cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julissa
Biografia
Luis de Llano Palmerren eta Rita Macedo aktorearen alaba da, eta Luis de Llano Macedo telenobela-ekoizlearen arreba. Enrique Guzmán kantariaren iloba da.
Benny Ibarra aktore eta musikariarekin ezkondu zen. Benny Ibarra "Los Yaki" rok-taldearen abeslari nagusia da eta 60ko hamarkadaren erdialdean arrakasta izan zuen. Bi seme izan zituzten Benny Ibarra eta Alejandro Ibarra. Harekin zuzendu zuen 1973an Vaselina antzerki-lana.
Musikari
Hamahiru urte zituela hasi zuen bere ibilbidea, The Spitfires rock-taldean kantatuz. Rockaren garaiko emakume bakarra izan zen, bere neba Luisekin batera, bigarren postua irabazi baitzuen irratiaren lehiaketa batean, eta horren ondorioz kontratua sinatu zuen CBS-rekin, gero Sony izena hartu zuenarekin, 1961 eta 1964 arteko rock-albumak grabatuz, doinu asko gaztelaniara itzulit zituztela, besteak beste, "Mi Rebeldito" (Oh Watussi), "Memo" (Billy) "La favorita del maestro", "Nostalgia" (I'm sorry), "Frontera". 1966an, "Corazón Salvaje" eta "Te Necesito" telenobelaren gaia grabatu zuen Capitol zigilurako.
1989an La Onda Vaselina musika-taldea sortu zuen, eta gero OV7 izena hartu zuen.
Antzerki-produktore
1975ean Rockyren Show de terror-eko produkzioko kide izan zen. Aída Pierce gaztea koruko kidea zen.
Telenobelak
Televisa TV Azteka
Zinema
Zerrendan lanen izenburuak eta pertsonaia:
Aizawl barrutia
Aizawl barrutia Indiako barruti bat da, Mizoram estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Indeus Elkarrizketak
Indeus Elkarrizketak INDEUS Industriaren Euskal Plataformak 2022ko apirilean abiarazitako ekimena da. Plataformako kide diren enpresa, zentro teknologiko eta elkarteen historia eta jarduna ezagutzearekin batera, euskararen presentzia, hizkuntzen kudeaketa eta industrian euskararen erabilera handitzeko gogoeta dira solasaldiotako gai nagusiak.
Hidrohonessita
'''Hidrohonessita]] =
Aizawl barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Indeus Elkarrizketak
20 solasaldi
Ekimenaren lehen fasea 2022ko apiriletik uztailera egin zen eta INDEUSeko hamahiru enpresatako ordezkarik hartu zuten parte: Leire Colomo (AMPO), Maider Aizpuru (BIELE GROUP), Rikardo Bueno (BRTA), Javier Principe eta Ramon Mendiguren (CIKAUTXO), Aner Garmendia (EGA MASTER), Iñigo Arrieta (EIKA), Imanol Iparragirre (ELAY), Miriam Frances (ENERGIA Klusterra), Eneko Astigarraga (ESLE), Oihana Arrieta (GAIA Klusterra), Ion Etxeberria (IKERLAN), Koldo Kortabitarte (MAIER) eta Nora Gurrutxaga (VICOMTECH).
Hidrohonessita
sulfato motako minerala da eta glaucocerinite taldearen kidea da.
Indeus Elkarrizketak
20 solasaldi
Bigarren fasea berriz 2022ko azaroa eta abendua bitartean egin zen eta INDEUSeko kideez gain, beste enpresa batzuk ere parte hartu dute ekimenean, hain zuzen ere enpresa industrialentzako produktuak euskaraz garatzen dituztenak. Guztira zazpi enpresekin egindako solasaldiek osatzen dute bigarren fase hau: Unai Agirre (EGOIN), Mertxe Uzkudun eta Pello Rodriguez (DANOBATGROUP), Nekane Ubillos (ZITU), Josu Unamuno (ARITU), Saioa Loizaga eta Xaber Ozerinjauregi (BATZ), Iraitz Perez de Goldarazena (OREKA IT) eta Elisabeth Pombo (IAMETZA)
2022ko apirilak 27
“Ekosistema bat gara eta gizartea landu beharra daukagu. Inportantea da euskara sozialki indartsu egotea.” Leire Colomo, AMPO
Hidrohonessita
Ezaugarriak
Hidrohonessita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Indeus Elkarrizketak
2022ko maiatzak 12
“Lan-bizitza euskaraz egiteko aukera ematen badugu, horrek enpresa erakargarriagoa egingo du” Rikardo Bueno, BRTA
2022ko maiatzak 20
“Euskara kudeatzera ohituta egotea lagungarria izan da hizkuntza politika landu eta gainerako hizkuntzak txertatzerakoan” Javier Principe, CIKAUTXO
2022ko maiatzak 27
“Euskara erabiltzeko aukera ematen badugu, talentua erakartzeko gaitasun gehiago izango dugu eta lehiakorragoak izango gara ” Aner Garmendia, EGA MASTER
2022ko ekainak 3
“Apustu bat egin behar dugu arlo sozioekonomikoan, erakutsi behar dugu posible dala euskaraz lan egitea, euskaraz bizitzea” Iñigo Arrieta, EIKA
2022ko ekainak 10
“ELAYk munduari begira egin nahi duen bidearen euskarri dira gure hizkuntza, gure kultura, gure baloreak, gure territorioa eta gure pertsonak” Imanol Iparragirre, ELAY
2022ko ekainak 17
“Gure hizkuntza erabiltzen jarraitzen dugula ikusaraztea, euskal industriaren bereizgarritasunetako bat izan daiteke” Miriam Francés, Energia Klusterra
2022ko ekainak 24
“Euskarak balioa eman diezaieke gure enpresei bai kohesio aldetik, bai nortasun berri bat ematearen aldetik” Eneko Astigarraga, ESLE
2022ko uztailak 1
“Esfortzu bat egin beharko genuke sektore bezala gure produktuak eta zerbitzuak euskalduntzen” Oihana Arrieta, GAIA
2022ko uztailak 8
“Euskararen aldeko apostua ez da bakarrik emozionala, praktikoa ere bada, enpresari balioa ematen diona” Ion Etxeberria, IKERLAN
2022ko uztailak 15
“Guk egin behar duguna da gure baliabideak behintzat euskaraz erabili, batez ere gauza txikiegaz, gauza txiki askogaz gauza handi bat lortu ahal delako” Koldo Kortabitarte, MAIER
2022ko uztailak 22
“Norberaren hizkuntzan lan egitea motibaziozkoa da eta elkartasun sentsazioa ematen du” Nora Gurrutxaga, VICOMTECH
2022ko azaroak 11
“Zenbat eta hizkuntza gehiago hitz egin eta landu, aberatsagoa bihurtzen da bai enpresa eta bai gizartea” Unai Agirre, EGOIN
2022ko azaroak 18
“Lan mundua euskalduntzea datozen belaunaldiei zor diegun erronka bat da” Danobatgroup
2022ko azaroak 25
“Gure hizkuntzan hitz egin, lan egin eta harremantzeko aukera daukagunean erosoago gaude denok” Nekane Ubillos, ZITU
2022ko abenduak 2
“Euskara integrazio elementu bezala erabili ahal da” Josu Unamuno, ARITU
2022ko abenduak 7
“Talentua erakartzeko enpresaren izaera eta euskara mantendu behar ditugu” BATZ
2022ko abenduak 16
“Guretzako errazagoa izan da bezeroekin konfiantza euskaratik sortzea” Iraitz Perez de Goldarazena, OREKA IT
2022ko abenduak 23
“Utopiak balio du, behintzat bidea egiteko” Elisabeth Pombo, IAMETZA
Eko
Eko (Ἠχώ, Ēkhō), greziako mitologian, oihartzuna irudikatzen zuen oreadea zen. Bere berriketarekin Hera Zeusen emaztearen arreta erakarri zuen, Zeusen amodiozko abenturetan zebilen bitartean; horregatik, Hera jainkosak lehenbiziko hitza sekula ez aterako zigorra ezarri zion Ekori. Nartzisoz maitemindu zen Eko, baina hark jaramonik egiten ez zionez, atsekabez hil zen. Beste elezahar baten arabera, Panek zion maitasunari uko egiteagatik, haren mendeko artzain batzuek lau puskatan zatitu zuten. Bi elezahar hauen arabera, ahoskatzen diren azken silaben oihartzuna da Ekok mundu honetan utzi duen arrasto bakarra.
