cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Über das Geistige in der Kunst
Liburuaren izaera
Kandinskiren liburu honen testuingurua pentsaera modernoaren aldaketa ematen denean kokatu daiteke, hau da, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendeko lehen urteetan, pentsamendu intelektualaren iraultzaren garaian. Pintura modernoa sortu eta garatzen den testuinguruan kokatuta dago eta esanahiaren garrantzia eta egungo artista plastikoaren oinarri gisa balioko duten forma eta kolorearen oinarrizko printzipioak azpimarratzen ditu. Testuak dituen planteamenduekin, irakurlea balio figuratiboaren balioespena gainditzen duen artea identifikatzera eramaten du eta honetaz aparte, izenburuak esaten duen moduan, gauza materialek eta abstraktuek duten espiritualtasuna aditzera ematen du. Obrak, artista plastikoak gidatu beharko dituzten ideiak azpimarratzen ditu. Obra hau egiteko ia hamarkada bat eman zuen eta bertan, errepresentazio naturalistaren espresioa eta espiritualitatea baloratzeaz gain, bere teoria artistikoak azaleratzen ditu. Espresionismoaren teoria eta praktikaren oinarriak nola ikusten dituen adierazten du. Era berean, lehen aldiz, teoria artistikoen arteko elkartasun eta unifikazio sistematikorako joera adierazten ditu.
Cacophis krefftii
Cacophis krefftii Cacophis generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Kripsi
Mugiezintasuna eta mugimendua
Animalia batzuek mugitzen diren bitartean oharkabean pasatzeko gaitasuna garatu dute, inguruneko objetu desberdinen antza hartuz. Hala nola, adar bat haizeaz kulunkatzen egongo balitz bezala mugitzea.
Kolorazioa
Ikusmenaren bidezko ezkutatzeko modurik errazena homokromiaz lortzen dena da. Horrela, ingurunearekin nahasten da animalia. Organismoaren kolorea aldaezina edo aldakorra izan daiteke. Azken horren aldakortasun maiztasuna momentukoa edo urte-sasoien araberakoa da ingurune heterogeneoen kasuan. Adibidez, erbi polarrak udan kolore arrea du eta neguan, berriz zuria, metodo hori urte-sasoien araberakoa da. Bigarren kasuaren adibide argi bat kamaleoiak edo txibiak dira ingurunean mugitzen diren bitartean kolorez alda daitezke azkar.
Homokromiaren adibide gisa, toki argiztatuetan ilunagoak diren animaliak ditugu. Ugaztun askok sabelalde argiagoa eduki ohi dute bizkarraldearekin alderatuta. Arrain pelagiko gehienetan ere ezaugarri hori ikusten da.
Kasu askotan ez da kolorea soilik imitatzen, testura bisuala ere kopiatzen dute.
Patroiak
Animalia askoren azalek gutxi gorabehera errepikakorrak diren patroiak erakutsi ohi dituzte, haien harrapariei edo harrapakinei silueta hautematea zailtzen diena. Zebrak eta tigreak adibide nabarmenak dira, baina zentzu bera dute ugaztunetan agertzen diren orban edo marra guztiek. Sarritan, gazteek bakarrik izaten dituzte kamuflaje horiek, ahulenak baitira; esaterako, basurdekumeak edo lehoi kumeak. Kolorez aldatzen diren animalia asko gai dira beren azalaren patroi eredua aldatzeko, txibietan edo kameleoietan gertatzen den bezala.
Kripsi ez bisuala
Primateak eta gizakiak inguruneari buruz dugun pertzepzioa batez ere ikusmenean oinarritzen dugu. Horregatik, aipatu ohi diren kripsien adibide gehienek animaliaren irudiarekin dute zerikusia, mimetismoa edo aposematismoa besteak beste.
Hala ere, entzumen edo usaimenen-kripsien kasuak ere existitzen dira txibien tintak ez ditu bakarrik bisualki ezkutatzen, arrainen usaimena engainatzen duten substantziak ere baditu. Gaueko tximeleta batzuek ultrasoinuak igortzen dituzte, saguzarren belarria nahasteko dituztenak, bestela esanda, ekolokazioz detektatzen saiatzen direnean zailtzeko.
Usaimen-kripsiaren adibide bat Oxymonacanthus longirostris arrainarena da, Akropora koralaren usaina hartzen du.
Usainezko kripsia
Animalia batzuek, lurreko eta uretako inguruneetan, usaina kamuflatu egiten dute harrapariak atzeman ez ditzan. Artropodo ugarik, intsektuek zein armiarmek, inurriak imitatzen dituzte, harrapariak sahiesteko, inurriak ehizatzeko edo (adibidez, tximeleta urdin handiaren belatzan) inurriak engainatzeko berari elikatzeko. Perka piratak (Aphredoderus sayanus) kripsi kimikoa erakuts dezake, igelen eta intsektuen aurrea detektaeziank eginez, urmaelak kolonizatuz.
Entzumenezko kripsia
Intsektu batzuek, sits batzuk esate baterako, saguzaharrengandik euren burua defendatzeko gaitasuna dute, bai soinua xurgatuz ileen bidez, baita beste leku zein objektu imitatzeko soinuak sortuz ere. Estrategia “mamu oihartzun” bezala deskribatu zen.
Egindako ikerketek sitsen soinuen bi funtzioen frogak bakarrik ekarri zituzten eta horietako batek ere ez ez zuen inplikatzen entzumenezko kripsirik. Tigre sitsak adibidez, bi taldetan antola daitezkeela antzematen da. Talde batek soinuak igortzen ditu aposematismo akustiko gisa. Soinu hau desatsegina da saguzarrentzat eta ez dituzte jaten. Beste taldeak sonarraren interferentzia erabiltzen du. Mota horretako sitsak, saguzaharen oihartzunetan interferentziak eragiten ditu beraien erasoa ekiditeko.
