cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Martin-du-Lac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Saint-Martin-du-Lac udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 385 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chiloglanis kazumbei
Chiloglanis kazumbei Chiloglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Boswell (Pennsylvania)
Boswell Pennsylvaniako borough bat da. Somerset konderrian kokatua dago. 2010ean 1,277 biztanle zituen, 1.91 kilometro koadrotan banatuta.
Albano di Lucania
Albano di Lucania Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Manuel Alexandre
Manuel Alexandre Abarca (Madril, 1917ko azaroaren 11 - Madril, 2010eko urriaren 12a ) espainiar aktore bat zen.
Spalax golani
Spalax golani Spalax generoko animalia da. Karraskarien barruko Spalacinae azpifamilia eta Spalacidae familian sailkatuta dago.
Bird City (Kansas)
Bird City Kansasko hiri bat da. Cheyenne konderrian kokatua dago. 2010ean 447 biztanle zituen, 5.77 kilometro koadrotan banatuta.
Puigcerdà
Puigcerdà Kataluniako udalerria da, Cerdanya eskualdeko hiriburua dena eta Gironako probintzian ere kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 9.022 biztanle zituen eta 18.92 km2-ko azalera dauka.
Segre ibaiak udalerria zeharkatzen du.
Raio jauregia
Raio jauregia (Palácio do Raio: ) Portugalgo Braga hiriaren erdialdean dagoen jauregi barroko bat da, XVIII. mendearen erdian eraikia eta hiriko eraikin zibil ikusgarrienetakoa. André Soares izeneko arkitekto portuges rokoko baten lana da. Arkitekto hau ospetsua zen jada bere lan arkitektoniko eta artistikoengatik.
Azuleju urdinez apaindutako aurrealdea du, balaustrada baten, su baten eta anfora batzuen irudiekin. Bartolomeu Antunes izeneko azulejugileak egin zuen.
Jauregia egiteko enkargua João Duarte de Faria izeneko merkatari aberats batek egin zion Soares arkitektoari 1754an.
Mende bat geroago, 1867an, Miguel José Raiok erosi zuen, garai hartan São Lázaro bizkondeak, eta, denborarekin, Raio jauregia izena eman zitzaion horregatik.
1970eko maiatzean, interes publikoko eraikin izendatu zen.
Tornu (fisika)
Arrabol-tornua makina sinplea da, palanka moduko bat. Arrabol birakari baten gainean biribilkatutako soka baten (edo kate baten) karga esekia igotzeko eta jaisteko erabiltzen da arrabol-tornua, palanka-beso bat duen eskuzorro baten bidez. Antzina, putzuen hondotik kuboak igotzeko erabili zuten. Indarra arrabolaren biraketa-ardatzarekiko ezartzen den kirtenaren posizioaren arabera (adibidez, kontrako bi kirtenekin 180°), arrabol-txandakako higiduraren bidez funtzionatzen du (esaterako, bizikleta baten pedalek funtzionaten duten bezala).
Bielen luzera arrabolaren erradioa baino handiagoa bada, tronuak gorputz astun bat indar txikiagoarekin igotzeko aukera ematen du.
Aplikazioa
Suposatzen da soka bat r erradioko arrabolaren inguruan biribiltzen dela, eta sokaren amaieran W karga bat (edo indar erabilgarria) heltzen dela. R erradioko biela biradera baten bidez, P indar bat aplikatu beharko da, non indar-parearen berdintasuna hau izango baita:
Antzeko funtzionamendua du prentsa hidraulikoak.
Nino Nanetti
Biografia
Italiako Gazte Komunisten buruzagia, Espainiako Gerra Zibila piztu zenean, Aragoiko frontean aritu zen. Nazioarteko Brigadetan sartu zen eta Madrilgo frontean Víctor Lacalle ordezkatu zuen Guadalajarako guduan.
Gero, Bilboko guduan aritu zen, 6. brigada zuzenduz. 1937ko ekainaren 15ean Joaquín Vidal ordezkatu zuen eta Bigarren Dibisioiaren buruzagi bilakatu zen. Ekainaren 21ean Zallan zauritua, Santanderreko ospitalean hil zen.
Centrolene audax
Centrolene audax Centrolene generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Xubnikovita
Xubnikovita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Xubnikovita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Posthumanismo
Posthumanismo terminoa, alde batetik, Pizkunde klasikotik datozen ideien eta irudien zentzuan humanismoa gainditzea helburu duten pentsamendu-korronteak izendatzeko modu gisa erabiltzen da. Horrela, ikuskera horiek XXI. mendera eguneratu nahi dira, eta, horretarako, giza adimenaren mugak onartu behar dira maiz.
Posthumanismo terminoaren beste erabilera bat transhumanismoa ren helmuga gisa barneratu ohi dena da, muga intelektua l eta fisikoak gainditzen baititu bere eboluzio biologikoaren kontrol teknologikoaren bidez (ikus giza ingeniaritza genetikoa), egoera existentzial fisikalista bat azaleratuz, non jada gizateriaren garrantzi naturala nagusitzen den.
Poshumano zientzia fikzioaren, futurologiaren, arte garaikidea ren eta filosofiaren alorretan nabarmen sortutako kontzeptua da. Jatorri elkarreragile horiek "posmodernismoaren" eta poshumanoaren eta "transhumanismoaren" eta poshumanoaren arteko antzekotasun eta desberdintasunen inguruko nahaste sakona eragin dute.
Poshumanismoak gizartean izaera hartzeaz gain, giza prototipo berri baten sorrerari buruzko hipotesiek teknologiaren promesei buruzko hausnarketa-aldi bat irekitzen dute.
Poshumanismoaren filosofia Sloterdijken arabera
Sloterdijk ek gogoratu zuen pentsamendu poshumanistaren beste iturrietako bat munduaren interpretazio afektibo batean dagoela, pentsatzen baitu indar handiak (jainkoak) naturako beste izaki batzuengan gorpuzten direla, baita espeziearen biziraupenaren etsai nagusietan ere. Humanismo egozentriko eta arrazionalaren aurrean, gizakiarekiko kanpoko puntu baten existentzia ukatzen baitu, zeinatik dena ulertzen baita, munduaren interpretazio hori xenolatrikoa da (bestearen gurtza, atzerriarena) eta inguratzen gaituenarekiko liluraren eta edozein berezitasun subjektibo kentzearen zati da. Zentzu honetan, erlijio askoren jatorria, jatorrizko komunitate batzuek praktikatzen zituzten animalia basatien gurtza erritualetatik (kanpokoaren sinboloa, aldi berean, liluratu egiten duena) eratorriko zela dioen tesi antropologikoa azalduko litzateke. "Gurtza bat, ñabartu zuen Peter Sloterdijkek, izaki horien kontrola eta erregulazioa ere ahalbidetzen zuena, baita horietako batzuk gizakien zerbitzura jarritako etxeko animalia bihurtzea ere". Posthumanismoa mundu baten erantzun filosofiko gisa eratzen da, non gero eta zailagoa den naturala eta artifiziala bereiztea (bereizketa hori egin beharko balitz), eta kultura humanista artikulatzen zuen idazketa/irakurketa ardatzak protagonismoa galtzen du adierazpide eta komunikazio berrien larrialdiaren aurrean. Makinek gizakiak ordezkatuko dituzten beldurraren aurrean, posthumanismoak jarrera xenolatrikoa berreskuratzen du eta pentsamendu ekologikoa garatzeko beharra planteatzen da (zentzurik zabalenean), ingurune naturala ez ezik, teknologikoa ere kontuan hartuko duena (eta, besteak beste, makinen eskubide zibikoak barne hartuko dituena).
