cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Poursay-Garnaud
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 zurginak eta 1 iturgina.
2000. urtean Poursay-Garnaud udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 376 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sossêgo
Sossêgo Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Sumendi Eztandagarriaren Indize
Sumendi Eztandagarriaren Indizea (Volcanic Explosivity Index), akronimoa VEI, 8 graduetako eskala da. Horrekin bulkanologoek sumendi erupzioen maila eta handitasuna neurtu nahi dute. Eskala Chris Newhall-ek, United States Geological Survey-ko kidea, eta Steve Self-ek. Hawaiiko Unibertsitatearen ikertzailea, 1982an sortu zuten.
Neurtzen dituen elementuak
VEI indizeak sumendien aktibitateen elementu desberdinak neurtzen ditu:
Eskala
Zientzialariek VEI eskalareki sumendi erupzioen magnitudea neurtzen dute. Eskala 0tik 8ra doa. Bateko handitzea erupzioa hamar aldiz indartsuago izan dela adierazten du.
Liliales
Lliales landare loredun monokotiledoneoen ordena bat da. Gaur egun 1.300 espezie, kosmopolita, kontabilizatzen dira.
Taxonomia
APG II sistema:
Lope
Lope euskarazko gizonezko izena da.
Historia
Latinezko lupus izenetik atera zen, otsoa (Canis lupus) esan nahi duena. Erdi Aroan iberiar penintsula osoan anitz erabili zen.
Loperen Erdi Aroko patronimikoa Lopeitz zen. Lopeitz patronimikotik Lopeitza emakume izena sortu zen.
Izen hau gaur egungo Lopetegi eta Loperena deituren jatorria da.
Re (musika nota)
Re, Do eskalako bigarren nota edo gradua da.
Lekeitio (abestia)
Lekeitioa Mikel Laboak asmatutako abesti mota esperimentala da, onomatopeiak, errepikapenak eta soinu sailkaezinak erabiliz egina. Laboaren lekeitioak biltzen zituen diskoa 2007an argitaratu zen, Lekeitioak izenburuarekin.
Re (musika nota)
K konstantea erabiliz
Do musika notaren frekuentzia (261 hertz) bi aldiz biderkatzen badugu K izeneko faktoreagatik ematen duen uhin frekuentzia izango da.
Neded
Neded Eslovakiako udalerri bat da, Šaľako barrutian kokatuta. 36,01 km²ko azalera du eta 3320 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Asterales
Asterales fanerogamoen ordena bat dira. Kosmopolitak dira.
Ainzón
Ainzón Espainiako Zaragozako probintziako udalerria da. 2008an 1.274 biztanle zituen 40,46 kilometro koadroko azaleran.
Olafur Eliasson
Olafur Eliasson (Ólafur Elíasson; Kopenhage, 1967ko otsailaren 5a) daniar-islandar artista da. Bere eskulturagatik eta eskala handiko instalazioengatik da ezaguna. Horietan elementu materialak erabiltzen ditu, hala nola argia, ura edo airearen tenperatura. Eliassonen lanaren elementu nagusiak hauek dira: naturarekiko kezka; geometriaren esplorazioa; eta inguratzen gaituen mundua hautemateko, sentitzeko eta moldatzeko dugun moduaren etengabeko ikerketa.
Biografia
Kopenhagen jaio zen 1967an, lan bila emigratu zuten islandiarren semeak. 4 urte zituenean, gurasoak banandu egin ziren. Bere aita Islandiara itzuli zen eta Olafurrek berarekin igarotzen zituen udak, arrantza-ontzi bateko sukaldaria zelarik. Horrek markatu zuen, naturaz maitemindu zen; bere arreba, Victoria Eliasdottir, chef ezaguna da. Bere lengoaia artistikoan sakonki errotutako fenomeno naturalekin, bere ibilbide luzean berdez tindatu ditu mundu erdiko hirietako ibaiak, New Yorkeko lau zubien azpian ur-jauzi artifizialak eraiki aurretik. 1980ko hamarkadan break dance talde bat sortu zuen eta Eskandinaviako txapeldunak izan ziren. 1989tik 1995era Danimarkako Arte Ederretako Errege Akademian ikasi zuen. 1995ean Berlinen kokatu zen eta Studio Olafur Elisson sortu zuen, ikerketa espazialerako laborategia. 2009tik 2014ra Berlingo Arteen Unibertsitateko irakaslea izan zen. 2003ean Danimarka ordezkatu zuen Veneziako Bienalean. Proiektu ugari egin ditu espazio publikoetan: Serpentine Galleriesen 2007an, The New York City Waterfalls 2008an... Bere lan askok artearen eta zientziaren arteko loturak aztertzen dituzte.
Bilboko Guggenheim Museoan erakusketa
2020(e)ko otsailak 14 - 2021(e)ko apirilak 11 bitartean Olafur Eliasson:Bizitza errealean erakusketa egon zen 1990etik aurrerako lanekin osatua eta 300.000tik gora bisitarik ikusi zuten. Tate Modern museo ak Guggenheim Bilbao Museoa rekin batera antolatutako erakusketa izan zen eta komisarioak Mark Godfrey eta Lucía Agirre. Instalazioak, eskulturak, argazkiak eta margolanak bildu zituen, Halakoen bitartez artistak geometriarekiko eta ingurumen aktibismoarekiko interesa adierazten zuen. Glaziarren urtzearen seriea 1999/2019 lanean klima aldaketar en ondorioak ikus daitezke Eliassonek 1999an hartu zituen argazkietan, hegazkin batetik Islandiako glaziarrak erretratatzeko proiektua abiatu zuenean, eta 20 urte geroago errepikatu zituenetan. "Modu literalean erakusten dute zenbat denbora igaro den eta gauzak nola aldatu diren ... Izan ere, orain pentsatzen dugu: hogei urte, tira, geologiaren ikuspuntutik ez da ezer, baina argazki hauek erakusten dute denbora luzea dela. Argazkiak ikusi eta bat-batean pentsatzen duzu: hara, hogei urte! Egia esan gauza mordoa aldatu da. (Olafur Eliasson)"Erakusketara naturako elementuak sartu zituen hausnarketarako aitzaki direnak: lainoa, goroldioa, likenak, ura eta abar. 1990eko hamarkadaren erdialdetik ispilu eta islekin jolasean sorturikoak eta printzipio geometrikoen arabera egituratutako esferak erakutsi ziren, bereziki gustuko dituen espiralak energia-sentsazioa sortzen baitute, bai objektuaren barruan, bai objektutik kanpo, inguruko hormetan sortzen den argi eta itzalen arteko jokuari esker. Eliassonek berak bere obrari eta sortze-prozesuari buruz hitz egin zuen, baita nazioartean garatzen dituen diziplina anitzeko proiektu ugariei buruz ere 2020an Museoan emandako hitzaldian.
