cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoa
Bilbo
8ko TXIKIA: Aitor eta Maddalen bikotea zarete. Bizkaia Frontoira etorri zarete pilota partida ikustera. Aitor, partida hasi aurretik, Maddalen kantxara joan da, eta denen aurrean berarekin ezkontzeko eskatu dizu.
Emotikono
Emotikonoak ulertu edo irudikatzen duten sentimendua ikusteko, burua ezker aldera okertu behar da. Horrela, emotikonorik oinarrizkoena :-) da, non : begiak diren, - sudurra eta ) ahoa. Sarri begi-aho bikotea bakarrik agertzen da, hau da :) ikurra.
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoa
Bilbo
Amets biloba eta Joanes aitita zarete. Zu Amets ohartuta zaude, kartetan ari zaretenean, Joanes aititak tranpak egiten dituela, zuri irabazi ahal izateko. Orain ere hala ari da.
Emotikono
Zutikurrak edo bertikonoak Asia ekialdeko emotikonoak izendatzeko erabiltzen dira, burua ez baita ezker aldera okertu behar irudia ulertzeko.
Oinarrizko sentikurrak
;-)    begi keinua  :-D     algaraka  :-P     mihia kanpoan
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoa
Bilbo
Jone eta Saioa herrikideak zarete. Jone herriko Euskaraldiko arduraduna zara. Gaur, ekimena bukatu berritan, Saioa etorri zaizu txapa eskatzera.
PUNTUKA:
Emotikono
Oinarrizko sentikurrak
Ez hain klasikoak: :-X    mutu :-*    muxu :-O    garrasika |-O    aho zabalka :-o    harrituta :-°    txistuka :'(    negarrez  8-)     betaurrekoduna :-\    zalantzan =:-/   punky +:-|   Aita Santua :-E    oldarkor (haginak erakusten) :-€    banpiro
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoa
Bilbo
1. Beti korrika eta presaka gabiltza 2. Zertarako hartu nahi zenuke denbora?
Emotikono
Oinarrizko sentikurrak
Sarri, sudur gabe idazten dira: :)    pozik  :(     goibel :D    algaraka XD    barrez lehertzen
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoa
Bilbo
BAKARKA, GAIA EMANDA Kanporatu egin zintuzten. Bizitza erabat aldatu zaizu.
Emotikono
Zutikur edo bertikonoak
Zutikurrak (zut edo zutik + ikur) edo bertikonoak (bertikal + ikono) Japonian erabiltzen diren sentikurrak dira. Izenak dioen bezala, irudia zutik agertzen da eta ez da zertan burua alboratu behar. Kao Maaku izena ere hartzen dute. Irudi horiek manga marrazkien antza handia dute.
(^_^)  edo   (^^)   edo  ^^     pozik (^-^)   barrez (_;)   negarrez (@_@)   edo   O.o   edo  O_ô   edo   =.=    harridura =^.^=   edo   >^.^<    katua, (eta horrenbestez politta edo pottokoa) :3      tximua (eta horrenbestez, bihurria) d^o^b   pozik (erpuruak goruntz) ' edo " gehitzen dira lotsa-edo adierazteko           adibidez: ^^' edo ^^" edo -_-' edo -_-"  (manga marrazkietako izerdi tanta handia)
Garapena: ASCII karaktereetatik aurpegi horietara
ASCII karaktereekin egiten ziren emotikonoek aurpegi horiekin egiten ziren irudiak ekarri zituzten. Emozioak modu grafikoan erakusteko sortutako irudiak. <div style="border-style:solid; border-color:blue; background-color:AliceBlue; border-width:1px; text-align:left; padding:9px;" class="plainlinks"> Emotikonoak Puntuazio markekin egiten ziren emotikonoen bilakaera dira egun hainbat aplikaziok eskaintzen dituzten aurpegi horiak, irribarretxoak eta beste hainbat emozio transmititzeko sortutako ikurrak dira.
NGC 3135
NGC 3135 galaxia espiral bat da, Hartz Handia konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Marmota
Marmota (Marmota generoa) karraskari handia da. Sciuridae familian sailkaturik dago katagorriekin batera, baina bai itxura eta baita portaera aldetik ere, ez dute animalia hauekiko antz handirik. 8 kilo inguru pisatzen dute, 55 cm luze izaten dira, eta 18 cm garai. Eguneko ugaztuna da, eta belarjalea. Marmotaren ernaldia 5 hilabetekoa da.
Euskal Herrian
Lehenengo marmotak 1948an sartu ziren Pirinioetan, Alpetatik ekarritako aleez kolonia bat antolatu zenean. Orduz gero marmoten kopurua handitzen ari da, eta kolonia berriak aurkitzen dituzte etengabe.
Marmotek Pirinioetan harrapari espezifikorik ez dutenez eta oso moldagarriak direnez, beldurgarri heda daitezke eta arazo ekologiko larriak sor ditzakete.
Marmotaren harrapariak
Hauek dira marmotaren harrapari nagusiak:
Keller (Virginia)
Keller Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Accomack konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Roberto Matta
Roberto Sebastián Antonio Matta Echaurren (Santiago, Txile, 1911ko azaroaren 11a - Civitavecchia, Italia, 2002ko azaroaren 23a) txiletar margolaria izan zen. Bere herrialdeko artistarik ospetsuenetariko bat da, espresionismo abstraktua eta surrealismo landu zuena.
Bizitza
Arkitektura ikasketak egin zituen Santiagoko Unibertsitate Katolikoan, eta handik Parisa aldatu zen. Parisen Le Corbusierrekin lan egin zuen. 1935 inguruan García Lorca, Dalí eta André Breton ezagutu zituen Espainian. Handik bi urtera Le Corbusierren lantegia utzi eta surrealismoaren bidetik abiatu zen; urte hartan bertan surrealisten erakusketan ikusgai jarri zituen bere marrazkiak. 1938an olio pintura lantzen hasi zen, Barne paisaiak (izen hori jarri zien egileak bere hasierako obrei) paisaia fantastikoen sailarekin.
1939an Europatik New Yorkera ihes egin zuen, eta han iheslari surrealistekin harremana izan zuen (Duchamp, Ernst, Tanguy, Masson, Breton). 1940an bakarkako lehen erakusketa egin zuen, eta 1942an Erbesteko artistak erakusketan parte hartu zuen New Yorken. Ondoren Mexikora aldatu zen, eta 1949az gero Italiara, Ingalaterrara eta Frantziara bidaiatu zuen. 1940ko hamarraldian espresionismo abstraktuaren berrikuntzak iragarri zituen. Bere obretan automata hibrido eta intsektu tankerako izaki izugarriak agertzen dira, adibidez, Eros precipitado (1944, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan) obran. Surrealismoaren eragina nabarmentzen da Mattaren margolaritzan, zeinuak izaki beldurgarriak dira, gizarte modernoaren zibilizazio teknologikoaren ezaugarri, eta gizakiak makinaren aroan bizi duen bakardadea adierazten du.
