cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Breil (Maine eta Loira)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 149 ziren, horien artean 99 aktiboak ziren eta 50 inaktiboak ziren. 99 pertsona aktiboetatik 84 lanean zeuden (49 gizon eta 35 emakume) eta 15 langabezian zeuden (9 gizon eta 6 emakume). 50 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Breil udalerrian 126 unitate fiskal zeuden, 280 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.931 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak eta 1 zurgina.
Velleclaire
Velleclaire Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Breil (Maine eta Loira)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Velleclaire
Biztanleria
2007an Velleclaire udalerrian erroldatutako biztanleak 70 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Breil (Maine eta Loira)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Breil udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 693 hektarea erabiltzen.
Velleclaire
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Breil (Maine eta Loira)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Velleclaire
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Breil (Maine eta Loira)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Velleclaire
Etxebizitza
2007an 34 etxebizitza zeuden, 29 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 33 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 29 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 6 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 19 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 33 ziren, horien artean 26 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 26 pertsona aktiboetatik 23 lanean zeuden (13 gizon eta 10 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 4 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 ile apaindegia.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sugakiita
Sugakiita sulfuro motako minerala da eta pentlandita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Sugakiita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Craugastor berkenbuschii
Craugastor berkenbuschii Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Jon Plazaola
Jon Plazaola Larrañaga (Urretxu, Gipuzkoa, 1982ko martxoaren 28a) aktorea, komediantea, eta zinema nahiz antzerki gidoilari eta zuzendaria da. Arte Ederretan lizentziatuta, Gidoigintzako ikasketak egin zituen Madrilen. Euskal Telebistan lan egin du, eta film laburrak (SQUASH, aipagarriena) eta antzezlanak (Que nadie se mueva) egin ditu.
Sandwich misto
Sandwich mistoa edota bikinia Yorkeko urdaiazpikoa eta gazta dituen moldeko ogiaz osatutako ogitartekoa da. Gurina gehitu ondoren hotz nahiz txigortua zerbitzatu liteke. Batzuetan barazkiak ere jartzen zaizkio, hala nola uhaza, tomatea, tipula edo kuiatxo zatiak. Ziapea edo maionesa ere ohikoak dira.
Frantzian Croque-monsieur izeneko bertsioa oso ezaguna da.
Gregorio VII.a
Gregorio VII.a (Sovana, 1020 inguru - † Salerno, 1085eko maiatzaren 25a) Eliza Katolikoaren 157. Aita Santua izan zen 1073 eta 1085 urteen bitartean. Erreformak bultzatu zituen bere agindupean, Alemanian Henrike IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadorearekin inbestiduren auzia eragin zutenak. Benedikto XIII.ak kanonizatu zuen 1728an. Haren jaieguna maiatzaren 25ean ospatzen da.
Bizitza
Fraide beneditarra zen. Gregorio VI.aren garaian jadanik nabarmendu zen, eta Leon IX.a aita santu zela ekin zien Elizaren ustelkeriari kontra egitea helburu zuten berrikuntzei. Aita Santu zela, elizgizonen ezkontza, simonia eta inbestidura laikoa debekatu zituen, eta ordezkariak bidali zituen Europa osora debeku haiek gauzatzearren.
Oposizioa oso handia izan zen ordea, eta Aita Santuaren aurkako elkarte bat antolatu zuten elizaren gehiegizko aginpidearen beldur zirenek. Alemaniako enperadorea, Henrike IV.a, talde hartan sartu zen, eta Gregorio VII.ak eskumikatu egin zuen. Gero bakezkoak egin bazituzten ere, 1080an berriz eskumikatu zuen, eta Henrikek Giberto Ravennakoa (Klemente III.a) izendatu zuen antipapa; Gregoriok kristandadeari laguntza eskatu zion, baina ez zuen lortu. Alemaniako Gerra Zibila bukatu zenean, Henrike Italiara joan eta Erroma hartu zuen (1083). Gregorio Sant'Angeloko gaztelura erretiratu zen, normandiarrek, Roberto Guiscardoren gidaritzapean, askatu eta berekin eraman zuten arte; Salernon hil zen urtebeteko erbestearen ondoren.
Gregorio VII.aren berrikuntzek berebiziko garrantzia izan zuten Elizaren historian: Elizaren maila morala jaso zuen, eta berak hasi zuen Inbestiduren borroka, Wormseko konkordatuarekin bukatu zena.
Bilecik probintzia
Barrutiak
Probintziaren barnean 8 barruti daude:
Brandon (Florida)
Brandon Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hillsborough konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Glencore
Glencore Baarren egoitza duen enpresa multinazionala da. Glencore enpresak hainbat ekoizpen-instalazio ditu mundu osoan zehar, eta metalak, mineralak, petrolio gordina, petrolio-produktuak, ikatza, gas naturala eta nekazaritzako produktuak saltzen ditu automatizazio, elektrizitate, produktu siderurgiko eta elikadura-prozesuetako industrietan dituen nazioarteko bezeroei.
1994an Marc Rich eta Co AG enpresen fusioari esker sortua, zenbait burtsetako eta FTSE 100 indizetako kidea da. Daniel Maté donostiarra bere jabeetako bat da eta horri esker Euskal Herriko pertsonarik aberatsenetariko bat da.
Falerna
Falerna Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Arrillaga Haundi baserria
Arrillaga Haundi baserria, batzuetan Arrillaga Aundi Aginagan (Usurbil) dagoen baserria da.
2002ko ekainaren 4an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Ezaugarriak
Eraikina trinkoa da, oinplanoa laukizuzena du, eta bi solairu eta ganbara ditu. Alboetatik ez dauka garaiera bera, lursaila ere halakoxea baita: hegoaldeko fatxadatik iparraldekora alde handia dago. Gaur egun, beheko eta lehenengo solairuek zuzeneko sarbidea dute. Baserriak harri-hormak ditu, eta zurezko egitura fatxadetako bitan. Hiru izkina harlanduz eginda daude eta ate-leihoetako batzuk ere koadroa halakoxea dute. Teilatua hiru isuritakoa eta teila zeramikoa.
