cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Industria
Euskal Herrian
Espainiako Guda Zibilaren ondoren, gerrak industria-azpiegiturak desegin ez bazituen ere, industria-ekoizpena nabarmen jeitsi zen Hego Euskal Herrian, frankismoaren lehenengo urteetako politika ekonomiko autarkikoaren ondorioz. Zehatzago, 1951-52 urtera arte ez zen gerra aurreko ekoizpen industrialaren maila berriz ere lortu. Autarkia baztertu eta 1960eko hamarkadaren hasieratik hazkunde ekonomiko azkar bati ekin zitzaion, industriari esker batez ere. Hego Euskal Herria izan zen gainera Espainia osoan gehien garatu zen erregioetako bat, Kataluniarekin batera. Industria-lanak erakarrita, Espainiako nekazari-eskualdeetatik milaka eta milaka etorkin heldu ziren Hego Euskal Herrian osatzen ari ziren herri industrialetara. 1973 urtean bukatu zen industriaren hazkunde-aldi hau. Baina ordurako Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban (eta ordena horretan) industria zen ekonomiaren sektore nagusia, produkzio osoaren %50etik gora hartzen zuela. Nafarroan ere industria zen nagusi produkzio osoaren %40ko pisu batez. Espainia osoan, berriz, industria ez zen ekonomia osoaren %40ra heltzen. 1973ko petrolio-krisialdiaren ondorioz, euskal industriak kinka larrian egon zen 1980ko hamarkadako erdialdera arte. Petrolioaren krisialdiak kostuen igoera handia ekarri zuen eta fabrika askok itxi behar izan zuten, bere produktuei irteera eman eta inflazioak ekarritako finantza-zorren gehikuntza kitatu ezinik. Aldi berean, industriak egitura-arazo larriak zituen: beste herrialde batzuetan merkeago ekoizten ziren produktu zaharkituak ekoizten zituen (metalgintza sektorean, batik bat), azpiegitura-arazoak, kudeaketa desegokia eta gehiegizko langile-kopurua. Irtenbidea 1980ko hamarkadako industria-birmoldaketa izan zen. Gizarte-sektoreetatik kritikatua izan zen politika horren ondorioz, industria fabrika asko itxi eta milaka langile euren lanpostuetatik erauziak izan ziren baina aldi berean ez zen sortu industria-sare berri eta sendo bat, gobernuetatik eskainitako laguntzak gorabehera. 1985 urtetik industria berpizten hasi zen. Urte horietan Espainia Europar Batasunean sartu izanak industria-produktuetarako merkatu berriak ireki eta industriarako sustapen tinkoagoa ekarri zuen. Industrian eragin nabarmena izan zuen 1992-93 urteetako nazioarteko beherakada ekonomikoaren ondoren, industriak indarberritu eta nabarmen egin zuen aurrera, nazioarteko suspertze ekonomiko nabarmenari eta eraikuntza sektoreak eragindako bultzadari esker, gobernuetatik abiarazitako berrikuntzarako eta industria-sareak osatzeko klusterizaziorako politika estrategikoak tarteko , azpiegituren garapen nabarmen batekin batera. Ildo horretatik, altzairugintza berezia, elektrogailuak, ardogintza, papergintza, makina tresna, automobilgintzarako osagaiak eta energia eolikoa izan dira Hego Euskal Herrian bultzatu diren cluster industrial nagusiak.
Industria jarduera ekonomikoen sailkapenetan
Jarduera ekonomikoen sailkapenetan industria sail ezberdinak biltzen ditu gehienetan, atal berezi bat osatu gabe. Nazio Batuen Erakundeko Industrien Nazioarteko Sailkapen Uniformea hartzen bada, industria-jarduerak honako hauek dira, bertan emandako kodifikazioarekin batera, sailkapen xeheagoa ere eman daitekeela kontuan harturik:
Jose Luis Urrusolo
Jose Luis Urrusolo Sistiaga (Donostia, 1957ko urriaren 1a - ) ETAkide entzutetsua izan zen. Madril komandoko kide zelarik, 1980ko hamarkadan ETAk Espainiako hiriburuan burututako hainbat atentatutan parte hartutakoa da, espainiar poliziaren arabera. Besteak beste, Emiliano Revilla enpresariaren bahiketan esku hartu zuen. 1997 urtearen hasieran, frantziar poliziak atxilotu zuen bere emaztearekin batera. Bordele gertuko herrixka batean bizi zen bere seme-alaba txikiekin bizitza erabat normala egiten. Espainiara estraditatua, Langraiz bide izeneko espainiar gobernuko erreintsertzio programari atxiki eta horren baitan bahitu zuen Emiliano Revillarekin elkarrizketatu zen.
Bazkaria (Caillebotte)
Bazkaria (Le Déjeuner), Gustave Caillebotte (1848-1894) margolari frantsesaren mihise gaineko olio-pintura da, 1876an egina. 52 × 75 zm neurriak ditu. Gaur egun bildumagile partikular baten eskuetan dago. 2020ko urtarrilan Frantziako Altxor nazionala izenpetu zuten.
Deskribapena
Mihise honek Parisen Caillebotte familiako jantokiko bazkari baten eszena bat da; etxea, gaur desagertuta, Parisko 77 Miromesnil-en zegoen.
Eszenan hiru pertsonaia daude:
Eszena honek ematen duen inpresioa oso astuna da, jantokiaren dekorazio burgesa horrelakoa baita. Gela kaleko eraginetik ia kanpo dago, babestuta dago munduaren erasoetatik; horretarako leihoak partzialki estaliak daude. Mahaia ingeles moduan jarrita dago, hau da, mahai-zapirik gabe. Gela isilik dago, bakardade sentimendua eragiten du.
Artistaren maisutasunak ikuslea angelu handi batean deskribatutako eszenan inplikatzen du. Lehen planoan plater huts bat dago, beharbada margolari berarena. Argia leihoetatik dator eta kristaletan islatzen da, pertsonaiak kontraargiz utzirik.
Alde Zaharra (Tolosa)
Tolosako Alde Zaharra Gipuzkoako Tolosa udalerriaren herrigunea edo alde zaharra da.