Baina 1950 inguruan, 1948an hain zuzen, surrealistekiko lotura eten eta Erromara joan zen. Han, espazio kosmikoan igerian ageri diren forma organikoak eta irudi onirikoak alde batera utzita, espresionismoaren hurbilagoko bide bati heldu zion. 1960ko hamarraldian erreferentzia politikoak agertu zituen. 1970ean irudi kosmiko eta apokaliptikoen bidez Augusto Pinocheten estatu kolpearen ondorengo Txileko egoera salatu zuen. Obra aipagarriak ditu Lurra gizakia da (1941), Djamila gaia, Espainiako Gerra Zibilean oinarritua (1962) eta Batasunaren egoerari buruz (1965).
Lardaro
Lardaro Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Lardarok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Likido zerebroespinal
Likido zefalorrakideoa (LZR) edo likido zerebroespinala entzefalo eta bizkarrezur-muinaren barnean dagoen likido garden eta koloregabea da. Bere eginkizun nagusia indargetzailea da, entzefaloa babesten baitu kolpeetatik (garezurrean flotarazten baitu kolpe baten eragina motelduz).
Likido honek entzefaloaren bentrikulu, eremu azpiaraknoide eta muinaren kanalean zehar zirkulatzen du. Gizakian bere bolumena 125 ml. ingurukoa da.
Lehenengo eta bigarrengo bentrikuluetako plexu koroideoetan sortzen da, eta hortik 3. eta 4. bentrikuluetara pasatzen da.
Bere osaketan sodioak, potasioak, kaltzioak, gatz inorganikoek eta glukosak parte hartzen dute. Proteina gutxi ditu eta ez du fibrinogenorik (beraz, ez da gatzatzen).
Likido zefalorrakideoaren azterketak gaitz batzuen diagnostikoan laguntzen du (meningitis, entzefalitis, odoljarioak, esklerosi anizkoitza, gaixotasun autoimmuneak...). Laborategian, LZR-ren laginekin azterketa biokimikoak, zelulen kontaketak eta kultura bakteriarrak egin ohi dira.
Goienetxe jauregia
Goienetxe jauregia hau izan daiteke:
Trachylepis maculilabris
Trachylepis maculilabris Trachylepis generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Kenbridge (Virginia)
Kenbridge Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lunenburg konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Johnbaumita
Johnbaumita fosfato motako minerala da eta apatita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Johnbaumita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Txudnovskiren algoritmo
Txudnovskiren algoritmoa π zenbakiaren digituak kalkulatzeko metodo azkarra da. Txudnovski anaiek mila milioi digitu baino gehiago kalkulatzeko erabili zuten. Kalkulu hau erabili zen 2,7 bilioi digituen munduko errekorra lortzeko 2009ko abenduan, 5 bilioikoa 2010eko abuztuan eta π-ren 10 bilioi digitu 2011ko urrian.
Algoritmoa segida hipergeometriko orokor konbergente honetan oinarritzen da:
Identitate hori π duten Ramanujan-en formula batzuen antzekoa da.
Paco de Lucía geltokia
, Madrilgo metroaren, RENFEren tren eta autobus geltoki bat da, Espainiako Madril hiriburuko Fuencarral-El Pardo barrutian.
Suaren Lurraldeko Uharte Handia
Suaren Lurraldeko Uharte Handia (Isla Grande de Tierra del Fuego) Amerikako hegoaldeko muturrean dago, kontinentetik Magallaes itsasarteak banatzen duelarik. Azalerari dagokionez, munduko 29. uhartea da, eta, alde handiarekin, Suaren Lurraldeko uharterik handiena. Beagle kanala hegoaldean, Ozeano Atlantikoa ekialdean eta Ozeano Barea mendebaldean ditu mugakide.
Mastacembelidae
Mastacembelidae arrain sinbrakiformeen familia da, Afrika eta hegoaldeko Asiako ur gezatan bizi dena.
Generoak
Egun familiak gutxienez 84 espezie ditu, 3 generotan banaturik:
Tonneins
Biztanleria
2007an Tonneins udalerrian erroldatutako biztanleak 9.127 ziren. Familiak 4.003 ziren, horien artean 1.482 pertsona bakarrekoak ziren (521 bakarrik bizi ziren gizonak eta 961 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.272 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 901 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 348 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Paco de Lucía geltokia
2015eko martxoaren 25ean inauguratu zen. Paco de Lucía gitarra-jotzailearen omenezko izena darama.
Tonneins
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 4.641 etxebizitza zeuden, 4.114 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 83 bigarren erresidentzia ziren eta 444 hutsik zeuden. 3.663 etxeak ziren eta 943 apartamentuak ziren. 4.114 etxebizitza nagusietatik 2.435 bere jabearen bizilekua ziren, 1.596 alokairuan okupaturik zeuden eta 83 doan lagata zeuden; 147 etxek gela bat zuten, 329 etxek bi zituzten, 752 etxek hiru zituzten, 1.285 etxek lau zituzten eta 1.601 etxek bost zituzten. 2.587 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.164 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.204 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 5.426 ziren, horien artean 3.543 aktiboak ziren eta 1.883 inaktiboak ziren. 3.543 pertsona aktiboetatik 2.991 lanean zeuden (1.592 gizon eta 1.399 emakume) eta 553 langabezian zeuden (257 gizon eta 296 emakume). 1.883 pertsona inaktiboetatik 635 erretiraturik zeuden, 465 ikasten zeuden eta 783 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tonneins udalerrian 4.085 unitate fiskal zeuden, 8.937,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.883 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 503 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 14 janari enpresak ziren, 6 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 27 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 67 eraikuntza enpresak ziren, 144 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 21 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 38 finantziazio enpresak ziren, 20 higiezinen enpresak ziren, 45 zerbitzu enpresak ziren, 54 administrazio publikoko enpresak ziren eta 44 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 145 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 8 banku bulegoak, 5 funerariak, 13 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 4 autoeskolak, 13 igeltseroak, 9 margolariak, 13 zurginak, 8 iturginak, 9 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 16 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 3 aldi baterako lan enpresak, 15 jatetxeak, 9 higiezinen agentziak, 4 tintoreriak eta 6 apaindegiak.
