cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Howard Phillips Lovecraft
Askok XX. mendeko beldurrezko eta zientzia-fikziozko literatura generoaren iraultzaile nagusitzat dute, ondorengo idazleetan sekulako eragina izan baitu. XIX. mendearen amaieran ordurarte modan zeuden beldurrezko eleberri gotikoen gainbeheran eman zen, jada irakurleek etxalde sorginduak, hilerriak eta mamuen inguruko kontakizun eta ipuin klasikoak oso irakurriak baizituzten. Lovecraften originaltasun eta berrikuntza nagusia, bere eleberrietan gizateria eta Lurretik haratago zeuden estralurtar eta antzinako jainkoak gehitzea izan zen, natura eta gizakien ezagutza eta mugetatik haratago zeuden behin betiko izaki ahalboteredunak. Bere idazlanek literaturaren alorra gainditu eta musika eta zineman ere eragina izan dute, horrela bada, abesti, film eta telesail ugari sortzeko oinarri ere izan dira.
Bestalde, ez zen jendartean egotearen batere zale, bere ezohiko izaerak eta bizialdian izan zuen bizitza xume eta isolatuak ere, urteen poderioz, harenganako literaturazaleen nahiz jarraitzaileen erakarpena oraindik eta gehiago areagotu dute.
Haurtzaroa eta gaztaroa
1890eko abuztuaren 20ean, Rhode Island estatuko Providence hirian jaio zen, Winfield Scott Lovecraft (1853–1898) eta Sarah Susan (Susie) Phillips Lovecraft (1857–1921) senar-emazteen seme bakarra. Winfielden lanbidea zein zen zehaztea zaila den arren, Sonia Greene, Lovecraften emaztea izango zenaren arabera, Gorham Manufacturing konpainian saltzaile ibiltaria litzateke. Aldiz, Susieren familiak ezkontzaren unean funtsezko baliabide ekonomikoak lituzke, bere aita zena, Whipple Van Buren Phillips, hainbat negozio nabarmenetan buru-belarri sartua baitzen. 1893ko apirilean, Chicagoko hotel batean gertaera psikotiko bat jasan ostean, Winfield aita Providenceko Butler ospitalean barneratua izan zen. Aurreko Winfielden gertaera psikotikoaren berri Ospitalera nork eman zuen argi egon ez arren, medikuen txostenen arabera gertaera hori jazo eta hurrengo urte betean "zenbait alditan gauza bitxiak esaten eta egiten" omen zituen. Winfield bost urtez Butler ospitalean barneratua egon zen, 1898an hil zen arte. Bere heriotz ziurtagirian buruko nahasmen edo paralisi orokorraren ondorioz hil omen zen, alegia, sifiliaren azken fasea. Susiek ez zuen inoiz gaixotasun horren sintomarik izan, horrek gurasoen arteko harremanaren intimitateari buruzko galderak sorrarazi zituen. 1969an Sonia Greene, Susie "ez nazak ukitu" motako emaztea zela eta Winfield saltzaile ibiltaria izanik, "bere sexu gozamenak topatu ahal zitzazkeen lekuetan hartzen zituela" baieztatzera ausartu zen. Sonia iritzi hau izatera nola iritsi zen guztiz ezezaguna da, halere 1937an Lovecraft berak gutun batean bere ama "ez nazak ukitu" gisa deskribatu zuen, haurtzaroaz geroztik Lovecraftekin inongo kontaktu fisikorik izatea ekidin baitzuen. Hau Susiek aitak bere lehen eromen krisialdia jasan ondorengo Lovecraft gaztearekin izan zuen jokaeraren guztiz aurkakoa da, familiaren lagunen aipamenen arabera, Susiek Lovecrafti mainak egin eta inoiz bere begi bistatik ez galtzerako muturreko joera izan baitzuen. Bere bizitzan zehar, Lovecraftek bere aita paralisi egoera batean gailendu zela aipatu zuen, lo ezin egina eta gehiegizko lana zela eta, eta heriotzararte egoera horretan mantendu zela. Lovecraft bere aitaren gaixotasunari buruz ezjakin mantendu ote zen edota bere ondorengo gaiari buruzko aipamenak nahitan gezurrezkoak ote ziren ezezaguna da.
Ezkontza
Lovecraften izebak Soniarekin zuen harremanaren aurka agertu ziren. 1924ko martxoaren 3an Lovecraft eta Greene ezkondu eta Brooklyn auzoko Flatbush etorbideko 793. zenbakira lekualdatu ziren; Sarak Lovecrafti Providencetik ateratzen on egingo ziola pentsatu eta horretarako babes ekonomikoa emateko prest agertu zen. Greene, aurrez ere ezkondua egon zen, eta gerora Lovecraft maitale bikaina zela aitortu zuen, nahiz eta harremanaren alor guztietan berak lehen pausua eman zuen. Sararen ustez, Lovecraften izaera pasiboaren atzean haren amak emandako heziketa zakarra legoke. Bestalde, emazteak etxean sukaldatutako jakien ondorioz Lovecraftek bere pisua 90 kg-ra (200 lb) areagotu zuen.
Estualdi ekonomikoak
Ezkondu eta denbora gutxira, Greenek bere negozioak galdu eta bere diruak banku baten lurjotzearekin batera galdu ziren, gainera bera ere gaixo jarri zen. Lovecraftek lan erregularren bidez bere emazteari laguntzen saiatu zen, baina aurrez batere lan eskarmenturik ez izatean, lanerako merkatal trebezia frogagarririk ez izatea suposatu zuen. Maila baxuko langile gisa hainbat saiakera egin ostean, bere lan bilaketa hutsala bilakatu zen. Weird Tales aldizkariko zuzendariak argitalpena negozio moduan jartzen saiatu eta Lovecrafti argitaratzaile lanpostua eskeini zion, baina Chicagora ez zuela lekualdatu nahi eta uko egin zion; 34 urteko idazleak zuzendariari gutun bidez honakoa idatzi zion: "pentsa horrelako mugimendu batek adineko antikuario bati zer tragedia ekar lekioken". Farnsworth Wrightek Baird zuzendaritzan ordezkatu zuen, aurrez Lovecraftek Wrighten idaztziak kritikatuak zituen. Wrightek maiz Lovecraften aurkezpenak atzera bota zituen.
Idazlan nagusiak
Lovecraften idazlan nagusien kronologia, berak ezarria:
Bentley (Illinois)
Bentley Illinoiseko hiri bat da. Hancock konderrian kokatua dago. 2010ean 35 biztanle zituen, 0.37 kilometro koadrotan banatuta.
