cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eratu
Ibilbidea
2010. urtearen bukaeran Aitor Agirrek (bateria), Joseba Luzuriagak (baxua eta koruak) eta Unai Olaldek (gitarra eta ahotsa) Eratu sortu zuten. Ondarroa, Agurain eta Gasteizko musikari hauek horren aurretik Laia, Xasta, Sortuz, Tuboskapi… proiektuetan parte hartu zuten, eta power-trio formatu honetan aukera aproposa aurkitu zuten maite dituzten estilo guztiak eta zabaldu nahi dituzten mezuak landu eta eta plazaratzeko. Eratuk asko du metaletik, rocketik eta baita pop edo zaindutako melodietatik.
Kimi Ga Yo
Kimi ga yo (japonieraz 君が代 ) Japoniako ereserkia da 1880 urtetik musika egin zenean. Euskaraz "Bere Maiestatearen erreinua" esan nahi du.
Sortu zenetik, 1999 arte, herrialdeko de facto ereserkia zen. Ez dago protokolorik ereserkia entzuteko, baina buruzagiek Japoniako irakasleei zutik eta banderari begira entzuteko esan diete.
Hitzak
Hitzak egile ezezagun baten tankakoak dira, Kokin Wakashū antologian agertu zena.
Hasieran ez zuen enperadorearekin lotura, olerkia bizitza luzeari gorespena baino ez zen. Baina Meiji aroan, kimi enperadorearekin lotu zen. Horrela, gaur egungo kimi ga yo hasieran wa ga kimi (我が君, edo euskaraz "ene jauna") baino ez zen.
Květinov
Květinov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 241 biztanle ditu eta 7,08 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1131 urtean egin zen.
Logo (argipena)
Logo hitzak esanahi zenbait ditu:
Pafoseko arkeologia parkea
Pafoseko arkeologia parkea Zipre mendebaldean dagoen Pafos hiriko arkeologia eremu garrantzitsua da. Antzinako Nea-Pafos hiria hartzen du eta heleniar-erromatar garaiko eraikin ugari biltzen ditu bere baitan, hala nola, odeona, agora, basilika eta hainbat erromatar villa ere bai. Villa hauetan munduko mosaiko ederrenetakoak kontserbatu dira. 1980. urtean UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen Pafos.
Historia
Lurrikara handi batek Pafos suntsitu zuen eta Augusto enperadoreak berriro eraiki zuen. Augusta izena eman bazion ere Pafos izena erabiltzen jarraitu zuten bertakoek. K.o. mendean Zipreko hiriburua bihurtu zen baina IV. mendean Trifillios apezpikuak Nikosian ezarri zuen hiriburu berria.
Indusketak
1965. urtean Kazimierz Michałowski irakasleak gidaturiko indusketa lanak egin zituen Varsoviako Unibertsitateko Mediterraneoko arkeologia mintegiak. Asklepio eta Artemisa jainkoen eskulturak eta zilarrezko txanpon mazedoniarrak aurkitu zituzten, Alexandro Handia eta Filipe III.aren garaikoak. Hurrengo urteetan espedizio gehiago egin zituzten poloniarrek, Wiktor Andrzej Daszewski (1971–2007) eta Henryk Meyza (2008–2019) doktoreen gidaritzapean.
Erromatar villa handi bat aurkitu zuten, 120 metro luze eta 80 metro zabal zena. "Teseoren etxea" izena eman zioten Teseo eta minotauroaren arteko borroka agertzen duen mosaikoa aurkitu baitzuten bertan. Beste villa batean Aion jainkoaren mosaikoa aurkitu zuten 1938. urtean eta "Aionen etxea" izendatu zuten.
2011. urtean Polonia hegoaldeko Jagiellonian Unibertsitateak Paphos Agora Project izeneko proiektua abiatu zuen. Erromatar agoraren azpian egon daitekeen agora heleniarra aurkitzea du xede.
Dionisoren etxea
Erromatar villa guztien artean ikusgarriena da. 2.000 m2-ko azalera dauka eta zoruaren 556 m2 mosaikoz estalita dago. Irudi mitologikoak eta ehiza eszenak agertzen dira eta mosaikoetako askotan Dioniso jainkoa ikusten da. Hortik datorkio izena etxeari.
Erdian atriuma (patioa) dauka, etxearen muina zena, eta inguruan gela ugari kokatzen dira. K.o. II. mendean eraiki zen eta lurrikarek kaltetu ondoren IV. mendean bertan behera gelditu zen etxea. Dionisorean etxeko zoruaren azpian K.a. III. mendeko mosaiko helenistikoa aurkitu da eta bertan Eszila munstroaren irudia agertzen da.
Aionen etxea
Villaren hiru gela baino ez dira induskatu baina hauetako batean dagoen Aion jainkoaren mosaikoa antzinako erromatar artean ikusgarrienetako bat da. Aion denboraren eta betierekotasunaren jainkoa zen. K.o. IV. mendekoa da. Induskatu diren hiru geletan handiena harrera gela (Triclinium) izango zela pentsatzen da eta ondoko bi gela txikietan aurkitu dira mosaiko ederrenak.
Teseoren etxea
Villa oso handia da eta erromatar prokontsularen (gobernadorearen) bizitokia zela ondorioztatu da. Heleniar hiriaren planoko hainbat insulae hartzen zituen. Teseo eta minotauroaren arteko borroka agertzen duen mosaikoarengatik ezarri zaio izena. K.o. II. mendearen bigarren zatian eraiki zen aurrez existitzen ziren etxeen gainean eta VII. menderarte okupatuta egon zen. Villa guztitik hegoaldeko zatia soilik azaleratu da oraindik.
Orfeoren etxea
Teseoren etxearen mendebaldean kokaturik dago. III. mendeko mosaikoak ditu eta hiru irudi mitologiko agertzen dira; "Orfeo eta bere lira", "Herkules eta Nemeako lehoia" eta "Amazonak".
Antzokia
Hiriaren ipar-ekialdean kokaturik dago eta K.a. IV. mendean eraiki zen. Sydneyko unibertsitateak indusketa arkeologikoak abiatu zituen 1995. urtean.
Agora eta inguruak
Agora greziarren eta erromatarren enparantza zen. Lau arkupez inguratutako patio honen oinarriak soilik gordetzen dira gaur egun. Agoraren mendebaldean Odeona eta Asklepiona aurkitzen dira, II. mendeko eraikinak. Zipreko Antigoaleko Departamentuak odeona zaharberritu du eta gaur egun kontzertuak eta beste hainbat ekitaldi egiten dira bertan.
