cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berde
Politika
Ekologisten ikurra izanik, berdearen erabilera hedatu egin da. Esaterako, energia berdea esaten zaio energia berriztagarriari, eta "Greenwashing", garbiketa berdea, edo   "green capitalim" , kapitalismo berdea, terminoak maiz erabili izan dira. Batzuek hazkundea zein norabidetan bideratu behar den adierazteko eta besteek termino horietan antzematen dituzten kontraesanak nabarmentzeko. 2022. urtean, talde ekologisten kritikei bizkarra emanez, Europako Parlamentuak onetsi zuen energia nuklearra eta gas naturala energia berdetzat jotzea. Horrela energia berriztagarriak sustatzeko prest zeuden diru funtsak energia, hemendik aurrera ofizialki berde hauek ere sustatzeko erabiliko zen.
Espainian berdea monarkiarekin lotzen da, Espainiako bi errepubliketan karlistek eta beste monarkiko batzuek "VERDE!" (euskaraz: berde) oihukatzen baitzuten (Viva El Rey De España!). Ordutik, kolore berdea Espainiako monarkiarekin lotu izan da. Gainera, frankismoan espainiar monarkikoek euren artean identifikatzeko lokarri berde bat zeramaten hegalean. Argentinan abortatzeko eskubidea
Eskuin muturreko alderdi batzuk ere erabiltzen dute. Gaur egun, VOX alderdi politikoak ere kolore berdea erabiltzen du.
Euskal Herriko mugimendu abertzaleak
Euskal abertzaletasunaren ikur da kolore berdea, eta ideologia honetako alderdi politikoetan nabarmena da honen erabilera.
Ezker politikoaren esparruaren ordezkari nagusiak Euskal Herria Bildu koalizioa (Hego Euskal Herrian) eta Euskal Herria Bai (Ipar Euskal Herrian) dira. Bi logoetan agertzen da berdea; lehenengoaren kolore nagusia da, eta bigarrenean ikurrinaren barne aurkitzen da.
Martxa berdea izenpean ezagutu ohi da kolore berdearekin lotzen den mobilizazioa. Abenduaren 6an, Durangon egin zen, “Bagoaz. Euskal Herriak independentzia’ lelopean.
Eskozian independentziaren bidean eman ziren urratsek eta Kataluniako Diadako mobilizazio erraldoiak bultzatutako mugimendua da. Horri, egoera ekonomiko larria gehituta, independentziaren aukera gero eta indar handiagoa hartzen ari dela diote, alternatiba erreal moduan.
Kirola
Kirolean asko erabiltzen da kolore berdea, baina ez urdina eta gorria baino gehiago.
Euskal pilotan, hasteko, berdeak izan ohi dira ezker pareta duten pilotalekuetako horma tzarrak, ezkerrekoa batez ere, baina frontisa ere bai, pilota zuriaren ikusgarritasuna ziurtatzearren, nahiz eta azken urteetan, telebista dela eta, bestelako koloreak emanez saiakerak egin izan diren (urdina eta beste). Pilotak beltzak ziren denboran hormak zuriak izaten ziren. Ohikoa da, gainera, pilota berdean sartzea esapidea, frontisera ekartzea adierazteko.
Arte martzialetan, normalean esperantza transmititzeko erabiltzen da kolore hau. Gerriko berdeak, ikaslea, ikaskuntza-prozesuaren tarteko etapa batean dagoela esan nahi du, eta, beraz, itxaropen-egoeran dagoela uste da, etorkizuneko gerrikoak lortzeko. Taekwondoan berriz, landare baten berpizkundea irudikatzen du, handitu eta sendotasunez egokitzen dena. Praktikantearen kontzientzia pizten da, bere barnean sortzen diren sustraiak sendotzen.
Automobilismoan, britainiar taldeek British racing green erabiltzen zuten 1960ko hamarkadara arte, eta Aston Martin, Bentley, Jaguar eta Lotus-ek erabiltzen jarraitu dute, besteak beste.
1901eko lasterketa batean Parisen, Selwyn Francis Edge pilotoak, lasterketa egiteko erabili zuen autoa 13 zenbakiarekin egitea tokatzen zitzaiola ikusi zuen, horregatik, zorte txarrari aurre egiteko, autoa kolore berdez margotuko zutela erabaki zuten.
Golfean, jaka berdea da esklusiboena. 70 urte baino gehiago daramatza jaka berdeak Augustako Masterseko txapeldunari ematen, garaikur gisa. Augustako Mastersa 1934tik jokatzen den arren, txapeldunari jaka berdea emateko ohitura 1949an hasi zen. Augusta National Golf Club 1932an ireki zen. Bost urte geroago, klubeko bazkideak kolore horretako jakak erabiltzen hasi ziren, berdintasunaren ikur gisa. Eta denborarekin, bazkide berak ziren Masterseko ikuskatzaile izateko lana betetzen zutenak, eta, beraz, jakak erabiltzea erabaki zuten, Augusta Nationalen logoa dutenak bularrean, erraz identifikatzeko. Jantziaren kolorea, "Green Masters" bezala dago patentatua.
Saskibaloiari dagokionez, Boston Celtics, Milwaukee Bucks eta Utah Jazz dira berdea gehien erabiltzen duten taldeak. Esan beharra dago, halaber, kolore berdea zapatila marka batzuetan ere aurki dezakegun kolore bat dela, hala nola Nike Zoom Freak 1 Antetokounmpo "What The" edo Nike LeBron Witness IV, baita baloietan ere. Eta Euskal taldeei dagokionez, esanguratsuena Kirolbet Baskonia ren 2016ko kamiseta da.
Txirrindularitzan lortzen den Maillotetako bat berdea izan ohi da. Frantziako Tour rean, erregulartasuna adierazten du. Euskadi Basque Country-Murias taldeak kolore berdea erabili zuen.
Futbolean adibide batzuk Betis edo munduko hainbat talde eta selekzio elastikoetan, praketan edo galtzerdietan erabiltzen dute. Aipatu beharra dago ere Alaves taldea kamiseta berdea erabiltzen duela hirugarren aukera bezala.
Igeriketan kolore berdea uretan deigarri izateko erabiltzen da. Kolore berdea bainujantzian eta txanoan aurkitu dezakegu.
