Alix_Payen
Amaren eta ahizparen gutunak
"«Hautsi egingo gara makurtu baino lehen. [...] Guk errepublika nahi dugu; Versaillesko monarkikoek, berriz, kendu nahi digute eta haien fetitxea, errege bat, gurtzera bultzatu nahi gaituzte. Nahiago dugu heriotza. Ez ditugu haien hitz hipokritak sinesten, eta ez gaituzte berriz ere engainatuko, irailaren 4ko gizonek engainatu gintuzten bezala.» —Louise Milliet alabak 1871ko apirilaren 24an aitari idatzitako gutuna." "«[Gobernuak] ulertu beharko luke zerbait dagoela sakonean, eztabaidatzea merezi duen ideia bat, baina ez, itsu daude, zahartuta eta erortzeko zorian dagoen guztia bezala. Uste dut hau aro berri baten jaiotza neketsua dela, eta ez Frantziaren agonia; horregatik, arreta osoz begiratu eta entzun egiten dut. Arazo handia dugu: gizonak falta dira; alde batetik, 1830eko eleketari zaharrak baino ez daude, eta bestetik, heldu gabeko fruta berdea.» —Louise Milliet amak 1871ko maiatzaren 4an senarrari idatzitako gutuna." Beren gutunek, Alix Payenek frontera joan aurretik idatzitakoek bezala, bi aldiz setiatutako Parisko bizimoduaren testigantza ere ematen zuten. Beren eguneroko bizitza deskribatzen zuten: urtarriletik jasaten zuten arrazionamendua, ihes eginarazi zieten bonbardaketak, ikusi zituzten tiroketak... Maiatzaren 24an, adibidez, Luxenburgoko bolborategi batek eztanda egin zuenean, bertan izan ziren. Hala ere, propaganda, zurrumurru eta informazio faltsuak ere jasan behar izan zituzten, eta baita haien eragina ere; horregatik, batzuetan, familiaren gutunak kontraesankorrak izaten ziren. «Ez naiz Paristik joango, harik eta akordio bat lortu eta liskarrak amaitzen diren arte. Komunak ere bahituak hartu ditu; artzapezpikua, Madeleineko erretorea eta beste asko espetxeratu ditu; komentuak arpilatzen ari dira. Behin bide hau hasita, non geldituko dira? [...] Hau da nire proposamena: bidal ditzagun Ganberaren eskuin osoa, hau da, hiru laurdenak, eta Komuna osoa irla huts batera, denak berdinak baitira.» —Louise Milliet amak 1871ko apirilaren 7an senarrari idatzitako gutuna. "«Antza denez, probintzietan Parisi buruzko zurrumurrurik beldurgarrienak zabaltzen ari dira, baina hiria oso lasai dago; Versailleskoek nahi dutena esan dezakete, baina oraindik ez dute inor arpilatu edo hil.» —Alix Payenek 1871ko apirilaren 10ean aitari idatzitako gutuna" Horrela, Milliet familiaren korrespondentzia Komunan edo Komuna hasi baino lehentxoago jazotako zenbait gertakariri buruzko informazio iturria da. Gertaera horien artean, ondokoak aipa daitezke: 1871ko urtarrilaren 22ko altxamendua eta Udaletxeko plazan gertaturiko tiroketa odoltsuak ; apirilaren 9an Industriaren jauregitik irten zen hileta segizioa, lehenengo borrokaldietan (eta porrotetan) hildako guardia nazionalen omenez ; 6.000 framazonek apirilaren 29an eginiko manifestazioa —horietako askok armak hartu zituzten federalekin batera— ; edo Semaine sanglante-n izandako borrokak eta suteak, Versaillesko tropek Paris okupatzea lortu zutenean, Louise Milliet amak oso zehatz deskribatu zituenak. "«Paris sutan zegoen alde guztietatik. Bulevard du Montparnasse-n eta Behatokian borrokatzen ari ginela, bat-batean, Luxemburgoko Jauregian sute bat piztu zen, eta handik gutxira, bolborategia lehertu zen! Gure etxeak dar-dar egin zuen, lurrikara batean bezala, eta ateak eta leihoak txiki-txiki egin ziren. Paul eta Louiserekin korrika atera ginen lorategira. Metraila eta bala erauntsia zen gure gainean; berrogei bat lagun ginen han eta ezinezkoa zen ihes egitea. Bulebarrean borrokatzen ari ziren, eraso eta defentsa saio amorratuak ziren Panteoian. Guardia Nazionalek Panteoia lehertzeko agindua zuten, eta, diotenez, baita St-Étienne liburutegia ere.» —Louise Milliet amak 1871ko maiatzaren 25ean senarrari idatzitako gutuna."