cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antzinaro Berantiarra Euskal Herrian
Aurkikuntza arkeologiko berriak
Aurkikuntza arkeologiko mota hauen berri ematerakoan, ez da gure asmoa izan inolako berezitasunik azpimarratzea, agertu berri den lanen batean egozten zaigun bezala. Izan ere, esan da gertaera hori ez dela hain bitxia, eta balizko bitxitasun horren kontra, beste nekropolietako datuak aipatu dira: Tañine eta Sullascabras (Soria), Daganzo de Arriba (Madril), eta Casteltierra (Segovia). Ezagutzen ditugu eta ezagutzen genituen nekropoli horiek, eta, halere, esandakoari eusten diogu. Ez da hau leku egokia argudioak xehetasunez ematen hasteko, baina azpimarratu behar da ez garela aizkora txiki batez ari, edota ezpatatxoren batez aipatu berri ditugun penintsulako nekropolietan bezala, ez; badira zenbait scramasax, berrogeita hamarren bat lantza, eta borrokako hogeita hamar aizkora baino gehiago, Aldaietakoa bezalako nekropoli batean jasoak denak, bestalde, erdizka bakarrik gorde den nekropoli batean.
Armen auzia, gainera, beste argudio bat besterik ez da, esanahi bereko beste argudio horiei erantsi beharrekoa. Brontzezko ontziak, metalezko eranskinak eta epai helikoidaleko heldulekuak dituzten egurrezko ontziak, beste materialen artean, denak dira penintsulako nekropoliekin baino areago, kontinentekoekin loturik dauden gauzakiak.
Arazo nagusia, gainera, aurkikuntza horiek beren testuinguruan txertatzea da, eta berekin ekar ditzaketen ondorio historikoak aztertzea, orain horretan sartu ezin bagara ere. Zenbait lagunen babes sendoa jaso duten interpretazio proposamen batzuk eman ditugu aditzera, baina, aldi berean, beste horren besten aurkako iritzia ere sortu dute. Gauza guztiz normala da hori, eta, are gehiago, oso positiboa ere bada gure iraganaren ezagutza iritsi nahi baldin bada.
Aldaietako aurkikuntzak, izan ere, historiografiak kontuan hartu gabeko interpretazio arazoak sortu ditu. Ondo dakigu denok zer nolako pisua duten historiografia tradizional deritzaten horiek. Antzinate berandukoan, eta parterik ekialdekoena salbuetsita, muga zehatz baten gisara ikusi izan dira Vouilléz geroztik Pirinioak; hala, alde baterako nahiz besterako nohiz behinkako sartu-irtenak kenduta, iparraldeko parte "franko" bat eta hegoaldeko parte "bisigodoa" banatzen zituzten.
Gogora ditzagun, adibide gisa, Pirinio eta Akitaniako mundua primeran ezagutzen dituen Michel Rouche bezalako baten hitzak; hark, aldi horri dagokiola, honela dio: zibilizazio komun bat zabaltzen zen Pirinioetako katearen bi aldeetan. Zibilizazio eredu berbera zuten Paulino Nolakoa bordelesak edo Calahorrako Prudentziok. Senatore familiek mendien bi aldeetan zituzten lurrak. Erromatar Pirinioak ez ziren inoiz hesi izan. Eta horraino, ados gaude.
Honela segitzen du ordea: Baina hesi bihurtu ziren germaniar inbasioekin? Pirinioek muga papera jokatu zuten erdialdean eta mendebalean. Eta, hortxe osatu zuten bisigodoek hasieran, VI. mendean batez ere, eraginkortasunik handieneko sare bat.
Antzeko iritzia dute beste askok ere.
Gure indusketen datuek ordea gezurtatu egiten dute, erabat gezurtatu ere, ikusmolde hori. Mendebaleko Pirinioak (horiei buruz ari baikara) ez ziren inoiz izan frankoen eta bisigodoen munduen arteko muga. Muga hori, izatekotan, hegoalderago zegoen, Ebro ibaiaren goi arroaren inguruetan.
Baskoien espantsionismoa eta Victoriacoren sorrera
Arkeologia aurkikuntza hauek oso lagungarriak izan daitezke euskal historiografiaren auzi bizienetako batzuk ulertzeko.
Horietako bat da, esate baterako, baskoien eta bisigodoen betiko kontrakotasuna, historiari ideologia pisu gehiegiz begiratzen dutenentzat harrotasun edo haserre sorburu (kasuen arabera) izan dena, eta, aitzitik, interpretazio enigma gertatu zaiguna iragana halako distantziaz aztertu nahi dugunoi.
Baina auzi nagusia, hemen, gogoratzea baino, borrokaldi horiek espazioan kokatzea da, eta protagonista izan zituzten haien berri gehixeago izatea.
Bada datu bat, hori bai, ezin ukatuzkoa.
Autrigoi, barduliar eta karistiar bezalako antzinako etnonimoak desagertu egin dira erabat ia kroniketatik, eta haien ordez, baskoi izena ageri da nonahi. Edo, beste era batera esanda, garai horretako idazleek baskoiak aipatzen dituztenean, kontatzen diren gertaerak jatorrizko lekuari ez dagozkien geografia eremuetan kokatzen dira.
Beste batzuek berriz J. Caro Barojak eta K. Mitxelenak, adibidez, herri baten hedapena baino, etnonimo batena, alegia, herriaren izenarena, ikusi dute izendapenen aldaketa horretan.
Dirudienez, garrantzi berezia du arabar lurraldeak honetan guztian. Novempopulaniako zabaldien alderako mugimendu ustezkoa azkar jaso zuen frantses historiografiak, interpretatuz zenbaiten ustez, gehiegikeriaz, Gregorio Tourskoaren lekukotasun ezaguna (587), lehenago aipatu duguna.
