cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
San Felipe de Lara gaztelua
Historia
Jatorriz, Espainiak merkaturatu eta Europara eraman nahi zituen produktu ugari aurkitu zituen Erdialdeko Amerikan. Haren sistema merkantziak zuzenean Espainiara eramatea izan zen lehenik, eta hortik Europako gainerako herrialdeekin batera merkaturatzea. Horren ondorioz, laster, bukanero eta pirata sareak sortu ziren, eta Dulce ibaitik, Guatemalatik irteten ziren espainiar ontziei eraso egin zieten. Modu horretan, Filipe II.a Espainiako erregeak gotorlekua eraikitzea agindu zuen, horrela piratak indargabetzeko; gotorlekua hamabi soldaduk eta hamabi artilleria-piezak babestuko zuten. Hala ere, Ingalaterrako, Probintzia Batuetako eta Portugalgo piratak Dulce ibaian sartu eta dorrea suntsitu zuten 1604an. Geroago, Pedro de Bustamante kapitainak berreraikitzea agindu zuen eta dorrea bere abizenarekin bataiatu zuen.
Egungo gaztelua 1651n eraiki zuten, Izabal lakuaren bokalean, Antonio De Lara y Mogrovejoren aginduz. Azken horrek egungo izenarekin bataiatu zuen, erregearen omenez. Dulce ibaiak Izabaleko aintzira Karibe itsasoarekin lotzen du, eta piraten eraso errepikatuen eraginpean egon da XVI. mendean, baita XVIII. arte ere.
XIX. mendean, Erdialdeko Amerikako beste portu batzuk garrantzitsuagoak izan ziren, eta esportazioek behera egin zuten. Horren ondorioz, Dulcek garrantzi ekonomikoa galdu zuen eta gaztelua 1817an abandonatu zuten. XIX. mendean, Belgikako kolonia batek Santo Tomas de Castilla garatu zuen Rafael Carrera jeneralaren gobernuan. Hark eman zien eremua betiko, eta mende amaierako gobernu liberalek Puerto Barrios eraiki zuten, eta, ondorioz, merkataritza Karibe kostaldera joan zen.
1955ean, hondakinak erakarpen turistiko bat zirenean, Francisco Ferrús Roig arkitektoak berreraiki zuen, eta egituraren historiako gertaerak sakon ikertu zituen. Bere erakargarritasun turistikoa dela eta, San Felipe gaztelua Guatemalako Turismo Institutuaren ardurapean dago. Egiturak kalteak jasan zituen turisten bisita etengabeen ondorioz, eta, ondorioz, Antropologia eta Historia Institutuak zaharberritze proiektu batean parte hartu zuen 2001ean. Gaur egun, 2002. urtetik, Unescoren Gizateriaren Ondarearen zerrendetan sartzeko proposatuta dago.
Joyce DiDonato
Joyce DiDonato, ezkongabetan Joyce Flaherty, (Prairie Village, Kansas, AEB, 1969ko otsailaren 13a) opera abeslaria, Mozart, Handel eta Rossiniren roletan espezializatuta dago, eta gaur egungo mezzosoprano eskatuenetako bat da, Frederica von Stade eta Susan Graham bere herrikideen ondorengoa. Beverly Sills saria irabazi zuen 2007an, izen bereko sopranoaren omenez ezarria.
Biografia
Wichitako Unibertsitatean graduatua, Filadelfiako AVAn eta Santa Feko Operako ikastunentzako programan jarraitu zituen kantu-ikasketak. Bertan Outstanding Apprentice Artist-en saria jaso zuen, horrela David Lang-en Modern Painters operaren mundu mailako estreinaldian kantatu zuen. Young Artistek Houstongo Operan eta San Frantziskoko Operan parte hartu zuen. 1998an bigarren saria irabazi zuen Operalia lehiaketan eta George London lehiaketan.
Debuta
Tod Machover-en Resurrection-eko Houstongo Operan eta Mark Adamoren Little Woman-en premierrean egin zuen debuta. Gero Cherubino kantatu zuen Santa Fe-ko Operan eta La italiana Aljerren. 2000. urtean Milango Scalan Rossiniren La Cenerentola bezala debutatu zuen eta Parisen Bachen Meza si minorrean.
2000 hamarkada
2001etik 2002ra Cosí fan tutte operako Dorabella kantatu zuen Washington National Operan, Giulio Cesare Sesto de Nederlandse Operan, Sevillako bizargina operako Rosina Parisko Operan eta Bayerische Staatsoper-en Zubin Mehtak zuzendua, Richard saria irabazita.
New York City Operan Sister Helen gisa kantatu zuen, Jake Heggieren Dead Man Walking-en, eta Covent Garden-en, Zlatohrbitek gisa, Leos Janacek-en La zorra astuta lanean; baita John Eliot Gardinerrekin ere, Tokio, Pesaro, Seattle eta bere debutean Carnegie Hall-en, Bachen Meza Si minorrean, Peter Schreierrek zuzendua.
Rosinaren rola kantatu zuen San Francisco Operan, Houston Grand Operan, Londresen, Aix-en-Provencen, Hollywood Bowlen eta Luca Ronconiren Sevillako bizargina eszenaratzean Pesaro eta Bolonian. Genevan Sesto kantatu zuen La clemenza di Tito lanean, Massenet-en Cendrillon Santa Fen, Herkulesen lanaren Dejanira rola Londresko Barbican Centren, eta konpositore lana Richard Straussen Ariadna Naxosen Madrilgo Errege Antzokian.
2005ean, Metropolitan Operan egin zuen debuta, Figaroren ezteiak egin zuen Jonathan Millerren ekoizpenean, Luca Pisaronirekin eta Peter Matteiekin, eta 2007ko denboraldian Rosina gisa itzuli zen Sevillako bizargina lanarekin, Juan Diego Florezekin batera. Izugarrizko arrakasta izan zuen.
2006an Royal Philharmonic Society Singer Award saria jaso zuen. Urte horretan bertan kantatu zuen bere lehen Oktavian Der Rosenkavalierren San Francisco Operarekin, Soile Isokoski eta Miah Persson-ekin, Donald Runniclesen zuzendaritzapean. Bartzelonako Gran Teatro del Liceon eta Chicagoko Lyric Operan ere egin zuen debuta.
Hanka apurtuta ere, lanean jarraitu
2008/2009 denboraldian, DiDonato Covent Gardenera itzuli zen, Donna Elvira gisa Don Giovannin eta Rosina gisa Sevillako bizarginean. Uztailaren 7an, DiDonato eszenatokian irrist egin eta eskuin peronea hautsi zen. Lehen ekitaldia amaitzeko, makuluekin kantatu zuen eta gainerako emanaldian parte hartu zuen. Hurrengo bost funtzioak gurpil-aulkian egin zituen. Beatrice rola Hector Berliozen Béatrice et Bénédict egin zituen Houston Grand Operan, Idamante Mozarten Idomeneo  lanean Parisko Opéra Nationalean eta Rosina Sevillako bizargina lanean,  Vienako Estatu Operarekin debutean.
2010 hamarkada
DiDonatok Isolierren papera abestu zuen Rossiniren Le comte Ory-n 2011ko apirilean Metropolitan Operarekin. 2012an, Hego Amerikako bira arrakastatsu bati ekin zion, eta agertoki garrantzitsuetan aurkeztu zen, hala nola Buenos Aireseko Colon Antzokian (gutxienez 4 aldiz) eta Txileko Santiago Udal Antzokian.
