cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pleumeleuc
Activitats ecomòmiques
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 igeltseroak, 6 margolariak, 6 zurginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 okindegi zen, 2 liburu dendak eta 2 etxerako tresna dendak ziren.
2000. urtean Pleumeleuc udalerrian 61 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.517 hektarea erabiltzen.
Equipaments sanitaris i escolars
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden udalerriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amonio bikarbonato
Amonio bikarbonato NH4HCO3 formula duen konposatu kimikoa da, azido karbonikoaren gatz azidoa dena. Giro-tenperaturan ez da oso egonkorra eta amoniako askatzen du, batez ere, hezetasun gutxiko lekuetan.
Okindegietan gehigarri leudante gisa erabiltzen dute baina ez masa handietan. Suteak itzaltzeko hautsen osagaia ere bada.
Müller
Müller abizena da:
Algolsheim
Algolsheim Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Algolsheim udalerrian erroldatutako biztanleak 1.083 ziren. Familiak 388 ziren, horien artean 66 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 35 bakarrik bizi ziren emakumeak), 138 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 146 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 38 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 414 etxebizitza zeuden, 396 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 17 hutsik zeuden. 327 etxeak ziren eta 84 apartamentuak ziren. 396 etxebizitza nagusietatik 300 bere jabearen bizilekua ziren, 86 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 56 etxek hiru zituzten, 102 etxek lau zituzten eta 211 etxek bost zituzten. 357 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 139 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 233 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 731 ziren, horien artean 551 aktiboak ziren eta 180 inaktiboak ziren. 551 pertsona aktiboetatik 505 lanean zeuden (259 gizon eta 246 emakume) eta 46 langabezian zeuden (20 gizon eta 26 emakume). 180 pertsona inaktiboetatik 59 erretiraturik zeuden, 63 ikasten zeuden eta 58 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Algolsheim udalerrian 388 unitate fiskal zeuden, 1.043 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.104 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 etxerako tresna denda zen eta 3 altzari dendak ziren.
2000. urtean Algolsheim udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Indiana (São Paulo)
Indiana Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Burkina Fasoren banaketa administratiboa
Burkina Faso 13 eskualdetan banaturik dago; eskualde horiek 45 probintzia eta 351 departamendutan zatiturik daude (2014).
Glossogobius flavipinnis
Glossogobius flavipinnis Glossogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Masbaraud-Mérignat
Masbaraud-Mérignat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Masbaraud-Mérignat udalerrian erroldatutako biztanleak 366 ziren. Familiak 142 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 196 etxebizitza zeuden, 154 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 196etxeak ziren. 154 etxebizitza nagusietatik 136 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 16 etxek hiru zituzten, 46 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 130 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 241 ziren, horien artean 166 aktiboak ziren eta 75 inaktiboak ziren. 166 pertsona aktiboetatik 157 lanean zeuden (84 gizon eta 73 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 75 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Masbaraud-Mérignat udalerrian 157 unitate fiskal zeuden, 378 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.193 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 igeltseroa, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Masbaraud-Mérignat udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 784 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Antiguako Ama eliza
Antiguako Ama Ondarroa n dagoen baseliza bat da.
Historia
Sorrerako urtea ezezaguna da, baina XVI. mendea ren aurretik egina zegoela pentsatzekoa da. Garai batean gotortua zegoela uste da.
Anthipes solitaris
Anthipes solitaris Anthipes generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Engranaje tren
Engranaje-trenen ezaugarriak
Haietara jo beharra dago askotan ezinezkoa delako bi ardatzen arteko transmisio-erlazioa jakitea gurpil-pare bakar baten bidez. Gainera, transmisio-erlazio aldakorra duen mekanismoa lortzea ezinezkoa da bi gurpilen bidez.
Bi gurpil soilik erabiliz, transmisio-erlazioa(i) lortu ezin izatearen kausarik ohikoenak honako hauek dira:
1. Transmisio-erlazioa (i) eta unitate-zenbakia bat ez etortzea (i>>1 edo 1<<i)
Ezagutzen dugu interferentziarik gabe eraiki dezakegun gutxieneko hortz-kopuruaren muga (2/sen2j), zizelkatze-presioaren angelua baita.
Eraikuntzako mugak ere badaude, gurpil batean behar den hortz kopurua handitu ahala, tailua zailagoa eta are zehaztugabeagoa da. Izan ere, pasabide-akatsak areagotzen dira hortzak zizelkatu ahala (mekanika finean 100 hortz gehienez, eta engranaje industrialetan 200). Gainera, gurpilak handiegiak badira, funtzionamenduan indar zentrifugoa bezalako arazoak saihestu behar dira. Horregatik guztiagatik, gehienez 150 hortz definitu ohi dira.
Etxetaballa
Etxetaballa Aiako auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 41 biztanle ditu.
Engranaje tren
1. Transmisio-erlazioa (i) eta unitate-zenbakia bat ez etortzea (i>>1 edo 1<<i)
Praktikan, eta engranaje zilindrokoetarako, I=z1/z2, errendimendua murrizteko, higadura handitzeko, zarata edo muntatzeko zailtasunak saihesteko, 5 eta 7 arteako gehieneko transmisio-erlazioarekin (alderanztizkoa z2/z1) lan egitea gomendatzen da. Ez dago alde handirik gurpilaren eta piñoiaren arteko hortz kopuruan; izan ere, piñoia azkarrago higatzen da bere hortzak gurpilekoekin gehiagotan harremanetan jartzen direlako, eta, horregatik, neke-ziklo gehiago izaten ditu denbora-unitate bakoitzeko.
2. Transmisio-erlazio (i) bat definitzea zatiki murriztezin batetik
i = a / b < imax, izanez a > zmax eta b > zmax (1)
3. Zenbaki irrazionala den transmisio-erlazioa edukitzea
Dimentsio mugatuak dituen gurpil bikote bakar batekin ezin dena finkatu hurbilketa nahikoa, adibidez:
i = \sqrt{2} == 1, 4142.... edo i = π = 3. 1415... (2)
4. Ardatzak oso banatuta daudenean transmisioa ezartzeko
Aurreko puntua beste kasu tipiko bat da, eta ez da komenigarria transmisioa egitea bi gurpil soilik erabiliz. Kasu hauetan, uhalak edo kateak erabiltzen dira.