Massimino
Massimino Italiako udalerri bat da. Savonako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Massiminok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Antzinaro Berantiarra Euskal Herrian
Baskoien espantsionismoa eta Victoriacoren sorrera
Hala, kontatzen du Johannes Biclarensisek, 581. urtean Leovigildok gaurko Baskoniako parte bat konkistatu zuela, eta fundatu zuela hiri bat Victoriaco izenaz ezaguna (Anno V Tiberii, qui est Leovigeldi XIII annus. [?] 3. Leovigildus rex partem Vasconiae occupat et civitatem, quae Victoriacum nuncupatur, condidit). Kronikariak ez dio besterik, ez du zehazten zein parte okupatu zuen errege bisigodoak, eta, jakina, ez du seinalatzen delako hiria gaurko Arabako lurraldearen zein lekutan zegoen. Egile itzaltsu askok ordea zaharrak batzuk, hala Flórez, Risco, Henao, Schulten, beste batzuk gugandik hurbilagoak, hala C. Sánchez Albornoz, G. Martínez Diéz, A. Barbero, M. Vigil, J. A. García Cortázar, E. Barrena, A. Besga, Victoriaco Gasteizen, Bitorianon edo Lautadako beste edozein puntutan, inguru horietan behintzat, ezarri nahi izan dute. Hortaz, esan daiteke identifikazio hori ustea besterik ez bada ere zenbaitetan, homofoniazkoa huts-hutsik, guztiz sartua dagoela egungo historiografian.
Dunbeath gaztelua
, Eskoziako Dunbeath udalerritik 2 kilometro hegoaldera dagoen gaztelu bat da, Highland eskualdeko Caithness eremuaren kostaldean.
1428an jada bere izatea aipatua da.
Antzinaro Berantiarra Euskal Herrian
Baskoien espantsionismoa eta Victoriacoren sorrera
Nolanahi ere, eta aspalditik orobat (Garibai, Moret), izan dira bestelako iritziak ere, gure mendean jarraipena izan dutenak (G. Balparda, J. Caro Baroja, A. Azkarate). Argudioak, oraingo honetan, askotarikoak izan dira. Balpardak kontra egiten zion uste horri, esanez arabar lurraldea, ez garai honetan, ez haren aurreko erromatar aldian, ezta segidan etorri zenean ere, ez zen baskoien lurraldea izan (Baskonia), aitzitik, barduliarrena (Bardulia) eta kantauritarrena (Kantabria) izan zen. Antzeko iritzia zuen Caro Barojak, zeren eta garaiotan Baskonia oso zehatz baitzegoen definitua, eta Victoriaco hura nafar lurretan egon zitekeela ematen du aditzera.
Agustin Azkaratek, hasieran, jarrera eszeptikoa izan zuen adostasun horren zabaltzea zela-eta, aipaturiko argudioei ez baitzioten aski irizten. Geroago, 1990 aurretxoan eta ondotxoan gertatuko ziren arkeologia aurkikuntza garrantzitsuen eskutik, hasierako ideia finkatu zuen, hain zuzen ere agertu dituen aurkikuntza horien bitartez.
Bi lantza punta dira, aho biribildukoak eta heldulekuaren sargunea hodi formakoa eta irekia dutenak, deskribatu diren antzinate berankorreko nekropolietan ohikoak; horien antzekoak dira Aldaieta eta San Pelaioko arabar nekropolietan agertu direnak, eta orobat Finagako bizkaitarrekoak. Kronologiari dagokionez, VI-VII. mendekoak dira.
Baina berdintasunean segur aski deigarriena dena Arkeologiako Museoan dago, Gasteizko hiriari eskainitako erakusleihoan.
Hori ere Campillotik dator; scramasax bat da, tipologiaz Aldaietako nekropolian 71. urperatzean berreskuraturiko beste baten berdina-berdina.
Badira beste bi arma prototipo horren aldagai gisakoak, horiek ere Armeriako Museoan daudenak, eta era berean Gasteizko parte zaharrean egindako indusketa zaharretatik datorrena; sastakai moduan sailkatuak dauden arren, scramasaxak dira, deskribatu dena baino laburragoak, eta heldulekuak ezpata sagar txiki batez bukatua dutela. Ezpata aho-bakar hauen kronologia normalean VI-VIII mendetakoa izaten da.
Ez dira horiek garai honetakoak bide diren gauzaki bakarrak (izan daitezke, agian, beste hiru scramasax, bi Arkeologia Museoan eta beste bat Armeriakoan, baita lantza puntaren bat ere, garai berekoa izan daitekeena), baina, guztien azterketa xehea egiten ez den artean, nahiago dugu emaitzez ez jardun. Interesgarriena, uneotan, zera da, alegia, joan den mendearen azken laurdenean Gasteizen egin ziren lur lerratzeetan, Gasteizko parte gorena VII. menderako, gutxienez (eta, agian, baita mende bat lehenagotik ere), jendeztatua zela frogatzen duten arkeologia arrastoak agertu zirela.
Edo, beste era batera esanda, Antso Jakitunak Gasteiz fundatu baino seiehun urte lehenago, bizi zen jadanik gizatalde bat bertoko mendixkan, beren hilak San Pelaion (Dulantzi) eta Aldaietan (Langara-Ganboa) ehortzi zituzten haien, eta Gereñun, Gereñana, Salvatierrabiden eta gure lurretako eta inguruko beste lekuetan berreskuratu diren hondakinetan beren existentziaren lekukotasuna utzi dutenenen antzeko kultura materiala zuena. Kultura horrek europar kontinenteko inguru frankoetan nagusi diren modu berberak ageri ditu, bisigodoen mendeko penintsulako lurretan nagusi izan zirenen guztiz desberdinak direnak. Hori guztia dela-eta, arrazoizkoa deritzote duda egitea Victoriaco eta Vitoriaren arteko (Gasteiz) berdintasunaz, berdintasun hori oraindik ere oso zabaldua dagoen arren gaurko historiografian. Ezagutzen ditugularik gaur egun osagai militarrak eta kultura ezaugarriak bisigodoenak ez bezalakoak dituzten hainbat gune eta gune horiek ez ziren behin-behinekoak, egonkorrak baizik, Leovigildoren garaipenen eszenarioan kokatuak segur aski, eta errege godoak baskoiak garaitu zituen urteetan data daitezkeenak, zalantzan jarri beharko da, ez hainbeste Juan Biclarakoaren lekukotasunaren egia, aitzitik, kronikariak deskribaturiko gertaerei eman nahi izan zaien kokagunea. Izan ere, oso zaila gertatuko litzateke ulertzea nolaz sortu zuen Leovigildok, hutsetik, hiri bat, non eta herri guztiz armatuz, eta bisigodoen kultura ez bezalakoez ez bada arerioez inguraturiko leku batean.
