cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zaldibarko zabortegiaren hondamendia
Autobidearen segurtasuna
Otsailaren 20an, Interbiak foru sozietateak erdiko banaketa berriaren instalazioa iragarri zuen, gauean zirkulazioa erabat etetera derrigortuko zuena otsailaren 20tik 28ra arte.
Luiziak ekiditeko murrua "Negro Markina" motako 42 kare harri bloke erabiliz osatu zen.
Uraren zaintza
Zabortegitik beherako uretan lehen kutsadura zantzuak egun gutxira zabaltzen hasi ziren: lehen egunetan uraren kolorea aldatu zela ikusi zen, eta gero analisietan gai kutsakorrak detektatu ziren. Modu probisionalean, URA Agentzia lixibatuak kamioi xurgatzaileen biltzen hasi zen, gero saneamendu sarera isuriz, ubideak konpondu artean Aixola erreka eta Ego ibaira ailegatzen zen kutsadura gutxitzeko. Halere adituek iragarri zuten lixibatuek denborarekin lurra kutsatzen amaituko zutela, eta ondoren lurpeko urak.
Airearen parametroen zaintza
Hasieran, Administrazioak sutearen inguruan eginiko airearen kalitatea ona zela zabaldu zuen. Otsailaren 14an, berriz, dioxina eta furanoen emaitzek larrialdiko egoera eragin zuten: sei egunez, zabortegiaren inguruko herriguneetako biztanleei aire librean ariketa fisikorik ez egitea eta etxeko leihoak ixtea eskatu zitzaien. Otsailaren 18an Jaurlaritzak badaezpadako babes-neurriok bertan behera laga zituen, sua itzalitzat jota. Halere, zenbait adituk ohartarazi zuten dioxina eta furano mailak ez zirela gutxietsi behar, etorkizunean izan zitzaketen eraginarengatik.
Komunikazio politika
Zaldibarko hondamendian Jaurlaritzak izan zuen komunikazio-politika krisi-egoera batean egin behar ez denaren eredu bezala jarri izan da. Lehenik lasaitasun mezuak zabaldu ziren herritarren artean airearen kalitatea zela eta; hurrengo astean, irizpidea bat-batean aldatu zuten herritarrei kanpoan kirolik ez egitea eta etxeetako leihoak itxita mantentzea aholkatuz. Administrazioak antolatutako informazio-ekitaldi publikoetan, berriz, komunikazio-akats larriak egin ziren eta ez zen herritarren kezka baretzea lortu. Azkenean, informazioa emateko batzar hauek bertan behera geratu ziren.
Verter Recycling enpresaren jarduna
Otsailaren 12an Jaurlaritzako kideak Verter Recycling enpresako ordezkariekin bildu ziren, enpresak berak hala eskatuta; bilera honetan, enpresako arduradunek ekintza-plana abiatu zutela adierazi zuten, beraien aldetik kolaborazio osoa aginduz; halere, istripuan dokumentazio asko galdu zutela argitu zuten. Jaurlaritzak haien kontrako isun-espedientea abiatu zuen.
Otsailaren 13an, gorpuen bilaketa lanei berrekiteko Verter Recycling enpresako ordezkari tekniko bat ere izendatu zen. Enpresak bere talde tekniko espezializatua Ingurumen Sailaren zerbitzura jarri zuen.
Hontaz gain, enpresako teknikoek haien defentsarako zenbait argudio aipatu zituzten:
Otsailaren 14tik, enpresaren webgunean komunikatuak argitaratzen hasi ziren.
Ekainaren amaieran, Jaurlaritzak zabortegia irekitzeko baimena eman zion Verter enpresari; zehazki, ordura arte erabilitako zabortegiaren eremuan (Motia izeneko mendian) 68.555 metro koadrotan 804.000 metro kubiko hondakin metatzeko baimena, "lurperatutako bi langileen bilaketarekin jarraitzkoa eta lursaila egonkortzeko", 20 hilabeteko epean. Halere, Zaldibar Argitu plataformak lan hauek Verterrek berak egitea gaitzetsi zuen.
Ermuko sahiesbidearen faktorea
Obra hau 2016 eta 2018 artean burutu zen, 1.000.000 m3 lur inguru mugituz, eta honen erdia baino gehiago obran bertan berrerabiliz.
Luizitik 15 egunera agertutako datuen arabera, hipotesi honek indarra galdu zuen.
Hondamendiaren arrazoiak
Otsailaren 6ko hondamenditik 15 egunera, ezagutzen ziren datuen arabera adituek hiru hipotesi zerabiltzaten:
2021eko maiatzean, Jaurlaritzak agindutako peritu txostenek ondorioztatu zuten hondamendiaren arrazoietako bat zigilatze-sistemaren akatsa izan zela: zabor masak gainditu egin zuen jarritako geotestilaren euste ahalmena.
Erantzukizuna
Hondamendiaren erantzukizun penalari dagokionez, zati bat Verter Recycling enpresari egotzi itzaion (zabortegia enpresa pribatua izatean) eta beste bat Administrazio publikoari (enpresaren jardunaren inspekzioa behar bezala burutu ez izanarengatik). 2021eko irailean, epaiketaren aurretik enpresak, fiskaltzak eta familiek akordio batera iritsi ziren, Verter Recyclingeko arduradunek espetxea saihesteko.
Erantzukizun politikoari buruz, berriz, Eusko Legebiltzarreko, Bizkaiko Batzar Nagusietako eta Zaldibar, Eibar eta Ermuko Udaletako gobernu eta oposizioaren arteko salaketa gurutzatuak izan ziren. Halere akatsen arduradun politikoen aldetik ez zen inolako dimisiorik aurkeztu;
Lotura pertsonalak
Hondamendiaren inguruan ardurak dituzten politikari eta enpresarien arteko hainbat korrelazio seinalatu dira:
Ekimen parlamentarioak
Otsailaren 18an:
Otsailaren 20an:
Otsailaren 25ean, Espainiako Senatua n, ERC-EH Bildu taldearen eskari baten ondorioz, Espainia mailan Segurtasun Kimiko organo kontsultibo baten sorrera onartu zen.
Otsailaren 26ean: Bizkaiko Batzar Nagusietan, EH Bilduren taldeak Bizkaiko Foru Aldundia auzi penalean akusazio partikular bezala aurkeztea proposatu zuen. Rementeria Ahaldun Nagusia eskaerarekin bat etorri zen.
