cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Porfirio Lobo
Biografia
2009ko azaroaren 29an, hauteskunde orokorrak irabazi zituen, Hondurasko historian izan den parte-hartzerik handiena eta "indarkeriazko istilurik gabe" lortu zen. Porfirio Lobo Sosak irabazi zituen hauteskundeak. "Hauteskunde-erakundearen azken emaitzen arabera, botoen %100 zenbatuta, Alderdi Liberaleko agintariaren Elvin Santos aurkari nagusia 18,47 puntuz gainditu zuen Lobok. Lobok 1.213.695 boto, %56,56, eta Santosek 817.524 boto, %38,09.
Haren gobernua ez zen nazioartean onartu, izan ere, 2009ko ekainaren 28an Manuel Zelaya Rosalesek Errepublikako presidentea bota eta gero. Estatu Batuek, Kolonbiak, Kanadak, Panamak, Costa Ricak eta Peruk bakarrik eman zioten aitorpena automatikoa.
2011ko urrian, poliziak unibertsitateko bi ikasle hil zituen. Hondurasen, drogekin lotutako ustelkeria agerian utzi zuen, eta legearen maila eta ordena guztiak kutsatzen zituena. Unibertsitarioen hilketak hainbat sektoreren erreakzioa eragin zuen, poliziaren garbiketa eskatuz, besteak beste, Giza Eskubideen Ordezkaria, Ramón Custodio, eta Unibertsitate Nazional Autonomoko errektorea, Julieta Castellanos, eraildako ikasle baten ama.
2021ean bere izena Pandora Papers txostenean agertu zen. Bera, emaztea eta semea paradisu fiskaletan erregistratutako enpresen jabe dira. Horietako batzuk Hondurasko lehendakaria zen bitartean sortu ziren.
2021. urtean ere Ameriketako Estatu Batuek Engel Zerrendan sartu zuten, ustelkeria nabarmenean murgilduta egoteagatik, izan ere, lehendakaria izanik Los Cachiros narkotrafikoaren antolaketaren eroskeria onartu zuenean, mesede politikoen truke.
Laura Poitras
Laura Poitras ( ahoskatua; Boston, ) estatubatuar dokumental zuzendari eta ekoizlea da.
Poitras dokumentalgintzan nabarmendu izan da. Dokumentalik onenaren Oscar saria irabazi zuen 2014an, Edward Snowdeni buruzko Citizenfour lanarengatik, eta, 2007an, kategoria horretarako izendatu zuten haren My Country, My Country filma. 2022an All the Beauty and the Bloodshed dokumentalak Urrezko Lehoia irabazi zuen.
Zury Ríos
Zury Mayté Ríos Sosa (Guatemalako Hiria, Guatemala, 1968ko urtarrilaren 24a) Guatemalako politikaria da, 1996. urtetik 2012ra arte legebiltzarkidea izan zen. Guatemalako Efraín Ríos Montt jeneralaren alaba da, eta Mario Enrique Ríos Montten iloba da.
Biografía
Efraín Ríos Montt eta Teresa Sosa Ávila senar-emazteen hirugarren alaba izan zen. Ríos Montt, 1982an eta 1983 urte arteko diktaduraren burua izan zen, genozidioa leporatu zitzaion.
Francisco Marroquín Unibertsitateko Politika eta Gizarte Zientzietako lizentziadun gisa graduatu zen.
Guatemalako Kongresuko diputatua
1995eko Guatemalako hauteskunde orokorretan, Fronte Errepublikano Guatemalarra ordezkatzeko hautatu zuten, zerrenda nazionalaren arabera, eta 1998an FRG alderdiko zuzendaritza-batzordeko kide hautatu zuten. 1999an Kongresuko diputatu hautatu zuten berriro, bere alderdiko zerrenda nazionalaren arabera. 2000tik 2004ra bitarteko legegintzaldian, bi lehendakariordeetako bat izan zen Kongresuko Kanpo Harremanetarako Batzordean. Legegintzaldi horretan, bere aita, Efraín Ríos Montt, Guatemalako Kongresuko lehendakaria zen.
2003ko Hauteskunde Orokorrak
2003ko Guatemalako hauteskunde orokorren aurretik, Zury Ríosi Ostegun Beltzaren antolaketan partaidetza izan zuela leporatuta, Justiziako Gorte Nagusiak bere hautagaitza bertan behera utzi zuen. 2003ko hauteskunde orokorretan hirugarren agintaldirako hautatu zuten, eta hauteskunde-zerrenda nazionaletan boto gehien jaso zuen bigarrena izan zen.
Lycaena phlaeas
Lycaena phlaeas Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan kobre tximeleta izena ere ematen zaio. Eremu holartiko guztian aurkitzen da, Europan, Asian, Ipar Amerikan eta Afrika iparraldean.
Lineok deskribatu zuen 1761. urtean.
Zury Ríos
2011ko Hauteskunde Orokorrak
Guatemalako Fronte Errepublikanoak 2011ko hauteskunde orokorretako hautagai gisa aurkeztu zuen. Hauteskunde-kanpaina labur baten ondoren, urte bereko maiatzaren 14ean hautagai-zerrendari uko egin zion. Finantza-baliabiderik ez izateagatik erretiratu zela argudiatu zuen, eta partidan oso zenbaki txikiak zituztela gehitu zuen.
Lycaena phlaeas
Deskribapena
Tximeleta txikia da, 25'5 mm-tako hegal zabalra du. Aurreko hegalak laranja kolorekoak dira eta ertza marroi iluna dute, hortik datorkio "kobre" deitzea. Hegoaren zati laranjan zortzi edo bederatzi puntu beltz ditu. Atzeko hegalak ilunak dira eta ertz laranja dute. Tximeleta eme batzuek puntu urdinak dituzte atzeko hegaletan.
Hegoen azpialdeak gainaldeen patroia jarraitzen dute baina apalagoak dira, marroi-grisak. Hauek ere puntu beltz batzuk dituzte.
Beldarrak berdeak dira. Beldar batzuek kolore moredun marrak dituzte.
Zury Ríos
2011ko Hauteskunde Orokorrak
Efraín Ríos Monttek Kongresuko diputatu izateari utzi zionean, immunitatea galdu zuen, eta Ministerio Publikoak genozidioa leporatu zion. 2013ko urtarrilaren 29an, Zury Ríosek Efraín Ríos Montt aitarekin joan zen Arrisku Handiko B auzitegiko audientzia-aretora. Hantxe jakinarazi zuen erretiratutako jenerala epaitu egingo zutela, Chajulen, Cotzalen eta Nebajen (Quiché) gertatutako 72 sarraskietatik 15en autore intelektuala izan zelako.
Lycaena phlaeas
Bizi zikloa
Landareen hostoen azpialdean jartzen dituzte arrautzak. Beldarrak landare horretaz elikatzen dira eta "lehio" itxurako zuloak egiten dituzte, hostoaren gaieko epidermisa jan gabe utziz. Ekainetik aurrera azaltzen dira tximeletak. Bi edo hiru tximeleta belaunaldi ikus daitezke urtean, kasu batzuetan lau ere bai.