Kanpoaldea
Fatxada nagusia hegoaldera du baserriak. Hareharrizko zutabe batzuen gainean dago eta, zutabe horien azpian, aparailu gotikoko harrizko horma. Honenbestez, galeria bat daukagu, ibai aldera begira. Hasiera batean irekia zen, baina gaur egun zati batean itxita dago. Fatxadako zurezko egiturari eusten dioten habeak harrizko lau zutabeen eta mendebaldeko horma gainean daude (horma horrek ixten du galeriako ezker aldea). Galeria horrek eskuin aldetik dauka sarbidea, ekialdeko fatxadan. Sarbide horretan, harmailadi txiki bat, ate bat, eta hor ditugu beste eskailerak, ataria eta sukaldea. Hormarteko bigarren lerro hori sortzen duen hormak (galeriaren barruko aldea osatzen du) izkinak harlanduzkoak ditu, eta garai batean leiho bat ere bazen, gaur egun ate modura darabiltena. Eskuin aldeko zati batean izan ezik, galeriako arkupeak erdi itxita daude gaur egun, baina ez denak berdin, eta berdin itxita ez egote horrek fatxada itsustu eta arkupea itxuraldatu egiten du. Goiko solairuetan zurezko egitura dago, zarpeatua gaur egun, baina egitura hori hortxe dago, simetrikoa da, eta, ataletan, goitik beherakoa gehien bat, nahiz eta batzuk diagonalak diren. Fatxada hori ibaira begira dago, teilatuko isurietako bat dauka gainetik eta teilatuko hegalak zurezko euskarriak. Ate-leihoak zurez landuta daude, eta, lehenengo solairuan, eskuineko zuloak erlaitz txiki bat dauka, moldurak eta guzti.
Gaur egun, fatxada desitxuratuta dago, alde batetik, galeria itxita dagoelako zati batean, eta, horrek, zurezko egitura estali egiten du, eta, beste alde batetik, galeriako harrizko zutabeen azpiko hormari txabola bat erantsi diotelako.
Iparraldeko fatxada baserri atzeko aldekoa da. Lurrari loturik dago, eta lehenengo solairura zuzenean sartzeko bidea ematen du. Fatxada osoa harri-horma da, baina ate-leihoetako koadroak harlanduz eginda daude. Lehenengo solairuan halako hiru daude, eta ganbara parean beste hiru. Lehenengo solairuan badira beste bi bao eta ate gidaridun bat, belartegira eramaten duena (geroago egindakoak dira). Hormako erpina itxi gabe dago. Horko pieza bat buruz beherako urkila itxurakoa da eta aurpegi bat dauka landuta. Itxuraz, ontzi baten brankako maskaroia dirudi. 1740 urtea dauka inskribaturik eta gainean daraman gailur-makilaren buruak erroilu eta lokarri modura apaindurik dago, barroko erara. Estalkiari eusten dioten beste euskarriak ere horrelaxe daude apainduta.
Kanpotik begiratuta, mendebaldeko fatxada estalita dago zati batean, hormigoi-blokez egindako eranskinak direla-eta. Fatxadako aparailua nahiko erregularra da, harlanduz egina zati batean. Ate-leihoak harlanduz eginda daude solairu guztietan. Gezileiho bat eta bi ate ateburudun dira azpimarragarrienak (biak ere beheko solairuan). Eranskinen barrutik begiratu behar, beheko solairua ikusi nahi izatera.
Ekialdeko fatxadan, ukuilurako bi sarbide eta hainbat bao han eta hemen eginak. Beheko solairua harri-hormaz eginda dago. Haren gainean, paramentu bat, zarpeatu azpian gaur egun. Zutoin bertikalak ditu, goiko aldean lira itxurako besoak dituztenak.
Barnealdea
Baserri barruko banaketa dela-eta, beheko solairuan sukaldea eta ukuilua ditu. Ukuilua eta biltegia hasieran baino handiagoak ditu, arkupeari lekua janda eta mendebaldeko fatxadako eranskinen bidez zabalduta. Lehen solairuan bizitokia dago. Ekialdeko fatxadaren parez pare korridore bat dago eta haren alde bietara daude: kanpo aldera begira, gela nagusiak (jantokia, logela nagusiak); eta, barrualdera begira, logelak. Lehen solairuko zatirik handiena lastategia da. Egitura begi aurrean du: paregabea da, barrokoa, lodiera ederreko zutoinak, lira itxurako besoak eta, gainean, solibak eusten dioten habe nagusiak. Zurezko ataletan garbi-garbi ageri dira zenbaki-arrastoak. Zurgintzako pieza guztiek zeramaten zenbaki bat, egitura errazago lotzeko eta zurak pasadore bidez errazago lotzeko. Aipagarria eskailera, ederra oso, zurezko balaustre eta zutabexka torneatuak dituena, boletan amaituak. Ganbarako eskailera oso sinplea da: taula batzuk maila modura jarriak. Ganbararen laurden bat aparte itxita dago, baratzeko produktuak gordetzeko. Hor, teilatupe horretan ikusiko dugu, inon baino argiago, egitura barroko paregabea. Begi aurrean baitugu egitura konplexua: hainbat zutoin, lira itxurako jabaloi eta habe, gapirio eta uhalek eutsita.
Barrutik, lau hormartetan banaturik dago. Beheko solairua egituratzeko eta egokitzeko osagai guztiak hormak eta harrizko zutabeak dira. Goiko oinetan, berriz, zutikoak dira, egituran, nagusi, eta zutiko horiek eutsita, jazenak eta zurezko solibak. Aipagarria (halako gutxi baitago) hiru isuriko teilatuko egitura. Forjatuak ekialdetik mendebaldera egituraturik daude, atarikoa izan ezik, hor kontrako aldera jarrita baitago.
