cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saints-en-Puisaye
Diru sarrerak
2009an Saints udalerrian 249 unitate fiskal zeuden, 582,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.710 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saints udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.716 hektarea erabiltzen.
Arteako Kokomarroak
Arteako Kokomarroak Arratia bailarako Artea herriko Aratusteetako pertsonaiak dira.
Ahalguztiduntasun
Ahalguztiduntasuna oro izan edo egiteko ahalmena izatea da, alegia, botere gorena edukitzea. Erlijio monoteistetan ezaugarri hau Jainkoari ematen zaio, bizitza materiala definitzen duten denboraren eta espazioaren mugetatik haratago baidago. Kristautasunean "Jainko Ahalguztiduna" babes-erregua otoitzetan maiz agertzen da. Ahalgustiduntasun horren barnean hiru ezaugarri daude: orojakintza, nonahikotasun eta oronginahia.
Guessling-Hémering
Guessling-Hémering Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Guessling-Hémering udalerrian erroldatutako biztanleak 894 ziren. Familiak 328 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 100 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 132 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Arteako Kokomarroak
Lehen urratsak
2020ko Gabonak aldean hasi ziren martxan, oraindik ez zekiten zehatz Artean aratusteetan aurreko sasoietan zer egin izan zen eta besterik ezean hutsetik hastea pentsatu zuten. Oier Araolaza eibartar antropologoa gonbidatu zuten eta neguko jaien inguruko azalpena eman zien, Arteako Kultur etxeko aretoa bete egin zen eta aurrera jarraitzeko gogoa piztu zitzaien.
Lekukotasunak
Antolatzen hasi eta hara non lekukotasun eder bat heldu zitzaien, Luis Mari Amundarain Uriarterena, bere iloba Maiderrek jasoa: "“Martitzenean jai-erdi zan, goizean behar, bea arrastien fiesta iten zan. Etxeko zaharren erropakaz janzten zan jentea, erropa zaharrakaz-eta, arranakaz-eta, narruekaz-eta, ardi narruek, ahuntz narruek… Mozorroa jantzite egoten ziren horreri kokomarroak esaten jakien”."Honek poztu ez ezik, haritik tira egiteko balio izan zien eta beste lekukotasunen bat ere batu zuten ondoren.
Guessling-Hémering
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Arteako Kokomarroak
Antolaketa
Talde txikia izan zen hasieran, baina ekimena indarra hartuz eta haziz joan zen, apurka-apurka. Bakoitzak bere ekarpena egin zuen, batek larruak, besteak arranak, adarrak hurrengoak. Zakuak lagunari eskatu, alboka jotzeko prest musikaria, burua egiteko prest artista… Horixe izan zen ederra hain zuzen, Kokomarroak guztion artean berreskuratzea.
Guessling-Hémering
Diru sarrerak
2009an Guessling-Hémering udalerrian 313 unitate fiskal zeuden, 851 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.146 euro zen.
Arteako Kokomarroak
Antolaketa
Eguna hurreratu ahala, gero eta jende gehiago hasi zen batzen eta etorriko zela esaten, beraz, baimena eskatzea erabaki zuten, eta bi lerrotan egin zuten herriko eskolatik plazarainokoa, pandemiako araudiak eskatzen zuena betez. "'Herriko eskolan egina genuen hitzordua elkarrekin jantzi eta kalejirari hasiera emateko. Han sortutako giroa deskribatzea ez da erraza: musikariak jotzen hasi eta besteok janzten ari ginen bitartean energia berezi bat sortu zen, talde izaera hartu genuela esan daiteke, aurretik guztiok elkarrekin ezer gutxi egindakoak ginen arren. Guztira 50 bat lagun elkartu ginen, kontuan izanda Arteakoak baino ez geundela eta gure herrian 800 biztanle baino gutxiago garela, ez da kopuru makala'"Kalejira polito joan zen, plazan dantza pare bat egin zituzten eta amaitzeko “Kuberue” izena eman zioten panpina erre zuten Infanteko landan epaia irakurri ondoren. Argi zeukaten zer irudikatuko zuen urte hartan erreko zutenak, "koronabirusa", zer bestela.
Hurrengoak
2022an ere, aurreko urteko arrakasta ikusita, antolatu zuten Kokomarroen kalejira eta apurka apurka errotuz joango den itxaropena piztu zitzaien Arteako antolatzaileei. Kalejira alaiari amaiera emateko "Kuberue" erre zuten epaitu eta haren kontrako karguak irakurri ondoren :  Gaur, Kuberue, Arteako herritarrok epaitzen zaitugu. Zure kontrako karguak honako hauek dira:
Guessling-Hémering
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Arteako Kokomarroak
Hurrengoak
Urraketa guzti hauen aurrean, herri epaiketa honetan heriotz kondena ebazten dugu. Eta kondena hori ze bitartekoz erabakitzen dau herriak? Sua, sua, sua !!! 2023an deialdia finkatzea lortu zuten eta hainbat herritarrek parte hartu zuten kalejiran zein osteko jaian. Plazan dantzari kopurua gehitzeko esperantzan, entsaioan ibili zen taldetxo bat urte osoan zehar. Urte hartan Kuberuek Iberdrola dorrea irudikatu zuen.
Orojakintza
Orojakintza edota ikuspuntu orojakintsua oro jakin edo ezagutzea da. Erabateko jakintza da, bai gertatutakoaz nahiz etorkizunean gertatuko denaz, bai eta norberaren nahiz gainontzeko pertsonen sentimendu, bizipen eta gogoeta pertsonalenen ezagutza ere. Abrahamen erlijioetan Jainkoaren ezaugarria dela aipatzen da.
Arteako Kokomarroak
Bestelako jaiak
Aratusteez gain, beste data batzuetan ere elkartzen dira Kokomarroak: udako solstizioan, gaba baltzean eta Santa Ageda bezperan. Hasiera batean taldeari beste izen bat ipintzea pentsatu bazuten ere, azkenean aratusteetako pertsonaiena mantentzea erabaki zuten.
Sphaerodactylus cryphius
Sphaerodactylus cryphius Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Mirafra albicauda
Mirafra albicauda Mirafra generoko animalia da. Hegaztien barruko Alaudidae familian sailkatua dago.