Kasu hauetan guztietan, engranaje trenak erabiltzen dira, hainbat gurpilez osatutako kate zinematikoak bata bestearen aurka irristatu gabe.
Sailkapena
Hauen arteko ezberdintasun nagusia da, tren epizikloidaletan, badagoela ardatz baten mugimendu erlatiboa besteekiko, hau, arruntetan gertatzen ez den bitartean.
Erythrolamprus poecilogyrus
Erythrolamprus poecilogyrus Erythrolamprus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Concots
Concots Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Concots udalerrian erroldatutako biztanleak 391 ziren. Familiak 190 ziren, horien artean 69 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 42 bakarrik bizi ziren emakumeak), 53 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 34 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 34 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 296 etxebizitza zeuden, 192 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 73 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 275 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 192 etxebizitza nagusietatik 151 bere jabearen bizilekua ziren, 37 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 142 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 93 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 251 ziren, horien artean 173 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 173 pertsona aktiboetatik 148 lanean zeuden (76 gizon eta 72 emakume) eta 25 langabezian zeuden (10 gizon eta 15 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Concots udalerrian 199 unitate fiskal zeuden, 410,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.273 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 2 igeltseroak, 2 zurginak, 2 iturginak eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Concots udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 432 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mary Stalcup Markward
Mary R. Stalcup Markward (1922ko otsailaren 10a – 1972ko azaroaren 23a) zazpi urtez izan zen Washington DCko "Barrutiko Alderdi Komunistako" kidea, eta alderdiko kidegoaren zuzendaria. Emakumea ezkutuan ari zen lanean FBIrentzat.
Aurrekariak
Mary R. Stalcup jaioa, Maria eta Benjamin Stalcupen alaba zen. Benjamin Stalcup gobernuaren liburu-saltzaile izan zen. Mary Fairfax konderrian bizi izan zen, Virginian, eta FBIk errekrutatu zuen 1943an, ezkondu eta astebetera. Haren senarra, George A. Markward (1912-1969), Europara bidali zuten Bigarren Mundu Gerran borrokatzeko.
Karrera
Markward Massachusetts etorbideko edertasun-denda batean ari zen lanean. Baliteke zelatatzeko kontaktatu izana, FBIk bezero batzuk komunistatzat hartzen zituelako. Alabak uste zuen FBIk arreta berarengan jarri zuela bere amak estatubatuar izatearen harrotasunari buruzko saiakera bat idatzi zuelako. Saiakera Virginiako egunkari batean argitaratu zen. Markwardek ia zazpi urtez egin zuen lan ezkutuan. Denboraldi hori estresagarria izan zen Markwardentzat, lagunek eta senitartekoek baztertu egin baitzuten Alderdi Komunistarekin egindako jardueren ondorioz.
Urte hasieran HUACekin kontsultatu ondoren, Alderdiak arazoa aurkitu eta 1951ko otsailean kanporatu zuen.
1951ko uztailaren 11n, Amerikaren Aurkako Jardueren Parlamentuko Batzordearen aurrean, Annie Lee Moss, Maurice Braverman eta beste 240 pertsona alderdi komunistako kide zirela adierazi zuen Markwardek. . Bere ezkontideen izenak eman zituen eta alderdien bileren data zehatzak eman zituen. Alderdiko kide zela eta haren jarduerak nahiko zehatzak ziren arren, Markwardek ez zuen frogarik aurkeztu Alderdi Komunistak Washington D.C. inguruan indarrik ez zuela frogatzeko. Bere lekukotzaren une batean, Alderdiak gazte eta kide berriak errekrutatzeko duen ezintasunari buruz ere hitz egin zuen. Berak emandako kideen zerrendan, bazirudien lotura zegoela Alderdiaren kidegoaren eta eskubide zibilen aktibismoaren artean; Markwardek salatu zituen pertsona batzuk komunismoarekin gutxiago lotuta zeuden eta hiriko eremu bereiziekin kezkatuago zeuden.
Annie Lee Mossen akusazioa da ezagunena; Mossek ukatu egin zuen, kategorikoki, komunistekin izandako harremana. Mossek esan zuen nortasun oker baten biktima zela; ez zela Washingtonen Annie Lee Moss izeneko pertsona bakarra, eta Markward komunista identifikatua Annie Lee Moss desberdina zela. Hala ere, urte batzuk geroago, Markward-en identifikazio zehatza berretsi zuen.
Azken urteak
Mary Stalcup Markwardek esklerosi anizkoitza izan zuen bizitzaren hasieran, eta FBItik alde egin zuen. Geroago, FBIko funtzionarioek uko egin zioten bera aitortzeari, eta atzerako eraginarekin, ezkutuko agente gisa jasotako diru-sarrerak kargatu zituzten. 1972ko azaroaren 23an hil zen, Silver Spring-en (Maryland), 50 urte zituela. Baltimoreko hilerri nazionalean lurperatu zuten.
Itambé (Paraná)
Itambé Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Organismo zelulaniztun
Organismo zelulaniztuna zelula bat baino gehiagoz eratutako organismoa da. Zelula horiek euren jarduera koordinatzen dute, eta hasierako zelula beretik sortu dira guztiak. Organismo zelulaniztun gehienetan, zelulak egitura konplexuagoetan biltzen dira: ehunetan. Ehunek, era berean, organoak osatzen dituzte, eta horiek aparatu edo sistematan daude antolaturik. Zelulaniztunak dira protisto gutxi batzuk, alga batzuk, onddo batzuk, landare guztiak eta animalia guztiak.
