cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orbaizetako ola
Historia
1432an Zuria I.a Nafarroakoak baimena eman zion Zangotzako merioari burdinola bat ezartzeko Orbaizetako Larraun alderdian. Nafarroako konkistaren ondoan, 1523an, burdinola konfiskatu zioten garai hartan errentan hartua zuen Santxo Esakoari, 1521eko nafar kontraerasoan parte hartu zuela egotzirik. Ondoko mende eta erdian, burdinolaren funtzionamendua aski gorabeheratsua izan zen; Orbaizetako herriaren jabetza zen, eta zenbait errentari izan zituen, hala nola Joanes Olagarai, Mikaela Amasorrain eta Etxauzko bizkondea.
Vertrieu
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Orbaizetako ola
Historia
XVIII. mendearen amaieran, Eugiko arma fabrikak hornitzen zuen munizioz Espainiako armada. Hura XVI. mendean eraiki zuten baina, egurra urrituz joan zenez, handik hurbil beste lantegi bat eraikitzea erabaki zuen Espainiako Koroak. Horretarako Orbaizeta hautatu zuten, Aezkoa haranean. Izan ere, inguruko basoetan egur ugari zegoen, eta burdin meategiak eta ura ere ez ziren falta. Lehen urratsa Aezkoako Batzarrak herriko mendien ustiapen eskubidea uztea izan zen. Koroak, gezurretan aritu ondoren, lortu zuen eskubidea. Aezkoarrek lana eta onurak eskuratuko zituztela hitzeman zien Espainiako Koroak, baina gero hori ez zen gertatu. Arma fabrika eraikiko zen tokia hautatu zuen Jose Sangenisek, ordea, ez zituen aurreikusi Frantziako muga hain gertu izateak ekar zitzakeen arriskuak.
Vertrieu
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 2 jatetxeak.
Orbaizetako ola
Historia
1784an bereganatu zituen koroak Larraungo burdinola eta Aezkoako mendiak. Burdinola zaharberritu ondoren, 1788an hasi ziren eraikitzen arma fabrika berria, Meltxor Maritxalar eta Josef Sagastibeltzaren proiektuari jarraiki. Hasieran 1.200.000 erreal kuartoko aurrekontua bazuen ere, 1790eko 6 milioi erreal gastatuak ziren. 1794an, arma ola abian jarri eta lau urtera, Konbentzioaren Gerrako frantziar armadak erabat suntsitu zuen.
1800eko irailean hasi ziren arma fabrika berreraikitzen. Kostu handiko obrak izan ziren, lau urte iraun zutenak, baina etekin txikikoak, Napoleonen armada lantegiaz jabetu baitzen 1808an. Frantsesek produkzioa handitu zuten, eta 1813 arte eduki zuten martxan. Urte horretan, arrapaladan alde egin behar izan zuten, Francisco Espozen gudarosteak eraso egin baitzien. Erasoan, arma fabrika errausturik gelditu zen. Ekonomia arrazoiak tarteko, arma ola geldirik egon zen 1816-1829 bitartean. Azken urte horretan berriz ere abiarazia, Zumalakarregiren tropen esku geratu zen 1834an, baina bertan behera utzi behar izan zuten bi urte geroago. Lehen Karlistaldia amaitu zenetik aurrera izan zuen fabrikak garairik oparoena, 1869an piztu zen sute batek ia erabat kiskali zuen arte. 1873an, Bigarren Karlistaldian, armada karlistak hartu zuen, eta gelditzen ziren langile gehienak ihesi joan ziren. Azkenik, 1882an behin betiko itxi zen.
Vertrieu
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vertrieu udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Orbaizetako ola
Historia
Arma fabrika itxi bazen ere, mendiak ez zitzaizkion Aezkoako Batzar Nagusiari itzuli, behin eta berriz eskatu zuen arren. 1893an, Espainiako estatuak enkantean jarri zituen zenbait eraikin eta lur eremu, eta partikular batzuek erosi zituzten. 1980ko hamarkada arte ez zituen Aezkoak herri lurrak berreskuratu. Fabrika, berriz, erabat utzia egon zen hamarkada luzez. Denbora igaro ahala, teilatuak lurreratu, paretak desegin eta sasiak hartu zituen hondakinak. 1986, 1987, 1988, 1989, 1990 eta 1991n kanpaina arkeologikoak egin ziren. 2011n, Espainiako Sustapen Ministerioak eta Aezkoako Batzar Nagusiak arma ola zaharberritzeko hitzarmena sinatu zuten. Helburu bereko beste hitzarmen bat sinatu zuten Nafarroako Gobernuak eta Aezkoako Batzar Nagusiak 2014an.
Hei Ling Chau
Kokapena
Administratiboki uhartea Hong Kongeko uharteak barrutian dago, eta L forma dauka. Peng Chau uhartearen hegoaldean eta Cheng Chau uhartearen iparraldean dago.
