cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
West-Cappel
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 365 ziren, horien artean 279 aktiboak ziren eta 86 inaktiboak ziren. 279 pertsona aktiboetatik 263 lanean zeuden (146 gizon eta 117 emakume) eta 16 langabezian zeuden (9 gizon eta 7 emakume). 86 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an West-Cappel udalerrian 198 unitate fiskal zeuden, 593 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.239 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 2 iturginak eta 1 ile apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
2000. urtean West-Cappel udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Budgam barrutia
Budgam barrutia Indiako barruti bat da, Kashmir dibisioan, Jamnu eta Kaxmir estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Cerita-(Ce)
Cerita-(Ce) silikato motako minerala da eta cerite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Cerita-(Ce) silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.
The Brazen Head
The Brazen Head Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen taberna bat da. Bridge Street Lower kaleko 20. zenbakian dago, Liffey ibaiaren hegoaldeko bazterra eta Father Mathew zubiaren alboan.
Historia
Tabernaren jatorria 1198an ezarritako zaldi-gurdi geltoki batean dago, baina erdi aroko eraikin horren egituraren zenbat atal gaur egun taberna dagoen kokalekuan dauden jakitea zirta ezina da eta gai horrekiko eztabaida dago. Dena den, berandu bezala, 1613-1775 aldera jada gaurko tabernaren eraikina bazegoen.
Taberna honetatik bezero ospetsu ugari igaro dira, tartean James Joyce (zeinak taberna hau Ulises eleberrian aipatu zuen) eta Jonathan Swift (Gulliverren bidaiak eleberriaren egilea) idazleak. Robert Emmet irlandar nazionalista eta errepublikarraren aldi bateko bizilekua ere izan zen. Beste bezero ezagun batzuk Brendan Behan, Theobald Wolfe Tone eta Daniel O'Connell izan dira.
Irlandako tabernetan ohitura den legez honetan ere zuzeneko musika emanaldiak egon ohi dira, bertan beste askoren artean The Dubliners taldeak, Van Morrison, Paolo Nutini eta Tom Jones abeslariek jo edota abestu izan dute.
The Man Who Killed Don Quixote
The Man Who Killed Don Quixote 2018ko Terry Gilliam britainiar zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko film komikoa da. 29 urte behar izan ditu Terry Gilliamek filma amaitu eta estreinatzeko. 1989. urtean hasi zuen filma lantzen, eta 2000. urtean filmatzen, Nafarroan.
Argumentua
Toby iragarki zuzendari ziniko bat da, baina zapatari ero baten eldarnioan harrapaturik geratuko da. On Kixote dela uste du zapatariak. Hainbat abentura surrealistaren ondoren, Tobyk aurre egin beharko dio gaztetan sortu zuen film baten ondorioei: Espainiako herrixka bati itxaropen faltsuak eman zizkion.
Zwijndrecht (Belgika)
Zwijndrecht (nederlanderaz ahoskatua: ; ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Zwijndrecht bera eta Burcht. 2015eko urtarrilaren 1ean 18.643 biztanle zituen.
National Mall
National Mall (zelaigune nazional) Washington Hirian dagoen hiri parke bat da, Parke Nazionalen Zerbitzuak kudeatua. Pierre Charles L'Enfantek proposatu zuen bere 1791ko planoetan baina XX. mendera arte ez zuten gauzatu. Hiriko turismo-gune nagusietako bat da eta baita hainbat manifestaldien jomuga.
Fatema Mernissi
Fatema edo Fatima Mernissi, arabieraz: فاطمة مرنيسي, (Fez, Maroko, 1940ko irailaren 19a - Rabat, 2015eko azaroaren 30a) marokoar historialaria, soziologoa, irakaslea eta idazlea izan zen. Parisko Unibertsitatean ikasi ondoren, herrialdeko feministarik ospetsuenetariko bat izan zen.
Emakumeen eskubideak defendatzeagatik eta Koranean mundu mailako aditua izateagatik nabarmendu zen. Historialaria, saiakeragilea, soziologoa, Unibertsitateko irakaslea eta idazlea izan zen besteak beste. 2003an Asturias Printze Saria izan zen. ''Oihu egiten eta protestatzen ikasi behar duzu, ibiltzen eta hitz egiten ikasi duzun moduan. (...) Amarentzat kezkagarria zen urteen poderioz ni emakume otzana bilakatuko nintzela pentsatzea eta...''
Biografia
Fátima Mernissi 1940an jaio zen Fezen (Maroko), okupazio frantsesaren aurkako Marokoko mugimendu nazionalistaren guneetako batean. Lur-eremu zabalen jabea zen familia aberats batekoa zen, ohiturak mantentzen zituen famili batekoa. Familia-etxe handian emakumeentzako gelak (harem-a) zeuden eta horien artean jaio eta hazi zen. Nazionalismo politikoaren garaipenari esker, analfabetoak izan ziren amak eta amonak gozatu ez zuten hezkuntza lortu zuen. Eskolako lehen urteetan, eskola koranikoetan trebatu zen, eta, gero, sortu berri zen Estatuak proposatutako irakaskuntza-ereduan sartu zen. Hogei urte arte arabieraz baino ez zuen hitz egiten, baina hizkuntzaren muga gainditzeko, hainbat hizkuntza ikasi zituen eta bere lanak arabieraz, frantsesez eta ingelesez idatzi zituen.
Mernissik Politika Zientzien Ziurtagiria lortu zuen Rabateko Mohamed V Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean, eta Parisko Sorbona Unibertsitatean beka batekin jarraitu zuen ikasten. Ondoren, 1973an Soziologiako doktoretza lortu zuen Estatu Batuetako Brandeis Unibertsitatean, Beyond the Veil: Male-Female Dynamics in Modern Muslim Society lanarekin. Marokora itzuli zenean, 1974ko apirileko Soziologiako 24. Biltzarrean, Aljerren (Argel), hasi zen ezaguna egiten. Bere saiakera eta lan literarioek Magrebeko idazle ezagunenetako bat eta pentsamendu arabiar garaikidearen lehen mailako erreferente bihurtu dute. 1973tik 1980ra, Soziologiako irakasle izan zen Rabat unibertsitatean. Ondoren, Institut Universitaire de la Recherche Scientificen, Universidad Mohamed V, Rabaten irakatsi zuen. Gainera, Mernissi nazioarteko hainbat erakundetako aholkularia izan zen (BIT, UNESCO) eta hainbat bildumatako zuzendaria, besteak beste, Femme Magreb Horizons 2000, Marocaines, Citoyennes de demain.
