cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apartheid
Indarkeriarik gabeko erresistentzia
Epaiketa Nazio Batuetan kondenatu zuten, eta elementu oso garrantzitsua izan zen Hegoafrikako erregimen arrazistaren aurkako zigorrak ezartzeko. Jazarritako gizonen alderdiekin eta haien buruzagiekin espetxean, Hegoafrika bere historiako aro uherrenean sartu zen nazioarteko komunitatearekin. apartheidaren aplikazioa areagotu egin zen; Verwoerd lehen ministroa hil zuten, baina B.J. Vorsterrek eta P.W. Bothak lehengo politikei eutsi zieten.
Kontzientzia Beltzaren Mugimendua eta Sowetoko istiluak
1970eko hamarkadan, apartheidaren aurkako erresistentzia areagotu egin zen. Hasieran, greben bidez joan zen, eta, geroago, Steve Bikok zuzendutako ikasleen bidez. Biko, medikuntzako ikaslea, Kontzientzia Beltzaren Mugimenduaren atzean zegoen indar nagusia izan zen, beltzen askapenaren, arrazaren harrotasunaren eta indarkeriarik gabeko oposizioaren alde egiten zuena.
1977ko irailean, Steve Biko atxilotu zuten. Jasan zituen torturak hain basatiak izan ziren, ezen atxilotu eta hiru egunera hil baitzen. Epaile batek errudunik ez zegoela ebatzi zuen, baina Hegoafrikako Mediku Elkarteak adierazi zuen jasotako laidoen eta arreta medikorik ezaren ondorioz hil zela. Istilu horien ondoren, Hegoafrika erabat aldatu zen. Gazte beltzen belaunaldi berri bat borrokarako prest zegoen askapena hezkuntza baino lehen lelopean.
Oposizio zuria
Hegoafrikako afrikaner jatorriko zuri gehienak apartheidari eustearekin ados zeuden bazen ere, bazegoen horren aurkako gutxiengo bat, jatorri britainiarreko zurien artean, nagusiki. Apartheidaren aurkako talde politiko zuria Alderdi Progresistaren inguruan zentratzen zen Helen Suzman buru zuela; gero, 1977tik, Alderdi Progresista Federalari atxiki zitzaion. Apartheidaren aurkako beste talde zuri batzuk ziren: Black Sash kolektibo zibila eta United Democratic Front, arraza anitzeko alderdi politikoa.
Gatazka armatuak
1960an, Sharpevilleko sarraskiaren ondoren, Verwoerdek erreferendum bat egin zuen herri zuriari galdetuz Erresuma Batuarekin bat egitearen alde edo aurka zegoen. % 52k aurka bozkatu zuten. Hegoafrikak independentzia lortu zuen Erresuma Batutik, baina Nazioen Mankomunitatean jarraitu zuen. Erakunde horretan jarraitzea gero eta zailagoa egin zen, Afrikako eta Asiako estatuek Hegoafrika kanporatzeko presioa areagotu baitzuten. Azkenean, 1961eko maiatzaren 31n erretiratu zen Mankomunitatetik, eta, orduan, errepublika independente gisa izendatu zuten beren burua.
Aldi berean, Hegoafrikako gobernuak RENAMO talde matxinoa finantzatu zuen 1975ean ezarritako Mozambikeko gobernu sozialista boteretik kentzeko, eta, horrela, gerra zibila sustatu zuen nazio horretan, bere gobernua apartheidaren aurkakoa zela iritzita.
Nazioarteko laguntzaren bila
Apartheidaren erregimenaren aurkako zigorrak gorabehera, arraza beltzeko buruzagiek gobernatutako Afrikako herrialde askok Hegoafrikako laguntza finantzarioa eta teknologikoa onartu zuten; areago, Hegoafrikako diruan oinarritutako azpiegitura-proiektu ekonomikoak egitea onartu zuten: hori zen Malawi eta Botswanaren kasua, eta, hala ere, ez zuten atzera egin apartheidaren kontrako gaitzespenetan. Hegoafrikarekin merkataritza eta finantza harremanak mantentzea apurka-apurka onartu zuten beste herrialde batzuk Ghana, Gabon, Liberia, Madagaskar, Zaire eta Boli Kosta izan ziren, nahiz eta horietako batek ere ez zituen apartheidari egindako kritika ofizialak bertan behera utzi.
Errejimen kapitalistak ez zuen begi onez ikusten Mozambikeko gobernu komunista, eta are gutxiago haren ekintzak. Gerra Hotzak eta Pretoriak erakutsitako antikomunismoak Hegoafrika, honenbestez, Estatu Batuen aliatu ona bihurtu zuten Dominoaren Teoria geldiarazteko. Mendebaldeko gobernuek, bereziki Estatu Batuek, Hegoafrikako gobernua babestu zuten armak eta dirua erabiliz Afrika hegoaldeko komunismoaren aurkako gerran, eta nahiago izan zuten apartheidaren aurkako salaketak alde batera utzi. Horrela, Estatu Batuen eta NATOren protestak ez ziren esanguratsuak izan, 1977an, Hegoafrikako erregimenak bere programa nuklearra hasi zuenean (Libia edo Irak saiatu zirenekoekin oso kontrajarriak), ezta, hipotetikoki, bere lehen bonba atomikoa 1979an leherrarazi zuenean ere. Hegoafrikako erregimena Israelen ezarpena onartu zuen lehenetarikoa izan zen 1948ko maiatzean, Hegoafrikako gobernuak berehala onartu zuen, eta harremanak oso biziak izan ziren, Israel aliatu gorena eta bazkide estrategikoa izanik. 1970eko hamarkadaren hasieran, eta hogei urtez, Israel izan zen Hegoafrikako segurtasun gaietan hornitzaile militar eta aholkulari nagusia 10.000 milioi dolarreko aldebiko trukearekin.