Cole Porter
Cole Porter (Peru, Indiana, 1891ko ekainaren 9a - Santa Monica, 1964ko urriaren 15a) Estatu Batuetako musikagilea izan zen. Yale eta Harvardko Unibertsitateetan Zuzenbide, Arte eta Musika ikasketak egin zituen. 1917-1918. urteetan D´Indyrekin egin zituen Musika ikasketak Parisen, Schola Cantorumen. Porterren kantuak berehala egin ziren famatu, eta Estatu Batuetako opereta edo musikal askotan erabili ziren. Aipagarriak dira: The Gay Divorcee (1932, Dibortziatu alaia), Night and Day kantu ezagunarekin; Jubilee (1935, Pozikara), Begin the Beguine kantuarekin; Dubarry Was a Lady (1939, Dubarry dama bat zen); Kiss me, Kate (1948, Musu emaidazu, Kattalin); Out of This World (1950, Mundu honetatik kanpo); Can can (1953); Silk Stockings (1955, Zetazko galtzerdiak).
Sargé-sur-Braye
Sargé-sur-Braye Frantziako udalerri bat da, Loir eta Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sargé-sur-Braye udalerrian erroldatutako biztanleak 934 ziren. Familiak 400 ziren, horien artean 124 pertsona bakarrekoak ziren (64 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 144 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 116 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Voltaggio
Voltaggio Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sargé-sur-Braye
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Voltaggio
Mugakideak
Voltaggiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sargé-sur-Braye
Etxebizitza
2007an 545 etxebizitza zeuden, 412 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 95 bigarren erresidentzia ziren eta 38 hutsik zeuden. 522 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 412 etxebizitza nagusietatik 309 bere jabearen bizilekua ziren eta 103 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 25 etxek bi zituzten, 83 etxek hiru zituzten, 139 etxek lau zituzten eta 163 etxek bost zituzten. 292 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 196 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 171 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 605 ziren, horien artean 447 aktiboak ziren eta 158 inaktiboak ziren. 447 pertsona aktiboetatik 413 lanean zeuden (227 gizon eta 186 emakume) eta 34 langabezian zeuden (11 gizon eta 23 emakume). 158 pertsona inaktiboetatik 82 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sargé-sur-Braye udalerrian 426 unitate fiskal zeuden, 1.007,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.085 euro zen.
Mariaren Bihotz Garbiaren kontzepzionistak
Mariaren Bihotz Garbiaren kontzepzionistak (Congregatio Immaculati Cordis Mariae), arruntean scheutistak deituak, Theophiel Verbistek 1862ko azaroaren 28an sortutako erlijio ordena da. Misiolari saiatuak, mundu osoko hainbat herrialdetan daude. Andre Maria Birjinaren bihotz guztiz garbia miresten dute.
Sargé-sur-Braye
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 39 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Sargé-sur-Braye udalerrian 37 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.968 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Johnson (Arkansas)
Johnson Arkansasko hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 3,354 biztanle zituen, 8 kilometro koadrotan banatuta.
Hego Finlandia
Hego Finlandia (finlandieraz Etelä-Suomen lääni) 1997. urtean Finlandian eman zen erreformaren ondorengo 6 probintzietako bat da. Hameenlinnan dauka egoitza. Finlandia osoko biztanleriaren %41a bertan bizi da.
Historia
Probintziako lehenengo biztanleak, ehiztari eta biltzaileak gehien bat, k.a. IX. mendean iritsi zirela uste dute arkeologo adituenek. Hauek itsasoak eta tundrak eskaintzen zienaz baliatzen ziren bizirauteko. Gaur egun Finlandiako hizkuntza nagusia, finlandiera, k.a. VI. mendean bertara iritsitako gizonen hizkuntzatik eratorritakoa dela ziurtatu dute. Beraz, finlandiera, Europako hizkuntza zaharrenetakoa dela frogatzea lortu dute. 1155. urtean, probintzia, suediarren esku gelditu zen. Hauek, ekarpen asko egin zituzten bertako gizarte atzeratuan. Hala ere, haien hizkuntza zapaldu eta kristautasuna, eta ondoren luteranismoa, inposatuak izan zitzaizkien biztanleei. XVI. mendean Ilandia eskualdean jaiotako Mikael Agricola apaizak lehenengoz finlandiera idatzi zueun suediarren zapalkuntzaren gainetik.
Ryotaro Meshino
Ryotaro Meshino (食野 亮太郎, 1998ko ekainaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Gizarte klase
Gizarte klasea estratifikazio sozialaren mota bat da, zeinean gizabanakoen talde bat ezaugarri komun bat partekatzen duen, sozioekonomikoki elkarren artean erlazionatu egiten dituena. Harreman horiek interesa sortu edo interesagatik edo objektuengatik sortuak izan daitezke, zeinak komunak kontsideratzen diren eta gizabanakoen arteko elkartasuna indartzen duten.
Estratifikazioa
Estratifikazio soziala gizabanakoen, haien kategoriaren arabera, klasifikazioa edo hierarkizazioa da. Estratifikazioaren oinarrizko ezaugarriak lau dira:
Estratifikazio sistemak beste ezaugarri batzuen arabera ere antolatzen da, klase sozialaz gain, hala nola, generoa, adina eta etnia. Hauek maila ekonomikoarekin lotuta, estratifikazioa antolatzeko irizpide garrantzitsuenak dira, baina beste batzuek ere eragina badute, adibidez: hizkuntza, orientazio sexuala, gutxitasunak, eta abar.