Guessling-Hémering
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 margolaria eta 1 zurgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Guessling-Hémering udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 558 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eboluzioari buruz baztertutako teoriak
Aro klasikotik biologia ikertzen duten ikerlariek hautespen natural bidezko eboluzioarekiko alternatibak proposatu dituzte, eboluzio mekanismo ez darwindar bezala ere deskribatuak, eboluzio zeinuak eta izaki bizidun talde ezberdinen harremana azaltzeko. Asko dira, beraz, eboluzioari buruz baztertutako teoriak.
Aipatutako alternatibek ez dute ukatzen denboran zeharreko aldaketa ebolutiboak biziaren aniztasunaren sorburu direnik, eta ez dute ukatzen gaur egun organismo bizidunek iragan urruneko arbaso komun bat partekatzen dutenik (edo hainbat arbaso, zenbait proposamenetan); aitzitik, denboran zehar eboluzio-aldaketarako mekanismo alternatiboak proposatzen dituzte, aldaketa ebolutiboaren bultzatzaile garrantzitsuen bezala hartua den hautespen naturalak eragiten dituen mutazioen aurka argudiatuz. (Kasu gehienetan, ez dute ukatzen mutaziorik edo hautespen naturalik gertatzen denik, edo eboluzio-aldaketan papera betetzen dutenik; aldiz, ukatu egiten dute kausa nagusi nahikoak direnik mundu naturalean ikusten den eboluzio-aldaketaren ebidentziarako).
Horrek edonolako eskala handiko eboluziorik gertatu den ukatzen duten beste argudio-mota batzuetatik bereizten ditu, kreazionismo-mota batzuetan bezala, ez baitute proposatzen eboluzio-aldaketarako mekanismo alternatiborik, baizik eta era batean ukatzen dute eboluzio-aldaketarik gertatu denik. Kreazionismo forma guztiek ez dute ukatzen aldaketa ebolutibo bat gertatzen denik, bereziki, eboluzio teistaren defendatzaileek, Asa Gray biologoak bezala, aldaketa ebolutiboa gertatzen dela eta Lurreko biziaren historiaren erantzule dela baieztatzen dute, prozesu hau, zentzu esanguratsu batean, jainko baten edo batzuen eraginaren baldintzarekin.
Aldaketa ebolutiboaren egitatea onartzen, baina Charles Darwinek proposatutako mekanismoa, hautespen naturala, ukatzen zenetan, eboluzioaren azalpenak agertzen ziren, hala nola lamarckismoa, katastrofismoa, ortogenesia, bitalismoa, estrukturalismoa eta mutazionismoa (1900. urtearen aurretik saltazionismo deitua). Hainbat faktorek bultzatu zituzten pertsonak eboluzio-mekanismo ez-darwiniarrak proposatzera. Hautespen naturalak, heriotzari eta lehiari garrantzia ematen zionez zenbait naturalista aldendu zituen moralgabea sentitzen zutelako, teleologiarentzat leku gutxi utziz. Eboluzioa onartu zuten baina hautespen naturala gustatzen ez zitzaien batzuek, eragozpen erlijiosoak planteatu zituzten. Beste batzuek, eboluzioa, berez, prozesu progresibo bat zela sentitu zuten, hautespen naturala, berez, azaltzeko nahikoa ez zena. Beste batzuek sentitu zuten naturak, bizitzaren garapena barne, hautespen naturalak azaldu ezin zituen eredu ordenatuak zituela.
XX. mendearen hasieran, biologoek orokorrean eboluzioa onartzen zuten, baina hautespen naturala eklipse egoeran zegoen. Teoria alternatibo asko proposatu ziren, baina biologoek berehala baztertu zituzten ortogenesia, bitalismoa eta lamarckismoa bezalako teoriak, eboluziorako inolako mekanismorik eskaintzen ez baitzuten. Mutazionismoak mekanismo bat proposatu zuen, baina orokorrean ez zen onartua izan. Sintesi modernoa k, belaunaldi bat beranduago, darwindar eboluzioaren alternatiba guztiak ezabatu zituela adierazi zuen, hauentzako mekanismo molekularrak aurkituz joan diren heinean teoria hauetako batzuk berpiztu diren arren.
Forma aldaezinak
Aristoteles ek ez zituen jainkozko sorkuntza eta eboluzioa onartu, honen aurrean, bere biologia n espezie bakoitza (eidoak) aldaezina zela argudiatu zuen, bere betiereko forma ideala ri leial mantenduz (Platon en formen teoria ren ezberdina). Aristotelesek De Generatione Animalium liburuan proposatutako naturan finkaturiko hierarkiarekin, scala naturae ("naturaren eskailera"), izaki bizidunen jarraipenaren azalpen goiztiar bat eman zuen. Aristotelesek ikusi zuen animaliak teleologiko ak zirela (funtzionalki helburu bati zuzendutakoak) eta beste animalia batzuenekin zati homologo ak zituztela, baina ez zituen ideia horiek eboluzioaren garapenaren kontzeptuarekin lotu. Erdi Aroa n, eskolastizismo ak Aristotelesen ikuspegia garatu zuen izatearen kate handi baten ideiarekin. Eskailera baten irudiak, berez, eskalatzeko aukera iradokitzen du, baina bai antzinako greziarrek, bai Erdi Aroko eskolastikoek, bai Ramon Lull ek, espezie bakoitza, sortu zenetik, finko mantentzen zela babestu zuten.
1818an, ordea, Étienne Geoffroy Saint-Hilaire k, bere Philosophie anatomique-n, katea "serie progresibo bat" zela argudiatu zuen, non, katearen behealdeko moluskuak bezalako animaliak, "Zatiak gehituz, lehen mailako formazioen sinpletasunetik, eskalaren maila gorenean zeuden izakien konplexutasunera igo zitezkeen", denbora nahikoa egongo balitz. Ondorioz, Geoffroyk eta ondorengo biologoek eboluzio aldaketa horren azalpenak bilatu zituzten.
