cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gozopil
Arbendola duen Sableux pasta
Testura trinkokoa eta hozterakoan gogorra geratzen da, arrabolarekin luzatu behar izaten da. Ohiko Sableux orearen berdina baina aldaketa bakarra arbendol hautsa gehitzen zaiola oreari. Erabilerak ere berdinak izango dira.
Crumble pastak
Pasta oso lehor bat da bi behatzekin indar eginez gero erraz desegiten dena. Bere horretan te pasta moduan jaten da edo deseginda azkenburuko platerak edertzeko ere erabil daiteke. Errezeta honetan kontraste puntu bat emateko Maldon gatza ere erabiltzen da.
Olo gailetak
Oloaren malutak erabiliz gero, ore honi testura oso kurruskaria emango dio.
Lateran
Lateran (italieraz Laterano) Erromako gune bat da, gaur egun Vatikanoren barnean dagoena, baita Erroma eta Vatikanoko zenbait arkitektura egitasmoren izena ere. Bertan dago San Joan Laterangoaren Artxibasilika, Erromako lau basilika garrantzitsuenetako bat eta, mundu osoan, Eliza Katoliko Erromatarraren Eliza-Amatzat hartzen dena. Honi atxikiak daude Laterango jauregia eta Laterango bataiategia.
Ondasunak, bere garaian Laterandarren familia patriziarrarenak izan ziren (Plautti Laterani), antzinako Erromatar Inperioaren garaian, tokiari izena eman diotenak, non lehen euren jauregia zegoen. Laterandarrek, euren ondasunak galdu zituzten Neron enperadorearen aginduz, eta handik mende batzutara, Konstantino I.a Handiak Eliza Katoliko Erromatarrari eman zizkion.
San Joan Laterangoaren Artxibasilika eraiki zen tokia, ustezko Konstantinoren Dohaintzagatik aukeratua izan zen. Erromako Katedrala eta munduko eliza guztien Eliza-Ama (latinez omnium Urbis et Orbis ecclesiarum mater et caput, literalki "hiriko eta mundu osoko elizen ama eta burua". Hala, Aita Santuaren katedrala da, Erromako Gotzain bezala.
Kontzilioak
Eliza katolikoaren historian zehar, bertan, bost kontzilio ekumeniko eta zenbait tokiko kontzilio egin ziren:
Bertan, Laterango Ituna ere sinatu zen, Aulki Santua eta Italiaren artean, Aulki Santua Gasparri kardinalak eta Italia Benito Mussolinik ordezkatzen zituztelarik.
Gozopil
Hostore pastelak eta opilak
Hostorea oinarri hartuta egin daitezke gailleta moduan pastelak, berdin-berdin. Hala ere, hostorearekin egitekotan, pastela momentuan jan beharko da bestela azkar hezetu eta bigundu egingo da.
Abanikoak
Hostore fin bilduari abaniko forma eman eta egosten da. Azukrea eman dezake eta estalkiak ere bai.
Hostopilak
Hostore xafla egosiak dira, eta tartean krema desberdinak jar daitezke. Tarta oinarri moduan.
Tatin tarta
Frantziako sagar tarta ezagun bat dugu. Oinarrian hostorea izaten du.
Bandak
Hostore oinarria duen pastel karratu luzea da.
Lazoak
Hostoreari tirak txirikordatu ondoren, lazo forma ematen zaio. Azukrea eman dezake edo ez.
Bolobanak edo "Vol-au-ventak"
Betetzeko hostore opiltxoa dugu. Bi geruza hostore borobil moztu eta bigarrenari erdian pasta mozteko txikiagoarekin markatu egingo da. Jarri lehen geruza, labeko erretilu batean eta margotu alboak uraz edo arrautza irabiatuz. Jarri gainean bigarren borobila.
Tututxoak edo kanutoak
Hostorea zabaldu arrabolarekin, nahiko fin. Pasta mozteko gurpilarekin 2x20 zentimetro inguruko tirak moztuko ditugu. Tira hauek kanuto moldean bilduko ditugu, hau estaliz. Labera sartu eta 15 inguruz egosi. Bertatik atera eta epelean kontu handiarekin moldea kendu.
Esne opil gozoak
Koipea duten opil edo ogi gozoak bezala defini genitzake. Koipeetan bereziki gurina erabiltzen da, baina txerri gantza ere erabiltzen da. Legamietan, freskoa erabiltzen da nahiz eta liofilizatua ere erabil daitekeen. Koipearen ondorioz hartzitu beharreko opil pisutsuak direnez, beti indar irina erabiltzen da; kasu batzuetan bakarrik nahasten zaio irin ahul pitin bat. Opil hauetako asko egosi ondoren, krema edo esne-gainarekin bete daitezke, baita estalkiren bat jarri ere. Indar irinarekin oratzen direnez, oratzeko garaian, irabiagailua abiadura azkarrean jarrita egiten da. Gogoratu gozogintzako ohiko opiletan hartzitzeko tenperatura 25º-27ºC bitartekoa izango dela eta, aldiz, hostorearekin nahasturikoetan 20º-22ºC.
Oinarrizko esne opil orea
Oinarrizko esne opil orea da, eta formaren arabera, hainbat opil desberdin prestatzeko erabiltzen da. Orea egindakoan, forma desberdinak eman eta egosiko dira. Esne opilak, bonbak, ondoren hostoretako esne opilak egiteko. Opil hauek ondoren, nahi izatera, esne-gainarekin edo kremarekin bete daitezke.
