cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manx (katua)
Buztana (edo falta)
XIX. mendearen amaieran arrazaren aitorpenaren hasieratik, Manx erakustalditarako katuak, mozkoteen bidez, ipurtxuntxurrak izan dira, erakustaldietarako Manx potolo eta luzeekin sailkatzen ez direnak «Beste aldaera» edo etxeko maskota klasean izan ezik. Buztan osoa duten katutxoak Manx arraza garbian jaio daitezke buztan gabeko itxura batere heredatu gabe. Erreferentziazko herrialdearen eta katu-erakundearen arabera, ipurtxuntxur, ipurtxuntxur mailatu eta mozkoteak dira Manx katuen arraza estandarra betetzen duten Manx katu-buztan mota bakarrak. Manx katu batzuetan ikusten diren katu-buztan luzeagoak arrazako akastzat hartzen dira, nahiz eta arrazan modu naturalean gertatzen diren, baina ez buztan laburragoak bezainbeste. Buztan luzeago horiek arraza garbiko Manx arbasoak dituzten arren, ez dute gene nagusirik; beraz, ezin dute transmititu. Hala ere, Manx buztanaren mutazioaren genea nagusi denez, buztan luzeko arraza garbiko Manx katu horiek erabil daitezke, oraindik ere, hazkuntza-programetan, eta buztangabeko Manx katuak, batzuetan, eragiten dituzten bizkarrezurreko deformazio hilgarriak saihesteko ahaleginean ere kontuan har daitezke.
Manx arraza, genetikoki, Japoniako Bobtail arrazatik berezia da, naturalki hazten den beste uharteko arraza bat. Bobtail japoniarrak beti izaten du buztan pixka bat gutxienez, "ponpoi" txiki batetik buztan potolo baina bereizgarri bateraino irits daitekeena, txirikordatu edo kizkurtuta dagoena eta, normalean, erraboil samarra eta arol itxura duena; aitzitik, Manxek buztan zuzena du norbait presente dagoenean. Japoniako Bobtailak Manxen itxura nabarmen desberdina du, eta arbendola itxurako begiak, aurpegi triangeluarra, belarri luzeak eta gorputz argala ditu, Asiako beste arraza asko bezala. Arraza horretako buztan oker edo uhinduaren erantzule den genea errezesiboa da, eta ez du zerikusirik Manxen buztangabeko gene nagusiarekin; bobtail genea ez dago inolako deformazio larriri lotuta, eta buztan galtze-geneak, zenbait baldintzatan, osasun-arazo hilgarriak sor ditzake batzuetan. Pixie-bob arrazak ere buztan laburra du, eta, genetikoki, Manxekin erlazionatuta egon daiteke. Buztanaren genetikari buruz, argitasun gehiago izango da katuen populazioetan azterketa genetiko gehiago egiten diren heinean eta DNA probak hobetzen diren heinean; etxeko animalien lan genetiko gehienak txakurrekin eta abere arrazekin egin izan dira.
Manxek (eta buztangabeko beste arraza batzuek) ez dute oreka arazorik erakusten ; oreka barne belarritik kontrolatzen da, batez ere. Katu, txakur eta gorputz handiko beste ugaztun batzuetan, oreka buztana tartean sartzen du, baina ez dago haren mende (arratoien kontrastean, buztana gorputz-masaren zati nahiko esanguratsua baita).
Manxeko katutxoak, berez, edozein buztan luzerarekin jaiotzen direnez ―batere ez izatetik luzea izateraino―, antzina, ohikoa zen jaio eta egun gutxira buztan luzeak kirurgikoki moztea. Jurisdikzio askotan (Europako zati handi batean barne) legez kanpokoa izan arren, lehen, praktika hori gomendatzen zen, eta praktikaren ohikotasunak ekarri zuen Manx katu faltsu asko (hau da, ausazko britainiar katuak) aldatu egin zirela Manxen antza izateko eta erosle burugabeei iruzur egiteko.
Gorputza eta hankak
Manx tamaina ertaineko katuak dira, bular zabala, sorbalda makurtua eta albo lauak dituztenak , eta, erakusteko egoeran, gihartsu eta argalak dira(18), ez handiak, ez koipetsuak ere. Lanek jakinarazi zuen, berez, jatorrizko arraza purua, normalean, 4,5 eta 5,5 kilo bitartekoa zela arrentzat eta 3,5 eta 4,5 kilokoa emeentzat, adibide txikiago askorekin baina handiagoak arraroak izanik. Manxen atzeko hankak aurreko hankak baino luzeagoak dira ; horrek, atzealdea, sorbalda baino altuagoa izatea eragiten du, eta arku jarraitua sortzen du sorbaldatik atzealderaino, katuari itxura orokor biribildua edo konkortsua emanez, nahiz eta arraza luze samarra izan luzatzen denean. Aurreko hankak sendoak eta zuzenak dira. Sarritan, forma untxiaren antzekoa da.
Burua
Manx katuen buruak forma biribildua dute, sakonera ertainekoa lepo luzearekin. Aurpegia, askotan, adierazgarria da , sudur txikiarekin. Belarri tenteak, punta biribila eta aurrealderantz norabideratuak eta nahikoa handiak dira. Begiak ere handiak dira, biribilduak eta irtenak eta kanpoko betazal-komisurak barnekoak baino gorago dituztela. Aldizkako begi-kolore nagusiaren odol-linearik gabe (adibidez, urdina siamesean edo erlazionatutako arbasoetan), Manxek, sarritan, urrezko begien ñabarduraren bat izan ohi du, eta, erakustaldietarako, Manx ez diren ile laburreko ile-geruza kolore/eredu bereko begi-koloreko estandarrak jarraitzen dituzte.
Ile-geruza
Manx katuak bi ile-geruza luzera erakusten ditu. Ile motza edo luzea, Manx guztiek geruza bikoitzeko ile-geruza dute. Erakusten diren kolore eta ereduen gamek Manx ez den ile-geruza mota horretako estandarrekin bat etorri behar dute.
Ile laburreko Manx ohikoenak ―jatorrizko arraza― azpiko geruza trinko eta biguna du, eta kanpokoa luze eta lodiagoa, babes-ileekin. Ile-geruzaren itxura orokorra, leuna eta arola beharrean, fina, laburra eta larruazalari itsatsia dago.
Ile-geruzaren luzera edozein izanda ere, gaur egun, arrazako koloreak eta geruza-ereduak ia arraza guztien gama zabaltzen du gurutzaketa zabala dela eta, nahiz eta erregistro guztiek ezin ditzaketen geruza guztiak onartu ugaltzeko edo erakusteko gai gisa. Ile-geruza ohikoenak marratua, dortoka, kalicoa eta kolore solidoak dira. Manxen ale oso dibergenteak, Himalaiako arbaso agerikoa duen begi urdin eta ile luzeko aldaera barne, Man uharteko posta-zigiluetan ospatzen dira 1980ko hamarkadaz geroztik, eta azken argitalpenek aldaera marmolatuak eta orbandunak erakusten dituzte sarritan. Jatorrizko uharte-izakinek, ordea, aldakuntza gutxiagokoak ziren. Lanek, horietako asko ikusita Manx katuei buruz idatzi zuen: «bitxia dirudi aldaera horretako koloreak zertxobait mugatuak izatea, eta arrazak ez ditu normalean ile motzeko beste aldaera batzuekin lotutako kolore guztiak biltzen». Laranja arrunta, laranja arrunta eta zuria, krema-marratu arrunta, dortoka arraroa eta oso arraroak diren ale zuriak baino ez zituen jakinarazi 1903an. Calico eta puntu-kolorekoak, nabarmen, ez dira zerrenda honetan, gaur egungo marradun koloretsu arruntak ere badira. Hala ere, Ingalaterran bost urte beranduago idatzita, Bartonek iradoki zuen: «Manxak edozein koloretakoak izan daitezke, baina, ziurrenik, laranja da gehien topatzen dena».
