cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gala Plazidiaren mausoleoa
Arkitektura
Kanpoko itxurari dagokionez, oso itxura klasikoa du: adreiluzko eta harrizko fabrika, argamasaz lotuak. Eraikinak arku itsuak ditu kanpoaldean, eta tegula lauz estalitako teilatua, erdiko gorputzean lau isurkikoa eta alboetan bi isurikoa.
Bere berritasun handiak, barnealdean eta oinplanoaren forman ikus daitezke: gurutzadura, kupula okatu ez trasdosatu batekin ixten da, eta, alboetan, kanoi-gangekin. Hormak mosaiko aberatsekin ornatuta daude. Kupula ere mosaikoz estalia dago, apostoluetako zortzi irudikatuz eta ontzi batetik edaten ari diren usoen irudi sinbolikoak. Beste lau apostoluak zeharkako nabeko gangetan irudikatuta daude; atearen gainean "zeruko pastorala" dago, hau da, Jesukristo Artzain Ona bezala, gaztea, bizarrik gabea, ile uhinduduna eta ardiz inguratua; beste aldean, San Lorentzoren irudikapena bezala interpretatzen den gai bat dago. Harrizko panel mehe eta zeharrargiek argia leihoetatik egiturara pasatzea ahalbidetzen dute. Bere dekorazio guztia eta sarkofagoak kontserbatzen dira.
Dekorazioak (kristau motiboetan oinarritua) sinbolismo garrantzitsu bat du, landare gaiak (paradisua gogora ekarriz) apainketa geometriko eta figuratiboarekin konbinatuz (martiriak, apostoluak, aingeruak, etab.). Absideak, izkinetan aingeruak dituen zeru izartsu baten dekorazioa du.
Eraikinak (antzina Gurutze Santuari eskainitako eliza zabalago baten oratorioa) hiru sarkofago ditu; horietako handiena Gala Placidiakoa zela esaten da, eta bere baltsamatutako gorputza hemen jarri zela, eserlekuan, mantu inperialarekin jantzita; 1577an, ordea, sarkofagoaren edukia istripuz erre zen. Eskuineko sarkofagoa Valentiniano III.a enperadoreari edo Honorio enperadore zen Gala Placidiaren anaiari ematen zaio. Ezkerrekoa, Gala Placidiaren senarrari ematen zaio, Konstantzio III.a enperadorea.
Andrés Salcedo
Andrés Salcedo González (Barranquilla, 1940ko urriaren 2a - Puerto Kolonbia , 2022ko urtarrilaren 7a) Kolonbiako esataria, berriemailea, idazlea, musikagilea, aurkezlea eta kirol-kazetaria izan zen.
Hasieran
Barranquilla (Atlantiko) hirian jaio zen, 1940an. Santa Cruz de Mompox udalerrian hasi zuen bere ibilbidea irrati esatari gisa eta bere gaztaroan Valledupar hiriko Radio Guatapurí irrati ezaguneko zuzendari izatea lortu zuen, Medellíngo irratian esperientzia baten ostean. New Yorkera bidaiatu ondoren, WADO irratian sartzeko eskaera egin zuen, 1960ko hamarkadaren amaieran Espainiara bidaiatzea erabaki zuen bere karrera zabaltzeko helburuarekin.
Europako esperientzia
Espainiara heldu ondoren, lan txiki batzuk egin behar izan zituen itzultzaile, idazle eta zinema kritikari gisa. Handik gutxira, Iberiar herrialdean errekonozimendua lortzen hasi zen, eta 1969an Kronika Sari Nazionala lortu zuen El día en que nadie murió en la carretera lanagatik. Dagoeneko Espainian kokatuta zegoen, Radio Madrid irratiarekin profesionalki lotu zen esatari gisa eta bere ahotsa eman zuen hainbat irrati-nobeletan.
Itzulera eta azken urteak
Europan bere karrera amaitzean, Salcedok bere jaioterrira itzultzea erabaki zuen 1990eko hamarkadaren hasieran eta Bogotan finkatzea erabaki zuen, non telebistako albistegi bat eta kirol programa bat aurkeztu eta bere ahotsa iragarki, bideo eta dokumentaletan ipini zuen. 1999. urtean RTI Televisión programatzailearen "Fútbol RTI" saioan aritu zen. Handik denbora batera Barranquillara itzuli zen Telecaribeko ahots ofiziala izateko. Bere azken atsedenlekua Puerto Colombiako (Atlantiko) udalerria izan zen.
Heriotza
2022ko urtarrilaren 7an hil zen, Puerto Colombian, 81 urte zituela.
Bozovici
Bozovici Errumaniako udalerri bat da, Caraș-Severin konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 6362
NGC 6362 izar kumulu bat da, Ara konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Sinbad (aktorea)
David Adkins (Benton Harbor, 1956ko azaroaren 10a), Sinbad ezizenaz ezaguna, Estatu Batuetako aktore eta umorista da.
Hugo Pratt
Hugo Pratt (Ugo Eugenio Prat, Rimini, Emilia-Romagna, Italia, 1927ko ekainaren 15a – Grandvaux, Suitza, 1995eko abuztuaren 20a) idazlea eta komikigilea izan zen. Corto Maltese pertsonaia sortu zuen, Italiako eta nazioarteko komiki pertsonaiarik ospetsuenetako bat.
Bizitza
Bigarren Mundu Gerra piztu zenean, Pratten familia Ekialdeko Afrika Italiarrean zegoen, bere aita —ingeles jatorriko militarra— Afrikako Italiar Polizian ari zelako orduan. 1941. urtean Ekialdeko Afrika Italiarraren erorketa gertatu zenean, Pratt familia kontzentrazio-esparru batean sartu zuten, non bere aita 1942an hil zen. Urte bat geroago, Pratt Italiara itzuli ahal izan zen, Gurutze Gorriko presoen aldeko interbentzioari esker; eta Città di Castello unibertsitate militarrean sartu zen.
1945. urtean angloamerikarrekin bat egin zuen eta aliatuen armadako interprete gisa erabili zuten.
Gerra bukatu eta gero, Albo Uragano aldizkaria sortu zuen, Mario Faustinelli e Alberto Ongarorekin batera, 1947an Asso di Picche-Comics bihurtuko zena.
Asso di Picche pertsonaiak gero eta arrakasta gehiago lortzen zuen bitartean, aldizkariak Dino Battaglia, Rinaldo D'Ami, Giorgio Bellavitis bezalako talentu gazteak erakarri zituen. Batez ere Argentinan izan zuen arrakasta horren obdorioz, Abril argitaletxearen gonbidapen bati esker Pratt "Veneziako talde"-ko beste lagun batzuekin batera Buenos Airesera joan zen eta 13 urtez geratu zen bertan.
Editorial Frontera-ra aldatu zen gero: ordukoak dira bere karreran oso garrantzitsuak izango ziren hainbat sail: Junglemen, Sgt. Kirk, Ernie Pike eta Ticonderoga.
