cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biomimetismo
Hirugarren maila
Izaki bizidun bat osatzen duten zatien funtzionamendua aztertzea maila mikrozelularrean, ekarpen teknologiko garrantzitsuak sortzeko. Vincent-en (2011) hitzetan, "Haritz-zurezko zelulen zuloak, diametro txikiagoa erakusten dutenak, parenkima zelulak eta trakeida handiak aztertzen dira. Ondorioztatu zen zuloak ingeniaritzan arretarik gabeko baliabidea direla, ospe txarrekoa, ez baitakigu beti abantailaz nola erabili. Tentsiopeko plaka batean dagoen zulo batek inguru angeluar bat badu, edo beste zulo batetik gertuegi badago, edo handiegia bada, pitzadura bat has daiteke eta material guztian zehar zabal daiteke (Atkins eta Mai, 1985). Biologia k erabilera eta diseinu aukera askoz zabalagoa erakusten du ikasketa horietatik abiatuta, eta teknologia n sar daiteke ".
Biomimetismoa ekosistemetan
Ikuspegi hau ez da baliabide naturalen erabileran edo elementu naturalak imitatzean oinarritzen. Izan ere, biosferaren funtzionamenduan, haren elikadura-sareen eta espezieen  eta ekosistemen eboluzio eta egokitzapenean sakondu eta aztertzean oinarritzen baita. Ikuspegi holistikoagoa bilatzen du; ikuspegi berri bat, naturaren eta biodibertsitatearen balioa eta honek ematen dituen zerbitzuak kalkulatzeko modu berriak sortuz.
Janine Benyus biologoak, 1990eko hamarkadaren hasieran, ikuspegi berri hau proposatu zuen Biomimicry: Innovation Inspired by Nature liburuan. Haren arabera, naturak ematen dizkigun irakaspenak honako hauek dira:
Janine Benyusek naturak materia organikoa edo minerala (adibidez, maskorra) biosintetizatzeko eta egituratzeko duen gaitasuna azpimarratzen du, biosintesi molekularreko prozesuen bidez.
Landareen biomimetika eta fisiologia
Landareak biomimetismoaren inspirazio-iturri garrantzitsuak dira. Izan ere, hardware, software, sentsore, eragingailu eta robotak barne hartzen dituzten proiektuek inspirazioa bilatzen dute landare-munduan; bereziki, fototaktismo, kimiotaxi, fotosintesi eta biosintesi prozesuetan. Haien sustrai-sistemek, lurzoruek eta sedimentuek besteak beste, esplorazio, monitorizazio edo ustiaketa-sistema robotikoak inspiratu ditzakete, beharbada indar osmotikoa erabiliz edo baliabide edo baldintza bereziak hautemanez.
Bestalde, landareek erabakiak hartzeko unitate zentralizaturik ez dutenez, hauetako gehienek sistema autonomo deszentralizatuak dituzte hainbat organo eta ehunetan. Beraz, hainbat estimuluren aurrean erreakzionatzen dute; hala nola, argia, beroa eta hezetasuna.
Biomimetikaren adibide bat Pollia condensata-rena litzateke; marmol ezko baia bezala ere ezagutzen dena. Espezie honen zelulosaren mihiztadura kirala baliatu izan da optikoki aktiboak diren biofilmak egiteko. Film hauek zelulosazkoak dira, eta hau, zuretik edo kotoitik lortutako baliabide biodegradagarria eta oinarri biologikoduna da. Honi esker lorturiko egiturazko kolore hauek, potentzialki betirako izan daitezke, eta argiaren xurgapen kimiko tik lortzen direnak baino kolore biziagoak izan ditzakete. Beste adibide bat Bird-Of-Paradise flower gisa ezagutzen denaren kasua da. Izan ere, polinizatzaile bat Strelitzia reginae lorearen (Bird-Of-Paradise flower) zorro formako pertxa-zatian pausatzen denean gertatzen den deformazio elastikoaren analisiak, Friburgo eta Stuttgarteko Unibertsitateetako arkitekto eta zientzialariak inspiratu zituen Flectofin izenarekin saltzen diren produktu bioinspiratuak asmatzeko. Hauek, posizio-doikuntzak ahalbidetzen dituzte beraien egituran, espazioak eguzki-argitik babesteko.
Beste sistema bioinspiratu batzuk Flectofold deiturikoak dira. Hauek,  Aldrovanda vesiculosa landare haragijaleak garatutako harrapaketa-sisteman oinarrituta daude.
Horren ezaguna den belkroa ere, lapa-belarraren (Arctium lappa) haziak gordetzen dituen propaguluaren kakoetan oinarrituta dago.
Biomimetika nanoeskalan
Nanobiomimetika egitura biologikoen imitazioa da, eskala mikroskopikoan edo nanometrikoan. Naturak, egitura sorta zabala eskeintzen die eskala horiei, material berrietarako inspirazio-iturri  direlarik.
Izan ere, egitura edo kolorea ematen dieten organismo batzuen gainazaleko egiturek, karrozeria, kamuflaje, kristal, zirkuitu optiko eta abarretarako erabili daitezke, baita bereizmen handiko eta potentzia txikiko pantailak sortzeko ere.
Nanobiomimetikak lankidetza estua eskatzen du biologo, ekologo, ingeniari, fisikari eta nanoteknologiaren adituen artean.
Atomo hidrogenoide
Atomo hidrogenoideak nukleo batek eta elektroi bakar batek osatutako atomoak dira. Horrela deitzen zaie hidrogeno atomoarekin isoelektronikoak direlako eta, beraz, antzeko portaera kimikoa dutelako.
Bistan denez, hidrogenoaren isotopoetako edozein hidrogenoidea da. Atomo hidrogenoidearen kasu tipiko bat da, halaber, elektroi guztiak galdu arte ionizatu den edozein elementuren atomo batena (adibidez, He+, Li2+, Be3+ eta B4+). Gainera, atomo exotiko ugarik portaera hidrogenoidea dute hainbat arrazoirengatik.