Bere isolamendu handia zela eta, Hegoafrikak nazioarteko isolamendu antzeko egoeran zeuden herrialdeekin aliantzak bilatu behar izan zituen, eta, 1970eko hamarkadan eta 1980ko hamarkadan, bere aliatu berriak Brasil, Txile eta Israel izan ziren zeinak bere barne politikengatik (lehen bi herrialdeak diktadura militarrek gobernatzen zituzten) eta, Israelen kasuan, kanpo politikengatik (arabiarrek ez zuten onartu) nazioarteko kontzertuan errefusatzen zituzten; Santiago-Brasilia-Jerusalem-Pretoria kokapen geografikoagatik, triangelua deitua izatera iritsi zen. Hala ere, Txileren eta Brasilen ahultasun ekonomikoak eta Israelek Ekialde Hurbilean zuen egoera zailak eragin zuten aliantza hori guztiz baliagarria ez izatea Hegoafrikarentzat, harekin ezin baitzen ordezkatu AEBko eta Erresuma Batuko finantza- eta merkataritza-laguntza erabakigarria. Hala ere, Txileren eta Brasilen botoak ezinbestekoak ziren NBEn, bereziki kontuan hartuta Txileko eta Brasilgo diplomaziak trebeak zirela NBEren Batzar Nagusian zigorrak saihesten. Hori dela eta, Brasilgo diktadura militarrak 21 urte iraun zuen arazo handirik gabe, eta Txileko diktadura militarrak, berriz, 17 urte brasildarren antzeko baldintzetan. Txiletarrek eta brasildarrek aldebakarreko zigorrak hartzen zituzten gobernuak, baina horiek ez zuten inolako pisurik nazioarteko erakundeetan gaitzesteko, non txiletarrek eta brasildarrek, lehen adierazi den bezala, diplomazia ona zuten, eta horrek aukera ematen zien arerioen asmoak baliogabetzeko.
Isolamenduaren jarraipena
Apartheid politikak Hegoafrika nazioarteko mailan isolatzea bultzatu zuen, denborarekin areagotuz joan zena, eta horrek eragin handia izan zuen herrialdearen ekonomian eta egonkortasunean. Namibiako gerra ez zen amaitzen, ezta irabazi ere, eta herrialdeko finantza gehienak kontsumitzen zituen; izan ere, Hegoafrikak giza eta material baliabide handiak inbertitu zituen bertan, eta, 1987an, Cuito Cuanavaleko gudua egin zuen namibiarren lurrean (Saharaz hegoaldeko Afrikako historiako gudurik handiena) Angolako eta Kubako tropen aurka. Europako nazio askok, baita Kanadak eta Australiak ere, pixkanaka-pixkanaka debekatu egin zieten konpainiei herrialdearekin negozioak egitea, eta nazioarteko txapelketetan parte hartzea galarazten zitzaien Hegoafrikako kirol-taldeei ere, Hegoafrikako gobernuak arraza-talde desberdinetako pertsonek osatutako kirol-zerrendak debekatzen zituen bitartean: zurientzako taldeak, koloredunentzako taldeak edo beltzentzako taldeak mantentzen ziren edozein kiroletako selekzio nazional bakoitzerako.
Apartheidaren ondorioz, 1964tik Nazioarteko Olinpiar Batzordeak galarazi egin zien Hegoafrikako talde segregatuei Joko Olinpikoetan parte hartzea, eta Hegoafrika aldendu egin zen mugimendu olinpikotik. Jarrera bera hartu zuen FIFAk, 1963an Hegoafrika bere baitatik kanporatuz; 1970ean Hegoafrika Davis Tenis Kopatik kanpo utzi zuten zurientzat bakarrik taldeak aurkezteagatik. International Rugby Board gaur egun World Rugby erakundeak Hegoafrika afiliatu bezala mantendu zuen apartheidaren garai osoan, hegoafrikar errugbiaren maila (eta ospe handia) bikainaren ondorioz, baina hegoafrikar taldeen nazioarteko birak (edo atzerriko taldeen bisitak Hegoafrikara) beti protesta politiko eta diplomatikoz inguratuta egon ziren. Giro negatibo horren ondorioz, Hegoafrikako errugbi selekzioak ez zuen nazioarteko partidarik jokatu 1981etik (Zeelanda Berriko All Blacks selekzioari egindako bisita batean) 1994ra arte. 1962tik ofizialki jokatzen zen 1 Formulako Hegoafrikako Sari Nagusia 1985ean korritu zen azkenekoz, Frantziako taldeek (Ligier eta Renault) lasterketa boikotatu zutenean Frantziako gobernuaren presioen ondorioz. FIAk geroago iragarri zuen: Federazioak eta FISAk babestutako txapelketarik ez zela berriro lehiatuko Hegoafrikan, apartheidaren ondorioz. Automobilismoaren kategoriarik gorena 1992an eta 1993an itzuliko zen.
1980ko hamarkadaren hasieran, Estatu Batuen eta Erresuma Batuaren babes politiko eta ekonomikoa mantentzea ahalbidetuko zuten elementu bezala, Hegoafrikak konfiantza zuen bere aberastasunean, balio handiko lehengaiak baitzituen (urrea eta platinoa), baita bere antikomunismoa ere; Gobernuaren ustez, elementu horiek jasan lezakete apartheida Hegoafrikako erregimenak Gerra Hotzean Sobietar Batasuneko afrikar aliatuen aurka borrokatzearen truke, baina politika hori eustea gero eta zailagoa bihurtu zen urteak igaro ahala, eta Hegoafrikako gobernuak ez zuen bere politika arrazista aldatzeko seinalerik ematen.
Desmond Tutu artzapezpiku anglikanoa 1984ko abenduan Bakearen Nobel Saridun izendatzeak zigor handiagoak eragin zizkion Hegoafrikari Britainia Handiko eta Ameriketako Estatu Batuetako iritzi publikoaren artean, bertako gobernuek gero eta zailago ikusten baitzuten Hegoafrikaren tolerantzia justifikatzea gotorleku antikomunista zelako soilik. Horrek AEBko gobernuak behartu zituen. AEBk eta Erresuma Batuak Hegoafrika presionatu zuten apartheidaren aurkako aldaketa politiko garrantzitsuak hasteko, baina arrakasta handirik lortu gabe. Europako Ekonomia Erkidegoak ere ez zuen apartheiderako kondena ezkutatzen, tradizionalki Mankomunitateari lotutako herrialdeak bezala, hala nola Kanada, Zeelanda Berria edo Australia.
Udako Joko Olinpikoetatik kanpo
Hegoafrikak Londres 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen aldiz, eta parte hartzen jarraitu zuen Erroma 1960 arte, jarraian. Hala ere, 1964an, Tokion, arrazakeria politika aldatu arte parte hartzea debekatu zioten (apartheid politika zela eta).
1990ean Hegoafrikak apartheida ezabatu zuenean, 1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoetan berriro parte hartzeko baimena eman zitzaion, baina ezin izan zuen bere bandera erabili, eta bandera berezi bat erabili behar izan zuen edizio horretarako. Ondoren, Atlanta 1996an, berriro erabili ahal izan zuen bere bandera.
Neguko Olinpiar Jokoetatik kanpo
Hegoafrikak, Neguko Olinpiar Jokoetan, lehen aldiz parte hartu zuen Squaw Valleyn 1960an. Baina bere politika arrazistaren ondorioz, hurrengo edizioetan parte hartzea ukatu zitzaion.
