cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Huescako Liga
Itunaren bitartez erregeek besteen baimenik gabe gerra ez deklaratzea adostu zuten. Alfontso IX.a Leongoak ez zuen sinisten Alfontso VIII.a bere lehengusuak gotorlekuak itzuliko zizkiola, nahiz eta 1188ko Carrióngo Gorteetan gaztelarrak hori hitzeman. Huescako ituna sinatu ondoren, Aragoi eta Nafarroako erregeek Soriako probintzia eraso zuten.
Koalizioak laster bere kideak galdu zituen. 1192an Alfontso II.a Aragoikoak bake-ituna sinatu zuen Gaztelako erregearekin, Huescako itunak debekaturik izanda ere. 1194an Nafarroako erregea hil zen eta bere ondorengoa zen Antso VII.ak ez zuen gerra mantendu nahi. Leon eta Portugalen arteko harremanak ere gaiztotu egin ziren Alfontso IX.a Leongo eta Teresa Portugalgoaren arteko ezkontza intzestuzkotzat jo zutelako.
Agy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 1 argiketaria.
2000. urtean Agy udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 270 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nothobranchius kuhntae
Nothobranchius kuhntae Nothobranchius generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Zamora
Zamora izen bereko probintziako hiriburua da. Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan kokatuta dago. 2005ean 66.123 biztanle zituen, eta 10,5 km²-ko azalera du. Itsas mailatik 652 metrora kokatuta dago. XX. mendeaz gero, biztanle-kopurua gehitzen joan da, pixkanaka-pixkanaka baina etengabe, probintziako jendea erakarri duelako. Probintziako administrazio eta merkataritza eta garraiabideen gune nagusia da.
Auzoak
Zamora honako auzoek osatzen dute: Alviar, Arenales, barriada de Asturias, Los Bloques, Cabañales, La Candelaria, Carrascal de Duero, Centro edo Casco Antiguo, La Horta, La Lana, Las Llamas, Olivares, Pantoja, Peña Trevinca, Pinilla, Rabiche, San Frontis, San Isidro, Espíritu Santo y Obelisco, San José Obrero, San Lázaro, El Sepulcro, Villagodio eta Las Viñas
Historia
Aurreneko berriak Ptolomeok ematen ditu vacceo-en Oceludusum izeneko herriaz ari dela. Alfontso I.a Asturiaskoak berreskuratu zuen 747. urtean. 879an, Muhammad I.ak birrindu zuen, eta hondakinetan geratu zen harik eta Alfontso III.a Leongoak berriz eraiki zuen arte (883). Handik hara Duero ibaiaren arroa babesteko gotorleku izan zen, Tororekin batera. Hori dela eta, 988an, Almanzorek eraitsi zuen berriz, eta hutsik geratu zen XI. mendea arte. 1061ean, Fernando I.a Gaztelakoak jendea eraman zuen eta foruak eman zizkion. XI. mendetik aurrera, ehungintzak indarra hartu zuen. Zamoraren historian industria-mota horri lotuta egon da hiriaren bilakaera.
Ekonomia
Industria nekazaritzako eta abere-hazkuntzako gaiak eraldatzera (irina, ardoa, larrua), ehungintzara (Zamorako mantak), buztingintzara eta metalurgiara bideratua dago.
Ondarea
Monumentuetan, aipagarriak dira harresiko hormak, dorreak eta ateak, XII. mendeko katedral erromanikoa, Magdalena eta San Bizente eliza erromanikoak, San Isidro eliza erromaniko-gotikoa, San Joan eliza (XIII. m.), San Andres eliza, Errenazimentukoa, Urrakaren etxea eta jauregiak.
Bestela, bertako Aste Santua deklaratu dute nazioarteko interes turistikodun jaia.
Coracias temminckii
Coracias temminckii Coracias generoko animalia da. Hegaztien barruko Coraciidae familian sailkatua dago.
Aaron
Aaron (אַהֲרֹן) Bibliako pertsonaia, Moisesen anaia eta laguntzailea; haren bozeramailea faraoiaren eta bere herritarren aurrean (K.a. XIV-XIII. mendeak). Hebrearren lehen apaiz nagusia, eta hebrearren apaizgoaren aitzindari, Jainkoaren aginduz haren ondorengoei atxikirik geratu baitzen eginkizun hori.
Barsinghausen
Barsinghausen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Burgwedel
Burgwedel Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Maria Pilar Urriza
Maria Pilar Urriza Iriarte (Lantz, Nafarroa Garaia, 1942ko urriaren 14a) euskal dantzaria eta maistra da.
Biografia
Lantzeko herritarra ez ezik, maistra, irakaslea ere izan zen 1992an eskola itxi zuten arte. Aldaketa handiak ikusi zituen hezkuntza ereduan, eta baita haurrengan ere. Lantzeko inauteriak ere gertutik ezagutu eta bizi izan zituen, bera izan baitzen txatxoz mozorrotu zen lehenbiziko emakumeetariko bat. Dantzan berriz, nagusiei begira ikasi zuen, gaztetan.
Inauterietan dantzari
Lehen, inauterietan emakumeek ez zuten parte hartzen Lantzen. Lehenbiziko aldiz, 40 urte ingururekin jantzi zen txatxo Maria Pilar, 1982. urtean. Emakumeek gogo handia zeukaten plazara ateratzeko, irten ziren eta ez zen inolako arazorik sortu haien partaidetza onartzeko. Natural egin zuten, eta natural ikusi zen, herriko jaietan lehenagotik egiten baitzuten dantzan.
Ofizioz irakasle
Ofizioz irakaslea izan da Nafarroako hainbat eskolatan, tartean Lantzeko eskolan, eta klaseetan zein eskolaz kanpo irakatsi izan die zortzikoa herriko txikiei. 2003an hartu zuen erretiroa, baina jubilatu ondoren ere, herriko gurasoek eskatuta, zortzikoa dantzatzen irakasten die umeei. Berak herriko nagusiei begira ikasi zuen zortzikoa dantzatzen, eta ondoren, herritar gehienei zortzikoa irakastea tokatu zaio. Bere bi pasioak, hezkuntza eta inauteriak.
