cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bonnefoi (Orne)
Biztanleria
2007an Bonnefoi udalerrian erroldatutako biztanleak 164 ziren. Familiak 67 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 110 etxebizitza zeuden, 67 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 107etxeak ziren. 67 etxebizitza nagusietatik 61 bere jabearen bizilekua ziren eta 7 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 65 lanean zeuden (36 gizon eta 29 emakume) eta 8 langabezian zeuden (1 gizon eta 7 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bonnefoi udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 161 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.109 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak zurgina ziren.
2000. urtean Bonnefoi udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 345 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Castelvetere in Val Fortore
Mugakideak
Castelvetere in Val Fortorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
La Neuvelle-lès-Scey
La Neuvelle-lès-Scey Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Neuvelle-lès-Scey udalerrian erroldatutako biztanleak 198 ziren. Familiak 77 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Wieluń udalerria
Wieluń Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Wieluń barrutian kokatuta. 130,64 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 32008 biztanle zituen.
La Neuvelle-lès-Scey
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 94 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 93 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 74 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 46 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 72 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 115 ziren, horien artean 84 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 84 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (48 gizon eta 32 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Neuvelle-lès-Scey udalerrian 70 unitate fiskal zeuden, 185 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.640 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak eraikuntza enpresenak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak argiketaria ziren.
2000. urtean La Neuvelle-lès-Scey udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Atelognathus praebasalticus
Atelognathus praebasalticus Atelognathus generoko animalia da. Anfibioen barruko Batrachylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
La Neuvelle-lès-Scey
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nico Porteous
Nico Porteous (Hamilton, 2001eko azaroaren 23a) eski akrobatikoan lehiatzen den kirolari zeelandaberritarra da. Neguko Olinpiar Jokoetan bi domina lortu ditu hodi erdiaren proban, brontzezkoa 2018an eta urrezkoa 2022an.
Ibilbidea
Hiru urte zituela hasi zen eskiatzen Frantzian eta sei urte zituenetik entrenatzaile profesionala izan du alboan. Miguel Porteous anai zaharragoak ere 2018ko eta 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan hartu du parte.
14 urte zituela triple cork 1440 jauzia osatu zuen aurreneko eskiatzailea izan zen eta ordutik beste bakar batek soilik lortu du osatzea. 16 urte eta 91 egun zituela 2018ko Pyeongchangeko Jokoetan hartu zuen parte eta brontzezko domina eskuratu zuen hodi erdia proban eta Neguko Olinpiar Jokoetan domina eskuratzen zuen zeelandaberritar gazteena bihurtu zen .2019 eta 2022 artean Aspenen (Colorado, AEB) jokaturiko Munduko txapelketan eta X Jokoetan hainbat urrezko domina eskuratu zituen superhodiaren proban eta 2022ko Pekingo Jokoetan txapeldun olinpikoa bihurtu zen.
Bi Petrien Gerra
1356-1369ko gaztelar-aragoiar gerra edo Bi Petrien Gerra Petri I.a Gaztelakoa eta Petri IV.a Aragoikoaren arteko gatazka izan zen, 1356 eta aurrekoaren heriotza artean iraun zuena. Ez zen gatazka jarraitu bat izan, izan ere, Erdi Aroan ohikoa zenez, tartean zenbait tregoa eta alferrikako bake-negoziaketa izan baitziren.
Berez monarka bien arteko gatazka hau garaikideak ziren Gaztelako Gerra Zibila (1351-1369) eta Ehun Urteetako Gerraren (1337-1453) zati bat besterik ez zen izan.
Murtziako auzia
Murtziako Erresuma estrategikoaren jabetza eta mugei buruzko Aragoi eta Gaztela arteko liskarrak jada mendearen hasierakoak eta mende aurrekoak ziren. 1243tik aurrera emirerria gaztelar protektoratua izaten zen eta 1264an, Alfontso X.a Jakitunak Fernando III.a Santuak musulmanekiko jarrera bortitzagoa mantendu zuenez, matxinatu zen. Une berean, Granadako Erresumaren babesari esker, Guadalquivirko haranean mudejarrak matxinatu ziren. Aukeratzekotan, Alfontso X.ak bere armada Andaluziara bidali zuen eta Jakue I.a Konkistatzailea aitaginarrebari Murtziaz arduratzea eskatu zion. Aragoiarrak baietz esan eta 1266an matxinada zapuztu zuen armada bat bidali zuen. Ondorioz, Gaztelako koroak Murtzia anexionatu zuen eta Aragoitik eta Gaztelatik eratorritako jendez birpopulatu zuen. Jakue I.aren ondorengoek Murtzian arreta jarri zuten, Gaztelak eskualdea Mediterraneon zuen asmo politiko eta komertzialak zapuzteko erabiliko zuelakoan. Hala ere, Cazolako Ituna eta bere ondorengoa zen Almizrako Ituna zirela eta, ezin zuten ezer egin. 1284an Alfontso Jakituna hil zenean oinordetza-arazo bat sortu zen: Gaztelako ohiturak nobleziaren babesa zuen Antso IV.a Ausarta semea errege berria zela zioen; baina Alfontsok berak emandako Siete Partidas tratatuaren arabera Alfonso de la Cerda baroiarena zen tronua. Hau 1275ean hil zen Fernando de la Cerda lehensemearen semea zen eta Aragoin bizi zen. Gainera, Antso 1295ean hil zen ustekabean eta bere ondorengoa bederatzi urteko mutiko bat zen: Fernando IV.a hain zuzen ere. Jakue II.a Aragoikoak, egoera aprobetxatuz, De la Cerdaren alde egin zuen gatazkan eta Murtziaren lagapena lortu zuen. Hori zela eta, 1296an aragoiar gudarosteek eskualdea inbaditu zuten.
Etxeko eta familia-auziak
Baina oker zebiltzan. Petri I.ak aitak errekonkistari emandako bultzada utzi zuen baina burgesia eta koroaren aldeko (eta nobleziaren kalterako) legeak ezarri zituen, baita juduak babesten zituztenak ere. Nobleak bere erregalien alde matxinatu zirenean (loturarik gabeko matxinada hauek Gaztelako Gerra Zibilaren aurrekaritzat hartzen dituzte), erregeak bortizkeriaz erantzun zuen eta zenbait exekuzio ere agindu zituen. Ordura arte, noble matxinoek isun bat edo zenbait onibarren galera jasaten zuten baina exekuzioak harrigarriak ziren eta Petriri "Ankerra" ezizena eman zioten.