Georges Cuvier rek 1812ko Recherches sur les Ossements Fossiles lanean atalen korrelazioa ri buruzko bere doktrina azaldu zuen, hau da, organismo bat sistema oso bat denez, bere zati guztiak elkarri dagozkiola, osotasunaren funtzioan lagunduz. Orduan, hezur bakar batetik abiatuta, sarritan zoologo ak animalia zein motatakoa edo generokoa zen esan zezakeen, eta animalia batek haragia mozteko hortz egokituak balitu, zoologoa ziur egon zitekeen bere organo sentsorialak harrapari batenak izango liratekeela, eta hesteak haragijale batenak. Espezie batek konplexutasun funtzional murriztezina zuen, eta "haren zati bat ere ezin da aldatu besteak ere aldatu gabe". Eboluzionistek aldi bereko aldaketak ematea espero zuten, aldaketa batek beste bati jarraitzeko. Cuvierren iritziz, eboluzioa ezinezkoa zen, edozein aldaketak sistema delikatu guztia desorekatuko bailuke.
Arteako Kokomarroak
Bestelako jaiak
Udako solstizioan, tradiziotik moldatutako bertsoak kantatzen dituzteparte hartzaileek. Suaren inguruan batzen dira borobilean, eskutik heduta eta besoak mugituz.
Eboluzioari buruz baztertutako teoriak
Forma aldaezinak
Louis Agassiz en 1856ko "sailkapenari buruzko entsegua" idealismo filosofiko alemaniarraren adibide izan zen. Espezie bakoitza berez konplexua zela, beste organismoekin harreman konplexuak zituela eta bere inguruan zehaztasunez egokitzen zela zioen, pinu batek basoan egiten duen bezala, eta ezin zuen zirkulu horietatik kanpo iraun. Forma ideal horien argudioa eboluzioaren aurka agertu zen, mekanismo alternatibo errealik eskaini gabe. Richard Owen ek antzeko iritzia zuen Britainia Handia n.
Herbert Spencer filosofo sozial eta eboluzionista lamarckiarrak, ironikoki, Darwin ek hartutako "egokienaren biziraupena" esaldiaren egileak, Cuvierren argudioa erabili zuen hautespen naturalaren aurka egiteko. 1893an, gorputzaren edozein egitura aldatuz gero, beste atal guztiak egokitu beharko liratekeela esan zuen, antolamendu berriarekin bat etortzeko. Hortik aurrera, aldaketa guztiak une egokian agertzeko aukera gutxi zegoela argudiatu zuen, bakoitza ausazko aldaketa baten mende egongo balitz; lamarckiar mundu batean, berriz, alde guztiak batera moldatuko lirateke, erabileraz eta erabilerarik ezaz moldatutako patroi baten bidez.
Aldaketaren azalpen alternatiboak
Aldaketa ebolutiboa biologoek onartu, baina hautespen naturala ukatua izan zenean, darwinismoaren eklipsea barne, aipaturiko azalpen zientifiko alternatiboak (lamarckismoa, ortogenesia, estrukturalismoa, katastrofismoa, bitalismoa eta eboluzio teista, bereizita edo teoriak konbinatuz) landu ziren. Hainbat faktorek bultzatu zituen darwindarrak ez ziren eboluzio-mekanismoak proposatzera; hautespen naturalak, heriotzari eta lehiari garrantzia emanez, ez zituen naturalista batzuk erakarri moralgabea sentitzen zutelako, eta leku gutxi utzi zien teleologiari edo bizitzaren garapenean aurrera egitearen kontzeptuari. Zientzialari eta filosofo horietako batzuk, St. George Jackson Mivart ek eta Charles Lyelle k, eboluzioa onartu baina hautespen naturala gustuko ez zutenek, eragozpen erlijiosoak planteatu zituzten. Beste batzuek, Herbert Spencer biologo eta filosofoak, George Henslow botanikoak (Darwinen aholkulari izan zen John Stevens Henslow botanikoaren semea) eta Samuel Butler egileak bezala, eboluzioa berez prozesu progresibo bat zela sentitu zuten, hautespen naturala berez azaltzeko nahikoa ez zena. Beste batzuek, Edward Drinker Cope eta Alpheus Hyatt paleontologo estatubatuarrak barne, ikuspegi idealista zuten, eta naturak, bizitzaren garapena barne, hautespen naturalak azaldu ezin zituen eredu ordenatuak jarraitzen zituela uste zuten.
Batzuek hautespen naturala motelegia izango zela sentitu zuten, une horretan Lord Kelvin bezalako fisikariek egindako Lurraren eta Eguzkiaren adinaren estimazioak zirela eta (10-100 milioi urte), batzuek pentsatzen zuten hautespen naturalak ezingo zuela funtzionatu. Izan ere, une horretan, herentzia ereduek heredatutako ezaugarrien konbinazioa zekartela ulertzen zelako, hau, Fleeming Jenkin ingeniariak, bere Originen inguruan egindako idazketa labur batean planteatutako objekzio bat da. XIX. mendearen amaieran, beste faktoreetako bat biologo talde berri baten sorrera izan zen, Hugo de Vries eta Thomas Hunt Morgan bezalako genetistek tipifikatua, biologia laborategi esperimentaleko zientzia bezala birformulatu nahi zuena. Darwin eta Alfred Russel Wallace bezalako naturalisten lanekin mesfidati ziren, bariazio, egokitzapen eta biogeografia eremu behaketen menpe egoteagatik, anekdotikoegiak zirelako. Aldiz, laborategian kontrolatutako esperimentuekin ikertu daitezkeen fisiologia eta genetika bezalako gaietan zentratu ziren, eta hain eskuragarriak ez ziren fenomenoak baztertu zituzten, hala nola, hautespen naturala eta ingurumenerako egokitzapena.
Bitalismoa
Bitalismo ak dio organismo bizidunak besteetatik bereizten direla zerbait ez-fisikoa dutelako, hala nola, fluido edo bizi-izpiritu bat, biziarazten dituena. Teoria Antzinako Egiptotik datorkigu. Aro Moderno tik, bitalismoak, Descartes ek hasitako sistema biologikoen azalpen mekanizistarekin kontrastatzen zuen.