Über das Geistige in der Kunst
Kapituluak
Kandinskik liburu honetan sarrera bat egin zuen, gero zazpi atal nagusi garatu zituen artearen espiritualtasunari buruzkoak direnak eta azkenik epilogoarekin amaitzen du. Honetaz aparte, esan daiteke obra bi zatitan banatzen dela. Alde batetik autoreren pentsamendua dago eta hiru atal barneratzen ditu: mugimendua, norabide espiritualen aldaketa eta piramidea. Bigarren zatia pinturari dagokio eta honen koloreak, formen eta koloreen lengoaia, teoria eta azkenik, artelanak eta artistak dituzten eraginak deskribatzen ditu. Epilogoan, testuaren amaieran erreproduzitzen diren irudiak deskribatzen dira.
Epigonus marisrubri
Epigonus marisrubri Epigonus generoko animalia da. Arrainen barruko Epigonidae familian sailkatzen da.
Über das Geistige in der Kunst
Sarrera
Artea, momentu bateko gizakien espresioen adierazlea da eta bi aspektu ditu: materiala eta espirituala. Espirituala denboran zehar iraun dezakeen bakarra da, sentimenduei dagokielako. Zentzu horretan, espresio unibertsala da bere helburua, momentu horretako gizakien sentimenduekin erlazionatua dagoelako. Artistak, materialismoa gainditu du eta emozio konplexuagoak sentitzen eta errepresentatzen ditu. Bere helburua publikoarengan emozioak eragitea da eta bere espiritua ipintzen du obran. Beraz, artearen aspektu espirituala materialaren gainetik dago eta hori etorkizunerako hazia da.
Norabidearen aldaketa espirituala
Espiritualtasunaren trianguloaren parte batek jarrera ideologikoa hartzen du, ingurumena ulertzeko azalpen bat emango dielako. Baina momentu bateko teoria sortzen denean, fenomeno baten definizioa mugatu egiten da. Baina fenomeno hori ez da estatikoa, izan ere mundu espiritualak hartuko duen joera ezin daiteke materializatu, soilik artisten intuizioaren bidez ezagutu daiteke. Beraz, artista berritzaile bat da eta hasiera batean ez da bere obra ulertuko, jendearen ezagutzatik haratago dagoelako. Kandiskik bere garaiko korronte aldaketa espiritualari egiten dio erreferentzia eta artean ere materialtasunaren esanahi transzendentea bilatzeko joera adirazten du.
Piramidea
Barruko bilaketaren joera hau abstrakziora eramaten du. Arte bakoitzak bere espazio eta instrumentuak bilatuko ditu helburu berdinera heltzeko, hau da, artistak bere espirituaren baitan sortuko dituen elementuen balioa bilatu beharko du. Horrek, arte bakoitzean propioa edota espezifikoa dena konparatzen lagunduko du. Hasieran, musika izango da jarraitzeko eredua, ez duelako naturaren elementurik adierazteko beharrik. Arteak horren adaptazio bat egingo du bere medio propioen bidez.
Kolorearen efektuak
Kolorez beteriko paleta bat ikusten dugunean, bi emaitza ezberdin lortuko ditugu: fisikoa eta psikikoa. Efektu fisikoaren bitartez, begia kolorearen edertasuna eta kalitatearengantik txundituta geratu egingo da, asetze sentsazioarekin. Begia asaldatu egiten da eta ondoren lasaitu egiten da. Guzti hauek sentsazio fisikoak dira, aldi labur bat irauten dutenak, izan ere gainazaleak dira eta ez dute betiereko hunkipen bat utziko. Efektu psikikoa artistari interesatzen zaiona da. Koloreak eragin psikologikoa dauka, kolore bat ikusiz emozioekin egin daitekeen asimilazioaz aparte beste zentzuenekin eragiteko ahalmena ere badauka. Artistak, horiek erabiltzen ditu gizakien arima unkitzeko.
Pseudohydromys germani
Pseudohydromys germani Pseudohydromys generoko animalia da. Karraskarien barruko Muridae familian sailkatuta dago.
Über das Geistige in der Kunst
Artelana eta artista
Artistak bere obra era mistiko batean sortzen du eta honek bizitza propioa hartzen du. Artistaren askatasuna bere barneko indarrak gidatzen du, arteak ez du beste funtziorik izan behar, arimaren hizkuntza baita. Beraz, artista artearen zerbitzuan jarri behar da: eman zaion talentua itzuli behar du bere izaera eta gainontzeko pertsonena atmosfera espirituala osatzen dute eta artista atmosfera horretan bere ekarmena egin behar du. Edertasuna barne beharrean bilatu behar da, arimak edertasuna bilatzeko indarra duelako.
Epilogoa
Azkenik, konposizio sinpleak “melodikoak” eta konplexuak “sinfonikoak” aztertzen dira eta erritmoaren garrantzia nabarmentzen da. Autoreak, berak egindako konposizio sinfonikoen adibideak ematen ditu: inpresioa, hau da, naturaren inpresio zuzenak. Inprobisazioa, barne izaeraren espresio inkonszienteak. Konposizioa, barne izaeraren espresioak dira, baina zentzuarekn eta sentsibilitate handiarekin egiten dituenak.
Eraginak eta garrantzia
Laburbilduz, liburu honek egilearen pentsamenduaren konplexutasuna, kolorearen eta formaren erlazioak irudikatuta ikusteko aukera ematen duen eskema bat aurkezten du, artistaren testuinguru sozial eta funtzioa ahaztu gabe. Komunikazio ahalmen handiari esker, eragin sakona eta ukaezina izan du obra honek. Esan bezala, obra oso hau oinarri gisa erabilia izan da XX. mendeko hainbat artista plastikoren belaunaldientzako.
Lussery-Villars
Lussery-Villars Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Landareen ugalketa
Botanikan,  landareak ugaltzeko erabiltzen dituzten mekanismo desberdinak adierazten ditu ‘landare-ugalketa’ terminoak. Goroldioetan, iratzeetan eta goi-mailako landareetan askotariko bizitza-historia, hazkuntza-ohitura eta fisiologiak ikusten ditugu. Era berean, ugalketa-sistemen aniztasuna aipatutako ezaugarriak bezain handia da gutxienez. Landare horietan guztietan ugalketa sexuala eta asexuala batera existitzen dira. Gehienek esporak sortzen dituzte, espezie bakoitzaren sakabanaketa eta biziraupena bermatzeko. Beraz, esporak landare batzuen ugalketa- eta sakabanatze-unitatea dira, eta indibiduo berri bat garatzeko behar den informazio genetiko guztia dute. Esporak sexualki nahiz asexualki eta oso egitura desberdinetan eratu daitezke.
