cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Danel Goikolea
Txikitatik bertsolaritzan
Lehen pausuak Eskoriatza ko Almeneko bertso eskolan eman zituen bost urterekin, aitak eramanda. Patxi Goikolearen, Almeneko bertso eskola aitzindariaren sortzaileetako bat, semea zen. Felix Iñurritegi, Jon Iñaki Isazelaia, Arantzazu Loidi, Aitor Sarasua eta Jon Sarasua rekin batera aritu zen, besteak beste.
Xabier Alegria
Auzibide ezberdinen petizioak
Guardia Zibilaren aurrean esandako guztiak «erantzun derrigortuak» izan zirela ziurtatu zuen Alegriak. ETArekin ez duela inoiz inolako harremanik izan ziurtatu zuen. Egunkaria-ren kontra egindako operazioan atxilotu eta torturatu ostean lortutako deklarazio hori izan zen fiskalaren akusazioaren oinarria, 18/98 sumarioan sartu zuelako gero.
Petronilla de Meath
Prozesua eta heriotza
Ossoryko gotzainak, Richard de Ledredek, zazpi kargu aurkeztu zituen Alice Kyteler eta bere kideen aurka, De Meath barne:"... Kristo eta Eliza ukatzen ari zirela; animalia biziak moztu zituztela eta bide-gurutzeetan zatiak zabaldu zituztela, elizako giltzak lapurtu zituztela eta gauean han elkartu zirela; lapur baten garezurrean hesteak jarri zizkiotela, eta armiarmak, zizareak, azkak... "Karguen artean sorginkeria eta demonismoa egiteaz gain, hainbat senar hiltzea ere bazegoen; gainera, Kytelerri sorginkeria bidez bere aberastasuna legez kanpo eskuratu izana leporatu zioten. Akusazio horiek azken senarraren seme-alabengandik etorri ziren nagusiki, aurreko ezkontzengatik. Epaiketa Irlandako sorginkeriaren edozein estatutu formalen aurrekoa da, eta sorginkeria heresia zen zuzenbide kanonikoaren arabera egin zen, ohiturazko zuzenbide ingelesaren ordez, non delitu txikitzat jotzen baitzen. Kytelerrek epaiketatik ihes egitea lortu zuen, baina beste akusatuek ezin izan zuten. Ledredek Petronillaren eta beste auzipetu batzuen tortura agindu zuen, Super illius specula dekretu papalak onartutako prozedura erabiliz. Denek aitortu zituzten egotzitako karguak. Ledredek 1324an idatzitako Alice Kyteler-en kontrako prozesuaren narrazio garaikide baten arabera, De Meathek era guztietako ekintzak aitortu zituen:"... Besteak beste, esan zuen berak, aipatutako etxekoandrearekin batera, senarraren aurkako exkomunio-epaia ematen zuela maiz, argizari-kandelak piztuta arauek eskatzen zuten bezala. Eta bera arte madarikatu horren mireslea zen arren, esan zuen ez zela ezer bere etxekoandrearekin alderatuta, harengandik ikasi baitzituen gauza horiek guztiak eta askoz gehiago; eta, hain zuzen, Ingalaterrako erregearen erresuma osoan ez zegoen haren pareko edo trebeagoa zen inor arte horretan..."Meathek aitortu zuen Kyteler-ek baimena eman ziola deabru bati haragizko maitasuna ezagut zezan, berak deabruei kontsulta egiten ziela eta pozioak egiten zituela, eta Kytelerrek ukatu egiten zuela "Kristoren eta Elizaren fedea". Hark eta bere etxekoandreak egurrezko habe bati edabe magikoa eman ziotela ere esan zuen, eta horrek hegan egiteko aukera eman ziela bi emakumeei. Kyteler eta haren jarraitzaileak sorginkeriaren errudunak zirela publikoki aldarrikatzera behartu zuten. Sei aldiz astindu zuten, sei parrokiatan astindu zuten, Ledrederen aginduen arabera, eta sutan heretiko gisa erretzera kondenatu zuten. John Clyn, Kilkennyren kronikari frantziskotarrak erregistratu egin zuen haren heriotza: "Petronilla de Midia... sorginkeriagatik, deabruei sakrifizioak eskaintzeagatik kondenatu zuten, sugarretara bota eta erre egin zuten. Gainera, haren aurretik, antzinatean ere, ez zen ikusi, ez entzun Irlandan heresiagatiko heriotza-zigorra jasan zuenik".
Danel Goikolea
Txikitatik bertsolaritzan
1980an, Gipuzkoako Eskolarteko Txapelketa n kantatu zuen lehen aldiz publikoan, Donostia n. Hogei urterekin utzi zion konturatu zelako ez zuela publikoaren aurrean disfrutatzen.
Xabier Alegria
Euskal presoen egoera
Dena da ETAko preso ia guztiekin egin zuten bezela, Etakide moduan aurkeztuak izan ziren prentsa espainiar eta unionistan eta urruneko kartzeletan kartzeleratu zituzten. 2015ean, Cadizeko kartzelatik askatu zutenean zera esan zuen presoen egoerari buruzː "zitala da. Egun osoko bakartzea ezartzen diete kide askori". Algecirasko kartzelako presoen kasua edota Arantxa Zulueta eta Jon Enparantzarena aipatu zituen, besteak beste. Preso gaixoen egoera are eta zitalagoa dela nabarmendu du.
Petronilla de Meath
Prozesua eta heriotza
Basilia alabak Kytelerrekin ihes egitea lortu zuen. Sir James Ware-ren History of the Bishops of the Kingdom of Ireland and of Such Matters Ecclesiastical and Civil lanean gertaera horiek aipatzen dira.
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
2022ko urtarrilaren 4an, Eskoriatza ko udal pilotalekuan bildu zen Xanti Iparragirre ren azken agurra. Bere maisu izandakoari eskaini zion azken bertso publikoa Jon Sarasua eta Andoni Egaña bertsolariekin batera.
Xabier Alegria
Euskal presoen egoera
Euskal Herritik 1.000 kilometro baino urrunago egon arren, astero-astero hutsik egin gabe senide eta lagunen bisita izan duela nabarmendu du Xabier Alegriak. "Hemengo jendeak flipatu egiten du", esan du euskal presoak ez diren kartzelako beste presoei erreferentzia eginez.
Petronilla de Meath
Aitorpena
Judy Chicago artistak leku bat ezarri zuen Petronilla de Meathentzat The Dinner Party izeneko 39 emakume mitiko eta historikoren bere instalazioan. Kellsen liburutik ateratako motibo zeltetan oinarritutako forma gurutzelatuez estalita dago. Lokarri gorri batek maila handiagoko sorginak ekartzen ditu gogora, eta ahari-adar batzuk ikusten dira. Platera sorginkeriaren ikurrekin margotuta dago, eta Petronillaren hasierakoak erratz bat du.