Teoria klonala
Teoria honen arabera organismo zelulabakar batek mitosia jasatean, baina zelula-alabak guztiz ez banatzean gertatzen da. Ia organismo zelulaniztun guztiek jatorri hau dute (uretako organismo zelulaniztun guztiek eta lurreko gehienek). Zelula-zatiketa osagabearengatik sortutako klonek kolonia bat osatzen dute, eta denborarekin zelula-masa bat eratzen da. Periferiako zelulak ingurunearen eraginpean geratzen dira, barnealdekoak, aldiz, gainazaleko geruzak babesten dituenez, ingurunetik isolatuta geratzen dira. Hautespen naturalak mota honetako unitate funtzionalak bultzatu ditu, elkartze prozesuek abantailak ematen dituztelako. Horietatik abiatuta, zelula-taldeak bereizi egiten dira garatzen diren bitartean, eta hainbat funtziotan espezializatzen dira. Horrela, zelula anitzeko antolaketa-moduak agertu dira. Garapen klonal hertsian, zelulen berezko aldaketa genetikoa oso zaila da (klon beretik datozelako), beraz, mutazio somatikoen, fusio intergenotipikoaren edota patogeno batzuen infekzio bidez lortzen dira aldaketak.
Teoria agregatiboa
Teoria honen arabera, genetikoki ezberdinak diren zelulak batzean sortzen da organismo zelulaniztuna. Zelula ezberdinak batzeak dakartzan abantailengatik ematen da, baina jatorri klonala baino ez-ohikoagoa da. Modu honetan sortzen diren organismoen zelulak independenteki bizi dira haien bizi-ziklo ia osoan, baina noizbehinka agregatu egiten dira organismo zelulaniztun moduan jokatzeko.
Jatorria azaltzen duten esperimentuak
Saccharomyces cerevisiae legamiekin esperimentu sinple bat egin zen organismo zelulaniztunak zelulabakarretatik datozela frogatzeko. Legamia hauek organismo zelulabakarrak dira, baina 60 egunetan agregatu eta organismo zelulaniztun bezala jardun dezakete. Zelula-talde horiek lanaren jatorrizko banaketa bat ere garatzen dute: zelula batzuk hil egiten dira, eta, beraz, beste batzuk hazi eta ugaldu egin daitezke.
Zelulaniztasun sinplea Vs konplexua
Autore batzuek organismo zelulanitz konplexuen eta sinpleen artean bereizketa egiten dute, organismo zelulen kokapenaren arabera. Honela, zelula guztiak ingurunearekin kontaktuan dauden organismoak sinpletzat jotzen dira; aldiz, organismo barnean zelulak dituztenak konplexu bezala izendatzen dira. Adibide bezala ditugu filamentu morfologia duten organismoak (sinpleak) edo ehunak dituzten organismoak (konplexuak).
Konplexutasunaren bereizketa egiteak garrantzi handia du hurrengo arrazoiengatik:
Porco Rosso
Porco Rosso (紅の豚) 1992ko Hayao Miyazaki japoniar zinema zuzendariaren abenturazko anime filma da. Historiako marrazki biziduneko film onenen zerrenda askotan agertu ohi da.
Sinopsia
Gerren arteko garaia da, eta Benito Mussoliniren Alderdi Nazional Faxistak Italia gobernatzen du. Marco Pagot italiar pilotu militar eskarmentuduna da eta, lagun bat guduan hiltzen ikusi ondoren, txerri itxura ematen dion sorginkeria arraro baten biktima da. Hori dela eta, "Porco Rosso" ur-hegazkin gorria lortu eta sari-ehiztari ezagun bihurtuko da. Porcori asko gustatzen zaio Adriatikoko itsasertzean erasotzen duten pirata taldeen harrapaketa saiakerak zapuztea. Piratek, Porcoren boikotaz nekatuta, kontraerasoa erabakitzen dute Porco Rosso garaitzea helburu duen abenturazale estatubatuar bat kontratatuz.
Esne gaingabetu
Esne gaingabetua zentrifugazio baten bidez koipea kendu zaion esnea da. Ateratako koipearekin esne-gaina eta gurina egiten dituzte. Esne gaingabetuak %0,1 koipe inguru du.
Produktu hori oso egokia da esne "osoa" kontsumitzea debekatzen duten erregimen dietetikoetarako, haren gainak odol-kolesterolaren mailak igotzen dituzten gantz-azido aseak baititu.
Niltava davidi
Niltava davidi Niltava generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
El Papus
El Papus umorezko astekari espainiarra zen. Revista satírica y neurasténica azpitituluaz ("Aldizkari satiriko eta neurastenikoa"), 1973ko urriaren 20tik 1986 arte argitaratua. Sortzailea Xavier de Echarri Moltó izan zen eta hasieran Elf ediciones argitaletxeak kaleratu zuen; 45. aletik aurrera, ardura hori Ediciones Amaikak hartu zuen. Umore nahiko gogorra eta konprometitua zuenez, mehatxu eta itxiera asko pairatu zituen. Laster kontrakulturaren ikono bihurtu zen. 1977ko irailaren 20an Triple A (Alianza Apostólica Anticomunista) eskuinmuturreko talde terroristak aldizkariaren egoitzara lehergailu bat bidali zuen; horren ondorioz, Joan Peñalver atezaina hil zuten eta 17 pertsona zauritu. Atentatuaren biharamunean, Bartzelonako prentsa guztiak greba egin zuen.
Ezaugarriak
Oso aldizkari kritikoa zen: gobernua, matxismoa, frankistak, puritanismoa, armada... haren kritiken helburuak izaten ziren. Askotan aldizkaria gai monografiko baten inguruan antolatzen zen, esaterako, publizitatea, emakumearen eskubideak, emigrazioa, kutsadura. Estetikoki oso irudi informala zekarren, marrazki itxura ez oso landuaz eta itsusiak, "feismo" barruan. Hizkuntza lotsagabea eta zuzena beste ezaugarri bat zen.
Argitalpenen kopuruari dagokionez, hasierakoak 115.000 inguruko alekoak ziren. 1976ko martxoan 400.000 zabaldu zituen. Data hartatik aurrera, maldan behera hasi zuen. OJD arabera, hala ere, 1978-1979 urtetan 62.000 ale kaleratzen zituen.