Sexua, ideologia eta Islam (1975)
Bere tesia eta lehen liburua, Sexo, ideología e Islam izenekoa (ingelesezko jatorrizko titulua: Beyond the Veil: Male-Female Dynamics in Modern Muslim Society, 1975) hiriko emakume marokoarrekin egindako 14 elkarrizketetan eta Marokoko erlijio-aholkularitzako zerbitzu batera bidalitako 402 gutunetan oinarrita dago Islam ofiziala genero-berdintasunarekin kontraesanean dagoela frogatzen saiatu zen Mernissi. Emakumeak eta gizonak berdinak dira islamaren ideologian, baina manipulatzailetzat, sexualki aktibo eta arriskutsutzat hartzen dira (mendebaldeko kulturan, aldiz, emakumeak biologikoki gizonak baino txikiagoak diren usteak justifikatzen du genero-desberdintasuna). Gainera, emakumeak gizonen mende daude lege islamikoaren (Sharia) eta erakundeen arabera, boterea mugatzeko. Hala ere, modernizazioak zalantzan jartzen ditu erakunde horietako batzuk. Liburuaren I. zatian, lehen akademiko musulmanek emakumeei, sexualitateari eta familiari buruz idatzitako idazkiak zehazten dira. II. zatian Marokoko egoera modernoa aztertzen da. Bere ideietako batzuk: Umma (islameko fededunen komunitatea), berdintasunean oinarritua, gatazkan dago familia musulmanarekin, desberdintasunetik abiatuta eraikitzen baita. Islamaren mehatxua elementu heterosexuala da, ez emakumearen askapena. Emakume musulmanak belaunaldiz belaunaldi askatuko dira, eta ez sexu-gatazkekin.
Maroko emakumeen bidez (1990)
Mernissiren arabera, liburu hori: "'Nik aukeratutako elkarrizketa-multzo bat da, niri gustatzen zaidalako, besterik gabe. Subjektibotasunez betetako liburua da. Elkarrizketatutako emakumeekin lotzen nauten lotura afektiboak oso sendoak dira. Nik isileko emakumeei eman diet hitza, inork ikusi edo entzun gabe bizitzan zehar pasatzen direnei. Independentziaren aurretik eta ondoren ia ezkutuan proletarizatu zirenak. Alderdiek eta Gobernuak diplomak dituztenekiko interesa dute, gizartean ondo moldatzen direnekiko. Nik nekazarien eta langileen isiltasuna azaleratu dut, emakume langile horiei buruz hauteskundeetan baino ez baita hitz egiten. Nire liburuaren mezua arazoak planteatzea da, mundu arabiarrari, Marokori, legegile marokoarrei. Nor islatzen du, bada, legeak? Norentzat dago egina?”                                                                                              Fátima Mernissi"
'Harem' politikoa: Profeta eta emakumeak (1992)
Liburu honetan (frantsesezko jatorrizko titulua: Le harem politique – Le Prophéte et les femmes, 1987), emakumeen giza eskubideak babesten dituzten tradizio islamiar premodernoak aurkitu eta deskribatu egiten ditu. Bere lana egiteko eskubidea defendatzeko, Mernissik zera pentsatu zuen, aditu baino gehiago, berriz ere testu koranikoak berrikusi behar zituela. Koranaren bertsio ezberdinak zehatz-mehatz aztertu ondoren, Mernissik zirkulu islamiar batzuetan nagusi den misoginiaren printzipioa erakutsi zuen, eta bere baieztapen ospetsua egin zuen:"Mahoma profeta gizon feminista eta oso aurrerakoia izan zen bere garairako, eta ez zen Mahoma bera izan, beste gizon batzuk baizik, emakumeak bigarren mailako pertsonatzat hartzen hasi zirenak. Profeta emakumeen duintasunaren defendatzailea izan zen, eta meskiten ateak zabaltzen zizkien, gizonaren berdintasunean. "Fátima Mernissik honako hauxe gaineratu zuen: "“(Mahomaren) garaiko Arabia bidegabea eta basatia zen. Bahitu, saldu eta emakumeak 'herentzian' hartzen ziren. Hark (Mahomak) debekatu egin zuen hori guztia, eta mugak jarri zizkion beduino haien poligamia basatiari. Emakumeak otoitzean eta gerran parte hartzera bultzatu zituen, orduko bi ekintza garrantzitsuenak.”"Mernissik Profetaren emazteek duten zeregin garrantzitsuaz eta islamaren fundazioaren gertakizun politiko nagusietan duten parte-hartzeaz ere idatzi zuen. Hori guztia ez zitzaion Marokoko Erregimenari gustatu eta liburua Marokon debekatutako autorearen liburu bakarra izan zen, nahiz eta beste herrialde musulman batzuetan, Sirian esaterako, arrakasta handia izan zuen.
Ahaztutako boterea. Emakumeak aldatzen ari den islamaren aurrean (1995)
''Ahaztutako boterea. Emakumeak, aldatzen ari den islamaren aurrean (1995) (jatorrizko titulua frantsesez: Sultanes oubliées – Femmes chefs d’Etat en Islam,'' 1990), laurogeiko hamarkadako eta laurogeita hamarreko hamarkadaren hasierako artikulu batzuk ditu, hainbat alderditatik hainbat galderari erantzuten saiatzen direnak, hala nola: zergatik dira Estatu arabiarrak emakumeen etsai? Zergatik ezin dituzte emakumeak aurrerapenaren indar eragile gisa ikusi? Mernissik zera dio:"ez zuela ulertu “Estatuak emakumearenganako duen etsaitasunaren misterioa, Persiako Golkoko gerra piztu zen arte. Orduan ikusi zen argi eta garbi ez zela feminitatearen aurkako gerra, demokraziaren aurkakokoa baizik'. "
Ametsak atalasean: Haremgo neskato baten memoriak (1995)
Liburu horretan (ingelesezko jatorrizko titulua: Dreams of a Trespass – Tal of a Harem Girlhood, 1994), Fátima Mernissik Fezeko etxe-harema deskribatzen du; hain zuzen ere, 1940ko hamarkadan eta 50eko hamarkadako lehen urteetan, haurtzaroan eta nerabezaroan bizi izan zuen harena. Deskribapen hori ez da Mendebaldera pintura eta filmen bidez iritsi den otomandar inperialetik (1909an desagertua) heldu zaiguna, oso bestelakoa baizik. Lan horretan, Mernissik lehen pertsonan kontatzen ditu patioan bizi ziren eta kanpoko mundura sartzerik ez zuten emakumeen ametsak eta memoriak. Horregatik, mundua bere irudimenean birsortu behar zuen. Aitaren aldeko aitonarekin, haren emazteekin, osaba-izebekin, lehengusuekin eta beste senide batzuekin bizi zen, aitarekin eta amarekin batera. Mernissiren amak hezi eta eragin egin zuen, emakume kikila izan barik, indartsua izateko. Horretan paper garrantzitsua dute Mila eta bat gauetako pertsonaiek; adibidez, Xererazadek, bere adimenarekin eta hitzaren nagusitasunarekin zuen errege, senar eta gizona kontrolatzen jakin baitzuen. Aitonaren landako harena ere tradizionala zen, baina irekiagoa era geografikoan; izan ere, emakumeak ez ziren etxe barruan bizi, askatasun handiagoz gozatzen zuten, kanpoan mugi zitezkeen eta naturarekin harreman handia zuten. Landa-etxean, Mernissiren amaren aldeko aitonaren emazte Yasminarekin eta beste 'emaztekide' batzuekin bizi zen. Mernissi eta Samir lehengusua helduen kontzeptuak ulertzen saiatu ziren– harenaren izaerari, hudud terminoari (muga sakratuak), egiaren auzia versus gezur inuzenteak eta indar frantses kolonialen eta nazionalista marokoarren arteko tentsio gero eta handiagoa eztabaidatzen zuten. Hudud-ei dagokienez, Mernissiri oso garrantzitsuak zirela zoriontsu izateko eta errespetatu egin behar zirela erakutsi zioten. Muga fisikoak dira, hala nola etxeko atea edo muga sozialak, gizonak leku batean eta emakumeak beste batean jartzen dituztenak. Hala ere, gaztetatik, Mernissi mugak hausten saiatu zen, seguru asko amak, izeba Habibak eta amona Yasminak inspiratuta. Yasminak zera zioen, Mahoma profetak ez zuela inoiz bereizketarik egin gizonen eta emakumeen artean, ezta aberatsen eta txiroen artean ere.