Elia Garci-Lara Catalá
Elia Garci-Lara Catalá (Valentzia) espainiar asmatzailea izan zen. 1890ean, garbigailu mekaniko bat diseinatu eta patentatu zuen. Haren prozesuak zenbait etapa zituen, 10711 patente zenbakiarekin, historiako lehen garbigailutzat har daitekeena. Garbitze-sistema integrala edo funtzio anitzeko gailua zen, garbitze-fase guztiak arropa tolestu arte egiteko aukera ematen zuena, eta horrek eskuz garbitzeko prozesua hobetzen zuen. Asmakizuna patentatu arren, ez zen inoiz merkaturatu.
Hainbat makinaz osatutako gailua zen, eta, horri esker, arropa sailkatu, prestatze-garbiketa egin, lixibaz saponifikatu, xaboiarekin garbitu, urberritu, xukatu egiten zen hidro-erauzgailu zentrifugo baten bidez, aire zabalean edo aire beroaren bidez berogailu batek lehortzen zuen, arropa lisatu, prentsatu eta, azkenik, tolesten zen.
3051 Nantong
3051 Nantong asteroide baten izena da. abenduaren 19an aurkitu zuen Purple Mountain Behatokia-ek Nanking Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1974 YP izena zeraman. Ondoren Nantong, Txinako Jiangsu probintzian kokatutako prefektura mailako hiria omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3051 Nantong asteroidearen orbitak batezbeste 2,593 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,924 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,263 distantziara. Eszentrikotasuna 0,258 da, eta makurdura orbitala 13,36ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.3 da.
Konstantin Tsiolkovski
Konstantin Eduardovitx Tsiolkovski (Izhevskoie, Errusiar Inperioa, 1857ko irailaren 17agreg./irailaren 5ajul. - Kaluga, Errusiako SESF, Sobietar Batasuna, 1935eko irailaren 19a) zientzialaria eta asmatzailea izan zen. Aerodinamikari buruzko ikerketa sakonak egin ondoren, astronautikaren inguruko arazoak aztertu zituen. 1898. urtean frogatu zuen espazio ontzien propultsiorako isurkari karburatuak egokiagoak direla solidoak baino. 1903. urtean, Moskuko Teknika aldizkarian, espazio-ontzi baten hegaldiari buruzko lan bat aurkeztu zuen. Ikerlan hau 20 urte geroago argitaratu bazuten ere, espazio-ontzien propultsioari buruzko aurrenetako lan garrantzitsua izan zen.
Benton (Illinois)
Benton  Illinoiseko hiri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 7,087 biztanle zituen, 14.2 kilometro koadrotan banatuta.
Harttia dissidens
Harttia dissidens Harttia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Joanes Aragoikoa
Joanes Aragoikoa (1330 - Bilbo 1358ko ekainaren 12a), Aragoiko infante, Elxeko jauna eta Bizkaiko jaunagaia izan zen.
Biografia
Alfontso IV.a Aragoikoa eta Leonor Gaztelakoaren, Fernando IV.a Gaztelakoaren alaba, semea zen.
1354an Elisabet Larakoa, Joanes Nuñez IV.a Larakoaren alaba, ezkondu zuen. Alaba bi izan zituzten:
Bere lehengusuak, Petri I.a Gaztelakoa, bere hilketa agindu Bilbon hil zuten.
Elduainalde
Elduainalde Berastegiko auzoa da, herriaren ipar-mendebaldean, Elduainekin mugan, Larre mendiaren mendebaldeko magalean.
Iñigo Fernández de Velasco
Iñigo Fernández de Velasco Mendoza (?, 1462 - Madril, 1528ko irailaren 17a), IV. Haroko konde, VIII. Gaztelako kondestable, II. Fríasko dukea izan zen. Granadako Erresumako konkistan eta Alpujarrasetan borrokatu zuen. Karlos I.a Espainiakoaren koparia, 1518an Urrezko Ardi-larruaren Ordena izan zuen.
Enperadorea Alemaniara joan zenean, Espainiako gobernadore izendatu zuen Adriano Utrechtekoa kardinala eta Fadrique Enríquez almirantearekin batera. Gaztelako Komunitateen Gerran erregezaleak zuzendu zuen Villalarko guduan. 1521ean, nafar armada menderatu zuen Noaingo guduan eta baita 1523an Hondarribiko setioan ere.
Gipuzkoako kapitain jenerala izan zen eta Frantzisko I.a Frantziakoa borrokatu zuen.
Mary Chapin Carpenter
Mary Chapin Carpenter (Princeton, New Yorkeko estatua, 1958ko otsailaren 21a) estatubatuar country eta folk musika kantautore bat da.
Avesta
Avesta, antzinako Persiako testu sakratu bilduma bat da, zoroastrismo izeneko erlijioarenak eta avesteraz idatzita. Egundaino kontserbatu den Avesta, testu liturgiko bilduma bat da, Avesta osoaren laurdenera iristen ere ez dena, sasanidar garaian bildua izan zen bezala. Avesta Handiaren deskribapen bat, 21 Nask edo liburuz osatua Denkard edo "erlijioaren entziklopedia"ko zortzigarren eta bederatzigarren liburuetan igorri zaigu.
Jada XIX. mendean, egundaino iritsitako testuen artean, liturgiaren bihotza den zati txiki bat dagoela aurkitu zen, gainontzeko Avestarena baino askoz antzinakoagoa den hizkuntza batean idatzitakoa. Zati hauek gathak edo "Kantuak" dira, ereserki vedikoen antzeko bertsotze mota batean, eta Yasna Haptanhaiti, hizkuntza berean idatzia baina hitz lauan. Antzinakoagoak diren zati hauek, Zaratustra edo Zoroastrori ematen zaizkio tradizionalki, baina pertsonaia honen historikotasuna zalantzan jartzeko modukoa da, eta gathen egilea bera izatea, mito akademikoaren barnean geratzen da.
Ez dago Avestaren edizio oso bakar bat ere. Erabiliena eta hoberena, Geldnerrena da, antzinakoagoa den Westergaardena osoagoa den arren, Europako liburutegietan dauden eskuizkribuak erabiltzen baditu ere. Itzulpen fidagarriak gutxi gora-behera osoak, Darmesteterrena frantsesera eta Wolffena alemanierara dira. Ez dago gaztelaniarako itzulpen fidagarririk.
Bildumak
Avesta liturgikoa hiru bilduma handiz osatua dago:
Sinomicrurus japonicus
Sinomicrurus japonicus Sinomicrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Braithwaiteita
Ezaugarriak
Braithwaiteita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Woodruff (Utah)
Woodruff Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Rich konderrian kokatuta dago, Utah estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Loganiaceae
Loganiaceae Gentianales ordenako izen bereko landare loredunen familia da. 13 genero hartzen ditu ordena honek; landare apaingarriak dira batzuk, eta zenbait ADN mota ateratzen dira beste batzuetatik.
