cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bakuko metroa
Ezaugarriak
1947an Sobietar Batasuneko gobernuak metroaren eraikuntza baimentzen zuen dekretua onartu zuen. Eraikuntza lanak lau urte beranduago hasi ziren, baina hainbat aldiz eten behar izan zituzten diru faltagatik. Azkenik 1967ko azaroaren 6an, Sobietar Batasuneko bosgarren metroa inauguratu zen.
1967an zabaldutako metroaren lehen taretak 6,5 kilometro baino ez zituen. Ondorengo hamarkadetan pixkanaka geltoki berriak zabaldu dituzte eta metroaren ibilbidea luzatu da. Azken geltokia 2008ko urriaren 9an zabaldu zen.
Linea gorria
Lehen lineak Həzi Aslanov eta İçərişəhər batzen ditu. Linea honek Bakmil izeneko gunerako adar bat dauka.
Linea berdea
Bigarren lineak Şah İsmail Xətai eta Dərnəgül batzen ditu.
NGC 5042
NGC 5042 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Wesley Sneijder
Bestela Herbehereetako futbol selekzio nazionalarekin jokatzen du 2003tik aurrera, eta 2010eko Munduko Futbol Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen.
(* 2010eko iraila arte)
Rhoptropella ocellata
Rhoptropella ocellata bere generoko animalia bakarra da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Camisard
Camisard —«atorduna»; okzitanieraz camiso («atorra») izenetik— Cévennesko kalbinista nekazari matxino eman zieten izena da, gau-erasoetan alkandora zuri luzea erabiltzen baitzuten elkar ezagutzeko. Erlijio-askatasuna bermatzen zuen Nantesko ediktua indarrik gabe utzi zenean (1686), higanoten kontrako zapalkuntza bizitu egin zen. Azkenean, kalbinista camisardak Luis XIV.a Frantziakoa erregearen armadaren aurka altxatu ziren 1702an, Jean Cavalier buru zutela. Matxinada 1705. urtean amaitu zen, Cavalierrek eta Villars mariskalak bakea izenpetu zutenean.
Henri Suter
Henri Suter (Gränichen, 1899ko uztailak 10 - 1978ko azaroak 6) txirrindulari suitzar bat izan zen, profesionala 1918 eta 1943 artean, denbora horretan 57 garaipen lortu zituelarik. Espezialista zen egun bakarreko klasiketan, bost monumentuetatik hiru irabaztea lortuz. Sei garaipenekin, Züricheko txapelketan garaipen gehien lortu dituen txirrindularia da. Gainera, Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa beste bost aldiz irabazi zuen, eta bigarren beste hiru alditan izan zen.
Greenhills (Ohio)
Greenhills Ohioko herri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 3,615 biztanle zituen, 3.23 kilometro koadrotan banatuta.
Ribeira Grande
Ribeira Grande Portugalgo udalerria da, Azoreetako hirugarren populatuena eta Sao Miguel uhartean kokatutakoa.
3127 Bagration
3127 Bagration asteroide baten izena da. irailaren 27an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1973 ST izena zeraman. Ondoren Piotr Bagration omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3127 Bagration asteroidearen orbitak batezbeste 3,11 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,607 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,614 distantziara. Eszentrikotasuna 0,162 da, eta makurdura orbitala 2,94ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.1 da.
Carme Chacón
Carme Chacón (Esplugues de Llobregat, - Madril, ), politikari kataluniarra izan zen. Espainiako Gobernuko Defentsa Ministroa izan zen. PSC alderdi politikora zegoen afiliatua eta diputatua izan zen hiru legealdietan Bartzelonako probintziatik.
Charles Bordes
Charles Bordes (Rochecorbon, 1863ko maiatzaren 12a - Toulon, 1909ko azaroaren 8a) frantziar musikagilea izan zen. César Francken ikaslea, kapera-maisua izan zen Saint-Gervaisen. Chanteurs de Saint-Gervais elkartearen sortzailea, XV., XVI. eta XVII. mendeetako polifonia-musika berpizten lagundu zuen. Alexandre Guilmant eta Vincent d'Indyrekin batera, Schola Cantorum sorreran izan zuen parte (1894). Archives de la tradition basque, l´Anthologie des maîtres religieux primitifs, Chansonniers du XVI siècle eta 18 mèlodies pour chant et piano eman zituen argitara.
Scarlino
Scarlino Italiako udalerri bat da. Grossetoko probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Scarlinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Amor
Amor hitzak esanahi desberdinak ditu:
Hypostomus roseopunctatus
Hypostomus roseopunctatus Hypostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Mary Lou Williams
Mary Lou Williams (Mary Elfrieda Scruggs jaioa; Atlanta, - Durham, ) estatubatuar jazz piano-jotzaile eta musikagilea izan zen. Ehundaka abesti eta ehun album baino gehiago grabatu zituen. Williamsek Duke Ellington edota Benny Goodmanentzat idatzi zuen eta Thelonious Monk, Charlie Parker, Miles Davis, Tadd Dameron, Bud Powell edo Dizzy Gillespie lagunak eta lankideak izan zituen.
