cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Droué
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Droué udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.507 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Roland Hureaux
Roland Hureaux (Baiona, ) lapurtar politikari eta funtzionarioa da. Gaullismoaren jarraitzailea, 1980ko hamarkadan azpifreta izan zen.
Kinbane gaztelua
Kinbane gaztelua (ingelesez Kinbane Castle, eta irlanderaz Caislen Ceinn Bán, euskaraz Buru Zuri Gaztelua esan nahi du) Irlandako Antrimeko konderriaren kostaldean dagoen gaztelu bat da. Ballycastle udalerritik Ballintoy udalerrirako norantzan joan ezkero 5 kilometrotara dago.
1547an Colla MacDonnell buruzagiak eraiki zuen, 1558an bere harresien artean hil zelarik. Bertatik Rathlin uhartea eta Burdin Aroko Dunagregor gotorlekuaren ikuspegi ezin hobeak daude.
Diego Ambuila
Diego Luis Ambuila Carabali (1993ko uztailaren 18a - ) Kolonbiako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sagan Tosu.
Arshile Gorky
Arshile Gorky, Vostanik Manoug Adoian jaioa (Ոստանիկ Մանուկ Ատոյեան; Khorgom, 1904ko apirilaren 15a - Sherman, Connecticut, 1948ko uztailaren 21a) armeniar-estatubatuar margolaria izan zen. Espresionismo abstraktuan funtsezko eragina izan zuen. Mark Rothko, Jackson Pollock eta Willem de Kooningekin batera, XX. mendeko margolari estatubatuar boteretsuenetako bat izan zen. Bere margolaritzak armeniar genozidioak eragindako sufrimendua eta galera islatzen ditu.
1915ean errusiarrek kontrolatutako lurraldera ihes egin zuen armeniar genozidioan zehar eta 1920an Estatu Batuetara iritsi zen. Arshile Gorky izena asmatu zuen eta familia noble batekoa zela esan zuen. 1920ko hamarkadan inpresionismoak eragin zion eta postinpresionismora pasa zen. 1927tik 1931ra, New Yorkeko Grand Central School of Art-en irakatsi zuen. Kubismoarekin eta surrealismoarekin ere esperimentatu zuen. 1940ko hamarkadan egindako lanak Paul Cézanne eta Pablo Picassoren eragina izan zuen eta azkenean bere estilo propioa aurkitu zuen.
Gaixotasunak eta istripuak jota, Gorkyk bere buruaz beste egin zuen 1948ko uztailaren 21ean.
Bisimbre
Bisimbre Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 108 biztanle zituen 11,16 kilometro koadroko azaleran. Campo de Borja eskualdean dago.
Lattimerko sarraskia
Lattimerko sarraskia greban ari ziren eta armarik gabe zeuden 19 meatzari migranteren sarraskia izan zen, Lattimer herriko meategian (Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak) 1897ko irailaren 10ean gertatua. Meatzari gehienak poloniarrak, eslovakiarrak, lituaniarrak eta alemaniarrak ziren, eta Luzerne konderriko sheriff batek izendatutako agente batek (posse comitatus) tirokatu eta hil zituen. Beste dozenaka langile zaurituak izan ziren. Sarraskia mugarri bat izan zen United Mine Workers sindikatuaren historian.
Hilen zerrenda
New York Herald egunkariko artikulu batean jasota dagoenez, 21 izan ziren sarraskian hilak:
Foru erkidego
Foru Erkidego Nafarroa Garaiak 1982tik duen izena da (Nafarroako Foru Erkidegoa), Espainiako 1978ko konstituzioan horrela idatzirik dago. Izen hau Nafarroako Foru Eraentza Birrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoa aplikatzerakoan ezarri zen.
K.a. 454
K.a. V. mendearen taula (K.a. VI. mende | K.a. V. mende | K.a. IV. mende)
K.a. 470ko hamarkada | K.a. 460ko hamarkada | K.a. 450ko hamarkada | K.a. 440ko hamarkada | K.a. 430ko hamarkada
K.a. 459 | K.a. 458 | K.a. 457 | K.a. 456 | K.a. 455 | K.a. 454 | K.a. 453 | K.a. 452 | K.a. 451 | K.a. 450 | K.a. 449
Gatz-lautada
Gatz-lautada arro hidrografiko endorreiko bat da, isurketa baino lurrunketa handiagoa duena, non gatzak (boratoak, kloruroak, nitratoak, sulfatoak, etab.) daramatzaten urak iristen diren. Ura lurruntzen denean, tokian tokiko gatzen kontzentrazioa handitzen da. Gatza, behin betiko lehorra egon daiteke, ura aldizka jaso eta mantendu dezake, edo gatz kontzentrazio handiko lakua izan daiteke.
Gatz-lautadak gatzunetako zati likido batez, urak arrora eramandako gatz ezberdinen dekantazioz irudikatutako gatz-zati batez eta hareaz, lohiz eta buztinez osatutako zati solido batez osatuta daude.
Arro hidrografikoaren, gatz-garraiatzearen, jariatzearen, lurruntzearen, sedimentazioaren eta mineralen eta gatzen ustiapenaren fenomenoaren konplexutasunaren ondorioz, "gatz-lautada" terminoa hainbat testuingurutan erabiltzen dute.
Ezaugarriak
Esan bezala, gatz-lautada arro hidrografiko endorreiko bat da, isurketa baino lurrunketa handiagoa duena eta ondorioz gatzak denboran zehar pilatzen direna. Arroa endorreikoa izanik, urak ez du berezko irteerarik, eta lurrundu arte bertan geratzen da, gatzen metaketa gertatuz.
Uraren emaria txikia izaten da gatz-lautada osatzen duen arroan, euri urak, mendialdeko ur lasterrak (ez ohikoak) eta lurpeko ur emariek osatzen dute.
Gatz-lautadan hiru eremu bereiz daitezke, tokiaren eta unearen arabera aldakorrak izan daitezkeenak:
Skinner's Bottom
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Gatz-lautada
Gatz-lautadetako urmaelak
Ohikoak ez badira ere, batzuetan urmaelak topa daitezke gatz-lautadetan. Hiru motatakoak izan daitezke:
Pedro Joxe Iguain
Beasaingo sementzako eta Alegiako Seme Kutun izendapenak jaso zituen.
Haurtzaroa
Migel Andres Iguain eta Joxepa Telleria senar-emazteen seigarren semea zen. 1926an, Natalia Azurtza anderearekin ezkondu zen eta ezkontza horretatik 8 seme-alaba jaio ziren.
Pedro Joxek 6 urte zituela eskolan hasi zen lehen mailako ikasketak egiten. 8 urte zituela. Lukas Agirre apaizaren akolito hasi zen, baina berehala nabarmendu zen kantuan, gainerako kantari tipleen artean.
