cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Etxarri Aranazko geltokia
Irisgarritasun lanak
2011ko apirilean, ADIFek geltokia hobetzeko lanak hasi zituen, 171 033 euroko aurrekontuarekin. Erosotasun-baldintzak hobetzea eta erabiltzaileen irisgarritasun osoa erraztea zen asmoa, batez ere mugikortasun urriko pertsonentzat. Proiektuak trenbide-barrutiko zirkulazioa hobetzeko hainbat jarduketa jasotzen zituen, hala nola nasa nagusia handitzea eta geltokiko eremu guztietarako sarbideak arrapala bidez egokitzea. Era berean, argiztapena hobetu zen eta geltokiko eraikinak eta plaza zaharberritu ziren. Nasa nagusia 68 zentimetrora iritsi zen erreiaren mailatik gora, nasa altueraren eta treneko ateen altueraren artean alde nabarmenik egon ez dadin. Gehikuntza hormigoizko zola eta ertzak erabiliz egin zen, eta, bai nasa handitua, bai gainerako nasa-gainazalak, aglomeratu asfaltiko antilabaingarri batekin estali ziren, erabiltzaileen joan-etorria errazteko. Halaber, bi nasetako ertzak seinaleztatu ziren, pintura eta hurbilketa-baldosa bidez. Bestalde, erabiltzaileentzako irisgarritasun osoa errazteko, sarbide-arrapalak eraiki ziren azalera guztien artean, geltokiko plazako kotatik bidaiarien eraikineko espaloietara, eta horietatik nasetara, eta, azkenik, nasen eta horien arteko trenbide-pasagunearen artean. Halaber, kanpoko argiztapen-sistema hobetu zen trenbide-esparru osoan, eta, horretarako, luminarien ordez, ekipamendu modernoagoak eta prestazio hobekoak jarri ziren. Era berean, eraikin nagusiko fatxadak saneatu eta berrituko ziren, bai eta bigarren mailako nasaren aterpea ere, non markesina berri bat jarri baitzen. Birgaitzearen barruan sartzen zen geltokiaren kanpoko azalera guztiak pintatzea, bi nasetako seinaleak barne.
Geltokia
Geltokia Etxarri Aranatz hirigunearen ipar-mendebaldean dago, Arakil ibaiaren beste aldean. Bi solairuko eraikuntza bat du, Euskal estilo arkitektoniko tradizionalekoa. Hormak zuriak dira, erliebean sartutako harriekin. Ateak eta leihoak gorriak eta zurezkoak dira, baita teilatua ere. Azken hori berezi samarra da, bi isurialdekoa baita eta eraikin osoa estaltzen baitu. Oro har, euskal etxeek teilatu bat izaten dute, baina azken solairuan bakarrik, geltoki honetan ez bezala.
Geltokiak hiru trenbide eta bi nasa ditu. Lehenengoa geltokiaren eraikinetik gertu dago, eta bide bakar bat gelditzen da bertan. Bigarren nasa, trenbidearen gainean jarritako pasabide baten bidez iristen dena, 2. eta 3. bideen artean dago, uharte moduan. Geltoki hau oso garrantzitsua da Zaragoza—Altsasu burdinbidearentzat, trenak gurutzatzeko aukera ematen baitu, elkarren zain egon beharrik gabe.
Etorkizuna
Ez dago etorkizuneko planik geltoki hau oraingoz barne hartzen duenik.
Elizabethton (Tennessee)
Elizabethton Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Carter konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Thripophaga fusciceps
Thripophaga fusciceps Thripophaga generoko animalia da. Hegaztien barruko Furnariidae familian sailkatua dago.
Jubainville
Jubainville Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Wichita
Wichita Ameriketako Estatu Batuetako Kansas estatuko hiririk garrantzitsuena da. Nahiz eta, estatuto hiriburua Topeka den.
Jubainville
Biztanleria
2007an Jubainville udalerrian erroldatutako biztanleak 89 ziren. Familiak 29 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Las Margaritas (udalerria)
Las Margaritas Mexikoko udalerri bat da. Chiapas estatuan kokatua dago. 2010ean 0 biztanle zituen 0 km²ko azaleran. Herriburua da.
Wichita
Hiri senidetuak
Wichita ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Jubainville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 41 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 40 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 32 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 27 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 55 ziren, horien artean 39 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 39 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (20 gizon eta 15 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak eraikuntza enpresenak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Jubainville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 588 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fayet-Ronaye
Fayet-Ronaye Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fayet-Ronaye udalerrian erroldatutako biztanleak 115 ziren. Familiak 55 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (14 bakarrik bizi ziren gizonak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 14 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 9 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 9 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Betta macrostoma
Betta macrostoma Betta generoko animalia da. Arrainen barruko Osphronemidae familian sailkatzen da.
Fayet-Ronaye
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 189 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 115 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 177 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 51 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 72 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (14 gizon eta 15 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
Samern
Samern Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Boluntariotza
Borondatezko Ekintza antolatua irabazi-asmorik gabeko erakunde baten barruan garatzen den ekintza da, pertsona fisikoek garatzen dutena, modu altruistan eta solidarioan, pertsonekin eta errealitate sozialarekin esku hartzen dutenak, bizi-kalitate hobea lortzeko eta kohesio eta justizia sozial handiagoa lortzeko eskubide edo aukera urraketen, gabezien edo aukeren aurrean, herritartasun aktibo antolatuaren adierazpen gisa.
Fayet-Ronaye
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Fayet-Ronaye udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 168 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Boluntariotza
Hainbat motibazio daude pertsona horiek beren denboraren zati bat soldatarik gabe lan egitera bideratzen dutenak. Era berean, boluntario izateko modu desberdinak daude: oinarrizko sailkapen batek borondatezko boluntario formala (irabazi-asmorik gabeko erakunde en barruan egindakoa) bereizten du (boluntarioak bakarka jarduten dute edo erregistratu gabeko taldeetan). Oinarrizko beste sailkapen batek bereiziko lituzke boluntarioak, non lanak ingurumena hobetzen duen (oro har, edo haren zati bat: animaliak, landareak, etab.).
Borondatezko lanak hiru baldintza bete beharko lituzke:
Thripophaga macroura
Thripophaga macroura Thripophaga generoko animalia da. Hegaztien barruko Furnariidae familian sailkatua dago.
