cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laura Mulvey
Zinearen teoria
Mulvey, batez ere, Visual Pleasure and Narrative Cinema (euskaraz, begizko plazera eta zinema narratiboa) saiakeragatik da ezaguna. 1973an idatzi zen, eta 1975ean argitaratu zen Screen britainiar zinema-teoriaren aldizkari garrantzitsuan. Geroago, Visual and Other Pleasures izeneko saiakera-bilduma batean agertu zen, baita beste antologia askotan ere. Sigmund Freuden eta Jacques Lacanen teorien eragina izan zuen artikulu horrek, eta zinemaren teoriaren orientazioa esparru psikoanalitiko baterantz aldatzen lagundu zuen lehen saiakuntza garrantzitsuetako bat da. Mulveyk baino lehen, zinearen teorialariek, hala nola Jean–Louis Baudryk eta Christian Metzek, ideia psikoanalitikoak erabili zituzten zinemaren testu teorikoetan. Mulveyren ekarpenak, ordea, zinemaren teoriaren, psikoanalisiaren eta feminismoaren elkargunea inauguratu zuen.
Mulveyk dio Freuden eta Lacanen kontzeptuak "arma politiko" gisa erabiltzeko asmoa duela. Hollywoodeko zinema klasikoaren aparatu zinematografikoak, ezinbestean, ikuslea subjektu maskulinoaren posizioan jartzen duela argudiatzeko erabiltzen ditu zenbait kontzeptu, hala nola emakumea pantailan desira-objektu gisa eta "gizonezkoen begirada" (male gaze, ingelesez). Hollywoodeko zinema klasikoaren aroan, ikusleak protagonistekin identifikatzera animatzen ziren; protagonista horiek gizonezkoak ziren eta orokorrean halaxe dira oraindik ere. Bitartean, 1950eko eta 1960ko hamarkadetako Hollywoodeko pertsonaia femeninoak, Mulveyren arabera, "izate-itxurarekin" kodetuta zeuden, eta kameraren posizionamendua eta ikusle maskulinoa "begiradaren eramailea" ziren. Mulveyk gizonezkoen begiradaren bi modu iradokitzen ditu: "voyeurista" (hau da, emakumea "ikusteko irudi" gisa ikustea) eta "fetixista" (hau da, emakumea "ezaren" ordezko gisa ikustea, zikiratzearen azpian dagoen beldur psikoanalitikoa).
Mulveyk argudiatzen duenez, Hollywoodeko sistema patriarkala suntsitzeko modu bakarra zera da, Hollywood klasikoaren estrategia zinematografikoak metodo feminista alternatiboekin errotik desafiatzea eta birformulatzea. Emakumeak abangoardiako zinematografia feminista berria eskatzen du, Hollywoodeko zinema klasikoaren plazer narratiboa apurtzen duena. Berak honelaxe idazten du: "Esaten da plazera edo edertasuna aztertzeak berau suntsitzen duela. Horixe da artikulu honen asmoa".
Mulveyren azken liburuak Death 24x a Second: Stillness and the Moving Image (2006) du izenburua. Lan horretan, Mulveyk bideo eta DVD teknologiek filmaren eta ikuslearen arteko harremana nola aldatu diren azaltzen du. Ikusleak ez daude behartuta film bat osorik ikustera, linealki, hasieratik amaierara arte. Gaur egun, ordea, kontsumitzen dituzten filmei buruzko kontrol handiagoa erakusten dute ikusleek. Bere liburuaren hitzaurrean, beraz, filmak 70eko eta 2000ko urteen artean izan dituen aldaketak azaltzen hasten da Mulvey. Bestalde, Mulveyk adierazi du ezen, filmei buruz idazten hasi zenean, "kezkatuta zegoela Hollywoodek emakume-izarra behin betiko ikuskizun gisa, ikur gisa eta haren liluraren eta boterearen berme gisa eraikitzeko zuen gaitasunagatik"; orain, berriz, Mulveyk dio "interes handiagoa duela ikuskizun-une horiek narrazio-geldialdien uneak izan ziren moduari buruz, eta zeluloide-esparru bakarraren lasaitasuna iradokitzen duela". Filmak ikusteko teknologien bilakaerarekin, ikuslearen eta zinemaren arteko harremana birdefinitzen du Mulveyk. VHS eta DVD erreproduzitzaileak agertu aurretik, ikusleek begiratu baino ezin zuten egin; ezin zituzten gozatu "une ederrak, irudiak eta, batez ere, beren idoloak", eta, horrela, "arazo horri erantzunez, zinemaren industriak, fandomaren lehen uneetatik, irudi finkoen panoplia bat sortu zuen, pelikula bera osa zezakeena", eta izan ziren "filmaren fanatikoari karguaz jabetzeko ilusioa emateko diseinatuta, ikuskizun berreskuraezinaren eta gizabanakoaren irudimenaren arteko zubia eginez". Fotograma horiek, filmetako jatorrizko karreren zeluloide-fotogramen erreprodukzio handiagoak, Mulveyren baieztapenaren oinarri bihurtu ziren; izan ere, ikuspegi zinematografiko baten esperientzia linealak ere beti izan du lasaitasun apur bat. Beraz, fanatiko batek filma behar bezala kontrolatu ahal izan arte bere bistaratze-nahiak asetzeko, Mulveyk hauxe adierazi du: "irudi iheskor horiek eduki eta atxikitzeko nahiak zinemagelara behin eta berriz eramaten zuen zinezalea, film bera behin eta berriro ikustera". Hala ere, teknologia digitalarekin, ikusleek edozein unetan geldiaraz ditzakete filmak, gustukoen dituzten eszenak erreproduzi ditzakete eta ikusi nahi ez dituzten eszenak alde batera utzi. Mulveyren arabera, botere horrek "ikusle posesiboa" agerrarazi du. Filmak, beraz, orain "atzera daitezke eta, ondorioz, narrazio lineala une edo eszena gogokoenetan zati daiteke", non "ikusleak harreman handia aurkitzen baitu giza gorputzarekin, batez ere izarrenarekin". Harreman birdefinitu horren mugen barruan, Mulveyk dio ikusleek, orain, pantailan ikusten dituzten gorputzen jabetza-modu sexualean parte har dezaketela.
Mulveyk uste du abangoardiako filmak "praktika tradizionala kontzienteki alderatzen duten zenbait galdera planteatzen dituela, askotan motibazio politikoarekin", "adierazpen-moduak" eta "kontsumo-itxaropenak" aldatzeko lan egiten duena. Mulveyk adierazi du feministek onartzen dutela abangoardia modernoak "garrantzitsuak direla artearen ikuspegi erradikala garatzeko beren borrokarako".
Falozentrismoa eta patriarkatua
Bere saiakeraren barruan, film bat ikusten den bitartean gertatzen diren ikusle-motak aztertzen ditu Mulveyk. Film bat ikusteak gizonen eta emakumeen ohiko gizarte-rolak nahita edo oharkabean konprometitzea esan nahi du. "Hiru alderdi desberdinek", Mulveyren hitzetan, zehatz-mehatz azaltzen dute nola ikusten diren filmak falozentrismoari dagokionez. Lehen "alderdia" kamerari dagokio, filmeko gertaera errealak erregistratzen baititu. Bigarren begiradak ikusleen ekintza ia voyerista deskribatzen du, norberak filma bera ikusten duenean gertatzen dena. Azkenik, hirugarren "alderdia" pelikulan zehar elkarrekintzan dabiltzan pertsonaiei dagokie.
