cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Living Shangri-La
Living Shangri-La erabilera mistoko etxe orratza da Downtown Vancouverren (Columbia Britainiarra, Kanada). Vancouver Handiko eta Columbia Britainiarreko eraikinik altuena da. 62 solairuko Shangri-La dorreak 5 izarreko hotela du eta bere bulegoak lehen 15 solairuetan, apartamentuekin dorrearen gainerakoan. Eraikinaren podiumean spa bat dago, eta Urban Fare supermerkatu espezializatua, Vancouverreko Arte Galeriaren erakusketa publikoa eta eskulturak dituen lorategi publikoa. Etxe orratzak 201 metroko (659 oin) altuera du eta lorategi pribatua, 61. solairuan. Kanadako 21. eraikin altuena da.
Chill Mafia
Chill Mafia Iruñerriko euskal trap musika taldea da. Probokazioa eta autotunearen erabilera ezaugarritzat duela, euskal musikaren klasikoak bertsionatu izan ditu trap musika estiloan. Ezaguna egin zen 2021. urtearen hasieran Gazte arruntaren koplak izenburuko abesti eta bideoklipari esker, Xabier Leteren Gizon arruntaren koplak abestiaren bertsioa dena.
Faxon (Oklahoma)
Faxon Oklahomako herri bat da. Comanche konderrian kokatua dago. 2010ean 136 biztanle zituen, 0.66 kilometro koadrotan banatuta.
Moonlander
Moonlanderra pultsatuz jotzen diren 6 hari eta erresonantzia harmoniko bidez bibratzen duten beste 12 dituen gitarra elektriko bat da. Tresna honen sortzailea Yuri Landman izan zen. 2006ko azaroan Yuri Landman Sonic Youth taldearekin harremanetan jarri zen eta hauekin aipaturiko musika tresna eraikitzea adostu zuen. Bi hilabeteren buruan musika tresna honen bi kopia egin zituen: Bata Sonic Youth taldeko gitarrajolea den Lee Ranaldorentzat eta bestea Yuri berarentzat.
Kanpo estekak
Yuri Landman
Ürümqi
Ürümqi edo Urumtxi (ئۈرۈمچی‎; ) Xinjiang lurralde autonomoan dagoen prefektura mailako hiria da. Guztira, 3.575.000 biztanle inguru dauzka eta 10.989 kilometro karratuko azalera. Erdialdeko Asiako hiri handiena da. Tang dinastia garaian Zetaren Bideko eremu garrantzitsua izan zen eta Qing dinastia garaian, XIX. mendean, merkatal eta kultur erdigune garatua izan zen.
Errekorren Guinness Liburuan jasota dagoenaren arabera itsasotik urrutien dagoen hiririk handiena da, Urumqitik hurbilen dagoen itsasoa 2.500 kilometrotik gora baitago. Asia kontinentearen erdigunea ere kontsideratzen da.
Historia
Zetaren Bidearen iparraldeko adarrean kokaturik egon arren inguruko beste hiriak baino askoz berriagoa da, aurreneko asentamendua VII. mendean dokumentaturik baitago eta XVII. mendean Dzungariako Khanerria sortu zen arte ez baitzen asentamendu iraunkorrik izan. Gaur egungo hiria XVIII. mendeko berreraikuntzaren fruitua da.
Eskualdearen historia goiztiarra
Jushiak izan ziren eremu honetako aurreneko biztanleak. Jushi edo Gushi jendea kaukasoar jatorrikoa zen, ilehoria eta begi urdinduna. Urabo izeneko herria sortu zuten gaur egungo Ürümqi hiritik 10 kilometro hegoaldera.
648 urtean, Tang dinastia garaian, Luntai hiria sortu zen Urabo egon zen tokian. Xinjiang protektoratuko gobernuaren egoitza bihurtu zen eta Zetaren Bidea egiten zuten karabanei zergak eskatzen zitzaizkien. An Lushan matxinadaren ondorioz Tang dinastia ahuldu egin zen IX. mendean eta uigurrek hartu zuten lurraldearen kontrola, Qocho erresuma sortuz.
Hurrengo mendeetako informazio askorik ez dago. Mongoliarrek Bishbalik ("bost hiri") izena eman zioten inguru honi, gaur egungo Ürümqi hiria kokatzen den eremuan bost hiri zeudela iradokiz.
Hiriaren sorrera
Mongolen artean mendebalderen kokaturik zeuden oirat leinuek Dzungar Khanatoa eratu zuten eta hiri bat sortu zutela uste da. Hauek Ürümqiri gaur egun daukan izena eman zioten. Beren hizkuntzan "larre ederrak" esan nahi du. 5 kilometro mendebaldera dagoen Jiujiawan hiria aipatzen dute Ming dinastia garaikideko agiriek, hori izan zitekeen dzungariarren Ürümqi.
Hiri txikia zen eta ez zuen 200 kilometro hego-ekialdera dagoen Turfan hiriak zeukan garrantzirik. Mongoliarrek zaldiak hazteko erabiltzen zituzten inguruko larreak. Dzungaria Khanatoaren kontrola eskuratzeko borroketan dzungariarrek khoshuut leinua kanporatu eta uigurrak ekarri zituzten Ürümqi populatzeko eta landa eremuak lantzeko.
Qing dinastia
XVIII. mendean Dzungariako khanatoaren eta Txinako inperioaren arteko gerra sortu zen. Qing dinastiak agintzen zuen Txinan eta mantxuen tropak erabiliz 1755 urtean Ürümqi eskuratu eta dzungariar guztiak hil zituzten. "Dzungariarren genozidioa" izenarekin ezagutzen den gertaera da. Berehala gotorleku bat eraiki zuten eta 1759an hiria inguratzen zuten eremu despopulatetan nekazal eremuak eraiki zituen. Mantxuek Guan Yu gerraren jainkoaren omenezko tenplo gorri bat eraiki zuten eta Ürümqik "Tenplo gorria" ezizena hartu zuen. 1763 eta 1767 artean mantxuek hiriaren harresia eraiki zuten. Qianlong enperadoreak hiri berriari Dihua izena eman zion (txinera sinplifikatuz: 迪化; pinyineraz: Díhuà; mantxueraz Wen de dahabure fu), "argitu" esan nahi du. 1771 urtean beste hiri bat eraiki zuten, Gongning Cheng (鞏寧城), aurrekoaren ipar-mendebaldean, eta bertan ezarri zuten gobernuaren egoitza.
Urteek aurrera egin ahala Dihua Han txinatarren hiria bihurtu zen eta Xinjiang protektoratuko merkatal erdigune nagusia izatera iritsi zen. Txina guztitik etortzen hasi ziren Dihuara, Han txinatarrak eta Hui etnia musulmana ere bai. 1762 urterako inmigranteek 500 denda ireki zituzten eta bidaiariek hiriaren sofistikazio kulturala aipatzen dute, Pekin berarekin alderatzeraino (Ji Xiaolan).
