cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erdi Aroa
Gatazkak
Kanpoko inbasioak amaitu arren, Europan barneko borrokak ez ziren desagertu. Ingalaterran, normandiarren inbasioak (Hastingseko gudua, 1066) daniarren agintaldia amaiarazi zuen. Normandiako kontea Ingalaterrako errege bihurtzeak Frantziarekiko gatazkak areagotu zituen. Izan ere, Normandiako kontea izanik, de jure, Frantziako erregearen menpe zegoen Ingalaterrakoa, baina praktikan, boteretsuagoa zen, ezkontza-politika zela-eta, Frantziako mendebaldeko zati handia kontrolatzen baitzuen (Angevinar Inperioa deitu zaio zonalde horri). Nolanahi ere, zenbait errege ahaltsuei esker, Filipe Augustori (1180–1223) esaterako, Ingalaterra garaitu (Bouvinesko gudua, 1214) eta herrialdea Europako indartsuena bilakatu zen, hala nola Saint Louis (1226–1270) edo Filipe Ederraren (1285–1314) agintaldiekin. Ingalaterran, Joan Lurgabea erregeak Magna Carta eman behar izan zion nobleziari, hainbat eskubide bermatuz.
Karmeldar
Jerusalengo patriarka Albertok 1209an araudia onartu zien, gaur egun arte bere horretan dirauena. Araudi horri jarraituz, karmeldarren bizitzak oinarri hauek ditu: kontenplazioa, Biblia hausnartzea eta lana.
Erdi Aroa
Gatazkak
Musulmanen kontrako borroka ere ohikoa izan zen, batez ere Iberiar penintsulan, Sizilian eta Ekialde Hurbilean. Iberiar penintsulan, Erdi Aro Klasikoaren epean konkista gehiena burutu zen: 1300erako Granadako erresumak baino ez zirauen zutik, Portugal eta Aragoi erresumek bere errekonkista amaituta. Sizilia ere musulmanen menpean egon zen harik eta XI. mendean, Roger I.a buru zuen armada normandiar batek konkistatu zuen 1091rako.
Altzola
Altzola izenak hainbat adiera ditu:
Karmeldar
Eskapularioa
1251ko uztailaren 16an San Simon Stock karmeldarrak Andre Mariaren eskutik Karmengo Eskapularioa jaso zuen. Gertaera honek indar berezia eman zion ordenari, bereziki Lurralde Santutik irten eta Europan zehar hedatu behar izan zenean.
Satanoperca daemon
Satanoperca daemon Satanoperca generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Karmeldar
Karmeldar Oinutsak
1562tik aurrera Teresa Avilakoak eta Joan Gurutzekoak Karmel ordenaren erreforma bultzatu zuten. Karmeldar oinutsen monasterioak zabaldu zituzten, Karmel mendiko ermitauen eredua jarraituz: norbere bizitza osoa Jainkoagan zentratu eta apaltasun eta txirotasunez bizi.
Erdi Aroa
Gatazkak
Garai honetako beste ezaugarri behinenetakoa gurutzadak izan ziren. Ezagunenak Lurralde Santuak askatzera Ekialde Hurbilera zihoazenak izan ziren, baina Iberiar penintsulan, Itsaso Baltikoan edo heresien aurka ere gertatu ziren. Palestinari dagokionez, Urbano II.a Aita Santuak deituta hasi zen lehenengoa. Jerusalem 1099an hartu zuten, eta kristauen esku jarraitu zen 1187an Saladinok berriro hartu zuen arte. Europako errege nagusiek (Frantziakoak, Ingalaterrakoak eta enperadoreak) Hirugarren Gurutzada (1190) burutu bazuten ere, ezin izan zuten hiria berriz konkistatu. Laugarren Gurutzada jarri zen martxan 1202an, baina Konstantinopla arpilatzea baizik ez zen lortu. Geroztik beste gurutzada batzuk egin arren, ez zeukaten lehenengoen arrakasta lortu, eta, azkenean, kristauak Ekialde Hurbiletik bota zituzten musulmanek Acre hiria hartutakoan (1291).
Karmeldar
Karmeldar Oinutsak
Gaur egun karmeldar oinutsak hiru ataletan bereizten dira: fraideak (Lehenengo Ordena), mojak (Bigarren Ordena) eta laikoak (lehenago Hirugarren Ordena deitzen zena, gaur egun Karmel Laikoa).
Erdi Aroa
Pentsamoldea
Aurreko mendeetan Antzinateko filosofia eta kultura islamdar munduan gorde eta sakondu zen. Mendebaldeko mundu kristauan monasterioetara mugatuta geratu zen. Al-Andalus eta Sizilia musulmanetik bildutakoa eta sortutakoa (zenbaki-sistema berria, algebrako aurrerapausoak...) kristauetara heldu zen. Honela, Aristotelesen lana eta zientzia islamdarra hain erruz itzuli ziren latinera non XII. mendeko Pizkundeaz mintzatu den.
Karmeldar
Karmeldar seglarrak
Aitzinako Hirugarren Ordenako jarraitzaileak. Karmeldarren karisma jarraitzen dute beraien familia eta eguneroko zereginetan. Bizitza San Albertoren erregelan oinarritzen dute, 2003an onartutako konstituzio batzuen arabera. Ordenaren baitan adar garrantzitsua dira, ebanjelioaren eta Zoriontasunen bertuteak landuz bizi dira (kastitatea, txirotasuna eta obedientzia).
Erdi Aroa
Pentsamoldea
Gainera, XI. mendetik aurrera Europa osoan zehar ikasteko toki berria, unibertsitatea, zabaldu zen. Hor, filosofia berria, eskolastizismoa, garatu zen, Antselmo Canterburykoak lehendabiziz eraginda (1033–1109). Eskolastikoek uste zuten Eliza Katolikoaren dotrina ikasketa, arrazoi eta logikaren bidez bultzatu behar zela, platondar eta augustinar pentsamoldetik aldenduz eta Aristotelesengana hurbiltzea Enpirismoan oinarrituta. Eskolastiko nabarmenduak Tomas Akinokoa, Alberto Magno, Bonaventura, Abelardo edo Petri Lombardo izan ziren. Beste aldetik Duns Scoto, Gilen Ockhamkoa, edo Bernardo Clairvauxkoa beste pentsalari nabarmenduak ere izan ziren.
Karmeldar
Karmeldarrak Euskal Herrian
- Bilbo - Sestao - Zornotza - Markina-Xemein - Eibar - Altzo - Gasteiz - Donostia - Iruña - Alesbes-Villafranca - Corella
Erdi Aroa
Pentsamoldea
Kultura eta pentsamendua Elizari lotuta zeuden ezinbestez aro honetan, eta ikusmolde berriek Elizan barnan ere eragina izan zuten. Lehen monasterio-erreforma nagusia X. mendekoa izan zen, non Cluny (909an sortua) monasterioaren bitartez saiatu zen jatorrizko diziplinetara itzultzen. Izan ere, bizitza zuzena izan ezean, mojek zeregin garrantzitsuak, Jaingoikoari bertutetsuentzat mundu hobea eskatzeak alegia, haien izatearen beraren arrazoiak, zentzua galtzen zuen. Zistertar erreforma (1098an sortuta) berriro saiatu zen jatorrizko diziplinara itzultzen klunitarrek bizkarra eman ziotelakoan.