Ugalketa sexuala
Sexu-ugalketak berekin dakar sexu-gametoak edo -zelulak sortzeko organo edo egiturak egotea, eta horiek ernalketan batuko dira.
Onddoak
Onddo gehienek esporak sortzen dituzte. Onddoetan ugaltzeko bi modu daude: sexuala eta asexuala. Onddoen sexu-esporak asexualak baino erresistenteagoak dira, latentzia izaten baitute, eta, aktibatzen direnean, bakarrik ernetzen dira. Sexu-esporen eraketan askotariko egiturek hartzen dute parte.
Oro har, bi zelula edo gameto ko bi nukleo haploide elkartzen dira eta, horren ondorioz, meiosia ren bidez lau nukleo haploide sortzen dituen zelula diploide bat osatzen da. Prozesu horretan birkonbinazio genetikoa egon ohi da.
Goroldioak
Espora haploideak ernatuta protonema bat osatzen da. Protonematik gametofitoa hazten da, eta kaulidio eta filidioetan bereizten da. Kaulidioen muturretan goroldioen sexu-organoak garatzen dira. Organo femeninoei arkegonioak esaten zaie, eta maskulinoei, berriz, anteridioak. Arkegonioak arren gametoa irristatzeko moduko lepoa du. Goroldioak dioikoak edo monoikoak izan daitezke. Goroldio dioikoen kasuan, arren eta emeen sexu-organoak gametofito desberdinek eramaten dituzte. Goroldio monoikoetan, landare berean daude. Goroldioen esperma biflagelatua da, hau da, beren propultsioan laguntzen dieten bi flagelo dituzte. Urik gabe, ernalketa ezin da gertatu. Ura dagoenean, gameto maskulinoak igeri egiten du anteridiotik arkegonioraino, eta ernalketa gertatzen da. Horren ondorioz, esporofito diploide bat sortzen da. Ernalketaren ondoren, esporofito heldugabea arkegonioaren hodian zehar mugitzen da. Pedunkulu luze batez eta operkulua izeneko estalki batez koroatutako kapsula bat du esporofitoaren gorputzak. Kapsula eta operkulua, aldi berean, kaliptra haploide batek babesten ditu, eta horiek dira arkegonioaren hodiaren hondarrak. Kaliptra, normalean, kapsulak heldutasuna lortzen duenean askatzen da. Kapsularen barruan, esporak sortzen dituzten zelulek meiosia izaten dute espora haploideak sortzeko, eta horietatik abiatuta zikloa errepikatu egiten da.
Iratzeak
Onddoek eta goroldioek ez bezala, iratzeen belaunaldirik nabariena esporofito diploidea da. Hostoetan, esporangioak agertzen dira. Esporangio horien barnean gertatzen da meiosia, eta espora haploideak sortzen dira, gametofitoen belaunaldia hasten dutenak. Esporangioak sakabanatuta edo sorotan multzokatuta egon daitezke. Esporangioaren pareta hausten denean, esporak askatu egiten dira eta haizeak sakabanatzen ditu. Erortzen direnean, gametofitoa garatzen da. Gametofitoa lurzoruari lotuta egon behar da ernalketa gerta dadin, uraren araberakoa baita. Gametofitoan, zelula anitzeko ugaltze-egiturak garatzen dira: gameto femenino mugiezinak emango dituzten arkegonioek, eta anterozoide izeneko gameto flagelatu maskulinoak sortuko dituzten anteridioek. Aurrekoak gametofitoaren atzeko aldean agertzen dira, errizoideen artean; talde primitiboetan protaloaren barruan sartuta daude, eta haien pareta ez dago gainerako ehunetik bereizita, azalean izan ezik, eta barruan espermatozoide kopuru handia eratzen dute. Egungo taldeetan, anteridioek esfera txikien forma hartzen dute, pareta batez osatuak, eta horma horren barruan sortzen dira zelula espermatogenoak, 16 edo 32 espermatozoide sortzen dituztenak. Anteridioek zelula operkularra izeneko zelula dute, espermatozoideak kanpora askatzen dituena. Arkegonioak gametofitoaren goiko aldean agertzen dira, eta gainazal-zelula batetik abiatuta eratzen dira. Zelula hau zatitzean, lepoa (ikus daitekeen zati bakarra), hodia eta horren barruan obozelula eta beste zenbait zelula sortzen dira, masa lirdingatsu bat osatuz endekatzen direnak. Muzilago ak espermatozoideak erakartzen ditu kimiotaxia ren bidez. Oozitoa ernaltzen denean, zigotoa sortuko da eta, honek, hainbat zatiketa mitotikoren bidez, enbrioi primitiboa emango du. Enbrioia garatzen jarraitzen da heldua izan arte, latentzian sartu gabe.
Angiospermoak
Landareen sexualitateak barne hartzen du esporofitoaren (landarea bera, diploidea) eta gametofitoaren (polen-alea eta enbrioi-zakua, biak haploideak) egoeren arteko alternantzia ziklikoa. Lore etan gertatzen den meiosiak kromosoma-kopurua birkonbinatzea eta murriztea ahalbidetzen du, eta esporak sortzea eragiten du. Espora horiek lehen aipatutako gametofitoa bihurtuko dira. Enbrioi-zakua 7 zelulaz osatuta dago, eta horien artean dago obozelula. Bestalde, polen ale bakoitzak bi nukleo (n) dituen zelula bat du: bata sortzailea eta bestea begetatiboa. Nukleo sortzailea mitosiaz banatzen da, eta bi anterozoide eratzen dira: gameto maskulinoak.