Bizitza
Williams Atlantan jaio zen, Georgian, hamaika anai-arreben artean bigarrena zen. Pennsylvaniako Pittsburgh hiriko East Liberty auzoan hazi zen. Oso gazte hasi zen musika lantzen, 3 urterekin bere kabuz ikasi zuen pianoa jotzen. Zazpi urterekin jendaurrean jotzen hasi zen eta "The Little Piano Girl" moduan ezagun egiten hasi zen Pittsburgh-en. Musikari profesional bihurtu zen bere nerabezaroan eta Lovie Austin aipatzen zuen bere influentzia nabarmenen artean. 1926ko azaroan John Williams jazz saxofonistarekin ezkondu zen.
Châtenoy-en-Bresse
Châtenoy-en-Bresse Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Châtenoy-en-Bresse udalerrian 371 unitate fiskal zeuden, 951 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.321 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 45 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 4 margolariak, 1 zurgina, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Châtenoy-en-Bresse udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 276 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Scieropepla
Scieropepla Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Scieropepla typhicola da.
Aza landare
Aza landarea (Brassica oleracea) landare espezie bat da, barazki kultibar ugari dituena, horien artean aza bera (edo buru-aza), brokolia, azalorea, bruselaza eta abar. Antzinatetik landatu izan da. Bere jatorrizko forma landugabea, basaza edo aza basa, jatorriz Europa hego-mendebaldeko kostaldekoa da.
Ezaugarriak
Jatorriz Europako hegoaldeko eta mendebaldeko kostaldeetakoa den landarea da. Bere jatorrizko ingurune geografikoan gainerako espezieekin duen lehiak itsaslabar kareharritsuetara baztertu dute, gatza eta karea ondo jasaten baititu.
B. olearacea berez biurtekoa da eta lehen urtean hosto handiko erroseta sendoa eratzen du. Hostoak mamitsuagoak eta lodiagoak dira beste Brassica generoko espezieak baino, inguru zailetan ura eta elikagaiak metatzeko oso erabilgarri direnak. Bigarren urtean, gordetako elikagaiak erabiltzen ditu 1-2 m garai lore gara handia osatzeko, lore hori ugarirekin.
Aza aberatsa da C bitamina, A bitamina, kaltzioa eta β-karotenoan, eta zuntz ugari du.
Landareak atal hauek ditu lurretik kanpo:
Motak
Brassica oleracea espezieko kultibarrak taldetan sailkatzen dira, zeinen artean Acephala ("burugabea") taldekoak diren jatorrizko espeziearen antz handiena dutena:
Historia
Nekazaritzaren etorrerarekin eta basalandareen etxekotzearekin batera, Mediterraneo iparraldeko jendea basa landarea kultibatzen hasi zen. B. oleracea milaka urtez landu dela uste bada ere, greziarren eta erromatarren garaiak baino lehen etxeko landare gisa izan zuen historia ez da ezagutzen. Bi zibilizazio hauek lorategietako landare gisa erabiltzen zuten. Fenotipoaren ezaugarri batuzk artifizialki hautatuz, itxura-ezberdintasun handiko aldaeren agerpenak mila urte gutxi batzuk hartu zituen. Hosto, buru, zurtoin eta infloreszentzia mota bat hobetsiz, gaur egun ezagutzen diren kultibar ugariak sortu ziren:
Fairmont City (Illinois)
Fairmont City  Illinoiseko herri bat da. Madison konderrian kokatua dago. 2010ean 2,635 biztanle zituen, 16.06 kilometro koadrotan banatuta.
Frantziako saskibaloi selekzio nazionala
Frantziako saskibaloi selekzioa 1933an sortu zuten txapelketa ofizialetan Frantzia ordezkatzeko. Europako txapeldunak behin izan dira (2013an), olinpiar txapeldunordeak birritan (1948 eta 2000an) eta munduko hirugarrenak birritan (2014 eta 2019an).
2013-2019ko taldeak
2019an, azkenik, Rudy Gobert eta Vincent Poirier pibotak, Nicolas Batum hegalekoa, Nando de Colo eskolta eta Thomas Heurtel antolatzailea egon ziren munduko txapelketan brontzea lortu zuten taldekideen artean.
Palmares
Munduko Saskibaloi Txapelketa
EuroBasket:
Olinpiar Jokoak:
Hypostomus saramaccensis
Hypostomus saramaccensis Hypostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Anchamps
Anchamps Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Anchamps udalerrian erroldatutako biztanleak 226 ziren. Familiak 89 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 121 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 107 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 89 etxebizitza nagusietatik 79 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 68 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 147 ziren, horien artean 100 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 100 pertsona aktiboetatik 79 lanean zeuden (48 gizon eta 31 emakume) eta 21 langabezian zeuden (8 gizon eta 13 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Anchamps udalerrian 94 unitate fiskal zeuden, 239 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.230 euro zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
Anchamps udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 228 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mutinaita
Mutinaita silikato motako minerala da eta zeolita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Mutinaita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Romeo + Juliet
William Shakespeare's Romeo and Juliet (William Shakespeareren Romeo eta Julieta) 1996ko drama film bat da, Baz Luhrmannek zuzendu, ekoitzi eta idatzia. William Shakespeareren Romeo eta Julieta tragediaren egokitzapena eta modernizazioa da. Leonardo DiCaprio eta Claire Danes dira filmeko protagonistak, eta Brian Dennehy, John Leguizamo, Harold Perrineau, Pete Postlethwaite, Paul Sorvino, Paul Rudd eta Diane Venora filmaren parte diren beste aktoreak dira.