Islama indarra hartzen ari zen eskualdean eta 1870 urtean Ürümqiko borroka izan zen Yaqub Beg jeneralaren tropa turkiarren eta Tuo Ming tropa dungandarren artean. Txinatarrek Yaqub Beg-en alde egin zuten eta garaipena lortu zuten. Gongning Cheng hiria hartu zuten eta erabat suntsitua gelditu zen. Honen ondoren Qung dinastiak bere kontrola ezarri zuen berriz eta 1884an Xinjiang protektoratuko hiriburu bihurtu zuen Dihua.
XX. mendea
Qing dinastiaren kolapsoaren ondoren Txinako Errepublika sortu zen. Buruzagi militarrek agindu zuten hirian; Yang Zengxin (1911-1928), Jin Shuren (1928-1933), Sheng Shicai (1933-1942) eta Zhang Zhizhong (1942-1949). 1933 eta 1934 artean borroka handiak izan ziren Ürümqin.
1954ko otsailaren 1ean Txinako Herri Errepublika eratu zen eta dzungaroen izen zaharra eskuratu zuen hiriak, Ürümqi . 1970. hamarkadan Txinak Xinjiang probintziarekiko zeukan kontrol gogorra jeitsi eta Ürümqik garapen handia izan zuen, petrolio eta gas ustiapenaren bidez. Uigurrek meskitak eraikitzeko baimenak lortu zituzten, Xinjiang probintziaren hegoaldean ez bezala.
Uigur eta txinatarren arteko istiluak
Azken urteetan uigur musulmanen eta Han txinatarren arteko istilu gogorrak izan dira. 1989ko maiatzean izan ziren aurreneko borrokak eta 1997 urtean txinatarrek Ürümqi bonbakatu zuten. Istilurik handienak 2009 urtean izan ziren. Hainbat manifestazio antolatu zituzten uigurrek, baina manifestazio baketsu zirenetan indarkeria zabaldu zen, eta ehundaka auto, autobus, denda eta bestelako ondasun birrindu zituzten. 150 pertsonatik gora hil ziren, gehienak Han etniako kideak.
Geografia eta Klima
Itsasoetatik hain urrun egonik erabat kontinentala da Ürümqi hiria. Basamortuz inguraturik egon arren inguruko mendi garaietako galziarretatik sortzen diren ibai ugari iristen dira eskualdera. Karez izeneko kanal sistema tradizionalak etengabeko ur hornidura bermatu izan du. Nekazaritzaren garapenak baina ur eskaria handiagotu du azken urteetan eta XXI. mendean Irtysh–Karamay–Ürümqi ubidea eraiki zen.
Kokapena
Prefektura mailako Urumqi hiriaren mugakideak honakoak dira: Wujiaqu iparraldean, Changji Hui prefektura autonomoa ipar-ekialdean eta mendebaldean, Turpan prefektura ekialde eta hego-ekialdean, eta Bayingolin Mongoliar prefektura autonomoa hegoaldean.
Demografia
Ürümqi hiri kultur anitza izan da sorreratik bertatik. Dihua hirian txinatarrak nagusi izan arren musulmanak ziren uigur eta Hui populazioak hiriaren hegoaldeko harresiaren kanpoaldean kokatu ziren. Gaur egun harresirik ez dagoen arren musulmanak bertan kontzentraturik jarraitzen dute.
Fitzhugh (Oklahoma)
Fitzhugh Oklahomako herri bat da. Pontotoc konderrian kokatua dago. 2010ean 230 biztanle zituen, 18.75 kilometro koadrotan banatuta.
Commerce Court
Commerce Court King Street eta Bay Street-eko bulegoetako lau eraikinen gunea da, Torontoko (Ontario, Kanada) finantza barrutian. Hartzaile nagusia Canadian Imperial Bank of Commerce (CIBC) da. Eraikinak estilo arkitektonikoen nahasketa dira, Art Déco, nazioarteko estiloa, eta arkitektura moderno goiztiarra.
Red Bull Arena
Red Bull Arena 2008ra arte Stadion Wals-Siezenheim bezala ezaguna, Austriako Salzburgo estatuko herri batean dagoen futbol zelaia da. UEFA Euro 2008a ospatu zen bertan eta 30.000 lagunentzako eserlekuak ditu. Hasieran, 18.200 eserleku besterik ez zituen, baina, Eurokopa jokatu behar zela eta 30.000 eserlekuetara igo zuten kopurua, berrizte-lanen ondorioz.
Flagy (Saona Garaia)
Flagy Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Flagy udalerrian erroldatutako biztanleak 146 ziren. Familiak 61 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 11 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 63 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 63etxeak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 51 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 15 etxek lau gela zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 41 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Flagy udalerrian 66 unitate fiskal zeuden, 180 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.536 euro zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Wojciech Nowicki
Wojciech Nowicki (1989ko otsailaren 22a) poloniar mailu-jaurtitzailea da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen eta brontzezko domina irabazi zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2015, 2017 eta 2019ko Munduko Txapelketetan. Proban bere marka pertsonala 2021ean Tokioko Olinpiar Jokoetan ezarritako 82,52 metrokoa da.
Du levande
Du levande (You, the Living) 2007an Suediako Roy Anderssonek idatzi eta zuzendu zuen komedia eta drama beltzeko filma da. Filma "existentziaren handitasunaren" inguruko azterketa da, pertsona talde baten bizitzetan zentratua, hala nola, gehiegizko pisua duen emakumea, psikiatra atsekabetua, bihotz-bihotzeko talde bat, arotza, negozio aholkularia eta eskolan arazo emozionalak dituen irakaslea eta bere alfonbra saltzailea. Filmaren oinarria norvegiar zaharreko esaera bat da, "Gizakia gizakiaren gozamena" da, Edá poetikotik Hávamál poeman oinarritua. Izenburua Goethe ren Erotica Romana lanaren estrofa batetik dator, filmaren hasieran izenburu txartel gisa ere agertzen dena: "Beraz, poztu zaitez, bizidunak, zure ohe epel ederrean, Lethe ren olatu hotzak zuen oin iheskorrak busti bitarte ".
Filma berrogeita hamar esketx laburrek osatzen dute, gehienak kutsu tragikomikoa dutenak. Aktore gehienak ez dira profesionalak, eta teknika alienatzaileak erabiltzen dira, hala nola, pertsonaiak makillaje ilunean aurkeztea eta kamerari zuzenean hitz egitea. Finantzaketa zaila izan zen eta hiru urte behar izan ziren filmaketak burutzeko. Filmak Zuzendari Onenaren Zilarrezko Hugo Saria irabazi zuen 2007ko Chicagoko Nazioarteko Zinemaldian eta kritikaren ospea jaso du.
Trilogia bateko bigarren filma da, aurretik Songs from the Second Floor (2000) izenekoa da eta ondoren A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence (2014).