Gizarte klasearen kontzeptua
Gizarte klasearen definizio bat eman baino lehenago komenigarria da klasea beste estratifikazio motetatik desberdintzea:
Klase sozialak zer ez dira argituta, bere ezaugarri esanguratsuenak zehaztu eta definizio bat proposatu daiteke. Klase sozialen ezaugarri garrantzitsu batzuk, beraz, ondoko hauek dira:
Beraz, klase sozialak horrela definitu ditzakegu: errekurtso ekonomiko berdinak dituzten pertsonen multzoa, zeinak haien bizimoduan eragina duen. Okupazioa edo lan mota adierazle nagusiena da zein klasekoak dira zehazteko.
Mugikortasun soziala
Mugikortasun sozialak erreferentzia egiten dio gizabanakoek eta taldeek posizio sozial batzuetatik besteetaraino egiten dituzten desplazamenduei. Kokapen sozialak hierarkizatuak daudenez, mugikortasun bertikala deritzo estratu batean dauden goranzko eta beheranzko mugimenduei. Logikoki, goranzkoa izango da mugimendua goi-mailako posizioetara zuzentzen denean, eta beheranzkoa behe-mailako posizioetara zuzentzen denean. Desberdintzen den beste mugimendu bat mugimendu horizontala da, zeinak erreferentzia egiten dion estratuan aldaketarik sortzen ez duen mugimenduei, adibidez desplazamendu geografikoei; hau da, maila berdinaren baitan egiten diren aldaketak dira, adibidez: etxebizitzaz aldatu, hiriz aldatu, ata abar. Askotan bi mugimenduak batera gertatzen dira. Estratifikazioaren teoria mugikortasun bertikalean zentratzen da gehienbat eta, ikusita posizio sozialaren adierazle nagusienak lanbideak direla, mugikortasun soziala oinarritzen da gehienbat lanbide egoeraren aldaketen behaketan.
Beste aldetik, mugikortasuna aztertzerakoan bi modutan egin daiteke. Aztertu dezakegu lehendabizi gizabanakoen bizitzan zehar ematen diren desplazamenduak, kasu honetan belaunaldi barruko mugikortasuna aztertzen ariko gara. Baita ere aztertu dezakegu seme-alaben aldaketa soziala gurasoenarekin konparatuta; interesgarriena da-eta konprobatzea ea zein puntutaraino gurasoek eta semeek posizio sozial berdina partekatzen duten, eta horri belaunaldien arteko mugikortasuna deritzo.
Estratifikazio soziala gizarte industrializatuan
Gizarte klasearen definizio argi bat ematea zaila izateak erakusten du eztabaida teorikoa dagoela soziologiako kategoria honetan:
Karl Marx
Karl Marx bere ikuspuntu materialista historikotik klase sozialak definitu egin zituen kontzeptu guztiz ekonomikoetan, are gehiago, produkzio metodoen jabedun edo ez jabedun terminoetan. Marxismoaren arabera, klase sozialak ugariak dira, eta bi nabarmentzen dira: Burges kapitalistak eta langile industrialak. Klase hauek agertu egiten dira kapitalismo industrialean, produkzio modu horrek oinarri gisa daukalako gizabanakoak jabedun askeak izatea. Kapitalista ekoizpen mekanismoen jabeduna da, eta langilea, aldiz, lanaren indarraren jabeduna. Harreman horretan ematen da ustiatze kapitalista.
Klaseak bizirauteko mekanismoak partekatzen dituzten talde handiak dira Marxentzat. Marxek zioen klaseen arteko harremanak tirabiratsuak direla halabeharrez, ustiapen harremanak direlako. Kapitalismoan, enpresariek produkziorako mekanismoen jabetza erabiltzen dute produkzioaren prozesuan proletarioak ustiatzeko.
Truke hau da ezberdintasuna eragiten duena klase sozialen artean, kapitalista produkziorako mekanismoen jabea izatearen ondorioz helburu moduan daukalako lortzen duen kapitala inbertitzea kapital gehiago lortzeko.
Max Weber
Max Weberrentzat, klaseen definizioaz aparte, estamentuen definizioa ere badago. Weber Marxekin ados dago esaten duenean klaseak haien eskuratze ahalmenaren menpe daudela. Baina autore honek ez du definizioa soilik oinarritzen ondasunen jabetzan, zenbait irizpide erantsi egiten ditu-eta: 1) Subjektuaren kanpoko posizioa eta 2) honen patu pertsonala. Hauek kontuan hartuta soilik egin daiteke klaseen definizioa.
Weberrentzat klaseak bizitzeko aukera berdinak partekatzen dituzten pertsonen taldeak dira, zeintzuk merkatuek zehazten dituzten. Marxek zioen klaseen banaketa produkzio harremanek sortzen zutela, Weberrentzat, berriz, merkatuan lortzen diren irabaziek sortzen dute banaketa hori. Weberrek lau talde sozial proposatu zituen: langile klasea, burgesia txikia, maila txikiko teknikoak, espezialistak eta administrariak eta, azkenik, pribilegiatuak propietate eta hezkuntzari esker.
Botereak erreferentzia egiten dio obedientzia eskatzeko ahalmenari, eta ezberdintasun sozialaren oinarrizko elementu gisa jokatu dezake.
Alemaniar nekazarien gerra
Alemaniar nekazarien gerra (Deutscher Bauernkrieg alemanez), hedadura handia lortu zuen herri-matxinada izan zen, Europa erdiko lurralde alemanetan 1524-1526 urteen artean jazotakoa. 1525eko udaberri eta udan bere maila gorenean izanik, 300.000 nekazari inguruk hartu zuten parte bertan eta estimazio garaikideek 100.000tan zifratu zituzten hildakoak. Aurreko Bundschuh eta Hustar gerren antzera, zenbait iraultza ekonomiko eta erlijiosoren iraultzen segida izan zen, non nekazariek, hiritarrek eta nobleek hartu zuten parte.
Matxinada abiarazteko orduan, nekazariek hainbat oinarrizko arazo izan zituzten. Euren antolaketaren izaera demokratikoak antolaketa militarra zailtzen zuen. Artilleria eta zalditeria moduko baliabide garrantzitsuak ez izatearen desabantaila taktiko eta frustrazio handia izan zen. Gehienek, izatekotan, oso esperientzia militar gutxi zuten eta baliabide ekonomiko gutxi zituzten eskarmentudun mertzenarioak kontratatzeko. Euren arerioek, aldiz, eskarmentudun buruzagi militarrak zituzten, baita nekazarien aurkako operazio militarrak ordaintzeko baliabide ekonomiko handiak ere. Oztopoak oztopo, alemaniar nekazarien gerra hura 1789ko Frantziar Iraultza baino lehenagoko Europa osoko matxinada handi eta hedatuena izan zen. Hiritar, nekazari eta aristokratek hartu zuten parte; erreforma erlijioso berrien erretorika bereganatu zuen; haren bitartez, nekazariek euren matxinadaren zilegitasuna bilatu zuten. Gerra hainbat matxinada bereizirekin hasi zen gaur egungo Alemania ko hego-mendebaldean eta Alsazian; gero, Alemaniako erdi eta ekialdeko lurretara zabaldu zen, baita gaur egungo Austriara ere. Alemaniako altxamendua suntsitua izan ostean, denbora laburrerako beste matxinada batzuk egin zuten eztanda Suitzako kantoi batzuetan.
