cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Merlas
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 iturginak, 2 argiketariak eta 4 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
Vespa
Vespa scooter motor italiarra da, Piaggio etxeak ekoizten duena.
Italiako Pontedera udalerrian, Pisako probintzian, Piaggio & Co. S.p.A-k 1946an sorturiko modelotik eboluzionatu du Vespak. Gaur egun, scooter sorta zabala fabrikatzen duen katea du Piaggiok, baita beste 6 konpainia gehiago ere.
Merlas
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Merlas udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 448 hektarea erabiltzen.
Vespa
Vesparen diseinua berezia eta arrakastatsua da. Izan ere, mundu-mailan lehen aldiz hedatutako scooter arrakastatsua izan da. Diseinuaren ezaugarrien artean motorraren beraren soinua dago, baita hankak eta gurpilak estaltzen dituen forma ere.
Merlas
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vespa
Bigarren Mundu Gerraren ondoren Italiako errepide azpiegitura kaxkarra zela eta, Enrico Piaggiok (Rinaldo Piaggio fundatzailearen semeak), gerra-hegazkinak ekoizteari utzi eta edonorentzako garraiobide ekonomiko eta modernoa sortzeari ekin zion.
Kontzeptua
Piaggioko langile zen Corradino D’Ascaniori eskari zehatza egin zioten; ibilgailu bat diseinatzea, bidaiari bat eramateko gai izango zena, gizon zein emakumeentzat erabilerraza izango zena eta gidariaren arropa zipriztinetatik babestu ahal izango zuena.
D’Ascaniok lortutako modeloak helburuak ase zituen 1946an, ordura arte ikusi gabeko motozikletaz. Vesparen motorra atzeko aldean kokatu zuen, transmisio-katearen beharra ezerezean geratuz. Hankak ezartzeko hutsunea zabala eta egokia zen emakumeek gonak erabiltzea oso ohikoa zen garaian. Aurrealdeko gurpila aldatzea ere ahalbidetzen zuen diseinu horrek. D’Ascanioren lankide zen Innocentirekin, ordea, eztabaida izan zuen diseinuaren inguruan eta Innocentik alde egin zuen gerora Lambretta motako motoak diseinatzeko.
1990etik aurrera
Japoniako konpetentzia gogorra eta, ingurumen-kezka berriak zirela eta ohiko Vesparen gainbehera jazo zen. Ikerketa eta garapen saioen ondoren, diseinua berriztatu eta modelo eraginkorrak sortu zituen Piaggiok. Gaur egun, scooter merkatuan, beste hainbat modelorekin lehian dago Vespa eta jada ez du aurretik izandako merkatu kuota zabala.
Akimotoita
Akimotoita (MgSiO3) ilmenitaren taldeko mineral oxido bat da. Syun-iti Akimoto geologo japoniarraren omenez dauka izena.
Egitura
Kristal egitura ilmenitaren antzekoa da (FeTiO3) Si eta Mg atomoekin oktaedroak betetzen oxigenoarekin. Silizio eta Magnesio oktaedroak c-ardatzan zehar modu alternoan lerratzen dira. Bere talde espaziala R (trigonala) da, a = 4.7284 Å; c = 13.5591 Å; V = 262.94 Å3; Z = 6 parametroekin.
Okurrentzia
Uste denez akimotoita mineral garrantzitsua da mantuan, 600-800 kilometroko sakonera inguru, plaken tektonikaren ondorioz subdikzioz hotzagoak diren plaka zatiak mantora iristen diren lekuan. Akimotoita elastikoki anisotropoa da, eta goi eta behe-mantoaren arteko trantsizio sismiko anisotropoaren azalpen gisa aurkeztua izan da.
Bolton Wanderers Football Club
Bolton Wanderers Football Club Ingalaterrako futbol taldea da, Bolton ondoan dagoen Horwich hirian egoitza eta zelaia (Reebok Stadium) dituena. Ez du Ligarik inoiz irabazi baina bai lau Ingalaterrako Kopa.
Sorrera eta lehenengo urteak
1874an Christ Church FC izenaz sortua, 1888an Ingalaterrako Ligaren hamabi fundatzaileetako bat izan zen, Lancashire eskualdeko talderik indartsuenetakoa bera baitzen. 1892an Ligan hirugarren egin zuen eta 1894an jokatu zuen lehenengo Kopako finala baina 4-1 galdu zuen Notts County-ren aurka. Hamar urte beranduago bigarren final bat jokatyu zuen eta Manchester Cityk 1-0 garaitu zuen.
Urrezko Aroa
Boltonen "urrezko aroa" 1920ko hamarkada izan zen. 1921 eta 1925 urteetan Ligako hirugarren postua lortu zuen, baina benetako arrakasta Kopan izan zuen 1923, 1926 eta 1929an txapeldun izan baitzen.
Bereziki ezaguna egin zen 1923ko Ingalaterrako Futbol Koparen Finala, Zaldi zuriaren finala ezizenaz ezagutzen dena, 127.000 ikusleren aurrean Wembley Stadiumean jokatu zena. Zifra ofiziala 127.000 bada ere 300.000 inguru izan zirela pentsatzen da eta inoiz ikusle kopuru handiena bildu duen futbol partida kontsideraturik dago. Beste bi finaletan ere jende andana izan zen, 91.000 (1926) eta 93.000 (1929).