Callithrix aurita
Callithrix aurita Callithrix generoko animalia da. Primateen barruko Callitrichinae azpifamilia eta Cebidae familian sailkatuta dago
Don ibaiko kosakoak
Don ibaiko kosakoak (Донские казаки) Don ibaiaren erdiko eta beheko aldeetan finkatu ziren kosakoak dira. Historikoki Don Kosakoen Ostean (Всевеликое Войско Донское, Vsevelikoye Voysko Donskoye) bizi ziren, gaur egungo hegoaldeko Errusian eta Ukrainako Donbass eskualdean zegoen errepublika demokratiko autonomo batean alegia, XVI. mendetik XX. mendera.
Corydoras agassizii
Corydoras agassizii Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Don ibaiko kosakoak
1917 eta 1941 artean Don ibaiko kosakoen erdia baino gehiago hil edo deserritu zituzten. 1997an talde gisa onartua izan zen ofizialki Errusian.
Unai Medina
Unai Medina Pérez (Basauri, 1990eko otsailaren 16a) bizkaitar futbolaria da, egun Numancian jokatu zuena gehienbat. Eskuin atzelari moduan aritzen da. Lezaman hezia, Barakaldo CF taldean denboraldi paregabea eginda, eta Alavesetik pasatu eta gero Soriako taldeak fitxatu zuen.
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Corydoras ambiacus
Corydoras ambiacus Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Evelina Nikolova
Evelina Georgieva Nikolova, (Petrich, Bulgaria, 1993ko urtarrilaren 18a), 57 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari bulgariarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Helen Maroulis estatubatuarrarekin partekatua) borroka librean, Bulgariaren izenean; Tokion, Risako Kawai japoniarraren eta Iryna Kuratxkina bielorrusiarraren atzetik sailkatu zen.
Lulach Eskoziakoa
Lulach Eskoziakoa, (Lughlagh mac Gille Chomghain), ezizenez Tairbith ("zoritxarrekoa") edo Fatuus ("tuntuna") (c. 1030, Moray, Eskozia - 1058, Rhynie, Aberdeenshire, Eskozia) Eskoziako Erresumako errege bat izan zen, garai hartan Alba erresuma izenaz ezagutzen zena. Azken errege zeltiarra izan zen.
Biografia
Moray etxeko bigarren eta azken erregea izan zen, Macbethen anaiordea, Malcolm III.ak berau hiltzean Macbethen jarraitzaileek errege ezarri zuten Malcomen aldekoei muzin eginez. 1057ko irailaren 8an koroatu zuten Sconen. Errege ahula zen ordea eta Malcolm III.ak bera ere hil egin zuen eta azkenean lortu zuen errege bihurtzea.
Corydoras amphibelus
Corydoras amphibelus Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
B. J. Habibie
Bacharuddin Jusuf Habibie (Parepare, 1936ko ekainaren 25a - Jakarta, 2019ko irailaren 11) indonesiar aeronautika-ingeniaria eta politikaria izan zen. Indonesiako presidentea izan zen 1998-1999 bitartean, Suhartoren dimisioaren ostean.
Garbsen
Garbsen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Yukako Kawai
Yukako Kawai, (Ishikawa, Japonia, 1997ko abuztuaren 27a), 62 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari japoniarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen borroka librean Japonia ordezkatuz; Aisuluu Tynybekova kirgizistandarraren, Iryna Koliadenko ukrainiarraren eta Taybe Yusein bulgariarraren aurretik sailkatu zen.
Plectrohyla avia
Plectrohyla avia Plectrohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Helen Maroulis
Helen Louise Maroulis, (Rockville (Maryland), AEB, 1991ko irailaren 19a), 57 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.
Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, brontzezkoa (Evelina Nikolova bulgariarrarekin partekatuz), bietan borroka librean eta AEBren izenean; Tokion, Risako Kawai japoniarraren eta Iryna Kuratxkina bielorrusiarraren atzetik sailkatu zen.
Pendé
Pendé Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pendé udalerrian erroldatutako biztanleak 1.118 ziren. Familiak 450 ziren, horien artean 106 pertsona bakarrekoak ziren (39 bakarrik bizi ziren gizonak eta 67 bakarrik bizi ziren emakumeak), 162 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 162 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 601 etxebizitza zeuden, 461 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 113 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 590 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 461 etxebizitza nagusietatik 380 bere jabearen bizilekua ziren, 71 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 96 etxek hiru zituzten, 150 etxek lau zituzten eta 198 etxek bost zituzten. 383 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 212 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 186 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 700 ziren, horien artean 464 aktiboak ziren eta 236 inaktiboak ziren. 464 pertsona aktiboetatik 424 lanean zeuden (242 gizon eta 182 emakume) eta 40 langabezian zeuden (13 gizon eta 27 emakume). 236 pertsona inaktiboetatik 89 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 97 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pendé udalerrian 458 unitate fiskal zeuden, 1.131,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.319 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 aldi baterako lan enpresa.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Pendé udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 913 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Coracias spatulatus
Coracias spatulatus Coracias generoko animalia da. Hegaztien barruko Coraciidae familian sailkatua dago.
Mikel Gaztañaga
Mikel Gaztañaga Etxeberria (Itsasondo, Gipuzkoa, 1979ko abenduaren 30a - ), euskal txirrindulari ohia da, 2004tik 2009ra profesionala izan dena.
Palmaresa
2003 2005 2006 2007 2008 2009
Plectrohyla calthula
Plectrohyla calthula Plectrohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Sapporo
Sapporo (札幌市), Hokkaidoko hiriburua da. Populazioaren arabera, Japoniako bosgarren hiri handiena da, eta azaleraren arabera, hirugarrena. 2014ko erroldaren arabera 1.919.684 biztanle ditu.
Hiria ezaguna da 1972ko Neguko Olinpiar Jokoak hor egin zirelako. Urtero, Elur Jaialdia ospatzen da, mundu osotik 2 milioi turista erakartzen dituena.
Geografia
Sapporo Hokkaido uhartean kokaturik dago, Ishikari lautadako hego-mendebaldean, Toyohira ibaiaren eremu alubialean hain zuzen ere. Hiriaren mendebaldean eta hegoaldean mendi ugari daude eta hauetatik jeisten dira Ishikari ibaiaren ibaiadarrak.
Vidin
Vidin (bulgarieraz: Видин) Bulgariako ipar-mendebaldeko hiri bat da. Vidin probintzia edo oblasteko hiriburua da, baita Vidin metropolikoa ere.
