cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Craighouse
Herri oso txikia da, hainbat denda ditu bai eta hotel bat ere. Jura distilategiak whiskya ekoizten du.
Geografia
Inguruan Paps of Jura mendiak daude, hiru mendik osatzen duten multzoa da. Garaienak 785 metro ditu eta igoera bidea Craighouse bertatik abiatzen da.
Idoia Montón
Idoia Montón Gorostegi (Donostia, ) gipuzkoar margolaria da. EHUn ikasi ondoren, Artelekun lan egin zuen. 1990eko hamarkadatik aurrera, hainbat erakusketa izan ditu.
Biografia
Leioako Arte Ederren Fakultatean egin zituen ikasketak. Angel Bados eta Bonifacio Alonsorekin izan zen Artelekun, eta eskulturarekin hasi zuen bere ibilbidea. Euskal Herrian bakartu samar sentitzen zela eta Bartzelonara joan zen bizitzera. Han bizi da geroztik.
Erakusketak
2021ean Idoiak azken hiru hamarkadatan egindako lanaren berri ematen duten 90 artelan batu zituen Bilboko Rekalde Aretoak, Zazpi leihoak izenburupean. "Hau da nire pintore bizitza umila, osorik. Idoia Montón"Bilboko egonaldia amaitzean, Galiziara eramango dituzte Montonen lanak, eta Vigoko museoan jarriko dituzte ikusgai.
Tumore onbera
Tumore onbera zelulen kontrolik gabeko hazkuntzak sortzen duen neoplasia da. Ez dira minbizi sortzaileak, ez dute gizabanakoaren bizitza arriskuan jartzen. Normalean, deuseztatuak izan daitezke eta ez dira berriro agertzen. Zelula mota hauek elkarren ondoan mantentzen dira, alboko ehunak konprimituz hazten dira eta ez haiek inbadituz. Hala ere, histologikoki onbera den tumore bat klinikoki gaiztoa izan daiteke bere kokapena dela eta, esaterako nerbio-sistema zentralean kokatzen den tumore bat.
Zenbaki-sistema hamaseitar
Adibidez 79 zenbakia, 01001111 da sistema bitarrean, eta 4F hamaseitarrean (4 = 0100, F = 1111).
Naberezhnye Txelny
Naberezhnye Txelny (Набережные Челны; Яр Чаллы), 1930 arte Txelny eta 1982-1988 bitartean Brezhnev deitua, Errusiako erdi-mendebaldean dagoen Tatarstan errepublika autonomoko bigarren hiririk handiena da. Industria-gune handi hau Kama ibaiaren ertzean dago, Nizhnekamsk urtegitik gertu, eta Kazanetik 225 km ekialdera. 2010ean 513.193 biztanle zituen.
Tukayevsky eskualdeko zentro administratiboa da, beste eskualde batekoa bada ere.
Historia
Iturri batzuen arabera 1172an sortu zuten, Yar Chally izenarekin. 1930ko abuztuaren 10ean eman zioten hiri estatusa. Leonid Brezhneven omenez, Brezhnev deitu zioten 1982tik 1988ra.
Biztanleria
2010ean 513.193 biztanle zituen. %45,6 tatariarrak dira, %44,9 errusiarrak, %2,2 txuvasak, %1,7 ukrainarrak eta %1,5 baxkirrak.
Marchamp
Marchamp Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Paps of Jura
Paps of Jura (Sgurr na Cìche), Eskoziako Jura uhartearen mendebaldeko ertzean dagoen mendi multzoa da.
Etimologia
Norvegieraz Pap hitzak "titia" esan nahi du, izan ere emakumearen ugatzen itxura baitute mendi hauek.
Deskribapena
Hiru mendik osatzen dute Paps of Jura multzoa:
Sturmabteilung
Sturmabteilung (SA; ; Ekaitz Unitatea edo Eraso Dibisio gisa itzulia), Alderdi Naziaren hasierako indar paramilitarra izan zen. 1920 eta 1930eko hamarkadetan paper garrantzitsua izan zuten Adolf Hitlerren boterera iristean. Euren lan nagusia, hasiera batean, Nazien bilera eta manifestazioetan segurtasuna ziurtatzen zen, talde opositoreen bilkurak hautsiz, beste alderdien indar paramilitarren aurka arituz, bereziki Fronte Gorriko Gudarien Ligaren aurka. Baina baita ere hauek zituen jomugan: Alemaniako Alderdi Komunista, Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata, eslabiar, ijito, demokrata eta juduak intimidatzea, adibidez Juduen negozioen boikot Nazia gertatu zenean.
Bennett Springs (Nevada)
Bennett Springs Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lincoln konderrian dago, Nevada estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sturmabteilung
SA, garai hartan, Alkandora Arreak bezala izendatu ohi ziren, uniformearen kolorea dela eta, Benito Mussoliniren Alkandora Beltzak bezala. SAk titulu sasi-militarrak eraiki zituen bere kideentzat. Sistema hau Alderdi Naziaren beste adar batzuek ere kopiatu zuten, batez ere Schutzstaffelak (SS), SAren adar bat izan zena hasiera batean. Kolore marroiko alkandorak aukeratu zituzten Lehen Mundu Gerraren ostean material hau merke eskura zitekeelako Alemanian, Alemaniako Inperioaren garaian Schutztruppeak eskatu zituelako kolonietan aritzeko.
1934an Adolf Hitlerrek berak "odol garbiketa" bat agindu eta SAren boterea kendu zuen. Gertaera honi Labana Luzeen Gaua deitzen zaio. SAren ordez SSak jarri ziren agintean, nahiz eta taldea ez zen desegin 1945an Bigarren Mundu Gerran Hirugarren Reichak kapitulazioa sinatu zuen arte.
Barbourisia rufa
Barbourisia rufa Barbourisia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Barbourisiidae familian. Espezie bakarra da bere genero eta familian, hau da, monotipikoa.
Zyzomys argurus
Zyzomys argurus Zyzomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Treron australis
Treron australis Treron generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Dumbrava
Dumbrava honako hau da:
Ostrožská Lhota
Ostrožská Lhota Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.489 biztanle ditu eta 6,35 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1255 urtean egin zen.
Hypsiboas latistriatus
Hypsiboas latistriatus Hypsiboas generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Owschlag
Owschlag Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Alma (Texas)
Alma Texasko herri bat da. Ellis konderrian kokatua dago. 2010ean 331 biztanle zituen, 14.1 kilometro koadrotan banatuta.
Pseudophycis breviuscula
Pseudophycis breviuscula Pseudophycis generoko animalia da. Arrainen barruko Moridae familian sailkatzen da.
Zyzomys maini
Zyzomys maini Zyzomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Ostrožská Nová Ves
Ostrožská Nová Ves Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 3.455 biztanle ditu eta 26,06 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1131 urtean egin zen.