Alde horretatik, Peter Sloterdijkek ohartarazi zuen makina terminoa Europako hiztegiko kontzeptu gaixo bat dela, testuinguru ontologiko "oso gordin eta unilateralean" sortu baitzen, eta modu kategorikoan bereizten zituen arimadun erakundeak (pertsonak) eta arimarik gabeko erakundeak (gauzak, besteak beste, makinak). Oinarri sendo eta mugiezinetan oinarritu beharrarekin, Mendebaldeko filosofia ren historiak bereizketa hori onartu du zalantzan jarri gabe, eta ez da kezkatu arimarik gabeko erakundeen inguruan hausnartzeaz. Baina ezinezkoa da gaur egungo esperientziaren konplexutasuna eta balioaniztasuna ulertzea, gizakia makinarekin edo arimak gauzekin elementu baztertzaile gisa aurrez aurre jartzen dituzten irizpide dialektikoetatik abiatuta. Azken mendean gertatu den garapen teknologiko bizkorrak erantzun egokirik gabe uzten du humanismoa, makinak (arimarik gabeko erakundeak) gero eta boteretsuagoak eta gizonen antzekoak (eta ez soilik beren bilgarri antropomorfikoengatik) agertzearen aurrean. "Kortsarioak, Peter Sloterdijkek azaldu zuenez, bazekien bere gorputza non amaitzen zen eta kakoa non hasten zen; protesi berriekin bereizketa hori zaildu egiten da, eta garapen bioteknologikoarekin ez du zentzurik izango".
Posthumanismoa ikus-entzunezko artean
"Posthumanismoaren kartografia" deiturikoa aurrerapen teknologiko eta zientifikoekin oso lotuta dagoen fenomeno bat ezaugarritzeko baliagarriak diren parametro edo etiketak ezartzeko beharraren erakusgarri da. Eskuliburu honetan, fikziozko giza-ondokoak izakiak dira; neurri batean, gizakien eta haien identitatearen izaera eta balioak gainditzen edo zalantzan jartzen dituzte. Hori dela eta, Hauskellerrek, Philbeckek eta Carbonellek zazpi bloke xehatzen dituzte eskuliburuan, giza ondokoaren imajinarioarekin zerikusia duten ikus-entzunezko produktuei buruzko analisiak ez ezik, horietako bakoitzaren azpian geratzen diren gai kontzeptual eta filosofikoak ere eskaintzen dituztenak.
Zazpi atalak
Lehen zatiak, Paving the Way to Posthumanism: The Precursors izenekoak, posthumanismoaren zenbait gai garatzen ditu, edo hura gainditzeko eskemak aurkeztutako giza nortasunaren izaera eta balioak zalantzan jartzen ditu. Aurrekari bezala Nietzsche, Baudrillard, Guattari, Foucault edo Latour bezalako intelektualak hartuz, zeinek euren teoria ezberdinetan gizakiaren irudiaren ikuspegi ontologiko berriak adierazten dituzten, ez-gizatiarra denaren kontrara. Ikus-entzunezko zerrenda batzuk Gattaca, The Truman Show, Blade Runner, Hannah and her sisters edo Titanic dira.
Bigarren atalak, Varieties of People-to-Come: Posthuman Becomings izenekoak, postgizakia ez dela jaiotzen dio, baizik eta atal hori garatzen eta sailkatzen joango dela, teknologiaren eta zientziaren aurrerapenei esker gizakiak ez diren izaki bihurtu diren izaki guztiak barne. Superheroietatik munstroetaraino, irudikapen pilaketa honek banpiroak, zonbiak, transformerrak, mutanteak edo cyborg ak harrapatuko ditu. Marvel eta DC munduetarako aplikazioak saihestezinak dira, baita gizakiak eta animaliak ez diren erakundeak gizakien antzeko pentsamendu-formuletarantz eraldatzen edo eboluzionatzen dituzten film eta sagak ere.
Hirugarren zatiak, Rise of the Machines: Posthuman Intellects izenekoak, giza ondorengo entitateen errepertorioa ixten du, makinak, adimen artifizialak eta haien autonomia- eta erabaki-gaitasuna irudikatuz. Eztabaida horren ardatz dira garapen teknologikoa, mugak, erronkak eta hipererrealitateen sorrera. Gai hori jorratzen duten filmak Terminator, a Ava de Ex_Machina dira, besteak beste.
Body and Soul: Posthumans Subjectivities eskuliburu honen laugarren zatia da. Gidaliburu honek giza ondokoa gorpuzteko formuletan jartzen du arreta, zeinak, denboran zehar, aldaketa handiak izan baititu gizakiekiko identifikazio fisiko hipererrealarekin lotuta. Premisa hori bi adibide aipatuz berresten da: sareen erabiltzaileek nortasun faltsuak edo identitate digitalak sortzea, eta jarduera ahulenak baina baita gaiztoenak ere biltzen dituen zibersexua areagotzea.
Bosgarren atalak, Better Humans: Posthuman capacities izenekoak, teknologiak giza gaitasunak (edo, bestela esanda, bioteknologia edo transhumanismoa) hobetzeko eskain diezazkigukeen aukerak planteatzen ditu. Aukera horiek aplikazio desberdinak dituzte errealitatean, eta horietako batzuk jada aurreratuta daude beren zeregina errazten dien gadget bidezko superheroiez betetako ikus-entzunezko fikzioan, bai eta gizon/emakume bionikoenak ere.
Seigarren atala hartzen duten lanek, Creating Difference and Identity: Posthuman Communities, ekonomia eta ingurumen alorrak azpimarratzen dituzte bereziki. Narratiba distopikoekiko harremana da gizaoste honen funtsezko elementua, askotan ez duena zerikusirik izaki edo gorputz arrotzekin, giza arrazaren ekintzarekin baizik.
Azken zatiak, More Human than Human: Posthuman Ontologies izenekoak, giza ontologiaz (nor garen, nondik gatozen, gure helburua zein den, zein balio identifikatzen gaituzten, gure patua zein den) egiten dituen gogoetak soberan hitz egiten du, erlijioa, moraltasuna eta etika arrotzak zaizkion gure izaerari buruzko hausnarketa baino ez dira.
Hobekuntza genetikoak
DNA aldatzeko gero eta ahalmen handiagoak giza espezia hobetzeko aukera planteatzen du. Gai hau klonazioaren arriskuen ikuspegitik (Los niños del Brasil de Ira Levin, 1976) edo giza errepliken giza izaerari buruz (Blade Runner de Ridley Scott, 1982) jorratu bada ere, Gattaca (Andrew Niccol, 1997) bezalako lanetan aukera positiboen eta negatiboen inguruan seriotasunez espekulatzen da; hobetuak, gabeziez purgatuak… (errealitatean onartutako praktika medikoa, gaixotasunak saihesteko).
