cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Al-Qarawiyyin Unibertsitatea
Quaraouiyine fundazioa
Al-Qarawiyyin meskitak bere arkitektura garatu eta hazi zuen. XII. mendean, X. mendetik aurrera, ikastetxe garrantzitsu eta, antzinako liburutegi handiak desagertuta, munduko lehen unibertsitateetako bat bihurtu zen. Bagdadeko Jakinduriaren Etxea suntsitu zuten mongolek Bagdadeko Asedioan (1258), Còrdobako liburutegia Omeien gainbeherarekin sakabanatuta zegoen. XII. mendean, pertsona ospetsu asko eta asko Quaraouiyinen elkartuko dira, nola edo hal a: sufismoaren aitzindari nagusiak, hala nola Ibn Hrizim, Abou Madyane, Abdeslam Ben Mchich Alami, Avenpace eta Averroes filosofoak. Al Idrissi, baita Maimonides, Ibn Khaldoun eta Leon Afrikarra ere, besteak beste.
Gurtza-lekutik hezkuntza "unibertsaleko" tokira
Mohammed Al-Manouni historialari marokoarrak uste du almorabideen erregealdian unibertsitateak meskitarekin bat egin zuela. Beste historialari batzuek, hala nola Alfred Bel eta Évariste Lévi-Proventzal, Quaraouiyine-ri baino ez diote ematen Marindarren garaiko unibertsitate-titulua, nahiz eta lehena Magrebeko erlijio- eta adimen-korua zela Idrissidesetik. Abdelhadi Taziren arabera, zaila da, ezinezkoa ez bada, lehen aldiz heziketa formala noiz eman zen ezartzea. Irakaskuntzari buruzko lehen ebidentziak 1121ekoak dira.
Beraz, XII. mendearen lehen erdira arte itxaron behar da filosofo handiak (hala nola Avempace), matematikariak (hala nola Ibn Al-Yasmine judua, Tartagliako hirukiaren asmatzailea) ikusteko, baita teologo eta pertsonalitate literario asko ere, Fezetik sortzen direnak. Horrek esan nahi du, noski, Fez hiriak zenbait adarretan (teologia, jurisprudentzia, filosofia, medikuntza, matematika, astronomia, hizkuntzaren zientziak) irakaspenak aurkeztu ahal izan zituela...). Adar horiek, nahiz eta Quaraouiyine garaitik kontzentratzen diren, irakasgai bakoitzeko irakasleekin, jakina, etorkizuneko fakultateak sinboliza ditzakete, Mendebaldeko egungo nozioen arabera.
Une hartan, Quaraouiyinek "Ijazah" ere eman zien ikasleei ("baimena" edo "lizentzia" esan nahi du). Dokumentu horren bidez, Georges Makdisi irakasleak Erdi Aroko hezkuntza-sistema islamiarrean emandako titulu- edo doktorego-mota baten hipotesia aurrerarazten du, eta Licentia docendi delakoaren jatorrian ere egon liteke, beste ikertzaile batzuek, hala nola Alfred Guillaume irakasleak, partekatzen duten irudi bat. XIV. mendean eta handik aurrera ( wattàssides, saadianes, alauitas-en garaietan), Magrebeko eruditu handi gehienak eta Andaluziatik geratzen zenekoak Fezera joan ziren eta bere Quaraouiyine-ra ikasle, irakasle edo entzule huts gisa, hala nola Ibn al-Khatibi, Ibn Khali, Leon Afrikarra eta beste hainbat.
Kristau jakintsuenetako batzuek ere, hala nola Nicolaus Clenardus belgikarra eta Jacob Golius holandarra, aberastu egin zuten Al-Qarawiyyin-en hezkuntza-sistema.
Unibertsitatea alauita dinastiaren azpian
Mulay al-Rashid, Alawi dinastiako lehen soldadua, zientziazalea zen eta Al-Qarawiyyin Unibertsitatearen alde egin zuen. Hara erakarri zuen "Akararina" izeneko Ulemen agintariak "Soltane Tolba" (ikasleen soldadua) izenekoa sortu zuen. Urtero egiten zen adierazpen hori, udaberriko oporretan, Estatuko Patronatuaren eta errege beraren mende, eta, bitartean, ikasle-masak sultan bat aukeratzen zuen, hamabost eguneko bere gobernua izendatzeko.
Oraingo honetan, hitzaldi zientifikoak antolatzen ziren, gai erabakigarriei buruzko eztabaidak; hitzaldiak egiten ziren eta olerkiak irakurtzen ziren. Hiriko elite garrantzitsu batek ohoratu egin zuen gertaera hura bertan zela, eta bere eskariarekin inguratu zuen "ikasleen soldadu".
Ospakizun horrek herri-festa baten itxura zuen, baina mota jakin batekoa, eta sultan alauitak ere markatu zuen —gertaera arraro bat—; batzuetan, opariak eskaintzen zizkien ikasleei, kexak entzuten zituen eta haien nahiak gogobetetzen zirela ziurtatzen zuen. Sultanaren lekukorik seguruena eta probarik zuzenena izan zen, zientziarekiko eta izendatutako eta etorkizuneko sustatzaileekiko interesari dagokionez; keinu hori ez zen beste inon grabatu, modu horretan behintzat, mundu osoan.
Alauitek Al-Qarawiyyin Unibertsitatearen alde egiten zuten lanak Sidi Mohammed Ben Abdellah-ren (Mohammed III) pertsonarengan jarraitu zuen. Esku-hartze horrek eragin erabakigarria izan zuen unibertsitateak irakaskuntza berrantolatzeko egindako ahaleginetan, edo, are, unibertsitateak hartzen zituen ikasleen beharretara eta itxaropenetara egokitzeko. Hala, espediente bat ireki zuen Al-Qarawiyyin Unibertsitatearentzat, eta Hegirako 1203. urtean (garai kristauko 1789) Dahir erreal bat aldarrikatu zuen. Han, Al-Qarawiyyin-eko xekeari eskatu zion emandako irakasgaiak zehaztu eta erreferentzia-lanak adieraz zitzala.
Une hartan, zenbait iturrik bat egiten zuten Fezen ehun bat irakaskuntza-katedra zeudela. Horietatik hogei Al-Qarawiyyin Unibertsitatean ezarri ziren, eta beste batzuk hainbat bulego edo eranskinetan. Iturri berberek liburutegi publiko eta pribatu ugariren berri ematen dute.
Arkitektura
Behar ziren material guztiak leku berean zegoen harrobi batetik atera ziren. Hondeatutako putzu batek hornitzen zuen ura leku berean.
Orduan, meskitak 150 zati (35 bat metro) neurtzen zituen iparretik hegora. Lau nabe, patio txiki bat, mihrab bat eta minarete baxu bat zituen.
Meskitak 270 zutabe ditu, 16 nabe eratzen dituzte eta bakoitzak 21 arkurekin. Nabe bakoitzak 210 fededunezko 4 ilara ditu, hau da, 840, eta horrela 13.440 ematen dituzte 16 nabeetarako. Gehitu 160, behar izanez gero zutabeen aurrean jar daitezkeen fededun-kopurua; 2.700 aurkitu daitezke patioan, eta 6.000, galerian, atarietan eta ateen atalaseetan. Guztira, 22.700 lagunek batera entzun dezakete otoitza.