2012ko apirilean, Maria Estuardoren papera abestu zuen Donizettiren Maria Stuardan, Houston Grand Operarekin, eta emanaldiak 2013ko urtarrilean estreinatu ziren Metropolitan Operan.
2013ko irailaren 7an aurkeztu zen Proms-en azken gauean, Masseneten ariak kantatuz ("Je suis gris! Je suis ivre!"), Haendel (Ombra mai fu) eta Rossini ("Tanti affetti in tal vez! ") hala nola Caroussel musikalaren" You'll Never Walk Alone, Ozeko Aztiaren "Over the Rainbow", Kansas jaioterriari egindako omenaldi gisa, eta "Danny Boy". Ondoren, entzunaldia egin zuen "Rule, Britannia!" tradizionalean. 2013ko irailaren 21ean, Romeoren papera abestu zuen Kansas Cityko Opera Lirikoan, eta Belliniren I Capuleti eta i Montecchi-rekin ireki zuen denboraldia.
2014ko urtarrilean, DiDonato "Perspektibetako" artista izendatu zuten Carnegie Halleko 2014/2015 denboraldian. Denboraldi horretan, besteak beste, The English Kontzertua, Harry Bicketek zuzendua, eta David Zobelekin batera, Hari Laukote Brentanoarekin eta Filadelfiako Orkestrarekin aritu zen, Maurizio Beniniren zuzendaritzapean.
2014ko irailaren amaieran, Joyce DiDonatok Barbican 2014/15 denboraldi klasikoa ireki zuen, Stella di Napoli izeneko kontzertu batekin, Riccardo Minasik zuzendutako Lyongo Operako Orkestra eta Koruarekin. Horixe izan zen Joyce DiDonatok Barbican's Artist-en Spotlight seriean antolatu zuen bost ekitaldiko lehen kontzertua. Gainerako lau ekitaldiak hiru kontzertu izan ziren:
Halaber, 2014. urtean eskola magistrala eman zuen Guildhall musika eta drama eskolan.
2015ean, DiDonato Stonewall Innen aurkeztu zen, anti-gay gorroto-krimenen biktimak omentzeko.
Pastel de nata
Errezeta
Sukaldaritza_liburua/Errezetak/Krema_opila
Joyce DiDonato
Bizitza pertsonala
Leonardo Vordoni orkestra-zuzendariarekin ezkonduta dago bigarren aldizko ezkontza. Izen artistikoa mantentzen du, eta Kansas Cityn (Missouri) bizi da.
Sandra Mihanovich
Sandra Mihanovich (Buenos Aires, 1957ko apirilaren 24a) abeslari eta aktorea da. Musika estilo zabala du, eta rock, pop, balada eta jazza abesten ditu. Ahots indartsu eta finagatik nabarmentzen da, bai eta interpretatzen dituen gaien letretan adierazitako sentimenduak transmititzeko moduagatik ere. Mónica Cahen D'Anvers kazetariaren alaba da.
Hasiera
Sandraren gurasoak Mónica Cahen D'Anvers (aktore ohia, kazetaria eta telebistako aurkezlea) eta Iván Mihanovich (arkitektoa eta poloko jokalaria) dira. Aitaren aldeko aitonak, ingeniari zibil, pintore eta musikari ezaguna, jazz-musikarekiko grina transmititu zion. Bere etxeko sotoan (Montevideo 1780) elkartzen ziren Argentinara iristen ziren jazz-musikari guztiak jotzera. Han, Sandrak bere lehen kantak kantatu zituen, 4 urte zituela. Bere izeba Soniak «Laura» eta «I got it bad» kantatzen irakatsi zion, berak pianoan jotzen zituen bi kanta. Gero gitarra etorri zen, eta osaba Sergio eta osaba Raúl lagun zituztela. Oro har, show horiek amona Máximaren etxean egiten ziren (Delia Berro Madero de Mihanovich), non familia-soto ezaguna baitzegoen. Han, Mackymacs, Nini Marshall, Boy Olmi (aita) eta Buenos Airesera showak egitera iristen ziren musikariak, besteak beste, Maurice Chevalier eta Ella Fitzgerald.
Seston
Seston itsasoko uretan esekita dagoen partikula-multzoa da, bizidunek zein bizigabeek osatzen dutena (dela organismo planktoniko biziak eta hilak, dela materia minerala eta detritu organikoak). Planktonak, pleustonak eta triptonak osatzen dute sestona.
Sandra Mihanovich
Hasiera
1976ko martxoan antzerkia ikasten hasi zen Arte Dramatikoaren Kontserbatorioan, eta hiriko hainbat pubetan kantatu zuen. Bere lehen aurkezpena 1976ko maiatzaren 20an izan zen, «La Ciudad» izeneko toki batean, 6 musikarik lagunduta eta Baby López Fürst-en moldaketekin. Pubetan kantatuz, Alejandro Lerner, Marilina Ross, Celeste Carballo, Horacio Fontova, Rubén Rada eta beste musikari batzuk ezagutu zituen, eta haien zenbait abesti grabatu zituen. Urte horretan bertan, Ricardo Kleinman ekoizleak Belgranoko Unibertsitatean ikusi zuen, eta ekoizten hasi zen. Eduardo Mateo musikari uruguaitarraren «Y hoy te ví» grabatu zuen, Raúl de la Torrek «Sola» filmean sartutako abestia.
Seston
Ur guneetan igerian edo flotatzen multzo bat osatzen dute elkarrekin hainbat organismok (bioseston) eta materia organiko bizigabeak (abioseston edo tripton).
Biosestona plankton-tzat hartzen da. Hala ere, planktonez gain nekton ere izaten da barruan. Abiosestonak detrituak ere barne hartzen ditu.
Sandra Mihanovich
Hasiera
1979an, Alejandro Doriaren film bat «La Isla»ren zerrendan sartu zen, eta, zuzendari beraren agindupean, 1980an «Los miedos» filmatu zuen, besteak beste, María Leal eta Soledad Silveyrarekin batera. Pepe Cibrián Campoyren eskutik sartu zen antzerki-emanaldian, «Hemen ezin dugu egin» obran (Veronicaren pertsonaiarekin, 1978. urtean), eta pubetan jotzen jarraitu zuen («Old House» garaiko ezagunean bezala).
1980ko hamarkada
1981eko abenduan, «Puerto Pollensa» grabatu zuen, Marilina Rossek konposatutako kanta. Berehala bihurtu zen arrakasta handienetako bat. Hurrengo urtean izen bereko albumean sartu zuen.
1982ko urriaren 2an Obras estadioa bete zuen. Han kantatu zuen lehen emakumea izan zen, eta bi funtzio jarraian egin zituen. Bi show egin zituen, lehen emanaldirako sarrerak egun batzuk lehenago agortu baitziren. Guztira 10.000 pertsona joan ziren. Zalantzarik gabe, gau hartan Sandrak abeslari gisa ospea lortu zuen.
1985ean, Argentinako La búsqueda filmean parte hartu zuen, «Soy lo que soy» eta «Para volver a creer» abestiekin, azken hori Ángel Mahlerren eta Martín Bianchedi-ren autore, letra eta musikaz osatua. 1986an, «Viña del Mar» nazioarteko jaialdian parte hartu zuen, Txilen, eta «Zilarrezko zuzia» irabazi zuen.