Odeonaren alboan dagoen lurmuturrean itsasargi bat dago gaur egun, baina akropoli batenak izan daitezkeen hormen zantzuak aurkitu dira bertan.
Saránda Kolónes gotorlekua
Erdi Aroan eraikitako gotorleku bat da, Pafoseko arkeologia parkearen barnean kokaturik dagoena, Pafoseko kaiaren iparraldean hain zuzen ere. VII. mendean eraiki zuten bizantziarrek eta 1222 urtean lurrikara batek suntsitu zuen.
Panagia Limeniotissa basilika
K.o. V. mendean eraiki zen eta Portuko Andre Mariaren omenez sagaratu zen, izan ere Pafoseko kaiaren ondoan eraiki baitzen. 653. urtean pirata arabiarren erasoetan suntsitua izan zen eta gaur egun hondarrak baino ez daude, baina mosaiko koloretsu bat eta berreraikitako hainbat zutabe ikusten dira.
Igelaren Banda
Igelaren Banda 1998an Zarautzen sorturiko musika taldea da. Doinu tradizionalak jazz estilorekin uztartzen ditu.
Ibilbidea
Bixente Martinezek Oskorrirekin ari zen artean talde pertsonal bat sortzea erabaki zuen Txarli de Pablo eta Iñigo Egiarekin eta Igelaren Banda osatu zuten. 2001 urtean atera zuten diska bakarra. 2013an taldeari berrekin zion Bixentek, oraingoan bi taldekide berrirekin, Amaiur Cajaraville eta Hasier Oleaga. 2018an atera dute azken diskoa, eguberritako kanta tradizionalen bertsioekin oaturiko bilduma. Azken diska honetan kolaborazio garantzitsuak izan ditu, besteak beste, Mikel Urdangarin, Maite Larburu, Izaro Andres, Maddi Oihenart eta Natxo de Felipe.
Haugh unitatea
Haugh unitatea arrautzaren proteina-kalitatearen neurri bat da, zuringoaren altueran oinarritua (albumina). Raymond Haugh-ek sortu zuen, 1937an. Hegaztien industrian, neurri kualitatibo garrantzitsua da, beste neurketa batzuen gehigarri: lodiera eta azalaren erresistentzia.
Prozedura
Altuerak, pisuarekin korrelazionatuta, Haugh (uH) unitatearen balioa zehazten du. Balio handiago bati arrautzaren kalitate hobea dagokio (freskoenak, kalitate onenekoak, zuringo lodia du). Neurketak proteinen edukia eta arrautzaren freskotasuna zehazten dituen arren, ez ditu beste elikagai garrantzitsu batzuk kuantifikatzen, hala nola mikronutrienteak edo bitaminak.
Formula
Hau da unitate hori kalkulatzeko formula:
Microcebus sambiranensis
Microcebus sanbiranensis Microcebus familiako espezieetako bat da. Madagaskarren bakarrik bizi dira, ipar-mendebaldean. 2000. urtean aurkitu zen lehenengo aldiz. Primate guztien artean txikienetako bat da.
Gastrotheca argenteovirens
Gastrotheca argenteovirens Gastrotheca generoko animalia da. Anfibioen barruko Hemiphractidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kawaguchi (Saitama)
Saitama (川口市) Japoniako Honshuko uhartearen ekialdean dagoen hiria da Saitama prefeturako bigarren hiria da eta 579.069 biztanle ditu (2012).
Geografia
Kantō lautadaren erdialdean kokaturik dago prefeturako Saitama hiriburuaren hegoaldean. Hiria erabat laua da eta Arakawa ibaiak zeharkatzen du.
Historia
Aintzina itsasoaren azpian zegoen gaur egun Kawaguchi den lurraldea, hori erakusten dute Jōmon Aroko maskor pilaketek. Kofun Aroko tumuloei esker badakigu jadanik itsasoak atzera egin zuela.
Tokugawa shogunerrian sortu zen Kawaguchi, shogunek Nikkō Tōshō-gūra joateko erabiltzen zuten bidean. Edo handituz zihoan ahala inguruko herrietako baliabideak eskatzen zituen. Kawaguchin burdin olak ezarri ziren soldaduentzako armak egiteko. Ordutik aurrera burdingintza izan zen Kawaguchiren ezaugarri nagusia.
Kawaguchi 1933an hiri bihurtu zen.
Květná
Květná Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 427 biztanle ditu eta 9,01 kilometro koadroko azalera. Svitavyko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1544 urtean egin zen.
Crumlin (Dublin)
Crumlin, 'Cromghlinn', Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan hegoaldeko auzune bat da.
Jan van den Eycken
Jan van den Eycken, Hanequin Bruselakoa izenaz ere ezaguna, (Flandria, ? - Toledo, 1494), XV. mendeko flandriar jatorriko arkitektoa eta eskultorea izan zen, Toledon Flandriako formak sartu zituena.
1440. urtean Espainiara joan zen eta Toledon bizitzen jarri zen katedralean 1448 eta 1470. urteen artean lan egiteko lan maisu bezala eta zuzendu zuen, beste lan batzuen artean, Lehoien Atea. Katedraleko dorrea ere amaitu zuen eta posible da Alvaro de Lunaren eta bere anaiaren kaperak egin izatea, biak katedralaren barruan; Horregatik, Escalonako gazteluan ere lan egin izatea ere posiblea da.
1454an, Henri van den Eycken (Egas Cueman edo Egas Bruselakoa izenekin ere ezaguna) bere anaiarekin joan zen Cuencako katedralaren harlanduzko lanak burutzeko eta uste da tenpluko aldare nagusiaren aldea berriz ere berreraiki zuela Toledoko eredua imitatuz. Pedro Girón maisuaren kapera ere bere lana da.
One Hundred and One Dalmatians
One Hundred and One Dalmatians (eusk: '101 dalmaziar') 1961eko Clyde Geronimi, Hamilton Luske eta Wolfgang Reitherman zinema zuzendarik zuzendu eta Walt Disneyk ekoiztutako abenturazko marrazki bizidun filma bat da. Dodie Smith idazlearen The Hundred and One Dalmatians eleberrian oinarritua dago. Rod Taylor, Cate Bauer, Betty Lou Gerson, Ben Wright, Lisa Davis eta Martha Wentworth aktoreek bikoiztu zuten.
Jan van den Eycken
1465. urtean Cuéllarren agertu zen Hanequin de Cuéllar bere semearekin batera, Beltran de la Cuevaren gazteluaren birmoldaketa eta hedapena gauzatzeko, Alburquerqueko dukearen lehen etxea, zuela urte bat lehenago etxeaz jabetu zena, eta nahi zuen eraikina gotortu Isabel printsesak Cuéllarreko onibarraren gainean zituen etengabeko erreklamazioengatik. Horretarako eraikina inguratzen duen gotorgunea altxatu zuten eta armen plaza zabaldu zuen.