Aștileu
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Nebo
Sailkapen baten arabera, mota hauetakoak bereizten dira:
Jakes Ahamendaburu
Jakes Ahamendaburu (Eiheralarre, Nafarroa Beherea, 1961eko irailaren 7a - 2022ko apirilaren 27a ) euskal idazlea izan zen.
Treron calvus
Treron calvus Treron generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Daniel Goleman
Daniel Jai Goleman (Stockton, Kalifornia, 1946ko martxoaren 7a) psikologo eta idazle, mundu mailako ospea lortu zuen bere Emotional Intelligence (Adimen emozionala) liburuarekin (1995).
Biografia
Daniel Goleman 1947an jaio zen. Argitasun eta maisutasun handiz deskribatzen du adimen emozionala. Psikologia arloan bere lanak aldaketa garrantitsuak dakartza adimen kozientearen garrantziari buruzko mendebaldeko teorien inguruan. Teoria horiek aldakaitz egon dira belaunaldietan zehar. Daniel Goleman The New York Times egunkariko zientzia orrialdeetako erredaktorea izan da, Psychology Today aldizkari estatubatuarreko editore eta Harvard Unibertsitateko Psikologia irakasle. 1995an Emotional Intelligence (Adimen emozionala) liburua argitaratu zuen eta izugarrizko arrakasta izan zuen: The New York Times egunkariko liburu salduenen zerrendan urte eta erdi egon zen eta 2006rako hogeitamar hizkuntzetan itzulita zegoen, bost milioi ale salduta.
Mimetita
Mimetita (grezieratik: mimethes, "imitatzailea") Pb5(AsO4)3Cl formula kimikoa duen mineral artseniatoa da. Mineral sekundario gisa eratzen da berun-metaketetan, normalean galenaren eta artsenopiritaren oxidazioaren ondorioz. Mimetita izena piromorfitaren oso antzekoa delako eman zaio. Mimetitak segidak osatzen ditu piromorfitarekin, Pb5(PO4)3Cl, eta banadinitarekin, Pb5(VO4)3Cl.
Kataluniako Generalitatea
Kataluniako Generalitatea (Generalitat de Catalunya) Espainiako Kataluniako Autonomia Erkidegoaren gobernu autonomoa da. Kataluniako Parlamentua Gobernuaren funtzioak eta legeak eratzen dituen erakundea da. Generalitateko presidentea (president) parlamentuak aukeratzen eta Espainiako erregeak izendatzen du.
Parlamentua
Kataluniako Parlamentua: Katalanak ordezkatzen dituen parlamentua da. Erakunde honek botere legegilea du eta Generalitatearen gaineko kontrola du.
Generalitateko Presidentea
Kataluniako Generalitateko presidentea Generalitateko ordezkari gorena da eta Kataluniako autonomia erkidegoa Estatuan ordezkatzen du. Egoitza Bartzelonako Kataluniako Generalitatearen Jauregian dago.
Eguzki egutegi
Horrela egindako egutegiek 365 eguneko urtea dute, normalean luzatzen dena, urte bisiestoetan egun bat gehituz.
Badirudi egiptoarrak izan zirela lehenak eguzki-egutegi bat garatzen, Ilargi-egutegi tradizionala ordezkatu zuen erreforma baten ondoren. Horretarako, puntu finko gisa erabili zuten Sirius edo Sothis zakurraren izarraren urteko irteera berriro agertzea, ekialdeko zeruan, Nilo ibaiaren urteko uholdearekin batera. 365 eguneko egutegi bat eraiki zuten, 30 eguneko 12 hilabeterekin, urte amaieran 5 egun gehituta. Hala ere, egiptoarrek egun bateko frakzio gehigarria kontuan hartzen ez zutenez, egutegia errorerantz desbideratzen joan zen pixkanaka.
Kataluniako Generalitatea
Generalitateko Presidentea
Kargu hau eduki duten pertsona guztien zerrenda XIV. mendean hasi eta gaur egun arte luzatzen da. 4 mende geroago, 1714an Generalitatea bertan behera utzi zuten, Felipe V.a Espainiakoa erregearen garaian. 1931an berreskuratu zuten erakundea, eta ordutik 4 presidente eduki du ERCk (122.etik 125.era), 3 CDCk (126, 129 eta 130.ak) eta PSCk 2 (127 eta 128.ak). Historia guztian ez da emakumerik egon kargu goren honetan.
Kataluniako azken presidentea Carles Puigdemont (CDC/PDeCAT) izan da, 130.a.
Eguzki egutegi
Adibideak
Egutegi juliotarrak hartu zuen ondoren eguzki-egutegi aren tokia, egutegi gregoriarraren aurrekoak. Biek 365 eguneko urtea dute, 366 egunekoa dena lau urtean behin, salbuespenik gabe; beraz, 365,25 eguneko batez besteko urtea dute. Eguzki-egutegiak zehatzagoak bihurtu ahala, bi eratako bilakaera izan zuten. Beste eguzki-egutegia batzuk:
Egutegi fiskalak deiturikoak ere eguzki-egutegiak izaten dira. Ilargiko egutegi islamiarra Otomandar Inperioaren zati handi batean erabiltzen ari zenez, egutegi fiskal bat garatu zen, urteko zerga uztaren unean bertan biltzeko.
Japonia eta eguzki-egutegia
Japonian, Eguzkilargiko egutegia (Tenpo egutegia) 1872ko abenduaren 2ra arte erabili zen (1872ko abenduaren 31, baina 1873an egutegi gregoriarra sartu zen, hau da, eguzki-egutegia, eta 1872an sartze data finkatu zen.
Hala eta guztiz ere, hori baino lehen ere, Erresuma Borrokalarien aldiaren amaieratik erabili zuten kristauek. "Edo" garaian Toshiaki Hondak eguzki egutegiaren komenigarritasuna aldarrikatzen du. Nakai Rikenek eta Yamagata Bantōk eguzki-egutegiaren lagin bat hartu zuten. Gentaku Otsuki erudito holandarrak Holandako Urte Berria ospatu zuen azaroaren 11n (1795eko urtarrilaren 1ean), Kansei aroaren seigarren urtean. Anseiren lehen urtearen ondoren (1854), Japoniako eskala handiko lehen eguzki-egutegia, "Egutegi arrunt unibertsala", Kagesuke Shibukawak argitaratu zuen, irudi astronomiko batek.
La Barraca de Fraisse
La Barraca de Fraisse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Baraqueville udalerrian erroldatutako biztanleak 2.898 ziren. Familiak 1.209 ziren, horien artean 378 pertsona bakarrekoak ziren (130 bakarrik bizi ziren gizonak eta 248 bakarrik bizi ziren emakumeak), 377 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 380 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 74 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Honduras Britainiarra
Honduras Britainiarra Erdialdeko Amerikan ezarritako kolonia britainiar bat izan zen, gaur egun Belize osatzen duen lurraldean. Ofizialki kolonia titulua 1871 eta 1964 urteen artean izan zen, gero nolabaiteko autogobernua lortuz. Lurraldearen izena 1973an aldatu zen Belizera. Belizek 1981eko irailaren 21ean lortu zuen Erresuma Batuaren independentzia.
