cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stanley Schachter
Teoriak
Teoria honen zati garrantzitsu bat asalduraren atribuzio okerra da. Garunak ez badaki ziur zergatik sentitzen duen emozio bat, kanpoko estimuluak erabiliko ditu sentitzen duen emozioa etiketatzeko seinale gisa. Dutton eta Aron-ek beldurra sorrarazten duten egoeretan erakarpenari buruz egindako ikerketak adierazten du inguruneak asaldura fisiologikoaren atribuzio okerra ekar dezakeela. Beldurra pizten duen zubi eseki baten eta beldurrik sortzen ez duen zubi eseki baten kontrako aldean jarri dute elkarrizketatzaile erakargarria. Zubiak zeharkatu ostean, inkesta bat betetzeko eskatu zieten subjektuei eta galdera gehiago izanez gero deitzeko zenbaki bat esleitu zitzaien. Emaitzak izan ziren beldurra sortzen zuen zubia zeharkatu zutenek elkarrizketatzaileari hitzordu baterako deitzeko aukera gehiago zutela beldurrik sortzen ez zuen zubia zeharkatu zutenek baino. Emaitza hauen azalpena izan zen subjektuek oker zubitik duten asaldura elkarrizketatzailearekiko sentimenduei egotzi ziela, erakargarriagoa irudituz.
Obesitatearen teoria: Schachter-ek proposatu zuen gizabanako obesoak kanpoko estimuluekiko hipersentiberak direla, elikagaiekin lotutakoak eta elikagaiekin lotutakoak ez direnak. Schachterrek aurkitu zuen hainbat faktorek gizabanako obesoen eta gizabanako normalen arteko erantzunetan desberdintasunak eragiten dituztela. Jende obesoek ohikoak baino gehiago jango dute janaria eskuratzea erraza denean, baina jende arrunta baino gutxiago jango dute janaria eskuratzea zailagoa denean. Ikusgai dagoen elikagai kopuru handiagoak jende arruntak jaten dituen ogitartekoak gutxitzearekin erlazionatzen du, baina obesoek jaten duten kopurua handitzearekin. Zaporeak ere aldaketak eragin zituen kontsumitutako kantitatean. Bi taldeek zapore txarreko elikagaiak baino zapore oneko elikagaiak baino gutxiago jaten zituzten arren, obesoek alde handiagoa zuten; jende arruntak baino zapore oneko janari gehiago eta zapore txar gutxiagokoa jaten zuten.
Paul Nurse
Sir Paul Maxime Nurse (Norwich, 1949ko urtarrilaren 25a) ingeles genetikalaria da. 2001eko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Leland Hartwell eta Timothy Huntekin batera proteina-molekulen aurkikuntzagatik eta zelula-zikloaren erregulazioan duten eginkizunagatik.
Mendekotasun kimiko
Sumisio kimiko edo Ziztada kimiko orokorrean emakumeei eraso egiteko erabiltzen den prozedura da. 2022ko udan Euskal Herriko festetan ziztada kimikoen bitarteko eraso ugariak salatu ziren.
Erabilitako substantziak
Bartzelonako Clínic ospitaleko Luisa Garcíaren arabera: "ez dago bortxaketaren drogarik"; honekin esan nahi du ez dagoela substantzia berezi bat horretarako. Nerbio-sistema zentrala deprimitzen duen, kontzientzia-maila aldatzen duen eta biktima borondaterik eta erantzuteko gaitasunik gabe uzten duen edozein substantzia erabili ohi dira. Substantziak desberdinak dira: alkohola, lo egiteko pilulak, GHB, ketamina... Kasu gehienetan alkohola erabiltzen da, %80a. Kasu gutxi batzutan ere burundanga droga erabili izan da. Ekintza azkar eta laburreko substantziak erabiltzen dituzte, dosi txikietan aktiboak, lortzen eta ematen errazak, eta bilatutako ondorioak eragiten dituztenak: amnesia, sedazioa, haluzinazioak eta inhibizioa kentzea. Helburu nagusia biktima bortxatzea da baina baita ere lapurtzeko izan daiteke. Sumisio hori lortzeko gehien erabilitako metodoa substantzia horiek edariekin nahastea izan da.
Drogak eta bortxaketak
Espainiako Toxikologiako Institutu Nazionalak adierazi du hiru bortxaketatik bat mendekotasun kimikoarekin egiten dela, eta, azken bost urteetan, sexu-erasoen biktimen % 33k positibo eman zuten drogetan, alkoholean, antsiolitikoetan edo sendagai lasaigarrietan. Zifra horiek eta azken hilabeteetan salaketa kopuruak gora egin izanak alarmak piztu dituzte ziztada baten bidez mendekotasun kimikoko metodo berri honen bidez.
Indarkeria matxista mota bat
Horrela definitu du Emakundek udari begira prestatu duen Beldur barik, eraso matxista eta sexistarik gabeko uda gidan. Protokoloaren arabera, sumisio kimikoa indarkeria matxista mota bat da. «Aldez aurretik pentsatutakoa» izan daiteke, biktima «ezgaitzeko». Hala ere, dokumentuan argitu dute ziztada egon arren ez duela zertan sumisio kimikorik egon. Halakoetan, «beldurra» hedatzea lortzen da.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ertzain-etxeetara bidalitako aginduaren arabera, bestetik, genero-arrazoiagatik egindako gorroto delitua jaso dezakete ziztada kasuen atestatuetan, baldin eta honako baldintza hauek betetzen badira: "beldur-giroa" eragiteko asmoarekin, "mehatxatutako kolektiboko" pertsona bati egindakoa izatea (emakumeei). Ziztada-egileei 1 eta 4 urte bitarteko espetxe-zigorra ezarri ahalko zaie. Emakumeei egindako ziztaden egileei gorroto delitua leporatu ahalko diete, EITB Mediari ErNE sindikatuak baieztatu zionez. Fernando Grande-Marlaska Espainiako Gobernuko Barne ministroak, bestetik, abuztuaren 5ean iragarri zuen ziztadak lesio delitu gisa tratatuko zituztela, nahiz eta horiek sumisio kimikorik ez ekarri. Horrez gain, delitu horiek genero larrigarria izango dutela ere esan zuen. Espainiako Estatuko polizia indarrak data horretan 60 salaketa ikertzen ari zirela jakinarazi zuen; horietako, hamabost Ertzaintza ari zen ikertzen. Ikerketekin ziztaden atzean zer zegoen ebatzi nahi zutela esan zuen Marlaskak: «Jakin nahi dugu ea ziztek substantzia toxikoak sartzeko helburua duten, biktima azpiratzeko eta delituak egiteko».
Sintomak
Ziztada horien biktima izan direnek diote ziztada sentitu ondoren izan dituzten sintomak hauek izan direla gehienetan:
Sintoma horietako batzuek zerikusia dute alkoholaren eta drogen gehiegizko kontsumoaren sintomekin, baina, gidaren arabera, sumisio kimikoaren ondorioak «intentsitate handiagokoak» dira.
Zer egin?