Nolanahi ere, erreforma batzuek elizen mugak gainditzen zituzten. Waldotarrak eta humiliati gaitzetsi zituzten kalostrapeko bizitza ez onartzeagatik. Kataroek bere burua baizik ez zuten garbitzat jotzen. Eskeko ordenak, ordea, onartu zituzten Aita Santuek XIII. mendean, eta honela, frantziskotarrak, domingotarrak, karmeldarrak eta agustindarrak sortu ziren, domingotarren kasuan, hein handi batean aipaturiko heresien aurka borrokatzeko.
Gainbehera
Behe Erdi Aroa gorabeheraz eta lazeriaz betetako epea da. Klima-historialariek dokumentatutako klima aldaketa gertatu zen, eta nekazaritza kaltetuta atera zen. Garaikideek goseteen bidez pairatu behar izan zuten, hala nola 1315–17koa.
Edonola ere, hondamendi larriena 1340ko hamarkadako Izurrite Beltza izan zen. Sua lastoan bezala hedatuta, bakterio-gaixotasun horrek Europako biztanleria txikitu egin zuen, europarren heren bat hil zen, eta hainbat tokitan hildakoen kopurua % 50era ere iritsi zen. Zenbait lekutan XIX. mendera arte ez zen berreskuratu populazio-maila. Landa-eremu ugari biztanlerik gabe geratu ziren. Laborarien murrizketa zela medio, soldatak handitu egin ziren, eta jabeek lurretara lotu nahi izan zituzten langileak.
Gerra ere ohiko bilakatu zen toki batzuetan, hala nola Ehun Urteko Gerra pairatu behar izan zuten tokietan. Bizi-baldintza kaskarrak zirela eta, nahigabea zabaldu eta matxinadak gertatu ziren Europa osoan. Krisialdiari aurre egiteko beste bide bat barneko erlijioa izan zen. Garai hartan Eliza Katolikoa ere krisian egon zen, Mendebaldeko Zismaren garaian elkar onartzen ez zuten hiru Aita Santu izatera iritsi baitzen. Hainbat erreforma-saio egin ziren, arrakastarik gabe, baina nahigabeak bidea irekita utzi zuen XVI. menderako.
Gatazkak
Garaiko gatazka nagusia Ingalaterra eta Frantziaren arteko Ehun Urteko Gerra izan zen (1337–1453). Agincourteko guduaren ondoren (1415) Ingalaterrako Henry V.a bi erresuma batzeko zorian zegoela zirudien, baina Jeanne d'Arc-en parte-hartze erabakigarriak Frantziari eraman zion garaipena. Horren ostean, Ingalaterran gerra zibila piztu zen, Arrosen Gerra (1455–1485). Frantzian, Ingalaterra kanporatu arren, Borgoinako konderria eta Herbehereetako Borgoina Germaniako Erromatar Inperio Saindua sartu ziren.
Inperioaren koroa habsburgotarren eskuetara igaro zen 1438an, non Inperioa desegin arte (1806) iraun zuen. Nolanahi ere, Inperioak zatikatuta jarraitzen zuen, eta benetako boterea tokian tokiko nobleziak edo Hansa hiri merkatarien elkarteak zeukaten. Eskandinavian, Kalmarko Batasuna sortu zen 1397an, Suedia, Danimarka eta Norvegia batuta. Groenlandiako norvegiar kolonia desagertu egin zen XV. mendean, ziurrenik eguraldi gogorra zela kausa.
Corte de' Cortesi con Cignone
Corte de' Cortesi con Cignone Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Corte de' Cortesi con Cignonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Erdi Aroa
Gatazkak
Bizantziar Inperioari dagokionez, politikoki eta kulturalki denbora luzez Ekialdeko Mediterraneoa menperatu ondoren, 1453an Konstantinopla otomandarren menpean erori zen, nahiz eta orduko estatu oso txikia izan. Mediterraneoko botere berria Aragoi izan zen, zeinek erresuma asko batu zituen leinu batean. Italian Medici sendia buru zuen Florentzia nabarmendu zen hiri-estatuen artean, eta XV. mendean Pizkunde artistikoa garatu zen bertan.
Estatuaren indartzea
Behe Erdi Aroan monarkian oinarritutako nazio-estatu indartsuak sortu ziren, batik bat Ingalaterran, Frantzian eta Iberiar penintsulan (Portugal, Gaztela, Nafarroa eta Aragoi).
Garai honetako gatazka luzeek, Ingalaterra eta Frantziaren artean borrokatutako Ehun Urteko Gerrak kasu, erresumarekiko erregeen boterea areagotu zuten. Gerra-premiak estatuaren eraginkortasuna handitu zuen. Administrazioa burokrazia ikasiaren esku geratu zen, zeinek postua erregeari zor zion, harekiko leialtasuna bermatuta.
Nobleziarekin adostasuna bilatu zuten erregeek parlamentuen estreinako bertsioen bidez: Frantziako Estatu Orokorrak, Ingalaterrako Parlamentua, Nafarroako Gorteak... Merkatariek gobernatutako hiriek ere beren tokia izan zuten biltzar horietan, eta, oro har, erregeak babestu zituzten hirien ordezkariek. Horrek tokian tokiko jaunengandik aldentzen utzi zien monarkei. XIV. eta XV. mendeetan lortutako boterearen ondorioz, Behe Erdi Aroko erregeek benetako estatu modernoen lehenengo zutabeak eraiki zituzten: erregeen nahietara zergak ezarri, gerra deklaratu edo legeak sortu ahal zen. XV. mendearen bigarren erdirako, Ingalaterrako Henry VII.ak edo Frantziako Louis XI.ak gobernatu ahal izan zuten, baroien esku-sartzea nabaritu gabe.
Elizaren gorabeherak
Filipe Ederraren garaietatik, Aita Santuak frantziar koroaren azpian geratu ziren. Izan ere, 1309an, San Petriren ondorengoen egoitza Erromatik Avignonera eraman zuten. Honi, Aita Santuen Babiloniako presoaldia (juduen Babiloniako presoaldia gogoraraziz) deitu zitzaion. Azkenean, 1377an, Aita Santuak Erromara itzultzea erabaki zuen. Alabaina Avignonen eta Erroman Aita Santu desberdinak aukeratu zituzten, eta, ondorioz, Mendebaldeko Zisma (1378–1417) sortu zen.
Konstanzako kontzilioan (1414–1418) Aita Santu bakarra ezarri zen berriro. Kontzilio edo biltzarren sistema aintzat hartu zen Elizaren barneko arazoak konpontzeko, baina berehala arbuiatu zen. Batasun berria gorabehera, Mendebaldeko Zismak kalte handia eragin zuen kristautasunean barnan.
Eliza Katolikoen arazoak konpondu nahian, barnetik erreformatzeko hainbat mugimenduak sortu ziren. Horietako bat Oxfordeko Unibertsitateko irakasle John Wyclifena (1325 inguru - 1384) izan zen. Wyclifek adierazi zuen Biblia baino beste autoritate-iturririk ez zegoela erlijio auziei zegokienez. Halaber, transubstantziazio, zelibato edo indulgentzien aurka mintzatu zen. Ingalaterran jarraitzaleak, lolardarrak izenekoak, lortu arren, azkenean bertan behera geratu zen mugimendua.