Hostorezko esne opil orea
Prestaketaren lehen zatia esne opil baten berbera da, baina hori bai beti tenperatura baxuetan, orea hartzitzen hasi gabe. Bigarren zatian, berriz, oreari gurina edo margarina txertatuko diogu hostoreari txertatzen zaion modu berean, eta luzatu ere modu berean egiten da. Ondoren forma desberdina emanez, eta hauek egosiz, opil ugari egin ditzakegu: croissantak, napolitanak, karakolak, edo trentzak egiteko erabiltzen da. Opil horiek ere, nahi izatera, betegaiekin eta estalkiarekin amaitu ditzakegu.
Ensaimada
Balear uharteetan jatorria duen errezeta eta prestaketa dugu. Gosari eta askaritan jateko ezaguna egin da.
Gurinaz gain, errezeta honek txerri gantza darama.
Briochea
Beste oreek baino hidratazio txikiagoa dutenez, opil lehorragoak izaten dira. Hau bai ogi gozoa.
Sabarina
Oinarrizko osagaiak berdinak dira baina modu eta kantitate desberdinetan eta beste era batetara prestatua. Arrautza kantitate handiagoa du, eta honen zati handiena amaieran gehitzen zaio, banaka.
Errege-opila
Oinarrizko osagaiak berdinak dira, baina desberdin prestatzen da. Edertzeko eta zaporea emateko fruitu azukredunak edo lehorrak erabiltzen dira.
Jatorrian errezeta honek betegairik ez badu ere, gaur egun esne-gain harrotuz eta kremaz betetzen dira asko.
Panettonea
Jatorri italiarra duen ogi gozo eta oso harrotu bezala defini dezakegu. Pasak, fruitu azukreztatuak edo likoreak izan ditzake nahastuta.
Dvina (argipena)
Dvina izenak adiera zenbait ditu:
Saint-Christophe-Dodinicourt
Saint-Christophe-Dodinicourt Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Christophe-Dodinicourt udalerrian erroldatutako biztanleak 38 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 19 etxebizitza zeuden, 15 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 19etxeak ziren. 15 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek lau gela zituzten eta 12 etxek bost zituzten. 15 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 5 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 22 ziren, horien artean 14 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 14 pertsona aktiboak lanean(9 gizon eta 5 emakume) zeuden.. 8 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra erauzte enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Timbercreek Canyon (Texas)
Timbercreek Canyon Texasko herri bat da. Randall konderrian kokatua dago. 2010ean 418 biztanle zituen, 4.94 kilometro koadrotan banatuta.
Joaquín Valle
Joaquín Valle Montero (Peñarrubia, 1954ko maiatzaren 15a - ) euskal kirolari ohia da, halterofilian aritzen zena. 62 eta 69 kilotik gorako kategorietan aritu zuen.
Condemios de Arriba
Condemios de Arriba Guadalajarako udalerria da, Sierra Norte eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 169 biztanle zituen.
Port Alsworth (Alaska)
Port Alsworth Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake and Peninsula Boroughn kokatuta dago, Alaska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
1482 Sebastiana
1482 Sebastiana asteroide gerrikoan aurkitutako 1482. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 20an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1938 DA1 zen. Bere izena Johann Sebastian Bach konposatzaileagatik jasotzen du.
Nicholaa de la Haye
Nicholaa de la Haye (1150 eta 1156 artean - 1230) Lincoln gazteluko gazteluzaina izan zen.
Lincolneko gazteluzain
1150 eta 1156 urteen artean jaio zen Nicholaa. Aita Richard de la Haye zaldun normandiarra zuen, Lincolneko gaztelujauna, eta hura hildakoan, gaztelua defendatzea egokitu zitzaion alabari. 1191n gaztelua eraso zutenean, adibidez, Richard de Devizes kronikalari garaikideak jaso zuenez, Nicholaak “emakumea ez balitz bezala pentsatuz, gizonek bezala defendatu zuen Lincolneko gaztelua''”.
Joan I. Ingalaterrakoa
1215ean, Ingalaterran, Bouvineseko guduko porrotaren ondoren, Joan I.a Ingalaterrakoa, Joan Lurgabea ezizenez ezaguna, sorterrira itzuli zen, baina menpekoek ez zioten harrera onik egin. Eta erregearen kontrako jarrera areagotu egin zen zerga bidegabe bat –beste bat– ezarri zuenean. Ekainean nobleek Magna Carta dokumentua sinatu zezan lortu zuten; Ingalaterrako erregearen boterea mugatzen duen dokumentu zaharrena da. Magna Cartaren prozesuan ere nabarmendu zen Nicholaa de la Haye. Joan erregearen aurkakoek gaztelua setiatu zuten 1215ean, baina Nicholaak errenditu gabe eutsi zion eta erreboltarien buru Gilbert de Ganterekin su-etena sinatzea lortu zuen. Horrela, irailean Aita Santuak gutuna bertan behera uztea lortu zuen Joanek.
1216an Joanek gaztelua bisitatu zuenean, gazteluko andereak esan zion bere adinean ez zela gai kargua behar bezala betetzeko eta gazteluko giltzak eskaini zizkion; erregeak, ordea, karguan berretsi zuen. Eta ez hori bakarrik; urte bereko urriaren 19an hil zen Joan Lurgabea, baina hil baino lehen Lincolnshireko sheriff izendatu zuen de la Haye.
Aleksandr Alekhin
Aleksandr Aleksandrovitx Alekhin (errusieraz Александр Александрович Алехин) edota Alexandre Alekhine (berak frantziar herrialdetasuna lortzean bere izena idazten zuen moduan) (1892ko urriaren 31 - 1946ko martxoaren 24a) frantziar gisa nazionalizatu zen errusiar xake jokalaria izan zen, munduko txapelduna zelarik hil zen. Jokalari klasikoen artean bere joko estiloa oldarkorra eta konbinatzailea zen.
