cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mongolen Inperioa
Leinuen arteko lehiak eta ondorengotza krisiak
Khan handi eta indartsua zegoen garaietan inperioa kohesionaturik egon zen, batez ere Gengis Khanen garaian, baina inperioak iraun zuen artean hainbat familien arteko lehiak azaldu ziren, ogedeitarren eta toluitarren artekoak adibidez, eta barne borroka horiek ahuldu egiten zuten jatorrizko egitura asanblearioa. Egitura honek Khan handi berria aukeratzeko kurultaietan parte hartzera behartzen zituen khan guztiak eta kanpainak bertan behera utzi behar izaten ziren. Hori gertatu zen adibidez mendebaldeko kanpainetan, hala Europa konkistatzeko nola Ekialde Hurbileko kanpainetan.
Konkistaturiko kulturen asimilazioa
Nomada izaera zuen herriak eremu berriak eskuratu ahala zibilizazio eta kultura berriak barneratzen eta asimilatzen joan zen. Mongol nomaden eta sedentarioen arteko banaketa sortu zen eta mongolen artean elite batek ez zituen berrikuntzak ongi hartu, adibidez txinatarren kultura, eta barnean istiluak sortu ziren.
Eredu militar zaharkitua
Mongoliako estepetako eremu zabaletan garaitezinak ziren. Mongolen arrakasta bere zalditerian oinarritzen zen. Mendialdeko eremuetan ordea arazo gehiago zituzten. Esate baterako Afganistango hiriak eta errepideak kontrolatzen bazituzten ere mendialdea menperatzea asko kostatu zitzaien.
Itsasoa ere ez zuten menperatzen. Eraso guztiak lurrez egiten zituzten eta honek arazo handiak ekarri zizkien Japoniara iristeko edota Itsaso Beltza eta Mediterraneo inguruak konkistatzeko.
Ilkhanerria
1295ean Ghazan bihurtu zen Ilkhanerriko errege eta islama hartu zuen erlijio gisa. Persia islamizanaztu zen orduan eta garapen kultural eta zientifikoa asko sustatu zituen. Yuan dinastiako Temürrekin harreman onak zituen eta tributoa ordaintzen zion, eta gainerako khanak ere bide hori hartzera animatu zituen. Horrela Urrezko Hordarekin eta Txagatai khanerriarekin zituen muga arazoetan Yuan dinastiaren laguntza lortu zuen, bai eta Egiptoko mamelukoen aurkako gerran ere.
Ghazan 1304an hil zen eta Öljeitü bihurtu zen hurrengo khana. Xiismoa bihurtu zuen Ilkhanerriko erlijio ofiziala, aurrez Öljeitü bera kristaua, budista eta musulman sunia izan bazen ere. 1316an hil zen eta Abu Sa'id Bahadur semea bihurtu zen khan berria. Azken hau ondorengorik gabe hil zen 1335ean eta mongolen boterea ahuldu egin zen, Persia anarkia politiko batean murgilduz. Gerra jauntxo persiarrak indartu egin ziren eta sorturiko kaosa baliatuz georgiarrek mongolak kanporatu, uigurrek estatu independentea sortu eta mamelukoek Zilizia eskuratu zuten. Hau izan zen Ilkanherriaren amaiera. Egoera aprobetxatuz Tamerlan turkiar-mongolak lurraldea konkistatu eta Timurtar inperioa ezarri zuen.
Urrezko Horda
Toqtaï 1291 urtean Urrezko Hordako khagana bihurtu zen, Nogai Khan generalak sustatuta, eta Toqtaïk Krimea eman zion oparitan. Estatu txontxongiloa izan behar bazuen ere Nogai eta Toqtaïren arteko lehia sortu zen. Bestalde errusiar printzeen boterea handitzen ari zela ikusita Toqtaïk 1293an Tudan anaia bidali zuen hamalau hiri errusiar handienak suntsitzera. Toqtaï 1312an hil zen eta Uzbeg Khan izan zen haren tokia hartu zuena. Islamismoa hartu zuen honek ere eta musulmanak ez zien mongolak jazarri zituen, Yuan dinastiaren eragina erabat ezabatuz. Sultan titulua eskuratu zuen eta Urrezko Hordaren boterea luzaroen mantendu zuen khagana izan zen. 1341ean hil zen eta anaiek heredatu zuen tronua.
Jani Beg sultanak Krimean genovarren esku zegoen Kaffa hiria setiatu zuen 1343an eta 1345ean baina Izurri Beltza azaldu zen bere tropetan. Jani Begek izurriz hildako gorpuak katapultatu zituen hiri barnera. Hiriak eutsi zion erasoari, baina handik itzulitako genovarrek izurria ekarri zuten Europara. 1357an Jani Beg eraila izan zen eta ekintza honek ezegonkortasun politiko handia eragin zuen, 1378 artean 25 khan izan ziren agintean. Bitarte horretan Urrezko Hordak mendebaldeko lurralde guztiak galdu zituen, Bielorrusia, Ukraina, Polonia eta Lituania.
Urrezko Horda 1419an amaitu zen. Ulugh Muhammad ofizialki Khana bazen ere Volga ibaiaren ingurua baino ez zuen kontrolatzen. Europa ekialde guztia bateratu egin zen eta Lituaniako Dukerri Handia eratu zen. Urrezko Hordaren hegoaldea berriz timurtarrek eskuratu zuten.
Txagatai khanerria
Txagatai khanerrian Duwa zen khana, baina de facto agintzen zuena Kaidu zen, hau izan baitzen khana hautagai gisa aurkeztu eta tronuan ezarri zuena. Kaidu Ogedeiren etxekoa zen eta Ariq Bökeren alde jokatu zuenez Kublai Khanen aurka aritu zen. Ondoren Temür eta haren aliatua zen Ghazan ere sarritan erasotu zituen, 1301 urtean hil zen arte. Duwak orduan boterearen kontrola eskuratu zuen eta Kaiduren semeak aurka egin bazion ere Temürren laguntzari esker ogedeitarrak garaitu zituen. Duwa 1307an hil zen eta hurrengo urteetan aldaketa handiak izan ziren tronuan, Könchek, Taliqu eta Kebek izan ziren khan 1309an Duwaren semea zen Esen Buqa I.a khan bihurtu zen arte. Honek gogor ekin zion Yuan-Ilkhanerriaren aurkako borrokari. 1318an hil zenean Kebek anaiak berreskuratu zuen tronua eta bake aldia iritsi zen.
1327an Tarmashirinek India eta Ilkhanerria inbaditzeko saiakerak egin zituen eta 1331ean Txagataiko Khan aukeratua izan zen. Islama onartu zuen eta Ala-ad-din izena hartu zuen. Noble mongolek ez zuten ongi ikusi aldaketa eta 1343 artean txagatai khanek elkarren artean borrokatu zuten. Khanerria zati ugaritan desegin zen eta azkenean Tamerlanek konkistatu zuen.