Varanus nuchalis
Varanus nuchalis Varanus generoko animalia da. Narrastien barruko Varanidae familian sailkatuta dago.
Alemaniar nekazarien gerra
Historiografian, alemaniar nekazarien gerra hark Friedrich Engels eta Karl Marxen materialismo historikoaren oinarria osatu zuen. Engels-en ustez, 1524-1525eko nekazarien porrota, Nekazarien gerra Alemanian liburuan azaldua, nekazarien atzerakoikeriaren erruz izan zen; horrek gidatu zituen Engels eta Marx ondorioztatzen iraultza komunista etortzerakoan, ez zela etorriko nekazari armada batek gidaturik, hiri-proletalgoak baizik. Ordutik, beste historialari batzuek alemaniar nekazarien gerraren ikuspegi ekonomikoa beste era batera interpretatu dute eta historialari sozial eta kulturalek ez dute oraindik bat egin matxinadaren izaera eta haren kausak definitzerakoan: Martin Lutherren erreforma protestantearen eztabaida erlijioso hazkorra; maila altuko nekazariek euren aberastasuna eta eskubideak ihes egiten zizkietela ikusi zutenean gizarteak duen egitura sozial, legal eta erlijiosoan txertatzen egindako saiakera; edo gero eta moderno eta zentralistagoa zen estatu politikoaren aurkako nekazarien erresistentzia izan zen.
Germaniako Erromatar Inperio Santuaren egitura sozio-politikoa
Germaniako Erromatar Inperio Santuak Karlomagnok (Karl der Grosse alemanez, Karlos Handia) IX. mendean sorturiko Erdi-Aroko erresuman zituen bere sustraiak. Karlomagnoren heriotzaren ondoren, erresuma bere biloben artean banatu zen. Mendebaldeko Frantziako (gaur egungo Frantzia gutxi gora-behera) eta Ekialdeko Frantziako (gaur egungo Alemania) agintariek borrokatu zuten inperioaren jabetza, lehenengo mendebaldeko erregea (Karlos Burusoila) eta gero ekialdekoa (Karlos Gizena) bihurtuz enperadore. Dena den, 888. urtean jazotako Karlos Gizenaren heriotzaren ostean, inperioa gehiago zatitu zen. Prümeko Reginoren arabera, erresumaren zati bakoitza "erregetxo" bat aukeratzen hasi zen bertako "bozkatzaileen" artean. Karlos Gizenaren heriotzaren ondoren, Aita Santuak koroaturiko enperadoreek Italiako zenbait lurralde kontrolatzen zituzten soilik. Enperadore hauetariko azkena Berengario I.a izan zen, 924an hil zena.
XI. mende hasieran, ekialdeko erresuma Bavaro, Alamanniar, Franko eta Saxoiek osaturiko "konfederazioa" zen. Inperioa batasun politiko modura Henrike errege saxoiaren eta Otto haren semearen eragin indartsuagatik mantendu zen ziurrenik. Erregeak formalki tribu germanikoen buruek aukeratzen zituzten arren, euren ondorengoak aukeratzeko gai ziren. Hori Henrike II.a 1024an seme-alabarik gabe hil ondoren aldatu zen. Zenbait eztabaiden ostean, Konrado II.a, Saliar dinastiako lehena, aukeratu zuten errege. Eragin pertsonal handia, dinastien arteko liskar, oinordekotza-arazo eta gero printze hautesle bihurtuko ziren buruzagien babesean aurki daitezke errege aukeratua izatearen arrazoiak.
Lur frankoetan erroturiko dukerrietako lurraldeen eta lurralde-taldea ordezkatzen zuen gizonaren arteko dualismoa agerikoa bihurtu zen. Errege bakoitzak denbora gehien bere lurretan igarotzen zuen; saxoiak, esate baterako, Harz mendietako lurretan egoten ziren, Goslarren adibidez. Ohitura hau Otto III.aren agindupean (errege 983, enperadore 996-1002) aldatu zen bakarrik, zeina apezpikutzak erabiltzen hasi zen behin-behineko gobernu egoitza gisa. Bere bidaietan, eliza-lur hauei eskatzen zien toki bat, auzitegi bat jarri eta justizia banatzeko; bertan zegoelarik, lur horien kontura bizi zen, era berean apaiz arazotsu edo anbizio handikoak kontrolatuz. Antza denez, Otto III.aren ondorengoek, Henrike II.a, Konrado II.a eta Henrike III.ak, eurek zuten eraginaz baliatuz tropa eta ehizarako kontzesioak edo babes politikoa lortu zuten, bertako gizon ahaltsuekin hitz eginez. Lider lokal hauekin negoziatuz, subiranotasun lokala eta tituluak emanez babes militar edo politikoaren truke, hasierako enperadoreak eragina metatzen joan ziren. Enperadorearen agintaritza ahula gero eta sendoagoa bilakatu zen, beti ere agintaritza lokalaren bizkarretan. Ez da kasualitatea, beraz, garai hori izatea terminologia aldatu eta regnum Teutonicumeko (Alemaniako erresuma) lehen gertakariak jazotzen direna.
Autoritatearen dispertsio geografikoaren ondorioz, boterearen eta autoritatearen arteko erlazio deszentralizatuak garatu ziren. Hori dela eta, Germaniako Erromatar Inperio Santua, geroago Voltairek ez santu, ez erromatar, ez inperio modura deskribatu zuena, entitate legal deszentralizatu modura garatu zen. Izatez, hasieran dozenaka eta geroago ehunaka entitate sekular eta eklesiastikotan banatu zen. Dinastiek kontrolatzen zituzten entitate sekularrak. Azken hauek, euren burua errege, duke, konde, baroi eta zaldun modura izendatzen zuten gizonek gobernatzen zituzten. Lurraldeko boterea, eragina eta autoritatea belaunaldiz-belaunaldi mantentzen zuten. Dinastia terminoa errege eta enperadore etxeei erreferentzia egiteko erabiltzen da, estatu edo lurralde subirano jakin bateko agintari gisa. Dena dela, Etxe nobleetako dinastietan, gizonetik-gizonera igarotzen ziren herentzia eta parekidetasuna legalki kalkulatzen ziren komuneko arbaso batetik beherako gizonezko lerroan. Andrazkoak gizonezkoen lerroa hildakoan, kontuan hartzen ziren bakarrik.