Orbaizetako ola
Arkitektura
Arma fabrika Argien Garaiko arkitektura industrialaren eredu bikaina da, Iberiar penintsulako hoberenetakoa. Olaren goialdean ostatua, eskola, eliza, agintarien jauregia eta langileen etxebizitzak zeuden. Beheko partean, berriz, lantegia bera. Bi labeak, munizioen garbitegia, sarraila eta molde tailerrak, eta gabien eraikinak erdialdean zeuden, eta alboetan, berriz, ikaztegiak eta mea biltegiak. Ikaztegietatik plazara edo lantegiko beste geletara zeuden egurrezko gaineko pasabideek olaren sailak elkarrekin lotzeko balio zuten. Adibidez, meategietako burdin minerala labeetako ahoetara eramateko edota menditik ekartzen zen egur-ikatza pasabide jaso hauen bidez garraiatzen zen. Olaren arkitekturak zenbait mailatan lan egiten zela adierazten du. Lantegia diseinatu zutenek oso ongi baliatu zuten orografia zaila, eta komunikazio ezin hobea lortu zuten ikaztegi eta biltokien eta labeen ahoen artean.
Utopia (Texas)
Utopia Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Uvalde konderrian kokatuta dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Puy
Saint-Puy Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Orbaizetako ola
Arkitektura
Sistema hidrauliko baten bidez mugitzen ziren lantegiko gailu guztiak. Zurezko ubide batek bideratzen zuen Itolazko errekako ura Txangoako errekan zegoen urtegiraino. Handik abiatzen zen harrizko ubideak fabrikaraino eramaten zuen ura, eta horren indarrak birarazten zituen gabien eta bokartearen gurpilak. Fabrikaren azpitik kanalizaturik zegoen Iturroiko errekak, berriz, labeetako hauspoen gurpilei eragiten zien. Bi labe nagusiak Santiago eta San José ziren; hirugarrena, Santa Bárbara, probak egiteko erabiltzen zen. Bokarteak zepa birrintzen zuen, burdin hondarrak bildu eta berriz urtzeko.
Saint-Puy
Biztanleria
2007an Saint-Puy udalerrian erroldatutako biztanleak 567 ziren. Familiak 240 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Orbaizetako ola
Fabrikaren funtzionamendua
Arroiandieta (Luzaide) eta Olaldeako (Orotz-Betelu) meategiek hornitzen zuten burdinez Orbaizetako ola. Lehenbizikoan 25 meatzari aritzen ziren lanean, eta 10 bigarrenean. Garraiatu aurretik mea kiskali egin behar izaten zen. Meategiak fabrikatik nahiko urrun zeudenez, 16 eta 22ra kilometrora hurrenez hurren, mandazain eta langile ugari aritzen ziren garraioan (60 meatze bakoitzean). Txangoa eta Mendilazko meategiek garrantzi txikiagoa izan zuten. Labe eta sutegietan erabiltzen zen egur-ikatza txondorretan ekoizten zen, Aezkoako mendietako pagadietan. Labeen barnealdea estaltzeko eta moldeak egiteko behar ziren adreilu erregogorrak Zalbidegiko teilerian produzitzen ziren.
Saint-Puy
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Orbaizetako ola
Arma ola kulturan
Artista asko inspiratu dituzte Orbaizetako olako horma urratu eta huntzez estalitakoek. Jose Angel Irigarayk Aiezkoako mendietan olerkia idatzi zuen, Benito Lertxundik musikatu eta 1977ko Zuberoa/Askatasunaren semeei diskoan argitaratu zuena, Orbaizetako arma olaren kantua-rekin batera. Izan ere, olaren argazkia ageri da disko horren azalean:
Saint-Puy
Etxebizitza
2007an 343 etxebizitza zeuden, 255 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 315 etxeak ziren eta 25 apartamentuak ziren. 255 etxebizitza nagusietatik 198 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 60 etxek lau zituzten eta 147 etxek bost zituzten. 191 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 107 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 115 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 338 ziren, horien artean 226 aktiboak ziren eta 112 inaktiboak ziren. 226 pertsona aktiboetatik 204 lanean zeuden (106 gizon eta 98 emakume) eta 22 langabezian zeuden (13 gizon eta 9 emakume). 112 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 33 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Puy udalerrian 245 unitate fiskal zeuden, 539 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.555 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 41 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 10 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 lurrin-denda zen.
2000. urtean Saint-Puy udalerrian 47 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.160 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vertrieu
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 5926
NGC 5926 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
681 Gorgo
681 Gorgo asteroide gerrikoan aurkitutako 681. asteroidearen izena da. 1909ko maiatzak 13an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1909 GZ zen.
Vodafone Park
Vodafone Arena, Turkiako Istanbul hiriburuan dagoen futbol estadio bat da, Beşiktaş barrutian. Beşiktaş JK taldearen jokaleku eta egoitza da.
Eguesko geltokia
Egues (lehen: Egüés) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Eguesibar ibarreko Egues herrian kokatuta dagoena.
Iratiko bide berdean sartzea aurreikusi da.
Historia
Iruña eta Zangoza lotuko zituen trenbide baten ideiak bere aurrekariak 1868an ezagutuak zituen, zuraren ustiapena handitzearekin batera, eta berriz ere indartsu ekin zitzaion XX. mendearen hasieran, 1900ean Domingo Elizondo Cajen enpresariak bultzatutako "Electra de Aoiz" konpainia sortuz. Zenbait gorabeheraren ondoren, eta behin edo behin proiektuarekin talka egiteko zorian egon ondoren, azkenik eta Nafarroako Foru Aldundiaren laguntzarekin, 1906an proiektuaren espedientea Gerra Ministerioan aurkeztu zen, onar zezan, eremu polemikoen gaiari dagokionez.
1909 eta 1911 artean, laute-lanak egin ziren, trenbideak eta katenariak jarri ziren, geltokiak, etab. Azkenik, 1911ko apirilaren 23an, inaugurazio-bidaia eta ospakizun bat egin ziren Iruñeko Sarasate geltokian, garaiko irudietan jasoa.