Yuan dinastia
Temür 1307an hil zen. Kaiduren aurka borrokan garaipenak lortu zituen Külüg Khan bihurtu zen haren oinordekoa. Budismoa sustatu zuen Txinan. 1311 urtean hil zen eta Ayurbarwada Buyantu Khan izan zen aukeratua tronurako. Honek Konfuzioren printzipioak ezarri zituen mongolen administrazio sisteman. 1320an hil zen eta 1316an idatzita utzi zuen Shidebala Gegeen Khan semea izango zela ondorengo khana. Honek bi hamarkadatako egoera politiko istilutsua ekarri zuen, 1323ko Shibidalaren erailketarekin hasi eta 1328ko gerra zibilarekin jarraitu zuena. Bi hiriburuen arteko gerra izenaz ezagutzen da, Khanbaliq hiriaren (gaur egungo Pekin) eta Xanadu udako hiriburuaren arteko gerra izan zen. Ez zen arazo ideologikoa izan, familien arteko botere lehiak eragindakoa baizik. Pekindarrak izan ziren garaileak, baina hainbat urte behar izan ziren garaituak errenditu eta normaltasun politikora itzultzeko.
Meaztegi Golf
Meaztegi golf Bizkaiko Trapagaran udalerriko Zugaztieta auzoan dagoen golf-zelaia da.
Rantechaux
Rantechaux Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rantechaux udalerrian erroldatutako biztanleak 192 ziren. Familiak 65 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Meaztegi Golf
Bizkaian eraikitako lehen golf-zelai publikoa izan zen, eta ingurunea Severiano Ballesteros golflariak diseinatu zuen. Hamazortzi zuloko zelai bakarra dago, 72 pare eta 6 kilometro baino gehiagoko luzera dauka.
Rantechaux
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 72 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 3 bigarren erresidentzia ziren. 60 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 66 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 118 ziren, horien artean 90 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 90 pertsona aktiboetatik 85 lanean zeuden (40 gizon eta 45 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rantechaux udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 195 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.458 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Rantechaux udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mongolen Inperioa
Yuan dinastia
Europan Izurri Beltzak egindako sarraskiak Txinara iritsiko ziren beldurrez merkatal bide guztiak itxi ziren eta honek mongolen boterea nabarmen ahuldu zuen. Ming errebeldearen matxinadaren ondorioz 1368an mongolek euren jatorrira itzuli behar izan zuten, Mongoliara.
Antolakuntza militarra
1206an mongolen tropak zenbatekoak ziren eztabaidagai bada ere, gutxienez 105.000 gerlarik osatzen zutela estimatzen da. Antolakuntza sinplea baina oso eraginkorra zen, Gengis Khanek ezarri zuena. Sistema hamartarra zuen oinarri, talde hauetan banatua: arban (10 gerlari), zuun (100 gerlari), mingghan (1.000 gerlari) eta tumen (10.000 gerlari).
Mongolen gerlari ezagunenak zaldi gaineko arkulariak ziren, baina hauetaz gain lantzariak ere abilak ziren eta konkistaturiko lurretan zeuden talentu militarrak barneratzeko gaitasuna ere izan zuten mongolek. Txinatar injeniari eta bonbardatzaileak katapultak eraikitzen trebeak zirela ikusita, mongolek asko erabili zituzten setioetan. Sarritan setiaturiko hiriaren inguruan aurkitzen zituzten baliabideak erabiltzen zituzten katapultak eraikitzeko, tresna erraldoi hauek eramaten ibili beharrik gabe.
Mongolek etsaiek baino armadura arinagoa eramaten zuten baina antolamendu hobea, mugikortasun handiagoa eta azkartasuna ematen zien horrek. Gerlari bakoitzak hainbat zaldi eramaten zituen, zaldi nekatuak aldatu ahal izateko, eta armadaren ornidura sareekiko independentzia zuen hein handi batean.
Mongolen armada azkar mugitzen zen. Distantzia luzeak egiteko gai ziren baita neguan ere, ibai izoztuak autobide gisa erabiltzen baitzitutzen. Ibaiak oso ongi kontrolatzen zituzten, honen adibide gau bakarrean hazita zegoen Soja ibaia 30.000 zaldunek gurutzatu zutenekoa. Ez zuten ordea itsasoan flotarik erabili gerrarako, salbuespenen bat ezik. Mediterraneo ekialdeko konkista guztiak lurrez egin zituzten, itsasoak kortsarioen eta mamelukoen esku zeuden eta.
Kanpaina militar guztiak ongi planifikatzen ziren, aurrez lurraldea ezagutuz eta etsaiaren inguruko informazio garrantzitsua eskuratuz. Antolakuntza bikain horrek hainbat frontetan aldi berean borrokatzeko gaitasuna ematen zien. 60 urte arteko edozein gizonezko izan zitekeen hautatua armadarako eta leinuetan ohore handiko lana zen.
Gobernua
Gengis Khanek ezarritako Yassa legediak arautzen zuen gizartea. Lege hausteak zigor gogorrak ekartzen zituen eta hiriak ere suntsitu izan ziren agindu zehatzak ez betetzeagatik.
Yassa legearen baitan buruzagiak eta generalak meritokrazia bidez hautatzen ziren eta inperioa gobernatzeko parlamento itxurako asanblada ez-demokratiko bat zegoen, Kurultaia. Kurultai honetan buruzagi mongolak Khan Handiarekin elkartzen ziren inperio barneko edo kanpoko auzietaz eztabaidatzeko. Khan berria aukeratzeko ere Kurultaia deitzen zen eta buruzagi handi guztiek bildu beharra zuten, abian zituzten jarduerak bertan behera utzita.
Genghis Kanek nazio zigilua sortu zuen, Mongolian alfabeto idatzia sustatu zuen, uigurrerazko idazkera hain zuzen ere, eta irakasle, legelari eta artistak zerga ordaintzetik libre utzi zituen.
Mongolek Erdialdeko Asiako musulmanak Txinako administrazioan sartu zituzten eta Han txinatarrak berdin Erdialdeko Asian. Helburua bertako jauntxoen boterea murriztea zen eta aldi berean inperioari osotasun bat ematea.
Erlijioa
Mongolak erlijioarekiko oso toleranteak izan ziren eta beren inperioan budismoa, kristautasuna, manikeismoa eta islama oso hedaturik zeuden. Gengis Khanek erlijio askatasuna bermatuko zuen instituzio bat eratu zuen eta erlijioburuak zergak ordaintzetik aske utzi zituen.