Nicholaa de la Haye
Henrike III.a Ingalaterrakoa eta azken urteak
Joanen oinordeko Henrike III.a Ingalaterrakoak 9 urte zituen koroa jantzi zuenean. William Marshal noblearen laguntza izanagatik, aurkakoak agintari berriaren ahuldadeaz baliatu ziren; noble erreboltariek, Luis frantziar erregegaiaren armadarekin bat eginda, Ingalaterrako gotorlekurik garrantzitsuenetakoa eraso zuten berriro: Lincoln. Gazteluzainak, ohi bezala, gogor eutsi zion, baina errefortzuak beharko zituen setioa gainditzeko. 1217ko maiatzaren 20an erregearen babesle William Marshalek setiatzaileak eraso zituen kanpotik, Nicholaa de la Hayek barrutik, eta garaipena lortu zuten. Hori eta Sandwicheko itsas-guduan lortutako garaipena nahikoak izan ziren Henrike III.a tronuan indartu eta Frantziako nahiz bertako oposizioa uxatzeko.
Aleksandr Alekhin
Biografia
Bizitzan zorte askorik ez zuen izan, herrialde batetik bestera ihesi ibili behar izan zuelako, horrek bere kirol jardueran eragina izan zuen: Lehen Mundu Gerrak Alemanian xakean jokatzen ari zela harrapatu zuen eta alemaniarrek errusiarra zenez "atzerritar etsaia" izateagatik atxilotu zuten. Errusia eta Alemaniaren arteko preso elkartruke baten ondorioz bere herrialdera itzuli zen, baina Errusiako Iraultzaren ondoren, bere burges jatorria zela eta, boltxebikeek "espioi zuria" izateagatik preso hartu zuten, kondairaren arabera espetxean zela Leon Trotski iraultzailearen bisitak jaso eta harekin xakean jokatu eta adiskidetu ondoren aske gelditu omen zen. Baina komunistek ez zioten nazioartean jokatzerik baimendu eta Sobietar Batasunako txapelketa nazionalak jokatzearekin konformatu behar izan zen.
Nicholaa de la Haye
Henrike III.a Ingalaterrakoa eta azken urteak
Henrike III.a Ingalaterrakoaren aldekoek laudorioak eskaini zizkioten emakume gazteluzainari, baina beste guztia kendu. Lincolneko garaipena lortu eta lau egunera, sheriff kargua kendu zioten erregearen osaba Salisburyko kondeari emateko. Kondeak, nonbait, ez zuen nahikoa horrekin eta de la Hayeren lurrak eta gaztelua ere nahi zituen. Beste 9 urte eman zituen Nicholaak gotorlekua defendatzen, baina ez zuen berriro errefortzurik ez laudoriorik izan. 1226an amore eman zuen eta 1230an hil zen.
Aleksandr Alekhin
Biografia
1921ean Errusiatik atera eta Frantzian bizitzen jarri zen, frantziar herrialdetasuna bereganatuz. 1926an Max Euwe herbeherearra garaitu zuen, eta urte berean bere ibilbide osoko lorpen handiena lortu zuen, New York hirian ordurarte garaitezina zirudien José Raúl Capablanca kubatarra garaitu eta Munduko Xake Txapelketa irabaziz. Balentria horretarako, aurrez Alekhinek Capablancaren partidak eta estiloa sakonki aztertu zituen, aldiz, Capablancak bere nagusitasunean gehiegi konfidatu eta horrek galarazi zuen. Capablancak errebantxa eskatu zion, baina Alekhinek berarekin jokatzeko trukean Capablancak kasik betetzea oso zailak zituen diru baldintzak zizkion, Capablancak diru bilketak egiten saiatu arren ez zen baldintza horiek betetzeko gai izan, ondorioz ez zen bien arteko errebantxarik sekula ere egon. Horrek Alekhine eta Capablancaren etsaitasuna areagotu zuen.
1935ean Max Euwe herbeherearrak Alekhini irabazi eta munduko xake txapelketa kendu zion. Halere, 1937an, Alekhinek berriz ere Euweri irabazi eta munduko xake txapeldunaren titulua 1946an hil zen arteraino mantendu zuen.
Bigarren Mundu Gerra Alemaniak ez zuela irabaziko ematen hasi zenean, Alekhine Espainiara lekualdatu zen. Garai honetarako jada alkoholismoak bere osasunari kalte egiten hasi zitzaion, gainera egunkari bateko aldizkari bateko izenburuan ere honakoa aipatu zuen: "Bi Mundu Gerrek suntsitu naute".
Bigarren Mundu Gerraren ondoren bere gainbehera etorri zen. Portugalgo Estoril hirian zendu zen.
Gournay-le-Guérin
Gournay-le-Guérin Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gournay-le-Guérin udalerrian erroldatutako biztanleak 154 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 84 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 84etxeak ziren. 57 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 85 ziren, horien artean 72 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 72 pertsona aktiboetatik 65 lanean zeuden (37 gizon eta 28 emakume) eta 7 langabezian zeuden (7 emakume eta 7 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gournay-le-Guérin udalerrian 54 unitate fiskal zeuden, 136 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.169 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Gournay-le-Guérin udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.199 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Positroi-igorpenaren bidezko tomografia
Positroi-igorpenaren bidezko tomografia —Positron emission tomography, PET—, gaixotasunen diagnostikorako erabiltzen den irudien bidezko teknika medikoa da, medikuntza nuklearraren familiakoa hain zuzen. Teknologia honek gorputzaren fisiologiari eta funtzionamenduari buruzko informazioa eskaintzen dio medikoari, hau da, ehun eta organoen funtzioei buruzko informazioa ematen duen teknologia da. Aldiz, Ordenagailu bidezko Tomografia Axialak eta X izpiak ez dute informazio fisiologikorik eskaintzen, informazio anatomikoa baizik.
Diagnostikorako erabiltzen diren irudiak lortzeko, alde batetik pazientea eskaneatuko duen makina behar da, eta bestetik, gorputzean sartu beharreko konposatu kimiko erradiatzaileak.
