cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vitelio
Vitelio postua uzteko prest agertu arren, Pretoriar Guardiak ez zion laga: Enperadorearen ikurrak Konkordiaren tenplura eramaten ari zela, jauregira bueltarazi zuten. Vespasiano Erroman sartzean, Vitelio ezkutaleku zikin batean sartutakoan hil egin zuten.
Viteliok zuzen gobernatzeko nahia erakutsi zuen. Alabaina Zezina eta Valenteren eskuetan zegoen. Hauek enperadorearen gehiegikeriak bultzatu zituzten euren onura bilatzeko asmo bakarrean.
Tuleko zuhaitza
Tuleko zuhaitza, Mexikoko Santa María del Tule udalerrian dagoen zuhaitz nabarmen bat da, Oaxaca estatuan. Ahuehuete espezieko zuhaitza da.
Bere adin zehatza zein den ezezaguna bada ere, zenbait kalkuluen arabera 2.000 urtetik gora omen ditu, hortik ospetsua izatea. Adarren gehienezko zirkunferentzia 58 metro ingurukoa da eta zuhaitzaren garaiera 42 metrokoa, enborrak 14,5 metroko diametroa du, eta enborra inguratzeko gutxienez 30 pertsonek elkarri eskua eman beharko liokete. Bere itzalpean 500 lagun sar daitezke.
Rich Texan
Richard "Rich" Texan (era deituta "Tex/Ricahard O'Hara Koronela" edo "Shady Bird Johnson Senatorea") Simpsondarrak telesailaren pertsonai bat da.
Deskripzioa
Texasko gizon milioduna da. Erlijiosoa da. Burns Jauna eta Krusty Pailazoarekin, Springfieldko pertsonen aberatsenak bat da.
Frasnay-Reugny
Frasnay-Reugny Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Frasnay-Reugny udalerrian erroldatutako biztanleak 66 ziren. Familiak 33 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 11 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 44 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 44 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 32 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 23 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 45 ziren, horien artean 39 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 39 pertsona aktiboetatik 37 lanean zeuden (18 gizon eta 19 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 4 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Frasnay-Reugny udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gilboa (New York)
Gilboa Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Schoharie konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Barroeta
Barroeta Bediako (Bizkaia) auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 19 biztanle ditu.
Schwarziana quadripunctata
Schwarziana quadripunctata erle espezie bat da, Schwarziana generoan eta Apidae familian.
Jesuiten eliza (Mannheim)
Jesuiten eliza (Jesuitenkirche) Baden-Württemberg estatuko bigarren hiria den Mannheim hiriko eliza barrokoa da. Ignazio Loiolakoaren eta Frantzisko Xabierkoaren omenez sagaratu zen.
Eliza
Harearri gorriz eginiko fatxadan bi dorre ditu. Kupulak 75 metrotako altuera hartzen du eta goian Paul Egell arkitekto barrokoaren "Fama" du. Barrualdean marmolezko zutabeak daude eta dekorazioa barrokoaren hasierako garaitakoa da. Ignazio Loiolakoaren bizitzaren pasarteak ikus daitezke, baita Frantzisko Xabierkoak Indian izandako misioaren margoa ere.
Johann Michael Steigerrek 1754ean egindako kanpai barroko handia bonbaketek hainbeste kaltetu zuten Frederick William Schillingek bost kanpai egiteko erabili zuela 1956an. Gaur egun zortzi kanpai daude Jesuiten elizan. handienak 2 metroko diametroa dauka eta ia 5 tona.
Bryconops transitoria
Bryconops transitoria Bryconops generoko animalia da. Arrainen barruko Iguanodectidae familian sailkatzen da.
Karbono monoxido
Karbono monoxidoa karbonoa daukaten konposatuen errekuntza osatugabearen ondorioz sortzen da, batez ere barne-errekuntzako motorretan. Hala ere, beste gailu batzuk ere ekoizten dute, esaterako tximiniek, galdarek, ur-berogailuek eta erregaia erretzen duen etxeko edozein tresnak, ongi funtzionatzen ez badute. Errekuntza-prozesuan oxigeno gutxi dagoenean sortzen da.
