cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nancy Holt
Dark Star Park
Formak ez datoz bat espazioaren inguruko eremu komertzial okupatuarekin eta oso garatuarekin. Oinez ibiltzeko eta parkean esertzeko tokiak daude, eta oinezkoei hirigunetik ihes egiteko aukera ematen diete. Dark Star Park sozialki interaktiboagoa da Holten beste lan batzuk baino. Artistak arreta jarri zion jendeari, bai parkearen barruan bai kanpoan, esferak ikusten. Lanak ikuslearen pertzepzioa aldatzen du forma lerromakurrak erabiliz, hala nola gunea inguratzen duten errepide kurbatuak imitatzen dituzten bideak. Parkean ibiliz edo bertatik gidatuz, ikusleek tamaina desberdinetako esferak nahas ditzakete tamaina berekoak izan daitezen, edo esfera batek beste bat eklipsatu dezake. Parkean tunelizatutako pasarteek zenbait elementu eskultoriko markatzen dituzte, urmaeletako islak bezala. Baina Holtek ziurtatu zuen inguruko parkea ez zuela erabat besterenduko edo alde batean utziko. Esferak honela eginda daude: gunita (zementuaren eta harearen nahasketa lainoztagarria), asfaltoa, hormigoizko tunel aurrefabrikatuak, altzairuzko zutoinak eta harrizko harlangaitza. Material horiek artelanaren inguruan dauden eraikinekin lotzen dute parkea.
Lanak denboraren kontzeptua eta unibertsoarekin dugun harremana aztertzen ditu. Esferaren batera hurbiltzean, parkeko bisitariak Ilargiaren azala gogora lezake, edo esferak inguratzen dituzten ur-putzu lasaiak ikusten dituenean, kraterrekin lotu ditzake. Hau ez da bat etortzea. Holt liluratu egiten zituen eguzki-eklipseak, baita eguzkiak Lurraren azalean proiektatutako itzalak ere. Gainera, parkearen izenak esfera handien itxura astronomikoari egiten dio erreferentzia, ezaugarri bereizgarrienak baitira. Izenaz hitz egitean, Holtek hauxe esan zuen:  "'Dark Star Park deitzen da, izan ere, nire irudimenean, esfera horiek lurrera erori diren izarrak dira, ez dute disdirarik egiten, eta, beraz, zerua bailitzan pentsatzen dut parkean/artelanean'."Ikuslea esfera horiekin eta horiek inguratzen dituzten beste elementuekin inplikatzean, Holtek naturaren eskala zabala eta kosmosa giza mailara itzuli zituen. Denbora ere lan horren zati garrantzitsua da. Urtean behin, abuztuaren 1ean, 09:32an, bi esferak proiektatutako itzalak eta alboko lau poloak lurzoruan profilatzen diren asfaltozko itzalen eredu iraunkorrekin lerrokatzen dira. Egun hori aukeratu zuen artistak William Ross-ek, 1860an, gaur egun Rosslyn (Virginia), parkea dagoen lurra erosi zuen eguna ospatzeko.
Holtek parkearen sorreran eginkizun asko betetzeko erronka hartu zuen bere gain, eta, aldi berean, artista, diseinatzaile paisajista eta batzordekide bihurtu zen hurbileko eraikin baten planoak onartzeko. Seguru asko, artista batek inoiz ez zituen hartu hiru paper horiek aldi berean, eta, beraz, parkea eta diseinatzailea oraindik ere garrantzitsuak dira artearen historiarako. "Diseinatzaile paisajista eta eskultorea izan nintzen; beraz, parke osoa artelana bihurtu zen. Gainera, ni batzordean nengoen parkearen ondoko eraikinaren diseinu arkitektonikoa onartzeko. Ez dut uste egoera horietako bat bera ere lehenago gertatu denik artista batentzat; beraz, ezohikoa izan zen eta bide berriak ireki zituen arte publikoarentzat". Lana 1995eko ekainean ikuskatu zen. Orduan, tratamendua behar zuela adierazi zuten. Hala, zazpi urte geroago, parkea 2002an zaharberritu zen.
Circle and Λ-Crossed polarra
1979an, Nancy Holtek bi lan egiteko enkargua jaso zuen Ohioko Miami University-ko lurretan "Polar Circle" eta "Ά-Crossed". Polar Circle laster suntsitu zuten, itxuraz, istripuz, unibertsitateko landa-langileek. "Star-Crossed" bizirik atera zen, baina egoera degradatuan dago eta ofizialki itxita dago (eskulturaren ondoko kartel batek adierazten duen bezala). Arte lan hori batez ere lurrez egina dago, hasieran 14 oineko altueran pilatua, eta bi hodi estaltzen ditu, bata iparraldetik hegoaldera lerrokatua eta bestea ekialdetik mendebaldera, lurpeko altzairuzko marko batek eutsita. Duela gutxi arte, Unibertsitateko lorezaintza-taldea jabetzaren paisaiaren zati izaten saiatu da, eta ez da artatze-premia bereziak dituen artelantzat hartu. Duela urte batzuk, ureztatze falta zela eta, belar geruza desagertu egin zen eta lurzorua, higaduraren eraginpean, maldetan behera erori zen poliki-poliki. Eskultura berreraiki egin zen, baina lurzoruaren goiko geruzan dagoen buztin-zorupea nahasita, eta, ondorioz, forma ez da hain elastikoa.
Web orubea
Holten "Solar Web" lana (1984-89) Santa Monicako Arte Batzordeak (Kalifornia) aukeratutako hiru proiektuetako bat izan zen, 1984an 29 artistaren proposamenak jaso ondoren. Obrek Elementu Naturalen Parke Eskultoriko berria osatu zuten, Santa Mónica hondartzaren hegoaldeko erdian zehar sakabanatua. "Solar Web" izenekoa, 72.000 dolarreko lana 16 oin garai eta 72 oin luze izan zen. Sare itxurakoa zen, ozeanorantz begira altzairu beltzezko hodi-katea, eguzkiarekin eta planetekin lerrokatzeko diseinatua, udako eta neguko solstizioak markatzeko. Proiektua bertan behera utzi zuten etxebizitzen jabeek itsasoaren aurrean protestak egin ondoren. Artelanak ikuspegi panoramikoak hondatzen zituela-eta, kexatu egin ziren.
Flow Ace Heating
"Flow Ace Heating" (1985) martxan dagoen ur beroko sistema bat da, sabaitik hurbil dagoen galeria baten pareta zeharkatzen duen hodi batekin hasten dena, eta forma linealeko konfigurazio konplexu bihurtu arte hazten dena. Konfigurazio hori erradiadoreek, balbula-gurpilek, neurgailuek eta beste tresna batzuek puntuatzen dute. Hodiak (denak ukitzean beroak) hormen inguruan biltzen dira eta gelen erdirantz zabaltzen dira. Bertan, laukizuzen eta begizta handietan loratzen dira.
