cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1968ko maiatza
Testuinguru politikoa
mugimenduen goieneko aldia Latinoamerikan eta, batez ere, Vietnamgo Gerra k mugimendu solidario izugarria eragin zuten Europako zati handi batean; baita Estatu Batuetan ere. Vietnameko Gerra, gainera, lehen aldiz telebistan zuzenean emititu zen gerra izan zen, atentzio mediatikoaren eta morboaren foku, alegia.
Frantzian mugimendu iraultzailearen sorrera Indotxinako eta Argeliako Gerra k gertatzen ziren bitartean eman zen. Izan ere, polarizazio handia eragin zuten bi gerrek gizarte frantsesarengan 1960ko hamarkadan; hain zuzen ere, Argeliako gerra zela-eta, hainbat eskuin-muturreko mugimendu sortu eta jarri ziren abian Argelia frantsesaren alde.
Frantziako gobernuari dagokionez, 1958tik aurrera gobernatzen ari zen Charles de Gaulle jeneralak beherakada handia izan zuen hauteskundeetan. Izan ere, 1965eko hauteskundeetan (1948tik sufragio unibertsala aplikatu zen lehena), De Gaullek ez zuen gehiengo absolutua lortu. 1967ko hauteskundeetan, ordea, botoen gehiengoa lortzea aulki bakar baten eskuetan gelditu zen, baina oposizioak oraindik 1958an boterera heldu zen modua aurpegiratzen zion, eta De Gaulleren gobernua Estatu Kolpe baten akusazioen itzalpean mantendu zen. Nahiz eta ekonomiak gora egin eta politikan ere arrakasta izan (Argeliako Independentzia Gerraren garaipena eta deskolonizazio prozesuak), De Gaulleren zantzu autoritarioek gero eta kritika gehiago jasotzen zituzten.
Testuinguru kulturala
60. hamarkada Frantzian, gainontzeko mendebaldean bezala, aldaketa kultural handi eta azkarreko garaia zen. Alde batetik, landa eremutik hirietarako lekualdaketa masiboak ari ziren gertatzen eta abiadura berean ari zen hazten komunikabideek baldintzatutako kontsumo-gizartea. Gainera, gazteek, hamarkada berean, gizartean haien irudia kontutan hartzea lortu zuten haien iritzi, aukera eta jokamoldeak haien guraso eta gizarteko gainontzeko nagusienengandik bereizita. Izan ere, gero eta gehiago ziren Unibertsitatera ikasketak burutzera joaten ziren gazteak.
50. hamarkadatik aurrera, mugimendu kontrakulturalen barruan -adibide dira Underground kultura edo hippie eta betnik mugimenduak-, gazte azpikultura k hasi ziren sortzen. Mugimendu hauetatik askok  gizarte eta kultura kontsumista eta gerraosteko kapitalismoak eragindako plastikozko bizimodua auzitan jarri zuten. Hain zuzen ere, batez ere Estatu Batuetan sortutako mugimendu kontrakulturalak munduko beste leku batzuetara zabaldu ziren musika, zine eta literatura bidez, nagusiki irrati eta telebista bidez.
Egoera berri honek gazteak indarberritu zituen, eta haien buruak aktore politiko, sozial eta kultural lez pertzibitzen hasi ziren. Ideia hauek Unibertsitateetan ez ezik, institutu eta lanbide hezkuntzako zentruetara ere hedatu zituzten, ahalik eta gazte eta ikasle gehienek iraultzara bat egin zezaten.
Mugimenduaren hastapenak
1968 ko maiatzeko mugimenduetan parte hartu zuten gazteak belaunaldien arteko gatazkaren testigu ziren, gurasoen eta euren belaunaldiaren artekoa, alegia. Izan ere, aurreko belaunaldia gogor jardun zen lanean Bigarren Mundu Gerra k utzitako bizi baldintzak eta egoera ekonomikoa konpontzeko. Gazteen begietara, hortaz, haien gurasoak kapitalismo aren menpe bizi ziren konformista hutsak ziren.
1968ko maiatzeko gertakarien oinarrian, aldiz, 1967ko unibertsitate-erreforma zegoen, martxoreak 22ko mugimenduaren eragile ere izan zena, alegia. Nanterre ko Unibertsitateko ikasleen mugimendua izan zen, Daniel Cohn-Bendit en gidaritzapean, gerora 68ko maiatzeko mugimenduaren buru izango zena. 1968ko apirilaren 22an, 1500 bat ikasle Nanterren egingo zen protesta berri batera abiatu ziren, enpresa estatubatuarren aurkako erasoez akusatutako Vietnmam Nazionala Batzordeko hainbat ikasleren atxiloketaren aurka. Urte bereko maiatz osoan zehar ikasle, langile eta gazteek kaleak hartu zituzten, eta egunero egin zituzten manifestazio, protesta eta grebak.
Metropoli-eremu
Metropoli-eremu edo hiri-eremu bat hiri-eskualde egitura bat da, erdiguneko hiri batek eta honi fisikoki edo sozio-ekonomikoki atxikiak duden inguruetako hiriek osatua. Gehienetan funtzionamendu zentralizatua du. Benetako metropoli eremu bat osatzeko garraio sistema garatua izan behar du, eremuko hiriguneak elkarlotzeko eta interakzio sozio-ekonomikoak ahalbidetzeko. Zaila da metropoli eremuaren mugak definitzea, erdiguneko hiriaren eragina urrundu ahala ahultzen baitoa, baina muga argirik gabe. Hala ere, kasu askotan, administratiboki metropoli eremuak osatzen dira, eskumen batzuk kudeatu ahal izateko, hala nola Hiri Elkargoak.