Marmagne (Saona eta Loira)
Marmagne Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marmagne udalerrian erroldatutako biztanleak 1.268 ziren. Familiak 532 ziren, horien artean 131 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 79 bakarrik bizi ziren emakumeak), 202 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 171 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Three Points (Arizona)
Three Points Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pima konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Marmagne (Saona eta Loira)
Etxebizitza
2007an 653 etxebizitza zeuden, 535 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 54 hutsik zeuden. 575 etxeak ziren eta 76 apartamentuak ziren. 535 etxebizitza nagusietatik 407 bere jabearen bizilekua ziren, 116 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 31 etxek bi zituzten, 95 etxek hiru zituzten, 166 etxek lau zituzten eta 236 etxek bost zituzten. 367 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 217 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 255 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 819 ziren, horien artean 589 aktiboak ziren eta 230 inaktiboak ziren. 589 pertsona aktiboetatik 533 lanean zeuden (302 gizon eta 231 emakume) eta 57 langabezian zeuden (17 gizon eta 40 emakume). 230 pertsona inaktiboetatik 83 erretiraturik zeuden, 74 ikasten zeuden eta 73 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marmagne udalerrian 554 unitate fiskal zeuden, 1.307,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.664 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 51 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 12 eraikuntza enpresak ziren, 13 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak eta 4 jatetxeak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Marmagne udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.720 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Villanuga
Villanuga —aragoieraz— edo Villanúa —gaztelaniaz— Huescako probintziako (Espainia) iparraldeko udalerri pirinioarra da. Aragoi ibarrean kokatuta dago.
Udal-barrutian Cenarbe eta Aruej herri hustuak eta Lierde, Izuel eta Santiago herrixka hustuak daude.
Historia
Biztanleria iraunkorraren lehen aztarnak Neolitikokoak (K.a. 3000) dira: herria inguratzen duten dolmen batzuk. Las Güixas-eko haitzuloan zeramikaren aztarnak eta txanpon erromatarrak aurkitu dituzte, IV. mendera arte etxebizitza eta babesleku bezala erabilpenaren adierazgarriak.
Nahiz eta Villanugari buruzko lehen aipamen historikoa 992ko Cartulario de Santa Cruz de la Serós kartularioan ageri den, hiribildu honen sorrera lehenagokoa da, IX. mendekoa.
Villanugak bere biztanleen kopururik altuena XX. mendeko bigarren hamarkadan iritsi zuen, 1.100 biztanle baino gehiago Canfranceraino doan trenbideari esker. 1960 eta 1980 artean emigrazioaren ondorioz biztanleria gutxitu zen, 199 biztanletara iritsiz. Egun turismoari esker 500 biztanle baino gehiago daude erroldatuta.
Turismoa
Bisitatzeko leku interesgarrienak: alde zaharra, San Esteban eliza erromanikoa, Las Güixas haitzuloa, trenbideko bidezubia, dolmenak eta zubi zaharra.
Inguruetan Cenarbe eta Aruej herri hustuak. Udalerri honen lurretan dago Collarada mendia; 2.886 metro dituelarik, Jazetaniako gailurrik garaiena da.
Diez minutos
Diez minutos Espainiako bihotzeko astekaria da. Espainiako aldizkari salduenen artean dago. 1951n sortua, 1990eko hamarkadan Hachette frantziar taldeak erosi zuen eta, egun, Hearst Communications estatubatuar taldekoa da.
Kouts (Indiana)
Kouts Indianako herri bat da. Porter konderrian kokatua dago. 2010ean 1,879 biztanle zituen, 2.9 kilometro koadrotan banatuta.
Jondoni Martine eliza (Sara)
Jondoni Martine eliza Lapurdiko Sara udalerriko eliza da.
Ezaugarriak
XVII. mende hasieran eraikia, eta bertako apaiza "Axular" idazle ospetsua izan zen. Hilerriak inguratzen du eliza, baina 1804. urtera arte eliza barnean lurperaketak egin ziren, Axular ere bai. Martin Zabaleta maisu harginari berritze lanak egin zitzan agindu zitzaion Axularren azken urteetan.
Oinplano angeluzuzeneko eraikin bat da, barrualdea 36,75 m luze du eta 15,80 m zabal; nabeak 12,75 metroko garaiera du. Nabean hiru solairu daude zurezko galeriekin.
Eliza gotortu bat da, oinplanoko hormak 1,20 metroko lodierakoak dituena. Kanpandorrea ere bereziki sendo eta garaia da, 1765ean eraiki zen.
Idazkunak
Dorrearen kanpoaldean idazkun ezaguna du:
Barruan, aldiz, hain ezaguna ez den beste idazki bat dago, Seroraren hilobian hain zuzen: Orai den seroraren eta izanen direnen jar lekua eta hobia.
Río Negro (Argentina)
Río Negro Argentinako Río Negroko probintziako, eta Patagonia osoko, ibairik garrantzitsuena da. Patagoniako Andeetatik jaisten diren Limay eta Neuquén ibaien elkargunean sortzen da, Neuquéngo probintziaren ekialdeko muturrean; Río Negroko probintzia zeharkatzen du hego-ekialderako norabidean, eta El Cóndor bainu hiritik hurbil Ozeano Atlantikora isurtzen da. 635 kmko luzera du, 1.125 km Neuquén ibaiaren ibilbidea gehitzen bazaio.
Hidrometria
Río Negroren emaria 54 urtez (1927-1980 bitartean) neurtua izan da Primera Angosturako estazioan (Río Negroko probintzia), Ozeamo Atlantikora isuri baino 224 km gorago. Gune horretan, drainatutako eremuak 95.000 km² ditu, arro osoaren % 71,8. Urteko batez besteko emaria 870 m³ segundoko da. Emari handiena azaroan du (1393 m³/s), eta txikiena apirilean (306 m³/s).
Río Negroren batez besteko emariak (m³/s), Primera Angosturako estazioan neurtuak Datuak: 1927 eta 1980 artean
Ekonomia
Ibaia nabigagarria da behealdeko 400 km inguruan. Ura hidroelektrizitatea sortzeko eta labore lurrak zein fruitu sailak (ardotarako mahastiak barne) ureztatzeko erabiltzen da.