Marka komertzialak
Marka bat errealitate material (izena, tipografia, kolorea...) zein errealitate psikologiko baten jabe da, marka identitatea eta marka-irudia deritzanak. Maiz, logotipo baten bitartez identifikatzen da. Beraz, marka komertziala definitzerakoan, kolorea ondo aukeratzea, produktu edo zerbitzua bezain garrantzitsua da, eta kolore berdea hainbat marka komertzialen kolore identifikatzailea da.
Edariak
Heineken garagardoak botila, lata eta paketatze berdea du beti. Produktuetan, letrak zuriz koloreztatuta agertzen dira inguruko berdearekin kontrastatzeko, baina marka soilik agertzen denean, letra berdeak dira marka honen indentifikatzailea. Bere izena (aldi berean bere logoa dena) beti hizki txikiz eta izkina biribilduz agertzen da, betiere lagunkoi eta ez erasokorrak izateko asmoz (honexegatik "e" hizkiak gorantz makurtzen dira). Hizki handiz idatziriko izenak irudi latz edo gogorragoa ematen du, saihestu nahi izan zuen irudia.
Carlsberg Danimarkako garagardo lantegi garrantzitsuena da eta munduko konpainia handienetakoa. Kopenhagetik gertu dagoen Valby muinoan sortu zuen 1847. urtean J.C. Jacobsen enpresa gizonak. Izena semearen omenez jarri zion, Carlen muinoa esan nahi baitu danieraz. 1875. urtean Carlsberg Laborategia sortu zuen halaber, kalitate oneneko garagardoa metodo zientifikoak erabiliz lortzeko asmotan. Carlsberg garagardoak botila, lata eta paketatze berdea du beti. Produktuetan, letrak zuriz koloreztatuta agertzen dira inguruko berdearekin kontrastatzeko, baina marka soilik agertzen denean, letra berdeak dira marka honen indentifikatzailea.
Sprite The Coca-Cola Company korporazio multinazionalak sortutako kolore eta kafeina gabea eta limoi-lima zaporea duen freskagarri bat da. 1959an Mendebaldeko Alemanian Fanta Klare Zitrone (Fanta Limoi Argia) izenez garatua izan zen eta 1961ean AEBetan merkaturatu zen. Hain zuzen ere, garai hartan AEBetan ospetsua zen 7 Up freskagarriari aurre egiteko The Coca-Cola Company korporazioaren erantzuna izan zen.
Sprite freskagarriak botila, lata eta paketatze berdea du beti. Produktuetan, letrak zuriz koloreztatuta agertzen dira inguruko berdearekin kontrastatzeko. Logotipoari dagokionez ere, letra zuriak eta atzealde berdea dira marka honen indentifikatzailea.
Kotxeak
Hainbat kotxe enpresek kolore berdea erabiltzen duten euren markan. Adibidez Land Rover, Škoda edo Lotus Carsek (letraren kolorea).
Android
Logoa asmatzeko proiektuaren diseinatzailea Irina Blok zen. Blokek, Android en logoan erabilitako kolore berdeak, PMS 376C balio estandarra duela dio, eta hondo ilunaren gainean nabarmentzen den nostalgiaren kolorea gogorarazten zuelako aukeratua izan zela ere azpimarratzen du.
Starbucks
Starbucks-en kasuan, logotipoetan kolore berdea erabiltzen dute, beren gorputz-irudia oparotasun, adimen eta ingurumen-orekaren balioekin lotu nahi dutelako.
Lacoste
Lacoste aitzindaria izan zen logotipoa arroparen kanpoaldean sartzen. Logoaren aukeraketa sortzaileak, Rene Lacoste k, tenis partida bat irabazi zuenean hasi zen, eta ospakizun bezala, krokodilo larruz egindako produktu bat oparitu zioten. Horrela sortu zen markaren logo bereizlea krokodilo bat izatearen ideia, gaur egun arte iraun duena, baina aldaketa batzuekin.
Iberdrola
Izena berdez idatzita dago, eta horrek esan nahi du egiten duten lana energia eolikoko eta eguzki-energiako plantak erabiltzea dela, energia jasangarria izatea ahalbidetuz eta, aldi berean, planeta zaintzen lagunduz. Letren alboan, hiru irudi daude eta irudi bakoitzak zerbait esanguratsua adierazten du. Hosto berde bat, tanta urdin bat eta tanta laranja bat dira. Hiru elementuek esanahi bat dute: orri berdeak energia garbia esan nahi du, eta ingurumenarekiko, naturarekiko eta iraunkortasunarekiko konpromisoan islatzen da. Tanta urdinak energia berriztagarria adierazten du eta eguzki energiari eta gas naturalari egiten die erreferentzia. Tanta laranja energia berriztagarria da eta eguzki energia eta gas naturala irudikatzen ditu.
Produktu ekologikoak
Ekologian, berdea da normalean erabiltzen den kolorea; kolore lasaia da, ez alferrik, osasunarekin lotutako gaietan ere erabiltzen da; freskotasuna ere inspiratzen du, erakunde ekologikoen logotipo eta ikurretan dago kokatuta, baita giroarekin lotutako gobernu-bulego ofizialetan ere.
Antzinako kolore berdea
Antzinako Mesopotamian jada erabiltzen ziren jantzi berdeak, baina ez dago jakiterik nola sortu ziren tindu berdeak eta zein izan den arropa berde bizi horien esanahi sinbolikoa.
Berdea birsortzearen eta berpizkundearen sinboloa zen, baita naturaren bizia ere. Antzinako Egipton, hilobietan, aurpegiko makillaje berdeko paletak aurkitu ziren, malakitarekin eginak. Makillajean kolore berdea biziek zein hildakoek erabili zuten. Bereziki begien inguruan erabili zen, gaitzetik babesteko. Antzinako Grezian berdea eta urdina batzuetan kolore berekotzat hartu zituzten. Hitz bakar batek deskribatzen zituen batzuetan itsasoaren kolorea eta zuhaitzen kolorea.
Neron enperadore erromatarraren garaian, bitxiak egiteko esmeralda berdeen erabilera modako joera egon zen. Honen arrazoia bitxigileek nabaritu zuten esmeraldaren propietateak izan zirela. Harria harribitxiak lasaitasuna transmititzen zuen begientzat.
