cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Casting sofa
Pornografia
The Casting Couch (c. 1924), stag film generoko titulu klasiko bat, casting sofaren irudikapen goiztiarra izan zen, geroago ospetsu bihurtu zen tropo pornografiko gisa. Hamar minutuko filmean, casting-zuzendari batek aktore gazte bati esan dio entzunaldi batean bainu-jantzia erabil dezala; era voyeuristan zelatatzen du beste gela batean biluzik dagoen bitartean, eta gelan sartzen da berari sexua eskatzeko. Aktoreak, hasieran, gogorik gabe erantzuten dio, baina zuzendariarengana itzuli da, How to Become a Movie Star izeneko liburu baten aholkua hartu ondoren. Felazioa eta koito baginala egiten ditu filmean paper baten truke; azken hori sofa batean gertatzen da. The Casting Couch filmak izenburu batekin amaitzen du: "Izar bihurtzeko modu bakarra zuzendari on baten azpian egotea eta haren goranzko bidea lantzea da". Zimmerren ustez filmak castingeko sofa hitza ospetsu bihurtu zuen.
Scolecenchelys profundorum
Scolecenchelys profundorum Scolecenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Montù Beccaria
Mugakideak
Montù Beccariak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Casting sofa
Pornografia
Pornografiako webguneek casting sofaren eszenografia erabili dute maiz, Backroom Casting Couch ekin hastia 2007an. 2009tik 2020ra, GirlsDoPorn pornografia-enpresak casting sofa pornografiako ehunka bideo ekoitzi zituen, pornografian agertu ez ziren 18-22 urteko emakumeekin. Bertan agertzen diren emakumeak manipulatu, hertsatu, gezurra esan, marihuana edo beste droga batzuk eman zizkieten, edo fisikoki sexu-harremanak izatera behartu zituzten, konpainiaren aurkako demanda bateko biktimen kontakizunen eta materialen arabera. Web gunean sartuta zeuden sei pertsona bortxaketaz, iruzurraz eta hertsapenaz salatu zituzten 2019ko azaroan. Konpainiaren bideo ofizialak mila milioi aldiz baino gehiagotan ikusi ziren, bere webgunean ordaindutako harpidetza-zerbitzua barne, eta kalkulatzen da 680 milioi bisita izan zirela Pornhub gunean, non kanal ofiziala izan baitzen guneko 20 kanal ikusienetako bat. Bideoen kopia piratak ere ehunka milioi aldiz ikusi ziren. Salaketa judizial baten arabera, bideoak pornografia arrunteko webguneetan egon litezke 2020ko abendura arte, gutxienez. 2020an, guztira 12,75 milioi dolar eman zitzaizkien bi emakumeri, web gunerako filmatzen ari ziren emakumeak prozesu osoan engainua jasan zutela argudiatuz.
Crabro cribrarius
Crabro cribrarius erle espezie bat da, Crabro generoan eta Crabronidae familian.
Scolecenchelys puhioilo
Scolecenchelys puhioilo Scolecenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
La Orquesta Mondragón
La Orquesta Mondragón 1976an Donostian sorturiko musika taldea zen, burua eta kide ezagunena Javier Gurrutxaga zuena.
Izena
Izena Arrasate udalerriaren gaztelaniazko izenetik datorkio. Gipuzkoan gaztelaniaz eta herri hizkeran norbait Arrasatera bidaltzea ("mandarte a Mondragón") automatikoki eroa edo txoratua dagoela esatea baita, udalerri honetan Santa Ageda bainutegia eta eroetxea baitago (1897an Canovas del Castillo espainiar politikaria hil zuten lekua).
Ibilbidea
Euskal Herrian fusio musika eta antzerkia nahastu zituen talde aitzindarietako bat da. Hastapenetan taldeko bi zutabe nagusiak Javier Gurrutxaga (abeslaria, dibertigarria eta eszentrikoa) eta Popotxo Aiestaran ziren (azken hori, bere mimikaren bitartez abesti bakoitza umorezko gag bilakatzen zuen komikaria).
NGC 2274
NGC 2274 galaxia bat da, Gemini konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Hodna mendiak
Hodna mendiak (جبال حضنة, Monts du Hodna) Aljeriako mendikatea da, Tell-eko Atlasa eta Saharako Atlasa artean dagoena. Erromatarrek bertan bere limes eraiki zuten, berbereen erasoetatik babestuak izateko. Bertan Beni Hammad gotorlekua eta Kalaa hamaditen antzinako hiriburua daude.
Lur bat haratago
"Lur bat haratago" Joan Mari Irigoien idazle gipuzkoarrak idatzitako eleberri mardula da, 2000an argitaratutakoa "Elkar"ren bidez.
Euskaraz inoiz idatzitako nobelarik zabalena da hau, 658 orrialde dituena. XVII. mendean kokatua dago istorioa, Nafarroa eta Lapurdi artean eta nobela inguru haietako hizkera jasoan dago idatzia.
66. Oscar Sariak
66. Oscar Sarien ekitaldia 1994ko martxoaren 27an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1993. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Whoopi Goldberg izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.
Izendapen eta Sariak
Garaileak letra lodian agertzen dira.
Lorenzo Sanz
Lorenzo Sanz Mancebo (Madril, Espainia, 1943ko abuztuaren 9a - 2020ko martxoaren 21a) espainiar enpresaburua izan zen. Real Madril klubeko presidentea izan zen 1995 eta 2000 bitartean.