La Barraca de Fraisse
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Honduras Britainiarra
Historia
Yukatan penintsularen hego-ekialdeko kostaldea, 1524. urtean Guatemalako Kapitaintza Nagusian sartuta egon zen. 1638tik aurrera, ingeles abenturazaleak hasi ziren Belizeko kostaldean ezartzen, eta esklabo afrikarrak ekarri zituzten. Baymen zeritzoten piraten tripulazioak ere ezarri ziren inguruan. Espainiarrek eta britainiarrek inguruez subirautza-gatazka izan zuren 1786ko Londresko Konbentziora arte, non nolabaiteko bakea eta mugak ezarri zirem.
La Barraca de Fraisse
Etxebizitza
2007an 1.364 etxebizitza zeuden, 1.225 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 77 bigarren erresidentzia ziren eta 62 hutsik zeuden. 982 etxeak ziren eta 326 apartamentuak ziren. 1.225 etxebizitza nagusietatik 800 bere jabearen bizilekua ziren, 400 alokairuan okupaturik zeuden eta 25 doan lagata zeuden; 72 etxek gela bat zuten, 97 etxek bi zituzten, 158 etxek hiru zituzten, 315 etxek lau zituzten eta 582 etxek bost zituzten. 1.031 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 523 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 557 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Honduras Britainiarra
Historia
1821. urtean, Espainiar inperio amerikarraren desegitearekin, lehen estatu ertamerikarraren barruan geratu zen teorikoki Belize (Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuak), baina izatez Erresuma Batuak kontrolatzen zuen eskualdea, eta 1840. urtean ofizialdu zen hori, lehenbizi Jamaikako gobernadorearen kontrolpeko lurralde gisa, eta 1852. urtetik Honduras Britainiarra izenarekin kolonia zela aldarrikatu zutenean.
La Barraca de Fraisse
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.827 ziren, horien artean 1.401 aktiboak ziren eta 426 inaktiboak ziren. 1.401 pertsona aktiboetatik 1.337 lanean zeuden (720 gizon eta 617 emakume) eta 63 langabezian zeuden (23 gizon eta 40 emakume). 426 pertsona inaktiboetatik 162 erretiraturik zeuden, 148 ikasten zeuden eta 116 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Honduras Britainiarra
Historia
19. mendean Belize Estate and Produce Company delako enpresa pribatua bihurtu zen Honduras Britainiarraren lurren erdien jabe, eta basoen esplotazioan oinarritutako ekonomia nagusitu zen, kaoba esportatzen zelarik.
20. mendean, Depresio Handiak eta 1931ko hurakan batek kolpe handia eman zioten ekonomiari eta biztanleriari. II. Mundu Gerran belizetarrek britainiarrekin borrokatu zuten, eta ekonomia ere indartu zen ahalegi belikoaren mesedetan; baina gerra ondoren, berriro beste depresio bat izan. 1954tik aurrera, independentziarako gogoa indartu zen, eta aldaketa konstituzioanalak etorri ziren. 1964an, autogobernu forma bat ezarri zen, eta izena aldatu zitzaion Belizera (Honduras Britainiarretik) 1973an.
La Barraca de Fraisse
Diru sarrerak
2009an Baraqueville udalerrian 1.232 unitate fiskal zeuden, 2.985 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.379 euro zen.
Black Butte Ranch (Oregon)
Black Butte Ranch Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Deschutes konderrian dago, Oregon estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
La Barraca de Fraisse
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 221 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 9 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 36 eraikuntza enpresak ziren, 48 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 28 zerbitzu enpresak ziren, 37 administrazio publikoko enpresak ziren eta 17 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 64 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 5 igeltseroak, 8 margolariak, 9 zurginak, 5 iturginak, 4 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 6 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 2 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 18 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Baraqueville udalerrian 65 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.350 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
Widgiemoolthalita
Widgiemoolthalita karbonato motako minerala da.
La Barraca de Fraisse
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Baraqueville udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 522 ikaslekin.
Widgiemoolthalita
Ezaugarriak
Widgiemoolthalita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Sagu (ordenagailua)
Sagua ordenagailuaren ingurune grafikoaren erabilera errazteko erabiltzen den periferiko markagailu bat da. Normalean plastikoz egina da eta eskuetako batekin erabiltzen da, bestearekin teklatua edo beste periferikoren bat erabiltzen den bitartean. Haren mugimendua detektatu eta kurtsorearen bidez erakusten du monitorean. Gainera, hainbat funtzio aurrera eramateko balio duten botoiak ditu. Mota ohikoenak mekanikoa (bola daukana) eta optikoa (LED argia edo laserra darabiltena) dira. Ordenagailura kable bidez konekta daiteke (PS/2 edo USB portuak erabiliz), edo haririk gabe, (Wifi, Bluetooth edo ordenagailuan konektatzen den USB hargailua erabiliz).
Sagua gainazal lau baten gainean mugitu behar da. Sagu-azpikoa erabiltzea gomendatzen da, haren funtzionamendua ahalik eta onena izan dadin. Teknologiak aurrera egin ahala, zehaztasun handiko gailu erosoa bihurtu da. Horri esker, arrakasta handia du ordenagailuan aritzeko, baita bideo-jokoetan aritzen direnen artean ere, ia ezinbesteko bihurtzeraino.
Izena
Patentatu zenean, "Bistaratze-sistemarako X-Y posizio-adierazlea" (X-Y Position Indicator for a Display System) izena eman zitzaion arren, gailuaren garapenean lan egin zuen Stanford unibertsitateko ikerlari-taldea "sagu" izena erabiltzen hasi zen, haren formak eta ordenagailura konektatzeko kableak (isatsak) tresnari sagu itxura ematen ziotelako.
Historia
Ralph Benjamin-ek tresna bat asmatu zuen 1946an, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Itsas Armada Britaniarreko Zerbitzu Zientifikoan CDS (Comprehensive Display System) sistemaren garapenean lanean ari zenean. Proiektu hartan, erabiltzaileak emandako hasierako zenbait kokapen-puntuetatik abiatuz, arerioaren hegazkinak gerora non kokatuta egongo ziren kalkulatzen zuten ordenagailu analogikoak erabiliz. Kokapen-puntuak sartzeko egokia izango zen gailua behar zuela konturatu zen Benjamin, eta "roller ball" izeneko gailu "bola-jarraitzailea" asmatu zuen. Tresna hura bi gomazko gurpilen gainean biraka zebilen metalezko bola batez osatutako prototipo bat zen. 1947 an patentatua izan zen, baina sekretu militar gisa gordeta egon zen hainbat urtez.