Unibertsitate modernoa
Fakultateak:
Diplomak:
2003az geroztik, Al-Qarawiyyin Unibertsitateko hezkuntza-antolamendu berria goi-mailako hezkuntzako "LMD" (Lizentzia-Masterra-Doktoretza) sistemaren parte da.
Aldizkako argitalpenak:
Estatistikak (1996-1997):
Ikasle ospetsuak
Hauek dira unibertsitate honetan ikasi duten pertsona batzuk:
Auguste Jean Ameil
Biografia
Auguste Jean Ameil, jatorrizko izenez Auguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil Parisen jaio zen, Frantzian, 1775eko urtarrilaren 6an. Aita legegizona izan zuen legebiltzarrean.
1789ko uztailaren 14an, armadan sartu zen soldadu eta graduz igotzen joan zen 1805ean eskuadroi baten buru izatera iritsi zen arte. Hannoverko armadan zegoen, gerora Karlos XIV.a Joan Suediakoa izango zen Bernadotte jeneralaren agindupean. Ondoren, Alemania, Polonia eta Errusiako kanpainetan ere parte hartu zuen.
1814an, Napoleonek abdikatu zuenean, ez zen gaizki eraman Borboiekin. Saint-Louisen zaldun egin zuten eta Lyoneraino lagundu zion Karlos X.a izango zen Artoisko kondeari, Napoleon Parisera iristeari ekiditeko xedean, baina desertzioek hiriburura itzultzera behartu zuten kondea. Hala ere, Ameil Napoleonen agindupean geratu zen eta honek Auxerrera bidali zuen. Erregeak hartu zuen atxilo eta Parisera bidali zuten preso Napoleon Tulleriatan sartu zen egun berean.
Aske geratu bezain pronto, armada berrian sartu zen. Waterlooko guduaren egun berean, Ameil jeneralak gutuna idatzi zion Luis XVIII.ari, bere portaera justifikatu nahian, baina erregeak ez zion jaramonik egin eta gerra-kontseilua egin zioten. Horren aurrean, Frantziatik ihes egin zuen eta Ingalaterrara joan zen.
Geroago Hannoverrera joan zen Suediara iristeko xedean, han, Bernadotteren babesa aurkituko zuelakoan. Lüneburgen atxilotu zuten, ordea, eta Hildesheimen sartu zuten preso. Traizio salaketapean, gerra-kontseilua egin zioten eta, 1816ko azaroaren 15ean, heriotza-zigorra esleitu zioten.
1821eko ekainaren 25ean, amnistia eman zioten eta bere eskubide, titulu, gradu eta ohore guztiak berreskuratu zituen.
1821eko urriaren 24an, jubilatu zen eta, urtebete geroago, 1822ko irailaren 16an, hil zen Parisen. Egun berean, Luis XVIII.ak Ohorezko Legioaren komendadore izendatu zuen. Bavariako Saint-Huberten eta Suediako Ezpataren Errege eta militar-ordenen zaldun ere egin zuten aurrez.
Gastiburu
Gastiburu Arratzun dagoen Burdin Aroko aztarnategia da, Marueleza Arrolako herri harresitutik 800 metrotara, mendebaldera. Luis Valdesek ikertu zuen 17 urtez eta santutegi gisa interpretatzen du.
Benasqueko ospitalea
Benasqueko ospitalea (Hospital de Benasque; Hespital de Benás) Huescako udalerri horretako Llanos del Hospital auzoan dagoen eraikin-multzoa da. Ésera ibairen ertzean dago Posets-Maladeta Natura Parkearen barnean. Azken eraikina egun 55 gela dituen hotel bat da, spa eta iraupen-eski egiteko pista bat dituena.
Jada 1172. urte inguruan paraje horretan ospitale (edo mendi-aterpe) bat zegoen. Egungo eraikinetik 600 metrotara bere erorkinak daude.
Zamakola
Zamakola izenak hainbat adiera eta erabilera ditu:
Lunar Orbital Platform – Gateway
Lunar Orbital Platform – Gateway, euskaraz Ilargi Orbitako Plataforma – Ataria, formalki Deep Space Gateway, Espazio Sakonaren Ataria, etorkizunean ilargi orbitan egongo den espazio estazio bat izango da. Nazioarteko Espazio Estazioa burutu zuten lantalde berdinak garatuko du, alegia, Europako Espazio Agentzia, NASA, Roscosmos, Japoniako Airespazio Esplorazio Agentzia eta Kanadako Espazio Agentziak, eta 2020ko hamarkadan zehar eraikia egotea aurreikusi da.
La La Land (filma)
La La Land (euskaraz La La Lurraldea) 2016ko Damien Chazelle estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film musikal bat da. Ryan Gosling, Emma Stone, John Legend eta Rosemarie DeWitt aktoreek antzeztu zuten.
2016ko abuztuaren 31n Veneziako Zinemaldian estreinatu zen eta dagoeneko zazpi Urrezko Globo Sari irabazi ditu.
Filmazioa
Pelikularen filmaketa Los Angeles hirian hasi zen 2015eko abuztuaren 10ean. Geroago, Gosling eta Stone set batean ikusi zituzten filmaketa garaian. Chazellek, gidoilari eta zuzendariak, bere filmaren jatorrizko lekua Los Angeles izatea nahi zuen.
Byron Haskin
Byron Haskin (Portland, Oregon, 1899ko apirilaren 22a - Montecito, Kalifornia, 1984ko apirilaren 16a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria izan zen, eta hainbat filmetan efektu berezien arduraduna. Zinema mutuan eman zituen aurreneko urratsak, operadore lanetan hain zuzen; film bat edo beste ere zuzendu zuen garai hartan. 1932an Warner Brosekin hasi zen lanean, efektu berezien sailean arduradun nagusi bihurtzeko (1937). Oscar sarietarako izendapen bana jaso zuen, Nathan Levinsonekin batera, The Sea Hawk (1940) eta  The Sea Wolf (1941) filmetan egindako lanengatik. Abenturazko zinemarena izan zen batik bat landu zuen generoa, zuzendari lanari berriro ekin zionetik. Hor dira Stevensonen Treasure Island (Altxor uhartea) eleberriareen 1950eko egokitzapena, edota akaso ospe handien eman dion H.G. Wellsen izen bereko lanaren moldapena: The War of the Worlds (1953). Zenbait filmetan George Palekin batera aritu zen lankidetzan.
Alfred Edward Housman
Alfred Edward Housman, A. E. Housman bezala ezaguna (Bromsgrove, Worcestershire, 1859ko martxoaren 26a - Cambridge, 1936ko apirilaren 30a) ingeles aditu klasiko eta olerkaria izan zen.
Eskolan nabarmendu zen eta sariak jaso zituen bere olerkiengatik. 1877an beka bat jaso zuen Oxfordeko Unibertsitatean ikasteko. Unibertsitatearen ondoren, Londresen lan egin zuen patente-bulego batean, eta bere kabuz jarraitu zuen ikasten. Greziar eta latindar egile klasikoei buruzko ikerketak argitaratu zituen. 1892an Londresko University Collegen latineko irakasle izendatu zuten eta 1911n Cambridgeko Unibertsitatean.
