cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alexandria
Museoa
Jakintsu haien artean hurrengo hauek aipatuko ditugu: Arkimedes (Sirakusakoa); Euklides, bere geometria Alexandrian garatu zuena; Hiparko Nizeakoa, trigonometria eta unibertsoaren ikuspegi geozentrikoa azaldu zuena ; Aristarko Samoskoak kontrako teoria zuen: sistema heliozentrikoa defendatu zuen (Lurraren eta planeten Eguzkiaren inguruko mugimendua); Eratostenesek geografia bat idatzi zuen, ezagututako munduaren mapa nahiko zehatza egin zuen ; Herofilo Kaltzedoniakoa fisiologoak uste zuen adimena ez zegoela bihotzean baizik eta burmuinean; Pergamoko Apolonio matematikari handia; Heron Alexandriakoa, engranajezko kutxen eta lurrunezko izugarrizko aparailuen asmatzailea (automatak lanaren idazlea zen, munduan errobotikari buruz ezagutzen dugun lehen lana). Geroago, II. mendean, baditugu Klaudio Ptolomeoaren -astronomoa, eta geografoa- lanak baita Galeno medikuarenak ere. Azken honek osasunaz eta anatomiazko lan asko idatzi zuen. Bere teoriek Errenazimendua arte iraun zuten. III. mendean, zientzia berri bat agertu zen, alkimia. Hau oinarrituta zegoen egiptoarren substantzia materialeko ezagueretan eta elementuei buruzko greziar teorietan. Zientzia hau geroko kimikaren enbrioia izan zen. Antoine Laurent Lavoisierrek jarri zituen zientzia esperimental honen oinarriak.
Liburutegia
Alexandriako Errege Liburutegia, munduko liburutegirik handiena izan zen behin. Orokorrean, K.a. III. mendearen hasieran sortu zela uste da. Egiptoko Ptolomeo II.aren erregealdian. Ziuraski, bere aitak, liburutegiaren multzoaren lehen zati bihurtuko zena eraiki ondoren sortu zen, Musen tenplua: Museion izenekoa, grezierazko "ουσείος" (nondik museo hitza eratortzen den). Askotan esan da liburutegia, edo bildumaren zatiak, suak behin baino gehiagotan suntsitu zituela (liburutegietako suteak ohikoak ziren eta eskuizkribuen ordezkapena oso zaila, garestia eta geldoa izan zen). Gaur arte, suntsipenaren (edo suntsipenen) xehetasunak biziki eztabaidatzen da. Alexandrina Liburutegia 2002an inauguratu zen, Liburutegi Zaharretik gertu.
Alexandriako eskola
Izen honekin ezagutzen dugu korronte filosofiko neoplatonikoa, II. eta III. mendeetan hiri honetan garatu zena. Korronte honen ezaugarria sinkretismoa eta eklektizismoa zen. Olinpiodorok eta Hipatiak teoria honen sustatzaileak ziren.
Quasipaa shini
Quasipaa shini Quasipaa generoko animalia da. Anfibioen barruko Dicroglossidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bouffignereux
Aisne departamenduko Frantziako udalerria da, Frantzia Garaia eskualdean.
Asajj Ventress
Asajj Ventress Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.
Ventress Sistema Independenteen Konfederakuntzako buru militar boteretsu eta zehatz bat izan zen. Ventressen espezia ezezaguna zen, giza ezaugarriak zituen, baina ilerik gabe eta larruazal ia zuri batekin. Jedien aurkako borrokaren tresna bihurtu zen Klon Gerretan.
Asajj Ventressek Anakin Skywalker jedi padawana Yavin IV planetara gidatu zuela ezagutzen da, non bere aurka borrokatu zuen. Azkenik Anakinek borrokan garaitu zuen indarraren alde iluna erabiliz.
Azkenik Dooku Kondearekin nahigabetuta geratu zen, bera ere tresna soil bat baino ez zela jakin zuenean. Borroka ezberdin batean Anakin Skywalkerren aurka borrokatu zuen, honen ondorioz berak bere heriotza propioa eragin zuelarik bere gorrotoa, haserrea eta beldurra nabaritzen hasten denean amildegi batetik bota zuenean, Geonosisen.
Tâmna
Tâmna Errumaniako udalerri bat da, Mehedinți konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Alexandria
Alexandriako eskola
Alexandriako eskola izena erabili zen ere Filoneren filosofia judua adierazteko. Pertsona hau Alexandrian bizi zen I. mendean eta Biblia interpretatu zuen platonismo estoikoaren metodoak erabiliz. Pentsalari alexandriarren eskola filosofikoak, II. eta III. mendeetakoak, eragina handia izan zuen hasierako kristautasunean. Ordezkaririk aipagarrienak Klemente Alexandriakoa (greziar filosofo kristaua) eta Origenes (Elizaren aita).
Tâmna
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Cameron Toll
, Eskoziako Edinburgh hiriburuaren hegoaldeko auzune bat da.
Bro Sant Malou
Bro Sant Maloù (Pays de Saint-Malo, galoz Paeï de Saent-Malò) Bretainiako bederatzi lurralde historikoetako bat da, ipar-ekialdean kokatutakoa, gaur egungo Ille-eta-Vilaine/Il-ha-Gwilen, Côtes-d'Armor/Aodoù an Arvor eta Mor-Bihaneko departamenduen artean.
Etimologia
Izenak "Sant Malouko lurraldea" esan nahi du bretainieraz.