Gatazka
Petri I.a Gaztelakoak eta Petri IV.a Aragoikoak elkarren kontra egin zutenean ez zituzten bere erresumak handitzeko asmoak. Nazioarteko testuinguruan Bi Petrien Gerra eragin handiagoa zuten Ehun Urteetako Gerraren zati bat besterik ez zen izan. Frantziako Erresuma eta Ingalaterrako Erresumaren arteko gerra honetan, Aragoiko eta Gaztelako koroak alde ezberdinetako aliatuak besterik ez ziren.
XIV. mendearen erdialdean, Gaztela gatazka sozial bizi baten erdian zegoen: Petri I.a Gaztelakoa eta honen sasiko anaia eta erregenahia zen Henrike Trastamarakoaren artekoa hain zuzen ere. Petri Aragoikoak Henrikeren alde egin zuen eta, era berean, Bertrand Du Guesclinen frantziar konpainien babesa ere jazo zuen.
Aragoiar monarkak bi helburu zituen: Murtziako Erresuma koroari erantsi eta, Gaztela eta Genovako Errepublikaren kalterako, mendebaldeko Mediterraneoa menderatzea.
Gerra 1356an piztu zen Sanlúcar de Barramedan eta Petri I.aren aurrean aragoiarrek bi genoar itsasontzi hondoratu zituztenean. Gatazkaren hasieran, 1360ra arte, gaztelar gudarosteen gailentasuna, bai lurrean bai itsasoan, izugarri izan zen. Garai haietan, gaztelar matxinoek eta aragoiar osteek garaipen bakarra lortu zuten: 1359ko irailean izandako Aravianako gudua hain zuzen ere. Guduan Joan Fernandez Hinestrosakoa Petriren kantzillera hil zen.
Azkenean, Bi Petrien Gerrak ez zuen garailerik izan: Petri Aragoikoak ez zituen bere helburuak bete eta Petri Gaztelakoak ezin zion gerrari eutsi Henrike Trastamarakoak erail eta tronugabetu zuelako.
Artistaren ama (Marquet)
Artistaren ama (Sa mère) Albert Marquet fauvista estiloko margolari frantsesak 1905-1906an pastel paper gainean egindako lana da. Erretratu honek amak gorriz jantzita erakusten du, aulki batean eserita; josten ari eta bere belaunetan katu bat dago lo egiten. Bordeleko Arte Ederren Museoan erakusten da.
BEC dorrea
BEC Dorrea Bilbao Exhibition Centreko administraritza bulegoak biltzen dituen dorrea da. Barakaldoko udalerriko Ansioko gunean kokatuta dago. 98 metro eta 28 solairuko altuerarekin, Euskal Herriko eraikinik altuena da, 2006. urte bukaeran eraikitze lanak amaitu zituztenetik, ordurarte altuena izandako BBVAren dorrea gaindituz. Dorreak dituen 28 solairu horietatik, bulego moduan erabilitakoak 9 baino ez dira, besteak solairu teknikoak dira.
Dorrearen amaitze datak atzerapen handia jasan du. Hasieran 2004. urtean zabaltzeko asmoa bazen ere, egondako greba eta eraikuntza enpresarekin desadostasunek atzeratu egin dute zabaltze data.
Eraikuntza
Dorrearen erdigunezko porlanezko egitura 98 metroko altuerara arte eraiki ondoren, egituraren bederatzi solairuak goitik behera eraiki ziren, azken solairutik lehen solairura, Euskal Herrian lehen aldiz erabilitako eraikuntza sistema erabiliz.
Eraikuntzan 650 tona garraiatzeko gai zen 135 metroko Manitowoc garabia bat erabili zuten. Kristalezko fatxada 2005eko abenduan hasi ziren jartzen
Namek
Namek (ナメック星, Namekkusei) Dragoi Bola anime eta mangako fikziozko planeta da. Bere izena Barearen japonierazko izenetik dator (ナメクジNamekuji). Lurraren antza du eta urak estalita dago zati handiena.
Nuchequula mannusella
Nuchequula mannusella Nuchequula generoko animalia da. Arrainen barruko Leiognathidae familian sailkatzen da.
Namek
Historia
261 . urtean, Dragoi Bolako kronologiaren arabera, planetak klima aldaketa bortitzak jasan zituen eta Katattsuk bere semea Lurrera bidaltzea erabaki zuen; han, 431. urtean Lurreko Ahalguztidun izateko ikasle biurtu zen eta 30 urte geroago Ahalguztidun bilakatu zen bere gorputza bitan banatu ostean: Kami-sama eta Satan Bihotz Txiki.
Planeta gutxinaka errekuperatuz joan zen eta 762. urtean 100 lagunetik gora bizi ziren: urte honetan Freezer eta Vegetak, bakoitzak bere aldetik, Planeta erasotzea erabakitzen dute Dragoi Bolak bildu eta hilezkortasuna lortzeko. Bien artean Namektar guztiak akabatu eta planeta lehertu zuten, nahiz eta gero berpiztu eta Lurrera eramaten dituzten Shenron-i esker. Handik bizi ahal izateko beste planeta bat aurkitu zuten, Namek Berri izena izango zuena.
Biztanleak
Kolore berdeko izaki humanoideak dira, ile gabe eta bi antenarekin kopetan. Gizakiak baino urte gehiagoz bizi dira. Bere itxura Akira Toriyamak diseinatu zuen barraskilo eta bareetan oinarrituta. Bizi ahal izateko, ura edatearekin nahikoa dute, beraz autotrofoak direla uste da. Asexualki produzitzen dira, ahotik botatzen dituzten arrautzetatik: beraien kulturaren arabera hau Saichōrōk bakarrik egin dezake, nahiz eta guztiak diren gai honetarako.
Dende
Dende (デンデ) Namektarra da. Dragoi Bola Zn Kami-samaren ordezko bilakatzen da hau Satan Txikirekin fusionatu ostean. Dende pertsonak sendatzeko gai da eta 7 Dragoi Bolen dragoiarekin hitz egin dezake. Gohan eta Krilinen lagun egiten da, hauek Namekera joaten direnean bolak biltzera. Freezer ere garai horretan joaten da Namek inbaditzera.
Bere izena japonierazko barraskiloaren izn deformatu batetik dator デンデンムシ (Dendenmuchi).
Cargo
Cargo (カルゴ, Karugo) Denderen anaia zen. Dodoriak akabatu zuen Freezer bere herrixkara joan zenean Dragoi Bola bila. Bere izena frantsesezko barraskiloaren deformazioa da (Escargot).
Katattsu
Katattsu (カタッツ) Kami-sama/Satan Bihotz Txikiren aita zen. Ez zen behin ere agertu seriean. Namekeko klima aldaketa bortitzen ondorioz bere semea espazio untzi batean Lurrera bidali zuen gero berarekin elkartzekotan. Ez zen hau sekula gertatu. Gainerako Namektarrekin hil zen (bat izan ezik, belaunaldi berriaren aita izango zena).
