cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Abuztua
Abuztuaren 24ean, ebola birusaz kutsatutako lehen britainiarra aberriratu zuen Erresuma Batuak. Aberriratu zuten gaixoa Sierra Leonan bizi zen osasun langile bat zen. Egun berean, Kongoko Errepublika Demokratikoak ebolaz hildako 2 kasu baieztatu zituen. Ebola birusa herrialdeako Ecuador probintzian zabaldu zen, Kongoko mugatik gertu. Munduko Osasun Erakundeak ebola birusaren ondorioz 1.427 pertsona hil eta 2.615 pertsona gaixotu zirela baieztatu zuen.
Abuztuaren 25ean, adierazi zenez, Kongoko Errepublika Demokratikoan abuztuaren 24ean antzemandako ebola-agerraldia berria zen eta ez zuen Afrikako Ekialdean martxoan agertutakoarekin inolako loturarik. Egun horretan agertutakoa herrialde horretan agertzen zen zazpigarrena zen. Horietako azkena Ekuadorreko probintzian sortu zen, alegia, leku berean, herrialdearen ipar ekialdean.
Abuztuaren 27an, Kongoko ebola kasuak independenteak zirela baieztatu zuen MOEk. Birusaren jatorria ustez ebolarekin kutsatuta zegoen animalia basati bat zen. Uztailaren 28a eta abuztuaren 18a bitartean ustez ebolaz kutsatutako 24 pertsona zenbatu ziren, eta horietatik 13 hil egin ziren. 1976az geroztik Kongoko Errepublika Demokratikoan ebola agertzen zen zazpigarren aldia zen. Bestalde, birusa Afrika Mendebaldean agertzen zen lehen aldia zen, eta ordurako 1.427 pertsona hil zituen.
Abuztuaren 28an, ebola agerraldiak 20.000 pertsonengan eragina izan zezakeela ohartarazi zuen Osasunaren Mundu Erakundeak. Ginean, Liberian, Sierra Leonan eta Nigerian ordurako 1.552 hildako utzi zituen. Sierra Leonan izan zuen ebolak eragin handiena, 935 kasurekin eta 380 hildakorekin. Atzetik Ginea zegoen, 482 kasu eta 287 hildakorekin. Liberiak jarraitzen zion zerrenda honi, 225 hildako izan baitziren bertan eta, amaitzeko, Nigerian, 13 kasu eta bost hildako izan ziren. Egun berean, Juliana Bonoha sinestunak alta jaso zuen 21 egunen ostean. Miguel Pajaresekin elizgizonarekin batera Espainiaratu zuten Liberiatik. Bestalde, ebola izan zezakeelakoan Bartzelonako Clinic Ospitalean zegoen gaixoak ez zuen ebolarik. Iragan astean lehenengo aldiz jarri zen martxan protokoloa Bartzelonan, 36 urteko diplomatiko senegaldar batek ebola izan zezakeelakoan.
Abuztuaren 29an, herrialdeko lehen ebola kasua baieztatu zuen Senegalek. 21 urteko unibertsitateko ikasle ginearra zen gaixoa, eta hemorragia zantzuekin ospitaleratu zuten Dakarren. Ordura arte, Munduko Osasun Erakundearen arabera, guztira 1.552 pertsona hil ziren ebolagatik, eta 3.069 kasu atzeman ziren.
Abuztuaren 31ean, 120 mediku eta erizain baino gehiago hil zituen ebolak Afrikako mendebaldean, agerraldia martxoan jakinarazi zutenetik, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) zabaldu zuenez. Esaterako, ikerketa bateko 60 adituetatik bost Kenema Sierra Leonako Ospitalean hil ziren ebolak jota, ikerketa bukatu baino lehen. Ospitale horretako langileek greba hasi zuten. Gaixoa eta medikuaren artean kutsatzeko arrazoi nagusia babesteko materialaren gabezia izan ohi zen.
Iraila
Irailaren 3an, ebolak Afrika mendebaldean 1.900 hildako eragin zituela ohartarazi zuen OMEk. Horrez gain, OMEko idazkari nagusiak ohartarazi zuen ordurako 3.000 zirela Sierra Leonan, Liberian, Nigerian eta Ginean antzeman ziren birus kasu probableak.
Irailaren 6an, Munduko Osasun Erakundeak (MOE) iragarri zuenez, azarorako espero zuen izatea ebolaren kontrako bi txertoren prototipoak, aurrena birusaz kutsatzeko arrisku gehien zuten langileei emateko. Gaitzak 2.100 heriotza baino gehiago eragin zituen ordurako Afrika mendebaldean. Bestalde, Sierra Leonak lau eguneko "itxiera" ezarri zuen irailaren 18an hasita, gaixotasunaren zabaltzea ekidin nahian.
Irailaren 9an, ebola kasuei aurre egiteko protokoloa martxan jarri zuen Osakidetzak arratsaldean. Pazientea 38 urteko gizonezko bat zen. Gizona Sestaon bizi da, baina Nigeriakoa zen. Gaixoa egonkor zegoen Basurtuko ospitalean.
Irailaren 10ean, birusaz kutsatuta egon zitekeelakoan Bilbon Basurtuko ospitalera eramandako gaixoak ez zuen ebola. Gaixoari egin zizkioten mediku azterketek erakutsi zuten ez zegoela birusaz kutsatuta. Sestaon bizi zen 38 urteko gizonezkoak malaria gaitza zeukan.
Irailaren 11ean, hirugarren aldiz aktibatu zuten ebolaren aurkako protokoloa, eta hirugarren aldiz suertatu zuen gaixoak malaria edukitzea. Gizon batek Tuterako Reina Sofia ospitalera jo zuen, Nafarroan, 38,3 °C baino kalentura handiagoarekin. Iruñeko Ospitale Gunera eraman zuten; azterketak egin, eta hango laborategian egiaztatu zuten ez zuela ebolarik, malaria baizik. Protokoloa indarrean edukiko zuten, hala ere, Madrilgo laborategien emaitzak jaso arte.
Irailaren 12an zabaldu zenez, ebola agerraldiak 2.400 pertsona hil zituen Afrikako mendebaldean, martxotik, eta beste 4.784 kutsatu, Margaret Chan Munduko Osasun Erakundeko (MOE) zuzendari nagusiak emandako datuen arabera. Egun berean, ebola birusaren kontrako protokoloa bertan behera utzi zuen Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak. Nafarroako Ospitalean dagoen pazienteari ostegunean proba egin zioten eta negatibo eman zuen. Majadahondako Mikrobiologia Zentro Nazionalak negatiboa baieztatu zuen egun horretan.