1952an, Kenyon Taylor ingeniari britainiarra, Tom Cranston eta Fred Longstaff Canadako itsas armadaren DATAR (Digital Automated Tracking and Resolving) sisteman lanean hasi ziren. CDS proiektua ezagutzen zuten, eta antzeko proiektua abiatu zuten, antzeko tresna bola-jarraitzaile edo trackball-a erabiliz. Gailuak lau disko zituen posizioaren mugimendua jasotzeko, X ardatzerako bi eta Y ardatzerako beste bi. Bolatxoa biratzean diskoak biratu egiten ziren eta kanpoko ertzekin aldizkako kontaktuak sortzen zituzten. Kontaktu horiek zenbatuz bolatxoaren mugimendu fisikoa ezagutzea lortzen zuten. Ondoren, ordenagailu digital batek kalkulatzen zuen ibilbidea (track). Tresna hau ez zuten patentatu; proiektu militar sekretua izan zen.
Douglas Engelbart zientzilaria hartzen da ordenagailurako lehen saguaren asmatzailetzat. Hala agertzen da hainbat liburutan (Thierry Bardini, Paul Ceruzzi, Howard Rheingold), baita Engelbart 2013an hil ondoren argitaratutako hainbat idatzitan ere. 1963an Engelbart-ek ikerketa-laborategi bat zuen Stanford-eko SRI (SRI International, gaur egun) ikerketa-zentroan: Augmentation Research Center (ARC). Haren helburua, hardware eta software-teknologian aurrerapenak lortzea zen. Grafiko informatikoei buruzko konferentzia batean zegoen bitartean, "planimetroa" izeneko tresna X eta Y koordenatu-datuak sartzeko nola egokitu beharko litzatekeen pentsatzen hasi zen eta askatze-botoi bat eta bi gurpil ortogonal zituen tresna bat diseinatu zuen. Bere koadernoan tresna hari buruz erreferentzia egitean, "zomorro" hitza erabili zuen. Bere ustez, "zomorro" hura erabiliz koordenatuak errazago eta modu naturalagoan sartu ahal izango ziren konputagailuan. Botoiari esker, hura askatzean koordenatu-datuak geldirik mantentzea lortuko zen. Teklatuarekin batera erabiltzeko periferiko egokia izango zela pentsatu zuen.
1964an Bill English-ek sagu haren lehen prototipoa eraikitzen lagundu zion Engelbart-i. Hasierako gailu hark buztana zirudien soka bat zeukan atzeko aldetik, eta horrek sagu itxura ematen zion. 1968ko abenduaren 9an Engelbart-ek sagua publikoki aurkeztu zuen. Halako asmakizuna egin izanagatik ez zuen inoiz errekonozimendurik jaso, patentea SRI-ren esku geratu baitzen. Egia esan, saguaren asmakizuna giza-adimena areagotzea helburu zuen SRI-ko ARC proiektuaren zati txiki bat baino ez zen.
Gorputzeko beste mugimendu batzuetan oinarrituz, gailu-erakusle desberdinak diseinatu eta probak egin zituen Engelbart-ek. Buruan jarritako gailuekin, adibidez, kokotsari edo sudurrari lotzen ziren gailuak probatu zituen. Hala ere, sagua izan zen arrakasta lortu zuena, abiaduragatik eta erosotasunagatik. Lehen saguak, bi potentziometro perpendikular zituen bi gurpilei lotuta, gurpil bakoitzaren biraketatik ardatz bakoitzeko mugimendua jasotzeko. Gerora, Engelbart-en taldeak hiru botoiko sagua sortu zuen.
1968an Telefunken konpainia alemaniarrak “Rollkugel” izeneko gailua (bola-birakaria edo rolling ball, alemanieraz) aurkeztu zuen, SIG-100 terminalarekin lan egiteko. Engelbart-en saguak ez bezala, tresna honek bolatxo birakari bat zuen, eta hegaldien kontrol mahaietan txertatzen zen antzinako bola-jarraitzaile edo trackball-en moduan mugimenduaren jarraipena egiteko. Telefunken-eko Rainer Mallebrein-ek gidatutako talde batek garatu zuen, Alemaniako aire-zirkulazioaren kontrol federalarentzat (Federal Air Traffic Control). Telefunken-en ustez, tresna hori eta gerora garatu zituzten antzeko beste gailuak ez ziren asmakuntza oso garrantzitsua izan, eta ez zuten patenterik eskatu. Konputagailuekin lan egiteko hautazko tresnak ziren.
Done Eztebe eliza (Erronkari)
Eraikina
Herriaren goikaldean, eta bere siluetarekin hirigune osoa menderatzen duela, eliza dago. Eliza XVI. mendean eraiki zuten, gotiko-pizkundar estiloan. Oinplanoan nabe ederra du, kontrahormen artean kaperak, gurutzadura eta burualde pentagonala dituena. Estalki gisa, nerbio zuzenak dituzten izar-gangak erabiltzen dira, eta korupean, tenpluaren oinaldean, izar misto bat. Kanpoaldeak harlanduzko bloke trinko handi bat osatzen du. Bertan, azken atalaren gainean altxatzen den dorrea nabarmentzen da. Elizako sarrerako atea erdi-puntukoa da eta epistolaren aldeko hiru ataleko arkupe sinple baten azpian dago.
Sagu (ordenagailua)
Historia
Sagua erabili zuen lehen ordenagailu modernoa Xerox Alto dela esaten da, 1973an modu pertsonalean erabiltzeko diseinatutako lehen ordenagailuetako bat. Lilith ordenagailuak ere sagu bat zekarren (1980). Gerora, Lilith ordenagailuaren saguan oinarrituz, Logitech-en lehen saguak sortu ziren.
Done Eztebe eliza (Erronkari)
Eraikina
Barrualdean, lehen barroko bateko erretaula handi bat dago, XVII. mendearen erdialdekoa, eta Migel Garde Zangozako eskultore maisuak egina. Oinplanoa oktogonala du, absidearen formara egokitzen da eta altxaeran banku bat, zutabe binakatuz artikulatutako bi gorputz, hiru kaleak eta erremateko atikoa banatzen dituztenak. Kaxetan dauden erliebeak eta irudiak nahiko zakarrak dira.
Parrokiako erretaula gehienak barroko estilokoak dira, XVII. eta XVIII. mendekoak. Arrosarioko Ama Birjinarena rococo da, XVIII. mendeko hirugarren laurdenekoa. Oinplano mistilerroa du eta, euskarri gisa, balaustre oso antzekoak ditu. Nicolas Pelon erretaulak Erronkariko bailara bereko beste obra batzuetan erabiltzen du. Bere ondoan XVII. mende amaierako edo XVIII. mende hasierako beste bat dago, churrigueresko estilokoa, Erramun Jaiogabea titulartzat duena. Gainerako erretaulen artean, aipatzekoa da Frantzisko Xabierkoarena ere, titularraren mihise batek fedegabeak bihurtzen baititu, XVII. mendeko azken hamarkadakoa eta Tuterako Vicente Berdusan pintorearen lana. Goi-koruko harlandua barrokoa da, XVIII. mende hasierakoa. Zilargintzako piezen artean, nabarmentzekoa da Zangozako marka duen prozesiozko gurutze ederra, gotiko berantiarrekoa, XVI. mendeko lehen hamarkadetan datagarria.