Jan Hus (1369–1415) txekiarraren irakaspenak John Wyclifenetan oinarrituta zeuden. Nolanahi ere, haren jarraitzaileek, hustarrek, lolardarrek baino eragin politiko handiagoa izan zuten. Itzala handia eskuratu zuen Husek Bohemian, eta 1415ean heresiarengatik erre zutenean, matxinada eta Hustar gerrak piztu ziren.
Errinitis atrofiko
Errinitis atrofikoa sudurreko geruza mukosoaren atrofiarekin batera azaltzen den errinitis kronikoa da; eboluzioan, zarakarrak agertzen dira sudurrean kasurik gehienetan. Zerbait bakteriok, ohikoena klebsiella ozaenae izanda, eragiten du. Tamalez, ezin dute farmako estandarrez tratatzen.
La Nación (Argentina)
La Nación Buenos Airesen argitaratzen den informazio orokorreko argentinar egunkaria da. Bartolomé Mitrek sortu zuen 1870eko urtarrilaren 4an. Herrialdeko bigarren hedatuena da, Clarínen ondoren.
Eagle Lake (Maine)
Eagle Lake Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Aroostook konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Epifito
Epifitoa (grezieratik: έπί, epi, «gainean», φυτόν, phyton, «landarea») beste landare baten gainean, baina hura parasitatu gabe, bizi den landarea da. Raunkjaerren sailkapeneko forma biologikoetako bat da.
Mintzanet
Mintzanet euskara praktikatzeko aukera eduki nahi duten pertsonei, euskara on line eta doan praktikatzeko modua eskaintzen dien egitasmoa da. Horretarako, euskaraz ongi dakien pertsona (bidelaguna) eta euskara-maila hobetu nahi duena (bidelaria) elkartuta, Internet bidezko elkarrizketak egin ditzaten, haiek adosten duten ordutegian eta maiztasun mailan.
Proiektua 2013an sortu zen. Maramama taldea hizkuntza zerbitzuak arduratzen da kudeaketaz eta Eusko Jaurlaritzaren, Gipuzkoako Foru Aldundia ren eta Donostiako Udalaren laguntza jasotzen du.
Funtzionamendua
Bestalde, bidelagunak euskaldun jantziak  dira, eta, beraien borondatez, euskara hobetzen ari direnei praktikatzeko aukera ematen diete. Baina ez dira irakasleak (bidelagunei ez zaie exijitzen euskaldun jantziak izatea baizik).
Abiapuntua astean behin ordubeteko saioa egitea da. Hala ere, bikoteko kideek erabakiko dute maiztasuna handitu ala ez.
Gaztela-Mantxako Gorteak
Gaztela-Mantxako Gorteak (gaztelaniaz Cortes de Castilla-La Mancha) Gaztela-Mantxako autonomia erkidegoko lurralde parlamentua da. Biltzarreko parlamentariak lau urteko eperako hautatzen dira sufragio unibertsalez.
Lurmutur Iparraldea
Lurmutur Iparraldea (Northern Cape; Noord-Kaap; Mntla-Koloni; Kapa Bokone) Hegoafrikako bederatzi probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Ozeano Atlantikoaren bazterrean. 372.889 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.193.780 biztanle zituen 2016an. Biztanleen % 70 inguru afrikaans hiztunak dira. Hiriburua Kimberley da.
Mintzanet
Abantailak
Euskara praktikatzeko tresna honek orain arte osatzeko zegoen gabezia bat bete du, hain zuzen ere: edozer arrazoi dela eta, aurrez aurre euskara praktikatzeko aukera edo modua ez duten guztiek Internet bidez praktikatu ahal izatea, edo aurrez aurre praktikatu arren, beste aukera bat izatea. Izan ere, aurrez aurreko saioetan euskara praktikatzen aritzeko aukerarik ez dutenei lagundu egiten die Mintzanetek: mugak gainditzen (jendearen arazo fisikoak, osasun-arazoak, denbora edo ordutegi arlokoak, distantzia mailakoak, hizkuntza isolamendukoak), askotariko euskaldunen arteko elkar ezagutza sendotzen, eta, azken batean, euskaldun kopurua handitzen.
Roger & Me
Roger & Me 1989ko Michael Moore estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Cynewulf
Cynewulf (Northumbria, 750 aldera - 800 aldera) erlijio-poeta anglosaxoia zen. Idazkera errunikoan eta mendebaldeko saxoieraz idatzi zituen olerkiak Exeter eta Vercelli XI. mendeko kodizeetan gorde dira. Honako hauek dira: Santa Juliana eta Santa Elenaren bizitzak, sortalde kristauko mirariei buruzko elezaharretan oinarrituak; The Ascension (Igokundea) edo Christ, Gregorio Santuaren prediku baten parafrasia, eta The Fates of the apostles (Apostoluen eginak), apostoluen eginkizunak agertzen dituen kontakizuna. Hasiera batean, berarenak zirela uste izan zen Andreas, Guthlas eta The Phenix. Garai bereko beste poeta batzuek eginak dira.
Corte de' Frati
Corte de' Frati Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lurmutur Iparraldea
Banaketa administratiboa
Lurmutur Iparraldea probintzia bost barruti udalerritan banaturik dago.
Corte de' Frati
Mugakideak
Corte de' Fratik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Satanoperca jurupari
Satanoperca jurupari Satanoperca generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Roger & Me
Argumentua
Film dokumental honek General Motors enpresako presidente Roger Smithekin harremanetan jartzeko Michael Mooren odisea pertsonala kontatzen du, zeinari General Motorsen berregituraketak bere jaioterrian, Flinten, eragin zituen ondorio latzen azalpenak eskatu nahi dizkion.
Mintzanet
Abantailak
Proiektuaren abantailak honako hauek dira:
Mintzanet Eguna
Mintzanet proiektuko kideek urtero Mintzanet Eguna ospatzen dute. Egun hori asko estimatzen dute erabiltzaileek bertan elkar ezagutzeko aukera izaten baitute, esperientziak trukatu eta komunitate baten parte direla sentitzeko.
Gainera, urteroko hitzordu hau Mintzanet Sariak emateko aprobetxatzen dute: Bidelari eta Bidelagun Onena, eta Aipamen Berezia. . 2019an Alberto Elejalde (Gasteiz, 1967) izan zen nabarmendua Urteko Bidelagun moduan. Ia hasieratik parte hartzen du, eta Cortesen (Nafarroan) bizi den bere bidelariari asko lagundu dio. Urteko Bidelariaren Saria Bilboko (eta orain arte Polonian bizi izan den) Igone Leonentzat (1993) izan zen. Bilbon egon edo Polonian egon, beti saiatu da bere euskara mailari eusten eta hobetzen.
2018an, lehenengo aldiz, Aipamen Berezia edo Ohorezko Saria ematea erabaki zuten antolatzaileek. 2019an, Maider Olarra (1974) Baden Badenen (Alemanian) bizi den donostiarrarentzat izan zen.
