itxura bat edo bestea hartzea tenperaturaren menpe dago. Kolonia leunek T linfozitoek sortzen dituzten zitokinen sintesia oztopatzen dute (hau lagungarria izan liteke gaixotasun autoimmune batzuk kontrolatzeko). Kolonia zimurrek, aldiz, aurkako efektua sortzen dute (zitokinen sintesia areagotu).
Zitokinen eta interleukinen jarduera moteltzen dutenez, hainbat gaitz autoimmuneen tratamenduan Mycobacterium vaccae erabiltzea proposatu da. Laborategiko saguekin egindako esperimentuetan emaitza interesgarriak lortu dira