cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bertso Erronda
2019: Bertsolarri
Parte-hartzaileak: Aiartzaguena, Mikel; Alcedo, Asier; Anakabe, Ander; Arregi, Urko; Barañano, Maider; Belategi, Gontzal; Diaz, Kerman; Galarza, Igor; Ibarzabal, Nahia; Intxausti, Aissa; Landeta, Aritz; Loizaga, Paule Ixiar; Mateo, Iraitz; Mendiburu, Unai; Muniategi, Enare; Navarro Ugarteburu, Garazi; Ondaro, Lurdes; Oregi, Jon Ander; Peñagarikano, Ane; Rekondo, Lierni; Ruesgas, Maddalen; Sarasola, Maite; Ucelay, Ander; Zelaieta, Aitor. Finalistak: Alcedo, Asier; Anakabe, Ander; Arregi, Urko; Diaz, Kerman; Intxausti, Aissa; Loizaga, Paule Ixiar; Mateo, Iraitz; Mendiburu, Unai; Peñagarikano, Ane; Ucelay, Ander.
2020 eta 2021eko edizioak.
2020ko edizioko lehen bi saioak jokatu baziren ere, txapelketa bertan behera gelditu zen, COVID-19 pandemia dela eta. 2021eko edizioa ez zen jokatu arrazoi berdinarengatik.
Parte-hartzaileak (2020): Aiartzaguena, Mikel; Alcedo, Asier; Altzerreka, Iruri; Anakabe, Ander; Apraiz, Iker; Arrieta, Mikel; Bilbao, Beñat; Diaz, Kerman; Elortza, Jon; Galarza, Igor; Ibarguren, Josu; Ibarzabal, Nahia; Intxausti, Aissa; Irastorza, Peru; Iturbe Epelde, Julene; Landeta, Aritz; Loizaga, Paule Ixiar; Mendiburu, Unai; Muniategi, Enare; Peñagarikano, Ane; Rekondo, Lierni; Ruesgas, Maddalen; Sarasola, Maite; Ucelay, Ander.
2022: Perbertsoa
Parte-hartzaileak: Aiartzaguena, Mikel; Alcedo, Asier; Altzerreka, Iruri; Anakabe, Ander; Arrate, Mikel; Arrizabalaga, Janire; Askaiturrieta, Maddi; Diaz, Kerman; Elortza, Jon; Galarza, Igor; Ibarguren, Josu; Iturbe Epelde, Julene; Landeta, Aritz; Loizaga, Paule Ixiar; Mendiburu, Unai; Munduate, Hodei; Muniategi, Enare; Salegi, Eire; Telleria, Haizea; Ucelay, Ander. Finalistak: Alcedo, Asier; Anakabe, Ander; Diaz, Kerman; Ibarguren, Josu; Iturbe Epelde, Julene; Loizaga, Paule Ixiar; Mendiburu, Unai; Ucelay, Ander.
Chassagne-Saint-Denis
Chassagne-Saint-Denis Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chassagne-Saint-Denis udalerrian erroldatutako biztanleak 113 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 57 etxebizitza zeuden, 49 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 51 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 49 etxebizitza nagusietatik 38 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 42 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 67 ziren, horien artean 55 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 55 pertsona aktiboak lanean(34 gizon eta 21 emakume) zeuden.. 12 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chassagne-Saint-Denis udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 365 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1947ko Bost Nazioen Txapelketa
1947ko Bost Nazioen Txapelketa Errugbi txapelketa honen hemezortzigarren ekitaldia izan zen (guztira 53.a). 1947ko urtarrilaren 1ean hasi eta apirilaren 19an bukatu zen. Galesek eta Ingalaterrak garaipen partekatua eskuratu zuten.
Bigarren Mundu Gerrak eragindako etenaldiaren ondoren jokatu zen lehenengo txapelketa izan zen. Horretaz gain hamasei urteko hutsunearen ondoren Frantzia itzuli zen lehiara.
Puntuazio sistema
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak lau puntu balio zituen eta zigor kolpeak hiru.
Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.
Palmaresa
1947 arteko bakarkako garaipenak. (*) 1889ko garaipena kontuan hartuta
Politeismo
Politeismoa jainko-jainkosa asko gurtzen dituen erlijio mota da. Politeismo hitza grekotik dator poly + theoy, literalki jainko anitz esan nahi du. Aspaldiko garaietako erlijioak, panteoi zabal bati atxikitzen zirenak, politeistak ziren. Jainko askorengan sinesteak ez du baztertzen beste jainko guztien eta gizakien aita edo buru den Jainko Ahalguztidun eta Orojakitun baten sinesmena.
Historian zehar ia erlijio guztien ezaugarria izan da, judaismoaren, kristautasunaren eta islamismoaren salbuespenarekin. Politeismoan, oro har, jainkoen arteko mailak bereizten dira, beste guztien gainetik jainko goren bat aurkitzen delarik. Jainkoen artean ezarritako hierarkia hori gizarte ordenaren araberakoa izan ohi da. Maiz askotan izadiaren indarrak edo gertakariak hainbat jainkoen esku ezartzen dira. Izadiari dagokionaz gainera, beste zenbait funtziorekin edo gertakarirekin loturik agertzen dira: osasuna, gerra, amodioa, lanbideak, etab. Garrantzi berezia izaten dute heriotzarekin eta heriotza ondoko epaiarekin zerikusia duten jainkoek. Antropomorfismoa ere politeismoaren ezaugarria izan ohi da; hala gertatzen zen adibidez antzinako greziarren erlijioan, jainkoen pentsamenduak eta jokabideak gizakienak berak baitziren.
Francisco de Aldana
Francisco de Aldana (Napoli, 1537 - Ksar el-Kebir, 1578ko abuztuaren 4a), izengoitiz el Divino deitua, espainiar militar eta olerkaria izan zen. Miguel de Cervantes eta Francisco de Quevedok haren poesia goraipatu zuten arren, ez da Urrezko Mendeko beste idazle batzuk bezain ezaguna.