Arantzazuko Andre Mariaren Komentuko Nagusiak ere jakin zuen haren berri eta Arantzazura eraman zuten bi urtetan erreskadan (1907-1908) Andre Mariaren bederatziurrenetan abesteko.
Musika ikasketak
Ahotsa aldatzen, 1911ko irailean, bere karrerako bigarren aroa hasi zuen Tolosako Kontserbatorioan, konpondu behar izan zuen arazo handia, pianorik ez edukitzea izan zen. Parrokiako apaiz batek ordea, piano bat eskaini zion hilero hainbesteko bat ordaintzearen truke.
Lanpostuak
1913. urteko udazkenean, probintziako egunkarietan, Ataungo San Gregorioko parrokian organojole baten postua betetzeko oposizio-lehiaketa iragarri zen. Plaza atera zuen eta denboraz urri ibili arren, musika konposatzen hasi zen. Bere buru argiak, lan garrantzitsuak sortu zituen, Ave Maria 2 ahotsetara, Azken Agurra, etab.
Beasaingo Udalak, Organojole eta Bandako Zuzendaritarako oposizio-lehiaketarako deialdia egin zuen eta Pedro Joxe Iguainek bereganatu zuen ardura hori 1924. urtean.
1936-39 bitartean, banda eta abesbatza gerrak erabat murriztuta, Eskisabel eta Konpainia enpresako enplegatu izaten hasi zen. Geroxeago, bere anaia Joanek, berak eta beste hirugarren batek, garraio-negozioa jartzea pentsatu zuten Tolosa eta Bilbo artean eta Transportes del norte, IFARA izeneako enpresa sortu zuten.
1939. Urtearen erdialdera, berriro ere organojole eta bandako zuzendariaren musika-grima nabarmentzen hasi zen. Aldez aurretik dei eginda, gizonezko hutsezko Coral Loinaz sortu zuen. Arrakasta handiko urteak igaro ondoren.
Stigmatopora macropterygia
Stigmatopora macropterygia Stigmatopora generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
M.D.L.R.
M.D.L.R. (frantsesezko Mec de la rue esamoldearen laburdura, euskaratuta kaleko mutila), Morad rap abeslari katalanaren abestia da, haren lehen diskoari izena ematen diona halaber. 2019an kaleratu zuen gaia Moradek, eta erreferentziazko terminoa bilakatu da kaleko kultura-estilo bat adierazteko. Era berean laburdura bera, punturik gabe sarri (MDLR) Moradek berak bere proiektuetan edo bere izen artistiko gehigarri bezala ere badarabil.
Euskal kulturan
Mec de la rue eta Flow 2000 esamoldeak erabili zituen Aitor Bizkarra bertsolariak 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian, ganbarako gai batean, finalaurrekoen lehen fasea osatu bitartean puntuazio handiena lortu zuen bertso sortan.
Slocomb (Alabama)
Slocomb Alabamako hiri bat da. Geneva konderrian kokatua dago. 2010ean 1,980 biztanle zituen, 80.6 kilometro koadrotan banatuta.
Bos
Bos behiak eta antzeko animaliak biltzen dituen generoa da. Gaur egun 6 espezie daude, nahiz eta batzuek bisonteak ere sartuko lituzketen eta etxe abereak direnak bereizi. Uste denez, generoa Bos acutifrons espezietik sortu zen; eta antzinako bobido hartatik etorriko lirateke bisonteak zein uroak, egungo behien arbasoak. Gaur egun, 1.300 milioi behi eta zezen daude munduan.
Slovenské Nové Mesto
Slovenské Nové Mesto Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 13,38 km²ko azalera du eta 1090 biztanle 2017ko datuen arabera.
San Juan Alto (Sevillako metroa)
San Juan Alto (Donibane goiena edo Donibane garaia, euskaraz) Sevillako metroaren geltokia da, San Juan de Aznalfarache udalerrian dagoena, Montelar auzoa eta A-8057 autobia aurrean dago.
Geltokia 2009ko apirilaren 2an ireki zen.
Banchette
Banchette Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Banchettek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Weimar
Weimar Alemaniako hiri bat da, Turingia estatuan eta izen bereko barrutian dagoena, Ilm ibaiaren ertzean.
Saxonia-Weimar dukerriko antzinako hiriburua, bere ondare kulturala zabala da. Bertan, Lehen Mundu Gerra eta gero, herrialdeko lehendabiziko Konstituzio demokratikoa sinatu zutenez, sistema hari Weimarko Errepublika deitzen diote. Hala ere, ordurako, hiria nahikoa ezaguna zen batez ere alemaniar Ilustrazioaren hiriburua izan zelako. Weimarko klasizismoa bertan jaio zen, eta baita Bauhaus mugimendua ere. Hori zela-eta, UNESCOk hiriko gune historikoko leku asko Gizateriaren Ondare izendatu zituen 1998an.
Ekonomia
Industria (nekazaritzarako makineria, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, doitasun-tresneria, portzelana) eta turismoa dira ekonomia-jarduera nagusiak.
Artea
Aipagarriak dira, besteak beste, XV. mendeko kolegiata (XVIII. mendean berritua), Goetheren esanetara berritutako gaztelua (1790-1803), XVI. mendeko gaztelu gorria eta gaztelu berdea (XVIII. mendean eraberritua), Belvedere etxeko jauregia (XVIII. mendea) eta XVIII. mendeko hainbat etxe eta jauregi, Goethe eta Schiller idazleena artean.
Historia
975. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz, Wimare izenaz. 1254. urtean hiri-gutuna jaso zuen eta, 1247-1372. urteetan Weimar-Orlamünde kondeen mende egon ondoren, 1547an Saxonia-Weimarko dukerriko hiriburu bihurtu zen. Era berean, 1815-1918 bitartean Saxonia-Weimar-Eisenacheko Dukerri Handiko hiriburua izan zen.
1918-1919. urteetako iraultzaren ondoren, Alemaniako Biltzar Nazionalak errepublika berria aldarrikatu zuen hiri honetan (1919) eta gaur egun Weimarko Errepublika izenaz da ezaguna. 1920-1948. urteetan Turingiako hiriburua izan zen, eta Bigarren Mundu Gerran kalte handiak jasan zituen. Weimartik hurbil, Etters mendietan, Buchenwaldeko kontzentrazio-esparru handi bat eraiki zuten Bigarren Mundu Gerran (1937); 56.000 lagun inguru hil ziren bertan. Hortaz,Lehen Mundu Gerra galdu ondoren, Alemaniako gobernualdiari ematen zaion izena da 1919an Alemaniako Biltzar Nazionalak Konstituzio berria idatzi zenetik Hitlerrek Alemaniako aginpidea eskuratu bitarteko (1933).
Sarkoidosi
Sarkoidosia gaixotasun kronikoa da, jatorri immunologikoa daukana. Berezko lesioak granulomak dira, tuberkulosian bezala, mikroskopioaren bidez ikusten direnak.