2009an zeuden 66 establezimendu komertzialetatik, 5 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 5 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 9 okindegiak, 7 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 1 arraindegi zen, 3 liburu dendak, 11 arropa dendak, 4 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 2 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 3 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 5 lore-dendak ziren.
2000. urtean Tonneins udalerrian 77 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.443 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 6 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Tonneins udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 759 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Grunwaldeko gudua
Grunwaldeko gudua edo Tannenbergeko lehenbiziko gudua (Bitwa pod Grunwaldem; Žalgirio mūšis; Schlacht bei Tannenberg) polako-lituaniar gudarostearen eta Ordena Teutonikoaren arteko bataila izan zen, 1410eko uztailaren 15an gertatu zena. Poloniar-lituaniarren garaipenak Ordena Teutonikoaren eta haren estatuaren gainbeheraren hasiera ekarri zuen.
Gudaldi hau Polonia-Lituania-Ordena Teutonikoa Gerrako eta Poloniako historiako gertakari garrantzitsuenetako bat izan zen, eta baita Erdi Aroko gudurik handi eta garrantzitsuenetako bat ere, gutxienez 12.000 gizon hil baitziren.
Avondale Estates (Georgia)
Avondale Estates  Georgiako estatuko hiri bat da. Decatur konderrian kokatua dago. 2010ean 2,960 biztanle zituen, 2.95 kilometro koadrotan banatuta.
Jauregia dorretxea (Irurita)
Jauregia dorretxea edo Dorretxeko Markesaren jauregia Iruritako dorretxea da, Nafarroa Garaiko Baztan udalerrian dagoena. Herrigunean dago, herria aldez-alde zeharkatzen duen errepidearen aldamenean.
Ezagutzen den lehen etxeko jauna Pedro Pérez de Irurita, Peroren semea, izan zen. Lehen erreferentzia idatzia 1436koa da baina baliteke ordurako jada dorrea edo antzeko eraikin bat eginda egotea. Beste noble batzuekin batera Vianako Printzeak Baztango kaparetasun unibertsala berritu zezala lortu zuen. Egungo jabea, José María Hualde Ruiz de Gámiz da, Casa Torreko XI. markesa.
Patagoniako historia
Europar aurkikuntzatik aurrera, Patagonia bezala deitua izan zen Amerikako kontinentea ren hegoaldea, europarrek kolonizatutako eremuetatik hegoaldera, honela, 1522tik XVIII. mendera arte, bere fatxada atlantikotik, mapetan, Patagonia deitzen zen, Rio de la Platako estuarioaren hegoalderantz zegoen hedadura guztia. Lurraldearen ezagutzarik ezak eta kartografiaren ezinbesteko zehaztugabetasunak erregeordetzako probintzien lurralde-markazioen lausotasuna eragin zuen.
Jatorrizko herriak
Hegoaldeko Patagonia, nagusiki, chon hizkuntzadun herriek eta chonarekin loturarik ez zuten hizkuntzak zituzten beste herri batzuek populatzen zuten, kawésqar, chono, huarpe eta yaganak kasu. Patagoniako eskualdean, iraganean, chon hizkuntzako zenbait etnia eta tribu indigena bizi ziren, horien artean, ekialdeko Patagonian, tehueltxeak (aonikenk), teushenak eta gününa këna edo guenakenak nabarmentzen direlarik. Suaren Lurraldeko Uharte Handia n, onak edo selk'nam-ak zeuden iparraldean eta erdialdean, eta mánekenks ak edo haush ak hego-ekialdean, bi herriak ahaidetuta zeuden eta chon familiako hizkuntzak ere hitz egiten zituzten. Patagoniako kanalen eskualdean herri nomada kanoeroak bizi ziren: chonoak Chiloé hegoaldetik Penaseko golkoraino, kawésqar ak chonoekin kontaktu gune batetik Magallaes itsasarteraino, eta yaganak, Beagle kanala ren inguruan bizi zirenak eta itsasartearen eta Hornos lurmuturraren artean mugitzen zirenak. Apaiz anglikanoak izan ziren ona eta yaganekin bizi izan ziren lehen europarrak, haiek ebanjelizatzeko asmoarekin. Suaren Lurraldeko indigenak europarrek kutsatutako gaixotasunengatik sarraskituak izan ziren, eta, selknamen kasuan, urre bilatzaileek eta ardi-bilatzaileek sistematikoki hil zituzten.
Ehiza eta bilketa ziren tehueltxeen eta selknamen jarduera ekonomiko nagusiak; lehenengoak Patagoniako pampetan ziren nagusi, eta sélknam-ak Suaren Lurraldeko uharte Handian. Bitartean, chonoak, alakalufeak eta yaganak itsaskien bilketatik eta arrantzatik bizi ziren. Gizon zuriek behi-azienda eta zaldia sartu zituzten, Tehueltxeen zibilizazioan aldaketak eraginez. Euren elikadura animalia hauek barne hartzen hasi zen, eta zaldiz ibiltzeko eta zaldia erabiltzeko trebetasuna ikasi zuten.
Setenil de las Bodegas
Setenil de las Bodegas Cadizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 640 m-ko altueran eta Cadiztik 157 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 3.016 biztanle zituen 82 km²-tan banaturik.
Elikadura-osagarri
Elikadura-osagarria, gehigarri dietetikoa edo nutrizio-gehigarria mantenugai jakin batzuen kontzentrazio altuak dituen produktua da, organismoak behar bezala garatzeko eta hazteko behar dituen mantenugai guztiak dietaren bidez lortu ezin dituenean erabiltzen dena. Gehigarri dietetikoen adibide batzuk bitaminak, mineralak, belarrak (belar bakarra edo hainbat belar nahastea), beste landare-produktu batzuk, aminoazidoak eta elikagaien osagaiak dira, hala nola entzimak eta guruin-aterakinak.
The Curse of the Cat People
The Curse of the Cat People 1944ko Gunther von Fritsch eta Robert Wise zinema zuzendarien filma da.
Girgilu
Girgilu edo grilloa U|U letraren itxura duen metalezko lotura-pieza bat da. Bi muturrak zulatuak ditu, eta zulo horietatik kabila bat sartzen da, pieza ixteko. Antzeko tresna bat eslinga dela esan daiteke.
The Curse of the Cat People
Cat People (1942) filmaren jarraipena da.