1968ko maiatza
Ikasle greba
Ikasle eta autoritateen arteko liskarrek baldintzatuta, administrazioak Pariseko Unibertsitatearen Nanterreko kanpusa zarratzea erabaki zuen 1968ko maiatzaren 2an. Sorbonneko kanpuseko ikasleek manifestazio handi bat egin zuten Parisen maiatzaren 3an, itxieraren eta Unibertsitatetik zenbait ikasleren kanporaketaren aurka protesta egiteko. Ideologia ezkertiarreko bi ikasle elkarte Nanterreko Unibertsitatean batu ziren, UNEF (Union Nationale des Étudiants de France) eta Martxoaren 22ko mugimenduko ikasleak, hain zuzen ere. Ehundaka ikasleek, gerora, Nanterretik Sorbonnera lekualdatu zuten batzarlekua. Batzarrotan hainbat hitzaldi egon ohi ziren. Occident izeneko taldearen erasoen inguruko zurrumurruak hasi ziren gazteengan zabaltzen, eskuin-muturreko gazte talde bat. Izan ere, ezkerreko taldeen eta eskuineko honen arteko liskarrak ez ziren inongo berri. Egun berean, protestetan inplikatutako zortzi ikasle, Daniel Cohn-Bendit barne, Paris en deklaratzera deitu zituzten. Aldi berean, Sorbona ko plazan batutako ikasle taldea poliziak kontu handiz zaintzen zuen Egoera kontrolatu nahian, poliziak hitzaldietan era oldarkorrean esku hartzea erabaki zuen. Egoera honen aurrean, Ikasleen Batasun Nazionalak ez ezik, Irakasleen Sindikatuak ere grebarako deialdia egin zuen poliziaren atzera-egitea, atxilotutako ikasleen askapena eta Sorbona berriro irekitzea eskatuz. Poliziaren indarkeriak solidaritate olatu handi bat hasi zen, orduan, Frantzian. Ikasleek, poliziaren erasoaldiari erantzun nahian, liskarrak Pariseko Latin auzo ra eraman zituzten, ikasleen auzora, alegia. Bertan barrikadek eta manfestzioek etenik gabe jarraitu zuten. Ikasleen ahotsa, berehala, beste hainbat Unibertsitate eta gizatalde desberdinetara zabaldu zen. Baita, batez ere, maiatzaren 13tik aurrera hainbat fabrika eta lantegitara ere. Ondorioz, gero eta talde gehiago batu ziren ikasleen iraultzara .Maiatzaren 6an, UNEF eta Irakasle Sindikatuak Sorbonneko poliziaren inbasioaren aurkako protestarako deia egin zuten. 20.000 ikasle, irakasle eta jarraitzailek hartu zuten parte Sorbonnerako martxan. Sorbonnera hurbildu bezain laster, ordea, manifestatzaileek poliziaren oldarkeria pairatu behar izan zuten. Batzuek ihes egin zuten bitartean, beste hainbatek barrikadak sortu zituzten eta poliziak gas negar-eragileekin erantzun ez ezik, indarkeria ere erabili zuen erantzun gisa. Gainera, ehundaka ikasle gehiago atxilotu zituzten.
Metropoli-eremu
Hiri-egitura XIX. mendetik aurrera garatzen hasi zen batez ere, lehenik Industria Iraultzari lotua. XX. mende amaieratik, hiri handi eta ertain ia guztietara hedatu da, garapen ekonomiko eta sozialak eraginda herrialde garatuen, baina baita ere hazkuntza demografiko handiak eraginda herrialde ez garatu eta garapen bidean daudenetan.
1968ko maiatza
Ikasle greba
Institutuetako ikasle elkarteek ere bat egin zuten maiatzaren 6ko liskarrekin eta hurrengo egunean hainbat ikasle, irakasle eta gazte Bildu ziren Parisko Garaipen Arkuan ikasle atxilotuak ez kriminalizatzeko, polizia Unibertsitatetik ateratzeko eta Nanterre eta Sorbonneko Unibertsitateen irekiera aldarrikatzeko. Negoziazioak alde batera utzita, ikasleak kanpusetara bueltatu ziren, gobernuak emititutako dokumentu faltsu baten ostean esanaz Unibertsitateak berrirekiko zituela. Honek ikasleen haserrea are gehiago handitu zuen.
Artadi (abizena)
Artadi euskal abizena da, arte zuharitz izenarekin lotua, Koldo MItxelenaren iritziz.
1968ko maiatza
Ikasle greba
Maiatzaren 10ean, ostirala, talde bat ibaiaren ezkerraldean batu zen. Compagnies Républicaines de Sécurité-k ez zienean utzi ibaiaren beste aldera pasatzen, barrikadak berriz ere hasi ziren. Liskarrak hurrengo goizera arte iraun zuen, eta ehundaka atxilotu eta zauritu eragin zituen. Gertakariak Irrati bidez transmititu zituzten zuzenean eta, hurrengo egunean, gertakarien irudiak telebistan ere erakutsi zituzten. Hainbatek argudiatu zuten poliziak probokatzaile moduan jardun zuela, autoak erre eta cocktel Molotov-ak jaurti baitzituen. Honek, manifestatzaileekiko sinpatia eragin zuen.
Artadi (abizena)
Euskal Herritik hedatuta zabalkundea izan du Katalunian eta Filipinetan, non pertsona hauen deitura den, adibidez:
1968ko maiatza
Ikasle greba
Ezkerreko sindikatuek, Confédération Générale du Travail (CGT) eta Force Ouvrièrek (CGT-FO), egun bateko greba orokorrerako eta egun bererako, maiatzaren 13a, manifestaziorako deia egin zuten. Egun horretan, milioi bat persona baino gehiago manifestatu ziren Parisko kaleetan eta poliziak ez zuen eskurik hartu. Lehen ministro zen Georges Pompidouk atxilotutako ikasleen askapena eta Sorbonneko Unibertsitatearen irekiera adierazi zituen. Hala eta guztiz ere, grebak ez ziren bertan behera geratu momentu hartatik aurrera, eta protestanteak are aktiboago bilakatu ziren. Sorbonneko Unibertsitatea berriz ere ireki zutenean, ikasleek okupatu egin zuten eta "jendearen unibertsitate" lez kalifikatu zuten
Langileen bateratzea ikasleekin
Hurrengo egunetan, langileak fabrikak okupatzen hasi ziren. Horretarako, lehendabizi, eserialdi batekin hasi ziren Nantes hiritik hurbil zegoen Sud Aviation izeneko planta batean, maiatzaren 14an. Gero, Rouen ondoko Renault lantegietan beste greba bat egon zen, beste Renault lantegietara zabaldu zena. Maiatzaren 16rako, langileek 50 fabrika baino gehiago okupatu zituzten, eta maiatzaren 17rako 200.000 langile greban zeuden. maiatzaren 18an, bi milioi langilek egin zuten greba eta hurrengo asterako, Frantziako langileriaren bi herenek. Greba hauetarako deia ez zuten sindikatuek egin; kontrara, CGT protestok beste ideia batzuetara bideratzen saiatu zen, soldata handiagoak eta beste eskaera ekonomiko batzuetara, alegia. Langileek, ordea, ekintza politikoago eta erradikalagoak proposatu zituzten, De Gaulle presidentearen kaleratzea eta langileek, eurek, enpresak kudeatzea eskatuz. Maiatzaren 25 eta 26an, Grenelleko akordioa Gizarte Gaien Ministerioak zuzendu zuen: ohiko soldaten %10ko igoera eta gutxieneko soldataren %25eko igoera adostu zen. Sindikatu eta fabrika handiek baldintza berriak onartu eta aurrera jarraitu nahi izan bazuten ere, protestanteek grebarekin aurrera egitea erabaki zuten eta intelektual askok ere bat egin zuten iraultzara. Maiatzaren 27an, UNEFeko batzarrak 30.000 eta 50.000 petrsona bitartean bildu zituen. Batzarra oso militantea izan zen eta, bertan, gobernua kaleratzea eta hauteskunde berriak eskatu zituzten.