Sky Mound
New Jerseyko iparraldean dago Sky Mound, 230.000 m2 (57 akre) eta 30 metro (100 oin) altura duen zabortegi batean. Estatuko Hackensack Meadowland Development Commission-ek (HMDC) eskatu zion Holti lekua erreklamatzeko, ingurumenaren aldetik segurua den leku bat eskaintzeko, landare- eta animalia-bizitza egon dadin eta gizakiek goza dezaten.
2008ko apirilean amaitu gabe egon arren, zabortegia lurreko eskultura eta parke publiko bihurtu zen. eta zabortegia larrez estali. Hamar tontor daude lekuaren gainean, baita altzairuzko zutoinak, landareak eta urtaroen arabera eremua bisitatzen duten hegazti migratzaileen 250 espezie ingururentzako urmaela ere. Proiektuaren arabera, batzuetan, haize-adierazleak eta legarrezko bideak egongo dira. Urtero, egun astronomiko esanguratsu batzuetan, lanak eguzkiaren, Ilargiaren eta zenbait izarren ikuspegi bakarrak eskainiko dizkio ikusleari.
Gainera, arku-hodi batzuk zabortegira jaitsiko dira, eta azpian dauden 10 milioi tonetako metanoa berreskuratuko dute. Horrek energia-iturri alternatiboa emango die komunitateko kideei.
Filmak
Holtek hainbat film eta bideo ere egin zituen 1960ko hamarkadaren bukaeratik, besteak beste, "Mono Lake" (1968) (Michael Heizer artistarekin), "East Coast, West Coast" (1969), Swamp (1971) (Robert Smithson senar zenarekin lankidetzan) eta "Breaking ground: Broken Circle / Spiral Hill" Smithsonen pelikulako ohar eta irudiei jarraitutako bideoa, berrogei urte geroago amaitutakoa. Lucy Lippard eta Richard Serra, Liza Bear eta Klaus Kertess, Carl Andre eta Ruth Kligman eta Bruce Brice eta Tina Girouard elkarrizketatu zituen Points of View: Clocktower filmak (1974). 1978an, 16 mm-ko koloreko film bat egin zuen, "Sun Tunnels" seminal-lana dokumentatzeko.
Erakusketak
Bere lanaren lehen atzera begirakoa, "Nancy Holt: Sightlines", 2010ean inauguratu zen Columbiako Unibertsitateko Miriam and Ira D. Wallach arte-galerian, eta Estatu Batuetako eta Europako beste leku batzuetara ere eraman zuten.
Gibel beltz-ubel
Gibel beltz-ubela (Russula atropurpurea edo Russula krombholzii) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
Ez da pozoitsua, ezta toxikoa ere, baina ezin da jan haragia mina eta mikatza duelako.
Deskribapena
Kapela: 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, ondoren laua eta erdian pixka bat hondoratua, purpura gorri kolorekoa eta erdian purpura-beltzaxka kolorearekin, gorri-ardo koloreko koloregabetutako orbanekin, eta, sarritan, arre koloreko pikor batzuekin. Azala lubrifikatua eta distiratsua eguraldi hezean. Ertz mehea, bat eginda eta leuna.
Orriak: Zuriak, isla horixkekin, nahiko estu, meheak, oinari itsatsita.
Hanka: Laburra eta lodia, pitzatua, zimur finekin, kolore zurikoa orban arreekin.
Haragia: Irmoa, lodia, trinkoa, gaztetan zuria eta zertxobait grisaxka zahartzaroan. Akre zaporekoa batez ere orrietan, eta fruta usain ahulekoa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Atropurpurea epitetoa latinetik dator, iluna esan nahi duen "ater" hitzetik eta purpura kolorea esan nahi duen "purpureus" hitzetik. Bere kapelaren koloreagatik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria, akre zaporekoa delako.
Nahasketa arriskua
Espezie honen kolore aniztasuna dela eta, hainbat azpiespezie sortu dira: depallens, dissidens, pantherina, olivicolor, atropurpureoides, atropurpurella, rubripes, krombholzii, bresadolae.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, hostozabalen basoetan, bakanagoa koniferoetan.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika.
Jana Tichá
Jana Tichá (České Budějovice, Txekia,,1965ko maiatzaren 6a) txekiar astronomoa da, asteroideen aurkitzaile emankorra. Asteroideei izana emateaz arduratzen da.
Biografia
Vienako Ekonomia Unibertsitatean ikasi zuen, Pragan, eta 1987an graduatu zen. 1992az geroztik, Klear-en behatokiko zuzendaria da, České Budějovice hurbil, Txekiar Errepublikaren hegoaldean. Bere zuzendaritzapean, asteroideak eta kometak behatzeko programa modernizatu egin da, eta teleskopio berri bat gehitu zaio, Lurretik hurbil dauden asteroideen eta ezohiko ibilbideen kometen jarraipena egiteko.
Asteroideen eta kometen aurkikuntzetan espezializatuta dago, bereziki Lurretik hurbil dauden objektuetan (NEO, ingelesezko siglengatik). 2000. urtetik Nazioarteko Astronomia Batasuneko gorputz txikien nomenklaturari buruzko Batzordekoa da, eta asteroideen izenak onartzeaz arduratzen da. Batzordeburua 2003tik. Astronomiaren dibulgazio-lanetan buru-belarri murgilduta dago bere herrialdean. Asteroideei eta kometei buruzko txekiar web zerbitzarietako kolaboratzaile handienetako bat da.
Aurkitutako asteroideak
Tichák bakarrik edo lankidetzan aurkitutako asteroideen zerrenda (54) hauxe da:
Gloria Suzanne Koenigsberger Horowitz
Gloria Suzanne Koenigsberger Horowitz (Mexiko Hiria, XX. mendea) astronomo eta fisikari mexikarra da. Irakaslea eta ikertzailea da, eta Mexikon Interneten aitzindarietako bat; izan ere, Mexikon Interneteko lehen konexioa lortzeko lankidetzan aritu ziren hainbat erakunde akademikotako eta gobernuetako kideek osatutako lantaldean parte hartu zuen, eta, bereziki, sare hori 1989an Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoarekin (UNAM) konektatu zuen.
Ibilbide profesionala
Gloria Koenigsberger Mexiko Hirian jaio zen. Fisikako lizentziatura ikasi zuen UNAMeko Zientzia Fakultatean, eta 1978an graduatu zen. Astronomiako doktoretza lortu zuen Pensilvaniako Estatuko Unibertsitatean (AEB), 1982an. UNAMen eta Morelosko Estatuko Unibertsitate Autonomoan katedraduna da. Lizentziatura eta graduondoko tesiak zuzendu ditu erakunde horietan eta Astrofisika, Optika eta Elektronikako Institutu Nazionalean (INAOE). Zientzia Fisikoen Institutuari atxikitako ikertzaile titularra da (Cuernavaca, Morelos). Ikertzaileen Sistema Nazionaleko kidea da III. mailan.
