cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glen
Glen direlakoak haran luze, sakon eta batzutan glaziar jatorria duten U itxurako haranak dira. Eskoziako Highland eremuko haran sakonak izendatzeko hitza da, Irlandan ere erabiltzen da, Eskoziako gaelerazko nahiz irlanderazko hitza baita. Manxerazko glan eta galeserazko glyn hitzen parekidea da.
Eskozia nahiz Irlandako toki-izen ugaritan agertzen den hitza da.
Batrachoides walkeri
Batrachoides walkeri Batrachoides generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Batrachoididae familian.
Pisces
Pisces edo Piscis izan daiteke:
Sphiggurus roosmalenorum
Sphiggurus roosmalenorum Sphiggurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Erethizontinae azpifamilia eta Erethizontidae familian sailkatuta dago.
Tholos
Delfoseko tholosa, Athenea Pronaiaren santutegiaren barnean dago. Borobil formako eraikin hau K.a. 380 eta K.a. 360 bitartean eraikia izan zen. Kanpoko aldean 14,76 metro diametroko zirkulu batean 20 zutabe doriko ditu, eta barnean, korintoar ordenakoak diren 10 zutabe. Tholosa, Delfos eko multzo monumentaletik gutxi gorabehera 800 metrora dago. Doriar orden eko zutabeetatik hiru berriztatuak izan ziren, monumentuaren estetika hobetuz eta Delfos eko enblematikoena eta fotografiatuena bihurtuz.
Tholos hitza oinplano biribileko hil eraikinei ere ematen zaie, Mizenaseko kulturan erabilitakoei bezala. Hilobi hauen eredu adierazgarriena Atreoren altxorra da.
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson (1743ko apirilaren 13a - 1826ko uztailaren 4a), Estatu Batuetako hirugarren presidentea izan zen, 1801 eta 1809 urteen bitartean. Alderdi Errepublikazalekoa izan zen (gero, Alderdi Errepublikazale Demokrata ere deitu izan dena), kongresuko arduradun kontinental, gobernatzaile, estatuko idazkari eta lehendakari ordea ere izan zen. Independentziaren aldeko aldarrikapenaren (Independentzia Adierazpenaren) egile nagusia izan zen.
Bizitza
Virginiako gobernari aukeratu zuten 1776an eta kargu horretan egon zen 1781 arte. Ondoren, Estatu Batuen ordezkari nagusia izan zen Parisen eta estatuko lehen idazkari nagusi izendatu zuten 1789an. 1794an George Washingtonengandik urrundu zen, Frantziako Iraultzaren alde agertu zelako; gainera, Estatu Batuetako Lehenengo Bankuaren kontrako jarrera hartu zuen, Washingtonek ez bezala. Jeffersonek lehenengo Alderdi Errepublikazalea bultzatu zuen aurrerantzean, Alderdi Federalistaren aurrez aurre.
Estatu Batuetako lehendakari izan zen 1801-1809 bitartean eta Washingtonen kokatu zuen hiriburua, Estatu Batuen gobernu egoitza izateko propio sortutako hiria. Louisianako estatua eta lurraldea (Missouri deitzekoa) erosi zizkion Napoleoni 1803an, eta Europako gerra girotik kanpo eduki zuen bere herria ondoko urteetan. Lehendakaritza utzi eta Virginiako hezkuntzaz eta unibertsitateaz arduratu zen. Eraikuntzan ere aritu zen eta estilo berri bat hedatu zuen, errepublika gaztea izenekoa. Aski ezagunak zituen zientziaren metodoak; pisuei eta neurriei buruz saioak egin zituen.
Gymnophaps albertisii
Gymnophaps albertisii Gymnophaps generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Dortan
Dortan Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
San Basilio katedrala
Andre Mariaren Bitartekotzaren katedrala (errusieraz Собор Покрова, что на Рву), San Basilio katedrala bezala ezagunagoa (errusieraz Храм Василия Блаженного), Errusiako hiriburu den Moskuko Plaza Gorrian dagoen katedral bat da. Mundu osoan, bere erraboil formako kupulengatik ezagutzen da (tipula formakoak).
Bridge City (Texas)
Bridge City Texasko hiri bat da. Orange konderrian kokatua dago. 2010ean 7,840 biztanle zituen, 16.06 kilometro koadrotan banatuta.
San Basilio katedrala
Katedrala eraikitzeko agindua, Ivan Izugarria tsarrak eman zuen, Kazango khanerriaren konkista ospatzeko, eta 1555 eta 1561 bitartean eraiki zen. 1588an, Fiodor Ivanovitx tsarrak, kapera berri bat gehitzeko agindu zuen, eraikinaren ekialdeko zatian, San Basilio Bedeinkatuaren hilobi gainean, katedrala, santu honen izenez ezagutzen hasi zelarik.
San Basilio, Plaza Gorriaren hego-ekialdeko muturrean dago, Kremlineko Spaskaia dorrearen eta Diakovoko San Joan Bataiatzailearen elizaren parean. Elizaren aurrean dagoen lorategi batean, brontzezko estatua bat dago, Dmitri Pozharski eta Kuzma Mininen omenez eraikia, nortzuk, Iskanbila Garaiak bezala ezagutzen den garaian poloniar inbaditzaileen aurka borrokatu zuten armadarako borondatezkoak bildu zituzten.
Hasierako ideia, kapera talde bat eraikitzea zen, bakoitza, tsarrak gudu bat irabazi zuen eguneko santu bakoitzari eskainia, baina, erdiko dorre baten eraikuntzak, gune guzti hauek katedral bakar batean batzen ditu. Elezaharrak, Ivan Izugarria tsarrak, Postnik Jakovlev arkitektoa itsu utzi zuela dio, San Basilio Katedralari gailenduko zitzaion beste eraikinik egin ez zezan, baina, dirudienez, nahiko argi dago horixe baino ez dela, elezahar bat, alegia, Jakovlev berak, handik urte batzuetara, Kazango Kremlinaren eraikuntzan parte hartu baitzuen.