One Hundred and One Dalmatians
Hiru berregokitzapen film izan ditu: 101 Dalmatians (1996) eta honen jarraipena 102 Dalmatians (2000), eta bestalde Cruella (2021).
Argumentua
Pongo eta Perdita euren txakurkumeekin eta Roger eta Anita gizakiekin batera bizi diren dalmaziar txakur bikote zoriontsu bat da. Baina etxalde handi batean bizi eta larruzko berokiak maite dituen Cruella de Ville izeneko emakume zitalak hamabost dalmaziar txakurkumeen gurasoak direla jakiten duenean heuren zoriontasuna kinka larrian egongo da. Txakurkumeak bahitu eta haien larruekin berarentzat bereziki eginiko beroki bat egitea otu zaio, eta lasterrera asmo hau obsesio bilakatuko da. Bere ametsa egi bilakatzeko asmoz txakurkumeak lapurtuko dituzten bi lapur kontratatutako ditu.
Cullowhee (Ipar Carolina)
Cullowhee Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Jackson konderrian kokatuta dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gerbilliscus robustus
Gerbilliscus robustus Gerbilliscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Gerbillinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Dona Grazi eliza
Eraikina
XVI. mendean eraiki zen gotikorrenazentista estiloan, eta Errege Katolikoen tankerako xehetasun apaingarri batzuk ditu. Oinplanoan habearte bakarra du, alboko kaperekin, gurutzadura gisa, eta burualde pentagonala. Estalki gisa, izar-gangak erabiltzen dira habeartean eta burualdean, eta sei zati txiki gurutzaduraren besoetan. Oinaldean dagoen goi-koruak egurrezko habe bat du, 1591ko data duena.
Kanpoaldeak fabrikaren asentamendua erakusten du lur-malda batean, hormak harlanduzkoak dira eta, bere dimentsio apartengatik, dorrea nabarmentzen da, oinaldeko atalaren gainean dagoena. Azken horren behealdean, erdi-puntuko arku molduratua duen portada dago.
Alboetako erretaulak XVII. mendeko erdiko hamarkadetakoak dira, zaharrenaren ondorengoak, eta bere trazak bankua, zutabeen arteko gorputza eta frontoi kurbatuaren errematea ditu. Done Joane Bataiatzaileari eta Done Frantses Asiskoari eskainita daude, XVII. mendearen erdialdean datagarriak diren mihise gaineko pinturetan irudikatuta. Beste erretaula neoklasiko batzuk eta Matias Ruedak 1738an eraikitako organo bat kontserbatzen dira, Gardeko Jose Urzainki arotzak zizelkatutako garaiko kutxa barrokoarekin.
Héctor Alterio
Héctor Benjamín Alterio Onorato (Buenos Aires, 1929ko irailaren 21a-) aktore argentinarra da, hala zineman nola antzerkian ibilitakoa. Ernesto eta Malena Alterio aktoreen aita da.
1960ko hamarkadan Nuevo Teatro konpainia martxan ipini zuen, eta ondoren pelikulak egiten hasi zen. Espainian errefuxiatu zen Alianza Anticomunista Argentina izeneko taldeak berari egindako mehatxuak direla-eta.
Pelikula ugaritan parte hartu izan du, eta hainbat sari lortu izan ditu bere ibilbide profesional luzean, besteak beste 1977ko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra Donostiako Zinemaldian.
Spinipterus acsi
Spinipterus acsi Spinipterus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Auchenipteridae familian.
1. Errepidea (Paraguai)
1. Errepidea edo '''1. Ibilbideak, izen ofizial bezala Francisco Solano López Mariskala 1. Errepidea''' duena, Paraguaiko hiriburu den Asunción hegoaldeko Encarnación hiriarekin lotzen du. 370 kilometroko luzera du. Alde bakoitzeko bat edo bi errei ditu bere ibilbidearen toki ezberdinetan.
224. kilometroan, San Ignacio Guasú hirian 4. Errepidearekin lotura dago, Pilar hiriarekin lotzen duena.
Hiriak
Ibilbide honek zeharkatzen dituen 1.000 biztanle baino gehiagoko herri eta hirien zerrenda honako hau da, iparraldetik hegoaldera:
Kawagoe (Saitama)
Kawagoe (川越市) Japoniako Honshuko uhartearen ekialdean dagoen Saitama prefeturako hiria da eta 343.926 biztanle ditu (2011).
Geografia
Kantō lautadaren erdialdean kokaturik dago prefeturako Saitama hiriburuaren mendebaldean.
Historia
Edo txikia (小江戸) ezizenaz ezagutzen da. Tokugawa shogunerriko agintarien familiakoek Kawagoeko gaztelua eraiki zuten 1457an. Oraindik garai hartako 30 kura (biltegiak) eta Toki-no-kane kanpandorrea gelditzen dira herrian. 1870tik aurrera gaztelua desmantelatzen hasi ziren eta gaur egun zati batzuk baino ez dira gelditzen.
1894 urtean sute handia jasan zuen herriak.
Perrou
Perrou Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Perrou udalerrian erroldatutako biztanleak 396 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 141 etxebizitza zeuden, 103 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 118 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 103 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren eta 37 alokairuan okupaturik zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 73 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Laguntzeko Andre Mariaren baseliza
Laguntzeko Andre Mariaren baseliza (erronkaribarreraz: Lagundeko Andra Mariren baseliza) Erronkariko ibaxako Uztarroze udalerrian XVIII. mendeko kristiau baseliza bat da.
Perrou
Diru sarrerak
2009an Perrou udalerrian 101 unitate fiskal zeuden, 243 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.773 euro zen.
Laguntzeko Andre Mariaren baseliza
Eraikina
Gaur egungo fabrika XVIII. mendearen erdialdekoa da (1755-1761) eta nabe sinple bat osatzen du, fajoien gaineko kanoi-gangez estalia. Kanpoaldean, harlanduzko horma luzituak ageri dira izkinetan eta giltzarrian 1756. urteko inskripzioa duen erdi-puntuko arkuko atean. Presbiterioari atxikitzen zaion erretaula XVIII. mendearen bigarren erdialdeko errokoko lana da, bere gorputz bakarra eta garaiko irudiak artikulatzen dituzten zutabe balaustradunekin; horien artean, ikonografiagatik nabarmentzen da titularra, bere mantuaren azpian babesten dituen irudi orantedun talde batekin.