Boluntariotza
Boluntarioen motibazioa
Pertsona bat boluntario izaten jarraitzeko boluntario-lana egitean ondo sentitu behar da eta beharrezkoa da atzeraelikadura egotea. Boluntario bat ez bada sentitzen konpentsatua (ez naiz batere materialaz ari) lan hori egitearren, lan hori egiteari utziko diozu, eta ez baduzu astirik izan, boluntario gisa, ez daukazula batere gustura sentitzen zoriontsu sentitzeko modu bat aurkitu arte, besteen alde zerbait egiteagatik.
Betta mahachaiensis
Betta mahachaiensis Betta generoko animalia da. Arrainen barruko Osphronemidae familian sailkatzen da.
Boluntariotza
Boluntarioak, printzipio humanitario gisa
Boluntariotza zentzu zabalean uler daiteke, ordaindutako enpleguaren eta erantzukizun normalen mugak gaindituz, egin beharreko jarduera gizatearentzat eta norbere buruarentzat baliagarria dela sinetsita. Termino horietan, pertsonen espiritu humanitario eta errukidunaren esanahia sakondu daiteke.
Terminologia
Boluntarioak, pertsona bati aplikatuta, ez du esan nahi inolako ordainsaririk gabe lan egiten duenik, baizik eta bere borondatez lan egiten duela, kanpoan inposatu gabe. Armada batean boluntarioak deitzen zaie beren borondatez nahi duten gizonei, legeak behartuta egon gabe, edo misio arriskutsu edo zaila betetzeko eskaintzen direnak.
Zerbitzu-espiritua
Zerbitzatu nahi duenak, bere buruaren zati bat sakrifikatu, beste batzuen alde, Jean-G Lossier-ek idatzi zuen. Bere ustez, beharrezkoa da, lehenik eta behin, elkar ezagutzea, bere burua ezagutzea eta beste guztiak aurkitzeko eta aurkitzeko bide bakarra. Gure barne-aberastasuna zenbat eta handiagoa izan, orduan eta fruitu gehiago izango ditugu gure lana. Gurean argirik ez badago, nola argiztatuko dugu bidea?
Boluntariotza motak
Boluntarioa edo boluntarioa kultur eremuaren testuinguruaren azpian moldatzen da, hobekien identifikatzeko, bere ekarpen boluntarioek komunitateen bizi-baldintzak hobetzen laguntzen dutelako.
Ekintza-eremu handien arabera
Boluntario motak lankidetzan
Boluntarioen helburua ulertzeko moduaren arabera
Erakunde batean parte hartzearen arabera
Egoitzako boluntarioaren presentzia-mailaren edo absentziaren arabera
Proiektuari eskainitako denboraren arabera
Ohiko profiletako boluntario-motak
Bazterkeriarekiko harremanaren arabera
= Boluntariotza.eus = Boluntariotza.eus Eusko Jaurlaritzako Enplegu eta Gizarte politiketako Sailak diruz lagundutako web-tresna bat da, eta Euskadin egiten diren boluntariotzako programak bisibilizatzea du helburu. Batekin (Araban), Bolunta (Bizkaian) eta Gizalde (Gipuzkoa) boluntariotzako hiru agentziek emandako informazioarekin, eta hainbat iragazkiren bidez, tresnak programen bilaketa zehatza egiteko aukera ematen du, mapan geolokalizatuta dauden aukerak itzuliz. Era berean, programa bakoitzari buruzko informazio gehiago lortu nahi izanez gero, "Ikusi fitxa" klikatuz, tresnak lurraldeko Boluntariotza Agentziaren webgunera eramango gaitu, bertan baitago informazio guztia.
Saint-Germain-la-Campagne
Saint-Germain-la-Campagne Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Germain-la-Campagne udalerrian erroldatutako biztanleak 780 ziren. Familiak 309 ziren, horien artean 81 pertsona bakarrekoak ziren (30 bakarrik bizi ziren gizonak eta 51 bakarrik bizi ziren emakumeak), 118 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 89 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
ActionAid
ActionAid (euskaraz, Laguntza martxan) gobernuz kanpoko erakundea da, munduko lurralderik pobreenetako batzuetan haur, familia eta gizataldeetan bizitza kalitatea hobetzeko ahaleginean diharduena.
Sauðárkrókur
Sauðárkrókur, Norðurland vestra eskualdean dagoen Islandiako hiria da. 2011n 2.635 biztanle zituen eta Skagafjörður udalerriaren barruan dago.
ActionAid
Historia
Erakundea 1972. urtean sortu zen. Garapen bidean dauden 20 herrialdetan ari da lanean, pobrezia gutxitzeko parte-hartze prozesuak eta epe luzeko laguntza programak bideratuz. Programa hauetan, edateko uraren hornikuntza, hazien eta tresnen banaketa eta abeltzaintzarako heziketaz gainera, osasunaren eta hezkuntzaren hobekuntza bultzatzen dute. Azken helburua haur eta helduen alfabetatzea lortzea da, baina baita lekuan lekuko beharrei aurre egiteko teknika egokiak erakustea ere, hala nola zurgintza eta itsasketa. Epe luzeko lan hauez gainera, larrialdi egoeraren bat denean ere joaten dira laguntza ematera; lehorte, gerra edo izurriteetan, adibidez. 1993an 30 milioi librako diru sarrerak izan zituen. Egoitza nagusia Londresen dago, eta ordezkaritzak ditu Frantzia, Irlanda, Italia eta Espainian.
Sauðárkrókur
Islandiako Ipar-mendebaldeko hiririk handiena da eta ipar kostako bigarren handiena. Inguruko merkataritza gune nagusia da eta Islandiako janari ekoizpenean lotura gune garrantzitsua ere bada. Sauðárkrókur-eko populazioa handituz joan da azken urteetan eta ekonomia nahiko dibertsifikatua dago.
Saint-Germain-la-Campagne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Pakorus I.a
Pakorus I.a (K.a. 67-K.a. 38) Partiako enperadore izan zen, bere aita Orodes II.aren oinordeko bezala. Pakorus, Inperioko gobernarikidea izan zen bere aita Orodes II.aren erregealdiaren zati handi batean (K.a. 41-K.a. 38). Artavasdes II.a Armeniakoaren koinatua zen.
Saint-Germain-la-Campagne
Etxebizitza
2007an 410 etxebizitza zeuden, 312 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 77 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 358 etxeak ziren eta 48 apartamentuak ziren. 312 etxebizitza nagusietatik 237 bere jabearen bizilekua ziren, 69 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 14 etxek bi gela zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 85 etxek lau zituzten eta 169 etxek bost zituzten. 215 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 162 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 113 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Sauðárkrókur
Arlo ekonomiko nagusiak, arrantza, esnekiak, industria arina eta zerbitzu zabalak ematen dituztenak, hala nola, informatika eta ingeniaritza zerbitzuak, finantza kontsultak, diseinua eta inprimategia. Hiritik 15 kilometrora dagoen ur beroko putzua Grettis sagan aipatzen da.