2006ko uztailean Málaga Club de Fútbol taldea erosi zuen. 2010ean jabea izateari utzi zion kluba qatartar inbertitzaile bati saldu eta gero.
Slinky
Slinkya malguki espiral batez osatutako jostailua da. Bere ezaugarriei esker (dimentsioak, hariaren diametroa, malgukiaren diametroa, masa, modulu elastikoa,...) mugimendu bitxiak gauzatzeko aukera du, hala nola, eskailerak jaistea, edo automatikoki plano inklinatu batetik aurrera egitea, hasierako ekintza txiki batetik abiatuta.
Oinarrizko ereduak altzairuzkoak edo koloretakoak dira, ortzadarraren antzera, malgukia mugitzean tonuek eragin handiagoa izan dezaten. Bere ospeak National Toy Hall of Fame zerrendan sartzea eragin zuen.
Luzetarako eta zeharkako uhinen hedapenari buruzko etxeko esperimentu mota ugari egiteko aukera ematen du
Historia
Slinkya Richard T. James itsas ingeniari estatubatuarrak asmatu eta garatu zuen 1943an eta Filadelfiako Gimbels denda departamentuan frogatu zuten 1945eko azaroan. Jostailuak arrakasta izan zuen, laurogeita hamar minututan 400 unitateko inbentario osoa saldu baitzuen. Jamesek eta bere emazteak Bettyk James Industries sortu zuten Clifton Heights-en, Pennsylvanian, Slinkya eta harekin lotutako hainbat jostailu fabrikatzeko, hala nola Slinky Dog eta Suzie, Slinky Worm. 1960an, Jamesen emaztea, Betty James, James Industries-eko presidente bihurtu zen eta, 1964an, operazioa Hollidaysburgera (Pensilvania) eraman zuen. 1998an, Betty James-ek Poof Products, Inc. enpresari saldu zion.
Slinkyak hasiera batean $ 1eko prezioa zuen, baina askok askoz gehiago ordaindu zuten Pennsylvaniako estatu osoan malgukiko altzairuaren prezioen igoerengatik; hala ere, bere historian zehar prezio apalean mantendu da Betty James-ek bezero txiroentzako jostailuaren eskuragarritasunari buruzko kezkaren ondorioz. Slinkya ez da jolasgelako jostailu gisa erabili: ikasgelan tresna didaktiko gisa agertu da, gerra garaian, Vietnamgo gerran zehazki, irrati antena (eramangarri eta hedagarri gisa) eta fisikako esperimentuetan NASArekin - Margaret  Rhea Seddon astronautak Slinkyaren portaera zero grabitatean frogatu zuen 1985ean Space Shuttle Discovery-ko transmisio batean. The Strong-en Rochester-en (New York), National Toy Hall of Fame-n sartu zen 2000. urtean. 2003an, Slinkya Jostailu Industria Elkartearen "Jostailuen mendeko zerrendan" sartu zen. Bere lehen 60 urteetan, Slinkyak 300 milioi unitate saldu zituen.
Sorkuntza
1943an, Richard James, Filadelfiako William Cramp & Sons ontzioletan lan egiten zuen itsas ingeniari mekanikoa, itsaso zakarrean tresna sentikorrak babestu eta egonkortu zitzakeen malgukiak garatzen ari zen. Jamesek ustekabean kolpatu zuen apaleko malgukietako bat eta ikusi zuen malgukia arku sorta batean "urrats" egiten zela liburu-pila batera, mahai batera eta lurrerantz, non bere baitan kiribildu eta zutitu zen. Jamesen emazteak, Bettyk, geroago gogoratu zuen: "Etxera etorri zen eta esan zuen: 'Uste dut altzairuaren propietate egokia eta tentsio egokia lortuko balitu, oinez egin zezakeela'". Jamesek hurrengo urtean altzairuzko alanbre mota ezberdinekin esperimentatu zuen eta azkenean ibiltzen zen malguki bat aurkitu zuen. Bettyk zalantzarik izan zuen hasieran, baina iritziz aldatu zuen jostailua moldatu ostean eta auzoko haurrek interes handia adierazi zutenean. Jostailuari Slinky ezizena jarri zion («liraina eta dotorea» esan nahi du), hitza hiztegi batean aurkitu ondoren, eta erabaki zuen hitzak egoki deskribatzen zuela metalezko malguki baten soinua zabaltzen eta kolapsatzen.
500 $-ko mailegu batekin, bikoteak James Industries (jatorriz James Spring & Wire Company) sortu zuen, tokiko makina denda batean Slinky-ko 400 unitate egin zituzten, bakoitza paper horiz eskuz bilduta, eta $ 1eko prezioan. Bakoitzak 7 cm-ko altuera zuen eta kalitate handiko Suediako altzairu urdin-beltzeko 98 bobina zituen. Jamestarrek zailtasunak izan zituzten Slinkyak jostailu-dendetan saltzeko, baina, 1945eko azaroan, Philadelphiako Gimbels Department Store-ko jostailu sailean plano inklinatuan jartzeko baimena eman zieten, jostailua erakusteko. Slinkya arrakastatsua izan zen, lehen 400 unitateak laurogeita hamar minututan saldu ziren. 1946an, Slinkya American Toy Fair-en aurkeztu zuten.
