cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nogent-sur-Eure
Biztanleria
2007an Nogent-sur-Eure udalerrian erroldatutako biztanleak 486 ziren. Familiak 182 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 61 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 81 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Cleveland (Mississippi)
Cleveland Mississippiko hiri bat da. Bolivar konderrian kokatua dago. 2010ean 12,334 biztanle zituen, 18.9 kilometro koadrotan banatuta.
Nogent-sur-Eure
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 202 etxebizitza zeuden, 181 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 197 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 181 etxebizitza nagusietatik 159 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 108 etxek bost zituzten. 172 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 60 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 338 ziren, horien artean 268 aktiboak ziren eta 70 inaktiboak ziren. 268 pertsona aktiboetatik 251 lanean zeuden (139 gizon eta 112 emakume) eta 17 langabezian zeuden (9 gizon eta 8 emakume). 70 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Nogent-sur-Eure udalerrian 188 unitate fiskal zeuden, 523,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.045 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Nogent-sur-Eure udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amblyraja reversa
Amblyraja reversa Amblyraja generoko animalia da. Arrainen barruko Rajidae familian sailkatzen da.
Llanos del Caudillo
Llanos del Caudillo Ciudad Realgo udalerria da, Campo de San Juan eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 713 biztanle zituen.
Historia
Llanos del Caudillo 1950an sortu zuten, Espainiak sustatutako Instituto Nacional de Colonización delakoaren partetik. Hasieran Manzanares barneko Entidad Local (auzo txiki) bat zen. 'Caudillo' hitza Francisco Franco diktadoreak zuen titulua zen eta bere omenez jarri zioten.
Minbiziaren Etorbidea
Minbiziaren Etorbidea (Cancer Alley; Allée du Cancer) Louisianako Baton Rouge eta New Orleans arteko Mississippi ibaian zehar 137 kilometroko lur-zati bati emandako ezizena da, 200 instalazio petrokimiko eta findegi baino gehiago dituen eskualde bat. Ameriketako Estatu Batuetako ekoizpen petrokimikoaren % 25 inguru da. Eskualdea sakrifizio-eremu bat da. Minbiziaren Etorbidean, milioi bakoitzeko 46 gizabanako minbizia garatzeko arriskuan daude, Estatuko batez bestekoarekin den 30 baino nabarmen gorago. Minbiziaren ezohiko arrisku handiaren eta operazio petrokimikoen kontzentrazioaren ondorioz deitu zitzaion guneari "Minbiziaren Etorbidea".
Gainera, ikertzaileek ikusi dute airearen kutsaduraren ondorioz minbizi-arriskuko arraza-desberdintasunak okerrera egiten duela eskualde osoko gutxiengoen kontzentrazioa handitu ahala. Eremu nagusi beltzeko gizabanakoek eremu nagusi zurikoek baino %16 arrisku handiagoa dute, eta diru-sarrera txikiko eremuetako pertsonek ere arrisku metatua dute, diru-sarrera handiko eremuetakoek baino %12 handiagoa. Sharon Lavigne bezalako lider komunitarioek protesta egin dute honen ondorioz, industria petrokimikoa hedatzeagatik, eta horrekin lotutako arraza- eta ekonomia-desberdintasunei heldu diete.
Veneziako Ubide Handia
Veneziako Ubide Handia (italiera Canal Grande, venezieraz Canal Grando edo Canałaso ) Veneziako ubide nagusia da. Hiria gurutzatzen du S handi bat marraztuz. Garrantziaren arabera, hiriko bigarren ubidea Cannaregio da. Munduko paisaia ezagunetariko bat da.
Ezaugarriak
Ubide Handiak lau kilometroko luzera ditu. Punta bat Veneziako iparmendebaldean dagoen bitartean, hau da, lehorrera joateko bidean, bestea San Markoren ditxoan dago, Adriatiko itsasoan. Ubideak hiria bi zatitan banatzen du; ohikoa da entzutea San Marko dagoen aldea nobleagoa dela eta bestea herrikoiagoa.
Zubiak
Nahiz eta duen luzera, lau zubi bakarrik daude:
Chaunax russatus
Chaunax russatus Chaunax generoko animalia da. Arrainen barruko Chaunacidae familian sailkatzen da.
Los Cortijos
Los Cortijos Ciudad Realgo udalerria da, Montes Norte eskualdean dagoena.
André Bareau
André Bareau, (Saint-Mandé, 1921ko abenduaren 31 - 1993ko martxoaren 2a), frantses filosofoa eta budismoaren ikertzailea izan zen.
Conioptilon mcilhennyi
Conioptilon mcilhennyi Conioptilon generoko animalia da. Hegaztien barruko Cotingidae familian sailkatua dago.
Los Cortijos
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 986 biztanle zituen.
Arapha
Arapha, Tigris ibaiaren ekialdeko zatiko erresuma hurritar bat izan zen. K.a. 1800ean aipatua da, Nawarretik gertu eta Urkeshetik ekialdera zegoena. Arapha, gaur egungo Kirkuketik oso gertu zegoen. Izena, antzinako asirierako Arabkhatik dator.
Clinton (Mississippi)
Clinton Mississippiko hiri bat da. Hinds konderrian kokatua dago. 2010ean 25,216 biztanle zituen, 108.3 kilometro koadrotan banatuta.
Arapha
Hurritak, inguru honetan ezarri ziren K.a. 2000. urte inguruan, Akad erori ondoren. Babiloniaren erorketak K.a. 1600 igaro eta gutxira, denbora batez mesede egin zion erresumari, baina K.a. 1500 inguruan, jada Mitanniren basailua zen, erresuma honetara erantsia izan zelarik K.a. 1450ean, Shaushtatar erregearen erregealdian. Antzinako Nuzi den Yorgan Tepeko indusketek, hurritar objektu ugari argitara eman dituzte.
1948an, North Oil Companyk langileen bizigune bezala eraikitako Kirkukeko auzo bat, Arapha izenarekin bataiatua izan zen. Gaur egun, bertako biztanle gehienak, asiriarrak dira.