Bere izena japonierazko barraskilo hitzaren deformazio batetik dator (カタッツ).
Saichōrō
Saichōrō Namektarren Buruzagia da, Dragoi Bolen zaintzailea eta Namektar guztien aita. Asko lagundu zien Gohan eta Krilini. Hauen indar ezkutua askatu zuen. Bere zaindaria Nail zen, gero Satan Txikirekin fusionatuko zena. Freezer-en sagan hiltzen da, oso zaharra baitzen.
Moori
Moori (ムーリ, Mūri) Dragoi Bolak zaintzen zituen 6 Chōrōetako bat zen. Bere herrixka Freezer-ek eraso zuenean Dodoriak akabatu zuen. Ondoren Shenronek berpiztu eta Lurrera eramana izan zen.
Bere izenak japonierazko barraskiloaren deformazio batean du jaotorria (カタツムリ, Katatsumuri).
Tsūno
Tsūno (ツーノ, Tsūno) Dragoi Bolak zaintzen zituen 6 Chōrōetako bat zen. Bere herrixka Vegetak eraso zuen Dragoi Bola lortzeko. Honek gero akabatu egin zuen.
Bere izenak haurrentzako ipuin japoniar batean du jatorria: Barraskiloaren antena (カタツムリの角, Katatsumuri no Tsuno).
Nail
Nail (ネイル, Neiru) Namektarren Buruzagiaren aholkulari eta zaintzailea zen. Buruzagiak Gohan eta Krilini laguntzera bidali zuen Freezer Indar Berezien aurkako borrokan baina bidean bihozkada txar bat izan eta buelta eman zuen. Freezer-ek Buruzagia aurkitu zuen. Buruzagia babesten saiatu zen baina Freezer-ek erraz iarabazi zion. Ez zen hil ordea, eta Satan Txikiri fusionatzeko proposatu zion, elkarrekin indar handiagoa izango baitzuten. Satan Txikik asko pentsatu ostean proposamena onartu zuen baldintza batekin: bera izatea fusioaren oinarria. Honela Satan Txikik izugarri hazi zuen bere indarra eta gainera izpiritu lasaia eta Nail-en jakintza artu zituen. Nailekin Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi 3 jokoan jolas daiteke.
Namekeko pertsona indartsuenetakoa zen, gerlarien klasekoa baitzen. Beste Namektar batekin fusionatu zitekeen indarra gehitzeko.
Bere izena inglesezko barraskiloaren deformazio batetik dator (Snail).
Cymbal
Cymbal (シンバル, Shinbaru) Satan Bihotz Txikik sortutako bigarren umekia da, askatu ostean. Honek Dragoi Bolak batzeko agintzen dio eta Yagi eta Son Goku dauden tokira eramaten ditu bide honek. Yagik Dragoi Bola bat zuen, eta gose zela, Gokuk bere jateko guztia jan baitzuen, bere aurka borrokatzea erabakitzen du. Erraz garaitu eta erre ostean jan egiten du. Satan Bihotz Txikik haserre Pilaf eta besteak hegazkinetik botatzen ditu (Pilaf-ena zen hegazkina).
Oso gutxi erakusten du pertsonaia honek, ez baitu askorik irauten. Yagik esanda, oso ona zegoela badakigu.
Drum
Drum (ドラム, Doramu) Satan Bihozt Txikik sortutako azken aurreko umekia da, azkena Satan Txiki bera izanda. Drum erregearen gazteluan jaio zen Ten Shin Han-i aurre egiteko. Satan Bihotz Txikik ordurako erregearen postua hartua zuen. Drum Ten Shin Han baino indartsuagoa zen. Ten Shin Han Mafuba teknika erabiltzen saiatzen da Satan Bihotz Txiki lehenago harrapatuta egon zen lapikoan sartzeko berriz ere baina Drum-ek babestu zuen. Drum Ten Shin Han (harrituta harrapatu ez izanaz eta etsita) hiltzeko zorian zela Goku agertu zen. Bere botre berriekin, ur bedeinkatuak askatuta, buruko kolpe bakar batez garaitu zuen Drum.
Drum-ek pare bat kapitulu iraun zuen. Ten Shin Han-en aurka borrokatzeko sortu zuen Satanek, beretzat gutxiegi baitzen hau. Satan Bihotz Txikik gaztetasuna lortu ostean sortutako umeki bakarra da, oso fidela nagusiarekiko. Gauza makabroak gustatzen zaizkio eta Ten Shin Han-i bihotza erauzten saiatzen da.
Indar fisiko handia du, bere gorputza ere halakoa baita. Gainera oso arina da, Ten Shin Han-en hiru begientzat ere bai.
Bere izena danbor istrumenturik dator, ingelesez.
Piano
Piano (ピアノ) Satan Bihotz Txikiren aurreko borrokatik bizirik dirauen bakarra da. Pterodaktilo humanoide bat da eta gainerako umekiek ez bezala ez du borrokarako griñarik ageri. Ez du itxura beldurgarririk eta Satanen maiordomoa da. Satan Bihotz Txikik zapalduta hiltzen da Son Gokuren eraso batek lurrera bota ostean.
Bere izena Piano instrumentutik dator.
Tambourine
Bere borroka indarra gizakienaren aldean handia zen, hegoak zeuzkan hegan egiteko eta gainera ahotik tximistak botatzen zituen. Tambourinekin Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi 3 jokoan jolastu daiteke. Bere izena Pandereta intrumentutik dator, ingelesez.
Namek Berri
Planeta honek garrantzia izan zuen, hemendik berpiztu baitziren Gokuri Boo Ahaltsua akabatzeko Indar Bola osatzen lagunduko zioten gizaki guztiak.
Freezer-ek Namek originala lehertu ostean, bertako bizilagunak Lurrean babestu ziren Dragoi Bolak bildu eta hauek bizitzeko moduko beste planeta batera eraman zitzaten. Namek originalaren antzeko ezaugarriak ditu, baina animean ikusitakoaren arabera, ur gutxiago du.
Indar Mugatuko Gerlariak pelikulan Metal Coolak eraso zuen, baina hau garaitua izan zen.
Matanikau ibaia
Matanikau ibaia Guadalcanalgo ipar-mendebaldeko aldean dago. Bigarren Mundu Gerraren Guadalcanalgo kanpainan Estatu Batuetako eta Japoniako soldaduak ibaiaren alboko eskualdetan borrokatu ziren.