1987an Mar del Platan aurkeztu zen, Celeste Carballo eta Ludovica Squirrurekin batera. Gero, Celesterekin duoan segitu zuen, "Sandra eta Celeste" izenarekin. 1988an, lehen diskoa grabatu zuten: «Bi baino askoz gehiago gara».
1990eko hamarkada
1990ean, Mujer contra mujer diskoa kaleratu zuen, Sandra eta Celeste izeneko bikoteak grabatu zuen bigarren eta azken diskoa. Urte horretako abenduan Europara joan zen eta 1991n amaren aldeko aitonarekin bizi izan zen. Bakarlari gisa UNESCOren areto batean kantatu zuen.
1992an, «Todo brilla» diskoa kaleratu zuen, emakumezkoen baladista onenaren ACE saria irabazi zuena.
1994an kaleratu zuen «Cambio de planes» lanak ere emakumezkoen baladistarik onenaren ACE saria irabazi zuen.
1995ean, María Elena Walshen abestiekin egindako antzezlan baten protagonista izan zen: «El país del no me acuerdo». Telebistako Latin Music-en gidaria da, Much Music-en. Programak «Martín Fierro 1996» irabazi zuen: musika latindarreko programarik onena. Hamarkadako Argentinako Pop/Baladaren Abeslari Onenaren Zilarrezko Kenox saria jaso zuen, eta Carlos Gardelen omenaldian parte hartzeko dei egin zioten. Omenaldia Cervantes Antzoki Nazionalean egin zen, Grupo América taldearen ekoizpenarekin, Golondrinas tangoa interpretatuz.
1998an, antzerkia egin zuen, «Manuelita de Pehuajó» lanarekin. «Otro Cantar» gidatu zuen, FM La Islan, asteazkenetan, 22:00etatik 24:00etara, Ivan «Vane» Mihanovich musikariarekin, Carlos Tarrío aktorearekin, Catalina Fotirekin, Claudia Livinirekin eta Fernando Edenekin batera.
1999an, «Graves» telesail arrakastatsuan hartu zuen parte, eta Lito Vitalek El grito sagrado diskoan parte hartzeko deitu zion, María Elena Walsh, Víctor Heredia, Jairo, Juan Carlos Baglietto, Alejandro Lerner, Pedro Aznar eta Fabiana Cantilorekin batera, Himno a Sarmiento interpretatuz.
2000ko hamarkada
2000n, «Todo tiene un lugar» albuma atera zen.
2003an aktore eta bakarlari gisa parte hartu zuen, telebistan, Costumbres Argentinas-ekin. Urte horretan bertan, «Sin tu Amor» diskoa kaleratu zen.
2005ean, Argentinako Himno Nazionala grabatu zuen Patricia Sosarekin, «Radio Mega»n. Urte berean, TB Kriminaleko miniseriean abestu zuen. Maiatzaren 22an, eta hogeita hamar urteko ibilbidearekin bat, Buenos Airesko Legegintzaldiak «Buenos Aires hiriko kulturaren nortasun nabarmena» izendatu zuen. Hamarkadako Pop / Baladako emakumezkoen bost bakarlari hoberenetariko bat izan zen Argentinan.
2006an, «Gladiadores de Pompeya»n aritu zen, Andrea del Boca andrearekin batera.
Hurrengo urtean, 30 urte bete ditu musikarekin eta haren 50 urteekin batera, disko bat kaleratu zuen, Opera Antzokian grabatua, "Creciendo" klasikoekin. Lehen DVDa ere argitaratuko zuela agindu zuen. 2008an, "Eladio Quiero" musika-ikuskizuna aurkeztu zuen Maipo Antzokian, Eladia Blazquezen abestiekin eta Carlos Tarrioren liburuarekin.
2010eko hamarkada
2011n, Teleféren Argentinako Talentuen saioan epaimahaiko izan zen. Urte horretan, hainbat aurkezpen egin zituen «Velma Café» aretoan, ikuskizun intimista batekin. Ikuskizun horretan, bere ahots indartsu eta finak eta xarma pertsonalak show ahaztezin batean bat egin zuten.
2012an, «Vuelvo a estar con vos» albuma argitaratu zuen. Urte horretan Estrella de Mar Sarietarako izendatu zuten, 2011-12 denboraldiko «Musika-ikuskizun onena» kategorian. Apirilaren 29an Marisela Verenarekin batera aurkeztu zen Miami Dade County Auditoriumean, Miamin, Floridan, AEBn. Maiatzean eta ekainean, Argentinan audientzia-indize handia zuten hainbat telebista-programatan azaldu zen, hala nola: Soñando por cantar Canal 13koa eta Gracias por venir Telefékoa edo Graduados telenobelan. Halaber, Buenos Aireseko Gobernuak antolatutako Bandera Egunaren ospakizunean parte hartu zuen, «Una Bandera de Color de Cielo» izenekoan, Jairo, Bahiano, Ana María Cores eta Julia Zenko bezalako artistekin batera. Sandra Mihanovichen web ofizialean ikus daitezke, esklusiban, ekitaldi oso honen estaldura eta bideoak. Antzerki eta Musika Enpresaburuen Argentinako Elkarteak Musikaren Saria eman zion, urte horretako ikuskizun onenagatik.
2014. urtean, Maiatzaren Iraultzaren urteurreneko festetan parte hartu zuen, Nazioko Kultura Ministerioaren «Somos Cultura» showaren esparruan.
2015ean, Konex Fundazioak bere karrerako hirugarren Saria eman zion, ordukoan Zilarrezko Konexa, Pop Emakumeen Bakarlari gisa.
Bizitza pribatua
1980an Celeste Carballo kantautorearekin zuen harremana ezaguna zen, baina Sandra Mihanovichek uko egin dio adierazpen publikoak egiteari. Uste zuen gizartea oraindik ez zegoela prestatuta «gai homosexualari» buruz hitz egiteko, eta nahiago zuen integrazioa ghettoak baino.
2012ko abuztuaren 13an, Sandrak giltzurrun bat eman zion bataio-alaba Sonsoles Rey Obligadori. Bere besoetako izateaz gain, Sonsoles Rey bere bikotekide Marita Novaroren alaba da (2008tik). Ebakuntza Buenos Aireseko Hiri Autonomoko Ospitale Alemanean egin zen. Prentsak eta iritzi publikoak maitasun-, eskuzabaltasun- eta elkartasun-keinu handi gisa hartu zuten.
2016ko martxoaren 10ean, Marita Novarorekin ezkondu zen.
Diskografia
Albumak eta konpilatuak:
Diskoetako partaidetzak
Hona hemen partaidetza horietako batzuk:
Anne Sofie von Otter
Anne Sofie von Otter (Hovsångerska, Stockholm, Suedia, 1955eko maiatzaren 9a) mezzosoprano liriko eta kontzertu suediarreko errezitatzailea da.
Familia eta heziketa
Suediako aristokraziako familia bateko kidea, Fredrik von Otter suediar lehen ministroaren (1833-1910) birbiloba, Göran von Otter baroi eta diplomatikoaren alaba da (1907-1988). Hark Belzec-en eta Treblinkan nazien ankerkeriak salatu zituen Suediako gobernuan, Kurt Gerstein-ekin 1942an, kasualitatez egon ondoren.
