cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soufflenheim
Etxebizitza
2007an 2.067 etxebizitza zeuden, 1.912 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 40 bigarren erresidentzia ziren eta 115 hutsik zeuden. 1.571 etxeak ziren eta 481 apartamentuak ziren. 1.912 etxebizitza nagusietatik 1.421 bere jabearen bizilekua ziren, 421 alokairuan okupaturik zeuden eta 70 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 183 etxek bi zituzten, 375 etxek hiru zituzten, 449 etxek lau zituzten eta 892 etxek bost zituzten. 1.584 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 767 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 877 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.193 ziren, horien artean 2.424 aktiboak ziren eta 769 inaktiboak ziren. 2.424 pertsona aktiboetatik 2.189 lanean zeuden (1.248 gizon eta 941 emakume) eta 234 langabezian zeuden (89 gizon eta 145 emakume). 769 pertsona inaktiboetatik 248 erretiraturik zeuden, 215 ikasten zeuden eta 306 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Soufflenheim udalerrian 1.942 unitate fiskal zeuden, 4.901,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.040 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 260 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 39 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 40 eraikuntza enpresak ziren, 54 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 18 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 18 higiezinen enpresak ziren, 18 zerbitzu enpresak ziren, 31 administrazio publikoko enpresak ziren eta 15 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 74 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 9 igeltseroak, 11 margolariak, 6 zurginak, 8 iturginak, 1 argiketaria, 6 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 14 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 5 apaindegiak.
2009an zeuden 25 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 3 harategiak, 4 arropa dendak, 3 etxerako tresna dendak, 2 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Soufflenheim udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1  eta anbulantzia 1  bat zegoen.
Pont-Melvez
Pont-Melvez (bretainieraz Pont-Melvez) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Kimberley
Kimberley Hegoafrikako hiri bat da eta Lurmutur Iparralde probintziako hiriburua. Vaal eta Orange ibaiak elkartzen diren puntutik gertu kokatzen da. Hiriak garrantzi historiko nabaria du iraganeko diamante mehatzeengatik eta Bigarren Boer Gerran hiriak jasandako setioarengatik. Pertsonaia ezagun ugarik, hala nola Cecil Rhodes-ek, beren dirutza hemen egin zuten, De Beers korporazioaren hastapenak hiriaren lehen egunetan koka daitezke. Hiriak 167.000 biztanle ditu eta 1184 metrotara kokatzen da.
Sarrikoko geltokia
Sarriko Bilboko metroaren 1. eta 2. lineei dagokien lurpeko geltokia da, Bilboko Ibarrekolanda auzoan kokatuta dagoena, konkretuki Euskal Herriko Unibertsitateko Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatearen eta Musika Kontserbatorioaren ondoan. 1995eko azaroaren 11n inauguratu zen, eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 1. tarifa-gunean dago.
Mariana Hargain
Mariana Hargain (1860, Ezpeleta - 1925, Donapaleu) Lapurtar bertsolaria zen.
Bizitza
Ezpeleta n sortua zen bat-bateko bertsularia eta bertsu jartzailea. Kanbo n bizitu zen "Hegontoinia" baserrian eta "Ipharagerrecoborda" etxean. Espartingintzan eta laborantzan ari izanez. Hil zen Donapaleu n 1925ean.
Sarrikoko geltokia
2015eko martxoaren 27tik doako Wi-Fi zerbitzua eskaintzen da geltokian, WifiNova enpresaren [TUWI] Metro sarearen bitartez.
Mariana Hargain
Bizitza
Kanbon agertu zen lehen aldiz plazan kantukide zituela D'Ibarrart, Laztiri eta Soule. Baina gehienetan kantukide zuen gazteago izanagatik Aña Debrua deitu emazte bertsularia. Arrakasta handia biltzen zuten bi andereek eta anitz galdetuak ziren.
Sarrikoko geltokia
Sarbideak
Geltokiak sarbide bakarra du, kaleko kotan geltokiko bestibulura zuzenean sartuta. Bestibulua trenbideen gainean dago, eta horietara eskailera mekaniko zein igogailu panoramikoz hel daiteke.
Mariana Hargain
Bertso idatziak
Anton Abadiaren Lore Jokoetan
Sarrikoko geltokia
Lotuneak
Geltokiaren kanpoaldean Bilbobus eta Bizkaibus zerbitzuak hornitzen dituzen bi autobus geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:
Taohuadao
Taohuadao Txinako Herri Errepublikako Zhejiang probintzian dagoen uhartea da. Uhartea Jin Yong idazlearen eleberri batengatik egin zen famatu, eta txinatar askok horregatik ezagutzen dute.
Marinaldo Cícero da Silva
Marinaldo Cícero da Silva, Chumbinho (1986ko irailaren 21a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako São Paulo, Kashima Antlers eta FK Qarabağ.
Formica
Formica Formicidae familiako inurri generoa da, genero tipoa hain zuzen ere.
Espezieak
Bernean 230 espezie inguru ditu. Hona hemen nagusienak:
Cerratón de Juarros
Cerratón de Juarros Burgosko udalerria da, Montes de Oca eskualdean dagoena.
Hiroyuki Omichi
Hiroyuki Omichi (大道 広幸, 1987ko ekainaren 25a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers eta Fagiano Okayama.
Arnex-sur-Nyon
Arnex-sur-Nyon Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pontrieux
Pontrieux (bretainieraz Pontrev) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Sao Tome
Sao Tome (São Tomé) Sao Tome eta Principeko hiriburu eta hiri nagusia da. 2015ean 71.868 biztanle zituen, herrialdeko biztanleriaren herena.
Geografia
São Tomé uhartearen ipar-ekialdean dago kokaturik.
Ekonomia
Portuko merkataritza jarduera (kakaoaren esportazioa eta makineria eta lehengaien inportazioa) eta arrantza dira ekonomia jarduera nagusiak.
São Brás do Suaçuí
São Brás do Suaçuí Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Rose Christiane Raponda
Rose Christiane Ossouka Raponda (Libreville, Gabon, 1964) gabondar politikaria da. Gabongo lehen ministroa da 2020ko uztailaren 16az geroztik, baita herrialdeak izan duen lehen emakume gobernuburua ere.
Godzilla: King of the Monsters
Godzilla: King of the Monsters 2019ko Michael Dougherty estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da. 2014ko Godzilla filmaren jarraipena da.
Sinopsia
Monarch agentziako zientzialariek munstro talde bati egin beharko diote aurre; horien artean dago Godzilla. Haiek ahal dutena egingo dute bizirik irauteko.