Filma 1996ko azaroaren 1ean kaleratu zuen 20th Century Foxek eta arrakasta komertziala izan zuen. Filmak 151,8 milioi dolar baino gehiago bildu zituen 14,5 milioi dolarreko aurrekontuaren gainean. Berlingo 47. Nazioarteko Zinema Jaialdian, 1997an, DiCapriok Aktore Onenaren Zilarrezko Hartza irabazi zuen eta Luhrmannek Alfred Bauer Saria irabazi zuen. Luhrmann film onenaren Urrezko Hartza sarirako ere izendatua izan zen. 69. Oscar Sarietan, Catherine Martin eta Brigitte Broch Zuzendaritza artistiko onenaren sarirako izendatuak izan ziren.
Errusiartze
Errusiartzea errusiera edo errusiar kulturako alderdiak errusiera ez diren komunitateek hartzea da. Zentzu hertsian, «errusiartze» terminoa errusierak gainerako eslaviar hizkuntzetan duen eragina izendatzeko erabiltzen dute, baita Errusiak uneren batean kontrolatzen edo kontrolatu dituen lurralde baltikokoetan edota beste familietan ere. Zentzu historikoan, terminoa Errusiar Inperioaren eta Sobietar Batasunaren politikei dagokie (ofizialak zein ez ofizialak), beren konstituziogile nazionalei eta Errusiako gutxiengo nazionalei dagokienez, errusiar domeinua baitzuten helburu.
Errusiartzearen eragin-eremu nagusiak politika eta kultura dira. Politikan, errusiartzearen elementu nagusia erakunde nazionaletan posizio administratiboak hartzeko errusiarrak izendatzea da. Kulturan, errusiartzea gai ofizialetan errusieraren erabilera eta errusierak hizkuntza nazionaletan duen eraginean nabarmentzen da nagusiki. Errusiar populazioaren aldeko desplazamendu demografikoa ere errusiartze-modutzat hartzen da.
Ravenscraig gaztelua
Ravenscraig gaztelua (Ravenscraig Castle) Eskoziako Kirkcaldy udalerrian dagoen gaztelu bat da. Fortheko fiordoaren iparraldeko ertzean dago. A mailako eraikina izendaturik dago.
Historia
1460. urtealdera Jakobo II.a Eskoziakoaren aginduz eraiki zen. 1650-1651an Oliver Cromwellen ingeles gudarosteak Eskozia inbaditzean gaztelua erasotua eta kaltetua izan zen. Lehen Mundu Gerran armategi edo bolborategi gisa erabiliza izan zen. 1955an estatuaren jabetza izatera iragan eta 1971 ezkeroztik Historic Scotland erakundearen jabetzakoa da.
Seggiano
Seggiano Italiako udalerri bat da. Grossetoko probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Seggianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cauquenes
Cauquenes Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Cauquenes probintzian dago. 2002ko erroldan, 41.217 biztanle zituen.
Henan
Henan edo Honan (河南 txinera sinplifikatuz; euskaraz: «ibaiaren hegoaldea») Txinako Herri Errepublikako probintzia da. 167.000 kilometro koadroko azalera dauka eta 2004ko erroldaren arabera 98.690.000 biztanle bizi ziren bertan (Txinako eskualderik jendetsuena da).
Zhengzhou du hiriburu.
Inguru naturala eta kokapena
Ia 100 milioi biztanlerekin, Henan, Txinako Herri Errepublikako probintziarik jendetsuenetakoa da Guangdongekin batera. Erroldatu gabeko biztanleria kontutan hartuta, Guangdongek biztanle gehiago dauzka, izan ere, Perla ibaiaren deltan nekazal guneetatik etorritako ehundaka mila langile bizi dira, nahiz eta erroldaturik ez dauden.
Probintziaren mugakideak honakoak dira: Hebei probintzia iparraldean, Shandong probintzia ipar-ekialdean, Anhui probintzia hego-ekialdean, Hubei hegoaldean, Shaanxi mendebaldean, eta Shanxi ipar-mendebaldean.
Geografia
Yangzi eta Ibai Horiaren ibai arroen arteko pasabidea da.
Henan probintzia laua da ekialdean, eta menditsua mendebalde eta hegoaldeko muturrean. Ekialde eta erdialdea Txina Iparreko lautadaren zati dira. Ipar-mendebaldean Taihang mendilerroaren zati bat probintzian barneratzen da. Mendebaldean, Qinling mendiak daude iparraldetik hegoalderako norabidean probintzia zerhakatuz, eta hegoaldean Dabie mendiek Henan eta Hubei probintzien arteko muga markatzen dute.
Ibai Horia iparraldetik igarotzen da, probintzian Sanmenxia babesgunetik barneratu, eta Luoyang zeharkatu ondoren, gizakiak egindako ubide sarean hedatzen da.
Klima
Henan probintziak klima kontinentala dauka, eta prezipitazio gehienak uda garaian ematen dira. Urtarrileko batez-besteko tenperatura 0 gradukoa da eta uztailekoa 27 eta 28 gradu artekoa.
Mendebala, bereziki, ez da hotza.
Banaketa administratiboa
Henan probintzia hamazazpi prefektura mailako hirik eta zuzenean kontrolaturiko azpiprefekturako hiria Jiyuan (济源市 Jǐyuán Shì) izenekoa.