1928an arazo ekonomiko larriak zituen Boltonek eta David Jack erdilaria 10.980 liberaren truke saldu zion Arsenali, garai hartan diru kopuru hori munduko errekorra izan zen.
Lehen mailan eta azken titulua
1935 eta 1964 artean lehen mailan mantendu zen taldea. 1946an Burnden Parkeko desastrea gertatu zen, Kopako final laurdenetako partida jokatzen ari zela jendeoldea gertatu eta 33 pertsona hil ziren. Kabitzen zena baino 15.000 pertsona gehiago sartu ziren eta horrek eragin zuen.
Hurrengo arrakastak ere Kopan ezagutu zituen. 1953an Matthew-ren finala ezizenaz ezagutzen den partida jokatu zuen, Blackpool-en aurkako Kopako finala. 4-3 galdu zuen 55. minuturako 3-1 irabazten zihoala. Blackpooleko jokalarien artean 38 urte zituen Stanley Matthews-ek joko bikaina erakutsi zuen eta harengandik hartzen du izena finalak, baina esan behar da Stan Mortensen-ek hack-tricka egin zuela, inoiz final batean ikusi gabea zena. Boltonen laugarren gola Bill Perryk sartu zuen luzapenean. 100.000 ikusle izan ziren. 1958an lortu zuen azkenengo Kopa txapelketa Manchester United 2-0 garaituz.
Gainbehera
1964 denboraldian maila galdu zuen eta hurrengo hiru hamarkadetan behe mailatan ibili zen, 1978 eta 1980 arteko bi denboraldietan ezik. 1987an laugarren mailara ere jeitsi zen, baina urte bakarra bertan egin eta berriz ere goranzko bideari ekin zion.
Azken urteak
2005ean seigarren egin zuen ligan eta 2006 eta 2008an UEFA Kopa ere jokatzen aritu zen, emaitza aipagarririk gabe. 2012 arte mantendu zen lehen mailan. Ordutik aurrera bigarren mailako talde indartsua izan da. 2015 urtean larri ibili zen eta 18. postuan amaitu zen. Hala ere diru zor handiak zituen eta mailaz jeitsiarazi zuten. 2016-17an 3. mailan aritu da baina bigarren mailara igotzea lortu du.
Vivèrs
Vivèrs Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Kolno udalerria (Varmia-Mazuriako voivoderria)
Kolno Poloniako Varmia-Mazuriako voivoderriko landa-udalerri bat da, Olsztyn barrutian kokatuta. 178,59 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3270 biztanle zituen.
Vivèrs
Biztanleria
2007an Bivès udalerrian erroldatutako biztanleak 131 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 67 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 52 etxebizitza nagusietatik 36 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 76 ziren, horien artean 59 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 59 pertsona aktiboetatik 54 lanean zeuden (32 gizon eta 22 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bivès udalerrian 48 unitate fiskal zeuden, 130 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.919 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
Espiritu Santuaren eliza (Heidelberg)
Espiritu Santuaren eliza (Heiliggeistkirche) Baden-Württemberg estatuko hiria den Heidelbergeko eliza gotikoa da.
Vivèrs
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 iturgina.
Espiritu Santuaren eliza (Heidelberg)
Historia
Eskuizkribu batean aipatzen da lehenengo aldiz 1239. urtean. Beranduago, 1398an gaur egungo elizaren lanak egiten hasterakoan, aurretik basilika erromaniko bat bazela esaten da. Beraz oraingo eliza toki berean eraikitako hirugarrena izango da.
Vivèrs
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bivès udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 918 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Espiritu Santuaren eliza (Heidelberg)
Historia
Hans Marx (1426 arte) eta Jorg (1439 arte) izan ziren arkitekto nagusiak. 1441ean sagaratu zen eliza. Dorrea aldiz 1544koa da eta Mainzetik ekarritako Niclaus Eseler izan zen arkitektoa. 1709an frantziarrek su eman zioten dorreari eta berreraiki beharra izan zen, oraingoan barroko estiloan.
Yport
Yport Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Espiritu Santuaren eliza (Heidelberg)
Historia
XVI. mendean liburutegi ederra zeukan elizak baina Hogeita Hamar Urteko Gerran Maximiliano I.a Bavariakoak berarekin eraman zituen 5.000 liburu eta 3.524 eskuizkribu eta Aita Santuari eman zizkion. 1816an 885 liburu itzuli zitzaizkion Heidelbergeko elizari, besteak Vatikano Hiriko Liburutegi Palatinoan daude.
Yport
Biztanleria
2007an Yport udalerrian erroldatutako biztanleak 1.005 ziren. Familiak 437 ziren, horien artean 148 pertsona bakarrekoak ziren (42 bakarrik bizi ziren gizonak eta 106 bakarrik bizi ziren emakumeak), 132 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 106 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 51 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Espiritu Santuaren eliza (Heidelberg)
Erabilera
Historian zehar katoliko zein protestanteek erabili izan dute eliza. 1706an eate baterako ordu banaketak egin zituzten biek erabili ahal izateko. 1729an horma bat eraiki eta leizaren alde banatan kokatu ziren. Azkenik 1936an horma hori bota eta protestanteentzako eliza bihurtu zen. 70. hamarkadan aldiz hippie mugimenduak hartu zuen eta kontzertuak ere izan ziren eliza barruan.