Erdi Aroko berdea eta errenazentista
Erdi Aroan eta Errenazimentuan, arroparen koloreak pertsona baten gizarte-maila eta lanbidea ere erakusten zituen. Gorria nobleziak bakarrik erabil zezakeen, marroia eta grisa nekazariek, eta berdea merkatariek. Jan van Eycken Arnolfiniren erretratuko neska-lagunak (ikus artikulu honen hasierako lehen irudia) houppelande berdea janzten du. Leonardo da Vinci artista errenazentistak margotutako Mona Lisak berdez jantzi du bere erretratua. Une hartan, kolore berde adierazkorra garestia zen eta arropa hori estatusaren seinale zen. Berdea erabili nahi edo behar zutenentzat, ez zegoen pigmentu berderik garbiketari eta eguzki-argiari eusteko. Tinta berdeak garotik kanpo eginak izan ziren, elorri garagardozko baiak, ortiga eta porruen zukua, eta beste landare eta zuhaitz askorena, baina kolore-pigmentuak azkar desagertu ziren edo kolorea aldatu zitzaien.
16. mendea berrikuntzarekin iritsi zen. Lehen aldiz, tindu berde bat egin zen oihala oihal urdin batekin tindatzean, eta, ondoren, pigmentu hori batekin. Erreseda luteolatik lortu zen, belar horia bezala ere ezagutzen dena.
XVIII. eta XIX. mendeetako berde arriskutsua
Berdea esanahi sinboliko askorekin lotu zen XIX. mendean. Errebeldeen eta kanpotarren kolorea zen. Naturaren kolorea zen, eta, jakina, arte-adierazpenaren kolorea.
Ingalaterra viktoriarrean, kolore berdea homosexualitatearekin ere lotu zen.
Artsenikoz jantzita: pigmentu berde pozoitsua
Matilda Scheurer, 19 urteko lore artifizialen egilea, ustekabean"pozoituta hil zen. Lehen osasuntsua zen neskak hosto artifizialak "belakitu" zituen, hauts berde erakargarri batekin astinduz, arnasketa bakoitzarekin arnastu eta otordu bakoitzean eskuak jan zituelarik.
British Medical Journalek, berdez jantzitako emakumeak, "Hiltzaile" femmes nekagarri bezala izendatu zituen. Izan ere, bere magalean dozena erdi dantzalekutan aurki ditzakeen miresle guztiak hiltzeko adina pozoi daramala uste da. Emakume ekintzaileek britainiarrak ohartarazteko eskatu zieten kimikariei. Berdez jantzitako emakume aberatsak hiltzaile bezala izendatuak izan ziren arren, klase sozial berdinetako emakume pribilegiatuak izan ziren artsenikoko soineko berdearen arriskuak salatu zituztenak eta kimikariei euren baieztapenak babesteko eskatu zietenak.
Elikagaietan
Elikagai bakoitzak bere kolore naturala du, baina ez du irauten eraldatze-prozesu osoan.
Elikagaietako koloreak hainbat arrazoirengatik ager daitezke: substantziak modu naturalean agertzeagatik (erreakzio kimiko edo entzimatikoen bidez), elikagaian kolore gehiago agertzea eragiten duten konposatu berriak sintetizatzen direlako, adibidez, Maillarden erreakzioa, edo, azkenik, gehigarri gisa erantsitako koloratzaileak daudelako.
Klorofila goiko solairuetan dagoen pigmentu porfiriko fotosintetikoa da. Landareei kolore berdea ematen die eta landareetan fotosintesia egiteko behar den argia xurgatzen du. Prozesu horrek eguzki-energia energia kimiko bihurtzen du. Klorofilak batez ere argi gorria, morea eta urdina xurgatzen ditu, eta berdea islatzen du. Molekula konplexua da. Bere egituran lau eraztun pirroliko daude, beste batzuekin metil multzoen bidez lotuak, eta erdian magnesio atomo bat agertzen da, bi posiziotan nitrogeno bidez lotua.
Elikagaien kolore berde naturala aldatu egin daiteke feofitina agertzearekin; batez ere, kozinatzeko edo ontziratzeko prozesuetan gertatzen da.
Zenbait klorofila mota daude, egitura molekularraren arabera eta uhin-luzera desberdinak xurgatzen dituztelako bereizten dira. Mota arruntena A klorofila da, landare berdeen klorofila osoaren %75 gutxi gorabehera, eta kolore berde-urdinxka du. B klorofila ere badago, landareetan eta beste zelula fotosintetiko konplexu batzuetan dagoen pigmentua. Uhin-luzera desberdineko argia xurgatzen du eta kolore berde-horixka du. B klorofila a klorofila baino egonkorragoa da.
Klorofilak hainbat alterazio izan ditzake. Landare-elikagaien kolorerako ohikoena eta kaltegarriena magnesio atomoa galtzea da, feofitina izenekoa osatuz. Feofitinak tonu marroiko oliba-kolore berdea emango du, elikagaietako klorofilaren berde distiratsuaren ordez. Kolore-galera hori ohiko fenomenoa izan ohi da janaria prestatzeko, ontziratzeko eta galdarraztatzeko prozesuetan, elikagaiak gamma erradiazioen eraginpean jartzen direnean mikrobio-flora erauzteko edo ingurune azidoetan. Kontuan hartu behar da landareak azidoak direla beti, eta tratamendu termikoan substantzia horiek askatzen direla.
Bikarbonatoa gehituz gero, pH-a handitu egiten da, eta kolorea mantentzen laguntzen du, baina tiaminaren suntsiketa areagotuz. Gatz arruntaren edo magnesio- edo kaltzio-konposatu disolbagarrien presentzia ere egonkortu egin dezake koloreak.
Janaria
Hainbat janari mota bereizi ditzakegu kolore berdekoak, baina, esan beharra dago gehienak barazkiak direla. Horrez gain, janari berdeek isoflabonak, luteina eta azido folikoa dituzte, besteak beste. Organismoa garbitzen laguntzen dute, hezurren osasuna hobetzen dute eta gaixotasun kardiobaskularren arriskua murrizten dute.
Janari berde gehienek, potasio- eta K bitamina-maila handia da eta odolaren koagulazio-prozesuan laguntzen dute, adibidez, piper berdeak, espinakak, letxuga, brokolia, etab.