Irailaren 15ean, egoera koordinatzen laguntzeko bidaliko zituzten AEBek militar gehiago; horrez gain, gaitzaren tratamendurako hamazazpi zentro eraikiko zituzten, eta osasun arloko 500 langile trebatu. 600 milioi dolar arteko laguntza eman zitzaketela ere adierazi zuten AEBek.
Irailaren 16an, Nazio Batuen Erakundearen kalkuluen arabera, 1.000 milioi dolar (772,4 milioi euro) behar ziren ebolaren epidemiari Afrika mendebaldean aurre egiteko. Munduko Osasun Erakundeak jakitera eman zuenez, dagoeneko 5.000 ziren gaitzak jotako pertsonak, eta erdiak hil egin ziren.
Irailaren 20ean zabaldu zenez, ebolarekin kutsatutako beste gaixo bat Espainiaratuko zuen Gobernuak. Manuel Garcia Viejo Sierra Leonako Lunsar hiriko ospitale bateko zuzendaria zen, eta gaixo zegoela jakin zuenean Espainiara eramateko eskatu zuen.
Irailaren 21ean, Menorcako Mateu Orfila ospitaleak ebolaren protokoloa aktibatu zuen, gaixo batek birusa izan zezakeelakoan. Afrikatik itzuli zen 27 urteko emakume espainiar batek ebola zantzuak zituen eta badaezpadako neurriak hartu zituzten. Emakumeak sei hilabete igaro zituen Senegal eta Guinea Conakry herrialdeen arteko mugan dagoen Kedougou eskualdean.
Egun berean zabaldu zenez, ebolarekin kutsatutako espainiarra goizaldean iritsiko zen Madrilera.
Irailaren 22an, Manuel Garcia Viejo, ebola zuen 69 urteko mediku eta elizgizon espainiarra, Madrilgo Carlos III.a Ospitalean zuten, Espainiako Gobernuak Sierra Leonatik aberriratu eta gero. Hain zuzen ere, hegazkin militar batean atera zuten Afrikatik, eta goizaldean iritsi ziren Madrilera. Zmapp sendagaia agortuta zegoen, eta, beraz, beste tratamendu bat eman beharko zioten Manuel Garcia Viejori.
Egun berean, ebola sintomak zituen 27 urteko emakume espainiarra Palmako Son Espases Ospitalera eraman zuten Menorcatik mediku batek lagunduta, hegazkinez. Halaber, OME Osasunaren Mundu Erakundeak ebola birusak gaixotutako 5.762 lagun zenbatu zituen. Guztira, 2.793 lagun hil ziren eritasunaren ondorioz. Erakundearen arabera, Senegal eta Nigeria gaixotasunaren hedapena kontrolatzeko bidean ziren.
Urria
Urriaren 2an jakin zenez, NBCko kazetari bat ebolaz kutxatu zen Liberian. Ebolari buruzko informazioa lantzen ari zen kameralaria Monrovian. Ondoezik zegoela eta, Mugarik Gabeko Medikuen zentro batera joan zen eta han atzeman zioten gaixotasuna. Aste honetan bertan beste kasu bat ezagutu zen AEBn. Munduko Osasun Erakundeak eman zituen datuen arabera, ordurako 3.338 lagun hil ziren Afrikan ebolak jota. Beste datu batzuen arabera, OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 7.470 ziren Ebola birusak kutsatutako lagunak. Horietako 3.431 hil ziren. Epidemia pairatzen zuten herrialdeetako datuen arabera, Liberian zeuden kutsatu gehien: 3.834. Ginean, epidemia sortu zen herrialdean, 1.199 ziren gaixoak.
Urriaren 5ean, Ebolaren kontrako protokoloa jarri zuten martxan Bilbon. 31 urteko emakume bat zegoen Basurtuko Unibertsitate Ospitalean ingresatuta. Izatez nigeriarra zen, eta Bilbon bizi da. Aurreko egunean itzuli zen jaioterritik.
Urriaren 6an, Manuel Garcia Viejo misiolaria Madrilgo Carlos III ospitalean artatu zuen erizain batek ebola zuen. Emakumeak positibo eman zuen lehen azterketan, eta baita bigarrenean ere. Pazientea goizean ospitaleratu zuten birusaren sintoma posibleekin. Krisi kabinetea deitu zuten Espainiako aurreneko kutsatzea aztertzeko. Egun berean, Bilbon erietxeratuta zegoen 31 urteko andre bat. Nigeriatik iritsi berria zen, eta sukarra zuen. Egonkor zegoela azaldu zuten.
Urriaren 7an, Basurtuko Unibertsitate Ospitalean eta Madrilgo Carlos III. Institutuaren laborategian egindako frogek baztertu egin zuten Bilbon erietxeratuta zegoen pazientea ebolaren birusarekin kutsatuta zegoela.
Urriaren 8an, 24 milioi euroren "premia" zuela argudiatu zuen FAOk, eta azaldu zuen 90.000 familiari laguntzeko erabiliko zutela. Besteak beste, izurritea zabaltzea saihestea eta elikagaien segurtasuna epe luzera bermatzea zen FAOren helburua. Bestalde, bilera egin zuen Osasun Segurtasunerako Europako Batzordeak, Europako Batasunean ebolarekin kutsatutako lehen kasuaz hitz egiteko. Espainiako kasuan gaixotasunaren jatorriaren gaineko informazio osoa bildu ondoren, protokoloak berrikusiko zituzten, bereziki ospitaletan.
Núria Martínez-Vernis
Nuria Martín-Vernis (Bartzelona, Katalunia, 1976) bartzelonar poeta eta idazlea da.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Urria
Egun berean jakin zenez, 7.563 lagun kutsatu zituen, eta 3.481 hil Afrikan. Europako eta AEBetako ospitaleetan hainbat gaixo artatu zituzten, Afrikatik etxera bueltan ekarriak tratamendu egokiago bat jaso zezaten. AEBetan artatu zituzten bost gaixoetatik hiruk osatzea lortu zuten. MSF Mugarik Gabeko Medikuekin Liberian aritutako erizain frantses bat, berriz, Avigan antibiral esperimentalarekin tratatuta osatu zuten, Frantziako ospitale militar batean. Alemanian, berriz, Afrikako osasun alorreko bi langile artatu zituzten.
