cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pinotxa-kolibia min
Deskribapena
Hanka: Mehea, lerdena, barnehutsa, kapelaren kolore berekoa edo argixeagoa, goiko aldea zurixka du, sustrai antzeko bihurgunetsu eta iletsuarekin eta oso errotuta pinu edo izeien pinaburuetan.
Haragia: Hutsala, zaila, elastikoa, zuria, usaingabea eta zapore mingotsekoa.
Etimologia: Strobilurus terminoa grekotik dator, ziba, pinaburu, esan nahi duen "stróbilus" hitzetik eta pinaburuen isatsa esan nahi duen, "ourá" hitzetik. Hau da, pinaburuen zurtoinetan hazten dena. Tenacellus epitetoa, zaila, esan nahi duen "ténax" hitzaren txikigarritik dator. Bere haragi zail eta elastikoagatik.
Jangarritasuna
Ez du sukalderako balio.
Nahasketa arriskua
Strobilurus stephanocystis oso antzekoa da, mikroskopikoen bidez bereizten dira bereziki. Baeospora myosura ere pinaburuetan ateratzen da.
Sasoia eta lekua
Lurperatutako pinaburuetan hazten da. Pinus sylvestris, Pinus nigra eta Pinus mugo pinuetan.
Metatesi-erreakzio
Erreakzionatzen duten espezieen arteko lotura ionikoa edo kobalentea izan daiteke. Klasikoki, erreakzio horiek produktu baten prezipitazioa eragiten dute.
Pinotxa-kolibia min
Banaketa eremua
Europa, Errusia, Asia (Japonia eta Jordania)
Metatesi-erreakzio
Antzinako literaturan, deskonposizio bikoitza terminoa maiz aurkitzen da. Zehazkiago erabiltzen da gutxienez substantzia bat disolbatzailean disolbatzen ez denean, ligando edo ioi-trukea erreaktiboaren egoera solidoan gertatzen baita. Adibidez:
Gatz metatesia
Gatzaren metatesia ohiko kontraioien truke teknika bat da. Erreaktiboen aukeraketa disolbagarritasun-taula batek edo haien sare-energiaren arabera gidatu daiteke. HSAB teoria metatesi-erreakzio baten produktuak iragartzeko ere erabil daiteke.
Gatzaren metatesia disolbatzaile organikoetan disolbagarriak diren gatzak lortzeko erabili ohi da. Adibide bat da sodio perrenatoaren metatesia tetrabutilamonio gatzarekin :
Tetrabutilamonio gatza ur-disoluziotik prezipitatzen da. Diklorometanoan disolbagarria da.
Ferrozenio tetrafluoroboratoaren metatesi erreakzioan bezala, gatzaren metatesia ur ez-disoluzio batean, tetrakis (pentafluorofenil) borato anioia duen gatz lipofiloago batekin egin daiteke :
Erreakzioa diklorometanoan egiten denean, NaBF4 gatza prezipitatu egiten da, eta B(C6 F5)4- gatza disoluzioan geratzen da.
Metatesi-erreakzioak bi gatz inorganikoren artean ere gerta daitezke produktu bat uretan disolbaezina denean. Adibidez, zilar nitratoaren eta hexamina kobalto (III) kloruroaren nahasketa batean zilar kloruroaren prezipitazioak nitrato gatza askatzen du kobalto konplexutik:
Erreaktiboek ez dute oso disolbagarriak izan behar metatesi erreakzioak gertatzeko. Adibidez, bario tiozianatoa uretan kobre (I) tiozianatoaren eta bario hidroxidoaren esekidura bat irakitean sortzen da:
Truke metalikoa
Bi konposatu organometalikoren arteko metatesi-rreakzioa da. Formula orokorra hau da:
Metatesi mota horren adibide klasiko bat konposatu organolitiko baten (normalean butiloa edo fenilitioa) organo-estatinoaren konposatuekin tetravinil metanoa bezalako erreakzioa da:
Tetrafenileztainu gatzaren prezipitazioak oreka eskuinera desplazatzen du, binil-litioaren etekin oso onak lortuz.
Metal-halogeno trukea
Konposatu organometaliko baten eta halogenuro baten arteko metatesi-erreakzioa da. Halogenuro metalikoa hartzen badugu, formula orokorra hau da:
Erreakzio horren gakoa da M elektropositiboagoa dela M' baino. Erreakzio horri transmetalazioa ere esaten zaio, batzuetan.
Adibide klasiko bat konposatu organolitiko eta antimonio trikloruro baten arteko metatesi-erreakzioa izango litzateke:
Metatesi-erreakzio mota hori sortzeko, beste modu bat arilo haluroekin da. Formula orokorra hau da:
R' karga negatibo handiagoa duen egonkortzailea denean R baino, oreka hori eskuinera desplazatzen da. Beraz, erreakzioa arilo haluroekin soilik da praktikoa (X= I, Br, gutxitan Cl, baina inoiz ez F). Fluoroarilo bat erabiltzean, adibidez, C6H5F, ez da metalarekin zuzeneko trukerik, baizik eta orto-metalazio bat, non M-F kentzen den, arino bat sortuz (C-C lotura hirukoitza sortzen da fluoraren posizioan) eta, ondorengo hidrolisiaren bidez, Ph-R arenoa lortzen da.
Mota horretako metatesi-erreakzioen talde garrantzitsu bat gertatzen da litioa metal gisa:
Tomas Zumarraga
Tomas Zumarraga Lazkano (Gasteiz, - Nagasaki, ) arabar domingotarra izan zen. Japoniara joan zen misiolari. Nagasaki eta Ōmura inguruko mendietan ezkutatu zuen 1617an atxilotu arte. Bost urte geroago erre zuten. 1867an Pio IX.ak dohatsu izendatu zuen.
Metatesi-erreakzio
Metal-halogeno trukea
Erreakzio horrek erreakzio lehiakideak ditu: PhX alkilazioa eta metalazioa; hala ere, metal-halogeno trukea nahiko erreakzio azkarra da; beraz, tenperatura baxuetan hobesten da (kontrol zinetikoa). Horri esker, tenperatura baxu horietan, RLi-k erasotzen ez dituen NO2, CONR2, COOR, SiCl3... ordezko erreaktiboak dituzten substratuak erabil daitezke. t-BuLi-ren metal-halogeno-trukea R-Iekin —non R alkilo primarioa den—, metanolaren beraren desprotonazioa baino azkarragoa da.