1955eko apirilean, "El Irati S.A." sozietateak gutun bat bidali zien ibilbideko udal guztiei, laguntza ekonomikoa eskatzeko, eta urteko galerak milioi bat pezeta ingurukoak direla jakinarazi zien. Hilabete horretan bertan, enpresak trenbidea kentzeko eskatu zion Trenbideen Zuzendaritza Nagusiari, defizit handia zuelako. Orduan, burdinbidearen modernizazioak 24 milioi pezetako kostua izango zuela uste zen, enpresak zuen urteko defizit garrantzitsuari gehituta, jada diruz lagunduta baitzegoen, baina ez galerak arintzeko adinakoa.
Abenduan, iragarki hau jarri zen geltoki eta geltoki guztietan:
Egoera ekonomikoa onbideratzerik lortu ez zenez, 1955eko abenduaren 15ean, sozietate emakidadunak iragarri zuen abenduaren 31n izango zela Iratiren azken bidaia, eta berehala, 1956ko urtarrilaren 2tik, burdinbidea desegiteko lanak hasi ziren, trena berreskuratzeko itxaropen guztiak itotzen zituztenak, eta tentsio handiak eragin zituztenak kaltetutako antzinako erabiltzaile eta herriekin. Horren froga da geroago onartu zela Nafarroako prentsan zentsura-maila handia ezarri zela ekitaldi horiei dagokienez, giroa gehiago ez tentsionatzeko. 1956ko urriaren 12an trenbidea erabat deseginda geratu zen.
Egoera
Geltokia Iruña—Zangoza burdinbidearen 11,1 kilometro-puntuan zegoen, 488 metroko altueran, Uharte eta Ibiriku geltokien artean. Tartea bide bakarra eta elektrifikatuta izan zen.
Trinitario
Trinitario edo Hirutasun Santua fraideen ordena bat da. Ordena Maltako San Joanek eta Valoisko San Felixek sortu zuten, eta Inozentzio III.ak onetsi zuen 1198an. Hasieran musulmanek kartzelaratutako kristauak askatzea zen haien egitekoa. Gurutzadetan esku hartu zuten, eta XV. mendean ordenak bere historiako hedadurarik handiena hartu zuen. 1609tik aurrera eskale bihurtu ziren aita santuaren aginduz, eta, gero, misioetan jardun zuten.
Apo arrunt europarra
Apo arrunt europarra (Bufo bufo) Europa, Afrika ipar-mendebaldean eta Asian zabaltzen den urlehortarra da, Irlanda, Korsika, Sardinia, Balear Uharteak eta beste zenbait uhartetan izan ezik. Euskal Herrian bizi den apo arrunt iberiarra, denbora luzez, espezie honen azpiespezie gisa identifikatzen zen.
Deskribapena
Helduak 15 cm-tara irits daitezke. Emeak arrak baino handiagoak dira. Europako aporik handiena da, gorputz trinkoa du. Bere azala oso latza da, garatxoz betea. Bere burua zabala eta zapala da eta bizkarrean oso garaiak diren guruin parotoideak ditu. Bere begi irtenak urre edo kobre kolorekoak dira begi-nini horizontalekin. Kolore arrea du uniforme baina tonu desberdinekin.
Bere ahots "quark-quark-quark" latz bat da. Gauean dei egiten du. Askotan arrari entzuten zaio.
Udaberrian, ugaltzeko garaia iristen direnean, bere arrabalekuetara itzultzen dira. Arrak emea besarkatzen du eta honek arrautzak jartzen dituenean, ernaldu egiten ditu. Besarkada honi amplexo deitzen zaio.
Ekologia
Oso nonahiko anfibioa da. Oso desberdinak diren habitatetan dago; askotan erabat lehorrak direnetan. Anfibio gautarra, egunez ezkutatua egoten da bere gordelekuan. Normalean oinez mugitzen da baina izutu egiten denean salto egiten du. Harrapakari baten aurrean dagoenean bere gorputza puztu egiten du eta hankak altxatzen ditu.
Intsektu, larbaz eta araknidoz elikatzen da.
Olhaibi
Toponimia
Frantsesezko toponimoa Olhaïby da. Historian zehar Olhaibi honela idatzi dute:
Historia
Olhaibiko jauna Zuberoako bizkondearen basailua izan zen, baita Zuberoako hamar handikien bat ere.
Montigny-Lencoup
Montigny-Lencoup Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montigny-Lencoup udalerrian erroldatutako biztanleak 1.255 ziren. Familiak 455 ziren, horien artean 116 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 72 bakarrik bizi ziren emakumeak), 132 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 183 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 582 etxebizitza zeuden, 480 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 50 bigarren erresidentzia ziren eta 52 hutsik zeuden. 548 etxeak ziren eta 34 apartamentuak ziren. 480 etxebizitza nagusietatik 416 bere jabearen bizilekua ziren, 59 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 26 etxek bi zituzten, 67 etxek hiru zituzten, 118 etxek lau zituzten eta 264 etxek bost zituzten. 388 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 206 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 244 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 812 ziren, horien artean 584 aktiboak ziren eta 228 inaktiboak ziren. 584 pertsona aktiboetatik 545 lanean zeuden (294 gizon eta 251 emakume) eta 39 langabezian zeuden (16 gizon eta 23 emakume). 228 pertsona inaktiboetatik 71 erretiraturik zeuden, 95 ikasten zeuden eta 62 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montigny-Lencoup udalerrian 496 unitate fiskal zeuden, 1.293 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.344 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria eta 2 iturginak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Urbano Feijoo Sotomayor
Urbano Feijóo Sotomayor (Coles, 1808 - Viana do Bolo, 1898) Espainiar enpresaburu eta politikari bat izan zen, 1854ko hauteskundeetan Ourenseko diputatu gisa aukeratua, gero 1872ko maiatzean Veríngo barrutitik, Ourenseko barrutian (hilabete eskaseko legegintzaldia) eta 1881eko abuztuan Matanzas barrutitik, Kubako ordezkaritzan.
