cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fransu
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (33 gizon eta 25 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fransu udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 138 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.708,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra eraikuntza enpresa zen.
2000. urtean Fransu udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 565 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Sand Pebbles
The Sand Pebbles 1966ko Robert Wise estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako gerra, abentura eta drama filma bat da. 1962ko Richard McKenna idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Steve McQueen, Richard Attenborough, Richard Crenna, Candice Bergen, Marayat Andriane, Mako, Simon Oakland eta Charles Knox Robinson III aktoreek antzeztu zuten.
Back Home in Derry
Back Home in Derry (euskaraz Derry sorlekura itzuli), Irlandako musika matxinoaren generoko abesti bat da. Bobby Sands IRAkide eta gose grebalariaren olerki ien berdineko olerki batean oinarritua dago.
The Sand Pebbles
Filmeak arrakasta izan zuen ikusleen eta kritikarien artean. Oscar Sarietarako zortzi izendapen jaso zituen, baina ez zuen bat bera ere irabazi.
Back Home in Derry
Gaitzat XIX. mendearen hasieran britainiarrek beste hainbat irlandar matxinoekin batera Australiara itsasontziz preso eraman zuten Derryko biztanle baten bizipenak ditu.
Irlandako folk musika talde eta abeslari ugarik jo eta abestu ohi dute, tartean Christy Moore kantautorea eta Derek Warfield The Young Wolfe Tones taldeak.
The Sand Pebbles
Argumentua
1926, Txina. The Sand Pebbles kanoiontzia, ezizenez The Sand Pebbles (Ondar Aleak), Changsha hiritik bueltan Yangzi ibaian barna doala Txinako Gerra Zibilarekin bete-betean topo egingo du, hartan nazionalistak, komunistak eta tokian-tokiko jauntxoak elkarren artean borroka latzean ari dira.
Smithtown (New York)
Smithtown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Suffolk konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Materiaren egoera
Fisikan eta kimikan, edozein gorputzen tenperatura eta/edo presio baldintzak aldatuz, agregazio-egoera ezberdinak erdiesten direla ikus daiteke. Materiaren egoera deritze, eta bakoitzak ezaugarri bereziak ditu.
Egoera solidoa
Tenperatura baxuan eta presioa konstante mantenduz, gorputzek egoera solidoa izan ohi dute eta atomoak elkarri lotuta egoten dira kristal-egiturak eratuz. Egoera honetan gorputzak indar handiak jasan ditzake deformatu gabe. Beraz, agregatu gogor eta erresistenteak izan ohi dira. Egoera solidoak ondoko ezaugarri hauek dauzka:
Egoera likidoa
Tenperatura igotzen bada, solidoa desegin egiten da, kristal-egitura desagertu egiten da eta egoera likidora iristen da. Egoera honen ezaugarri nagusia fluidoa izateko gaitasuna eta edukiontziaren formara moldatzeko ahalmena da. Kasu honetan ere atomoen arteko loturak daude, baina solidoetan baino ahulagoa da. Egoera likidoaren ezaugarri nagusiak hauek dira:
Gas egoera
Tenperatura gehiago igoz, egoera gaseosoa erdiesten da. Gasaren atomoak ia erabat aske mugitzen dira eta, beraz, edukiontziaren espazio guztia betetzeko gai dira, modu uniformean hedatuz. Bere ezaugarri nagusiak hauek dira:
Plasma
Plasmari "materiaren laugarren egoera" deitzen zaio, egoera klasikoetatik, solidoa, likidoa eta gaseoso egoeretatik, harago baitago. Plasman atomoak hautsita daude: elektroi negatiboak alde batetik eta ioi positiboak bestetik daude.
Plasma, bestelakorik eman badezake ere, naturan ohikoena den egoera da eta unibertso ikusgaiaren materiaren zati handiena hartzen du.
Bose-Einstein kondentsatua
Bose-Einstein kondentsatua materiaren beste egoera bat da. 1924an Satyendra Nath Bose-k eta Albert Einstein-ek aurresan zuten, eta 1995ean sortu zen lehen aldiz laborategian. Egoera hau zero absolututik hurbil dauden tenperaturetan sortzen da eta bere ezaugarri nagusia da atomo guztiak leku berean daudela, superatomo bat eratuz.
Blanca Urgell
"2000. urtean 'Larramendiren "Hiztegi Hirukoitza"-ren osagaiez' izenburuko doktorego-tesia aurkeztu zuen EHUn Joseba Lakarraren zuzendaritzapean.
2009tik 2012ra Eusko Jaurlaritzako Kulturako sailburu aritu zen Patxi Lópezen gobernuan, independente gisa. 2015eko uztailaren 17an euskaltzain urgazle izendatua izan zen. 2017, eta 2019an Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da giza zientziak eta artea arloan.
Le Fel
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 72 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 72 pertsona aktiboetatik 70 lanean zeuden (39 gizon eta 31 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Fel udalerrian 67 unitate fiskal zeuden, 162 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.728,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina eta 1 eraikuntza enpresa.
Wilfried Van Moer
Wilfried Van Moer (Beveren, 1945eko martxoaren 1a - Lovaina, 2021eko abuztuaren 24a) belgikar futbolaria izan zen.
Le Fel
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Le Fel udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 832 hektarea erabiltzen.
Wilfried Van Moer
1964tik 1984ra KSK Beveren, Royal Antwerp FC, Standard Lieja, K Beringen FC eta Sint-Truidense VV taldeetan jokatu zuen. Belgikako futbol selekzio nazionalan 57 aldiz jokatu zuen. 1970eko eta 1982ko munduko txapelketetan esku hartu zuen eta txapeldunorde izan zen Belgikako selekzioarekin 1980ko Europako txapelketan. Ondoren, entrenatzaile izan zen bere jaioterrian.