XIX. mendeko kimikariek konposatu organikoen eraketak biziarteko eragina behar zuelako baieztapena ezeztatzea proposatu zuten. Horrela, 1828an, Friedrich Wöhler rek frogatu zuen urea erabat produktu kimiko ez-organikoen bidez egin zitekeela. Louis Pasteur rek uste zuen izaki bizidunengan bakarrik aurkitzen diren erreakzio kimikoak eragiten zituzten hartzidurak organismo osoak behar zituela. Hans Driesch enbriologoak, itsas triku aren arrautzekin esperimentatuz, lehen bi zelulen banaketak bi blastula oso baina txiki gidatu zituela frogatu zuen, honek, itxuraz, erakusten du banaketa zelularrak ez duela arrautza azpimekanismoetan banatzen, baizik eta zelula gehiago sortzen dituela, bakoitza organismo berri bat sortzeko bizi arteko ahalmenarekin. Bitalismoa desagertu egin zen zelula edo organismo bizidun baten funtzio bakoitzaren azalpen mekanizista gogobetegarrienen erakustaldiarekin. 1931n biologoek "ia aho batez alde batera utzi zuten bitalismoa, aitortutako sinesmen gisa".
Creedia haswelli
Creedia haswelli Creedia generoko animalia da. Arrainen barruko Creediidae familian sailkatzen da.
Rouessé-Fontaine
Rouessé-Fontaine Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Eboluzioari buruz baztertutako teoriak
Ortogenesia
Ortogenesia hipotesi bat da, honen arabera bizitzak sortzekotiko aldatzeko joera dauka, norabide jakin batean modu lerro-bakarrean garatuz, edo, besterik gabe, aurrerapen zehatzen bat eginez. Bertsio ezberdin asko proposatu dira, batzuk argi eta garbi espirituala den Teilhard de Chardin ena bezala, beste batzuk itxuraz biologikoa den Theodor Eimer rena bezala. Teoria hauek, askotan, ortogenesia beste ustezko mekanismoekin konbinatzen zuten. Adibidez, Eimerrek lamarckiar eboluzioan sinesten zuen, baina uste zuen hazkundearen barne legeek zehaztuko zituztela lortuko ziren ezaugarriak eta epe luzerako eboluzioaren norabidea gidatuko zutela.
Rouessé-Fontaine
Biztanleria
2007an Rouessé-Fontaine udalerrian erroldatutako biztanleak 223 ziren. Familiak 97 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Eboluzioari buruz baztertutako teoriak
Ortogenesia
Ortogenesia ezaguna izan zen Henry Fairfield Osborn bezalako paleontologoen artean. Erregistro fosil ak norabide bakarreko aldaketa bat erakusten zuela uste zuten, baina ez zuten nahitaez onartzen ortogenesia bultzatzen zuen mekanismoa teleologikoa izatea (helburuetara zuzendua). 1918ko Origin and Evolution of Life liburuan Osbornek Titanothere aren adarretako joerak ortogenetikoak eta ez moldagarriak zirela argudiatu zuen, eta organismoarentzat kaltegarriak izan zitezkeela. Adibidez, Irlandako altze aren adar handiek desagertzea eragin zutela suposatu zuten.
Ortogenesirako laguntza 1940ko hamarkadan erori zen sintesi modernoa ren baitan, erregistro fosilaren analisi estatistikoak errebelatutako eboluzioaren adarkatze-patroi konplexuak ezin zituela azaldu argi geratu zenean. XXI. mendeko lanak mutazioen araberako egokitzapen lerratuaren mekanismoa eta existentzia babestu ditu (mutazionismo forma bat), eta horrek esan nahi du orain ortogenesi mugatua posible dela. Gainera, enbriogenesian zenbait alderditan inplikatutako autoantolaketa-prozesuek sarritan erakusten dituzte emaitza morfologiko estereotipatuak, eta horrek iradokitzen du eboluzioa norabide gogokoenetan egingo dela funtsezko osagai molekularrak haien lekuan daudenean.
Rouessé-Fontaine
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Eboluzioari buruz baztertutako teoriak
Lamarckismoa
Epigenetika modernoan, biologoek fenotipo ak gene-adierazpen aren herentziazko aldaketen mende daudela ikusi dute, DNA ren sekuentzian aldaketarik eragiten ez dutenak. Aldaketa hauek belaunaldiak gurutzatu ditzakete landare, animalia eta prokarioto etan. Hau ez da lamarckismo tradizionalaren berdina, aldaketek ez baitute mugarik gabe irauten eta ez baitiote hozi-lerroari eta, beraz, geneen bilakaerari eragiten.
Rouessé-Fontaine
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 124 etxebizitza zeuden, 97 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 123 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 97 etxebizitza nagusietatik 80 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 63 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 42 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 133 ziren, horien artean 111 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 111 pertsona aktiboetatik 100 lanean zeuden (54 gizon eta 46 emakume) eta 11 langabezian zeuden (7 gizon eta 4 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rouessé-Fontaine udalerrian 104 unitate fiskal zeuden, 242,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.130 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Rouessé-Fontaine udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eboluzioari buruz baztertutako teoriak
Katastrofismoa
Katastrofismo a, Georges Cuvie r anatomista eta paleontologo frantziarrak bere Recherches sur les ossements fossiles de quadrupèdes (1812) lanean argudiatzen duen hipotesia da, erregistro fosilean ikusitako desagertze ezberdinak eta segida faunistiko ko patroiak eskala handiko hondamendi naturalek (erupzio bolkaniko edota azken itzalketetako uholdeek) eragin zituztela. Hau, gertaera naturalekin soilik azaldu zuen: ez zuen Noeren uholdea aipatu, ez zuen inoiz jainkozko sorkuntzaz hitz egin desagertze gertaera baten ondorengo birpopulaketa mekanismo bezala, bere garaikide ziren Lamarck eta Geoffroy Saint-Hilaire renak bezalako teoria ebolutiborik babestu ez zuen arren. Cuvierrek uste zuen erregistro estratigrafiko ak hondamendi horietako batzuk egon zirela adierazten zuela; gertaera natural errepikariak, lurreko bizitzaren historian egonaldi luzeek bananduak. Honek, Lurra k milioika urte zituela sinestera eraman zuen.