Telmatobius latirostris
Telmatobius latirostris Telmatobius generoko animalia da. Anfibioen barruko Telmatobiidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
André Bareau
Biografia
Irakasle izateko ikasketak egiten hasi zen, baina filosofiak erakartzen zuen eta filosofiaren bideari ekin zion. Indiar pentsamenduari buruz zuen interesa zela-eta, sanskrito eta pali hizkuntzak ikasten hasi zen, eta ondoren, txinatarra eta Tibetera. Jean Filliozat eta Paul Demiéville izan zituen irakasle, eta haiekiko lotura nabarmen ikus daiteke bere lanetan. Hala ere, Les Conciles bouddhiques (1955) lanean zalantzan jartzen ditu haien iritzi batzuk. Bareauek sakon aztertu zituen budismo-eskola desberdinen arteko jarrerak. Ikerketa horren erakusgarri da Les Sectes bouddhiques du Petit Véhicle (1955). Bareauren metodo zorrotzari esker, Budaren biografiaren inguruan sortu diren elezaharrak argitu ahal izan dira. Idatzietara ez mugatzearren epigrafista eta arkeologo egin zen, Maisuaren erromesaldien arrastoa jarraitu, zuen eta budismoaren geografia bat osatzen saiatu zen. Baina gaixotasunak lan horretan aurrera jarraitzea eragotzi zion. Budismoaren alderdi guztiak ezagutzen zituen, eta dotrinetan ez ezik erlijioaren jarraitzaileengan ere jartzen zuen arreta. Bereziki aztertu zituen Asiako hegoaldeko gaur egungo komunitateak, bai zingaliarrak, bai kanbodiarrak. 1966an Les Religions de l´Inde (3. alea, Indiako erlijioak) idatzi zuen Payot Historia Liburutegirako, eta 1970ean, Pléiaderako Histoire des religions (1. alea, Erlijioen historia). Baina Bareauren gai gustukoena Buda bera da, eta hari bi lan eskaini dizkio: Bouddha (1962) eta En suivant Bouddha (1985, Budaren atzetik).
NGC 2477
NGC 2477 izar kumulu bat da, Puppis konstelazioan. Nicolas Louis de Lacailleek aurkitu zuen n.
Elurzuloko harrespila
Elurzuloko harrespila Adarra-Mandoegiko mendilerroaren Amunola inguruan dagoen monumentu megalitiko garrantzitsua da. Urnietako lurretan dago. Aztarnategia Burdin Arokoa da. 1951an Luis Peña Basurtok aurkitu zuen.
Ezaugarriak
Gutxi gorabehera 8 metroko diametroa duen tumulu formako harrespil bat da. Ikus daitekeen lekukorik ez du iparraldeko arkuan, baina hegoaldeakoan, bloke formako 0,1 eta 0,65 m arteko 7 lekuko ditu.
Los Pozuelos de Calatrava
Los Pozuelos de Calatrava Ciudad Realgo udalerria da, Campo de Calatrava eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 460 biztanle zituen.
14th Street (PATH)
14th Street edo Fourteenth Street (14. kalea edo Hamalaugarren kalea, euskaraz) PATH sarearen geltokia da, New York estatuko New York udalerrian kokatuta dagoena.
Geltokia 1908ko otsailaren 25an ireki zen.
Ottstedt am Berge
Ottstedt am Berge Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Deaux
Deaux Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Deaux udalerrian erroldatutako biztanleak 578 ziren. Familiak 232 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 257 etxebizitza zeuden, 234 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 250 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 234 etxebizitza nagusietatik 188 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 81 etxek lau zituzten eta 112 etxek bost zituzten. 180 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 87 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 132 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kitosano
Kitosano kitinarekin batera hainbat artropodoren kanpo-eskeletoan dagoen polisakaridoa da.
Deaux
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 395 ziren, horien artean 280 aktiboak ziren eta 115 inaktiboak ziren. 280 pertsona aktiboetatik 258 lanean zeuden (141 gizon eta 117 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 115 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 40 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Kitosano
Etimologia eta historia
Kitina eta Kitosanoa frantsesezko grekerazko χιτών izenetik datoz, "estalkia" edo "oskola" esan nahi du. 1859 urtean aurkitu zen.
Deaux
Diru sarrerak
2009an Deaux udalerrian 242 unitate fiskal zeuden, 603,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.674 euro zen.
Kitosano
Egitura
Kitosanoa batez ere Glukosaminaz osaturiko homopolisakaridoa da tarteka ausaz N-Azetilglukosamina molekulak ere badira, glukosamina azetilatuak hain zuzen ere. Monomero horiek β(1→4) lotura glikosidikoen bidez elkarturik daude.
Deaux
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 1 jatetxe.
Kitosano
Egitura
Naturan berez aurkitzen da zenbait artropodoren exoeskeletoa osatuz, komertzialki ekoizteko ordea kitina desazetilatzen da.
Erabilerak
Nekazaritzan erabiltzen da gehienbat, landarea indartu eta azkarrago hazteko, onddoen infekzioen aurka egiteko gaitasuna baitu. Toxizitate txikia duenez albo ondoriorik ez zaio ezagutzen.
Deaux
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Deaux udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 112 hektarea erabiltzen.
Kitosano
Erabilerak
Gaztategietan kaseina koagulatzen du eta kaloria gutxiko gaztak ekoizteko erabiltzen da.
Deaux
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Kitosano
Erabilerak
Likidoak arazteko ere erabiltzen da, bain ur zikinak garbitzeko eta baita upategietan ardoak dituen ezpurutasunak prezipitatzeko ere.
Banish Misfortune
Banish Misfortune (euskaraz Utikan Zorigaiztoa), Irlandako giga dantza doinu herrikoi bat da. Herrialde honetako jiga ezagun eta hedatuenetako bat da, musika talde ugarik bertsionatua eta beste horrenbeste musika tresnez joa, tartean biolina, irlandar banjo tenorea, uillean gaita, tin whistle txirula, irlandar mandolina eta abar.
NA-6330
NA-6330 edo Elizagorriko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-6310 nafar errepideko 8,61 kilometroan hasi eta NA-112 errepidearen 9,03 kilometrora arte doa. Errepidea 1,36 kilometro luze da.
Deaux
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Izaba
Izaba Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 106,7 kilometrora. Altuera 741 eta 2446 metro artekoa da, eta 147,41 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Ibarburua ez den arren, Erronkariko ibaxako merkataritza- eta turismo-gunea da, bai herriko zerbitzuengatik, bai kanpoko zerbitzuengatik; horien artean daude Belagua eta Belabarze ibarrak, Larrako mendigunea eta Larra-Belagua eski-estazioa. Belagua eta Belabarze ibaien arteko elkargunean dago, Ezka ibaia jaiotzen den tokian, muino baten gainean. Erronkaribartar herri tipikoa da, eta bere kale harriztatuen artean arkitektura oso berezia mantentzen du, lau isurkiko teilatuak eta harrizko horma lodiak dituena. Nafarroa Garaiko laugarren udalerririk zabalena da, 147,41 kilometro koadroekin.