Kanoi
Kanoia edo sutunpa artilleriako atal bakarreko hodi bat da, historikoki arma gisa erabili izan dena. Erabiltzailearen begi bistan dagoen edozer behera botatzeko erabiltzen da.
Karbono monoxido
Osasunerako arriskuak
Karbono monoxidoa ez da pozoi metakorra. Giza gorputzeko kontzentrazioa hainbat faktoreren araberakoa da: inguruko kontzentrazioa, odoleko karboxihemoglobina (COHb) kantitatea, presio barometrikoa, esposizio-denbora eta biriketako airearen berritze-indizea (buruturiko kirolaren araberakoa normalean).
Kanoi
XIX. mende amaiera arte, kanoiek bolbora baliatzen zuten propultsatzaile gisa. Tankeetan eta tankeen aurkako arma bezala ere erabiltzen da, bere justu-justu lur gaineko ibilbidea dela eta. Kanoiaren helduera tokitik at aurkitzen diren gauzak edo pertsonak behera botatzeko, berriz, obusa erabiltzen da. Obusaren ibilbidea, kanoiarenak duenaren ordez, kurboa da, bihurgune paraboliko bat eratuz bere ibilbidean zehar. Kanoi baten jaurtigailuaren irteerako abiada, neurri bereko obus batena baino handiagoa da, kanoiak, distantzia laburretan baino ez baitu funtzionatzen. Horregatik erabiltzen da tankeen arma bezala edo jopuntu blindatuen aurka. Tropen aurka ere erabil daiteke. Obusak, aldiz, distantzia handiagoa lortzeko, bere propultsio kargak handitu behar ditu, eta tiraketa angelua aldatu. Kanoi izena hartzen dutenak, 20-30 milimetrotik gorako neurria duten armak dira. Hemendik aurrera, Armamentu Nagusia bezala deitzen zaie. 20 milimetrotik beherako neurria dutenei, berriz, Armamentu Txikia deitzen zaie. Kanoi batzuk, boladetan tiro egiteko ahalbidea dute. Honegatik, metrailadore eta kanoiaren artean ze ezberdintasun dagoen eztabaidatzen da. Ezberdintasunik ohikoena, metrailadoreek metraila eta kanoiek munizio lehergarria. Orain, artilleriako atal gehienak, neurri txikienekoak izan ezik, mistoak dira, kanoi-obusak, bi funtzioetan funtzionatu ahal izateko. Kanoi soilak, gerraontzitan, tanketan, antitanketan eta antiairekoetan erabiltzen direnak dira.
Karbono monoxido
Osasunerako arriskuak
OMEk ondorengo elkarrekintzak kalkulatu ditu airearen CO maila, odoleko COHb maila eta esposizio-denboraren arabera, giza organismoak COHb maila arrunt bat duela, itsaso mailan arnasten dela eta orekaren %50-a 3 ordu ondoren gertatzen dela kontsideratuz.
Giza gorputzean COHb kontzentrazio altuaren eragilerik nabarmenena tabakoa eta bera erretzean arnastutako produktuak dira. Normalean erretzaileek duten COHb batez besteko maila %5ekoa da, eta ez erretzaileek, ordea, %1a. CO kontzentrazio altuko lekuetan lan egiten duten lagunek (aparkalekuetako langileak, trafiko agenteak, taxistak, kamioi gidariak…) jasaten duten COHb maila %3 ingurukoa da.
Karbono monoxido bidezko pozoiketaren kalte nagusiak hauek dira:
Hiri kutsatu edo oso kutsatuetan bizi diren biztanleentzat, maila errealak %0,8tik %3,7 ingurura daude ez erretzaileen kasuan eta %1,2tik %9ra artean erretzaileen kasuan. Ondorioz, arruntagoa da erretzen duten pertsonek narriadura nabariagoa jasatea. Hala ere, horrek ez du esan nahi erretzaileen bizitza laburragoa denik faktore honen eraginez.
