cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dietilzink
Dietilzinka (C2H5)2Zn formulako konposatu organometalikoa da konposatu organozinkikoen familikoa non zink-atomoa bi etilo talderekin lotuta dagoen. Likido kolorge hau erreaktibo garrantzitsua da kimika organikoan. Komertzialki disolbatzaile organikotan disolbaturik, hexanotan edo toluenotan adibidez, edo likido puru gisa eros daiteke.
Prestakuntza
Dietilzinka Edward Frankland- ek sintetizatu zuen lehen aldiz 1848an zinka etil ioduroarekin erreakzionaraziz. Gaur egungo sintesibidean etil ioduro eta etil bromuro 1:1 nahastea zink-kobre aleazio batekin erreakzionarazten da.
Erabilera
Dietilzinka oso piroforikoa izanik ere erreaktibo kimiko inportantea da. Sintesi organikoan etilo taldearen iturri moduan usatzen da karbonilo taldeen adizio-erreakzioetan etil kabanioien iturria baita; bentzaldehidoari etil taldea txertatzeko etsenplurako.
Diiodometanoarekin batera alkenoak ziklopropil talde bihurtzeko baliatzen da, Simmons-Smith erreaktibo moduan. Izan ere, konposatu organolitikoak eta Grignarden erreaktiboak baino nukleozaletasun txikiagoa baitu eta baldintza leunak behar diren kasutarako egokiagoa da.
Segurtasuna
Dietilzinkak oso bortizki erreakzionatzen du urarekin eta airearekin kontaktuan esponteaneoki su har dezake. Hortaz, atmosfera geldoetan manipulatzea ezinbestekoa da.
Tatiana Lioznova
Tatiana Mijaílovna Lióznova, errusieraz, Татья́на Миха́йловна Лио́знова (Mosku, Sobiet Batasuna, 1924ko uztailaren 20a - ib., Errusia, 2011ko irailaren 29a) sobietar zinemako zuzendaria izan zen, 1973ko Udaberri bateko hamazazpi une telesailagatik ezaguna. SESBeko artista izendatu zuten 1984an, eta RSFSR elkartearen Vasíliev anaiak estatuko saria jaso zuen 1976an.
Biografia
Familia judu batean jaio zen. Bere aita, ingeniaria eta ekonomialaria, Bigarren Mundu Gerran hil zen 1941ean. Bigarren Hezkuntzaren ondoren, Moskuko Abiazio Institutuan sartu zen. Han ikasi zuen seihileko batean, 1943an Cinematografiako Panrusa Guerásimov Unibertsitatean sartuz, eta 1949an graduatu zen. Ikasle zela, filmak zuzentzen laguntzen zuen.
1950ean, Txinako eta Koreako herri-ipuinetan oinarritutako bi antzezlan idatzi zituen. 1958an egin zuen lehen filma, Bihotzaren oroimena, eta 1961ean bigarrena, Eudoxia, Vera Panovaren nobela batean oinarritua. Hirugarren filma, Haiek zeruak konkistatzen dituzte, astronautei eskainia, sari bat lortu zuen Frantzian. 1968an, Hiru zurzuri Pliuschija kalean filmak Nazioarteko Zinemaren Erakunde Katolikoaren saria jaso zuen Argentinako Mar del Platako Nazioarteko Zinemaldian.
Sobietar Publikoaren Antisionista Batzordeko kide izan zen 1983tik 1994an itxi zen arte. Inoiz ez zen ezkondu, baina adopziozko alaba izan zuen.
87 urte zituela hil zen 2011ko irailean, gaixotasun luze baten ondoren. Bere amaren hilobiaren ondoan lurperatu zuten Moskuko Donskói monasterioan.
Begiak zabalduko zaizkizue. Literaturari buruzko elkarrizketa bat
'Begiak zabalduko zaizkizue. Literaturari buruzko elkarrizketa bat' izenburuko saiakera Irati Jimenezek 2021ean plazaratu zuen euskal literaturari eta literaturari buruzko ausnarketa da. Ikuspuntu kritiko batetik idazleak bere ideiak eta proposamenak planteatzen ditu, sarritan era umoretsu eta polemiko batez. "Euskal literaturari eta sistema literarioari ikusten dizkion gabeziak eta makurrak salatzen ditu, minez bezain gordin, baina horrekin batera gure letrek zein ingurukoek dituzten liburu miresgarriak eta sortzaile apartak laudatzen ditu, sutsu bezain oparo" dio liburuaren azalean. Saiakerak behar omen lukeen hoztasunaren kontra, bero bezain sutsu ekin dio autoreak euskal letren ajeak identifikatzeari eta haientzako soluzioak proposatzeari. Debatea piztu nahi duen liburua da.
Izenburua
Izenburu luze horrek Biblian ditu bere sustraiak. “Begiak zabalduko zaizkizue” esan omen zien sugeak Adan eta Evari, eta begiak zabaltzeko gonbita egiten digu guri ere egileak, ez fruitu debekatua eskainiz, baizik eta informazioa emanez: informazio ugari, iturri eta modu askotakoa, eta, datu hutsetan geratu ordez, etengabe animatzen gaitu liburu hobeak idaztera, irakurtzera, gozatzera.
Liburuaren atalak
Liburua lau atal nagusitan dago banatuta, eta eranskin bat, bibliografia bat eta izenen aurkibide bat ditu amaieran. Atalen izenburuak hauek dira:
Iritziak
Xabier Mendiguren editorearentzat: «Altxor bat, mirari bat eta maitasun adierazpen bat; bere bikotekideari, euskal letrei, literaturari, irakurleei eta idazleei, literaturaren zeremonian parte hartzen duten guztiei». Jimenezek 280 orrialdeko saiakera mardul batean bildu ditu azken urteetan idatzitako gogoetak; literaturari buruz, orokorrean, eta euskal letren sistemari buruz ere bai, haren azterketa kritiko bat egin baitu. «Baina kritika egiteko moduan bereizten da gurean ohi den estilotik», Mendigurenen ustez. «Normalean oso ozpinduta aritzen gara, eta Irati, berriz, maitasunez ari da, sutsu, eta esanez: ‘Ez, ez, hau konpondu egin behar dugu’».
Aipamenak
Liburuan literatura erreferentzia asko daude, jakina. Aipamen asko dituzte Charles Baudelairek, Miguel de Cervantesek, Raymond Chandlerrek eta Rainer Maria Rilkek, besteak beste; baita Gabriel Arestik, Axularrek, Harkaitz Canok eta Joseba Sarrionandiak ere. Horiez gain, Jorge Manriqueren poesia lirikoa, Joxe Austin Arrietaren Abuztuaren 15eko bazkalondoa, Mikel Hernandez Abaituaren Narrazio tailerra, José Martíren diskurtsoak eta Txomin Agirreren sermoiak aipatu ditu idazleak.