Hazia ren eraketak angiospermen ernalketa bikoitz bakarraren prozesua inplikatzen du: gameto maskulino bat (n) obozelularekin (n) fusionatzen da zigotoa sortzeko (2n). Zigoto horretatik aurrera garatzen da enbrioia. Ugalketa sexualean, meiosiak eta ernalketak bi gurasoen ezaugarrien birkonbinazio genikoa sortzen dute, eta, beraz, aldagarritasun genetiko berriko prozesu sortzaileak dira.
Ugalketa asexuala
Ugalketa asexuala gertatzen da banako bat bere kabuz ugaltzen denean espezie bereko beste banako baten beharrik gabe.
Onddoak
Ugalketa asexuala esporen bidez egiten da. Uretako onddoetan zoospora flagelatu eta biluziak sortzen dira. Lurreko onddoetan, aldiz, esporak pareta zelular batek inguratzen eta babesten ditu. Espora asexualak lehortearen eta erradiazioaren aurrean erresistenteak dira, baina ez beroaren aurrean. Aldiz, hezetasuna dagoenean ernaltzen dira, baita mantenugaiak falta direnean ere.
Racrange
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Landareen ugalketa
Goroldioak
Goroldioetan, ugalketa asexuala gametofitoaren zatiketaren bidez, protonemaren gemazio aren bidez edo propagulu etatik abiatuta gertatzen da.
Iratzeak
Iratzeen kasuan, esporek, leku egoki batean erortzean, tamaina txikiko egitura laminarra garatzen dute.
Racrange
Etxebizitza
2007an 259 etxebizitza zeuden, 239 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 223 etxeak ziren eta 36 apartamentuak ziren. 239 etxebizitza nagusietatik 196 bere jabearen bizilekua ziren, 37 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 180 etxek bost zituzten. 196 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 103 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 119 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Landareen ugalketa
Angiospermoak
Angiospermoen ugalketa asexuala naturala zein artifiziala izan daiteke. Naturala mitosporen edo propaguluen bidez gertatzen da. Artifiziala, aldiz, zenbait prozeduren bidez gerta daiteke; horien artean: belaunketa, adar-aldaxka edo txertoa.
Racrange
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 453 ziren, horien artean 318 aktiboak ziren eta 135 inaktiboak ziren. 318 pertsona aktiboetatik 272 lanean zeuden (150 gizon eta 122 emakume) eta 46 langabezian zeuden (21 gizon eta 25 emakume). 135 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Racrange udalerrian 225 unitate fiskal zeuden, 624 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.497 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 1 margolaria eta 2 eraikuntza enpresak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Racrange udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
W S. Merwin
William Stanley Merwin (New York, - Haiku, Hawaii, 2019ko martxoaren 15a) estatubatuar poeta eta itzultzailea izan zen. 1971ko Poesiako Pulitzer saria irabazi zuen The Carriers of Ladders (1970, Eskailera-eramaileak) poema-bildumarengatik. Merwinen poemak bizitasun handikoak dira, eta inpertsonalak, aldi berean. Bakardadeaz, indarkeriaz, heriotzaz eta balio moralez idazten du, besteak beste. Izadiari eta animaliei buruz ere idatzi zuen hasierako poema-bildumetan: The Dancing Bears (1954, Hartz dantzariak) eta Green with Beasts (1956). Poema ezagunenak The Lice (1967, Zorriak) liburuan daude bilduta. Beste zenbait lan aipagarri Opening the Hand (1983, Eskua zabalduz), Travels (1993, Bidaiak) eta The Vixen (1996) dira. Itzultzaile gisa, gaztelaniazko eta frantseseko literatura-lanak itzuli ditu, batez ere, The Poem of the Cid (1959) eta The Song of Roland (1963), besteak beste. Hitz lauz idatzi dituen lanen artean, The Miner's Pale Children (1970, Meatzariaren haur zurbilak), Houses and Travellers (1977, Etxeak eta bidaiariak) eta Regions of Memory (1986, Memoriaren eskualdeak) dira nagusiak. 2008an, The Shadow of Sirius argitaratu zuen, eta 2009ko Poesiako Pulitzer saria irabazi zuen bigarrenez.
Tepetitán (El Salvador)
Tepetitán El Salvadorko San Vicente departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 3631 biztanle zituen.
Ziandzha
Ziandzha (Зианджа edo Зіанджа) (Txornomorske, Krimeako Errepublika, 1990eko abenduaren 12a) krimear emakume abeslari eta aktore transgeneroa da. Boris Maksimovitx Kruglov (Борис Максимович Круглов) jaiotza-izenez, Boris Aprel (Борис Апрєль) edo Ania Eypril (Аня Эйприл edo Аня Ейпріл) izenez ere ezagutzen zaio.
Epigonus mayeri
Epigonus mayeri Epigonus generoko animalia da. Arrainen barruko Epigonidae familian sailkatzen da.
Mauraz
Mauraz Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
James Rothman
James Edward Rothman (Haverhill, Massachusetts, 1950eko azaroaren 3a) estatubatuar biokimikaria da. 2013ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Randy Schekman eta Thomas Südhofekin batera besikulako zirkulazioa erregulatzen duen makinerian eginiko aurkikuntzak. Gure zeluletan oinarrizko garraio sistema da makineria hori.
Cesc Fàbregas
Francesc "Cesc" Fàbregas i Soler ( ahoskatua; Arenys de Mar, Katalunia, Espainia, 1987ko maiatzaren 4a) kataluniar futbolaria da. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin internazionala da. Gaur egun FC Barcelona futbol talde katalanean jokatzen du.
James Rothman
Fisika ikasi zuen Yaleko Unibertsitatean eta biokimika Harvardeko Unibertsitatean. 2003an Memorial Sloan-Kettering Cancer Centerreko biokimika zelularreko saila sortu zuen New Yorken. Irakasle da Yaleko Unibertsitatean, Columbiako Unibertsitatean eta University College Londonen.
Verapaz (El Salvador)
Verapaz El Salvadorko San Vicente departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 6257 biztanle zituen.
Txina eta Errusia arteko muga
Txina eta Errusia arteko muga estatu bien arteko muga internazionala da. 1960 eta 1980 urteen artean, eztabaida ugari sortu zituen testuinguru zabal batean. Ondoren, gai hori konpontzeko itun berriak sinatu zituzten, eta mugaren egungo trazadura bi aldeek onartu zuten.