Nazioarteko Astronomia Elkarteko (IAU) kide aktiboa da. Erakunde horretan, G dibisioko kide da, eta erakunde horren aztergaia masa guztietako izarren propietateak, eboluzio-etapak eta horiek zuzentzen dituzten mekanismo fisikoak ulertzea da.
1990etik 1998ra UNAMeko Astronomia Institutuko zuzendaria izan zen, horrela Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko zientzia gogorren institutu bat zuzendu zuen lehen emakumea bihurtu zen. Bere kudeaketan Astronomia Institutuaren instalazioetako azpiegitura fisikoa handitu zen Unibertsitate Hirian eta Ensenada, Kalifornia Beherean, eta azpiegoitza bat eraiki zen Morelian. Era berean, Behe Kaliforniako San Pedro Martirreko Behatoki Astronomiko Nazionalaren teleskopioak modernizatu ziren.
Argitalpenak
Ehundik gora ikerketa-artikulu, txosten, datu-baseak argitaratu ditu; argitaragabeak eta banaka eta beste aditu batzuekin batera landuak. Hona hemen bere lanetako batzuk:
APG III sistema
Landare loredunak sailkatzeko APG III sistema (“APG III” hemendik aurrera) Angiosperm Phylogeny Group (APG) taldea garatzen ari den gehien bat Filogenetika molekularrean oinarritutako landareentzako sistema taxonomiko moderno baten hirugarren bertsioa da. 2009an argitaratua, 2016an bertsio berriago batek, APG IV sistemak, ordezkatu zuen.
Sistema berria azaltzen zuen argitalpenarekin batera, beste bi argitalpen laguntzaile agertu ziren Botanical Journal of the Linnean Society aldizkariaren ale berean:
Egituraketa
“APG III”k aurreko sistemaren 45 ordenak onartu zituen eta beste 14 ordena berri sartu. Ceratophyllales ordena berritzat hartu zen oker; APG-ren aurreko bi sistemetan onartua zegoen eta. Ordena onartu berriak hurrengoak izan ziren:
“APG III”an "Kakotutako familia" izendapen alternatiboa alboratu zen, haren sarrera aurreko sisteman askok onartu ez zutelako. Sistema berrian 413 familia onartu ziren; aurreko sisteman baino 43 gutxiago. Aurreko sistemaren 55 "kakotutako familietatik" 44 alboratu ziren, beste 20 familia bezala, eta aurreko sisteman ez zeuden 21 familia berri onartu ziren; familia gutxi batzuk tokiz aldatu ziren.
Alboratutako 44 "kakotutako familiak" hurrengoak izan ziren:
Baztertutako beste 20 familiak hauek izan ziren:
María Teresa Ruiz
María Teresa Ruiz González (Santiago, Txile, 1946ko irailaren 24a) astronomoa da. Zientzia Zehatzen Sari Nazionala (1997) eta L'Oréal-UNESCO saria (2017) jaso ditu. Txileko Zientzia Akademiako lehen lehendakaria izan zen.
APG III sistema
Egituraketa
Onartutako 21 familia berriak hurrengoak dira:
María Teresa Ruiz
Biografia
1971ean Astronomiako lizentziatura lortu zuen Txileko Unibertsitatean. Gero, Princetongo Unibertsitatean jarraitu zituen ikasketak, eta astrofisikako doktoretza lortu zuen. Unibertsitate bietan titulu horiek lortzen zituen lehenengo emakumea izanik.
APG III sistema
Egituraketa
Ezein ordenatan jarrita ez zeuden familia-kopurua 39tik 10era jaitsi zen eta hurrengoak geratu ziren:
María Teresa Ruiz
Biografia
Triesteko Astronomia Behatokiko ikertzaile elkartua izan zen 1975 eta 1976 bitartean, eta ikertzaile bisitari gisa ere lan egin du, bai Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Astronomia Institutuan, bai New Yorkeko Institute for Space Studies, zein National Aeronautics and Space Administration delakoan (1978-1979). Azken urte horretatik aurrera, Astronomia Sailean irakatsi du, lehenik irakasle elkartu gisa (1979-1989) eta gero titular gisa.
APG III sistema
Egituraketa
Apodanthaceae eta Cynomoriaceae angiospermoen artean jarri ziren, incertae sedis-ean, hau da, angiospermoen edozein taldetatik at. Beste zortzi familiak incertae sedis-ean jarri ziren angiospermoen ordenen gaineko hurrengo taldeetan: commelinids (1), eudikot basalak (1), Pentapetalae (1), lamiids incertae sedis (3), erdiguneko lamiids (2).
María Teresa Ruiz
Biografia
2000. urtean Guggenheim bekaren onuraduna izan zen eta sari garrantzitsuak lortu zituen, hala nola Errektoretza Domina, Zientzia Zehatzen Sari Nazionala 1997an (irabazi zuen lehenengo emakumea izanik) edo Amanda Labarca kondekorazioa. Txileko Astronomia Garatzeko Fundazioaren eta Astrofisika eta Antzeko Teknologien Zentroaren (CATA) buru da. 2015aren amaieran, Txileko Zientzia Akademiako buru izateko hautatu zuten lehen emakumea izan zen.
APG III sistema
Egituraketa
Icacinaceae familiaren barrutia guztiz zalantzazkoa izaten jarraitzen du. Apodytes eta Rhaphiostylis bere ahaide hurbila, Emmotum, Cassinopsis eta beste genero gutxi batzuk bezala, behin behinean familia horretan mantendu ziren, ikerketa gehiagoren bidez benetan bertakoak diren ala ez erabaki arte.
María Teresa Ruiz
Biografia
2016ko irailean iragarri zen L'Oréal-UNESCO Saria jasoko zuela Emakumeak Zientzian 2017 saria. Sari hori martxoan jaso zuen Parisen, Frantzian, egindako ekitaldi batean. Epaimahaiak bere erabakia hartu zuen enana café izeneko aurkikuntzan eta izar apalen gainean egindako lanagatik, bere bilakaeraren azken etapan dauden izarrak barne.
APG III sistema
Egituraketa
Gumillea, Nicobariodendron eta Petenaea generoak angiospermoen barruan “incertae sedis”ean geratu ziren. Gumillea “APG II”an kokatu barik zegoen eta Nicobariodendron eta Petenaea zerrendan sartu berriak ziren; azken hori geroago Huerteales ordenaren Petenaeaceae familia berrian kokatu zen.
Gibelhori orrilaranja
Gibelhori orrilaranja (Russula lutea) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
APG III sistema
Egituraketa
Sailkapena bi bertsiotan agertzen da beherago. Bertsio laburra ordenetaraino eta ordena batean sartzen ez diren familietaraino heltzen da; ordenen izenen atzean euretan sartuta dauden familien kopurua agertzen dela. Bertsio luzeak familia guztiak erakusten ditu. Sailkapeneko maila bereko ordenak alfabetikoki aurkeztuta daude. Kontuan har ordenek APG sistemaren aurreko bertsioetan (APG sistema, APG II sistema) ez bezalako familia kopuruak izan ditzaketela. Beheko zuhaitz filogenetikoan zehaztasun handiagoz ikusi ahal dira erlazioak.