Erregistro espezifikoek puntu estandar bereziak eta desberdinak dituzte kolorazioari eta ereduari dagokionez. Esaterako, Governing Council of the Cat Fancyk (GCCF) Manxa British Shorthair (BSH) aldaera gisa sailkatzen du, eta, beraz, Manx katuek BSHn baimenduko luketen geruza-ereduren bat edukitzea eskatzen du, atzerriko mota baten esklusiboa den edozeinen ordez (adibidez, puntuen kolorea). New Zealand Cat Fancy-k (NZCF) gauza bera egiten du kolore eta marketarako, baina Manxen geruza bikoitza eta beste ezaugarri batzuk behar ditu, GCCFk behar ez dituenak. Beste erregistro batzuk are murriztaileagoak dira, beste batzuk liberalagoak diren bitartean.
Aldaerak (azpi-arrazak)
Manxetik lau aldaera berri eta koherenteak garatu dira (horren jatorrizko bertsioa, batzuetan, Shorthair Manx deitzen zaio). Horiek Cymric (Longhair Manx), Man uharteko Shorthair, Man uharteko Longhair eta Tasman Manx dira, nahiz eta Cymric soilik lortu onarpen zabala arrazen erregistroetan 2014tik aurrera.
Cymric (Manx ile luze)
Cymric edo Manx Longhair buztan gabeko edo buztan laburreko katua da, ile erdi-luzetik luzera doana, garapenaren hasieran Himalaiako, persiar eta ile luzeko beste arraza batzuekin gurutzatzearen ondorioz. Bere izena, Cymru, erreferentzia Galeseri egiten dion bitartean (Cymru), arraza, benetan, Kanadan garatu zen, eta, 1999an, 50 zentimoko oroigarrizko txanpon batekin omendu zuen arraza.
Besterik gabe, Manx arrazako estandarrekin estalita, AEBko Cat Fanciers Associationek (CFA) Co-ordinating Cat Council of Australiak (CCCA) eta Erresuma Batuko Governing Council of the Cat Fancyk (GCCF) aldaera ile luzeko Manx gisa aitortzen dute Cymric gisa baino (CFAk, eta CCCAk Manx Longhair deitzen dio, GCCFk Semi-longheir Manx Variant izendatzen duten bitartean ). Katu-erregistro gehienek Cymric estandar esplizituak dituzte (Manxekin batera edo berezita argitaratuak). 2014tik, erregistro nagusietatik, Feline Federation Europek (FFE) bakarrik ez du arraza edo azpiarraza batere aitortzen, inolako izenarekin (Haien Manx estandarrak 2004ko maiatzaren 17an izan zuen azken eguneratzea).
Man uharteko Ile-labur (buztandun)
British Shorthair-aren antzeko, Man uharteko Shorthaira, funtsean, buztan osoko Manx katua da. Alegia, Manx katua da Manx ezaugarriak dituelako, baina Manx buztagabearen genearen inolako adierazpenik gabe. 2013ko martxoaz geroztik, New Zealand Cat Fancyk (NZCF) soilik aitortzen du bere arraza estandarrarekin. British Shorthairen onartuta dagoen edozein geruza-kolore edo patroi onartzen da IoM Shorthairen (murrizketa bera Manxi aplikatzen zaio NZCF estandarrean), eta Manxen geruza bikoitza behar du. Nazioarteko beste erregistro batzuetan (adibidez GCCF, Manx British Shorthair aldaera gisa tratatzen dutenak ), horrelako katuak Manx buztanduna izendatzen dira, eta Manx hazkuntza gisa soilik aitortzen dira (berez, garrantzitsuak dira, buztangabeko bi Manx batera ugalduz gero jaiotza-akatsak eragiten dituelako), eta ezin dira katuak erakutsi.
Tasman Manx (ile-geruza kizkurra)
Australia eta Zeleanda Berriaren arteko Tasmaniako itsasoaren izena du; Tasman Manxa buztan gabeko edo buztan partzialeko Manx katu bat da, ile kizkurdun geruza duena, Selkirk Rex batena bezalakoa eta Australiako zein Zeelanda Berriko Manx kumaldietan mutazio errezesibo baten ondorioz sortu zena. 2013ko martxoz geroztik, arraza NZCFk eta Catz Inc. erregistroak soilik aitortzen dute (Zeelanda Berrikoak ere) arrazaren estandarrekin. Geruza laburra edo erdi luzea izan dezakete.
Mota, ziurrenik, rex-mutazio odol-linearik gabe sortu zen (Rex arraza bat ere ez da onartzen Tasman Manxen Catz hazkuntza-jarraibideekin). Buztanaren luzeraren (baldin badago) eta ile-geruzaren arabera, katuek, batzuetan, Tasman Cymric, Tasman Man uharteko Ile labur edo Tasman Man uharteko Ile luze dei dakieke, baina hauek ez dira arraza berezitzat hartzen. Tasman Rex terminoa lehen aipatutako etiketa batean sartzen ez diren gene hori duten katuei aplikatu zaie (Manxen aurpegia eta gorputzaren forma falta zaiela kalifikatzeko), nahiz eta existitzen diren Rex mutazio arrazekin dagoen erlazioa ez den argi. Tasman Manx haratago, termino gehigarri horiek guztiak aitortuta daudela dirudi, nahiz eta NZCFk aldarrikatuak izan, baina arrazaren estandarrik gabe, eta Catz erregistro baimenduak ere ez ditu sartzen 2014ko uztailez geroztik.
Osasuna eta genetika
Manx buztangabearen genea nagusi eta oso sarkorra da; bi guraso Manxen katutxoak, oro har, buztanik gabe jaiotzen dira. Homozigotoa izatea genearen bi kopia izateagatik hilgarria izan ohi da umetokian, eta, ondorioz, abortatu egiten du. Horrela, buztangabeko katuek genearen kopia bakarra eraman dezakete. Buztangabeko genearen bi kopia izatearen arriskua dela eta, hazleek guztiz saihesten dute buztangabeko bi katu Manx elkarrekin haztea. Gurasoek ez daramatenez buztangabeko alelorik, bi Manx buztandun elkarrekin gurutzatuz gero, katutxo guztiak buztandunak sortzen dira.
Buztan partzial batzuk katuari min handia eragiten dion artritis mota bat izateko joera dute, eta, kasu bakanetan, Manxen hazitako katutxoak buztan motz kizkurtuarekin jaiotzen dira garapenean zehar buztanaren hazkuntza osatugabea delako. Mozkotetik buztan luzerakoei, batzuetan, moztu egiten zaie jaiotzean, prebentzio neurri gisa.