Katastrofismoak, biologia modernoan toki bat aurkitu du Kretazeo-Paleogenoa ren desagertze gertaerarekin, Luis Alvarez en 1980ko artikulu batean proposatu zuten bezala, 10 kilometroko asteroide batek (6.2 milia) duela 66 milioi urte Lurra jo zuela argudiatu zuen Kretazeo aren amaieran. Gertaerak, dena dela, espezie guztien %70 inguru iraungi zuen, dinosauro ak barne, Kretazeoaren eta Paleozeno aren arteko muga atzean utziz. 1990ean, talka markatzen duen 180 kilometroko (110 milia) krater hautagai bat identifikatu zuten Chicxulub en, Mexiko ko Yucatan Penintsula n.
Estrukturalismoa
Darwindar biologoek estrukturalismoa kritikatu dute, eboluzioaren historia n zehar gene ek organismoen eraketan parte hartu duten homologia sakon aren ebidentzia ugari dagoela azpimarratuz. Onartzen dute egitura batzuek, hala nola mintz zelularrek, beren burua mihiztatzen dutela, baina autoantolamenduak bilakaera eskala handian bultzatzeko duen gaitasuna zalantzan jartzen dute.
Saltazionismoa edo mutazionismoa
Biologo garaikideek mutazioak eta hautespenak eboluzioan eragina dutela onartzen dute; iritzi orokortua da, mutazioak aldakuntza formako hautespenerako materiala ematen duen arren, ausazkoak ez diren emaitza guztiak hautespen naturalak eragiten dituela. Masatoshi Nei k, aldiz, argudiatzen du mutazio bidezko genotipo eraginkorragoak ekoiztea funtsezkoa dela eboluziorako, eta eboluzioa, askotan, mutazioek mugatzen dutela. Teoria endosinbiotiko ak sinbiogenesiak eragindako jauzien bilakaeraren gertakari bakan baina garrantzitsuak barne hartzen ditu. Carl Woese eta bere lankideek iradoki zutenez, bakterio, archae a eta eukarya domeinuetan RNA sinadurarik ez egoteak leinu nagusi hauek zelulen eraketan jauzi handien bidez gauzatu zirela erakusten du.
Noraez genetikoa
Motoo Kimura k 1968an proposatu zuen eboluzio molekularraren teoria neutrala k dioenez, molekula-mailan eboluzio-aldaketa gehienak eta espezieen barruko eta arteko aldakuntza gehienak ez ditu hautespen naturalak eragiten, neutralak diren alelo mutatzaile en noraez genetiko ak baizik. Mutazio neutro a, organismo batek bizirauteko eta ugaltzeko duen gaitasunari eragiten ez dion mutazioa da. Teoria neutroak, mutazio gehienak kaltegarriak izateko aukera onartzen du, baina, hautespen naturalak azkar arazten dituenez, molekula mailako espezieen arteko eta barruko aldakuntzan ekarpen esanguratsurik egiten ez dutela dio. Kaltegarriak ez diren mutazio gehienak neutralak direla suposatzen da, onuragarriak izan beharrean.
Teoria eztabaidagarria izan zen, darwindar eboluzioaren aurkako erronka bat bezala hartu baitzen; eztabaida, Kasra doktorearen, Jack Lester King en eta Thomas H. Jukes en 1969ko artikulu batekin indartu zen, modu probokatzaile baina engainagarrian "eboluzio ez darwiniarra" deiturikoa. Proba ugari eman zituen, proteinen sekuentzien konparazioak, E. coli-n Treffers gene mutatzailearen azterketak, kode genetikoaren analisia eta immunologia konparatiboa barne, proteinen eboluzioaren zatirik handiena mutazio neutralen eta deriba genetikoaren ondorio dela argudiatzeko.
Kimuraren arabera, teoria soilik maila molekularreko eboluziorako da aplikagarria, eboluzio fenotipiko a hautespen naturalak kontrolatzen duen bitartean, eta, beraz, teoria neutroa ez da benetako alternatiba bat.
Teoria konbinatuak
Hautespen naturalaren bidezko darwiniar eboluzioaren alternatiba ezberdinek ez zuten zertan elkarren baztertzaile izan behar. Edward Drinker Cope paleontologo estatubatuarraren filosofia ebolutiboa adibide ona da. Copek, erlijiosoa zenak, eboluzioaren aukera ukatuz hasi zuen bere karrera. 1860ko hamarkadan, eboluzioa gerta zitekeela onartu zuen, baina, Agassiz en eraginez, hautespen naturala arbuiatu zuen. Copek, aldiz, enbrioiaren hazkuntzan historia ebolutiboaren laburbiltzearen teoria onartu zuen, ontogeniak filogenia laburbiltzen du ena, honen baitan Agassizek uste baitzuen gizakia zuzenean gidatzen zuen jainkozko plan bat erakusten zuela, enbriologia n zein paleontologia n errebelatutako patroi bat. Cope ez zen hain urruti joan, Darwinek iradoki bezala, eboluzioak formaz adarkatutako zuhaitz bat sortu baitzuen. Hala ere, urrats ebolutibo bakoitza ez zen ausazkoa izan: norabidea aldez aurretik zehaztu zen eta patroi erregular bat zuen (ortogenesia), eta pausoak ez ziren moldagarriak, baizik eta plan jainkotiar baten parte (eboluzio teista). Horrek erantzunik gabe utzi zuen pauso bakoitza eman beharraren zergatia, eta Copek bere teoria moldatu zuen aldaketa bakoitzerako egokitzapen funtzionalari eusteko. Hautespen naturala egokitzapenaren kausa bezala baztertuta ere, Copek lamarckismora jo zuen eboluzioa gidatzen duen indarra bilatzeko. Azkenik, Copek suposatu zuen Lamarcken erabilerak eta erabilerarik ezak hazkuntza-indarra zuen biziarteko substantzia bat, "Batmismoa", gehien erabiltzen ziren gorputzeko eremuetan kontzentratzea eragiten zuela; era berean, eremu horiek gainerakoen kontura garatzea eragiten zuelarik. 1930eko hamarkadan beste paleontologo eta naturalista batzuek ortogenesia eta lamarckismoaren sintesia konbinatzen zituzten usteak mantentzen jarraitu zuten.