Zarata (informatika)
Informatikan eta programazioan zarata deitzen zaie nahi gabe gehitzen diren zentzurik gabeko datuei. Datu horiek hainbat ekintzetako nahi gabeko ondorioak dira eta askotan erabiltzaile arruntek antzemango ez badituzte ere, programatzaile aurreratuentzat garbitzeko moduko alferrikako datuak dira.
Cerralbo
Cerralbo Salamancako udalerria da, El Abadengo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 223 biztanle zituen.
Mondeville (Essonne)
Mondeville Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mondeville udalerrian erroldatutako biztanleak 667 ziren. Familiak 239 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 73 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 110 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 282 etxebizitza zeuden, 249 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 273 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 249 etxebizitza nagusietatik 233 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 63 etxek lau zituzten eta 140 etxek bost zituzten. 190 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 76 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 162 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 456 ziren, horien artean 359 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 359 pertsona aktiboetatik 332 lanean zeuden (175 gizon eta 157 emakume) eta 26 langabezian zeuden (16 gizon eta 10 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 40 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mondeville udalerrian 251 unitate fiskal zeuden, 667 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.018 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 3 iturginak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Mondeville udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 513 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Absarokee (Montana)
Absarokee Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Stillwater konderrian dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lacrosse
Gizonezkoen jokoak bi modalitate ezberdinetan sailkatzen dira, zelaiko lacrossea (aire zabalean) eta box lacrossea (barruan), hauek inpaktu eta kontaktuzko kirol gogorrak dira, eta jokalari guztiek babes ekipamendua daramate: kaskoa, eskularruak, sorbaldakoak eta ukondoak.
Emakumezkoen jokoa, aldiz, aire zabalean bakarrik egiten da, eta ez du gorputzarekin kontaktua izateko aukerarik, beraz, kontaktu fisikorik ematekotan penalizazioa suposatuko litzateke. Makilen arteko kontaktua, ordea, baimenduta dago. Jokalariei eskatzen zaien babes ekipamendu bakarra betaurrekoak dira, atezainek ordea kaskoa eta babesak daramatzate.
Horrez gain, Lacrosse-a hamar jokalariko bi talderen artean jokatzen da, nahiz eta modalitate batzuetan ezberdina izan, zelaiko lacrosse-an zelai txikiagoa denez 6 vs 6 jokalari jokatzen dute adibidez.
Jatorria
Bere jatorrizko izena dehuntshigwa zen Onondagako hizkuntzan, objektu biribil batekin kolpatutako gizona esan nahi duena; da-nah-wah'uwsdi edo Ekialdeko txerokian gerra txikia esanahia duena; bukatzeko, buTewaarathon mohawk hizkuntzan (gerrako seme txikia esanahia duena). Pilota bakarra zegoen eta jokalariek arerioa makilaz bortizki eta gupidarik gabe zauritzen zuten. Batzuetan, jokoak egunak iraun zitzakeen.
Kirol honek aldaerak ditu, hala nola, box lacrosse eta softcrosse (edo intercrosse). XIX. mendean Lacrosse Elkarte Nazionala sortu zen, Kanadan joko nazional izendatu zutenean. Egurrezko makilak erabiltzen zituzten pilota jaso eta jaurtitzeko edo aurkariak kolpatzeko. Helburua etsairen gunera eramatea eta ate barruan pilota sartzea zen. Jatorrizko bertsioan, talde bakoitza 100 jokalari baino gehiagok osatzen zuten eta zelaia 457 eta 804 metro arteko kantxa batek osatzen zuen. Talde askok gol tradizionalen ordez (pilotak arku bat osatzen duten zutoinetatik pasatzea), arku natural bat sortzen zuten, bi zuhaitz handi erabiliz. Gol bat sartzeko, aipatutako arkuaren kontra jo behar zuten. Kirol honek ospea lortu zuen, Jean de Brebeuf izeneko jesuiten misiolari batek, Hurones indiarrak jokatzen ikusi zituenean. Aurrerago, lacrossea garatu egin zen, izan ere, frantsesek jokoan indarkeria nabarmen murriztu zen. Indarkeria gutxitze horren ondoren, ikastetxeetan, unibertsitateetan eta Olinpiadetan lacrossea jokatzen hasi zen.
Hedapena eta ospea
Lacrossaren hedapena eta ospea 1867an, munduko lehen joko ofiziala sortu zen Upper Canada College-n, hain zuzen ere, eta gaur egun mundu mailan ezagutzen eta jokatzen den kirola da.
2005ean Australiako emakumezkoen taldea izan zen lehen munduko kopa irabazi zuena.
Horren ondoren, AEB etako talde nazionaleko gizonezkoek eta emakumezkoek txapelketa ugari irabazi zituzten eta, horri esker, lacrossea ezaguna bihurtu zen Maryland estatuan, non estatuko kirol ofiziala bihurtu zen 2004an, New York, Filadelfia, Ingalaterra Berria eta ekialdeko kostaldean zehar. Gainera, bere ospea mendebaldeko kostaldera eta herrialdearen erdialdera hedatzen hasi zen, hedabideetan agertu zelako eta unibertsitateen eta bigarren mailako ikastetxeen programen hazkundeari esker, Estatu Batuetan zehar lacrosse ligak eratzen zentratu zirelako.
Johns Hopkins Unibertsitatea, Princetongo Unibertsitatea, Marylandeko Unibertsitatea eta Virginiako Unibertsitatea nagusi izan dira unibertsitate mailako lacrossearen lehen mailan. Gizonezkoen lehen mailan gaur egun 57 talde inguru aurki daitezke. Izan ere, denboran zehar talde berri batzen hasi ziren liga honetara, adibidez 2004/2005 denboraldirako: Robert Morris Unibertsitatea eta Bellamine Unibertsitateak batu ziren.