Web 2.0
Web 2.0 O'Reilly Mediak 2004. urtean erabiltzaileen partehartzean eta informazio trukaketan oinarritzen diren Interneteko web-zerbitzuak definitzeko sortu den terminoa da. Termino honen erabilerarekin, Interneten bigarren generazioa dela esan nahi da. Talde honetan sailkatu daitezke webgune sozialak, komunikaziorako tresnak eta folksonomiak, erabiltzaileen artean lankidetza eta informazioaren elkartrukaketa azkar batean oinarritzen direlarik.
Sarrera
Webaren oinarrizko kontzeptua (testuinguru honetan Web 1.0 deitua) aldiro eguneratzen ez ziren HTML web gune estatikoak ziren. Zentzu horretan, puntu com garaiko web guneen arrakasta dinamikoagoak ziren web orrietan oinarritzen zen (batzuetan ere Web 1.5 deituak), non CMSak HTMLan oinarritutako instat batean sorturiko web guneak eguneratutako datu base batetik sortzen zituzten. Bi kontzeptu horien helburua hitak (bisitak) eta itxura estetikoa kontuan hartzeko faktoreak ziren.
Web 2.0 kontzeptuaren bultzatzaileek webaren erabilpena gizarte sareak eta elkarrenganako kolaboraziora zuzendua dagoela uste dute, halaber, gizarte sareak sortutako edukien etekin edo informazioak aprobetxatu ditzazketelarik web gune interaktibo eta bisualki erakargarriak sortzeko. Alegia, web gune tradizionalekin alderatuz, Web 2.0 orrietan erabiltzaileen bilgune funtzioa nabarmenagoa da.
Kontzeptuaren sorrera
Web 2.0 kontzeptua O'Reilly Mediako Dale Doughertyk MediaLiveeko Craig Clineekin batera hitzaldi bat antolatzeko lanetan ziardutela egin zuten brainstorming (ideien ekaitza) batean sortu zen. Doughertyk Weba berpizte une batean zegoela proposatu zuen, maiz aldatzen ziren arauekin eta etengabe aldatzen ziren negozio ereduekin. Doughertyk definizioak ezartzea baino adibideak jarri zituen — "DoubleClick Web 1.0 bazen, Google AdSense Web 2.0 da. Ofoto Web 1.0 den heinean, aldiz Flickr Web 2.0 da." — horretarako John Battelle kontratatu zuen entrepresa ikuspegi bat eman zezan. Horren ondorioz, O'Reilly Media, Battelle eta MediaLivek Web 2.0ri buruzko lehenengo hitzaldia 2004ko urrian eskaini zuten. Bigarren hitzaldia 2005eko urrian suertatu zen.
Beraien hitzaldian, Dougherty eta Battellek beraien ustetan Web 2.0 aplikazioak dituzten oinarrizko ezaugarriak laburbildu zituzten: Plataforman oinarritutako Weba; "Intel Inside" bezalako datuak; "partehartzearen arkitekturan" oinarritutako sareen efektuak; berrikuntza eta garatzaile independienteak; zerbitzuak eta edukiak sindikatzeko gai izango diren negozio modelo txikiak; etengabeko beta; tresneria soil baten gainean dagoen softwarea, eta abar.
Honen bidez, 2.0 horrela uler dezakegu: "Datu base batean oinarritzen diren Interneteko zerbitzu eta tresnetaz ari gara, berauk zerbitzuaren erabiltzaileengatik aldatua izan daitekelarik, bai bere edukien aldetik (aurretik dagoen informazioari informazioa gehituz, aldatuz edo ezabatuz edo metadatuak erlazionatuz), aurkezteko eran edo eduki eta moduan aldi batera."(Ribes, 2007).
Teknologia
Webgune bat Web 2.0ko teknologiak erabiliz eraikia dagoela esan daiteke baldin eta protokolo eta baldintza hauek jarraitzen baditu:
Orokorrean:
Edukiaren berdifusioa
Web 2.0ren lehenengo eta garrantzi gehien duen eboluzioa web gune baten edukiaren berdifusioari dagokio, estandarizaturiko protokoloak erabiliaz, azken erabiltzaileei edukiak beste kontestu batean erabiltzeko aukera ematen dietelarik, bai beste web orri batean, nabigatzailearen gehigarri batean edo bai idazmahaiko aplikazio batean. Sindikazio ahalbideratzen duten protokoloean artean RSS, RDF (RSS 1.1 bezala ezaguna), eta Atom daude, horiek denak XML protokoloaren bertsio eratorriak direlarik. FOAF eta XFN (biak sare sozialetarako) bezalako protokoloak, web guneen erabilgarritasuna zabaltzen dute eta erabiltzaileei beraien artean informazioa elkartrukatzeko aukera ematen die zentralizaturiko Web zerbitzuen beharrik gabe. Microformats orria ikusi datu espezializatuen formatoei buruzko informazio osagarria jasotzeko.
Berauen garapen azkarragatik, estandarretan bihurtzen dira.
Web zerbitzuak
Web 2.0ren azpiegituraren oinarrizko kontzeptuetako bat, mezu bidirekzionalen protokoloetan datza. Garrantzizkoenak RESTful eta SOAP metodoak dira. REST web zerbitzu bati egiten dion dei mota bat da, non, bezeroak bere elkartrukeen egoeraren berri ematen duen. Aldiz, SOAP eta antzeko beste zerbitzu batzuk, informazioaren egoera bere barnean duen zerbitzari baten menpe daude. Bi kasuetan, dagokion zerbitzua API batetik deitzen da. Zenbait kasutan API hau webgunearen behar konkretuen arabera egokitua badago ere, estandarizaturiko web zerbitzuen APIak (blog soil batean idaztea izan daiteken bezala) oso hedatuak daude. Web zerbitzu hauen lengoaiarik ohikoena XML bada ere, salbuespenak egon daitezke.
Azkenaldian Ajax bezala ezaguna den modu hibridoak, web nabigatzailean oinarritutako aplikazioetan erabiltzailearen esperientzia hobetzeari aukera ahalbideratzen duelarik, garapen nabarmena izan du. Aukera hau jabedun webetan suertatzea dagoen bezala (Google Mapsen adibidez) web zerbitzuetako APIa erabiliz modu ireki batean ere gerta daiteke, sindikazioaren aitzindari izan daitekeelarik.
Ikusi baita ere WSDL (Web Services Description Language).
Zerbitzariaren softwarea
Web 2.0ren funtzionalitatea, dagoeneko ezarririk dagoen web zerbitzariaren arkitekturan oinarritzen da, baina kasu honetan garratzi handiagoa ematen zaio sistemaren sostengu lanak egingo dituen softwareari. Sindikazioa publikazio metodoetatik edukien kudeaketa dinamikoan ezberdintzen bada ere, web zerbitzuak datubaseen eta lan fluxuen oinarri sendoagoa eskatzen dute, eta zentzu horretan, intranet batean ohikoa den aplikazioen zerbitzari baten itxura hartu dezakete.