Muga
Sino-errusiar muga, luzera oso desberdineko bi segmentuk osatzen dute, Mongoliaren bi aldeetan kokatuak. Oso-osorik definituta dago 2004tik.
Historia
1689an, gatazka armatuen ondorioz, txinatar eta errusiar inperioek Nertxinskeko Ituna sinatu zuten, zeinaren bidez Errusiak Amur ibaiaren eskualdeari uko egin zion. 1850eko hamarkadan, geopolitika aldatu egin zen eta Txinako Inperioa ahuldu egin zen. Errusiarrek espedizio berri bat antolatu zuten, eskualdea esploratzea helburu zuena. 1858an, Txinak Aigungo Ituna sinatu behar izan zuen, itun desberdinetako bat izan zena. Errusiak Amur ibaiaren ezkerraldea kontrolatu zuen, Argun ibaitik itsasoraino. Bi urte geroago, Errusiak Pekingo konbentzioaren bidez bere lurralde-irabaziak berretsi eta handitu zituen. Horri esker, Vladivostok inguruko eskualdearen lagapena lortu zuen. Errusiak, ondoren, Mantxuria kontrolatu nahi zuen, Siberia babesteko eta Ozeano Barearen gaineko estaldura handitzeko. Port Arthur (egungo Lüshunkou) ere eskuratu zuen. 1905ean Japoniaren aurkako porrotak politika hori hondatu zuen. Errusiak Mantxuriari uko egin eta Port Arthur utzi egin behar izan zuen. Sobietarrek aldi baterako, 1945 eta 1955 artean, azken hiri horren subiranotasuna berreskuratu zuten.
1960ko hamarkadan, Txinaren eta Sobietar Batasunaren arteko harremanak biziki degradatu ziren, eta Mao Zedongek zalantzan jarri zituen errusiar eta txinatar inperioen artean XIX. mendean sinatutako itunak. Tentsio hauek, 1969an, ehunka heriotza utzi zituen istilu armatuak eragin zituzten, gehienak txinatarrak, baina ez zuen ibilbide berririk lortu. Sobietar Batasunak Txinako instalazio nuklearrak prebentzioz suntsitzea ere erabaki zuen. Ondorengo hamarkadetan, harremanak oso tirabiratsuak izan ziren eta egoerak ez zuen bilakaera handirik izan 1980ko hamarkadara arte.
1988tik aurrera, eta Mikhail Gorbatxoven ekimenez, Sobietar Batasunaren eta Txinaren arteko harremanak hobetu eta negoziazioei ekin zitzaien berriro. 1991ko maiatzaren 16an, Sobietar Batasunak eta Txinak mugei buruzko itun bat sinatu zuten, baina zenbait eskualde eztabaidatuen zoria bertan behera utzi zuen. Azken puntu horiek bi herrialdeen arteko testuinguru guztiz diplomatikoan sinatutako hainbat akordiok arautzen dituzte. Azken ituna 2004an sinatu zuten. Araudi horietatik, Txinak zenbait lurralde-irabazi egin ditu, aurreko itunekin alderatuta.
Monroe konderria (Wisconsin)
Monroe konderria (Monroe County) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sparta da. 2010eko zentsuaren arabera 44,673 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Monroe konderriak 235,227 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,928 ura dira. Beste 2,333 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,99 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 44,673 pertsonetatik 42,921 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,661 dira. 475 beltzak edo afroamerikarrak. 464 amerikar natiboak ziren eta 40 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 281 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 477 pertsonek kokatzen zuten.
Engenheiro Paulo de Frontin
Engenheiro Paulo de Frontin Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Japeri
Japeri Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Príbovce
Príbovce Eslovakiako udalerri bat da, Martingo barrutian kokatuta. 5,97 km²ko azalera du eta 1094 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1230. urtekoa da.
Erretxina
Erretxina zenbait landarek, batez ere koniferoek, jariatzen duten hidrokarburo baten izena da. Substantzia oso estimatua da haren propietate kimikoengatik eta erabilera asko ditu, esaterako bernizaren, itsasgarrien eta elikagaiak estaltzeko agenteen ekoizpena. Sintesi organikorako lehengai modura ere erabiltzen da, bai eta intsentsua eta perfumeak ekoizteko ere.
Rijnwaarden
Rijnwaarden Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 11.064 biztanle zituen.
Lembeyeko geltokia
Lembeye Lapurdiko autobus geltoki bat da, Angelu udalerriko Batasuna auzoan kokatuta dagoena.
Historia
Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.
Lehenago "Lembeye" bezala ezagutzen zen.
Leptotyphlops albifrons
Leptotyphlops albifrons Leptotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
Neusticomys ferreirai
Neusticomys ferreirai Neusticomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetidae familian sailkatuta dago.
Châtillon-sur-Seine
Châtillon-sur-Seine Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Rozendaal
Rozendaal Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 1.499 biztanle zituen.
Châtillon-sur-Seine
Biztanleria
2007an Châtillon-sur-Seine udalerrian erroldatutako biztanleak 5.801 ziren. Familiak 2.527 ziren, horien artean 1.013 pertsona bakarrekoak ziren (384 bakarrik bizi ziren gizonak eta 629 bakarrik bizi ziren emakumeak), 822 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 477 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 215 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.002 etxebizitza zeuden, 2.588 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 79 bigarren erresidentzia ziren eta 335 hutsik zeuden. 1.431 etxeak ziren eta 1.560 apartamentuak ziren. 2.588 etxebizitza nagusietatik 1.294 bere jabearen bizilekua ziren, 1.226 alokairuan okupaturik zeuden eta 68 doan lagata zeuden; 100 etxek gela bat zuten, 279 etxek bi zituzten, 635 etxek hiru zituzten, 746 etxek lau zituzten eta 829 etxek bost zituzten. 1.364 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.472 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 599 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.583 ziren, horien artean 2.491 aktiboak ziren eta 1.092 inaktiboak ziren. 2.491 pertsona aktiboetatik 2.160 lanean zeuden (1.151 gizon eta 1.009 emakume) eta 331 langabezian zeuden (138 gizon eta 193 emakume). 1.092 pertsona inaktiboetatik 300 erretiraturik zeuden, 339 ikasten zeuden eta 453 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Châtillon-sur-Seine udalerrian 2.580 unitate fiskal zeuden, 5.231 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.832 euro zen.