Alkilazioa
Konplexu metalikoak alkilatu egiten dira metatesi-erreakzioen bidez. Irudigarria da titanozeno dikloruroaren metilazioa Petasis erreaktiboa emateko.
Magnesio-gatza, normalean, erreakzio-disolbatzailean prezipitatzen da.
Konplexu organometalikoen metatesi-erreakzioek alkilo konplexuak prestatzeko balio dute kloruro-konplexuak fenilitioarekin edo benzilpotasioarekin erreakzionatuz gero
Ezaguna da ere dimetilkaltzioa metatesiaren bidez metil-litiotik eta kaltzioaren bis(trimetilsililamida) dietil eteran prestatua.
Neutralizazio-erreakzioa
Neutralizazio-erreakzioa metatesi edo ordezkapen bikoitzeko erreakzio mota bat da. Hori gertatzen da azido batek base kantitate berdin batekin erreakzionatzen duenean. Horrek, normalean, gatz eta uraren nahasketa disolbatzailea sortzen du. Adibidez, azido klorhidrikoak sodio hidroxidoarekin erreakzionatzen du sodio kloruroa eta ura sortzeko:
Metatesi-organikoa
Kimika organikoan, metatesia molekula organikoen artean zatiak alderantzikatzen dituen erreakzioa da. Fenomeno hori 1950eko hamarkadan aurkitu zuen Karl Ziegler-ek etilenoaren polimerizazioaren emaitzen analisiaren bidez. Yves Chauvinek Frantziako Petrolioaren Institutuan egindako lanari esker, erreakzio horren mekanismoa eta industria-aplikazioa petrokimika arloan ulertzea ahalbidetu du. Metatesia, normalean, alkenoekin (olefinekin) egiten da, nahiz eta beste konposatu organiko batzuek ere jasan dezaketen, hala nola alkinoak. Alkeno-metatesiaren testuinguruan, trukatutako zatiak alkilideno taldeei dagozkie (karbenoa duten alkil-kateak). Alkeno-metatesiaren katalizatzaileak, oro har, trantsizio metalen konplexuak dira, hala nola nikela, wolframioa, molibdenoa edo rutenioa.
Olefinen metatesia
Lehenengo olefinen metatesi-erreakzioak Lewis azidoekin, hala nola WCl <sub id="mwnA">2 /Bu 4  Sn, WOCl <sub id="mwoA">4  /EtAlCl2, MoO 3  /SiO2 edo Re 2  O <sub id="mwqA">7  /Al2O3, konbinatutako trantsizio metalek katalizatu zituzten. Hala ere, katalizatzaile horiek nahiko erabilera mugatua dute sintesi organikoan, talde funtzional gutxi jasaten dutelako eta tenperatura altuak behar dituztelako. Yves Chauvinek proposatutako katalisi-mekanismoak alkenoaren erreakzioa karbeno batekin metalaziklobutano bat ekoitzitzeko tarteko gisa dakar. 1990ean, Richard Schrock eta bere taldeak molibdeno deribatu batzuk deskribatu zituzten, Schrock katalizatzaile deritzona barne, zeina baita apur bat erreaktiboak ziren olefinen metatesiak katalizatzeko oso eraginkorra zela frogatu zen. Katalizatzaile hori metatesiaren erabileraren jatorrian dago sintesi organikoan, bere testuinguru industrialetik kanpo. Zoritxarrez, Schrocken katalizatzailea erabiltzeko zaila izaten jarraitzen du airearekiko eta urarekiko sentikortasunagatik eta alkoholak edo aldehidoak bezalako talde funtzional batzuekiko intolerantziagatik. Robert Grubbs eta bere taldeak ere lagundu zuten lehen aldiz rutenio alkilidenoa isolatuz, lehen belaunaldiko Grubbs katalizatzailea ere deitua. Aurrekoa ez bezala, katalizatzaile hori airean eta uretan egonkorra zela frogatu zen olefina askoren metatesia baldintza leunetan katalizatzen zuen bitartean. Ondoren, Grubbsen taldeak hasierako bere katalizatzailea gehiago hobetu zuen, bigarren belaunaldiko Grubbs katalizatzailea proposatuz, zeinetan hasierako konplexuko fosfinetako bat espeziea hobeto egonkortzeko gai den karbeno N-heterozikliko ez hain labil batez ordezkatzen den bere sigma emaile loturaren izaerari esker. Katalizatzaile hau olefinen metatesian lehenengoa bezain tolerantea baina aktiboagoa izaten jarraitzen du. Yves Chauvin, Robert Grubbs eta Richard Schrock ek 2005eko Kimikako Nobel Saria jaso zuten olefinen metatesiari buruzko ikerketengatik.
Igorpena eta harrera
Frantzian, publiko orokorrak metatesia zer zen Yves Chauvini Nobel saria eman ziotenean aurkitu zuen. Orduan, Gérard Dupuy kazetariak deskribapen hau egin zuen:
Dovray (Minnesota)
Dovray Minnesotako hiri bat da. Murray konderrian kokatua dago. 2010ean 57 biztanle zituen, 0.65 kilometro koadrotan banatuta.
Desmodilliscus
Desmodilliscus Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Valle de Cofrentes
El Valle de Cofrentes Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Ayora/Aiora hiriburua duena. Espainieraz batzuetan Valle de Ayora, Serranía de Ayora edo Valle de Cofrentes-Ayora izenak ere ematen zaizkio, herri nagusiaren izena islatu nahian. Katalanez antzekoa gertatzen da: ohiko izena la Vall de Cofrents bada ere, la Vall d'Aiora, la Serrania d'Aiora edota la Vall de Cofrents-Aiora ere baliatzen dira.
Tokiko hizkuntza espainiera da.
Geografia
Iparraldean Requena-Utiel eta Hoya de Buñol ditu, ekialdean Canal de Navarrés, hegoaldean Corredor de Almansa eta mendebaldean Manchuela; azken bi eskualdeak Gaztelakoak dira.