Garatzaileek orain arte zerbitzari unibertsalaren ikuspuntua erabili dute, berak bere barnean oinarrizko funtzionalitateak biltzen dituenak, edo Web zerbitzariaren ikuspuntua plugin, bere barnean publikazio tresna hobetuak API interfaze eta beste tresna batzuk biltzen dituenak. Aukeratzen den ikuspuntua aukeratzen dela ere, ez da espero Web 2.0arekiko eboluzioa modu eraginkorrean aldatuko dutenik.
Beste kontzeptuekiko erlazioak
Web 1.0 eduki estatikoei men egiten die, bertan aurkitzen ditugun informazioak ezin dira aldatu, ez dira aldatzen eta ez dira eguneratzen.
Web semantikoarekin konparaketa
Zenbaitetan Web 2.0 terminoa Web semantikoaren baliokide bezala erabili izan da. Nolanahi ere, bi kontzeptuak antzekoak izanik, ez dira berdinak, bateragarriak baizik. FOAF eta XFN bezalako gizarte sare sistemen konbinazioak, etiketak (edo tag-ak), bere gizarte erabilera folksonomietan irudikatzen direlarik, eta tendentzia guzti hauen erabilera blog eta wikietan gauzatzen delarik, Web 2.0ari kutsu semantikoa ematen diote. Nolanahi ere, Web semantikoaren deskribapen zorrotz bati men egiten badiogu, ontologien erabilera beharrezkotzat jotzen da eta ez aldiz folksonomiak. Oraingoz, blogetan informazioa estrukturatzeko ontologien erabilera ez da apenas kontuan hartzen eta wiki  bakan batzuetan baino ez da ematen.
Web semantikoaz jarduteko egokiagoa ziteken Web 3.0az hitz egitea. Baina webaren bi bertsio hauen arteko oinarrizko konparaketa (2.0 eta semantikoa) partehartzaile motan datza. Web 2.0ak duen partehartzaile nagusia bere blogean artikuluak idazten dituen edo wiki batean parte hartzen duen giza erabiltzailea da. Zentzu horretan, HTMLen publikatzeaz gain, bere partehartzearen zati bat XML/RDF (RSS, ATOM, eta abarretan publikatzea ezinbesteko baldintza da. Nolanahi ere, Web semantikoa OWLen oinarritutako logika deskribatzaileaz ulertuko duten prozesatzaile mekanikoen garrantzirantz bideratuta dago, eta horrekin batera, Webean publikatzen den informazio uholdearen prozesaketa pertsonek baino, makinek egin dezaten pentsatuta dago.
Web 2.0 euskal edukiak
Web 2.0 terminoari egokitzen diren euskal zerbitzu eta tresnak oraindik urriak izanik, astiro bada ere geroz eta gehiago azaltzen ari dira Euskal Herriko garatzaile, StartUp eta programatzaileen eskutik. Azpiko taulan 2008ko irailean sarean aurki daitezken bakan batzuk dira.
Arzier-Le Muids
Arzier-Le Muids Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fontainebleauko jauregia
Fontainebleauko jauregia (Château de Fontainebleau) Frantziako errege-jauregi bat da, Fontainebleau hirian dagoena.
XVI. mendeko hasieran Frantzisko I.a Frantziakoak eraikia, jauregia Frantziako monumenturik aipagarrienetako bat da, hala bere edertasunarengatik nola bertan izandako gertakizunengatik. Inguruan Fontainebleauko basoa du, erregeen antzinako ehiza-erreserba dena.
Avenir de Barcus
Avenir de Barcus Rugby Barkoxeko errugbi taldea da. Kolore urdinez eta zuriz jokatzen du.
Digenita
Digenita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Digenita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Dietrich von Choltitz
Dietrich Hugo Hermann von Choltitz (Gräflich Wiese, 1894ko azaroaren 9a - Baden Baden, 1966ko azaroaren 5a) alemaniar militarra izan zen.
Familia aristokrata prusiar batean jaio zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen mendebaldeko frontean eta gerren arteko garaian Alemaniako armada berreraikitzen lagundu zuen.
Bigarren Mundu Gerran Poloniako, Herbehereetako eta Sobietar Batasuneko inbasioetan parte hartu zuen. 1944ko abuztuaren 7an Parisko gobernadore militar izendatu zuten. Adolf Hitlerrek hiria suntsitzeko emandako aginduak ez zituen bete eta abuztuaren 25ean amore eman zuen. eta Frantzia Askearen alde errenditu zen abuztuaren 25ean. Errendizioaren ondoren gatibu egon zen 1947ra arte.
Francis Drake
Sir Francis Drake (Tavistock, Devon, Ingalaterra, 1540ko otsaila/martxoa-Portobelo, Panama, 1596ko urtarrilaren 27a) itsaslapurra, esploratzailea, esklabo-trafikatzailea, politikaria eta Erregeren Itsas Armadako almiranteorde ingelesa izan zen. Hainbat itsas espedizio zuzendu zituen Iberiar Penintsulan eta Indietan zehar espainiarren interesen aurka eta, Elkano ostean, bera izan zen munduaren inguruan nabigatu zuen hurrengoa.
Eraso ugaritan hartu zuen parte, besteak beste, 1587ko Cadizeko erasoa, Armada Garaiezinaren porrota eta 1589ko A Coruñako erasoa... Irudi polemikoa izan zen eta da. Ingalaterra eta Espainia arlo militarrean aurrez-aurrez zebiltzan unean, Espainiarentzat pirata soila izan bazen ere, Ingalaterrarentzat, berriz, heroia, eta koroari eginiko zerbitzuak eskertu nahian, Elisabet I.a erreginak zaldun egin zuen. Espainiara urrea eta zilarra garraiotzen zituzten itsasontziei eraso egiten zieten metal horiek ebasteko eta erreginak, eskertzan, Essexko konte ere egin zuen. Magallanes itsasartea zeharkatzen eta munduari bira emanten lehen ingelesa izan zen.
Biografia
Francis Drake Tavistocken jaio zen, Devonen, Ingalaterran, 1540ko otsaila edo martxoan. Aita, Edmund Drake, nekazari eta predikatzaile protestantea izan zuen eta ama, berriz, Mary Mylwaye izan zen. Familia protestante honetan 12 anaia-arreba jaio ziren eta Francis izan zen haietatik zaharrena.