Erronkariko ibaxan kokatuta da, baina 1846tik udalerri independentea da. Bertako biztanleak izabarrak dira.
Izena
Izaba toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Étienne-Jean Georget
Étienne-Jean Georget (1795eko apirilaren 2a - 1828ko maiatzaren 14a) Frantziako psikiatra aitzindaria izan zen. Monomaniari buruzko bere idazlanengatik da ezaguna. Aitzindaria ere izan zen auzitegiko psikiatrian, eta kargu kriminaletan eromenezko defentsari eutsi zion lehen psikiatra.
Izaba
Etimologia
Izaba etimologia enigmatikoaren toponimoa da, inork modu sinesgarrian azaltzen jakin ez duena. Mikel Belaskok aipatzen duen bezala, autore batzuek eskualdeko beste herri batzuekin lotzen dute izena, hala nola Zangozerriko Eslaba edo Aragoiko Sadaba, haratago joan ezinik.
Alberto Angosek toponimoarentzako esanahi posible bat proposatu zuen duela urte batzuk. Bi elementuz osatuta egongo litzateke: iz ("ur") eta aba (erronkaribarreraz; "ahoa"). iz gaur egun euskal hiztegi eta toponimian dago: Ispaster (uraren edo itsasoaren muga edo txokoa), "izurde", "izerdi" edo Izaro (uharte bat). Kontuan izan behar da Izaban hiru ibaik bat egiten dutela: Belagua eta Belabarze eta Uztarrozeko erreka. Balizko esanahi horrek uren elkargune edo bokale horri egingo lioke erreferentzia. Egia balitz, aba hitza -aga atzizkiaren aldakuntza izango litzateke, ugaritasuna esan nahi duena. Horrela, Izabak "ur ugari dagoen lekua" edo "ibai ugari dagoen lekua" esan nahiko luke.
Armarria
Izabako armarria Erronkaribarreko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
Bandera
Izabako banderak Erronkaribarreko armarri San Andresen gurutze gorri baten gainean, hiruki berdez horiz eta urdinez inguratua. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da, baita azpian "Erronkari" izena duela ere. Ertzak kolore bereko hiruki-zerrenda bat du orientazio bertikalean edo horizontalean, eta izkinetan zortzi puntako izar berde bat karratu hori baten gainean. Bandera hau bera da Erronkaribar osatzen duten herri guztientzat, nahiz eta udalerri bakoitza bere aldaketa txikiekin.
Étienne-Jean Georget
Biografia
Medikuntza ikasi zuen Tours-en, eta gero Parisen, non Philippe Pinel-en eta Jean Étienne Dominique Esquirolen ikaslea izan zen. 1815etik Salpêtrière ospitalean lan egin zuen. 1820an ospea lortu zuen De la folie ("eromenari buruz") liburuarekin.
Izaba
Geografia
Izaba Nafarroa Garaiaren ipar-ekialdeko muturrean dago, Zuberoarekiko eta Aragoiko Huesca probintziarekiko mugan, Iruñea hiriburutik 107 kilometrora. Izaban daude Nafarroa Garaiko eta Euskal Herri osoko mendirik garaienak: Lakhura (1877 m), Txamantxoia (1941 m) eta Hiru Erregeen Mahaia (2426 m).
Étienne-Jean Georget
Biografia
Georget Psikopatologian espezializatu zen. Pinelen buruko gaixotasunen nosologia hobetu eta argitu zuen. Hainbat monomania mota bereizi zituen, besteak beste, "teomania" (obsesio erlijiosoa), "erotomania" (maitasun obsesioa), "demonomania" (gaiztakeriaren obsesioa) eta "monomania hiltzailea" (hilketarekin duen obsesioa). Gainera, uste zuen gaizkileak ez zitezkeela haien delituen legez erantzuleak erokeriagatik.
Izaba
Geografia
Belaguan jaiotzen den izen bereko ibaia, eta Belabarze ibaiak bat egin eta Ezka ibaia izena sortzen da, Uztarrozeko errekarekin.
Ingurune naturala eta klima
Udalerri zabala denez eta altuera aldeak dituenez, Izabak klima ezberdinak ditu. Ibaxaren behealdean eta udalerriaren hegoaldean, klima azpimediterraneoa da; haranaren iparraldean, berriz, klima azpiatlantikoa da; eta udalerriaren iparraldean (gunerik menditsuenean) mendialdeko klima (Larra-Belaguan) daukate. Itsasoaren mailako altuera aldeengatik, batez besteko balioak ere aldakorrak dira kokagunearen arabera. Tenperatura 4 eta 10 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 2000mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 120 eta 160 artekoak dira, eta azarotik apirilera elurra maiz egiten du.
Étienne-Jean Georget
Biografia
Georgetek histeriaren umetokiko jatorriaren ideia zaharra barregarri utzi zuen eta gizonen eta emakumezkoen gaixotasuna zela argudiatu zuen.
Izaba
Ingurune naturala eta klima
Udak nahiko lehorrak izaten dira haranean (klima azpimediterraneoaren eragina dela eta), baina mendietan prezipitazioak ugariak dira urte osoan zehar. Urtarorik euritsuenak udaberria eta udazkena dira. Neguan, udalerriko mendietan metro eta erdiko elurra pilatzen da, (2009ko neguan, ordea, bi metro baino gehiago pilatu ziren mendi garaienetan).
Jatorrizko landaredia pinuek, pagoek eta haritzek osatzen zuten. Pinudiak, Belabartze, Maze, Txamantxoia eta Lapakiza mendietan zeuden. Pagadiak, berriz, mendi horien behealdeko gune laiotzetan, eta hariztiak, azkenik, udalerriaren hegoaldeko gune epelagoetan. Lekurik bakartuenetan nahiko ondo gorde dira baso horiek, baina artzainen eta almadiazainen mendeetako jarduerak erdira murriztu du Izabaren jatorrizko basoen azalera.
Étienne-Jean Georget
Biografia
Académie nationale de médecine-ko eta London Medical Society-ko kidea izan zen.
Izaba
Estazio meteorologikoak
Izaban ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Urzainki pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 722 metrora, Nafarroako Gobernuak 1980n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Étienne-Jean Georget
Biografia
Georgeten lan teorikoak eragin handia izan zuen XIX. mendeko idazle erromantikoen iritzia zoroen eta gaizkileen gainean finkatzeko.
