cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agriparen termak
Agriparen termak (latinez Thermae Agrippae) Marko Vipsanio Agripak K.a. I. mendean eraikitako Antzinako Erromako termak ziren.
Hachijō suprefetura
Geografia
Izu uhartediko hiru uharte hartzen ditu, Hachijōjima, Hachijōkojima eta Aogashima. Tokiotik 228 km hegoaldera daude, Filipinetako itsasoan.
Agriparen termak
Deskribapena
Agriparen termak Antzinako Erroman eraiki ziren terma handietatik lehenak izan ziren. Jatorrian, ez ziren berez terma batzuk, baizik sauna bat. Baina, Aqua Virgoa amaitu ondoren, Agripak K.a. 19an amaitutako akueduktuarekin, bainuak, modu erregularrean hornitu ahal izan ziren urez, berez termatan bihurtuz, apaindurazko igerileku handi bat eta barne apaindura aberats batekin. 80an, termek sute bat jasan zuten, baina berrituak eta zabalduak izan ziren. Hadriano enperadorearen garaian, barne erreforma ezberdinak egin ziren.
Hachijō suprefetura
Historia
Edo Aroan gaizkileak gorde bazituen ere, Meiji garaian bertakoen ekonomia garatu zuten batez ere arrantzan, zeta ekoizpenean eta nekazaritzan oinarrituz. Hachijō subprefetura 1908ko apirilaren 1ean eratu zen
Agriparen termak
Deskribapena
Dirudienez, VII. mendetik aurrera, termak, eraikuntza materialen harrobi bezala erabili ziren, hori gora-behera, egituraren zati handi bat, zutik mantentzen zen XVI. mendean, Baldassare Peruzzi eta Andrea Palladioren grabatuek adierazten dutenez, beste batzuen artean. Gaur egun, tokia oso urbanizatua dago, eta kontserbatzen diren hondarrak oso urriak dira.
Ana Cleveskoa (1515–1557)
Heriotza
Henrike VIII.aren azken emaztea, Katalina Parr, baino bederatzi urte gehiago bizi izan zen, baina, ez zen urte gehien bizi izan zen emaztea izan, Katalina Aragoikoa 50 urterekin hil baitzen.
Basati on
Basati ona, basati noblea, basati zintzoa edo basati onaren mitoa Aro Modernoko europar literaturako eta pentsamenduko topiko bat da, non Amerikako, Afrikako eta, geroago, Ozeaniako populazio indigenak bertute askoren jabe ei diren: eskuzabalak, bakezaleak, zintzoak... Naturarekin harreman estua zuten indigena horiek, berez oso txintxoak eta oso bertutetsuak ziren sinesmen honen arabera, gizakiak bere jatorrizko egoera naturalean zirelako, zibilizazioak kutsatu baino lehenagoko gizakiak zirelako.
Europarrak, Amerika, Asia, Afrika eta geroago Ozeaniako indigenekin kontaktuan jaio zen mitoa. Aro Modernoan jaio eta hainbat idazkitan topiko bilakatu zen, humanismoaren osagarri ideologiko ohikoetako bat izan zen.
Mito hori, gaur egun ere, herri "zibilizatuen" eta "primitiboen" arteko harremanari buruz pertsona askok duten iruditeriaren parte da. Basati onaren ideiak gizakiak, beren egoera naturalean, interesik gabeak, baketsuak eta lasaiak direlako ustea jasotzen du, eta gutizia, antsietatea eta indarkeria bezalako gaitzak zibilizazioaren ondorio direlako ustea.
Ilustrazioan, 1755ean, Rousseau filosofo frantziarrak mito honi eutsi zion eta honako hau idatzi zuen: "Batzuek berehala ondorioztatu dute gizakia berez krudela dela, eta gizartea antolatzeko beharra dagoela, baina ez dago ezer gizakia bezain gozo, ez dago ezer gizakia jatorrizko egoeran dagoenean baino gozoago [...]".
Siluridae
Siluridoena (Siluridae) arrain siluriformeen familia da. Europa eta Asiako ur gezatan bizi dira.
Gorputz zapala dute, 3-4 m luzea. Ezkatarik ez dute, ezta bizkarreko hegalik ere, edo oso txikia, dutenek. Bi gingil luze dituzte goiko barailean, eta bi pare edo gehiago behekoan. Orojaleak dira.
Generoak
Hona hemen ITISek proposatzen duen generoen zerrenda :
Luisana Lopilato
Luisana Loreley Lopilato (Buenos Aires, 1987ko maiatzaren 18a) zinemako eta telebistako aktore eta abeslari argentinarra da.
Chiquititas, Rebelde Way eta Alma pirata telesailetan lan egiteagatik da ezaguna. Rebelde Way telesailean oinarrituriko Erreway musika taldeko kidea izan zen.
Biografia
Bost urte zituela hasi zen iragarkiak egiten. 1998ean Mi familia es un dibujo telesailerako aukeratua izan zen, 11 urte baino ez zituen. Urte berean Chiquititas telesailerako castingera aurkeztu eta hartu egin zuten. Luisana Mazzaren papera bete zuen, bai eta ondoren egin zen filmean ere.
2002an Rebelde way telesailak arrakasta itzela eman zion. Mia Colucci neska aberatsaren papera egin zuen. Telesail honi lotuta filme bat eta Erreway pop musika taldea sortu ziren eta Luisana Lopilato protagonista izan zen. Urte horietan beste telesail arrakastatsu batzuk egin zituen, Casados con hijos eta Alma pirata dira aipagarrienak.
Ondoren telesailak egiten jarraitu du telebista kate aargentinarretan eta filmeak ere egin ditu. Aipatzekoa da Italian grabatu zuen telesaila, Una buona stagione (Una buena temporada) izena zuena.
Bizitza pertsonala
Michael Bublé abeslari kanadarrarekin ezkondu zen 2011n. Lau seme-alaba ditu, Noah, Elías, Vida eta Cielo.
Ofelia Rodríguez Acosta
Ofelia de la Concepción Rodríguez Acosta García (Artemisa, Kuba, 1902ko otsailaren 9a – Habana, 1975eko ekainaren 28a) idazle, kazetari, feminista eta ekintzaile kubatarra izan zen. Joera feminista eta konfesionaleko ipuin, saiakera eta nobelan murgildu zen, baina lesbianismoari ere ekin zion, adibidez, 1929ko La vida manda eleberrian. Kubako erreformista sozial garrantzitsuenetako bat da.
Bizitza eta lana
1920ko eta 1930eko hamarkadetako idazle emankorrenetako bat izan zen, eta, Mariblanca Sabas Alomárekin batera, XX. mendearen lehen erdian Kuban kausa feministari arreta erakartzean eragin handiena izan zuen idazleetako bat bihurtu zen. Biek bizitza politiko aktiboa izan zuten aldi horretan, eta Sabas Alomák Carteles (Kartelak) aldizkariko tribunaren bidez egiten zuen bitartean, Ofeliak Bohemian idazten zuen, eta han editore kargua ere betetzen zuen.