Yport
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Yport udalerrian 435 unitate fiskal zeuden, 977 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.480 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 10 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 7 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Yport udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eulemur flavifrons
Eulemur flavifrons Eulemur primate lemuriformeetako espezie bat da. Madagaskarren bizi dira, ipar-mendebaldean. Gorputzak 39-45 zentimetro ditu eta isatsak beste 51-65 zentimetro luze ditu. 1,8-1,9 kilogramo inguruko pisua du.
Sexualki dikromatikoa da. Arrak beltzak dira. Emeak arre-marroiak dira eta aurpegiaren kanpoaldea eta behealdea argiagoa da. Bi sexuek begi urdinak dituzte eta gizakiez gain primate bakarrk dira ezaugarri honekin.
2008. urterarten Eulemur macacoren aspiespezietzat hartzen zen eta batzuetan hibridazio ematen dela ikusi da.
Bompàs
Bompàs Katalan Herrietako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bompas udalerrian erroldatutako biztanleak 7.149 ziren. Familiak 2.804 ziren, horien artean 634 pertsona bakarrekoak ziren (207 bakarrik bizi ziren gizonak eta 427 bakarrik bizi ziren emakumeak), 994 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 933 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 243 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.036 etxebizitza zeuden, 2.847 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 134 hutsik zeuden. 2.742 etxeak ziren eta 286 apartamentuak ziren. 2.847 etxebizitza nagusietatik 2.171 bere jabearen bizilekua ziren, 609 alokairuan okupaturik zeuden eta 67 doan lagata zeuden; 12 etxek gela bat zuten, 126 etxek bi zituzten, 441 etxek hiru zituzten, 941 etxek lau zituzten eta 1.327 etxek bost zituzten. 2.269 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.247 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.326 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.539 ziren, horien artean 3.069 aktiboak ziren eta 1.470 inaktiboak ziren. 3.069 pertsona aktiboetatik 2.703 lanean zeuden (1.421 gizon eta 1.282 emakume) eta 364 langabezian zeuden (146 gizon eta 218 emakume). 1.470 pertsona inaktiboetatik 612 erretiraturik zeuden, 377 ikasten zeuden eta 481 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bompas udalerrian 2.848 unitate fiskal zeuden, 7.222 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.098 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 251 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 52 eraikuntza enpresak ziren, 57 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 10 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 23 zerbitzu enpresak ziren, 49 administrazio publikoko enpresak ziren eta 15 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 82 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 13 igeltseroak, 8 margolariak, 11 zurginak, 7 iturginak, 5 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 6 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 8 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2000. urtean Bompas udalerrian 51 nekazaritza-ustiategi zeuden, 341 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tim McIlrath
Tim McIlrath (Chicago 1978ko azaroaren 3a) Rise Against talde amerikarraren gitarrista eta abeslari ezaguna da. Euskal eszenan presentzia handia duen Berri Txarrak taldearekin bi aldiz kolaboratu du, laugarren diskoa den Libre ©n, "Denak Ez Du Balio" abestian eta seigarrena den, Payola diskoaren "Folklore" eta "Atchtung!!!" abestien koroak egiten.
Lehenengo urteak
Timothy J. McIlrath 1979. urtean jaio zen Arlington Heights-en (Illinois). Txikia zenean ikastetxe katoliko batean ikasi zuen eta bertan berarekin sartzen ziren heterokromia izateagatik, hau da, ezkerreko begia urdina eta eskumakoa, aldiz, marroia. Gaztea zenean George Orwellen "1984" edo Aldous Huxleyren "Bai mundu berria" bezalako liburuak irakurtzen hasi zen bere ondorengo obretan eragina izanez. Bere lagunak snowboard-a praktikatzen zutenez, Timek dirua aurreztu zuen 400 dolar eduki arte taula bat erosteko, kirol hura inoiz praktikatu ez bazuen ere. Hala ere, snowboardeko taula erostera zihoanean gitarra denda batean sartu eta Gibson SG 1984 batez maitemindu eta 425 dolarrengatik erosi zuen.
Kanpo loturak
Youtube. Rise Against: Re-Education (Through Labor) 1.56 min.
Rise Against Myspace
II. Euskal Herria Txapela 2017-2018
'''II. Euskal Herria Txapela 2017-2018''' Euskal Herria Txapela futbol txapelketaren bigarren ekitaldia izan zen. Finala abuztuaren 14an jokatu zen eta Bilboko Athletic izan zen txapelduna.