Nova Ubiratã
Nova Ubiratã Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Brezolupy
Brezolupy Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 6,34 km²ko azalera du eta 502 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1294. urtekoa da.
Thunstetten
Thunstetten Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Trinity Collegeko Liburutegia
Trinity Collegeko Liburutegia, Leabharlann Choláiste na Tríonóide eta Trinity College Library, Irlandako Dublin hiriburuko Trinity College ikastetxean dagoen liburutegi bat da, Dublingo Unibertsitatean. Irlandako liburutegi garrantzitsuenetako bat da.
Thunstetten
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Stlengis misakia
Stlengis misakia Stlengis generoko animalia da. Arrainen barruko Cottidae familian sailkatzen da.
Trinity Collegeko Liburutegia
1592an sortua izan zen. Gaur egun bertan, Irlandako ikur nazionaletako bat den Brian Boruren harpa, 1916ko Irlandako Errepublikaren Aldarrikapenaren kopia bat eta Kellseko liburua ikusgai daude.
Maribel Salas
María Isabel Salas López (Barakaldo, - ) bizkaitar antzezlea da. Vaya Semanita eta Euskolegas bezalako saioetan aritu ondoren, hainbat aldiz lan egin du telebistan.
Aturriren zubi metalikoa
Aturriren zubi metalikoa (pont métallique sur l'Adour) Landak departamentuko Cazères-sur-l'Adour udalerrian dagoen zubia da, Gustave Eiffel ingeniariak egina. Zubi honek Aturri ibaia zeharkatzen du. 1879an eraiki eta hurrengo urtean ireki zuten. 2000ko azaroaren 7an monumentu historiko izendatu zuten.
Frœschwiller
Frœschwiller Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Frœschwiller udalerrian erroldatutako biztanleak 522 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 62 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 78 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 215 etxebizitza zeuden, 188 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 205 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 188 etxebizitza nagusietatik 160 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 128 etxek bost zituzten. 161 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 114 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 335 ziren, horien artean 250 aktiboak ziren eta 85 inaktiboak ziren. 250 pertsona aktiboetatik 229 lanean zeuden (129 gizon eta 100 emakume) eta 22 langabezian zeuden (13 gizon eta 9 emakume). 85 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Frœschwiller udalerrian 189 unitate fiskal zeuden, 543,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.638 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 1 apaindegia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Umbrina imberbis
Umbrina imberbis Umbrina generoko animalia da. Arrainen barruko Sciaenidae familian sailkatzen da.
Bridesmaids (2011ko filma)
Bridesmaids 2011ko Paul Feig estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Annie bolada txarra izaten ari da: mutil-lagunak utzi egin du gozogintzako negozioak porrot egin ondoren, eta bere bizitza geldialdian dago. Lillian adiskide minak bere ezkontzan ohorezko dama izatea proposatzen dionean, Anniek ahal duen guztia egingo du prestakuntza-lanak primeran joan daitezen.
Elsrickle
, Eskoziako udalerri bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian.
Denverko lorategi botanikoa
Denverko lorategi botanikoa (ingelesez: Denver Botanic Gardens) 9,25 hektareako berotegi eta lorategi botaniko bat da, Denver-en, Coloradon.
BGCIko kidea da eta Lorategi Botanikoetako Kontserbaziorako Nazioarteko Agendarako lanak aurkezten ditu.
Denver Botanic Gardens-en identifikazio-kodea "Botanic Gardens Conservation International" (BGCI) kide gisa, baita bere herbario-akronimoa KHD da.
Kokapena
Hona hemen: Denver Botanic Gardens, 909 York Street, Denver, Denver county Colorado CO 80206 Ameriketako Estatu Batuak
Mapak eta satelite bidezko bistak. .
Negutegian sarrera ordainduta bisita daiteke.
Notropis photogenis
Notropis photogenis Notropis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Denverko lorategi botanikoa
Historia
1951n sortu zen, harrezkero bisitatzeko leku aipagarrietako bat izanik.
1996an sortutako negutegia Denverreko mugarrietako «Landmark» bat da.
Dublingo Unibertsitatea
Dublingo Unibertsitatea, Ollscoil Átha Cliath eta University of Dublin, Irlandako unibertsitate publiko bat da. Egoitza nagusia Dublin hiriburuan du.
1592an Elisabet I.a Ingalaterrakoak sortua izan zen, horrek Irlandako unibertsitate zaharrena bilakatzen du. Erresuma Batuko Oxfordeko Unibertsitatea etav Cambridgeko Unibertsitatea eredutzat hartu arren, Dublingo Unibertsitatea ez dago haiek bezala ikastetxe ugaritan banatua, aldiz, bakarra du, Trinity College ikastetxea.
Denverko lorategi botanikoa
Historia
Lorategi botanikoan eta negutegietan dauden landare ale batzuk.
Ursenbach
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Tubersent
Tubersent Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Aldieres Joaquim dos Santos Neto
Aldieres Joaquim dos Santos Neto, Buiu (1980ko maiatzaren 5a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Tubersent
Biztanleria
2007an Tubersent udalerrian erroldatutako biztanleak 528 ziren. Familiak 181 ziren, horien artean 30 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 59 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 218 etxebizitza zeuden, 185 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 216etxeak ziren. 185 etxebizitza nagusietatik 158 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 167 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 103 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 368 ziren, horien artean 259 aktiboak ziren eta 109 inaktiboak ziren. 259 pertsona aktiboetatik 237 lanean zeuden (142 gizon eta 95 emakume) eta 22 langabezian zeuden (6 gizon eta 16 emakume). 109 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tubersent udalerrian 188 unitate fiskal zeuden, 508 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.141 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2000. urtean Tubersent udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vassouras
Vassouras Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Luis Bandres
Luis Mari Bandres Unanue (Pasaia, Gipuzkoa, 1944ko otsailaren 18a - 2009ko abenduaren 2a) unibertsitateko irakaslea eta politikaria izan zen, EAJko militante historikoa eta euskararen bultzatzailea.