Bizitza
Gurasoak extremadurar kapareak ziren. Gaztaroa Florentzian igaro zuen, eta han neoplatonismoaren berri izan zuen. 1553an hasi zuen karrera militarra. 1557an Saint-Quentingo guduan borrokatu zen. Italiatik Flandesera bidali zuten eta, besteak beste, Haarlem eta Alkmaarko setioetan parte hartu zuen. 1578an Sebastian I.a Portugalgoaren aholkulari militar izendatu zuten, eta urte horretako abuztuaren 4an hil zen, Ksar el-Kebirko guduan.
Lanak
Francisco de Aldanaren obra haren anaia Cosmek argitaratu zuen, bi liburutan (Milan, 1589; Madril, 1591). Poema batzuetan, bizitza militarraz nardatua zela eta atseden hartzeko gogoa zuela azaldu zuen. Horiez gain, aipagarriak dira Fábula de Faetonte, Canción a Cristo crucificado eta, batez ere, Epístola a Arias Montano sobre la contemplación de Dios y los requisitos della hau:
Varanus ornatus
Varanus ornatus Varanus generoko animalia da. Narrastien barruko Varanidae familian sailkatuta dago.
Pengkalan Batu
Pengkalan Batu Bruneiko Brunei eta Muara barrutian dagoen mukim edo azpibarruti bat da, zehazki, barruti honetako hegomendebaldean kokatua.
Mugak
Sengkurong mukim edo azpibarrutiarekin muga egiten du iparraldean, Kilanas eta Lumapas mukim edo azpibarrutiarekin iparrekialdean, Malaysiako Sarawak estatuko Limnbangekin, ekialdean eta hegoaldean, Tutong Barrutiko Kiudang mukim edo azpibarrutiarekin hegomendebaldean, eta, azkenik, Tutong Barrutiko Keriam mukim edo azpibarrutiarekin iparmendebaldean.
Åkermanita
Åkermanita (Ca2Mg[Si2O7]) melilitaren taldeko sorosilikato bat da. Kaltzioa, magnesioa, silizio eta oxigenoa du. Siliziodun kareharrien eta dolomiten eta sanidinita fazieseko arroken kontktu metamorfikoaren ondorioa da. Sanidinita faziesa da mineral hidrikorik gabe ematen den tenperatura altueneko metamorfismoaren adierazgarria. 2.944 g/cm3ko dentsitatea du. Åkemanitaren gogortasuna Mohs eskalan 5 eta 6 bitartekoa da, eta aurki daiteke kolore gris, berde, marroi edo kolorgeetan. Marra zuria du eta distira bitrosoa edo erretxinotsua. Sistema kristalino tetragonalean kristaltzen du eta fraktura ona eta bereizgarria du. Gehlenitan (Ca2Al[AlSiO2]) hasten den soluzio solido baten muturra da.
Mineralak Anders Richard Åkerman suediar metalurgikoaren izena darama. Vesuvioan eta Monte Somman zein Erromatik gertu dagoen Monte Cavalluccion aurkitua izan da.
Kolbudy udalerria
Kolbudy Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Gdańsk barrutian kokatuta. 82,66 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 16359 biztanle zituen.
Dendrolagus notatus
Dendrolagus notatus Dendrolagus generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordenako animalia da. Macropodinae azpifamilia eta Macropodidae familian sailkatuta dago.
Lehen Dendrolagus dorianusen azpiespezietzat jotzen zuten baina 2007tik aurrera espezie ezberdin "bilakatu" zen.
Kareletik
Kareletik 1984 urtean Anjel Lertxundik eginiko euskal filma da. Gipuzkoan grabatu zuten.
Euskarazko elkarrizketak dituen inoizko hirugarren pelikularik ospetsuena izan da: 11.516 ikusle izan zituen, 22.107,93 €-ko kopurua bilduz
Sinopsia
"Maria Auxiliadora" itsasontziaren tripulazioak arrantzari eta kontrabandoari ekiten dio. Tripulazioaren arteko harremanak korapilatsuak dira dirua eta maitasun arazogatik. Gainera, itsasoan zeudela, guardian zegoen marinela kareletik botatua da.
Mars (Ardèche)
Mars Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mars udalerrian erroldatutako biztanleak 284 ziren. Familiak 107 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 290 etxebizitza zeuden, 110 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 162 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 269 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 110 etxebizitza nagusietatik 97 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 84 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 160 ziren, horien artean 107 aktiboak ziren eta 53 inaktiboak ziren. 107 pertsona aktiboetatik 100 lanean zeuden (54 gizon eta 46 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 53 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mars udalerrian 110 unitate fiskal zeuden, 287 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.154 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Mars udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Argudio-testu
Argudio-testua testu mota bat da, non helburu nagusia hizketakidearen edo irakurlearen ikuspegia, iritzia aldatzea da. Mezuaren hartzailea bairatzea, konbentzitzea, da testu edo diskurtso tipo honen helburu nagusi eta horretarako, mezuan, argudio egokiak erabili behar dira, arrazoi egokiak. Defendatu nahi den ideia nagusiari tesia deitu ohi zaio eta tesia defendatzeko erabiltzen diren arrazoiak, argudioak dira. Argudioak indartzeko, eskuarki, narrazioak, azalpenak, aipamenak, adibideak, pasadizoak, eta abar erabili ohi dira. Argudio-testua, testu-tipo gehienak legez, ez dira funtzio edo helburu bakar baterako ekoizten. Baina helburu nagusia solaskidea edo irakurlea konbentzitzea dela baiezta baldin badaiteke, argudio-testua edo argudio-diskurtsoa dela esan daiteke.
Emozioei dei egiten dieten argudioak
Entzulearen, entzuleriaren, irakurlearen sentimenduei jo daiteke arrazoiari bezain eraginkor, edo eraginkorrago.
José Echevarría
Errepublikazale amorratua, 1936ko uztailean Bizkaiko gobernadore zibila izan zen. Garellanoko koartelean matxinada gelditzea lortu zuen eta Errepublikaren aldeko komisariotza nagusia sortu zuen Bizkaian.
1936ko Euskadiren Autonomia Estatutua onartu eta gero, urriaren 7an, Gernikako Batzarretxean Espainiako Gobernua ordezkatu zuen Jose Antonio Agirre lehendakariaren zinan.
Unda (Muxika)
Unda Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena.