Belle Center (Ohio)
Belle Center Ohioko herri bat da. Logan konderrian kokatua dago. 2010ean 813 biztanle zituen, 1.8 kilometro koadrotan banatuta.
Woodmohr (Wisconsin)
Woodmohr Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Chippewa konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sogliano al Rubicone
Mugakideak
Sogliano al Rubiconek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Harttia duriventris
Harttia duriventris Harttia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Jura
Jura Borgoina-Franche-Comté eskualdeko departamendua da (39), Indre eta Loira ibaiak zeharkatua. Prefektura Lons-le-Saunier hirian dago.
Mugakide ditu Doubs, Saona Garaia, Côte-d'Or, Saona eta Loira eta Ain departamenduak eta Suitzako Vaud kantonamenduan.
Ivan Koljević
Ivan Koljević (serbieraz: Иван Кољевић; Cetinje, 1984ko ekainaren 30a -) Montenegroko saskibaloi jokalaria da, ACBko Bilbao Basket taldean ibilitakoa.
Oilasko gazi-gozo
Oilasko gazi-gozoa sino-estatubatuar gastronomian ohikoa den sukaldaritzako errezeta da.
Oilaskoa, funtsean, fingers edo oilasko-zerrenda frijituak dira. Txerri gazi-gozoak ez bezala, plater honek ez du baliokide bat Txinako sukaldaritzan, ia soilik Ipar Amerikakoa da, nahiz eta munduko beste toki batzuetako jatetxe txinatarretan ere maiz aurkitzen den. Saltsa gazi-gozoarekin zerbitzatzen da, batzuetan ananarekin, piper berdearekin edo gereziekin batera.
Diofanto Alexandriakoa
Bizitza
Alexandrian jaio zen, ezer gutxi dakigu bere bizitzaz zendu zen adina izan ezik, greziar antologian gordetako asmakizun eran idatzitako epitafio honi esker.
Epitafio hori egia bada, zenbat urtez bizi izan zen Diofanto?
Horren arabera, Diofanto 84 urte zituela hil zen.
Metavanuralita
Metavanuralita oxido motako minerala da eta carnotita taldearen kidea da.
Hans Christian Ørsted
Hans Christian Ørsted ( ahoskatua; batzutan Oersted idatzia; Rudkøbing, 1777ko abuztuaren 14a - Kopenhage, 1851ko martxoaren 9a) danimarkar fisikari eta kimikari bat izan zen, Immanuel Kanten pentsamenduak eta Naturaren filosofiak eragindakoa.
Metavanuralita
Ezaugarriak
Metavanuralita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Hans Christian Ørsted
1820an elektrizitatearen eta magnetismoaren arteko erlazioa aurkitu zuen bere ikasleen aurrean egindako esperimentu batean. Korrontedun hari batek iparrorratz bateko orratza mugi zezakeela frogatu zuen. Ondorioz, elkarrekintza zegoen indar elektrikoen eta magnetikoen artean, garai hartan aurkikuntza iraultzailea izan zena. Ampèrek Ørsteden esperimentuak ezagutu zituen, geroago elektromagnetismoaren teoriaren abiapuntua garatzen lagundu ziotenak.
Hemidactylus arnoldi
Hemidactylus arnoldi Hemidactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Kinshasa (udalerria)
Kinshasa Kinshasako udalerria da. Hitz egiten den hizkuntza Lingala da. 2004ean 164.857 biztanle zituen guztira.
Pontoiko zubia
Pontoiko zubia (gazteleraz El Pontón ere deitua) Bolueta eta Abusu auzo bilbotarrak lotzen dituen pasabidea da, barnealdetik hasita Bilboko itsasadarraren gainean dagoen lehenengoa dena. Pontoi Bidetik etorria, Boluetatik, Santa Isabel (Ollargan) inguruan amaitzen da zehazki, bestaldean gaur egungo Abusuko ikastola dagoelarik (Abusu Ikastola), El Pontón okindegia zenaren eraikina hain zuzen ere, aurretik El Pontón errota ren kokaleku ere izan zena.
Oinezkoentzat eta ibilgailuetarako eraikita dago. Aurretik, Arratiako tranbia ren zubia izan zen inguru hortan. Espainiako estatuan porlan armatuz egindako lehen zubia izan zen hori.
2014an estalkia gehitu zitzaion oinezkoentzat dituen bi espaloietako bati, itsasotik gertuen dagoen aldean.
3052 Herzen
3052 Herzen asteroide baten izena da. abenduaren 16an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1976 YJ izena zeraman. Ondoren Aleksandr Herzen (1812-1870), errusiar filosofo eta idazlea omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3052 Herzen asteroidearen orbitak batezbeste 2,374 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,939 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,809 distantziara. Eszentrikotasuna 0,183 da, eta makurdura orbitala 3,9ºkoa da.
Mandarina
Mandarina garrazki espezietako fruitu bat da, mandarinondo zuhaitzekoa. Hesperidio familiako fruitua da, eta bere bulba zukudun lakain ugariz osatua dago, eta C bitamina, flabonoide eta koipe esentzialetan oparoa da. Laranja fruituaren antza gehien duen garrazkia da, nahiz bere mota gehienetan eta laranja baina txikiagoa, zaporetsuagoa eta mandarina-azala kentzeko errazagoa izan, gainera proportzioan laranjak baina pitin bat azidotasun gutxiago eta azukre sinple kopuru handiagoak ditu.
Asian jatorria du, eta bere izena antzinako Txinako mandarin funtzionarioen jantzi koloretsuei zor diola uste da. Gaur egun munduko mandarina ekoizle handienak Txina, Espainia, Brasil, Japonia eta Maroko dira.
Denys Prokopenko
Denys Hennadiiovytx Prokopenko (ukraineraz: Дени́с Генна́дійович Прокопе́нко) (Ukraina; 1991ko ekainak 20) Ukrainako ofizial militarra da, Ukrainako Guardia Nazionaleko teniente koronela da, bai eta Azov Batailoiko Komandantea ere. 2014tik, aktiboki borrokatu du Ukrainaren lurraldearen defentsan Errusiaren eta errusiazaleen indarren aurka Donbassen, egun diharduen guda errusiar-ukrainarrean.
2022ko Ukrainako inbasio errusiarrari erantzunez, Prokopenko lider bezala altxatu zen, Mariupol errusiar setiotik defendatzeko helburuarekin. Gatazkaren lehen lerroan izan zuen lidergo-paperagatik, Ukrainako Heroi titulua eman zioten 2022ko martxoan.
Prokopenko Redis bezala ere ezaguna da (ukraineraz: Ре́діс); gainera, bere menpekoek, modu informalean, "Redis anaia" edo "Redis kamarada" gisa jotzen omen dute ere (ukraineraz: Дру́же Ре́діс).