San Basilio Katedrala ez da Moskuko Kremlinarekin nahastu behar, honen ondoan dagoena Plaza Gorrian, eta beraz, Kremlinaren zati ez dena. Hala eta guztiz ere, komunikabide askok, bi eraikin hauek nahasten dituzte.
Francesco Alberoni
Francesco Alberoni (Borgonovo Val Tidone, Piacenza, Emilia-Romagna, 1929ko abenduaren 31 - Milan, 2023ko abuztuaren 14a) italiar soziologoa, kazetaria eta soziologia katedraduna izan zen. RAIko, Italiako telebista publikoa, administrazio kontseiluko kide eta kontseilari dekano izan zen, bertako presidente izatera iritsi zen 2002 eta 2005 bitarte.
Le Corriere della Sera egunkariko lehen orrialdean editoriala izatera iritsi den kazetari gutxietarikoa izan da. 1982tik astelehenero lau zutabeko editoriala idatzi zuen Pubblico e Privato (Publiko eta Pribatua) izena duena. 1973tik Le Corriere de la Serako artikulugilea izan zen.
Píšťany
Píšťany Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 195 biztanle ditu eta 2,81 kilometro koadroko azalera. Litoměřiceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1398 urtean egin zen.
Menderatze (argipena)
Menderatze hitzak adiera zenbait ditu:
Melanalopha
Melanalopha Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Melanalopha lathraea da.
Gasterosteiformes
Gasterosteiformes arrain hezurdunen ordenako izen bereko arrainez esaten da. Ardatz itxurako gorputz luzarana dute, luzakin mehe batean amaitzen zaiena eta hezurkizko xaflez estalia. Hodi itxurako luzakin baten puntan dute ahoa, eta zakatzak txiki samarrak izaten dituzte. Habiak itsas-belarren artean egiten dituzte. Europako eta Ipar Ameriketako ur gezatan bizi dira.
Generoen bilakaera
Hona hemen ordenaren barruan dauden generoen bilakaera:
Michele Sanmicheli
Michele Sanmicheli, batzuetan Sanmmicheli, Sanmichele edo Sammichele, (Verona, 1484 – ib., 1559), pizkunde garaiko italiar arkitekto manierista izan zen.
Gazte zela, Erroma bisitatu zuen. Han ezagutu zituen Bramanteren lanek erabateko eragina izango zuten bere estiloa definitzean.
Veneziar Errepublikaren zerbitzura ingeniari militarra zela, Greziara joan behar izan zen. Horregatik antzinako Greziako eraikinak ezagutu zituen pizkundeko arkitekto italiar ospetsu bakarra izan zen.
Matheus Vidotto
Matheus Caldeira Vidotto (1993ko apirilaren 10a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy.
Urbano IV.a
Urbano IV.a (Troyes, c. 1195 - † Perugia, 1264ko urriaren 2a) Eliza Katolikoaren 182. Aita Santua izan zen 1261 eta 1264 urteen bitartean.
Louisianaren erosketa
Louisianaren erosketa Napoleon Bonapartek, garaian Frantziako Lehen Kontsula, Ameriketako Estatu Batuei 1803an 2.144.476 km² (529.911.680 akre) lurralderen salmentari ematen zaion izena da. Lur horiek Frantziak Ipar Amerikan zituen jabetzen zatietako bat izan zen. 15 milioi dolar edo 80 milioi frantziar libera ordaindu zituzten, hau da, 3 dolar zentabo akreko edo 7 zentabo hektareako. Interesak kontutan hartuz gero Louisianaren erosketak 23.213.568 dolarreko kostea izan zuen.
Itun honekin saldu zen lurralde eremu erraldoiak gaur egungo Arkansas, Missouri, Iowa, Oklahoma, Kansas, Nebraska, Mississippi ibaiaren hegoaldeko Minnesota, Ipar Dakotako eremu handi bat, Hego Dakota ia osoa, Mexiko Berriko ipar-ekialdea, Texasko iparraldea, Montanako eremu bat, Wyoming, Colorado ur-banaketen ekialdean eta Louisiana Mississippiaren bi aldeetan, New Orleans hiria barne hartzen zituen. Gainera, erosketa horietan gaur egun Kanadan dauden Alberta eta Saskatchewan ere erosi zituzten. Lurraldeak gaur egungo Ameriketako Estatu Batuetako azaleraren %23a suposatzen du.
Erosketa garrantzitsua izan zen Thomas Jeffersonen presidentziarako, baina erosketa egitearen aurkako jarrera nahiko egon ziren. Lurraldearen erosketaren konstituzionalitatearen inguruko dudak baziren ere, Jeffersonek lurraldea erostea erabaki zuten, ez zitzaiolako gustatzen New Orleanseko portua Frantzia eta Espainiak blokeatzeko boterea izatea. Negoziazio honek AEBri Ozeano Pazifikoaren atea ireki zion eta bere azalera izugarri haziarazi zuen. Ituna, beraz, Historia osoko garrantzitsuenen artean dago.
Aurrekariak
XVIII. mendearen bigarren erdialdean Louisiana Europako politikaren piezetako bat baino ez zen. Frantziak kontrolpean zuen, Mississippi ibaiaren kostaldetan hainbat herrixkarekin. Frantziak Zazpi Urteko Gerra galdu zuenean Espainiak Missipiaren mendebaldeko lurraldea irabazi zuen. Estatu Batuek Mississippiaren ekialdea eta New Orleanseko iparraldea kontrolatzen zuten. Amerikarrentzat arazorik nagusia zen Mississippitik ezin zirela libreki itsasoraino heldu. Lurraldean amerikar migratzaile eta kolono berriak zeudenez, Jeffersonek pentsatu zuen lurraldea zatika erosi beharko zela. Baina Espainia ahul zegoen garai horietan, beraz beste potentzia batek lurraldea har zezakeen, politika aldatzeko erabakia bultzatuz. New Orleans jada garrantzitsua zen nekazaritza ondasunak barkuetan sartzeko, eta aterabide nagusia zen Apalatxeen mendebaldeko eremuetan. Pinckney ituna, 1795eko urriaren 27an Espainiaren sinatua, amerikarrei New Orleansen "ondasunak uzteko eskubidea" ematen zien, portua esportaziorako eremu nagusi bilakatuz. Amerikarren eskubide hau erabili zuten irina, tabakoa, txerrikiak, lumak, sagardoa, gurina eta gazta garraiatzeko. Itunak ere amerikarrei eskubidea ematen zien Mississippi ibai osoan zehar bidaiatzeko, eta horrek garrantzi berezia zuen mendebaldean bizi zirenentzat.