Manx sindromea edo Manxnessa da buztan gabeko geneak bizkarrezurra gehiegi laburtzen duenean sortzen den egoerari ematen zaion lagunarteko izena. Bizkarrezur-muina eta nerbioak larriki kaltetu ditzake, bizkarrezur bifido mota bat eraginez, baita hesteetako, maskuriko eta digestio arazoak ere. Oso maskuri txikiak gaixotasunaren adierazle dira, eta, askotan, zaila da diagnostikatzea. Heriotza nahiko bat-batean gerta daiteke, eta batzuk 3-4 urte baino ez dira bizi; erregistratutako zaharrena Pharrah izeneko katu eme bat izan zen 7 urte zituela il baitzen gaixotasunak jota. Txosten batean, aztertutako Manx katuen % 30 ingururi eragiten ziola frogatu zen, baina kasu horiek ia guztiak ipurtxuntxurrak ziren, zeinak muturreko fenotipoa erakusten baitute. Roger Tabor felinoetan adituak adierazi zuen: «Manx arraza historikoa dela bakarrik eragozten digu gene arriskutsu horrekin hautatu berri diren beste anomaliekin bezain kritiko izatea».
Arrazak ipurtxuntxur tolestura intertrigo dermatitiserako eta korneako distrofia izateko ere joera du.
Manx katuak bezalako buztangabeko katu batzuek megakolona garatu dezakete, hau da, idorreria eragiten duen egoera eta katuaren bizitza arriskuan jar dezakeena behar bezala kontrolatzen ez bada. Buztanik ez duenez, normalean, gorozkiak ondeste aldera bultzatzeko uzkurtzen den muskulu leunak horretarako gaitasuna galtzen du.
Eguneratutako ikerketa genetikoak jarraituz, Australiako Katuen Federazioak eta (ez hain zorrotz) GCCFk ugalketa-murrizketa bereziak ezartzen dizkiete Manx katuei (eta Cymric bezalako animalia eratorriei), animalien ongizatearen arrazoia dela eta.
Manx katu buztangabeko genearen identifikazioa
2013an, Manx Katuaren Genoma Proiektua (behean) hasi aurretik frogatu zen brachyury genearen mutazio genetikoak zirela Manx katuaren buztanaren garapenaren porrotaren erantzule, baita buztan gabeko beste lau katu arrazaren erantzule ere. Gene horren ortologoetan, mutazioek buztana galtzeko akatsak eragiten dituztela frogatu da beste hainbat espezietan, batez ere, arratoietan. Brachyury genearen giza bertsioaren mutazioak hodi neuralaren akats ugarirekin daude lotuta.
Manx katuaren genoma proiektua
Arrazaren genetika hobeto ulertzeko, Manx katuaren genoma proiektua (MCGP) 2015eko abuztuan jarri zen abian Douglaseko (Man uhartea) Rachel Glover biologo konputazionalak crowdfunding bitartez finantzatutako proiektu boluntario gisa, Manx katuaren genoma osoaren lehendabiziko sekuentzia egiteko. Proiektuak bilatzen duena da Manx katua beste katu-populazioetatik bereizten duten mutazio genetikoak aurkitu, eta Missouriko Unibertsitateko 99 Lives Cat Genome Sequencing Project-eko, eta AEBko Informazio Bioteknologikorako Zentro Nazionaleko  (NCBI) genomaren datu-baseetan datuak biltzen lagundu. Hasierako sekuentzia lana egiten ari da, Man uhartean MCGPk bildutako lagin eta datuak aztertuta. Man uharteko lehen gene sekuentzia programa da mundu osoko zientzialarien ekarpenarekin, Edinburgh Genomics , Eskoziako Edinburgoko Unibertsitateak, 99 Lives-ek eta Man uharteko ServiceTech informazio-teknologia biomedikoko enpresak emandako zerbitzari-baliabideekin egiten dena.
Proiektuak lau galderari erantzun nahi dio :
2015eko abenduan dirua biltzeko hasierako helburua lortu ondoren, sekuentziatutako lehen katua Bonnag izeneko Manx kaliko ipurtxuntxur arraza garbia izan zen bereizia, horren (eme ugaltzailea) eta bere katutxoen erregistroa Cat Fancy Britainia Handiko Gobernu Kontseiluan (GCCF) egoteak leinu bereziaren azterketa kontrolatua egiten laguntzen duelako. Bonnag-en laginak 2016ko apirilean bidali ziren sekuentziatzera, MCGPk 2016ko abuztuan jaso zituen prozesatu gabeko gene-sekuentziaren emaitzak; genomaren mihiztaketa prozesu neketsua hasi da, aldez aurretik 99 Lives-en bildutako katuaren datu genomikoekin alderaketarekin jarraituz, eta, azkenean, parekoen ebaluazio batekin, balizko argitaratzea egingo da aldizkari zientifiko batean. Proiektuak sekuentziatuko duen bigarren genomarako diru bilketa 2016ko irailean hasi zen; katu bakoitzeko kostuak Erresuma Batuko 1.400 £-rara jaitsi ziren 2015eko azaroan, eta, 2016ko apiriletik aurrera, 1.200 £ ingurura jaitsi ziren Illumina HiSeq X Ten sekuentziatzailea erabiliz , X Ten-a gizakiak ez diren sekuentziarako erabilgarri egon aurretik aurrekusitako 10.000 £-ko proiekzioetatik behera. Kostuen jaitsiera izugarriari esker, lehen katuaren sekuentzia aurreikusitako denbora baino askoz lehenago egin zen. Dagoeneko, MCGPk Bonnagen buztana galtzearen erantzule den mutazioaren kokalekua identifikatu du, genoma osatzen duten 2.800 milioiren artean datu genetiko-bit bakarra ezabatzea.
Hautatutako bigarren lagina Manx sindromeagatik eutanasia egin behar izan zioten katu batena da, eta sekuentzia berri horrek gaixotasunaren berezitasun genetikoak identifikatu, eta ondorengo batzuei bakarrik zergatik eragiten dien argituko du.
Portaera
Katu-arraza guztiekin bezala, katuaren zaletasuna Manx arraza osoari buruz oso zabalduta dagoen hainbat orokortasunetara, behaketaren bidez iritsi da. Manxa katu sozial eta lagunkoitzat hartzen da, eta, gizakiei, oso lotua, baina, ezezagunekiko, lotsatia ere. Arraza oso adimentsu, jostalari eta, bere portaeran, txakurrak gogorarazten dituela esaten da. Adibidez, Maine Coon eta beste arraza batzuk bezala, Manx katuak, askotan, botatako objektu txikiak biltzen ikasten dute. Gainera, txakurkumeen antzera, beren jabearen atzetik joan daitezke, eta, katu gehienek baino, hitzezko agindu sinpleak ikasteko gai direla uste da.
Ez da ezagutzen arrazaren ikuspegi horietako askok historia oso luzea dutenik. Lanek «aldaera xelebrea eta interesgarria den» katu honen tenperamentuari buruz egindako lehen kontakizunak: «Otzana, umore onekoa eta gizatiarra dela besterik ez da, eta saritutako ale batek botere handiko animalia, ernea eta aktiboa eta izaera kementsukoa izan behar du» gaineratu zuen.