Coup de torchon
Coup de torchon 1981eko Bertrand Tavernier frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Jim Thompsonen 1280 arima eleberrian oinarrituta.
Argumentua
1938ko Mendebaldeko Afrika Frantsesean Lucien Cordier herrixka bateko polizia bakarra da. Denek mespretxatua, hiltzaile bat bilakatuko da.
Rieux (Marne)
Rieux Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rieux udalerrian erroldatutako biztanleak 167 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 88 etxebizitza zeuden, 65 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 87 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 65 etxebizitza nagusietatik 58 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 94 ziren, horien artean 72 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 72 pertsona aktiboetatik 69 lanean zeuden (37 gizon eta 32 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rieux udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 166 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.941,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 finantziazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Rieux udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 728 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kokomo (Indiana)
Kokomo Indianako hiri bat da. Howard konderrian kokatua dago. Azken zentsuan biztanle zituen, 47.91 kilometro koadrotan banatuta. Wildcat ibaiaren ertzean dago, Wabash ibaian amaitzen duena, Mississippi ibaiaen arroan. Miami herriaren nagusia zen Ma-Ko-Ko-Moren izena darama.
Konderriko hiriburua izatearen onurak jaso zituen, negozio asko ireki zirenean XIX. mendean. Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren aurretik Indianapolisekin lotuta zegoen trenbidearen bidez. 1880ko hamarkadan gas natural erreserba handiak aurkitu ziren, boom ekonomikoa sortu zuena. Negozio berri asko ireki ziren, tartean automobilgintza sektorekoak. Asmakuntza asko Kokomon egin ziren garai horretan eta, horregatik, "Lehenengoen Hiria" (City of Firsts) ezizena jaso zuen. Gaur egun automobilgintzak ere pisua du. 1923an ezagun ezin zen Ku Klux Klanek inoiz egindako bilerarik handiena bertan izan zelako, garaiko estimazioen arabera, 200.000 pertsona inguru.
Lyonerria
Lyonerria (frantsesez Lyonnais) Frantziako eskualde historikoa da. Gaur egungo Rodano departamenduaren hego-ekialdean kokatzen da. Hiriburua Lyon izan zen.
Rouché–Frobeniusen teorema
Aljebra linealean, Rouché–Frobeniusen teorema ekuazio-sistema lineal bat eztabaidatzeko baliatu daitekeen teorema bat da, zeinak koefiziente-matrizearen eta matrize zabalduaren heinak eta aldagai ezezagun kopurua erreparatuta, sistema bateragarria edo bateraezina den adierazten duen. Hau da, ekuazio-sistema baten soluzio kopurua adierazten du.
Izena Eugène Rouché frantziar matematikariari, teorema enuntziatu zuenari, eta Ferdinand Georg Frobenius alemaniar matematikariari, teoremaren baliozkotasuna frogatu zuenari, zor dio. Hala ere, hizkuntzaren arabera teoremak beste hainbat izen jaso ditzake, izan ere, Frobeniusez gain, beste hainbat matematikarik ere frogatu zuten teorema: Rouché-Capelliren teorema, Rouché-Fontenéren teorema, Kronecker-Capelliren teorema, etab.
Teorema aplikatzeko ekuazio-sistema linealaren koefiziente-matrizea eta matrize zabaldua kalkulatu behar dira. Koefiziente matrizea aldagai ezezagunen koefizienteek osatzen dute eta matrize zabaldua koefiziente horiek eta gai askeek. Teoremaren arabera, koefiziente-matrizearen eta matrize zabalduaren heinak bat badatoz, ekuazio-sistema bateragarria da eta beraz, soluzioak ditu. Gainera, bi matrize horien heina aldagai ezezagunen kopuruaren berdina bada, sistema bateragarri zehaztua izango da (soluzio bakarra izango du), aldiz, ezezagun kopurua heina baino handiagoa bada sistema bateragarri zehaztugabea izango da (infinitu soluzio izango ditu). Alabaina, bi matrizeen heinak ez badatoz bat, ekuazio-sistema bateraezina da eta ez du soluziorik.
Erabilera
Teorema erabiltzeko lehenik koefiziente-matrize eta matrize zabalduaren kontzeptuak ulertu behar dira. Izan bedi ondorengo ekuazio-sistema lineala:
Ekuazio-sistema oro matrize moduan adierazi daiteke, baldin eta aldagai ezezagun bakoitzaren koefizienteak zutabeka ipintzen badira eta ekuazioak errenkadaka, ondorengo moduan:
Bertan, gai askeak (ekuazioen berdintzaren eskuineko aldea) matrizean gehitu edo ez, ondorengo bi matrizeak bereizi daitezke:
Behin bi matrize horiek kalkulatuta, euren heinak kalkulatu behar dira. Heina kalkulatzeko hainbat metodo desberdin balia daitezke: determinantearen kalkulua, Gaussen ezabaketaren metodoa, etab. Bi matrize horien heina bera bada, orduan, ekuazio sistema hori ebazteko gutxienez soluzio bat existitzen da. Soluzio horiek K^n azpiespazio afina eratzen dute, n-hein(A) dimentsiokoa. K gorputza infinitua den kasuetan ondorengoa dugu:
Adibidea
Izan bedi ondorengo ekuazio-sistema: Koefiziente-matrizea honakoa da: eta matrize zabaldua honakoa: Bi matrize horien heina 2 da, izan ere, bi ekuazio linealki independente ditu bai koefiziente-matrizeak eta baita ere matrize zabalduak. Ondorio horretara iristeko, nahikoa da determinantea kalkulatzea bi matrizeetan, hartarako, determinantearen propietate hau erabiliz: determinante batean bi errenkada edo zutabe elkarren multiploak badira, determinantearen balioa zero da. Ikusi daiteke hirugarren errenkada bigarrenaren berdina dela, bi zenbakiaz biderkatuta. Hortaz, bi matrizeetan determinantea zero ez duen minore osagarririk handiena (zeinaren ordenak matrizearen heina zehazten duen) bigarren ordenakoa da. Izan ere, bada gutxienez bigarren ordenako minore osagarri bat bi matrizeetan zeinaren determinantea zeroren ezberdina den.