1789an Espainiak ituna ezeztatu zuen, eta amerikarrei New Orleans erabiltzea debekatu zien. Haustura honek haserre handia sortu zuen amerikarren artean. 1801ean Espainiako gobernadorea zen Juan Manuel de Salcedok Casa Calvoko markesaren erabakia atzera bota eta ondasunak portuan uzteko estatubatuarren eskubidea berrezarri zuen. Napoleon Bonapartek Louisiana Frantziarentzat irabazi zuen 1800an, San Ildefonsoko Hirugarren Itunaren ondorioz, baina ituna sekretupean gorde zuten.
Louisiana nominalki izan zen Espainiaren kontrolpeko lurraldea ahalik eta 1803ko azaroaren 30ean Frantziako Lehenengo Errepublikak bereganatu zuen arte, 1803ko abenduaren 20an AEBren esku utzi baino hiru aste lehenago. Ekitaldi bat antolatu zuten St. Louisen hilabete batzuk beranduago, batez ere New Orleansek aginduak ez zirelako heldu neguko kondizioak zirela eta Illinoiseko herrialdera. 1804ko martxoaren 9 eta 10a Hiru Banderen Eguna izena dute gertakari horren ondorioz.
James Monroe eta Rober R. Livingstonek bidaia egin zuten Parisera New Orleansen erosketari buruzko negoziazioa egitera 1803ko urtarrilean. Euren aginduak ziren New Orleans eta inguruen kontrolaren gaineko negoziazioak egitea ziren, erosketa barne; ez zuten pentsatzen azkenean egingo zuten operazioaren tamaina nolakoa izango zen.
Louisianaren erosketa AEBren historian lurralde irabazirik handiena izan zen. Mississippi ibaitik Mendi Harrietsuetara erosketak Ameriketako Estatu Batuen tamaina bikoiztu zuen. 1803a baino lehen Louisiana espainiar agintepean egon zen 40 urtez. Espainiak Hamahiru Koloniak lagundu bazituen ere Amerikar Iraultza Gerrran Espainiak ez zuen nahi amerikarra euren lurraldean egotea.
Batzuen ustez erosketa ez zen legezkoa edo konstituzioaren aurkakoa zen, baina Jeffersonek erabaki zuen berak zeukan itunak negoziatzeko botere konstituzionalak eskubidea ematen ziola etorkizunean hamabost estatu izango zena erosteko. Gaur egungo ikuspegitik ikusita Louisianaren erosketa izango zen Amerikako Estatu Batuei egindako ekarpenik handienetako bat.
1802ko apirilaren 18an Jeffersonek Robert Livingstoni gutuna idatzi zion. Gutunaren helburuetako bat diplomatiko leuna izan zitekeenari Frantziaren helburu gaiztoen inguruan ohartaraztea zen.
Negoziazioa
Espainiak Frantziari 1800an lurraldearen transferentzia egin ziola nahiko ezezaguna bazen ere, frantziar inbasio batekiko izua herrialde osoan zehar hedatu zen 1801an Napoleonek New Orleans ziurtatzeko indar militarra bidali zuenean. Hegoaldekoek beldur ziren Napoleonek Louisianako esklabu guztiak ez ote zituen askatuko, esklabuen matxinadak edozein lekutan sor zezakeena. Jeffersonek moderazioa eskatu bazuen ere Federalistek hau Jeffersonen aurka erabili zuten eta Frantziaren aurkako oldartzea ematearen alde agertu ziren. Euren aurka Jeffersonek Britainia Handiarekin aliantza bat egiteko mehatxua luzatu zuen, nahiz eta erlazioak kaxkarrak ziren garai hartan. 1801an Jeffersonek Frantziaren plana babestu zuen eta Saint-Domingue (gaur egungo Haiti) berenatu zuen, garaian Toussaint Louvertureren eskuetan esklabuen matxinada baten ostean.
Jeffersonek Livinston bidali zuen Parisera 1801ean jakin zuenean Frantziak Louisiana berreskuratu zuela Espainiatik San Ildefonsoko itunaren ondorioz. Livinstonek baimena zuen New Orleans erosteko.
Checea
Checea Errumaniako udalerri bat da, Timiș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Louisianaren erosketa
Negoziazioa
1802ko urtarrilean Frantziak Lecrerc jenerala bidali zuen Saint-Dominguera esklabutza berrezartzeko. Esklabutza Frantziako Errepublikak 1795eko Konstituzioan ilegalizatu zuen, Frantzian zein koloniatan. Hala ere kolorezko pertsona askeen eskubideak gutxitzea nahi zuen Frantziak, Toussaint Louvertureren gobernuaren kontrola ezeztatuz. Honek, hala ere, St. Domingue frantziar mantendu zuen Espainia eta Ingalaterraren erasoen aurrean. Iraultzaren aurretik Frantziak dirutza handia lortu zuen St Dominguetik, bertan bizi ziren esklabuen bizitzaren eta askatasunaren gainetik. Napoleonek irabazi hauek mantentzea nahi zuen, Frantziako produktibitatea handitzeko. Jefferson kezkatuta zegoen Frantziak berriro Ipar Amerikan bere inperioa hedatzeko izan zezakeen nahiarekin, beraz Karibean neutraltasuna aldarriaktu zuen, Frantziari laguntza ematea ukatuz, baina, aldi berean, kontrabandoa baimenduz errebeldeek Frantziaren aurka egin zezaten.