Manxak ehiztari gisa estimatuak dira; harrapakin handiagoak (adibidez, arratoi helduak) botatzen dituzte, baita gazteak direnean ere, eta, beraz, aspaldian, eskari handiak izan ziren baserriko katua (arratoi ehiztari) eta itsasontziko katua bezalako roletarako
Katu guztiek, felino handiak barne, gorputza aurrera bultzatzeko, atzeko bi hankak aldi berean erabiltzen dituzte, batez ere, azkar mugitzen direnean, baina Manx katuak, berriz, untxi-itxurako jauzika bezala mugitzen direla esan ohi da askotan, korrika ari ez badira ere.
Besteak
Norton Manx moto-saila (1947-1962, Norton Motors Ltd.), nahiz eta itxuraz Man uharteko TT errepideko lasterketaren izena hartu (marka, hamarkadetan, nagusi izan zen 1970eko hamarkadara arte), Manx katuen ikurrarekin sustatu zen metal esmaltatuzko pin eta jositako adabaki formekin. Manx Nortonek suspertze handia izan du moto lasterketetako klasikoen zale modernoen artean.
Meyers Manxa (1964-1971, BF Meyers & Co.) Volkswagen Beetle-n oinarritutako jatorrizko buggy oso kopiatua da, eta basamortuko lasterketen errekorrak hautsi zituen aurkeztu eta gutxira. Katuaren izena hartu zuen, bere diseinuagatik: gorputz laburra, gurpil handiak eta maniobragarria. Jatorrizko diseinatzaileak "Manxter" bezala berreskuratu, eta eguneratu zuen (2000-gaur egun arte, Meyers Manx, Inc.).
1950eko hamarkadaren amaierako hegazkin-maketa hegalari ezagun bat Manx Cat izan zen; Manx Cat V. gisa kit moduan saltzen zen, eta, inprimatutako planoetan, Manx Cat I.tik IV.ra bezala, hegoak gero eta handiagoak baitzituen. Bob Buragasek diseinatua, eskuz jaurtitako biplano-eredua balsa egurrez egina dago, isatsa oso laburra du (hortik izena), 32,5 hazbeteko hego zabalera (IV. eta V. bertsioetan), eta 19 eta 35 tamainako motorrak har ditzake, eta Dumas Spectrum-en "borroka" hegal batekin alda daiteke. Zaleen aldizkarietan azaldu zen 1957ko otsailean Flying Models-en (modelo ezberdinen historia zehazten duena, miniaturazko Manx Kitten bertsioa barne), eta, 1958ko urrian, American Modeler-en.
2011ko urtarrilean, Grimjack komiki-liburuko istorio bat, The Manx Cat, Comicmix.com-eko webkomiki gisa seriea egin zen, eta, orduz geroztik, IDW Comics-en sei aleko miniserie gisa ikusi da inprimatuta. Istorioak "The Manx Cat" katuaren estatua bat sartzen du tartean, hasiera batean MacGuffin soil bat dirudiena, Maltar Belatza eleberriko eta filmetako klasikoa bezalakoa baina hasieratik botere gaiztoak erakusten duena. Trama konplikatzen joaten da denborako bidaiarekin, berraragitzearekin eta Cthulhuren mito estiloko "jainko zaharrekin". Komiki moderno gehienek bezala, kolore digitaleko artea du eskuz marraztutako arkatzez egindako lanaren gainean.
Musika herrikoian, Florrie Fordek, 1930ean, Dan Leno Jr. musika aretoko komedia abesti baten grabaketa bat kaleratu zuen: Zer gertatu zen Manx katuaren buztanarekin?, B aldean ''Stein! Stein! Ev'rywhere We Go'' zuelarik, 8 hazbeteko eta 78 RPMko gramofono-disko batean (1430 serie-zenbakia Edison Bell Radio zigiluan).
Marie-Jeanne de Lalande
Amélie Harlay, ezkontzaz Marie-Jeanne Amélie Lefrançais de Lalande (Paris, Frantzia, 1768-1832ko azaroaren 8a) matematikaria eta astronomo frantsesa izan zen.
Bizitza eta lana
Joseph Lalanderen alaba ez-legitimoa zen Amélie Harlay (edo Marie Harley testu batzuetan). 1788an, hogei urte zituela, Michel Lalande lehengusuarekin ezkondu zen, bera baino gazteagoa, eta Lalandek iloba zela esaten zuena. Lalande arduratu zen bere prestakuntzaz, eta senar-emazteek beti egin zuten lan astronomoaren proiektuetan.
Taules horàries direlakoak Lalanderen Abrégé de Navigation-i (1793) atxikita daude, eta Amélie Harlayren lanak dira.
Matematikan zuen trebetasunari esker, 1801ean argitaratu zen katalogoko 50 000 izarren posizioak kalkulatu zituen.
Berak eta Michel Lalandek hiru seme-alaba izan zituzten, eta astronomiari buruzko izenak jarri zizkieten: Caroline (Caroline Herschel), Isaac (Isaac Newton) eta Urania.
Oberea curialis
Oberea curialis Oberea kakalardo generokoa da, Cerambycidae familiakoa. Pascoe ikerlariak 1866an deskribatu zuen. Txinan, Indonesian eta Malaysian aurkitzen da.
Ezaugarriak
15-22 mm arteko dituzte. Hegaldiaren garaia bakarrik martxoan izaten da.
Aritz Eguaras
Aritz Eguaras Álvarez (Antsoain, 1994ko azaroaren 3a) Euskal Herriko futbolaria da, Txantrean hezia. Eskuin atzelari lanetan aritzen da. Bere anai nagusia Iñigo futbolaria da ere.
Margaret Lindsay
Margaret Lindsay, jaiotzez Margaret Kies (Dubuque, Iowa, AEB,1910eko irailaren 19a - 1981eko maiatzaren 9a) aktore zinematografiko estatubatuarra izan zen.
Jatorria eta ikasketak
Bere benetako izena Margaret Kies zen, eta Dubuquen jaio zen, Iowan. Bost neba-arrebetatik zaharrena zen. Aita farmazialaria zen eta 1930ean hil zen, Hollywooden karrera hasi aurretik. Lindsay 1930ean graduatu zen Visitation Academy de Dunavalen.
1930eko hamarkada
Washington Hiriko National Park Seminary-n ikasi ondoren, Lindsayk gurasoak konbentzitu zituen New Yorkeko American Academy of Dramatic Arts-en sartzeko. Ondoren Ingalaterrara joan zen antzerki-debuta egitera. Hue, Death Takes a Holiday eta The Romantic Age bezalako lanetan aritu zen.
Askok pentsatzen zuten Lindsay britainiarra zela, ingeles kutsu sinesgarria baitzuen. Horrek atentzioa eman zion Universal Studiosi, 1932ko The Old Dark House filma filmatzeko kontratatu baitzuen. Baina Hollywoodera iritsi zenean, papera Gloria Stuartek lortu zuela ikusi zuen.
Paper txiki batzuen ondoren, 20th Century Fox-ek Cavalcade (Cabalgata) lanean aritzeko hautatu zuen. Lindsayk Edith Harris interpretatu zuen, eztei-bidaia Titanic-en egin zuen neska-lagun ingelesa. Lindsayk bere azentu britainiarrari eta Londresko auzo pobre batean jaio zela zioen "biografia" landuari esker lortu zuen papera.