Sinopsia
Ez dago argumenturik, modu askean konektatzen diren bineta batzuk baizik. Ipuin guztiek pertsonaien funtsezko gizatasuna erakusten dute eta bizitzaren, existentziaren eta zoriontasunaren gaiak jorratzen dituzte.
Filmak teknika zinematografiko bereizgarriak behin eta berriz erabiltzen ditu. Horietako bat ametsak dira eta pertsonaien beldurrak eta nahiak nola islatzen dituzten. Beste bat musika erabiltzea da, elkarrizketekin eta edizioekin batera, bai atzeko musika gisa, bai kamerarekin egindako moduan. Filma bakarrizketa batekin hasten da
Sariak eta hautagaitzak
Du levandek, sari eta hautagaiez gain, 80. Oscar sarietan atzerriko film onenaren Oscar saria jasotzeko Suediako hautagaia ere izan zen, baina ez zen aukeratua gertatu.
Arachis pintoi
Arachis pintoia elikagai gisa erabiltzen da etxe-hegaztietan.
Zainketa
Landareak ez du zainketa asko behar, ia edozein klimara egokitu daitekeelako.
Argia
Haren hosto eta loreak kolorea mantentzeko Eguzki asko behar dute.
Jatorria
Landare hau Brasilen du jatorria.
Kotava
Kotava hizkuntza eraikia da. Staren Fetceyek sortu zuen 1978an, esperanto eta idoa aztertu eta kritikatu ondoren.
1988an eta 1993an bi erreforma sakon jasan zituen, hizkuntza 20.000 erro lexikalekin utziz.
Eritasun
Eritasuna, gaixotasuna, patologia edo gaitza organismo oso baten edo haren zati baten egiturari edo funtzioari modu negatiboan eragiten dion egoera anormal partikularra da, ez dena kanpoko lesio baten ondorioz bat-batean gertatu. Gaixotasunak baldintza medikoak izaten dira, zeinu eta sintoma espezifikoekin lotzen direnak. Gaixotasun bat kanpoko faktoreek (agente patogenoek, adibidez) edo barne-disfuntzioek eragin dezakete. Adibidez, immunitate-sistemaren barne-disfuntzioek hainbat eritasun sor ditzakete, hala nola immunoeskasia, hipersentikortasuna, alergiak eta nahasmendu autoimmuneak.
Kotava
Adibidea
1-eaf teliz ke Tamef Dakteks va Ayikrokeem
Eritasun
Gizakietan, eritasuna modu zabalagoan erabili ohi da mina, disfuntzioa, larritasuna, arazo sozialak edo heriotza eragiten duen edozein egoerari edo harekin kontaktuan daudenen antzeko arazoei erreferentzia egiteko. Zentzu zabalago horretan, batzuetan lesioak, ezintasunak, nahasmenduak, sindromeak, infekzioak, sintoma isolatuak, portaera desbideratuak eta egituraren eta funtzioaren aldaketa atipikoak barne hartzen ditu; beste testuinguru batzuetan eta beste helburu batzuetarako, berriz, kategoria bereizgarritzat har daitezke. Gaixotasunek, fisikoki ez ezik, mentalki ere eragin diezaiekete pertsonei, gaixotasun bat hartzeak eta gaixotasun horrekin bizitzeak eragindako pertsonaren bizitzaren ikuspegia alda baitezake.
Eritasun batek eragindako heriotzari kausa naturalek eragindako heriotza esaten zaio. Lau gaixotasun mota nagusi daude: infekziosoak, karentzialak, herentziazkoak (genetikoak zein herentziazkoak ez direnak) eta fisiologikoak. Gaixotasunak beste modu batzuetan ere sailka daitezke, gaixotasun kutsakor edo ez-transmitigarri gisa. Gizakion gaixotasun hilgarrienak koronarioak dira (odol-fluxuaren buxadura), eta, ondoren, garun-hodietako gaixotasunak eta beheko arnasbideetako infekzioak. Herrialde garatuetan, gaixotasun gehien eragiten dituzten gaixotasunak neuropsikiatrikoak dira, hala nola depresioa eta antsietatea.
Kotava
Adibidea
'' Kot ayik koblid nuyaf is miltaf koe bagaliuca is rokeem. Va ova is jiluca digid ise tan tove artan beron gotegid.''
Eritasun
Gaixotasunaren azterketari patologia deritzo, etiologiaren edo kausaren azterketa barne.
NGC 5945
NGC 5945 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Eritasun
Kontzeptuak
Kasu askotan, gaixotasuna, nahasmendua, erikortasuna, gaitza eta ondoeza terminoak elkar-trukagarri gisa erabiltzen dira; hala ere, egoera batzuetan termino espezifikoak hobesten dira.
Faseak
Gaixotasun infekzioso batean, inkubazio-aldia infekzioaren eta sintomen agerpenaren artean igarotzen den denbora da. Latentzia-aldia infekzioaren eta gaixotasuna beste pertsona bati kutsatzeko gaitasunaren artean igarotzen den denbora da, sintomak agertu aurretik, ondoren edo aldi berean ager daitekeena. Birus batzuek lozorro fase bat ere izaten dute, latentzia biral izenekoa, non birusa gorputzean egoera ez-aktiboan ezkutatzen den. Adibidez, zoster barizelaren birusak barizela fase akutuan eragiten du; barizela berreskuratu ondoren, birusa urte askoan egon daiteke nerbio-zeluletan ezkutuan, eta geroago zoster herpesa eragin dezake (sugegorria).
Kotava
Adibidea
Giza eskubideen lehenengo artikulua.
Eritasun
Sailkapena
Gaixotasunak haien kausaren, patogenesiaren (gaixotasuna sortzeko mekanismoa) edo sintomen arabera sailka daitezke. Eragindako organoen sistemaren arabera ere sailka daitezke, baina hori zaila izaten da, gaixotasun askok organo bati baino gehiagori eragiten baitiote.
Nosologiaren zailtasun nagusietako bat da askotan gaixotasunak ezin direla argi definitu edo sailkatu, batez ere kausa edo patogenesia ezagutzen ez denean. Horregatik, diagnostiko-terminoek sintoma bat edo sintoma multzo bat (sindromea) baino ez dute islatzen askotan.
Gaixotasunen sailkapenik ezagunena eta erabiliena Osasunaren Mundu Erakundearen Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapena da. Aldizka eguneratzen da. Gaur egun, azken argitalpena GNS-11 da.