Lacrossea Kanadako kirol ofiziala bihurtu zen 1994 geroztik; hala ere, herrialdeko bi eskualde urrunetan bakarrik egiten da. Lacrossea Kanadako kirol ofizial izendatu izana historian oinarritutako erabakia izan zen, izan ere, lehen aipatutako modura, lacrossea munduko lehen joko ofiziala sortu zuten Kanadan.
Landa Lacrossa
Landa-lacrossea, kirol honen aire zabaleko bertsio maskulinoa da. Hamar jokalari daude talde bakoitzean: hiru erasotzaile, hiru erdilari, hiru defentsa eta atezain bat. Jokalari bakoitzak lacrosse stick bat daramate.
Box Lacrossa
Box lacrossean bost jokalariko taldeek eta atezain batek jokatzen dute izotza kendutako izotz hockeyko pista batean, edo belar artifizialarekin estali den zelai batean, edo eta areto futboleko zelai batean. Joko-eremu itxiari "box" deitzen zaio, joko tradizionalaren eremu irekiari ez bezala. Joko-estiloa azkarra eta askoz joko fisikoagoa da.
Emakumezkoen Lacrossa
Emakumezkoen lacrossearen arauak eta gizonezkoenak nabarmen desberdinak dira, batez ere ekipamenduari eta baimendutako kontaktu fisikoaren mailari dagokienez. Emakumezkoen lacrosseak ez du kontaktu fisikorik ahalbidetzen, eta erabiltzen den babes ekipamendu bakarra aho-babeslea eta begi-babesleak dira. Emakumezkoen lacrosseak ere jokalariei lacrosse stick-ean ez die poltsiko edo sare solte bat izaten uzten. Emakumeek "zozketa" batekin hasten dute partida, aurrez aurre jokatu beharrean. Emakumezkoen lacrossea 12 jokalarik osatzen dute, aire zabalean egiten da, eta ez du gorputzarekin kontaktua izateko aukerarik ematen, baina bai makilen arteko kontaktua.
Lacrosse-artekoa
Lacrosse artekoa, edo makila biguneko lacrossea, lacrosse modu bat da, eta ez du ukipenik izaten arau-multzo estandarizatu batekin, eta lacrosse ekipamendu ezberdina erabiltzen du. Lacrosse arteko makila ez da lacrosse makila normala bezalakoa; burua erabat plastikoz egina dago, ohiko lacrosse makiletako nylon edo larruzko poltsikoen ordez. Pilota handiagoa, bigunagoa eta hutsalagoa da, lacrosse pilota ez bezala, goma trinkozkoaz osatuta baitago. Lacrosse artekoa, helduentzako lehiaketa-kirol ezaguna da Quebecen (Kanada) eta Europako herrialde askotan, batez ere Txekiar Errepublikan. Oro har, taldeak bost jokalarik osatzen dituzte alde bakoitzeko. Makila bigunak duen lacrossea modalitatea denez, gazteak kirol horretan hasteko modu ezaguna eta erabilgarriena da. Aire zabalean edo pista estalian jolas daiteke, eta gorputz-hezkuntzako eskoletan garatutako ikasketa-planean sartu da.
Lacrossea mundu mailan
Historikoki, lacrossea batez ere Kanadan eta Estatu Batuetan jokatu da. Azken urteetan, ordea, lacrossea ospea lortzen hasi da nazioartean, mundu osoan taldeak sortuz, batez ere Europan eta Ekialdeko Asian.
Gizonezkoen lacrosse senior txapelketa, Mann Cup izenekoa (Mann Kopa), 1901. urteaz geroztik, Kanadan ospatzen da, eta box lacrosse delakoaren araupean jokatu da. Gizonezkoen A junior txapelketa, Minto Cup edo Minto kopa 1937. urteaz geroztik garatu zen, eta senior jokalariek 1901. urtera arte parte hartu ahal izan zuten. Gizonezkoen junior B txapelketa, Founders Cup edo Fundatzaileen Kopa 1972 eta 1908tik aurrera, senior eta junior txapeldun guztiak Ontario edo Britainiar Columbia taldeetakoak izan ziren. Lacrosse Kanadako Elkarteak txapelketak burutu ditu lacrosse kaxako emakumezkoen junior eta senior txapeldun nazionalak zehazteko.
Lacrosse-a Euskal Herrian
Herrerak gogorarazi du Bilboko taldea 2018ko apirilean sortu zela eta, gazteak izan arren, liga bat irabaztea lortu zutela (2019). Astean zehar talde honek Jesuiten ikastetxeko patioan entrenatzen du eta larunbatetan Gatikako futbol zelai batean, Bilbotik oso gertu. Espainiako gainerako taldeek bezala, Kirol Kontseilu Gorenak (CSD) aitortu ez dituenez, ez dute diru-laguntzarik eta jokalarien hileko kuotekin autofinantzatzen dira. Horretaz gain, honakoak egiten dituzte dirua lortzeko: Gabonetako loteria saldu, taldearen kamisetekin merchandisinga egin edo jaieguna ospatzean ikastetxean jartzen duten txosnarekin.
Ekipamendua eta materiala
Pilota kautxu trinkozkoa da. Zuria izaten da gizonezkoen lacrosserako, eta horia emakumezkoentzat; baina kolore ugaritan ere egiten da, hala nola, horia, laranja edo berde lima, gizonezkoen lacrossearen arau eta interpretazioen arabera.
Alde batetik, landa lacrosse maskulinoan eskularru pare bat, ukondoak, sorbaldakoak, kaskoa, aho-babeslea eta takoak erabiltzen dira. Babesen tamaina eta babesa bera jokalari batetik bestera aldatu egiten da, posizioaren, trebetasunaren, erosotasunaren eta lehentasunen arabera. Bestetik, emakumezkoen landa lacrossean, zelaiko jokalariak ez daude behartuta babes-ekipoa eramatera, betaurrekoak eta ahoko babeslea izan ezik.