1549ko matxinada katolikoaren ondorioz, Drake sendia Kentera migratu beharrean izan zen.
1569an, Francis Drake Mary Newmanekin ezkondu zen, baina handik 12 urtera, emaztea hil egin zitzaion.
1585ean, Sydenham haraneko George Sydenhamen -Somerseteko aguazil gorena izan zen hau- oinordeko bakarra zen Elizabeth Sydenhamekin ezkondu zen. Ustez, Drakek seme-alabarik gabe hil zen eta Francis iloba izan zuen oinordeko.
Marinela
1567ko abenduan, familiartekoa zuen John Hawkinsekin batera ontziratu zen, esklabo-merkataritzan aritzeko xedean. Cabo Verde, Ginea eta San Jorge de Elminatik pasatzean, arraza beltzeko 200 bat pertsona harrapatu eta Atlantiar ozeanoa zeharkatu zuten Dominika, Margarita eta Borburatarantz joan ziren haiek saltzera. Cartagena de Indiasera joateko asmoa zuten, baina ekaitz bortitz batek Mexikoko Golkorantz bidali zituen eta, San Juan de Ulúako gotor-lekua hartu nahian, espainiarrek eraso egin zien eta porrota jasan zuten. Ingelesek barku parea galdu zuten eta atzerantz egin beharrean izan ziren. 1569ko urtarrilaren bukaeran iritsi ziren Ingalaterrara, egoera oso larrian, janik gabe ibili baitziren itzulera hartan.
Formalki tregua egoeran zeuden Espainia eta Ingalaterra, baina ika-mika ugari izan ohi zen itsasoan bi potentzien artean. Espainiarrentzat Ozeano Pazifikoan zebilen edonor pirata zen eta horrela tratatu ohi zituzten.
1570 eta 1571n, bidaia pare bat egin zuen Mendebaldeko Indietara eta 1572ko maiatzaren 5ean, berriro ontziratu zen. Panamako istmoan zegoen Nombre de Dios egoitzari eraso egiteko xedean zihoan, han geratu ohi baitzen espainiar ontziteria Espainiarantz zetorrenean. Uztailean, porrota izan zuen helburu horretan eta zauritu egin zuten, gainera. Urte osoa eman behar izan zuen pareje hartan eta, 1573an, Guillermo Le Testu frantse marinelarekin batera, urre eta zilarrez lepo zetorren espainiar ontziteria harrapatzea lortu zuen azkenean.
1573ko abuztuaren 9an itzuli zen Drake Ingalaterrara eta itzuli ziren 30 marinelak aberats bihurtu ziren. Espainiarekin bakean bazegoen ere, Elisabet erreginak gustura finantzatu zituen Draken espedizioak.
Munduari bira
1577an, Elisabet I.a Ingalaterrakoak Pazifikorako beste espedizio bat antola zezan eskatu zion Drakeri, espainiar interesen aurka. Urte horretako azaroaren 15ean atera zen Plymouthetik, baina eguraldi txarrak berriro portura itzularazi zion. Abenduaren 13an aterako zen berriz, Pelicanetik. 4 ontzi eta 164 gizon joan ziren berarekin.
1579an, Drake Kalifornia iparraldean zen, Espainia Berrian. Portu bat eraiki zuen, ontziak konpondu eta hornitu eta bertakoekin harremanak sustatu. Britainiarrentzako eskuratu nahi zuen lurraldea eta Nova Albion izena eman zion. Iparmendebaldeko pasabidea bilatzeari eman zion gero, Pazifikoa eta Atlantikoa komunikatu ahal izateko.
Ondoren, mendebalderantz abiatu zen, Moluka uharteetaraino iritsiz. Esperantza Oneko lurmuturra inguratu eta, 1580ko uztailean, Sierra Leonara iritsi zen. Urte horretako irailean, Golden Hind ontzia Plymouthera iritsi zen. Bertan zetorren Drake eta 59 kide zituen ondoan. Espainiarrei harrapatutako espezia eta aberastasun ugari ere bazetorren haiekin batera.
Ohore asko egin zizkioten Inglaterran. Magallanes itsasartea zeharkatzen zuen lehen ingelesa zen eta munduari bira ematen ere bai. Aurrea hartu zioten Elkanok edo Andres Urdanetak, baina Frances hori lortu zuen lehen ingelesa zen. 1581eko apirilaren 4an, Deptford portuan atrakatuta zegoen Golden Hind ontzian egin zioten zeremonian, erreginak zaldun egin zuen. Sir titulua erabiliko zuen handik aurrera eta Sic parvis magna idatzia eramango zuen bere eskudoak (Handi oro txikitik hasi behar).
Ondorengo urteetan, itsasoratu gabe egon zen eta Plymoutheko alkate ere egin zuten. Ingalaterrako Legebiltzarreko kide ere bai, eta Bossineyko edo Plymoutheko ordezkari izan zen era berean.
Espainiarekin gerra
1585ean, ingeles piratek espainiar ontziteriari egiten zizkieten erasoak eta ingelesek Espainiaren aurka zeuden Herbeherei eskainitako laguntza zela-eta, Ingalaterra eta Espainiaren arteko gatazkak eztanda egin zuen. Elisabet I.a erreginak Drakeri eman zion Indietako lurralde espainiarrei eraso egingo zien eskuadroi baten agindua.
Pordic
Pordic (bretainieraz Porzhig) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Francis Drake
Lehenengo espedizioa Indietara (1585–1586)
1585eko irailaren 14an, Drake Plymouthetik atera zen, 21 ontzi eta 2.000 gizonen ondoan. Lisboa zuen helburu. Galizian zehar zihoanean, Bayonako uharteak sakeatu zituen eta Vigo blokeatu, hemen eta han azienda harrapatzen zielarik. Vigokoak erasoari erantzuteko prest agertu ziren eta ingelesek atzera egin behar izan zuten, ganadua utzi eta ontzietan alde eginez, Kanaria uharteetarantz.
Indietarako bidean, La Palma, Hierro eta Cabo Verden zeuden hainbat karabela ere lapurtu zuen eta Santiagori su eman zion. Atlantikoa zeharkatu eta indioak bakarrik bizi ziren Dominikara iritsi zen eta San Kristobalgo uhartera gero.
1586ko urtarrilaren 1ean, Hispaniolara iritsi zen eta 1.200 gizonek Santo Domingo hiria hartu zuten, espainiarrei erreskatea eskatuz. Hilabete geroago, hiriari su emana zion eta 25.000 dukat jasota zituen. Erretiratu eta itsasora itzuli ziren.