Perrou
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Perrou udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 195 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Azeville
Azeville Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Azeville udalerrian erroldatutako biztanleak 78 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 42 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 41 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 31 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 2 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 15 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 42 ziren, horien artean 35 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 35 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (20 gizon eta 13 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Porzana paykullii
Porzana paykullii Porzana generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Azeville
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Azeville udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Květnice
Květnice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.606 biztanle ditu eta 2,83 kilometro koadroko azalera. Praga-Ekialdeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1334 urtean egin zen.
Microcebus simmonsi
Microcebus simmonsi Microcebus familiako espezieetako bat da. Madagaskarren bakarrik bizi dira Betampona Erreserba Berezian eta Zahanema Parke Nazionalaren barnean. 2006an aurkitu zen.
Mugitu! Mugimendua
'''Mugitu! Mugimendua, labur M!M''', AHT (abiadura handiko trena) azpiegituraren aurkako desobedientzia zibileko Hego Euskal Herriko gizarte mugimendu bat da. 2010eko ekainean sortu zen. Mugimenduaren oinarri dira antolakuntza eza (buruzagitza eta azpiegiturarik gabe dihardute) eta indarkeriarik eza.
Adolf Schärf
Adolf Schärf (Nikolsburg, gaur egun Mikulov, Moravia, Austria-Hungariako Inperioa, 1890eko apirilaren 20a - Viena, 1965eko otsailaren 28a) Austriako presidentea izan zen, 1957tik hil zen arte. Langile familia bateko kidea, Vienara joan zen 1899an, Vienako Unibertsitatean lizentziatu zen eta Lehen Mundu Gerran borrokatu zen. Gerra amaitzean, Alderdi Sozialdemokrata sartu zen. 1945 eta 1957 bitartean alderdiko presidentea eta Austriako kantzilerordea izan zen. 1957an Theodor Körner Austriako presidentea hil ondoren, Schärf aukeratu zuten haren oinordeko izateko. Presidente izan zen bitartean, politika ez alderdikoia izan zuen eta hiru kantziler kontserbadorerekin lan egin zuen. 1963 berrautatu zuten eta bi urte geroago hil zen.
Gastrotheca atympana
Gastrotheca atympana Gastrotheca generoko animalia da. Anfibioen barruko Hemiphractidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Schafstedt
Schafstedt Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
John Franklin
Sir John Franklin (Spilsby, Lincolnshire, 1786ko apirilaren 16a - itsasoan, Gilen Erregearen uhartetik hurbil, 1847ko ekainaren 11) itsasgizon eta esploratzaile ingelesa izan zen. Trent itsasontziaz Ipar Ameriketako iparraldeko itsasertza esploratu zuen (1818-1825), Coppermine ibaiko eta Mackenzieko bokaleen artekoa batez ere. Tasmaniako gobernari izan zen (1836-1843). Ipar Buruko itsasoan hil zen Ipar-mendebaldeko pasaia baten bila egin zuen espedizioan, zeinak bi ontzi zeramatzan, HMS Erebus eta HMS Terror, 129 itsasgizonekin. Ontziak abandonatu ondoren, denak hil ziren, oinez hegoalderako bidea egin nahian, Kanada kontinentalaren bila. Franklinen espedizioa galdu izanak, garai hartako hobetoen prestatuta zihoana, oihartzun handia izan zuen Mendebalean, eta espedizio asko antolatu ziren gerora, hura aurkitzeko.
Lehen urteak
Franklin Spilsby herrian jasio zen, Lincolnshire konderrian, Ingalaterran, 1786 ko apirilaren 16 an, hamabi seme-alabaren artean bederatzigarrena, Hannah Weekes eta Willingham Franklin zituela gurasoak. Familiak aurrera egin zuen merkataritza ri esker. John Franklinen arrebetako bat, Sarah, Emily Tennyson-en ama izan zen, Alfred Tennyson poetaren emaztea.
1819: Coppermine espedizioa
1819 an Franklin aukeratua izan zen lehorreko espedizio bat zuzentzeko Hudson badia tik abiatuta, Kanadako kostako mapa egiteko ekialderantz jota Coppermine ibaiaren ahora. Espedizio hartan, Franklin Hayes ibaira erori zen, Robinson ur-jauzietan, eta espedizio-kide batek atera behar izan zuen, handik 90 metrora.
1819 eta 1822 artean, 20 gizonetik 11 galdu zituen. Gehienak goseak jota hil ziren, baina hilketa bat ere egon zen, eta kanibalismo-susmoak ere bai. Bizirik iraun zutenek likena jan behar izan zuten, eta saiatu ziren euren larruzko botak ere jaten. Hori zela-eta, handik aurrera jende askok deitzen zion Franklini “bere botak jan zituen gizona”.
Mastacembelus sexdecimspinus
Mastacembelus sexdecimspinus Mastacembelus generoko animalia da. Arrainen barruko Mastacembelidae familian sailkatzen da.
John Franklin
1823: ezteia eta hirugarren espedizioa Artikora
1823 an, Ingalaterrara itzulita, Franklin ezkondu zen Eleanor Anne Porden poetarekin. Hurrengo urtera Eleanor Isabella alaba jaio zitzaien. Emaztea 1825ean hil zen, tuberkulosiak jota.
1825 ean, Franklin abiatu zen Artiko ra, bere hirugarren espedizioan. Orduko hartan, helburua zen Mackenzie ibaiaren ahoa, nondik abiatuko baitzen mendebaleko kostalderantz, eta, ahal izanez gero, bat egin Frederick William Beechey esploratzailearekin, zeinak iparrekialderantz egingo baitzuen Bering estugunetik abiatuta. Franklinekin zihoan John Richardson, zeinak Mackenzie ibaitik ekialderantz egingo zuen, Coppermine ibaiaren ahoraino. Orduko hartan hornidurak hobeto antolatuta zeuden, seguruenik Peter Warren Dease-k kudeatu zituelako, berau Hudson’ Bay konpainiakoa.
Great Slave lakura iritsita, Franklinek 1.600 km. egin zituen Mackenzie ibaian behera, eta 1825 eko abuztuaren 16an bihurtu zen bigarren europarra ibaiaren ahora iritsi zena. Han bandera-masta bat eraiki zuen, Parry-rentzako zenbait gutunekin. Negua igarotzera Great Bear lakura itzuli zen, Fort Franklin-era. Hurrengo udan ibaian behera egin zuen, eta aurkitu zuen itsasoa izoztuta. Ehunka km. egin zituen mendebalera, baina 1826 ko abuztuaren 16an amore eman, eta itzuli egin zen Fort Franklin-era. 1827 ko otsailaren 20an handik alde egin, eta igaro zuen hurrengo negua eta udaberria Fort Chipewyan-en. 1827ko irailaren 1ean Liverpool hirira ailegatu zen.