Emakumeen Kubako Kluba eta Emakumeen Batasun Nazionala sortu zituzten emakume eta intelektualen taldeko kide izan zen, besteak beste, Lesbia Soravilla, Serafina Núñez, Berta Arocena, Julieta Carreta eta Tete Casuso rekin batera.
Bestalde, eta Lesbia Soravilla bezala, cuento caribeño (Karibeko ipuina) deritzonaren lehen adierazleetako bat da, eta emakumeek beren herrialdeetan dituzten eskubideen defentsa bilatzen zuten taldeetan parte hartu zuten.
Katolizismo
[[Fitxategi:Catholic population.svg|thumb|350px|Beren burua katolikotzat duten biztanleen ehunekoa:
Katolizismoaren historia
Eliza katolikoa (edo katolizismoa) izena "eliza unibertsala" izendatzeko erabili izan da II. mendearen hasieratik; termino horren erabilerari buruz dugun lehen erreferentzia izen hori Antiokiako Inazioren gutunetan agertzea da, Juan Krisostomoren arabera, Pedrok berak ordenatu baitzuen.
Kristautasunaren lehen hiru mendeetako hainbat egoeratan, Erromako gotzainak, katolizismoan Pedro apostoluaren oinordekotzat jotakoak, komunitateetan esku hartzen zuen gatazkak konpontzen laguntzeko, Klemente I.a, Victor I.a eta Kalixto I. a aita santuak izan ziren adibideak. Bere historiako lehen hiru mendeetan, Eliza hiru patriarkatan antolatzen zen, Antiokiako gotzainak, Siriaren gaineko jurisdikzioarekin, eta geroago Asia Txikia eta Greziaren gainekoa, Egiptoko jurisdikzioko Alexandria eta Mendebaldeko jurisdikzioko Erroma. Geroago, Konstantinoplako eta Jerusalemgo apezpikuek patriarkak gehitu zizkioten, arrazoi administratiboengatik, "Lehen urtean Nizareako apezpikua". Erromako patriarkak ere aginte berezia zuela uste izan zen, San Pedrorekin zuen harremanagatik, hiri honetan hil eta lurperatua izan baitzen.
Ortodoxoen zisma
Katolizismoaren izaera, neurri handi batean Erdi Aroko Zisma Nagusiak baldintzatu zuen. Erdibitzearen eragile nagusia Aita Santuaren autoritatearen inguruko tirabirak izan ziren. Leon IX.a Aita Santuak uste zuen Erromako Apezpikuak ekialdeko lau patriarken gaineko autoritatea zuela. Gaur egun ere, ortodoxoek adierazten dute Laugarren Kontzilioan adostutakoaren arabera, Konstantinopolis eta Erromako apezpikuen arteko berdintasuna ezarri zela. Horretaz gain, horrenbeste garrantzia ez zuten beste kausa ere bazeuden, hala nola nizeatar kredoan gehitutako klausula batek (filioque klausula zeritzonak) eztabaida ere eragin zuen.
Eliza kristaua dotrina, teologia, hizkuntza, politika eta geografia arloetan bereizi zen, eta bien arteko hutsunea ez da desagertu. Are gehiago, ondotik etorri ziren hainbat gertaerak, 1200ean gurutzatuek Konstantinopolis arpilatzeak, areagotu egin zituzten desadostasunak.
Zismatik, ekialdeko Europako kristautasunari ortodoxoa esan izan zaio, eta Katolizismoa hertsiki Erromako aita santuaren nagusitasuna onartzen duen adarra izan da, lehen garai haietan Europa Mendebaldera mugatua.
Mendebaldeko Zisma
Beste zisma larri bat Mendebaldeko Zisma (1378-1416) izan zen, zeinean  Aita Santuak Avignon-en bizi ziren eta gehienak frantziarrak ziren. Hala ere, Erroman beste Aita Santu bat izendatu ohi zen, Elizaren banaketa eraginez 80 urtetan zehar.
Konponbiderako negoziazioen ondoren, 1414an Konstantzako Kontzilioa egin zen, eta han Gregorio XII.ak, Erromako Aita Santuak, bere borondatez uko egiten zion bere karguari. Espero zen bertanAvignongo Aita Santuak, Benedikto XIII.ak, gauza bera egingo zuela, baina karguari eutsi nahi izan zion, baina Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorearen presioz, bakartuta geratu zen eta Herrialde Katalanetan errefuxiatu zen, Peñiscola hiriko Papa Luna delakoa bilakatuz. Azkenik, 1417an beste Aita Santu bat aukeratu zuten, Martin V.a eta horrela amaitu zen Mendebaldeko Zisma.
Erreforma protestantea eta konfrarreforma
Eliza Katolikoaren beste krisi une definitzailea XVI. mendean sortutako Erreforma protestantea izan zen. 1517an, Martin Luther-ek barkamenen salerosketen kontrako 95 tesiak argitaratu zituenean, puntu doktrinalak salatuz (barkamenen salerosketa bereziki), baina funtsean Aita Santuaren aginpidearen kontra garatu zire luteranismoa eta beste adar protestantea. Anglikanismoaren kasuan, Ingalaterrako politika eta Henrike VIII.a erregearen posizio pertsonalak inportanteak izan ziren apurketa eragiten Erromarekin eta katolizismoarekin.
Katolizismoa, horren aurrean, ez zen geldi geratu eta berriztapen saio handi bat izan Kontrarreforma, Trentoko Kontzilioan hartutako erabakien bidez. Aldaketa horien artean kontuan har liteke halaber Jesusen Lagundiaren fundazioa: Jesuiten lana erabakigarria izan zen Eliza Katolikoaren berriztatzean, dotrinaren eta errukiaren alorretan batez ere.
Eginkizun bikoitza izan zuen Trentok, fedearen kontuetan dogma bat ezartzea batetik, eta bestetik diziplinaren alorrean, ordura arte gertatu ziren gehiegikeriak desagerrarazten saiatzea,
Erromatar eliza katoliko apostolikoa
Kristau-konfesioetan hedadura handiena eta zaharrena duen eliza kristaua da, eta hortik datoz katoliko izeneko beste eliza batzuk. Gaur egungo erdigunea Vatikanoko hiri-estatua da, Erroman (Italia), non Aita Santua bizi den. Katoliko erromatarrek apezpikuen ikastetxeko buru gisa hartzen dute, San Pedroren oinordeko, Kristoren Bikario eta Elizaren Artzain. Aita Santuaren egoitza Avignonera, Frantziara, aldatu zen Behe Erdi Aroko aldi labur batez.