Amaia Otsoa
Amaia Otsoa Herran (Gasteiz, Araba, 1961- Ib. 2018) bertsolaria izan zen.
Luis Bandres
Bizitza
1965ean ingeniaritza tekniko industriala amaitu zuen; 1970ean, goi-mailako ingeniaritza. 1976an doktore-titulua eskuratu zuen.
Hiruki arrosa
Jatorria
Jatorriz, hiruki arrosa nazi en kontzentrazio esparru etan erabilitako ikurretako bat izan zen, eta esan nahi zuen pertsona hori homosexual a izatearengatik zegoela preso; kategoria honetan, naziek bisexual ak, trans emakumeak,, bortxatzaile ak eta pedofilo ak ere sartzen zituzten. Kontzentrazio esparruetako preso guztiak ikurren batekin sailkatzen ziren: judu ek hiruki horia, preso politikoek gorria, eta emakume antisozialek (lesbiana k barne) beltza. Preso hauetatik denak ez ziren homosexualak; batzuek sexu bereko kideekin harreman okasionalen bat izatearengatik harrapatu zituzten, eta beste batzuek ostera, salaketa hutsen ondorioz.
Eskinko arrunt
Eskinko arrunta (Scincus scincus) Scincus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Hiruki arrosa
Ikonografia
60ko hamarkada n, sexu askapen mugimenduen pizkundearekin batera, hiruki arrosa gay eta lesbiana izatearen harrotasuna irudikatzeko erabiltzen hasi ziren. 1972an, Heinz Heger nazien eskuetatik bizirik ateratako homosexualaren memoriek ikurra ezagunago bihurtu zuten. Edinburgo n (Eskozia) ospatutako Gayen Eskubideen Nazioarteko Kongresuak munduko gay eta lesbianen ikur izendatu zuen.
Eskinko arrunt
Hondarretako eskinkoa ere deitua. Sugandilaren antzeko narrasti ezkataduna da, kolorez marroi-zurixka, zeharkako zerrenda beltzak dituena. Hondarretan ibiltzeko oso gorputz egokia du. Aise azpiratzen eta ibiltzen da hondar azpian, igerian bezala. Arabiarrek sendagai modura erabili izan dute haren haragia, xehatu eta ondo lehorturik. Afrikako iparraldeko basamortuetan bizi da.
Amaia Otsoa
Bizitza
1982an, Gasteizko Bertso-Eskola sortzaileetako bat eta ikasle, Abel Enbeita irakasle zuela. 1984an, Arabako I. Bertsolari Txapelketako partaidea. Txapelketa batean parte hartu zuen lehenengo emakume bertsolaria.
Luis Bandres
Bizitza
1965etik aurrera zientzia eta teknika gaiak irakatsi zituen, hala euskaraz nola erdaraz, hainbat ikastegitan. 1972an, Elhuyar Kultur Elkartea sortu zuen taldeko kidea izan zen, besteak beste Mikel Zalbide eta Andoni Sagarnarekin, eta Elhuyar elkarte horren lehen lehendakaria izan zen.
Hiruki arrosa
Ikonografia
80ko hamarkada n, hiruki arrosaren erabilpena hedatuz joan zen, ez bakarrik aintzinako jazarpena gogoratzeko, baizik eta komunitate baten ikur positibo bezala. Izaera gay zein lesbikoa irudikatzen zuen, eta hainbat logotipo tan sartua izan zen, batzuetan lagun arteko ikur diskretu bezala, publiko orokorraren ezezagutzarekin jolastuz. 1987an, New Yorkeko HIES-aren aurkako mugimenduaren baitan, hiruki arrosak kutsu militanteagoa hartu zuen, HIES-aren aurkako ikerketa ildoak apropos oztopatzen ari zirela salatzeko. Testuinguru horretan, Act Up elkarteak logotipo bezala hiruki arrosa hartu zuen, "isiltasuna = heriotza" hitzekin lagunduta. Orduan hasi zen hirukia alderantziz erabiltzen (punta gorantz), nazien erabilpenari buelta eman nahian.
Luis Bandres
Bizitza
Elhuyar taldearen abiapuntuko kideak Luis Mari Bandres, Juanjo Gabiña, Jesus Mari Goñi, Andoni Sagarna eta Mikel Zalbide izan ziren. Zientziarako erabilgarri izango zen euskara-eredua eta terminologia lantzen zuten, hots, prosa eta lexiko zientifikoa.
Hiruki arrosa
Ikonografia
Azken urteetan ostadarraren ikurraren aurrean indarra galdu badu ere, oraindik bizirik da eta nolabait LGBT mugimenduaren alderdi borrokalariena irudikatzen du. Hain zuzen ere, hiruki arrosa homosexualen jazarpena gogoratzen duten hainbat monumentutarako erabili izan da. Lehenengoa Amsterdameko Homomonument izan zen (1987), eta harrezkero munduko leku askotan hedatu dira horrelako monumentuak. 2009an, Durango n oroitarria ezarri zen, Liburu eta Disko Azokan sortu baitzen euskal LGBT mugimenduaren ernamuina. Koldobika Jauregi k eginiko Kantu Isila granito zko eskultura da, eta plaka batean Jon Maia k idatziriko bertsoa dauka: "Frankismo aren aro beltzean, sexuen askatasuna / defendatuaz koloreztatu zenuten etorkizuna / Zokoratua izan zen zuen kontzientzia, gaytasuna / Bihotz haragiz pairatu arren plazera eta maitasuna / gure oinarri sendo da zuen harrizko duintasuna".
Bánovce nad Bebravou
Bánovce nad Bebravou Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 26,55 km²ko azalera du eta 18606 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1232. urtekoa da.