Geroko garapenak
Richard James-ek denda bat ireki zuen Albany-n, New York-en, segundo batzutan Slinky bat ekoizteko makina bat garatu ondoren. Jostailua letra beltzeko kaxa batean bilduta zegoen eta publizitateak Estatu Batuak saturatu zituen. James askotan agertzen zen telebistako saioetan Slinkya sustatzeko. 1952an, Slinky Dog-a estreinatu zen. 1950eko hamarkadan aurkeztutako Slinky-ko beste jostailu batzuk hauek izan ziren: Slinky Loco trena, Slinky Suzie harra eta Slinky Crazy Eyes, Slinkyak plastikozko begi-globoei atxikitako begi-zuloen gainean eramaten zituen betaurreko-parea. James Industries-ek patentea (AEB 2.415.012) eman zien beste hainbat fabrikatzaileri, Wilkening Mfg Filadelfia eta Torontoko konpainia barne, malgukidun jostailuak ekoizten zituena, hala nola Mr. Wiggle's Leap Frog eta Mr. Wiggle's Cowboy. Bere lehen 2 urteetan, James Industries-ek 100 milioi Slinky saldu zituen (bakoitzak 1 dolar, 6.000 milioi dolarren baliokidea izango litzateke, inflaziora egokituta, 5 urte horietan egindako sarrera gordinetan).
1960an, Richard James-ek konpainia utzi zuen bere emazteak dibortzioa eskatu ondoren eta Bolivian misiolari ebanjeliko bihurtu zen Wycliffe Bible Translators-ekin. Betty James-ek konpainia zuzendu zuen, hartzekodunekin malabarak eginez, eta 1964an Hollidaysburg-era ( Pensilvania) eraman zuen konpainia. Richard James 1974an hil zen. Konpainia eta bere produktu-lerroa Betty Jamesen gidaritzapean zabaldu ziren. 1995ean, jostailuaren arrakasta azaldu zion Associated Press-i esanez: "Soiltasuna da".
Betty James jatorrizko Slinkya merke mantentzen tematu zen. 1996an, prezioa 1,89 $ eta 2,69 $ bitartekoa zenean, New York Times-i esan zion: "Hainbeste ume daude jostailu garestiak ordaindu ezin dituztenak eta benetako betebeharra sentitzen dut haiekin. Gabonetako erosketak egitera noanean beldurra ematen dit eta jostailu bat 60 eta 80 dolar kostatzen zait, ez da ezer". 2008an, Slinkysak 4 eta 5 dolar artean balio zuen eta Slinky Dogs-ak 20 dolar inguru.
Gymnelus taeniatus
Gymnelus taeniatus Gymnelus generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Slinky
Geroko garapenak
1998an, James Industries Plymouth-eko (Michigan) Poof Products, Inc.-i saldu zioten, aparrezko kirol-piloten fabrikatzaileari. Slinkya Hollidaysburgen ekoizten jarraitu zuten. 2003an, James Industries Poof Products, Inc.-ekin bat egin zuen Poof-Slinky, Inc sortzeko.
Betty James 2008ko azaroan hil zen, 90 urte zituela, 1960tik 1998ra James Industries-eko presidente izan ondoren. 300 milioi Slinky baino gehiago saldu dira 1945 eta 2005 artean, eta Slinkyak salduena izaten jarraitzen du.
NGC 2275
NGC 2275 galaxia espiral bat da, Gemini konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Zubi eseki
Zubi esekia geografia oztopoak igaro ahal izateko eraiki ohi den zubi mota bat da, non taula kable bertikaletatik esekita dagoen. Lehenbiziko zubi esekiak K.a. 100. urte inguruan eraikitakoak dira, halere gaur egungo zubi esekien jatorria XIX. mendean kokatu daiteke, garaian hartan altzairuzko kable ugariz osatutako arku alderantzikatuez osatutako zubiak eraikitzen hasi baitziren, kable hauetan eta tenkatzaile bertikalen bidez zubiaren taula eta plataformak zintzilikatu ohi dira.
Gaur egungo munduko zubi eseki handiena Japonian dagoen Akashi Kaikyō zubia da. Europako luzeena Danimarkan dagoen Belt Handiko zubia da.
Villeneuve-d'Entraunes
Villeneuve-d'Entraunes Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Retornac
Retornac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Villeneuve-d'Entraunes
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 131 etxebizitza zeuden, 49 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 70 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 103 etxeak ziren eta 29 apartamentuak ziren. 49 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 9 etxek bost zituzten. 27 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Retornac
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Villeneuve-d'Entraunes
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 34 ziren, horien artean 22 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 22 pertsona aktiboetatik 21 lanean zeuden (12 gizon eta 9 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 12 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Retornac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.486 ziren, horien artean 978 aktiboak ziren eta 508 inaktiboak ziren. 978 pertsona aktiboetatik 895 lanean zeuden (504 gizon eta 391 emakume) eta 83 langabezian zeuden (40 gizon eta 43 emakume). 508 pertsona inaktiboetatik 247 erretiraturik zeuden, 108 ikasten zeuden eta 153 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Retournac udalerrian 1.163 unitate fiskal zeuden, 2.566 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.327 euro zen.