Bonn, Londres eta Stockholmen artean hazi zen. Lau neba-arrebetatik txikiena da. Handiena Birgitta von Otter idazlea da, ondoren Casten von Otter soziologo eta saiogileak (1941) eta Mikael von Otter (1945).
Musika ibilbidea
Koruetan kantatzen zuen, eta bere jaioterrian eta Londresko Guildhall School of Music and Draman ikasketak egin ondoren, Vera Rozsa pedagogo famatuarekin, 1983an Basileako Operan opera-debuta egin zuen, Alcinaren papera interpretatuz Josep Haydnen Orlando paladino lanean.
1985ean Londresko Covent Garden-en debuta egin zuen, 1987an Milango Scalan eta urtebete geroago New Yorkeko Metropolitan Operan.
Bere karrerako aldi horretan, trabestatu beharreko roletan nabarmendu zen, hala nola Hansel, Cherubino eta, bereziki, Oktaviano de El caballero de la rosa, Carlos Kleiber-en zuzendaritzapean.
Arrakasta handiak izan ditu Mozart, Händel, Richard Strauss eta Claudio Monteverdiren hainbat lanetan.
Carmen polemikoa abestu du Glyndebourneko Jaialdian, Dido Genevako Berliozeko Les Troyens lanean eta Tanglewood Jaialdia, Händelen Xerxes eta Offenbachen Parisen.
Azken urteetan, mezzosopranoarentzako wagneriar literaturako paperak egin ditu hala nola Brangania Tristan eta Isolda eta Waltraute El ocaso de los dioses, baita Wesendonck Liederren ziklo bat ere.
Errezitaldi bakarlari gisa, Mahler, Brahms, Grieg, Wolf, Richard Strauss, Antonín Dvoθák, Schubert, Schumann, Alban Berg, Benjamin Britten, Reynaldo Hahn, Kurt Weill eta Erich Korngold artisten adierazle bikaina da.
Kantari ezagunak bi disko eskaini ditu Eskandinaviako konpositoreen ganbera-kantak zabaltzeko, eta 2007an grabazio bat egin zuen Theresienstadten kontzentrazio-eremuan akabatutako konpositore juduekin. Hainbat sari jaso zituen, besteak beste, Diapason d'Or frantsesa eta Theresienstadt-a berak komisionatutako zituen konpositore suediarren lanak.
2001ean, erregistro fonografikoak ohiz kanpoko norabidera bideratu ziren, Elvis Costello pop-abeslari britainiarrarekin albuma egin baitzuen, eta, horren ondorioz, Edison saria lortu zuen. ABBA pop taldearen omenezko albuma ere grabatu zuen.
2003an Suediako Musika Errege Akademiako batzorde batek emandako Schock Saria lortu zuen.
Suediako Errege Akademiako kidea da, Frumerieko Gunnar konpositorea izan zen bezala (1908-1987), bere arbasoetako bat.
Errezitaldietako bakarlari gisa, Bengt Forsberg piano-jole suediarrak laguntzen dio maiz, eta 1990az geroztik harreman profesionala du harekin.
2012an, Suediako akademiaren Grammis saria irabazi zuen, eta Frantziako Gobernuko Ordre des Arts et des Lettres saria irabazi zuen.
2015ean, Douce France albumak Grammy Award for Best Classical Vocal Solo saria irabazi zuen.
Bizitza pertsonala
Stockholmen bizi da bere bi seme-alabekin, Hjalmar eta Fabian, 1989az geroztik Benny Fredriksson antzerki-zuzendariarekin ezkondua (1960-2018). 2018ko martxoan bere buruaz beste egin zuen, Suediako hiriburuko antzerki-zuzendari karguari uko egin ondoren.
Broma (bibalbioa)
Broma (edo zizare barrenaria) oso eraldatutako itsas txirlen generoa da. Zura zulatzen dute eta sortzen dituzten tunelen barruan bizi dira, kaltzio karbonatozko geruza batez estaltzen dituztenak. Zuraren harra ere deritzo (shipworms ingelesez). Biologiari dagokionez, Teredinidae familia taxonomikoan sartutako itsas molusku bibalbioak dira. Teredo navalis da bere espezi tipoa.
Petruxka (balleta)
Petruxka (Pétrouchka; Петрушка) Igor Stravinski konpositore errusiarraren ballet eta orkestrarako kontzertu lan bat da. Sergei Diagilevek zuzendutako Errusiar Balletak konpainiaren 1911ko Parisko denboraldirako idatzia izan zen. Jatorrizko koreografia Mikhail Fokinena izan zen, eta eszenatokiaren eta jantzien diseinuak Alexandre Benoisenak. Azken honek Stravinskiri libretoarekin ere lagundu zion. Balleta 1911ko ekainaren 13an estreinatu zen Parisko Théâtre du Châteleten, Vatslav Nijinskirekin (Petrushka), Tamara Karsavinarekin (dantzari nagusia), Alexander Orlovekin (Mairua) eta Enrico Cecchettirekin (iruzurtia).
Broma (bibalbioa)
Dieta
Itsas bibalbio gehienak bezala, Teredo generoko harrak iragazketa bidez elikatzen dira, eta seston kontsumitzen dute gehienbat, eta ez zura. Egurra, bere dietaren osagarri dena, brankien zelulen barruan dauden bakterioen laguntzaz kontsumitzen da. Hala ere, zura ez da ezinbesteko baldintza bere dietan, zuraren gainazalean edo zurezkoak ez diren egituren gainean bizi baitaitezke.
Petruxka (balleta)
Petruxkak hiru txotxongiloren arteko maitasun eta jeloskortasun historia kontatzen du. Iruzurtiak (frantsesez: charlatan) hezurmamitzen ditu pertsonaiak 1830eko San Petersburgoko Shrovetide Ferian (Maslenitsa), Errusian. Petruxkak dantzaria maite du, baina hark baztertu egiten du, mairua nahiago baitu. Petruxkak, haserre eta minduta, erronka botatzen dio mairuari, eta honek bere zimitarraz akabatzen du. Petruxkaren mamua txotxongilo-teatroaren gainetik jasotzen da gaua iristean. Bere ukabila astintzen dio Iruzurtiari eta, jarraian, bigarren aldiz hiltzen da.
Petruxkak musika, dantza eta diseinua biltzen ditu osotasun bateratzaile batean. Errusiar Balleten ekoizpen ezagunenetako bat da. Gaur egun, oro har, jatorrizko diseinuekin eta koreografiarekin interpretatzen da. Grace Robertek 1946an honakoa idatzi zuen: "Petruxka lehen aldiz interpretatu zenetik hogeita hamar urte baino gehiago igaro badira ere, egin diren ballet handienetako bat dela ukaezina da. Musikaren, koreografiaren, dekorazioaren eta gaiaren arteko fusio perfektuak haren erakargarritasuna unibertsal bihurtzen du".