Parus humilis
Parus humilis Parus generoko animalia da. Hegaztien barruko Paridae familian sailkatua dago.
G proteina
G proteina edo Guanina nukleotidoa finkatzen duen proteina zelula mintzean aurkitzen den proteina periferiko bat da, proteina hartzaile batek jasotako seinaleak transduzitzen dituena. GTP batek aktibatzen du, hortik bere izena.
Motak
Egitura molekularra aztertuta G proteinen artean bi mota bereitzen dira: Heterotrimerikoak eta monomerikoak.
G proteina heterotrimerikoak
G proteina handiak dira eta hiru azpiunitate dituzte, α, β eta γ. Mintzean txertaturik dituzte α eta γ azpiunitateak horretarako gantz-azidoak edo isoprenoideak dituzte eta lotura hidrofoboak eratzen dituzte zelula mintzeko fosfolipidoekin. Hirugarren azpiunitatea (β) aurreko biei lotzen zaie, ez mintzari.
Zelula mintzean G proteinari atxikituriko hartzaile batek kinada bat jasotzen duenean G proteina aktibatzen du eta honek GTP bat erabiltzen du bere burua bitan banatzeko. Alde batetik β-γ azpiunitateek tokiz mugitu eta proteina efektoreak aktibatzen dituzte, eta bestetik α azpiunitateak zelula barnera seinalea transmititzen du, adibidez adenilil ziklasa entzima aktibatuz (honek cAMP ugari ekoizten du).
G proteinen aniztasuna oso handia da. Giza genomak 18 Gα azpiunitate kodetzen ditu, 5 Gβ aziunitate eta 12 Gγ azpiunitate.
Luis Bandres
Bizitza
Garai horretan euskarazko irakaskuntza orokorreko irakas materialaren falta handia zegoen. Langintza horretan abiatzeko bidea Elhuyar taldea lankidetzan aritu izan zen Hiazinto Fernandorena eta Jose Ramon Etxebarriarekin. Talde-lanean idatzi zuten Haizeak, euria eta klima izeneko liburua, irakaskuntza orokorreko prestaturiko lehenengo irakasmaterialetako bat. Egileen artean zeuden, besteak beste, hauek: Luis Mari Bandres, Iñaki Azkune, Andoni Sagarna, Pedro Miguel Etxenike, eta Mikel Zalbide. Kideek larunbateko mintegietarako prestatzen zituzten lanak zabaltzeko, zein beraien artean adostutakoaren probaleku gisa, Elhuyar aldizkaria sortu zuten.
G proteina
G proteina monomerikoa
G proteina txikia ere esatzen zaio, heterotrimerikoaren α azpiunitatearen antzekoa baita. 20 eta 40 KDa arteko pisu molekularra dute eta zelularen hainbat prozesutan hartzen dute parte: zelularen ugalketa, xixkuen trafikoa, zitoeskeletoaren egituran... Aurrekoak ez bezala, ez daude zelula mintzari lotuta, zitosolean aske baizik.
Hartzaileak
G proteinari atxikituriko hartzaileak (GPCR, G protein-coupled receptors) transmintzeko proteinak dira eta zazpi dominio dituzte mintza zeharkatzen dutenak. Proteina familia oso bat osatzen dute (giza zeluletako hirugarren gene-familia handiena ) eta guztiek zelulaz kanpotik iritsitako kinadak jaso eta G proteinak aktibatuz zelula barnera transmititzeko funtzioa dute. Seinale molekula ugari hartzen dituzte, neurotrasmisoreak, feromonak, hormonak... Zelula eukariotiko guztietan aurkitzen dira.
Amino taldea duen muturra zelula kanporantz orientaturik aurkitzen da eta karboxilo taldea berriz zitosolaren aldera. Transmintzeko segmentu guztiek α-helize egitura dute. Segmentuen artean dauden bukleak (lehen mailako aminoazido kateak) hiru kanporantz begira daude eta beste hiru barnerantz. Zitosoleko hirugarren buklea gainerakoak baino handiagoa da eta hori da G proteinarekin elkarreragina duena. Batzuetan mutur karboxilikoa ere bai.
Efektoreak
G proteinaren α azpiunitateak gainerakotik banatzen denean aktibatzen dituen proteinak dira. Hainbat existitzen dira baina aipagarrienak adenilil ziklasa (cAMP ekoizten duena), potasio kanala eta fosfolipasa dira.
Garrantzia biologikoa
Hartzaileak eta G proteinaren β-γ azpiunitateen arteko elkarreragin molekularraren ikerketak garrantzia handia hartu du eta hainbat gaixotasuni aurre egiteko botika berriak hartzaile horiekin lotzea bilatzen da. Gaixotasun kardiobaskularrak, nerbio-sistemak eragindakoak, endokrinoak eta sentsorialak G proteinaren seinale transmisioarekin loturik daude.
Historia
Alfred G. Gilman eta Martin Rodbell zientzilariek aurkitu zituzten G proteinak adrenalinarekin zelulak kitzikatzen ari zirela. Ikusi zuten adrenalina hartzaile bati lotzen zaiola baina honek ez duela zelularengan eraginik bitartekari bat aktibatzen ez bada (G proteina). Aurkikuntza honi esker Fisiologiako Nobel Saria jaso zuten 1994. urtean. G proteina eta honi atxikituriko hartzailearen inguruko ikerketek Nobel Sari gehiago ere ekarri dituzte, 2000, 2004 eta 2012 urteetan hain zuzen ere.
Luis Bandres
Bizitza
Aldizkariaren lehen zenbakia 1974ko irailean kaleratu zen, RSBAPen legezko babesari esker, eta RSBAPen babesa izan zuen harik eta Elhuyar taldeak 1981. urtean kultur elkartearen estatutuak onartu zuten arte.