Burmuinari eta adimenari buruzko jarduketak
Aurreko adibideak, neurri batean jada errealak direlako interesgarriak badira ere, ez dira bereziki apurtzaileak, ez baitiote eragiten gizakia benetan zer den ulertzen dugunari: burmuin batean gordetako adimen kontziente bati.
Hala ere, burmuin bat oso organo konplikatua dela onartzen badugu, baina haren funtzionamendua uler badaiteke (erreakzio biokimikoak burmuinen sinopsian, neurtu, aztertu, ulertu eta, agian, erreproduzitu edo aldatu egin daitezkeenak), irekitzen diren aukerak era askotarikoak dira.
Burmuin-inplanteak
80ko hamarkadan, ziberpunk aren gorakada betean, ohikoa zen burmuin-inplanteak zituzten pertsonaiak aurkitzea. Batzuek memoria handitzeko aukera eskaintzen zuten (Johnny Mnemonic, William Gibson, 1981), edo makinetara eta ibilgailuetara konektatzeko eta adimenarekin kontrolatzeko gaitasuna (Ojos de supiente de Tom Maddox, 1986), norberaren gorputzaren kontrolean hobekuntzak, hala nola erreflexu handiagoak edo borroka teknikak (Neuromante de william Gibson, 1984).
Ziberpunk ak adimen artifiziala bezalako gaien inguruan ere espekulatu zuen, eta, beraz, ordenagailuek pertsona ospetsuak simulatzeko edo erreproduzitzeko dituzten aukerez. Horrela, bada, hurrengo jauzia begi-bistakoa zen: ordenagailuek nortasun bat simulatu badezakete eta burmuina bere gaitasunak hobetzeko manipulatu badaiteke, zergatik ezin da izan burmuinaren ordez pertsona baten nortasuna eta oroitzapenak gordetzen dituen ordenagailu bat jartzea? Hau izango litzateke Ghost in the Shell sagaren kasua (1989an hasi zen argitaratzen, baina, funtsean, '90eko hamarkadako deatadakoa da), non protagonistek gorputz profetikoak izateaz gain, burmuina bera gailu elektroniko batean biltegiratuta dago, eta, beraz, hackeatua izan daiteke.
Euskarri fisikoa ezabatzea
Giza burmuina euskarri informatiko batean gorde daitekeela onartuta, hurrengo urratsa (erradikalena) gorputz fisiko bat behin betiko baztertzea zen. Ideia, ordea, giza nortasun batetik haratago doa, ordenagailu batean funtzionatzen, kanpoko gailuetarako sarbiderik gabe; ez da solipsismo kontua.
Euskarri fisikoa alde batera uzteko ideia errealitate birtualeko ingurune digitalei lotuta dago, non informatikoki erregistratutako nortasuna askatasunez mugi daitekeen digitalki simulatutako gorputz batean. Nortasun horrek inguratzen duen mundu birtualaren estimulu-simulazio fisikoak jasoko lituzke (ikusmena, usaimena, ukimena...), egoera berean dauden beste izaki batzuekin elkarreragina izan lezake ingurune birtualetan giza gizarteak sortuz, edo hezur eta haragizko gizakiekin elkarreragina izan lezake, inplanteen bidez ingurune birtual horretan erakutsiko liratekeenak eta harekin eta bertako biztanleekin elkarreragina izango luketenak.
Ordenagailu-sareak egoteak aukera emango lieke pertsona ospetsuei mundu osoko beste pertsona batzuekin edo gizakiekin elkar eragiteko, itxuraz txikia den ingurune batean; horrez gain, nortasunaren konputazio-prozesu berberak mundu osoko ordenagailuetan banatu ahal izango lirateke. Hala, nortasun hori ez legoke leku jakin batean ezarritako ordenagailu fisiko bati lotuta, baizik eta ordenagailu globalen sare osoan zehar zabalduko litzatekeen datu eta prozesu hodei bat izango litzateke.
Anzi
Anzi Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Anzik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Spalax graecus
Spalax graecus Spalax generoko animalia da. Karraskarien barruko Spalacinae azpifamilia eta Spalacidae familian sailkatuta dago.
Entitateen izenen ezagutzea
1998tik interes handia egon da biologia molekular, bioinformatica eta lengoaia naturalaren prozesaketa arloen entitateen ezagutzan.
League for Programming Freedom
League for Programming Freedom (LPF; euskaraz Programazioan askatasunaren aldeko liga) 1989an sortu zuen Richard Stallman-ek, software librearen garatzaileak bateratzeko, hala nola software jabedunarenak ere, software patenteen eta egile eskubideen esparruaren hedatzea borrokatzeko fundatu zuten. Haren logoa diskete bat eta zinta txirrika bat sostengatzen dituen Askatasunaren Estatua da.
Bowmanstown (Pennsylvania)
Bowmanstown Pennsylvaniako borough bat da. Carbon konderrian kokatua dago. 2010ean 937 biztanle zituen, 1.99 kilometro koadrotan banatuta.
League for Programming Freedom
Beste ekimen batzuen artean, ligak "Burn all GIFs" kanpainia hasi zuen (GIF guztiak erre itzazue), CompuServek erabilitako bere LZW konpresioaren patenteak indartzea bilatzen zuen Unisysen ekintzen aurka, aipatuko formatu grafikoa sortzerakoan.
Ligaren eraketan eragin handiena izan zuten gertaerak, Apple Inc.-ek Microsoften kontra bere ordenagailuen interfaze grafikoen itxura eta portaerari buruz ((look and feel)) egile-eskubideen balizko haustearen demandak izan ziren. Epaiketa amaitu eta gero, liga jarduerarik gabe geratu zen, gero softwarearen patenteen erabileragatik geroz eta gehiago kezkatzen zirenek berpiztua izateko.
Bison (Kansas)
Bison Kansasko hiri bat da. Rush konderrian kokatua dago. 2010ean 255 biztanle zituen, 0.67 kilometro koadrotan banatuta.
Bonboi kafe
Bonboi kafea esne kondentsatua eta kafea (normalean espresa) nahastean egiten den prestakuntza da. Beira gardenezko ontzian zerbitzatu ohi da, kafe eta esne geruzak agerian utzi (likidoen dentsitate ezberdinen eraginez kafea goialdera joaten baita, eta esne kondentsatua beherantz).
Izendapena
Bonboi kafeak beste zenbait izen ere jasotzen ditu, hala nola cafe llépol (kafe gozozalea) edo "biberoi kafea".
Aldaerak
Batzuetan, esne kondentsatuaren ordez, Baileys motako esne-krema likorearekin, krema katalan likorearekin edo hortxata rekin zerbitzatzen da.
Cathorops belizensis
Cathorops belizensis Cathorops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Saint-Martin atea
Saint-Martin atea (Porte Saint-Martin) Frantziako Paris hiriburuko 10. barrutian dagoen garaipen arku bat da.