Mintzodromoak
Urtero, Donostiako Bagerak antolatutako Donostiako San Telmo museoko Mintzodromoetan hartzen du Mintzanetek. Bertaratutakoei, aurrez aurreko egitasmoaz gain, beste aukera bat ere badagoela ikusarazten die, on line bertsioan. Horrela, Mintzodromoan parte hartzen ari den jendeari Mintzanet probatzeko aukera ematen diote, zer den eta nola funtzionatzen duen jakiteko, eta azalpen-bideoak ikusteko aukera ere izaten dute.
Mintzanet bere ahotan
Mintzaneten parte hartzen dutenen esperientziak biltzen dira Mintzanet bere ahotan atalean, bi formatutan: bai idatziz, bai bideoan. Hala, taldearen kohesioa indartzeaz gain, irakurgaiak eta entzungaiak eskaintzen dira, eta, gainera, Mintzanet proiektuaren inguruko adibideak ematen dituzte zerbitzuan murgiltzen direnei. Euskaldunen egoerak zein diren agerian jartzen dute.
Parte-hartzaileek azaltzen dute zertan laguntzen dien egitasmoak eta nola egin duten aurrera mintzamenean, ulermenean eta jariotasunean. Bestalde, laguntzaileek zer jasotzen duten eta zergatik eman duten izena ere azaltzen dute.
Hitzaldi irekiak
Hitzaldi irekiak atalean, pertsonaia ospetsuen elkarrizketak aurkitzen ahal dira. Horrela, Mintzaneteko erabiltzaileek haien elkarrizketetan lantzeko materiala eskaintzen da. Bideoan grabatu eta norberaren ogibidea eta euskara izaten dira gaiak. Pertsona famatuek euskararekin zer harreman duten azaltzen dute bertan. Mintzanet.net webgunean topa daitezke elkarrizketak eta pieza hauek mintzagai bikaina dira erabiltzaileentzat, haien saioetan aipatzeko.
Mintzanet +65
2015. urtean, Mintzanet +65 proiektua jarri zen martxan. Euskal Herrian eta munduan zehar etxetik parte hartzen duten adineko pertsonez gain (65 urte eta 95 urte artekoak ditugu), hitzarmen bidez, Gipuzkoako eta Bizkaiko adinekoen hainbat egoitzatan dauden egoiliarrek bidelagun gisa hartzen dute parte. Gaur-gaurkoz, proiektuan dauden erabiltzaileen % 7,62 dira profil horretakoak. Proiektua txertatzeko bidean, bertako psikologoekin lan eginda, haien esanetan, onurak begi-bistakoak dira:
Errinitis alergiko
Errinitis alergikoa edo belar onduaren sukarra sudurreko mukosaren mintzen erreakzioa da, alergikoari kalte egiten dioten hauts- edo polen-partikulen edo bestelako substantzien eraginpean egon ondoren. Begiak eta sudurra kaltetuta daude batez ere.
Errinitis alergikoa pairamen kroniko ohikoenetako bat da, eta milioika pertsonari eragiten die. Gaixotasun hau tratatzeko hainbat modu daude. Gehien erabiltzen direnak H1 antihistaminikoak (adibidez, loratadina edo zetirizina), kortikoideak, leukotrieno-errezeptoreen blokeatzaileak, sudur-deskongestionatzaileak eta txerto hipoalergizanteak dira.
Chimo Bayo
Joaquín Isidoro Bayo Gómez, Chimo Bayo izen artistikoz ezaguna, (Valentzia, ) espainiar DJ eta musika-ekoizlea da. 1990eko hamarkadan, Espainiako techno musikaren izar bat bilakatu zen Así me gusta a mí singleari esker.
La Voz de Galicia
La Voz de Galicia Galiziako egunkari beteranoa da, 1882an sortua eta A Coruñan argitaratua.
Herrialdeko kazetarik zabalduena da, eta paperezko edizioa gaztelaniaz dakar. Halaber, edizio digitala galizieraz ere irakurtzea posiblea da.
Zala Zazai
Zala Zazai (Afganistan, 1999) polizia afganiar polizia da, 2021an bere herrialdea uztera behartua Talibanak boterea berreskuratu ostean.
Biografia
Bere ingurukoen eta familiaren aurkakotasuna jasan arren, Zala polizia bilakatu zen. Afganistango Khost probintziako lehen emakumezko azpizuzendaria izan zen Krimenen Ikerketa Sailean. Turkiako polizia akademian formatu zen, prestakuntza onenak eskuratuz. 500 gizonezko polizien artean emakumenzko ofizial bakarra zen, bere lankideek beldurrarazi zutelarik emakumea izateagatik; adibidez sare sozialetan prostituta deitu eta mesprexuzko mezuak bidaltzen zizikioten.
Gaztela-Mantxako Gorteak
Osaketa
Gaztela-Mantxako lurralde ganberak 33 diputatu ditu. Honela banatzen dira:
NGC 2475
NGC 2475 galaxia bat da, Lynx konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Dania Beach (Florida)
Dania Beach Floridako hiri bat da. Broward konderrian kokatua dago. 2010ean 30,731 biztanle zituen, 16.3 kilometro koadrotan banatuta.
Sebastes melanosema
Sebastes melanosema Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Eneritz Azpitarte
Eneritz Azpitarte Aranzabal (Zaldibar, Bizkaia, 1985eko uztailaren 8a) kimikaria eta politikaria da.
Zaldibarko alkate bilakatu zen, 2023ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.
Lan ibilbidea
Eneritz Azpitarte Analisi eta Kontroleko eta Ingurugiro kimikan goimailako teknikaria da. Azken urteetan laborategi teknikari lanean ibilia enpresa pribatuan. Astarloa Kulturgintzako administrari lanetan ere aritu da.
Politikari
2015-2019 legegintzaldian Zaldibarko Udalean EH Bilduko zinegotzia izan zen eta 2018ko urtarriletik 2019ko hauteskundeetara Zaldibarko alkate jardun zuen.
2022ko Urriaren 15etik 28ra bitartean egindako prozesu parte-hartzailean, Eneritz Azpitarte izan zen Zaldibarko EH Bilduren alkategai izateko hautagai bakarra. Hautatua izateko beharrezkoak diren abalak aurkeztu zituen eta, Barneko Hauteskunde Prozesuaren Jarraipen Batzordeak baldintza eta berme guztiak betetzen zirela egiaztatu ostean Eneritz Azpitarte izan zen Zaldibarko EH Bilduren alkategaia 2019ko udal-hauteskundeetan.
Azpitartek “ilusioz” hartu zuen zetozen udal hauteskundeetara begira EH Bilduren hautagaitzaren lidergoa. Alkategaiak gaineratu zuen “zinegotzi eta alkate bezala esperientzia zuela eta lanean jarraitzeko gogoa eta motibazioa. Proiektu garrantzitsuak garatzeko asmoa aurreratu zuen, Kultur Etxearen proiektua bereiziki.
2023ko ekainaren 17an Zaldibarko udal eraketan botere aldaketa egon zen. Azken legegintzaldian alkate izandako Jose Luis Maiztegik (EAJ) aginte makila trukatu zion Eneritz Azpitarteri (EH Bildu). Azpitarte lehenago ere kargu horretan izandakoa da, 2015etik -2019era arteko legealdian.