Loretan (argipena)
Loretan izenak zenbait esanahi ditu:
Cautano
Cautano Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cautanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Jalokivigalleria
Jalokivigalleria edo Harribitxi galeria Lappiko Kemi hirian dagoen museo ospetsua da. Finlandia osoko harribitxi galeria handiena da eta azken urteotan, gaiarekin bat datozen erakusketa nagusien ezinbesteko geldialdia bihurtu da. Galeria egitasmo pribatu baten eskutik sortu zen, Teuvo Ypyä kemitar gemologoak bidaietan aurkitu eta erositako harribitxiak jaioterrian erakusgai jartzea erabaki zuenean. Aurreneko erakusketa 1986. urtean antolatu zen eta arrakastatsua izan zenez, Udalak iraunkorra izatea erabaki zuen. Horretarako, Walter Thomé arkitektoak XIX. mendean diseinatutako eraikina moldatu eta erakusketa bertan ezarri zuen. Egitasmo hau aurrera eramateko hiriak gobernuen laguntza handia izan zuen eta 90eko hamarkadan herrialdeko harribitxi baliotsuenak iristen hasi ziren; hala nola, Museovirasto erakundeak ordura arte Museo Nazionalean izandako Finlandiar Erresumako koroa utzi zion galeriari. Horrela, lehenbiziko bilduma garrantzitsua antolatu zen 1994. urtean. Urtez urte, harribitxi bilduma hau handituz joan da eta herrialdeko eta Eskandinavia osoko harribitxi galeria nagusienetakoa bihurtu da. Harribitxi bilduma baliotsu hau osatzen duten piezen artean, frantses bitxigileen hainbat urteko lanen fruitu den eta Marie Antoinette erreginak bere garaian errefusatu zuen diamantezko lepokoa, Elisabet II.aren koroaren erreplika, daniar errege-familiaren harribitxiak, Errusiar Inperioaren aginte-makilan eta XVI. mendeko jainko hindu baten estatuako begi bat izandako Orlov diamantearen erreplika, eta objektu preziatuena den Finlandiako Erregearen koroa daude. Hain zuzen, bilduma honen balio material zehatza kalkulatzea ia ezinezkoa da, alorreko adituak kopuru zehatza ematen askotan saiatu diren arren. Ondorioz, ez da harritzeko Jalokivigalleria Kemiko erakusketa erakargarriena izatea eta urtero ehunka bisitari erakartzea; 2007. urtean, esate baterako, 5.451 lagun izan ziren bertan.
Harribitxi galeria Sauvosaari auzoan dago, Botniako badiaren ertzean eta Elur-gazteluaren parean. Udaran eta Elur-gazteluaren sasoian 9etatik 17etara irekita egon ohi da, bestela, 10etatik 16etara. Sarrera-prezioak 7€ helduentzat, 4,5€ 4-11 urte bitarteko umeentzat eta debaldekoa 0-3 urteko haurrentzat dira, eta gainera, gidatutako ibilbideak ere antolatu ohi dira finlandieraz, ingelesez eta suedieraz.
Brian Howard
Brian Eugene Howard (Winston-Salem, Ipar Carolina, 1967ko urriaren 19a -) saskibaloi jokalari estatubatuar ohia da, hegalekoa zebilena.
Ibilbidea
Howardek 95 partida jokatu zituen NBAko Dallas Mavericks taldean 1991-92 eta 1992-93 denboraldien artean. Batez beste, 6,0 puntu eta 2,8 errebote lortu zituen. Turkiako Efes Pilsen eta Frantziako ASVEL Lyon-Villeurbanne taldeetan ere izandakoa da.
Taldeak
Omaha Racers (1990–1992) Dallas Mavericks (1992–1993) Francorosso Torino (1993–1994) Sioux Falls Skyforce (1994–1995) ASVEL Villeurbanne (1995–1997) Efes Pilsen (1997–1998) Olympique Antibes (1998–1999) Paris Basket Racing (1999–2000; 2002–2003) Strasbourg IG (2000–2001) ÉS Chalon-sur-Saône (2001–2002) Bilbao Basket (2003–2004) Mlekarna Kunin (2004–2005)
Emil Jannings
Emil Jannings, Theodor Friedrich Emil Janenz jaioa, (Rorschach, Suitza, 1884ko uztailaren 23a - Strobl, Austria, 1950eko urtarrilaren 2a), alemaniar antzezlea izan zen. 1920ko hamarkadan, zinema mutuko izar handienetako bat izan zen baina nazien propaganda filmetan aritu ondoren ezin zuen bere karrera jarraitu.
Azantza (pilotaria)
Azantza (Kanbo, Lapurdi, 1760 - ?, 1839ko urtarrilaren 26a) XVIII. mendeko pilotaria izan zen. Laxoaz aritu zen.
Azantza lapurtarra Azantzako semea edo Azantzako jaun Pedro izenaz agertzen da kantu herrikoietan. Kanboko dorretxe honetako orduko jaunak Sorhainde leinukoak ziren, beraz, Louis Dassanceren ustetan Azantza Bertrand de Sorhainde jaunaren bigarren semea izan zen, Jean-Pierre Sorhainde izenekoa, 1760 eta 1839 artean bizi zena. Batzuen ustez, gaztea zela, armadan izan zen. Bere senide batzuk Frantziako Iraultzaren la Terreur garaian erailak izan zirenez eta bere arerio nagusia zen Perkainen aurka Tolosan jokatu zuenez, litekeena da Espainiako erregeak sorturiko "nafar tertzioetan" aritu izana.
Perkainen kantua edo Perkain eta Azantza kantuak honela dio:
Cazaux (Ariège)
Cazaux Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cazaux udalerrian erroldatutako biztanleak 45 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 27 ziren, horien artean 19 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 19 pertsona aktiboetatik 18 lanean zeuden (9 gizon eta 9 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Rothschild uhartea
Rothschild uhartea Antartikako irla bat da, Alejandro I uhartearen iparraldeko kostatik 5 miliara, mendebaldera, Wilkins itsasartearen iparraldeko sarreran.
Cazaux (Ariège)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 tintoreria.
2000. urtean Cazaux udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Rothschild uhartea
Historia
Rothschild uhartea urrutitik ikusi zuen Espedizio Frantziar Antartikoak, 1908-1910 urteetan, eta horrela deitu zuen Rothschild Frères bankuaren presidente Édouard Alphonse Jamesen omenez (1868-1949). Britainia Handiko Grahameko Lurrerako Espedizioak (BGLE) 1934-1937an egin zuen hurrengo azterketan, Alexandro I uharteari lotutako mendi bat zela pentsatu zen, baina Ameriketako Estatu Batuetako Zerbitzu Antartikoak (USAS) bere egitura estua berretsi zuen, 1939-1941 urteetan, gutxi gorabeherako mapa bat egin zuena airetik ateratako argazkiekin. Mapa zehatzagoa egin zen, 1960an Ikerketa Antartikorako Ronne Espedizioak (RARO; 1947-1948) egindako argazkiekin, British Antarctic Survey (FIDS) erakundeak hartutako airetik ateratako argazkien eta 1974an hartutako satelite estatubatuarren bidez.