Serbia eta Errumaniako mugaren ondoan dago, Danubioaren hegoaldeko ertzean; portu-hiria da. Herrialdeko Sofia hiriburutik 220 km-ra dago. Errumaniarekin ferry bitartez lotzen da, Danubio zeharkatuz. Edozein modutan ere, Vidin-Calafat zubia eraikitzeko lanak egiten dihardute 2007. urteaz gero, baina 2012an oraindik amaitzeke daude, arazoekin.
Sapporo
Geografia
Hirian hainbat parke daude, aipagarrienak Moerenuma eta Odori dira.
Vidin
Belogradtxikeko Haitzen eta Magura kobaren inguruan dagoen hiririk handiena da.
Sapporo
Historia
Mendeetan zehar ainuak bizi izan ziren Ishikari lautadan. 1866an, Edo Aroaren amaieran, ubide bat eraiki zen eta kolono japoniarren asentamentua eraiki zen honen ertzean. Ainuerazko izena eman zioten asentamenduari, sat poro pet (サッ・ポロ・ペッ), "ibai lehor handia" esan nahi du. Fundazio urtea ordea 1868a da, Meiji gobernuak asentamendua onartu eta Hokkaido uhartearen hiriburutza bertan ezarri zuenean. Aurreko hiriburua uhartearen hegoaldean dagoen Hakodate kai-hiria zen, baina uharte osoa kontrolatzeko Sapporo egokiagoa zela eritzi zuen gobernuak.
Vidin
Historia
Erromatarrek sortu zuten Vidin K.a. III. mendean. Erdi Aroan gune estrategikoa izan zen.
Sapporo
Historia
1870-71 artean Estatu Batuetako gobernuari laguntza eskatu zioten lautada egokitu eta hiria planifikatzeko. Horace Capron nekazaritza idazkariak oin kuadrikulatua diseinatu zuen angelu zuzeneko blokeak eraikitzeko eta Odori parkearen inguruan eraikitzen hasi zen Sapporo.
Honshu uhartetik zetozen inmigranteek hiria azkar handitu zuten urte gutxitan. 1876an Edwin Dun abeltzain amerikarrak ardi eta behi haztegiak ezarri zituen hiriaren inguruko lurretan eta William S. Clark-ek nekazaritza eskola sortu zuen. 1880an Hokkaidoko lehen trenbidea inauguratu zen Sapporo eta Otaru artean.
Bigarren Mundu Gerran 1945eko azken egunetan jasan zituen bonbaketak. 190 hildako izan ziren eta ia 7.000 zauritu, baina 78.000 pertsona etxerik gabe gelditu ziren. Gerraren ondoren kaltetutakoa berreraiki egin zen eta 1950ean Elurraren Jaialdia abiatzearekin batera hiriak bultzada nabarmena izan zuen. 1972ko Neguko Olinpiar Jokoak bertan ospatu izanak mundu mailako izena eman zion.
2002ko Munduko Futbol Txapelketako egoitza bat izan zen eta hiru partida jokatu ziren bertan:
Ekonomia
Sapporon hirugarren sektorea da nagusi, teknologia industria bereziki. Turismoa ere ugaria da, batez ere neguko kirolak egitera datozenen artean.
Banaketa administratiboa
10 barrutik osatzen dute Sapporo hiria. Chūō-ku da erdigune administratiboa.
Kirolak
Hokkaido Nippon-Ham Fighters beisbol taldeak bertan du egoitza. Birritan izan da Japoniako txapelduna eta 6 aldiz irabazi du Ozeano Bareko liga.
Bagnols (Puy-de-Dôme)
Bagnols Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bagnols udalerrian erroldatutako biztanleak 503 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 84 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 461 etxebizitza zeuden, 236 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 186 bigarren erresidentzia ziren eta 40 hutsik zeuden. 411 etxeak ziren eta 35 apartamentuak ziren. 236 etxebizitza nagusietatik 187 bere jabearen bizilekua ziren, 40 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 9 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 60 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 76 etxek bost zituzten. 137 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 110 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 68 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Euskal Herriko demografia
Euskal Herriko demografiak estatistikoki aztertzen ditu Euskal Herriko lurraldeetan bizi den biztanleriaren egitura eta dinamika, bai eta hura zehazten duten prozesuak ere: ugalkortasuna, hilkortasuna eta migrazioa (emigrazioa eta immigrazioa) lurralde horretan.
Euskal Herriko egungo biztanleria
Gaindegiak bildutako datuen arabera, 2020an Euskal Herrian 3.193.513 pertsona bizi ziren. Horietatik, herena pasatxo Bizkaian, bostetik bat Gipuzkoan, ia beste horrenbeste Nafarroa Garaian, hamarretik bat Araban, eta zerbait gutxiago Ipar Euskal Herrian (xehetasunak beheko taulan).
Callithrix chrysoleuca
Callithrix chrysoleuca Callithrix generoko animalia da. Primateen barruko Callitrichinae azpifamilia eta Cebidae familian sailkatuta dago
Bagnols (Puy-de-Dôme)
Diru sarrerak
2009an Bagnols udalerrian 220 unitate fiskal zeuden, 436 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.547,5 euro zen.
Euskal Herriko demografia
Euskal Herriko egungo biztanleria
2014an, euskal herritarren % 72,8 dira bertan jaioak. Kanpoan jaiotakoen arteko gehienak Frantzian eta Espainian sortu dira (% 18,6), eta beste tokiren batean jaio dira % 8,6. 2019ko Gaindegiaren datuek azaleratu zutenez, Euskal Herriko biztanleen laurdena kanpoan jaioa da; are, Ipar Euskal Herrian, % 43 izatera heltzen dira. Hego Euskal Herrian, berriz, % 29 jaio dira herrialdetik kanpora.
Bagnols (Puy-de-Dôme)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 30 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Euskal Herriko demografia
Euskal Herriko egungo biztanleria
Bost biztanletik lauk (% 79k) erdara dute lehen hizkuntza. Horien artean % 74,1ek gaztelania edo frantsesa dute lehen hizkuntza, eta % 4,9k beste hizkuntzaren bat. Horien artean 34 hizkuntza antzeman dituzte inkesta egileek. Euskara lehen hizkuntza duten herritarrak % 15,6 dira, eta euskara eta beste bat edo beste batzuk % 4,6. Euskara edo gaztelania eta frantsesa ez den beste hizkuntza bat dakiten gehienek (% 85,2) erabiltzen dute hizkuntza hori senide edo herrikideekin. Beste % 9,9k erabili nahiko lukete. Euskal herritar gehienak eremu pribatuan norbere kultura mantentzeko eskubidearen aldekoak dira (% 93,2). Administrazioak kultura bat baino gehiago bultzatzearen aldekoak: % 64,2. Hezkuntza sisteman bertan bizi diren kolektiboen hizkuntzek eta kulturek toki bat izan beharko luketela % 56,3k babesten du. Euskal herritarren % 80,2k uste dute migratzaileei gaztelania eta frantsesa jakiteko eskatu behar zaiela. Askoz gutxiago dira, berriz, euskara jakin behar dutela diotenen portzentajea: % 53,2.