1990ean, apartheidaren legea indargabetu zenean, Hegoafrikak berriro hartuko zuen parte Neguko Olinpiar Jokoetan Lillehammer 1994ko edizioan, Albertville 1992ra sailkatu ez zelako.
Barruko krisia
1993ra arte, Hegoafrika zen gutxiengo zuri batek gobernatzen zuen Afrika beltzeko herrialde bakarra. Baina afrikanerren sektore askotan, erreformak beharrezkoak ikusten ziren, nahiz eta pribilegioen galera ekarri. Hegoafrikako ekonomiaren oinarri nagusiak urrearen, platinoaren eta diamanteen ekoizpena ziren, baina nazioarteko merkataritza ia geldirik zegoen beste esportazio mota baterako. Hazkunde ekonomikoa gelditu egin zen herrialdeko lehengaien prezioa (urrea) jaitsi zelako munduko merkatuetan, eta horrek atzeraldi ekonomikoa eragin zuen 1980ko hamarkadaren erdialdean.
Hala, Hegoafrikako banderako aire-konpainiak aireportu eta terminal hutsak erakutsiz egin zuen kanpaina, honako eslogan honekin:
Hegoafrikako demografiak ere erakusten zuen apartheidaren iraunkortasunik eza epe luzera; izan ere, arreta medikoen hobekuntzak, marjinazioa eta diskriminazioa gorabehera, biztanleria beltzaren hazkunde demografiko iraunkorra ahalbidetu zuen, zuriena baino handiagoa baitzen. Izan ere, 1985 inguruan, zuriak Hegoafrikako biztanleriaren % 15 baino gutxiago ziren, eta, 1948an, berriz, herrialdeko biztanleen % 21. Praktikan, gero eta zailagoa zen hain urria zen gutxiengo batek bere nagusitasun politiko eta ekonomikoa gehiengoei indarrez inposatzea, are zailagoa irizpide arrazista argietan oinarrituta. Ordurako, Estatu Batuek eta Erresuma Batuak, baldintzarik gabe, gotorleku antikomunistari ematen zioten babesa urria zen munduko iritzi publikoaren presioaren ondorioz, bere burua arrazista argi eta garbi aldarrikatzen zuen munduko estatu bakarraren aurkakoa garbia baitzen; NBEk zigor ekonomikoak ezarri zituen, eta nazio batzuek ere Hegoafrikan erabateko desinbertsioa egitea eskatzen zuten. Hegoafrikako txanpona, randa, hain maila baxura iritsi zenez, gobernuak larrialdi egoera ezarri behar izan zuen 1985ean, eta bost urtez iraun zuen.
1984an, Pieter Willem Botha presidenteak politika batzuk abiarazi zituen beltzen artean nahigabea areagotu ez zedin. Politika horien bidez, zuriak ez zirenek, hala nola indostanoek, mulatoek eta asiarrek, beren etxebizitzak zurien eremu batzuetan ezarri zituzten; arraza arteko ezkontzen debekua deuseztatu, eta arraza anitzeko elkartze politikoak onartu zuten, baina beltzei askatasun handiagoa emateari uko egin zieten. Apartheidaren politikak gero eta eztabaida eta oposizio gehiago sortzen zituen nazioarteko komunitatean; Hegoafrikan, berriz, hainbat buruzagi zurik serioski onartzen zuten (berehalako krisi sozial eta ekonomiko baten aurrean eta ia planeta osoaren gaitzespenarekin) apartheidak ezin izango zuela urte askoz gehiago iraun.
Aldaketak mundu mailan
SESBek ere laguntza finantzario eta militar gehiena kendu zion Mozambikeko erregimen aliatuari, Angolarekin egin zuen bezala barne baliabideak aurrezteko premia argudiatuz eta, horrela, AEBk Hegoafrikari emandako laguntzaren azken justifikazioa kenduz. 1987az geroztik sobietarrek Saharaz hegoaldeko Afrikan izan zuten eragina modu dramatikoan murriztean, Washingtongo gobernuak apartheidaren aurka erabakitasunez jardutea saihesteko aitzakiak desagertu ziren. Hori dela eta, AEBko goi agintariek AEBk Hegoafrikako gobernua zigortzen zuten iritziak hasi ziren. Ordura arte, Ronald Reaganen AEBko erregimenak apartheidaren aurkako zentsura oro arbuiatzen zuen, eta Hegoafrikari arlo ekonomiko eta diplomatikoan laguntzeko beharra azpimarratzen zuen Saharaz hegoaldeko Afrikako mehatxu komunistari aurre egiteko, baina SESBen erretiratze politikoak AEBren balizko aitzakia guztiak ezabatu zituen. Izan ere, AEBren babes politiko, diplomatiko eta finantzarioaren galera kolpe latza izan zen Hegoafrikarentzat bere ekonomia kaltetuan.
1988an, Hegoafrikako mugako gerraren amaierarako bake-negoziazioak egin ziren, non bi aldeek gatazkaren amaiera adostu zuten SESBen eta AEBren presioen ondoren. AEBk, ildo horretan, Hegoafrika, Angola eta Kubaren arteko azken akordioak egin zituen 1988ko abenduan gerrari amaiera emanez eta Namibiaren independentziarako oinarriak finkatuz, 1990aren hasieran gauzatuko zena NBEren ikuskaritzapean.
Testuinguru horretan, 1989ko otsailean, P.W. Botha presidenteak apoplejia-eraso bat jasan zuen, eta Frederik de Klerk ministro kontserbadoreak ordezkatu zuen. Urte horretan zehar, Berlingo Harresia eta Ekialdeko Europako 1989ko Iraultzak erori zirenean, Varsoviako Ituna desegin zen, eta SESBen Saharaz hegoaldeko Afrikako erretiratze politiko-ekonomikoa bizkortu zen. Horrek guztiak ondorioak izan zituen Hegoafrikako politikan.
Frederik de Klerken politikak
1989an Botharekin talka egin ondoren, De Klerkek, 1989ko irailaren 20an, Hegoafrikako presidente kargua hartzea lortu zuen. Ikusiz mundu mailako politikaren agertoki eraldatuak Hegoafrikan aldaketa politiko handiak egiteko presioa egiten zuela eta erregimen segregazionistak ezin izango zuela AEBren baldintzarik gabeko babesik izan, De Klerkek azkar utzi zituen jarrera kontserbadoreak nazioarteko egoeraren aurrean errealismo politiko baten izenean. 1989. urtearen amaieran, De Klerk negoziazioak hasi zituen beste politikari zuri batzuekin apartheidari amaiera emateko, gero eta zailagoa baitzen haren sostengu politiko eta militarra, eta, lehenik eta behin, azken 40 urteetan indarrean egondako legeria arrazista ezabatzeko lan egin zuen.