Enrique Lipszycen Escuela Panamericana de Arte ikastetxean marrazketa eskolak ematen aritu zen Brasilen, irakaskuntza eta hainbat lekutarako txangoak tartekatzen zituela: Amazonia, Mato Grosso, eta beste leku exotikoak. Garai hartan sortu zuen bere lehen komiki osoa, Anna nella giungla. Haurtzaroan eragin zioten abentura klasiko haiekiko omenaldi bat zen, bere hurrengo bi lan osoetan ere agertuko den giro bera zuena: Capitan Cormorant eta Wheeling. Azken hori Zane Grey eta Kenneth Roberts-en lanetan inspiratutako benetako eleberri bat da, non gertaera historikoak eta fantasia sistematikoki nahastuko dituen, gero Corto Malteserekin finduko duen egiteko modu bat.
1962an Italiara itzuli zen. Hemen Il Corriere dei Piccoli agerkarian lanean hasi zen, eta besteak beste umeentzako hainbat literatur klasikoren komiki-egokitzapenak egin zituen.
1967a urtea garrantzitsua suertatu zen bere karreran. Florenzo Ivaldirekin batera Sgt. Kirk aldizkaria sortu zuen, komikigilearen istorio argentinarrak, Ameriketako klasikoak eta hainbat lan argitaragabe argitaratzeko asmoz. Lehen alean argitaratu zen Una ballata del mare salato, Corto Malteseren lehen abentura, Pratten pertsonaiarik famatu eta garrantzitsuena.
1970an itzuli zen berriz Corto, oraingoan Pif Gadget aldizkariaren orrialdeetan, non hogeita bat istorio laburretan zehar bera izango den erabateko protagonista.
70eko hamarkadaren erdian, Lele Vianello bere lankidea ere tartean zela, marrazkilari talde bat sortuko zen Veneziako Malamocco auzoan.
Orduan hasi zen Corte Sconta detta Arcana marrazten eta aurrerantzean Cortoren istorioak luzera desberdinetako eleberri grafikoen forma izango dute beti. Laster bihurtuko dira haietako batzuk komikigintzako klasiko. Horrela Pratt munduko komikigile garrantzitsuenetako bat eta "literatura marraztuaren" (Pratt berak harrotasunez emandako definizioaren arabera) erreferente izatera iritsiko zen.
Pratten aitona eta aita masoiak izan ziren eta bera ere Gran Loggia d'Italia degli Alam-eko kide izan zen publikoki adierazten ez bazuen ere. Masoneria propio aipatua izango da Favola di Venezia eta Wheeling liburuetan.
The Nest (britainiar telesaila)
The Nest britainiar telesail dramatikoa da.
Sinopsia
Ume bat izan nahi duen bikote bat eta haurdunaldi subrogatua dira telesail eskoziar honen ardatzak. Desio oro diruaren bidez lor daiteke? Gogoeta horrekin batera, amodioaren eta konfiantzaren sakoneko esanahia esploratzen du. 18 urteko gazte batek onartuko du bikote protagonistarentzat haurdun geratzea.
Exit...Stage Left
Exit... Stage Left, Rush taldearen zuzeneko bigarren diskoa, 1980ko ekainaren 10ean eta 11n The Apollo n (Glasgow, Eskozia) eta 1981eko martxoaren 27an The Forumen (Montreal, Quebec) grabatu zuten. 1982an izen bereko bideo bat argitaratu zen, eduki apur bat desberdinekin, VHSn eta ondoren Laserdiscen, eta 2007an DVDan.
Datuak
Rushek 80ko hamarkadaren hasieran teknologikoki aurrera egin ahala, grabatutako jarduketa akastunak harrapatzea gero eta zailagoa zen:
"Bai, diskoan konponketa batzuk egin genituen. Alde batek hemen eta besteak han, bestela perfektua izango zen abesti bat hondatzen zuen, eta, beraz, zerbait konpontzen genuen. Batzuetan kantuan huts egiten genuen edo bat-batean desafinatu. Askoz errazagoa izango litzateke perfektuak bagina "- Neil Peart, 1981.
Rock Progresiboa
Rock progresiboa (ingelesez progressive rock, prog-rock) XX. mendeko hirurogeiko hamarkadaren amaieran sortutako rock genero bat da. Adjektibo progresiboak generoak hasieran izan zuen izaera berritzailea (rock musikaren aurrerabidean aurrerapauso gisa ulertuta) eta musikaren progresioari ematen dion garrantzia aipatzen ditu: bere klixe bereizgarrienetako bat sonoritate bukoliko batetik (akustikoa, Erdi Arokoa, folka, modala, tempo motelekoa) beste batera (elektrikoa, tenkatua) pixkanaka igarotzea da.
Konposizio progresiboen ezaugarria mugimenduen erabilera da, musika klasikoko lanetan (classic) bezala, eta pixkanaka, piezan planteatutako gai musikalak eta inprobisazioa garatzen dituzten instrumentu berriak gehitzea, askotan jazzaren kanonetatik gertu dagoena, musika elektrikotik jasotako osagai esperimental batekin batera.
Generoaren ezaugarriak dira kantu luzeak, kontzeptuzko albumak, handinahizko letrak, instrumentisten birtuosismoa eta melotroiaren eta beste sintetizadore batzuen erabilera nabarmena. Ezaugarri hauek guztiak beti ematen ez diren arren, ohikoak dira generoari forma eman zioten taldeetan, Camel, Emerson, Lake & Palmer, Genesis, Jethro Tull, King Crimson, Pink Floyd, Rush eta Yes kasu.
Rock progresiboa rock sinfonikotik bereizi behar da. Bi generoak maiz gainjartzen diren arren, adjektibo sinfonikoak orkestra sonoritatea aipatzen du batez ere, pop abesti batzuetan integratua dagoena (adibidez: "She 's Leaving Home", The Beatlesena, eta "Nights In White Satin", The Moody Bluesena), hari-atalak edo orkestra osoak erabiliz, edo melotroiaren eta beste sintetizadore primitibo batzuen bidez gogora ekarrita (modu merkeagoan).
Kantu-zerrenda
Jatorrizko (Lp) ko abestien zerrenda honako hau dira:
Lehenengo aurpegia; → Diska  (A)
Bigarren aurpegia;→ Diska (B)
Hirugarren aurpegia;→ Diska (A)
Laugarren aurpegian; → Diska(B)
Montreal Forumeko kontzertua
1981eko martxoaren 27an Montreal Forumean egin zen aurkezpenean taldeak benetan abestu zuen abestien zerrenda honako hau da:
Taldeko Kideak
Geddy Lee: ahotsa, Baxua, Sintetizadoreak, Sintetizadory Gitarra erritmikoa
Alex Lifeson: gitarra elektriko eta akustikoak, Pedales Taurusen sintetizadorea
Neil Peart: bateria eta perkusioa
David Pla
David Pla Marín (Iruñea, Nafarroa, 1975) abokatua eta aktibista da. ETArekin harremana zuelakoan 2015ean atxilotu zuten Baigorrin. ETAren politika aparatuaren arduradunetako bat izatea egotzi dio Espainiak.