Gibelhori orrilaranja
Ez da mina, baina honen haragia ez da oso estimatua sukaldean. Ez da erraza errezeta egokia aurkitzea, etekin gastronomiko handiagoa ateratzeko.
APG III sistema
Bertsio luzea (familia guztiekin)
Argipenak:
*  = familia baten kokapen berria. † = ordena onartu berria APG sisteman; § = testuan deskribatutako familia berri baten barrutia. $ = “APG III”n “APG II”n baino zabalagoak diren familiak. $$ = “APG II”an kako arteko familiak; hemen onartutako barruti hertsiagoan.
Gibelhori orrilaranja
Deskribapena
Kapela: 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, baina laster zabaldu eta ondoratu egiten da eta ertz inkurbatua izaten du, osorik egoten da edo zahartzean oso gutxi ildaskatua. Azala erabat bereiz daiteke, likatsua, leuna eta distiratsua, hori-limoi edo hori-kromo kolorekoa.
APG III sistema
Filogenia
“APG III” sistema 59 ordenez eta eta kokatu gabeko 4 familiaz osatutako angiospermoentzako zuhaitz filogenetiko batean zegoen oinarrituta. Kokatu gabeko beste 6 familien kokaleku sistematikoa hain zen zalantzazkoa non ezin izan ziren jarri zuhaitz filogenetikoaren inongo toki zehatzean. Goragoko "Bertsio luzea" izenburuaz izendatutako sailkapen-taulan 4 Euasterids-en artean agertzen dira, eta 2 “Taxa zalantzazko kokapenean” izendatutako gunean.
Behean erakutsitako zuhaitz filogenetiko ”APG III” sisteman argitaratu zen, baina hemen gehitu diren etiketa batzuk barik.
Gibelhori orrilaranja
Deskribapena
Hanka: Liraina, zilindrikoa, luzea, horrela denbora askoan irauten du eta zahartzean bakarrik hartzen du zuri zikin kolorea.
APG III sistema
”APG II”tik kendutako familien ordezko azpifamiliak
“APG II”an hautazkoak ziren baina “APG III”an kendu ziren familia batzuk (e.b. kakodunak) ordezteko azpifamilia berriak proposatu ziren. Hurrengo taulan agertzen dira.
Gibelhori orrilaranja
Deskribapena
Haragia: Mehea eta oso hauskorra, zuria, gaztetan zapore gozoa du eta usain leuna, baina zahartzean edo usteltzean ozpin usaina botatzen du, eta ez arrosa usaina, Russula chamaeleontina delakoak bezala. "Sulfato de hierro" erreaktiboarekin arrosa ez oso bizia ematen du.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Lutea epitetoa ere latinetik dator, horia esan nahi duen "luteus" hitzetik.
Jangarritasuna
Jangarri kaskarra
Nahasketa arriskua
Beste Russula horixkekin: Russula claroflava eta Russula ochroleuca, baina tamaina handiagoa dute.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Batez ere hostozabalen basoetan, pagoak ditu nahiago, baina batzuetan koniferoen azpian ere ateratzen da.
Banaketa eremua
Europa, Amerika.
María Luisa Aguilar
María Luisa Aguilar Hurtado (Jauja, Peru, 1938ko ekainaren 20a - Lima, Peru, 2015eko urriaren 29a) profesionalki Peruko lehen astronomoa izan zen. Peruko Limako San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusiko Matematika eta Fisika Institutuan ikasi zuen eta Argentinako La Platako Unibertsitate Nazionalean graduatu zen. 1981ean, astronomia maila profesionalean garatzearen ondorioz, "Astronomia eta Astrofisika Mintegia" sortu eta zuzendu zuen. Gaur egun, San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusiko "Astronomia eta Espazioko Mintegi Iraunkorra" du izena.
Biografia
Jauja hirian jaio zen, eta hantxe bizi izan zituen lehen hiru urteak. Bere lehen eta bigarren mailako ikasketak Liman egin zituen, Elvira García eta García Eskola Unitate Handian. 1958an San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusiko Matematika Eskolara joan zen. Argentinara joan zen La Platako Unibertsitate Nazionaleko Astronomia eta Geofisika Behatokiko astronomia-karrera ikastera. Izarren espektroskopian, izarretako atmosferetan eta izar aldakorretan espezializatu eta gero, Perura itzuli zen 1969an.
1970ean Ingeniaritzako Unibertsitate Nazionalean hasi zen irakasten eta 1975ean San Markoseko Unibertsitate Nazional Nagusian. Irakaslanaren hasierako urte horietan, Ostiral Astronomikoak (Viernes Astronómicos deituak) sortu zituen, astronomiaren dibulgaziorako eta astronomiaren bidezko heziketa zientifikorako gunea. Bere jardunean, etenik gabeko hitzaldi- eta hitzaldi-serie hau Peruko historiako zaharrena da, eta, horri esker, nazioarteko onarpena lortu du. Bere hezkuntza-ikuspegiari jarraiki, 1981ean Astronomia eta Astrofisikako Mintegia sortu zuen, eta 2001. urteaz geroztik Astronomia eta Zientzia Espazialen Mintegi Iraunkorra (SPACE) izena hartu zuen, astronomiako etorkizuneko profesionalen belaunaldien hazitegia.
1982an, Nazioarteko Astronomia Batasuneko kide izendatu zuten, hitzarekin eta botoarekin, "Astronomiaren hezkuntza eta garapena" izeneko 46. Batzordearen eta "Espektro-izarren" 29. Batzordearen barruan. Irakasle-esperientzia eta erakundeen babesa oinarri hartuta, 1984ko urtarrilean hasita, San Marcos - Nazioarteko Batasun Astronomikoa hitzarmena sustatu eta kudeatzen du, Nazioarteko Batasun Astronomikoaren Irakasle Bisitarien Lehen Programa (Visiting Lecturer Programme) ahalbidetuz. 1985ean, José Luis Sérsic argentinarra eta galaxietako espezialista, Josip Kleczek, txekiarra, eta Jorge Sahade, Nazioarteko Astronomia Batasuneko Latinoamerikako lehen lehendakaria, etorri ziren.
2009ko Astronomiaren Nazioarteko Urteko ospakizunetarako munduko jardueren artean, Peru eta Nazioarteko Batasun Astronomikoaren arteko Kontaktu Puntu Bakarra (Single Point of Contact) izendatu zuten. Horri esker, askotariko parte-hartze publikoa sustatu zuen hezkuntza- eta dibulgazio-jarduera batzuetan: "Ostiral astronomikoak", "Teleskopio ibiltaria", "Maisu-maistren entrenamendurako Galileo programa ", "Galileo Mobile" eta "El planeta Tacu Tacu" haurrentzako ipuina.