Txotxongilo errusiarrak
Petruxka txotxongilo bat da. Pertsonaia ezaguna da Europa osoan, izen desberdinekin: Punch Ingalaterran, Polichinelle Frantzian, Pulcinella Italian, Kasperle Alemanian eta Petruxka Errusian. Izena edozein dela ere, iruzurgilea, bihurria eta emazte bortxatzailea da. Zurezko borra batez justizia morala inposatzen du, ahots ozen eta zoli batez garrasi egiten du, eta deabruarekin argudiatzen du. Bere antzezpenak aurresangarriak baina iraultzaileak ziren. Emanaldi batetik bestera funtsezko eszenak errepikatzen zituzten. Normalean, emanaldiak txakur batekin, polizia batekin edo deabruarekin berarekin amaitzen ziren, Petruxka arrastaka zeramatela.
Broma (bibalbioa)
Espezieak
Teredo generoko espezieak:
Hugo III.a Ziprekoa
Elisabet Ziprekoa eta Henrike Antiokiakoaren semea izan zen. Elisabet Ibelingoarekin ezkondu zen.
Petruxka (balleta)
Konposizioa
Petruxkaren sorkuntza ez zen kontu erraza izan. 1910eko udaberrian Suzko txoria amaitzen ari zela, Stravinskik erritu pagano solemne baten "begitazioa" izan zuen: zahar jakitun talde batek, biribilean eserita, neskato bat hiltzen zen arte dantzatzen ikusten dute, eta udaberriko jainkoa naretzeko sakrifikatu egiten dute. Horixe izango zen Udaberriaren sagaratzearen gaia. Suzko txoriak 1910eko ekainean izandako arrakasta izugarria eta berehala, Diagilevek Stravinskiri beste ballet bat idaztea proposatu zion, eta konpositoreak sagaratzearen gaia proposatu zion. Diagilevek onartu egin zuen hasiera batean, eta 1912ko udaberrian Errusiako Balletek Parisen izango zuten denboraldian estreinatu litzatekela iradoki zion.
1910eko irailaren amaieran, Diagilev Stravinski bisitatzera joan zen Clarensera, Suitzan, hantxe bizi baitzen garai hartan. Ballet berriaren inguruan eztabaidatzeko asmoz gerturatu zen arren, Diagilev txundituta geratu zen Stravinski proiektu guztiz ezberdin batean gogor lanean topatu zuenean. Stravinskik, antza denez, beste begitazio bat izan zuen: "Soinekoz jantzitako gizon bat ikusi nuen, ile luzekoa, tradizio erromantikoko musikari edo poeta. Hainbat objektu heteroklito ipini zituen teklatuan, eta gora eta behera mugitu zituen. Horretan, orkestrak protesta sutsuenak egin zituen…"
Hugo III.a Ziprekoa
Erregeorde izan zen Hugo II.a Ziprekoa eta Konrado III.a Jerusalemgoa erregeen adin-gutxiengoetan. Bi erregeak hil ondoren, Zipreko eta Jerusalemgo tronuetara igotzea lortu zuen, Hugo Briennekoa lehengusuaren aurka.
Petruxka (balleta)
Konposizioa
Beranduago, Stravinskik honakoa idatzi zuen: "Musika konposatzerakoan, nire buruan txotxongilo baten irudi zehatza nuen, bat-batean hezurmamitzen zena, arpegio diabolikoen bitartez orkestra bere onetik ateraz. Orkestrak, era berean, tronpeta mehatxagarriekin erantzuten zuen." Stravinskik musika puru edo huts gisa kontzebitu zuen arren (Konzertstück modura), Diagilev berehala ohartu zen ideiak antzerkirako zuen potentzialaz. Txotxongiloaren ideiak Petruxka gogorarazi zion Diagilevi, Punch eta Judy txotxongilo ingelesen bertsio errusiarra, 1830eko hamarkadan San Petersburgoko inauterietan tradizio bilakatu zena.
Hugo III.a Ziprekoa
Erregearen egoitza Jerusalemen berriro ezartzea lortu zuen, eta basailuen gaineko errege-agintea berrezartzen eta mamelukoen aurrean lurraldea galtzea saihesten saiatu zen. Hala ere, Veneziako merkatarien eta Tenpluko zaldunen etsaitasunari aurre egin behar izan zion.
Dorothea Röschmann
Dorothea Röschmann (Flensburg, Alemania, 1967ko ekainaren 17a) alemaniar opera abeslari sopranoa eta aktorea da.
Hezkuntza eta bizitza goiztiarra
Röschmannek Hochschule für Musik und Theater Hamburgen ikasi zuen, Barbara Schlick-en babespean, Bremengo Akademie für Alte Musik-en, gero Los Angelesen, New Yorken, Tel Aviven, eta Londresko Vera Rodzsaren babespean. Lieder abeslari eta kontzertu-abeslari gisa aritu da lanean, bai Alemanian bai atzerrian, 1986az geroztik. 1995ean nazioarteko aintzatespena lortu zuen, Salzburgoko Zinemaldian debuta eginda, Susannaren papera abestu baitzuen Le Nozze di Figaron, Nikolaus Harnoncourtek zuzendua, eta Luc Bondyk eszenaratzea.
Ibilbidea
Berlingo Estatu Operako ensambleko kide izan zen urte askoan, eta arrakasta handiak izan zituen Micaëla Carmenen kantatuz, Susanna Le nozze di Figaron, Zerlina eta Donna Elvira Don Giovannin, Pamina Flauta magikoan, Fiordiligi Cosi fan Tutten, Ännchen Der Freischützen eta abar.
Petruxka (balleta)
Konposizioa
Stravinskik 1910-11ko neguan konposatu zuen musika Diagileven Ballet Errusiarrentzat. Obra Parisen estreinatu zen 1911ko ekainaren 13an, Théâtre du Châteleten, Pierre Monteuxen zuzendaritzapean, Mikhail Fokinen koreografiarekin eta Alexandre Benoisen setekin. Paper nagusia Vatslav Nijinskik dantzatu zuen. Lanaren ezaugarri musikal nagusia Petruxka akordea da (Do maior eta F# maior akordeak gainjartzen dituena), pertsonaia nagusia agertu dela aditzera ematen duen akorde bitonala hain zuzen.
Dorothea Röschmann
Ibilbidea
Contessa d'Almaviva gisa agertu da Le Nozze Di Figaron, La Scala antzokian, Milanen, 2012ko martxoan. Ravennako Jaialdian ere kantatu zuen paper hori 2004an, eta, gero, 2006an, Royal Opera Housen (zuzendaria: David McVicar; orkestra-zuzendaria: Antonio Pharzburgo) eta Salzburgo (Harnoncourtek zuzendua eta Claus Guth antolatua).
Kontzertu-abeslari gisa, Ton Koopman eta Amsterdam Baroke Orchestra & Choir-en proiektuan parte hartu zuen, Johann Sebastian Bach-en ahots-lan osoak grabatzeko.
Petruxka (balleta)
1911ko jatorrizko bertsioa
Zurezko haizeak:
Metalezko haizeak:
Perkusioa:
Dorothea Röschmann
Ibilbidea
2011ko irailaren 10ean, New Yorkeko Filarmonikaren kontzertuan parte hartu zuen Gustav Mahlerren 2. sinfonia kantatzen, Avery Fisher Hall-en, Lincoln Center-en. Irailaren 11ko eraso terroristaren hamargarren urteurrena ospatzeko New Yorken aurkeztutako doako kontzertua Alan Gilbertek gidatu zuen eta PBSn eman zen, urteurren horretan.