Sagu (ordenagailua)
Historia
1982an sagua zuen ordenagailurik ezagunena Xerox 8010-a zen. Sun-1-a ere saguarekin. Garai hartako saguen prezioa 415$-ekoa zen. 1982an Logitech-ek "P4 Sagua" merkaturatu zuen. Urte berean, Microsoft konpainiak Microsoft Word programa saguarekin erabiltzeko bateragarri egin zuen. 1983an PC-etarako Microsoft-en lehen sagua kaleratu zen. Hala ere, sagua erabiltzea oraindik ez zen ohikoa. Haren erabilera zabaltzen hasi zen 1984an Macintosh 128K ordenagailua agertu zenean (Lisa saguen botoi bakarreko bertsio eguneratua zuena) eta 1985ean Amiga 1000 eta Atari ST ordenagailuekin. Apple-ek ere patentatu zuen bere sagua.
Gaur egun, saguek gutxienez bi botoi eta beste osagairen bat (gurpila, adibidez) izaten dituzte. Horiez gain, bigarren mailako beste botoi batzuk edo bestelako teknologia (mugimendu-sentsoreak, adibidez) ere izan ditzakete. Normalean ezkerraz edo eskuinaz berdintsu erabiltzeko diseinatuta daude, baina badira erabiltzaile eskuinentzat edo ezkerrentzat bereziak diren saguak diseinatzen dituzten fabrikatzaileak. Gainera, sistema-eragileek aukera ematen dute botoien funtzioa alderantzikatzeko, horrela saguaren erabilera erabiltzailera egokituz.
Hasierako ordenagailuetan, teklatua zen datuak sartzeko ohiko periferikoa. Sagua agertu eta haren erabilera hedatu zenean, biak batera erabiltzea bihurtu zen ohikoena, saguaren laguntzaz datuak sartzea erosoagoa eta errazagoa zelako. Saguaren arrakastak ez du teklatua alboratu, nahiz eta gaur egun hainbat funtzio teklatuarekin edo saguarekin egin daitezkeen, erabiltzailearen gustuen arabera.
Sagu motak
Sagu mota desberdinak agertu izan dira historian zehar. Haien funtzionamendua baldintzatzen duen teknologiak eragina du sailkapenean. Saguei ematen zaien erabilerak ere eragin du sagu desberdinen sorreran. Ekologikoak ere fabrikatzen dira.
Sagu mekanikoa (optomekanikoa)
Telefunken konpainia alemaniarrak 1968an aurkeztu zuen lehen sagu mekanikoa. Hautazko tresna moduan aurkeztu zuen, haren sistema informatikoetan erabiltzeko. Gerora, 1972an Engelbart-ek diseinatutako lehen saguaren maketa eraiki zuen Bill English-ek, Xerox PARC-en lanean ari zenean. Hasierako sagu haien gurpilak bola bakar batez ordezkatuak izan ziren gerora, edozein norabidetan biratzen zena. Sagu hura Xerox Alto ordenagailuaren hardwarearen parte zen. Sagu mekanikoaren aldaera berri bat ere sortu zen, optomekanikoa, argia ere erabiltzen zuelako mugimendua detektatzeko.
Sagu mekanikoaren funtzionamendua, oro har, horrelakoa da: erabiltzaileak sagua gainazal baten gainean mugitzean, saguaren azpian dagoen bolak gainazala ukitzen du eta saguaren mugimenduaren arabera, bola biratu egiten da. Bolarekin kontaktuan dauden bi arrabolek mugimendua jaso eta ardatz baten bidez lotutako gurpiletara (diskoetara) transmititzen dute mugimendua. Diskoek zulotxoak dituzte, eta haietara zuzendutako argia zulotxoetatik pasatzen da. Bola mugimenduan dagoenean diskoak ere biratzen ari dira, eta beraz, zulotxoetatik beste aldera argi-pultsuak pasatzen dira. Argi-pultsu horiek gurpilaren beste aldean dagoen sentsore optikoak jasotzen ditu. Seinale horiek saguak sistema informatikora bidaltzen ditu kablearen bidez, eta driver izenez ezagutzen den softwareak interpretatuko ditu (seinale digital), kurtsorea ordenagailuaren pantailan erakusteko, behar den posizioan eta mugimenduarekin.
1980ko eta 1990eko hamarkadetan, ordenagailu pertsonalen erabilera zabaltzen hasi zenean, mekanikoak ziren saguak. Hasierako diseinua aldatuz joan zen eta hainbat berrikuntza jaso zituen. École Polytechnique Fédérale de Lausannen-eko (EPFL) Jean-Daniel Nicoud irakaslearen eta André Guignard ingeniari eta erlojugilearen lanari esker, saguari hiru botoi erantsi zitzaizkion. Gerora, diseinu horri mikroprozesadore bat gehitu zion René Sommer-ek 1985ean, sagua adimentsuagoa egingo zuena. Garrantzitsua izan zen beste berrikuntza bat saguari desplazamendu-gurpila ("scroll-wheel") eranstea izan zen, 1990eko hamarkadan saguen ohiko osagai bihurtu zena.
Sagu optikoa. Laser-sagua
Sagua optikoak argi-iturri bat eta sentsore optikoak (argi-detektagailuak) erabiltzen ditu gainazal baten gainean egindako mugimendua detektatzeko. Sagu hauek, beraz, ez dute barne-osagai mugikorrik, ezta bola-saguek duten gomazko bolarik ere. Horri esker, sagu mekanikoen transmisio-ardatzean zikinkeria pilatzegatik sortzen diren arazoak ekidin egiten dira.
Sagu optikoak 1980an agertu ziren lehen aldiz. Modu independentean lan egin zuten bi asmatzailek oinarrizko diseinu desberdineko saguak sortu zituzten. MIT-en eta Mouse Systems Corporation-en lanean ari zen Steve Kirsch-ek asmatutako sagu optikoak LED infragorria eta lau koadranteko sentsore infragorria erabiltzen zituen metalezko gainazal berezi batean tinta xurgatzaile infragorriz inprimatutako lerroak detektatzeko. Sagua plaka berezi baten gainean mugitu behar zen, eta argi-puntuen mugimendua detektatu eta abiadura eta norabidea kalkulatzen ziren. Bestalde, Xerox-en lanean ari zen Richard F. Lyon-ek mugimendua detektatzeko gaitasuna zuen 16 pixeleko argi bidezko irudi-sentsore bat integratu zuen saguan txip batean. Kirsch-en eta Lyon-en lehen sagu optiko haiek oso portaera desberdinak zituzten. Kirsch-en saguak plakaren koordenatu-sistema erabitzen zuen, eta ez zuen behar bezala funtzionatzen saguaren azpiko plaka biratuta bazegoen; Lyon-en saguak, aldiz, saguaren koordenatu-sistema erabiltzen zuen, sagu mekanikoetan bezala.