Maria Luisa hil ondoren, 2016. urtean, Aguilarrek bultzatutako UNMSM - M. D. Maranganí, Cuscoko Behatoki Astronomiko Turistiko Turistiko delako Proiektua inaguratu zen.
Azken urteetan, "Kultura, Zientzia eta Teknologia" sekuentziaren (Radio Cielo) eta "Zientzia eta Kultura" sekuentziaren (Caras de la Cultura) gidaria izan zen, Juan 19 TVn.
Bere karrera profesionala, astronomiaren arloan, asko kostatu zitzaiola aitortu zuen, gainera aitzindari izanda, "«gaztetan matxismo izugarria bizi izan nuelako»."2015eko urriaren 29an hil zen.
Jarraitu beharreko eredua
María Luisa Aguilarren irudia antzezlan baten protagonista da, haurrek Peruko hiru zientzialariren bizitza eta karrera profesionalak ezagut ditzaten eta beren helburuak lortzeko inspirazioa izan dezaten.
2020ko azaroaren 18an, Peruko Hezkuntza Ministerioak, "Aprendo en Casa" irratiko eta telebistako programazioaren bidez, María Luisa Aguilar Hurtado astronomoaren legatuari buruzko saioa eskaini zien lehen hezkuntzako haurrei.
Meg Urry
Meg Urry, jaiotzez Claudia Megan Urry (AEB, 1955) estatubatuar astronomoa eta astrofisikoa da, eta 2015etik 2016 arte Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoko lehendakaria izan zen. Lehenago, Hubble espazio-teleskopioaren fakultatean izan zen, eta Yaleko Unibertsitateko Fisika Saileko buru izan zen 2007-2013 bitartean. Nabarmena da, astronomian eta astrofisikan egindako ekarpenengatik ez ezik (zulo beltzei eta uhin-luzera anitzeko inkestei buruzko lanak barne), astronomian sexismoari eta genero-berdintasunari buruz egindako lanagatik ere, eta, oro har, zientzia eta mundu akademikoarengatik.
Gibelilun orrimin
Gibelilun orrimina (Russula acrifolia) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
Meg Urry
Biografia
Indianan eta Massachusettsen hazi ondoren, Tuftseko Unibertsitatean ikasi zuen Urryk. Matematikan, musikan eta fisikan espezializatu zen, eta 1977an graduatu zen.
Gibelilun orrimin
Ez da jangarria.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Mamitsua, gogorra, hasieran lau-ganbila eta gero inbutu formakoa, glabroa, edo arrea, bistre okre samarra, gorrixka. Ertza beherantz biribilduta eta gero laua, irregularra, bihurria.
Meg Urry
Biografia
Urryk lizentziatura bat (1979) eta doktoretza bat (1984) lortu zituen fisikan, Johns Hopkins Unibertsitatean, non bere aholkularia Art Davidsen baitzen. Tesirako, blazar-ak ikasi zituen Goddard espazioko hegaldi-zentroan, Richard Mushotzkyrekin. Postdoktoretza bat egin zuen MITeko Espazio Ikerketako Zentroan, Claude Canizaresekin lanean. Yale fakultatean sartu zen 2001ean, une horretan saileko emakume bakarra zela, eta 2007an presidente izan zen.
Gibelilun orrimin
Deskribapena
Orriak: Estu, itsatsita, ia dekurrenteak, oso garratzak, boli-krema zuri kolorekoak, zahartuaz belzteko joera dute.
Meg Urry
Biografia
Nukleo Galaktiko Aktiboak (AGN) izeneko zulo beltz supermasiboak eta galaxia normalek AGNekin duten erlazioa aztertzen ditu.
Gibelilun orrimin
Deskribapena
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Meg Urry
Genero desberdintasunak astronomian eta zientzian
Modu aktiboan landu ditu astronomian eta zientzian dauden genero-desberdintasunak, eta gai horri buruzko 60 hitzaldi baino gehiago eman ditu, Fisikan Lizentziatutako Emakumeentzako urteroko Konferentziak (CUWiP) barne. Laura Danlyrekin, Urryk Emakumeak Astronomian lehen topaketa antolatu zuen.
Gibelilun orrimin
Deskribapena
Hanka: 4 - 11 x 2 - 4 cm-koa. Betea, lodia, gogorra, zilindrikoa, labur samarra, ikusten diren zulotxoekin. Zuria eta gero gris- beltzaxka.
Haragia: Zuria, zertxobait arrosa, bukaeran gris iluna, sendoa usaingabea. Zapore akrea, nabarmen orrietan.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Acrifolia epitetoa ere latinetik dator, akre esan nahi duen "acer-acris" hitzetik eta orri esan nahi duen "folia" hitzetik. Orrien zapore minagatik.
Jangarritasuna
Susmagarria.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika eta Errusia.
Gibelubel orriahul
Jangarri ona, Russula cyanoxantha eta Russula heterophylla perretxikoen kalitate antzekoa du.
Deskribapena
Kapela: 8 eta 14 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila, azkenik laua eta erdigunea hondoratuta. Ertza inkurbatutik lau-dekurbatura eta pixka bat ildaskatua, azalaren uzkurtzeagatik. Azala erradioaren herenean bereiz daiteke, likatsua eguraldi euritsuarekin eta lehorra eta distiratsua lehorrarekin; biolazeo-ardo kolorekotik purpura-biolazeora doana, baina erdigunean okre-olibatik horixka-olibara doan kolorekoa.
Hanka: 4 - 8 x 1 - 3 (3,5) cm-koa, zilindriko klabiformetik zertxobait sabeldunera, betea eta gero arroa, oinarria lodixeagoa du eta azala kizkurra; zuria eta oinarrian herdoil kolorez zikindua.
Haragia: Lodia eta trinkoa, zuritik zertxobait horixkara, eta tonu berdexkak izaten ditu kapelaren azalaren azpian; usain garratzekoa eta zapore gozokoa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok.
Jangarritasuna
Jangarri ona.
Nahasketa arriskua
Russula olivacea delakoaren ale gazteekin nahastu daiteke eta Russula alutacea espeziearekin, honek esfumatura arrosak ditu hankan eta kapelak kolore okreagoa du.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, hostozabalen basoetan, batez ere lurzoru azidoko pagadietan.
Emanuela Galliani
Emanuela Galliani italiar astronomo amateurra izan zen. Planeta Txikien Zentroak Zuaboni asteroidearen aurkikuntza (23571) egiaztatu zion, 1995eko urtarrilaren 1ean, Marko Cavagna senarrarekin batera, Sormano behatoki astronomikotik egindakoa.
Tmesisternus
Tmesisternus kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa.
Gladys Vergara
Gladys Elena Vergara Gavagnin (Montevideo, Uruguai,1928 - ib., 2016ko uztailaren 5a) Uruguaiko astronomo eta irakaslea izan zen, konputagailuek egiten ez zuten garaian eklipseei buruz egindako kalkuluengatik ezaguna, eta haren omenez izendatu zen Vergara asteroidea (5659).