Anjel Lertxundik zera esan zuen: "Euskal literaturari buruzko saiakera ez arrunt, desberdin, fresko eta ugari bat da liburua. Guztiz pertsonala. (...) Saiakera ausarta, ez dogmatikoa, iradokitzailea. Aproposa —arretarik jarriko balitzaio— hainbat hauts, naftalina, sits eta zolda astintzeko ez soilik aristokrazia akademikoan. Saiakerak sorkuntza literarioa du, bereziki, hausnarketarako gai, eta idatzi duen saiakeraren nolakoak erakusten du garbi zer pentsatzen duen saiakeraren generoari izaera artistikoa ukatzeaz, generoa inertzia gris handiuste batean hondoratuta ikusteaz".
María Gil Vallejos
María Gil Vallejo, jaiotzez, María Isabel Gil Vallejok (Torrevieja, Alacant, 1892ko uztailaren 13a – Londres, 1981) nazioarteko ospea zuen piano-jolea izan zen.
Biografia
Maria Gilen aita, Antonio Gil Lucco, Unión Musical Torrevejenseko musika-bandaren zuzendaria, izan zen lehen aholkularia. Oso goiz nabarmendu zen pianoan, eta esaten zen harmonia entzun besterik ez zuela egiten. Murtzian, Katedraleko organo-jole eta Arte Ederren Zirkuluko piano-irakasle Mariano Alarcón Pérez jaunarekin harmonia-prestakuntzarekin jarraitu zuen.
Luis Gil de Vicariok, 1921eko ekainaren 5ean Levanten argitaratutako artikulu batean, Mariak 28 urte zituenean, bere prestakuntza autoktonoa berrestu zuen, Kontserbatorioko ikasketa-pisurik eta alferrikako titulu ofizialik gabe.
Lan pedagogikoa eta artistikoa Torreviejan eta Murtzian egin zuen. Hiriko Kontserbatorioan modalitate librean aurkeztu zen, Madrilera joatea erabaki arte, Musika eta Deklamazio Kontserbatorioko titulu ofiziala lortzeko. Helburu hori, modalitate librean, bikain lortu zuen bi ikasturtetan.
Azken kontzertu batzuen ondoren, 1931n, María Gil erretiratu egin zen arte-bizitzatik, eta Londresen bizi izan zen orduz geroztik, han hil baitzen 1981ean.
Pedro Jara Carrillo poetak bertso hauek eskaini zizkion:"'' Hatzak mugitzen dituzunean... soken gainean euria egiten duela entzuten da... itsasoko perla guztiak entzuten dira."
Piano-teknika
Bere jarduketen kazetaritza-aipamenetan honelako iritziak aurki ditzakegu:
''Hitz egin dezagun haien digitazioaz. […] Erabiltzen duen teknikak balio absolutua du.''
Hain sakon sentitzen du artea emakume honek, artista zoragarria, pianoan eserita, negarrez, barrez, sufritzen, gozatzen...
Eta ikustekoa zen, ez zen pianista "laguntzaile" hutsa, izan ere, haren esku-hartzea, une lirikoak nabarmenduz, aldaketa harmonikoak azpimarratuz, beharrezkoa zenean esaldi edo diseinu bat azpimarratuz, eta beharrezko estilo-aniztasuna erakutsiz, harmonia edo kontrapuntuko girorik gerta ez zedin Cimarosaren abesti batean, adibidez, gure Debussyren modernitate batean.
''MARIA GIL […]. Eskola klasiko araztua eta arte-prestakuntza oso bukatua ditu, interpretazio-probalitate handia izateaz gain, eta horrek ez du baztertzen musikaren arte noble batean nortasun nahastezina nabarmentzea.''
Karrera profesionala
Hogeita hamar urte baino gehiago zituenean, Mariak musika profesionalari ekitea erabaki zuen. Murtziara joan zen, eta han piano-eskolak eman zituen. Bi emanaldi eman zituen, hala nola piano bakarlaria, Círculo de Bellas Artes-en Murtziako Teatro Romean kontzertuak egiten zituen aretoan. Madrilera joan zen, eta han jarraitu zuen bere lan pedagogikoa. Han Musika Kontserbatorioko pianoko sari berezia lortu zuen eta bakarlari gisa hasi zuen karrera. Beste kontzertu bat Murtzian eta bira bat egin zuen Iparraldean, Juan Manén biolin-jotzailearekin. Radio Madrileñan ere eskaini zituen kontzertuak.
Baina Mariaren benetako karrera artistikoak bultzada handia hartu zuen Luis Paris eszenako zuzendari eta enpresaburu jaunak Conchita Supervía abeslariaren piano-jolea izatea proposatu zionean, 1928ko denboraldian mezzosopranoak egin behar zuen bira baterako, nahiz eta lehenago (1927) José Sandracoren Las Arandráko Marreducho-ren Bartzelonako Odeon-en grabazioan parte hartu zuten.
Biran Bartzelonan (Kataluniako Musika Jauregia), Oviedon, Alacanten, Murtzian, Valentzian, Granadan, Santanderren, Gasteizen, Gijonen, Vigon, Bilbon, Coruñan eta Ferrolen jo zuen.
1928ko urriaren 19an, Conchita Supervíaren pianoarekin batera, Madrilgo Apolo antzokian parte hartu zuen, Espainiako Autoreen Elkarteak, Aktoreen Sindikatuak eta Madrilgo Heraldok antolatutako Nobedadearen hondamendiko kaltetutakoen alde. Conchita Supervíaz gain, Margarita Xirgú, Mardones baxua, aritu ziren... Isabel Borboikoa eta María Luisa Orleánsko infantak ere joan ziren.
Londresen ezkondu eta hilabete gutxira, azken bi emanaldi egin zituen Madrilen, biak ere Emakumearen Lanaren Babeserako, maiatzean Lola Aguinaga abeslariarekin eta hurrengo hilabetean Conchita Superviarekin.
Azken kontzertuak Ingalaterran izan ziren. Lehenengo biak Conchita Superviarekin, Londresko Queen’s Hall-en eta Sir Edmund Davis gazteluan, hurrenez hurren. Lehen kontzertuan, entzuleek, laguntzaile lana egin ondoren, bakarlari lanen bat jotzeko eskatu zuten, eta Granados eta Albénizen lanak interpretatuz erantzun zien. Hirugarrena eta azkena, Ahalmena of Arts London Concert Orchestrarekin. Bakarlaria izan zen Eduardo Chávarriren Concertino para piano y orquesta de arco filmean, eta Goossensen Greziako hiru dantza egin zituen.
María Gilek pianoa jotzen jarraitu zuen senarrarentzat, bere lagunentzat eta, batez ere, bere buruarentzat, musika bizi-premia gisa sentitzen baitzuen.
Diskografia
Ez da ageri María Gilek bakarlari gisa egindako grabaziorik. Conchita Supervíaren laguntzaile gisa entzun dezakegu honako hauetan:
Ondorengo konpilazioetan agertzen dira ekoizpen gutxi hauek:
1998ko Franco-Belgikar Zirkuitua
1998ko Franco-Belgikar Zirkuitua, lasterketa honen LX. ekitaldia izan zen. Ekainaren 26tik 28ra ospatu zen eta hiru etapa izan zituen. Toufflers hirian hasi zen eta Pipaix hirian bukatu zen, 535km-ren ondoren. Garailea, Frank Hoj danimarkarra izan zen.
Miranda Argako udaletxea
Miranda Argako udaletxea Miranda Arga nafar udalerriko udaletxea da.