Bizitza
Militarren sendikoa, gurasoak Manuela Cejo y Montes eta José Feijoo Sotomayor Marquina jenerala izan zituen. Bere hiru anai ere militarrak izan ziren, bera bezala. Carlota Álvarez Robleda y Sanz andrearekin ezkondu zen. Lehen Karlistaldia amaitutakoan bere anaia Jaimerekin Kubara abiatu zen aberasteko asmoz. Han, Castor izeneko anaiaren kontaktuez baliatuz, trenbideen negozioan sartu zen. Bestalde, Habanako Depósito de Publicaciones nacionales y extranjeras delako erakundearen jabe egin zen eta egile ezagunen lanak argitaratu zituen horren bidez, tarean José Zorrilla idazlearenak. Bere anaia Jaime ezkondu zen jatorri bizkaitarra zuen Manuela Lapaza de Martiatu andrearekin. Bere sendiaren aberastasuna esklaboen salerosketetik zetorren.
Azukrearen merkataritzarekin aberastutako enpresaburua bilakatu zen. Merkataritza Konpainia Patriotikoa sortu zuen, eta, harekin, mila zazpiehun galiziar baino gehiago eraman zituen Kubara ia esklabo moduan lan egiteko. Garai hartan, Galizian izandako uzta txarrek eta kolera izurria zuritu zuten proiektua hasiera batean. Halere, baziren kontuan hartutako beste arrazoiak, besteak beste, uharteko populazioaren arraza zuritzeko asmoa eta beltzen lan esklaboa ordeztekoa, orduan indarrean hasi baitziren salerosketaren debekuak, hainbat mehatxuekin batera, hala nola, abolizionismoaren gorakada eta errentagarritasun beherakada.
Bere anaia Camiloren (Santa Ilduarako markesa) ordurako alargundua zen Manuela Lapaza de Martiatu koinatarekin. Familia politikoak bazituen azukre-findegiak eta eraikin hauek ustiatzea lotu zuten oso baldintza onuragarrietan Feijoo anaiek. Ondoren, 1853an, Urbano Feijóok aurkeztu zion bere proiektua uharteko gobernuari, Galiziarako Sorospen Batzorde Nagusiaren izenean, eta Kubako Uhartea : Langile espainiarren inmigrazioa izeneko liburuxkan idatzi zuen egitasmoa. Bere proposamenaren arabera, izaera filantropikoa zuena bere aburuz, hamabost urtez galiziar etorkinak uhartera eramango zituzten, beren gaitasun eta baldintzaren arabera, azukre-findegi partikularretan lan egiteko, edo zuzenean Sustapen Batzorderako, bost urteko kontratuekin. Kontratu horien ondoren, etorkinak bere lurraldera itzuli nahi bazuen, enpresak gastu guztiak ordainduko zizkion, baita kontratuaren hasieran behar ziren aklimatazio-gastuak ere, hiru hilabetekoak; era berean, gaixotasun, jantzi eta bidai gasutak ere enpresak hartuko zituen bere gain.
1854ko martxoaren 6an iritsi zen Habanara lehen espedizioa, arreta handiz hartua. Hurrengo hilabeteetan, etorkin galiziarrekin osatutako beste zazpi espedizio iritsi ziren uhartera. Langileen eta Feijóoren artean sinatutako kontratuak egunean hamabi orduz lan egitera behartzen zuen behargina, hilean bost peso gogor ordainduta, eta, hala egiten ez bazuen, «kexarik gabe jasan behar zuen [agintaritzak] onartutako Erregelamenduak ezartzen duen zuzenketa», edo azpikontratatua penintsulara itzulia izan behar zuen, eta, atzera eginez gero, kalte-ordaina ordaindu. 1854ko urrian, 1744 galiziar eraman zituzten Kubara; horietako 167 hil ziren, 18 desertatu ziren eta gainerakoak beste leku batzuetan banatu ziren. Casildako trenbidean lan egitera bideratutakoak matxinatu ziren, ez baitzen itundutako inolako baldintzarik bete, are gehiago tratu txarrak jasan zituzten, ordaindutako hiru hilabeteko aklimatazioa kobratu gabeko lana  bihurtu zen bi hilabete zeramatzatenean, jantzi-aldagarri bakarra jaso zuten eta oheko taula bat baino ez zuten lotarako.