Kausak edo etiologia
Gaixotasun batzuk bakarrik dira kutsakorrak, gripea adibidez, eta infekziosoak direla uste da. Gaixotasun horiek eragiten dituzten mikroorganismoak patogeno gisa ezagutzen dira, eta bakterioen, birusen, protozoon eta onddoen barietateak dituzte. Gaixotasun infekziosoak transmiti daitezke, adibidez, gainazaletako material infekziosoarekin eskuz ahoko kontaktua izateagatik, intsektuen edo gaixotasunaren beste eramaile batzuen ziztadengatik, ur edo elikagai kutsatuengatik (askotan kutsadura fekalaren bidez), etab. Sexu-transmisioko gaixotasunak ere badaude. Kasu batzuetan, pertsonatik pertsonara erraz transmititzen ez diren mikroorganismoek esku hartzen dute; beste gaixotasun batzuk, berriz, elikadura egokiarekin edo bizi-estiloaren beste aldaketa batzuekin prebenitu edo hobetu daitezke.
Gaixotasun batzuk, hala nola minbizi mota gehienak (baina ez guztiak), bihotzeko gaixotasunak eta buruko nahasmenduak, gaixotasun ez-infekziosoak dira. Gaixotasun ez-infekzioso askok oinarri partziala edo erabat genetikoa dute (ikus nahasmendu genetikoa) eta, beraz, belaunaldi batetik bestera transmiti daitezke.
Osasunaren baldintzatzaile sozialak pertsonak bizi diren eta haien osasuna baldintzatzen duten baldintza sozialak dira. Gaixotasunak gizarte-, ekonomia-, politika- eta ingurumen-egoerekin lotuta egon ohi dira. Zenbait osasun-erakundek, hala nola Kanadako Osasun Publikoaren Agentziak eta Osasunaren Mundu Erakundeak, onartu dute osasunaren gizarte-baldintzatzaileek eragin handia dutela ongizate kolektiboan eta pertsonalean. Osasunaren Mundu Erakundearen Gizarte Determinatzaileen Kontseiluak ere aintzat hartzen ditu osasunaren baldintzatzaile sozialak pobrezian.
Gaixotasun baten kausa ondo ezagutzen ez denean, gizarteek gaixotasun hori mitifikatzeko edo kultura horrek txartzat jotzen duenaren metafora edo sinbolo gisa erabiltzeko joera dute. Adibidez, 1882an tuberkulosiaren kausa bakterianoa aurkitu zen arte, adituek herentziari, bizimodu sedentarioari, aldarte deprimituari eta gehiegizko sexuari, janari aberatsari edo alkoholari egotzi zioten gaixotasuna, guztiak ere garai hartako gaitz sozialak.
Gaixotasun bat organismo patogeno batek eragiten duenean (adibidez, malaria Plasmodiumek eragiten duenean), ez dira nahastu behar patogenoa (gaixotasunaren kausa) eta gaixotasuna bera. Adibidez, Mendebaldeko Niloko birusak (patogenoa) Mendebaldeko Niloko sukarra eragiten du (gaixotasuna). Epidemiologiako oinarrizko definizioak gaizki erabiltzea ohikoa da argitalpen zientifikoetan.
Prebentzioa
Gaixotasun eta nahasmendu asko hainbat modutan prebenitu daitezke. Horien artean daude higienea, nutrizio egokia, ariketa fisiko egokia, txertoak eta autozainketako eta osasun publikoko beste neurri batzuk, hala nola musukoak erabiltzea airetik kutsatzen diren gaixotasunak ekiditeko.
Tratamendua
Terapia edo tratamendu medikoak gaixotasun bat edo beste osasun-arazo batzuk sendatzeko edo hobetzeko ahaleginak dira. Medikuntzaren arloan, terapia tratamenduaren sinonimoa da. Psikologoen artean, terminoa psikoterapiari edo "elkarrizketa-terapiari" buruzkoa izan daiteke. Tratamendurik ohikoenak sendagaiak, kirurgia, gailu medikoak eta autozainketa dira. Tratamenduak osasun-sistema antolatu batek eman ditzake, edo modu informalean, pazienteak edo haren senideek.
Prebentziozko osasun-arreta lesio, gaixotasun edo gaitz bat saihesteko modu bat da. Tratamendu edo sendabide bat arazo mediko bat hasi denean aplikatzen da. Tratamendu batek arazo bat hobetu edo desagerrarazi nahi du, baina baliteke tratamenduek sendaketa iraunkorrik ez sortzea, batez ere gaixotasun kronikoetan. Sendaketak gaixotasunak erabat iraultzen dituzten edo arazo medikoak etengabe amaitzen dituzten tratamendu-azpimultzo bat dira. Erabat sendatu ezin diren gaixotasun askok tratagarriak izaten jarraitzen dute. Minaren tratamendua (minaren medikuntza ere esaten zaio) mina arintzeko eta minez bizi direnen bizi-kalitatea hobetzeko diziplinarteko ikuspegia erabiltzen duen medikuntzaren adarra da.
Larrialdi medikoen tratamendua azkar eman behar da, askotan larrialdi-zerbitzu baten bidez edo, egoera ez hain kritikoetan, larrialdiko arreta-zentro baten bidez.
Epidemiologia
Epidemiologia gaixotasunak eragiten edo laguntzen dituzten faktoreak aztertzea da. Gaixotasun batzuk ohikoagoak dira eremu geografiko jakin batzuetan, ezaugarri genetiko edo sozioekonomiko jakin batzuk dituzten pertsonen artean, edo urteko garai desberdinetan.
Epidemiologia osasun publikoko ikerketaren funtsezko metodologiatzat hartzen da, eta oso estimatua da ebidentzian oinarritutako medikuntzan, gaixotasunen arrisku-faktoreak identifikatzeko. Gaixotasun kutsakor eta ez-transmitigarrien azterketan, epidemiologoen lana agerraldien ikerketatik hasi eta azterketen diseinuetaraino, datuen bilketa eta analisia hartzen ditu, hipotesiak frogatzeko eredu estatistikoen garapena eta emaitzen dokumentazioa barne, pareek berrikusitako aldizkarietan aurkezteko. Epidemiologoek, halaber, gaixotasunek populazio batean duten elkarrekintza aztertzen dute, epidemia bat bezala ezagutzen dena. Epidemiologoak beste diziplina zientifiko batzuetan oinarritzen dira, hala nola biologian (gaixotasunaren prozesuak hobeto ulertzeko), bioestatistikan (gaur egun eskuragarri dagoen informazio gordina), informazio geografikoaren zientzian (datuak gordetzeko eta gaixotasunaren ereduak kartografiatzeko) eta gizarte-zientzietako diziplinetan (hurbileko eta urruneko arrisku-faktoreak hobeto ulertzeko). Epidemiologiak lagundu dezake arrazoiak identifikatzen eta prebentzio-ahaleginak bideratzen.
Gaixotasunak aztertzean, epidemiologiak horiek definitzeko erronkari egin behar dio aurre. Gaixotasun ezezagunen kasuan bereziki, taldeek definizio oso desberdinak erabil ditzakete. Adostutako definiziorik gabe, ikertzaileek gaixotasunaren kasuen zenbakiak eta ezaugarriak jakinaraz ditzakete.