Miranda Argako Udalaren egoitza da eta karrika beherean kokatuta da, hiriaren erdialdean.
Historia
XVII. mende amaierako fata. Juan José Vizcaino y Vizcaíno, Santiagoko zalduna eta infanteriako maisua, eraikitzeko agindu zuen, eta gerrako ekintza askotan parte hartu zuen. Rosa Etxalatzekin ezkonduta egon zen, eta hainbat seme-alaba izan zituen, horien artean Juan José, oinordekoa. 1691n, nobleen informazioa eman zen, ebakietan esertzeko baimena eman aurretik.
Jauregiko obrak 1695. urtean hasi ziren, Bautista Zabala harginaren eskutik. 1700. urtean, artean lanean ari zela, erregeordeak zedula bat egin zuen Juan Jose Vizcainori angeluetan lau dorre (errege-jauregiak, esaterako) eta atean kateak jartzeko ahalmena emanez. Bestalde, fiskalaren aurka irabazitako epaiketan, bere armarrian koroa jartzeko pribilegioa aitortu zioten, frontisean zizelkatua. 1736an egiletsitako testamentuaren arabera, Vizcainoren asmoa zen hura hiltzean erlijio-komunitate bat jauregira eramatea, eta desio hori ez zen beteko. Jasota dago, halaber, garai hartan oraindik ez zegoela eraikina osorik amaituta.
Eraikina
Jauregiko eraikin dotorea da, barroko estilokoa, balkoietan belarri-babesak ditu, atikoetan balaustradak eta fatxadan zutabe salomonikoak, alboetan lau angeluko bi dorre sendo dituela. Multzoaren atzealdea aspaldi desagertu zen, eta bere orubeak gaur egun eskolentzako patio gisa balio du. 1750ean Manuel Vizcaino y Colomo, Agustín Colomok, Cabanillaseko markesak, Fermin Colomoren aurka izandako ondasunen administratzailea, pleitatu zuen.
McLaren
McLaren Racing Limited auto-lasterketa talde britainiarra da, egoitza McLareneko Teknologia Zentroan (McLaren Technology Centre, ingelesez) duena, Woking herrian (Surrey, Ingalaterra). Oso ezaguna eta arrakastatsua da 1 Formulan: gaur egun aktibo dagoen bigarren talde zaharrena da, eta lorpen gehien lortu dituen bigarren taldea ere bai, Ferrariren ondoren. 183 lasterketa, 12 gidari-txapelketa eta 8 talde-txapelketa irabazi dituzte.
Erlojuaren dorrea (Miranda Arga)
Erlojuaren dorrea Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian kokatutako Erdi Aroko kanpandorre bat da, XVI. mendean berraikia. Herriko Jasokundeko Andre Mariaren elizaren ondoan dago eta herria inguratzen zuen antzinako harresiarekin bat eginez, mudejar estiloko dorre lirain hau nabarmentzen da.
Eraikina
Dorreak ondo bereizitako hiru gorputz ditu. Lehenengoak lau angeluko oinplanoa du, eta erlojuaren dorrearen eta kanpandorrearen euskarria da, antzinako harresi erromanikoarekin lotzen duen materialarena. Kanoi erdiko ganga zorrotza du, ate gisa balio du, eta herrira sartzeko antzinako portadetako bat da, Portalejo izenez ezagutzen dena. Gaur egun gorputz honetan ikus ditzakegun baoak hirugarren karlistaldian estali ziren, tropen balizko erasoetatik babesteko. Beharbada, bere garaian beiratez apainduta egongo ziren. Bigarren gorputza adreiluzko kubo bat da, XVI. mendeko Mudejarreko prototipikoa, Tafallako merindadean estilo honetako dorre bakarra. Aipagarria da bere dekorazio geometrikoa: hormak erronboz eta adreiluz egindako arkutxo itsuz estaltzen ditu, eta horrek kontrastea eragiten du urperatutako eremuen eta irtenguneen artean. Azkenik, dorrea oinplano oktogonaleko kanpandorrez amaitzen da. Kanpandorrea atzeko etapa batean eraiki zen, zirkuluerdiko arkuak ditu zortzi aldeetan eta piramide-formako estalki batez errematatuta dago.
Gazteluko Andre Mariaren baseliza (Miranda Arga)
Gazteluko Andre Mariaren baseliza Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian kokatutako XVII. mendeko kristiau basilika bat da.
Eraikina
1683tik aurrera Pedro Agirre hargin eta igeltseroak, Corellako bizilagunak eta Arguedasko Yugoko Andre Maria gurutzaduraren egileak, eraikitako eraikina. Nabe bat du, ilargixkak dituen kanoi-gangaz estalia, kupula eta igeltsero geometrikoak dituen gurutzadura, bi kapera eta erretaula barroko bat, Francisco de San Juan y Velascok egina ziurrenik. Kota altuago batean, kontserbazio-egoera eskasean dagoen dorre biribil bat eta gotorlekuen hondarrak kontserbatzen dira, Bigarren Karlistaldian Erdi Aroko gaztelu zaharraren kokaleku berean gotorleku bat izan zenaren aztarna bakarrak. Ermiten artean, San Joan Bataiatzailea nabarmentzen da, Erdi Aroko Kahoze herriko parrokia hondatua, XII. mende amaierako obra erromanikoa baita, nahiz eta estalkiak eta burualdea asko aldatu. Monumentu-multzoa zortzi begi eta jatorri gotikoa dituen Arga ibaiaren gaineko zubi batek osatzen du. Zubi horrek berrikuntza handiak jasan zituen XVII. mendean, eta 1976an zabaldu egin zen.
Erlojuaren dorrea (Miranda Arga)
Eraikina
Historikoki dorreak funtzio hirukoitza izan du. Lehenik eta behin, parrokiako erloju eta kanpandorre gisa balio zuen, lanbro-egunetan nekazariak lanaren ondoren etxera itzultzean gidatzeko baliagarri zena. Bigarrenik, funtzio militarra zuen, jagole eta gotorleku gisa jarduten baitzuen, udalerria inguratzen zuen harresian kokatuz. Azkenik, hiribildurako sarbide izateko hirigintza-funtzioa ere bazuen.
Dorrearen kontserbazioa arazotsua izan da hasieratik. XVII. eta XVIII. mendeetatik zaharberritze-lanak egin dira, eta azken hamarkadan azken zaharberritze-lanak egin ziren, mantentze-arazoak konponduz, dorrearen lehen ataleko baoak berriro irekiz eta kanpandorrerako eta erlojuerako sarbidea erraztuz.
Cindy Sherman
Cindy Sherman, jaiotzez Cynthia Morris Sherman (Glen Ridge, New Jersey, AEB, 1954ko urtarrilaren 19a) estatubatuar argazkilari eta zinema-zuzendaria da. Gerraosteko argazkigintzaren ordezkari handienetako bat da eta bere lana hiru hamarkada baino gehiagotan erakutsi zituen New Yorkeko Moma-n.