Weimar
Ondasun nabarmenak
Goian aipatu bezala Weimarko klasizismoa bertan jaio zen eta eraikin hauek babesteko 1998an Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk. Hurrengo urtean, 1999an Weimar Europako kultura-hiriburua ere izendatu zuten. Honako hauek dira UNESCOren babesean dauden eraikinak:
Sarkoidosi
Hainbat organo kalte dezake eritasunak, baina birikak dira ohikoenak (%90). Hauen ondoren, gongoil linfatikoak (%75-90), gibela (%60-90), azala (%25), begiak (%25) eta ORLko organoak (%5-20) eta beste batzuk.
Epidemiologia
Arraza beltzeko pertsonak eragiten ditu sarkoidosiak beste arrazakoak baino gehiago.
Sintomak eta zeinuak
Sintomak ez dira espezifikoak: eztula, arnasestua, artralgiak, azalaren lesioak, ikusmenaren arazoak.
Tratamendua
Kortikoideak erabiltzen dira gaixotasunaren tratamenduan, nahiz eta gaixoen kopuru altua berez senda daitezkeen.
Stiphodon alcedo
Stiphodon alcedo Stiphodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Myiothlypis chlorophrys
Myiothlypis chlorophrys Myiothlypis generoko animalia da. Hegaztien barruko Parulidae familian sailkatua dago.
Unibertso behagarri
Unibertso behagarria, ikusgai dagoen unibertso osoaren zatia da. Geometrikoki laua dela dirudien espazio-denbora bat duela dirudi. 1,37 x 1026 m-ko erradioa, 1,09 x 1079 m3-ko bolumena eta 9,27 x 1052 kg-ko masa du, hortaz, 8,46 x 10-27 kg/m3-ko masa-energia parekidea du. Planck zundaren arabera, bere oinarrizko osagarrien bataz besteko dentsitatea %68,3 energia ilunak, %26,8 materia ilunak eta %4,9 materia arruntak osatzen dute.
Adelândia
Adelândia Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Errun
Errun honakoa izan daiteke:
Tour Manhattan
Tour Manhattan (euskaraz: "Manhattan dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1975an eraiki zen eta 110 metro zituen.
1975. urtean eraikia, 110 m-ko altuera duena, Tour Manhattan forma paralelepipedikorik ez duen baina bere silueta kurbatua duen lehen defentsa dorrea da. Izan ere, 1964ko oinplanoan lehenengo belaunaldietako bi dorreetarako (24 m × 42 m) dorreak emandako kokapenak azkenean dorre bakarra eraikitzeko erabili ziren, eta horrek jatorrizko forma azaltzen du. Cogedim taldeak eraiki zuen.
Claude Zidiren L'Aile ou la Cuisse filmaren zati bat 1976an grabatu zen Manhattan dorrean, Tricatel fikziozko ostalaritza taldeko buruzagia eserita.
Nilson Ricardo da Silva Júnior
Nilson Ricardo da Silva Júnior (1989ko martxoaren 31 - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sagan Tosu.
Europa Press
Europa Press Espainiako albiste agentzia da.
1953an Torcuato Luca de Tenak sortu zuen, garaiko Opus Deiko zenbait kide frankistak bultzatua. Laster, herrialdeko agentzia nagusienetariko bat bilakatu zen. Egoitza nagusia Madril hiriburuan du.
Villanueva del Trabuco
Villanueva del Trabuco Málagako udalerria da, Comarca de Antequera eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.408 biztanle zituen.
Barbania
Barbania Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Viktorija Golubic
Viktorija Golubic (1992ko urriaren 16a) suitzako tenislari profesionala da. Golubic-ek bakarkako titulu bat irabazi du WTA Tourrean, bi bakarkako WTA Challenger titulu, baita hamar bakarkako eta binakako 15 titulu irabazi ditu ITF Zirkuituan orain arte. 2021eko abuztuaren 23an, bere karrerako bakarkako posturik gorena lortu zuen 45. postua lortuz. 2018ko urtarrilaren 15ean, 63. postua lortu zuen binakako sailkapenean.
Barbania
Mugakideak
Barbaniak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Jesus Mari Zabarte
Jesus Mari Zabarte Arregi Garratz, (Arrasate, Gipuzkoa, 1945eko urriaren 6a - ) ETAko kidea izan da. 1967. urtean egin zen ETAko kide. 1973an, 1978an eta 1984an atxilotu zuten. Espetxeraturik denbora gehien egon den ETA erakunde armatuko kidea izan da. 2013ko urtarrilean Auzitegi Gorenaren "197/2006 doktrina" aplikatu zioten baina Estraburgoko Auzitegiak "doktrina" hori modu retroaktiboan aplikatzea giza eskubideen aurkakoa dela baieztatu ondoren, 2013ko azaroaren 20an aske geratu zen. Itzal handia zeukan ETAko presoen artean. EPPKren mintzakidea izendatu zuten 1997an.
Familia
Bere gurasoek, Tomas Zabarte eta Joxepa Arregik hiru seme-alaba izan zituzten: Jose Alberto, Isabel eta, gazteena, Jesus Mari. Jesus Mari jaio aurretik hil zen Tomas, Joxepak 25 urte zituela.
Joxepa Arregi Arrasateko Musakola auzoko Garratz baserrian jaio zen. Amaren baserriko izena jarriko zioten ezizen Jesus Mariri: Garratz
Tomas Zabarte Iturriaga, bere aita, Gazte Sozialista Bateratuetako (JSU) kidea izan zen. 1934ko Urriko Iraultzan parte hartzeagatik Guadalupeko gotorlekuan kartzelatu zuten. 36ko gerran, Gazte Sozialista Bateratuen Dragones miliziano batailoiko teniente izan zen. Besteak beste, Intxortako frontean egin zuen borroka bere batailoiarekin. Azkenean, Asturiasko frontean atxilotu zuten, eta kartzelatu. Aita espetxetik irten ondoren ezkondu ziren.
ETAko kide
Txomin Iturberen bidez sartu zen ETA erakundean, 1967. urtean. 1969an ihes egin zuen Arrasatetik Ipar Euskal Herrira, bertan errefuxiatzeko. ETA V.aren berrantolaketan parte hartu zuen Eustakio Mendizabal Txikia, Txomin Iturbe, Jose Manuel Pagoaga Peixoto eta beste militante batzuekin.
Okre
Okrea lurrezko pigmentu natural bat da, burdin oxido hidratatuz osatua eta kolorea horitik laranja edo arre sakonera duena.
Jesus Mari Zabarte
ETAko kide
ETA V.eko fronte militarrean aritu zen. Polizia eta guardia zibilekin enfrentamendu eta tiroketa ugari izan zituen. Erakutsitako ausardia eta determinazio neurrigabeek sona handia eman zioten Euskal Herriko ezker abertzalearen giroetan.