Erikortasunari buruzko datu-base batzuk estatuetako eta lurraldeetako osasun-agintariek emandako datuekin egiten dira, maila nazionalean edo eskala handiagoan (Ospitaleetako Erikortasunari buruzko Europako Datu-basea (HMDB), esaterako) , eta diagnostiko xehatuaren, adinaren eta sexuaren arabera ospitaleko alten datuak izan ditzake. Europako HMDBren datuak Osasunaren Mundu Erakundearen Europarako Eskualde Bulegoari aurkeztu zizkioten Europako herrialdeek.
Gizartea eta kultura
Gizarte batek gaixotasunei erantzuteko duen modua soziologia medikoaren gaia da.
Afekzio bat gaixotasuntzat har daiteke kultura edo garai batzuetan, baina ez beste batzuetan. Adibidez, gizentasunak aberastasuna eta ugaritasuna adieraz ditzake, eta estatusaren sinbolo bat da gosetea izateko joera duten lekuetan eta GIB/HIESak asko eragiten dien leku batzuetan. Epilepsia hmongen arteko dohain espiritualen zeinutzat hartzen da.
Erlijio gehienek erlijio-betebeharren salbuespenak ematen dizkiete gaixoei. Adibidez, Yom Kippurren edo Ramadanean baraua egiteagatik bizia arriskuan lukeen pertsona bat salbuetsita dago betebeharretik, edo parte hartzea ere debekatzen zaio. Gaixoek ere ez dituzte gizarte-betebeharrak bete behar. Adibidez, osasun txarra da sozialki onargarria den arrazoi bakarra estatubatuar batek Etxe Zurirako gonbidapen bati uko egiteko.
Legenardunek historikoki baztertu egiten zituzten gaixotasun infekzioso bat izateagatik, eta "legenardun" terminoak estigma soziala ekartzen du gogora. Gaixotasunarekiko beldurrak fenomeno sozial orokorra izaten jarrai dezake, baina gaixotasun guztiek ez dute muturreko estigma soziala ekartzen gogora.
Posizio sozialak eta estatus ekonomikoak osasunari eragiten diote. Pobreziaren gaixotasunak pobreziarekin eta estatus sozial baxuarekin lotzen dira ; oparotasunaren gaixotasunak, berriz, estatus sozial eta ekonomiko altuarekin lotzen dira. Egoera bakoitzari lotutako gaixotasunak aldatu egiten dira garaiaren, lekuaren eta teknologiaren arabera. Zenbait gaixotasun, hala nola diabetes mellitusa, pobreziarekin (elikagaiak gaizki aukeratzea) eta oparotasunarekin (bizitzaren iraupen luzea eta bizimodu sedentarioa) lotuta egon daitezke, hainbat mekanismoren bidez. Bizimoduarekin lotutako gaixotasunak terminoak bizitzarekin lotutako gaixotasunak deskribatzen ditu, eta horiek ohikoagoak dira adinekoen artean. Adibidez, minbizia askoz ohikoagoa da kide gehienak 80 urte bete arte bizi diren gizarteetan, kide gehienak 50 urte bete aurretik hiltzen diren gizarteetan baino.
Prefektura mailako hiri
Prefektura mailako hiria (txinera sinplifikatuz: 地级市, pinyineraz: dìjí shì), Txinako Herri Errepublikako banaketa administratiboetako bat da, probintziaren azpitik, eta konderri edo barrutiaren gainetik dagoena. Literalki "eskualde mailako hiri" esan nahi.
Prefektura mailako hiririk handienak 100 kilometroko zabalera izan dezakete, erdigunetik, kanpoaldeko mugetaraino, Euskal Herriko foru lurraldeek baino gehiago.
3613 Kunlun
3613 Kunlun asteroide baten izena da. azaroaren 10ean aurkitu zuen Purple Mountain Behatokia-ek Nanking Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 VJ izena zeraman. Ondoren Kunlun mendiak, Asiako mendilerrorik luzeenetariko bat omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3613 Kunlun asteroidearen orbitak batezbeste 3,161 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,599 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,724 distantziara. Eszentrikotasuna 0,178 da, eta makurdura orbitala 2ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.4 da.
Kanpin
Kanpin edo camping landan nahiz mendian aldi baterako egiten den aisia-jarduera da, kanpin denda edo iraunkorra ez den beste aterpe batean egun batzuetan zehar lo eginez. Kanpina egiten deneko egonaldiari kanpaldi deritzo. Kanpina egiteko apropos jarritako ordainduzko kanpalekuak izaten dira, dutxak, janariak prestatzeko baliabideak eta bestelako zerbitzuak eskaintzen dituztenak.
Hygrocybe spadicea
Hygrocybe spadicea Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Larreetako onddo hauek oso urriak dira, ez dira bildu behar.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da, arre-oliba kolorekoa, batzuetan ia beltza, batez ere erdian, sortzetiko zuntzexka bidez erradialki marratua, ertza pitzatua izaten du.
Orriak: Lodiak, zabal, sabeldunak, Itsatsiak edo ia libreak, hori bizi kolorekoak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Lehorra, haritsua, barnehutsa, hori-urre kolorekoa, zuntz txiki arrexkaz marratua, oinarria zurixka.
Haragia: Fibrilosoa, mehea, horia, usain eta zapore gabea, aireak ukitzen dionean ez da belzten.
Etimologia: Hygrocybe terminoa grekotik dator eta kapela bustiarekin esan nahi du. Spadicea epitetoa latinetik dator, uher esan nahi duen "spadiceus" hitzetik. Bere koloreagatik
Jangarritasuna
Jangarria, baina ez preziatua.
Nahasketa arriskua
Hygrophorus hypothejus delakoarekin, honek orri horiak ditu eta kapela iluna, baina orriak dekurrenteak eta kapela muzilagoduna eta ez kanpai itxurakoa.
Sasoia eta lekua
Udaberrian, zelaietan eta mendiko larreetan.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Australia.
Espeziearen egoera
Aranzadi Elkartearen arabera, Hygrocybe spadicea desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.
Norberto Torres
Kirol ibilbidea
Bizitza guztia Kaiku Arraunaren Kirol Elkarteari lotuta pasa du, 16 urte eskasekin 1971ean patroi debuta egin zuenetik. Hasieran batel eta trainerillatan aritu zen baina 1977an traineru nagusia gidatzeari ekin zion. Kaikuren urrezko aroan protagonista nagusia izan zen Jose Luis Korta entrenatzailearekin batera, 1982 artean 4 Kontxa, Espainiako 3 txapelketa eta Euskadiko beste hiru lortu baitzituen. Santurtzirekin izandako lehiak gogoangarriak izan ziren. 1986an izan zuen azken denboraldi ona, 10 bandera irabazi arren ez ordea aurrekoen mailakoa.