Mongolen jatorrizko izaera nomadaren eraginez tenplo gutxi zeuden hasieran baina Ögedeik mongolentzako hiriburua Karakorumen finkatu zuenean eraikuntza lan handiak abiatu zituen. Garai hartan xamanismoa, tengrismoa eta budismoa ziren erlijio nagusiak.
Denborak aurrera egin ahala eskualde bakoitzak populazioaren erlijio nagusia hobetsi zuen, Ekialdean budismoa eta xamanismoa eta mendebaldean islama.
Jarduerak
Mongolen oinarrizko jarduera ekonomikoak abeltzaintza eta nekazaritza ziren. Zekaleak eta tea ekoizten zituzten eta baita zeta ere.
Bost abere hazten zituzten: zaldiak, behiak, gameluak, ardiak eta ahuntzak. Esnetarako eta larrutarako hazten zituzten bereziki eta abereok klima hotzera eta ur eta elikagai eskasiara moldaturik zeuden. Zaldiak ziren abere preziatuenak, arrazaz txikiak baina distantzia luzeak nekatu gabe egiteko gai zirenak. Zaldiak jabearekin batera hobiratzen zituzten beste munduan ere elkarrekin jarrai zezaten. Behiak eta gameluak kargatarako erabiltzen zituzten eta ardiak eta ahuntzak esnetarako, haragitarako eta artilea eskuratzeko. Hainbat artairen ardi eta ahuntzek batera bidaiatzen zuten.
Dirua
Dirua erabiltzen zuten eguneroko salerosketetarako. Bitxiak eta zetazko gaiak ere bazituzten baina kontu publikoetarako zilarrezko lingote txinatarrak gordetzen zituzten. Gengis Khanek hil aurretik papera txanpon gisa erabiltzeko baimena eman zuen, dagoeneko Txinan egiten zen bezala. Ogedeik paperezko dirua atera zuen, gordeta zituen zeta erreserbatan oinarriturikoa eta bilete zaharrak suntsitzeko departamentu bat ere sortu zuen. 1253an Möngkek Diru Arazoen Departamentua sortu zuen mongol nobleek emititzen zuten paperezko diruaren gainean kontrola ezartzeko. Oinarrizko unitate bat ezarri zuen sukhe-a, zilarrezko lingoteetan oinarritzen zena.
Yuan dinastiaren garaian Kublai Khanek paperezko dirua atera zuen zilarrean eta kobrean oinarriturikoak. Marco Polorentzat paperezko dirua izan zen Mongolengandik zoragarriena iruditu zitzaion aspektua. Paper hau egiteko masustondoaren azala erabiltzen zela idatzi zuen. Paperaren estandarizazioak inpostuak errazago kobratzea ekarri zion mongolen administrazioari, ez baitziren ondasunak edo hornidurak garraiatu behar. Paperezko diru honek chao izena hartu zuen eta Txinan asko orokortu zen erabilera.
Literatura
Mongolieraz idatzitako lanik zaharrena Mongγol-un niγuča tobčiyan ("Mongolen historia sekretua") da, Gengis Khan 1227an hil baino beranduago errege familiarentzako idatzi zena. Gengis Khanen bizitza eta genealogia kontatzen da, bai eta Ogedei semearen erregealdia ere.
XIV. mende hasieran Jami' al-tawarikh ("Historia unibertsala") idatzi zen, munduaren historia azaltzen duena eta bertan Persia eta musulmanen historia azaltzen da eta baita persiarrek historian inguruko herriekin izandako harremanak ere, mongolak bereziki eta hauez gain turkiarrak, frankoak, juduak, txinatarrak, indiarrak...
Arteak ere bazuen garrantzia mongolen gizartean. Erretratuak zaldiei egiten zitzaizkien ordea, ez zaldien jabeei.
Bitxikeria gisa aipatu behar da ezkribau mongolek erretxina eta landare pigmentuak nahastuz zuzentzeko likido bat asmatu zutela, agian historian dokumentatu den zaharrena izango da.
Posta zerbitzua
Gengis Khanek eta Ogedeik errepide-sare zabala eraiki zuten. Hauetako errepide batek Altai mendiak zeharkatzen zituen. Txagatai Khanerriari eta Urrezko Hordari errepide berriak eraikitzeko aginduak eman zizkioten inperio guztia sare zabal batek estali zezan.
Kublai Khanek Txinan ere posta zerbitzu zabala antolatu zuen, 1.400 posta geltoki, 50.000 zaldi, 8.400 idi, 6.700 mando, 4.000 gurdi eta 6.000 txalupak osatzen zutena.
Siberian eta Mantxuriak zakur-lerak erabili zituzten mongolek.
Elikadura
Bi elikagai multzo bereizten zituzten mongolek: "elikagai zuriak" eta "elikagai gorriak".
Elikagai zuriak esnekiak ziren, uda aldean asko kontsumitzen zirenak. Ohikoena behorraren esne hartzitua zen, airag izenekoa, oraindik ere kontsumitzen dena. Esnearekin gazta eta jogurtak egiten zituzten.
Elikagai gorria haragia zen, neguko elikagaia zen. Animalia albo batera etzan eta aorta arteria mozten zioten odol guztia gorputz barruan gera zedin. Untxiak, oreinak, basurdeak, katagorriak eta marmotak ere ehizatzen zituzten. Udan ez zuten animaliarik hiltzen, baina animaliaren bat berez hiltzen bazen haragia xerratu eta lehortu egiten zuten. Negu partean ardiak eta ahuntzak zaintzen zituzten eta ospakizun garrantzitsuetan zaldia jaten zuten.
Likoreak inportatu egiten zituzten, arroz ardoa Txinatik eta mahatsez egindakoa Turkestan aldetik. Mendebaldetik elikagai berriak sartu ziren mongolen dietan, hala nola, fideoak, kardamomo espezia eta txitxirioak.
Etxebizitzak
Mongolen etxebizitza tipikoa yurta zen, eta VI. mendetik gaur egunera ez da askorik aldatu. Mongoliarrek gert esaten zioten, "etxea" esan nahi du. Nomadak izanik gertak beraiekin eramaten zituzten bidaian eta kanpalekua ezartzerakoan azkar eraikitzen zuten.
Tolestu daitekeen zurezko egitura zirkularra da eta sabaia zurezko 80 piezaz osaturik dago. Zurezko pieza hauek burdinezko eraztun zentral batetik horma zirkularraren ertzera kokatzen dira. Sabaiak itxura konikoa du prezipitazioak irristatu eta lurreraino erortzeko. Artilez egindako oihalak estaltzen du egitura guztia eta burdinezko eraztuna dagoen tokia irekita utzi daiteke barneko airea garbitu dadin.