Irungo Udalean, mozioak aurkeztu ziren: otsailaren 26ean Elkarrekin Podemos-Ezker Anitza/IU koalizioak Zaldibarko zabortegiari buruzkoa, hurrengo osoko bilkuran eztabaidatzeko. Otsailaren 28an PPk, Jaurlaritzari azalpenak eskatzeko.
Otsailaren amaieran, Eusko Legebiltzarrean, talde parlamentarioek zenbait galdera aurkeztu zituzten Eusko Jaurlaritzak erantzuteko, tartean Zaldibarko hondamendiari buruzko hiru. Martxoaren amaieran, araudiaren kontra, oraindik erantzun gabe zeuden. Ingurumen Sailak apirilaren 3an erantzun zituen azkenean; baina galdetzaileak asebete gabe.
Martxoaren 4an, Bizkaiko Batzar Nagusietan, EH Bilduren bozeramaile Bea Ilardiak otsailaren 6an lanean aritu ziren Bizkaiko Foru Aldundiaren suhiltzaileen jardunari buruzko galderak errejistratu zituen.
Martxoaren 6ean, Europako Batzordea n Carlos Iturgaizek, PP-k Zaldibarri buruz eginiko galdera-sorta bat aurkeztu zuen, aldez aurretik izandako irregulartasunen aurrean Administrazioak izandako kontrol eskasiari buruz.
Teresa Noce
Sindikatuko idazkari
Ahalegin sindikalaren ondorioz, Ehungintzako eta Jantzietako Langileen Nazioarteko Batasun Sindikalaren lehendakaritzara eraman zuen Noce. Varsovian zuen egoitza, eta, 1955ean FIOTen zuen kargua utzi zuenean, nazioarteko sindikatu bereko idazkaritza nagusira eraman zuen egoitza, orduan Milanera aldatu baitzen.
Shuta Takahashi
Shuta Takahashi (高橋 周大, 1983ko uztailaren 27a - ) Japoniako futbolaria da.
Teresa Noce
Azken urteak
Berrogeita hamarreko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Longogandik banandu ondoren, Noce pixkanaka erretiratu egin zen politika aktibotik, nahiz eta 1959tik eta urte batzuetan Ekonomia eta Lanaren Kontseilu Nazionalean (CNEL) parte hartu zuen, CGIL sindikatuaren izenean. 1974an argitaratu zuen bere autobiografia, Rivoluzionaria professionale. Bere historia pertsonalarekin batera, Italiako Alderdi Komunistaren gorabeherak kontatuz, sortu zenetik. Bere beste lan batzuk Ma domani farà giorno (1952), Pietro Nenniren hitzaurrearekin, eta Vivere in piedi (1978) dira.
Shuta Takahashi
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Mito HollyHock.
Teresa Noce
Azken urteak
Teresa Noce Bolonian hil zen, 79 urte zituela, 1980ko urtarrilaren 22an.
Zaldibarko zabortegiaren hondamendia
Ekimen parlamentarioak
Martxoaren 9an, Bizkaiko Batzar Nagusietan EAJ eta PSE-EEko batzarkideek Arriola Sailburuaren agerraldi eskariari ezetza eman zioten, "azalpenak jada Eusko Legebiltzarrean eman zituelako". Eskaria Xabier Benito Elkarrekin Podemoseko batzarkideak egina zen, EH Bildu eta PP taldeen babesarekin, besteak beste Foru Aldundiaren eta Jaurlaritzaren arteko desadostasunengaitik galdetzeko, Verterrera joaten ziren hondakinen destinuari buruz.
Apirilaren 3an, Espainiako Kongresuan PP-ko diputatu Beatriz Alvarez Fanjulek Zaldibarko lanei buruzko galderak aurkeztu zituen.
Maiatzaren 14ean, Europar Batzordeak PP eta Ciudadanosek eginiko galderei erantzun zien, Zaldibarko hondamendia ikertuko zuela iragarriz. Virginijus Sinkevicius Ingurumen komisarioak adierazi zuen agintari eta epaitegi «nazional edo erregionalen» ardura zela ea zabortegian arau hausterik izan zen egiaztatzea, «baina kasuaren larritasuna ikusita, Batzordeak aztertu egingo zuela, eta Espainiako autoritateekin harremanetan jarriko zela». Galderei erantsitako informazioari erreparatuta, Sinkeviciusek aitortu zuen «gabezia esanguratsuak» antzeman zitezkeela: «Arloan eskumena duten agintariek eta auzitegiek horiek detektatu, zaindu eta, azken batean, zigortu behar zituzketen». Eusko Jaurlaritzak Sinkevicius komisarioaren adierazpenak deitoratu zituen, Ingurumen Sailarekin harremanetan jarri ez zirela adieraziz, eta bere aurkako kexa bat iragarriz.
Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak
Hondamendiaren hasieratik astebetera, zenbait analista politiko iragartzen hasi ziren Zaldibarko krisiak 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan izango zuen eragina.
Zaldibar Argitu plataformakoek espreski eskatu zuten hondamendiaren gaia hautes-lehiatik kanpo uzteko.
Halere, zenbait eragilek iragarri zuten Eitzagako zabortegiarena hautes-kanpainako gai nagusienetako bat izango zela, eta hurrengo urteetako bizitza politikoa markatuko zuela. Hain zuzen ere, hautagaiek trantsizio ekologikoari buruzko postura espreski adierazteko premia seinalatu zen, bozka ematerako orduan kontuan hartu ahal izateko.
Herri mobilizazioak
Lehen egunetan, herritarren kezka eta haserrea batez ere sare sozialen bidez zabaldu zen. Jarraian, arduradun politikoen azalpen publikoen faltarengatik kexu, jendearen mobilizazioak hasi ziren. Lehen egunetan, espontaneoak izan ziren: otsailaren 9an, Markina-Xemeinen, 10ean Zaldibarren, Ermuan eta Eibarren, 11n Zallan, eta beste zenbait eskualdetan.
Hurrengo astean, mobilizazioak koordinatuz eta handituz joan ziren: 12an, Errausketaren Aurkako Mugimenduak mobilizazioak deitu zituen Gipuzkoako 10 herritan. Egun horretan, hainbat batzokiren aurrean protestak antolatu ziren, zabor poltsak pilatzeko dei eginez. 13an manifestazioak egin ziren Zallan, Arrasaten eta Bilbon, eta Eibarren “Zaldibar Argitu Orain!” herri-plataforma eratu zen.