1990eko otsailaren 2an parlamentua irekitzeko egindako hitzaldian, Frederik de Klerkek iragarri zuen lege diskriminatzaileak ezabatzeko prozesu bat hasiko zela eta debekatutako alderdi politikoen aurkako debekua bertan behera utziko zuela, oposizio beltzeko alderdi nagusi eta garrantzitsuena barne, Afrikako Kongresu Nazionala (ANC bezala ezagunagoa, African National Congress ingelesez), 30 urte lehenago legez kanpokotzat jo zutena; Botha presidente ohiak ezarritako larrialdi-egoeraren amaiera; heriotza-zigorraren luzamendu bat, eta Nelson Mandela buruzagi beltz espetxeratuaren askapena ere iragarri zuen, zeina kartzelatik askatu baitzuten bederatzi egun geroago, otsailaren 11n, ANCko beste 120 kiderekin batera.
ANCren legeztatzeak eta Mandelaren askapenak ordura arte baztertutako biztanleria beltzaren parte-hartze politikoa azkartu zuten, eta, 1990 eta 1991 artean, apartheidaren oinarri zen lege-sistema desegin zen, modu antolatuan, 1948. urtetik arraza-segregazioa ezarri zuten eta biztanleria beltzari eskubide politikoak kendu zizkieten legeak pixkanaka indargabetuz. Hala ere, oposizio kontserbadore zuriak De Klerki aurpegiratzen zion ez zuela hautesleen berariazko agindurik (zuriak bakarrik izan zitezkeela hautesle ulertuta) erabaki horiek hartzeko eta, are gutxiago, ANCrekin edo beltzen beste talde politiko batzuekin elkarrizketa politikoa izateko. Horri erantzunez, gobernuak herri-galdeketa deitu zuen 1992ko martxorako (hau da, zuriek soilik bozkatuko zuten azken aldirako) apartheid amaierarako negoziazioen babesa edo arbuioa zehazteko; horrela egin zen 1992ko erreferenduma, eta 3,3 milioi zurik baino ez zuten boto-eskubiderik izan. Emaitzak adierazi zuenez, boto-emaileen % 68k gobernua babestu zuen, eta % 31k ezezkoaren alde egin zuen; beraz, F.W. De Klerken gobernuak aurrera egin zuen ANCrekin eta beltzen artean sortutako beste talde politiko batzuekin konstituzio berri bat eratzeko negoziazioetan.
Negoziazioak hilabetetan luzatu ziren, afrikaner etniako sektore kontserbadore eta liberalen artean tirabira larriak sortu baitziren ANCren eta Inkatha alderdiaren (gehiengo zulu etnikoa) arteko lehia larri eta bortitzak agertzen ziren bitartean, baita De Klerk eta Mandelaren arteko borrokak ere herrialdearen etorkizuneko erregimen politikoaren inguruan; Mandelak zuriekiko mesede politikoren bat ematen zuten akordioak errefusatzen zituen bitartean (Parlamentuko eserleku finkoak edo Exekutiboko karguak), De Klerkek zalantzan jartzen zuen demokrazia ordezkatzailetik sortutako gehiengo beltzeko gobernu batek eraginkortasunez jardun zezakeenik.
Azkenik, 1993 amaitzean, alderdiek konstituzio-zirriborro bat adostu zuten, biztanleria osoari oinarrizko eskubideak ematen zizkiona, arraza edo etnia aldetik bereizketarik gabe, eta, horrela, apartheidaren azken aztarnak ondorio guztietarako ezabatzen zituen; hauteskunde berrietarako, saio data bat ere ezarri zuten presidentearentzat eta parlamentuarentzat: hauteskunde horiek 1994ko apirilaren 27tik 29ra bitartean izango ziren, eta, data horretan, adin nagusiko beltzek botoa emateko eskubidea erabili zuten lehen aldiz herrialdearen historian, boto-emaile bat boto bat printzipioarekin baldintza berdinak izanik, eta ANC garaile handia izan zen, praktikan apartheida ezabatuz, ANCko buru Nelson Mandela hautatu baitzuten herrialdeko presidente.
Terminoaren beste adiera batzuk
Hedaduraz, nazio baten testuinguruan, apartheid esaten zaio edozein motatako gizarte-bereizketari, zeinaren bidez biztanleriaren sektore batek eskubide osoak dituen eta beste sektore batek marjinaltasun-estatus batera baztertzen den.
Herrialdeko herritar gehienek askatasun eta eskubideak murriztuta dituzten bitartean, gutxiengo pribilegiatu batek eta atzerritarrek mugarik gabe eskura ditzakete edozein zuzenbide-estatutan diren aukera orokorrak.
Kasu honetan, apartheid kontzeptua honako honetan agertzen da: norbanako komunari debekatu egiten zaio atzerritarrentzat eta nazioaren goi-zuzendaritzarekin loturak dituen pertsona guztientzat soilik diren turismo- eta osasun-zentroak izateko eskubidea; lurralde nazionaletik libre irteteko eta sartzeko; telefonia mugikorra, Interneterako sarbidea eta pentsamenduaren adierazpen-askatasuna bezalako komunikabideak edukitzeko, eta enpleguetara iristeko murrizketak, haientzat eskatzen den gaitasun fisiko eta intelektuala izanik ere, erakunde politiko-ideologikoetako kide izateko betebeharra lehenesten da.
Rhodesiako kasua
1965ean, Rhodesia eta Nyassalandiako Federazioko kide izan ondoren, gobernatzen zuen gutxiengo zuriaren beldurrez, Hego Rhodesiako koloniak bere independentzia aldarrikatu zuen aldebakarrez (britainiar gobernuak eta Mankomunitateak onartu gabe) 1965eko azaroaren 11n Ian Smith lehen ministroaren eskutik eta Hegoafrikan ezarritako arraza-bereizketako erregimenaren oso antzekoa ezarriz (horregatik mini-apartheid bezala ezagutzen da), nahiz eta mutur berera iritsi ez.
Horren ondorioz, herrialdeak nazioarteko isolamendua jasan zuen, eta eskualdean zituen ia aliatu bakarrak hegoafrikarrak eta portugaldarrak ziren, diru eta armaz hornitzen zituztenak. 1964an, herrialdean benetako gerra zibila piztu zen Rhodesiako gobernuaren eta Robert Mugaberen ZANLA edo Joshua Nkomoren ZAPU bezalako gerrilla taldeen artean. 1979an, erreferendum baten ondoren, pixkanaka, arraza anitzeko erregimen bat ezartzen hasi zen Abel Muzorewa buru zela, eta hura gerrillarekin eta britainiarrekin negoziatzen hasi zen.