Gizonezkoen taldeko jokalariek babes ekipamendu gehiago daramate zelaiko jokalariek baino, kontaktu fisiko handiagoa eta kontrol-arau permisiboagoak dituztelako. Korrikalariek ukondo handiagoak eta astunagoak eta sorbaldako sendoagoak daramatzate, jokalariaren bizkarretik zabaltzen direnak. Jokalari gehienek saihetsetan ere babesak daramatzate.
Huracan
Huracan, batzuetan Hurakan, Harakan eta Jurakan, baita ere Tohil, Bolon Tzacab eta Kauil izenekin ezaguna, haizea, ekaitza eta suaren jainkoa da maia mitologian. Izenak maia hizkuntzan "hanka bakarrekoa" esan nahi du. Gizakia sortzeko egin zen lehenengo, bigarren eta hirugarren saiakeran hartu zuen parte. Jainkoak gizakiekin haserretu ziren Uholde Nagusia sortu zuen zigor gisa. Ondoren, lurra hitza errepikatuz itsasotik lurra bereiztea lortu zuen.
Adrián Inés Chavezen ustez "hanka bakar" horrek sexua ez duela adierazten du; bi hanka dituen gizakiak sexua du, gizon ala emakume. Egile honen ustez jainkozko kontzeptua da hori, isilpeko kontzeptua, eta horregatik Huracan ez da glifoetan agertzen.
Errepresentazioa
Haren irudi ohikoena suge edo narrasti antzekoa da, suge-buztan luze batez, kea sortzen duen objektu edo lastargi bat eramanez eta koroa handi batez.
Urakan hitza zikloi tropikal adierazteko bere izenetik dator eta mundu osora zabaldu da.
Moldeko ogi
Moldeko ogia, sandwich-ogia edo ogi ingelesa testura oso bigun eta goxoko ogi mota bat da. Gainontzeko ogiekin parekatu ezkero askoz ere samurragoa kontserbatu ohi da. Beste ogiekin parekatuz koipe eduki gehiago du, besteek ez bezala gurina edo beste motako koipeak baititu.
Ia merkatal-gune guztietan formatu industrialean eros liteke, baita eskuz lantzen dituzten okindegietan ere. Orotarikoak daude: ogi zuria, ogi integrala, azalik gabekoa, zerealekin, etab. Markaren metonimia arruntagatik hego Euskal Herrian eta beste lekuetan- Espainian, Mexikon edo Venezuelan- Bimbo diote.
Villers-le-Tourneur
Villers-le-Tourneur Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villers-le-Tourneur udalerrian erroldatutako biztanleak 184 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Étienne-de-Brillouet
Saint-Étienne-de-Brillouet Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Villers-le-Tourneur
Etxebizitza
2007an 80 etxebizitza zeuden, 68 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 79 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 68 etxebizitza nagusietatik 58 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Saint-Étienne-de-Brillouet
Biztanleria
2007an Saint-Étienne-de-Brillouet udalerrian erroldatutako biztanleak 449 ziren. Familiak 186 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 57 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 57 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 225 etxebizitza zeuden, 191 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 225etxeak ziren. 191 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 46 etxek lau zituzten eta 92 etxek bost zituzten. 164 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 101 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Villers-le-Tourneur
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 115 ziren, horien artean 79 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 79 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (48 gizon eta 25 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Saint-Étienne-de-Brillouet
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Villers-le-Tourneur
Diru sarrerak
2009an Villers-le-Tourneur udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 173 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.021 euro zen.
Saint-Étienne-de-Brillouet
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 272 ziren, horien artean 204 aktiboak ziren eta 68 inaktiboak ziren. 204 pertsona aktiboetatik 183 lanean zeuden (110 gizon eta 73 emakume) eta 21 langabezian zeuden (6 gizon eta 15 emakume). 68 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Villers-le-Tourneur
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
Saint-Étienne-de-Brillouet
Diru sarrerak
2009an Saint-Étienne-de-Brillouet udalerrian 200 unitate fiskal zeuden, 490 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.549 euro zen.
Villers-le-Tourneur
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Villers-le-Tourneur udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Saint-Étienne-de-Brillouet
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Villers-le-Tourneur
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Étienne-de-Brillouet
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Saint-Étienne-de-Brillouet udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.692 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hosty
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1316 urtean egin zen.
Lincoln Center (Kansas)
Lincoln Center Kansasko hiri bat da. Lincoln konderrian kokatua dago. 2010ean 1,297 biztanle zituen, 3.2 kilometro koadrotan banatuta.
Hastings (Pennsylvania)
Hastings Pennsylvaniako borough bat da. Cambria konderrian kokatua dago. 2010ean 1,278 biztanle zituen, 1.44 kilometro koadrotan banatuta.
Macrotus waterhousii
Macrotus waterhousii Macrotus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
The Langoliers (telesail laburra)
Argumentua
Los Angelestik Bostonera doan Lockheed L-1011 hegazkineko bidaiari gehienak hegaldian zehar eta inongo azalpenik gabe desagertu dira, beren objektu pertsonalak bertan utziz. Eskifaiako 10 bidaiari bakarrik gelditu dira, gertaera jazo denean lo baizeuden. Baina ez dira gainontzeko bidaiariak bakarrik desagertu, baita gainontzeko munduko jendea ere. Aireportu abandonatuak, hiri hustuak... Non daude gainontzeko gizakiak? Hamar bidaiariek erantzun azkar bat topatu beharko dute, beren atzetik jarraika duten indar bitxiak atzeman aurretik...
Craugastor bocourti
Craugastor bocourti Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Felix Beristain
Félix Beristain Amallobieta (Ondarroa, Bizkaia, 1937ko uztailaren 16a) margolaria da. Pintura ikasketak San Fernando Arte Ederretako Eskolan egin zituen. Valentin Zubiaurreren adiskide izan zen, eta haren aholkuak izan zituen. Eibarren egin zuen lehen erakusketa (1954). Beste erakusketa askotan eman ditu ezagutzera bere lanak (Bilbo, Paue, Donostia, Gasteiz, Tarbe, Bordele, Tolosa, Eibar, Madril).