1803ko azaroan Frantziak bizirik zituen 7.000 soldadoak Saint-Dominguetik kendu zituen (euren tropen bi heren bertan hil ziren) eta Mendebaldeko Hemisferioan zituen anbizioei uko egin zien. 1804an Haitik bere independentzia aldarrikatu zuen; baina Jeffersonek beldurra zuen bertan esklabuen matxinada bat egongo zela, eta ez zuen errepublika berria onartu, Mendebaldeko Hemisferioko bigarrena, eta enbargo bat inposatu zuen uhartearen aurka. Honen ostean Frantziak Haiti berreskuratzeko nahia adierazi zuen, Britainia Handiak bultzatuta, eta Haitirentzat asko zaildu zen hamar urteko gerra hartatik ateratzea.
1803an Pierre Samuel du Pont de Nemours, frantziar nobleziako kidea, Jeffersonen eskariz Frantziarekin negoziatzen laguntzen hasi zen. Du Pont garai hartan AEBn bizi zen eta lotura sendoak zituen bai Jeffersonekin bai Frantziako politikari garrantzitsuekin ere. Diplomazia lanetan hasi zen Napoleonekin Jeffersonen alde Frantziara egindako bisita batean, Louisianaren erosketa handiago baten aldeko ideia zabalduz, AEB eta Napoleonen arteko gatazkarik ez egoteko proposamen gisa.
Denbora honetan zehar Jeffersonek informazio gaurkotua zuen Napoleonen jarduera militarren inguruan eta Ipar Amerikarekiko zituen intentzioen inguruan. Bere estrategiaren ataletako bat du Ponti Livinvstoni ukatzen zizkion hainbat informazio ematea zen. Aldi berean biei informazio kontraesankorra ematen zien. Frantziarekin gerra ekidin nahi zuen ahalik eta gehien, eta horregatik Jeffersonek James Monroe bidali zuen Parisera 1803an erresoluzio bat bultzatu asmoz. Gainera, Parisekin egin beharreko konbertsazioek ez bazuten esperotako emaitza ematen, Londresera bidaiatu eta Ingalaterrarekin aliantza bat negoziatzeko agindua zuen. Espainiak, aldi berean, prokrastinatu eta 1802ko bukaerara arte ez zuen Louisiana Frantziaren esku utzi, AEBren mesfidantza sortuz. Era berean Espainiak ez zion Frantziari Florida transferitu nahi, eta horrek Louisiana defendaezin bilaka zezakeen. Monroeren azken misio diplomatikoan Frantziatik egotzia izan zen eta, horregatik, berriro bera bidaltzeak seriotasun zentzua ematen zion gaiari.
Incilius fastidiosus
Incilius fastidiosus Incilius generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Louisianaren erosketa
Negoziazioa
Aldi berean Napoleonek Britainia Handiarekin bakea behar zuen San Ildefonsoko Ituna martxan jarri ahal izateko eta Louisiana bere eskuetan guztiz geratzeko. Bestela Louisiana oso harrapakin erraza izango zen britainiarrentzat edo AEBrentzat. 1803ko hasieran, hala ere, bazirudien Frantzia eta Britainia Handiaren arteko gerra ez zela bukatuko. 1803ko martxoaren 11n Napoleonek prestakuntzak hasi zituen Britainia Handia inbaditzeko.
1793-94an Saint-Dominguen (gaur egungo Haiti) esklabuen matxinada bat izan zen, frantziarren lehen esklabuen emanzipazioa emanez. Honek gerrara eraman zituen Espainia eta Britainiar Inperioak, St. Domingue konkistatu eta berriro bertako herritarrak esklabutzara kondenatu nahi baitzituzten. Napoleonen koinatua zen Charles Leclercek espedizioa egin zuen bertara 1802ko urtarrilean, eta hurrengo 21 hilabetetan 20.000 militar bidali zituen Frantziak, lurraldea berriro konkistatu eta esklabutza berrezartzeko asmoz. Baina sukar horiak eta beltz, mulato eta zuri iraultzaileen erresistentziak frantziar armada suntsitu zuen. Hau izan zen historiako lehen esklabuen matxinada arrakastatsua. 1803ko azaroan Napoleonek bizirik zeuden frantziar tropak uhartetik atera zituen. 1804an Haiti bilakatu zen gehiengo beltza zuen lehen estatu independientea Amerika osoan.
Paramugil parmatus
Paramugil parmatus Paramugil generoko animalia da. Arrainen barruko Mugilidae familian sailkatzen da.
Louisianaren erosketa
Negoziazioa
Napoleonek ez zuen lortu, beraz, Haitiko biztanleria emantzipatua berresklabutzea, eta uko egin zion momentu horretan Mundu Berrian Frantziako Inperioa berregiteari. Jada ez zuen jasotzen diru nahikorik azukreagatik Karibean eta, beraz, Louisianak jada balio txikia zuen bere planetarako. Espainiak oraindik ez zuen bukatu Louisianaren transferentzia, eta Britainia Handiarekin gerra berehala etor zitekeen. Espainiaren aurkako amorru biziz transferentzia ez zutelako egin, oraindik berea guztiz ez zen lurraldea osorik saltzea erabaki zuen Napoleonek, erabili ezin zezakeen lur bat saltzeko aukera bakar gisa.
Talleyrand kanpo ministroa planaren aurka bazegoen ere, 1803ko apirilaren 10ean Napoleonek bere finantza ministro François de Barbé-Marboisi esan zion Louisianako Lurralde osoa AEBri saltzea pentsatu zuela. 1803ko apirilaren 11n, Monroe iritsi baino egun bat lehenago, Barbé-Marboisek Livinstoni Louisiana osoa eskaini zion 15 miliioi dolarren truke, gaur egun 233 milioi dolarren pareko zifra bat.
Amerikar ordezkariek prest zituzten 10 milioi dolar New Orleans eta inguruak erosteko, baina sorpresa handia hartu zuten hain lurralde zabala 15 milioitan saltzen zutela entzuterakoan. Jeffersonek Livinsgstoni eskumena eman zion bakarrik New Orleans erosteko. Hala ere Livingston ziur zen AEBk eskaintza onartuko zuela.