Saguaren azpiko gainazalarekiko mugimendua hautemateko, hasierako sagu optikoek argi-igorle moduan diodo argi-igorleak (LED) erabiltzen zituzten eta argia hautemateko hainbat fotodiodo. Laser-sagua argi igorle moduan laserra erabiltzen duen sagu optikoa da. Sagu optiko modernoek sentsore optoelektroniko bat erabiltzen dute (ebazpen baxuko bideo-kamera txiki bat) saguaren azpiko gainazalaren irudiak hartzeko. Sagua gainazal baten gainean mugitzen denean, sentsore optikoak gainazalaren argazkiak egin eta argazkien arteko aldaketak detektatzen ditu. Konputaziorako ahalmena handituz joan den neurrian, irudiak prozesatzeko txip hobeak jarri ahal izan dira saguan bertan.
Merkatuan agertu ziren lehen sagu optiko modernoak Microsoft-en IntelliMouse (1996) eta IntelliMouse Explorer izan ziren, Hewlett-Packard-ek garatutako teknologia erabili eginak izan zirenak. Sagu modernoetan hainbat berrikuntza erantsi dira: desplazamendu-gurpila (scroll wheel), alboetako botoi osagarriak, haririk gabe ordenagailura konektatzeko gaitasuna, etab. Saguen ekoizpenean Microsoft-en lehiakide nagusia Logitech izan da urteetan zehar.
Sentikortasun-maila altua duten saguak dira. 800 dpi-ra iristen dira (dpi, dots per inch), hazbeteko puntutan neurtuta, hau da, 800 puntu hazbeteko (2,54 zentimetroko). Hasierako sagu optikoek arazoak izaten zituzten gainazal leunetan edo material distiratsuen gainean mugimendua ondo detektatzeko eta beharrezkoa izaten zen sagu-azpikoa (alfonbratxoa) erabiltzea, ahal zela distiratsua ez zena eta kolore anitzeko grabaturik ez zuena. Sagu optiko modernoak gainazal islatzaile gehienetan ondo dabiltza, baina ez gainazal gardenetan edo beiraren gainean. Hala ere, eremu iluneko mikroskopiaren teknikari esker, gainazal horietan ere ondo funtzionatzen duten sagu optikoak diseinatu dira.
Sagu giroskopikoa (inertzia-sagua)
Sagu giroskopikoak ez du azpiko gainazalik behar funtzionatzeko. Horregatik, "inertzia-sagua" edo "aire-sagua" ere deitzen zaio. Diapasoi bat edo azelerometro bat (azelerazioa neurtzeko tresna) erabiltzen dute mugimenduak antzemateko. Modelo arruntenen (Logitech eta Gyration fabrikatzaileenak) askatasun-gradua bi-koa da (DOF, degrees of freedom). Kurtsorea mugitzeko erabiltzaileak eskumuturrarekin bira txikiak egitea nahikoa izaten da. Horrela, saguarekin denbora luzez lan egiteagatik besoetan sortzen den nekea murriztu egiten da.
Normalean kablerik gabe konektatzen dira ordenagailura. Etengailu bat izaten dute saguaren mugimenduaren detekzioa desaktibatzeko. Horrela, erabiltzaileak lasai mugi dezake sagua eusten duen besoa, kurtsorearen posizioa aldatu barik. Inertzia-saguaren patenteak dioenez, sagu optikoek baino energia gutxiago kontsumitzen dute, sentikortasun hobea dute, pisu aldetik arinagoak dira eta erabiltzen errazagoak dira. Kable gabeko teklatu batekin konbinatuta, inertzia-saguek ergonomia aldetik egokiagoak diren gorputzaren posizioak hartzea eta lanerako mahaiaren antolaketa aldatzea posiblea da, ordenagailu aurrean mugimendu errepikakorren ondorioz sortzen diren lesioen sorrera arinduz.
3D sagua
Sagu hauek ultrasoinuen bidez funtzionatzen dute eta gutxienez hiru askatasun-gradu ematen dituzte (3 DOF, degrees of freedom). Ziurrenik, adibiderik ezagunena 3Dconnexion (Logitech) enpresaren SpaceMouse sagua da (1990). 3 dimentsioko (3D) ordenagailu bidezko grafikoak manipulatzeko eta haietan nabigatzeko oso aproposak dira: 3D modelaketan, animazioan, ordenagailuz lagundutako diseinuan (CAD), 3D objektuen bistaratzean, etab. 3D mugimendu-kontrolatzaile, 3D nabigazio-gailu edo 6 DOF gailu (degrees of freedom) izenez ere ezagutzen dira.
Presioarekiko sentikorra den kirtena (tapa, bola edo heldulekua) erabil daiteke 3D inguruneetan zehar hegan egiteko edo 3D aplikazio batean 3D ereduak manipulatzeko. Gailu hauekin posible da 3D irudiaren zoom egitea eta aldi berean biratzea, adibidez, eta teklatuko lasterbideak edo softwareko interfazea erabiliz norabidea aldatzea. Aplikazio askorekin bateragarriak izaten dira: Blender, Maya, Photoshop, Second Life, etab.
Sagu ergonomikoa
Izenak iradokitzen duen bezala, sagu mota honek erosotasun optimoa ematea du helburu eta karpoko kanalaren sindromea, artritisa eta bestelako tentsio errepikakorrak saihestea. Eskuaren berezko posiziora eta mugimenduetara egokitzeko diseinatuta dago.
Sagu arruntari heltzen zaionean, besoko kubitu eta erradio hezurrak gurutzatu egiten dira. Sagu ergonomiko batzuk eskua posizio bertikalagoan jartzeko diseinatuta daude, hezur horiek posizio paralelo naturalagoan egon daitezen. Badira eskumuturraren mugimendua mugatu eta mugimendua besoarekin egitera bultzatzen duten diseinuak. Osasuna zaintzeko asmoz saguari halako optimizazioak egiten zaizkionean, sagua ezker-eskuaz ala eskuinaz erabiltzeko diseinatuta geratzen da. Modelo asko existitzen dira, erabiltzaileak bere beharren arabera aukera dezan.
Beste aukera bat teklatuaren aurreko aldean desplazamendu-barra sagua (roller bar mouse) kokatzea da. Sagu honetara bi eskuekin iritsi daiteke eta besoa desplazatzeko beharrik ez dago. Eskumuturraren mugimendua murrizten denez, lepoa, sorbaldak eta ukondoak lasaiago daude. Laster-teklak izaten dituzte, modu errazean klik bikoitza egiteko, edota kopiatu/itsatsi moduko funtzioetarako.
USB hub
USB hub bat USB portu bakar batetik beste zenbait izatea ahalbidetzen duen gailua da. Entxufeen ordez USB portuak komunikatzen dituen lapur bat dela esan liteke. Orokorrean ordenagailura konektatzeko kable bat izaten dute alde batean, eta USB sarrera batzuk bestean.
Sagu (ordenagailua)
Bideo-jokoetarako sagua
Saguaren botoi gehigarri horiekin, aplikazio informatiko desberdinak kontrolatzea posiblea izaten da. Horrela, aldi berean bideo-jokoan jolasten eta musika entzuten ari denak, musikaren bolumena aldatu ahal izango du botoiari klik eginez, edo beste aplikazio informatiko bat ireki, botoiei esleitu zaien funtzioaren arabera.
Gainera, badira saguaren pisua doitzeko aukera ematen dutenak ere. Sagu batzuetan, ken daitezkeen xaflak edo kapsulak izaten dira barruan txertatuta. Xaflak kenduz, saguaren pisua aldatzen da eta horrekin norberaren gustuetara egoki daiteke sagua. Izan ere, saguaren mugimendua nahi bezain zehatza izan dadin, garrantzitsua da saguak erabiltzailearen gustuko pisua izatea. Batzuek hobeto moldatzen dira sagu arinagoekin, nahiago astunagoa beste batzuek, norbere abileziaren arabera.
Sophie Chotek
Sophie Maria Josephine Albina Gräfin Chotek von Chotkowa und Wognin, Hohenbergeko dukesa eta Chotkova eta Wognineko kondesa (Stuttgart, 1868ko martxoaren 1a-Sarajevo,1914ko ekainaren 28a) Austriako tronuaren oinordekoa zen Franz Ferdinand Austriakoaren emazte izan zen.
Sagu (ordenagailua)
Bideo-jokoetarako sagua
Bideo-jokoetarako saguak diseinu aldetik nahiko bereziak izaten dira, bai estetika aldetik eta baita saguaren formari dagokionez ere. Jokoan ordu luzez dabilenarentzat, garrantzitsua da ergonomia aldetik sagua erosoa izatea. Hori dela eta, ezaugarri erregulagarriak izan ohi dituzte: eskua gainean jartzeko euskarriak, hatzak atsedenean jartzeko lekuak, eta halakoak. Saguaren alboetan ere botoiak jarri ohi dira, hatza mugitu gabe azkar eta erraz sakatu ahal izateko. Bideo-jokoetarako saguen fabrikatzaileek forma desberdinekoak egiten dituzte, kontsumitzaile bakoitzak komeni zaiona aurki dezan. Sagu-azpiko bereziak ere fabrikatzen dira.
Sophie Chotek
Biografia
Sophie Chotek 1868ko martxoaren 1ean jaio zen Stuttgarten, gaurko Alemanian, Bohemiako familia noble batean. Aita Bohuslaw Chotek, Chotkova eta Wognineko kondea izan zen eta ama, berriz, Wilhelmine Kinsky, Wchinitz eta Tettauko kondesa. Bikoteak heziketa zaindua eman zien bere seme-alabei. Sophie bikotearen laugarren alaba izan zen eta, ama hil zitzaienean, bera arduratu zen etxeaz eta bere senide txikien zainketaz. Gaztaroan, Austriako Federiko artxidukearen emaztea zen Isabelen konpainia dama izan zen.
1888an, senarra izango zuena ezagutu zuen dantzaldi batean, Pragan, eta bikoteak harreman sekretuari ekin zion. Franz Ferdinand familia bisitatzera etortzen zenean, Sophierekin egoteko aprobetxatzen zuen eta familiak Maria Kristina, Federiko artxidukearen alaba zaharrenari (Alfontso XIII.a Espainiakoaren ama) begia bota ote zion susmatzen zuen. Isabel artxidukesak harremanaren berri izan zuenean, Sophie lana uztera behartu eta gortetik egotzi zuen, garaiko gizartean eskandalua azaleratuz.
Sagu (ordenagailua)
Funtzionamendua
Saguak eskuaren mugimendua detektatu eta kurtsorea kontrolatzen du pantailaren interfaze grafikoan (GUI). Mugimendua, normalean, bi dimentsiokoa da (atzerantz/aurrerantz, ezkerrerantz/eskuinerantz), eta seinale elektroniko baliokideen bidez saguaren mugimendu bera egiten duen kurtsorea erakusten da pantailan. Mugimendua ondo jasotzeko, gainazal lau baten gainean edo saguarentzat bereziki diseinatutako sagu-azpikoaren gainean mugitu behar da sagua.
Saguaren mugimendua jasotzeko, teknologia desberdinak garatu izan dira historian zehar. Horren arabera, saguaren funtzionamendua desberdina da. Hiru teknologia bereiz daitezke: lehen maketarena, sagu mekanikoarena eta sagu optikoarena (laser-saguarena).
Sophie Chotek
Biografia
Sophiek ez zuen baldintza betetzen, baina senargaiak ez zela beste inorekin ezkonduko esan zuen.
Ezkontza
Ez ziren 1899ra arte ezkondu, Frantzisko Josef I.a Austriakoak ezkontza morganatiko horretarako amore eman zuenean, alegia, baldintza honekin: haien seme-alabek ez zutela austria-hungariar inperioaren oinordetza eskuratuko. 1905ean, Hohenbergeko dukesa titulua eman zioten Sophieri eta Alteza izendapenaz hitz eginen ziitzaiola handik aurrera, beti ere, Austriako artxidukesa baino maila baxuagoan. Hurrengo urteko uztailaren 1ean ezkondu ziren eta ez enperadorea, ezta senargaiaren senideak ere, ez ziren ezteietara joango.
Hiru seme-alaba izan zituzten:
Hilketa
1914an, Bosnia-Herzegovina austro-hungariar probintziako gobernadore Oskar Potiorekek bikotea Sarajevon egin behar ziren maniobra militarrak ikustera gonbidatu zuen. Franz Ferdinandi ez zitzaion gauza segurua iruditu, garai hartan nazionalismo bosniarra pil-pilean baitzebilen, baina urtebetetzea zela-eta, senar-emazteak —emaztea ez zen sekula ere joaten— joateko prestatu ziren.
1914ko ekainaren 28an iritsi ziren Sarajevora. Auto irekia zen eta, bisita hasi bezain laster, granada batek egin zuen eztanda ondoko kotxean. Larritasunean, azkar baino azkarrago zuzendu ziren gertuen zegoen erietxera, baina handik gutxira, Gavrilo Princip Esku Beltzeko kide zen terrorista serbobosniarrak tiroka egin zien eraso. Hauxe izango zen Lehen Mundu Gerra piztuko zuen txinparta.
Xingu
Xingu Brasilgo ibaia da, Amazonas ibaiaren eskuinaldeko adar nagusia. 1.640 kilometro luze da, eta 520.300 kilometro koadroko eremua drainatzen du. Serra do Roncador eta Serra Formosako mendikateen artean du iturburua, eta Mato Grosso eta Pará estatuetatik igarotzen da. 150 kilometrotan ontziz ibil daiteke, baina ibilguan zehar, erdi eta behealdean bereziki, ur-laster eta jauzi ugari dira.
Sagu (ordenagailua)
Funtzionamendua
Kurtsoreak saguaren mugimendua segitzen du pantailan eta erabiltzailearen ekintzak zein puntutan egingo diren erakusten du. Ekintzak burutzeko, saguaren botoiak eta desplazamendu-gurpila (scroll wheel) erabili behar dira. 1990eko hamarkadaren amaieran, bi botoi eta desplazamendu-gurpila zituen sagua estandar bihurtu zen.
Thomas Flamank
Thomas Flamank edo Tommas Flamank (Tyburn, 1497ko ekainaren 27an exekutatua) Kornuallesko abokatua zen. Michael An Gof eta biek zergen aurkako Kornuallesko matxinada zuzendu zuten 1497an.
Ingalaterrako Henrike VII. erregeak gerraren zergak igotzeko erabakia hartu zuen Eskoziaren kontrako gerran gastatzeko. Kornuallestarrei ez zien gerrak ardura, Eskozia urrun zegoelako eta zergak ordaintzeari uko egin zioten. St. Keverneko biztanleak altxatu ondoren, Michael An Gof eta biek zenbait laborari haserre Londresen protesta egitera eta Henrike VII. erregeari zerga kentzeko eskatzera gidatu zituzten.
Sagu (ordenagailua)
Botoiak
Saguaren botoi bat sakatzen denean, "klik egin" dela esaten da eta soinu berezi bat entzuten da. Botoiei klik eginez, hainbat ekintza burutzea lortzen da. Saguaren botoi nagusia ezkerrekoa izaten da, erabiltzaile eskuinen mesedetan; erabiltzaile ezkerrek botoien konfigurazioa alda dezakete software bidez.
Thomas Flamank
Londreserako bidean, Blackheathera iristean, Londresetik gertu, Flamank eta beste matxinatuak erregearen armadaren aurka borrokatzera behartuak izan ziren Deptford zubiko guduan. Armadak matxinatuak aise hartu zituen mendean. Flamank bataila-eremuan preso hartu eta Londresko dorrean sartu zuten. 1497ko ekainaren 27an Michael An Gofekin batera exekutatu zuten Tyburnen matxinadan parte hartzeagatik.
Sagu (ordenagailua)
Botoiak
Sistema eragilearen edo aplikazioaren arabera, klik egitearen ondorioz burutuko den ekintza alda daiteke. Ohikoenak hauek dira:
Thomas Flamank
1997an Keskerdh Kernow 500 oroitzapenezko ibilaldia antolatu zuten matxinadaren 500 urteurrena ospatzeko.
Sagu (ordenagailua)
Desplazamendu-gurpila
Desplazamendu-gurpila edo saguaren gurpila (scroll wheel, mouse wheel) desplazamenduak egiteko erabiltzen den gurpila da. Plastiko gogorrezkoa izaten da eta barnean kodetzaile birakari bat du, normalean ardatz bakarreko gurpila. Gailu elektromekaniko horrek gurpilaren birak kontrolatzen ditu eta mugimendua irteera-seinale digital bihurtzen du. Normalean, saguaren ezkerreko eta eskuineko botoien artean egoten da, eta saguaren gainazalarekiko perpendikular kokatzen da.
Gaur egungo ia sagu guztiek dute desplazamendu-gurpila, oso erosoa gertatzen dena dokumentuetan gora eta behera desplazatzeko, adibidez. Hirugarren botoi gisa ere erabil daiteke, gurpilean sakatuz.
Sophie Chotek
Hilketa
Sophie eta senarra berehalakoan hil ziren. Hauek izan omen ziren Franz Ferdinanden azken hitzak:
Sagu (ordenagailua)
Erabilera bideo-jokoetan
Bideokontsoletan aginte edo kontrolatzaile bereziak erabiliz jokatu ohi den arren (joystick-a, bolantea, argi-pistola), badira teklatuarekin eta saguarekin jokatzeko egokituta daudenak. Izan ere, saguaren diseinua eta funtzionalitatea egokituz joan dira urteetan zehar, bideo-jokoetan aritzeko gailu oso aproposa bihurtu den arte. Mugimendua detektatzeko teknologia asko aurreratu da (bola birakaria, sentsore optikoa, laserra) eta horrek jokalariari sentsibilitate eta zehaztasun handiagoak eman dizkio. Botoi gehiago erantsi izanak eta botoien funtzionalitatea programatzeko aukera izateak, jokalariari ekintza gehiago oso azkar egiteko aukera eskaintzen dio. Saguaren ("dots per inch" edo "puntu hazbeteko") botoia konfiguratuz, adibidez, saguaren sentsibilitatea doitu daiteke. Funtzionalitaterik ez duten botoien helburua, joko desberdin bakoitzerako jokalariak bere ohiturak, bitxikeriak edo maniak konfiguratu ahal izatea da. Horrela, neurrira egindako konfigurazioekin, erosotasunean irabazten du. Ergonomia ere asko zaintzen da, eta ohiko konfigurazioa alda daiteke ezkertientzat egokitzeko. Horregatik guztiagatik, jokalariek nahiago izaten dute sagua erabiltzea joystick-a edo antzeko beste tresna bat erabiltzea baino.
Konektibitatea. Komunikazio-protokoloak
Sagua ordenagailura konektatzeko modu ezagunena eta merkeena kable bidezkoa da. Garai batean, datu digitalen komunikazio-interfazerako "serieko portua" (Serial port) erabiltzen zen, baina azken urteotan konexiorik ohikoenak PS/2 eta USB bidezkoak dira. Sagua ordenagailura konektatzen denean, haren mugimenduari eta botoiei buruzko informazioa bidaltzen dira.
Munduko zazpi mirari berriak
Munduko zazpi mirari berriak 2007ko uztailaren 7an nazioarteko lehiaketa batean aukeratu ziren munduko zazpi tokiei deritze. Enpresa pribatu batek antolatu zuen, antzinate klasikoko munduko zazpi mirariak oinarri harturik. New Open World Corporation (NOWC) enpresa pribatuaren sortzaile Bernard Weber zinegile suitzarrak abiarazi zuen ekimena.
Sophie Chotek
Hilketa
Bikotearen gorpuak Artstetten gazteluko kriptan daude, bere omenez eraikitako museoan.