Pakorus I.a
Pakorusek berriz inbaditu zuen Siria K.a. 40an, Kinto Labieno traidore erromatarrarekin aliatuz, errepublikako Tito Labieno jeneral handiaren semea zena. Probintziako goarnizio erromatarrak, desertatu egin zuen, Labienorekin elkartuz. Indar konbinatuek, probintziako gobernari zen Luzio Dezidio Saxa garaitu zuten, Antiokiara ihes egin zuena. Pakorus eta Labienok aurrera egin zuten probintzian oztoporik aurkitu gabe, eta Palestina eta Asia Txikia osoa okupatu zituzten, jasan zuten hiri gutxi batzuk izan ezik, Tiro horien artean. Judean, Pakorusek Hirkano II.a erregea tronutik kendu zuen, eta bere iloba Antigono izendatu zuen haren ordez.
Saint-Germain-la-Campagne
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 478 ziren, horien artean 337 aktiboak ziren eta 141 inaktiboak ziren. 337 pertsona aktiboetatik 290 lanean zeuden (168 gizon eta 122 emakume) eta 47 langabezian zeuden (17 gizon eta 30 emakume). 141 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 59 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Magallaes-Elkano espedizioa
Magallaes-Elkano espedizioa 1519. urtean hasi eta 1522an amaitu zen nabigazio espedizioa izan zen. Karlos I.a enperadoreak itsasbide komertzial berri baten aurkikuntza egitea agindu zuen. Fernando Magallaes espedizioaren kapitaina izan zen, baina Filipinetan hil ondoren, Juan Sebastian Elkano izendatu zuten kapitain. Itsasbide berri hau, Portugaleko mugetatik pasa gabe, espezia berriak lortzeko asmoarekin egin zen eta Elkanoren erabakiaren ondorioz, Portugalen uretatik igaro eta zirkumnabigazioa osatzeko baliatu zuten.
Saint-Germain-la-Campagne
Diru sarrerak
2009an Saint-Germain-la-Campagne udalerrian 336 unitate fiskal zeuden, 840 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.915,5 euro zen.
Pakorus I.a
K.a. 39an, Publio Ventidio Basok zuzendutako kontraeraso erromatar batek, Labieno garaitu zuen, Tauro Mendietatik gertu gertatu zen gudu batean erahila hil zena. Bere garaipenari esker, Ventidiok Asia Txikiko lurraldeak berreskuratu zituen. Pakorusek Siriara ihes egin zuen, baina, K.a. 38an, Gindaroseko guduan, erromatar kanpamendu bati egindako eraso batean hil zuten.
Saint-Germain-la-Campagne
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Marion (Hego Carolina)
Marion Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Marion konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Germain-la-Campagne
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Germain-la-Campagne udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.200 hektarea erabiltzen.
Magallaes-Elkano espedizioa
Espedizioaren helburua Moluketarako mendebaldeko bide bat (Espezieen Uharteak) eta espezia merkataritza handitzea zen. Magallaes 1519ko irailaren 20an irten zen Sevillatik (Espainia), Atlantikoa zeharkatu zuen eta orain bere izena daraman itsasartea aurkitu zuen, Hego Amerikako hegoaldeko muturretik Ozeano Bareraino igarotzea ahalbidetuz. Flotak Ozeano Bareko lehen zeharkaldia egin zuen, gaur egun Filipinak deitzen den tokian geldituz, eta, azkenik, Moluketara iritsi zen, bere helburua lortuz. Oso tripulazio txikia 1522ko irailaren 6an itzuli zen Espainiara.
Saint-Germain-la-Campagne
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Magallaes-Elkano espedizioa
Hasiera batean, ontzidiak 270 gizon eta bost itsasontzi zituen: lau karraka eta karabela bat. Espedizioak, zailtasun askori aurre egin behar izan zien, matxinadak, gosea, eskorbutoa, ekaitzak eta indigenekin talkak barne. Magallaes Filipinar uharteetako guduan hil zen, eta kapitain nagusi bezala zenbait ofizialek ordezkatu zuten, Juan Sebastian Elkano kapitain izendatu zuten arte. Bera eta beste hamazazpi gizon itsasontzi batean (Victoria) izan ziren globoa inguratu zuten bakarrak.
Saint-Germain-la-Campagne
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Magallaes-Elkano espedizioa
Itsasbide Komertzialak
Espedizioa XVI. mendearen hasieran gauzatu zen. XV. mendean, aurrerapen handiak egon ziren nabigazioan, batik bat Portugal eta Espainian. Honek ekarri zituen itsasbide berriei esker, merkataritza hobekuntzak egon ziren (“iraultza komertziala”). Itsas garapen iberiarra (1400-1600) nabarmena izan zen, Esplorazioen Aroa irekiko zuena.
Ikuspuntu geografikoa Amerikaren aurkikuntzaren aurretik
Mendebaldean heziketa jaso zuten pertsona guztiek bazekiten, Aristotelesen garaitik behintzat, Lurra esferikoa dela. Lurraren esferikotasuna, Ptolomeoren lanean ere azaltzen da, non, neurri handi batean, Erdi Aroko astronomia oinarritu zen. Lurra esferikoa den ustea argi eta garbi islatzen duten idazle kristauen artean San Beda Agurgarria aurkitzen da bere Denboraren Aitortzan, 723. urte inguruan idatzia. XV. mendearen amaieran, zeruko nabigazio teknikak, Eguzkiak eta izarrek zeruan duten posizioa erabiltzen dutenak, Lurra esfera bat dela ulertzearekin batera, aspalditik erabili zituzten astronomoek, eta marinelak aplikatzen hasi ziren.
K. a. III. mendean jada, Eratostenesek, Lurraren zirkunferentzia zuzen kalkulatu zuen geometria sinple bat erabiliz eta objektuek urrutiko bi lekutan proiektatzen zituzten itzalak aztertuz. K. a. I. mendean Posidoniok Eratostenesen emaitzak berretsi zituen, izar behaketak bi toki ezberdinetan alderatuz. Neurketa hauek asko ezagutzen zituzten adituek, baina Ptolomeok distantzia unitate txikienak eta zaharkituenak erabiltzeak XV. mendean Lurraren tamaina heren batean gutxiestera eraman zuen.