San Amaro
San Amaro Ourenseko udalerria da, Carballiño eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.335 biztanle zituen.
Velimir Perasović
Velimir Perasović, Peras izengoitiarekin ere ezaguna (Split, Kroazia, 1965eko otsailaren 9a) saskibaloi-jokalari ohia eta saskibaloi-entrenatzailea da.
2007ko otsailaren 12an bularraldeko angina baten ondorioz ospitaleratu behar izan zuten. Otsailaren 17an alta eman zioten baina medikuek gomendioak eta atsedenaldi bat har zezala adierazi zioten. Ondorioz, martxoaren 4an Saski Baskoniak, badaezpada ere, entrenatzeari utz zezala agertu zion osasun-arazoa dela medio. Hori dela eta, Saski Baskoniako bigarren entrenatzailea zen Natxo Lezkanok ordezkatu zuen.
The Dark Side of the Moon
The Dark Side of the Moon Pink Floyden albuma da. 1973. urtean sortua, musika komertzialaren historian 3. diskorik salduena (40 milioi ale baino gehiago) izan da. Bere izenburuak ("Ilargiaren Alde Iluna", euskaraz) mundu magiko eta misteriotsua gogora ekartzen du, albumaren musikarekin eta abestien hitzekin oso ongi moldatzen dena.
Ezaugarriak
Diskoa iraultza teknikoa ere izan zen, soinu efektu oso bitxiak edukiz garai horietarako (1973). Alan Parsons ingeniariak taldearen zerbitzura jarri zuen bere jakituria, lan biribila lortuz, trikimailu teknologikoek britainiar laukotearen soinu oniriko eta erakargarria areagotzen baitute.
The Dark Side of the Moonen hitzek, kriptiko eta surrealistak, -Roger Watersek idatzitako askoren antzera- gaurko bizimodu estresagarriaz jarduten dute: arrakasta eta diruaz (Money), zahartzaroaz (Time), eromenaz (Brain Damage), etab.
Album honen gai batzuek (Time, Money, Brain Damage, The Great Gig in the Sky,...) taldearen historian berezko lilura izango dute betiko. Baina album osoa da bikaina, kritikarien iritziz laukote britainiarrak sortutako lanik biribilena eta berritzaileena baita.
Bhutanitis
Bhutanitis Papilionidae familiako tximeletak lau espezie biltzen dituen generoa da.
Incendies (filma)
Incendies 2010eko film kanadarra da, nagusiki frantsesez filmatua, eta Denis Villeneuvek zuzendutakoa. Oinarrian izen bereko antzezlana du, Wajdi Mouawadek idatzia. Ekialde Hurbileko zatiketa etniko, erlijioso eta politikoen kontestuan kokatutako drama familiar bat da. 2011ko Ingelesez ez den film onenarentzako Oscarrerako izendatua egon zen baina ez zuen irabazi.
Argumentua
Nawal ama hil zaie Jeanne eta Simon bikiei, Kanadan. Amaren testamentuari kasu eginez, gutun batzuk entregatu behar dituzte, eta iraganaren bila doaz, Ekialde Hurbileko herrialde arabiar batera. Nazio fiktizioa da hori filmean, baina argi dago Libano dela inspirazioa, bertako gerra, eta fakzio kristau eta musulmanen arteko gatazkak. Nawalen iragan ezezagun horretan sorpresak aurkituko dituzte bikiek.
Mesa (Arizona)
Mesa Ameriketako Estatu Batuetako Arizona estatuko hiria da. Phoenix hiri nagusiaren metropolitar gunean dago. Mesak 2007an 463.552 biztanle ditu.
Hiri senidetuak
Mesa ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Nova Aurora (Paraná)
Nova Aurora Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Meifod
, Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. 2011ko erroldaren arabera 1.322 biztanle zituen. A495 errepidean dago, Welshpool udalerritik 7 milia ipar-mendebaldera.
Spa-Francorchamps zirkuitua
Spa-Francorchamps zirkuitua edota Spa, Belgikako Valonia eskualdeko Stavelot udalerrian dagoen motor lasterketa zirkuitu bat da. Bertan, 1 Formulako Belgikako Sari Nagusia, Spako 24 Orduak eta Spa-Francorchampsko 6 Orduak burutzen dira, iraganean MotoGP ere bai.
Bestea da mundua (Orbetarrak I)
Bestea da mundua Joan Mari Irigoien idazleak idatzitako Orbetarrak trilogiaren lehen atala da, 2008an "Elkar"rrek argitara emandakoa. Regina Aldasoro eta Nazario Orbe dira bi protagonista nagusiak, eta narrazioak bitan agertuko du banatuta kontakizuna, liburuaren azken aldean bat egiteko. Hamaika kapitulu bikoitz horietan gazteen haurtzaro eta gaztaroaren berri izango dugu, baita haien familien bilakaerarena ere. XIX. mendeko amaierako urteetan da girotua, industrializazioa Euskal Herrian sartu zeneko garaia.
Vyasa (kraterra)
Vyasa Merkurioko krater bat da. 275 kilometroko diametroko zabalera du. Krater zaharra da eta beste bi berriagoz inguratuta dago: Stravinsky eta Sholem Aleichem.
Mikhail Xolokhov
Mikhail Alexandrovitx Xolokhov (Михаи́л Алекса́ндрович Шо́лохов; Kruzhilin, Vexenskaia, Errusiar Inperioa, 1905eko maiatzaren 24a - Vexenskaia, Sobietar Batasuna, 1984ko otsailaren 21a) errusierazko idazlea izan zen.
Bizitza
1940an, ospe handia lortu zuen eleberria kaleratu zuen: Tikhii Don (1928-1940, Don barea). Obra handi horretan, berriz, kosakoen eta gobernu zentralaren arteko liskarrak aztertu zituen. 1941. urtean Stalin saria jaso zuen obra horrengatik. Errusiako gaur egungo historia aztertu zuen ondorengo lanetan: Podniataia tselina (1932-1960, Luberriak) eta Oui Srazhalis za rodinu (1942, Aberriaren alde borrokatu ziren). 1961ean, Alderdi Komunistako batzorde zentraleko kide egin zuten, eta lau urte geroago Literaturako Nobel saria eskuratu zuen.