Lurra aberatsek bakarrik estaltzen zuten alfonbrakin. Gertaren erdian sua egiten zen.
Zetaren Bidea
Mongolek beren sorlekuan ekoizpen handirik ez zutenez beti izan zuten merkatal bideekiko dependentzia handia. Horregatik gobernuek eta eliteek diru ugari inbertitzen zuten merkatal bideak eta jarduerak sustatzen. Horren adibide nabarmena dugu veneziar merkatariekin izandako harremana, Marco Poloren familiarekin adibidez.
Möngke eta Temur enperadoreek genovarrei eta veneziarrei Kaffa eta Azof hirietaz jabetzen utzi zieten 1267an eta Urrezko Hordak merkatari alemaniarrei beren lurraldean ezartzen ere utzi zien, Errusiako printzerrietan barne, 1270. hamarkadan.
XIV. mendean mongolen inperioa desegin zenean mendebaldearen eta ekialdearen arteko lotura hautsi egin zen. Bizantziar Inperioaren merkatal bideek leinu turkiarretan izan zuten amaiera (gerora Otomandar Inperioa sortuko zen) eta ekialdean Yuan dinastia erori zenean Ming dinastia berriak isolamendu ekonomikoa bultzatu zuen.
Fairview (Oklahoma)
Fairview Oklahomako hiri bat da. Major konderrian kokatua dago. 2010ean 2,579 biztanle zituen, 18.58 kilometro koadrotan banatuta.
Doragon Bōru Episōdo obu Bādakku
Dragoi Bola: Bardocken atala (ドラゴンボール エピソードオブバーダック) Dragoi Bola anime eta mangan oinarrituriko atal berezia da. Kronologikoki Gokuren aita filmaren jarraipena da, Naho Oishi marrazkilariaren komiki batetan oinarriturikoa.
Ez da euskaratua izan, izena japonierazko bertsiotik itzulia Dragoi Bola: Bardock-en atala izango litzateke. 2011ko Irailean Jump Super Anime Touran estreinaturiko OVA da.
Sinopsia
Atal berezi honetan Bardock Vegeta planetaren suntsipenetik bizirik irten eta iraganera bidaiatu du, planeta arraro batetan bukatuz. Hasieran ez daki nor dagoen, eta Freezer-en arbaso batekin topo egiten du, Chilled izenekoa. Borrokaren amaieran Bardock Super Saiya bilakatzen da Chilled menperatuz, azalpena emanez, Freezer super saiyei dien beldurraren arrazoiaren galderari. Honek Freezer Vegeta planeta suntsitzearen arrazoia azaltzen du, beldur baita kondairazko super saiya agertzea eta berau menperatzea, bere arbasoak kontatu zion bezala.
Komikiaren lehenengo atala 2011. Ekainaren 21. argitaratu zen, bigarrena Uztailaren 22. eta hirugarrena eta azkena, Abuztuaren 3. Saikyo Jump aldizkarian.
Chilled
Freezer-en arbasoa, biek gorputz antzekoa izanik, indarrez ere parekoak dira.
Ebana eta Beri
Ebana eta Beri (jatorrizko japoniera イパナ eta ベリー) Plant planetaren biztanleak, aita eta semea, bihotz honekoak eta Bardocki laguntzen diotenak azken honek planetan konorterik gabe aurkitzean.
Tobi eta Kabira
Tobi  eta Kabira  (jatorrizko japoniera (トービ eta キャビラ) Chilled-en menpe lan egiten duten bi gerlari, Plant-eko biztanleak baino askoz indartsuagoak, hala ere, ez dute Bardock-en aurka denbora luzerik irauten.
Tai A Chau
Tai A Chau, askotan Hegoaldeko Soko uhartea deitua, Txinako Herri Errepublikako Hong Kong administraturiko lurralde berezian dagoen uhartea da. 1,19 kilometro koadroko azalera dauka.
Kokapena
Tai A Chau Lantau uhartearen hegoaldean dago, Hong Kongeko hegoaldeko muturrean.
1990eko hamarkadara arte, ehundaka errefuxiatu vietnamdarren bizitoki izan zen.
Bridget Regan
Biografia
San Diego hiriko Carlsbad hirian jaio zen irlandar jatorriko familia katoliko batean. Eskolan hasi zen antzerki lanetan parte hartzen eta Ipar Karolinako Antzerki akademian antzerki klasiko ikasketak burutu zituen. Ner Yorkera joan zen ondoren aktore lana bilatzera.
2006an hasi zen hainbat filmetan paper puntualak egiten, Blinders, The Babysitters eta Sex and the City. 2008an Legend of the Seeker telesaileko protagonista izateko aukeratua izan zen. Terry Goodkind idazlearen Sword of Truth liburuetan oinarrituriko serie honetan Kahlan Amnell ama konfesorearen rola bete zuen eta kultuzko seriea bilakatu zen. Bi denboraldi iraun zituen soilik telesailak. 2009an Camp Wanatachi musikala ekoiztu zuen eta 2011 urtean New Yorkeko La MaMa Experimental Theatre Club antzokian ikusgai egon zena.
2013an Beauty & the Beast telesailean agertu zen gizonezko protagonistaren neskalagun ohiaren papera egiten. Horen maitasun triangelu bat sortu zuen neska protagonistarekin (Kristin Kreuk) eta Bridget Reganen aurkako mezu ugari zabaldu ziren Twitterren. Lau atal bakarrik egin zituen Reganek telesailean. 2013an bertan Murder In Manhattan filmeko aktore nagusietako bat bihurtu zen.
2014an Jane the Virgin telesailean ohiko aktorea bihurtu zen, gaur egun ere jarraitzen du tarteka agertzen, eta urte berean John Wick filmean hartu zuen parte. 2015ean Agent Carter telesaileko ohikoa bihurtu zen Dorothy "Dottie" Underwood-en rolean. 2016an The Last Ship telesailean Sasha Cooper izan zen, Txinan dagoen diplomatiko estatubatuarra.
Komikizaleen artean jarraitzaile ugari ditu Legend of the Seeker egin zuenetik eta Wonder Woman izateko aktore egokia dela uste dute.
Bizitza pertsonala
Eamon O'Sullivan idazlea Zeelanda Berrian ezagutu zuen Legend of the Seeker grabatzen ari zela eta harekin ezkondu zen. Bi seme-alaba ditu, 2010an jaio zen alaba eta 2018an semea.