Aintzatespena
Fatima Mernissik kontzeptu humanista aldezten zuen, non emakumeek hitzarekin borrokatuz hartu behar baitute beren eginkizuna, berdintasuna lortzeko eta iraultza egiteko arma nagusia.
Belisario Betancur
Belisario Betancur Cuartas (Amagá, Antioquia, 1923ko otsailaren 4a - Bogota, 2018ko abenduaren 7a) kolonbiar politikari, abokatu eta kazetaria izan zen, 1982tik 1986ra bitartean Kolonbiako presidentea izan zen.
Bizitza
Zuzenbidea, Ekonomia eta Soziologia ikasi zituen. Alderdi Kontserbadoreko kidea izan da gaztetatik. 1963an Lan ministroa izan zen, eta 1974an, berriz, Kolonbiako enbaxadorea Espainian.
1982ko Kolonbiako presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen eta, kolonbiarrak adiskidetzeko eta bakea lortzeko, liberalak eta populistak sartu zituen gobernuan. 1982an amnistia eman zion gerrillari, eta 1984an su-etena sinatu zuen. Hala ere, gerrillarekiko negoziazioek porrot egin zuten, eta, 1984an bertan, setio egoera ezarri zuen. Erdialdeko Amerika baketzeko sortu zen Contadorako Taldearen bultzatzaileetako bat izan zen.
La Defensa eta El Siglo egunkariak eta Semana aldizkaria zuzendu ditu. Horrez gainera, hainbat liburu idatzi du, hala nola Colombia cara a cara (Kolonbia aurrez aurre) eta En el cruce de todos los caminos (Bide guztien gurutzegunean).
Manzanola (Colorado)
Manzanola Coloradoko herri bat da. Otero konderrian kokatua dago. 2010ean 434 biztanle zituen, 0.716 kilometro koadrotan banatuta.
Bob Belaki
Sinopsia
Telesailean Bob belakiren gorabeherak agertzen dira. Bob, itsas belaki karratu eta horia, Ozeano Bareko hondoan kokatua dagoen Bikini Bottom hirian bizi da, anana itxurako etxe batean, bere maskota Gary barraskiloarekin. Bob Eugene H. Krabs karramarroaren The Krusty Krab jatetxeko sukaldaria da. Bere lagunik onenak Patrick, arrosa koloreko itsas izar potoloa, eta Sandy Cheek urtxintxa dira. Bob gizajoak, nahi gabe bada ere, maiz amorrarazten du bere auzokoa, Squidward Tentacles txipiroi erretxina.
Bizilekua
Bikini Bottom hiria itsas hondoan dagoen arren, urpeko legeak urratu egiten dira: pertsonaiak, arrainak barne, ez dira igerika ibiltzen, oinez baizik eta txalupek autoen antzera zeharkatzen dute hiria.
Pointe-Noire
Pointe-Noire Kongoko Errepublikaren hiria da. Ozeano Atlantikoaren kostaldean, izen bereko badian, kokaturik, herrialdeko bigarren hiria eta portu nagusia da.
Banaketa administratiboa
Pointe-Noire sei hiri-barrutitan (arrondissements) banaturik dago:
Cullinan diamantea
Cullinan diamantea, Hegoaldeko Izarra ezizenez ere ezagutua, historia osoan topatu eta ezagutu izan den diamanterik handiena da. Hego Afrikako meatze batean topatu zuten eta 3106,75 kilate (621,35 gramo) pisatzen zituen. 1905eko ekainaren 25ean Pretoria hiritik 45 kilometro ekialdera dagoen Cullinan udalerrian topatu zuen (Gauteng probintzia, Hegoafrika). Harribitxia diamante mehatz hartako nagusia zen sir Thomas Cullinan nagusiaren ohorez izendatua izan zen. Aldiz, Hegoaldeko Izarra ezizena Julez Verne eleberrigilearen Hegoaldeko Izarra eleberrian oinarritu zen, honetan Hegoaldeko Izarra munduko kilate handiena duen diamantearen izena da.
Diamante gordina Eduardo VII.a Erresuma Batukoari urtebetetze opari gisa eman zitzaion, honek 1906an diamantea landu zezaten agindu zuen. Lanketa hortatik 150 harribitxi landu lortu ziren, hauek ordenatu eta Cullinan I.a, Cullinan II.a, Cullinan III.a, eta abar bezala bataiatuak izan ziren. Cullinan I.a harribitxia Britainiar Estatu Inperialaren Koroan atxikitua dago, 1985. urtearte landutako diamanterik handiena izan zen, urte hartan Golden Jubilee (Urrezko Jubileua) diamanteak lehenbiziko postua kendu ziolarik. Bienbitartean, jatorrizko Cullinan diamante handitik ateratako Cullinan II.a harribitxia Britainiar Estatu Inperialaren Koroako erakargune nagusia da, harribitxi hau Londresko Dorrean gordetzen da. Maria Erreginak Cullinan III.a eta IV.a habrribitxiei Chips (Ezpalak) deitzen zien, hauek paparreko bati gehitu zitzaizkien, bertan Cullinan IV.a Cullinan III.atik zintzilikatzen delarik.
2012ko Udako Olinpiar Jokoak
2012ko Olinpiar Jokoak gertakari honen XXX. edizioa izan zen. Erresuma Batuko Londres hiriburuan ospatu ziren, 2012ko uztailaren 27tik abuztuaren 12ra arte. Hirugarren aldia izan zen jokoak Londresen ospatu zirela 1908 eta 1948ko ekitaldien ondoren. Futbolaren atala Glasgow, Cardiff, Manchester, Newcastle eta Birmingham hirietan ospatu zuten eta bela Dorseteko Weymouth eta Portland barrutiko portuan.