Duela hamar urte pentsatzen genuena
Kristautasunaren lehen arrasto ziurrak, baskoien lurretan, tetrarken garaikoak dira, eta hegoaldeari zegozkien. Inperioaren bukaera aldean zirudien gertatu zirela orobat kristautasunaren lehen sarrera saioak lur horretan. Bazirudien beraz, erromatar aldia bukatu baino lehen, eta Inperioko legeen babespean erlijio forma berriaren alde eta gurtza paganoen kontra, kristautasuna ez zela hirietan bakarrik finkatu eta sendotuko, zabaldu ere egingo zela hiri inguruko nekazari giroko eremuen konkistatzera.
409ko inbasioen ondoren sorturiko egoerak amaiarazi zituen saio apal horiek denak, eta, inoiz esan den bezala, ondorengo gertaerek ez zituzten gauzak aldatu.
Era horretan, kristautasunak, V. mendeaz geroztik gero eta gehiago zihoalarik erromatartasunaren eskutik, eta aginpide bisigodo horrekin aliantzan, iparraldeko lurretan Paulinoren garaiko trabak baino askoz ere zailagoak aurkitu behar zituen, lasaiagoak baitziren Paulinoren garaiak. Horrela zioen, adibidez, Sayas Abengoetxeak, eta beste horrenbeste pentsatzen genuen geuk ere. Izan ere, iruditzen zitzaigun erromatartzea eten egin zela antzinate beranduko mendeetan, eta aldi berean baskoien inguruko bitxikeria eta basakeria ezaugarriak areagotu zirela.
VIII. eta IX. mendeetatik aurrera bakarrik abiatuko zen, egoera berriarekin batera, sartalde kristauaren ezaugarriak beretzen hasia zen mundu baterantzako igarotze benetakoa, gizarte itxi eta bakan batetik (ekonomia primitibo batekin, familietan oinarrituriko egiturarekin, eta arbasoengandik heredaturiko erlijio ohiturekin), beste baten aldera eginez; gizarte berri horrek erromatarzale gisa definitu izan diren ezaugarri berri batzuk beretuko zituen pixkana-pixkana, bai sozio-ekonomikoak, bai ideologikoak. Eskema horretan, guztiz agerikoa da Barbero, Vigil eta García de Cortázar bezalako egileen eragina.
Gaur egun dakiguna
Gaur egun, ordea, eskema hori guztiz aldatu beharra dagoela deritzogu, ez ordea erromatar inperioko azken garaiari dagokionez, baizik eta inperioaren desagertzearen ondoko mendeei dagokienez. Duela hamar urte pentsatzen genuen bisigodo ondorengo garaian gertatu zela aztertzen ari garen prozesuko azelerazio puntua, baina gaur egun berriz, uste dugu beranduko antzinatean hasia zela jadanik lanerako hipotesia da gure iritzi hau, sartalde kristauaren kultura munduan txertatze prozesua, eta indarrez gainera. Horrek ez du esan nahi, noski, kontrako lekukotasunik ez denik, baita beranduagoko garaietakoak ere, baina gauza berbera gertatzen da Europa osoan, eta ez da hori Euskal Herriaren berezitasuna.
Ikus dezagun zer dioen honetaz arkeologiak, ezaugarri zaharkituetatik hasita (kristautasunaren aurreko errituen iraupena), normalean pentsatu izan dena baino goiztiarragoa den kristautasun baten lekukotasunekin amaitzeko. Ehorzte errituak behin baino gehiagotan esan izan den bezala (Cumontengandik hasita, oraingo beste egile asko arte), heriotzaz geroko sinesteak aldatu ziren azkenak herri pentsaeran, erlijio ideia berriak zabaltzen hasi zirenean. Izan ere, Youngek gai honi buruzko lan jada klasiko batean zioen bezala, ez da gauza iraunkorragorik hilen gurtzarekin loturiko sinesteak baino.
Gauza bitxia gertatzen da ordea zer-nolako isiltasuna gorde duten beranduko antzinateko mendeetan batez ere, idatzizko iturriek gizakiaren bizitzaren horrelako parte garrantzitsu baten gainean. Eta askoz ere gauza bitxiagoa gertatzen da albiste falta hori kontuan hartzen baldin bada idolatriazko, aztikeriazko edo iragarpenezko ohiturek islatzen zuten paganotasuna kondenatzeko Elizak itxuraz zuen interesarekin.
Badirudi, Youngek seinalatu duen bezala, Elizak, lehen aldi batean gurtza paganoen parte agerikoenak ezabatzearekin arduratuta hau da, aldareak, idoloak, eta abar, ehorzketa ohituretan esku hartzeari uko egin ziola garai aski aurreratuak arte, ustezko dotrina desbideratzeak gorabehera.
Geroago, gauza bera azpimarratu dute Werner eta Dierkinsek, Perinek eta beste batzuek. Elizak, izan ere, horniduraz-eta lagundutako ehorzketarik ez zuen inoiz ofizialki kondenatu, haien esanahia ez baitzen paganoa, aitzitik, soziala zen, ez besterik.
Izan zuen eraginik, ordea, ohitura horiek pixkana desagertarazten, indarra galtzen baitute VII. mendean zehar, eta hurrengo menderako desagertzen dira, nahiz eta ez leku guztietan. Ideia hori bereziki garrantzitsua da jatorri arkeologikoko informazioetatik ondorio azkarregiak ez ateratzeko.
Gure geografia eremuan denetarik dago: hornidura aberatsa duten ehorzketak, oso beranduko gorpu erraustuak, bururik gabeko ehorzketak, gorpuen errituzko itxuraldatzeak, eta abar. Baina azter ditzagun banaka banaka.
Antzinate beranduko garairako, Aldaietako nekropoliak eskaintzen ditu, adibidez, ehorzketa errituen zenbait lekukotasun harrigarri, halakoak gutxi badira ere. Xehetasunetan hasi gabe, aipa ditzagun adibide batzuk. Zenbait kasutan, agerian dago azken frantses bibliografiak le prélèvement de crânes, edota gorpuaren buru-hezurraren hil ondorengo kentzea. Adibide horiek bezain deigarria, edo are deigarriagoa, 20. ehorzketaren kasua da, hilaren hezurduraren errituzko itxuraldatzearen eredu garbi garbia.