Esloganak
1968ko maiatza ezaguna da bere esloganak eta komunikazioa dela eta. Jean-Pierre Le Goff soziologoaren arabera paper garrantzitsua izan zuten mugimenduaren hedapenean, bereziki bere "probokazio, umore eta insolentzia" zela eta "garaian zegoen diskurtso teknokratikoaren" aurrean. Diskurtsoan kontrajartzen ziren elementuak zeuden, adibidez izan zaitez errealista, eskatu ezinezkoa.
1960ko hamarkadan Salon de la jeune peinture bildutako hainbat artista ezkertiarrek euren artea aldaketa sozialaren mesedetan jarri zuten. Arte Ederretako eskolako Henri Cueco, Bernard Rancillac, Eduardo Arroyo edo Gilles Aillaudek ere parte hartu zuten kartelak egiten. Daniel Cohn-Benditen omenez sortutako «Guztiok gara juduak eta alemanak» kartela Bernard Rancillacena da. Michel Foucault eta Gilles Deleuzek Gérard Fromangeren lanari buruz idatzi zuten, Jacques Derridak Valerio Adamirena eta Louis Althusserrek Leonardo Cremoninirena aztertu du.
Denborarekin, publizitatean ere erabili izan dira lelo komertzial gisa.
Mugimenduaren amaiera
Egoera okertzen hasi zen mugimenduarentzat:
Uztaileko hauteskundeen ondoren, gobernu frantsesak erreforma berriak egiteko beharra aitortu zuen, egonezin soziala ikusita. 1969 ko apirilean erreferendum bat egin zen erregionalizazio proiektuaren eta Senatuaren erreformaren inguruan, De Gaulle k adierazi zuen presidentzia utziko zuela baizkoa ez bazen ateratzen. Frantses gehienek, ordea, ezezkoa bozkatu zuten. Honek erakutsi zuen, frantsesen iritziz, De Gaulle eta bere taldea ez zirela aukerarik onena herrialdeak behar zuen erreforma sozial eta politikoa aurrera eramateko. 70eko hamarkadako lehen urteetan zehar lan gatazka berriak jaso ziren (grebak, okupazioak...), batzuetan biolentzia inplikatuz.
Liskar eta erreboltak amaituta, aipatzekoa bada ere langileen lan-baldintzak hobetu eta unibertsitate-sistema aldatu zela, gertakariek ez zuten aldaketa erradikalik eragin frantses gizartean, langile eta ikasleek ez baitzituzten haien helburu guztiak betetzea lortu. Ukaezina da, ordea, gerora mugimenduak izan duen eragin nabarmena.
1968ko ekain eta uztaileko gertakariak
Jada ikasle eta langileen sentipen iraultzailea desagertuta zegoen. Langileak, pixkanaka, lanera itzuli ziren; beste batzuk poliziak kaleratu zituen lantegietatik. Ikasleen sindikatuak manifestazioak bertan-behera uzteko deia egin zuen. Gobernuak, gainera, zenbait erakunde ezkertiar debekatu zituen. Poliziak Sorbonne berriz ere hartu zuen ekainaren 16an. Ekaineko hauteskundeetan, De Gaulleren alderdiak Parlamentu Frantsesaren historiako garaipenik handiena jaso zuen, 486 eserlekuetatik 353 jaso baitzituen (sozialistek 57 lortu zituzten eta komunistek 34). Frantziaren egun nazionalean, Latin auzoan protestak berpiztu ziren, ikasle sozialisten gidaritzapean. Parisko poliziaren eta Compagnies Républicaines de Sécurité-ren erantzuna berehalakoa bezain odoltsua izan zen.
Vietnamgo Gerra
Bigarren Indotxinar Gerra izenaz ere ezaguna, Vietnamgo Gerraren jatorrian guerrilla komunisten determinazioa zegoen eta helburu nagusia Ipar eta Hego Vietnam bateratze komunista batetik babestea zen. Gerra odoltsua izan zen: 5 milloi zibiletik gorak galdu zuen bizia bonben ondorioz. Vietnmango masakre honek mundu-mailan eragin handia izan ez ezik, solidaritate olatu izugarri baten jaiotza ere suposatu zuen, eta nahiz eta protestok nagusiki AEB-n gertatu, Frantziako 1968ko mugimendua sortzeko ardatz ere izan zen gizarte frantsesak erakutsi zuen gertakariokiko gaitzespena. Izan ere, jendea ez zegoen ados Vietnameko berkolonizazioarekin, ezta gerra luze honen ankerkeriarekin.
Vietnamgo gerraren aurkako mugimenduen atzean soladuen senideak, hippie-ak, pertsona beltzen mugimenduak -The Black Panther Party, tarteko-, prentsa alternatiboa, soldadu beteranoak, etab. zeuden. Nahiz eta zaila izan protesta bateratu bakar bat egitea, azkenean haien helburua lortu zuten: soldadu estatubatuarrek Vietnam uztea.
Gay askapen mugimendua
60ko hamarkada aldaketa garaia izan zen gay askapen mugimendua rentzat. Izan ere, militantziarako era berri bat sortuberri zen politika era berri bat sortuta, eskubide berdintasuna ardatz zuen politika, alegia. Baina 1968ko maiatza izan zen egoera
honen behin betiko aldaketa gertatu zen garaia.
1969ko ekainaren 28an, Stonewall Inn izeneko tabernan (Greenwich Village, New York) sortutako Stonewalleko istiluak-en ondorioz homosexualen aurkako jazarpena handitu egin zen. Auzo estatubatuarrean gertatzen ari ziren liskarrek hiru eguneko iraupena izan zuten, eta hau izan zen gay kolektiboak poliziari aurre egiten zion lehen aldia. Momentu kritiko hau, hain zuzen, inflexio-puntu izan zen historiarako, Greenwich Villagen zehar ez ezik, mundura zabaldu baitzen mugimenduaren mezu eta indarra. Tartean, Frantziara ere heldu zen, eskubide zibilen mugimenduaren sorleku, alegia. Baina 1968ko mugimenduak ez zuen gay askapen mugimendua soilik sustatu, baita gainontzeko talde marginalen mugimenduak ere, imigranteena esaterako: talde marginal izatetik, talde isil-ezin bihurtu ziren. Homosexualek, hortaz, bat egin zuten ikasle eta langile mugimenduarekin, bizi izandako eta oraindik bizi zuten diskriminazioa alde batera utzita. Mugimenduaren lema homosexualak berriz ez zirela ezkutatu behar izan zen. Ez zuten haien burua biktima lez ikusi nahi, ez zuten haien egiera biktimizatu nahi.