Okre
Pigmentu honetatik egiten den kolorea, ohi, hori urrekara bat bezala deskribatzen da, arinki kafe kolorekoa ikusten delarik.
Jesus Mari Zabarte
ETAko kide
Poliziek ETAko hainbat ekintzetan parte hartzea leporatu zioten: Banco de la Vasconiaren atrakua 1969an, Urnietako Xoxoa baserria erretzea 1971an, Beasaingo Banco Guipuzcoanoko atrakua, Ahumadako dukearen estatua zartatzea 1972an, 1973ko abuztuaren 8an Galdakaoko Cervantes liburutegia erretzea...
Okre
Okre naturala historiaurretik erabili da pigmentu moduan margotzeko, Lascaux leizeetan esaterako. Oso estimatua da arte eder, dekorazio eta igeltserotzan, ez-toxikoa delako eta oso luze irauten duelako.
Bureta (argipena)
Bureta hitzak adiera zenbait ditu:
Niederwürschnitz
Niederwürschnitz Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Smiths Station (Alabama)
Smiths Station Alabamako hiri bat da. Lee konderrian kokatua dago. 2010ean 4,926 biztanle zituen, 288.6 kilometro koadrotan banatuta.
Ferrolaueita
Ferrolaueita fosfato motako minerala da eta laueite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Ferrolaueita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Okre
Historiaurreko hilobi batzuetan ere, okrea gorpuetan erabili zela ikusi da, adibidez, Frantzain aurkitu zen bi bikien ehorzketan, edo El Argarreko hilobietan hobietan.
Pigmentua
Okreak, ezagutzen diren pigmentu antzinakoenen artean daude, historiaurretik datatuak daudenak, non mural eta eraikinetan erabiltzen zen. Egiptoarrek, gainera, gorputza makilatzeko erabiltzen zuten. Badaude datuak egiptoar, greziar eta erromatar kulturek, tratamendu sendagarrietan erabili izanarena, kauterizazioentzako laguntza bezala.
Erdi Arotik aurrera, margolariek euren margolanetan erabiltzen zuten. Okrea ezagun egin zen Jean-Etienne Astier eskala handian ekoizten hasi zenean, 1785ean, Roussillon eskualdean, Frantzian. Eskualde honetako ekoizpena urteko 40 mila tonakoa izatera iritsi zen, Lehen Mundu Gerraren ondoren urteko 2 mila tona baino gutxiagora jaitsi zen arren.
Okre guztiak ez dira toxikoak, eta azkar lehortzen diren eta uniformeki azalerak estaltzen dituzten margoak egiteko erabiltzen dira. Mundu osoan daude tonu ezberdinetan, iturri askok, kafe koloreko okrerik hoberena Ziprekoa eta hori eta gorri koloreko hoberenak Roussillonekoak direla dioten arren.
Jesus Mari Zabarte
ETAko kide
1972ko urtarrilean Poliziaren Buruzagitzak zabaldutako prentsa oharrean garai horretako ETAren ekintzen egiletzat jo zuen.
1972ko martxoaren 2an Ahumadako dukearen monumentua zartatu zuen Iruñean.
Jainkoaren erregetza
Jainkoaren erregetza (βασιλεία τοῦ θεοῦ, basileia tou theou) edo Jainkoaren erreinua gauza guztien gaineko Jainkoaren burujabetasuna da, lurreko agintariak aurkaratuz. Adigai hau, erregetza gisa, batez ere, Mateoren, Markoren eta Lukasen Ebanjelioetan ageri da, eta, erreinu gisa, Mateoren Ebanjelioan eta Korintoarrentzako Lehen Gutunean , batik bat.
Jesus Mari Zabarte
ETAko kide
1972ko martxoaren 7an Manuel Gaztelumendi Zabaletarekin batera leherkariak lapurtu zituen Elizondoko Iturria Hermanos enpresan.
Berriro bueltatu zen Nafarroa Garaiera, ETA V.aren fronte militarreko arduradun gisa.
1973ko urtarrilean, Felipe Uharte bahitu baino egun batzuk lehenago, beste eskapada bat egin zuen Iruñean. Aurre egin zien identifikatu eta atxilotu nahi izan zuten poliziei eta alde egitea lortu zuen.
1973ko urtarrilean Felipe Huarteren bahiketan parte hartu zuen.
Eustakio Mendizabal Algortan 1973ko apirilaren 14an hil zutene egunean, Zabarte Bilbon berarekin izan zela esan zuen poliziak.
1973ko irailaren 26an Espainiako poliziak segada bat prestatu zuen Bilboko Indautxu kalean Jesus Imanol Mitxelena Oxobi eta bera atxilotzeko. Tiroketan Garratzek bost tiro jaso zituen eta Mitxelenak beste bost. Hasiera batean hil egin zituztela zabaldu zen, baina tiro gehienak hanka batean jaso zituen. Tiroketan ez zuen atzera egin, eta polizia bat ere zauritu zuten. Etxe bateko atezaina eta haur bat ere balaz zauritu ziren tiroketan. Basurtoko ospitalera eraman zituzten.
Hurrengo egunean Labe Garaietan atraku bat egitekotan ari ziren atxilotu zituztenean.
Gerra-kontseiluak
Ate itxita egin zizkioten hainbat Gerra-kontseiluetan 94 urtetara kondenatu zuten, eta artean bazituen beste kausa gehiago epaitzeke. Gerra-kontseiluen aurrean tribunalaren aurka egin eta aretotik bota zuten.
Felipe Huarteren bahiketagatik 1974ko ekainaren 11n Gerra-kontseiluan epaitu zuen Santanderren Tribunal Militar batek ateak itxita Bixente Serrano Izkorekin batera. Zabarte makuluekin zegoen, 1973ko irailaren 9an jasotako zauriengatik, eta epaiketa hasterakoan aretotik kanpo bota zuten, tribunal militarraren aurkako oihuak egiteagatik. Epaiketa amaitzeko, berriro eraman zuten aretora, zerbait esateko zuen galdetzeko, eta berriro tribunalaren kontrako oihuak egin eta makulu bat bota zien tribunaleko kideei. 36 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Felipe Huarteren bahiketan parte hartzeagatik.
Ahumadako dukearen estatua zartatzeagatik 15 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Burgosen 1974ko azaroaren 24an egindako Gerra-kontseiluan.
1974ko azaroaren 27an Burgosen ate itxian egindako beste Gerra-kontseilu batean, Beasainen 1971ko abenduaren 31n Banco Guipuzcoanon egindako atraku bategatik Tribunal Militarrak 25 urte ezarri zizkion Zabarteri. Tribunalak Zabarte, Fernandez Trincado eta Muñoa Galarraga aretotik kanporatu zituen, tribunalaren aurka egiteagatik. Epaiketa egin zenean gose greban zeuden.
