cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chantrans
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Chantrans udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 704 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Kapitel
Kapitela (latinetik capitellum) edo zutabeburua zutabe, pilare edo pilastraren gainean jartzen da eta entaulamendu edo arkutik datorren indarra hauetara bideratzeko balio du. Funtzio praktiko honetaz aparte funtzio estetiko ere betetzen du, bi elementu ezberdinen arteko lotura baita.
Kapitelak hiru osagai ditu: astragaloa (kapitelaren oinarrian dago eta soka baten forma dauka), ekinoa (kapitelaren gorputza dugu) eta abakoa (kapitelaren gainaldean kokatzen da). Ezagutzen diren lehen kapitelak Egiptokoak dira. Orokorrean papiroforme edo lotoformeak dira. Beren erabilera Arkitektura greziarra zein erromatarrarekin batera ugaritu zen.
Motak
Kapitel mota ezberdinak eman dira historian zehar:
Lysytxansk
Lysytxansk (Лисича́нськ; Лисича́нск) Ukrainako Luhansk Oblastean kokaturiko Sievierodonetsk Raionekohiri bat da, 2020ko Ukrainako administrazio-aldaketa baino lehen, oblast-mailako garrantzia duen hiri zena. Siverskyi Donets ibaiaren eskuin-ibaiertzaren goialdean dago kokaturik, gutxi gorabehera Luhansketik, oblast-hiriburutik, 115 kilometrora. 2021eko estimazioei jarraiki, bere biztanleria 95,031koa da.
Lysytxanskeko Udalerriko administrazioak Novodruzhesk eta Pryvillia hiriak hartzen ditu barne. Bestalde, Lysytxansk, hurbilen dauden Sievierodonetsk, Rubizhne eta Kreminna eta hiriekin batera, Donbasseko hiri- eta industriagune garrantzitsu bat osatzen du, 353,000 biztanle ingurukoa –2009ko estimazioen arabera–.
Maxeys (Georgia)
Maxeys  Georgiako estatuko herri bat da. Dodge konderrian kokatua dago. 2010ean 224 biztanle zituen, 6.17 kilometro koadrotan banatuta.
1370 Hella
1370 Hella asteroide gerrikoan aurkitutako 1370. asteroidearen izena da. 1935eko abuztuaren 31an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 QG zen.
María Banquer
María Banquer (XIX.  mendea - XX. mendea) aktore espainiarra izan zen.
Biografia
Interpretazioaren munduan 1910eko hamarkadan hasi zen. 1917an, Miguel de Llano senarraren (Luis de Llano aktorearen anaia) konpainian, Madrilgo Isabel Infanta Antzokian, Caminos de Roma lanean, Antonia Plana eta María Brú ospetsuen ondoan; gero Sevillan, López Montenegro eta Peñeren edo Zaragozan La señorita Ángeles (1922) , eta 1923an Madrilera itzuli ziren senar-emazteak.
Hiriburuan, Alfontso Errege Antzokian, besteak beste, Alvarez Quintero anaien Cristalina (1923), Antonio Beamuel Ruizen El sentir de la raza (1924), Juan Espantaleón eta Antonio Riquelmerekin José Alfonso del Villarren Pimienta (1924) edo Paul Franken La Perla azul (1925). Madrilen egin zuen lana eta Espainiako beste leku batzuetan ere egin zituen birak. 1925ean Valentziako Ruzafa Antzokian egin zuen antzezlana nabarmentzekoa da, Benito Pérez Galdósen  Electra laneko protagonista.
1926an, zinemako aktore gisa estreinatu zen, Francisco Gómez Hidalgoren La malcasada filmeko protagonistarekin. Ramón María del Valle -Inclán idazle eta Julio Romero de Torres margolariarekin partekatu zuen planoa. Lan horixe izan zen pantaila handian egin zuen bakarra, Julieta engaña a Romeo laneko paper txiki bat izan ezik, José María Zabalzaren Julieta engaña a Romeo, 42 urte geroago filmatu zuena.
Eszenatokietara itzulita, atzerriko autoreen antzezpenean espezializatu zen - orduan ez zen oso ohikoa -, eta, hala, Julia Lajosekin batera, Bayard Veiller-en El proceso de Mary Dugan (1929), John Wyllard-en El gato y el canario (1929) edo Maxwell Anderson-en Los mesianistas (1931), lehenago Espainian debekatua.
Piovene Rocchette
Piovene Rocchette Italiako udalerri bat da. Vicenzako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Piovene Rocchettek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Surviving Picasso
Surviving Picasso (euskaraz Picassori Bizirauten) 1996ko James Ivory estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako biografia drama film bat da. Pablo Picasso margolariaren biografian oinarritua dago.
Argumentua
1943, Paris. Françoise Gilot (Natascha McElhone) neska gazteak Pablo Picasso (Anthony Hopkins) margolaria ezagutu du. Datozen hamar urteetan Gilot margolariaren musa eta bikotea izango da, bere margolanentzako inspirazioa eman eta harekin bi seme izanez. Picassoren bizitzan beste emakume batzuk nola sartzen diren ere ikusiko du, eta haren gutiziak, umore zentzu arraroa eta zikoizkeria re jasan beharko ditu.
Perrancey-les-Vieux-Moulins
Perrancey-les-Vieux-Moulins Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Perrancey-les-Vieux-Moulins udalerrian erroldatutako biztanleak 275 ziren. Familiak 128 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 188 etxebizitza zeuden, 127 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 43 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 186 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 127 etxebizitza nagusietatik 110 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 80 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 186 ziren, horien artean 142 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 142 pertsona aktiboetatik 133 lanean zeuden (66 gizon eta 67 emakume) eta 9 langabezian zeuden (4 gizon eta 5 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Perrancey-les-Vieux-Moulins udalerrian 134 unitate fiskal zeuden, 304 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.878 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Perrancey-les-Vieux-Moulins udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 426 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Blossius
Gaius Blossius (K.a. II. mendea) Antipater Tarsokoaren ikasle eta filosofo estoiko bat izan zen, Campaniako Cumae hirikoa. Blossiusek plebearen aldeko lur erreforma bat egitera bultzatu Tiberio Grako erromatar tribunoa. Horrela, Tiberiori matxinada bat piztu eta boterea bereganatu nahi izatea leporatu zioten. Azkenik, Tiberio erail egin zuten. Ondoren, konsulek galdeketa egin zioten Blossiusi Tiberioren aferaren gainean. Azkenean aske utzi zuten ordea. Asiako probintzietara jo zuen hurrena, non Aristonikok bultzaturiko herri matxinadan parte hartu eta Heliopolis estatua antolatzen lagundu zuen. Matxinadak porrot egitean, bere buruaz beste egin zuen. Gaius Blossiusen berri Plutarkok idatziriko Bioi parallèloi bilduman ematen da.