Bizitza
Denys Prokopenko finiar kareliar jatorrikoa da. Bere aitona izan zen Finlandiako Defentsa Indarretan zerbitzatzen biziraun zuen bere familiako kide bakarra, Sobietar Batasunak Finlandia inbaditu zuenean 1939–1940ko Neguko Errusia-Finlandia Gerran. Finlandiarrek Armada Gorriaren aurka borrokatu zuten independentzia nazionala zaintzeko; baina, horren ondorioz, sinaturiko Moskuko Bake Hitzarmenaren ondorioz, Finlandiak Errusiaren esku utzi behar izan zuen Karelia finlandiar historikoaren zati handi bat zein bertako biztanleak –eta Kareliako auziari hasiera emanez–. Horregatik, Prokopenkok uste du Ukraina Moskuren inperialismo errusiarretik defendatzeko egiten duen borroka kontu pertsonala dela, bere familia-historiarekin estuki lotuta dagoena:
Kieveko Unibertsitate Linguistiko Nazionaleko Filologia Germanikoko Departamentuan graduatu zen, eta bertan ere lizentziatu zen ingelesaren irakaskuntzako espezialitatean. Kiroletan ere aritzen zen, bai eta Dynamo Kyiv futbol-taldeko futbolzale sutsuenetako bat zen –"ultra" izenez ezagunak–.
Zerbitzu militarra
2014az geroztik, Donbasseko Gerran parte hartu du; gainera, 2017ko irailean, Azov Batailoiko pelotoi baten eta konpainia baten agintea lortu zuen. 2016ko uztaileko elkarrizketa batean, Prokopenkok bere tropetan ikuskatu zituen gaitasun militarren hobekuntza deskribatu zuen: "gure misioa armada mota berri bat eraikitzea da. Antzinako eskuadroiko gizon asko galdu ditugun arren, gizon-kantitatean eta -kalitatean hazi egin gara. Borrokarako diziplina eta eraginkortasuna hobetu egin dira. Lehen aire konprimituko pistolekin eta eskopeta laburrekin funtzionatzen genuen; orain, berriz, tanke-talde taktikoekin, ibilgailu blindatuekin eta artilleria-laguntzarekin lan egiteko aukera dugu. Gure doktrina zientifiko militarra pixkanaka garatu dugu, praktikatik hasita, ez teoriatik. Entrenamenduetan eta borroketan, mutilek arma txikien taktika eta nagusitasuna menderatu zuten. Aukera berri asko zabaldu ziren guretzat: modu independentean jardun dezakegu frontean, borroka-operazioetan etengabe huts egiten diguten beste azpiunitaterik gabe. "
Mariupolgo setioa
Errusiak Ukraina 2022an inbaditu zuenean, Prokopenkok bideo-mezu bat grabatu zuen martxoaren 7an, Ukrainako zerua ixteko eskatuz, Mariupolen kolapso humanitarioa saihesten laguntzeko; izan ere, "etsaia gerra-arauak hausten ari da biztanleria zibila bonbardatzean eta hiriaren azpiegitura suntsitzean; etsaia Mariupol beste genozidio baten menpe jartzen ari da."
Martxoaren 19an, Volodymyr Zelensky Presidenteak Ukrainako Heroi titulua eman zien Mariupolen defentsa zuzendu zuten bi unitatetako komandanteei: Prokopenko eta Itsas Armada Banatuko 36. Brigadako komandante zen Volodymyr Baraniuk koronela. Denys Prokopenko komandanteak ohore handiena jaso zuen "erakutsitako ausardiagatik, etsaiaren erasoei aurre egiteko taktika eraginkorrengatik eta Mariupol hiri heroikoaren babesagatik".
Maiatzaren 11n, Frantzisko aita-santua Vatikanoan bildu zen Azov Batailoiko soldaduen bi emazteekin, Kateryna Prokopenko eta Julia Fedosyuk.
Maiatzaren 16an, Prokopenkok hirugarren mezu bat argitaratu zuen sare sozialetan, esanez "bizitzak salbatzeko, Mariupolgo soldadu guztiak, Aginte Militar Gorenaren erabakia aplikatuz, eta ukrainar herriaren babesaren esperoan" Azovstal Siderurgiatik zauritutako soldadu ukrainarrak "ebakuatu" zituztela Novoazovsk hirira, DHEk kontrolatuta, tratamendua jaso zezaten.
Tredozio
Tredozio Italiako udalerri bat da. Forlì-Cesenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Tredoziok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Beatriz Arzamendi
Beatriz Arzamendi Zeziaga (Arrasate, 1961eko urtarrilaren 24a) gipuzkoar musikagilea da.
Arrasate Musical Akademian hasi zituen Musika ikasketak, eta biolina landu zuen bereziki. Ondoren, Donostiako Goi Kontserbatorioan eta Madrilgo Goi Errege Kontserbatorioan jarraitu zituen bere ikasketak. Harmonia, Kontrapuntu eta Konposizioko goi-mailako irakasle titulua eta Abesbatza eta Orkestren Zuzendaritza titulua eskuratu zituen Madrilen. 1985ean, Madrilgo Udaleko Musika Liburutegiko Ganbera Orkestra sortzeko lanean ibili ondoren, bertan dihardu, eta lehendabiziko biolina da. 2006. urtetik aurrera emakume konpositoreen musikaren zabalkunde-proiektuan lanean dihardu.
2021ean SGAE Fundazioak eta AEOSek Beatriz Arzamendi aukeratu zuten estatu mailako orkestren errepertorio sinfoniko garaikidea handitzeko, Nafarroako Orkestra Sinfonikoak egindako proposamenari jarraituz aukeratu zuten eta Sorginen soinua izenburua jarri zion obra sortu zuen.
Woodsboro (Maryland)
Woodsboro Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Frederick konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Irakurketaren ulermen
Irakurrizko ulermena irakurtzen jakiteaz haraindi, pertsona batek irakurtzen duen testu baten esanahia ulertzeko ahalmenari deritzo, testuaren edukia interpretatuz eta aztertuz. Definizio horren baitan, irakurriaren ahalmenean irakurriz jasotako informazioa modu egokian dekodifikatu, eratu eta irudikatzea, testuaren informazioan oinarrituta erabaki zuzenak hartzea eta informazio adierazgarria aukeratzen jakitea barne hartzen dira, besteak beste. Ildo horretatik, irakurrizko ulermena bi ikuspuntu hauetatik azter daiteke: produktu edo emaitza moduan, pertsona batek irakurritako testua modu egokian ulertu eta gogoratu egiten duenean; eta prozesu moduan, irakurleak irakurritakoa barneratu eta prozesatzeko eragiketa mentalen multzo moduan.