Argazki gehienetan bera agertzen den arren, ez ditu autoerretratutzat hartzen. Shermanek bere burua erabiltzen du mundu garaikideko gai asko irudikatzeko, hala nola emakumearen rola edo artistaren rola, irudikatzeko. Hainbat lanen bidez, Shermanek galdera zail eta garrantzitsuak egin ditu emakumeek gizartean, komunikabideetan eta artearen sorkuntzaren izaeran duten zereginari eta irudikapenari buruz. 2020an, Arteen Wolf Fundazioaren saria jaso zuen.
Hastapenak
Cindy Sherman Glen Ridge-n jaio zen, New Yorkeko metropoli-eremuko auzo pobre batean. Hala ere, familia Huntingtonera joan zen jaio eta gutxira, Long Islandera. Hantxe hazi zen Sherman, eta bost neba-arrebetatik gazteena izan zen. Beste artista batzuek ez bezala, Sherman ez zen bereziki arteetan sartzen gaztea zenean, aitak ingeniari gisa irabazten zuen bizitza eta amak irakurketa-maisu gisa lan egiten zuen. Shermanek dio ez zekiela zer zen artearen mundua unibertsitatera joan zen arte. Gurasoek interes artistikorik ez zuten arren, bigarren hezkuntza amaitu ondoren arte-eskolan sartzeko erabakiaren alde egin zuten.
Karrera artistikoa
Sherman argazkilari gisa ezagutarazi zen garaian, emakume artista asko zeuden, eta haien lanak gizonezko ikusle batzuen begirada lizunari erantzuten zion. Hannah Wilke New Yorkeko performance-artista pisu astuna zen denboraldi horretan, askotan biluzik posatzen zuen eta bere erakargarritasun erotikoaz gozatzen zuen. Neurri batean, pertsonaia boluntarioa zen, eta, beste neurri batean, egia fisikoa. Wilkeren exhibizionismoa, biluzia askapen gisa erabiltzen zuena, ez bezala, Sherman beti izan da ezkutatzearen artista, eta hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdetik mozorrotu da pop-fantasiak emulatzeko. Biluzia ez zen bere lanaren zati, nahiz eta laurogeiko hamarkadan, fotogramen arrakasten ondoren, sabai sintetiko eta bulba artifizialak hartu zituen argazkietan, fantasia maskulinoari biziotsu dibertigarria eransten ziotenak.
Hirurogeita hamarreko hamarkadan, Shermanek zeregin garrantzitsua izan zuen gorputzaren berregituratze feministan, mugimendu hori emakumeek sortu eta mantendu zutena. Belaunaldi horrek “pertsonala politikoa zela” uste zuen eta performanceko artistak, gehienak emakumeak, axioma horretaz jabetu ziren, eta, lorpenak ikusita, sexuen arteko disforian oinarritutako benetako zerbait bihurtu zuten. Shermanek berak, hasieran batez ere, pertsonaia ugari sortu zituen, bere gorputza erabiliz eraiki zitzakeen aurpegi eta gorputz ugariek liluratuta uzteko. Artista gisa duen garrantzia harridura horretan datza. Shermanek aurpegi ugari eta askotarikoak hartzen ditu psike femeninoaren interpretazio-izaeraren berri emateko ahaleginean. 1930eko eta 40ko hamarkadetako zinemagintzako glamourrari dagozkio beren eraldaketa bikainetatik sortzen diren izakiak, emakumezkoen edertasuna funtsezkoa baitzen sarrerak saltzeko.
Nolako lana
Batzuentzat erraza litzateke Shermanen argazkiak arbitrariotzat jotzea; haren antzerki-efektuak funtsean artifiziala den izaerari erantzuten diote. Hala, irudiek intentsitate bitxia galdu eta feminitatearen kritika bihurtzen dira, Hollywoodek irudikatzen duen bezala. Artifizioa Shermanen trukaketetan estratagema garrantzitsua den arren, posearen egia adierazten ere saiatzen da. Horrek dialektika bat sortzen du, lehen lanetan modu boteretsuagoan agertzen dena. Gerokoetan artistak gorrotoa eta emakumearen ikuspegi negatiboa ditu ardatz. Shermanek egia eta artifizioa aldi berean nahasten ditu. Sortzen den unea azpimarratzen du, emakume batek ez dakienean paper bat interpretatzen ari den edo bere izaeraren berri ematen ari den.
Sherman-en fotograma-bildumak, nabarmen samar, emakumearen irudimenezko birbideratzea dakar, gizonek gobernatutako gizarte batean. Harrigarria bada ere, eta oso modu eraginkorrean, ezagunagoa den tamaina txikiko fotogrametan du decoruma. Baina apaltasunak prezioa du. Artistak bere generoa interpretatzen du, eta emakumearen mendeko zereginari ematen dio arreta. Laurogeiko hamarkadatik aurrera, Sherman “argazkilari” bilakatu zen. Mendetasunaren kontzientzia bulkada bihurtzen da zenbait argazkirentzat. Argazki horien edukiak amorru izugarria pizten du, lehen lanetan hartu zuen irudi xarmagarriak mendeku hartu nahi balu bezala, emakumeek beren feminitatea interpretatzen dutela gizonei atsegin emateko.
Oro har, argazkiek ohikoaren alternatiba gisa funtzionatzen dute, hau da, gehienok egunak pasatzen laguntzeko erabiltzen dugun oinezko izatea. Argazki izugarri sexia dago, Fotograma sin título#13 (1978), Sherman ilehori eta lizuna liburutegi bateko apaleko arte-liburu bat hartzen erakusten duena. Liburua eusten duen arren, begirada ez dago apalean, ikusi ezin dugun zerbaitetara bideratzen da. Bere ilea bekokian isurita agertzen da, eta ilezko zinta batez hura txukun mantentzen saiatzen da. Playboyrentzako argazkia ez bada ere, benetako erakarpena du Shermanen gorputzaren ingurua (jantzia) erakustean. Berezkotasun faltak, argazkirako pausatu den ziurtasunak, artifizio nozioa dakar, harrigarria bada ere, egiazkotasun sentimendu bat ere baduena.
Nan Goldin izeneko argazkilari amerikarraren eta Shermanen arteko desberdintasun garrantzitsuenetako bat da Goldinen benetakotasuna sexuan duen interesak sortutako errealitate baten ondorioa dela; Sherman, berriz, askoz emaitza sinesgarriagoa ematen duen artista da. Shermanen fantasiazko aurpegierak, nolabait, haren aurkakoa onartzera garamatza, hau da, ikusten duguna benetakoa dela onartzera. Hori gerta daiteke fotogramak ikustera hain ohituta gaudelako, ezen inguratzen gaituen errealitatea bera baino zerbait errealagotzat hartzen baititugu. Eraldaketa funtsezkoa da Shermanen nortasun artistikoan. Erropaje psikologikoa aldatzen du, ustez xaloa den xalotasun batetik hasi eta, goranzko haserrealdi batean, ia mitologiako ferozientzia lortzen duen emakume bat erakusten duten irudietaraino.