Eskualdeak 7 udalerri ditu, 1.141,20 km²ko azalera du eta 2005ean 10.491 biztanle zituen.
Aiós
Aiós Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Youx udalerrian erroldatutako biztanleak 1.011 ziren. Familiak 472 ziren, horien artean 172 pertsona bakarrekoak ziren (80 bakarrik bizi ziren gizonak eta 92 bakarrik bizi ziren emakumeak), 160 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 120 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 609 etxebizitza zeuden, 473 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 71 bigarren erresidentzia ziren eta 66 hutsik zeuden. 574 etxeak ziren eta 33 apartamentuak ziren. 473 etxebizitza nagusietatik 373 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 33 etxek bi zituzten, 89 etxek hiru zituzten, 169 etxek lau zituzten eta 177 etxek bost zituzten. 376 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 183 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 197 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Rynoltice
Rynoltice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 767 biztanle ditu eta 17,71 kilometro koadroko azalera. Liberec barrutian dago.
Aiós
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Rynoltice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1309 urtean egin zen.
Aiós
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 626 ziren, horien artean 413 aktiboak ziren eta 213 inaktiboak ziren. 413 pertsona aktiboetatik 374 lanean zeuden (213 gizon eta 161 emakume) eta 39 langabezian zeuden (15 gizon eta 24 emakume). 213 pertsona inaktiboetatik 92 erretiraturik zeuden, 44 ikasten zeuden eta 77 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Youx udalerrian 462 unitate fiskal zeuden, 985 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.188 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 1 iturgina eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Youx udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 616 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hylopezus macularius
Hylopezus macularius Hylopezus generoko animalia da. Hegaztien barruko Grallariidae familian sailkatua dago.
Ekoizpen (argipena)
Ekoizpena lanaz eta kapitalaz ondasunak, produktu edo ekoizkinak alegia, sortzea da. Zenbait erabilera eta ikuspuntu ditu:
Gainera, biologian autotrofoak izendatzeko erabiltzen da.
Duluth (Minnesota)
Duluth Minnesotako hiri bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 86,265 biztanle zituen, 175.58 kilometro koadrotan banatuta.
El otro lado de la cama
El otro lado de la cama 2002ko umorezko film musikala da, Emilio Martínez-Lázaro espainiar zinema zuzendariarena. 2005ean sekuela bat izan zuen, Los 2 lados de la cama izenekoa. 2006an Frantzian remake bat egin zuten, On va s'aimer izenekoa.
Argumentua
Sonia eta Javier elkarrekin bizi dira urte askotan. Pedro eta Paula ez dira elkarrekin bizi baina aspalditik dabiltza elkarrekin baina Paulak beste gizon bat ezagutu du.
Georges Canguilhem
Georges Canguilhem (Castelnaudary, 1904ko ekainaren 4a - Marly-le-Roi, 1995eko irailaren 11) frantziar filosofoa izan zen. Gaur egungo epistemologiaren sortzaileetako bat izan zen.
Hauek ditu obrarik ezagunenak: La formation du concept de réflexe aux XVIIe et XVIIIe siècles (1955, Erreflexu kontzeptuaren sorrera XVII. eta XVIII. mendeetan), Études d´histoire et de philosophie des sciences (1968, Zientzien filosofia eta historiaren ikerkuntza), Idéologie et rationalité dans l´histoire des sciences de la vie (1977, Ideologia eta arrazionaltasuna bizitzaren zientzien historian).
Kelly (Wisconsin)
Kelly Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Bayfield konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kevin Garnett
Kevin Maurice Garnett (Mauldin, Hego Carolina, AEB, 1976ko maiatzaren 19a - ) NBAren Boston Celtics-en aritzen den saskibaloi jokalari profesional bat da. Institututik zuzenean iritsi zen ligara, 1995eko NBAko draftean. Orduz geroztik hamar aldiz izan da NBAko All-Star partidan; NBAko Jokalari Baliotsuenaren Saria eta NBAko All-Star partidako Jokalari Baliotsuenaren Saria lortu ditu; eta ligako jokalari balioaniztunenetako bat bihurtu da.
"The Big Ticket", "KG" eta "The Kid" ezizenak ditu; eta 2007an Minnesota Timberwolves, hamar urtez jokatu zuen taldea, utzi zuen Boston Celtics-ek fitxatzeko.
1995-97: Lehenengo urteak
Garnett 1995ko NBAren Draft-en hautatu zuten Minnesota Timberwolves-ek, 1989-90ko denboraldian NBAn hasi zirelarik playoff-en partidurik artean inoiz jokatu ez zutenek. Hasieran, aulkitik ateratzen zer Garnett, baina Saunders entrenatzailea izan ondoren titularra izaten hasi zen. Ligaren bere lehenengo urtean, Garnett eta etorri berria ere zen Tom Gugliotta jokalaririk garrantzitsuenak ziren. KG ez zuen lortu bat-batean izarra izatea, beste jokalari batzuei (Amare Stoudemire, LeBron James o Dwight Howard, hurrengo urteetan), gertatu zitzaien bezala; dena den, rookie urte aski ona izan zuen, partiduko batez besteko 10.4 puntu, 6.3 errebote eta 1.8 pase lortuz, eta Denboraldiko bigarren rookie bostekoan hautatua izanda.
Alfarràs
Alfarràs Kataluniako udalerria da, Segrià eskualdean eta Lleidako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.155 biztanle zituen. 11,40 km²-ko azalera du.
Ziklohexanona
Ziklohexanona konposatu organikoa da, (CH2)5CO formula duena. Sei karbono-atomoz osatutako zikloa da zetona talde bat duena. Azetonaren antzeko usaineko likido oliotsu kolorgea da. Disolbaitzaile organiko ohikoetan disolbagarria da, baina apenas uretan.
Produkzioa
Ziklohexanona bi prozesu desberdinen bidez sintetizatzen da industrian:
Erabilera
Ziklohexanona industrian disolbatzaile moduan erabiltzen da. Alabaina, erabilerarik inportanteena, azido adipikoa eta kaprolaktamaren sintesia da, hurrenez hurren, nylon-6,6 eta nylon-6 polimeroen sintesian erabiltzen diren lehengaiak. Halaber, PVC a produzitzeko eta PVCa eta nylon-6,6 itsasteko bailatzen da.