Otsailaren 14tik aurrera, bigarrengo larrialdiarekin batera, mobilizazioak indartu egin ziren: egun horretan Fridays for Future gazte mugimenduak ere aipamen berezia egin zion Zaldibarko hondamendiari Bilboko manifestazioan, eta otsailaren 15ean, goizean, herritar talde batek Zaldibarko krisi-mahaia bilduta zegoen lekuan protesta kontzentrazioa burutu zuen, Urkullu Lehendakaria han izan zen bitartean; arratsaldean, berriz, Eibar, Ermua eta Elgetan manifestazio bateratua egin zen: Euskal Herriko eta nazioarteko hainbat eragilek mobilizazio honetan parte hartzeko deialdia egin zuten.,   eta hiru herrietatik ateratako jende taldeek Eitzagan bat egin zuten,   bertan 5.000 bat pertsona bilduz, komunikabideetan oihartzun handiarekin. Fokoa erantzuleen gainean jarri zen ("politikoak, enpresa, Ingurumen Sailburua eta Lehendakaria"), eta istripua zaborren kudeaketa ereduari egotzi zitzaion. Manifestarien artean Ermuko alkateak ez zuen parte hartu, baina bai PSE-EE, EH Bildu, Podemos eta PP-ko zinegotziak. Barinagaz gain, zenbait manifestarik Verter Recycling enpresako beste akzionistak ere jopuntuan jarri zituzten, “gertatzen ari zena ba zekitelako”. Era berean, zabortegian zeuden “beste gai toxikoekiko” kezka adierazi zuten. Egun horretan, Enkarterriko biztanleen beste manifestaldi bat ere egin zen Zallan. 17an, Ernaiko kide batzuk BI-3344 errepidea blokeatu zuten, Eibarko sarrerako errotondan kateatuz. 18an, Jaurlaritzak azalpenak emateko agerraldiaren egunean, Eusko Legebiltzarraren aurrean elkartzeko deialdia egin zen; egun eta leku berean, Ertzaintzako ErNE sindikatuak kontzentrazio propioa egin zuen. 19an hitzaldia antolatu zen Azpeitian: “Zer gertatzen ari da Zaldibarren?”; Eibarren, Coliseo Antzokian Jaurlaritzako teknikarien agerraldian publikoa eta hizlarien arteko kalapitaz gain, kanpo aldean manifestazioa egin zen; eta Eibarko Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskolako ikasleek greba mugagabea abiatu zuten. Hurrengo egunetan manifestazioek ez zuten etenik izan: Mutrikun, Markina-Xemeinen, Elgoibarren, Abadiñon, Azpeitian, berriro Eibarren... azken honetan, Aratuste ospakizunak bertan behera geratu ziren airearen kutsadura zela eta. El Burgon (Malaga, Joaquin Beltranen jaioterria) ere manifestaldi txiki bat egin zen, eta Zallan, Beltran oroitzeko mobilizazioek Zallako Cespa zabortegiaren eta Gueñes ko Glefaran biomasa zentralaren aurkakoekin bat egin zuten. 24ean, herritar talde batek Eibarko Udalaren hileroko Osoko Bilkura eten zuen, "Zaldibar argitu" oihuka.
Ondorengo egunetan aire kutsaduraren maila jeitsi zen, baina mobilizazioek jarraitu zuten: otsailaren 26ean, Ermuan Javier Vazquez ekologistak Zaldibarko zabortegiari buruzko hitzaldia eman zuen. 27an, Eibarko herri plataformak elkartasun ekitaldi bat antolatu zuen Txaltxa Zelaiean; Elgetan, "Zaldibar Argitu" talde bat eratu zen; Ernai gazte mugimenduak Donostian mobilizazio bat egin zuen, eta egun berean eskualde mailako beste bat Lasarte-Orian: azken honen ibilbidean zehar, PSOE-ko egoitzan "Hiltzaileak" zioten pegatinak itsatsi zituzten, aurrean zabor poltsak utziz; eta Batzokian zaborra bota eta afixa itsatsi zuten. 28an Recortes Cero Euskadi mugimenduak Zaldibarko hondamendiaz protestatzeko elkarretaratzea egin zuen Bilbon. 29an, Larreko plataforman bildutako eragile multzo zabalak Donostian manifestaziorako deia egin zuen, Zubietako erraustegia gelditzeko eta Zaldibarko hondamendia argitzeko leloekin. Martxoaren 5ean mobilizazioak egin ziren Zaldibarren, Elgetan eta Markina-Xemeinen, eta Bergaran hitzaldia eman zuten Ainhoa Intxaurrandieta adituak eta Iraitz Lazkano Elgetako Alkateak, Karmele Uribesalgo kazetariaren moderazio lanarekin.
Luizitik hilebete betetzen zen egunean, martxoak 6, Zallan mobilizazioa egin zen; eta Eitzagan desagertuei lore eskaintza egin zitzaien; eta Zaldibar, Eibar, Ermua, Elgeta, Markina-Xemein eta Mallabiko "Zaldibar Argitu" plataformek modu koordinatuan funtzionatzen hasi ziren. Martxoaren 7an Joaquin Beltranen senideek Zallan eginiko mobilizazio deialdiarekin bat egin zuten Udal eko alderdi politiko guztiek, eta desagertuak aurkitu arte ostegunero elkarretaratzeak egiteko asmoa adierazi zuten; egun berean, Markina-Xemeingo EAJk komunikatua atera zuen, desagertuen familiekin bat eginez eta gorpuen bilaketan etenik ez izateko eskatuz. 10ean, Eibar eta Real Sociedad futbol taldeek otsailaren 14ean bertan behera jokatutako partidua jokatu zenean, kontzentrazioa egin zen Ipurua futbol zelaiaren aurrean. 11an auto karabana egin zen Eibarren. Eta 12an, 12:00-15:00 artean lanuzteak egin ziren Zaldibar, Eibar, Ermua, Elgeta eta Mallabin, herri bakoitzean 12:30etan mobilizazioak eginez; eta 19.00etan denak elkarrekin Eibar eta Ermua arteko rotondan biltzekoak baziren ere, manifestazio hau bertan behera geratu zen, COVID-19 pandemia zela eta; manifestaldi honek ere eragile askoren atxekimenduak jasoak zituen. Egun berean Elgoibarren Rodisa enpresako langileek protesta egin zuten, eta Markina-Xemeinen ere kontaketa-panel bat ezarri zuten, eta giza-kate bat egin zen Zelaiaren bueltan, elkartasuna adierazteko. Mobilizazioak deitu ziren, baita ere, Algorta, Sopela, Leioa, Erandio, Gasteiz, Portugalete eta Santurtzin.