Espainian antolatua dagoen Equipo Agora aholku hauek eman ditu:
Novenera
Novenera Nafarroa Garaiko eskualde historiko bat da, Argako Erriberako goialdean dago, Nafarroako Erriberaren eta Nafarroako Erdialdearen arteko mugan. Hiribildu independentez osatutako lurraldea da, baina Novenerako foruaren aplikazioa komunean zuten. Foru hau Antso VI.a Jakituna Nafarroako erregeak ezarritako eta bere seme Antso VII.a Azkarrak jarraitutako zerga-politikaren ondorio da. Baina haren agerpenaren berantiarrak eta Nafarroako foruaren aldarrikapenak eragotzi egin zuten Novenerako agindu horiek hedatzen jarraitzea, eta, beraz, Artaxoa, Larraga, Mendigorria, Miranda eta Zebron hiribilduek bakarrik izan zituzten foru-pribilegioak.
Eskualde hori, Erronkaribar edo Berrotza bezalako bertze eskualde tradizional batzuetan ez bezala, ez zen inoiz benetako batasuna izan bertako kideen artean, Nafarroako Erresumarekiko independenteak izaten jarraitu baitzuten beti, eta Novenerako forua erori eta foru orokorrarekin ordezkatu zenean, lotura bakar hori galdu egin zen. Hala ere, 2019an, Nafarroako Foru Komunitateko eskualde berriak sortu zirenean, Izarbeibar eskualdean sartu zen lurralde osoa, eta, ondoren, Izarbeibar-Novenera izena jarri zitzaion, antzinako izen historikoa biziberrituz.
Gainera, lurralde hori jada desagertuta dagoen Artaxoako Erresumaren zati izan zen, Erriberri hiribilduarekin batera, Mendigorria izan ezik.
Izena
Gunnar Tilanderrek dioen bezala, Novenera izenak "ezezaguna dirudi eta alferrik bilatzen da entziklopedietan eta hiztegi geografikoetan". Baina foru berak adierazten du "est es el fuero que deuen auer el conceillo de Artayssona et de Mendigorria et de Larraga et de Miranda, que son de la Novenera" ("hau da Artaxoako eta Mendigorriako eta Larragako eta Mirandako kontzejuak egon behar duten forua, bederatzigarrenekoak"). Lau herri horiek hurbil daude, Lizarra, Tafalla eta Kalagorri hiriek seinalatzen duten triangeluaren erdian iparraldetik hegoaldera dauden Nafarroako Erresuman, zital bakoitza eskualde juridiko baten erdigunea da, Erdi Aroan bereizia. Novenera, beraz, eskualde juridiko berezia da, Nafarroan benetan zeuden foruen zazpi moduetako bat. Adierazitako lau hiribilduek osatzen dute, eta berezitasun bat du: bertze herriek ez dute zentro nagusirik edo jatorri-zentrorik, elkarren ondoan baitaude.
Lehen ere ezagunak ziren herri horietako foru laburrak, zerga, politika eta militar izaerako pribilegio eta salbuespen batzuk zituztenak: horien artean, novena ez ordaintzea. Novena Nafarroako Erresumako nekazariek erregeari ematen zizkioten fruituen hamarrena da. Novenarii nekazari hauei deitzen zitzaien. Normala da novena ordaindu behar zuen biztanleria zuen eskualde bati bederatziurrena deitzea eta izena gordetzea, zerga ezabatu bazen ere, eta ez, aitzitik, izena ezabatzearen ondorio izatea.
Historia
Errekonkistaren aurrerapenek prozesu kolonizatzaile luze bat ekarri zuten, Iruñeko Erresumarentzat aurrekariak dituena Naiarako Erresumako baskoi filiazioko giza osagaietan, Antso I.a Gartzeitzek irabazia. Mendebaldeko Pirinioetako gotorlekuetatik, demografikoki gainezka zeudenetatik, barruko migrazio-fluxua ez zen eten behar XII. mendean Ebroren ibaiertzetako birpopulaketa handiak gertatu arte. Bertzalde, mendebaldeko gizarte europarraren hedapen-garai handian, gurutzadaren eta erromesaldiaren ideiek eta haien ondorio materialek Nafarroara bideratu zituzten batez ere Okzitaniako taldeak.
Erriberan irabazitako lurrak berrantolatzeko Tuterako forutik abiatu zen, Pirinioetako zuzenbidearen germenekin, hori ere Ebro erdialderaino hedatu zelarik Aragoiko lurretatik. Aurrerago, Antso VI.a Jakituna bere subiranotasuna baieztatzen saiatu zen Gaztelarekin izan zitzakeen gatazketan, zenbait tokitan (Guardia, Gasteiz, Donostia) hiri-bizitza ezartzeko pizgarriak emanez, eta antzeko prozedura bat aplikatu zuen Antso VII.a Azkarrak bere mendebaldeko mugan (Biana).
Herriguneak indartzeko proiektuak toki askotan zapuztu ziren migrazio-fluxuaren ahultzearen ondorioz, baina argi dago foruen emakida jakin batzuekin (Novenera, adibidez) Koroaren domeinuetan inskribatutako landa-komunitateen zerga-berrantolaketa baino ez zela nahi.
Banaketa
Novenerako foruaz gozatzen zuten hiribilduak honako hauek ziren:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
San Pedro eliza (Mañeru)
San Pedro eliza Mañeruibarreko Mañeru udalerrian kokatutako XVIII. mendeko kristiau eliza bat da. Neoklasiko estiloa ditu.
Eraikina
Sarrera habeartearen hirugarren atalean dago, epistolaren aldetik, non XVI. mendeko San Pedro pontifizearen tailu bat dagoen. Barrualdean, Bernabe Imberto eskultore lizarratarraren zenbait lan nabarmentzen dira, kalitate oneko estilo erromanistan eginak. Bi transeptuetan Imbertoren erretaulak daude, arkitektura berekoak. Epistolaren aldean, Santa Katalina Alexandriakoari eskainia, bere laguna da, beste aldean, bankua, bi solairuko hiru kale eta atikoa. Ebanjelioaren aldean, bere erretaula Ama Birjinari eskaintzen zaio, Haurrarekin, arrosarioaren adbokazio modernoaren azpian. Horretan, aurrekoan bezala, agerikoak dira Antxietaren eraginak. Teilatupean, Jesus Haurraren irudi bat dago, San Lorentzo eta San Estebanenarekin batera.
Lizarrako Imbertotarren tailerrari berari Santa Barbararen tailua eman dakioke, eserita (ca. 1600), bere mugartean dagoen izen bereko ermitatik datorrena. Eta beharbada Bartolome Imbertori berari Gurutziltzatu Handia (alboetan Ama Birjinaren eta San Joan ebanjelariaren irudi modernoak dituela), edertasun lasaikoa, tenpluaren oinetan dagoen korupean kokatua. Organo erromantiko interesgarri bat du, Hnoek eraikia. Zaragozako Roqués 1892an. 1982an Hernaniko Usabiagak zaharberritu zuen. Kalitate handiko hodia du, tronpeteria eta flautaketa nabarmentzen direlarik.
Atzapar zuri
Atzapar zuria (Clavulina cristata) Clavulinaceae familiako onddo espezie bat da.
Toxikoa izan gabe, nahasmendu gastrointestinalak eragin ditzake. Oso ohikoa udan eta udazkenean
Deskribapena
Karpoforoa: 3 eta 5 cm arteko altuera, zuri garbia edo zurixka, enbor batez eta adarrez osatuta dago, adarren goiko muturrak oilarraren gandorraren itxurako punta meheetan bukatzen dira.
Eva Piquer
Eva Piquer i Vinent (Bartzelona, 1969ko maiatzaren 30a) kataluniar idazle, kazetaria eta irakaslea da.