Veyrins-Thuellin
Veyrins-Thuellin Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Veyrins-Thuellin udalerrian erroldatutako biztanleak 1.760 ziren. Familiak 667 ziren, horien artean 174 pertsona bakarrekoak ziren (79 bakarrik bizi ziren gizonak eta 95 bakarrik bizi ziren emakumeak), 182 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 265 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 46 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.108 ziren, horien artean 821 aktiboak ziren eta 287 inaktiboak ziren. 821 pertsona aktiboetatik 740 lanean zeuden (424 gizon eta 316 emakume) eta 81 langabezian zeuden (29 gizon eta 52 emakume). 287 pertsona inaktiboetatik 101 erretiraturik zeuden, 94 ikasten zeuden eta 92 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Veyrins-Thuellin udalerrian 710 unitate fiskal zeuden, 1.831,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.903 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 92 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 16 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 22 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 30 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 5 margolariak, 7 zurginak, 2 iturginak, 4 argiketariak, 2 ile apaindegiak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Veyrins-Thuellin udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 480 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Izotz duna
Izotz duna hainbat hondartza artikotan eta Aintzira Handietako ertzetan metatzen den izotz eraketa da.
Zergatia
Itsaso zein aintziratik lehorreratzen den izotzak, elurteek eta uhinen bitsaren izozteak sor ditzakete izotz dunak.
Auckland
Auckland (ingelesez, ahoskatua) edo Tāmaki-makau-rau zein Ākarana (maorieraz) Zeelanda Berriko hiririk handiena da, Ipar Uhartean kokatuta dagoena.
1.440.300 biztanle zituen 2022ko ekainean. Herrialdeko hiriburua Wellington den arren, Auckland hiri handiena da eta hiriburu ekonomikoa ere.
Inguruko muinoak oihan tropikalez estalita daude, eta paisaia 53 gune bolkanikoz zipriztindua dago. Hirigunearen erdialdeak istmo estua hartzen du Tasmaniako itsasoko Manukau Harbour eta Ozeano Bareko Waitemata Harbour portuen artean. Bi ozeano desberdinetan portu bana duen munduko hiri bakanetakoa da.
Demografia
"Munduko hiri polinesiarrik handiena" deitzen zaio, Aotearoako maoriez gain, Ozeaniako beste nazio batzuetatik (Cook Uharteak, Niue, Tokelau, Samoa, Tonga) joandako komunitateek biztanleriaren ehuneko adierazgarria osatzen dutelako. Ozeano Bareko uharteetan jatorria dutenak % 14 dira Auckland eskualdean eta % 28 Manukau izeneko udalerrian.
Panunzita
Panunzita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Panunzita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.
Auckland
Herri eta hiri senidetuak
Aucklandek honako hiri senidetuak ditu
NGC 5942
NGC 5942 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Montes Torozos
Montes Torozos Espainiako Valladolid probintziako ipar mendebaldean eta Palentziako hego ekialdean kokatzen den eskualde natural bat da, 800 metro inguruko lautada batek osatzen duena, inguruko bailaretatik 100-120 metro gorago eta 1500 Km² hartzen dituena, 75 km × 20 km inguruko ardatz baten baitan, Pisuerga eta Sequillo ibaietako bailaren artean. Lautada kalkareoa da. Inguruan baino klima gogorragoa du, bereziki haizetsuagoa. Valladolideko 39 herri eta Palentziako 5 herri biltzen dira eskualdean. Historian zehar, populazio eskaseko eskualdea izan da eta maiz bidelapurren ezkutalekua izan da. Cañada Real izeneko abere bide zenbait pasatzen dira bertatik.
Fallis (Oklahoma)
Fallis Oklahomako herri bat da. Lincoln konderrian kokatua dago. 2010ean 27 biztanle zituen, 0.76 kilometro koadrotan banatuta.
Laura Hermo
Laura Hermo Rioboo (Boiro, 1990eko ekainaren 20a) traineru estropadetako emakumezko patroi onenetakoa izan da, Kontxako 4 Bandera eta 2 Liga irabazi ditu besteak beste.
Kirol ibilbidea
Boirokoa izanik Cabo da Cruz arraun taldeko arraunlaria da. Hainbat trainerilla eta batel txapelketa irabazi ondoren 2008an Galiziako traineruaren patroia izan zen Kontxako Banderan. Hainbat elkarteren arteko selekzioa izanik tripulazio bikaina osatu zuten eta 5 Kontxa jarraian irabazi zituzten, hauetatik lehenengo lauetan Laura Hermo izan zen patroia.
Kontxako Bandera ezezik lehenengo bi ligak ere eskuratu zituen eta baita Espainiako bi Txapelketa ere.
Tom Walsh
Tomas Walsh (1992ko martxoaren 1a) Zeelanda Berriko atleta bat da, batez ere pisu jaurtiketan aritzen dena. Egungo errekor nazionala du proban. Bere marka pertsonala 22.90 metrokoa da Dohan lortutakoa 2019ko urriaren 5ean.
Walsh-ek brontzezko domina irabazi zuen 2014ko IAAFeko Pista Estaliko Txapelketan, zilarrezko domina lortu zuen 2014ko Commonwealtheko Jokoetan, 4. izan zen 2015eko Atletismoko Munduko Txapelketan, 2016ko IAAFeko Munduko Pista Estaliko Txapelketako irabazlea izan zen, brontzezko domina 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina 2017ko Munduko Txapelketan eta brontzezko domina 2019ko Munduko Txapelketan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.
Hassiba Ben Bouali
Hassiba Ben Bouali (حسيبة بن بوعلي; ⵃⴰⵙⵉⴱⴰ ⴰⵢⵜ ⴱⵓⵄⵍⵉ; zenbaitetan Bent Bouali idatzia ) (Sendjas, Chlef-etik gertu, Aljeria, - Aljerreko Kasbah-a, ) Aljeriako Independentzia Gerrako gudaria eta FLNko militantea izan zen, Ali la Pointe, Zohra Drif, Petit Omar eta Yacef Saâdi Aljerko barruti autonomoko buruzagiarekin batera Aljerko guduan nabarmendu zena.
Jatorria eta ikasketak
Hassiba Ben Bouali 1938ko urtarrilaren 20an jaio zen, familia aristokratiko handi batean. Bere jaioterria, Sendjas (Bougainville, kolonizazioaren garaian), Ouarsenis mendien behealdeko herri txikia, Chlef-eko wilayako (kolonizazioaren garaiko Orléanville) hiriburutik 14 km hegoaldera zegoen. 1947an, Hassibak 9 urte zituela, familia Aljerrera joan zen bizitzera. Bere aitak, Abdelkader Ben Boualik, Aljerreko Gobernu Orokorreko nekazaritza departamentuan lan egiten zuen.
