cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zangoza
Erdi Aroa
1378an, Gaztelaren aurkako gerra zela eta, Karlos II.a Nafarroakoa erregeak Zangozako predikarien komentua eraitsi zuen, hiribildutik kanpo eta kalte egiten zion gotorlekutik gertu zegoelako, eta erregeak bere algorioak eman zituen, bere errentak elkartzen ziren sotoa eta juduen sinagoga eta ospitalea, beste komentu bat eraiki zezaten. 1389an, Karlos III.a Nafarroakoak herri hartako bizilagunei eman zien ez zitzatela beren piztiak bahitu, baizik eta evident cuita et necesidat-en kasuan, eta erregearen ofizialik, ez ezkutaririk, ez forrerorik, ez zaldia, ez mandoa, ez beste piztiarik har ez ziezaiela bizilagunei, batzuetan solian egiten duten bezala, baizik eta amorosament, salerosketa eta salmenta bidez, bigarren merkatari oro ohitu dela. 1399an errege berak urtean hamar eguneko azoka franko eman zion Zangozari, Mendekoste eguna baino lehen ostegunean hasita, eta Katalina I.a Nafarroakoa erreginak 1484an berretsi zuen.
1430. urtean Aragoi ibaiak gainezka egin zuen, eta uholde handia eragin zuen herrian. 175 etxe suntsitu zituzten eta jende asko hil zen itota. Zuria I.a Nafarroakoa erregina zangozarrei laguntzera joan zen, eta hamabost egunean behin azoka bat eman zien. Ondoren, pribilegioa handitu zuen, eta merkatua 8 egunean behin egitea onartu zuen.
Beti izan zuen eserlekua Nafarroako Gorteetan, hiribildu onen eskutik. Lehen eserlekuetako bat hartu zuen: 1525eko deialdian laugarren agertu zen, eta 1829an Gorteetara egindako azken deian bortzgarrena.
Aro Modernoa
Albako dukearen Gaztelako armadak Nafarroa konkistatu zuenean, Joanes III.a Nafarroakoa errege nafarrak Iruñetik ihes egin zuen 1512ko uztailaren 23an, eta Zangozan babestu zen, baina ez zen seguru sentitzen, eta Irunberrira bidaiatzen jarraitu zuen. 1512ko abuztuaren hasieran, Iruñeko eta beste plazetako ereduari jarraituz, Zangozak espainiar armadaren aurrean kapitula egin zuen. Nafarroaren konkista burutu zelarik, Joanes III.a Nafarroakoaren eta La Paliceren agindupean zegoen armada frantziar-nafar bat Erresuma birkonkistatzen saiatu zen eta Iruña setiatu zuen. Zaragozako artzapezpikuak 7000 gizoneko armada bat bildu zuen Zangozan eta Sadaban 1512ko azaroaren erdialdean, Iruñetik laguntzera joateko. Fernando Katolikoak Zangozako merino titulua eman zion Tristan Ezpeletari, Nafarroako konkistan emandako laguntzaren sari gisa. Halaber, errege maiordomo kargua eman zion zaldun hari berari. 1512tik aurrera, Fernando Katolikoak Nafarroako hainbat hiri gotortzeko agindu zuen, Albreteko dinastiaren errebantxa saihesteko. 100 lantza eta 200 zaldizko jarri zituen Zangozan. 1516. urtearen hasieran, Zangozan gogor konspiratzen zen Gaztelako okupatzaileen aurka, eta biztanleria erdi ebanjelatuta ibiltzen zen Castro alkaide aragoiarraren absentzia aprobetxatuz. Joanes III.a Nafarroakoa Nafarroako errege tronutik kendutakoak erresuma berehala berreskuratuko zuela espero zen. Frantziar-nafar armada bat, Azparrozen agindupean, Nafarroan sartu zen 1521ean, Joanes III.a Albretekoa erregearentzako Erresuma birkonkistatzen saiatzeko, eta Iruñetik espainiar tropak eta Naiarako duke erregeordea ihes egin behar izan zuten. Espiritu Santuaren jaiaren bezperan, Kalagorriko konpainiari eraso zioten Esako zubian. Rodrigo Hurtado kapitainaren agindupean Nafarroatik ihesi zihoan Zangoza, Kaseda eta Esako jendea, Petri Nafarroakoa mariskalak berak eta Xabierrekoaren orubeko semeek akaudilatuta. Gaztelako konpainia osatzen zuten 146 gizonak erasotzaileen menpe geratu ziren, eta lau hildako eta hainbat zauritu jasan zituzten. Ez zitzaien kalte handiagorik egin, eta armarik gabe eta erdi biluzik jarraitzen utzi zituzten. Baina Nafarroa berriz ere Naiarako dukearen armada okupatzean eta Noaingo edo Eskirozko guduan Azparroze garaitua izatean, Esako zubiko ekintzan parte hartu zutenetako batzuk auziperatu eta auzitegietan deklaratzera behartu zituzten. Zangoza, partaidetza handi samarra izan zuena, 1850 dukat ordaintzera kondenatua izan zen, garai hartarako handitutako kopurua.
Nafarroa Gaztelara sartzeak, jada dinastikoki Aragoirekin lotuta zegoenak, Zangozarentzat bere muga-egoerak zekartzan arrisku askoren desagerpena ekarri zuen. Baina bere gainbeheraren ataria ere izan zen. XVI. mendean bere garrantziari eutsi zion; Nafarroako Gorteen egoitza izan zen (1512n, 1503n eta 1507n gaztelaniar inbertsioaren aurretik egindako azkenekoen ondoren) 1530n, 1551n eta 1561ean, baina 1705 arte ez zituen berriro hartu, orduan egin baitzuen azkenekoz. 1562an errotak eta harrapakina, erregearenak zirenak, 1800 dukat erosteko indarrarekin zegoen oraindik, eta 1665ean monarkiari hiriaren titulua erosi zion 6000 dolarretan. Baina, egia esan, gaizki ezagutzen den historia-segmentu luze batean, bere populazioa ustegabean murriztu zen.