Erradiofarmakoak erradioisotopoak dituzten botikak dira, beste era batera esanda, positroiak emititzen dituzten isotopoez eta molekula biologikoz osaturiko farmakoak dira. Konposatu kimiko hauek bai ahotik, bai zainetatik eta baita barrunbe anatomikoetatik gorputzera barneratu daitezke.
Isotopo erradioaktiboak atomoen nukleoan aldaketak jasaten dituzten atomoak dira, era honetan ezegonkor bilakatuz. Ondorioz, isotopoek positroiak igortzen dituzte egoera egonkorrago batera heltzeko asmoz. Positroia elektroiaren antipartikula da, eta horregatik, karga positiboa dauka.
PETren funtzionamendu printzipioa
PET bidezko azterketa, medikamentu erradiatzaileen injekzioarekin hasten da. Hauek denbora jakin bat igaro ondoren afinitatea duten lekuetara heltzen dira, bertan metatuz. Adibidez, F18 isotopoarekin nahastutako glukosa burmuinean eta tumoreetan metatzen da, hau da, energia ugari kontsumitzen den lekuetan, eta leku hauetaz gain gernu puxikan ere.
Behin positroi-erradiatzaileak (isotopoak) aztertu beharreko lekuetan kokaturik daudela, pazientea PET makinarekin eskaneatzen da. Isotopoak positroia askatzen du, ondoren positroiaren eta elektroiaren deuseztapena ematen delarik. Horrela, 511 keV-eko energiako bi gamma izpi sortzen dira, bata bestearekiko 180°-ko angelua osatzen dutenak. Gero, gamma izpiak gorputz barnetik ateratzen dira pazientea inguratzen duten detektagailuetara helduz, bertan jasoak izanik. Gainera, detektagailuak bi gamma izpi denbora berean hautematean desintegrazio beretik sortuak direla identifikatzeko gai dira.
Erradioisotopoen eta erradio-farmakoaren sintesia
PET teknikan erabiltzen diren erradioisotopoak ziklotroi (partikula-azeleratzailea) batean sortzen dira, eta hauek positroiak igortzen dituzte. Medikuntza nuklearrean bizi-iraupen txikiko isotopoak erabiltzen dira, adibidez: C11 (20 min), N13 (10 min), O15 (2 min) eta F18 (110 min). Gehien erabiltzen dena azkena da, hain zuzen, F18. Sustantzia hau lortzeko, uretako O18 atomoei energia altuko protoiak jaurtikitzen zaizkie, era horretan O18 eta protoiaren arteko talka gertatuz. Talka honen ondorioz, protoi batek neutroi bat ordezkatzen du nukleoan, amaieran F18 lortuz. Horretaz gain, erabilitako O18-a likido egoeran aurkitzen da, beraz F18 ere.
Isotopoa lortu ondoren, hau sintetizatu egiten da fluorodesoxiglukosa (FDG) erradiofarmako sortzeko, gero pazientearen zainetan injektatuko dena.
Detektagailuaren atalak
PET teknikan sortzen diren gamma izpiak detektatzeko erabiltzen diren sentsoreek honako atalak dituzte:
Kolimatzailea
Kolimatzailea gamma izpiek zeharkatu beharreko lehenengo atala da. Atal honen zeregin nagusia izpiak iragaztea da. Kolimatzailea berunezkoa da eta milaka zulo ditu. Atal hau soilik hodiekiko paraleloak diren gamma izpiek igaro dezakete, sakabanaturik edo desbideraturik daudenak ordea ez. Hauek kolimatzaileak xurgatzen ditu. Hau da, kolimatzailearen helburu nagusia beharrekoak ez diren izpiak ezabatzea eta honela ahalik eta irudi garbiena lortzean datza.
Izarniadura-beira
Geihen erabiltzen diren izarniadura-beirak hurrengoak dira: NaI (sodio ioduroa) eta BGO (bismuto germanatoa).
Hodi fotobiderkatzaileak
Hodi bakoitzak argi-seinaleak seinale elektriko bihurtzen ditu, eta anplifikatzen ditu.
Atal honek hainbat elementuz osatuta dago: fotokatodo, dynode (elektroi kopurua handitu eta elektroiak azeleratzen dituen xafla metalikoa) batzuetaz, anodo eta sistema elektriko bat. Elementu hauek guztiak potentzial positiboa sorrarazten dute, honako prozesu hau jarraituz:
Lehenik eta behin, argi-fotoiek fotokatodoa igarotzen dute, 7-10 fotoi iristean elektroi bakarra askatuz. Elektroiak dynode-tara heltzen dira, eta ailegatzen den elektroi bakoitzeko 3-4 elektroi askatzen dira. Aipatutako prozesua 10-14 aldiz burutu ostean 106-108 elektroi lortzen dira anodoan jatorrizko argi-fotoi bakoitzeko.
Isotopoen kokapena zehazteko zirkuitu logikoa
Zirkuitu logikoa gorputzean dauden erradioaktibitate handieneko guneak identifikatzeaz arduratzen den zirkuitu elektronikoa da. Honela, erradioisotopo gehien dituzten gorputz atalak identifikatzen ditu.
Pultsu-intentsitate aldaratzailea
Jasotako seinaleak baliagarriak diren ala ez erabakitzen du, horiek potentzial-tarte batekin konparatuz.
Unitate-hautatzailea
Bi gamma izpi desintegrazio prozesu beretik sortuak direla zehazteko unitate hautatzailea erabiltzen da. Horretarako, 12 ns-ko denbora-leihoa erabiltzen da. Hau da, bi gamma izpiak jasotzeko behar den denbora-tartea 12 ns baino txikiagoa izan behar da.