Villeneuve-d'Entraunes
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Retornac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 148 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 7 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 23 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 9 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 14 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 49 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 2 funerariak, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 4 margolariak, 9 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 4 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 6 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
Villeneuve-d'Entraunes
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Retornac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 kirol-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Retournac udalerrian 49 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.196 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Retournac udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 312 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Chase (1966ko filma)
The Chase (euskaraz Jazarpena) 1966ko Arthur Penn estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Horton Foote idazlearen 1952ko eta 1956ko izenbruru berdineko The Chase antzezlan eta eleberrian oinarritua dago. Marlon Brando, Jane Fonda, Robert Redford, E.G. Marshall eta Angie Dickinson aktoreek antzeztu zuten.
Bortiztkeria eta giza jokaera ankerra eta alde iluna ukitzen duenez, maiz garai beretxuko Sam Peckinpah zuzendariaren Straw Dogs (1971) filmarekin parekatu ohi da.
Argumentua
Bubber Reeves (Robert Redford) espetxetik ihes egin eta Texasko bere jaioterrira itzuli berri da, baina herritar makurrak denborapasa berri bat bailitzan harekiko jazarpen gupidagabe bati ekingo diote. Herriko Calder sheriffak (Marlon Brando) gizon zuzen eta zentzuduna izanik gizon ehiza hori galerazten saiatuko den herritar bakarra izango da.
Henry Rawlinson
Henry Creswicke Rawlinson ingeles militarra eta arkeologoa (Chadlington, Oxfordshire, 1810eko apirilaren 5a - Londres, 1895eko martxoaren 5a). Ekialdeko Indietako Konpainiako armadan zerbitzatu zuen 1827-1833 urteetan, eta ondoren Persiara joan zen xahren armada berriro antolatzera. Kandahar eta Bagdadeko hirietan ere ofizial militarra izan zen. Behistungo idazki kuneiformea eta Niniveko eta Babiloniako idazki asiriarrak aztertu zituen. 1856. urtean Indietako Kontseiluko kide izendatu zuten. Obra nagusiak: Persian Cuneiform Inscription at Behistun (1846-1851), A Commentary on the Cuneiform Inscriptions of Babylonia and Assyria (1850) eta Outline of the History of Assyria (1852).
Andrena curvungula
Andrena curvungula erle espezie bat da, Andrena generoan eta Andrenidae familian.
Châlons
Châlons Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Châlons udalerrian erroldatutako biztanleak 153 ziren. Familiak 58 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 64 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 57 etxebizitza nagusietatik 47 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 103 ziren, horien artean 74 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 74 pertsona aktiboetatik 67 lanean zeuden (42 gizon eta 25 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Châlons udalerrian 60 unitate fiskal zeuden, 166 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.509 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 informazio eta komunikazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Châlons udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 244 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hyde & Jekill
Hyde & Jekill edo Jekyll & Hyde, 2000ko Sara Mazkiaran nafar zinema zuzendariaren film laburra da, Leopoldo María Panero poetaren gidoia duena. Robert Louis Stevensonen Dr. Jekyll eta Mr. Hyde eleberrian oinarrituta dago.
Sinopsia
Egokitzapen autobiografikoa honek 18 urtetatik hainbat ospitale psikiatrikotan bizi izan den poeta madarikatu baten pertsonalitate bikoitza erakusten du.
Mendi xoko
Mendi xoko edo Mendixokoa (frantsesez Mendichoco) Lapurdiko Urruña udalerrian dagoen auzo bat da.
Saint-Maclou-la-Brière
Saint-Maclou-la-Brière Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Maclou-la-Brière udalerrian erroldatutako biztanleak 486 ziren. Familiak 162 ziren, horien artean 19 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 54 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 77 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 307 ziren, horien artean 224 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 224 pertsona aktiboetatik 210 lanean zeuden (123 gizon eta 87 emakume) eta 14 langabezian zeuden (1 gizon eta 13 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Maclou-la-Brière udalerrian 174 unitate fiskal zeuden, 508,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.538 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Maclou-la-Brière udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ar
Arra sexuaren bidez ugaltzen diren izaki bizidunen sexuetako bat da, espermatozoideak edo polena sortzeko gaitasuna duten banakoen sexua, alegia. Abere arrari orotsa ere esaten zaio.
Chelostoma florisomne
Chelostoma florisomne erle espezie bat da, Chelostoma generoan eta Megachilidae familian.
NGC 2276
NGC 2276 galaxia espiral bat da, Cepheus konstelazioan. Friedrich August Theodor Winneckeek aurkitu zuen n.
Osteochilus brachynotopteroides
Osteochilus brachynotopteroides Cyprinidaen familiako arrain espeziea da, Cypriniformesen ordenakoa.
Morfologia
Arrek 15 cm-ko luzerara heldu daitezke
Habitata
Ur gezako arrain bat da.
Kokalekua
Vietnamen dago.
Scolecenchelys tasmaniensis
Scolecenchelys tasmaniensis Scolecenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Mornico Losana
Mornico Losana Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Mornico Losanak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cuyler (New York)
Cuyler Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Cortland konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Jenio
Jenialtasuna aurrekaririk ez duten lorpenei lotzen da, kreatiboak, originalak eta unibertsalak direnak.