Probintzia osatzen duten prefektura hiriak honakoak dira:
Politika
Henan probintziako gobernadorea Guo Gengmao (郭庚茂) da. Txinako Alderdi Komunistak probintzian duen ordezkaria Xu Guangchun (徐光春) da.
Ekonomia
Ekialdea ondo ureztatua eta emankorra da (neguko garia, kotoia, kakahuetea, soja, tabakoa, kaolina).
Horrez gain, Henanek arroza, zeta eta sesamoa ere ematen ditu.
Meak: ikatza eta burdina. Industriagune nagusiak: Luoyang (kimika, makinaria, nekazaritzatik eratorritako produktuak); Zhengzhou (oihalgintza, mekanika).
Garraioa
Ontziz ibiltzeko ubide ugari ditu, eta Zhengzhoun gurutzagunea duten bi burdinbide daude.
Leslie Howard
Leslie Howard (1893ko apirilaren 3a, Forest Hill, Londres - 1943ko ekainaren 1a, Bizkaiko golkoa) ingeles aktore, zinema zuzendari eta ekoizle bat izan zen. Nagusiki pertsonaia zintzo, zuzen, galai eta dotoreak antzeztu izan zituen.
Bere ibilbide osoko paperik ospetsuena Gone with the Wind (1939) filmeko Ashley Wilkes pertsonaia izan zen, beste hainbat filma ezagunetan ere antzeztu zuelarik: Berkeley Square (1933), Of Human Bondage (1934), The Scarlet Pimpernel (1934), The Petrified Forest (1936), Pygmalion (1938), Intermezzo (1939), "Pimpernel" Smith (1941) eta The First of the Few (1942).
San Nikolas Txikia
San Nikolas Txikia abenduaren 6an, San Nikolas Barikoaren egunean, bereziki Ingalaterra, Espainia eta Hego Euskal Herriko zenbait tokitan haurrak protagonista dituen jai bat da, Eguberrietako jaien zikloaren hasieran. Euskal Herriko ohiko ospakizunetan, mutiko bat gotzain izendatu, horri dagozkion jantzi dotoreak jantzi eta ibilaldia egiten du herrian zehar, maiz asto baten gainean, beste haur batzuekin batera eskea eginez. Opariak jasotzeko eguna ere bazen, gaur egun horretarako ohiko egunak Errege-eguna eta Eguberri-eguna diren arren. Hain zuzen ere, Bizarzuri, ingelesez Santa Claus alegia, San Nikolas Barikoa, opari emaile, besterik ez da. Euskal Herrian, bereziki Nafarroan, Araban eta Gipuzkoan (Seguran eta Lazkaon) ospatzen da. Espainiako zenbait tokitan, berriz, Burgosen kasu, Inuzente-egunean ospatzen da. Identitate-aldaketako jaien multzokoa da, Inauteriak bezala eta Erdi Arotik ospatzen da, orduan ospatzen ziren Eroen Jaiekin eta Asto Jaiekin loturik.
Marie Under
Marie Under (Tallinn, Estonia, 1883ko martxoaren 27agreg./martxoaren 15ajul. - Stockholm, Suedia, 1980ko irailaren 25a) estoniar poeta izan zen, herrialde honetako literaturan figura garrantzitsuenetako bat. Zortzi aldiz izendatu zuten Literaturako Nobel sarirako.
Biografia
Marie Under Tallinnen jaio zen eta bertan igaro zuen haurtzaroa. Oso goiz ikasi zuen irakurtzen, eta hamahiru urterekin hasi zen poesia konposatzen. 1891 eta 1900 artean, alemaniar hizkuntzako eskola batean hezi zen, non alemana, frantsesa eta errusiera ikasi zituen. Ordutik aurrera, berak irakurri eta gero, Goethe, Schiller, Pär Lagerkvist eta Boris Pasternaken lanak estonierara itzuli zituen.
1901ean, Eduard Vilde ezagutu ondoren, berarekin lan egin zuen Estoniako Teataja egunkarian, eta horrek idazle, poeta, artista eta intelektual asko ezagutzeko aukera eman zion. Hurrengo urtean, bere poemetako bat lehen aldiz argitaratu zuten. Moskuko egonaldi baten ondoren Tallinera itzultzen denean, bere etxea idazle, artista eta aktoreentzako topaleku bihurtzen da.
1917an, Siuru literatur taldearen sortzaileetako bat izan zen, baita 1922an, Estoniar Idazleen Batasunaren sortzaileetako bat ere. Underren lehen bilduma 1917an argitaratu zen Sonetids (Sonetoak) izenburupean. Harrera eta eragin sakona izan zuen. Laster heldu ziren ondorengoak. 1918an Eelõitseng (Lehen loraldia) poema hauek benetan sonetoen aurretik idatziak izan ziren, baina autorea, hauen arrakastaren ondoren ausartu zen argitaratzera. Bere lanak espresionismo eta existentzialismorantz eboluzionatu zuen, bere herrialdearen patu tragikoagatik deitoratuz.
1944ko Estoniako sobietar inbasioaren ondorioz, bere familiak Suediara ihes egin zuen eta urtebete eman zuen errefuxiatu eremu batean. Azkenean, Stockholmera joan ziren bizitzera, eta han bizi izan ziren hil arte.
