cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monay
Biztanleria
2007an Monay udalerrian erroldatutako biztanleak 149 ziren. Familiak 59 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 76 etxebizitza zeuden, 62 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 69 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 62 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren eta 10 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 71 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 71 pertsona aktiboetatik 64 lanean zeuden (36 gizon eta 28 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Monay udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lucía Rodríguez Herrero
Lucía Rodríguez Herrero (Madril, 1999ko maiatzaren 24a) futbolari madrildarra da, atzelari postuan jokatzen duena. Madrilgo taldetan ibili ondoren 2019an Real Sociedad futbol-taldeak fitxatu zuen.
Ibilbidea
Madrid CFF taldeko harrobian hasi zen jokatzen. CD TACON taldean bi denboraldi egin ondoren Madrid CFF-ra itzuli zen. Denboraldi bikaina egin zuen eskumako bandan eta Espainiako 20 urtez azpiko selekzioarekin Europako txapeldunordea izan zen. 2019an Realak fitxatu zuen.
Villaprovedo
Villaprovedo Palentziako udalerria da, Boedo-Ojeda eskualdean dagoena.
Akaiar
Akaiarrak (Achaei; grezieraz: Ἀχαιοί, Akhaioí) Grezia klasikoko lau herri nagusietako bat ziren; eoliarrak, joniarrak eta doriarrak ziren besteak. Biblian akaiko izenaz aipatzen dira. Geroago, heleniar izena eman zitzaien denei.
Historia
Akaiar herria Balkanetatik zetorren herri indoeuropar bat zen. Greziara K.a. 1800ean joan ziren, Mizenas eta Tirintoko erresumak sortu zituzten, eta, K.a. 1400ean Kreta uhartea konkistatu zuten.
Akaiar herria da Greziar penintsulako biztanleen jatorria, Indiatik Europara etorritako hedapen demografiko handi baten ondorio.
Akaiarrek, Greziara heldu zirenean, konkista baketsu bat egin zuten, lurralde haietako biztanleen gizarte egiturak aldatu gabe, kultura minoikoaren loratzea gertatzen zen garai berean, ekialdeko zibilizazioak eta Europa mendebaldeko zibilizazioen arteko zubia zena.
Kultura mizenikoa (Mizenaskoa) eta minoikoa (edo kretarra, Minos errege mitikotik datorren izena), laster jarri ziren harremanetan, elkarren arteko eragina gertatuz, akaiarrek Kreta konkistatuz batera erabat batu ziren arte. Kretako jauregiek gotorlekurik ez zutenez, akaiarrek ez zuten etsi uhartea dominatzeko euren saiakeran, K.a. 1400ean konkistatzea lortu zuten arte.
Konkistaren ondoren, mizenastarrek uhartea gotortu zuten, artisau eta merkatarien etxebizitzak gotorlekuetatik gertu bilduz.
Mizenastar garaiko lurperatzeek, eliteak aberastasunari ematen zion garrantzia ikusten uzten dute, zerga eta arpilaketetatik lortua, eta armei ematen ziena. Ez da harritzekoa, beraz, ezaugarri nagusietako bat, kultura honen hedapen izaera izatea, baita bere merkataritza ibilbideak Asia Txikia, Egipto, Egeo itsasoa eta Italiar penintsulara zabaltzeko ere.
Akaiarrek Grezia kontinentalean izan zuten nagusitasunaren amaiera, eztabaidagai da. Tradizionalki, hau, doriarren inbasioagatik gertatu zela esan izan da, baina, berriki, baieztapen hau zalantzan jarri da, eta beste hipotesi batzuk proposatu dira: itsasoko herrien inbasioa, lurrikara mordo bat jarraian gertatu izana edo barne altxamenduak.
Klæbu
Klæbu Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 186.36 km² ditu eta 5,558 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Thamnolaea cinnamomeiventris
Thamnolaea cinnamomeiventris Thamnolaea generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Pioneer 11
Pioneer 11, NASAren espazio esplorazioaren programako lehen zundetako bat izan zen. Cañaveral Lurmuturretik jaurtia izan zen, 1973ko apirilak 5ean. Asteroide gerrikoa arrakastaz igaro ondoren 1974ko apirilak 19an, bere abiadura, bere ibilbidea Jupiterretik gertu kokatzeko zehaztu zen. Jupiterretik igaro zenean, Orban Gorri Handiaren irudiak hartu zituen, polo guneetako lehen behaketak egin zituen eta Kalistoren masa zehaztu zuen.
1979ko irailak 1ean, Saturnora iritsi zen, planetaren hurbileko lehen argazkiak hartuz, non, bi ilargi berri eta eraztun gehigarriak aurkitu zituen. Saturno atzean utzi ondoren, Eguzki-sistematik kanporako bere ibilbidea jarraitu zuen, eguzki haizearen partikula energetikoak aztertuz.
Pioneer zundek, euren energia, isotopo erradioaktiboko iturri batetik (RTG) lortzen zuten. Sortzaile elektriko hauen eraginkortasun galtzeak, bere misioaren amaiera adierazi zuen 1995eko amaieran.
Pioneer 10arekin eta Voyager zundekin beranduago, egin zen bezala, zundak, bere egiturari buruzko plaka bat zuen, balizko estralurtar kultura bati, zundaren jatorria azalduko liokeen mezu batekin. Plakan, gizon baten irudia, emakume batena, hidrogeno atomoaren trantsizioak eta Eguzkiak eta Lurrak, galaxian duten kokapena, hau, batzuetan, Voyager 1 eta 2 zundei ematen zaielarik, mundu guztia nahas dezakeena, Voyager zundek beste plaka batzuk baitituzte, Voyager zundetako urrezko diska izenekoa. Plaka, Carl Sagan eta Frank Drakek diseinatu zuten, Linda Salzman Saganek marraztu zuen bitartean.