Petruxka (balleta)
1911ko jatorrizko bertsioa
Hariak
1947ko bertsio berrikusia
Stravinskiren 1946ko bertsioa orkestra txikiago batentzat da:
Zurezko haizeak:
Dorothea Röschmann
Ibilbidea
Giuseppe Verdiren Otello lanean Desdemona izan zen 2016ko martxoan, Salzburg Easter Festivalean, Christian Thielemannen zuzendaritzapean.
Allan Alaalatoa
Allan Alaalatoa (Sydney, 1994ko urtarrilaren 28a) australiar errugbilaria da, harroin postuan aritzen dena. 2014tik, Super Rugby txapelketako Brumbies taldean jokatzen du, eta Australiako selekzioan 2016tik. Michael Alaalatoa samoar errugbilariaren anaia da.
Juan Ortiz (gatibua)
Juan Ortiz Amerikako natiboek Floridan gatibu izan zuten marinel espainiarra izan zen, hamaika urtez, 1528tik Hernando de Sotoren espedizioak 1539an erreskatatu zuen arte. Ortiz gatibu izandako hamaika urtez, xehetasunez desberdinak diren bi kontakizunek erakusten dute Ameriketako buruzagi indiar batek bizpahiru aldiz heriotzara kondenatu zuela Ortiz, aldi bakoitzean buruzagiaren alaba baten (eta, agian, beste senide batzuen) esku-hartzeak salbatu zuela, eta, azkenean, aldameneko buruzagitza batengana ihes egin zuen, zeinaren buruzagiak babestu zuen.
Gatibualdia
1528an, Juan Ortiz ontzi batean zegoen Tampa badian, aurreko urtean bertan lehorreratu zen Narváez espedizioaren arrastoren bat bilatzen. Ortiz eta lagun bat edo gehiago lehorrera erakarri zituzten, espainiarrek Narvaezen mezu bat zena uste zuntena. (Espainiarrek ez zuten Narváezen espedizioaren patua ezagutuko beste zortzi urtez, Álvar Núñez Cabeza de Vaca eta beste hiru bizirik atera ziren Espainia Berriko ipar-mendebaldeko Espainiar postu batera iritsi ziren arte). Ortiz eta bere lagunak kostaldeko jendeak harrapatu eta bere ontzikideek abandonatu egin zituzten. Ortiz izan ezik, harrapaketari aurre egiten ari zirela edo Uzita herrira eraman eta gutxira hil ziren. Ortiz Uzita hirira eraman zutenean (Elvaseko Jaunak esan zuen bezala), edo Ortiz geziz tiroz exekuziotik salbatu eta denbora gutxira (Inkaren arabera), buruzagiak agindu zuen Ortiz suaren gainean apalategi bati lotuta egoteko. Buruzagiaren alabak buruzagiari erregutu zion Ortiz salba zezan, Ortiz buruzagiarentzat arriskutsua ez zela argudiatuta. Ortizen erredurak artatu ostean, herriko hezurtegian jarritako gorpuzkiak zaintzen jarri zuten, harrapariek gorpuzkiak egun batetik bestera har ez zezaten. Gau batean, otso batek duela gutxi hil zen mutil baten gorpua hartu zuen. Ortizek otsoaren atzetik jo zuen gauean eta hil egin zuen, mutilaren gorpua berreskuratuz. Buruzaki uzitarrak Ortiz hobeto tratatu zuen denbora batez.
Petruxka (balleta)
1947ko bertsio berrikusia
Metalezko haizeak:
Perkusioa:
Juan Ortiz (gatibua)
Gatibualdia
Ortiz harrapatu eta bizpahiru urtera, Mocozoko kaziketzak Uzita eraso eta hiria erre zuten. Uzita hiria leku berri batera eraman zuten, eta kaziketzako jainkoek Ortiz sakrifikatzeko eskatu zuten. Buruzagi uzitarraren alabak sakrifizikatua izango zela ohartarazi zion Ortizi eta Mocozora joan behar zela esan zion, bere buruzagiak Ortiz bere esku uzteko eskatu baitzuen. Alabak Ortiz herritik atera zuen gauez eta Mocozorako bidea erakutsi zion.
Petruxka (balleta)
1947ko bertsio berrikusia
1911ko bertsioarekin alderatuta, 1946ko bertsioak zeharkako txirula bat gutxiago behar du; 2 oboe gutxiago, baina adar ingeles bat; klarinete bat gutxiago; 2 fagot gutxiago, baina kontrafagot bat; kornetarik ez tronpeta gehigarri baten truke; kaxa bat gutxiago eta danborrik ez, hala eszenatoki kanpoko instrumenduak kenduz; glockenspielik ez eta harpa bakar bat.
Arthur Rackham
Arthur Rackham (Londres, 1867ko irailaren 19a - Limpsfield, Surrey, 1939ko irailaren 6a) ingeles ilustratzailea izan zen. Britainiar liburuen ilustrazioaren Urrezko Aroko artista garrantzitsuenetako bat izan zen.
Petruxka (balleta)
Libretoa
Hasierako ideia Stravinskirena izan arren, Alexandre Benoisek Shrovetide Feria xehetasun etnografikoz eta Errusiako txotxongiloen antzerkien tradizioz hornitu zituen. Eta nahiz eta sarritan Petruxka obra libretoaren, musikaren, koreografiaren eta diseinu eszenikoaren integrazio osoaren adibide gisa aipatzen den, Stravinskik musikaren zenbait zati esanguratsu (tartean bigarren koadroa) Benois proiektuan gehitu aurretik konposatu zituen.
Forma
Lana lau koadrotan edo eszenetan banatzen da (frantsesez tableaux). Partiturak, horrez gain, ondorengo atalak zehazten ditu:
Juan Ortiz (gatibua)
Salbamendua eta ondorengo gertaerak
Sotoren espedizioak Juan Ortiz aurkitu zuen Tampa badian lehorreratu zirenean 1539an. Lehen Uzitan lehorreratu ondoren, de Sotok eta bere gizonek aldameneko kaziketza batean bizi zen kristau baten berri izan zuten. Ortizen bila zebiltzala, Sotoren gizonek hamar natibo amerikar edo gehiagorekin topo egin zuten eta erasotzen hasi ziren. Hala ere, bertako batek kristaua zela ulertaraztea lortu zuen (kontakizun batek dio bere jaioterria zen "Sevilla" deituz egin zuela. Orduan Ortizek Mocozo herrira eraman zituen espainiarrak, zeinaren buruzagiak, Mocozo ere deituak, babestu zuela urte askotan. Mocozo Sotorekin lagunkoia izan zen, eta tentsioa sortu zuen Mocozo eta Tampa Bayko beste buruzagien artean, Orriygua, Neguarete, Capaloey eta Uzita barne.
Petruxka (balleta)
Beste bertsio batzuk
1911ko estreinaldirako entseguetan, Stravinskik eta beste pianista batzuek, Nikolai Txerepnin konpositore errusiarrak barne, partituraren lau eskutarako piano-bertsio bat erabili zuten. Moldaketa hau ez da inoiz argitaratua izan, nahiz eta Paul Jacobs-ek eta Ursula Oppens-ek, besteak beste, zuzeneko kontzertuetan interpretatu izan duten.
1921ean, Stravinskik piano-moldaketa birtuoso eta ospetsu bat egin zuen Arthur Rubinsteinentzat, Trois mouvements de Petrouchka izenarekin. Konpositoreak onartu zuen bera ez zela jotzeko gai.