Maia Duguine
Maia Duguine (Hazparne, 1979) sintaxian espezializatutako euskalaria da, eta bereziki gramatika ikertzen nabarmendu da. Baionako IKER UMR5478ren ikerketa-taldeko kidea da.
Ikasketak
2014an Cambridgeko Unibertsitatean aritu zen doktorego-ondoko ikertzaile gisa. Ondoren, 2015ean irakasle postu bat lortu zuen Gasteizko Letren Fakultatean, eta azkenik CNRS ikertzaile postu bat Baionako IKER taldean 2017an.
Ikertzailea hizkuntzalaritzan
Sintaxia eta gramatika dira bere ikergai nagusiak. Hizkuntzaren egitura aztertzen du, eta bereziki interesatzen zaizkio hizkuntz aldakortasuna eta honen mugak, eta sintaxiak esanahiarekin eta gauzatze fonologikoarekin dituen harremanak.
Doktere-tesian argumentu isilak aztertu zituen, hau izan zen izenburua: Arte eta Humanitateak arloko sari berezia jaso zuen UPV/EHUn, "Argumentu isilak eta hizkuntza-aldaketa: pro-drop-en azterketa minimalista. /Null Arguments and Linguistic Variation: A Minimalist Analysis of Pro-Drop." Zuzendariak Nanteseko Unibertsitateko Hamida Demirdache, IKER taldeko Ricardo Etxepare eta UPV/EHUko Myriam Uribe-Etxebarria irakasleak izan ziren.
Geroago hitz-ordenako gaiak ikertzen ditu: menderakuntza, galde-egiturak, eta ezeztapena. Euskararen diakronia ere aztertzen du, historian zehar hitz-ordenan gertatu diren aldaketak. Ikertzen ditudan beste gaien artean daude: anafora eta perpaus jokatugabeak.
Argitalpenak
Hainbat artikulu akademikoz gain, liburu hauek idatzi edo editatu ditu:
Artikulu akademikoen artean euskarazko hauek daude:
Barca (Rimavská Sobotako barrutia)
Barca  Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 11,50 km²ko azalera du eta 585 biztanle 2017ko datuen arabera.
Glossogobius giuris
Glossogobius giuris Glossogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Oakland
Oakland honakoetara egiten du erreferentzia:
Barca (Rimavská Sobotako barrutia)
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1334. urtekoa da.
Salgadinho (Pernambuco)
Salgadinho Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Erythrolamprus subocularis
Erythrolamprus subocularis Erythrolamprus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Biskote
Biskotea (frantsesezko biscotte eta, hau, italierazko fetta biscottata, literalki "bi aldiz egosia" esan nahi duena) ogi kurruskari bat da, batzuetan gozotua, bi aldiz egosten dena (bigarrenaren aurretik xerratan moztua).
Gaur egungo biskotea, ia beti, industriala da, eta, beraz, bere arbaso artesanalak, italiar biscottiak, behar ez dituen osagai erantsiak ditu. Biskoteko errezetarik ohikoenak irin oso fina (bere osagai nagusia da, azken produktuaren %97raino), ura, azukrea, landare-olioa, esne gaingabetua, legamia eta gatza erabiltzen ditu.
Du Fu (kraterra)
Du Fu Merkurioko krater bat da. 33 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2015ean jarri zion. Du Fu (712-770) poeta txinatarraren omenez eman zitzaion.
Niltava sundara
Niltava sundara Niltava generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Otxar
Otxarrak (Rubia) Gentianales ordeneko eta Rubiaceae familiako genero bat osatzen duren landare loredunak dira. Europa, Afrika, Asia eta Amerikako ingurune epeletan hazten da.
Deskribapena
80 bat espezie ezagutzen dira, guztiak belarkarak edo sasi itxurakoak. 1,5 metroko altuera lor dezakete, hostoak urte osoan zehar mantentzen dituzte, eta 5-10 zentimetroko luzera eta 2-3 zentimetroko zabalera dute. Loreak 4-7ko taldetan sortzen dira, zurtoin zentral baten inguruan, 3-5 mm inguru dituzte, kolore hori apalekoak, eta ekain eta abuztu artean sortzen dira. Fruitua drupa txiki bat da.
Espezieak
Hauek dira espezie nagusiak:
San Cibrao das Viñas
San Cibrao das Viñas Ourenseko udalerria da, Comarca de Ourense eskualdean dagoena.
Nervión
Nervión izan daiteke:
San Cibrao das Viñas
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 4.200 biztanle zituen.
Billie Jean King
Billie Jean Moffitt King ( Long Beach, Kalifornia, 1943ko azaroaren 22a ) Estatu Batuetako tenislari ohia da. Tenislari inportantea eta historiako atleta onenetarikoa da. 39 Grand Slam tituluren irabazlea da, horietarik 12 banakakoak: Australiako Open bat, Roland Garros bat, 6 Wimbledon eta 4 US Open). Banakako 129 titulu irabazi zituen bere ibilbide profesionalean.
Emakumezko kirolarien eskubide parekidetasunaren aldeko aldarrikatzaile ezaguna da. 1973. urtean, Bobby Riggs gizonezko tenislari erretiratuak aurre egin zion, esanez gizonezkoak gehiago zirela tenisean beti emakumezkoak baino, eta horregatik diru gehiago merezi zutela. Gainera, erronka egin zion Billy Jean Kingi, partidu batean irabazi egingo ziola, nahiz eta Riggsek 55 urte izan orduan, eta Kingek 30. Partidua jokatu egin zen, Battle of the Sexes (sexuen gudua) izenarekin publizitatu zen, eta telebistaz 90 milioi lagunek ikusi zuten. Kingek irabazi zion 3 setetan gizonezkoari.