Historia
Luis XIV.a Frantziakoak Karlos V.aren harresi zaharra eraitsi eta eta urrunago berria eraikitzea erabaki zuen 1640an. Saint-Martineko ate zaharra ordezkatuko zuen eta 1668an Franche-Comté lurraldea konkistatu izana goraipatuko zuen garaipen arku bat altxatzeko agindu zion Pierre Bullet arkitektoari. 1674an eraiki zen.
Ezaugarriak
Monumentuak 18 metrotako altuera dauka eta kareharri eta marmolez eraikita dago.
George Hendrik Breitner
George Hendrik Breitner (Rotterdam, 1857ko irailaren 12a - Amsterdam, 1923ko ekainaren 5a) herbeheretar margolari eta argazkilaria izan zen.
1876tik 1880ra Hagako Arte Akademian ikasi zuen, eta kanporatu egin zuten arauak ez betetzeagatik. Hagako Eskolako kide izan zen, nahiz eta Amsterdamgo inpresionisten parte izan zen.
1882an Vincent Van Goghekin lan egin zuen. Breitnerrek nahiago izan zuen langile klaseko jendea modelo gisa erabili. Tachtigers talde literarioarekin ere elkartu zen.
"Herriko margolaritzat" hartu zuen bere burua. Hiriko eszenak margotu zituen eta bizitzaren dinamismoa islatu zuen. Emakumeen biluziak ere margotu zituen. Argazkia erabili zuen hiriaren mugimendua eta argiztapena jasotzeko eta bere margolanetara eramateko.
Petrus Lombardus
Petrus Lombardus (Novara, 1100 aldean - Paris, 1160ko abuztuaren 21 edo 22an) lombardiar teologoa eta Parisko apezpikua izan zen.
Reimsen eta Parisen ikasketak egin ondoren, Teologia-irakaslea izan zen Parisko Notre-Dame ikastetxean. Bere garaiko teologorik ospetsuenetako bat izan zen. 1159an Parisko apezpiku izendatu zuten. Lau liburu argitaratu zituen Sententiarum libri quattuor izenburupean; oso testu-liburu garrantzitsuak izan ziren teologiaren irakaskuntzan.
Grafema
Grafema idatzitako hizkuntza baten semantikoki bereizi daitekeen unitate txikiena da, mintzaturiko hizkuntzen fonemen baliokidea dena. Grafemek ez dute esanahi bat izan behar derrigorrez eta fonema bat edo gehiagorekin bat etor daitezke. Hizkiak, estekak, txinatar karaktereak, zenbaki digituak, puntuazio-markak eta beste ikurrak grafemak dira.
Grafema hitza antzinako grezierazko γράφω gráphō ("idatzi") hitzetik eratorria da eta -emaatzizki fonemaren antzekoa da. Grafemak ikertzen dituen zientzia grafematika du izena.
1965eko Urkiolako Igoera
1965eko Urkiolako Igoera Urkiola Igoera-ren VI. ekitaldia izan zen. Sariak aurreko urtekoak baino diru gutxiago izan zuten. Adibide gisa, aurreko urtean irabazleak 15.000 pezeta irabazi zituen, eta urte honetan, 10.000 pezeta besterik ez. Bigarrenak, 7000 pezeta irabazi zituen eta hirugarrenak 4.000 pezeta.
Ibilbidea pixka bat aldatu zen eta Urkiolako gainean bukatu beharrean santutegian izan zen helmuga. Hala ere, eta igoeraren errekorra kontutan hartzeko denborak gainean hartu ziren. Errepidea berritu egin zen ekitaldi honetan eta lehenengoz hesiak jarri ziren errepide bazterrean. Irteera 12:00 eran izan zen, igoera erdiandean, Jiménez, Sagardui eta Bahamontes aurrera jo zituen eta azkena 500 metroetan Jiménez bakarrik joan zen Hirugarren aldiz garaipena lortzeko.
Tirso Lacalle
Tirso Lacalle Ihabar, Ziraukiko herrena ezizenaz ezaguna, (Zirauki, – Valtierra, ) nafar gerrillaria izan zen.
Alfabetatze
Alfabetatzea, orokorrean, komunitate batean edo herrialde batean, giza talde handiei idazten eta irakurtzen irakasteko ekintzari esaten zaio. Unescok Helduen Irakaskuntzaren inguruko Bosgarren Nazioarteko Batzarrean pertsonaren oinarrizko eskubidea bezala definitu zituen trebezi horiek. Pertsona alfabetatua besteekin komunikatzeko testuak erabiltzeko ahalmena duenari esaten zaio. Batzuetan kontzeptu hori mugatu egiten da, irakurtzeko eta idazteko trebetasuna gisan onartuta edota bakarrik irakurtzeko ahalmen gisan; zenbait kasutan, kontzeptua trebetasunaren irakaskuntzaz mugatzen da. Alfabetatuaren parean, analfabetoa dago, idazteko eta irakurtzeko ezgaitasuna duena, normalean ikasketa faltagatik.
Gizarteen artean, alfabetatze mailen estandarrak desberdinak dira. Beste trebetasun batzuk, bestetik, esaterako informatika edo kalkuluak egiteko oinarrizko kontzeptuak ere alfabetatze kontzeptu zabalago batean sar daitezke
Hezkuntza munduan, alfabetatzea gizarte desberdinetan idazkera erabiltzeko ikaste-prozesua gisa uler daiteke.
Alfabetatzearen Nazioarteko Eguna irailaren 8an ospatzen da.
Metodo tradizionalak
James Guillaumek bi metodo banatu zituen: sintetikoa eta analitikoa. Guillaumeren sailkapenak kontzeptuak argitzeko baliagarria izateaz gain, historikoki, alfabeto grafema tikoak sortu zirenetik, metodoek izan duten bilakaerara egokitzen da.
Centrolene azulae
Centrolene azulae Centrolene generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Alfabetatze
Alfabetikoa edo letraz letrakoa
Letretan edo grafemetan oinarritzen da. Metodo honetan, letraz letra ikasten da alfabetoa. Gero letrak konbinatzen dira, silaba posibleak ikasteko, eta, azkenik, hitzak ikasten dira. Beraz, metodo alfabetikoak letren izena irakasten du, eta ez soinuak, hau da, ele, eme, ese, jota, pe eta abar irakurtzen irakasten du, eta, horregatik, ez da loturarik egiten hitzetako letren eta soinuen artean.
Braslavskyk aipatzen du metodo alfabetikoa ez dela egiazki alfabetatze metodo bat. Letrak alfabetoak ezarritako ordenaren arabera irakasteko bat-bateko prozedura bat besterik ez da. Alfabetatzen irakasteko saiakerak izan ziren, eta horien emaitza protometodo bat besterik ez zen izan, baina ez zuten inolako loturarik izan haurraren behar psikologikoekin, ezta didaktikako beste ezein baldintzarekin ere.