Nampcelles-la-Cour
Nampcelles-la-Cour Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 136 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 55 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 67 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 55 etxebizitza nagusietatik 47 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 32 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Uyeasound
, Eskoziako Shetland uhartediko herri bat da, Unst uhartean.
Nampcelles-la-Cour
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 84 ziren, horien artean 48 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 48 pertsona aktiboetatik 46 lanean zeuden (29 gizon eta 17 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Nampcelles-la-Cour udalerrian 50 unitate fiskal zeuden, 128 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.216 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Nampcelles-la-Cour udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.400 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tuhaň (Česká Lípa barrutia)
Tuhaň Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 269 biztanle ditu eta 24,7 kilometro koadroko azalera. Česká Lípa barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1365 urtean egin zen.
Williams (Minnesota)
Williams Minnesotako hiri bat da. Lake of the Woods konderrian kokatua dago. 2010ean 191 biztanle zituen, 2.52 kilometro koadrotan banatuta.
Iratxe Sorzabal
Iratxe Sorzabal Díez (Irun, ) gipuzkoar militantea da. ETAren politika aparatuko arduraduna izatea egotzi dio Espainiak; hari eta David Plari egozten zaie, halaber, behin betiko armak uzteko ETAren azken komunikatua irakurri izana. ETArekin harremana zuelakoan, 1999an eta 2015ean atxilotu zuten, azken hori Baigorrin.
2015eko irailean Baigorrin atxilotu eta Frantzian kartzelaturik egonik, estraditatzeko Espainiaren hiru euroagindu izan zituen, hiruretako batek ere aurrera egin ez bazuen ere, auzitegiko adituek ondutako txostenek Guardia Zibilaren eskuetan torturak jasan zituela egiaztatu eta bildu ondoren. Público espainiar egunkariak hiru hilketa egotzi zizkion 2015ean, artikulu berean onartu arren 1999ko urrian Espainiako Auzitegi Nazionalak kargurik gabe aske utzi zuela. Harrezkero, Sorzabalek demanda bat jarri zuen Frantziaren kontra, 1999ko urrian torturatzeko arriskuz kanporatu zuelako Espainiara, baina 2005ean Torturaren Aurkako Komiteak ez zuen onartu Torturaren Aurkako Konbentzioko 3. artikulua urratu zela kasu horretan.
2020ko otsailean, haren kontrako laugarren euroagindu bat aztertu zen. 2019an, IRCT Torturaren Biktimak Birgaitzeko Nazioarteko Batzordeak adierazpen bat argitaratu zuen, torturari ezikusia egiteak dakartzan arriskuez, Iratxe Sorzabalen kasu egiaztatua gogora ekarriz. 2020ko abenduaren 16an, oraingoan, Pariseko Dei Auzitegiak ukatu egin zuen Sorzabalen estradizio agindua, eta epaileak sinesgarritasuna eman zion haren tortura testigantzari. Hori izan zen Frantziako Justiziak euroagindu bati torturagatik uko egin zion lehen aldia.
Hargatik, geroago espainiar agintarien eskuetan geratu zen. 2022ko otsailaren 8an, Espainiako Auzitegi Nazionalean berretsi egin zuen torturapean deklaratu zuela bere buruaren kontra. Nazioarteko bakegintzako ordezkari talde batek, Brian Currin tartean, eskatu zuen epaileek ETAren indarkeria amaitzen egin ekarpena kontuan har zezala. 2022ko otsailaren 22an, Auzitegi Nazionalak 24 urteko espetxe zigorra ezarri zion torturapeko adierazpenetan oinarriturik, adieraziz "ez d[el]a egiaztatu torturatu zutela" eta Gijonen pertsona bat hil zuela 1996an, berberak ukatua. 2022ko irailaren 9an, Etxerat elkarteak jakinarazi zuen Frantziatik Iratxe Sorzabal Espainiaratu zutela, eta Estremera presondegian sartu zutela.
Tortura bizipenen inguruan eta, horri loturik, amarekin izan duen harremanean oinarriturik, Bi arnas dokumentala filmatu eta estreinatu zen Irunen 2022ko maiatzaren 22an. 2023ko martxoaren 14an Kataluniako TVE3 kateak Bi arnas dokumentala eman zuen. Torturari buruzko dokumental horren abiapuntua Iratxe Sorzabal presoak izandako torturak dira.
Diego Lopitz Harokoa
Diego Lopitz Harokoa honakoak izan daitezke:
Pseudotriakis microdon
Pseudotriakis microdon Pseudotriakis generoko animalia da. Arrainen barruko Pseudotriakidae familian sailkatzen da.
Menteroda
Menteroda Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Barbodes ivis
Barbodes ivis Barbodes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Yahya al-Mutasim
Yahya al-Mutasim (أبو زكرياء المعتصم يحي بن الناصر; Abū Zakarīyā' Al-Mu`taṣim Yaḥyā ibn An-Nāṣir; ?-1236) almohadeen buruzagia izan zen, 1227 eta 1229 artean Inperioko kalifa bilakatu zena.
Tuklaty
Tuklaty Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 991 biztanle ditu eta 8,15 kilometro koadroko azalera. Kolíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1349 urtean egin zen.
Strabomantis necerus
Strabomantis necerus Strabomantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kontzentrazio-esparru nazi
1933tik 1945era, Alemania naziak mila kontzentrazio esparru baino gehiago izan zituen bere lurraldean eta alemanek okupatutako Europako lekuetan.
Lehen esparruak 1933ko martxoan ezarri ziren Adolf Hitler Alemaniako kantziler bilakatu eta berehala. 1934ko Labana Luzeen Gaua ren ondoren, kontzentrazio esparruak SS-ek soilik zuzendu zituzten, Kontzentrazio Esparruen Ikuskaritzaren bitartez, eta geroago SSren Ekonomia eta Administrazio Bulego Nagusiaren bitartez. Hasieran, preso gehienak Alemaniako Alderdi Komunistako kideak ziren, baina denborak aurrera egin ahala hainbat talde atxilotu zituzten, tartean "ohiko gaizkileak", "asozialak" eta judu ak. Bigarren Mundu Gerra hasi eta gero, Alemaniak okupatutako Europako jendea ere kontzentrazio esparruetan espetxeratu zuen. Aliatu en garaipen militarren ostean, esparruok pixkanaka askatuak izan ziren 1944an eta 1945ean, nahiz eta heriotza martxetan ehunka mila preso hilik gertatu.
Alemania naziaren historian 1.000 kontzentrazio esparru baino gehiago (azpi-esparruak barne) ezarri ziren, eta une batean 1,65 milioi preso erregistratu ziren. Milioi bat inguru hil ziren espetxeratuta. Kontzentrazio esparru izandako asko museo bihurtu dira, nazien erregimenaren biktimak oroitzeko.