Naumann belatz
Naumann belatza, Naumannen belatza edo etxe-belatza (Falco naumanni) Falconidae familiako hegazti harraparia da. Espezie hau mediterranear eskualdetik Asia, Txina eta Mongoliara hedatuta dago. Neguan Afrikara, Pakistana eta, batzuetan, Indiara migratzen du. Johann Andreas Naumann naturalistaren omenez du izen hori.
Garai batean Europako hegazti harrapari ugariena zen baina, populazioak asko murriztu zirenez, egun askoz ere murritzagoa da. Ziurrenik, hori da Naumann belatza ezezagun egiten duena. Hori bai eta belatz gorriaren antza handia duela ere. Edonola, belatzik lirain eta ikusgarrienetarikoa dugu espezie hau.
Deskribapena
Naumann belatzak belatz gorriaren (Falco tinnunculus) oso antzekoa da. Halere, Naumann belatza apur bat txikiagoa da: 58-72 cm-ko hego-zabalera, 29-32 cm-ko luzera eta 129-152 g bitarteko pisua (emeak arrak baino handiagoak dira). Halaber, belatz gorriak ez bezala, Naumann belatzak atzaparrak zurixkak ditu (Cramp eta Simmons, 1980).
Naumann belatzen dimorfismo sexuala koloreei dagokienez da nabarmena batez ere. Izan ere, ar helduek buztanaren alde dortsala, burua eta bigarren mailako arraun lema handiak urdin-grisak dituzte, bizkarra eta eskapularrak gorrixkak eta orbanik gabe, eta sabelalde gorri argia (ezaugarri hauek emeengandik eta gazteengandik ez ezik, belatz gorriarengandik bereizteko ere erabili daitezke). Gazteek eta eme helduek oso antzeko patroia daukate, eta bai beraien artean bai belatz gorriarengandik bereizteko ere eskarmentu handia behar da. Edonola, emeek, gazte zein helduek, ez dute kolore urdin-grisik eta lema lumetan 8 marra beltz dauzkate (Cramp eta Simmons, 1980; Tella et al, 1996; Mullarney et al, 2009).
Banaketa
Naumann belatza Europan eta Asian igarotzen du udaberria eta uda, eta Europako aleek behintzat Afrikan ematen dute udazkena eta negua (Cramp eta Simmons, 1980: Rodriguez et al, 2009). Iberiar Penintsulan hego-mendebaldean bizi da batez ere, baina iparraldean ere aurkitu da, Gipuzkoan eta Nafarroan besteak beste (Iribarren, 1971; Elosegui, 1985; Noval, 1967).
Gazteak jaio eta denbora gutxira sakabanatzen dira Afrikarako bideari ekin baino lehenago (Bustamante eta Negro, 1994). Iberiar Penintsulako populazioetan sakabanatze mugimendu hauek iparraldera egiten dituztela ikusi da (Olea, 2001; Garcia, 2000; Bustamante eta Negro, 1994). Mugimendu hauen zergatia harrapakinak bilatzean omen datza (Olea, 2001a). Bestalde, helduak ugaltzeko leku egokien bila ere mugitzen direla ikusi da, lehiari eta harrapaketari ihesi (Serrano et al, 2005).
Garaia
Naumann belatzak ekainaren bukaera eta urriaren hasiera bitartean Afrikara alde egiten du, baina lehenago talde handitan biltzen dira (Olea et al, 2004). Iberiar Penintsulako ale gehienek iraila bukaera eta urriaren erdiaren artean migratzen dute, Senegal eta Mauritania aldera batez ere. Bidaia 5 bat egunez egiten dute. Otsaila bukaera eta martxoa bukaera artean itzultzen dira berriro ere haien udako lurraldetara, eta bidaia hau egiteko aurrekoan baino egun gehiago behar dute (Rodriguez et al, 2009).
Habitata
Naumann belatzak gune irekietan bizi dira, zekale landen inguruan batez ere (Atienza eta Tella, 2004). Ehiza belardietan eta landare baxuez osatutako landetan egiten dute, eta zuhaitzez osatutako guneak ekiditen dituzte (Donazar et al, 1993; Garcia et al, 2006). Halere, Iberiar Penintsulako iparraldean bertan behera utzitako landak ere saihesten dituzte eta, gehienez, hauen ertzetan baino ez dira aritzen jaki bila (Tella et al, 1998; Ursua et al, 2005).
Ehunka aletako koloniak osatzen dituzte eta hauek giza eraikinetan kokatzen dira: elizetako kanpandorretan, eraikin zaharretako teilatuetan, herrigunetan… (Elosegui, 1985; Negro et al, 2000). Zenbaitetan primilladiak deitutako eraikin bereziak egiten zaizkie kokalekutzat har ditzaten. Betiere, gogoratu belatzek ez dutela habiarik eraikitzen. Ondorioz, zuloak, etxeetako teilen azpia edota habia-kutxak baliatzen dituzte.
Elikadura
Naumann belatza haragijale harraparia da, baina bere dieta nahiko generalista dela esan daiteke (Cramp eta Simmon, 1980). Gehien bat ornogabeak jaten ditu, eta hauen artean ortopteroak (matxinsaltoak, etab.) dira maizen aurkitzen zaizkion ehizakinak. Koleopteroak (kakalardoak), lepidopteroak (tximeletak, etab.), ugaztun txikiak (saguak, saguzarrak, satitsuak…), txori txikiak (karnabak, tarinak, txolarreak, enara azpizuriak…) narrastiak (sugandilak, suge txikiak…) eta anfibioak ere jaten ditu (Franco eta Andrada, 1977; Tejero et al, 1982; Rocha, 1998; Rodriguez et al, 2006).
Elikagaia lortzeko estrategia desberdinak erabiltzen ditu. Batzuetan belatz gorria bezala airean geldirik dagoela ehizakinen bila aritzen da baina, beste batzuetan (egunean zehar harrapakin gutxi daudenean batik bat), argi iturri artifizialetara hurbiltzen da bertako intsektuak jateko asmoz (Garzon, 1974; Franco, 1980).
Ugalketa eta ontogenia
Esan bezala, Naumann belatzak otsaila aldera iristen dira gurera. Arrak izaten dira iristen lehenak eta habiak aurkitu bezain laster beste arrekin lehiatzen hasten dira. Emeak arra aukeratzen duenean habia babesten laguntzen dio eta estalketak hasten dira (kopula ugari egiten dituzte). Maiatzaren hasieran 4-5 arrautza erruten dituzte (Elosegui, 1985; Rodriguez eta Bustamante, 2003). Arrautzok 26-28 egun inguruz inkubatzen dira eta lan horretan arrek nahiz emeek parte hartzen dute (Elosegui, 1985; Aparicio, 1997). Halere, arrek egunean zehar inkubatzen denboraren erdia ematen badute ere, gauetan lan hau emeen ardurapean uzten dute eta haiek lo-lekuetara beste arrengana joaten dira (Donazar et al, 1992).