Biografia
Zientzia Fisikoak eta Astronomia ikasi zituen, emakumeentzat iristezinak ziren garai batean. Félix Cernuschik Giza eta Zientzia Fakultatean sortutako Astronomia Saileko ikasleen lehen belaunaldian parte hartu zuen. 1952an, Astronomiaren Zaleen Elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Uruguaiko Institutu Antartikoko idazkaria izan zen.
Lan ibilbidea
1968ko uztailaren 18an, Txileko Carlos Torres eta S. Cofré astronomoek gerriko nagusiaren asteroide berri bat aurkitu zuten Cerro El Robleko Estazio Astronomikoan (Txile), 1968 OA1 izena eman zitzaiona. Vergara hil ondoren, Nazioarteko Astronomia Elkarteak (UAI) 5659 Vergara izendatu zuen asteroide hori.
Vergara Uruguaiko Antartikoko Institutuko Zuzendaritza Kontseiluko idazkaria izan zen, 1970eko apirilaren 24tik 27ra Montevideon egin zen Antartikako Lehen Konbentzio Nazionalak onetsitako Ebazpenaren arabera. 1973ko diktadurak kargutik kendu eta lanik gabe geratu zen 1985ean demokrazia itzuli arte. Vergara Bigarren Hezkuntzako Kontseiluko Astronomiako irakaslea izan zen.
1962tik 2011ko azarora arte Ingeniaritza Fakultatean lan egin zuen, eta 5. mailako irakasle eta Agrimensurako Institutuko zuzendari izan zen. Halaber, Montevideoko Behatokiko zuzendaria izan zen, Ingeniaritza Fakultateko Nekazaritza Institutuko irakaslea eta Batlle eta Ordóñez Institutuko irakaslea, Emakumearen Institutua zenean.
Vergarak 10 cm-ko UNITRON teleskopio errefraktorea erostera bultzatu zituen ikasleak. Teleskopio hori erabili zuten 1976ko urtarrilean sortzaile izan zen Batlle eta Ordóñez (IBO) Emakumeen Irakaskuntza Ertainaren Institutuaren Behatokia inauguratzeko.
Uruguaiko Astronomia Batzorde Nazionalaren sortzaileetako bat izan zen.
Ingeniaritza Fakultatean, Esmeralda Mallada astronomoaren lankide eta irakasle izan zen, eta haren omenez Mallada (16277) asteroidea izendatu zuten.
2016ko uztailaren 5ean hil zen, 87 urte zituela.
Familia
Gladys Vergara Margarita E. Gavagnin Crossaren alaba izan zen, Viktoriako Muinoan Britainia Handiko Eskolaren eta Peñarol eskolaren zuzendari sortzailea. Alaba bakarra izan zuen, Gladys Jacqueline Valois Vergara.
Henrike II.a Ziprekoa
Henrike II.a (Nikosia, 1270eko ekaina - Strovolos, 1324ko abuztuaren 31) Zipreko eta Jerusalemgo erregea izan zen.
Hugo III.a Ziprekoa eta Elisabet Ibelingoaren semea izan zen. Lusignan familia noble frantsesekoa eta Joan II.aren anaia eta ondorengoa izan zen.
1285eko ekainaren 24an koroatu zuten Nikosiako Santa Sofia Katedralean, eta urte horretan Akre berreskuratu zuen anjoutarren eskutik. Bere erregealdian mamelukoek Tiro, Beirut eta azkenik Akre harrapatu zituzten 1291ko maiatzaren 28an setio baten ondoren. Porrot honekin Jerusalemgo Erresuma Latindarra desagertu zen. Henrike Ziprera itzuli zen eta han jarraitu zuen gobernatzen hil arte. 1299an Jerusalemgo Erresuma berreskuratzeko saiakera egin zuen.
Zipren hainbat matxinada jasan zituen eta 1306an Amalrico anaiak kargutik kendu zuen Tenplarioen laguntzarekin, eta Armeniara erbesteratu zuten. 1310ean erreinua berreskuratu zuen Ospitaleen laguntzarekin, Amalriko hil ondoren. Konspiratzaileak espetxeratu zituen eta Zipreko Tenplarioen jabetzak Ospitalekoei transferitu zizkien.
Konstanzia Siziliakoarekin ezkondu zen, baina ez zuten seme-alabarik izan.
Gibelmarroi ildaskatu
Deskribapena
Kapela: 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo subglobosoa, gero ganbila eta azkenik zabaldua eta erdian hondoratua; ertza beherantz inkurbatua, sakonki ildaskatua. Arre-marroi kolorekoa, erdian ilunagoa eta ertza askoz argiagoa. Azal distiratsua eta eguraldi hezearekin zerbait lubrifikatua.
Orriak: Nahiko estu, meheak, zuzenak, Itsatsiak edo ia libreak, hauskorrak, zurixkak, edo krema zurbilak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak
Hanka: Zilindrikoa, hasieran betea, gero leizetsua eta, azkenik, barnehutsa. Kolore zurixkakoa eta oinarrian orbandua, batzuetan arre-gorrixkaz.
Haragia: Lodia, tinkoa, hauskorra, zurixka. Akre zaporekoa, Lactarius volemus eta Russula amoena gogorarazten dituena. Gogor eta berehala erreakzionatzen du gayac erreaktiboarekin.
Gibel hori-ubel
Gibel hori-ubela (Russula violeipes) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
Ez da mina, baina sukaldean duen portaera kaskarra da, itsaski egosien usaina, leundu beharrean egostean, handitu egiten da.
Gibelmarroi ildaskatu
Jangarritasuna
Baztertu beharrekoa, akre zaporea duelako.
Nahasketa arriskua
Russula sororia delakoarekin nahas daiteke. Russula pectinata eta Russula insignis delakoarekin ere bai.
Gibel hori-ubel
Deskribapena
Orriak: Estu, berdinak edo oinaren aldera urkilatuak, estuak, mehetuaz subdekurrenteak, zuriak, ondoren lasto kolorekoak, koipetsuak.
Gibelaranja orindun
Gibelaranja orinduna edo Gibelorriska maltzmina (Russula badia) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
Gibel hori-ubel
Deskribapena
Haragia: Lehenengo sendoa eta zurruna, ondoren harroa, zuria, itsaski egosien usaina du eta zapore gozoa.
Gibelaranja orindun
Ez da jangarria, zapore oso min bizi iraunkorra duelako.
Gibel hori-ubel
Deskribapena
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Violeipes epitetoa moretik dator, kolore purpurako bioletatik eta "pedís" "pie" zurtoinetik. Zurtoin bioletarekin esan nahi du.