Ryžoviště
Ryžoviště Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 589 biztanle ditu eta 18,78 kilometro koadroko azalera. Bruntálgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1390 urtean egin zen.
Cambridge (Maine)
Cambridge Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Somerset konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
The Lady and the Dale
The Lady and the Dale estatubatuar telesail dokumentala da, Zackary Druckerrek eta Nick Cammillerik HBO katerako sortua.
Sinopsia
Elizabeth Carmichael ekintzailearen bizitza bildu dute lau ataleko dokusail honetan. Carmichael aitzindari izan zen autogintzaren industria sustatzeko lanetan, baina emakume transgeneroa ere bazen. Genero politikak, manipulazioa, enpresa jarduerak eta epaiketak ageri dira telesail honetan.
Caddo parrokia (Louisiana)
Caddo parrokia (Caddo Parish) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shreveport da. 2010eko zentsuaren arabera 254,969 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Caddo parrokiak 242,636 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,096 ura dira. Beste 227,541 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 105,08 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 254,969 pertsonetatik 128,098 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 6,129 dira. 119,697 beltzak edo afroamerikarrak. 976 amerikar natiboak ziren eta 118 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2,653 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 246 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3,181 pertsonek kokatzen zuten.
Albania
Albania (Shqipëri/Shqipëria), ofizialki Albaniako Errepublika (Republika e Shqipërisë; ahoskatua) Europako hego-ekialdean dagoen errepublika da, Balkanetan alde batetik eta Mediterraneo itsasoaren kostaldean bestetik kokatua. Iparraldean Serbia eta Montenegrorekin muga egiten du, ekialdean Ipar Mazedoniako Errepublikarekin, hegoaldean Greziarekin, eta mendebaldean Itsaso Adriatikoarekin.
Albania hainbat erakundeko kide da, besteak beste, Nazio Batuak, NATO, Europako Kontseilua, Merkataritzaren Mundu Erakundea, Batzar Islamikoko Erakundea eta Mediterraneoko Batasunaren kide sortzailea. Albania Europar Batasunean sartzeko balizko hautagaia izan da 2003ko urtarriletik eta hautagaitza ofiziala aurkeztu zuen 2009ko apirilaren 28an.
Kosovo eta Bosnia-Herzegovina ekin batera, Albania da musulman nagusi diren Europako herrialdeetako bat.
Hiriburua Tirana da eta hizkuntza ofiziala albaniera da.
Geografia
Albania Balkanetako penintsulan (Hegoaldeko Europan) dagoen herrialde bat da; 28.748 km2 luze-zabal da. Itsasertza 362 km luze da, Itsaso Adriatikoan eta Jonikoan (biok Mediterraneo itsasoaren atalak dira).
Lurraldearen %70 mendialdea da eta kanpotik barneratzeko nekeza. Tontor garaiena Korab mendia da (2.753 m), Dibër barrutian kokatua. Balkanetako hiru aintzira handienak eta sakonenak Albanian daude nola edo hala. Shkodërko aintzira, herrialdearen ipar-mendebaldean, 370 eta 530 km2 arteko eremu aldakorra du, herena Albanian eta bi herenak Montenegron kokatua. Albaniako aintzira ertza 57 km luze da. Ohrid aintzira hegoa-ekialdean dago eta Mazedoniarekin mugan dago. Gehienezko sakonera 289 m du eta berezko fauna-flora, zenbait "fosil bizi" batzuk barne. Hori dela-eta, UNESCOren babespean dago.
Herrialdeko ibaiak nagusiki mendebaldetik isurtzen dira; Drin herrialdearen ibai nagusia da. Beste ibai garrantzitsuak Shkumbin eta Seman dira.
Tirana hiriburuaz gain (800.000 biztanle inguru), hiri garrantzitsuenak hauek dira: Durrës, Korçë, Elbasan, Shkodër, Gjirokastër, Vlorë eta Kukës. Albanieraz hitzak mugatuak ala mugagabeak izan daitezkeenez, hirien izenak bi formatan ager daitezke: Tiranë eta Tirana, Shkodër eta Shkodra erabiltzen dira.
Klima
Kostaldeko klima Mediterraneoko ohikoa da, negu epel eta hezeekin eta uda bero eta eguzkitsuekin. Barnealdeko klima garaieran araberakoa da, baina 1.500 metrotik gora hotza eta elurtsua da neguan.
Historia
Iliriarrak iparraldean eta epirotarrak hegoaldean bizi ziren antzina gaurko Albanian.
Grekoek (batez ere Korintoar doriarrek) hiriak eraiki zituzten VII. mendean itsasaldeko hainbat lekutan: Apollonia (gaurko Fier ondoan) edo Dyrrachium (gaurko Dürres); gainera hegoaldeko Epiro erdi-greko herrialdea bihurtu zen. Erromatarrek Albania menperatu zuten eta via Egnatia eraiki albaniar kostaldetik Salonikara arte. Inperioa banatu zenean Ekialdeko erromatar inperioan geratu zen Albania.
Erdi Aroan eslaviarrak agertu ziren Balkanetan; eslaviar, greziar edo aromaniar bihurtu ez ziren herriak gaurko albaniarrak dira.
Laugarren Gurutzadak Ekialdeko erromatar inperioa sakabanatu zuen 1204 urtean; Veneziako errepublikak itsasoko kontrola eta Durrës portua hartu zituen; hegoaldean Epiroko despoterria jaio zen; gero serbiar erregea Uroš IV.a zen Albaniako nagusia.