Naumann belatza espezie monogamoa den arren, zenbaitetan bi emez eta ar batez osatutako hirukote poliginikoak ere ikusi dira (Hiraldo et al, 1991). Edonola, hirukote guztiak deuseztapen dira emeetako batek taldea uzten baitu kolonia berdineko beste ar batekin elkartzeko (Hiraldo et al, 1991; Tella et al, 1996). Halaber, bikotez kanpoko kopulak ere ohikoak dira, eta beste bikoteen txitak onartzen dituzte (Ortego, 2010; Donazar et al, 1991).
Txitak ekainaren hasieran jaiotzen dira. Jaiotzak ez dira guztiak aldi berean gertatzen, izan ere, lehena jaiotzen den txitaren eta azkenaren artean 5 egun igaro daitezke (Aparicio, 1997). Jaiotza arrakasta %80-90 ingurukoa da (Negro et al, 1993; Ortego et al, 2010), eta sexu banaketa 1:1 izaten da (Negro eta Hiraldo, 1992; Tella et al, 1996).
Jaio eta lehendabiziko egunetan emeak txitei arrak ekarritako harrapakinekin jaten ematen die. Gero, emeak nahiz arrak ibiltzen dira ehizan (Ortego, 2010). Gazteak 30-37 egun dauzkatenean ateratzen dira habietatik (Elosegui, 1985; Bustamante eta Negro, 1994).
Espezieen arteko elkarrekintzak
Bestalde, Naumann belatza bizi den guneetan beste harrapari batzuk ere bizi direla ikusi da. Hauek, batez ere, habiak erasotzen dituzte (Blanco eta Tella, 1997; Serrano et al, 2004). Esan bezala, antzeko espeziea belatz gorria (Falco tinnunculus) du. Antzekotasun morfologiko oso handia dute bi espezieek, batez ere alde dortsalean. Urrutitik emeak bereiztea ia ezinezkoa da. Belatz gorri arrek orban beltzak dauzkate hegoetako eta bizkarraldeko lumetan.
Kontserbazioa
IUCN erakundeak “zahurgarritzat” jotzen du Naumann belatza bai mundu mailan bai espainiar estatuan ere (Atienza eta Tella, 2004; BirdLife, 2010). Antza denez, Naumann belatza Europako hegazti harrapari ugariena izan zen garai batean (Bijleveld, 1974), baina atzerakada itzela jasan zuen XX. mendetik aurrera eta herrialde askotan desagertu ere egin zen, Austrian, Hungarian eta Polonian kasu (Cramp eta Simmons, 1980; Biber, 1990). Iraun zuen herrialdeetan populazioak asko murriztu ziren. Atzerakada hori honako faktore hauek eragin zutela uste da:
Espainiar estatuan, 100.000 bikote estimatu ziren 1960ko hamarkadan, baina 50.000 bikotera jaitsi zen 1970eko hamarkadan (Bijleveld, 1974; Garzon, 1977). Euskal Herriari dagokionez, Nafarroan egindako ikerlanen datuak besterik ez dauzkagu. Horien arabera, 30-37 bikote estimatu ziren 2003. urtean eta, geroztik, populazioak gora egin du pixkanaka; egun 50 bat bikote daudela uste da (Tella, 2004; Onrubia, 2009).
1935eko Espainiako Itzulia
1935eko Espainiako Itzulia Itzuli Handi honen 1. edizioa izan zen.
Monaghan konderria
Monaghan konderria (gaeleraz Contae Mhuineacháin) Irlandako iparraldean dago kokatuta, Ulsterreko probintzian. Irlandaren banaketan Ipar Irlandan ez sartzea erabaki zuen hiru konderrietako bat izan zen. 1.294 km2-ko azalera dauka eta 60.483 biztanle zituen 2011an. Monaghan/Muineachán dauka hiriburu eta hiri nagusia.
Natura
Ingurune muinotsua da, mendiek 200 metrotik gora justu igotzen badute ere. Sliabh Beagh eta Mullyash mendiak dira konderria zeharkatzen dutenak. Lurraldea baso zabalez estalia dago, hala nola Dantrey Forest, Rossmore Forest eta Dún na Rí Forest. Egurgintza dela eta, koniferoak dira zuhaitzen gehiengoa eta bertako landaretza nabarmen murrizturik aurkitzen da.
Aintzirak ere ugariak dira konderrian, aipagarriena Lough Egish aintzira.
Historia
1585 urtean Irlandako lord diputatua zen Sir John Perrot ingelesa inguruko irlandar jauntxoekin. Ulsterra konderrietan banatzea erabaki zuten eta Airgíalla Erresumako lurrak McMahon leinuarentzako izango zirela erabaki zuten. 1603an irlandar jauntxoek Ulsterra galdu zutenean konderri honetan ez zen kolonizaziorik gertatu, baina 1641eko Irlandar matxinadan porrot egiterakoan eskoziar eta britainiarrak ekarri zituzten lurren jabe bihurtzeko.
1920an Ulsterreko konderri guztiek bozketa egin zuten eta Monaghanek Ipar Irlanda beharrean Irlandako Errepublika osatzea erabaki zuen.
Parisko Ituna (1763)
Parisko Ituna, askotan Parisko bakea edo 1763ko ituna deitutakoa, 1763ko otsailaren 10ean sinatu zuten, Britainia Handiko, Frantziako, Espainiako eta Portugalgo erresumek. Hubertusburgeko itunarekin batera, Frantziar eta indiarren aurkako Zazpi Urteko Gerra amaitu zuen. Itunek Britainiaren Europaz kanpoko gailentasun epe luze bati zabaldu zioten bidea.
Ituneko artikuluen arabera, Frantziak Ipar Ameriketako kontinenteko lurralde guztiak galdu zituen, hala, ez zen gehiago hango britainiar kolonietarako mehatxua izango.
Gudan, britainiarrek itsasoz bestaldean garaipen asko izan zituzten Frantziaren aurka: britainiarrek frantziar Kanada konkistatu ez ezik, Indiako leku askotan ere garaitu zuten eta Karibe uharteetako frantziar koloniak harrapatu zituzten. 1762ko martxoan, Luis XV.a Frantziako erregeak bake elkarrizketen aldeko deia egin zuen.
Britainiar gobernuari ere guda amaitzea komeni zitzaion -Zazpi Urteko guda oso garestia izan zen, eta gobernuak zorrez finantzatu behar izan zuen. Zordunak zalantzan zeuden Britainia Handiak finantza-merkatuetan eskatutako maileguak itzultzeko gai izango zen. Gainera, Jurgi II.a britainiar erregea 1760an zendu zen, eta haren ondorengoa guda amaitzearen aldekoagoa zen.