'Little Sun 'ekimena
Erakusketaren harira, 'Little Sun' ekimena Bizkaiko Aldundiak eta Guggenheimek Eliassonekin lankidetzan argindarrik gabeko komunitateentzako eguzki lanparak helarazteko proiektua hasi da. 2012an sortu zuten Eliassonek berak eta Frederik Ottesen ingeniariak. Irabazi asmorik gabe ko proiektu globala da, eta eguzki-energia garbia, fidagarria eta merkea ematen die elektrizitate rik ez duten planeta osoko 1.100 milioi pertsonari, batez ere ikasleei, errefuxiatuei eta hondamendi natural en biktimei, eta, aldi berean, kontzientziazioa sustatzen du energia eskuratu eta klimaren aldeko ekintzari buruz.
Lucien Mias
Lucien Mias, ezizenez "Docteur Pack" (Saint-Germain-de-Calberte, 1930eko irailaren 29a) frantziar errugbilari ohia da bigarren lerroko moduan aritzen zena. RC Narbonne eta SC Mazamet taldeetan jolastu zen. 1951 eta 1959 bitartean 29 aldiz jolastu zen Frantziako errugbi selekzioan, jaietako sei aldiz kapitain bezala. 1954n Frantziako selekzioan lehen aldiz Bost Nazioen Txapelketa irabazi zuenean, selekzioko kapitaina zen. Bere erretiraten ondoren mediku gisa lan egin zuen.
Do (musika nota)
Do, Do eskalako lehen nota edo gradua da. Hainbat hizkuntzatan C letra erabiltzen dute nota izendatzeko. Antzina Ut deitzen zen nota, baina Giovanni Battista Doni musikalariak XVII. mendean notari izena aldatu zion, errazagoa baitzen solfeoan abestea.
Errepresentazio grafikoa
Do zentrala azpian dagoen partituran bezala ager daiteke:
Castagnède (Pirinio Atlantikoak)
Castagnède (okzitanieraz Castanheda) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Saint-Gonlay
Saint-Gonlay Bretainiako udalerri bat da. Administraiboki Frantziako Ille eta Vilaine departamenduan dago Bretainia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 333 ziren. Familiak 129 ziren, horien artean 30 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 38 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 57 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denborak, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 164 etxebizitza zeuden, 130 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 161 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 130 etxebizitza nagusietatik 109 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 75 etxek bost zituzten. 121 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 56 etxetan auto bat zegoen eta 68 bi edo gehiago zeuden
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ploceus nelicourvi
Ploceus nelicourvi Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Saint-Gonlay
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 202 ziren, horien artean 164 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 164 pertsona aktiboetatik 145 lanean zeuden (77 gizon eta 68 emakume) eta 20 langabezian zeuden (10 gizon eta 10 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Gonlay udalerrian 133 unitate fiskal zeuden, 339 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 16.804€ zen.
Activitats ecomòmiques
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 1 iturgina.
2000. urtean Saint-Gonlay udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 660 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden udalerriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lepidogobius lepidus
Lepidogobius lepidus Lepidogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Home Alone 2: Lost in New York
Home Alone 2: Lost in New York (euskaraz Etxean Bakarrik 2: New Yorken Galdua), 1992ko Chris Columbus estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Macaulay Culkin, Joe Pesci, Daniel Stern, John Heard, Tim Curry, Brenda Fricker eta Catherine O'Hara aktoreek antzeztu zuten.
Peru Rodríguez
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Club Balonmano Femenino Málaga
Club Balonmano Femenino Málaga Málaga hiriko emakumezkoen eskubaloi taldea da, 1995an sortu zena. Ohorezko mailan ari da. Málagako Diputazioak babesten duenez CBF Málaga Costa del Sol izenarekin ezagutzen da.
Home Alone 2: Lost in New York
Home Alone (1990) aurrekaria eta Home Alone 3 (1997), Home Alone 4 (2002) eta Home Alone: The Holiday Heist (2012) jarraipenak dauzka.
Eustomias parini
Eustomias parini Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Alpay Özalan
Alpay Özalan (1973ko maiatzaren 29a - ) Turkiako futbolaria izan zen.
Atractus roulei
Atractus roulei Atractus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Joseph Marie Jacquard
Frantses asmatzailea (Lyon, 1752 - Oullins, 1834), bere izena duen ehungailua asmatu zuena. Aldaketa handiak eragin zituen ehungintzan, eta ehungailu automatikoen oinarriak ere ezarri zituen. Lehenengo prestaketak 1790ean egin zituen, baina Frantziako Iraultza iritsi zenean bertan behera utzi zituen ahalegin haiek. 1805ean asmatu zuen bere izena izango zuen ehungailua; 1806an, tresna jabetza publikokoa izango zela deklaratu zuen gobernuak. Hasieran, lanpostuak galtzeko beldurrez, aurkakoak izan zituen Jacquarden asmaketa horrek, eta Lyongo ehuleek makinak erre zituzten. Dena den, 1812an mota honetako 11.000 ehungailu erabiltzen ziren Frantzian, eta 1820. urte inguruan Ingalaterrara zabaldu ziren.
Jacquarden ehungailua ehundegietako mekanismoa da, irazkiko hariei eragiteko eginkizuna duena, eta ehunean nahi diren marrazkiak egiteko aukera ematen duena.
Selice
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1078. urtekoa da.
Eustomias parri
Eustomias parri Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Eskopas
Eskopas —grezierazko izena: Σκόπας— (Paros, K.a. V. mendearen bukaeran) Antzinako Greziako eskultorea eta arkitektoa izan zen. K.a. IV. mendeko eskultore eta arkitekto ezagunenetako bat zen, Praxitelesekin eta Lisiporekin batera.