Zangozak hiribildu onaren titulua zuen XIII. mendetik, eta merindadeko buru zen. Koroari hiri titulua erosi zion 1665ean, eta handik aurrera izena hartu zuen: Oso Noblea eta Oso Leiala Zangozako Hiria, bere Merindadeko burua. Kontzejuak Blas Ongai zangozarra izendatu zuen eginkizun horretarako, eta 1656an hasi ziren negoziatzen. Kontzesioa Nafarroako erregeorde San Germango dukeak egin zuen, eta Iruñeko errege jauregian dago datatuta 1665eko apirilaren 22an, eta 6000 dukat kostatu zitzaizkion hiribilduari. Koroaren zerbitzutzat adierazitako meritu nagusiak izan ziren Zangozak Hondarribiko setioan parte hartzea, Pirinioetako bortuak defendatzea Frantziarekiko gerretan eta Kataluniako gerran. Espainiako Ondorengotza Gerran, Borboien etorrera Espainiara ekarri zuena, Nafarroak Filipe V.ari leial eutsi zion. Hala ere, Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren tropek 1710ean erresumaren zati bat okupatu zuten, Zangoza, besteak beste. 1710eko abuztuaren amaieran erregegaiaren tropek Berdungo gaztelua okupatu zuten, Zangoza zuzenean mehatxatuz. Erregeordeak laguntza ematera joateko agindu zien hainbat herriri, baina hauek bidaliak izan ziren. Zangozak azaroaren 2an Nafarroako Erresumako Aldundiari idatzi zion bere atxikimendua berretsiz, eta, aldi berean, azken boluntarioak Berdungo gaztelura abiatu zirela jakinarazi zion. Abenduaren 9an, Aldundiaren komunikatu batek jakinarazi zigun Zangoza etsaien tropek okupatu zutela, baina erretiratu egin ziren, Jakatik zetorren armada laguntzailearen taldea ikusita. Indar horiek errepikatu egin ziren ondoren, eta abenduaren 19an erregegaiaren tropak berriro sartu ziren hirian, sekulako triskantza eraginez. Mila gizon baino gehiago zeuden. Gero Oibar, Kaseda eta Galipentzura joan ziren. Urte horren amaieran, Melungo kondeak erregegaiaren tropak bota zituen, eta Nafarroa Filipe V.aren alde geratu zen behin betiko.
Hiriak jasaten zuen mehatxu nagusia Aragoiko ur-goraldietan zegoen, XII. mendean lur lauetara eraman ondoren babesik gabe baitzegoen. 1330eko eta 1430eko uholdeen ondoren, garrantzitsuak izan ziren 1582, 1634, 1739, 1787 eta 1791koak. Hondagarriena, zalantzarik gabe, 1787ko irailaren 24ko gauaren eta 25eko goizaldearen artean gertatutakoa izan zen. Almadien enborrek presa bat egin zuten Esako harrizko zubian, hautsi egin zena, eta harresien gainetik igaro zen ura, kaleak estaliz eta bi metroko altuerara iritsiz. 556 pertsona hil ziren (biztanleriaren % 18) eta 465 eraikinetatik 428 suntsituta geratu ziren.
Nafarroako Erresumako Aldundiak 1788-1790 urteetan ex novo berreraikitze plan bat onartu eta egiten saiatu zen, 1787ko uholdeen ondoren, baina ez zen egin, baliabide falta argudiatuz. Orduan malekoi handiago bat eraiki zen eta ibaiaren ibilguari sakonera eman zitzaion. 1892an, ordea, beharrezkotzat jo zen zubiaren erdiko hiru arkuak eraistea, 1787ko uholdearen egunetik uraren oztopo nagusitzat jotzen zirenak. Esako urtegia 1959an ireki izanak, ibaiaren erregulazioarekin, arriskua behin betiko uxatu zuen, 1947an berriro uholdeak izan baitziren. Zangoza Berrirako eraiki ez zen proiektua Santos Angel Otxandategik diseinatu zuen.
Aro Garaikidea
1793ko martxoan Frantziako Konbentzioak gerra deklaratu zion Espainiari. Urte bereko urrian, zenbait liskar izan ziren Erronkariko ibaxan. Frantziarrek Izabako portua okupatu zuten, eta Zangozari laguntza eskatu zioten. 100 gizon bidali zituen, baina itzuli egin behar izan zuten, iritsi zirenerako etsaia atzera bota baitzuten. 1793ko ekainaren 22an, Erronkaribarreko bertakoek Zangozako, Nabaskozeko, Zaraitzuko, Irunberriko, Obelbako eta Izabako postuak defendatzen lagundu zuten, Frantziako eraso bati uko egitea lortuz.
Iberiar Penintsulako Gerran, frantziarrak Zangoza gotortu zuten, Nafarroako beste herri batzuekin batera, erresuma osoan zebiltzan gerrillarien partiden aurkako neurri gisa. 1809ko azaro inguruan, 500 gizoneko zutabe frantziar bat iritsi zen Zangozara, Javier Mina Sarasa gerrillariek jazarria. Frantziarrek gerrillariak hurbiltzen ari zirela jakitean, Zangozatik Irunberrirantz alde egin zuten ziztu bizian, eta Rocaforte gaineraino joan zitzaizkien segika, eta hainbat baja eta hogeita hamar preso hartu zituzten. 1811ko urtarrilaren 16an, Gregorio Krutxaga jaunaren agindupeko partidaren zati bat Zangozara iritsi zen, Frantziako zutabe bat jazarri eta Iruñera erretiratu ondoren. Gerrillariek hiru egun eman zituzten Zangozan atseden hartzen, eta laugarrenean, urtarrilaren 20an, Lizarrako merindaderantz abiatu ziren, Espotz Minaren aginduak betez. Otsailean, Espotz gerrillariak Zangozara hurbildu ziren, Aragoi aldera zubitik igarotzeko asmoz. Baina harrapatuta aurkitu zuenez, baita Galipentzurena ere, Irurozkira erretiratu zen. Martxoaren amaieran, bi batailoi eta Espotz Mina partitzeko zalditeria Zangozara iritsi ziren, Aguilarretik. Gerra garaian, Espotz Minako korridoreetako euskarri nagusietako bat izan zen. Batez ere, 1812ko urtarrilaren 11ko ekintzaren eszenatokia izan zen, Rocafortetik hurbil. Espotz herriko gizonek 2000 gizoneko armada hondatu zuten, Iruñeko gobernadore Abbé frantziarrarekin Zangozara iritsi nahi baitzuen.