Alexandria
Alexandriako eskola
Zentzu zabalagoan, Alexandriako eskolak dira, K.o. I. mendeetako eskola zientifikoak. Beren ideia eklektikoek eta neopitagorismo paganoek beste hiritan eragina izan zuten. Pertsona ospetsuenak: Aristarko Samoskoa (astronomo eta matematikari greziarra), Hiparko Nizeakoa (astronomo, geografo eta matematikari greziarra), Klaudio Ptolomeo (geografo eta matematikari greko-egiptiarra), Diofanto (matematikari greko- egiptiarra), Eratostenes (greziar matematikari, geografo eta astronomoa), Amonio Sakkas (neoplatonismoaren fundatzailea) eta Filon Alexandriakoa (filosofo judua, greko-egiptiar jatorrikoa).
Alexandria erromatarra
Julio Cesarrek, Kleopatra eta Ptolomeo XIII.a anaia-arreben arteko liskarrez baliatuz,  K.a. 46an Alexandria menperatu zuen. Itsasoko gudan sute bat piztu zen Alexandrian. Zenbait liburu biltegi erre ziren portuan, baina Liburutegi Handia ez. Kleopatra Egiptoko tronuan ezarri eta bere neba txikiarekin –Ptolomeo XIV.a- ezkondu ondoren, Julio Cesar Erromara itzuli zen. Julio Cesar eta Kleopatrak maitasun harreman estua zuten, eta ondorengo bat utzi zuten, Zesarion. Julio Cesar hil eta gero, Erroman gerra zibila hasi zen. Lehiakide bat, Marko Antonio, Egiptora joan zen Kleopatraren laguntza lortzearren, baina gerra horretako galtzailea Egipto izan zen. Augustok, K.a. 30ean, hiria eta Egipto kontrolatzean eta bere jabego bilakatu ondoren, Egiptoren independentzia amaitu zen. Augustoren garaian, hiriko harresiek 5,34 Km²-ko azalera hartzen zuten, eta, erromatar garaian, biztanleria osoa 500-600.000 ingurukoa zen.
Erromatarrek Egipto inperioaren aletegia bilakatu zuten. Hiriak garrantzia handiago hartu zuen bere portuko biltegietan uzta gordetzen zelako: gariari zegokionez, urtero Erromak kontsumitzen zuenaren heren bat Alexandriatik irten zen. Hiri honetako burtsan, Egiptoko annonak prezio eta kantitatea zehazten ziren. Herrialdea isolatuta zegoenez, ez zen erromatar moneta erabili tokikoa baino. Neurri hauek hiriaren garapena eta kosmopolitismoa ahalbideratu zuten. Alexandria eskualdeko gune finantzario bilakatzean ehun mila baino gehiagoko biztanle lortu zituen.
Filon Alexandriakoren arabera, K.o. 38. urtean, juduen eta Alexandriako greziar hiritarren artean istiluak piztu ziren Agripa I.a errege juduak Alexandriara egindako bisita batean, batez ere nazio juduak erromatar enperadoreari ematen zion errespetuagatik. Berehala igo zen bi talde etnikoen arteko irain irekiak, indarkeria eta sinagoga alexandrinoen profanaziora. Indarkeria itzali zen, Kaligulak parte hartu zuenean eta Flaccus erromatar gobernaria hiritik atera ondoren.
Erromatar garaian hiriak hondamendi anitz izan zituen: Kitosko Gerra (115-117) eta Gerra Bukolikoa (172-175); Karakalaren arpilatzea 215ean; Valerianoren txikizioa 253an; Zenobia, Palmiraren erreginaren hondatzea 269an; Aurelianoren sakaila 273an. Azken honek arpilatu eta zeharo birrindu zuen Brutxiona eta honekin batera Museoa eta Liburutegia. Dirudienez, jakintsuek Serapeuman babesa bilatu zuten, baina beste batzuek, berriz, Bizantziora emigratu zuten. Beranduago, 297an, Lucio Domicio Domiciano usurpatzailearen matxinadan, Dioklezianoren tropek, zortzi hilabeteko setioaren ondoren, hiria menperatu eta arpilatu zuten (garaipen hau Ponpeio zutabeak gogorarazten du). Hiria konkistatu ondoren, Dioklezianok agindu omen zuen sarraskiarekin jarraitzeko, odola bere zaldiaren belaunaldiraino heldu arte. Agindu hau ez zen bete, Diokleziano, odol putzu batean laban egin ondoren, hil zelako.
Honetaz gain, zenbat lurrikara bortitzak jaso ziren. Kalte gehien egin zuena 365ko uztailaren 21ekoa izan zen, ordu batzuetara tsunami bat jarraitu ziona. Iturri askoren arabera, 50.000 hildako gertatu ziren Alexandrian, urtero ekitaldi batean (izugarrikeriazko eguna) gogoratzen da. Franck Goddioren taldeak, Institut Européen d´Archéologie Sous-Marine, portuaren ur azpian ehunka objektu eta zutabeen zatiak aurkitu zituen. Honen arabera, hiriaren %20 uretan hondoratu zen, Brutxiona barne, liburutegia kokatuta zegoen tokia.
Myrmotherula surinamensis
Myrmotherula surinamensis Myrmotherula generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Alexandria
Alexandria erromatarra
Azkenean, 616an, Khosro II.aren pertsiarrek hiria okupatu zuten.
Kristautasuna
Antzineko ohitura baten arabera, Alexandriara heldutako lehenengo kristaua San Markos izan zen, K.o. 63an. Tradizio berberak dio aurreneko kristautasunera bihurtutakoa Aniano izan zela. San Markosek haren eskuko zauria sendatzeaz gain, kristautasunaz hitz egin zion. Garai hauetatik aurrera, Alexandriako eta Egiptoko kristauek tradizio ebanjeliko handia izan zuten. San Markos jazarrita izan zen Neron enperadorearen garaian. Azkenean, 68an martirizatu eta erail zuten. Ordutik eta Trajano enperadorearen garaia arte (II. mendearen hasieran), kristauek jazarpenen beldur, beren sineskerak ezkutatu zituzten. Geroago, Alexandrian eta Nilo ibaiaren luzeran, tolerantzia hedatu zen.