Sizionen egin zuen lan; Tegean Atenea Alearen tenpluko berreraikuntza lanak egin zituen, eta tenpluaren frontoiko irudiak berak zizelkatu zituen. Halikarnasoko mausoleoa apaintzen parte hartu zuen K.a. 350. urtean, eta Efeson Artemisaren tenpluan.
Adierazpen patetikoa irudikatzen maisua zen; eredutzat pertsonaia atsekabetuak hartzen zituen, patu tragikoak daramatzan heroiak. Badira bere estatuen erromatar kopiak; Meleagrorenak eta Heraklesenak, adibidez. Sizioneko Menadeak erakusten ditu bere artearen ezaugarri nagusiak: bakantearen gorputza okertua, lilurapen dionisiako batean, aurpegia zerura itzulia, barneko estutasuna adieraziz eta arima grinaz bete baten nahigabea erakutsiz.
Vigdís Finnbogadóttir
Vigdís Finnbogadóttir (Reykjavik, ) islandiar politikaria da. Hauteskunde bidez aukeratutako emakumezko lehen estatuburua da (1980-1996). Frantses filologia ikasi zuen Grenobleko eta Sorbonako unibertsitateetan. Ondoren, Antzerkiaren Historia ikasi zuen, Danimarkan lehenengo eta Suedian gero. Ikasketak bukatu ondoren, Islandiara itzuli zen irakasle gisa aritzeko. Ospe handia eman zion kultura-saio bat aurkeztu zuen telebistan. 1972an, Reykjavikeko Antzoki Hiriko zuzendari izendatu zuten. 1980an, estatuko lehendakari aukeratu ondoren (hautagai independente gisa), Islandiaren nortasun kulturala eta nazionala sustatu eta zaintzearen alde lan egin zuen. Hamasei urtez egon zen postu horretan. Lehendakari zela, Rio de Janeiron 1992an egin zen Lurraren Goi Bilerara joan zen, eta rol garrantzitsua izan zuen bertan. 1996ko hauteskundeetan, Olafur Ragnar Grimssonek hartu zuen lehendakaritza.
Aladrén
Aladrén Espainiako Zaragozako probintziako udalerria da. 2008an 62 biztanle zituen 21,1 kilometro koadroko azaleran.
Rónán Mac Con Iomaire
Rónán Mac Con Iomaire (Galway, Irlanda, 1975eko urtarrilaren 2a), irlandar idazle eta TG4 telebista kateko aurkezle eta Raidió na Gaeltachta irraitiko esatari bat da. Connemara eskualdeko irlandera hiztuna da eta Gaeltacht eremuak kudeatzen dituen Údarás na Gaeltachta erakundeko Eskualde eta Komunitateen Garapen eta Hizkuntza zuzendaria.
Tomás Mac Con Iomaire irrati esataria eta Mairéaden semea da, eta Donncha Mac Con Iomaire eta Síle Nic Con Iomairen anaia. Dublingo Hiri Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu zen.
Gainera, itsasgizon trebea, triatleta eta korrikalaria ere bada, 2011an Connemara eta Aran Uharteetako eremuko TríSpórt triatloi elkartearen sortzailea ere bada.
2006ko Arizonako gobernadore hauteskundeak
Jarduneko gobernadore demokrata, Janet Napolitano, tarte zabal batekin aukeratu zuten berriro. Napolitanoren ospe handiak erraz berrautatzen lagundu zuen; 2006ko urrian, hauteskundeak baino hilabete lehenago, bere onarpen orokorreko indizea % 58koa zen. Napolitanok estatuko konderri guztietan irabazi zuen.
Atractus sanctaemartae
Atractus sanctaemartae Atractus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
PlayStation 3
Agertze datak
Lehen PS3a 2006ko azaroaren 11an atera zen, Japonian. Ameriketako Estatu Batuetan 2007ko azaroaren 17an plazaratu zen eta urte berean, martxoaren 23an Europar Batasunean eta Australian. Hasieran bi eredu atera ziren: 20Gb-ekoa eta 60Gb-koa; bigarren hau PS1 eta PS2ko bideojokoekin bateragarria zen, eta 2 USB portu zituen. 20Gbekoa Europan ezda Australian ez zen merkaturatu, bere ordez 40Gb-eko bat fabrikatu zuten, ondoren gehien zabaldu zena.
Wenzlow
Wenzlow Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ploceus sakalava
Ploceus sakalava Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
ZZ Ceti
ZZ Ceti, Ross 548 edo WD 0133-116 bezala ere ezagutua, Cetus konstelazioko nano zuri bat da, gure Eguzki-sistematik 103 argi-urteko distantziara dagoena.
ZZ Ceti nano zuri oszilatzaile bat da, DAV4 espektro motakoa, bere izena, ZZ Ceti izar aldakorrak, daramaten izar aldagarrien eredua. Izar hauetan aldaketak pultsazio ez erradialen ondorio dira, ohi 100 eta 1200 segundoko pultsazio periodoekin. ZZ Cetiren aldagarritasuna 1970ean deskubritu zuten B. M. Laskerrek eta J. E. Hesserrek. HL Tau 76 eta G 44-32rekin batera, garai hartan ezagutzen ziren nano zuri aldagarri bakarrak ziren.
ZZ Cetiren pultsazio espektroan nagusi den energia 213 eta 274 segundoko bi bikotetan dago, 0,5 segundoko tartekatze batekin, beheko taulan ikus daitekeen bezala.
Periodo nagusiko 213,13 segundoko aldaketa denboran hain txikia da, ZZ Ceti erloju optiko ezagunik egonkorrenetakoa dela, erloju atomikoen parekoa eta pulsar gehienak baino egonkorragoa.
2002ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak
2002ko Arkansasko gobernadore hauteskundeak azaroaren 5ean izan ziren. Mike Huckabee gobernadore errepublikanoak Jimmie Lou Fisher Estatuko Diruzain demokrata garaitu zuen.
