cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montcavrel
Biztanleria
2007an Montcavrel udalerrian erroldatutako biztanleak 347 ziren. Familiak 138 ziren, horien artean 30 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 26 bakarrik bizi ziren emakumeak), 45 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 177 etxebizitza zeuden, 138 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 167 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 138 etxebizitza nagusietatik 104 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 83 etxek bost zituzten. 136 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 67 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 59 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Montcavrel udalerrian 145 unitate fiskal zeuden, 370 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.376 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Montcavrel udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.140 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Malurus amabilis
Malurus amabilis Malurus generoko animalia da. Hegaztien barruko Maluridae familian sailkatua dago.
Montcavrel
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Wilton House
Wilton House Wiltshire-ko Salisbury inguruko Wiltongo ingeles basetxe bat da. Pembrokeko kondeen landa egoitza izan da 400 urte baino gehiagoz.
Azken Trena (musika taldea)
Azken Trena Beran sortutako rock musika taldea da. 2017ko Banden lehiako finalista dira.
Chlopsis slusserorum
Chlopsis slusserorum Chlopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Chlopsidae familian sailkatzen da.
Veverské Knínice
Veverské Knínice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 948 biztanle ditu eta 10,16 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1348 urtean egin zen.
Shubuta (Mississippi)
Shubuta Mississippiko herri bat da. Clarke konderrian kokatua dago. 2010ean 441 biztanle zituen, 6.2 kilometro koadrotan banatuta.
Seilh
Seilh Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Seilh udalerrian erroldatutako biztanleak 2.916 ziren. Familiak 1.236 ziren, horien artean 416 pertsona bakarrekoak ziren (204 bakarrik bizi ziren gizonak eta 212 bakarrik bizi ziren emakumeak), 332 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 416 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 72 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.320 etxebizitza zeuden, 1.259 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 701 etxeak ziren eta 616 apartamentuak ziren. 1.259 etxebizitza nagusietatik 681 bere jabearen bizilekua ziren, 552 alokairuan okupaturik zeuden eta 26 doan lagata zeuden; 25 etxek gela bat zuten, 281 etxek bi zituzten, 262 etxek hiru zituzten, 239 etxek lau zituzten eta 452 etxek bost zituzten. 1.189 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 584 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 644 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.141 ziren, horien artean 1.729 aktiboak ziren eta 412 inaktiboak ziren. 1.729 pertsona aktiboetatik 1.623 lanean zeuden (904 gizon eta 719 emakume) eta 106 langabezian zeuden (30 gizon eta 76 emakume). 412 pertsona inaktiboetatik 85 erretiraturik zeuden, 213 ikasten zeuden eta 114 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Seilh udalerrian 1.158 unitate fiskal zeuden, 2.724 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 26.039 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 168 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 31 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 10 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 31 zerbitzu enpresak ziren, 27 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 33 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 4 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 6 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 3 okindegiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 kirol-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Seilh udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 341 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 163.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eibhlín Dubh Ní Chonaill
Eibhlín Dubh Ní Chonaill, Eileen O'Connell izenez ere ezaguna (c. 1743 - c. 1800) Irlandako idazle eta olerkari gaelikoa izan zen, eta bertako lurjabe klasearen parte ere bai. Caoineadh Airt Uí Laoghaire izeneko hileta eresi bat konposatzeagatik da ezaguna, haren senarra hil zenean irlanderaz idatzitako lan luzea eta goraipatua.
Ellen DeGeneres
Ellen Lee DeGeneres (Metairie, 1958ko urtarrilaren 26a) ezizenaz ezaguna, Estatu Batuetako aktore eta umorista da, The Ellen DeGeneres Show saioaren aurkezlea izateagatik ospetsua dena.
Eibhlín Dubh Ní Chonaill
Biografia
Gurasoek 15 urterekin antolatu zioten lehen ezkontza. Baina senarra oso nagusia zen eta sei hilabeteren buruan hil zen.
1767an Art Ó Laoghaire kapitainarekin maitemindu zen. Eibhlín Dubhek 23 urte zituen, eta familiak ez zion harremana onartzen, horregaitk kapitainarekin ihes egin eta ezkondu zen. Bost seme-alaba izan zituzten, eta horietako hiru haurtzaroan hil ziren. Art hil zenean haurdun zegoen Eileen.
Eibhlín Dubh eta bere familia Irlandera nagusi zen eremu batean bizi ziren, eta hango klase agintari eta lurjabe gehienak bezala irlanderaz eta ingelesez hitz egiten zuten (gutunetan ingelesez). Klase aberats honetan ohitura zen seme-alabak tokiko nekazari familiek haztea prestakuntza-urteetan, eta haien etxeetan irlanderaz jabetzen ziren. Ohikoa zen irlandera lotzea adierazpen emozional sakonekin, eta doluarn  hizkuntza ere hura izatea.
Caoineadh doluzko olerkia Eibhlín Dubhek senarraren aitaren eta arrebaren ekarpenekin idatzi zuen, eta ez zen idatziz jarri hamarkada batzuk geroago arte, ahozko tradizioan zenbait bertsiok iraun zutelarik. Rosc izeneko metrika tradizionalean osatu zen, ohikoa era honetako olerkietan, eta gai tradizionalak biltzen ditu: hildakoa goraipatua da, haren lorpenak goresten dira, haren etsaien aurkako mendeku mehatxatzen eta, eta bizitzara itzul bedi ere eskatzen zaio senar zenduari.
Adar eta orrien diagrama
Estatistikan, adar eta orrien diagrama aldagai bakarreko datuak azaltzeko datu diagrama bat da, histogramaren antzekoa, baina abantaila moduan datu guztien banako balioak modu ordenatuan atxikitzen dituena, histograma ez bezala. Maiztasun-banaketa moduan ere erabil daiteke, datuak modu trinkoago batez adierazteko. Datuen azterketa esploratzailean maiz erabiltzen da, baina datu kopurua txikia denean soilik gomendatzen da. Bi zutabe ditu, marra bertikal batez bereizita: ezkerreko zutabean adarra dago eta eskuinekoan orriak ezartzen dira: adarrean, datuek partekatzen duten zifraren arabera biltzen dira datuak; orri bakoitzak datu bakoitzaren azken zifrak biltzen ditu, irudian ikusten denez.