Martxoaren 1ean, espainiar edo indioekin borrokan aritu eta gero, ez zuten baja asko, baina sukar horiek eraso itzela egin zien eta Cartagenatik atera ziren Ingalaterrara itzultzeko asmoz. Apirilaren 27an, Kuba ekialdean zeuden eta Floridarantz egin zuten. Maiatzaren 28an, San Agustin gotorlekura iritsi ziren eta hari ere su eman zioten. Roanoke uhartean, Ingalaterrara itzuli nahi zuten 100 bat kolono jaso zituen eta, 1586ko uztailaren 28an, Drake eta bere flota Portsmouthera iritsi ziren.
Espedizioa Iberiar penintsulara (1587)
1587an, Drakek Filipe II.a Ingalaterra inbaditzeko asmoz antolatzen ari zen flotari egin zion eraso. Cádiz sakeatu eta Itsas Armada Garaiezina izango zenaren 30 ontzi baino gehiago suntsitu zuen. Lisboara itzuli zen eta Santa Cruz markesa zen Álvaro de Bazánen ontziteriari mehatxu egin zion, baina ez zion erasorik egin. Azore uharteetan, Indietatik, aberastasunez lepo zetorren San Felipe karraka harrapatzeko aukera izan zuen. Arrakasta hain izan zen handia, espainiarren Ingalaterra inbaditzeko planak urtebetez atzeratu beharrean izan zirela.
Itsas Armada Garaiezina (1588)
1588an, Medina-Sidoniako dukeak agindutako Itsas Armada Garaiezina deitu zioten ontziteria ikaragarriak Plymouthi egin izon eraso. Charles Howard zen ingelesen buru, baina hantxe zen Francis Drake almiranteordea ere eta ez zen makal ibili, Andaluziako ontziteriaren komandante zen Pedro de Valdésen ontzia harrapatu baitzuen beste batzuren artean. Ingelesen hitzetan, Drake bolotan jolasean omen zegoen, erasoaren berri jaso zuenean eta horrela esan omen zuen:
Britainiar Itsas Armada Garaiezina (1589)
Itsas Armada Garaiezinaren porrotaren ondoren, Ingalaterrak probetxu atera nahi izan zion deskalabro hari eta bere Armada Garaitezin propioa antolatzeko erabakia hartu zuen. Bitxia bada ere, berriro izen ponpoxoa zeraman espedizio honek ere aurrekoaren paradero berdina izan zuen eta Draken beheraldiari eman zion hasiera.
Ingelesek espainiar kostari eraso eta sakeatu nahi zuten eta, bide batez, Portugalen Filipe II.aren aurkako altxamenduari lagundu. Azore uharteez jabetzen era saiatu ziren, base ezin hobea baitzen Atlantiko erdian, espainiar flotei eraso egiteko. Drakek A Coruñari ere eraso zion, baina atzerarazi egin zuten.
Portugaldarrak Filipe II.aren aurka altxatzeko ahalegina ere bertan behera geratu zen eta Azoretako asmoak ere bai. Atzerantz egin behar izan zuen, ezer lortu gabe eta galera handiak jasanez: 12.000 gizon eta 20 ontzi.
Ez zuen eskuhutsik itzuli nahi ordea, eta 4 egunez, defentsarik gabe zegoen Vigori egin zion eraso. Eskifaia desesperatuta zegoen ordurako eta erabat birrindu zuen hiri gaixoa. Hemen ere Drakek galerak jasan zituen - 500 gizon -. Ingalaterran ikerketa egin zutenean, ez zuten garbi ikusi Draken ekina eta, kritiken ondorioz, Plymouth kostaren defentsa egiten utzi zuten, kanpora ateratzen hurrengo 6 urteetan utziko ez ziotelarik.
Heriotza: Indietarako bigarren espedizioa (1595–1596)
1595ean, gerra gaizki zihoakien ingelesei eta Drakek, Panaman, handik Karibeko espainiar jabegoa dantzan jartzeko xedean, behin-betiko basea ezartzea ahalbidetuko zion erasoaldi ausartago bat proposatu zion Elisabet erreginari
Horrela lortu zuen zegoen ostrazismotik ateratzea eta gutxiago ziren indar espainiarrek hainbat porrot jasanaraziko zien kanpaina luze eta tamalgarri bati eman zion hasiera. Galeoi bat harrapatzen saiatu zen San Juan de Puerto Ricon, baina espainiar artileriak ontziari eman zioten eta, Drakek biziraun bazuen ere, ingeles ofizial pare bat hil zuten. Handik gutxira, berriro saiatuko zen San Juani eraso egiten, baina don Pedro Téllez de Guzmánek agindutako fragatek uxatu zuten.
Enríquez eta Agüero kapitainek agindutako 120 espainiar soldadu ez baziren ere, Panaman ere porrota jasan zuen
Literatura eta herri-kultura
Ingelesen isiltasun-politika gorabehera, Drakeren bidaiak mapa eta atlas ugaritan jasota agertu ziren, bere garaian oso hedatuak eta ezagunak. Oro har, bere bizitza eta munduari bira emateko bidaia inspirazio iturri izan ziren literatur lan garaikide eta ondorengo batzuetarako :
Krisa
Krisa (grezieratik Κίρρα Krissa edo Krisa) Fozidako antzinako hiri bat izan zen, denbora askoz, Cirrha edo Kirra hiri berbera izan zitekeela uste izan zena. Pausaniasek, Cirrha, Krisaren antzinako izena zela dio, baina Estrabonek, bi hiri ezberdin zirela dio. Ulrichsen ikerketek bi hiri ezberdin zirela adierazi dute.
Krisa lurrean barrena zegoen, Delfosetik hegomendebaldera, Parnaso mendiaren hegoaldeko zatian. Bere hondakinak, Chrysóko hiritik distantzia gutxira ikus daitezke, 40 santuen eliza ondoan duelarik, harresien hondakinak geratzen dira. Hiriak, bertatik ez oso urruti zegoen badiari izena eman zion, eta, batzuetan, Korintoko Golko osoari. Estrabonek, hiriak, Italian, Metaponto izeneko kolonia bat sortu zuela dio.
Cirrha beranduago eraikia izan zen, Krisako badian, Pleitos ibaiaren ahoan eta Zirfis mendiaren magalean, eta, izatez, Krisako portua izan zen. Hondakinak, oraindik Magulan ikus daitezke, bereziki harresiak eta eraikin batzuk.
Bi hirien artean, iparraldean Parnaso mendia, ekialdean Zifis ibaia, eta mendebaldean lokriar ozoliarren mendiak zituen lautada handi bat zegoen, eta Anfisaraino iristen zen.