Ez da definizio zientifiko zehatzik existitzen jenio terminoarentzat, gainera, jenialtasuna berez existitzen den ala ez eztabaidatua izan da denbora luzez. Terminoa zentzu ugaritan erabiltzen da: banako baten aspektu partikular bati erreferentzia egiteko edo banakoari bere osotasunean; edo alor jakin bat asko ezagutzen duen polimata bati, hala nola, Albert Einstein edo Marie Curie). Jenialtasuna eta trebetasunaren arteko bereizketa eztabaidatua izan denean, psikologiak ikuspegi garrantzitsuak eskaini izan ditu.
Anolis marmoratus
Anolis marmoratus Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Gymnelus viridis
Gymnelus viridis Gymnelus generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Giotto ahuntzak zaintzen
Giotto ahuntzak zaintzen (frantsesez Giotto gardant les chèvres) Léon Bonnat margolari lapurtarraren margolana da, 1850an egina. Gaur egun Baionako Léon Bonnat museoan ikus daiteke. Margolan honekin Bonnatek haren burua ezagutzera eman zuen; garai hartan Madrilen zegoen eta lana San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian erakutsi zuen.
Historia
Margolan honek Giottoren biografiaren pasarte bat jasotzen du. Nahiz eta datu zehatzik ez izan Giottoren gaztaroari eta ikasketei buruz, Giorgio Vasari biografoaren arabera, Bondone izeneko nekazari baten semea zen. Haurtzaroan, artzain zebilela, harrietan marrazkiak egiten pasatzen omen zuen denbora. Cimabue florentziar margolaria, ardi baten marrazkia ikusirik, 11 urteko umearen trebetasunaz liluraturik gelditu zen. Aita konbentzitu eta gero Giotto Cimabueren ikasle bihurtu zen.
Azterketa
Margolan honekin Jean Auguste Dominique Ingres margolariak sortutako akademizismotik hurruntzen zen Bonnat, errealitatetik gertuago zegoen estilo baten alde, eta horrek eskandalua eta polemikak eragin zituen. Estilo honen inspirazioa Bonnatek margolari klasikoetan aurkitu zituen, batez ere Caravaggioren eta José de Ribera margolanetan.
Shayne Gostisbehere
Shayne Gostisbehere (Margate, Florida, 1993ko apirilaren 20a) euskal jatorriko estatubatuar izotz-hockey jokalaria da.
Bere aita, Regis, Floridara joandako ipar euskal herritar zestalaria da.
Mortara
Mortara Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Mortarak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Scolecenchelys vermiformis
Scolecenchelys vermiformis Scolecenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Lasioglossum tarponense
Lasioglossum tarponense erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Pseudotarphius bhutanensis
Pseudotarphius bhutanensis Zopheridae familiako koleoptero-espeziea da.
Kokalekua
Butanen dago.
Robert Millar
Robert Millar, gaur egun Phillippa York (Glasgow, Eskozia, 1958ko irailaren 13a) eskoziar txirrindulari ohi bat da. Bere ibilbide profesionala 1980-1995 artean burutu zuen. Eskalatzaile gisa nabarmendu zen.
2003an sexuz aldatu eta Phillippa York deitzera igaro zen.
Furlong
Furlonga luzera unitate bat da. Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan erabiltzen da batez ere. Zortzi furlongek milia bat osatzen dute. Hortaz furlong batek, 201.168 metroko balioa du, 220 yardakoa edota 660 oin anglosaxoiena.
Anolis megalopithecus
Anolis megalopithecus Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Bezkitz
Bezkitz Orbaibarrako Leotz udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
Jerry Edmonton
Jerry Edmonton, Gerald McCrohan jaioa, (Oshawa, Ontario - 1946ko urriaren 24a - Santa Barbara, Kalifornia, 1993ko azaroaren 28a) kanadar bateria jotzailea izan zen, Steppenwolf taldeko kidea. Berak eta Denis anaiak bere abizena Edmontonengatik aldatu zuten The Sparrows taldean jotzen zutenean. 1965ean John Kay eta Goldy McJohn sartu ziren taldean Toronton eta Kaliforniara aldatu ondoren Steppenwolf taldeari deitu zioten. 1993an hil zen, auto istripu batean.
Bezkitz
Bertako biztanleak bezkiztarrak dira.
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Geografia
Bezkitz Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Leotz udalerrian.
Inguru naturala eta kokapena
Leotz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 34 kilometrora.
Herburu
Herburu (frantsesez Herboure) Lapurdiko Urruña udalerrian dagoen auzo bat da. Udalerriaren ekialdean dago, Oleta auzoaren alboan.
Bezkitz
Klima eta landaredia
Gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta mantendu den guneetan ameztiak nabarmentzen dira. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera egindako birlandaketen ondorioz, Austriatik ekarritako pinu lariziarren (Pinus nigra) eta beltzen 351 hektarea daude.
Dairyland (Wisconsin)
Dairyland Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Douglas konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bezkitz
Estazio meteorologikoa
Leotzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Nobleen jaurerriaren lekua izan zen. Titularra Ferrand Oloritz zen 1472an. Gero, Iruñeko Dona Graziko monasterioak gozatu zituen haren eta Santsoainen errentak, eta 1546an Bakedaoko Bernardino Uhalderekin trukatu zituen.
XIX. mendearen lehen erdiko erreforma administratiboetara arte, Bezkizko eliz-jurisdikzioa bere elizako abade deitzen zenak zuen, herriak aukeratzen zuena; jurisdikzio zibila, berriz, Iruñeko merkatuko alkateari zegokion.