Istiluak hurrengo hilabeteetan garatu ziren, eta leku guztietara zabaldu ziren, atxiloketekin eta zaurituekin. 1855eko maiatzean, enpresak esan zuen 1742 kolono ekarri zituela Galiziatik; horietatik 331 hil ziren eta 200 baino gehiago preso zeuden edo egon ziren gertaerengatik. Azkenenan, protestak areagotuta, gertatzen zenaren berri gutun bidez jaso zuten familien kexek, baina baita Feijoo bera ere, agintarien pasibotasunarekin kexu baitzen, gobernuak esku hartu behar izan zuen, kontratuak deuseztatu eta kontratatuen askatasun osoa aldarrikatu zuen. 1855eko uztailean, Ramón de la Sagra Galiziako beste diputatu batek ohartarazi zituen Gorteak, eta kolonoen alde diktaminatu zuten, ia esklabo gisa tratatuak izan zirelako. Halere, Feijóori ez zitzaion erantzukizunik eskatu eta zorren konponketa arbitroen esku utzi zen. Behin askatuta, gehienek uhartean geratzea erabaki zuten, Feijoorekin hitzartutako soldatak laukoiztuz. Feijook porrota leporatu zien Kubako jabeei, Kubako Espainiako agintariei eta langileei beraiei; proiekturako aurreikusitako diru-laguntzak jaso eta uhartetik desagertu zen. Eskandalua parlamentuko batzorde batek ikertu zuen, galiziarrek jasaten zituzten baldintza ankerrak aitortu eta kontratu betebeharretatik salbuetsi bazituzten ere, ez zieten itzultzeko inolako laguntzarik edo jasotako tratu txarrengatik kalte-ordainik eman. Kubako nekazaritzarako eta industriarako eskulana behar zela argudiatuta, ez zitzaien erantzukizunik eskatu ez gobernuari ez galiziar enpresaburuari. Feijóo beste bi aldiz diputatu berriro hautatu zuten: 1872an Verinen eta 1881ean Matanzaseko (Kuba) ordezkari gisa. . Azken urteak jaioterrian eman zituen. Seme-alabarik gabe hil zen eta ondasunak Tadeo izeneko anaia gazteenari eta iloba guztiei utzi zien. 1898ko abuztuaren 10ean zendu zen Viana do Lobon. .
Saint-Paul-et-Valmalle
Saint-Paul-et-Valmalle Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Paul-et-Valmalle udalerrian erroldatutako biztanleak 846 ziren. Familiak 318 ziren, horien artean 67 pertsona bakarrekoak ziren (38 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 130 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 359 etxebizitza zeuden, 327 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 329 etxeak ziren eta 23 apartamentuak ziren. 327 etxebizitza nagusietatik 235 bere jabearen bizilekua ziren, 79 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 43 etxek hiru zituzten, 79 etxek lau zituzten eta 175 etxek bost zituzten. 252 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 113 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 189 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 592 ziren, horien artean 466 aktiboak ziren eta 126 inaktiboak ziren. 466 pertsona aktiboetatik 419 lanean zeuden (220 gizon eta 199 emakume) eta 47 langabezian zeuden (23 gizon eta 24 emakume). 126 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 43 ikasten zeuden eta 42 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Paul-et-Valmalle udalerrian 360 unitate fiskal zeuden, 946 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.443,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 55 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 18 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 21 zerbitzu publikoetatik, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Saint-Paul-et-Valmalle udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 70 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Les Fessey
Les Fessey Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Fessey udalerrian erroldatutako biztanleak 124 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 65 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 65etxeak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek hitu gela zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2000. urtean Les Fessey udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 176 hektarea erabiltzen.
Paz Azzati Cutanda
Paz Azzati Cutanda (Valentzia, 1917ko ekainaren 27a - ibidem, 1995eko abuztuaren 12a) Valentziako politikaria izan zen, eta Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militantea. Las Ventas emakumeen kartzela n preso egon zen.
Biografia
Félix Azzati Descalci kazetariaren eta Esperanza Cutandaren alaba zen. Paz merkataritza ikasten ari zen, Gerra Zibila hasi zenean. Autodidakta zen, neba-arrebak bezala. Haiekin, Renau, Néstor, Octavio, Arnaldo eta Magdarekin ikasketa-giroan hazi zen. 1936 amaieran PCEn sartu zen.Mussoliniren Italiatik ihes egin zuen eta Valentziara etorri zen Andrea Familiari izeneko emigratzaile italiarrarekin ezkondu zen, Verdad egunkariaren kazetari eta zuzendari izan zena. Gerran, Azzati Valentzian bizi izan zen. Han, Emakume Antifaxisten Elkartearekin (AMA) harremanetan jarri zen eta alderdi komunistarekin bat egin zuen.
Gerra zibila amaitzean
Paz Azzati gerra amaitzean Alacantera joan zen, baina ezin izan zuen ihes egin. Ehunka emakumerekin batera zinema batean sartu zuten, eta, ondoren, Los Almendros eremura eraman zuten. Hilabetera askatu zuten, baina ez zen ausartu Valentziara itzultzen, eta Madrilera joan zen izen faltsuarekin. Etxe-zerbitzuan eta eskailerak garbitzen aritu zen, PCErekin harremana galdu gabe. Atxilotu eta Las Ventas emakumeen kartzelara eraman zuten. Han Matilde Landa ezagutu zuen eta harekin batera lan egin zuen zigortutakoen alde. Kondena bete ondoren, aske utzi zuten, baina PCErekin klandestinitatean berriro inplikatu zen, atxilotu eta hogeita hamar urtera kondenatu zuten. Masoneria eta Komunismoa zigortzeko Auzitegi Bereziak komunismo delituagatik auzipetu zuen.