Amerikarrek uste zuten Napoleonek edozein momentutan eskaintza ezezta zezakeela, AEBk New Orleans erostea ukatuz, beraz 1803ko apirilaren 30ean Louisinaren Erosketa Ituna sinatu zuten. 1803ko uztailaren 4an ituna Washingtonera iritsi zen. Louisianaren Lurraldea izugarri handia zen, Mexikoko golkotik hegoaldean Ruperten Lurralderaino iparraldean eta Mississippi Ibaitik ekialdean Mendi Harritsuetara mendebaldean. Lurraldearen erosketak garaiko AEBren tamaina bikoiztu zuen, 3 zentimo ordainduz akre bakoitzagatik.
Gehigarriak
<references group="gehigarriak" />
Perseus
Perseus Pertseo greziar pertsonai mitologikoaren latinezko izena da eta, gainera:
Van Gogh Museoa
Van Gogh Museoa (Van Gogh Museum; ahoskatua), Amsterdamgo Museumplein enparantzan kokatua, arte museoa da, Vincent van Gogh eta bere garaikideen lana erakusten duena.
1973an sortu zuten, Gerrit Rietveld eta Kisho Kurokawa arkitektoek egindako eraikin batean.
Rijksmuseum
Rijksmuseum ( ahoskatua; eusk. Estatuaren museoa), Amsterdamgo Museumplein enparantzan kokatua, historia eta arte museoa da.
Hagan sortu zuten 1800ean eta 1808an Amsterdamera mugitu zuten, hasieran Errege-erreginen jauregira eta, gero, Trippenhuisera.
Done Martie eliza (Urzainki)
Done Martie eliza Erronkariko ibaxako Urzainki udalerrian XII. mendeko kristiau eliza bat da.
Eraikina
Parrokiaren gune nagusia XII. mende hasierako eraikin protogotiko bat da, zeini XVI. mendean arkupe bat eta alboetako nabe batzuk gehitu zitzaizkion, ziurrenik barrokoan. Erdiko habeartea gurutze-ganga soilez estalita dago. Ganga horiek fajoi indartsuek zedarritzen dituzte, alboetan ertzak eta kapera nagusian ganga sexpartita. Erdiko habeartearen azken atalean koru bat dago. Kanpoaldean, garai hartako Erdi Aroko elizetan ohikoa zen kanpandorrearen harrizko mole handia nabarmentzen da, baita XVI. mendeko tertzeletedun gangaz estalitako arkupe bat ere, zirkuluerdiko portada babesten duena, eskuineko oinen gainean ertz biziko hiru arkiboltarekin.
Barrualdean, XVII. eta XVIII. mendeetako hainbat erretaula kontserbatzen dira; handiena XVIII. mendeko hirugarren laurdenekoa da, eta Francisco Nicolás Pejón eskultore eta Sauseko erretaulagilearen lana da. Errokoko proiektu gisa, oinplano mistilerroa du, eta bere garapen bertikalean, idulki erraldoien artean dekorazio-plakak dituen banku bat, estatuak zutabeen ordenaren lekuan dauden gorputz bakarra, eta azkenik, teilatupea, gortinaje-baldakino itxuroso bat duena. Azken baliabide hori oso erabilia da une hartako Aragoiko erretaulagintzan, eta bereziki Pejonek. Doñe Barbararen titularra eta burua moztu zioten aita santuen eskulturak eta hainbat erliebe konpartimentu ezberdinetan daude. Tenplete zentralizatu itxurako erakusketaria ere kontserbatzen da.
XVII. mendearen lehen erdialdekoa da Done Mikelen erretaula, garaiko dekorazio-taula eta pinturekin. Barrokoaren mendeetakoa da Done Piarresena, arrokailazko bandoa du, eta XVII. mendeko gorputza, pintura tenebristekin. Tenpluko hormetan mihiseak eta beste eskultura barroko batzuk daude zintzilik, eta zilargintzako piezen artean, aipamen berezia merezi du San Zernin burguaren marka iruindarra duen erlikia-ontzi gotiko batek eta XVI. mendearen erdialdekoa den prozesio-gurutze errenazentistak.
Antoxin
Historia
Historikoki Burdin Arotik Erdi Aroaino erabili izan da. Plutarco eta beste iturri idatzien arabera Isisen sinboloa zen: jainkosa Nilo ibaitik hartutako urez betetako ontzi bat eramaten irudikatzen zen. Ontzi horrek itxura borobila izaten zuen, batzuetan beheko aldean titiburu itxurako elementu batekin, emetasunaren ikurra, alegia. Tenpluetara urez edo esnez beteta eramaten zen, botozko gauzaki moduan.
Beste aldaera anitz baditu euskalki ezberdinetan: antuxun, antuxin,   antoitxin,  andosin, antuxan...
Metal esmaltatuzko ontzi heldulekuduna
Zarautz aldeko euskaran, antoxin edo antuxun bat ura hartzeko eta edateko erabiltzen den metalezko edota metal esmaltatuzko ontzi heldulekuduna da.
Garai batean aski erabilia izan ohi zen edari hotzak zein beroak edateko egokia zelako, eta sutan berotzen ere jar zitekeelako. Gosari txikia egiteko, kafea hutsik edo likoreren batekin goizean goiz hartzeko edota su txikian berotutako zerbait hartzeko sarri erabiltzen zen. Jatorri edo iturburu onetik emaitza ona datorrela adierazteko esan ohi da:Antoxin onak ardo ona.