Fonetikoa
Fonemetan oinarritzen da. Metodo honetan, lehenengo, bokalak konbinatzen dira, adibidez: ai, ie, ua, aio, aia, aie; gero konbinazioak kontsonante batekin irakasten ziren, adibidez: li, lu, lui, ali, ala, lila, etab. Horrela, hitzak eta perpausak konbinatzen dira.
Globala
Metodo hau natural eta ideobisual bezala ere ezagutzen da. Esaldiaren edo hitzaren irakurketatik abiatzen dira, eta batzuetan haren elementuak, silaba edo letrak ezagutzera iristen dira. Metodo honek proposatzen du ikaslea bere kabuz iristen dela ikaskuntzara, alfabetatzaileak edo irakasleak analisia zuzendu gabe.
Metodo honen alde onen artean, honakoak azpimarratu izan dira: metodoaren ikuspegi globala, ikusmen-pertzepzioaren garrantzia eta irakurketa globalean inplikatutako prozesuaren izaera naturala, besteak beste.
Hizkuntza integrala
Hezkuntzaren eta psikologia kognitiboaren arloan egin diren ikerketei esker, asko aurreratu da alfabetizazioaren eremuan. Horrela, garapen handia izan da teorietan, metodoen berrikuspenetan eta irakaskuntza proposamenetan. Joera horrekin lotuta, Emilia Ferrreiro eta Ana Teberoskyren ekarpenak nabarmendu behar dira. 80ko hamarkadan hizkuntza totala edo hizkuntza integrala bezala ezagutzen den proposamen-ildo bat hasi zuten eta.
Proposamen horiek ezaugarri hauek dituzte:
Alfabetizazio digitala
Teknologia digitala erabiliz informazioa aurkitu, aztertu, antolatu, ulertu eta ebaluatzeko trebetasuna da. Alfabetizazio digitala IKTekin jarduteko behar diren gaitasunekin lotuta dago. Alfabetatutako pertsonek modu eraginkorragoan komunikatu eta lan egin dezakete, batez ere ezagutza eta trebetasun berberak dituztenekin. Gainera, hizkuntza ulertzeko eta ingurune digitaletan hedatzen diren komunikazio-prozesuak eraiki ahal izateko gaitasunak dituzte.
Alfabetatzea munduan
=== Europa === Europan 15 urte baino gutxiagoko 13 milioi gaztek eta eta 15 eta 65 urte arteko 55 milioi pertsonek alfabetatze arazoak dituztela kalkulatu da. PISAk 2012an egindako txostenaren arabera, Europako 15 urteko gazteen batez besteko % 17k irakurtzeko gaitasun kaskarra dute, eta eskolako testuliburuak ulertzeko zailtasunak dituzte. Gainera, 9 urteko gazteen % 18k ez du inoiz edo ia inoiz eskolatik kanpo atseginagatik irakurtzen
Helduen kasuan, 337 milioi hiritarretik 55 milioi pertsonek dituzte alfabetatze arazoak, eta ikerketen arabera, gizonezkoek emakumezkoek baino alfabetatze maila handiagoa dute Europako herrialde ugaritan. Datuak aldatu egiten dira adinaren arabera, alfabetatze maila handiena 26-35 urte arteko helduek dute, ondoren, 16-25 urte artekoek, eta gero, 36-45 urte artekoek. Azkenik, alfabetatze maila txikiena 56-65 urte artekoek dute.
Espainia
Espainian  600.000 hiritar inguruk ez daki ez idazten ez irakurtzen. Hala ere, kopuru horrek behera egiten du urtero, batez ere alfabetatze maila txikiena duten hiritarren taldea urteak pasa ahala gutxiagotzen delako. Horrez gain, hezkuntza nahitaezkoa da 16 urtera arte eta helduen hezkuntza sustatu egiten da, eta horrek alfabetatzea laguntzen du. Europan Espainia eta Italia dira alfabetatze arazo handienak dituzten herrialdeak. Espainian hiritarren % 27,7k du alfabetatze arazoa eta Italian % 27,9k. Hala ere, Italian helduen alfabetatze tasa % 99,2 da, eta Portugalen % 96,1. Gainera, Europan bezala, Espainian emakumezkoek gizonezkoek baino alfabetatze maila txikiagoa dute. Hala ere, kopuruak autonomia erkidegoen arabera aldatzen dira; Melillan hiritarren % 3,7 analfabetoa da, Ceutan % 3,6 eta Murtzian % 2,7. Analfabetismo maila txikiena Euskal Autonomia Erkidegoak du, hiritarren % 0,34k du soilik alfabetatze arazoa. Espainiako helduen alfabetatze tasa % 98,4 da.
Asia
Asia-Pazifikoan garapen handia egon da helduen alfabetatzeari dagokionez 1990etik 2016ra. Hegoaldeko Asian helduen alfabetatzea % 46tik % 72ra igo da, Mendebaldeko Asian % 64tik % 81era eta Ekialdeko eta Hego-Ekialdeko Asian % 82tik % 96ra. Gazteen alfabetatzeari dagokionez, Ekialdeko eta Hego-Ekialdeko Asian ia % 100era igo da, Mendebaldeko Asian % 80tik % 90era, eta Hegoaldeko Asian % 59tik % 89ra. Horrez gain, nahiz eta alfabetatzea handiagoa den gizonezkoetan emakumezkoetan baino, emakumezkoen alfabetatzea azkarragoa izan da 1990. urtetik 2016. urtera.
Hala ere, garapena handia izan den arren, Asia-Pazifikoan analfabetoak diren heldu kopuru handia dago, hiritarren % 68 baino gehiago analfabetoa da. Ehunekoa handiagoa da batez ere Hegoaldeko Asian, izan ere, munduko analfabetoen biztanleriaren % 49 Hegoaldeko Asian dago.
2018ko datuen arabera, gazteen alfabetatze tasa handienak honako herrialde hauetan daude: Singapur (% 99,93), Txina (% 99,78), Brunei (% 99, 71), Indonesia (% 99,71), Sri Lanka (% 98, 78), Mongolia (% 98, 61), Vietnam (% 98, 41), Thailandia (% 98, 14), Malaysia (% 96,85) eta Bangladesh (% 93,96).
Afrika
Afrikako herrialdeen alfabetatzea % 70 da gutxi gorabehera, eta munduko gainerako herrialdeen batez bestekoa % 90 dela kontuan hartuta, nahiko atzean daude. Ruandan, adibidez, helduen alfabetatze tasa % 70,8 da. Izan ere, hezkuntzak lotura zuzena du alfabetatzearekin, eta Afrikako gazteen % 40k ez du lehen hezkuntzarako sarbiderik edota eskola goiz utzi behar dute, eta lehen hezkuntza bukatu duten ikasleen % 50ak ez du oinarrizko gaitasunak bereganatzea lortzen, beraz, alfabetatze arazoak dituzte.