Matematika-artearen bederatzi kapituluak
Liburuaren edukia
Bederatzi kapituluen edukia hau da:
Anolis darlingtoni
Anolis darlingtoni Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Fain-lès-Moutiers
Fain-lès-Moutiers Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fain-lès-Moutiers udalerrian erroldatutako biztanleak 208 ziren. Familiak 75 ziren, horien artean 25 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 5 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 30 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 99 etxebizitza zeuden, 80 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 98 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 80 etxebizitza nagusietatik 62 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kanariar erregetxo
Kanariar erregetxo (Regulus regulus teneriffae) mendi-erregetxoaren azpiespeziea da. Hegaztien barruko Regulidae familian sailkatua dago. Tenerifen eta Gomeran bizi da.
Fain-lès-Moutiers
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 113 ziren, horien artean 84 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 84 pertsona aktiboetatik 75 lanean zeuden (40 gizon eta 35 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fain-lès-Moutiers udalerrian 67 unitate fiskal zeuden, 161 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.650 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra osasun-zentro zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Peter Hacks
Peter Hacks (Wrocław, 1928ko martxoaren 21a - Berlin, Alemania, 2003ko abuztuaren 28a) alemaniar idazlea izan zen, jatorriz eslovakiarra.
Biografia
Ekialdeko Berlinera alde egin zuen 1955ean, eta Bertolt Brechten Berliner Ensemble taldera bildu zen; gerora, (1960-1963) Deutsches Theater-en ibili zen.
1963an, antzerkia utzi eta literaturan murgildu zen erabat. Nabarmena da haren obretan, lehenbizikoetan batik bat, Brechten eragina, gero harekiko lotura hautsi bazuen ere.
Hasieran, gai historikoko komediak idatzi zituen, ikuspegi marxistatik azalduak: Eröffnung des indischen Zeitalters (1955, Indiako aroaren hastapena); Die Schlacht bei Lobositz (1958, Lobositzeko gudua); Der Müller von Sanssouci (1958, Sanssouciko errotaria); eta errealismo sozialistaren mugak gainditzen ahalegindu zen, klasizismo sozialistaren bila ekinez.
Aipagarriak ditu honako beste obra hauek ere: Volksbuch von Herzog Ernst (1957, Ernst kondearen liburu herrikoia) eta Historien und Romanzen (1986, Istorioak eta erromantzeak).
Eugnathogobius kabilia
Eugnathogobius kabilia Eugnathogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Cyclothone acclinidens
Cyclothone acclinidens Cyclothone generoko animalia da. Arrainen barruko Gonostomatidae familian sailkatzen da.
Una follia
Una follia (euskaraz Erokeria bat, baita ere Il ritratto parlante ("Erretratu hizlaria") edo La folia di carnovale ("Inauterietako erokeria) izenburuekin ezagutua, ekitaldi bakarreko fartsa zen. Musika Gaetano Donizettirena zen eta libretoa Bartolomeo Merellik idatzita. 1818ko abenduaren 17an taularatu zen lehen aldiz, Veneziako Goldoni Antzokian.
Libretoa eta partitura 1818. urtearen ondoren galdu ziren: zortzi musika zati bakarrik heldu zaizkigu. Genero komikoarekin musikagileak eginiko lehen saiakera izan zen.
Cambairac
Cambairac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cambayrac udalerrian erroldatutako biztanleak 135 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 87 etxebizitza zeuden, 56 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 85 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 56 etxebizitza nagusietatik 48 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 42 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 84 ziren, horien artean 70 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 70 pertsona aktiboetatik 60 lanean zeuden (30 gizon eta 30 emakume) eta 9 langabezian zeuden (2 gizon eta 7 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cambayrac udalerrian 62 unitate fiskal zeuden, 127,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.578 euro zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Niagarako ur-jauziak
Niagarako ur-jauziak (ingelesez: Niagara Falls, ahoskatua; cayugaz: Gahnawehtaˀ edo Tgahnawęhtaˀ ) Ameriketako Estatu Batuen eta Kanadaren artean kokatuta dauden ur-jauziak dira. Muga egiten dute Ontario eta New York estatuaren artean. Buffalotik 27 kilometrora eta Torontotik 120 km.ra hegoaldean. Iparralde eta hegoaldean izen bera duten bi herri daude: Niagara Falls (Ontario) eta Niagara Falls (New York).
Bi sekzio ezberdin ditu eta erdian Ahuntzen Uhartea. Kanadako aldean Horseshoe ur-jauziak daude eta AEBetan Amerikar ur-jauziak. Txikiagoak diren Bridal Veil ur-jauziak AEBetako aldean daude. Bien artean Luna Uhartea dago.
Niagarako ur-jauziak sortu ziren Wisconsis glaziazioaren ondoren glaziarrak atzera bota zirenean eta sortu berriak ziren Amerikako Aintzira Handiak husteko bide berri bat sortu zenean. Ur-jauziak oso altuak ez diren arren oso zabalak dira. Minuturo 168.000 m³ ur erortzen dira bertatik ur asko dagoenean eta 110.000 m³ batez beste. Ipar Amerikako ur-jauzirik indartsuenak dira.
Malvik
Malvik Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 168.55 km² ditu eta 12,388 biztanle ditu.
Niagarako ur-jauziak
Aurrekari historikoak
Eztabaida dago ur jauzien deskribapen idatzi bat eman zuen lehen europarraren  identitatearen inguruan. Samuel Champlainek zonaldea bisitatu zuen 1604 an eta bere taldeko gizon batzuek ur jauzi izugarri batzuei buruz informatu zuten. Hark bere bidaia egunerokoan aipatu zituen, baina ez zituen inoiz ikusi. Batzuek diotenez, Pehr Kalm naturalistak egin zuela lehenbiziko deskribapena XVIII. mende hasieran egin zuen espedizio batean. Hala ere, historiatzaileen gehiengoak Louis Hennepinek lehenago ikusi eta deskribatu zituela 1677 an,  Rene-Robert Cabelier de La Sallerekin hara bidaiatu ostean. Hennepin Minnesotako San Antonioko ur jauzien lehen deskribatzailea ere izan zen.