Saticoy (Kalifornia)
Saticoy Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Ventura konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Conteville (Eure)
Conteville Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 415 etxebizitza zeuden, 334 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 70 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 371 etxeak ziren eta 35 apartamentuak ziren. 334 etxebizitza nagusietatik 214 bere jabearen bizilekua ziren, 110 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 123 etxek lau zituzten eta 136 etxek bost zituzten. 282 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 171 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 128 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 539 ziren, horien artean 400 aktiboak ziren eta 139 inaktiboak ziren. 400 pertsona aktiboetatik 341 lanean zeuden (197 gizon eta 144 emakume) eta 59 langabezian zeuden (23 gizon eta 36 emakume). 139 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 57 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Conteville udalerrian 339 unitate fiskal zeuden, 890,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.778 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Hyposarotis
Hyposarotis Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Hyposarotis atyphopa da.
Conteville (Eure)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Conteville udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 580 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pištín
Pištín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 659 biztanle ditu eta 14,03 kilometro koadroko azalera. České Budějoviceko barrutian dago.
Marigny-Chemereau
Marigny-Chemereau Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marigny-Chemereau udalerrian erroldatutako biztanleak 505 ziren. Familiak 206 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 82 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 253 etxebizitza zeuden, 205 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 252etxeak ziren. 205 etxebizitza nagusietatik 166 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 59 etxek lau zituzten eta 106 etxek bost zituzten. 171 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 93 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 103 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 302 ziren, horien artean 243 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 243 pertsona aktiboetatik 225 lanean zeuden (118 gizon eta 107 emakume) eta 18 langabezian zeuden (7 gizon eta 11 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marigny-Chemereau udalerrian 215 unitate fiskal zeuden, 543,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.961 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Marigny-Chemereau udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 648 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bridgeport (Texas)
Bridgeport Texasko hiri bat da. Wise konderrian kokatua dago. 2010ean 5,976 biztanle zituen, 20.51 kilometro koadrotan banatuta.
Pol Pot
Saloth Sar, Pol Pot ezizenez ezagunagoa, (Kompong Thom, 1925eko maiatzaren 19a - Kanbodiako oihana, 1998ko apirilaren 15a) Khmer Gorrien liderra izan zen eta Kanputxeako lehen ministroa 1975 eta 1979 urteen bitartean.
Kanbodiako Alderdi Komunistako kide egin zen 1946. urtean, eta hura sendotzen eman zituen hurrengo urteak. Khmer Gorriekin bat eginda Kanbodiako aginpideaz jabetu zen (Kanputxea), Lon Nol-en gobernua eraitsi ondoren (1975), eta lehen ministro kargua hartu zuen. Bere gobernualdian, Mao Tse-tung-en tesiaren interpretazioa, nazionalismo indartsu batekin batera erabili zituen. Garai honetan, hilketak, tortura, gosea, eritasunak zirela eta, 2.000.000 inguru kanputxear hil zituen Gobernuak, etsai ezkutua delakoaren aurkako politikan, hau da, Kanputxean Pol Poten politika ezartzearen aurka zeudenak aitzakia hartuta.
Gobernu berria osatu zenean, mendietan ezkutatu eta Khmer Gorrien komandante gisa borrokan jarraitu zuen. 1985ean Khmer Gorrien zuzendaritzatik ofizialki kendu bazuten ere, dirudienez haien buru izaten jarraitu zuen. Khmer Gorrietako kideen kontrako zigorrak ezarri zituen, eta zigor haien ondorioz Khmer Gorriek berek gatibu zutela hil zen.
Collie
Collie, Eskozia eta Iparraldeko Ingalaterrako txakur arraza asko barne hartzen dituen familia da.
Batrachoides waltersi
Batrachoides waltersi Batrachoides generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Batrachoididae familian.
Zeferino Sarasola
Zeferino Sarasola Arregi (Altzaga, c. 1957 - Iruñea, 1978ko urtarrilaren 11), Xafe ezizenez, ETA militarreko kidea izan zen, Jokin Perez etakidearekin batera Iruñean poliziak antolatutako segada batean hil zena. Segada berean, José Manuel Baena polizia-inspektorea hil zen.
Tximeleta Hegoen Nebulosa
Tximeleta Hegoen Nebulosa (M2-9 edo Zurruztada Bikien Nebulosa bezala ere ezaguna), Ophiuchus konstelazioko nebulosa planetario bat da, Lurretik 2100 argi-urtera dagoena. Erdiko izarrak igorritako bi material lobuludun nebulosa bipolar bat da. Uste denez, kanpoaldeko geruzak 1200 urte ditu.
Nebulosa honek izar bitar baten azken etapak erakusten ditu. Nebulosaren erdian kokatua, osagaiak izar erraldoi bat eta nano zuri bero bat dira, 120 urteko orbita periodoarekin. Uste denez, nano zuria, sekuentzia nagusian zegoenean gure eguzkiaren antzeko izar bat zen, erraldoi gorri fasetik pasa ostean, bere geruzak espaziorantz kanporatu zituen, soilik izar hondarra geratuz. Hedatzen ari den gasaren abiadura 320 km/skoa da.
Nebulosaren azterketak urteetan zehar bere ezaugarri ikusgarrien mendebaldetik ekialderako desplazamendu bat erakusten du. Bere jatorria nebulosa eratzen duen materiala zeharkatzen duen energia izpi birakari bat izan daiteke. Uste denez, izpia sistema bitarraren eguzki haizeen elkarreraginaren bidez kolimatua da.
Tximeleta Hegoen Nebulosa Rudolph Minkowskik aurkitu zuen 1947an.
Yuan Matsuhashi
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy.
Pístina
Pístina Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 133 biztanle ditu eta 10,18 kilometro koadroko azalera. Jindřichův Hradeceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Nagybacon
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Incilius gemmifer
Incilius gemmifer Incilius generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Gymnophaps mada
Gymnophaps mada Gymnophaps generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Nataša Maza
Nataša Maza (Наташа Маза) (Serbia, 1982ko azaroaren 28a) serbiar folk abeslaria da.
Bizitza
Maza 1982ko azaroaren 28an jaio zen. Jaiotzez gizonezko sexua esleitu eta Nebojša Kornesko (Небојша Корнеско) izena jarri zioten. 2007an sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten, eta ordutik emakume bezala bizi da.
Conques
Conques Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Sphiggurus spinosus
Sphiggurus spinosus Sphiggurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Erethizontinae azpifamilia eta Erethizontidae familian sailkatuta dago.