1821. urtean, Hirurteko Liberaleana, errealistek ere beren burua nabarmendu nahi zuten, urte bereko ekainean Zangozan gertatutakotik ondoriozta daitekeenez. Goiz batean, giza gorotzez estalitako Konstituzio enparantza agertu zen. Udala asaldatuta agertu zen eta sari tentagarria eskaini zion egilea edo egileak salatu zituenari, salatzailea aurkituko ez zuten aseguruarekin. Baina ez zen inor agertu. 1855eko maiatzaren 1eko desamortizazio legea betez, 1863an herri honetan bi labe, lau toki kasal saldu ziren 1895ean, 23 100 pezetako zentsu kapitala. Bestalde, Nafarroako hiri horretan bazen logia masoi ospetsu bat, Ebazpena izenekoa, 1886an Casimiro Rufinok sortua, herri honetako bizilaguna eta telegrafista lanbidez. Hedapen handia izan zuen Nafarroan eta Errioxan. XVIII. mendearen amaieran garia, ardoa, frutak eta olio pixka bat biltzen ziren, baina estanpak egiten ziren fabrika zaharrak bertan behera geratu ziren. Komunikazioei dagokienez, aipatzekoak dira 1797an hasitako Iruñerako errepidearen irekiera eta 1842an irekiko zen Sauserakoarena. 1820an barruti judizialak sortu ziren, Nafarroaren kasuan merindadeekin bat etorri zirenak. Hala ere, kasu honetan Zangozako merindadea hartzen zuen barrutiburua Agoitzen kokatu zen. XIX. mendean Karlistaldien eszenatokia ere izan zen.
Demografia
biztanle zituen Zangozak.
Ekonomia
Herri lurrek udalerriaren azaleraren % 29 hartzen dute, larre lur guztiak eta laborantza lurren % 13. Guztira 4500 hektarea lur lantzen dira, gehienak lehorreko lurrak, eta heren bat lur-ureztatuak. Lur ureztatuak garagarra, artoa eta bestelako zerealak ereiteko erabiltzen dira. Lehor-lurretan, berriz, intxaurrondoa, olibondoa eta mahatsa landatzen dira. Mahastiek 710 hektarea hartzen zituzten 1891n, baina filoxeraren eraginez, azalera % 75 murriztu zen. Horren ondoren, 1920ko hamarkadatik aurrera, haziz joan zen, baina berriro ere, 1960ko hamarkadatik aurrera, erdira murriztu zen.
Gaur egun, Zangozako jarduera ekonomiko nagusia zerbitzuak eta industria dira. Zangozak inguruko herri txikiagoetatik etorritako biztanleak erakartzen ditu, bai lan egiteko bai erosketak egiteko. Rocaforten inguruetako industrialderik handiena dago.
Parke eolikoa
Zangozako Rocaforte kontzejuko mugetan, Oibar eta Irunberri bitartean, Nafarroako Gobernuak eraikitako "Salajones" izeneko parke eolikoa dago. Ezarritako indarra 19,14 megawattekoa da. Parkearen jabea Acciona da gaur egun.
Politika
Zangozako udaletxea Karrika Nagusian dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Lucia Echegoyen Ojer da, Zangozako Talde Progresistako hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea hiriko Alde Zaharran dago.
Udaletxea XVI. mende amaierako harri eta adreiluzko eraikina da. Behealdean, atari zabala eta arkudun egitura dauka. Eraikina Oibarko Domingo Aiak diseinatu zuen eta Zangozako Kale Nagusian dago. Atzealdeko fatxada Gazteluko armen plazara begira dago eta, horrekin batera, multzo arkitektonikoa osatzen du. Urte askotan, udaletxeak Vianako printzearen jauregian (XII. mendeko eraikina) izan zuen egoitza. 1929ko Bartzelonako erakusketa unibertsalean, Zangozako udaletxearen kopia bat eraiki zen.
Egungo banaketa
Zangozako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Lucia Echegoyen Ojer da, Zangozako Talde Progresista zerrendakoa. Zinegotziak 10 daude:
Batzordeak
Zangozako Udalan 6 batzorde ditu:
Alkateak
1979tik, Zangozak 7 alkate izan ditu:
Garraioa
La Tafallesa izeneko autobus konpainiak Uztarroze eta Iruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:
Gainera, La Veloz Sangüesina edo "Zangozar Azkarra" izeneko autobus konpainiak Zangoza Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:
Hirigintza
Zangozako jatorrizko Alde Zaharrak Iruñeko San Zernin burguaren pentagono itxurako planoa dauka. Gune horren ardatza Karrika Nagusia da: herria alde batetik bestera zeharkatzen du eta herriaren irteera zen zubian amaitzen da. Oraindik ere Karrika Nagusiak herriko merkataritza eta eguneroko bizitzaren ardatz nagusia da. Jatorrizko burgoari etxagune txikiago bat batu zitzaion, Amadores kalea ardatz moduan izanik. Alde Zaharreko eliza eta jauregien artean, ortuak eta etxe xumeagoak eraiki ziren, eta eraikuntzen artean zeuden lursailen tamaina nahiko txikia zen.
Harresia
Herrira sartzeko lau atari nagusi zituen: Andre Maria ataria, zubiaren sarreran, San Frantziskoko ataria, Karrika Nagusiaren kontrako aldea, San Salbatoreko ataria hegoaldean San Salbatore elizatik gertu, eta San Babilgo ataria iparraldean.
Harresitik kanpo
1150ean Oltra burgua sortu zen harresien babesetik kanpo Aragoi ibaiaren eskuinaldean, eta Andre Maria elizako zubitik gertu. Urte batzuk beranduago, 117ean Castillon burgoa sortu zen. Etxagune hauetaz gain, XIII. mendetik aurrera, Frantziskotarren komentua, Dominikoena, Mertzedarioena, eta Karmeliten komentuak eraiki ziren harresitik kanpo. XVI. mendean Cisnerosek agindutako eraikuntzen eraisteak batetik, eta herriaren hazkundeak bestetik, harresien gainean eraikitzea eragin zuen. Mende barrokoetan plazatxoak eraiki ziren.
Harresitik kanpo egindako benetako hedapena XIX. mendean hasi zen, herrian paperfabrikaren ezarpenaren ondoren. Ibaitik gertu, eta Alde Zaharraren ondoan estilo arrazionalistako etxebizitzak zituzten hiru auzo berri altxatu ziren. Gunearen erdialdean, blokeen ordez, lorategidun txaletak eraiki ziren. Herrigunearen hegoaldean, komentua eta suhiltzaileen egoitza dago.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Zangoza atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen zen.