Malvik
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Niagarako ur-jauziak
Aurrekari historikoak
XIX. mendean zehar turismoak ospea eman dio zonaldeari, gune industrializatuena  bilakatuz. 1848an oinezkoentzako zubia eraiki zen ur jauziak ikustego zegoen eskariaren ondorioz. Geroago Niagara Charles Ellet suspentsio zubia, John Augustus Roebling zubiak ordezkatu zuena 1855 ean. 1886 an Leffert Buck-ek, altzairuz eginikoak, Roebling zubia ordeztu zuen, harriz eta egurrez osatua  zegoena. Ur jauziengandik gertu dagoen altzairuzko lehen zubia 1897 an osatu zen, gaur egun Whirlpool Rapids Bridge bezala ezagutzen dena. Garraioentzako bidea dauka, trenak eta oinezkoak barne. 1941 ean Rainbow Bridgera lotu zen.
Lehen Mundu Gerraren ondoren bereziki, turismoak gorakada bizia izan zuen; izan ere, automobilek erraztu egiten zuten ur jauzietaraino iristea. XX. Mendean ur jauziak izandako historia energia hidraulikoa aprobetxatzeko saiakerei esker eman zen. Biziki saiatu ziren Estatu Batuetan zein Kanadan ematen ari zen hazkuntza deskontrolatua kontrolatzen, lekuaren xarma eta edertasuna galdu ez zezan. 1980ko hamarkadaren hasieran, AEBko Armadako Ingeniariek terreno gehiago bete zituzten eta presa eta paretak eraiki uraren bidea aldatzeko. Guztira 120m ezabatu ziren Horseshoe ur jauzian.
Eragina industria eta merkataritzan
Nikola Teslak, aurrerago ur jauzietan monumentu bat egin zitzaionak, korronte alternoa deskubritu zuenean energia distantzia batean zehar transferitzea posible bilakatu zen.
1893 an, Niagara Falls Power Company konpainiak George Westinghouse kontratatu zuen korronte ez jarraia sor zezakeen Sistema diseinatzeko. 1896an, J.P. Morgan, John Jacob Astor IV eta Vanderbilt-en laguntza ekonomikoarekin, lur azpian bide eta turbina erraldoiak eraiki ziren, 100 000 HP baino gehiagokoak. Sistema hau gai zen 32 kilometrotara zegoen Buffalo hiriraino energia bidaltzeko. Kanadako gobernuak ere ur jauzien energia aprobetxatzeari ekin zion, firma nazional eta estatubatuarrak erabiliz. Gaur egun, Niagara ibaiko korrontearen %50 eta %75 artean lau tunel handiren bidez desbideratzen da eta Estatu Batuetako Robert Moses Niagara Hydroelectric Power Station eta Kanadako Sir Adam Beck Hydroelectric Power Stations plantetara eramaten da. Hauek Niagarako kanoian kokatuta daude, non ura berriro ere ibaira erortzen den turbina hidroelektrikoetatik igaro ondoren.
Ontarion eta New Yorken kokatzen diren Niagara hiriak hiru zubiren bitartez daude konektatuak; Rainbow zubia barne, ur jauziengandik gertuen dagoen ikuspegia eskaintzen duena. Bertatik gertu daude kokatuak Niagara Falls Aireportu Internazionala, Buffalo Niagarako Aireportu Internazionala eta Niagarako Unibertsitatea.
Babesteko ahalegina
Europarrak bertan kokatu ziren lehen bi mendeetan, ur-jauzien bi aldetako lurrak jabetza pribatua ziren. Gertatzen ari zen garapenak lekuaren edertasuna eta xarma arriskuan jartzen ari zen, eta batzuetan, bisitariek zertxo bait ordaindu behar zuten ur-jauziak hesi baten egindako zulo batetik barrena ikusteko. 1885 ean, Kanada eta Estatu Batuetako gobernuek inguruko lurrak erosten hasi ziren, lekua mantentzeko helburuarekin. New Yorken, Frederick Church artistak eta Frederic Law Olmsted paisajistak "Free Niagara" mugimendua abiarazi zuten, New Yorkeko estatua bertako lurrak erreserba natural bat egiteko helburuarekin eros zitzan konbentzitu zuena. Urte hartan bertan, Ontarioko probintzia kanadarrak Queen Victoria Niagara Falls Park parkea sortu zuen helburu berberarekin. Bi erakundeek arrakasta izan dute ur-jauzien mugetako garapena mugatzeko. Kanadako alderdian, Niagara Falls Commission-ek Niagara ibaiaren inguruko lurzoruaren erabilera erregulatzen du, Erie lakutik Ontario lakuraino.
Gaur egundaino, ur-jauziak hegoalderantz mugitzen jardun dute higaduraren ondorioz, 0,6-3,0 m bitartean urtero. Prozesu hau erritmo geldoan abiarazi zen Niagarako urak ibaiaren bi aldetako instalazio hidroelektrikoetara desbideratzeagatik. 1929 ko urtarrilaren 2an Estatu Batuak eta Kanada akordio batera ailegatu ziren ur-jauziak babesteko. 1950 ean Niagara River Water Diversion Treaty izeneko akordioa sinatu zuten, uraren desbideraketa ere barne hartzen duena.
Uraren desbideraketaren ondorioez gain, higadura kontrolatzeko esfortzuen barnean ur-azpiko dike batzuen eraikuntza ere sartzen da, korronte okerrenak desbideratzeko. 1969 an eraman zen aurrera lanik konplexuena, Niagarako ibaia guztiz desbideratua izan zenean hilabete batzuetan zehar eta ur-jauzietako bat eten zenean. Ur-jauzi kanadiarrak ur gehigarriaren fluxua hartu zutenean, ingeniari talde batek ibaiaren ibilbidea ikertu zuen eta higadura atzerateko lan egin zuten bertan. 1954 an arroka multzo handiak kentzeko proiektua bertan behera utzi zen prozesuaren kostu altuagatik.