Bere jaioterrian hasi zen lehen ikasketak egiten, eta gero, Aljerrera bizitzera joandakoan, bertako Ain Zerga eskolan jarraitu zuen. 1950ean lehen hezkuntza gainditu ondoren, musika ikasketak egin zituen Pasteur lizeoan (gaur egun Aljerreko Fakultate Nagusiaren eranskina). 16 urterekin, Aljeriako Ikasle Musulmanen Batasun Orokorrean (Union générale des étudiants algériens - UGEMA) afiliatu zen. Aldi berean, ikasten segitzen zuen bitartean, Aljerko Boutin kaleko "La tasse de lait" ongintzazko erakunde laikoan lan egiten zuen, amarekin batera. Erakunde horren helburua Aljerreko Belcourt auzeko ume musulman pobreei janaria banatzea eta bestelako laguntzak ematea zen. Bertan ezagutu zuen populazio musulmanaren miseria, eta horrela sentsibilizatu zen sistema kolonialak eragindako egoera soziopolitikoarekin. Mustapha Pacha ospitaleko gaixoak artatzen ere lan egin zuen, bertan erizaintzako ikastaroak egiten zituen bitartean.
Nazio Askatasunerako Fronteko kidea
1956ko maiatzaren 19an, Nazio Askatasunerako Fronteak (FLN) greba mugagabera dei egin zien ikasle musulmanei, eta Aljeriaren askapen-borrokarekin masiboki bat egitera gonbidatu zituen. Hassiba Ben Boualik bigarren mailako ikasketak utzi zituen, ikasle musulmanen % 90ek bezala, eta filosofiako batxilergoa prestatzeari utzi zion. Orduan, Ben Sadok Abdelazizek Aljerreko Barruti Autonomoko Nazio Askatasunerako Fronteko (FLN) kide izateko errekrutatu zuen.
Burkideek Hassibari Kasbah-eko emakume borrokalarien "benjamina" esaten zioten. 18 urte zituela, FLNko buruzagien konfiantza lortu zuen Kasbah-ean bertan, non Fronteak bere kuartel nagusi klandestinoa zuen. Gizonekin aritzen zen soinez soin, eta erabakiak hartzeko ere aintzakotzat hartzen zuten. Bere erakargarritasunak europarren auzo dotore guztietatik erraz mugitzeko aukera ematen zion, eta aise aritzen zen Aljerreko FLNko militanteen arteko lotura lanetan, ezein soldaduri ez baitzitzaion bururatzen poltsa miatzea kontrol polizial edo militarretatik igarotzen zenean, europartzat hartzen zutelako. Mustapha Pacha ospitaleko erizain laguntzaile gisa lan egin zuen, eta baita "La tasse de lait"-eko gizarte-laguntzaile gisa ere. Handik gutxira, Pierre Chaulet doktorearen taldearen kide egin zen. Chaulet FLNko militantea zen, eta Aljerreko wilayako El Madania herrian klinika sekretu bat sortu berria zuen, poliziarekin izandako liskarretan zauritutako FLNko militanteak artatzeko. Han, Hassiba erien zainketaz arduratzen zen, baita, amak lagunduta (bera ere FLNko kidea zen), sendagaiak ospitaletik ekartzeaz ere. Zohra Drif, Djamila Bouhired eta Djamila Boupacha-rekin batera, Kasbah-eko terrazetan emakumeen bilerak antolatzen lagundu zuen.
«Réseau bombe» taldean errekrutatua
Aljerren FLNrekin bat egin zuenean, Hassibak Nazio Askapenerako Armadaren (ALN) maki batean erizain izan nahi zuen, horregatik, erizaintzako ikastaroak hartu zituen Mustapha Pacha ospitalean. Geroago, baina "réseau bonbe" (Lehergailuen sarea) taldeko laborategi-laguntzaile gisa hasi zen lanean.
Atentatu terrorista odoltsu batek markatu zuen 1956ko uda Aljerian: Thèbes kaleko atentatuak, hain zuzen. 1956ko abuztuaren 9tik 10erako gauean, Aljeria frantseseko europar talde txiki batek, edozein bitartekoz baliaturik mendeku hartzea erabakita zuenak, dinamita-bonba bat jarri zuen Kasbah Behereko kalezulo batean. Leherketa itzela izan zen, 70 musulman baino gehiago hil zituen, eztandak berak triskatuta edo etxeen hondakinen azpian lurperatuta. Sarraskia "Comité des quarante" izeneko talde batek sinatutako panfleto baten bidez aldarrikatu zuten: «Hildako europar bakoitzeko, Kasbah-eko etxadi bat lehertuko da»."
FLNko beste panfleto batek erantzun zion atentatuari, "Kasbah-eko hildakoak mendekatuko zituela" zin eginez. Yacef Saâdi-k, Aljerreko barruti autonomoko FLNko buruzagi militarrak, erasoaldi sistematiko bat abiaraztea erabaki zuen: "Aljeria frantseseko" ultren antzera, frantses populazio zibilaren aurkako atentatuak egingo zituzten, europar itxurako emakumeek garraiatu eta jarritako bonbak erabilita. Testuinguru horretan, Hassiba Ben Bouali Yacef Saâdiren "bonba-sarean" sartu zen Mourad Kechidak errekrutaturik. Hassibak ezarri zituen Daniel Timsit, Abderrahmane Taleb, Oussedik Boualam eta Georgio Habib teknikarien arteko loturak. Haien laborategiak sakabanaturik zeuden hiriburuko zenbait lekutan: Birkhadem, Pointe-Pescade, Clos-Salombier, Birmandreis, Champ de manœuvre eta Kasbah-ean. Boualiren zeregina oso delikatua zen: Kechidak-en beraren agindu zuzenen pean, lehergailuak fabrikatzeko lehengaiak laborategietara garraiatu behar zituen, eta behin prestatuta zeudela, bueltan ekarri. Antza denez, Boualik «bere misioetan buruzagiek hain preziatuak zituzten dohain femeninoak baliatzen zituen: pazientzia eta pertseberantzia».
Aljerreko gudua
Thèbes kaleko atentatuaren ondoren, FLNk bonben bidezko erasoei ekin zien. Aljerreko europarrak bizi ziren auzoetako leku publikoetan lehergailuz egindako atentatuek 1956ko azken lau hilabeteak markatu zituzten, hildako eta zauritu asko eragin baitzituzten biztanleria zibilaren artean. Leherketak 1956ko irailaren 30ean hasi eta 1957ko urtarrilaren 26an amaitu ziren, FLNk Nazio Batuen aurrean bere ordezkagarritasuna agerian uzteko xedeaz deituriko zortzi eguneko grebaren bezperan. Polizia Hassiba Ben Boualiren atzetik zebilen, eta fiskaltzak, 1956ko abenduaren 14an, atxilotzeko agindua eman zuen. Medikuen epaiketan 20 urtez bortxazko lanak egitera kondenatu zuten auzi-ihesean, eta Djamila Bouhired eta Djamila Boupacharen aurka bonba bidezko atentatuengatik eginiko epaiketan heriotza-zigorra ezarri zioten. Familia uztera behartua, Kasbahean ezkutatu zen eta zortzi eguneko greba prestatzen lagundu zuen. Zaurituen zaintzaz ere arduratu zen, eta FLNko buruzagiek beste ardura batzuk ere eman zizkioten, idazkari lanak egiteko eta Kasbaheko emakumeen artean propagandista gisa aritzeko, Aljeriaren kausarekin sentsibilizatzeko.