Phillipsita-K
Phillipsita-K silikato motako minerala da.
Rouché–Frobeniusen teorema
Adibidea
Beraz, jakinda koefiziente-matrizeak eta matrize zabalduak 2 heina dutela, sistema eztabaida dezakegu Rouché-Frobeniusen teorema erabiliz. Teorema jarraituz, sistema bateragarri zehaztugabea da, hau da, infinitu soluzio ditu, bi matrizeek hein bera dutelako baina hein hori ezezagun kopurua (hiru) baino txikiagoa delako. Ekuazio-sistema ebatzi nahi bada, Cramerren erregela, Gaussen metodoa edo Gauss-Jordanen algoritmoa balia daitezke besteak beste.
Laconia (Indiana)
Laconia Indianako herri bat da. Harrison konderrian kokatua dago. 2010ean 50 biztanle zituen, 0.13 kilometro koadrotan banatuta.
Posada do Bierzoko geltokia
Posada do Bierzo Espainiako Leongo probintziako tren geltoki bat da, Carracedelo udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Burlington Arcade
Burlington Arcade Londresen dagoen saltoki gunea da, Piccadillytik Burlington Gardensenaino, Bond Street atzealdean. XIX. mende erdian irekita, Europako gaur egungo saltoki handien aurrekaria izan zen. Burlington Arcade " luxuzko bitxiak eta moda artikuluen salmentarako" sortu zen, "publikoari pozbidea emateko". Egun irekita dago oraindik.
Historia
Saltokia George Cavendish-ek, William Cavendish, Devonshireko 5. Dukea zen Guillermo Cavendishn-en anaia txikiak ireki zuen. Georgesek Burlington House oinordetzan jaso zuen, bertako lorategian saltokia kokatu zuen. Diseinatzailea Samuel Ware izan zen eta 1819ko martxoaren 20an inauguratu zen. Gero etorriko ziren saltoki askoren eredua izan zen: Bruselako Galeries Royales Saint-Hubert, San Petersburgoko The Passage, Milango Galleria Vittorio Emanuele II eta Napoliko Galleria Umberto I. Arrakasta handia izan zuen, beraz.
Arlabango lehen gudua
Arlabango lehen gudua 1836ko urtarrilaren 16tik 18ra Leintz Gatzagan dagoen Arlaban mendate inguruan gertatu zen gudua izan zen.
Burlington Arcade
Historia
2012an, The Telegraph egunkariak saltokia Meyer Bergman enpresaren eskuetan dago. Enpresa hau, jatorriz, herbeheretarra da.
Arlabango lehen gudua
Gudua
Arlabango lehen gudua 1836ko urtarrilean eman zen. Córdova general liberala, urtarrilaren 16 eta 17an Gasteiztik atera eta karlisten eskutan zeuden Arlabango gainak menperatzen saiatu zen. Eskubian Lacy Evansen Lejio Britainiarra zihoan, Gebarako gaztelurantz, erdian Bernellen Lejio Frantsesa Arlabango gaineruntz eta ezkerrean Espartero, Legutio hartzeko asmoz. Parean Egia zegoen karlisten buru, Bruno Villarreal brigadierraren laguntzaz. Bi egunez gogor borrokatu ondoren, urtarrilaren 16 eta 17a, gauzak bere hortan geratu ziren, liberalek Legutio eta Arlabango gainak hartu baizituzten, baina urtarrilaren 18an Gasteiza itzuli. Karlistek 300 baja sufritu zituzten, liberalek 600.
Urte bereko maiatzean berriro alde biek borrokatu zuten Arlaban mendatean.
3824 Brendalee
3824 Brendalee asteroide baten izena da. urriaren 5ean aurkitu zuen C. W. Tombaugh-ek Flagstaff Behatokitik.
Burlington Arcade
Estiloa
Fatxada oso apainduta erakusten du, Viktoriar Aroko manierismo estilokoa. Fatxada hori XX. mendearen hasieran eraiki zen.
Egitura
Saltokia korridore luze bat da, sabaitik argituta, eta bi solairuekin. Bi solairutan negozioak kokatzeko 72 hutsune zituen. Denborarekin horietako batzuk espazio bat baino gehiago erabili dute eta, ondorioz, gaur egun 40 denda dira. Nonnahi luxua da nagusi eta mota askotakoak: bitxidendak, zapatadendak, zaharkinen salmenta, artea. Dena dela, ospe gehiago eman diotena zilarra zaharraren saltzaileak izan dira.
3824 Brendalee
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1929 TK izena zeraman. Ondoren Brendalee omentzeko izena eman zitzaion.
Burlington Arcade
Egitura
Saltokia oinezkoentzako da eta oso dotore diren erakusleihoak dituzte, guztiak estilo berekoak. Saltokia zaintzeko berezko zaintzaileak daude; haien uniformea tradizionala da: kapela luzea eta lebita. Jatorrizko zaindariak Lord George Cavendishen erregimentuko soldaduak ziren, 10. Royal Husars, alegia.
Lapurreta
1964an Jaguar Mark X automobil bat saltoki barruan sartu zen. Oinezkoak ihes egin zuten eta, bitartean, atrakatzaileek Goldsmiths and Silversmiths Association dendaren erakusleihoa puskatu zuten 35 000 libera esterlina eramanez. Lapurrak inoiz ez dira harrapatuak izan.
3824 Brendalee
Orbitaren ezaugarriak
3824 Brendalee asteroidearen orbitak batezbeste 2,167 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,741 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,593 distantziara. Eszentrikotasuna 0,196 da, eta makurdura orbitala 4,58ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.2 da.
Paris Match
Paris Match ( ahoskatua) Frantziako bihotzeko astekaria da. Jean Prouvostek 1949n sortua, egun Hachette frantziar taldekoa da. Hasieran monopolistikoa izan zen bere arloan eta egun oraindik herrialdeko aldizkaririk salduena da.
Gibelilun orrizabal
Gibelilun orrizabala edo urritz beltza (Russula nigricans) Russula generoko onddoa da.
Janari gisa duen kalitatea oso txikia den arren, ez da toxikoa.