Lurralde eklesiastikoetan, artzapezpiku, apezpiku, priore eta abadesek agintzen zuten. Artzapezpiku kargua nobleziako norbaitek izaten zuen gehienetan, baina ez zuen zertan apaiza izan; hedadura handiko ohitura horrek nobleziako seme gazteagoei ahalbidetu zien kargu entzutetsu eta diru irabazi segurua ukateko, abadetzaren betekizunak jarraitu beharrik gabe. Artzapezpikua eta printze-hauteslea katedraleko kapitulu batek aukeratzen zituen eta aukeratutakoan kapituluko kideak izaten ziren euren aholkulari. Katedraleko kapituluko kide modura, mezan hartzen zuten parte; baita beste zeregin batzuetan ere, behar izatekotan. Ez zeuden behartuta apaiz izatera, baina nahi izatekotan, hala egin zezaketen. Katedraleko administrazioan parte hartzen zutenez, katedraleko diru-sarreretako zati bat hartzen zuten; katedralaren kokapen eta aberastasunaren arabera, urteroko diru-sarrera oparoa izan zitekeen.
Erdi Aro Klasikoan hasita beraz, Germaniako Erromatar Inperio Santua, autoritate lokala zuten banakako eta enperadoreen arteko koexistentzia arazotsuak markaturik zegoen. Azken hauek euren botere politikoa zabaltzea bilatzen zuten, lurralde lokalen bizkarretan. Era berean, autoritate lokala zuten gizonek euren auzoko eta enperadoreen bizkarretan hedatu nahi zuten euren boterea. Frantzia eta Ingalaterra moduko beste Erdi Aroko entitateetan ohikoak ziren horrelako egoerak, baina Germaniako Erromatar Inperioan are ageriagoa zen; enperadore erromatar santuak ez ziren gai euren autoritatea zabaldu eta euren kontrol pertsonala indartzeko. Aldiz, euren posizioak mantentzeko, enperadoreek gero eta autonomia gehiago eman zieten agintari lokalei, bai etxe dinastikoei (noblezia) eta estatu eklesiastikoei. Prozesu hau XI. mendean hasi zen Inbestiduren auziarekin eta gutxi gora-behera 1648ko Westfaliako bakearekin amaitu zen. Hainbat enperadore saiatu ziren euren autoritatearen indargabetze etengabe honen aurka egiten, baina euren planak Aita Santuak eta inperioko printzeek zapuztu zituzten.
Hego Finlandia
Historia
1721. urtean, probintzia, Errusiaren menpe gelditu zen, hauek, biztanleak suediarren zapalkuntzatik babestuko zituztela hitzeman ondoren. Probintzia osoa 1812. urtean Errusiak menperatu ostean, Finlandiako Dukerri Handia osatu zuen Finlandiak Errusiaren barnean. 1860. urtean sortutako nazionalismo baten ondorioz, finlandiera berreskuratua izan zen eta independentzia grinak, 1918. urtean independentzia lortzea ekarri zuen. II. Mundu Gerraren ondoren Kareliatik (Hegoaldeko Finlandiako eskualdea) zati bat menperatu zuen Errusiak naziei laguntza eskaintzeagatik.
Tomdoun
, 'An Tom Donn', Eskoziako Highland eskualdean dagoen herrixka bat da, Lochaber barrutian. Loch Garry aintziraren mendebaldekoe rtzean dago.
Hego Finlandia
Historia
1997. urtean Finlandian egindako erreforman, 12 probintziak 6 izatera igaro ziren, hauetako bat Hegoaldeko Finlandia deiutz. Gaur egun, Hegoaldeko Finlandiaz ezagutzen dugunak Uusimaa, Kymenlaakso (Kymi probintzia) eta hegoaldean zeuden Häme herrialdeek osatzen dute.
Kultura
Kultura oso aberatsa dago Finlandia osoan. Sukaldaritza, musika-estilo desberdinak, negu-kirolak... garrantzi handia daukate finlandiarren eguneroko bizitzan.
Klima
Konifera-basoak nagusitzen dira probintzian, klima kontinental hezearen erakusgai. Uda epel baina negu hotz eta luzeak izaten dira, prezipitazio askorekin.
Bloomington (Nebraska)
Bloomington Nebraskako herri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 103 biztanle zituen, 2.06 kilometro koadrotan banatuta.
Alemaniar nekazarien gerra
XV. mende amaierako baldintza sozial eta ekonomikoak
Alemaniar nekazarien gerrak, aurreko hamarkadetako ezohiko botere dinamika eta nekazaritza eta ekonomia kontraesan eta hedaketetan du partzialki jatorria. Igarotako XIV. mendeko bigarren erdian egondako behargin urritasunak, nekazariei ahalbidetu zien euren lana prezio altuago baten truke saltzea; era berean, janari eta ondasun urritasunak ere ahalbidetu zien euren produktuak prezio altuago baten truke saltzea. Hori dela eta, nekazari batzuk, bereziki jabego alodial mugatua zutenak, gai izan ziren abantaila legal, sozial eta ekonomiko garrantzitsuak metatzeko. Nekazariak ez zituzten zamatu edota desjabetzen, kontrara, euren bizi mailan azken 75 urteetan egondako hobekuntzek euren oparotasuna handitu eta mantentzera eraman zituzten. Beraz, gerrarako faktoreetariko bat izan zen aurreko hamarkadetan lorturikoa mantendu egin behar zutela, euren posizio sozial, ekonomiko eta legala defendatzeko eta azkenaldian asko betearazi ez ziren zamak kentzeko, eginiko aurrerapenen ikuspegitik gehiegizkotzat jotzen zirelako, hala nola, Mühlhauseneko nekazariek uko egin ziotenean euren jopu betebeharrak egiteari, ez baitzuten barraskilo-oskolik batu, zeinak bertako Damak erabiltzen zituen bere hariak harilkatzeko. Sistema feudal horren indartzeak, zeina europan azken mende erdian ahuldu zen, joputzara eraman zituen hainbat nekazari, hain zuzen nekazari askok jopu izateak zekarren bizi-maila horretatik irteten ari zirela sentitzen zutenean.
Aldaketa ekonomiko hauek, gizartearen geruza guztiak (jopu, hiritar, nekazari, zaldun zein aristokrata) indarrean zegoen autoritate-hierarkia kuestionatzen hasi ziren garaiean kokatzen dira. Ehun kapitulutako liburua delakoan, esate baterako, 1501 eta 1513 artean idatzia, askatasun ekonomiko eta erlijiosoa aldarrikatzen da, gobernuaren aurkako gorroto hitzekin eta nekazariaren bertuteak harro goraipatuz. Mende hasierako hogei urteetan jazotako Bundschuh matxinadak, ideia anti-autoritarioen beste etorrera bat ekarri zuen, esparru geografiko batetik bestera ideia hauek zabalduz. Martin Lutherren erlijo iraultzak mugimendu hauei intentsitatea eman zieten, baina ez zituzten sortu; gertakari bi hauek, erreforma protestantea eta alemaniar nekazarien gerra, gertakari desberdinak izan ziren, jazotako urteek elkarlotzen dituztelarik bakarrik. Bestalde, Lutherren sinestun guztien apaizgoaren doktrinak, Lutherrek berak aldarrikatzen zuen baino berdintasun sozial handiagoa aldarrikatzen zuela interpretatu zitekeen. Thomas Müntzerren ikuspegiek, nahiz eta ez zuten gerra sortu, paper garrantzisuagoa izan zuten geroagoko gertakarietan.