Frantziako gobernuak FLNren erasoei aurre egiteko, paraxutisten 10. dibisioko eliteko lau erregimendu Aljeriara bidaltzea erabaki zuen. Guztira, ongi entrenatutako 10.000 paraxutista sartu ziren Aljerren 1957ko urtarrilaren 7an, Massu jeneralaren agintaritzapean. Erregimentu bakoitzak hiriburuko auzo baten kontrola hartu zuen. Horien artean arriskutsuena Kasbaha zen, Aljerreko Barruti Autonomoko (ZAA - Zone autonome d'Alger) eta FLNko hiri-makia eta kuartel nagusia. Armadak ZAAren organigrama eta militanteen sareak aurkitu zituen, eta horrela, 1957ko otsailaren 23an, Larbi Ben M'hidi, Aljerreko ekintza armatuaren arduraduna, atxilotu ahal izan zuten. Baina atentatuek 1957ko udara arte iraun zuten. 1957ko irailaren 28an, Yacef Saadi, ZAAko buruzagia, Zohra Drif-ekin batera atxilotu egin zuten, beren gordelekuan armadari aurka egin ondoren. Horren ondoren, Ali la Pointe, bizirik segitzen zuen erakundeko zuzendaritzako kide bakarra, izan zen ZAAko burua, eta Hassiba Ben Bouali haren idazkaria. Baina haien inguruko setioa estutuz joan zen, eta bi astez baino ez zuten aske iraun.
Hassiba Ben Boualiren heriotza
1957ko irailaren amaieran, paraxutistek, pista fidagarri bati esker, Ali la Pointeren ezkutalekua aurkitu ahal izan zuten Abderames kaleko 5. zenbakian, Kasbaharen behealdean. 1957ko urriaren 7ko ilunabarrean, Kasbaha guztiz inguratuta zegoen. Etxe horretan Petit Omar, 12 urteko FLNko lotura-ofiziala, eta Mahmoud Bouhamidi zeuden, bertan ezkutatu baitziren 1957ko irailaren 23an, Omarren osaba, Yacef Saâdi, atxilotu eta biharamunean. Ali la Pointe eta Hassiba Ben Bouali irailaren 28an elkartu zitzaizkien. Harrezkero han bizi ziren, lau metro karratuko gela batean, beren artxiboekin eta gerrako harrapakinetik geratzen zenarekin, armekin, munizioekin eta azken bonbekin.
20:15ean, paraxutistek, badaezpada, armadako erreflektoreek argiztaturiko ondoko etxeak hustu eta bertako biztanleak handik urrundu zituzten. Gela guztiak miatu zituzten, eta etxearen jabeek, bi emakumek, ezkutalekua non zegoen aitortu zuten soldaduek behartuta. Han lau pertsona ezkutatuta zeudela zehaztu zuten, tartean emakume gazte bat eta 12 urteko haur bat; "liderrak Ali du izena", adierazi zuten. Guiraud komandantea, operazioen burua, ezkutalekua horma lodi baten atzean zegoela jakinda, megafono bat erabiliz FLNko ekintzaileekin hitz egiten saiatu zen: "Errenditu zaitezte, Ali, dena amaitu da. Bizitza salbatuko duzuela agintzen dizugu ". Behin eta berriz esan zien Omar eta Ben Bouali irteteko. Ez zen erantzunik izan, ezkutalekuan zeudenek ez baitzuten amore eman nahi. Guiraud komandanteak, Godard koronelaren onespena izan zuenean, ezkutalekuko hormetan leherketa-karga bat jartzea erabaki zuen. Piroteknikoek tankeen aurkako bi mina erabili zituzten, hormak blindatuta egon zitezkeelakoan. Paraxutistak aretotik irten ziren. Ezkutalekuaren barruan, ez Ali, ez Hassiba, ez Mahmoud, ez Petit Omar ere ez ziren mugitu. 6:15ean leherketa bat entzun zen Kasbah osoan. Leherketa-kargen eztanda itzelaren ondoren, beren gain erori ziren murruen burrunbak jarraitu zuen, eta aldameneko etxea, paraxutistek hustu ez zutena, bizilagunen gainera erori zen.
Kea eta hautsa joan zirenean, Massu jeneralak Ali la Pointe eta Hassiba Ben Boualiren gorpuak aurkitzeko agindua eman zuen. Urriaren 8ko goizean paraxutistak hondakinak kentzen hasi zirenean, ondoko etxearen erorketak eragindako biktima zibilen gorpuak aurkitu zituzten, haien artean emakume eta haur askorenak. Urriaren 10era arte ez ziren erretiratu azken gorpuak, Petit Omar eta Hassiba Ben Boualirenak, zeinen aurpegiak erabat desitxuratuta baitzeuden, eta Ali la Pointe eta Mahmoud Bouhamidirenak, guztiz birrinduta. 1957ko urriaren 8an Aljerreko bataila amaitutzat eman izan zen.
Hassiba Ben Boualiren Aljerreko Sidi M'hamed hilerrian lurperaturik dago.
Hassiba Ben Boualik gurasoei idatiziriko azken gutuna
2010ean, Hassiba Ben Bouali hil eta 53 urtera, Malika El Korso historialariak ekintzaile aljeriarrak frantsesez idatzitako gutun bat aurkitu zuen. Eskutitzak 1957ko irailaren 15eko data zuen, Hassiba hil baino 24 egun lehenagokoa. Historialariak hainbat urte zeramatzan Aljeriako emakumeei eta Iraultzari buruzko proiektu batean lanean. 2010ean Vincennesko (Frantzia) Service historique de la Défense artxibategian gordetako hainbat dokumentu kontsultatu zituen, garai hartan publikatu ezin zitezkeenak, baina 2012tik aurrera sailkatuta ez daudenak. "Réseau spécial bombes" izenburuko 1H1245 kutxak hainbat espediente zituen, haien artean Hassiba Ben Boualiren gutuna gordeta zegoen 1H1245/D3 karpeta. Historialariaren arabera, gutuna paraxutista frantsesek 1957ko irailaren 28an Yacef Saadi eta Zohra Drif atxilotu zituzten gordelekuan aurkitutako dokumentuen artean zegoen.