Segurtasun-neurriak
Medikuntza arloan pazienteen, medikuen eta erizainen segurtasunak garrantzia handia du. Horregatik, erradiofarmakoa eta gela guztiak erradiaziotik guztiz isolatuta egon behar dira. Horretarako, hurrengo materialak erabiltzen dira; beruna, altzairua, hormigoia, adreilua eta berun-beira.
Alde batetik, PET analisirako gelen hormak berun-hormigoiz eraikitzen dira eta leihoak berun-beiraz. Era honetan, gelatik kanpo dagoen edozein pertsona babestua egongo da gamma izpien aurrean.
Beste aldetik, erradioisotopoak hot lab izeneko laborategietan dauden berunezko bilgarrietan metatzen dira, hauen arrisku mailaren ondorioz.
Normalean, erradiofarmakoak injekzio bidez giza organismora barneratzen dira. Injekziorako erabiltzen diren xiringak isolatzaile erradiaktiboak izan behar dira, PET sisteman erabiltzen diren beste gailu edo elementu guztiak bezala. Horretarako, wolframez eta berun-beiraz fabrikatzen dira.
Rafael Mikoleta
Rafael Mikoleta Zamudio —bere garaiko idazkeran, Rafael Micoleta Çamudio— (Bilbo, Bizkaia, 1611ko azaroaren 19a – ?) euskal idazle eta gramatikaria izan zen.
Bizitza
1653. urtean, Modo Breue de aprender la lengua Vizcayna, euskara ikasteko metodoa, idatzi zuen, baina ez zen orduan argitaratu; Ingalaterrarekin Bilbok zeuzkan merkataritza harremanak zirela eta, Londresa eraman zuten eskuizkribua, eta Sir Thomas Browneren eskuetan egon zen, harik eta British Museumera eraman zuten arte. Handik kopiatuta, Salvador Sempere Miquelek argitaratu zuen lehen aldiz, Bartzelonan, 1880an.
Mikoletarena da euskal gramatika bat egiteko lehen saioa. Garrantzitsua da garai hartan Bilbon hitz egiten zen euskara ezagutzeko. Eskuizkribu horretaz Koldo Mitxelenak hauxe dio:
Euskal letretan azaltzen zaigun lehen bilbotarra izan zen. Xabier Kintanaren ustez kuriosoa da, bilbotar batek idatziriko lehenbiziko euskal liburua, euskara ikasteko metodo bat izatea, Bilbok bere jatorrizko hizkuntza berreskuratzeko izango zuen garrantziaren profezia egiten zelako. Liburu horri esker jakin izan da garai hartan Bilbon egiten zen euskara nolakoa zen, eta harrigarria bada ere, gauza batzuetan behintzat, baterago zetorren oraingo euskara batuarekin gaurko bizkaierarekin baino. Adibidez, "zeIan"moduzko galdetzailearen ordez, "nolan" esaten zen Bilbon garai hartan, oraingo "nola" arruntaren antzera, hain zuzen. Orduko bilbotarrek baina, bazekiten euskaraz eta dirudienez Mikoletak bere hizkuntza kanpotarrei irakasteko asmoz idatzi zuen bere liburua, horren eskueskribua non eta Londresko British Museum-en aurkitzeak argi erakusten digun bezala. Mikoletari zor zaio, beraz, hiri honen hizkuntz sustrai zaharrak gogoan gordetzea.
Liburu barruan dago, halaber, Modo de la vizcayna poesía y sus versos izeneko atala, bertso neurtze araudi bat finkatzen duena.
Gramatika
Nabarmena da Modo Breue de aprender la lengua Vizcayna (Revista de Ciencias Históricas). 1653an argitaratua eta gaztelaniaz idatzia, oso interesgarriak dira dakartzan lexikoa eta adibideak (bertso-lerroak), Bilboko orduko hizkerari dagozkionak.
Ondorena
Gaur egun, haren izena daraman ipuin lehiaketa bat egiten da Bilbon urtero. Partaide gehienak hiri horretako ikastetxeetako ikasleak dira, eta 6-16 urte bitartekoak izan behar dute.
Microhyla okinavensis
Microhyla okinavensis Microhyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Jengibre-ogi
Jengibre-ogia edo espezia-ogia bizkotxo edo galleta bat da, jengibre-zapore bereizgarria duena. Normalean, melaza erabiltzen da goxatzeko. Iparraldeko Europako Gabonetako gastronomian tipikoa da, non XI. mendetik aurrera egiten duten. Bihotz, gizontxo edo etxe itxurako gailetak egitea ohikoa da (hortik omen dator Hansel eta Gretelen istorioaren jatorria).
1483 Hakoila
1483 Hakoila asteroide gerrikoan aurkitutako 1483. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 24an aurkitu zuen yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1938 DJ1 zen.
Atitlán aintzira
Atitlán aintzira Guatemalako hego-mendebaldean dagoen Sololá departamenduko aintzira da. 130,1 km²ko eremua du eta gehienezko sakonera 320 m ingurukoa da. Erdialdeko Guatemalako goi-ordokian dago, 1.563 mko garaieran, errauts bolkanikoak presatutako haran batean; inguruan kono-itxurako hiru sumendi ditu: Atitlán, Tolimán eta San Pedro. Aintziraren ertzeko hiri nagusiak Panajachel, Santiago Atitlán eta San Lucas dira.
Khedrub Gyatso
Khedrub Gyatso (མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་, wyliez mkhas grub rgya mtsho, pinyin tibetarrez Kaichub Gyaco; 1838ko abenduaren 19a - Lhasa, 1856ko urtarrilaren 31), hamaikagarren Dalai Lama izan zen.
Dalai Lama bezala, 1840an ezagutu zuten, eta zazpigarren dalai lama izan zen Kelsang Gyatsoren herrixka beretik zetorren. Tronura, 1855eko martxoaren 1ean igo zen, baina urte bete baino lehenago hil zen.