Glatigny (Oise)
Glatigny Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Glatigny udalerrian erroldatutako biztanleak 155 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 86 etxebizitza zeuden, 61 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 85 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 61 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 9 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 51 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 106 ziren, horien artean 85 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 85 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (46 gizon eta 34 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Glatigny udalerrian 75 unitate fiskal zeuden, 202 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.186,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Glatigny udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Metopa
Metopa erlaizpe doriar batean bi trigliforen arteko gune karratua da, laua edo erliebeduna izan daitekeena. Metoparik ezagunenak Fidiasek Atenasko Partenonen eginak dira.
Glatigny (Oise)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
K2
K2 Mendi Basatia izenez ezaguna egin zen George Bellek —1953ko espedizio estatubatuarreko eskalatzaileak— kazetariei esan zienean: «Zu hiltzen saiatzen den mendi basati bat da». Munduko bost mendirik garaienetatik, K2 da hilgarriena; gutxi gorabehera pertsona bat hiltzen da mendian gailurrera iristen diren lau bakoitzeko. Noizean behin Godwin-Austen mendia bezala ere ezaguna izan da, eta honakoak dira K2-ren beste goitizen ak: Mendien erregea eta Mendizaleen mendia eta Mendien mendia, Reinhold Messner italiar eskalatzaile ospetsuak K2ri buruz bere liburuari azken izenburu hori eman ostean.
Tontorra Lino Lacedelli eta Achille Compagnoni eskalatzaile italiarrek lortu zuten lehen aldiz, 1954an Ardito Desiok zuzendutako Italiako espedizioan. Bestalde, 2021eko urtarrilean, K2 neguan gailurra lortutako azken zortzimilakoa bilakatu zen. Mendizaleen balentria Nepal go eskalatzaile talde batek egin zuen, Nirmal Purja eta Mingma Gyalje Sherpa buru zirela.
K2 bere ekialde ko aurpegitik inoiz igo ez den 8.000 metro baino gehiagoko gailur bakarra da. Igoerak uztailean eta abuztuan egin izan dira, normalean urteko garairik beroenak. K2 iparraldean kokatua egoteak, eguraldi txarra eta hotzagoa esan nahi du. Gaur egun, gailurra ia bide guztietatik igo dute. Everesteko gailurra altuera handiagoan dagoen arren, K2ko igoera zailagoa eta arriskutsuagoa da, hein batean eguraldi txarragoagatik. 2021eko otsailera arte, 377 pertsonak baino ez dute amaitu bere gailurrerako igoera, eta saiakeretan 91 hildako izan dira, zortzi milako hildakoen zerrendan agertzen den bezala.
Izena
Mendi hau 1856an ikusi zuen lehen aldiz europar batek, Henry Haversham Godwin-Austen-en espedizioko kide zen T.G. Montgomeryk, hain zuzen. Honek Karakorumeko lehen azterketa egin zuen 210 km inguru hegoaldera zegoen Haramukh menditik, eta bi gailur nabarmenenak zirriborratu zituen K1 eta K2 etiketatuz, non “K”k Karakorum adierazten zuen. Gainerako gailurrei K1, K3, K4 eta K5 deitu zitzaien, baina izen hauek ordezkatu egin ziren Masherbrum, Broad Peak, Gasherbrum I eta Gasherbrum II izenengatik, hurrenez hurren.
Mendiak tokiko izenik ez zuenez, Godwin-Austen Mendia izena ere iradoki zen, Henry Godwin-Austen inguruetako lehen esploratzaile bat zenaren omenez. Royal Geographical Society-k izena baztertu zuen arren, hainbat mapetan erabiltzen zen eta noizean behin erabilia izaten jarraitzen du. Topografoaren markak, K2 beraz, mendia ohikoa den izena izaten jarraitzen du. Gaur egun balti hizkuntzan ere erabiltzen da, Kechu edo Ketu gisa itzulita (Balti: کے چو Urdu: کے ٹو). Fosco Maraini eskalatzaile italiarrak Gasherbrum IV-ko igoerari buruzko kontakizunean argudiatu zuenez, K2 izenak zoriari zor dion jatorria izan arren, bere izaera moztua eta inpertsonala oso egokia delako hain urruneko eta erronka handiko mendi baterako. Honako hau ondorioztatu zuen: “... izen baten hezur hutsak besterik ez, arroka, izotza, ekaitza eta amildegi a. Ez du saiakerarik egiten gizakiaren soinua egiteko. Atomoak eta izarrak dira. Munduaren biluztasun a du lehen gizakiaren aurretik –edo planeta erraustuaren azkenaren ondorena”
André Weilek, matematikan gainazal analitiko dimentsio konplexu konektatuko multzo trinkoari "K3 azalera" izendatu zion, neurri batean K2 mendiaren edertasunarengatik.
Kokagune geografikoa
K2 Karakorum mendilerroaren ipar-mendebaldean dago, Pakistan go Gilgit-Baltistan eskualdean eta Txina ko Taxkorgan Tajik Xinjiang eskualde autonomoan. Tarim arro sedimentarioarekin iparraldean, eta Himalaia Txikiarekin muga egiten du hegoaldean. Glaziar ren urtze-urak, hala nola, K2ren hegoaldean eta ekialdean, haranetako nekazaritza elikatzen dute, eskualdeko ur gezaren hornikuntzan nabarmen lagunduz.
K2 protagonismo topografikoaren arabera 22. postuan dago. Mendi baten altuera independentearen neurria, Everest mendiaren altxatze-eremu hedatuaren (Karakorum, Tibeteko goi-ordokia eta Himalaia) barnean baitago. Izan ere, posible da jarraituz K2tik Everestera doan bide baten, 4.594 metrotik beherakoa, Kora La-n, Nepal/Txina mugan, eta Mustang Lo-n. K2 baino askoz beherago dauden beste gailur asko independenteagoak dira zentzu honetan. Dena den, Karakorum mendilerroko tontorrik nabarmenena da.
K2 tokiko erliebe agatik eta guztizko altueragatik nabarmentzen da. Bere oinarrian dauden glaziar haranen hondoetatik 3.000 metro baino gehiagora dago. Piramide etengabe aldapatsua da, ia norabide guztietan azkar erortzen dena. Iparraldea da aldapatsuena: han K2 (Qogir) glaziarraren gainetik 3.200 metrotik gora igotzen da, distantzia horizontalean 3.000 metrotan soilik. Norabide gehienetan, 2.800 metrotik gorako erliebe bertikala lortzen du 4.000 metro baino gutxiagotan.