Ekintza horiek batzen dituen ideia nagusia zera da; "begiratzea", oro har, rol maskulino aktibotzat hartzen dela, eta behatua izatearen rol pasiboa, berriz, emakumeen ezaugarritzat hartzen dela berehala. Mulveyren arabera, patriarkatuaren egituraren ondorio da zineman emakumeak desioari lotzea, eta pertsonaia femeninoek "itxura kodetua izatea, eragin bisual eta erotiko handia izateko". Emakumezko aktoreak ez du inoiz antzeztu behar trama baten emaitzan eragin zuzena duen edo istorioa funtzionamenduan mantentzen duen pertsonaia bat; aitzitik, rol maskulinoa babesteko eta berak ezin duen "objektifikazio sexualaren zama bere gain hartzeko" modu gisa txertatzen da filmean.
Chino (1973ko filma)
Chino, italieraz Valdez, il mezzosangue eta ingelesez, Erresuma Batuan Valdez the Half Breed (euskaraz Valdez Mestizoa) eta The Valdez Horses (Valdezen Zaldiak), 1973ko Duilio Coletti italiarrak eta John Sturges estatubatuarrak zuzendu eta Dino De Laurentiisek ekoiztutako spaghetti western film bat da. Lee Hoffman idazlearen The Valdez Horses (Valdezen Zaldiak) eleberrian oinarritua dago. Charles Bronson, Jill Ireland, Marcel Bozzuffi eta Vincent Van Patten aktoreek antzeztu zuten.
Italiar, espainiar eta frantziar ekoizpen bat da eta Espainiako Almeríako probintzian filmatu zen.
Argumentua
Mendebalde Urruna, Chino Valdez (Charles Bronson) zaldiak hezitzea pasioa eta bizibide duen gizaseme mestizoa da, behinola bere arrantxoan Jamie Wagner (Vincent Van Patten) legearengandik ihesi doan mutil gazteari babesa eta aterpea emango dizkio. Ordurarte dena ongi joan arren, Chino bertako lurjabea den Maral (Marcel Bozzuffi) jauntxoaren Catherine (Jill Ireland) arrebaz maiteminduko da, Maralek harreman hori oso gaizki ikusi eta eten nahi duenez eta Jaimie gaztea aitzakitzat hartuz Valdezi bizitza ezinezkoa egiten saiatuko da.
Jesús España
Jesús España Cobo (1978ko abuztuaren 21a, Valdemoro, Madrilgo Erkidegoan) distantzia luzeko Espainiako atleta da, eta 3.000 eta 5.000 metroko probetan espezializatua batez ere.
Staša Zajović
Stanislava Staνa Zajovic ( Nikšić, Montenegro, 1953) aktibista feminista, bakezalea eta Montenegroko LGBT mugimenduko kidea da, eta Belgradeko Beltzez Jantzitako Emakumeak (Women in Black) erakundearen sortzaileetakoa eta koordinatzailea da, 1991n sortua, Jugoslavian, gerraren hasieran.
Ibilbidea
Hizkuntza Erromanikoetan lizentziaduna da, Belgradeko Unibertsitateko Filologia Fakultatean (1977). 1985etik 1992ra bitartean, aktibista izan zen Belgradeko Zena i drustvo (Emakumea eta gizartea) talde feministan, SOS Indarkeriaren Biktimentzako Zuzeneko Linearen sortzaileetakoa, Belgradeko Emakumeen Lobbykoa, Belgradeko Ekintza Antibelikorako Zentroan, Erresistentziako Gizalegezko Mugimenduan, etab.
1991n, Belgradeko Beltzez Jantzitako Emakumeak mugimenduaren sortzaileetako eta koordinatzaileetako bat izan zen, eta beste erakunde batzuetan parte hartzen jarraitu du, hala nola Women’s Peace Network,The International Network of Women’s Solidarity against War, Network of Conscientious Objectors and Anti militarism in Serbia, The Coalitate for a Secular State, etab.
Emakumeekin zerikusia duten giza eskubideei buruzko hezkuntza-jarduera ugari antolatu ditu, besteak beste: emakumeen bake-politikak, etnia arteko eta kulturarteko elkartasunerako politikak, emakumeak eta boterea, emakumeak eta antimilitarismoa.
Jesús España
2006ko Europako Atletismo Txapelketan, 5.000 metroko lasterketan, Españak garaipena lortu zuen, eta Mo Farah baino metro batzuk lehenago iritsi zen. Hau izan zen nazioarteko lehen titulua. 2008ko Olinpiadetan egin zuen debut olinpikoa, eta 14. amaitu zuen 5.000 metroko finalean. 2009an, 3.000 metroko brontzezko domina irabazi zuen Europako Pista Estaliko Txapelketan, 2009ko Europako Talde Txapelketan urrezko domina, eta hamargarrena izan zen 5.000 metroko finalean, 2009ko Atletismoko Munduko Txapelketan.
Jesús España 2010eko IAAFeko Pisa Estaliko Txapelketetan lehiatu zen, eta seigarren postura iritsi zen, eta 2010eko Europako Talde Txapelketetan eutsi zion tituluari. Europako Atletismo Txapelketan (2010) 5.000 m-ko titulua defendatzen saiatu zen, baina oraingoan Farahk kolpatu zuen eta zilarrezko domina lortu zuen. Madrilgo San Silvestre Vallecanan ibili zen Urteberri bezperan, eta hirugarren postua lortu zuen Zersenay Tadese eta Ayad Lamdassem espainiarraren atzetik. Martxoan izan zen Europako Atletismo Txapelketan 3.000 m-tan 5., eta apirilean irabazi zuen Irlanda Handia proba.
Tmesisternus trapezicollis
Tmesisternus trapezicollis kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Heller ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1914an.
Hedapena
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 17 eta 21 mm. artean ditu.
Death Wish V: The Face of Death
Death Wish V: The Face of Death (euskaraz Heriotz Nahia V: Heriotzaren Aurpegia), 1994ko Allan A. Goldstein estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Charles Bronson, Lesley-Anne Down, Michael Parks, Saul Rubinek eta Ken Welsh aktoreek antzeztu zuten.
Death Wish (1974), Death Wish II (1982), Death Wish 3 (1985) eta Death Wish 4: The Crackdown (1987) aurrekariak dauzka. Lehenbiziko filma 1972ko Brian Garfield idazlearen izen berdineko eleberrian oinarritua dago.
Argumentua
AEB, New York, Paul Kersey (Charles Bronson) gizasemea Olivia Regent (Lesley-Anne Down) moda munduan lan egiten duen emakume erakargarriarekin ezkontzear da, baina bere emazteagaia Tommy O'Shea (Michael Parks) mafiaburu arriskutsuaren neskalagun ohia da, Oliviaren negozioa kontrolatu eta bien alaba bahitu nahi duen gizatxarra. Oliviak Tommy O'Shea, baina Tommyren morroiek Oliviaren aurpegi ederra desitxuratu eta ondoren hura erail eta alaba bahitzea lortuko dute. Paul Kerseyk sindikatuak, abokatu onenak eta bere zerbitzupeko poliziak menpe dituen mafia erakunde horren aurka legea ez dela eraginkorra ikusirik, juztizia bere eskutik hartu eta mafiagizonak banan-bana ahal bezain modu beldurgarrienean akatzen joango da, neskatoa askatzeko helburuz.