Partehartzaileak
[[Fitxategi:2012 Summer olympics team numbers.svg|thumb|300px|Atleta kopurua
Kirolak
2012ko udako Joko Olinpiarrek 26 kirol izango dituzte eta guztira 38 diziplina izango dira. Joko Paraolinpiarrek ordea 20 kirol eta 21 diziplina izango dituzte.
Egoitzak
Jokoen erdigune nagusi izan zen parke olinpikoa Londres ekialdean, Stratford-en, garatu zen. Gainontzeko egoitza gehienak ere Londres eta Londres Handian kokatu ziren, batzuk beste hiri batzuetan egon zirelarik.
{|
Dominak
Domina gehien lortu zituen taldea Estatu Batuetakoa izan zen. Hona hemen 10 arrakastatsuenak:
James Agee
James Rufus Agee (1909ko azaroaren 27a; 1955eko maiatzaren 16a) eleberrigile, kazetari, poeta, gidoilari eta filmen kritikari estatubatuarra izan zen. 40ko hamarkadan zinema kritikagintzan zebilen aditu handienetakoa izan zen. Ageeren biografiak, A Death in the Family lanak, Pulitzer saria jaso zuen 1957an, idazlea hilondokoan.
Bizitza
Knoxvillen, Tennesseen, jaio zen 1909an. Hardvarden ikasi zuen eta graduatu ostean hainbat aldizkaritan idatzi zuen: Fortune, Time... baina ezagunagoak izan ziren bere lankidetzak zinemaren gaineko kontuetan eta bereziki The Nation egunkarian idatzitako film kritikak. 1934an poesia liburua argitara eman zuen: Permit Me Voyage. 1942an Time aldizkariko zinema kritikaria zen, eta 1948tik aurrera bere kabuz jardungo duen idazlea, ordura arteko lankidetzak alde batera lagata. Aipatzekoa da Life aldizkarirako zinema mutuko komediagile gailen izan ziren Charles Chaplin, Buster Keaton eta Harold Lloyden gainean idatzitako artikulua. Chaplinen Monsieur Verdoux filmaren defendatzaile sutsua izan zen Agee, pelikulak harrera eskasa izan zuen garai hartan. Bestetik Laurence Olivier aktore eta zuzendariaren Shakespeareren antzezlanen egokitzapenak miretsi zituen: batik bat Henry V eta Hamlet.
1951ean, Santa Barbaran, Californian, bizi zenean bihotzekoak jo zion eta gaiso antzean bizi izan zen 1955 arte, medikuarenera taxian zihoala hil zen arte. 45 urte zituen.
Ageek 50eko hamarkadako bi film onenetan parte hartu zuen gidoilari: John Hustonen The African Queen (1951) eta Charles Laughtonen The Night of the Hunter (1955) dira film horiek. Bigarrenean bere ekarpena isildua izan zen eta denbora luzean Laughtoni egotzi zioten gidoia; 2004an ezagutzera eman zuten jatorrizko gidoia Ageerena zela ia oso-osoan.
Julia Klaudia Gabilondo
Julia Klaudia Gabilondo Arruza-Zabala, Jule Gabilondo bezala ezaguna, (Mungia, Bizkaia, 1902ko urtarrilaren 29a - Donostia, Gipuzkoa, 1994ko urtarrilaren 1a) Euskal idazlea izan zen.
Biografia
Julia Klaudia Gabilondo Mungiako Trobika kaleko 12an jaio zen. Santa María eta San Pedro elizan bataiatu zuen, Frantzisko Abaitua erretoreak. Bere ahizpa Inaziaren denda bat zuen Juliak Mungian. 1936ko Gerra ostean, Beasain eta Lazkaon bizi izan ziren aldi batez eta gero Donostiara aldatu ziren.
Euskaltzaletasuna
Juliak dendako lana bezain maitea zuen euskaraz irakurtzea eta idaztea. Esteban Urkiaga "Lauaxeta" idazlearen lagun egin zen, Izan ere, Esteban Urkiaga, Laukizen jaio bazen ere, oso txikia zela Mungiaratu egin zen gurasoekin batera. Lauaxetaren lagun izateak euskal sua eta euskaraz idazteko gaitasuna gehitu zizkion Juliari. Gerra garaian, bestalde, hamaika bisita egin zien bi ahizpa dendariei Augustin Zubikarai ondarrutar idazleak ere.
lanak
Juliak Eguna egunkarian sarri idazten zuen "Maite" izenordeaz, askotan lehen orrian. Abertzaletasunaren alde zein gudarien alde. Emakumezkoek gizartean eta aberrigintzan zuten eginkizunaz ere maiz idazten zuen.
Saria
Julia Gabilondok 1930ean irabazi zuen, Donostian, Euskal-Esnalea elkarteak antolatutako saria, Nor da kementsuagoa, gizonezkoa ala emakumezkoa gaiaz. Julia Gabilondok bizkaieraz idatzi zuen.
Urteberri eguneko kontzertua
Vienako Orkestra Filarmonikoaren Urteberri eguneko kontzertua, Urteberri egunean, Vienan izaten den kontzertu bat da. Mundu osoan zehar transmititua izaten da, 1.000.000.000 pertsona inguruko ikuslego batentzako 54 herrialdetan.
Orkestrak jotzen duen musika, Strauss familiarena da batipat Johann Strauss I.a, Johann Strauss II.a, Josef Strauss eta Eduard Straussena Musikverein kontzertu-aretoa apaintzen duten loreak, Italiako Liguria eskualdeko San Remo hiriak eginiko urteroko oparia dira.
Kontzertua beti amaitzen da ohiko programatik kanpoko hainbat musika lan joz. Musikariek, orduan, urte berri ona opa diete ikus-entzuleei, eta Danubio Urdina —Johann Strauss II.ak sortua— eta Radetzki Martxa —Johann Strauss I.ak sortua— jotzen dituzte, kontzertua bukatzeko. Azken lan hontan, publikoak konpasaren martxa txalo bidez jarraitzen du, eta zuzendaria eurengana itzultzen da zuzentzeko, orkestra zuzendu ordez. Azken urteetan, behin baino ez da hautsi ohitura: 2005ean. Urte horretan, 2004ko Indiako ozeanoko itsasikararen biktimenganako begiruneagatik, kontzertua Danubio Urdina valsarekin amaitu zen.
Kontzertu hau, lehenengo aldiz, 1939ko urte zahar egunean eman zen, Clemens Krauss zuzendari bezala zegoelarik. 2006an, lehenengo aldiz, Strauss familiakoek sortutakoa ez zen musikalan bat jo zen: Wolfgang Amadeus Mozarten Figaroren Ezkontzak operako obertura. Urte askoan, PBS izan da kontzertua AEBrentzako transmititu duena.