George Wallersteinek zuzendutako 1986ko espedizio batek neurketa oker bat egin zuen, K2 mendia Everest baino altuagoa zela eta, beraz, munduko mendirik altuena zela erakutsiz. 1987an neurketa zuzendua egin zen, baina ordurako K2 munduko mendirik altuena zela aldarrikatzeak, albistegi eta erreferentzia lan askotan sartuta zegoen.
Garaiera
K2aren altuera entziklopedia eta mapa gehienetan 8.611 metro dela esaten da. 2014an K2ra espedizio pakistandar-italiar bat, "K2 60 urte beranduago" izenekoa, K2aren lehen igoeraren 60. urteurrena ospatzeko antolatu zen. Bere helburuetako bat mendiaren altuera satelite bidezko nabigazio tresnen bidez zehaztasunez neurtzea zen. Eta azkenik, altuera 8.609,02 metro zela zehaztu zuten.
Geologia
K2 eta Broad Peak mendiak, eta Sarpo Laggo glaziarraren behealderaino mendebalderantz doan eremua, arroka metamorfikoz osatuta dago, K2 Gneiss izenez ezagutzen direnak, Karakorum Metamorfiko Multzoaren zati bat izanik. K2 Gneiss-a ortogneisaren eta baotita z aberatsa den paragneisaren nahasketaz osatuta dago. K2ren hego eta hego-ekialdeko aurpegian, ortogneisa plagioklasa-hornblenda gneis eta biotita-hornblenda-K-feldspato ortogneisaren nahasketaz eraikita izanik, granat e-mikak dike leukogranitikoek sortu dute. Leku batzuetan, paragneisek klinopiroxeno-hornblenda duten psamitak, granate (grossular)-diopsido marmol ak eta biotita-grafito-filita k daude. K2-n hildako eskalatzaileen oroigarria ren ondoan, Oinarrizko Kanpamentuaren gainean hegoaldeko espoloian, kuartzita eta mika-eskistodun marmol ezpuru meheak, Gilkey-Puchoz-en sekuentzia izenekoak, ortogneisen barruan daude tartekatuta. Broad Peak-eko mendebaldeko aurpegian eta K2 hegoaldeko espoloian, lanprofiro-dikeak daude, klinopiroxeno eta baotita-porfiri ko vogesita eta minet-ek osatutakoak, K2 gneisan sartu direla. K2 Gneisa inguruko Karakorum Metamorfiko Konplexuaren inguruko arroka sedimentario eta meta-sedimentarioetatik bereizten da, faila normalen bidez. Esaterako, faila batek K2ren ekialdeko aurpegiko K2 gneisa, inguruko Skyang Kangri osatzen duten kareharri etatik eta arbel etatik desberdintzen da.
Elise Thérèse Koekkoek-Daiwaille
Elise Thérèse Koekkoek-Daiwaille (Amsterdam, 1814ko maiatzaren 5–Koblenz, 1881ko ekainaren 2) herbeheretar margolari eta litografoa izan zen.
K2
Geologia
40Ar/39Ar duela 115 eta 120 milioi urteko adinekoak, K2 Gneisetik lortutako eta analisi geokimiko ek frogatzen dute talka aurreko granito metamorfoizatua Kretazeo koa dela. K2 Gneisaren aitzindari granitikoa (protolitoa) garai hartan Asiako ertz kontinentala zenean iparralderantz murgiltzen den subdukzio-eremu baten bidez magma-gorputz handiak ekoizten zuen, eta bere behe lurrazal kontinental ean batolito gisa sartu izanaren ondorioz sortu zen. Asia ko eta India ko plake n hasierako talkaren garaian, batolito granitiko hau 20 kilometro inguruko edo gehiagoko sakoneran lurperatu zen, oso metamorfoizatua, oso deformatua eta partzialki urtu egin zen Eozeno garaian gneisa sortzeko. Geroago, K2 Gneisa leukogranito-dikeek sartu zuten eta azkenik, lurpetik atera eta altxatu zen Miozeno ondorengo garaian, apurketa-bultzada-faila handietan zehar. K2 Gneiss agerian geratu zen, K2 - Broad Peak - Gasherbrum sorta osoak gorakada azkarra izan zuenean.
Hasierako saiakerak
1856an britainiar talde batek ikertu zuen mendia lehen aldiz. Thomas Montgomerie taldeko kideak "K2" izendatu zuten mendia Karakorum mendilerroko bigarren gailurra izateagatik. Bestalde, 1892an Martin Conway-k Baltoro glaziar rean "Concordia"-ra iritsi zen espedizio britainiarra zuzendu zuen.
Elise Thérèse Koekkoek-Daiwaille
Lanak
Bere ospea batez ere Principes des fleurs et des fruits sei litografien bilduma egiteagatik datorkio. Album horretan frutak eta loreak erakusten dituzten izadi hilak jaso zituen.
Magallanes arroa
Magallanes arroa edo Austral arroa arro sedimentarioa da, iparraldetik Txileko goiko Patagoniara iristen dena. Bere barnean dauden arrokak Jurasiko arotik eratorriak dira, eta Cerro Toro formazioa barne hartzen du. Arro honek antzinako fosilen bizimodu ugari eta historiaurreko beste elementu natural batzuk aztertzeko aukera ematen du estratifikazio sedimentario sakona dela eta.
K2
Hasierako saiakerak
K2 igotzeko lehen saiakera serioa 1902an egin zuten Oscar Eckenstein, Aleister Crowley, Jules Jacot-Guillarmod, Heinrich Pfannl, Victor Wessely eta Guy Knowles-ek, ipar-ekialdeko ertzetik. Mendearen hasieran garraio modernorik ez zegoen eskualdean, eta honela idatzi zuten: "hamalau egun behar izan ziren mendi magalera iristeko". Bost saiakera serio eta garesti egin ostean, taldea 6.525 metrora iritsi zen, nahiz eta erronkaren zailtasuna eta eskaladarako ekipamendu modernoaren edo eguraldiari aurre egiteko oihalen falta kontuan hartuta, Crowleyren esanetan, "gizonik zein piztirik ez zen zauritu", igoeraren trebetasun erlatiboa nabarmenduz. Porrota gaixotasunari ere egotzi zioten (Crowley bera paludismo aren hondar-ondorioak jasaten ari zen), eta baita zalantzazko prestakuntza fisikoari, nortasun gatazkei eta eguraldi-baldintza kaskarrei. K2n igarotako 68 egunetatik (garai hartan, denborarik luzeenaren errekorra halako altueran igarotakoa), zortzik bakarrik eman zuten eguraldi argia.