Eraketa
Adibide moduan, ia ordenaturik azaltzen diren datu hauek hartu behar dira, kirol-froga batean izandako denborak (segundotan) jasotzen dituztenak:
Lehenik eta behin, datu bakoitzeko lehenengo zifra adierazgarrienak aukeratu behar dira (bat, bi edo hiru izaten dira), adarra osatuko dutenak; adibidez, kasu honetan segundo ehunenak adierazgarriak ez direla pentsa daiteke. Horrela, zifra adierazgarri hauek suertatzen dira:
Ordenaturik:
Oro har adar-zati hauek errepikatzen ez direnez, moztu eta lehenengo bi zifra adierazgarriak soilik hartzen dira:
Adar-zati bakoitzean datu zenbait (hosto izango direnak) errepikatzen dira eta beraz, zurtoin egokia da. Zurtoin-eta-hosto diagrama osatzeko, zurtoin zati hauek goitik behera jartzen dira eta marra baten ondoren datu bakoitzaren hurrengo zifra adierazgarria:
Didelphis aurita
Didelphis aurita Didelphis generoko animalia da. Didelphimorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Didelphinae azpifamilia eta Didelphidae familian sailkatuta dago.
Adar eta orrien diagrama
Eraketa
Unitatea:1 seg
Datuen hurrengo zifra adierazgarria atxikitzea komeni dela irizten bada, horrela geratuko litzateke diagrama:
Unitatea:1.1 seg
Ezker aldean adar bakoitzeko maiztasun absolutuak ere jar daitezke parentesien artean, adar bakoitzeko orrien zenbaketa eginez; datu nabarmenak identifikatu ere egiten dira:
Erabilera
Adar eta orrien diagramak aldi berean datuak gorde eta datuei buruzko informazioa lortzeko erabil daitezke. Zentroari eta sakabanatzeari buruzko ondorioak atera daitezke beraren bitartez. Esan behar da dena den, egokiak direla bakarrik datu kopurua ertaina denean (15-150). Datu kopuru txikien kasuan, diagramak erabilgarritasun txikia izango du; datu kopuru handia denean berriz, diagrama datuz gainezka azalduko da, ulergarritasuna galduz.
Marion konderria (Missouri)
Marion konderria (Marion County) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pineville da. 2010eko zentsuaren arabera 28,781 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Marion konderriak 115,074 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,911 ura dira. Beste 113,163 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,01 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 28,781 pertsonetatik 26,593 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 391 dira. 1,400 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 20 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 153 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 545 pertsonek kokatzen zuten.
NGC 7050
NGC 7050 izar kumulu bat da, Cygnus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Everyone Says I Love You
Everyone Says I Love You (euskaraz: “Denek maite zaitut diote”) 1996ko filma da, Woody Allen estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena.
Sinopsia
Steffi eta Bob ezkonduta daude, aberatsak dira eta gizartearekin engaiatuta daude. Steffi Joerekin ezkonduta egon zen, emakumeekin zorterik ez duen tipo batekin, eta elkarrekin izaera aldakor samarra duen alaba bat eduki zuten. Bobek, berriz, seme kontserbadore bat du, delitugile batekin maitemintzean bere ezkontza arriskuan jarri duen alaba bat eta mutil aberatsak ligatzearren beti sesioan dabiltzan beste bi alaba nerabe. Denek euren sentimenduak abestuko dituzte New Yorken, Parisen eta Venezian.
Takako Shirai
Takako Shirai (Okayama, Japonia, 1952ko Uztailaren 18a - ) 1970ko hamarkadako boleibol jokalaria da.
2000. urtean, Holyoke hiriko (Massachusetts) Volleyball Hall of Famen sartu zuten.
Ibilbide profesionala
Japoniako boleibol jokalari ohia da eta bertako bi talde desberdinetako jokalaria izanz zen, bere hasieratik 1976 arte Kurabo Industries izeneko taldeko partaide izan zen eta ondoren, 1976tik 1978ra, Hitachi Musashi taldean jokatu zuen. 1970 eta 1974an Asiar jokoetako txapelduna izan zen. Olinpiar jokoetako mi domina ditu, bat Munichen irbazitakoa 1972an, zillarrezkoa eta bestea Montrealen lortutako urrezko domina 1976an. Munduko txapeldun ere izan zen 1974an eta munduko kopa ere irabazi zuen 1977an.
Ehrleita
Ehrleita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Ehrleita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Thierschneck
Thierschneck Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Regalecus glesne
Regalecus glesne Regalecus generoko animalia da. Arrainen barruko Regalecidae familian sailkatzen da.
Cuca (Galați)
Cuca Errumaniako udalerri bat da, Galați konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cessna
Cessna Aircraft Company Estatu Batuetako enpresa da, turismorako eta negozioetarako hegazkinak egiten dituena, alor horretako munduko nagusietako bat. Cessna 172 hegazkin erabilgarri arin modelo ezagunaren ekoizlea da.
Clyde Cessnak sortu zuen; Lehen Mundu Gerra hasi aurretik beste diseinatzaile handi batzuekin hasi zen lanean, baina 1927an bere enpresa sortzea erabaki zuen. 1945ean egin zuen lehenengo hegaldia Cessna 140 turismorako hegazkinak, hegoak altuak eta fuselajea metalezkoa zuena. Modelo horren ondoren, lau lagunentzako bertsioa egin zen, 170 izeneko modeloa. Hegazkin haiek izugarrizko arrakasta izan zuten eta 180 modeloaren 6.000 hegazkin baino gehiago egin dira. Sail hori etengabe hazi eta berritu da, eta aipagarriak dira 150, 187, bi motorreko Model 310, edo bi motorreko 377 modeloak. Hegazkin militarrak ere egin ditu Cessna enpresak; esate baterako, entrenamendurako T-37 erreaktorea, 1967an martxan jarria. Negozioetarako hegazkinek izan dute, hala ere, ospe handiena Cessna etxeko produktuetan.
Negozioetarako erreaktoreetan hasi aurretik, enpresak diseinatuak zituen era horretako hainbat hegazkin helizedun, Cessna 411 adibidez, edo 421 Golden Eagle, biak 1960ko hamarraldian sortuak. Hamarraldi horren bukaeran sortu zen negozioetarako etxe horretako lehenengo erreaktorea, Cessna 500 Citation. Hala, negozioetarako hegazkin helizedunak eta erreakzioko modeloak, bietarakoak, egin ditu lantegiak. Lehenengoen artean aipatzekoak dira 411 eta 404 Titan, eta bigarrenen artean, berriz, Citation II, III, V, VII eta Citation X, guztietan bizkorrena eta indartsuena.