Atzapar zuri
Deskribapena
Hanka: 0,5 - 1 cm-ko diametroa duen enbor batez osatua dago, motza, lodia, haragitsua, eta hortik abiatzen dira bat-batean karpoforoaren adarrak. Batzuetan tonalitate lilak ditu.
Eva Piquer
Catorze kultur magazina argitaratu eta zuzentzen du.
Irakaskuntza- eta kazetaritza-karrera
Avui egunkariaren kultura-gehigarriaren koordinatzailea izan zen, eta 1988tik 2010era lan egin zuen. Kazetaritza-eskolak eman zituen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan (1994-2001). Korrespontsal aritu zen New Yorken (1992-1994). Kultura-, politika- eta gizarte-kronikak idatzi ditu Ahora egunkarian, La Vanguardia, El Periódico, Time Out Barcelona, Nación Digital, Catalan International View, GKE eta beste baliabide batzuetan. "La feina o la vida" bloga du.
Atzapar zuri
Deskribapena
Etimologia: Cristata epitetoa latinetik dator, "cristatus" hitzetik, hau da, gandorrez hornituta esan nahi du. Bere itxuragatik
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea.
Eva Piquer
Irakaskuntza- eta kazetaritza-karrera
1992az geroztik, Catalunya Ràdion kolaboratzen du. Emakumezkoa, idazketa-eskolak Bartzelonako Ateneoko Eskritura Eskolan. 2014an Catorze kultura-argitalpen digitala sustatu eta argitaratu zuen. Argitalpen horrek proiektu digitalen 15. Lletra saria jaso zuen 2015. urtean, eta Kulturaren Sari Nazionala jaso zuen. Sari hori Katalunian, 2018an, kulturaren arloan gehien nabarmendu denaren saria da.
Karrera editoriala
Thassàlia argitaletxearen literatura-zuzendari gisa (1995-1997), Kate Atkinson, Daniel Penna c, Anita Brookner, Alexander Jardin, Barbara Trapido, Jerome Charyn, Rachel Cuskus, Ann Beattie eta Kingsley Amisen liburuak argitaratu zituen, besteak beste. Hermanas Quintana taldeko kide izan zen.
Jarduera politikoa
2012ko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeetara zazpigarren postuan aurkeztu zen, independente gisa, Kataluniako Esquerra Republicana zerrendara, Bartzelonako barrutian, eta aulkia lortu zuen. Legebiltzarra eratu eta bi hilabetera, 2013ko otsailaren 19an, aulkiari uko egin zion arrazoi pertsonalak argudiatuz.
Atzapar zuri
Nahasketa arriskua
Clavulina cinerea delakoarekin, baina hau grisa da, adar zimurtsuak eta mutur zorrotz eta koskadunak ditu. Bicolor aldaera, Clavulina cristata espezie tipotik bereizten da, adarren behealdea arrosa-arrez tindatuta edukitzeagatik.
Sasoia eta lekua
Udaren amaieran eta udazkenean, koniferoen eta hostoerorkorren basoen lurrean multzoetan hazten da. Oso ohikoa.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Erdialdeko Amerika, Asiako iparraldea.
Paddy Chayefsky
Sidney Aaron "Paddy" Chayefsky (New York, 1923ko urtarrilaren 29a - ibidem, 1981eko abuztuaren 1a) estatubatuar antzerkigile, gidoilari eta eleberrigilea izan zen. Gidoilari onenaren hiru Oscar sari irabazi zituen.
Telebistaren urrezko aroko gidoilari nabarmenetako bat izan zen. Bere istorio errealista eta intimoek estatubatuar arrunten bizitza islatu zuten. Zineman hiru Oscar sari irabazi zituen Marty, The Hospital eta Network filmetako gidoiengatik.
Martxel Rodriguez Etxabide
Martxel Rodríguez Etxabide (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1990) Dantzari eta koreografo nafarra da.
Willie Mays
Willie Howard Mays, Jr. (Westfield, Alabama, Estatu Batuak, 1931ko maiatzaren 6a) estatubatuar beisbol jokalari profesional ohia da. Erdiko zelaian jokatu zuen eta bere karrera garatu zuen Beisbol Liga Handietako (MLB) New York/San Francisco Giants eta New York Mets taldeekin.
Liga Beltzak eta Liga Txikiak
Maysen ibilbide profesionala 1947an hasi zen, Tennesseeko Chattanooga Choo-Choos taldean jokatu zuenean. Handik gutxira, Mays bere jaioterrira itzuli zen eta Birmingham Black Barons-ekin bat egin zuen Negro League-n. Azkenik 1950ean Maysek San Frantziskoko Giantsekin sinatu zuen eta Trenton-en (New Jersey) talde bereko B mailan sartu zen. Trentonen 353 batekaden ostean, 1951n hasi zuen denboraldia American Association-eko Minneapolis Millers taldearekin. Haiekin, Maysek 477 bataz beste lortu zituen 35 partidatan, beraz, Liga Handiietara deitu zuten 1951ko maiatzean.
New York/San Frantzisko Giants
Maysek zero hitsekin hasi zuen bere ibilbidea bere lehen hamabi txandetan. 13. txandan, bere lehen home run-a egin zuen. Maysek batez beste 274, 68 RBI eta 20 home run lortu zituen 121 partidatan 1951n eta urteko hasiberriaren saria irabazi zuen.
Giantsek New York Yankees bisitatu zuten 1951ko Munduko Sailean (Yankeek 6 partidatan irabazi zuten). Hori Giantsentzat eta baita Mays-entzat munduko lehen saila izanik. Lehen sarrera berezia izan zen, Mays eta Mickey Mantle-k batekada jo zuten bakarra izan baitzen liga handietan. Mays-ek eskuineko zelaira bateatu zuen, non Mantlek sarrerarako 3. out-a harrapatuko zuen.
Ameriketako Estatu Batuetako Armadak Willie Mays-en izena eman zuen 1952ko maiatzean eta horrela urte horretako denboraldiaren zati bat eta 1953ko guztia galdu zuen. Mays 1954an itzuli zen liga handietara, bataz beste 345 eta 41 home run egin zituen, eta horrela denboraldiko jotzaile onenaren titulu bakarra lortu zuen. Horrela Giantsek 1954ko Munduko Saileak irabazi zituzten. Giantsek Cleveland indiarrak irabazi bazituen ere, saila beti izango da gogoan Willie Maysek 1. jokoan egindako "harrapaketagatik". Urte horretan bertan, Maysek Liga Nazionaleko Jokalaririk baliotsuena eta Urteko Atletarako Hickok Gerrikoa irabazi zituen.
Zegoeneko San Frantziskon, 1962an Maysek munduko sail batean egin zuen azken agerraldia Giantseko jokalari gisa, bere taldeak 7 partidatan galdu zuen eta .250 baino ez zuen bateatu batez beste. 1963an eta 1964an Maysek 100 lasterketa baino gehiago egin zituen eta guztira 85 home run lortu zituen.
Maysek bere bigarren MVP irabazi zuen 1965ean eta 52 home run egin zituen. Izan ere, Maysek 1965eko irailaren 13an lortu zuen bere 500. home run Warren Spahn pitcherri, eta hari bere lehen home run egin zion. Bateatu ostean, Spahnek Mays zoriondu zuen dugout-ean. Spahnek galdetu zion: "Sentsazio bera izan al zen lehen home runean?" horri Maysek erantzun zion: "Berdin eta jaurtiketa bera ere izan zen".