Bigarren mendean, Pantenok eta beranduago Klemente Alexandriakoak eta bere ikasleak Origenes teologiazko eskola bat ezarri zuten -Alexandriako eskola katekista-, baina kristandadeak mesfidantzaz ikusi zuen. Konstantino I.a Handia enperadorearen garaian, Afrikako iparraldean eta Alexandrian liskar larriak sortu ziren kristau komunitatearekin. Tentsio horiek zismara eraman zuten. Haustura honetan zerikusi handia izan zuten Arrio presbiteroak eta bere doktrinak, arrianismoak. Hori dela eta, enperadoreak Nizea kontzilioa konbokatu zuen, non kredoaren oinarriak ezarri baitziren.
Beste aldetik, garai hartako hiri garrantzitsuenen artean (Konstantinopla eta Alexandria) lehia sortu zen. Norgehiagoka honetan monofisitek eta Kalzedoniako ortodoxoek Kristoren natura eztabaidatu zuten.
Kristauen arteko borrokek jarraitu zutenez, Justiniano I.a enperadoreak 553an, Konstantinoplako II. kontzilioa antolatu zuen. Han Alexandriarren ortodoxia heretikotzat hartu zen. Enperadore honen azken urteetan Siriako monofisitek beste kristauen aparteko eliza bat, berezko egiturarekin, eratu zuten.
Arabiarrek Egipto konkistatzean 641ean, hango kristauei qubt deitu zioten, hortik kopto hitza. Kristoren gurutzearen sinboloari dagokionez, Alexandrian hasi zen erabiltzen. Katakonbetan ez zen existitzen ezta Konstantinoren labaruan ere, non Krismon bat baitzegoen.
Islama
619an, Alexandria persiar sasaniarren eskuetan erori zen. Heraklio bizantziar enperadoreak 629an berreskuratu zuen arren, 641ean, 'Amr ibn al-' jeneralaren agindupean zeuden arabiarrek, Egiptoko musulmanen konkista n inbaditu zuten.
Musulmanen konkistaren garaian, Alexandria Mediterraneoko hiri garrantzitsuenetariko bat zen. Bere patriarkak, Zirok, inbaditzaileen aurrean 641eko irailean kapitulatu zuen. Gobernu inperialak errendizioa onartu ez zuenez, alexandriarrak musulmanen kontra altxarazi zituen. Hamalau hilabeteko setioren ondoren, musulmanek hiria 642an konkistatu zuten. Eutikio historialariak gutun bat aipatzen du (ilberriaren ostiralean idatzitakoa, Hejiraren 20. urtean) non komandante musulmanak, Amr ibn al-Asek, hirian sartzean Mahomaren bigarren ondorengoari, Umar ibn al-Jatabbi, Alexandriako inbentarioa bidali zion: 4.000 jauregi, 12.000 koipe-merkatari, 12.000 lorazain, 40.000 judu, 400 antzoki eta aisialdirako toki. Ibn al-Kiftik jakintsuen kronikan adierazten du Liburutegi Handia birrindu zela. Posible da arabiarrek liburu asko erretzea, baina ordurako Liburutegi Handia eta Serapeoarena ez ziren existitzen. Hauek aspaldidanik desagertuta zeuden erromatarren guda zibiletan, hondamendi naturalen erruz eta koptoen fanatismoarengatik. Egipto birkonkistatzeko flota inperial bat lehorreratu zen Alexandrian 645ean, baina arabiarrek armada hau garaitu zuten. Setio berri eta luze baten ondoren, 646an, arabiarrek hiria hirugarrenez hartu zuten eta geroago birrindu bizantziarrek lubakitu ez zitezkeen itsasoaren laguntzarekin. Honela 975 urteko lotura mundu greko-latindarrarekin amaitu ziren. Hiria 811 eta 827ren bitartean, pirata andaluziarren esku egon zen, geroago arabiarrek kontrolatu zuten. Veneziako nabigatzaileek San Markosen gorpua 828an hiritik berreskuratu zuten eta espresuki helburu horrekin eraikitako Veneziako San Markos basilikan utzi zuten. Gainbehera luze baten ondoren, Gurutzaden garaian Alexandria birsortu zen eta oparotasunezko aldia bizi zen merkataritzari esker. Aragoitarrek, genoarrek eta veneziarrek, ekialdetik zetozen produktuak Itsaso Gorriaren zehar, banatzen zituzten. Gurutzatuek, Zipreko Petri erregeak zuzenduta, hiria arpilatu zuten. Beranduago, XIV. eta XV. mendeetan Veneziak, konkurrentziarik gabe, Alexandriako biltegia erabili zuen Europan espeziak banatzeko. Monopolio hau desagertu zen portugaldarrek 1498an Lurmuturreko bidea zabaldu zutenean. Data honetan Veneziako gainbehera komertziala hasten da. 1517an, Ridaniyako gudua ren ondoren, hiria turkiar otomandar rek konkistatu zuten eta otomandarren mende egon zen 1798 arte. Alexandriak, bere antzinako garrantziaren zati handi bat galdu zuen Rosetta egiptoar portu-hiriarentzat IX. mendetik XVIII. mendera bitartean, eta soilik bere aurreko gailurra berreskuratu zuen Mahmoudiyah kanalaren eraikuntzarekin 1807an.