Martxoaren 14an, Espainiako Gobernuak COVID-19aren aurka ezarritako konfinamendu neurriekin mobilizazio eta bilerak egiteko aukera desagertu zen. Hala, martxoaren 17an Bilbon ospatzekoa zen solasaldia (Iñaki Antiguedad hidrogeologoa, Maialen Ferreira kazetaria eta Carlos Arribas ekologista hizlariekin) apirilaren 17ra atzeratu zen, bideokonferentziaz egiteko. Ordutik aurrera, beste protesta era batzuk bilatu ziren, hala nola sare sozialetako bideo sorrera, Zallako osteguneroko elkarretaratzeak etxeetatik eginiko protesta bihurtzea, edo leihotik eginiko lapikokadak, hala nola Sallabenten, Ermuan, Elgetan edo Eibarren deitutakoak.
Martxoaren 26an, sare sozialak eta leihoak marrazkiz betetzeko deialdia egin zen. Martxoaren 27an, langileak desagertu zirenetik 50 egun betetzen ziren egunean, lapiko-protesta berezira deitu zen. Apirilaren 6rako Euskal Herri osoan konfinatutako jendearen burrunbada antolatu zen, desagertuen alde.
Apirilaren hasieran, Sallabente auzoko kideek Ermua, Zaldibar eta afektatutako inguruko beste herritarrak deitu zituzten "Plataforma de Vecinos de San Lorenzo"n eta sare sozialetan duten taldean ("Afectad@s por el vertedero", Facebooken) parte hartzera.
2022ko otsailean, hondamendiaren bigarren urteurrenean, Ermutik Eitzagarako manifestaldia egin zen, Beltran eta Sololuze gogoratuz eta erantzukizunak eskatuz.
Langile mugimendua
Otsailaren 12an, ELA, LAB, ESK, Steilas eta EHNEko zenbait sindikalista Jaurlaritzaren Bilboko ordezkaritzan eserialdi zaratatsua burutu zuten, 2020 urtean hil ziren 11 langileen eta Zaldibarren desagertu diren 2en alde.
Otsailaren 17an, EHNE sindikatuak, berriz, Zaldibar inguruko nekazarien protestei ahotsa eman zien, baserrietako esplotazioen egoera eta osasun baldintzak argintzeko eskatuz, eta galera ekonomikoak seinalatuz. Izan ere, auzoko produktuak ekoitzi eta kontsumitzeko debekua altxatu ostean ere haien salmenta asko jaitsi zen.
Otsailaren 20an, ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuetako kideek haien lokalen kanpo aldean kontzentrazioak egin zituzten Euskal Herriko 30 herritan; kontzentraziook 13 minutu iraun zuten, egun horretara arte 2020an hildako langileen kopurua gogoan.
Otsailaren 21ean:
Otsailaren 24ean, CCOO, ELA eta LAB sindikatuetako ordezkariei Moyua enpresako kideek lagundu zieten, ez baitzen Jaurlaritza edo Osalaneko arduradunik bertaratu. Bisitan zehar lanetan ari diren beharginen baldintzak ikuskatu zituzten -denak enpresa pribatuetakoak- prebentzio eta segurtasun neurriekiko eta sartzen ari ziren ordu kopuruarekiko kezka azalduz. Egun berean, beharginotako batek LAB-i idazki anonimoa bidali zion, lan baldintza desegokiok baieztatuz. Gero baieztatu zenez, 10 orduko lanaldiak egiten ari ziren, amiantoarekin lan egin ezkero gehienez 4 ordu egin daitezkeenean.
Otsailaren 27an:
Martxoaren 6ean, CCOO-ko Alfonso Riosek seinalatu zuen Jaurlaritza arazoaren garrantzia jeisteko ahalegina egiten ari zela, baina zabortegiko material arriskutsuak zirela eta tentsioa mantentzen saiatu beharra zegoela.
Martxoaren 12an, UGT-ren Nazio Komiteak lan-inspektoreen lan baldintzak hobetzeko eskatu zion Administrazioei, Zaldibarren izan bezalako irregulartasunei aurre egin ahal izateko.
Apirilaren 28rako, Lan Segurtasunaren eta Osasunaren Nazioarteko Egunaren harira, zenbait sindikatuk kontzentrazioa deitu zuten zabortegiaren sarreran.
Komunikabideak
Hondamendi honek nazioartean berehalako oihartzuna izan zuen.
Saiakerak
Bestalde, hainbat aditu eta eragilek ere Zaldibarko hondamendiari buruzko ondorioak atera dituzte, hala nola:
Zaldibarko krisiaren eragina hondakinen kudeaketa ereduan
Zaldibarko hondamendiak arazo logistiko handia ekarri zuen, martxan zeuden euskal enpresek zabortegiekiko zuten dependentzia agerian utziz, eta haien produkzioa kolokan jarriz. Bestalde, Administrazioan (bereziki EAEkoan) hobetu beharreko zenbait arlo agerian geratu ziren, bai larrialdien kudeaketan, baita hondakinen politikan ere.
Svätoplukovo
Svätoplukovo Eslovakiako udalerri bat da, Nitrako barrutian kokatuta. 13,90 km²ko azalera du eta 1323 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1386. urtekoa da.
Yuki Okamoto
Yuki Okamoto (岡本 勇輝, 1983ko ekainaren 10a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Mito HollyHock.
Mjölby udalerria
Mjölby Suediako udalerria da. n kokatua dago. 557,38 km² ditu eta 26,556 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Palet
Paleta egur edo plastikozko oholez egindako plataforma bat da. Kaxak, zakuak eta bestelako materialak pilatu eta aise garraiatzeko erabiltzen da. Paletaren egitura bi mailakoa izaten da: oholtza batek lurra ukitu eta bestea kaxak eta bestelakoak pilatzeko erabiltzen da; bien artean geratzen den hutsunea orgatilak kakoa sartu ahal izateko erabiltzen da.