Hala ere, badaude batez bestekoaren gainetik dauden zenbait Afrikako herrialde. Hegoafrikan, adibidez, 15-24 urte arteko gazteen alfabetatze tasa % 95,3 da, emakumezkoena % 96,9 da eta gizonezkoena % 93,8. 16 urtetik aurrera tasa apur bat aldatzen da, orokorrean, alfabetatze tasa % 87 da, baina emakumezkoena gizonezkoena baino txikiagoa. Ekuatore Ginean tasa handiagoa da, 15-24 urte artekoen alfabetatzea % 98koa da, emakumezkoena % 98,3 eta gizonezkoena % 97,7. Hegoafrikan bezala, datuak aldatu egiten dira 16 urtetik aurrerako gazte eta helduen artean, tasa % 94,4 da, baina gizonezkoena % 97,2 da, eta emakumezkoena nabarmen jaisten da, % 90,7ra, hain zuzen ere. Alfabetatze tasa handienak dituzten beste herrialde batzuk honako hauek dira: Sao Tome eta Principe (% 92), Libia (% 91), Namibia (% 91), Maurizio ( % 91) edota Botswana (% 88). Hala ere, alde handia dago alfabetatze tasa txikiena duten herrialdeen artean: Txaden % 25 ingurukoa da,  Nigerian % 35 ingurukoa, Beninen % 37, Burkina Fason % 41, Ginean % 39,6 eta Etiopian % 51.
Hego Amerika eta Erdialdeko Amerika
Latinoamerikan 15 urte baino gehiagoko ia 15 milioi pertsonek ez dakite irakurtzen edo idazten, hau da, batez bestekoaren % 10ak. Tasa hau bikoiztu egiten da El Salvadorren, Hondurasen eta Nikaraguan, eta hirukoiztu egiten da Guatemalan. Gazteen alfabetatze tasa handiagoa da 15-24 urte arteko gazteen artean, eta tasak nabarmen egiten du behera helduen alfabetatzean (15 urtetik aurrerako helduak).
Ipar Amerikako alfabetatze tasa txikiena Guyanan dugu, helduen alfabetatze tasa % 85,6 da. Horren ondoren, Bolivian helduen tasa % 92,5 da, Ekuadorren % 92,8 eta Brasilen % 93,2. Paraguain eta Surinamen alfabetatze tasa % 94 ingurukoa da, eta alfabetatze tasa handienak Venezuelan (% 97), Uruguain (% 98,7) eta Argentinan (% 99) ditugu.
Erdialdeko Amerikan tasak baxuagoak dira orokorrean, Guatemalan helduen alfabetatzea % 81 da, Nikaraguan % 82,6, Hondurasen % 87,2 eta El Salvadorren % 89. Tasa handienak Panaman (% 95,4), Costa Rican (% 98) eta Kuban (% 99,8) daude.
Mexiko
Mexikon helduen alfabetatze tasa % 95,4 da, eta gazteen alfabetatzea % 99,3. 15 urte baino gehiagoko 4.456.431 biztanlek ez dakite ez idazten ez irakurtzen, hau da, Mexikoko biztanleriaren % 4,7ak. Datu hau nabarmen jaitsi da 1970tik, izan ere, 1970an biztanleriaren % 25,8 zen analfabetoa. este herrialde batzuetan gertatzen den bezala, irakurtzen edo idazten ez dakiten emakumezko gehiago daude gizonezko baino (emakumezkoen % 5,9 eta gizonezkoen % 3,9).
Amerikako Estatu Batuak
Amerikako Estatu Batuei dagokionez, UNESCOk ez du datu zehatzik, baina datuen arabera, 36 milioi heldu (biztanleriaren % 54) baino gehiagok alfabetatze arazoak dituzte, hau da, ez dute behar den alfabetatze gaitasunaren oinarririk.
Kanada
UNESCOk ez du Kanada ri buruzko datu zehatzik, baina 2003ko ikerketaren arabera, 15-65 urte arteko biztanleriaren % 42k ez zuen Bigarren Hezkuntzan bereganatzen den 3. gaitasun-maila lortu (ikerketak 5 maila zituen eta bosgarrena gaitasun-maila handiena zen). Horrez gain, azken urteotan ez da alfabetatze aurrerapen nabaririk egon. Azken ikerketa 2013an izan zen, eta sei biztanletik batek ez zuen oinarrizko alfabetatze gaitasunik.
Ozeania
Australiak eta Zeelanda Berriak ez dute datu zehatzik, baina OECD k 2012an Australian egin zen ikerketaren arabera, helduek batez bestekoaren gaitasun handiagoa erakutsi zuten, eta helduen % 12,6ak soilik erakutsi zuen lehenengo oinarrizko gaitasun maila. Zeelanda Berrian 2014an egin zen OCECDren ikerketa, eta biztanleriaren % 12,6ak zuen lehenengo oinarrizko gaitasun maila. Papua Ginea Berrian helduen alfabetatzea % 61,6 da, eta gazteen alfabetatze tasa, aldiz, % 67,9. Papua Ginea Berriak 8 milioi biztanle inguru ditu, eta milioi batek ez daki ez irakurtzen ez idazten.
Euskal alfabetatzearen historia
Euskal Herriko alfabetatze prozesuan hiru eredu agertzen dira, biztanleak zer hizkuntzatan alfabetatu diren aintzat hartuta; hau da, gazteleraz, frantsesez edo euskaraz ikasi duten. Euskarazko alfabetatze prozesuari dagokionez, horrek XX.mendeko hirurogeita hamarreko hamarkadan hartzen du indarra, eragile nagusia eskola delarik. Eta era berean, euskarazko alfabetatzea bi heldu-taldetara ere zuzentzen da: gazteleraz ikasi duten euskaldunetara eta gaztelerazko hiztunetara - euskara eskoletan txeratzearen zein helduen alfabetatzearen helburu nagusia biztanleen euskalduntzea izan da.
Kontuan izan behar da euskarazko alfabetatzea testuinguru elebidunean gauzatu dela, eta horrek dezente baldintzatu du prozesua. Hain zuzen ere, ama hizkuntza eta bigarren hizkuntza ia era berean barneratzen dira askotan; hau da, besteak beste, norbanako bakoitzaren baldintzak, baliabideak eta izaera kontuan hartuta, batean zein bestean ahozko eta idatzizko trebetasunak era berean ikasten dira.
Kontuan izan behar da euskarazko alfabetatze prozesua duela gutxikoa dela, eta ikastoletako eskolaratzearekin lotura estua du. Horrez gain, Paulí Dávila Balserak azaltzen duenez, kontuan hartu beharreko beste hiru osagai alafabetatze bideak, euskararen erabilera eta kode ideologikoa dira. Izan ere, hirurek alfabetatze prozesuan gertatu diren aladaketak eta bilakaera aztertzeko aukera ematen dute.
Idazketa eta irakurketa ahalbidetzen duten baliabideak, prozedurak, taldeak zein ekimenak dira. Hain zuzen ere, lehen hezkuntzako eskolaratzean zein helduen alfabetatzean ager daitezke.
Oso esparru zabala da; horretan alfabetatze prozesuaren elementu ezberdinak agertzen dira (familia zein lagunak, eskola, hedabideak, erkidegoen erlazioak, erakude publikoekin harremanak zein merkataritza harremanak; baita euskararen presentzia eta euskararen mailakako presentzia). Gainera, kontuan izan behar da alfabetatzeak eta hizkuntzaren gizarte erabilerak elkar eragin handia dutela.