Le Fel
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Roskildeko fiordoa
Bikingoen garaia
Bikingoen garaian, 1000. urte inguruan, Roskildeko jendeak, euren Skuldelev ontzi batzuk fiordoan hondoratzea erabaki zuten, bikingoak etortzea eta erasotzea eragozteko. Jatorrian, bost aurkitu baziren ere, beranduago, kopuru hori 14raino igo zen. Ideia ondo irten zen, eta bikingoak ezin izan ziren fiordoan sartu, hiria erasotzeko ideia alde batera utziz, eta, honela, bertako biztanleria salbatu zen. Itsasontzi hauek berreraikitzen ari dira Roskildeko itsasontzi bikingoen museoan.
José María Magallón
José María Magallón Armendaritz (Tutera, 1763 - Madril, 1845), San Adrian eta Castelfuerteko markesa eta Monteagudoko jauna, nafar ilustratua izan zen.
Bergarako Errege Mintegian eta Parisen ikasi zuen. Francisco Cabarrúsi esker, diplomazia munduan hasi zen. Manuel Godoyk 1797an Lilleko hitzarmenera bidali zuen.
Iberiar Penintsulako Gerran Josef Bonaparteren alde egin zuen eta ondorioz, Frantzian erbesteratu zen. Hirurteko Liberalean itzultzeko baimena lortu zuen. Nafarroako Gorteen kidea, 1780an eta 1794an aita ordezkatuz, eta 1801ean, 1817an eta 1828an bere izenean parte hartu zuen.
Popůvky (Brno-Landako barrutia)
Popůvky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.565 biztanle ditu eta 7,46 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1220 urtean egin zen.
Mizuki Aiba
Mizuki Aiba (饗庭 瑞生) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Blaublitz Akita.
Tarcău
Tarcău Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Naiarako gudua
Naiarako gudua edo Navarreteko gudua Errioxan 1367ko apirilaren 3an egin zuten anglo-gaskoi armadak eta frantziar-gaztelarrak. Ingelesen buruzagiak Eduardo Printze Beltza eta Joanes Gantekoa, Lancasterreko dukea, izan ziren, Petri I.a Gaztelakoaren aliatuak. Azkenak Henrike II.a Gaztelakoa bere anaia borrokatu zuen gerra zibilean.
Atzerritarren laguntza eskatu zuten eta Petrik Bordelen zegoen Printze Beltzarantz jo zuen tronua lortzeko. Jakue IV.a Mallorcakoak ere Petri lagundu zuen.
Gudua
24.000 lagun inguru atera ziren Akitaniatik anglo-gaskoi armada osatzeko. Logroño inguruan Ebro zeharkatu eta Navarrete hartu zuten. Naiararantz jo zuten segidan frantziar-gaztelar armadaren bila. Honek 60.000 lagun inguru izan arren ez zuen arerioa lur zabalean topa tu nahi baina bere buruzagia zen Bertrand du Guesclinek ez zuen azken hitza.
Guduaren hasieran, ingeles arkulariek aise menderatu zituzten frantziarrak. Gero, Sir John Chandosek eta Lancasterreko dukeak zuzendutako ingeles abangoardiak Du Guesclinek Arnoul D'Audrehemek zuzenduriko frantziar mertzenarioak eraso zuen.
Gaztelar zalditeriak ingelesen arkularien erasoa jasan eta ihes egin zuen. Orduan azaldu zen ingeles zalditeria. Frantziar-gaztelar armada atzera egin zuen Najerilla ibairantz. Du Guesclin preso hartu zuten baina Henrikek ihes egitea lortu zuen. Ingelesek erori asko izan zituzten.
Lehendabizikoz, Ehun Urteko Gerran, ingeles zalditeriak frantziarrak jazarri zituen eta, baita lehendabizikoz ere, ingeles longbow arkua, Iberiar penintsulan azaldu zen. Hala ere, Petrik dirurik gabe gelditu eta ezin izan zuen ingelesen laguntza mantendu.
Perales de Tajuña
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.858 biztanle zituen.
Ctenomys fochi
Ctenomys fochi Ctenomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Ctenomyidae familian sailkatuta dago.
Transformice
Transformice (ingelesez literalki, "sagu aldatuak") online plataformetako bideo-joko independente bat da. Jokua Frantziako diseinagailu batzuetatik sortua da, Tigrounette eta Melibellule ezizenetik ezagutzen dira jokoan. Tigrounette-ek funtzioak eta mekanismoak programatzen ditu, eta Melibellule-ek grafikoak produzitzen ditu. Jokoa 2010eko maiatzaren 1ean bota zen.
Jokoan, jokalari bakoitzak bere sagu birtuala kontrolatzen du eta gazta-pieza bat irabazi behar du, azkenean sagutegirantz ekarriz. Behin jokalaria taularen kalifikaziorik altuenera heltzen denean, jokalaria hurrengo mapako Xaman bihurtzen da. Xamana bezala, jokalariak objetuak eta mekanismoak eraiki ditzake beste saguei gazta lortzera laguntzeko mapa desberdinetan.
Abiadura erabakigarria da lehenengo postura iristeko, lehenengo hirurak puntu gehiago lortzen baitute; besteak, berriz, hamar puntu. Puntu hauek taulan jartzeko balioko dute eta sistemak erabaki dezan nori egokituko zaion xamana izatea hurrengo txandan.
Jokoan saguak talde batean egon daitezke beste sagu batzuekin. Pertsona batek gonbidatu ahal zaitu tribuan sartzeko edo zuk tribu berri bat sortu ahal dezakezu 500 gazta gastatuz.
Zenbait minijoku garatu egin dira gela berezietan eta hainbat mota daude. Adibidez: survivor, racing, bootcamp, fight… aurkitu ahal ditzakegu.