Hurrengo 50 urteetan Frantziako homosexualak gogor borrokatu ziren eskubide berdintasunaren alde. 1982an mosexualitatea jada ez zen kriminalizatzen eta 2013ko maiatzaren 18an sexu berekoen ezkontza baimendu zen Frantzian, Europako bederatzigarren herrialdea izanik hura ahalbidetzen.
Passepartout (musika taldea)
Passepartout, Azkoitian sortutako musika taldea izan zen.
Biografia
Azkoitian musikaren inguruan elkarturiko bost lagunek osatu zuten taldea. Xabi eta Tomas aurretik herriko Moonlight taldean aritu ziren jotzen.
2019an kide berek talde berria sortu zuten, Bulego taldea hain zuzen ere, musika estiloari buelta bat emateko helburuaz.
Sebastolobus altivelis
Sebastolobus altivelis Sebastolobus generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Saint-Gilles-les-Forêts
Saint-Gilles-les-Forêts Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Gilles-les-Forêts udalerrian erroldatutako biztanleak 53 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 51 etxebizitza zeuden, 29 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 51etxeak ziren. 29 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 33 ziren, horien artean 21 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 21 pertsona aktiboetatik 19 lanean zeuden (11 gizon eta 8 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 12 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Ocadia philippeni
Ocadia philippeni Ocadia generoko animalia da. Narrastien barruko Geoemydidae familian sailkatuta dago.
Saint-Gilles-les-Forêts
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Gilles-les-Forêts udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gillaumé
Gillaumé Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gillaumé udalerrian erroldatutako biztanleak 28 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 20 ziren, horien artean 14 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 14 pertsona aktiboak lanean(7 gizon eta 7 emakume) zeuden.. 6 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen eta 5 ikasten zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lycodonus malvinensis
Lycodonus malvinensis Lycodonus generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Podalonia affinis
Podalonia affinis erle espezie bat da, Podalonia generoan eta Sphecidae familian.
Rhetiako Alpeak
Rhetiako Alpeak (Rätische Alpen; Alpi Retiche) Erdialde Ekialdeko Alpeetako mendikatea da, Suitza, Austria eta Italia artean dagoena. Mendirik altuena 4.049 metroko Piz Bernina da.
Barnean azpimendikate hauek ditu:
Symphysodon tarzoo
Symphysodon tarzoo Symphysodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Eski-ohol
Eski-ohola oinen azpian jartzen den xafla mehe bat da, material erdi-zurrunez eginikoa eta elurretan irristatzeko erabiltzen dena. Eski-oholak erabiliz egiten den kirolari eski deritzo.
Zabalera baino luzeran handiagoa, normalki pareka erabiltzen dira eta eski-botetara finkagailuen bitartez lotzen dira. Aldapak igotzeko, oholei eski-larruak gehitu ahal zaizkie beheko aldean. Hasiera batean elurretatik bidaiatzeko laguntza gisa sortu baziren ere, gaur egun gehienetan eski kirolerako erabiltzen dira.
Historia
Zurezko eski zaharrenak Errusian (k. a. 6300–5000 inguru.), Suedian (k. a. 5200 inguru) eta Norvegian (k. a. 3200 inguru) aurkitu ziren, hurrenez hurren.
Ipar-eskien teknologia XX. mendean egokitu zen, eskiatzaileei abiadura handiagoan biratzen uzteko. Eskiaren eta eski finkagailuen diseinu berriek, eskiatzaileak pistetara eramateko teleaulkiak sartzearekin batera, alpetar eskia garatzea ahalbidetu zuten. Bitartean, eremu nordikoko teknologia-aurrerapenei esker, patinajerako eta eski-jauzirako eski bereziak garatu ziren.
Eski asimetrikoak
Eski mota hau Finlandiako eta Suediako iparraldean erabili zen gutxienez 1930eko hamarkadara arte. [11] Hanka batean, eskiatzaileak arkurik gabeko eski zuzen luze bat zuen irristatzeko, eta bestean eski motzago bat abiadura hartzeko. Eski laburraren behealdea laua edo animalia-larruz estalia zen, erabilera horretan laguntzeko. Eskiatzailearen pisuari eusten zion eski luzea, berriz, animalia-koipez tratatzen zen, eski-argizari modernoaren antzerako funtzioarekin. Horrelako eskien erabilera Olaus Magnusen lanetan ikus daiteke. Sami herriarekin lotzen ditu, eta savek (eski luzea) eta golos (eski laburra) izenak zituzten eskiek. Finlandieraz lyly eta kalhu dira hitzak, hurrenez hurren.
Eski bakar luzea
Botniako golkoko itsas txakur ehiztariek eski berezi luze bat garatu zuten, foken aire hartzeko zuloetatik tirokatze distantzietara iristeko. Dena den, elur gogortuan mugitzeko ere erabilgarria zen eta luzera handia, 3-4 metro, izaten zuen izotzetako pitzaduren aurka babesteko. Suediraz skredstång izena jasotzen du.
Eski garaikideak
1850 inguruan, Telemark, Norvegiako artisauek eski konkortua (cambered) asmatu zuten. Eski mota hau erdialdean altxatua dago, finkagailuaren azpian, eta eskiatzailearen pisua uniformeki banatzen du eskiaren luzera osoan. Konkordura gabeko eski zaharragoek behar bezain lodiak izan behar zuten, beherantz ez makurtzeko eta eskiatzailearen pisupean elurretan ez hondoratzeko. Diseinu berri horri esker, eski meheagoa eta arinagoa eraiki ahal izan zen, errazago tolestu ahal zena kolpeen talka xurgatzeko, eta azkarrago eta errazago maniobratu eta korrika egin zuena. Honetaz gain, diseinu berrian eskiaren erdialdea estuagoa zen, punta eta isatsa zabalagoak ziren bitartean. Horri esker, errazago tolestu eta biratzen zuen eskiak.
1950ean, Howard Headek Head Standard deiturikoa aurkeztu zuen, zur kontratxapatuko nukleo baten inguruan aluminio aleazio bat jarriz. Diseinuak altzairuzko ertzak zituen (1928an Austrian asmatuak izan zirenak ) eta kanpoko gainazalak formaldehido fenolezko erretxinaz eginak zeuden, zeintzuek argizaria ematea ahalbidetzen zuten. Eski arrakastatsu hori bakarra izan zen une hartan, eta aisialdirako diseinatu zen, lasterketetarako diseinatu ordez. 1962an beira zuntzezko eski bat, Kneissl's White Star delakoa, Karl Schranzek erabili zuen FIS Munduko Eski Txapelketan urrezko bi domina irabazteko. 60ko hamarkadaren amaierarako, beira-zuntzak aluminioa ia erabat ordeztu zuen.