Bestelako kasuak ere badira; aurkitu dira ekidoen hortzak hilen buruen aldamenean ipiniak, gizaki hortzak buru-hezurrak arretaz inguratzen dituztela ipiniak, edota eskuetan edo bularraren gainean jarriak, eta orobat sendagintza eta aztikeriazko objektuak.
Baskoien lurretatik irten gabe, harrigarriak dira Jean-Luc Tobie adituaren azterketen emaitzak, Nafarroa Behereko Donazaharre herrikoak (Immus Pyrenaeus). Aspaldi jada, bederatzi errausketa hilobi induskatu zituen, antzinate berandukoak bide direnak. Sei kasutan, 70-90 cm-ko diametroa duten harrizko zirkuluetan ipiniak ziren errautsak.
Agerkari horiek ez dira huts-hutsik euskaldunak, jakina, baina bada ez bada ere, ez da txarra izaten gogoratzea. Soriako mugakide den Errioxako lurraldean, Inestrillasko aztarnategi garrantzitsuan (antzinako Contrebia Leucaden), Erdi Aroko inguru batean, beste bi zirkulu aurkitu dira, aurrekoen oso antzekoak, kasu honetan, errausketa gabe, ehorzketa izan arren erritua (eskertzen diogu datua, oraindik argitaratu gabea, indusketen zuzendari José Antonio Hernández Vera irakasleari).
Lehen begiratu batean pentsa daitekeena baino gauza normalagoa da ehorzketa errituen iraupena, baita erritu historiaurrekoena ere. Gogora ditzagun, hori dela-eta, Europako historiografiak berak jasotako lekukotasunak. Badakigu errausketaren erritua, gutxi erabiltzen zen arren, antzinate beranduko osora luzatu zela, baita gerora ere, Karlomagnoren De partibus Saxoniae kapitularraren ondorioz (oso berandukoa da, 775-790 bitartekoa, VIII. mende bukaera-bukaerakoa beraz); bertan, heriotzaz zigortzen da, esplizituki, erritu pagano horren jarraitzailea. Oso erraza litzateke Europa mendebalean egindako indusketatik datozen ereduak ugaritzea. Utrechten, adibidez, IX. mendean egindako errausketa lekukotasunak azaleratu zituen Hombertek.
Monumentu historiaurrekoak bigarrenez erabiltzeari dagokionez, ez da gauza harrigarria gertatzen antzinate berankorreko europar arkeologian, kontuan hartzen badira hainbat lekukotasun, batzuk oso adierazgarriak, adibidez Meuseko tumulua Hérmevillen; harrizko sarkofago handi bat aurkitu zen han, hezurduraz gainera, ezpata bat, scramasax bat, francisca bat eta bestelako horni pertsonalak zeuzkana; aipagarriak dira orobat Dotterhausen (Württenburg), Orgelet (Jura), Pierre-Pertuis (Yonne), eta abar. Pirinio mendebaleko iparraldeko isurialdean, baskoi lurretan, bost monumentu azaleratuak ditu Blot doktoreak, morfologiaz historiaurrekoak direnak (Biskarzu, Ahiga, Sohandi 2 eta Sohandi 5eko trikuharriak, eta Urdanarreko tumulua), gure aroko VI. eta XIV. mendeetan datatu direnak, batzuk berreskuraturiko horniduren tipologiaz eta beste batzuk karbono 14a erabiliz.
Duela urte batzuk, Iñaki García Caminok eta Agustin Azkaratek lan bat argitaratu zuten, euskal aztarnategietatik ateratako gauzakiez datu asko ematen zituena: hildakoentzako opariak sartzeko zulo eta ildoak, hilobi barruan ipinitako erritu ikatzak, eta era askotako filakteriak.
Lan hartan bertan seinalatu zutenez, antzeko ohiturak jaso ditu etnografiak, sinesmen horien iraupena (nahiz eta oso apaldua izan) adierazten dutenak: errituzkosuak, hileta oturuntzak, eskaintzak batzuk guztiz esanguratsuak, hala hileta segizioko gidari zen akerrarena, eta abar, sineste eskatologikoak oso berandu arte gorde zirela adierazten dutenak, eta aldi berean arkeologiatik datozen datuak argitzen dituztenak, testuinguru jakin batean kokatzen dituztela, eta asmo jakin bat eta egiantzekotasuna ematen dutenak.
Guztiz sinetsita dira, bene-benetan, ideia horiek ez dutela eskandalagarri gertatu behar. Ez da nahi horrekin, ez gure herriaren historiari kristautasunak egindako ekarria gutxietsi, Mañarikuak uste zuen bezala, ezta azken urteotan, ergelkeria kontrakulturalaren itzalean, sortu den neopaganismo esoterismozalea sustatu ere, J. Aranzadik salatzen zuen bezala; azkenik, horrek guztiak ez du Euskal Herria bihurtzen kristautasunaren muga-mugako kasua, Carlos Estepa Díezek Spoleton zioen bezala. Behin betiko ahaztu behar dira divertimento dialektiko hauek, eta, batez ere, geure zilborrari begira egoteari utzi behar diogu.
Triplophysa papillosolabiata
Triplophysa papillosolabiata Triplophysa generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Antzinaro Berantiarra Euskal Herrian
Gaur egun dakiguna
Hemen aipatzen dena, izan ere, berdin-berdin gertatzen baita Europako kontinenteko leku askotan.
Kristautasunaren sarrera berandutzen duten datu horiekin batera, badira aldi berean datu horien berorien kontrako gertatzen diren beste batzuk ere, kristautasunaren sarreraren indarraren adierazgarri alegia.Harkaitzetako bakartegiak Arabako lurretako ekialdean eta mendebalean, badira ehun bat leize artifizial, beren gela, gelaxka, hutsgune eta eliza abside-bakarrarekin, Euskal Herriko kristautasun zaharrenaren lekukotasun guztiz ikusgarria direnak.