Koldo Zuazok, 2010ean, Zangoza ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Zangoza eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 4,86k zekien euskaraz, 2010ean % eta 2018n % 11,70k.
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Zangoza) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez, beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak atzera bota zuen gune mistoaren hedapena. Hala ere, 2017ko ekainean aurrera atera zen mozioa Nafarroako Parlamentuan eta eremu mistoan sartu zen Zangoza azkenean, beste 43 udalerrirekin batera.
Bestela, 1978ko apirilean Rincón del Carmen haurtzandegia abian ipini zuten, 1982an ikastolaren nortasun juridikoa hartu zuena, Rincón del Carmen Kooperatiba sortuta. Hortik aurrera 1987an, 1998an eta 2014an herrian Nafarroa Oinez jaia antolatu dute, ikastolaren alde.
Hiri senidetuak
Zangoza ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
1936ko Udako Olinpiar Jokoak
1936ko Udako Olinpiar Jokoak, Berlinen egin ziren, Aro Modernoko Udako Olinpiar Jokoen XI. edizioan. Probak abuztuaren 1a eta 16a bitartean garatu ziren. 3963 kirolarik (3632 gizonek eta 331 emakumek) parte hartu zuten, 49 nazio ordezkatuz, 19 kirol eta 129 espezialitatetan.
Testuinguru politikoa
Espainiak bertan parte hartzeari uko eginez boikotatu zituen joko hauek. Alternatiba gisa, Herri Olinpiada antolatu zuen Bartzelonan, baina bertan behera utzi behar izan zen, Gerra Zibila Olinpiada hau inauguratu baino egun bat lehenago hasi baitzen.
Owensen mitoa eta nazienganako iraina
Teoria baten arabera, Hitlerrek arraza arioaren nagusitasunari buruzko teoriak frogatzeko erabili nahi omen zituen joko hauek; baina hara non kirolaririk ezagunena Jesse Owens afroamerikarra izan zen, 100, 200 eta 4x100 metroko lasterketetan eta luzera-jauzian irabazlea izan baitzen.
Badago oso hedatua dagoen mito bat, Hitlerrek Owensi eskua emateari uko egin ziola dioena. Dirudienez, ordea, Hitlerrek jokoetako lehen bi garaileak baino ez zituen zoriondu (protokoloa alde batera utziz, ez baitzuen berez inor zoriondu behar); gainera, Jesse Owensek berak, bere oroitzapenetan, alemaniar gobernuaren idatzizko zorion bat jaso zuela dio, eta, aldiz, Franklin Delano Roosevelt presidenteak ez zuela gonbidatu gobernuaren egoitzan egindako ospakizunetara. Beste iritzi batzuen arabera, jokoak nazien erregimenarentzako irain bat izan ziren, zenbait kirolari beltzek lortu zituzten dominengatik; baina, egia esan, hori esatea gehiegi izan daiteke, kontuan harturik Alemaniak domina gehiago lortu zituela gainontzeko herrialdeek baino, eta Hitler pozik agertu zela emaitzarekin.
Aguanish (Quebec)
Aguanish Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Côte-Nord eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Minganie konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 278 biztanle zituen 600.61 kilometro koadroko azaleran.
Gobionotothen marionensis
Gobionotothen marionensis Gobionotothen generoko animalia da. Arrainen barruko Nototheniidae familian sailkatzen da.
Ramón García
Ramón García Hernando (1961eko azaroaren 28a, Sodupe, Bilbo, Bizkaia - ) euskal herritar telebista aurkezlea da. Ramontxu ezizenez ezaguna da.
Ibilbidea
Bere ibilbidea irratian hasi zen, 1983an Cadena SERek eginiko disc-jockey lehiaketa batean. Gero Los 40 Principales eta Radio Euskadirako lan egin zuen.
1989an Euskal Telebistan lan egiten hasi zen Tal para cual izeneko lehiaketan.
1991an, Madrilera joan zen TVEn lan egiteko, hantxe No te rías que es peor (1991-1993), ¿Qué apostamos? (1993-2000), Grand Prix (1995-2005), La llamada de la suerte (1998) edo Todo en familia (1999-2001) bezalako saioak aurkeztu zituen.
2004an Punto Radio lan egiten hasi zen non 2006ko irailetik La tarde de Ramón García aurkeztu du.
Auberville
Biztanleria
2007an Auberville udalerrian erroldatutako biztanleak 452 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Ramón García
Ibilbidea
2007an TVE utzi eta Antena 3era joan zen ¿Sabes más que un niño de primaria? saila aurkezteko.
Auberville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 231 etxebizitza zeuden, 153 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 63 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 220 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 153 etxebizitza nagusietatik 114 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 85 etxek bost zituzten. 134 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 94 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ramón García
Ibilbidea
11 urtez TVEn gabonzaharreko kanpaikadak edo kanpai-hotsak aurkeztu zituen 2008an Antena 3en bukatzeko.
Bere ibilbidean sari asko lortu ditu, tartean Urrezko TP bi.
Auberville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 287 ziren, horien artean 207 aktiboak ziren eta 80 inaktiboak ziren. 207 pertsona aktiboetatik 194 lanean zeuden (98 gizon eta 96 emakume) eta 13 langabezian zeuden (8 gizon eta 5 emakume). 80 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Auberville udalerrian 156 unitate fiskal zeuden, 440 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.438 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 igeltseroak, 1 zurgina, 2 iturginak eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pristimantis aemulatus
Pristimantis aemulatus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Apatxe
Apatxeak Estatu Batuetako Arizona, Mexiko Berria eta Oklahoman kokatutako amerindiarrak dira. Apatxe hitza zuñeraz “etsaia” esan nahi du eta espainiarrek jarri omen zieten. Bere buruari apatxeak Ndee deitzen dio. Arrantzaleak, ehiztariak eta nekazariak ziren. Talde txikitan bizi ziren, eta siuxen eta cheyenneen antzeko ohiturak zituzten.
500 urteko migrazioaren ostean, Kanadatik Mexiko iparraldera eta Estatu Batuetako hegomendebaldera ailegatu ziren. Europarrek azkenengo bi leku hauetan aurkitu zituzten.