Bake akordioa sinatzeko lehenengo saiakerek huts egin zuten, alderantziz, frantziar eta espainiar diplomatikoek Famili-hitzarmena sinatu zuten. Hitzarmen horrek Espainia Britainia Handiaren aurkako gudan sartu zuen. Lord Bute Lehen Ministro britainiarrak Etienne-Francois, Choiseulgo dukea, frantziar diplomatikoarekin isilpeko elkarrizketak egiten jarraitu zuen eta 1762ko ekainean hitzarmen ez-ofizial bat lortu zuten. Butek baldintza onak agindu zituen, eta herrialde biek irailean enbaxadoreen trukaketa adostu zuten.
Negoziazio formalak hasi zirenerako, egoera aldatu zen. Britainiarrek Habana hartu zutelako berria Europara heldu zen, eta hiriarekin batera Kubako kolonia osoa. Karlos III.a Espainiako erregeak uko egin zion itun bat sinatzeari Kuba itzultzen ez bazitzaion, baina britainiar legebiltzarrak ez zuen gudan irabazitakoa islatuko ez zuen itunik sinatuko.
Arazo horri aurre egiteko, Choiseul frantziar negoziatzaileak Ameriketako lurraldeak Frantzia, Espainia eta Britainia Handiaren artean birbanatzen zituen irtenbide bat proposatu zuen. Plan horren arabera, Britainiak Mississippiko ekialdeko frantziar lurralde osoa eskuratu zuen, eta Espainiak Kuba baina Florida Britainiari ematearen truke. Frantziaren Mississippiko mendebaldeko lurralde guziak Espainiari eman zizkioten, New Orleansko portuarekin batera. Indiako, Afrikako lurraldeen eta Mediterraneoko Menorca uhartearen truke Frantziak britainiarrek gudan harrapatutako Karibeko irlak berreskuratu zituen. Britainiar gobernuak Kanadako frantziarren erlijioa eta Ternuako arrantza eskubideak errespetatuko zituela agindu zuen.
1762ko azaroaren 3an espainiar eta frantziar diplomatikoek negoziazioak burutu zituzten eta Parisko itunaren aurretiazkoak sinatu zituzten. Espainiar eta frantziar negoziatzaileek ere San Ildefonsoko ituna sinatu zuten, bertan, frantziar Louisiana Espainiari ematea berretsi zen. George III.a britainiar erregea eta haren ministroak itunaren alde bazeuden ere, britainiar publikoa ez. Hala ere, itunean amore ematen zitzaien gudaren aldekoei eta Legebiltzarrak Parisko ituna onartu zuen gehiengo zabal batekin (319 aldeko eta 64 aurkako) eta horrela Ituna indarrean egon zen 1763ko otsailaren 10etik.
Anglo-amerikar kolonoentzat ituna teorikoki arrakastatsua izan zen. Kolonoak ez ziren gehiago frantziar inbasioaren beldur izango, britainiar lurraldeak Kanadatik Mississippiraino zabaldu baitziren. Mugetako indiarrentzat, ostera, oso kaltegarria izan zen haren estrategia eraginkorra apurtu baitzuen. Haren arabera, britainiarrek eta frantziarrek elkarren aurka egiten zutenean indioek aliantza onuragarriak egiten zituzten, bai batekin, bai bestearekin eta horrela haien lurraldeak anglo-amerikar kolonoen inbasioaren kontra babesten zituzten.
Parisko Itunak arrakasta handia zirudielarik ere, anglo-amerikar kolonoen eta britainiar gobernuaren arteko desadostasunak handitu zituen, bien Ipar Ameriketako interesak ez baitzetozen bat. Britainiar gobernuak ez zuen armada garesti bat mantendu gura eta, gainera, kolonoen eta indiarren interesak adostu nahi zituen britainiar gobernuaren mugari buruzko politikak porrot egiteaz gain, kaltegarria ere izan zen.
Louisianako auzia
Kontrakoa uste arren, Parisko itunean Frantziak ez zion Espainiari Louisianako lurraldea eman. Transferentzia hori 1762ko Fontainebleuko itunean gertatu zen, nahiz eta 1764ra arte publikoa ez egin.
Parisko itunak Britainia Handiari Mississippiko ekialdea eman zion (Baton Rouge hiria ere britainiar Mendebaldeko Floridako lurraldearen parte izango zen). New Orleansek, ekialdean dagoen arren, frantziar eskuetan jarraitu zuen (behin-behinean baina). Mississippi ibaiko korridore osoa bat izango zen berriro 1803ko Louisianako lurraldearen erosketaren ostean eta 1819ko Adams-Onis itunaren ondoren.
1763ko itunaren VII. artikuluak dio:
Quebeceko auzia
Itunaren IV. artikuluak Kanadako katolikoen aldeko bermeak ezarri zituen. Artikulu hauek askotan aipatzen dituzte Quebeceko lege sistema Kanadakoaren aldean oso bestelakoa dela frogatzeko.
Artikuluak Kanadatik 18 urteko oztoporik gabeko ateratzeko epea ezarri zuen. Horren ondorioz, “Cajun” deitutako emigratzaile asko orain Acadiana deitzen den Louisianako eremu batera mugitu ziren, Frantziaren menpe izaten jarraituko zuela pentsatuz; baina mugitu zirenean, Louisiana Espainiari eman ziotela aurkitu zuten.
Artikuluak dio:
Ignacio Morgado
Ignacio Morgado Neurozientziaren Institutuko Psikobiologiako katedradun a da Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Psikologia Fakultatean, eta fakultate horretako sortzaileetako bat. Gaur egun, psikologia fisiologikoko eskolak ematen ditu psikologia fakultate horretan, eta, besteak beste, garuneko estimulazio elektrikoaren bidez oroimena berreskuratzeko ikerketa esperimentalak egiten ditu.
Hainbat sari akademiko jaso ditu eta zenbait nazioarteko ikerketa-zentrotan egin ditu ikasketak (Rhur-ren, Alemania n, eta Oxford-en, Erresuma Batua n; Kaliforniako Institutu Teknologikoa-n, Caltech, AEB).
Nazioarteko zenbait zientzia-elkartetakoa da, eta Ariel i Cosmocaixa Barcelona argitaletxeko zientzia-aholkularia izan da. Psikobiologiari eta neurozientzia kognitiboari buruzko ehun lan espezializatu baino gehiago argitara eman ditu.
Bere azken dibulgazio-lanak Emocions i intel·ligència social: una aliança entre els sentiments i la raó (Mina, 2006; edició castellana: Ariel 2007 i 2010) i Cómo percibimos el mundo: una aproximación a la mente y los sentidos (Ariel, 2012), Aprender, recordar y olvidar (Ariel, 2014) i La fábrica de las emociones (Ariel, 2015)..