Girgilu
Presoak zigortzeko tresna
Zigor eta tortura tresna gisa ere erabiltzen dira girgiluak, pertsona baten mugikortasuna ebitatzeko, eta ibilera edo mugimenduak kontrolatzeko. Presoen eskuak edo oinak estekatzeko erabiltzen den burdinazko lotura, esku edo oinetan ezartzen diren eta kate batek lotzen dituen uztai moduko bi atalez osatua izaten da girgilu mota hau. Lepoa eta bi eskuak lotu zitzakeen girgilua ezartzen zitzaien esklaboei, adibidez. Eta oinetako girgiluak badira, 21. mendean ere legalki erabiliak, eskuburdinen antzekoak baina orkatilak lotzen dituztenak tarteko kate batekin.
The Curse of the Cat People
Argumentua
Oliver ontzi-arkitektoaren alaba, Amy, ametsezko mundu batean bizi da eta horrek aita kezkatuta dauka. Amyk ez du bere adineko lagunik, alegiazko lagun bat topatu du ordea, Irena, bere aitaren hildako emaztea.
Girgilu
Presoak zigortzeko tresna
Garrotea deritzon exekuzio eta tortura metodoaren osagarri bat da halaber lepoan ezartzen den girgilu moduko bat.
Bilurrak
Girgiluaren euskarazko beste sinonimo bat bilurra da. Kasu honetan, lepoa edo beste gorputz atal batzuk lotzeko edo estutzeko tresna izan daiteke, sokaz edo zurez egindakoa ere, ez metalikoa bakarrik. Urkamendian kondenatuari lepoan ezartzen zaion korapiloari urka bilurra esan izan zaio, adibidez. Adar malguekin egindako zurezko bilurretan egon daiteke hitzaren etimologia, bil-, bildu, forma eta hur/hurritz zuhaitzaren izena elkartzetik eratortzen baita etimologia probablea.
Zizurkil
Zizurkil Gipuzkoako iparraldeko udalerri bat da, Tolosaldea eskualdekoa. 3.001 biztanle ditu.
Geografia
Zizurkil administratiboki Tolosaldea eskualdean kokatuta dago eta Donostia-Beterri eta Urola Kostarekin muga egiten du. Herriak 15.61 km2 ditu: Gipuzkoako 88 udalerrietatik Zizurkil, hedaduraz, erdi parean legoke, 43.a zehazki. Zizurkilek zortzi herri mugakide ditu: Urola Kostako Aia; Donostia- Beterriko Usurbil,  Zubieta (Donostia) eta Andoain; eta Tolosaldeko Aduna,  Amasa-Villabona, Anoeta eta Asteasu.
Udalerria bi erreka nagusiz bustia dago, biak Oria ibaiak jasotzen dituela. Bata, Asteasuko erreka, Hernio mendiaren magalean jaio eta Asteasu aldetik datorrena. Erreka honi garrantzi gutxiagoko beste adar bat elkartzera dator, tartearen arabera Zalduerreka / Altziturrierreka / Alkanizerreka deitua. Bestea, Ibiturrierreka / Lepasoroerreka / Salobietaerreka / Adunibarerreka / Adunaerreka izenez ezaguna, Zizurkilgo eta Adunako iparraldeko urak biltzen ditu Ibiturrin.
Bailarak
Zizurkilgo Udalaren eta Hernandorena Kultur Elkartearen lankidetzaren fruitu, Zizurkilgo Udalbatzak, 2018ko martxoaren 7an egin zuen Ohiko Osoko Bilkuran, Zizurkilgo Toponimia deituriko txostena onartu zuen aho batez. Zizurkilek, ohituraz, bailaratan antolatu du udalerria. Udalbatzak onartutako txostenak antzinako banaketa administratiboa berreskuratu eta Zizurkil XXI. menderako egokitu du, herriko plaza nagusia ardatza izanik, espazioko lau norabideetan bailarak hedatuz:
Historiaurrea
Brontze Aroko aztarnak dira Zizurkilen aurkitu diren zaharrenak. 1954an Peña Basurtok Zarateko Benta izenez bataiatu zuten trikuharria aurkitu zuen Pagamendi gainean, Aralar eta kostaldea lotzeko artzainek erabiltzen zituzten hainbat bide gurutzatzen diren gunean. Trikuharri txikia da, Iparraldekoak izan ohi diren bezalakoa, K.a. 2500 eta 1200 artean eraikia, 12 m-ko diametroa eta 0,45 m-ko altuerako tumulu zirkularra duena. Erdialdean sakonune bat dauka eta hor bertako hareharriz prestatutako bost harlauzaz osatutako ganbara aurkitzen da, jatorrian laukizuzena izango zena. Aranzadi Zientzia Elkarteak 60. hamarkadan sakon industu zuenean bizpahiru pieza soilik azaldu ziren lur azpian: gezi baten punta… Ikerlarien arabera, aro megalitiko bat osatzen dute Usurbilgo eta Andoaingo beste aurkikuntza batzuekin batera.
1190: Lehen aipamena: Zichurchil
Ezagutzen dugun Zizurkilen lehen aipamen idatzi zehatza ikusteko XII. menderaino etorri beharra dugu. Garai hartan Gipuzkoako eliza Iruñeko Elizbarrutiaren menpe zegoen. Beraz, Iruñeko gotzaina, Pedro Artaxona urte haietan, Zizurkilgo ingurunearen eliza-buru ere zen. Hark, bere laguna Baionako gotzain Bernardo Lakarrari dokumentu bat idatzi zion 1190ean, Gipuzkoako eta Nafarroako leku batzuk administratzeko eskubidea eskatuz Leku horien artean Zizurkil zegoen. Horrela dio Iruñeko katedraleko artxibategian jasota dagoen idatziak, latinez:
1389: Zizurkil eta Orreagako Santa Maria
XIII. mendean Orreagako Santa Maria monastegiak Andatza mendia jaso zuen dohaintzan. Nafarroako Kolegiatarentat garrantzi handiko mendia zen Andatza, besteak beste, bertan kokatzen zirelako errotarri bikainak egiteko dozena erditik gora harrobi apropos. Errotarriok Aginagara eta Oria ibaira jaisten ziren eta handik itsasora eta nonahira. Orreaga eta Zizurkilen artean gatazka sortu zen mendiaren jabegotzagatik eta mugengatik eta epaiketara jo zuten.