Izaba
Historia
Inguru horretan aurkitutako aztarnengatik, erraz ondoriozta daiteke Neolitoan termino hori zuten biztanleen artzain-jatorria. Lehen artzain haiek Larra-Belaguako inguruan aurkitutako trikuharrien bidez, Arrako, Roizu eta Sakuloko trikuharrien bidez, haien existentziaren oroimena utzi ziguten. Beste bat Asolatzeko kanpinaren ondoan aurkitu dute, eta beste bi Lubrakieta eta Belabarzeren. Historiaurreko hilobi-monumentu horietakoren batean gezi-puntak, silexezko piezak, brontzezko elementuen lepoko kontuak eta baita Nafarroako Museoan kontserbatzen den urrezko pieza bat ere aurkitu dira. Trikuharriak, gaur egun, erraz identifikatzeko seinaleztatu dira.
Étienne-Jean Georget
Biografia
Georget tuberkulosiak jota hil zen 33 urte zituela.
Izaba
Erdi Aroa
Izarbeibarko kronikak Eneko Enekoitz erregeari egozten dio Izaba hiribildua nobletu izana. Tradizio batek lehen errege baskoiaren koroatze bati buruz hitz egiten du Ezkaurre haitzean. Izan ere, Izabako mendi batek Nebarroa du izena.
XIII. eta XIV. mendeetan, Izaba ibaxako herririk jendetsuena zen, baina izabarrak asko jaitsi ziren 1427ko irailaren 27an hiria suntsitu zuen sutearen ondorioz, baita eliza eta pribilegiorik zaharrenak gordetzen zituzten jatorrizko dokumentu preziatuak ere. Errege komisarioek, ikuspegi fiskalarekin, inkesta bat egin zuten, 1428ko Su Liburuan agertzen dena. Izaban, inguruko hiririk jendetsuena zena, 297 etxerekin, sutetik 27 baino ez ziren salbatu. Urte erdirako garia hartzen zen eta ez zuen mahastirik. Bere karga ugariak honela banatzen ziren: a) 20 libera, lurraren mugak defendatzen zituzten 40 baleztariei ordainduak. 1427ko sute horren ondorioz, Eguberriengatik ordaintzen zituen 45 florinak eta beste ekarpen batzuk barkatu zitzaizkion. Karlos III.a Nafarroakoa zen errege. Mugako egoerak bidesarien biltzaileak izatera behartzen zuen Izaba. 1356an, Izabako bi pertsonak eta Uztarrozeko bik eraman zuten, 40 liberaren truke, Errege Ogasunerako.
Étienne-Jean Georget
Géricault-en erretratuak
1820ko hamarkadaren hasieran, Théodore Géricault gaixo ohiari, zenbait erretratu margotzeko agindua eman zion, bere ikasleek "monomaniakoen" aurpegiko ezaugarriak azter zitzateken, nahiago zuelako irudiak erabiltzea ikasgelan gaixoak izatea baino. 1821 eta 1824 artean, Géricaultek hamar margolan sortu zituen, eta horietatik bost bizirik atera dira. Haurren bahitzailea, joko-menpekoa eta "inbidiak kontsumitutako" emakumea daude. Ospetsuena kleptomanoa da.
Izaba
Aro Modernoa
Nafarroa Beherea hartu eta Frantziara igaroko zela bermatu ondoren, Fernando Katolikoak, 1512tik aurrera, Nafarroako hainbat hiri gotortzeko agindu zuen, Frantziak babestutako Albreteko dinastiaren errebantxa berri bat saihesteko. Eta erabaki zuen «Pirinioetako beste pasabide batzuetan bi gotorleku jartzea: bata Otsagabian, Frantziako isurialdera begira, eta bestea erronkarivartar Izaba hiribilduan, nafarra zaintzen». Izabak, Erronkariko ibaxa osoak bezala, Gaztelako inbasioaren aurkako borrokan parte hartu zuen bere errege legitimoekin. 1516an, Pedro Nafarra mariskalaren indarrak, tropa nafarrekin, biarnotarrekin eta Baxenabarreko euskaldunekin batera, 200 erronkaribartarrekin indartuta, Izabako bortuak elurtuta igarotzen dira, eta Villalba koronelaren segada batean erortzen dira, Gaztelako tropen burua. Ezustekoa Belaguako Ateetan izan zela uste da. Nafarroako mariskala, Erresumako beste agintari batzuk eta Petri Sanz Bereterrekoa erronkaribartarren burua preso hartu zituzten.
Madaba (muhafazah)
Madaba (محافظة مادبا, Muḥāfaẓaʰ mādabā) Jordaniako 12 muhafazah edo probintzietako bat da. Erdialdeko eskualdean kokatua, 940 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 214.100 biztanle zituen 2020an. Hiriburua Madaba da.
Caloprymnus campestris
Caloprymnus campestris Caloprymnus generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Potoroidae familian sailkatuta dago.
Madaba (muhafazah)
Barrutiak
Probintzia 2 barrutitan (liwa) banaturik dago:
Akriliko
Akriliko''' izan daiteke:
Izaba
Aro Modernoa
XVI. mendearen amaieran, zailtasun handiekin, Izabak, aurreko mendean izandako biztanleria berdintzea lortu zuen. Izabarrek urteroko petxa ordaintzen zuten, ibarreko bizilagun guztiek bezala, eta 1412an Nafarroako erregeak izabarrak kapare izendatu zituenean, Bardeako lurren eta Erlantz eta Arra mendien erabileraren gaineko eskubidea lortu zuten. Mugatik gertu egonik, salgaiek ordaindu beharreko zergen kontrolerako tokia zegoen Izaban eta baita Erdi Aroan eraikitako gaztelua. Gazteluari buruzko idatzizko lehen dokumentua 1265. urtekoa da.