Robert Peary
Robert Edwin Peary (Cresson, Pennsylvania, 1856ko maiatzaren 6a - 1920ko otsailaren 20a) 1909ko apirilak 6an Ipar Polora iristen lehena izan zela adierazi zuen esploratzaile bat izan zen, ohore eta ospe handia eman zion aldarrikapen bat, baina ondoren kritika eta eztabaida ugari ekarri zizkiona, eta gaur egun zalantzan jarria dago.
Espedizioaren azken zatian, soilik bere gizonetatik bost geratu ziren bere ondoan: Matthew Henson, Oatah, Egigingwah, Seegloo eta Ookeah. Bere bidai egunerokoan, apirilaren 7an honako hau idatzi zuen (ondoren bere oharrak berridatziak izan ziren arren argitaratu ahal izateko): "Azkenean Poloa! Hiru mendeko saria, nire amets eta anbizioa 23 urtez. Nirea azkenean!".
Janovice
Janovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.873 biztanle ditu eta 13,14 kilometro koadroko azalera. Frýdek-Místekeko barrutian dago.
Robert Peary
Balentriari buruzko dudak
Pearyren Polora iritsi izanaren afirmazioa beti zalantzan jarria izan da, zenbait arrazoi medio:
Janovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1845 urtean egin zen.
Robert Peary
Balentriari buruzko dudak
Historialariren batzuk Pearyk benetan Polra iritsi zela pentsatu zuela uste dute. Beste batzuk, bere ekintzak nahita exageratu izanaren errudun dela diote. Beste batzuk ere, Peary Polora iritsi ez izana adierazten duen edozein zantzu Cooken alde zeuden konspiratzaileen lana del diote, nork sinesgarritasuna kendu nahi zion. Ziuraski, eztabaida hau sekula ez da argituko.
Peary zenbait libururen egilea ere izan zen. Ospetsuenak Northward over the Great Ice (1898) eta Nearest the Pole (1907) dira. Kevin Hooksek 2000n zuzendutako Glory and Honor filmeak Pearyren polorako bidaia deskribatzen du.
Ninety Degrees North izeneko bere liburuan, Fergus Fleming polo historialari eta idazleak Peary "polo esplorazioko erregistroetan zalantzarik gabe grintsuena, beharbada arrakastatsuena eta ziuraski gizonik desatseginena" bezala deskribatzen du.
Lehen urteak
Robert Peary 1856an jaio zen Cressonen, Pennsylvania estatuko herri txiki bat, Pittsburghetik 120 kilometro ekialdera dagoena. Maine estatura joan zen, non Portland High Schoolera joan zen eta ondoren Bowdoin Collegen graduatu zen, non Delta Kappa Epsilon hermandadeko kide izan zen. 1881eko urriak 26an Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadako Ingeniari Zibilen Taldeko ofizial bezala sartu zen. Josephine Diebitsch Pearyrekin ezkondu zen, norekin bi seme-alaba izan zituen: Marie Robert Peary eta Edwin Peary jr. Espedizio artikoetan zehar, Pearyk zein bere kide Matthew Hensonek seme-alabak izan zituzten inuit emakumeekin, horietako bik publiko atlantearen arreta erakarri zutelarik S. Allen Counterri esker, Groenlandiarako espedizio batean topatu zituena.
Lehen espedizio artikoak
Pearyk Artikorako zenbait espedizio egin zituen, Groenlandia zakurrek tiratutako lerekin esploratuz 1886an eta 1891n, eta uharte honetara beste hiru aldiz itzuliz 1890eko hamarkadan. Bi aldiz saiatu zen Groenlandiaren iparmendebaldea izotz geruzan zehar zeharkatzen, Itsas Armadaren Arrezifea (Navy Cliff) aurkituz.
ALCA
ALCA Ameriketako Merkataritza Askeko Eremua da.
ALCA: XXI. mendean AEBek Latin Amerika anexionatzeko proiektua
Ameriketako Merkataritza Askeko Eremua (ALCA) neokolonialismoaren adibidea da, Latin Amerikaren ekonomiak AEBen ekonomiaren pean ezarri nahi dituena. Ipar Amerikako Merkataritza Askeko Akordioa (NAFTA) horren aurrekaria da. AEBen menpeko Latin Amerikaren erregionalizazioa, berez, munduko beste botere ekonomikoei aurre egiteko proiektua da, baina horretarako latinamerikar erregionalizaziorako saiakera independentea guztiz deuseztatu behar du. Horrela, ALCA aurrera eramaten bada, eskualde eta herrien etorkizuna ekonomiaren eta politikaren aldetik ahuldu eta baldintzatuko du.
Politika neoliberalen orokorpena
Latin Amerikaren egoera ahul horrek bi oinarri nagusi ditu: politika neoliberalaren erabilera izugarri hedatua eta itsua, eta politika neoliberal honek sortu duen krisi ekonomiko-sozial larria.
Lehenengo oinarri hau ALCA ezartzea errazten du, Latin Amerikaren AEBekiko dependentzia eta menpekotasuna handituz. Orain dela hogei urte, integrazioa latinoamerikar merkatuen babes prozesu baten moduan ulertzen zen eta gutxien garatutako herrialdeei lehentasunak eman behar zitzaien; gaur, aldiz, liberalizazioa mugarik gabe aurrera eraman nahi da eta herrialde guztiek politika neoliberal berbera aurrera eman behar dute.
Bigarren oinarria Latin Amerikak jasaten ari den krisi ekonomiko eta sozial larria da, politika ekonomiko neoliberalen ondorioz. ALCAk eredu hau sakondu nahi du, eta herrialde hauek garatzeko eredu honen hazkundea ez da nahikoa. Eman den hazkundearen oinarriak oso ahulak dira. Hasteko, enpresa publikoen pribatizazioa orokortu zen, ia guztia pribatizatuz. Ia guztia pribatizatu denez, pribatizazioan oinarritutako hazkundearen alde ezin da egin. Bigarrenez, kapitalaren sarrera dago. Nahiko handiak izan dira, baina zati handi bat epe laburrera zuzendutako kapital espekulatiboak dira. Hirugarrenez, zorpetzea hazkundearen oinarria izan zen. Horrela, ondasun eta zerbitzuen esportazio sarreren %56 zorra hau ordaintzera bideratzen da. Azkenik, ekonomien dolarizazio baliabidea ematen ari da, hau jasaten duten herrialdeek beraien moneta politika AEBen esku utziz.
Gizarte eragina
Krisi ekonomikoa larria da, baina gizartean duen ondorio bortitzak are larriagoak dira. 1980. urtean, latinoamerikarren %39 txiroa zen; gaur egun, %44 da. Hemendik ondoriozta dezakegu neoliberalismoak aberastasunaren banaketa desberdinagoa ekarri duela. Horrela, lanpostuen %85 sektore informalean kokatuta dago, umeen hilkortasuna oso handia da, analfabetismoa oso handia da, eta abar… Latin Amerika egoera horretan iritsi da ALCAren negoziazioetara.