Ur-jauziak bisitatzen
Estatu Batuetako alderdian, Haizearen kobak bisitariak ur-jauziaren azpiko puntu batera bideratzen ditu. Niagara Scenic Trolley-ek bisita gidatuak eskaintzen ditu estatubatuar zatian.
Kanadiar aldean, Queen Victoria Park parkeak plataformak ditu ur-jauziak bistaratu ahal izateko. Bestalde, begiralekuetara daramaten bide zidorrak ere badaude, ur-jauziaren azpian egotearen inpresioa eragiten dutenak. Skylon dorretik gertu dagoen balkoiak ur-jauzien ikuspegi altuena eskaintzen du, Toronto hiriko ikuspegi ederrez gain. Niagara ibaiean berriz, Niagara RIver Recreational Trail enpresak 32 kilometroko ibilbidea dauka, 1812ko gerrarekin lotutako leku historiko asko barne hartzen dituelarik. Maid of the Mist itsas bidaiek 1846 tik daramate bidaiariak ur-jauzien azpitik eramaten. Spanish Aerocar-a, Leonardo Torres Quevedo ingeniari espainiarraren diseinutik abiatuta 1916 an eraiki zena, kabledun karril moduko bat da bisitariak kanadar alderditik ur-jauzien azpialderaino eramaten dituena.
Ur-jauziak denbora libre eta kultura herrikoiean
1829 ko urrian Sam Patch izan zen ur-jauzietatik salto egin eta bizirik atera zela ezagutzen den lehen pertsona. Honekin batera, pertsona askok nahi izan zuten haren eredua jarraitu. 1901 ean Annie Taylor, 63 urteko emakumea, izan zen lehen pertsona ur-jauziak “pertsona bala” moduan zeharkatzen eta  kalterik gabe ateratzea lortu zuen. Handik gaurdaino, beste 14 pertsona saiatu dira horixe bera egiten; batzuk kalterik gabe lortu dute, baina beste batzuk itota edo kolpeen ondorioz hil dira saiakeran. Bizirauten duten pertsonek euren aurkako karguak eta multak izan dituzte, ez baita legala ur-jauziak zeharkatzen saiatzea. David Copperfield ilusionista da zerrendan sartu zen azkenetakoa 1990 ean.
Beste pertsona batzuek ur-jauzia alde batetik bestera zeharkatzea izan dute helburu. Horien artean kokatzen da Jean Francois “Blondin” Gravelet 1859an, lehenengo saiakera egin zuen ekilibrista.
Matthew Webb ingelesa, Mantxako kanala igerian zeharkatu zuen lehena, 1883 ko ekainaren 24an igerian zeharkatu nahi izan zituen, baina 10 minuturen ondoren ito egin zen zurrunbilo batek harrapatu.
Ur-jauziak atrakzio turistikoa eta eztei-bidaiak ospatzeko leku oso ospetsua ziren honezkero, baina 1953 an bisitari kopuruak gorakada izugarria eman zuen Marilyn Monroek protagonizatutako Niagara filma estreinatu ostean. 1980ko hamarkadan, ur-jauziak Superman II filmeko eszena batzuk grabatzeko lekua izan zen. Bestalde, Wonderfalls telesaia ere bertan grabatu zen 2004 hasieran. Horiez gain, turistak ere erakarri dituzte Pirates of the Caribbean edo Chucky’s Girlfriend filmen grabketak bertan egin zirelako.
2014 an turista asko erakarri zituen fenomenoa ur-jauzien izoztea izan zen, urte askotan gertatzen ez baitzen gertakaria baitzen, 30 gradu zero azpitik izan zen tenperatura. Turismo internazionalaren gorakadarekin, 2003 an 14 milioi bisitari baino gehiago izan ziren ur-jauzietan. Niagarako alderdi kanadarra oso bisitatua izaten da gauez; izan ere, argi artifizialen bidez argiztatzen baitituzte ordu batzuetan zehar.
Ekoizpen harreman
Ekoizpen harremanak kontzeptua  (Alemanez: Produktionsverhältnisse) “historiaren ikuspegi materialista” edo “materialismo historikoaren” kontzeptu nagusietako bat da. Materialismo historikoa esan zioten Friedrich Engels eta Gueorgui Plejánovek Karl Marx filosofoak giza historia ulertzeko egindako marko kontzeptualari. Materialismo historikoaren arabera, historia baldintza materialen emaitza da, eta ez giza kontzientziarena; gizarte batean dagoen bizitza materiala ekoizteko moduak, hau da, ekoizpen indarrek eta ekoizpen harremanek, determinatuko dute gizarte horren antolakuntza soziala.
Ekoizpen harremanak Marx eta Engelsek erabilitako kontzeptu bat da gizarte orotan gizakiek bizitzeko behar dituzten baldintzak erreproduzitzeko nahitaniez elkarren artean ezarri behar dituzten harremanei esateko. Materialismo historikoaren teoriak dioen bezala, egitura ekonomiko edo formazio sozial bakoitzak ekoizpen harreman ezberdinak ditu oinarrian.
Ekoizpen harremanak estuki lotuak daude ekoizpen indarren garapenarekin (ekoizpen bitartekoak, natura aldatzeko metodo teknikoak eta lan indarra). Ekoizpen indarren garapenaren maila ezberdinei dagozkien ekoizpen harremanen adibide dira, besteak beste, soldatapeko langilearen eta kapitalistaren arteko harremana, jaun feuda l eta jopuaren arteko harremana, esklabistaren eta esklabuaren arteko harremana….
Ekoizpen harremanak
Gizakien arteko ekoizpen harreman sozialak ekoizpenaren baldintza materialen eta talde ezberdinen arteko produkzio bitartekoen banaketaren menpekoak dira. Gizakien arteko ekoizpen harremanek ekoizpen tekniko-materialaren prozesua erregulatzen dute. Ekoizpen harremanen sistema jakin bat entitate itxi bat da, ekoizpenaren prozesu materialari egokitua dagoena
“L.D. Yaroshenko kamaradaren akatsak” (1952) kritikan Stalinek esan zuen ekoizpen harremanak “ekoizpen prozesuko gizakien arteko harremanak” zirela, ekoizpen indarrei kontrajarriak, zeinak, bere esanetan, “gizakien harremanak naturarekin” ziren.