1665ean, Errege Ogasunaren egoera tamalgarria zela eta, erregeordeak, San Germaneko Dukeak, dirutan egindako entregen truke merituak banatzeko agindua jaso zuen, bai partikularren aldetik, bai herri edo korporazioen aldetik. Izabak ibaxatik bereiztearen grazia eskatu eta lortu zuen, 3000 dukat eskainiz, garai hartan gutxi gorabehera 4000 gari-lapurretaren balioa zuena. Haranak erreakzionatu zuen Ogasunari 1600 dukat eskainiz, Izabako hiribilduaren batasunetik ez aldentzeko graziagatik. Ogasunak jatorri bietako diruak jaso zituen, baina ez osorik. Eta dena berdin geratu zen. Hiribilduak, oso antzinatik ibaxari lotuta zegoenak, adierazten zuen, «ibaxako zirkunferentziako belar eta ur guztien gozamenerako komunitate eta lagunarte senidegarri bat osatuz, halako moldez non, lehen haran horretako termino guztiak balira bezala, hiribildu guztiek inolako alderik gabe gozatzen duten». Gainera, batzuen bizilagunek ereiten zuten beste batzuen moduan. Eta honela dio: «eta pozari dagokionez bada ere, ez du horregatik hiribildua bere lurraldean eduki behar, eta dezmarioa, hamarrenen arabera mugarritutako udalerria, bere jurisdikzio pribatiboarekin bananduta, dagoen alkateak herri bakoitzean gauzatzen duena eta urtero zozketatzen dena». Izabak lortu zuen gauza bakarra zera izan zen, abereen kopurua mugatzea. Izabak bere egoeraren aurrekariak azaltzen ditu... «mende bat lehenago 280 bizilagun zituen, eta terminorik zabalena, baina, elkartzea zela eta, 220ra murriztu zen, etxe asko hutsik eta oraindik hondatuta zeudelarik». Halako gainbehera-zantzu kezkagarriek eragin zioten haranarekin pleitatzea, nahiz eta emaitza negatiboa izan.
1375etik aurrera, Izabako alkatea, Gardeko, Uztarrozeko eta Urzainkiko alkateekin batera, hiru behien zerga ordaintzeaz arduratu zen. XVIII. mendearen amaieran, Ezka ibaiaren urak erabiltzen zituen irina ekoizteko errota, ospitalea eta bola zituen herriak. Izabako alkatea erregeordeak izendatzen zuen, herritarren proposamena jarraituz, eta alkatea laguntzen zuten erregidoreak herritarrek zuzenean izendatzen zituzten.
XVIII. mende hasierako Iberiar Penintsulako gerran, bolbora eta armagintza lantegia eraiki zuten herrian, eta 1813an frantsesek Iberiar penintsulatik ihes egitean herritik igarotzean, lantegiari su eman, eta herri guztiko etxe gehienak suntsitu ziren. Ondorengo hamarkadetan herria berreraiki eta 1847an gerra aurreko tamaina berreskuratu zuen berriz ere, 178 etxe. XIX. mendearen erdialdean, udalerri independente bihurtzean, Izabak, 2000 errealeko zuzkidura zuen eskola, bola, irina ekoizteko bi errota, orraziak eta oihalak ekoizten zituzten bi lantegi, eta beste hainbat tailer txiki zeuzkan. Elizako abadea eta sei onuradunak herritarren artean izendatzen ziren.
1920ko hamarkadan, Izaban hiltegi modernoa, garbileku estalia, Guardia Zibilaren kuartela eta teileria zeuden.
Demografia
biztanle zituen Izabak.
Ekonomia
Historikoki lehen sektorea izan zen udalerriko jarduera ekonomiko nagusia, baina gaur egun zerbitzu eta turismoak nekazaritza ordezkatu dute. Izaban, hainbat ostatu eta hotel daude, negu garaiko eski denboraldian ehunka eskiatzaileek erabiltzen dituztenak. Hotel horietako bat Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuarena zen, baina 1989ko abuztuan lehiaketa publikoa antolatu eta enpresa pribatu batek hartu zuen hotelaren kudeaketa.
Lehen sektorea basogintza eta abeltzaintzan oinarritzen da, eta nekazaritza beti izan da bigarren mailako jarduera. 1891n 808 hektarea baino ez ziren lantzen Izaban, eta kopuru hori ia erabat desagertu da XX. mendearen amaieran lantzen diren lurrak 100 hektareara murriztu dira. Landatzen diren laboreen artean, patata eta zerealak daude. Abeltzaintzaren garrantzia urteak igaro ahala gutxitu den arren, oraindik ere milaka abelburu daude Izaban, 1891ean 11 722 ardi zeuden, 1950ean 13 621, eta 1980an 3 911 ardi. Eronkaribarreko gaztak Erronkariko gazta sormarka du 1981az geroztik.
Herrigunearen inguruko basoetako zuhaitz gehienak pinu basatiak dira (baso azaleraren %74), horrez gain, pagoak basoen azaleraren %20 hartzen dute. Urtean 4000 metro kubiko egur ateratzen dira Izabako basoetatik, ia dena pinuetatik ateratako egurra.
Nafarroako Gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuvinsa elkartearen ekimenez, industrialde txiki bat eraiki zen Izabako herrigunetik gertu XX. mendearen amaieran. Eraikuntza lanak 1999an hasi eta urtebete geroago urbanizatzea amaitzean, enpresen pabiloiak eraikitzen hasi ziren (2000an). Industrialdea herriko enpresentzat eta tailer txikientzat eraiki zen eta Otsagabiko errepidearen ondoan dago.
Politika
Izabako udaletxea erdigunean dago, eta idazkaria, era berean, Uztarrozeko Udalako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotziak osatzen dute. Egungo alkatea David Baines Pilart da, Seisa hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Egungo banaketa
Izabako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea David Baines Pilart da, Seisa zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:
Garraioa
La Tafallesa izeneko autobus konpainiak Erronkaribar eta Iruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Erronkaribarreko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko zuberera euskalkian, hegoaldeko Pirinio ibarretik bakarra.
Koldo Zuazok, 2010ean, Erronkaribarrak atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Bakarrik XX. mendean zehar nagusitu zen gaztelania ibaxan. Euskara, erronkaribarrera, joan den mendearen bigarren erdialdean galdu zen. Euskaldun berriak eta kanpotik joanak dira egungo erronkaribarrerazko euskaldunak. Batez ere irakaskuntzaren bidez, ia bost biztanletik bat euskal hiztuna izatea lortu da gaur egun. Bertako euskalkia, erronkaribarrera, XX. mendearen bukaera arte erabili zuten. Fidela Bernat (1898-1991) izan zen jatorrizko azken hiztuna. Ibaxaren isolamenduak, ziurrenik, bere berezitasunak azaltzen ditu, erronkaribarrera euskalki originalena da, baina baita garbien eta kontserbadoreenetako bat ere. Izaban erronkarieraz jaiotzez hitz egiten zuen azken hiztuna 1976. urtean zendutako Katalin-Garde etxeko Antonia Anaut izan zen.