Deskribapena
Unda bi partetan banatzen den auzoa da, Unda berezko izena har dezakeena muino baten gainaldean dagoena, bospasei baserri, uraska-latsagia eta baseliza duena (San Markos). Beste nukleo bat bidean beherantz dago, Undabaso izeneko parajerentzat eta Ibarruri-Elexalderako bidean, eta Undabeitia deritzo, lau baserriz osatua dago, haien artean Aurtenetxe eta Erregene, benetan ederrak.
Goiko partean ere badaude baserri ederrak, bereziki Jauregi edo Undajauregi deritzona, eta Undagoitia: azken honen harrietan. seinale bitxi bat daho itsatsia: Barrio de Undas dio.
Creedmoor (Ipar Carolina)
Creedmoor Ipar Carolinako hiri bat da. Granville konderrian kokatua dago. 2010ean 4,124 biztanle zituen, 11.87 kilometro koadrotan banatuta.
Serranus tigrinus
Serranus tigrinus Serranus generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Aksaita
Gatz depositoekin lotuta agertzen da, kieserit, anhidrita, preobrazhenskita, borazita, ginorita, halurgita, estrontzioborita, metaborita eta halitarekin batera. Hala ee Aksaiko haramenko Txelkar gatz domoan baino ez da aurkitu.
Alberto J. Armando estadioa
Alberto J. Armando estadioa (ezagunagoa La Bombonera ezizenez) Argentinako Buenos Aires hiriburuko La Boca barrutian dagoen futbol estadio bat da. Boca Juniors taldearen egoitza da, bertan etxeko partiduak jokatzen dituelarik. Viktor Sulčič arkitektoak diseinatu eta 1940ko maiatzaren 15an inauguratua izan zen. Mundu mailan bere akustika harrigarria duelako ezaguna da. Maradonak Munduko futbolaren tenplua bezala deskribatu zuen.
NGC 3527
NGC 3527 galaxia espiral bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Pato
Patoa, juego del pato ere deitua (Gaztelaniazko ahoskera: [ˈxweɣo ðel ˈpato], literalki "ahate jokoa"), zaldi gainean jokatzen den jokoa da, polo eta saskibaloiaren elementuak uztartzen dituena. Argentinako kirol nazionala da 1953az geroztik.
Pato Gaztelaniaz "ahatea" da, hasierako jokoek ahate bizi bat erabiltzen baitzuten saski baten barruan baloiaren ordez. Patoaren lehen bertsioen kontuak 1610az geroztik idatzi dira. Jokalekua sarritan luzatzen zuen ondoko estancia (arrantxoak) darteko istantziara. Ahatearekin bere cascora (arrantxoaren etxea) iristen den lehen taldea izendatuko litzateke garaile.
'Patoa'' bere historian zehar hainbat aldiz debekatu zuten indarkeriagatik — ez bakarrik ahateari; gautxo asko zapaldu zituzten, eta beste askok bizitza galdu zuten jokoaren beroan hasitako aizto-borroketan. 1796an, apaiz katoliko batek azpimarratu zuen horrela hildako pato jokalariei ukatu egin behar zaiela kristau ehorzketa. Gobernu ordenantzak patoaren praktika debekatzen XIX. mendean zehar ohikoak izan ziren.
1930eko hamarkadan, patoa Alberto del Castillo Posse ganadutegiaren jabearen ahaleginen bidez arautu zen, polo modernoan inspiratutako arau-multzo bat idatzi zuen. Jokoak legitimitatea lortu zuen, Juan Perón presidenteak Argentinaren joko nazionala aldarrikatu zuen arte 1953an.
Pato modernoan, zaldi gainean ibiltzen diren lau kideko bi taldek, tamaina egokiko sei helduleku dituen pilota baten jabetzagatik borrokatzen dute, eta baloia bertikalki kokatutako eraztun batetik (saskibaloian erabiltzen den eraztun horizontalaren aurka) jaurtiz lortzen dute puntuatzea. Eraztunek 100 cm-ko diametroa dute eta 240 cm altuerako zutoinen gainean daude. Sare itxi batek, 140 cm luzatzen dena, baloiari eusten dio golak sartu ondoren.
Irabazlea arauzko denboraren ostean gol gehien sartu dituen taldea da (8 minutuko "sei aldi").
Eremuaren neurriak hauek dira: luzera 180 m-tik eta 220 m-ra, zabalera 80 m-tik eta 90 m-ra. Baloia larruzkoa da, eta puztutako gomazko ganbera eta larruzko sei helduleku ditu. Bere diametroa 40 cm-koa da heldulekutik heldulekura eta bere pisua 1050 eta 1250 g bitartekoa da.
Patoaren kontrola duen jokalariak (hau da, baloia helduleku batez eusten dio) eskuin besoa luzatuta ibili behar du, patoa eskainiz, arerioek patoa tiratzeko eta lapurtzeko aukera izan dezaten. Patoarekin ibiltzen den bitartean besoa ez luzatzea negada deritzon arau-haustea da.
Tira egitean edo zizelkatzean, bi jokalariek estribuen gainean egon behar dute eta aulkian esertzea saihestu behar dute; tiraldian esku hartzen ez duen eskuak, berriz, uhalei eutsi behar die. Tiraldia izaten da jokoaren alderik zirraragarriena.
Patoa Frantzian, Portugalen eta beste herrialde batzuetan jokatzen den zaldi-baloiaren antzekoa da.
Eulemur coronatus
Eulemur coronatus Eulemur primate lemuriformeetako espezie bat da. Lemur guztiak bezala Madagaskarren baino ez da bizi. Batez ere loreak, hostoak eta nektarra jaten dute. Uhartearen iparraldeko basoetan bizi da. Batez ere egunez bizi da.
31-36 zentimetroko gorputza dute eta 2 kiloko pisua. 42-51 metroko buztana dute. Kolore grisekoak dira baina oso nabaria den koro laranja dute buru gainean, eta hortik datorkio izena.