Koloratzailak
Pertsonek kolore jakin batzuk zapore jakin batzuekin lotzen dituzte, eta janarien koloreak eragina izan dezake edozein gauzatan hautemandako zaporean, gozoetatik hasi eta ardoetaraino. Batzuetan, helburua kontsumitzaileak naturaltzat hartzen duen kolore bat simulatzea da, hala nola glaseatutako gereziei koloratzaile gorria gehitzea (bestela beix izango litzatekeena), baina, batzuetan, eraginkorra da, Heinzek 1999an jaurti zuen ketchup berdea bezala. Elikagaietan kolore-gehigarriak arrazoi askorengatik erabiltzen dira, besteak beste: janaria erakargarriagoa izan dadin, argiaren eraginpean egoteagatik galdutako kolorea konpentsatzeko, kolorearen aldaketa naturalak zuzentzeko, naturalki gertatzen diren koloreak hobetzen ditu...
Europan onartutako koloratzaileen artean, S berdea da baimenduta dagoen koloratzaile berde bakarra, triarilmetanotik eratorritako koloratzaile sintetiko bat da, elikagaien industrian erabiltzen dena (E-142 .2 kodearekin). Koloratzaile hau, ez da bakarrik erabiltzen, beste koloratzaile batzuekin batera baizik, adibidez, barazki latadunen kolore berdeak berreskuratzeko. Oro har, lataratutako ilarren kolorazioan, tartrazina (horia) bezalako beste koloratzaile batzuekin batera erabiltzen da. Kolore berdeagatik, izozkiak, menda saltsa, gozogintzako elementuak eta abar koloreztatzeko erabiltzen da.
Su artifizialetan
Su artifizialetan erabiltzen diren kolore gehienen arrazoia estetikoa soilik izaten da normalean. Su artifizialen kolore ikusgarriak konposatu gutxi batzuen ondorioz sortzen dira. Konposatu horiek suzirien karkasetan sartzen dira edo errekuntzan sortzen dira. Su artifizialen osagai nagusia bolbora da, eta horren gainean tratatzen dira konposatu kimikoak. Su artifizialetan gertatzen den erreakzio kimikoa ez da prozesu sinplea, askotariko elementu kimikoek parte hartzen baitute.
Aipaturiko konposatuak hainbat gatz metalikoak izaten dira. Elementu metaliko horiek dira pirotekniari kolorea eta ikusgarritasun bizia ematen dietenak. Errekuntza gertatzen denean, metalek era askotako efektuak sortzen dituzte, eta horiek bereizteko aukera ematen dute beraz.
Bandera eta armarriak
Kolore berdea, gorriaren, txuriaren eta urdinaren atzetik, munduko banderetan gehien erabiltzen den kolorea da. Izan ere, landaretza, emankortasuna, paisaia, itxaropena, natura, islama, oparotasuna, bakea etab. irudikatzen duelako. Afrikako herrialdeetako bandera gehienetan ageri da kolore berdea, gehien erabiltzen den kolorea izanik. Hori dela eta, panafrikanismoa eta panarabismoaren simbolo da kolore hau.
Armarrietan kolore berdeak antzeko esanahia du baina mistikotasunera jotzen du. Naturaren berrikuntza edo eraldaketa irudikatzen du, eta horrekin batera beraz, adimenaren hobetzea, norberaren sendatze gaitasuna, esperantza, lege unibertsalak onartuz benetako askatasuna...
Bestalde, gizakiaren egunerokoan bandera berdea erabiltzen da gauza ezberdinak irudikatzeko. Adibidez, hondartzan banderen erabilera egiten dute jendeari bainatu daitezkeen ala ez jakinarazteko modu azkar batean. Bandera berdeak uretan sartzeko baldintzak egokiak direla esan nahi du eta beraz, edonor bainatu daiteke.
Euskal Herrian
Euskal Herrian berdeak tonalitate guztiak ditu. Berdeak irudikatzen ditu euskaldunak, eta berdea da euskaldunen ikur nagusia. Hori dela eta, Euskal Herrian hainbatetan erabiltzen da kolore berdea.
Ikurrina
Ikurrina Euskal Herriko bandera eta ikur nagusia da. Oinarri gorriaren gainean, gurutze zuri zuzen batez eta gurutze berde zeihar batez osatuta dago. Gurutze zeihar berdeak edo San Andres en gurutzeak lege zaharrak eta Bizkai ko independentzia irudikatzen ditu, Gernikako Arbola ren kolore eta itxura estilizatua baita. Batzuek, beste harreman bat ikusten dute Padurako borrokarekin, gurutze mota horrek San Andresen gurutzea izena baitu eta borroka San Andres egunez izan baitzen.
Arana anaien interpretazioaren arabera, Berdeak, Gernikako Arbola eta harekin Bizkaiko foru erakundeak irudikatzen ditu; eta San Andresen gurutzeak, kondairaren arabera San Andres egun batez Arrigorriaga ko gudua jazo zela. 1895eko uztailaren 28an, Bizkaitarra aldizkariaren 31. alean, Sabin Arana berak bere hitzez Feniziar bandera idazlaneko laugarren ekitaldian honela deskribatzen du: San Andres Gurutze Berdeak bere koloreaz une berean Armarriko Haritza eta Lege Abertzaleak irudikatzen ditu...
Gurutzea eta Haritza eta hitzez baturik daude, Jangoikoa eta Lege Zaharra; eta hortaz, banderaren erdigunean bi Gurutze zuri eta berdea bateginik daude. Eta Armarrian Gurutzea eta Haritza bateginik dauden modu berean, Jangoikoa eta Lege Zaharrak leloaren bategunean ere leku nagusia du: leloak leku garrantzitsuena du: Banderan ere Gurutze Zuria San Andres gurutze Berdearen gain dago.
Paisaia
Paisaian hautematen dugun lehen propietateetako bat kolorea da, gero, entitate geometrikoak, testurak eta azkenik formak. Raimon abeslariak Tots els colors del vert (Berdearen kolore guztiak) erabili zuen Euskal Herria identifikatzeko.
Paisaia baliabide gisa hartzen da, erabilgarriak diren identifikazioen bidez: kolore berdea: landareen jarduera fotosintetikoaren isla, biztanleek ingurumen zerbitzu gisa hautematen dute: laguntza, hornikuntza, erregulazioa eta kultura edertasun eszenikoa, aisialdirako, informazio kultural eta artistikoa, informazio espirituala, historikoa eta azkenik zientzia eta hezkuntza.
Euskal herriko paisaia kolore berdearekin irudikatzen da askotan, Euskal Autonomia Erkidegoa k hartzen dituen 7.200 kilometro karratueten azaleran bi paisaia mota daude. Batetik, kostako banda zabala, berdea, hezea eta menditsua, Bizkaiko eta Gipuzkoako lurraldeak okupatuko lituzkeena, baita Araba ko mendia ere.