XIV. mendean otomandarrak heldu ziren eta haiekin islama; albaniar asko (batez ere Kosovoko porrota eta gero) musulman bihurtu ziren eta Otomandar Inperioan goi mailako karguak lortu zituzten (Koprülü bisir handia adibidez). Hala ere Gjergj Kastriotek ("Skanderbeg" turkoentzat, 1405–1468), matxinada gidatu zuen turkoen kontra. XIX. mendean Albaniako Ali Pashak, Ioaninako pashak, Albaniako hegoa eta Greziako ipar-mendebala kontrolpean izan zuen, erdi-independente, mendeko hasieratik 1828 arte. Albania hainbat vilayetetan banatuta zegoen; haietako bat bakarrik hiriburua zuen gaurko Albanian, Shkodërarena. 1878an Balkanetako ia herri guztiek haien independentzia lortu zuten hein handian, albaniarrak izan ezik; baina 1878 urtean bertan Albaniar Liga jaio zen Prizrenen (gaur Kosovon), eta 1887ko martxoaren 7an albanierazko lehen eskola zabaldu zuten Korçë hirian.
1913an Balkanetako Gerra ondoan albaniar estatua jaio zen; ez zen Albania etniko osoa (Kosovoz gainera, Ulcinj ere Montenegron geratu zen); baina 1914-1918an Lehen Mundu Gerrako erdian bi aldetako okupazioa gertatu zen. Ahmet Zogu 1925etik presidentea, 1928an errege bihurtu zen. 1939 Mussoliniren aroan, italiarrek Albania menperatu zuten (eta Viktor Emanuel III.a Italiakoa Albaniako erregea izan zen). Jugoslaviaren porrotaren ondoren Albania irten zen (Kosovorekin besteak beste). Azkenean italiarrak lehen (1943) eta alemaniarrak gero joan ziren Albaniatik II. mundu gerra galdu eta gero, eta albaniar komunistek lortu zuten boterea.
Gerraren amaieran alderdi komunistak, 1941ean jaiotako Enver Hoxharen lidergoarekin, estatuko boterea hartu zuen (1946ko urtarrilaren 11n). Hasieran beste estatu komunistekin bat egiten zuen Albaniak, baina geroago Sobietar Batasunaren eraginetik alde egin zuen eta Maoren Txinarekin batera lerratu zen, 1968tik Varsoviako Itunetik kanpo geratu zelarik.
1992an alderdien arteko lehen hauteskundeak izan ziren, eta Alderdi Demokratikoak irabazi zuen botoen %62a lortuz. 1997an, berriz, hauteskundeetako manipulazioak matxinada sortu zuen, eta horren ondorioz Alderdi Sozialistak eskuratu zuen gobernua. 1998-99ko Kosovoko eta Albania beraren krisiaz bultzatuta albaniar asko joan ziren atzerrira (ondoko Italia eta Greziara batez ere)
2014ko urriaren 14an Serbiarekiko gatazka piztu zuen gertaera bat izan zen. 2016ko Europako Futbol Txapelketarako sailkatzeko lehiaketan Serbia-Albania partida jokatzen ari zenean, bertan behera utzi behar izan zuen Martin Atkinson epaile britainiarrak lehen zatiko 41. minutuan. Izan ere, partida jokoan zela, futbol-zelaian drone batetik eskegita agertu zen Albania Handiko bandera baten aurrean 25.000 ikusle serbiarrak sutan jarri ziren, eta liskarrak sortu ziren. Zeren eta Antzina Serbiako probintzia izan zen Kosovok (gehiengo albaniarra du) independentzia aldarrikatua zuen 2008an, baina Serbiak ez zuen horren independentzia onartzen.
2014ko azaroaren 10ean, Edi Rama Albaniako lehen ministroa Belgradera joan zenean Kosovoko auziarengatik, Aleksandar Vucic Serbiako lehen ministroa haserretu egin zen prentsaurreko bateratuan, Ramak Kosovoren independentzia onartzeko eskatu baitzion.
Banaketa administratiboa
Herrialdea 12 konderri eta 36 barrutitan banatuta dago.
Hauek dira konderriak:
Garraioa
Tiranakoa da nazioarteko aireportu nagusia eta hegazkinez sartzeko edo herrialdetik irteteko ate nagusia. Air Albania Albaniako konpainia nazionalaren gune nagusia ere bada. Aireportuak 3,3 milioi bidaiari baino gehiago garraiatu zituen 2019an, Europako, Afrikako eta Asiako beste herrialde batzuekiko joan-etorriak egiteko. Pixkanaka aireportu kopurua handitzea aurreikusten du, batez ere hegoaldean, Sarandë, Gjirokastër eta Vlorë kokapen posibleenak izanik.
Autostrada 1 (A1) garraio integraleko korridore bat da, eta herrialdeko autobiderik luzeena, Autostrada 2 (A2) bidez Fier eta Vlorë lotzen dira, eta korridore Adriatiko-Jonikoaren parte da, baita Europako VIII. Korridorearen ere. Autostrada 3 (A3) eraikitzen ari dira eta amaitutakoan Tirana eta Elbasan lotuko ditu Europako VIII. korridorearekin. Hiru lasterkariak osatzen direnean, Albaniako hiru autobide horiek 759 kilometro osatuko dute, inguruko herrialde guztiekin lotuz.
Energia
Duen kokapen geografikoa eta dituen baliabide naturalak kontuan hartuta, Albaniak energia-baliabide ugari ditu: gasa, petrolioa eta ikatza, energia eolikoa, eguzki-energia eta hidroelektrikoa, baita beste iturri berriztagarri batzuk ere. Gaur egun, Albaniako elektrizitate-sorkuntzaren sektorea energia hidroelektrikoaren mende dago, horretan munduko bosgarren lekuan dagoela. Drin ibaiak, iparraldean, lau zentral hidroelektriko ditu eta beste bi zentral daude hegoaldean, Devoll ibaian zehar.
Hizkuntzak
Albaniera estandarra Gheg eta Tosk bi dialekto nagusietatik abiatuta osatu da, Tosk dialektoan gehiago oinarritzen den arren. Shkumbin ibaia bi euskalkien arteko muga-lerro da. Mazedoniera ofiziala da Pustec udalerrian, Albaniako ekialdean.