1946an, balletaren plantila murriztu zuen, neurri batean partitura originala autore-eskubideek estaltzen ez zutelako. Eszena bakoitza lotzen duten tinbal eta kaxa nota azkar eta jarraituak, 1911n aukerakoak zirenak, nahitaezkoak dira 1947an argitaratu zen bertsio honetan. Dantzariaren melodia tronpeta bati esleitu zitzaion, korneta baten ordez, eta 1946ko bertsioak hautazko  bat (fortississimo) eskaintzen du pianoaren amaierarako. Stravinskik ere zenbait modulazio metriko konplexu kendu zituen lehen koadro edo eszenatik.
Juan Ortiz (gatibua)
Salbamendua eta ondorengo gertaerak
Ortizek Uzita eta Mocozo hizkuntzak hitz egiten zituen (elkarren artean ulergaitzak ziren). Mocozoren hizkuntza timucua hizkuntzaren dialektoa zen, eta horrek Ortiz oso erabilgarria egin zuen Sotorentzat. Espedizioak Florida penintsulan gora bidaiatu ahala, timucua hizkuntzaren hainbat dialekto hitz egiten zituzten buruzagitzetatik igaro zen, espedizioak Aucilla ibaia zeharkatu eta Apalatxe probintzian sartu zen arte. Hortik aurrera, espedizioa beste hizkuntza batzuetatik itzultzen zezaketen timucua hiztunetan oinarritu zen, eta Ortizek gaztelaniazko itzulpena eman zuen gero.
Arthur Rackham
Lambetheko Arte Eskolan ikasi zuen eta 1892an berriemaile eta ilustratzaile lanetan hasi zen Westminster Budgeten. 1893an argitaratu zituen bere lehen liburu-ilustrazioak. Berritzailea izan zen arkatzaren eta tintaren erabilera akuarelekin konbinatuz. Koloretako Rip Van Winkle liburuko ilustrazioak mugarri izan ziren koloreen bidez bereizitako inprimatze-sistemaren ondorioz. Bere lanik ezagunenak Peter Pan in Kensington Gardens liburukoak dira.
Galveston uhartea
Galveston uhartea Ameriketako Estatu Batuetako Texasko kostaldean dagoen uharte bat da, 50 mi inguru Houstoneko hego-ekialdean. Uharte osoa, Jamaica hondartza (Jamaica Beach) izan ezik, Galveston hiriaren mugen barruan dago. Bere izena Espainia Berriko erregeorde eta militar Bernardo de Gálvezegandik, Gálvezeko kondearengandik jasotzen du, Ameriketako Estatu Batuen Independentzian zeresan handia izan zuenarengandik, eta horregatik jaso zuen Nazioaren Ohorezko Herritarren aitorpena.
Uharteak 27 mi luze ditu gutxi gorabehera eta gehienez 3 mi  bere punturik zabalenean. Orokorrean ipar-ekialdetik hego-mendebaldera orientatuta dago, Mexikoko Golkoa ekialdean eta hegoaldean, West Bay mendebaldean eta Galveston badia iparraldean. Kontinentetik uhartera iristeko gune nagusia 45 errepidea da, estatu artekoa, West Baytik doan galtzada batekin gurutzatzen duena, uhartearen ipar-ekialdean. Uhartearen iparraldeko muturra Bolivar penintsulatik Galvestongo portuak, Galveston badiako sarrerak eta Houstongo nabigazio-kanalak banatzen dute.
China Miéville
China Tom Miéville (Norwich, 1972ko irailaren 6a) ingeles idazle eta ekintzaile sozialista da. Fikzio espekulatiboaren egilea, saiakeragilea, komikigilea eta literatur kritikaria da.
Bere lan weird fiction gisa definitzen du eta New weird (arraro berria) mugimenduarekin lotuta dago.
Miéville aktiboa da ezkerreko politikan. Nazioarteko Erakunde Sozialistako eta Nazioarteko Sare Sozialistako kide izan zen.
Bere lanean fantasiazko eta naturaz gaindiko munduak irudikatzen ditu. Bere plana genero bakoitzeko eleberriak idaztea da.
Juan Ortiz (gatibua)
Salbamendua eta ondorengo gertaerak
Juan Ortiz 1541-1542ko neguan hil zen, espedizioak egungo Arkansasko Autiamque herrian kanpatzen zuen bitartean.
Kondaira
Juan Ortiz eta Hirihigua buruzagiaren alabaren istorioaren bertsio inka kondaira bihurtu da. Buruzagiaren alabari "Harrihigua printzesa" deitu diote, eta bertsio batzuetan izena hartu du, "Uleleh". Ameriketako Iraultzaren Alaben Hirihigua Printzesaren Kapituluak oroitarri bat jarri zuen San Petersburgon, Floridan, Juan Ortiz eta Hirihiguaren Printzesaren istorioa 1960an gogoratuz. Gizarte historiko batek kondaira honen bertsio luzeago bat argitaratu zuen 1908an, Uleleh izena gehituz, "Juan Ortiz eta Ulelehren istorioa".
John Smith eta Pocahontasen istorioarekin erlazioa
Ikerketa askok uste izan dute John Smithen istorioa, Pocahontas alabak Powhatanen eskutik heriotzatik salbatu zuenaren istorioa, Uzita buruzagiaren alabak salbatutako Juan Ortizen istorioan oinarritu zela. Richard Hakluyt-en An Account of Hernando de Soto's Expedition to Florida by the Lord of Elvas-en ingelesezko itzulpena Londresen argitaratu zen 1609an, John Smithek Pocahontas-ek salbatu zuelako kontua argitaratu baino urte batzuk lehenago.
Petruxka (balleta)
Beste bertsio batzuk
Stravinskik musika honen kontzertu emanaldietarako suite bat ere sortu zuen, balletaren bertsio ia osoa barne duena, azken hiru atalak izan ezik.
Zakil pletismografia
Zakil pletismografia edo falometria zakilaren odol-zirkulazioa neurtzean datzan teknika da. Teknika honek gizonezko baten sexu-kitzikapena neurtzeko balio du hurbilpen gisa. Zakil pletismografia metodorik ohikoenak tentsio-galga batekin zakilaren zirkunferentzia neurtzean edo zakilaren oinean jarritako mahukatxo puzgarri eta hermetiko batekin honen bolumena neurtzean dautza.
Emakumezkoen sexu-kitzikapena neurtzeko teknika bagina fotopletismografia deritzo.
Luxenburgoko tranbia
Stater Tram (« hiriko tranbia », luxenburgeraz) Luxenburgoko Dukerri Handiko tranbia sarea da. Luxenburgo hiriburuari ematen dio zerbitzua, baita Nidderaanwen eta Hesper udalerriei ere, guztiak Luxenburgoko barrutian. Herrialdeko gainerako garraiobide publikoak bezala, 2020ko martxoaren 20tik aurrera doan da bidaiari guztientzat.
Sareak linea bakarra du, LuxTram enpresa publikoak operatua, 15 geltokiz osatua. 2017ko abenduaren 10ean inauguratu zen Luxexpo eta Rout Bréck−Pafendall geltokien artean, T1 linearen barruan.
T1 linea Luxenburgo−Findel nazioarteko aireportura zabalduko da, alde batetik, eta Luxenburgoko estadio nazionalera, bestetik. Gainera, 2035. urterako 4 linea proiektatu dira.