Bere hitz hartzean Zaldibarko auzoak izan ditu berbagai. Eitzagakoak batez ere, 2020ko otsailean hango zabortegian izandako lur-jausia gogoan hartuta. Herriko plazara jaistean herritar talde batek txaloka hartu zituen Azpitarte eta udal gobernu talde berria.
Tirón
Tirón (gaztelaniaz: Río Tirón) iparraldeko Espainiako ibaia da, Ebroren ibaiadarra dena.
Demandako mendilerroan, 2.200 metroko altueran, jaioa, Burgosko Fresneda de la Sierra Tirón, Villagalijo,Belorado, Fresno de Río Tirón, Cerezo de Río Tirón eta Errioxako Tormantos, Leiva, Herramélluri, Otxanduri, Cuzcurrita de Río Tirón, Tirgo, Zihuri, Anguciana (non Oja batzen zaion) eta Haro zeharkatu eta gero Ebron du ahoa.
Davenport (Florida)
Davenport Floridako hiri bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 3,011 biztanle zituen, 4.2 kilometro koadrotan banatuta.
Sejano
Bere aita, Luzio Seio Estrabon, equite klasekoa, pretoriar prefektu izendatu zuten Augustoren garaian. Elio familiak semetzat hartuta, haien izena jaso zuen.
Seiano ere pretoriar prefektu izendatu zuten Tiberioren igotzearekin batera. Handik boterea eskuratzen hasi zen. K. o. 23ko, Druso, Tiberioren semea, hil zenerako, Sejanok Senatuaren gaineko autoritatea bazeukan. Pretoriar Guardia osoa, lehen Erroman zehar sakabanaturik zegoena, Viminalgo Atearen ondoan bildu zuen.
Drusoren alargunarekin, Livilarekin, ezkontzea lortu ez bazuen ere, Tiberioren erretiroak Sejanoren boterea handitu zen. Bere egoera politikoa indarturik, saiatu zen Germanikoren alarguna Agripina Zaharra eta semeak Neron eta Druso politikoki hiltzen. Seme gazteena, Gaio Kaligula, ordea, benetan saiatu zen hiltzen.
K. o. 31an, equite jatorria bazuen ere, Tiberiorekin partekatu zuen kontsulatua. Ukiezina zelakoan, boterea bereganatzeko konspiratu zuen. Tiberiok konspirazioa aurkitutakoan Makro jarri zuen Sejanoren lekuan. Senatuak Sejano auziperatu eta hiltzera zigortu zuen. Gau horretan, Sejano itoarazi ondoren, gorpua kalean utzi zuten, non jendeak txikitu ahal izan zuen. Sejanoren hire seme-alabak ere hil zituzten. Haren lagun eta senitarteko askok ihes egin edo haien burua hil behar izan zuten.
Credera Rubbiano
Credera Rubbiano Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Credera Rubbianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eagle Point (Wisconsin)
Eagle Point Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Chippewa konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Itsas zabal
Itsas zabal itsasertzetik gertu ez dagoen eta itsasertzaren eragina nabari ez den itsas hedadura da. Ekosistema gisa, itsasertzeko ekosistemetatik (estuarioa, padura, arrezifea) bereizia da.
Zuzenbide arloan, nazioarteko urak dira, hau da, estatuen ekonomia-eremu esklusibotik at daudenak.
Turkestan (hiria)
Turkestan (Түркістан; Туркестан) Hegoaldeko Kazakhstan probintziako hiri bat da, Sir Daria ibaiaren ondoan dagoena. Xymkentik 160 kilometro ipar-mendebaldera dago Trans-Aral trenbidearen erdian, iparraldean Kyzylorda eta hegoaldean Taxkent dituela.
La Jirafa
La Jirafa Espainiako Oviedo (Asturias) hiriko etxe orratz enblematiko bat da. 1956an inauguratu zen, garai hartan, Oviedoko eraikin zibil altuena.
Historia
1931. urtean, "El Progreso" merkatu gunea, Campoamor Antzokiaren inguruan, eraikin berri batekin betetzea pentsatu zuten. 1944an, Udalak proiektuen lehiaketa ireki zuen. Diseinua 1952an aurkeztu zuten eta hainbat arkitektok parte hartu zuten, hala nola Joaquin Suárez, Carlos Sidro, Gabriel de Torrientes eta Fernando Cavanilles. Hotela, kongresu zentroa, posta bulegoa eta telegrafo bulegoa eta dendak barne hartzeko proiektatu zuten. 2005ean, "Jirafa Élite" proiektuaren barruan erabateko birgaikuntza egin zuten luxuzko apartamentu eta bulego gisa egokituz. Posta bulegoak bertan jarraitzen du.
Eraikinaren oinplanoa bi kaleen elkargunera egokitzen da. Erromako Bankuan (Milan) agian inspiratua eraikina, goratua, arrazionalista, dotorea, soila eta grisa da, 50. hamarkadako arkitektura asturiar nabarmenak duen klasizismoaren eta modernotasunaren artean. Eraikinaren zati bat, bere muturretako batetik, 19 solairurako dorreak hausten duen arte luzatzen da; horregatik, "La Jirafa" herri goitizena, gaur egun ofiziala.
Jaialdi gastronomiko
Jaialdi gastronomikoa gastronomiaren inguruan ospatzen den jaialdi bat da. Horietan, plater edo produktu gastronomiko baten dastaketa publikoa egiten da gehienetan, lehiaketa batekin batera, jai giroan eta askotan produktu horren sustapena egiteko asmoz. Euskal Herrian, maiz egiten dira horrelako jaialdiak: ospetsuak dira han eta hemen ospatzen diren Sagardo Egunak, baina badira Idiazabalgo gazta, garagardo, txakolin, Tolosako babarrun eta tokiko beste produktuekin egiten direnak ere.
François Blondel
François Blondel (Ribemont, 1618ko ekainaren 15a - Paris, 1686ko urtarrilaren 21a) matematikari, ingeniari, arkitekto, teoriagile eta diplomatiko frantsesa izan zen. Zientzia eta Literatura ikasketak amaitu zituenean diplomazia-lanetan jardun zuen, Egipton eta Konstantinoplan batez ere. Antilletako gotorlekua eraiki zuen 1666. urtean. Zientzia Akademiako kidea izan zen, eta Arkitekturaren Erret Akademiaren sortzaileetariko bat izan zen (1671). Berak eraiki zuen, erromatarren ereduei jarraituz, Parisko Porte Saint-Denis garaipen-arkua (1671-1672). Dogma klasikoko teoriagile honek klasizismoa eta Errenazimentuko Italiako arkitektura sustatu zituen, italiar barrokoa alde batera utziz.
Sid and Nancy
Sid and Nancy 1986ko Alex Cox ingeles zinema zuzendariaren filma da.