1974an, Magne Myrmo egurrezko eskiak erabili zituen azken munduko txapelduna izan zen (Falun, ipar eskiko 15 km-ko proba). 1975ean, eskiko bihurdura-kaxaren eraikuntza-diseinua patentatuta zegoen. Kästle, Salomon, Rottefella eta Madshusek aipatzen dute patentea. 1993an, Elan SCX modeloa merkaturatu zuen Elanek, gerria baino askoz punta eta isats zabalagoak zituen eskia. Ertzetan pisua jartzerakoan, forma kurbatu batean tolesten dira eta biraketa bat egitea izugarri errazten dute. Ipar eskian biraketak egiteko hainbat teknika daude eta ertzak ez dira hain garrantzitsuak, eta eskiek sidecut gutxi dute. Urte askoan, eski alpetarrak ipar-eskiko oholen antzera eratu ziren, soilik motzagoak eta zabalagoak zirelarik. Baina Elan SCX eski-oholaren diseinuak izugarri hobetu zuen errendimendua. Beste konpainia batzuek segituan jarraitu zioten bere adibideari, eta Austriako eski-diseinatzaile batek onartu zuenez, "kontua da berrogei urtez izan ditugun uste guztiak zeudela ." Line Skis enpresak, akrobaziazko eskian zentratutako lehenak, eskola berriko akrobazioazko mugimendua inspiratu zuen, 1995ean bi puntako eski-oholak sortuz. Salomon Taldea izan zen eskiatzeko bi puntako eskia arrakastaz merkaturatu zuen lehen enpresa, 1998an 1080 oholarekin
Deskribapena
Eskiak hiru zati ditu: eskiaren aurrealdea edo espatula, eskiaren erdia (boten azpian) edo patina, eskiaren atzealdea edo orpoa. Gehienetan, egitura-simetria axiala du.
Forma
Goitik ikusita, eski alpetar modernoak liztor baten forma dauka: espatula eta orpoa patina baino zabalagoak dira. Horrek kota-lerro bat definitzen du, hau da, eskiaren zabalera hiru puntu horietan neurtzen da. Forma hau duen eskiei profildunak ere esaten zaie.
Eski parabolikoa arrakasta handia izan zuen eski profilatuaren eredu bat da, eta eskiaren ertzen formari dagokio haren izena. Parabola forma horri esker, eskiatzaileak presio nahikoa egiten badu, tolestu egiten da elurra ebakiz biraketa baten forma egiteko. Eskiatzaileak abiadura irabazten du, biraketan zehar eskia ez baita labaintzen.
Gaur egun, eski profildunak alpetar eskian zabalduenak dira elur eta eskiatzaile gehienen artean: hasiberriek lehen jaitsieretatik maniobratzeko ematen duten erraztasuna eskertuko dute, eta adituek, berriz, aldakortasuna eta mugimendu-azkartasuna, baita abiadura handian ere. Hala ere, duela urte batzuetatik hona, profil askoz txikiagoa duten zenbait eski agertu dira, batez ere erabilera partikularretarako, hala nola pistatik kanpoko eskirako edo akrobazietarako. Ildo honetan, eski batzuek kontrako profila dute eta zabalagoak dira patinean atzealde eta aurrealdean baino, hala nola Armada enpresaren ARG II ohola. Eraikuntza horren bidez, eskiatzailearen pisua kontaktu-azalera zabalago batean banatzen da, eta, orri esker, errazago maneiatzen da hauts motako elurrean.
Eski txapelketa ofizialetan, eskiaren neurriak eta eraikuntza oso arau zehatzek mugatzen dute. Slalomeko eski-oholek, FIS arauen arabera, 165 zentimetro neurtu behar dituzte gizonen kasuan, eta 155 zentimetro, gutxienez, emakumeenean. Horrelako arauak diziplina guztietan daude, eta eskiaren biraketa erradioari ere eragiten dio. Adibidez, proba berdinean, 2007an 23 metroko biraketa erradioa izan behar zuten, eta 2008tik aurrera, 27koa. Beste adibide bat jartzearren, abiadura diziplinetan bai emakume zein gizonen eskiek 200 zentimetrotik gorakoak izan behar dute.
Azkenik, patinaren azpiko altxadura ohikoaz gain, eski batzuek altxadura extraren bat izaten dute bai aurrealdean zein aurre eta atzealdean, rocker deiturikoa. Forma hau pistaz kanpoko eskietan orokortzen joan da azken urteetan, hauts motako elurretan ematen duen hobekuntzagatik. Beste batzuek espatula bikoitza dute (aurrekoaz gain, atzean ere), bai aurreraka zein atzeraka eskiatu ahal izateko, akrobazia eskian.
Elementuak
Eskiaren elementu nagusiak hauek dira:
Egitura
Eski-oholak zur trinkoz eraikitzetik haien eraikuntzan hainbat material erabiltzera pasa dira, tartean karbono eta kevlarra barne. Hau ohol sendoagoak, torsionalki gogorragoak, arinagoak eta iraunkorragoak izateko egin da. Oholak fabrikatzeko hiru teknika nagusi daude, eta bakarrik edo konbinatuta erabili daitezke :
Ijeztua edo sandwich egitura
Ijeztutako eskiak geruzetan eraikitzen dira. Beira zuntza, altzairua, aluminiozko aleazioa edo plastikoa bezalako materialak geruzak konprimituta daude nukleoaren gainean eta azpian. Laminatutako eraikuntza gaur egun txapelketa-oholetan gehien erabiltzen den fabrikazio prozesua da. Lehen eski laminatu arrakastatsua eta, ziur aski, lehenengo eski modernoa Head Standard izan zen, 1950ean aurkeztu zena, zeinak aluminiozko aleazioa zuen kontratxapatu muinaren inguruan.
Tortsio kaxa
Dynamic VR7 eski oholak eraikuntza metodo berri bat aurkeztu zuen: egurrezko nukleo txikiago bat beira-zuntz bustian bildua zuen, aurrez lehortutako beira-zuntzezko xaflak muinean itsatsita izan beharrean (funtsean, metalezko xaflak ordezkatuz). Emaitza tortsio kaxa bat izan zen eta horrek eskia askoz ere indartsuagoa bihurtu zuen. VR7, eta bere jarraitzaile VR17 are eta ospetsuagoa, gizonezkoen lasterketetarako erabil zitekeen beira zuntzezko lehen eskia izan zen. Denborarekin, bai muinaren bai tortsio kaxarako materialak aldatu egin dira; egurra, plastikozko hainbat apar, beira zuntza, kevlarra eta karbono zuntzak diseinu desberdinetan erabiltzen baitira. Tortsio kaxen diseinuek ipar eskiko oholetan nagusi izaten jarraitzen dute, baina ez da hain arrunta alpetar eskian.