Azkenean, 1389an hartu zen Andatzako eremuari buruzko erabakia, Orreagako Santa Maria Ospitalaren eta Zizurkilgo komunitatearen artekoa. Epai honetan eztabaidagai ziren mugarriak finkatu ziren eta, ondorioz, Zizurkilgo komunitateari ordura arte abeltzaintzarako erabiltzen ari zen eremua murriztu egin zitzaion eta lursail handia pribatizatu ziren Orreagako Ospitalaren mesedetarako. Zizurkilgo artxibategian gordetzen da epaiketaren ebazpen originala, pergamino dotore batean idatzitakoa. Dokumentuak dionez, epaiketa zizurkildarren protestengatik hasi omen zen, “…a instancia, requisición et mandamiento de los sobredichos beçinos e parrochianos de Çiçurquill”.
Aipatu, amaitzeko, lehendabiziko aldiz agertzen zaigula idatzita zizurkildar baten izena, gatazkan zehar herriko ordezkaritza izan zuena: “Larraondobuno, procurador de los sobredichos bezinos e habitadores en la dicha tierra de Çiçurquill”. Dokumentuaren azkenean ebazpenaren datazioa zehazten da: “…La qoal dicha sentençia fue dada … seis dias andados del mes de noviembre … mill trescientos ochenta e nueve”.
1391: Tolosan auzotu
1256an Gaztelako Alfontso X.a Jakitunak forua eman zion Tolosari. Haren bidez Tolosako biztanleria inguruko herriek ez zituzten hainbat eskubideren jabe izan zen. XIV. mendean ezegonkortasuna hedatua zegoen: nekazaritzak lur jota eta gosete arriskuarekin, Ahaide Nagusien gehiegikeriak (“muchas ofensas e premias e synrazones que les fazian los señores de los solares comarcanos” ) … Segurtasunik gabeko giroari aurre egin nahian, 1391ko urtarrilaren 21ean Zizurkil hitzarmen baten bidez auzotu zen Tolosan.
Sinatutakoaren arabera, zizurkildarrek tolosarren abantaila berberak izango zituzten aurrerantzean, zergak ordaintzerakoan bereziki. Bestalde, Tolosak halako babesa eskainiko zion Zizurkili jauntxoen aurrean. Tolosari ere ongi zetorkien auzotze horiek: Batzar Nagusietan 80 “su” izatetik 356 “suren” ordezkaritza eta indarra izatera pasatu baitzen, zuen berezko indarra laukoztuz.
Zizurkilekin bateratsu, mordoxka izan ziren Tolosarekin auzotu ziren herriak: Alegi, Alkiza, Altzo, Amasa, Amezketa, Andoain, Anoeta, Asteasu, Baliarrain, Belauntza, Berastegi, Berrobi, Elduain, Lizartza, Gaztelu, Hernialde, Ibarra, Ikaztegieta, Irura, Leaburu, Orendain eta Orexa. Arazo beretsuak, konponbide bera bilatzen zuten.
Auzotze-sinadura jasotzen duen dokumentuak bertan parte hartu zuten herritarren zerrenda erakusten digu. Alde batetik, tolosarren ordezkaritza zegoen eta, bestetik, zizurkildarrak:
Lepidoperca occidentalis
Lepidoperca occidentalis Lepidoperca generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Zizurkil
1448: Ahaide Nagusiak eta Donemiliaga
Lope Gartzia Salazarrek oinaztarren eta ganboatarren gatazka kontatu zuen “Las bienandanzas é fortunas” liburuan. Bi leinu hauek Zizurkilen 1448an izandako liskarraren xehetasunak ere ematen dizkigu: “De la pelea que ovieron en Sant Millan los gamboynos e Juan Lopes de Lezcano e el señor de Urtubia”. Bitxikeria moduan aipatu idazleak, Portugaleten preso egonik, gure ingurunea ezagutzen ez zuenez, Sant Millan etxea “Verastegui” herrian kokatu zuela.
Vorey-sur-Arzon
Vorey-sur-Arzon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Zizurkil
1448: Ahaide Nagusiak eta Donemiliaga
Lope Martinez de Isasti gipuzkoarrak, ordea, egokiago lekutu zuen gertatutakoa: “Sabado 2 de setiembre año susodicho, dia de San Antolin martir, ovieron una facienda el señor de Urtubia e Juan Lopez de Lazcano, su suegro, contra Martin de Olaso, e los suyos en Doni Miliaga de Guipuzcoa...” Azpimarratu nahi genuke Isastik jatorrizko euskal deitura erabiltzen duela Donemiliagatarrak izendatzerakoan, beranduagoko San Millan erdaldunaren ordez.
Lasino
Lasino Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zizurkil
1448: Ahaide Nagusiak eta Donemiliaga
Oinaztarren eta Ganboatarren arteko gatazka hauetan (tarteko, esan bezala, Donemiliagatarrak), herri soilak bi taldeen indarkeria jasan behar izan zuen. Baina herrietako komunitateak indartzen joan ziren. Denborarekin, aurrez aurre jarri ziren hiribilduak eta herriak batetik, Ahaide Nagusiak bestetik.
Vorey-sur-Arzon
Biztanleria
2007an Vorey-sur-Arzon udalerrian erroldatutako biztanleak 1.435 ziren. Familiak 608 ziren, horien artean 224 pertsona bakarrekoak ziren (120 bakarrik bizi ziren gizonak eta 104 bakarrik bizi ziren emakumeak), 160 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 172 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Eguesibarko politika
Tradizionalki UPNek irabazi ditu beti hauteskundeak, eta hala gertatu zen 2007an ere; horrela Josetxo Andia aukeratu zuten Eguesibarko alkate gehiengo osoa lortuta. 2007ko maiatzeko hauteskundeetan UPN izan zen udaleko alderdirik bozkatuena, guztira bederatzi zinegotzi eskuratu baitzituen, Nafarroa Baik hiru zinegotzi lortu zituen eta PSNk zinegotzi bakarra.
Vorey-sur-Arzon
Etxebizitza
2007an 1.029 etxebizitza zeuden, 618 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 275 bigarren erresidentzia ziren eta 136 hutsik zeuden. 832 etxeak ziren eta 194 apartamentuak ziren. 618 etxebizitza nagusietatik 393 bere jabearen bizilekua ziren, 201 alokairuan okupaturik zeuden eta 24 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 25 etxek bi zituzten, 135 etxek hiru zituzten, 207 etxek lau zituzten eta 249 etxek bost zituzten. 303 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 291 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 213 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zizurkil
1448: Ahaide Nagusiak eta Donemiliaga
Beraz, argi dago Donemilagatarren Zizurkilgo etxea izan zela 1456an erregearen aginduz eraitsitako etxe sendo horietako bat.