Monico (Wisconsin)
Monico Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oneida konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Le Breuil (Marne)
Le Breuil Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Breuil udalerrian erroldatutako biztanleak 361 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 54 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 197 etxebizitza zeuden, 139 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 196etxeak ziren. 139 etxebizitza nagusietatik 119 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 78 etxek bost zituzten. 112 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 60 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 66 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 203 ziren, horien artean 155 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 155 pertsona aktiboetatik 145 lanean zeuden (78 gizon eta 67 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Breuil udalerrian 154 unitate fiskal zeuden, 379,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.833 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 3 higiezinen enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Le Breuil udalerrian 49 nekazaritza-ustiategi zeuden, 330 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Fonzaso
Fonzaso Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fonzasok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Monmouth (Maine)
Monmouth Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kennebec konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Serranus tortugarum
Serranus tortugarum Serranus generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Kołczygłowy udalerria
Kołczygłowy Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Bytów barrutian kokatuta. 170,02 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4243 biztanle zituen.
Errotabarri (Gizaburuaga)
Errotabarri Gizaburuagan dagoen errota da, Lea ibaiaren ibilguan, herrigunetik Aulestirantz dauden lehenengo etxeetatik hego-mendebalderantz. Errota honi Asenzibia edo Aranzibia ere esaten zitzaion. Errotabarriz gainera, aipatu ibaiak baditu beste zenbait presa, garai bateko burdinola-errota ugarik ustiatzen zituztenak. Eraikin hidrauliko hauen funtzioa zen ibaiaren ur-maila igoaraztea, errotak eta burdinolak mugiarazteko ura desbideratzeko.
Errotaren presa, 2013ko ekainaren 11n, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Ezaugarriak
Errotabarrin, ezkerraldean sortzen den eta 300 metrotik gora dituen ubide batek, ibaiarekiko paraleloak, ura antepararaino garraiatzen zuen. Ubidea, gaur egun, lohiz ia betea dago, landaretzak janda, eta apenas ikusten den hasieraren zatia. Errotaren eraikina, aldiz, egoitzarako egokitua dago.
Gorputz-masaren indize
Gorputz-masaren indizea (GMI), Quetelet-en indizea izenez ere ezaguna, pertsona batek bere altueraren arabera zein masa eduki beharko lukeen osasuntsu egoteko kalkulatzeko erabiltzen da. 1830 eta 1850 urteen artean, Adolphe Quételet estatistikari, matematikari, fisikari eta astronomo belgiarrak garatu zuen, baina 1980. urtera arte ez zen erabilia izan.
Errotabarri (Gizaburuaga)
Ezaugarriak
Presak angelu txiki du ibaiaren ibilguarekiko, eta tamaina ezberdineko hiru arku eskartzanoz osatuta dago. Alboko bi hormabular sendo prismatikotan bermatzen da, eta, erdiko hormabularrik ezean, ibaiko harkaitzetan ahokaturiko harlandu puntadunetan, zeinetan presako arkuak egituratzen baitira. Lehen begi-kolpean, nola ezkerreko eta erdiko arkuak zabalera laburrekoak diren eta harkaitz gaineko harlandu giltzarriak erpina higatu samartuta duen, ematen du bi arkuko presa bat dela. Alabaina, arreta zorroztuz gero, egituraren hiru arkuak ikus daitezke.
Gorputz-masaren indize
GMIa hurrengo eragiketa egitean lortzen da: masa kilogramotan zati altuera ber bi metrotan. Lortutako emaitzarekin taula batera jotzen da eta han begiratzen da zer nolako gorpuzkera duzun.
Arnas gaixotasun
Arnas gaixotasuna arnas aparatuari kalte egiten dion eritasuna da. Pneumologia da gaixotasun hauetaz arduratzen den espezialitate medikoa. Tabakoa da eragile nagusia. Inhalagailuen bidez tratatzen dira, besteak beste.
Creswell (Ipar Carolina)
Creswell Ipar Carolinako herri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 276 biztanle zituen, 1.47 kilometro koadrotan banatuta.
Gorputz-masaren indize
Halere, indizeak ez dira unibertsalak, hau da, ez dute balio edozein pertsonarako. Kontutan hartu behar da pertsonaren adina. Horrexegatik, adinaren arabera, osasuntsu egoteko GMIa aldatuz doa.
Sistemaren eraginkortasuna
GMIak pertsonak estatistikoki sailkatzen ditu, eta ez da guztiz eraginkorra, beste faktore batzuek hartan eragin dezaketelako hala nola hezur- eta gihar-masek.
Dena den, hau da GMIren araberako sailkapena:
Kolbuszowa udalerria
Kolbuszowa Poloniako Behe Karpatoetako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Kolbuszowa barrutian kokatuta. 170,84 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 24827 biztanle zituen.
Errotabarri (Gizaburuaga)
Ezaugarriak
Presak ikusgai duen zatia (alboko hormabularrak eta aurreko paramentua) kalitate oneko eta tamaina ezberdinetako kareharrizko harlanduz moldatua dago, eta azalera bertikal lau eta tankera dotorea erakusten du. Atzealdea harlangaitzezkoa da, eta zehar-sekzio bertikala trapezoidala du, zabalagoa oinarrian -ez dakigu sekzioaren zabalera zenbat den-, morteroz betea.
Oxford (Georgia)
Oxford  Georgiako estatuko hiri bat da. McDuffie konderrian kokatua dago. 2010ean 2,134 biztanle zituen, 5.57 kilometro koadrotan banatuta.
Errotabarri (Gizaburuaga)
Ezaugarriak
Pantaila baxua da -1,50 m inguru, ikusgai dagoen zatian-; gainaldeko kotako zabalera 1 m inguru da; beraren luzera, guztira, 16 m inguru. Arkuen zabalera eta gezi neurriak honako hauek dira, hurrenez hurren: eskuin ertzean bermatzen den arkua 7,80 m eta 1,05 m; erdiko arkua 3,90 m eta 0,50 m, eta ezker arkua 5 m eta 0,60 m.
Enhydris subtaeniata
Enhydris subtaeniata Enhydris generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Errotabarri (Gizaburuaga)
Ezaugarriak
Ezkerreko hormabularraren bitartez kanalaren abiaburua irekitzen da, lurrean zulatua, 1,5 m inguruko zabalerarekin eta eskuin ertzean harlangaitzezko indargarria duela.
Varanus reisingeri
Varanus reisingeri Varanus generoko animalia da. Narrastien barruko Varanidae familian sailkatuta dago.