Ekoizpen harremanen izaera materiala
Gizarte kapitalistan ekoizpen harremanak materialak dira, pertsonen arteko ekoizpen faktore ezberdinen transferentziaren bitartez egikaritzen direlako. Merkantzien zirkulazioak, hauek balio eta diruaren propietate sozial espezifikoak lortzen dituzten ahala, ez ditu gizonen arteko ekoizpen harremanak bakarrik adierazten, sortu ere egiten ditu. Aldi berean, ekoizpen harremanen eramaile izateak ezaugarri edo forma sozial berezia ematen die trukatzen diren gauzei. Lanaren produktu batek ez ditu balio, diru, kapital etab. ezaugarriak eskuratzen bere propietate naturalak direla eta, baizik eta haietan gorpuzten diren ekoizpen harreman sozialen propietateak direla eta. Merkatu ekonomian lanaren produktuek, beraz, existentzia bikoitza daukate: materiala (tekniko-naturala) eta funtzionala (soziala).
Arrazoi hauengatik, gizarte kapitalistan ematen du gauzek beraiek dutela ekoizpen harremanak ezartzeko gaitasun edo bertutea. Adibidez, pentsatzen da urreak berez duela balioa, balioa ekoizpen indarren garapenaren maila batean eta ekoizpen harreman sistema jakin batean existitzen den ezaugarri sozial bat dela konturatu ordez.
Harreman sozialak emandako ezaugarriak merkantziak berez, naturalki,  duen ezaugarria ematen du, ekoizpen harremanetik bereizia. Horrela, badirudi pertsonen arteko ekoizpen harremanak merkantzien forma sozialaren araberakoa direla, eta ez alderantziz. Hau da, hain zuzen ere, marxistek ekonomia klasikoari egotzitako itsutasuna: ez zutela ikusten ekoizpenaren prozesu materiala eta hark hartzen duen forma soziala ez direla gauza bera, eta gauzen funtzio teknikoa ez dela nahastu behar beraien funtzio sozialekin. Akats hau seinalatzeko asmatu zuen Marxek “merkantziaren fetitxismoa” kontzeptua.
Ekoizpen harreman eta ekoizpen indarren arteko lotura
Formazio ekonomiko ezberdinetan ekoizpen harreman ezberdinak ezartzen dira. Ekonomia politikoak formazio sozial jakin baten ekoizpen harremanak ikertzen ditu, hots, ekonomia kapitalista merkantilarenak. Honeterako ezinbestekoa da ekoizpenaren alderdi tekniko-materiala eta hark hartzen duen forma soziala bereiztea, hau da, ekoizpen indar material eta ekoizpen harreman sozialak bereiztea. Ekoizpen indarren eta harremanen arteko lotura azaltzea da materialismo historikoaren helburu zentraletako bat: ekoizpen harremanen aldaketa ekoizpen indarraren araberakoa da, ekoizpen harremanak ekoizpen indarretan ematen diren aldaketetara egokitzen dira.
Ekoizpen harreman kapitalistak
Kapitalismoan, ekoizpenaren faktore ezberdinak (ekoizpen bitartekoak eta lan indarra) independienteak dira, subjektu ekonomiko bereizien eskutan daude eta (kapitalista, langilea). Subjektu hauek formalki independienteak diren merkantzia jabeak dira. Horrenbestez, ekoizpen prozesua ezin da hasi 2 klase sozial hauetako norbanakoen arteko ekoizpen harreman zuzen bat ezarri arte. Ekoizpen harreman hau gauzatzeko ekoizpenaren faktore tekniko guztiak kapitalistaren propietatea den unitate ekonomiko batean konzentratzen dira.
Subjektu bakoitzak ekoizpenean betetzen duen papera bere eskutan duen jabetzaren araberakoa da. Ekoizpenaren agenteak ekoizpenaren faktoreen bitartez konbinatzen dira, hau da, pertsonen arteko ekoizpen harremanak gauzen mugimenduaren bitartez ezartzen dira. Jabe ezberdin hauen arteko truke harremanak soilik ahalbidetzen du ekoizpen prozesuak beharrezko duen konbinaketa tekniko-materiala.
Kapitalismoan, ekoizle pribatuak ez daude era iraunkorrean lotuta beste ekoizle pribatuekin eta beraz salerosketaren ekoizpen harremanaren bitartez lotzen dira beste ekoizleekin. Izan ere, zuzenki ez inori lotua egonda ere, ezin dute ekoizpen harremanen sarea saihestu, zeinak gizarteko kide guztiekin lotzen dituen. Ekoizpen hareman hauek ez daude aurrez ezarriak, gauzen transferentziaren bidez ematen dira. Ekoizpen harremanak, beraz, ez dira sozialak soilik; kapitalismoan, materialak ere badira.
Gizarte kapitalistan trukea edo salerosketa da ekoizpen harreman oinarrizkoa. Ezberdina da, zentzu hauetan, ekoizpen harreman antolatuengandik:
Laburbilduz, esan genezake kapitalismoan pertsonen arteko ekoizpen harremanak haien arteko gauzen mugimenduaren bidez ezartzen direla, eta mugimendu honek erreprodukzio materialaren beharrekin egin behar duela bat.
Ekoizpen harreman feudalistak
Kasu honetan ekoizpenerako beharrezkoak diren faktoreen konbinaketa jopu eta jabearen arteko dominazaio harreman sozialari esker gertatzen zen. Jopu eta jauntxoaren arteko ekoizpen harremanak, kapitalismoan ez bezala, iraunkorrak dira, eta ekoizpen faktore guztien konbinaketa ahalbidetzen dute, bi lekutan: jopuaren lur sailean eta jauntxoaren lurretan.