Teknikak
Teknika batzuk menperatzeak abantailak proportzionatzen ditu beste jokalari batzuen gainetik. Adibidez: gaztarekin lehenengoa izatea iristen sagutegira.
Nahiz eta joko sinplea dela iruditu, jokalari batzuk zenbait teknika garatu dituzte denborarekin, kontuan izanda zein den asmoa. “Wall Jump”-a (“hormatik igotzen”) oinarrizkoa da ondo jokatzeko eta “Corner Jump”-a (bultzada lortu azal bateko izkinarekin) erabili ahal daiteke abantailak lortzeko.
Mapak
2 mapa mota daude: ofizialak eta jokalariek sortuak. Azken hauek “mapako editorean” sortu ahal dira. Mapa batzuk interakzio bereziak dituzte. Mapak 2 minutuko limitea dute, eta, amaitzean, mapa berri bat kargatzen da. Iraupena aldatu daiteke 20 segundora xamana hiltzen bada edo sagu gutxi geratzen badira bizirik.
Denda
Jokoan, saguak arropa propioak eduki ditzakete: kapelak, eguzkitako betaurrekoak, belarritakoak, ahorako eta leporako gehigarriak... Hauek guztiak gazta edo marrubiekin erosi behar dira. Artikulu batzuk ezin dira erosi, desblokeatu egiten baitira gertakizun batzuetan: Gabonak, Halloween, Inozenteen eguna, Inauteriak, etab. Arropak personalizatu ahal daitezke koloreak aldatuz.
Troll-ak
Transformice nabarmentzen da jokalari asko “troll” direlako. Jokalari hauen helburua beste jokalariak edo xamana haserretzea da. Oso gorrotagarria izan arren, arauek ez dute baimentzen moderatzaileek baneatzea (ingeleseko ban aditza) troll-ak, nahiz eta jokalariek boto popularraren bidez kanporatu ahal dezaketen.
Xamana troll-ak daude, saguak hiltzen saiatzen direnak, ez dute laguntzen edo sagutegia ixten dute, hau azkena gehien erabiltzen dena izanda eta txarto ikusia jokalarien partetik.
Hizkuntzak
Jokoa hainbat hizkuntzetara jokatu ahal da, lehenengokoak frantsesa eta ingelesa izanda. Sortu zenetik orain arte hizkuntza hauek daude, ordenean: frantsesa, ingelesa, errusiera, portuguesa-brasildarra, turkiera, txinatarra, gaztelania, norvegiera, suediera, daniera, poloniera, hungariera, nederlandera, errumaniera, indonesiera, alemana eta arabiera.
Briançoneko barrutia
Briançoneko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 32.124 biztanle ditu 2.138 kilometro koadrotan. Guztira 38 udalerri ditu. Bere hiriburua Briançon da.
Mondion
Mondion Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mondion udalerrian erroldatutako biztanleak 135 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 76 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 74etxeak ziren. 57 etxebizitza nagusietatik 47 bere jabearen bizilekua ziren eta 10 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 5 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 53 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 75 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (34 gizon eta 24 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mondion udalerrian 57 unitate fiskal zeuden, 115,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.941 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Mondion udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 920 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Klappholz
Klappholz Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Water Mill (New York)
Water Mill Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Suffolk konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Saturnin-sur-Loire
Saint-Saturnin-sur-Loire Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Saturnin-sur-Loire udalerrian erroldatutako biztanleak 1.291 ziren. Familiak 444 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 148 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 220 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 485 etxebizitza zeuden, 445 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 478 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 445 etxebizitza nagusietatik 385 bere jabearen bizilekua ziren, 56 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 84 etxek lau zituzten eta 312 etxek bost zituzten. 388 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 133 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 293 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 863 ziren, horien artean 657 aktiboak ziren eta 206 inaktiboak ziren. 657 pertsona aktiboetatik 613 lanean zeuden (330 gizon eta 283 emakume) eta 44 langabezian zeuden (16 gizon eta 28 emakume). 206 pertsona inaktiboetatik 66 erretiraturik zeuden, 82 ikasten zeuden eta 58 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Corsicana (Texas)
Corsicana Texasko hiri bat da. Navarro konderrian kokatua dago. 2010ean 23,770 biztanle zituen, 58.73 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Saturnin-sur-Loire
Diru sarrerak
2009an Saint-Saturnin-sur-Loire udalerrian 472 unitate fiskal zeuden, 1.335,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.735 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 4 iturginak eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 lurrin-denda zen.
2000. urtean Saint-Saturnin-sur-Loire udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Vini kuhlii
Vini kuhlii Vini generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
Saint-Saturnin-sur-Loire
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bakerako Elkartea
[[Fitxategi:NATO PfP members.png|350px|thumb|Bakerako Elkarteako kideen mapa:
]] Bakerako Elkartea (Partnership for Peace, PfP) 1994an NATO erakundeak eta tradizioz komunismoari lotuak izan ziren Europako zenbait herrialdek NATOren eta erakunde horretatik kanpoko herrialdeen arteko harremanak sendotzeko eraturiko erakunde politiko eta militarra da.
Historia
Varsoviako Ituna desegin zelarik, NATOn sartzeko eskariak egin zituzten Europako zenbait herrialdek, eta eskari horiei erantzuteko, Ipar Atlantikoko Elkarlanerako Kontseilua sortu zuen NATOk 1991n, babes gaietarako hitzarmenak sinatzeko helburuarekin. NATOren eta herrialde kideen arteko eztabaidagune eta, batez ere defentsa gaietan, elkarlanerako gune gisa sortu zen, baina horrez gainera, bere helburua zen hainbat alorretako arazoez jardutea, hasi ingurumenekoetatik eta arazo politiko eta ez estrategikoetara.