Bestalde, ebolaz kutsatutako lehen pazientea hil zen AEBetan. Thomas Eric Duncan Liberian kutsatu zen ebolaz, baina gaitzak AEBetan zela egin zuen agerraldia. Azken egunetan egoera oso larrian izan zen.
Halaber, Freetown hiriburuan, greba hasi zuten urriaren 7an gaitzak hildakoak lurperatzeaz arduratzen ziren langileek, aurreko asteko soldata ez zutelako jaso. Sierra Leonako Gobernuaren soldatapeko langileak zeuden greban, eta Gurutze Gorriarekin ari ziren lur-emaileek, Osasun Ministerioarekin lankidetzan, jardunean jarraitu zuten. Sierra Leonan, epidemiari aurre egiteko Gobernuak agindutako hiru eguneko itxialdia amaitu eta 200 ebola kasu berri atzeman zituzten. Ebolari buruzko segurtasun protokoloak berrikusteko aukera aztergai zuen Bruselak.
Núria Martínez-Vernis
Poeta ibilbidea
Bere lehen olerki-liburua, L'acròbata tampoc no en sortirà il·lès (2000), Amadeu Oller saria eta Memorial Anna Dodas literatura-saria jaso zituen. Bigarren liburuarekin, Quantes mentides fan una sola veritat/Zenbait gezurrek egia bakarra egiten dute (2003), Josep M.-Picó saria irabazi zuen. Màrius Sampereren hitzetan, haren poesia sakon-sakonak ukatu egiten du —inork ez bezala— ohiko parametroen barruan makurtzea. Eta, beraz, erronka bota eta baztertu egiten du, aurreikus daitezkeen hodeiei aurre eginez, ezarritako arauen tximistorratza, logika hutsa, kartesiarra, eta, azken batean, tradizioak, beti 'tebionatzen' du, argi akademikoen oniritzia.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Urria
Gainera, Liberia, Ginea eta Sierra Leonan milaka lagun hiltzeaz gain, ebolak «hondamendi ekonomiko bat» ere eragingo zuen Afrika mendebaldean. Munduko Bankuak kalkulatu zuen izurritearen eragin ekonomikoa 25.800 milioi euro izango zela izurritea 2015 amaierarako kontrolatzen ez bazen, hau da, eskualdeko herrialdeen BPGaren halako 2,5.
Pautovita
Pautovita sulfuro motako minerala da.
Núria Martínez-Vernis
Poeta ibilbidea
Jaialdi eta errezitaldi poetikoetan parte hartu du. Aldizkari literarioetan ere parte hartu du, hala nola Pèl capell, i fanzines edo Cataclístics. 2011. urtean, Bartzelonako Poesiaren Asteko azken ekitaldian parte hartzera gonbidatu zuten, Bartzelonako Nazioarteko Poesia Jaialdian, Palau de la Músican, estatuko eta nazioarteko beste 8 poetarekin.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Urria
Urriaren 9an, Europako Batasuneko herrialdeek bidaiarien joan-etorrietan kontrolak ezartzea aztertuko zutela zabaldu zen. Afrikan 3.879 ziren ebolaz hildakoak, eta 8.033 lagun kutsatu ziren. Osasunaren Mundu Erakundeak emandako datuen arabera, Liberiari eragin zion bereziki, gutxienez 2.210 baitziren hildakoak. Bestalde, ustez ebola zuen britainiar bat hil zen Mazedonian.
Núria Martínez-Vernis
Lanak
=== Poesia-bildumak ===
Pautovita
Ezaugarriak
Pautovita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Urria
Urriaren 10ean, ebolak zazpi herrialdetan 4.033 pertsona hil zituela jakitera eman zuen Munduko Osasun Erakundeak. Gehienak Liberian, Sierra Leonan eta Ginea Konakryn hil zituela azaldu zuen; izan ere, pandemia bertan hasi zen 2014ko martxoan. Urriaren 8ra arte 8.399 lagun kutsatu ziren, aurreko balantzean baino 366 gehiago.
Urriaren 12an, Berriak egindako elkarrizketan, Akunda Pallangyo, UNMEERen bozeramailearen arabera, «Ez da osasun arazoa soilik; konplexuagoa da». NBEk, lehenbiziko aldiz, larrialdi publiko bati aurre egiteko misio bat sortu zuen: UNMEER. Helburua ebolaren kontrako borrokan baliabideak eskaintzea eta koordinatzea zen. Tresna guztiak gutxiegi zituzten.
Egun berean, osasun langile bat ebolaz kutsatu zen AEBn, gaixo bat zaindu ondoren. Lehendabiziko frogan positibo eman zuen. Langileak urriaren 8an ebolak jota Dallasen hil zen liberiarra artatu zuen. Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Zentroko zuzendariak azaldu zuenez, segurtasun protokoloan izandako hausturagatik kutsatu zen Dallaseko ospitale bateko osasun langilea. Thomas Eric Duncan gaixoarekin harremanetan egon ziren pertsona guztiak ebola birusaren eramaileak izan zitezkeen. Barack Obama AEBko presidenteak protokoloan izandako balizko haustura ikertzeko eskatu zion Gaixotasunen Kontroleko Zentroari. Halaber, aipaturiko zentroko langileak Dallaseko ospitalera bidaltzea eskatu zuen, agintarien laguntzaz infekzioa kontrolatzeko prozeduren eta materialaren erabilera gertutik kontrolatzeko. .
Núria Martínez-Vernis
Antologatua edo bolumen kolektiboak
Honako bolumen kolektibo hauetan parte hartu du:
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Urria
Urriaren 13an, Dallasko transmisio kasuan protokoloa 'hautsi' zela aitortu zuen AEBk. Osasun agintariak ebolaz kutsatu zen osasun langilearekin kontaktua izan zuten pertsonak identifikatzen ari ziren. Egun berean, osasun langileen greba mehatxua zegoen Liberian, ebolagatik. Gobernuak 400 euroko arrisku saria agindu zien hilean, baina laguntzaile eta ehorzle kopuru handiagatik soldatak ordaintzeko arazoak zituen. Langileek 550 euro eta babes neurriak eskatzen zituzten. Liberian 95 osasun langile hil zituen gaitzak.