Mazlan Othman
Mazlan Binti Othman (Seremban, Malaysia, 1951ko abenduaren 11) astro nomo malaysiarra da, eta bere herrialdean zenbait postu garrantzitsu bete zituen, baita Vienan 2010 eta 2014 bitartean Kanpo Espazioaren Gaietarako Nazio Batuen Bulegoko zuzendaria ere. Bere herrialdeko lehen astrofisikaria izan zen.
Lehen urteak eta hezkuntza
Serembanen jaio zen, Malaysian, eta Serembaneko barnetegi ezagun batean (Kolej Tunku Kursaal) izan zen. Matematikan zituen gaitasunek zientzietako karrera jarraitzera eraman zuten. Familiak mediku izatera bultzatu bazuen ere, fisika ikastea erabaki zuen. Dunedineko (Zeelanda Berria) Otagoko Unibertsitatera joan zen, Colombo planaren beka batekin, eta 1975ean ohoreekin graduatu zen. Orduan, Malaysiako Unibertsitate Nazionalean hasi zen tutore, baina beka luzatzeko negoziazioa egin zuen Otagora itzultzeko eta fisikako doktoretza lortzeko 1981ean, eta 1869an unibertsitatea sortu zenetik lortu zuen lehen emakumea izan zen.
Ibilbidea
Dato' Mazlan Othman Malaysiara itzuli zen herrialdeko lehen astrofisikari, eta astrofisikako ikasketa-plan bat sortzeko eta astronomiaren eta espazioko gaien kontzientzia eta ezagutza sortzeko lan egin zuen. Seihileko batean Japoniako Kiso Behatokian ere egin zuen ikerketa.
Hezkuntza publikoan zuen interesagatik saria jaso zuen 1990ean, Mahathir Mohamad lehen ministroak, hezkuntzaren eta zientziaren defendatzaile sendoak, lehen ministroaren saileko planetarioaren banaketaren arduradun jarri zuenean, Kuala Lumpurreko Malaysiako Negara Planetarioa, planetarioaren garapena gainbegiratuz. 1993an planetarioa ireki ondoren, Gobernuko Espazioaren Zientziaren Ikerketen Dibisio berriaren zuzendari nagusi bihurtu zen Mazlan, eta bertatik mikrosateliteak garatzeko programa bat garatu zuen. Hurrengo urtean katedra jaso zuen.
Nazio Batuetako lana
1999ko azaroan, Kofi Annan Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak Vienako Kanpo Espazioaren Gaietarako Nazio Batuen Bulegoko (UNOOSA) zuzendari izendatu zuen Mazlan. Mahathir lehen ministroak eskatuta, Malaysiara itzuli zen 2002ko uztailean, bost urtez, Angkasa Malaysia Espazioko Agentzia Nazionalaren zuzendari nagusi fundatzaile izateko. Lan horren ondorioz, Sheikh Muszaphar Shukor lehen astronauta malasiarra espazioratu zuen.
2007an Ban Ki-moon idazkari nagusiak Mazlan UNOOSAko zuzendari berrautatu zuen, eta Angkasa utzi zuen abenduan postu horretara itzultzeko. UNOOSAn nazioarteko lankidetza-gaiak eraman zituen espazioan, talken eta zabor espazialaren prebentzioa, garapen jasangarrirako espazioan urruneko sentsore-plataformak erabiltzea, herrialdeen arteko espazio-legea koordinatzea eta Lurretik hurbil dauden asteroideen arriskuak, besteak beste.
2010eko irailean, hainbat kazetaritza-iturrik jakinarazi zuten Nazio Batuek laster izendatu ahal izango zutela Othman estralurtarren arteko harremanetarako enbaxadore. Itxuraz, NBEk kontaktu horiei nazioarteko edozein erantzun koordinatuko zuela iradoki zuen adierazpenetan oinarrituta, eta urrian Royal Societyn agertu zen, «Bizitza estralurtarrari buruzko agenda zientifiko eta sozialerantz». Hala ere, NBEko bozeramaile batek txostenak «zentzugabekeria»tzat jo zituen, UNOOSAren funtzioak zabaltzeko edozein plan ukatuz, eta The Guardiani bidalitako mezu batean, Othmanek esan zuen, Nazio Batuen nahien arabera, «oso ona dirudi, baina ukatu egin behar dut». Geroago, bere hitzaldian, gai estralurtarrak eztabaidagai bihur zitezkeela azaldu zuen NBEn, Lurretik gertuko objektuei eta espazioko zaborrari buruz NBEk egindako eztabaidaren adibidea erabiliz.
Erretiratu ondoren
Nazio Batuetatik erretiratu ondoren, Othmanek zientzia eta espazioari buruzko batzorde aholku-emaileetan eta mahaietan lan egin zuen, irakasle bisitari gisa eskolak eman zituen eta Malaysiako Zientzia Akademiako kide izan zen. 2017. urteko irailean, Asiarako eta Pazifikorako Nazioarteko Zientzia Kontseiluko (ICSU) Eskualde Bulegoko zuzendari izendatu zuten.
Bizitza pertsonala
Dato’ Seri Mazlan Othmanek bi seme-alaba ditu, ingeniari aeroespaziala den seme bat eta 1995ean jaiotako alaba bat, eta bi biloba. Nazio Batuen erretiroduna 2013. urtean, alabarekin bizi da (gazteena) Kuala Lumpurren, Malaysian.
Betiko Urrea gaztelua
Betiko Urrea gaztelua, baita ere Erkunshen Bateria , defentsarako 1874 eta 1876 artean eraikitako gaztelua da, Qing dinastiaren garaian. Shen Baozhen eraiki zuen, Anping barrutian, Tainanen, Taiwanen.
Historia
Gaztelua 1874an eraiki eta 1876an amaitu zuen Shen Baozhen Qing ofizial ospetsuak, kostaldea babesteko eta uhartea japoniar inbasioen aurka defendatzeko. Instalazio militar honek 1884ko Txina-Frantziko gerran izan zuen bere lehen paper garrantzitsua. 1895ean Qing dinastiak Taiwan Japoniako Inperioari utzi ziotenean, Taiwango jendeak Formosako Errepublikaren banderapean borrokatu zuen gotorleku honetatik japoniar inbaditzaileen aurka. Behin Japoniako kontrolpean, instalazio militar honek balioa galdu zuen. Bere balioa guztiz galtzen zen Errusia-Japonia Gerran, Japoniako gobernu inperialak gotorlekuko kanoi batzuk saldu zituenean.
1991ko Urkiolako Igoera
1991ko Urkiolako Igoera bizkaitar lasterketa honen XVII. edizioa izan zen. 166 km egin zituzten, betiko moduan Urkiolako santutegian amaituz.