Azkenik, hauteskunde batzuen ondoren, Robert Mugabek herrialdearen boterea eskuratu zuen 1980ko apirilaren 18an, Zimbabweren independentzia nazioarteko aintzatespenarekin aldarrikatuz eta ordura arte herrialdean indarrean egon zen apartheid erregimena kitatutzat emanez.
Filmografia
Hegoafrikako eguneroko bizitza edo historia erakusten duten film batzuk honako hauek izan daitezke:
Amaia del Campo
Amaia del Campo Berasategi (Barakaldo, Bizkaia, ) prokuradorea, Euzko Alderdi Jeltzaleko politikaria eta, 2015eko ekainaren 13tik, Barakaldoko elizateko lehen emakume alkatea da. Zuzenbide lizentziaduna Deustuko Unibertsitatean, Barakaldoko Auzitegietako prokuradore bezala aritu da. Halaber, 2008tik 2010era CEDEMIko (Ezkerraldeko Enpresen Garapen Zentroa) zuzendari kudeatzailea izan da. Arlo politikoan, oposizioaren liderra izan da, 2015. urtean hiriko alkate izendatu arte.
EAJren hautagaitzako buru izan zen 2015eko maiatzaren 24an ospatutako udal-hauteskundeetarako. Hauteskunde hauen irabazlea alderdi jeltzalea izan zen, gobernu sozialistako 32 urteren ondoren. Horrela, Barakaldoko lehen emakume alkatea, eta bere alderdiko bigarrena -Josu Sagastagoitia eta gero (1979-1983)- izateko zilegitasuna irabazten du. 2015eko ekainaren 13an, larunbata, osoko udal bilkuran alkate andrea izendatu zuten, kargua uzten zuen Alfonso García alkate sozialistaren ordez.
Azkura
Azkura, halaber aznahia edo hazgalea, teknikoki pruritoa , larruazalean sentitzen den erresumin modukoa da, hatz egitera bultzatzen duena. Azkura ondo sakabanatuta ager daiteke gorputzeko hainbat eremutan (prurito orokortua) edo gune espezifiko batean (prurito lokalizatua). Antzina azkura intentsitate baxuko min mota bat zela uste zuten arren, gaur egun mina ez den beste sentsaziotzat hartzen dute, burmuinekin bere konexio propioa duena.
Alan Jay Lerner
Alan Jay Lerner (New York, 1918ko abuztuaren 31 - ibidem, 1986ko ekainaren 14a) estatubatuar abesti-idazle, libreto egile eta zinema gidoilaria izan zen. Antzerki musikaleko lanik ospetsuenen testuak idatzi zituen, bai eszenarako, bai zinemarako.
Saint-Jouin-de-Marnes
Saint-Jouin-de-Marnes Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Alan Jay Lerner
Lernerrek Kurt Weill, André Previn eta John Barry. musikagileekin ere lan egin zuen. Hiru Tony Sari eta hiru Oscar Sari irabazi zituen.
Saint-Jouin-de-Marnes
Etxebizitza
2007an 378 etxebizitza zeuden, 284 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 75 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 371 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 284 etxebizitza nagusietatik 244 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 48 etxek hiru zituzten, 96 etxek lau zituzten eta 120 etxek bost zituzten. 185 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 132 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 113 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 342 ziren, horien artean 255 aktiboak ziren eta 87 inaktiboak ziren. 255 pertsona aktiboetatik 237 lanean zeuden (139 gizon eta 98 emakume) eta 18 langabezian zeuden (4 gizon eta 14 emakume). 87 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Jouin-de-Marnes udalerrian 278 unitate fiskal zeuden, 613 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.413 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina eta 2 iturginak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Saint-Jouin-de-Marnes udalerrian 38 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.540 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Antonin (Itsas Alpeak)
Saint-Antonin Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Antonin udalerrian erroldatutako biztanleak 103 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 43 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 69 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 43 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 62 ziren, horien artean 39 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 39 pertsona aktiboetatik 36 lanean zeuden (17 gizon eta 19 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Saint-Antonin udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 222 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eifonso errekaren basabidea
Ibilbidea antzinako errotek, ur-jauziek eta ingurunearen historiari zein gaur egungo egoerari buruzko informazioaz hornituta dauden argibide-taulek osatzen dute, besteak beste. Horretaz gain, aipatutako bidea jarraituz gero, San Cibrán izeneko ermita eta antzinako herrixken aztarnak ikusi ahal izango ditugu.
Errekaren ingurunea
Lehen aipatu bezala, erreka Vigoko Bembrive auzoan hasten da eta hiri berdineko Beade auzoan amaitu. Basabideak Eifonso erreka hartzen du ardatz gisa bide osoan zehar, baina leku batzuetan urrundu egiten da aipatutako errekatik. Bidearen hasiera 4,000 biztanle inguru dituen Bembrive auzoaren erdigunetik hurbil hasten da. Aipatzekoa da, auzo hau familia etxebizitzek osatzen dutela eta hauek eremu zabal batean zehar barreiatuta daudela, beraz, esan dezakegu, ez dela inoiz eremu oso urbanizatuetatik igarotzen.
Bidea bi zatitan banatu dezakegu: Bembrivetik hurbil dagoen zatia eta baso giroan sartzeko auzo horretatik urruntzen den zatia.
Auzuneko zatia
Lehen zati honetan askotan ikusi daitezke etxebizitzak, hauek bidetik hurbil daudelako. Errekaren ezkerraldean Bembrive ikusteko gai izango gara eta eskuinaldean Beade, auzo hau osatzen duten etxeak ordea, beste auzoarenak baino urrunago egongo dira. Eremu honetan zehar erreka, bere jaiotze eremutik kontuan hartzeko moduko distantzia batera dagoenez, sakonune batean kokatzen da, leku heze batean. Zati honetan errota zaharren (galizieraz Muiño) kopurua beste eremuetan baino askoz ere handiagoa da, erreka indartsuago eta ur gehiagorekin jaisten delako.
Mendialdeko zatia
Mendialdeko zatia Bembriveko erdigunetik kilometro ingurura dagoen sarrera batean hasten da. Sarrera hau, zehazki, Bembrive eta Beade lotzen dituen Carretera de Bembrive auzo arteko errepideak zeharkatzen du. Hemendik aurrera, bidea aurreko zatian baino askoz ere garbiagoa da eta auzoaren erdigunetik urrunago dagoenez, oso etxebizitza gutxi ikus daitezke bidean barrena. Arco da Vella botanika-parkean zehar dauden argibide-taulen kopurua asko handitzen da zati honetan zehar eta baso batek inguratzen duenez, fauna eta landaredia askoz ere aberatsagoa da.