Cabalgatan egin zuen lanak Warner Brosekin egindako kontratua ekarri zion. Konpainia horretan, aktore-lanetan aritu zen, besteak beste, Paul Muni, Errol Flynn, Henry Fonda, Warren William, Leslie Howard, George Arliss, Humphrey Bogart, Boris Karloff eta Dougairr Fairbanks Jr. Lindsayk lau aldiz lan egin zuen, James Cagneyrekin maiteminduta zegoela, Warnerren 1933tik 1935era bitarteko filmetan. Film horiek Frisco Kid, Devil Dogs of the Air, G-Men eta Lady Killer izan ziren.
Bette Davisekin aritu zen Warner Brosen lau filmetan: Davisen arerioa Jezabelen (1938), Davisen ahizpa Fog Over Frisco 1934ko altxor ahaztuan, eta 1935eko bi filmetan, Dangerous eta Bordertown. Azkenekoan, gizonezko protagonista Paul Munik interpretatzen zuen. Warner Bros-en aurrekontu txikiko filmen lehen paperetan egindako lanaren adibidea, 1936ko The Law in Her Hands izenburua izan zen. Zoritxarrez, Hays Kodea indarrean sartu ondoren filmatu zen, eta gidoia aldatu egin zitzaion, eta horrek garrantzia kendu zion bere pertsonaia femeninoari.
1940ko hamarkada
Beharbada, Lindsayren paperik onena The House of the Seven Gables-en interpretatu zuen 1940an, George Sanders eta Vincent Pricerekin, eta Joe Mayk zuzendu zuen, Lester Coleren gidoi batetik abiatuta.
Urte horietan, Columbiak Crime Doktoreari buruz ekoitzitako zinema-seriean parte hartu zuen, baita 1940tik 1942ra Ellery Queen film-seriean ere.
Lindsay bigarren mailako paperean aritu zen 1942ko The Spoilers filmean, John Wayne-rekin, eta Fritz Lang-en Scarlet Street-en (1945), Edward G. Robinson, Joan Bennett eta Dan Duryearekin. Berrogeiko hamarkadaren amaieran, MGMrentzat banaketa-rolak interpretatu zituen Cass Timberlanef ilmen bidez Spencer Tracrekin, baina bere karrera artistikoa gainbehera hasi zen, eta aurrekontu txikiko filmetan jardun behar izan zuen, besteak beste, Monogra-Pictures eta PRC estudioetan.
Horregatik guztiagatik, antzerkira itzuli eta Franchot Tonerekin lan egin zuen The Second Man lanean.
1950 eta 1960 hamarkadak
Telebistan 1950ean egin zuen debuta, La importancia de llamarse Ernesto lanarekin. Lan horretan, berriro erabili zuen bere azentu britainiar dotorea. Ekintza horren ondoren beste batzuk egin ziren ingurune berean.
Zero Hour (telesaila)
Zero Hour (שעת אפס) israeldar telesail dramatikoa da, Deakla Keydarrek Kan 11rentzat egina.
Margaret Lindsay
1950 eta 1960 hamarkadak
1950eko hamarkadan lau filmetan baino ez zuen parte hartu, eta 1960ko hamarkadan bitan. Azken film luzea, 53 urte zituela estreinatua, Tammy and the Doctor (1963) izan zen, Macdonald Carey aktorearekin batera.
Zero Hour (telesaila)
Sinopsia
43 urteko irakasle baten eta 17 urteko ikasle baten arteko eztabaida sutsua da telesailaren ardatza. Justiziari eta moralari buruzko gogoeta ikasgelatik kanpoko afera emozional konplexua bilakatuko da.
Margaret Lindsay
Bizitza pertsonala
Lindsay bere ahizpa Helenekin bizi izan zen Hollywooden. William Gargan eta Edward Norris aktoreekin harreman sentimentalak izan arren, bera ez zen inoiz ezkondu, eta horrek bere joera sexualei buruzko espekulazio saihestezina eragin zuen. Espekulazio horri gehitu zitzaion bere lagunak "kalterik gabeko" izarrak zirela, hala nola César Romero, Richard Deacon eta, are, Liberace, guztiak homosexualak. Lindsayren laguna Mary McCarty aktorea izan zen.
Marija Strojnik
María Strojnik (Liubliana, Eslovenia, 1950eko uztailaren 13a) jatorri esloveniarreko zientzialari estatubatuarra da. Infragorriaren eremuko optika du aztergai.
Margaret Lindsay
Heriotza
Lindsay 1981ean hil zen, Los Angelesko Good Samaritan ospitalean enfisema baten ondorioz. Kaliforniako Culver Cityko Holy Cross hilerrian lurperatu zuten.
Marija Strojnik
Astrofisikan unibertsoa esploratzeko teknika optikoak erabiltzen dituen zientzialaria da. Bere ibilbide profesionalean Estatu Batuetan eta Mexikon lan egin du. Mexikoko Ikertzaileen Sistema Nazionaleko kide emeritu izendatu dute.
Bitzitza pertsonala
1950eko uztailaren 13an jaio zen Lubliana hirian, Eslovenian. Aleš Strojnik ingeniariaren alaba da. 1970eko ekainean, gurasoekin joan zen Estatu Batuetara 19 urte zituela. 1977an James W. Schollekin ezkondu zen eta 3 alaba izan zituen. 1994an, Mexikora joan zen bizitzera, eta han bizi da gaur egun. 2002an alargundu zen, senarraren gaixotasun luze baten ondoren, eta hiru alabak bakarrik hazi behar izan zituen. Hiru aldiz diagnostikatu diote minbizia, lehena 2008an, bigarrena 2010ean eta azkena 2012an. Gaur egun, gaixotasunetik sendatu da eta minbizia ez zaio berriro agertu.
Astrofisika ikasketak
Strojniki astrofisikak sortu zion interesa 1969an, gizakiaren lehen urratsen telebista-transmisioa ikusi zuenean.
Lizublianako Unibertsitatean egin zuen fisika-ikasketen lehen urtea, eta gero Estatu Batuetara bidaiatu behar izan zuen. Ikasketak Arizonako Estatuko Unibertsitatean egin zituen, eta hantxe amaitu zuen Fisikako lizentziatura 1972an, eta 1974an egin zuen maisutza Fisikan. Gero, Marija Srojnik Arizonako Unibertsitatean egin zituen doktoretza-ikasketak, eta 1979an Zientzia Optikoetako doktore-gradua jaso zuen lehen emakumea izan zen. Doktoretzaren espezializazio-lerroa erradiazio infragorria da. Bi maisutza osagarri ikasi zituen: Zientzia Optikoetako Maisutza Arizonako Unibertsitatean, 1977an, eta Kaliforniako Unibertsitateko Ingeniaritzako Maisutza, Los Angelesen, 1981ean.
Lan ibilbidea
Bere ibilbide profesionalean, Rocwell Intational (gero Boeing konpainiako kide da) enpresako optika-saileko buru gisa lan egin zuen, eta, gero, Honeywell hegazkinetarako instrumentazio-fabrikatzailearen ingeniari senior gisa. Kaliforniako Teknologia Institutuko (CALTECH) erreakzio-propultsioaren laborategian lan egin zuen. Gero Marija Strojnik E ikertzaile titularra da Optikako Ikerketa Zentroan (CIO), Leonen (Mexiko).