Bestetik, Arabako hegoaldeko lautada handi eta lehorrak, Gaztelako lautadaren ezaugarri orografikoak eta klimatikoak aurreikusten dituztenak.
Zahar-etxeetako grebalarien kolorea
Zahar-etxetako grebalarien kolorea berdea da. Mobilizazio hauetan grebalariek, gehienetan zahar-etxeetako langileak, beraien egoera azaltzea eta eskaerak publiko egitea izaten dute helburu. Honela beraien lana eta lan-baldintzak gizarteari azalduz.
Oharrak
<references group="neol."/>
Enrique Gomez Alvarez
Enrique Gomez Alvarez, (Porqueros, Leon, 1954ko ekainaren 22a - Baiona, Lapurdi, 1979ko ekainaren 25a) ETAko kidea izan zen. 1979ko ekainaren 25ean Baionako Panecau kalean auto bat hurbildu eta bertatik bertara tiro eginez hil zuten. BVE izena erabili zuten hilketa erreibindikatzeko.
Transparency International
Transparency International (TI; nazioarteko gardentasun) nazioarteko gobernuz kanpoko erakundea da. Krimen korporatiboen eta ustelkeria politikoaren aurkako neurriak sustatzen ditu nazioartean. 1993an sortu zen. Urtero Ustelkeriaren Pertzepzio Indizea argitaratzen du, mundu mailako ustelkeriaren zerrenda korporatiboa. Egoitza Berlinen du, baina 100 herrialde baino gehiagotan jarduten du.
Ustelkeria honela definitzen du: onura pribatuetarako botere-abusua, azkenean denei kalte egiten diena eta autoritate-posizioan dauden pertsonen osotasunaren mende dagoena.
Enrique Gomez Alvarez
Porquerosetik Gasteizera
Porqueros herrian jaio zen, Leonen. 3 urte zituenean bere familia Gasteizera aldatu zen, 50eko hamarkadako industri garapenak erakarrita, bertan lan egitera.
Gaztaroa
Samaniego eta Jesus Obrero eskoletan ikasi zuen 18 urte egin arte.
Oso bizipen gogorrak izan zituzten Michelin-eko langileen aldeko ekintzetan eta Burgosko prozesuren aurkako mobilizazioetan, besteren artean.
Euskara irakasle
Euskara ikasi eta euskara irakasle ibili zen Gasteizen.
Gasteiztik Arrasatera
Jesus Maria Markiegirekin batera Arrasatera joan zen bizitzera. Taller berean hasi ziren biak lanean. Hango bi neskekin bizitzen hasi ziren. Lauak ETAn sartu ziren.
Arrasaterik Iparraldera
1974an Iparraldera alde egin zuten, poliziak hainbat atxiloketa egin ondoren. Enrique Gomez Baionako ZUP auzoan bizitzen hasi zen Kristina Larrañaga neskalagunarekin.
Enrique Gomezek militanteen ikastaro eta prestakuntza militarraz jardun zuen ETAren egituran.
Jesus Maria Markiegi 1975eko maiatzaren 15ean hil zuten guardia zibilek Gernikan.
Heriotza Baionan
1979ko ekainaren 25ean, gaueko 21:30ak aldera, Baionako Panecau kaletik zihoan Kristina neskalaguna eta beste lagun batzuekin. Udalaitz tabernan sartzera zihoazela, lau pertsona zeramatzan auto batetik zerbait galdetu zioten eta, hurbildu zenean, tirokatu egin zuten. Ospitaleko bidean hil zen.
Poliziak Korta hil zuten mertzenarioen autoa aurkitu zuten hurrengo egunean.
Protestak
Enrique Gomezen hilketarengatik protesta ugari izan ziren Euskal Herri osoan. Arrasaten inon baino gogorragoak izan ziren: herriko festak bertan behera utzi, herri batzarra antolatu eta hiru mila pertsona atera ziren manifestazioan Guardia Zibilaren kuartelerantz. Guardia Zibilak ke poteak eta gomazko pilotak erabili zituen hasieran, eta istiluetan Felix Guridi eta Jesus Elorza balaz zauritu zituzten. . Udalak osoko bilkura egin zuen eta protesta ofizialak egin zituen Espainiako zein Frantziako agintarien aurrean.
Hiletak
Ekainaren 29an atera zuten Enrique Gomezen gorpua Baionako ospitaletik. Sokoako elizan Ipar Euskal Herriko kideen omenaldia jaso zuen. Telesforo Monzon bertan izan zen, eta Gasteizeraino lagundu zuen Enrique Gomezen gorpua. Sokoako hileten ostean Gasteizko bidea hartu zuten eta, muga pasatutakoan, bertan hainbat istilu izan ondoren, Guardia Zibilek hilkutxa zeraman autoa bahitu eta autopistatik Bilboraino eraman eta Altubetik joan ziren zuzenean Gasteizera, Arrasate eta beste herri batzuetan prestatuta zeuden. agurrak zapuztuz.
Enrique Gomezen hiltzaileak
1979ko irailaren 13an Miarritzen Justo Elizaran Sarasola Periko tirokatu eta urrian hil egingo zen ospitalean. Tiroketa eta ordu gutxira Frantziako poliziak bost pertsona atxilotu zituen Miarritzen bertan: Jose Perez, Henri Berger, Alexis Perhun, Marc Obadia eta Maxime Szonek. Lehena Katalunian jaioatakoa zen. Gainerakoak Bordeleko hanparen mundukoak. Espainiako zerbitzu sekretuentzat lan egiten zuten mertzenarioak ziren. Frantziako Barne Ministerioaren oharrak iradoki zuen Justo Elizaranen kontrako atentatuaz gain, euskal iheslari politikoen kontra egindko beste atentatuen egileak zirela.
1980ko abenduan epaitu zituzten Paben. Epaiketan zehar Frantziako zein Espainiako zerbitzu sekretuaren agindupean jardun zutela deklaratu zuten. Besteren artean, Enrique Gomez Alvarez hil zutela ere leporatu zitzaien epaiketan. Akusatuek ez zuten ezer gehiago esan nahi izan eta fiskalak bizitza osoko espetxe zigorra eskatu bazien ere, 15 urteko espetxe zigorra ezarri zieten Justo Elizaranen hilketaren egileak izateagatik.