Deskribapena
Kapela: Haragi gogorrekoa eta lodikoa, 20 cm-ko diametroraino irits daitekeena. Lehenik ganbila, gero ere ez da guztiz zabaltzen, batzuetan, inbutu forma izaten du. Azala beluseztatu samarra izaten du eta zuru-zikina, baina gero okre eta arre-beltzez zikintzen da, eta, azkenean, beltza eta batzuetan pitzatua.
Orriak: Zabalak, tarte handia orrien artean eta tartekatuta orritxoak, gogorrak eta lodiak, izokinaren kolore zurbilekoak edo krema kolorekoak gaztetan, handik gutxira belztu egiten dira.
Hanka: Motza, betea, gogorra, zuri-zikin kolorekoa eta gero arre-beltza.
Haragia: Zuria eta trinkoa, nekez usteltzen dena, aireak ukitzean, berehala kolore gorrixka hartzen du, gero gorri-beltza eta azkenean beltza. Fruta usaina du eta zaporea garratza eta gozoaren tartekoa, egosterakoan garraztasuna desagertu egiten da,
Etimologia: Latinetik dator russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako russula generoko espezie askok. Nigricans berriz latinezko nigricans-antis etik = belzten dena.
Jangarritasuna
Belztu baino lehen jan daiteke, baina erdipurdikoa da. Ez jasotzea gomendatzen da.
Nahasketa arriskua
Russula densifolia eta Russula adusta-rekin nahas daiteke, baina hauen orriak meheagoak dira eta estuago dituzte eta haragia Russula nigricans-ean baino gutxiago gorritzen da.
Banaketa eremua
Britania Handian, Europan eta, gutxienez, Ipar Amerikako ekialdeko kostaldean.
Gumbel banaketa
Probabilitate-teorian, Gumbel banaketa probabilitate banaketa jarraitu bat da, bereziki errekor edo balio maximoak modelizateko erabiltzen dena. Ohikoa da uholde eta beste hondamendi naturalen magnitudea aztertzeko (adibidez, uholde bat urtebetean izandako euri kopuru maximoa da). Eskuin aldera alboratua dago beti.
Dunkerqueko ituna
Dunkerqueko Ituna aliantza militarra izan zen, 1947ko martxoaren 4an Frantziak eta Erresuma Batuak Dunkerquen (Frantzia) sinatua, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Alemaniak egin zitzakeen erasoen aurkako Aliantza eta Laguntza Itun gisa. Dunkerqueko Itunak 1947ko irailaren 8an hartu zuen indarra eta 1948ko Bruselako Itunaren aurrekaria da. Marc Trachtenberg zientzia politikoetako irakaslearen arabera, mehatxu alemana aitzakia bat izan zen Sobietar Batasunaren aurkako defentsarako.
Itun hori 1948ko Bruselako Itunaren aurretik etorri zen. Itun horrek Mendebaldeko Batasuna ezarri zuen Belgika, Frantzia, Luxenburgo, Herbehereak eta Erresuma Batuaren artean, 1955ean Mendebaldeko Europar Batasuna bihurtu zena, 1954ko Bruselako Tratatua indarrean sartu ondoren ("Bruselako Itun aldatua" ere esaten zaio), Italia eta Mendebaldeko Alemania onartu zirenean.
Saint-Pierre eta Mikelune
Saint-Pierre eta Mikelune (frantsesez Saint-Pierre-et-Miquelon) uhartedia Frantziaren menpeko itsasoz haraindiko kolektibitate bat da. Ozeano Atlantikoan kokatzen da, Kanadako Ternua uhartetik 25 kilometrora hain zuzen. Frantziar Inperio Kolonialak Ipar Amerikan mantendu zuen lurralde bakarra da, gaur egun Frantses Errepublikaren zati baita. Euskal jatorriko biztanle asko dauzka. Hiriburua Saint-Pierre da.
Izenak eta etimologia
João Álvares Fagundes portugesak eman zien lehen izen europarra 1520an: Onze mil virgens ("Hamaika mila birjina"). Orain erabiltzen denaren oinarria Jacques Cartierrek ipini zuen 1536ko ekainean: Isle Sainct Pierre. San Petri —frantsesez, saint Pierre— arrantzaleen santu zaindarietako bat da.
Miquelon izena «Micquelle» formatik dator. Eta azken horrek euskarazko Mikelune izenean du jatorria Martin Oihartzabal euskaldun arrantzaleak XVI. mendean Ternuarako bidean idatzi zuenez.
«Miquelon» euskarazko Mikel izenaren aldaera dela ere esaten da. Beste zenbaitek diote izen hori gaztelaniazko Miguelón («Mikel handia») aldaeratik etor litekeela. Eta, beste interpretazio baten arabera, Lapurdiko kostaldeko gaskoian omen du jatorria; horren alde jotzen du euskarazko "Mikelune" formak, okzitanieraz Miquelon hitzaren ahoskerarekin bat egiten duelako. Hizkuntza horretan, atzizki oso arrunt hori (Marion, Peiroton...), ordea, handigarria bainoago, txikigarri edo afektiboa da.
Hala ere, ez da ahaztu behar uharte horiek, Kanadako Atlantikoko probintzietako lur gehienekin, Québeceko Gaspésie eskualdearekin eta Mainerekin batera míkmaq herriaren lurraldea izan zela europarrak heldu baino lehen; gaur egun mikmakeraz uharteei frantsesetik eratorritako Senpir eta Mi'kliin esaten diete; hala ere, orain Saint-Pierre hiriburua dagoen lekuari Wen'juikjikan deitzen zioten míkmaqek, han bizi zirenean. Ternuan talde batzuek badiraute, baina gaur egun ez da míkmaqik bizi Saint-Pierre eta Mikelunen.
Geografia
Geografikoki berez Ternuatik hurbil dauden uharteetako batzuk izanik, historiaren gorabeherek administratiboki banatu egin dituzte bestela bere harremanetarako erreferentzia den uharte nagusi honetatik. Saint-Pierre eta Mikeluneko uhartedi txikiak hiru uharte nagusik eta beren inguruan dauden txikiago batzuek osatzen dute:
Hidrografiari dagokionez, Mikeluneren hegoaldean Grand Barachois aintzira dago; bertan ikus daitezkeen itsas txakurrek turisten arreta bereganatzen dute. Nabarmentzen den beste laku bat Grand Étang de Miquelon da, Mikelune herriaren hegoaldean eta beraz uhartearen iparraldean. Ibairik inportanteena Belle Rivière da; bere urak Langladeko iparraldean isurtzen dira Atlantikoan.