Kontseiluaren baitan Bakerako Elkartea sortu zen 1994an, lehen esan bezala, batez ere Sobiet Batasuna desegin zelarik Ekialdeko herrialdeen zatiketa gertatu ondoren sortu zen egoera geopolitikoari egokitzeko NATOren jarduera, eta herrialde batzuek NATOrekin are harreman estuagoa izan zezaten. Elkarte horretan sartzeko estatuen burujabetasun politikoa, lurralde osotasuna eta finkatuta dauden mugak bere horretan iraunarazteko konpromisoa hartzen dute estatuek eta liskarrak bake bidez konpontzeko hitza ematen dute.
NATOri babes eta segurtasunaren inguruko informazioak ematen dizkiote, baketze ekinaldietan parte hartzen dute, eta, horren truke, NATOk ariketa militar eta egitasmo bateratuak antolatzen ditu bakegintzara begira. Herrialde kideek NATOrekin batera ekinaldi humanitarioetan, bakezkoetan eta bilaketa-salbamenduzkoetan jarduteko prestakuntza jasotzen dute eta defentsarako aurrekontuak osatzeko argibideak hartzen dituzte. 1997az gero Bakerako elkartearen ordez Elkarte Euroatlantikoko Kontseilua sortu zen; kontseilu hori NATOk Europarako duen segurtasun proiektu bateratuarekin nolabaiteko lotura duten 44 herrialdez osatu zen.
Eygurande-et-Gardedeuil
Eygurande-et-Gardedeuil Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Eygurande-et-Gardedeuil udalerrian erroldatutako biztanleak 350 ziren. Familiak 147 ziren, horien artean 49 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 41 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 199 etxebizitza zeuden, 158 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 192 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 158 etxebizitza nagusietatik 89 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 21 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 72 etxek bost zituzten. 142 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 77 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 215 ziren, horien artean 157 aktiboak ziren eta 58 inaktiboak ziren. 157 pertsona aktiboetatik 140 lanean zeuden (72 gizon eta 68 emakume) eta 17 langabezian zeuden (3 gizon eta 14 emakume). 58 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Eygurande-et-Gardedeuil udalerrian 153 unitate fiskal zeuden, 331 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.501 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Eygurande-et-Gardedeuil udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 495 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Isthmohyla graceae
Isthmohyla graceae Isthmohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Munibe
Munibe Aranzadi Elkartearen aldizkarietako bat da. 1947an sortu zen arkeologia, etnografia eta natur zientziei buruzko ikerketak jasotzeko. Urteko maiztasuna du eta publiko zientifikoari zuzenduta dago.
Bi aldizkari mota argitaratzen dira: Munibe Antroplogia-Arkeologia eta Munibe Ciencias Naturales. Honez gain hainbat gehigarri argitaratzen dira. Azken hau 1949an hasi zen argitaratzen. 2013. urtetik aurrera Munibe Monographs ere argitaratzen da, ingelesez, eta bi adar ditu, aurrekoan bezala.
Paul Karrer
Paul Karrer (Mosku, 1889ko apirilaren 21a - Zürich, 1971ko ekainaren 18a) suitzar kimikaria izan zen. Europan egin zituen ikasketak eta Zurichen lortu zuen doktoretza. Karotenoideei eta A eta B bitaminei buruz egin zituen ikerketengatik da ezaguna. B2, A eta B bitaminen egitura eta sintesia aztertu zituen. 1937an Kimikako Nobel saria eman zioten.
Kédougou
Kédougou Senegalgo hiria da, izen bereko departamenduko eta eskualdeko hiriburua. Herrialdearen hego-ekialdean dago, Mali eta Gineako mugetatik gertu, Gambia ibaiaren ertzean. 2007an 18.860 biztanle zituen.
Poříčany
Poříčany Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.549 biztanle ditu eta 5,76 kilometro koadroko azalera. Kolíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1295 urtean egin zen.
Feniar Anaitasuna
Feniar Anaitasuna (ingelesez Fenian Brotherhood eta irlanderaz Bráithreachas na bhFíníní) irlandar erakunde errepublikar bat izan zen. 1858an John O'Mahony eta Michael Doheny irlandar etorkinek AEBetan sortu zuten. Erakundeko kideei feniarrak deitu ohi zitzaien (ingelesez, fenian edo fenians).
O'Mahony irlandar mitologiaren zaletua zenez, erakundeari izena ipintzeko Feniar zikloan agertzen den kondairazko Fionn mac Cumhaill buru zuten Fianna gerlari taldean oinarritu zen.
Irlandar errepublikanismoan garrantzi historiko handia izan zuen erakundea izan zen, ondorengo Clan na Gael eta Irlandar Anaitasun Errepublikarraren antzindaria izan baitzen. Era berean, erakunde horren jatorri edo sustraiak askorentzat irlandar errepublikanismoaren lehenbiziko erakunde antolatua izan zen 1798an Theobald Wolfe Tone iraultzaileak sortutako Irlandar Batuen Elkartean topa daitezke.
1867an Feniar matxinada antolatu eta egin zuten.
Caudicornia
Caudicornia Sesiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Caudicornia xanthopimpla da.
Yuta Shimozawa
Yuta Shimozawa (下澤 悠太) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Blaublitz Akita.
The Cold Light of Day (2012ko filma)
Argumentua
Gazte baten familia bahitu dute Espainian, eta senideak askatzea izango du helburu. Ordu batzuk baino ez ditu izango hori lortzeko, baina bidean bere aitaren sekretu iluna argitu beharko du.
Cynomops mexicanus
Cynomops mexicanus Cynomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae azpifamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago
Tarna Mare
Tarna Mare Errumaniako udalerri bat da, Satu Mare konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Upeneus niebuhri
Upeneus niebuhri Upeneus generoko animalia da. Arrainen barruko Mullidae familian sailkatzen da.