Cazaux (Ariège)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rothschild uhartea
Lurralde-aldarrikapena
Argentinak Antartida Argentina departamentuan sartzen du uhartea, Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziaren barruan; Txilerentzat, Txileko Antartika probintziaren, Magallanes Eskualdearen barruan. Britainiarrarek ere euren lurraldetzat dute. Hiru erreklamazioak Antartikako Itunaren xedapenen mende daude.
Franklin (Iowa)
Franklin Iowako hiri bat da. Lee konderrian kokatua dago. 2010ean 143 biztanle zituen, 0.39 kilometro koadrotan banatuta.
NATOren zabalpena
Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen (NATO) zabalpena estatu kide berriak NATOn sartzeko prozesua da. NATO Europako zortzi herrialdek eta Ipar Amerikako bik osatutako aliantza militarra da, eta defentsa kolektiboko sistema bat osatzen du. Aliantzari atxikitzeko prozesua Ipar Atlantikoko Itunaren 10. artikuluak ("Europako beste estatu batzuk" gonbidatzeko aukera soilik ematen du) eta ondorengo akordioek arautzen dute. Atxiki nahi diren herrialdeek zenbait baldintza bete behar dituzte, eta hainbat etapako prozesua osatu, elkarrizketa politikoa eta integrazio militarra barne. Ipar Atlantikoko Kontseiluak, NATOren organo zuzentzaileak, gainbegiratzen du atxikitze-prozesua.
1949an hamabi kide fundatzailerekin eratu ondoren, NATOk gora egin zuen 1952an Grezia eta Turkia eta 1955ean Mendebaldeko Alemania sartu zituenean, eta, ondoren, 1982an Espainia. Gerra Hotzaren amaieraren ondoren, eta Alemania 1990ean bateratu ondoren, eztabaida izan zen NATOn ekialderako hedapenaren jarraipenari buruz. 1999an, Polonia, Hungaria eta Txekiar Errepublika NATOrekin elkartu ziren, Errusiako antolaketaren eta oposizioaren barruko eztabaida handi baten erdian. Ondoren, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako zazpi herrialdek bat egin zuten: Bulgaria, Estonia, Letonia, Lituania, Errumania, Eslovakia eta Eslovenia. Nazio horiek lehen aldiz gonbidatu zituzten atxikitze-elkarrizketak hasteko 2002ko Pragako gailurrean, eta NATOn sartu ziren 2004ko Istanbuleko gailurra baino lehentxeago. Albania eta Kroazia 2009ko apirilaren 1ean atxiki ziren, 2009ko Estrasburgo-Kehl goi-bilera baino lehen. NATOri gehitu zaizkion Estatu kide berrienak hauek dira: Montenegro, 2017ko ekainaren 5a, eta Ipar Mazedonia, 2020ko martxoaren 27a.
2021etik aurrera, NATOk ofizialki batu nahi zuten hiru kide izendatu zituen: Bosnia eta Herzegovina, Georgia eta Ukraina. Etorkizuneko hedapena eztabaida-gai bat da gaur egun aliantzatik kanpoko zenbait herrialdetan, eta Suedia, Finlandia eta Serbia bezalako herrialdeek eztabaida politiko irekia dute atxikitzearen inguruan; Ukraina bezalako herrialdeetan, berriz, atxikitzearen aldeko eta aurkako jarrera ideologia etniko eta nazionalistei lotuta daude. Ekialdeko blokean eta Sobietar Batasunean sartzen ziren herrialdeek tentsio handiagoa eragin dute NATOko eta Errusiako herrialdeen artean.
Wieniawa udalerria
Wieniawa Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Przysucha barrutian kokatuta. 103,97 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5377 biztanle zituen.
NATOren zabalpena
Aurreko zabalpenak
NATO zortzi aldiz handitu da 1949. urtean sortu zenetik, hogeita hamar kide izan arte. Hamabi herrialde izan ziren NATOren fundazioan: Belgika, Kanada, Danimarka, Frantzia, Islandia, Italia, Luxenburgo, Herbehereak, Norvegia, Portugal, Erresuma Batua eta Estatu Batuak. Gerra Hotzaren lehen urteetan zatiketa nabarmena gertatu zen Europako Estatu kapitalisten, Ameriketako Estatu Batuen eta Sobietar Batasunak babestutako Estatu komunisten artean. Eten horrek erraztu egin zuen Antonio Salazar estatuburu zuen Portugal NATOn sartzea, eta Grezia eta Turkiako gobernu antikomunistak 1952an NATOrekin bat egitera bultzatu zituen. Greziak 1974an eten egin zuen bere atxikimendua, Zipreko turkiar inbasioari erantzuteko, baina 1980an berriro elkartu zen Turkiaren lankidetzarekin.
Bonneko eta Parisko konbentzioak amaiera eman zioten Mendebaldeko Alemaniako aliatuen okupazioari, eta, neurri batean, Mendebaldeko Alemania NATOn sartzeko baldintzarekin berretsi ziren; 1955ean egin zuen hori. Hasieran isolazionista bazen ere, Espainia, Francisco Francoren pean, oso antikomunista zen, eta NATOko herrialdeekin egindako defentsa-akordio erregularren mende zegoen. Espainiako trantsizioaren ondoren, Espainia Europako harremanak normalizatzeko presionatu zen, 1982an NATOri atxiki izana barne. 1986an egindako erreferendum batek herritarren babesa berretsi zuen, nahiz eta Hego Euskal Herrian ezezko jarrera gailendu zen.
Alemaniarren bateratzea
Gerra Hotzaren ondoren NATOren lehen zabalkuntza Alemaniak 1990eko urriaren 3an egin zuen, garai bateko Ekialdeko Alemania Alemaniako Errepublika Federalean eta aliantzan sartu zenean. Hori urte hasieran adostu zen Bi Gehi Lau Itunean. Alemania bateratua NATOn sartzeko sobietar onespena lortzeko, atzerriko tropak eta arma nuklearrak ez lirateke Ekialdeko Alemania zaharrean ezarriko. Nahiz eta gaia Itunaren negoziazioetan planteatu izan den, ez da aipatzen NATOren zabalkuntza Alemaniako bateratzeari buruzko 1990eko irailetik urrira bitarteko akordioetan. Hans Dietrich Genscher-ek eta James Baker-ek, NATOko estatu kideen ordezkari gisa, konpromiso informala hartu zuten NATOk Ekialdeko Alemaniaren ekialdera ez zabaltzeko, eta homologo sobietarrekin garaian egin ziren negoziazioak nazioarteko harremanetako historialarien eta ikerlarien arteko eztabaida-kontua dira.