Historikoa
Egurrezko eski klasikoa eskuz landutako egurrezko pieza luze bakar batez osatuta dago. Hasierako diseinuak, normalean, angelu-zuzenak ziren alboetan, espatula lurrunaren aplikazioarekin tolestuz. Denborarekin diseinuak aldatu ziren eta oholak alboetan mehetzen zituzten edo erditik behera aldapa nabarmenak agertzen ziren.
Eski motak
Eski modalitateak espezializatzen joan diren heinean, eski-oholak ere garatuz joan dira eta gaur egun hainbat motatakoak aurki ditzakegu:
Alpetarra
Eski alpetarra praktikatzeko hainbat eski-ohol mota daude, denak goian azaldutako eski estandarraren bariazioak dira. Eskiatzailearen mailaren (hasiberria, maila-ertaina, aditua), praktikaren (pista orokorrean, pista eta kanpo mistoa, bakarrik kanpo), eskiatzailearen tamainaren, gizon edo emakume bertsioaren arabera zehaztasun ezberdinak dituzte .
Eski nordikoa
Eski nordikoan eskiatzaileak ez du erremonterik aldapan gora igotzeko, beraz eskiak eta botak arinagoak izan ohi dira. Gainera, orpoa libre dute oinez ibiltzeko. Eski nordikoko bi eski mota nagusi daude:
Snowbladeak
Snowblade edo skiboard deituriko eski-oholak eski laburrak dira, 90 eta 110 zm artekoak. Haun aurrekaria Kneissl enpresak sortutako "Bigfoot" ohola da. Finkagailua sinpleagoa da eta bastoirik gabe erabili ohi dira. Eski alpinoaren antzeko teknika erabiltzen da eski hauekin, baina hasiberrientzat errazagoa da. Hala ere, abiadura azkarretan, elur-hautsetan edo elur gogorretan ez dira oso erabilgarriak.
Mendi-zeharkako eskia
Eski alpetarreko oholen antzekoak dira, baina mendi-zeharkako eskirako bereziki prestatuak. Ezberdintasun nabariena pisuan izaten dute, arinagoak izan ohi baitira igoerak errazteko. Honetaz gain, finkagailuak ere ezberdinak dira: bi posizio izan ohi dituzte, bata igotzeko eta bestea jaisteko. Igotzerakoan botina atzeko aldetik aske doa eta jaisterakoan berriz, lotua. Pisua eta tamainan aldaketa asko egon ohi dira, eskiatzaileak igoerari edo jaitsierari ematen dion garrantziaren arabera. Azkenik, aurrealdean zulo edo sargune bat izan ohi dute, foka-azalak jarri ahal izateko.
Monoskia
Beste modalitate guztietan ez bezala, ohol bakar bat da hau, besteak baino dezente zabalagoa. Bi oinak ohol berean itsatsita doaz. 1960. hamarkadan sortua, bere goia 80. hamarkadan jo zuten eta geroztik behera egin du haien erabilerak. Gaur egun oso gutxi ikusten dira.
Telemark
Telemark teknika egiteko oholak dira. Marka gehienek modalitate hau praktikatzeko ohol bereziak badituzte ere, eski alpetarreko oholen oso antzekoak dira. Ezberdintasun nagusia botan eta finkagailuan dago.
Eski-jauzi
Eski-nordikoko oholekin erlazionatuak daude, baina luzera eta zabalera askoz handiagokoak dira. Modalitate hau ia beti txalpeketetan praktikatu ohi denez (ez da aisialdian praktikatzen) eski-oholen ezaugarriak FIS erakundeak finkatu ohi ditu.
Abiadura eski
Modalitate hau praktikatzeko ohol bereziak dira, eta eski-jauziaren kasuan bezala, soilik txapelketa eta entrenamenduetan erabili ohi dira. 240 zm luze, 10 zm zabal eta 15kg-ko pisua izan ohi dituzte.
Kanpo estekak
Nazioarteko eski federazioaren webgunea
NGC 2568
NGC 2568 galaxia bat da, Puppis konstelazioan. Edward Emerson Barnardek aurkitu zuen n.
Xabier Lizardi saria
Xabier Lizardi saria euskarazko haur eta gazte literatura suspertzeko Zarauzko udalak 1982. urtetik antolatzen duen lehiaketa da, eta 18 urtetik gorako idazleek parte har dezakete.
Calamorhabdium
Calamorhabdium Colubridae familiako narrasti genero bat da. Indonesian bizi dira.
María, matrícula de Bilbao
María, matrícula de Bilbao Espainiako film dramatikoa da, 1960an Ladislao Vajdak zuzenduta.
Holland Patent (New York)
Holland Patent  New York estatuko herri bat da. Oneida konderrian kokatua dago. 2010ean 458 biztanle zituen, 1.31 kilometro koadrotan banatuta.
María, matrícula de Bilbao
Luis de Diegoren eleberri batean oinarritua zen.
Argumentua
Egun batean Luisok (Javier Asin) aitonarekin María itsasontzian bidaia egin behar du. Luisok familiaren tradizio marinela jarraitu behar du.
Lycodonus mirabilis
Lycodonus mirabilis Lycodonus generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Heavy metal
Heavy metala (Metal pisutsua bezala itzulitako euskeraz) rock and roll etik sortua den musika mota bat da. Heavyaren berezitasunak, erritmoen abiadura eta bolumen altuak dira. Heavya hasi zuten talde nagusienak, Deep Purple, Led Zeppelin eta Black Sabbath izan ziren 70eko hamarkadan, haien hasierako kantak entzuterakoan rock and rollaren eta bluesaren eragina zutela nabari da.
Ezaugarriak
Allmusic.comen arabera, rock and rollaren hamaika eraren artean, heavy metala muturrekoena da bolumena, matxismoa eta eszenaratzeari dagokienez.
Instrumentazioa
Heavy metal talde tipikoena bateriak, baxuak, erritmo-gitarrak, gitarra nagusiak eta abeslariak (instrumentu jotzailea edo ez) osatzen dute. Teklatua estilo batzuetan erabiltzen da, nahiz eta beste batzuetan aldatu egiten den. Gitarra da, berriz, heavy metalaren oinarria. Gitarraren distortsioa soinu “heavy” eta boteretsua ateratzeko erabiltzen da. Denboraren poderioz, gitarra-soloak ere heavy metalaren ezaugarria bihurtu dira. Halaber, teknologiak aurrera egin ahala, gitarraren soinua aldatzeko modu berriak sortu dira.
Oristanoko probintzia
Herriak
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:
Heavy metal
Instrumentazioa
Heavy metalaren abeslarien artean alde handia dago abilezia eta estiloaren aldetik. Badira opera modukoak, Judas Priesteko Rob Halford edo Iron Maidengo Bruce Dickinson bezalakoak, baita nahita zakartutako ahotsak ere, Motörheadeko Lemmy Kilmister edo White Zombieko Rob Zombie gisakoak. Azpigenero batzuek are ahots gogortuagoa erabiltzen dute, death metalak edo black metalak esaterako.