2007an, lehenengo aldiz, dantzari bikote batek Danubio Urdina valsa nola dantzatzen zuen ikusi ahal izan zen, orkestraren egoitzaren gela eta pasabideetan, kontzertuetako gela nagusian amaitzeko, orkestra zuzendaria agurtuz. Lucia Lacarra euskalduna eta Cyril Pierre bere senarra izan ziren. 1987 arte, zuzendari zehatz bat zuen, hau hil edo erretiratzean, beste batek bere lekua hartzen zuen arte. Baina, ordutik, urtero aldatu egiten da orkestraren zuzendaria. Munduko zuzendaririk onenen artean aukeratzen da.
Urteberri eguneko kontzertu gehiago Vienan
Wiener Hofburg Orchester orkestrak, bere ohiko kontzertuak urte zahar eta Urteberri egunean Wiener Hofburgen gela handietan antolatzen ditu
Programan, Johann Straussen opereta eta vals ospetsuenak agertzen dira. Baita Emmerich Kalman eta Franz Lehárrenak ere. Azkenik Mozarten operetako ariak ere agertzen dira.
Wessex
Wessexko Erresuma (Garaiko antzinako ingelesez Westseaxna rīce), normalean Wessex, delakoa Ingalaterrako Erresuma sortu aurretik zeuden zazpi erresumetako bat zen. Izendapena West Saxons izenetik eratorria da eta Ingalaterrako hego-mendebaldean kokatzen zen. VI. mendean sortu eta IX. mendeko ingeles estatuaren ezarrera arteraino existitu zen, aldiz 1016 eta 1066 artean konderria izan zen. Wessex bera izan zen gainontzeko anglosaxoi erresumak mendean hartuz Ingalaterraren batasuna lortu zuen erresuma. Ordudanik Wessexek ez du izate ofizialik izan, halere eskualdeko herritarren artean ohiko izendapena izan ohi da. Thomas Hardyren eleberri eta olerkiekin lotzen da, eta gaur egun bere izen hau eramango lukeen Ingalaterrako eskualde baten berrezarpena defendatzen duen jendea ere bada.
Inongo zalantzarik gabe erresuma honetako errege garrantzitsu eta ospetsuena Alfredo Handia izan zen.
Erresumaren sorrera
Kronika Anglosaxoiaren arabera, Wessexko Erresumaren sortzaileak Cerdic eta Cynric izan ziren, nahiz eta bertan aipatzen diren gertakariak zalantzan dauden. Aztarna arkeologikoen arabera erresuma goi Tamesis eskualdean eta Cotswolds eremuan sortua izango litzateke, eta erresumaren sorkuntzaren kondaira gerora jazo zen Hampshire hegoaldeko eta Wight uhartearen jutoen inbasioa balioeztatzeko erabiliko ote zen susmoa ere badago.
Gainontzeko historia
Wessexko historiari erreferentzia egiten dion lehenbiziko gertakaria 640eko Cynegils erregearen bataiatzea izan liteke.
Wessex Erresumak bere mugak zabaldu eta bere aldameneko erresumekin talka egin zuen, bereziki Dumnonia erresuma zeltiarrarekin (gaur egungo Devon eta Kornualles), eta azkenik hura menderatzen amaitu zuen. Wessexen beste etsai bat Merciako erresuma anglosaxoia izan zen. 825an Egbert erregeak Mercia garaitu eta 829an Northumbria erresumak Wessexen nagusitasuna onartu zuenean Egbertek bere burua Ingalaterrako errege aldarrikatu zuen.
Wessexesko erresumak gotortutako herri nahiz burguez (burhs deituak) osatutako sistema sortu zuen, zainak Alfredo Handiaren garaian ezarri ziren. Gotorleku hauek 870an Ingalaterrako hegoaldea konkistatu zuten danimarkarren erasoaldiak galarazi zituzten. Gotorlekuen eraketa hau zen: zaldiz erresumako biztanle bat bera ere egun bateko distantzia baino gehiagoan ez zeuden leku babestuez osatzen zen.
Wessexezko bizileku nagusienak antzinako erromatar jatorriko kokalekuak ziren, adibidez Dorchester edota Winchester, azken hau 871an Alfredok hiriburu bihurtu eta Wallingford bezalako burgu berriak sortu zituen.
Wessexko monarkia oinordekotzan erabat oinarritzen ez zenaren aztarnak badaude.
Eguzki txalupa
Eguzki txalupa egiptoar mitologiako elementu sinboliko bat da, Eguzkiaren eguneroko zikloa eta honen jainko den Raren demiurgoarekin lotuta dagoena.
Antzinako egiptoarrentzat, Eguzkiaren irtete eta jartzearen zikloa, bizitza eta heriotzaren zikloarekin alderatzen da. Honela, goizero, eguzkia ekialdean jaio, zeniteraino hazi, mendebalderantz zahartu eta ondoren hilen lurraldean, Duatean desagertzen da. Eguneko bidaia hau, eguzkiaren jainko den Rak, mandyet izeneko txalupa batean egiten du. Txalupa bat garraiobide gisa, errez ulertzen da, nagusiki ibaikoa den zibilizazio batean, non Nilo ibaia komunikabide nagusi den, baita jakien iturri nagusi ere, bere uholde emankor, ureztatze eta arrantzagatik.
Raren betiko bidaiak ez du geldialdirik egiten ilunabarrean, alderantziz, berriz hasten da. Beste txalupa batean, mesektet izenekoa beste munduko bere bidaia egiten du, gaueko hamabi orduetan zeharkatzen duena hurrengo goizean berpiztu aurretik. Hilen lurraldean, kaosaren indarrei aurre egin behar die, non ordezkaririk boteretsuena Apofis sugea den. Txalupan, kaosaren aurkako borrokan laguntzen dioten beste jainko batzuekin batera egoten da, Seth kasu.
Antzinako egiptoarrek, eguzkiaren jainkoarekin, hau bere txalupetan zebilenean lotuz gero, euren arimak betirako biziko zirela uste zuten. Honela, hil gurtza, eguzki mito honekin eragina geratu zen. Horregatik, ohi, hilobiak Nilo ibaiaren mendebaldeko ertzean eraiki ziren, Eguzkia "hiltzen" den tokian, eta hil errituetan, hildakoarekin ibaia zeharkatu behar zen, eguzkiaren jainkoaren txalupen antzerako txalupetan.
Atorbastatina
Atorbastatina edo IUPAC-en nomenklaturaren arabera azido (3  R  ,5  R  )-7-[2-(4-fluorofenil)-3-fenil-4-(fenilkarbamoil)-5-propan-2-ilpirrol-1-il]-3,5-dihidroxiheptanoikoa botika moduan usatzen den konposatu organikoa da C33H35FN2O formula duena.