Conques
Biztanleria
2007an Conques udalerrian erroldatutako biztanleak 283 ziren. Familiak 136 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Písty
Písty Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 424 biztanle ditu eta 1,74 kilometro koadroko azalera. Nymburk barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1057 urtean egin zen.
Conques
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 302 etxebizitza zeuden, 139 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 149 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 271 etxeak ziren eta 29 apartamentuak ziren. 139 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 83 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 79 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 171 ziren, horien artean 124 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 124 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (64 gizon eta 44 emakume) eta 16 langabezian zeuden (6 gizon eta 10 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Conques udalerrian 134 unitate fiskal zeuden, 272,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.914 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 43 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria eta 4 jatetxeak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Conques udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Spaniel bretainiarra
Bretainiar spaniel ala Spaniel bretainiarra (frantsesez Épagneul Breton), spaniel familiako txakur arraza bat da. XVII. eta XIX. mendeen artean Bretainian ehiza txakur gisa sortua izan zen, bereziki tiroz botatako hegaztiak atzemateko helburuz.
Deerlijk
Deerlijk, Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian dagoena. 2013ko urtarrilaren 1ean 11.414 biztanle zituen.
Herald (Kalifornia)
Herald Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sacramento konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Urzainkiko udaletxea
Urzainkiko udaletxea Nafarroako Urzainki udalerriako Udalaren egoitza da.
Kokalekua
Herrigunean dago, Iriartea kalearen 14. zenbakian, eta Urzainkiko pilotalekua, Ezka ibaia eta Urzainkiko zubiaren artean.
Lamyrodes
Lamyrodes Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Lamyrodes phileris da.
Descanso (Kalifornia)
Descanso Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Diego konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Seiya Baba
Seiya Baba (馬場 晴也) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy.
Batrachomoeus dahli
Batrachomoeus dahli Batrachomoeus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Batrachoididae familian.
Jena Lee
Oloroe-Donamarian (Pirinio Atlantikoak) hazi zen, frantziar familia batek adoptatu ostean.
Gymnophaps stalkeri
Gymnophaps stalkeri Gymnophaps generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Ryoya Yamashita
Ryoya Yamashita (山下 諒也) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokyo Verdy.
Douvres
Douvres Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Dismenorrea
Dismenorrea umetoki-uzkurdurek eragindako sabeleko mina da, hilerokoan gertatzen dena. Normalean pelbisean edo beheko abdomenean sortzen du mina, baina bizkarreko mina, beherakoak edo goragaleak eragin ditzake baita ere.
Epidemiologia
Estimatutako intzidentzia %50ekoa da ugaltzeko adinean dauden emakumeetan. Dismenorrea kasuak gehiago dira nerabezaroaren amaieraren eta 20 urte artean, behera eginez adinarekin.
Neska nerabeetan, prebalentzia, ikerketa desberdinen arabera, %67,2 eta %90 artekoa da eta dismenorrea da ginekologia-kontsultaren arrazoi nagusia, bai eta eskolako, laneko edo beste jarduera batzuetako ausentismoarena ere.
Suediako ikerketa batek 19 urteko emakume ikasle unibertsitarioen portaera aztertu zuen, eta %72k dismenorrea zuela ondorioztatu zuen. Horietatik, %15ek mugatuta zituen bere jarduerak. Azterketa horretan aztertutako emakume guztietatik, %38k soilik jasotzen zuen tratamendu medikoa.
Erditzeak dismenorrea amiatzea ekar dezake, hala ere, ez du zertan horrela izan. Ikerketa batek erakutsi zuen seme-alabarik gabeko dismenorrea zuten emakumeei, mina jaitsi zitzaiela 40 urtetatik aurrera.
Etiologia
Dismenorrea bi mailatan sailka daiteke; lehenengo mailakoa (dismenorrea primarioa) eta bigarren mailakoa (dismenorrea sekundarioa), azpiko kausaren bat ez egotearen edo egotearen arabera.
Lehen mailako dismenorrea lotutako azpiko afekziorik gabe gertatzen da; bigarren mailako dismenorreak, berriz, azpiko kausa espezifiko bat du, oro har umetokiari edo beste ugalketa-organo batzuei eragiten dien afekzio bat.
Dismenorrea primarioa
Lehen mailako dismenorrea edo dismenorrea funtzionala sintoma multzo batek zehaztutako nahasmendua da (horietako garrantzitsuena hilekoaren mina da), hilekoarekin lotuta agertzen dena horiek justifikatzen dituen patologia organikorik ez dagoenean.
Lehen mailako dismenorrea lehen hilekoaren ondorengo lehen urtean hasten da, eta ia etengabe gertatzen da obulazio-zikloetan, emakumearen bizitza osoan zehar ager daitekeelarik. Hala ere, posible da adina aurrera doan heinean eta haurdunaldiaren ostean gutxitzea. Mina, oro har, hilekoa hasten denean (edo justu lehenago) hasten da, eta lehenengo 1-2 egunetan irauten du.
Sintomak ezin dira azaldu egiturazko kalte ginekologikoengatik eta mina umetoki-uzkurdurei eta iskemiari zor zaiela uste da.
Arrisku-faktoreak honako hauek dira:
Dismenorrea sekundarioa
Oro har, bigarren mailako dismenorrea helduaroan hasten da, sortzetiko malformazioen ondorioz ez bada.
Sintomak anomalia pelbianoen ondorio dira. Errai pelbikoei eragin diezaiekeen ia edozein anormaltasun edo prozesuk dismenorrea eragin dezake.
Ohikoenak ez diren kausak honako hauek dira: sortzetiko malformazioak (adibidez, umetoki bikia, umetoki subseptatua, baginako zeharkako trenkada), obario-kisteak eta tumoreak, hanturazko gaixotasun pelbianoa, auto-barneko kongestioa, min psikogenoa eta utero barneko gailuak (DIU).
Titulcia
Titulcia Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Comarca de Las Vegas eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.162 biztanle zituen.