Urriaren 14an, ebolaz kutsatutako NBEko langile bat hil zen Alemanian. Nazio Batuen Erakundeak Liberian zuen Misioaren osasun arduraduna zen zendutakoa. Beste bi gaixo artatzen ari ziren Alemanian. Frankfurten beste eri bat artatzen ari ziren, Sierra Leonan kutsatutako mediku ugandar bat. Bestalde, ebolaz kutsatutako bidaiariak atzemateko kontrolak abian ziren Heathrown. Sierra Leona, Liberia eta Ginea Konakrytik zetozen bidaiariei gorputzeko tenperatura neurtu eta euren osasunari buruzko galdera-sorta egiten zieten. Bestalde, abenduaren hasieran, asteko 5.000-10.000 ebola kutsatu izango zirela uste zuen Munduko Osasun Erakundeak (OMS). Gaixotasunak abenduko lehen astean "goia jotzea espero" zuen Munduko Osasun Erakundeak. Hortik aurrera kutsatuen kopuruak pixkanaka-pixkanaka behera egitea espero zuen OMSk.
Egun berean, OME Osasunaren Mundu Erakundeak jakinarazi zuen gaitzak 4.447 pertsona hil zituela. Liberian, bestalde, iragarpenak bete, eta osasun langileek greba mugagabea hasi zuten, soldata handiagoen eske.
Urriaren 15ean, beste ebola kasu bat atzeman zuten AEBetan. Aurrekoa bezala, Dallasko ospitale presbiterianoko osasun langilea zen kutsatua. Han hil zen, ebolak jota, Thomas Eric Duncan liberiarra. Birusa atzeman aurreko egunean, erizain horrek hegaldi bat hartu zuen, eta zaintzan jarri zituzten 132 bidaiariak.
Urriaren 16an, EBk bidaiarien datuak partekatuko zituela ebolari aurre egiteko jakin zen. Gainera, birusaren agerraldiak zeuden herrialde afrikarretan indartu egingo zituzten aireportuetako kontrol neurriak.
Urriaren 20an, Nigeria ebolatik garbi zegoela adierazi zuen Osasunaren Mundu Erakundeak, 42 egunean kutsatze zantzurik ez zelako izan. Ebolaren aurkako NBEren arduradun David Nabarrok, berriz, Kubaren «laguntza izugarria» eskertu zuen, mediku eta erizainak Afrikara bidaltzeagatik.
Urriaren 21an jakin zenez, AEBk Espainiako baseak erabiliko zituen ebolaren aurkako borrokan. AEBko hegazkinek geldialdia egin ahalko zuten Rota eta Morón de la Frontera udalerrietako base militarretan. Defentsa ministroak aurreko egunean eman zizkion protokoloaren xehetasunak Andaluziako Gobernuari.
Urriaren 24an, bi txerto Afrikan, abenduan, probatzen hastea espero zuen MOEk. Saiakuntzak Liberian hasteko egitasmoa zutela jakitera eman zuen Munduko Osasun Erakundeak. Bestalde, New Yorkeko ospitalean zegoen medikuak positibo eman zuen ebolaren bigarren proban. Egun berean, haur bat ebolarekin kutsatu zen Malin, eta harekin harremana izan zuten 43 pertsona zaintzapean zeuzkaten. OMEk jakinarazi zuen zazpi txerto probatzen ari zirela, eta 2015 erdirako ehunka mila dosi prest izatea espero zuela. Bruselak 1.000 milioi agindu zituen gaitzari aurre egiteko.
Urriaren 25ean, 10.000 lagunek baino gehiagok zuten ebola, Osasun Erakundearen arabera. Munduko Osasun Erakundeak jakitera eman zituen datuen arabera, ia 5.000 lagun hil ziren. Azken agerraldian 10.141 pertsona gaixotu ziren, eta horietatik 4.922 hil egin ziren. Osasun Erakundeak ondorengo moduan banatu zituen herrialdeak eta horietan zeuden gaixoak: Liberian 4.655 zeuden, Sierra Leonan 3.896, Ginean 1.553, Nigerian 20, AEBn lau eta Senegalen, Espainian eta Malin bana. Epidemia hasi zenetik 450 osasun-langile gaixotu ziren. Horietatik 228 Liberian zeuden, 127 Sierra Leonan, 80 Ginean, hiru AEBn eta bat Espainian. 244 hil egin ziren.
Azaroa
Azaroaren 6an jakin zenez, Europako Batzordeak eta farmazia industriak 280 milioi euro emango zituzten ebolaren sendabideak ikertzeko. Aurrez beste 1.000 milioi agindu zituzten 28 estatu kideek.
Abendua
Abenduaren 26rako, ebolak kalte handia egin zuen Sierra Leonan. Birusaren eragina gutxitu arren, landaguneetako biztanleek, gaitzari eta olio palmaren monolaborantza sustatu zuten multinazionaleen aurka egin behar zuten. Sierra Leonako iparraldea hiru egunez 'ixtea' onartu zuen bertako gobernuak, ebolagatik. Izan ere, 2013an hasitako kutsatze katea ez zen eten.
Egun hori arte, Afrikatik kanpo hiru lagun hil ziren ebolaz. Abenduaren 24 arteko datuen arabera, 7.588 ziren hilak: 3.384; Sierra Leonan, berriz, 2.582; 1.607 Ginean; zortzi Nigerian; sei Malin; eta bat Ameriketako Estatu Batuetan. Kutsatuak, berriz, 19.497 ziren: Sierra Leonan 9.004; Liberian 7.862 dira; eta 2.597 Ginean.
Abenduaren 29an, ebola kasu bat antzeman zuen Eskoziako Gobernuak Glasgown. Gaixoa Gartnavel ospitalean zaintzapean eta bakartuta jarri zuten neurri gisa. Pazientea osasun-langile bat zen, Sierra Leonatik etorritakoa aurreko egunean.
Urtarrila
Urtarrilaren 2an jakin zenez, ebolak ia 20.400 pertsona kutsatu eta 7.989 hil zituen. Sierra Leonan zeuden kasu gehien: 9.633 pertsona kutsatu eta 2.827 hildako. 8.018 lagun kutsatu ziren Liberian, eta 3.423 hil. Ginean 2.730 pertsona kutsatu ziren.
Urtarrilaren 3an, ebola zuen Pauline Cafferkeyren osasun-egoera gaiztotu egin zen azken bi egunetan eta horrenbestez, gaixotasuna sendatzeko tratamendu esperimental bat eman ziote erizainari.
Urtarrilaren 9an, OME Osasunaren Mundu Erakundeak esan zuenez ebola birusaren aurkako bi txerto esperimental «seguruak» ziren.