Elizondon leherkariak lapurtzeagatik 21 urteko espetxe zigorra ezarri zizkioten Jesus Mari Zabarteri, 1974ko irailaren 19an Burgosen egindako Gerra-kontseiluan.
Espetxean
Basurtuko ospitalen ostean Basaurin, Santoñan, Burgosen eta Puerto de Santa Mariako espetxeetan egon zen. Guztira ia lau urte egin zituen espetxean 1977ko apirilaren 14an amnistiaren dekretuarekin kalera irten arte. Denbora horietako heren bat baino gehiago isolamenduan zigortuta egin zuen. Gose greba eta protesta kolektibo ugari ere egin zituen. Burgosko espetxean pistola bat eskuratu eta ihes egiten saiatu zen. Kartzelako atarian harrapatu zuten.
1974ko maiatzaren 22an gose grebari ekin zion beste 7 presorekin batera, Jose Orube Etxebeste ziegan zulo bat egiten harrapatu eta zigor ziegetara zigortu zutelako elkartasunean.
1974ko ekainaren 27an Basauriko espetxean zeuden ETA V eta ETA VI erakundeetako 13 preso politikoek gose greba egin zuten Zabarterekin elkartasunean. Zabarte gose greban zegoen zigor ziegetan, funtzionario batekin eztabaida bat izan ondoren. Gose grebak aurrera jarraitu zuen. Gose greba uztailaren 13an amaitu zen, Zabarteri zigorra kendu eta zentsuraren inguruan presoen hainbat aldarrikapen onartu ostean.
1975eko martxoan Burgosko espetxean berarekin zeuden beste ETAkideekin -Iñigo Alkain eta Lazkaoko Patxi- eta beste hiru preso sozialekin batera ihes egiteko saioa egin zuen. Kartzelara esnezale bat sartzen zela baliaturik, pistola bat eskuratu eta hainbat kartzelari menderatu zituzten, baina egun horretan ohi baino kartzelari gehiago ziren bertan, eta esnezaleak alde egin eta abisua eman zuen. Kalera irten orduko zain zituzten guardia zibilak. Zigortuta -42 egun isolamenduan- Puerto de Santa Maria espetxera bidali zuten.
Amnistiarekin kalera
1977ko apirilaren 14an kalera irten zen Puerto de Santa Maria espetxetik, amnistia dekretuaren aplikazioarekin.
1977ko apirilaren 18an ongi-etorri ekitaldi jendetsua egin zieten Bilbon, Iñaki Aramaio, Josu Abrisketa, Pedro Fernandez Trincado eta Zabarteri. Egun berean, beste ongi-etorria egin zioten Arrasaten. Herriko txistulari bandak harrera egin zion Portaloian eta handik herriko plazara joan ziren, bertan ongi etorri ekitaldia egiteko, 5.000 lagunen artean.
Arrasaten bizi eta lan egiten hasi zen, altzarigintzan. Euskal Herria zeharkatu zuen 1977ko Askatasunaren Ibilaldiko zutabe batean. HASI alderdi politiko sortu berrian sartu zen.
Espetxera berriro
1978ko azaroaren 22an gaueko 01:00etan, bizirik atera zen poliziek Arrasaten gaueko 01:00etan prestatu zioten beste segada batetik. Azkenean, poliziak Zabarteren doberman zakurra tiroz hil zuen, leihoetara tiroka ere ibili ziren, jendea protestaka hasi zelako. Poliziak beste bertsioa zabaldu zuen. Inguruan zeuden Garratzen neskalagun Espe Mercader Solagaistua eta beste lagun bat ere atxilotu zituzten. Azken hau libre utzi zuten komisariatatik pasa ondoren. HASIk ohar bat kaleratu zuen bere alderdiko kidea babestu eta poliziaren bertsioa gezurtatzeko. Herri Batzorde batek ere gezurtatu egin zuen poliziaren bertsioa. Zabartek, poliziaren etxean tratu txar eta torturak jasan zituela salatu zuen.
Hauteskunde zerrendetan
Espetxean zegoela, 1979ko martxoaren 1eko Espainiako Hauteskunde Orokorretan Herri Batasunak preso bana sartu zituen Herrialde bakoitzeko zerrendetan. Horretara, Jesus Mari Zabarte HBko hautagaia izan zen Gipuzkoako zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresurako.
Soriatik 1979ko martxoaren 28an irten zen, behin-behineko askatasunean, 100.000 pezetako fidantza ordainduta. 1980ko otsailaren 11n epaitu egin zuten Espainiako Auzitegian. Fiskalak 6 urteko espetxe zigorra eskatu zizkion. Garratzek HASIko kidea zela deklaratu zuen, eta akusazioak gezurrezkoak zirela esan zuen epaiketan.
Gipuzkoako 1979ko Foru Aldundietan aukeratu zuten Jesus Mari Zabarte Arregi.
1980ko Gasteizko Parlamenturako hauteskundeetan HBko zerrendetan hautagai izan zen.
1980ko abenduan berriro ihes egin zuen Ipar Euskal Herrira.
Espetxera hirugarren aldiz
1984ko ekainaren 15ean atxilotu zuten berriro, Hernanin, Guardia Zibilek ETAko talde bat etxebizitza batean inguratu zutenean, inongo ihesbiderik gabe. Guardia Zibilek Garratzekin etxebizitza hartan zeuden Agustin Arregi Txuria eta Juan Luis Lekuona Kattu hil egin zituzten bertara granada bat jaurtiz. Operazio horretan, Antonio Aguayo Gimenez guardia zibila esku batean zauritu zuten beste guardia zibilek botatako tiro batez. Guardia zibil hori GALen inplikatuta epaitu eta zigortu zuten Galindo jeneralaren taldekoa izan zen. Eta EAEko Lehendakari Ibarretxek domina bat eman zion biolentziaren biktima bezala.
Zabarteri ETAko Donostia komandoko kide izatea eta ekintza ugarietan parte hartzea leporatu zioten. Guztira 615 urteko espetxe zigorra ezarri zioten.
Espetxeetako ibilbidea
1984tik aurrera kartzela ugarian izan da Jesus Mari: Carabanchel, Herrera de la Mancha, Alcala-Meco, Almeria, Ceuta, Salto del Negro, Puerto de Santa Maria, Alcala-Meco, Salto del Negro, Alcala-Meco, Valdemoro (1993.06.--), Valdemoro (1993.10.02), Salto del Negro, Valdemoro (1994.04.11), Salto del Negro, Valdemoro (1994.09.23), Salto del Negro , Valdemoro (1996.01.04), Valdemoro (1997.02.19), Salto del Negro (1990.04.07), Huelva (1998.12.23), Valdemoro (2000.02.11), Huelva, Jaen II, Huelva (2004.08.--), Valdemoro (2006.03.09), Huelva (2006-04-20), Jaen II (2010.05). 2013ko azaroaren 20an kaleratu zen espetxe honetatik.