José María Iraburu
Jose María Iraburu Larreta (Iruñea, 1935eko uztailaren 28a) nafar teologo eta Iruñeko eliz presbiteroa da.
Biografia
1973 eta 2003 artean. Burgosen, teologia irakaslea izan zen. Fedearen Doktrinarako Kongregazioaren idazkaria den Luis Ladaria jesuitarekin jatorrizko bekatuaren transmisioari buruzko eztabaida ospetsua izan zuen.
2004tik aurrera Radio Marían lan egiten du. Bertatik bere ikuspuntu ortodoxo katoliko zabaldu du.
Henriketa Maria Borboikoa
Biografia
Katolikoa zenez, ez zen Ingalaterran onartua eta ez zuen koroatze-erritua izan, hau anglikanoa zelako. Ingalaterrako Iraultzaren hasieran, 1644an Frantziara itzuli behar izan zen. 1649an Oliver Cromwellen agindupean senarra hil zutenean, dirurik gabe geratu eta Parisen egotea erabaki zuen. Berrezarkuntzaren ondoren, uharteetara itzuli zen. 1665ean, azkenekoz, Parisera itzuli eta bertan hil zen lau urte geroago. Maryland estatubatuar estatuak bere izena darama.
Ezkontza eta seme-alabak
1625ean Karlos I.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa ezkondu eta bederatzi seme-alaba izan zituzten:
Haren eraginpean lerratu zen Karlos I.a katolizismora eta absolutismora.
Iban Fagoaga
Iban Fagoaga Agirre (Bera, Nafarroa, 1980ko martxoaren 26a - ) futbolari nafar ohia da. Erdiko atzelari lanetan aritzen zen. 2008an Deportivo Alavesek fitxatu zuen eta ondorengo bi denboraldietarako kontratua zuen talde babazorroarekin, baina sorbaldako lesio baten ondorioz, denboraldi bukaeran erretiratu behar izan zen. Erretiratu eta gero entrenatzaile bilakatu zen.
Taldeak
''2019eko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Puntu isoelektriko
Kimika eta biokimikan, puntu isoelektrikoak molekula batek karga elektriko netorik ez duen pH-aren balioa adierazten du. Puntu isoioniko ere deitzen zaio, eta pI sinboloaz adierazten da. Substantzia kimiko bakoitzat bere puntu isoelektrikoa du, proteinak barne. Adibidez, hemoglobinaren pI 6,8koa da eta seroalbuminarena 4,9. Puntu isoelektrikoak ahalbidetzen du proteinak isoelektroenfokatze teknikan bereiztea, pH gradiente bat erabiliz.
Aminoazidoetan
Aminoazido guztiek dute azido karboxiliko talde bat (–COOH) eta amino talde bat (–NH2). Disoluzio akuosoetan, azido karboxiliko taldeak protoi bat galtzea du karboxilato ioi bilakatuz (–COO−) eta amino taldeak berriz protoi bat irabazi amonio ioi bilakatuz (–NH3+). Bi talde hauek pH-aren araberakoa den oreka kimiko bat osatzen dute beraien forma protonatu eta ez-protonatuaren artean. Oreka hau kuantitatiboki adierazten da pKa-rekin, pH-aren balioa non forma protonatua eta ez-protonatuaren molartasunak baliokideak diren.
Aminoazido guztien pKa-k 1,8–2,4 bitartean daude azido karboxilikoentzat eta 8,1–10,6 bitartean amonioarentzat. Izaki bizidunen ehun eta zeluletako pH-ak ia neutroak direnez, karboxilato eta amonio taldeak izango dira nagusi, zwitterion forma ugariena eginaz aminoazido askeetan.
Albo-kateak neutroak direnean, puntu isoelektrikoa bi pKa hauen batez-bestekoa bezala definitzen da.
Adibidez, glizinaren pKa1 2,34 denez eta pKa2 9,60, orduan pI 5,97 izango da, zwitterion forma ugariena denean adierazten duelarik. Azido aspartiko, azido glutamiko, lisina, arginina, eta histidinaren kasuan albo-katea ere ionizagarria da, pKa3-az deskribatua. Kasu hauetan, albo-kate azidoetan puntu isoelektrikoa pKa1 eta pKa3-ren bataz bestekoa da, eta basikoetan pKa2 eta pKa3-rena.
1989ko Eurovision Abesti Lehiaketa
1989ko Eurovision Abesti Lehiaketa urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 34. edizioa izan zen. Lausanako Palais de Beaulieu erakustazokan ospatu zen, Suitzan, maiatzaren 6an. Aurkezleak Jacques Deschenaux eta Lolita Morena izan ziren.
Hogeitabi herrialdek hartu zuten parte, 1987ko errekorra berdinduz. Zipre urte bateko eten baten ostean bueltatu zen.
Murillo Berroia
Murillo Berroia edo Murelu Berroia Erromantzatua ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
biztanle zituen.
Bertako biztanleak murilloarrak edo mureluarrak dira.
Izena
Murillo Berroia edo Murelu Berroia toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Geografia
Murillo Berroia Erromantzatua ibarran dago.
Inguru naturala eta kokapena
Erromantzatua Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 46 kilometrora dago. Udaletxea Domeñun dago. Erliebe handiko ibarra da. Mendebaldeko tarteak lautada bat osatzen du, Longida, Urraulbeiti eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.
Klima
Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira ibarreko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.
Estazio meteorologikoak
Erromantzatuan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Urraulbeiti pareko udalerrian, estazio bat dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Errege-erreginen jaurerriko hiribildu zaharra, 1280an 2 soldatako urteko bularra zor zuena, gehi 3 gaileta eta erdi ardo eta kahitze eta erdi gari. Leireko monasterioak hainbat lursail izan zituen XI. mendearen azken laurdenetik. Erdi Aroan Urraul ibarraren zati zen.
1835-1845eko udal-erreformetara arte, ibarreko diputatuek eta tokiko errejidoreek gobernatu zuten, txandaka izendatzen baitziren etxeen artean (hamar ziren 1847an). Azken data horretan, mila errealeko eskola zuen, eta parrokia-eliza zaintzen zuen onuraduna herritarrek aurkezten zuten. Irin-errota batek funtzionatzen zuen.