K2rako hurrengo espedizioa, 1909an Luigi Amadeo printzea eta Abruzzoko dukeak zuzendutakoa, 6.250 metro inguruko altuerara iritsi zen, Hego-ekialdeko espoloitik, gaur egun Abruzzosen Espoloia izenez ezagutzen dena. Hau ibilbide estandarraren parte bilakatuko zen azkenean, baina garai hartan bertan behera geratu zen bere malda eta zailtasunagatik. Mendebaldeko ertzean edo ipar-ekialdeko ertzean bide alternatibo bideragarri bat aurkitzen saiatu eta huts egin ondoren, Dukeak adierazi zuen K2 ez zela inoiz igoko, eta taldeak Chogolisa n jarri zuen arreta, non Dukea gailurretik 150 metrora iritsi zen aurretik, ekaitz batek atzera bota zuenean.
Magallanes arroa
Ipar-hegoaldera 250 km luzatzen da eta herrialdeko ikatz erreserba handiena da.
Magallanes arroan zenbait formazio geologikok arroka aterpetxeak eta leizeak eskaini dizkiete lehen gizakiei; leku horietako aipagarrienetako bat Cueva del Milodon aitzuloa, antzinako gizakia bizi zela ezagutzen den aztarnategia, kobazulo multzo honen berreskuratze arkeologikoan oinarrituta. Era berean, aztarnategi fosil eta paleontologiko garrantzitsu bat Cerro Guido mendiaren eta Las Chinas ibaiaren haranaren inguruan dago.
K2
Hasierako saiakerak
Hurrengo urtean, Fritz Wiessnerrek zuzendutako 1939ko Karakorum estatubatuar espedizioa gailurretik 200 metrora iritsi zen, baina hondamendi an amaitu zen, Dudley Wolfe, Pasang Kikuli, Pasang Kitar eta Pintso mendiaren goi aldean desagertu zirenean. Charles Houston K2ra itzuli zen 1953ko espedizio amerikarra gidatzeko. Saiakerak porrot egin zuen ekaitz batek taldea 10 egunez 7.800 metrotan harrapatu ostean, eta denbora horretan Art Gilkey eskalatzailea larriki gaixotu zen. Etsi-etsian erretiratu ziren, eta Pete Schoeningek ia talde osoa salbatu zuen erorketa masibo batean (Belay izenez ezagutzen dena). Baina Gilkey hil egin zen, elur-jausi batean edo lankideak zama batekin ez kargatzeko, berak nahita behartutako saio baten. Nahiz eta amaiera tragikoa izan, espedizioak estatus ikonikoa izan du mendizaletasunaren historian. Bere oroimenez Gilkey Memoriala eraiki zuten mendiaren magalean.
Arrakasta eta errepikapenak
1954ko Karakorumeko Italia ko espedizioak azkenean K2 gailurrera igotzea lortu zuen, uztailaren 31n, Abruzzos-en Espoloiaren bidetik. Espedizioa Ardito Desiok zuzendu zuen, eta gailurrera Lino Lacedell i eta Achille Compagnoni mendizaleak iritsi ziren. Taldean Pakistan go kide bat zegoen, Muhammad Ata-ullah koronela, 1953ko estatubatuar espedizioko partaide izan zena. Bestalde, 1954ko italiarren espedizioan Walter Bonatti eta Amir Mehdi Hunza zama ketari pakistandar ra ere egon ziren, biak ezinbestekoak izanik espedizioaren arrakastarako, oxigeno tankeak 8.100 metrotara eraman baitzituzten Lacedelli eta Compagnonirentzat. Igoera eztabaidagarria izan zen, Lacedelli eta Compagnonik beren kanpamentua Mehdi eta Bonattirekin adostutakoa baino altuago ezarri zutelako. Igotzeko edo jaisteko ilunegi zegoenez, Mehdik eta Bonattik gaua 8.000 metrotik gora aterperik gabe igaro behar izan zuten, eskatu bezala oxigeno deposituak atzean utziz. Bonatti eta Mehdi bizirik atera ziren, baina Mehdi hilabetez ospitaleratuta egon zen, eta oinetako behatzak moztu behar izan zizkioten izozte engatik. 1950eko hamarkadan, Lacedelli eta Compagnonik Italiako heroi nazional bezala zuten ospea babesteko, gertakari horiek ezkutatzeko ahaleginak egin ziren. Kanpamentua mugitzea nahita izan zela ere agerian geratu zen, itxuraz Compagnoni beldur zelako Bonatti gazteak gainditu egingo zituelako. Horrela, Bonattiri egotzi zioten Mehdi ospitaleratzearen errua. 1977ko abuztuaren 9an, italiar espediziotik 23 urtera, Ichiro Yoshizawa-k bigarren igoera arrakastatsua zuzendu zuen, Ashraf Aman gailurrera iritsitako lehen pakistandar eskalatzailea izan zela. Japonia ko espedizioak Abruzzosen Espoloia aukeratu zuen igotzeko, eta 1.500 zamaketari baino gehiago erabili zituen.
K2-ko hirugarren igoera 1978an izan zen, bide berri baten bidez, hots, ipar-ekialdeko ertz luze eta ernaitztutik. Ibilbidearen goiko aldeak ezkerrera zeharkatzen zuen Ekialdeko aurpegia, horma bertikal bat saihesteko, Abruzzosen igoeraren goiko zatiarekin bat egin arte. Igoera hau talde amerikar batek egin zuen, James Whittaker buru zela; gailurrerako taldean Louis Reichardt, Jim Wickwire, John Roskelley eta Rick Ridgeway izan ziren. Wickwirek gailurretik 150 metro ingurura igaro zuen gaueko bibaka, historiako bibak altuenetako bat. Igoera hau hunkigarria izan zen Estatu Batu etako taldearentzat, bere burua 1938ko taldeak berrogei urte lehenago hasitako zeregina betetzen ikusten baitzuen.
Laugarren igoera absolutua 1979an egin zuen Reinhold Messner rek zuzendutako espedizioak. Zailtasun itzelagatik "Lerro Magikoa" izenaz ezagutzen den ibilbidea baztertu ostean, Abruzzosen Espoloiaren ohiko bidea erabili zuten.
1981ean, Japoniako espedizio bat gailurrera iritsi zen Hego-mendebaldeko Ertzetik, bide berri bat irekiz (aurretik Chris Bonington ek zuzendutako bi espedizio britainiarrek huts egin zuten bide horretan). Espedizioan K2 mendebaldeko puntu altuenera, 8.230 metrora iritsi zen lehen aldiz, bigarren mailako gailurtzat hartzen ez dena.