Lasino
Mugakideak
Lasinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Zizurkil
1475: Berriro Tolosarekin
Donostiarekin egindako loturak itxaropenak piztu zituen uste onak ustel, bete gabe geratu ziren. Horregatik, Zizurkilek, Donostiarekin izandako 25 urteko elkarteari amaiera emanez, berriro Tolosarekin auzotzea erabaki zuen 1475ean.
Eguesibarko politika
2007ko udal hauteskundeak
Aipagarria da 2007ko hauteskundeetan Nafarroa Bai koalizioak izandako gorakada, batez ere Sarriguren kontzejuan. Sarrigurenen ehunka etxebizitza berri eraiki dira eta Iruñetik ehunka biztanle berri heldu dira. Aipatu kontzeju horretan Nafarroa Bai izan zen alderdirik bozkatuena. 2008an UPN eta Alderdi Popularraren arteko akordioa amaitzean, UPNk bi zinegotzi galdu zituen, Francisco Javier Trigo eta Iñigo Elizalde Alderdi Popularrera igarota.
Głogów landa-udalerria
Głogów Poloniako Silesia Behereko voivoderriko landa-udalerri bat da, Głogów barrutian kokatuta. 84,79 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6602 biztanle zituen.
Sata Isobe
Sata Isobe (磯辺 サタ; 1944ko abenduaren 19a - 2016ko abenduaren 18a) japoniar boleibol jolakaria izan zen. 1962ko Munduko Boleibol Txapelketan eta 1964ko Udako Olinpiar Jokoetako talde irabazlearen kide izan zen.
Eguesibarko politika
2011ko udal hauteskundeak
2011n, biztanleriaren hazkundeagatik, 17 zinegotzi izatera igaro zen Eguesibar, eta hauek izan ziren aurkeztutako zerrendak eta lortutako hautetsiak: UPN (6), NaBai 2011 (4), Bildu (2), PSN (2), I-E (2) eta PP (1). UPNk gehiengo osoa galdu bazuen ere, Josetxo Andiak alkatetza gorde egin zuen: PPko botoaren laguntza izan zuen, NaBai 2011ko Alfonso Etxeberriak Bildukoak ere jaso zituen baina PSNk eta I-Ek bakoitzak bere hautagaiari eman zion botoa.
2015eko udal hauteskundeak
Geroa Baiko (2011ko hauteskundeetan Nafarroa Bai) Alfonso Etxeberriak alkatetza eskuratu zuen 2015eko udal hauteskundeen ondoren. 2011ko emaitzekin alderatuz, Geroa Baik emaitzak hobetu zituen eta ia indar bozkatuena izatera iritsi zen, 6 botorengatik UPN gailendu bazen ere. Alfonso Etxeberriak Euskal Herria Bilduren, Eguesibar Gara herri plataformaren eta Izquierda-Ezkerraren babesa jaso zuen.
Zizurkil
1475: Berriro Tolosarekin
Oraingo honetan ere sinatzaile zizurkildarren zerrenda irakur daiteke dokumentuan. Bertan ziren:
Tolosaren babespean geratzeko arrazoiak adierazten dira:
Alkate nagusia Tolosakoa izango da baina Zizurkilek bere ordezkaritza lokala izenda lezake:
Herriko batzarrean hautatuko zen Zizurkilgo alkatea, baina gero Tolosako alkateari zegokion izendapena berrestea. Zizurkilek zergak ordaindu beharko dizkio Tolosari:
XV-XVII: Donemiliaga eta Zizurkil, nor baino nor
Donemiliagatarrek, komunitatearen baliabide askoren kontrola izanik, ordura arte kolektiboak ziren lur-eremu zabalak bereganatzea eta beren onerako erabiltzea lortu zuten XIV. menderako, jauretxearen eta zizurkildarren artean etengabeko eztabaidak eta liskarrak eraginez. Zizurkilek XV. mendearen bukaeratik eta bereziki XVI. mendean, herri-lur hauek babesteko ahalegin handia egin zuen, lur horien kontrola ez galtzen edo berreskuratzen saiatuz eta Ahaide Nagusiei etengabe aurre eginez.
Auzibidea izango da Donemiliagatarrei arazoak sortzeko herritarrek gehien erabili zuen estrategia. Luzeegia litzateke Zizurkilek jaun boteretsu haien aurka jarritako demanda guztiak azaltzea: herrikoak ez ziren parrokoak karguetan ipintzen zituelako, Ezkeltzuko sarobean beste baserri bat eraikitzeari ekin ziolako, falta zitzaion eremua kontzejuko lurrak okupatzearekin osatuz, jada beraienak zirela argudiatuz...
Epaiketa iritsi zen eta Maria Lopezek adierazi zuen bere etxearen aurrean zegoen plaza berea zela, eta auzoek han dantza egin nahi bazuten berari baimena eskatu behar ziotela eta berak eman edo ukatuko zuela. Kasu horretan ere epaia kontzejuaren aldekoa izan zen, eta zizurkildarrek herriko plazan dantzan egiteko baimena berretsi zuten.
1615: Zizurkil hiribildu bihurtu
Espainiako monarkiaren ekonomia-egoera penagarria zen. Felipe III.aren ogasuna lur jota zegoen eta ustelkeria nagusi zen gortean. Espainia, gainera, dirutza xahutzen zuten hamaika gerratan nahastuta zebilen Europan. Errege gaztearen diru premia geroz eta nabarmenagoa zen eta Felipe III.ak eta bere kontseilariek begi onez aztertu zuten auzotutako herrixkak diruaren truke askatzeko gaia “para socorro de mis necesidades presentes”.
Hemendik aurrera ebazpenak ere Zizurkilgo alkatearen gainean geratuko ziren:
Baina ez zitzaien merke atera askatasuna zizurkildarrei, zeren eta erregeak agindu zuenez,
“Vezino” bakoitzeko 25 dukateko dirutza hura eskuratzeko, Felipe III.a erregeak era honetako banaketa agindu zuen: zizurkildarrek guztira ordaindu behar zuten kopuruaren bi herenak udalerriko bizilagunek beraiek osatuko lituzkete, baina zeharka ordainduz, herrian gauzatzen ziren salerosketen eta kontsumoari buruzko “sisa” deituriko zergaren bidez: erregeak
Agiri berak agintzen zuenez, falta den zorraren hirugarren herena herritarrek zuzenean hartu behar izan zuten bere gain:
NGC 3136
NGC 3136 galaxia bat da, Carina konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Zizurkil
1615: Zizurkil hiribildu bihurtu
Valladolideko Errege Entzutegi eta Kantzelaritzan jasota dago zehatz-mehatz herriko etxe bakoitzak ordaindu behar izan zuena. Dirudienez sisen kontu horrek ez zuen arrakasta handirik izan eta Zizurkil beste diru-iturriak bilatu beharrean aurkitu zen: 42 herri-lur eta baso saldu omen ziren hartutako zorra ordaintzeko eta erregearen ogasuna gizentzeko. Herria geroz eta pobreago bilakatzen zen bitartean, herri-lurrak erosteko gaitasuna zuten gutxi haien boterea are eta gehiago handitzen ari zen. Zizurkilek maileguak ere eskatu behar izan zituen eta, ondorioz, herriko ekonomia luzaroan ahulduta geratu zen.