Errotabarri (Gizaburuaga)
Ezaugarriak
Errotabarriko presaren tipologia arkuz eta kontrahormaz eraturikoen taldekoa da, alegia, uraren presio horizontala arrokan zimendatutako kontrahormetara bideratzen da arku eskartzanoen bitartez. Presa mota hauen diseinua, garapena eta hedapena Pedro Bernardo Villarreal izeneko XVII. mende bukaerako eta XVIII. hasierako pertsona ospetsuari zor zaio (1669-1740). Gizon hau Euskal Herriko «novatore» nagusietako bat izan zen; esperientzia eta aurrerabide ugari egin zituen presa hidrauliko, burdinola eta erroten alorrean, eta Maquinas hydraulicas de molinos, y herrerias, y govierno de los arboles, y montes de Vizcaya izeneko liburua idatzi zuen (1736). Liburuan, ohiko grabitate-presak irizpide zientifikoez deskribatzeaz gainera, eta horiek eraikitzeko aholkuak emateaz gainera, presa-mota berriaren diseinua aurkeztu zuen.
Sistema honek, erromatarren garaian erabilitako aurrekoen aldean -hau da, kontrahormadun paramentu laukokoak eta arku bakarrekoak- hainbat abantaila ditu: kontrahormen eta arkuen arteko konbinazioa erabiltzen du, estriboen edo kontrahormen arteko banaketa handiagoa izateko aukera du, presaren gorputza arinagoa, kostea ere txikiagoa, eta erraz eta segurtasunez proiektatzeko moduko presak egitea ahalbidetzen du, eta halaxe asko zabaldu ziren. Hori dena Berrizko Villarrealek egindako diseinu-irizpideei esker (zimenduari buruzko gomendio enpirikoak, gainaldeko lauzak burdinazko grapen bidez lotzea, arkuen sokak presaren garaierarekin dituen neurrien erlazioa, hormabularren neurria, dobelen tamaina..., junturen betuneztatzea, lehenengo urtegietako presak babesteko zurezko estalkiak...). Eredu berriek, berrikuntza teknikoa ez ezik, estetika aldetik tankera nabarmena ere ekarri zuten, alegia: proportzio zainduak, harlanduzko paramentuak (horrek egituraren iragazgaiztasun hobea bermatzen du) eta, oro har, eraikuntza-kalitate hobea.
Presa mota hau, beraz, prototipo bat, mugarri teknologiko bat da eraikuntza hidraulikoaren historian; eta haren egilea, halaber, esperimentu praktikoetan oinarrituriko irizpide zientifiko eta berritzaileen bitartez presa eraikitzeko harreman enpirikoak eta diseinu-irizpideak eskaini zituen lehenengo ingeniari hidraulikoa.
NGC 3529
NGC 3529 galaxia espiral bat da, Crater konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Errotabarri (Gizaburuaga)
Ezaugarriak
Errotabarriko presaren kasuan, azpimarratzekoa da haren bereizgarritasuna, hots, ur-mailatik goiti dauden bi harkaitzen gaineko harkantoiak, zeinetan arkuak bermatzen diren, ohiko kontrahorma prismatikoen ordez. Sistema eta presa mota hau bat dator aipaturiko egilearen liburuan deskribatutako eredu batekin, hain zuzen ere berak gehien balioztatzen duen ereduetako batekin. Nabarmentzekoa da, baita ere, eraikuntzaren gauzatze bikaina eta haren proportzio orekatuak, presa arintasunez eta adierazkortasunez hornitzen dutenak.
Canale d'Agordo
Canale d'Agordo Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Canale d'Agordok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aarhus
Aarhus edo Århus (1948-2010) Danimarkako bigarren hiririk handiena da, bere 252.107 biztanleekin (2011). Erdialdeko Jutlandiako eskualdean kokaturik dago eta bertako hiri handiena da.
2017an Europako kultura-hiriburua izan da, Zipreko hiri batekin batera, Pafos izenekoa.
Geografia
Jutlandia penintsularen erdialdean dago, ekialdeko kostaldean, Århus badian hain zuzen ere. Badian kokaturik egoteak mikroklima epelagoa ematen dio hiriari. Hiru ibaien (Egå, Århus Å eta Giber Å) bailarak hartzen baditu ere oso eremu laua da. Århus Å da hiruretan ibai nagusia, Å hitza danieraz "erreka" da.
Historia
Aintzinako iparraldeko hizkuntzatik dator hiriaren izena, Áróssek "ibaiaren ahoa" esan nahi baitu. Ertaroko dokumentuetan Aars edo Oes bezala idatzita aurkitzen bada ere, 1406. urtetik aurrera Aarhus edo Århus hitzak nagusitzen dira.
Århusen apezpikutza 951. urtekoa da baina hiria 770. urte inguruan sortu zela uste da, honek Eskandinaviako hiri handi zaharrena bihurtzen duelarik. Bikingoen garaiko aztarna ugari aurkitu dira, bai etxe luze tipikoak eta baita bitxi eta tresna ugari ere.
XVII eta XVIII mendeetan alemaniarren eta suediarren eraso ugari jasan zituen bere kokapen ona zela eta. Garai hartan 100 itsasontzitik gorako flota zeukan eta Norvegia, Amsterdam, Lübeck, Frantzia, Ingalaterra eta Espainiarekin merkatal harremanak zituen. Honen ondorioz XIX mendean biztanlez nabarmen igo zen, Randers eta Aalborg gainditu eta Jutlandiako hiri handiena bihurtu zelarik eta horrela Kopenhage eta Hanburgoren aurrean independentzia ekonomikoa lortu zuen. Aberastasun honek Jutlandian hiri erreferentea izatea ekarri zion eta kultura ere asko garatu zuen, unibertsitatea, liburutegia eta antzokia sortuz.
Ekonomia
Aarhusek Europa iparraldeko kai industrialik handienetakoa dauka, eta Danimarkako handiena dudarik gabe. Munduko 100 kontainer kai garrantzitsuenen artean dago eta urtero 12 milioi tonatako karga hartzen du (2006ko datua). Esportazio gai nagusiak nekazaritza produktuak dira eta inportazio gaiak ikatza eta burdina. Århus Stevedore Kompagni A/S da kaia kudeatzen duen enpresa. Aarhusen hasi bazen ere, gaur egun munduko hainbat kai kudeatzen ditu.