Willie-k 600. home run egin zuen 1969ko irailean. Lesioek jota, sasoi horretan 13 home run bakarrik izan zituen. Maysek lesioetatik berpiztu ahal izan zuen 1970ean 28 home run eginez eta denboraldi ona egin zuen 1971n, 40 urte bete zituenean.
Francesc d'Assís Galí i Fabra
Francesc d'Assís Galí i Fabra (Bartzelona, 1880ko azaroaren 22a-Ibidem, 1965eko irailaren 23a) Kataluniako margolari eta pedagogoa izan zen, Frankismoan erbesteratuta. Llotjako Eskolan, hau da, Bartzelonako Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen eta Alexandre de Riquerren ikaslea izan zen.
Willie Mays
New Yorkeko Mets
Maysek Giants taldean jokatzen jarraitu zuen 1972ko maiatzera arte. New York Mets-era aldatu zuten Charlie Williams eta 50.000 dolarren truke. Transakzioa Erraldoiak dirua galtzen ari zirelako izan zen garai hartan. Mets-en debutean, Maysek 5. sarreran jokatu zuen partida irabazi zuen Giants berdinen aurka. Maysek ez zuen asko jokatu Mets-en, 1972ko denboraldian eta 1973an erretiratu aurretik. 1973ko denboraldiaren ostean erretiratu zenean, Maysek .302 bateoen batez bestekoa eta karrerako 660 home run izan zituen. Metseko entrenatzaile izan zen 1979ra arte.
Francesc d'Assís Galí i Fabra
Biografia
Bere pintura modernista izan zen hasiera batean, sinbolismo eta errealismo faseetatik pasatuz, Noucentismeren etorrerarekin ideia berrietarantz idealismo apur batekin aldatu zen arte. Irakaskuntzan ere aritu zen, 1906an Bartzelonan eskola bat sortuz, didaktika tradizionalaren aurka. Ikasle izan zituen, besteak beste, Joan Miró eta Josep Llorens i Artigas. 1929ko Bartzelonako Erakusketa Unibertsaleko aholkulari artistiko izendatu zuten, eta haren kartela diseinatu zuen. Gerra Zibilean Errepublikako Arte Ederretako Zuzendari Nagusia izan zen. 1939an Londresera erbesteratu zen.
Willie Mays
Soldaduska
Koreako Gerraren testuinguruan, Estatu Batuetako Armadak Mays erreklutatu zuen 1952an. Hori dela eta, guztira 266 partida galdu ziren, 1953ko denboraldi osoa barne.
María Cabrales
María Josefa Eufemia Magdalena Cabrales Fernández (Santiago de Cuba, Ekialdeko antzinako probintziako hiriburua, 1842ko martxoaren 20a - ib., 1905 eko uztailaren 28a) Kubako Antonio Maceo jeneral independentistaren emaztea izan zen. Senar-emazteek La Esperanza finkan jarri zuten etxebizitza, Maceo Grajales familia bizi zen lekuan.
Ibilbidea
Haren izaera indartsu eta abertzaletasunak bat egin zuen bere bizitzako lagunarenarekin. Ez zion inoiz erreparatu gerrako kanpainako bizitzaren gogortasunari, batez ere une jakin batzuetan 2 seme-alaba zituen emakume batentzat. Izugarrizko adimena zuen, ez zen intelektualki garatu garai hartako ezaugarriengatik, emakumeak baztertzen baitzituzten, etxeko lanak egitera bakarrik bideratuta baleude bezala; baina bizitza iraultzailearen prekarietate ekonomikora egokitzen jakin zuen.
Maceo senarrarekin partekatu zituen matxinada-ahaleginak, jazarpenak, gerra, mendiak eta erbestea. Maceorekin bizi izan zituen Guerra de los Diez Años balentria heroikoa Mangos de Baraguáko matxinada zorrotza, "Guerra Chiquita" delakoa garatzeko saiakera iraultzailea eta "Guerra Necesaria" ren etapa gorena ere.
Herritik alde egin behar izan zuen eta Costa Ricara joan zen bizitzera. Han sortu zuen Costa Ricako Emakume Kubatarren Kluba. Bere xarma pertsonalari esker, bildutako funtsak handitu egiten ziren, eta inork ez zuen haren indar lana gainditzen. Harengandik esan zuen José Martí Heroi Nazionalak bere laguntzaile onenetakoa izan zela herrialde hartan.
Ekialdetik Mendebalderako martxa arrakastatsuan parte hartu zuen, eta esan izan da batzuetan espainiarrak mambi kolosoa jarraitzen zutela Mariaren zapaten arrastoengatik. Uneren batean bere ondoan egon ezin izan bazen, oso arrazoi indartsuek eragotzi zioten.
Bere senarra, Antonio Maceo eta Grajales jeneralik handiena, borrokan erori zen 1896ko abenduaren 7an, eta María Cabrales Kubako Santiagon bizitzera joan zen behin betiko, San Agustin finkan. 1905eko uztailaren 28ko goizean hil zen.
Eneko Semenoitz (Eneko Aristaren aita)
Eneko Semenoitz, Bigorrako Konde izan zen. Latinezko X. mendeko Rodako kodexean arabera, Semeno Indartsuaren semea izan zen. Baliteke Eneko Aritza eta Fortune Enekoitzaren aita izango zela.
El Periódico (Guatemala)
El Periódico Guatemalako egunkaria da, sakoneko kazetaritza eta ikerketa jorratzen duena, José Rubén Zamorak 1996ko azaroaren 6an sortua. 27 urteren buruan argitaratu eta gero, 2023ko maiatzaren 15ean egunkariak behin-betiko itxiko duelaren berri eman du.
Aurrekariak
Erdialdeko Amerikako kazetari independente nagusienetakotzat jotzen da Zamora. Siglo 21 egunkaria utzi zuen, zuzendaritza-batzordearekin desadostasuna izan ondoren. Ondoren, 1996an, elPeriódico sortu zuen, Guatemalako Gerra Zibila oraindik bizirik zegoela eta prentsa-askatasunaren alde egin zuten 125 herritarren dohaintzekin finantzatua. Urtebete geroago, Prensa Libreko jabeek erosi zuten, Guatemalako egunkaririk salduena.
Álvaro Arzúren gobernuan
Álvaro Arzúren gobernuak hainbat egunkari isilarazteko diru-publikoa emateari utzi edota finantzatzaile pribatuen eta informazio iturriekiko harremana oztopatu zitzaien. Horren ondorioz, Guatemala Flash eta Crónica aldizkariak itxi egin behar izan zuten, elPeriódico ordea biziraun zuen.
Alfonso Portilloren gobernuan
2001ean, berrogeita hamar manifestatzailek eraso egin zieten Periodoko bulegoa, Luis Rabbé komunikazio-ministroaren langileen ustezko ustelkeriari buruzko informazioa eman ondoren. Jendetza eraikineko ateak bortxatzen eta sua ematen saiatu zen, eta Zamoraren irudi bat erre zuten. Kazetariak Babesteko Batzordearen arabera, poliziak berrogei minutu baino gehiago behar izan zituen erantzuteko eta ez zuen atxiloketarik egin.