Zuzeneko soinuan, bolumenak berebiziko garrantzia dauka. Jimi Hendrixek eta The Whok (garai batean Guiness Liburuak munduko talderik ozenena izendatu zuen) egindako bideari eutsirik, hasieratik, heavy metal taldeek helmuga berriak bilatu zituzten bolumen arloan. Black Sabbatheko Toni Iommi zein The Whoko Pete Townshed gitarra-jotzaileek entzuteko ahalmenean galera nabarmenak pairatu behar izan dituzte zuzeneko emanaldietako bolumena dela eta.
Hizpideak
Pop musikako adar askotan bezala, heavy metalen irudia oso garrantzitsua da. Albumeko azalek, janzkerek edota zuzeneko emanaldiek, musikarekin batera, taldearen nortasuna osatzen dute. Beti ere, musika da, kasu gehienetan, lehentasuna.
Rock historialariek bi eragin ikusten dituzte heavy metalaren hizpideetan. Alde batetik, Mendebaldeko pop musikak errealitatetik ihesa utzi dio metalari, fantasian oinarritutako letretan ikusten den bezala. Beste alde batetik, afrikar amerikarren bluesak bere errealitate gordinaren kutsua eman dio metalari, galera, depresioa edo bakardadea azpimarratzen baititu.
Hori dela eta, iluntasuna, gaizkia, botere edo apokalipsi gaiak bizitzako arazoak adierazteko bitartekoak dira. 1960ko hamarkadako “peace and love” (bake eta maitasuna) filosofiaren aurrean, heavy metalaren kontrakulturak argia iluntasunez nahiz bukaera zoriontsuak errealitate gordinaz ordeztu ditu. Metalaren aldekoek iluntasun hori mezuaren mamia ez dela aldarrikatzen badute ere, kontrakoek bizitzako alde ezkorrak goraipatzen direla egozten diote metalari.
Heavy metalaren hizpideak 1950eko, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako pop musikarenak baino sakonagoak ohi dira, gerra, hondamendi nuklearra, ingurumenaren auziak edota politika zein erlijio propaganda baititu jomugan. Hala ere, ikuspegia sinpleegia jorratzen da askotan, heavy metalaren hiztegi poetikoak dikotomiak bultzatzen dituelako: argia iluntasunaren aurka, itxaropena etsipenaren aurka, ongia gaizkiaren aurka…
Hastapenak (1960ko eta 1970eko hamarkadak)
AEBetako blues musikak oso ospe handia zeukan Britainia Handiko rockzaleengan. Rolling Stones eta Yardbirds gisako taldeek blues kanta klasikoen bertsio berriak egiten zituzten, erritmoa bizkortuz eta gitarra akustikoaren ordez elektrikoa erabiliz. Aldaketa paretsua burutu zuten rock lehen urteetan Elvis Presleyek eta.
Bizkortutako blues musika hori gitarra elektrikoak sortu zuen, eta soinu berri eta ozenaren bidez sustatzen zen. Blues-rockak bateria txikia eta xumea erabiltzen zuen bezala, bateria jole berriak indar gehiago eskatzen zuen instrumentu konplexuagoak jotzen hasi ziren. Izan ere, gitarra ozenagoaren gainetik jo behar izaten zuten. Abeslariek ere, arrazoi berengatik, teknika aldatu zuten, anplifikatzaileetan oinarrituz. Teknologiaren aurrerapenek ahalbidetzen zituzten holako aldaketak.
Heavy metaltzat jotzen den lehen musika Ingalaterrako Birmingham aldean sortu zen. 1960ko hamarkadaren bukaeran, Led Zeppelin eta Black Sabbathen eskutik. Jimi Hendrixek eta AEBetako psikodelia rockak oso eragin handia izan zuten aitzindari haiengan.
Aitzindariak izan ziren blues rocka bizkortzeko orduan. Honela, AEBetako musika beltza nahiz Europako musika zuria uztartu zuten. Beste eragin handia The Who edo The Kinks talde britainiarrak izan ziren, rock musikan perkusio oldarkorragoa sortu baitzuten.
1968ko bukaerako heavy-blues musika ohiko bilakatu zen. Hala ere, adituak ez datoz bat lehen heavy metal diskoa zein den esaterakoan: Jeff Beck Grouparen Truth edo The Yardbirdsen "Think about it" kanta dira aipatzen diren batzuk. Nolanahi ere, Led Zeppelinen izen bereko diskoaren plazaratzeak (1969an) genero berri baten jaiotza iragarri zion munduari.
Lehen heavy metal taldeak –Led Zeppelin, Deep Purple, Uriah Heep, UFO eta Black Sabbath besteak beste- hard rock labelpean ezagutzen dira gaur egun, batez ere egungo heavy metalaren zaleen artean. Hala ere, kasu gehienetan, hard rock edo heavy metal kategoriek esanahi paretsua dute.
Heavy metal klasikoa (1970etako bukaera eta 1980etako hasiera)
Garai honetako heavy metalak eztabaida franko eragin du musika historialarien artean. Blue Öyster Cult bezalako taldeek arrakasta dezente lortu zuten, eta Los Angelesko glam metalak popzale anitz bereganatu zuen. Hala ere, historialari batzuek talde horien garrantzia gutxietsi dute, eragin klasikoak goraipatzearren. Beste batzuek, 1970eko hamarkadetako bukaerako eragin anitzeko bategite emankorra azpimarratzen dute. Judas Priest eta Iron Maiden dira bategite horren emaitza nabarmenena. Zale batzuek, tartean heavy metal talde batzuen puntako kideek, uste dute estiloaren behin betiko ezaugarriak Judas Priesten hiru aurreko albumek eraiki zituztelako: Sad Wings of Destiny (1976), Sin After Sin (1977) eta Stained Class (1978).
Korronte nagusian (1980ko hamarkada)
1980ko hamarkadako heavy metalaren azpigenero sonatuena, glam metala hain zuzen ere, Los Angelesen sortu zen. Glam metalaren lehen olatua Mötley Crüe, Ratt, WASP, Dokken eta Twisted Sister taldeek osatu zuten. Gitarra-soloak kanta gehienetan sartuta, Deep Purple, Black Sabbath edo Led Zeppelin eredutzat zituzten. Alice Cooper eta KISS taldeek zuzeneko emanaldietan zabaldutako ikuskizun txundigarriak baliatu zituzten Mötley Crüe eta W.A.S.P. moduko taldeek. Hala ere, glam metalaren emakumezko moduko irudiak (Poison edo Bon Jovi bezalakoak) banaketa eragin zuen zaleen artean
Glam metal 1992 arte izan zen korronte nagusia, harik eta Nirvana eta grunge mugimendua lehen azalera igaro zen arte.