Hiria, dena dela, berreraikia izan zen, eta Delfoseko portu bezala erabilia izan zen. Apolo, Artemisa eta Letoren hiru tenplo zituen, estatua asko, eta, agian, hipodromoa eta estadioa (lehenago ere existitu zirenak).
Toxostoma lecontei
Toxostoma lecontei Toxostoma generoko animalia da. Hegaztien barruko Mimidae familian sailkatua dago.
Illarraundiko malkorra
Illarraundiko malkorra Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1064 metroko garaiera duena, Iparraundi mendiaren garaiera berbera. Aralarko mendilerroaren hego-ekialdereneko muturrean dago. Bertan, mendiaren tontorrean, erpin geodesiko bat dago.
Izena
Inguruetan ahoz jasotako lekukotzak oso desberdinak dira eta hasieran Ira- (‘garo’) ala Illar- (‘ginar’) ote dagoen ez dute argitzen; horregatik, hainbat tokitan Iruaundi idatzita ageri da malkorraren izena. Dokumentazioak, ordea, Illarraundi eraren alde egiten duela dirudi, eta hala hobetsi du Euskaltzaindiaren Onomastika batzordeak.
Irispideak
Imotzeko haranean dagoen Goldaratzen kokatuz, bide bat abiatzen da ur gordailuen ezkerretik, eta GR 20tik (Aralarri itzulia), Illarraundiko malkorra eskuinetara eta Larrazpil ezkerretara banatzen dituen baso korridorera garamatza, hemendik, bietako edozeinetara joan daitekeelarik. P.R. seinale batzuk, zailtasunik gabe, Illarraundiko malkorrera daroa, honen erpin geodesikoa pagadiak estaltzen duelarik, ikuspena oztopatuz. Mendebaldeko aurpegitik, ibilaldia Madotzen edo Oderitzen has daiteke, biak ala biak Larrauneko kontzejuan aurkitzen direnak, Zuarrateko mendateak banatuak.
Végennes
Végennes Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Végennes udalerrian erroldatutako biztanleak 167 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 149 etxebizitza zeuden, 81 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 50 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 140 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 81 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 2 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 48 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 96 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 33 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (33 gizon eta 25 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 33 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Végennes udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 165 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.613 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak ibilgailuen saltze eta konpontze enpresenak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Végennes udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oravská Jasenica
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1588. urtekoa da.
Cypselurus callopterus
Cypselurus callopterus Cypselurus generoko animalia da. Arrainen barruko Exocoetidae familian sailkatzen da.
Klima mediterraneo
Klima mediterraneoa Mediterraneo itsasoaren inguruko lurralde gehienetako berezko klima da. Uda bero eta lehorrak izaten dira eta negu epel eta hezeak. Munduko bost eskualdek daukate horrelako klima: Mediterraneoko arroa, Kaliforniako itsasaldea, Mendebaldeko eta Hegoaldeko Australia, Hego Afrikako hegomendebaldea eta Txileko erdialdea. Köppen-Geiger sailkapenean bi subtipo bereizten dira: Klima mediterraneoa, uda beroekin (Csa) eta Klima mediterraneoa, uda freskoekin (Csb).
Ezaugarriak
Klima mediterraneoa duten eskualdeetan udak bero eta lehorrak izaten dira eta neguak epel, edo hotzak, eta hezeak. Eskualde hauetako bakoitzarekin antizikloi azpitropikal bana dago loturik: Azoreetakoa, Hego Atlantikokoa, Ipar Pazifikokoa, Hego Pazifikokoa eta Indikokoa. Udan antizikloiak, ozeanoen gainetik, poloetarantz higitzen dira, zeru oskarbiak eta tenperatura altuak ekarriz. Neguan, berriz, antizikloiak ekuatorerantz mugitzen dira eta eskualde horiek prezipitazioak ekartzen dituzten fronte-depresioen eraginpean gelditzen dira.
Köppen klima sailkapena
Köppen klima sailkapenean Klima mediterraneoak, "Uda lehorreko klima azpitropikalak" ere deituak, Csa eta Csb kodeekin definitzen dira :
Sailkapen honen arabera klima ozeanikoko, eta ez mediterraneoko, lurralde batzuek (Ipar Amerikako iparmendebaldeko itsasaldea, Txileko hegoaldearen gehiena, Argentinako erdi-mendebaldea, Portugalgo iparraldea eta Espainiako iparmendebaldea) Csbren eskakikunak betetzen dituzte. Hori dela eta, Trewarthak zenbait aldaketa egin zituen Köppen klima sailkapenean eta beste bi baldintza ezarri zituen Cs klimentzat:
Pouldouran
Pouldouran (bretainieraz Pouldouran) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
São Geraldo (Minas Gerais)
São Geraldo Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
São Tomé (uhartea)
São Tomé Afrikako mendebaldeko kostaldean uhartea da, Ozeano Atlantikoan kokatutakoa.
Sao Tome eta Principeko herrialdearen irlarik handiena da, 854 km2-ko azalera duela eta 133.600 pertsona bertan bizi direla (36 biz./km2).
Narcetes erimelas
Narcetes erimelas Narcetes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alepocephalidae familian.
Maia Parnas
Maia Ivanovna Parnas (Майя Ивановна Парнас; Tiraspol, Moldaviako SES, Sobietar Batasuna, 1974ko maiatzaren 15a) transnistriar politikaria da. Transnistriako bitarteko lehen ministroa izan zen bi alditan, bietan Tatiana Turanskaiaren ordez: 2015eko urriaren 13tik 2015eko azaroaren 30era eta 2015eko abenduaren 2tik 2015eko abenduaren 23ra.
Ciadoncha
Ciadoncha Burgosko udalerria da, Arlanza eskualdean dagoena.
Bassins
Bassins Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Zerrenda filtratzaile
Zerrenda filtratzaileak erabiltzen diren bide landareztatuak dira azaleko urak bideratzeko eta hauen kutsadura jaisteko modu natural batean. Erraz desberdintzen dira begi-bistan, zati ez oso luze eta kurbadura handikoak izaten direlako hauen funtzioa egin ahal izateko modu eraginkor batean.
Funtzioa
Normalean nekazaritza puntu esanguratsuetan erabiltzen dira askotan ibaietara sedimentu asko jaurtitzen direlako edota produktu kimikoak. Erabili daitezke ekaitz asko dauden lekuetan hauek sortutako sedimentu guztien kontrola izateko, gainera, ekaitz batean lurrean dagoen kutsadura guztia ibaietara eramaten du urak eta hauen garbiketa beharrezkoa da uraren kalitatea bermatzeko. Nekazaritzan erabiltzen diren kimikoetan erabiliak izaten dira (N) Nitrogenoa eta (P) Fosforoa eta zerrenda iragazleak oso eraginkorrak izaten dira bi hauen garbiketan hauen erabilera erakargarriagoa egiten. Eraginkorrak dira erosioaren sedimentu kantitatea jaisten eta pestizidak garbitzen.