Elhuyar taldearen abiapuntuko kide horiek Luis Mari Bandres, Juanjo Gabiña, Jesus Mari Goñi, Andoni Sagarna eta Mikel Zalbide izan ziren. Zientziarako erabilgarri izango zen euskara-eredua eta terminologia lantzen zuten, hots, prosa eta lexiko zientifikoa. Kideek larunbateko mintegietarako prestatzen zituzten lanak zabaltzeko, zein beraien artean adostutakoaren probaleku gisa, Elhuyar aldizkaria sortu zuten. Aldizkariaren lehen zenbakia 1974ko irailean kaleratu zen, RSBAPen legezko babesari esker, eta RSBAPen babesa izan zuen harik eta Elhuyar taldeak 1981. urtean kultur elkartearen estatutuak onartu zuten arte.
UEUren zientzia-alorreko sailen sorrera bultzatu zuen, finantzazioa bilduz, liburuak idatziz eta talde eragileko kide izanez. Donostiako EHUren Kimika Fakultateko idazkari izan zen 1975ean. Euskal Herriko Unibertsitateko udako ikastaroetako, Bergarako UNEDeko eta Industria Ingeniaritza Teknikoaren Unibertsitate Eskolako zuzendari izan zen. Azken urteetan unibertsitate-irakasle aritu zen EHUn, eta 1991z geroztik Ingeniaritza Elektronikoko katedraduna zen. Hedabideetan —Berria egunkarian, kasu— artikuluak idatzi zituen. Txistulari eta albokaria ere izan zen, Ez Dok Amairu talde mitikoaren hasierako partaideetakoa izanik. Gaixotasun luze baten ondorioz zendu zen. CAF-Elhuyar Merezimendu Saria jaso zuen 2010 urtean euskarazko zientzia eta teknologia euskaraz dibulgatzean eginiko lanagatik.
EAJ alderdiko kidea zen, eta Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Turismoko sailburu eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Ekintzako ahaldun izan zen. 1980tik 1985 arte, Eusko Ikaskuntzako Zientzia Saileko lehendakaria.
Ustelkeria leporatu zitzaion Irungo Ogasunaren aferan, Maite Moneo bere emaztea zuzenean nahasturik suertatu zenean, Ogasun Publikoarekin zituen milioika euroko zor fiskalak ezabaturik geratu baitziren.
Lanak
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 89 lan bildu dira Horien artean sartzen dira 20 liburu, 3 hitzaldi, 7 ikastaro eta 51 artikulu. Hainbat artikulu idatzi zituen Elhuyar aldizkarian, batez ere zientziaren historiari buruzkoak.
Liburuak
Zientzia eta teknologiaren inguruan liburu hauek idatzi zituen, kasu gehienetan lankidetzan Elhuyar, UZEI edo UEU beste kide batzuekin: Zientzia liburuez gain, bestelako lan hauek ere kaleratu zituen:
Henrique Arlindo Etges
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Grêmio eta Corinthians.
Kus-kus
Kus-kusa (ⵙⴽⵙⵓ, seksu; كسكس, Kuskus) Magreben jatorri duen platera da, egun mundu zabalean ere prestatu eta jaten dena. Gari-semolarekin prestatzen da, haragi-zatiekin eta barazkiekin, maiz harissa izeneko piper-purearekin ondua.
Jean-Baptiste Denys
Jean-Baptiste Denys (Paris, 1640?– Paris, 1704ko urriaren 3a) mediku frantziarra izan zen. Montpellierrren ikasi ondoren Luis XIV. erregearen mediku pertsonala izan zen.
Lehen odol-transfusio
Baina zalantza barik bere biografian jasotako gertakaririk garrantzitsuena 1667ko ekainaren 15ean izan zen, lehen giza odol transfusio egin zuenean. Arkume baten 350 ml odol sartu zizkion hamabost urteko gazte bati. Horretarako, kanulatzat, hegaztien lumak erabili zituen. Mutikoak bi hilabete zeramatzan sukar gogorrekin eta bere gurasoak edozer probatzeko prest zeuden. Odol transfusioa egin ostean, hurrengo goizean, ustez, gaztea sendatuta zegoen eta arrakastatsutzat jo zuten. Gaztea handik gutxira hil zen. Denys doktoreari erailketa leporatu zioten, baina gertaera hartatik aske irten zen, gazte gaixoaren emazteak artsenikoz pozoitu zuelako.
Jean-Baptiste Denys medikua oso denbora gutxian Europako zientzialarien artean izen handiko egin zen arren, bizitza amaiera aldrebestu zitzaion epaiketa eta heriotza batzuk tarteko.
Umbrina milliae
Umbrina milliae Umbrina generoko animalia da. Arrainen barruko Sciaenidae familian sailkatzen da.
Higiezinen burbuila Euskal Herrian
Euskal Herriko higiezinen burbuila 1998. urtetik 2007. urtera etxebizitzen prezioan emandako espekulazio eta prezioen gorakada handiari deritzo. Igoerak bi aldi izan zituen, bata 1998tik 2002ra arte (euroaren ezarpenera arte alegia), eta bigarrena 2004tik 2007ra. Donostia Euskal Herriko eta Estatuko hiribururik garestiena bihurtu zen, eta etxebizitzaren batez besteko prezioa metro karratuko 5.000 euro baino gehiagokoa izan zen.
2007
Krisiaren eragina inguruko herrietara baino beranduago iritsi zen Euskal Herrira. Batez ere, eraikuntzaren sektoreak, Euskal Herriko BPGan duen garrantzia txikiarengatik. Dena den, eraikuntza sektoreko hainbat enpresek egin zuten porrot, garrantzitsuenen artean Ereaga eta Urazca taldeak. Lehena, Ereaga taldea izan zen, 2007ko abenduaren 15ean. Ereaga Taldeak ordainketak etetean, 160 milioi euroko zorra utzi zuen ordaindu gabe hainbat hartzekodunekin, horien artean, 15 banku.