Estatinen familiako botika bat da, odoleko kolesterol-maila jaisteko eta gaixotasun kardiobaskularrak prebenitzeko erabiltzen dena. Horrez gain, plakak egonkortu eta enbolia prebenitzen du, hanturaren aurkako mekanismoen bidez. Garrantzi handia du, kolesterola arrisku kardiobaskularreko faktoretzat hartzen baita. Kontuan izan behar dugu kolesterola funtsezkoa dela bizitzarako, eta kolesterolaren sintesia farmakologikoki edo dieten bidez murrizteak fisiopatologiak sor ditzakeela.
Beste estatina batzuek ez bezala (sinbastatina eta prabastatina, esaterako), atorbastanina konposatu guztiz sintetikoa da eta Bruce Roth-ek sintetizatu zuen lehen aldiz 1985ean Parke-Davis Warner-Lambert Company  (orain Pfizer) enpresan lanean ari zenean. Enpresaren patentea 2011ko azaroaren 30ean bukatu zen eta 2012z gero hamaika enpresek sintetizatzen dute atorbastanina generikoa, tartean, Uharte-Iruñeko Laboratorios Cinfa SA enpresak.
Albo-ondorio arruntek artikulazioetako mina, beherakoa, urdaileko mina, goragalea eta muskuluetako mina izaten dituzte. Albo-ondorio larriak errabdomiolisia, gibeleko arazoak eta diabetesa izan litezke. Haurdunaldian erabiltzeak fetua kalte dezake.
Erabilera
Atorbastatinaren erabilera nagusiak dislipidemiaren, odolean lipido gehiegi izatea, tratamendua eta gaixotasun kardiobaskularra prebentzioa dira. Gaixotasun kardiobaskularren kasuan prebentzioa bi mailatan egiten da. Batetik, arrisku-faktoreak hala nola, tabakismoa, azukrea odolean, odol-presio altua edo bihotzekoen familia aurrekariak dituztenengan eritasuna agertu aurretik baliatzen da eta, bigarrenik, arazoa jada duten pertsonengan.
Albo-ondorioak
Saio klinikoetan ikusi izan da atorbastatina hartzen duten pertsonen % 1-10k bitartean albo-ondorio hauek izan ditzaketela :
Alonso Ertzilla
Alonso Ertzilla Zuñiga (Madril, 1533ko abuztuak 7 - Ocaña, 1594ko azaroak 29) espainiar poeta izan zen, euskal jatorrikoa. Haren lanik ezagunena La Araucana poema epikoa da.
Bizitza
Txileko konkista gai hartuta, La Araucana poema epiko ospetsua ondu zuen, hiru zatitan, 1569tik 1589ra bitarteko urteetan. Araukaniarrak eta beren buruzagi Kaupolikan, konkistatzaileen kontra adore handia erakutsi zutenak, dira poema horretako benetako protagonista, obra Filipe II.a erregeari eskainia bada ere.
Corbel (Savoia)
Corbel Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Corbel udalerrian erroldatutako biztanleak 133 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 117 etxebizitza zeuden, 61 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 50 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 110 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 61 etxebizitza nagusietatik 52 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 93 ziren, horien artean 71 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 71 pertsona aktiboetatik 65 lanean zeuden (38 gizon eta 27 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Corbel udalerrian 62 unitate fiskal zeuden, 133,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.589 euro zen.
Boedo (Buenos Aires)
Ezaugarriak
Boedo hiriaren hegoaldean dagoen auzo proletario tipiko gisa jaio zen, Boedo Taldearen sorrerarekin garatutako literatura sozialak nabarmendu zuena. Izen bereko etorbide inguruan garatu zen, izena hartu eta ofizial egin zen bere mugak ezarriz 1972tik aurrera. Bere etxe zaharrak kontrastean daude, hiriburu federaleko hainbat auzotan bezala, azken urteetan eraikitako eraikin modernoekin. Boedori buruz hitz egiten duten tangoen kopurua handia izan arren, auzo berriena eta gazteena da. 25 de Mayo autobideak, San Juan etorbidearen eta Pavón etorbideen paraleloan, auzoa ekialdetik mendebaldera zeharkatzen du.
Corbel (Savoia)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
Boedo (Buenos Aires)
Leku izenak
Boedo Buenos Aires hiriko auzo bakarra da, etorbide jakin baten izena jasotzen duena. Boedo etorbidea 1882az geroztik Mariano Joaquín Boedo doktorearen omenez dauka izena. Boedo doktorea Saltako abokatu bikain bat izan zen, 1782an jaioa eta bere probintziako diputatua. Bere bizitza Independentziaren kausari eskaini zion eta Independentzia Nazionalaren Legearen sinatzaile izan zen. Eginkizun horrengatik Tucumán-eko Kongresuko presidenteorde izendatu zuten. 1817an Buenos Aires Hiriko lehendakari aukeratu zuten eta bi urte geroago hil zen, 37 urte besterik ez zuenean.
Historia
Jatorriz, Boedo auzoak okupatutako espazioa lurralde partekatua zen Almagro, San Cristobal eta Parque de los Patricios auzoen artean. Baziren adreiluzko labe, Tanboak (esnetegiak), okindegi errotak, pulperiak (dendak) eta biltegiak. XX. mendearen hasieran kafe-dendak, tangoa eta poetak agertzen hasi ziren.
Corbel (Savoia)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
Boedo (Buenos Aires)
Historia
Buenos Aires hiriak udal katastroan sartu zuen 1882ko martxoaren 6an, oraindik Boedo kalea inguratzen zuen erdi-landa eremua zenean. Kale hau trafiko bide garrantzitsua izan zen, XIX. Mendearen azken hamarkadetan animaliek tiratutako ibilgailuek eta animalien taldeek erabilia. XX. mendean zehar, lehenengo tranbia elektrikoak iritsi ziren ingurura. Tranbiaren sarea lehen kolonoak han geratzeko faktoreetako bat izan zen. Aipatutako hazkunde prozesuak ezaugarri bereziak izan zituen Boedo kalearen inguruan eratutako auzoan. Hainbat hektareako azalera zuten landetxen lekua izan zen, etengabeko banaketa prozesua jasan zuena; dimentsio tradizionalen propietateak kostu baxuan agertzen ziren, gehienetan etorkinek okupatuta, egoera XX. mendearen lehen hiru hamarkadetara arte luzatu zen.
Corbel (Savoia)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Corbel udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 210 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Haplochromis acidens
Haplochromis acidens Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Naiara
Naiara (Nájera) Errioxako udalerri bat da, Errioxa Garaia eskualdean kokaturik dagoena. 2020an 8.072 biztanle zituen.
X. eta XI. mendeen artean Nafarroako Erresumaren hiriburua izan zen eta garai hartako erresumari Naiara-Iruñeko Erresuma izena eman zitzaion. Donejakue bidean kokaturik dago, bide frantsesean hain zuzen ere.
Etimologia
Euskaraz Naiara izena du eta gazteleraz Nájera. Izenaren jatorria ez da zehazki ezagutzen. Korronte nagusiaren arabera arabiarrek eman zioten Náxara izena ("harkaitz arteko tokia") eta ibaiari Naxarilla izena eman zioten. Beste iturri batzuen arabera Naggara, Naiara edo Nazara izena bisigodoen garaikoa izan liteke.