Japoniako beste igoera aipagarri bat 1982an gailurraren Txina ko aldean zegoen Ipar Ertza (North Ridge) zaila izan zen. Isao Shinkai eta Masatsugo Konishik zuzendutako Japoniako Mendizale Elkarteko talde batek hiru kide jarri zituen abuztuaren 14an gailurrean, Naoe Sakashita, Hiroshi Yoshino eta Yukihiro Yanagisawa. Hala ere, Yanagisawa jaitsieran erori eta hil egin zen. Taldeko beste lau kidek hurrengo egunean lortu zuten gailurra.
K2ko gailurrera bi aldiz iritsi zen lehen eskalatzailea Josef Rakoncaj txekiarra izan zen. Rakoncaj Francesco Santon-ek zuzendutako 1983ko Italiako espedizioko kidea izan zen, Ipar Ertzeko bigarren igoera arrakastatsua egin zuena 1983ko uztailaren 31an. Hiru urte geroago, 1986ko uztailaren 5ean, gailurrera iritsi zen Abruzzosen Espoloitik, Agostino da Polenzaren nazioarteko espedizioko kide bezala.
1983an lehen bi espedizio espainiar rak egin ziren, biak arrakastarik gabe: nafar espedizio bat Abruzzosen Espoloian zehar, eta telebistako "Ezinezkoaren aldean" (Al filo de lo imposible) programatik 8.250 metrora iritsi zen beste bat, Mendebaldeko Aurpegiko japoniar ren bidetik. Igo zen lehen emakumea Wanda Rutkiewicz poloniar eskalatzailea izan zen, 1986ko ekainaren 23an. Egun horretan, beranduago, Liliane eta Maurice Barrard ere gailurrera iritsi ziren, jaitsieran biak zenduz eroriko baten ondorioz. Liliane Barrarden gorpua 1986ko uztailaren 19an aurkitu zuten, hego aurpegiaren oinean. Emakumeentzat mendi hau madarikatua dagoela dio kondairak, igo ziren lehen bost emakumeak hil egin baitziren, hauetariko hiru jaitsieran. Rutkiewicz bera Kangchenjungan, igotzen zuen bederatzigarren zortzimilako mendian, hil zen 1992an.
1986an, Polonia ko bi espediziok bi bide berri zabaldu zituzten gailurrera iristeko, "Lerro Magikoa" eta "Poloniarren Lerroa" (Polish Line), azken hau Jerzy Kukuczka k eta Tadeusz Piotrowskik lortutakoa. Piotrowski hil egin zen jaisterakoan, eta bide hau ez da inoiz errepikatu bere zailtasunagatik.
1986an mendiaren igoera ezagutarazi egin zen: Abruzzosen Espoloiaren hainbat igoera osatu ziren, horietako bat Mari Abrego eta José María Casimiro nafar rena. Bestalde, espedizio txekiar-poloniar batek gailurrera iristea lortu zuen SSO espoloiaren Lerro Magikotik, eta Tomo Cesenek aurpegiaren eskuineko pilarea ireki zuen bakarrik. Bide horrek oraindik bere izena darama.
Arrakastak egon arren, oso urte tragikoa izan zen, 13 eskalatzaile hil baitziren, horien artean Alan Pennington eta John Smolich estatubatuarrak, Liliane eta Maurice Barrard frantziarrak, Renato Casarotto italiarra, Dobroslawa Wolf, Woiciech Wröz eta Tadeusz Piotrowski poloniarrak, Mohammed Ali pakistandarra, Alfred Imitzer eta Hannes Wieser austriarrak eta Alan Rouse eta Julie Tullis ingelesak.
Bestalde, 1995ean, gailurrera iritsi ostean, eguraldiaren bat-bateko aldaketak harrapatu zituen Javier Escartín, Javier Olivar eta Lorenzo Ortiz aragoiarrak, eta hirurak hil ziren. Urte horretan, Alison Heargraves britainiarra, Bruce Grant Zeelanda Berrikoa eta Jeff Lakes kanadarra ere mendian zendu ziren.
Azken saiakerak
2004an, Carlos Soria Fontán eskalatzaile espainiarra izan zen K2 gailurrera iritsi zen pertsonarik zaharrena, 65 urterekin. Era berean, Edurne Pasaban euskaldun a gailurra lortu zuen seigarren emakumea izan zen, 2006an Nives Meroi italiarrak eta Yuka Komatsu japoniarrak jarraituz.
Historian hiru mendizale baino ez dira izan mendi mitiko hau bi aldiz igotzeko gai izan, tartean Juanito Oiarzabal euskalduna, 1994an eta 2004an gailurrera iristea lortu zuena. Horrez gain, hiru gailur garaienak bi aldiz igo zituen lehen pertsona izan zen: Everest, K2 eta Kangchenjunga. 2004an, Edurne Pasabanen konpainian, K2-ko gailurrera iritsi ostean egin zuen jaitsiera zailak izozketak eragin zizkion bi oinetan, eta Edurneri bi behatz moztu zizkioten bitartean, Juanitori guztiak moztu zizkioten.
2008ko abuztuaren 1ean, eskalatzaile-talde bat desagertu egin zen izotz-puska handi bat jausi eta ibilbideko zati bateko soka finkoak atera ondoren. Lau eskalatzaile erreskatatu zituzten, baina 11, besteak beste Pakistan go Meherban Karim eta Ger McDonnell gailurrera iritsi zen lehen irlandar ra, hil egin zirela baieztatu zuten.
2009an hainbat saiakera izan arren, inor ez zen gailurrera iritsi.
2010eko abuztuaren 6an, Fredrik Ericssonek, gailurretik eskiatzeko asmoa zuenak, Gerlinde Kaltenbrunner rekin bat egin zuen K2 gailurrerako bidean. Ericsson, 1.000 metro erori ondoren, hil egin zen. Kaltenbrunnerrek gailurrerako saiakera bertan behera utzi zuen. Eta hainbat saiakera izan arren urtean, inork ez zuen gailurra lortu.
2011ko abuztuaren 23an, lau eskalatzailez osatutako talde bat K2ko gailurrera iritsi zen iparraldetik. Gerlinde Kaltenbrunner 14 zortzi-mila guztiak oxigeno osagarririk gabe igo zituen lehen emakumea bilakatu zen. Maxut Zhumayev eta Vassiliy Pivtsov kazakh ek ere zortzi milako mendien zerrenda osatu zuten. Laugarren taldekidea Dariusz Załuski poloniarra izan zen.
2012. urtea Errusia ko talde batekin hasi zen neguko lehen igoera bat egiteko asmoz. Espedizioa Vitaly Gorelik izozte en eta pneumonia ren ondorioz hil zenean amaitu zen. Errusiako taldeak bertan behera utzi zuen igoera. Udako denboraldian, K2-k errekorra ikusi zuen tontorrean: 28 eskalatzaile iritsi ziren egun bakarrean, eta urtean, guztira 30.