Haren gorpuzkiak Estoniara eraman zituzten 2015ean eta bertan eman zieten lurra. Marie Under idazlearen eskultura bat jarri zuten Tallinn bere jaioterriko plazan.
Kanpo estekak
[https://estonianworld.com/culture/six-poems-estonian-poet-marie/ Marie Under. 6 poema]
Vallcebollera
Valcebollera, izen zaharra Vallsabollera (katalanez; ) Katalan Herrietako udalerri bat da, Cerdanya eskualdean kokatua. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Historia
1972tik 1985era herria Ocejak anexionatua egon zen.
Ramón Bengarai
Ramón Bengarai Zabaltza (Garralda, 1896ko otsailaren 2a - Lantz, 1936ko abuztuaren 3a) euskal sindikalista eta politikaria izan zen. Frankistek atxilotuta Lanz inguruan hil zuten.
Vallcebollera
Biztanleria
2007an Valcebollera udalerrian erroldatutako biztanleak 39 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Ramón Bengarai
Biografia
Maisu baten semea zen. Aitaren lana zela eta, Garraldatik Monrealera joan ziren 1900an. Aita 1905ean hil zen eta, orduan, familia Iruñera joan zen. Iruñeko apaizgaitegian sartu zuten baina laster utzi zuen. Moldiztegiko tipo-paratzaile ofizioa ikasi zuen. Gazte-gaztetatik oso pertsona aktiboa izan zen; horrela Los Amigos del Arte Elkartearen sorreran hartu zuen parte, Osasunaren direktiboa izan zen eta Orfeón Pamplonés abesbatzaren birsortzeaz aritu zen ere bai, baritono eta zuzendaritzaren kide gisa.
Vallcebollera
Etxebizitza
2007an 65 etxebizitza zeuden, 19 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 46 bigarren erresidentzia ziren. 54 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 19 etxebizitza nagusietatik 14 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 5 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 26 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 26 pertsona aktiboetatik 25 lanean zeuden (13 gizon eta 12 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Valcebollera udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ramón Bengarai
Biografia
Iruñeko zinegotzi eta epaitegiko funtzionaria izatera iritsi zen. El Obrero Navarro aldizkaria sortu zuen; baita ere El Pamplonés. Semanario satírico defensor de los intereses del pueblo. UGT sindikatuko militantea, moldiztegi propioa irekin zuenean, militantzia hori utzi behar izan zuen. Ondorioz, politikari eman zion bere interes guztia. 1931an, Errepublikarekin, Partido Republicano Autónomon afiliatu zen, laster Alianza Republicana Radical Socialistan. Moldiztegian Democracia. Diario de la República argitaratu zuen. 1934an Manuel Azañak Izquierda Republicana alderdia sortu zuen; urte berean Bengaraik Mariano Ansórekin batera Nafarroako Izquierda Republicana sortu zuen. Euskal Herriarentzako Sortarauaren alde egin zuen. Bengaraik beti Nafarroa Euskal Estatutuan sartu behar zela defenditu zuen.
1936an Nafarroako Fronte Popularraren Presidentea izendatu zuten. Postu hori martxoa arte gorde zuen. Hauteskundetarako zerrendan bigarrena zen, Jesus Monzon ondoren.
Gerra Zibila piztu zenean, lehen momentuan errepublikaren aldeko buruek Iruñeko Gobernu Zibilean bildu ziren ikusteko ea zerbait egiterik bazegoen; bertan, beste artean, politikari hauek zeuden: IRko Ramon Bengarai eta Aquiles Cuadra; PCEko Jesus Monzón; PSOEko Constantino Salinas... Laster ezer ezin zela egin ikusi zuten eta ihes egitea erabaki zuten. Bengarai lagun batzuen etxean ezkutatu zen eta, ondoren, mugara ihes egiten saitu zen. Bidasoa aldera heldu nahi zuen. Horretarako "langile gisa jantzirik, koltxoi bat lepoan hartuta aurpegia izkutatzeko, lortu zuen hiritik ateratzea. (...) Ostiz inguruan bideak konpontzeko langile batek ikusi zuen, bai eta salatu ere". Frankistek abuztuaren 21ean atxilotu zuten eta ez dago oso garbi nola eta non erail zuten; El Pensamiento Navarroren arabera hilketa abuztuaren 24an burutu zuten. Batzuek Lantz inguruan izan zela esaten badute, beste bertsioen arabera Iruñera eraman zuten. Berrogei urte zituen eta alarguna zein bortz seme-alaba utzi zituen.
Txotxongiloen Nazioarteko Batasuna
Txotxongiloen Nazioarteko Batasuna (Union Internationale de la Marionnette, UNIMA) munduko antzerki erakunderik zaharrena da. UNESCO n kontsulta-estatutu baten onuraduna den Nazioarteko gobernuz kanpoko Erakunde bat da. Mundu guztikoak dira bere kideak eta beren lanarekin txotxongiloen artearen garapenari laguntzen diote.
1922 an Pragan sortu zen, Txekoslovakian. 1981ean bere egoitza Charleville-Meziérèsera,Frantzia, lekualdatu zuten. UNIMA 90 herrialdetan dago presente eta mundu guztiko pertsonen arteko hartu-eman plataforma bat bezala funtzionatzen du, izan txotxongilolariak (zaleak edo adituak), izan arte modalitate honetan lan egiten duten txotxongilo zale amorratuak ( ikertzaileak, historialariak, etab...). Herrialde askotan ditu filialak, hala nola, Puppeteers of America Estatu Batuetan, Puppetry UK Erresuma Batuan, União de Marionetistas Portugalen edo Associação Brasileira de Teatro de Bonecos.