Kutsadura atmosferikoa
Giza jarduerak 300×106 CO tona inguru ekoizten ditu urtero. Iturri naturaletatik (baso inguruetan gertaturiko suteen ondorioz) 3.000×106 tona inguru sortzen dira.
Gas erreaktiboen kontzentrazioa denboran zehar era konstante batean mantendu dela esan daiteke, honek, iturri eta isurbideak orekan mantendu direla esan nahi duelarik. Baina gizakiak sorturiko kutsatzaileetariko kantitate batzuk isurbideek bereganatu ezin ditzaketen modukoak dira, honek eskualde-maila edota unibertsalean efektu kaltegarriak sortzen dituelarik.
Gizakiari gehien eragiten dion troposferaren geruza behealdekoa da: Bertako aire lehorraren (ur lurrunik ez duena) CO portzentajea % 0,1-ekoa da eta bere bizitza denbora 0.2−0.3 urte ingurukoa da, CO2-arena baino askoz txikiagoa dena, honek 20 urte ingurukoa baitu.
Arnasten dugun CO-aren iturri antropogenikorik garrantzitsuenetarikoa gasolina autoen ihes-tutuetatik irteten dena da, diesel autoek funtzionamendu egokia dutenean isurtzen duten kantitatea minimoa baita aurrekoarenarekin alderatuz.
Era lokal batean CO kontzentrazio maila handiak eman daitezke industrian, petrolio findegien, burdinolen, altzairu fabriken eta hondakin-erraustegien inguruan.
Hiri barneko guneetako CO-aren kontzentrazioa ordea, bertako trafiko dentsitatearen eta baldintza atmosferikoen menpe daude gehien bat. Kutsadura mailak emisio iturrietatik urrundu ahala era nabarmenean murrizten diren arren, lurrazpiko aparkaleku, errepide estu eta kongestionatu eta tunelen moduko espazio itxietan 53 ppm (60 g/m3) mailatik gorako neurketak aurkitu dira.
Calenzana
Calenzana Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.
Macomer
Macomer Nuoroko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Hylaeus nubilosus
Hylaeus nubilosus erle espezie bat da, Hylaeus generoan eta Colletidae familian.
NGC 2756
NGC 2756 galaxia espiral bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Thelotornis
Theletornis Colubridae familiako narrasti genero bat da. Afrikan bizi dira.
Oneida (New York)
Oneida  New York estatuko hiri bat da. Madison konderrian kokatua dago. 2010ean 11,393 biztanle zituen, 57.1 kilometro koadrotan banatuta.
Luras
Luras Olbia-Tempioko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Ballyhannon gaztelua
Ballyhannon gaztelua, Irlandako mendebaldeko Clare konderrian dagoen Erdi Aroko gaztelu bat da, Quin udalerritik 3 kilometro hego-mendebaldera.
1490eko hamarkada aldera, Donnchadh MacNamara irlandar buruzagiaren Hugh edo Síoda semeek eraiarazi zuten.
VfR Mannheim
VfR Mannheim (izen osoa Verein für Rasenspiele e.V. Mannheim) Mannheimgo futbol taldea da, bere historia guztian amateur gisa aritu dena, baina 1949an Alemaniako Txapelketa irabazi zuen, finalean Borussia Dortmund garaituz.
Somaliako bandera
Somaliako bandera 1954ko urriaren 12an onartu zen. Bost puntako izar txuri bat atzealde urdinaren gainean da eta NBEren banderan oinarritua dago.
VfR Mannheim
Mannheimer FG 1896, Mannheimer FG 1897 Union eta FC Viktoria 1897 Mannheim taldeek bat egin zuten 1911ean gaur egungo taldea osatzeko.