1837: Tasmaniako gobernadore
1837 an Franklin gobernadore izendatu zuten, Tasmania koa (garai hartan, Van Diemen’s Land deitzen zen). Gogor saiatu zen Tasmaniako gizarte antolakuntza eguneratzen, baina bertako kolono ek kontra egin zioten, batez ere haren idazkariak, John Montagu. 1843 an, kendu egin zuten kargutik.
Franklin iritsi zen Londresera 1844 ko ekainean, haserre eta lan barik, justu Almirantegoa prestatzen ari zenean espedizio handi bat Artikora. Emazteak bultzatuta, eta Tasmaniako umiliazioa garbitu guran, Franklinek senperrenak eta bost egin zituen espedizio haren zuzendaritza lortze aldera, nahiz eta ordurako 58 urte zituen.
1845: Ipar-mendebaldeko pasaiaren bila
Franklinek Artikora egindako bigarren espedizioak utzi zituen 500 km. baino gutxiago esploratu barik hango kostaldean. Britainiarrek erabaki zuten Artikora beste espedizio bat bidaltzea, ondo hornitua hori bai, Ipar-mendebaldeko pasaia ren mapa egiteko. Sir James Clark Ross-ek ezetz esan ondoren, eta beste zenbait aukera baztertuta, Franklinek jaso zuen gonbita espedizio-buru izateko, nahiz eta ordurako 59 urte zituen.
Ofizial gazteago bati, James Fitzjames kapitainari, eman zitzaion HMS Erebus ontziaren agintea, Franklin zelarik espedizio osoaren buru. Francis Crozier kapitaina, zeinak 1841-1844 urteetan agindu zuen HMS Terror ontzia Ross-ek Antartikora egindako espedizioan, berriro izendatu zuten Terror ontziko buru. Franklinek jaso zuen agintea 1845 eko otsailaren 7 an, eta jaso zituen agindu ofizialak 1845eko maiatzaren 5 ean.
Erebus eta Terror ontzi sendoak ziren, eta garai hartako aurrerapen teknologikorik aurreratuenekin hornituak. Lurrun-makina bana ezarri zitzaien, aurretik Londresko eta Croydongo Tren sarean lokomotora gisa ibilitakoak. Lurrun-makinek aukera ematen zieten ontziei beren kasa 7,4 km/h egiteko. Beste aurrerapen teknologiko batzuk ere erabili ziren, hala nola, branka indartuak burdinezko xaflekin, lurrun bidezko barne-berogailu sistema, burdinez babestutako helizea k (izotzak kalte ez zitzan), liburutegiak 1.000 bat libururekin bakoitzak, eta hiru urterako jakiak, era tradizionalean eta potoetan gordetakoak. Azken horiek esleitu zitzaizkion hornitzaile bati Franklin abiatu baino zazpi aste eskas lehenago.
Hornitzaileak 8.000 bat poto bete janari prestatu zituen arrapaladan. Kalitate-kontrolak huts egin zuen, eta, geroago jakin zenez, poto gehienak berunez soldatu ziren, “soldadura lodi eta zabarrez, zeinak eragin zuen beruna potoaren barnera erortzea argizari urtua bailitzan”. Horrezaz gain, ura destilatzeko sistemak berunezko hodiak zituen, erabiltzen zena edateko ura banatzeko eta bero-sistema elikatzeko. Ontzietako marinel gehienak ingelesak ziren, asko Ingalaterrako iparraldekoak; hala ere, bazeuden batzuk Irlanda eta Eskozia koak ere. Franklin, Crozier eta Graham Gore lotinantaz kanpo, Artikoan esperientzia zuten bakarrak ziren zirujau laguntzaile bat eta izotz-patroi biak.
Espedizioa Greenhithe-tik abiatu zen, Ingalaterran, 1845eko maiatzaren 19an, eskifaia 24 ofizialek eta 110 gizonek osatzen zutela. Bisita laburra egin zuten Stromness portuan, Orkney uharteetan, Ipar Eskozian, eta handik Groenlandia rantz abiatu ziren HMS Rattler ontziarekin eta Barretto Junior izeneko garraio-ontziarekin batera. Espedizioa abiatu aurretik, kapitainak bost gizon bidali zituen etxera Rattler eta Barretto ontzietan. Hortik aurrera, 129 gizonek osatu zuten eskifaia. Azkenengoz, 1845eko abuztuaren hasieran ikusi zuten espedizioa, Dannett kapitainak, berau Prince of Wales izeneko baleontzi koa, eta Robert Martin kapitainak, berau Enterprise baleontzikoa, ikusi zituztenean Terror eta Erebus Baffin badian, egoera aproposaren zain Lancaster itsasartean sartzeko.
1845-1846 ko negua Franklinen taldeak Beechey uhartean igaro zuen, eta bertan hiru marinel hil ziren. 1848 ko irailean Terror eta Erebus izotzak harrapatuta geratu ziren Gilen Erregearen uharte ondoan, eta, uste denez, sekula ez zuten berriz ere nabigatu. Fitzjames eta Crozier kapitainek 1848ko apirilaren 25ean idatzitako ohar baten arabera, uhartean bertan utzi zena, Franklin kapitaina 1847 ko ekainaren 11 n hil zen. Oraingoz ez da aurkitu haren hilobia.
Une batean, hamar ontzi britainiar eta bi estatubatuar abiatu ziren Artikora. Galdutakoak baino, gehiago ziren bilatzen ari zirenak. Bestetik, oso popularra egin zen Lady Franklinen lantua izeneko balada, zeinak oroitarazten zituen Lady Franklinen ahaleginak senarra bilatzeko.
1854 an, Boothia penintsula aztertzen ari zela Hudson’s Bay konpainiarentzat, John Rae-k jakin zuen Franklin espedizioaren benetako patuaz, zenbait ehiztari inuitekin hitz eginda. Esan zioten ontzi biak jitoan ibili zirela izotzak behartuta, eta gizonak saiatu zirela oinez leku segurura iristen, baina hotzak hil zirela; haietako zenbait, gainera, kanibalismo a baliatu omen zuten, bizirik irauteko.