Aurretik esan dugun bezala, zati hau mendialdetik hurbil kokatuta dagoenez, etxebizitza oso gutxi daude inguruan. Hala ere, errekaren bi aldeak bereiztea garrantzitsua da, izan ere, honen ezkerreko aldean kokatzen diren lurrak sarritan nekazaritzarako erabiltzen diren bitartean, eskuinekoak baso zabal batera eramaten gaitu. Bidearen zati honetan errotak ikusi daitezke, nahiz eta auzunean dagoen zatian baino gutxiago dauden. Antzinako zenbait herrixka (adibidez, A Fraga) eta San Cibran ermita eremu honetan aurki daitezke.
Landaredia
Eifonso errekaren basabidearen landaredia hiru zatitan banatu daiteke. Erreka ardatz gisa hartzen badugu, lehenengo zatia honen ezkerraldean agertzen zaigu, bertan, nekazaritza munduan erabiltzen diren landare eta zuhaitzak aurki daitezke.
Hirugarren eremua errekaren eskuinaldean hasten da (lehen aipatutako bigarren eremua igaro ondoren), eremu hau oso zabala da, ez dituelako bakarrik ibaiertzetik hurbil dauden guneak hartzen, baso handi baten hasiera da. Baso handi baten hasiera bada ere, eremu honetako landaredia eskasa eta kanpotarra da, pinuek eta eukaliptoek agintzen dute bertan.
Nekazal munduko landaredia
Errekaren ibaiertzetik eskuinaldera jo eta laster batean inguruko landaredia aldatuko zaigu. Alde honetan, Bembrive auzoko hainbat etxerekin egingo dugu topo, horregatik, gune honetako lur gehienak jabego pribatukoak dira. Sarritan, lur hauek bertako herritarrek lantzen dituzte, besteak beste, baratzea egiteko edo fruitu arbolak landatzeko, hala ere, beste hainbat lekuetan zelaiak ikusi daitezke, inolako zuhaitz edo aparteko landarerik gabe. Basabidean aurrera jarraitu eta San Cibrango ermita igarotzen badugu, aurrez aipatutako zelai edo lur landuak desagertuko dira eta eukalipto zein pinuek ordezkatuko dituzte. Bidearen tarte honetan ordea, esan dezakegu, erreka alde batera uzten dugula eta honen inguruko basoan sartzen garela, beraz, normala da aipatutako ordezkapena gertatzea. Aipatzekoa da, puska honetan errekari jarraituz gero ere, aurreko tarteetan zuen bizidunen aniztasuna galtzen duela.
Kolelitiasi
Kolelitiasia behazun-hodietan kalkuluen eraketa da, behazun-kolikoa eragiten duena. Kalkuluak egitura kristalinoak dira, behazuna osatzen duten osagaien hauspeaketaz sortuak. Behazun-bideetako asaldurarik sarriena da.
Behazun jario besikularraren konposaketa normala %70 behazun gatzak, %25 fosfolipidoak eta %5 kolesterola litzateke, modu honetan jariakortasun handia izango luke. Baina kolesterol kontzentrazioa gehiegizkoa denean, mizelen garraio ahalmena asetu egiten da "behazun jario litogenikoa" eratuz. Hala ere, kolesterol harriak eratzeko nukleazio prozesua gertatu behar da, hau da, mukoproteinek harriaren nukleoa eratzen dute eta bertan aposizioz mikrobeirak ezartzen dira.
Kolesterol kalkuluak
Kalkulu ugarienak dira. Kolesterola behazun gatzek disolba dezaketen baino proportzio handiagoan dagoenean sortzen dira kolesterol kalkuluak. %70 kolesterol monohidratoa izaten da.
Ondorengo baldintza hauek lagungarriak dira kolesterol kalkuluen eraketan:
Kalkulu pigmentarioaren litogenesia
Kalkuluen %90 kaltzio bilirrubinatoa da eta gainerakoa kolesterola. Behazunean bilirrubina ez konjugatua kantiate handietan izateak honen hauspeatzea eragiten du, kalkuluak eratuz.
Oinaze kolikoa
Besikulatik datorren kalkulu batek koledokoan edo hodi hepatikoan jotzean sortzen da, butxaduraren gainetik dauden bideen bat bateko distentsioa eraginez. Oinazea abdomenaren eskuin goiko koadrantean kokatzen da bizkarrera zabalduz.
Orduak edo egunak iraun ditzake eta oinazearekin batera goragalea eta gorakoak ager daitezke. Janari koipetsuaren eraginez edo baraualdi luze baten ondorioz ager daiteke.
Abdomeneko mina
Behazun besikularen hantura (kolezistitisa) gertatzen denean, erreakzio peritoneala eragiten da. Oinazeaz gain, kanpotik ukitzean peritoneoko muskulaturaren uzkurdura gehitu egiten da. Konplikazio bat perforazioa izan daiteke.
Diagnostikoa
Ekografia bide zuzenena eta errazena da kolelitiasia antzemateko, kasu batzuetan OTA edo eskanerra eta beste proba erradiologiko konplikatuenak beharrezkoak diren arren.
Tratamendua
Sintomak agertuz gero, batik bat mina, ebakuntza kirurgikoa tratamendu egokia izango da. Gaur egun kasu gehienak laparoskopiaren bidez egiten dira, hain agresiboa ez den prozedura alegia.
NGC 1517
NGC 1517 galaxia espiral bat da, Taurus konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
461 Saskia
461 Saskia, asteroide gerrikoan aurkitutako 461. asteroidearen izena da. 1900eko urriak 22an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1900 FP zen.
Brynrefail
Brynrefail Galesko Gwynedd eskualdeko Moelfre udalerriaren parrokia bat da. Ynys Môn/Anglesey uhartean kokatzen da.
Olbersen paradoxa
Olbersen paradoxa astrofisikaren eta kosmologia fisikoaren arloko paradoxa bat da, hau argudiatzen duena: unibertsoa mugarik gabea balitz eta argia igortzen duten izarrak espazio horretan modu uniformez banatuak baleude, gauez zeruak argia izan beharko lukeela, izar horiek igortzen duten argiari esker. XVI. mendean Thomas Digges ingeles matematikari eta astronomoak antzeko paradoxa bat aurkeztu zuen arren, Heinrich Wilhelm Olbers astronomoak 1823an plazaratu zuen paradoxa hau, eta harengandik hartu du izena, nahiz eta askoz lehenago ere beste batzuek deskribatua zuten (hala nola Keplerrek, 1610ean).