Underground korrontea (1980ko, 1990eko eta 2000ko hamarkadak)
Heavy metalaren azpigenero andana garatu ziren 1980ko hamarkadan. Hard rocken sustraietatik mugituta, hardcore-punk musikan oinarritutako generoa sortu zen: Thrash metal. Haren soinua glam metalarena baino oldarkorragoa, ozenagoa eta bizkorragoa zen.
Genero honen aitzindariak Anthrax, Megadeth, Metallica eta Slayer izan ziren; Testament, Exodus, Overkill eta Sepultura ere maila altuko thrash taldeak izan ziren. Metallica izan ezik (And Justice for All diskoa ederki saldu baitzen), salmenten eta hedebideen aldetik gainerakoak 1980ko hamarkadako musikaren korronte nagusitik at zeuden. Hurrengo hamarkadan thrash taldeen salmentek gora egin zuten, batez ere 4 aitzindarietakoek.
1980etako hasieran, death metal (Possessed eta Death taldeak buruan) eta black metal (Mercyful Fate, Bathory eta Mayhem taldeekin) sortu ziren, haren hizpide pagano eta satanikoekin.
Power metal 1980etako bukaeran zein 1990eko hamarkadan garatu zen, batez ere Europan. Death metal eta thrash metalaren norabide kontrakoa harturik, merkatuaren aurkako nortasunari eutsi zioten. Orokorrean, “garbi” abesten da power metalean, death metalaren zakartutako ahotsaren oposizioan. AEBetako Manowar Europan eta Hego Amerikan bilakatu zen ospetsu, haren lirika vikingo eta paganoarekin.
Progressive metal, Rush eta King Crinsom bezalako taldeen estilo progresibo nahiz heavy metalaren arteko nahasketa, entzutetsu bihurtu zen 1980ko hamarkadan Fates Warning, Queensryche eta Dream Theater taldeen eskutik. Glam metalaren garaian fama eta onarpen dezente gozatu zituzten.
Alternative metal/nu metal (1990ko eta 2000ko hamarkadak)
Nirvana eta grunge beste talde batzuen sormenak metala musikaren korronte nagusiaren lehen postutik aldendu zuen.
Grungek, edo, azken finean, alternative rockak eragindako eten honi esker, 1980ko hamarkadan underground moduan ibili ziren talde frankok korronte nagusiaren arreta bereganatu zuten. Batez ere alternative rock eta heavy metala nahasten zituzten taldeek, alternative-metalaren estiloan. Eskaintza zabala zen oso: grunge musikan oinarritutako Alice in Chains, goth-metalak eragindako Jane’s Addiction, noise-rocka nahasten zuen White Zombie.... Red Hot Chili Peppers taldeak alternative rock, punk, funk, hip hop eta metala nahastu zituen.
Alternative-metalak arrakasta lortu ahala, generoko talde nagusiek –Fear Factory, Helmet, Marilyn Manson, Rage Against the Machine edo Tool, besteak beste- rock talde olatu berri baten gainean eragin zuzena izan zuten. Talde horiek ez ziren alternative-rock eta heavy metalaren nahasmenik, nahasmen horren hurrengo urratsa baizik, nu metal izenpean ezaguna. Korn, Limp Bizkit eta Slipknot dira nabarmenenak. MTVri zein 1996an Ozzy Osbournek sortutako Ozzfest metal jaialdiari esker, genero honek korronte nagusian arrakasta are handiagoa erdietsi du. Linkin Parkek, esaterako, 35 miloi disko saldu ditu.
Gizartearen gaineko eragina
Herrialde askotan, heavy metalaren alde ozena eta gogorrak zaleen eta kritikoen arteko ika-mikak sortu ditu. Gizarte atzerakoietan batik bat, heavy metalak hedonismoa eta erlijioaren kontrako jarrerak sortzen dituela aldarrikatzen da. Jordanian, 2001ean Metallicaren lehenaldiko zein etorkizuneko album guztiak debekatu ziren.
Europako eta Ameriketako heavy metal zaleak 30 urte baino gutxiago dituzten mutil txuriak ohi dira, metalaren lirika fantastikoak, muturreko bolumenak eta erritmoak nahiz gizartearen kontrako portaerak erakartuta.
1970eko eta 1980ko hamarkadetan, Black Sabbath, Iron Maiden, KISS, Mercyful Fate, Judas Priest, Led Zeppelin, Mötley Crue, Ozzy Osbourne edo WASP gisako taldeei satanismo leporatzen zieten kristau fundamentalistek. Garai horretan, legenda ospetsu batek zioen heavy metalaren albumek Deabrua gurtzeko mezu ezkutuak gordetzen zituztela.
Ez da hain ezaguna, halere, heavy metalaren musika-egitura konplexuen eragina abangoardiako musika klasikoko New Complexity musikaren gainean.
Chiayi konderria
Chiayi Konderria, Txinako Errepublikako Taiwan probintziaren hego-mendebaldean dagoen konderria da. Konderriak 1901,67 km²-ko azalera dauka eta 2009ko urtarrileko erroldaren arabera 548.801 biztanle bizi ziren bertan.
Trescore Cremasco
Trescore Cremasco Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Emmet (Wisconsin)
Emmet Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Dodge konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Izozte (argipena)
Izozte izenak hainbat adiera ditu:
Tarzan (1999ko filma)
Tarzan 1999ko Kevin Lima eta Chris Buckek zuzendutako eta Walt Disney Feature Animation ekoiztetxeak ekoiztutako abenturazko marrazki bizidun film bat da. Edgar Rice Burroughs idazlearen Tarzan of the Apes eleberrian oinarritzen da.
Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria ("You'll Be In My Heart") irabazi zuen.
Argumentua
Kala gorila emeak oihanean umezurtz bat aurkitzen duenean, bere semetzat hartzen du, nahiz eta Kerchak, taldeko buruzagia, ados ez egon. Terk tximino barregarriarekin eta Tantor elefante neurotikoarekin batera, Tarzan oihanean hazten da, animalien instintuak garatuz, eta zuhaitzetik zuhaitzera joaten ikasiz. Baina oihanera espedizio bat heltzen denean eta Tarzanek Jane ezagutzen duenean, Tarzanek benetan nor den eta nondik datorren ikasten du.
Matteo Salvini
Matteo Salvini (Milan, Lonbardia, 1973ko martxoaren 9a) italiar politikaria da. 2018ko ekainaren 1etik Italiako Errepublikako Ministroen Kontseiluko presidenteorde eta Barne ministro diharduena. Eskuin muturreko Ipar Liga alderdiko buruzagi nagusietako bat da.