Carnivoramorpha
Carnivoramorpha gaur egungo Carnivora guztiak eta desagertutako ahaide batzuk biltzen dituen animalia klado bat da.
Felix Beristain
Beristainen lanak mundu guztian zehar barreiaturik daude, hainbat museo eta bilduma pribatutan. Kostunbrismo tristea azaltzen du, tonu iluna eta errealismo gogorra erabiliz (Estudio de pescadoras, Combarro). Haren azken lanak muralak dira, eta Ondarroako Arrantzaleen Kofradian dagoena da nagusietako bat, Marinel andreari omenaldia, 1968an egina.
Cercibis oxycerca
Cercibis oxycerca Cercibis generoko animalia da. Hegaztien barruko Threskiornithidae familian sailkatua dago.
J/ψ partikula
J/ψ partikula edo J/ψ mesoia partikula subatomiko bat da, zehazki, quark sorgindu eta antiquark sorgindu batez osatua dagoen zapore neutroko mesoi bat. Quark sorgindu (ingelesez charm) eta antiquark sorgindu baten arteko egoera lotu baten bidez eratutako mesoiak charmonium bezala ezagutzen dira eta J/ψ partikula da charmoniumaren lehen egoera kitzikatua, hau da, charmoniumaren egoeren artean geldian masa gutxien duen bigarren egoera. Partikula honek geldian 3096,9 MeV/c2eko masa eta 7,2·10-21 segundoko batez besteko bizitza du.
Hovězí
Hovězí Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 2.387 biztanle ditu eta 22,1 kilometro koadroko azalera. Vsetín barrutian dago.
J/ψ partikula
Modu independentean aurkitu zuten bi ikerketa taldek, bata Stanfordeko Zentru Azeleratzaile Linealean, Burton Richter buru zuena, eta bestea Brookhaveneko Laborategi Nazionalean, Samuel Tingek zuzendua, Massachusetts Institute of Technologyn. Bi taldeek partikula bera aurkitu zutela aurkitu zuten, eta biek aurkikuntza 1974ko azaroak 11n iragarri zuten. Aurkikuntza honen garrantzia argi eta garbi geratzen da energia altuko fisikaren arloan oso azkar gertatu ziren hurrengo aldaketa guztiak kolektiboki "Azaroko Iraultza" bezala deituak izan baitziren. Richterrek eta Tingek aurkikuntza bateratu honegatik Fisikako Nobel Saria jaso zuten 1976an.
Hovězí
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1247 urtean egin zen.
Myodes rutilus
Myodes rutilus Myodes generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Careproctus fedorovi
Careproctus fedorovi Careproctus generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Ekologismo
Ekologismoa, mugimendu ekologista edo mugimendu berdea ingurumena babestearen aldeko ideologia eta praktika politiko anitzen multzoa da, kutsaduraz, espezieen iraungipenaz, aldaketa klimatikoaz eta berotze globalaz, janari transgenikoaz, gune naturalen suntsitzeaz, eta gizakia eta natura batera erasotzen dituzten bestelako ingurumen arazoez arduratzen dena. Mugimendu ekologistaren jarraitzaileei ekologista deritze. Bi joera bereizten dira ekologismoan: ekologia politikoan, ingurumen-arazoen oinarrian egitura soziopolitiko bat dagoela baieztatzen da, eta arazo horiek gainditzeko politika eta ekonomia sistema berriak behar direla nabarmentzen; beste batzuek, ordea, ez dute horrela kritikarik egiten, eta, politika-gaietan sartu gabe, kontserbazionismo, ingurumenaren administrazio edo nola edo halako konponbiderako beste jardueretan aritzen dira soilik, ingurumen-arazoen azken funtsa planteatu gabe. Bi mutur horien artean, tarteko ikuspuntuak dituzten ekologistak daude. Ekologismoa ideologia bat izateaz haraindi, norberaren eguneroko bizimodua baldintzatu behar duen praktika multzotzat ere jotzen da, kontsumismoaren aurka, bere komunitatearekin elkartasunean, naturarekiko gizabanakoen arteko harreman berriak sortuz. Praktika hauek orokorrak ez badira ere, ekologismoa lelo moduan gizartean txertatu da eta horrela, XX. mendearen bukaeran europar eta ipar amerikar gehienek ekologistatzat jotzen zuten euren burua.
Ekologismoa XIX. mendean abiatu zen, Industria Iraultzak eta Ipar Amerikako lurraldeen ustiapenak berehala ekarri zituzten ingurumen arazoek bultzaturik. Baina hastapen haietan kontserbazionismoaren ikuspuntutik baino ez zen garatu, irtenbidetzat parke naturalen eta antzeko guneen sorrera bultzatzera mugatuta. 1960ko hamarkadan, berriz, ekologisten iritziz gizateriaren ongizate eta existentzia bera kolokan jartzen dituen hondamendi ekologikoaren mehatxuaren aurrean, ekologismoak kontsumo-gizartearen aurka jo zuen, gizarte mugimendu zabala sortuz. XX. mendearen amaieran, alderdi politiko ekologista edo alderdi berde anitz sortu ziren, gizarte-mugimendu gisa ere jarraituz.
Egun, gizarte aurreratuetan, kontzientzia ekologista nabarmen zabaldu da gizarteko sektore eta talde guztietara, indarrean den gizarte- eta ekonomia-sistemaren barnean betiere garapen iraunkorraren kontzeptua garatuz, besteak beste. Euskal Herrian, borroka ekologistaren mugarri garrantzitsua izan zen Lemoizko zentral nuklearraren aurkakoa, zentrala geldiaraztea lortu zuena. Egun, ekologismotik betiere, Abiadura Handiko Trenaren aurkako gizarte-mugimendu zabalak dihardu borrokan.