Dismenorrea
Dismenorrea sekundarioa
Beste anormaltasun eskeletiko batzuk ere, eskoliosia kasu (batzuetan arantza bifidoak eragindakoa), balizko zergadunak izan daitezke.
Bronte (Texas)
Bronte Texasko herri bat da. Coke konderrian kokatua dago. 2010ean 999 biztanle zituen, 3.72 kilometro koadrotan banatuta.
Dismenorrea
Sintomak
Dismenorrearen sintomarik esanguratsuena abdomenaren beheko partean edo pelbisean fokatutako mina da. Min hau abdomenaren eskumako zein ezkerreko parteetan ere sentitu ohi da eta heda daiteke izterrera eta bizkarraren beheko partera.
Hilerokoak eragindako min horrekin batera, goragalea, okada, beherakoa, buruko mina, zorabioa, desorientazio a, ahultasuna eta nekea agertzen dira. Dismenorrearen sintoma hauek guztiak askotan obulazioa bukatu eta berehala hasten dira, eta hilekoa amaitu arte iraun dezakete. Horren arrazoia, dismenorrea askotan obulazioarekin gertatzen diren gorputzeko maila hormonaletako aldaketekin lotzen dela da. Bereziki, prostaglandine k mina eta sintoma gastrointestinalak eragin ditzaketen uzkurdura abdominalak eragiten dituzte.
Mekanismoa
Ziklo menstrualeko fase folikularrean jariatutako estrogenoen eraginez, endometrioa loditu eta haurdunaldi posible baterako prestatuko da. Obulazioan askatutako obozitoa ernaltzen ez bada, endometrioa ezkatatu eta hilekoa gertatuko da.
Endometrioa ezkatatzearen ondorioz, prostaglandina askatuko da, honek, beste gai inflamatorio batzuekin batera uteroan uzkurketak gertatzea eragingo du. Hori izango da dismenorrea primarioa gertatzearen eragile nagusia. Uteroko muskuluak uzkurtzean, endometriora iristen den odol bolumena gutxitu egingo da. Horregatik, endometrioa hautsi egingo da. Uteroko uzkurketak jarraitu egiten dute. Modu horretan, hautsi den endometrio zaharra zerbixetik zehar doa eta baginatik kanporatzen da. Uzkurtze horiek eta aurrez aipatutako odol gutxitzea menstruazioan ager daitezkeen kalanbre eta minen eragileak dira.
Dismenorrea primarioa pairatzen duten emakumeen uteroaren aktibitatea gainontzeko emakumeena baino handiagoa da. Modu horretan, uteroaren uzkurgarritasuna eta uzkurteten frekuentzia areagotuz.
Kuantifikazio-ereduak
Badira kuantifikazio-ereduak, hilekoaren sintomak izenekoak, hilekoaren minaren larritasuna zenbatesteko erabil daitezkeenak. Dismenorreak sortzen dituen sintomen arabera, 5 gradu desberdintzen dira:
Anamnesia
Dismenorrearen diagnostikoa historial klinikoan oinarritzen da. Izan ere, ez dago orokorki onartutako teknika estandarrik hilekoaren minen larritasuna kuantifikatzeko. Hilekoaren anamnesi osoa egitea beharrezkoa da, hilekoaren hasierako adina, hilekoaren fluxuaren iraupena eta kantitatea, hilekoen arteko denbora, aldakortasuna eta hilekoen eta sintomen arteko erlazioa barne.
Azterketa fisikoa
Anamnesiaren ondoren, azterketa fisiko bat egin behar da, hau da, azterketa pelbiko bat. Bigarren mailako dismenorrearen kausen detekzioan oinarritzen da, eta, beraz, diagnostiko diferentzialtzat har dezakegu. Bigarren mailako dismenorrearen kasuan, haren azpiko kausa sekundarioa bilatu behar da, zehazki tratatu ahal izateko eta azpiko kausa larriagotzea saihesteko.
Baginari, bulbari eta umetoki-lepoari begiratu behar zaie, zerbix-zuloan zehar zabaltzen diren lesioen edo masen bila. Egiturak haztatzen dira zulo zerbikal estu baten bila, polipo edo mioma prolapsatuak, umetoki-masak edo erantsiak, trenkada baginalaren loditasuna, zaku-hondoaren indurazioa eta lotailu uterosakroaren nodularitatea.
Abdomena peritonitis ebidentziak detektatzeko ebaluatzen da.
Hilekoaren zikloen historial mediko espezifikoaren eta azterketa pelbikoaren emaitzen arabera, azterketak eta proba gehigarriak egin daitezke, hala nola:
Haurdunaldi intrauterino eta ektopikoa baztertu egiten dira haurdunaldi proba batekin. Gaixotasun pelbiano inflamatorioa dagoela susmatzen bada, kultibo zerbikalak egin behar dira.
Tratamendua
Tratamendua desberdina izango da dismenorreak sortzen dituen sintomen arabera. Dismenorrearen tratamendua batez ere tratamendu sintomatologikoa izango da; hau da, sintomak arintzeko. Hala ere, bigarren mailako dismenorrearen kasuan, honek eragiten duen azpiko kausa diagnostikatuan, hau tratatu beharko da.
Neurri orokorrak
Tratamendu sintomatikoa atseden egoki batekin hasten da, loaldi erregularra eta ariketa. Omega-3 gantz-azidoen, magnesioaren, E bitaminaren, zinkaren eta B1 bitaminaren gisako nutrizio-gehigarrietan eta koipeetan dieta baxua izatea eraginkorra izan daiteke.
Mina arintzeko zenbait aholku jarrai daitezke: beroa ipini abdomeneko behe aldean (zilborraren azpitik), hatz puntekin abdomeneko behe aldea zirkularki masajeatu, likido beroak edan, gutxi baina askotan jan, hankak goian mantenduta etzan, erlaxazio teknikak erabili, dutxa edo bainu beroak hartu, ibili edo ariketak erregularki egin, pisua galdu gehiegizko pisua badago...