Nitrogeno eta fosforo gehiegizkoaren kalteak
Nitrogeno eta fosforo gehiegizkoak, kontrolik gabeko landaretzaren haspena, ibaiaren emaria aldatzen, eta arrainen habitataren galera sortu dezake kontuan izan beharrezko gauza bat bihurtzen. Landarediaren haspenak ez du bakarrik arrainen habitataren galera sortuko, beraien hilpena ere uretan dagoen oxigeno kantitatearen galera sortuz eta mikroorganismo kaltegarrien agerpena sortzen. Pertsonentzako fosforo kantitate altua uretan ez da hain kaltegarria baina nitrogenoarena bai. Nitrogeno kantitate handiak gorputzean, metahemoglobinemia-ren agerpena sortuko du. Metahemoglobinemia, odolean metahemoglobina kantitate handia dagoenean sortzen da buruko mina, zorabioak, aire falta, goragalea eta azal kolorearen urdintzea sortzen. Gaixotasun hau normalean arrantzatik eta nekazaritzatik bizitzen diren herrietan egoten da hauen desagerpena sortzen arrain faltarengatik eta gaixotasunarengatik.
Guzti hauen garbiketak biodibertsitatearen mantentzea bermatzen du eta era berean eutrofizazioa gelditzea lakuen eta urtegien osasuna ondo mantentzeko. Zerrenda iragazleen erabilera oso erakargarria da alde batetik beraien errendimenduarengatik eta beste batetik ekonomikoki oso merkeak direlako. Sortzerakoan gastu batzuk sortuko dira baina gero ez da beharrezkoa diru gehiago jartzea beraiek bakarrik mantentzen direlako, modu honetan beste garbiketa metodoekin konparatuz puntu asko irabazten.
Zerrenda motak
Ikerketek zerrenda iragazleeen eraginkortasuna erakutsi dute fosforo, nitrato eta nitrogeno elementuekin baina gainera sedimentuak iragazteko ere eraginkortasun oso altuak erakusten dute %96-rarte izanda 4 urtez gutxienez. Datu hauek aldakorrak izan ahal dira tenperaturarengatik, euri kantitatearengatik, sedimentuaren ezaugarriengatik edo beste zenbait baldintzengatik.
Príncipe uhartea
Príncipe Afrikako mendebaldeko kostaldean uhartea da, Ozeano Atlantikoan kokatutakoa.
Sao Tome eta Principeko herrialdearen irlarik txikiena da, 136 km2-ko azalera duela eta 5.000 pertsona inguru bertan bizi direla (36 biz./km2).
Senador Modestino Gonçalves
Senador Modestino Gonçalves Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ramphocinclus brachyurus
Ramphocinclus brachyurus Ramphocinclus generoko animalia da. Hegaztien barruko Mimidae familian sailkatua dago.
Cypselurus comatus
Cypselurus comatus Cypselurus generoko animalia da. Arrainen barruko Exocoetidae familian sailkatzen da.
Prat (Côtes-d'Armor)
Prat (bretainieraz Prad) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Posio
Posio Lappi lurralde finlandiarreko udalerri bat da, Ouluko lurraldearen mugan dagoena. Ia Gipuzkoaren bikoitza den udalerri honen azaleraren %15a, ur-eremua da, izan ere, aintzira gehien dauden Lappiko eremua da; esaterako, Livojärvi, Posionjärvi eta Yli-Kitka aintzirak. Gainera, eremu babestuenetariko bat ere bada, bertan baitaude Riisitunturi eta Syöte Parke Nazionalak; izan ere, udalerria aintziraz eta basoz, izeidiez (izei gorriak) josita dago. Bertako animalia ospetsuenak Lappiko elur-oreinak eta hartz arreak dira. Gutxi gorabehera, 4.000 biztanle bizi dira eta denak suomieraz mintzo dira; izan ere, Erdi Aro amaieran hemen bizi ziren samitarrak iparraldera joaten hasi ziren finlandiarren etorrera zela-eta, eta honela, samiera galduz joan zen.
Ipuin bakarrak
Ipuin bakarrak 1994an Xabier Mendiguren Elizegik prestatutako ipuinen antologia. Bertan jasotako guztiak sari bat edo bestearen irabazleak ziren. XX. mendeko azken hamarkadetan ipuina euskaraz gehien landu zen literatura-generoa izan zen eta horretan maila oso ona lortu zen; liburu hau horren adibidea da.
Posio
Industriak eragina izan du, izan ere, bertan sortuak baitira Fenestra ate eta leihogintza eta Pentik zeramika erakundeak. Hala ere, turismoak eragin handiagoa du, hala nola, Riisitunturi eta Syöte Parke Nazionalei eta Korouma arroila eta Simojärvi eta Soppana aintziretako eremu babestuei esker. Urtero hamaika turista gerturatzen da naturaz gozatzeko asmoz.
Ipuin bakarrak
Helburua
Sarreran Xabier Mendigurenek antologiaren zergatia azaldu zuen. Lehengo asmoa sakabanatuak zeuden lan batzuk biltzea zen. Horren arabera, lehenengo asmoa "inoiz libururik atera gabeko zenbait idazleren ipuin bikanak, batetik, eta egile horrek ipuin-liburuak izanik ere horietatik kanpo gelditu diren istorioak, bestetik". Beraz, ipuin bakarrak ziren guztiak. Ondoren, egilearen hitzez, "beste bereizgarri komun bat zutela konturatu nintzen: denak ere sariketaren bat irabaziak ziren".
Posio
Udalerriaren biztanleria herrixka askotan dago banatua; garrantzitsuenak, Ahola, Aittaniemi, Jumisko, Kuloharju, Lohiranta, Maaninkavaara, Raistakka, Sirniö eta Posion kirkonkylä bera. Bizilagunak Kemijärvi, Rovaniemi eta Salla udalerriak iparraldean, Ranua mendebaldean eta Ouluko lurraldeko udalerriak diren Kuusamo, Pudasjärvi eta Taivalkoski hegoaldean dira.
Geografia
Udalerria Finlandia iparraldeko Lappi eskualdean dago, Ekialdeko Lappi azpieskualdean eta Zirkulu Polar Artikoaren azpian. Bere bizilagunak, Kemijärvi eta Salla iparraldean, Ranua eta Rovaniemi mendebaldean, eta Kuusamo, Pudasjärvi eta Taivalkoski udalerri ipar ostrobotniarrak hegoaldean dira. Posiok 3.545,23 km²-ko azalera dauka, Iparraldea baino handiagoa da, eta aintzira eta zingira gehien dauden Lappiko eremuan dago. Uraz gain, baso borealak dira nagusi; sahastiak, haltzadiak, urkidiak, makaldiak, pinudiak eta izeidiak dira zuhaizti ohikoenak.