Věž
Věž Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 832 biztanle ditu eta 14,43 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1349 urtean egin zen.
Shuqualak (Mississippi)
Shuqualak Mississippiko herri bat da. Noxubee konderrian kokatua dago. 2010ean 501 biztanle zituen, 2.9 kilometro koadrotan banatuta.
Malurus lamberti
Malurus lamberti Malurus generoko animalia da. Hegaztien barruko Maluridae familian sailkatua dago.
Eukaristia
Eukaristia (grezierazko εὐχαριστία, eukaristia hitzetik) edo aldareko sakramentua kristau-erlijioan, ogia eta ardoa Jesukristoren gorputz eta odol bihurtzen diren sakramentu nagusia da.
Kristau liturgian ospatzen den sakramentu hau Azken Afariaren berregitetzat hartu ohi dute kristauek. Orduko hartan, atxilotua eta gurutziltzatua izan baino lehen, Jesukristok bere dizipuluei ogia eta ardoa eman omen zizkien, "Hau nire Gorputza da" eta "Hau nire Odola da" esaten ziela.
Eliza Katolikoan eta Eliza Ortodoxoan, eukaristia bizitza kristauaren iturri eta gailurra da, batasunaren ikurra eta karitatearen lokarria.
Uperoleia russelli
Uperoleia russelli Uperoleia generoko animalia da. Anfibioen barruko Myobatrachidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Barbus matthesi
Barbus matthesi Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Eraztun (matematika)
Aljebra abstraktuan (A,+,\cdot) eraztuna da (gehiketa) eragiketak elkartze eta trukatze propietatea eta elementu alderantzizko eta neutroaren existentzia betetzen dituen, eta \cdot(biderketa edo produktua) elkartze propietatea eta banatze propietateak betetzen dituen egitura aljebraikoa.
Definizioa:
(A,+,\cdot)Eraztuna da baldin:
Eraztunak definitzeko era sinpleagoa existitzen da:
Adibideak:
Eraztuna da, gehiketa eta biderketarekin:
(ii)Biderketa propietate elkarkorra betetzen du.
(iii)Biderketa propietate banakorra betetzen du.
Beraz eraztuna da.
HBB
Giza genomaren 11. kromosoman aurkitutako HBB geneak hemoglobinaren beta azpiunitatearen kate polipeptidikoa kodetzen du. 11. kromosomako β-globina locus multigenean kokatuta dagoen beso motzeko 15.4 posizioak, hain zuzen ere. .
Eraztun (matematika)
Adibideak:
Eraztunak:
HBB
β-globinaren eta honen aldameneko globinen expresioa locus kontrol eskualde (LCR, locus control region) bakarraren menpe dago, globinaren geneetatik gora kokatutako locuseko elementu erregulatzaile garrantzitsuena. Aldaera aleliko normalak 1600 base pare luze eta 3 exoi ditu. β-globina multzoko geneen ordena 5' - epsilon - gamma-G - gamma-A - delta - beta - 3' da.
Kaupichthys atronasus
Kaupichthys atronasus Kaupichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Chlopsidae familian sailkatzen da.
Eumalacostraca
Eumalacostraca (grezieraz benetako geruza biguna) Krustazeoen barruko azpiklase bat dira, ia-ia Malacostraca guztiak biltzen dituena: 22.000 espezie deskribatu dira. Eumalacostraca guztiek 19 segmentu dituzten (5 zefaliko, 8 toraziko eta 6 abdominal). Toraxean dauden hankak artikulaturik daude eta igeri zein ibiltzeko erabiltzen dituzte. Dirudienez arbaso komunak estalki bat zuen zefalotoraxean, baina talde batzuetan galdu da.
Sailkapena
Eumalacostraca Grobben, 1892
HBB
Helduen A1 hemoglobina bi β azpiunitatez (HBB) eta bi α azpiunitatez (HBA) osatuta dago. Kate polipeptidiko bakoitzerako aminoazidoak 147 aa (HBB) eta 142 aa (HBA) dira.
Hemoglobina fetala berriz, hainbat azpiunitatek osatzen dute. 2 HBB azpiunitate izan beharrean, 2 HBG izango ditu. β(HBB) eta γ (HBG) oso antzekoak dira; izan ere, aminoazido kopuru bera dute. Hala ere, 136. posizioan desberdinatsun bat dute, alanina edo glizina bat egon daiteke eta aldaketa horrek oxigenoarekin ahaidetasun handiagoa sortuko du.
Eraztun (matematika)
Eraztun tribialak:
Eraztun mota berezi bat existitzen da, eraztun tribiala deiturikoa, non multzoaren elementu bakarra elementu neutroa den (elementu bakarreko multzoa):
HBB
Funtzioa
Esaterako, biriketan, non pH-a 7.6 ingurukoa den, hemoglobinak O2-arekiko duen ahaidetasuna handitu egiten da, daraman CO2 eta H+ askatuz. Ehunetan, aldiz, CO2 kontzentrazioa altuagoa eta pH-a baxuagoa (7.2) direnez, hemoglobinak O2-arekiko afinitatea galtzen du, O2 hau askatuz eta CO2-arekin eta H+-arekin bat eginez.
Egitura
hbb genea funtsezkoa da hemoglobinaren egitura espezifikoan, eta bere funtzioa eraginkortasunez betetzeko aukera ematen dio. hbb genetik datorren β-proteinak 147 aminoazido ditu, zortzi α helize osatuz. Gainera, hemo talde bat du, oxigenoa batzeko aukera ematen diona.
Eraztun (matematika)
Eraztun tribialak:
Eraztun bat da, 0elementu bakarra duen multzoarekin.
HBB
Egitura
Hemo taldea protoporfirinaz (eraztun organikoa) osatuta dago eta honi burdinazko atomo bat gehitzen zaio. Ferroso egoeran dagoen burdinazko atomoak 6 lotura eratzen ditu: lau protoporfirinarekin, bakarra hemoglobinaren edozein azpiunitateko histidinarekin eta geratzen dena oxigenoari batzeko erabiltzen du.
Eraztun (matematika)
Eraztun tribialak:
Berazeraztuna da, gainera tribiala elementu bakarreko multzoa eratzen duelako.