Erikortasun
Epidemiologian, erikortasuna gaixotasun batek populazio batean duen eraginaren kuantifikazioa da, hainbat neurrien bitartez. Funtsean, bi motako neurriak biltzen dira erikortasunean: prebalentzia, eremu eta une edo aldi jakin batean gaixo daudenen proportzioa; eta intzidentzia, kasu berrien proportzioa aldi jakin batean.
Westhampton (New York)
Westhampton Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Suffolk konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Valdetorres de Jarama
Valdetorres de Jarama Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Comarca de Alcalá eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.847 biztanle zituen.
Iraultza zientifikoa
Iraultza zientifikoa Aro Modernoan Zientzia Modernoaren sorkuntza azaltzeko erabili izan den kontzeptua da, XVI eta XVII mendeei dagokiena gehienbat, ideia berriek fisikan, astronomian, biologian (giza anatomia barne) eta kimikan antzinaroko eta Erdi Aroko ikuspegiak naturarekiko aldatu zuten eta zientzia modernoaren oinarriak finkatu zituzten. Gehiengoa dioen moduan, Iraultza Zientifikoa Europan hasi zen Errenazimenduaren bukaeran eta XVIII mendean zehar jarraitu zuen, mugimendu sozial eta intelektualean, Ilustrazioan, eragina izaten zuen bitartean. Data ziurrik ez dagoen arren, orokorrean 1543. urtea hasiera bezala hartzen da Kopernikoren De revolutionibus orbium coelestium argitaratu zelako.
Iraultza zientifikoaren lehen fasea, Aintzinako ezagutzaren berreskurapenean funtsatua dagoena, Errenazimendu zientifiko bezala izendatu daiteke. 1632. urtean bere momentu gorenera iritsi zela diote, Galileoren Diálogos sobre los dos máximos sistemas del mundo entseguarekin batera. Iraultza zientifikoaren bukera 1687ko ‘sintesi handia’-ri leporatzen zaio, hau da, Isaac Newtonen Principia-ri, mugimenduaren legeak eta grabitazio unibertsala formulatu zituen aipatutako obran eta horrekin kosmologia berri baten sintesia osatu zuen. XVIII mendearen bukaeran, iraultza zientifikoa ‘hausnarketaren aroa’-ri bidea eman zion.
Denbora askoan zehar zabaldu zen iraultza zientifikoaren kontzeptua, Jean Sylvain Bailly-ren obrarekin sortu zen XVIII mendean, bi etapen artean zaharra alde batera uzteko eta berria ezartzeko prozesuaren beharra ikusi zuen.
Alexandre Koyré filosofo eta historiagilea iraultza zientifikoa terminoa 1939 urtean aintzat hartu zuen garai hura deskribitzeko.
Sarrera
XVIII mendetik aurrera zientzian egon diren aurrerapausoak ‘iraultza’ gisa zedarrituak izan dira. 1747 urtean, Clairautek ‘esaten da, Newtonek bizirik zegoela iraultza sortu zuela’ obra idatzi zuen. Hitza 1789. urtean erabilita ere izan zen Lavoisierren obraren sarreran oxigenoaren aurkikuntzaren berri emanez. ‘Zientzian iraultza gutxi hain jakinarazpen orokorra sortu dute oxigenoaren teoria bezala’. Lavoisier-rek bere teoria garaiko jakintsuen eskutik onartuta ikusi zuen, eta Europan ezarri zen aldarrikapena eta urte gutxira.
XIX mendean, Willian Whewellek zientzia n beran iraultza egiteko ideia erein zuen (edo metodo zientifikoa XV – XVI mendeen artean gertatu zen gisara). Gai honi buruz iritzia izan duten iraultzailen artean, gizakiaren gogamenaren konfidantza inplizitu baten trantsizioa dago kanpoko behaketari eta mirespen mugagabea antzinako jakinduriari dagokienez, aldaketaren eta hobekuntzaren itxaropenaren aurrean. Honek gaur egungo iraultza zientifikoaren ikuspegiari ateak zabaldu zizkion:
Vini stepheni
Vini stepheni Vini generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
Iraultza zientifikoa
Sarrera
‘Naturaren ikuspegi berri bat sortu da, 2000 urteetan zientzia menderatu den ikuspegi grekoa ordezkatuz. Zientzia disziplina autonomo bihurtu da, filosofia eta teknologiatik aldendua.’
Tradizionalki iraultza kopernikarrarekin hasi zela onartu da (1543) eta 1687 urtean osatuta izan zen Isaac Newton en ‘sintesi handia’-rekin, hau da, Principia obrarekin. Jarrera aldaketa Francis Bacon en eskutik gertatuta zen bere ‘iragarpen seguru eta enfatikoa’ obrak gizarte zientifikoen sorrera bultzatu zuelarik, adibidez, Royal Society-a, eta Galileo k Koperniko defendatu zuena eta mugimenduaren zientzia garatu zuen.
XX mendean, Alexandre Koyrék ‘Iraultza zientifikoa’ terminoa txertatu zuen, bere ikerketa Galileon zentratuz, eta terminoa Butterfielden eskutik hedatua izan zen, Origins of Modern Science obran. 1962 urtean, Thomas Kuhn ek La estructura de las revoluciones científicas obra argitaratu zuen, marko teoriko desberdinak konparatu ezin zirela baieztatuz, esaterako, Einstein en erlatibitatearen teoria, Newtonen grabitateren teoriarekiko.