Janzkera
Ohiko janzkerari dagokionez, Erronkariko ibaxak adierazpen aberatsa du, kanpoko modismoen eraginei aurre egin dien nortasun errotua transmititzen duena. Jantzi horietako batzuk egun seinalatuetan ikusten dira oraindik, jaiak, erromeriak eta beste ekitaldi batzuk direla eta. Nafarroako artxiboan dagoen 1817. urteko dokumentu baten arabera, Erronkariko ibaxako bizilagunak eta bertakoak beren jantziagatik bereizten ziren. Oihal horiek beraiek egiten zituzten beren aziendaren artilearekin, eta beren etxeetan garbitzen, iruten eta ehuntzen zituzten. Oihalezko piezak, gero, batanatuak, ehunduak eta tindatuak izaten ziren. Haiek ebaki, josi eta egiten zituzten arropak.
Almadiak
Almadiak luzera bereko hainbat egur atalez osatutako putzu bat da, elkarren artean landare-jarioen bidez lotuak (hurritz-zakurrak edo basa-zumea), puntan eta atzealdean arraunak dituena, zurezko putzua ibaiaren ibilgura zuzendu edo gidatzeko. Nafarroako Pirinioaldeko ibarretan, basoen aprobetxamendua garai gogoangarrietatik diru-iturri nagusia izan da, eta bertako ibaiak zura eraldatzeko edo erabiltzeko sal zitekeen lekuetara garraiatzeko modua. Egur hori almadietan garraiatzen zen.
Hiru Behien Zerga
Urte bakoitzeko uztailaren 13an, Erronkaribar eta Bearnoko Baretetze ibarren artean dagoen San Martingo Harria milaka urteko zeremonia baten lekuko eta protagonista da: Hiru Behien Zerga (erronkaribarreraz: Iror Beien Emontarzuna). Indarrean dagoen Europako nazioarteko trataturik zaharrena da. Ekitaldi honetan, Baretetze ibarreko bearnotarrak, ekarririk eta Frantziako banderarekin, Erronkaribarreko Izaba, Urzainki, Uztarroze eta Garde herriei, erronkaribartar jantzi tradizionala soinean, astaje, ilaje eta kemen berdineko hiru behiren urteko eta betiko zerga bana ematen diete. Horren aurretik, bi eremuetako agintariek, eskua San Martingo Harriaren gainean jarrita, konpromisoa hartu dute bakea egon dadin. Konpromiso hori Izabako alkateak esku guztien gainean jarritako "Pax avant, Pax avant, Pax avant" latinezko esaldiarekin batera zigilatu da.
Ez dakigu zeremonia honen jatorria eta zergatia. Badakigu XIV. mendean zerga horren ordainketa eten egin zela, eta horrek gatazka larria sortu zuen bi haranetako bizilagunen artean. Heriotza eta gertakari desatseginak izan ziren, eta 1375. urtean emandako epai batean amaitu zen guztia, non Baretetzeko bearnotarrak zerga ordaintzen jarraitzera kondenatzen ziren. Epai hura, zeremonia honi buruz dagoen lehen erreferentzia dokumentala izateaz gain, 1375. urtean zerga horren ordainketa oso aspaldikoa zela adierazten duen datua da.
Kausei dagokienez, historialari batzuek defendatu dute gerrako zerga baten aurrean gaudela, betiereko izaera duelako, eta ez litzatekeela inola ere larre eta iturriak erabiltzeagatiko konpentsazio bat, oker zabaldu den bezala.
Dantzak
Ttun-ttun dantza ekintza kolektibo eta sozial garrantzitsua zen ibaxan. Astearen amaieran, herria ekitaldi sozial bat egiten ari zen, batzar bat plazan. Han ateratzen ziren neska-mutilak dantzatzera. Haurrek ez zuten ekitaldi horretan parte hartzen, sheriffak plazatik uxatzen zituen. Dantzak iragana eta etorkizuna uztartzen ditu, belaunaldi berrietan tradizio soziala iraunaraziz eta arbasoek estimatzen dituzten balio handienak bertan jarriz.
Apretagileak
1860tik aurrera, Erronkaribar eta Zaraitzu ibarretako neskek Zuberoako Maulera bidaiatzen zuten abarketaren sasoia lantzeko. Lana gogorra zen. Urtez urte udazkenetik udaberrira arte lan egiten zuten, eta horregatik ziren ezagunak "enarak" bezala. Abarketaren merkatuak garai oso bat markatu zuen Maule-Lextarreko ekonomian, eta ibar horien emigrazioak biztanleria nabarmen handitu zuen. Apretagile batzuk 14 urterekin joaten ziren beren adinari buruz gezurretan lan egitera.
Maulera iristean, etxe beretan bizi ohi ziren, eta etxejabeei ordaindu egiten zieten lo egin eta jateagatik. Denek partekatzen zuten lehen platera, bigarrena neskek erosi behar zuten. Bertakoekin euskaraz komunikatzen ziren, euskalkiak nahiko antzekoak baitira. Tailerretan, bakoitzak lan bat egiten zuen. Batzuek oihala josten zuten, beste batzuek soka jartzen zuten, etab. Bizi zuenak dioenez, batzuetan besoetako minagatik ezin zuten lorik egin, egunean zehar egindako ahaleginagatik.
Gertaera bitxi eta garratzak gertatu dira abarketen inguruan. Eaurtar batek dioenez, urtebetez, nesketako batzuk Gabonak pasatzeko itzultzea erabaki zuten, baina ez ziren Jaurrietara iritsi, ezta Maulera itzuli ere. Handik irten eta ez ziren hona iritsi. Abodi mendilerroa, elur-ekaitz batekin, oztopo fisiko gaindiezina da. Udaberrian, elurra joan zenean, hilda agertu ziren denak Abodin, Paso Zabalean, eskutik helduta.
Herri senidetuak
Izaba ondorengo herriekin senidetuta dago:
Yasur mendia
Yasur mendia, Vanuatuko Tanna uhartean dagoen sumendi bat da. 361 metroko garaiera du eta 400 metro diametroko kraterra.
Zaraputz (Lizarra)
Zaraputz Lizarrako historikoki hustua izan zen auzoa eta monasterioa da. Monasterioren erorkinak gordetzen dira. Izen eta grafia desberdinekin idatzita jaso egin da: "Zarapuz", "Zampuzo", "Sarapuç", "Zarapuzu", "Çarapuço".
Geografia
Lizarra udalaren barruan kokatuta dago, Villatuerta, Arintzano, Iratxe eta Noveleta auzoa artean dago, Jurramendiren oinean. Oso toki estrategikoa izan zen, Ega ibaiaren ertza ondoan eta Irantzu ibaiatik gertu.