Shropshire Lad olerki zikloa idatzi zuen. Liburuan, Ingalaterrako gazteek landako Ingalaterran izandako desilusioak ekartzen ditu gogora. Ezkortasuna eta heriotzarekiko beldurra dituzte ezaugarri, inolako erlijio-kontsolamendurik gabe. Zenbait konpositorek olerkiak abesti bihurtu zituzten.
Prosa
Selected Prose, edited by John Carter, Cambridge University Press, 1961
Nick Faldo
Sir Nicholas Alexander Faldo (Welwyn Garden City, Hertfordshire, 1957ko uztailaren 18a) ingeles golf-jokalari profesionala da. Oso berandu hasi zen golfean (16 urte bete arte txirrindulari izan zen), baina 1990ean munduko golf-jokalari onenetako bat izatera iritsi zen. 1977an lortu zuen lehenengo titulu profesionala, eta gaur egun 38 titulu ditu guztira. Hiru aldiz irabazi du Britainiako Irekia eta bi aldiz Estatu Batuetako Mastersa. Ibilbide profesional ia osoan munduko lehen postuetan egon da. Ryder Cupa irabazi zuen 1985, 1987, 1989 eta 1995ean. Europako nahiz Ameriketako zirkuituetan jokatu du. Europako zirkuituan, urteko jokalari izan zen 1989, 1990 eta 1992an, eta Estatu Batuetako zirkuituan, 1990ean.
Lamprophis inornatus
Lamprophis inornatus Lamprophis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Morris
"Lucky Luke" pertsonaia ezagunaren sortzailea dugu.
Bizitza
Belgikako Kortrijk herrian jaioa, Morris, "Compagnie Belge d'Actualités animation studios (CBA)"n hasi zen marrazten. Hauek, sortu berriak ziren estudioak ziren. Bertan Peyo eta André Franquinekin egin zuen topo. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, estudio hauek itxi egin behar izan zuten. Morris, orduan, "Het Laatste Nieuws" egunkari flandriarrarentzat lanean hasi zen, marrazkigile bezala. Baita Dupuisen "Le Moustique" astekariarentzat ere. Azken honentzat, 250 azal eta beste hainbat marrazki egin zituen, zine izarren karikaturak, batipat.
Lucky Luke
Morrisek bere pertsonaiarik ospetsuena, Lucky Luke, 1946. urtean asmatu zuen. 1955etik aurrera, pertsonaia honi buruzko komikiak egiteko, René Goscinny komiki gidoilari frantziarraren laguntza izan zuen. Eta Goscinny bera izan zen Lucky Luken komikien gidoilaria, 1977. urtean hil zen arte.
A Good Woman (filma)
A Good Woman (euskaraz Emakume Ona), 2004ko Mark Barker britainiarrak zuzendutako amodiozko drama-komedia film bat da. Oscar Wilden Lady Windermere's Fan (1892, Lady Windermeren Mireslea) antzezlanean oinarritua dago. Helen Hunt, Scarlett Johansson, Tom Wilkinson, Stephen Campbell Moore, Mark Umbers eta Milena Vukotic aktoreek antzeztu zuten.
2010eko Italiako Giroa
2010eko Italiako Giroa Itzuli Handi honen 93. edizioa izan zen. 2010eko maiatzak 8 eta 30 artean ospatu zen 21 etapatan banatutako 3485,3 kilometroko ibilbidea eginez Amsterdam eta Veronako anfiteatroaren artean.
Edizio honetako aldaketarik esanguratsuenetako bat puntukako sailkapenaren liderraren maglia ciclaminoa maglia gorri bategatik aldatzea izan zen.
2009ko Espainiako Itzulian bezala, lehen hiru etapak Herbeheretan ospatu ziren, atseden egunera iritsi arte, atseden egun hori Herbehereak utzi eta Italiara joateko probestuz. 7. etapan Strade Bianche edo Montepaschi Eroican igarotzen diren antzeko asfaltatu gabeko errepideak igaro ziren, euriaren ondorioz uste baino gogorrago egin zirenak. Mendate handiak azken astean igaro ziren: Grappa 14. etapan, Monte Zoncolan 15.ean, Plan de Corones 16.ean, Mortirolo 19.ean eta Gavia 20.ean. Bigarren aldiz jarraian, Giroa ez zen Milanen amaitu, bi urte lehenagora arte ohikoa zen bezala.
Garailea Ivan Basso izan zen, etapa bat ere irabazi zuena. Berarekin batera podiumean Angel Arroyo eta bere taldekide Vincenzo Nibali egon ziren, azken honek ere etapa bat irabazi zuelarik.
Talde parte-hartzaileak
22 taldek parte hartu zuten edizio honetan: UCI ProTour mailako 15ek (guztiak euren postu finkoari uko egin zioten Française des Jeux eta Euskaltel Euskadi eta RadioShack izan ezik) eta Profesional Kontinental mailako beste 7k (BMC Racing Team, Aqua & Sapone, Cervélo Test Team, Cofidis (postu finkoa zuena 2008ko UCI ProTour taldea izateagatik), Androni Giocattoli-Serramenti PVC Diquigiovanni, Bbox Bouygues Telecom eta Colnago-CSF Inox). Hala, lasterketa profesionaletarako ezarrita dagoen 200 txirrindulariko mugatik gertu dagoen 198 txirrindulariko pelotoi bat osatu zuten. Talde partehartzaileak honakoak izan ziren:
Helcogramma chica
Helcogramma chica Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Salman Rushdie
Mumbain tradizio musulmaneko familia batean hazia, ikasketetara Londres era joatea erabaki zuen nerabezaroan. Rushdieren bigarren eleberriak, “Gauerdiko haurrak” (Midnight's Children) (1981), Booker saria irabazi zuen 1981ean, eta bi alditan "irabazle guztien eleberri onena" bezala aipatua izan zen, sariaren 25.a izanik 40. urteurrena zela eta. Bere laugarren eleberria “Bertso Satanikoak” (The Satanic Verses) (1988), eztabaidagai izan zen musulmanen protestak eraginez, eta heriotza mehatxuak egin zizkioten. Besteak beste, Ruhollah Khomeini Iran go buruzagi gorenak 1989an hiltzeko eskatu zuen fatwa zela eta. Britainia Handi ko Gobernuak Rushdie poliziaren babespean jarri zuen.
1983an, Rushdie Royal Society of Literature-ko kide hautatu zuten. Frantzia ko Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres izendatu zuten 1999an. Rushdie 2007an zaldun izendatu zuten, literaturari egindako zerbitzuengatik. 2008an, The Times egunkariak hamahirugarren postuan jarri zuen 1945az geroztik 50 idazle britainiar handienen zerrendan. 2000. urtetik, Rushdie Estatu Batuetan bizi da. New York eko Unibertsitateko Arthur L. Carter Journalism Institute-n "Egoitzako idazle ospetsua" (Distinguished Writer in Residence) izendatu zuten 2015ean. Aurretik, Emory Unibertsitate an irakasten zuen, eta Amerikako Arte eta Letren Akademiarako aukeratu zuten. 2012an "Joseph Anton: Memoria bat" argitaratu zuen, “Bertso Satanikoak”-en inguruko eztabaidaren harira bere bizitzaren kontakizuna zena.