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
Danel Goikoleak Xanti Iparragirreri eskaini zion bertsoa: Txapelhandiak gure artean
Xabier Alegria
Euskal presoen egoera
Kartzelako bizimodua "oso gogorra" izan arren, "denbora ez da kalean baino mantsoago igarotzen", Alegriaren irudiko. Hala, ikasten, itzulpengintzan eta "lagunekin Euskal Herriaz hizketan" aritu da espetxean.
Petronilla de Meath
Aitorpena
2007tik, Elizabeth A. Sackler arte feminista zentroan dago ikusgai, New Yorkeko Brooklyn museoan.
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
eman du bere itzala
Xabier Alegria
Euskal presoen egoera
Xabier Alegria bera lau urte eta erdiz egon da bakarturik. Bere esanetan, azken espetxeladia izan da gogorrena: "Lehenengo egunetik esan zidaten ez nintzela besteen baldintza berberetan izango".
India Arie
India Arie, benetako izena: India Arie Simpson (Denver, Ameriketako Estatu Batuak, 1975eko urriaren 3a) neo souleko abeslaria da, eta 1990eko hamarkadaren amaieran sortu zen. Motowneko soulean eta bluesean oinarritutako konpositore eta gitarrista esperientziaduna da.
Xabier Alegria
Xabierren amaren hileta
2013ko martxoak 12an, "Jaurlaritzak ere salbuespen politika presoekin" artikuluan haren senideek Xabier Alegriaren kasua salatu zuten. Bere ama hil zenean hiletara eraman zutenean, besteak beste, gertaera hauek azaldu zituzten: «Ertzaintzak gure senide eta Xabierren ama zenaren hiletan ezarri zuen protokolo ezohikoak geure sakonenean mindu gintuen. Aski dira zenbait adibide. Xabier eskuburdinak lotuta izan zuten une oro, baita elizkizunean ere. Zutik jarritako 8 ertzainek inguratu zuten elizkizunak iraun zuen bitartean, hurbileneko senideek hitz bakar bat esan edo besarkada bat eman ziezaioten eragotzi zutelarik (ezta bere anaiek edo alabek ere). Elizkizunaren hasieran emazteari ere ukatu egin zioten bere ondoan esertzea, eta taldeko buruak nolabaiteko kontsulta egin ondoren soilik eta emazteari bakarrik utzi zioten bere ondoan egoten. Zoritxarrez ezagutu ditugun espetxeetako lekualdaketetan nahiz epaitegi arrotzetan ere aplikatzen ez diren protokoloak aplikatu ziren hileta egunean. Dolua bizi eta elkarrekin arintzeko behar lukeen topaketa propio zapuztu zuen Ertzaintzak».
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
maisua izan zaitugu eta
Xabier Alegria
Itzultzailea
Xabier Alegriak Eduardo Galeanoren Ispiluak liburua 2013an plazaratu zuen.
India Arie
Biografia
Bere gurasoak Memphis eta Detroit hirietakoak izan arren, India Denverren jaio zen. Txikitatik harreman handia izan zuen musikarekin. Hamahiru urte zituela Atlantara joan zen, adin horrekin amak gitarra jotzen irakatsi ziolako.
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
ez da suerte makala!
Nola dantzatu erakutsiaz
India Arie
Abeslari ibilbidea
Atlantako hiri-musikaz jabetzen hasi zen, eta Groovement musika-kolektiboan eta EarthShare diskoetxe independentean parte hartzen hasi zen, bere lehen kantetako batzuk horietan argitaratuz. 1998an, bira luze baten ondoren, Motown disketxearekin sinatu zuen. "Acoustic soul" (2001) bere lehen albuma izan zen horretan, bi urte eman ziztuen lanean gutxi gorabehera; eta neo soularen lagin onenetako bat bihurtu zen. Bere lehen ekoizpena "Video" delakoak, oihartzun handia izan zuen musika-eszenan, eta haren atzetik beste hits batzuk etorri ziren, hala nola "Strength, courage & wisdom" eta "Brown skin". Urtebete geroago, India Arie-k "Voyage to India" delako album berrirako gaiak bildu zituen, 2002ko irailean argitaratzeko. Album horrekin bi Grammy irabazi zituen, bata R&B-ren album onenari eta bestea Urban kanta onenari "Little things" sinplearekin. 2006an, "Testimony: Vol.1 Life & Relationship" izenekoa argitaratu zuen, eta Billboardeko hot100aren lehena izatea lortu zuen disko horrekin. Urte horretan bertan Sérgio Mendesekin ere lan egin zuen "Timeless" abestian. 2010ean, Marc Cohn abeslariarekin lankidetzan aritu zen "Listening Booth:1970" diskoan, eta 70 Bread-eko soft pop taldearen "Make It with You" abestia kantatu zuen.
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
bizia eta azala
India Arie
Diskografia
2013 Songsversation
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
ea guk ere egiten dugun
Pierre Tisserand
Pierre Tisserand ( Maisons-Alfort, 1936ko otsailaren 17a ) abeslari frantsesa da. Abesti antimilitaristen egilea da. Egun Arcachonen bizi da.
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
zuk nahi zenuen bezala. Hitzak neurtzeko doaiarekin
Pierre Tisserand
Ibilbidea
Abeslari atipikoa, Pierre Tisserandek arrakasta laburra izan zuen Dis madame s'il vous plait lanarekin, baita La femme aumirroir idatzi, konposatu eta abesten ere. L'Homme fossile ere konposatu eta abestu zuen; Serge Reggianik arrakastaz hartu zuen abestia ondoren. Gainera, Avoir vingt ans dans les Aurès filmaren kredituetarako abestia idatzi eta konposatu zuen, Nous aussi, nous marchions izenburupean.
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
Hitzak neurtzeko doaiarekin
etorria Añarbetik
Pierre Tisserand
Ibilbidea
Pierre Tisserand The Muppet Show abestien moldatzailea ere bada (letrarako), kredituak barne. Testuinguru horretan, arrakasta anglosaxoien itzulpenak egin zituen, adibidez, Jim Croceren Time in a bottle, Le temps dans une Bouteille bihurtu zena, frantsesez beste hainbat izenburu bezala interpretatzen zuena.
Danel Goikolea
Azken bertso publikoa
etenik bako borrokalari
maite zenuenagatik
oraindik ere ikusten zaitut
so zaudela txapelpetik
argi handi bat piztu diguzu
sasi guztien gainetik.
Olga Wisinger-Florian
Olga Wisinger-Florian (Viena, 1844ko azaroaren 1a - Grafenegg, 1926ko otsailaren 27a) Austriako margolaria izan zen, inpresionismoaren ordezkaria.
Biografia
Piano-jole gisa lan egin ondoren, Wisinger-Florian pintura lantzen hasi zen, Melchior Fritsch, August Schaeffer eta Emil Jakob Schindler -en ikasle zela. 1881az geroztik aldiro bere margolanak erakusketa pribatuetan eta Vienako Sezesioak antolatutako erakusketetan erakutsi zituen.