2013ko uztailaren 28an, Zeelanda Berri ko bi mendizale, Marty Schmidt eta bere seme Denali elur-jausi batek kanpamentua suntsitu zuenean hil ziren. Gidari bat euren kanpamentura iritsi zen, baina ez zirela inon ikusten eta kanpin-dendak elur-jausi batek jo izanaren zantzuak zituela esan zuen. Taldearekin zegoen Adrian Hayes eskalatzaile britainiar rak Facebook orrian argitaratu zuen gero kanpalekua desagerrarazi zutela.
2014ko uztailaren 26an, Pakistan go eskalatzaileen lehen taldeak K2 eskalatu zuen. “K2 60 urte beranduago” izeneko espedizioan sei mendizale pakistandar eta hiru italiar zeuden, BBC ren arabera. Aurretik, K2 pakistandar bakarrak baino ez zuen igota, nazioarteko espedizioetako partaide bezala. Halaber, Pasang Lhamu Sherpa Akita, Maya Sherpa eta Dawa Yangzum Sherpak osatutako beste talde bat izan zen K2ra igo zuen lehen emakume talde nepaldarr a.
2014ko uztailaren 31n, Boyan Petrovek Bulgaria ko lehen igoera burutu zuen, Broad Peak igo eta 8 egun eskasera. Boyan diabetesa zuten eskalatzaile gutxien artean dago 7.000 m-tik gora oxigeno osagarririk erabili gabe aritu zena.
2017ko uztailaren 28an, Vanessa O'Brienek hamabi nazioetako talde bat zuzendu zuen, "Dreamers Destination" agentziako Mingma Gyalje sherparekin K2ren gailurrera iritsiz. Taldean zeuden lehen emakume britainiar eta amerikarra, eta baita K2ren gailurrera ailegatu zen emakume zaharrena, 52 urterekin. Julie Tullis eta Alison Hargreaves omendu zuten, 1986an eta 1995ean hurrenez hurren K2ra igo ziren bi emakume britainiarrak, baina jaitsieretan hil zirenak. Beste gailur aipagarri batzuk John Snorri Sigurjónsson eta Mingma Gyalje Sherpak egindakoak izan ziren, azken honek bere arreba Dawa Yangzum Sherparekin egin zuelako, hain zuzen gailurrean bigarren anai-arreben bikotea osatuz. Mingma Gyalje Sherpak eta Fazal Alik, beraien bigarren gailurra grabatu egin zuten.
2018ko uztailaren 22an, Garrett Madisonek gailurra egin zuten zortzi eskalatzailez osatutako nazioarteko talde bat zuzendu zuen, bederatzi nepaldar sherpen laguntzarekin, gehi altuera handiko lau zamaketari pakistandar eta Madison Mountaineering-eko bi gidariekin batera.
2018ko uztailaren 22an, Andrzej Bargiel poloniar mendizale eta lasterkaria, gailurretik oinarrizko kanpamentura eski atzen iritsi zen lehen pertsona izan zen.
Joan Bautista Intxaurrandiaga
1720ko otsailaren 19an Getarian ezkondu zen Ana Rekondorekin eta lau seme izan zituzten: Joan Migel Bizente, Bartolome, Joan Martin eta Joan Elias. Bere ofizioa medio herriz herri ibili behar izan zuen: Getarian, Hondarribian, Donostian, Lesakan eta beste hainbatetan.
K2
Azken saiakerak
2019ko uztailaren 25ean, Anja Blacha oxigeno osagarririk erabili gabe K2ko gailurra egin zuen lehen emakume alemaniar ra izan zen.
2022ko uztailaren 22an, hau da, egun bakar batean, 145 pertsona igo ziren K2ra, 1954tik 1996ra izandako kopuru bera, eta egun bakarreko gailur kopururik handiena.
Joan Bautista Intxaurrandiaga
Emaztea hil eta bigarrenez ezkondu zen 1742ko irailaren 30ean Astigarragako Madalena Gurutzeagarekin. Biok alaba bat izan zuten: Maria Bizenta.
Joan Bautista XVIII. mendeko hargin sonatuekin lehiatu zen, eraikuntza erlijioso eta zibiletan, Gipuzkoan zein Nafarroan. Alkizan Intxaurrandiaga baserria eta Etxetxo bi eraikuntzak gauzatzeaz gainera, San Martin parrokiako aldare nagusiko mailadia, lauzadura eta idulkia egin zituen. Nafarroan, berriz, Goizuetako parrokiaren egitura amaitu eta Lesakako elizaren obra osoa bere ardurapean egon zen. Harlanduzko egitura bikaina du aipatu San Martin elizak, neurri handi batean Joan Bautistaren obra.
K2
Azken saiakerak
2022ko uztailaren 29an, Denis Urubko k bakarrik, oxigenorik eta sherpen laguntzarik gabe, K2 igo eta jaitsi zuen 29 ordutan.
Neguko espedizioak
- 1987/1988, Pakistan go aldetik abiatu zen Andrzej Zawadak zuzendutako poloniar-kanadiar-britainiar espedizioan, hamahiru poloniar, zazpi kanadar eta lau britainiar zeuden. Martxoaren 2an Krzysztof Wielicki eta Leszek Cichy-k III. kanpamentua 7.300 metrora ezarri zuten, eta ondoren ailegatu ziren Roger Mear eta Jean-Francois Gagnon-ek, egun batzuk geroago. Urakan haizeak eta izozteek taldea atzera egitera behartu zuten.
Joan Bautista Intxaurrandiaga
Astigarragako udaletxe berria berak eraiki zuen. Martin Saroberekin Pasaia Donibaneko Bonantza Kristo Gurutzatua. Donostiako Santa Maria basilika barrokoaren eraikuntzan aritu zen Lizardi aita-semeekin eta Martin Saroberekin elkarlanean.
K2
Neguko espedizioak
- 2002/2003, Netia K2 Polonia ko neguko espedizioan, hamalau eskalatzailez osatutako taldea Krzysztof Wielickik zuzendu zuen, eta Kazakhstan, Uzbekistan eta Georgia ko lau kide zeuden. Ipar aurpegia igotzeko asmoa zuten. Marcin Kaczkan, Piotr Morawski eta Denis Urubko k IV. kanpamentua ezarri zuten 7.650 metrora. Kaczkanek eta Urubkok hasitako azken igoerak huts egin zuen, bai IV. kanpamentuko karpa eguraldi gogorrak suntsitu zuelako zein Kaczkanek garun edema izan zudelako.