Beste alde batetik, irakurrizko ahalmena, irakurtzen duen pertsonari zein irakurtzen den testuari dagokiola nabarmendu behar da; izan ere, testu bat ez ulertzearen kausa pertsonaren arazoa (dislexia, esaterako) zein testuaren akatsa izan daiteke. Irakurrizko ahalmena hezkuntza desegoki baten ondorioa ere izan daiteke, hizkuntza ondo ez jakitearen ondorioa.
Inferentzia
Gaitasun handiko irakurleek testuetan dagoen informazioa ulertzeaz gain, informazio horretatik harago doazen hainbat kontu uler ditzakete. Testuinguru batean, ondo idatzitako testu batek gauza asko jakintzat eman ditzake eta ulermen gaitasun handiko irakurleek jakintzat ematen diren kontu horiek jakin jakingo ditu.
Adibide bat: iturri baten ondoan, idazkun batek: "Kontuz! Ez edan". Kultura horretan hazitako irakurle batek, hizkuntza ondo ulertzen badu eta ikusten badu idazkuna non dagoen kokatuta, ulertuko du iturri horretatik ateratzen den likidoa ez dela egoki animalien kontsumorako. Beste testuinguru batean, "Edanez gero, ez gidatu". Irakurtzen badu, hizkuntza eta kulturan hezitako edozein irakurlek ulertuko du gogoratzen zaiola ez dela batere komenigarri alkohol etilikoa duten edari kantitate batzuk edanez gero gidatzea.
Irakurle trebatu batek "edan" hitza dekodetu eta testuinguruaren laguntzarekin ondorioak ateratzen ditu, inferentziak egiten ditu.
Beste adibide bat: "Gaur goizean iratzargailuak jo ez, eta presaka-presaka ibili nauk. Kafea ia-ia dutxan hartu behar, gero korrika, autobusa galdu, euria, taxirik ez eta azkenean berandu eta blai eginda ailegatu nauk bulegora". Horrelako testu bat irakurrita, gaitasun handiko irakurle batek testuinguru kulturalak adierazten dituen eta testuak berak aipatzen ez dituen hainbat ondorio aterako ditu. Inferentziak egingo ditu. Testuingurua ezagutzen duen edozein irakurlek pentsa dezake, esaterako, protagonista dutxatik atera eta jantzi egin dela, eta gero aipatzea merezi ez duten beste gauza asko egin dituela, autobuserantz joan baino lehenago...
Berkeley (Illinois)
Berkeley  Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 5,209 biztanle zituen, 3.63 kilometro koadrotan banatuta.
Louis Barthou
Louis Barthou (Oloroe-Donamaria, 1862ko abuztuaren 25a - Marseilla, 1934ko urriaren 9a) frantses legegizon eta politikaria izan zen. Politikan sartu aurretik, legegizon-lana egin zuen Pauen. 1889an diputatu hautatu zuten; kontseiluko lehendakari izatera iritsi zen 1913an. Lehen Mundu Gerran ministeriorik gabeko ministroa izan zen, Gerra ministroa 1920 eta 1921 artean, senataria eta Justizia ministroa 1922an eta Gobernuko lehendakari orde izendatu zuten 1926an. Kanpo ministro zela, Jugoslaviako errege Alexandro I.arekin zegoela hil zuten haren aurkako atentatu batean (1934).
Verghereto
Verghereto Italiako udalerri bat da. Forlì-Cesenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Harttia fluminensis
Harttia fluminensis Harttia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Urdinarrain
Urdinarrain Berastegiko auzoa da. Herriaren mendebaldean dago kokatua, Gaztelurekin mugan.
Woodstock (Maine)
Woodstock Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oxford konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Anbotoko heresia
1499 eta 1508 urte artean Durangon xede zuen Inkisizioko auzitegiak, Juan de Frías buru, sorginkeriagatiko hainbat akusazio gauzatu zituen. 1500 edo 1507an Anbotoko heresia handiena epaitu zela uste da, Zugarramurdiko epaiketaren parekoa. Ustez, Anboton Satanen miresleak zirenen talde bat aurkitu eta epaitu zituzten. Pertsona horiek nortzuk ziren, ze sinesmen zituzten edota benetan epaiketa hori eman zenaren bertsio desberdinak garatu dira.
Testuingurua
XV eta XVI. mende artean hainbat izan ziren heresia edota sorginkeriagatiko akusazioak, horren adibide da Durangoko heresia. Fenomeno honek indarra hartu zuen Juana I.aren erreinu aldian.
Sorginkeriaren bertsioa
Anbotoko sorginen aipamena egiten da Karlos I.arentzat egindako gida batean eta hainbat autorek jarraipena ematen diote, Juan de Padilla, Pedro Fernández de Villegas 1515ean Danteren Infernua itzultzean edota Estanislao Labayru adibide. Juan Antonio Llorente, Calahorrako katedraleko kanonigoaren obran ere bertsio hori ageri da (1841):"La Inquisición de Calahorra había ya hecho quemar en 1507, á mas de treinta mujeres como brujas y hechiceras. Esta secta era entonces muy numerosa: reducíase á reconocer al diablo por su señor y patrón, prometerle obediencia y tributarle un culto particular. El diablo por su parte, se creía que daba á sus adoradores el poder de introducir las enfermedades en los animales, perjudicar á los frutos de la tierra, adivinar lo futuro, y descubrir las cosas más ocultas."
Erlijio-disidentziaren bertsioa
Gonzálo Fernández de Oviedok (1533) Moctezumaren aldeko sakrifizioen gainean idaztean Anbotoko sorginak eta Fray Alonso de Mella eta Fray Guillermo de Alvisia ren jarraitzaileak nahastu zituen eta ondoren, hainbat autorek bertsio hori zabaldu zuten. Ander Berrojalbizek idatzitako ''Los herejes de Amboto. Luteranos en el año 1500 (2016)'' lanlerro hau jarraituz, Martín Sáez de Arriaga izeneko epaileak berrogei pertsonari luterano izatea egotzi eta horietatik hamaika bizirik erre zituzten (hamar emakume eta gizon bat), epaiketaren aurretik jada hilda zeudenen gorpuzkiak lurretik atera eta haien hezurrak erre zituzten ere.
Sekta hori garatu ez zelaren bertsioa
Fray Juan de Zumarragak Durangoko heresia eta eta Anbotoko sorginen kasuak bereiztu zituen eta Iñaki Bazán historialariaren arabera, Zumarragak sekta honen existentzia ere zalantzan jarri zuen "esaten dute badirela" esamaoldearekin:"También se reduce a esta especie de ydolatría el negocio de las bruxas o sorguinas que dizen que hay en nuestra tierra: y han sido condenadas y quemadas. Y en el mismo pueblo de Durango, donde yo nací, dondo vuo [sic] otra eregía que llaman de Amboto o terceras que se decían de la caridad, que un mal frayle herético de nuestra Orden por nombre fray Alonso pervirtió, y engañó mucha gente, en especial simples mugeres; y de las unas y de las otras se dezia que andavan de noche de villa en villa haziendo combites y danças."