NGC 3530
NGC 3530 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Raveau (commune)
Raveau Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Raveau udalerrian erroldatutako biztanleak 663 ziren. Familiak 284 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 68 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 390 etxebizitza zeuden, 296 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 72 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 382 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 296 etxebizitza nagusietatik 272 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 59 etxek hiru zituzten, 92 etxek lau zituzten eta 126 etxek bost zituzten. 220 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 126 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 143 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 434 ziren, horien artean 296 aktiboak ziren eta 138 inaktiboak ziren. 296 pertsona aktiboetatik 281 lanean zeuden (147 gizon eta 134 emakume) eta 15 langabezian zeuden (8 gizon eta 7 emakume). 138 pertsona inaktiboetatik 76 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Raveau udalerrian 309 unitate fiskal zeuden, 673,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.816 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Monroe (Maine)
Monroe Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Waldo konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sury-en-Vaux
Sury-en-Vaux Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sury-en-Vaux udalerrian erroldatutako biztanleak 721 ziren. Familiak 292 ziren, horien artean 96 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 458 etxebizitza zeuden, 300 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 117 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 447 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 300 etxebizitza nagusietatik 262 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek bi zituzten, 56 etxek hiru zituzten, 78 etxek lau zituzten eta 150 etxek bost zituzten. 262 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 147 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 125 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 395 ziren, horien artean 299 aktiboak ziren eta 96 inaktiboak ziren. 299 pertsona aktiboetatik 287 lanean zeuden (162 gizon eta 125 emakume) eta 12 langabezian zeuden (4 gizon eta 8 emakume). 96 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sury-en-Vaux udalerrian 299 unitate fiskal zeuden, 680 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.493 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Sury-en-Vaux udalerrian 66 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.700 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Grandvillers-aux-Bois
Grandvillers-aux-Bois Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Grandvillers-aux-Bois udalerrian erroldatutako biztanleak 271 ziren. Familiak 99 ziren, horien artean 14 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 42 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 11 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 111 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 111etxeak ziren. 100 etxebizitza nagusietatik 87 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 81 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 188 ziren, horien artean 144 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 144 pertsona aktiboetatik 137 lanean zeuden (70 gizon eta 67 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Grandvillers-aux-Bois udalerrian 111 unitate fiskal zeuden, 318 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.261 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kolno
Kolno Poloniako Podlasiako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Kolno barrutian kokatuta. 25,07 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 10444 biztanle zituen.
1,2-dikloropropano
1,2-dikloropropanoa konposatu organokloratua da ClCH2CHCICH3 formula duena, haluroen familiakoa. Likido kolorgea, toxikoa eta sukoia da, usain gozokoa.
Epiklorohidrinaren produkzioaren azpiproduktua da. Garai batean hainbat prozesu industrialetan usatzen zen, adibidez pinturak erauzteko, baina toxikotasuna medio baztertuz joan da.
Monroe (New Hampshire)
Monroe Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Grafton konderrian kokatuta dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Usparitza (argipena)
Usparitza izenak hainbat adiera du:
Deitura gisa:
A los cuatro vientos
A los cuatro vientos edo Lauaxeta 1987 urtean Jose Antonio Zorrillak eginiko euskal filma da. 1988ko Goya Sarietako kategoria bitan hautagaia izan zen. Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gerra Zibilaren 50. urteurrenean diru-laguntza eman zuen.
Undabeitia
Undabeitia Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena. Etxe multzo txiki bat da, berezko Unda gunetik aparte, beherago maldan. Hain txikia izanda, auzo gisa ere ez da agertzen zerrenda batzuetan, bai ordea Muxikako Toponimoen Mapa eta Kale Izendegian.
Akihito
Akihito (明仁) Japoniako enperadore ohia (天皇 tennō) da, 125. enperadorea oinordekotza tradizionalaren arabera. (1989-2019) an koroatua, bere garaiko estatu-buruen artean, "enperadore" titulua zuen bakarra izan zen.
Undabeitia
Lau baserri daude Undabeitian, tartean Aurrekoetxe eta Erregene ikusgarriak.
Akihito
Biografia
Hirohito enperadorearen eta Nagako enperatrizaren semea da. Politika eta ekonomia ikasketak egin zituen Gakushin Unibertsitatean eta 1956. urtean graduatu zen. 1952. urtean, adin nagusitasuna iritsi zuenean, Japoniako tronurako oinordeko izendatu zuten. 1959. urtean Michiko Shōdarekin ezkondu zen, Tokioko industrialari baten alabarekin. Hura izan zen Japonian erregezko bat herri xeheko kide batekin ezkondu zen lehen aldia. Bere herriko konstituzioaren aginduari jarraituz, printzea lau agintaldiz izan zen erregeorde, bere aita enperadore zela. 1989an aita hil ondoren enperadore egin zuten Tokioko jauregi inperialean eta ordutik aurrera Heisei (平成) aroa hasi zen (aberastasuna bakean). Enperadoreak ikerketa ugari egin zituen eta liburu asko argitaratu zuen arrainei buruz.
2019ko apirilaren 30ean Tokioko jauregi inperialean abdikatu ondoren, Naruhito bere semea enperadore bilakatu zen. 2016ko abuztuaren 8an iragarri zuen abdikatu egingo zuela, osasun arazoak argudiatuz. Japoniako legedia aldatu behar izan dute abdikazioa onartzeko. Kōkaku enperadorea izan zen azkena abdikatzen: 1817ko maiatzaren 7an utzi zuen kargua.
Ezkontza eta seme-alabak
1959ko apirilaren 10ean Michiko Shōda enperatrizarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan dituzte:
San Juan de Duero monasterioa
San Juan de Duero monasterioa, San Juan de Dueroren Arkuak gisa baita ere ezaguna, gaztelar erromanikoaren erorkinak dira. Soria hiritik gertu dado. Hasierako eraikina XII. mendearen hasieran altxatu zen, Duero ibaiaren ertzean. Jatorriz Jerusalemgo San Joan Ordena militarraren monasterioa zen eta XVIII. mende arte okupatuta egon zen. Egun elizaren eta klaustroaren erorkinak gelditzen dira.