Leize guztien kronologiari buruzko ideia orokorrak bazterturik, esan daiteke ermitau talde garrantzitsu bat izan zela Araban VI. eta VII. mendeetan, leizeetan bizi zena; horren arrasto garrantzitsuak geratu dira, bai arkitekturan, bai epigrafian, Faidu, Albaina eta Lañoko leize multzoetan. Ex novo sortu ote ziren, edota lehendikako tradizio trogloditiko baten jarraipen diren, ezinezkoa da erabateko ziurtasunez jakitea. Zabalik utzi behar da ordea bigarren aukera hori, kontuan hartzen baditugu orain aipatuko ez ditugun arkeologiazko datu batzuk.
Ex novo eraikita, edota lehenagoko ermitau guneetan, gauza da leize multzo hauek kristau dotrinaren hedapen gune garrantzitsu behar zutela izan VI. mendean, nekazari giroetan batez ere. Beste auzi bat da, hemen ezin argitu duguna, gune hauek nola txertatu historian, kontuan izanik lehenago aipatu ditugun frankoen filiazioko nekropolien geografia eremu berean daudela. Hilarri estelak nekropolis hauekin loturik, estela sail handi bat aipatu behar da, kaleratu berri den liburu batean Agustin Azkaratek Iñaki García Caminorekin batera aztertu duena. Segur aski, azterketa horren ekarri garrantzitsuena izan da bi estela multzo garrantzitsu kokatu ahal izan direla, denborari dagokionez, antzinateko azkeen mendeetan; ezaugarrietan desberdinak diren arren, eta nahiz eta leku desberdinetatik etorri, bat datoz garaian. Inoiz aztertu dituzten guztiok IX-XI. mendeetan kokatu dituzte -baita beranduago ere-, baina orain uste dute bazela datatze eroso horren atzean halako inertzia historiografiko bat, pisu handiko arrazoi askotarikoek sortua: Bizkaiko Argiñetako hilobietako batek duen epigrafearen data (gure aroko 883. urtea) izan da horietako bat. Betidanik hartu izan da delako data erreferentzia funtsezko gisa, abiapuntu modura; bat zetorren gainera mende berekoak izaki, kantauriar-mediterranear banalerroaren hegoaldean, arabar lurretan, pixkana agertzen hasi ziren idatzizko erreferentzia zaharrenekin.
Beranduko antzinateaz eta Goi Erdi Aroaz arduratuko zen praxi arkeologiko baten ezak oraintsu arte, euskaltasunaren bazterrekotasunaren uste orokorra, euskaldunen inertzia kultural atabikoak, eta historialari dokumentalisten proposamen distiratsuak J. A. García de Cortázar da segur aski horien eredu hoberena, zirela-eta, bederatzigarren mendean jartzen zen hegoaldetik zetorren prozesu akulturizatzaile baten hasiera, iraganean guztiz errotuak zeuden kultura moduak biziki aldatuko zituena; horiek denek, azkenean, interpretazioaren halako finis terrae bat bihurtu zuten IX. mendea, eta haren atzetik ia ezinezkoa gertatzen zen nolabait ere iragana aztertzea, eta iragan hori betiko geratu zen ilunbetan. Tradiziozko ikusmolde hori askoindargabetu daiteke, hala uste dugu, komentatzen ari garen arkeologia datu berriekin.
Bai Iñaki García Caminok, bai Agustin Azkaratek ere, estela horiei buruz zuten jarrera aldatu zuten denborarekin, labur bada ere, zerbait argituko duten prozesu batean. Aurkitu zirenetik ezagutzen zuten biek, eta ezagutzen ez diren edo ezaguna ez bezalako materialek eragiten duten harrimena sortu zieten, berehala ohartu ziren arren haien berezitasun ikonografiko, morfologiko eta teknikoez.
Penintsulako lurretan hasi ziren, jakina, estela hauen antzekoen bila, baina ez zen hor bukatu, bigarren une batean corpora epigrafiko frantsesetara jo baitzuten.
Lehenengo unean metodologiaren aldetik nahitaezko zen gauza bat aldera daitezkeen kultura ereferentzien zabaltzea, sineste gero eta sendoagoa bihurtu zen azkenean. Laster konturatu ziren estela haiek mundu frankoarekin zituzten antzekotasunak hain zirela esanguratsuak, non begibistakoa gertatzen baitzen arrazoiren bilatu behar zitzaiola horri. Datuak gorabehera, zail samar gertatzen zitzaigun Bizkaiko lurretatik urrunegi zeuden antzeko estelak aurkeztea, eta, gainera, historiografiaren usadiozko muga kronologikoak baino haruntzago joatera behartzen gintuztenak. Ustekabeko aurkikuntza batek ordea gaindiarazi zizkien beldur haiek. 1994ko abuztuan, Basauriko Finagako San Martin ermitan (Bizkaian), hiru hilobi aurkitu ziren lurpean, hornidurak-eta Aldaietako arabar nekropolisekoaren antzekoak zituztenak, eta, zalantzarik gabe, eremu frankoan txerta zitekeen antzinate beranduko kultura testuinguru bati zegozkionak. Leku berean berreskuratu ziren, gainera ermitan erabiliak, bi estela zati, lehen aipatu duten ikonografia eskema bera zutenak, era horretan baiesten zirela, baita arkeologiaren aldetik ere, bere lehen susmoak.
Badira, beraz, beranduko antzinateko lekukotasun kristau pisuzkoak: leize sail garrantzitsuak, absidea arrokan duten hainbat elizarekin, eta epigrafia multzo labur baino aberats bat, nekropolisak Araban, Bizkaian eta Nafarroan, kultura materialeko eta teknologiazko maila garaia adierazten duten hornidura aberatsekin, estela ederrak Bizkaiko lurren bihotzean bertan, teorian zibilizatuagoak diren beste lekuetan agertu ez direnak. Hori guztia kontraesan izugarria gertatzen da gure geografia eremuaz historiografiaren usadioak osatu duen bitxikeria irudiaren ondoan. Koordenatu berriak dira, kristautzearen gaia bera ere ikusmolde berrietatik aztertzera behartzen gaituztenak, hainbeste klixe eta hainbeste estereotipoetatik urrun.