Berlin (Illinois)
Berlin  Illinoiseko herri bat da. Sangamon konderrian kokatua dago. 2010ean 180 biztanle zituen, 2.59 kilometro koadrotan banatuta.
Aitzol Aramaio
Aitzol Aramaio Bengoetxea (Ondarroa, 1971 - ib., 2011ko apirilaren 24a) zuzendari eta gidoilaria zen. Ikus-entzunezko komunikazioa ikasi zuen EHUn. Terminal film laburrarekin estreinatu zen 2002an.
Egin zuen film luze bakarra (Un poco de chocolate, 2008. urtekoa) Unai Elorriagaren SPrako tranbia eleberrian oinarritu zen.
40 urterekin hil zen, bihotzekoak jota. Hurrengo urtean, 2012an Marabilli Sormen Festibala abiatu zuten herrian haren omenez, arte desberdinetan aritutako artistak sostengatuz. Bi urtetik behin antolatu dute ordutik. Izena, haren esaldi ezagun batetik hartu dute: "Bixitxi marabilli re", Piztiak taldeak abesti bihurtu zutena.
Formakuntza
Andoaingo Zinema eta Bideo Eskolan ikasketak egin ostean, 1992tik aurrera Urnietako Zinema Eskolan formakuntza egin zuen. Bertan, Juanma Bajo Ulloak eta José Luis Guerinek klaseak ematen zituzten zuzendaritza lanak irakasteko. Halaber, gidoigintza ikastaroa egin zuen bertan Michel Gaztanbide eta José Antonio Vitoriarekin. ETBrako proiektu batzuetan parte hartu eta gero, 1999an joan zen Los Angelesera "Jullia" pelikulan zuzendari laguntzaile moduan lan egitera. 2000tik hainbat spot zuzendu zituen Iberdrola, Telefónica, BBK edo Deia-rako.
Beste batzuk
Horretaz gain, hainbat bideoklip grabatu zituen Kepa Junkera, Berri Txarrak, Pi L.T. edota Mikel Urdangarinekin.
Abusuko zubia
Abusuko zubia izen bereko auzo bilbotarra eta Ubide pasealekua lotzen dituen pasabidea da, barnealdetik hasita Bilboko itsasadarraren gainean dagoen bigarrena dena. Zehazki, Atxuritik etorrita eta pasealekua atzean utzita bestaldean dagoena Ibaieder Parkea da. Ibaiadarreko altuera honetan gutxi gora-behera bestela San Cristobalgo uhartea zegoen garai batean.
Oinezkoentzat bakarrik eraikita dago.
Harttia fowleri
Harttia fowleri Harttia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
NGC 4754
NGC 4754 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Elisabet Larakoa
Elisabet Larakoa (?-1361) gaztelar noblea izan zen, Bizkaiko andregaia izan zena.
Bizkaiko jaun eta andrea ziren Joanes III.a Nuñez eta Maria II.a Diaz Harokoaren alaba izan zen.
Nuño Larakoa Bizkaiko jauna bere anaia eta Joana Larakoa Bizkaiko andrea bere arreba izan ziren.
1354ko apirilean Joanes Aragoikoa, Alfontso IV.a erregearen semea, ezkondu zuen. Alaba bi izan zituzten:
1358an Petri I.a Ankerrak senarraren hilketa agindu zuen Bilbon zeudela. Bere ere, 1361ean hil zen, pozoiturik.
Semeno Enekoitz
Semeno Enekoitz (c. 1090-?) Iruñeko Erresumako noblea izan zen.
Aita Eneko Semenoitz izan zuen. Alfontso I.a Nafarroakoaren basailua, 1116an erregearen izenean Punicastro gobernatu zuen.
1130eko hamarkadan aita hil zenean Camerosko jaun bilakatu zen. 1136an oti migratzailearen izurrite batek eskualdea eraso zuen.
Gouaux
Gouaux Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gouaux udalerrian erroldatutako biztanleak 69 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 61 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 47 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren eta 12 alokairuan okupaturik zeuden; 7 etxek hitu gela zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 21 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Sam Ryder
Sam Ryder (Maldon, Essex, Ingalaterra, 1989ko ekainaren 25a) ingeles egile-abeslaria da. TikTok sare sozialean egin zen ospetsu; COVID-19 pandemiaren lehen konfinamendu garaian bertsioak igotzen hasi zen eta britainiar artista jarraituena bilakatu zen plataforma honetan. Erresuma Batua ordezkatu zuen 2022ko Eurovision Abesti Lehiaketan eta bigarren postua lortu zuen "Space Man" kantarekin, epaimahai profesionalen gustokoena izanik. Abesti honekin, bigarren postuan sailkatu zen britainiar single zerrenda ofizialean. Urte berean kaleratu zuen bere lehen albuma, There's Nothing but Space, Man! deiturikoa, eta honekin britainiar album zerrendaren buru sailkatu zen.
Gouaux
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 42 ziren, horien artean 30 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 30 pertsona aktiboak lanean(14 gizon eta 16 emakume) zeuden.. 12 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Etengailu
Ingeniaritza elektrikoan, etengailu bat zirkuitu elektriko bat eten dezakeen gailu elektriko bat da, korronte elektrikoa desbideratu edo etenduz. Zirkuitu bat kontrolatzeko, etengailu bat zuzenean pertsona batek eragindakoa izan daiteke —argi etengailu bat edo teklatuko botoi bat, adibidez—, objektu mugikor baten bitartez eragindakoa —ate bat irekitzerakoan eragiten den etengailua adibidez—, edo sentsore baten bitartez eragindakoa —presio, tenperatura edo emari sentsore bitartez, adibidez—. Errele bat elektrikoki eragiten den etengailu bat da.
Etengailu mota ezagunena kontaktu talde bat edo gehiago dituen eskuz eragindako etengailu elektromekanikoa da. Kontaktu talde bakoitzak egoera bi izan ditzake: kontaktuak elkartuta daudenean, kontaktuetan zehar korronte elektrikoa igaro daitekeelarik, etengailua itxita dagoela esaten da; kontaktuak bananduta daudenean, kontaktu artean ezin daitekeelarik korronterik igaro, etengailua irekita dagoela esaten da. Egoera bi hauen arteko aldaketa eragiten duen mekanismoa egonkorra —sakatzerakoan etengailua zabalik edo itxita geldituko da— edo une batekoa —eragiten den momentuan bakarrik zabaldu edo izten den sakagailua— izan daiteke.
Tentsio eta korronte maila zabaletarako etengailuak daude, eta erabilpenen zerrenda ere oso zabala da.