JPLn, Cassini zunda espazialaren nabigazio autonomoko sistema adimendun bat garatu zuen Marijak, zundari bere kokapena denbora errealean ezagutzeko aukera ematen ziona. Algoritmo hori hainbat satelitetan inplementatu da haren kokapena ezagutzeko; horien artean, kokapen globaleko sistemaren sateliteak nabarmentzen dira.
Marija 40 kongresu baino gehiagoren buru izan da, batez ere nazioarteko optika- eta fotonika-elkartearena (SPIE) eta Giorgio Ronchi fundazioarena, besteak beste: Infrared Remote Sensing and Instrumentation (I-XXVII), Advanced Infrared Technology and Applications (2003-2017) eta Infrared Technology (XXVIII). Kongresu horietako bakoitzeko memoria-liburua argitaratu du, eta 90 kongresu-saio baino gehiago egin ditu. Gainera, 30 platika gonbidatu baino gehiago ditu nazioarteko biltzarretan.
Strojnik Infrared Physics and Technology eta Journal of Ronchi Foundation argitalpen-batzordeetako kidea da 1994tik 2002ra, hurrenez hurren. Gainera, aktiboki parte hartzen du "Applied Optics" eta "Optics Express" aldizkarien editore gisa. "Optics Express" aldizkarian, editore elkartu izendatu zuten 2014. urtean, eta editore diputatu izan zen 2017an. Gainera, hainbat aldizkaritan gonbidatu dute editore, besteak beste:
Ekoizpena
Strojnik zuzentzen dituen biltzarren memorietako 40 liburu baino gehiago argitaratu ditu Marijak bere produkzioan, 100 artikulu baino gehiago JCRn indexatutako aldizkari arbitratuetan, 200 kongresu-artikulu eta 13 liburu-kapitulu baino gehiago. Hona hemen:
Sariak eta aintzatespenak
Hainbat sari eta aintzatespen jaso ditu Marija Strojnik karrera akademiko eta profesionalean, besteak beste,
Novembre (filma)
Novembre (azaroa) 2022ko Cédric Jimenez frantziar zinema zuzendariak zuzendutako polizia-filma da.
Argumentua
Filma 2015eko azaroaren 13an Parisen izandako atentatu terroristen barruan kokatzen da. 130 bat pertsona hil ziren atentatuetan, eta 415 pertsona zauritu ziren. Testuinguru horretan, filmak atentatuen ostean Frantziako zerbitzu antiterroristek bost egunez egindako lana erakusten du, susmagarriak eta errudunak bilatzeko orduan.
Elizabeth Brown
Biografia
Elizabeth Cirencesterren jaio zen, Gloucestershiren. Bere aitak, Thomas Brownek, teleskopioa erabiltzen erakutsi zion, eta ordutik eguzki-orbanak ikusten hasi zen. Aita 91 urte zituela hil zitzaionean, etxeko eta seme-alaben betebeharretatik askatu zen, eta mundu osoan zehar bidaiatzen hasi zen bere oharrak grabatzeko. Bere bidaiei buruzko bi liburu argitaratu zituen modu anonimoan.
Brownek paper garrantzitsua izan zuen 1890ean astronomo amateurren lana koordinatzeko Britainiar Astronomia Elkartearen sorreran. Elkartearen eguzki saileko zuzendaria izatera iritsi zen, eta 1899an hil zen arte mantendu zuen. Beste behaketa-atal batzuetako jardueretan ere lagundu zuen, Ilargia, izar aldakorrak eta kolore-izarrak barne.
Britainiar Astronomia Elkarteak emakumeak onartu zituen hasieratik kide gisa, Real Sociedad Astronomica-k ez bezala. Brown RASen parte hartzeko proposatutako hiru emakumeetako bat izan zen 1892an, baina ez zuten hautatuak izateko adina boto jaso. Beste biak Alice Everett eta Annie Russell ziren. Era berean, Isis Pogsonen izendapena atzera bota zen 1886an. Parte hartu zuten lehenengo emakumeak 1915ean aukeratu zituzten.
Eguzki-orbanen eguneroko erregistroari buruz egindako lanari esker, bere garaiko astronomoen artean ospe berezia lortu zuen.
Elizabeth Brownek bidaia asko egin zituen eguzki-eklipseak bilatzeko, In Pursuit of a Shadow (1887) lanean deskribatzen duen abentura. Liburuaren izenburuak Luke Howard meteorologoaren eragina erakusten du. Howardek adierazpen hori erabili zuen hodeiei buruz berak egindako lana deskribatzeko. Bigarren memoria-multzo bat, Caught in the Tropics, 1890ean agertu zen.
The Old Man (telesaila)
The Old Man estatubatuar suspensezko telesaila da, Jonathan E. Steinbergek eta Robert Levinek FXentzat egina.
Txema Ramirez de la Piscina
Txema Ramirez de la Piscina Martinez (Ibarra, 1958) gipuzkoar kazetaria da.
Biografia
EHUn ikasi zuen kazetaritza eta 1993an doktoretza erdietsi zuen. 2012an katedradun izendatu zuten.
Hainbat hedabidetan jardun zuen hamar urtez (1979-1989) Dozena bat liburu baino gehiago idatzi ditu.
Rosaly Lopes
Rosaly M. C. Lopes-Gautier (Río de Janeiro, Brasil, 1957ko urtarrilaren 8a) Brasilgo geologoa eta astronomoa da. Geologia Planetarioan Zorrotadarako Propultsioaren Laborategian (JPL, ingelesezko akronimoa) egindako lanengatik da ezaguna. 1989an hasi zen bertan.
Biografia eta karrera
Neskatotan astronauta izan nahi zuen. Hala ere, espazioa esploratzea zaila zenez, brasildarra eta eskola publikoko ikaslea izanik, ametsa espazioa aztertzeko proiektu bihurtu zuen, eta 1975ean Londresera joan zen, University Collegen astronomian graduatzeko.
Causa Própria
Causa Própria portugaldar telesail dramatikoa da, Edgar Medinak eta Rui Cardoso Martinsek RTP1entzat egina.
Sinopsia
Ikasle gazte bat hilik topatuko dute Portugal barnealdeko herri txiki batean, eta bertako epaileak ezusteko dilema bati egin beharko dio aurre; aurrerantzean, bere ekintzek arrisku bikoitza izango dute, kasua eta familia, bizitza profesionala eta pertsonala jar litzakete kolokan.
Rosaly Lopes
Biografia eta karrera
2001 bitartean, Galileo Flight proiektuan lanean ari zela, 71 sumendi aktibo identifikatu zituen Lo izeneko satelitean, Jupiterreko satelitean. 2002an, Cassini irekiera sintetikoko radarraren taldea osatu zuen.
NGC 7662
NGC 7662 (batzuetan Elur-Bola Urdinaren Nebulosa edo Caldwell 22 deitua) Andromeda konstelazioan dagoen nebulosa planetario bat da. NGC 7662 ohiko nebulosa planetario bat da astronomo afizionatuentzat. Teleskopio txiki batekin izar baten antza duen objektua ikusiko da, hodei txiki batekin bere inguruan. 6 hazbeteo teleskopio batekin eta 100x handipenarekin ikusiko da disko hori urdina dela, eta handiagoa den teleskopio batekin kolore ugari aurkituko dira bere barrenean.