Novgorod
Novgorodeko Errepublikaren hiriburua izan zen. UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Vorey-sur-Arzon
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Novgorod
Ekonomia
Turismo-gune garrantzitsua da. Ongarri kimikoak, zurgintza (altzariak) eta metalurgia.
Gourdon (Ardèche)
Gourdon Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gourdon udalerrian erroldatutako biztanleak 85 ziren. Familiak 37 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 11 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 104 etxebizitza zeuden, 38 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 65 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 93 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 38 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren eta 10 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 54 ziren, horien artean 34 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 34 pertsona aktiboak lanean(18 gizon eta 16 emakume) zeuden.. 20 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2000. urtean Gourdon udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 546 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Novgorod
Historia
Novgorod Errusiako hiri zaharrenetarikoa da: kroniketako lehen aipamena, 859. urtekoa da. 882an Novgorodeko Oleg (Oleg Jakintsua) printzea Kievez jabetu eta han Errusiako lehen hiriburua eraiki zuen. 989an Vladimir I.a printzearen garaian hango biztanleak indarrez bataiatu zituzten. 1019tik aurrera halako gobernu propioa eskuratu zuen. Hala, XI. mendetik aurrera, Hansako zenbait hirirekin lankidetzan ari zela, merkataritza-gune garrantzitsu bihurtu zen, Errusia eta sortaldea Alemaniarekin eta Baltikoko lurraldeekin harremanetan jartzen baitzituen. Sartaldeko merkatariek garia, larruak, gatza, arrain lehorra eta beste zenbait produktu eskuratzen zituzten han. 1242an Alexander Nevski printzearen laguntzarekin Zaldun Teutoiei aurre egin ahal izan zien. 1478an Ivan III.a Handiak Moskuren azpian ezarri zuen. Hala ere, Novgorodeko biztanleek hiriaren askatasunaren alde egin zuten, eta 1570ean Ivan IV.a Izugarriak haietariko asko hil, eta bizirik geratu zirenak erbesteratu zituen. XVII. mendean Baltikoko Gerrek hiriaren beheraldi ekonomikoa ekarri zuten. Bigarren Mundu Gerran hiriko monumentu asko hondaturik geratu ziren, geroztik zaharberritu diren arren.
Vorey-sur-Arzon
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 833 ziren, horien artean 557 aktiboak ziren eta 276 inaktiboak ziren. 557 pertsona aktiboetatik 501 lanean zeuden (279 gizon eta 222 emakume) eta 56 langabezian zeuden (18 gizon eta 38 emakume). 276 pertsona inaktiboetatik 106 erretiraturik zeuden, 73 ikasten zeuden eta 97 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Novgorod
Artea
Monumentu asko ditu; monumentu horiek garrantzi handia izan zuten Errusiako lehenengo artean. Horietako batzuk: Santa Sofia katedrala (1050), San Nikolas katedrala (1113), Ama Birjinaren Jaiotza eta San Jurgi katedralak (XII. mendea). Bizantzioko tradizioetan oinarriturik, XII-XVI. mende bitartean Novgoroden garaturiko ikonografia eta horma-pintura Errusiako artearen oinarria izan da.
Vorey-sur-Arzon
Diru sarrerak
2009an Vorey-sur-Arzon udalerrian 622 unitate fiskal zeuden, 1.346,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.925 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 27 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 5 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 4 jatetxeak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
Zizurkil
XVII. mendeko elkartzeak
Zizurkilek 1615ean eskuratu zuen Tolosarekiko independentzia. Horrela, zuzenean har zezakeen parte Batzar Nagusietan, hau da, erabakiak hartzeko erakunde politiko nagusian, non probintziako gobernuaren gairik garrantzitsuenak aztertzen eta erabakitzen ziren. Baina beste arazo bat sortu zitzaion Zizurkili: hiribildu txikia izanik, Batzar Nagusian parte-hartzetik sortutako gastu handiei aurre egiteko modua. Hiribildu titulua erdiesteko eta desanexio-espedientea bideratzeko prozesu luzearen kostua ordaintzeko, Zizurkilek eta gainerako hiribilduek herri-ondasuna saltzera eta maileguetara jo beharrean aurkitu ziren eta, horren ondorioz, gastuek haien herrietako ekonomia luzaroan ahulduta utzi zuten. Horregatik, bilera probintzialetan parte-hartzeak zekarren dirutzari erantzuteko, hiribildu berri batzuk beraien artean elkartzea erabaki zuten. Hala, haien ordezkariak Batzarretara bidaltzearen ondoriozko gastuak elkartutako komunitateen artean ordaintzen zituzten.
Vorey-sur-Arzon
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vorey-sur-Arzon udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 924 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zizurkil
XVII. mendeko elkartzeak
Baina baziren elkar hartzeko beste arrazoiak ere. Zizurkilek, adibidez, 1616. urteko apirilaren 14an Aia, Errezil, Bidania, Goiatz, Asteasu, Larraul eta Usurbilen “senidetasuna eta adiskidetasuna” akordioa sinatu zuen. Bat egite honen helburu nagusia beren lurretan zebiltzan etxe eta abereen lapurrei elkarrekin aurre egitearena zen.
Zizurkil, bitartean, gorpuzten ari zen eta Lope de Isastik dioenez, hauek ziren 1625ean herrian zeuden oinetxeak:
Geroago Zizurkilek 1631n Zubiberria izeneko Elkartea eratu zuen Amasa eta Anoetarekin batera, Batzar Nagusietan parte hartzeko. Horrela, hiruren artean ordezkari bakarra izendatu zuten eta gastuak partekatzeaz gain, beren interesen araberako jarraibide komunak ematen zituzten.