UNIMAren ekintzen artean bilerak,hitzaldiak, jaialdiak daude, eta txotxongiloen ezarpenerako arlo desberdinak topatzeko aukera ematen du (terapia, hezkuntza, formakuntza, ikerketa, dokumentazioa, bilduma, erakusketa, etab..), txotxongiloen garapenari buruzko argitalpenak eta informazioa ere osatzen dituzte, baita kurtso eta tailerrak ere.
Erakundeak izendatu zuen martxoaren 21ean Txotxongiloen Munduko Eguna eta 2003tik herrialde ezberdinetan ospatzen da.
UNIMAren Kongresuak
Ondorengo lekuetan egin dira nazioarteko kongresuak:
UNIMA Euskal Herria
Unimaren adarretako bat UNIMA Euskal Herria da.Bizkaian kokatzen da eta 36 bazkide federatu ditu.
Juan Maria Altuna
Juan Maria Altuna Muñoa (Hondarribia, 1963ko abuztuaren 8a - ), Txisun ezizenaz ezaguna, euskal arraunlari ohia da.
Behin hartu du parte Joko Olinpikoetan: Bartzelonan hain zuzen ere. 1983an Munduko Txapelduna izan zen Duisburgon.
Hondarribia Arraun Elkartea izan zuen kluba. Kirola utzi ondoren, politikari ekin zion eta EAJren zerrendetan jaioterriko zinegotzi hautatu zuten.
Italiako saskibaloi selekzio nazionala
Italiako saskibaloi selekzioa 1932an sortu zuten txapelketa ofizialetan Italia ordezkatzeko, FIBAko 8 sortzaile historikoen artean dagoelarik.
Palmares
EuroBasket:
Olinpiar Jokoak:
Munduko Saskibaloi Txapelketa:
Greenville (Ohio)
Greenville Ohioko hiri bat da. Darke konderrian kokatua dago. 2010ean 13,227 biztanle zituen, 17.1 kilometro koadrotan banatuta.
Broye-Aubigney-Montseugny
Broye-Aubigney-Montseugny Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Broye-Aubigney-Montseugny udalerrian erroldatutako biztanleak 457 ziren. Familiak 217 ziren, horien artean 75 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 43 bakarrik bizi ziren emakumeak), 79 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 302 etxebizitza zeuden, 220 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 59 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 291 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 220 etxebizitza nagusietatik 191 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 45 etxek hiru zituzten, 54 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 169 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 92 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 99 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 282 ziren, horien artean 202 aktiboak ziren eta 80 inaktiboak ziren. 202 pertsona aktiboetatik 188 lanean zeuden (100 gizon eta 88 emakume) eta 14 langabezian zeuden (3 gizon eta 11 emakume). 80 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Broye-Aubigney-Montseugny udalerrian 235 unitate fiskal zeuden, 502,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.545 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Moko-balea
Moko-baleen edo zifioen ziphiidae familia zetazeo odontozetoen multzo bat da, barnean 21 espezie dituena. Bere habitat ur sakonetan dagoenez, nahiko espezie ezezagunak dira.
Bizkaiko golkoan Cuvier moko-balea ikuskatzen ahal da.
Ezaugarriak
Tamaina ertaineko itsas ugaztunak dira eta urpeko igeriketa benetan izugarriak egiten dituzte; nahiko dute ur-azalean bi minutu egon, gero ur azpian bi ordu egon ahal izateko beste oxigenoa hartzeko (zeroiek baino gaitasun handiagoa). Sakonera handikoak diren urpeko igeriketa horien artean, zifioek buzeo laburragoak egiten dituzte errekuperatzeko, 400 m-raino 10-20 minutuan.
Behin uretan murgilduta, gutxi gorabehera 500 metrora daudelarik, ekolokalizazio-klaskak egiten hasten dira. Izan ere, sonar hori saguzarren eta zetazeoen eboluzio-ildoetan garatu da bata bestearekiko beregain. Berari esker, harrapakin egokia lokalizatzen dute. Behin lokalizatuta, klaskak azkar igortzen hasten dira bere harrapakariari gertutik jarraitzeko, eta azkenean harrapatzeko.
Bizitza luzeko animaliak dira, ugalketa erritmo baxua dute eta izaten duten kume apurren zaintzaz arduratzen dira
Sorano
Sorano Italiako udalerri bat da. Grossetoko probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Soranok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Semocharista
Semocharista Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Semocharista idiospila da.
Frétoy
Frétoy Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
NGC 5044
NGC 5044 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Frétoy
Biztanleria
2007an Frétoy udalerrian erroldatutako biztanleak 152 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Lagrange (Pirinio Garaiak)
Lagrange Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Frétoy
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lagrange (Pirinio Garaiak)
Biztanleria
2007an Lagrange udalerrian erroldatutako biztanleak 216 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Frétoy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 101 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 67 lanean zeuden (44 gizon eta 23 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Frétoy udalerrian 48 unitate fiskal zeuden, 145,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.437 euro zen.
Lagrange (Pirinio Garaiak)
Etxebizitza
2007an 100 etxebizitza zeuden, 90 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 100etxeak ziren. 90 etxebizitza nagusietatik 84 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 55 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Frétoy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak iturgina ziren.