Hautespen naturalaren berpizkundea, alternatiba jarraituekin
XX. mendearen hasieran, darwinismoaren eklipse aren garaian, biologoek hautespen natural a zalantzan jartzen zuten, baina, era berean, ortogenesia, bitalismoa eta lamarckismoa bezalako teoriak baztertu zituzten, ez zutelako eboluziorako inolako mekanismorik eskaintzen. Mutazionismoak mekanismo bat proposatu zuen, baina orokorrean ez zen onartua izan. Sintesi modernoak, belaunaldi bat geroago, 1918 eta 1932 artean gutxi gorabehera, darwinismoaren alternatiba guztiak barritu zituen, batzuek ortogenesi-formak barne hartzen zituzten arren, hartutako ezaugarrien herentzia lamarckiarraren antza duten mekanismo epigenetiko ak, katastrofismoa estrukturalismoa, eta mutazionismoa, adibidez, molekularren aurkikuntzen bidez berrbizi izan dira.
Turno de oficio
Turno de oficio (ofiziozko txanda) espainiar telesail dramatikoa izan zen, B.M.G. Filmsek Televisión Españolarako sortua.
Eboluzioari buruz baztertutako teoriak
Hautespen naturalaren berpizkundea, alternatiba jarraituekin
Biologia darwiniarra bihurtu da, baina aurrerapen moduren batean sinestea (ortogenesia) publikoaren buruan nahiz biologoen artean mantentzen da. Ruseren hitzetan, biologo eboluzionistek aurrerabidean sinesten jarraituko dute hiru arrazoirengatik: lehenik eta behin, printzipio antropiko ak norbera existitzera eraman duen prozesuaren inguruan galdetzeko gai diren pertsonak eskatzen ditu, aurrerapen horren gailurra balira bezala. Bigarrenik, zientzialariek, oro har, eta eboluzionistek bereziki, uste dute beren lanak errealitatea benetan ulertzera hurbiltzen ari direla pixkanaka, ezagutza handitu ahala, eta, beraz (argumentuak aurrera jarraitzen du), naturan ere aurrerapena dagoela. Horri dagokionez, Rusek dio Richard Dawkins ek esplizituki alderatzen dituela aurrerapen kulturalak meme ekin eta aurrerapen biologikoa geneekin. Hirugarrenik, eboluzionistek beren burua hautatzen dute; bizitzari zentzua emateko aurrerapenaz interesatzen diren pertsonak dira.
Scomberomorus concolor
Scomberomorus concolor Scomberomorus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Turno de oficio
Sinopsia
Telesailak 1980ko hamarkadako Madrilgo justiziaren eta delinkuentziaren munduaren koadro errealista bat irudikatzen du. Protagonistak adin desberdinetako hiru abokatu dira, ofiziozko txandan baliabiderik gabeko pertsonentzako doako ordezkaritza juridikoaren zerbitzua eginez lan egiten dutenak. Cosimo familia oneko gaztea da, notariotzarako oposizioak prestatzen dituena. Gau batean, borroka batean sartu eta atxilotu egiten dute. Guardiako epaitegian ezagutuko du Chepa, abokatu beteranoa, oposizioetatik alde egin eta abokatu gisa aritzeko konbentzitzen duena.
Junya Ohata
Junya Ohata (大畑 隼哉, 1979ko apirilaren 6a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.
Silvia Legrand
Ibilbidea
Rosarion, Goldik eta Rosa María Juana ahizpa bikiak —Mirtha Legrand— haurrentzako ikastaroak egin zituzten Udal Antzokian. 1936an, aita 37 urte zituela hil zenean, ama Buenos Airesera joan zen behin betiko hiru seme-alabekin, La Paternal auzora.
Buenos Airesen, Rosa María eta María Aureliak bere prestakuntza artistikoarekin jarraitu zuten, PAADI akademian eta Arte Eszenikoaren Kontserbatorio Nazionalean parte hartuz. Handik gutxira, 1940an, lehen aldiz agertu zen zinemagintzan, Hay que educar a Niní filmean. Eszena gutxi batzuetan baino ez zen agertu, ahizparekin batera, Niní Marshall komiko famatuarekin. Martinez ahizpek berriro ere elkarrekin jardun zuten Novios para las muchachas lanean.
Onychostoma macrolepis
Onychostoma macrolepis Onychostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Espainiako udalerri
Espainian, udalerria da Estatuaren lurralde-antolaketaren oinarrizko erakundea Toki-araubidearen oinarriak arautzen dituen Legearen arabera. Herritarrek herri-arazoetan esku hartzeko hurbileneko bide, eta bertako giza taldeen berezko interesak autonomiaz erakundetu eta kudeatzen dituzte.
Silvia Legrand
Zinemagintza
1941ean, bi ahizpak Soñar no cuesta nada lanean fama lortu zuten, gero, Rosak —Mirtha Legrand—  Adolescencia Angel Magañarekin batera filmatu zuen. Aldi berean, El club de la amistad gidatu zuten Radio Splendiden eskutik.
Espainiako udalerri
Udalerriek Asturiasko Printzerrian kontzeju izena hartzen dute.
Silvia Legrand
Zinemagintza
Los martes, orquídeas (1941) filman izan zen Rosa lehen aldiz protagonista. Urte horretan bertan, bere amak Ricardo Cerebello zinema-industriako gizon ezaguna jarri zuen harremanetan ahizpen ordezkari gisa jardun zezan; Mirtha Legrand —Rosarentzat— eta Silvia Legrand —María Aureliarentzat— izen artistikoak sortu zituen.
Mirtha eta Silviak paper kontrajarriak egiten dituzten filmak bata bestearen atzetik filmatu zituzten. Claro de luna izan zen ezkongabe izanik eta denbora luzean elkarrekin egin zuten azken filma. Argentinako zinemako 16 urtetik beherakoentzat debekatutako lehen filmean Mecha Ortiz protagonista duen Safo, historia de una pasión (Alphonse Daudet-en Safo filmean oinarritua) parte hartzeko eskatu zion Lumitonek Mirthari. Arrakasta handia izan zuen, eta beste herrialde batzuetan ere estreinatu zen.
1959an Leo Fleiderren Campo arado filmeko protagonista izan zen, Luis Dávila, Santiago Gómez Cou eta Fernanda Mistralekin batera.
Erretiroa
Silviak parentesi bat egin zuen bere ibilbidean, 1944tik 1959ra, eta 1972an Juan Manuel de Rosas film biografikoarekin batera agertu zen berriro, Thompson-en Mariquita Sánchez interpretatuz. Geroago, behin betiko erretiratu zen alabak zaintzeko.