Lehen lanak
Haren lehen lanek erotismo errazagoa erakusten dute. Fotograma sin título#14 (1978) filmak Sherman aurkezten du soineko beltz batekin eta perlazko lepokoarekin gela batean, apaingarri batekin eta mahai batekin. Shermanen bizkarra eta mahaiaren isla ikusiko ditugu, edalontzi bat ardo eta aulki batekin, ispiluan haren atzean. Haren itxura, masailetan bermatutako eskuaren bidez areagotua, azkarra dirudi, baita pixka bat harrapatua ere. Berriro ere, ikusten ez dugun norbaiti begiratzen dio. Haren erakargarritasun fisikoak argazkia definitzen du, fotogramak baino belaunaldi bat edo bi lehenago egindako filmetako maitasun-istorioekin justizia egiteko moduan. Irudi erromantikoak lehen argazkietan agertzen dira, baina ez ditu ikusleak txundituta uzten. Feminismoa nahitaez nabarmendu gabe feminismoa adierazten duten unean harrapatutako aukera emozionalen multzo baten parte dira. Adiera tradizionalean ideologiarik ez dutenez, gehiago tratatzen dira sentimenduez, psikologiaz. Beraz, ez dira bere garaiko arte politizatuenetakoak, nahiz eta argi geratu jorratzen dituen gaiak generoaren pertsonifikaziokoak direla, emakume batek gizonen gozamenerako interpretatuz ikusita.
Imajineria bera bakartuta dago, Sherman ia beti bakarrik agertzen baita argazkietan, eta horrek areagotu egiten ditu lagun edo senitartekorik ez izateak eragindako gorabeherak. Hala ere, beste pertsona baten akonpainamenduak deuseztuko luke argazki gehienen isolamendu mitikoa, eta, guztiaren ondoren, artista alienatuaren, postmodernoaren, erakusgarri dira. Irudi hauetan nolabaiteko erresistentzia aurkitzen dugu, koketeriaren osagarri estilizatuetatik haratago, zerbait sakonagoa gertatzen den leku baterantz. Argazki hauetako asko emozioei buruzkoak badira ere, askotan afektua faltsua da, kameraren ustezko egiaren ondorioak, funtsean irrealak edo surrealak, nolabait adieraziz. Emakume gazte baten irudiei buruz hitz egiten ari garela, erraz ondorioztatu dugu oraindik ez dituztela harengan sartu esperientziaren zigorrak. Horrek esan nahi du ezen –artelanen artea– nahikoa dela erreskatatzeko, heltze-prozesuan hain barneratuta egongo litzatekeelako. Badirudi horren arrazoiak azalpen edo justifikazio gutxi dituela. Hala da, besterik gabe. Bere azken argazkien esperientziak emakumea oso ikuspegi gogorretik nola interpretatzen duen erabaki du, eta ez du arrastorik uzten bere lana ulertzeko. Badirudi ezen, gomazko baginen itsusitasunan ondoren edo ilehori sexyen makillajearen azpian, oraindik ere sumindu handiagoa dagoela. Zerk eragin zion Shermani horrela lan egitea?
ARTIFIZIALTASUNAK:
Argazkirik itsuenak 80ko hamarkadaren amaieran eta 90eko hamarkadaren hasieran egin ziren: izugarriak eta groteskoak dira. Alde handia dago fotogramen eta gorputzeko atal sintetikoekin egindako lanen artean. Artean nahita egindako 'itsusitasunak' historia luzea du, baina Shermanen kasuan desitxurazioa hain da muturrekoa, ezen, nola edo hala, harritzeko gaitasuna galtzen baitu. Sherman gehiegi ari da lanean, hondatutako decorumaren zentzua erakustean. Irudiak muturreko malformazio baten adibide bihurtzen dira, eta orduan ez dira beldurgarriak, zentzugabeak baizik.
Argazkien gustu ia komikoa izan arren, argi dago gehiago oinarritzen direla Shermanen irudimenaren eraikuntzan bere psikearen errebelazioetan baino. Lehenengo kasuan, Shermanek ia ez du bere gorputza erakusten irudi horietan; beraz, zaila da esatea berari buruz ari dela. Eta bigarrenean, zati artifizialak erabiltzeak esanahitik urrundutako irakurketa egiten laguntzen du. Hala ere, irudi horien larruazal ulkerosoak eta muturreko sexualak galdera honetara garamatza: zergatik begiratu ere egin nahi luke inork?, baita kontuan hartuta giza izaeraren, zehazki, emakumearen, zentzugabekerian oinarritzen direla. Sin título#250 (1992) lanean, emakume zahar eta beldurgarri baten aurpegia ikusten du zuzenean ikusleak. Ile ilehori sintetiko batzuk ditu, eta burua ia burusoil bihurtzen dute. Buruari eusten dioten besoak zurez eginak daude argi eta garbi, eta titiburu gorri handiak eta sabel haurdun bat dituzten bularrek, berriz, hankarik gabeko bagina erraldoi batera eramaten dute. Gorputza iledun kanaberen gainean dago, eta oso desatsegina da aurre egitea, Shermanek bere lanaren fase horrek nolabaiteko katarsi-funtzioa izango balu bezala. Baina zati horien munstrotasunak ez du hainbeste gogaitzen, barregarriak dira, Shermanek bere ibilbidean ikertzen duen ezaugarria.
Batek ezin du imajinatu ospetsu egin zuen hasierako lanetik urrunago dagoen lanik. 20 urte zituenean, emakumearen betiko dilema konponduta zegoela zirudien, bere generoa interpretatzera behartuta. Laurogeiko hamarkadako argazki-talde batean, Shermanek, koloretan, askotariko poseak irudikatzen ditu: badirudi ideia hori fotograma zinematografikoetatik hartua izan dela; haren ondorengo lan ia guztia lehen proiektuaren berrikuntzei zor die bere irmotasuna eta indarra, baina irmotasun apur batekin, gero haserre bihurtu zena. Irudi bikain batean, Sin título#119(1983), Shermanek ile erdiko kantari gisa erretratatzen du, perla artifizialak, besoak luzatuta eta ahoa erabat irekita. Ez du denboraldi bereko beste argazki batzuen genero-mespretxurik, eta, beraz, iradokitzaileagoa da. Antzezpen hunkigarria da, eta interpretatzen duen papera ez da estralurtarra; aitzitik, nolabaiteko zaurgarritasun ertain absurdoaren bidez asetzen du. 1984ko beste irudi bat,#132 izenbururik gabea, Sherman marra gorri eta horiko jantzia erakusten digu, ezkerreko eskuan zigarro bat eta eskuineko aldean garagardo-lata bat dituela. Haren aurpegia, partzialki ilunduta egon arren, beldurtuta dagoela dirudi, irribarre egiten badu ere. Berriro ere ahultasun nabariaren irudia da, nahiz eta desitxuratze fisikoaren ideia eratzen hasi zen, larritasun psikikoaren edo maila zabalago baten adierazle gisa, kultura-urritasunaren adierazle gisa. Shermanen ikusleek ez dakite aldaketa horren zergatia. Artista pertsona onaren pose bat mantentzeaz aspertu da, izan ere, haren eragina 1985ean hasi zen, irudi batean Sherman gizonezko ileorde batez eta ilunabarraren argitan dagoen txerri-mutur batez jabetu zenean.
ARAUAK HAUSTEA
Portaeraren ikuspegitik, Cindy Sherman onaren eta txarraren arteko tentsioak erakusten du rolen interpretazioak ondorioak dituela, ez bakarrik ikuslearentzat, baita artistarentzat berarentzat ere.