Ornitologia-turismo
Ornitologia-turismoa, turismo ornitologikoa, orniturismoa, hegaztiak behatzeko turismoa edo hegazti-turismoa ere deitua, jatorrizko leku batetik helmuga zehatz batera mugitzea eskatzen duen jarduera da, bertako hegazti-fauna bere ingurune naturalean behatzeko interesarekin. Normalean, pizgarri ekonomiko bat uzten du helmuga turistikoarentzat, komunitate hartzailearentzat eta tokiko gidarientzat. Horrek esan nahi du txoriek aske hegan egin behar dutela eta ez direla kaiolatuta egon behar. Era berean, behatuko diren espezieek lekuari dagozkionak izan behar dutela uste da, eta ez direla izan behar merkataritza-aprobetxamenduetarako (maskotak, elikagaiak, apaingarriak) ugalketarako etxaldeetan sartutako, etxekotutako edo bizi diren hegaztiak.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Ebola zabaltzen lagundu zuten faktoreak
2014ko abenduaren 26an, Berrian egindako erreportaian azaltzen zenez, NDFek agindutako doitze politikek lagundu zuten ebola zabaltzen Afrikan. Izan ere, Nazioarteko Diru Funtsak Afrikari emandako diru laguntzek osasun sistemak ahultzea ekarri zuen eta horrek kalte handia sortu zuen.
Eragin ekonomikoa eta laguntzak
Urriaren 12an, Berriak zabaldu zuenez, kutsatutako herrialdeak ekonomikoki ito zituen birusaren hedapen geldiezinak: jakien prezioak igo, eta esportazioak eten ziren. Osasun zerbitzuak suntsitu ez ezik, enpresa asko ere ixten ari ziren; krisi ekonomiko sakona eragin zuen epidemiak. Ginearen ekonomia, adibidez, goranzko joera betean zegoen, urteetako ezegonkortasunari buelta emanda. Ebolaren agerpenak, ordea, joera irauli eta behera begira jarri zuen. Sektore ekonomiko oro kolpatu zuen. Lurra lantzeari utzi ziotem nekazariek, sasoiko produktuen uzta kolokan jarriz. Meatzari gehiago zeuden, halaber, lanik gabe, enpresek hala behartuta.
Ornitologia-turismo
Adibidez, Monfragüeko parke nazionalean (Espainia), urteko sasoi batzuetan, ornitologo, alemaniar eta holandarrez betetzen da gehienbat, teleobjektibo indartsu batzuk hedatzen dituztenak eta leku batetik mugitu gabe orduak itxaroten dituztenak ahalik eta espezie gehien ikusteko. Kasu askotan, lehen aldia da pertsona horiek sai beltza, arrano beltza, basoiloa eta abar bezalako hegaztiak aske ikusten dituztela. Bidaia horiek behatzeko helburuarekin soilik egiten dituzte, eskaera horrek inguruko ekonomiarako dituen aukerak erakutsiz. Garrantzi bereziko beste eremu batzuk hegazti migratzaileen igarobidea biltzen dutenak dira, Gibraltarko itsasartea kasu.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Eragin ekonomikoa eta laguntzak
Liberian, jarduera ekonomikoan ere agerikoa zen birusaren eragina: %5,9ko hazkundea espero zuten 2014an, baina krisiak erdira apaldu zuen aurreikuspen hori. Sierra Leonaren kasuan hutsean geratuko zen urtebetean esperotako hazkundea. Munduko Bankuak txosten batean ohartarazi zuen izurritearen galerak 25 mila milioi euro ingurukoak izan zitezkeela 2015ean. Nazioarteko merkatuetan Madrilen ebolaz kutsatutako erizainaren berri izan ostean, hondoa jo zuten turismo etxeek, eta London Mining konpainia %76 jaitsi zen.
Munduko Bankuak 315 milioi euro hitzeman zituen osasun zerbitzu ahulak hobetzeko. Nazioarteko Diru Funtsak, bestalde, 100 milioi euro jarri zituen larrialdiko finantza laguntza gisa.
Ornitologia-turismo
Iberiar penintsularen iparraldean, turismo ornitologikoa ospe handia du Urdaibaiko Biosfera Erreserban. Orueta hezegunea, Gautegiz Arteagako Bizkaiko udalerrian kokatuta dago, ekialdeko Atlantikoko migrazio-ibilbidearen erdian dago eta Europa eta Afrika kontinenteen artean migratzen duten hegazti askoren neguko lekua eta migrazio-geldilekua (atsedena eta elikadura) da, Aterpe funtzio horri erreserba habiatzeko leku gisa erabiltzen duten espezie sedentarioak eta udakoak gehitzen zaizkio. Urdaibaiko Hegaztien Gunea, ikerketa gunea eta museoa da, urte osoan hegaztiak behatzeko behatoki bat duena. Ehunka pertsona liluratzen dira urtero naturaren museo bizidun honek eskaintzen dituen bista izugarriekin.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Sendagaiak
Urriaren 11ean, agintariek azkartu egin zuten txertoak eta botikak probatzeko prozesua, ebola zabaltzen eta hildakoen kopurua igotzen ari zela ikusita. Ordura arteko emaitzak onak ziren, baina lehen probak bakarrik egin zituzten. Proba epeak murrizteko eta urratsetan jauziak egiteko baimena eman zien OMEk: txerto esperimentalak, gizaki heldu gutxi batzuetan probatu ondoren zuzenean milaka afrikarri jartzen hasiko ziren, Ginean, Liberian eta Sierra Leonan.
Ornitologia-turismo
Hegazti-turismoko zerbitzuak
Hegazti-turismoan zerbitzuak eskaintzeko, jarraitu beharreko kode etiko inplizitu bat dago.
Kontuan hartu beharreko alderdiak hauek dira
Soumont
Soumont Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Sendagaiak
Ebolaren kontrako txertoak probatzen ari ziren, esaterako, GlaxoSmithKline (GSK) eta NewLink Genetics. GSK AEBetako Alergien eta Gaixotasun Infekziosoen Institutuarekin ari zen elkarlanean; NewLink Genetics, Kanadako Osasun Publikoko Agentziarekin. Zalantza etikoak ere bazeuden. GSKk Afrika mendebaldean ebolaz kutsatutako gaixoak artatzen zituzten osasun langileak baliatu nahi zituen bere txertoa probatzeko.
Urdaburu-Aldura-Igoringo mendilerroa
Urdaburu-Aldura-Igoringo mendilerroa Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Urdaburu mendia da, 598 metrorekin.
Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)
Ebola zabaltzeko arriskua antropologiaren ikuspegitik
Adituek iragarria zuten oso handia zela Frantzian eta Erresuma Batuan urrian ebolaren birusa zabaltzeko arriskua. Boston]go Unbivertsitateko Eredu Sistemiko Biologiko eta Sozio-Teknikoetako Laborategiak (MoBS) [[2014ko urriko lehen astean iragarri zuen Frantziak %75eko arriskua zeukala ebolaren birusa bertara zabaltzeko urriaren amaierarako. Erresuma Batuak ere aukera handia zeukan: %50. Belgikak, Alemaniak eta Suitzak ere arrisku handiagoa zuten kutsatuak izateko Espainiak baino. Hala ere, Afrikatik kanpo, munduko lehen kasua Espainian gertatu zen.
Soumont
Biztanleria
2007an Soumont udalerrian erroldatutako biztanleak 115 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 105 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 96 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 57 etxebizitza nagusietatik 47 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 33 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 75 ziren, horien artean 55 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 55 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (26 gizon eta 23 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Soumont udalerrian 80 unitate fiskal zeuden, 162 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.404 euro zen.
Porriñoko geltokia
Porriño Galiziako Pontevedrako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Soumont
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Porriñoko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Soumont
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra elektrotresna denda bat zen.
2000. urtean Soumont udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2056 Nancy
2056 Nancy asteroide gerrikoan aurkitutako 2056. asteroidearen izena da. 1909ko urriak 15ean aurkitu zuen Joseph Helffrichek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa A909 TB zen. Bere izena Brian Marsden britainiar astronomoaren emaztea zen Nancy Lou Zissell Marsdengatik jasotzen du.
Robert William Holley
Robert William Holley (Urbana, Illinois, AEB, 1922ko urtarrilaren 28a - Los Gatos, Kalifornia, 1993ko otsailaren 11) Estatu Batuetako biokimikaria izan zen.
Biografia
New Yorkeko Cornell Unibertsitatean lan egin zuen. Bigarren Mundu Gerran penizilina sintetizatu zuen taldeko kide izan zen. Gero, transferentziako azido erribonukleikoaren (tRNA) egitura kimikoa ikertu zuen. Molekula hori funtsezkoa da kode genetikoa eta proteinen sintesia interpretatzeko. Lan horiengatik, Medikuntzako Nobel saria jaso zuen 1968an, H. G. Khorana eta M. W. Nirenbergekin batera.
Seissan
Seissan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Seissan udalerrian erroldatutako biztanleak 1.037 ziren. Familiak 466 ziren, horien artean 148 pertsona bakarrekoak ziren (64 bakarrik bizi ziren gizonak eta 84 bakarrik bizi ziren emakumeak), 159 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 135 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 529 etxebizitza zeuden, 464 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 452 etxeak ziren eta 71 apartamentuak ziren. 464 etxebizitza nagusietatik 325 bere jabearen bizilekua ziren, 121 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 18 etxek bi gela zituzten, 86 etxek hiru zituzten, 144 etxek lau zituzten eta 216 etxek bost zituzten. 302 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 220 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 192 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 599 ziren, horien artean 458 aktiboak ziren eta 141 inaktiboak ziren. 458 pertsona aktiboetatik 429 lanean zeuden (220 gizon eta 209 emakume) eta 29 langabezian zeuden (15 gizon eta 14 emakume). 141 pertsona inaktiboetatik 65 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 42 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Seissan udalerrian 459 unitate fiskal zeuden, 1.025,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.810 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 69 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 zurgina, 4 iturginak, 1 argiketaria, 4 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Seissan udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.260 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Musikverein
Wiener Musikverein (euskaraz Vienar Musika Elkartea), askoz ere ezagunagoa Musikverein izenez soilik, Austriako Viena hiriko Innere Stadt barrutian dagoen eraikin bat da, barnean hainbat kontzertu-areto dituelarik. 1870eko urtarrilaren 6an ireki zen. Eraikin honetako kontzertu-aretoan urtero urtarrilaren 1an Vienako Urteberri eguneko kontzertua eskeini ohi da. Bertan, mundu osoko orkestra sinfoniko ugarik jo zain ohi dute, denen artean nabarmenena Vienako Orkestra Filarmonikoa da. 1.744 entzuleentzako edukiera du.
Sonoritate onena duten mundu osoko lau kontzertu-areto edo antzokietako bat da, beste hiruak Buenos Airesko Teatro Colón, Bostongo Symphony Hall eta Amsterdamgo Concertgebouw kontzertu-aretoak direlarik.
Fields Domina
Fields Domina Nazioarteko Matematika Batasuna (IMU- International Mathematical Union) erakundeak matematikan euren bizitzetan ordura arte egindako eta etorkizunerako itxaroten den lana saritzeko matematikariei ematen zaien sari bat da. Lau urtetik behin banatzen da, Matematikarien Nazioarteko Biltzarraren ospakizunarekin bat eginez, eta gutxienez bi, baina gehienetan lau matematikari saritzen dira, 40 urte baino gazteagoak izan behar diren baldintzapean. 2006az geroztik, dominarekin batera 15.000 $ CA diru kopurua dago. Sariaren izena John Charles Fields matematikari kanadarraren omenez ezarri zen.
Fields funtsezkoa izan zen saria finkatzeko, domina berak diseinatzeaz gain, diru osagarria jarri zuelako finantzazioako. Matematika arloko Nobel saria dela iapatu da simil moduan, desberdintasun nabarmenak dauden arren, hala nola sarien maiztasuna, sari kopurua eta adinaren muga. Munduko Unibertsitateko Ranging Akademikoak (ARWU) urtero egiten duen Bikaintasun Akademikoaren Inkestaren arabera, Fields Domina mundu osoko matematikaren alorreko sari nagusitzat hartzen da. Baina Nazioarteko Roaming Aditu Taldeak (IREG) 2013-14an ospeari buruz egindako beste inkesta batean, Abel Sariaren ondoren gerturatu zen Fields Domina, matematikako nazioarteko bigarren sari entzutetsuena bezala.
Domina 1936an eman zen lehen aldiz, Lars Ahlfors matematikari finlandiarrari eta Jesse Douglas matematikari estatubatuarrari, eta 1950. urteaz geroztik lau urtetik behin banatzen da. Bere helburua ekarpen handiak egin dituzten matematikako ikertzaile gazteei aitortza eta laguntza bideratzea da. 2014an, Maryam Mirzakhani matematikari iraniarra lehen emakumea izan zen Fields domina lortzen. Orotara, hirurogei laguni eman zaie Fields domina.