1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen, baina XX. mendean Leotz udalerrian sartu zen. 2009ko urriaren 20an, Nafarroako gobernuak Leozko Udalaren eskariari kasu eginez, Artariain kontzejua bertan behera utzi zuen, horretarako foru dekretu bat onartuz.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Leotz udalerria atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Koldo Zuazok, 2010ean, Leotz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Leotz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %15,04k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 15,10k eta 2018n % 28,20k. Euskal hiztun gehien dituen Erriberriko merindadeko udalerria da.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
20th of april
20th of april (euskaraz Apirilaren 20a) Oysterband ingeles folk musika taldearen abesti bat da. 1994an Trawler diskoaren barnean kaleratu zuten. Berez, Celtas Cortos espainiar zelta musika taldearen 20 de abril abestiaren ingelesezko bertsioa da.
Lasioglossum versatum
Lasioglossum versatum erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Kirol eskalada 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak
Emakumezkoen proba kirol eskaladan 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko abuztuaren 4tik 6era bitarte ospatu zen Aomi Kirol Urbanoen Parkean, Tokion. 16 herrialdeko 20 atletek hartu zuten parte.
NGC 2277
NGC 2277 izar bat da, Gemini konstelazioan. Heinrich Louis d'Arrestek aurkitu zuen n.
Nicorvo
Nicorvo Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Nicorvok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kirol eskalada 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak
Garapena
Formatuak hiru diziplina bateratzen ditu: abiadura eskalada eta bloke-eskalada eta eskalada sokarekin. Honelakoak dira hiru diziplina horiek:
Eskalatzaile bakoitzak lortutakoaren arabera puntuak izango ditu, honela lehenengoak puntu 1 izango du, bigarrenak 2 eta horrela amaitu arte. Hiru proben puntuazioa euren artean biderkatzen da.
Charrin
Charrin Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Charrin udalerrian erroldatutako biztanleak 643 ziren. Familiak 282 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 113 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 81 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 369 etxebizitza zeuden, 280 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 362 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 280 etxebizitza nagusietatik 244 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 45 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 153 etxek bost zituzten. 221 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 117 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 386 ziren, horien artean 260 aktiboak ziren eta 126 inaktiboak ziren. 260 pertsona aktiboetatik 232 lanean zeuden (125 gizon eta 107 emakume) eta 28 langabezian zeuden (12 gizon eta 16 emakume). 126 pertsona inaktiboetatik 67 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 40 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Charrin udalerrian 267 unitate fiskal zeuden, 610,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.622 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Charrin udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.692 hektarea erabiltzen.
Asetasun (kolorea)
Kolorearen teorian, asetasuna kolore tonu zehatz baten intentsitatea da. Kolorearen purutasunean oinarritzen da; kolore oso ase batek kolore bizia eta sendoa izango du, aldiz, asegabe dagoen kolore batek koloregabetasun gehiago izango du. Asetasun gabe, kolorea ilundu eta grisagoa egiten da.
Asetasuna bere intentsitate luminosoaren konbinazioak eta kolore espektroko uhin luzera desberdinek determinatzen dute. Kolore puruena luzera bateko uhin bat soilik erabiliz lortzen da intentsitate oso altuan, adibidez, laser bat. Intentsitate luminosoa murrizten bada, koloretasuna ere bai. Sistema kengarri bateko kolore bat asegabetzeko, zuria, grisa, beltza edo bere kolore konplementarioa gehitu ahal zaizkio.
Asetasuna koordenatuetako bat da HSL eta HSV sistema kolorimetrikoetan. Programa konputazional gehienek gerturaketa bat erabiltzen dute balio hau kalkulatzeko.
Zhang Zuolin
Zhang Zuolin (txinera sinplifikatua 张作霖; txinera tradizionala 張作霖; pinyin Zhāng Zuòlín; Wade-Giles Chang Tso-lin) (Haicheng, Liaoning probintzia, Qing dinastia, 1875eko martxoaren 19a - Mantxuria, 1928ko ekainaren 4a) txinatar mariskala izan zen.
Biografia
Lehenik artzain eta gero bide-lapurren buru izan ondoren, japoniarrekin batera errusiarren aurka (1905) borrokatu zen.
1911. urtean Mantxuriako jeneral eta gobernari izendatu zuten. Japoniarren esku utzi zuen bere probintziako ekonomiaren ustiapena eta Txinako hegoaldeko herriekin bat egitearen aurka agertu zen. 1918-1920. urteetan Pekin inbaditu zuen. 1922. urtean, ordea, Mantxuriaraino egin behar izan zuen atzera baina 1926-1928. urteetan berriro hartu zuen Pekin. Japoniarrek bultzatuta hil zuten, burujabetasunaren aldeko politika baitzeraman.