Saint-Paul-de-Tartas
Saint-Paul-de-Tartas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Paul-de-Tartas udalerrian erroldatutako biztanleak 194 ziren. Familiak 87 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 247 etxebizitza zeuden, 87 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 157 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 245 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 87 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Paul-de-Tartas udalerrian 104 unitate fiskal zeuden, 221 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.715 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Saint-Martin-de-Beauville
Saint-Martin-de-Beauville Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Saint-Paul-de-Tartas
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren eta 1 jatetxe.
2000. urtean Saint-Paul-de-Tartas udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.428 hektarea erabiltzen.
Saint-Martin-de-Beauville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Paul-de-Tartas
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Yeray Álvarez
Yeray Álvarez López (Barakaldo, 1995eko urtarrilaren 24a) Euskal Herriko futbolaria da. Erdiko atzelari lanetan aritzen da. Athletic taldean jokatzen du, bere harrobian hazi eta gero.
Saint-Martin-de-Beauville
Etxebizitza
2007an 87 etxebizitza zeuden, 70 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 86etxeak ziren. 70 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Yeray Álvarez
Athletic Club-aren lehen taldera heltzea
2016ko udan egin zuen aurre denboraldi lehenengo taldearekin, Mikel Vesgaren eta Óscar Gilen ondoan, 27 zenbakiarekin. Irailaren 15a debuta egin zuen, Europan UEFAn Sassuoloaren kontra (3-0). Hiru egun geroago, Valentziaren kontra, (2-1). Bere lehen taldera egokitzea harrigarria izan zen bere segurtasunari eta aurrerapenari esker. 2016ko azaroaren 3an Genk-aren (5-3ren) kontra, Aritz Adurizi, bere lehen gol asistentzia eman zion. 2016ko abenduaren 23ak Josu Urrutiak eta klubaren medikuak tumore bat bere eskuineko testikuluan antzeman zela iragarri zuten. Abenduaren 27an orkiektomia bat egin zen Gurutzetako ospitalean. Urtarrilaren 5ean, harmailetatik, Bartzelonaren kontrako partida ikusi zuen, (2-1). 2017ko urtarrilaren 19an alta medikoa jaso zuen. 2017ko otsailaren 4ean itzuli zen jokalekuetara, 3-0 Camp Noueko porrotean, titular bezala.
Saint-Martin-de-Beauville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 111 ziren, horien artean 76 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 76 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (38 gizon eta 33 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Martin-de-Beauville udalerrian 70 unitate fiskal zeuden, 164 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.357 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Saint-Martin-de-Beauville udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 520 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Panama City Beach (Florida)
Panama City Beach Floridako hiri bat da. Bay konderrian kokatua dago. 2010ean 12,018 biztanle zituen, 18.2 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 2758
NGC 2758 galaxia espiral bat da, Hydra konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Panic Room
Panic Room (euskaraz Izuaren Gela) 2002ko David Fincher estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Jodie Foster, Forest Whitaker, Dwight Yoakam, Jared Leto eta Kristen Stewart aktoreek antzeztu zuten.
El ángel exterminador
El ángel exterminador (euskaraz Aingeru sarraskitzailea) 1962ko Luis Buñuel espainiar zinema zuzendari eta gidoigileak idatzitako film surrealista bat da. Silvia Pinal, Enrique Rambal, Claudio Brook, José Baviera, Augusto Benedico, Luis Beristáin, Antonio Bravo eta Jacqueline Andere aktoreek antzeztu zuten.
Panic Room
Argumentua
Meg Altman (Jodie Foster) banandu berri da eta Sarah (Kristen Stewart) alabarekin batera New York hiriko luxuzko etxe batera bizitzera lekualdatu dira. Baina ezezagun batzuk beren etxean sartzean, biak "izuaren aurkako gelan" sartuko dira, hormigoizko lau hormen artean babesleku gisa eraikitako ezkutuko ganbera, bertan telefono linea independientea, etxeko txoko guztiak behatzeko monitoreak eta altzairuzko segurtasun atea dauzkate. Ustez, erasotzaileetatik babesteko adina segurtasun eskeintzen dieten elementuak.