Oso talde indartsua eta borrokatzailea izan zen gizaki zurien kontra errenditu arte, 1886. urtean. 1900ean, 17.000 mila apatxe bizi ziren eta bere talde burua ospetsuena Jeronimo izan zen. 1829. urtean jaio zen eta Fort Sill, Oklahoman hil zen. Bera Cochise burusagia ordezkatu zuen. Cochiseren semea, Taza deritzona izan zen Jeronimo autatu zuena bere aita ordezkatzeko. Orain erreserbetan bizi dira eta ez dira 6.000 baino gehiago.
Izena
Apatxe hitza gaztelerazko apachetik dator, baina horren jatorria ez da ezaguna. Apatxe gehienek euren buruari dine edo inde deitzen diote, hau da, "pertsona".
Lehenengo aldiz, Juan de Oñatek idatzi zuen hitz hori,1598an. Jatorriaren azalpenik hedatuenak dio zuni hizkuntzako ʔa·paču hitzetik datorrela, eta honek "Navajo" esan nahi duela, paču hitzaren plurala. Beste teoria batek dio Yabapai hizkuntzako ʔpačə hitzetik datorrela, "etsaia".
Gaztelerazko lehenengo erabilera "Apachu de Nabajo" da, 1620ko hamarkadan, eta Rio Chamako eskualdeko pertsonak izendatzeko erabili zen.
Espainiarren kontrako gudak
1598. urtean, Juan Oñati k beraien poblazioak banatzea erabaki zuen. Gainera, Francisco de Zamora apaiza bidali zuen, kristau bihurtzera. Hori lortzeko azteka eta otomie kulturako kristau berriak ekarri zituen apatxeak bihurtzeko asmoz. Ez zuen ezertarako ere balio izan eta hiri espainiar batzuk erre eta suntzitu zituzten. 1599. urtean, Apatxeak, Pueblo indiarrak lagundu zituzten espainiarren kontra.
Apatxeak, zaldiak eta abereak hartzen zituzten erasoetan eta espainiarrak esklabu egiten zituzten euren erasoetan nahiz eta koroak legearen kontra zegoela erabaki zuen. XVIII. mendeko lehenengo hamarkadetan, Komantxe ak iparraldetik etorri ziren eta Apatxeak hegoaldera bultzatu zituzten. Horren ondorioz gatazkak areagotu egin ziren.
Apatxeak aipatzen dituen lehenengo dokumentua 1702. urtean idatzi zen, Taos en. Eta, 1720. urtean, bertan geratzeko eskaera egin zuten. Espainiar gobernadoreak baiezkoa eman zien eta prozesu zail baten hasiera izan zen. Bertan zeuden beste herri batzuk ez zituzten nahi lurralde horretan eta horrek ikamikak sortu zituen.
Mexikar garaia eta Estatu Batuen hedapena
1821. urtean, indiar gudak hasi ziren eta Jeronimoren heriotzera arte iraun zuten. Aldi berean, 1825. urtean, apatxeak batzeko eta bakea lortzeko bigarren saiakera bat egin zuen, mexikar gobernuak. Ez zuen arrakastarik lortu eta, 1848. urtean, Estatu Batuak eta Mexikok Guadalupe-Hidalgo hitzarmena sinatu zuten. hitzarmenaren ondorioz, Apatxeen lurraldea bi estatuen artean banandu zen eta bi estatuekin arazoak sortu zituen. Apatxeak zaldiak eta armak erabili zituzten beren lurraldean sartzen zenaren kontra. Estatu Batuak mendebalderako hedapenean Apatxeen aurka borrokatu zuen. Prozesu honetan jende ugari hil zen.
XX. mendearen hasieran, Mexikar gobernuak Jeronimo hiltzen saiatu zen, eta baita berarekin hitzarmen bat egin. Baina, azkenean, bere familia hil egin zuen. Jeronimok mugan zeuden Mexikar gotorlekuak eraso eta erre egin zituen mendeku bezala. Estatu Batuak ere bere bila ibili zen eta bere bigarren emaztea hil egin zuen. Azkenean, Floridako erreserba batera eraman zuten eta, 1909. urtean, Oklahoman hil zen.
1928. urtean, Mexikok Apatxeak desagertutzat eman zituen bere lurraldean eta geratzen ziren azkenengo 3000 Apatxeak Estatu Batuetako erreserbetan bizitzera bultzatu zituzten. Erresrbak, Oklahoma, Mexiko Berria eta Arizona ko estatuetan daude.
Tribuak
Gaur egun, honako hauek daude: Jikarrila eta Meskalero Mexiko Berrian, Txirikaua, Arizonako Mendebaldeko Apatxeak, Texako Lipanak eta Oklahomako hegomendebaldeko lautadako Apatxeak.
Ahaidetasun sistemak
Bi sistema ezberdin dituzte. Batetik, familia, eta bestetik, Txirikahua edo jikarilla sistema.
Txirikahua sistema
Sistema honetan aitite eta amama bakoitzak bere izena dauka eta beraz lau hitz berezten dira; txu (amaren ama), tsuye (amaren aita), tx´ine (aitaren ama) eta nale (aitaren aita).
Osaba eta iloba adierazteko hitz berdina erabiltzen da, eta izeko eta iloba ere.
Jikarilla sistema
Aurreko kasuan ez bezala, aitite eta amama bi hitz dira, gurean bezala. Baina, aitite eta amamaren anai-harrebak aitita eta amama deitzen dira baita ere. Biloba izendatzeko hitz bakarra dute, sexua kontutan hartu gabe.
Corydoras nattereri
Corydoras nattereri Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Sant'Andrea eliza (Orvieto)
Sant'Andrea eliza Orvieton (Umbria, Italia zentrala) dagoen tenplu katolikoa da, hiriko Piazza della Repubblican kokatua. Eliza paleokristau zaharrago baten gainean eraikia, XII. mendekoa da eta nabarmentzen da alboan duen kanpandorre bereizgarria, dodekagonala baita.
Weenzen
Weenzen Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Chloroceryle aenea
Chloroceryle aenea Chloroceryle generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcedinidae familian sailkatua dago.