Eliza
Eliza oso sinplea da, habearte bakarrekoa, presbiterioa eta absidea dituena. Ganga kanoi-erdi zorrotzekoa da, eta zirkuluerdi-formakoa, labe-gangaduna. Ez luke ezer deigarririk izango, bi tenpleteengatik ez balitz, presbiterioaren alde banatan ikonostasi gisa jarria; bien artean geratzen zen espazioa, greziar errituaren arauei jarraituz, apaizari sagaratzeko unean ezkutatu ahal izateko sortua zen. Bi baldakino dira, bata kupula esferikokoa eta bestea konikoa, baina bietan eskifatuak eta fuste laukoitzeko eta kapitel eta harroin bakarreko zutabeen gainean muntatuak. Kapitelek merituzko erliebe figuratiboak dituzte, pasarte ebanjeliko eta alegorikoak antzezten dituztenak. Batean, Ama Birjina ohean etzanda ikusten da, emakume batek burkoa konpontzen duen bitartean. San Jose oso hondatuta dago, haurra sehaskan eta, eszena guztiaren gainean, mandoa eta idia izar baten azpian.
Klaustroa
XIII. mendean eraikitako klaustroa da eta multzoaren elementu nagusia. Lauki irregular bat osatzen du. Ipar-mendebaldeko angelua, besteak baino zaharragoa, erromanikoa da; zirkuluerdiko arkuak eta basamentu jarraitua ditue. Ipar-ekialdekoak ez du basamenturik; zutabeak fuste laukoitzak ditu, gurutze formakoak, eta arku tumidoak. Hego-ekialdeko erpinak sekzio karratuko zutabe ildaskatuak eta elkarren artean gurutzatzen diren arku tumidoak ditu. Beste angeluak, hego-mendebaldekoak, fuste bikoitz zirkularreko zutabeak eta kapitel apainduak ditu, eta horien gainean aurreko angelukoen antzera baina sinpletasun handiagoz gurutzatzen diren arku zorrotzak bermatzen dira. Zalantzarik gabe, klaustroko espaziorik apartekoenetako bat da, ez bakarrik Espainiakoa, Mendebalde osokoa baizik, nahiz eta teilatua galdu eta gaur egun, zaharberritua egon arren, hondamendi gisa aurkeztu.
Bécquerren eragina
Gustavo Adolfo Bécquerek inguru honetan kokatuta bere kontakizun ezagunenetako bat idatzi zuen, "El Monte de las Ánimas" kondaira alegia.
Suttonia lineata
Suttonia lineata Suttonia generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Homalopsis hardwickii
Homalopsis hardwickii Homalopsis generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Varecia
Varecia Lemuridae familiako Strepsirrhini primate genero bat da. Lemur guztiek bezala bakarrik Madagaskarren bizi dira. Hasieran genero monotipiko bat zela uste zen baina orain bi espezie desberdintzen dira: Varecia variegata eta Varecia rubra. Lehenengoa, gainera 3 azpiespezieetan banatua dago.
Ferania sieboldi
Ferania sieboldi Ferania generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Klockmannita
Klockmannita mineral bat da.
Ezaugarriak
Klockmannita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.
Patterson (Georgia)
Patterson  Georgiako estatuko hiri bat da. Rabun konderrian kokatua dago. 2010ean 730 biztanle zituen, 6.53 kilometro koadrotan banatuta.
Pedro Berrioategortua
Pedro "Periko" Berrioategortua Murgoitio (Apatamonasterio, 1928 – Zornotza, ) bizkaitar aktibista izan zen, Erromatar Eliza Katolikoko apaiz izana.
Apaiz lanak Zornotzan egin zituen. Apaiz langile jardun zuen hainbat urtetan, eta langile-mugimenduan parte hartze nabarmena izan zuen frankismo garaian. 1960an 339 euskal apaizen Francoren erregimenaren gehiegikeriak salatzeko gutunaren sinatzaileetako bat izan zen. 1968ko azaroan Derioko seminarioan sartu ziren 60 apaizetako bat izan zen. Zamoran espetxeratu zuten.
Suttonia suttoni
Suttonia suttoni Suttonia generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Gephyrocharax chaparae
Gephyrocharax chaparae Gephyrocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Châteauvieux-les-Fossés
Châteauvieux-les-Fossés Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Châteauvieux-les-Fossés udalerrian erroldatutako biztanleak 7 ziren.4 zeuden familia guztiak seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 10 etxebizitza zeuden, 4 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 10etxeak ziren. 4 Etxebizitza nagusi guztiak euren jabeen bizileku ziren;Etxe 4guztiek bost gela zituzten. 3 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2 2007an lan egiteko adina zuten pertsona guztiak aktiboak ziren. 2 pertsona aktiboak lanean(1 gizon eta 1 emakume) zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa (BGBK) arnas gaixotasun kronikorik ohikoena eta zabalduena da mundu mailan. Ondorioak lan eta osasun arloan eta ekonomikoak oso nabarmenak dira.