Esanahia
Ideal zientifikoen eraldaketa Matematika, Fisika, Astronomia eta Biologiaren bidez nabaritu zuen, hauek guztiak ikerketa zientifikoaren alde zeuden instituzioaren barruan eta zabaldua izan den unibertsoaren irudian. Iraultza zientifikoak zientzia moderno batzuen ezarpena bideratu zuen. 1984 urtean, Joseph Ben – Davidek idatzi bezala:
XVII mendetik zientziaren garapena ezaugarritu duen ezagutzaren pilatzea, ez zen lehen gertatu. Zientziaren jarduera berri hau Mendebaldeko Europaren herrialde gutxi batzuetan gertatu zen, eta zonalde txiki hori 200 urtez mugatuz joan zen 200 urteean zehar. (XIX mendetik aurrera ezagutza zientifikoa mundu osoan zabaldu zein onartuta izan da).
Idazle garaikide eta historiagile moderno askok, munduaren ikuspegiarekiko aldaketa iraultzaile bat egin zela baieztatzen dute. 1611 urtean John Donne poetak idatzi zuen:
Filosofia berriak guztioi zalantza bat pizten digu,
suaren elementua itzalia dago;
Eguzkia galtzen da, eta Lurra, eta inoren argitasuna
Bilatzeko lekura bideratu dezake.
XX mendeko historiagile batek, Herbert Butterfield, ez zegoen hain harrituta, baina aldaketa zerbait oinarrizko bezala ikusi zuen:
Iraultzak autoritatea ingelesez bihurtu zuenetik ez bakarrik Erdi Aroan, baizik Antzinaroan ere – ez zelako bakarrik eklipse eskolastikoarekin hasi, baizik fisika aristotelikoaren suntsiketarekin – kristautasunaren sorreratik guztia eklipsatzen du eta Errenazimendua eta Erreforma gertakari hutsetara mugatu, Erdi Aroko kristautasunaren barruan mugimendu hutsak izango balira bezala … Mundu modernoaren benetako sorrera bezain handia zein mentalitate modernoaren sorrera. [[Fitxategi:PeuerbachSuperioribus2.png|thumb|Georg von Peuerbach-en Marte, Venus, Jupiter eta Saturnoren eredu Ptolomeikoaren esferak. Theoricae novae planetarum (1474)
]]
Antzinaroko eta Erdi Aroko aurrekariak
Antzinaro klasikoa ren oinarrizko ideia zientifikoak guztiz aldatu ziren azken urteotan, eta kasu askotan izena kendu zieten. Geratu ziren ideiak, hau da, iraultza zientifikoan eraldatuak izan ziren ideiek hurrengo esaten zuten:
Antzinaroko hautazko teorien aurrekariak egon zirela aipatzea garrantzitsua da, hauek irudikatzen baitituzte geroago egon ziren aurkikuntzak fisika eta mekanikaren arloan, baina tradizio enpiriko baten faltan, eskola aristoteliko baten menpean, eta kontuan hartuz obra asko galdu zirela gudak zirela eta, teoria hauek mende askotan zehar ilunpetan egin ziren, eta kontsideratzen da tradizionalki efektu gutxi izan zutela aipatutako fenomenoen berraurkitzean; inprenta ren asmakuntzarekin ezagutzaren hedapena handitu zen. Bitartean erdi aroan zehar geometrian, matematiketan eta astronomian aurrerapauso garrantzitsuak eman ziren, bereziki mundu islamiarra eta Europan.
Hala ere, iraultza zientifikoaren pentsalari garrantzitsuak antzinaroko ikasketarekiko errenazentista k zeukaten errespetuarekin bat etortzen ziren eta bere berrikuntzetarako antzinaroko leinuak zitatzen zituzten. Nikolas Koperniko (1473 – 1543), Kepler (1571 – 1630), Newton (1642 – 1727), eta Galileo Galilei (1564 – 1642) Antzinaroko eta Erdi aroko jatorri ezberdinak azaldu zituzten sistema heliozentrikorak o. Bere obra Principiaren eskolioetan, Newtonek esaten zuen mugimenduaren bere hiru lege axiomatikoak Huygens (1629 – 1695) bezalako matematikariek onartu zutela, Wallace, Wren eta besteak beste, eta baita, Principiaren bigarren edizioaren zirriborroan, grabitatearen legea eta mugimenduaren bere lehenengo legea zenbait pertsonai historikoei ezarri zien.
Nolakotasun hauek izan arren, iraultza zientifikoaren teoria estandarrak XVII mendea aldaketa zientifiko iraultzaileen garaia baieztatzen zuen. Ez ziren bakarrik garapen iraultzaile teoriko eta esperimentalak gertatu, zientzialariek lan egiten zuten modua ere eraldatu zen.
Metodo zientifikoa
XVII mendean definitu eta ezarri zen metodo zientifikoaren pean, alde batera utzi ziren egoera naturalak eta artifizialak, eta gutxika komunitate zientifikoaren bidez egindako esperimentazio sistematikoaren ikerketa tradizioa onartzen joan zen. Naturarekiko hurbilketa induktibo bat erabiltzearen filosofia – suposaketa alde batera utzita eta soilik adimen zabal batekin begiratuz – aurretiko dedukzio aristotelikoarekin kontrajarrita zegoen, horren bidez ezagututako gertaeren ikerketa ulermena zekarren. Praktikan, noski, zientifiko (eta filosofo) askok uste zuten bien arteko konbinaketa beharrezkoa zela, suposaketak zalantzan jartzeko ahalmena, baina baliozkotasun gradu bat daukaten behaketak ulertzea ere.
Iraultza zientifikoaren bukaeran, filosofoen ‘ mundu kualitatiboa ’ mundu mekaniko eta matematiko batean bihurtu zen, ikerketa esperimentalaren bidez ezagutu daitekeena. Hala ere zientzia newtoniana zientzia modernoa bezala zen alderdi guztietan, kontzeptualki gure zientziaren antza handia zuen. Zientzia modernoaren ezaugarri askok, bereziki bere instituzionalizazio eta profezionalizazioari dagokienez, XIX mendearen erdialdera arte ez ziren estandarizatu.