Euskararen berreskuratzea, bestelako hizkuntzen alafabetatze prozesu batzuetan ez bezala, abertzaletasunarekin oso lotuta egon da. Horren ondorioz, alfabetatze prozesua bera ere aldatzen joan da, testuinguru politiko zein sozialaren arabera.
Hiru elementuon arteko lotura dela eta, lau urrats gertatzen dira:
Helduen eskola publikoa
Helduen hezkuntza helduei zuzendutako hezkuntzari deritzo eta oinarrizko prestakuntza, hau da, alfabetatzetik Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza ko titulua lortzeraino doan prozesua eskaintzen du. Beraz, helduen eskolak pertsona helduen heziketara bideratuta daude eta bertan bi ikasketa mota eskaintzen dira :
Euskaltegiak
Euskaltegiak Euskal Herrian helduei euskara irakatsi eta lantzeko dauden ikastetxe edo zentroak dira. Euskaltegiak bi motatakoak dira: publikoak edo pribatuak.
Homologatuak
Entitate pribatuen esku dauden euskara irakasteko zentroak dira. Ezagunenak honako hauek dira:
Salvador Dalí
Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí Doménech (Figueres, Katalunia, 1904ko maiatzaren 11 – 1989ko urtarrilaren 23a) margolaria, eskultorea, diseinatzailea, idazlea eta zinemagilea izan zen.
Madrilen eta Parisen ikasi zuen, Luis Buñuel, Federico García Lorca, André Breton eta Pablo Picasso moduko egileak ezagutu zituen.
Surrealismoaren jenio handienetarikoa izan zen.
Bizitza eta bilakaera
Hamabi urterekin pinturarekin lehenengo harremanak eduki zituen. Urte gutxira ama hil zitzaion. Amaren heriotza beti izan zuen gomutan.
Goi mailako heziketa jasotzera Madrilera joan zen, baina ikasketak ez zituen bukatu, bertatik bota egin zutelako. Botatzeko arrazoietako bat, beste ikasleek baino gehiago zekiela esatea izan zen. Hori dela eta, Parisera joan eta, bertan, irakasle ospetsuenekin harremanetan hasi zen. Artista klasikoen eragina ere eduki zuen. Garai honetan, sudurpeko edo bibote luzea uzten hasi zen. Hau izan zen bere ezaugarri ezagunetako bat. Dalík film batzuetan parte hartu zuen eta denek surrealismoarekin lotura zeukaten.
Lehenengo urteetan famatu egin zen, horregatik margo asko saldu zituen.
1940an, Dalí eta Gala emaztea Ameriketako Estatu Batuetara joan ziren, Europan Bigarren Mundu Gerra zegoelako. New York-en, Bosgarren Hiribidean (Fith Avenue) Dalík biltegi bat dekoratu zuen, baina bere baimenik gabe, biltegiaren jabeak aldaketak egin zituen. Hori dela eta, Dalík erakusleihoa apurtu zuen eta poliziek Dalí atxilotu zuten. Epaileak aske utzi zuen. Izan ere, epaileak egile-eskubideak defendatzen ari zela hartu zuen irizpide.
1949tik aurrera, Dalí Katalunian bizi izan zen. Horregatik, Dalík surrealismoko beste artistekin arazoak eduki zituen, lagunek ez baitzuten ulertzen zelan Dalí Espainiako diktaduran bizi ahal zen. Apurka-apurka, Dalík katolizismoa hartu zuen bere erlijiotzat. Erlijioarekiko aldaketan, Hiroshimako lehergailua eta garai nuklearraren hasierak eragina eduki zuten.
1960tik 1974ra bitartean, Dalík bere etxean, Figueresen, antzokia eta museoa eraiki zituen. Garai honetan, Dalí pertsona ezaguna zen eta gauza ezberdinak egiten zituen. Horri lotuta, 1968. urtean Dalík telebistan txokolate baten iragarkia egin zuen. Hurrengo urtean, Chupa Chups markaren irudia diseinatu zuen, bai eta Eurovisionen publizitate kanpainan parte hartu ere. 1980an Dalí eta emaztearen egoera fisikoa ez zen ona. Dalík Parkinson gaixotasuna pairatu zuen. 1982an, Joan Karlos I.a erregeak Dalí Púbolgo markes izendatu zuen. Horren ondorioz, Dalík erregearentzat azkeneko margoa egin zuen, “Cabeza de Europa” izenekoa. Urte berean, emaztea hil zen. Gainera, Dalík bere buruaz beste egin nahi izan zuen, baina ez zuen lortu. Horregatik, etxe aldaketa egin zuen; Figuerestik Púbol gaztelura joan zen, baina etxe horretan ere istripu bat eduki zuen, bere logelak sua hartu zuen, Dalí bizirik irten bazen ere. Guzti honen ondorioz, Dalí Figueresko etxera itzuli zen. Badirudi azkeneko urteetako margoak Dalírenak ez direla. Izan ere, zaintzaileek Dalí margo zuriak sinatzera behartu zuten susmoa dago.
1989an, Dalí Figueresko etxean musika entzuten hil zen. Gala-Salvador Dalí fundazioa Dalíren ondare kudeatzailea da.
Faxismoarekiko jarrera
Urteetan zehar, Dalík hainbat adierazpen polemiko egin zituen Hirugarren Reicharen eta Francoren diktaduraren inguruan. Izan ere, Dalí kide zen artista surrealisten taldeak Dalí epaitu zuen 1934an (talde barneko epaiketa izan zen, ez epaiketa legala), hark Adolf Hitlerrekiko zeukan ustezko obsesioa zela eta. André Breton surrealisten buruzagiak egin zuen gogorren Dalíren aurka, eta epaiketarako idatzitako eskutitz batetan «Dalíren anti-humanitarismoak nazka ematen» ziola idatzi zuen, eta hura surrealismoarekin bateraezina zela, baita Dalí gobernu Nazia laudatzen entzun zuela. Eskutitz horren bukaeran, Bretonek Dalíri faxismoa publikoki arbuiatzea eskatu zion, eta haren adierazpen eta ikuspuntua defendatu eta Hitlerren alde zegoela ukatu zuen arren, uko egin zion faxismoa arbuiatzeari. Barne epaiketaren ondoren, talde surrealistak Dalí ez kanporatzea erabaki zuen.