Gibelaranja orindun
Deskribapena
Kapela: 7 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Erregularra, solidoa eta haragitsua, ertz ez oso ildaskatua, Hasieran geruza oso opakua, gero distiratsua, bernizatua bezalakoa. Kolorea purpura-gorria, baina baita beltz-purpura, more-marroia, arre-gorrixka, arrosa-okre-krema kolorekoa, etab.
Merieme Chadid
Merieme Chadid (Casablanca, Maroko, 1969ko urriaren 11) marokoar astronomoa da eta Domo C delakoan ikertzailea da, Concordia ikerketa-basean, Antartikan. Antartikan astronomia-behatoki handi bat jartzeko konpromisoa hartu duen munduko lehen astronomoa da. Hego poloan zehar ibilbide luzeak egin zituen, baita lan handia egin Txilen ere.
Gibelaranja orindun
Deskribapena
Orriak: Nahiko estuak, estu, libreak, hori-limoi kolorekoak.
Gibel hori-ubel
Nahasketa arriskua
Citrina aldaeraren kapelak kolorea hori biziagoa du. Tonu berdexkak edo horixkak dituzten beste batzuk, Russula ochroleuca eta Russula fellea dira.
Karlos Emanuel IV.a Sardiniakoa
Karlos Emanuel IV.a (Carlo Emanuel Ferdinando Maria; Turin, 1751ko maiatzaren 24a - Erroma, 1819a urriaren 6a) Sardiniako erregea izan zen 1796tik 1802ra.
Gibelaranja orindun
Deskribapena
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Gibel hori-ubel
Sasoia eta lekua
Udan, hostozabalen eta koniferoen basoetan.
Gibelaranja orindun
Deskribapena
Hanka: 4 - 10 x 1 - 2,3 cm-koa, oso sendoa eta gogorra, zilindrikoa, pruina fin batekin, arrosa oinarrian, batzuetan erabat arrosa; beste batzuetan zurixka.
Gibel hori-ubel
Banaketa eremua
Australia, Europa, Koreako penintsula, Japonia eta Ipar-ekialdeko AEB.
Gibelaranja orindun
Deskribapena
Haragia: Zuria, hasieran zapore gozo tipikoa duena, ondoren, zenbait minutu igarotakoan, ezin onartutako min bizi eta sutsua. Zedro zuraren usaina du (batez ere orria estutzean). Fenol-arekin gorriz margotzen da lehenik, eta, ondoren, arre-txokolate kolorez.
Karlos Emanuel IV.a Sardiniakoa
Viktor Amadeo III.a Sardiniakoa eta Maria Antonieta Espainiakoaren semea izan zen. 1775ean Maria Klotilde Frantziakoarekin ezkondu zen eta ez zuten seme-alabarik izan. 1796an tronura igo zen aita hil ondoren.
Gibelaranja orindun
Deskribapena
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Badia epitetoa ere latinetik dator, gorrixka esan nahi duen "badius" hitzetik. Bere koloreagatik
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Jaso daitekeen Russula pikanteena da. Garraztasuna mastekatu eta minutu batzuetara agertzen da; izaera organoleptiko honek, asko laguntzen du perretxikoa ezagutzen. Russula melliolens eta Russula decipiens delakoekin ere nahas daiteke.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Mendiko koniferoen basoetan eta hostozabalen basoetan.
Merieme Chadid
Biografia
Chadid 1969ko urriaren 11n jaio zen Casablancan, Marokoko familia apal batean. Aita errementaria zen eta ama etxekoandrea. Sei neba-arreba zituen. 12 urte zituela, Johannes Keplerrek nebak oparitu zion liburu batetik abiatuta aurkitu zuen astronomiarekiko maitasuna. 1992an, Chadid Casablancako Hassan II Unibertsitatean graduatu zen, Fisikako eta Matematikako master batekin. 1993an, Niza Sophia-antipolis Unibertsitatean graduatu zen, Ikasketa Aurreratuen Diploma batekin, eta hiru urte geroago, Astronomia eta Espazioko doktoretza lortu zuen Paul Sabatier Unibertsitatean, izar aldakorretan talka-uhin hipersonikoak detektatzeko ikerketarekin, eta haien jatorria azaldu zuen. Unibertsitateko kalifikazio goreneko titulua ere lortu zuen: Habilititation HDR, bigarren doktoretza Niza Sophia-antipolis Unibertsitatean. Chadidek derrigorrezko hezkuntzako hainbat programa burutu zituen Harvard Unibertsitateko John F. Kennedy Gobernu Eskolan.
Ibilbidea
Merieme Chadid CNRSn sartu zen, eta, gero, Europako Behatoki Australean (DBH), doktoratu eta gutxira. Very Large Telescope, une hartan munduko teleskopiorik handiena, Txileko iparraldeko Atakamako basamortura, instalatzeko lan egin zuen. Frantziako unibertsitate-sistema publikoan egin du lan astronomo gisa, eta Nazioarteko Astronomia Batasuneko zuzendaritza-batzordeko kidea da.
Merieme Chadid izan zen Antartikaren erdigunera iritsi zen lehen marokoarra (lehen emakume astronomo frantsesaz gain), eta 2005ean Antartikan bandera arabiarra (Marokoko bandera) jarri zuen lehena,
lehen espedizio polarra lortu zuenean behatoki berria sortzeko. Bere lan arrakastatsuenetako bat Antartikaren erdian egin duen muturreko lana izan da, munduko lekurik altuenetako, hotzenetako, basamortuenetako eta helezinenetako batean. Antartikan astronomia-behatoki handia jartzeko konpromisoa hartu zuen munduko lehen astronomoa da, eta lan aitzindariak egin ditu han. Elkarrizketetan, behatokiaren instalazioa misio espazial batekin alderatu du. Turbulentzia-geruza mehe bat besterik ez du ezaugarri eremu horrek, eta, horri esker, munduko beste leku batzuetako behatokietatik baino objektu urrunagoak behatzen dira. Gauean, urteko hilabete batzuetan, Antartikako estazioetako ikertzaileek abantaila bat dute: izarrak eguneko 24 orduetan aztertu ahal izaten dituzte.
Merieme Chadidek hezkuntza sustatzen du hitzaldiak emanez, hitzaldietara joanez eta ikasleak gainbegiratuz. Tarik Annujah astronomiari buruzko dokumentala eman dute Al Jazeerako haurrentzako kanalean.
Forbes aldizkarian munduko hogeita hamar langile interesgarrienetako eta liluragarrienetako bat zela esan zuten.
Bizitza pertsonala
Merieme Chadid Jean Verninekin ezkondu zen, CNRSko ikerketa-zuzendariarekin, 2001eko martxoaren 31n. Bi seme-alaba ditu, Leyla Vernin eta Felix Tycho Vernin.
Kanpo estekak
Ingelesezko Wikipediako «Merieme Chadid»tik eratorritako itzulpen bat du lan honek. Editoreek argitaratu dute, GNUren dokumentazio libreko lizentziaren eta Creative Mons AtrakCom-LogIgual 3.0 lizentziaren bidez.