2000. urtean Frétoy udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lagrange (Pirinio Garaiak)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 149 ziren, horien artean 105 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 105 pertsona aktiboetatik 101 lanean zeuden (54 gizon eta 47 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Phelsuma ornata
Phelsuma ornata Phelsuma generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Lagrange (Pirinio Garaiak)
Diru sarrerak
2009an Lagrange udalerrian 90 unitate fiskal zeuden, 212 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.720 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Lagrange udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 484 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fairmount (Illinois)
Fairmount  Illinoiseko herri bat da. Vermilion konderrian kokatua dago. 2010ean 642 biztanle zituen, 0.82 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Martin-de-Vaulserre
Saint-Martin-de-Vaulserre Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Martin-de-Vaulserre udalerrian erroldatutako biztanleak 227 ziren. Familiak 85 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 26 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 41 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 110 etxebizitza zeuden, 88 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 102 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 88 etxebizitza nagusietatik 79 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 6 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 68 etxek bost zituzten. 75 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 152 ziren, horien artean 120 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 120 pertsona aktiboetatik 112 lanean zeuden (54 gizon eta 58 emakume) eta 9 langabezian zeuden (6 gizon eta 3 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Martin-de-Vaulserre udalerrian 91 unitate fiskal zeuden, 249 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.221 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 7 eraikuntza enpresak ziren eta 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 3 zurginak eta 1 iturgina.
Horta
Horta Portugalgo udalerria da, Azoreetako hiru hiriburuetako bat, Faial uhartean kokatutakoa. 2011ko erroldaren arabera, herriak 14.994 biztanle zituen.
Saint-Martin-de-Vaulserre
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Martin-de-Vaulserre udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 212 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Horta
Ferry zerbitzua du Picorekin (Madalena eta São Roque do Pico) eta Azoreetako beste zenbait uharterekin.
Historia
Isabel infantaren konfesorea zen Frai Pedrok Josse van Huerter noble flandriarrari kontatu zion zilar ugari zegoela uhartean eta honek 15 gizon hartu eta 1465ean iritsi zen Faialera. Janaria agortu eta zilarrik ez zuten aurkitu, ondorioz lagunak haserretu eta Van Huerterrek berriz Flandriara egin zuen ihes. Bi urte beranduago itzuli zen, baina uhartea kriminalak gordetzeko gartzela bihurtu zuten eta bera kapitain nagusi izendatu zuten. Asentamendu hark Vila de Horta izena hartu zuen, kapitainaren izena hartuz.
Flandriarren bigarren jende multzo bat iritsi zen Willem van der Haegen (gerora Guilherme da Silveira) buru zela eta honek administrariak eta merkatariak ekarri zituen berarekin. Azkenik 1498an Vila estatusa hartu zuen eta hau kontsideratzen da hiriaren fundazio data.
1583an espainiarrek Azoreak okupatu zituzten eta hurrengo urteetan uharteak pirata frantses eta ingelesen erasoak jasan zituen, 1589 eta 1597 artean bereziki. 1672an Cabeço Gordo sumendiaren erupzioak biztanle ugari Brasilera joatea eragin zuen.
XVIII eta XIX mendeetan Horta kostaldean zegoen herri txikia baino ez zen. Elza eta komentu ugari zituen baina industriarik eta merkataritzarik ere ez. 1804an Azoreetako kontsul estatubatuarra zen John Bass Dabney Hortara joan zen bizitzera eta hainbat hobekuntza ekarri zizkion. 1833an Horta hiri bihurtu zen. 1876an Hortako kaia babesteko moila eraiki zen eta honi esker Atlantikoa zeharkatzen zuten ontzi handiak beratar iritsi eta uharteko ekonomiak gorakada ezagutu zuen. 1893an kable trasatlantikoak bertan instalatu ziren.
Geografia eta klima
Geografia Faial uharteari dagokiona da, izan ere Horta baita uharteko udalerri bakarra.
Banaketa administratiboa
Udalerriak (concelho) 13 parrokiatan (freguesia) banaturik dago. Erdigunea Angústias, Conceição eta Matriz auzoek osatzen dute. Hona hemen fregesien zerrenda:
Artzalluz
Artzalluz Errezilgo auzoa da, herriaren mendebaldean. Baserri ugari ditu eta ez dago gune garrantzitsurik. Azkoitiarekin muga egiten du. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 168 biztanle ditu.
Museoen Nazioarteko Kontseilua
Museoen Nazioarteko Kontseilua (ingelesez International Council of Museums, ICOM) 1946ean sortu zen. Ondare kultural, natural, orain eta etorkizunekoa, material eta ez materialaren babesari eskainitako museoen antolakuntza eta museoko adituen mundu mailako erakunde bakarra da. Gutxi gora behera 35000 kiderekin 136 herrialdeetan, ICOM ondare eta museoekin zerikusia duten diziplina anitzetan jarduten duen museo adituen sare bat da.
