cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aixerrota
Errota 1727. urtean eraiki zen, Bizkaiko Jaurerria XVIII. mendearen hasieran pairatzen zegoen lehortearen ondorioz. Antza denez, Edmundo de Shee ( edo O'Shea) deitutako irlandar batek eraiki zuen, funtzionatzeko ura behar ez zuen haize-errota bat lortu eta era horretan, aberasteko. Dena dela, eraiki eta gutxira etorri ziren berriro euriak eta ur-errotak berriro hasi ziren lanean, denboraren poderioz Aixerrotakoa erabilpen gabe geratu zelarik.
Aixerrotaren arkitektura beste Bizkaiko haize-erroten antzekoa da, hots, kono moztuaren forma du, Mantxako haize-errotek ez bezala, zeinak zilindrikoak diren. Bestalde, Mantxako errotak XVI. mendearen bukaeran eraiki zituzten eta Bizkaiko haize-errotak (Getxoko Aixerrota, Artxandakoa, Abadiño ko Azpazar eta Ispasterko Aixeder ) XVIII. mendearen hasieran.
Gaur egun, XX. mende bukaeran eginiko birmoldaketa dela medio, arte galeria bat dago errotan eta, alboko eraikinean, jatetxe bat.
Azkenik, Elexalde auzoko institutuak (Aixerrota BHI) haize-errotaren izena darama.
Aixerrotari buruzko nobela: Edmundo O'Shea irlandarraren historioa 2012. urteko amaieran nobelatu zuen Pedro Fernández Puig getxotar idazleak, Paúl Fernández de Areilza izenordearekin. Geroago, 2014. urtean, Ediciones Civicas argitaletxea paperezko formatoan argitaratu zuen "Aixerrota, el legado del irlandés" izenburuarekin. Nobela honetan garai hartako zenbait gertakari historikoak aipatzen dira, matxinada, besteak beste.
NGC 5890
NGC 5890 galaxia bat da, Libra konstelazioan. Ormond Stoneek aurkitu zuen n.
Kelvin Hoefler
Kelvin Hoefler (Guarujá, 1994ko otsailaren 10a) skateboarder brasildarra da, Tokio 2020ko Joko Olinpikoetako zilarrezko domina jaso duena. Herrialdeko lehen domina izan zen Joko horietan. Minneapolis eta Norvegiako X Games etan ere parte hartu eta irabazi zuen.
Ibilbidea
Hoefler zortzi urterekin hasi zen patinatzen bere jaioterria den Guaruján, São Paulon. Nerabezaroan zenbait ekitaldi irabazi ondoren, skate lasterketan jarraitzeko konpromisoa hartu zuen. 2011n egin zuen debut profesionala.
Hoefler-ek etengabe egin zuen gora sailkapenean 2010eko hamarkadan, eta munduko kaleko patinatzaile nagusietako bat bihurtu zen. Skateboarding txapelketa garrantzitsu guztietan (Joko Olinpikoak, Skateboarding Munduko Txapelketa eta X Games) dominak lortu ditu, eta hainbat ekitaldi irabazi ditu Street League Skateboarding (SLS) eta Dew Tour zirkuituetan.
3579 Rockholt
3579 Rockholt asteroide baten izena da. abenduaren 18an aurkitu zuen M. Lovas-ek Piszkéstető Behatokitik.
Kelvin Hoefler
Ibilbidea
Titulu nagusiak hauek dira: Munduko Txapelketako urrea 2015. urtean, X Games Minneapolisen urrea 2017an, X Games Norwayen urrea 2018an eta zilarra 2020ko Udako Joko Olinpikoetan.
3579 Rockholt
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 YA izena zeraman. Ondoren Rockholt omentzeko izena eman zitzaion.
Kelvin Hoefler
Ibilbidea
Besteak beste, Powell-Peralta, Monster eta G-Shock izan dira bere babesleak.'
3579 Rockholt
Orbitaren ezaugarriak
3579 Rockholt asteroidearen orbitak batezbeste 2,433 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,006 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,86 distantziara. Eszentrikotasuna 0,176 da, eta makurdura orbitala 2,8ºkoa da.
Paceita
Paceita substantzia organiko motako minerala da.
Ezaugarriak
Paceita substantzia organiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
3579 Rockholt
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.1 da.
John Lauridsen
John Mikkelsen Lauridsen (Ribe, 1959ko apirilaren 2a) futbol jokalari daniarra izan zen.
1978. urtean izan zen bere estreinua eta Esbjerg fB taldearekin Liga irabazi zuen. 1981. urtean Danimarkako selekzioan debutatu eta 1982. urtean atzerrita salto egin zuen, konkretuki Espainiako Ligara. Bertan Bartzelonako RCD Españolen (6 denboraldi) eta CD Málagan (2 denboraldi) aritu zen. Bere kirol bizitza bukatzeko Esbjergera itzuli zen.
Danimarkako futbol selekzio nazionalarekin 27 partidu jokatu zituen, tartean 1984ko Eurokopa, hirugarren postua lortu zuelarik. Guztira 3 gol sartu zituen selekzioarekin.
Corn (Oklahoma)
Corn Oklahomako herri bat da. Washita konderrian kokatua dago. 2010ean 503 biztanle zituen, 0.92 kilometro koadrotan banatuta.
Heriotza-tasa
Heriotza-tasak edo hilkortasun-tasak urte batean 1000 pertsonako izandako heriotzen kopurua adierazten du. 2004an, EAEko heriotza-tasa orokorra, ia ‰ 3,5 izan zen.
1377 Roberbauxa
1377 Roberbauxa asteroide gerrikoan aurkitutako 1377. asteroidearen izena da. 1936ko otsailak 14an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 CD zen.