Napoleon heldu zenerako, XIX. mendearen hasieran, Alexandria 7.000 biztanleko herria zen. Mehemet Alik-ek mende horretan Alexandria berreraiki zuen eta Egiptoko porturik handiena bilakatu zuen. Britainiar flotak, 1882an, portua bonbardatzearen ondorioz sute handia piztu zen. Beduinoek abagunea aprobetxatu zuten hiria arpilatzeko. Hilabete bat geroago, britainiar armada sendo bat lehorreratzearekin Egiptoren gaineko britainiar protektoratua hasi zen.
Alexandriako juduak
Elefantinako papiroek Alexandriako komunitate juduaz informatzen gaituzte, K.a. 586. urtean Nabukodonosor II.ak Jerusalem konkistatu ondoren. Hala ere, badaude datuak Manases garaiko kokaleku juduez ere. Lagidar dinastiatik, diasporako juduak hirian ezarri ziren. Museoak erakarrita eta paganoen tolerantzia zela eta, gune intelektual bat eta hebrear ikasketazko eskola bat sortu zuten. Juduek, edozien Greziako hiritar bezala, eskubide zibil guztiak zituzten, baina politikoki komunitate independente bat osatzen zuten, nahiz eta pertsiarren, Ptolomeo dinastiaren eta beranduago erromatarren menpekoak izan. Diasporako karguak mantentzen zituzten: arkonteak gai administratiboez eta judizialez arduratzen zirenak; artxisinagogoak kultua zuen ardura eta etnarka botere zibilak zituena Egiptoko edo Erromatar inperioko funtzionarioekin arazoak konpontzeko. Alexandriako populazioaz aparteko talde etniko bat osatu zuten. Bere hizkuntz-isolamendu, ekonomiko eta kulturalak baimentzen zien, arraza, erlijioa, antzinako legea eta ohiturak mantentzea. Erromatarrek, inperio baino lehenago haien aliatuak izanik, zenbait pribilegio eman zieten, adibidez sabbat ospakizuna ahal izatea. Alabaina, Alexandriako greziar idazleek juduen kontrako sentimendua berotu zuten, esklusibismo, zakarkeriaz eta leialtasun falta haiei leporatuz. Seguru asko, egiptoarrak haserre zeuden juduekiko inperioaren tolerantziagatik, zeren eta egiptiarrak, greziar eta geroago erromatarren menpean baitzeuden. Samintasun hau juduen aurkako xenofobia bilakatu zen. Herriko bekaizkeriak juduen loraldiarekin zerikusi zuen eta lehenengo idatzitako erasoei hasiera eman zion. Hauetariko baten ondorioz, Apion eragindakoa K.o. 38an, milaka juduak hil ziren. Halere, bi pertsona jarri ziren Apionen kontra: Flavio Josefo Apionen kontrako obra idatzi zuena eta Filon Alexandriako filosofoa. Azken honek delegazio bat zuzendu zuen Kaligularekin hitz egiteko hiriko bortizkeriarekin bukatzeko asmoz. Juduak monoteistak izanik, enperadorearen gurtza ofiziala egiteari uko egin zioten eta bitan matxinatu ziren, erromatarren erantzun gogorra eraginez. Errepresioak Alexandriako populazioa detxematu zuen (eta Jerusalemekoa ere), K.o. II. mendean hiriko %40 osatzen zuena. Aurrerantzean, greziar eta juduen arteko harremanak tirabiratsuak bilakatu ziren Alexandria antisemitismoaren gunea bilakatu arte. Lisimako, Alexandriako Liburutegiaren zuzendaria, juduen kontrako iskanbilen sortzaileren bat izan zen. Hurrengo mendeetan Egipto juduentzat toki seguru bazen ere, Alexandrian, tradizio antisemita eutsiz, aldian behin biolentzia pizten zen.
Alexandriako eskola judua
Helenizatutako juduek, haien erlijiokideen gainean eragina handia izan zuten. Bereziki seleuziden eta asmoneoien garaian. Biblia, hirurogetahamarreko bertsioa izenekoa, greziera itzuli zuten K.a. III. eta II. mendeetan. Honetaz gain, hizkuntz honetan hebrear literatura ugari idatzi zuten. Ezagunen artean: Aristearen gutuna, Orakulu ulergaitzak eta Salomonen jakintzaren liburua. Egileen artean Eupolemo, Artipon Demetrio, Ariston eta Filon ditugu. Filosofia greziarrak nabarmen eragin zuen Alexandriako eskolan. Juduek uste zuten greziar filosofian kontzeptu moral eta espiritual asko bateragarriak zirela Moisesen Legearekin. Honen arabera, filosofo greziarrek, Platonek bereziki, iturri honetatik edan zuten. Horren froga interpretazio alegorikoa zen, Palestinako juduek erabiltzen zutena eta greziar inguruetan oso preziatua zena. Ezagututako lehenengo ordezkaria Aristobulo zen. Honi buruz bakarrik dakigu Alexandrian bizi zela Ptolomeo VI Filometerren garaian. Aditu horrek pasarte biblikoak modu alegorikoan adierazten zituen, Biblia eta mito grekoen arteko zailtasunak erraztuz. Filon, Jesukristoren garaikidea, ideia greziarrak eta juduak sistematikoki lotzen zituen. Bera da Plotinoren neoplatonismoaren aitzindaria eta Elizako Gurasoenak ere. Alexandriako Eskola exegetikoa, greziar filosofia eta kristaunasuna bateratu nahi zuena, juduarena ondorengotzat hartzen zen. Erromatar enperadoreen erlijio monoteisten kontrako jazarpenek amaiera eman zioten jarduera literarioei.