Aurrekariak
Lehen kontzentrazio esparru modernoak espainiarrek 1896an sortu zituzten "reconcentrados" bezala, Kubako Independentzia Gerra n matxinatu en laguntza izan zutela susmatzen zuten kubatarrak hartzeko. Eta baita britainiar rek Bigarren Boerren Gerran, boerrak atxilotzeko Hego Afrikako Errepublika ko eta Orange Free Estatuko indarrak ez babesteko. Dena den, "kontzentrazio esparru" dei zitezkeen lehen adibideak Ameriketako Estatu Batuek erabili zituzten natibo amerikarren lekualdatze behartuan, indiar tribuak aldi baterako bertan gordetzeko, nora migratzera behartzen zituzten erabakitzen zen bitartean. Dan Stone historialariaren arabera, kontzentrazio esparruak "eremu kolonial a luzaroan ezaugarritu zuten fenomenoen hedadura logikoa" ziren. "Kontzentrazio esparru" hitzak nazien kontzentrazio esparruen ondorioz atxilotuen hilketaren konnotazioa hartu duen arren, kanpaleku espainiarrek, britainiarrek eta amerikarrek ez zuten haien hilketa sistematikorik ekarri. Alemaniar Inperioa k kontzentrazio esparruak ere ezarri zituen (alemanez: Konzentrationslager), hala nola Shark Islandena, Herero eta Namaquako (1904–1907) genozidioan, Alemaniarra zen Afrika ko Hego Mendebaldean. Esparru horietara bidalitakoen heriotza-tasa %45ekoa zen, esparru britainiarrena halako bi. Denborarekin, kontzentrazio esparruakzorrotzagoak bihurtu ziren. Europako armadek XIX. mendean profesionalizatu zirenean, "premia militarraren doktrina bat ekarri zuten, muturreko indarkeria justifikatzeko", baita zibilen kontra ere, mehatxutzat jotzen baitziren.
Lehen Mundu Gerran, zortzitik bederatzira milioi preso atxilotu zituzten gerrako esparruetan, eta horietako batzuk geroago kontzentrazio esparru naziak izan ziren, hala nola Theresienstadt eta Mauthausen. Alemanian atxilotutako preso asko hil ziren 1907ko Haga ko Hitzarmena haustean, elikagaiak nahita atxikitzearen eta lan baldintza arriskutsuen ondorioz. Frantzian, Belgikan, Italian, Austrian, Hungarian eta Alemanian, "etsaien jatorrikoak" ziren zibilak desnaturalizatu egin zituzten. Ehunka mila barneratu zituzten, eta baldintza gogorretan behartutako lanean jarri. Armeniar genozidioan, Otomandar Inperioa k Siriako basamortur a erbesteratu aurretik aldi baterako esparruetan atxilotu zituzten armeniarrak, hilgarria izan zen barneratzean. Gerraoste ko Weimarko Errepublika n, Prusia ko Barne Ministerioak Ekialdeko Europako errefuxiatu juduak espetxeratu zituen Cottbus-Sielowen eta Stargard en, "nahi ez diren atzerritarrak" zirela esanez.
Lehen kontzentrazio esparruak (1933–1934)
1929ko talka ekonomikoak Weimarko Errepublika ezegonkortu zuen, eta aukeratutako azken gobernua 1930eko martxoan erori zen. Paul von Hindenburg presidenteak izendatutako kantzelariek dekretuz gobernatu zuten, Weimarko Konstituzioaren 48. artikuluaren arabera hain zuzen. 1933ko urtarrilaren 30ean, Adolf Hitler kantziler bilakatu zen, Franz von Papen aurreko kantzilerrarekin akordioa egin ondoren. Nikolaus Wachsmann historialariaren arabera, naziek ez zuten inolako planik kontzentrazio esparruetarako boterea hartu aurretik. Kontzentrazio esparruen sistema hurrengo hilabeteetan sortu zen, nazien aurka zeuden dozenaka mila alemaniar ezabatu nahi zituztelako. 1933ko otsaileko Reichstag o sutea izan zen atxiloketa masiboen aitzakia; Reichstag-en Suhiltzaileen Dekretuak, Weimar-en Konstituzioan jasotako askatasun pertsonalerako eskubidea kendu zuen. Lehen kontzentrazio esparrua Nohra izan zen, Nohra n (Turingia) 1933ko martxoaren 3an, eskola batean. Eta atxiloketak areagotu egin ziren martxoaren 5eko hauteskundeen ondoren.
Atxiloketen legezko oinarria "babes-zaintza" praktika izan zen, hau da, pertsona baten askatasuna mugatzea bere babeserako, edo "larrialdietan elementu sediziogileak atxilotzea", Alemaniako Weimar Errepublikan zeuden Alderdi Komunista ko (KPD) diputatu batzuk barne. Babes-zaintzak esan nahi zuen espetxealdiak jarraitu zitekeela pertsona bat absolbitu edo zigorra bete ondoren. Garai hartako egunkariek kontzentrazio esparruen berri zehatz-mehatz ematen zuten, eta presoak ezkerreko elementu arriskutsu gisa deabrutu zituzten. Presoen %80 komunistak ziren eta ehuneko hamar sozialdemokrata k; gainerako ehuneko hamar beste alderdiren batean afiliatuta zeuden, sindikatuetako aktibistak ziren, edo ez zuten alderdi politiko batekin loturarik. Urte amaierarako, Weimarren menpeko Reichstageko 241 diputatu ohi atxilotu zituzten. 1933. urtearen amaieran preso asko aske geratu ziren, eta ongi ezagutarazitako Eguberrietako amnistiaren ostean, dozena bat esparru besterik ez ziren geratzen. Zaila da zehaztea 1933–1934 urteetako presoen kopurua; Jane Caplanek 50.000 izan zirela zioen, agian 100.000 atxiloketa baino gehiagorekin, eta Wachsmannek, berriz, 1933an epaiketarik gabe 150.000 eta 200.000 pertsona artean atxilotu zituztela dio. 1933an 70 esparru inguru berri ezarri ziren, presoak jasotzeko edozein egitura erabiliz, hots, hutsik zeuden lantegiak, kartzelak, landetxeak, eskolak eta gazteluak. Horietatik asko nazien atxiloketa gune bezala berrerabili ziren geroago. Ez zegoen sistema nazionalik; udaltzaingoek, SSek eta SAek, Estatuko Barne Ministerioek edo aurrekoen konbinazioren batek kudeatzen zituzten esparruok. 1933-1934ko hasierako esparruak heterogeneo ak ziren oinarrizko ezaugarrietan, hala nola antolakuntzan, baldintzetan edo preso zeuden taldeetan, eta ez 1936aren ondoren sortutakoetan bezala. Beraz, “kontzentrazio esparruak” baino, “hasierako esparruak” deitzen hasi ziren ikertzaileak. Esparruak ohiko hilketen lekuak ez ziren arren, aurrekaririk gabeko indarkeriak Weimar Errepublikaren amaiera ezarri zuen.