Habitata
Toki askotan aurkitzen da, itsas-labarretan, basoetako irekigunetan, sasitzatan eta parkeetan. Itsas mailatik 2.500 metrotako altuerara bizi da.
Zury Ríos
2015eko Hauteskunde Orokorrak
Visión con Valores (VIVA) alderdiko hautagai aurkeztu zuten 2015eko apirilaren 16an. Haren formulako kidea Juan Luis Mirón Ekonomia ministro ohia izan zen. Hautagaitza ofizial egin ondoren, inskripzioa ez zen berehalakoa izan, Hauteskunde Auzitegi Gorenak bere hautagaitza Konstituzioaren aurkakoa zela argudiatu baitzuen, Konstituzioaren 186. artikuluaren interpretazioaren arabera. 2015eko uztailaren 25ean, Guatemalako Justizia Auzitegi Gorenak izena emateko agindua eman zuen, eta urte horretako lehendakaritzarako hauteskundeetan lehiatzeko gaitasuna eman zioten; bosgarren postuan geratu zen.
2019ko Hauteskunde Orokorrak
Ríos Sosa 2019ko hauteskundeetarako hautagai izan zen Valor alderdiaren eskutik. Berriro ere, Hauteskunde Auzitegi Gorenak atzera bota zuen inskripzioa, Konstituzio Politikoaren 186. artikuluaren arabera ez zen bidezkoa. Ríosek babesa eskatu zion Konstituzionaltasun Gorteari hauteskundeetan parte hartzeko. Gorteak ez zuen babesa onartu.
Erdapfel
thumb|250px|right|Erdapfel lurbira-globoa. Erdapfel, alemanez "Lur Sagar", 1492an Martin Behaim alemaniar astronomoak egindako lurbira-globo bat da, gaur egun arte ezagutzen den antzinakoena. Bi erdietan xaflatutako liho bola batez egina dago, egurrez sendotua eta Georg Glockendon alemaniar grabaqtzailearen mapa batez estalia.
Amerika kontinentea ez da ageri, Kristobal Kolon bertaratu eta 1493. urterarte Europara ez baitzen itzuli. Globoak Euroasiar kontinente handitua eta Europa eta Asia arteko ozeano hutsa erakusten ditu. San Brendanen uharte mitikoa ere erakusten du. Japonia eta asiar uharteak desproportzionalki handiak ageri dira.
"Sagar" deitzearen ideia Reichsapfel ("Sagar Inperiala" edo globus cruciger) delakoarekin lotura izan dezake, Nurembergen Reicharen harribitxiekin (Reichskleinodien) batera gordeak.
Egin zenetik XVI. menderarte Alemaniako Nuremberg hiriko udaletxean ikusgai egon zen, ondoren Behaim familairen jabetzara igaro zen. 1907tik Nurmbergeko Germaniar Museo Nazionalean gordea dago.
Mikel IX.a Paleologo
Mikel IX.a Paleologo (Μιχαήλ Δούκας Ἄγγελος Κομνηνός Παλαιολόγος, Mikhaēl Doukas Angelos Komnēnos Palaiologos; Konstantinopla, 1277ko apirilaren 17a - Tesalonika, 1320ko urriaren 12a) Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen 1294-1320 bitartean.
Androniko II.a Paleologo eta Ana Hungariakoaren Seme zaharra izan zen. Aitak enperadore izendatu zuen 1282an Mikel VIII.a Paleologo hil eta gutxira, eta izendapena adin nagusitasunean berretsi zuen. Mikel 1294ko maiatzaren 21ean koroatu zuten Santa Sofian.
Mikelek eta Andronikok elkarrekin gobernatu zuten enperadore gisa eta autokrator titulua erabili zuten. Andronikok agindu zion barneko eta kanpoko etsaien aurkako gerra zuzentzeko. Gizon ausart eta kementsua, baina turkiarren eta bulgariarren aurkako batailak galdu zituen.
1294an Rita Armeniakparekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten, horien artean Androniko III.a Paleologo enperadorea izango zena.
Polyommatus damon
Polyommatus damon Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan kobre tximeleta izena ere ematen zaio. Europan eta Asian aurkitzen da, Iberiar penintsulatik Mongoliaraino.
Denis eta Schiffermüller naturalistek deskribatu zuen 1775. urtean.
Deskribapena
Tximeleta txikia da, hegal-zabalera 20-34 milimetro artekoa du. Sexu dimorfismo nabarmena ikusten da, hau da, arrak eta emeak desberdinak dira. Arren hegalak urdinak dira eta ertz beltzak dituzte, emeen hegalak ordea marroiak dira. Azpialdean sexu biek okre kolorea dute, eraztun zuridun puntu beltzak erakusten dituzte eta marra zuri sendo bat.
Beldarra berdea da eta oso iletsua. Bizkarraldean marra beltz bat du alderik alde zeharkatzen duena.
Bizi zikloa
Uztailean eta abuztuan ikusten dira tximeletak. Beldarrek estrategia berezia dute, inurriek zaintzen dituzte.
Habitata
Mendialdean bizi den tximeleta da, itsas mailatik 900-2.100 metro arteko altueran ikus dezakegu. Txilardegiak eta estaldura gutxiko basoak atsegin ditu, baita belardiak ere.
Gibelgorri
Gibelgorri, gibelmarroi orrioso edo urritz gorritxua (Russula integra) Russulaceae familiako onddo jangarria da.
Jateko ona, Russula cyanoxantha delakoaren antzekoa.
Deskribapena
Kapela: 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Gaztetan gogorra eta haragitsua, zahartzean biguna, hasieran biribildua eta ondoren ganbila, irregularra, bukaeran irekia, kopa formakoa, erdian ondoratu samarra, kolore arre tipikoa, arre-horixkatik hasita, orban ilunagoekin, olibatik purpurara doazen koloreko arrastoekin edo txokolate kolorekoekin, arre-ardo kolorekoekin, arre-more kolorekoekin, arre-olibakoekin etab. Azala erradialki erdiraino bereiz daiteke, hezea, likatsua, distiratsua.
Orriak: Estu eta gero zabalago, sabeldunak, orritxo batzuekin eta adarkatze ugarirekin, libreak, hasieran esne zuriaren kolorekoak, ondoren gurin kolorekoak eta bukaeran hori bizi kolorekoak eta ertzean isla zuriak dituela.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Haragia: Zuria edo horixka, gogorra eta sendoa. Usain arinekoa eta zapore gozokoa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Integra epitetoa ere latinetik dator, osoa esan nahi duen "integer" hitzetik. Orri osoak, eten gabeko orriengatik.
Jangarritasuna
Jangarri ona.
Nahasketa arriskua
Erraz nahasten da Russula badia delakoarekin, baina hau mikatza da.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenaren hasieran. Koniferoen azpian, karedun lurretan, arrunta mendialdean.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasoa eta Japonia.