Mesnil-sur-l'Estrée
Mesnil-sur-l'Estrée Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mesnil-sur-l'Estrée udalerrian erroldatutako biztanleak 980 ziren. Familiak 386 ziren, horien artean 86 pertsona bakarrekoak ziren (51 bakarrik bizi ziren gizonak eta 35 bakarrik bizi ziren emakumeak), 136 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 129 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 35 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 435 etxebizitza zeuden, 390 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 406 etxeak ziren eta 29 apartamentuak ziren. 390 etxebizitza nagusietatik 339 bere jabearen bizilekua ziren, 39 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 94 etxek lau zituzten eta 216 etxek bost zituzten. 300 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 170 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 194 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 653 ziren, horien artean 475 aktiboak ziren eta 178 inaktiboak ziren. 475 pertsona aktiboetatik 413 lanean zeuden (231 gizon eta 182 emakume) eta 62 langabezian zeuden (33 gizon eta 29 emakume). 178 pertsona inaktiboetatik 81 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 47 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mesnil-sur-l'Estrée udalerrian 386 unitate fiskal zeuden, 995 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.298 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Delligsen
Delligsen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Albanel (Quebec)
Albanel Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Saguenay–Lac-Saint-Jean eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Maria-Chapdelaine konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 2,293 biztanle zituen 198.48 kilometro koadroko azaleran.
Callicebus nigrifrons
Callicebus nigrifrons Callicebus generoko animalia da. Primateen barruko Callicebinae azpifamilia eta Pitheciidae familian sailkatuta dago
Pristimantis affinis
Pristimantis affinis Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Corydoras negro
Corydoras negro Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Callicebus oenanthe
Callicebus oenanthe Callicebus generoko animalia da. Primateen barruko Callicebinae azpifamilia eta Pitheciidae familian sailkatuta dago
Lipari
Lipari (Lipara; Λιπάρα) Italiako uharte bat da, Eoliar artxipelago bolkanikoko zazpi uharteetariko bat. Tirreniar itsasoan dago, Siziliako iparraldean; Messinako probintziaren izen bereko udalerriari dagokio. Lipari artxipielagoko uharterik handiena da, 37,29 km²-ko azalerarekin, eta portu garrantzitsuena ere bertan dago. Biztanleriari dagokionez, handiena da: 10.000 biztanle ditu, eta haietatik 4.400 inguru Lipari hiriburuan bizi dira.
Izena kontuan hartuz, artxipielago osoari sarritan esaten zaio "Lipariko uharteak", Lipari uharte garrantzitsuenak izena emanda; Eoliar uharteak" esaten zaie, oro har. UNESCOk 2000. urtean Gizateriaren ondare izendatu zuen.
Marina Cortako portuko Ugo di Sant'Onofrio Plaza da Lipariko gunerik garrantzitsuena.
Geografia
Lipari artxipielago bolkanikorik handiena da Vesuvio eta Etna sumendien artean. Irlen azalera 37,7 km²-koa da, Siziliatik 30 kilimetrora. Hiri nagusiaz gain, populazio gehiena lau herri handienetan bizi da: Pianoconte, mendebaldean; Quattropani, ipar-mendebaldean; Acquacalda ipar kostaldean, eta Caneto, ipar kostan, Lipari hiritik iparraldera.
Espainiako futbol ligako lehen mailako 2013/2014ko denboraldia
Espainiako futbol ligako lehen mailako 2013/2014ko denboraldiak BBVA Ligako edo Espainiako futbol ligako lehen mailako 2013 eta 2014 urte bitartean jokatu zen denboraldia aztertzen du. Hain zuzen, txapelketaren 83. denboraldia izan zen, eta 2013ko abuztuaren 17an hasi zen eta 2014ko maiatzen 18an bukatu zen. LFP (Liga de Fútbol Profesional) erakundeak antolatu zuen BBVA Liga eta garaikurra eskuratu zuen taldea Atlético Madril izan zen.
Txapelketan hogei taldek parte hartu zuten, besteak beste, lehen aipatutako Atlético Madrilek, aurreko denboraldian bigarren mailatik igotako Elxek, Vila-realek eta Almeríak, eta Athletic Club, Osasuna eta Real Sociedad euskal herritar futbol taldeek.
Lipari
Neolito Aroa
Neolitoan, Lipari, Sardiniaren antzera, obsidianako merkatal gunea izan zen. Sumendi-beira beltz hau oso preziatua izan zen; gune batez hainbat aho zorrotzezko xaflak atera zitezkeelako. Giza-presentzia K.a. 5000 urtekoa da, nekropoliek adierazten duten moduan. Halaere, tokiko legendak Liparus eponimoa ematen dio Campaniatik etorritako buruzagi bati.
Espainiako futbol ligako lehen mailako 2013/2014ko denboraldia
Sailkapena
Iturria: http://www.lfp.es/ 2014.05.12
Lipari
Brontze Aroa
Mizenastar aldian, Liparik zeramika ekoiztu zuen I. Periodo Heladiko tik III. Periodo Heladikora.
Burdin Aroa
Lipariko habitata moztu zen K.a IX. mendean ausoniar zibilizazioa erre zenean berreraiki gabe. Etxeko objektu asko berreskuratu dira ikaztutako tokitik.
Espainiako futbol ligako lehen mailako 2013/2014ko denboraldia
Goleatzaile nagusiak
Denboraldi osoan gol gehien sartzen dituen jokalariak Pichichi saria irabazten du, Marca kirol egunkariak banatzen duena.
Gol gutxien jaso dituzten atezainak
Zamora saria Marca kirol egunkariak gol gutxien jasotzen dituen atezainari ematen dion saria da. Saria lortzeko eskubidea izateko, gutxienez, atezainek 28 partidutan 60 minutu baino gehiago jokatu behar dituzte.
Lipari
Greziar eta erromatar aldiak
Knidoko lehen kolonoak Liparira heldu ziren K.a. 580. urtearen inguruan, Sizilian lehorreratzeko saioek kale egin zutenean haien buruzagia, Pentathlos, hiltzean. Gaurko Castello inguruan ezarri ziren. Kolonoek, Tirreniar itsasoa kontrolatzearren, etruskoak garaitu zituzten. Kartagotarrek irlak kontrolatu zituzten Dionisioren kontra borroka egin zutenean, K.a. 394an, baina afrikarrak joan zirenean, polisak aliantza hirukoitza batean sartu ziren, non Dionisiok sortutako Tindaris kolonia berria baitzegoen. Lipariko ekonomia garatu zen, baina K.a. 304an, Agatoklesek traizio baten bitartez hiria hartu zuen baina, dirudienez, harrapakin guztia itsas-ekaitz batean galdu zuen. Berreskuratutako objektu asko gaur egun Lipariko Aeoliar Museoan daude. Lipari Kartagoko flotaren basea biakatu zen Lehen Gerra Punikoan, erromatarrek konkistatu bazuten ere K.a. 252-251. urteetan. Gerora, Agripak okupatu zuen Ponpeioren kontrako Augustoren kanpainan. Erromatar inperioaren garaian, erretiroko tokia izan zen bainuengatik, gaur egun erabiltzen direnak.