Pierre d'Aillyren Imago Mundi (1410) lanaren bidez, Kolonek Alfraganoren estimazioaren berri izan zuen, latitude gradu batek (edo ekuatorean zeharreko longitude gradu batek) milia arabiar hartzen zituela (66,2 itsas milia edo 122,6 kilometro), baina ez zen konturatu hori milia arabiarraretan adierazten zenik, berak ulertzen zituen Erromatar milien ordez. Beraz, Lurraren zirkunferentzia 30.200 kilometrokoa (16.300 nmi) zen ekuatorean eta 26.200 kilometrokoa (14.100 nmi) 30 gradu iparraldera (Amerikarako bidaiaren ingurua), balio zuzena 40.075 kilometrokoa (21.639 nmi) ekuatorean eta 34.735 kilometrokoa (18.755 nmi) 30 gradu iparraldera zenean.
Gainera, aditu gehienek Ptolomeoren estimazioa onartu zuten, Eurasiak 180°ko luzera hartzen zuela, 130° errealen (Txina kontinentaleraino) edo 150°ren (Japoniaraino Espainiako latitudean) ordez. Kolonek, bere aldetik, estimazio handiagoa uste zuen, ehuneko txikiagoa utziz urarentzat. D'Aillyren Imago Mundin, Kolonek, Marino Tirokoaren estimazioa irakurri zuen, Eurasiaren luzetarako hedadura 225ºkoa zela. Baliteke Esdrasek egindako kalkulua jarraitzea: "[globoaren] sei zati bizitzeko modukoak dira eta zazpigarrena urez estalita dago". Marko Poloren baieztapenaren berri ere bazuen, Japonia ("Zipangu" deitu ziona) Txinatik ("Cathay") 2.414 kilometro ekialdera zegoela, eta Ekuatoretik dagoena baino gertuago. Toscanelliren ideiak eragin zuen, Japonia baino ekialderago bizi ziren uharteak zeudela ere pentsatzen zen, Antillia mitikoa barne, Azoreak baino mendebalderago ez zegoela pentsatzen zena.
Beraz, Kolonen garaian Kanariar Uharteetatik Japoniarako distantzia 9.800 kilometro (5.300 nmi) edo 3.700 kilometro (2.000 nmi) ingurukoa zela uste zuen, Eurasiako luzerako zatian erabiliko zuen estimazioaren arabera. Jakina da benetako kopurua askoz handiagoa dela orain: 20.000 kilometro inguru (11.000 nmi). XV. mendeko itsasontzi bakar batek ere ez zuen hain bidaia luzea egiteko adina janari eta ur geza garraiatuko, eta esploratu gabeko ozeanoan zehar nabigatzeak zekartzan arriskuak oso handiak izango ziren. Europar nabigatzaile gehienek, Europatik Asiarako mendebalderako bidaia bideraezina zela ondorioztatu zuten. Hala ere, Errege-erregina Katolikoak, Iberiar Penintsulan gerra garesti bat burutu ondoren, Europako beste herrialde batzuekiko abantaila lehiakor bat lortzeko irrikaz zeuden Indiekin merkataritza bilatzeko. Kolonen proiektuak, burugabea bazen ere, halako abantaila agintzen zuen, eta honela iritsi zen, akats horren ondorioz, Amerikaren aurkikuntza.
Amerikaren aurkikuntza
1492ko abuztuaren 3an Kristobal Kolonen lehen bidaia Palos de la Fronteratik atera zen Moluketarantz. Urte horretako urriaren 12an Guanahanira ritsi ziren, Bahametan (San Salvador izena eman zioten). Amerikaren aurkikuntza kasualitatez eman zen, mendebaldetik ekialdera iristen saiatuz. Lau bidaia egin zituen Kolonek, eta laugarrenean ere ziur zegoen berak aurkitutakoa Moluketara iritsi aurreko uharteak baino ez zirela. Laugarren bidaia horretan Malakako itsasartea aurkitu nahi zuen, Errege Katolikoak kezkatuta baitzeuden Portugalek egindako aurrerapenengatik. Azken finean, Vasco de Gamaren espedizioa (1497-1499) Indiara iritsi zen Afrika inguratuz, eta mendebaldetik beste bide bat aurkitzea beharrezkoa zen.
Kolon hil zen, baina Gaztelak jarraitu zuen espedizioak bidaltzen. Honela, Vasco Núñez de Balboak, lur lehorreko espedizio baten bidez, Ozeano Barea Chucunaque ibaiaren mendilerroaren tontorretik ikusi zuen (gaur egungo Urrucallala mendiak, Panama), eta "Hegoaldeko itsasoa" deitu zuen. , 1513ko irailaren 25ean. Honek bidea ireki zion itsasotik espedizio berriak egiteari.
Tordesillasko Ituna
Portugal eta Gaztelaren arteko itsasoen konkistaren testuinguru honetan, hainbat itun sinatu ziren XV. eta XVI. mendeetan. 1494an, Tordesillasko Ituna sortu zuten eta hainbat muga ezarri zituzten itsasbide berriak bilatu ahal izateko; Ozeano Atlantikoan egindako lerro baten bidez, munduko eragina bitan banatuta geratu zen. Alde batetik, Espainiak mendebaldeko eremuaren kontrola zuen; honek Amerikako kontinentearen zati handi bat hartzen zuen, baita Kanariar Uharteak ere. Bestalde, Portugalek ekialde osoa kontrolatzen zuen; Afrikatik Indiako Ozeanora eta Hego Amerikako ekialdeko zati bat (Brasilen kolonizazioa ahalbidetuko zuena).
Finantziazioa
Magallaesek Portugalgo erregeari, Manuel I.ari, bide komertzial berriak aurkitzeko asmoak azaltzean, Manuel I.ak, haren proposamena bertan behera utzi zuen, honek Asiarantz Afrika inguratuz nabigatzeko bide bat jada ezagutzen zuen eta bide berri bat finantzatzeko beharrik ez zuelako. Orduan, Magallaesek, Espainiara joatea erabaki zuen, orduko Karlos I.a errege gazteari, bere proiektu ausarta erakusteko. Karlos I.ak proiektua onartu ondoren, 1518ko martxoaren 22an, Valladoliden, Magallaesi "nuestros adelantados e governadores de las dichas tierras e yslas” titulua ematen zioten. Bidaia osoa finantzatzeko, erregeak, Karlos I.a, lortu zuten 8.346.379 marabedietaik, %77 eman zien. Diru horren parte bat Fugger familiak eman zuen , Karlos V.aren hautaketa finantziatu zuen familia berak , Gaztelaren gaineko abalak eskatuz.