Geografia
Errioxa Garaia eskualdearen barnealdean dago, Najerilla ibaiaren haranean. Alde historikoa ibaiaren mendebaldeko ertzean kokatzen da, Malpica muinoaren oinean eta ibaiaren beste aldera zabaldu zen gero. Mendebaldetik Naiara babesten duten muinoak Alto del Castillo (625m), La Calavera (666m) eta Malpica (619m) dira.
Antzinaroa
Indusketa arkeologikoek erakutsi dute antzinatik populatua izan dela eremua, hiria inguratzen dituzten muinoak batez ere. Brontze Aroan hasi zen okupazioa eta Burdin Arotik populazio jarrai bat izan zen. Naiaratik gertu Cerro Molino-n (Hormillo) eta El Villar-en (Bobadilla) etxe konplexuen hondarrak aurkitu dira, harkaitzean zulatuak eta zurezko eta adobezko egiturak dituztenak. Beroiak ziren bertako biztanleak erromatarrak iritsi zirenean.
Naiara-Iruñeko Erresuma
Musulmanek gaztelua eraiki zuten Malpica muinoan eta Náxara izena eman zioten. Tutera aldeko kasitarren mendean egon zen. Bertatik eskualde osoa eta erreinu kristauekiko muga kontrolatzen zuten. Ordutik aurrera agiri ugaritan aipatzen da Naiara, muga eremua izanik haren kontrola garrantzitsua izan baitzen.
918 eta 924 artean Antso I.a Gartzez Iruñeko erregeak Ordoño II.a Leongoa lagun, Errioxako hiriak eskuratzeari ekin zion. 923. urtean konkistatu zuen Naiara eta Gartzia II.a Santxitz semeari eman zion. Hurrengo urtean ordea Abd ar-Rahman III.ak Iruñea hiriburua suntsitu zuen eta 925ean Antso I.aren heriotzaren ondoren Gartzia II.a Santxitzek Naiaran ezarri zuen bere egoitza eta Erresumako hiriburu bihurtu zen. Naiara-Iruñeko Erresuma izena hartu zuen orduan. Gartzia II.ak inguruko lurraldeak birpopulatzeko politikak garatu zituen eta inguruko monasterioei doaintza ugari eman zizkien, Donemiliaga Kukulari batez ere, Calahorrako apezpikuaren egoitza bertara ekarri baitzuen. Hurrengo erregeek ere zabalkundeari ekin zioten baina Almanzorren kanpainek Gartzia Dardartia erregeari atzera eginaraztea ezezik Kordobako Kalifa-herriari tributoa ordainaraztea ekarri zioten X. mendearen amaieran.
Antso III.a Nagusia izan zen Naiararen sustatzaile handiena. Osatu zuen Inperioaren erdigunera zen eta Gorteak bertan ospatzen ziren. Naiarako forua ere ezarri zuen, Nafarroako legediaren oinarria izango zena. Donejakue bidea bultzatu zuen aterpetxeak eta ospitaleak eraikiz eta bideko puntu garrantzitsuenetakoa bihurtu zen. Antso III.a hil zenean inperioa semeen artean banatu zuen eta Gartzia IV.a Santxitz bihurtu zen Naiara-Iruñeko errege. "Naiarakoa" ezizena zuen, Naiaran jaio baitzen eta han hobiraturik baitago. Gartzia IVak Ebro haranean behera jo eta 1045ean Zaragozako taifarena zen Calahorra hiria konkistatu zuen. 1052an Naiarako Andre Maria Erreginaren monasterioa fundatu zuen eta apezpikuaren egoitza bihurtu zuen. Terrazako edo Jarrako zaldun ordena sortu zuen, penintsulako zaldun kristauen aurreneko ordena hain zuzen ere. Donemiliagako, Naiarako eta Albeldako izkribugintza ere sustatu zuen. 1054. urtean hil zen, Atapuercako guduan, Fernando I.a anaiaren aurka borrokan.
Antso IV.a "Peñalengoa" semeak hartu zuen lekukoa. Naiarako monasterioa erakitzen amaitu zuen eta 1067an kontzilioa antolatu zuen erritu mozarabearen ordez erromatarra ezartzeko. Gaztelaren erasoei aurre egin zien Aragoiko Antso V.a Ramiritz erregearen laguntzarekin. 1076an Peñalen herrian Raimundo anaiak erail zuen. Ekintza honek Erresuma bitan zatitu zuen. Nafarroa Aragoiko Erresumari lotuta gelditu zen eta gaztelarrek Errioxako hiriak eskuratu zituzten. Naiarako Erresumaren amaiera izan zen.
Gaztelako Erresumaren barnean
Gaztelan sartu izanak ez zuen Naiararen garrantzia kaltetu eta Erresuma berriko politika eta ekonomian zeresan handia izan zuen. Honen adibide Fernando III.a Gaztelakoa Naiaran koroatu izana. 1367an Petri I.a Krudelaren eta Henrike Trastamarakoaren arteko borrokaren pasarte bat gertatu zen Naiaran. Gaztelako erregearen armada nagusitu zen, Printze Beltzaren tropa anglo-gaskoiek lagunduta. Garaipena erabatekoa izan zen eta Naiarak zigor handia pairatu zuen, Petri I.aren krudel fama sortuz.
1438an Joan II.ak "hiri titulua" eman zion eta Henrike IV.ak 1454an "Muy Noble y Muy Leal" izendapena. 1465ean Pedro Manrique de Lara, Terbiñuko kondeari eman zion Naiara eta ondoren Naiarako Duke titulua emanez Naiarako Dukerria sortu zen. 1520ako irailaren 14an, Gaztelako Komunitateen Gerra garaian naiararrak matxinatu egin ziren dukearen aurka. Dukeak Karlos V.a enperadorearen laguntza eskatu zuen eta haren izenean Eneko Lopez Loiolakoaren agindutara zeuden tropek hiritarrak borrokatu eta hiria arpilatu zuten. 70.000 dukadutako altxorra lortu zuten. Eneko Lopez Ignazio Loiolakoa bihurtuko zen urte batzuk beranduago. XVI. mendean Karlos V.a (1520, 1523 eta 1542) eta Filipe II.a enperadoreak (1592) Naiaran izan ziren hainbat alditan Aragoiko Gorteetarako bidean.
Aro modernoa
XIX. mendearen hasieran Napoleonen tropa frantsesek hiria okupatu eta harpilatu zuten, monasterioa izan zen kaltetuena.
Ekonomia
Nekazaritza da jarduera nagusia, mahatsa eta ortuariak, batez ere.
Altzarigintzak ere garrantzia handia du eta Aste Santu garaian "Altzariaren Feria" antolatzen da, sektoreko Penintsula iparraldeko feriarik garrantzitsuena hain zuzen ere. Nájera, Capital del Mueble ("Naiara, altzariaren hiriburua") ezizenaz ezagutzen da. Zeramika eta janari industria ere baditu.