HBB
Elkarrekintzak
Hemoglobinan β azpiunitate batek bi α azpiunitaterekin interakzionatzen du. Hala ere, horietako batekin lotura sendoagoak sortzen ditu. Egitura horri (AB) dimero deitzen zaio eta arbitrarioki zenbaki bat ematen zaio, 1 edo 2 izan daitezkeelarik. Adibidez, β-globulina 1 α-globulinarekin elkarrekintza sortzean AB1 konplexua osatzen da; zeinak, aldi berean, AB2 dimeroarekin lotura ahulagoarekin elkarreragiten duen. A1 eta B1 artean 30 aminoazido daude tartean, eta A1eta B2 artean, berriz, soilik 19.
Izan ere, hemoglobina eratzeko orduan, lehenik eta behin, HBB bat eta HBA1 bat konbinatzen dira modu ez-kobalentean, dimero bat sortzeko eta bigarrenik, bi dimero konbinatzen dira lau kateko hemoglobina funtzionala den tetrameroa sortzeko.
Garrantzi klinikoa
β-globinak ezinbestekoa da hemoglobinaren egituran. HBBk hemo eskualde bat du, non oxigenoa, karbono dioxidoa eta hidrogenoa batzen zaizkion eta hauek garraiatzea baimentzen duen. Sekuentzian aldaketarik edo malformaziorik badago, zenbait molekularen garraioa ezgaituko litzateke, organismoarentzat kaltegarria litekeena.
Gene honetan gaixotasunak eragiten dituzten 50 mutazio aurkitu dira gutxienez.
β-globinarekin erlazionatutako gaixotasun batzuk:
Anemia faltziformea
Anemia faltziformea gizabanako homozigotoetan pairatzen den gaixotasuna da; hau da, bi gurasoetatik malformazioa dakarten indibiduoetan. hbb genean, glutamatoaren (GAG) ordez balina (GTG) bat agertaratzen duen aldaera batek eragiten du. Horrek karga-diferentzia bat sortzen du. Izan ere, glutamatoak karga negatiboa du, eta, beraz, anemia faltziformearen hemoglobinak bi karga negatibo gutxiago izango ditu, β-globina bakoitzeko. Gainera, balina, glutamatoa ez bezala, hidrofobikoa da eta sortzen dituen interakzioen ondorioz, eritrozitoen “igitai” forma edo forma luzea sortzen da.
Bestalde, alelo mutantearen heterozigotoa izatea eta ondorioz gaixotasuna eritrozitoen %1ean bakarrik garatzea abantaila bat izan daiteke populazio jakinetan. Izan ere, malariaren parasitoa eritrozitora sartzen da hemoglobinaren tokia hartuz, baina anemia faltziformea dutenen kasuan, eritrozitoen forma dela eta, parasitoa ezin da sartu eta beraz, ezin da gaixotasuna guztiz adierazi eta ez du heriotza eragiten.
Beta-talasemia
Beta-talasemia berriz,  11. kromosomako β-globina azpiunitatea ekoizten duen aleloetako batean (Beta talasemia minorra) edo bietan (Beta talasemia nagusia) heredatutako mutazio genetiko bat da. Alelo mutanteak bi taldetan banatzen dira: β0, zeinetan oxigenoaren garraioa baimentzen ez duten β-globina ez-funtzionala sortzen den, eta β+, zeinetan β-globina proteina normal kopuru txiki bat sortzen den. Beta talasemia txikia gizabanako batek β alelo normala eta beta alelo anormala (β0 edo β+) heredatzen dituenean gertatzen da. Honek, anemia mikrozitiko arina eragiten du, askotan sintomarik gabea edo nekea eta azal zurbila sor dezakeena. Beta-talasemia nagusia berriz, pertsona batek bi alelo anormal heredatzen dituenean gertatzen da. Hau bi β+ alelo, bi β0 alelo edo bakoitzeko bat izan daiteke. Beta-talasemia nagusia gaixotasun larria da; bada, anemia larria eragiten du eta bizitza osorako odol-transfusioak edota farmakoak behar dira heriotza ekiditeko.
Jacques-Émile Blanche
Jacques-Émile Blanche (Paris, 1861eko urtarrilaren 1a - Offranville, 1942ko irailaren 30a) frantziar margolaria izan zen.
Margolari autodidakta izan zen, erretratuetan espezializatua. Thomas Gainsborough, Édouard Manet eta John Singer Sargentek eragindako estiloarekin. Garaiko idazle, musikari eta margolari ugari erretratatu zituen.
Tobiera
Tobiera Palauko Tobi uhartean jatorria duen mikronesiar hizkuntza da. Gaur egun, ordea, Hatohobei eta Koror estatuetan hitz egiten da. 1983az geroztik izaera ofiziala du Hatohobein, estatu horretako konstituzioak hala ezarrita. Hala ere, hizkuntza galzorian dago. 2017ko datuen arabera 150 bat hiztun zituen.
Anduineko Haranak
Anduineko Haranak, Tolkien britainiar idazlearen legendarium ospetsuan agertzen den toki bat da. Mendi Lainotsuak eta Baso Beltzaren artean, Anduin ibaiaren bi alboetan aurkitzen diren haran zabalak dira, gehienbat, ekialdeko ibarrean aurkitzen diren arren, han, lurrak, beherago aurkitzen baitira. Bere hegoaldeko muga, Zilarrezko Ibilgua edo Zelebrant ibaia Anduin ibaian itsasoratzen den gunean koka daiteke, iparraldeko muga, Anduin ibaiaren beraren iturrian koka daitekeelarik. Larehun milia inguru izango litzateke haran hauen luzera osoa.
Basa Elfoak, Haranean eta Baso Berde Handian bizi izan ziren Eguzkiaren Lehen Aroan eta Eguzkiaren Bigarren Aroan. Eotheodak ere, jatorrian, hemen bizi izan ziren, Zelai Gladioak eta Karrokaren artean, ondoren, iparralderantz joateko "Baso Beltzetik iparraldera, mendebaldean Mendi Lainotsuak eta Basoko Ibaia ekialdean utziz. Hegoalderantz, eurek, Ibai Grisa eta Urrutiko Iturria deitu zituzten bi ibai laburren elkartzeraino hedatzen zen". Langwellen itsasoratzean, Framburgo sortu zuten, Eguzkiaren Hirugarren Aroan.