Hornidura
8.346.379 marabedietatik, 1,252,909 janaria erosteko izan ziren, ia itsasontziak bezain garestiak. Ontzi bakoitzeko janariaren %80a, galletak eta ardoa ziren. Hortaz aparte, irina, gazta, almendrak, pikuak, ziapea eta haragi gazia ere eraman zuten. Ontzi batzuetan haragia bizirik eraman zuten, zazpi behi eta hiru txerri. Azpimarratu behar den elikagai bat, irasagar-okela da, Elkanok jaten zuena. Irasagar-okelak, jakin gabe eskorbutoa prebenitzen zuen, C bitamina kantitate handia zuelako.
Ontziak
Espedizioa, hasiera batean, bost ontziz zegoen egituratuta, 235 gizonekin Magallaesen agindupean: Trinidad, Victoria, Santiago, Concepción eta San Antonio, Trinidad itsasontzia ikur gisa zutelarik.
Victoria izan zen nabigazioa amaitu zuen itsasontzi bakarra. Ez da ezagutzen itsasontzien konfigurazioaren xehetasunik, ez baitago inongo itsasontziren ilustrazio garaikiderik.
Tripulazioa
Juan Sebastian Elkano, itzulerako bidaiaren buru izango zena, Gaspar de Quesadak gidatutako Concepción ontziaren maisu moduan abiatu zen. Espedizioan Antonio Pigafetta ere zihoan, bidaiaren kronika bat idatziko zuena. Ontzidia “Armada del Maluco” izenarekin izendatu zuten, espezien uharteengatik (Molukak), eta ontzi bakoitzak bi urterako elikagaiak zituen.
Euskaldunak
Euskaldun askok hartu zuten parte bidaia horretan, 35 edo, ezagunak. Andaluziarren ondoren ordezkaritza handiena osatzen zuten (portugaldarrak 28, bi Gaztelakoak 21 eta genoarrak 19 zirelako). Bizkaitik 21 kide, gehienak Bermeo eta Bilbokoak, 10 gipuzkoar eta 4 nafar.
Beste bi marinel ere euskal jatorrikoak ziren, Geronimo itsasmutila edo Francisco morroia kasu, penintsulako hegoaldean jaio arren, gurasoren bat euskalduna zutelako, lehenak aita (Cristobal Garcia) eta bigarrenak ama (Juana de Durango).
Irteera
Ontzidia, Sevillako portutik atera zen 1519ko abuztuaren 10ean. Guadalquivir ibaian behera abiatu ziren, Sanlucar de Barramedan (Cadiz) itsasoratu arte, hemendik hegoalderantz jo zuten. Hala ere, zailtasunak leuntzeko, marinelak hara eta hona zebiltzan; beraz, espedizioa, ofizialki, 1519ko irailaren 20an itsasoratu zen.
Atlantikoa zeharkatzea
Bidaiaren lehen geldialdia Kanariar Uharteetan izan zen. Hemen, Magallaesek haren aitaginarrebaren (Diego Barbosa) mezu sekretu bat jaso zuen, kapitain espainolek altxamendu bat egiteko asmoa zutela esaten zuena.
Afrikako iparraldeko kostaldea inguratu ondoren, ontzidiak Atlantikotik Ameriketarantz nabigatu zuen.
San Telmoko sua
1519ko urriaren 3an, Atlantikoaren zeharkaldian, eguraldiak okerrera egin zuen; haizea, depresioak, ur-korronteak... ontzidiak, hondoratzeko beldurrez, gelditu egin behar izan zuten, ekaitza igaro arte norabide finkorik gabe nabigatuz.
Ekaitz horietan, sarri ikusi zuten San Telmoko sua. San Telmoko sua fenomeno elektriko atmosferiko bat da, baina marinelek seinale jainkotiartzat interpretatu zuten; su hau, zuzi bezala, bi ordu baino gehiagoz ikusi zuten gau batean, itsasontzi baten makila nagusiaren puntan. Gainera, desagertu baino lehen, argia hain zen handia, ordu laurden batez marinelak itsu ibili zirela San Telmori errukia eskatzen.
Cartagenaren atxiloketa
Ozeano Atlantikoan zeharreko bidean, sodomia ekintza batean harrapatutako marinel baten epaiketaren ondoren, Magallaes kapitainekin elkartu zen itsasbidea eztabaidatzeko. Bileran Cartagenak, San Antonio itsasontziko kapitaina, gero eta errespetu gutxiago zion Magallaesi, eta ez zuela kapitain jeneralaren agindu gehiagorik jasoko adierazi zuen. Cartagenak Magallaesen aurkako errepresaliak hartzera deitu zituen Quesada eta Mendoza; Quesadak eta Mendozak eutsi egin zioten. Konfrontazioaren ondoren, Magallaesek Cartagena atxilotzeko agindua eman zuen, baina Quesadak eta Mendozak Magallaes konbentzitu zuten Cartagena askatu eta hau Victorian konfinatzeko. Beraz, Cartagena Luis de Mendoza kapitainaren zaintzapean jarri zuen eta Antonio de Coca lehenik eta Alvaro de Mezquita gero ezarri zuen San Antonioren buru.
Patagonia
Espainiatik atera eta ia lau hilabetera, flota Amerikako kostaldera hurbildu zen. 1519ko abenduaren 13an Santa Lucia badian lurreratu ziren, gaur egun Rio de Janeiro dagoen tokian. (Hemen, Magallaesek Juan de Cartagena Quesadaren zaintzapean jarri zuen.)
Hegoamerikar kostaldetik jarraitu zuten, gero eta latitude handiagoan esploratuz, baina ez zuten arrakastarik izan Hegoaldeko itsasorako (Ozeano Barea) pasabide bat bilatzen. Itsaso honen berri izan zuten 1513 an, Vasco Nuñez de Balboak, Chucunaque ibaiaren mendilerroaren tontorretik (Panama) ikusi zuela esaten baita.
Desengainuaren ondoren, kostaldetik abiatuz jarraitu zuten. Baldintza klimatikoak jasanezinak bihurtu ziren, baina 1520 ko martxoaren 31n Argentinako Patagoniako San Julian portura iritsi ziren, eta bertan igaro zuten negua.