Enpirismoa
Tradizio zientifiko aristotelikoan behaketa eta arrazoimenaren bidez egoera ‘ naturalen ’ bilaketa interakzioaren forma nagusiak ziren. Modelo teorikoak kontrajartzen zituzten gertaera arraroak aberrazioak zirela aurreko ikuspegiarekin batera zeuden, ‘ naturalki ’ zenez naturari buruz ezer esan gabe. Iraultza zientifikoaren bitartean, hautemate aldakorrak zientzialariaren papera naturari dagokionez, ebidentziaren balioa, esperimentala edo behatuta, metodologia zientifiko batera arte heldu ziren non enpirismoak paper garrantzitsua zuen baina ez absolutua.
‘ Enpirismo ’ terminoa bere bi fundatzaileen ezberdintasun filosofikoak deskribatzeko erabilita izan zen, Bacon, enpirista bezala deskribatuta izan dena, eta Descartes, arrazionalista bezala deskribatuta izan zena. Hobbes, Berkeley eta Hume filosofiaren adierazgarriak izan ziren, giza – ezagutzaren oinarritzat tradizio enpiriko sofistikatu bat garatu zutenek.
Enpirismoaren fundatzailea, hau da, Lockek bere obran Ensayo sobre el entendimiento humano (1689) esan zuen giza gogamenera heldu ahal den egiazko ezagutza bakarra esperientziaren bidez lortu daitekeela. Giza gogamena tabula rasa bezala sortuta izan dela argudiatu zuen, bertan zentzumenezko – inpresioak grabatuak izaten dira eta hausnarketa prozesu baten ondorioz ezagutza eraikitzen da.
Baconen zientzia
Iraultza zientifikoaren oinarri filosofikoak Francis Baconek ezarri zituen, enpirismoaren aitatzat hartuta izan dena. Bere lanek ikerketa zientifikorako metodologia induktiboak ezarri eta gizarteratu zituzten, askotan metodo baconianoa izendatuta, edo metodo zientifikoa. Bere exijentzia prozedura planifikatu bat aurrera eramateko zientziaren arlo erretoriko eta teorikoan aurrerapauso bat suposatu zuen, esan beharra dago horietako askok gaur egungo metodologiaren parte direla. [[Fitxategi:Somer Francis Bacon.jpg|thumb|Francis Bacon ikerketaren baitan metodo zientifikoa ezartzeko oinarrizko pentsalaria izan zen. Frans Pourbus-en erretratua (1617)
]] Baconek giza eta jainkotiar ezagutzaren prozesu guztiarentzat izugarrizko erreforma proposatu zuen, berak Instauratio Magna deitu zuena. Baconentzat aipatutako erreformak zientziarentzako aurrerapauso garrantzitsua suposatu zuen, asmaketa berriek giza – miseria eta beharrak gozatuko lituzkeelako. Bere obra Novum Organum –a 1620 urtean argitaratu zen.
Gizakia ‘ naturaren ministro eta interpretatzailea ’ zela baieztatu zuen, ‘ giza ezagumena eta boterea sinonimoak dira ’, ‘ efektuak instrumentuez bitartez eta bere laguntzarekin sortuak izan dira ’, eta ‘ gizakia jarduten dagoen bitartean soilik gorputz naturalak aplikatu edo kendu ahal ditu, barneko naturak gainekoa egiten du ’ ere baieztatu zuen, eta geroago esan zuen ‘ natura bakarrik burutu daiteke obeditzen denean ’. Hona hemen goian aipatu dugun obraren laburpena, naturaren ezagutza eta instrumentuen erabilpenarekin, gizakia naturaren lan – naturala gobernatu eta zuzendu dezake behin betiko emaitzak lortzeko. Ondorioz, gizakia, naturaren ezagumena bilatzean, berarengandiko boterea lortu daiteke – eta horrela ‘ Giza – inperioa ’ berreskuratu, gizakiaren araztasunarekin batera galdu zena –. Modu honetan, uste zuen, gizateria babesgabetasunetik at egongo zela, pobrezia eta miseriatik at, bakea heltzen zen bitartean, segurtasuna eta oparotasuna.
Honekin naturarengan boterea eta ezagumena lortzea nahi zuen, obra honekin Baconek logikaren sistema berri bat sortu zuen antzinako silogismoaren formak baino hobea zena, bere metodo zientifikoa garatzen, indukzio ezabatzailearen bidez fenomeno baten kausa formala isolatzen dituzten prozeduretan oinarritzen da (beroa, adibidez). Pentsalariarentzat, filosofoa arrazoiketa induktibotik pasa behar da, ekintzatik axiomara eta axiomatik lege fisikora. Hala ere, indukzioa hasi baino lehen, ikertzailea bere burutik askatu behar dugula egia desitxuratzen dituzten nozioak. Bereziki, konturatu zen filosofiaren kezkarik handiena hitzak zirela, batez ere diskurtsoa eta eztabaida, mundu materiala behatu ordez: ‘ Pues mientras los hombres creen que su razón gobierna las palabras, de hecho las palabras se vuelven y reflejan su poder sobre el entendimiento, Y así hacen que la filosofía y la ciencia sean sofisticadas e inactivas ’.
Baconen ustez zientziarentzat garrantzitsua da eztabaida intelektualak edota kontenplaziozko helburuen bilaketa ez egiten jarraitzea, gizateriaren bizitza hobetzeko lan egin behar du asmaketa berriak sortzen. Asmaketen jarrera aldakorra eta irismena esploratu zituen, hala nola, inprenta, bolbora eta iparrorratza.