Esaten denez, Hobbiten asabak haran hauetan bizi izan ziren, baina, Eguzkiaren Hirugarren Aroaren erdialdean, utzi egin zituzten, Gizonen kopurua ugaltzen zihoalako eta, landaretzaren artean, Itzal bat agertu zelako (Sauronen itzuleraren zantzua)
Olga Rypakova
Olga Rypakova (1984ko azaroaren 30a) Kazakhstango jauzi horizontaletan espezializatutako atleta da. Hasieran, heptatleta izan zen, baina, 2007. urtetik aurrera jauzi hirukoitzean lehiatzen hasi zen. Bere lehen arrakastak Asiako lehiaketetan ekitaldi konbinatuetan iritsi ziren – 2005eko Asiako Pista Estaliko Jokoetan emakumezkoen pentatloia irabazi zuen eta heptatloiean urrea lortu zuen 2006ko Asiako Jokoetan.
Bera Beijing-eko 2008ko Joko Olinpikoetako jauzi-ekitaldietan lehiatu zen, eta jauzi hirukoitzean zilarrezko domina lortu zuen, 15,11 metroko Asiako errekorrarekin. Rypakovak Kazakhstan ordezkatu zuen 2007ko eta 2009ko Munduko Atletismo Txapelketetan. Lehen aldiz iritsi zen munduko podiumera IAAF 2010 Munduko Pista Estaliko Txapelketan, eta 15,14 m-ko jauziarekin asiako txapelketako urrea irabazi zuen. Urrezko domina irabazi zuen Londres 2012ko Joko Olinpikoetako jauzi hirukoitzean. 2016-ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio de Janeiron, brontzezko domina lortu zuen proba berean.
Belen Ortega
Belén Ortega (Granada, 1986ko martxoaren 6a) espainiar komiki-marrazkilaria da. 2019an, Marvel eta DC Comics argitaletxeentzat lan egiten duen lehen espainiar marrazkilaria da.
Biografia
Ortega kultura japoniarraren zale amorratua da, Arte Ederrak ikasi zuen Granadako Unibertsitatean, eta ikasketak Osakako Human Academy-n osatu zituen.
Hasierako bere lanak Sugoi Magazine, Ohayo edo Generación Sur aldizkarietan eta Ares Editorialeko manga eta animazioan espezializatutako aldizkarietan argitaratu ziren; Shirase, Dokan eta Minami  ilustrazioak eta istorioak egin zituen. Bere historia- eta ilustrazio-lanak moda-diseinuko marketarako lanekin tartekatzen ditu, hala nola Jesús del Pozo edo Filip Custic, eta Planeta argitaletxe espainiarrarekin edo Caurette belgikarrarekin.
2011 arte, Kamikaze Factory Studio autoreen taldeko kide izan zen ilustratzaile gisa, eta hainbat publizitate-kanpainatan parte hartu zuen: Carolina BOIX, Kodomo Manga paso a paso liburu kolektibo didaktikoa (Monsa), manga eta animazioko ilustrazioak: Vitek Anime Music Experience, Melodía Eterna de Ailyn, En lo profundo del bosque de Charm edo Maison Ikkoku: las canciones de la serie.
2016. urtean, Stieg Larsson-en Millenium sagaren komikira egokitzeko ilustrazioak egin zituen Ortegak Dupuis argitaletxe franko-belgiarrarentzat. Estatu Batuetan lehen aldiz Heavy Metal Magazinen argitaratu ondoren, Marvel eta DC Comics-ekin hasi zen lanean, eta hori lortzen duen lehen espainiarra da.
2021ean, Batman:Urban Legends-en, Meghan Fitzmartinek idatzitako pasarte baten irudiak egin zituen, non Tim Drakek, beti Batmanekin ibiltzen den Robinek, bisexuala dela adierazi zuen.
Estilo artistikoa
Canal Plusen edo Canal Sur 2an (Dragon Ball, Sailor Moon, Ruroni Kenshin (El guerrero samurai) ikusten zituen animazioek eragina izan zuten harengan, eta, mangarekiko grinak bultzatuta, haurtzaroan denbora asko igaro zuen Sakura, cazadora de cartas marrazki bizidunetan ikusten zituen pertsonaiak marrazten.
Obra
2007an, Himawari mangako lehen kapitulua argitaratu zuen. Erdi Aroko Japonian girotutako istorioa da, eta 2007ko Bartzelonako Manga Aretoan banatutako Line Mangazine aldizkariaren lehen alean agertu zen.
Geroago, 2015ean, Norma argitaletxean Pájaro Indiano argitaratu zuen, eta, 2016an, Marc Márquez, la historia de un sueño (Noram, 2016), motoziklismoko txapeldunaren biografia komikian.
Sare lokal
Sare lokala edo LAN sarea (ingelesez, local area network, LAN akronimoaz ezagunagoa) ordenagailu edo periferikoak elkar lotzea da bertako sarea eratuz. Sare hauek esparru txikiak estaltzen dituzte: etxeak, bulegoak, aireportuak, eraikinen talde txiki bat... Sare hauen hedatzea mugatuta dago fisikoki eraikin bati edo 200m-ko ingurune bati, errepikatzaileekin ,ordea, 1 km-ko eremu batera iritsi liteke. Erabilera hedatuena ordenagailu pertsonalak, bulegoetako lan estazioak, fabrikak, etab... elkar lotzea da. Hedadura zabaleko sareekin alderatuz gero, lehenen ezaugarri nagusiak datu transferentzia azkarragoa, estaldura geografiko txikiagoa eta telekomunikazio linea alokatuak behar ez izatea dira. Sare Lokala terminoak hardwarea zein gailu desberdinak elkar-lotzeko eta informazioa lantzeko beharrezko den softwarea hartzen ditu bere baitan.
Eboluzioa
Lehen sareak denbora partekatukoak izan ziren, mainframeak eta terminal konektatuak erabiltzen zituztenak. Netwarea azaldu zenean soluzio berri bat agertu zen. Zera eskaintzen zuen: existitzen ziren 40 mota txartel,kable eta sistema eragileentzat euskarri inpartziala eta euren lehiakideen gehiengoak eskaintzen zutena baino sofistikatuagoa. Netwarek ordenagailu pertsonalen esparrua menderatzen zuen hauek zabaldu baino lehenagotik, 1983tik 1990eko hamarkada erdira arte; Microsoftek Windows Nt Advance Server eta Windows workgroups sartu zituen arte izan zen hori.
Abantailak
Enpresa batek ordenagailu asko izaten ditu, hauek euren inprimagailuak behar dituzte txostenak inprimatzeko ( Hardwarearen erredundantzia). Ordenagailu batean jasotako datuak beharrezkoak izan daitezke enpresaren beste ordenagailu batean, eta orduan bi ordenagailu ez berdinetan kopiak izan beharko direnez (datu erredundantzia),espazio bikoitza okupatuko dute datuek eta bi erabiltzaileen datuen artean desfaseak egotea ohikoa izango da.