Vicência (Pernambuco)
Vicência Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Casteide-Candau
Casteide-Candau (okzitanieraz Castèida-Candau) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Normatibo (argipena)
Normatibo izenondoak arauari dagokiona edo izan beharko litzatekeena du erreferentzia. Hainbat arlotan erabiltzen da:
Graham Lurraldea
Graham Lurraldea ohiko hego muga bezala Jeremy lurmuturra eta Agassiz lurmuturra lotzen dituen lerroa duen Penintsula antartikoaren zatiari ematen zaion izena da. Graham Lurraldearen definizio hau 1964an adostu zuen Erresuma Batuko Antarctic Place-names Committee eta AEBetako Advisory Committee on Antarctic Namesen artean, non Penintsula Antartikoa iparraldeko Graham Lurraldea eta hegoaldeko Palmer Lurraldean banatu izan zen. Ordurarte, bi herrialdeek bakoitzak euren izena erabiltzen zuen (Graham eta Palmer hurrenez hurren) Penintsula osoa izendatzeko.
Graham Lurraldea Hegoamerikatik gertuen dagoen Antartikako zatia da.
Graham Lurraldearen iparraldeko muturra Trinidad penintsula da. Weddell itsasoaren kostaldetik jarraituz, honako beste kostalde hauek daude: Nordenskjöld kostaldea, Oskar II.a kostaldea, Foyn kostaldea eta Bowman kostaldea Agassiz lurmuturreraino. Graham Lurraldearen mendebaldean, berriz, Trinidad penintsulatik abiatuta honako beste kostalde hauek daude: Palmer kostaldea (edo Davis), Danco kostaldea, Graham kostaldea, Loubet kostaldea eta Fallières kostaldea Jeremy lurmuturreraino.
Lurralde aldarrikapenak
Argentinak Graham Lurraldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati.
Isla Cristina
Isla Cristina Huelvako probintzian (Andaluzia) dagoen udalerria da. 3 m-ko altueran eta Huelvatik 44 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 20.540 biztanle zituen 49,36 km²-tan banaturik.
Graham Lurraldea
Lurralde aldarrikapenak
Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:
Historia
Graham Lurraldea sir James Grahamen omenez izendatua izan zen, Britainiar Almirantetzako lehen lorda lurralde honen mendebaldeko zatia John Bliscoek 1832an esploratu zuen garaian.
Isla Cristina
2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Isla Cristinak oraindik ez zuela bete hondakin urak arazteko betebeharra. Betebehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.
2002ko Arizonako gobernadore hauteskundeak
2002ko Arizonako gobernadore hauteskundeak 2002ko azaroaren 5ean izan ziren, Arizonako gobernadorea aukeratzeko.
Isla Cristina
Historia
Herriaren jatorri modernoa, 1755eko Lisboako lurrikararen ondoren hasi zen, katalanek eta valentziarrek arrantzale-kolonia bat sortu zutenean. Kolonia hori hazi egin zen 1833an bere udala lortu arte, eta, ondoren, La Redondela udalerri zaharra xurgatu zuen 1887ko ekainaren 30ean.
2002ko Arizonako gobernadore hauteskundeak
Jane Dee Hull jarduneko gobernadore errepublikanoak bere agintaldia mugatua zuen, bi aldiz izan zelako jada gobernadore. Demokraten hautagaiak, Janet Napolitano Arizonako fiskal nagusiak, Matt Salmon errepublikanoa garaitu zuen. Kargua hartu ondoren, Napolitano estatu bateko gobernadore gisa beste emakume baten ondorengo izan zen lehen emakumea izan zen. Lehia estua izan zen, Napolitanok soilik %1eko aldea atera baitzion Salmoni.
Tešedíkovo
Tešedíkovo Eslovakiako udalerri bat da, Šaľako barrutian kokatuta. 22,78 km²ko azalera du eta 3711 biztanle 2017ko datuen arabera.
Isla Cristina
Ekonomia
Jarduera nagusia arrantza da, portu garrantzitsua duelako. Lonja Andaluziako arrain freskoaren enkanteetako lehena da, eta tonajeko bigarrena, Cadizek bakarrik gainditu baitu. Nazioarteko topaket ere egin izan dira, hala nola "Arrantzako enpresa mistoen klusterra", eta Andaluzian sartutako hirugarren egunkaria, La Higuerita, bertan sortu zen. Badira beste jarduera batzuk ere, hala nola duela gutxi bultzatut jarduera turistikoa eta baita identitate-zeinu den inauteria (Espainiako zaharrenetakoa eta garrantzitsuenetakoa).
Tešedíkovo
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1237. urtekoa da.
William Roache
William Patrick Roache (1932ko apirilaren 25a) britainiar aktorea da, Coronation Street telesailean Ken Barlow pertsonaia antzezteagatik ezaguna.
Isla Cristina
Ingurumena
Udal mugapean Isla Cristinako padurak daude, Ingurune Natural gisa babestuta, baita kostako duna-gerrikoko pinu- eta sastraka-eremu batzuk ere, ICONA-INIAk kudeatuak. Ekialde-mendebalde orientazioa dela eta, itsasoaren eta lurraren artean amaitzen diren eguzki-sartzeak inspirazio-iturri izan dira zenbait poetentzat, esaterako, Rafael Alberti, Gerardo Diego, Juan Ramón Jiménez edo Luis Cernuda.
Lesueurigobius friesii
Lesueurigobius friesii Lesueurigobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Werben (Spreewald)
Werben Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Al-Azhar unibertsitatea
Historia
Al-Azhar unibertsitatea edo madrasa, 975ean Fatimar Kalifatoak sortu zuen; leinu hori Mahomaren alaba gazteena zen Fatimaren ondorengoak ziren; Fatima Az-Zahra gisa ezaguna zen, hau da, «Distiratzailea». Unibertsitateari bere izena eman zitzaion.
Hasiera batean unibertsitateak ikasgai hauek zituen: lege islamiarra, fiqh edo jurisprudentzia, gramatika arabiarra, astronomia arabiarra, antzinako filosofia islamiarra eta logika.
1171n Fatimarrak boteretik kendu zituzten. Sultan berria, Saladin, sunita zen. Horregatik unibertsitatearen joera aldatu zuen, suni ikastetxea bihurtuz. Garai horretan, ia mende bat, Al-Azhar ikastetxeak ez zuen unibertsitate gisa funtzionatu. Hala ere, ikasketa erlijiosoek eta hizkuntzalarikoek jarraitu zuten.