Klima subartikoa da nagusi, prezipitazio urriekin urte osoan zehar. Udak motzak eta epelak dira, eta ekain eta uztail bitarteko hiru astetan (ekainaren 9tik uztailaren 4ra), eguzkia ez denez guztiz ezkutatzen, gau zuri fenomenoa ematen da; hau da, nahiz eta eguzkia ez den ikusten, honen argitasunak gau osoan zehar argitzen jarraitzen du. Negu izoztuak aldiz, luzeak izan ohi dira (zazpi hilabete gutxi gorabehera), eta lurzoru elurtuak azarotik maiatzera arte irauten du. Samiek, antzinean eta gaur egun oraindik egiten dituzten egutegietan, Lappiko klima ulertzeko lagungarri diren zortzi urtaro bereizten dituzte: udaberri-negua, udaberria, aitzinuda, uda, aitzinudazkena, udazkena, aitzinegua eta negu iluna. Iparrargiak bestalde, oso ohikoak izaten dira neguko gau ilun eta oskarbietan, batez ere, irailean, urrian, otsailean eta martxoan.
Guztira, ia 3.000 baino aintzira eta zingira gehiago daude udalerrian, eta Livojoki eta gainontzeko ibai emaritsuekin batera, 506,17 km²-ko ur-azalera osatzen dute; udalerriaren azalera osoaren %14a baino gehiago. Ur-azalera handiena duen Lappiko udalerria da. Aipatzekoak dira hala nola, Ala-Suolijärvi, Kemijärviko mugan dagoen Irnijärvi, Kaukuanjärvi, Kynsijärvi, Livojärvi, Murtoselkä, udalerriaren izen bereko Posionjärvi, Yli-Suolijärvi eta, batez ere, Yli-Kitka aintzira erraldoia. Yli-Kitka hain zuzen, Finlandiako hamazazpigarren eta Lappiko hirugarren aintzira handiena da. Ibaien nagusien artean Livojoki dugu luzeena, eta lutxoperka eta izokina bezalako ur gezatako arrainak gustora bizi dira bertan.
Udalerrian Karelidak hasten dira, eta Posioko muino garaiena mendikate honetako muinoa dugu, 465 metroko Riisi hain zuzen. Korouoma arroila ere aipatzekoa da, 130 metroko sakonera duen Lappiko arroila sakonena. Landaredia eta udalerriko faunak oso aberatsak dira eta ondorioz, Posiok natura babesteko hainbat egitasmo gauzatu ditu; guztira, bi parke nazional (Riisitunturi eta Syöte), natura erreserba hertsi bat (Korouoma) eta Simojärvi eta Soppana izeneko ingurune babestu bat daude. Bertan, altzeak, azeri artiko eta gorriak, elur-orein basati eta etxekotuak, hartz arreak, igarabak, ipar katamotzak, jatunak, otsoak eta urtxintxa hegalariak bezalako ugaztunak aurki daitezke. Hegaztien artean, aipatzekoak dira aliota arktikoak, arrano beltz eta belatz txikia bezalako harrapariak, bernagorriak, luma dotoreko borrokalariak, elur-berdantzak, enara azpizuriak, hontz gabiraiak, ipar-gailupak, ipar-kaskabeltzak, istingor arruntak, itsas arrano buztanzuriak, kaskabeltz arruntak, kuliska pikartak, kurlinta bekaindunak, laponiako berdantzak, larre-buztanikarak, marikoi isats-luzeak, mendebal-txori mokomeheak, mendi-eskinosoak, mendi-txontak, mirotz zuriak, mokokerrak, negu-txirtak, negu-txontak, paparrurdinak, siberiar eskinosoak, txirri hankalaburrak, txirritxo handiak, txoka gorritzak, urre-txirri arruntak, zapelatz galtzadunak, zingira-hontzak eta zozo paparzuriak. Gainera, hamazazpi ur-hegazti espezie desberdin aurkitu daitezke aintziretan, haien artean, ahate gorriztak, ahatebeltzak, ahatebeltz hegalzuriak, beltxarga oihulariak, murgilari handiak, zerra txikiak, eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak. Elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, eskandinaviako lagopodoak, kaskabeltz handiak, laponiako kaskabeltzak, okil hiruatzak, txirri lepokodunak eta zapelatz galtzadunak aldiz, bertako negu latzetan bizirautea lortu duten hegazti bakarrak dira.
Historia
Glaziarrak urtu zirenean lehen gizakiak iristen hasi ziren paraje hauetara, baina aurkitu diren aurkikuntza zaharrenak k.a. V. mendekoak dira. Eratu zen kulturari Komsa edo Gorravárri izena eman zitzaion eta Kemijoki ibaiaren inguruan antolatu ziren, baso eta lurralde hauek eskaintzen duten emankortasun guztitik hurbil.
Harri Aroan, Suedia iparraldeko eta Itsaso Zuriko biztanleak iritsi zirela uste da. Samitarrak, kultura guzti hauen nahasketaren eta ondoren iritsi ziren Fino-Ugriar taldeen baturaren ondorio dira. Honenbestez, samitarrak izan ziren udalerriko eta Lappi lurralde finlandiarreko biztanle bakarrak XX. mende arte. Udalerrikoak, kemiko samitarrak deitura hartzen zuten eta neguan gehien bat ehizaz bizi zirenez, erdi-nomadak zirela esan daiteke; udan aldiz, Kemijoki ibaiko arrainez eta fruituez elikatzen ziren. Hala ere, ez zaizkigu lehen biztanle hauen aztarna gehiegirik gelditzen gaur egun eta kristautasuna iritsi bezain pronto, XIV. mendean, iparralderantz jo zutela uste da.
Udalerria Errusiako Inperioaren esku gelditu zen 1809. urtean, Suediak Finlandiako Gerra galdu ondoren, eta Finlandiako Dukerri Handiaren barnean finkatuta gelditu zen. Urte hauetan, inguruko udalerrien hazkundea eman zen, Kemijärvi, Sodankylä, Rovaniemi eta Kemi-Tornio inguruko portuena esaterako, eta udalerria, garai berriak asetzeko behar zituen produktuak (zura esaterako) lortzeaz arduratu zen. Inguruko udalerrien hazkundea buztanetik heltzea lortu eta lehen azpiegiturak iristen hasi ziren; errepideak, esaterako.