Juduak Alexandrian XX. mendean
Hainbat mendeko elkarbizitza baketsuaz eta gero, 1940ko hamarkadan Egiptoko juduek jazarpenak eta atentatuak jasan zituzten. Israelgo independentzia eta 1948ko arabiar-israeldar gerraren ondoren, 100.000 judu inguru susmagarritzat hartuta, haien kontrako areriotasuna gero eta handiagoa izan zen. Egoera okerrera joan zen Suezko krisialdiarekin: 25.000 juduren bat traizioz egotzita izan ondoren, beraien ondasunak eta lurrak konfiskaturik izan ziren. Haietariko talderik handienak Israelen bilatu zuen babesa, baina beste batzuk Frantziara eta Amerikara emigratu zuten. Urte gutxitan, juduen Egiptoko milaka urteko presentzia desagertu zen, Alexandriako komunitatea barne, arabiartze eta islamizazio baino lehenagokoa zena. Komunitatea behin 50.000koa izan zen, baina orain 50 baino gutxiagokoa dela uste dute. Alexandriako sinagogarik garrantzitsuena Eliyahu Hanavi da.
Alexandria modernoa
Gaurko Alexandria penintsula baten gainean kokatuta dago. Faros irlaraino hedatzen da eta lehorrez, ekialdeko porturaino. Alderdi kontinentalean europarrak bizi dira, penintsulan, berriz, auzo egiptiarra dago.
Portu-hiria
Antzinatik, Alexandriak bi portu izan ditu. 1870ean, harri-lubeta bat egin zen, 1906an berriztu zena. Harri-lubeta honek mendebaldeko portua luzatzeaz gain, ekialdeko Mediterraneoko porturik onena bilakatu du, Egiptoko itsas-trafikoaren %80ri eusten diona, zingo handiko 250 itsaontzi jasotzeaz gai delako. Zonalde honetan, Suez-El Kairo-Alexandria oliobidearen terminala dago, petrolio findegi bat, merkatal gunea, aduana eta anitz biltegi. Arrantza-ontziek ere hemen dute beren basea. Ekialdeko portua kirol-portua bilakatu da. Hiriko eraikin erlijiosorik garrantzitsuena Abu al-Abbas al-Mursi meskita da, XIII. mendeko murtziar jeke batek eraikitakoa, alexandriar arrantzaleen patroia.
Zenbait gatazka
1882ko ekainaren 11n, mugimendu xenofobo bat Alexandrian sortu zen eta berandu gabe, Nilo deltako beste hirietara hedatu zen. Mugimendu honen bortizkeriaren ondorioz 200 atzerritar inguru hil ziren. Gatazkaren jatorria zen Alexandriako portuan frantziar eta ingelesen ontziteriaren sarrera, Jediwe Tewfik jekearen uzkailtzea ekiditzeko. 1882ko uztailaren 11n, britainiar ontziteriak hiria bonbardatu eta okupatu zuen. Urte horren irailaren 13an, Egipto protekturatu britanikoa bilakatu zen. Egoera horrek 1946 arte jarraitu zuen.
1954ko uztailean, hiria, Israelen bonbardaketa kanpaina baten jomuga izan zen, beranduago Lavon Gaia deitu zena. 1954ko urriaren 26an, Alexandriako Mansheya plazan Gamal Abdel Nasser atentatu bat jasan zuen.
Europarrak Alexandriatik irteten hasi ziren 1956ko Suezko krisia ren ondoren, arabiar nazionalismoaren eztanda eragin zuena. Nasserrek jabetzaren nazionalizazioak, 1961ean punturik gorenera iritsi zena, ia gainontzeko guztiak kanporatu zituen.
Gaur egungo Alexandria
XXI. mendeko Alexandria hiri modernoa da, lauki trazadurakoa (plan hipodamikoa), greziar erara edo XIX. mendeko europarrera, islamiar hiri laberintikoarekin konparatuz gero oso desberdina. Alexandria kotoiaren merkatal gunea da, estatuko nekazal produkturik garrantzitsuena. Baditu ehungintza, industria kimikoak, eraikin mekaniko, ontzigintza- eta banku-gune bat ere. Bere aireportua Egiptoko bigarrena da, nazioarteko trafiko handia duena. Toshka edo New Valley Plana, 1997an inauguratu zen. Honen helburua zen Nilo haranaren delta alternatiboa eta paraleloa egitea, basamortuko lurrak eskuratzeko eta negozioak zabaltzeko. Nazioarteko komunitateak, UNESCO ren bidez, Alexandriaren Antzinako Liburutegiaren Berregitearen proiektua finantzatu zuen. Liburutegi honen aretoak dira: hitzaldi-gunea, zientzietako museoa, planetarioa, ikasketa-gunea, Instituto Kaligrafikoa eta Museoa. Bere hedadura 85.000 m²koa da eta zortzi milio liburu inguru ditu, (euskaraz badaude ere), antzinako 100.000 eskuizkribu eta 10.000 liburu arraro. Honetaz gain, baditu ikus-entzunezko materiala eta data baseak ere.
Bizitza soziala
Itsasoaren hurbil egoteak erraztu du janzteko ohiturak. Kairon baino erlaxuatuagoak badira ere, toki publikoetan (hondartzan edo kafetegietan) oraindik ere puritanismoa da nagusi gizonezko guneak direlako. Otoitzaldiak errespetatzen dira eta alkohola, Kairon nahiko usua dena, hemen arraroa da. Eguraldi ona denean, biztanleak kalean daude edo kornitxean (20 km.ko itsas ondoko paseoa), kafetegietan dominora jolazten eta ohiko ur-pipa erretzen edo erosketak egiten. Mohamed Ali enparantzatik barneko zonaldera hiri guztia ohiko zoko eta merkatalgune modernoaren nahasketa da. Hondartzaren amaieran, Qaytbay gotorlekua, itsas-museoa eta mezkita bat dituena, bilerak egiteko toki bat bilakatu da. Handik, tea hartzen den bitartean, hiria begietsi daiteke. Alexandriako bizitza oso kosmopolita eta mendebaldekoa zen XX. mendearen hasieran. Hori desagertu zen errepublika aldarrikatu zenean eta Suezko krisialdiarekin. Europar eta judutar komunitateen emigrazioarekin batera kosmopolitismoa joan zen. Azken urte hauetan gatazka erlijiosoak sortu dira koptoen (populazioaren %10) eta islamiar erradikalen artean.