Hala ere, 1990ko hamarkadan NATOk izan zezakeen hedapenerako erreakzio errusiarrak desberdinak izan ziren. 1993ko abuztuan Poloniara egindako bisita batean, Boris Jeltsin Errusiako presidenteak Poloniako Lech Wałęsa presidenteari esan zion "Errusia ez da Polonia NATOko kide izatearen aurkakoa, eta ez du ikusten NATOko kide denik Errusiarako mehatxu gisa". Errusian oposizioak egindako presiopean, adierazpen informal hori hurrengo hilabetean atzera egin zen, eta Jeltsinek idatzi zuen urrian zabalkunde horrek 1990eko akordioaren izpiritua hautsi zuela eta Errusiako eliteen artean kexa horren hasiera markatu zuela. Era berean, 1997ko maiatzean, Jeltsinek akordio bat sinatu zuen NATOrekin, handitzeko aukera ematen zuen testu bat barne, baina gero NATOren hedapena mehatxu gisa deskribatu zuen abenduko "Segurtasun Plan Nazionalean". 2007ko hitzaldi batean, Vladimir Putin Errusiako presidenteak 1990eko Manfred Wörner-en esaldi bat aipatu zuen, handitzeari buruz emandako bermeak hartzen zirela ziurtatzen saiatzeko. Gerora, Errusiak Ukrainan egindako 2014ko ekintzek eta Errusiaren eta Ukrainaren arteko 2021 eta 2022ko krisietarako justifikazio gisa erabili zuen, baita Ukrainako inbasioan ere.
George H. W. Bushen administrazioa hasi zen NATOren handitzea posible edo desiragarria zen eztabaidatzen Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuan. 1992aren erdialdean, adostasuna lortu zen administrazioaren barruan, NATOren handitzea neurri zuhur eta erreala baitzen Ipar Amerikako hegemonia indartzeko. NATOren zabalkuntzarik ezean, Bush administrazioko funtzionarioak beldur ziren Europako Batasunak Erdialdeko Europan segurtasun-hutsunea bete ote zezakeen, eta, beraz, AEBko gerraoste hotzaren eraginari aurre egin. Administrazioaren barruan, Clintonek beste eztabaida bat izan zuen: kide osoen eskaintza azkarra eman herrialde hautaturentzat, edo epe luzeagoan estatu-sorta zabal batera zabaldu. AEBetako Kongresurako hauteskundeetan, Alderdi Errepublikanoaren garaipena 1994ko Kongresurako hauteskunetan, hedapen oldarkorraren alde egin zuena, politika espantsionista azkarraren alde eztabaida eraman zuen.
Visegrád taldea
1991ko otsailean, Poloniak, Hungariak eta Txekoslovakiak Visegrád Taldea osatu zuten Europako Batasunean eta NATOn europar integrazioa bultzatzeko eta NATOren arauekin bat datozen erreforma militarrak egiteko. NATOk Varsoviako Itunaren antzinako herrialde horiei egindako barne-erreakzioa negatiboa izan zen hasiera batean, baina 1991ko azaroko Erromako gailurrean, kideek atxikitzera eraman zitzaketen zenbait helburu adostu zituzten, hala nola merkatuaren liberalizazioa eta liberalizazio demokratikoa, eta NATOk bazkide izan beharko luke ahalegin horietan. Hurrengo urteetan, foro zabalagoak sortu ziren NATOren eta ekialdeko bizilagunen arteko eskualde-lankidetzarako, Ipar Atlantikoko Lankidetza Kontseilua (gero Elkarte Euroatlantikoaren Kontseilua) eta Bakerako Elkartea barne.
Errusiako ekintza militarrak, Txetxeniako Lehen Gerra, Transnistriako Gerra eta Abkhaziako Gerra barne, izan ziren Erdialdeko eta Ekialdeko Europako herrialdeak bultzatu zituzten faktoreetako bat, batez ere Sobietar ofentsiben oroitzapenak dituztenak, NATOn sartzeko eskatu eta epe luzeko segurtasuna bermatzeko presioa egin zutenak. NATOrekin bat egin nahi ez zuten alderdi politikoek hauteskundeak galdu zituzten; besteak beste, Bulgariako Alderdi Sozialista 1996an eta Eslovakiako HZDS 1998an. Hungariak atxikipenarekiko zuen interesa 1997ko azaroko erreferendum batek berretsi zuen, eta % 85,3k bozkatu zuen atxikipenaren alde.
Visegrádeko gainerako kideak NATOrekin batzera gonbidatu zituzten 1997ko Madrileko gailurrean; Eslovakia, berriz, baztertu egin zuten, zenbait kidek ekintza antidemokratikotzat jotzen batzituzten Vladimir Meiar lehen ministro nazionalistaren ekintzak. Errumania eta Eslovenia gonbidatu zituzten 1997an, eta bakoitzak NATOko, Frantziako eta Italiako kide ezagun baten laguntza izan zuen, hurrenez hurren, baina handitze hori ez zen aho batez onartu, bereziki Estatu Batuetako Kongresuan. Estatu Batuetako presidenteari idatzitzako gutun ireki batean, Bill Clintonek, kanpo-politikako berrogei adituk baino gehiagok (besteak beste, Bill Bradley, Sam Nunn, Gary Hart, Paul Nitze eta Robert McNamara) adierazi zuten NATOren hedapenaz zuten kezka, une horretan Errusiak kanpoko mehatxurik ez zuelako.
Vilnius taldea
1999ko Washingtongo goi-bileran, Hungaria, Polonia eta Txekiar Errepublika ofizialki atxiki ziren, eta NATOk jarraibide berriak eman zituen Albania, Bulgaria, Estonia, Letonia, Lituania, Iparraldeko Mazedonia, Errumania, Eslovakia eta Eslovenia banan-banako Ekintza Planekin bat egiteko. 2000ko maiatzean, herrialde horiek Kroaziarekin bat egin zuten Vilnius Taldea osatzeko, NATOrekin bat egiten laguntzeko eta presio egiteko, eta 2002ko Pragako gailurrean zazpi kide gonbidatu ziren, 2004ko Istanbuleko gailurrean batu zirenak. Esloveniak aurreko urtean NATOri buruzko erreferenduma egin zuen, atxikitzearen %66arekin.
Errusia bereziki haserre azaldu zen hiru Estatu Baltikoak NATOra atxiki zirelako, lehenago Sobietar Batasunaren parte izan baitziren. Errusiako tropak Baltikoko Estatuetan aparkatuta egon ziren 1995ean, baina Europaren integrazioaren eta NATOri atxikitzearen helburua oso erakargarriak ziren Baltikoko Estatuentzat. Bere armadetan egindako inbertsio azkarrek seriotasuna erakutsi zuten kide izateko desiran, eta NATOk zuzendutako irailaren 11ko atentatuen osteko egoeran eragiketetan parte hartzeak, bereziki Estoniak Afganistanen gidatu zituenak, John McCain senatari estatubatuarraren, Jacques Chirac presidente frantsesaren eta Gerhard Schröder alemaniar kantzilerraren funtsezko laguntza lortu zuten. Security Studies aldizkariaren 2006ko azterketa baten arabera, 1999an eta 2004an NATOren handitzeek Erdialdeko eta Ekialdeko Europan demokrazia finkatzen lagundu zuten.