Sultana N. Nahar
Fotoionizazio-prozesu atomikoetan, ioi elektronikoen birkonbinazioan, fotoeszitazioan, talkan oinarritzen da ikerketa. Besteak beste, ekarpen hauek egin ditu: elektroi-ioien birkonbinazio osorako metodo bateratua garatzea, Breit-Pauliren R matrizearen metodorako espektroskopia teorikoa, eta nanoplasma erresonanteko termosatikoekin (RNPT) minbizia tratatzeko metodoa.
Hezkuntza eta karrera
Naharrek Fisika Teorikoko Gradua lortu zuen Dacako Unibertsitatean, eta Optika Kuantikoko masterra eta Teoria atomikoko doktoretza lortu zituen Detroiteko Wayneko Estatuko Unibertsitatean (Míchigan).
Astrofisika atomikoa eta espektroskopia (Cambridge UP, 2011) testu-liburuaren egilea da, Anil K. Pradhanekin batera.
Ikerketa-interesak
Naharrek luze eta zabal argitaratu ditu astrofisikako eta laborategiko plasmako talka atomiko erradiatiboen prozesuak, besteak beste, fotoionizazioa, ioi-elektroien birkonbinazioa, fotoeszitazioak eta des-eszitazioak, eta ioi-elektroien dispertsioa. Satelite bidezko linea dielektronikoetan, espektroskopia teorikoan eta aplikazio biomedikoetarako nanoespektroskopia konputazionalean ere lan egin du. Opacity Project eta Iron Projec tNazioarteko lankidetzetako kide da, erradiazio- eta talka-prozesu atomikoak aztertzeko eta astrofisikoki ugariak diren atomo eta ioientzat beharrezkoak diren parametro atomikoak kalkulatzeko.
Yaël Nazé
Biografia
Belgikako zati pobre batekoa da, jendeak izarren behaketaz gozatzen zuen ingurukoa. Hamar urte zituela meteorologia gogoko zuen, baina hamabirekin astronomiaz arduratu zen. Doktoretza 2004ko martxoan jaso zuen eta 2009tik aurrera FNRS ikertzaile gisa kalifikatu zen. Bere aisialdiaren zati bat zientzien dibulgazioan ematen du, hitzaldi, animazio, erakusketa eta artikuluen bidez. Hainbat liburu idatzi ditu. Haren lan zientifikoak zein liburuek sariak jaso dituzte.
Herri-lanak
2018an, Sfax Unibertsitateko ikasle batek proposatutako doktoretza-tesi bati buruzko eztabaida aztertu zuen. Tesiak lurralde laua defendatzen zuen, baita eguzki-sistemaren eredu geozentrikoa eta Lur gaztea ere. Disertazioa ez zuen onartu ingurumen-azterketen tesiak gainbegiratzeaz arduratzen zen batzordeak, eta Hafedh Ateb irakasleak, Tunisiako Elkarte Astronomikoaren sortzaileak, argitaratu eta salatu zuen 2017an Facebooken.
1993ko Urkiolako Igoera
1993ko Urkiolako Igoera bizkaitar lasterketa honen XIX. edizioa izan zen. 160 km egin zituzten, betiko moduan Urkiolako santutegian amaituz.
1996ko Urkiolako Igoera
1996ko Urkiolako Igoera bizkaitar lasterketa honen XXII. edizioa izan zen. 160 km egin zituzten, betiko moduan Urkiolako santutegian amaituz.
2012ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2012ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 30.Edizioa izan zen. Azaroaren 1etik 28ra ospatu zen Soreasu Antzokia n. Hala ere, gaztetxean, udaletxeko ganbaran eta Sanagustin Kulturgunean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.
Gainera, topaketen baitan eta EHAZE k bideratuta, mahai inguru bat antolatu zuen Sanagustin Kulturgunean, "Euskal teatro berri baten beharra: Euskal komedia" izenekoa. Egitasmo honen aurretik III. Antzerkizale Saria banatu zen, Agus Perez ek irabazitakoa.
2012ko Ikusleen saria Pantha Rehi-ren "Auzokideak" lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Borja Eizagirre eta Maite Eizagirre izan ziren, lehiaketa bidez.
1989ko Urkiolako Igoera
1989ko Urkiolako Igoera bizkaitar lasterketa honen XV. edizioa izan zen. 167 km egin zituzten, betiko moduan Urkiolako santutegian amaituz.
Euskal Unibertsitatea (abestia)
Euskal Unibertsitatea Xabier Amurizaren hitzekin eta doinu herrikoi batekin Oskorri taldeak 1979an argitaratu zuen abestia da, Oskorri izenburuko diskoan. 1970eko hamarkadan Euskal Herriko kaleetan Euskal Unibertsitatea sortzeko nahia eta eskaera islatzen du abestiak.
Camila Navarrete
Camila Navarrete (Txile, XX. mendea) Txileko astronomoa da, DBH Europako Behatoki Australeko ikertzailea. Haren ikerketa-lana arkeologia galaktikoan edo astronomikoan oinarritzen da, baita Esne Bidearen eraketa-historiaren berreraikuntzan ere.
Biografia
Camila Navarretek Santiagoko Javiera Carrera 1. Lizeoan ikasi zuen. Astronomiarekiko interesa sendotu egin zen Txileko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Zientzien Fakultateko Udako Eskolan bigarren mailako ikasleentzako gai horri buruzko ikastaro batean parte hartu zuenean.
Euskal Unibertsitatea (abestia)
Disko berean zeuden beste 14 kanta, besteak beste Bizkaiko aberatsak, Adela, Zazpi jauziak, eta Forjarien kanta.
Camila Navarrete
Biografia
Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifizioko astronomoa da, magisterra eta astrofisikan doktorea ikasketa-etxe berean Geroago, Cambridgeko Unibertsitatean eta New Yorkeko Flatiron Institutuko Astrofisika Konputazionalaren Zentroan espezializatu zen.
DBHn, Very Large Teleskopioa dagoen Paranal behatokian egiten du lan.
Bere hitzetan, egin duen aurkikuntzarik garrantzitsuena "Magallaesen Hodei Handiari lotutako zenbait izar-korronte berrestea" izan da. Horiek adierazten dute galaxia hori Esne Bidea bezala eratu zela: galaxia txikiagoak asimilatuz".
1990eko Urkiolako Igoera
1990eko Urkiolako Igoera bizkaitar lasterketa honen XVI. edizioa izan zen. 167 km egin zituzten, betiko moduan Urkiolako santutegian amaituz.
Quarter zaldi
Quarter zaldia edo Milia laurden zaldia, distantzia laburretako esprintean, bikain aritzen den zaldi arraza amerikarra da. Bere izena milia laurdeneko edo gutxiagoko lasterketetan beste zaldi arrazak gainditzeko duen gaitasunetik datorkio; batzuk 70,8 km/h (44 milia/h) arteko abiadura lortu izan dituzte. Quarter zaldiaren garapena 1600. hamarkadan hasi zen.
Quarter zaldia, gaur egun, Estatu Batuetako arrazarik ezagunena da, eta American Quarter Horse Elkartea, munduko arraza-erregistrorik handiena, eta, 2014. urtean, bizirik ziren ia hiru milioi Quarter zaldi zituen erregistratuta. Quarter zaldia oso ezaguna da, bai lasterketako zaldi gisa, bai rodeoetan zein zaldi-ikuskizunetan eta arrantxo edo baserrietako lan-zaldi gisa.