Magliolo
Magliolo Italiako udalerri bat da. Savonako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Magliolok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Rhabdophis callistus
Rhabdophis callistus Rhabdophis generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Marta Mori
Marta Mori de Arriba (Gijón, 1965) asturiar poeta eta irakaslea da.
Gabriel Arestiren oroimenez
Gabriel Arestiren oroimenez Oskorri musika talde euskaldunak 1976an argitaratutako diskoa da, Gabriel Aresti idazle bilbotarrari eskainita. Ez da harritzekoa; izan ere, Oskorrik, Gabriel Arestiren hainbat poema kanta bihurtu zituelako, adibidez "Gora ta gora beti".
Marta Mori
Ibilbidea
Literaturan lizentziaduna da eta Filologia Hispanikoan doktorea Oviedoko Unibertsitatean, eta unibertsitate horretako irakasle elkartua.
2002. urtean Pórticu poema-liburua argitaratu zuen. Bertan, kutsu intimistako eta jarrera iniziatikoko poemak agertzen dira, eta, beraz, baita heriotzaren atarian ere.
Literaturaren kritikari, historiari eta didaktikari buruzko artikuluak eta liburuak argitaratu ditu, eta, horrez gain, Asturiar Hizkuntzaren Akademiak Asturiasko literaturaren historia zabaldu zuen, lehendakariorde izan zen unean. Gijongo Jovellanos Bigarren Hezkuntzako Institutuko irakaslea izan da.
Aintzatespenak
2002an, Teodoro Cuesta poesia-saria irabazi zuen Morik Pórticu, poema-liburuarekin, eta hura irabazi zuen lehen emakumea izan zen. Bi urte geroago, 2004an, sari bera lortu zuen, Ex aequo (Xelu Gutiérrez Morán-en Países), ex aequo, El tiempu de la espera lanarekin, izaera autobiografikoko poema-liburu intimista.
2010ean, irabazle izan zen, La mio voz poemategiarekin, Asturiasko Xuan María Acebal poesia-sariaren hamaseigarren edizioan, eta Asturiasko Printzerriko Kultura eta Turismo Sailak ematen duen aintzatespen hori lortu duen lehen emakumea izan zen.
2022an, berriro irabazi zuen Xuan María Acebal XXVIII. saria, Los carreros del tiempo lanarekin, asturierazko poesian. Epaimahaiak baloratu zituen lanaren «argitasuna, dotorezia, klasikoaren eta garaikidetasunaren arteko oreka, gizarte-sentiberatasuna, inpostaziorik gabea eta hizkuntza-naturaltasuna».
Valladolideko katedrala
Valadolideko katedrala edo Valladolideko Jasokundeko Gure Amaren Katedrala (gaztelaniaz Catedral de Nuestra Señora de la Asunción de Valladolid) Espainiako Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Valladolid hiriko katedrala da. 1589-1668 bitartean eraiki zen, Juan de Herrera arkitektoak diseinatu zuelarik.
Probolodus heterostomus
Probolodus heterostomus Probolodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
NGC 4304
NGC 4304 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Pedro Pichardo
Pedro Pablo Pichardo Peralta (1993ko ekainaren 30a) Kuban jaiotako portugaldar jauzi hirukoitz-laria da, egungo txapeldun olinpikoa dena. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen Portugalgo 17.98 errekor nazionalarekin.
Pichardo 2012ko Munduko Junior txapelduna eta 2013ko Munduko Txapelketako zilarrezko domina izan zen. 2015an 17,94m-ko jauziarekin betiko garai guztietako 6. jarri zen. Astebete beranduago 18,06m-tara hobetu zuen bere marka pertsonala eta garai guztietako 3. postura igo zen eta 1996 urtetik izan zen jauzirik luzeena lortu zuen.
Munduko txapelketei dagokienez, pista estalian 2014. urtean Sopot hirian brontzezko domina lortu zuen eta aire librean 2013an (Moskun) eta 2015ean (Pekinen) zilarrezko dominak lortu zituen jauzi hirukoitzean. Domina hauek Kuba ordezkatuz lortu zituen. Portugal ordezkatzera pasa zenetik lorturiko arrakastarik garrantzitsuena, olinpiar dominaz aparte, Pista Estaliko Europako Txapelketan lorturiko urrezko domina da 2021 urtean Torun hirian. 2018ko eta 2021eko Diamond League-ak ere irabazi zituen proba berean.
Triplophysa pappenheimi
Triplophysa pappenheimi Triplophysa generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Gower penintsula
Gower penintsula (Penrhyn Gŵyr; Gower Peninsula) Galesko hego-mendebaldeko kostaldean dagoen penintsula bat da. 1956an Erresuma Batua Edertasun Natural Nabarmeneko Gunea (Area of Outstanding Natural Beauty) izendatua izaten lehenbiziko eremua izan zen. Swansea eskualdean dago eta bertako hiri eta konderriko gobernuak kudeatzen du.
Morlanseko sarraskia
Morlanseko sarraskia 1991eko abuztuaren 17an Donostiako (Gipuzkoa) Morlans auzoan Espainiako Guardia Zibilak ETAko zenbait etakideren aurka egindako operazioa izan zen; haren ondorioz, hiru etakide hil eta bi guardia zibil zauritu ziren. Guardia zibilek etakideak gordeta zeuden Morlanseko etxea inguratu zuten. Gero, zenbait ordutako tiroketa batean Patxi Itziar, Iñaki Ormaetxea eta Jokin Leunda etakideak hil zituzten, eta etxearen jabea, Maria Eugenia Muñagorri, atxilotu.
St. Armand (New York)
St. Armand Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Essex konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Berbere
Berbereak edo amazigak (amazigeraz, amazigh hitzak «gizon askea» esan nahi du; plurala imazighen da) Afrika iparraldeko etnia bat dira. 62 milioiko gizataldea osatzen dute. Berezko hizkuntza amazigera edo berberera dute.