Mamelukoen Sultanerriaren garaian, 1250etik 1517ra, unibertsitateak bere indarra berreskuratu zuen eta, musulman munduaren barruan, ardura berriak jaso zituen. Urte horietan musulmanek Al-Andalus eta Erdialdeko Asia galdu zuten. Al-Azhar, orduan, lurralde horietatik ihes egin zuten jakintsuen babesa bihurtu zen. Ondorioz, unibertsitateak, XIV. eta XV. mendeetan, urrezko aroa ezagutu zuen.
XVI. mendetik aurrera, Otomandar Inperioaren agindupean gelditu zen Al-Azhar. Urte horietan partikularren emaitzeei esker aurrera egin zuen. Otomandarrekin erlijio tolerantzia ezagutu zen eta akademikoek haien ikerketen helburuak era librean aukeratzen zituzten. Hiru mendetan zehar, otomandarrek inoiz ez zuten iman turkiar bat inposatu, postu hori egipziarren eskuetan utziz. Indepedentzia eta tolerantzia horrek mundu osoko ikasleak eta irakasle muslmanak erakarri zituen.
1929tik Al-Azhar aldizkari bat argitaratzen du. Horren helburua erlijio arauak zabaltzea da baina baita ere literaturarekin eta legearekin lotutako gaiak ezagutzera emateko.
Ezaugarriak
Unibertsitateak dituen helburu artean erlijio eta kultura islamiarra zabaltzearena dago. Bertako ulemekk edo ikasketa islamiarretan espezialistek sunismoren eztabaida eta gatazka guztiei buruzko aginduak ematen dituzte, musulmanek gorde behar duten jarrerari buruzkoak. Adibidez, orain gutxi, emakumeen genitalen mutilazioaren debekuarena zabaldu dute.
Al-Azharren ikasketa programetan erlijioaren agerpena erabatekoa da. Koranaren ikasketari eta Mahomari buruzko tradizioei garrantzi berezia ematen zaizkio, esaterako. Halaber, egungo zientziaren arlo desberdinak irakasten dira. 1961ean Medikuntza eta Ingeniaritza fakultateak sortu ziren.
Al-Azhar unibertsitatean Egiptoko ikasleak jasotzen dira baina baita ere beste herrialdetako asko; kanpontar horiek ez dira normalean mendebaldekoak. Kanpotik joandako ikasle horiek bertakoek dituzten eskubide berdinak dituzte.
Fakultateak
Gaur egun Al-Azhar unibertsitateak Kairokoa ezezik ere, Egiptoko hiri desberdinetan ditu egoitzak, besteak beste, Asiut, Zagazig, Tanta, Mansura, Shibin el-Kom, Damanhur, Girga, Qina, Aswan, Damieta eta Alexandria. Gizonezkoak eta emakumezkoak bereizita daude.
Kairoko gizonentzako fakultateak:
Kairoko emakumeentzako fakultateak:
Wiesenau
Wiesenau Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Castéra-Loubix
Castéra-Loubix (okzitanieraz Casterar-Lobish) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Eustomias patulus
Eustomias patulus Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
John Hejduk
John Hejduk (New York, 1929ko uztailaren 19a - ib., 2000ko uztailaren 3a) estatubatuar arkitektoa izan zen.
1947-1950 urte-bitartean egin zituen arkitektura-ikasketak, eta 1950-1953 bitartean osatu zituen, Cincinnatiko Unibertsitatean lehendabizi, eta Harvardeko Diseinu Eskolan gero. 1954-1956 urte-bitartean diseinu-irakasle izan zen Texasko Unibertsitateko Arkitektura Eskolan, eta irakasle laguna Cornellen (Ithaca), 1958 eta 1960 bitartean. Lau urte geroago, New Yorkeko Cooper Unioneko arkitektura-irakasle izendatu zuten. Theo van Doesburgen obran oinarritzen den Five Architects arkitekto-elkarteko kide izan zen, kide abangoardistena. Proiektugile gisa, etxebizitza partikularrak diseinatu zituen batez ere: Demlin House (1960, Locust Valley, Long Island, New York); Diamond House (1963-1967); Bernstein House (1968, Mamaroneck, New York); Wall House (1970); Bye House (1973, Hidgefield, Connecticut). Sari asko irabazi zituen.
Gako-izen
Gako izena, Klabe izena, Isilpeko kodea edo Kriptonimoa beste kontzeptu bat ezkutuan adierazteko erabiltzen den hitz edo izen bat da. Askotan, klabe izenak eremu militarrean edo espioitzan erabiltzen dira eta mundu horietan du bere jatorria berez. Industrian ere erabiltzen dira isilpean gorde nahi diren proiektuak babesteko, negozio-aurkariak ez ohartarazteko, edo asmakizun berriak hobeto gordetzeko.
Gerretan oso erabiliak izan dira; esaterako Bigarren Mundu Gerran eta Gerra Hotzean alde guztiek erabili zituzten. Guregandik adibide gertua GAL taldearen "X jauna" dugu, hau da, talde parapolizial horren burua zein zen adierazteko erabili zen kriptonimoa. Batzutan klabe izenak badu errealitatearen nolabaitezko lotura, esaterako Basamortuko Ekaitza Operazioa izenak Iraken aurkako gerra operazioa izan zen 1991n.
Armadan horrelako izenak erabiltzeko beste arrazoi bat dago: walkie-talkiez edo irratiz ematen diren komunikaziotan klabe izenen bitartez akats gutxiago sor daitezkeen, mezuak garbiago jaso daitezkeen.
Ji-Paraná
Ji-Paraná Brasilgo udalerri bat da, Rondônia estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
İlhan Mansız
İlhan Mansız (1975eko abuztuaren 10a - ) Turkiako futbolari ohi eta patinatzailea da, Krimeako tatariar jatorria duena.
Euskal Herriko gizonezko waterpolo Liga
Euskal Herriko gizonezko waterpolo Liga Espainiako gizonezko waterpolo Ligaren hirugarren mailara heltzeko aukera ematen duen lehiaketa da.
Euskadi eta Nafarroako igeriketa federazioek antolatzen badute, inguruetako taldeek ere parte hartzeko aukera dute
Palmaresa
Hona hemen 1997, hau da, liga hasi zenetik, palmaresa
Atractus sanguineus
Atractus sanguineus Atractus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Fa (musika nota)
Fa notazio latinoan edo F notazio anglosaxoian, do maior eskalako laugarren musika-nota da.