Historia
Europarren lehen bisitaldiei dagokienez, 1520ko urriaren 21ean ustez bertara heldu zen Fagundes portugesa baina batzuetan Caboto (1497) edo Verrazano (1524) ere aipatzen dira.
Euskal Herriko arrantzaleak
Polemika horretatik kanpo, seguruagoa da Euskal Herriko arrantzaleek XVI. mendetik portutzat hartu zutela bakailaoa arrantzatzen, Ternua inguruan arrantzan zebiltzanean. XV. mendea baino lehenago han ibili zirela ere esaten da, nahiz eta oraindik frogatu gabe egon. Horregatik agertzen da ikurrina Saint-Pierre eta Mikeluneko banderan, Bretainiakoa eta Normandiakoarekin batera: biztanle gehienak jatorri horietakoak dira.
Piarres Etxeberrik honela azaltzen du Saint-Pierre eta Mikeluneko kokapena Itsasoko nabigazionekoa liburuan :
Frantses eta britainiarren arteko dema
1815ean azken aldiz frantsesen menpe jausi arte, Ipar-ekialdeko Amerika osoan mendeetan zehar gertatu zen bezala etengabe aldatu zen jabez: 1713ko Utrechteko itunaren arabera britainiarrek hartu zuten baina 1763an Pariskoak frantsesei itzuli egin zien. 1778an britainiarrek uhartedia erasotu eta populazioa deportatu zuten; haien artean bi potentzien arteko gatazkatik ihesean zihoazen akadiarrek bigarren deportazio bat, behin-behinekoa izan bazen ere, pairatu behar izan zuten. 1793an britainiarren beste eraso bat egon zen.
Koloniatik gure egunetara
XIX. mendearen bigarren erdialdean bakailaoaren arrantzak ekonomia susperraldia ekarri zuen. 1919tik 1933ra AEBetan dekretatu zen alkoholaren debekuak uharteetatik ardo, whiski eta bestelako edari alkoholdunen trafikoa burutzea bultzatu zuen.
Bigarren Mundu Gerran, Vichyko gobernua alemaniarren aldekoa zelako aitzakiaz Kanadak AEBetako oniritziarekin uharteak hartzeko plan bat prestatu zuen baina ez zen burutu, William Lyon Mackenzie King Lehen Ministroak kontrako jarrera hartu zuelako. AEB eta Kanadako gobernuek jakin gabe baina Winston Churchillen aldeko jarrerarekin, Charles de Gaullek uhartedia menpean hartzeko agindua eman zion Émile Muselier amiralari ; 1941eko abenduaren 24ko aferak polemika bizia zabaldu zuen eta de Gaulle eta Rooseveltenen arteko mesfidantzaren iturburuetakoa izan zen. Saint-Pierre eta Mikelune "Frantzia librearen" lehen lurretakoak izan ziren.
Mundu Gerratik hona Frantziak lurralde honi bere kolonia izaera ezabatzeari ekin dio; era horretan, eremu geoestrategiko hartan bere presentzia bermatu nahi du. Beste aldetik, batez ere uharteen ezegonkortasun ekonomikoa eta metropoliarekiko menpekotasunagatik ez da sortu independentziaren aldeko mugimendu zabalik. Elementu horiek azken hamarkadetan lurralde txiki haren ezagutza instituzionalean egon diren aldaketak ulertzea errazten dute. 1946an kolonia izateari utzi eta "Itsasoz haraindiko lurralde" (territoire d'outre-mer, TOM) bihurtu zen. 1976ko uztailaren 19an Errepublikan integratzeko beste urrats bat eman zen "Itsasoz haraindiko departamendu" (département d'outre-mer, DOM) bilakatzean. 1985eko ekainaren 11n "Lurralde kolektibitate" (collectivité territoriale) estatusa eman zitzaien eta 2003ko martxoaren 28ko Konstituzioaren berrikuspenak aurreko etiketak baztertu eta "Itsasoz haraindiko kolektibitate" (collectivité d'outre-mer, COM) kategoria sortu zuen. Horren barruan Saint-Pierre eta Mikelunek berezko ezaugarri batzuk hartu dituzte, 2007ko otsailaren 21eko 2007-223 lege organikoak collectivité territoriale de la République française izena emanez onartzen dizkienak.
Sinbologia
Frantzia osoan bezala bandera ofizial bakarra tricolore frantsesa bada ere, berezko banderak oso erabilpen zabala du; neurri batean, ofizial ere egin da, esate baterako autoentzako plaka-modelo berrian ageri baita: ikurrina auto batean era ofizialean ikus daitekeen munduko leku bakarra da.
Saint-Pierre eta Mikelunek badute domeinua interneten: .pm; oso zabalduta dagoen beste ikur bat "SPM" identifikatzeko sigla da, autoetan eta abarrean erabilia. Aldi berean, kirol arloan zenbait selekzio lehiaketa ofizialetan aritzen dira, futbolekoa barne. Filatelian ere zigilu ekoizpen berezia du La Poste frantsesaren barruan.
Administrazioa eta instituzioak
Saint-Pierre eta Mikeluneko politika Frantziako itsasoz haraindiko kolektibitate baten sistema demokratiko parlamentario baten inguruan egituratzen da. Gobernuko burua Lurralde Kontseiluko Presidentea da; 2010ean Stéphane Artano da, Archipel demain ("Uhartedia bihar") alderdikoa. Lurralde Kontseilua 19 kidek osatzen dute, bi udalerriak ordezkatzen dituztenak: 15 kidek Saint-Pierre udalerria eta 4 kidek Mikelune-Langladekoa. Errepublikaren lege gehienak metropolian bezala ezartzen dira baina badira salbuespenak zerga, aduana, eraikuntza edo etxebizitza arloetan. Kontseiluari aholkuak emateko "komite ekonomiko eta sozial" bat dago eta beste aldetik estatuak departamendu batean bezala prefeta izendatzen du.