Hidrokodona
Hidrokodona kodeinatik eratorritako opioidea da, min ertaina edo larria tratatzeko analgesiko gisa eta antitusibo gisa erabiltzen dutena. Piluletan, xarabean edo kapsuletan aurki daiteke, eta mendekotasuna eta abstinentzia-sindrome larria eragin ditzakeen narkotikoa da. Hidrokodona eta hura duten konposatuak merkatuan daude hainbat formatan, marka komertzial askoren azpian. Elikagai eta Sendagaien Administrazioak 1943an bere salmenta onartu zuen. 2014an, Drogen Aurkako Agentziak Substantzia Kontrolatuen Legearen (Controlled Substances Act) II. sailkapenaren barruan sartu zuen hidrokodona; horrek esan nahi du abusurako potentzial handia duela, haren erabilera medikoak murrizketa larriak dituela eta mendekotasun psikologiko edo fisiko larria ekar dezakeela.
Xake-tximeleta txiki
Xake-tximeleta txikia (Pyrgus malvae) Hesperiidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europan eta Asian aurkitzen da Iberiar penintsulatik hasi eta Korearaino. Kontinenteen iparraldean ez dago, hotzarengatik.
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean.
Deskribapena
Tximeleta txikia da, 24 mm-ko hegal zabalera hartzen du batazbeste. Kolore oso bereizgarriak ditu, xake taula batean bezala kolore beltzean orbain zuriak tartekatzen dira. Espezie honetako tximeleta batzuek kolore argiagoa ere izan dezakete, beltza beharrean marroia. Itxuragatik sitsa ematen du tximeleta baino gehiago. Arrek eta emeek antzeko koloreak dituzte baina arren hegoak angelutsuagoak dira eta emearenak borobiltsuagoak.
Tximeletaren beldarrak kolore berdea du eta lerro marroi argi eta ilunak dtu.
Bizi zikloa
Landare loredun txikietak jartzen ditu arrautzak, marrubi landaretan esate baterako. Ondoren beldarrak jaiotzen dira eta estalki bat eraikitzen dute beren burua babesteko. Bi edo hiru hilabete pasatzen direnean pupa sortzen du. Pupa ere altuera txikiko belarretan ezartzen du. Negua horrela igarotzen du eta martxoa aldera tximeleta heldua ateratzen da. Tximeletak uztailerarte ikusten dira hegan.
Habitata
Hiru ekosistema ezberdinetan ikusten dira xake-tximeleta txikiak; basoan, belardietan eta industria guneetan, nitrogeno kopuru handia pilatzen duten landareak baitituzte gustoko.
Opioideen epidemia
Opioideak min akutua tratatzeko oso eraginkorrak dira, baina eztabaida handia dago ea eraginkorrak diren min kronikoa edo inpaktu handiko min jasanezina tratatzeko, arriskuak onurak baino handiagoak izan baitaitezke.
1999 eta 2016 artean 453.300 estatubatuar opioideen erabiltzeagatik hil ziren.
Isa Campo
Isa Campo (Oviedo, 1975) espainiar zinemako gidoilari, produktore eta zuzendaria da, bereziki ezaguna Isaki Lacuestarekin batera La proxima piel filma zuzendu duelako.
Filmografia
Zuzendari gisa
Gidoilari gisa
Propiozepzio
Propiozepzioa hezurrei, muskuluei, tendoiei eta giltzadurei buruzko informazioa entzefaloari ematen dion sentikortasun-mota da. Propiozepzioak norabidea eta mugimendu-maila erregulatzen ditu, erreakzio eta erantzun automatikoak ahalbidetzen ditu, gorputz-eskemaren garapenean eta horrek espazioarekin duen harremanean esku hartzen du, eta planifikatutako mugimendu-ekintzari eusten dio. Autonomiaz jokatzen duen beste funtzio batzuk oreka kontrolatzea, gorputzaren bi aldeak koordinazioa, nerbio-sistemaren alerta-mailari eustea eta garapen emozionalean eta portaeran duen eragina dira.
Oinarria
Nerbio-sistemak gorputzaren barne-sentikortasuna edo propioktibotasuna ematen duen edozein errezeptore sentsorial edo nerbio-amaiera barne hartzen du. Propiozeptoreak muskuluetan, artikulazioetan, tendoietan eta aparatu bestibularrean daude. Estimulazioaren bidez, gorputzaren mugimenduei lotutako posizioa edo abiadura eta azelerazioa ezagutu ditzakegu. Beraz, propiozeptoreak interrezpetoreen azpisistematzat har daitezke, eta gorputzaren orekari eta mugimenduari lotutako errezeptoreez gain, odol-presioarekiko sentikorrak diren errezeptoreak edo pHarekiko, oxigeno-kontzentrazioarekiko eta karbono dioxidoarekiko sentikorrak diren kimiorrezeptoreak hartzen ditu. Halaber, gorputz-tenperatura, mina, gosea, egarria, maskuria betetzea edo libratu nahia hautematea ahalbidetzen digutenak propiozeptoreak ere badira.
Zentzu hertsian, propiozeptoreek belarriko sistema edo aparatu bestibularra (orekaren pertzepzioarekin eta gorputzeko mugimenduekin lotua) eta artikulazio- eta muskulu-hargailuen multzoa (muskulu-ardatza, Golgiren organo tendoiduna, hartzaile artikularrak) barne hartzen dituzte, muskuluen, tendoien eta lotailuen tentsio-egoera eta luzatze-maila neurtzen dituztenak. Bestalde, propiozeptoreak mekanorrezeptoreak dira, presio edo trakzio mekanikoaren ondorioz aktibatzen direlako.
Sistema propiozeptiboa
Propiozepzioa osatzen duten errezeptoreen eta nerbioen multzoari deitzen zaio sistema propiozeptiboa.
Kanpoko mundua hautemateko erabiltzen ditugun bost kanpo zentzumenak (ikusmena, dastamena, usaimena, ukimena eta entzumena) ez bezala, propiozepzioa zentzu interozeptibo bat da, zeinaren bidez gorputzaren barne-egoeraz jabetzen garen.
Ostegun Beltza (Guatemala)
Ostegun beltza eta doluko ostirala 2003ko uztailaren 24an (osteguna) eta uztailaren 25ean (ostirala), hurrenez hurren, Fronte Errepublikano Guatemalarraren eta haren presidentearen Efraín Ríos Montt-en jarraitzaileek Guatemalako Hirian buruturako indarkeriazko adierazpen politikoak izan ziren.
Testuingurua
2003ko maiatzean, Frente Republicano Guatemalteco (FRG) alderdi politikoak Efraín Ríos Montt diktadore militar ohia aukeratu zuen 2003ko hauteskunde orokorretarako hautagai gisa. Hauteskunde Auzitegi Gorenak hautagaitza baztertu zuen, baina Konstituzionaltasun Gorteak hautagaitza onartu zuen, 1985eko Konstituzioko baldintzak ezin zirela atzeraeraginez aplikatu argudiatuz.