Erdi Arotik gaur egun arte
Beharbada, Lipari izan zen apezpiku-egoitza K.o. III. menditik aurrera. Lehenengo gotzainak, San Agatonek, kostara heldutako San Bartolomeren hautsak aurkitu zituen eta gurtzeko, katedralean jarri zituen. Gaurko erlikiak, gutxienez, 546 urtekotzat jo dituzte. IX. mendean arabiarrek Lipari konkistatu eta gero, pirata sarrazenoek Tirreniar itsasoko kostak harpilatzen zituzten. K.a 839an, sarrazenoek biztanle gehienak hil zituzten, San Bartolomeren erlikiak Beneventora mugitu ziren eta, azkenean, Lipari guztiz bertan behera utzi zen eta bi mendez hutsik geratu zen. Normando ek arabiarrak Sizilian garaitu ondoren 1060-1090 artean, irla populatu zuten, 1083. urtean. Lipariko apezpiku-egoitza 1131an berrezarri zen. Piraten erasoak gorabehera, irla beti populatuta egon da. Irlako gobernua normandoengandik Hohenstaufen erregeengana igaro zen. Beste ondorengo agintariak izan ziren Anjou eta Aragoi familiakoak, Karlos I.a heldu arte.
Franko-otomandar erasoa
1544. urtean, Hayreddin Bizargorriak, Kapitain Polinaren flotarekin batera franko-otomandar aliantza eginez, Lipari harpilatu eta populazio guztia esklabo bilakatu zuten. Jérôme Maurandek deitoratu zuen kristauak esklaboak egitea. Zenbait hiritarren erreskatea ordaindu ondoren, irletara itzuli ziren. Karlos I.ak birpopulatu zuen irla eta 1556an, greziar akropoliaren harresien gainean beste handiago batzuk eraiki zituen. Gotorleku honek, gaur egun dirauenak, biztanleak babestu zituen, baina irlaren gainontzekoak ez ziren harpilaketaz aske izan Mediterraneoko pirateria desagertu arte, XIX. mendean. Uhartea, Bi Sizilietako Erresumaren bitartez sartu zen Italian.
XX. mendea
1930 eta 1940 hamarkadetan, Lipari erabili zen preso politikoak atxilotzeko, hala nola, Emilio Lussu, Curzio Malaparte, Carlo Rosselli, Giuseppe Ghetti eta Edda Mussolini.
Alleyn-et-Cawood (Quebec)
Alleyn-et-Cawood Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Outaouais eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Pontiac konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 193[4] biztanle zituen 316.03 kilometro koadroko azaleran.
Albertville (Quebec)
Albertville Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Bas-Saint-Laurent eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen La Matapédia konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 256 biztanle zituen 102.27 kilometro koadroko azaleran.
Chloroceryle inda
Chloroceryle inda Chloroceryle generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcedinidae familian sailkatua dago.
Garry Shandling
Garry Emmanuel Shandling (Chicago, Illinois, 1949ko azaroaren 29a – Los Angeles, Kalifornia, 2016ko martxoaren 24a) Estatu Batuetako aktore eta umorista izan zen.
Siskiyou konderria (Kalifornia)
Siskiyou konderria (Siskiyou County) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Yreka da. 2010eko zentsuaren arabera 44,900 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Siskiyou konderriak 1,643,954 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,989 ura dira. Beste 1,625,965 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,37 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 44,900 pertsonetatik 40,298 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4,615 dira. 552 beltzak edo afroamerikarrak. 1,549 amerikar natiboak ziren eta 69 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 528 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 64 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,840 pertsonek kokatzen zuten.
Golmbach
Golmbach Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Barbara Uthmann
Biografia
Heinrich von Elterleinen alaba eta Gottfried Uthmann-en emaztea izan zen. Senarra hil zitzaionean berak hartu zuen meategien eta ehoziri-lanen negozioaren ardura. Meategien jarduerak geologiazko jakintzak ekarri zizkion eta Alemaniako geologia esparruan aintzindaria izan zen. Bere enpresatan 900 langile izatera iritsi zen.
Errekonozimenduak
Barbara Uthmann Metak mendien eskualdeko pertsonalitate handietako bat izan zen eta hainbat errekonozimendu izan ditu historian zehar.
Alma (Quebec)
Alma Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Saguenay–Lac-Saint-Jean eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Lac-Saint-Jean-Est konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 30,904 biztanle zituen 195.59 kilometro koadroko azaleran.
Pristimantis alalocophus
Pristimantis alalocophus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Corydoras nijsseni
Corydoras nijsseni Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Nazi-Bugash
Nazi Bugash Babilonia, Itsasoko Herrialdea, Akad eta Khanako erregea izan zen. Ziuraski, kasitar errege etxeko printze bat zen, baina bigarren mailako adar batetakoa. Gortetar batek tronuan bere aurrekoa izan zen Kharakardash hil zuen, honen jatorri asiriarren ondorioz, eta Nazi Bugash errege izendatua izan zen.
Bere erregealdia laburra izan zen. Ashur-uballit I.a Asiriakoa, erahildakoaren aitona amaren aldetik, armada batekin aurkeztu zen Babilonian, hiria hartu eta erregea tronutik kendu zuen, tronuan, Kharakardashen anaia zen Kurigalzu II.a jarriz (anaia bai, baina, ziuraski, beste ama batena, hau da, ez zela errege asiriarraren biloba), oraindik adin txikikoa zena.
Holenberg
Holenberg Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pristimantis albertus
Pristimantis albertus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Corydoras noelkempffi
Corydoras noelkempffi Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Óscar Vega
Óscar Vega Sánchez (Gasteiz, 1965eko ekainaren 27a - ) arabar boxeolari ohia da, 1993an profesionaletan debutatu zuena.
Bartzelonako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. 54 kg. baino gutxiagoko kategoriako lehenengo txandan Remigio Molina argentinarrak puntuka (4:14) kanporatua zen.