Lehen urteak
Gurasoak jatorri espainiarreko José Martínez eta Rosa Suárez ziren. Neba zaharrena José Antonio Martínez Suárez (1925-2019) zinema-zuzendaria eta ahizpa bikia, Mirtha Legrand aktore etea aurkezlea, izan ziren. Andaluziako aita liburu-denda baten jabea zen Villa Cañasen, eta ama herriko eskolako maistra izan zen. 1934an, ama hiru seme-alabekin joan zen Rosariora —200 km ipar-ekialdera—, haientzako hezkuntza hobea lortzeko. Aita Villa Cañasen liburu-dendan egon zen. Familiaren ezizena «Goldy» zen, askorentzat «Goldie» ingelesetik zetorrena —‘doradita’ edo ‘rubita’ hitzarekin—, baina Mirtha Legrand ahizparen arabera, «Gordi»ren deformazio bat besterik ez zen —gordita»rena—.
Ezkontza eta alabak
1944an, Legrand Eduardo Lópina armadako koronelarekin ezkondu zen, eta harekin egon zen ezkonduta 2005eko abuztuaren 5ean hil arte. Bi alaba izan zituzten: Gloria eta Mónica. Familiaren pribatutasuna mantendu zuen.
Ezkondu ostean, Legrandek karrera uztea erabaki zuen, bere familiari dedikatzeko; beste bost film baino ez zituen filmatu eta telebistako serie batzuetan parte hartu zuen, hala nola Robot, Carola eta Carolina, Cae en la tentación eta Sol, mar ySilvia, antzerki-lanez gain.
Heriotza
Silvia Legrand 93 urte zituela hil zen bihotzekoak jota, Martínez hiriko etxean lo egiten ari zela —Buenos Aires hiritik 22 km ipar-mendebaldera—, 2020ko maiatzaren 1ean, 20:36an.
Quatá
Quatá Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lyssach
Lyssach Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Frederick Soddy
Frederick Soddy (Eastbourne, Ingalaterra, 1877ko irailaren 2a - Brighton, Ingalaterra, 1956ko irailaren 22a) fisikaria eta kimikaria izan zen.
Ernest Rutherfordekin lan egin zuen Montréalen. Erradioaktibitateari eta atomoen energiari buruz egin zituen lanak, eta atomoen desintegrazioa nola gertatzen zen esplikatu zuen bere izena daraman legean; transmutazio erradioaktiboen legea ere azaldu zuen. 1903an ohartu zen hiru elementu erradioaktibok (aktinio X, torio X eta mesotorio I) taula periodikoan erradioaren leku bera zutela, eta, hala, isotopiaren fenomenoa aurkitu zuen. 1921. urtean Kimikako Nobel saria jaso zuen.
Soddy eta Fajansen legeak
Elementuen taulan elementu erradioaktiboen lekualdaketa desintegrazio-motaren arabera azaltzen duten legeak dira:
Nonahikotasun
Nonahikotasuna edota ubikuotasuna edonon eta une berean egoteko gaitasuna da. Erlijioetan Jainkoari ematen zaion ezaugarria da.
Kontzeptu horrek berarekin batera hainbat paradoxa sortarazten ditu, adibidez:
Katia eta Marielle Labèque
Labèque ahizpak, Katia (Baiona, 1950eko martxoaren 11) eta Marielle (Baiona, 1952ko martxoaren 6), lapurtar piano-jotzaile duoa dira.
Biografia
Ahizpen aita doktore, errugbilari ohia eta musikazalea izan zen eta Ada Cecchi ama, berriz, italiar musika irakaslea. 1968an Parisko Kontserbatorioan graduatu ziren eta 1980ko hamarkadatik aurrera ospetsu bilakatu ziren.
Munduko orkestra ospetsuenekin jo dute, besteak beste: Berlingo Filarmonikoa, Baviera Irratiko Orkestra Sinfonikoa, Boston, Chigago eta Londresko sinfonikoak, Clevelandeko Orkestra, Leipzigeko Gewandhausorchester, Londres, Los Angeles eta La Scalako filarmonikoak, Filadelfiako Orkestra, Dresdengo Staatskapelle, Royal Concertgebouw Orchestra eta Vienako Filarmonikoa. Maila handiko zuzendariekin jardun dute, hala nola Semyon Bychkov, Sir Colin Davis, Dudamel, Charles Dutoit, John Eliot Gardiner, Hart Bedoya, Kristjan eta Paavo Järvi, Zubin Mehta, Seiji Ozawa, Antonio Pappano, Georges Prêtre, Simon Rattle, Esa-Peka Salonen eta Michael Tilson Thomas.
Slatina nad Bebravou
Slatina nad Bebravou Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 11,53 km²ko azalera du eta 417 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1332. urtekoa da.
Erromatar egutegia
Erromatar egutegia hainbat aldiz aldatu zen Erromako sorreratik Inperioaren gainbeheraraino. 46. urteko osteko egutegia Juliotar egutegia da.
Urteak
Urteak adierazteko hiru sistema erabili zituzten :
Hilabeteak
Erromatar idazleen arabera Romulok hilabeteak asmatu zituen:
Egunak
Egunak zehazteko erromatarrek hiru data besterik ez zituzten erabiltzen, aurreko eta hurrengo egunak haietatik zenbatuak (pridie eta postridie hurrenez hurren):
Orduak
Eguna ez zen 24 ordukoa baizik eta 24 zati berdinekoa. Hau da, udan orduak luzeagoak ziren. Orduak neurtzeko eguzki erlojuek (horologium) edo ur erlojuek (clepsydra) erabiltzen zituzten.
Gero ordua adierazteko zenbaki ordinalak erabiltzen zituzten (hora prima, hora secunda, hora tertia eta abar), beraz, hora prima egunsentiarena, hora duodecima ilunabarrena eta hora sexta eguerdiarena ziren.
Gaua berriz, lau zatitan banatzen zuten, vigilia izenekoak.