Erlijioa
2011ko erroldaren arabera hauek dira herrialdeko biztanleen erlijioak: 1.587.608 (%56,7) musulman sunitak, 280.921 (%10,03) katoliko erromatarrak, 188.992 (%6,75) ekialdeko ortodoxoak, 58.628 (%2,09) bektashi musulmanak, 3.797 (%0,14) kristau ebanjelikoak, 1.919 (%0,07) beste kristau batzuk, 602 (%0,02) beste erlijio bat eta 153.630 (%5.49) sinestunak baina erlijio ez-ezagunekoa. 69.995 (%2.5) ez ziren erlijiosoak eta 386.024 (%13.79%) ez zuten aitortu ezer erlijioaren inguruan.
Artea
Erdi Aroko pertsona, tradizio eta erlijioek eragin handia izan dute Albaniako legatu artistikoan. Espektro zabala eta estilo anitza hartzen ditu legatu horrek: pintura, zeramika, eskultura eta arkitektura estiloen eta formen aukera zabalarekin eskualde eta garaiaren arabera. Albaniako arkitekturak antzinaro klasikoko zenbait zibilizazioren ondarea islatzen du. Albaniako hiri nagusiek bilakaera izan dute gazteluaren barrualdetik abiatuta, etxebizitzak, erlijio-eraikinak, merkataritza-egiturak, plazak etab. etengabe birdiseinatu dira eta eraikuntza-teknikak aldatu. Gaur egun, hiriak eta herriak hainbat estilo arkitektonikoren isla dira. XX. mendean, garai komunistan, antzinako eragina jasaten zuten eraikin historiko eta sakratu asko eraitsi ziren.
Antzinako arkitektura azpimarragarriena dago Byllis, Amantia, Phoenice, Apollonia, Butrint, Antigonia, Shkodër eta Durrës-en.
Berat eta Gjirokastërko hirigune historikoak eta aipatutako Butrint-eko aurri klasikoak Gizateriaren Ondare daude izendatuta.
Musika
Albaniako herri-musika nortasun nazionalaren zati garrantzitsua da, eta eragin handia du gaur egun ere Albaniako musikan. Herri-musika bi estilotan banatzen da, iparraldeko Gheg aldaera batetik eta hegoaldeko Lab eta Tosk aldaerak. Iparraldekoa erritmo sendoagoa da eta hegoaldeko musikaren forma lasaiagoa.
Festivali i Këngës irrati-telebista nazionalak antolatutako kanta-lehiaketa tradizionala da. Jaialdia urtero egiten da 1962tik, eta Albaniako kantari arrakastatsuenetako batzuen abiapuntua izan da, Vaçe Zela-rena eta Parashqevi Simaku-rena besteak beste.
Rita Ora, Bebe Rexha, Era Istrefi, Dua Lipa, Ava Max, Bleona, Elvana Gjata, Ermonela Jaho, eta Inva Mula dira nazioartean ezagunak diren abeslarietako batzuk, eta Ermonela Jaho sopranoa nazioarteko erreferentea da. Saimir Pirgu opera abeslaria Grammy sarietarako hautagaia izan zen 2017 urtean.
Sukaldaritza
Turkiako eta Italiako sukaldaritzek eragin handia izan dute Albaniako gastronomian. Horrez gain, Antzinako Greziako gastronomiaren elementuak, Erromatar Inperioa eta Bizantziar Inperioa ditu. Albaniako sukaldaritzan, oregano, piperbeltz beltz, menda, albaka eta erromero belar mediterraneoak erabiltzen dira. Oliba-olioa eta gurina ere asko erabiltzen dira. Gehien erabiltzen den haragia arkumea da, eta, ondoren, txahala, untxia eta oilaskoa. Arrainak eta itsaskiak ohikoak dira kostaldean. Esnea eta esnekiak, jogurta esaterako, eskualdeko plater tipiko askoren oinarria dira. Gehien erabiltzen den edaria rakia da, mahatsez edo aranez egindako edari alkoholikoa. Ardoa ere tradizioa handia du.
Kafetegi asko daude eta kafea zein tea edateko ohitura oso zabalduta dago.
Kirolak
Albaniak 1972ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen aldiz. Neguko Olinpiar Jokoetan, berriz, 2006an egin zuen debuta herrialdeak. Albaniak 1972tik aurrerako lau jokoak galdu zituen, horietako bi 1980 eta 1984ko boikotengatik, baina 1992ko jokoetarako itzuli zen, Bartzelonara. Ordutik, Albaniak joko guztietan hartu du parte. Albania igeriketa, atletismoa, halterofilia, tiroa eta borrokako txapelketatan lehiatu ohi da. Albaniako Batzorde Olinpiko Nazionalak ordezkatzen du herrialdea 1972tik. Herrialdeak Mediterraneoko Jokoetan parte hartu du 1987ko Siriako jokoetatik. Albaniako atletek 43 domina irabazi dituzte 1987tik 2013ra (8 urre, 17 zilar eta 18 brontze).
Futbolak jarraitzaile asko ditu eta 2016an lortu zuen UEFA Euro 2016rako sailkatzea, herrialdeko lorpen handienetako bat lortuz kirol arloan.
Unibertsalismo kristau
Unibertsalismoa erlijioan kristauen artean, gizaki guztien azkeneko berrerospena eta salbazioa aldarrikatzen duen sinestea da.
Sainte-Marguerite-de-Viette
Sainte-Marguerite-de-Viette Frantziako udalerria da, Calvados departamenduan dagoena, Normandia Beherea eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Marguerite-de-Viette udalerrian erroldatutako biztanleak 413 ziren. Familiak 138 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 61 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 216 etxebizitza zeuden, 156 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 49 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 209 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 156 etxebizitza nagusietatik 105 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 101 etxek bost zituzten. 120 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 70 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 256 ziren, horien artean 185 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 185 pertsona aktiboetatik 160 lanean zeuden (94 gizon eta 66 emakume) eta 25 langabezian zeuden (7 gizon eta 18 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Marguerite-de-Viette udalerrian 155 unitate fiskal zeuden, 395,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.393 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Sainte-Marguerite-de-Viette udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Landrévarzec
Landrévarzec (bretainieraz Landrevarzeg) Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da.
Ziza erroluze
Ziza erroluzea (Tephrocybe rancida edo Lyophyllum rancidum) Lyophyllaceae familiako onddo espezie bat da.