Euskal Herrian identitate kolektibo nagusia euskal herritar eta espainiar edo frantziar sentitzen direnek osatutakoa da: % 33,2. Gertutik jarraitzen die euskal herritar bakarrik sentitzen direnek osatutako multzoak (% 28,6), eta atzerago dago soilik frantziar edo espainiar sentitzen direnek osatutako multzoa (% 10,6). Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) euskal herritarra identitate «erosoena» da. Nafarroa Garaian, nafar identitatea nagusia da (% 26,4). Ipar Euskal Herrian, gehienak frantziar eta euskal herritar sentitzen dira: % 53,6. Euskal Herriari buruz herritarrek duten pertzepzioan, % 45,2ren ustez, Euskal Herria zazpi herrialdez osatua da. Beste % 31,7ren ustez, berriz, EAEra mugatzen da.
Euskal diaspora Euskal Herritik at bizi diren euskal herritarrek zein haien ondorengoek osatzen dute. Horietariko askok lotura berezia sentitzen dute euskaldunekiko edo Euskal Herriarekiko, diaspora honetako kide ugari hainbat belaunalditatik lurraldetik kanpo bizi badira ere. Euskal Herrian badaude mendeetan zehar sustraitu diren gutxiengoak, adibidez ijitoena.
Euskal Herriko biztanleria XIX. mendetik XXI. mendera
XIX. mendetik XXI. mendera bitartean Euskal Herriko biztanleria hirukoiztu egin da, 1900ean milioi bat inguru izatetik 2006an hiru milioi izatera igarota. Hazkunde hori, ordea, ez da proportzio eta erritmo berean gertatu Euskal Herriko lurralde guztietan. Herrialde industrializatuenetan, eskulan beharrak eraginda, bertako biztanleria finkatu eta Euskal Herritik kanpoko populazioa iritsi zen XX. mendean zehar. Hala, industrializazioa zabaldu ahala, goraldi izugarria izan zuen Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleriak, eta, modu apalagoan, baita Arabakoak eta Nafarroa Garaikoak ere. Ipar Euskal Herrian, aldiz, ez zen hein bereko industrializaziorik gertatu, baina Lapurdin, batez ere zerbitzu sektorearen inguruan, biztanleria haziz joan zen. Ez zen hala gertatu nekazaritzak pisu handiagoa zuen Nafarroa Beherean eta Zuberoan: biek biztanleria galdu zuten XIX. mendetik XXI. menderako tartean. Izatez, beste euskal herrialdeetako nekazari eremu askotan ere populazioak behera egin du azken mendean.
Biztanleriaren azterketa geografikoaren arazoak: biztanleria eta lurraldea Euskal Herrian
Biztanleria geografiaren ikuspegitik aztertzea gauza berri samarra da. Gizataldeek lurraldean nola dauden banatuta aztertzeari dagozkion alderdi jakin batzuk izan ezik, giza geografia tradizionalak ez du, gaur egun azterketa geodemografikoetan aztertu ohi diren gai nagusietarik batere kontuan izan. Izan ere, geografoari gehiago interesatu izan zaio gizataldeek lur azalean izan duten portaeraren ondorioak -nekazaritza, industria, zerbitzuak edo hirigintza— aztertzea, paisaia antzaldatu duten giza eragileak -hau da, gizataldea bera- sakon aztertzea baino.
Bagnols (Puy-de-Dôme)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Euskal Herriko demografia
Biztanleriaren azterketa geografikoaren arazoak: biztanleria eta lurraldea Euskal Herrian
Biztanleria aztertzen hasi ziren lehenengo geografoen artean Zelinsky eta Pierre George dira aipagarrienak. Espainiako estatuan, bestalde, aipagarriak dira gizataldeak espazioan nola banatzen diren aztertu duen Vilà i Valentíren lanak. Gaur egun ere, Bielza de Ory, Puyol, Vinuesa, Abellán eta beste geografo batzuk gizataldeak eta haiek espazioarekin dituzten harremanak aztertzen ari dira. Hego Euskal Herrian aipagarriak dira Ferrer Regales eta Precedo Ledoren azterlanak. Lan horiek gehienek Nafarroako lurraldeko biztanleria dute aztergai, baina Nafarroakoa baino geografi eremu zabalagoetako gizataldeei buruzko azterlanak ere egiten dituzte, hiriko gizataldeei buruzkoak gehienbat. Euskadin Ruiz Urrestarazu eta Galdos Urrutia geodemografiari buruzko gorabeherak, Arabako herrietakoak gehienbat, aztertzen dihardute. Ipar Euskal Herrian, bestalde, Iparraldeko aldaketa ekonomiko eta sozialak aztertzen dituen Laborderen lanak dira aipagarrienak.
Biztanleriaren banaketa geografikoan dauden desberdintasunak bi faktoreren ondorio dira, alegia, izadi eta giza faktoreen ondorio, hain zuzen ere. P. Labordek esaten duenez, biztanleriaren bilakaerak lurralde bateko historia ekonomikoa eta politikoa islatzen du. Izadi faktoreak (edo faktore fisikoak) direla eta, determinismoaren jarraitzaile izan gabe ere erraz ikusten da faktore horiek eragin handia dutela gizataldeen banaketan. Hala ere, gauza bat zehaztu behar da: faktore horren eragina askoz txikiagoa da ingurune naturala biztanleriak okupatua izateko egokia den edota garapen ekonomiko handia duten lekuetan, eta bi baldintza horiek ondo betetzen dira Euskal Herrian. Hala ere, gizataldeen banaketan eta haiek lurraldearekin duten harremanetan eragina duten faktore fisikoen artean bada bat guztien gainetik nabarmentzen dena: klima.
New Age musika
New Age musika inspirazio artistikoa, erlaxazioa eta baikortasun giroa sortzea oinarri duten hainbat estiloez osatutako musika genero bat da. Yoga, masajea, meditazioa eta irakurketa nahiz estresa kontrolatzeko ere erabili ohi da, bai eta etxe barnean edota beste espazioetan lasaitasun sortarazteko ere, eta maiz ekologismoa eta New Age pentsamoldearekin lotzen da.