2022ko abuztuaren 12an, gizon batek labankada batzuk eman zizkion Rushdieri, eleberrigileak Chautauqua-ko, New York, ekitaldi batean, hitzaldi bat emateko agertokira igo ondoren.
Gaztaroa eta familiaren jatorria
Ahmed Salman Rushdie Bombayn jaio zen 1947ko ekainaren 19an, Britainiar Raj garaian, Indiako Kaxmir familia musulman batean. Anis Ahmed Rushdie Cambridge n ikasitako abokatu eta enpresaburu bihurtutakoaren eta Negin Bhatt irakaslearen semea da. Salman Rushdiek hiru arreba ditu. 2012ko bere memorian idatzi zuen bere aitak Rushdie izena hartu zuela Averroesen (Ibn Rushd) omenez.
Bizitza pertsonala
Rushdie lau aldiz ezkondu da. Bere lehen emaztearekin, Clarissa Luard, Ingalaterrako Arts Council-eko literatura ofizialarekin ezkonduta egon zen 1976tik 1987ra, eta seme bat izan zuten, Zafar (1979an jaioa). 1980ko hamarkadaren erdialdean Clarissa Luard-ekin banandu eta Robyn Davidson idazle australiarrarekin elkartu zen. Bere bigarren emaztea Marianne Wiggins eleberrigile estatubatuarra izan zen; 1988an ezkondu ziren, 1993an dibortziatuz. Bere hirugarren emaztea, 1997tik 2004ra, Elizabeth West editore eta idazle britainiarra izan zen; seme bat dute, Milan (1997an jaioa). 2004an, Padma Lakshmi-rekin ezkondu zen, Top Chef estatubatuar reality-saioko aktoresa eta modelo indiar-amerikarrarekin.. 2007an amaitu zen ezkontza.
1999an, Rushdie-ri ptosia zuzentzeko ebakuntza bat egin zioten, goiko betazalen erorketa eragiten duen palpebrae superioris muskuluaren arazoa. Rushdieren arabera, gero eta zailagoa egiten zitzaion begiak irekitzea. «Ebakuntzarik egin ez banu, hemendik pare bat urte barru ezingo nituzke begiak batere ireki», esan zuen.
2000. urtetik, Rushdie Estatu Batuetan bizi da, gehienbat New Yorkeko Lower Manhattan-eko Union Squaretik gertu. Ingalaterrako Tottenham Hotspur futbol klubeko zalea da.
Testu idazlea
Rushdiek Ogilvy & Mather publizitate agentzian lan egin zuen testu idazle bezala, non “Aero”-rako eta "Naughty but Nice" krema pasteletarako "zoragarri"en testuak idatzi zituen. Eta Ayer Barker agentziarako (1982ra arte), idatzi zuen leloa "Hori ondo egongo da" American Express entzat. Ronnie Bond musikariarekin elkarlanean, Rushdiek iragarki-disko baterako hitzak idatzi zituen, gaur desagertuta dagoen Burnley Building Society-ren izenean, Londresko Good Earth Studios-en grabatu zena. Ogilvyn lanean zegoen bitartean, Rushdiek “Gauerdiko haurrak” idatzi zuen, lanaldi osoko idazlea bilakatu aurretik.
Literatur lanak
Rushdieren lehen eleberria, zientzia-fikziozko "Grimus" (1975), orokorrean publikoak eta literatur kritikariek ez zuten aintzat hartu. Bere hurrengo eleberriak aldiz, “Gauerdiko haurrak” (1981), literatur nabarmentasunera eraman zuen. Lan honek 1981eko Booker Saria irabazi zuen, eta 1993 eta 2008 bitarteko Bookers-en bere lehen 25 eta 40 urteetan saria jaso zuen eleberri onena bezala izendatu zuten.
“Gauerdiko haurrak” ume baten bizitza jarraitzen du, gauerdian jaio zena India k bere independentzia irabazi zuenean. Botere bereziak izanik, lotura du egunsentian jaiotako beste haur batzuekin, eta baita Indiako azpi-kontinentearen historia zalapartatsuarekin zein nazio modernoaren sorrerarekin. Saleem Sinairen izaera Rushdierekin alderatu da. Hala ere, autoreak ezeztatu egin du bere pertsonaietako edozein autobiografiko bezala idatzi izanaren ideia, honako hau esanez: "Jendeak suposatzen du pertsonaiaren zenbait gauza zure esperientziatik aterata daudelako, zu bihurtzen dela. Zentzu horretan, ez dut inoiz pertsonaia autobiografiko bat idatzi dudala sentitu."
“Gauerdiko haurrak” eleberriaren ondoren, Rushdiek “Lotsa” (Shame) (1983) idatzi zuen, eta bertan Pakistango istilu politikoa irudikatzen zuen, bere pertsonaiak Zulfikar Ali Bhutto eta Muhammad Zia-ul-Haq jeneralean oinarrituta. “Lotsa”k Frantziako Atzerriko libururik onenaren Saria irabazi ondoren, Booker Sarian hurbileko lekua izan zuen. Literatura postkolonialeko bi lan hauek errealismo magikoaren estiloa, eta Rushdie Kaxmirko diasporako kide gisa oso kontziente den etorkinen ikuspegia dute ezaugarri.
Bere lanik eztabaidagarriena, “Bertso satanikoak”, 1988an argitaratu zen (ikus beheko atala). Ondoren “Haroun eta istorioen itsasoa” (Haroun and the Sea of Stories) argitaratu zuen 1990ean. Fatua baten itzalpean idatzia, istorioak kontatzeko arriskuez eta isiltasunaren gainean duten boterearen defentsa alegoriko a da. Liburuez gain, Rushdiek istorio labur asko argitaratu ditu, “Ekialdean, Mendebaldean” (East, West) (1994) liburuan bildutakoak barne. “Mairuaren azken hasperena” (The Moor's Last Sigh) Indiaren historiako 100 urte baino gehiagoko familiaren epika bat argitaratu zuen 1995ean. “Bere oinen azpian lurra” (The Ground Under Her Foot) (1999) Orfeo ren mitoaren birformulazio bat da, rock musikaren historia alternatiboa aurkezten duena. U2 taldearen izen bereko abestia, liburuan jasotako abesti liriko ugarietako bat da; beraz Rushdie letra-egiletzat ere hartzen da.
“Amorrua” (Fury) eleberriari jarraituz, batez ere New York en kokatuta eta belaunaldi, garai eta lekuak hartzen dituen aurreko narrazio estilo zabala saihestuz, Rushdieren 2005eko “Shalimar pailazoa” eleberria, Kaxmir eta Los Angeles en kokatutako maitasun eta traizioaren inguruko istoriora itzulera da, hainbat kritikarik txalotu zutena.