1936an Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, gerra irudikatzeko "Kanibalismoa udazkenean" artelana margotu zuen, zeinetan bi figura elkar jaten ageri diren. Artelanaz hitz egiteko orduan, Gerra Zibilaren alegoria zela azaldu zuen, eta hura azaltzean «gerra zibila historia naturalaren gertaera» gisa ulertzen zuela esan zuen, «Picassok ez bezala, gertaera politiko gisa ulertzen duela». Horrela, faxisten eta errepublikazaleen arteko gudan neutral gisa aurkeztu nahi izan zuen bere burua, baina faxistek irabazi ondoren, eta Francoren diktaduran zehar, diktadura eta diktadorea babestu zituen. Izan ere, gerra bukatuta, Dalík ondokoa idatzi zion haren lagun Luis Buñueli:
1939tik 1975era, Dalík hainbatetan bisitatu zuen Francisco Franco espainiar diktadore faxista, askotan defendatu zuen, eta Francoren bilobaren erretratoa margotu zuen: "Carmen Bordiú Francoren zaldizko erretratoa" (1972). 1975an Txiki eta Angel Otaegi etakideak eta FRAPeko hiru kide fusilatu zituztenean, Dalík «Espainiako heroirik handiena» eta «pertsona zoragarria» deitu zuen Franco, baita hildakoei buruz honako hau esan ere:
Eskultura
Ezagunenak:
Literatura
Bere lagun Federico García Lorcak bultzaturik, literatura sorkuntzan saiatu zen, «eleberri puru» bat egiteari helduta. Egin zuen literatura lan bakarrean, Dalík aristokrata talde bitxi baten intrigak eta amodioak deskribatzen ditu, haien luxuzko bizimodu sofistikatuarekin, 1930eko hamarkada azalduz.
Museografia
Dalíren obren bilduma nagusia Dalí Antzerki Museoan (Figueres, Katalunia) dago. Bigarren bildumarik handiena Salvador Dalí Museum delakoan dago, Ameriketako Estatu Batuetako Saint Petersburg herrian (Florida), han jaso baitzen A. Reynolds Morseren eta haren emaztearen bilduma pribatua. Dalíren 1500 pieza inguru ditu. Beste zenbait bilduma nabarmen Reina Sofia Museoa (Madril), Salvador Dalí Gallery (California), Espace Dalí (Paris) eta Dalí Universe (Londres) guneetan dituzte.
Erakusketa bereziena Rikers kartzelan (New York) egin zuten. Gurutziltzaketa baten zirriborro bat, egileak oparitua, 16 urtez ikusgai izan zuten jantokian. Gero, kartzelako bulegoetara eraman zuten, segurtasunagatik. Marrazkia 2003an lapurtu zuten, eta ez da berriro agertu.
Dalíren obrak jende kopuru handiak erakartzeko indarra du; horrela, Pompidou zentroan (Paris) 1979an 840.000 lagun baino gehiago erakarri zituen, eta 2012-2013 denboraldian 790.000 ikusle baino gehiago izan zituen erakusketak, iraun zuen bost hilabetean. Erakusketa hark museo hartako errekorra du; hurrengoa Matisseren erakusketa da (1993koa, 734.896 ikusle); eta hurrengoa Kandinskirena (2009koa, 702.905 ikusle).
Pinguino saltari
Pinguino saltari (Eudyptes chrysocome) Eudyptes generoko animalia da. Hegaztien barruko Spheniscidae familian sailkatua dago.
Sozialista Abertzaleak
Sozialista Abertzaleak Euskal Herritarrok osatzen zuten legebiltzarkideek hartu zuten izena Eusko Legebiltzarran izan zen. Erabaki hau hartu zuten haien alderdia, Batasuna, legezkanporatu zen baino aste batzuk lehenago.
Pinguino saltari
Bi azpiespezie ditu:
Sozialista Abertzaleak
Espainiako Alderdien Legea onartu zenean, Espainiako Auzitegi Gorena Eusko Legebiltzarrari talde honen deuseztatzea agindu zuen, Alderdi Popularrak eta Espainiako Langile Alderdi Sozialistak bermatu zuten eskaera. Legebiltzarraren mahaia, eta bere lehendakaria Juan María Atutxa ez zuten egin, horretarako eskudantzia ez zutela esanez. Gainera, legebiltzarkideen eta alderdi politikoen artean ezberdindu behar dela argudiatu zuten. 2008ko Urtarrilean Atutxa zein Legebiltzarraren mahaiko bi kideek erabakia bermatu zuten.
Nafarroako Legebiltzarraren lehendakaria Nafarroako Sozialista Abertzaleak deuseztatzea onartu zuen inolako nahas-mahasik gabe. Taldearen 8 legebiltzarkideak zuzenean Talde Mistora pasatu ziren. Honen ondorioz, Atutxa eta bi kideek, epaituak eta zigortuak izan ziren, Atutxa doktrina deituko zitzaion epaiketaren ondorioz.
Austroglanis
Austroglanis arrain siluriformeen generoa da, hegoaldeko Afrikako ur gezetan, Hegoafrikan eta Namibian bizi dena. Austroglanididae familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.
.mp
.mp Iparraldeko Mariana Uharteei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da.
Kanpo estekak
Toppdomän
Donostiako Renfe Aldiriak
Donostiako Renfe Aldiriak Euskal Herriko Gipuzkoa lurraldean dagoen aldiriko tren sarea da. Sarea line bakarrak osatzen du. Aldiriko trena izan arren, toki askotan linearen maiztasun handiak metropolitar burdinbidea batekin parekatzea ahalbidetzen du.
Aldiriko trena 1989. urtean inauguratu zen linearekin, egungoaren antzeko egoeran.
Historia
1980an, "Trenbide Aldirien Plana" onartu zen, Renfe Aldiriaken lehen 12 sareak garatzeko, horien artean Donostia dagoelarik. 1989an, Javier Bustunduy RENFEko "aldiriko" unitate operatiboko lehen zuzendari bihurtu zen, sare horien sorrera sustatuz. Asmoa zen egungo trenbide-zerbitzuak birmoldatzea eta hiri handien inguruan beste zerbitzu berri batzuk sortzea, metropoli-garraio erakargarri eta moderno bat sortuz. Beste helburu bat zen herritarrek autoa etxean uztea eta, horren ordez, trenez joatea. Izan ere, lehen uste zen trenak erdiguneraino baino ez zirela iritsi behar, eta asmoa zen erabiltzaileek "nahierara" aukeratu ahal izatea trenetik jaitsiko ziren tokia, haien helmugaren arabera, eta beste garraiobide batzuk hartu ahal izatea, hala nola metroa.
2011ko maiatzaren 12an, Intxaurrondoko geralekua martxan jarri zen, aurretik Herrera eta Ategorrieta zeuden geralekuan artean.
Euskal Y-aren eraikuntza
2017ko apirilaren 18tik eta 2018ko uztailaren 10era arte, Euskal Y-a eraikitzeko lanak direla eta, ADIFek Lezo–Errenteria eta Irungo geltokien arteko zerbitzuak mugatu ditu. Hirugarren erraila ezartzeko, bi trenbideetariko bat zerbitzuz kanpo dago 10 kilometroko luzeran, eta horren eraginez aldirikoen zerbitzu askok Lezo-Errenteriako geltokia dute geltoki-buru. Gainera, 22:30etatik 6:30etara trenbidea moztuta mantentzen da. Egoerari aurre egiteko, hurrengo baliabideak jarri zaizkie bidaiariei lanak irauten duten bitartean:
Geltokiak
Dauden 30 geltokiak hurbileko erreferentzia herri edo auzo baten izena jasotzen dute. Hala, Legazpi udalerrian ondoan dagoen geltokiak Legazpi du izena, eta Martutene auzoan dagoen tokian dagoenak, Martutene.