Satanoperca leucosticta
Satanoperca leucosticta Satanoperca generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Mononoke Hime
Mononoke Hime (もののけ姫, Mononoke Printzesa) 1997ko fantasiazko animazio film epiko bat da. Hayao Miyazakik idatzi eta zuzendu zuen eta Studio Ghiblik animatu zuen, Toshio Suzukiren ekoizpenarekin. Jatorrizko filan Yōji Matsuda, Yuriko Ishida, Yūko Tanaka, Kaoru Kobayashi, Masahiko Nishimura, Tsunehiko Kamijo, Akihiro Miwa, Mitsuko Mori eta Hisaya Morishige aktoreen ahotsa entzun daiteke.
Muromachi Aroan kokatzen da kontakizuna (gutxi gorabehera 1336tik 1573ra), Japonian, baina fantasiako elementuekin. Istorioak Emishi printzipea den Ashitakaren kontakizuna jarraitzen du, basoko jainkoen eta bere baliabideak kontsumitu nahi dituzten gizakien arteko talkan. "Mononoke" hitza ez da berezko izena, baizik eta japonierazko hitza izpiritu edo monstruo esateko. Ghibliren beste lan batzuekin alderatuta, egitura biolentoa eta tono iluna du.
1997an estreinatu zenean Japoniako filmerik arrakastatsuena izan zen, eta inoizko takilla arrakastarik handiena Titanicek gainditu zuen arte.
The Dukes of Hazzard (filma)
The Dukes of Hazzard (euskaraz Hazzardeko Duketarrak) 2005ean Jay Chandrasekhar estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko komedia film bat da. The Dukes of Hazzard (1979-1985) estatubatuar telesail ospetsuaren zinemarako egokitzapena da (1980ko hamarkadan ETB1ean emana). Johnny Knoxville, Seann William Scott, Jessica Simpson, Burt Reynolds eta Willie Nelson aktoreek antzeztu zuten.
2007an The Dukes of Hazzard: The Beginning ("Hazzardeko Duketarrak: Hastapena") izeneko jarraipena izan zuen.
Argumentua
Estatu Batuetako Hegoaldea. Bo (Seann William Scott) eta Luke Duke (Johnny Knoxville) Hazzard konderrian bizi diren bi lehengusu gazte eta eroskoak dira. Biek, Osaba Jesse (Willie Nelson) eta Daisy (Jessica Simpson) lehengusina eder eta erakargarriaren laguntzaz, familiaren legezkanpoko alkohol negozioaren itxiera galerazten saiatuko dira, baina poliziarengandik ihes egiteko bere General Lee autoarekin konderriko landa errepideen barna burutzen dituzten abiadura handiko lasterketa ausartegien ondorioz beti Rosco P. Coltrane (M.C. Gainey) por su temeraria conducción en un coche nsheriffarekin arazoak izaten amaitu ohi dutea. Hori gutxi balitz, konderriko 'Boss' Hogg (Burt Reynolds) agintari ustelak ere Duke familia gorrotatzen du, horregatik beren baserritik kaleratu nahi ditu.
Pasibo
Egoera-balantzeak, enpresa baten egoera islatzen du eta enpresa baten ondasunak, eskubideak eta betebeharrak barneratzen ditu. Hortaz, balantzean bi atal ditugu: Aktiboa eta Pasiboa.
Juan Etxebarria Martin
Juan Etxebarria Martin (Izengoitiak:  Jon Gotzon, Dirauket ; Santurtzi, 1934ko otsailaren 7a - Gernika-Lumo, 1996ko otsailaren 17a) bizkaitar idazlea eta itzultzailea izan zen.
Pasibo
Enpresa munduan, oso garrantzitsua da egoera-balantze egoki bat osatzea eta interpretatzea enpresaren egoera ekonomikoa zein den jakiteko. Horregatik, artikulu honen ardatz nagusia Pasiboa izango da.
Hasteko, Pasiboa zer den azalduko dugu. Ondoren, Pasiboaren sailkapena egingo dugu eta Pasiboan gehien erabiltzen edota barneratzen diren kontu garrantzitsuenak aipatu eta azalduko ditugu. Pasiboa baloratzeko irizpideak ere aipatu ditugu, eta Pasibo ez-korrontearen eta Maniobra-Fondoaren arteko harremana azaldu dugu. Azkenik, Aktibo eta Pasiboaren kontzeptuak labur azaldu ditugu, askotan zalantzak sortzen dizkigu eta.
Pasiboaren definizioa
Ekonomian, pasiboa enpresa bateko ondarearen edo aktiboaren finantza-iturriak zehazten dituen atalen multzoa da. Kontabilitate ikuspuntu batetik, pasiboa, enpresa batek dituen zorrek eta obligazioek osatzen dute, non horiekin bere aktiboa finantzatzen duen. Aktiboak gizarte batek zertan inbertitu duen erakusten duen bitartean, pasiboak inbertsio horiek egiteko funtsen jatorriari buruzko informazioa ematen du. Oro har, pasiboa bi atal nagusietan bereizten da: ondare garbia, enpresaren jabe edo bazkideen beraien ekarpenak alegia, enpresak sortutako erreserbekin batera; eta kanpoko baliabideak, besteekiko zorren multzoa alegia. Epearen arabera, epe laburreko pasibo galdagarria edo pasibo korrontea eta epe luzeko pasibo galdagarria ere bereizten dira.
Enpresa baten ondare garbiak eta pasiboak "enpresaren finantza-egitura" osatzen dute, eta inbertitu den diruaren jatorriari buruzko informazioa emango digu, hau da, aktiboan ageri diren ondasun eta eskubideen finantzaketari buruzkoa. Finantzaketa hori bi talde handitan osatuta dago: funts propioak (ondare garbia ere esaten zaio) eta bestelako funtsak (hirugarrenekin zorrak). Lehenengoak jabeen (kapitala) hasierako ekarpenek eta banatu gabeko enpresa-mozkinek (erreserbek) osatuko dute; besteren funtsak, berriz, etorkizunean itzuli beharko diren hirugarrenekin egindako zorrak dira.
Horrez gain, kontabilitate finantzarioan, aktiboa pertsona zein enpresa batek dituen ondare zein eskubide finantzarioaz osatzen da. Pasiboak honen eginbeharrak jasotzen ditu, hau da, hartzekodun batek hornitutako finantzaketa da eta enpresa zein pertsona batek hirugarrengoei zor diena irudikatzen du, esaterako, bankuei ordainketak, hornitzaileak, zergak, langileei soldatak...
Pasiboaren sailkapena
Ondare garbiaren eta pasiboaren ondare masa garrantzitsuenak ondorengoak dira:
Ondare garbia
Aktibo eta Pasiboaren arteko diferentzia da. Bertan, Kapitala (Enpresaren bazkide edo jabeen ekarpenak, ondasun higiezin hori eratzeko orduan edo kapitala handitzeko prozesuan egindakoak), Erreserbak (Enpresak, aurreko ekitaldietan izandako irabaziak, eta dagozkien jabeei, dibidendu gisan ez banatutakoak), eta ekitaldiko emaitza (Irabaziak edo galerak) sartzen dira. Irabaziak egonez gero, partida honen zenbatekoa erreserbetara edo dibidenduetara bideratuko da. Aitzitik, galerak badaude, galerek, sozietatearen erreserbak gutxituko dituzte.
Pasibo Korrontea (Epe laburreko zorrak)
Egoera-balantzeko epigrafe honek, epe laburreko zorrak biltzen ditu, hau da, urtebete baino gutxiago zorrak sartzen dira bertan.