Patagoniako kostaldean, animalia espezie berriak aurkitu zituzten; besteak beste, itsas-lehoia. Gainera, San Juliango indigenekin topo egin zutenean, bi bahitu zituzten; hauek biak Ozeano Barean zeharreko bidean, akidurak jota, hil ziren.
Magallaesen kontrako altxamendua
Espedizioko kapitain eta ofizialek, Patagonia ko kostalde hartan nabigatzea alferrikakoa zela pentsatzen zuten. Gainera, ingurua ez zen segurua eta nabigazio-baldintzak txarrak ziren. Hortaz, Magallaesek Buena Esperanzaren lurmuturrerantz jotzen ez zuela ikusi zutenean, tripulazioak nahigabea hartu zuen, eta Magallaesi eskakizun bat egitea erabaki zuten. Apirilaren 1etik 2rako gauean, Quesada, Mendoza eta Cartagena kapitain espainolak buru zituen matxinada piztu zen.
Matxinada apirilaren 1eko gauerdian hasi zen. Quesada eta Cartagenak, ezkutuan, hogeita hamar gizon armatu San Antoniora eraman zituzten, Concepción itsasontzitik txalupa batean irtenda. San Antonioren kontrola hartu zuten. Quesadak labankada batez Juan de Elorriaga, ontziaren kontramaisua, zauritu eta hil zuen, honek matxinatuei aurre egin baitzien. Gainera, Quesadak Alvaro de Mezquita preso hartu zuen eta San Antonioko kapitain izendatu zuen bere burua. Cartagena Concepción itsasontzira trasladatu eta honen buru jarri zuen, Mendoza Victoriaren kapitaina izaten jarraitu zuen. Horrela, matxinatuek espedizioaren bost itsasontzitik hiru kontrolatzen zituzten.
Orduan, haien eskakizunak aurkeztu zizkioten Magallaesi, honek Santiago eta Trinidad (bere itsasontzia) baino ez zituen kontrolatzen. Magallaesek negoziatzeko itxurak egin zituen, baina Gonzalo Gómez de Espinosa, bere aguazila, karta batekin Victoria ontzira bidali zuenean, ezkutuan, zenbait gizon armatu bidali zituen ere. Bertan, Mendoza hil zuten eta, tripulazioaren erresistentziarik gabe, ontzia eskuratu zuten.
Biharamunean, matxinatuen esku geratzen ziren bi ontziak itsasoratzen saiatu ziren, baina Magallaesek San Julian badiaren irteeran bere ontziak kokatu zituen, hauek irteera blokeatzeko. Azkenik, San Antoniok, Trinidad itsasontziarekin borroka labur baten ondoren, amore eman zuen, Concepciónek ondoren, erresistentziarik gabe.
Epaiketak
Magallaesek matxinatuak epaitu zituen. Honek Quesada, traizioagatik, heriotzara kondenatu zuen; burua moztera eta gorputza zatikatzera.
Urkatzaile boluntario bat aurkitu ezean, Magallaesek Luis de Molinori, Quesadaren morroiari, proposatu zion Quesada hiltzearen betebeharra; honen truke, Molino matxinadan parte hartzeagatik urkatua izatetik libratuko zen. Honek proposamena onartu zuen eta, apirilaren 7an, Quesadari burua moztu zion. Quesadaren eta Mendozaren gorpuak zatikatu zituzten (azken hau matxinadan hil zuten) eta gainerako tripulazioa ohartarazteko, zati hauek hesitu eta urkamendietan erakutsi ziren. Biziraun zuen beste espainiar kapitaina, Juan de Cartagena, eta Pedro Sánchez de la Reina apaiza erbestera kondenatu zituzten; abuztuaren 11n, hauek San Juliango portuan utzi zituzten.
Santiagoren hondoratzea
Gainerako ontziak San Julian portuan konpontzen ari ziren bitartean, Magallaesek Santiago itsasontzia hegoaldeko kostaldea ezagutzera bidali zuen. Maiatzaren 13an, Santa Cruz ibaia itsasoratzen den badiara iritsi zen, eta sei egun eman zituen arrantzan eta urez eta egurrez hornitzen. Maiatzaren 20an, Santa Cruzetik irten zen, baina hurrengo egunean, gauean okerrera egin zuen denborale batean murgildu zen. Hilaren 22an, ekaitzak itsasertzera bota zuen ontzia, eta lehorreratu egin zen. Tripulazio osoak, Serranoren esklabo bat izan ezik (ito egin baitzen), salbatzea lortu zuten. Serranok, itsasontzitik ahal zuten guztia erreskatatzen zuten bitartean, bi marinel bidali zituen lehorretik San Juliango portura hondoratzearen berri emateko.
Magallaesek bizirik atera zirenak gainontzeko itsasontzien artean banatu zituen eta Serrano Concepcióneko kapitain izendatu zuen (Gaspar de Quesada exekutatua izan baitzen).
Magallaes itsasartea
Espedizioak kontinentearen hegoaldeko muturreraino jarraitu zuen, eta, 1520ko urriaren 21etik azaroaren 27ra bitartean, bi ozeanoak lotzen dituen itsasartea zeharkatu zuen.
San Antonioaren itzulera
Magallaes itsasartea izango zenaren ahora iritsi zirenean, Concepción eta San Antonio itsasontziei kanala esploratzeko agindua eman zitzaien. San Antonio ontzia, Álvaro de Mezquita kapitaina zuena, aurreratu egin zen; une horretan Esteban Gómez pilotuak eta Jerónimo Guerra diruzainak Mezquita kargutik kendu zuten, gauez atzera egiteko eta Espainiara itzultzeko.
Magallaes itsasartearen zeharkatzea
Kostaldearen zailtasunak zirela eta, itsasartea zeharkatzea oso zaila izan zen. Horretarako, ontzi bat aurreratzen zen, biderik onena bilatuz eta bere urratsen gainean itzuliz, gero gainerakoak gidatzeko. Behin etapa zehatz hauek amaituta, «Labirintotik» Ozeano Barerantz irtetea lortu zuten. Magallaesek horrela izendatu zuen: «Santu Guztien Itsasartea»; hala ere, gaur egun «Magallaes Itsasartea» gisa ezagutzen da, espedizioa hau itsasartea ikusi zuen lehen europarra izan zelako.
Espainiarrek, itsasartea zeharkatzen zeudela, hegoaldeko kostaldean su ugari ikusi zituzten (lurralde horretan bizi ziren indigenek piztu zituztenak). Hori dela eta, «Suaren Lurraldea» deitu zioten leku honi.