Demografia
biztanle zituen Murillo Berroiak.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Erromantzatua ez-euskal-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Koldo Zuazok, 2010ean, Erromantzatua ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Izenak adierazten duen bezala, eremu honetan Nafar erromantzea izan da tradizioz hitz egiten den hizkuntza, duela gutxi gaztelaniak ordezkatu duena.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Fernanda Ribeiro
Maria Fernanda Moreira Ribeiro (Penafiel, Portoko barrutia, 1969ko ekainaren 23a ) iraupen luzeko lasterketetan aritzen den portugaldar atleta da. 10.000 metroko proban Olinpiar Jokoetako eta munduko txapelduna izan zen.
Hamahiru urterekin egin zuen debuta nazioarteko lasterketetan, eta 3.000 metroko probako bere adineko markarik onena ondu zuen urterik urte hogeita bi urte arte. 5.000 metroko lasterketan gauza bera lortu zuen 14 eta 18 urte bitartean. Seulgo (1988) eta Bartzelonako (1992) Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta 1994an urrezko dominak irabazi zituen Europako pista libreko eta estaliko txapelketetan, 5.000 eta 3.000 metrotan, hurrenez hurren. 1995eko uztailean, 5.000 metroko munduko errekorra hautsi zuen (14 minutu, 36 segundo), eta urte horretan bertan urrezko domina lortu zuen Munduko Txapelketan, 10.000 metroko proban, Göteborgen. Atlantako Olinpiar Jokoetan erreginaldia sendotu zuen 10 kilometroko proba irabazita. 1997ko Munduko Txapelketetan, Atenasen, zilarrezko domina lortu zuen 10.000 metroko proban, eta brontzezkoa 5.000 metrokoan.
Gweru
Gweru, 1982 arte Gwelo, Zimbabwe erdialdeko hiria da, Midlands probintziako hiriburua. 137.000 biztanle zituen 2002an, eta herrialdeko hiririk handienetan hirugarrena zen. 1894an sortu zuen Leander Starr Jameson doktoreak. 1914an herri bilakatu zen, eta 1971n hiri. 1982an hartu zuen Gweru izena.
Saulzet
Saulzet Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saulzet udalerrian erroldatutako biztanleak 336 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 177 etxebizitza zeuden, 142 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 174 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 142 etxebizitza nagusietatik 126 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 76 etxek bost zituzten. 106 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 74 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 218 ziren, horien artean 156 aktiboak ziren eta 62 inaktiboak ziren. 156 pertsona aktiboetatik 143 lanean zeuden (83 gizon eta 60 emakume) eta 13 langabezian zeuden (3 gizon eta 10 emakume). 62 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saulzet udalerrian 147 unitate fiskal zeuden, 341 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.894 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa eta 1 margolaria.
2000. urtean Saulzet udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 518 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Josu Lazkanoiturburu
Josu Lazkanoiturburu Alustiza (Beasain, Gipuzkoa, 2001eko otsailaren 18a) Euskal Herritar futbolaria da. Ezker atzelari moduan aritzen da.
Kirol Ibilbidea
''2022ko ekainaren 30 eguneratua. Datu ofizialak.''
Nellie Kim
Nellie Vladimirovna Kim (Нелли Владимировна Ким; Shurab, Tajikistan, 1957ko uztailaren 29a) sobietar gimnasta artistiko ohia da, 1976ko eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko bost domina eta zilarrezko bat irabazi zituena.
Kirolari ibilbidea
Tajikistanen jaio zen. Aita korear jatorrikoa du eta ama tartariarra. Haurra zela familia Xymkentera (Kazakhstan) aldatu zen eta 9 urte zituela hasi zen gimnasia egiten Alexander nebarekin eta Irina ahizparekin batera Spartak Kirol Elkartean. 12 urte zituela Errepuklikako Spartak txapleketa irabazi zuen. Orduan Larisa Latynina gimnasta famatuak etorkizunik ez zuela esan zion, baina Nellie Kimek gogor ekin zion lanari eta 1971ean Sobietar Batasuneko gazte mailako txapelketan bosgarren egin zuen.
1973an lehenengo aldiz lehiatu zuen bere aurkari gogorrena izango zenaren aurka, Nadia Comăneci errumaniarra. Lehenengo garaipen handia 1974an izan zuen Varnan jokaturiko Munduko Txapelketan, taldeka urrezko domina eta zaldi-jauzian brontzezkoa eskuratu baitzituen. 1976ko Montrealgo Olinpiar Jokoetan urrezko hiru domina eta zilarrezkoa eskuratu zituen. Zilarrezkoa guztirako txapelketan izan zen, Nadia Comăneciren atzetik. Errumaniarraren 10a ezagun egin bazen ere aurrez bi 10 lortu zituen Nellie Kimek, zaldi-jauizan eta zoruko ariketan.
1978ko Munduko txapelketan berriz ere hiru urrezko eta guztirakoan zilarrezkoa, ordukoan Elena Mukhina herrikidearen atzetik. 1979an Guztirako txapelketa irabaztea lortu zuen.
Erretiratu ondoren
Kirol ibilbidea amaitu ondoren Minsk hirira (Bielorrusia) bizitzera joan zen. Entrenatzaile aritu zen eta baita txapelketatako epaile ere, besteak beste Seulen eta Bartzelonan. 1999an Nazioarteko Gimnasiako Fama Ibilbidean sartu zuten.
Bizitza pertsonala
Vladimir Achasov gimnastarekin ezkondu zen baina bikoteak ez zuen luze iraun. 1980ko Olinpiar Jokoetan Valery Movchan txirrindularia ezagutu zuen. Nellie izeneko alaba dute.
Guadalupeko baseliza
Historia
1526ko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz; izan ere, Joan Sebastian Elkano itsasgizonak urrezko sei dukateko dohaintza egin zion baseliza horri. Ermita, tradizioak dioenez, bi umek Ama Birjinaren irudia aurkitu zuten tokian bertan eraikita dago. Guadalupeko Ama Birjinaren adbokazioa originala de Euskal Herrian. Lehenego eliza XVI. mendekoa da, baina historian zehar hainbat alditan suntsitua izan da.
Nabe bateko eliza da, eta gurutzadura eta buruhorma lauak ditu. Dirudienez, gaur egungo tenpluak beste tenplu zaharrago bat -XVI. mendekoa, gutxienez- ordezkatu zuen eta XVIII. mendearen amaieran egindako berreraikuntza lanetan du jatorria. Tenplu horren elementurik adierazgarrienetako bat, gaur egungo itxurako harrizko kapitel bat da. 1860. urte ingurukoa da, nahiz eta euskarriak -mentsulak eta erlaitzak, alegia- XVII. mendekoak izan.