Rae-ren txostena filtratu egin zen prentsara, eta sekulako eskandalua piztu zen garaiko gizarte viktoriarrean. Jendeak ez zuen sinetsi nahi beren heroiak kanibalak zirenik. Charles Dickens nobelagilea, berau Lady Franklinen lagun handia, berehala irten zen esploratzaileen defentsan, eta kondenatu zuen John Rae inuitek esandakoa sinesteagatik, gehituz askoz ere probablea izango zela inuitek eurek hil izana esploratzaileak. Hurrengo lau hamarraldietan beste 25 bilatze-espedizio antolatu ziren, emaitzarik gabe. Hala ere, espedizio haiek lan handia egin zuten Artikoaren mapa osatzeko.
1981 eko ekainean, Owen Beattie-k, berau Antropologia irakaslea Albertako Unibertsitatean, hasi zuen 10 urteko proiektu zientifikoa, eta bertako emaitzek erakutsi zuten Beechey uhartean aurkitutako hildakoak seguruenik hil zirela pneumonia k eta agian tuberkulosia k jota. Toxikologia-txostenak iradoki zuen berun-pozoitzea ere kontuan hartzeko faktorea izan zitekeela heriotz haietan.
1997 an, arrazoia eman zitzaion John Rae-k 140 urte lehenago aurkeztutako txostenari; Gilen Erregearen uhartean aurkitutako hezur-ebakiek iradokitzen zuten Franklinen zenbait gizonek kanibalismoa baliatu zutela bizirik irauteko. Ebidentziek erakutsi zuten hezurrak apurtu eta irekin egin zirela, ondoren handik hezur-muina errazago zurrupatzeko, zerbait tipikoa kanibalismoaren azken aldian. Laburbilduz, ebidentziek iradoki zuten hotzak, goseak eta gaixotasunek, eskorbutoa, pneumonia eta tuberkulosia barne, ahaztu barik berun-pozoitzea, denek batera hil zituztela Franklinen gizonak.
Legatua
Leku asko izendatu dira Franklin izenarekin, hala nola, Franklin uhartea Antartikan, Franklin uhartea Groenlandian, Franklin sakona Tasmanian, Franklin itsasartea Ipar Kanadan, eta Franklin ibaia Tasmanian, kaleak eta eskolak ez aipatu arren. Austrailian, gainera, RV Franklin itsasoen ikerketarako ontziak ere haren izena darama. Franklinek bere kanadar bigarren espedizioan igaro zuen negualdiaren lekua, Deline, Kanadako Gune Historiko izendatu zen 1996an. Kanadako Ipar-mendebaldeko Lurraldeetako azpieremu bat Franklin barrutia izendatu zen.
2009an Eskerregite zerbitzu bat egin zen Erregearen Itsas Armadaren Eskolan, Londresen, Sir John Franklinen omenezko monumentuaren eskaintza berrian. Bertan ospatu zen Erresuma Batuaren ekarpena Ipar Kanadaren mapa egiterakoan, eta ohoratu ziren aurkikuntza haien bila hil ziren guztiak. Halaber, ospakizunaren datak markatu zuen Francis McClintock-en bidaiaren 150. urteurrena, itzuli zenean Londresera tragediaren berriekin.
Ontziak aurkitu
2014ko irailean HMS Erebus ontziaren hondakinak aurkitu ziren urpean, O’Reilly uhartearen iparrekialdean, egoera oso onean. 2016ko irailean, ostera, HMS Terror ontziaren hondakinak aurkitu ziren, Terror izeneko badian, Gilen Erregearen uhartearen hegomendebalean, hura ere egoera bikainean. Ontzi biak aurkitu ziren urteetan uste izan ziren tokietatik ia 100 km.ra. Arkeologoak uste dute, ontziak abandonatu ondoren, une jakin batean zenbait marinelek ontziratu eta gidatu zituztela orain aurkitu diren tokietara, hara iristeko uharte mordoa saihestu behar ziren-eta. Ontzien hondakinak Kanadako Gune Historiko izendatu dira.
Fikzioaz bestekoak
<div style="-moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em; column-width: 30em;" class="refbegin columns references-column-width">
Fikzioa
<div style="-moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em; column-width: 30em;" class="refbegin columns references-column-width">
Musika
<div style="-moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em; column-width: 30em;" class="refbegin columns references-column-width">
Lantzeko zortzikoa
Lantzeko zortzikoa bereziki Nafarroakoako Lantz herriko ihauterian sortutako dantza folklorikoa da. Ihauterietako astearte goizeko ibilaldi baten ondoren, Miel Otxin (espiritu txarrak itxuratzen dituen lapur gaiztoa da, erraldoi handia) tiroz hil eta sutan erretzen dute, herritarrek suaren inguruan zortzikoa dantzatzen duten bitartean.
Pausoka dantzan ikasten laguntzeko lehen ahalegina izan zen bideoa ikusiena izan zen 2022an dantzan.eus atarian. Euskal Herriko plazetan gehien dantzatzen den euskal dantzetako bat da zortziko hau. Lantzen bai, baina Baztanen, Malerrekan, Bortzirietan... ere dantzatzen da, bakoitzean tokian tokiko bere bereizgarriekin. Horietan guztietan oso garrantzitsua da musikak markatzen digun pultsoa edo patroi erritmikoa argi izatea eta horren arabera mugitzea gure oinak.
Butters (Ipar Carolina)
Butters Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bladen konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lantzeko zortzikoa
Lantzeko ihauterien jatorria ezezaguna da, baina antzinako tradizioa dela dirudi, agian erdi arotik datorrena. Espainiako gerra zibilaren ondotik, ihauteriak debekatuak izan ziren. 1964an ihauteriak berreskuratzeko ekimena abiatu zuten herritarrek, hainbat historialarien laguntzaz, tartean Julio Caro Baroja eta haren anaia Pio Caro Baroja.
Bent Creek (Ipar Carolina)
Bent Creek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Buncombe konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ingrid Betancourt
Ingrid Betancourt Pulecio (Bogota, 1961eko abenduaren 25a) politikari kolonbiar-frantziarra da.
Biografia
Familia aristokratiko baten barruan jaioa, haurtzaroa Parisen igaro zuen, eta geroago bertan politika ikasi zuen.
Kolonbiara bueltan, Partido Verde Oxígeno izeneko alderdi ekologista sortu zuen 1994an. Lau urte geroago, 1998an, senatuan sartu zen, boto ugari jaso ondoren. Horrek ekarri zion heriotza-mehatxuak jasotzea, eta horren ondorioz seme-alabak Zeelanda Berrira bizitzera joan ziren, aitarekin.