Lurraldea ez dago EBren barruan, ezta Schengeneko Hitzarmenaren eraginpean ere. Aldiz, bere biztanleek pasaporte frantses eta europarra dute eta Frantziak Europar Legebiltzarrera bidaltzen dituen ordezkariak aukeratzeko hauteskundeetan parte hartzen dute.
Halaber, Frantziako Nazio Biltzarrera eta Frantziako Senatura diputatu eta senatari bana bidaltzen ditu. 2010ean Annick Girardin (PRG) eta Denis Detcheverry (UMP) dira, hurrenez hurren.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Saint-Julien-lès-Montbéliard Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Julien-lès-Montbéliard udalerrian erroldatutako biztanleak 173 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Saint-Pierre eta Mikelune
Arrantza
Historikoki bakailaoaren arrantza izan da uharteetako ekonomiaren protagonista nagusia, garai onenetan ia bakarra; 1950eko hamarkadatik ezaugarri industrialak hartu zituen itsasontzi mota modernoagoen erabilerarekin. Hala ere, azken urteetan aktibitate honek oso okerrera jo du, bi arrazoirengatik: gatazka ugari izan da Kanada eta Frantziaren artean Saint-Pierre eta Mikeluneren inguruetako urak norenak diren eztabaidatzen; 1992an New Yorkeko epaitegi baten erabakiak asko murriztu zuen lurralde honek balia dezakeen itsas-eremua, 200 itsas milien interpretazio desberdinen aurreko ebazpena zena.
Frantziak eskatzen zituen 47.000 km²etatik 12.000 besterik ez zituen lortu, baina ez Frantziak (are gutxiago Saint-Pierre eta Mikeluneko arduradun politikoek), ez Kanadak ez dute ebazpena onartu. Bigarren arrazoia: Kanadak bakailaoaren arrantzaren moratoria ezartzea. Erabakiak Frantziarekiko gatazkan tentsioa askatu du baina horren ondorioz arrain honen harrapaketa oso marginala bilakatu da bai uhartedi honetan bai Kanadako Atlantikoko probintzia guztietan; zer edo zer konpentsatzeko beste arrain batzuk edo krustazeoen arrantzan ari dira baina krisialdia sektorean oso handia da eta estatuaren diru laguntzen menpe bizi da.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Pierre eta Mikelune
Zerbitzu publikoak
Egun enplegu-kopuru handia suposatzen duen arloa da; administrazio publikoa lehen enplegu emailea da. Irakaskuntza aldetik Lehen Hezkuntzako lau eskola, kolegio bat eta lizeo bi daude. Sektore pribatuan Lehen Hezkuntzako lau eskola eta kolegio bat daude. Bitxikeria gisa aipatu behar da lurralde honetako Hezkuntza sistema Caengo akademiaren menpe dagoela.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Etxebizitza
2007an 77 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 73 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 71 etxebizitza nagusietatik 64 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 65 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Saint-Pierre eta Mikelune
Zerbitzu publikoak
Uharteetan hiru osasun zentro daude. François Dunan ospitalea da bi uharteetako osasun zentro nagusia. Ospitale hori 1968an ireki zuten. Mikelunen Centre Médical de Miquelon deritzan osasun zentro txikia dago eta Langladen, klinika txiki bat, uztailean eta abuztuan bakarrik irekitzen duena. Atentzio espezializatuetarako, herritarrek Kanadako Saint John's hirira joan behar dute.
Beste sektore batzuk
Merkataritzan biztanleria aktiboaren % 15 ari da, batez ere banaketan. Gehien-gehiena kanpotik dator eta inportazio guztiei (Frantziatik zein beste edozein lekutatik) uharteetan jasotzen diren zerga eta tasak ezartzen zaizkie.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 114 ziren, horien artean 87 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 87 pertsona aktiboetatik 81 lanean zeuden (40 gizon eta 41 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Saint-Pierre eta Mikelune
Beste sektore batzuk
Eraikuntza sektoreak biztanleria aktiboaren % 10 hartzen du. Urtaroen artean desberdintasun handia dago, eguraldiaren arabera.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Diru sarrerak
2009an Saint-Julien-lès-Montbéliard udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 170,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.279 euro zen.
Saint-Pierre eta Mikelune
Beste sektore batzuk
Nekazaritza oso ahula da, klimagatik eta lur egoki gutxi egoteagatik. 1990eko hamarkadatik negutegi batzuk garatu dira, batez ere uraza eta marrubiak landatzeko erabiliak.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Saint-Pierre eta Mikelune
Beste sektore batzuk
Telekomunikazioen arloan, internet, telefonia finko eta mugikorra eta kable bidezko telebista zerbitzuak SPMtelecom operatzaileak eskaintzen ditu. Itsasoz haraindiko lurraldeetarako Frantziako RFO irrati eta telebista katearen egoitzetakoa Saint-Pierren dago; telebista kateak Télé Saint-Pierre et Miquelon du izena.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Saint-Pierre eta Mikelune
Beste sektore batzuk
Turismoa bultzatzeko ahaleginek arrakasta handirik ez dute lortu, bereziki uharteetan prezioak oso altuak direlako. 2006an 25.383 lagun heldu ziren bere aireportutik eta % 76,5 bertako biztanleak izan ziren; biztanleak ez zirenen artean erdia negozioetarako joan ziren, beraz oso kopuru murritzak bisitatu zituen uharteak turismoa egiteko. 2001eko turisten % 50 Kanada kontinentaletik etorri ziren, % 30 Ternuatik, % 10 AEBetatik eta % 3 baino ez Frantziatik.
Hidrokarburoen ustiakuntza etorkizunean diru iturri garrantzitsua izan daiteke (gaur egun Eskozia Berria eta Ternuan den bezala) baina horrek berriro topo egiten du arrantza sektorean ikusi den muga arazoekin.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Julien-lès-Montbéliard udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Saint-Pierre eta Mikelune
Garraioa
Airetikoari dagokionez, Saint-Pierre eta Mikelunen bi aireportu daude:
Itsas garraioari dagokionez, katamaran batek lotzen ditu bi herri nagusiak; zenbait hilabetetan sistema bera erabiltzen da 20 bat kilometrora dagoen Ternuako Fortune herriarekin lotzeko. Merkantzia gehienak Halifaxetik (Eskozia Berria) datoz.