Berbereen banaketa
Berbereak ondoko estatuetan banaturik daude:
Migrazio mugimenduen ondoriozko taldeak:
Historia
Berbereak historiaurretik daude Ipar Afrikan. Lurralde haietako itsasertzean egokitu ziren feniziar eta greziarrak, eta hainbat kolonia sortu zituzten; haien eragina handia izan zen itsasertzeko biztanleen artean (Kartago eta zibilizazio punikoa). Kartago hartu ondoren, Berberiako kostaldean egokitu ziren erromatarrak (egungo Tunisia, Ipar eta Ekialdeko Aljeria, Ipar eta Mendebaleko Maroko) eta berbereek aurre egin bazieten ere (Masinisa Numidia eta Mauritaniako erregearen garaian), ezin izan zituzten egotzi kolonietatik. Kanpotiko mehatxuei aurre egiteko bat egiten jakin arren, berbere nomadak erabat sakabanaturik bizi izan ziren, eta bizi dira herri berbereak.
Erromatarrak heldu zirenean ez zegoen berbere herririk, herrien sorta bat bizi baitzen Afrika ipar-mendebaldean: libiarrak, getuloak, numidiarrak, garamanteak eta mauroak. Erromatarrak, baina, denak talde berean sailkatzen hasi ziren guztiak hizkuntza arrotz berean mintzatzen zirelakoan; izan ere, berbere grezierazko barbaroi hitzetik bide dator. Gaur arte etnia bezala irauten lagundu dion barreiatze honek ez zion eta ez dio, ordea, batasun politikoaren aldeko borroka neurri berean bultzatu. III-IV. mendeetatik aurrera, zenbait berbere kristau bihurtu eta hizkuntza latinoa onartu zuten. Judu koloniak ere eraiki ziren bertan, egungo judu berbereen antzinakoak. Inperioaren azken urteetan (IV. m.) berbereen altxamenduek indar berezia hartu zuten, baina 426. urtetik aurrera bandaloak nagusitu ziren kostaldean. Ekialdeko Inperio Erromatarraren garaian (531-642), indartu egin ziren berbereak, eta bizantziarrek Bizazena, Tunis eta beste hiri batzuk baizik ez zituzten menderatu. Hasieran aurre egin bazieten ere (Kosayla erresuma berberea, 687-690), berbereek ezin gelditu izan zuten arabiarren erasoa, eta VII. mendearen bukaeran musulmanak ziren nagusi Ipar Afrikako kostaldean. Itsasertzean Islamak hartu zuen kristautasunaren lekua, eta arabierak latinarena. Barnealdeak berbereen esku zirauen, baina arabiarren eragina berehala zabaldu zen: berbereek Islama hartu zuten erlijio (ortodoxia sunnitatik urrunduz, jariyi heresia onartu zuten gehienek) eta sartaldean (Fez eta Kairuanen, esaterako) hiri arabiar-berbere berriak sortu ziren (aginte arabiarraren mendeko berbereek osatuak). Hasia zen arabiartzea XII. mendeko bigarren inbasio arabiarrak areagotu zuen (Banu Hilal, Banu Sulaim, Banu Maqil): itsasertz osoa arabiartu zen, baita ekialdeko ordokia eta basamortuetako berbereak ere eta mendebaleko mendialdeetan berbereak nagusi geratu ziren gaurko egunera arte.
Politikan, berbereak dinastia arabiarren arteko gatazken erdian bizi izan ziren, benetako beregaintasunari ezin eutsiz, zerbait eskainiko zien honako eta harakoaren alde jokatuz. Sartaldeko mendietako eta basamortuetako berbereek eutsi diote hizkuntza eta kulturari: Marokoko biztanleria erdia inguru da berberea, Aljerian gutxiengoa da (Kabilia, Aures) eta Tunisian talde txiki batzuk baizik ez dira geratu; ekialdean (Libia, Egipto) desagertu dira ia. Arabiera da nagusi, eta berberera edo amazigeraren hiztunen eskubideak ez dira errespetatzen.
Magnesiohögbomita-2N4S
Magnesiohögbomita-2N4S mineral bat da eta högbomita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Magnesiohögbomita-2N4S elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 - 7 da.
A la calle
A la calle, Kortatu taldearen maxi singlea da, El Estado De Las Cosas LPa grabatu zuten urte berekoa.
1986an, Lasarteko Elkar estudioetan A aldea grabatu zuten Potatoren taldekidea zen Jean Phocasen laguntzarekin eta Donostiako Tsunami estudioetan B aldea. Donostian Caroloren laguntza izan zuten jadanik grabaturiko abestia berregiteko. Taldeak berak eta Marino Goñik ekoiztu zuten maxia.
1998an, Oihuka diskoetxeak (Soñuaren oinordekoa zena) CD batean berrargitaratu zituen hiru abestiak, El Estado De Las Cosas albumaren estra moduan.
Abestien zerrenda
Hiru abesti zituen: bi Kortatu taldearenak eta hirugarrena, «Hay algo aquí que va mal», The Specials taldearen «Doesn´t make it alright» abestiaren bertsioa da (Stiff Little Fingersen cover reggaearen kopia bat hain zuzen ere).
Kortaturenak «A la calle» (rock) eta «Desmond dub» ziren. Bigarrena «Desmond Tutu» bere lehenengo LPren abestiaren dub bertsio bat izan zen, Euskal Herrian egin zuten lehendabizikoa gainera
Hona hemen abestiak A aldea
B aldea
Miguel Fuentes
Miguel Fuentes Azpirotz (Donostia, 1964ko abuztuaren 6a - ) Real Sociedadeko jokalari eta presidente ohia da.
1964ko abuztuaren 6an jaio zen Donostian. Enpresa Zientzietan lizentziatua dago. Real Sociedadeko jokalaria izan zen 1987tik 2001 arte. 2005etik 2007ra talde txuriurdineko presidentea izan zen. Eskuin hegalari jokatu zuen, hasiera batean Eibar taldean aurrelari hasi zen arren.
Ice-T
Diskografia
Estudio
Body Count
Larrialdi Unitate Militarra
Larrialdi Unitate Militarra, Espainiako indar armatuetako brigada bat da. Honen eginkizuna, edozein motatako hondamendietan (adibidez, hondamendi naturaletan) esku-hartzea. Unitateak 150 milioi euroko aurrekontua eduki zuen 2008rako.