Euskal Herriko demografia
Biztanleriaren azterketa geografikoaren arazoak: biztanleria eta lurraldea Euskal Herrian
Zelinskyren iritziz (1982) eremu bateko demografi egituraketan askoz eragin handiagoa dute eremu horretako ezaugarri ekonomikoek ezaugarri fisikoek baino. Izan ere, ezaugarri ekonomikoek zehazten baitute, hein handi batean, gizataldea inguruneko elementu fisikoen mende egotea, edo gizataldeak elementu horiek mendean hartzea. Harreman hori nolakoa den, baliabideen mendeko edo baliabideen gaineko bihurtzen da gizataldea. Lekuan-lekuan nagusi den ekonomi jardun eremu hura osatzen duten elementu fisikoei erantzuteko moduan moldatzen den bezala, geografi eremu jakin bateko gizataldearen banaketa ere ingurunearen ezaugarrien araberakoa izango da. Aurrerago, lan honetan bertan, biztanleriaren mugimendu naturaletan eta migrazio mugimenduetan eragina duten demografi gertaeretako bakoitzean parte hartzen duten faktoreei buruzko erreferentzia egiten da.
Bagnols (Puy-de-Dôme)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Euskal Herriko demografia
Biztanleriaren azterketa geografikoaren arazoak: biztanleria eta lurraldea Euskal Herrian
Ekonomiaren garapen mailak, beraz, garrantzi handiko eragina du biztanleriaren banaketan, eta banaketa hori, bide batez esanda, oso irregularra izaten da. Gizataldeak lurraldean zehar nola banatu diren jakitea ez da batere lan erraza; biztanleria alde batean ugari eta beste batean urri izateak faktore askorekin du zerikusia, eta faktore horiek espazioan nola lotzen diren erabateko eragina du banaketaren aniztasunean. Are gehiago, biztanleria organismo bizidun bat balitz bezala hartu behar da: dinamikoa, barne mugimendua duena, lekuz aldatzen dena, eta bere barne osaera ere aldatzen duena. Biztanleria, beraz, aldaketa sozialaren eta ekonomikoaren eragile ez ezik eremu jakin batean gertatzen diren gorabeheren hartzaile ere bada. Izan ere, lurralde bateko biztanleria baita lurralde horrek bere jardunak aurrera eramateko duen baliabide nagusia, bizi baldintzak hobetzeko etengabe ahaleginean diharduen elementua ere baden bezala.Ikuspegi horren arabera, beraz, bitara uler daiteke gizataldearen zentzua: batetik, gizartearen bilakaera eragiten duen motor gisa, eta, besterik, «ongizate estatu» delako horretan gero eta arreta handiagoa -hau da, gastu sozial handiagoa— eskatzen ari den karga sozial gisa. Gastu sozial hori biztanleriaren zenbait premia —hezkuntza, osasuna, pentsioak, langabezi laguntza— asetzea eta haiei beste baliabide eta gizarte laguntza batzuk ziurtatzea helburu duten gastu publikoaren parte bezala hartu behar da.
Gizataldeen azterketa geografikorako lehenengo hurbiltze teoriko honen barnean, demografi trantsizioaren teoria aipatu behar da. Teoria hori ezagutzea oso interesgarria zaigu, industriari esker garatu diren eremuetako demografi prozesua azaltzeko balio baitu: eta horixe da hain zuzen ere Euskal Herriaren kasua. Trantsizio demografikoaren teoriak hauxe du helburu: gizatalde bat jaiotza, emankortasun eta heriotza indize handiak izaterik txikiak izatera igarotzen den prozesua azaltzea. Prozesu horretan bereizten diren hiru aldiez gainera, bada laugarren bat ere, aditu batzuek (Puyol, 1990) demografi inboluzioa deitzen dutena. Euskal Herriak, adibidez, demografi inboluzioa —hazkunde natural negatiboa— du gaur egun, jaio baino jende gehiago hiltzen baita. Demografi inboluzioa, beraz, demografi eztanda kontzeptuaren alderantzizkoa da.
Lehenengo eta hirugarren aldiek antzekotasunak dituzte elkarrekin: hazkunde tasa txikia izatea, edo hazkundeak ez aurrera ez atzera egitea. Nabardura bat egin beharra dago, baina: lehenengo kasuan hazkundea jaiotza eta heriotza tasa handien ondorio da, eta hirugarrenean, berriz, jaiotza eta heriotza tasa txikien ondorio. Orobat ikus daiteke ere, teoria horren arabera, heriotza tasa jaiotza tasa baino lehenago hasten dela behera egiten, eta heriotza tasa aldatzea dela biztanleriaren hazkundearen eragile nagusia.
Biztanleriaren azterketarako estatistika iturriak
Biztanleriaren banaketa aztertzeko hiru informazio iturri nagusi daude: Zentsuak eta Erroldak; Mugimendu naturalen Estatistikak; eta Migrazio Mugimenduen Estatistikak. Eremu bateko biztanleen zerrenda eta ezaugarri nagusiak biltzen dituzten bi iturri estatistiko nagusiak Zentsua eta Errolda dira. Bakoitzaren ezaugarriak eta berezitasunak azaltzen hasi baino lehen, xehetasun batzuk eman beharrean gaude. Instituto Nacional de Estadística delakoa (INE, 1945) da datuak biltzeaz, eta datuak landu ondoren aldizkari batean argitaratzeaz arduratzen den erakunde publiko ofiziala. Espainiako lehenengo Biztanle Zentsua 1857. urtean egin zen, eta hurrengo urtean argitaratu. 1981. urteaz geroztik, baina, Euskadin, Euskal Estatistika Institutua (EUS- TAT) da, INErekin elkarlanean, Erkidego honetako estatistika datuak biltzeaz, lantzeaz eta argitaratzeaz arduratzen dena. Demografiari buruzko informazio iturri nagusia, eta biztanleriaren banaketari buruzko xehetasun gehien ematen dituena, Zentsua da. Zentsua, beraz, funtsezko baliabidea da biztanleriari buruzko edozein azterketa geografikoan.