Podothecus sachi
Podothecus sachi Podothecus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Agonidae familian.
Châtillon-sur-Seine
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 419 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 9 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 17 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 29 eraikuntza enpresak ziren, 146 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 33 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 27 finantziazio enpresak ziren, 17 higiezinen enpresak ziren, 45 zerbitzu enpresak ziren, 46 administrazio publikoko enpresak ziren eta 27 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 96 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 8 banku bulegoak, 2 funerariak, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 4 igeltseroak, 7 margolariak, 5 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 2 eraikuntza enpresak, 12 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 3 aldi baterako lan enpresak, 20 jatetxeak, 8 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
Archostemata
Archostemata kakalardoen barruan dagoen azpiordenik txikiena da, 50 espezie ezagutzen dira.
Châtillon-sur-Seine
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Châtillon-sur-Seine udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.107 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Châtillon-sur-Seine udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 2 hezkuntza orokorreko lizeo.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 655 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 653.
Châtillon-sur-Seine udalerrian 2 osasun-formakuntzako goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko zentroak zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Epigonus notacanthus
Epigonus notacanthus Epigonus generoko animalia da. Arrainen barruko Epigonidae familian sailkatzen da.
2 Fast 2 Furious
2 Fast 2 Furious 2003ko John Singleton estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma da. The Fast and the Furious sailaren lehenengo sekuela izan zen. Bertan, Paul Walker, Tyrese Gibson eta Eva Mendes aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Brian O'Conner (Paul Walker) Roman Pearce (Tyrese Gibson) lagun eta konbikto ohi eta Monica Fuentes (Eva Mendes) agentearekin batera, Miamin Carter Verone (Cole Hauser) droga-trafikatzailea atxilotzeko lan egingo du.
Akodon philipmyersi
Akodon philipmyersi Akodon generoko animalia da. Karraskarien barruko Cricetidae familian sailkatuta dago.
Rakovo (Eslovakia)
Rakovo Eslovakiako udalerri bat da, Martingo barrutian kokatuta. 5,41 km²ko azalera du eta 368 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1244. urtekoa da.
Podothecus sturioides
Podothecus sturioides Podothecus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Agonidae familian.
Txorien Uhartea
Txorien Uhartea Bidasoa ibaiaren bokalean, Txingudin, dagoen uhartea da, Hendaiaren eskuan dagoena.
Itsasgoran estalita geratzen diren gune lohitsuak dituen padura batean dago.
Altzeste (Lully)
Altzeste, edo Alzedoren garaipena (Alceste, ou Le triomphe d’Alcide) Jean-Baptiste Lully musikagilearen bost ekitaldiko opera bat eta Philippe Quinaulten libreto bat da.
Euripidesen izen bereko antzezlanean oinarrituta, Parisko Théâtre du Palais-Royalen estreinatu zuten 1674ko urtarrilaren 19an.
Rocquencourt (Yvelines)
Biztanleria
2007an Rocquencourt udalerrian erroldatutako biztanleak 3.267 ziren. Familiak 1.499 ziren, horien artean 533 pertsona bakarrekoak ziren (152 bakarrik bizi ziren gizonak eta 381 bakarrik bizi ziren emakumeak), 529 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 329 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 108 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Scherpenzeel
Scherpenzeel Herbehereetako Gelderland probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 9.320 biztanle zituen.
Rocquencourt (Yvelines)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.641 etxebizitza zeuden, 1.503 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 40 bigarren erresidentzia ziren eta 97 hutsik zeuden. 76 etxeak ziren eta 1.557 apartamentuak ziren. 1.503 etxebizitza nagusietatik 1.033 bere jabearen bizilekua ziren, 433 alokairuan okupaturik zeuden eta 37 doan lagata zeuden; 141 etxek gela bat zuten, 165 etxek bi zituzten, 268 etxek hiru zituzten, 397 etxek lau zituzten eta 532 etxek bost zituzten. 1.271 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 742 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 607 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 109 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 29 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 37 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 2 jatetxeak eta 3 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 harategiak eta 1 arropa denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Katowice
Katowice (polonieraz ahoskatua; Katowicy; Kattowitz;, egun ofiziaki Miasto Katowice eta 1953tik 1956ra Stalinogród) Poloniako hegoaldeko hiria eta Silesiako voivoderriko hiriburua da. Kłodnica eta Rawa ibaien artean kokaturik dago, Silesiako Beskideetatik 50 km iparraldera eta Sudeteetatik 100 km inguru hego-ekialdera.
Rocquencourt (Yvelines)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Katowice
Katowice Europako industriagune garrantzitsuenetako bat da eta Silesia Garaiko industria-eskualdeko hiri handiena. 1999tik Silesiako voivoderriko hiriburua da (1999ko urtarrilaren 1ean Katowice, Częstochowa eta Bielsko-Biała izeneko barruti zaharrak batu egin ziren Silesiako barrutian). 2010ean hiriak 306.826 biztanle zituen. Metropoli eremuak, berriz, 2.505.000 eta 3.488.000 biztanle artean ditu, iturrien ezberdinen arabera.
Candelaria de la Frontera
Candelaria de la Frontera El Salvadorko Santa Ana departamenduko udalerri bat da. 91.13 km²ko azalera du eta 2007ko erroldaren arabera 22686 biztanle zituen.
Oconto konderria (Wisconsin)
Oconto konderria (Oconto County) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oconto da. 2010eko zentsuaren arabera 37,660 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Oconto konderriak 297,537 kilometro koadro ditu. Horietatik 39,059 ura dira. Beste 258,478 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,66 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 37,660 pertsonetatik 36,686 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 519 dira. 68 beltzak edo afroamerikarrak. 443 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 110 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 339 pertsonek kokatzen zuten.