1893ko Chicagoko Nazioarteko Erakusketetan eta 1900eko Parisen nabarmendu zen, eta beste sari eta aipamen ugari lortu zituen. Bere herrialdeko mugimendu feministan ere parte hartu zuen. Bere lehen koadroak austriar inpresionismo bereziaren barruan kokatzen dira, Schindlerren irakaskuntzaren arabera naturaren irudikapenean sublime dena bilatzea ezaugarri duena.
1884an bere maisuarengandik aldendu eta paisaiaren irudikapen naturalago bat aukeratu zuen, espresionismoari emandako kontzesioekin eta kolore libreak erabiliz.
Kanpaitxo arbiusain
Kanpaitxo arbiusaina (Mycena pura) Mycenaceae familiako onddo espezie bat da.
Toxikoa edo zaporegabea eta ez du interes gastronomikorik. Bere kolore aldakorragatik erraza da beste Mycena askorekin nahastea. Horregatik aldaera ugari deskribatu izan dira, horietako asko azkenean espezie independente izatera pasatu dira.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 6 cm arteko diametrokoa, konikoa, gero ganbila edo laua, ondo markatu gabeko titi batekin, ertz ildaskatua. Kolore aldakorrekoa: lila edo bioleta zurbila izan ohi da normalean, baina badaude aldaera zuriak, arrosak, horixkak eta lehoi kolorekoak ere.
Orriak: Zabal, zabalak, sabeldunak, itsatsiak eta orritxoekin. Zuri-lila edo arrosa zurbil kolorekoak.
Hanka: Hauskorra, barnehutsa, zilindrikoa, kapelaren antzeko kolorekoa, eta nakar itxurakoa.
Haragia: Mehea, hauskorra, zuria, eta errefrau usain eta zaporearekin.
Etimologia: Mycena terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia Pura epitetoa ere latinetik dator, "purus" hitzetik, garbia, purua esan nahi du. Bere kolore ederragatik.
Jangarritasuna
Bere usain eta zapore txarra direla eta, ez da jangarria, eta batzuek haluzinogenotzat jotzen dute.
Nahasketa arriskua
Perretxiko hau oso kolore aldakorrekoa denez, askotan biltzailea engaina dezake; hala ere, erraz antzematen zaio, errefrau usain handiagatik eta kapela ildaskatuaren ertzagatik. Mycena pelianthina delakoa orrien ertzaren kolore moreak edo purpura ilunak bereizten du.
Banaketa eremua
Mundu osoan Ipar Afrika eta Arabiako penintsula izan ezik.
Belarri zurixka
Belarri zurixka (Pleurotus pulmonarius) Pleurotaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarri nahiko preziatua eta nahiko arrunta Euskal Herrian.
Laborantza intentsiboa eta merkaturatze handia (Pleurotus cornucopiae eta Pleurotus ostreatus bezala). Proteina, bitamina eta mineraletan aberatsa, kaloria gutxiko dietarako aproposa. Hainbat aplikazio sendagarri.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 10 cm arteko diametrokoa, haragitsua, alboan, ganbila, maskor edo giltzurrun itxurakoa. Azal hezekoa, laua, ile gabea, tonalitate zurixkakoa eta tindu hori arinekin edo gris-arre argi samarrekin.
Orriak: Zurixkak, orritxo ugarirekin, estu eta oso dekurrenteak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Alboan oso motza, errudimentarioa, zurixka, ilupaduna.
Haragia: Zuria, biguna, zahartzean elastikoa, usain gutxikoa eta zapore garratz samarrekoa.
Etimologia: Pleurotus terminoa grekotik dator,"pleuron", "otós" hitzetatik, belarriaren antzekoa kapela alboan jarrita, esan nahi du. Pulmonarius epitetoa berriz latinetik dator, birika esan nahi duen "pulmo" hitzetik. Bere itxuragatik.
Nahasketa arriskua
Pleurotus ostreatus delakoarekin. Pleurotus pulmonarius argiagoa da, ia zuria horitzeko joerarekin, eta txikiagoa.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, hostozabalen enborretan irteten du, batez ere makaletan, haritzetan eta pagoetan. Taldetan jaiotzen dira, bata bestearen gainean edo bestearen ondoan.
Banaketa eremua
Mundu osoko baso epel eta subtropikaletan zabalduta dago.
Lajes do Pico
Lajes do Pico Portugalgo herri bat da Pico uhartean, Azoreetako Eskualde Autonomoan dagoena.
154,35 km2-ko azalera eta 5.041 biztanle (2001) zituen udalerri baten egoitza da, 6 freguesiatan banatuta. Udalerria mendebaldean Madalena udalerriak mugatzen du eta iparraldean São Roque do Pico. Baleazaleen jarduera-zentroa izan zen hiribildua urte askoan, eta, gaur egun, Baleazaleen Museoa (Museu dos Baleeiros) eta Balearen Fabrika ikus daitezke bertan. Hiribildua ere ezaguna da zetazeoak behatzearekin zerikusia duten jarduera turistikoengatik. Abuztuaren amaieran ospatzen dira herriko jai nagusiak, Baleazaleen Astea.
Irlako arkitektura militarraren adibide bakarra, Santa Catarinako gotorlekua, berreskuratu egin zuten eta gaur egun hiriko turismo postu gisa funtzionatzen du.
Rights International Spain
Rights International Spain (RIS) Espainiako gobernuz kanpoko erakundea da, independentea eta irabazi-asmorik gabea, nazioarteko zuzenbidean espezializatutako legelariek osatua. European Liberties Platform-ekin elkartuta dago.
Helburuak
RISen helburu nagusia eskubide eta askatasun zibilak sustatu eta defendatzea da, giza eskubideen nazioarteko zuzenbidea eta babes-mekanismo nazionalak eta nazioartekoak eraginkortasunez erabiliz.
Jarduerak
RIS erakundeak hainbat jarduera egiten ditu bere helburuak betetzeko:
Vera Fokina
Vera Petrovna Antonova edo Vera Fokina (San Petersburgo, 1886ko abuztuaren 3a - New York, 1958ko uztailaren 29a) errusiar dantzaria izan zen.
Biografia
San Petersburgoko Eskola Inperialean ikasi zuen dantza eta 1904an Mariinsky Antzokian integratu zen.
Hurrengo urtean, Mikhail Fokinekin ezkondu zen eta Sergei Pavlovitx Diagilev-en Errusiar Ballet-ean dantzatzen hasi ere bai, gero Stockholmen, Kopenhagen eta Ameriketako Estatu Batuetan.
1919an, senarrarekin batera, Ameriketako Estatu Batuetara mugitu zen.
Nora Heysen
Nora Heysen (Hahndorf, Australia, 1911ko urtarrilaren 11 - Sidney, Australia, 2003ko abenduaren 30a) margolari australiarra izan zen, Archibald erretratu saria irabazi zuen lehen emakumea, baita gerrako artista ofizial izendatu zuten lehen emakumea ere, borroka-eremuko eszenatokiak erretratatzeagatik.