Propiozepzio
Sistema propiozeptiboaren disfuntzioa
Sistema honen disfuntzioa mugitze-baldarkerian adierazten da: burua eta gorputza tente mantentzeko zailtasuna, bi eskuekin jarduera koordinatuak egitea eta tresnak maneiatzea. Kontzentraziorik eza ere ikusten da, jarreraren kezkagatik, enborraren zurruntasunagatik eta arriskuaren noziorik ezagatik.
Ostegun Beltza (Guatemala)
Testuingurua
Hala ere, uztailaren 20an, Justiziako Gorte Gorenak bertan behera utzi zuen lehendakaritza-kanpaina, eta Unidad Nacional de la Esperanza (UNE) eta Movimiento Reformador alderdiek aurkeztutako salaketa bat entzutea erabaki zuen. Hurrengo egunean, uztailaren 21ean, Ríos Montt-ek, FRGko liderrekin eta Zury Ríos alabarekin batera, epaia salatu zuen "manipulazio judizial" gisa, eta, diskurtso erradial batean, matxinadari zeharka deitu zien jarraitzaileei, eta ohartarazi zuen bera eta bere alderdia ez zirela erantzule egiten protestak kontroletik ateratzen baziren.
Gertakariak
Uztailaren 24an, ostegun beltza, FRGko milaka jarraitzaile maskaradunak Guatemalako kaleak hartu zituzten, matxete, garrote eta pistolekin. FRGk autobusean eraman zituen herrialde osotik, FRGk kontrolatutako udalerrietan lan egiten zuten pertsonak txantaia egiten ari zirela salaketen bidez, manifestaziora joaten ez baziren. Manifestariek trafikoa blokeatu, mehatxuzko kontsignak egin eta matxeteak astindu zituzten.
Propiozepzio
Sistema bestibularra
Sistema bestibularrak gorputzaren mugimenduei erantzuten die espazioaren eta buruaren posizio-aldaketen bidez. Sistema propiozeptiboarekin batera, tonu muskularra mantentzen du, automatikoki koordinatzen du begien, buruaren eta gorputzaren mugimendua, ikus-eremu egonkorra mantenduz, eta funtsezkoa da espazioaren pertzepzioan eta gorputzaren orientazioan hari dagokionez.
Sistema bestibularraren disfuntzioa
Sistema honen disfuntzioa honela adierazten da: muskulu-tonu murriztua, orekan, mugimendu-jardueran eta mugimendu automatikoetan gabeziak. Halaber, ikusizko informazioa erregistratzeko, mugitzen ari diren objektuen jarraipen bisualean, lerro ertainaren gurutzaketan, konbergentzian, arbelaren transkripzioan, koadernoan eta pertzepzio bisoespazialean zailtasunak agertzen dira. Gainera, alde biko integrazio eskasa, antolaketa lateroespaziala, eskuina-ezkerra koordinazioa eta espezializazio hemisferikoa ikusten dira. Hiperaktibitatea eta distraktibilitatea ere ikusten dira, modulazio faltagatik eta ezegonkortasun emozionalagatik.
Ostegun Beltza (Guatemala)
Gertakariak
Istiluen ondoren, Konstituzionaltasun Gorteak Gorte Gorenaren erabakia errebokatu zuen, 1985eko Konstituzioaren arbaera golpistek parte hartzeko debekua zutelako. Guatemalako askok Gortearen erabakia gaitzetsi zuten. Nazioarteko komunitateak eta oposizioko alderdiek adierazpenak gaitzetsi eta "demokraziari eraso" gisa kalifikatu zituzten.
Guatemalako zuzenbide juridikoko adituak bat etorri ziren Guatemalako Fronte Errepublikanoko buruzagiek eta haien manifestariek 34 delitu egin zituztela esatean; Guatemalako gobernuak, berriz, 12 delitu egin ahal izan zituen.
Jacques Chirac frantziar presidenteak Ríos Montten hautagaitzaren gaineko kezka adierazi zuen.
Kargu penalak aurkeztu ziren FRGko zazpi kideren aurka, matxinada eta Ramírezen hilketan parte hartzeagatik: Ríos Montt bera; Ingrid Elaine Argueta Sosa, haren iloba; Waleska Sánchez Velásquez, Zury Ríosen idazkaria; Jorge Arévalo, Kongresuko diputatua; eta Raúl Manchamé Leiva, Polizia Nazional Zibileko zuzendari ohia. Azken hau izan zen kondenatu bakarra.
Giovanni Lanza
Domenico Giovanni Giuseppe Maria Lanza (Casale Monferrato, 1810eko otsailaren 15a - Erroma, 1882ko martxoaren 9a) italiar politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa izan zen 1869tik 1873ra.
Medikuntza ikasi zuen Turinen eta sendagile izan zen bere jaioterrian. 1848ko altxamenduan parte hartu zuen eta urte horretan Piemonteko parlamentuko kide hautatu zuten. Cavourren alderdian sartu zen eta hezkuntza eta finantza ministroa izan zen. Ondoren, Barne ministro izan zen Alfonso La Marmoraren gobernuan, eta hiriburua Florentziara eraman zuen.
Lehen ministro izan zen 1869tik 1873ra, eta Italiako batasuna osatu eta Erroman ezarri zuen gobernua, 1870ean Aita Santuen Lurraldea garaitu ondoren.
Andy Gibb
Andrew Roy "Andy" Gibb (Stretford, 1958ko martxoaren 5a - Oxford, 1988ko martxoaren 10a) ingeles abeslari eta musikaria izan zen.
Barry, Robin eta Maurice Gibben anaia gazteena izan zen. 1958an Australiara joan zen familiarekin eta Ingalaterrara itzuli ziren 1967an. 1970eko hamarkadan hasi zen musikan eta hamarkada amaieran nazioarteko arrakasta lortu zuen. Bizitzaren amaieran droga-mendekotasuna eta depresioa izan ziren ezaugarri nagusiak.
Ridván
Riḍván (رضوان Riḍwán; Persierako ahoskeran: Rezván, ) Bahá'í fedearen ospakizuna. Irauten dituen hamabi egunetan, bahá'í-ek Bahá'u'lláh-k Jainkoaren Agerpena zela aldarrikatu zuen garaia gogoratzen dute. Bahá'í egutegian, Jalál hilabetearen 13. eguneko ilunabarrean hasten da; hau da, apirilaren 20an edo 21ean martxoko ekinokzioaren arabera (gregoriotar egutegian ekinokziotik hilabetera doi-doi). Hamabi egunetatik hiru jai sakratutzat hartzen dira eta horietan lana eta eskola bertan behera utzi behar dira: Ridván-eko lehandabiziko, bederatzigarren eta hamabigarren egunetan, hain zuzen ere.
Ridván hitzak paradisu esan nahi du literalki. Ospakizunak, aldiz, Bagdadeko kanpoaldean kokatzen zen Ridván lorebaratzetik hartzen du; leku hartan eman baitzituen Bahá'u'lláhk Bagdaden bizi izandako azken 12 egunak, Otomandar inperioko agintariek Konstantinoplara erbesteratu baino lehen.