1520ko azaroaren 28an, Magallaesen armada (hiru itsasontziekin), lehen aldiz, hegoaldeko itsaso hura zeharkatzen ari zen. Bere azalera lasaia eta bareagatik, «Barea» izena jaso zuen (lehen «Hegoaldeko Itsasoa» deitzen zen).
Ozeno Barea zeharkatzen
Magallaesek (garai hartako geografoekin batera) ez zekien Ozeano Barearen tamaina erreala. Hego Amerikatik, espezien uharteetara (molukak) hiru edo lau egunetan zeharkatzea espero zuen, itsaso txiki batek banatzen zuela pentsatu zuen, baina hiru hilabete eta hogei egun igaro zituzten itsasoan, Guamera eta gero Filipinetara iritsi aurretik.
Ontzidia, Ozeano Barean sartu zen Magallaes itsasartetik 1520ko azaroak 28an, eta hasieran iparralderantz nabigatu zuen, Txile ko kostaldea jarraituz. Abenduaren erdialdean, mendebalderantz eta ipar-mendebalderantz aldatu ziren. Zoritxarrekoak izan ziren, izan ere, euren ibilbidea pixka bat ezberdina izanez gero, elikagai eta ur freskoak eskainiko zituzten zenbait uharterekin topo egin zezaketen, Juan Fernandez, Marshall, Pazko uhartea, Sozietate uharteak edo Markesak adibidez. Gauzak horrela, jenderik gabeko bi uharte txiki bakarrik aurkitu zituzten, baina ezin izan zuten lurreratu. Lehenengoa urtarrilaren 24an ikusi zuten, eta San Paulo ri deitu zioten (Puka-Puka ziurrenik). Bigarrena, otsailaren 21ean ikusi zutena, ziurrenik Caroline uhartea izan zen. Otsailaren 13an gurutzatu zuten ekuatorea. Hain bidai luzea espero ez zutenez, ontziak ez zeuden elikagai eta ur egokiz hornituta, eta bildu zuten foken haragiaren zati handi bat ekuatoreko beroagatik usteldu zen. Pigafettak horrela azaltzen zuen egoera:
Pigafettak adierazi zuenez, Ozeano Bareko bidegurutzean ontziratu ziren 166 gizonetatik 19 hil egin ziren eta "hogeita bost edo hogeita hamar gaixotu". Magellaesek, Pigafettak eta beste ofizial batzuek ez zuten eskorbutoaren sintomarik jasan, kontserbatutako irasagarra jan zutelako, eskorbutoaren aurka babesteko beharrezkoa zen C bitamina zuena. 1521eko martxoaren 6an, tripulazioa goseak jota zegoenean, Guam uhartera iritsi ziren, eurek "Lapurren uharteak" deitu zutena.
Mactango sarraskia eta Magallaesen heriotza
Martxoaren 16an Samarrera iritsi ziren, eta horrek esan nahi zuen Filipinak ikusi zituzten lehen europarrak izan zirela, Magallaesek "San Lazaro uharteak" deitu zituenak. Magallaesentzat oso garrantzitsua zen indigenekin bake estrategikoa mantentzea eta haiek kristau bihurtzea, eta horretarako, besteak beste, indartsuagoak izango zirela argudiatzen zuen eta su-armak erakusten zizkien. Bertakoak kristau bihurtzeko asmoaren lekuko Magallaesen gurutzea dago, esploratzaileak Cebu n jarritako egurrezko gurutzea.
Eskualdeko buruzagi indigena batekin aliantza bat ziurtatzeko, Magallaesek bere etsai zen Lapu-lapu, Mactan uharte ko buruzagia, garaitzea erabaki zuen. Erasoaren aurretik, Magallaesek mezulariak bidali zituen Lapu-lapurekin hitz egitera, borrokatzeko ahaleginari utz ziezaion eta kristautasunari eta Espainiako Koroari men egin ziezaien. Lapu-lapuk uko egin zion eskaintzari, horregatik hartzen zaio Filipinetako buruzagi independentistatzat. 1521 eko apirilaren 27ko goizaldean, Magallaes eta bere berrogeita hamar gizon Mactán hondartzara iritsi ziren Lapu-lapu eta bere mila gizonen aurka borrokatzeko. Magallaes hain ziur zegoenez bere garaipenaz, beste kapitainei borrokan ez sartzeko eskatu zien. Itsasbehera zegoenez, itsasontziak kostaldetik urrun utzi behar izan zituzten, eta, beraz, ezin izan zituzten beren kanoiak, euren armarik indartsuenak, deskargatu. Gainera, Magallaes eta bere gizonak nekatuta iritsi ziren ia kilometro bat uretan ibili behar izateagatik. Hondartzan, guduak aurrera egin ahala, muniziorik gabe geratzen hasi ziren, eta Lapu-lapuren gizonak aurrera zihoazen. Indigena batek lantza bat sartu zion hankan Magallaesi, eroraraziz. Une horretan, indigena guztiak korrika joan ziren beregana, eta borrokan hil zuten. Espainiarrek guda galdu zuten, eta Magallaes guduan erori zen. Moluketara, espezien uharteetara iritsi gabe, egun batzuetara zeudenak.
Maiatzaren 1eko sarraskia
Magallaes hil ondoren, gainontzeko gizonek, espedizioko lider berri bat aukeratzeko hauteskunde bat ospatu zuten. Bi komandante hautatu zituzten: Duarte Barbosa, Magallaesen koinatua eta Juan Serrano. Magallaesen testamentuak, bere esklaboa zen Henrike askatzea eskatzen zuen, baina Barbosa eta Serranok, interprete gisa bere betebeharrekin eta bere aginduak jarraitzea eskatu zioten. Enrikek Humabone kin komunikazio sekretu bat izan zuen, espainiarrei traizio egitera eraman zuena.
Maiatzaren 1ean, Humabonek gizonak lehorrera gonbidatu zituen festa handi bat ospatzeko. Hogeita hamar gizon inguru joan ziren, gehienak ofizialak, Serrano eta Barbosa barne. Bazkariaren amaieran, Cebuano armatuak egongelara sartu eta europarrak hil zituzten. Hogeita zazpi gizon hil zituzten. Juan Serrano, komandante hautatu berrietako bat, bizirik utzi zuten eta itsasertzera eraman zuten espainiar itsasontzien aurrean. Serranok Cebuanoei erreskatea ordaintzeko eskatu zien ontziko gizonei. Espainiar itsasontziak portutik atera ziren, eta Serrano (ustez) hil egin zuten. Bere kontakizunean, Pigafettak, João Carvalhok, Barbosa eta Serranoren faltan agintean zegoen lehena bihurtu zena, Serrano (bere lagun ohia) utzi zuela espekulatzen du, flotan agintzen jarraitu ahal izateko. 108 gizon baino ez zirenez geratu hiru ontziak gobernatzeko, egoera txarrenean zegoena, Concepción, erretzea erabaki zuten, 108 gizonak beste bi ontzietan banatuz.