Biografia
Hans Heysen margolariaren alaba, 1926an hasi zen artea ikasten. Art Gallery of New South Walesi eta Art Gallery of South Australiari margolanak saldu zizkien 1930 ean. Bere lehen erakusketa Sydneyn egin zuen 1933an. Hurrengo urtean Londresera joan zen bere familiarekin, Europan egon zen 1937ra arte. Han ikasten eta margotzen jarraitu zuen. Australiara itzulita, denbora laburrean egon zen Adelaiden, Sydneyra joan aurretik.
1938an Archibald Sarian bi margolanekin parte hartu zuen, Madame Elink Schuurmanen erretratuarekin irabaziz. Ondoren, emakume baten garaipen hori gogor kritikatu zuen Max Meldrum margolariak. 1943ko urriaren 12an, Heysen Australiako gerrako artista izendatu zuten lehen emakumea izan zen. 1946an Ginea Berrian amaitu zen. Lan horrek iraun zuen bitartean, margolariak 170 artelan baino gehiago sortu zituen
Ginea Berrian Nora Heysen-ek Robert Black ezagutu zuen, eta harekin 1953an ezkondu zen. Gerra amaitu eta berehala Londresera joan zen, eta 1948an Sydneyra itzuli zen. Margolariak margotzen jarraitu zuen, bere lanak erakusten eta senarrarekin bidaiatzen. 1993an Heysenek Australiako Kontseiluaren Arteen Lorpenen Saria jaso zuen eta 1998ko urtarrilaren 26an Australiako Ordenako kide izendatu zuten bere meritu artistikoengatik.
Bere lanak Australiako National Gallery, Australian War Memorial, National Library of Australia, National Portrait Gallery eta Australiako beste museo batzuen bildumetan gordetzen dira.
Orri-onddo hankagabe
Deskribapena
Kapela: 5 eta 10 cm arteko diametrokoa, maskor itxurakoa, hanka gabe. Horixka, hori-oliba edo arrexka kolorekoa; oinarrian lila tonuekin: ionipus Q; aldaera; hasieran belusatua, gero ilegabea. Ertza biribilkatua.
Hanka: Hain da albokoa eta errudimentarioa ezen esan daiteke ez dela existitzen.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Phyllotopsis nidulans delakoarekin, baina honek tonu laranjatuagoak ditu.
Sasoia eta lekua
Koniferoen motzondoetan edo eroritako enborretan, udazkenean ohikoa.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Erdialdeko Amerika, Asia iparraldea, Australia, Zeelanda Berria.
Ziza marroi ezkatatxiki
Ziza marroi ezkatatxikia (Tricholoma imbricatum) Tricholomataceae familiako onddo bat da.
Kalitate gastronomikorik gabea, zapore mingotsa duenez, ez da oso egokia sukaldaritzarako.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 9 cm arteko diametrokoa, lehenik glabroa, gero ezkata fin inbrikatu arrez estalia, ganbila, globo itxura apur batekin, lepomakur samarra, felpa itxurakoa eta lehorra. Azala arre kolorekoa edo arre gorrizta du eta ertza makurra.
Orriak: Itsatsiak, zuriak edo zurbilak, batzuetan arre-gorrixkaz zikinduak.
Hanka: Kapela baino apur bat zurbilagoak, betea edo apur bat hutsa, sabeldunak, zurixka goialdean eta inolako errezel edo gortina hondarrik gabe; lodiagoa behealdean, zuntz arre gorrixkaz estalia.
Haragia: Zurixka, ez du kolore arrosarik hartzen, trinkoa, lodia; irin usain eta zapore apur batekin.
Jangarritasuna
Jangarri oso kaskarra.
Nahasketa arriskua
Tricholoma vaccinum delakoarekin, nahiz eta honek tonu gorrixkagoak izan eta ertza biribilduagoa eta ildaskatuagoa. Biek antz handia dute eta sukaldaritzako balio bera dute.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Costa Rica eta Australia.
Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak urtero udazkenean Azpeitian (Gipuzkoa) antolatzen den antzerki jaialdia da. Lehen topaketak 1983an ospatu ziren eta etenik gabe ospatu dira orduz geroztik. Bere helburuak, lehen ediziotik gaur arte mantenduak, euskal antzerkigintza indartzea, taldeak ezagutaraztea, antzerki berriak sortzea eta euskara bultzatzea dira. Hain zuzen, euskara hutsean egiten diren antzerki topaketa bakarra da Azpeitikoa eta bertan antzerki talde amateur zein profesionalek, helduek zein haurrek, hartzen dute parte.
Egun egoitza nagusia Soreasu Antzokian du, halere topaketa hauetako antzezlan batzuk herriko beste zenbait gunetan ere egin ohi dira. Sari nagusiak Txalo Saria eta Ikusle Saria dira. Gainera, topaketen kartelaren aukeraketa lehiaketa bidez izan ohi da.
Euskal antzerkigintzan ekarpena egiteko asmoz, mintegi, hitzaldi eta mahai inguruak ere ospatu ohi dituzte topaketetan. Horien artean esanguratsuak dira 1985ean antolatutako Antzerkia-Erakundeak debatea eta 1986ko Ikus-mintza dezagun euskal antzerkitaz biltzarra.
Azken urteetan Kulturaz Kooperatibak Sormen Egonaldiak antolatzen ditu Dinamoa Sormen Gunean, euskarazko proiektu eszeniko berrien sormen prozesuak bultzatzeko asmoarekin. Egonaldi hauetatik ateratako antzezlanak topaketetan estreinatu ohi dira.
Historia
Azpeitia antzerkigintzari lotutako herria izan da betidanik, testigantzak baitaude XX.Mende hasieran Luistarren kongregazioak antzerki emanaldiak egiten zituela herriko Telefonica eraikinean. Hain zuzen, 1936an herritarren antzezlan bat izan zen Luminor Aretoan (gero Zelaitxo izango zena), Iñaki Agirreren eskutik, eta bertan izan ziren antzerkigintza zaletasun zuten Juanito Bikendi, Inazio Rezabal "Potxolo" eta Jacinto Arregi ere.
1955an, Sierbetako lekaimeak diruz estu zirela eta horiei laguntzeko asmoz, Joxe Aizpuru "Jaka"-k herritarrez osatutako antzerki talde bat antolatu eta "El Verdugo de Sevilla" lana antzeztu zuten Zelaitxon. Urte bat beranduago, parrokiarekin lotura zuen OARGI (Organización Artística de Gipuzkoa) taldea sortu zen, bertan Imanol Elias partaide zela. Talde honen asmoa kultura ekimenak bultzatzea zen, hala nola, herriko festak, dantza ekitaldiak eta antzerkigintza, beti ere euskara lehentasun izanda.OARGI Antzerki Taldearen lehen lana 1957an taularatu zen, "Damuba garaiz" izenekoa, baina 1960ko "Pasioa" izeneko antzezlana izan zen beraien lanetan arrakastatsuena. Izan ere, 100 herritar inguruk osatutako taldeak arrakasta handia izan zuen obra honekin, Donostiako Victoria Eugenia antzokian bi emanaldi egitera iritsi arte. 1966an ere, alargun bati laguntzeko asmoz, antzezlan bat antolatu zen herrian eta diktadura garaia zela eta baimena "Censura Teatral" sailari eskatu behar zitzaionez, Grupo Artístico Azpeitiano izena jarri zitzaion OARGI taldeari. Talde honek, izena aldatu edo mantenduta ere, herritar ugari gerturatu zituen antzerkigintzara, euskarazko antzerkia eta amateurtasuna bultzatuz.