Bahá'í ospakizunik sakratuena da, eta Ospakizun Handiena eta Ospakizunen Erregea izenez ezagutzen da.
Christel Teruel
Christel Teruel Arrieta (Berlin, Alemania, 1970 - Iruñea, Nafarroa Garaia, 2022 ko maiatzak 14) musikari nafarra izan zen, eta rock munduko emakume aitzindarietako bat.
Christelen lehen esperientzia artistikoa Necrofilia izeneko taldean izan zen (Tijuana In Blue taldeko Ruben zen taldekideetako bat). Honen ondoren, Flores Muertas (Josetxo Ezponda rekin), Taxi Carlo taldeetan eta azkenik Malos Tratos musika taldean jarraitu zuen musika ibilbidea. 1988 an musika talde honetan sartu eta Muerte o Locura diskan, kantu guztietan ahotsa jarri zuen Teruelek. Musika eszenan oso ezaguna izan zen.
1990 ean Malos Tratos taldea utzi zuen eta emakumezkoek bakarrik osatutako La Viuda Negra musika taldea sortu zuen. Taldea Bilbo Hiria lehiaketa ospetsuan finalista izan zen eta taldearen izen bereko lehen diskoa grabatu zuten 1998an.
1993an, 10 abestiz osatutako bakarkako lan bat argitaratu zuen Christel Teruelek RDK disketxearekin "Soy tu sangre" izenburupean.
2020an, Christel Teruel La Viuda Negra berriro elkartzen saiatu zen Burlata n egiten den Nosotras-Gu emakumeok jaialdian parte hartzeko. La Viuda Negra taldea jaialdian izango zela iragarri bazen ere, Chistelen osasun egoera ordurako kaxkarrak, eragotzi zuen kontzertua ematea.
2022ko martxoaren amaieran, Teruelek lau kantu propio eta beste lau bertsionatu grabatuko zituela iragarri zuen, berriro La Viuda Negra taldearekin. Diska autoekoizpen bidez egiteko asmoa zuen, sareetan argitaratu zuenez: "Iruñeko taberna zehatzetan salduko dira eta kontzerturen bat ere egingo dugu. Ez dut disketxerik nahi ".
Niobe tximeleta
Niobe tximeleta (Fabriciana niobe) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europan eta Asian bizi da, Iberiar penintsulan hasi eta Korearaino hedatzen da.
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean eta Papilio niobe izena eman zion.
Deskribapena
Tximeleta ertaina da, 46-60 mm arteko hegal zabalera du. Emeak arrak baino handiagoak dira. Tximeleta laranja da eta puntu beltz ugari ditu hegaletan zehar sakabanatuta, ia lerroak eratuz. Hegoen ertzak zuriak dira. Aurreko hegalen puntak borobiltsuak dira. Hegalen azpialdeak antzerako patroia jarraitzen du baina puntu zuri handi ugari ditu, batez ere atzeko hegaletan.
Beldarrak ilunak dira. Puntu zuri txikiak eta arantza zuriak dituzte.
Bizi zikloa
Urtean belaunaldi bakarra izaten du. Arrautzetatik jaio berria den beldarrak arrautzaren oskola bera erabiltzen du neguan hibernatzeko eta udaberrian elikatzeari ekiten dio berriro. Tximeleta helduak maiatzetik abuztura ikusten dira.
Habitata
Eremu zabalak atsegin ditu, baso irekiak eta belardi hezeak.
La Viuda Negra
La Viuda Negra musika taldea, Iruñe ko lau emakumek osatu zuten 1990. urtean. Aurrez, Matraka taldean aritutakoak ziren gehienak. Ondorengoak ziren partaideak: Christel Teruel, Malos Tratos taldean aritutakoa, (ahotsa, koruak, kitarra elektrikoa eta kitarra akustikoa), Janis Ortiz de Zarate, Matraka taldeko kide ohia, (kitarra elektrikoa), Pury Alzelai, Belladona eta Matraka taldeetako kide ohia, (baxua eta koruak) eta Eva Fernandez, Piskerra taldean aritua eta ondoren Lambrettos taldeko kidea (bateria, perkusioa eta koruak).
Diska bakarra grabatu zuten Clan Recods disketxearekin, La Viuda Negra taldearen izen bera jarri zioten diskari. Diska grabatu ondoren taldea desegin zen 1999an. Taldea desegindakoan diska bera ere merkatutik kendu zuten taldearen managerraren eta diskaetxearen artean izandako arazoengatik. Dena den, 5000 kopia saltzea lortu zuten.
Rock melodikoa egiten zuten, eta beraien influentzien artean zeuden Tahures Zurdos bezalako musika taldeak. Las Grecas taldearen eta Dinarama ren kantuen bertsio rokeroak ere egiten zituzten.
2013an berriz elkartu zen taldea, Burlata n Josetxo Ezponda musikagilearen omenezko kontzertu batean parte hartzeko. El Ansia de la Viuda izena hartu zuen taldeak.
Anne van Olst
1991n Anne Gert-Jan van Olst Herbehereetako zaldi-hezitzaile eta saltzailearekin ezkondu eta Herbehereetara joan zen bizitzera. Den Houten, Herbehereetan, kirol eta hazkuntza ukuilu bat zuzendu zuten elkarrekin.
Udako bost Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, 1988 eta 2012 artean, eta brontzezko domina lortu zuen Pekinen 2008an, taldekako proban (Nathalie zu Sayn-Wittgenstein eta Andreas Helgstrandekin batera). Laugarren postua lortu zuen Sydney 2000n, laugarrena Londres 2012an eta bosgarrena Bartzelonan 1992an, proba berean. Brontzezko domina irabazi zuen 1999ko Europako Doma Txapelketan.
Pyronia tithonus
Pyronia tithonus Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europan bizi da eta espezie migratzailea denez XX. mendean hadadura aldaketa handiak izan ditu, bizi eremua aldika handituz eta txikituz.
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean.
Deskribapena
Tamaina ertaineko tximeleta da, 36-40 mm-tako hegal-zabalera du. Hegalak laranja kolorekoak dira, alboetan marroiak eta ertzetan marra zuri fin bat dute. Aipagarria da aurreko hegaletan duten ozelo beltz bana, barruan bi puntutxo zuri dituena. Azpialdean aurreko hegalak antzekoak dira baina atzekoetan marrazkiak desitxuraturik daude, gainezarritako orban zuri eta marroiak tartekatuz. Emearen hegaletan orban gehiago agertzen dira arrenetan baino.
Beldarra marroi-berdexka da, bizkarrean marra ilun bat du eta alboetan marra zuri bana. Oso iletsua da.
Habitata
Bide ertzetako zelaietan eta basoetako argigunetan ikusten da, itsas mailatik hasi eta 1.500 metrotako altuera artean.
Laura Mora
Laura Mora Ortega (Medellín, Kolonbia, 1981eko apirilaren 20a) kolonbiar zinema-zuzendari a eta gidoilari a da, 2017ko Matar a Jesús 2017 film luzeagatik ezaguna. 2022an Los reyes del mundo filmak urte hartako Zinemaldiko Urrezko Maskorra irabazi zuen.