Ordutik aurrera gora behera handiko elkartea izan zen Kaiku eta Txirrik bertan jarraitu zuen lanean. 2006an, 61 urte zituela, KAE Ligako 2. mailan Kaiku gidatzera bueltatu zen eta urte hartan Liga eskuratuz maila igo zuen elkarteak. Txirrik bertan jarraitu zuen eta 63 urterekin KAE 1. Liga irabazi eta TKE Ligara igo zuen taldea. Urte hartan Jose Luis Korta itzuli zen Kaikura.
Bimodal (argipena)
Bimodal terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu:
Peng Chau
Peng Chau Txinako Herri Errepublikako Hong Kong administraturiko lurralde berezian dagoen uhartea da. 0,98 kilometro koadroko azalera dauka.
Kokapena
Administratiboki uhartea Hong Kongeko uharteak barrutian dago, eta 2.000 biztanle inguru dauzka. Gehienak, itsasoaren ondoko portuan bizi dira, eta portuaren inguruko mendietan XVIII. mendeko bi tenplu daude.
Fletcher (Oklahoma)
Fletcher Oklahomako herri bat da. Comanche konderrian kokatua dago. 2010ean 1,177 biztanle zituen, 2.13 kilometro koadrotan banatuta.
Mark Eaton
Mark E. Eaton (Westminster, Kalifornia, 1957ko urtarrilaren 24a - Park City, Utah, 2021eko maiatzaren 28a) estatubatuar saskibaloi-jokalaria izan zen. 1982 eta 1993 bitartean aritu zen profesionaletan, 11 urteko ibilbide osoan zehar NBAko Utah Jazz taldean jokatuz. 2,24 metro luze zen eta pibot postuan ziharduen. Erasoan gailentzen ez bazen ere, NBAko historiako defendatzailerik onenetako bat bilakatu zen.
1989an NBAko Izar Guztien Partida jokatzeko hautatua izan zen. Gainera, NBAko urteko defendatzailerik onena izendatu zuten bitan: 1984-85 eta 1988-89 denboraldietako.
Papagoita
Papagoita ziklosilikato motako minerala da. . Gema bezala erabiltzen da.
Ezaugarriak
Papagoita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.
Oihergi
Oihergi Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Lohitzünerekin batera Lohitzüne-Oihergi udalerria osatu zuen.
Toponimia
Frantsesezko toponimoa Oyhercq da. Historian zehar toponimoa idazteko itxura ezberdinak erabili dituzte:
Biztanleriaren bilakaera
Iturria : Cassini proiektua
Euskara
Lohitzünen Pettarrako hizkera mintzatzen da, zuberotarra.
Sociedat de Lingüistica Aragonesa
Sociedat de Lingüistica Aragonesa (SLA) aragoierazko erakundea da, 2004an abiatutakoa. Grausen (Huesca) dute egoitza nagusia.
Joan Coromines i Vigneaux, Jean-Joseph Saroïhandy, Juan Moneva Puyol eta Benito Coll Altabás hizkuntzalari eta egileak erreferente moduan dituzte.
Julie Payette
Julie Payette (Montreal, Kanada, 1963ko urriaren 20a) kanadar ingeniaria, zientzialaria eta astronauta ohia da. 2017ko urriaren 2tik 2021eko urtarrilaren 21era Kanadako gobernadore nagusia izan zen, herrialdeko 29. gobernadore nagusia.
Sociedat de Lingüistica Aragonesa
Erakundeak beste eredu bat proposatzen du hizkuntza idatziaren moduan, grafía SLA izenekoa, Consello d'a Fabla Aragonesak 1987an finkatu zuenaren (Grafía de Uesca) aurrean.
Julie Payette
Payette ingeniaritzan graduduna da Mc Gill eta Torontoko Unibertsitatean. Ikerlari egin zuen lan 1992ra arte. Urte horretan Kanadako Espazio Agentziak Kanadako Astronauta Gorputzeko kide egin zuen. Bi espazio-hegaldi egin zituen: STS-96 eta STS-127 espazio-misioak. Guztira, 25 egun 11 ordu eta 57 minutu igaro ditu espazioan.
Sociedat de Lingüistica Aragonesa
Batzordea
Xavier Tomás Arias, José Manuel Cuartango Latorre, Gabriel Sanz Casasnovas, María Concepción Girón Angusto kideek osatu zuten 2023ko batzordea, Benasquen egindako bileran.
Aldizkaria
De Lingua Aragonesi aldizkari ofiziala du. Halaber, Xabier Tomás Ariasek kolaboratzen du Llengues Vives argitalpen kataluniarrean, bertan erakundeak proposatutako grafia erabiliz.
Foraker (Oklahoma)
Foraker Oklahomako herri bat da. Osage konderrian kokatua dago. 2010ean 19 biztanle zituen, 0.56 kilometro koadrotan banatuta.
Quini
Enrique Castro González (Oviedo, 1949ko irailaren 23a - Gijón, 2018ko otsailaren 27a), futbolaren munduan Quini deitua, asturiar futbolaria izan zen. Aurrelari postuan jokatu zuen arrakasta handiz. Espainiako futbol liga txapelketako goleatzailerik onenetarikoa izan zen 1980ko hamarkadan, eta bost aldiz irabazi zuen lehenbiziko mailako Pitxitxi saria. 1981eko martxoan bahiturik eduki zuten 25 egunez; gertaera horrek futbolaren mundua astindu zuen.
NGC 5947
NGC 5947 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Quini
Palmaresa
Taldeka Europako Futbol Errekopa, Errege Kopa eta Espainiako Superkopa bana lortu zuen FC Barcelonarekin. Horrezaz gainera, zazpi aldiz lortu zuen Pichichi saria, bost Sportingekin eta beste bi Barçarekin. Halaber, 35 aldiz jokatu zuen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin.
Urdinola-Arizmendienea etxea
Urdinola-Arizmendienea Oiartzunen dagoen XVIII. mendeko jauregia da, XX. mende hasierako euskal burgesiaren oporretako etxebizitzaren adibide argia. 2020ko ekainaren 12an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, Monumentu kategorian.
Urdinola-Arizmendienea etxea XVII. mendetik dokumentuetan jasota dagoen eraikin historikoa da, XVIII. mendean obretan esku-hartze handia izan zuena, eta XIX. eta XX. mendeetan gerora egindako egokitzapenak dituena. Etxea Urdinola familiarena izan zen, Oiartzungo haraneko zaharrenetarikoa, eta familia horren jarduera ekonomiko eta sozialen erreferentzia dokumentalak XVI. mendearen erdialdetik daude.
Ezaugarriak
Egungo egituran, oinplano angeluzuzeneko eraikina da, kaletik begiratuta, mehelina egiten du eskuinaldean, eta hiru isurkiko estalkia du, ekialdeko isurialdean txapitula duena.
Bolumena kalearen goiko aldean dago, eta eraikuntzarik gabeko 60 metro inguruko espazio bat uzten du, lotutako lorategiari dagokiona, gaur egun udal-jabetzakoa dena. Horri esker, etxearen balio formalak eta lorategitik eratorritako ingurumen-balioak hauteman daitezke.