Historia
Solfeoaren aurretik alfabetoa erabiltzen zen notak izendatzeko. Sistema honetan fa notaren baliokidea «F» zen, eta oraindik ere mantentzen da letra hori hainbat hizkuntzatan.
Guido d'Arezzok notak izendatu zituenean Ut queant laxis ereserki erlijiosoa erabili zuenean "fa" izena eman zion notari.
Mi (musika nota)
Mi, eskala kromatikoaren nota bat da. Do eskalako hirugarren nota edo gradua da. Fa bemolen eta Re sostenido bikoitzaren balio enharmoniko bera du.
Tenperamendu berdinarekin kalkulatzen denean La erdiko Doren ondorengo erreferentziatzat 440 Hz hartuta, erdiko Mi (E4) gutxi gorabehera 329.628 Hz da.
Eustomias paucifilis
Eustomias paucifilis Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
GI-2630
GI-2630 Gipuzkoako errepide bat da, Urretxu Elorregiko biribilgunearekin lotzen duena Legazpi eta Oñati igaroz.
Igarotzen dituen herriak
Legazpiko Telleriarte eta Brinkola auzoetarako sarrera bakarra da. Udana mendatea zeharkatzen du. Honako herri hauek zeharkatzen ditu:
Sol (musika nota)
Sol Do eskalako bosgarren nota edo gradua da.
Oinarrizko eskalaren zazpigarren notaren izena da, Europako Hegoaldeko sisteman bosgarrena. Izena Guido Arezzokoak sortutako silaba sistemaren araberakoa da.
Casteide-Doat
Casteide-Doat (okzitanieraz Castèida-Doat) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Nova Hartz
Nova Hartz Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Atractus serranus
Atractus serranus Atractus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Ploceus superciliosus
Ploceus superciliosus Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Irola Irratia
Irola irratia, 1987an Bilbon jaio zen irrati librea da. Iralako auzokideen elkarteak bultzatu zuen irratiaren sorrera, bertako jendeari hitza emateko asmoz. Irratiaren izena, hasierako lokalaren ezaugarrietatik dator, izan ere, Irola irratiaren lehen emisioak egokitutako komun edo irola batetik egin ziren. Gainera, auzoaren izenarekin zerikusia zuenez emisioa horrela deitzea erabaki zuten.
FMko 107.5ean ematen du seinalea.
Historia
Irola Irratia 1986an sortu zen, Bilboko Irala Auzo Elkarteak auzoko jendeari bideratzeko komunikabide bat sortzea erabaki zuenean. Emisioa zehazteko egin zen lehen bileran 12 pertsonak parte hartu zuten, eta auzotarrek, grabatzeko lokalik ez zegoenez, lau komun publikoetatik bi eraberritzea erabaki zuten. Partehartzaile guztien lan gogorraren ondoren Irola Irratia jaio zen, bere izena auzotik jasotzen duen irratia.
Emisioak posible egiteko dirua bildu zen pegatinak eta kupoiak salduz baita kolaboratzaileen laguntzarekin ere. Grabatzeko ezinbestekoa zen ekipoa Errekaldeko irrati librean parte hartu zuen jendeari erosi zitzaion; Erreka Irratia emisioari, hain zuzen ere. Auzokideek irrati gazte baten aldeko apustua egin zuten, eta 15 mila pezeta (90 euro) jarri zituzten. Horretaz gain, azpiegitura mantentzeko dirua behar zenez errifen eta konpartsen bidez lortu zuten. Hala ere, emititzen hasi eta urtebetera hasi ziren Telekomunikazio Ministerioarekin arazoak, izan ere, itxiera-mehatxuak jaso zituzten : '''Iralabarri (Irala auzoko Auzo Elkartearen argitalpena), 1988ko maiatza. '''
Hemen gaude berriro, beste denboraldi batez 107.5 zenbakiaren buruan, baina zoritxarrez ez dakigu zenbat denborarako, eta arazoak izaten ditugu etengabe. Azkena, eta potoloena, ixteko agindua da, Telekomunikazio Ministerioak egina.
Agindu horretan, Euskadiko beste irrati askori bezala, "adeitasunez" eskatzen zaigu emisio mota guztiak eteteko, joan den martxoaren 26ko epemugarekin, hau da, I.I.I. desagertzea, T.A.L. legean oinarrituz. Telekomunikazioak Antolatzeko Lege hori, beste asko bezala, gurea bezalako kolektiboak zapaltzen saiatzera bideratuta dago.
Lesueurigobius heterofasciatus
Lesueurigobius heterofasciatus Lesueurigobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Wiesenaue
Wiesenaue Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Jurgi Kanblong
Jurgi Kanblong Ruiz (edo Jurgi Camblong)  (Baiona, Lapurdi, 1978ko martxoaren 15a) biologo molekularra da, genetikaren arloan ari da, eta datuetan oinarritutako medikuntzaren arloko enpresaburua da.
Castet
Castet (okzitanieraz Castèth) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Jurgi Kanblong
Sophia Genetics enpresako zuzendaria eta hiru sortzaileetako bat da. MIT Tech Review-ren arabera, 2020an Sophia Genetics munduko berrogeita hamar enpresa berri berritzaileenen artean zegoen, eta, Fast Company aldizkariaren arabera, hamar biotecs berritzaileenen zerrendan. 2018az geroztik, Sophia Genetics Bidarteko ESTIAko campusean dago, berrogeita hamar bat kolaboratzailerekin, ikerketa- eta garapen-bulego batean. Euskal Elkargoa eta Pirinio-Atlantikoetako departamenduaren laguntzaz, Izarbel teknopoloko eraikin berri batean instalatzen ari da Sophia Genetics enpresa.
Biografia
Jurgi Kanblong Baionan jaio zen eta Seaska ikastola sarean ikasi zuen euskaraz; hain zuzen, haren aita, Ramuntxo Kanblong, Seaskako sortzaileetako bat izan zen. Eta ikastolan ikaste horrek lagatako lorratza nabarmendu du berak geroago; komunitatearen balioa sentitzeko ahalmena ttipitan jaso baitzuen.