Antolaketa
Unitate hau honela antolatzen da:
Gudaletxeak
Larrialdi Unitate Militarra, Espainiako zazpi hirietan ditu gudaletxeak, larrialdi bat gertatzen denean, toki guztietatik gertu egoteko.
Torrejón de Ardozko aire-basea (Madril)
Béterako aire-basea (Valentzia)
Zaragozako aire-basea
San Andrés del Rabanedoko aire-basea (León)
Vila Ospitalea (TRAM Alacant)
Hospital Vila Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, La Vila Joiosa udalerrian dagoena.
Néfiach
Néfiach Katalan Herrietako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Néfiach udalerrian erroldatutako biztanleak 992 ziren. Familiak 387 ziren, horien artean 105 pertsona bakarrekoak ziren (55 bakarrik bizi ziren gizonak eta 50 bakarrik bizi ziren emakumeak), 130 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 118 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 34 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 558 etxebizitza zeuden, 415 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 54 bigarren erresidentzia ziren eta 88 hutsik zeuden. 526 etxeak ziren eta 30 apartamentuak ziren. 415 etxebizitza nagusietatik 312 bere jabearen bizilekua ziren, 82 alokairuan okupaturik zeuden eta 21 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 70 etxek hiru zituzten, 145 etxek lau zituzten eta 192 etxek bost zituzten. 276 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 178 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 176 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 601 ziren, horien artean 422 aktiboak ziren eta 179 inaktiboak ziren. 422 pertsona aktiboetatik 365 lanean zeuden (198 gizon eta 167 emakume) eta 57 langabezian zeuden (22 gizon eta 35 emakume). 179 pertsona inaktiboetatik 76 erretiraturik zeuden, 46 ikasten zeuden eta 57 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Néfiach udalerrian 448 unitate fiskal zeuden, 1.050,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.174 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 34 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 funerariak, 2 igeltseroak, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Rhabdophis lineatus
Rhabdophis lineatus Rhabdophis generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Saint-Julien-du-Serre
Saint-Julien-du-Serre Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Julien-du-Serre udalerrian erroldatutako biztanleak 830 ziren. Familiak 300 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 112 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 112 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 417 etxebizitza zeuden, 309 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 90 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 377 etxeak ziren eta 40 apartamentuak ziren. 309 etxebizitza nagusietatik 248 bere jabearen bizilekua ziren, 52 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 15 etxek bi gela zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 99 etxek lau zituzten eta 154 etxek bost zituzten. 280 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 121 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 175 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 530 ziren, horien artean 394 aktiboak ziren eta 136 inaktiboak ziren. 394 pertsona aktiboetatik 360 lanean zeuden (185 gizon eta 175 emakume) eta 34 langabezian zeuden (11 gizon eta 23 emakume). 136 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Julien-du-Serre udalerrian 313 unitate fiskal zeuden, 850,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.776 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 4 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 4 zurginak, 1 iturgina eta 2 argiketariak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra elektrotresna denda bat zen.
2000. urtean Saint-Julien-du-Serre udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 112 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Nano hori
G motako sekuentzia nagusiko izar bat edo nano hori bat (espektro mota: G-V), sarri izar gorri-laranja-horia edo G izarra deitua, G motako sekuentzia nagusiko (V argitasun mota) izar bat da, mota honetako izar batek 0,84 eta 1,15 eguzki masa artean ditu eta azaleko tenperatura 5.300 eta 6.000 K artekoa da. Sekuentzia nagusiko beste izar batzuk bezala, G motako sekuentzia nagusiko izar bat elementu hidrogenoa helio bihurtzen ari da bere nukleoan fusio nuklearraren bidez. Eguzkia, Lurra Eguzki Sisteman grabitatez lotuta mantentzen duen izarra, G motako (G2V mota) sekuentzia nagusiko izar adibide bat da. Segundo bakoitzean, Eguzkiak helioan 600 milioi tona hidrogeno fusionatzen ditu protoi-protoi kate batean (4 hidrogenok helio bat osatzen dute), 4 milioi tona materia energia bihurtuz. Eguzkiaz gain, G motako sekuentzia nagusiko izarren beste adibide ezagun batzuk Alfa Centauri A, Tau Ceti eta 51 Pegasi dira.
Nano horia terminoa, okerreko terminoa da, G motako izarren kolorea, zuritik, argitsuenen kasuan, Eguzkia bezala, kolore hori arin bateraino aldatzen baita G motako sekuentzia nagusiko izar ez hain masibo eta argitsuen kasuan. Eguzkia, zuria da, baina, sarri, horia, laranja edo gorria eman dezake Lurraren atmosferan zehar Rayleighen sakabanaketaren ondorioz. Gainera, "Nano" hitza sekuentzia nagusiko izar horiak izar erraldoiekin kontrastatzeko erabiltzen den arren, Eguzkia bezalako nano horiek Esne Bideko izarren %90ak baino gehiago distiratzen dute (gehienak, nano laranjak, nano gorriak eta nano zuri askoz ahulagoak direnak, azken hauek, izar hondarra delarik).
St. Charles (Arkansas)
St. Charles Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Arkansas konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Nano hori
Izar estandar espektralak
Yerkesen Atlasaren sistema berrikusiak (Johnson & Morgan 1953) G motako 11 izar nano estandar espektral zerrendatzen zituen, baina guztiak ez datoz bat izendapen honekin.
Sekuentzia nagusiko G motako izar nanoen artean MK espektro sailkapen sistemako "ainguraketa puntuak", hau da, urteetan zehar aldatu gabe egon diren izar estandarrak, beta CVn (G0V), Eguzkia (G2V), Kappa1 Ceti (G5V), 61 Ursae Majoris (G8V) dira. Beste izar estandar batzuk HD 115043 (G1V) eta 16 Cygni B (G3V) dira. G4 eta G6 estandar nanoen aukeraketa zertxobait aldatu da urteetan zehar, baina askotan erabiltzen diren adibideak 70 Virginis (G4V) eta 82 Eridani (G8V) dira. Oraindik ez dago G7V eta G9V estandarrik adostuta.
Planetak
Planetak dituztela ezagutzen den G motako izarretako batzuk Eguzkia, 61 Virginis, HD 102365, HD 147513, 47 Ursae Majoris, Mu Arae eta Tau Ceti dira.