Aratz Gomez Larrañaga
Kristina Larrañaga haurdun zegoen Ernique Gomez hil zutenean. Handik gutxira jaioko zen mutila, Aratz Gomez Larrañaga, 1999ko azaroaren 16an atxilotu zuten Irunen, matrikulak egiteko makina bat lapurtzeko saiakera batean. 18 urteko espetxe zigorra ezarri zioten Espainiako Auzitegi Nazionalean saiakera horregatik.
677 Aaltje
677 Aaltje asteroide gerrikoan aurkitutako 677. asteroidearen izena da. 1909ko urtarrilak 18an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1909 FR zen.
Le Mesnil-sur-Oger
Le Mesnil-sur-Oger Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Mesnil-sur-Oger udalerrian erroldatutako biztanleak 1.251 ziren. Familiak 527 ziren, horien artean 139 pertsona bakarrekoak ziren (45 bakarrik bizi ziren gizonak eta 94 bakarrik bizi ziren emakumeak), 184 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 175 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Robbins (Illinois)
Robbins  Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 5,337 biztanle zituen, 3.75 kilometro koadrotan banatuta.
Le Mesnil-sur-Oger
Diru sarrerak
2009an Le Mesnil-sur-Oger udalerrian 514 unitate fiskal zeuden, 1.201,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.657 euro zen.
Pauma
Pauma arra urdina da oro har eta luma fineko gandorra du. Ezaguna da, batez ere, isats itxurako estal-luma luze eta ikusgarriengatik. Lumok begi itxurako koloreak dituzte puntatik gertu eta haizemaileen antzera irekitzen eta tentetzen dira emeak limurtzean. Emeak ez ditu isats itxurako luma ikusgarri hauek, lepoa berdexka eta txikiago du, eta gorputzeko lumajea arrekara da.
Le Mesnil-sur-Oger
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Pauma
Ezaugarriak
Pauma sexu dimorfismo handiko espeziea da. 15 urte inguru bizi daiteke, nahiz eta 20 urte arte guztiz etxekotuak bizi izan direnak ere ezagutzen diren.
Le Mesnil-sur-Oger
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
Crovie
, 'Crui', Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.
Le Mesnil-sur-Oger
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Le Mesnil-sur-Oger udalerrian 271 nekazaritza-ustiategi zeuden, 768 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pauma
Arra
Moko sendo batez hornitua, burua luma urdinez estalia du eta lumazko motots edo gandor ikusgarria du. Begi inguruan, marra zuri bat du. 2,2 metro luze izatera eta 5 kg pisatzera irits daiteke. Lumajea urdin irisatua du, distira berdekoa, lurraldea babesteko erabiltzen duena. Baina batez ere, emea erakartzeko erabiltzen du estaltze garaian. 2 luze izan daitezkeen estal-lumak ditu, hedatu eta tentetzean haizemaile itxura ikusgarria hartzen dutenak. Lumok begien antzeko itxurak dituzte muturretan, kolore urdin, berde eta urrekarak.
"Haizemaile" hau ez da isatsa ez eta hegalak, baizik eta bizkarreko estal-luma bereziak. Isatsa oharkabean dago luma hauen azpian. Arrak hiru urtetik aurrera hedatu ditzake lumok eta urtero berritzen ditu. Horregatik, udazkenean apaingarri eder hau gabe geratzen dira.
Emea
Emea 1 m luze eta 3 kg besterik ez izatera irits daiteke. Lumak arreak eta errauskarak ditu, lepoa zuria eta distira berdekarak bularrean. Lumazko mototsa txikia da, kafe kolorekoa.
Estaltze garaiaren ondoren, uztail inguruan, emeak arrautza bat, bi edo hiru erruten ditu, urteko emankortasunaren arabera. Habia, lur hondartsuan eginiko zuloa da, landarez estali gabea. Txitatzeak 28 egun irauten ditu, emea ia bertatik mugitzen ez den garaia.
Mitologia
Greziar mitologian, hegazterrena Hera jainkosaren animalia gogokoa zen.
Aire eta Akizeko elizbarrutia
Aire eta Akizeko elizbarrutia (Dioecesis Aturensis et Aquae Augustae) Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutia da. Apezpikuaren egoitza Akize eta Aireko katedraletan dago.
Juan Emery
Juan Maria Emery Altza (Irun, - Hondarribia, ) gipuzkoar futbolaria izan zen, atezain moduan ibilitakoa. Unai Emery futbolari ohi eta entrenatzailearen aita izan zen.
Batasun Latinoa
Batasun Latinoa (Unilat; Union Latine, Unione Latina, União Latina, Uniunea Latină, Unión Latina, Unió Llatina) nazioarteko erakundea da, gaur egun etenda dagoena, hizkuntza erromantzeetako batzuk hitz egiten dituzten herrialdeek osatua. 1954ko maiatzean sortu zuten, Madrilen, eratze-akordio bat sinatu zenean, eta 1983tik aurrera erakunde formal gisa aitortu zen. Finantza-zailtasunengatik, 2012ko urtarrilaren 26an eten ziren Batasun Latinoaren jarduerak, eta erakundeko idazkaritza nagusi iraunkorrak 2012ko uztailaren 31n itxi zituen ateak, erakundeko langile guztiak kaleratu zituztenean. Bere funtzioa bere herentzia komuna eta mundu latindarra identifikatzen duena sustatzea eta barreiatzea da.
NGC 5616
NGC 5616 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Vanlue (Ohio)
Vanlue Ohioko herri bat da. Hancock konderrian kokatua dago. 2010ean 359 biztanle zituen, 0.9 kilometro koadrotan banatuta.
Dublingo aireportua
Dublingo Aireportua (ingeleraz: Dublin Airport; irlanderaz: Aerfort Bhaile Átha Cliath) (IATAren kodea: DUB - ICAOren kodea: EIDW), Collinstowneko udalerrian kokatzen da, Dublin hiritik 10 kilometrotara, Irlandan. Herrialdeko aireportu nagusia da, 2007. urtean 23 milioi bidaiari izan zituen, hauetatik gehiengoa nazioarteko hegaldietakoak ziren, eta bertako hegaldietakoak 900.000 bakarrik izan ziren.
Aer Lingus eta Ryanair irlandar konpainien jardunen gunea da.