Monumentuak
Antzinako monumentu horiek, Alexandriako historian agertzen direnak, gehienak desagertu dira. Hauetariko sakabanatutako aztarna batzuk baino ez dira geratzen.
Radovesice
Radovesice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 499 biztanle ditu eta 5,09 kilometro koadroko azalera. Litoměřiceko barrutian dago.
Éva Bisséni
Lehendabiziko Olinpiar Jokoak 2004an aritu zuen Atenasen.
Aita saskibaloi jokalari ohia zen Mathieu Bisséni du.
Radovesice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1347 urtean egin zen.
Târnova
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Quasipaa spinosa
Quasipaa spinosa Quasipaa generoko animalia da. Anfibioen barruko Dicroglossidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Myrmotherula multostriata
Myrmotherula multostriata Myrmotherula generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Australiako futbol liga
Australiako futbol liga (A-League), Australian urtero jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. 2004 artean National Soccer League jokatu zen eta 2005ean hasi zen A-Leaguea jokatzen.
Luis Rebolledo de Palafox
Luis Rebolledo de Palafox Melzi (Zaragoza, 1772ko ekainaren 2a - Madril, 1843ko abenduaren 28a), Lazángo markesa, espainiar noble eta militarra izan zen.
Iberiar Penintsulako Gerran José bere anaiarekin Zaragozaren defentsan esku hartu zuen, eta 1809an Kataluniako kanpainan, non urtarrilaren 1ean frantsesak garaitu zituen Castelló d'Empúriesen.
Absolutismoaren berrezarkuntzarekin, Fernando VII.a erregearen konfiantzazko karguak hartu zituen eta liberalen aurkako errepresioa gauzatu zuen. 1815eko irailaren 27an bere anaia ordezkatu zuen Aragoiko kapitain jeneral gisa. 1820ko iraultzan, altxamendu militar eta popularrak Konstituzioa onartzera behartu zuen; hala ere, urte bereko abenduan kargutik kendu zuten, eta Rafael de Riegok berak ordezkatu zuen. Hirurteko Liberala igarota, Hamarkada Deitoragarria deiturikoan, berriz ere karguak betetzen ditu, kasu honetan Ubide Inperialaren babeslea, eta erregealdia aldatzearekin batera (1833) Madrila joan zen.
Bro Roazhon
Bro Roazhon (frantsesez Pays Rennes) Bretainiako bederatzi lurralde historikoetakoa da, ekialdean kokatutakoa, gaur egungo Ille-et-Vilaine/Il-ha-Gwileneko departamentuan.
Etimologia
Izenak "Roazhoneko lurraldea" esan nahi du bretainieraz, "Renneseko lurraldea" frantsesez.
Radovesnice I
Radovesnice I Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 373 biztanle ditu eta 3 kilometro koadroko azalera. Kolíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1381 urtean egin zen.
Sexey-les-Bois
Biztanleria
2007an Sexey-les-Bois udalerrian erroldatutako biztanleak 351 ziren. Familiak 132 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 142 etxebizitza zeuden, 132 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 133 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 132 etxebizitza nagusietatik 107 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 98 etxek bost zituzten. 116 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 229 ziren, horien artean 175 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 175 pertsona aktiboetatik 166 lanean zeuden (87 gizon eta 79 emakume) eta 9 langabezian zeuden (6 gizon eta 3 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Sexey-les-Bois udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Iñaki Iñurrieta
Iñaki Iñurrieta Labaien (Soraluze, 1953) euskal idazle, itzultzaile eta irakaslea da. 1991an Zekale artean harrapaka euskaratu zuen, Elkar argitaletxean. Eusko Jaularitzako Kultura eta Turismo Sailaren eta Gipuzkoa-Donostia Kutxaren laguntza jaso zituen. 2013tik 2014ra Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteko lehendakaria izan zen.
Filologia Erromanikoan eta Kazetaritzan lizentziaduna. itzultzaile autonomoa izateaz gain Irakasle ere izan da Soraluzeko Ametsa Ikastolan eta Euskal Herriko Unibetsitatean. Kazetari-lanak egin zituen HABE aldizkarian eta Donostia Kultura n komunikazio-teknikari ere jardun izan zuen hainbat urtez.
Lanak
Euskarazko produkzioaren Inguma datu baseak Iñurrietaren 36 ekarpen jasotzen ditu 32 itzulpen, hiru artikulu eta hitzaldi bat. Bere lan gehienak itzulpenak diren arren eleberri bat ere idatzi zuen 2004an.
Itzulpena
1984an argitaratu zuen lehen itzulpena (Dersu Uzala, V. Arseniev, Hordago), eta harrezkero ehun titulu inguru itzuli ditu narratiban (J. D. Salinger, T. Capote, D. Diderot…), eta saiakera (J. G. Frazer, Montesquieu, T. Jefferson, EHUren ZIO bildumako zenbait titulu…). Horien artean hauek: Ikasliburuak (unibertsitaterako eta Lehen eta Bigarren Hezkuntzarako), dibulgazio liburuak eta material didaktiko ugari ere itzuli du.
Bouresches
Aisne departamenduko Frantziako udalerria da, Frantzia Garaia eskualdean.