Hustar gerrak
Hustar gerren esperientziak alemaniar nekazarien gerran era berean garaipen eta porrotetan lagundu zuen. Jan Hus exekutatu zutenean Konstantzako kontzilioak hala aginduta (1415eko uztailak 6), Bohemia eta Moraviako noble eta zaldunek protesta bat helarazi zioten kontzilioari 1415eko irailaren 2an; protestatio Bohemorum horrek, Husen exekuzioa lengoaiarik gogorrena erabiliz kondenatzen zuen. Sigismundo I.a enperadoreak Bohemiara mehatxuzko gutunak bidali zituen, esanez Hustar guztiak itoko zituela, Husen jarraitzaileak, Bohemia eta Moraviako nobleziarekin aldi berean haserretuz. Ia segituan, Bohemian eztanda eginiko matxinada lokalek, haserrea eta frustrazioa Elizara zuzendu zuten eta matxinoek hainbat apaiz katoliko parrokietatik bota zituzten. Wentzeslao IV.a erregearen heriotzaren ondoren, Hustarren eta errege-mertzenarioen arteko borrokek Pragako gehiena suntsitu zuten. Matxinadak irauten zuen bitartean, matxinoek hainbat magistratu udaletxeko leihoetatik kanpora bultzatu zituzten, Pragako lehen defenestrazioan. Jan Žižka, buru Hustarra, Bohemia hegoaldera joan zen eta Sudoměř-ko batailan (1420ko martxoak 25) katolikoak garaitu zituen, Hustar gerretako lehen guda-zelaian. Bagoiz eginiko gotorlekuak erabiliz (Wagenburg), Hustarrek arerioen infanteria eta zalditeria borrokara erakartzen zituzten. Sigismundok Hustarren aurkako hiru kanpainetan parte hartu zuen; eta Hustarrek Sigismundoren eta haren aliatuen aurkako kanpainekin erantzun zuten. Bataila handienak Ústí nad Labem, Domažlice eta Tatxoven jazo ziren. Gerrak 1419ko uztailaren 30etik, 1434ko maiatzaren 30era arte iraun zuen eta nahiz eta Hustar komunitate erradikalen porrota ekarri, Hustar moderatuen antolamenduak ukigabe segitu zuen.
Bundschuh matxinadak
Bundschuh deituko zitzaien matxinadak gaur egungo Alemaniaren hego-mendebaldean eta Alsazian, XV. mendearen azken laurdenean eta XVI.aren lehenengoan jazotako zenbait nekazari-matxinada izan ziren. Izena nekazariek erabiltzen zuten zapatatik dator, nekazariek euren batasun eta erronkaren sinbolo moduan erabiltzen zutena. Bundschuh-aren (loturiko zapata) sinbolopean, nekazari eta hiritarrek larregizko zerga, justizia arbitrario eta pribilegio eklesiastiko garestien aurka egin zuten. Bereziki aurka egin zioten jauntxoek ezar zezaketen heriotzaren gaineko zergari, honek hildakoen jabetzaren laurdena eta erdiaren arteko zerbaitekin geratzea ahalbidetzen baitzien jaunei. Familiako hainbat kide bata bestearengandik aste, hilabete edota urte gutxiren arteko desberdintasunarekin hiltzen zirenean, zerga honek familia oso baten aberastasuna aihenatu zezakeen belaunaldi baterako.
Bundschuh bandera horren azpian, nekazari eta hiritarrek zor feudalak, zergak eta betekizunak gaitzetsi zituzten (1439-1444) eta Armagnaceko konde frantsesaren tropak garaitu zituzten Rhin garaian eginiko hiru batailetan (1439, 1443 eta 1444ean, hurrenez hurren). Banakako matxinaden kopurua hazi egin zen, zeinetan nekazariek betekizun feudaletatik arintasuna eskatzen baitzuten, horietako asko aurreko hamarkadetan jaberik gabe geratu ostean. Betebehar feudal eta eklesiastikoen aurkako haserreak bertako erlijio ohiturekin egin zuen bat: 1476an, Niklaushausenen, artzainak, Andra Mariaren irudipena izan zuen, Niklaushausen erromes zentro modura ezarri zuelarik. Artzaina, gidaritza eklesiastikoaren handikeriaren kontra mintzatu zen eta bere erretorikak milaka erromes erakarri zituen Tauber errekako ibarrera. Urte horretan bertan sutan hiltzera zigortu zuten, eta bere errautsak Main ibaira bota zituzten. 1493an beste matxinada batzuk egon ziren Schlettstadt-en (Alsazia), 1502an Bruchstal eta Untergrombach hurbilean, 1513an Lehen-en eta 1517an Rhin garaian.
Elite eta aristokraziaren babes-aliantzak: Liga Suabiarra
1487an sortua, Gorka deunaren ezkutuaren konpainiako kide ziren alemaniar printzeek (baita duke eta nobleak ere), Hiri inperial libreek eta lurraldeko hainbat hirik osatzen zuten aliantza hau. Bertako kide ziren ondorengo herriak: Ulm, Esslingen, Reutlingen, Überlingen, Lindau, Nordlingen, Memmingen, Ravensburg, Gmünd, Biberach, Dinkelsbühl, Pfullendorf, Kempten, Kaufbeuren, Isny, Leutkirch, Giengen, Wangen, eta Aalen. Aliantza sortu eta hurrengo hilabeteetan Augsburg, Heilbronn, Wimpfen, Donauwörth, Weil der Stadt eta Bofingen ere batu ziren eta geroago, Wittelsbach etxeko lurralde bavariarrak, Württemberg-eko dukerriko lurrak eta Austria behea.
Liga Suabiarreko armada
Liga suabiarrak Georg Truchsess (seneskal) von Waldburg-ek agindutako armada zelairatu zuen, geroago Bauernjörg izenarekin ezagutuko zena, matxinada suntsitzean izandako paperagatik. Burua, nekazarien zartailu izenarekin ere ezaguna zen. Ligaren kuartel nagusia Ulm-en zegoen kokaturik eta agintea gerra-kontseilu baten bitartez gauzatzen zen. Kontseilu honek erabakitzen zuen liga osatzen zuten kideetako bakoitzak zenbat troparekin lagundu behar zion aliantzari, normalean aliatuaren tamaina eta gaitasunen arabera zehazten zen kopuru hori. Esate baterako, Augsburgeko apezpikuak, 10 zaldun eta 62 oinezko soldadurekin lagundu behar zuen, konpaina erdi baten baliokidea zena. Ia 200 zaldun eta 1000 oinezko soldaduz osaturiko armada batek ezin izan zion aurre egin matxinadari. 1525erako, Oihan Beltza, Breisgau, Hegau, Sundau eta Alsaziako matxinadei bakarrik aurre egiteko 3.000 oinezko soldadu eta 300 zaldunetako armada behar izan ziren.