Pentsamendu ekologista
Mugimendu ekologistak hainbat pentsamendu-iturritatik edaten du eta bere baitan joera anitz biltzeagatik, hala nola ekoanarkismoa eta ekoteologia, nabarmendu da. Ekologismoaren muturreko ikuspuntu bat ekozentrismo izeneko pentsamenduan oinarritzen da, zeinaren arabera baloreek eta ideologiak funtsa naturan izan behar duten, gizakiaren eta naturaren arteko bereizketa ukatuz, antropozentrismoaren aurka. Ekozentrismoak naturak berezko balioa duela aldezten du, gizakiarentzat duen erabilgarritasunetik at. Ekozentrismoaren interpretazio zorrotz batetik sortu da ekologia sakona izeneko joera ekologista.
Natura goretsi, lehenetsi eta aldezteko ekologismoak duen joera ekologia izeneko arlo zientifikotik abiatzen da alde batetik, zeina natura eta bertan bizi diren izaki guztiak beraien arteko harremanei begira aztertzen dituen. Ildo horretatik, natura bere baitan bizi diren izaki guztien batasun bat da, non guztiak garrantzi berekoak diren, ekosistemaren kontzeptuari jarraikiz. Batasun honen aldarrikapen garbiena Gaia hipotesia da, non Lurra bera organismo bat dela baieztatzen den. Beste alde batetik, naturaren izpiritualtasuna eta misterioa ere hartu dira ekologismoaren iturritzat, mistika kosmikotzat, zientziak naturaren izaera azaltzean duen erredukzionismoa ikusita. Natura gizakiak ukitu gabeko errealitatetzat ere irudikatu da ekologismoan, Arkadia lurralde baten gisara.
Pentsamendu horren baitan, ordea, hainbat joera dago, batzuk naturarekiko harremanetan gizakia lehenestearen aldeko baitira, neurri bateraino behintzat. Alde horretatik, ekologismoan indibidualismoaren eta naturari buruzko holismoaren tentsioa gertatzen da. Ekologista batzuek Aro Modernoan garatutako indibidualismoa azken finean krisi ekologikoaren kausa dela argudiatzen dute, naturaren eta gizateriaren batasuna eta elkartasunezko gizarte bat aldeztuz. Krisi ekologikoaren gaia izan da askotan ekologistek argudiatu dutena naturaren alde eta sistema kapitalistaren aurka egiteko, batez ere 1970eko hamarkadatik aurrera: krisi ekologikoa larria eta hil ala bizikoa denez, premiazkoa da egungo sistemarekin haustura egitea. Beste zenbaiten aldetik, helburua sistema ekonomiko jasangarria eratzea da, kontsumoan eta ekoizpenean beharrezko hobekuntzak eginez, sistema sozio-politikoa liberala aldatu eta gizarte aurreratuen ongizatea kolokan jarri gabe.
Horrela, zenbaiten ustez, ingurumenaren administrazioa eta ekologismoa bereizi behar dira: haien ustez, administrazio-ikuspuntua ideologiarik gabea da, eta ez da ekozentrismoaren edo, behintzat, naturarekiko bestelako harreman baten aldekoa. Ideologia politiko moduan, kapitalismoaren edo neoliberalismoaren aurka, jarduten duen ekologismoari ekologia politikoa deritzo. Ekologia politikoak, natura aldezteaz gainera, ideologia eta praktika politiko jakinak bildu ditu, hala nola tolerantzia eta demokrazia, antimilitarismoa, berdintasuna, tradizio eta feminismoaren ikuspuntu berezi bat (ekofeminismoa). Zenbaiten iritziz, planteamendu hauek naturaren ezaugarrietatik beraietatik eratorri da, hala nola naturako aniztasuna, interdependentzia, biziraupen luzea eta natura amatzat hartzen duen mitoa. Gizakien esplotazioa eta zapalkuntza eta naturari egiten zaizkion erasoak lotuak daudela ere aipatu da, eta horrela, naturaren askapenerako borrokak gizakiaren eta herrien askapenaren aldekoa ere badela baieztatu da. Arestian aipatutako programa ekologistak politikako ezker aldean kokatzen dituela badirudi ere, ekologistek beraiek ezker-eskuin (komunismo-kapitalismo) ardatzetik aparte kokatzen direla baieztatu izan badute, ordea, biak industrialismoan oinarritzen baitira. Areago, zenbaiten iritziz, pentsamendu ekologistak badu eskuineko ideologiarekin puntu komunak, gizakien borondatearen gainetik kokatu behar den orden natural baten existentzia eta belaunaldi anitzeko ikuspuntu bat besteak beste.
Ekologismoaren historia
Ekologismoa edo ingurumenarekiko kezka Industria Iraultzak eragindako ondorio latzak direla eta garatu bada ere, ingurumenari egindako erasoak antzinatik geratu dira. Uraren eta egurraren erreketaz sortutako haize kutsadurak ezagunak dira historian zehar. XVI. menderako Europako eskualde asko baso-soiltze prozesu larri baten mendean zeuden eta Amerika eta beste lurraldeak konkistatuta natura baliabideen ustiapen gehiegizkoa gertatu zen kasu askotan eta espezie asko desagertarazi ere egin ziren horren ondorioz. Aro Modernoaren hasieratik mugagabeko hazkundeak ekar zitzakeen ondorioei buruzko kezka plazaratu zen, giza populazioaren mugagabeko hazkundeak ekarriko lukeen arriskuaz ohartarazi zuen Thomas Malthusen eskutik.
Industria Iraultza abiarazita, XIX. mendean, kezka ekologista areagotu egiten da. Henry David Thoreau filosofoak naturaren balio gizatiarraz idazten du, biologian ekologia kontzeptua sortzen da eta Estatu Batuetako gobernuak lehenengo lehenengo parke nazionala eratzen du, ikuspuntu kontserbazionista batetik. Kontserbazionismoa izango da ekologismoaren ardatz nagusia, naturaren babeserako elkarte pribatuek, gobernuek eta teknokraziak bultzaturik, 1960ko hamarkadara arte. Bitartean, industria eskualdeetan kutsadura arazoak larriagotu eta habitat naturalen suntsipena aurrera doa.