Heriotza-tasa
Adierazleak
Populazio bateko heriotza-tasa neurtzeko adierazle desberdinak daude:
Erreferentziak
Catasús, S., Pérez, N. (2002) Introducción al análisis demográfico, CEDEM, Kuba
Te berde
Te berdea (txinera tradizionalaz 綠茶, txinera sinplifikatuz 绿茶 eta pinyineraz Lǜ chá) bere prozesamenduan oxidaziorik jasan ez duen te mota bat da, te beltzak ez bezala, te hostoak freskoak jaso eta idortu ondoren, prentsatu, kiribildu, txikitu, eta azkenik idortu egiten baitira.
Te berdeak mundu osoan ekoizten den te kopuruaren laurdena ala bostena suposatzen du. Te berdearen herrialde ekoizle nagusiak Txina, Japonia eta Vietnam dira.
Mendebaldean ere, usadioz te beltza nagusi izan arren, azken hamarkadan bere kontsumoak gorakada izan du, bereziki lotu zaizkion hainbat ustezko botika ezaugarri eta onurengatik, tartean bihotzeko arazoak eta minbizia ekiditen eta pisua murrizten laguntzea.
Hunter (Tennessee)
Hunter Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Carter konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Microctenopoma ansorgii
Microctenopoma ansorgii Microctenopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anabantidae familian.
Madraga
Madraga Angeluko hamaika hondartzetako bat da.
Angeluko hondartzarik handienetariko bat da.
1378 Leonce
1378 Leonce asteroide gerrikoan aurkitutako 1378. asteroidearen izena da. 1936ko otsailak 21ean aurkitu zuen Fernand Rigauxk Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 DB zen.
Hegazkortasun (finantzak)
Finantzetan, hegazkortasuna merkatuan kotizatzen duen titulu baten prezioak gorabehera nabarmenak izateko joerari deritzo. Titulua zenbat eta hegazkortasun handiagoa izan, orduan eta arriskutsuagoa dela adierazi ohi da. Hegazkortasuna kotizazioen desbidazio estandarraren bitartez neurtu ohi da.
Casablanca (Txile)
Casablanca Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Valparaíso eskualdeko Valparaíso probintzian dago. 2002ko erroldan, 21.174 biztanle zituen.
Artiodaktilo
Artiodaktiloak (artiodactyla, greziarretik, αρτιος: bikoiti eta ´δακτυλος: behatz) ungulatu ordena bat da zeinetan behatzak bikoitiak diren. Horietatik gutxienez bik kontaktua dute lurrarekin eta simetrikoak dira. Bigarren eta bosgarren behatzarenak aztarren soil geraturik izaten dituzte, eta lehenengo behatza askotan egon ere ez dago. Lepauztairik ez dute izaten, eta haginetako esmaltea ildokatua izaten dute. Ohituretan badute antza, eta landarejale soilak dira ia denak. Ordena honetako familia askotako animaliek adarrak izaten dituzte. Neurri guztietako artiodaktiloak daude. Lurbira osoan daude zabalduta, Australian eta Zeelanda Berrian izan ezik, haietan gizonak eraman dituen artiodaktiloak besterik ez baitaude. Gizakiarentzat interes berezia dute, etxeko ugaztun gehienak artiodaktiloen ordenakoak baitira (ardiak, ahuntzak, txerriak, etab.) Hiru azpiordenetan banatzen dira: suiformeak, hausnarkariak eta tilopodoak.
Vernas
Vernas Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vernas udalerrian erroldatutako biztanleak 222 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 102 etxebizitza zeuden, 87 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 101 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 87 etxebizitza nagusietatik 73 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 68 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 144 ziren, horien artean 117 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 117 pertsona aktiboetatik 114 lanean zeuden (60 gizon eta 54 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vernas udalerrian 90 unitate fiskal zeuden, 242,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.823 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra elektrotresna denda bat zen.
2000. urtean Vernas udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kepler-22b
Kepler-22b Kepler-22 izarraren inguruan biratzen duen exoplaneta bat da, guregandik 638 bat argi-urtera Cygnus konstelazioan.
Kepler-22b, tamainaz, Lurraren bikoitza da. Bere masa eta azaleko konposizioa ezezagunak dira. Litekeena da azaleko oskol likido edo gaseosoa duen konposatu sukoi bat edukitzea. Bere izarraren inguruan 290 egunean behin biratzen du. Ebidentziek adierazten dute planetak azaleko tenperatura ertaina duela, gainazala ez dagoela berotegi efektuko gasen mende. Atmosferarik ezean, bere oreka tenperatura (Lurraren antzeko albedo bat hartuz) −11 °C izango litzateke gutxi gorabehera, Lurraren (−18 °Cren aldean.
2009ko maiatzaren 12an ikusi zuten planetaren lehen trantsitua eta 2011ko abenduaren 5ean Kepler-22b existitzen zela iragarri zuten.
Rymill kostaldea
Rymill kostaldea (Rymill Coast) Graham Lurraldeko Fallières kostaldearekin muga den Jeremy lurmuturra eta English kostaldearekin muga den Buttress nunataken arteko penintsula antartikoaren mendebaldeko kostalde zatia da (Palmer Lurraldearen iparmendebaldeko muturra). Antartandeek Rymill kostaldea penintsula antartikoaren ekialdean dauden kostaldeetatik banatzen dute: Black kostaldea eta Wilkins kostaldea. Jurgi VI.a kanalak Rymill kostaldea Alexandro I.a uhartetik banatzen du. Kostaldearen zati bat Dyer ordokiari dagokio.
Eremu hau, neurri batean, airetik argazkitu zuen Lincoln Ellsworthek 1935eko azaroak 23an. Graham Lurralderako Britaniar Espedizioak gune honen aireko argazki gehiago artu zituen 1936ko urria eta azaroa bitartean. Beste aire espedizio batzuk Rymill kostaldea argazkitu zuten beranduago: Ameriketako Estatu Batuetako Antartikar Zerbitzuak 1940an, Erresuma Batuko Falkland Islands Dependencies Surveyk 1948 eta 1950 bitartean (Stonington uhartetik abiatuz), Ronnen Antartikar Ikerketa Espedizioak 1947an eta Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadak 1966an.