Kontaktuak
Etengailu sinpleena metalezko pieza birekin —kontaktu deiturikoak— eta eragingailu batez osatzen da. Kontaktuak kanpoko zirkuitu batera konektatuak daude. Eragingailuaren bitartez kontaktuak elkartu egiten dira, zirkuitua itxi eta korrontearen zirkulazioa posible egiteko, edo banandu, zirkuitua ireki eta korrontea eteteko.
Kontaktuak korrosioaren aurkako erresistentziadun material batekin egiten dira. Materiala aukeratzerakoan eronakortasuna, gogortasuna —urraketaren aurkako erresistentzia—, prezioa eta toxikotasuna ere kontutan hartzen dira.
Kontaktuen izendapena
Elektronikan, etengailuak kontaktuen antolaketaren arabera sailkatzen dira. Kontaktu pare bat itxita dago batetik bestera korrontea igaro daitekeenean. Kontaktuak bananduta daudenean, hauen artean aire isolamendua dagoelarik, kontaktua zabalik dago eta tentsio normalekin ezin da korronterik igaro kontaktuen artean.
Kontaktu antolaketa deskribatzeko polo —pole— eta bide —throw— terminoak erabiltzen dira.
Industria elektronikoan termino hauek ingelesezko laburdurekin erabiltzen dira, lehenik polo kopurua P —pole— hizkiarekin adieraziz eta ondoren bide kopurua T —throw— hizkiarekin. Kopuruetan, bakarra adierazteko S —single—, bi adierazteko D —double— eta gehiago adieratzeko zenbakiak erabiltzen dira, kasu batzuetan T —triple— hiru adierazteko edo Q —quadruple— lau adierazteko aurkitu daitekeelarik. Adibidez, SPST —single-pole, single-throw— polo bakar eta bide bakarreko etengailua izendatzeko, SPDT —single-pole, double-throw— polo bakar eta bide biko etengailua izendatzeko, edo 2P6T —two pole, six throw— polo bi eta sei bideko etengailua izendatzeko.
Hornidura elektrikoko kableatuetan eta argiketarien artean -way atzizkia ere erabiltzen da; atzizki honekin kontua eduki behar da, terminoaren erabilera desberdina bait da estatubatuar ingelesean eta britainiar ingelesean —two-way eta three-way terminoek esanahi desberdinak dituzte—.
Eraginik ezean beti egoera berean dauden etengailuetan, sakagailuetan adibidez, kontaktuak normalki irekiak —NO, normally open— edo normalki itxiak —NC, normally closed— izan daitezke.
Kontaktuen erreboteak
Kontaktuen errebotea etengailu mekaniko eta erreleen ohiko arazo bat da. Etengailu eta erreleak orokorrean metal elastikoekin egiten dira. Kontaktuak bata bestea jotzerakoan, beraien momentu eta elastikotasunak kontaktuak behin edo gehiagotan errebotatu eta banantzea eragiten du, kontaktu jarraia egin aurretik. Ondorioz pultsu elektriko azkarrak agertzen dira, zerotik korronte osora trantsizio garbi bat egin beharrean. Arazoa ez da orokorrean garrantzitsua izaten potentziako zirkuituetan, baina erantzun azkarra duten zirkuitu analogiko eta logiko batzuetan arazoak sortzen dira, pultsu azkarrak gaizki ulertu eta datu korronte lez hartzen direnean.
Kontaktuen erreboteen efektuak ekiditeko, kontaktuen zirkuituari behe-paseko iragazki bat ezarri ahal zaio pultsuak gutxitu edo ezabatzeko. Sistema digitaletan, kontaktuaren egoeraren hainbat lagin hartu daitezke edo denbora atzerapen bat ezarri daiteke, sarrera zerbaitetarako erabili aurretik kontaktua egonkor dagoela ziurtatzeko. SPDT motako etengailuen erreboteak SR latch batekin ezabatu daitezke.
Etengailuen konexioa etxebizitzetako argiztapenean
Bonbilla bat edo bonbilla talde bat piztu eta itzaltzeko etengailu bi edo gehiago erabili nahi direnean, kommutagailuak ezartzen dira.
! Itzalita !! Piztuta
Grace Paley
Grace Paley (New York, AEB, 1922ko abenduaren 11 – Thetford, Vermont, AEB, 2007ko abuztuaren 22a) ipuingile, poeta eta irakasle estatubatuarra izan zen. Batez ere ipuin edo narrazio laburren bildumengatik ezaguna bada ere, poesia ere idatzi zuen, bai eta saiakera-lanak ere. Giza eskubideen aldeko ekintzailea eta militante feminista izan zen. Bakezalea izanik, Vietnameko gerraren karietara egindako zenbait negoziazio eta konferentziatan parte hartu zuen. 1960ko hamarkadan hainbat aldiz atxilotu zuten, desobedientzia zibila leporatuta. National Book Award eta Pulitzer sarietan finalista izan zen.
Lehen urteak, seme-alabak eta unibertsitatea
Grace Paley New York Hirian jaio zen. Hiru seme-alabetan zatiz gazteena —15 urteko aldearekin—, Manya eta Isaac Ridnyik Goodside judu sozialisten alaba zen, zeinek Gutseit jatorrizko abizena ingelesera ekarri baitzuten XX. mendearen hastapenean, Ukrainiatik ihesi AEBetara migratu zutenean. Aita medikua zuten. Ama, ostera, argazkiei ukituak egiten jarduna zen Paleyren neba-arrebak txikiak zirenean, eta gero etxearen ardura hartu zuen bere gain, hots, behe-solairuko mediku-kontsulta eta goiko etxebizitza. Familian, ingelesaz gain, errusiera eta yiddish hitz egiten zuten. Paleyk gerora esango zuen guraso emigranteak izanik bi hizkuntzaren artean hezitako idazleek beste modu batean menderatzen dutela harrera-herrialdeko hizkuntzaren sintaxia, gurasoen hizketa modua eransten diotelako.
1942an Jess Paley zinemagilearekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten, Nora (1949) eta Danny (1951); ezkonbizitzak ez zuen askorik iraun, eta dibortziatu egin ziren. 1972an berriro ezkondu zen, orduko hartan Robert Nichols poetarekin; alta, bere lanetan Paley abizena erabiltzen jarraitu zuen.
1966 eta 1989 bitartean Idazketa irakatsi zuen Sarah Lawrence Unibertsitatean. Columbia Unibertsitatean, Syracuse Unibertsitatean eta New York Hiriko Unibertsitatean ere jardun zuen irakasle. Literatura-eskoletan, hiru pertsonaiaren autobiografia irakurtzeko gomendioa egiten zien ikasleei: Emma Goldman, Malcolm X eta Piotr Kropotkin.