Alfonso Portillo presidentearen gobernuaren eta krimen antolatuaren arteko loturei buruzko ikerketa luzea egin zuen egunkariak, eta emaitzak 2002ko azaroan argitaratu ziren. Gobernuak ikuskatzaileak bidali zituen Periodoko bulegoetara 40 egunez, eta Munduko Egunkarien Elkarteak (WAN) salaketa bat egin ondoren bakarrik kendu zituen.
Zamorari behin baino gehiagotan egin zioten eraso Egunkariaren txostenekin zerikusia zuten arrazoiengatik. 2003ko ekainean, hamaika gizonek eta emakume batek bahitu zituzten Zamora eta haren familia etxean hainbat orduz. Erasotzaileek Zamoraren seme-alabak jo zituzten eta biluztera eta pistolaz jaurtitzera behartu zuten. Zamoraren arabera, taldetxo batek esan zuen: "Zure seme-alabak baloratzen badituzu, ez gogaitu goiko jendea. Ez dakit nork gogaitu zuen eskaileraren goialdean, baina norbaitek goialdean desesperatzeko aginduak ditugu. Egin ezazue egiten dutena, ez eman honen berri". Estatu Batuetako gobernuak erasoa gaitzetsi eta ikerketa eskatu zuen. WANek ere aitorpen bat eman zuen Zamoraren izenean, erasotzaileak justiziara eramateko eta bertako kazetarien segurtasuna babesteko eskatuz Portillo presidenteari.
Gero, ustekabean, Portillo Zamorara joan zen laguntza eskaintzera, gobernuko kideen eta indar armatuen argazki-base baterako sarbidea barne. 2004ko urtarrilaren amaieran, El Periódico egunkarian ustez erasotzaileak ziren gizon eta emakumeen izenak eta argazkiak argitaratu zituen Zamorak; besteak beste, Portilloko langileen goi-mailako funtzionario bat, fiskal nagusiko langile bat eta kontrainteligentziako espezialista bat. Bi urte geroago, Eduviges Funes armadako kide ohiari hamasei urteko kartzela-zigorra ezarri zioten erasoan zuen paperagatik. Beste soldadu ohi bat, Belter Álvarez, aske geratu zen.
2008ko abuztuaren 20an, Zamora bahitu eta kolpatu egin zuten lagunekin Guatemalan afaldu ondoren, eta konorterik gabe eta ia biluzik geratu zen Chimaltenangon, hiritik 25 kilometrotara.
Otto Pérez Molina eta Roxana Baldettiren gobernuan
2012an, gobernuari lotutako bost pertsona Mixcoko 7.eremuan zegoen errotatiban sartzen saiatu ziren. Urte berean, aleak hirian zehar banatu aurretik guztiak erosten zituen talde bat ere antolatu ze, ustez "elPeladero" izeneko atalean argitaratzen zuten informazioa zabaldu ez zezan (kontrastatuta ez zegoen edo kontrastatu ezin zen informazioa).
Lehendakari eta sortzailearen atxiloketa
2022ko uztailaren 29an, egunkariaren lehendakari eta sortzailea den José Rubén Zamora atxilotua izan zen, ustezko diru-garbiketa leporatuta. Zamorak atxiloketa politikoa izan zela argudiatu zuen, Alejandro Giammatteiren gobernuaren ustelkeria salatzeagatiko jazarpena. Kazetarien Babeserako Batzordea (CPJ), Amerikarteko Prentsa Elkartea (SIP) eta Ameriketako Estatu Batuetako hainbat karguk atxiloketa deitoratu dute.
Paperezko edizioa ixtea
2022ko azaroaren 30ean azkeneko egunkaria inprimatu zen "nos transformamos para seguir resistiendo" izenburupean eta Kazetariaren Egunarekin bat eginez. Egunkariaren zuzendariaren arabera, Julia Corado, egunkari digitala helburu bazuten ere epe luzeko proiektua zen eta jazarpenen ondorioz proiektu hori aurreratu egin zen. Izan ere, Zamora atxilotu eta gero, egunkariaren kontu-korronteak partzialki izoztuak izan ziren. Egunkariak, 133 langile kaleratu izan behar zituzten (%75-80 bitartean). Horrez gain, egunkariarentzat lan egiten zuten bi kazetarik herrialdetik alde egin izan behar zuten.
Kazetari eta zutabegileen aurkako jazarpena
2023ko otsailean, Cinthia Monterroso izeneko fiskalak Jimi Rodolfo Bremer Ramírez epaileari eskatu zion elPeriódicorentzat lan egiten zuten zazpi kazetari eta bi zutabegileen diru-sarrerak ikertzea. Kazetari horiek Zamoraren epaiketaren jarraipena egin zuten eta ondorioz, fiskalaren arabera, justizia oztopatu zuten. Guatemalako Kazetarien Elkarteak (APG) erabaki honen aurka agertu zen, prebarikazioa izan litekeela argudiatuz. Horrez gain, hainbat komunikabidek erabakia deitoratu zuten eta Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoa eta Human Rights Watch bezalako erakundeen haien ardura agertu zuten. Kazetarien talde batek ere Amerikarteko Giza Eskubideen Batzordean salaketa bat jarri zuen non fiskalak bere kargua baliatuz mendekua bilatzen zuela argudiatu zuten. #NoNosCallarán kolektiboak ere egoera salatzen zuen komunikatua argitaratu zuen.
Egunkaria behin-betiko ixtea
Egunkariak, jazarpenari aurre egin ezin ez eta 2023ko maiatzaren 15ean, astelehenea, bere azkeneko zenbakia argiratuko duelaren berria eman du: "Nuestro equipo resistió 287 días de persecución, presiones políticas y económicas... Los embates no cesaron. Hasta el momento cuatro abogados han sido detenidos, dos todavía guardan prisión preventiva, seis periodistas y tres columnistas están siendo investigados por la FECI, José Rubén Zamora ha acumulado cuatro casos penales en su contra."
Hank Aaron
Henry Louis Aaron (Molbile (Alabama) 1934ko Otsailaren 5a - 2021eko urtarrilaren 22a Atlanta (Georgia)), Hammer edo Hammerin' Hank goitizenez ezagutua, beisboleko eskuinaldeko jokalari profesional estatubatuarra izan zen; 23 denboraldi jokatu zituen Beisbol Liga Nagusian (MLB), 1954tik 1976ra. Historiako beisbol jokalaririk handienetako bat bezala kontsideratua, 21 denboraldi eman zituen Milwaukee/Atlanta Braves taldearekin Beisboleko Liga Nazionalean (NL), eta, bi denboraldi Milwaukee Brewers taldearekin, Amerikako Ligan (AL).
Bere ibilbideko 755 home runek Babe Ruth-ek ezarritako MLBko errekorra hautsi zuen, eta, 33 urtez, indarrean egon zen; Aaronek MLBko beste bate-kolpe errekor asko ditu oraindik. 1955etik 1973ra bitartean, 24 home run baino gehiago jo zituen urtero, eta, denboraldi berean gutxienez hamabost aldiz, 30 edo gehiago lortu zituen bi jokalarietako bat da, 1999an, The Sporting Newsek bosgarren sailkatu zuen Aaron bere «100 beisbol jokalaririk handienak» zerrendan. 1982an, Beisbolaren Ospearen Areto Nazionalean sartu zen, aukeragarri izan zitekeen bere lehen urtean.