Definizioz, eragozpen iraunkorra eta motelki aurrera egiten duena da, arnas bideetako fluxuaren murrizketak eraginda. Eragilerik garrantzitsuena tabakismoa da.
Ingelesez "COPD", frantsesez "MPOC" edo "BPOC" eta gaztelaniaz "EPOC" edo "OCFA".
Klasikoki bi mota deskribatu dute, enfisema eta bronkitis kronikoa (B.K.), biak nahastuta ager daitezkeen arren.
Epidemiologia
Estatu espainiarrean 40 urtetik gorako pertsonen %9ak eta 65 urtetik gorakoen %20ak eritasun hau pairatzen dutela kalkulatzen da.
Heriotzaren laugarren eragile nagusia da orotan (33 hildako/100.000 biztanle/urte). Eragileen artean, tabakismoa da nagusia, esan bezala. Hala ere, haizearen kutsadura, hainbat sustantzia toxiko eta alfa-1-antitripsina izeneko entzimaren gabezia (enfiseman) kontuan hartu beharrekoak dira ere bai.
Forno di Zoldo
Forno di Zoldo Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Sintomak
Bronkitis kronikoa definitzen da klinikoki eztula eta espektorazioa daudenean urtean 3 hilabete baino gehiagotan, bi urtez edo gehiagoz jarraian, beste kausa batzuk baztertuta.
Gaskoi okzitaniera
Gaskoia okzitanieraren dialekto bat da, Gaskoiniako lurraldean hitz egiten dena, hau da, Frantziako hego-mendebaldeko bederatzi departamendutan eta Kataluniako Aran eskualdean. Ipar-ekialderantz Garona ibaiak nolabaiteko muga ezartzen du, eta Pirinioek eta Euskal Herriak egiten dute muga hegoaldean. Frantziar estatuan ez da hizkuntza ofiziala, alta Kataluniako Erkidego Autonomo osoan hizkuntza ofiziala da.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Sintomak
Enfisema jasaten duten gaixoek maizago kontatzen dute arnasestua eztula edo espektorazioa baino.
Gaskoi okzitaniera
Azkenaldi honetan, haren erabilera guztiz murriztu da XIX. mendean bi milioi hiztun zirela uste da, baina egun 250.000 hiztun inguru ditu.
Euskal substratua
Erromatarren agintaldiaren aurretik, Gaskoinian hitz egiten zen hizkuntza, akitaniera, antzinako euskararen ahaide zen. Izan ere, gascon hitza bera latinezko vasco, vasconem errotik dator. Badirudi, beraz, Gaskoiniako hiztunek euskalduntzat zutela beren burua, nolabait ere. Frogatuta dago gaskoiak euskal substratua duela: horrek azaltzen ditu gaskoiaren eta okzitanieraren gainerako dialektoen arteko ezberdintasun nagusietako batzuk.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Zeinuak
Miaketa fisikoan, klasikoki deskribatu dira B.K.-ren pazienteak "blue bloater" ingelesezko hitzekin, "urdin puztua" esan nahi duena, zianosi eta loditasunagatik. Paziente hauek normalean itxuraz baxuak eta lodiak dira.
Gaskoi okzitaniera
Euskal substratua
Substratu horren aztarnak hizkuntzan ere aurki daitezke. Lexikoan latin jatorriaren aztarnarik gabeko hitzak aztertu eta euskararekin parekatu ditu Gerhard Rohlfs filologoak. Josep Crivillé i Bargalló etnomusikologoak gaskoiaren berezitasun fonetikoen jatorria antzinako euskaran zekusan, latinetik modu berean moldatu baitzituzten hitz ugari.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Zeinuak
Enfisemadunak aldiz "pink puffer" edo "putzegile arrosak" dira.
Forno di Zoldo
Mugakideak
Forno di Zoldok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Zeinuak
Auskultazioan, butxadurak eragindako hotsak entzuten dira normalean: Txistu-hotsak, korrokak eta isiltasuna.
Heidelbergeko gaztelua
Heidelbergeko gaztelua (Heidelberger Schloss) Baden-Württemberg estatuko hiria den Heidelbergeko gaztelua da, pizkundekoa, gaur egun hondarrak gelditzen badira ere.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Diagnostikoa
Proba osagarri nagusia espirometria da, non ikusten baita biriketako gaitasuna. Butxaduraren indikatzailea FEV1 (Forced Expiratory Volume in 1 Second) da. Honen arabera larritasunaren hiru maila daude:
Heidelbergeko gaztelua
Historia
Herriaren lehenengo aipamena 1196koa da, orduan Heidelberch izena ematen zaio. Dirudienez gaur egun dakusagunaren lehenengo egiturak 1214 aldera egin ziren, Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak Luis I.a Palatinatukoarik Heidelbergeko gaztelua utzi zioneko idatziak dioenez, hau ondoriztatzen da behintzat castrum in Heidelberg cum burgo ipsius castri esalditik. Hala ere, Ruperto III.a Palatinatukoa 1401ean Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore izendatzerakoan, bere gaztelua txiki geratu zen Gorteentzako eta Agustinoen monasterioan sartu behar izan zuten askok.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Diagnostikoa
1. BGBK arina: FEV1 %60-80a.
Tosana niwae
Tosana niwae Tosana generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Diagnostikoa