Fields dominak 2018ko abuztuaren 1ean eman ziren azken aldiz, Brasilgo Rio de Janeiro n egindako IMU Nazioarteko Kongresuaren inaugurazio ekitaldian. Caucher Birkari, lau irabazleetako bati, ekitaldia amaitu eta gutxira lapurtu zioten domina. Kongresuko antolatzaileek ordezko bat eman zioten egun batzuk geroago.
Sariaren baldintzak
Fields Domina aspaldidanik matematikaren alorreko saririk ospetsuena dela esan ohi da, askotan Matematikako Nobel Sariarekin alderatuz. Nobel Saria k urtero ematen diren bitartean, Fields Domina lau urtean behin baino ez da banatzen. Bestalde, Fields dominak adin muga du: hartzaileak berrogei urte baino gutxiago izan behar ditu domina ematen den urteko urtarrilaren 1ean.
Berrogei urtetik beherakoen araua Fieldsen nahian oinarritu zen: "Dagoeneko egindako lana aitortzen bada ere, hartzaileek emaitza gehiago lortzeko bultzada izan nahi du, eta ahalegin berriaren pizgarri bilakatuz.” Gainera, hartzaileari Fields domina bakarra eman ahal izango zaio, saridunek ezingo dituztelako etorkizunean domina gehiago jaso.
Lehen aldiz 1936an eman zen saria, eta ondoren 60 pertsonek irabazi dute domina 2018ra arte. Fisikako PhD doktore bat izan ezik (Edward Witten), beste irabazle guztiak matematiketan doktoretza zuten pertsonak izan dira.
Mugarriak
Domina 1936an eman zitzaien lehen aldiz Lars Ahlfors matematikari finlandiarrari eta Jesse Douglas matematikari estatubatuarrari, eta lau urtetik behin ematen da 1950. urteaz geroztik. Bere xedea ekarpen handiak egin dituzten matematikako ikertzaile gazteei aitortza eta laguntza ematea da.
1954an, Jean-Pierre Serre Fields domina irabazi zuen gazteena izan zen, 27 urte zituela. Bereizketa hori mantentzen du.
1970ean, Sergei Novikov, sobietar gobernuak jarri zizkion murrizketengatik, ezin izan zen Niza ko kongresura joan domina jasotzera.
1978an, Gregori Margulis, sobietar gobernuak jarri zizkion murrizketengatik, ezin izan zen Helsinki ko kongresura joan domina jasotzera. Saria Jacques Tits-ek bere izenean onartu zuen, eta ondorengo hitzaldian honakoa esan zuen: "Ezin dut nire etsipena besterik adierazi, zalantza barik hemen jende askok partekatzen duena, Margulis zeremonia honetatik kanpo dagoelako. Helsinkiko hiri honen esanahi sinbolikoa ikusita, banuen itxaropena bere lanaren bidez soilik ezagutzen dudan eta errespetu eta miresmenik handiena sor diodan matematikaria azkenean ezagutzeko aukera izango nuela."
1982an kongresua Varsovia n egin beharrekoa izan arren, hurrengo urtera atzeratu zen, 1981eko abenduan Polonian ezarri zuten borroka legeagatik. Sarien berri IMUren bederatzigarren Batzar Nagusian eman zen, eta 1983ko Varsoviako kongresuan banatu ziren.
1998ko ICM kongresuan, Andrew Wiles ek IMUren lehen zilarrezko plaka jaso zuen Fields Domina Batzordeko presidente zen Yuri I. Manin-en eskutik, Fermaten Azken Teorema ren froga aitortzeko. Don Zagier rek plaka "Fields domina kuantifikatua" zela esan zuen. Sari honen kontura maiz aipatzen dute saria ematean, Wilesek Fields dominaren adinaren muga gainditzen zuela. Wilesek 1994an adinaren muga apur bat gainditzen zuen arren, domina irabazteko faboritoa zela uste zen. Hala ere, 1993an frogan hutsune bat aurkitu zuten, gerora gero Taylorrek eta Wilesek berak ebatzitakoa.
2014an, Maryam Mirzakhani Fields domina irabazi zuen lehen emakumea eta lehen irandarra bilakatu zen. Era berean, Artur Avila Hego Amerikako lehena eta Manjul Bhargava Indiako jatorriko lehena bilakatu ziren. Iraneko Hassan Rouhani presidenteak Mirzakhani zoriondu egin zuen, izandako arrakasta nabarmenagatik.
Domina
Domina R.Tait McKenzie eskultore kanadarrak diseinatu zuen.
- Aurrealdean Arkimedes en irudia eta latinez irakurtzen den bere aipamena ageri dira: "Transire suum pectus mundoque potiri" ("Norberaren gainetik igo eta mundua harrapatu"). Data zenbaki erromatarrez idatzita dago eta errore bat dauka ("MCNXXXIII" izan behar zen, "MCMXXXIII" baino). Izena grezierazko letra larriz dago: ΑΡXIMHΔΟΥΣ, edo "Arkimedesena".
- Atzealdean latinezko honako inskripzioa du:
Itzulpena: "Mundu osotik bildutako matematikariek [ulertu baina idatzi gabe: 'sari honekin'] saritu dute idazlan bikainengatik".
Atzealdean, Arkimedesen hilobiaren irudikapena dago, esfera eta zilindroaren teorema azaltzen duten tailuak daudela olibondo adarraren atzean. (Horixe zen hain zuzen Arkimedes harroen zegoen emaitza matematikoa: altuera eta diametro bereko esfera eta zilindro borobildua emanda, beraien bolumenen arteko erlazioa 2⁄3koa da.)
- Ertzak saridunaren izena darama.
Hartzaile emakumeak
STEM arloetako sari entzutetsuenei dagokienez, proportzio txiki bat baino ez zaie eman emakumeei. Fields domina behin bakarrik lortu du emakume batek, Maryam Mirzakhani k 2014an, gaur arte guztira hirurogei banatu diren arren.
Connersville (Indiana)
Connersville Indianako hiri bat da. Fayette konderrian kokatua dago. 2010ean 13,481 biztanle zituen, 20.06 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 6094
NGC 6094 galaxia bat da, Ursa Minor konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Marble City (Oklahoma)
Marble City Oklahomako herri bat da. Sequoyah konderrian kokatua dago. 2010ean 263 biztanle zituen, 1.05 kilometro koadrotan banatuta.
Gaito Gazdanov
Gaito Gazdanov (Гайто Газданов), benetazko izena: Georgi Ivanovich Gazdanov (Георгий Иванович Газданов; n. San Petersburgo, 1903ko abenduaren 6agreg./uztailaren 23ajul. - Munich, 1971ko abenduaren 5a) idazle eta kazetari osetiar-errusiarra. Erbestean hil zen.