Quarter zaldiaren gorputz trinkoa oso egokia da birak egiteko, ebakerak, behi-lanerako zaldi bezala eta baita rodeotako upel-lasterketetan, txahal sokatan eta zaldiko beste ekitaldi batzuetan ere behar diren maniobra korapilatsu eta bizkorretarako, batez ere, abere bizidunek parte hartzen duten ikuskisun edo lanetan. Quarter zaldia ingeles diziplinetan ere erabiltzen da, gidaritzan, jauzitan, zaldi-hezieran, ehizan eta beste hainbat zaldi jardueratan.
Aro koloniala
1600. hamarkadan, gaur egun Estatu Batuak diren ekialdeko itsasertzean, inportatutako Odolgarbi zaldi arraza ingelesak, lehen aldiz, bertako zaldi ezberdinekin gurutzatu ziren.
Hasierako inportazio haietako ospetsuenetako bat Janus izan zen, Godolphin arabiarraren biloba zen odolgarbia. 1746an erditu, eta Virginia kolonialera eraman zuten 1756an. Janus bezalako odolgarbien eraginak, Quarter zaldi kolonialaren garapenean, funtsezkoak diren geneak ezartzen lagundu zuen. Lortutako zaldia: txikia, gogorra eta azkarra zen, eta astean zehar lan-zaldi gisa eta asteburuetan lasterketa-zaldi gisa erabiltzen zen.
Kolonoen artean, lasterketak herritartu ziren heinean, Quarter zaldia are eta ospe handiagoa lortu zuen esprinter gisa, hala beharrez Ingalaterrako hipodromo klasikoetan baino laburragoak ziren ibilbideetan. Ibilbide hauek errepide-tarte zuzen bat edo lur zabaleko zati laua baino ez ziren izaten. Odolgarbi baten aurka lehiatzean, tokiko esprinterrek askotan irabazten zuten. Odolgarbi arraza Ameriketan ezarri zen heinean, Quarter zaldi kolonial asko sartu ziren amerikar jatorrizko erregistro liburuetan. Horrek, beraz, Odolgarbi arrazaren eta gerora ofizialki «Quarter edo Milia laurdeneko zaldiaren» (horrela deitua milia laurdeneko (0,40 km) lasterketako distantzian gailentzen zelako) arteko lotura luze bat hasi zuen. Quarter zaldi batzuk 70.8 km/h-ko (44 m/h) abiadura lortu izan dute.
Mendebalderantz zabaltzea
XIX. mendean, mendebaldera zihoazen aurrendariek zaldi gogor eta gogotsua behar zuten. Lautada Handietan, kolonoek Hernán Cortések eta beste konkistadore batzuek Espainiako Estatu Batuetako hego-mendebaldea eta Mexiko barne hartzen zituen erregeordetzan sartutako zaldiak topatu zituzten.
Mendebaldeko zaldien artean, Mustang izenez ezagutzen diren animalia basatiak zeuden, baita amerikar natiboek, Komantxe, Xoxone eta nez perce tribuak barne, etxekotutako zaldiak ere. Quarter zaldi koloniala mendebaldeko zaldi hauekin gurutzatu zen, eta aurrendariek gurutzaketa berriak berezko «behi zentzua» zuela ganaduarekin aurkitu zuten, lan egiteko sen naturala, ganadutegietako abeltzainen artean ezaguna bihurtuz.
Garapena arraza ezberdin gisa
Quarter zaldi motako hasierako garañoen artean daude: Steel Dust, 1843an sortua; Shiloh (edo Shiloh zaharra), 1844an jaioa; Old Cold Deck (1862); Lock's Rondo, "Rondo" askotariko bat, 1880an jaioa; Billy zaharra —berriz ere, “Billy” askotariko bat— 1880 inguruan jaioa; Traveller, arraza ezezaguneko garaño bat, 1889an Texasen zegoela ezagun dena, eta, Peter McCue, 1895ean jaioa, arrazako gisa erregistratuta baina pedigri eztabaidatua duena. Arrazaren hasierako beste aita nagusi bat Copperbottom izan zen, 1828an jaio zena eta bere leinua Byerley Turk-en bidez jarraitzen duena, Odolgarbi zaldi arrazaren fundazioko aitetako bat.
Amerikako mendebaldeko arrantxoetako zaldiaren betebehar nagusia behi-lana zen. Automobila asmatu ondoren ere, zaldiak ordezkaezinak ziren eremuko abereak maneiatzeko. Horrela, Texasko arrantxo nagusiek, hala nola King Ranch, 6666 (Lau seiak) Ranch eta Waggoner Ranch-ek garrantzi handia izan zuten Quarter zaldi modernoaren garapenean. Behi-mutilek eta haien zaldiek eskatzen zituzten trebetasunak rodeoaren oinarri bihurtu ziren, behi-mutilen arteko lehia informalarekin hasi, eta, mendebalde osoan, lehiakortasun ekitaldi garrantzitsua izatera heldu zen lehiaketa. Gaur egun, Quarter zaldia da nagusi abiadura eta ganadua maneiatzeko gaitasuna eskatzen duten ekitaldietan.
Esprint lasterketak ere asteburuko entretenimendu ezagunak ziren, eta lasterketak, noski, irabazi ekonomikoen iturri bihurtu ziren hazleentzat. Ondorioz, Quarter zaldi arraza garatzen ari zen odolari, arraza gehiagorena gehitu zitzaion. Quarter zaldiari, Arabiar, Morgan eta Standardbred odol-linea gehitzea onuragarria izan zen.
1940an, Estatu Batuetako hego-mendebaldeko zaldi eta abeltzain talde batek Ameriketako Quarter Horse Association (AQHA) sortu zuen bere ganadutegiko zaldien pedigriak zaintzeko. 1941eko Fort Worth Exposition eta Fat Stock Show zaldi txapelketa handia irabazi ondoren, Wimpy zen ohorezko zaldia, lehen erregistro (P-1) zenbakiarekin, King Ranch fundazioko Old Sorrel aitaren ondorengoa. AQHAren sorreran bizirik zeuden beste aita batzuei, Joe Reed (P-3), Chief (P-5), Oklahoma Star (P-6), Cowboy (P-12) eta Waggoner's Rainy Day (P-13) izenak eman eta erregistratu zituzten. Three Bars lasterketako odolgarbi zaldia, AQHAren lehen urteetan bizirik zegoena, Quarter Horse Hall of Fame Americanek Quarter zaldi arrazaren oinarrizko aita garrantzitsuenetako bat dela aitortu du. AQHAren hasierako pedigrietan ikusitako odolgarbi aita esanguratsu batzuk Rocket Bar, Top Deck eta Depth Charge ere izan dira.