“Lerro honetan zehar urratsa” (Step Across This Line) 2002an egindako ez-fikziozko bilduman, Italo Calvino idazle italiarrari eta Thomas Pynchon idazle estatubatuarrari miresmena adierazten die, besteak beste. Bere lehen eraginak Jorge Luis Borges, Mikhail Bulgakov, Lewis Carroll, Günter Grass eta James Joyce izan ziren. Rushdie Angela Carter ren lagun pertsonala zen, eta asko goraipatu zuen “Zure ontziak erretzen” (Burning your Boats) bildumako hitzaurrean.
2008an, “Florentzia ko Sorgina” (The Enchantress of Florence) argitaratu zen, iraganari buruzko Rushdieren lanik zailenetako bat. Europear batek Akbar ko auzitegira egindako bisitaren istorioa kontatzen du, eta Mughal enperadorearen ahaide galdua dela esanaz. The Guardian egunkariak berrikuspen baten eleberria goraipatu zuen, fabula duen istorioaren nahasketa lizun gisa.
“Luka eta Bizitzaren Sua” (Luka and the Fire of Life) eleberria, “Haroun eta istorioen itsasoa” lanaren segida, 2010eko azaroan argitaratu zen, kritika onak jasoz. Urte hasieran, bere memoriak idazten ari zela iragarri zuen, “Joseph Anton: Memoria bat” izenburupean, 2012ko irailean argitaratu zena.
Balaustrada
Balaustrada balaustre gainean bermatzen den eskubanda batez osatutako baranda da.
Salman Rushdie
Literatur lanak
2012an, Salman Rushdie Booktrack-era (liburu elektronikoak soinu-banda pertsonalizatuekin sinkronizatzen dituen konpainia) gehitutako lehen egile nagusietako bat bilakatu zen, plataforman "Hegoaldean” (In the South).
Eta 2015ean Rushdieren “Bi urte, zortzi hilabete eta hogeita zortzi gau” ( Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights) eleberria argitaratu zen, bere errealismo magikoaren teknika zaharrera itzultzeko. Eleberri hau geruza ezberdinetako txinatar misteriozko kutxa baten egituran diseinatuta dago. Ibn Rushd jakintsuaren gatazka zentralean oinarrituta (Rushdieren familia-izena eratortzen duena), Rushdie trans-nazionalismoaren eta kosmopolitismoaren hainbat gai aztertzen arituko da, jinnen naturaz gaindiko mundu batek ere lagundu duen unibertsoko gerra irudikatuz. Bestalde, 2017an "Urrezko Etxea", Amerika garaikidean girotutako eleberri satirikoa argitaratu zuen. Eta 2019an, Rushdieren “Kixote” (Quichotte) hamalaugarren eleberria argitaratu zen, Miguel de Cervantesen Don Kixote eleberri klasikoan inspiratuta.
Kritikaren harrera
Rushdie-k komertzialki arrakastatsu eta kritikoki txalotutako eleberri sorta bat idatzi du. Bere lanak bost aldiz sailkatu dira Booker Prize sarirako, 1981ean “Gauerdiko haurrak” lanagatik, 1983an “Lotsa”, 1988an “Bertso satanikoak”, 1995ean “Mairuaren azken hasperena”, eta 2019an “Quichotte” lanagatik. 1981ean, saria eman zioten. 2005eko “Shalimar pailazoa” (Shalimar the Clown) eleberriak Hutch Crossword Liburu Sari ospetsua jaso zuen, eta Erresuma Batua n Whitbaker Liburu Sarietarako finalista izan zen. Halaber, 2007ko Dublin go Nazioarteko Literatura Sarirako izendatu zuten. Bestalde, Rushdieren lanei buruz, 30 liburu luze eta 700 artikulu baino gehiago idatzi dituzte.
NGC 1428
NGC 1428 galaxia bat da, Fornax konstelazioan. Johann Friedrich Julius Schmidtek aurkitu zuen n.
Salman Rushdie
Jarduera akademikoak eta bestelakoak
Rushdie-k idazle indiar (eta etniko-indiar) gazteagoen tutorea izan da, idazle indo-angliarren belaunaldi oso batean eragina izanez, eta oro har eragin handiko idazlea da literatura postkolonialean. Britainia Handiko gobernuak “Arraza eta Erlijioen Gorrotoaren Legea” (Racial and Religious Hatred Acta) ezartzearen aurka zegoen, “Adierazpen askea ez da iraingarria”-ri egindako ekarpenean idatzi zuen moduan, Penguin argitaletxeak 2005eko azaroan argitaratutako hainbat idazleren saiakera bilduman.
Rushdie PEN American Center-eko presidentea izan zen 2004tik 2006ra eta PEN World Voices Jaialdiaren sortzailea. 2007an, bost urteko agintaldia hasi zuen “Idazle ospetsua egoitzan” bezala (Distinguished Writer in Residence) Atlantako Emory Unibertsitatean, eta bertan bere artxiboak gorde zituen. 2008ko maiatzean Amerikako Arte eta Letren Akademiako atzerriko ohorezko kide hautatu zuten. 2014an, Britainia Handiko Literaturari buruzko mintegi bat eman zuen. eta 2015eko hizlari nagusi gisa aritu zen. 2015eko irailean, New Yorkeko Unibertsitateko Kazetaritza Fakultatean sartu zen “Idazle ospetsua egoitzan” bezala.
Rushdie, Hegoafrika ko Soweto ko udalerriko ikastetxeetako ikasleei egunero otorduak eskaintzen dizkien "The Lunchbox Fund" irabazi asmorik gabeko erakundearen aholku-batzordeko kidea da. Halaber, Amerikako Koalizio Sekularraren aholku-batzordeko kidea da, estatubatuar ateo eta humanisten interesak ordezkatzen dituena Washingtonen, D.C., eta Humanistak Britainia Haundian. Era berean, Humanismoaren Nazioarteko Akademiaren sariduna ere bada. Bestalde, 2010eko azaroan Ralston Collegen babesle egin zen. Arte liberalen unibertsitate berri horrek lelo gisa esaldi baten latinezko itzulpena hartu zuen: "askatasuna bizitza bera da". Esaldia Rushdiek adierazi zuen Columbiako Unibertsitatea n 1991n emandako hitzaldi baten, Estatu Batuetako Konstituzioari egindako lehen zuzenketaren mendeurrenaren ospakizunetan.
Zinema eta telebista
Idaztea gustuko duen arren, Salman Rushdiek dio aktore bihurtuko zela bere idazle ibilbideak arrakastarik izan ez balu. Txikitan, Hollywood eko filmetan agertzearekin amesten zuen. Horrela, Rushdiek fikziozko telebista eta zinemako pertsonaiak biltzen ditu bere idatzi batzuetan. Agerraldi bat izan zuen izen bereko liburuan oinarritutako “Bridget Jonesen egunkaria“ filmean, hain zuzen ere literatur txantxaz beteta dagoena. 2006ko maiatzaren 12an, Rushdie “The Charlie Rose Show”-ko gonbidatua izan zenean, Deepa Mehta zinemagile indio-kanadarrari elkarrizketa egin zion, haren 2005eko "Water" filmak protesta bortitzak eragin zituelako.