Zapore zaharmindua du eta ez da komeni kontsumitzea.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, zabalduta eta titi batekin, irregular samarra, gris-errauts kolorekoa edo gris zurbila. Azal lehorra eta satinatua du.
Orriak: Libreak, estu, gris-hauskara kolorekoa.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Luzea, zilindrikoa, pixka bat eszentrikoa, 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 3 eta 7 mm bitarteko lodierakoa; gris-errauts kolorekoa, kapela bezala; ildaskatua, zetaduna, sustrai luze antzeko batekin. Oinarria, tormentu zuri batekin estalia.
Haragia: Mehea, gris kolorekoa, irin zaharraren usain handikoa.
Jangarritasuna
Ez da jatekoa, zapore zaharmindua duelako.
Nahasketa arriskua
Tephrocybe confusa delakoarekin, antzekoa da, baina honek ez du Tephrocybe rancida espezieak duen sustrairik.
Sasoia eta lekua
Udazken berantiarrean edo neguaren hasieran, erretxinadunen eta hostozabalen basoetan.
Dumont (Minnesota)
Dumont Minnesotako hiri bat da. Traverse konderrian kokatua dago. 2010ean 100 biztanle zituen, 1.17 kilometro koadrotan banatuta.
Šabina
Šabina Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 297 biztanle ditu eta 5,06 kilometro koadroko azalera. Sokoloveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1557 urtean egin zen.
Piero della Francesca
Piero della Francesca (Sansepolcro, c. 1415 – ib., 1492ko urriaren 12a) goiz Pizkundeko margolaria izan zen. Giorgio Vasariren arabera, matematikaria ere zen. Egun, artea estimatzen zaio batik bat. Margolanetan, forma geometrikoak eta perspektiba ditu ezaugarri nagusiak, humanismo barearen ukituarekin. Bere lanik ospetsuena, Toscanako Arezzo hirian dagoen Gurutzearen egiazko istorioa-ri buruzko freskoen multzoa da.
Bizitza
1439an Domenico Venezianorekin aritu zen lanean Florentziako Santa Maria Nuova erietxean. Han Donatelloren eta Luca della Robbiaren irudigintza, Brunelleschiren arkitektura eta Masaccio eta Fra Angelicoren pintura aztertu zituen. Bere sorterrian (1445-1462, Miserikordiaren poliptikoa; 1462, Bezpizkundea), Arezzon (bertan dago haren maisu obra, Gurutzearen egiazko istorioa pintura sail osoa, 1452-1466), Ferraran, Erroman, Urbinon (Bramante izan zuen ikasle) eta Riminin egin zuen lan. Oso ezaguna da Federico da Montefeltro, Urbinoko dukeari egin zion erretratua.
Azken urteetan perspektibari eta geometriari buruzko obrak idatzi zituen: De Prospectiva pingendi («Perspektiba pinturan») eta De quinque corporibus regularibus («Bost gorputz erregularrei buruz»). Italiako Errenazimentuko artistarik handienetakoa izan zen.
Sádek (Svitavyko barrutia)
Sádek Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 530 biztanle ditu eta 9,9 kilometro koadroko azalera. Svitavyko barrutian dago.
Makina
Makinak gure edozein jarduera modu errazagoan egiteko erabiltzen ditugun objektuak dira.
Dundas (Minnesota)
Dundas Minnesotako hiri bat da. Rice konderrian kokatua dago. 2010ean 1,367 biztanle zituen, 4.97 kilometro koadrotan banatuta.
Makina
Makinek modu askotan laguntzen digute. Adibidez, guraizeekin papera erraz eta azkar mozten dugu. Telefonoari esker, momentuan komunikatzen gara munduko beste leku batean dagoen norbaitekin.
Orokorrean, makinei esker, indarra eta denbora aurrezten ditugu.
Makina lana bat egiteko erabiltzen den osagai edo tresna multzo egituratu bat da, horretarako energia baliatzen duena. Makina bateko osagaiak mekanikoak, neumatikoak, hidraulikoak, elektrikoak nahiz elektronikoak izan daitezke. Makinak finkoak (tornu bat, esaterako) zein mugikorrak (lokomotora eta bizikleta, esaterako) izan daitezke.
Oinarrizko sailkapen baten arabera, makinak bakunak (atal finko batzuei lotutako gorputz trinko bakarrekoak: palanka, tornua, etab.) eta konposatuak (makina bakunez osatuak: transfer makinak, etab.) izan daitezke.
Energia eta makinak
Makina guztiek energia erabiltzen dute; zenbait iturritatik lortutako energia izaten da.
Makina batzuek pertsonek eragindako energiari esker funtzionatzen dute; esaterako, bihurkinek eta orgatilek.
Beste batzuek, berriz, beste energia-iturri batzuekin funtzionatzen dute. Erabilienak energia elektrikoa eta erregaien energia dira. Beste iturri batzuk ere erabiltzen dira, hala nola urarena eta haizearena -adibidez, errotetan-.
Makina sinpleak
Makina sinpleak pieza batez edo gutxi batzuez osatuta daude. Makina horiek pertsonen ernergiari esker funtzionatzen dute, eta egiten dugun indarra aldatzen dute, gure lana errazteko.
Makina sinple ohikoenak polea, plano inklinatua eta palanka dira.
Makina konposatuak
Makina konposatuak elementu askoz osatuta daude. Elementu horiei eragile deritze. Adibidez, bizikleta.
Makina askotan, badira beste eragile batzuk ere; motorrak, elektrikoak nahiz erregaiekin funtzionatzen dutenak; eta engranajeak, motorrari mugimendua transmititzen dioten gurpil horzdunen multzoak.
Patterson (Arkansas)
Patterson Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Woodruff konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bauxite (Arkansas)
Bauxite Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Saline konderrian kokatuta dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hylopezus dives
Hylopezus dives Hylopezus generoko animalia da. Hegaztien barruko Grallariidae familian sailkatua dago.
Landudal
Landudal (bretainieraz Landudal) Bretainiako Finistère departamenduko udalerria da.
1910 Mikhailov
1910 Mikhailov asteroide gerrikoan aurkitutako 1910. asteroidearen izena da. 1972ko urriak 8an aurkitu zuen Liudmila Zhuravlyovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 TZ1 zen. Bere izena Aleksandr Aleksandrovitx Mikhailovgatik jasotzen du.