Tmesisternus helleri
Tmesisternus helleri kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Kriesche ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1926an.
Tmesisternus monticola
Hedapena
Ginea Berriaren mendebaldean eta Papuan aurkitua izan da. Espezieak 9 eta 17,5 mm. artean ditu.
Tmesisternus helleri
Hedapena
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 25 mm. ditu.
Gibelmarroi ildaskatu
Sasoia eta lekua
Udazkenean, hostogalkorren basoetan edo baso mistoetan, batez ere hariztietan.
Tmesisternus subchlorus
Tmesisternus subchlorus kakalardo espeziea da, Tmesisternus generokoa, Cerambycidae familiakoa. Heller ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1914an.
Hedapena
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 15 mm. ditu.
Melissa George
Melissa Suzanne George (Perth, Australia, 1976ko abuztuaren 6a) australiar asmatzailea eta aktorea da. Zineman zein eta telebistan lan egin du.
Biografia
Glenn eta Pamela Georgeren alaba da. Hiru neba-arreba ditu: Brett a, Marnie eta Kate George.
Lau urte zituela, dantzarako interes handia zuenez, jazz-dantza, balet klasikoa eta dantza modernoa ikasten hasi zen. Gurpil gaineko patinajearekiko grina sortu zion, diziplina horretako txapeldun australiarra ere izan zela.
Bizitza pertsonala
Rachel Blanchard aktorearen lagun ona da. 1998an Melissak Claudio Dabed zuzendari txiletarra ezagutu zuen Balira egindako bidaia batean. Bikotea 2000ko irailaren 22an ezkondu zen. Claudioren aurreko ezkontzaren alaba, Melissa Martina Dabed-en amaorde bihurtu zen, baina 2011n jakinarazi zuten bananduta zeudela eta dibortziatzeko asmoa zutela.
Tmesisternus arfakianus
Hedapena
Ginea Berriaren mendebaldean aurkitua izan da. Espezieak 11 mm. ditu.
Melissa George
Bizitza pertsonala
Handik gutxira, Russell Simmons enpresaburu estatubatuarrarekin hasi zen, baina harremana amaitu egin zen.
2011n hasi zen David Blanc frantsesarekin, eta 2014. urtean bikoteak lehen semea izan zuen, Raphaël Blanc. 2015eko azaroaren 3an, jaio zen bigarren semea, Solal Samuel Glenn Blanc.
Asmatzaile
Melissa George aktore australiarrak milioi bat dolarreko dirutza egin zuen asmakizun hutsagatik, emakumeei arropa aldatzen laguntzen baitie. Georgek Style Snapsen asmatzaile gisa egiaztatu du bere burua. Gailu horri esker, galtza tolestuen luzera aldatu egin daiteke, josi gabe. Produktua zuzeneko erantzuna duen telebista bidez merkaturatzen da. Berak adierazi du asmakuntzak bere aktore-jardueran baino diru gehiago irabazten duela.
2010ean Home and Away izar zaharrak Hemming My Way izeneko produktua merkaturatu zuen - uhal itsaskorren multzo bat, galtzak josi eta lisatu gabe aldatzeko -, eta, bere negozioa oso errentagarria izan dela erakutsi du.
Urtzi Urzelai
Urtzi Urzelai García (Bilbo, 1995eko apirilaren 27a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezia. Erdilari lanetan aritzen dena.
Ibilbidea
''2022eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Melissa George
Aktore
Handik gutxira, Los Angelesera (Kalifornia) joan zen Melissa. Hainbat filmetan paper txikiak egin zituen, besteak beste, David Lynchen Mulholland Drive lanean eta Kiefer Sutherland-en ondoan Dark City-n.
2001ean, Thieves izeneko telesaila egin zuen John Stamosekin batera.
2003an, artista gonbidatu gisa parte hartu zuen Friends komedian, eta telebistako paper onenetako bat egin zuen Lauren Reed rolean, Michael Vaughn CIAko agentearen emaztea interpretatzean, Alias telesailean. Embrujadas-en ere lan egin zuen, Freyja, Valkirien erreginaren rolean.
Zinemako izar bihurtu zuen lehen papera Beldurraren bizilekua beldurrezko filmaren 2005eko bertsioan egin zuen, eta Kathy Lutz pertsonaia izan zen.
2009an, Triangle filmean parte hartu zuen, eta paper garrantzitsuena izan zuen, Joshua McIvor, Jack Taylor eta Michael Dormanekin batera.
2012an, Hunted serie britainiarreko talde nagusiarekin bat egin zuen, eta Samantha "Sam" Hunter agentea izan zen.
2015. urtean, Australiako The Slap telesailaren bertsio amerikarreko taldean sartu zen, eta Rosieren papera egin zuen berriro.
2016. urtean, Heartbeat telesaileko protagonista izan zen. Alex Panttiere doktorea (transplante-kirurgialaria) izan zen.
Gibelilun zuri-beltz
Gibelilun zuri-beltza (Russula albonigra) Russulaceae familiako onddo espeziea da.
Ez da toxikoa, batzuek kontsumitu egiten dute, baina haragia desatsegina da eta kolore beltza ez da erakargarria, gehiago belzten da kozinatzean.
Deskribapena
Orriak: Estu, zurrunak eta argizari itxurakoak, desberdinak, multzoan anastomosatuak edo urkilatuak, boli-zuri-esne kolorekoak, Karpoforoaren gainerakoarekin kontraste handia egiten duena.
Aphidoidea
Aphidoidea edo landare-zorriak Sternorrhyncha azpiordenako intsektu fitopatogenoen superfamilia bat dira. Familia bakar batean biltzen dira guztiak, Aphididae izenekoan, baina iraganean egon ziren beste familia batzuk ere azpiordena honetan. Gaur egun 4.000 afido espezie inguru daude. 250 espezie inguru izurriteak dira nekazaritza- eta baso-laboreetarako, bai eta lorezaintzarako ere.
Gibelilun zuri-beltz
Deskribapena
Hanka: 2,5 - 6,5 x 1,5 - 4,5 cm-koa. Laburra, zilindrikoa, solidoa eta gogorra, betea, zuria, gero beltz fuliginosoa.
Haragia: Solidoa, zuria, gero gris fuliginoso beltzaxkaraino. Usaingabea eta zapore mikatz samarrekoa.
Etimologia: Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Albonigra epitetoa ere latinetik dator, zuria esan nahi duen "Alnus" hitzetik eta beltza esan nahi duen "niger" hitzetik. Orrien eta kapelaren koloreak egiten duten kontrasteagatik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Sasoia eta lekua
Udan. Koniferoen eta hostozabalen basoetan.
Svetlana Gerasimenko
Setlana Ivanovna Gerasimenko (Светла́на Ива́новна Герасиме́нко; Світлана Іванівна Герасименко) sovietar eta tajistaniar astronomoa da  67P/Churyumov@–Gerasimenko kometaren aurkitzailea.