- 2011/2012, Errusia ko espedizioan, bederatzi eskalatzaile Abruzzosen Espoloiaren ibilbidean saiatu ziren. 7.200 metrora iristea lortu zuten Vitaly Gorelik, Valery Shamalok eta Nicholas Totmyaninek, baina atzera egin behar izan zuten urakan haizeak eta baita Goreliken bi eskuetako izozteek eraginda. Oinarrizko kanpamentura jaitsi eta Gorelik ebakuatzeko arrakastarik gabeko dei baten ostean (helikopteroa ezin izan zen haiengana iritsi eguraldi txarragatik), eskalatzailea pneumonia k eta bihotzekoa k jota hil zen. Gertakariaren ostean, espedizioa bertan behera utzi zuten.
- 2017/2018, Krzysztof Wielickik zuzendutako Poloniako Neguko Espedizio Nazionala, 13 eskalatzailek osatutakoa, 2017ko abenduaren amaieran hasi zen lanean. Taldea hasieran hego-ekialdeko espoloitik (Cesen ibilbidea) gailurrera iristen saiatu zen, Abruzzosen Espoloira aldatuz aurreko ibilbidean kide bat lesionatu ondoren. Cesen/Euskal bidetik 6.300 metrora iritsi ziren, eta Abruzzosen Espoloiaren bidez berriz, 7.400 metrora. Hala ere, Denis Urubkok jakinarazi zuen bere kasa egin zuen bakarkako saiakeran ziurrenik 7.600 metrora iritsia zela. - 2021. Nanga Parbateko neguko igoera 2016ko otsailean egin ostean, neguan oraindik igo gabeko azken zortzi milakoa K2 zen. Eta 33 urtez arrakastarik gabeko saiakeretan zazpi espedizio ezberdinek porrot egin ondoren, 2021eko urtarrilaren 16an Nepal go sherpaz osatutako hiru taldek espedizio konbinatuan gailurrera iristea lortu zuten, honako eskalatzaileekin: Nirmal Purja, Gelje, Mingma David, Mingma Tenzi, Pem Chhiri eta Dawa Temba (Nimsdai taldea); Mingma Gyalje, Dawa Tenzin eta Kili Pemba (Mingma G taldea); eta Sona (Seven Summit Treks taldea). Horietatik, Nirmal Purja k eta Mingma Gyaljek bakarrik kudeatu zuten balentria oxigeno osagarririk erabili gabe. Bestalde, Seven Summit Treks taldeko Sergi Mingote kataluniar ra istripuz hil zen gailurrera iristea lortu gabe, 3. kanpalekutik oinarrizko kanpalekura jaisten ari zela. Halaber, beste espedizio bateko eskalatzaile ospetsu batzuk galdu zuten bizia, hala nola Atanas Skatov, Ali Sadpara pakistandarra, Juan Pablo Mohr txiletarra eta John Snorri islandiarrak.
Joan Bautista Intxaurrandiaga
1735ean Alkizako alkate aukeratu zuten polemika baten erdian. Hain zuzen ere, hautesle batzuk dudatan ipini zuten Alkizan bizi ote zen eta, ondorioz, hautagai izan zitekeen. Auziak gora jo zuen eta Korrejidoreak Joan Bautistaren iritzia bere egin zuen eta auzotasuna onartu zion.
Donostian hil zen Martin Uribe notarioaren aurrean testamentua egin zuen egun berean, 1747ko irailaren 30ean. Alkizan lurperatu zuten.
K2
Eskalada bideak eta zailtasunak
K2n hainbat ibilbide daude, izaera ezberdin samarrekoak, baina guztiek dituzte funtsezko zailtasunak. Lehenengoa, oso altuera handia eta ondoriozko oxigeno falta da: eskalatzaile batek oxigenoaren heren bat besterik ez du eskuragarri K2ren gailurrean, itsas mailarekin alderatuz. Bigarrena, mendiak hainbat egun irauten duten muturreko ekaitza k jasateko duen joera da, hori izanik heriotza askoren arrazoia. Hirugarrena, mendiko ibilbide guztien izaera aldapatsua, ageria, eta konprometitua da, eta horrek atzera egitea zailtzen du, batez ere ekaitz garaian. Bestalde, saiakera asko izan arren, neguko lehen igoera arrakastatsuak 2021ean bakarrik gertatu ziren. Eskalada bide nagusi guztiak Pakistan go aldean daude, bertan dagoela baita oinarrizko kanpamentua.
Abruzzos-en Espoloia
Igoera-bide estandarra, eskalatzaile guztien % 75ek erabiltzen dutena, Pakistango aldean kokatutako Abruzzosen Espoloia da. 1909an Luigi Amadeo printzea, Abruzzoseko dukea, saiatu zen lehen aldiz bertatik igotzen. Gailurraren hego-ekialdeko ertza da, Godwin-Austen glaziarraren gainetik altxatzen dena. Espoloia zehazki 5.400 metroko altueran hasten da, eta bertan kokatu ohi da Oinarrizko Kanpamentu Aurreratua. Ibilbideak harkaitz saihets, elur/izotz eremuak eta eskalada tekniko batzuk ditu, bereziki bi toki ezagunetan, "Etxearen Tximinia" (House's Chimney) eta "Piramide Beltza" (Black Pyramid). Piramide Beltzaren gainean, arrisku agerian eta gurutzatzeko zailak diren maldak daude, erraz ikusten den "Sorbalda"ra (Shoulder) eramaten dutenak, gailurrerako bidean. Azken oztopo nagusia "Botila-Lepoa" (Bottleneck) izenez ezagutzen den ibilgu estua da, mendizaleak gailurraren ekialdean izotz-labarra osatzen duten serak-horma arriskutsu batetik hurbiltzen dutena. Neurri batean, 2001ean serak horietako bat erortzearen ondorioz, ez zen mendizalerik iritsi gailurrera 2002an eta 2003an. Bestalde, 2008ko abuztuaren 1ean, hainbat espediziotako 11 eskalatzaile hil ziren istripu batzuen ondorioz, besteak beste Botila-Lepoan izandako izotz-jauziengatik.
Ipar Ertza
Abruzzosen Espoloiaren ia parean Ipar Ertza dago, gailurrera Txina ko aldetik igotzen dena. Oso gutxitan ausartu dira bertatik joaten, neurri batean sarbide benetan zaila delako, Shaksgam ibai arriskutsua zeharkatu beharragatik. Abruzzosen oinarrizko kanpamentuan dauden eskalatzaile eta mendizale talde ugarien aldean, normalean gehienez bi talde kokatzen dira Ipar Ertzaren azpian. Ibilbide hau teknika aldetik Abruzzosekoa baino zailagoa da, eta mendiaren goialdera harkaitz-gailur luze eta aldapatsu batetik igotzen du. IV kanpamentua, "Arrano aren habia" izenekoa, 7.900 metrora dago, eta ondoren irrista tzeko joera duen glaziar zintzilikatu bat zeharkatu behar da, ezkerrerantz igotzeko zeharkalditik sartzen den elur-zulo batetik tontorrera iristeko.