2. BGBK ertaina: FEV1 %40-60a.
Heidelbergeko gaztelua
Historia
Hogeita Hamar Urteko Gerran erasotu zuten lehen aldiz gaztelua eta ordutik aurrera suntsiketak eta berreraikuntzak izan zituen, azkenean hondarrak gelditu ziren arte. Frantziarrek (1622 eta 1688) eta suediarrek (1633)an gaztelua erasotu eta berataz jabetu arren kalte handiak eragin zizkioten. 1720an Printze-Hauteslea Mannheimera joan zen eta gaztelua bertan behera gelditu zen. 1764an bi tximistek jo eta gazteluaren zati batzuk erre egin ziren. Konponketa txikiak egin arren gazteluare hondarrak baino ez ziren gelditzen. Hurrengo urteetan bertako harri asko iparralderago dagoen Schwetzingen jauregia eraikitzeko erabili ziren, bai eta herriko etxeak egiteko ere. 1883 eta 1890 urteen artean Alemaniako adituen batzorde batek gaztelua berreraikitzea zaila zela ikusirik gutxienez zegoen egoeran kontserbatu beharra zegoela erabaki zuen. Gaur egun eraikin gutxi batzuk berriztuta daude.
Biriketako Gaixotasun Butxatzaile Kronikoa
Diagnostikoa
3. BGBK larria: FEV1 <%40a.
Erradiografietan ez da gauza berezirik ikusten normalean, enfisemadun batzuengan berezko patroiak ikusten diren arren.
Proba analitikoetan, azkenik, oxigenoaren murrizketa eta azido karbonikoaren igoera ikus ditzakegu kasu larriengan, batez ere B.K. dutenen artean.
GOLD
GOLD edo Global initiative for chronic Obstructive Lung Disease mundu mailan adostatutako arauak dira diagnostiko eta tratamenduari buruzkoak.
Gaskoi okzitaniera
Euskal substratua
Substratu horretatik datorkeen gaskoiaren ezaugarrietako bat latinetiko maileguetan hitz hasierako f- gaskoiz h- bihurtu izana da. Adibidez, latinezko festa («jaia») hitzean, soinu hori ahuldu eta hasperendun bihurtu zen, eta gero, zenbait tokitan, erabat galdu. Substratuaren aldeko teoriak dioenez, euskarak garai hartan /f/ fonemarik ez izatea horren arrazoia da. Beraz, hitz horrek gaskoiz hèsta edo  formak hartu ditu. Gaztelaniaz ere antzera gertatu zen: latinezko facere > hacer ([aˈθer]) bilakatu zen (edo, Andaluziako hego-mendebaldeko zenbait tokitan, ).
Javier Gortazar Manso de Belasko
Javier Gortazar Manso de Belasko (Bilbo, Bizkaia, 1878ko abenduaren 2a - ib., 1977ko urtarrilaren 14a) politikaria izan zen, jeltzalea, Manuel Maria Gortazarren semea. Industria gizona eta Euzko Alderdi Jeltzaleko kidea zen, eta Euzkadi egunkaria sortu zuen 1913an, Jose Maria Goia eta Luis Arroyorekin batera. Bilboko Juventud Vasca elkarte nazionalista sortu eta haren zuzendari izan zen (1912-1916). Eusko Ikaskuntzaren bultzatzaileetako bat izan zen 1918an, eta Excelsior eta La Tarde egunkarien sorreran parte hartu zuen. 1936ko gerraren ondorioz, Lapurdira joan eta Eusko Jaurlaritzako ordezkaria izan zen Baionan, 1940-1959 bitarteko urteetan.
Gaskoi okzitaniera
Euskal substratua
Gaskoiaren beste ezaugarri bat latinez r- soinuaz hasten diren hitzei aurrean bokal bat gehitzea da. Euskaraz aurretik e- edo a- jartzen zaizkie eta gaskoiz, a- batik bat: latinezko rosa gaskoiz arròsa da (euskaraz, arrosa) eta latinezko rota, arròda (euskaraz, errota): bilakaera hori aragoieraz ere gertatzen da, hots, agian euskal substratua duen beste hizkuntza batean.
Beste ezaugarri batzuk ere ditu: bokal arteko ll edo l soinuak r bihurtzea (euskaraz, caelum > zeru; latinezko bellus, bella, bellum > bell > bèth / bera, 'ederra') edo bokal arteko n soinuak galtzea (euskaraz, latinezko corona > koroa; latinezko luna > lua, 'ilargia').
Euskarak ere, gerora, hainbat hitz hartu ditu gaskoitik, hala nola beira eta polit (gaskoiz, polit, polida). Hitz horietako batzuk Ipar Euskal Herritik sartu ziren, bi hizkuntzen arteko mugaren bidez; beste batzuk, XI. mendeaz geroztik, Hondarribiatik Donostiara bitarteko Gipuzkoako kostaldeko zerrendaren bidez, hor gaskoia mintzatu baitzen XVIII. mendea arte, bai eta dokumentu formaletan erabili ere XVI. menda arte. Pasaian oraindik gaskoia mintzatua zen, 1870eko hamarkadan.
Aldaerak
Okzitanieraren aldaera izaki, gaskoiaren barruan hiru talde nagusi bereizten dira :
Bearnori dagokionez, bertako hizkera edo bearnesa trantsizio hizkuntza da, hiru aldaera nagusien elementuak dituena.