Ibilbidea
Medellínen jaio zen eta hiri bereko ikastetxe alemaniarrean egin zituen batxilergoko ikasketak. Produkzioko eta zinema-zuzendaritzako goi-mailako ikasketak egin zituen Melbourneko RMIT unibertsitatean, Australian.
Matar a Jesús da Moraren opera prima. 2017an estreinatu zen Kolonbiako zinema-aretoetan. Filmak sari ugari jaso zituen Espainian eta nazioartean. Horien artean, nabarmentzekoak dira Cartagenako Zinemaldiko EGEDA saria, opera prima onenaren epaimahaiaren saria eta Casa de las Américas saria Habanako Zinema Latinoamerikar Berriaren Nazioarteko Jaialdian, Donostiako Zinemaldiko Eroski Gazteriaren Saria, eta Roger Ebert .saria Chicagoko Zinema Jaialdian.
Hanna Hammarström
Hanna Hammarström (Stockholm, Suedia, 1829ko azaroaren 4a - ib., 1914ko azaroaren 27a) suediar asmatzaile, ingeniari eta enpresaburua izan zen. Suedian lehen pertsona izan zen modu komertzialean telefono-kableak ekoizten. Gainera kableak egiteko monopolio zuen sortu zuen Stockholmeko lantegian langileak emakumeak ziren. Suediako lehen telefono-sarerako kableak egin zituen eta Finlandiara ere esportatu zuen kablea.
Biografia
Christina Holmbergen eta Per Hammarström kotoi-merkatariaren alaba izan zen. Aitak nahi izan zuen seme-alaba guztiek lanbide bat ikastea, eta, beraz, hainbat apaingarri egiten ikasi zuen.
Lan ibilbidea
Telefono-kableak asmatuta zeuden arren, Suedian ez zen ezagutzen nola egin; beraz, Suediako telefono-sarea atzerriko fabrikatzaileen mende zegoen.
Hammarströmek telefono-kableak fabrikatzeko metodo bat garatzea lortu zuen, metalezko sokaz egindako apaingarriak egiteko trebetasunetik abiatuta. Bere lantegia jarri zuen, eta 1883an Suediako telefono-konpainiari telefono-kableak hornitzeaz arduratu zen. 1880 eta 1890 urteetan ekoizpenaren monopolioa izan zuen. Stockholmeko lantegian emakumeak baino ez zituen erabili, eta berak entrenatu zituen.
Usaimen-nerbio
Usaimen-nerbioa edo lehen nerbio kraniala garun-enborretik gorputz-periferiara hedatzen diren nerbio-bikoteetatik lehena da. Zentzumen-kinadak usaimen-organotik garunera eroaten ditu. Goiko hezur turbinalaren zatirik handiena estaltzen duen usaimen-epitelioan eta sudur-hobietako trenkadaren kontrako horman dauden zelula bipolarretan sortzen da.
Usaimen nerbioa nerbio sentsoriala baino ez da, eta sudurreko usaimen bulkadak nerbio sistema zentralera eramaten ditu.
Usaimen-sistema
Usaimen-sistema usainak detektatzeko erabiltzen den zentzumen-sistema da. Sistema hau kimiko-sentsorialtzat hartzen da, seinale kimikoak garunera iristen diren pertzepzio eta bulkada elektriko bihurtzen baititu.
Funtzioa
Usaimen-sistemak hainbat funtzio ditu:
Funtzio horiek gauzatzeko, sistemak garuneko eremu asko erabiltzen ditu. Usain-irudikapenak espazio batean kodetuta egon daitezke (garun-alde jakin batean aktibatutako neuronen patroi bat usainari dagokio), denboran (neurona ugarik egindako nerbio-bulkaden patroi bat usainari dagokio) edo bien konbinazioan. Zientzialariek usain-kodea batez ere denborazkoa edo espaziala den eztabaidatzen dute.
Eneko Aguilar
Eneko Aguilar Elizalde (Berriozar, 2000ko apirilaren 21a) Euskal Herriko futbolari nafarra da. Ezker atzelari lanetan aritzen da normalean.
Ibilbidea
''2022eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Gibelarrosa lirain
Gibelarrosa liraina (Russula aurora edo Russula rosea) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
Α-amilasa
α-amilasa (alfa-amilasa) lotura alfa-glukosidikoen eta pisu molekular handiko alfa polisakarido glukosidikoen, hala nola almidoia eta glukogenoa, hidrolisia katalizatzen duen entzima da, glukosa eta maltosa askatzen dituena. Gizakietan eta beste ugaztun batzuetan aurkitutako amilasa nagusia da. Almidoia elikadura-erreserba gisa duten hazietan ere badago, eta onddo askok jariatzen dute.
Celastrina argiolus
Celastrina argiolus Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan kobre tximeleta izena ere ematen zaio. Eremu holartiko guztian aurkitzen da, Europan, Asian, Ipar Amerikan eta Afrika iparraldean. Finlandiako tximeleta nazionala da.
Lineok deskribatu zuen 1758. urtean eta Papilio argiolus izena eman zion.
Deskribapena
Tximeleta txikia da, hegal-zabalera 26-32 mm artekoa da. Emeak arrak baino handiagoak dira. Hegalak kobalto-urdin kolorekoak dira eta ertzetan kolore beltza edo gris iluna izaten dute. Ertz ilun hori zabalagoa da emeen kasuan. Hegalen azpialdea urdin argia da, ia zuria. Buruan begi ilun handiak palpo zuri luzeak eta eraztun zuridun antenak dituzte.
Bizi zikloa
Bi tximeleta belaunaldi izaten dira urtean, bata udaberrian (apiriletik ekainera) eta bestea udan (uztailean eta abuztuan). Uda luzatzen den tokietan hirugarren bat ere izan dezakete irailean.
Emeak lore eta hostoen kimuetan ezartzen ditu arrautzak. Beldarra jaiotzen denean inurriekin elkartzen da eta haiekin batera landare mota asko kontsumitzen ditu. Pupa landare baten hostoaren azpiko aldean ezartzen da eta okre kolorekoa da, orbain marroiak ere baditu.
Parasitismoa
Celastrina argiolus tximeletaren kopuruak gora beherak izaten ditu ziklikoki. Listrodromus nycthemerus listorrak arrautza jartzen du Celastrinaren beldarraren barruan eta pupatzen ari denean liztorraren larba ateratzen da, tximeleta hilez.
Habitata
Tximeleta honi naiade estaen zaio toki batzuetan. Greziar mitologian naiadeak ur gezatako ninfak ziren eta tximeleta hau ur lasterretan eta iturburuetan aurkitzea ohikoa da, leku ilun eta hezeetan batez ere. Itsas mailatik 1.900 metrotako altuerara aurkitu daiteke.
GRETA
Gizakien Salerosketaren Aurkako Ekintzan Adituen Taldea (GRETA) Europako Kontseiluaren 36. artikuluan gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruz ezarritako giza salerosketa gainbegiratzeko mekanismoa da.