Adriatikoko gutuna
Kroaziak ere 2002ko gailurrean ekin zion atxikimendurako ekintza-planari, baina ez zen 2004ko handitzean sartu. 2003ko maiatzean Albania eta Mazedoniarekin elkartu ziren Adriatikoko Gutuna osatzeko. Kroaziaren atxikitzeari buruzko eztabaida piztu zuen, erakundera atxiki aurretik NATOri atxikitzeko erreferenduma egin behar ote zen erabakitzeko. Kroaziako lehen ministroak, Ivo Sanaderrek, azkenean, 2008ko urtarrilean erabaki zuen HSS eta HSLS alderdiekin koalizioko gobernu bat osatu ahal ziateko, ez proposatzea bateratzea ofizialki. Albania eta Kroazia gonbidatu ziren NATOrekin bat egitera apirilean egin zen Bukaresteko gailurrean. Hala ere, Esloveniak Kroaziaren atxikimenduari aurka egiteko mehatxua bota zuen, Pirango Golkoan zuen mugako liskarragatik. Esloveniak berretsi egin zuen Kroaziaren atxikitze-protokoloa 2009ko otsailean, eta Kroazia eta Albania ofizialki atxiki zitzaizkion NATOri, 2009ko Estrasburgo-Kehl goi-bilera baino lehentxeago, Errusiak oposizio gutxi zuela.
Montenegrok independentzia aldarrikatu zuen 2006ko ekainaren 3an, eta, ondoren, herrialde berria Bakerako Elkartearen programari atxiki zitzaion 2006ko Rigako gailurrean, eta, ondoren, 2008ko azaroaren 5ean atxikimendua lortzeko ekintza-plana eskatu zuen, 2009ko abenduan eman zena. Montenegro NATOko izangaien Gutun Adriatikoko eskubide osoko kide izaten ere hasi zen 2009ko maiatzean. NATOk formalki gonbidatu zuen Montenegro aliantzarekin elkartzera 2015eko abenduaren 2an, 2016ko maiatzean amaitu ziren negoziazioekin, eta Montenegrok NATOrekin bat egin zuen 2017ko ekainaren 5ean. Ipar Mazedonia 1995ean sartu zen Bakerako Elkartean, eta 1999an ekin zion Atxikitzeko Ekintza Planari, Albaniarekin batera. 2008ko Bukaresteko gailurrean, Greziak blokeatu egin zuen proposaturiko gonbidapen bat, uste baitzuen herrialdearen izen konstituzionalak Mazedonia Grekoaren bere eskualderako lurralde-asmoak eskatzen dituela. NATOko nazioek onartu zuten herrialdeak gonbita bat jasoko zuela Mazedoniaren izenari buruzko eztabaida ebazteko. Mazedoniak Grezia auzitara eraman zuen Nazioarteko Justizia Auzitegiaren aurrean, Mazedonia NATOri atxikitzeko betoa ezartzeagatik. Mazedonia Vilnius taldeko kide da, eta 2003an Adriatikoaren Gutuna osatu zuen Kroaziarekin eta Albaniarekin, NATOren atxikipena hobeto koordinatzeko.
Altzako hilerria
Altzako hilerria Gipuzkoako Donostia hiriburuko Altza auzoan dagoen hilerri bat da. 1876-1878 artean Jose Goikoa donostiar arkitektoaren diseinuen arabera egina da.
Hiriko bigarren hilerririk handiena da, Polloeko hilerriaren ondoren eta zaharrena Urgulleko Ingelesen hilerria kontuan izan gabe.
Atelognathus reverberii
Atelognathus reverberii Atelognathus generoko animalia da. Anfibioen barruko Batrachylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
NATOren zabalpena
Adriatikoko gutuna
2017. urteko ekainean, Mazedoniako lehen ministroak, Zoran Zaevek, adierazi zuen herrialdearentzat ordezko izenak izan zitezkeenak, Greziarekin konpromiso bat lortzeko, izenen arteko gatazka konpontzeko eta Mazedonia aliantzari atxikitzeko eragozpen grekoak kentzeko. Izendapen-eztabaida Prespako Akordioarekin ebatzi zen 2018ko ekainean. Akordio horren bidez, Ipar Mazedonia izena hartu zuen herrialdeak, eta 2018ko irailean erreferentzia bat egin zion. NATOk Ipar Mazedonia gonbidatu zuen 2018ko uztailaren 11n atxikitze-elkarrizketak hastera, eta atxikitze-elkarrizketa formalak 2018ko urriaren 18an hasi ziren. NATOko kideek Iparraldeko Mazedonia atxikitzeko protokoloa sinatu zuten 2019ko otsailaren 6an, eta herrialde gehienek atxikimendu-ituna berretsi zuten 2019an, eta Espainiak berretsi egin zuen 2020ko martxoan. Sobranie-ak ere aho batez berretsi zuen hitzarmena 2020ko otsailaren 11n, eta Ipar Mazedonia NATOko estatu kide bihurtu zen 2020ko martxoaren 27an.
Altzako hilerria
Historia
Garai batean, herri gehienetan gertatzen zen moduan, Altzako hildakoak San Martzial parrokian lurperatzen zituzten. XIX. mendearen erdialdean, ordea, joera aldatu zen: higienea zela eta, kanposantuak herrietako erdiguneetatik kanpo eraikitzen hasi ziren. Altzan, 1855. urtearen inguruan eraiki zuten hilerria, gaur egun dagoen tokian, Larraundi kalean. Hilerri hori, aldiz, ez zen oraingoa bezain handia; gaur egungoaren ipar-mendebaldeko izkina hartzen zuen soilik.
NGC 7267
NGC 7267 galaxia bat da, Piscis Austrinus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Altzako hilerria
Historia
1882ko ekainaren 20an argitaratutakoa. Horren arabera, Altzako Udalak garaiko gobernadoreari eskatu zion hilerritik kanpo «erlijio katolikoaren disidenteak lurperatzeko» hilerri bat eraikitzeko.