Leptotyphlops conjunctus
Leptotyphlops conjunctus Leptotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
Saneamendu
Saneamendua (batzuetan saneatzea) eraikin eta ingurunearen osasun egoera egokia ipintzea helburu duen osasun publikoko ekintza tekniko eta sozioekonomikoen multzoa da. Ekintza horiek honako hauek dira: alde batetik, edateko uraren, hondakin-uren eta isurien kudeaketa sanitarioa, bestetik, hondakin solidoak, hondakin organikoak (gorotzak eta elikagaien hondakinak), isurketak atmosferara eta osasunerako arriskuak murrizten dituzten portaerak eta kutsadura saihesten duen portaera higienikoa biltzen ditu. Gehienetan ordea, Euskal Herrian behintzat, ur zikinak kudeatzeri dagokio saneamendua (ur horniduratik bereizi) eta horregatik ur-zikinak edo ur-zikin sarea terminoen sinonimoa da.
Helburu bezala, izaki bizidunari eragiten dion hiri eta landa eremuko eta ingurumeneko bizi baldintzak sustatzea eta hobetzea du.
"Saneamendu" terminoaren erabilera, herrialde desberdinetako ingeniarien artean aldatzen da. Adibidez, Hego Konoan, Bolivian eta Perun esanahia zabala da. Hala ere, Latinoamerikako beste herrialde batzuetan erabilera murriztuagoa da eta saneamendu sanitarioa eta araztegien tratamendua hartzen du barne, edateko ur hornidura kontuan hartu gabe. Mexikon, terminoaren erabilera murriztuena da, araztegien tratamendua bakarrik hartzen du kontuan. Batzuetan, testuinguruaren arabera, hondakin solidoen kudeaketa eta portaera higienikoa hartzen dira kontuan edo ez.
Historia
Hiri saneamenduaren lehen frogak Harappa, Mohenjo-Daro, eta duela gutxi aurkitutako aitzinako aztarnak Rakhigarhi-n ikusi dira. Hiri honen barruan, banakako etxeek edo etxe taldeek putzuetatik ateratako ura zuten. Ur hondakinak estalitako isurbideetara zuzentzen ziren, eta hauek kale printzipalarekin lerrokatuta zeuden.
1995eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
1995eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak urte horretako maiatzaren 28an ospatu ziren. IV. Legealdiko 50 parlamentariak hautatu ziren.
Saneamendu
Historia
Hiri erromatarrak, Ponpeia eta Herkulano bezalako hiriek, saneamendu sistemarako elementuak zituzten: ura hornitzea hirietako kaleetan eta biltzeko estolderiak, eta ur hondakinen ezabapena toki jendeztatuetan.
1995eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Nafarroako Demokraten Elkargunea (CDN) UPNtik banatutako alderdiak, Juan Cruz Alli lehendakaria buru, emaitza oso onak lortu zituen bere lehenengo hauteskundeetan, eta Nafarroako Ezker Batuak (NEB) aurreko hauteskundeetan lortutako botoak bikoiztu zituen. Horrela, bi alderdi horiek haien sabaia jo zuten, PSNren kaltetan (botoen ia herena galdu zuen), eta halako emaitza onak inoiz ez dituzte berriz lortu.
Saneamendu
Historia
Baina Europan ia ez dago saneamendu zerbitzuen beste frogarik Goi Erdi Arora arte. Egoera ez-sanitarioak eta jende pilaketa hedaturik zegoen Europa eta Asian Erdi Aroan zehar, aldizka, pandemia katastrofikoak izan zituen, hala nola, Justinianoren izurria (541-542) eta Izurri Beltza (1347-1351). Bi gertaera hauek heriotza pila bat ekarri zituen eta gizartea guztiz aldatu zen. Erdi Aroan, higiene eta osasun publikoan atzerapen bat ikusi da, musulmanek konkistatuko lurraldeetan izan ezik, hauetan higiene arauak mantendu ziren.
1995eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Emaitza ofizialak
Hauteskunde hauetan, 437.797 nafarretatik 299.545ek bozkatu zuten (%68,42a), hau da, 138.252 abstentzio izan ziren (%31,57a).
Saneamendu
Historia
Baldintza sozioekonomiko txarrek, janari faltak, arrazoi militar, erlijioso eta komertzialengatik migrazio mugimendu handiek, higiene faltarekin batera, Europako historiako izurriterik handienak eragin zituzten. Pizkunde garaian ere, zientziak eta arteak loratu ziren arren, ez zen osasun aurrerapen aipagarririk izan.
1995eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Lehendakaria aukeratzea
Beraz, CDNrekin eta EArekin adostutako akordio bati esker hirugarren bozketan gehiengo soila lortu zuenez, Javier Otano Cid PSNko zerrendaburua lehendakari bihurtu zen (inbestiduran parlamentuaren sostengua lortu zuen lehenengoa). Hala ere, ustelkeria arazoak zirela eta, Otanok 1996an dimititu eta Juan Cruz Alliren (CDN) esku utzi zuen jarduneko gobernua sasoi txiki batez, lehendakari berria hautatu arte. UPNko Miguel Sanz Sesma inbestidurara aurkeztu zen:
Sanzek parlamentuaren sostengua lortu ez zuen arren, ez zen beste hautagairik aurkeztu, eta beraz legeak zehaztutako 90 egunen ondoren, irailaren 18an, Miguel Sanz lehendakari izendatu zuten, alderdi bozkatuenaren zerrendaburua baitzen.
Saneamendu
Historia
Aro garaikidearen hasieran, osasunaz jabetzen hasi zen eta XIX. mendearen erdialdean osasun publikoa, filosofia soziala, administrazio praktika eta gobernu politika bezala ezarri zen. Horrela, ondorioztatu da osasuna, neurri handi batean, baldintza sozioekonomikoen eta ingurumenaren saneamenduaren menpe dagoela. Horrela ikusi zen hirietako leku abandonatu eta zikinetako biztanleek ezin zutenez beren kabuz etxe hobeak eta osasuntsuagoak lortu, aire eta argi nahikoarekin, edateko ur hornidurarekin eta hondakin urak botatzeko sistemekin, haien osasuna eta indar fisikoa kaltetuta ikusi ziren. Beraz, kanpoko ingurunearen eraginez bizitza laburragoa zuten. Ondorioz, saneamendua hobetzeko neurriak hartu ziren eta populazioen osasuna babesteko gorputz sanitarioak sortu ziren.