Arazo hauen soluzioa area lokaleko sarea sortzea da, datu-baseak parteka daitezke (datuen erredundantzia kentzen du), programak ere parteka daitezke ( Softwarearen erredundantzia kentzen du) eta periferikoak (Modemak, ISDN Txartela, inprimagailu bat...) ere parteka daitezkeenez Hardwarearen erredundantzia kentzen du; Honela, posta elektronikoa eta txata bezalako komunikazio bideak erabiltzea ahalbideratzen da. Prozesu-banatu bat egin dezakegu, hots, zereginak nodo desberdinetan banatu daitezke dira eta erabiltzaile bakoitzaren datu eta prozesuak lan taldeko sistema batean sar daitezke Informazioa zentralizatzeko aukerak administrazioa eta taldeen kudeaketa errazten du.
Gainera area lokaleko sare batekin denbora eta dirua aurrezten dituzu. Denbora, lanak, datuak edo informazioa kudeatzeko erraztasunak eskaintzen dituelako sare lokala edukitzeak eta dirua periferiko gutxiago erosi behar direlako, paper gutxiago erabiltzen delako eta Internet konexio bakarra sare bateko ordenagailuekin konpartitu daitekeelako aurrezten da.
Sarearen topologia
Sarearen topologiak sare baten egitura definitzen du. Topologiaren definizioaren zati bat topologia fisikoa da. Hori, kableen eta euskarrien antolamendu erreala da. Beste zatia topologia logikoa da, datuak bidaltzeko hostek euskarriak atzitzen dituzten erak definitzen dira. Topologia arruntenak hauek dira:
Topologia logikoak
Sare baten topologia logikoa hostak euskarrian zehar komunikatzen diren forma da. Topologia logiko mota ohikoenak bi dira: broadcasta eta token transmisioa.
Motak
Area lokaleko sareen eskaintza oso zabala da eta ia edozein arazo edo egoerentzako irtenbideak badaude. Gure beharretara hoberen moldatzen den kablea, topologia edo transmisio mota hautatu dezakegu. Hala ere, aukera hauek guztietatik irtenbide hedatuenak hauen dira: Ethernet-a, Token Ring-a eta Arcnet-a.
Sareen moten aukeraketa
Gure beharretara gehien hurbiltzen den sare mota aukeratzeko hainbat faktore izan behar ditugu kontuan. Adibidez, konputagailu kopurua, euren arteko distantzia maximoa, kablea ezartzeko zailtasuna, abiaduraren eskakizun minimoa, beste informazio batzuk sarean, datuez gain, bidali behar izatea eta,nola ez, kostuak ere kontuan izan behar dira.
Lan sarea gune desmilitarizatuarekin internetera
Sarea Interneti konektatua dago. Sare hau kanpoko erasoetatik firewall baten bidez babestuta dago (Guztiz babestuta ez). Gero gune desmilitarizatu batera pasatzen da. Leku honetan kanpoaldearekin harremana duten zerbitzariak daude eta, gainera, gune honek barne sarea babesten du. Zerbitzariek lan-estazioekin komunikatzen dira, switch edo hub bat erabiliaz. Sare honen bezeroak MacOS X,GNU/Linux edo Windows sistema eragileak dituzten makinak dira.
Gainera, sareko inprimagailua izateaz gain, beste periferiko batzuek jarri ere ditzakegu, adibidez: eskanerrak, faxak,... ( Hauetako periferiko batzuek software gehigarria behar izaten dute). Sare hauetan ezaugarri askotariko makinak egon daitezke: hari gabeko gailuak, Bluetooth-a dutenak...
Regalecus russelii
Regalecus russelii Regalecus generoko animalia da. Arrainen barruko Regalecidae familian sailkatzen da.
Cuza Vodă (Călărași)
Cuza Vodă Errumaniako udalerri bat da, Călărași konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Mercer konderria (Missouri)
Mercer konderria (Mercer County) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Princeton da. 2010eko zentsuaren arabera 3,785 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Mercer konderriak 117,873 kilometro koadro ditu. Horietatik 33 ura dira. Beste 117,543 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,21 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 3,785 pertsonetatik 3,711 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 28 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 32 pertsonek kokatzen zuten.
Sofistak
Antzinako Grezian, K.a. V. mendean hasita, sofistak, grekerazko σοφία (sophía) hitzetik (euskaraz, jakinduria), jatorrian hiritarren iritziz jakintsuak ziren (Sokrates, Zazpi Jakintsuak, esaterako) baino geroago terminoa maila altuko ikasleen maisu lanetan ibiltzen ziren haiek izendatzeko erabili zen. Maisu profesional hauen irakasgaiak denetarikoak ziren, baina politika arloan arrakasta lortzeko erabiltzen zen erretorikara zuzentzen zen gehienbat.
Pentsalari moduan euren ekarpena nabaria da etika, politika eta orohar gizarte eta giza-arazoetan. Literatura alorrean, prosa eta erretorikaren sortzaileak dira eta gramatika eta semantika alorretan aitzindariak. Ez ziren, ordea, arduratu kosmos edo munduaren sorreraz edo osaketaz, aurreko Miletoko eskolako filosofoak ez bezala eta horrela garaiko fisika eta metafisika alorretan garrantzi eskaseko pentsalariak dira.
Hasiera batean, termino neutrala izan bazen ere, denboraren poderioz konnotazio negatiboak hartu zituen kategoria bat izan zen. Platonek, esaterako, sofistak gogor kritikatu zituen. Izan ere, K.a. IV. mendean, sofista izena epaiketetan edo politika arloan hitzaldiak emateko abilezia edo erretorika irakasten zuten pertsonei eman zitzaiela, arrazonamendu faltsuak erabiliz, erretorika hutsa justizia zein injustizia defendatzeko erabil zitekeenez, terminoa inongo etikarik gabe eta irabazi materialak lortzearren bere jakinduriaz baliatzen zirenei aplikatu zitzaien.
Ez dago adostasunik sofisten taldean bildu beharreko pertsonaiei buruz. Protagoras, sofistetan lehenengoa eta garrantzitsuena, Gorgias, Hipias, Prodiko eta Antifonte zerrenda guztietan agertzen dira. Ia guztiek Kritias politikoa eta Trasimako, Alzifron eta Alzimadante retorikoak barnehartzen dituzte. Azkenik, beste batzuek Kalikles, Eutidemo eta Dionisodoro ere jasotzen dituzte, azken hauei buruzko datuak oso eskasak badira ere. Hipias ezik, denak joniarrak dira.