Gose greba eta protesta ugari egin ditu urte hauetan. Gobernuak 1986an presoen sakabanatzearekin Almeriara bidali zuen eta harrez gero makina buelta eman ditu Espainiako kartzeletatik. Salto del Negroko espetxean gose greba luzeak egin zituen bere kideekin batera, bertan inposatu zizkieten bizi-baldintzak hobetzeko helburuarekin.
1996ko uztailaren 11n EPPK-k zabaldutako agiri batean, Kolektiboaren mintzakide taldekoa izendatu zuen Jesus Mari Zabarte.
Zigorraren hiru laurdenak beteta ere, eta legearen arabera kalean izan beharko litzatekeen arren, kartzelan jarraitu zuen. Espetxe zigor guztiak bateratuta, gehienez jota, 2013an atera beharko zen kalera, atxilotu zuten garaiko Espainiako Kode Penalaren arabera preso batek ezin duelako 30 urte jarraian baino gehiago egin espetxeetan. Dena dela, 2013ko urtarrilean Espainiako Auzitegi Gorenaren "197/2006 doktrina" aplikatu zioten eta, irteera data 2013ko martxoaren 29rako finkatua zuen arren, 197/2006 doktrina aplikatuta, zigorra 2014ra arte luzatu zioten. Azkenean, baina, Estrasburko Auzitegiak 197/2006 doktrina bertan behera utzita, 2013ko azaroaren 20an irten zen kalera.
Kaleratu zen egunean, kartzelan jarraitzen duten presoen egoera gogorarazi eta haiek askatu beharra azpimarratu zuen. Bere buruari buruz, hala zioen: "koordenada berritara moldatu beharko dut nire burua. Bizitzen ikasi beharko dut berriro".
Amari agur esateko aukerarik gabe
Joxepa Arregi 2010eko maiatzaren 24an hil zen. Bere ama hilzorian zegoela, Zabartek ama bisitatzeko baimena eskatu zuen. Ezaguna da Garratzek ez duela inoiz espetxeetako agintariei ez holakorik ez bestelako mesederik eskatu, baina orduan etxekoekin hitz egin ostean amari agur esateko egin zuen eskaera. Horretarako ama bizirik ikusi nahi zuela adierazi zuen, bere bizitzako esker ona emateko, bizitza osoan jasotako guztia zelanbait itzultzeko. Legeak kasu horietan presoa etxera eramatea jasotzen du, baina kasu honetan eskaerari entzungor egin eta ama ikustera eraman beharrean Huelvako espetxetik Jaen II espetxera eraman zuten. 2010eko uztailean gutun ireki bat argitaratu zuen Joxeparen omenaldian izandakoei eskerrak emoteko. Jon Maiak ekitaldi hartan esandako bertsoa ekarri zuen paperetara ama gogoratzeko: «Agur eta ohore Joxepa Arregi, Askatasunaren dama, zazpiehun preso seme-alaben duintasunaren ama».
Gurutzearen eliza (Gares)
Gurutzearen eliza Nafarroako Gares udalerrian dagoen eliza erromaniko eta gotiko bat da. Nafarroako kultura ondasuna dago.
Kokalekua
Garesko Alde Zaharraren ekialdean eta Gurutzearen kalea dago, Donejakue bideak karrika hori zeharkatzen du. Leku horretan hiru eraikin hauek daude: Jesusen Bihotzeko Aiten aterpetxea, erromesentzako ospitale zaharra eta Gurutzearen eliza. Behin errepidea gurutzatuta, Bidea Karrika Nagusian barneratzen da, harik eta herriari gaztelaniazko izena eman dion Garesko zubi erromaniko ikusgarrira iritsi arte.
Garesko Gurutzearen Elizaren sorrera Tenpluko ordenari lotu izan zaio eta bere barnean tailu misteriotsua dago: elezaharrarekin zerikusia omen duen gurutzea, irudigintza gotiko lan bikaina.
Historia
XII. mendearen bukaerakoa da, Tenpluko ordenak Baratzetako Andre izenarekin sortu zuen. 1312an ordena hori kanporatu ondoren, 1443an Jerusalengo Joan ordena militarra tenplarioek herrian zituzten ondasunez jabetu zen. XV. mendearen erdian, elizaren ondoan, San Joandarren komentua sortu zen, bai eta ospitale ere, Santiago de Compostelarantz zihoazen erromesak zaintzeko. 1469an Gurutzearen kofradia Ospitaleak ematen zuen harreraz arduratu zen, bai eta elizari izena ere eman ere. Desamortizazioen eta Karlistaldien ondotik, urtetan abandonatua, 1919an Jesusen Bihotzeko Aitek multzo osoa bere gain hartu zuten, eta horri esker kontserbatu da.
Eraikina
Kanpoaldean dagoen pasabide estalia edo nartex esaten zaiona nabarmena da, tenplua erromesentzako ospitale zaharrarekin lotzen duena. Dorrea Erdi Aroan hasi ziren eraikitzen, eta XVIII. mendean eman zitzaion bukaera.
Ataria XIII. mendekoa da. Hiru arkibolta ditu: lehenbizikoa leuna da, bigarrena erromesen maskorrez dago apaindua eta hirugarrenan irudi bitxiak daude, batzuk moralizatzaileak, aingeruak, hegaztiak, lehoiak eta piztien artean, harpia bat.
Bi nabeen artean ezberdintasunak daude: jatorrizkoa XII. mendekoa baita eta bestea, berriz, XIV. mendekoa:
Jatorriz tenplarioa dela esan izan da, baina ez dago hori frogatzen duen daturik. Izan ere, Gurutzeari aipamena egin zion lehen agiria 1325ekoa da eta Tenpluko Ordena 1312an kanporatu zuten. Elezaharraren arabera, Santiagotik atzera zetozela, erromes alemaniar batzuek tratu ona jaso zuten Garesko erromesen ospitalean eta, esker ona adierazteko, erromesaldian soin gainean eraman zuten gurutzea oparitu zioten elizari.
Álora
Álora Málagako udalerria da, Valle del Guadalhorce eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 13.436 biztanle zituen.
Cumari
Cumari Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Bulbuente
Bulbuente (aragoieraz Bulbuén) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 108 biztanle zituen 11,16 kilometro koadroko azaleran. Campo de Borja eskualdean dago.
Slaughterbridge
, 'Tre war Ponshal', Treague eta Camelford Station ('Gorsav Reskammel'), Ingalaterrako Kornualles konderriko bata bestearen alboan dauden hiru herrixka dira.