Dorrea 1868koa da, eta hegoaldeko eta ekialdeko fatxaden arteko angeluan dago. Badirudi XVII. mendeko elementu zaharrago batzuen gainean eginda dago.
1638ko setioaren ondoren, Hondarribiko hiriak Andre Mariari erasoan zehar emandako babesa eskertzeko baselizarainoko prozesio handi bat egitea erabaki zuen, garaipena ospatzeko. Prozesio hori, hots, Hondarribiko Alardea, irailaren 8an egiten da, eta, horren bidez, martxoaren 25ean ospatzen zen Guadalupeko Andre Mariaren jai nagusia ordezkatu zuten.
Barnealdea
Erretaula nagusia barroko estilokoa da Joan Bautista Igeluzek eta Jazinto Elduainek 1748an egina. Alboetako erretaulak parrokiatik ekarriak dira eta errenazimendu berantiarreko ereduak. Ezkerreko erretaula, San Sebastiani eskainia, 1507koa da, eta 1642an berritua. Eskuineko erretaula, 1760koa da eta San Joan Bataiatzaileari eskainita dago.
Bienabe Artiaren fresko batzuk ere badaude, 1949koak.
Courtivron
Courtivron Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Courtivron udalerrian erroldatutako biztanleak 177 ziren. Familiak 71 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 26 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 26 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 95 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 92 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 71 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 8 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 42 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 33 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Diru sarrerak
2009an Courtivron udalerrian 76 unitate fiskal zeuden, 183,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.408 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 jatetxe zen eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea
GGNB Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Mugimenduan parte hartzen du, Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federakundea eta 189 herrialdeko elkartekin batera. Mungimenduaren erakunderik antzinena da eta baita sarituena ere, izan ere, hirutan irabazi du Bakearen Nobel Saria, 1917an, 1944an eta 1963an hain zuzen ere.
The Little Mermaid (1989ko filma)
The Little Mermaid (euskaraz Sirenatxoa) 1989ko Ron Clements eta John Muskerrek zuzendutako Walt Disney Feature Animation ekoiztetxearen marrazki bizidun musikal eta fantasiazko filma da. Hans Christian Andersen idazlearen Den lille Havfrue ipuinean oinarritzen da.
Disney ekoiztetxearen marrazki bizidun saila gainbeheran zegoen Walt Disney hil zenetik, eta The Little Mermaid-ek kritikaren eta ikuslegoaren oniritzia berreskuratu zuen, "Disney Renaissance" bezala ezagutzen den aroa (1989-1999) hasi zuelarik.
Argumentua
Ariel, Tritonen alaba, sirenen printzesa da. Bere urtebetzea ospatzear dagoela, bere ilusioarik handiena gizakiak ezagutzea da. Ursula itsasoko sorginaren laguntzarekin, Arielek lurrazalera irtetzea lortzen du, eta bertan Eric-ekin elkartzen da, urperatze batetik salbarazi zuen printzearekin.
Kahuzi-Biega Parke Nazionala
Kahuzi-Biega Parke Nazionala Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdeko naturagune babestua da. Sud-Kivu probintzian dago, Bukavutik 50 kilometro mendebaldera, Kivu lakuaren mendebaldeko ertzetik gertu eta Ruandako mugan. Parke nazionala 1970an sortu zen eta 1980an Unescok Gizateriaren Ondarea deklaratu zuen. 6.000 km² ditu. Parkea oihan tropikala primarioz osatua da; bertan desagertzeko zorian espezie asko aurki daiteke. Parkearen ikur nagusia, dena dela, mendiko gorila da; parke honetan azkenetariko talde bat bizi da. Gorila hauek Dian Fossey ikerlariak, Louis Leakeyren babesaz, aztertu zituen. Animalia honen egoera dramatikoa da: 1990an 600 inguru gelditzen baziren, 2005ean 100 besterik ez ziren gelditzen. Unescok 1997 arriskuan dagoen gizateriaren ondarearen zerrendan sartu zuen.
Cusanus (kraterra)
Cusanus kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ01 lau-angelukoan dago. 60,87 kilometroko diametroa du. Izena Nikolas Kusakoaren omenez darama. Dagoen latitudearen ondorioz, kraterra oso deformatua agertzen da Lurretik ikusten denean, eta bere ikuspena librazioaren eraginpean dago. Cusanusen iparraldeko ertza Petermann krater handienaren hego-hego-ekialdeko ertzari lotuta dago ia.
Kraterraren ertza higatu eta biribildu egin da, inpaktu txikiagoen historiala dela eta. Terrazak oraindik ere ikusten dira barruko hormetan, nahiz eta krater gazteagoen formazioekin alderatuta intentsitate txikiagoarekin definitzen diren. Krater txiki pare batek koska bat osatzen dute barautsaren ekialdean, eta barrurantz pixka bat egiten du mendebaldeko barne-paretak.
Barrualdea berriro sendotu da laba-fluxuen ondorioz, zoru laua eta ezaugarri bereizgarririk gabea utziz, nahiz eta labak ez zuen nahikoa sakonera hartu barruko hormen zabalera nabarmen murrizteko.
Krater sateliteak
Krater sateliteak krater nagusitik hurbil dauden krater txikiak dira, eta krater horren izen bera hartzen dute letra larri osagarri batekin (baita horien eraketa krater nagusiaren eraketatik independentea bada ere). Konbentzioz, egitura horiek ilargi-mapetan identifikatzen dira, eta dagokien letra krater nagusitik hurbilen dagoen ertzaren erdian kokatzen da.
Michael Biehn
Michael Connell Biehn (Anniston, Alabama, 1956ko uztailaren 31) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da. Alabama estatuan jaio arren, haurtzaro eta gaztaroan familiarekin batera Arizona eta Nebraskara lekualdatu zen.
Nagusiki The Terminator (1984) filmean Kyle Reese sarjentua antzezteagatik ospetsua da, antzeztutako beste film nabarmenen artean honakoak daude: The Fan (1981), Aliens (1986), The Abyss (1989), K2 (1991), Tombstone (1993), The Rock (1996), Megiddo: The Omega Code 2 (2001) eta Planet Terror (2007).