678 Fredegundis
678 Fredegundis asteroide gerrikoan aurkitutako 678. asteroidearen izena da. 1909ko urtarrilak 16an aurkitu zuen W. Lorenz astronomoak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1909 FS zen.
Crotalus pusillus
Crotalus pusillus Crotalus generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Esklaboen Kosta
Esklaboen Kosta izen historikoa da, garai batean Beningo golkoko Mendebaldeko Afrikako zatiak izendatzeko erabili zena. Izena Atlantikoko esklaboen merkataritzaren garaian, XVI. mendetik XIX. mendera arte, esklabo afrikarren iturri nagusia izatetik hartzen du. Beste itsasaldeko eskualde batzuk historikoki beren esportazio kolonial bikainagatik ezagunak dira, hala nola, Urre Kosta, Boli Kosta eta Piperbeltz Kosta.
Historia
Ikerketa gehienen arabera, esklaboen merkataritzaren hasierak ez dira ondo dokumentatuak. Zaila da merkataritzaren garapena jarraitzea arlo honetan baita Atlantikoan zeharreko esklaboen merkataritzaren barruko integrazioa ere 1670 baino lehenago, Europako iturriek merkataritza mota hau dokumentatzen hasi zirenean.
Esklaboen merkataritza hain handia izan zen XVIII. eta XIX. mendeetan, zeren "komunitate atlantikoa" sortu zen. Esklaboen merkataritza Portugaldarrek, Holandarrek, Frantziarrek eta Britaniarrek Europan erraztu zuten. Esklaboak Mundu Berrira joan ziren, batez ere Brasilera eta Karibera. Afrikako esklabo horiek esportatzen zituzten portuek Ouidah, Lagos, Aneho (Popo txikia), Grand-Popo, Agoué, Godomey, Porto Novo eta Badagry dira. Portu horiek Afrikako komunitateek, tribuek eta erresumek emandako esklaboak saltzen zituzten, baita Alladako eta Ouidaheko portuek ere, geroago Dahomey erresumak hartu zituenak.
Ikertzaileek uste dute 2 eta 3 milioi esklabo eskualde horietatik esportatu zirela eta Amerikako alkohol eta tabakoa eta Europako zuntzak bezalako merkantzien truke saldu zirela. Oraingo kalkuluen arabera, Afrikako 12 milioi afrikar inguru itsasontziratuak izan ziren Atlantikoan zehar, nahiz eta merkatariek erositako kopurua askoz ere handiagoa izan.
Aldaketa konplexu horrek hiru eskualde hauen arteko lotura politiko eta kulturalak eta merkataritza-harremanak bultzatu zituen. Erlijioak, estilo arkitektonikoak, hizkuntzak, ezagutza eta beste ondasun berriak garai hartan nahasten ziren. Esklaboez gain, gizon libre askok truke-bideak erabiltzen zituzten toki berrietara bidaiatzeko, bai esklaboek eta bidaiari libreek Europako eta Afrikako kulturak nahasten lagundu zuten. haien arteko ezkontzak dokumentatu dira Ouidah bezalako portuetan, non europarrak egonkortuta egon ziren. Komunikazioa oso zabalduta zegoen hiru merkataritzako esparruetan, hainbesteraino, non esklabo indibidualen jarraipena egin zitekeen.
Esklabotza Europako herrialdeek abolitu ondoren, esklaboen merkataritzak independentea jarraitu zuen (gobernu eragileen ordez). Kultura integrazioa hain zabala bihurtu zen, kultura bakoitzaren ezaugarri nagusiak gero eta zabalagoak izan ziren. Brasilgo kulturaren kasuan —Portugalgo kulturatik bereizi zen Afrikako, Portugalgo eta Mundu Berriko tradizioen konbinazioagatik— Brasildar estiloko soinekoak, sukaldaritza eta portugesa hitz egiteko era hasi ziren Brasilgo nortasunaren eskakizun nagusiak bihurtzen, etnia, erlijioa, edo kokapen geografikoa aparte utziz.
Daviot (Aberdeenshire)
Daviot, 'Deimhidh', Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.
Farges-lès-Mâcon
Biztanleria
2007an Farges-lès-Mâcon udalerrian erroldatutako biztanleak 165 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 104 etxebizitza zeuden, 80 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 102 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 80 etxebizitza nagusietatik 73 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 105 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 75 lanean zeuden (44 gizon eta 31 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Farges-lès-Mâcon udalerrian 91 unitate fiskal zeuden, 208 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.992 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 2 argiketariak.
2000. urtean Farges-lès-Mâcon udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 280 hektarea erabiltzen.
Fat Fish
Fat Fish a.k.a. Kalashnikov gaztelaniaz eta euskaraz abesten duen MC gasteiztarra da. 1999tik 2003 urtera arte Pleno Efecto hip-hop taldean egon zen, baina taldea desegin ondoren, 2004an bakarkako bideari ere ekin zion. Kung Funk musika-taldearen abeslaria izan zen, eta gaur egun Indarrap euskal taldean dabil.
Saint-Arroman (Gers)
Saint-Arroman Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Arroman udalerrian erroldatutako biztanleak 137 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 61 etxebizitza zeuden, 49 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 49 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 66 ziren, horien artean 52 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 52 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (24 gizon eta 27 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 14 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra higiezinen agentzia zen.
2000. urtean Saint-Arroman udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.134 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mingma Sherpa
Mingma Sherpa (मिङ्मा शेर्पा; 1978ko ekainaren 16a) Nepalgo Sankhuwasabha barrutian dagoen Makalu Villageko alpinista bat da. 2011ko maiatzaren 20an, 32 urte zituela, Mingma Sherpa munduko 14 mendirik altuenak igo zituen lehen nepaldarra eta hegoaldeko Asiako lehen pertsona izan zen. Prozesuan, munduko errekor berri bat ezarri zuen, lehen alpinista izan baitzen 14 tontorrak lehen saiakeran igo zituena. Mingma Sherpak eta bere anaiak, Chhang Dawa Sherpa k, munduko lehen bi anaien errekorra lortu dute, hamalau zortzi mila igo baitituzte.
Dinnet
, 'Dùnaidh', Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.
Alexander Mackendrick
Alexander Mackendrick (Boston, AEB, 1912ko irailaren 8a - 1993ko abenduaren 22a) eskoziar-estatubatuar film zuzendaria izan zen.