Beste ibilbide batzuk
K2ra igotzen den pertsonen %75ak Abruzzosen Espoloia erabiltzen duenez, zerrendatutako bide hauek gutxitan igotzen dira. Inor ez da mendiaren Ekialdeko Aurpegitik igo, alde horretako elur eta izotz formazioen ezegonkortasunagatik. Ekialdeko Aurpegiaz gain, Ipar Aurpegia ere ez da oraindik igo. 2007an Denis Urubko eta Serguey Samoilovek K2ko Ipar Aurpegia igotzeko asmoa zuten, baina baldintzak gero eta okerragoak zirelako saiakera utzi egin zuten. Elur-jausi arrisku handiaren ondorioz, Ipar Ertzeko ibilbide arruntera igaro eta 2007ko urriaren 2an gailurra egin zuten, gailurraren historiaren udako denboraldiko azken igoera eginez.
Ipar-ekialdeko Ertza
Luzea eta erlaiduna, Abruzzosen ibilbidearen goiko zatian amaitzen da. Janusz Kurczabek zuzendutako Polonia ko espedizio batek gurutzatu zuen lehen aldiz ertza 1976an. Baina taldeak ezin izan zuen gailurra egin eguraldi txarragatik. 1978ko irailaren 6an, Louis Reichardtek eta James Wickwirek lortu zuten igotzea.
Mendebaldeko Ertza
1981ean igo zuen lehen aldiz Japoniako talde batek. Ibilbide hau urruneko Negrotto glaziarrean hasten da, eta iragarri ezinezko harkaitz eta elur-eremuetan zehar doa.
Hego-mendebaldeko Pilarea edo "Lerro Magikoa"
Oso teknikoa, eta bigarren zorrotzena. 1986an igo zuen lehen aldiz Piasecki-Wróż-Božik hirukote poloniar-eslovakiar rak. Orduz geroztik, hainbat saiakera egon arren Jordi Corominas katalana izan da ibilbide honetan arrakasta izan duen eskalatzaile bakarra, 2004an gailurra lortuz. Hego Aurpegia edo "Poloniarren Lerroa" edo "Erdiko Gandorra"
Zorrotza, arriskutsua, eta ikaragarri agerikoa. 1986ko uztailean, Jerzy Kukuczka eta Tadeusz Piotrowskik gailurra egin zuten bide horretatik. Baina Piotrowski Abruzzosen Espoloia jaisten ari zela hil zen. Ibilbidea Hego-mendebaldeko zutabearen lehen zatitik hasten da, eta ondoren, guztiz agerian dagoen elurrez estalitako itsaslabar ren eremu batera desbideratzen da, gero "Hockey Makila" izenez ezagutzen den sakan batetik barrena doa, eta azkenik, agerian dagoen beste itsaslabar aurreratu bat igo behar da. Bideak oso agerian dagoen beste zati batetik jarraitzen du, gailurra baino 300 metro inguru Abruzzosen Espoloiarekin bat egiten duen punturaino. Reinhold Messner rek bide suizidatzat jo zuen, eta orain arte inork ez du errepikatu Kukuczka eta Piotrowskiren lorpena. «Ibilbidea hain da elur-jausi-jokoa, beste inork ez duela inoiz saiakera berririk egitea pentsatu ere».
Ipar-mendebaldeko Aurpegia
Lespéron
Lespéron Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
K2
Beste ibilbide batzuk
Txinatar aldean dagoen bide horretatik lehenengo igoera 1990ean egin zuen talde japoniar batek. Ibilbide hau gailurreraino harri kaotiko ak eta elur eremuak daudelako da ezaguna.
Ipar-mendebaldeko Ertza
Lespéron
Biztanleria
2007an Lespéron udalerrian erroldatutako biztanleak 315 ziren. Familiak 138 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
K2
Beste ibilbide batzuk
1991n igo zuen lehen aldiz Frantzia ko talde batek: Pierre Beghin eta Christophe Profit. 1995ean talde amerikar batek egin zuen bigarren saiakera, eta abuztuaren 2an 8.100 metrora iritsi arren, eguraldi txarragatik atzera egin zuen.
Hego-ekialdeko Espoloia, "Cesen Ibilbidea" edo "Euskal Bidea"
Lespéron
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
K2
Beste ibilbide batzuk
Mendebaldeko Aurpegia
Zailtasun tekniko esanguratsua du altuera handian, eta Errusia ko talde batek 2007an igo zuen lehen aldiz. Ibilbide hau ia osorik harkaitz arrakala z eta elurrezko korridore z osatuta dago.
Lespéron
Etxebizitza
2007an 246 etxebizitza zeuden, 141 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 103 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 229 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 141 etxebizitza nagusietatik 120 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 97 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 55 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
K2
Oxigeno osagarriaren erabilera
Eskaladaren historiaren zati handi batean, K2 normalean ez zen oxigeno osagarriarekin igotzen, eta talde txikiak eta nahiko arinak ziren ohikoenak. Hala ere, 2004ko denboraldian oxigenoaren erabilerak gorakada handia izan zuen: 47 gailurretik, 28k oxigenoa erabili zuten urte horretan.
Oxigenorik gabe eskalatzean aklimatazioa ezinbestekoa da altuerako gaitza saihesteko. K2 gailurraren altuera handia, birikako edema (HAPE) edo garun edema (HACE) gerta daitekeen altueratik oso gainetik dago. Alpinismoan, 8.000 metroko altueratik gora igotzen denean, eskalatzailea heriotzaren gunean sartzen da.
Lespéron
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
K2
Ezbeharrak
Everest baino askoz gogorragoa da eta Reinhold Messner alpinista tiroldarraren esanetan "zortzimila metroko mendirik zailena". Igoera tasa txikienetakoa (249 igoera 2004ra arte, Everestera igo diren 2240 pertsonen aldean) eta hirugarren heriotza tasa altuena (%%24,10), Annapurnaren eta Nanga Parbaten atzetik, batzen ditu gailur honek.
NGC 3461
NGC 3461 galaxia espiral bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Lespéron
Diru sarrerak
2009an Lespéron udalerrian 138 unitate fiskal zeuden, 312 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.238 euro zen.
K2
Ezbeharrak
K2an 60 pertsona zendu ziren 2004ra arte. Izandako ezbehar nagusiak honakoak izan dira: 1986ko K2ko ezbeharrean hainbat espedizioetako hamahiru eskalatzaile hil ziren, 1995eko abuztuaren 13an sei mendizale, eta 2008ko ezbeharrean hamaika mendizale.
Lespéron
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 jatetxe.