Hondakin-ur sanitarioak
Hondakin urak, egoitza, erakunde eta merkataritza eta industria lokalak sortzen dituzten hondakinak dira. Hauek, sortzen diren tokian tratatu daitezke (adibidez: depositu septikoak edo arazteko beste bide batzuk) edo bildu eta kanalizazio sare baten bidez udal araztegira eraman daitezke.
Etxeko hondakin urak bildu eta tratatzeko ahaleginak tokiko eta estatuko arauen menpe egon ohi dira. Sarritan, hondakin uretan dauden industria-kutsatzaile batzuek tratamendu prozesu espezializatuak behar dituzte.
Osasun arazoak sor ditzaketen hondakinak honakoak dira: gizakien eta animalien gorotzak, hondakin solidoak, etxeko ur zikinak (ur beltzak eta ur grisak) eta nekazaritza eta industria hondakinak.
Ingeniaritza irtenbideekin prebentzio higienikoak egin daitezke (adibidez, saneamendu sanitarioak, ur hondakinen arazketa, isurketaren kudeaketa, hondakin solidoen kudeaketa eta gorotzen kudeaketa) eta teknologia sinpleekin (adibidez, komun lehorrak, pixa desbideratzeko komun lehorrak, hobi septikoak) edo besterik gabe, pertsonen portaeran aldaketa izanda, hala nola eskuko higiene hobearekin.
Hondakin solidoen ezabaketa
Hondakin solidoen ezabaketa, erabiliko ez diren material solidoak eta gizakien eta animalien jardueretatik datozen material solidoak edo erdi solidoak ezabatzea barne hantzen ditu.
Ezabaketa erraz bereizten diren bost kategoriatan bana daitezke:
Oro har, merkataritzako hondakinak eta etxeko hondakinak, hondakin organikoak izan ohi dira, hala nola, papera, egurra eta ehungintzako produktuak.
Hondakin industrialak, gehienetan hondakin ez-organikoak, hala nola, errautsak, eraikuntza hondakinak, material kimikoak, pinturak…
Azkenengoz, nekazaritzako hondakinak izaten dira errazenak ezabatzeko, esaterako, behien simaurra eta inausketa hondakinak.
Ezabaketa metodoak
Metodo hau edo beste bat aukeratzeko orduan irizpide ekonomikoak eta zirkunstantzialak hartu behar dira kontuan.
Isurketa kontrolatua, hondakinak geruzetan biltegiratzean datza, biztanleriatik urrun dauden tokietan.
Errausketan, hondakinen % 90 erretzen da. Errausketak beroa sortzeaz gain, energia gisa erabili daitekeena, CO2 eta berotegi efektuko beste gas batzuk sortzen ditu.
Ongarriak ekoiztean, hondakin solidoetatik substantzia organikoaren degradazioa lortzen da mikroorganismo aerobioei esker. Ondoren, hiru aste pasa ondoren konposta ontziratzeko eta saltzeko prest dago.
Baliabide energetikoen berreskurapena, errekuntza prozesuak eta pirolisi prozesuak dira. Erraustegi askok bero hori aprobetxatzen dute energia sortzeko.
Metalen birziklapena eta hondakin solidoen birziklapena teknika zaharra da. Metalak urtu eta berriro erabiltzen dira tresna berriak fabrikatzeko.
Hondakin arriskutsuak, esaterako, produktu kimiko toxikoak edo ospitaleetako hondakinak, arriskutsuak dira gizakiarentzat, osasunarentzat eta ingurumenarentzat. Hondakin mota hauek ez dira ezabatzen, baina edukiontzi handietan biltegiratzen dira, biltegiratzeko toki egokietan. Toki hauek gizakiaren presentziatik urrun eta ibai edo lurpeko uretatik urrun daude, azken honetan iragazpena ekiditeko.
Jose Antonio Loidi Bizkarrondo
Jose Antonio Loidi Bizkarrondo (Errenteria, Gipuzkoa, 1916ko abuztuaren 22a - Irun, Gipuzkoa, 1999ko uztailaren 9a) euskal idazlea izan zen. Ezaguna da batez ere euskarazko lehen polizia-eleberria idatzi zuelako, Hamabost egun Urgainen hain zuzen ere.
Biografia
1942an farmaziako lizentzia lortu zuen, Santiagoko Unibertsitatean. Ondoko urtetik aurrera lanean jardun zuen farmazia eta optika dendan. 1960an Farmazia Ikuskatzaileen Taldean sartu zen, eta 29 urtez, Irungo Udaleko farmazia ikuskatzailea izan zen. Horrez gainera, euskal historiaz, linguistikaz, toponimiaz, hidrologiaz, biografiaz eta abarrez artikulu ugari idatzi zuen. 1957tik aurrera Euskaltzaindiko urgazlea izan zen, eta 1998az geroztik ohorezko euskaltzaina. Bidasoa Ikaskuntzen Aldizkaria argitaratzen duen Luis de Uranzu Kultura Taldea argitaletxeko sortzailea eta lehendakaria izan zen. Irun bere aurrerabidean historia saiakeragatik Irun Hiria saria eman zioten. 1976an parte hartu zuen Eusko Ikaskuntzaren berpizte lanetan, hasieratik diruzain lanetan ibiliz.
Lanak
Artikulu asko idazteaz gain, liburu hauek kaleratu zituen: Hamabost egun Urgainen (euskarazko lehen eleberri poliziakoa, 1955), Euskal Jaiak/Fiestas Euskaras (1983) eta El sexo en la farmacia (1990), besteak beste.
ECHO (Europako Batzordea)
Europako Batzordeko Laguntza Humanitario eta Babes Zibileko saila (ECHO), antzina Europar Erkidegoko Laguntza Humanitarioko Bulego zeritzona, kanpoko laguntza humanitario eta babes zibilerako Europako Batzordearen saila da.