NATOren zabalpena
10. artikulua
1991ko Erromako gailurraz geroztik, estatu kideetako ordezkaritzek Europako estatu demokratiko berriekiko lankidetza eskaini zutenean, NATOk kide berriak gehitzeko itxaropenak eta prozedura aztertu eta definitu ditu. 1994ko Bruselako gailurrak 10. artikuluko printzipioak berretsi zituen eta "NATOren handitzeari buruzko azterketara" eraman zuen. 1995eko irailean argitaratua, Europan zabaltze posible baten "nola eta zergatik" deskribatzen du azterlanak, eta 1949ko Itunaren hiru printzipio nabarmentzen ditu, kideek "demokrazia, norbanakoaren askatasuna eta zuzenbide-estatua" izan ditzaten.
Altzako hilerria
Historia
Altzako kanposantua zenbait aldiz handitu dute, gaur egungo tamaina izatera heldu arte (ia 11.000 metro koadro). Hain zuzen ere, XX. mendearen hasieran populazioa gero eta handiagoa zen, eta 1909an hilerria handitzeko lehenengo proposamena egin zuten. 1926an gauzatu zuten hilerria handitzeko proiektua: ordura arte 2.000 metro koadro inguru zituen, eta 4.200 inguru izatera pasatu zen; 1.100 bat metro koadro Estibaus baserriari erosi zizkioten. Azkenekoz, 1960ko hamarkadan handitu zuten.
NATOren zabalpena
10. artikulua
NATOko idazkari nagusiak, Willy Claesek, adierazi zuenez, 1995eko azterlanak ez zuen "nor edo noiz" zehaztu, nahiz eta eztabaidatu zuen Ipar Atlantikoko Lankidetza Kontseiluak eta Bakerako Elkarte sortu berriak nola lagun zezaketen handitze-prozesuan, eta adierazi zuen abian ziren lurralde-eztabaidak arazo izan zitezkeela herrialde batera gonbidatzeko. 1997ko Madrileko gailurrean, NATOko estatuburuek "Segurtasun eta Lankidetza Euroatlantikoari buruzko Madrilgo Adierazpena" aurkeztu zuten. Adierazpen horretan, Erdialdeko Europako hiru herrialde aliantzarekin bat egitera gonbidatu zituzten, une horretan atxikitzeko eskatu zituzten hamabi herrialdeetatik, eta beste batzuentzako bidea ezarri zuten.
Atxikitzeko ekintza-plana
Kide berriak gonbidatzeko prozesuaren formalizazioan aurrerapauso handiena Washingtongo 1999ko gailurrean eman zen, Atxikimendurako Ekintza Planaren (MAP, ingelesez) mekanismoa onartu zenean, egungo kideek hautagaien eskaera ofizialak aldian behin azter zitzaten. Herrialde batek MAPn parte hartzen badu, haren aurrerapenari buruzko txostenak aurkeztuko dira urtero, bost neurritan:
NATOk informazioa eta aholkularitza teknikoa ematen die herrialde guztiei, eta haien aurrerapenak bakarka ebaluatzen ditu. Herrialde bat baldintzak betetzen ados dagoenean, NATOk atxikitze-negoziazioak hasteko gonbita egin dezake. Gaur egun, herrialde batek Atxikitzeko Ekintza Plana du: Bosnia eta Herzegovina, baina Georgiak eta Ukrainak ere PAM bat nahi dute. PAMeko parte-hartzaile ohiak Albania eta Kroazia izan ziren 2002ko maiatzetik 2009ko apirilera bitartean, Montenegro 2009ko abendutik 2017ko ekainera bitartean eta Iparraldeko Mazedonia 1999ko apiriletik 2020ko martxora bitartean, NATOn sartu zirenean. Azken atxikitze-prozesuak, gonbidatu ondoren, bost urrats ditu, atxikitze-protokoloak sinatzera eta egungo NATOko kideen gobernuek protokolo horiek onartzera eta berrestera bideratuak.
Elkarrizketa intentsifikatua
Elkarrizketa Intentsifikatua 2005eko apirilean sartu zen lehen aldiz, Vilnako (Lituania) Kanpo Harremanetako ministroen bilera ofizioso batean, NATOri atxikitzeko Ukrainako asmoei eta Viktor Justxenko presidentearen mendeko erreformei erantzuteko. Ondoren, Leonid Kutxmak sinatu zen 2002an. Formula horrek "NATOri atxikitzeko aukerarekin zerikusia duten politika-, milita-, finantza- eta segurtasun-arazo sorta zabal baten eztabaida barne hartzen du [...], eta 1997ko Madrileko gailurrean izan zituen sustraiak", non parte-hartzaileek erabaki baitzuten "Aliantzaren elkarrizketa intentsifikatuak jarraitzea NATOri atxiki nahi dioten nazioekin, edo, bestela, NATOn parte hartzeari buruzko galderak egiteko".
2006ko irailean, Georgia Elkarrizketa Intentsifikatuaren izaera eskaini zitzaion bigarren herrialdea izan zen, Mkheil Saakaxvili presidentearen pean kanpo-politikan aldaketa azkar bat izan ondoren, eta 2006ko Kodoriko krisian jarrera militarraren erakustaldi gisa ikusi ostean. Montenegrok, Bosnia-Herzegovinak eta Serbiak ere eskaintzak jaso zituzten 2008ko apirileko Bukaresteko gailurrean. Euren mugakideek elkarrizketa-programa eskatu eta onartu zuten arren, Serbiaren eskaintza aurkeztu zen, etorkizunean aliantzarekin loturak egiteko aukera bermatzeko.
Egungo egoera
Bosnia-Herzegovina da Atxikitzeko Ekintza Plana duen herrialde bakarra. Georgiarekin batera, NATOren "herrialde hautagaiak" izena eman zioten Ipar Atlantikoko Kontseiluak 2011ko abenduaren 7an egindako bileran. Ukraina herrialde hautagaitzat hartu zuten 2014ko Ukrainako iraultzaren ondoren.
Bosnia-Herzegovina
Bosnia eta Herzegovinaren aurkako NATOren 1995eko bonbardaketa Bosniako Serbiako armadari zuzendu zitzaion eta, nazioarteko presioarekin batera, Bosniako gerra konpontzera eta 1995ean Daytongo Akordioa sinatzera eraman zuen. Orduz geroztik, NATOk Aplikazio Indarra eta Egonkortze Indarra zuzendu ditu, baita herrialdeko bakea mantentzeko beste jarduera batzuk ere. Bosnia eta Herzegovina Bakerako Aliantzan sartu ziren 2006an, eta lankidetza-hitzarmen bat sinatu zuten segurtasunaren arloan 2007ko martxoan.
Bosnia eta Herzegovinak NATOrekin lankidetza areagotu zuen, 2008ko urtarrilean banakako elkartze-planaren esparruan. Ondoren, Bukaresteko 2008ko gailurrean ekin zion herrialdeak Elkarrizketa Intentsifikatuaren prozesuari. 2008ko irailean NATOko izangaien Gutun Adriatikoari atxikitzeko gonbita egin zitzaion herrialdeari.