Hala ere, 1960ko hamarkadako afizio hori indarra galtzen joan zen pixkanaka, 1980an Azpeitiko euskal antzerkiaren aintzindari diren Jacinto Arregi eta Inazi Rezabal - Potxolori omenaldia egin zitzaien arte. Omenaldi horren antolakuntzak herriko antzerkigintzaren loraldi berria ekarri zuen, 1981ean "Ustegabeko poza" antzerkia taularatzea ekarriz. Hain zuzen, herritarrez osatutako eta Imanol Eliasek zuzendutako antzezlan honek Antxieta Antzerki Taldea sortzea ekarri zuen eta herrian berriro antzerkigintza lehen lerrora ekarri zuen.
Sorrera
Lehen edizio horietan, antzerki talde amateurren topaleku izan nahi zuen herriak topaketen bidez. Izan ere, talde hauek ia plazarik ez zutela iritzi eta elkarren arteko harremanak sendotu eta talde amateurrei bultzada bat emate asmoz sortu ziren topaketak. ''"Eliasek “gertuko sentitzen” ditu talde amateurrak: niri antzerki amateurra gustatzen zait, gertukoagoa sentitzen dut. Nire ustez, askoz meritu handiagoa du herritar xumeek euren afizioz eta sakrifizioz egiten duten antzerkiak” Antzezle, zuzendari eta egile gisa horixe da ezagutu duen giroa." - 2009ko liburuxkan .''
Behin topaketek beraien ibilbidea jarraituta, talde profesionalek lekua hartu zuten programazioan eta urtez urte lekukoa hartzen joan dira. Hala ere, talde eta antzezle amateurrei beti eman zaie balio berezia eta udalak zein herriak babesa eskaini izan die. 1983tik, arrakasta ikusirik, Azpeitiko Udalak beti jarraitu du Antzerki Topaketak antolatzen eta testuinguru berrietara zein agertoki aldaketara egokitzen saiatu da. Azpimarratzekoa da, atzeraldiari ,diru laguntzen erorketei zein pandemiari aurre egin eta topaketek etenaldirik inoiz ez dutela izan.
Programazioa
Abendua izan ohi zen topaketen hilabetea hauen lehen edizioetan, izan ere, lehen urteetan abenduaren 1ean hasi eta 21ean, San Tomas jaietan, sari banaketarekin amaitzen zen. 1997koa izan zen abendura mugatu beharrean topaketak udazken osora zabaldu zituen lehen edizioa. Hala ere, topaketen iraupena luzeagoa izan arren, sari banaketa eta egitarauaren azken eguna San Tomas egunean izaten jarraitu zuen. Hain zuzen, 2001eko edizioa, agertoki faltagatik berezia, izan zen lehena abenduaren 21ean bukatu ez zena, abenduaren 4ean amaitu baitzen. Orduz geroztik, udazkena, eta batipat azaroa, izan da topaketen garaia.
Iraupenari dagokionez, hilabete edo hiru aste ingurutako iraupena izan ohi dute topaketek, beraien lehen ediziotik gaur egunera arte. Atzeraldi handiak soilik eragin izan du iraupenean, urte horietan bi astetara murriztu baitzen programazioa, aurrezteko asmoz.
Antzezlanak
Topaketen lehen edizioan, 1983an, helduen antzerki taldeek, helduentzako antzezlanekin, soilik parte hartu zuten. Behin egitasmoaren arrakasta ikusirik eta topaketak herritar guztiengana zabaltzeko asmoarekin, Azpeitiko Udalak haurrentzako antzerkiak ere sartu zituen programazioan 1984an.
1986an, Eusko Jaurlaritzak lagunduta, dimentsio berri bat eman zitzaien topaketei, eta eskola antzerkiak sartu ziren egitasmoan. Orduz geroztik, urte zehatz batzuetan izan ezik (2001 eta 2002an agertoki egoki faltagatik eta 2020 eta 2021ean pandemiagatik) eskola antzerkiek beti hartu dute parte topaketetan.
Beraz, helduen zein gaztetxoen, eta helduentzako zein haurrentzako antzezlanek osatzen dituzte Azpeitiko Antzerki Topaketak.
Irrati lehiaketak
Euskal Antzerki Topaketen baitan eskolarteko irrati lehiaketak antolatu ziren hamarkada batez, 1991tik 2000ra hain zuzen. Enparan Dorretxean antolatutako ekimen honetan, hainbat eskoletako ikasleek parte hartzen zuten eta zuzeneko irratsaioak eskaintzen zituzten Herri Irratian. Irratsaio hauek, urte horretan topaketetan omendutako pertsonari buruzkoak izan ohi ziren, ikasleek eskoletan omenduei buruzko aurre lanketa bat egiten zutelarik. Hamarkada horretan, irrati lehiaketetan lau sari banatu ziren, urtez urteko topaketen orrian ikus daitezkenak.
Bestelako ekintzak
Antzerki topaketen baitan antzerkigintzari lotutako hainbat ekitaldi antolatu izan dira urte askotan zehar, beti izan baitute euskal antzerkigileen topagune izateko nahia. Hauek dira aipagarrienak (edizio bakoitzaren orrialdean informazio gehiago):
Txontxongiloek ere lotura estua izan dute Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketekin, izan ere, edizio askotan zehar, batez ere 2007tik aurrera, Corrado Masacciren erakusketak izan dira ikusgai herriko hainbat gunetan eta herriko eskoletako ikasleek horietara bisita gidatuak egin izan dituzte.
Agertokiak
Antzerki Topaketek Soreasu Antzokia izan zuten agertoki nagusia bere lehen hiru urteetan, 1983tik 1985era hain zuzen ere. Agertoki honek, ordea, ez zituen antzezleen lanerako beharrak asetzen, batez ere eszenatokiaren neurriei zegokionez. Segurtasun neurri hobeak lortzeko asmoz, 1985ean Zelaitxo aretoa hobetzeko lanak hasi ziren eta, hainbat berrikuntza eta moldaketa eginda, bertan hasi ziren topaketak ospatzen 1986an.