Azkenik, 2002an herrialdeko presidentea izateko aurkeztu zuen bere burua, kanpainari ekiten. Orduan FARC talde armatuak bahitu zuen, urte hartako otsailean, beste pertsona batzuekin batera. Hor hasi zen 6 urte baino gehiagoko bahiketa luzea. Tartean, Álvaro Uribe eskuindarrak hauteskundeak irabazi zituen, eta FARCekin inolako negoziaziorik egitea hasieran baztertu izan zuen. 2003ko uztailean Opération 14 juillet delakoak huts egin zuen, Betancourt askatzeko xedearekin egindakoa, eta azkenean Frantziako gobernuan eskandalua eragin izan zuen. 2004an Uriberen gobernuak jarrera aldatu zuen eta FARCekin harremanetan hasi zen, baina emaitzarik ez zuen eman bahiketari zegokionez. 2007an publikoki argitaratu zuten Betancourt oraindik bizirik zegoela, oso ahulduta baina, eta haren amari igorritako gutuna publiko egin zuten.
2008an hainbat saiakera egin izan zuten Ingrid Betancourt askatzeko, besteak beste Hugo Chavez presidente venezuelarrak egindakoa (Operación Emmanuelle), baina azkenik Kolonbiako armadak burututako operazioa (Operación Jaque) izan zen arrakasta lortu zuena: uztailaren 2an Betancourt eta beste 14 pertsona askatu zituzten.
Debate
Debatea edo mahai-ingurua iritzi kontrajarriak dituzten pertsonen arteko solasaldia da.
Debatearen ezaugarri batzuk
Debate arautu jasoetan erabiltzen den diskurtsoetan argudio landuak agertu ohi dira. Hizlariek iritziak botatzetik harago joaten dira eta bere iritziak argudio-testuetan ohikoak diren baliabideak erabiltzen dituzte. Zenbait baliabide literario ere agertu ohi da: konparazioak, metaforak, etab. Debateen barruan beste testu-tipo edo diskurtso-tipo batzuk ere txerta daitezke. Parte-hartzaileek anekdotak, pasadizoak, parabolak, narrazio laburrak, igarkizunak, etab. txerta ditzakete bere diskurtsoan.
Moderatzailea
Moderatzaile bakar bat egotea izaten da ohikoena. Parte-hartzaileen onespena beharko du bere moderatzaile lanetan eraginkorra izateko. Txandak banatzeaz gain debatea gidoi jakin bati jarraiki bidera dezake.
Idazkaria
Debatea audio edo bideo formatuan graba daiteke. Bestela idazkari bat edo batzuk egon daitezke debatean gertatzen dena idazten. Hortik, gero, akta bat ere atera daiteke. Grabatzen diren debateetan idazkaria egotea ez da ohikoa izaten.
Parte hartzaileak
Ezin izango dute guztiek norabide bereko iritzia defendatu. Debatea egon dadin gutxienez bi iritzi multzo beharko. Parte-hartzaileek aldez aurretik debateko arauak ezagutu beharko dituzte eta bere iritziak plazaratzerakoan debateko arauak beti zaindu beharko.
Falaziak
Tranpa duten argudioei falazia deitzen zaie. Sofisma hitza ere erabili izan da formaz itxuroso diren argudioak izendatzeko, formaz itxuroso baina azken batean tranpati diren argudioak izendatzeko.
Mr. Deeds Goes to Town
Mr. Deeds Goes to Town (euskaraz: "Deeds jauna hirira doa") komedia filma da, Frank Capra estatubatuar zinemagileak 1936an zuzendu eta ekoitzitakoa. Clarence Budington Kelland idazlearen 1935ko Opera Hat kontakizun laburrean oinarriturik dago. Gary Cooper, Jean Arthur eta George Bancroft izan ziren aktore nagusiak.
Zuzendari onenaren Oscar saria (Frank Capra) irabazi zuen.
Argumentua
Depresio Handiaren garaian, Vermont estatuko Mandrake Falls herrixkan bizi den Longfellow Deeds (Gary Cooper) mutil gazte xaloak harremanik ez zuen Martin Semple osabarengandik hogei milioi dolarretako dirutza ondorengotzan jaso berri du. Haren osaba John Cedar (Douglass Dumbrille) abokatua herrixkara joan eta New York hirira eramango du. Hirian Cedarrek Cornelius Cobb (Lionel Stander) kazetari ohiari bere iloba kazetariengandik urrun mantentzeko ardura emango dio. Hala ere, Louise “Babe” Bennett (Jean Arthur) kazetari liraina Longfellowrengana hurbilduko da, eta Mary Dawson izeneko neska gazte langilea delako itxurak eginez hura erakartzea lortuko du, gaztea egunkarietako artikuluetan berataz trufatzen den kazetaria dela jabetzen ez delarik.
Mulier FCN
Mulier FCN (izen osoa Mulier Fútbol Club Navarra) hainbat nafar taldek eraturiko emakumezkoen futbol taldea da.
Historia
2014an Osasunaren emakumezkoen taldea desagertu zen, Lagunak jeitsi eta Donibanek bere tokiari uko egin zionean Nafarroako emakumezkoen futbolaren amaiera izango zela uste izan zen baina 2014an bertan taldeak elkartu eta Mulier FCN sortu zuten. Osasunarekin Tajonarreko instalazioak erabiltzeko ituna egin zuen eta Mulier Osasuna izena hartu zuen.
2016an ordea Osasunak berriz ere emakumezkoen talde propioa eratzea erabaki zuen eta Fundación Osasuna Femenino eratu zuten. Mulier FCN-k bere bideari jarraitu dio Aranguren ibarrera itzuliz.
Mehmed II.a
Mehmedek Asian konkistak egiten jarraitu zuen, Anatolia bateratzea lortu zuen, eta, Europan, Bosnia eta Kroazia. Mehmed II.a heroi nazionala da Turkian, eta Istanbulen dagoen Mehmed sultanaren zubia, haren omenez izendatua da.
Haurtzaroa
Murad II.aren hirugarren semea zen, eta Edirnen jaio zen 1432ko martxoan. Ama ez zen Muraden lau emazteetako bat, haren ohaideetako bat, esklaboa, baizik, eta seguruenik ere jatorri xumeko greziarra.
Mehmed, txikitan, Edirneko haremean bizi izan zen, amaren ondoan.
Mehmed, umetan, setatsua eta oldarkorra zen, helduen esana egiteko edo kritikarik edo aholkurik onartzeko inolako joerarik ez zuena, eta, lehen urteak aitarengandik banatuta bizi izan zenez, ez zen egiteko erraza hura kontrolatzea eta arrastoan sartzea. Kleriko kurdu bat izan zuen tutore, eta filosofia eta zientzia, historia eta literatura islamikoa, greziarra eta latindarra ikasi zituen.