2000. urterako, Shermanek argi uzten du trabestismoa eta ironia sakona izango liratekeela bere gai nagusiak, emakumearen figurarekin eta psikearekin duen erlazioan oinarrituta. Mende berriaren hasieratik XXI. mendearen lehen hamarkadaren erdiraino erabiltzen dituen pailazoen irudiak oldarkorrak eta beldurgarriak dira, eta arriskutsuak dirudite. Kolore primarioetako makillaje neurrigabea eta benetako gaiztakeriazko begiradarekin bat datoz. Laztasun horrek menderatu egin zuen aurreko hamarkadako lana, eta emakumearen duintasunari gogor erasota. Gizon arraro baten misoginia da, itxuraz emakumeen balioa zalantzan jartzen duen emakume batek betikoa. Irudi beldurgarrienetako bat ahultasun-sentimendutik abiatzen da berriro. Adibidez, 2000. urteko argazki batean, Sin título#359 delakoan, adin ertaineko emakume bat ikusten dugu, bere begien inguruan makillaje zuria duena, eta ezpainen gainean betile faltsuak kopetaraino iristen zaizkionak. Hainbat kate-multzorekin apaindu du lepoa. Artistak, ezpain gorriekin, kamerari begiratzen dio, atsegin emateko gogoz. Emozio hori irudiz irudi errepikatzen da, eta hori, Shermanek forma berriak sortzeko duen distira nabaria gorabehera, emakumearen antsietateaz barre egiten du, gizakia dagoeneko erakartzen ez duen objektutzat hartzen baita. Makillaje groteskoa, geruza lodietan banatua, itxuraz eguzkiak erretzen duen karikatura bihurtzen du, eta, azkenean, ez da ezagutzen.
Egungo lana
Lan berrietan, urtetan sartu den artista bat ikusten dugu, eta emakumeak gizartean duen arketipoa astintzen jarraitzen du. Iraganeko edertasun baten ideia, gero hilda dagoena, maiz agertzen da; argazki askoren ahultasuna nazkagarri bihurtzen da. Adibidez, Sin título#465 (2008), Sherman dama handi gisa agertzen da Central Park-en kanpoaldean; Palabra de honor delako soineko bat eta perlazko lepokoa ditu. Aldapa izugarria ere ikusten da. Zimurrak masailen koloretearen azpian eta ezpainen gainean ikus ditzakegu. Erdizka biratutako gorputzak asko begiratzen dio ikusleari, eta bere aldean Medusaren begirada ez dirudi kaltegarria. Samintasunaren ideia ez dirudi oso urrun dagoenik eta Shermanek irudikatzen duen papera desatsegina da; oso haserre dago eta haserre hori komunikatzeko prest.
Beste argazki batean, Sin título#476 (2008), Shermanek emakume aberats baten rola interpretatzen du. Jantzi luze gorri batekin jantzita dago, eta terrier gris txakurtxoa du inguruan. Haren ileordea zilarreztatu egin dute, eta, haren atzean, itsas ikuspegi hutsala ikusten dugu. Bere arrakastaren erosotasunean harrapatuta dagoen pertsona bat erakusten digu irudiak, eta agian ez da urrunegi joango guri eta artistari berari aplika dakiekeen nolabaiteko ukitu alegorikoa hautematen badugu. Bere irudimenezko mozorroez gain, Shermanek ez du artearekiko interes handirik erakusten; hala ere, azken bi urteetako lanean, lan grafikoaren aurka agertu da, normalean naturarena. 2010eko titulurik gabeko irudi batean, mozorro bat darama, zaku bat, begi beltz bat eta hiru kate elkartuta jakatik zintzilik. Argazkiaren ezkerraldean gertatzen da hori; eskuinaldean, ile beltzaran luze batekin ikusten dugu, eta, gezi marroi batekin, oinetaraino. Bi irudien atzean, bi aldeetan zuhaitzez apaindutako bide baten inpresioa dago. Irudia zuri-beltzean dago. Bi kasuetan, Shermanen begirada galdua dago, ez du ezer erregistratzen ikusleari begiratzen dion bitartean.
Antzeko eraikin batean, hau ere 2010ean, ezkerreko irudiak tunika garden bat darama soineko urdin baten gainean, lore zuriekin. Argazkian nekatua dirudi, nabarmen zahartua. Eskuineko aldean, Shermanek haragi-koloreko mozorro bat du, biluzik egotea entretenimendu zentzugabearen antzeko zerbait eskaintzen duena: mozorroak izerdi neurrigabeak eta ile pubikoko triangelua ditu. Shermanek, enkargatuen mutil-mozketa batekin, ezpata faltsu bati eusten dio. Irudiaren atzean, XIX. mendeko eszena bat dago, baso hostotsu batek inguratutako lakua. Irudigintza grafikoa zuri-beltzean dago berriro. Mitoaren ideiak indarra hartzen du, Shermanek izatearen mitologia barregarria irudikatu nahi duela ohartzen gara.
Azken lan horietan, badirudi Sherman ez zela estrepitoarekin amaitzen, kexu batekin baizik. Baina Sherman ez zen oraindik hirurogei urtera iritsi; beraz, goizegi izan zitekeen arteari agur esateko. 500 irudi inguruko ekoizpen miresgarrian, artistek feminitatearen historia atzematen dute ideologietara jo gabe. Edo badirudi hori. Mozorroen azpian, begirada larri horren azpian, badirudi Shermanek maitatua eta onartua izateko desirari buruz dituen ideiek izaera iraultzailea dutela. Emakumeek Shermanentzat barregarria den portaera ikasten dute, ez da atsegina izateko genetikoki prestatuta baleude bezala. Hein batean, arte hori bere baitan daraman ahultasun ideiagatik erradikalizatzen da; beraz, ezin da esan Sherman mozorrotzera mugatzen denik. Berak interpretatzen eta pertsonifikatzen du, aldi berean, bere generoaren portaera. Hain da benetakoa, ezen errealismo politikoa argazkiaren barruan sortzen baita. Ez da Shermanen artearen agerikoa, haren edukirik sakonena baizik. Izan ere, ikusleak intuitu egin behar du, testuingurua ez baita inoiz argi geratzen. Shermanen argazkien haserrea askoz eskuragarriagoa da, baina urruneko efektua da. Sherman erreala bere mozorroen berriteriaren eta bere pertsonaia mitikoen urrakortasunaren artean dago. Pertsona hori arte garaikidekoa da argi eta garbi.
Zoriaren gurpila (Tarot karta)
Zoriaren gurpila (X) 78 kartako tarot-estalki batean, triunfoen eta Arkano Nagusien arean eta hamargarren karta da Tarot joko gehienetan. Jokoan zein kartomantzian erabiltzen da.
Deskribapena
A.E. Waite funtsezko pertsona izan zen tarotaren garapenean, garai hartan ere garatzen ari zen sistema hermetikoaren ildotik, eta berak sortutako karta-sorta gaur egun erabilera komunean egoteaz gain, tarot modernoko beste sorta batzuen oinarria ere bada.