Rymill kostaldea izena 1985ean ezarri zuen United Kingdom Antarctic Place-Names Committeek John Rymill ohoratzeko, Graham Lurralderako Britainiar Espedizioaren liderra zena.
Lurralde aldarrikapenak
Argentinak Foyn kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte.
Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:
Santoñako Bandera
Santoñako Bandera Kantabriako Santoña herrian urtero jokatzen den arraun estropada da. Kantauri kostaldean jokatzen den zaharrenetakoa da eta Club de Remo Santoñak antolatzen du.
2020an 50. urteurreneko bandera jokatu zen Ligetatik kanpo.
Orbais-l'Abbaye
Orbais-l'Abbaye Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2007an 579 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Orbais-l'Abbaye udalerrian erroldatutako biztanleak 579 ziren. Familiak 240 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 326 etxebizitza zeuden, 259 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 37 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 293 etxeak ziren eta 31 apartamentuak ziren. 259 etxebizitza nagusietatik 173 bere jabearen bizilekua ziren, 82 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 131 etxek bost zituzten. 164 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 126 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 358 ziren, horien artean 282 aktiboak ziren eta 76 inaktiboak ziren. 282 pertsona aktiboetatik 260 lanean zeuden (145 gizon eta 115 emakume) eta 22 langabezian zeuden (8 gizon eta 14 emakume). 76 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 igeltseroak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 2 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Orbais-l'Abbaye udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.440 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 5891
NGC 5891 galaxia bat da, Libra konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Wilmette (Illinois)
Wilmette  Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 27,087 biztanle zituen, 13.99 kilometro koadrotan banatuta.
3580 Avery
3580 Avery asteroide baten izena da. otsailaren 15ean aurkitu zuen N. G. Thomas-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 CS izena zeraman. Ondoren Avery omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3580 Avery asteroidearen orbitak batezbeste 3,085 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,785 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,386 distantziara. Eszentrikotasuna 0,097 da, eta makurdura orbitala 2,13ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.2 da.
Keegan Palmer
Keegan Palmer (San Diego, Ameriketako Estatu Batuak, 2003ko martxoaren 13a) skateboarding modalitatean lehiatzen den kirolari australiarra da. Tokio 2020ko Joko Olinpikoetan parte hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen banakako proban.
Microctenopoma congicum
Microctenopoma congicum Microctenopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anabantidae familian.
Aviemore
Aviemore (Eskoziako gaeleraz An Aghaidh Mhòr) Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da. Udalerria eski nahiz neguko kiroletan jarduteko gunea izateagatik ospetsua da. Inverness hiritik 14,2 kilometro hegoaldera eta Kingussie udalerritik 4,8 kilometro iparraldera kokatzen da, Inverness hiritik Perth hirira doan B9152 errepidea bertatik iragaten delarik.
Bertan Cairngorms mendiak nahiz Cairngorms Parke Nazionala daudelarik. Udalerri hau Highland eskualdeko udalerri askoren antzera mendi, landa basati eta pinudi ugariz inguratua dago.
Kamelido
Kamelidoen familia ugaztun artiodaktiloetako bat da. Ordena honetan lehengusuak txerriak, pekariak eta hausnarkari guztiak dira. Besteengandik bereizteko honako ezaugarriak aipatzen dira:
Camelidae familiak eboluzio azkarra jasan zuen Eozenoan, baina azkenean Hego Amerikara bakarrik mugaturik geratu zen. Orain dela 3 milioi urte Panamako istmoa sortu zenean Ipar Amerikara eta handik Asiara mugitu ziren, Afrikako Iparraldera iritsiz. Handik bakarrik goian agertzen diren 6 espezieak geratzen dira.
Irabazi garbi
Irabazi garbia edo mozkin garbia, balio garbia, azken emaitza edo sarrera netoak enpresa bateko errentabilitatea neurtzeko balio du, hau da, irabaziei gastu eta zerga guztiak kendu ondorengo emaitzari dagokio.
Bere kalkulurako formula:
Irabazi garbia: salmenta garbiak - salmenten kostua - operazio gastuak - zergak - interesak
Cancún
Cancún Mexiko hego-ekialdeko hiri turistikoa da, Karibe itsasoaren ertzean. Benito Juárez udalerriko burua da, eta Quintana Roo estatuko hiri populatuena. 2010ean 628.306 biztanle zituen.
Klima
Klima montzonikoa du, Am Köppen klima sailkapenaren arabera.
Madragattipia
Madragattipia Angeluko hamaika hondartzetako bat da.
Madragaren ondoan kokaturik, ez du soroslerik.
1958ko Paris-Roubaix
1958ko Paris-Roubaix txirrindularitza lasterketa klasiko honen 56. edizioa izan zen. 1958ko apirilak 13an ospatu zen eta Leon Van Daele izan zen garailea. Lasterketak 8 ordu baino gehiago iraun zuen, eta garaipena 23 txirrindulariren arteko sprint baten erabaki zen (errekorra), horien artean 15 belgiar, 6 frantziar, irlandar 1 eta espainiar 1 zeudelarik.
Eliseo Gil
Eliseo Gil Zubillaga (Gasteiz, Araba, 1961) arkeologoa da. Hainbat artikulu zientifiko eta katalogo idatzi zitu Arabako arkeologiari buruz, batez ere erromatara garaiaren inguruan. beste ikerlarirekin batera liburu kolektiboetan ere parte hartu zuen. Berak zuzendutako Iruña-Veleiako indusketetan izandako ustezko faltsutzeen ondorioz egin da ospetsu eremu akademikotik haratago.
Biografia
Geografia eta Historian lizentziaduna EHUn. Indusketa- eta ikerketa-proiektuak zuzendu ditu Euskal Herriko arkeologia-gune zenbaitetan: Atxa (Gasteiz), Albeiurmendi (Durruma Donemiliaga) eta Iruña-Veleia (Iruña Oka).
Jakitez programan irakasle da. Onda Cero eta Radio Vitoria irratietan Eusko Ikaskuntzak egiten duen irrati-saioaren koordinatzailea da. Hainbat lan argitaratu ditu.