2007. urtearen erdialdetik aurrera, urtebeteko euriborraren etengabeko igoerarekin eta etxebizitzen salerosketaren jaitsierarekin batera, bankuek hipoteka gutxiago ematen hasi ziren, eta horrela 2008ko urtarrilerako hipoteken ematea urtez-urte %10 jaitsi zen. Bien bitartean, etxebizitza saldu nahi zutenen jokaera erabat aldatu zen. Burbuilaren urteetan prezioak etengabe igotzen ziren, eta etxea saldu nahi zuen jabe batek hurrengo hilabetean prezioak garestiagoak egon zitezkeela esan ziezaiokeen etxea erosi nahi zuenari. Igoerak bat-batean amaitzean, kontrakoa gertatzen hasi zen, etxea saldu nahi zuenak, inguruan salmentan zeuden etxebizitzak jaistearekin batera, prezioak jaistera behartuta zegoen, etxea saldu nahi bazuen behintzat.
Euriborrak %4,3ra jaitsi zen 2008. urtearen hasieran, baina ordutik hilabetez-hilabete goranzko joera hartu zuen berriz ere. 2008ko maiatzean, Europako Banku Zentralak petrolioaren eta bestelako lehengaien gorakadak eragindako inflazioari aurre egiteko interes-tasak igoko zituela esatean, euriborrak igoera historikoa izan zuen eta %5eko mailatik gora joan zen, interes-tasa ofiziala baino puntu bat gehiago. Euriborraren gorakada bankuen likidezia arazoek eragin zuten, mundu osoko bankuek Subprime motako aktiboez kutsatuta egon zitezkeelakoan, elkarri dirua uzteari utzi zioten, dirua mailegatzeko prezioa eta euriborraren gorakadan islatuz.
Santurtzi
Santurtzi, Bizkaia: Javier Cruz Euskadiko Alderdi Sozialistako Santurtziko alkatea 1995etik 2007ra, hirigintza-arazoak eta irregulartasunak ohikoak izan ziren bere agintaldian. Legez kanpo altxatutako etxebizitza blokeak, etxebizitza blokeak eraikitzeko birkalifikaturiko parkeak eta abar.
Kasurik larriena Santa Eulalia patronatuaren ondoko parkean gertatu zen. Bertan eraikuntza enpresa bati, orube batean 13 solairuko bi dorre eraikitzeko baimena eman zitzaion, guztira 184 etxebizitza eta lau solairuko aparkalekua eraikiz. Blokeek ondoko parkea erabat inguratzeaz gain, eraikuntza enpresak, zoru publikoa hartu zuen legez-kanpo. Azkenik eraikuntza enpresak 5.000 euroko isuna ordainduz konpondu zuen arazoa 2006ko azaroan, eta blokeak amaitu egin zituzten. Javier Cruz sozialista alkatetzan egondako urteetan, babes-ofizialeko etxebizitzen eraikuntza ia guztiz murriztu da herrian, izan ere, herriko gazteentzat prezio merkeagoko etxeak eraikitzeko orubeak, etxebizitza libreak eraikitzeko birkalifikatu ziren, eraikuntza enpresen mesederako.
Marquèzeko zubia
Marquèzeko zubia (pont de la Marquèze) Landak departamentuan dagoen tirante-zubia da, Pey eta Josse udalerrien artekoa. Zubi honek Aturri ibaia zeharkatzen du. 1931n eraiki eta 1935ean inauguratu zuten. 2008ko ekainaren 6an monumentu historiko izendatu zuten.
Jada antzinean, «Marquèze» izeneko lekuan (egun, Josseko auzoa dena) Aturri zeharkatzeko ibi bat zegoen. Donejakue bidea egiten zuten erromesak bertatik pasa ziren Akize eta Baiona artean.
Leiognathidae
Leiognathidae arrain pertziformeen familia da, Indiako ozeanoan eta mendebaldeko Ozeano Barean bizi dena.
Generoa
Hona hemen generoen bilakaera:
La Pobla de Farnals
2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.654 biztanle zituen.
James Guy (igerilaria)
James Guy (Kirkcaldy (Eskozia) (Erresuma Batua), 1997ko urriaren 3a) igeriketan aritzen den kirolari britainiarra da.
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), bi domina eskuratu zituen: 4x200 errelebo librean, zilarrezkoa lortu zuen Erresuma Batuak 7.03,13ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 7.00,66ko denborarekin) eta Japoniakoaren aurretik (brontzezkoa 7.03,50ekoarekin). Erresuma Batuko taldekideak hauek izan ziren: Robbie Renwick, Dan Wallace, Duncan Scott, James Guy eta Stephen Milne. 4x100 lau-estiloko erreleboan, zilarrezkoa lortu zuen Erresuma Batuak 3.29,24ko denborarekin, AEBren atzetik (urrezkoa, 3.27,95ekoarekin) eta Australiari aurre hartuz (brontzezkoa 3.29,93koaz). Hauek osatu zuten Erresuma Batuko taldea: Chris Walker-Hebborn, Adam Peaty, James Guy eta Duncan Scott-ek.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), hiru domina lortu zituen: 4x200 errelebo librean, urrezkoa lortu zuen Erresuma Batuak 6.58,58ko denborarekin, ROCeko taldearen (zilarrezkoa, 7.01,81eko denborarekin) eta Australiakoaren aurretik (brontzezkoa 7.01,84koarekin). Erresuma Batuko taldekideak hauek izan ziren: Thomas Dean, James Guy, Duncan Scott, Matt Richards eta Calum Jarvis. 4x100 lau-estiloko erreleboan, zilarrezkoa lortu zuen Erresuma Batuak 3.27,51ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.26,78ko denborarekin ME) eta Italiakoaren aurretik (brontzezkoa 3.29,17koarekin). Erresuma Batuko taldekideak hauek izan ziren: Luke Greenbank, James Guy, Duncan Scott, Adam Peaty eta James Wilby. 4x100 m lau-estiloko errelebo mistoan, urrezkoa irabazi, eta Munduko errekorra (ME) ezarri zuen Erresuma Batuko taldearekin, 3.37,58ko denboraz, Txinako taldea (zilarrezkoa 3.38,86ko denborarekin) eta Australiakoa garaituz (brontzezkoa, 3.38,95ekoarekin); hauek osatzen zuten taldea: Kathleen Dawson, Adam Peaty, James Guy, Anna Hopkin eta Freya Anderson-ek.