2002an, Suitzan biologian doktoretza hasi zen Genevako Unibertsitateko Unibertsitate Medikuntza Zentroan. 2007an bertan argitaratu zuen tesia. 2008tik 2010era, Oxfordeko Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak, Suitzara bizitzera itzuli aurretik. Ondoren EPFLek eta Lausanako Unibertsitateak elkarrekin emandako Kudeaketa eta Teknologiako EMBA bat lortu zuen.
Sophia Genetics
2011n, Jurgi Kanblong-ek Sophia Genetics sortu zuen, bioteknologiaren arloan aktiboa den enpresa, Pierre Hutter doktorearekin eta Lars Steinmetz irakaslearekin, EPFL Innovation Park-en, Suitzan. 2015ean, konpainiak bulegoak ireki zituen Saint-Sulpicen Lausanatik gertu Suitzan. Datu genomikoen analisian espezializatuta dago,. Test genetikoak egiteko teknologia eskaintzen zieten erietxeei, eta azkar hazi ziren:,baita Euskal Herrian ere. Kontratuak zituzten, besteak beste, Gurutzetako ospitalearekin (Barakaldo, Bizkaia), Donostiako ospitalearekin, eta Nafarroako Unibertsitatea Klinikarekin.
Konpainiak datuetan oinarritutako medikuntza demokratizatzeko asmoa du (data-driven medicine), elkarrekin lan egiten duten ospitale-komunitate baten bidez. Adibidez, 2019an, mundu osoko 1.000 erietxeekin egiten zuten lan. Eurek sortu duten azpiegiturari esker, ospitale bateko eta besteko ikerketen emaitzak trukatzen dira. Teknologia hori minbiziaren arloan baliatzen da batez ere, eta etorkizuneko tratamenduetarako oinarriak eskaintzen ditu.
Jurgi Kanblongen gidaritzapean, Sophia Genetics-ek berrikuntza sari ugari irabazi ditu. , eta AEBetako dolarretan 187 miloi bildu ditu zenbait inbertsio-fondoetatik.
2021eko uztailaren 23an Sophia Genetics burtsan sartu zen, Wall Street-en.
Bosc-Bordel
Bosc-Bordel Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Eustomias paxtoni
Eustomias paxtoni Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Bosc-Bordel
Biztanleria
2007an Bosc-Bordel udalerrian erroldatutako biztanleak 473 ziren. Familiak 165 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 81 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 170 etxebizitza zeuden, 163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 166 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 163 etxebizitza nagusietatik 139 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 89 etxek bost zituzten. 138 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 86 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 305 ziren, horien artean 220 aktiboak ziren eta 85 inaktiboak ziren. 220 pertsona aktiboetatik 213 lanean zeuden (127 gizon eta 86 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 85 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bosc-Bordel udalerrian 158 unitate fiskal zeuden, 454,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.193 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Bosc-Bordel udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.092 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ploceus hypoxanthus
Ploceus hypoxanthus Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Sol (argipena)
Sol izenak hainbat adiera ditu:
Alagón
Alagón honako honakoa izan daiteke:
Michael McGlinchey
Michael McGlinchey (1987ko urtarrilaren 7a - ) Zeelanda Berriko futbolaria da.
Trnovec nad Váhom
Trnovec nad Váhom Eslovakiako udalerri bat da, Šaľako barrutian kokatuta. 32,54 km²ko azalera du eta 2707 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Fluoreszentzia
Fluoreszentzia luminiszentzia mota partikular bat da, energia erradiazio elektromagnetiko moduan absorbatzeko gaitasuna duten eta gero energia hori uhin-luzera ezberdineko erradiazio elektromagnetiko moduan emititzeko gaitasuna duten sustantziak ezaugarritzen dituena.
Vlčany
Vlčany Eslovakiako udalerri bat da, Šaľako barrutian kokatuta. 39,76 km²ko azalera du eta 3258 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Fluoreszentzia
Argi moduan emititzen den energia totala absorbatutako energia totala baina txikiagoa da beti eta bien arteko diferentzia hori bero moduan askatzen da. Kasu gehienetan emititutako uhin-luzera handiagoa da absorbatutakoa baino eta beraz, energia baxuagokoa. Hala ere, eszitazioaren erradiazioa intentsua bada, elektroi batek bi fotoi absorbatzeko gaitasuna izango du. Nahiz eta absortzio bifotoniko honetan emititutako uhin-luzera absorbatutakoa baina txikiagoa den, bi kasuetan emititutako energia totala absorbatutakoa baina txikiagoa izango da.
Giovanni Battista Moroni
Giovanni Battista Moroni (Albino, 1520-1524 - Bergamo, 1579ko otsailaren 5a) italiar margolaria izan zen. Mugimendu manieristako kide izan zen eta nobleen eta elizgizonen erretratu dotoreengatik nabarmendu zen.
Alessandro Bonvicinoren ikaslea izan zen Brescian eta Trenton, Bergamon eta Albinon lan egin zuen. Erretratuez gain, margolan erlijiosoak ere egin zituen.
Fluoreszentzia
Orokorrean, sustantzia fluoreszenteek uhin-luzera txikiko erradiazio elektromagnetiko moduan absorbatzen dute (adib. Gamma izpiak, X izpiak, UV, argi urdina, etab.) eta gero energia hori emititzen dute uhin-luzera handiago batekin. Adibidez, argi ikuskorreko espektroak.
Fluoreszentziaren adibide nabarmenenak ematen dira absorbatutako argia espektroko ultramorearen tartean dagoenean eta emititutako argia argi ikuskorraren tartean.
Erradiazio mota desberdinen eszitazioaren ondorioz argia emititzeko gaitasuna duten substantziei fluoroforo deritze. Fluoreszentziaren bidez kolore ugari lor daitezke, konposatu fluoreszenteak emititutako argiaren uhin-luzeraren arabera.