Feudalismoan, pertsonen arteko ekoizpen harremanak pertsonen arteko gauzen distribuzioaren oinarriaren gainean, eta gauzentzako, ezartzen ziren, baino ez gauzen bitartez.
Villarmentero de Campos
Villarmentero de Campos Palentziako udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 13 biztanle zituen.
Moussé
Moussé Bretainiako udalerri bat da. Administraiboki Frantziako Ille eta Vilaine departamenduan dago Bretainia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 311 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denborak, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 111 etxebizitza zeuden, 99 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 99 etxebizitza nagusietatik 77 bere jabearen bizilekua ziren eta 22 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 85 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 31 etxetan auto bat zegoen eta 67 bi edo gehiago zeuden
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 199 ziren, horien artean 169 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 169 pertsona aktiboetatik 164 lanean zeuden (91 gizon eta 73 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Moussé udalerrian 104 unitate fiskal zeuden, 328 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 18.070€ zen.
Activitats ecomòmiques
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Moussé udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 174 hektarea erabiltzen.
Miss Americana
Miss Amerikana (Taylor Swift: Miss Americana izenez ere ezaguna), Lana Wilson ek zuzendutako film dokumentala da. Taylor Swift abeslariaren bizitza jarraitzen du.
Sinopsia
Pelikularen barruan hainbat gertakari desberdin irudikatzen dira, denak Taylor Swiften famaren ingurukoak. Gertakari hauen artean Lover albumaren sortze prozesua 2019an eginikoa, Taylorrek aurretik izandako alimentazioarekin gorabeherak, edota eraso sexual batengatik izandako epaiketaren prozesua.
Aurrekariak
Swiftek dokumental hau egiteko erabakia bere Reputation Stadium Tour raren dokumentala egin eta gero hartu zuen, zeina Netflix en estreinatu zen 2018ko abenduan. Zuzendari izan litekeen zerrenda bat pasa zioten Swifteri, eta berak Wilson aukeratu zuen.
Dokumentala 2019ko azaroan azaleratu zen, bere aurreko diskografikaren fundatzailea Scooter Braun ek eta Scott Brocheta k debekatu zioten bere abesti zaharren erabilpena dokumentalerako.
Promozioa
2020ko Urtarrilaren 15ean, Swiftek pelikularen estreinatze data eta posterra aurkeztu zituen bere sare sozialetan. Sei egun barru pelikularen aurrerapen bat igo zuten YouTube ra eta artistaren sare sozialetara.
Perretxiko
Perretxikoa zenbait onddok esporen gordeleku gisa ekoizten duten fruitu-gorputza da. Oro har, hizkera arruntean perretxiko deitzen zaio Agaricomycetes taldeko onddoek eratzen duten fruitu-gorputzari eta hanka batez, txapel batez eta txapel azpian esporak gordetzen dituzten orriz edo belakiz osatutakoari. Hala ere, zentzu hertsian perretxikoek beste ezaugarri batzuk ere eduki ditzakete: hanka gabekoak izan daitezke, txapelik gabekoak, etab, eta beste talde batzuetakoak izan daitezke, Ascomycota taldekoak esaterako. Badaude beste izen batzuk perretxiko-talde espezifikoagoak izendatzeko, hala nola astaputzak, karraspinak edo zakilak. Perretxiko gehienak basidiomizetoen klasekoak dira, baina perretxikotzat hartzen dira zigomizetoen eta askomizetoen klaseko zenbait mota ere, mortxelak eta trufak adibidez. Perretxiko ordenarik ezagunenak ziza-horiak, agarikoak, esne perretxikoak eta onddoak dira.
Barghawata
Barghawata edo Berghawata antzinako emirerri bereber bat izan zen, 744. urtean sortua. Tamesna eskualdean, Berbereen Matxinada Handiaren ondorioz sortu zuten. Herri honen bigarren erregeak, Salih ibn Tarifek, bere burua mahdi izendatu zuen erlijio berri bat sortuz, eta berbere barghwatiarrak atxiki zitzaizkion. Hori zela eta, inguruko dinastiek heresia leporatu zieten, doktrina berriak islama eta bertoko sinesmenak uztartzen baitzituen. Emirerriak idristarren, fatimatarren, ziritarren eta almorabideen erasoei aurre egin behar izan zien, baina azkenean Abd al-Mumin kalifa almohadearen armadaren aurrean erori zen 1149an.
Perretxiko
Araban eta Nafarroa Garaian, gaztelaniaz hitz egitean, perretxiko terminoa espezie bakarra izendatzeko erabiltzen da: udaberriko zizazuria, alegia.
Barghawata
Tribuak
Barghawata erlijio sinkretikokoak
Musulman khawarijak
Thamnolaea coronata
Thamnolaea coronata Thamnolaea generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Odessa Rae
Odessa Rae (Calgary, 1982ko maiatzaren 23a) Kanadako aktorea eta ekoizlea da. Navalny dokumentala ekoiztu zuen eta Dokumental onenaren Oscar Saria irabazi zuen 2022an.
Abizari
Abizari (sin. gezurrezko arrautza). Arrautza-itxurako zeramika-pieza, oiloei arrautza errunarazteko erabiltzen dena.
Odessa Rae
Biografia
Gaztaroan Ipar Amerikan, Asian eta Indian bizi izan zen. Torontoko Unibertsitatean Nazioarteko Erlazio ikasketak egin zituen eta japonieraz hitzegiten duenez Japonian hasi zuen aktore ibilbidea. Brad Pittekin hainbat iragarki egin zituen japoniar telebistan eta SKY TV-k Japonian Bravo izeneko showa egitea eskaini zion. 2004an Jenifa izeneko filme japoniarrean aktore, idazle eta ekoizlea izan zen.
2010etik aurrera Estatu Batuetako hainbat telesailetan agertu zen; Leverage, Smallville, Rizzoli & Isles...
Azken urteetan ekoizpenean zentratu da. 2021ean RaeFilm Studios sortu zuen. 2022an Navalny dokumentala ekoiztu zuen eta arrakasta handia izan zuen. Dokumental onenaren Oscar Saria eta BAFTA Saria irabazi zituen.