Marsac (Charente)
Marsac Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marsac udalerrian erroldatutako biztanleak 777 ziren. Familiak 304 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 116 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 339 etxebizitza zeuden, 307 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 331 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 307 etxebizitza nagusietatik 263 bere jabearen bizilekua ziren, 40 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 96 etxek lau zituzten eta 170 etxek bost zituzten. 243 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 112 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 171 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 516 ziren, horien artean 379 aktiboak ziren eta 137 inaktiboak ziren. 379 pertsona aktiboetatik 349 lanean zeuden (185 gizon eta 164 emakume) eta 30 langabezian zeuden (9 gizon eta 21 emakume). 137 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 40 ikasten zeuden eta 42 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Marsac udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 826 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shinya Tanoue
Shinya Tanoue (田ノ上 信也, 1980ko otsailaren 5a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol, Yokohama F. Marinos eta Vegalta Sendai.
Saint-Maurice-aux-Riches-Hommes
Saint-Maurice-aux-Riches-Hommes Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Maurice-aux-Riches-Hommes udalerrian erroldatutako biztanleak 445 ziren. Familiak 154 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 51 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 267 etxebizitza zeuden, 163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 91 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 264 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 163 etxebizitza nagusietatik 150 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 76 etxek bost zituzten. 121 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 88 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 67 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 231 ziren, horien artean 157 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 157 pertsona aktiboetatik 144 lanean zeuden (88 gizon eta 56 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Maurice-aux-Riches-Hommes udalerrian 177 unitate fiskal zeuden, 399 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.731 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 eraikuntza enpresa eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Maurice-aux-Riches-Hommes udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.450 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1  eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Charleston (Mendebaldeko Virginia)
Charleston Ameriketako Estatu Batuetako Mendebaldeko Virginia estatuko hiriburua da. Hiriak 2009 urtean 50.267 biztanle zituen.
Hiri senidetuak
Charleston ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Máire Mhac an tSaoi
Máire Mhac an tSaoi (Dublin, 1922ko apirilaren 4a - 2021eko urriaren 16a) irlandar gaelerazko olerkari eta idazlea izan zen.
Aita Seán MacEnteek Pazkoko matxinadan, Irlandaren Independentziako Gerran eta Irlandako Gerra Zibilean esku hartu zuen eta Fianna Fáil alderdiaren sortzaileetako bat izan zen. Ama Margaret Browne gaelerazko irakaslea izan zen.
Máire irlandar bardoen poesiaren tradizioan hazi zen. Hizkuntza klasikoak eta ikasketa zeltikoak ikasi zituen University College Dublinen eta Sorbonako Unibertsitatean ikasketa gehiago egin zituen. Irlandako enbaxadan Madrilen lan egin zuen.
Seán Ó Ríordáin eta Máirtín O'Díreáinekin batera, Irlandako hizkuntza poetikoa irauli zuen 1940 eta 1950eko hamarkadetan. Haren olerkietan, erlijio-sinesmenen, gaur egungo gizarte-ohituren eta emakumeen desira urratzen duten elementuen arteko tentsioa konbinatu zuen.
Artetako gatzagak
Artetako gatzagak antzinako gatz esplotazioak dira, Ollarango Arteta herrian daudenak, Nafarroa Garaian. Gatzaren ustiaketa ekonomikoa amaitu ondoren, denbora luzean utzita egon ziren; gaur egun, asko berreskuratu dira, bisitatu ahal izateko. Herritik kilometro eta erdi hegoaldera daude.
Ezaugarriak
Ollarango diapiroko gatz depositoak duela 200 milioi urteko itsaso batean du jatorria. Akuiferoko ura kontaktuan dago gatz jalkin horiekin, eta litro bakoitzeko 250-260 gramo gatz-kontzentrazioarekin irteten da iturburutik.
Iturburuko gatzuna lurrunketa bidez bihurtzen da gatz. Urak metro gutxi batzuetako bide naturala egiten du, berehala bat egiten baitu Udarbe errekarekin. Gatza ekoitzi ahal izateko, putzu batean biltzen da lehenik ura, eta handik larrainetara bideratzen da. Eguraldi ona bada, hiru-lau egun aski dira larraineko ur xafla mehea lurruntzeko, eta gatza kristaltzeko.
Jatorrian, larrainak egurrezkoak eta buztinezkoak izan ohi ziren, baina XX. mendean porlanezkoak eraiki ziren. Halakoak dira, hondaturik asko, XXI. mendean ikusgai direnak. Aspaldian garrantzi handia izan zuten Ollarango ekonomian, baina 2020an bi familiak besterik ez zituzten erabiltzen. Suntsituta daude, halaber, inguruko etxolak, non ustiatzaileek gatza eta tresnak biltzen zituzten.
Iruñerriko Mankomunitatea, Ollarango udalaren eta jabeen laguntzarekin, gatzagak zaharberritzen ari da, helburu didaktikoekin. Oinak bustitzeko uharka bat ere egin dute, urak propietate terapeutikoak baititu. Artetako kontzejuak ere interesa du gatzagen iraupenean, eta parte hartu izan du zenbait topaketatan.
Karl-Otto Apel
Karl-Otto Apel (Düsseldorf, 1922ko martxoaren 15a - Niedernhausen, 2017ko maiatzaren 15a) alemaniar filosofo bat izan zen. Bonnen lizentziatu zen eta Mainzen doktoratu zen, 1960an. Irakaslea izan zen Kielen 1962-1969 eta 1969-1972 urteetan eta azkenean Frankfurteko Unibertsitatean.