Deepa Mehta zuzendariarekin bere “Gauerdiko haurrak” eleberriaren egokitzapen zinematografikorako gidoian kolaboratu zuen Rushdiek. Filmak “Gauerdiko haurrak” izena hartu baita. Seema Biswas, Shabana Azmi, Nandita Das eta Irrfan Khan-ek hartu zuten parte bertan. Ekoizpena 2010eko irailean hasi zen, filma 2012an estreinatuz.
Rushdie-k 2011ko ekainean iragarri zuen AEBetako Showtime kable-sarerako telebista-serie berri baten lehen zirriborroa idatzi zuela, ekoizle exekutibo gisa ere arituko zen proiektuan. “Hurrengo jendea” deituko zen serie berria, eta Rushdieren esanetan, "zientzia-fikziozko serie paranoiko moduko bat izango da, jendea desagertu eta beste pertsona batzuek ordezkatuz". Telesail baten ideia AEBetako agenteek iradoki zutela esan zuen Rushdiek, telebistak film luzeak baino sormen kontrol handiagoa emango ziola uste zuelako.
2017an, Rushdiek bere burua agertu zuen Curb Your Enthusiasm-eko 9. denboraldiko 3. atalean, Larry Davidekin eszenak partekatuz. Larryri aholkuak eman zizkion bere aurka agindutako fatuari nola aurre egin jakiteko.
Bertso Satanikoak eta fatua
1988ko irailean "Bertso Satanikoak" liburuaren argitalpenak berehalako eztabaida sortu zuen mundu islamiarrean, batzuek Mahoma ren irudi lotsagabetzat jotzen zutelako. Izenburuak tradizio musulman borrokatu bati egiten dio erreferentzia, eta tradizio hori liburuan dago lotuta. Tradizio horren arabera, Mahomak (Mahound liburuan) bertsoak (Ayah) gehitu zizkion Koran ari, Meka n gizaki jainkotiar gisa gurtzen ziren hiru jainkosa arabiar onartuz. Kondairaren arabera, geroago Mahomak bertsoak ezeztatu zituen, esanez deabruak lerro hauek ahoskatzeko tentazioa izan zuela mekatarrak baretzeko (hortik dira "satanikoak" bertsoak). Hala ere, narratzaileak irakurleari agerian uzten dio bertso eztabaidatu hauek Gabriel Goiaingerua ren ahoan zeudela. Liburua debekatua izan zen komunitate musulman handiak zituzten herrialde askotan (13 guztira: Iran, India, Bangladesh, Sudan, Hegoafrika, Sri Lanka, Kenya, Thailandia, Tanzania, Indonesia, Singapur, Venezuela eta Pakistan).
Protestei erantzunez, 1989ko urtarrilaren 22an, Rushdiek The Observer egunkarian zutabe bat argitaratu zuen, Mahoma "munduko historiako jeinu handietako bat" izendatuz, baina adierazi zuen doktrina islamiarrak Mahoma gizakitzat hartzen duela, eta inolaz ere perfektua. Eleberria ez dela "erlijioaren aurkako nobela bat. Hala ere, migrazioari, bere estresari eta eraldaketei buruz idazteko saiakera bat dela".
1989ko otsailaren 14an, San Valentin egunean, eta baita bere lagun min Bruce Chatwin en hileta egunean, Rushdieren exekuzioa agindu zuen fatua bat aldarrikatu zuen Teheran Irratian Ayatollah Khomeini k, garai hartako Irango buruzagi gorenak, liburua "islamaren aurkako blasfemotzat" joz." Liburuko IV. kapituluak erbestean dagoen Iman baten pertsonaia irudikatzen du, bere herrialdeko jendearen matxinada bultzatzera itzultzen dena, haien segurtasuna aintzat hartu gabe. Khomeiniren semearen arabera, bere aitak ez zuen inoiz liburua irakurri. Rushdieren heriotzagatik sari bat eskaini zen, eta beraz, hainbat urtez poliziaren babespean bizitzera behartu zuten. 1989ko martxoaren 7an, Erresuma Batuak eta Iranek harreman diplomatikoak hautsi zituzten Rushdieren polemika zela eta.
BBC Radio n, mehatxuari erantzuteko eskatu ziotenean, Rushdiek esan zuen: "Egia esan, nahi nuke liburu kritikoago bat idatzi izan banu", eta "Oso triste nago hori dena gertatu izanagatik. Ez da egia liburu hau islamaren aurkako blasfemia denik. Zalantza handia dut Khomeini edo Irango beste edonork irakurri ote duten liburua, edo soilik hautatutako zatiak testuingurutik kanpo". Geroago, honela idatzi zuen: “harro nago esandakoaz, orduan eta beti”, eta ez zuela uste bere liburua islamarekiko bereziki kritikoa zenik, "horrela jokatzen duten erlijio bateko buruek, ziurrenik kritika apur bat erabil zezaketen."
Liburua eta fatua argitaratzeak indarkeria piztu zuten mundu osoan, liburu-dendak sutan jarriz. Mendebaldeko hainbat naziotako komunitate musulmanek elkarretaratze publikoak egin zituzten, liburuaren kopiak errez. Liburua itzultzearekin edo argitaratzearekin lotutako hainbat pertsona erasotu zituzten, larri zauritu, eta baita hil ere. Halaber, jende gehiago hil zen zenbait herrialdeetako istiluetan. Fatuak ezarritako arriskuari jaramon egin gabe, Rushdiek agerraldi publikoa egin zuen Londresko Wembley estadioan 1993ko abuztuaren 11n, U2 musika taldearen kontzertu batean. 2010ean, Adam Clayton U2ko baxu-jotzaileak gogoratu zuenez, "Bono abeslari nagusiak “Zoo TV” biran gauero agertokitik deitzen zion Salman Rushdieri. Wembley jo genuenean, Salman pertsonalki agertu zen, estadioa lehertuz. Ez genuen horrelakorik espero. Salman ohiko bisitaria bilakatu znn ondoren. Oholtza atzealdeko pase bat zuen, ahalik eta gehien erabilzen zuena. Ezkutatuta egon behar zen gizon bat izan arren, oso erraza zen hura agertokiaren inguruan ikustea."
1998ko irailaren 24an, Erresuma Batua rekin harreman diplomatikoak berrezartzeko aurrebaldintza gisa, orduan Mohammad Khatami buru zuen Irango gobernuak konpromiso publiko hau hartu zuen: "Rushdieren hilketa operazioak ez zituen babestuko ez oztopatuko."
Baina Irango lerro gogorraren aldekoek heriotza zigorra berresten jarraitu zuten. 2005 hasieran, Khomeiniren fatua berretsi zuen Irango orduko buruzagi espiritualak, Ayatollah Ali Khameneik, Meka ra urteroko erromesaldia egiten zuten erromes musulmanei zuzendutako mezu batean. Gainera, Guardia Iraultzaileek bere aurkako heriotza-zigorrak indarrean jarraitzen zuela adierazi zuten.