Esan bezala nekazal eta abeltzaintza produktuak dira Aarhusen ekoizpen gai nagusiak, behi haragia, zerria eta aleak.
Zientzia eta teknologia industria handiak ezarri dira metropoli eremuan eta hiri barnean aldiz zerbitzu konpainia txikiak.
Hezkuntza
Aarhuseko Unibertsitatea Danimarkako unibertsitaterik handiena da ikasle kopuruaren arabera, 41.500 inguru baititu. Honetaz gain Goi Eskola ugari daude, denak teknologia, enpresagintza eta injeniaritzan zentratua.
Garraioa
Aarhusek bi aireportu dauzka, Aarhuseko Aireportua Tirstrupen 40 km ipar-mendebaldera eta Billund Aireportua 95 kilometro hego-mendebaldera. Bestalde trenak Jutlandiako gainontzeko hiriekin lotzen du.
Mols-Linien konpainiako ferriek Kopenhagerekin lotzen dute. Munduko ferririk azkarrenak ere baditu, 110 km7h abiadura hartzeko gai direnak, eta 10 aldiz egiten dute hiribururako ibilbidea.
Danimarkan ohikoa den bezala, hiri barnean bizikletaz ibiltzeko bidegorri sarea dauka eta bizikletak alokatu ere egin daitezke.
Kultur ekitaldiak
Aarhus Festuge, Ipar Europako arte eta kultura jaialdi handiena da 1965ean hasi zen ospatzen eta urtero gai baten inguruan erakusketak, dantzaldiak, antzerkiak, kontzertuak eta aisialdi ekintza ugari egiten dira. Azken urteetako gaiak honako hauek izan dira: Etorkizuna gertu dago (2009), Auzokideak (2010), Akats politak (2011) eta Handia (2012). Abuztuaren bukaeran eta irailaren hasieran izaten da eta 10 egu inguru irauten ditu.
Kirolak
Hiriko klubik garrantzitsuena Århus Gymnastikforening (AGF) futbol taldea da. Superliga daniarra 5 alditan irabazi du eta Kopa berriz 9 alditan. Eskubaloian ere aritu izan da eta 1960an Europako Kopako finalera iritsi zen, galdu bazuen ere.
Aarhustar ezagunak
Hauetaz gain Danimarkako bi lehen ministro bertakoak dira, H. C. Hansen eta Hans Hedtoft.
Hiri senidetuak
Aarhus ondoko hiriekin senidetuta dago:
Crossnore (Ipar Carolina)
Crossnore Ipar Carolinako herri bat da. Avery konderrian kokatua dago. 2010ean 192 biztanle zituen, 1.16 kilometro koadrotan banatuta.
Antónia Pusich
Biografia
Antónia Gertrudes Pusich São Nicolau uhartean jaio zen, Cabo Verde kolonia portugaldarrean. Aita António Pusich izan zen, Dubrovniken jaioa eta Cabo Verdeko gobernadorea, eta ama, Ana Maria Isabel Nunes. João Cardoso de Almeida Amado Viana Coelhorekin ezkondu zen lehen aldiz 1820an, eta harekin sei seme-alaba izan zituen: João António, Antónia, Alfredo, Maria, Ana eta Ema. 1830ean, Francisco Teixeira Henriquesekin ezkondu, eta harekin ume bakarra izan zuen, Miguel Pusich Henriques Teixeira. 1836an hirugarren aldiz ezkondu zen, oraingoan José Roberto de Melo Fernandes e Almeidarekin. Lau seme-alaba izan zituen António Pusich de Melo, Antónia Pusich de Melo, Ana Isabel Filomena Pusich de Melo eta Maria Amélia Pusich de Melo.
Pusichen olerkigintzak eragin handia izan zuen Portugaleko erromantizismoan.
Egunkari bat sortu eta zuzendu zuen Portugaleko lehen emakumea izan zen. Bere kolaborazioetan bere benetako izena erabili zuen, eta ez ezizen bat garai hartan ohikoa zen bezala, eta horretan ere aitzindaria izan zen.
Bere kolaborazioak hainbat aldizkaritan argitaratu ziren, hala nola Paquete do Tejo, Revista universal lisbonense: gizarte estudioso baten interes fisiko, moral eta literarioen aldizkaria eta Almanach-en. Horrez gain, A assemblea litteraria, A Beneficência eta A Cruzada aldizkarien zuzendari eta jabe izan zen.
Nazioarteko IKTen erabilpenaren nesken eguna
IKTen alorreko Nesken Nazioarteko Egunaren helburua da neska eta emakume gazteak animatzea IKTak erabiltzera, beren inguruko mutilek beste, gutxienez. Alor honetan dagoen genero arrakala ezabatzeko ospatzen da urtero munduko hainbat tokitan, apirileko laugarren ostegunetan.
Telekomunikazioetan espezializatutako Nazio Batuen erakundearen adar batek sortu zuen nazioarteko egun hau. Helburua da nesken eta emakumezko gazteen bokazio teknologikoak bultzatzea eta generoen arteko arrakala digitala murriztea. Halaber, neskak animatzea eta motibatzea karrera teknologikoetan parte har dezaten, bai prestakuntza arautuan, bai profesionalean, baita aisialdiko edo bestelako jardueren eremuetan ere.
2016ko urtarrilean, Europar Batasuneko lanbide teknologikoetako enpleguari buruzko datuak jakinarazi ziren: lanpostuen % 80 gizonek eta % 20 emakumeek betetzen zituzten 2014an, Eurostaten arabera. Genero arrakala digitala oso handia zen.
IKTetan Nesken Nazioarteko Eguna ospatu zen lehen aldia 2011ko apirilaren 21a izan zen. Aurreko urtean hartu zen egun hau ospatzeko erabakia.
Fliskorno
Fliskornoa edo buglea (flügelhorn) saxhornoen familiako sopranoa. Si ♭ instrumentua da. Itxuraz, tronpetaren antza du, baina tutu konikoa du, eta soinu gozoagoa. Jazzean eta bandetan erabiltzen da batez ere.