Pachnolita
Pachnolita haluro motako minerala da.
Ezaugarriak
Pachnolita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Landak
Landak edo Landes (Lanas edo Lanes; ofizialki, Landes, ahoskatua) Frantziako 40. departamendua da, eta Akitania Berria eskualde administratiboko hamabi departamenduetako bat. Okzitaniako Gaskoinia eskualde historikoan dago, halaber. Izena "Gaskoiniako Landak" (las Lanas de Gasconha) eskualde naturaletik hartu zuen baina beren mugek ez dute bat egiten. Prefektura Mont-de-Marsan hirian dago; Akize, beste hiri nagusia, azpiprefetura da.
Geografia
9.234 km²-ko azalera dauka eta 367.492 biztanle (2007).
Mugakide hauek ditu: Pirinio Atlantikoak, Gironda, Lot eta Garona eta Gers departamenduak, eta Ozeano Atlantikoa. Frantzia metropolitarreko bigarren departamendu handiena da.
Hiri nagusiak: Akize, Mimizan, Biscarrosse, Hossegor, Capbreton, Aire-sur-l'Adour, Chalosse.
Landetako basoa
Landetako basoak milioi bat hektarea baino gehiagoko azalera du, eta Mendebaldeko Europako basorik handiena da. Basoa Pinus pinaster pinuaz osaturik dago nagusiki. Beste baso europar asko ez bezala, Landetako basoa ia bere osotasunean gizakiak sortua da eta xede industrialekin administratuta dago. Pinu landaketa masiboa XVIII. mendean hasi zen Pays de Buch eskualdean, Girondan, higadura geldiarazteko eta lurra garbitzeko.
Historia
Landesko historia Gaskoinakoari lotua da. Tarbeli herri akitaniar euskalduna bizi zen bertan erromatarren garaian eta, X. mendetik aurrera, Akizeko bizkonderria nabarmendu zen gainerako jaurerri txikien artetik. Ondoko mendeetan jaurerri txikitan banatu zen lurralde hura guztia eta horien artean nabarmendu zen, XV. mendetik aurrera, Albreteko etxea, Nafarroako erregetza eskuratu baitzuen XVI. mendean.
Ekonomia
Landetako lurrak guztiz lauak eta hondarrak hartuak dira neurri handi batean. XVIII. mendearen bukaeran hasi ziren bertako lintzurak idortzen eta XIX. mendean pinu sail handiak landatu zituzten, hondar dunen zabaltzea gerarazteko. Aturri eta haren adar Midouze Landesko ibai nagusiak dira. Aturri ibaiaren hegoaldean, Biarnoko mugan, Landesko departamenduko goi-eremu bakarrak daude. XIX. mendetik aurrera, Frantziako basoalde oparenetakoa bilakatu zen Landes eta garrantzi handia du egun ere bertako zur industriak (Landetako pinua). Gainerakoan, laborantzari loturiko lurraldea da, eta azken urteotan bertako kostaldeko turismoak garrantzia hartu du.
Oilar-meza
Oilar-meza Gabon eguneko gauerdian ospatzen den kristau meza da, Jesusen jaiotza ospatzeko.
NGC 5892
NGC 5892 galaxia bat da, Libra konstelazioan. Ormond Stoneek aurkitu zuen n.
Microctenopoma damasi
Microctenopoma damasi Microctenopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anabantidae familian.
Kepler-22
Kepler-22 G motako izarra da, Eguzki-sistematik 638 argi-urtetara kokatua Cygnus konstelazioan. 11,7-ko itxurazko magnitude duenez, ezin dugu begi hutsez ikusi. Lurraren adinako eta bizitzarako egokia den lehen planeta omen du: Kepler-22b.
Adjuntu
Aljebra linealean, matrize karratu bateko a_{i,j}\,\! elementu bati dagokion adjuntua A_{i,j}\,\! zenbaki bat da, non den, M_{i,j}\,\! a_{i,j}\,\! elementuari dagokion minorra izanik.
Kanpo estekak
Comatrice
Aosko geltokia
Aos Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Longida ibarreko Aos herrian kokatuta dagoena.
Iratiko bide berdean sartzea aurreikusi da.
Council Hill (Oklahoma)
Council Hill Oklahomako herri bat da. Muskogee konderrian kokatua dago. 2010ean 158 biztanle zituen, 0.82 kilometro koadrotan banatuta.
Aosko geltokia
Historia
Iruña eta Zangoza lotuko zituen trenbide baten ideiak bere aurrekariak 1868an ezagutuak zituen, zuraren ustiapena handitzearekin batera, eta berriz ere indartsu ekin zitzaion XX. mendearen hasieran, 1900ean Domingo Elizondo Cajen enpresariak bultzatutako "Electra de Aoiz" konpainia sortuz. Zenbait gorabeheraren ondoren, eta behin edo behin proiektuarekin talka egiteko zorian egon ondoren, azkenik eta Nafarroako Foru Aldundiaren laguntzarekin, 1906an proiektuaren espedientea Gerra Ministerioan aurkeztu zen, onar zezan, eremu polemikoen gaiari dagokionez.
1909 eta 1911 artean, laute-lanak egin ziren, trenbideak eta katenariak jarri ziren, geltokiak, etab. Azkenik, 1911ko apirilaren 23an, inaugurazio-bidaia eta ospakizun bat egin ziren Iruñeko Sarasate geltokian, garaiko irudietan jasoa.
1955eko apirilean, "El Irati S.A." sozietateak gutun bat bidali zien ibilbideko udal guztiei, laguntza ekonomikoa eskatzeko, eta urteko galerak milioi bat pezeta ingurukoak direla jakinarazi zien. Hilabete horretan bertan, enpresak trenbidea kentzeko eskatu zion Trenbideen Zuzendaritza Nagusiari, defizit handia zuelako. Orduan, burdinbidearen modernizazioak 24 milioi pezetako kostua izango zuela uste zen, enpresak zuen urteko defizit garrantzitsuari gehituta, jada diruz lagunduta baitzegoen, baina ez galerak arintzeko adinakoa.