Paz Azzati Erroman zegoela, senarrak emaztearen askatasuna kudeatzen zuen, Familiari senarrak egunkarietarako artikuluak idatzi zituen eta Sobietar Batasunari buruzko liburu bat idatzi zuen Ettore Vanni izengoitiarekin, izenburu honekin: Lo comunista en Rusia/ Komunista Errusian, Erroma, 1950. Haren lana SESBen eta komunismoaren aurkako erasotzat hartu zuten, eta Mexikora joan behar izan zuten denbora batez.
Azzati 1971n itzuli zen Espainiara, Franco bizi zela, senarra hil eta urtebetera. 1981ean Valentziara itzuli zen, Arnaldo Azzatiren emazte Alejandra Soler koinataren gestioei esker.
Valentzian hil zen 1995ean, 78 urte zituela.
Memoria historikoa
Paz Azzati Cutandaren testigantza bigarren liburuko 5. kapitulua da: Cárceles de mujeres, Ventas, Segovia, Les Corts y Mujeres de la resistencia . Tomasa Cuevasen hiru liburuak elkarrekin argitaratu ziren izenburu honekin: Testimonios de mujeres en las cárceles franquistas/ Kartzela frankisten emakumeen testigantzak (2004).
Pehuentxe
Pehuentxeak (edo Peguentxeak, Mapudungunez "pehuengo" edo "peguengo" jendea) Hego Amerikako indigenak dira. Andeetan bizi dira, batez ere gaur egungo Txile erdialdeko hegoaldean eta Argentina ondoan. Haien izena, pehuenaren edo araukariaren (Araucaria araucana) haziekiko zuten menpekotasunetik dator. XVI. mendean, Pehuentxeak lurralde menditsuan bizi ziren, gutxi gorabehera, 34 eta 40 graduen artean hegoaldera. Geroago Araukanizatu egin ziren eta maputxeekin bat egin zuten. XXI. mendean, oraindik ere, beren arbasoen lur batzuk mantentzen dituzte.
Pehuentxe taldeek hainbat gatazka armatutan parte hartu zuten XVII. eta XVIII. mendeetan, gehienetan mendietatik Txileko mendebaldeko behe lurretara "jaitsiz". Hala, 1657an Maule ibaiaren inguruan zeuden espainiarrei, 1767ko urtarrilean maputxeei eta 1769an Isla del Lajako espainiarrei eraso zieten. 1860ko hamarkadan, Araucaniaren Txileko inbasioaren erdian, pehuentxe herriak neutral izendatu ziren bere burua. Txostenen arabera, Pitxiñan Pehuenche buruzagiak gerra nahi zuten molutxeen aurka hitz egin zuen, lapurreta batean parte hartu zutela eta horregatik txiletarren zigorrak bakarrik jaso zituztela argudiatuta. Jose Bengoa historialariak dio pehuentxeen neutraltasuna zorretan zegoela Andeetan zituzten lurrak ez zeudelako kolonizazioaren menpe. Hala ere, Argentinako eta Txileko aurrerapen inbaditzaileak hain izan ziren handiak, 1881eko martxoan Pehuentxeek Chos Malalen Argentinako postu aurreratua eraso zutela eta 25-30 soldaduko goarnizio osoa hil zutela.
3599 Basov
3599 Basov asteroide baten izena da. abuztuaren 8an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1978 PB izena zeraman. Ondoren Nikolai Basov omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3599 Basov asteroidearen orbitak batezbeste 2,569 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,244 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,893 distantziara. Eszentrikotasuna 0,126 da, eta makurdura orbitala 5,23ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.6 da.
Pouzac
Pouzac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pouzac udalerrian erroldatutako biztanleak 1.108 ziren. Familiak 458 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 169 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 141 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 554 etxebizitza zeuden, 474 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 52 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 491 etxeak ziren eta 59 apartamentuak ziren. 474 etxebizitza nagusietatik 415 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 21 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 17 etxek bi zituzten, 77 etxek hiru zituzten, 155 etxek lau zituzten eta 223 etxek bost zituzten. 379 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 177 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 261 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 640 ziren, horien artean 474 aktiboak ziren eta 166 inaktiboak ziren. 474 pertsona aktiboetatik 432 lanean zeuden (221 gizon eta 211 emakume) eta 41 langabezian zeuden (25 gizon eta 16 emakume). 166 pertsona inaktiboetatik 86 erretiraturik zeuden, 52 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 66 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 23 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 igeltseroak, 5 margolariak, 4 zurginak, 2 iturginak, 6 argiketariak eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Pouzac udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 129 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lung Chien
1916an jaioa, arte martzialen gaia zuten 30 film baino gehiago zuzendu zituen, gehienbat Taiwanen eta Hong Kongen. Taipein hil zen, 1975ean, 59 urte zituela.
Uharteko geltokia
Uharte (lehen: Huarte) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Uharte udalerrian kokatuta dagoena.
Iratiko bide berdean sartzea aurreikusi da.
Historia
Iruña eta Zangoza lotuko zituen trenbide baten ideiak bere aurrekariak 1868an ezagutuak zituen, zuraren ustiapena handitzearekin batera, eta berriz ere indartsu ekin zitzaion XX. mendearen hasieran, 1900ean Domingo Elizondo Cajen enpresariak bultzatutako "Electra de Aoiz" konpainia sortuz. Zenbait gorabeheraren ondoren, eta behin edo behin proiektuarekin talka egiteko zorian egon ondoren, azkenik eta Nafarroako Foru Aldundiaren laguntzarekin, 1906an proiektuaren espedientea Gerra Ministerioan aurkeztu zen, onar zezan, eremu polemikoen gaiari dagokionez.