La Porcherie
La Porcherie Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 411 etxebizitza zeuden, 279 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 68 bigarren erresidentzia ziren eta 64 hutsik zeuden. 404 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 279 etxebizitza nagusietatik 222 bere jabearen bizilekua ziren, 44 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 59 etxek hiru zituzten, 80 etxek lau zituzten eta 120 etxek bost zituzten. 193 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 126 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 109 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 326 ziren, horien artean 223 aktiboak ziren eta 103 inaktiboak ziren. 223 pertsona aktiboetatik 194 lanean zeuden (109 gizon eta 85 emakume) eta 29 langabezian zeuden (15 gizon eta 14 emakume). 103 pertsona inaktiboetatik 51 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Porcherie udalerrian 259 unitate fiskal zeuden, 544 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.389 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 altzari denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Olevano di Lomellina
Olevano di Lomellina Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Olevano di Lomellinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Goldy McJohn
John Raymond Goadsby, Goldy McJohn bezala ezaguna (Toronto, 1945eko maiatzaren 2a - 2017ko abuztuaren 1a) kanadar teklatu jotzailea izan zen, Steppenwolf taldeko kidea. Heavy metalean organo elektronikoaren erabileran aitzindaria izan zen. 1965ean The Sparrows taldean sartu zen. Taldeak izena aldatu zuen Kaliforniara joan ondoren eta Steppenwolf izena hartu zuen. McJohn 1975era arte egon zen taldean, John Kayk bota zuen arte.
Adradas
Adradas Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 53 kilometrora dago. Udalerriak 67,45 km²ko azalera dauka, eta 2006ko erroldaren arabera 86 biztanle bizi ziren herrian.
Chicxulub kraterra
Chicxulub kraterra(tʃʼikʃuluɓ) antzinako talka-krater ra da. 180 km-ko diametroa du, eta ezagutzen den Lurreko talka-krater handiena da. Yucatan Penintsula ko plataforma kontinental ean asteroide baten talka eman zen. Gutxienez 10 km-ko zabalera zuen talka egin zuen asteroideak.
Arroken adinak eta isotopo-analisiak erakusten dutenez, talka Kretazeoa ren amaieran izan zen, duela 65 milioi urte inguru (-65Ma). Lurrean gertatutako suntsipen masibo nagusietako bat eragin zuen, eta dinosauroen desagerpenarekin lotzen dena. Hala ere, zientzalari batzuen arabera talka ez da desagerpenaren arrazoi bakarra, edo garai bertsuan izandako talketako bat baino ez da Chicxulub.
Glen Penfield geofisikariak kraterra aurkitu zuen 1970eko hamarkadan petrolio bila zebilela. Hala ere, hasieran Penfieldek ez zekien egitura geologiko hau krater bat zenik. Gerora, Alan Hildebranden laguntzarekin, talka-egitura bat zela iradokitzen zuten frogak aurkitu zituen: talka-kuartzoa, grabitate-anomalia bat eta tektita inguruetan.
2010eko martxoan, 33 erakundeko nazioarteko 41 adituk 20 urteko ikerketa-lanak eta frogak aztertu zituzten, paleontologia, geokimika, klimatologia, geofisika eta sedimentologia arloetan. Lantaldeak ebatzi zuen Chicxulub talkak K-T muga garaiko espezie-galeraren prozesua piztu zuela, dinosaureoena barne.
Kokapen geografikoa
Kraterra Yucatán penintsularen azpian lurperatuta dago, Mexikon. Erdigunea Yucatán estatuko Chicxulub herritik hurbil dago, eta hortik datorkio izena. Talka itsasoan gertatu zen, karbonatozko plataforma kontinental batean. Bertan, sedimentazioa gertatu da, eta 1000 metroko sedimentuz estalita dago.
Geologia
Tupa-kareharri zko geruzak ageri dira kratoiaren gainean, 1000 metroko lodiera dutenak, arroka horietan egindako datazioak Paleozeno garaian kokatzen dute horien adina. Beherago, 500 metroko lodierako andesita-osaeradun beirak eta bretxak daude. Arroka igneo horiek talkaren egituran aurkitu ziren; bestalde, talken ondorioz sortu ohi diren Feldespato eta augita elementuak ageri dira, baita talkaren ondoriozko coesita ere. Egituraren barnean eta 600-1100 metroko sakoneran, K-T muga dago, ohikoa den 500 metroko sakoneraren azpitik eta talka-egituratik bost kilometrora. Kraterraren inguruan, Zenozoikoaren ur-arro baten seinale diren dolinak daude. Arro horretako lurpeko urek kareharriak disolbatu, eta gaur egun ikusgai diren lur azpiko leizeak eta dolinak sortu zituzten. Egindako ikerketek erakutsi dute Haiti herrialdean aurki daitezkeen tektiten jatorria krater honetan dagoela.
Bertako arrokak konposizio kimiko ezohikoa duten arroka igneoak dira. Horien konposizioa talkak eragindako urtzearen ondorioz sortutakoa da. Chicxulub azpian dauden arroka igneoek Iridio kantitate handia dute, eta horren adina 65 Mu-ko da, Kretazeo/Tertziario muga edo K/T muga rena bezala.
Ipar Amerika osoan zehar, K/T mugako buztinek beirazko esferulak dituzte, eta buztinen gainean, iridiozko geruza fin bat ageri da kuartzoa ere duena. Froga horiek guztiak ikusita, meteoritoa Ipar Amerikan edo bertatik gertu erori zela ondoriozta daiteke.
Talka-krater askok tektitak dituzte, besteak beste, kuartzoa eta esferulak. Tektitak beira-ale handiagoak dira, eta ezohiko forma eta ehundura dute. Talkaren ondoriozko zipriztinak dira, eta arroka urtzen den heinean, hozten joaten dira airerekiko kontaktuan jartzen direnean.