Informazio orokorra:
ICOMek UNESCO rekin erlazio formalak dituen gobernuz kanpoko erakunde bat da eta Nazio Batuen kontseilu ekonomiko eta sozialaren aurrean kontseilu-estatutu bat du. ICOM Jabetza Intelektualaren Munduko Erakundearekin, INTERPOL ekin eta Aduanen Munduko Erakundearekin erlazionatzen da, izan ere, nazioarte mailan zerbitzu publikoen betebeharrak dituzte, besteak beste, ondare kulturalen legez kanpoko trafikoa, eta arriskuen kudeaketaren sustapena, baita gizakiak edo hondamendi natural baten kasuan munduko ondare kulturala babesteko beharra izanez gero prestakuntza.
ICOMeko museoen deontologia kodea
Deontologia gaietan liderra, ICOMeko bere museoetarako ICOMeko Kode deontologikoa 1986ean onartu zuen, erakundeko kide guztiak atxikitu beharreko bikaintasun estandarrak ezartzen dituen erreferentziazko herraminta bat izanik. Museoetarako ICOMeko Deontologia Kodea 36 hizkuntzetara itzulia dago, 2006ean errepasatua, ICOMek eta nazioarteko museo komunitateak elkarbanatzen dituzten balio eta oinarriak ezartzen ditu. Museoaren gobernantzarako, erosketarako eta bildumen kudeaketarako oinarrizko printzipioak ditu, baita jokabide profesionalerako ere.
Luxiol
Luxiol Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Museoen Nazioarteko Kontseilua
Legez kanpoko trafikoaren aurkako borroka
Ondasun kulturalen legez kanpoko trafikoak ondarean kalte esanguratsuak sor ditzake, bereziki objektu kulturalen lapuerreta eta arpilaketarekin sentikorrenak diren munduko eskualdeetan. ICOMen lehentasun garrantzitsunetako bat ondasun kulturalen legez kanpoko trafikoaren aurkako borrokari laguntzea da. Testuinguru honetan ICOMek zerrenda gorriak deiturikoak argitaratzen ditu, ondasun kulturalen legez kanpoko trafiko eta arpilaketari buruz kontzientziatzeko. ICOMeko zerrenda gorriak polizia eta aduanetako funtzionarioei, ondare eta arte profesionalei eta antikuarioei legez kanpoko trafikoan ohikoenak diren objetu motak identifikatzen laguntzera diseinatutako herraminta bat da.
Luxiol
Biztanleria
2007an Luxiol udalerrian erroldatutako biztanleak 166 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Museoen Nazioarteko Kontseilua
Legez kanpoko trafikoaren aurkako borroka
ICOMek herraialde eta eskualde ezberdinetako zerrendak argitaratu ditu dagoeneko:
Luxiol
Etxebizitza
2007an 66 etxebizitza zeuden, 56 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 62 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 56 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 9 etxek hitu gela zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 51 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Museoen Nazioarteko Kontseilua
Museoentzako larrialdi programa
ICOMek erakunde kulturalei, hauek gatazka edo hondamendi naturalei aurre egin behar dieten egoeretan laguntza eta prebentziorako beharrezko herramintak ematera konprometitu da. Bere Hondamendi kasuetarako museoen esku-hartze taldea (DRTF), bere Museoetarako Larrialdi Programa (MEP) eta Nazioarteko Ezkutu Urdinaren Batzordean (ICBS) duen paper aktiboaren bitartez ICOMek bere errekurtsoen mobilizazio azkar eta eraginkor baten bitartez munduko museoei laguntzen die, bai prebentzio kasuetan, baita hondamendi egoeren ondorioen ostean ere.
Museoen Nazioarteko Eguna
Urtero ICOMek gai bat zehazten du Museoen Nazioarteko Egunerako:
2016ean Museoa eta paisaia kulturalak izan zen gaia. Gaiak museoen parte den paiasaiaren erantzule egiten ditu, zeinari beren ezagutza eta berezko konpetentzien ekarpena egin dezaketen, beren kudeaketa eta mantenu onaren protagonista aktiboak izanik. Museoen lehentasuna ondarearen zaintza da, hau euren museoen barruan edo kanpoan egonda ere. Braien bokazio naturala beraien egitekoa zabaltzea eta ekintzak inguratzen dituen ondare kulturalaren eta paisaiaren inguruan zabaltzea da. ICOMek Museoen Europar Gaua lagundu zuen, Museoen Nazoarteko Egunaren berri ematen duen ekitaldi bat, gau eta eguneko ekitaldiak dituen aste bat iradokitzen uzten duelarik.
2017rako gaia Museoak eta gai eztabaidagarriak dira: esan ezina esan museoetan. Gai honek museoek, gizartearen zerbitzura jarriz, herrien arteko erlazio bakegintzan izan dezaketen papera azpimarratu nahi du. Era berean, iragan mingarri baten onarpenak adiskidetzearen bidezko etorkizun komun hobeago bat imaginatzera laguntzen duen lehen pauso bat izan litekeela agerian jarri nahi du.
ICOMeko Batzordeak
ICOMek kulturan eta ezagutzaren sustapenean duen konpromezua espezialitate aniztasun batean oinarritutako bere Nazioarteko 31 Batzordeek indartzen dute. Hauek beraien alorreko ikerkuntza aurreratua ematen dute museoen komunitatearen onurarako. Nazioarteko Batzordeak ondorengoak dira:
Gobernantza
Gaur egun Suay Aksoy, 2016ean hautatua, da ICOMeko lehendakaria. Barne Zuzendari Nagusia, berriz, Hanna Pennock da, 2013ko maiatzaren 13tik.