Aaron Mobilen (Alabama) jaio, eta ingurutan hazi zen. Zazpi anai-arreba zituen, Tommie Aaron berarekin liga nagusietako beisbolean jokatu zuena barne. liga nagusietako karreran hasi aurretik, Ameriketako Negro Ligan eta, liga txikiko beisbolean laburki agertu zen. Bere MLBko azken denboraldian, Negro Ligako azken beisbol jokalari ohia izan zen Aaron liga nagusietako zerrendetan. Liga nagusiko beisbolean egon zen garaian, eta, batez ere, home runen errekorra lortu zuenean, Aaronek eta bere familiak mehatxu arrazista handiak jasan zituzten. Eskubide zibilen aldeko mugimenduan, bere esperientziek aktibismoa bultzatu zuten.
Aaronek eskuin aldean jokatu zituen MLBko partida gehienak; nahiz eta beste hainbat postutan ere agertu zenbaitetan. Bere azken bi denboraldietan, batik bat, bateatzaile izendatua izan zen. Aaron NLko Izar Nagusi (All Star) izan zen 20 denboraldiz, eta ALko Izar Nagusi denboraldi batez, eta Izar Nagusi hautapen gehienen errekorra du (25), jokatutako Izar Nagusi partida gehienen errekorra Willie Mays eta Stan Musial-ekin partekatzen duen bitartean (24). Hiru aldiz, Urrezko Eskularru (Gold Glove) sariaren irabazle izan zen, eta, 1957an, NLren Jokalari Baliotsuenaren (MVP) saria irabazi zuen Milwaukee Braves taldeak munduko serieak irabazi zituenean. Aaronek, MLBko ibilbidean, errekorrak ditu bateatutako korrikaldietan (RBI) (2.297), base gehigarri kolpetan (1.477) eta base guztietan (6.856). Aaron, ibilbideko kolpetan ere, bost onenen artean dago (3.771), baita lasterketetan ere (2.174). Gutxienez 150 kolpe edo gehiagorekin, 17 denboraldi egin dituen lau jokalarietako bat da. Aaron bigarren postuan dago home runetan (755) eta bate-kolpe txandetan (12.364), eta, hirugarren postuan, jokatutako partidetan (3.298). Erretiroa hartu zuenean, Aaronek jokoaren ibilbideko errekor-erregistro garrantzitsuenak zituen bere eskutan.
Erretiroa hartu ondoren, Aaronek bulegoko zereginak izan zituen Atlanta Bravesen taldeetan, presidenteorde-nagusiarena barne. 1988an, Aaron Wisconsin Athleticen Ospearen Aretoan sartu zen. 1999an, MLBk Hank Aaron Saria sortu zuen liga bakoitzeko erasotzailerik onenak aitortzeko. 2002an, Presidentetzaren Askatasunaren Domina eman zioten. Georgia Historical Society-k 2010eko Georgiako kontseilari izendatu zuen, Georgia Estatuaren sortzaileen idealak islatzen dituzten lorpenen aitorpen gisa. Aaron Atlantatik gertu bizi izan zen hil arte.
Hastapenak
Aaron Mobilen (Alabama) jaio zen, Herbert Aaron Senior eta Estella (Pritchett) guraso zituela Zazpi anai-arreba zituen. Tommie Aaron, bere anaietako batek ere, liga nagusiko beisbolean jokatzen zuen. Aaronek erretiroa hartu zuenean, bi anaien arteko ibilbidean lortutako home run gehienen errekorra zuten (768). Ligako Txapelketako serie batean taldekide gisa agertzen ziren lehen anaiak ere izan ziren.
Down the Bay izeneko Mobileko auzo batean jaio bazen ere, Toulminvillen eman zuen bere gaztaroaren zatirik handiena. Aaron familia pobre batean hazi zen. Bere familiak ezin zuen beisbol ekipamendurik ordaindu; beraz, makilekin botiletako tapoiak jotzen aritzen zen. Kalean aurkitutako materialekin egiten zituen bere bateak eta pilotak. Haurtzaroko idoloa, Jackie Robinson beisbol izarra zuen. Aaronek Central High School-en egin zituen lehenengo eta bigarren kurtsoak Lizeo gehienek bezala, ez zuten beisbol talderik antolatuta; beraz, landa-zelaian eta hirugarren basean jokatu zuen Mobile Black Bears talde semiprofesionalean. Aaron Ameriketako eskaut taldeko kide ere izan zen.
Eskuak gurutzatuta jotzen zuen arren (eskuineko jotzaile gisa ezkerreko eskua eskuinaren gainean zuela), Aaron jotzaile indartsu gisa agertu zen. Ondorioz, 1949an, 15 urte zituela, Aaronek bere lehen proba egin zuen MLBko frankizia batekin, Brooklyn Dodgers-ekin; hala ere, ez zen taldean sartu. Horren ostean, Aaron eskolara itzuli zen bigarren hezkuntza amaitzeko, Josephine Allen Institutura, Alabamako institutu pribatu batera. Bere junior urtean, Prichard Athletics-en sartu zen Negro Ligako talde independente batean, eta, ondoren, Mobile Black Bears taldean, Negro Ligako beste talde independente batean. Bears taldearekin egon zen bitartean, Aaronek 3 dolar irabazten zituen partidako (gaurko 30 dolar), Athletics-ekin jasotzen zuena baino dolar bat gehiago.
Negro Liga eta liga txikien ibilbidea
1951ko azaroaren 20an, Ed Scott-ek, beisbol jokalari-ehiztariak, kontratu bat sinatu zuen Aaronekin, Ameriketako Negro Ligako Indianapolis Clowns taldearen izenean, non hiru hilabetez jokatu zuen.
Braves taldeak Aaronen kontratua erosi zion Clowns taldeari, 10.000 dolarren truke ; John Quinn-ek, gerente nagusiak, bere ustez, lapurreta bat zela adierazi zuen, Aaron 100.000 dolarreko ondasuna zela uste baitzuen. 1952ko ekainaren 12an, Dewey Griggs Braves taldearen jokalari-ehiztariarekin sinatu zuen Aaronek. Denbora horretan, Txerri txuletak (pork chops) ezizena hartu zuen: «Menutik eskatzen nekien gauza bakarra hura baitzen» Taldekide batek esan zuen gero: «Gizonak eguneko hiru otordutan jaten zituen txerri txuletak, gosaltzeko, bi».
Braves taldeak Eau Claire Bears taldeari —Bravesen Northern League Class-C nekazari-taldeari— esleitu zion Aaron. 1952ko denboraldia oso onuragarria izan zen Aaronentzat. Barruko zelaian (infield) jokatuz, Aaronek beisbolari gisa garatzen jarraitu zuen, eta Ipar Ligako Izar Nagusien taldea egin zuen. Eskuak gurutzatuta jotzeko ohitura hautsi, eta jotzeko teknika estandarra hartu zuen. Denboraldiaren amaieran, hain ondo aritu zen ezen Ligak aho batez aukeratu zuen Urteko Rookie (Rookie of the Year). 87 partidatan bakarrik agertu bazen ere, 89 korrikaldi, 116 kolpe, bederatzi home run eta 61 RBI egin zituen. Horrez gain, batez besteko 336 bate-kolpe lortu zituen. Liga txikiko esperientziaren garaian, etxeko irrika izan omen zuen, eta, gainera, aurre egin behar izan zion etengabeko arrazakeriari, baina bere anaia Herbert juniorrek aukera ez galtzeko esan zion.