1910eko Waiteren Pictorial Key to the Tarot liburuaren arabera, Zoriaren Gurpila txartelak hainbat elkarte jainkotar ditu:
"10.ZORIAREN GURPILA: helburua, fortuna, arrakasta, goratzea, zortea, zoriona. Alderabtzuz: gehitzea, ugaritasuna, alferrikakotasuna."
Zoriaren gurpila txartela, Arkana Nagusietako beste karta batzuk bezala, asko aldatzen da Tarot sorten arteko irudikapenean. Karta XV. mendeko tarotaren hasieratik irudikatu da, Rota Fortunae Fortuna jainkosaren gurpilaren ondoren. Irudiek, eskuarki, sei edo zortzi erradioko gurpil bat izaten dute, eta, askotan, indibiduo batek (batzuetan gizakia; batzuetan, esfinge baten antza duen izakia) laguntzen dio, orrazkera egiptoar klasiko batekin. Sorta batzuetan, hala nola AG Müller-ean, benda bat daraman pertsona batek ere zaintzen du gurpila; eta, askotan, pertsona batzuk eserita edo gurpil gainean jartzen dira, eta beste batzuk, berriz, gurpil horretatik erortzen.
Gurpila ez da beti letraz inskribatuta agertzen. Kasua bada, T-A-R-O (erlojuaren orratzen noranzkoan) edo T-O-R-A (erlojuaren orratzen kontrako noranzkoan) letrak lau erradiorekin lerrokatuta egon daitezke maiz, eta R-O-T-A gisa ere interpreta daitezke, "gurpil" esan nahi duen hitz latindarra. Sorta batzuetan, hala nola Waite-n, gurpilak sinbolo kimiko gehigarriak ditu, lau elementuak adierazten dituztenak: Lurra, Airea, Sua eta Ura (esaten da, halaber, Tarot osoan Pentakuluen edo Diskoen, Bastoen, Ezpaten eta Kopen lau "paloak" dituztela, hurrenez hurren. Ikur horiek aztiaren mahaian ere ikus daitezke aztiaren txartelean [I. txartela].
Samlesburyko sorginkeria prozesua
Samlesburyko sorginak Lancashireko Samlesbury herriko hiru emakume izan ziren —Jane Southworth, Jennet Bierley eta Ellen Bierley—, 14 urteko neskatila batek, Grace Sowerbuttsek, sorginkeria praktikatzeaz akusatuak. 1612ko abuztuaren 19an, Ingalaterrako Lancasterreko Assizen epaiketa izan zen sorginkeria-prozesu batzuetan. (Assize ingelesezko ahots bat da, eta Curia regisetik sortutako dokumentu legegilea irudikatzen zuen; 1179. urtean, bere prerrogatiba gehienen justizia feudala kendu zuen. Ingalaterran, idatzi gabeko zuzenbidearen arauen arrakastaren berri eman zuen, ohituraz eta auzitegien jurisprudentziaz zigortuak). Bi egun iraun zuten, eta Ingalaterrako historian famatuenen artean daude. Ezohikoak izan ziren garai hartako Ingalaterran, bi alderditan: Thomas Pottsek, gorteko funtzionarioak, Sorginen aurkikuntza zoragarria Lancaster konderrian lanean argitaratu zituen prozesuak; eta ohiz kanpoko kopuru handia aurkitu zituen errudun eta eseki, hamar Lancasterren eta beste hainbeste Yorken. Samlesburyko hiru sorginak, ordea, aske geratu ziren.
Emakumeen aurkako karguak haurren hilketa eta kanibalismoa ziren. Aitzitik, han bertan prozesatutako beste areak, Pendleko sorginkeria prozesua barne, malefizumaz salatu zituzten, hau da, sorginkeriaren bidez kalteak eragiteaz. Hiru emakumeen aurkako kasua "harrigarria" izan zen, epaileak apaiz katoliko baten tresna iraingarri gisa azaldu zuenean Grace Sowerbutts.
Historialari askok, bereziki Hugh Trevor-Roper-ek, iradoki dute XVI. eta XVII. mendeetako sorgin-epaiketak garaiko borroka erlijiosoen ondorio izan zirela, bai Eliza Katolikoan, bai protestantean, heresiatzat zeukatena ezabatzeko. Samlesburyko sorginen epaiketa, agian, joera horren adibide garbia da; izan ere, «propaganda antikatolikoko lan» gisa deskribatu da, eta baita Lancashire, garai hartan eskualde basatitzat eta legerik gabetzat jotzen zena, sorginez ez ezik, "konplotatzaile papistez" ere purgatzen ari zela frogatzeko zirkoko prozesu gisa ere.
Aurrekariak
Sorgin prozesatuak Lancashiren bizi ziren, XVI. mendearen amaieran agintariek eskualde basatitzat eta legerik gabekotzat jotzen zuten konderri ingeles batean, «legendazkoa zen, bere lapurreta, indarkeria eta laxotasun sexualarengatik, non Eliza zintzoa baitzen, pertsonek beren doktrinak ulertu gabe». Maria erregina hil zenetik eta 1558an Isabel ahizpaerdia tronura igo zenetik, apaiz katolikoak urruneko lekuetan ezkutatu behar izan zuten, hala nola Lancashiren, non meza sekretuak egiten jarraitu baitzuten. 1612. urtearen hasieran, epaiketen urtean, Lancashireko bake-epaile bakoitzak bere eskualdeko errefusatzaileen zerrenda bat osatzeko agindua jaso zuen: Ingalaterrako Elizaren zerbitzuetara joan nahi ez zutenak, garai hartako irain kriminala.
Southworth familia
XVI. mendeko Erreforma Anglikanoak, Ingalaterrako Eliza Aita Santuaren agintaritzatik eta Erromatar Eliza Katolikotik banandu zenean, Samlesburyko Southworth familia zatitu zuen. Sir John Southworth, 1595ean hil zen arte familia burua, errefusatzaile nabarmena izan zen, eta hainbat aldiz atxilotu zuten, fede katolikoa utzi nahi ez zuelako. Bere seme zaharrena, hura ere John izenekoa, anglikanismora bihurtu zen, eta horrexegatik utzi zuen aitak jarauntsitik, baina gainerako familiako kideek katoliko sendo izaten jarraitu zuten.
Salatutako sorginetako bat, Jane Southworth, John semearen alarguna zen. Haren eta aitaren arteko harremanak ez dirudi lagunkoiak izan zirenik; John Singletonek emandako testigantza baten arabera, Sir John bere "maisua" zela esan zuen, eta John Southworth (Ssolburne) semearen etxera joan zen hura galaraz zezakeen, eta uste zuen Janek (Jane Southworth, ezkongabetan Sherburne) senarra hil zuela. 1598an ezkondu zirenetik Samherlower Lower Hall-en bizi izan ziren. Janek 1612an, sorginkeriagatiko epaiketa baino hilabete batzuk lehenago alargundu zen, eta zazpi seme-alaba zituen.