Historia
Zaraputzeko monasterioa 989an agertzen da aipatuta, Lizarra bera sortu baino lehen, 1090ean. 992ko data duten dokumentu batzuk Antso II.a Garzeitz Abarkak Zaraputz auzoa San Juan de la Peña monasterioari eman zion. 1068an Iratxeko monasterioaren menpera pasa zen.
Zaraputz Villatuerta eta Iratxe arteko Donejakue bidearen puntu estrategikoa izan zen. Bertan erromesen ospitalea ireki zen.
1090ean Antso V.a Remiritz errege nafarrak Lizarra sortzea erabaki zuen, Ega ibaiaren beste aldean. Erabakia Zaraputzeko monjeen interesen aurkakoa izan zen zeren eta hauek monasterioa bere leku estrategikoa betetzen jarraitzea nahi zuten. Beraz, ordura arte, XII. mende arte, Zaraputzek egun oparoak ezagutu bazituen, Lizarra sortu ondoren eta Donejakue Bidearen aldaketarekin Lizarrara monasterioa hondamendira eraman zuen.
Mărculești
Mărculești Errumaniako udalerri bat da, Ialomița konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Snowornis subalaris
Snowornis subalaris Snowornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Cotingidae familian sailkatua dago.
Perry konderria (Mississippi)
Perry konderria (Perry County) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Augusta da. 2010eko zentsuaren arabera 12,250 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Perry konderriak 168,401 kilometro koadro ditu. Horietatik 764 ura dira. Beste 167,637 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,27 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 12,250 pertsonetatik 9,633 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 119 dira. 2,449 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 110 pertsonek kokatzen zuten.
Ornitonimia
Ornitonimia txorien izenak eta beren aldakuntzak aztertzen dituen diziplina da.
Euskarazko ornitonimia txoriak.eus datu-base publikoan landu da sakonki 2017an sortu zenetik.
Kleptokrazia
Kleptokrazia (grekoz, klepto, "kendu" + krazia, "boterea" = lapurren agintea) kapitalaren lapurretan oinarritutako boterearen ezarpena eta garapena da, korrupzioa instituzionalizatuz. Horrela, delituzko ekintza guztiak zigorgabe geratzen dira, botereko sektore guztiak ustelduta baitaude: justizia, legearen funtzionarioak eta sistema potiko eta ekonomiko osoak.
Termino berria da eta gobernu bat ustela eta lapurra dela esateko erabiltzen da mespretxuz.
Luciana
Luciana Ciudad Realgo udalerria da, Valle de Alcudia eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 413 biztanle zituen.
Erresonantzia
Erresonantziak, fisikan, bibratu edo oszilatzeko gai den gorputz batek frekuentzia jakin batzuetan beste batzuetan baino anplitude handiago batekin oszilatzeko duen joera adierazten du. Anplitude maximoa lortzen den frekuentzia horiei sistemaren frekuentzia erresonanteak dira. Bibratzeko gai den gorputzari indar periodiko baten eraginpean jartzen bada, indar periodiko horren frekuentzia eta gorputz horren frekuentzia erresonantea antzekoak badira, indar nahiko txiki bat periodikoki aplikatu ezkero sistema oszilatzailearen anplitude handi bat lortzen da.
Erresonantzia motak
Erresonantzia fenomenoa bibrazioa edo uhin mota guztiekin gertatzen da: erresonantzia mekanikoa, erresonantzia akustikoa, erresonantzia elektromagnetikoa, erresonantzia nuklear magnetikoa (NMR), elektroi spin erresonantzia (ESR), edota uhin funtzioa kuantikoen erresonantzia. Sistema erresonanteak frekuentzia jakin bateko bibrazioak sortzeko erabil daitezke (adibidez, musika instrumentuak), edota frekuentzia jakin bat banandu frekuentzia asko dituen bibrazio konplexu batetik (filtroak).
Adibideak
Adibide sinple bat umeen parkeetan aurkitzen diren kulunkak dira. Kulunkan dagoen pertsonari bultzatzen zaion frekuentzia kulunkaren frekuentzia erresonantearekin bat badator, kulunka gero eta altuago igoko da (anplitude maximoa). Bestalde, beste momentu batean bultzatuz gero, anplitudea askoz txikiagoa izango da.
Baina erresonantzia zenbait kasutan kaltegarria izan daiteke. Adibidez, edalontzi bat, material zurruna izanik, suntsitu egingo da soprano batek edalontziaren erresonantzia frekuentzia abestu eta mantentzen badu. Arrazoi berdinagatik, armadak zubi batetik pasatzerakoan martxa hausten dute, bestela zubiarekin erresonantzian sartu eta zubia suntsitu baitaiteke. Azalpen hau eman zen 1940. Tacoma Narrowsko zubia (Ameriketako Estatu Batuak) zergatik erori zen azaltzeko, eta gaur egun oraindik liburu askotan erresonantziaren adibide gisa erakusten da. Hala ere, haizea zubitik pasatzerakoan gertatu ziren interakzio konplexu batzuengatik gertatu zen.
Coahoma (Mississippi)
Coahoma Mississippiko herri bat da. Coahoma konderrian kokatua dago. 2010ean 377 biztanle zituen, 0.52 kilometro koadrotan banatuta.
Gregory Peck
Eldred Gregory Peck (La Jolla, 1916ko apirilaren 5a - Torrance, 2003ko ekainaren 12a) Estatu Batuetako aktorea izan zen, Oscar sariaren irabazlea.
Biografia
New Yorkera antzerkia ikastera joanda, Broadwayen hasi zen lanean. Bigarren Mundu Gerran borrokatu ez zuenez (sorbaldan zauria zeukan eta), Hollywoodeko filmetan agertzeko aukera izan zuen. Haren lehen filma Days of Glory izan zen. Kritikak kritika, bost aldiz gizonezko aktore onenaren Oscar sarian izendapena jaso zuen, haietako lau doi-doi jarraian: The Keys of the Kingdom (1944), The Yearling (1946), Gentleman's Agreement (1947), eta Twelve O'Clock High (1949). Nolanahi ere, saria 1962an irabazi zuen, Harper Leeren eleberrian oinarritutako To Kill a Mockingbird filmarekin.
NGC 6025
NGC 6025 izar kumulu bat da, Triangulum Australe konstelazioan. Nicolas Louis de Lacailleek aurkitu zuen n.