Historia
Gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena Europako Kontseiluko Ministroen Batzordeak onetsi zuen 2005eko maiatzaren 3an, eta 2008ko otsailaren 1ean sartu zen indarrean.
GRETAren helburu nagusia da Europako Kontseiluak gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruz egindako hitzarmenaren aplikazioa ebaluatzea, bost zatitan banatutako prozedura bati jarraituz, Hitzarmenaren aplikazioa ebaluatzeko Barne Araudiak ezartzen duen bezala.
GRETAk lehen bilera egin zuen Europako Kontseiluan, Estrasburgon, 2009ko otsailaren 24tik 27ra. Bi urteko lehen agintaldirako, lehendakari bat eta bi lehendakariorde hautatu zituen.
Gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena indarrean sartu zeneko 10. urteurrenean, hitzaldi hau eman zen: “Gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruzko Hitzarmena aplikatzeko hamar urte: etorkizuneko ondorioak eta erronkak”. 2018ko maiatzaren 22an egin zen, Estrasburgoko (Frantzia) Palais de l’Europe delakoan. Konferentzian 180 parte-hartzaile inguru bildu ziren, besteak beste, salerosketaren aurkako koordinatzaile eta kontalari nazionalak, gizarte zibilaren ordezkariak, gizakien salerosketatik bizirik atera zirenak, nazioarteko erakundeen ordezkariak, talde akademikoak eta enpresak.
Egitura
GRETAk 15 kide independente eta aditu inpartzial ditu, Alderdien Batzordeak lau urtez hautatuak. GRETAk presidente bat, bi lehendakariorde eta hamahiru aditu ditu.
GRETAko kideak hauteskunde-prozedurari buruzko Erregelamenduaren arabera aukeratzen dira. Erregelamendu horren arabera, kideek "gaitasun aitortua izan behar dute giza eskubideen, biktimen laguntzaren eta babesaren, giza salerosketaren aurkako ekintzaren edo Konbentzioak estaltzen dituen esparruetako lanbide-esperientziaren arloetan. Banakako gaitasunean balio behar dute, independenteak eta inpartzialak izan behar dute eta GRETAri eraginkortasunez zerbitzatzeko prest egon behar dute".
Konbentzioan parte hartzen duten estatuek proposatzen dituzte hautagaiak.
Hitzarmenaren aplikazioa ebaluatzeko erregelamendua
Gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmenaren aplikazioa ebaluatzeko barne-araudia 2009ko ekainaren 17an onartu zen eta 2014ko azaroaren 21ean aldatu; azkenik, 2015eko urtarrilaren 1ean sartu ziren indarrean.
Ebaluazio-mekanismoari berariazko egitura bat eman zioten, bost zatitan banatuta:
Ibon Ispizua
Ibon Ispizua De la Helguera (Sukarrieta, 2003ko apirilaren 8a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezia. Atezain lanetan aritzen da. Bere birraitona Athletic taldeko atezain ohia izan zen, Germán Ispizua hain zuzen ere.
GRETA
Jarraipen jarduerak
Barne araudiarekin bat, Hitzarmenaren 38. artikuluan, Ebaluazio Prozedurari buruzko Erregelamenduan eta GRETAko kideek ezarritako prozeduraren arabera egingo da. Urteko txostenak aurkezten zaizkie Alderdien Batzordeari eta Ministroen Batzordeari.
Ibon Ispizua
Ibilbidea
''2022eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
GRETA
Bestelako jarduerak
GRETAk laguntza ematen die bere txosten eta ondorioen ulermen eta aplikazio hobea sustatzeko jarduerei. GRETAk ebaluatutako herrialde guztiei proposatutako mahai-inguruak GRETAren gomendioen inplementazioari buruz eztabaidatzeko bitartekoak dira 2012az geroztik. Beste jarduera batzuk hitzaldiak, gaitasuna sustatzea eta koordinatzaile nazionalen bilerak dira.
Kritikak
Conny Rijkenek (INTERVICT, Tilburgeko Unibertsitatea) egindako ikerketaren arabera, GRETAk ez ditu modu zehatz eta koherentean aztertzen haurren behar espezifikoak, batez ere ezgaitasunak dituzten haurrenak. Era berean, gizonezko biktimei bideratutako arreta handitu beharko litzateke. Ikuspegi zabalago batean, Rijkenen arabera, GRETAk hau egin lezake/beharko luke:
La Strada Internationalek GRETAren ebaluazioen lehen txandari buruz egindako ikerketaren arabera, i) GKEek galde-sortak jasotzen zituztenean, informazioa emateko haiengandik espero zenari buruzko jarraibideak eman nahi zizkieten; ii) herrialdeetara egindako bisitetan, ez zegoen nahiko denborarik GKEek hitz egin nahi zituzten gai guztiak eztabaidatzeko.
Ikusi ere
Gizakien Salerosketaren Aurkako Ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena
Álvaro Mateo
Álvaro Mateo Montiel (Portugalete, 1997ko otsailaren 16a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezia. Ezker atzelari moduan aritzen da.
Gibelarrosa horikor
Gibelarrosa horikorra (Russula puellaris) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
Erdipurdiko jangarria.
Deskribapena
Kapela: 2,5 eta 5,5 cm arteko diametrokoa, hasieran nahiko solidoa, gero hauskorra, azkenean, oso hondoratua erdialdean. Batzuetan purpura kolorekoa, sarritan erdian ilunagoa, ia beltzaxka, edo gamuza-beltz argi kolorekoa orban horixkekin. Tarte luze batean bereiz daitekeen azala, hezea, distiratsua, leuna edo zertxobait zimurra. Ertz kamutsa, pektinatua.
Orriak: Nahiko estu, hauskorrak, sabeldunak, urkilatu samarrak, oinerantz estutuak edo biribilduak. Krema edo krema argi kolorekoak isla horixkekin.
Hanka: 3 - 6,5 x (0,7) 1 - 1-3 cm-koa. Zilindrikotik oinarrian lodiagora, puntan fusiformea, barnehuts-harroa. Zuria eta berehala hori-okre kolorekoa, sufre-arre zikin kolorekoa orbanekin. Gainazal oso zimurra du.
Haragia: Zuria eta gero horixka, sendoa eta gero biguna eta hauskorra. Usain gutxikoa eta zapore gozokoa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Puellaris epitetoa ere latinetik dator, neska esan nahi duen "puella" hitzetik. Kolorez aldatzen delako.
Nahasketa arriskua
Erraz atzematen da, ukitzean hori bihurtzen delako, bere haragia hori-okre kolorekoa, bigundu eta hauskorra bihurtzen delako, eta hazten ari denean kapelan eta oinean orbanak izaten dituelako.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Koniferoen (batez ere pinuak) eta hostozabalen basoetan. Lur lehorrean.