Ondorengo hauek aipa ditzakegu:
Pasibo ez-korrontea (epe luzeko zorrak)
Hirugarrenengandik epe luzera hartutako finantzaketa eta epemuga urte bat baino handiagoa da (finantza-gastuak barne). Honen funtzio nagusia, enpresaren epe ertain eta luzerako enpresaren finantzaketa beharrak asetzea da.
Besteak beste, ondorengo kontuak barneratzen dira:
Pasiboaren balorazioa
Pasiboen balorazio-irizpide hauen bidez burutu ahal izango da:
Pasibo ez-korrontea eta maniobra funtsa
Pasiboaren sailkapenaren atalean aipatu dugun bezala, ezinbestekoa da, pasibo korrontea eta pasibo ez- korrontea bereiztea. Laburki esan, pasibo ez-korrontea epe luzeko zorrak barneratzen direla eta pasibo korrontean aldiz, epe laburreko zorrak.
Bestetik, aipatu beharra dago, pasibo ez-korronteak lotura estua duela maniobra- funtsarekin. Pasibo ez-korrontea eta Ondare garbia epe luzeko baliabideekin osatzen dira eta enpresak eguneroko jarduerak eramateko baliagarriak dira, beraz, aktibo korrontearen zatia epe luzeko baliabideekin finantzatzen da.
Enpresen helburu nagusia, epe luzerako inbertsioak, baliabide iraunkorrekin finantzatu ahal izatea da. Horrela, oreka iraunkorra lortuko genuke aktiboaren iraupen denboran eta epe luzera finantzatzeko erabili diren funtsen itzultzeko epean.
Finantza-kontabilitatearen ikuspegitik, funtsezko da, maniobra-funts bat sortzea, eta horretarako aktibo korronteak handiagoa izan behar du pasibo korronteak baino. Horrek aukera emango du funts bat edukitzeko, enpresak eguneroko jardueratan arazorik ez izateko, kobrantzen eta ordainketen egutegian desorekak egonez gero.
Aipatzekoa da maniobra-funtsaren formula ondorengo hau dela:
Aktiboaren eta pasiboaren arteko aldea
Askotan, bi kontzeptu hauek desberdintzeko orduan zalantzak sortzen dira. Aktiboa, edukitzailearentzat, diru-sarrerak sortzen dituen ondasun edo produktua da; eta pasiboa, aldiz, kontrako da, hau da, gastu bat eragiten digu guztia da. Lehenengo definizioak, modu puntualean edo errepikatuan, ondarezko igoera eragiten digu, aldiz, bigarren definizioak, aldian behin edo finantza-egintza batean galerak eragiten dizkigu.
Laburpena
Gehienetan, ekonomiaren inguruan ezagutza guxti duen pertsonak, ez ditu erabiltzen diren hitz teknikoak ulertzen. Hortaz, adibide erraz bat erabiliko dugu, pasiboaren kontzeptua, errazago ulertzeko: “Poltsikotik edo bankutik dirua kentzen diguten operazio edo gauza guztiak dira”
Besteak beste, Hipoteka bat, Hornitzaileekin zorra, Mailegua… Pasiboa, honela banatzen da:
-         Pasibo ez korronte: Epe luzeko zorrak, hau da, urtebetetik gorako epemuga dutenak.
-         Pasibo korronte: Epe laburreko zorrak, hau da, urtebete baino gutxiagoko epemuga dutenak.
Adibidea
“Hegala, S.L” enpresa, bazkideek bankuan sartu dituzten 20.000 euroko kapital sozialarekin eratu berri da. Egun berdinean, 200.000 euroko lokal bat erosi du eta bi epetan itzuliko duen mailegu batekin finantzatu da: 6 hilabete barru 50.000 euro eta 5 urte barru 150.000 euro.
Lehendabizi, egoera-balantzea egingo dugu, eta horretarako, partidak hiru ondare-masatan zatituko ditugu:
·        Aktiboa: Ondasunak eta eskubideak
·        Ondare Garbia: Baliabide propioak
·        Pasiboa: Betebeharrak eta zorrak
Graceland
Graceland AEBtako Tennessee estatuko Menphis hirian dagoen etxalde bat da. "Rockaren Erregea" ezizenez ezaguna zen "Elvis Presley" abeslaria bertan 22 urtez eta bere heriotzara arte bizi izan zelarik. Hiri honetako turismogune garrantzitsuenetako bat bilakatu da, herrialdeko bigarren etxe bisitatuena delarik (Etxe Zuriaren ondoren), bere bizitzaren museoa izateaz gain, bere jarraitzaileen tenplua ere bada. Elvis etxaldea 1957ko martxoan bere gurasoei oparitzeko erosi zuen, bere ohiko bizileku bilakatuz. Etxealdea Thomas Moore doktorea eta haren emazte Ruthek berrerosi zuten, euren alaba Graceren omenez Graceland deitu zutelarik.
Katalan
Katalana latinetik datorren hizkuntzetako bat da, 10 milioi lagunek hitz egiten dutena (4,5 milioi inguruak etxeko hizkuntza edukita). Hiztunen geografiak 68.000 km² inguru hartzen ditu, Katalan Herriek hartzen dutena eta valentziera eta mallorkera ditu dialekto nagusiak.
Ofizialtasun maila desberdinak ditu lurraldeen arabera, eta hizkuntza gutxitua den arren, munduko mintzatuenetarikoa da gutxituetan. Europako zazpigarren hizkuntza ikasiena omen da.
Historia
lehenengo lekukotza idatziak (Forum ludicum eta Organyako Homiliak izeneko testuetako zati batzuk) XII. mendekoak dira. Hurrengo mendeetan, Ramon Llull eta Ausiàs March azpimarratzekoak dira.
Erromantizismoaren garaian, lehen eztanda kulturala gertatu zen, Pere Mata eta Joaquim Rubió i Ors idazleekin, besteak beste. Jarraian, Renaixença izeneko mugimendu handiak Jacint Verdaguer eta Bonaventura Carles Aribau eta beste asko izan zituen partaide.
XX. mendearen hasieran Pompeu Fabra hizkuntzalariak eredu batua sortzeko prozesua abiatu zuen,1932an "Diccionari General de la Llengua Catalana" izeneko hiztegiaz. Literatura arloan Joan Maragall, Josep Carner, Joan Salvat-Papasseit, Carles Riba, Salvador Espriu, Josep Maria de Segarra, Josep Pla eta Mercè Rodoreda nabarmendu ziren.
Frankismoaren sasoian, "Nova Cançó" musika mugimenduak piztu zituen hainbat hiztun eta eragina eduki zuen Kataluniatik kanpo ere bai, Euskal Herrian. Izen handien artean Joan Manuel Serrat, Lluís Llach, Maria del Mar Bonet eta Raimon ditugu.
Espainiako Trantsizio Demokratikoaren ondoren, hizkuntza normalizatzeko legea egin zuten, hezkuntzan eta hedabideetan katalana sartuz. TV3 hasi zen emititzen 1983an, besteak beste.
Azkenik, 2005ean onartu zuten ".cat" izeneko Interneteko domeinua, eta hala, katalana horrelakorik lortzen zuen munduko lehen hiztun komunitate bihurtu zen.