Azken urteak
2007ko maiatzean, Vermont Woman kazetan argitaratutako elkarrizketa batean, horrela irudikatzen zuen bilobei utzi nahi zien mundua: "Militarrik eta arrazakeriarik eta diru-goserik gabeko mundu bat, non emakumeak ez diren borrokatu behar munduan dagokien tokia lortzeko".
Vermonten hil zen, 84 urterekin, bularreko minbiziak jota.
Aktibismo politikoa
Grace Paley giza eskubideen aldeko ekintzaile ezaguna zen. Bere esanetan "bakezale borrokalaria eta anarkista kooperatiboa" zen.
Feminismoaren militantea
Besteak beste, emakumeen eskubideen aldeko militante feminista izan zen, esparru publikoaren eta esparru pribatuaren artean mugarik ikusten ez zuena. Elvira Lindok Just as I thought (1999) saiakera-bildumaren gaztelaniazko itzulpenaren hitzaurrean dioenez, beharbada liburu horretan jasotako "Responsability" poeman azaltzen du Paleyk inon baino hobeto nola ulertzen zuen berak bi esparru horien arteko harremana. Besteak beste, esaten du poetaren ardura dela emakume izatea, eta poetaren ardura dela, baita, kalera irten eta poemak eta ederki idatzitako panfletoak banatzen jardutea.
Bakezaletasuna
Bakezalea izanik, arma nuklearren, AEBen militarizazioaren eta Vietnameko gerraren kontra agertu zen. Asiako hego-ekialdeko gerra hura gogortu zenean, War Resisters League (Gerraren Kontrako Liga) elkartearekin bat egin zuen. 1969an, gerra-presoen askapena negoziatzeko Hanoira joandako bake-misioan parte hartu zuen, eta 1974an, berriz, Moskuko bake-konferentzian izan zen. 1978an, AEBetako Etxe Zuriaren aurrean "Arma nuklearrik ez - Botere nuklearrik ez - AEB eta SESB" zioen kartel bat zabaltzeagatik atxilotu zituzten hamaiketako bat izan zen. Lehenago ere hainbat aldiz atzemana zuten, desobedientzia zibila egotzita; alta, Paleyk ez zuen uste desobedientzia zibila indarkeriazko ekintza bat denik, ezpada "bidezkoa izate hutsagatik inori baimenik eskatu gabe egin beharreko horren agerraldia".
Literatura-ibilbidea
Hemeretzi urterekin W.H. Auden idazle ingelesarekin ikasi zuen, eta esan ohi da haren ardura sozialak eta ironiaren erabilerak eragin handia izan zutela Paleyren lanetan, batez ere poesian. Bere emakume-begirada zorrotzarekin izen handiko hainbat autore ezagunen begirunea eskuratu zuen, hala nola Philip Roth, Susan Sontag eta Lorrie Moore.
Lehenengo ipuin-bilduma
1959an bere lehen bilduma argitaratu zuen, The Little Disturbances of Man, Doubleday argitaletxearekin, zeina seme-alaben lagun batzuen aitak zuzentzen baitzuen; gripeak jota, hamabost egun egin behar izan zituen umeengana gerturatu barik, eta denbora horretan lehen bilduma hura osatuko zuten ipuinak idatzi zituen. New Yorkeko bizitzari buruzko hamaika ipuin edo narrazio labur ziren, haietako batzuk gerora ere hainbat antologiatan agertuko zirenak, batez ere "Goodbye and Good Luck" eta "The Used-Boy Raisers". Bilduma hartan, gainera, "Faith Darwin" pertsonaia erdi-autobiografikoa aurkeztu zuen lehen aldiz bi ipuinetan: "The Used-Boy Raisers" eta "A Subject of Childhood"; pertsonaia hori berriz agertuko zen Enormous Changes at the Last Minute liburuko sei ipuinetan eta Later the Same Day liburuko hamar ipuinetan.
Ipuin gehiago, poesia eta saiakera
Lehenengo ipuin-bildumaren arrakasta ikusita, Paleyren editoreak nobela bat egitera bultzatu zuen. Hainbat urtez zirriborroak idazten jardun ostean, azkenean fikziozko ipuinetara itzuli zen; esaten zuenez, "artea luzea da, eta bizitza, ostera, laburra". Donald Barthelme-ren laguntzarekin, 1974an bigarren bilduma bat atondu zuen, Enormous Changes at the Last Minute, hamazazpi ipuin jasotzen dituena. Bigarren bilduma hartan ere lehendabiziko bildumako hainbat pertsonaia erabili zituen, batez ere Faith Darwin, baina baita Johnny Raferty eta beraren ama ere. Jorratutako gaiei dagokienez, arraza, generoa eta klasea aztertzen jarraitu zuen, lehendabizikoan antzeratsu. Bildumaren ezaugarriak direla-eta —txandakako ahots narratiboa, metafikzioa, bukaerarik gabeko trama zatikatuak—, kritikari gehienek postmodernismoaren barruan sailkatu dute.
1985ean beste ipuin-bilduma bat argitaratu zuen, Later the Same Day, eta han ere Faith Darwin pertsonaia azaltzen zen.
Oroz gain narrazio labur edo ipuinengatik ezaguna bada ere, poesiako hiru lan ere argitaratu zituen, Leaning Forward (1985), New and Collected Poems (1992) eta Long Walks and Intimate Talks (1991). Bestalde, 1998an argitaratutako Just As I Thought liburuan hainbat artikulu, txosten eta hitzaldi bildu zituen, nolabaiteko bilduma erdi-autobiografikoa osatuz; tartean, poema bat edo beste ere irakur daitezke.
2003an, Robin Morgan editoreak Paleyren "Why Peace Is (More Than Ever) a Feminist Issue" saiakera argitaratu zuen berak apailatutako Sisterhood Is Forever: The Women's Anthology for a New Millennium antologiaren barruan.
National Book Award eta Pulitzer sarietan finalista izan zen.
Emakumeek idazteari (eta gizonek irakurtzeari) buruz
Emakumeen idatzizko jardunari eta horren harrerari buruz, zera zioen: "Emakumeek ez dute gizonek bezala idazten. Asko hitz egiten dugu etxeko kontuei eta gure gauzei buruz. Emakumeak eroso sentitzen dira beren kontuez hizketan, gizonak ez bezala. Gauza gehiago kontatzen dizkiote elkarri, eta antzeko arazoak izaten dituzte. Bada zerbait interesgarririk: emakumeek betidanik erosi izan dituzte gizonek idatzitako liburuak, eta ohartu ziren ez zirela beraiei buruzkoak. Baina erosten jarraitu zuten, interes handiarekin erosi ere, atzerriko herrialde bati buruz irakurtzea legez zelako. Gizonek ez dute sekula izan horrelako adeitasunik emakumeekin".