Argibide bat baino gehiago proposatu izan da paradoxa horrentzat; hala, lehen aipaturiko unibertsoaren ezaugarri horiek ontzat hartzen badira, esan daiteke urrunen dauden izarrek bizitza laburregia dutela haien argia Lurrera irits dadin; hedatzen ari den unibertsoaren teoria (Big Bang-aren teoria) onartzen dutenek, berriz, antzeko arrazoia ematen dute: unibertsoa gazteegia da izarren argia zenbait aldetatik Lurreraino iristeko.
Caecula kuro
Caecula kuro Caecula generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Mictopholis austeniana
Mictopholis austeniana Mictopholis generoko animalia bakarra da da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago. 2010eko lan batean Mahonyk espezie honen berrizendapena egin zuen, Pseudocalotes austeniana gisa izendatuz.
Bowdoinham (Maine)
Bowdoinham Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sagadahoc konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Strangers in the Night (filma)
Strangers in the Night 1944ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Nanochromis transvestitus
Nanochromis transvestitus Nanochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Strangers in the Night (filma)
Argumentua
Johnny Meadows sarjentua Pazifiko Gerran larri zaurituta dago. Rosemary Blakek emandako liburu bat irakurtzean, bere bila joango da Montefloresera.
Lindsay Anderson
Lindsay Gordon Anderson (Bangalore, India, 1923ko apirilaren 17a - Angoulême, Frantzia, 1994ko abuztuaren 30a) Indian jaiotako antzerki- eta zinema-zuzendari ingelesa izan zen, telebistarako hainbat lanetan ere aritu zen arren. Ingalaterran 60 eta 70eko hamarkadetan nabarmendu zen Free Cinema delakoaren erakusgarri adierazgarrienetako bat da, eta If... filmarekin hartu zuen nazioarteko ospea 1968ko Canneseko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuenean.
If... filmaz hasitako trilogia polemiko eta edukiz mamitsuaren bidez (Mick Travisen Trilogia delakoaz) heldu zen bere ibilbidearen gainera. 1973an plazaratu zuen O Lucky Man! lan bikaina, Malcolm McDowell gaztea protagonista zuela aurreko pelikulan bezala, baita Helen Mirren ere tartean, besteak beste. 1982ko Britannia Hospital da sorta horretako azken fruitua, Britainia Handiko osasun-sistema nabarmen uzten duen komedia beltza.
Antzerkitik Free Cinemara
Gazterik Oxfordeko Unibertsitatean zela, Sequence zinema-aldizkariaren sortzailea izan zen, eta bertan Britainia Handiko filmen kritika-sorta luze bat utzi zuen. Antzerkian muturra sartzearekin batera, zinemagintzan ere hasi zen askotariko dokumentalak eginez (kazetaritza, gorrentzako eskola bat,...).
50eko hamarkadan, berberak eta Karel Reiszek ekoizpen independenteko film laburren emanaldien sail bat antolatu zuten eta, bere ustez, britainiar zinema izan behar zenaren printzipioak plazaratu zituen. Hartara finkatu zituen Free Cinemaren oinarriak. Laburbilduz, mugimendu horren arabera, perfekzioa ez da helburua, luzerak ez du axola eta 16 mm-ko kamera batez poesia egin daiteke.
Dokumentalarekiko atxikimendua agerian geratzen da bere zinemagintzaren fruituetan. Langile-klasea ere barnean, ingeles-gizartea pantailetan irudikatzeko grina nabaritzen zaio, errealismo sozialera lerratuta. Hori agerian geratzen da 1963ko This Sporting Life bere filmean.
Paide Linnameeskond
Paide Linnameeskond Estoniako futbol taldea da, Paide hirikoa.
Lindsay Anderson
Antzerkitik Free Cinemara
Film hori Oscarrerako izan zen izendatua eta Richard Harris izan zuen aktore-lanetan. Dena den, Free Cinemak errealismo sozialaren alde agertutako jarrera kontraesanean dago Andersonek bere filmetan erakutsitako kontatzeko erarekin, surrealismoa nagusitzen baita denboraren poderioz.
Paide Linnameeskond
Historia
2004an sortu zen taldea eta 2009tik aurrera lehen mailan jokatzen du. 2015eko kopan finalista izan zen eta 2020an bigarren egin zuen ligan. 2022an aurreneko titulua lortu zuen, Estoniako Kopa.
Lindsay Anderson
Mick Travis trilogia
1967rako, zuzendaria If...en prestaketa-lanetan murgilduta zegoen. Pelikula egiteko, Cheltenham College bere gaztetako ikastetxe pribatua baliatu zuen eszenak errodatzeko. Ikastetxe hori orduko boterearen manera zakarren eta hertsatzaileen eredutzat jo daiteke, baita Britainia Handiko gizartearen eta orduan Europa osoan gertatzen ari zen matxinada-giroaren islatzat ere. Errodatze-lanak egin ahal izateko gidoi faltsu bat eman zien eskolako buruei. Filma (zuri-beltzean eta koloretan) oso txalotua izan zen nazioartean (Canneseko Urrezko Palma, 1968).
1973n, berriz, O Lucky Man! plazaratu zuen, Voltaireren Candideren bertsio ingeles bat. Malcolm McDowellek protagonista-lana hartu zuen bere gain, eta If...eko Mick Travis karaktereari segida eman, bere lehengo ezaugarriak oso aldatuta bada ere. Britainia Handiaren beheraldia erakutsi zuen bertan, umore garratz eta gogor batez irudikatuz, baina nola kapitalismoa hala ezker-ideologia ez ziren batere onik atera filmetik. Alan Pricek estimatzeko moduko lana egin zuen bere musika-taldearekin batera pelikulako gertaerekin bat datozen abestiak kantatuz.
Andersonek 1982n eman zion amaiera Mick Travisen Triologiari, Britannia Hospitalekin. Aurreko filmetan baliatutako aktoreak erabili zituen, eta estatuko osasun-zerbitzua, sindikatuak, monarkia, zientzia eta Britainia Handiko gizarteko alderdi ugari gogor kritikatu zituen. Pelikulak hainbat aldetatik huts egin zuela esan daiteke (britainiar izaeran barrena egindako ibilaldi argigarria den arren), eta harrera oso txarra izan zuen: kritikak ez zion barkatu, ezta britainiar gizarteak ere, Falkland edo Malvinetako Gerran bete-betean sartuta eta nazionalismoa goren-gorenean zegoen unean.