Llanfihangel y Creuddyn
Llanfihangel y Creuddyn, Galesko antzinako parrokia bat da, Ceredigion konderrian. Aberystwyth udalerritik 7 milia ekialdera dago.
Sádek (Příbramgo barrutia)
Sádek Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 222 biztanle ditu eta 4,21 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1241 urtean egin zen.
Shadow in the Cloud
Shadow in the Cloud 2020ko Roseanne Liang zeelandaberritar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.
Sinopsia
Bigarren Mundu Gerra, B-17 Flying Fortress hegazkin bat, pilotu bat eta beste hainbat kide; besteak beste, Maude Garrett deituriko emakume bat: hegaldiko ofiziala da. Dokumentu sekretu andana darama; txosten garrantzitsu eta arriskutsu ugari ditu, eta gauza guztien gainetik babestu behar ditu. Eta, bat-batean, agerpen maltzur eta ilun bat hegaldian.
Calcasieu parrokia (Louisiana)
Geografia
Calcasieu parrokiak 283,416 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,929 ura dira. Beste 275,486 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 68,02 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 192,768 pertsonetatik 138,648 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4,945 dira. 47,490 beltzak edo afroamerikarrak. 836 amerikar natiboak ziren eta 76 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2,052 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 514 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3,152 pertsonek kokatzen zuten.
Kommissar Rex
Kommissar Rex edo Il commissario Rex Peter Hajek eta Peter Moserrek sortutako austro-italiar polizia-telesaila da. 1994 eta 2004 artean ORFen eta 2008 eta 2015 artean RAIn emanda, Euskal Herrian gaztelaniaz eman zuten ETB 2an eta frantsesez France 2an.
Sinopsia
Rex izeneko alemaniar artzain txakurrak Vienako Kriminalpolizei-ri laguntzen dio krimenen ikerketetan. 2008tik aurrera Erroman girotuta zegoen.
Llanerchaeron
Llanerchaeron, 'Llannerch Aeron', Galesko eraikin bat da, Ceredigion konderrian. 1790eko hamarkadan eraikia izan zen eta Aberaeron udalerritik 2 milia eta erdi hego-ekialdera dago.
1909 Alekhin
1909 Alekhin asteroide gerrikoan aurkitutako 1909. asteroidearen izena da. 1972ko irailak 4an aurkitu zuen Liudmila Zhuravlyovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 RW2 zen. Bere izena Aleksandr Aleksandrovitx Alekhin xake jokalariagatik jasotzen du. Leo konstelazioko 9,1 magnitudeko izar bat itzaldu zuen 2008ko azaroak 30ean.
Llanerchaeron
Udalerrian, Europako historiaren margolari onenetako bat den Giambattista Pittoniren lanak ikusgai daude.
Alfés
Alfés Kataluniako udalerria da, Segrià eskualdean eta Lleidako probintzian kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 318 biztanle zituen. 31,9 km²-ko azalera du.
Hommes
Hommes Frantziako udalerria da, Indre eta Loira departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hommes udalerrian erroldatutako biztanleak 789 ziren. Familiak 312 ziren, horien artean 79 pertsona bakarrekoak ziren (43 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 90 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 129 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 14 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 384 etxebizitza zeuden, 313 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 374 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 313 etxebizitza nagusietatik 238 bere jabearen bizilekua ziren, 71 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 69 etxek hiru zituzten, 98 etxek lau zituzten eta 127 etxek bost zituzten. 293 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 126 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 166 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 474 ziren, horien artean 384 aktiboak ziren eta 90 inaktiboak ziren. 384 pertsona aktiboetatik 350 lanean zeuden (189 gizon eta 161 emakume) eta 34 langabezian zeuden (18 gizon eta 16 emakume). 90 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Hommes udalerrian 345 unitate fiskal zeuden, 842 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.619 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 2 iturginak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 lurrin-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Hommes udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.652 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gerbilliscus
Gerbilliscus Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Dundee (Minnesota)
Dundee Minnesotako hiri bat da. Nobles konderrian kokatua dago. 2010ean 68 biztanle zituen, 0.8 kilometro koadrotan banatuta.
Alan Walker (antropologoa)
Alan Walker (1938ko abuztuaren 23a - 2017ko azaroaren 20a) Pennsylvania Estatuko Unibertsitateko Biologia eta Antropologia Biologikoko "Evan Pugh Professor" eta Kenyako Museo Nazionaleko ikerlaria izan zen. 1962an Cambridgeko Unibertsitatean lizentziatura letretan lortu zuen, eta 1967an Londresko Unibertsitatean doktoregoa. 2000. urtean Chicagoko Unibertsitatean Honoris Causa Doktorea jaso zuen.
Walker paleoantropologoa izan zen, primateen eta gizakien eboluzioan lan egin zuena.
Walker 1984an Turkanako Haurraren aurkikuntzaren arduraduna zen Richard Leakey- k zuzendutako taldeko kidea zen, eta berak aurkitu zuen Burezur Beltza Kenyako Turkana aintziratik gertu, 1985ean.
Sariak
MacArthur beken "jenioentzako beka" saria jaso zuen 1997anRoyal Societyko Rhône-Poulenc saria jaso zuen The Wisdom of the Bones-en lanagatik. Sari-banaketan, Terry Pratchett-ek, epaimahaiburuak, esan zuen: "Liluratu egin gintuen auzitegi-sarea zabaldu zen moduarekin, milioika urteko nerabe honen misterioari eskaintzeko hainbeste zientzia ekarriz". Hurrengo urtean Fyssen fundazioaren Nazioarteko Saria jaso zuen Parisen.
1996an Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademiako kide bihurtu zen eta 1999an Royal Societyko kide 2003an Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko kide izendatu zuten.
2017an Charles R. Darwin Bizitzako Lorpen Saria jaso zuen American Association of Physical Anthropologists-en eskutik.
Caldwell parrokia (Louisiana)
Caldwell parrokia (Caldwell Parish) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Columbia da. 2010eko zentsuaren arabera 10,132 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.