ALCAren eta AEBen helburuak
AEBen lehenengo helburua Latin Amerika eta Karibea beren menpe izatea da, munduko boterearen ardatzetatik urrun mantentzeko. Europar Batasuna Europako ekialdera hedatu da, Japoniak Asian zehar; orduan, AEBek Latin Amerikan beren boterea indartu nahi du, konpetentziari aurre eginez. Horrela, ALCAren bitartez europarrak eta japoniarrak kanporatu nahi ditu, ALCA estatubatuar kapital eta ondasunen trafikorako eremu askea baita. AEBen bigarren helburua Latin Amerikako integrazio ekonomikoa galaraztea da, MERCOSUR (Hegoamerikan) eta CARICOM (Karibean) sendotzea saihestuz.
Mexikar aurrekaria
ALCA Latin Amerikan martxan jartzen denean izango dituen ondorioak ezagutzeko, Mexikar ekonomia ikus dezakegu. 1994 urtean Ipar Amerikako Merkataritza Askeko Hitzarmena (TLCAN / IAMAH) indarrean sartu zen eta ALCAren antzekoa den hitzarmena da. Hitzarmen honek Mexikon izan dituen ondorioak ikus ditzakegu. Beren ekonomi nazionalaren narriadura eta gizarte atzerakada nabariena izan da. 1970eko hamarkadan, hitzarmenik gabe, urtero %6.6ko tasan hazi zen; hitzarmena ezarri ostean, soilik %3.1. Lan informala (langileen eskubiderik ez duena, kontraturik sinatzen ez dena) lanpostu guztien erdia da. Atzerritar Kapitalaren Sarrera nahiko handia izan da; adibidez, 1998 – 2000 artean 36000 milioi dolar izan ziren. Baina kapital horrek atzerriratuko kantitatea, epe berean, 48000 milioi dolar izan ziren; ondorioz, kapitalen irteera sarrera baino handiagoa zen. Kanpo zorra 1982an zuenaren bikoitza baino gehiago zen.
TLCANek AEBekiko dependentzia eta harreman ekonomikoen kontzentrazioa sortu du. Hitzarmena baino lehen, Mexikoren ekonomia dibertsifikatu eta independenteagoa zuen. Hitzarmena ostean, mexikar inportazioen %74 AEBetatik datoz, eta mexikar esportazioen %89 AEBetara doaz. Esportazio hauek AEBetako enpresa transnazionalen filialek egiten dituzte (Mexikoko esportazioen %96 kontrolatzen dute).
Mexikoko nekazaritzako sektorea oso larri dago ere, AEBetako gobernuaren subentzio sistema oso sofistikatua baita. Horren ondorioen adibide bat arrozaren ekoizpenean dago. TLCAN indarrean sartu baino lehen arrozaren ekoizpena oso indartsua zen, baina indarrean sartu ostean, AEBetatik inportatzen dena %50 da. Gainera, Mexikoko biztanleen %57 pobrezian bizi dira.
AEBk duen jarrera ALCAren negoziaketan
Gutxi garatutako herrialdeak ez dira bereizten, hots, hartzen diren erabakiak herrialde guztiak bete behar dituztela, salbuespenik gabe. AEBk ALCAren negoziaketan muga sarien murrizpenaz soilik hitz egin nahi du, baina Latin Amerikari kalte gehien egiten dion tresna ez da muga saria, arantzeletan ez oinarritutako mugetan daude, eta horien kontrola AEBek dute; adibidez, ekologi babesaren gaineko edo osasun neurriak. Hauei herrialde txiroek ezin diete aurre egin.
ALCAk, AEBentzat, kapitala inbertitzeko eremu bat lortzea esan nahi du, trataera nazionala izatea. Horregatik inbertsio hitzaren esanahi anbiguoa erabiltzen dute, epe laburreko inbertsio espekulatiboak, zorrak… sartuta. Horrez gain, AEBetako gobernuak Latin Amerikako gobernuen boterea txikitu nahi du, beraien sektore publikoak garapena sortzeko eta gizarte interesdun erosketak izugarri mugatuz; horrela, estatu monopolioak amaitu behar dira.
Manchester (Pennsylvania)
Manchester Pennsylvaniako borough bat da. York konderrian kokatua dago. 2010ean 2,763 biztanle zituen, 2.03 kilometro koadrotan banatuta.
Crinia tinnula
Crinia tinnula Crinia generoko animalia da. Anfibioen barruko Myobatrachidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Norfolk uhartea
Norfolk uhartea (ingelesez: Norfolk Island, pitkern-norfukez: Norfuk Ailen) Ozeano Barean dagoen hiru uharteko lurraldea da. Australia, Zeelanda Berria eta Kaledonia Berria artean kokaturik, eta Australiako botere pean dagoen lurraldea da. 34 km² area du.
Geografia
Norfolk uhartea hegoaldeko Ozeano Barean dago, Australiatik ekialderantz. Lurraldea hiru uhartetan zatitzen da: nagusia eta lurraldearen gehiena dena koordenada hauetan dago. 34.6 km² area du, 32 kilometroko kostaldea eta ez du aintzirarik. Uharteko lekurik altuena 310 metrotako Bates mendia da, ipar-mendebaldeko partean.
Philip uhartea, lurraldeko bigarren uhartea koordenadetan dago, uharte nagusitik kilometro asko hegoalderantz.
Badago beste uharte txiki bat Norfolk uhartearen hegoaldean dagoena: Nepean uhartea.
Historia
Antzinean Norfolk uhartean polinesiar marinelak bizi ziren, ziur asko Zeelanda Berriko iparraldean dauden Kermadec uhartetatik etorriak. XIV. mendean edo XV. mendean heldu ziren eta zenbait belaunaldi geroago desagertu ziren.
1774ko urriaren 11n James Cook kapitaina, Ozeano Bareara bere bigarren ibilaldian, uhartea ikusteko lehendabiziko europarra zen. James Cookek eman zion izena uharteari Edward Howard (1685-1777), bederatzigarren Norfolkeko Dukearen omenez.
Gero Erresuma Batuak presondegitzat erabili zuen uhartea.
1901ean Australiako Commonwealth sortu ondoren, Norfolk uhartea Canberrako gobernuaren menpe egon zen.
Bigarren Mundu Gerran, uhartea aireportutzat erabili zuten, Zeelanda Berriko armadaren kontrolpean. Hala ere, Norfolk uhartea ez zen erasotua.
Politika
Norfolk uhartea kontinentean ez dagoen lurralde australiar autonomia lortu duen bakarra da. 1979an Australiako parlamentuak Norfolk uharteko legea onartu zuen. Australiako gobernuak Australiako Gobernatzaile Orokorrak hautatutako administratzaile baten bitartez du kontrola baina uharteak hiru urtero herri-botoen bidez hautatutako Biltzar Legegilea du. Hala eta guztiz ere, Australiako legeak uhartean ezarri behar bada Australiako Parlamentuak hala erabaki dezake.