1997ko otsailean Ayatollah Hasan Sane'ik, Khordad Fundazioko hamabosgarren buruzagiak, jakinarazi zuen Rushdie hiltzeko fundazioak eskaintzen zuen odol-dirua 2 milioi dolarretik 2,5 milioi dolarrera handituko zuela. Ondoren, Irango beste erdi-erlijioso fundazio batek, Rushdieren hilketagatik eskainitako saria $3,3 milioira igo zuen.
2015eko azaroan, P. Chidambaram Indiako ministro ohiak “Bertso satanikoak” debekatzea okerra izan zela onartu zuen. 1998an, Mohammad Khatami Irango presidente ohiak fatua "bukatuta" zegoela aldarrikatu zuen, baina ez da inoiz ofizialki kendu, eta hain zuzen ere behin baino gehiagotan errepikatu dute fatua Ali Khamenei eta beste funtzionario erlijioso batzuk. Horrela, diru gehiago gehitu zitzaion 2016ko otsailean sariari.
Hilketa-saiakera hutsegina (1989)
1989ko abuztuaren 3an, Mustafa Mahmoud Mazeh RDX lehergailuz betetako liburu-bonba bat prestatzen ari zela Paddington go (Londresko erdigunea) hotel batean, bonba behar baino lehenago lehertu zen, hoteleko bi solairu suntsituz. Mazeh bertan hil zen. Aurretik ezagutzen ez zen talde libanoar batek, Islameko Mujahidin en Erakundeak, esan zuen "Rushdie apostatariari" eraso bat prestatzen hil zela. Ermita bat dago Behesht-e Zahran, Teheran go hilerrian, Mustafa Mahmoud Mazehren omenez eraikia, inskripzio honekin: "Londresen martirizatua, 1989ko abuztuaren 3an. Salman Rushdie hiltzeko misioan hil zen lehen martiri a". Mazeh-ren ama Iran era lekualdatzera gonbidatu zuten, eta Islamiar Munduko Martirien Mugimenduak bere izenean ermita bat eraiki zuen Iran-Irakeko Gerran hildako milaka soldadu iraniar biltzen dituen hilerrian.
Hezbolaren iruzkinak (2006)
2006ko Jyllands-Posten Muhammad marrazki bizidunen polemikan, Hassan Nasrallah Hezbola ko buruzagiak adierazi zuenez, "Musulmanen batek Salman Rushdie fede-ukatzailearen aurka Imam Khomeini ren fatua gauzatu izan balu, gure Mahoma profeta Danimarka n, Norvegia n eta Frantzia n iraintzen duen jendetza hori ez zen horretara ausartuko. Ziur nago milioika musulman daudela gure profetaren ohorea defendatzeko beren bizitza emateko prest, eta horretarako edozer egiteko prest egon behar dugu».
Nazioarteko gerrillak (1990)
1990ean, “Bertso satanikoak” argitaratu eta gutxira, “Nazioarteko gerrillak” izeneko film pakistandar bat estreinatu zen, Rushdie "James Bond estiloko gaizto bat" bezala irudikatuz. Pakistango beherakada eragiteko asmoarekin, kasinoen kate bat eta diskotekak ireki zituen, baina filmaren amaieran hil egiten dute. Filma ospetsu egin zen Pakistango ikus-entzuleen artean, eta "Rambo ren antzeko irudi gisa aurkezten du Rushdie, lau gerrillari talde pakistandarrek jazarrita". Britainia Handi ko Film Sailkapeneko Batzordeak uko egin zion ziurtagiri bat baimentzeari, "Rushdieren erretratua kriminal bezala kalifikatu zitekeela uste baitzuten, bakea urratzea eragin zuen bere ospea zikintzea besterik ez zenaren aurrean". Horrek, modu eraginkorrean galarazi zuen filma Erresuma Batuan estreinatzea. Handik bi hilabetera, ordea, Rushdiek berak idatzi zion zuzendaritzari, esanez pelikula "zabor zati desitxuratu eta ezgai bat zela" uste zuen arren, ez zuela auzitara eramango estreinatuko balitz. Geroxeago esan zuen: “Filma hori debekatu izan balitz, herriko bideorik beroena bihurtuko zen: denek ikusiko zuten”. Filmak Pakistanen arrakasta handia izan zuen arren, ia oharkabean pasatu zen beste leku guztietan.
Al-Qaedako atzemateko zerrenda (2010)
2010ean, Anwar al-Awlakik Al-Qaeda ren atzemateko zerrenda argitaratu zuen Inspire aldizkarian, Rushdie eta Islam a iraindu omen zuten beste pertsona batzuk bertan zeudela, hala nola Ayaan Hirsi, Ali Lars Vilks karikaturista eta Jyllands-Posteneko hiru kide barne. Geroago zerrenda luzatu egin zen, eta Stéphane "Charb" Charbonnier sartu zuen, beste 11 lagunekin batera Charlie Hebdo ri Parisen egindako eraso terrorista batean erailez. Erasoaren ondoren, Al Qaedak hilketa gehiago eskatu zituen.
Rushdiek bere sostengua adierazi zion Charlie Hebdori. Honela mintzatu zen: "Charlie Hebdorekin nago, denok behar dugun bezala, satiraren artea defendatzeko, betidanik askatasunaren alde egon delako, eta tiraniaren, desohorearen eta ergelkeriaren aurkako indarra... totalitarismo erlijiosoak mutazio hilgarria eragin du Islamaren bihotzean, eta ondorio tragikoak ikusten ditugu gaur Parisen”. Erasoari erantzunez, Rushdiek komunikabideetan biktimak erruduntzat jotakoei buruz komentatu zuen, honakoa adieraziz: "Charlie Hebdo ez zaizu gustatuko... Baina haiek atsegin ez izateak ez du zerikusirik hitz egiteko duten eskubidea rekin. Haiek ez dituzulako gustuko, zalantzarik gabe ez du inolaz ere barkatzen haien hilketa.
Wari
Wari edo Huari kultura zibilizazio amerindiar bat izan zen loratu zena Andeetako eskualdean eta Peruko kostaldean gure aroko 500-1200 urteen artean.
Salman Rushdie
Jaipurreko Literatura Jaialdia (2012)
Rushdiek 2012ko urtarrilean agertu behar zuen Jaipurreko Literatura Jaialdian, Jaipur ren, Rajasthan en, Indian. Hala ere, bertan behera utzi zuen bere ekitaldiaren agerraldia eta Indiako beste bira bat garai hartan, bere bizitzarako mehatxu posible bat aipatuz arrazoi nagusi bezala. Handik egun batzuetara, estatuko polizia agentziek gezurra esan zutela adierazi zuen, urrun mantentzeko, Jaipurrera ordaindutako hiltzaileak bidaltzen ari zirela bera hiltzeko jakinarazi ziotenean. Poliziak esan zuen beldur zela Rushdiek debekatutako “Bertso Satanikoak” liburutik irakurriko zuela, eta mehatxua benetakoa zela erakunde musulmanen berehalako protestak kontuan hartuta.