2001ean, ordea, Zelaitxo zinema itxi egin zuten (2002an eraikina bota zen ) eta topaketek ez zuten agertoki aldaketara egokitzeko tarterik izan. Urte horretako antzerki emanaldi bakarra Soreasun egin zen. Nahiz eta antzoki honek oraindik beharrezko baldintzak ez bete, bertan ospatu ziren topaketak 2006ra arte, hain zuzen, Soreasu itxi eta honen proiektu berriaren lanketak hasi ziren arte. 2006an, Soreasu itxita, Izarraitz Pilotalekua hasi zen antzerki topaketen agertoki izaten. 2011 arte mantendu zen agertoki hau, izan ere, hasiera batean Soreasu berria eraikitzeko lanak bi urtetarako izatea aurreikusten baziren ere, sei urtez luzatu ziren. Aipagarria da, pilotalekua antzerki emanaldietarako egokia izateko, urtero egokitzapen lan handiak egin behar izaten zirela bertan eta denbora behar izaten zutela antolaketarako. Behin 2011an Soreasu Antzokia guztiz eraberrituta, hau da topaketen agertoki nagusia gaur egun arte.
Sariak
Sari banaketa izan ohi da topaketen amaiera ekitaldia hauen lehen edizioetatik gaur egunera arte. Hain zuzen, lehen edizioetan San Tomas eguerdian, udaletxean egin ohi zen sari banaketa ekitaldia eta gaur egun ere, Soreasu antzokian, ekitaldi horrekin amaitzen da egitaraua. Betidanik izan dira sariak, beraz, topaketen ezaugarri bat. Aipagarria da bi urtetan soilik ez direla banatu sariak, 1985ean eta 1986an hain zuzen, topaketei lehiaketa izaera kendu nahi izan zitzaielako.
Lehen edizioetan, 1993ra arte, epaimahai bat arduratzen zen saridunak aukeratzeaz eta epaimahai horren aukeraketak ere prozesu oso bat jarraitzen zuen. 1993az geroztik, ikusleek ere antzezlan onena saritzen hasi ziren, urte batzuetan epaimahaiaren sariarekin batera. Urte batzuetako datuak falta diren arren, 2003tik jada epaimahaiaren sariak desagertu eta Ikusleen Saria soilik banatzen da, hauek beraien botoekin aukeratuta.
Ikusi hemen Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetako saridunen zerrenda.
Kartel lehiaketa
Azpeitiko Udalak, topaketen kartela lehiaketa bidez aukeratu izan du 1983tik, egitasmo honen hasieratik alegia. Udaberrian martxan jarri ohi den lehiaketa horren asmoa, urte horretako topaketen eta horren baitako jardueren kartel irabazlea aukeratzea da. Lehiaketa irekia izan da beti, parte hartu nahi duen edozein artistari eta erabili nahi den teknikari, beti ere kartelean islatu beharreko gaia antzerkia dela kontuan hartuta.
Gainera, 1987ko dokumentuetan ikus daiteke lehiaketa honek ia betebehar bakarra zuela. Hain zuzen, Azpeitiko armarria eta topaketen ikurra (garbitokiko iturrietako aurpegia) kartelean izatea.
Covid-19 pandemia zela eta, 2020 eta 2021ean ez zen kartel lehiaketarik antolatu eta udala bera arduratu zen diseinuaz. 2022an, berriz, lan gutxi aurkeztu eta horien kalitatea 40.urteurren batetarako txikiegia zela ondorioztatuta epaimahaiak, berriro udala arduratu zen lan horretaz. Hain zuzen, urte horretako kartela ordura arteko kartel guztien bilduma batekin osatuta dago.
Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetako kartel lehiaketako kartel guztiak eta irabazleen zerrenda.
Omenaldiak
Antzerki Topaketa hauek beti izan dute, besteak beste, euskal kultura eta antzerkigintzari lotutako pertsonei aitortza egiteko helburua, horien ekarpena berriro gogora ekarri eta gizarteratzeko asmoarekin. Hori dela eta, 1989an hasi eta 2004ra arte, urtero omenaldi bat egin zen eta gerora ere egin izan dira omenaldi ekitaldiak.
Beste ekintza batzuen artean, omenaldi hauetan, autorearen obrak taularatu, beraiei buruzko erakusketak jendeari eskaini, irrati lehiaketak beraien baitan egin eta hauen bizitza zein obrak biltzen dituzten liburuak argitaratu dira, besteak beste.
Txalo saria
Herriko antzezle eta antzerkigileei aitortza berezia egiteko asmoz, Txalo Saria izeneko omenezko saria sortu zen 2008an. Hain zuzen, urte horretan, herriko antzezle Pilar Aizpitarteri eman zitzaion sari hau. Imanol Elias izan zen sari hau jasotzen bigarrena, 2009an, urteetan antzerkigintzari eta antzerki topaketei egindako ekarpenagatik. 2011an, Iñaki Bergara "Pio" izan zen hasi hau jasotzen azkena.
Azpeitia, antzerki sortzaile
Historiak erakutsi du Azpeitiarrek antzerki sormena XX.mende erdialdetik izan dutela presente, hainbat helburu tarteko herritarrak elkartu eta antzerkigintza lantzen baitzuten afizioz. Gainera, Azpeitiko Udala 1994tik izan da euskal antzerkigintzan koproduzitzaile, urte horretako topaketetako 4 obren estreinaldia bultzatuz. Erakunde honek antzerki amateurrarekin duen konpromisoa beti presente izan du topaketetan. Hain zuzen, antzerki taldeei laguntzeak hauek beraien obrak topaketetan estreinatzea zekarrela eta honek egitasmoari balioa ematen ziela argudiatuta, Udala hainbat urtez izan zen antzerki koproduzitzaile.
Antzerki Sormen Egoitzak
Gerora, asmo berdinarekin baina aro berri batean, Udalak eta Kulturaz Kultur Kooperatibak   elkarlanean baliabideak jarri zituzten etorkizuneko proiektu berrien bidelagun izateko eta euskal antzerki sortzaileak babesteko. Hain zuzen, egoitza edo beka hauen helburuak euskal eta batik bat euskarazko proiektu eszeniko berrien sormen prozesuak bultzatzea, sortzaile eta egituren arteko benetako hartu-emana sustatzea, elkarlan sareak osatu eta erreferentzia guneak indartzea eta sormen prozesuak balioan jarri eta herriko kultur dinamikan agertaraztea dira.
Honakoak izan dira gaur egun arteko Sormen Egoitzak:
Herriko antzerki taldeak
Historia atalean ikusi bezala, Azpeitiak lotura estua izan du euskal antzerkigintza amateurrarekin. Lotura estu eta konpromisoaren erakusgarri dira bertan sortu diren antzerki taldeak.
OARGI Antzerki Taldea
Taldearen lan nagusiak, behar zuten herritarei diruz laguntzeko asmoz antolatuak, honakoak izan ziren:
Antxieta Antzerki Taldea
1980an, Azpeitiko euskal antzerkiaren aintzindari diren Jacinto Arregi eta Inazi Rezabal - Potxolori antolatutako omenaldia antzerki talde honen lehen harria dela esan daiteke. Izan ere, herriko antzerkigintzaren loraldi berria ekarri zuen 1981ean "Ustegabeko poza" antzerkia taularatuz. Antzezlan hau egin zuen herritarren taldea lan horretara bakarrik mugatzea ekiditeko, Imanol Eliasek bultzatuta, Antxieta Antzerki Taldea sortzea erabaki zuten antzezleek. Talde honek 1997ra arte 15 antzezlan egin zituen.