Jamie Neushul
Jamie Neushul (Goleta, Kalifornia, AEB, 1995eko maiatzaren 12a), waterpolo jokalari eta Estatu Batuetako emakumezkoen waterpolo selekzio nazionaleko kide da. 2017ko Munduko Uretako Txapelketan, munduko txapeldun izan zen, eta taldeko kide 2017ko Udako Unibertsiadetan , 2017ko FINA Emakumeen Waterpoloko Munduko Ligan, 2018ko FINA Emakumeen Waterpoloko Munduko Kopan , 2019ko Joko Panamerikarretan eta 2019ko FINA Emakumeen Waterpolo Munduko Ligan. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, taldeko parte izango da emakumezkoen waterpolo txapelketan.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
Vélu
Vélu Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vélu udalerrian erroldatutako biztanleak 128 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 66 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 66etxeak ziren. 53 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 11 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 92 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 63 lanean zeuden (33 gizon eta 30 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vélu udalerrian 55 unitate fiskal zeuden, 130 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.659 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak ibilgailuen saltze eta konpontze enpresenak ziren.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ryoji Yukutomo
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.
Zaraitzuera
Zaraitzuera (zaraitzueraz: Zaitzuera) ekialdeko goi-nafarreraren azpieuskalki bat da, Nafarroa Garaiko Zaraitzu (zaraitzuera: Zaitzu) ibaxako berezko euskalkia. Pirinioetako Aezkera eta Erronkaribarrera euskalkien artean dago, nafar-lapurtera euskalkitzat hartzen den arren.
2007ko udazkenean, 2 zaraitzuerazko euskaldun behintzat baziren Otsagin eta Eaurtan, baina horietako bat besterik ez zen 90 urtetik beherakoa.
Herriko hizkeraren aztarna anitz dago Zaraitzuko toponimian, esaera zaharretan eta eguneroko hainbat hitzetan.
Apogeoa
XVIII. mendean, idazki erlijiosoak ditugu: Itzalleko eta Orontzeko ikasbideak eta Jose Maria Satrustegik argitaratu idazkiak.
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Zaraitzuko herri guztiak sailkatu zituen, behe-nafarrera euskalkiko ekialdeko azpieuskalkian. Pedro Irizarren kalkuluen arabera, 1860 eta 1870 artean 3 137 euskaldun inguru egongo ziren Zaraitzun, guztiak zaraitzuera hiztunak.
Gainbehera
1904an, Iruñeko gotzaindegiko Elizaren Gida eta langileen egoeraren arabera, 1904ko irailaren 1ean, Zaraitzuera hitz egiten zen Erroibarko herri guztietan, Itzaltzutik Uskartzera.
Ziriako eta Federiko Garraldak Euskal Esnalea aldizkarian hainbat artikulu idatzi zituzten ibarreko hizkeran 1911tik 1925era arte, gai askotarikoak jorratuz: ipuinak, igarkizunak, kontakizunak, historia, abereak, ohiturak eta haur jolasak. Azkuek euskal folklorea eta etnografiari buruzko ikerketan Zaraitzuko erran zahar, kantu eta ipuinak jaso zituen, hala nola hitz asko bere hiztegian ere.
1930eko hamarkadan, Zaraitzuko azpieuskalkiak bere nagusitasuna galdu zuen gaztelaniaren mesedetan, asmo politikoko (Frankismoa) eta izaera ekonomikoko hainbat inguruabar sozialengatik, gaztelaniaren aurrerabidea errazten zutenak. Borondatezko berezko hizkuntzaren galera hori euskaraz hitz egiteko debekuarekin batera gertatu zen. Hala, 1937an erabat debekatu zen bide publikoan euskaraz hitz egitea. Hurrengo urtean, euskara erregistroetatik kanpo uzten da, eta horren atzetik daude auzitegiak, saltokiak, eskritura publikoak, aldizkariak, eskolak, irratiak... Horrela, herri landatarrenetan, edo batzuetan ezta hori ere, euskara familiartera bakarrik baztertuta geratu zen.
Ondorioz, 1970ean beste zenbaketa bat egin ondoren, Zaraitzuko 330 euskaldun zaraitzuera mintzo ziren.
Koldo Mitxelenak 1958tik aurrera euskalkia sakonki aztertu zuen. Jose Estornes Lasak Zoilo Mosoren kontakizunak jaso zituen 1969an. Koldo Artolak 1975 eta 1992 artean Zaraitzun bildu ahozko testigantzak argitaratu ditu. Itxaro Bordak bere Bakean ützi arte (1994) liburuan Itzaltzuko pertsonaia dakar, Joana Garralda, Zaraitzuko euskaraz mintzo dena.
Aitor Aranak Zaraitzuko euskaldunen testigantzak jaso zituen. Egun, ez dago ia hiztunik eskualdean. Hala ere, Aitor Aranak Zaraitzuko hiztegia argitaratu zuen eta hurrengo urtean gramatikako liburua; era berean, testuak itzuli ditu, bai eta ibarrean ikastaroak eman ere. Aipatzekoa da halaber Iñaki Camino ikerlariaren lana.
2003an, Asisko Urmenetak, Marc Armspachek eta Jokin Larreak Gartxot komikia argitaratu zuten, Zaraitzuko uskaraz idatzirik.
250 urtetik hona jasaten ari zen euskalduntze-ezaren prozesua 2000ko hamarkadan iritsi zen bere punturik kritikoenera, eta Zaraitzun zaraitzueraren kontserbazio-egoera kritikoa izan zen. 2007an apenas gelditzen zen Zaraitzuko uskara garbia eman zezakeen euskaldun zaharrik: Otsagiko Pedro Juan Zoco eta Eaurtako Mari Cruz Esarte baino ez, segur aski.
Kontserbatutako testuei eta egindako ikerketei esker, eta bailaran euskara batua ezagutzen duten gazteen ehuneko handiari esker, azpieuskalkia berreskuratu ahal izango litzateke. Zaraitzuerako ikastaroak egin dira jada, eta batuaren gaur egungo hiztunek barietatea hartzen badute, Zaraitzuko uskararen erabilera zabaltzen den heinean, zaraitzueraren eta euskara batuaren arteko elkargunea gertatzen da, euskararen beste azpieuskalkiekin gertatzen ari den bezala, eta, beraz, zaraitzueraren irakaskuntza ondorio praktikoetarako alferrikakoa da, hiztun potentzialak batuaren hiztunak baitira eta azkenean hiztun bihurtzen baitira.