Instituzionalizazioa (1934–1937)
1933ko ekainaren 26an, Himmler-ek Dachau ko bigarren komandante Theodor Eicke izendatu zuen, beste esparru batzuen eredu bihurtu zena. Eickek Diziplina eta Zigor Kodea idatzi zuen, preso desobedienteentzako zigor drakoniarrak zehazten zituen eskuliburua, gorputzeko zigorrak barne. Presoen funtzionarioen sistema bat ere sortu zuen, geroago blokeko zaharrenak agintea lortuz, eta gogorrenak esparruetako kapo bilakatuz. 1934ko maiatzean, Lichtenburg esparrua SS-ek hartu zuten Prusia ko burokraziatik, Heinrich Himmler-ek, orduan Gestapo ko (polizia sekretua) buruzagiak, abian jarritako trantsizioari hasiera emanez. 1934ko ekainaren 30ean, SAren Labana Luzeen Gaua ren purgaketaren ondoren, Theodor Eickek protagonismoa hartu zuen eta bere ekintzengatik sustatu egin zuten. Izan ere, SAk kudeatutako gainerako kanpamenduak SSek hartu zituen. 1934ko abenduan, Eicke Kontzentrazio-Esparruen Ikuskaritzako (IKL) lehen ikuskatzaile izendatu zuten; IKLk kudeatzen zituen esparruak soilik izendatu zituzten "kontzentrazio-esparruak". Eickek Himmlerren borondatearen arabera kudeatu zituen kontzentrazio-esparruen xehetasunak.
Wachsmannek idatzi duenez, "1934 eta 1937 artean sortu zen nazien kontzentrazio-esparruen sistema". 1934. urtearen hasieran, oraindik preso kopurua jaisten ari zen eta kontzentrazio-esparruen etorkizuna ez zen nabaria. 1935aren erdialderako, bost esparru baino ez zeuden, 4.000 preso zituztenak, eta 13 langile IKLren bulego zentralean. Aldi berean, 100.000 pertsona espetxeratu zituzten Alemaniako espetxeetan, delitu politikoengatik horien laurdena. Himmlerrek ustez, 1933ko presoen askatasuna "Estatu nazionalsozialista k egin zezakeen akats politiko larrienetako bat" izan zen. Alemania nazia barne etsaiek arriskuan jartzen zutelakoan, «gizartearen azpiko elementu antolatuen» aurkako gerrarako deia egin zuen, komunistak, sozialistak, juduak, masoi ak eta kriminalak barne. Himmlerrek Adolf Hitlerren babesa lortu zuen, eta 1936ko ekainaren 17an Alemaniako Poliziaren buruzagi izendatu zuten. Diktadore naziak kontzentrazio-esparru batean inoiz oinaztu ez bazuen ere, 1935eko gertakarietan funtsezko papera izan zuen, presoen hilketagatik epaitutako hainbat zaindari barkatuz, eta Himmlerren presoen askatasunaren aurkako posizioa babestuz.
Hedapen azkarra (1937–1939)
1938ko ekainaren amaieran, presoen populazioa hiru aldiz hedatuta zegoen azken sei hilabeteetan, 24.000 presora iritsita. "Ohiko kriminalak" edo "asozialak" zirenen atxiloketek bultzatu zuten igoera. Heinrich Himmler SSko buruaren arabera, kontzentrazio esparruetako preso "kriminalak" gizartetik isolatu behar ziren, delitu sexualak edo bortitzak egiten zituztelako. Izan ere, preso kriminal gehienak langile klase ko gizonak ziren, eta lapurreta txikiak egiten zituzten beren familiei laguntzeko.
Kategoria asoziala “komunitate nazional mitikoan sartzen ez ziren” pertsonentzat zen, Wachsmannen hitzetan. Nazien erasoek, esaterako, 1938ko ekaineko “Reich-en ekintza lotsatia”n (Aktion Arbeitsscheu Reich), 10.000 atxilotu zituzten, eta horien artean etxerik gabeko pertsonak, buruko gaixotasuna zutenak, eta langabeak. Aurretik naziek gizarte-kanpoko kanpoko pertsonak jomugan jarri bazituzten ere, preso berrien etorrerak preso politikoak gutxiengo izatera eraman zuen.
Preso berriak hartzeko, hiru esparru berri ezarri ziren: Flossenbürg (1938ko maiatza) Txekoslovakia ko mugatik gertu, Mauthausen (1938ko abuztua) Austria ri atxikitako lurraldean, eta Ravensbrück (1939ko maiatza) emakumezko presoentzako espresuki eraikitako lehen esparrua. Atxiloketa masiboek faktore ekonomikoek eragin zituzten neurri batean. Depresio Handia ren susperraldiak langabezia tasa jaitsi zuen, eta ondorioz, lan finkorik nahi ez zutenak atxilotuko zituzten, beste batzuk gehiago egiteko aukera izateko. Aldi berean, Himmler presoen lana ustiatzean ere zentratzen zen esparru sistemaren barruan. Bestalde, Hitlerren arkitektoak, Albert Speer-ek, nazien arkitektura monumentala sortzeko plan handiak zituen. “Alemaniako Lur eta Harri Lanak” (DEST) SSren konpainia Speeren agentziaren funtsekin sortu zen, eraikuntzako materialak ateratzeko presoen lana ustiatuz. Flossenbürg eta Mauthausen harrobi en ondoan eraiki ziren, eta DEST enpresak Buchenwald eta Sachsenhausen en adreilu ak ekoizten ere jarri zituen.
Preso politikoak ere kopuru handiagoan atxilotu zituzten, Jehovaren Lekuko ak eta etxera itzuli ziren emigratu alemaniarrak barne. 1938an eta 1939an txekiar eta austriar nazien aurkakoak ere, beren herrialdeak anexioanatu ostean, jomugan jarri ziren. Judu ak ere gero eta gehiago harrapatu zituzten, Viena ko 2.000 judu atxilotuz nazien anexioaren ostean. “Beira Hautsien Gaua”ren ostean, 26.000 judu kontzentrazio-esparruetara deportatu zituzten atxiloketa masiboen ondoren, presoen gehiengoa bilakatuz. Preso hauek aurrekaririk gabeko tratu txarrak jasan zituzten, baliozko gauzen lapurreta sistematikoa barne, "gabeziak, torturak, suizidioak eta hilketak" ehunka hildako eraginez. “Beira Hautsien Gaua”ren ondorengo lau hilabeteetan pertsona gehiago hil ziren Dachau n, aurreko bost urteetan baino. Hala ere, garai hartan helburua ez zen juduen hilketa masiboa, haiek emigratzera bultzatzea baizik. Preso judu gehienak laster askatu zituzten.
Bigarren Mundu Gerra
1939ko abuztuaren amaieran, Flossenbürg, Sachsenhausen eta beste kontzentrazio esparru batzuetako presoak Polonia ko mugara eraman zituzten, Poloniako Indar Armatuen uniformez jantzita, eta Hochlinden-en erasoaren partehartzaile bezala hil zituzten, Alemaniak Poloniaren inbasioa justifikatzeko egindako eraso faltsuetako bat. Gerra garaian, esparruak gero eta bortitzagoak eta hilgarriagoak bihurtu ziren nazien buruzagien planen ondorioz: biktima gehienak gerraren bigarren erdian hil ziren.