Esperimentazio zientifikoa
Baconek lehenengo aldiz metodo esperimentala deskribatu zuen. "Sigue siendo una experiencia simple; que, si se toma como viene, se llama accidente, si se busca, experimento. El verdadero método de la experiencia enciende primero la vela [hipótesis], y luego, por medio de la vela, se muestra el camino [arregla y delimita el experimento]; comenzando como lo hace con la experiencia debidamente ordenada y digerida, ni tortuosa ni errática, y de ella deduciendo axiomas [teorías], y de axiomas establecidos, nuevos experimentos.""Francis Bacon. Novum Organum. 1620.""William Gilbert metodo honen lehenengo defendatzaileen artean zegoen. Filosofia aristotelikoaren aurrean errefusak jaso zituen. Bere obra De Magnete 1600 urtean idatzi zuen, askoren artean elektrizitatea eta magnetismoaren aita da. Liburu honetan, bere esperimentuen deskribapena egiten du, esperimentu hauetan Lurrari terrella ezizena jarri zion. Aipatutako esperimentu horietatik aurrera, Lurra magnetikoa dela ondorioztatu zuen eta hori iparrorratzek iparrera apuntatzen duten arrazoia zela baieztatu zuen."Thomas Thomsonen aburuz Gilberten magnetismoari buruzko liburua filosofia induktiboaren eredurik onenetarikoa da, eta aipagarria da Baconen Novum Organumaren aurretiko delako.
Galileo Galilei ‘ astronomia behatzaile modernoaren aita ’, ‘ fisika modernoaren aita ’, ‘ zientziaren aita ’, eta ‘ zientzia modernoaren aita ’ izendatua izan da. Bere ekarpenak mugimenduaren zientziaren arloan esperimentu eta matematiken arteko konbinaketa berritzaile baten bidez egin zen.
Matematizazioa
Ezagutza zientifikoak, aristotelikoekin batera, gauzen benetako eta beharrezko kausak ezarri zituen. Erdi aroko filosofo naturalistak arazo matematikoak erabiltzen zituzten, giza ikerketak abiadura lokaleko eta bizitzaren alderdien analisi teorikoetara mugatzen zituzten.
XVI eta XVII mendeetan zientifiko europarrek neurri kuantitatibo gehiago martxan jarri zituzten Lurren gertatzen diren gertakari fisikoak neurtzeko.
Filosofia mekanikoa edo mekanizismoa
Filosofia mekanikoan ez da onartzen urrutitik lan egitea, materiazko partikulak funtsean bizigabeak dira, hau da, inerteak. Mugimendua zuzenezko talka fisiko baten ondorioz gertatzen da. Sustantzia naturalak natura organikotzat ulertuta izan zirenean, filosofo mekanikoak makinatzat jo zuten. Emaitza bezala, Isaac Newtonen teoria atzerakada bezala ikusi zen. Thomas Kuhnen aburuz, berak eta Descartesek printzipio teleologikoa (Jainkoak unibertsoan dagoen mugimendu kantitatea kontserbatu zuen) babestu zuten.
Intituzionalizazioa
Lehenengo elkarte zientifikoa Royal Society of England izan zen. Gresham College-aren inguruko jendea zen 1640 eta 1650 urteen bitartean. Eskolako historia baten arabera:
Según una historia del Colegio:"La red científica que se centró en Gresham College desempeñó un papel crucial en las reuniones que condujeron a la formación de la Royal Society."Mediku eta filosofo natural horiek ‘ zientzia berria ’-ren eskutik eragina jaso zuten, Baconek sustatu zuen moduan bere obra Nueva Atlántida-n, 1645 urtetik aurrera. Oxfordeko Elkarte Filosofikoa Liburutegi Bodleianaren arauen menpe zuzenduta egon zen.
Elkartearen lehen idazkaria Henry Oldenburg izan zen. Bere lehen bilerek Robert Hookek egin zituen esperimentuak barne hartu zituzten eta gero Denis Papin (1684). Esperimentu hauek gai aldaketak suposatu zituzten, eta batzuetan garrantzitsuak izan ziren eta beste batzuetan garrantzi-gabekoak. Elkartea Philosophical Transactions-ekin hasi zen 1665 urtean, zientziari buruzko aldizkaririk zaharrena eta luzeena.
1666 urtean, frantsesak Zientzien Akademia sortu zuten. Britainiarrak kontrapuntua jartzeko, Jean-Baptiste Colbert-ek Akademia gobernuaren parte bezala sortu zuen. 1699 urtean Luis XIV erregeak erregelak ezarri zituen eta Pariseko Louvre-an kokatu zuen.
Sédhiou
Sédhiou Senegalgo hiria da, izen bereko departamenduko eta eskualdeko hiriburua. Herrialdearen hegoaldean dago, Casamance ibaiaren haranean. 2013an 24.213 biztanle zituen.
Tyttobrycon
Tyttobrycon arrain genero bat da. Characidae familiaren barruan sailkatzen dira.
Isthmohyla infucata
Isthmohyla infucata Isthmohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Poříčí nad Sázavou
Poříčí nad Sázavou Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.313 biztanle ditu eta 9,26 kilometro koadroko azalera. Benešoveko barrutian dago.
Ctenomys fodax
Ctenomys fodax Ctenomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Ctenomyidae familian sailkatuta dago.
Xola eta lapurra
Xola eta lapurra (2015) Bernardo Atxaga idazleak txakurtxo xamur honi eskaintzen dion bosgarren narrazioa da. Xola bere jabearekin bizi da, Grogo jauna, eta gizakiekin komunikatzeko ahalmena du. Idazleak esan zuen arabera, liburua idaztekotan benetan gertatutako pasadizu batean oinarritu da: behin etxeko txakur zaukalaria, lapurra susmatu zuen eta armairu baten arropa artean ezkutatu zen. Liburuan antzeko pasadizua aurkituko dugu. Argitaletxeak 8 eta 12 bitarteko irakurleentzak gomendatzen du liburua; dena dela, edozeinentzat da gomendarri.