Talde honetan herritar ugarik parte hartu bazuten ere, aktore nagusiak honakoak izan ziren: Pello Otaegi, Itziar Oiarzabal, Juanito Bikendi, Pilar Aizpitarte, Joxe Aranburu, Maritxu Unanue, Abel Izagirre, Mertxe Arregi, Xabier Arregi, Jose Mari Olaizola, Iñaki Bergara, Joxe Zabala, Iñigo Agirre, Imanol Elias eta Idoia Uranga, beste askoren artean. Imanol Elias izan zen ia hamarkada batez talde honen zuzendari.
Lakrikun Antzerki Taldea
1994an, Azpeitiko Ikasberri Ikastolaren babesean sortu zen antzerki talde hau, izan ere, hasiera batean ikastolako gurasoak ziren taldeko partaide, gerora guraso ez zirenak ere taldearen parte izatera iritsi baziren ere. Ikastolako ganbaran egiten zituzten entseguak, 2010ean, udalak, Izarraitz pilotalekuan lokal bat utzi zien arte.
Idoia Uranga izan zen ia urtero antzerki talde honen zuzendari, urte batez Inazio Tolosa izan bazen ere. Antzerki obra gehienen egilea Alaitz Olaizola izan zen. Bertan parte hartu duten aktoreak, berriz, asko izan dira: Gurutze Eizmendi, Idoia Uranga, Alaitz Olaizola, Kontxi Zinkunegi, Juanita Urdanpilleta, Jose Ramon Arsuaga, Tomas Bergara, Ana Alkorta, Jesus Maiz, Mailo Eizagirre, Iñaki Bergara, Pedro Oiartzabal, Boni Alegria, Martin Alegria, Itziar Elias, Iñaki Garate, Igor Aranbarri eta Kepa Urbieta.
Taldeak 2014an egin zuen bere azken antzezlana.
Azpeitiko Emakumeen Antzerki Tailerrak
Emakumeen Mahaiak jarri zuen martxan ekimen hau 2004ean eta gerora Azpeitiko Udaleko parekidetasun sailak kudeatzen zuen Jabetza Eskolen barruan sartu zen egitasmoa. 2015era arte izan zen martxan eta 30 emakumetik gora pasa ziren tailerretik eta urte bakoitzean, ikasturtearen bukaeran, lan berri bat estreinatzen zuten herrian. Lan hauek gero Azpeitiko Antzerki Topaketetan ere antzezten ziren.
Antzerki lanak idazteaz Alaitz Olaizola arduratu zen, taldeko dinamizatzaile edo “zirikatzailea”, aurrez taldeko emakumeekin landutako gaietatik edo bereziki landu nahi izan zituzten gaietatik abiatuz. Gai horiek, beti, emakumeekin zerikusia zutenak izan ziren eta tailerraren ikasturte osoan zehar kezka edo desio horien lanketa egiten zen antzerkigintzaren bidez.
Kanpo estekak
Azpeitiko Antzerki Topaketen webgunea
Espainiako Herriaren Defendatzailea
Espainiako Herriaren Defendatzailea garrantzi konstituzionala duen organoa da, ombudsmanaren figura suediarretik eratorria («mandataria» edo «ordezkaria»), eta 1978ko Konstituzioaren I. tituluak herritarrei ematen dizkien eskubideak errespetatzeaz arduratzen da (nahiz eta praktikan eskubide konstituzional guztietara zabaltzen den), eta, horretarako, Administrazioaren jarduera gainbegiratu dezake.
1978ko Konstituzioak 54. artikuluan honela dio: «Lege organiko batek arautuko du Herriaren Defendatzailea Gorte Nagusien goi-mandatari gisa; Gorte Nagusiek izendatuko dute titulu honetan jasotako eskubideak defendatzeko, eta, horretarako, administrazioaren jarduera gainbegiratu ahal izango du, Gorte Nagusiei berri emanez». Herriaren Defendatzaileari buruzko apirilaren 6ko 3/1981 Lege Organikoak araututa, 1. artikuluak honela definitzen du: «Gorte Nagusiek Konstituzioaren I. Tituluan jasotako eskubideak defendatzeko izendatutako goi-mandataria, Administrazioaren jarduera gainbegiratu ahal izango duena, Gorte Nagusiei horren berri emanez. Konstituzioak eta lege honek ematen dizkioten eginkizunak beteko ditu».
Herriaren Defendatzaileen zerrenda
{{Legend|#E6E6AA|Kolore honek defendatzaile bezala jardun zuten bitartekari/ondokoak ikustarazten ditu|border=black}}
Miranda Argako gaztelua
Miranda Argako gaztelua Nafarroa Garaiko Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Miranda hiribildua oraindik gotorleku-aztarnak dituen goragune baten gainean menderatuz, Erdi Aroan XII. mendeko gaztelu bat egon zen.
Pleurocybella porrigens
Pozoitsua izan daiteke. Arraroa Euskal Herrian, ohikoagoa Nafarroako Pirinioetan eta Iparraldeko Landetan.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 10 cm arteko diametrokoa, zuria, mihi formakoa, oinik gabea, haragi gutxikoa, alboa koniferoen adarrean finkatua eta zahartzean ertza uhindu samarra.
Orriak: Zurixkak, oso estu, eta enborrarekin bat egiten duen aldera dekurrenteak.
Miranda Argako gaztelua
Historia
1276an, Martin Ruiz Oibarkoa merinoak Joana I.a erreginari omenaldia egin zion, honek eta Erriberako beste bortz gotorlekuren izenean. XIV. mendearen lehen urteetan, Peru Erripakoa, 1300 eta 1305 artean, Drocon de Sant Pol, 1310 inguruan, eta Pierres Lesarte, 1320 inguruan, agertzen dira alkaide gisa. Garai hartan, 8 libera gari biltzen ziren dirutan. 1328an obrak egin ziren beheko barrutian, hondamendia mehatxatzen baitzuen; dorre nagusian, ganbak eta estalkia erorita baitzituen; kaperan; ate gaineko dorrean eta jauregiaren gainean zegoen dorrean, eta bi dorre biribilak estali ziren.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Miranda Arga)
Eraikina
XIII. mendearen bigarren erdialdeko eta XIV. mendearen hasierako eraikina da, Erriberriko Andre Maria Erregina eta Artaxoako San Saturnino tenpluekin batera, Gotiko Erreala deritzonaren multzo goiztiarrenetako bat, Okzitaniako arkitekturarekin eta frantziskotarren gisako ordena eskaleen egokitzapenekin lotua. Eraikina, nabe eta abside pentagonalekoa, XV-XVI, XVII eta XVIII. mendeetan zortzi kapera gehituta aberastu zen.