Bizitza pertsonalean, Lawrence King delako batekin ezkondu zen 1965ean, baina handik urte gutxi batzuetara Billiek igarri zuen emakumeenganako erakarmena sentitzen zuela. Emakumezko idazkari batekin hasi zuen harremana 1971ean, baina sekretua izan zen 1981 arte, non emakume hark salaketa jarri zion. Orduan publiko egin zen Billie Jean King-en lesbianismoa. Publikoki lesbiana zela onartu zuen lehen mailako kirolarietan lehenetarikoa izan zen, baina bere borondatearen kontra atera zutelarik armairutik, berarentzat oso gogorra izan zela aitortu izan du.
Ahrensfelde
Ahrensfelde Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Squalus formosus
Squalus formosus Squalus generoko animalia da. Arrainen barruko Squalidae familian sailkatzen da.
Adelaidako kale zirkuitua
Adelaidako kale zirkuitua, Australiako Adelaida hirian dagoen motor lasterketa kale zirkuitu bat da. Bertan, 1985-1995 artean 1 Formulako Australiako Sari Nagusia ospatu zen.
José Blanco (poeta)
José Blanco (Barakaldo, Bizkaia, 1965eko otsailaren 18a) gaztelaniazko idazlea eta artista grafikoa da. Txikitan hasi zen poemak zirriborratzen, baina batez ere Filologiako ikasketak egin eta Barakaldoko literatura lantegi batean parte hartu ondoren hasi zen buru-belarri idazten.
Erythrolamprus taeniurus
Erythrolamprus taeniurus Erythrolamprus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
José Blanco (poeta)
Bere lehen bi poema-bildumak, Las obras de la mar. Las obras del amor (1992) eta Cuaderno de bitácora (2000), sari bana jaso izanari esker argitaratu ziren: Arcipreste de Hita nazioarteko poesia-saria, batetik, eta Mariano Roldán poesia-saria, bestetik. 1997an Canción triste de Europa argitaratu zuen, berak sortutako abesti eta obra grafikoarekin batera. Bereak dira Mira mi corazón preso en el ámbar de los instantes eternos (2005) eta Las nubes (2006) poema-liburuak ere. Blancoren obra (bai poetikoa, bai grafikoa) hainbat antologiatan eta aldizkari eta argitalpen espezializatutan jasoa izan da. 1999. urteaz geroztik, Metamorfosis aldizkariaren koordinatzailea da.
Mamerto Urriolagoitia
Mamerto Urriolagoitia Harriague (Sucre, 1895eko abenduaren 5a - ibidem, 1974ko ekainaren 4a) Boliviako 43. presidentea izan zen. Frantzian ikasi zuen eta Boliviako diplomazia-zerbitzuan sartu zen. Hogei urte eman zituen Erresuma Batuan diplomatizialari gisa. 1937an Boliviara itzuli zen eta senatari hautatu zuten. Batasun Errepublikano Sozialistako Alderdiko kidea izan zen. 1949tik 1951ra Boliviako presidenteordea izan zen Enrique Hertzog presidente zela, eta Hertzogek kargua utzi ondoren, presidente izan zen 1951tik 1953ra. Víctor Paz Estenssorok irabazi zituen 1951ko hauteskundeak, baina Urriolagoitiak ez zuen emaitza onartu eta Hugo Ballivián jeneralari eman zion boterea.
Espetxe-zigor
Espetxe-zigorra edo kartzela-zigorra askatasunaz gabetzeko zigorra da, non kondenatua kondena-epaiak zehaztutako denboran espetxe batean sartu behar den.
Espetxeratzea mugagabea denean, biziarteko kartzela zigorra esaten zaio.
Eskubideez gabetzeko zigorraren zehaztapena bada ere, doktrina juridikoak aparteko eremu batean kokatzen du, duen garrantziagatik. Zigor penalik ohikoena eta zorrotzena da mendebaldeko ordenamenduetan (heriotza-zigorra izan ezik).
Belvis
Belvis Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Milebrook
, Galesko herrixka bat da, Powys konderrian. A4113 errepidearen bidegurutze batean dago, Afon Tefeidiad ibarrean eta Ingalaterrako mugan.
El Nervión
El Nervión Bilbon argitaratzen den gai orokorreko doako egunkaria da.
Lehen alea 2000ko azaroaren 21ean atera zuen Vocento taldeak.
Dowland (kraterra)
Dowland Merkurioko krater bat da. 158 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1979an jarri zion. John Dowland (1562-1626) poetaren omenez eman zitzaion.
Oro (argipena)
Oro izenak hainbat adiera du.
Euskal Herrian:
Munduan:
San Cristovo de Cea
San Cristovo de Cea Ourenseko udalerria da, Carballiño eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.785 biztanle zituen.
Alt Tucheband
Alt Tucheband Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Glossogobius hoesei
Glossogobius hoesei Glossogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Bizantziar literatura
Bizantziar literatura Erdi Aroko grekoa n Ekialdeko Erromatar Inperio an, K.o. 330 eta 1453 urteen artean, idatzitako lanen multzoa da. Erromaren herentzia politikoan oinarrituta, Grezia ren eta Kristautasuna ren jaraunspenek eta Ekialde Hurbil eko testuinguru kulturalak eragin zioten. Bost aldi handi bereiz daitezke: antzinako tradizioarena (IV.-VII. mendearen hasiera), ez egote erlatiboko aldi batek jarraitu zuena (VII – VIII); IX. eta X. mendeetan izandako berrikuntzari “Errenazimentu aurreko” aldiak (XI-XII. mendea) jarraitu zion eta azken aldia (XII. eta XV. mendeak).