Fatxadak
Etxearen itxitura-hormen aparailua hareharrizko harlanduzkoa da, neurri onekoa, bai beheko solairuan, bai bao guztien izkina eta markoetan; markoetan, zurezko barneko arotzeria eta kontraleihoak jartzeko behar diren beherapenak sartzen dira; gainerakoan, itxitura luzitutako harlangaitzezkoa da.
Eraikinak hiru altuera eta teilatupeko espazioa ditu. Kalearen gaineko fatxada lauangeluarra da, eta hiru gorputz horizontaletan banatuta dago, platabandaz bananduta, solairu bakoitzeko bat; beheko atala harlanduzko aparailukoa da erabat. Fatxada horretan hiru ardatz bertikal bereizten dira, alboetan balkoi karelduna lehen solairuan eta erdi-irtena bigarrenean. Beheko solairuko leihoak burdin hesiz estalita daude. Fatxada horren erdiko ardatzari dagokionez, beheko aldean, etxearen ataria dago, tatxatutako zurezko ate lodi bat duena, eta, goialdean, lauki urdinxka bat, Sokorriko Ama Birjinaren irudia duena. Aurrealdea, harburu landuak dituen hegal irtenaz errematatzen da, eta lehenengo platabandan, «EMEN SARTZEN DANA / BERE ETXEAN DAGO» inskripzio bat aurkezten du.
Ezkerreko alboko fatxadak, lorategirantz, ez du platabanda horizontalik, eta isurialde horretako teilatu-hegaleko habeak ez daude zizelkatuta. Fatxada horretan lau bao ditu beheko solairuan, horietako bat garajerako sarrera da, eta bost bao goiko bi solairuetako bakoitzean, guztiak modu harmoniatsuan antolatuta. Fatxada osoan bao handiak, balkoi karelduna eta leiho karratuekin ixten diren bao txikiak tartekatzen dira. Lehenengo solairuan, balkoi luze batek, angeluan, fatxadaren ezkerraldeko hiru baoak zeharkatzen ditu atzeko fatxadan sukaldera sartzeko dagoen ate-leihoraino.
Atzeko fatxadak, bigarren solairuan, beste balkoi luze bat du fatxada horren luzera osoan. Fatxada horretan, lehen solairuko eta bigarren solairuko balkoiek, bi solairuetako gelekin eta korridore orokorrekin ez ezik, kanpoko bolumen bertikalarekin ere komunikatzen dute. Bolumen horrek ateak eta leihoak ditu, eta beheko solairutik estalkiraino harriz eraikia dago, solairu guztietarako zerbitzugunea dena.
Barnea
Eraikinaren gaur egungo egoera XVIII. mendearen erdialdean egin zitzaion birgaitzeari dagokio. Eraikinak garai hartako jatorrizko eraikuntza-ezaugarri guztiak mantentzen ditu, bai egituraren habeen, habexken eta zutabeen materialei, gauzatzeari eta eskuairei dagokienez, bai eta fatxadak egiteko erabilitako harrizko itxiturei dagokienez ere.
Eraikinaren antolaketa funtzionala segurua da, eta etxeak izan dituen jabeen eskakizunetara egokitu izan da; hala ere, etxeak bere tipologia-benetakotasunari eta eraikuntza-osotasunari eusten dio nabarmen.
Gaur egun, etxeak Arizmendi familiaren etxebizitzaren behar funtzionalei erantzuten die, 1920an erosi baitzuen. Hala, beheko solairuan, etxera sartzeko sarrerako ezkaratza eta garajerako sarbidea, lorategiaren bidez, konpontzen dira; lehen solairuan, sukaldea, kale gaineko erdiko balkoia duen jangela eta lorategiaren gaineko balkoi jarraitua duten bi gela daude; bigarren solairuan, atzeko fatxadako balkoira irteera duen korridore bat, lau logela guztiak kanpoaldekoak, eta bainugela bat aldagela duena; eta teilatupean, korridore txiki bat, bi gela, kapera eta teilatu-hegalera sartzeko galeria bat daude.
XIX. mendeko esku-hartzeek garai hartako dekorazio-arteei lotutako balioak ekarri dizkiote eraikinari. Hala, XIX. mendearen erdialdeko hiru gela ditu, paper margotuak dituztenak, eta Euskal Autonomia Erkidegoaren testuinguruan duten garrantziagatik, antzinatasunagatik eta urritasunagatik, babestuta geratu behar dute gaur egun duten kokalekuan.
Bestalde, XX. mendeko esku-hartzeek etxearen tipologia-balio formalak eta egiturazkoak errespetatu dituzte, eta etxearen tipologiarekin bateragarria den elementu bat gehitu dute, balio esanguratsuak eta historikoak eransten dituena, hala nola teilatupeko espazioaren hegoaldeko hegalean dagoen kapera. Elementu hori ere babestuta dago.
Lorategia
Lorategiak 1.450 metro karratu inguruko azalera du eta eraikin nagusia duintzeko eta bertako bizilagunen erosotasunerako balio du. Ibilbide bihurria duten bidezidorren bidez eta 50 metro inguruko luzera duen gurdibide baten bidez egituratzen da. Bide horrek etxeko garajeko atea eta lorategiko itxitura-horman, kalearen ondoan, dagoen forjaketa-errementaritzako atetzarra lotzen ditu. Lorategiaren ingurumen-balioetan laguntzen du, eta horregatik lorategiaren parte da kontserbatu beharreko elementu gisa, lorategiaren tamaina handiko zuhaizti guztia.
Tessalit
Tessalit ipar-ekialdeko Maliko udalerria da, Kidal eskualdekoa. 2012ko apirilean Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimenduak independente aldarrikatu zuen Azawaden barnean dago. 2009an 5.739 biztanle zituen
Herria Adrar des Ifoghas mendiguneko oasis batean dago. Sahara Aljeriako hegoaldearen eta Maliren artean zeharkatzen duten turistentzako pausalekua da. Igeltsu harri meatoki batek eta igeltsu fabrika batek ere laguntzen diote bertako ekonomiari, baina, Tuareg matxinadak direla eta, 1990eko hamarkadatik haien jarduera moteldu da.
Arellano
Arellano ([aɾeʎano]) Nafarroako udalerria da, Lizarrako merindadekoa. Iruñetik 58 kilometrora dago. 0 biztanle zituen. urteko erroldaren arabera.
Tessalit
Tessalitekoak dira Tinariwen, blues tuareg estiloaren sortzailea, eta Terakaft musika taldeak eta Souéloum Diagho olerkaria.