Ikerketak
1612ko martxoaren 21ean, Lancashireko Fence herrixkaren kanpoaldean bizi zen Alizon Device, Pendle Hilletik gertu. Halifaxeko (Yorkshire del Oeste) John Law saltzaile ibiltariarekin topo egin zuen, eta hark ukatu zizkion objektu batzuk eskatu zizkion. Handik minutu gutxira, apoplexia bat izan zuen Lawek, eta horren errua Alizoni egotzi zion. Elizabeth amarekin eta James nebarekin batera, 1612ko martxoaren 30ean Roger Nowell magistratuaren aurrean agertzera deitu zuten Alizon. Lortutako ebidentzietan eta aitorpenetan oinarrituta, Nowellek erabaki zuen Alizon eta beste hamar hurrengo Assizeetan epaituko zirela malefizumez (sorginkeriaren bidez kaltea eragitea).
Lancashireko beste magistratu batzuek Nowellek konderrian sorginkeria aurkitu zuela jakin zuten, eta, 1612ko apirilaren 15ean, Robert Holden bake-epaileak ikerketak hasi zituen Samlesburyko bere jurisdikzioan. Ondorioz, zortzi pertsona Lancasterreko Assize bulegora bidali zituzten, eta horietako hiru —Jane Southworth, Jennet Bierley eta Ellen Bierley— Grace Sowerbutts-en, Jenneten bilobaren eta Ellenen ilobaren gainean sorginkeria egiteagatik salatu zituzten.
Epaiketa
Epaiketa 1612ko abuztuaren 19an izan zen Sir Edward Bromley-ren aurrean, Londresetik hurbilago zegoen zirkuitu court batera igo nahi zuen epailea, eta, horretarako, Jacobo erregea txunditzeko prest zegoena. Epaiketa hasi baino lehen, Samlesburyko zortzi errudunetatik bost askatzeko agindu zuen Bromleyk, etorkizuneko bere jokabideari buruzko ohar batekin. Gainerakoak —Jane Southworth, Jennet Bierley eta Ellen Bierley— «sorginkeria deritzen ekintza maltzur eta deabrutsuak» erabiltzeaz akusatu zituzten, Grace Sowerbuttsen eta haren gainean», eta errugabetzat jo zituzten. 14 urteko Grace zen karguaren lekuko nagusia.
Thomas Walshman, ustez hil eta akusatuek jan zuten haurraren aita, izan zen ebidentziak eman zituen hurrengo lekukoa. Urtebete inguru zuen bere semea hil zela baieztatu zuen. Grace Sowerbutts apirilaren 15ean aitaren aletegian hilda bezala aurkitu zutela gaineratu zuen, eta hurrengo egunera arte ez zela bere onera etorri. Beste bi lekukok, John Singletonek eta William Alkerrek, berretsi zuten Jane Southworthen aitaginarrebak, Sir John Southworthek, uko egin ziola semea bizi izan zen etxean sartzeari, Jane «emakume gaiztoa eta sorgina» zela uste baitzuen.
Ikuskapenak
Thomas Pottsek, Lancasterreko Assize erakundeko funtzionarioak, ebidentziak entzun ondoren, gortean zeuden askok erruduntzat jo zituzten. Epailearen galdetzapean, haien aurka aurkeztutako karguei zer erantzun zieten galdetu zieten, eta Pottsek erregistratu zuen "umilki, begian malkoak zituztela belaunikatu egin zirela". Berehala, "Grace Sowerbuttsen aurpegia aldatu egin zen"; lekukoak "eztabaidatzen hasi ziren eta elkar salatzen hasi ziren", eta, azkenik, onartu zuten Thompson izeneko apaiz katoliko batek entrenatu zuela Grace. Orduan, Bromleyk bi bake-epailek, William Leigh eta Edward Chisnal, aztertzeko konpromisoa hartu zuen. Galdetzean, Gracek berehala onartu zuen bere istorioa faltsua zela, eta zer esan zioten Jane Southworthen osabak, Christopher Southworthek (alias Thompson), Samlesbury inguruan ezkutatuta zegoen apaiz jesuitak esan ziola zer esan. Southworth, Samlesbury Halleko kapelaua, Jane Southworthen osaba eta politikaria zen. Leighek eta Chisarrenek galdeketa egin zieten akusatutako hiru emakumeei, Southworthek aurkako ebidentzia zergatik egin zezakeen jakiteko, baina inork ezin izan zuen inolako arrazoirik eman, Eliza anglikanokoak izatea izan ezik. Adierazpenak entzunaldian irakurri ondoren, Bromleyk akusatuak erruduntzat ez hartzeko agindu zion epaimahaiari, eta hauxe erantzun zuen:"Jainkoak itxaropen guztietatik haratago askatu ditu. Jainkoari eskatzen diot mesede hau erabili eta horrela faboratzeko, eta kontuz ibili aurrerantzean ez erortzeko: Eta horrela, gorteak aske utzi behar direla agindu behar du."Pottsek honelaxe amaitu zuen epaiketaren erregistroa: "Hala, izaki xaloak izan ziren, epaile zintzo horren zainketa eta ardura handiagatik, konspirazio horren arriskuaz aske; apaizaren jarduera odoltsu hori agerian geratu zen."
Sorginen aurkikuntza zoragarria Lancaster konderrian lanean jasotakoa
Epaiketei buruz dakigun ia guztia Thomas Pottsek, Lancasterreko Zigor Auzitegiko funtzionarioak, idatzitako jarduketen txosten batetik dator. Txostena idazteko argibideak jaso zituen Pottsek, eta 1612ko azaroaren 16an osatu zuen lana. Bromleyk eskuizkribua berrikusi eta zuzendu zuen 1613an argitaratu baino lehen, eta adierazi zuen "benetan informatuta" zegoela eta "ados eta balioz argitaratuta" zegoela. Itxuraz hitzez hitzeko kontakizun gisa egon arren, liburua ez da epaiketan esan zenaren txostena, gertatu zenari buruzko gogoeta baizik; Hala ere, Pottsek «txosten fidagarria ematen du, baina ez osoa, sorginkeria-prozesu bati buruz Assize batean, baldin eta irakurlea konturatzen bada idatzizko materiala erabiltzen duela akta-literalen ordez».
Epaiketaren sarreran, honelaxe idatzi zuen Pottsek: "Horrela utzi ditugu Pendleko basoko Graund sorginak epaimahai oso egoki baten iritzi onean." Ordurako, Bromleyk Pendleren hiru sorginen aurkako salaketak entzun zituen, erruduntasuna aitortu baitzioten, baina artean aurre egin behar zien besteei, errugabetasunari eusten baitzioten. Bazekien haien aurkako testigantza bakarra bederatzi urteko neskato batek egin zuela, eta Jacobo erregeak epaileei ohartarazi ziela sorginkeria leporatu eta sinesgarritasunaren aurka jarritako frogak arretaz azter zitzatela. Epaiketaren txostenaren amaieran, Pottsek dio espero zen "ordenaz eta agindu bereziz" aurkeztu zela, ustez epaileena. Hiru sorgin erruduntzat jo eta heriotza-zigorra ezarri ondoren, Bromley sinesgarritasunari buruzko edozein susmo saihestearen aldekoa izan zitekeen, Grace Sowerbuttsek aurkeztutako frogen "azalpen magistrala" aurkeztuta, Pendleko gainerako sorginekin jarraitu aurretik.