Bere bizitzan, hala ere, gertaera politiko garrantzitsuak gertatu ziren. Esate baterako, Ladakheko gerrak, Opioaren Gerrak eta Taiping Matxinada.
The Last Train from Hiroshima
Edukia
Hiroshimako bonba atomikoaren eztandaren lekukoen testigantzak biltzen dira; esaterako, Joseph Fuccorena. Fuccok, ustez, bonba jaurti zuen Enola Gay hegazkinarekin batera zihoan beste hegazkin bateko ingeniaria ordezkatu zuen. Baina Fucco ez zela Hiroshiman izan frogatu zen. Hala ere, Pellegrinoren liburuaren egiazkotasuna auzian jarri zen eta James Cameron zuzendariak lana zinemara eramateko zeukan asmoa bertan behera utzi zuen.
Beste lekukoetako bat Yamaguchi zen, Mitsubishi Industria Astunen langilea, Hiroshiman zegoen lan bidaia batean 1945ko abuztuaren 6an, Enola Gay hegazkinak Little Boy bonba atomikoa zuenean, hipozentrotik kilometro gutxitara. Gaua hiriko suntsipenean igaro ondoren biziraun zuten beste askorekin batera Nagasakira bueltatu zen trenean, bertan gertaturikoa bere Mitsubishiko nagusiei komunikatu zielarik.
Pellegrino follows what could have been as many as 165 double survivors in what Dwight Garner of The New York Times Book Reviewcalled a "sober and authoritative new book" that stands as "a firm, compelling synthesis of earlier memoirs and archival material" that could be described as "John Hersey infused with Richard Preston and a fleck of Michael Crichton".
Congostrina
Congostrina Guadalajarako udalerria da, Sierra norte de Guadalajara eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 52 biztanle zituen.
Rodelle
Rodelle Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rodelle udalerrian erroldatutako biztanleak 951 ziren. Familiak 374 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 123 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 143 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 497 etxebizitza zeuden, 385 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 81 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 481 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 385 etxebizitza nagusietatik 339 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 14 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 89 etxek lau zituzten eta 246 etxek bost zituzten. 295 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 136 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 216 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Dalrymple (Ekialdeko Ayrshire)
Dalrymple, 'Dail a' Chruim-puill' eta 'Drumple', Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Ayrshire konderrian.
Rodelle
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 588 ziren, horien artean 465 aktiboak ziren eta 123 inaktiboak ziren. 465 pertsona aktiboetatik 448 lanean zeuden (243 gizon eta 205 emakume) eta 17 langabezian zeuden (7 gizon eta 10 emakume). 123 pertsona inaktiboetatik 48 erretiraturik zeuden, 46 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rodelle udalerrian 386 unitate fiskal zeuden, 1.009,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.504 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 3 iturginak eta 4 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
2000. urtean Rodelle udalerrian 64 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.410 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Montaut (Dordoina)
Montaut Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montaut udalerrian erroldatutako biztanleak 108 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 67 ziren, horien artean 43 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 43 pertsona aktiboak lanean(27 gizon eta 16 emakume) zeuden.. 24 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 informazio eta komunikazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Montaut udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Yeti
Yetia edo Elurretako Gizon Izugarria —zenbaitetan, ingelesezko abominable adjektiboari okerreko itzulpena emanda, Elurretako Gizon Nardagarria izenaz aipatua— (हिममानव, «mendiko gizona») Tibet eta Nepalgo mitologiako izakia da. Tximino handitzat hartzen da, eta oin oso handiak omen ditu. Bi metro luze omen da eta gorila baten itxura du. Gorputza ilez estalita du aurpegia izan ezik.
Tibetar batzuek adierazi dute yetiak eraso egin diela. Tibetarrak ez diren hainbat alpinistak ere ikusi dutela diote, adibidez, Iñurrategi anaiek (Felix Iñurrategi eta Alberto Iñurrategi), eta gainera argazki bat atera omen zitzaion, baina flasha jarri gabe egin zenez ez da ia-ia ezer ikusten. Ile apur batzuk ere aurkitu ziren, baina geroago egiaztatu zen ugaztun herbiboro batzuenak zirela.
Everesten mazelan monasterio budista batean oraindik kontserbatzen da yeti baten burutzat jotzen dutena, nahiz eta frogatu den ahuntz baten burua dela. Buruaren alboan eskaintzak uzten dituzte.
Ez dago existitzen dela frogatzen duen zientzia ebidentziarik.
Txutxuna
Txutxuna yetiaren mitoaren Errusiako bertsioa da. Nonbait, oin handiak ditu eta Siberian bizi da, eta beste yetiak bezalaxe, ia-ia ezinezkoa dela ikustea.
Bigfoota
Bigfoota edo Sasquatcha Kanada mitologiako pertsonaia famatu bat da. Kanadako mendebaldean eta Estatu Batuetako ipar-ekialdean bizi omen da.
XIX. mendean
1832an, B.H Hodgson britainiarrak idatziz lehen aldiz aipatu zuen: ehizan zebilela, Nepalgo iparraldean, izaki hankabiko isatsgabe bat ikusi zuen, gorputz osoa ile ilunez estalia zuena. Orangutana zela pentsatu zuen.
XX. mendean
Howard-Bunyk oin arrasto handi bat aurkitu zuen, Everesten, 6.000 metroko altueran. N.A. Tombazzi britainiar argazkilaria, yeti bat ikusi omen zuen 5.000 metroko altueran, Zemu glaziarrean. Argazkilariak deskribatu zuenez, izaki bizidun baten antzekoa zen, eta batzuetan gelditu egiten zen zuhaixka batzuk erauzteko. Williams alpinistak ere arrasto batzuk ikusi zituen, Annapurna igotzen ari zenean, 4.000 metroko altueran. Gau horretan ere ikusi omen zuen tximino baten antzeko pertsonaia bat, lau hankatan saltoka. Nepalgo ekialdeko Arun haranera zihoan espedizio zientifiko batean, argazki bat egin zioten arrasto handi bati. Croninek, espedizioko kide eta zoologoak, esan zuen arrastoa Shiptonek egindako argazkikoen oso antzekoak zirela.