Meteoritoaren ezaugarriak
10 km baino gehiagoko diametroa zuen asteroide batek Yukatan Penintsularen kontinente-plataformaren kontra talka egin zuen, eta 1000 gPa-eko konpresioa eragin zuen. Konpresioak 150 km-ko diametroa duen kraterra eragin zuen. Kraterrak protuberantzia bat du, errebote elastikoaren edo/eta kolapso grabitatorioaren ondorioz sortutakoa. Horrenbestez, talka jasan zuen arrokan aldaketa mineralogikoak eragin zituen, talka-metamorfismo deritzon prozesuan. Talkaren potentzia mekanikoa eta termikoa, gaur egun aurki daitezkeen bonba atomiko eta nuklear guztiena baino ehun aldiz handiagoa zen. Izan ere, eremuan eragindako beroak lurruntzea eta arroken urtzea eragin zituen, eta hamarka kilometroko diametroa duen eremuan, meteoritoaren morfologiako hutsunea utzi. Jausitako material zati batzuk zatikatu eta atmosferara igorri ziren, eta beste zati batzuk, aldiz, kraterraren barnean bretxa moduan zementatuta geratu ziren.
Talkaren eraginak
Talkaren ostean, meteoritoa desegin zenean, lurrazalaren zatiak, ur-lurruna eta aerosol sulfatodunak aireratu ziren. Errautsezko eta kuartzo-kristalezko laino bat eratu zen, hasieran 100-200 kilometroko diametrokoa, eguratseko goi-geruzetara iritsi eta planeta osoa inguratu zuena. Lainoko partikulak Lurrera erortzen hasi ziren, jaurti ziren energiarekin. Eguratsa 7.000-40.000 kilometro orduko abiaduran zeharkatu zuten, milioika izar iheskorren antzera, eta airearen tenperatura ehunka gradu handitu zen.
Gainera, inpaktuaren ondorioz, olatu bortitzak sortu ziren itsasoan eta lurrikara globalak ere gertatu ziren. Bestalde, badirudi jarduera bolkaniko bizia piztu zela, agian talkak mantua pitzatu zuelako. Sufre oxido kantitate handiak ihes egin zuten lurbarnetik, euri azido bihurtu eta itsasoko animalia ugariren heriotza eragin zuten. Fauna eta flora ere kaltetu ziren.
Landareriaren kaltetzea
Talkaren ondorioz askatutako partikula beroak lurrean pausatu ziren apurka, eta errauts-geruza sortu zen. Errauts bero horiek landaredia erre edo larri kaltetu zuten Lurraren zatirik handienean. Gainera, partikula-lainoak eguzki-argia sartzea galarazi zuen hein handi batean, eta landareen fotosintesia eten. Landareak laster hil ziren.
Itsas paleoinguruneko faunaren aldaketa
Kretazeoan existitzen ziren foraminifero planktonikoak bat-batean desagertu ziren; Tertziarioko sedimentuetan jada ez dira ageri. Horien ordez, foraminiferoen elkarte desberdina dago, morfologia sinpleagoa eta tamaina txikiagoa dutenak. Horiekin batera, ur-zutabeko moluskuak ere desagertu ziren, horien artean, ammoniteak, belemniteak edota errudistak. Beraz, K/T mugarekin lot daitezkeen desagerpenak dira.
Dinosauroen desagerpena
Dinosauroak Triasikoan garatu ziren, eta Jurasiko eta Kretazeo garaietan gailendu ziren. Dinosauroen dibertsitatea handia zen oso, lehorreko espeziak (tiranosauroak, trizeratopsak…), urtarrak (iktiosauroak, plesiosauroak…) eta hegan egiten zutenak ere (pterosauroak) bazeuden. Tertziarioan, ordea, ez dago dinosauroen arrastorik. Hortaz, K/T mugarekin lot daiteke desagerpena.
Teoria
1980ko hamarkadan egindako azterketa geologikoetan ohartu ziren estratu batzuetan zentimetro batzuetako geruza fin eta beltza ageri zela,Kretazeo ko eta Tertziarioko geruzen arteko mugan (K-T muga). K/T mugari dagozkion geruzetan, iridio metala kantitate handitan azaltzen da, bai ozeano azpian dauden geruzetan, bai lehorreko geruzetan ere. Ozeano Barean eta Karibe itsasoan, iridioa ageri da buztin-geruzan; Europan, kontinente-plataformako metaketetan, eta Ipar Amerikan, eta Kanadatik Mexiko Berrira, deltetan eta uholdeek eragindako ikatz-sekuentzietan ikus daiteke iridioa. Datazioa zehatza da, geruza hau Lurreko 100 leku baino gehiagotan aurkitu baita. Itsasoko sedimentuetan, Goi Kretazeoko mikrofosilen ondorengo geruzan kokatuta dago eta geruza horretan ageri diren mikrofosilak Behe Zenozoikokoak dira, Paleozenokoak, hain zuzen ere.
Garai berean, zientzialariak negu nuklear kontzeptua garatzen hasi ziren, hau da, urte asko iraungo lukeen mundu mailako negualdia, ehunka arma nuklearrek sortua, milioika hauts tonek gau artifiziala eta tenperaturen hoztea eragingo bailituzkete. Kontzeptu horri jarraiki, talka-negu kontzeptua garatu zuten, ondorio bertsukoak baina meteorito baten talkak sortua.