Abenduan, iragarki hau jarri zen geltoki eta geltoki guztietan:
Egoera ekonomikoa onbideratzerik lortu ez zenez, 1955eko abenduaren 15ean, sozietate emakidadunak iragarri zuen abenduaren 31n izango zela Iratiren azken bidaia, eta berehala, 1956ko urtarrilaren 2tik, burdinbidea desegiteko lanak hasi ziren, trena berreskuratzeko itxaropen guztiak itotzen zituztenak, eta tentsio handiak eragin zituztenak kaltetutako antzinako erabiltzaile eta herriekin. Horren froga da geroago onartu zela Nafarroako prentsan zentsura-maila handia ezarri zela ekitaldi horiei dagokienez, giroa gehiago ez tentsionatzeko. 1956ko urriaren 12an trenbidea erabat deseginda geratu zen.
Egoera
Geltokia Iruña—Zangoza burdinbidearen 28,8 kilometro-puntuan zegoen, 466 metroko altueran, Billabeta eta Murelu Longida geltokien artean. Tartea bide bakarra eta elektrifikatuta izan zen.
Montévrain
Montévrain Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Wilmington (Illinois)
Wilmington  Illinoiseko hiri bat da. Will konderrian kokatua dago. 2010ean 5,724 biztanle zituen, 24.34 kilometro koadrotan banatuta.
Montévrain
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 2.404 etxebizitza zeuden, 2.159 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 85 bigarren erresidentzia ziren eta 160 hutsik zeuden. 1.273 etxeak ziren eta 1.106 apartamentuak ziren. 2.159 etxebizitza nagusietatik 1.388 bere jabearen bizilekua ziren, 738 alokairuan okupaturik zeuden eta 33 doan lagata zeuden; 203 etxek gela bat zuten, 382 etxek bi zituzten, 354 etxek hiru zituzten, 358 etxek lau zituzten eta 862 etxek bost zituzten. 1.868 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 934 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 974 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.896 ziren, horien artean 3.233 aktiboak ziren eta 663 inaktiboak ziren. 3.233 pertsona aktiboetatik 3.046 lanean zeuden (1.588 gizon eta 1.458 emakume) eta 187 langabezian zeuden (76 gizon eta 111 emakume). 663 pertsona inaktiboetatik 152 erretiraturik zeuden, 347 ikasten zeuden eta 164 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montévrain udalerrian 3.078 unitate fiskal zeuden, 7.203 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.521 euro zen.
Unai Albizua
Unai Albizua Urkixo (Laudio, 1989ko urtarrilaren 18a - ) arabar futbolaria da, egun Athleticen jokatzen duena. Athleticen harrobian hezia. Erdiko atzelari moduan aritzen da.
Montévrain
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 27 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 6 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 3 elektrotresna dendak, 8 altzari dendak, 1 kirol-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 1 lore-denda zen.
Unai Albizua
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Montévrain
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 3 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
3581 Alvarez
3581 Alvarez asteroide baten izena da. apirilaren 23an aurkitu zuen C. S. Shoemaker-ek Palomar Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1985 HC izena zeraman. Ondoren Luis Alvarez omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3581 Alvarez asteroidearen orbitak batezbeste 3,077 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,519 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,635 distantziara. Eszentrikotasuna 0,181 da, eta makurdura orbitala 3,02ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.7 da.
Naknek (Alaska)
Naknek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bristol Bay Boroughn kokatuta dago, Alaska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Wilsonville (Illinois)
Wilsonville  Illinoiseko herri bat da. Macoupin konderrian kokatua dago. 2010ean 586 biztanle zituen, 2.47 kilometro koadrotan banatuta.
Tipometro
20. mendearen amaierako auto-edizio tresnekin eta informatizazioarekin, tipometroen premia desagertu egin da: maketazio edo edizio programa desberdinek espazio jakin batean zenbat karaktere behar diren zuzenean kontatzen dute; edo WYSIWYG interfazeei esker, testua itsatsirik, grafikoki ikusten du maketatzaile edo idazleak, espazioa soberan duen ala falta zaion.
NGC 5893
NGC 5893 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
St. Leonard (Maryland)
St. Leonard Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Calvert konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Poueyferré
Poueyferré Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Poueyferré udalerrian erroldatutako biztanleak 794 ziren. Familiak 306 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 123 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 123 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 335 etxebizitza zeuden, 311 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 310 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 311 etxebizitza nagusietatik 275 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 88 etxek lau zituzten eta 183 etxek bost zituzten. 274 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 100 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 194 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 498 ziren, horien artean 360 aktiboak ziren eta 138 inaktiboak ziren. 360 pertsona aktiboetatik 338 lanean zeuden (181 gizon eta 157 emakume) eta 22 langabezian zeuden (8 gizon eta 14 emakume). 138 pertsona inaktiboetatik 64 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 33 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Poueyferré udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 480 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mariñela (hondartza)
Mariñela Angeluko hamaika hondartzetako bat da.
Izena 1977an desagertu zen hotel baten omenezkoa da.
Lezo Urreiztieta
Lezo Manuel Urreiztieta Rekalde edota Lezo de Urreiztieta Rekalde (Santurtzi, 1907ko urriaren 16a - Baiona, 1981eko maiatzaren 9a) euskal itsasgizon, abertzale, mugalari eta kontrabandista bat izan zen. Jagi-Jagi taldeko kidea, haren bizitza balentria, abentura eta bitxikeriaz josita gertatu zen.
Espainiako Gerra Zibila garaian, Ipar Euskal Herritik eta Frantziatik Hego Euskal Herrira Eusko Gudarostearentzako merkatu beltzean erositako armak ekarri zituen Espainiar Itsas Armada frankistari izkin eginez. Donibane Lohizune n, bertara iheslari heldutako Federiko Krutwig ezagutu zuen.