Gastronomia
Errioxako gastronomia tipikoa aurkitzen da Naiaran. Barazkiak dira oinarri eta hauei ehizakiak gehitzen zaizkie. Naiarako jaki tipikoenak caparrones (lekak), potxak galeperrekin eta orburuak urdaiazpikoarekin dira. Haragiari dagokionez arkume saiheskiak sarmientotan erreta, txorizo mina, barraskiloak errioxar erara eta piper beteak dira.
Kirolak
Herriko kirol taldea Náxara Club Deportivo da. Futboleko hirugarren mailan jokatzen du La Salera estadioan. Saskibaloi taldeak (Club Baloncesto Nayara eta Asociación Baloncesto Najerilla ), patinatzaile taldea eta boleibol eskola ere baditu.
Dongguango metroa
Dongguango metroa (txineraz: 东莞地铁), Txinako Herri Errepublikako Guangdong probintziako Dongguan hiriaren erdigunea eta inguruko herriak batuko dituen garraiobidea da. Lehen proiektua 2007an aurkeztu zen, eta Txinako gobernuak 2008. urtearen amaieran lurraldeko ekonomia suspertzeko aurkezteko plangintzaren barruan, metroa eraikitzeko lanak azkartzea espero da.
Lineak
Metroaren oinarrizko plangintzak lau linea dauzka, inguruko prefekturekin bat egingo dutenak. Metroa, Dongguan iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duen trenbidearekin hainbat lotune izango ditu.
1. linea
Lehen linea honako geltokiek osatuko dute:
2. linea
Bigarren linea honako geltokiek osatuko dute:
Eraikuntza
Metroaren eraikuntza 2009ko martxoan hasi zen ofizialki.
Navarrete
Navarrete Errioxako ipar eta erdialdean dagoen udalerria da, 2005ean 2.613 biztanle zituena. Logroño hiriburutik 10 kilometro mendebaldera kokaturik dago eta Donejakue bidea igarotzen da bertatik.
Izena
Navarrete izenaren jatorria euskaran dago eta "Nafarren atea" esan nahi du. Historian zehar hainbat eratan idatzita agertzen da, Navarrete (1196), Nauarret (1200 eta 1214), Nauarreth (1214) edota Navarreta (1483).
Geografia
Udalerriaren gehiengoa Iregua ibaiaren glazis batean kokaturik dago, gaur egun Daroca ibaiak zeharkatzen badu ere. Terrazak mailaz jaisten dira hegoaldetik iparraldera. Udalerriko punturik altuena Dehesa la Verde izeneko tokia da, 804 metrotako altueran. Dehesa mendiaren tontorra udalerriaren mugetatik kanpora gelditzen da.
Herrigunea Tedeón muinoaren hegoaldeko maldan kokatzen da. Muino honek 548 metrotako altuera du.
1930an Valbornedo urtegia inauguratu zen. Navarrete eta Fuenmayor herrietako 800 hektarea inguru ureztatzeko erabiltzen da bildutako ura.
Historia
Udalerrian egindako indusketa arkeologikoek erakusten dute Dehesa la Verde eremuan sukarrien lantegi bat izan zela aurrehistorian. Brontze Aroko lantza bat ere aurkitu da eta erromatarren aztarnak ere bai, izan ere K.a. I mendean Tarraco eta Asturica Augusta arteko errepideak zeharkatzen baitzuen ingurua.
Donejakue bidea ezartzeak garapena ekarri zion herriari, hori erakusten dute San Joan Akrekoaren ospitalearen hondarrek, hiriaren sarreran aurkitzen direnak. Hurrengo urteetan ezegonkortasun politiko handia izan zen eta Navarrete gotortu egin zen babes egiturak eraikiz. Tedeón muinoaren gainean gaztelua altxatu zen. XVI. mendean muga eremua izateari utzi zion eta ordutik aurrerako mendeetan babes elementuak eraitsi egin ziren.
1790an Real Sociedad Económica de La Rioja elkartearen sortzaileetako bat izan zen Navarrete.
Ardogintza
Herria Errioxako ardoaren ekoizle nagusietakoa da "Errioxa Altua" azpieskualdean. 11 upategi daude Navarreten eta mahastiek 1.089 hektarea hartzen dituzte.
Eltzegintza
Errioxan eltzegintza erdigune bakarra Navarrete izan da eta Espainia iparraldeko garrantzitsuenetakoa ere bada. XIX. mendearen erdialdera inguruko eltzegileen gainbehera etorri arren Navarretek jarduerarekin jarraitu zuen. Buztina Tedeón muinotik eta Dehesa la Verdetik ateratzen zen. XX. mende hasierako hainbat tximini mantentzen dira oraindik.
2009tik aurrera urtero N.A.CE. feria antolatzen da herrian, izena Navarrete, Alfarería y Cerámica-ren akronimoa da.
Ondasun nabarmenak
Navarreteko herrigunea Ondasun Historiko-Artistiko izendatu zuten 1970ko martxoan. Tedeón muinoaren hegoaldeko maldan hedatzen da eta dagoeneko gaztelua existitzen ez bada ere Erdi Aroko kaleen egitura mantentzen da. Honi Donejakue bidea gehitzen zaio, hau ere ondasun nabarmena izendatu zena 1978an eta 1993an Gizateriaren ondare bihurtu zena.
Honako hauek dira eraikin aipagarrienak:
Kaleak:
Besterik:
Jaiak
Andra Mari eta San Roke jaiak abuztuaren 14 eta 19 artean izaten dira, eta irailaren 29an esker oneko jaia ospatzen da. Uztailean Santitas jaia antolatzen da herriko eltzegintza jarduera omentzeko.
Kirolak
Club Deportivo Tedeón da herriko futbol taldea. 1947an sortu zen eta hirugarren mailan jokatzen du. Unión Deportiva Navarrete eskubaloi taldea ere badu.
Libro etxen
Libro etxen, Abrekeria izenez ere ezaguna, ustez Etxaun-Irurik sortutako abestia da, geroago abesti herrikoi bihurtua.
Hitzak
Horra Eusko Ikaskuntzak partekatutako bertsioa:
Kanpo estekak
Entzuteko bertsio batzuk:
Clemens Krauss
Clemens Heinrich Krauss (1893ko martxoaren 31-1954ko maiatzaren 16a) orkestra zuzendari eta opera arduraduna izan zen. Azken kasu honetan, bereziki Richard Straussen musikarekin erlazionatua dago.
Bizitza
Krauss Vienan jaio zen, eta Clementine Kraussengandik, dibortziatua zena, hartu zuen izena. Bere ama aktore eta kantari nabarmena izan zen, eta XIX. mendeko soprano bezala agertzen da. Gabrielle Krauss (1842-1904). Bere aita Austriar Inperioko Gorteko pertsona garrantzitsua izan zen