Erretorika
Sofistak, espirituaren zientziako sortzaileak babesten dute, hitza ideien adierazpena soila izateaz gain, pentsamenduko halabeharrezko tresna ere dela. Hitzaren bitartez erakustaldiari buruzko bere interesa diskurtsoko irudien ikerketara erretorikora eramaten dute eta hizkuntzaren ikerketa zientifikora.
Sofista-Erretorikaren garapenak bere oinarri teorikoa du, beraz, pentsamenduaren barneko funtzionamenduaren eta diskurtsoaren kanpoko antolaketaren artean ezartzen duten erlazioan. Hitza, haien arabera, ez da ideiaren adierazpena soilik, arrazoiketako ezinbesteko erreminta da. Gizakia konfiguratzen du gauzekiko bere erlazioen bidez eta pertsonekiko bere komunikazioen.
Sofisten arabera, gizakia definitzen da hizkuntzagatik eta animaliengandik bereizten da. Bere natura psikofisikoaren adierazpenagatik: baldintza eta bere izaerasozialaren e fektua da. Hari esker, pertsonalki hobe daiteke eta sozialki hurbildu daiteke. Gertaera honetan oinarritzen den etorria, beraz, erretorikara heltzen den garrantzi akademikoa lortzen dituenak, duintasun soziala lortzen du.
Gizakiaren eta bere portaeretako interpretazio fisiologiko eta teologikoak bere postua uzten dio iritzi politiko eta filosofikoari. Bere hizkuntzaren balio-handitzearekin, Sofistek erlatibismo nominalistara esekitzen dute: hitzak eta gauzak identifikatzen dira. Horregatik sofistikatu bihurtzen du “ galderaren alde onak eta txarrak ezartzera, kausa batek garaitzea, sinesgarria egitea probablea, zeren eta beharrezkoa filosofiari dagokio” (A. Erregeak, Ibidem: 57). Beraz, Erretorikako garapena hazkundearen paraleloa da, gizakiari buruzko interesekoa, sozietateagatik, askatasunagatik, etikagatik eta hizkuntzagatik.
Onar daiteke, nolabait, oratoriako maisu batzuek egindako gehiegikerien ondorioz, Protágoras eta Gorgias bezala, «sofista»-terminoak esanahi peioratiboa hartu zuela.
Kroazia
Kroazia (Hrvatska, ahoskatua), ofizialki Kroaziako Errepublika (Republika Hrvatska,  ahoskatua), hegoaldeko Europako estatu burujabe bat da, Mediterraneoaren, Europa erdialdearen eta Balkanen arteko bidegurutzean kokatua. 2013ko uztailaren 1az geroztik Europar Batasuneko kidea da. 2009ko apirilaren 1ean NATOn sartu zen.
Hiriburua Zagreb da.
Mugak
Kroaziak ilbehera edo ferra itxura duen estatua da, Itsaso Adriatikoaren ertzean kokatua. Mugakide ditu Serbia, Bosnia-Herzegovina ekialdean, Montenegro hegoaldean eta Eslovenia eta Hungaria iparraldean. Itsasoaren beste aldean Italia dago. Lurraldea bitan zatitua du hegoaldean, Bosnia-Herzegovina den Neum herriko inguruko tartak banatua. Lurraldea askotarikoa da: ordoki, aintzira eta mendixkak ipar eta ipar-ekialdean (Erdialdeko Kroazia eta Eslavonia), basoz estalitako mendi garaiak (Dinara 1.831m) eta Itsaso Adriatikoko kostalde menditsua (Istria, Ipar Kostaldea eta Dalmazia).
Eskualde naturalak
Askotariko lurraldeen bidegurutze izanda, askotariko klimak ere baditu. Ipar eta ekialdean kontinentala da, mediterraneokoa kostan eta mendiko klima hego-erdialdeko eskualdean.
Klima desberdin hauek paisaia aniztasun izugarria ematen diote Kroaziari:
Kostaldea
Kroaziaren ezaugarri turistiko nabarmenena bere kostaldeak osatzen du, Istrian hasi, Kvarneko golkoan eta Dalmazian jarraitu eta Dubrovnikeraino iristen dena. 1.778 kilometro luze den kosta dauka (5.790 uharteak kontutan hartuta) eta hondartza ugari daude, gehienak harrizkoak. Kostatik hurbil 1.185 uharte ditu hauetatik 66 daude populatuak. Handiena Cres uhartea da eta populatuenak Krk, Korčula, Brač eta Hvar.
Hidrografia
Danubio ibaiak Kroazia eta Hungaria artean muga egiten du eta beraz Kroaziak dituen ibai nagusiak, Sava eta Drava, Danubio beraren adarrak dira. Itsaso Adriatikora doazen ibaiak Dinariar Alpeetan jaiotzen dira eta ibilbide laburra dute. Handienak Neretva eta Cetina ibaiak dira.
Klima
Askotariko lurraldeen bidegurutze izanda, askotariko klimak ere baditu. Ipar eta ekialdean kontinentala da, mediterraneokoa kostan eta mendiko klima hego-erdialdeko eskualdean.
Historia
Kroaziako historia Balkanetara VII. mendean kroaziarren etorrerarekin hasten bada ere, horren aurretik beste herri batzuek iragan ziren: Hallstatt kultura, La Tène kultura, iliriarrak, greziarrak kostaldean... Erromatarrek K. a. 168an konkistatu zuten lurralde hori, eta Mendebaldeko Inperioaren gainbeherarekin, hunoak eta ostrogodoak iragan ziren, Bizantziar Inperioak bereganatu baino lehen.
Esan bezala, kroaziarrak Balkanetan VII. mendearen hasieran finkatu ziren, eta bi printzerri, Dalmazia eta Panonia, osatu zituzten. Trpimirović leinuaren etorrerarekin, 850 inguruan, bi lurralde horiek hurbiltzen hasi ziren, eta, 925ean erresuma osatu zuten, Tomislav erregearen agindupean.