Ebakuazio handiak
Urtetan, Euskal Herriko estatu arteko mugako itsas kontrabandoan hartutako esperientzia eta azpiegitura baliatuz, bi ebakuazio garrantzitsu antolatzeko gai izan zen: lehendabizi 1934ko urriko Asturiasko Iraultza ahaleginean, porrot egindako erreboltari sozialistak bertatik Ipar Euskal Herriko salbabidera atereaz. Bigarrena, berriz, 1948an, lagun baten eskariz, semea Asturiasko mendietako makian bakartuta eta irteerarik gabe zegoela.
Urreiztietak Frantziako deserritik ibilaldi bat hasi zuen trenez Asturiasera heldu arte. Bidelagun baten bitartez, ezkutuan heldu zen mendietaraino, eta bertan geldiarazi zuten makiek, etsaia zelakoan. Haren lagunaren semeak salbatu zuen ezbeharra pairatzetik. Asturiasko Luancoko portuan jaso zuen Urreiztietak maki taldea, han zeukan botea zain. Itsasontzia tirrika-tarraka heldu ahal izan zen ekaitzaren eta kostazainen zelataren kontra Donibane Lohizuneraino, ebakuazio arrakastatsua lortuz.
Fronteari eusteko armak
George Steer-ek Urreiztietaren berri ematen du The Tree of Gernika liburuan, Letho deituraz. Steer-ek azaldu zuen itsas armada kolpistaren blokeoari iskin egin ziola 1936ko irailaren 26an eta armategi garrantzitsu bat Bilbora garraiatu zuela. Kazetari ingelesaren arabera, kargamentu horrek frontea salbatu zuen 1936ko urrian, arma moderno horiek Eibar eta Elgetara berehala heldu zirenean. 1937ko maiatzean ere aipatu zuen, itsas blokeoa hautsi zuelako; hala, Eusko Jaurlaritza k eta Eusko Gudarosteak Bilboko guduan eusteko modua izan zuten.
Mexikoko Guadalupe uhartea
Urreiztietaren amets bat, Mexikon, Kalifornia Behereko kostaldetik 500 kilometrotara, dagoen Guadalupe uhartean Euskal Herri aske bat eraikitzea izan zen. Gerra bukatuta hasi zen ideia hori lantzen. Garai hartan hasi ziren judutarrak Israelera joaten.
Kontua da, frankismoaren erdian garai batez Urreiztietak pentsatu zuela uharte bat erosi behar zuela euskaldunak hara bizitzera eramateko, Frantzia eta Espainia artean ezinezkoa ikusten baitzuen. Eta bitartean, erbestera joan, euskaldunen «odolustea» ikusten baitzuen. Gudari itsasontzia zen erabiltzekoa uharte hartara joateko bidaian. Eta atzeman zuen irla bat. Guadalupe uhartea zen, Pazifikoan. Euskal Herriaren hedadura zuen «Euskadi berria deituko zuenak».
Mexikora 1957an joan zen hegazkinez, familia Euskal Herrian utzita, uhartea erosteko asmoz. «Martin, klima zoragarria da urte guzian! 20 eta 25 graduren artean, atuna nahi beste…» esan zion Ugalderi. 99 urtez alokatzea proposatu zioten mexikarrek, baina ez zitzaion egokia iruditu.
Mexikoko Gobernuko Antonio Cortés armadorearekin hitz egin zuen proiektu horri buruz, baita Mexikoko Itsas-armadako idazkariordearekin eta Lázaro Cárdenas Mexikoko presidente ohiarekin. Cárdenasi berari ez zitzaion kostatu ideia ulertzea, Urreztietaren ustez Amerikako Texas, Florida, edo Alaska estatuen sorbidean antzeko prozesuak gertatu ziren. Azkenean proiektua ez zen gauzatu eta 1961ean itzuli zen Euskal Herrira.
Dokumentala
2018ko irailean Donostiako Zinemaldian aurkeztu zen Josu Martinezek Lezo Urreztietari buruz ondutako dokumentala, Martin Ugaldek,1975ean, Lezo Urreiztietari grabatutako elkarrizketetan oinarritutaː Jainkoak ez dit barkatzen.
Packratita
Packratita mineral bat da.
Ezaugarriak
Packratita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Campusa Berri
Campusa Berri Euskal Herriko Unibertsitatearen aldizkaria da. Euskaraz zein gaztelaniaz idatzita dago eta bere banaketa pertsonalitzatua da. Unibertsitateko ikasle guztiek jasotzen dute etxean.
2006ko Azaroan, 53. zenbakiaren 65.000 ale argitaratu zituzten. 2007an aldizkariaren formatua berriztu zen.
Tifus exantematiko
Tifus exantematiko epidemikoa eritasun kutsakorra da, lurralde askotan endemikoa, zorriek eroaten duten Rickettsia prowazeckii mikroorganismoak eragina. Sukarra, sorgortasuna, hotzikarak eta orban gorri ugari (exantemak) agertzen dira, eta, askotan, eldarnioak, neurologia gaitz larriak, arnasketa galarazteraino ere irits daitezkeenak, eta kolapsoa –eta, horren ondorioz, heriotza– eragin ditzake. Sendagaitzat antibiotikoak erabiltzen dira (kloromizetina, terramizina, aureomizina, etab.).
Konbentzio Gerran ibilitako gudataldeek orduko dokumentuetan “sukar ustelak” (“fiebres pútridas”) edo “sukar gaiztoak” (“fiebres malignas”) deituriko tifus honen epidemia bat jasan zuten, %5eko hilkortasuna eduki izan zuena. Biztanleria zibilak ere “sukar ustel edo gaizto” hauek pairatu zituen, eta militarrek baino modu larriagoan, gainera. Epidemiak sortutako hilkortasuna Gipuzkoako biztanlerian argi islatzen da, 1787. urtean 114.304 biztanle izatetik 1799ko zentsuan 104.479 izatera pasatu zen. 10.000 biztanleko jaitsiera honek populazioaren %11 suposatu zuen.