Katalanaren geografia
Lau herrialdetan mintzatzen da:
Literatura
Organyako Homiliak dira idatzitako dokumentu literariorik zaharrenak: adituen arabera, 1080 eta 1095 urte bitartekoak dira. Itun Berriaren predikura bideratutako sermoi-liburu bateko atalak dira.
Idazleen artean, ospetsuenak dira, beste batzuen artean, Ramon Llull, Ausias March eta Salvador Espriu.
Musika
Azpimarratzekoak dira Raimon, Joan Manuel Serrat, Maria del Mar Bonet eta Lluis Llach abeslariak.
Taldeen artean, Els Pets eta Sopa de Cabra ezagunenak dira.
Ekimenak
1993tik urtero antolatzen dute Correllengua izeneko lasterketa aldarrikatzailea, Korrikaren eredua hartuta.
El chiringuito de Jugones
El chiringuito de Jugones, Espainiako futbolari buruzko telebista saio bat da. Espainiako futbol liga txapelketari buruzkoa da, nagusiki Real Madrid eta Futbol Club Barcelona taldeena, eta modu apalagoan Atlético de Madrid, Sevilla FC eta Valencia CF taldeena. Nazioarteko futbolaz, eta noizbehinka, areto-futbolaz ere mintzatzen da.
Atresmedia hedabide taldeko Mega katean igandetik ostegunera 00:00tik 02:45ra aireratzen da. Josep Pedrerol kazetariak aurkezten du, zortzi solaskidez lagundurik.
Fitxaketak
Beste saioetatik etorri eta saioaren historian zehar elkartutako solaskideak:
East Bank (Mendebaldeko Virginia)
East Bank Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kanawha konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Davie (Florida)
Davie Floridako herri bat da. Broward konderrian kokatua dago. 2010ean 96,830 biztanle zituen, 88.5 kilometro koadrotan banatuta.
Satpayev (hiria)
Satbayev (Сәтбаев), 1990a arte Nikolsk, Kazakhstango Karagandy probintzian dagoen hiri bat da. Hiriaren izena Kanysh Satbayev-en omenez jarri zioten, sobietar metalogeniaren sortzailetako bat eta Kazakhstango Zientzien Akademiaren sortzailea. Populazioa 2009an 60.105 biztanlekoa zen.
Arantxa Artza
Arantxa Artza Lasa (Itsasondo, 1968ko irailaren 9a) gipuzkoar irrati esataria eta telebista aurkezlea da.
1991n euskal filologian lizentziaduna, ikasketak amaitu eta gutxira Euskadi Irratian hasi zen lanean.
2020ko Rikardo Arregi saria irabazi du Osasun etxea saioan egindako lanagatik.
Sebastes melanostictus
Sebastes melanostictus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Basiliscus vittatus
Basiliscus vittatus Basiliscus generoko animalia da. Narrastien barruko Corytophanidae familian sailkatuta dago.
Cremosano
Mugakideak
Cremosanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Zugastieta (argipena)
Zugastieta edo Zugaztieta leku hauen izena da:
NGC 2476
NGC 2476 galaxia bat da, Lynx konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Galizia irredentoa
Galizia irredentoa (galizieraz Galiza irredenta edota Galiza estremeira) Galiziako sektore nazionalistaren gutxiengo batzuk eurentzat aldarrikatzen duten Gaztela eta Leon eta Asturiasko galiziera hiztunen eremua da.
Eremua
Honako hiru lurraldeek osatzen dute:
Dipsadidae
Dipsadidae sugeen barruko narrasti familia bat da.
Errinorrea
Errinorrea sudur-hobiei, sinu paranasalei eta errinofaringeari erasaten dien gehiegizko sudur-jarioa da. Normalean mukia jariatzen da, baina zornea ere izan daiteke, eta, kasu larrietan, baita likido zefalorrakideoa ere. Kasu gehienetan errinorrearen tratamendua ez da beharrezkoa eta berez konpontzen da, batez ere infekzio baten sintoma bada. Kasu errepikarietan, adibidez alergiek sortutatakoak, antihistaminikoetan eta kortikoideetan oinarritutako tratamendu medikoak eskuragarri daude.
Arkonte
Antzinako Grezian, arkonteak, hiriko gobernuaren posturik garrantzitsuenak zituzten magistratuak ziren. Haien garrantzia aldatuz joan zen instituzio honek iraun zuen ia hamar mendean, K.a. 753tik (Atenasko erregeen betiereko arkontetzak hamar urteko iraupena izan zuen) III. mendea ondo sartuta egon arte, baina greziar hiri gehienen gobernu demokratikoen oinarria izan ziren.
Magistratura honek, antzinako erregeen boterea, familia nobleenagatik ordezkatzea suposatzen du, K.a. X. mendea eta K.a. VII. mende artean gertatu zena.
Atenasko konstituzioan, hoberen ezagutzen dena, zuzeneko demokraziaren sistemaren zati bezala, arkonteak, zozketa bidez aukeratzen ziren euren burua aukeraketara aurkeztu zuten hautagaien artean, kargua, bizitzan behin bakarrik izango zenaren muga bakarrarekin, aukeraketa baino lehen, Areopagoak galdeketa egiten zien hautagaiei, baina azterketak, batez ere, hiritartasun eta erlijio legitimitatean zetzan. Aristotelesek Atenastarren Konstituzioan, honela deskribatzen du galdeketa:
K.a. 753 eta K.a. 682 bitartean, eskumena, hamar urteko epeetan betetzen zen, ordutik aurrera, agintaldia urte betera jaitsi zen.
Jatorrian, arkonteak hiru ziren:
Aristotelesek hiru arkonte nagusiekin batera beste sei arkonte (thesmothetai, administratzaile judizial antzekoak) aipatzen ditu, baina data ezezaguna da. Azkenik, Klistenesek idazkari bat gehitu zuen, beste bederatzien agiriak idazteaz arduratzen zena
Arkonteak, urte beteko euren agintaldia betetzerakoan aztertuak ziren euthyna delakoan, kontu publikoen kudeaketa egokiaren arduradun zirelarik.
Solonen konstituziopean, arkonteak zozketa bidez aukeratuak ziren lau tribuek izendatutako berrogei hautagairen artean, hamar tribu bakoitzeko. Tirautzapean, sistema hau, beharbada ez zen praktikan jarri, zozketa bidezko izendapena baliogabetu ez zen arren. Tuzididesen arabera, Pisistrato, Hipiasen aita, arkontea izan zen, eta beti zegoen etxe gobernariko bat arkonte kargua zuena. Aristotelesen garaian ere zozketa bidez izendatuak ziren, baina, kasu honetan, 100 hautagairen artean, 10 tribu bakoitzeko.
Sinu paranasalak
Sinu paranasal hezur kranialetan dauden barrunbeetako bakoitza da; arnas mukosaz estaliak daude, eta sudur-hobiekin komunikatzen dira. Lau mota daude: sinu frontalak, sinu etmoidalak, sinu maxilarrak eta sinu esfenoidalak. Barrunbe horiek arnasketan, fonazioan, berokuntzan eta usaimenean eragina duten egiturak dira.