Appendix eta Foundation zaldiak
Quarter zaldia arraza gisa formalki ezarri zenetik, AQHA erregistro-liburua odolgarbi odol gehigarrirako zabalik egon da errendimendu estandar baten bidez. Appendix da lehen belaunaldian erregistratutako Odolgarbia Quarter zaldi batekin edo zenbakitutako Quarter zaldi bat erantsitako Quarter zaldi baten arteko gurutzaketa. Sortutako kumeak American Quarter Horse Associationen erregistroko eranskinean erregistratuta daude; hortik datorkio ezizena. Eranskinean zerrendatutako zaldiak lehiaketan parte har dezakete, baina ondorengoek ez dute, hasiera batean, AQHA erregistro osoa jasotzeko eskubidea. Eranskineko zaldia, konformazio-irizpide batzuk betetzen baditu eta AQHAko ekitaldietan arrakasta erakusten edo aritzen bada, eranskinetik erregistro iraunkorrera pasatzeko aukera irabaz dezake; horrela, bere ondorengoek AQHAn erregistratzeko eskubidea izango dute.
Quarter zaldi/Odolgarbi gurutzaketek Quarter zaldi arrazaren erregistro ofizialean sartzen direnez, horrek Odolgarbi arrazatik Quarter zaldi arrazarako etengabeko gene-fluxua sortzen du, eta sortu zeneko urtetan arraza tipifikatzen zuen ezaugarri asko aldatu ditu horrek. Hazle batzuek argudiatzen dute Odolgarbiaren odol-lerroak gehitzea arrazaren estandarraren osotasuna arriskuan jartzen hasia dela. Batzuek lehenagoko zaldi estiloaren alde egiten dute, eta hainbat erakunde ezberdin sortu dituzte Foundation Quarter zaldia sustatzeko eta erregistratzeko.
Quarter zaldia gaur egun
Quarter zaldia, gaur egun, ikuskizunetarako, lasterketarako, bira eta ebaketarako, rodeo lehiaketetarako, arrantxoetarako eta familiarako zaldi bezala, oso ezaguna da. Quarter zaldiak rodeo-ekitaldietan erabili ohi dira, hala nola kupel-lasterketetan, txahal-sokan eta talde-sokan, eta ginkanan. Zaldi arrunten ekitaldiak, hala nola ebaketa eta gida-uhalak arraza guztiei irekita daude, baina Quarter zaldia da nagusi.
Arraza ez da mendebaldeko zaldiketa eta ganadu lanetarako oso egokia. Hipodromo askok pari-mutuel zaldi lasterketen sorta zabala eskaintzen die Quarter zaldiei, milioika irabaziekin. Quarter zaldiak zaldi-hezieran eta jauzietan lehiatzeko ere trebatu izan dira. Aisialdirako bideetan ibiltzeko eta mendiko polizia unitateetan ere erabiltzen dira.
Quarter zaldia mundu osora ere esportatu izan da. Alemania eta Italia bezalako Europako nazioek Quarter zaldi kopuru handia inportatu dute. American Quarter Horse Associationen ondoan (Kanadako Quarter Horses ere biltzen dituena), Quarter zaldien bigarren erregistro handiena Brasilen dago, eta, hurrengoa, Australian. Erresuma Batuan ere, arraza oso ezaguna da, batez ere, mendebaldeko bi zaldi elkarteekin: Western Horse Association eta The Western Equestrian Society. British American Quarter Horse arrazaren elkartea AQHA-UK da. Bira diziplina nazioartekotzearekin eta Munduko Zaldi Jokoetan zazpi ekitaldi ofizialetako bat bezala onartzearekin batera, nazioartean gero eta interes handiagoa dago Quarter zaldiekiko. Quarter zaldia, gaur egun, Estatu Batuetako arrazarik ezagunena da, eta American Quarter Horse Association da munduko arraza-erregistrorik handiena, 2014an ia 3 milioi Quarter zaldi erregistratu baitzituzten mundu osoan.
Arrazaren ezaugarriak
Bi gorputz mota nagusi daude: arrunta eta ehiztari edo lasterketa mota. Arrunta mota txikiagoa, trinkoagoa, sendoagoa eta gihartsuagoa da, baina bizkorra da. Lasterketa eta ehiztari motako Quarter zaldiak, berriz, arruntak baino zertxobait altuagoak eta gihartsuak dira, eta Odolgarbiaren antza handiagoa dute.
Quarter zaldiak ia kolore guztietakoak dira. Kolore ohikoena beilegia da, gorri-marroia, beste arraza-erregistro gehienek gaztaina deitzen duten kolore-taldekoa. Aitortutako beste kolore batzuk: uherra, beltza, marroia, buckskina, palominoa, grisa, arrea, gorri arrea, grulloa (noizean behin, urdin arrea, gris arrea edo sagu arre gisa ere aipatzen da), gorri-nabarra, urdin-nabarra, uher-nabarra, perlinoa, kremeiloa eta zuria. Iraganean, kolore orbanen ereduak baztertzen ziren, baina, gaur egun, seme-alabak egiaztatzeko DNA probak egiten direnez, erregistroak kolore guztiak onartzen ditu bi gurasoak erregistratuta badaude.
David Oliver
David Oliver (1982ko apirilaren 24a) hesi proba motzetan espezializatutako atleta estatubatuar erretiratua da. Atleta profesional gisa, 110 metro hesien proban lehiatu zen, aire librean, eta 60 metro hesi-lasterketan, pista estalian. Moskuko Munduko Txapelketan urrezko domina irabazi zuen 110 metro hesietan, 13 segunduko denboraz. 2008ko Joko Olinpikoetan brontzezko domina irabazi zuen eta beste brontze bat irabazi zuen IAAF 2010 Munduko Pista Estaliko Txapelketan.
110 metro hesietako estatubatuar errekorra zuen. Oliver AEBetako txapelduna da lau aldiz, eta pista estaliko eta aire libreko tituluak irabazi zituen 2008an; bigarren titulua, aire zabalean, AEBetako 2010eko Aire Libreko Txapelketetan. eta aire zabaleko hirugarren titulua, AEBetako 2011ko Aire LibrekoTxapelketetan. 2008ko IAAFren Munduko Final Atletikoan ere urrezko domina irabazi zuen. 12,89 segundoko marka pertsonala du 110 m hesietan, eta bosgarren postua du denbora osoko zerrendan, 2017. urteko denboraldiaren amaieran atletismotik erretiratzen den unean (laugarren zen).
Sailkapenak
Oliver AEBetako eta munduko onenen artean sailkatu zen 110 metroko oztopoetan, 2005 eta 2016 artean, Track and Field News-eko adituen botoen arabera.
Lorpenak eta ahalmenak
2014. urtean, Oliver hautatu zuten Howard Unibertsitateko Ospearen Aretoan.
Quarter zaldi
Mota arrunta
Zaldi arrunta abereekin, bereziki behiekin, lan egiteko egokia den zaldia da. Ebaki eta mozten duen zaldia altuera txikiagokoa da, mugimendu bizkor eta arinekin eta atzealde oso indartsuekin. Mendebaldeko plazer-ikuskizuneko zaldiak, sarritan, apur bat altuagoak dira, mugimendu motelago, ibilaldi leunago eta goi-lerroa zertxobait maila handiagoarekin, nahiz eta oraindik ere Quarter zaldiaren atzealde indartsua duten.