Historia
1991ko martxoaren 7an sortu zen TRAM Asbl enpresa, eta berriro planteatu zen lehen aldiz tranbia baten ideia, 1964an azken tranbia-linea etengabea izan ondoren. Luxtraffic erakundearen azterketa 1994an argitaratu zen, eta 1995ean "tram-train" bat zuen BTB ("bus-tram-train") proiektua aurkeztu zen, baina ezin izan zen gauzatu eta, azkenik, 2005ean utzi zen. BTB proiektuaren kostua 760 milioi euro ingurukoa izan zela kalkulatu zen.
Azkenik, 2006an tranbia tradizionaleko linea baten proposamena onartu zen, eta 2007ko ekainaren 20an GIE LuxTram interes ekonomikoko taldea sortu zen, eta funtsean ibilbidea definitu zen. 2008ko finantza-krisia zela eta, 2010eko proiektuak ez zuen aurrera jarraitu oraingoz.
Hasiera batean, tranbiaren lanak 2011. urtearen hasieran hasiko zirela aurreikusten zen, linea 2014. urtean martxan jarri ahal izateko. 2012 eta 2014. urteetan, tranbiaren proiektuko oposiziogileek erreferendum bat eskatu zuten, baina baztertu egin zuten. 2014ko ekainaren 4an, Luxenburgoko Parlamentuak tranbiaren alde bozkatu zuen, 60tik 56rekin.
2014ko urriaren 17an, interes-taldearen izena aldatu egin zen GIE LuxTram-etik GIE Tramway Luxembourg-era, eta, 2014ko urriaren 21ean, LuxTram SA enpresa operatiboa sozietate anonimo gisa ezarri zen, eta GIE Tramway Luxembourg SA-rekin elkartu zen 2015eko urtarrilaren 15ean.
2015eko urtarrilean hasi ziren tranbia berrirako prestatze-lanak, eta 2015eko irailaren 18an jarri zen Luxexpoko Tramsschapp kotxetegi berriaren eta mantentze-lanen zentro berriaren lehen harria.
2016ko uztailean hasi ziren lehen errailak jartzen, eta 2017ko otsailaren 8an eman zen lehen tranbia-ibilgailua. Jardunaldi irekietan, urte bereko irailaren 23an eta 24an, interesa zuten 10 000 pertsona baino gehiagok bisitatu zuten Tramsschapp. Azaroaren 2tik aurrera, bidaiaririk gabeko ohiko trafikoan egin ziren probak tranbiarekin, eta salbamendu-zerbitzuekin ariketetan istripu-simulazioak egin ziren. Bizitza errealeko lehen tranbia-istripua 2017. urteko abenduaren 1ean gertatu zen, tranbiari kalte txikiak eginez.
Avenue de la Liberté, Paräisser Plaz/Place de Paris eta beste leku batzuetako lan paraleloa 2021eko lehen erdian osatu beharko litzateke.
Tranbiak 2019ko uztailaren 19an izan zuen lehen istripu handia. 104. ibilgailuak talka egin zuen autobus batekin, motozikleta bat eta zuhaitz bat harrapatu eta errailetik atera baitzuen. Tranbian zihoazen 30-50 pertsonetatik, bidaiari bat eta autobuseko gidaria, guztira, bost lagun zauritu ziren, horietako bat grabitatekoa.
2020ko abenduaren 13an, Stäreplaz eta Gare Centrale geltokien arteko tartea aurreikusitakoaren arabera jarri zen martxan.
Hurrengo fasea Lycée Bouneweg geltokirainokorena da, eta 2022ko bigarren seihilekoan jarri beharko litzateke martxan. Gare Centrale eta Lycée Bouneweg geltokien arteko 1,2 kilometroko tarteak 2022ko uztailaren 8an abiaraziko du aireko linea, eta hiru egun geroago bi arrauneko zirkulazioa abiadura murriztuan izango du. Martxa zuria abuztuaren 2an hasiko da, 2022ko irailaren 11n martxan jartzeko.
Sarea
Sareak linea bakarra du:
Etorkizuna
Etorkizunean, tarte hauek proiektatu dira:
Carolina Malchair
Carolina Malchair Selecque (Marbella, Malaga, 1982ko maiatzaren 31) Espainiako gimnasta erritmiko ohia da, 3 zintako eta 2 eraztuneko munduko txapelduna izan zen Sevillako Munduko Txapelketan (1998). Horrez gain, beste hainbat sari lortu zituen Espainiako gimnasia erritmikoko selekzio nazionalarekin, hala nola Zilarrezko domina Munduko Txapelketa horretan edo Europako zenbait domina. Sidney 2000 Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.
Hastapenak
Carolina, guraso belgikarrak ditu eta Marbellan (Malaga) jaio zen, adopzioz cadiztarra bada ere. 6 urterekin baleta egiten hasi zen, ondoren 7 urte zituela, Gimnasia erritmikoan hasi zen, Cádiz kiroldegian. Han, lehenik, Margarita Tomovak eta Sonia Petrovak entrenatu zuten, eta, ondoren, Elena Tomas gimnasta errusiarrak, 1979ko Munduko Txapelketan zintaren munduko txapelduna izan zenak. 1996an, Espainiako junior taldearekin, Thiaisko nazioarteko txapelketan 5. postua lortu zuen Europako Txapelketan, Asker/Oslon. Talde junior hura honako hauek osatzen zuten: Carolina, Marta Calamonte, Ana del Toro, Carolina Montes, Beatriz Nogales, Carmina Verdú eta, ordezko gisa, Blanca López Belda eta Tania Pacheco. 1997ko martxoan, Espainiako gimnasia erritmikoko selekzio nazionaleko talde seniorrean sartu zen.
1997: Patrasko europearra
Txapelketa batzuen ondoren, hala nola Ibiza Hiria edo Campofrío Sari Nagusia, Carolinak maiatzean jokatu zuen bere lehen lehiaketa ofiziala, Patrasen egindako Gimnasia Erritmikoko Europako Txapelketa. Carolinak artean nazionalitate belgikarra zuenez, maiatzaren 23an, taldeak txapelketan parte hartzen hasi baino lehentxeago, espainiar nazionalitatea eman zitzaion Espainiarekin lehiatu ahal izateko. Lehiaketa horretan, laugarren postua lortu zuen lehiaketa orokorrean, baita zilarrezko domina bat 5 pilotatan eta brontzezko beste bat 3 pilotatan eta 2 zintatan. Lehen egunean, lehiaketa orokorrean 38,300 nota metatuta, podiumaren 50 millaren baten inguruan geratu ziren. Hurrengo eguneko aparatuen finaletan 19,600 nota lortu zuten 5 pilotako ariketan, eta horrek zilarrezko domina eman zien. Ariketa mistoan, 3 pilotatan eta 2 zintatan 19,500 nota lortu zuten, eta podiumeko hirugarren kaxara eraman zituen. Taldea, orduan, hauexek osatzen zuten: Carolina, Sara Bayón, Nuria Cabanillas, Esther Domínguez, Lorena Guréndez, Tania Lamarca eta Marta Calamonte ordezko. Gero, urrezko domina lortu zuen Epson Cup-en. Urte horretan, Carolinari Kiroletako Cadizko Hiria Saria eman zioten, kirolari emakumezko onenari.