Saarbrücken hizkuntza eta komunikazioan espezializatu zen, korronte hermeneutikoaren kritikaria izan zen. Jürgen Habermasekin batera komunikazio-etikaren edo diskurtso-etikaren fundatzaileetako bat da. Frankfurteko Eskolan eragin handienetarikoa izan duen teorilaria ere bada, Adornoren heriotza ezkeroztik (1969). Positibismo zientifikoa kritikatu zuen arrazoia mugatzen zuelakoan. Apelek komunikazio etikaren inguruko lanak egin zituen eta filosofia praktikoaren zaharberritzailetzat jotzen da.
Apelen lanek filosofia analitikoko, filosofia kontinentaleko, pragmatismoko eta Frankfurteko teoria kritikoetako elementuak sintetizatzen dituzte.
Biografia
Bigarren Mundu Gerraren ondoren Bonneko Unibertsitatean eman zuen izena. Unibertsitate horretan filosofia doktoretza eskuratu zuen 1949 urtean. 1961an, Karl-Otto Mainzeko Unibertsitateko irakasle egin zen. 1962 urtean Kiel-go Uniberstitatean hasi zen irakasle. 1969tik 1972ra unibertsitate irakaskuntzan aritu zen Saarbrückenen, betiko transferitu eta Frankfurten katedra jaso zuen arte, Goethe Unibertsitatean. 1990tik Frankfurteko uniberstitatean irakasle emeritua izan zen, baita haren kide eta lagun zen Jürgen Habermas ere, bertan ezagutu baitzuten elkar.
Sariak eta errekonozimentuak
Apelek sari ugari eta desberdinak irabazi zituen, honakoak barne:
1972tik Membre Titulaire de l' Institut International de Philosophie (Filosofia Internazionalaren Institutuko kide), Parisen; 1988tik Zientzia eta Arteetako Nordland Akademiako kide, Melbu/Vesteralenen; 1989tik, Academia Europaeako kidea, Londres; 1993tik Academia Scientiarum Et Artium Europaeako kide zenbatzaile da, Salzburgon.
1993an Buenos Aireseko Unibertsitatean Doctor Honoris Causa titulua jaso zuen. Arequipako San Agustin Unibertsitateak "Irakasle Nagusi" titulua eman zion 1994an. Berlineko Askatasunaren Unibertsitatean Doctor Honoris Causa izendatu zuten 2000 urtean, baita Bande des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland (Alemania Federaleko Errepublikako gurutzea merituari) domina eman ere.
Azkenik, Europako Akademiako Zientzia eta Arteetako kidea izan zen.
Lanak
Karl-Otto Apelen lan nagusiak honakoak dira:
Petrópolis
Petrópolis Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jorge Galán Anaut
Jorge Galán Anaut (Iruñea, ) euskal herritar futbolaria da, Real Union taldeko aurrelaria dena. Osasunako harrobian hazitakoa
Estatistikak
''2020ko maiatzak 7an eguneratua. Datu ofizialak.''
Jules Ferry
Jules François Camille Ferry (Saint-Dié-des-Vosges, Frantzia, 1832ko apirilaren 5a - Paris, 1893ko martxoaren 17a) legegizona eta politikaria izan zen.
Ferdinand Buissonekin eta C. Séerekin batera, herri irakaskuntzan neurri berriak hartu zituen: laikoa, doakoa, nahitaezkoa egin zuen lehen mailako irakaskuntza eta bigarren mailako irakaskuntza publikoa neskentzat irekita geratu zen (1880-81).
Askatasun nagusiak finkatzen (bilera, prentsa eta sindikatu askatasunak) eta herri administrazioa berritzen (alkatea aurrerantzean zinegotziek hautatuko zuten) saiatu zen.
Frantziaren politika kolonialari indar berria eman zion: Tunisiako protektoratua Bardoko hitzarmenean (1881), Madagaskarko kolonizazioa, Brazzak Behe Kongoa konkistatzea, Tonkinen konkista. Bere politika kolonialak oposizioaren gorrotoa erakarri zion, eta Lang-söngo istiluen ondoren (1885eko maiatza), etsi egin behar izan zuen.
Senatari (1891), eta Senatuko lehendakari izan zen.
Kotaik
Kotaik (Կոտայք) Armeniaren hamar probintzietako (marz) bat da. Hrazdan du hiriburua. 2.086 km²-ko azalera du eta 2013an 254.397 biztanle zituen.
Notropis potteri
Notropis potteri Notropis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ibi (lekua)
Ibi edo ubera ibaietan, uraren sakonera txikiagoa delako erraz gurutza daitekeen lekua da. Normalean naturak sortuak dira, artifizialak beheratutako zubiak baitira.
Marlowe (2022ko filma)
Marlowe, 2022ko Neil Jordan irlandarrak zuzendutako neo-noire film bat da. Raymond Chandler estatubatuar idazleak sortutako Philip Marlowe detektibean oinarritua dago. Liam Neeson, Diane Kruger, Jessica Lange, Adewale Akinnuoye-Agbaje, Alan Cumming, Francois Arnaud, Ian Hart, Danny Huston, Daniela Melchior eta Colm Meaney aktoreek antzeztu zuten.
2022ko irailaren 24ean Donostiako Zinemaldian estreinatu zen.
Argumentua
1939, Los Angeles, hiriko gaizkile munduan, Clare Cavendish (Jessica Lange) emakume aberats eta ederrak Philip Marlowe (Liam Neeson) detektibeari Nico Peterson (François Arnaud) iraganeko maitalea topatzeko mandatua emango dio. Laister, Marlowe gizon horren desagerketaren atzean ustelkeria sare bt dagoela jabetuko da, aurkikuntza horrek detektibea hiriko jauntxo dirudun eta arriskutsuenen jomugan jarriko du.