Hungariako Erresumarekin batasun pertsonalean sartu zen 1102an. Mohácseko batailaren ostean (1526), Habsburg leinuaren mendera igaro zen Kroazia. XVI. mendean zehar, Kroaziako lurraldeak Otomandar Inperioak azpiratu zituen. XVIII. menderako, Otomandar Inperioa Hungariatik eta Kroaziatik kanporatuta, Vienak lurralde horiek era zentralizatuagoan gobernatu zituen. XIX. mendean nazionalismo erromantikoa areagotu zen Kroazian, germanizazioari eta magiarizazioari aurre egin nahian. Kroazierazko literaturan eta kulturan aurrerapauso nabarmenak eman ziren 1830etik aurrera.
1848ko iraultzekin, Habsburgeko lurraldeetan Austria-Hungariako monarkia ezarri zen, baina hura ez zen bereziki ona izan herriaren autonomiarako. Lehen Mundu Gerraren amaierarekin, Habsburgeko Inperioa ere bukatu zen eta Kroazia 1918-1929 bitartean Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresuman sartu zuten eta 1929tik 1941 arte, Jugoslaviako Erresuman.
Bigarren Mundu Gerran, 1941-1945 bitartean, Ardatzak estatu-txotxongiloa eratu zuen Kroazian. Aliatuen garaipenarekin, Kroazia Jugoslaviako Federazioko zati bihurtu zen. 1991n independentzia aldarrikatu zuen. Gerra latz baten ostean, 1995eko Daytongo akordioari esker, borroka amaitu zen, independentzia lortu zuela.
Politika
Kroazia sistema parlamentarioa duen estatua da, Jugoslaviatik banatu eta 1991eko urriaren 8an independentzia aldarrikatu ondoren 1992an Nazio Batuen Erakundeak onartu zuena. 2000 artean sistema erdi-presidentziala izan zuen.
Kroaziako Errepublikako presidentea bost urtean behi aukeratzen da eta bi agintaldi izan ditzake gehienez. Azkenengo hauteskundeak 2015eko urtarrilaren 11an izan ziren eta Kolinda Grabar-Kitarović izan zen garailea. Parlamentuak Sabor izena du eta ganbera legegilea da. 100 eta 160 eserleku artean ditu. Bigarren ganbera bat ere bazen, Konderrien Etxea, baina 2001ean desegin zen.
Banaketa administratiboa
Lau eremu historiko eta geografiko handik osatzen dute Kroazia:
Banaketa administratiboari dagokionez, Kroazia 20 konderri edo eskualdetan (županija, pl. županije) eta hiri baten (grad) antolatzen da. Eskualde bakoitzak demokratikoki hautatutako batzar bat du, lau urte balioa duena. Batzarrak eskualdeko urteko aurrekontua, gobernua eta abar aukeratzen ditu. Gobernu hauen burua župan bat da eta hamabi dožupan edo sailburu ditu agindupean.
Hauek dira eskualdeak:
Biztanleria
2015ko erroldaren arabera 4,20 milioi biztanle ditu eta 75,9 biztanle kilometro koadroko. Jugoslavia ohiko herrialdeen artean gizarterik homogeneoena da, banaketa etniko, hizkuntza eta erlijioari dagokionez.
Banaketa etnikoa
Kroaziako biztanleen gehiengoa kroaziarra da (%90,4). Gutxiengoaren taldeak inguruko herrialdeetatik etorritakoak dira, serbiarrak bereziki (%4,4) eta bosniarrak, hungariarrak, italiarrak, esloveniarrak, alemaniarrak, txekiarrak eta errumaniarrak hurrenez hurren.
Hizkuntzak
2011eko erroldaren arabera kroaziarren %95,6ak kroaziera du ama hizkuntza. Serbokroazieraren hiru aldaera estandarretako bat da.
Erlijioa
Erlijio askatasuna duen herrialdea bada ere kroaziarren %91,36a kristauak dira, hauetatik %86,28a katoliko erromatarrak.
Hiri nagusiak
2011ko erroldaren arabera Kroaziako hiri nagusiak honako hauek dira:
Ekonomia
Kroaziaren Barne Produktu Gordina 52 bilioi dolarretakoa da, 12.405 dolar per kapita. 2010an zerbitzuen sektorea zen nagusi, BPG-ren %66a hartuz, ondoren industria sektorea, BPG-ren %27.2a. Nekazaritzak %6,8a baino ez du hartzen.
Izan ere turismoa nabarmen hazi da Kroazian. Gizateriaren Ondare ugari ditu eta Parke Nazionalek ere turismo ugari erakartzen dute.
Gastronomia
Dalmazia eta Istria eskualdeek mediterraneo aldeko gastronomia dute, italiarren eragin nabarmenekoa, itsaskiak, barazki sukaldatuak eta pasta, oliba olioz eta baratxuriz ondo hornitua. Alde kontinentalean Hungariako, Austriako eta Turkiako sukaldaritzaren eragina du ordea, haragia eta ur gezatako arrainak dira aipatzekoak.
Ardoa ere ekoizten da Kroazian. Kalitate handikoak dira Esloveniarekiko mugan ekoizten direnak. Dalmaziakoak aldiz ardo italiarren antzekoak dira.
Artea
Kroaziako arkitekturak inguruko herrialdeen eragina jaso du, barnealdean Austria eta Hungariarena eta Dalmaziako kostaldean eta Istrian Italiaren eragina.
Literatura
Kroaziako literaturak pizkunde garaian izan zuen garapen handia. Marko Marulić idazlea, Marin Držić antzerkigilea, Ivan Gundulić, Kroaziako poeta nazionala eta Ivan Mažuranić eleberrigilea besteak beste.
Kirolak
Futbola
Kroaziako futbol selekzio nazionala 1990 urtearen ondoren sortu zen. Bere bizitza laburrean izandako emaitzarik aipagarriena 1998ko Munduko Futbol Txapelketan lorturiko hirugarren postua izan da. Txapelketa hartan Davor Šuker izan zen gainera goleatzaile nagusia.
Prva HNL da Kroaziako liga. Bertako talde nagusiak NK Dinamo Zagreb eta HNK Hajduk Split dira. Europako txapelketetan Dinamo izan da garaipena lortu duen bakarra, 1966-67 denboraldiko Feria Kopa (UEFAren aurrekaria zena) irabazi baitzuen.
Saskibaloia
1992ko Olinpiar Jokoetako zilarrezko medaila eta 1994ko Munduko Txapelketako brontzezkoa dira Kroaziako saskibaloi selekzioaren emaitzarik onenak.
Bi klub nagusi daude, eta bien artean Euroligako bost txapelketa irabazi dituzte, hiru KK Split taldeak eta beste bi Cibona Zagreb taldeak.
Txirrindularitza