Klima
Tessalitek basamortuko klima du (BWh Köppen klima sailkapenaren arabera). Oso euri gutxi egiten du, batezbeste 68,5 mm besterik ez urtean. Maiatzetik irailera eguneko tenperatura 40 °Ctik gorakoa izaten da. Neguko hiru hilabeteetan tenperatura eramangarriagoak izaten dira: maximoak 30 °Ctik beherakoak eta minimoak 15 °Ctik beherakoak.
Arellano
Inguru naturala eta kokapena
Herria Nafarroa Garaiko mendebaldean kokatzen da, N-122 errepidea Lizarra-Andosilla norabidea hartu eta gero.
Klima eta landaredia
Arellanoko klima mediterraneoa da, dena den, zenbat eta iparralderago egin, tenperatura gutxitu eta prezipitazioak handitu egiten dira. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da eta prezipitazioak 500 eta 800mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 60-80 dira herrigunean, eta 100 udalerriaren iparraldeko gune menditsuagoan.
Landaredia mediterraneoa da oro har, eta azpimediterraneoa iparraldean. Ametzak eta arteak dira zuhaitzik ugarienak, eta gizakiaren eragina izan baino lehen, udalerriaren gehiena estaltzen zuen, ustez.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 22 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %14,80 (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).
Udal hauteskundeak
Azken urteetan Arellanoko alkatea Untzizu elkarte independenteko (AIU, Agrupación Independiente Untzizu) Pedro Luis González Castillo da. 2007an AIUk aukeratu ziren bost zinegotzietatik lau lortu zituen, gehiengo osoa udalean. Bi boto zuri izan ziren (%1,47), eta baliogabeko botoak bost (%3,55). Abstentzioa %16,57koa izan zen.
2011n Untzizu izan zen zerrenda bakarra; 4 hautagaiak zinegotzi bihurtu ziren eta González Castillok segitzen du alkate.
Udaletxea
Udaletxea Parrako plazan dago, eta eraikinak laukizuzen itxura dauka. Erabilera anitzeko egiturak hiru solairu dauzka. 1990eko hamarkadan berrikuntza lanak egin ziren Nafarroako Gobernuaren laguntzaz, 23,6 milioi pezeta gastatu ziren. Udalak alkatea eta lau zinegotzi dauzka.
Euskara
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Arellano eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %7,41ek zekien euskaraz hitz egiten.
Zerbitzuak
Arellano Allo, Arellano, Arronitz, Deikaztelu eta Leringo Oinarrizko Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko kidea da. Eta horrez gain, "Aberin-Arellano-Morentin Mankomunitateko" kidea ere bada.
Ma Wan
Ma Wan Txinako Herri Errepublikako Hong Kong administraturiko lurralde berezian dagoen uhartea da. 0,96 kilometro koadroko azalera dauka.
Kokapena
Uhartean Ma Wan Tung Wan hondartza famatua dago.
Cadet (raperoa)
Blaine Cameron Johnson (Londres, 1990eko martxoaren 2a - Staffordshire, 2019ko otsailaren 9a), Cadet izenez ezagunagoa, britainiar raperoa izan zen.
Johnson auto istripu batean hil zen 2019ko otsailaren 9an, zihoan taxiak istripua izan zuenean, Staffordshireko Keeleko Unibertsitatean kontzertu batera zihoala. 28 urte zituen.
Biografia
Cadet 2006an Krept eta Konan-en Gipset taldearekin izan zuen elkarteagatik famatu egin zen, maiz taldearen freestyleetarako bideoklipetan agertuz. Gipseten taldeak jarraipen handia lortu zuen sare sozialetan 2010eko amaiera aldera, lagun-taldeen bizitzari eta Londresko bizimoduari buruz egindako begiradengatik. Gipset 2013an banandu zen, Krept eta Konan-ek disko-etxearen akordio nagusia sinatu ondoren, gainerako kide guztiak bakarkako karreran zentratu zirelarik.
Cadet-ek 2015ean hasi zuen bakarkako ibilbidea eta 2015eko uztailean bere lehen singlea, Slut, OSM Vision bidez YouTube- n kaleratu zuen. Abestia ezaguna izan zen, 2019ko otsailean 2,9 milioi ikustaldi baino gehiago jaso baitzituen Hurrengo hilabetean, Cadet hautatu zuten Link Up TV-ek Behind Barz bere freestyle sailean agertzeko. Bere estiloak Complex hedabide estatubatuarraren goraipamenak jaso zituen, "narrazioa bere adierazpen gorenean" eta "rapper batzuen mixtape osoa baino hobea" deituz. Cadet-en estreinako EP-a, The Commitment, 2016an kaleratu zen. Cadet-ek The Commitment 2 ondorengo bat kaleratu zuen 2017an, Konan eta Ghetts- en agerraldiekin. 2018ko abuztuaren 29an, Cadet-ek Advice singlea kaleratu zuen Deno Driz- ekin. Abestiak 27. postuan jo zuen Erresuma Batuko 40 onenen artean, eta 18 milioi ikustaldi baino gehiago jaso zituen YouTuben 2019ko otsailean.
Heriotza
2019ko otsailaren 9ko lehen orduan, Johnson eta hiru lagun Staffordshireko Keeleko Unibertsitatean kontzertu batera zihoazen, Students' Union-ek antolatutako ekitaldi batean jotzeko. Goizeko 1:30ean, Johnson zeraman zilar koloreko Toyota Prius-ek Vauxhall gorri batekin talka egin zuen Betley-n, Staffordshire-n, 5 mi gutxi gorabehera. gunetik. Paramedikuek Johnson tokian bertan hil zela adierazi zuten. Hilabete baino gutxiago falta zen 29 urte betetzeko.
Haren heriotzaren ostean, Johnsonen garaikide askok sare sozialetara jo zuten omenaldia egiteko. Bere lehengusuak Kreptek esan zuen "suntsituta eta hautsita" zegoela. Hil eta ordu batzuetara, Krept-ek bere lehengusuari omenaldi publikoa egingo ziola hurrengo egunean iragarri zuen Londresko Hyde Parken.
Bizitza pertsonala
Johnson Krept raperoaren lehengusua zen, eta biek elkarrekin hazten igaro zuten haurtzaroaren zati handi bat. 15 urte zituela Islamera bihurtu zen, eta bere erlijioari erreferentzia ugari egin zizkion bere musikan.
3614 Tumilty
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 AE izena zeraman. Ondoren Tumilty omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3614 Tumilty asteroidearen orbitak batezbeste 2,388 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,816 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,959 distantziara. Eszentrikotasuna 0,239 da, eta makurdura orbitala 4,05ºkoa da.
Sandra Mason
Sandra Prunella Mason dama (East Point, Saint Philip, Barbados, 1949ko urtarrilaren 17a) barbadostar abokatua, epaile eta politikaria da. 2018ko urtarrilaren 8tik 2021eko azaroaren 30ra Barbadosko gobernadore nagusia izan zen. 2021eko azaroaren 30an Barbadosko lehenbiziko presidente izendatu zuten, herrialdea errepublika bilakatu ostean.