1953an, Braves taldeak Jacksonville Braves taldera (Hego Atlantikoko Ligan A klasekoa) igo zuten Aaron. Aaronen errendimenduak lagunduta, Braves taldeak ligako txapelketa irabazi zuen urte hartan. Aaronek korrikaldietan (115), kolpetan (208), binakakotan (36), RBItan (125), basetan (338) eta bate-kolpe batez bestekotan (362) zuzendu zituen. Ligako Jokalari Baliotsuenaren saria irabazi zuen, eta, hain urte ona izan zuen, ezen kirol-berriemaile batek esan zuen: «Henry Aaron lider izan zen ligako gauza guztietan; lider izan zen hotel ostatzetan izan ezik» Aaronek Braves taldearekin egon zen denbora ez zen arazorik gabe joan. Ligan jokatu zuen lehen afro-amerikarretako bat izan zen. 1950eko hamarkada arraza-segregazio garaia izan zen Estatu Batuetako zenbait lekutan, batez ere, herrialdearen hego-ekialdean. Jacksonville (Florida) eta inguruetan bidaiatu zutenean, sarritan, taldetik bereizten zuten Aaron, Jim Crow legea zela eta. Egoera gehienetan, taldea arduratzen zen bere jokalarientzako etxebizitza eta otorduak antolatzeaz, baina Aaronek, sarritan, bere moldaketak egin behar izaten zituen. Braves taldearen entrenatzaileak, Ben Geraghtyk, ahalegin guztiak egin zituen, zelaian zein kanpoan, Aaroni laguntzeko. Pat Jordanek, Braves taldeko liga txikiko jokalari eta kirol idazle ohiak esan zuen: «Aaronek izar izatearen igoera azkarragatik itzuli zion Geraghtyri kredituaren zati handi bat».
Aaronek, 1953ko negua, Puerto Ricon eman zuen jokatzen. Mickey Owen-ek, taldeko zuzendariak, bere bate-kolpearen posturarekin lagundu zion. Ordura arte, Aaronek ezkerreko zelaira edo erdiko zelaira zituen joak kolpe gehienak, baina, Owenekin lan egin ondoren, zelai osora jotzen zuen pilota modu eraginkorragoan. Puerto Ricoko egonaldian, Owenek bigarren basetik kanpoaldera igarotzen lagundu zion Aaroni. Ordura arte, Aaronek ez zuen ondo jokatzen bigarren basean, baina Owen konturatu zen goiko pilotak harrapatu eta ondo bota zitzakeela kanpoaldetik barrurantz.
Puerto Ricoko egonaldiak soldadutza saihesteko aukera ere eman zion. Koreako Gerra amaitua bazen ere, oraindik jendea errekrutatzen ziren. Braves taldeak errekrutatze-batzordearekin hitz egin zuen, esanez: hurrengo denboraldian Southern Associationek Atlanta Crackers taldean integra zezakeen jokalaria izan zitekeela Aaron. Batzordea konbentzitu zutela dirudi, Aaron ez baitzen errekrutatua izan.
MLB ibilbidea
1954an, Aaronek parte hartu zuen liga nagusietako klubarekin udaberriko entrenamenduetan. Bertako nekazari-klubeko zerrendan bazegoen ere, Charley Grimm Milwaukeeko zuzendariak hauxe adierazi zuen geroago: «Hasieratik hain ondo egin zituen gauzak, bagenekiela eraman beharko genukeela». 1954ko martxoaren 13an, Bobby Thomson-ek, Milwaukee Braves taldeko ezkerreko jokalariak, orkatila hautsi zuen bigarren basera lerratzen ari zela udaberriko entrenamendu partida batean. Hurrengo egunean, Aaronek udaberriko lehen entrenamendua egin zuen liga nagusiko Braves taldearentzat, ezkerreko zelaian jokatuz eta home run bat joz. Horrek liga nagusietako kontratua (udaberriko entrenamenduko azken egunean sinatua) eta Bravesen bost zenbakidun uniformea lortzera eraman zuen Hank Aaron. Apirilaren 13an, Aaronek Liga Nagusian debutatu zuen, eta, bost bate-kolpe txandatan, huts egin zuen Cincinnati Reds taldeko Joe Nuxhall ezkertiaren aurka. Joko berean, Eddie Mathewsek bi home run jo zituen; bikoteak, taldekide gisa, 863ko home runen errekorretatik lortuko zuen lehenengoa izan zen, eta, aurrerantzean, gehiagotan ere lortuko zuten. Apirilaren 15ean, Aaronek lehen home run bikoitza jo zuen Cardinals-eko Vic Raschi jotzailearen aurrean. Apirilaren 23an, Liga Nagusian, bere lehen home runa jo zuen, Raschiren aurka hura ere. Hurrengo 122 partidetan, irailaren 5ean orkatila hautsi aurretik, 280 bate-kolpe jo zituen 13 home runekin. Ondoren, 44 zenbakia hartu zuen, zeina «zorteko zenbakia» izango baitzen bate-jotzailearentzat. Aaronek 44 home run jo zituen lau denboraldi ezberdinetan, eta bere ibilbideko 715. home runa jo zuen, errekorra, Dodgers taldearen Al Downing jaurtitailearen aurrean, zeinak, kasualki, 44 zenbakia zuen jantzita ere.
Une horretan, senideek eta lagunek batez ere, Henry bezala ezagutzen zuten Aaron. Braves taldearen harreman publikoetako zuzendari zen Don Davidson (Aaronen izaera lasaia eta erreserbatua ikusita) Hank ezizenez deitzen hasi zen, publikoki, hurbiltasun gehiago iradoki asmoz. Ezizenak azkar irabazi zuen indarra, baina hedabideek, maiz, Henry deitzen jarraitu zuten; batzuetan, artikulu berean, biak agertzen ziren, eta Aaronek biei erantzuten zien. Bere hasiberriaren urtean, beste ezizen ezagunak ere eman omen zioten: Hammerin Hank (taldekideek deituta) eta Bad Henry (jaurtitzaile aurkariek deituta).
Bere ibilbidean, nahikoa beranduago, Aaronek Harrizko Beatzak ezizena asmatu zuen izen popularra bihurtuko zen beisboleko pertsonaia koloretsuenetako batentzat, Dick Stuart-entzat, urruneko bate-jotzaile ospetsua baina defentsari erronka botatzen ziona, ustez, bere hartzailea ere poztuz.
Sal Magliek Aaronen aurka bola kurbatu baxuak botatzea gomendatu zuen: «Kolpea jotzera joango da, eta ia edozeren atzetik joango da —esan zuen Magliek Bravesen bateatzaileari buruz, eta jarraitu zuen—, eta ia edozer gauza joko du; beraz, tentuz ibili behar da».