Gurasoei zuzendutako gutunak, inoiz helmugara iritsi ez zenak, lau orrialde zituen, eta "Hassiba" ponteko izenaz sinaturik zegoen. Bertan, Ben Boualik kontatzen zuen zelako infernua bizi behar izan zuten, zortzi hilabetez, Aljerreko Kasbahean babestu ziren FLNko militanteek, Massu jeneralaren paraxutistek inguratuta, Aljerreko guduan:
"«Ia 9 hilabetez ez dugu izan elkarren berri. Erraiak jaten egon naiz denbora horretan guztian [...] Izugarria da familia urrun duzunean sentitzen duzun hutsunea. Badakizue hemen, Aljerren, nire atzetik dabiltzala gau eta egun, beraz ezinezkoa zait ezer egitea [...] Oso une zailak igaro ditugu, eta orain ere ezin esan gauzak itzel doazenik; baina horrek ez du axola, kementsu jarraitzen dugu, nahiz eta egunero-egunero galtzen dugun anai-arreba bat edo beste, beren herrira askatasuna ekartzen saiatzeagatik. Horregatik, nire eginbeharra makiekin bat egitea dela erabaki dut. Bertan, Aljeria zerbitzatu ahal izango dut erizain gisa edo, behar izanez gero —eta bihotz-bihotzetik espero dut— armak eskutan hartuta borrokatuz [...] Ez kezkatu, eta are gutxiago nigatik; orain, laster eskolara itzuliko diren haurrak izan behar ditugu gogoan. Ziur naiz lan ederra egingo dutela. [...] Hiltzen banaiz, ez nigatik negarrik egin; zoriontsu hilko naiz, benetan diotsuet.»"Malika El Korso historialariak proposatu zuen irakaskuntza nazionaleko zentro guztietan eta Hezkuntza eta Ikerketa Zientifikoko Ministerioak kudeatutako unibertsitateetan eta unibertsitate-zentroetan, urriaren 8an, ikasle batek gutuna irakurtzea, arabierara itzulita, Hassiba Ben Boualiren eta bere herriaren alde hil ziren aljeriar borrokalari guztien oroimena betikotzeko.
Esker onak
Chlef-eko Unibertsitateari eta Aljerreko Kouba auzoko bigarren hezkuntzako institutu bati Hassiba Ben Bouali izena jarri zieten borrokalariaren omenez, eta baita Farge auzotik (Ruisseaux) Colonel-Amirouche (Independentzia Gerrako beste ekintzaile eta erresistentea) bulebarreraino doan Aljerreko bulebar garrantzitsu bati ere.
Rudy Ricciotti arkitektoak Ben Boualiri eskainitako museo proiektu bat diseinatu zuen 2016an Chlefen.
Zinema
Ondorengo filmen historia osoa edo zati bat Aljerko batailaren gertakari historikoan inspiratuta dago:
Telebistako dokumentalak
Dokumental hauetan Hassiba Ben Boualiren historia kontatzen da:
Bačkov (Txekia)
Bačkov (Batschkow) Txekiako udalerri bat da, Havlíčkův Brodeko barrutian kokatua. 2018ko datuen arabera 123 biztanle zituen 3,12 km²ko azaleran.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1307 urtean egin zen.
Lamarckismo
Lamarcken teoria ez zen kontutan hartuta izan proposatuta izan zen momentuan, baizik eta 50 urte geroago, “Espezieen jatorria” liburua argitaratu zenean. Orduan eboluzionistek eta Darwin berberak ere berreskuratu zuten hautespen naturala usten zuen hutsunea betetzen saiatu baitziren, honek ez baitzuen aldakortasunaren iturria zehazten.
XX. mendearen hasieran, Weismann harresiaren sorrerarekin, informazio transferentzia ekiditzen duena marra somatikoa eta germinalaren artean, Lamarckismoa baztertua izan zen, okertzat hatu baitzen. Hala ere, XX. mendean teoria hau defendatu duten eboluzionistak egon dira, gaur egun arte heldu diren ideiak honen berresarkuntza defendatzen dutenak.
Gaur egun, lamarckismoa “jasotako karaktereen herentzia”-ren teoria moduan hartzen da bakarrik. Neodarwinismoak (pasaden mendeko 30. hamarkadan proposatuta) ordezkatu du, honen arabera bizitzak eboluzionatzen du DNAan zorizko mutazioak direla eta.
Testuingurua
Darwinen pentsamendu eboluzionistak ez bezala, bere aitona Erasmus eta Lamarcken eragin zuzena duela esan baitaiteke, eta filosofia zoologikoak nolabaiteko egonezin eboluzionista sortuko zukeen giroa, Lamarcken aurrekariak lausoak dira eta bere teoria bere lanaren harrerak etsaitasuna izan zuen testuinguru batean landu behar izan zuen.
Bistakoa da pentsamendu eboluzionista metodo zientifikoa ezarri eta mundua azaltzeko ahalegina egin ondoren bakarrik izan zela posible, munduak berak eman ziezazkigukeen azalpenekin, kanpoko kausetara jo gabe. Ilustrazioak, L'Encyclopédieren izpirituak eta Buffonen babesak ahalbidetuko zuten Lamarckek Historia Naturalari eta botanikari buruzko bere lanak garatzea eta ornogabeen azterketari ekitea. Era berean, Diderot eta Maupertuisengan eta, lehenago, Leibnizen, fixismoa zalantzan jartzen zuten eboluzio-distira txikiak egongo ziren; geologian egindako aurrerapenak ahalbidetuko zuen Lamarckek planteatzea ezinezkoa zela kreazioak naturan ikusten ziren bizimodu guztiak aurreikustea, sorkuntza horren ondoren emango ziren aldaketetara erabat egokituta. Nolanahi ere, fixismoa erabat ezarrita zegoen, eta bere proposamen eboluzionistak aurre egin behar izan zion Kreazioaren dogma erlijiosoari eta eragin handia zuen Cuvierren pentsamendu zientifikoari, fosilek gaur egungoez bestelako bizimoduei buruz ematen zituzten aurkikuntzak justifikatu zituena, hauekin loturarik ez zuten espezieak bezala, historia geologikoan zehar gertatuko ziren kataklismoek iraungi zituztenak.
Conway Ziklek 1935ean idatzi zuen Lamarcken ideiak hainbat mendez inguruan izan ziren ideiak bazirela :
Lamarckek, bere teoria, natur zientzien egoera "kaotikoa" zen garai batean zirriborratu behar izan zuen, "Gertakari nabarien gainean oinarritzeko urruneko aukerarik ere ikusten ez zen garai batean formulatuak". Lamarcken garaian bizitza berez sortzen zenaren ideia hedatzen ari zen eta herentzia biologikoari buruzko guztia ezaguna zen.