Bere zentroan duen izarra O motako izar bat da.
Ginekologia eta obstetrizia
Ginekologia eta obstetrizia, obstetrizia eta ginekologiaren alorretan aritzen den espezialitate medikoa ri deritzo, biak prestakuntza akademikoko programa bakar baten barnebiltzen direlarik. Prestakuntza konbinatu horrek, emakumearen aparatu genitalaren osasuna zaintzen eta konplikazio obstetrikoak maneiatzen aditu bihurtzen ditu praktikatzaileak, baita ebakuntza kirurgikoen bidez ere.
Tradizioz, eta ginekologian bereziki, prestakuntza gehiena trebetasun kirurgikoak entrenatzera bideratuta dago. Honakoa, gernu-inkontinentziako arazoak, miomen presentzia, tumore onbera nahiz gaizto batzuen erauzketa eta abar kirurgikoki konpontzera bideratuta dago. Obstetrizia espezialitatearen kasuan, nahiz eta irakaskuntza-ekintzak prestakuntza kirurgikora bideratuta dauden, ehuneko handi bat gaixotasun klinikoen tratamendu ra zuzentzen da. Besteak beste, haurdunaldiko diabetesa, haurdunaldiak eragindako hipertentsioa, eta ginekologikoak ez diren beste gaixotasun kliniko batzuen tratamendura zuzentzen da. Hori dela eta, obstetriziako egoiliarrak gehiago ezagutzen du tratamendu farmakologikoa ginekologiako egoiliarrak baino.
Historia
Medikuntzaren jatorria gizakiaren historiako garairik urruneneko iluntasunean galtzen da, berarekin batera jaio baitzen. Bere lehen garaietan, sorgin eta apaizen monopolioa zen, beraien probetxurako ustiatzen zutelarik. Geroago, Hipokrates ek, enpirismo superstiziosoaren fantasiazko ikusmoldeetatik kendu eta behaketaren eta metodo arrazionalaren oinarri sendora lekualdatu zuen. Honen ostean, Platon ek bere filosofiaren zigilua txertatu zion, eta azkenik, Aristoteles ek bere ideia zehatzak txertatu zizkion gaur egungo zientziaren aitzindari izango ziren printzipioak ezarriz. Gainerako zientzietan gertatu bezala, medikuntzak geldialdi prozesu bat jasan zuen Erdi Aroan, gerora Pizkunde garaian berriro indarra hartu zuelarik obstetrizia eta ginekologiaren diziplina medikoa garatuz. Honakoa, medikuntzaren alorrean garrantzia berezia duen adarra da, bigarrengo honen sorrera eta eboluzioarekin batera garatu baitzen. Oro har, diziplina mediko honek, historian zehar izan duen bilakaera gizartearen aurrerapenarekin batera eman da.
Azpiespezialitateak
Ginekologia eta obstetrizia ondorengo azpiespezialitateetan banatzen da: ama-fetuaren medikuntza, onkologia ginekologikoa, ugalketa-medikuntza eta pelbis-zoruaren patologia . Ama-fetu aren medikuntza: erditze-aurreko nahiz erditze garaiko zaintza, eta itzulezina den kaltea izateko arriskua duen edo erditzean hiltzeko arriskua duen fetuaren identifikazio goiztiarra egitea ditu xede. Horretarako, baliabide klinikoak, ekografikoak (dopplerra eta bolumetria barne), elektronikoak, likido amniotikoaren datuak, parametro biokimikoak eta hormonalak ezinbestekoak bilakatzen dira.
Ana Belén Pintado
Ana Belén Pintado Lucas-Torres (Madril, 1973ko uztailaren 10a) Espainiako haurren salerosketaren biktima, "haur lapurtua". Bere ama biologikoak topatu zuen lehenengo espainiar biktima.
Ginekologia eta obstetrizia
Azpiespezialitateak
Onkologia ginekologikoa: pazientearen bizitza arriskuan jartzen duten edo haren osasun-egoeran narriadura eragiten duten egoerak kudeatzea du xede, gaixotasun neoplasikoarekin edo haren tratamenduarekin zuzenean edo zeharka lotuta daudenak.
Ugalketa-medikuntza: gizonezkoen eta emakumezkoen ugalketa-sistemez arduratzen da. Ugalketa-baldintza ugari hartzen ditu bere baitan, honen prebentzio, ebaluazio, tratamendu eta pronostikoarekin batera. Ugalketa-medikuntza belaunaldi berriko jaiotzekin lotuta dago. Eskaintzen dituen tratamenduen hobekuntzari esker, ugalketa-tasa nabarmen igo da azken urteetan. Hauen artean ondorengoak daude: Lagundutako ugalketa tratamenduak:
Pelbis-zoruaren patologia: pelbis-zoruaren disfuntzio eratorritako arazo medikoak hartzen ditu bere baitan eta kontzeptualki ondorengo eremuen tratamendura zuzentzen da: gernu- eta gorotz-inkontinentzia, pelbiseko organoen prolapsoa, anomalia sentsitibo edo beheko gernu-traktuaren hustuketarekin zerikusia duten arazoak, libratze-disfuntzioak, emakumezkoen sexu-disfuntzioak eta pelbiseko sindrome mingarri kronikoak.
Tratamendu kirurgikoak (ginekologian)
Jarraian ginekologian sarritan erabili ohi diren prozedura batzuk aipatzen dira:
Erditze garaiko farmakoak (obstetrizian)
Erditzea normalean modu fisiologikoan ematen den prozesu naturala denez, ez da komeni sendagaiak ematea. Soilik
Erditze arruntean, sendagaien erabilera hiru zatitan banatzen da:
A. Sedazio arina lortzeko Meperidina/Petidina erabili.
Mariela SR Coline Fanon
Mariela Sifontes (jaiotza izena) eta Coline Fanon (adopzio izena) (Guatemala, 1986) haur lapurtua, Fundación Raíces Perdidas elkarteko lehendakaria.
Ginekologia eta obstetrizia
Erditze garaiko farmakoak (obstetrizian)
B. Analgesia loko-erregionalerako epidurala erabili.
Mariela SR Coline Fanon
Biografia
1986an, Guatemalako gerra zibila ren testuinguruan, Mariela txikiak egun batzuk baino ez zituen lapurtua izan zenean. Bere ama biologikoak, Roosevelt hospitalera eraman zuen sukarra zela eta, medikuek hil zela eta hobi komun batean zegoela esan zioten.
Ginekologia eta obstetrizia
Erditze garaiko farmakoak (obstetrizian)
C. Inhalatutako analgesia Entonox ® eta Kalinox ® erabiliz.
Ana Belén Pintado
Biografia
Campo de Criptana-ko, Ciudad Rea l, bikote batek adoptatu zuen, bertan hazi zen adoptatua zela jakin gabe. 2010ean, adopziozko aita hiltzean, adopzio-akta aurkitu zuen. 2014an ordea, adopziozko ama hil eta beste paper batzuk aurkitu zituen, datu kontraesankorrekin, faltsuak zirela argi adierazten zutenekin. Madrilgo SOS Bebés Robados Elkartearekin harremanetan jarri eta bere DNA eskaini zien, orduan hasi zen komunikabideetan hitz egiten, Aurelia Fuentes abokatuarekin harremanetan jarri eta Madrilgo Adingabearen Institutuari bere datuak eskatu zizkion.