Hollingstedt (Schleswig-Flensburg)
Hollingstedt Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Timpson (Texas)
Timpson Texasko hiri bat da. Shelby konderrian kokatua dago. 2010ean 1,155 biztanle zituen, 6.51 kilometro koadrotan banatuta.
Long
Long Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Long udalerrian erroldatutako biztanleak 658 ziren. Familiak 268 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Scotophilus borbonicus
Scotophilus borbonicus Scotophilus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Long
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 423 etxebizitza zeuden, 278 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 103 bigarren erresidentzia ziren eta 42 hutsik zeuden. 397 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 278 etxebizitza nagusietatik 190 bere jabearen bizilekua ziren, 72 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 16 etxek bi zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 143 etxek bost zituzten. 172 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 117 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 114 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 424 ziren, horien artean 296 aktiboak ziren eta 128 inaktiboak ziren. 296 pertsona aktiboetatik 253 lanean zeuden (143 gizon eta 110 emakume) eta 43 langabezian zeuden (23 gizon eta 20 emakume). 128 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Long udalerrian 275 unitate fiskal zeuden, 646,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.153 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Long udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Perryville (Alaska)
Perryville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake and Peninsula Boroughn dago, Alaska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
ATB-Market
ATB-Market (АТБ-Маркет) Ukrainako enpresa da, txikizkari moduan lan egiten duena. Herrialdeko supermerkatu-katerik handiena da, deskontu-denda sektorekoa. 1993an Dnipron sortua, herrialdeko enpresarik nagusienetariko bat da.
Ibilbide kliniko
Ibilbide klinikoak osasun kalitatearen kudeaketak dituen tresna nagusiak dira, osasun prozesuak estandarizatzeko. Frogatuta dagoenez, hauek erabiliz praktika klinikoan aldaberatasuna murriztu daiteke.
Tresna eratzaile diziplinartekoa da, edozein prozedura edota diagnostikoan egin behar diren ekintzen arteko harreman sekuentziala errazten duena. Ibilbide klinikoek ospitaleko profesionalei zere gin behar duten une bakoitzean argitzen die.
Historia
“Clinical pathway”: Ibilbide klinikoen kontzeptua 1985. urtean sortu zuen Karen Zander-ek New England Medical Center-en (Boston, AEB). Jatorria, industrial kalitatea kudeatzeko erabiltzen ziren dokumentuetan moldaeran dago, Lanerako Prozedura Normalizatuetan “LPN”-ak.
Nikiski (Alaska)
Nikiski Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kenai Peninsula Boroughn dago, Alaska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Joan Tartas
Bizitza
Haren bizitzari buruz ezer gutxi dakigu. 1610-1612. urteen bitartean jaio zela uste da. Aurkitu diren informazio iturri urrietan data ugari ageri dira, denak 1610eko hamarkadaren ingurukoak. Aita Sohütako nekazari dirudun bat omen zuen, eta lehen ikasketak Leskarreko (Bearno) Barnabitasen egin zituen 1624n. Sanz de Tartas, Joannes Leizarragaren Bibliaren (1565) zuzentzaileetako bat, beharbada Joanen osaba zaharra izan zela uste da.
Oloroeko Donamaria katedraleko kalonje zela, Arüeko erretore izendatu zuten, eta titulu horrekin izenpetu zituen bere bi obrak. 1662 aldean Mitikile eta Ospitalepeako parrokiak dituela dakigu. Arüen zelarik, bere obra garrantzitsuena eta zabalduena argitaratu zuen: Ontsa hiltzeko bidia, heriotza ona izateko pausoak eta prestakuntzak argitzen dituena. 1673an Arüeko eta Atharratzeko erretoretzat sinatu zuen Oloroeko gotzainari zuzenduriko diskurtsoa. Handik aurrera ez dugu haren bizitzari buruzko beste informaziorik.
Ontsa hiltzeko bidia (1666)
Ontsa hiltzeko bidia, 1666an argitaratuta, Joan Tartasen lehen liburua izan zen, eta baita ezagunena ere.
Aszetika liburua da. Bertan ondo hil nahi duenak ondo bizitzen ikasi behar duela azaltzen du, eta ondo bizitzeak noizbait hilko garela oroitzea eskatzen du. Badu ere eranskin txiki bat, euskaraz hainbat otoitz, Jainkoaren eta Elizaren mandatuak, Ama Birjinaren hainbat letania eta irakurleei idatzitako zenbait bertso agertzen dituena.
Bere tesiaren frogagarri gisa, filosofo klasikoen aipuak, Bibliatik jasoak eta kristau-idazleenak tartekatzen ditu: San Agustin, Aristoteles eta Seneka, besteak beste. Erregeen bizitzaren inguruko gertakariak ere kontatzen ditu, maila jasoaz. Beste hainbat etsenplu ere erabiltzen ditu, irakurleari atsegina izateko asmoz. Axularren kutsua ere sumatzen omen zaio. Hala ere, Tartasen prosa Axularrena baina trauskiloagoa eta estilo, edergarri eta baliabideetan txiroagoa da.
Liburuak Europan zehar aurreko mendean zabaldutako salbazio-plangintza indibidualizatzaileari jarraitzen dio.