Azken urteak
Lindsay Anderson, harrezkero, erabat baztertua izan zen Erresuma Batuan. Bizitzako azken urteetan, eman zezakeen baino ekoizpen gutxiagotan jardun zuen. 1985ean, Wham! musika-taldeak Txinara egindako bisita filmatzeko gonbitea jaso zuen, baita onartu ere. Ondorioz, Txinari buruzko dokumental eder bat prestatu zuen, baina George Michaelek modernoa ez omen zela uste eta Andersonen haserrerako erabat aldatua izan zen azken emaitza (Andersonek dokumentalean Wham! gutxi agertzea jo zuen horren arrazoitzat).
3. linea
3. linea terminoa hainbat garraio-linea izendatzeko erabiltzen da:
Goldsmithen ikaslea
Goldsmithen ikaslea liburua 2017.urtean Joxean Agirrek plazaratutako eleberria da. Joxean Agirreren estiloan, eleberri berritzailea non erotismoarekin, umorea eta esperimentazioa nahasten diren lana dugu hau ere. James Joyceri keinu ugari egiten dizkion eleberrian zehar.
Gertakizunak
Protagonista idazle izan nahi duen gizona da. Horretarako protagonistak Second Lifeko Literatura Ikastaro birtual batean eman du izena, eta, Goldsmith irakaslearen aholkuei jarraituz, bere gaztetako pasadizo bati buruz idazten du: behin etxera itzuli eta bere neska-laguna beste bi gizonezkorekin topatu zuen ohean, larrua jotzen. Hortik aurrera, literatura, umorea eta sentsualitatea esperimentazioarekin nahasten dituen objetktua da non errealitatea eta fikzioa nahastu egiten da; esaterako Kenneth Goldsmith (1961) benetako idazlea da. Liburuaren amaieran, 29. kapituluan, beste bitixkieria jaso du Agirrek. Egileak ikastaroaren lankideei Euskal Herrian jasotzen ditu eta haiekin ibilbide kultural berezia antolatu zuen; ibilidearen deskribapenean berriro ere benetako pertsonaiak eta gertaerak azaltzen dira.
Night Train to Terror
Night Train to Terror (euskaraz Gaueko Trena Izuikararuntz), 1985eko Jay Schlossberg-Cohen estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko antologia film bat da. Atal bakoitza John Carr, Phillip Marshak, Tom McGowan eta Gregg C. Tallasek zuzendu zituzten.
Denboraren poderioz beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko film estatusa bereganatu zuen.
Argumentua
Jainkoa (Ferdy Mayne) eta Satan (Tony Giorgio) tren batean bidaiatzen doazen bitartean hiru pertsonen patuaz eztabaidatzen eta hiruak protagonistak diren kontakizunei so eginez daude.
Jainkoa eta Satan zeintzuk zerura ala infernura joando diren eztabaidatzen dauden artean, une batzutan pop-rock talde bat abestuz eta bideoklip bat grabatzen agertuko da, trena beren azken helmugara doala jakingabe.
Hezegune
Hezeguneak, etengabe edo aldizka, urak hartuta egoten diren eremu lauak dira, bai lehorrekoak (aintzirak, zingirak, zohikaztegiak) nola itsabazterrekoak (padurak, mangladiak).
Ingurune hauek garrantzi handiko onurak eskaintzen dizkiote gizarteari, hala nola, ura araztea, uholdeen kalteak arintzea eta itsasertza egonkortzea. Horrez gainera, aniztasun biologiko handiko ekosistemak dira, eta landare eta animalia askoren bizilekua.
Hezeguneak mundu osoan arriskuan daude. Beren kontserbazioa eta zentzuzko erabilpena sustatzeko, 1971ko otsailaren 2an Ramsarko hitzarmena sinatu zen. Euskal Herriko zortzi eremu daude hitzarmen horren barruan baina, jakina, hezeguneen katalogoa askoz handiagoa da. Hitzarmena sinatu zenetik, urtero, otsailaren 2an Hezeguneen Mundu Eguna ospatzen da.
Definizioa
Hezegune mota asko daude eta, horregatik, definizio orokor bat ematea ez da gauza erraza. Batetik inguru horiek oso izaera aldakorra, eta bestetik zehaztu gabeko ezaugarri morfologikoak izaten dituzte. Hori dela eta, hezeguneen definizio ugari agertu dira. Zientzialari batzuen esanetan, adibidez, "hezeguneak oinak bustitzeko balio arren, igeri egiteko balio ez duten alderdiak dira". Definizio honek hezeguneen ezaugarri garrantzitsuena aipatzen du: ura egotea, baina sakonera txikikoa. Kanpoan gelditzen dira, beraz, sakonera handiko aintzirak, adibidez. Hala ere, erabat zuzena ez da, zenbait hezegune igeri egiteko bezain sakonak direlako.
Ramsarko hitzarmenaren arabera hezeguneak "padura, zingira, zohikaztegi edo urez estalitako guneak dira, naturalak zein artifizialak, iraunkorrak zein aldi baterakoak, ur-geldikoak zein lasterrekoak, gezak, gazikarak zein gaziak izan, itsasoko urak hartutakoak barne, baldin eta itsasbeheran haien sakontasuna sei metro baino gutxiagokoa bada".
Hezegune motak
Scottek 39 hezegune mota (30 natural eta 9 artifizial) bereizi zituen arren, guztiak bost kategoriatako sailkapen honetan laburbitzen ahal dira :
Biodibertsitatearen altxorra
Hezeguneen ezaugarri nagusiak hauek dira : Landaredi hau bi motatakoa izan daiteke:
Ekosistema hauek dauzkaten baldintza bereziek eta gehienetan agertzen den elikagai aberastasunak, animalia-komunitate jori eta interesgarriak izatea eragiten dute. Fauna sarritan endemikoa da eta inguruko faunatik bereiztua. Narrasti eta hegazti familia asko horrelako inguruetan bizitzeko moldaturik daude.
Hezegune asko bioaniztasun handiko eremuak dira, eta landare eta animalia asko hezeguneen erabat mendekoak (hezeguneetatik at ezin dute bizirik iraun). Izan ere, itsasertzeko hezegune batzuk -mangladiak, koralezko uharriak, estuarioak eta itsas belarrez estalitako hondoak- munduko ekosistema aberats eta emankorrenetakoak dira.
Félix Tshisekedi
Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo (Léopoldville, Kongo-Léopoldville, 1963ko ekainaren 13a) kongoar politikaria da, Kongoko Errepublika Demokratikoko presidentea 2019ko urtarrilaren 25etik. Étienne Tshisekedi politikari historiko eta 2011n presidentegai izan zenaren semea da.