Biografia
Bostonen jaioa, aita Francis Robert eta ama Martharen seme bakarra. 1911n Glasgowetik Estatu Batuetara joan ziren. Aitak barkuak eraikitzen zituen eta ingeniaria zen. Lehen Mundu Gerraren ostean 6 urte zituela, bere aita espainiar gripearen (edo pandemia) ondorioz hil zen. Amak, egoera ikusita arropa diseinatzaile bihurtu zen aurrera ateratzeko. Horrela, Marthak bere aitaitarekin utzi zuen Alexander Eskozian, zazpi urte zituela. Umeak ez zuen berriz ere ama ikusi.
Gaztaro bakartia eta tristea igaro zuen. 1919tik 1926ra Hillhead High Schoolean egon zen eta ondoren hiru urtez Glasgow School of Artean. 1930. hamarkadaren hasieran, Mackendrick Londresera joan zen Zuzendari Artistiko bezala J. Walter Thompson publizitate enpresan lan egiteko. 1936 eta 1938 urteen artean, zinemarako bost anuntzio idatzi zituen. Bere lana gutxiesten zelakoan eta publizitate munduaz nazkatuta zegoelako, 1937an bere lehen filma idatzi zuen, Midnight Menace, bere lehengusu eta lagun ona zen Roger MacDougallekin. Beranduago, lana Associated Britishek erosi zuen.
Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, britaniarrentzako publizitate filmak egiten ziharduen Informazio Ministerioan. 1942an Aljer eta Italian egon zen Psychological Warfare Divisionarekin lanean. Berriekin, dokumentalekin, edo irratian ibili zen.
Gerraostea
Gudaren ostean, Alexander eta lehengusuak, Merlin Productions sortu zuten, non Informazio Ministerioaren dokumentalak produzitu zituzten. Merlin Production aurki bilakatu zen inbertsio txarrean, beraz Mackendrick 1946an Ealing Studioetan sartu zen, bertan 9 urtez lan egiteko. Storyboardetan lan egin zuen, batzuetan bere lanak idatzi eta zuzentzen ere arituz ere. Bere lan hauen artean Whisky Galore! (1949), The Man in the White Suit (1951), edo The Ladykillers (1955) daude.
Estatu Batuetara buelta
1955ean Britania Handia Hollywoodengatik ordezkatu zuen. Bere ondorengo bizitza osoa Londres eta Los Angeles artean pasaz.
Mackendrick 1957an Sweet Smell of Success filma zuzentzen hasi zen. Prentsa agente baten (Tony Curtis) istorioa kontatzen da, berau, Burt Lancasterrek egiten duen zutabegilea boteretsuaren menpe dago. Bestalde, Lancasterren arreba eta Jazz gitarrista baten erlazioa zanpatzekoak egiten direnak ere ikusten dira. Publizitatearen eta komunikabideen boterearen inguruko gogoetak egitera bultzatzen gaituen film bat da. Film honetan, bere produktoreak haserretu egin ziren bere perfekzionismo exageratuaren ondorioz. Sweet Smell of Success eta gero, Mackendrick Ingalaterrara itzuli zen 1959an The Devil's Disciple egitera. Hilabete batez soilik egon zen horretan, aurreko filmarengatik produktorearekin mantentzen zuen tentsioaren erruz.
1969an, Estatu Batuetara bueltatu zenean California Institute of the Artseko dekano egin zuten. Postua 1978an utzi zuen eskolan irakasle lana hartzeko. Ez da zaila postu aldaketa hau ulertzea: "Filmak egiten baino, banaketak egiten energia gehiago gastatzen ikusi zuen bere burua". Ealing Studioak saldu zirenean Mackendrick zuzendari freelance gisa hasi zen.
Enfisema ttiki batengatik, eskolan egon zen denbora ia osoan ezin izan zen Europara itzuli. Pneumonia baten ondorioz 1993an hil zen arte egon zen eskolarekin, eta bere gorpuzkiak Westwood Village Memorial Park Cemeteryan daude lurperatuta.
Bere ikasle nabarmen batzuk Doug Campbell, Terence Davies, Don Device, F.X. Feeney, Richard Jefferies, James Mangold, Stephen Mills, Thom Mount, Gregory Orr, Don Di Pietro, Michael Pressman, Douglas Rushkoff, Lee Sheldon, John Sorensen, eta Jack Valero izan ziren beste hainbaten artean.
679 Pax
679 Pax asteroide gerrikoan aurkitutako 679. asteroidearen izena da. 1909ko urtarrilak 28an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1909 FY zen.
Oursinita
Oursinita silikato motako minerala da eta sklodowskita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Oursinita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 3,5 da.
NGC 5618
NGC 5618 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Roberts (Illinois)
Roberts  Illinoiseko herri bat da. Ford konderrian kokatua dago. 2010ean 362 biztanle zituen, 1.27 kilometro koadrotan banatuta.
Yochanan Vollach
Yochanan Vollach (יוחנן וולך; Kiryat Bialik, 1945eko maiatzaren 14a -) futbolari israeldarra. Hapoel Haifa F.C. eta Maccabi Haifa FC taldeetan aritu zen, baita Israelgo futbol selekzio nazionalean ere. 1970eko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen.
Egun Maccabi Haifaren presidentea da.
Olevano Romano
Olevano Romano Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Olevano Romanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Chhang Dawa Sherpa
Chhang Dawa Sherpa "Dawa Sherpa" (छाङदावा शेर्पा; Makalu, 1982ko uztailaren 30a) Nepalgo alpinista da. Dawak eta bere anaia Mingma Sherpak, elkarrekin, munduko errekorra dute "14 tontor altuenak igo dituzten lehen anaiak" bezala.
Downies
, Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.
Ovamboita
Ovamboita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Ovamboita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Bilal Ag Acherif
Bilal Ag Acherif (abizenaren ahoskera: Txerif; Kidal eskualdea, 1977 -) Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimenduaren idazkari orokorra da. .
3391 Sinon
3391 Sinon asteroide baten izena da. otsailaren 18an aurkitu zuen H. Kosai, K. Hurukawa-ek Kiso Behatokitik.
Bilal Ag Acherif
2012ko ekainaren 26an, Mendebaldeko Afrikan Batasun eta Jihadaren aldeko Mugimenduaren aurkako eraso batean zauritu eta Burkina Fasora eraman zuten.
3391 Sinon
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 DD izena zeraman. Ondoren Sinon omentzeko izena eman zitzaion.