Oinezko soldaduak, Landknecht (Lanskenete) delakoak, mertzenarioak ziren, hilean lau gremio-kidek jasoko luketen paga jasotzen zuten euren zerbitzuen truke. Hauek Haufen izeneko errejimentuetan zeuden antolaturik, baita 120-300 gizonek osaturiko konpainietan ere, Fähnlein edo bandera txikia zeritzetenak, konpainiak bata bestearengandik desberdintzen zituen ezaugarria baitzen bandera. Konpainia bakoitza unitate txikiagoz zegoen osaturik, hala nola 10-12 gizonetako eskuadretan, Rotte zeritzena. Landsknecht-ak euren burua jantzi, elikatu eta armatu behar zituzten eta jostun, okin, garbitzaile, prostituta eta antzeko pertsonek jarraitzen zituzten etengabe, haien lana beharrezkoa baitzen komunitate militarrean. Indar laguntzaile hau (Tross), batzutan, indar militarra bera baino handiagoa izaten zen, eta euren presentziak antolaketa eta diziplina eskatzen zuen. Landsknecht-ek euren egitura propioa mantentzen zuten, Gemein edo asanblada komuna izenekoa, eraztun batek sinbolizatzen zuena. Gemein-ak bere ofizial propioa zuen, Schultheissa eta Provost izeneko ofiziala ere, soldadu-lerroak arautu eta ordena mantentzen zuena.
Ligak nobleziaren zalditeria armatu astunaren esku uzten zuen bere indar handiena; Ligak zalditeria astun eta arina zuen, azken honek Rennfahne izena hartzen zuelarik, indarraren abangoardia edo indar aurreratu modura erabiltzen zena. Normalean, Rehnnfahne-a, inolako herentzia edo giza-rolik ez zuten zaldun pobreen bigarren eta hirugarren semeek eta lur jabetza txikiak zituen noble baxu eta batzuetan pobretuek osatzen zuten. Gizon hauek askotan aurkitu zitezkeen landa-inguruneetan lan bila, edo bideetan lapurtzen.
Dena den, eraginkorra izateko, zalditeriak mugikorra izan behar zuen eta pikekin armaturiko arerioak saihestu behar zituen..
Nekazarien armadak
Nekazarien armadak taldeetan zeuden antolaturik, Landsknecht unitateen moduan Haufen zeritzenak. Haufen bakoitza Unterhaufen edo Fähnlein eta Rotten-etan zegoen banaturik. Talde bakoitzaren tamaina aldakorra zen, inguruetan eskuragarri zegoen matxino kopuruaren arabera; Ladsknechten Haufenak ez bezala, nekazarien Haufenak lurraldeka batzen zituen nekazariak, Landsknechten Haufenak hainbat lurraldeko gizonez osaturik zeuden bitartean. Talde bakoitzak 4000 nekazari inguru izan zezakeen, beste batzuk, adibidez Frankenhauseneko batailan parte hartu zuen taldearen kasuan, 8000. Zabern-eko batailan zelairaturiko nekazari alsaziarren taldea, 18.000 nekazariz zegoen osaturik.
Nekazarien armadaren natura demokratikoarekin, armadak bere antolaketarako egituran agintzen zuen, eraztunak gailentzen zelarik egituran, non nekazariak zirkulu batean biltzen ziren taktikak, tropa mugimenduak, aliantzak eta harrapakinen banaketari buruz eztabaidatzeko. Printzipio demokratiko hau izanik ere, hierarkia ere bazegoen: nekazari talde bakoitzak komandante goren eta mariskal (Schultheiss) bana zituen, azken honek legea eta ordena mantentzen zituelarik. Konpainia bakoitzak lotinantak, kapitainak eta zutoihal eramaileak, armen maisua, bagoien gotorlekuen (Hustar gerretan ere erabilitako taktika, Wagenburg) maisua, garraio-maisua, lau zaintza maisu, guduko ordena eramateko lau sarjentu nagusi, konpainia bakoitzeko Weibel (sarjentu) bat, bi komisario, zaldietaz arduratzen zen beste komisario bat, komunikazioetarako ofizial bat eta azkenik, konpainia bakoitzeko rol garrantzitsua zuen harrapakinetarako maisu bat zituen.
Nekazarien baliabideak
Nekazariek baliabide garrantzitsua zuten, arloetako lana egin eta mantentzeko ahalmena, alegia. Wagenburg izeneko gurdi-fortea ere era eraginkorrean erabiltzen zuten, hau, aurreko mendeko gerra hustarretan hobetutako teknika izanik. Gurdiak, bata besteari kateatzen ziren, zirkulu bat osatuz, kokaleku defentsibo egoki batean. Zalditeria eta zamabereak erdialdeak kokatzen ziren. Nekazariek lubakiak egiten zituzten fortearen kanpoko ertzean eta enborrak erabiltzen zituzten gurdien arteko eta gurdien azpiko zuloak estaltzeko. Hustar gerretan, artileria erdialdean zegoen kokaturik, lurrez eginiko muinoetan, gurdien gainetik su egin ahal izateko. Wagenburg hauek oso azkar eraiki eta desmuntatu zitezkeen eta nahiko mugikorrak ziren, baina bazituzten aurkako faktoreak ere: zelaigune zati lau handiak behar zituzten, ez ziren egokiak ofentsibarako. Gainera, 75 urte lehenago nahiko emaitza onekin erabili baziren ere, azpimarratu beharra dago garai haieta artileria ez zela horren sofistikatua. 1525. urterako, ordea, artileriak tiro-eremu eta indar handiagoa zuen.
Nekazariek errotazioz egoten ziren armadan, batzuetan lau astetatik batean hartzen zutelarik parte, zerbitzuaren ostean euren herrietara bueltatzen zirelarik. Beste nekazari batek ordezkatzen zituen. Nekazariak kanpoan zeuden bitartean, geratzen ziren beste nekazariek hartzen zuten euren gain falta zirenen lan-karga. Ironikoki, honek batzuetan euren arerioentzat aberastasuna edo baliabideak sortzea zekarren, Salzburgoko artzapezpikutzaren kasuan adibidez, non nekazariek zilar meatzetan lan egiten zuten, zeina Liga Suabiarraren zerbitzurako Landsknecht konpainiak kontratatzeko erabiltzen zen.