Bestalde, Udal Errolda, herritar guztien esku dagoen tresna bat da, administrazioari dagozkion zera guztietan fede ematen duena, eta udalerrietako biztanleen izenen zerrendaz gainera haien oinarri oinarrizko berezitasun batzuk ere biltzen dituena. Bien artean antzekotasun handiak daude, baina ezberdintasunak ere ez dira gutxi. Zentsuak biztanleriaren une jakin bati buruzko egoera islatzen du; Errolda, berriz, dokumentu dinamikoa da, lekualdaketak, ezkontzak, jaiotzak eta heriotzak direla eta, etengabe berritu eta eguneratu beharrekoa.
Tenzako Harana
Tenzako Harana Kolonbiako Cundinamarca eta Boyaca departamenduetan dagoen eskualde geografiko eta kultural bat da. Bertan jendea bizitzen hasi zen garaia noiz izan zen ez da ezagutzen, baina eskualdeko zeramikazko arrasto arkeologikoa, Muiska goiztiar kulturarekin lotuta daude eta X. mendean datatuak daude.
New Age musika
New Age musika elektronikoa edota akustikoa izan liteke, lehengo kasuan sintetizadoreak erabiltzea ohikoa izaten da, bigarrenean aldiz, txirula, pianoa, gitarra akustikoa eta mendebaldekoak ez diren musika-tresna ugari ere bai. Garai batean genero honetan giza ahotsak edo abestiak ez ziren batere ohikoak, baina denboraren poderioz ahotsak sartuz joan, eta gaur egun amerindiar, sanskrito eta tibetar abestiak sartu izan dira.
Euskal Herriko demografia
Biztanleriaren azterketarako estatistika iturriak
Zentsua hamar urtez behin berritzen da, eta Errolda, berriz, aipatu dugun eguneratu behar hori dela era, bost urtez behin. Batean zein bestean informazio eduki orokorra berdina bada ere, informazioa ez da berbera. Hau da, Espainiako estatu osorako galdetegia berdina da, baina Erroldak tokian tokiko edo lurralde jakin bati dagozkion xehetasunak bil daitezke. Zentsua sekretua da, eta zentsuko datuak denak batera eta osorik baino ezin dira argitaratu. Errolda, berriz, iturri estatistiko publikoa da, eta erroldako datuak banaka eta zatika ere eman daitezke. Errolda eguneratuta edukitzeko biztanleek helbide aldake- Bilboko hiria 1950eko hamarraldian. Atzealdean, Arriaga tak, ezkontzak, heriotzak eta abar jakinarazi antzokia. behar dituzte.
Biztanleriaren Mugimendu naturalaren estatistikan jaiotza, ezkontza eta heriotza kopuruak biltzen dira, Erregistro zibilean bildurako datuen arabera. Estatistika hori 1861. urtean hasi zen osatzen. Beraz, harrezkeroztik gaur arterainoko demografi bilakaera eta gorabeherak ezagut daitezke. Erregistro Zibilean indarrean dagoen 1957ko ekainaren 8ko Legeak honela dio bere lehenengo artikuluan: «Erregistro Zibilean pertsonen egoera zibilari buruzko gertaerak jasoko dira, eta baita legeak hala erabakitzen dituenak ere». Erregistroan, beraz, jaioteguna, izen-deiturak, ausentzia edo heriotza adierazpenak, ezkontza, heriotza, eta abar jasotzen dira. Horrelako gertaera baten aurrean, herritarrak bertako Erregistro Zibilean eman behar du gertatutakoaren berri.
Biztanleriaren Mugimendu Naturala da, migrazio mugimenduekin batera, biztanleri gorabehera orokorra zehazten duena. Jaiotzea zer den definitzerakoan gorabeherak daude. Kode Zibilaren 30. artikuluak jasotzen duen legezko kontzeptuaren arabera amaren sabeletik bereizita 24 ordu bizirik irautea da jaiotzea. Gaur egungo jaiotza estatistiketan erabiltzen den definizioan, berriz, bizirik jaiotako izakiarekin lotzen da jaiotza. Estatistikako Euskal Institutuak, berriz, biztanleriaren mugimendu naturalaren estatistikari dagokionez, zentzu biologiko hertsian hartzen du jaiotze terminoa: ernalketa gertatu eta 180 eguneko haurdunaldirik aurrera izakia, bizirik edo hila, amaren gorputzetik kanporatzea edo erauztea.
Jaiotza datuen bilketari dagokionez, 1981. urtean garrantzi handiko aldaketa bat gertatu zen. Jaiotza gehienak herri nagusietako edo hiriburuetako osasun zentroetan izaten direnez, leku horietan oso jaiotza kopuru handiak erregistratu ziren 1981. urtea arte. Baina urte hartatik aurrera ama bizi den udalerrian erregistratzen da jaiotza.
Ezkontza, berriz, bi pertsona senar-emazte bihurtzen diren ospakizuna, elizkizuna edo prozedura gisa definitzen da. Estatistikako Euskal Institutuak, bestalde, honela definitzen du heriotza: izaki bizi baten biziaren behin betiko etena jaio ondoko edozein unetan.
Migrazio Mugimenduen estatistikak biztanleek lurraldean zehar egiten dituzten lekualdaketak erregistratzen ditu. Estatistika sail horiek ematen duten informazioari esker Euskal Herriaren demografi egoeraren duela gutxiko bilakaera azal daiteke. Hain zuzen ere, migrazio saldo osoaren bitartez lurraldean bizilekuz aldatzeak eragin dituen etorreren eta joanen arteko diferentzia adierazten da.
Estatistikako Euskal Institutua 1988. urteaz geroztik ari da Euskal Autonomia Erkidegoaren urtez urteko migrazio mugimenduen estatistika egiten. Aurreraxeago, migrazio mugimenduei buruzko atalean, sakon eta astiro aztertuko dugu gai hau. Azterketa horretara iritsi baino lehen, baina, gauza bat aipatu beharrean gaude: oinarrizko bi migrazio kontzeptu bereizten direla —migrazioa bizilekuz aldatzea bezala ulertuta betiere—, eta, gainera, mugimendu horiek barnekoak zein kanporakoak izan daitezkeela, Euskal Herria osatzen duten lurraldeen administrazio barrutiaren barnean edo handik kanpora gertatzen diren. Emigratzea Euskal Herriko bizitoki batetik Euskal Herriaz kanpoko beste batera joatea edo migratzea da. Migratzea, berriz, Euskal Herriaz kanpoko udalerri batetik Euskal Herriko batera bizitzera etortzea.