K.a. 455
K.a. V. mendearen taula (K.a. VI. mende | K.a. V. mende | K.a. IV. mende)
Maurice Dartigue
Maurice Dartigue (Ahurti, - 1956ko apirilaren 20a) lapurtar txirrindularia izan zen. 1904ko Frantziako Tourra lehiatu zuen, baina ez zen amaieraraino iritsi. 1912ko Frantziako Tourrean farol gorria izan zen, baina baliteke hori Edouard Dartigue izeneko beste txirrindulari bat izatea. Frantziako Tourrean inoiz lehiatu zuen lehen euskal txirrindularia izan zen.
Abiadura-patinajea 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 500 metro
2022ko Neguko Olinpiar Jokoetako abiadura patinajeko 500 metroko gizonezkoen lehiaketa 2022ko otsailaren 12an egin zen, Pekineko Abiadura Patinajeko Obalo Nazionalean ("Izotzezko Zinta"). Gao Tingyu txinatarrak irabazi zuen proba, brontzezko domina 2018an, eta errekor olinpiko berria ezarri zuen. Hego Koreako Cha Min-kyuk zilarrezko domina irabazi zuen, 2018ko arrakasta errepikatuz. Japoniako Wataru Morishigek brontzea irabazi zuen, bere lehen domina olinpikoa.
Tituluaren defendatzailea eta plusmarkista olinpikoa Håvard Holmefjord Lorentzen zen. Laurent Dubreuil 2021eko munduko txapelduna da 500 metroko distantzian. Zilarrezko domina eta munduko plusmarkista Pavel Kulizhnikov da. Dubreuil, 500 metroko distantzian, ISU 2021-22 Abiadura Patinajeko Munduko Kopako liderra zen, Olinpiar Jokoen aurretik zortzi proba burututa, Wataru Morishige eta Tatsuya Shinhama atzetik zituela. Dubreuilek denboraldiko denborarik onena egin zuen, 33,77 Calgaryn, 2021eko abenduaren 10ean.
Guapó
Guapó Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Stiphodon allen
Stiphodon allen Stiphodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Flow 2000
Flow 2000 (ingelesez ahoskatua, flow two thousand) Bad Gyal abeslari katalanaren abesti bat da, 2021ean kaleratua lehen aldiz, baina gero remix eta berrerabilpenak ikusi dituena. El Guincho ekoizlearekin batera sortu zuen reggaeton estiloko kantua Bad Gyalek. Izenburuak erreferentzia egiten dio 2000ko hamarkadako estilo estetiko distiratsuari.
Euskal kulturan
Flow 2000 eta Mec de la rue esamoldeak erabili zituen Aitor Bizkarra bertsolariak 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian, ganbarako gai batean, finalaurrekoen lehen fasea osatu bitartean puntuazio handiena lortu zuen bertso sortan. Bad Gyalen abestia oso gogoko zuela esan zuen gero Bizkarrak, "atmosfera kultural bat, erreferentzia-sistema oso bat" ekarri nahi izan zuela harekin bertsora.
Pragako Geltoki Nagusia
1871an Frantzisko Josef I.a Austriakoaren omenez "Franz Joseph I" izenez inauguratu zen. Errepublika (1918-1939) garaian AEBko Woodrow Wilson presidentearen omenez "Wilson geltokia" izena jaso zuen. Bestalde, barnealdean art noveau estiloko apainketa du, 1909an Josef Fanta txekiarrak diseinatua.
Gekko palmatus
Gekko palmatus Gekko generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Myiothlypis conspicillata
Myiothlypis conspicillata Myiothlypis generoko animalia da. Hegaztien barruko Parulidae familian sailkatua dago.
Sevilla dorrea
Sevilla dorrea, lehen Cajasol dorrea Andaluziako Sevillan dagoen etxe-orratza da. Dorrean Cajasol aurrezki-kutxaren egoitza nagusia izateko eraiki zen. Egiturak 180,5 metro eta 40 solairu ditu, eta Andaluziako eraikinik garaiena da.
César Pelli arkitektoak diseinatua da.
2012ko abenduaren 20an egiturak gorengo garaiera eskuratu zuen.
Unescoren mehatxuak
Nahiz eta Sevillaren erdigune historikotik aldendua dagoen (hiriaren mendebaldean). Unescok Sevillari emaniko Gizateriaren ondare titulua kentzearekin mehatxu egin zuen 2010ean. Horrez gain, dorrearen eraikuntzaren aurka hainbat elkarte sortu dira Sevillan.
Heitoraí
Heitoraí Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Snead (Alabama)
Snead Alabamako herri bat da. Blount konderrian kokatua dago. 2010ean 835 biztanle zituen, 61.3 kilometro koadrotan banatuta.
Dover gaztelua
Dover gaztelua (ingelesez Dover Castle) Ingalaterrako Kent konderrian dagoen Dover udalerrian kokatzen den gaztelu bat da. Bere estrategia eta defentsa kokapen bikainaren ondorioz historian zehar Ingalaterrako Giltza ezizenez ezagutua izan da. XII. mendean Henrike II.a Ingalaterrakoaren aginduz eraikia izan zen.
Arriate
Arriate Málagako udalerria da, Serranía de Ronda eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.050 biztanle zituen.
Somotor
Somotor Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 16,30 km²ko azalera du eta 1478 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1214. urtekoa da.
Oiasso
Oiasso Antzinako Erromaren garaian baskoien portu-hiria edo civitas zen, Bidasoaren bokalean, gaur egungo Irungo hirigunean (Gipuzkoa) kokatua. Erromatar Inperioan Hispania iparralderako, eta batez ere Tarraconensis probintziarako, salerosketa eta garraio gune garrantzitsua zen. 1990eko hamarkadan ikerketa arkeologikoek hiriari buruzko ezaguera handitu egin zuten.
Oiassoren kokapenetik gertu Arditurriko erromatar meatzeak daude. Hiria bere meatze-barrutia ren burua zen, erromatarren garaitik ustiatua eta Oiassoko portuarekin lotua, nahiz eta uste den haiek iritsi baino lehen ustiatzen zela aztarnategia. Meategiak ustiatzea oso garrantzitsua izan zen, ingeniaritza-lanen hondakinek erakusten dutenez. Meategiak 1984ra arte egon ziren aktibo, ia etenik gabeko 2.000 urtez. Horietan zilarra, burdina, beruna, zinka, fluorita eta blenda atera izan da.
Historia
Geografo klasikoek Plinio, Klaudios Ptolemaios eta Estrabonek beren idazlanetan Oiasso hiria aipatu zuten. Pliniok Naturalis Historia bere liburuan baskoien lurrak Pirinioetatik Oiarsoraino kokatu zituen, Vasconum saltus izeneko eskualdean. Klaudios Ptolemaiosek II. mendean bi kokapen eman zizkion Oiasso izenari Geographikè Úphégesis bigarren liburukian, bata hiriari (grezieraz: Οίασσώ πόλις) eta bestea Pirinioetako Oiasso mendixkari (grezieraz: Οίασσώ άκρον Πυρήνης). . Horrexegatik, Julio Caro Barojak oker ulertu zuen Oiassok bi gune bereizi zituela, hiria eta portua.