Badirudi liburuak argitaratzeko arazoak izan zituela, bertan agertzen den lehen aprobazio delakotik azkenera zortzi urteko aldea baitago. Autore paganoen aipuak begirune handiegiz hartu zituen eta etsenplu gordinegiak zerabiltzan, dirudienez. Tartasek Eliza-ohiturak honelakoetan gomendatzen zuen ondozkatzeari muzin eginez, liburuaren lau kapituluak honela antolatu zituen bere hitzetan: "lehenian… paganoen erranaz, bigarrenian lege zaharreko eskritura saindiaz. Hirugarrenean lege berriaz eta elizako doktor saindiaz. Laugarrenian arrazoin diferentez frogatzea: ontsa hiltzeko bidia dela herioaz eta hilziaz orhitzia".
Arima penitentaren occupatione devotaq (1672)
Orthezen (Bearno) agertu zen eta bere izenburuak dioen bezalaxe, kristauen gogoeta aszetikoak ditu gai nagusitzat, otoitzaz, barauaz eta amoina z atal bana duelarik. Orthezen argitaratu zuten, eta seguru asko bertako erret editorearen ezjakintasunaren erruz huts egite ortografiko ugari daude.
Axularren eragina nabari da: adibide, errefrau eta santu ugarik esandakoa aurki dezakegu. Hauxe da obraren banaketa:
Kritika
Tartasek euskara bere artzain lanerako lanabestzat erabiltzen zuen, Elizaren doktrina zabaltzeko bide gisa. Hala ere, baldintzapen horrek alde aurrez jartzen dituen mugetatik haratago, Tartas, Axular eta beste asko bezala, mamiaz gainera formaz ere kezkatu zen, nola edo hala, eta horrek haren obra gaur ere estimagarri bihurtzen du.
Kritikarien iritziz, haren libururik onena lehenbizikoa da.
Mitxelenak hasieran Tartas zubereraz idatzi zuen lehen idazletzat hartu zuen, ustez eta Arnaud Oihenart mauletarrak behenafarreraz idatzi zuela. Aurrerago, ordea, Tartasen hizkera Amikuzeko euskara dela ondorioztatu zuen, erran nahi baita, zubereraren eta behenafarraren arteko zubi-hizkera. Liburuetako euskararen oinarrian egilearen sorterriko euskalkia bide dago, beraz, baina euskara zabalagoa bilatzen du, berak aitortu bezala Ontsa hiltzeko bidiaren "Irakurtzailiari" atarikoan:
Haren euskara ez da beste batzuena bezain landua, baina bada berezkoa eta solas zalea. Tartasen originaltasuna bere obren itxura berezia eta bere nahasketan dagoke: alde batetik serio, jakintsu eta kulturazale ageri da; bestetik arrunt, zakar eta barregarri. Luis Villasantek eta Koldo Mitxelenak, nork bere obran, datu hori nabarmentzen dute.
Itzultzaile trebea zen Tartas gaztelania, frantses eta latinezko pasarteak bihurtzen zituenean. Mitxelenaren arabera, Axularrekin konparatuta Tartasen erudizioa bitxikeriaz betea da.
Tartasek, eskolagabeen antzera, puntu, koma eta geldiuneak ahaztu egiten ditu, eta hori ez zen posible izanen estilo berezi baten bila joan balitz. Hortaz, egungo begiez ikusita, espontaneismo modernoaren bidea hartu zuen, nahiz eta egiten zuenaz ongi ez konturatu. Ezaugarri hori oso balio gaurkoa daukagu. Puntuak jarri beharrean komak erabilita, testuari lastertasuna ematen zaio.
Adituen esanetan, Tartasek azalpen-hitzen eta super-hitzen arteko joko neurtua erabiltzen zuen bere prosan eta erretorikan.
Axularren antzera, ahozko tradiziotik eta sermoigintzatik asko aldendu gabeko prosa da berea, baina ez Sarako erretorearena bezain landu eta neurtua, ezpada anarkikoxeagoa eta estilo-baliabideetan eskasagoa. Haren prosaren erritmo bereziak, ordea, merituak ere baditu, ekintzari dagokion bizitasuna ematea lortu baitzuen, bere garaiko idazleek ez bezala.
Microhyla ornata
Microhyla ornata Microhyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Copernal
Copernal Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 38 biztanle zituen.
Nyctibius grandis
Nyctibius grandis Nyctibius generoko animalia da. Hegaztien barruko Nyctibiidae familian sailkatua dago.
Madison Square Garden (1879)
Madison Square Gardenen lehen eraikina New Yorkeko harea bat zen, Ekialdeko 26. kalea eta Madison etorbidearen artean zegoena, Manhattanen. Izen hau erabili duten lau eraikinetatik lehenak 10.000 ikuslerentzako tokia zuen. 1879 eta 1890 artean funtzionatu zuen, toki berean eraikin berri batek ordezkatu zuen arte.
Gardenaren aurretik
Madison Square Garden bihurtu zen eraikina, hasiera batean New York and Harlem Railroaden pasaiarien geltokia izan zen, Phineas Taylor Barnumek alokatu aurretik, geltokia 1871n Midtown Manhattanera eraman zenean. Barnumek 82 metroko luzerako arraultza formako pista bihurtu zuen, sabairik ez zuena, "Barnum's Monster Classical and Geological Hippodrome" ere deitua izan zen eta 130 x 61 metro neurtzen zuen.
1876an, aire libreko eskenategia Patrick Gilmore konposatzaile eta orkestra zuzendariari alokatu zioten, nork izena "Gilmore's Garden"gatik aldatu zion, eta non lore erakusketak, edertasun lehiaketak, batzarrak eta Westminster Kennel Club Dog Show zakur erakusketako lehena (1877) aurkeztu zituen. Gilmorrek, barruti honetara boxeoa eramaten ere probatu zuen, baina borroka haiek teknikoki legez kanpokoak zirenez garai hartan berak "erakusketa" edo "konferentzia ilustratuak" deitu zituen.