Aracena
Aracena Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 732 m-ko altueran eta Huelvatik 106 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 7.351 biztanle zituen 184 km²-tan banaturik.
Villarrabé
Villarrabé Palentziako udalerria da, Vega-Valdavia eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 96 biztanle zituen.
Diego Lizarrakoa
Diego Ballestero de San Cristóbal y Cruzat, ezagunago frai Diego Lizarrakoa edo Didacus Stellae (Lizarra, 1524ko apirilaren 13 - Salamanca, 1578), elizgizon frantziskotar, teologo eta idazle aszetiko nafarra zen.
Biografia
Frantzisko Xabierkoaren loba, Okzitaniako Tolosan eta Salamancako Unibertsitatean ikasi zuen, non greziera eta hebreera menperatu zituen. Portugalen eman zituen urte asko eta Filipe II.a Espainiakoak teologo izendatu zuen. Bere Lukasen Ebanjelioaren Enarrationes Inkisizioarekin arazoak sortu zituen.
Volha Judzenka
Volha Judzenka (Joiniki, 1992ko maiatzaren 12a) Bielorrusiar kanoalari profesionala da.
Udako hiru Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte; hiru domina lortu zituen K4 500 m proban, brontzea Londresen 2012an eta Rio de Janeiron 2016an eta zilarra Tokion 2020an. 2019ko Minskeko Europako Jokoetan, lau domina irabazi zituen, urrezko bi, zilarrezko bat eta brontzezko bat.
Hamahiru domina irabazi zituen 2011 eta 2021 artean Munduko Piraguismo Txapelketan, eta hamahiru domina urte beretan Europako Piraguismo Txapelketan.
Anolis deltae
Anolis deltae Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Oakland (Kalifornia)
Oakland Ameriketako Estatu Batuetako Kaliforniako hiria da. Hiriak 440,646 biztanle zituen 2020an eta estatuko 8. hiririk handiena da.
Hiri senidetuak
Oakland ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Selbu
Selbu Norvegiako udalerria da. Sør-Trøndelag konderrian kokatua dago. 1234.83 km² ditu eta 4,006 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Tom Fogerty
Thomas Richard "Tom" Fogerty (Berkeley, Kalifornia, 1941eko azaroaren 9a - Scottsdale, Arizona, 1990eko irailaren 6a) estatubatuar musikari eta gitarra-jotzailea izan zen.
Rock & rolla abesten hasi zen Institutuan. John anaia gazteak zuzendutako The Blue Velvets taldearekin bat egin zuen eta hiru disko grabatu zituzten 1961 eta 1962an. 1968an taldeak Creedence Clearwater Revival izena hartu zuen. Anaiarekin izandako harreman txarren ondorioz, 1971n taldea utzi zuen. Taldea utzi ondoren, bere ibilbide musikala bakarka jarraitu zuen nagusiki.
Odol-transfusio batean GIB birusak infektatu ondoren hil zen.
Ryota Isomura
Ryota Isomura (磯村 亮太, 1991ko martxoaren 16a - ) Japoniako futbolaria da.
Eugnathogobius mas
Eugnathogobius mas Eugnathogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Šarišské Bohdanovce
Šarišské Bohdanovce Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 9,36 km²ko azalera du eta 830 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1299. urtekoa da.
Ekaterina Lermontova
Ekaterina Vladimirovna Lermontova (errusieraz: Екатерина Владимировна Лермонтова, San Petersburgo, 1889ko otsailaren 11 - San Petersburgo, 1942ko urtarrilaren 9a) Errusiar eta Sobietar Inperioko paleontologo bat izan zen, Siberiako lehen estratigrafia kanbriarraren sorreraren arduraduna. Animalia fosilen eta algen espezieek, baita Kanbriarraren banaketa bioestratigrafikoek ere, beren ohoretan jasotzen dute izena.
Hezkuntza eta bizitza goiztiarra
Lermontova San Petersburgon jaio zen, Mikhail Lermontov poeta eta Yulia Lermontova kimikaria barne hartzen zituen familia batean. Emakumearen Institutu Pedagogikoan hezi zuten eta 1910ean graduatu zen. Ondoren, 1912an, San Petersburgoko Unibertsitateko titulua jaso zuen.
Ikerketa-karrera
1921ean, Komite Geologiko eta Batasun osoko Geologiako Ikerketa Zientifikoko Institutuarekin hasi zen lanean. Lermontovaren ikerketa Siberiako Kanbriarreko fosiletan zentratu zen; garai hartako SESBeko trilobite kanbrikoak ikertu zituen lehen ikertzailea izan zen. Bere ikerketan Kazakhstan, Siberia, Ural mendiak eta Asia erdialdeko trilobiteen fosilen azterketa ere gehitu zuen. Leningradeko setioan hil zuten Bigarren Mundu Gerran.
Legatua
Lermontova Kanbriarreko banaketa bioestratigrafikoen homonimoa da.
Cyclothone alba
Cyclothone alba Cyclothone generoko animalia da. Arrainen barruko Gonostomatidae familian sailkatzen da.
Myo Ko Ko San
Myo Ko Ko San (မျိူးကိုကိုစန်း) (Mandalay, Myanmar, 1994ko irailaren 1a) birmaniar modeloa eta LGBT pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea da. 2014an emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketan bere herrialdea ordezkatu zuen.
Bizitza
Myo Ko Ko San 1994ko irailaren 1ean jaio zen Mandalayn, Myanmarren. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu zioten. Haurtzaroan genero disforia bizi izan zuen eta 15 urterekin genero trantsizioa hasi zuen eskolara zihoala. 23 urterekin sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuen Thailandian. Ingeniaritza zibila ikasi zuen Mandalayko Unibertsitate Teknologikoan.
2013ko urriaren 23an emakume transgeneroentzako Miss Rainbow Ribbon edertasun-lehiaketa irabazi zuen. Garaipen horrek 2014ko Miss International Queen lehiaketan Myanmar ordezkatzeko aukera eman zion. 2022an Miss Unibertso Myanmar edertasun lehiaketan parte hartu zuen.