Historia
1560an Bernardino de Sahagún-ek fluoreszentziaren behaketa goiztiar bat deskribatu zuen eta geroago Nicolas Monadres-ek 1565ean, lignum nephriticum bezala ezagutzen den infusio batean. Infusio hau bi espezie desberdinetako zuhaitzetatik deribatu zen, Pterocarpus indicus eta Eysenhardtia polystachya   zuhaitzetatik hain zuzen ere. Fluoreszentzia honen erantzule den konposatu kimikoa matlalina da. Konposatu hau zuhaitz horien egurrean aurkitzen den flabonoideetako baten oxidazioz lortzen den produktua da. Edward D. Clarke-k 1819an eta René Just Haüy-ek 1822an fluoreszentzia fluoritetan deskribatu zuten. Geroago, 1833an, sir David Brewster-ek fenomeno hau deskribatu zuen klorofilan eta 1845ean sir John Herschel-ek berdina egin zuen kininarekin. Argiaren uhin luzeren aldaketei buruzko 1852ko artikulu batean, George Gabriel Stokes-ek fluoritek eta uranio kristalek argi urdineko espektro ultramore ikuskorreko ertzetik haratago dagoen argi ikusezina aldatzeko duten gaitasuna deskribatu zuen. Fenomeno honi fluoreszentzia deitu zion. Izen hau fluoritatik (kaltzio difluoruroa) deribatua izan zen. Fluoritak lagin batzuetan europio dibalentearen arrastoak ditu eta argi urdina emititzen duen aktibatzaile fluoreszente moduan balio du. Funtsezko esperimentu batean prisma bat erabili zuen erradiazio ultramorea eguzki argitik banatzeko eta kininazko etanol disoluzio batek emititzen zuen argi urdina aztertu zuen.
Aurrekontsiderazioak
Fluoreszentziaren mekanismoa ondo ulertzeko beharrezkoa da orbital atomikoaren eta orbital molekularraren kontzeptuak berrikustea. Atomo baten elektroiak orbital desberdinak betez antolatzen dira, hau da, nukleoaren inguruan dauden eskualdeetan kokatzen dira hauek aurkitzeko probabilitatea baitago. Energia baxuko eta altuko orbitalak existitzen dira. Elektroiek beti nahiagoko dute hutsik dauden energia baxuko orbitalak betetzea. Hala ere, honek ez du esan nahi ezin dituztenik energia altuagoko orbitalak bete.
Trantsizio elektronikoak
Elektroi bat energia baxuko orbital batetik energia altuagoko orbital batera pasatzeko beharrezkoa da energia-diferentzia hori kanpoko ekarpen baten bidez konpentsatzea. Atomo bakoitzarentzat bi orbitalen arteko energia-diferentzia hori konstantea izango da (energia kuantizatuta dagoelako) eta energia-kantitate zehatz hori irabaziz edo galduz mugituko dira orbitalen artean. Prozesu hau trantsizio elektroniko gisa ezagutzen da. Atomo monoelektronikoen kasuan, atomo bakoitzaren absortzio lerroak eta emisio lerroak bereizgarriak izango dira, hau da, energia fotoi moduan absorbatzeko edo emititzeko gaitasuna izango dute uhin-luzera jakin batzuetan. Atomo hauetan, espektroen lerroak oso definituta daude orbital desberdinen trantsizioen arteko energia-diferentzia oso zehatza delako.
Espektro molekularrak
Atomoak molekulak osatzeko elkartzen direnean, beraien orbital atomikoak desagertzen dira, birkonbinatu egiten baitira orbital molekularrak emateko. Orain elektroiak hainbat nukleoren inguruan aurkitzeko probabilitatea izango dugu. Orbital atomikoen konbinaketa modu linealean gertatzen da. Bi atomo elkartzen badira eta hauetako bakoitzak lau orbital atomiko baditu, emaitza moduan molekulak zortzi orbital molekular izango ditu. Orbital molekular hauek konbinatzeko erabili diren orbitalen bitarteko energia edukiko dute. Egoera hau nahastuagoa egongo da molekulak atomo gehiago dituenean. Ondorioz, oso sinpleak diruditen molekulek orbital molekular asko izango dituzte eskuragarri trantsizio elektronikoak emateko. Hau molekulek absortzio- eta emisio-bandak dituztelako gertatzen da eta ez lerroak. Banda hauek molekula barnean ematen diren orbitalen arteko trantsizioek sortzen dituzten lerro askoren super-posizioaren ondorioz sortzen dira.
Kontsideratu behar dugu molekulek errotazioengatik, bibrazio termikoengatik… deformazio estrukturalak jasaten dituztela. Molekula baten forma aldatzen denean hau osatzen duten orbital molekularren forma ere aldatuko da, eta ondorioz, hauen energia.
Beste motako trantsizioak gerta daitezke: doblete egoerako bi elektroi beste bi orbital degeneratuetara pasa daitezke triplete egoera bat hartuz, non beraien spinak paraleloak izango diren. Spinen trantsizioek argi moduan absorbatu edo emititu dezakete energia.
Oinarrizko mekanismoa eta Jablonskiren diagrama
Jablonskiren diagrama molekula baten orbitalen mailen eta trantsizio elektroniko posibleen arteko irudikapen sinplea da. Bertikalki egoera elektronikoak bere energiarekiko taldekatzen dira eta horizontalki bere spinaren multiplizitatearekiko. Trantsizio igorleak lerro zuzenen bidez irudikatzen dira eta ez igorleak lerro ondulatuekin.
Eskubiko irudian Jablonskiren diagrama modifikatu bat ikusten dugu non molekula hipotetiko batek ezaugarri hauek azalduko dituen: S0 oinarrizko energia, energia altuko bi maila elektroniko (S1, S2) eta spin paraleloak dituzten bi orbital degeneratu (triplete, T1). Maila hauetako bakoitzak hainbat azpi-maila bibrazional ditu molekularen deformazio termikoen ondorioz (Vb). Kasu honetan horizontalki denbora dugu eta ez spinaren multiplizitatea. Gezi bertikalak energi absortzio eta emisioak izango dira fotoi moduan eta gezi diagonalek energiaren disipazioa azaltzen dute bero moduan.
Prozesua S0 egoeran dugun elektroi bat S2 energi altuagoko egoera bibrazional batera pasatzean hasiko da (Vb lerro altuena). Aldaketa hau molekulak energia absorbatzen duenean gertatzen da, orokorrean fotoi moduan. Bibrazionalki kitzikatuta dagoen elektroi honek bere energiaren zati bat molekula osora transmititu dezake bibrazio moduan (NR gezi horia). Energia honek molekularen bibrazioen anplitudea handituko du eta azkenean beste molekulekin elkarrekintzan jartzean bero moduan disipatuko da.