Greatwood (Texas)
Greatwood Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fort Bend konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Uharteko geltokia
Historia
1909 eta 1911 artean, laute-lanak egin ziren, trenbideak eta katenariak jarri ziren, geltokiak, etab. Azkenik, 1911ko apirilaren 23an, inaugurazio-bidaia eta ospakizun bat egin ziren Iruñeko Sarasate geltokian, garaiko irudietan jasoa.
1955eko apirilean, "El Irati S.A." sozietateak gutun bat bidali zien ibilbideko udal guztiei, laguntza ekonomikoa eskatzeko, eta urteko galerak milioi bat pezeta ingurukoak direla jakinarazi zien. Hilabete horretan bertan, enpresak trenbidea kentzeko eskatu zion Trenbideen Zuzendaritza Nagusiari, defizit handia zuelako. Orduan, burdinbidearen modernizazioak 24 milioi pezetako kostua izango zuela uste zen, enpresak zuen urteko defizit garrantzitsuari gehituta, jada diruz lagunduta baitzegoen, baina ez galerak arintzeko adinakoa.
Abenduan, iragarki hau jarri zen geltoki eta geltoki guztietan:
Egoera ekonomikoa onbideratzerik lortu ez zenez, 1955eko abenduaren 15ean, sozietate emakidadunak iragarri zuen abenduaren 31n izango zela Iratiren azken bidaia, eta berehala, 1956ko urtarrilaren 2tik, burdinbidea desegiteko lanak hasi ziren, trena berreskuratzeko itxaropen guztiak itotzen zituztenak, eta tentsio handiak eragin zituztenak kaltetutako antzinako erabiltzaile eta herriekin. Horren froga da geroago onartu zela Nafarroako prentsan zentsura-maila handia ezarri zela ekitaldi horiei dagokienez, giroa gehiago ez tentsionatzeko. 1956ko urriaren 12an trenbidea erabat deseginda geratu zen.
Egoera
Geltokia Iruña—Zangoza burdinbidearen 7,0 kilometro-puntuan zegoen, 442 metroko altueran, Atarrabia eta Egues geltokien artean. Tartea bide bakarra eta elektrifikatuta izan zen.
Duncan (Oklahoma)
Duncan Oklahomako hiri bat da. Stephens konderrian kokatua dago. 2010ean 23,431 biztanle zituen, 111.65 kilometro koadrotan banatuta.
Paladosilizuro
Paladosilizuro mineral bat da.
NGC 5928
NGC 5928 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Pierre Abeberri
Pierre Abeberri (Biarritz, - Saint-Dominique komentua, Montpellier, ) apaiz katoliko domingotarra izan zen.
Jean, Maurice eta Jakes Abeberriren anaia, Oldarra abesbatza eta Biarritz Athletic Club sortu zituen. Bordeleko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen, 1952an fraide bilakatu zen. 1976 eta 1985 artean Le Jour du Seigneur telesaioa zuzendu zuen. Mikel Epaltzaren Herriarekin apaiz-taldeen gertukoa izan zen eta euskarazko liturgia bultzatu zuen.
Paladosilizuro
Ezaugarriak
Paladosilizuro elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Zacatecas Hiria
Zacatecas Mexiko erdialdeko hiria da, Zacatecas estatuko hiriburua da. 2010ean 129.011 biztanle zituen. 1993an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen hirigune historikoa. Hiria estatuaren erdialde-hegoaldean dago, estatuko merkataritzaren eta industriaren gehiengoa biltzen duen eskualdean, eta Guadalupe hiria, Lur Barruko Errege Bidea izeneko ibilbide komertzial historikoaren barruan dagoena, UNESCOk Gizateriaren Ondarearen zerrendan inskribatua; Zacatecas hirien arteko eremuan dago. Beraz, hiria bi aldiz dago jasota UNESCOren zerrendetan.
Hirigune historikoa eraikin historikoen kontserbazio eta kontserbazioagatik ezaguna da, eta, ondare historikoari, tradizioei eta jaiei esker, eragin turistiko handia du.
Izenaren etimologia
Zacatecas hitza nahuatl hitza da, eta hiriburuko udalerriari, udalerriburuari eta estatuari izena emateko erabili izan da. Zacatecek edo zacatearrek talde txitximeka bat osatzen zuten, espainiarrak iritsi arte Bufako muinoaren inguruko eskualdean bizi izan zena. Zacatecas hitzak "zakatea ugaritzen den lurreko biztanleak" esan nahi du. Zacatl 'hitzetatik dator, "Ihia, belarra, grama" esan nahi duena, eta -co lokatiboa. Biek osatzen dute Zacatécatl terminoa, eta horren esanahia "Zacatlango biztanlea" da (zakatea ugaria den lekua).
Armarria
1588an, Filipe II.a Espainiako erregeak Zacatecas hiriari armarria emateko errege-xedapena eman zuen. Garai hartan posta eta albisteak astiro zabaltzen zirenez, xedapena Zacatecasera iritsi zen urte geroago: 1593an, eta handik gutxira, tokiko agintariek armarria pankarta batean brodatu eta atera zuten 1593ko irailaren 8an antolatu zen desfilean. Armarriaren benetako egilea anonimoa da.