Mariela SR Coline Fanon
Biografia
1987an Belgikako familia batek adoptatu zuen, adopzio familiari ez zioten benetako historia kontatu. Hamalau urte zituela bere jatorriaren inguruko galderak egiten hasi zen eta orduan adopzio espedientea erakutsi zioten, bertan bere ama biologikoaren argazki bat zetorren eta adopzio-etxearen informazioa, Rafael Auryau izenekoa, zeinak Ofelia de Gamas zuen buru eta arduradun, Óscar Mejía Víctores diktadorearen (1983-1986) koinata. 80. hamarkadaren inguruan Ofelia de Games bitan atxilotu bazuten ere, ez zuen ondoriorik izan eta negozioa 2008. urterarte iraun zuen, hau da, Guatemalak Haurraren Babesa eta Nazioarteko Adopzioaren gaineko Hagako Ituna berrestu zuen arte. Ustez, Edmon Mulet notarioaren laguntzarekin pasaporte faltsuak egiten zizkieten haurrei, baina horrek Lucas Garcíaren oposizioan egoteagatiko salaketa faltsua dela dio. Hainbeste izan ziren legez kanpoko adopzioak, non haninbat herrialdetan Hagako akordioa ukatu zuten eta egun Alemanian, Kanadan, Herbehereak, Espainian eta Erresuma Batuan ezin den Guatemalako haurrik adoptatu. Ardenak, Belgikan hazi zen, Coline Fanon izenarekin.
Ana Belén Pintado
Biografia
2010an hasi ziren bere susmoak, baina 2018an izan zen baieztatu ziotenean, bere ama Pilar izeneko Avilako 23 urteko emakumea zela. Informazio hori zabaldu eta pertsona baten mezua jaso zuen bere ama izan zitekeenaren telefonoa emanez. Amari deitu zionean, telefonoa eskegi zion lehenengoan. Izan ere, alaba hilda jaio zela ziurtatu zioten eta ez zioten gorpua ikusten utzi. Batu zirenean DNA probak egin eta %99,9ko harremana zuen.
José María Castillo Díaz medikuaren kontrako salaketa jarri zuen, eta 2019an deklaratu zuen legez kontrako atxiloketa, bahiketa eta dokumentu faltsuengatik. Castillo Díaz Madrilgo Clínica Santa Cristinaren zuzendaria zen 1973an, Ana Belen bertan jaio zenean, gainera berak sinatu zuen jaiotza akta faltsua, non beste guraso faltsu batzuk agertzen ziren. Epaiketan bi emaginen testigantza eman zen, kasua arraroa zela, baina legez kontrakoa zenik ez zekitela adierazi zuten. Sor María Gómez Balbuena (2013an hil zen), beste kasu batzuetan bezala ere, parte hartu zuen.
Espainiako haur lapurtuen kasuak 40. hamarkadan hasi ziren, Alemania nazian ikasi zuen Antonio Vallejo-Nájera psikiatraren teoriari jarraiki "gen gorria" ezabatu nahi zuten frankistek, ondoren negozio biribila bihurtu zen haurren salerosketa, mediku eta erlijiosoen lidergoarekin, zeina amnistiaren legearekin estali bazen ere, ustez 1975. urtera arte jarraitu zuen. 2007tik aurrera, Memoriaren Legeari esker hainbat elkarte sortu eta 2.000 kasutik gora judizializatu zirela uste da, 1965 eta 1990 urte artean egindako adopzioen %15a guraso biologikoaren ezagutzarik gabe egin zirela.
Mariela SR Coline Fanon
Biografia
Gizarte Zientziak ikasi eta Zuzenbide Penalean aditu bihurtu zen, bere tesian pertsonen salerosketaren gainean aritu zen. Amets gaizto ugari zituen, eta 2010ean bere adopzio espedientea sakon aztertzen hasi zen. 2010ean hain zuzen ere, Zigorgabetasunaren Aurkako Nazioarteko Komisioak txosten bat argirataru zuen Guatemalako legez kontrako adopzioak ikertzen zituena.
2017an, bi seme-alabaren ama zela eta, Guatemalara bidaiatu zen, bertan legez kontrako adopzioen kontra lan egiten ari ziren beste aktibistekin harremandu zen, besteak beste, Hondurasko Sebastián Escalón kazetaria, zeinak garai bereko kasuen gaineko informazioa argitaratzen ari zen. Sare sozialak zirela medio, ama biologikoa topatu zuten.
2018an, Lorenarekin, bere ama biologikoa, topatzeko bidaiatu zen Guatemalara. Amari haurra hilda zegoela eta ilobi komun batean zela esan zioten. Urte horretan, Amerikarteko Giza Eskubideen Auzitegiak Guatemalako Estatua kondenatu zuen legez kontrako adopzio kasu bat zela eta, Osmin Tomar-en kasua, hain zuzen ere.
Aktibistak, nazioarteko legez kontrako adopzioaren erantzuleak salatzen ditu, bai Guatemalakoak bai Belgikakoak, izan ere, Hacer Puentes izeneko elkarteak sustatutako adopzioen %98 baino gehiago iruzurrean oinarrituta daudela dio. Belgikan gertaera jakinarazi zenean, Belgikako UNICEF-eko zuzendaria zenak, Bernard Sintobinek, kargua utzi zuen, bera Hacer Puente elkarteko diruzaina baitzen. Bestetik, Hacer Puenteko lehendakaria Michele Boucq zen, zeinak Ofelia de Games ezagutu zuen 70. hamarkadaren inguruan.
Gobernuaren Museoa (Chennai)
Ezaugarriak
Gobernuaren Museoa Egmore barrutian dago, Chennai Egmore tren geltokitik kilometro batera hego-mendebaldera.
Britainiar agintepean sortu zen museoa 1851n; 1854tik dago gaur egungo kokalekuan. Zoo bat ere egon zen gune horretan 1855etik 1863ra, baina lekuz aldatu zuten. 1864tik 1890era bitartean hainbat eraikin gehitu ziren, beraz, museo multzo batez hitz egin daiteke.
Bildumetan aipagarrienak Amaravatiko estupa budistaren eremuan egindako indusketetan eta Tamil historiako Txola dinastiaren garaiko Indiako hegoaldeko brontzeak daude X-XII. mendeetakoak), ederrenak munduko hainbat museotan banatuta daude. Garai bertsuko kobrezko xafla zigilatuen multzo txiki baina aipagarri bat ere ikusgai dago.
Mariela SR Coline Fanon
Biografia
Bere historia dokumental batean jaso zuten, Los niños perdidos de Guatemala zeinak Emmy bat irabazi zuen 2020an. Datch Marro eta Guatemalako beste abeslari batzuk ere liburuaren izen bera daraman abestia ekoiztu dute.
Alertzedi-espatula
Alertzedi-espatula edo espatula horia (Spathularia flavida) Cudoniaceae familiako onddo espezie bat da.
Ez da jangarria, haragi gelatinakara du.