Euskal Herriko gizataldeak aztertzeak badu arazo berezi bat, baina. Izan ere, Euskal Herriko lurraldea bi estaturen artean banatuta dago: Ipar Euskal Herria eta Hego Euskal Herria. Administrazio eskualdeen banaketa, beraz, desberdina da alde batean eta bestean. Are gehiago, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako Lurralde Historikoek ere ez dute administrazio eskualde autonomorik osatzen. Iparraldea osatzen duten udalerriak hamasei kantonamendutan bilduta eta Pirinio Atlantikoen Departamenduaren barnean sartuta daude. Eta hala, demografi azterketetarako irizpide desberdinak erabiltzen baitira, aztergai den eremuaren mugak eta Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoak osatzen duten lurraldearenak ez dira gehienetan bat etortzen. Georges Viers azterlariak hiru eremu handitan banatzen du Ipar Euskal Herria: Kosta, Mendia eta Muinoak. Estatistikako eta Ekonomi Azterketetarako Institutu Nazionalak, berriz, banaketa desberdinak egin izan ditu: batzuetan Euskal Kosta eta Barnealdeko Euskal Herria bereizi izan ditu; beste batzuetan, berriz, pays deituriko zatitan banatu izan du lurraldea; are gehiago, Pirinio Atlantikoen Departamendu osoa hiri multzotan banatu izan du, eta Iparralde osoa Baionaren barnean sartu. Zentsoak egiteko maiztasuna ere desberdina da Frantzian. Frantziako estatuak ez ditu maiztasun jakin baten arabera egiten zentsuak: hartarako baliabide ekonomikorik badago, egiten da. XX. mendearen bigarren erdian urte hauetan egin dituzte zentsuak: 1954,1962,1968,1975,1982 eta 1990ean.
Biztanleria eta biztanle banaketa
Biztanleriaren banaketari buruzko geografi azterketetan lurralde bati dagozkion indize eta balio kuantitatibo adierazgarriak beste geografi eremu zabalagokoekin alderatu behar dira. Demografi azterketei buruzko kopuruak ez dira, berez, oso argigarriak, handik atera daitezkeen informazioak edo azalpenak mugatuak baitira. Baina beste geografi eremu zabalagoko kopuruekin alderatuz gero, askoz ekarpen aberatsagoa egiten digute.
Horra hor, adibidez, esaten ari garenaren argigarri gisa, biztanle dentsitatearen kontzeptua, erlatibotasun ñabardura duena. Biztanle dentsitatea garrantzizko demografi adierazleetako bat baldin bada, duen erkaketa izaeragatik da horrela, lurralde jakin bateko biztanle kopurua eta lurralde horren eremua harremanetan jartzen dituelako, alegia.
Gizakiak lur azala nola okupatu duen aztertzean, argi ikusten da lurralde batean ustiatzeko moduko ekonomi baliabideak egoteak edo ez egoteak baldintzatu dutela gizataldeen banaketa. Okupatutako eremuaren antolaketa, beraz, gizakiaren oinarrizko beharrak asetzea helburu zuten natur baliabideen ustiaketaren eta eraldaketaren arabera egin da. Hala ere, baliabideen ustiaketa, gizakiak eremua okupatzearen ondorio dena, taldeka egiten da, gizatalde gisa, eta, beraz, baliabideen ustiaketa eta eremuaren okupazioa zer neurritaraino egiten den, gizataldearen tamainak, gizaki kopuruak, baldintzatzen du hein handi batean. Izan ere, gizataldea handiagoa edo txikiagoa izan, asetu beharreko premiak ere handiagoak edo txikiagoak dira, eta orobat handiagoa edo txikiagoa ere eremu hori ustiatzeko eta behar bezala antolatzeko lan indarra.
Konparaketa hauek egitean kontuan hartu beharrekoa da, batetik, espazioak ez direla ez homogeneoak ez uniformetasunez okupatuak, eta, bestetik, pertsonen premiak eta bizi mailak desberdinak direla.
Aurrera jarraitu baino lehen, kontzentrazioa eta sakabanaketa kontzeptuak argitu beharrean gaude, biztanleriari eta herriari dagokienez, betiere. Biztanleria zenbat eta homogeneoago banatu lurraldean orduan eta sakabanatuagoa dagoela esaten da. Herri bat, berriz, zenbat eta ezarpen gehiago izan eremu banako bakoitzeko, orduan eta sakabanatuagoa dago. Alderantzizko kasuetan biztanleri eta herri kontzentrazioaz hitz egiten da. Leku bateko biztanle banaketa era askotara egin izan da, tokian tokiko ingurunearen eta faktore historiko eta sozioekonomikoen arabera. Giza ezarpenak aldatu egiten dira, baina iraganeko ezaugarriak gordetzen dituzte sarritan.
Euskal Herrian, hiru eratara egin izan da biztanle banaketa:
Biztanleria banatzeko era horiez gainera, hiri hiriak diren biztanleri guneak aipatu behar dira: biztanle kopuru handia dute; betetzen duten funtzioa dela eta, eragin eremu handi baten erdigune dira, eta eremu hori hornitzeaz arduratzen dira; eta bigarren eta hirugarren sektoreetako jardunak erakartzen eta antolatzen dituzte. Biztanleria banatzeko era horren barnean, banaketa homogeneoa dutenak -Gipuzkoako lurraldean, esaterako—, eta horiek baino polarizatuagoak daudenak -Ipar Euskal Herriko lurraldeetan— bereizten dira. Polarizazioaren muturreko kasua, baina, Gasteiz da, Arabako biztanleria osoaren %80 han baita kontzentratuta.
Demografi prozesu zaharra
Historian zehar ikusi ahal izan denez, ekonomiaren aldaketekin batera demografi joeren aldaketak izan dira. Hori dela eta, demografi bilakaera bi aldi nagusitan bereiz daiteke: lehenengo aldiak oso luze iraun du -gizakiaren bilakaeraren %89a hartzen du-, demografi hazkunde motela izatea du ezaugarritzat, eta lehenengo iraultzak eta ekonomi berrikuntzek mugatu dute. Bigarren aldia, berriz, oso-oso laburra da, eta Industri Iraultzatik datozen ekonomi aldaketak eta bizi kalitatearen hobekuntzak eraginda, demografi hazkunde ikaragarria izatea du ezaugarria.