Hill Street Blues (1984) eta Adventure Inc. (2002-03) telesailetan ere agertu izan da.
Bankomizina
Bankomizina glukopeptidoen familiako antibiotikoa da, Amycolatopsis orientalis bakterioak era naturalean ekoizten duena. Beste antibiotiko batzuen antzera (penizilina, zefalosporina, bazitrazina...) bakterioen zelula hormaren sintesia oztopatzen du: zelula hormarik gabe bakterioek shock osmotikoa pairatzen dute eta laster hiltzen dira.
Zain-barneko bidetik erabili ohi da, aho-bidetik ez baita ongi xurgatzen. Salbuespen bakarra heste-traktuko infekzio batzuen tratamenduan dago, kasu hauetan antibiotikoa aho-bidetik hartu behar baita.
Bankomizinak eragin toxikoa izan dezake giltzurrunetan eta belarrietan. Klinikan beste antibioekiko erresistenteak diren Staphylococcus aureus anduien aurka erabiltzen da, askotan mikrobio horren aurkako botikarik onena izanik. Streptococcus pyogenes, Streptococcus pneumoniae, enterokoko batzuk eta Clostridium difficile (kolitis pseudomenbranosoaren eragilea) dira bankomizinaren aurrean oso sentikorrak diren beste patogeno batzuk.
Penizilinari alergia diotenei bankomizina ere ematen zaie zenbait kasutan.
Stéphane Grappelli
Stéphane Grappelli (Paris, Frantzia, 1908ko urtarrilaren 26a - Paris, 1997ko abenduaren 1a) jazzeko biolin-jotzaile frantsesa izan zen. Biolinaren doinua jazz musikan arrakastaz txertatu duen musikari bakarretakoa.
Biografia
Parisko Kontserbatorioan biolina jotzeko teknika klasikoa ikasi zuen, baina jazz musikako diskoak entzun zituen orduko, erabat aldatu zuen jotzeko bere moldea. 1930eko hamarraldian, kontzertuak emateaz gainera, zenbait abesti grabatu zituen, Frantziako ereserkiaren jazz-bertsio bat eta guzti, Django Reinhardt gitarra-jotzailearekin batera. Jazz libreko inprobisazioak jotzen zituzten, estilo hori musika-joera independentetzat ezagutua izan baino hogeita bost urte lehenago. Grappellik osaturiko boskotea Frantziako ospetsuenetako bat izan zen. Garai hartako musikari onenekin jo zuten, hala nola Joséphine Bakerrekin, George Gershwinekin eta Louis Amstrongekin. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Frantziako eta Britainia Handiko klubetan lan egin zuen, eta 1968an, Estatu Batuetan jo zuen lehenengo aldiz, Newport Jazz Festival jaialdian.
San Luisen Ehun Mila Semeak
San Luisen Ehun Mila Semeak, (Frantzian, Expédition d'Espagne bezala ezaguna) 1823ko apirilaren 7an, Luis Borboikoa, Angulemako dukea gidari zela, Espainiako erregetza konstituzionala eraitsi eta absolutismoa berriro ezartzeko asmoz, Bidasoko muga zeharkatu zuten osteei jarri zitzaien izena da. 60.000 gizonek osatzen zituzten frantses osteak, eta beste 35.000 gizon altxatu ziren liberalen aurka Espainiako estatuan. Apirilaren 9an Donostia inguratu zuten frantses osteek eta egun berean Espainiako eta Indietako behin-behineko gobernu absolutistak, Oiartzunen bildurik, baliorik gabe utzi zituen kargu konstituzional guztiak eta indarrean jarri zituen 1820ko iraultza liberalaren aurreko erakunde guztiak, Hego Euskal Herriko foruak barne.
Gipuzkoan, Gaspar Jauregi Artzaia gerrillari liberalak, aurre egin zien frantsesei, baina etsi egin behar izan zuen absolutisten erasoei ezin erantzunik. Nafarroan armada absolutista eratu bazen ere, Iruñeko hiria militar konstituzionalen esku geratu zen. Iruñeko setioa sei hilabetez luzatu zen ia, eta irailaren 16an errenditu zen. Absolutistek Bilbo hartu zuten.
Espainiako estatuan, Katalunia izan zen absolutistei denbora luzeagoan aurre egin zien herria. Francisco Espoz Mina nafar militar liberala zen bertako Jeneral Gorena eta azaroko lehen egunetara arte ez zen errenditu hura. Irailaren 30ean Fernando VII.a erregeari bere lagun frantsesengana joaten utzi zioten gorte konstituzionalek, Cádizen zegoela, Trocaderoko fuertean eta horrekin bukaera eman zitzaion Erregezaleen matxinadari. Erregeak ez zuen, ordea, hitza bete eta liberalak zigorrik gabe utziko zituela agindu bazuen ere, absolutismoa ezarri zenean neurri bereziak hartu ziren buruzagi liberalen aurka.
Do Androids Dream of Electric Sheep?
Do Androids Dream of Electric Sheep? (Amesten al dute androideek ardi elektrikoekin?) 1968an argitaratutako zientzia fikziozko eleberri laburra da. Argumento postapokaliptikoa du. Egilea Philip K. Dick estatubatuarra zen. 1982an Ridley Scottek Blade Runner izenburuaz zinemara eraman zuen. Liburua zein filma kultuzko lanak dira gaur egun.
Argumentua
Argumentua 1992an kokatzen da, 2021an edizio berriagotan), San Francisco hirian. Amaierako Mundu Gerrak eragindako euri eta hauts erradioaktiboa Lurraren zonalde handiak txikitu egin ditu. Hauts horren presentzia liburuaren konstante bat da, nonahi agertzen baita. Egoera horren ondorioz, Nazio Batuen Erakundeak, gizakia iraunarazteko, jendea Lurratik kanpoko beste kolonietara joateko kanpaina zabaldu du. Erabaki hori hartzen duten familiei, haien arabera egindako androide morroia oparituko zaie. Androideak antolaketa eta konposizio biologikoa duten izaki artfizialak dira, liburuaren arabera, "androide organikoak". Horren aurrean dagoen beste aukera Lurran gelditzearena da baina panorama ez da erraza: erradiakzioak gaixotasun ugari eragiten ditu, hiriak kaosean murgilduta daude, animalia gehienak desagertzeko zorian daude... egoera postapokaliptikoa laburrez esanda.