Kabestru mota
Kabestru lehiaketetan agertzen diren zaldiak oraindik handiagoak dira, oso itxura gihartsuarekin, buru txikiak mantentzen dituzten bitartean baraila zabalekin eta mutur finduarekin. Kabestru lehiaketarako egokituta dagoenean, jabeen, hazleen eta albaitarien artean eztabaida dago gaur egun modan dagoen kabestru espezializatuen puntako muskulu-masaren osasun-ondorioei buruz, normalean 157 eta 163 cm-ko altuera eta 540 kg baino gehiago pisatzen duena. Zaldiaren eskeleto-sisteman pisuaren eta fotograma-erlazioaren inguruko kezkak ez ezik, eraikitze masiboa ere lotuta dago aldizkako paralisi hiperkalemikoarekin (ingelesez HYPP) Impressive garañoaren ondorengoengan (ikus behean: Gaixotasun genetikoak).
Lasterketa eta ehiztari mota
Quarter lasterketako zaldiak 200 eta 795 metro bitarteko distantzia laburrak egiteko hazten dira. Hortaz, hanka luzeak dituzte eta mota arruntekoak baino argalagoak dira, baina, hala ere, atzekoalde gihartsuak eta hankak indartsuak dituzte. Quarter zaldiek beste Quarter zaldi batzuen aurka ibiltzen dira batez ere, eta esprinterako gaitasunak munduko atletarik azkarrena" ezizena eman die. Erakusketako ehiztari mota argalagoa da, eta Odolgarbiaren antza handiago du, eta horrek, normalean, apendize-hazkuntzaren ehuneko handiagoa islatzen du. Ehiztari/jauzilarien klaseetan erakusten dira, bai arraza-erakusketetan, bai USEFeko zaldi lehiaketa irekietan ere.
Gaixotasun genetikoak
Badaude Quarter zaldi hazleek kezkatzen duten hainbat gaixotasun genetiko:
Irakurketa gehiago
* Denhardt, Robert Moorman (1997). Foundation Sires of the American Quarter Horse. University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061-2947-1
2013ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2013ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 31.Edizioa izan zen. Urriaren 31tik azaroaren 17ra ospatu zen Soreasu Antzokia n. Hala ere, enparantza nagusia eta gaztetxean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.
Raphael Holzdeppe
Raphael Marcel Holzdeppe (1989ko irailaren 28a) pertika jauzian espezializatutako atleta alemaniarra da, eta munduko txapelduna izan zen proba honetan. Zweibrückenen bizi da, Alemanian, eta LAZ Zweibrücken kirol-klubaren ordezkaria da.
Biografia
Jatorri afrikarrekoa da Holzdeppe. Bikote alemaniar batek adoptatu zuen jaio eta gutxira. Kaiserslauternen jaio zen, Alemanian.
2013ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Gainera, I.Antzerki Eskolen Eguna ospatu zen topaketen baitan. Ekimen honetan, EHAZE k antolatuta, antzerkizaleak elkartu eta antzerkigintzaren baitako hainbat egitasmo egin ziren herriko enparantza nagusian.
Raphael Holzdeppe
Biografia
Holzdeppek 2006ko Munduko Gazte Txapelketan bosgarren postua lortu zuen eta 2008ko Munduko Gazte Txapelketa irabazi zuen. 2007ko Europako Gazte Txapelketan, bereziki, ez zuen emaitzarik lortu, sailkapen-txandan ez baitzuen baliozko jauzirik lortu. Brontzezko domina jaso zuen 2012ko Udako Joko Olinpikoetan, Londresen, Björn Otto herrikidearen eta Renaud Lavillenie frantziarraren atzean.
2013ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2013ko Ikusleen saria Azpeitiko Emakume Antzerki Tailerraren "Dena berriz bueltatzen da" lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Iñaki Martinez izan zen, lehiaketa bidez.
Raphael Holzdeppe
Biografia
Holzdeppek lehen titulua irabazi zuen Moskuko 2013ko Munduko Atletismo Txapelketan, 5,89 metroko jauziarekin.
Jim Croce
James Joseph "Jim" Croce (Filadelfia, Pennsylvania, 1943ko urtarrilaren 10a - Natchitoches, Louisiana, 1973ko irailaren 20a) estatubatuar rock eta folk abeslari eta egile abeslaria izan zen. 1966 eta 1973 artean bost estudioko disko eta single ugari egin zituen. Maury Muehleisen gitarra-jotzaile eta konpositorearekin bikote artistikoa osatu ondoren, 1970eko hamarkadaren hasieran lortu zuen arrakasta. Hegazkin istripu batean hil zen. Bere bi single zerrendetan lehena izan ziren: Bad, Bad, Leroy Brown eta Time in a Bottle.
Glenea
Glenea kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Afrikan eta Asian zabalduta daude.
Tmesisternus gressitti
Tmesisternus gressitti kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Weigel ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 2003an.
Tmesisternus fergussoni
Tmesisternus fergussoni kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Breuning ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1970ean.
Hedapena
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da.
Tmesisternus fumatus
Tmesisternus fumatus kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Gressitt ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1984an.
Hedapena
Ginea Berriko mendebaldean aurkitua izan da. Espezieak 18,4 eta 22,5 mm. artean ditu.
Tmesisternus mehli
Tmesisternus mehli kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Weigel ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 2008an.
Hedapena
Ginea Berriko mendebaldean aurkitua izan da. Espezieak 8,8 eta 11,9 mm. artean ditu.
Tmesisternus elegans
Tmesisternus elegans kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Heller ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1914an.
Hedapena
Ginea Berri mendebaldean eta Papuan aurkitua izan da. Espezieak 20 eta 25 mm. artean ditu.
Tmesisternus froggatti
Tmesisternus froggatti kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. MacLeay ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1886an.
Tmesisternus luteostriatus
Hedapena
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 15 eta 21 mm. artean ditu.
Tmesisternus dohertyi
Tmesisternus dohertyi kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Jordan ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1894an.
Hedapena
Ginea Berriko Papuan eta Ginea Berriko mendebaldean aurkitua izan da. Espezieak 24 eta 28 mm. artean ditu.
Gorka Agirre Moreno
Gorka Agirre Moreno (Busturia, Bizkaia, 2000ko apirilaren 13a) Euskal Herriko futbolaria da, Athleticeko harrobian hezia kimuetatik. Puntaerdi moduan aritzen da.
Ibilbidea
''2022eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Brahman behi
Brahman zebuina - taurina behi-hibridoen arraza amerikarra da. Ameriketako Estatu Batuetan, 1885etik aurrera, India jatorriko ganadutik hazi zen, hainbat garaitan Erresuma Batutik, Indiatik eta Brasiletik inportatua. Horiek, nagusiki, Gir, Guzerá eta Nelore familiakoak ziren, Indu-Brasil, Krishna Valley eta Ongole batzuekin. Brahmanak beroarekiko, eguzki-argiarekiko eta hezetasunarekiko tolerantzia handia du, eta bizkarroiekiko erresistentzia, ona. Herrialde askotara esportatu izan da, bereziki tropikoetara; Australian, behi-arrazarik ugariena da. Taurina-indizina hibrido ugari sortzeko erabili izan da, eta horietako batzuk, Brangus eta Brahmousin adibidez, arraza bereizi gisa hartzen dira.
Asko gurutzatu izan da Bos taurus Europako ganaduarekin. Biak bobido familiako kideak dira.