Uharteetara iristen
1521eko irailaren amaieran, espedizioko kideek Carvalho kapitain jenerala kargutik kentzea erabaki zuten jokabide txarragatik, Gonzalo Gómez de Espinosa buruzagi berri izendatuz, Trinidad itsasontziko kapitaina. Juan Sebastian Elkano Victoria-ren buru jartzea ere erabaki zen. Espezien uharteetarantz (moluka uharteetara) nabigatzen jarraitu zuten eta bidean, Mindanao eta Brunei uharteetan gelditu ziren. Denbora horretan, pirateria ekintzetan parte hartu zuten, Moluketatik Txina ra zihoan “junk” ontzi baten lapurreta barne. Moluka uharteetara 1521eko azaroaren 7an iritsi ziren, hurrengo egunean Tidore uhartean porturatuz. Han, bere erregeari, espainiarrek “Almanzor” deitzen diotenari, merkataritza egiteko baimena eskatu zioten.
Trinidad itsasontziaren hondoratzea
Espinosak, 1522ko apirilaren 6ean, Trinidad ontziaren konponketak amaitu zituen, eta itsasoratu egin zen, baina etengabeko eguraldi txarrek aurrera egitea eragotzi zuten, eta ekaitz gogor batek ontzia larriki kaltetu zuen. Laguntza eskatu zion gertu zegoen António de Brito kapitain portugaldarrari, eta ondorioz, portugaldarrek preso hartu zituzten ontzian geratzen ziren hamazazpi gizonak. Horietako bost, Espinosa tartean, Europara itzuli ziren eta 1527 an askatu zituzten. Azkenik, ekaitz batek suntsitu zuen Trinidad ontzia, portugaldarren kontrolpean ainguratuta zegoen bitartean.
Itzulera
1521eko abenduaren 21ean, Indiako Ozeanotik etxera abiatu zen Victoria ontzia, Juan Sebastian Elkanok gidatuta. 1522ko maiatzaren 6rako, Victoria itsasontziak, Esperantza Oneko lurmuturra inguratu zuen. Arroza zen itsasontzian geratzen zen elikagai bakarra. Hogei tripulatzaile gosez hil ziren 1522ko uztailaren 9a baino lehen, Elkano Portugalgo Cabo Verde ra sartu zenean hornidurak lortzeko. Tripulazioa harritu egin zen data 1522ko uztailaren 10a zela jakin zutenean, hiru urteko bidaiaren egun guztiak zenbatu baitzituzten hutsik egin gabe. Hasieran ez zuten arazorik izan erosketak egiteko, Ameriketatik Espainiara itzultzen ari ziren historia erabiliz. Hala ere, portugaldarrek 13 tripulazio kide atxilotu zituzten Victoriak Ekialdeko Indietako espeziak zeramatzala jakin ondoren. Victoriak ihes egitea lortu zuen 26 tona espeziaren zamarekin (iltzea eta kanela).
Bizirik atera zirenak
Victoria, suntsitu ez zen itsasontzi bakarra eta ontzidiko bagoi txikiena, Lurreko lehen nabigazioa amaitu ondoren, hasierako portura itzuli zenean, jatorrizko 270 gizonetatik 18 bakarrik zeuden ontzian, hauen artean 4 euskaldun eta 2 Cabo Verdekoak ziren. Itzuli ziren europarrez gain, Tidoren igo ziren hiru moluka zeramaten Victorian. Aste batzuk geroago, Cabo Verden gatibu egon ziren beste 13 gizon (12 europar eta molukar bat) Sevillara itzuli ziren, zirkumnabigazioa osatuz. Hauek ziren: 1525 eta 1526 artean, Trinidadetik bizirik atera zirenak, portugaldarrek Moluketan harrapatu zuten eta Portugalgo espetxe batera garraiatuak izan ziren, eta zazpi hilabeteko negoziazio baten ondoren askatuak izan ziren. Bost baino ez ziren bizirik atera: Guztira 35 pertsonak zirkumnabigatu zuten mundua hiru aldi jarrai horietan.
Astronomia
1520. urtean ohartu ziren Hego Itsasoan bidaiatzen zeudela, ezagutzen ziren izar batzuk zerutik desagertzen zirela eta beste berri batzuk agertzen zirela. Bere harridurarako, hegoaldeko izartegia n, Europan aurretik ezezagunak ziren konstelazio ez gain, zeruan, Espainiatik eta Portugaldik normalean ikusten ziren izar gehiago ikus zitekeen. Horregatik, herrialde borealetatik ezin da Hegoaldeko Gurutzea izeneko konstelazioa ikusi, eta Amerikako hegoaldetik horizonteak Hartz Handia ikustea eragozten du.
Dudarik gabe, Magallaesen espedizioari arreta gehien deitu ziona, esne-bide zuriaren ondoan hegoaldeko zeruan indar handiz nabarmentzen ziren bi hodei bitxi izan ziren. Bi zeruko gorputz hauek unibertsalki ezagutzen diren Magallaesen Hodeiak (galaxia k) dira, portugaldar marinelaren omenez izendatuak.
Hala ere, bi hodei hauek Pedro Martir Angleríak eta Andrea Corsalik lehenago aipatu zituzten , portugaldarren bidaietan oinarrituta. Magallaesen espedizioan Antonio Pigafettak aipatu zituen idatziz. Izena askoz beranduago eman zitzaien. Bayerren Uranometria lanean nubecula major eta nubecula minor bezala agertzen ziren. 1756an Lacaillek Granc Nuave eta Petit Nuage' deitu zituen.
Magallaes itsasartea
Magallaes itsasartea aurkikuntza garrantzitsua izan zen. Hego Amerikako hego muturrean, Txileko Patagoniaren, Tierra del Fuegoren eta Ozeano Barean dauden uharte ugarien artean, dagoen itsasartea da. Ozeano Barea eta Ozeano Atlantikoa lotzen dituen pasabide natural nagusia da. 1520an Fernando Magallaes portugaldar esploratzailea izan zen itsasartea igaro zuen lehen europarra. Lehen, bertan bizi ziren tribu nomadak baino ez zeuden.