Fliskornoak tronpeta edo kornetarena baino soinu ilun, leun eta biribilagoa ateratzen du. Tronpetaren antzeko arintasun-maila du, baina erregistro altuan zailagoa da kontrolatzea.
Ignacio García López
Frente de Juventudes erakundean hasitakoa, Bizkaiko gobernadore zibila izan zen. Adolfo Suárezen aldekoa, 1976an azken Mugimenduaren Idazkari Nagusi-Ministro bihurtu zuen. Hurrengo urtean, senatari izendatu zuten. 1979an Madrilen Zentro Demokratikoaren Batasunaren koordinadorea izan zen.
Monroe (Hego Dakota)
Monroe Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Turner konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Dipodomys insularis
Dipodomys insularis Dipodomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Dipodomyinae azpifamilia eta Heteromyidae familian sailkatuta dago.
Izkirimiri
Izkirimiri, tortiko, txiste edo zirto bat barregura eragiteko asmoarekin kontatzen den istorio laburra, esaera edota hitz sorta da. Ez da broma edo gagarekin nahastu behar, azken bi hauek ahozkoak ez direlako, baizik eta ikustekoak.
Izkirimiri motak
Izkirimiriak duten gaiaren arabera taldetan sailka daitezke:
Askotan, testuinguru batean barregura sortzen duten zirtoek beste testuinguru batean grazia gutxi dute, edo batere ez. Tortikoek erakusten dute kontalariari buruz zer den barregarri une eta toki jakin batean.
Palmetto (Georgia)
Palmetto  Georgiako estatuko hiri bat da. Chatham konderrian kokatua dago. 2010ean 4,488 biztanle zituen, 29.48 kilometro koadrotan banatuta.
Dipodomys margaritae
Dipodomys margaritae Dipodomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Dipodomyinae azpifamilia eta Heteromyidae familian sailkatuta dago.
Kaliforniako golkoan dagoen Santa Margarita uharteko endemismo bat da.
Varanus salvadorii
Varanus salvadorii Varanus generoko animalia da. Narrastien barruko Varanidae familian sailkatuta dago.
Enhydris vorisi
Enhydris vorisi Enhydris generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Payola
Mikel Lopez "Rubio" baxujoleak, 2008ko maiatzaren 29an taldea utziko zuela adierazi zuen, "arrazoi pertsonalengatik". Bere ordez, David González bizkaitarra sartu zen taldean, PiL.T. talde entzutetsuaren azkenengo urteetan. Diskoa bera, Steve Albini ingeniari amerikarrarekin grabatu eta nahastu zuten, Chicagoko Electrical Audio estudioan. Beste behin ere, Rise Against taldeko Tim McIlrath abeslariak bere laguntzatxoa eskaini du disko honetan, nahiz eta ez izan Denak ez du balio abesti ezagunean bezain kolaborazio pisuzkoa.
Seigarren disko honen izena, "Payola", spanglishetik datorren hitzetik hartua da. Hitz honek, "Pay for a rolla" esan nahi du, hau da, talde batek eskupekoa ematea irratiko esatariei, bertan abesti hori beste batzuen gainetik jar dezaten.
Hilberten problemak
Hilberten problema David Hilbert matematikari alemaniarrak 1900ean argitaratutako 23 matematika-problema dira. Denak zeuden argitu gabe une hartan, eta hainbatek eragin handia izan zuten XX. mendeko matematiketan. Hilbertek hamar problema aurkeztu zituen (1., 2., 6., 7., 8., 13., 16., 19., 21. eta 22.a) Parisen, Matematikarien Nazioarteko Biltzarrean, abuztuaren 8an Sorbonan hitz eginez. 23 problemaen zerrenda osoa geroago argitaratu zen, 1902an, Amerikako Matematika Elkartearen Aldizkarian.
Imanol Elías Ayllón
Imanol Elías Ayllón, (Iruñea, 1990eko abuztuaren 17a) nafar futbolaria da, atezain moduan aritzen dena.
Hilberten problemak
Problemen izaera eta eragina
Hilberten problemak gai eta zehaztasunean oso anitzak ziren. Horietako batzuk behar bezain zehatz aurkeztu ziren baiezko edo ezezko erantzun argia emateko, hala nola hirugarren problema, ebazten lehena izan zena, edo zortzigarren problema (Riemann-en hipotesia), oraindik ebatzi gabe dagoena. Beste probelma batzuetan, adibidez bosgarrenean, adituek tradizioz interpretazio bakarra adostu dute, eta onartutako interpretazioari irtenbide bat eman zaio, baina elkarren artean lotura estua duten eta konpondu ez diren arazoak daude. Hilberten beste baieztapen batzuk ez ziren behar bezain zehatzak problema jakin bat zehazteko, baina gaur egungo zenbait problemari erreferentzia egiten dietela dirudite. Adibidez, 9. problema. Beste problema batzuk, hala nola 11. eta 16. problemak, gaur egun loratzen ari diren azpikultura matematikoei buruzkoak dira, hala nola forma koadratikoen teoriak eta kurba aljebraiko errealak.
Bi arazo ez daude konponduta, eta, gainera, arau modernoen bidez konponezinak izan litezke. Seigarren arazoa fisikaren axiomatizazioari buruzkoa da, eta badirudi XX. mendeko garapenek helburu hori urrunagokoa eta garrantzi gutxiagokoa bihurtzen dutela Hilberten garaietan baino. Era berean, 4. problema geometriaren oinarriei buruzkoa da, eta, gaur egun, lausoegitzat jotzen da behin betiko erantzuna eman ahal izateko.
Imanol Elías Ayllón
Estatistikak
''2019eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Hilberten problemak
Problemen izaera eta eragina
Beste 21 problema guztiek arreta handia jaso dute, eta XX. mendearen amaieran arazo horiei buruzko lanak oraindik garrantzi handikotzat jotzen ziren. Paul Cohenek Fields Domina jaso zuen 1966an, lehen arazoari buruz egindako lanagatik, eta 1970ean Yuri Matiyasevichek (Julia Robinson, Hilary Putnam eta Martin Davisen lana osatuz)  hamargarren arazoaren konponbide negatiboak ere antzeko txaloak eragin zituen. Arazo horien hainbat alderdi oso interesgarriak dira gaur egun ere.