Biografia
San Petersburgon jaio zen, Errusian sustraitutako baina jatorriz Osetiakoa zen familia batean. Siberian eta Ukrainan hazten da. Txikitan, aita eta bi ahizpak galtzen ditu. Boltxebikeen Iraultza hasi zen, eta 1919an, Errusiako Gerra Zibilaren erdian, Armada Zurian boluntario gisa aritu zen. 1920an, Krimeatik ebakuatu zuten, Piotr N. Wrangel baroiaren indarrekin. Galipolitik eta Konstantinoplatik igaro zen, eta han argitaratu zuen bere lehen kontakizuna, eta, azkenik, Shumenera (Bulgaria) joan zen; bertan amaitu zituen bigarren hezkuntzako ikasketak. Lehen emigrazioa deituriko errusiar erbesteratu asko bezala, ez zen bere herrialdera itzuliko.
1923an Parisera iritsi zen, eta han bizimodua ahal izan zuen moduan atera zuen aurrera, besteak beste, Senako kaietako zamaketari gisa, Citroën-en muntaia-kate bateko langile gisa eta Hachette argitaletxeko bulegoko laguntzaile gisa. Azkenik, gaueko taxilari gisa jardun zuen 1928tik 1952ra, eta lan horri esker, idazketan jardun ahal izan zuen. Ikastaroak jasotzen jarraitu zuen Sorbonan, eta aktiboki parte hartu zuen Parisko komunitate errusiarraren kultur bizitzan: «Montparnasse ruso» zelakoaren eta Marc Slonim-en Кочевье  (Kocheve, «Nomada»)  zirkulu literarioaren kide zen, eta Wsevolod de Vogt-ek antolatutako «estudio franko-errusiarra» zelakoaren topaketetan parte hartzen zuen. 1932an, Mijail Osorguinen eraginpean, «Frantziako Ekialde Handiko» logia masonikoan sartu zen, eta hierarkian maila altuak lortu zituen. 1936an, Faina Dmitrievna Lamzaki greziarrarekin ezkondu zen. Bigarren Mundu Gerran frantziar erresistentziarekin bat egin zuen, judu iheslariei eta partisano sobietarrei laguntza eman zien eta, esperientzia horietan oinarrituta, frantsesez itzulitako zenbait lan argitaratu zituen. 1947an, emaztearekin batera, nazionalitate frantsesa jaso zuen.
1953an, Munichera joan zen, eta Georgi Cherkasov ezizenarekin kolaboratu zuen kazetari eta erredaktore gisa sortu berria zen «Radio Liberation» irratian (gerora, «Radio Liberty»). Handik, programa kultural eta politikoak emititzen zituen. 1959an, Parisera itzuli zen irratiko berriemaile gisa, eta 1967an, Munichera itzuli zen eta bertan 1971n biriketako minbiziak jota hil zen. Sainte-Geneviève-des-Bois hilerri errusiarrean lurperatu zuten, Paristik gertu. Handik urte batzuetara, Osetiako komunitate artistikoak brontzezko hilarri bat eraiki zuen, Valeri Gérgiev orkestra-zuzendariaren babespean.
1975ean, bere biografo Laszlo Dienesen bitartez, bere alargunak egilearen artxibo pertsonala Harvard-eko Unibertsitateko Haughton Library-ri eman zion. 1988tik aurrera argitalpen ugari izan ziren Errusian, ia lan guztiak biltzen dituzten edizioak barne. 1998an Gaito Gazdanoven Lagunen Elkartea sortu zen Moskun. Errusiar irakurleen artean duen ospearen ondorioz, bere lanak frantsesez eta serbieraz berrargitaratzen hasi ziren, eta ondoren beste hizkuntza batzuetan, bereziki ingelesez, espainieraz eta alemanez. Euskaraz lan bakarra dago.
Aukeratutako lanak ingelesez
Hamar eleberri (azkena amaitu gabea), berrogei bat kontakizun eta saiakera literario eta kazetaritza-artikulu ugari idatzi zituen. Nahiz eta frantsesa menderatu, Vladimir Nabokovek ez bezala, errusieraz idazten eta argitaratzen jarraitu zuen, baina beti Errusiatik kanpo, emigrazioaren aldizkari literarioetan. Perestroikaren zain egon behar izan zen bere lanak lehen aldiz bere sorterrian argitaratzeko.
Gazdanov euskaraz
2023an 1947–48ko Призрак Александра Вольфа eleberria euskaraz plazaratu zen, Alexander Wolfen mamua izenburuarekin. Itzulpena Josu Zabaleta Kortabarriak egin zuen.
Frau Ava
Ava ( 1060. urtea - 1127ko otsailaren 7a ) Frau Ava izenez ere ezaguna, Ava Göttweigekoa edo Ava Melkekoa izan zen, Ava olerkaria ere. Alemaniako literaturako edozein generoren barruan izendatutako lehen emakumezko egile izan zen.
Bitchū Matsuyama gaztelua
Bitchū Matsuyama gaztelua (備中松山城) Takahashi gaztelua bezala ere ezaguna, Japoniako Okayama prefekturako Takahashi hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da. Gaztelu hau ez da Ehime prefekturako Matsuyama hirian dagoen Matsuyama gazteluarekin nahastu behar. Gaztelu honen berezitasunik aipagarrienetako bat Japonia osoan itsasoaren mailatik altuen dagoena izatea da.
Frau Ava
Bizitza eta heriotza
Ava bizitza normala izan zen; ezkondu zen eta bi seme izan zituen: Hartmann eta Heinrich. Ava alargun bihurtu zenean, monasterio batean bizi izan zen. Bi semek, ziur aski apaizak izan zirenak, ama lagundu zuen erlijio poesia sortzean.
Das Jüngste Gericht (azken judizioa) poemaren amaieran,, Ava-k bere semeak gogorarazten ditu:
Bere poesian Ava kristau erlijio istorio eta Beda, Rabano Mauro eta Alcuino de York-en lanak ere erabili zituen, baita beste hainbat poetenak ere. Ava hil zen kapera zahar batean, gaur egundo San Blasen kapera Klein-Wienen, dirudienez. Han bertan, Göttweig inguruan "Ava dorrea" izeneko badago.
Frau Ava Literatur Saria
2001ean saria sortu zen eta 2003an lehen aldiz eman zen. Emakume dazle alemaniarren gai politiko edo espirituzko gaiei buruzko lanei zuzenduta.