Italiako emakumezkoen errugbi selekzioa
Italiako emakumezkoen errugbi selekzioa Italiaren ordezkaria da errugbi txapelketa ofizialetan. 1985ean jokatu zuen aurreneko partida. eta 1991an Munduko Errugbi Koparako sailkatu zen. 2007an Sei Nazioen Txapelketa jokatzen hasi zen. Hiru aldiz irabazi du Europako Errugbi Kopa.
Desulfococcus
Desulfococcus generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, anaerobio hertsiak direnak. Mugikorra da eta mikroskopioan ikusita koko itxurakoa. Desulfococcaceae familiako genero garrantzitsuena da.
Desulfococcus guztiak sulfato-erreduktoreak dira. Arnasketa anaerobioa egiten dutenean, sulfatoa (SO42−) erabiltzen dute elektroien azken hartzaile gisa:
SO42- → SH2
Genero honetako bakterioek gantz-azidoak oxidatzen dituzte (azetatoa, bereziki) energia lortzeko, eta sulfatoa erabiltzen dute elektroien azken hartzaile gisa.
Itsas-sedimentuetan bizi dira genero honetako bakterioak, ingurune oso anaerobioak baitira.
VII. Euskal Herria Txapela 2022-2023
'''VII. Euskal Herria Txapela 2022-2023''' Euskal Herria Txapela futbol txapelketaren zazpigarren ekitaldia da.
Denboraldi guztiak ikustekoː Euskal Herria Txapela.
Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioa
Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioa Frantziaren ordezkaria da errugbi partida ofizialetan. 1982an jokatu zuen aurreneko partida eta ordutik emaitza bikainak erdietsi ditu; sei aldiz lortu du hirugarren postua Munduko Errugbi Kopan, eta sei aldiz irabazi Sei Nazioen Txapelketa.
Historia
Emakumezkoen arteko aurreneko partidak 1890eko hamarkadan jokatu ziren Frantzian. 1920ko hamarkadan "barette" izeneko errugbiaren aldaera oso arrakastatsua izan zen, baina 1930erako kirola desagertu zen. 1965ean, Touluse eta Lyongo emakume ikasle batzuek errugbi partida bat antolatu zuten, munduko gosea amaitzeko karitatezko ekintza gisa. Arrakasta handia izan zuenez, 1969an Errugbi elkartea sortu zen eta lehiaketak abiatu, garaiko gobernuaren eta federazioaren iritzien aurka. 1982an jokatu zuen aurreneko partida selekzioak.
Bide indarkeria
Bide indarkeria esaten zaio trafiko istripuak eragin ditzakeen jarrera multzo bati. Rodney Slater AEBetako garraio idazkari izandakoak emandako definizioan: "arauz kanpoko gidatzea eta gidatzeko forma ez segurua batzen dituzten egoera multzo bat, zeinetan nagusitzen dena da segurtasunari arreta eskasa eskaintzea".
Road rage eta beste mota batzuk
AEBetan sortu zen road rage terminoa, 1987-1988an, Los Angeles eskualdeko autobideetan zenbait tiroketa gertatu ondoren. Gidariak asaldatzeraino eraman ditzakeen errepideko haserre bizi hori, besteentzat arriskutsua dena, bide indarkeriaren formetako bat da. Asaldatutako gidari bati modu berean ez erantzutea komeni da, txirrindularien artean, esate baterako, erantzuteko saiakera oreka galtzeko eta arriskua handitzeko modua izan daitekeela ohartarazi izan da.
Biktimen elkarteek salatzen dutenez, nahigabeko bide indarkeria moduak ere egon daitezke, hala nola pertsonak zaharregi direnean gidatzeko baimena izatean eragin ditzaketen istripuak.
Biktima potentzialak izan daitezke, elkarte horien arabera, oinezkoak, txirrindulariak eta oro har bi eta hiru gurpileko ibilgailu motordunen gidariak edo bidaiariak. Multzo horien atean gertatu ohi dira, kalkulu batzuen arabera, zirkulazio-istripuek eragindako heriotza guztien erdiak. Txirrindularien artean kontzientzia argia dago bereziki auto gidari arriskutsuak daudel errepideetan.
Biktimen eskaerak
Bide indarkeriaren biktimak gero eta gehiago ari dira antolatzen 21. mendean. Euskal Herrian bada Bide Segurtasunaren Defentsarako Euskal Elkartea, Stop Bide Indarkeria izenez ere ezaguna. Erakunde honen iritziz, bide indarkeriari aurre egiteko formulen artean behar lukete egon :
Sakarasa
Sakarasa, inbertasa ere deitua, sakarosa (azukre arrunta) glukosa eta fruktosa bihurtzen duen entzima da. Heste meharrean dago, heste-biloen ertzeetan.
Sukrasa-inbertasa entzimak, batez ere landareen fisiologian agertzen denak, sakarosa ere hidrolizatzen du, baina mekanismo desberdin baten bidez.
Sakarasarik ez izateak sakarosarekiko jasanezintasuna izeneko gaixotasuna eragiten du, diagnostiko zailekoa, askotan laktosarekiko jasanezintasunrekin nahasten dena.
Disakaridasen familiakoa da, disakaridoak osatzen dituzten monosakaridoetan apurtzen dituzten entzimak baitira.
Gibelhori hankagris
Gibelhori hankagrisa (Russula claroflava) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
Bahíyyih Khánum
Bahíyyih Khánum (Teheran, 1846 - Haifa, 1932ko uztailaren 15a) Bahá'u'lláh, Bahá'í fedearen sortzailearen eta Ásíyih Khánum-en alaba bakarra izan zen. 1846an jaio zen, Fatimih Sultan izenarekin, eta urte batzuk geroago Varaqiy-i-'Ulyá edo Hostorik sakratuena goitizena edo titulua eman zioten. Txikitatik zailtasunetan trebatua, helduaroan erlijioaren interesen alde lan egin zuen eta zenbait urtez bahá'í fedearen burua izan zen. Bere aitaren kuttuna izan zen eta bahá'íek bizi izandako emakumerik handiena irizten diote.
Gibelhori hankagris
Jangarria.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laua izatera pasatzen da, azala lodi samarra, gogorra, laster ertza ildaskatua, azala bereizgarria, distiratsua, horitik hori-laranjarako kolorerakoa.
Orriak: Nahiko zabalak, itsatsita, sarritan estu, horixkak, zahartzean aurrera egin ahala, gristu egiten dira, eta, gero, belztu.
Hanka: 3 - 6 x 1 - 1,5 cm-koa, luzea, zilindrikoa, zuria eta beltzez jaspeztatzen da.
Haragia: Nahiko gozoa, usaingabea, belzten doa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Claroflava epitetoa ere latinetik dator, argia esan nahi duen "clarus" hitzetik, eta horia esan nahi duen "flabus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Jangarria.
Gibelgorriska eztiusain
Gibelgorriska eztiusaina (Russula melliolens) Russulaceae familiako onddo espeziea da. Zenbaiten ustez, Russula cyanoxantha delakoaren kalitate gastronomiko antzekoa du.
Gibelhori hankagris
Nahasketa arriskua
Russula decolorans delakoak badu antza, baina kolorea laranjagoa du eta habitat desberdina du.