1972 urtean Hazkundearen mugak txostena argitaratzen da, non aurreikuspen oso negatiboak egiten diren Lurraren eta gizarte aurreratuen etorkizunari buruz, orduko hazkunde ekonomiko eta demografikoak bere horretan jarraitzen bazuen. Lehenengo aldia zen industria garapena, demografia, natura baliabideak eta garapena batera jartzen zirela, sistema ekologiko baten modura. Txosten honen ondoren, gizarteak eta botere politikoek ingurumenaren egoera larriaz jabetzen dira eta mugimendu ekologistak sortzen dira herrialde aurreratuetan 1968ko iraultzatik sortutako mugimenduen altzoan; Greenpeace erakundea ere 1971 urtean jaio zen. Borroka antinuklearra izango zen urte hauetako mugimendu ekologistaren kezka nagusia. 1986 urtean Txernobylgo hondamendia eta 1989 urtean Exxon Valdez petroliontziaren istripuak eragindako petrolio isurketa gertatu ziren, ingurumenaren arazoekiko kezka larriagotu egin zuena.
XX. mendearen bukaeran klima aldaketa bihurtu zen mugimendu ekologistaren kezka nagusia. Nazioarteko gobernuen aldetik Kyotoko protokoloaren sinadura egiten da 1997 urtean herrialdeei gas-isurketen mugak ezartzen dizkiena. Muga hauek, ordea, ez dira errespetatu eta klima aldaketaren inguruko kezka nabarmena da talde ekologista, zientzialari ta politikarien artean. Aldi berean, ideologia ekologista batekin antiglobalizazio mugimendu zabala sortzen da nazioartean nagusitzen ari den eredu neoliberalaren aurka, Lurra eta bere biztanleak arriskuan jartzen dituena.
Aktibismo ekologista
Pentsamendu ekologista 1960ko hamarkadan hasi zen gizartean eta politikan eragin zabala hartzen, aktibismo biziko gizarte mugimendu gisa funtzionatzen hasi denean. Mugimenduaren hedapenak ekologismoa pentsatu eta ekologismoari ekiteko modu zenbait sortu ditu geroztik antolakuntza-modu eta pentsamendu-joera ezberdinekin, hala nola politika eta boteretik at sortutako talde lokalak, azpiegitura erraldoi eta ingurumenaren aurkako eraso zehatzen aurka aritzen diren ad hoc taldeak, nazio eta nazioarte eremuko taldeak, alderdi politiko berdeak eta lobbyak sortuz. XX. mendearen bukaeran mugimenduaren instituzionalizazioa nabarmena da, pentsamendu ekologista alderdi politiko eta pentsamendu intelektual nagusian nola edo hala txertatuz. Aktibismo ekologista protesta hutsa edo eragile ekonomiko edo politikoak eragitea sinadurak bilduz, erreferendumak eskatuz, hedabideetan presentzia lortuz, besteak beste) izan dezake helburu nagusitzat. Azken hamarkadetan zehar, protesta hutsezko aktibismotik aktibismo konbentzional batera aldaketa izan dela baieztatu da, ingurumenaren aldeko eskakizunekiko persuasio politikoa eta hezkuntza lehenetsiz.
Kontserbazionistak
Kontserbazionismoa izan zen ekologismoaren lehenengo ikuspuntua. Natura gizakiaren eraginetik aparte mantentzearen alde, Estatu Batuetan sortutako Sierra Club, egun ere milioi batetik gorako bazkide biltzen dituena, izan da erakunde kontserbazionistetan aitzindaria, natura erreserbak bultzatuz. Egun, WWF edo Naturaren Aldeko Mundu Funtsa erakundea da mundu eremuko erakunde kontserbazionista handiena, animalien defentsan arituz besteak beste. Badira nazioarteko erakundeak nazio eremuko erakunde ofizial eta ez ofizialen elkarlan eta batasunaz sortzen direnak, IUCN edo International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (Naturaren Kontserbazioarako Nazioarteko Batasuna, euskaraz) esaterako. Erakunde kontserbazionista global horien aurkako kritikak izan dira, ordea, herri indigenen aldetik, komunitateen beharrak kontuan hartu gabe lan egin eta natura gizakiarengadik isolatzea bilatzen dutelako. Nazio eta herri eremuan ere badira talde kontserbazionistak, askotan animalia eta landareen defentsaz gainera horien ikaskuntza ere egiten dutenak. Euskal Herrian honako talde kontserbazionista hauek aipa daitezke: Itsas Enara Ornitologi Elkartea, Izate Ingurugiroaren Taldea Bizkaian eta Haritzalde Naturzaleen Elkartea Donostian. Aranzadi Zientzia Elkarteak ere natura espazioen kontserbaziorako kezka agertu izan du.
Ekonomia politiko
Ekonomia politikoa sistema ekonomikoak aztertzen dituen ekonomiaren adarra da, bereziki sistema politiko eta gizartearen erakundeekin dituzten harremanei buruz (politika ekonomikoak, ordenamendu juridikoak, nazioarteko harremanak, gobernua, ...). XIX. mendera arte, ekonomia aztertzeko ikuspuntu nagusia izan zen. XIX. mendearen bukaera aldera, ekonomia ikuspuntu zientifiko batetik aztertzen hasi zen, politikarekin zituen loturak hautsiz eta ekonomia izen soila nagusitu zen, bereziki Alfred Marshallen Principles of Economics lanarekin. Egun, ekonomia politikoa terminoa marxismotik eta gizarte eta politika ikuspuntu batetik ekonomia aztertzen duten beste eskola ekonomikoen diziplina izendatzeko erabiltzen da bereziki.