Donegal konderria
Donegal konderria (gaeleraz Dún na nGall) Irlandako ipar-mendebaldean dago kokatuta, Ulsterreko probintzian. 1920an Irlandako Errepublikaren parte izatea erabaki zuen. 4.841 km2-ko azalera dauka eta 161.137 biztanle zituen 2011an (33,28 biz./km2).
Natura
Ulsterreko konderririk handiena eta menditsuena da. Bi mendizerrak zeharkatzen dute konderria, Derryveagh mendiak iparraldean eta Bluestack mendiak hegoaldean. Mount Errigal (749 m) da mendirik garaiena. Kostalde bihurria du, itsas golko aipagarrienak Swilly eta Foyle aintzirak dira, eta bien artean Inishowen penintsula dago.
Hiriak eta herriak
Lifford/Leifear dauka hiriburu eta Letterkenny/Leitir Ceanainn hiri nagusi. Hauek dira beraz hiri eta herri handienak:
Historia
Sarritan Tirconaill konderria (irlanderaz Contae Thír Chonaill) izena eman izan zaio, izan ere bertako antzinako erregea Thír Chonaill izan baitzen. Dena den irlandako leinurik ezagunenetakoaren lurrak izan dira historian zehar, O'Donnell leinuarenak (Clann Ó Domhnail) hain zuzen ere. 1600 inguruan Irlandako leinurik aberats eta indartsuena izan zen, Tyroneko konderrian zegoen O'Neill leinuarekin batera. O'Donnelldarrek beren Donegalgo gaztelutik Ulsterreko erresuma gaeliko bakarrean mendeetan zehar ezarri zuten beren agintea harik eta 1607an britainiarrek eskuratu zuten arte. Konderria bera 1585ean eratu zuten ingelesek baina hogei urtetan ez ziren gai izan kontrola ezarri eta O'Donnelldarrak kanporatzeko. 1610tik aurrera kolonizazio gogorra pairatu zuen konderriak.
1841-45 urte arteko Gosete Handiak gogor jo zuen Donegalen eta jende askok lurra utzi zuen Derryko kaira joan eta atzerrira emigratu zutelarik. Eskoziar jatorriko pertsona asko beren sorterrira itzuli ziren, Glasgowra hain zuzen ere. Hainbat herri betirako despopulatu ziren.
Irlandako zatiketa gertatu zenean Donegaldarrek Irlandako Errepublikan sartzea erabaki zuten. Erabaki honek ekonomikoki eragin handia izan zuen konderrian, izan ere mendeetan zehar konderriaren metropoli lanak egin izan zituen Derryrengandik banatuta gelditu baitzen. Honetaz gain isolaturik ere gelditu zen, izan ere kilometro gutxi batzutako lotura baino ez baitu Irlandako Errepublikarekin. "Ahazturiko konderria" ezizena eman izan zaio sarritan.
Hizkuntzak
Irlanda osoan bezala, Donegalgo hizkuntza nagusia ingelesa den arren, gaelerak pisu handia du. Horrez gain, konderri horretan Ulsterko eskozieraren hiztunak ere badira.
Gaeltacht
Gaeltachteko zati garrantzitsua da lurralde hau, eta gaeleraren hainbat hiztun biltzen ditu. Alde horretatik, nabarmentzekoa da Gaoth Dobhair/Gweedore herria (1.400 biztanle inguru 2002an), Irlanda osoko udalerri gaelikorik handiena baita.
Hurrengo herriek ere gaelikodun kopuru esanguratsua daukate:
Chambellay
Chambellay Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chambellay udalerrian erroldatutako biztanleak 305 ziren. Familiak 114 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 53 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 184 etxebizitza zeuden, 118 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 178 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 118 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 78 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 178 ziren, horien artean 123 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 123 pertsona aktiboetatik 117 lanean zeuden (66 gizon eta 51 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 55 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chambellay udalerrian 135 unitate fiskal zeuden, 338 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.493,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra eraikuntza enpresa zen.
2000. urtean Chambellay udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.008 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tarquinia Molza
Tarquinia Molza (1542ko azaroak 1 – 1617ko abuztuak 8) abeslari, poeta, orkesta zuzendari eta filosofo natural italiarra izan zen. Concerto delle donne famatuarekin erlazionatuta egon zen, baina haiekin abesten zuen edo praktikatzen laguntzen zituen ez dago argi. Lira biola jotzen zuen.
Liparis eos
Liparis eos Liparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Zirkuitu digital
Elektronika digitalean, zirkuituak logika konbinazionalaren ekuazio sinpleaz osatuta daude eta ekuazio hauek, Booleren aljebraren prozesuak dira.
Zirkuitu konbinazionalen artean, garrantzitsuenak:
Zirkuitu hauek ate logikoak elkarrekin lotuz sortzen dira.
Sistema elektroniko digitalak ate logikoz egindako zirkuitu digitalez osatuta daude. Zirkuitu digitalaren funtzionamenduaren arabera, bi zirkuitu mota daude: konbinazionalak eta sekuentzialak.
Neilton (Washington)
Neilton Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Grays Harbor konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mušḫuššu
Mušḫuššu (lehen sirrušu edo sirrush) Babilonian berreraikitako Ixtarren Atean agertzen den animalia mitologiko bat da. Alde batetik dragoi bat da, baina hanken behekaldea arrano baten antza dute, goikaldea felino batenak, lepo luzea, isatsa, adarrak buruan, suge baten motako mihia eta gandorra.
Akadierazko mušḫuššu sumerierazko MUŠ.ḪUSen forma bat da, literalki suge indartsua Beste egile baten arabera, "suge izugarria" dela esaten du. Sumerieraz MUŠ hitzak "suge" esan nahi du. Sir-ruššu ahozkera Asiriologiaren hasieran sortutako transliterazio oker baten errua da. ).
Basque Rap Conspiracy
Basque Rap Conspiracy euskaraz abesten duen euskal rap musika taldea da. Anger eta Feos Pero Majos taldeetako kide ezberdinek osatu hip-hop proiektu hau osatzen dute.
2007an Elkarrekin: errepresaliatuak eta musikariak bildumarako ...ikusiko dugu elkar abestia grabatu zuten.
Janovice nad Úhlavou
Janovice nad Úhlavou Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 2.227 biztanle ditu eta 28,47 kilometro koadroko azalera. Klatovyko barrutian dago.
Casabona
Casabona Italiako udalerri bat da. Crotonako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zanga hankagorri
Zanga hankagorria (Sula sula) Sula generoko animalia da. Hegaztien barruko Sulidae familian sailkatua dago.
Casabona
Mugakideak
Casabonak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cabrièras d'Egues
Cabrièras d'Egues Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.