Bien bitartean, Ruchir Joshi, Jeet Thayil, Hari Kunzru eta Amitava Kumar egile indiarrek jaialdia eta Jaipur bat-batean utzi zuten, jaialdian Rushdieren debekatutako eleberriaren pasarteak irakurri ostean. Laurei alde egiteko eskatu zieten antolatzaileek, atxilotzeko aukera erreala zegoelako. Rushdie eta Jaipur Literatura Jaialdiaren arteko bideo saio bat ere bertan behera utzi zuten azken momentuan, gobernuak jaialdia gelditzeko presionatu ostean. Rushdie Indiara 2012ko martxoan itzuli zen, New Delhi n hitzaldi bat ematera.
Wari
Beste ezaugarri batzuen artean, ikerlariek aurkitu dute garagardoaren moduko edari bat, txitxa, ekoiztea wari kulturaren errito zentraletako bat zela, eta Cerro Baul bezalako aztarnategietan edariaren inguruko topaketa handiak antolatzen zirela.
Champigneulles-en-Bassigny
Champigneulles-en-Bassigny Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Wari
Garai bertsuan wariengandik hegoalderantz Tiwanaku kultura garatu zen. Warien gainbeheraren ondoren, Inka inperioa hasi zen.
Champigneulles-en-Bassigny
Biztanleria
2007an Champigneulles-en-Bassigny udalerrian erroldatutako biztanleak 53 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 31 etxebizitza zeuden, 25 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 31etxeak ziren. 25 etxebizitza nagusietatik 24 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 alokairuan okupaturik zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 21 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Sakhera
Sakhera edo jakutera (саха тыла, saxa tila) jakutiarren hizkuntza da, turkiar hizkuntzen familiakoa. Hizkuntza eranskari a da eta dolganera senide hurbila du.
Salman Rushdie
Chautauquako erasoa (2022)
2022ko abuztuaren 12an, Chautauquako unibertsitatean (New York) hitzaldi bat hastear zegoela, Rushdieri eraso egin zion agertokira korrika sartu zen gizon batek, eta behin eta berriz labankadak eman zizkion, lepoan eta sabelean bereziki. Herriko patruilari batek atxilotu baino lehen urrundu zuten erasotzailea. Rushdie hegazkinez eraman zuten UPMC Hamotera, Pennsylvania ko Erie trauma-zentro tertziariora. Han, ebakuntza egin zioten arnasgailu batean sartu aurretik. Susmagarria, Fairviewko (New Jersey) 24 urteko Hadi Matar gaztea zela identifikatu zuten.
Champigneulles-en-Bassigny
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 26 ziren, horien artean 20 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 20 pertsona aktiboetatik 19 lanean zeuden (10 gizon eta 9 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 6 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Salman Rushdie
Chautauquako erasoa (2022)
Iran ek ukatu egin du labankadarekin edo erasotzailearekin edozein lotura, eta Rushdie eta bere jarraitzaileak ekintzaren erantzuletzat jotzen ditu.
Zubileta dorrea
Zubileta dorrea Barakaldon (Bizkaia) dagoen dorretxea da. Kadagua ibaiaren ertzean dago kokaturik, Burtzeña auzoan, antzina Bilbo eta Balmaseda lotzen zituen bidean.
2002ko urtarrilaren 14ean, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Ezaugarriak
Eraikin mota honek normalean izan ohi duen azalera baino handiagoko oinplano arinki trapezoidala zuen jatorrian. Gaur egun, eraiste baten ondorioz, oinplanoak L itxura du eta patio bat dauka. Hiru solairu ditu: beheko solairua, bizitzeko solairua eta ganbara. Bi isurkiko estalkia du eta fatxada nagusiarekiko perpendikularra den galdorra.
Entokatuaren ostean gorderik geratzen da aparejua, baina zenbait gunetan laukian eta ordenaturik jarritako harlangaitza ikus daiteke. Harlandua berriz, eskotaz tailaturikoa, baoen ertz eta inguruetarako erreserbatu da.
Salman Rushdie
Sariak, ohoreak eta aitorpena
Salman Rushdiek sari ugari jaso ditu bere idatziengatik, besteak beste, Europar Batasune ko Literaturako Aristeion Saria, Italia ko Grinzane Cavour, Alemania ko Urteko Idazle Saria, eta literatura alorreko ohore handienetako asko. Horien artean daude:
Champigneulles-en-Bassigny
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Champigneulles-en-Bassigny udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 279 hektarea erabiltzen.
Zubileta dorrea
Ezaugarriak
Beheko solairuak bi sarrera ditu. Fatxada nagusikoa eskartzanoa da dobeleria murriztu zitzaiolako altuera gehiago izan zezan. Ezkerraldekoa berriz, zertxobait zorrotza da. Aurrekoez gain bao-sorta osatzen dute barne laprandurako hainbat argi-zulok, leihatila zorrotz batek eta dinteldutako zenbait bao modernok.
Salman Rushdie
Zaldun titulua
Rushdie zaldun izendatua izan zen, 2007ko ekainaren 16ko Erresuma Batu ko Erreginaren Urtebetetze Ohoreetan, literaturari egindako zerbitzuengatik. Honakoa adierazi zuen: "Poz-pozik nago ohore handi hau jasotzearekin, eta esker oneko nire lana era honetan aitortua izan delako". Zalduntzari erantzunez, gehiengo musulmanak zituzten nazio askok protestatzeaz gain, herrialde horietako parlamentariek ekintza gaitzetsi zuten. Eta Iran ek eta Pakistan ek protesta formalak egin zieten Britainiar ordezkariei. Muhammad Ijaz-ul-Haq Pakistango Gai Erlijiosoetako ministroak igorritako gaitzespen eztabaidagarria berriz, Benazir Bhutto lehen ministro ohiak atzera bota zuen. Hainbatek publikoki eskatu zuten haren heriotza. Halaber, musulman ez ziren batzuek etsipena adierazi zuten Rushdieren zalduntzarekin, idazleak ez zuela halako ohorerik merezi eta bazirela Rushdie baino zaldun titulua gehiago merezi zuten beste hainbat idazle.
Al-Qaeda k Rushdieren ohorea gaitzetsi zuen. Taldeko orduko buru zen Ayman al-Zawahiri k audio grabazio batean esan zuen Erresuma Batuko saria Rushdierentzat "islamaren aurkako irain bat" zela, eta "oso erantzun zehatza" planifikatzen ari zirela.
Zubileta dorrea
Ezaugarriak
Bizitzeko solairuak alde nagusian pilatzen ditu bere elementu interesgarrienak. Sarrerako arkuaren gainean mainelez erdibitutako bao zorrotz bat nabarmentzen da. Bere aurrealde bikoitza hiru piezatan landua dago, janbak eta mainela berriz monolitikoak dira; barlasaia bi harlandukoa da. Barnealdean asentuak dituen kanoi eskartzano zabal bat dauka. Horrez gainera, patioaren gainean bi sarrera ditu, eta zenbait dinteldutako baorekin batera, solairu horretako bao-sistema osatzen dute.
Salman Rushdie
Zaldun titulua
Rushdie Ohorezko Lagunen Ordenako (CH) kide izendatu zuten 2022ko urtebetetze ohoreetan, literaturari egindako zerbitzuengatik.