Erabilera
Gaskoiaren erabilera beherantz doa urtez urte. XX. mendearen hasiera arte osasuntsu bazen ere, bigarren mundu gerraren ondoren, transmisioa hausten hasi zen.
1982an Bearnon eginiko galdeketa baten arabera, biztanleen % 51k hitz egin zezakeen, % 70ek ulertzen zuen eta % 85 hizkuntza babestearen alde zegoen.
2008ko galdeketa batean, Akitaniako okzitaniera (edo gaskoi) hiztunak %10 zirela eta ulertzen zutenak % 50 zirela ageri zen.
Aran bailaran, gaskoia ofiziala den toki bakarrean, % 58 mintzatzen da araneraz, eta alfabetizazioari dagokionez, % 34 da hizkera horretan, eta % 50 katalanez (gaztelaniaz, % 100 da).
Euskal Herrian ere gaskoia asko galdu da azken urteetan. Baionan, adibidez, % 5 soilik dira gaskoiz mintzatzen direnak. Euskal Herrian 20.000 hiztun ziren 2001ean.
Institut Occitan erakundeak (1996an sortua) okzitanieraren eta gaskoiaren sustapena du helburu. Hizkuntza haurren hezkuntzan txertatzeko asmoz, 1979an Calandreta sortu zen, okzitanieraz irakasten duen eskola sarea.
Gaskoia Euskal Herrian
Behe Erdi Aroan, XII. mendearen erdialdean eta merkatarien artean bereziki, gaskoia Aturriren hegoaldeko alde euskaldunetara hedatu zen. Angelu, Miarritze, eta Baiona neurri handi batean gaskoitu ziren. Euskaldunek berek ere gaskoia bereganatu bide zuten merkataritzan zeukaten interesagatik edo gaskoi lurretan nekazaritza edo abeltzaintzan aritzeagatik.
Gaskoiak izen ugari laga ditu Donostian, horietako asko gaur egun arte iritsiak: Aiete (gaskoiz, Ayet, Aiete izenaz euskaratua), Gros, Miramon (gaskoiz, Miramont), Monpas (Mont-pas), Morlans, Polloe (gaskoizko Poll eta Pollet hitzetik dator, Polloe izenaz euskaratua), Ulia (gaskoiz Oli, euskaraz Ulia edo Uliamendi), Urgull (gaskoiz, Orgull edo Urgullus, Urgull izenaz euskaratua), Embeltran kalea (Em Beltran, hots, "Jaun Beltran") eta Narrika kalea (Na Rika, hots, "Rika anderea").
Gaur egun, Euskal Herrian gaskoi hizkuntzaren eta kulturaren aitorpena eta erabilera bultzatzen dituen elkarte nagusia 1975ean Angelun sorturiko Aci Gasconha da. Akitania osoan aritzen den Institut Occitan erakundeak ere lan egiten du gaskoiaren alde.
Euskal Hirigune Elkargoak gaskoi hizkuntza ofizialki aitortu zuen, euskararekin batera, 2018an. Aitorpen horrek hizkuntzari ekar diezaiokeen ofizialtasun maila zalantzan jarria da, hala ere.
Fonetika
Ezaugarri fonetiko nagusiak ondoko hauek dira:
Gaskoiak euskararen eragina du, fonetikan batez ere. Halaber, Pirinioetako gaskoiak lotura zenbait ditu goi aragoierarekin (adibidez: eth eta era artikuluak, maskulino singularra lehena, femenino singularra bigarrena).
Tartaro (mitologia)
Tartaroa (antzinako grezieraz Τάρταρος Tártaros; latinez Tartarus), betiereko sufrimendu eta zigorraren toki bat da, kristautasuneko Infernuaren eta erlijio jentiletako behe munduaren antzerakoa.
Greziar mitologia
Greziar mitologian, Tartaroa, jainko bat zein Behe munduko toki bat da, Hadesa baino are sakonagoa. Antzinako iturri orfikoetan eta eskola misterikoetan, lehenik existitu zen "gauza" mugagabea ere bada, nondik Argia eta Kosmosa jaio ziren.
Bere Teogonian, Hesiodok, Unibertsoan jaio ziren jatorrizko kontzeptu edo dibinitateetako bat dela dio, Kaosa, Gea (lurra) eta Erosekin batera. Honakoa ere badio; Brontzezko ingude batek, Lurra jo arte zerutik bederatzi egunez eroriko litzatekeenak, lurretik Tartarora erortzen beste hainbeste egun emango lituzkeela. Iliadan, Zeusek, Tartaroa "Hadesetik hain behera dago, zerua lurretik bezain altu dagoen bezala" dagoela dio. Eguzkitik hain urrun eta lurrean hain sakon dagoen tokia izanik, hiru gau geruzaz inguratua dago, brontzezko harresi bat inguratzen dutenak, azken honek, aldi berean, Tartaroa hartzen duelarik. Putzu heze, hotz eta zoritxarreko bat da, iluntasurik ilunenean hondoratua.
Gaius Julius Hyginus idazle latindarraren arabera, Tartaro Eter eta Gearen semea zen. Tifon eta Ekidnaren aitatzat ere jotzen da.