Brahmanek, bere bizkarrean, konkorra eta belarri diskete luzeak ditu. Kolore arruntenak zuria, grisa eta gorria dira. Brahmanek, egokitzeko eta bizirauteko, gaitasun nabarmena du. Belar desegokiez elikatu daiteke, eta oso erresistentea da intsektu izurrite, parasito edo bizkarroi, gaixotasun eta muturreko eguraldiarekiko.
Brahman ganaduak distantzia handiak egin ditzake ura lortzeko, eta aurrera ateratzen da beste abereek nekez iraun dezaketen lekuetan.
Historia
Zebuina (asiar konkordun) behia 1849ez geroztik dago Estatu Batuetan, Erresuma Batutik Hego Carolinara Indiako jatorriko zezen bakarra inportatu zenez geroztik. 1885ean, zezen gris pare bat eraman zituzten, zuzenean, Indiatik Texasera; bata handia zen, 800 kg baino gehiago pisatzen baitzuen; besteak, berriz, erdia baino pixka bat gehiago pisatzen zuen. Horiek bertako behi taurinoekin gurutzatu ziren Brahman arraza sortzeko lehen urrats gisa. 1906. urtearen bitartean, Indiako beste abelburu talde txiki batzuk inportatu ziren, gehienbat Texasera; horietako batzuk zirkuko animalia gisa erakusteko inportatu ziren, eta, gero, abeltzainei saldu zitzaizkien. 1924an eta 1925ean, Brasilgo behi kopuru handiagoa eraman zuten AEBra, Mexikotik. Horiek, batez ere, zebuina-taurina hibrido Guzerá izan ziren, baina Gir eta Nelore batzuk ere sartu zituzten; guztira, 210 zezen eta 18 behi izan ziren.
Arraza horretako behien esportazioak 1933an hasi ziren Australiara, eta 1954ra arte jarraitu zuten, eta, guztira, 49 buru izan ziren esportati zienak; 1973rako, ordea, 225.000 abelburu baino gehiago ziren haien ondorengoak. 1981etik aurrera, beste inportazio batzuk egin ziren, guztira 700 buru inguru. 1987rako, Queenslanden soilik zeuden milioi bat baino gehiago, eta, mendearen amaieran, beste edozein arraza baino gehiago zeuden Australian, batez ere, herrialdeko iparralde tropikalean.
Ezaugarriak
Brahmanak beroarekiko tolerantzia ona du, eta, eskualde tropikaletan, oso hedatuta dago. Bere azal lodiari esker, erresistentzia handia du intsektuekiko. Brahman behia beste arraza asko baino gehiago bizi da, eta, askotan, txahalak 15 urte edo gehiagorekin ere erditzen dituzte.
Erabili
Brahman behia haragiaren industriarako hazten da, batez ere, baldintza bero edo tropikalekiko erresistentzia ona behar den eremuetan. Beste zebuineko behiekin gertatzen den bezala, haragia Europako behi-azienda espezializatuetakoa baino kalitate baxuagoa du. Hori dela eta, normalean, arraza horietako behiekin gurutzatzen da, bai arraza garbiko gurasoengandik jaiotako txahal hibridoak haziz, bai arraza konposatu edo hibrido bat sortuz, asko baitira. Horietako batzuk, Brahmousin (Brahman x Limousin), Brangus (Brahman x Angus) eta Simbrah (Brahman x Simmental)-ek berez lortu dute arraza-egoera, baina beste askok ez. Hauen artean daude: Brahorn (Brahman x Shorthorn), Bravon (Brahman x Devon) eta South Bravon (Brahman x South Devon), Bra-Swiss (Brahman x Brown Swiss), Sabre (Brahman x Sussex) eta Braford (Brahman x Hereford).
Oman eta Fujairah hirietan, Brahman zezenak erabiltzen dira zezen-joko kirol tradizionalean, eta esnea eta eztiarekin elikatzen dituzte lehiaketarako prestatzeko.
Andrés Dorantes de Carranza
Andrés Dorantes de Carranza (Béjar, Salamanca, ca. 1500 - ca. 1550), Pánfilo de Narváez-en arrakastarik gabeko espedizioko kideetako bat izan zen eta bizirik atera ziren eta Álvar Núñez Cabeza de Vacarekin batera ibili zen lau naufragoetako bat izan zen gaur egungo Estatu Batuetako hego-mendebaldetik eta Mexikoko iparraldetik (beste biak Alonso del Castillo Maldonado eta Estebanico esklaboa ziren).
Biografia
Andrés Dorantes de Carranza Béjar-en (Salamanca) jaio zen, Pablo Dorantesen semea. Bere garaiko gazte asko bezala, Mundu Berrian bere fortuna bilatzen saiatu zen eta, horretarako, 1527an kapitain mailarekin izena eman zuen Pánfilo de Narváezek Florida aldera porrot egindako espedizioan.
Flota Sanlúcar de Barramedan (Espainia) itsasoratu zen 1527ko ekainaren 17an, Narváezek agindutako bost ontziz eta seiehun gizonez osatutako flota. Aste batzuk nabigatzen ibili ondoren, Mexikoko Golkoko uretan sartzean, ontzi bat jarri zuten Dorantes eta Alonso del Castillo Maldonado kapitainen agindu bateratuan. Ez zen asko behar izan Dorantesek agindutako ontzi arin eta hauskorra ekaitzak harrapatu eta hondoratu egin zuen Galveston (Texas) uhartetik gertu.
Naufragiotik bizirik atera zirenen artean Dorantes bera, bere esklabo Estebanico, Alonso del Castillo Maldonado eta Álvar Núñez Cabeza de Vaca zeuden. Cabeza de Vacak Naufragios liburuan kontatu zuen ibilaldi luze baten ondoren, 1536ko martxoan iritsi ziren gaur egun Mexikoko Culiacán hiria dagoen tokian zegoen espainiar herri batera. Orduko Galizia Berriko gobernadoreak, Nuño de Guzmanek, bere gobernuaren menpe zeuden lurraldeetara espainiar naufrago batzuk iritsi zirela jakin zuenean, zaldiak eta arropa eman zizkien, eta Mexiko Hirira bidali zituen Antonio de Mendoza y Pacheco erregeordeari kontuak ematera.
Antonio de Mendozak naufragoen istorioa entzun ondoren, bisitatu zituzten lurraldeetara espedizio batean laguntzeko eskatu zion Dorantesi. Dorantesek uko egin zion eskaintzari, baina esplorazio bidaian parte hartzeko gomendatu zion bere esklabo Estebanico.
Gero Dorantes Espainiara itzultzen saiatu zen baina ontziaren egoera txarrak eta eguraldiak ontzia Veracruzeko Portura itzultzera behartu zuten. Dorantesek bizi izan zituen esperientzien ondoren, Espainia Berrian geratzea erabaki zuen, eta han ezkondu zen María de la Torre, Alonso de Benavideren alargunarekin. Alargunak hainbat enkomienda edo laborantza-lurren jabea zen bertako indigenen eskulana barne, beraz, haien ustiapenera dedikatu zen. Emaztea hil zenean, bere lehengusu batekin berriro ezkondu zen, Paula Dorantesekin, Antonio Gómez de Coronaren alargunarekin.
1550 inguruan hil zen.