117 km errepide ere baditu.
Jendartea
Euskal, bretainiar eta normandiar jatorrikoez gain, akadiarren ondorengo batzuk —Mikeluneri nortasun berezia ematen diotenak— eta ingeles zein irlandarrenak ere badaude; azken horiek batez ere Ternuarekiko harremanen ondorio dira, gertu-gertu baitago. Montrealen (Québec) Saint-Pierren jatorria duten asko bizi dira. Erlijioari dagokionez, gehiengo katolikoa dago eta Saint-Pierren katedrala dago.
Euskaldun jatorrikoak hainbat mendetan bertaratu zien: arrantzak erakarritako lehen garai urrunez gain, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran ere euskaldun askok hara jo zuten.
Kultura eta kirola
Frantsesa uhartediaren hizkuntza ofiziala da. Bertako hizkeraren hainbat hitz normandieraren oso antzekoak dira.
Bost museo daude, haietako bat Mikelunen.
Bertako kirolik ezagunena hockeya da. Les 25 km de Miquelon ("Mikeluneko 25 km-ak") lasterketa aipatzeko moduko urteroko unea da. Oro har, kirol zaletasun handia dago (2003an, 3.000 federatu baino gehiago zeuden, hots, biztanleriaren erdia).
Euskaltasunaren adierazpenak
Euskara galdu bada ere, uhartedian indarrik gehien duen kultura identifikazioa euskal jatorrikoa da, adierazpen askotan islatua:
Martin Oiarzabalen itzulpena egiten ari zirela, Pierre Detcheverryk lapurteraz honela deskribatu zuen uharteen kokapena: "Iaquitecoduçu Escatadiac edo cap de Perton, eta Sen Pierretaco Irlac dauçala est vest hartcenduçula laurdenbat noroestetic edo sidisftetic eta dire batetic bertcera, 45.l. [...] Halaber escatadiac eta Miquetongo entrada est vest eta dire, 42.l."
Euskaldun asko izan ziren Saint-Pierre eta Mikelunera joan zirenak XIX. mende erdialdean. Gaur egungo herritar gehienek euskal jatorriko arbasoak dituzte. XIX. mendean Saint-Pierre eta Mikelunen jaio baina Euskal Herritik hara joandako askoren ondorengoak bizi dira. Udalerri horien zerrenda ematen du Grand Colombier webguneak; kasu batzuetan ezin da herria ondo identifikatu eta Euskal Herritik kanpoko batzuk ere ageri dira. Hauxe da zerrenda:
NGC 6269
NGC 6269 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Silhak
Silhak (실학) Konfuzianismo berritzeko Korean sortutako mugimendua da. Bere aktibitate nagusia XVIII. menden kaotikoan eman zen.
Etimologia
Silhak Koreako Konfuzio gizarte erreforma mugimendua izan zen Joseon dinastian. Sil "benetakoa" edo "praktikoa" esan nahi du, eta Hak-ek "ikasketak" edo "ikastea" esan nahi du.
Garai historikoa
Neokonfuzianismoaren izaera gero eta metafisikoagoari erantzunez garatu zen. Neokonfuzianismoak Korean XVII. mende amaieratik XIX. mende hasierara bitartean gertatzen ari ziren nekazaritza, industria eta politika aldaketa bizkorretatik aldenduta zirudien. Silhak konfuzianismoaren irakaskuntzen jarraipen "akritikoari" eta neokonfuzianismoaren "formalismo" eta "erritualari" hertsiki atxikitzeari aurre egiteko sortu zen. Silhakeko aditu gehienak boteretik baztertutako fakziokoak ziren. Beste batzuk pozik ez zeuden akademikoak ziren, erreforma eskatzen zutenak. Konfuzianismo enpiriko baten alde egin zuten, maila praktikoan giza gizartearekin erabat kezkatuta.
Garrantzia
Silhaken defendatzaileek Konfuzioko gizarte-egitura zurruna erreformatzea, nekazarien egoera zaila arintzeko nekazaritza-erreformak egitea, Korearen nortasuna eta kultura nazionala sustatzea, zientziaren azterketa bultzatzea eta atzerriko herrialdeekin teknologia-trukea defendatzea proposatu zuten. Silhakeko akademikoek gizarte-arazoetarako ikuspegi errealistak eta esperimentalak erabili nahi zituzten, herriaren ongizatea lortzeko. Giza berdintasuna sustatu zuten eta Korean zentratutako ikuspegi baterantz mugitu ziren. Silhak eskolari Korea moderno bat sortzen laguntzea egozten zaio.
The Raven Age
The Raven Age Londresen 2009an sortutako heavy metal musika taldea da. Dan Wright eta George Harris izan ziren sortzaileak eta Iron Maiden taldearekin bira egin izan dute.
Ibilbidea
2009an elkartu ziren Wright eta Harris gitarristak eta berehala hasi ziren sortzaile lanetan. 2012an Matt Cox baxu jotzailea, eta 2013an Michael Burrough ahotsa eta Jai Patel baterijolea sartu ziren taldean.
2014an taldearen izena daraman EPa kaleratu zuten. Amazoneko 'Hot New Releases Chart' zerrendan lehen postua lortu zuten. 2015ean Skarlett Riotek Erresuma Batuan egindako biran hartu zuten parte eta 2016an Iron Maiden taldearekin ibili ziren "The Book of Souls World Tour" biran, George Harris talde hartako Steve Harrisen semea baita.
2017an lehenengo disko luzea atera zuen taldeak, Darkness Will Rise. Ondoren beste bi disko iritsi ziren, baita bilduma disko bat ere, Exile izena duena.
2023ko uztailaren 22an Iron Maidenekin batera emango dute kontzertua Bilbon.
Adenosina trifosfato
Adenosina trifosfatoa edo ATP nukleotido bat da, adeninaz, erribosaz eta hiru fosfato taldez osatua, bizidun zelulei energia ematen diena. Esan liteke ATPa dela zelularen energia gordailu edo biltegia, energia behar den edozein erreakzio biokimikotan ATPa erabiltzen baita.