Gerra hasi eta 1941eko amaiera bitartean bost esparru berri ireki ziren: Neuengamme (1940 hasieran), Hanburgo tik kanpo; Auschwitz (1940ko ekaina), hasieran poloniar erresistentziako aktibisten kontzentrazio-esparru gisa funtzionatu zuena; Gross-Rosen (1941eko maiatza) Silesia n; eta Natzweiler (1941eko maiatza) Frantziari atxikitako lurraldean. Esparru sateliteak ere ezarri ziren. Hedapen hori behartutako lanaren eskaerak eta geroago Sobietar Batasuna ren inbasioak bultzatu zuten; esparru berriak harrobietatik (Natzweiler eta Gross-Rosen) edo adreilugintzatik (Neuengamme) gertu ezarri zituzten.
1941. urtearen hasieran, SSren goi agintariek jada lan egin, ezin zuten preso gaixo eta akituak nahita erailtzeko agindua emanez (batez ere arrazaren aldetik beheragokotzat jotzen zirenak), 14f13 Ekintza izeneko operazio batean. Esparruetako langileek eta bidaiatzen zuten "eutanasia medikuek" hautatzen zituzten biktimak, eta esparruetatik ateratzen zituzten eutanasia zentroetan erailtzeko. 1942ko udaberrirako, operazioa amaitu zenean, gutxienez 6.000 pertsona erail zituzten. Erlazionatutako operazio bat, 14f14 Ekintza, 1941eko abuztuan hasi zen eta kontzentrazio esparruetan gerrako preso sobietar hautatuak hil zituzten, normalean iritsi eta egun gutxiren buruan. 1942aren erdialderako, operazioa amaitu zenean, 38.000 preso sobietar erail zituzten. Auschwitzen, SSek Zyklon B gasa erabili zuten sobietar presoak hiltzeko, inprobisatutako gas ganberetan. 1944ko uztailetik 1945eko maiatzera arte, gehienbat sobietar edo AEBetako indarrek kontzentrazio esparruak pixkanaka hartu, eta gainerako presoak askatu zituzten.
Antolaketa
1940ko azaroan, Eicke-ren ordez Richard Glücks jarri zuten IKLko lider bezala, eta horrek burokrazia-maniobra bat eragin zuen, ondorio praktiko gutxirekin: IKL SSko Aginte Bulego Nagusiaren kontrolpean geratu zen, eta Reicheko Segurtasun Bulego Nagusiak (RSHA) landa-kontzentrazioko presoak geldiarazteko ardura hartu zuen bere gain. 1942an, IKL Gizarte Segurantzako Afera Ekonomiko eta Administratiboen Bulego Nagusiko Amt D (D Bulegoa) bihurtu zen, Pohl-en azpian.
Atxilotuak
Bigarren Mundu Gerraren aurretik, kontzentrazio esparruetako atxilotu gehienak alemanak ziren. Alemania naziaren hedapenaren ondoren, Wehrmacht-ek okupatutako herrialdeetako pertsonak jomugan zeuden, eta kontzentrazio esparruetan atxilotuak izan ziren, bereziki Bohemia ko eta Moraviako Protektoratu ko txekiarrak, Espainiako gerra zibileko beterano errepublikarrak eta poloniarrak. Mendebaldeko Europa n, atxiloketa nagusiak erresistentzia borrokalarien eta sabotatzaileen artean eman ziren, baina Ekialdeko Europa ko atxilotuen artean, nazien populazio politika ezartzeko asmoaren aurkakoak zeuden alde batetik, eta kontratuak onartzera behartutako langileak bestetik. Honek ekialdeko europarrak nagusitzea ekarri zuen, poloniarrak bereziki, esparru batzuetako biztanleriaren gehiengoa osatzera iritsiz. Gerra amaitzean, esparruetako biztanleriaren ehuneko 5 eta 10 baino ez ziren Alemaniako edo Austriako "Reich-eko alemaniarrak". 1941aren amaieran, gerrako preso sobietar asko kontzentrazio-esparruetako eranskin berezietara eraman zituzten. Lan-erreserba bezala pentsatuta, eta nahitako gosete masiboaren menpe hil ziren asko.
Juduak, preso eslaviar rak eta espainiar errepublikanoak tratu bereziki gogorrak jaso zituzten, eta horrek heriotza-tasa handia eragin zuen gerraren lehen erdian. Aitzitik, Reich-eko alemaniarrek tratu onuragarria izan zuten beste nazionalitateekin alderatuta. Presoen gutxiengo batek gainontzekoek baino tratu nabarmen hobea lortu zuten, preso “funtzionarioak” (gehienak alemaniarrak) edo langile trebeak zirelako. Preso funtzionarioek SSren nahierara zerbitzatzen zuten, baina zorroztasun ezagatik kaleratuak izan zitezkeen. Ondorioz, Wolfgang Sofsky soziologoak azpimarratzen du "SSen papera bereganatu zutela, SSen erasoa saihesteko", eta beste preso batzuek beren basakeriagatik gogoratu zituzten.
Behartutako lana
1942tik aurrera, lantegien ondoan azpi-esparru txiki asko ezarri ziren, behartutako lana eskaintzeko. IG Farben-ek kautxu sintetikoko lantegia ezarri zuen 1942an Monowitz kontzentrazio esparru ondoan (Auschwitz III); beste esparru batzuk hegazkin fabriken inguruan zabaldu ziren, edo ikatz meategien zein misil propultsatuen lantegien ondoan. Baldintzak basatiak ziren, eta presoak sarritan gas-ganberetara bidaltzen zituzten edo lekuan bertan hiltzen zituzten, behar bezain azkar lan egiten ez bazuten.
Pertzepzio publikoa
Alemaniako herritarrak nazien totalitarismoa izututa zeudelako betetzen zuten mito bat dago. Horren ordez, Robert Gellately-k dioenez, "alemaniarrak, oro har, harro eta pozik agertu ziren Hitler eta ingurukoekin, beraien ereduan sartzen ez ziren pertsona mota batzuk baztertzen ari zirelako, edo 'kanpotar', 'asozial', 'alferrikakoak' “jale alferrak” edo “gaizkileak” zirelako. Karola Fingsek idatzi zuen SS eraikuntzako brigaden eskaerak Alemaniako hiri bonbardatuetan lan egiteko, kontzentrazio esparruetako presoekin betetzen zituztela, eta horrek "kontzentrazio esparruen onarpen orokorra adierazten zuela".
Estatistikak
Nikolaus Wachsmannen kalkuluen arabera 27 kontzentrazio esparru nagusi zeuden, eta 1.100 esparru satelite baino gehiago. (Hau une batean zeuden azpi-esparru guztiak zenbatzen dituen zifra metatua da; Orthek kalkulatu du 1943. urte amaieran 186 azpi-esparru zeudela, 1944ko ekainean 341 edo gehiago, eta 1945eko urtarrilean gutxienez 662).