Abraham Gotthelf Kästner
Abraham Gotthelf Kästner (Leipzig, 1719ko irailaren 27a - Göttingen, 1800eko ekainaren 20a) alemaniar matematikaria izan zen.
Hego Finlandia
Administrazioa
Eskualdea, 7 ministerio ezberdinez dago zuzendua eta zerbitzuak Hämeenlinnan, Helsinkin eta Kouvolan daude kokaturik.
Lekerika-Otsa jauregia
Lekerika-Otsa jauregia Elorrion dago, Durangaldean (Bizkaia). 1625ean Domingo Ossa Urkizuk agindu zuen berau eraikitzea, estilo barroko zorrotzean, apaindura gutxirekin. Amaitu, berriz, Ana Maria Ossa arrebak eta haren senarrak amaitu zuten, Domingo Lekerika.
Abraham Gotthelf Kästner
Biografia
Zuzenbidea, filosofia, fisika, matematika eta metafisika ikasi zituen bere jaioterrian 1731tik aurrera. Leipzigeko Unibertsitatean graduatu zen 1739an; filosofia, zuzenbidea, logika eta matematikari buruzko hitzaldiak eman zituen. Entziklopediak eta matematika liburuak editatzen eta osatzen lanagatik aitortu zuten bere ikerketa pertsonalagatik baino.
Lekerika-Otsa jauregia
Nabarmentzekoa da fatxada nagusia, armarri ikusgarriarekin, eta baita atzeko galeria dotorea ere, zirkulu erdiko lau arku eta beste horrenbeste leihorekin.
Abraham Gotthelf Kästner
Biografia
Oinarrizko arrazoibide matematikoak (Mathematische Anfangsgründe) entziklopedia sortu zuen, 1758 eta 1769 artean Göttingen hirian idatzi zituen 4 liburukiz osatua eta geroago beste bi liburukirekin handitu zuena 1800ean. 1796 eta 1800 artean argitaratu zuen Matematikaren historia (Geschichte der Mathematik), 4 liburukitan ere. Lan hori oso interesgarria izan zen gramatikaren ikuspegitik, istorioak eta eguneroko arazoak, eta konponbide argiak zituen; baina matematikako azalpenak eta frogak falta ditu.
Hego Finlandia
Eskualdeak
Hegoaldeko Finlandia 6 eskualdek eta 88 munizipioek osatzen dute:
Lekerika-Otsa jauregia
Historia
Oparoaldi ekonomiko hartan, herriko eliza eraiki zen 1459 eta 1506 artean, Bizkaiko handiena, iturri publikoak egin ziren, eta mugak markatzeko gurutzeak, oparo landuak.
1625ean Domingo Ossa Urkizuk agindu zuen berau eraikitzea Suso izeneko errebalean, gaur egungo Berrio-Otxoa kalean. Domingo Ossa bera Elorriokoa zen, baina Cuencan bizi zen. Alabaina, hil egin zen, eta “por cesión y traspaso de la casa y torre de Ossa”, Domingo Lekerikak eta haren emaztea Mariana Ossa eta Goiaz-ek hartu zuten eraikina amaitzeko ardura. Arotzeria-lanak Santiago Urkiolak egin zituen; hargintzakoak, ostera, Juan Rementeria maisuak.
Ezaugarriak
Jauregi hau, Elorrioko beste asko bezala, eginda dago estilo barroko zorrotzean, apaingarri gutxirekin. Solairu printzipalean, nabarmentzen da fatxada nagusiko balkoi korritu dotorea, garai hartako burdingile elorriarren maila bikainaren erakusle.
Balkoiaren gainean armarri ikusgarria dago, erakusten dituena Lekerika, Ossa, Lekerikaonandi eta Ossa-Barrena familien ezaugarriak. Orobat, merezi du aipatzea jauregiaren atzealdeko galeria jasoa, zeina bermatzen baita zirkulu erdiko lau arkutan, eusten dietena lau leiho zirkulu erdikori.
Alemaniar nekazarien gerra
Piztea hego-mendebaldean
1524ko uzta garaian, Oihan Beltzaren hegoaldean dagoen Stülingenen, Lupfen-eko kondesak jopuei agindu zien barraskilo oskolak hartzeko, hari-bobina bezala erabiltzeko. Honen ondorioz, uzta hau, uzta zail segida baten azkena izan zen eta egun batzuetan, 1.200 nekazari bildu, arranguren zerrenda bat sortu, ordezkariak aukeratu eta bandera bat altxatu zuten. Harrabotsa arin zabaldu zen eta aste gutxi batzuetan, Alemaniako hego-mendebalde ia osoa matxinada irekian zegoen. Matxinadak harturiko hedadura, Oihan Beltzetik hasita, Rhinari jarraituz, Konstantzako aintzira, Suabiako mendialdea eta Danubio errekaren goiko jarioari segika, Bavariara arte zabaldu zen.
Lekerika-Otsa jauregia
Ikus, gainera
Horrek markatzen du, dudarik gabe, Elorrioko arkitektura zibilaren urrezko aroa, zeinak hartzen baititu XVI, XVII eta XVIII. mendeak batez ere. Horra Elorrioko eraikin zibil nabarmenen zerrenda bat, mendeen arabera banatuta:
Hego Finlandia
Eskualdeak
Espoo, Hameenlinna, Helsinki, Kouvola, Lahti eta Vantaa dira hiri nagusiak.
Alemaniar nekazarien gerra
Matxinadaren zabaltzea
1525eko otsailaren 16an, Memmingen hiriko 25 herri matxinatu egin ziren, Memmingen-eko magistratuei (udala) hobekuntzak eskatuz euren egoera ekonomiko eta egoera politiko orokorrean. Euren eskaerak, lurren erabilera, basoen gaineko erraztasunak edota ordainketak eta zerbitzu-eskaera eklesiastikoak bezalako gaiak jorratzen zituen.
Hiriak, hiritarrez osaturiko kontseilu bat eratu zuen, nekazarien beharrei buruz eztabaidatzeko, eskaera espezifiko eta tribialen zerrenda bat espero zutelarik: esate baterako, ordainketaren bat galdutako egurragatik; bi herriren arteko muga zehaztea; arrantza-eskubideen berrezartzea, edo txerriak basoan askatzeko baimena; edo eguneroko lanetatik oporrak izatea nekazal lan egun garrantzitsuenetan (uzta, ereitea). Hiritarren harridurarako, nekazariek deklarazio uniforme bat eraman zuten, nekazari eta hiriaren arteko erlazioen oinarriekin talka egin zuena. Hamabi artikuluk argi eta konsistenteki laburtzen zituzten euren arrangurak. Dena dela, eskaera hauetatik asko ez ziren gailendu kontseiluan. Historialariek uste dute Memmingen-eko ordines provinciales una congregati (komunitateen ordezkariak) eginiko artikuluak, eztabaidarako oinarri bihurtu zirela Suabiako nekazarien konfederazioak 1525eko martxoaren 20an onarturiko hamabi artikuluetarako.