Euskal Herriko kosta
Euskal Herriko kosta edo euskal kosta(ldea) (gaztelaniaz Costa Vasca eta frantsesez Côte basque) Euskal Herriko lurrak eta Bizkai golkoko urak elkartzen diren eremua da. Hiru alde ezberdin ditu, ia-ia zuzenean Bizkaia, Gipuzkoa eta Lapurdiko mugekin bat egiten dutenak.
Oro har oso kosta basatia da, eraikitzeko aukera handirik eman ez duena, ibaien itsasoratzean ez bada. Labartsua da, eta abrasio lautada handiak ditu. Hondartza txikiak, beste itsaso batzuetan daudenekin alderatuta, eta leku batetik bestera aldapa handiak daude. Hainbat puntutan 100 metro baino altuagoak diren itsas-labarrak daude, eta berehala igarotzen da itsasoaren altueratik altuera handi batera. Ibai asko baina txikiak daude. Ibai aho nagusiak Bilboko itsasadarra, Urdaibaiko itsasadarra, Oria, Urola, Urumea, Bidasoa eta Atturri dira. Uharteei dagokienez, gaur egun bat bera ere ez dago populatuta. Handiena Santa Klara da (Donostia).
250 kilometro inguruko luzera dauka, horietatik 176 km Bizkaia eta Gipuzkoan.
Bizkaia
Bizkaiko kosta malkartsua da, baina orokorrean hondartza handiak daude. Gainera bi itsas-adar daude bertan: Nerbioiko itsasadarra eta Urdaibai.
Bizkaiko kosta bost zonalde nagusi egin ditzakegu errazago aztertzeko. Lehenengoa Muskizetik Abrara doa. Bigarrena Abratik Plentziara. Hirugarrena hortik Urdaibaira. Laugarrena Urdaibai bera litzateke eta bosgarrena Urdaibaitik Ondarroara. Gune hauetariko bakoitzak bere ezaugarriak ditu, nahiz eta orokorrean nahiko antzekoak izan.
Bizkaiko kostan Euskal Herrian iparraldeenen dagoen lekuetako bat dago, Matxitxako lurmuturra. Gainera, hainbat uharte daude; konparazio batera, Billano, Izaro eta Aketx.
Kostako puntu batzuetan itsasoak hegi handiekin topo egiten du, adibidez, Ogoño lurmuturran, 200 metro baino gehiago dituena.
Gipuzkoa
Gipuzkoako kostak gorabehera handiagoak ditu eta orokorrean hegiak handiagoak dira. Hondartza txikiagoak eta harritsuagoak daude Mutrikutik Zumaiaraino eta hortik aurrera geroz eta luzeagoak diren hondartzak. Ibai ezberdinen itsasoratzetan estuario txikiak sortzen dira (Oria), eta beste batzuetan itsasadarrak (Urumea, Bidasoa).
Bizkaiko kostarekin alderatuta oso hondartza gutxi ditu Gipuzkoakoak. Ingurune gehienak oso menditsuak dira eta, adibidez, Donostiatik Hondarribira ez dago hondartzarik. Jaizkibel mendiak edo Zumaiako inguruneak itsaso labar altuak ematen ditu.
Ibaien itsasoratzetan badiak sortzen dira, Kontxa edota Pasaian bezala. Orion ere antzeko egoera ematen da.
Essouk
Essouk Maliko Kidal eskualdeko udalerria da. Adrar des Ifoghasen dago, Kidaletik 45 km ipar-mendebaldera. Oso biztanleri urriko eremuan dago: 25.000 km²ko azaleran 4.782 lagun bizi dira, gehienak abeltzain nomadak. Izan ere, lehorreko nekazaritza ezin da garatu, euri gutxiegi egiten duelako. Herriak 2.383 biztanle zituen 2009an.
Euskal Herriko kosta
Lapurdi
Lapurdiko kosta, ordea, askoz lauagoa da. Hondartza geroz eta luzeagoak daude eta hegiak altuera txikikoak dira. Bidasoa eta Atturri ibaiek bere urak bertan isurtzen dituzte.
Essouk
Arkeologia aztarnategia garrantzitsua da. Besteak beste, aipagarriak dira haitzetako grabatuak. Herritik bi km ipar-ekialdera Tadamakat (edo Tadmekka), Erdi Aroko hiriaren hondakinak daude. IX. eta XV. mendeen artean, Tadamakat garrantzi handiko pausalekua izan zen Sahara zeharkatzen zuten karabanentzat.
Euskal Herriko kosta
Lapurdi
Duna sistema batek babesten du barnealdea itsasotik hondartza gehienetan.
Hondartzak
Mendebaldeko mutur batean dagoen La Arenako hondartzatik (Muskiz) beste muturreko Barrako hondartzaraino (Baiona), Euskal Herriko kostan hamaika hondartza daude.
Uharteak
Mendebaldetik ekialdera uharte hauek ditugu:
Portuak
Bermeoko portua baxurako arrantza kairik garrantzitsuena da gaur egun Euskal Herri osoan. Alturakoari dagokionez, Ondarroakoa da nabarmenena.
Merkataritza kairik handienak, bestalde, Bilboko portua, Baionakoa eta Pasaiakoa dira.
Itsasargiak
Mendebaldetik ekialdera Billanokoa (Gorliz), Matxitxakokoa (Bermeo), Santa Katalinakoa (Lekeitio), Getariakoa, Igeldokoa, Higerkoa (Hondarribia), Ziburukoa eta Biarritzekoa aipatzekoak dira.
Lurmuturrak
Matxitxako Bermeon eta Higer Hondarribian lurmutur nagusiak dira. Halaber, Galea lurmuturra Getxon, Ogoño lurmuturra Elantxobe eta Ibarrangelu artean, Matxitxakotik ekialderantz, eta Platako lurmuturra Pasaian aipatzekoak dira. Hauek guztiek seinaleztatuta daude itsasargiekin.