Régnié-Durette
Régnié-Durette Frantziako udalerria da, Rodano departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Régnié-Durette udalerrian erroldatutako biztanleak 971 ziren. Familiak 371 ziren, horien artean 85 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 61 bakarrik bizi ziren emakumeak), 129 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 137 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 452 etxebizitza zeuden, 383 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 412 etxeak ziren eta 39 apartamentuak ziren. 383 etxebizitza nagusietatik 270 bere jabearen bizilekua ziren, 90 alokairuan okupaturik zeuden eta 23 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 83 etxek lau zituzten eta 247 etxek bost zituzten. 334 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 180 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 183 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 602 ziren, horien artean 472 aktiboak ziren eta 130 inaktiboak ziren. 472 pertsona aktiboetatik 446 lanean zeuden (238 gizon eta 208 emakume) eta 26 langabezian zeuden (7 gizon eta 19 emakume). 130 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 52 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Régnié-Durette udalerrian 409 unitate fiskal zeuden, 1.072 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.318,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 50 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 4 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Régnié-Durette udalerrian 118 nekazaritza-ustiategi zeuden, 776 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Usson (Puy-de-Dôme)
Usson Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Usson udalerrian erroldatutako biztanleak 256 ziren. Familiak 110 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 35 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 150 etxebizitza zeuden, 109 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 147 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 109 etxebizitza nagusietatik 93 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 10 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 73 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Myrmotherula pacifica
Myrmotherula pacifica Myrmotherula generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Usson (Puy-de-Dôme)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 164 ziren, horien artean 126 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 126 pertsona aktiboetatik 120 lanean zeuden (67 gizon eta 53 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Usson udalerrian 110 unitate fiskal zeuden, 260 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.209 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Usson udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Buruz behera beso eta eskuetan bermatuz
Buruz behera beso eta eskuetan bermatuz gorputzaren orekazko jarrera bertikala da, beso eta eskuetan bermaturik. Akrobazian, gimnastikan eta yogan praktikatzen da, baina baita jolas moduan ere. Oreka eta gorputz-enbor eta beso indartsuak eskatzen dituen jarrera da.
Gouillons
Gouillons Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gouillons udalerrian erroldatutako biztanleak 341 ziren. Familiak 132 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 148 etxebizitza zeuden, 127 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 147etxeak ziren. 127 etxebizitza nagusietatik 118 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 74 etxek bost zituzten. 99 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 48 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 72 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Winkel (Renania-Palatinatua)
Winkel Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Gouillons
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 224 ziren, horien artean 180 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 180 pertsona aktiboetatik 168 lanean zeuden (91 gizon eta 77 emakume) eta 12 langabezian zeuden (6 gizon eta 6 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Quasipaa verrucospinosa
Quasipaa verrucospinosa Quasipaa generoko animalia da. Anfibioen barruko Dicroglossidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Gouillons
Diru sarrerak
2009an Gouillons udalerrian 121 unitate fiskal zeuden, 339 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.953 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 2 iturginak.
2000. urtean Gouillons udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lor (Aisne)
Lor Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 140 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 60 etxebizitza zeuden, 54 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 59 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 54 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek hitu gela zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 53 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 26 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 89 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (31 gizon eta 30 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lor udalerrian 58 unitate fiskal zeuden, 149 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.539 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 finantziazio enpresa zen.
2000. urtean Lor udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 816 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leith
, 'Lìte', Eskoziako Edinburgh hiriburuaren iparraldean dagoen auzo eta portu bat da.
Myrmotherula cherriei
Myrmotherula cherriei Myrmotherula generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Milango bost egunak
Milango bost egunak, 1848ko martxoaren 18an Austriar Inperioaren agintearen aurka hasi zen Herrien Udaberriko testuinguruan Milanen izan zen iraultza deskribatzeko erabiltzen den esamoldea da. Milan, orduan, lonbardiar-veneziar erresumako hiriburuetako bat zen. Inperioaren aldekoek gertaera hauek gerra zibil bezala deskribatu zituzten, milandarrek, atzerriko okupazioaren aurrean askapen mugimendu batez hitz egin zuten bitartean.
Matxinadak, emozio handia eragin zuen, eta elementu iraultzaileak erakarri zituen, Mazzini eta Garibaldi kasu, orduan erbesteratuak zirenak, monarkikoen artean beldur handiak piztuz. Risorgimentoaren historiografian, altxamendua, Italiako batasunaren atal nagusietako bat da, garaipen garrantzitsu bat lortzeko herri ekimen bakarra baita, eta Italia eraikitzea ekarriko zuten gertaeren hasiera markatu zuen.
Aurrekariak
Luis Filipe I.a Frantzian boteretik kendu zuen iraultzaren ondoren, hungariarrak altxatu ziren eta Austriak konstituzio modernoa, demokratikoa eta ordezkatzailea ezartzea eskatu zuten. Vienako ikasleek, era berean, prentsa askatasuna eta erakundeen erreforma eskatu zuten. Armadak bortizki erreprimitu zuen gainerako biztanleen artean zabaltzen zen protesta. Fernando I.a Austriakoa enperadoreak Metternich kantzilerrarengandik bereizi eta erabaki zuen konstituzio bat onartu eta gobernu berri bat eratzea. Iraultza, baina, inperio osoan zabaldu zen, bereziki Lombardiar-Veneziar erresuman, non Venezia izan zen altxatzen lehena.
Milan, Veneziarekin batera, lombardiar-veneziar erresumako hiriburuetako bat zen, Austriar Inperioaren menpeko estatu bat, Metternichek ezarri zuena Vienako Kongresuan, Napoleondar inperioa erori ondoren. Italiako penintsulako hiri handian bazen intelektualtasun bat urte asko zeramatzana jarduera nazionalistan. Adibidez, Venezian Daniele Maninekin eta Milanen Carlo Cattaneorekin.