Kontzentrazio esparruetan 1,65 milioi atxilotu inguru zeuden erregistratuta, eta horietatik, Wagnerren arabera, ia milioi bat hil ziren espetxeratze garaian. Adam Tooze historialariak bizirik atera zirenen kopurua 475.000 baino gutxiago izan zirela zenbatu ditu, eta erregistratutako presoetatik gutxienez 1,1 milioi hil zirela uste du. Haren kalkuluen arabera, eraildako atxilotuetatik gutxienez 800.000 ez ziren juduak. Hildako preso erregistratuez gain, milioi bat judu gaseatu zituzten Auschwitz eko kontzentrazio esparrura iristean; biktima horiek barne, hildakoen kopurua 1,8tik bi milioi baino gehiagokoa dela kalkulatzen da. Hildako gehienak Bigarren Mundu Gerra ren bigarren erdian gertatu ziren, 1945eko urtarrilean erregistratuta zeuden 700.000 presoen herena barne. Termino proportzionalean, heriotza-tasa altuena 1942an izan zen, eta 1943an jaitsi egin zen berriro igo aurretik gerraren azken urtean. Hala ere, presoen kopuruak gora egin zuenez, termino absolutuetan hildakoen kopuruak gora egiten jarraitu zuen. Kulmhof, Belzec, Sobibor eta Treblinka bezalako hilketa esparruak ez ziren kontzentrazio esparruen sistemaren parte, eta operatiboki bereizita zeuden. Esparru horiek preso populazio txikia besterik ez zuten mantentzen.
Heriotzaren martxak eta askapena
Esparruetako ebakuazio garrantzitsuenak 1944 erdialdean gertatu ziren Baltiko tik eta Polonia ekialdetik, 1945eko urtarrilean Polonia mendebaldetik eta Silesia tik, eta 1945eko martxoan Alemaniako kontzentrazio esparruetatik. Preso juduak zein juduak ez zirenak kopuru handi batean hil ziren, heriotza martxa horien eraginez.
Esparruak Potentzia Aliatuek askatu zituzten 1944 eta 1945 artean. Lehen esparru nagusia, Majdanek, aurrera zihoan Armada Gorria Sobietarrak aurkitu zuen 1944ko uztailaren 23an. Auschwitz 322. Sobietar Fusil Dibisioak askatu zuen 1945eko urtarrilaren 27an; Buchenwald AEB etako Armadak apirilaren 11n; Bergen-Belsen Britainiar Armada k apirilaren 15ean; Dachau amerikarrek apirilaren 29an; Ravensbrück sobietarrek egun berean; eta Mauthausen estatubatuarrak maiatzaren 5ean. Sobietarrek aaskatutako esparru gehienetan, ia preso guztiak erailda zeuden jadanik, milaka gutxi batzuk bizirik utziz. 7.000 preso aurkitu zituzten Auschwitzen, medikuek esperimentatu zituzten 180 ume barne. Bestalde, 60.000 preso inguru aurkitu zituen Bergen-Belsen Britainia Handiko 11. Dibisio Blindatuak, eta 13.000 gorpu lurperatu gabe zeuden esparruaren inguruan. Beste 13.000 preso, ahulegi sendatzeko, esparrua askatu ondoren hil ziren. Britainiarrek, gainerako SS guardiak gorpuak biltzera eta hobi komunetan sartzera behartu zituzten. Esparrutik presoak eta SSko langileak atera ondoren, britainiarrek esparruak erre egin zituzten tifus aren hedapena saihesteko.
Más Madrid
Más Madrid (Madril Gehiago) madrildar alderdi politiko bat da. Madrileko 2019ko udal-hauteskundeetan eta 2019ko Madrilgo Biltzarrekoetan parte hartzeko sortu zen. 2018ko azaroan aurkeztu zuen plataforma hau Manuela Carmenak berriz alkate izateko. Estatu mailan eta beste lurralde batzuetan Más País izenarekin aurkezten da.
Kontzentrazio-esparru nazi
Ondorioak
Askatu zituztenetik, nazien kontzentrazio esparruen sistema indarkeria eta izua sinbolizatzera iritsi da mundu modernoan. Wiedergutmachung-eko (“berriro ongi egiten”) Mendebaldeko Alemaniako politikaren arabera, kontzentrazio esparruetatik bizirik atera ziren batzuk espetxeratzeagatik kalte ordain a jaso zuten. Bestalde, gerra ostean arduradun gutxi baino ez zituzten epaitu.
Más Madrid
Sorrera
2018ko irailean, orduan Madrilgo alkate zen Manuela Carmenak berriro alkate izan nahi zuela adierazi zuen. 2019ko udal-hauteskundeetan parte hartzeko asmoa zuen baina gainera, Ahora Madrid ez zen beste plataforma batekin egin nahi zuen. Alegia, 2015eko hauteskundeetara aurkeztu zen alderdi politiko "instrumentalaren" bitartez ez zen aurkeztu nahi. Azaroan, Madrilgo Udaleko Ahora Madrideko zinegotziak ziren Rita Maestre, José Manuel Calvo, Jorge García Castaño, Marta Gómez, Esther Gómez eta Paco Pérezek uko egin zioten Podemosen primarioetan parte hartzeari. Podemoseko militanteak baziren ere, horren ordez Carmenaren plataformaren primarioetan izena emateko desira helarazi zioten alderdiari. Hortaz, euren militantzia bertan behera utzi zieten.
Kontzentrazio-esparru nazi
Ondorioak
Bizirik atera ziren askok beren bizipenen testigantza eman zuten, edo gerraostean memoriak idatzi zituzten. Kontaketa horietako batzuk nazioartean famatuak bilakatu dira, hala nola, 1947ko Primo Levi ren “Hau gizona bada” (If This is a Man) liburua.
Más Madrid
Sorrera
2018ko azaroaren 22an, formalki aurkeztu zen Carmenaren plataforma, «Más Madrid» izenarekin. Ekitaldi horretan aurreratu zen plataformaren hauteskunde-kanpaina «mikrokredituekin» finantzatuko zela eta hautagaitzan ez zela «kuotarik» izango alderdientzat, baizik eta atxikimendu pertsonalak. 2019ko urtarrilean, Íñigo Errejónek, ordura arte 2019ko hauteskunde autonomikoetarako Podemosen zerrendaburuak, Carmenarekin batera egindako gutun batean iragarri zuen bere burua hauteskunde horietan aurkeztu nahi zuela Más Madrid plataformaren barruan. Gainera, gutun horretan jakinarazi zuen otsailean primarioak egiteko asmoa zutela. Iragarpenak krisia eragin zuen Podemosen baina Pablo Iglesiasek, alderdiko idazkari nagusiak, balioa kendu zion Errejónen ekimenari, gutun baten bidez. Gutun horretan, beerre aitatasun baja eten zuen, ekimen horren garrantzia kontuan hartuta. Ondoren, Errejónek diputatu-aktari uko egin zion, alderdiak hola egiteko eskatu omen baitzion. Egun gutxi batzuk beranduago, Ramón Espinarrek, Madrilgo Erkidegoko Podemosen idazkari nagusiak, uko egin zion diputatu aulkiari eta betetzen zituen kargu organikoei.