Glénic
Glénic Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Glénic udalerrian erroldatutako biztanleak 592 ziren. Familiak 273 ziren, horien artean 84 pertsona bakarrekoak ziren (60 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 105 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 380 etxebizitza zeuden, 273 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 54 hutsik zeuden. 368 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 273 etxebizitza nagusietatik 241 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 159 etxek bost zituzten. 203 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 111 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 133 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 365 ziren, horien artean 286 aktiboak ziren eta 79 inaktiboak ziren. 286 pertsona aktiboetatik 269 lanean zeuden (140 gizon eta 129 emakume) eta 17 langabezian zeuden (13 gizon eta 4 emakume). 79 pertsona inaktiboetatik 45 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Glénic udalerrian 284 unitate fiskal zeuden, 637 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.764 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hiragana
Hiragana (平仮名) silabario bat da, katakana eta kanji-rekin batera berezko japoniar idazkera-sistema osatzen duena. Batzuetan rōmaji edo latindar alfabetorako transkribapena ere erabiltzen da. Hiragana eta katakana kana-sistemak dira eta ez dute kontzepturik (kanji bezala) irudikatzen, soinuak baizik. Kana bakoitzak bokal bat (あ,a), kontsonante bat + bokal bat (か, ka) edo sudurkaria (ん, -n) irudikatzen du.
Japoniar testu arruntetan hiru sistemak batera daude. Hiragana kanjirik ez duten japoniar hitzak idazteko erabiltzen da (partikulak barne) eta baita aditz-hondarkietan ere; halaber, kanjiaren ahoskera adierazten duen furigana sisteman ere erabiltzen da. Hiragana japoniar umeek ikasten duten lehen idazkera da.
Oinarrizko hiragana karaktereak
Gorriz, karaktere zaharkituak.
Ahoskerari buruzko oharra: Letra guztiak euskaraz bezalatsu ahoskatzen dira, hauexek izan ezik:
Nigoriaren bidez eratutako soinuak
Japonieraz nigori izeneko zeinu diakritikoa dago eta kontsonante ozenak edo ezpuruak (g, z, d eta b) eta p erdi ezpurua eratzeko erabiltzen da.
Kontsonante ozenak eratzeko, (゛) dakuten-a (濁点) erabiltzen da eta p soinua eratzeko (゜) handakuten-a (半濁点) erabiltzen da, biak karakterearen goi-eskuineko aldean jarrita.
Diptongoak
Beste alde batetik, silaba bat ya, yu edo yo-rekin elkartzen denean, diptongoak era daitezke. Kasu horretan, bigarren kana (ya, yu edo yo) txikiago idazten dira.
Kontsonante bikoitzak
Kontsonante bikoitzak kontsonantearen aurrean tsu txikia (っ) idatziz eratzen dira. k, s, t eta p kontsonanteak baino ez dira bikoizten. Adibidez, よっか (yokka, hilaren 4. eguna), ざっし (zasshi, aldizkaria), だった (datta, "izan" aditzaren lehenaldia), にっぽん (nippon, Japonia). Ahoskera hauxe da: yok-ka, zas-shi, dat-ta, nip-pon, hots, kontsonantea bitan ahoskatzen da. Sudurkariekin (m eta n), ん aurrean jarriz bikoizten dira: おんな (on'na, emakumea), うんめい (unmei, patua).
Bokal luzeak
Honelaxe eratzen dira:
Jatorria
Hiragana man'yōgana-tik (japonierazko fonemak irudikatzen zituzten txinatar karaktereak) 5. mendean sortu zen eta hasieran batez ere emakumeek erabiltzen zuten. Hiragana karaktereak txinatar idazkeraren kaligrafia etzanetik sortu ziren. Beheko taulak manyōgana-tik kaligrafia etzanaren bidezko eratorpena adierazten du: goiko aldeak karakterea kaligrafia arruntean erakusten du; gorriz dagoen erdiko aldeak, kaligrafia etzanean; eta beheko aldeak, hiraganazko baliokidea.
1955eko Kontxako Bandera
1955eko Kontxako Bandera (Banderaren 60. ekitaldia, garai hartan 53. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 3 eta 10ean jokatu zen, eta Oriok bere 17. Kontxako Bandera eskuratu zuen.
Kontakizuna
Estropada eremu berria eratu zen hiru ziabogaduna. Hiru urtez iraun zuen eremu berri honek, 1958an berriz ere aurreko eremura itzuli zen arte. Oriok garaipen erraza lortu zuen lau traineruren artean, bigarrena izan zen Lezori minutu eta erdiko aldea atera baitzion, historiako alderik handiena. Lezo eta Oiartzunek lehenengo aldiz egin zuten arraun Kontxan. Donostiarrak trainerua ezin eratu ibili ziren eta azkenean Ur-Kirolak taldekoek hartu zuten trainerua uretaratzearen ardura.
Phytophthora infestans
Phytophthora infestans, protista fungoide bat da. Patata laboreetan galera handiak eragiten ditu mundu osoan eta, gaur egun, patata eta tomateen patogeno garrantzitsuenetarikoa da. Phytophthora infestan 1845etik 1849ra Irlandako gosetearen eta 1846tik 1857ra Eskoziako gosetearen eragile nagusia izan zen.
Epidemiologia
Giro tropikaletan, patataren laboreak etengabe landu egiten dira eta, beraz, aireko inokuloen lehen intzidentzia eremu berrietan hasten dute. Eremu epeletan, aurreko denboraldian lurrean egon ziren tuberkulu infektatuetan ere bizirik iraungo dute onddoak.
Hazi zatiak ere infektatu daitezke eta patogenoak eduki. Hazi infektatuen edo tuberkulu zaharragoen bidez kimu berriak sortzen direnean, onddoak hazkunde berri hori infektatu eta gero esporatu egiten du, bai airearen edo uraren bitartez.