Oiasso Mar Externum izeneko itsasoaren portu garrantzitsua zen, behin K. a. I. mendean Tarracorako galtzada eraiki zenean, meak garraiatzeko eta salerosketan aritzeko. Galtzadak Ebroren harana zeharkatu zuen Osce eta Ilerda hirietatik. Ab Asturica Burdigalam edo XXXIV. galtzadak Oiassotik ere pasatzen ziren Asturica Augustatik Burdigalara zihoazela, Estrabonek zioen bezala. Galtzada hori Erromatar Inperioak sortutako Atlantiar eskualdea hornitzeko sare komertzialean zegoen.
Era berean, bere portua Mar Externumgo portu sarean zegoen, Bizkaiko golkoko Brigantium (A Coruña), Flaviobriga (Castro Urdiales), Vesperies (agian Urdaibai), Menosca (agian Getaria edo Zarautz), Lapurdum (Baiona) eta Burdigala (Bordele) portuekin batera.
Gertuko Bidasoa Akitania eta Hispania Citerior arteko muga sortu zuen. Bidasoan zubi baten aztarnak agertu dira eta portorium edo aduana laster agertuko dela uste da. Akitaniarako bidean zeuden produktuek %2ko zerga zuten eta Hispania Citeriorreko bidean zeudenek, berriz, %2,5.
Arkeologia
1992an, eskualdeko aztarnetan ikerketa arkeologikoak egin ziren I. mendeko kaietan, Irungo Santiago kalean. Lehen Santa Elenan I. mendeko nekropoli bat agertu zen eta baita biltegiak, tailerrak eta bainu-etxeak ere. Batzuen ustez, anfiteatro bat, tenplu batzuk edo forum bat ere badaude. Aurkikuntza hauek antzinako Euskal Herriko isolamenduaren aurkako frogak dira.
2006ko uztailean, Irunen Oiassoren historiari buruzko museoa eraiki zuten: Oiasso Erromatar Museoa.
Bardonecchia
Bardonecchia Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Bardonecchiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gazteen Entziklopedia
Edukiak eta irudiak erabiltzeko estiloa
Guztira 750 artikulu argitaratu zituzten, artikulu bakoitzak orrialde oso bat hartzen zuen eta material grafiko ugarirekin batera azaltzen zen. Bestalde, azken liburukiak bukaeran 6.000 kontzepturen definizio labur-laburra zekarren, kontzeptu horietako bakoitza zein liburukitan eta zein artikulu nagusitan agertzen zen zehazteko.
Irudi ugari izateaz gain, testuak eta irudiak elkar osatzen dute konbinazio emankor bat lortuz. Orrialde bakoitza sarrera bati dagokio, orrialde guztiek antzeko egitura dute eta sarreraren arabera alfabetikoki ordenaturik daude. Orrialdearen barnealdean oinarrizko testua duen zutabe bat dago. Bertan sarrerari dagokion informazio ugari ematen da era ulerterrazean. Testu honen argigarri dira orrialdean zutabe horretatik kanpo dauden beste elementuak: marrazkiak, argazkiak, mapak, eskemak, erreferentzia gurutzatuak beste artikulu batzuetara eta sintesi gisako laburpena. Gainbegirada batez idea sinple eta argia jaso daiteke gaiaz.
Honela banatuta zeuden artikuluak zortzi liburukitan zehar:
Taldea
Lanaren zuzendaria eta euskal orrietako testuen egilea Andoni Sagarna izan zen, itzultzaileak Andoni Sarriegi eta Jon Urrujulegi. Argazki berriak Elhuyarrekoak eta Eusko Jaurlaritzakoak ziren.
Aurrekariak eta ondorengoak euskarazko entziklopedietan
Euskara batuaren aroan sartuta, hasieran euskarazko entziklopedia moduko batzuk izan ziren, Itzulpen gisa egindakoak eta kasu batzuetan gaiaren arabera antolatuak, adibidez Mundua Jakingai eta P8 izenekoak.
Baina 20 urte geroago 1990reko hamarkadan proiektu sendo batzuk sortu ziren euskarazko entziklopediak sortzeko erronkari erantzuteko. Hezkuntza sisteman behar-beharrekoak ziren erreferentziazko obrak 1990eko hamarkadan hasi ziren argitaratzen. Lehenengo urratsa 1991ean hasi zen, Lur Hiztegi Entziklopedikoarena izan zen. Geroago Gazteen Entziklopedia ren lehenengo zenbakia 1992an argitaratu zuen EUSENOR Fundazioak, eta guztira 8 liburuki izango zituen. Biak helburu orokorrekoak izanik, Lur jatorriz euskaraz idatzita zegoen eta artikulu askoz gehiago eskaini zituen, baina Gazteenak azalpenak erraztearren erabiltzen zituen hainbeste osagai grafiko eskaini gabe.
Geroxeago etorriko ziren hiztegi entziklopediko horien online-eskaintzak eta 2001ean sortuko zuten Euskal Wikipediaren lehen bertsio nimiñoa.
2009an Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa argitaratu zuen Elhuyar Fundazioak. Hainbat arlo eta erakundetako 200 aditu euskaldunekin lankidetzan oinarritua. Harrezkero edukiak modu irekian osatu eta eguneratu izan dira.
Auñamendi Eusko Entzikloplediak, Euskal Herriaren tradizioa, oraina eta etorkizunaren arteko lotura jaso zituen hainbat artikulutan,Eusko Ikaskuntzak Euskomedia fundazioaren bidez 2010ean Interneten argitaratua, Izan ere, Internet bidez dohainik kontsulta daiteke. 2020an 155.000 artikulu zituen gaztelaniaz (%96,3) eta 6.061 (%3,7) euskaraz, gehienak Bernardo Estornes Lasaren Enciclopedia general ilustrada del País Vasco ospetsukoak.
Moitron
Moitron Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Huw Marshall
Huw Marshall (Wrecsam, Gales, 1969ko otsailaren 28a), galestar aktore, telebista ekoizle eta S4C galeserazko telebista publikoaren arlo digitaleko buru ohia da.
Moitron
Biztanleria
2007an Moitron udalerrian erroldatutako biztanleak 55 ziren. Familiak 22 ziren, horien artean 7 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Huw Marshall
2018an Galesko ikuspegitik landuko duen hedabide independente bat sortzeko kanpaina bati ekin zion.
Dimentsio
Dimentsioa (latineko dimetiri 'neurtu' eta honen abstrakzio den dimensiō hitzetik dator) objektu matematiko bati ezaugarri metriko edo topologikoei lotutako zenbakia da. Dimentsioaren erabilpen ezberdinak badira: espazio bektorial baten dimentsioa, dimentsio topologikoa, dimentsio fraktala...