Asurnasirpal II.a
Asurnasirpal II.a K.a. 883tik K.a. 859ra Asiriako erregea izan zen. Ezaguna da kupidagabeko konkista militarrengatik eta Asiriar Inperioa sendotu izanagatik. Haren ekintza ospetsu eta dokumentatuenetako bat, Kalhu hiria sortzea izan zen, gaur egungo Nimrud (Irak), erresumako hiriburu bihurtu zuena.
Biografia
Bere erregealdian gertatutako hamalau kanpaina militar daude dokumentaturik. Hauetako batzuk, iparralderantz zuzendu ziren, Bit-Zamani estatu aramaikoaren aurka, gaur egungo Turkiaren hego-ekialdean, bi aldiz matxinatu zena eta Asiriar armadak suntsitu zuena. Inguruan bere nagusitasuna sendotzeko, Tushhanen asiriar kolonoen ezartzea erraztu zen, Amedi hiriaren ibilbidean zegoen hiria, Bit-Zamaniren hiriburua, gaur egungo Diyarbekirretik gertu, eta non tenplu bat eraikiarazi zuen. Ekialderantz eta Kilizi hiritik abiatuz, Asiriar nagusitasuna sendotu zen Zagros mendien inguruan, Dur Assurren gotorleku bat eraikiz. Babilonia hegoaldean eta Bit-Adini Eufratesen arroaren erdialdean, Asiriaren mugakide ziren estatu txikiak, Asiriaren aurkako matxinadaren bultzatzaileak izan ziren; Asurnasirpalek matxinada errukirik gabe geldiarazi eta, ondoren, arreta Bit-Adini erasotzean jarri zuen. Ekialdean, Mediterraneoranzko norantzan, Aribua hiria hartu zuen, non asiriar kolono gehiago ezarri zituen, eta, geroago, kostaldetik Libanorantz jarraituz, itunak egin ezarri zituen feniziar hiriekin. Izan ere, hauek bizilagun boteretsuarekin harremanetan jartzeko irrikitan zeuden, hari zergaordaina emanez.
Espedizio hedatzaile hauek, Asurnasirpalen hiriburu berria zen Kalhu hiriaren eraikuntzarako baliabideak eman zituzten, nahiko utzia zegoen antzinako hiriaren hondakinen gainean erabat berreraikia. Konkistatutako lurraldeetatik biztanleak ekarrarazi zituen, Kalhun koka zitezen. Kalhu 16.000 biztanle izatera iritsi zen, oturuntzaren hilarriaren arabera (hau erregeak, hiri berriko biztanleei, atzerriko dignatarioei, bere lurretatik zetozen gonbidatuei eta erregearen gorteari eskainitako oturuntza erregistratzen duen dokumentua zen). Kalhun eraikitako errege jauregian, lehen aldiz agertzen dira erliebe eskultorikoak, erregearen kanpaina eta ehizaldiak deskribatzen dituztenak. Erliebeak, ordutik aurrera, asiriar jauregien ohiko apaindura bihurtu ziren; horien adibide ugari daude, Europa eta Ipar Amerikako zenbait museotan banatuak.
Amblyraja robertsi
Amblyraja robertsi Amblyraja generoko animalia da. Arrainen barruko Rajidae familian sailkatzen da.
Klinokurtxatovita
Klinokurtxatovita borato motako minerala da.
Ezaugarriak
Klinokurtxatovita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Telmatobius macrostomus
Telmatobius macrostomus Telmatobius generoko animalia da. Anfibioen barruko Telmatobiidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Louis Saguer
Louis Saguer (Berlin, 1907ko martxoaren 26a - Paris, 1991ko martxoaren 1a) alemaniar jatorriko frantses musikagilea izan zen.
Haurtzaroa eta gaztaroa ospitaletan igaro zituen, tuberkulosiak jota baitzegoen. Baina denboraldi horietan, musika-hezkuntza sendoa izan zuen. Berlingo Stern Kontserbatorioan ikasi zuen, Wilhelm Klatterekin, eta 1926an Parisa joan zen, denboraldi batez. Hurrengo urtean, laguntzaile gisa hasi zen lanean, eta Berlingo Staatsoperen, koruko zuzendari gisa. Ondoren, Piscator antzokiko orkestra-zuzendari izan zen, eta zenbait filmetarako musika idazten hasi zen. 1929an, berriz ere Parisa joan zen, eta han, Arthur Honegger eta Darius Milhaud musikagileekin aritu zen lanean. Berlina itzuli zenean, Paul Hindemithekin eta Kurt Sachsekin lan egin zuen. 1933an Parisa ihes egin behar izan zuen, judua baitzen. Bizitza iluna izan zuen, eta intelligentsia komunistan ibili zen. Nazioarteko brigadetan sartu zen, eta Espainiara joan zen, Francoren kontra borrokatzera. Bigarren Mundu Gerran, erresistentziako kide egin zen, eta 1947an frantses hiritartasuna hartu zuen. 1949. urtetik aurrera, irakasle izan zen Darmastadten, eta orkestra-zuzendari gisa eta laguntzaile gisa aritu zen lanean. Idatzi zituen lanen artean aipagarriak dira: bi opera, Lili Merveille eta Mariana Pineda (1967); bi kantata, Sei kanta eta Quant´e bella giovinezza. Orkestrarako, Musique d´après-midi, txirula eta orkestrako (1942); Musique d´été, klabezin eta orkestrarako (1944); Suite Sefardi; Musique en sol, biolin eta orkestrarako; Mouvement 60, harizko musika-tresnetarako (1963); Sine nomine (1968-1971).
De Miguel auzia
De Miguel auzia izenaz ezagutzen da Euzko Alderdi Jeltzalearekin zerikusirik duen ustelkeria sare bat, Arabako EAJri lotua zuzenean, baita alderdi osoari ere. Euskal Autonomia Erkidegoan inoiz epaitutako ustelkeria kasu handiena izan zen.
Salaketa eta ikerketa
De Miguel auziak legez kanpoko komisioak kobratzeko xedea zuen gaizkile sare bat izendatu zuen. Alfredo de Miguel izan zen auziaren akusatu nagusia. Arabako Foru Aldundiko Toki Administrazioko foru diputatua zen 2009an, auzia piztu zenean, eta Herri salataritzak 54 urte eta 11 hilabeteko espetxe zigorra eskatu zuen haren aurka, ustez kontratu publikoen esleipenean legez kanpoko komisioak eskuratzeko sare baten buru izateagatik.