Eremu jakin bateko demografiaren bilakaera ez da ez lineala ez homogeneoa; aitzitik, etengabeko gorabeherak ditu, biztanleriaren bilakaeran eta karakterizazioan eragina duten faktore anitzen ondorioz. Hala ere, XX. mendean ditu mendebaldeko Europak, eta Euskal Herriak ere bai, noski, demografi aldaketa nagusiak, garai horretan izan baitzuen industrializazioak hazkunde betea, eta horrek eragin zuen, hain zuzen ere, benetako demografi iraultza.
Hala, bada, Euskal Herriko biztanleriaren bilakaera aztertzeko bi aldi nagusi bereizi dira:
Azterketa honen gaia biztanlerian -biztanleria, era batera edo bestera antolatua duen lurraldean finkatzen eta banatzen den elementu plurala den bezainbatean- eragina duten faktoreak aztertzea bada ere, Euskal Herriko demografiaren historiaren azaleko ikuspegia ematea komeniko litzateke. Izan ere, gaur egungo biztanleriaren egoeraren ezaugarriak mendez mende garatu den demografi prozesu baten ondorio baitira. Are gehiago, ez bakarrik demografiaren ikuspegitik, baita lurraldearen ikuspegitik begiratuta ere, kontuan hartu behar da gaur egungo paisaia gizakiak belaunaldiz belaunaldi ingurunean izan duen eraginaren emaitza dela.
J. Nadalek esaten duen bezala, demografi ziklo zaharraren ezaugarri nagusia hilkortasun tasa handia izatea da, izurriteek eta janari urritasunak bat egiten baitzuten aldian behin nolabaiteko normaltasun demografikoko urteetan pilatutako giza gehiegia deuseztatzeko. Biztanleriaren lehenengo zenbaketak Elizak egin zituen; XIV. mendekoak dira lehenengo eliz erregistroak, jaiotza, heriotza eta ezkontzekin zerikusia zuten gertaerak gordetzen zituztenak. Askoz geroagokoak dira Aranda, Floridablanca eta Godoyren zentsuak. Egiaz, XVIII. mendearen erdialdea arte, aipaturiko eliz erregistroak dira demografi azterketak egiteko dauden informazio iturri bakarrak. Iturri horien baliotasuna, baina, zalantzazkoa da, are gehiago garai hartan datuak biltzeko izango ziren oztopoak kontuan hartuta, biztanle kopuruaren gutxi gorabeherako estimazioak baitira. XVIII. mendearen bigarren erdian egin ziren lehenengo Zentso Ofizialak, biztanleriaren kontularitza helburu zuten dokumentazio iturri egokiak. Arestian aipatu ditugun zentsoez ari gara: Arandarena (1768), Floridablancarena (1787) eta Godoyrena (1797).
XIX. mendean, demografi ezaugarri modernoez egindako lehenengo Biztanle Zentsua agertu baino lehen, Polizi Zentsua egin zen 1825. urtean, hala hola egin ere. Zentsuak askoz fidagarriagoak izan ziren 1870. urtean Erregistro Zibila sortu zenez geroztik. Erregistro hori biztanleriaren mugimendu naturalarekin zerikusia zuten datu guztiak gordetzeaz arduratuko zen.
Informazio iturrien fidagarritasuna gorabehera, eta biztanleriaren hazkundeak mendez mende oztopoak (izurriteak, goseteak eta gerrak) besterik izan ez zituenean, XVIII. mendeak nolabaiteko birsorkuntza edo demografi eztanda eragin zuen, nabarmena Hego Euskal Herrian. Iparraldean, aldiz, biztanle kopuruak behera egiten segitzen zuen. Donibane Lohizunek, adibidez, 5.000 bat biztanle zituen XVIII. mendearen erdialdean, eta erdia baino ez handik ehun urtera. Aitzitik, XIX mendeak hazkunde orokorra ekarri zuen, ez homogeneoa hala ere, ez denboran ez espazioan. Hazkundea nabarmena izan zen Ipar Euskal Herrian mendearen lehen berrogeita hamar urteetan. XIX. mendearen bigarren erdiko demografi gainbeheraren arrazoia 184lean Espainiako muga Ebrotik Bidasoara aldatzeak izan zituen ondorio kaltegarrietan bilatu behar da. Hego Euskal Herrian demografi hazkundea mendearen erdialdean hasi zen Bizkaian eta Gipuzkoan. Araban eta Nafarroan, berriz, hazkundea ez zen XX mendean aurrera egin arte hasi.
Ez dago demografi aldi zahar honi buruzko jaiotza eta hilkortasun tasen datu sailik. Hala ere, arrazoibide logiko batek jaiotza tasak oso handiak behar zutela pentsarazten du: %40 ingurukoak, eta are handiagoak ere. Kontuan hartzen badugu ezein hazkunde demografikorako eragozgarri gogorrak diren faktoreak izanda ere —izurriteak, emigrazioak, gerrak eta abar—, biztanle kopuruak denboraldi horretan pixkana-pixkana baina etengabe gora egin zuela, ondorioa argia da: jaiotza tasak handia beharko zuen nahitaez.
Demografi aldi zahar horretan zehar jende askok alde egin behar izan zuen Euskal Herritik. Emigrazioa biztanleriaren eta baliabideen arteko oreka hauskorra hautsi izanaren ondorio zen. Izan ere, biztanle kopuruak gora egiten zuenero Euskal Herriko lurraldea —urria eremuan nola biziraupenerako aukeratan— ez baitzen gauza bere ekoizpen ahalmena handitzeko eta, beraz, handitzen ari zen eskaria asetzeko. Biztanleak, horrenbestez, kanpora joan beharrean aurkitzen ziren. Orduko ekonomia nekazaritzan oinarritzen zen, biziraupenerako nekazaritzan; lur sailak txikiak ziren, eta etekin urrikoak; eta, gainera, lurraren transmisiorako zuzenbide sistemak maiorazkoari baino ez zion mesede egiten.
Hego Euskal Herriko emigrazioaren jomuga tradizionala Ameriketako kontinentea izan da, garai jakin batzuetan izan ezik -Errekonkista eta gero, adibidez, Gaztela eta Andaluzia jendeztatzera joan ziren euskaldunak-. Ameriketara joandakoek helburu bat zuten: aberastea.
Bagnols (Puy-de-Dôme)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Van Buren konderria (Arkansas)
Van Buren konderria (Van Buren County) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clinton da. 2010eko zentsuaren arabera 17,295 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Van Buren konderriak 187,589 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,181 ura dira. Beste 183,408 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.