Ekipo-ondasun
Ekonomian, ekipo-ondasunak ekoizpen-prozesuetan erabiltzen diren elementu finkoak eta oinarrizko zerbitzuak eskaintzeko erabiltzen diren egiturak, hala nola makinak eta ur-sareen azpiegiturak. Ekipo-ondasunen sailkapena burutzerakoan zalantzak sor daitezke, garraio-ondasunei buruz esaterako. Kasu horretan, eskuarki, ez dira bernehartzen turismoak eta autobusak, baina bai ordea trenbide-sareak eta bertako elementuak (trenak eta lokomotorak).
Ekipo-ondasunen industriaren bilakaera ekonomia osoaren egoeraren aurresateko erabiltzen da: ekipo-ondasunen ekoizpen eta salmenta gehitzen bada, ekoizpen-enpresek euren aktiboak berritzen ari direla adierazten du, eskaeraren gehikuntza aurreikusiz.
Amherst (Quebec)
Amherst Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Laurentides eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Les Laurentides konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 1,524 biztanle zituen 231.18 kilometro koadroko azaleran.
Chloroceryle americana
Chloroceryle americana Chloroceryle generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcedinidae familian sailkatua dago.
Miguel Torga
Miguel Torga (São Martinho de Anta, Trás-os-Montes, 1907ko abuztuaren 12a - Coimbra, 1995eko urtarrilaren 17a) portugaldar idazlea izan zen.
Medikuntzako ikasketak egin zituen. Presença literatura aldizkariaren inguruan sortu zen mugimenduan ibili zen hasieratik, baina gero mugimendu hartatik bereizi eta Sinal eta Manifesto aldizkarien zuzendari izan zen. Aurrerago, literatura-talde orotatik bereizita, oso ibilbide pertsonala ibili zuen poesian, narratiban eta antzerkian. Bere lehen liburua poema-bilduma bat izan zen: Ansiedade (1928, Herstura). Hurrengoak, O Outro Livro de Job (1936, Joben beste liburua) eta, batez ere, Alguns Poemas Ibéricos (1952, Iberiar poema zenbait) eta Orfeu Rebelde (1958, Orfeo bihurria) arrakasta handikoak gertatu ziren. 1937an ''A Criação do Mundo. Os Dois Primeiros Dias (Munduaren sorrera. Lehenengo bi egunak'') idatzi zuen, bere haurtzaroan eta Brasilgo nerabezaroan oinarritutako autobiografia bateko zikloaren hasiera. 1941ean Diário argitaratu zuen, hitz neurtuz eta lauz idatzitako sail luze bateko aurrenekoa. Torgaren fikzioaren ezaugarri nagusietako batzuk izadi eta gizabanakoekiko harreman intimoa eta injustiziekiko eta gizakiaren sufrimenduarekiko sentiberatasuna dira, eta ezarritako ereduen aurkako protesta suharra ere nabarmentzen da. Torgaren fikzioetan gizakia bere indarraren bila abiatzen da, sustraituta dagoen izadian, bizitzaren eta heriotzaren arteko larrialdi iraunkorrean. Bere idazketan nonahi agertzen da, halaber, jainkozkoaren zentzua, dramatismo handi eta biziko jarrera batez, baina ez erlijioaren atxikimenduz, Sortzailearen aurkako matxinada gisa baizik. Maisutasunez erabiltzen du herri-adierazpenetatik sortutako hiztegia, bere jaioterriarekiko atxikimendu sakonaren lekukotasun gisa. Beste zenbait lan aipagarri: Bichos (1940, Piztiak, Bego Montoriok euskarara itzulia), O Quinto Dia da Criação do Mundo (1974, Munduaren sorreraren bosgarren eguna) eta Fogo Preso (1976).
Amos (Quebec)
Amos Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Abitibi-Témiscamingue eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Abitibi konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 12,671 biztanle zituen 430.67 kilometro koadroko azaleran.
Viana
Viana ([biana]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko hiri historiko eta monumental bat da, Kodes mendiaren eta Ebro ibaiaren artean kokatua, Lizarrerriaren mendebaldeko muturrean. Mugakide ditu Araba eta Errioxa.
1219koa du fundazio data, Nafarroako Antso VII.a erregeak berreraiki eta forua edo Arranoaren Erregalia eman zionekoa. Prospekzio arkeologikoek historiaurreko eta historiako berrogeita hamarren bat aztarnategi azaleratu dituzte, eta horrek erakusten digu inguruko eremurik aberatsenetakoa dela arkeologia alorrean.
Iruñetik 81 kilometrora eta Logroñotik 9 kilometrora dago.
Klima
Vianak Ebro ibaiko depresiogunearen berezko klima mediterraneo-kontinentala dauka. Neguak hotzak, udak beroak, aldaketa termiko handiak, eta euriak nahiko eskasak eta irregularrak izaten dira (batez ere udaberrian eta udazkenean egiten du euria). Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa eta prezipitazioak 500 eta 1.000mm artekoak dira (herrigunean 500mm jausten ez diren arren, iparraldeko gunerik menditsuenetan 1.000mm ere jaus daitezke). Urteroko egun euritsuak 60 eta 100 egun bitartekoak dira.
Hidrologia
Vianako Las Cañas aintzira Ramsar hitzarmenaren barruan dago, garrantzi handiko ingurua izanik bai landarediari baita ere hegaztien aberastasunari esker.
Landaredia
Nekazaritzak eragin zuzena izan du jatorrizko landaredi eta basoen galtzean eta gaur egun ez da jatorrizko artedietatik ezer geratzen.
Hastapenak
Indusketa arkeologikoek berrogeita hamarren bat aztarnategi prehistoriko eta historiko (tartean La Custodia) azaleratu dituzte, ingurukoen artean lurrik aberatsenetakoa dela berretsiz. Azken aurkikuntza Longarreko hipogeoa edo lurpeko hilobia da, Vianaren mugartearen iparraldean kokatua, orain dela 4.000 mila urte ingurukoa eta bere gisakoen artean Nafarroa osoko bitxien eta garrantzitsuentzat jotzen dutena.
Hiriberri (Artzibar)
Hiriberri —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, Hiriberri Artzibar— Artzibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
Viana
Hastapenak
Vianako lurrak, Nafarroaren mendebaldean kokatuak, 1219an sartu zen lehenbizikoz historiografia ofizialean, Antso VII.a Azkarrak hirigune nagusia izanen zuena berreraiki eta birpopularazi zuenean.