Urmeniș
Urmeniș Errumaniako udalerri bat da, Bistrița-Năsăud konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Más Madrid
Sorrera
Plataforma alderdi politiko gisa erregistratu zen 2019ko otsailaren 7an. Lehen ekitaldi publikoa, Carmena eta Errejón protagonista zituela, bederatzi egun geroago egin zen, Villaverdeko Nabean.
Kontzentrazio-esparru nazi
Ondorioak
Kontzentrazio esparruak idatzi historikoen gai izan dira Eugen Kogon-en 1946an "SSren Estatua" ("Der SS-Staat") ikerketatik aurrera. Hala ere, ikerketa garrantzitsuenak ez ziren hasi 1980ko hamarkadara arte. Ikertzaileei emandako bekek, preso taldeen patua, esparru sistemaren antolaketa, eta behartutako lana bezalako alderdietan jarri dituzte arreta. Caplan eta Wachsmannen ustez, "historiako atxiloketa eta munduko beste edozein izu-guneri buruz baino, liburu gehiago argitaratu dira nazien esparruak gaitzat hartuta".
Más Madrid
Hauteskundeak
Primarioen hasiera martxoaren 12ra atzeratu zen eta gobernu-taldea osatzeko hautagaien eta gainerakoen aukeraketaren arteko bereizketa ezarri zen. Horretarako, lehen talderako Borda metodoa erabili zen eta bigarrenerako Dowdall metodoa. Beti ere, zerrenda irekiekin. 2019ko martxoaren 1ean Carmenak eta Errejonek euren zerrendak publikoki iragarri zituzten primarioei begira
Kontzentrazio-esparru nazi
Ondorioak
Dan Stonek dio nazien kontzentrazio esparruen sistemak, beste erregimen batzuen antzeko ankerkeriak inspiratu zituela, besteak beste, Argentinako junta militarrak Gerra Zikinean, Txile ko Pinochet en erregimen diktatorialean, edo Errumania ko Herri Errepublikako Pitești espetxean.
Más Madrid
Hauteskundeak
Madrileko 2019ko udal-hauteskundeetan, Ahora Madridek 2015ean eskuratutako emaitzekin erkatuta pixka bat beherago geratu arren, Más Madrid izan zen boto gehien jaso zuen alderdia, botoen %31 lortuta eta 19 zinegotzirekin. Emaitza ona izan arren, Manuela Carmenak ez zuen lortu alkatetzari eustea, beraz Alderdi Popularreko José Luis Martínez-Almeida hautatu zuten alkate haren ordez. Hautaketa horren ondorioz, Carmenak uko egin zion bere aulkiari eta politika utziko ez zuela esan bazuen ere, azkenenan hala egin zuen. Bestalde, plataformak botoen %14,7 lortu zuen hauteskunde autonomikoetan eta horrek 20 aulki bermatu zizkion Madrilgo Biltzarrean. Emaitza hori erdietsi arren, legebiltzarreko mahaitik kanpo utzi zituzten. Voxek ordezkaritza izan zuen organo horretan, % 8ko boto-portzentajea lortuagatik ere. Hori dela eta, Konstituzio Auzitegira jo zuten, eta honek Más Madridi eman zion arrazoia 2022ko martxoan, legealdia agortuta zegoenean.
2019ko irailaren 23an, Más Madridek erabaki zuen azaroko hauteskunde orokorretan parte hartzea. Más País izenarekin egin zuen, ezkerreko gehiengo alternatibo bat osatzeko itxaropenarekin, baina azkenean bi diputatu akta baino ez zituen lortu, eta beste bat Compromísekin lortutako koalizioan.
2020ko ekainean, Más Madrideko zuzendaritza-organoa osatzeko primarioetan bi hautagai-zerrenda aurkeztu zirela iragarri zen: «Madrilek gehiago merezi du», Mónica Garcíaren eskutik eta «Justizia sozialaren alde», Ángel Casero buru zela. 2020ko uztailaren 10ean, Más Madrideko militantziak babesa eman zion Mónica García buru zuen zerrendari, Pablo Gómez Perpinyà eta Manuela Bergerot Uncal koordinatzaile osagarri zituela. Egun batzuk geroago, Rita Maestre buru zuen zerrenda hautatu zuten Madrilen udal mailako alderdiaren zuzendaritza koordinatzeko.
2021eko martxoaren 3an, Más Madrideko lau zinegotzik, hiriburuko udaletxean - Marta Higueras, José Manuel Calvo, Felipe Llamas eta Luis Cueto - Recupera Madrid izeneko mugimendu politiko berria aurkeztu zuten. Gainera, udal-taldetik joango zirela iragarri zuten, atxiki gabeko zinegotziak izatera pasatuz. Más Madridek zinegotzi akta horietako bat berreskuratu zuen 2022ko otsailean, Llamasek bere lankideekin desadostasunak izateagatik uko egin ondoren.
2021eko Madrilgo Biltzarrerako hauteskundeetan, Más Madridek 24 aulki lortu zituen botoen % 17rekin, eta boto gehien jaso zituen bigarren indarra izan zen. Horren ondorioz, PSOEren aurretik geratu zen eta ezkerreko lehen indarra bilakatu zen nahiz eta oposizioan jarraitu.
Hautagaitzak
2019ko martxoan, hainbat udal-hautagaitza eratu ziren Madrilgo Erkidegoko hiri nagusietan. Martxoaren 3an Más Madriden hautagaitza osatu zen Móstolesen. Martxoaren 4an, Más Madrid Alcorcón eratu zen, hiriburutik kanpo soilik alderdi honek gauzaturiko plataforma. Aurrerago, Más Madriden hautagaitzak izan ziren Leganés, Villalba, Parla, Rivas, Las Rozas eta abarretan.
Kalkosiderita
Kalkosiderita fosfato motako minerala da eta turquoise taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Kalkosiderita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
San Juan de Dios Ospitalea (Donostia)
San Juan de Dios ospitalea Donostian dagoen ospitale psikiatrikoa da, San Juan de Dios bidean kokaturik. 1952an San Joan Jainkoarenaren anaiek poliomielitis zuten umeak tratatzeko sendategi bat eraikitzea erabaki zuten eta 1977an ospitale bilakatu zen. 2002an klinika psikiatriko bilakatu eta egun Osakidetzarekin itunduta dago.
NGC 2808
NGC 2808 izar kumulu bat da, Carina konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Myiarchus crinitus
Myiarchus crinitus Myiarchus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Ida Gramcko
Ida Gramcko (Puerto Cabello, Venezuela, 1924ko urriaren 11 - Caracas, Venezuela, 1994ko maiatzaren 2a) venezuelar idazlea izan zen.