Historia
Zacatecasko lurraldean bizi ziren txitximeka tribu ezberdinak kaxkanak, guachichileak, guamar narritagarriak, huicholeak, tecuexak, teuleak, tepehuanak, korak eta zacatekak izan ziren. Azken tribu hori izan zen garrantzitsuenetako bat, eta hortik eratorri zen hiriburuaren eta estatuaren izena. Kaxkanek gaur egun Jalisco eta Zacatecas direnen zati handi bat hartu zuten.
1541ean kaxkaniarrek espainiarrekin izan zuten Mixtoiaren Gerraren ondoren, soldadu hispaniar batzuk aberastasunaren bila aritu ziren iparraldean. 1546an sortua, eskualdean zilarra aurkitu ondoren, Joan Tolosa euskalduna iritsi zenean. Minas de los Zacatecas izena jarri zion. Baltasar Temiño, Kristobal Oñate eta Diego Ibarra ere zeuden talde hartan.
Hiria laster bihurtu zen Gaztelaren kolonizazioaren eta Espainia Berrian katolizismoaren hedapenaren gune garrantzitsua. Zacatecas XVI. eta XVII. mendeetan iritsi zen bere oparotasunaren gailurrera; mende horietako dira gordetzen diren eraikin batzuk. Ibar estu baten hegal aldapatsuen gainean eraikia, hiriak bista ikusgarriak ditu eta antzinako eraikin asko ditu, erlijiosoak zein zibilak.
Orografia
Hiria lur-eremu menditsu batean dago, eta batez besteko altuera 2,440 metrokoa da itsas mailatik gora. Hiriaren iparraldean, Vetagranderako bidean, goraguneek kota hori gainditzen dute.
Monumentuak
Zacatecas XVI. eta XVII. mendeetan iritsi zen bere oparotasunaren gailurrera; mende horietako dira gordetzen diren eraikin batzuk:
Oñati, herri senidetua
Zacatecas hiria mundu osoko herri eta hiri desberdinekin senidetua dago, tartean, 1996tik, Gipuzkoako Oñati herriarekin.
Sare diseinu
Sare diseinua ingeniaritzako proiektu bat burutzeko sortu behar den ebazpen eta dokumentazioa da, bere barnean aurkitzen direlarik ebazpenerako aurkitu, aztertu eta zehaztu beharreko pauso guztiak. Ingeniaritza guztietan, proiektu bat sortzerako orduan hiru etapa edo ziko desberdin aurki genitzake.
Diseinuaren garaian bertako aktoreak alde batetik diseinatzailea eta bestetik proiektua eskatu duen pertsona edo entitatea dira. Bigarren pertsona honen ardura diseinatzaileari sortzea nahi den sare diseinuari buruzko ezaugarrien berri ematea izango da. Jarraian atalka azalduko ditugu Diseinuaren garaian jarraitu beharreko urrats desberdinak zeintzuk diren.
Hasierako topologia
Lehenengo atal honetan azpisareak definitu beharko ditugu. Horretarako, irizpide geografiko eta funtzionalak kontutan hartu beharko dira eta baita ardatz sare eta sarbide sareen konfigurazioa ere.
Bestalde, sare egituraren definizioa burutu eta gero beharrezkoa da baita ere ekipoen kokapena zehaztea, hala nola, zerbitzariak, erabiltzaileen konputagailuak, kommutazio guneak, sarrera guneak…
Segurtasun ezaugarriak
Hiru atal nagusi berezituko ditugu segurtasuna finkatzerako orduan.
Fluxu analisia
Atal honetako helburu nagusiak sare-dimentsionamendua ahalbidetzea eta topologia fintzea dira. Hori burutu ahal izateko fluxuen identifikazioa eta karakterizazioa beharrezkoa direlarik.
Karakterizazioa burutzeko parametro nagusiak hiru lirateke:
Sare dimentsionamendua
Hiru metodo nagusi daude sare dimentsionamendu hau burutzeko:
1.Heuristikoa: Beste era batean esanda, esperientziatik abiatuta, kalkuluak aliritzira egitea. Desabantailetako bat sare guztietan ez dabilela da, izan ere, sarearen tamaina zertxobait handia denean arazoak ematen ditu eta horregatik esaten da soilik dela fidagarria sare txikietarako edo sarearen birdiseinurako.
2.Simulazioa: Sare, software eta diseinatzailearen arabera lortutako emaitzak desberdinak dira. Fidagarritasun aldakorra du.
3.Modelo matematikoa: Aurreko kasuan bezala, fidagarritasun aldakorra du, kasu honetan aukeratutako modelo matematikoaren arabera.
Helbide ezaugarriak
Beharrezkoa da sare diseinu bat burutzerako orduan sare helbideratzean erabiliko diren teknika eta helbideratzeko oinarriak definitzea.
Hüseyin Avni Aker estadioa
Hüseyin Avni Aker estadioa, Turkiako Trabzon hirian dagoen futbol estadio bat da. Trabzonspor taldearen jokaleku eta egoitza da.
Oyes
Oyes Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Hüseyin Avni Aker estadioa
1951n eraiki zen eta 20.750 ikusleentzako edukiera du.
Oyes
Biztanleria
2007an Oyes udalerrian erroldatutako biztanleak 84 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 55 etxebizitza zeuden, 38 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 50 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 38 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 3 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 50 ziren, horien artean 36 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 36 pertsona aktiboetatik 34 lanean zeuden (19 gizon eta 15 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2000. urtean Oyes udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 28 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.