Bere ibilbidearen hasiera
Aaronek, 1955ean, 314 kolpe jo zituen, 27 home runeta 106 RBI, eta Liga Nagusiko (NL) Izar Nagusien zerrendan sartu zuten lehen aldiz; zerrendan sartzen zuten 21 hautaketa-errekorretik lehena izan zen, eta, Izar Nagusien Jokoen agerraldian, 25 hautaketako lehen errekorra. 1956an, Aaronek 328 kolpe jo zituen, eta, NLko bi bate-kolpe tituluetatik, lehena lortu zuen. The Sporting Newsek NLko Urteko-jokalari ere izendatu zuen. 1957an, Aaronek bere NLko Jokalari Baliotsuenaren (MVP) sari bakarra irabazi zuen, eta lehen haserrealdia izan zuen koroa hirukoitzarekin. 322 bate-kolpe jo zituen, hirugarren postuan kokatuz, eta ligako buru izan zen home run eta bate-kolpetan 1957ko irailaren 23an, Milwaukee-n, Aaronek, San Louis Cardinals-en aurka, bi korrikaldiko home run bat egin zuen, Braves taldearentzat banderatxoa lortuz. Etxeko plaka ukitu ostean, bere taldekideek zelaitik atera zuten. Ordura arte, bakarra zen Liga Nagusietako historian (play-offetatik kanpo) denboraldi erregularreko partida batean. Milwaukeek munduko serieak irabazi zituen New York Yankees txapelaren defendaitzailea zen taldearen aurka, 4 eta 3ko emaitzaz. Aaronek zegokion bere puska bete zuen 393 bate-kolperekin, hiru home run eta zazpi RBIrekin. 1957ko abenduaren 15ean, bere emazteak, Barbarak, bikiak erditu zituen. Bi egun geroago, umeetako bat hil egin zen. 1958an, Aaronek 326 kolpe jo zituen, 30 home run eta 95 RBIrekin. Braves taldea beste banderatxo bat lortzera eraman zuen, baina, oraingoan, zazpi partidako munduko serie bat galdu zuten Yankees taldearen aurka. Aaronek hirugarren postua lortu zuen Jokalari Baliotsuenaren (MVP) aukeraketan, eta hiru Urrezko Eskularru sarietatik lehena jaso zuen. Hurrengo urteetan, Aaronek bere partidarik eta denboraldirik onenak izan zituen Liga Nagusietako jokalari gisa. 1959ko ekainaren 21ean, San Frantziskoko Giants taldearen aurka, bi korrikaldiko hiru home run jo zituen. Bere ibilbidean, bakarra izan zen partida batean hiru home run egiten zituena.
1963an, ia koroa hirukoitza irabazi zuen. Ligako buru izan zen 44 home run eta 130 RBIrekin, eta hirugarren geratu zen bate-kolpeen batez bestekoan. Denboraldi horretan, denboraldi bakarrean 30 home run eta 30 base lapurtzen zituen hirugarren jokalaria izan zen Aaron, eta denboraldi berean 40 home run eta 30 lapurreta erregistratzen zituen lehen jokalaria izan zen. Liga Nazionaleko Jokalari Baliotsuenaren (MVP) bozketan, hirugarren postua lortu zuen berriro. Braves taldea Milwaukeetik Atlantara aldatu zen 1965eko denboraldiaren ostean. 1967ko maiatzaren 10ean, parke barruko home run bat jo zuen Jim Bunningen aurka, Filadelfian. Bere ibilbide osoan, parke barruko home run bakarra izan zen. 1968an, Atlanta Braves taldeko ibilbidean 500. home runa lortzen zuen lehen jokalaria izan zen Aaron, eta, 1970ean, Atlanta Bravesen ibilbidean, 3.000 kolpe jo zituen lehena izan zen.
Home runen mugarriak eta 3.000. kolpea
Atlantan igarotako egunetan, Aaronek hainbat mugarri lortu zituen; jokalari-ibilbidean, 500 home run lortu zituen zortzigarren jokalaria izan zen, eta 500.a San Francisco Giants taldeko Mike McCormick-en aurka izan zen 1968ko uztailaren 14an, zehazki, Eddie Mathews Milwaukee Braveseko taldekide ohiak bere 500.a lortu zuenetik urtebetera. Une horretan, Aaron zen mugarri horretara iristen zen bigarren jokalaririk gazteena. 1969ko uztailaren 31n, Aaronek bere 537. home runa jo zuen, Mickey Mantle-ren marka gaindituz; horrek home run zerrendako hirugarren tokira eraman zuen Aaronen ibilbidea, Willie Mays eta Babe Ruth-en atzetik. 1969ko denboraldiaren amaieran, Aaron berriro hirugarren postuan geratu zen Jokalari Baliotsuenaren (MVP) bozketan.
1970ean, Aaronek ibilbideko beste bi mugarri lortu zituen. Maiatzaren 17an, bere 3.000. kolpea jo zuen, Cincinnati Reds taldearen aurkako partidan, Liga nagusietan bere lehen partida jokatutako taldearen aurka. Aaronek, hogeita hamar home run edo gehiagorekin, denboraldi gehienetan lortzen zuenaren errekorra ezarri zuen Liga Nazionalean. 1971ko apirilaren 27an, Aaronek bere ibilbideko 600. home runa jo zuen, liga nagusietako hirugarren jokalaria zen hori lortzen zuena. Uztailaren 13an, Aaronek lehen aldiz jo zuen home run bat Izar Nagusien Jokoan (Detroiteko Tiger Estadioan jokatutakoa). Denboraldiko 40. home runa jo zuen San Francisco Giants taldeko Jerry Johnson-en aurka, abuztuaren 10ean, eta horrek, denboraldi gehienetan (zazpi) berrogei home run edo gehiago lortzen zuenaren errekorra ezarri zuen Liga Nazionalean. 37 urte zituela, denboraldian zehar, 47 home run lortu zituen (karrerako 669 kolpeko ehunekoarekin batera), eta hirugarren postuan sailkatu zen Jokalaririk Baliotsuenaren (MVP) bozketan seigarren aldiz. 1972an, grebaren ondorioz laburtu zen denboraldian, Aaronek lehen berdindu, eta, ondoren, Willie Mays gainditu zuen ibilbideko home run zerrendako bigarren postuan. Aaronek bere ibilbideko 2.000. korrikaldia ere gidatu zuen, eta home run bat jo zuen Atlantan jokatutako Izar Nagusien lehen partidan. Urtea amaitzerakoan, Aaronek Liga Nagusietako Stan Musial-en errekorra hautsi zuen (6.134). Hura zen bera gehien harrotzen zuen errekorra, home runen errekorra baino gehiago, taldeko jokalari gisa bere errendimendu orokorra islatzen baitzuen. Aaronek ibilbideko 673 home runekin amaitu zuen denboraldia.
Marta Calamonte
Hastapenak
Meridan jaioa, 7 urterekin gimnasia erritmikoan hasi zen Meridako E.D.M.-n. Etapa horretan, Eli Isidorok eta Fernando Molina Alének entrenatu zuten. 1994an, haurren Espainiako txapeldunordea izan zen, eta 1996an, Espainiako txapeldunorde juniorra. Txapelketa horretan ez zuen parte hartu aparatuen finaletan, apendizitisa zela eta. 1996an ere, Espainiako junior taldearekin, Thiaisko nazioarteko txapelketan 5.a izan zen eta Europako Txapelketan, Askerren, 15. postua lortu zuen. Junior talde hura honako hauek osatu zuten: Marta Calamonte, Ana del Toro, Carolina Malchair, Carolina Montes, Beatriz Nogales, Carmina Verdú eta, ordezko gisa, Blanca López Belda eta Tania Pacheco. 1997ko urtarrilean hasi zen Espainiako gimnasia erritmikoko selekzio nazionaleko talde seniorrean.