Senidetasun hau 1644. urtera arte luzatu zen. Urte honetan, Zizurkilek Elkartea utzi zuen Batzar Nagusietara bakarrik jotzeko asmoz. Baina bilera probintzialetara joatearen gastuak handiak izaten jarraitzen zuten gurea bezalako hiribildu txiki batentzat eta 1649an, Zizurkil, Aduna eta Alkizarekin batera, Aiztondoko Alkatetza Nagusian elkartu zen, Asteasu buru zutelarik:
Emakumea Zizurkilgo Aro Modernoan
Emakumea, oro har, erabat gizonaren menpe bizi zen. Garaiko historialariek, gizonezkoak, gehienetan ez zituzten aipatu ere egiten. Baziren, bai, idazten eta irakurtzen zekiten emakumezko gutxi batzuek. Hauek goi mailako neskak izaten ziren: kristau dotrina landu ohi zuten eta, zenbaitetan, baita idazketa eta irakurketa. Josten eta musika ere ikasi ohi zuten, etxean bertan gehienetan eta amaren begiradapean beti. Emakumeek, etxe onekoak izan arren, debekatuta izaten zuten gerran parte hartzea eta politikan aritzea. Orduko gizarteak ez zituen oso gogoko gizonei aurre egiteko gai ziren emakume jakintsuak eta elizak berak ere ez zituen gustuko.
Michael Cusack
Michael Cusack, Mícheál Ó Cíosóig, (Carran, Clare konderria, 1847ko irailaren 20a - Dublin, 1906ko azaroaren 27a) irlandar irakasle eta kultur-kirol ekintzaile bat izan zen, irlandera irakasten zuen. Elkarte Atletiko Gaelikoaren sortzailea izen zen, alegia, gaur egun Joko gaelikoak arautu eta kirol txapelketak antolatzen dituen erakunde nagusia.
Zizurkil
Emakumea Zizurkilgo Aro Modernoan
Hiru ziren Zizurkilgo emakumeek, orokorrean, bete beharreko oinarrizko funtzioak: etxeko lanak egitea, haurrak izatea eta senarraren beharrak asetzea. Lanbide eta egiteko nagusia amatasunari lotuta zegoen beti: ahalik eta seme-alaba gehien ekarri behar zituzten mundura. Baina goi mailako emakumeek, ordea, ez zieten bularrik ematen haurrei, eta lan hori inudeen eskutan uzten zuten. Herriko familia pobreetan, gehienetan, emakumeak denetatik egin beharrean izaten ziren: garbitzea, otorduak prestatzea, haurrak zaintzea, animaliak gobernatzea, janzteko telak irutea... Eta horretaz guztiaz gain, nekazaritzan eta abeltzaintzan lagundu behar izaten zuten.
Ezkontza emakumeen helburu garrantzitsua izaten zen. Gizarte maila guztietan andregaia gizonaren mendeko objektutzat hartzen zuten, eta gurasoak ziren emakumearen ezkontza erabakitzen zutenak: guztia aurretik ondo prestatu eta lotu behar izaten zuten. Prozesu horretan, familiako hainbat kidek lotura aukerak aztertzen zituzten, ezkonsariaren, ondasunen egoeraren, gizarte-harreman sarearen, gizarte-etorkizunaren aukeren eta antzekoen arabera. Negoziaketa luzeen ondoren gehienetan, prozesu horren azken emaitza hitzarmen bat zen; bertan, alderdi bakoitzak ezkontzari ematen ziona zehazten zen, ondasunen bidez etxea luzaroan irautea bermatu nahian. Ezkondu ondoren, emakumeak aitaren aginduetara egoteari uzten zion, eta senarren esanetara jarri behar izaten zuen.
Antonio Tapia senargaiak, bere aldetik, «300 dukat» eraman zituen ezkontzara, «beste 61 dukat eta bi erreal mailegatuak zituenak, ohe bat erabilia (sic), oherako zortzi estalki-sorta, bi kutxa berri, zortzi toalla, zortzi esku-zapi, beste hainbat arropa eta arreo» eta, azkenik, «zegokion ganadua».
1756ko Udal Ordenantzak
Behin hiribildu zela, Zizurkilgo administrazio-organoak ere aldatzen joan ziren. Alkateak ordura arte ez zuen garrantzia hartu zuen eta udalerriko agintari judizial nagusi ere bihurtu zen. Egoera berriari aurre egiteko eta askotan bide judizialak arazoak sortzen zituelako, Zizurkilek udal-ordenantza berriak prestatu zituen 1756an,(42) ia 90 puntutan herritar guztiek bete beharreko arauak biltzen zituena. Ordenantzak herriaren funtzionamendu administratibo eta ekonomikoa arautzeko sortu ziren.
Era guztietako arauak jasotzen dira udal ordenantza hauetan. Besteak beste, eta soilik batzuek aipatzearren:
Armarria
XVIII. mendearen erdi aldean topatzen dugun Zizurkil hiribildua nahiko egituratuta dago. Herriak bere bidea hartu du, bakarrik, Batzar Nagusietarako elkarteekin amaituta, Udal-ordenantzak osatu ditu, udaletxe berria eraiki du, Argurutzeagan zegoen kontzeju-etxe zaharra ordezkatuz…. Armarria falta zitzaion.
Armarri zaharrak 1512ko Belateko guduko 12 kanoiak islatzen zituen. Azken ikerketek diotenez, ez dirudi garrantzi handiko nafarrekin mertzenario-lanetan ziharduen alemaniar talde batek Gaztelaren alde ari zen beste talde gipuzkoar batekin topo egin zuela Belateko gainetan eta kanoiak alemaniar haiek ihesean utzitakoak zirela.
Liskar txiki bat zena garaipen handian bilakatuta, Joana I.a Gaztelakoa erreginak Belateko guduan eskuratutako 12 kanoiak armarrian gehitzeko pribilegioa eman zion Gipuzkoari:
Bestalde, XVIII. mendean oso ohikoa zen herriko bateko armarria lurralde horretan bertan suertatutako gertakizun bati lotzea. Hori bera gertatu zitzaion Zizurkili Karlos III.aren erregealdian: 1768an “Don Manuel Antonio Brochero, primer Rey de Armas de su Magestad Catholicak”, hau da, armarrien ardura zuenak, Gipuzkoako armarrian agertzen ziren Belateko kanoiaz egindako blasoia prestatu zuen Zizurkilentzat: “doce piezas d Metal de Artilleria en Campo Roxo”. Antzekoa gertatu zitzaien Lizartzari eta Antzuolari: haiek ere Belateko kanoiak jaso zituzten armarrian.