Miranda Argako gaztelua
Historia
Karlos II.a Nafarroakoaren erregealdian, 1359an, Juan Migel Miranda ezkutaria zen alkaidea, han bizi baitzen bere konpainiarekin. 1363tik aurrera egin ziren konponketa-lan berriak; Arnalt Lup, Lüküzeko jauna, alkate izan zen, eta kontzejuaren eta bizilagunen kontura egin ziren gastuak eta materiala. 1366an Pierres Andreok, erregearen mazoneroak, lanak ikuskatu zituen, eta dorre biribiletik hurbil zegoen mendi aldeko horma konpontzea komeni zela ohartu zen. 1372an erregeak Pierres Latsagakoari eman zion zaintza, eta biziarteko izaeraz eman zizkion herriko errenta guztiak. Zazpi urte geroago, gaztelarrek hartu zuten. Karlos III.a Nobleak, arraunean zihoala, gaztelua errege-ondareari itzuli behar izan zion.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Miranda Arga)
Eraikina
Kanpoaldea gotorleku itxurakoa da, Arga ibaiaren beso baten gainean dagoen antzinako harresi-hormaren zati gisa. Efektu hori indartu egiten da sekzio bikoitzeko kontrahorma garaiekin, XV. mende amaierako kanpandorrearekin, basamentu erromaniko baten gainean, sakristiarekin eta Erlojuaren Dorrearekin, lehen gorputz gotiko bat, iparraldeko kubo mudejarrarekin (adreiluzko kubo mudejarrarekin) eta XVII. mendeko gorputz batekin. Hegoaldeko horman arkupe barroko bat atxiki zen 1757 eta 1760 artean, portada gotiko nagusia babesten duena. Hala ere, beste bat ere egon zen, gaur egun hormatua, XIII. mendeko horma pikoaren horman, zeinaren kapitelek genesiko eta Itun Zaharreko eszenak oso hondatuta baitituzte.
Miranda Argako gaztelua
Historia
1405ean Semeno Peritz Kahoze agertu zen alkaide gisa. Geroago, 1413an, erregeak Juan Martinez Murugarren izendatu zuen bere ordez. Bortz urte geroago, atxikipen-kopuruak kendu ziren, kontserbazio-obretarako. 1421ean, gazteluaren buruan beste Arnaut Lup bat agertu zen, hura ere Lüküzeko jauna, zeinaren izenean Juan Murugarren zaindaria baitzegoen, eta, antza denez, 1435. urteko lehen egunetan hil zen, ordurako Zuria I.a Nafarroakoa erregina eta Joan II.a errege zirela. Hurrengo urtean, Bernart Ezpeleta Bianako Printzearen zalduna agertu zen alkate. 1447an, printzeak berak eman zizkion Foixko kondeari hiribilduaren petxak, jaurerria eta jurisdikzioa, Leonor I.a Nafarroakoaren, bere emaztearen, dotearen 20 000 florinen truke. 1463an, Henrike IV.a Gaztelakoaren osteek hartu zuten Miranda, baina berehala itzuli zen Joan II.aren eskuetara, hiribilduko bizilagunen ahaleginei esker, horietako batzuek kaparetasun pribilegioak lortu baitzituzten gaztelua bereganatzeagatik. 1512an, Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako errege-erreginek Mirandakoek egindako zerbitzuak saritu zituzten, batez ere gaztelarren esku zegoen gaztelua berreskuratzea, Nafarroako Gorteetan eserlekua zuen hiribildu on bati esker. Nafarroa konkistatu ondoren, 1513. urtean Juan Mendozari eman zitzaion alkatetza, 20 gizoneko goarnizioarekin. Fernando Katolikoak Leringo kondea, kondestablea, izendatu zuen bere ordez 1514an, 50 000 marabedirekin konpentsatuz. Handik gutxira, 1516an, gaztelua eraisteko agindua eman zen, eta hondakin pila bihurtu zen.
1764an herriko agintarien eta Sebastian Ondikola harginaren aurkako auzia izan zen, gaztelutik harria hartu eta basilika bat eraikitzeagatik. Karlistaldietan gotorleku bat eraiki zen gotorlekuaren hondakinen gainean, gaur egun oraindik ere Mairuen Gela deitzen diotena.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Miranda Arga)
Eraikina
Barrualdean habearte zabala du, lau ataletan banatua, gurutze-gangaz, eta abside poligonal batez itxia; kaperak ditu horma-bularren artean, eta korua goian oinaldean. Zutabeetako kapiteletan, landare-dekorazioa ageri da: «Crochet», basiliskoak, izaki munstroak eta gazte bat kukubilko, tradizio erromanikoan musulmanen purgatorioari buruzko irudikapena; gangetako giltzarriak, berriz, Santa Maria anagrama, zaldizko bat, Tibalt II.a ziurrenik, San Benito gotzaina eta Agnus Dei bat. Ebanjelioaren horman, bigarren atalaren parean eta herriko artxiboko atearen gainean, krismoi erromaniko bat berrbaliatzen da, eredu jakiarrarekin alderatuta hainbat aldaketa dituena, 1200 inguruko iraupena duelako justifikatuta.
Kapera gotikoek erretaula barroko ugari dituzte, Tuterako tailerra mendebaldeko Erriberan edo Lizarran zabaltzearen ondorioz. Guztien gainetik, José de San Juan y Martín arkitektoak 1696 eta 1703 bitartean egindako organismo churrigueresko nagusia nabarmentzen da. Azagra eta Carcarreko arkitektoek bezala, bere banku indartsuagatik, hiru kaleko gorputzagatik eta umeekin egindako zutabe salomondarrengatik bereizten da, hostaileriaren, atikoaren eta kalitate diskribatuko irudigintzaren arteko jarrera akrobatikoetan.
Polikromiak, Domingo del Reyk 1711n aplikatua, urre-ugaritasunagatik makinaren dinamismoa indartzen du; burualdeko gangak, berriz, zeru-sabaiko plementuetan balio du, non Jainkoaren eta Semearen pinturak baitaude, Jasokundearen irudia 1753. urtean puzzle gisa jarritako mihiseetan jasotzen dutenak.
Bajram Begaj
Bajram Begaj (Rrogozhinë, 1967ko martxoaren 20a) albaniar militar eta politikaria da. Albaniako presidentea da 2022tik.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Miranda Arga)
Eraikina
Barrokoa erabat berritu zen arren, tenpluan Errenazimentuko obrak kontserbatzen dira, hala nola sakristiako tiraderaren bizkarraldeak, Nikolas Berastegik 1560 inguruan zizelkatuak, panel apaingarriekin eta Kalbarioko erliebe batekin, apaingarri manieristak dituen koruko harlandua, 1760ko hamarkadan Juan Baionak eta Nicolas Berastegik egina, eta 1601eko kutxatila bat, Juan Salazarrek egina.
Bajram Begaj
1979an Medikuntzan graduatu zen Tiranako Unibertsitatean eta 1989az geroztik mediku ofiziala izan zen. Hainbat postu bete zituen armadan, eta 2020an indar armatuen estatu nagusiko buru izendatu zuten.