Tronuratzea
Murad aitak Edirnetik joan beharra izan zuela eta, Mehmed utzi zuen erregeorde, eta Halil Pasha Candarli bisir handia printzearen aholkulari gisa. Janizariak altxatu egin ziren, eta Edirneko merkatua erre zuten.
Murad Edirnera itzuli zenean, bere semearen alde abdikatu zuen, eta 1444ko abenduan tronuratu zen Mehmed semea. Murad erretiratu nahi zuen lekura joan zen, Manisara, eta Inperioaren aginpidea artean 13 urte bete gabe zituen Mehmed semeari utzi zion. Aurrerago, ordea, Halil Pasha bisir handiak halaxe eskatuta, Murad Edirnera itzuli zen, eta berriz ere sultan izan zen, eta Mehmed Manisara erretiratu zen.
Mehmedek lehen semea 1448an izan zuen, bere ohaideetako batekin, Bayezid II.a sultana izango zena, hain zuzen ere.
Hainbat alditan ezkondu zen tribu boteretsuetako printzesekin, eta seme-alabak ere izan zituen; bigarren semea ohaideetako batekin, eta hirugarrena, Ibrahim II.a emirraren alabarekin. Ezkontza horiek Muraden estrategia ziren, Anatolian zituen arerioekin aliantzak sendotzeko.
Murad 1451n hil zen, 47 urte zituela, eta hiru hamarkadaz gobernatu zuen. Bere heriotza isilean mantendu zen, Mehmed semea Manisatik itzuli arte. Iristean, armadak segituan aldarrikatu zuen sultan izateko.
Konstantinopla setiatzea eta konkistatzea
Mehmedek 1452an jarri zuen martxan Konstantinopla setiatu eta konkistatzeko plana.
Setioa 1453an hasi zen, eliteko tropa otomandar ziren janizariek lagunduta. Sultanak gidatutako erasoek sei aste iraun zuten, tropa turkiar-otomandarrak 1453ko maiatzaren 29an sartu, eta haiek hiria konkistatu zuten arte.
Konstantinopla erori ondoren, Mehmed sultanak Erromako enperadore titulua hartu zuen, Bizantzio Erromatar Inperioaren ondorengoarena baitzen.
Logotipo
Logotipoa, batzuetan logo laburtzapenaz ere deitua, erakunde edo marka bat identifikatzen duen elementu grafikoa da. Grafiko soil batez diseinatu badaitezke ere, maiz erakunde edo marka izena ere barnehartzen dute, irudi edota tipografia berezi batez.
Metal beroko tipografiaren garaian, logotipo bat hitz bakar bat zen, tipografia bakarrekoa (adibidez: ATF Garamond), bi hizki edo gehiago dituen ligamentu baten kontrakotzat hartuta, baina hitzik osatu gabe. Hedaduraz, terminoa, era berean, modu berezian jarritako eta ordenatutako sailkapen tipografiko baterako ere erabiltzen zen. Komunikazio masiboaren garaian, enpresaren logotipoa, askotan, bere markaren sinonimo da.
Tristán Ulloa
Tristán Ulloa (Orléans, ) galiziar aktorea da, antzerkian, zineman eta telebistan ibilitakoa.
Factotum (argipena)
Factotum hitzak adiera zenbait ditu:
Fontainebleauko basoa: goizean
Fontainebleauko basoa: Goizean (La Forêt de Fontainebleau: matin) Théodore Rousseauren olio-pintura bat da, 1849 eta 1851 artean osatua. Parisko Aretoan 1850etik 1851ra arte aurkeztu zen. Gaur egun Londresko Wallace Bilduman dago ikusgai. Gaiak goiza Fontainebleauko oihana irudikatzen du.Eguzkia indarrez ateratzen ari den argipean animaliek putzu batean ura edaten ari dira.
Bederatzi puntuko txikia
Bederatzi puntuko txikia edo Bederatziko txikia, bertsolaritzan, hamalau bertso-lerro dituen bertsoa da. Silabei dagokienez, lerro bakoitzak ondoko banaketa jarraitzen du: 7, 6, 7, 5, 7, 6, 7, 6, 6, 6, 6, 6, 7, 5. Berezia da alde horretatik, 5 silabako 2 bertso-lerro dauzka eta 7-6 alternantzia hausten duten 6 silabako 4 bertso-lerro.
Bederatzi puntuko doinu ezagunak dira, besteak beste, Bilintxen Horra sei bertso kale garbitzaileari eta Xenpelarren Betroiarenak bertso hau:
Bat-batean
Bertso idatzietan ohiko bertso-neurria izan den arren, bat-bateko bertsogintzan bederatzi puntukoan aritzearena nahiko ariketa berria da. 1959ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan, gai jartzaileak lehen aldiz eskatu zien bertsolariei bederatzi puntuko bertsoa botatzeko, eta bertsolariak uko egin zioten, Mitxelenak izan ezik. Gaur egun berriz, Txomin Garmendiak kontatzen duenez, eskola-umeek ere badakite bederatzi puntukoa botatzen.
Hitza emanda bederatziko txikian
1993ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean goizeko saioan jarri zitzaien bertsolariei ariketa hau. Ezaguna da Andoni Egañak "irrifarra" hitzari kantatutakoa. 2001eko txapelketatik aurrera, buruz burukoan, bederatziko bana bota behar izaten dute bertsolariek hitz bat gai bezala emanda. Ezagunak dira Maialen Lujanbiok eta Amets Arzallusek suari eta altzoari kantatuak ; Andoni Egañak aulkiari kantatua edo Maialen Lujanbiok eskuari kantatutakoak.
Doinuak
Bertsolaritzaren Datu-Basean 13 doinu eskaintzen dira, tartean ondoko hauek:
Kilmainham
, 'Cill Mhaighneann', Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen auzune bat da, Liffey ibaiaren hegoaldeko bazterrean.
Bertan, gaur egun museoa den Kilmainham Gaol espetxe ohia dago, bai eta Irlandako Arte Modernoko Museoa ere.
Gerbilliscus validus
Gerbilliscus validus Gerbilliscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Gerbillinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Gastrotheca aureomaculata
Gastrotheca aureomaculata Gastrotheca generoko animalia da. Anfibioen barruko Hemiphractidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Rhin/Danubio korridorea
Rhin/Danubio korridorea Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.
Guztira 8 herrialde lotzen ditu 2 100 kilometrotan, Finlandiako Helsinki Belgikako Anberesekin lotuz.