1848ko urtarrilean, Milango egoera piztu zen. Tabakoaren aurkako boikota ("Sciopero del fumo"), Austriako gobernuaren zergak kaltetzera bideratua, larriagotu zen. Tropa inperialek hainbat abusu egin zituzten zerga horren kontura eta 6 pertsona hil eta 50 zauritu zituzten. Gertakari hauek beste hiri batzuetara hedatu ziren, bereziki Paviara, eta herritarrek austriarrekiko zuten gorrotoa areagotzen lagundu zuten. Vienak errepresio politika aplikatu zuen eta militante nazionalisten atxiloketa agindu zuen. Urtarrilaren 30ean armak eta gerrako munizioak eramatea debekatu zen, eta otsailaren 1ean zentsura ezarri zen. Martxoaren 17an, Vienako altxamenduaren albisteak Milanera iritsi ziren.
Altxamendua Milanen
Egun hauetan, Lombardo-Veneziar erresumako erregeordea, Austriako Rainier Artxidukea, eta Milango gobernadorea, Johann Baptist Spaur, ez zeuden hirian. Radetzky mariskala baina zen zegoen jardunean, laurogei urteko militar kementsu baina zorrotza. Milanen, goarnizio austriarra handia zen, 14.000 armadun, gehienak hungariarrak, kroaziarrak eta beste eslaviar batzuk.
Martxoaren 18
O'Donnell kondeak, gobernadorea ordezkatu zuenak, enperadorearen asmoa iragarri zuen: prentsa lege bat egitea eta, uztailaren 3a baino lehen, Austriaren kontrolpean zeuden nazionalitateen biltzar bat deitzea. Asmoa lausoegia zenez, Attilio de Luigi Mazziniarrak eta beste nazionalista batzuek manifestazio herrikoi bat antolatzea erabaki zuten. Behin-behineko gobernu bateko kide izango direnen izenak ere aipatu zituzten.
Cesare Correntik aldarrikapen bat prestatu zuen, prentsa askatasuna, guardia zibil baten sorrera, ordezkaritza nazionalaren deialdia eta armadaren neutraltasuna eskatzen zituena. Gabrio Casati podestak eta udalerriko kide batzuek osatzen zuten hegal moderatuak Vienatik kontzesioak lortu nahi zituzten, baina matxinada armatua onartzeari uko egin zioten.
Milandar talde armatu batek, Casati gobernadorearen jauregira iritsi aurretik, zaindari bat hil eta O'Donnell harrapatu zuen. O'Donnellek hiru dekretu sinatu behar izan zituen: poliziaburua kargutik kentzea, poliziak bere armak udalerriari entregatzeko agindua ematea eta guardia zibila sortzea. Casati, Cernuschi eta matxinatuak Austriako destakamendu batek antolatutako tiroketa batean harrapatu zituzten, eta, irtenbide baketsu bat bilatzen ari ziren bitartean, Torresani-Lanzfeld poliziaburuak O'Donnellen dekretuak baztertu zituen.
Guardia Zibila berez sortu zen, Radetzkyk berehala kontraneurriak antolatu zituen bitartean. Austriako destakamenduak kuarteletatik atera ziren eta puntu estrategikoak hartu zituzten. Herritarrek lehen barrikadak antolatu zituzten, altzariak eta koltxoiak leihoetatik botaz. Lehenengo tiroak arma-laburrekin egin ziren, eta, horiekin batera, lore-pitxerrak bota zituzten balkoietatik eta teilatuetatik.
Austriarrek 100 pertsona inguru harrapatu zituzten, Teodoro Lechi jeneral ohia eta zinegotziak barne, milizia iraultzailearen agintea onartu bezain laster. Hauek Rocchettara eraman zituzten, Sforzatarren gaztelura. Han mantendu zituzten horietako asko altxamendua amaitu arte. Beste batzuk, ordea, Radetzkyk bahitu bezala hartu zituen
Martxoaren 19
Radetzkyk hiria bonbardatzeko mehatxua egin zuen, bertako matxinatuak langileak, artisauak, ikasleak eta arma gutxiko emakume asko izanda ere. Luciano Manara, Cernuschi eta Agostino Anfossi bezalako liderrak agertu ziren. Austriarrek gaztelua eta gotorlekua utzi zituzten.Borroka areagotu ahala, Cattaneok gerra kontseilu bat eratu zuen Cernuschi, Clerici eta Terzaghirekin matxinada koordinatzeko, bereziki hiriko ateak hartu eta lonbardiar landazabala biltzeko. Bi posizioen arteko komunikazioa Lombardia mobilizatzea helburu zuten globoen bidez egiten da.
Matxinada ezagutu bezain laster, zirrara handia piztu zen Italiako penintsula osoan. Lehen laguntza Como, Paviatik eta Italiar Suitzatik iritsi ziren. Genovako abertzaleek Milanera irtetea eskatu zuten, eta Nino Bixio eta Goffredo Mameli 300 mazziniensekin atera ziren gauean. Boluntarioak beste eskualde batzuetatik ere bazetozen. Hala ere, Piamonteko tropek atxilotu egin zituzten. Boluntarioek, askotan errepublikarrak, Karlos Alberto erregea gehiago izutzen zuten austriarrek baino. Lehen boluntarioak Milanera 23ra arte ez ziren iritsi, hiria askatu ondoren.
Enrico Martini, Karlos Albertorekin bilera bat egin ondoren, Milanera joan zen, esku-hartze militarra bermatuz, udalerriak behin-behineko gobernu bat eratzen bazuen. Concordiak, Turingo egunkari batek, berehalako gerra eskatu zuen.