24. problema
Hilbertek 24 arazo idatzi zituen bere zerrendan, baina horietako bat ez sartzea erabaki zuen argitaratutako zerrendan. "24. arazoa" (probaren teorian, sinpletasunaren eta metodo orokorren irizpideari buruz) Rüdiger Thiele historialari alemanak 2000. urtean Hilberten eskuizkribuaren jatorrizko oharretan aurkitu zuen.
Sekuelak
1900az geroztik, matematikariek eta matematika-erakundeek arazoen zerrendak iragarri dituzte, baina, salbuespen gutxi batzuekin, ez dute Hilberten problemek adinako eraginik izan, ez eta halako lanik sortu ere.
Salbuespen bat André Weilek 1940ko azken urteetan egindako hiru konjetura dira (Weilen konjeturak). Geometria aljebraikoaren, zenbakien teoriaren eta bien arteko loturen eremuetan, Weilen konjeturak oso garrantzitsuak izan ziren. Lehenengoa Bernard Dworkek probatu zuen. Alexander Grothendieckek ere lehenengo bien proba eman zuen, guztiz ezberdina den bide bat erabiliz (kohomologia jarraitua). Weilen konjeturetako azkena, eta sakonena, (Riemannen hipotesiaren analogo bat) Pierre Delignek egiaztatu zuen. Grothendieckek eta Delignek Fields domina jaso zuten. Weilen konjeturak, ordea, Hilberten problema bakar baten gisakoak ziren, eta Weil-k inoiz ez zituen proposatu matematika guztietarako programa gisa..
Paul Erdõsek ehunka problema matematiko planteatu zituen, milaka agian, horietako asko sakonak. Erdõsek askotan sari monetarioak eskaintzen zituen; sariaren tamaina arazoaren zailtasunaren araberakoa zen.
Milurtekoaren amaierak, Hilberten arazoen iragarpenaren mendeurrena ere bazena, aukera natural bat eman zuen "Hilberten problema multzo berri bat" proposatzeko. Zenbait matematikarik onartu zuten erronka, bereziki Fields saria jasotako Steve Smalek. 18 problemako zerrenda bat proposatu zuen, Vladimir Arnoldek egindako eskaerari jarraiki.
Gutxienez komunikabide nagusietan, Hilberten problemen XXI. mendeko analogoa Milurteko Sariak dira, 2000. urtean Clay Matematika Institutuak aukeratutako zazpi arazoren zerrenda. Hilberten arazoek ez bezala (sari nagusia Hilberten mirespena, bereziki, eta matematikariena, oro har, baitzen), XXI. medeko problema bakoitzak milioi bat dolarreko saria du. Hilberten arazoekin bezala, sariaren arazoetako bat (Poincaréren aierua) arazoak iragarri eta berehala konpondu zen.
Jose Alberdi Elorza
Jose Manuel Alberdi Elorza, izengoitiz Burruntxali (Azkoitia, Gipuzkoa, 1922ko maiatzaren 29a - Dénia, Alacanteko probintzia, 2008ko urtarrilaren 19a), gipuzkoar eskultorea izan zen.
Biografia
Zura lantzeari lotu zitzaion bere jaioterrian, eta hornidura tradizionalen arloan lan egin zuen. Hamahiru urte zituela, Donostiara joan zen Marrazki eta Eskultura ikasketak egitera Arte eta Ofizioen Eskolan. 1937an, Espainiako Gerra Zibila tarteko, Ingalaterrara erbesteratu zen, eta urte berean Maidenheadeko Arte Eskolan sartu zen.
Hilberten problemak
Sekuelak
2008an, DARPAk bere 23 problemen zerrenda iragarri zuen, eta horrek aurrerapen matematiko handiak ekar zitzakeela uste zuen, "Garapen Departamentuaren gaitasun zientifiko eta teknologikoak indartuz".
Laburpena
Hilberten arazoetatik, 3., 7., 10., 14., 17., 18., 19. eta 20. problemek ebazpenak dituzte, eta horiek matematika-komunitatearen adostasunez onartzen dira. Bestalde, 1., 2., 5., 6., 9., 11., 15., 21. eta 22. problemek onarpen partziala duten soluzioak dituzte, baina nolabaiteko eztabaida dago arazoak konpontzen dituzten ala ez erabakitzeko.
Jose Alberdi Elorza
Biografia
Bigarren Mundu Gerran lantegi batean lan egin behar izan zuen eta Ingeniaritza ikasketak egiten ere jardun zuen. 1965. urtean Euskal Herrira itzuli eta Orion jardun zuen bere eskultura-lanetan.
2006an bere obra Azkoitiko herriari utzi zion.
Ingalaterrako erakusketarik garrantzitsuenetan erakutsi izan zituen bere lanak, baita hainbat sari irabazi ere. Beste hainbat herrialdetako erakusketetan ere izan zen, hala nola Basileako Fitan, Parisko FIACen, AEBetan, Madrilgo Arcon eta Bilboko Arte Eder Museoan.
Hilberten problemak
Laburpena
Hori horrela izanda, 8. (Riemann-en hipotesia), 12., 13. eta 16. problemak ebatzi gabe daude, eta 4. eta 23.a, berriz, lausoegiak dira ebatzi gisa deskribatzeko. Erretiratutako 24, problema ere mota horretakoa litzateke. 6. problema fisikako arlokoa da, ez matematikakoa.
Arazoen taula
Hauek dira Hilberten 23 problemak:
Merlas
Merlas Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Merlas udalerrian erroldatutako biztanleak 470 ziren. Familiak 181 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 45 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 66 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 264 etxebizitza zeuden, 188 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 59 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 256 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 188 etxebizitza nagusietatik 166 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 115 etxek bost zituzten. 139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 71 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 296 ziren, horien artean 219 aktiboak ziren eta 77 inaktiboak ziren. 219 pertsona aktiboetatik 203 lanean zeuden (107 gizon eta 96 emakume) eta 15 langabezian zeuden (7 gizon eta 8 emakume). 77 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Merlas udalerrian 197 unitate fiskal zeuden, 497,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.913 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.