Testuinguru historikoa
The Oxford Dictionary of Byzantiumen arabera,  “literatura” kontzeptua ez zen existitzen Bizantzion, gehien hurbiltzen zena “logoi” kontzeptua zen, izaera juridikoa, historikoa, erretorikoa, nobelakoa, hagiografikoa eta abar duten “estilodun testu” guztiak barne. Beraz, sailkapen zehatza egitea zaila gerta daiteke, bai denborari (garai historiko handiak) bai generoari dagokienez. Gainera, liburuak arraroak eta garestiak ziren garai batean, literatura hori deklamatua izateko egiten zen irakurtzeko baino gehiago. Liburu baten «argitalpena», maiz, zenbait literatura-zirkulutan irakurketa publikoa egitean zetzan; horregatik da erretorika ren edo diskurtso ederrak egitearen artearen eta harekin lotutako beste generoen garrantzia. Gainera, erretorikak ezartzen zituen arau zorrotzek, bai funtsean bai forman, ez zuten gaur egun prosa ren eta poesia ren arteko bereizketak baino garbiago egiten.
Bizantziar gizartea
Mendebaldean garai berean zeuden ohituren kontra, heziketa oso hedatuta zegoen Bizantzion, eta egoera apaleko jendeak heziketa ona eman ziezaiekeen bere seme-alabei, administrazioan edo armadan ondo ordaindutako karrera baten giltzarri. Hori izan zen, adibidez, Mikel Psellos en kasua (1018-1081en ondoren), funtzionario apal baten semea, ikasketetan pertsonaia boteretsuak ezagutu zituena eta, Filadelfia n epaile izan ondoren, “filosofoen kontsul” eta filosofia-irakasle izendatu zutena Konstantinopla ko unibertsitate berrituan. Historialaria, filosofoa, saiogilea eta gutun ikaragarri baten egilea, Konstantino IX. etik (1042-1055) Mikel VII.a Dukas era (1071-1078) igaro ziren gobernu guztien parte ere izan zen.
Hala ere, literato guztiek ez zuten izan Psellosen aukera bera, eta haietako gehienek ezin zuten bizirik iraun babesleen eta mezenasen laguntzarik gabe; asko dira gizarteko goi-klaseetan, batez ere familia inperialean eta haren ingurunean. Beraz, ulertzen da zer garrantzi duten jendaurrean deklamatzeko erabiltzen diren generoek, goi-mailako pertsonaien eta mezenasen apologia eginez, hala nola epitafio ak (έπιτάφος λόγος) edo hileta-otoitzak eta epitalamio (έπιθαλάμιος λόγος) edo ezkontza-gorazarreak.
Grezia
Bizantziar literatura honela definitu zen: “Bizantzio ra eramandako Alexandria ko literatura”. Greziako eragina, beraz, ez zen Atika ko zibilizazioarena izan, baizik eta zibilizazio helenistikoarena, Alexandria koa, Atenas era eta Jerusalem era begira, bi korronteez osatua, bata intelektuala eta akademikoa (Luziano, Akiles Tazio, Heliodoro) eta bestea erromantikoa eta herrikoia (Teokrito, Kalimako, Kinto Esmirnakoa). Hala ere, korronte intelektuala izan zen garrantzitsuena, Dionisio Halikarnasokoa bezalako erretorikoen mugimendu batek indartua, hizlari klasikoetara itzultzearen alde baitzegoen. Emaitza literatura bat izan zen, mamia formen alde sakrifikatzen zuena, autore zaharren artean zegoen hizkuntza ederra bilatzen zuena eta era sinplean adierazteko gai ez zen pentsamendua. Horregatik zuen izaera didaktikoa, hain zuzen ere, aipamen klasikoak eta biblikoak ulertzeko eta estilo-figurak, sarritan hermetikoak, baloratzeko gai zen irakurle-multzo txiki batengana zuzenduta zegoen.
Erroma
Kultura grekoak eraginda, Erromatar Inperio tik jasotako herentziak ere markatu zuen bizantziar zibilizazioa. Bere legeak erromatarrak ziren; bere gobernua, armada, burokrazia, hizkuntza eta bizitza publiko eta pribatua bezala, baita grekoak latina Heraklio ren garaian (575-641) administrazioaren hizkuntza gisa ordeztu ondoren ere. Alexandria Erromak orekatutako zentro intelektuala da, gobernuaren erdigunea. Bizantziarrak historian sartzen dira Inperio erromatar bezala; bai grekoz, bai latinez, bizantziarrek beren inperioa Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων (Erromatarren inperioa) gisa hartuko dute aurrerantzean ere, eta Konstantinopla, hiriburua, "Erroma Berria".
Kristautasuna
Hirugarren eragina kristautasunarena izan zen. Alexandrian jaio zen greko-ekialdeko kristautasuna. Hiri horretan egin zen Bibliaren bertsio grekoa, Septuaginta izenekoa, K.a. 272. urtearen inguruan; bertan, berriz, filosofia grekoaren eta erlijio juduaren fusioa gertatu zen, eta Plotino ren eta Porfirio ren neoplatonismoa sortu zen. Kristautasunera bihurtu ondoren, Alexandria ez zen soilik Origenes eta Arrio ren hiria izan, baita Greziako Elizako Guraso ena ere, haien atzean literatura ugari utzi baitzuten. Antzinako Egipto tik etorri zen bizantziar monakismoa sortu behar zuen banakako aszetismoa ren kontzeptua. Kristautasuna estatu-erlijio izaeko izango duen progresio geldoaren amaieran, erromatar enperadore jainkotuaren irudia Jainkoaren ordezkaria den enperadore bihurtuko da, hortik sortuko da zesaropapismoa. Eragin kristaua goi-klaseetara bideratutako literaturan islatuko da aldi berean, Elizako Guraso en idazkien bidez, bai eta herri-literaturan ere, non santuen bizitzari eta haien mirariei buruzko kontakizunak ugari diren, hala nola Konstantino Handia ren eta haren ama Helena ren inguruan sortuko diren legendak.
Ekialdea
Azken eragina Ekialdekoa da, bereziki Asia Txiki koa. Erromako armadako jenerala (imperator), «Augusto» izenburu anbiguopean bere omnipotentzia zainduz, konnotazio politiko gehiago baitzuen erlijiosoa baino, enperadorea pixkanaka ekialdeko monarka bihurtuko da eta autokrator izena hartuko du. Politikan baino gehiago, Asia Txikiak eragina izango du erlijioan. Egipto ptolemaikoa eta Siria seleuzida Greziako ekialdeko Elizaren sorlekuak izango dira, eta Antiokia k paper garrantzitsua izango du erlijio-literaturaren garapenean, Juan Krisostomo eta haren jarraitzaileen zuzendaritzapean.
Hizkuntza: koinea
Alexandro Handia ren etnia anitzeko armadak elkar ulertzeko beharrak erraztu egin zuen antzinako dialekto joniarra, doriarra, eolikoa eta atikoa bateragarri egin zituen koiné (κοινή διάλεκτος edo "hizkera arrunta") izeneko hizkuntza komuna hedatzea. Hizkuntza hori, gramatikalki finkatua, eskoletan irakatsia, administrazioaren eta merkataritzaren hizkuntza bihurtu zen Alexandroren oinordekoen inperioan. Hizkuntza hori hartu zuen literaturak ere, eta, eskualdearen arabera, ahozko hizkuntza laster osatuko zuten dialektoak garatzen ziren bitartean. Epe luzera, literatura-hizkuntza letratuek bakarrik ulertuko dute, beraiek ere beste hizkuntza bat erabiltzen baitzuten eguneroko elkarrizketan. Horrela, koinea hizkuntza-ideal zurruna zen, gramatika-egitura konplexuekin, hiztegi distiratsu, baina ilunarekin. Horrek esan nahi zuen literatura aztertu beharreko zerbait zela, eta esfortzuz bakarrik hauteman zitekeela.
Gauzak aldatu egin ziren VII. mende an, garai zurrunbilotsuan, hiriak gainbehera etorri baitziren, eta, horiekin batera, hezkuntza, hizkuntzaren erabilera eta estilo klasikoak. Koineak termino atzerritarrak, latindarrak, arabiarrak, armeniarrak eta abar onartuko ditu. XI. mendea n, Psellos-ek (1018-1078), hizkuntzaren garbitasunaren eta ortografiaren zuzentasunaren defendatzaile sutsuak, gramatika-birak erabiltzen ditu, koinarenak ez direnak eta, batzuetan, herri-hizkuntzaren eragina jasaten dutenak. XII. mende ko errenazimentu kulturalarekin, genero berriak garatzen dira, hala nola abenturazko eleberria edo maitasunezkoak, klase herrikoietara gehiago zuzentzen direnak. Greziako herrialdeen inbasio latinoaren ondorioz, 1204ko gurutzada n, herri-hizkuntzako lehen lanak agertu ziren, eta, horiekin batera, goi-mailako hizkuntzan idazten jarraitzen dutenak.
Etapa helenistiko-erromatar izatetik bizantziar izatera pasatzean hizkuntza idatzia —bigarren koinea— eta ahozko hizkuntza bereizten dituen aldea handitzen da. Hura, arkaizatzailea eta eruditua, atikeraren perfekzio formalaren kanonaren gramatikari atxikitua, gelditu egin zen, bigarren sofistikaren garaian; geldiera, hizkuntza idatzira mugatu zen, gutxienez hizkuntza ofizialiera eta literariora. Ahozkoa noizean behingo dokumentu pribatuetan besterik ez da agertzen.
Bizantziar literaturaren aldiak
Bizantziar literaturaren bilakaera bost aldi handitan banatzen da normalean.
Kristautasunak antzinako tradizioak eraldatzen ditu (III. mendetik VI. mendera)
Konstantinopla fundatu zenean, literatura greko tradizionalak ezagutu zituen zenbait genero, drama edo poesia lirikoa esaterako, aspalditik desagertuak ziren; orduan, Elizako Guraso grekoen eraginpean, kristau-pentsamenduaren eta pentsamendu helenistikoaren arteko sintesia egiten saiatzen zen literatura kristaua sortu zen. Eguneroko bizitzan erabiltzen den hizkuntzatik oso urrun dagoen hizkuntza batean adierazten da; hezkuntza grekoaren sistemaren herentzia da, non erretorika zen ikasketetako gai nagusia. Justiniano enperadorea k (483-565) paganoen aurka hartutako neurriak (azken unibertsitate paganoa zen Atenasko Platonen Akademia ren itxiera, Anatolia n jainko paganoak gurtzeko debekua), judu en jazarpena, heresie n aurkako borroka (monofisismoa, Hiru Kapituluen eztabaida), paganismoaren amaiera ekarri zuten aldi berean, literatura-ekoizpena nabarmen moteltzea eta Konstantino Handia k munduaren zati horretan sartutako jurisprudentziaren irakaskuntza ahultzea ekarri zuten.
Beraz, kristau literatura-sorkuntza biziko aldia da, grekoz, baina baita latinez ere (Amiano Martzelino, Klaudiano) eta siriera z ere (Romano Meloda). Garai hartako idazle handien helburu nagusia, hala nola Juan Krisostomo, pseudo-Dionisio Areopagita edo Prokopio Zesareakoa rena, munduaren eta gizakiaren ikuspegi berri bat proposatzea da, iraganetik jasotako literatura-formak erabiliz. Hagiografia honela garatzen da, mirarien kontakizunak testuinguru berri batean jartzen dira, bai basamortuan (Basamortuko Gurasoen apotegma k), bai hiri-ingurune tradizionalean, baina haren balioak baztertuz (Simeon Emesiskoa).
Egile batzuk:
Aldi horretan hiru Elizako Guraso, Kapadozia koak, nabarmentzen dira. “Alexandriako mugimendu berri” honek doktrina ortodoxoa defendatzen du ariano en kontra eta arrazoiaren lekua erlijio-auzietan:
Gregorio Nisakoa, Basilio Zesareakoaren anaia, 335 eta 340 artean jaioa eta 394 ondoren hila. Teologoa, parte hartu zuen arriano en kontrako liskarretan. Gai zientifikoetan interes handia du, eta sarritan gai fisiko, fisiologiko edo medikoak jorratzen ditu.