Historia
2014ko urriaren 1ean zabaldu zenez, Euskal Herriko kostako itsasoaren hondoan gasa eta petrolioa bilatu nahi zuten. Capricorn Spain Limited eta Shell Usptream Spain BV ziren hidrokarburoak bilatzeko eskaria aurkeztu zuten enpresa multinazionalak. Urriaren 17an, zundaketak baimentzea gaitzetsi zuten ekologistek. Ingurumen inpaktua «ikaragarria» izan zitekeela salatu zuen Ekologistak Martxanek. Bizkaiko kostan egingo zituzten bi esplorazio zundaketak.
Azaroaren 3an jakin zenez, Mutrikun, Hondarribian eta Hendaian ikusi zuten balea, besteak beste. Berez, xibarta ez da inguruotan ikusten den balea mota bat. Xibarta edo konkorduna (Megaptera novaeangliae) urriaren 31ean ikuskatu zuten Hendaian, azaroaren 1ean Hondarribian eta azaroaren 2an Mutrikun.
Azaroaren 10 eta aurreko egunetan, Puxika arraina atzeman zuten Kantauri itsasoko uretan.
Dudley R. Herschbach
Dudley Robert Herschbach (Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1932ko ekainaren 18a) kimikaria da. Matematika- eta kimika-ikasketak egin zituen Stanfordeko eta Harvardeko unibertsitateetan. Molekula-sorta gurutzatuen teknika erabiltzen lehena izan zen (1961): abiadura eta energia jakinetara azeleratutako atomo (molekula edo ioi) sorta meheen artean talkak eragitean oinarritzen da teknika hori, gero talka horien emaitza aztertzeko. Alor horretan egindako ikerketengatik, Kimikako Nobel saria jaso zuen 1986an, Yuan T. Lee eta John C. Polanyirekin batera.
Euskal Herriko kosta
Historia
Azaroaren 30ean, bi arrantzale desagertu ostean euren bila hasi ziren, Baionan ontzi bat hondoratu ostean. Beste lau arrantzale erreskatatu eta Santoñara eraman zituzten.
José Cantero Ortega
Biografia
Marokon egin zuen bere karrera militarraren zati handi bat. Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu ondoren, 1932an "Castilla" Infanteriako 3. Erregimentuko komandante izendatu zuten; erregimentu horrek Badajozen zuen goarnizioa.
1936ko uztailean gerra zibila piztu zenean, koronel maila zuen eta Castilla Infanteriako Erregimentuko buru izaten jarraitzen zuen. Uztailaren 21ean matxinadan parte hartu zuten militarrek bere asmoak adierazi zizkiotenean, zalantzatan egon zen, baina azkenean leial jarraitu zion Errepublikari. Ildefonso Puigdendolas koronela Badajozeko hiriburura iritsi zenean, Cantero haren aginduetara jarri zen, eta Afrikako Armadaren erasoaren aurrean hiria defendatzeko prest zeuden tropa guztiak antolatu zituen. Matxinoek abuztuaren 14an atxilotu zuten, haiek hirian sartu ondoren, gorte militar batek epaitu zuen eta egun horretan bertan Menachoko kasernan fusilatu zuten.
Taiyuan
Taiyuan (txinera sinplifikatuz: 太原, pinyineraz: T'ai-yüan), Shanxi probintzian dagoen prefektura mailako hiria da. Guztira, 3.413.800 biztanle inguru dauzka eta 6.956 kilometro karratuko azalera.
Inguru naturala eta kokapena
Prefektura mailako Taiyuan hiriaren mugakideak honakoak dira: Jincheng mendebalde eta ipar-mendebaldean, Datong ipar-ekialde eta ekialdean, Shuozhou hegoaldean, eta Xinzhou mendebaldean.
Banaketa administratiboa
Prefektura hiriaren erdigunea osatzen duten barrutietako batzuk, honakoak dira:
Covington (Oklahoma)
Covington Oklahomako herri bat da. Garfield konderrian kokatua dago. 2010ean 527 biztanle zituen, 1.07 kilometro koadrotan banatuta.
Winchester (Illinois)
Winchester  Illinoiseko hiri bat da. Scott konderrian kokatua dago. 2010ean 1,593 biztanle zituen, 2.92 kilometro koadrotan banatuta.
Epidemia
Epidemia, izurria edo izurritea edo lurralde eta denbora berean biztanleen zati handi bati erasotzen dion gaixotasuna da. Batzuetan, lekuan lekukoa da (munduko leku zehatz batean) edo orokorragoa. Hainbat kontinentetakoa edo mundu osokoa denean, pandemia hitza erabiltzen da. Beste mota bateko eritasunekin loturik egon daitekeen arren, termino hori gaixotasun infekziosoekin erabiltzen da batez ere.
Bereziki, Yersinia pestis (Yersinen baziloa) edo Pasteurella pestis baziloek eragindako gaixotasunetarako erabili da izurrite izena. Izurriak gizakiak eta animaliak (karraskariak, batez ere) jotzen ditu. Karraskariak dira baziloaren bizitoki nagusia. Arratoien arkakusoaren (Xenopsylla cheopis) eta, batzuetan, gizakiaren arkakusoaren (Pulex irritans) bitartez kutsatua izaten da. Izurriak gizonaren birikak joz gero, airearen bitartez ere kutsa daiteke.
Gaixotasunaren agerbideak
Hiru era nagusitan ageri da eritasuna gizakiarengan: zorne izurria, odol izurria eta biriketako izurria.
Izurria endemikoa den lurraldeak
Izurria eritasun endemikoa da Tibeten, Indian, Mesopotamian, Erdialdeko Afrikan, Hego Ameriketako zenbait lurraldetan eta Ipar Ameriketako mendebalean. Sendagaiak: estreptomizina eta kloranfenikola. Eritasuna endemikoa den lurraldeetan, txertoak erabiltzen dira, eragin handikoak, baina immunitate aldi murritzekoak.
Faymont
Faymont Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Faymont udalerrian erroldatutako biztanleak 257 ziren. Familiak 99 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak