cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lauak Group
Lauak Group Aiherran egoitza duen enpresa aeronautikoa da. 1975ean sortua, industria aeronatikoaren kate-horniketan parte hartzen du, batez ere Bombardier enpresarako.
Karl Urban
Karl-Heinz Urban (Wellington, 1972ko ekainaren 7a) zeelandaberritar aktorea da. Bere jaioterrian hasi zen karrera egiten eta gero Hollywoodeko filmetan hasi zen lanean.
Itotze (uretan)
Uretan itotzea uretan murgilduta gertatzen den itolarria edo asfixia da, arnasbideetan ura sartzeagatik eragindakoa. Halabeharrez gertatutako heriotza arrazoi nagusienetakoa da.
Materia-balantza
Materia-balantza edo masa-balantza materiaren iraupenaren legearen ezarpenetako bat da, sistema fisikoen azterketak egiteko erabiltzen dena. Sistemara sartu eta sistematik irteten den materia-kopurua aintzat hartuz, aurrez ezezagunak ziren materia-jarioak aurkitu daitezke. Hau egiteko materiaren iraupenaren legearen (materia ez da berez sortu edo desagertzen) hainbat forma erabil daitezke.
Erabilera
Materia-balantzak ingeniaritza kimikoan eta ingurumen-jakintzetan erabiltzen dira, hala nola erreaktore kimikoen diseinuan edo aireko kutsaduraren barreiapen-ereduak egitean. Sistema fisikoaren mugak zehaztu egin behar dira, sistemara eta sistematiko sarrerak eta irteerak erraz identifikatzeko. Sistema fisiko oso baterako ezarriz gero, bere formetan orokorrena hurrengoa da:
Sistemako espezie kimiko bakoitzarentzat ere aplika daiteke:
Erreakzio nuklearrik egon ezean sistemako guztirako atomo-kopuru totala iraunkor atxikitzen da, erreakzio kimikoa egon arren. Gainera, sistema egoera egonkorrean dagoela kontu eginez, "metaketa" terminoa huts bihurtzen da, materia-balantza sinplifikatuz.
Higidura-kantitatearen balantza, energia-balantza eta exergia-balantzekin batera ingeniaritza kimikoaren diseinuaren oinarria da materia-balantza.
Elkin Lucena
Elkin Lucena Quevedo (Medellín, 1939) kolonbiar genetista da. Bera izan zen Latinoamerikan haur probeta bat jaiotzea lortu zuen lehenengoa. Medikuntzako ikasketak egin zituen Bogotako Santafe Unibertsitatean, eta esterilizazioan espezializatu zen. Gai horri buruzko ezagutzen transferentziarako zentroaren antolatzaile izan da. Genetikaren alorrean egin dituen ekarpenei esker, hainbat sari irabazi ditu, bai bere herrialdean, bai atzerrian: Andrologo Gorena saria Sao Paulon (1987), Andrologiako Elkarte Panamerikarrak emana; Giza Ugalketako Espezialista, Peruko Elkarte Zientifikoak emana, eta Kolonbiako Andrologia Elkarteak egiten duen ohorezko aipamena (1991).
Pierre Michaux
Pierre Michaux (Bar le Duc, 1813ko ekainaren 25 - Paris, 1883 ) Errementari eta karrozen eraikitzaile frantsesa izan zen, eta pedalak dituen bizikletaren garatzaile nagusietako bat da. Ernest semearekin batera, bizikleta modernoaren asmatzaileak dira 1861ean.
Historia
1865ean elkarte bat sortu zuen Oliver anaiekin "Michaux et Cie" izenarekin, pilaka pedaldun bizikleta egiten zituen lehen konpainia izan zena.
Laster, agerian geratu zen burdinurtuzko koadroak "serpentinan" ez zirela behar bezain sendoak eta lehiakide berritzaileekin (koadro diagonalekin), Oliverrek aldaketak egin nahi zituzten. Gizartea 1869an desegin zen eta Michaux eta bere konpainia ahanzturan erori zen.
Michauxi, sarri, bizikleta pedalekin asmatu izana egozten zaio, eta, ondorioz, bizikleta asmatzea. David V. Herlihy historialariaren ustez, ordea, sinesgarritasuna Pierre Lallementi dagokio. 1839an, Kirkpatrick Macmillan izeneko errementari eskoziar batek lehen bizikleta egin zuen aurreko gurpilari eragiteko biradera batekin. Oinekin lur gainean bultza egin beharrik gabe mugitzeko aukera eman zuen lehen bizikleta izan zen.
Bere belozipedoetako bat Louis-Guillaume Perreauxek erabili zuen lurrunezko motor txiki bat instalatzeko, uneren batean, 1867 eta 1871 bitartean, Michaux-Perreaux lurrun-belozipedoa sortuz, motozikletaren lehen aurrekarietako bat.
Zephyrhills West (Florida)
Zephyrhills West Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pasco konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pen-y-cae-mawr
, Galesko herri txiki bat da, Monmouthshire konderrian.
Autoenplegu
Autoenplegua edo nork bere lana sortzea bere jabetzako unitate ekonomikoetan (saltoki bat, lanbide bat edo negozio bat) zuzenean beretzat lan egiten duen pertsona baten jarduera da, unitate horiek zuzentzen, kudeatzen eta horietatik diru-sarrerak lortzen dituena. Lan-merkatuarekiko alternatiba bat da enplegua behar duenak ezin duenean enplegu-emailerik aurkitu edo aurkitu nahi ez duenean. Kasu honetan, ekintzaile bihurtzen da. Autoenplegatuak bere lanpostua (enplegatua) sortzen du, bere asmamena, kapitala eta lan-eskaintza sortzeko ahalegina erabiliz, eta ekintzaile izatetik enpresaburu izatera igaro ahala, denborarekin pertsona gehiagorentzako enplegu-sortzaile (enplegatzaile) bihur daiteke.
Autoenpleguaren barruan sartu ohi da langile autonomoa izatea, zerbitzu-sarien eta lanaren izaeraren edo espezializazio-mailaren arabera kontratatua (adibidez, lanbide libreak, aholkulariak, komisio-hartzaileak). Sarritan autoenplegu gisa sailkatzen da enpresa berriak sortzea akziodunentzako lan-iturri gisa, bereziki enpresa txiki eta ertainen, frankizien eta eredu esperimentalen kasuan, startup gisa.
Klokočov
Klokočov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 126 biztanle ditu eta 2,21 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1371 urtean egin zen.
G8
Zortziko taldea (G8) munduko estatu industrializatuen koalizioa da: Frantzia, Alemania, Italia, Japonia, Erresuma Batua, Estatu Batuak, Errusia eta Kanada.
1975 urtean, Valery Giscard D'Estaingek G5 taldea sortu zuen ekonomia eta finantza gaiak era informal batean tratatzeko. Beste modu batean esanda, G8ak ez du egitura berezirik, ez da akordio baten inguruan sorturiko erakunde bat: Estatu buru bilkura bat besterik ez da, non "mundu osoko gaiei buruz" hitz egiten da "era lasai batean".
Urtean behin, G8ak goibilkura bat antolatzen du non estatu buruak eta estatu bakoitzeko nazioarteko goimailako funtzionarioak biltzen dira, horrekin batera hainbat bigarren mailako bilera antolatzen dira.
2009ko urtarrilaren 20an, G8ko buruak hauek ziren:
G8aren kideak
G5: Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua eta Frantzia G6: Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia eta Italia G7: Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, Italia eta Kanada G8: Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, Italia, Kanada eta Errusia
2008ko Hokkaidoko Gailurrean Frantziako estatuburu den Sarkozyk G8aren irekiera proposatu zuen, G13a eskatuz. G13an India, Txina edota Brasil bezalako estatu garatu berriak bezalakoak parte hartuko lukete. Estatu Batuek eta Japoniak proposamen horren kontra egin dute, Txina bezalako herrialde batek eurentzako suposatzen duen mehatxua dela eta.
G8aren aurkako mugimendua
G8aren aurka antiglobalizazio mugimendua edo altermundialismoa (beste motako globalizazioa bilatzen dutenak, hau da, globalizazio justuago bat) garatu da. Bertan, antikapitalistak (anarkistak, trotskystak, maoistak...), ekologistak, antimilitaristak, eta abar luze batek bat egiten dute helburu berarekin: beste mundu hobe baten aldeko eta neoliberalismoren aurkako borroka.
G8aren aurkako mugimenduak badu bere presentzia Euskal Herrian. 2006. urte ingurutik gizarte mugimendu ezberdinak (internazionalistak, ekologistak, antimilitaristak, Gazte Asanbladak, Sare Antifaxista...) mobilizazioak edota hitzaldiak burutu izan dituzte G8ak Euskal Herrian duen eragina salatuz. Webgune bat dute, g8akatu.org non garaiko Gailurraren informazioa eskaintzeaz gain, globalizazioaren aurkako mugimenduaren informazioa errazten den.
Port Carbon (Pennsylvania)
Port Carbon Pennsylvaniako borough bat da. Schuylkill konderrian kokatua dago. 2010ean 1,889 biztanle zituen, 1.95 kilometro koadrotan banatuta.
Chibchanomys trichotis
Chibchanomys trichotis Chibchanomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Lisa Schmidla
Lisa Schmidla (Krefeld, Alemania, 1991ko ekainaren 5 - ) arraunlaria da.
Polimatia
Polimatia (grezieraz πολυμαθία, "asko ikasi"; μανθάνω "ikasi" eta πολύ "asko") zientzia eta humanitateetako hainbat alorretako ezagutzak barne hartzen dituen jakintza da. Polimata bat (grezieraz πολυμαθής) hainbat alorretako jakintza duen norbait da. Antzinaroko filosofo asko polimatak ziren, gaur egun izendapena erabiltzen den modura ikusiaz, haietako askok jakintzaren alor ugari jorratzen baitzituzten.
Lisa Schmidla
Schmidla 2004an hasi zen arraunean, baina aurretik kazetaritza ikasketak egin zituen. 2008an, Gazteen Munduko Txapelketan hirugarren postuan gelditu zen. Guztira, hiru urrezko domina lortu zituen 23 urte azpiko Munduko Txapelketan. Rio de Janeiroko 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Alemaniako selekzioarekin.
Polimatia
Maiz, "jakintsu" edo "Pizkundeko gizona" izendapenen parekide bezala erabiltzen da, eta gutxiagotan "homo universalis" (latinez "espiritu unibertsaleko gizona"). Kontzeptu hau Italiako Pizkundean garatu zen (uomo universale).
Ideia hau Humanismoaren oinarri garrantzitsuenetako bat da, gizona izaki ahalguztiduntzat hartzen baitu, garapenerako gaitasun mugagabeekin, eta jendea jakintzaren alor guztiak jorratu eta beren gaitasunak muturreraino garatzera bultzatzen zituen. Arrazoi honengatik, Pizkunde garaiko gizon askok kultura eta arteak nabarmenki lorarazi zituzten.
Bamir Topi
Bamir Myrteza Topi ( ahoskatua;Tirana, 1957ko apirilaren 24a) Albaniako diplomazialari eta politikaria da. Albaniako presidentea izan zen 2007ko uztailetik 2012ko uztailera arte.
Topi KF Tirana Albaniako futbol taldeko ohorezko presidentea izan zen 2005etik 2007ra. 2012ko irailean, Topi Espiritu Demokratiko Berria izeneko alderdiko buru bihurtu zen.
Paraliparis plagiostomus
Paraliparis plagiostomus Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Songming konderria
Songming Konderria (txinera sinplifikatuz: 嵩明县; pinyineraz: Sōngmíng Xiàn), Kunming osatzen duten konderrietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 340.000 pertsona bizi ziren 1.442,0 kilometro koadroko azaleran.
Ashland (Kentucky)
Ashland Kentuckyko hiri bat da. Boyd konderrian kokatua dago. 2010ean 21,684 biztanle zituen, 27.81 kilometro koadrotan banatuta.
Zawyet el-Aryan
Zawyet el-Aryan, Egiptoko herri bat da, Giza eta Abusirren artean dagoena.
Herritik mendebaldera, basamortu gunearen barnean, izen bera daroan nekropoli bat dago, bertan, bi piramide multzo daude, eta, salbuespen moduan, bi multzo hauek eta ez askoz gehiago.
Gaur egun, piramide estratifikatua eta iparraldeko piramidea deritze.
Bigarren multzoa, hondakinetan dagoen beste egitura bat, ez da sakon esploratu eta industu. Iparraldeko piramidea, Nebkara faraoiari ematen zaio, piramide honen oinarriak, 110 metroko zabalera eta 180 metroko luzera duelarik, Neferkara, Nebkara edo Nebkaren inskripzioak baititu zenbait bloketan. N. Swelimek, eraikin hau, III. dinastiaren amaieran datatzen du, Lauerrek piramide honentzat proposatutako kronologiari uko eginez, nork IV. dinastian datatzen duen.
Kanpo estekak
[http://www.egiptomania.com/antiguoegipto/lower/aryan.htm Zawyet el-Aryanen irudiak. Egiptomania]
Manufacture d'armes de Bayonne
Manufacture d'armes de Bayonne Baionan egoitza zuen enpresa izan zen, suzko armak egiten zituena. Léon Barthek 1920an sortua, 1980ko hamarkadara arte aritu zen. Hasieran FN M1905 modeloaren kopiak egiten zituen baina 1950eko hamarkadan bere modeloak sortu zituen.
Debrecen-Nyíregyházako elizbarrutia
Debrecen-Nyíregyházako elizbarrutia (Debrecen-Nyíregyházi egyházmegye, Dioecesis Debrecenensis–Nyiregyhazanus) Erromatar Eliza Katolikoaren hungariar elizbarrutietako bat da. 1993ko maiatzaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Debrecenen dago. Egun apezpikua Ferenc Palanki da.
Take Me to Church
Take Me to Church (euskaraz Eraman Nazazu Elizara), 2013ko Hozier irlandar musikariaren soul abesti bat da. 2014ko Hozier diskoan argitaratu zuen.
Basicò
Basicò Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bárcenas
Bárcenas Espinosa de los Monterosko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakunde honek 2014an 49 biztanle zituen.
BU-570 errepideak zeharkatua, bertoko eliza Maria Magdalenaren omenez eraiki zuten.
Ujda
Ujda (arabieraz: وجدة) Marokoko ipar-ekialdeko hiria eta izen bereko herrialdeko hiriburua, Aljeriako mugatik hurbil. 260.182 biztanle ditu hiriak, eta 20.700 km2 eta 780.762 biztanle herrialdeak. Nekazaritza-gune (laboreak, olibondoak, zitrikoak) garrantzitsua. Historia: 994. urtean sortu zen hiria. XIX. mendean frantziar armadek hartu zuten, eta militar basea izan zen.
Hana Bobková
Hana Bobková (Praga, Txekoslovakia, 1929ko otsailaren 19a - 2017ko uztailaren 1) txekoslovakiar gimnasta artistikoa izan zen.
Biografia
Bigarren Mundu Gerraren ostean, Hana Bobková gimnastika praktikatzen hasi zen, eta nazioarteko lehiaketa bakarrean parte hartu zuen, 1952ko Helsinkiko Olinpiar Jokoetan, Txekoslovakia ordezkatzeko aukeratu zutenean. Bertan, taldean, brontzea irabazi zuen, Eva Bosáková-Věchtová, Alena Chadimová, Jana Rabasová, Božena Srncová, Matylda Matoušková-Xínová, Věra Vančurová eta Alena Reichová taldekideekin batera, eta 27. etapako amaiera indibiduala izan zuen.
Txekoslovakiako titulu nazional bat ere irabazi zuen urte hartan. Lehiaketatik erretiratuta, entrenamendu eta kirol administrazioan lan egin zuen eta  nazioarteko gimnastika arbitro bezala ere jardun zuen, 1960ko, 1968ko eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko edizioetan ere. 1990eko hamarkadan, irakasten jarraitu zuen. 2017ko uztailaren 1ean hil zen, 88 urterekin.
Colubroidea
Colubroidea Serpentesen barruan sailkatzen den narrasti goifamilia bat da. Gaur egun mundu osoan zehar dauden suge guztien %85a talde honetan sailkatzen dira. Familiarik handiena Colubridae da, baina beste sei familia txikiago ere bertan sailkatzen dira. Monofiletikoa da.
Pen-y-clawdd
, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Poloniera
Poloniera (język polski, polszczyzna) eslaviar hizkuntza lekitikoa da (txekiera, kaxubiera, eslovakiera eta sorabiera hizkuntzekin batera), indoeuropar hizkuntzen familiakoa. Latindar alfabetoaz idazten da eta baditu zeinu digrafoak zein diakritikoak.
Nagusiki Polonian hitz egiten da, bertan administrazio hizkuntza ofiziala baita, baina emigrazioa dela-eta, Polonia izenez izendatzen denak, hau da atzerrian bizi diren poloniarren taldeak, hiztun kopuru esanguratsua osatzen du. Kalkuluen arabera, 44 milioi pertsona ingururen lehen hizkuntza da mundu osoan (literatura zientifikoaren arabera hiztun kopurua 39 eta 48 milioi artekoa da ).
Historikoki, poloniera lingua franca akademiko eta diplomatiko garrantzitsua izan da Erdialdeko eta Ekialdeko Europako eskualdean.
Egoera soziolinguistikoa
Egun, mendebaldeko eslaviar hizkuntzen artean hiztun gehien dituena da eta, oro har, eslaviar hizkuntzen artean, bigarrena da hiztun kopuruari dagokionez. Eslaviar hizkuntza nagusien artean, hurbilen dituenak eslovakiera eta txekiera dira, baina ukrainerarekin ere ezaugarri asko partekatzen ditu, bi hizkuntzen arteko kontaktu estu eta jarraitua dela eta. Horrez gain, polonieran eragin handia izan zuten germaniar hizkuntzek, bereziki alemanak eta yiddishak, baita italierak, latinak eta frantsesak ere, hiztegi eta gramatika n batik bat.
Williston Highlands (Florida)
Williston Highlands Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Levy konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Erresuma Batua
Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batua, normalki Erresuma Batua gisa ezaguna (ingelesez United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland edota United Kingdom, laburdura UK) eta testuinguru batzuetan Britainia gisa, Europa ipar-mendebaldeko kostaldearen aurrean dagoen estatu burujabea da. Geografikoki Britainia Handiko irlak, Irlandako irlaren ipar-ekialdeak (Ipar Irlanda) eta Britainiar uharteen inguruko irla txikiek osatzen dute. Ipar Irlanda da lurreko muga duen herrialdeko lurralde bakarra, Irlandako Errepublikarengandik banantzen duena. Erresuma Batuak Ozeano Atlantikoa du mugatzat ipar eta mendebaldean, Ipar itsasoa ekialdean, Mantxako kanala hegoaldean eta Irlandako itsasoarekin mendebaldean. 240.000 kilometro koadro inguru baditu ere, munduko hamabigarren herrialdea da kosta kilometroei dagokionez.
Erresuma Batua demokrazia parlamentario unitario bat eta monarkia konstituzional bat da. Monarka Elizabeth II.a da, 1952tik agintean egon dena. Erresuma Batuaren hiriburua Londres da, hiri global bat eta mundu mailako finantza-zentro bat, 10,3 milioi biztanlerekin. Erresuma Batua lau herrialdek osatzen dute: Ingalaterra, Eskozia, Gales eta Ipar Irlanda. Euren hiriburuak Londres, Edinburgo, Cardiff eta Belfast dira, hurrenez hurren. Ingalaterrak izan ezik, gainontzeko herrialdeek autonomia mailako itzulera gobernu bat dute, bakoitza botere eta konpetentzia desberdinekin. Ingalaterrako Erresumaren (Gales barne) eta Eskoziako Erresumaren arteko batasuna 1707a gertatu zen, Britainia Handiko Erresuma sortzeko, eta ondoren, 1801ean, Irlandako Erresumarekin batuta Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua sortu zen. Irlandaren bost seiren independizatu ziren 1922an, gaur egungo egoeran utzita. 1927an Erresuma Batua izena hartu zuen aldaketa hori islatzeko.
Man, Guernsey eta Jersey uharteak ez dira Erresuma Batuaren parte, baina bai dira Britainiar koroaren dependentziak, eta Erresuma Batuko Gobernuaren ardura da euren defentsa eta nazioarteko ordezkaritza. Gainera, 14 itsasoaz haraindiko britainiar lurralde daude, Britainiar Inperioaren azken arrastoak. Inperioak, 1920ko unerik gorenean, munduko azaleraren laurden bat hartzen zuen, historiako inperiorik handiena. Britainiar eragina ikus daiteke bere kolonia izan ziren lurraldeen hizkuntza, kultura eta sistema politikoetan.
Erresuma Batua munduko bosgarren ekonomia da bere Barne Produktu Gordinaren (BPG) bolumena dela eta, eta hamargarrena erosahalmenaren parekotasunaren arabera. Diru-sarrera altuko herrialdea da eta 13.a Giza Garapenaren Indizearen arabera. Lehen herrialde industrializatua izan zen eta XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran (1815-1945) munduko potentzia nagusia izan zen. Eragin ekonomiko kultural, militar eta politiko handia mantentzen du, potentzia nuklearra izateaz gain. Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren kide izan da 1946an sortu zenetik. Horrez gain, G8 eta G20, NATO, ELGA, UKUSA, Commonwealth eta Munduko Merkataritza Erakundearen kide da. Europar Batasunaren eta bere aurrekaria zen Europako Ekonomia Erkidegoaren kide izan zen 1973tik 2020an irten zen arte.
Etimologia
1707ko Batasun Agiriak zioen Ingalaterra eta Eskoziako erresumak "batuko direla Britainia Handiko deituriko erresuma bakarrean". "Erresuma Batua" agirian deskribapen moduan erabiltzen zen, ez izen moduan, XVIII. mendean zehar, 1707tik 1800era izen ofiziala "Britainia Handia" zen. 1800eko Batasun Agiriak Britainia Handiko Erresuma eta Irlandako Erresuma elkartu zituen, Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua eratuz. Irlandaren banaketa eta 1922ko Irlandako Estatu Askearen independentziaren ostean, Ipar Irlanda geratu zen erreinu ingelesaren parte bezala, "Britainia Handia eta Ipar Irlandako Erresuma Batua" izena hartuz.
Erresuma Batua herrialde burujabe bat bada ere, Ingalaterra, Eskozia, Gales eta Ipar Irlanda askotan aipatzen dira herrialde (country) gisa. Erresuma Batuko Lehen Ministroaren webgunean agertu izan da "herrialdeen barneko herrialdeak" esaldia Erresuma Batua definitzeko. Laburpen estatistikoak egiterakoan, adibidez Erresuma Batuak dituen NUTS 1 hamabi eskualdeetan, Eskozia, Gales eta Ipar Irlanda "eskualde" gisa agertzen dira. Era berean, Ipar Irlanda "probintzia" gisa ere aipatu ohi da. Kasu honetan, erabiltzen den izenak eztabaidak piztu ditzake, eta norberaren ikuspuntu politikoa iradoki dezake.
"Britainia Handia" terminoak, normalki, Britainia Handia uharteari egiten dio erreferentzia, hau da, Ingalaterrak, Eskoziak eta Galesek osatzen duten elkarteari. Baina, batzuetan, Erresuma Batuaren sinonimo gisa ere erabiltzen da.
"Britainia" terminoa izan daiteke, aldi berean, Britainia Handiaren sinonimo edo Erresuma Batuaren sinonimo. Erabilera nahasia izaten da: Erresuma Batuko gobernuak nahiago du "UK" erabiltzea "Britain" edo "British" baino bere webgunean, ez bada enbaxaden inguruan hitz egiteko, baina onartzen du bi terminoek Erresuma Batuari egiten diotela erreferentzia eta "Britainiar Gobernua" zein "Erresuma Batuko gobernua" kopuru antzekoan erabiltzen direla. Erresuma Batuko Izen Geografikoen Batzorde Iraunkorrak "Erresuma Batua", "UK" edo "U.K." erabiltzen ditu herrialde osoari buruz hitz egiteko; ez du "Britainia" zerrendatzen, baina esaten du "Britainia Handia" dela Ipar Irlanda ahazten duen termino bakarra. BBCk nahiago izan du, historikoki, Britainia erabiltzea Britainia Handia esan nahi duenean, baina gaur egungo estilo gidak ez du posiziorik babesten, baina aipatzen du "Britainia Handia" terminoak Ipar Irlanda kanpo uzten duela.
"Britainiar" adjektiboa normalki Erresuma Batuarekin lotutako gaiei buruz hitz egiteko erabiltzen da, adibide gisa herritartasun legeetan erabiltzen da. Erresuma Batuko herritarrek izen ezberdinak erabiltzen dituzte euren nazionalitateari buruz galdetuz gero, euren burua britainiar, ingeles, eskoziar, galestar, ipar-irlandar edo irlandar gisa aurkezten baitute ; edo, batzuetan, horien arteko konbinazio bat. Erresuma Batuko herritarren izendapen ofiziala "Britainiar herritar" da.
Erresuma Batuan hitz egiten diren beste hizkuntzatan honakoa da herrialdearen izen osoa: Rywvaneth Unys Breten Veur ha Kledhbarth Iwerdhon, Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Ireland, Rìoghachd Aonaichte Bhreatainn is Èireann a Tuath, Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon.
Geografia
Erresuma Batuaren azalera osoa 244.820 kilometro koadrokoa da. Herrialdeak Britainiar uharteen gehiengoa okupatzen du, Britainia Handia uharte osoa barne, eta Irlandako uhartearen ipar-ekialdearen seiren bat. Inguruan dauden beste uharte batzuk ere herrialdearen parte dira. Ozeano Atlantikoa eta Ipar Itsasoaren artean dago eta hego-ekialdeko kosta Frantziako kostaldetik 22 kilometrora baino ez dago, Mantxako kanalak bereizten dituen bi puntu. 1993an Erresuma Batuaren %10 inguru basoz estalia zegoen, %46 belardiak ziren eta %25 nekazaritza lurrak. Greenwicheko Errege Behatokia da Greenwich meridianoa edo 0º meridianoa ezartzeko nazioartean onartutako lekua, 1884an Washington D. C.n erabaki zen bezala ; hala ere, neurketa zehatzagoak egin dira eta meridianoa behatokitik 100 metrora dagoela ikusi da.
Ingalaterra Erresuma Batuaren %53 da lurraldeari dagokionez, 130.395 kilometro koadrorekin. Herrialdearen eremurik handiena lurralde lau eta baxua da, baina ipar-mendebaldean pixka bat menditsuagoa da, Tees-Exe lerroan, Lake District, Peninoak, Exmoor eta Dartmoor barne hartzen duen lerroa. Ibai nagusienak Tamesis, Severn ibaia eta Humber dira. Ingalaterrako mendirik altuena Scafell Pike da, 978 metrorekin, Lake Districten.
Poloniera
Alfabetoa
Polonierak latindar alfabetoa darabil eta 32 letra edo hizkiz osatuta dago :
Erresuma Batua
Geografia
Gales lurraldearen %9 baino ez da, 20.779 kilometro koadrorekin. Menditsua da, baina Hegoaldeko Gales ez da Iparraldeko Gales eta Erdialdeko Gales bezain menditsua. Hego Galesen dauden ingurune industrial nagusienak, batez ere Cardiff, Swansee eta Newport, eta Hegoaldeko Galesko Haranak bere hegoaldean. Galesko mendirik altuenak Snowdonian daude, Yr Wyddfa barne, 1.085 metrorekin, Highlandsetatik kanpo dagoen Erresuma Batuko mendirik altuena. Galesek 2.704 kilometro kostalde ditu. Hainbat uharte ere baditu, handiena Anglesey (Ynys Môn) da, ipar-mendebaldean.
Poloniera
Alfabetoa
Aa, Ąą, Bb, Cc, Ćć, Dd, Ee, Ęę, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Łł, Mm, Nn, Ńń, Oo, Óó, Pp, Qq, Rr, Ss, Śś, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz, Źź, Żż
Erresuma Batua
Geografia
Ipar Irlandak, Britania Handitik Irlandako itsasoak eta Ipar kanalak bereizia, 14.160 kilometro koadro ditu eta muino txikiz betea dago. Neagh lakua dago bertan, 388 kilometro koadrorekin Britainiar Uharteetako lakurik handiena dena azaleraren arabera. Mendirik altuena Slieve Donard da, Mourne mendietan, 852 metrorekin.
Poloniera
Alfabetoa
Horiez gain, beste 3 hizki edo letra daude jatorri atzerritara duten hitzetan soilik erabiltzen direnak:
Erresuma Batua
Geografia
Erresuma batuak lau ekoeskualde ditu: Zeltar baso hostozabala, Ingalaterrako Lowlandseko pagadia, Ipar Atlantikoko baso heze nahastua eta Kaledoniar konifera basoa. 2019ko Basoen Integritate Indizean 1,65/10etik atera zuen, munduko 161. herrialdea 172tik.
Poloniera
Alfabetoa
Qq, Vv, Xx
Beraz, orotara 35 letra erabiltzen dira. Horietatik, 9 bokalak dira eta beste 23ak, kontsonanteak. Gainera, 9 hizkik zeinu diakritikoak dituzte.
Erresuma Batua
Klima
Erresuma Batuko lurralde gehienak klima epela du, normalki tenperatura freskoarekin eta euri askorekin urte osoan zehar. Tenperatura urtaroen arabera aldatzen da, baina oso gutxitan jaisten da -20 °Ctik edo igotzen 35 °C baino gehiago. Kostaldetik urrunen dauden inguruneak, bereziki Ingalaterrako gune altuek, Ipar Irlandak eta Eskoziako gune askok klima ozeaniko azpipolarra dute. Eskoziako gunerik altuenek klima kontinental azpiartikoa dute eta mendiek tundrako klima. Haize nagusia hego-mendebaldekoa da, Ozeano Atlantikoko tenperatura epelagoak ekartzen dituena, bere hezetasunarekin batera. Mendiek haize hau gelditzen dute eta, horregatik, ekialdea lehorragoa da mendebaldea baino. Golkoko itsaslasterrak negua hain hotza ez izatea lortzen du, bereziki mendebaldean. Uda beroagoa da Ingalaterrako hego-ekialdean eta hotzagoa iparraldean. Elurte handiak izan daitezke neguan zein udaberriaren hasieran.
Poloniera
Bokalak
Polonierak ahozko sei bokal ditu (ahozko zazpi bokal idatziz), guztiak monoptongoak, eta bi bokal sudurkari. Honako hauek dira Nazioarteko Alfabeto Fonetikoaren arabera: Pareko soinuak:
Erresuma Batua
Klima
Erresuma Batua 180 herrialdetik laugarrena da Ingurumen Jarduera Indizean. Onartutako lege baten arabera, herrialdeak berotegi-efektuko gasetan neutrala izango da 2050erako.
Poloniera
Kontsonanteak
Polonieraren kontsonante sistemak konplexutasun handiagoa du. Ezaugarri bereizgarriea kontsonante afrikari eta sabaikarien seriea da. Kontsonanteen multzo osoa, Nazioarteko Alfabeto Fonetikoaren arabera (nahiz eta beste analisi fonologiko batzuk dauden), honela aurkez daiteke: Pareko soinuak:
Erresuma Batua
Politika
Erresuma Batua common law-en oinarritutako monarkia parlamentarioa den arren, ez dauka konstituzio bat idatzirik. Bere funtsezko printzipioak Magna Carta-n eta gobernuko instituzioenetan oinarrituta daude, hau da, Koroa bera, Ministroen kabinetea, Kontseilu Pribatua eta Parlamentua.
Klopina
Klopina Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 607 biztanle ditu eta 12,95 kilometro koadroko azalera. Šumperk barrutian dago.
Poloniera
Morfologia
Hizkuntza-tipologiaren ikuspegitik, morfologikoki fusio edo flexio hizkuntza bat da, hots hizkuntza sintetiko mota bat, zehazki flexio estentsiboa duena. Polonierazko azentua, oro har, amaieratik hasita bigarren silaban egon ohi da. Munduko hizkuntza askotan bezala (mandarinera, frantsesa, gaztelania, errusiera, swahilia eta ingelesa, adibidez), perpausek SVO (subject-verb-object ingelesez, hau da subjektua-aditza-objektua) ordena dute (euskarak, aldiz, SOV ordena du).
Klopina
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
Poloniera
Dialektologia
Dialektologiari erreparatuz gero, egun dialekto-bereizketa ez da oso nabaria: areago, galtzeko bidean dago eta hizkuntza estandarra gailentzen da komunikazio-jardunean. Fenomeno horren kausa nagusiak honakoak dira:
Hori guztia dela eta, gero eta uniformeagoa da eta dialektoen ezaugarri bereizgarriak askoz ere gutxiago agertzen dira hiztun gazteenen artean. Dena den, aldaera batzuek bizirik diraute, adibidez, Górale mendietakoa eta Silesiakoa. Hala eta guztiz ere, hiztun gehienek poloniera estandarraren antzeko hizkuntza erabiltzen dute. Hortaz, hizkuntza homogeneoa dela esaten da.
Gramatika
Polonieraz ez dago artikulurik eta subjektu izenordainak askotan ez dira aipatzen.
Lexikoari dagokionez, hiru generotako izenak daude: maskulinoa, femeninoa eta neutroa. Genero maskulinoa ere azpigenerotan banatzen da: biziduna ala bizigabea singularrean, gizatiarra ala ez gizatiarra pluralean. Adjektiboen kasuan, komunztadura gertatzen da izenekin generoan, kasuan eta zenbakian.
Deklinabideari dagokionez, zazpi kasu daude: nominatiboa, genitiboa, datiboa, akusatiboa, instrumentala, lokatiboa eta bokatiboa.
Aditzak, aspektuari dagokionez, burutuak edo ez burutuak izan daitezke eta askotan bi aldaerak ditu aditz-erro berdinak. Aditz denbora edo aldiari erreparatuz gero, aditz ez burutuek orainaldia, lehenaldia, etorkizun konposatua, subjuntiboa/baldintza, agintera, infinitiboa, orainaldiko partizipioa, orainaldiko gerundioa eta lehenaldiko partizipioa dituzte. Aditz burutuek, berriz, etorkizun sinplea, lehenaldia, subjuntiboa/baldintza, agintera, infinitiboa, orainaldiko gerundioa eta lehenaldiko partizipioa. Aditz jokatuetan komunztadura gertatzen da subjektuarekin bai pertsona, zenbaki eta, iraganeko zein subjuntibo/baldintzazko formen kasuan, baita generoari dagokionez ere (azken ezaugarri hau ez da batere ohikoa).
Maileguak
Polonierak, mendez mende, beste hizkuntza batzuetako zenbait hitz mailegatu ditu. Hitzok maileguan hartzerakoan aldatu egiten dira, batetik, ahoskera polonieraren fonemetara egokitzeko eta, bestetik, ortografiak ere polonieraren arauekin bat egin dezan. Hori dela eta, esate baterako, William Shakespeare idazlearen izena polonieraz Szekspir idazten da.
Polonierak ere izan du eraginik beste hizkuntzetan, bereziki gainerako eslaviar hizkuntzetan eta alemanean, hurbil daudelako eta muga partekatzen dutelako.
Historia
1285 ean, Łęczyca-ko batzarrean, latinarekin batera poloniera erabiltzea erabaki zen katedral eta monasteriotako eskoletan.
Polonierazko idatzi zahar asko epaiak dira, liburu judizialetan eskuz idatzita gorde direnak eta epaiketa, testigantza zein akta judizialak erregistratzeko idatzitakoak. XIV. eta XV. mendeetan erregistratu ziren, lehenengoak zehazki 1386 az gerotztik Wielkopolskaren gorteko liburuetan agertutakoak dira.
1475e an agertu zen, Wrocław hirian, polonierazko inpresiorik zaharrena. Hiru otoitz katoliko ziren: Gure aita, Agur Maria eta Kredoa. XVI. mendean, Erreformari esker, poloniera literaturaren alorrera zabaldu zen luze eta zabal. Erabaki horrek lotura estua zuen ahalik eta jende gehienarengana iristeko nahiarekin, eta hortik erraz uler daiteke ordukoak izatea bai Bibliaren lehen itzulpenak protestanteen aldetik, baita erlijio-literaturari lotutako argitalpen ugari ere, beste erlijioen aurkako argitalpen polemikoak barne. 1661 eko urtarrilaren 3an Merkuriusz Polski Ordynaryjny astekaria argitaratu zen, gaur egunerarte iritsi den poloniera hutsezko lehen aldizkaria. Argitaratzeari utzi ziotenean, 1661 eko uztailaren 22an, ez zen aldizkaririk argitaratu polonieraz zenbait hamarkadatan. Poloniako aldizkarien etengabeko garapenaren hasiera XVIII. mendearen bigarren laurdenean hasi zen.
1696 an, Lituaniako Dukerri Handiko hizkuntza ofizial bihurtu zen eta orduan hasi zen nagusitzen Lituaniako bizitza sozial, kultural eta politikoan. Poloniako Erresumako Koroaren (1385-1795) probintzietan aldiz, latinak hizkuntza ofizial izaten segitu zuen, Saxoien garaia amaitu arte (1763). Halaber, Poloniako Livoniako voivoderriko (1621-1772) familia noble alemaniarren hizkuntza ere bihurtu zen, inbasioaren ondotik poloniera berehala bereganatu baitzuten.
Poloniera barne biltzen zuten lehenengo hiztegiak eleanitzak izan ziren, batez ere poloniera eta latinaren arteko hitzen itzulpena ematen zutenak. Poloniera hutsezko lehen hiztegia Samuel Bogumił Linde-ren hiztegia izan zen eta 1807 an argitaratu zen lehen aldiz Varsovian.
1901 az geroztik, Poradnik Językowy ("Hizkuntza-gida") hilabetekaria argitaratzen da, hizkuntzari dagozkion gaiak jorratzen dituen argitalpen arauemailea. 1913 urteaz geroztik, gainera, Język Polski (poloniar hizkuntza) aldizkari zientifikoa ere argitaratzen da polonierari eta, oro har, hizkuntzalaritzar i buruzko ezagutza sustatzen duena.
Poloniera Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistako hizkuntza ofizialetako bat izan zen 1927 eta 1938 artean. Horren isla da, esate baterako, Sobietar batasuneko armarriko Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się! ("Herrialde guztietako proletarioak, batu zaitezte!") leloa polonieraz ere agertzea Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistaren 1927-1937 urteen arteko armarrian.
Polonierak, orobat, estatus ofiziala izan zuen Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko eskualde nazional poloniarretan 1925-1937 urteen artean.
Poloniera atzerrian
Poloniera hiztun asko beste herrialde batzuetan bizi dira, asko eta asko dira beste herrialde bateko behin-betiko herritartasuna dutenak. Talde hau osatzen dutenen artean nagusi dira Poloniako gutxiengo nazionaleko kideak, Poloniako migranteak edo haien ondorengoak. Poloniarren diaspora horri polonieraz Polonia izena ematen zaio.
Beraz, Poloniako hiztunez gain, poloniera hitz egiten duten hizkuntza-komunitate esanguratsuenak honako herrialdeotan daude: Alemanian, Argentinan, Australian, Austrian, Belgikan, Brasilen, Kanadan, Txilen, Txekiar Errepublikan, Eslovakian, Espainian, AEBetan, Frantzian, Grezian, Hungarian, Irlandan, Israelen, Kazakhstanen, Letonian, Mexikon, Herbehereetan, Erresuma Batuan, Hegoafrikan, Errumanian, Errusian, Suedian eta Uruguain. Halaber, Bigarren Mundu Gerraren ostean Sobietar Batasunak bere egindako lurraldeetan, polonierazko jatorrizko hizkuntza-komunitateak mantentzen dira, hots, Bielorrusian, Lituanian eta Ukrainan. Oso zaila da polonieraz hitz egiten duen eta Poloniatik kanpo behin-betirako (behin-behineko lekualdatzeak kanpo utzita) bizi den pertsona kopurua zehaztea, munduan polonieraz hitz egiten duen biztanleria oso sakabanatuta dagoelako eta poloniarrek atzerrian ere polonierari eusteko duten mailari buruzko gaur egungo ikerketarik ez dagoelako. Liburu fidagarrietan emandako estimazioen arabera, 3,5 eta 10 milioi hiztun artean izan litezke. Datu faltak eragindako desadostasun horren ondorioz, jatorrizko hiztunen kopuru orokorrari buruzko datuen artean alde nabaria dago, iturriaren arabera.
2004 az geroztik, aukera dago polonieraren ezagutza atzerriko hizkuntza gisa agiri ofizial bidez ziurtatzeko eta azterketak hiru mailatan egiten dira, Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Esparru Bateratuaren arabera: oinarrizkoa (B1 maila), ertaina (B2 maila) eta aurreratua (C2 maila). Azterketa horiek egitearen ardura Państwowa Komisja Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego erakundeak du.
Hiztegi laburra
Informazio gehiagorako kontsultatu euskara-poloniera hiztegia.
Laburduren esanahiak:
Erresuma Batua
Politika
Britainiar erregea Estatuburua eta Ingalaterrako Elizaren burua da. Gainera, formalki, Lehen Ministroa eta Gobernua hautatzen ditu, hauteskunde demokratikoak direla medio. Botere betearazlea ministroek osatzen dute, Lehen Ministroak (Prime Minister) zuzenduta. Gobernatzeko Komunen Gela (House of Commons) -ren gehiengo euskarria behar du.Horrela, gehiengoa duen partiduak gobernua osatzen du eta Lehen Ministroa gehiengoa duen alderdien liderra da.Gero, Lehen Ministroak, erregeren hautaketa dela medio, bere ministroak aukeratzen ditu. Britainiar sistema, nahiz eta alderdianitza izan, de facto, alderdibitasun bihurtu da: Alderdi Kontserbadorea edo Tory eta Alderdi Laborista edo Labour Lehen Mundu Gerratik bizitza politikoan nagusiak izan dira eta. 2010eko auteskundeetan joera aldatu egin da Liberal Demokraten koalizioa behar izan baitute Kontserbadoreek boterea berreskuratzeko. Gaur egun, britainiar bizitza politikoan bi auzi nagusiak daude. Lehenengoa, Britainia Handiaren papera Europar Batasunaren barruan. Britainiar euroeszeptizismoa oso hedatua da eta gehiengoak ez du begiko nazioz gaindiko erakundeei subiranotasuna ematea, hau nabaritzen da Schengen espazioan eta moneta-batasunean. Bigarrena, gobernuen politika ekonomiko-soziala da. Bigarren Mundu Gerraz geroztik, alderdi politikoek Welfare State edo Ongizate Estatua adostu zuten, heroiek (gudan borrokatu zuten soldaduek) merezi zuten herriaren ideiapean. Baina, esku-hartze eta nazionalizatzaile programak apurka-apurka maila ekonomiko eta geopolitiko itzelen galera baino ez zuen lortu. Prozesu honek bere horretan jarraitu zuen Margaret Thatcher gobernura heldu zen arte. Honek herriarentzat oso latzak ziren politika neoliberalak hartu zituen. Tony Blairren gobernu laboristak ezkerretik politika liberal eta atlantista jarraitu zuen.
Banaketa administratiboa
Erresuma Batuak konderrietan edo shiretan duen banaketa geografikoa Ingalaterran eta Eskozian hasi zen Erdi Aroaren hasieran eta Britainia Handian eta Irlandan osatu zen Aro Modernoaren hasieran. Xedapen administratiboak bananduta garatu ziren Erresuma Batuko herrialde bakoitzean, sarritan Erresuma Batua sortu baino lehenagokoak diren jatorriekin. Tokiko gobernu modernoa, hautatutako kontseiluen bidez, neurri batean antzinako konderrietan oinarritua, modu bananduan sortu zen: Ingalaterran eta Galesen 1888ko lege batean, Eskozian 1889ko lege batean eta Irlandan 1898ko lege batean; honela, ez dago gobernu lokalen administrazioen lege orokorrik Erresuma Batu osorako. XIX. mendera arte ia ez zen aldaketarik izan xedapen horietan, baina orduz geroztik etengabeko bilakaera izan dute eginkizunek eta funtzioek.
Ingalaterrako tokiko gobernuaren antolaketa konplexua da, eta funtzioen banaketa tokiko xedapenen arabera aldatzen da. Ingalaterrako goi mailako azpiatalak bederatzi eskualdeak dira, gaur egun nagusiki helburu estatistikoetarako erabiltzen direnak. Eskualde batek, Londres Handiak, batzar bat eta alkate bat ditu, zuzenean 2000. urtetik hautatuak, herritarrek erreferendum batean proposamenari emandako babesaren ondoren. Asmoa zen beste eskualde batzuek ere beren eskualde-biltzar propioak izatea, baina ipar-ekialdeko eskualdean batzar proposamen bat baztertua izan zen 2004ko erreferendum batean. 2011tik, hamar autoritate konbinatu sortu dira Ingalaterran. Horietako zortzik alkate hautatuak dituzte, eta lehen hauteskundeak 2017ko maiatzaren 4an egin ziren. Eskualde mailatik behera, Ingalaterrako toki batzuek konderri-kontseiluak eta barruti-kontseiluak dituzte, eta beste batzuek agintari unitarioak; Londres, berriz, Londresko 32 udalerrik eta Londresko hiriak osatzen dute. Zinegotziak gehiengo soileko sistemaren bidez aukeratzen dira izen bakarreko barrutietan, edo kide anitzeko sistemaren bidez, izen anitzeko barrutietan.
Tokiko gobernuari dagokionez, Eskozia 32 kontseilu-eremutan banatuta dago, eta aldaketa handiak daude, bai tamainari dagokionez, bai biztanleriari dagokionez. Glasgow, Edinburgo, Aberdeen eta Dundee hiriak banandutako kontseilu guneak dira, Lur Garaien Kontseilua bezala, Eskoziaren azaleraren herena hartzen duena, baina soilik 200.000 pertsona baino gehixeago. Tokiko kontseiluak hautatutako zinegotziek osatzen dituzte, eta horietatik 1.223 zinegotzi daude ; lanaldi partzialeko soldata jasotzen dute. Hauteskundeak boto bakar transferigarriaren bidez egiten dira, hiruzpalau zinegotzi hautatzen dituzten barruti plurinominaletan. Kontseilu bakoitzak probestu edo deitzaile bat aukeratzen du, kontseiluaren bileretako buru izango dena eta eremuaren buru gisa jardungo duena.
Galesko tokiko gobernuak 22 agintari ditu. Horien artean daude Cardiff, Swansea eta Newport hiriak, eskubide propioz agintari bateratuak direnak. Hauteskundeak lau urtean behin egiten dira, gehiengo sinplearen sistemaren arabera.
Ipar Irlandako tokiko gobernua 1973tik barrutiko 26 kontseilutan antolatuta dago, horietako bakoitza boto bakar transferigarriaren bidez aukeratua. Bere eskumenak zerbitzu hauetara mugatzen dira: hondakinen bilketa, txakurren kontrola eta parke eta hilerrien mantentzea. 2008an, gobernuak 11 kontseilu berri sortzeko eta egungo sistema ordezkatzeko proposamenak adostu zituen.
Biztanleria
2011eko erroldaren arabera Erresuma Batuak 63.181.775 biztanletako opulazioa dauka eta honek Europar Batasuneko hirugarren herrialde populatuena egiten du. Hauetatik 53 milioi Ingalaterran bizi dira eta ondorioz Ingalaterra da munduan dentsitate handiena duen herrialdea, 420 biztanle kilometro koadroko.
Banaketa etnikoa
Britainiarren gehiengoa XI mendearen aurretik jadanik bazeuden herrietatik dator, hala nola, zeltiarrak, erromatarrak, anglo-saxoiak, norvegiarrak eta normandiarrak. 2006an egindako ikerketa batek erakutsi zuen populazioaren erdiak germaniarren Y kromosomak dituztela. Bestetik gaur egungo britainiarren %75aren jatorri genetikoa duela 6.200 urte iritsi ziren herrietatik datozela eta euskaldunekin arbaso komunak dituzten ikerketak ere badira.
XVIII mendetik aurrera inmigrazio handia izan du Erresuma Batuak, hala esklabu trafikoaren ondorioz, nola Britainiar Inperiotik metropolira etorri zirenen ondorioz. 1948tik aurrera Afrika, Karibe tea Asia hegoaldetik jende andana iritsi zen uharteetara. Hauek dira etnia ugarienak:
Hizkuntzak
Munduko hizkuntzarik hedatuena eta garrantzitsuena den ingelesarekin elkarbizi behar dute beste hizkuntza britainiar batzuk, gutxituak direnak: galesa (Galesen), eskoziera eta Eskoziako gaelera (Eskozian), irlandera eta Ulsterko eskoziera (Ipar Irlandan), manxera (Man uhartean) eta kornubiera (Kornuallesen). Eskoziera eta Ulsterko eskoziera izan ezik, guztiak zelta hizkuntzak dira.
Aurrez aipaturiko inmigrazioaren eraginez mundu zabaleko hainbat hizkuntza ere hitzegiten dira. Biztanleen %2.7ak Asia hegoaldeko hizkuntzak erabiltzen ditu. Poloniera ere oso zabalduta dago, 546.000 hiztunekin Ingalaterrako bigarren hizkuntza erabiliena da.
Wang Zifeng
Wang Zifeng (1999ko irailaren 12a) Txinako emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta brontzezko domina lortu zuen zortzikoan. Taldea hauek osatzen zuten: Wang Zifengek berak, Guo Linlinek, Ju Ruik, Li Jingjingek, Miao Tianek, Wang Yuweik, Xu Feik, Zhang Minek eta Zhang Dechangek.
Erresuma Batua
Erlijioa
Biztanleriaren gehiengoa kristaua da, baina beste erlijio asko ere badira. Hona hemen ehunekoak:
Thalénita-(Y)
Thalénita-(Y) silikato motako minerala da.
Erresuma Batua
Ekonomia
Bigarren Mundu Gerra bukatutakoan eta apurka-apurka koloniak galtzen ari zela, herrialdeak behin indartsu izandako bere ekonomiaren sustapenari ekin zion bi harreman sendotuaz: alde batetik, Europar Batasunean parte hartzen, eta bestetik Estatu Batuekin zeuzkaten harreman komertzialak sendotuz. Elkartasun hauei esker, XX. mendearen bigarren zatian zehar eta XXI. mendearen hasieran garapena iraunkor eta sendo mantendu du.
Thalénita-(Y)
Ezaugarriak
Thalénita-(Y) silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.
Erresuma Batua
Ekonomia
Nekazaritza BPGaren %1a baino ez da eta nahikoa mekanizatuta dago. Industria arloan, aktibitate nagusiak makineria, garraio-materiala (ibilgailuak, trenbideak, aeronautika) eta produktu kimikoak dira. Meatzaritzan antzinako Yorkshire, Gales, Eskozia eta Lancashireko ikatz meategiek zentral termikoei behar duten energia eman diote. 1970an Ipar Itsasoan aurkitutako petrolioari esker Europako bigarren ekoizlea bihurtu zen Norvegiaren atzetik, nahiz eta gaur egun petrolio hori agortzen ari den. Hirugarren sektorea da herrialdeko BPGaren zati handiena, batez ere Londresko City-an dauden Burtsa, finantza-zerbitzuak eta Aseguru-etxeak.
Erresuma Batuko dirua libera esterlina da.
Literatura
Historia luzea dauka Erresuma Batuko literaturak eta mundu mailan erreferentziazko idazle bihurtu diren idazle eta antzerkigile askoren jaioterria izan da. Ezagunenak honako hauek dira:
Musika
Musika klasikoaren konposatzaile asko izan bazituen ere Erresuma Batua musika modernoarekin oso loturik dago eta estilo ugari sortu izan dira bertan, gerora mundu osoan zabaldu direnak, hala popa, rocka, punka edo heavya. Azken 50 urtetan oso ezagunak izan diren musikari eta taldeen zerrenda da honako hau:
Zinema
Zuzendari eta aktore bikainak eman ditu Erresuma batuak.
Kirolak
Kirol gehienen jatorria Erresuma Batuan dago edo bertan izan dute garapena, hala nola, futbola, rugbya, golfa, cricketa, tenisa. Gehienen kasuan XIX mendean ezarri ziren arauak eta orduan sortu ziren lehenengo txapelketak.
Futbola
Futbolari dagokionez munduko liga indartsuenetakoa da Premier Leaguea, eta Erresuma Batuen jarraitzaile gehien dituen kirola da. 1992an eratu zen arren, Ingalaterrako liga 1889an abiatu zen, baina Kopa 1872tik aurrera jokatzen da. Ondoren etorri ziren Eskoziako Liga (1891) eta Kopa (1873), Galesko Kopa (1878) eta Irlandako Liga (1890) eta Kopa (1881), gaur egun Ipar Irlandako taldeek jokatzen dutena. Talde ezagunenak Manchester United, Liverpool, Arsenal eta Eskozian Celtic Glasgow eta Glasgow Rangers dira.
Errugbia
Errugbiak ere zaletu asko ditu, Erresuma Batuen jarraitzaile gehien dituen bigarrena da, batez ere urtero jokatzen den Sei Nazioen Txapelketak. 1883an hasi zen jokatzen eta Ingalaterra (27) eta Gales (26) dira garaipen gehien dituzten selekzioak. Aipatzekoa da Irlandako errugbi selekzioak Irlanda eta Ipar Irlandako jokalariak dituela.
Tenisa
Tenis modernoa 1860 hamarkadan sortu zen Birminghamen eta Wimbledongo txapelketa da munduko zaharrena, 1877an abiatu baitzen.
Golfa
Eskozian asmatu zen golfa eta bertako zelaiek prestigio handia dute. Denetan aipagarriena St Andrewsko Old Course da.
Txirrindularitza
2014.eko Frantziako Tourra handik atera zen. Han, Vincenzo Nibali jarri zen lider eta tourra irabazi zuen.
Citroën C15
Citroën C15 Citroën marka frantsesak 1984 eta 2005 artean ekoiztu zuen furgoneta txikia izan zen. Citroënek Citroën Berlingo sortu zuen C15 ordezkatzeko baina hain arrakastatsua izan zen ezen biak aldi berean ekoiztu zituen. Bere areriorik nabarmenena Renault Express izan zen.
Dendropsophus stingi
Dendropsophus stingi Dendropsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Anita Márton
Anita Márton (Szegeden, Hungaria, 1989ko urtarrilaren 15a - ) hungariar atleta da, pisu jaurtiketan espezializatua. Bere lehen partaidetza Joku Olinpikoetan 2012an izan zen Londresen. Guztira, gaur egun arte, 3 aldiz hartu du parte Joku Olinpikoetan: Tokion, Rio de Janeiron eta Londresen. Rio de Janeiroko jokoetan domina bat lortu zuen, brontzezkoa. Olinpiar Jokoetaz gain, Anitak historia egin zuen urrezko domina irabaztean, Birminghameko munduko lehiaketan.
Paraliparis plicatus
Paraliparis plicatus Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Port Clinton (Pennsylvania)
Port Clinton Pennsylvaniako borough bat da. Schuylkill konderrian kokatua dago. 2010ean 326 biztanle zituen, 1.97 kilometro koadrotan banatuta.
Hozier
Andrew Hozier-Byrne (Bray, Wicklow konderria, 1990eko martxoaren 17a), irlandar musikari eta abeslari bat da. Mundui mailan nagusiki "Take Me to Church" abestiarekin ezaguna egin zen.