El ángel exterminador
Argumentua
Mexiko Hirian, burges gizon eta emakume talde bat operara joan ostean Nobiledarren jauregira afaltzera gonbidatua izango da. Afaltzen dauden bitartean, zerbitzari eta sukaldariei etxea uzteko irrikia piztu eta alde egingo dute. Afaria amaitzean, gonbidatuak jakitun ez diren arrazoi batengatik jangelatik ezin daitezkela atera jabetuko dira, nahiz eta itxura batean inork edo ezerk galerazi. Egunak igaro hala, jakiak eta edariak agortuz joango dira, etxeko jabeak eta gonbidatuak gaixotzen eta zaborra pilatzen hasi eta ahal duten lekuan lo egin beharko dute. Hortik aurrera, giza legea, ohitura onak eta abergikortasuna piskanaka galtzen hasi, giro txarra nagusitu eta burgesak benetako basatiak bailiran jokatzen hasiko dira.
Trematocara variabile
Trematocara variabile Trematocara generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Rosie Hackett zubia
Rosie Hackett zubia, Droichead Róise Haicéid eta Rosie Hackett Bridge, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Rosie Hackett (1893-1976) irlandar sindikalistaren omenezko izena darama.
2014ko maiatzaren 20ean inauguratu zen eta 48 metro luze ditu.
Irlandar errepublikanismo
Irlandar errepublikanismoa irlandar nazionalismoaren barneko mugimendu edo ideologia bat da. Bere jatorria XVIII. mendean kokatu ohi da.
Irlandar nazionalismoa eta errepublikanismoa
Aldiz, nahiz eta herrialde hartako nazionalismoaren barnean egon, irlandar errepublikanismoa beti independentismoa eta errepublikanismoaren aldekoa izan da, Erresuma Batuko koroa eta monarkiaren aurkari sutsua. Hots, Irlanda uharte osoaren independentzia eta errepublika baten aldekoa izan da.
Historia
Bere jatorria XVIII. mendean kokatu ohi da, Society of United Irishmen erakundea ideologia honen iturria izan zen eta bere sortzaile gisa Theobald Wolfe Tone, James Napper Tandy eta Thomas Russell izan ziren. Ironikoki, denak ere protestanteak eta Irlanda errepublika independiente batean bilakatzeko alde zeudenak.
Banaketa
1922. urtean Irlandako Estatu Askeak independentzia lortzean baina Ipar Irlanda Erresuma Batuaren barnean gelditzean errepublikanismo historikoak eta Sinn Fein alderdiak banaketa bat pairatu zuen:
Azkenean bi alde hauen artean liskarra sortu eta Irlandako Gerra Zibila piztu zen. Bertan bi aldetako jende ugari hil zen, adibidez Michael Collins eta Cathal Brugha berak. Aipatzekoa da Gerra Zibilean aurreko Anglo-Irlandar Gerran baino askoz ere jende gehiago hil zela. Azkenean Estatu Askearen aldekoek gerra irabazi zuten, batez ere Erresuma Batuaren laguntza eta ongi antolatutako gudaroste bat zutelako, aldiz Itunaren aurkakoak gaizki antolatutako talde bakanez osatuak zeuden.
Gerora, errepublikar edo Akordioaren aurkako aldean ere banaketa sortu zen: Eamon de Valerak legezkanpo egonta eta Irlandako Estatu Askeko hauteskundeetan parte hartu gabe ezer gutxi lortu zezakela onartu zuen, hortaz Fianna Fáil alderdia sortu, hasierako muturreko pentsamoldeak pragmatismoaren alde laga eta gauzak nahiko ongi joan zitzaizkion: hamarkada luzez Eamon de Valera hasieran Irlandako Estatu Askeko eta ondoren Irlandako Errepublikako estatuburua izateaz gain, XX. mende osoko irlandar politikari garrantsitsuenetakoena eta iraunkorrena bilakatu baitzen.
Gainbehera: desagertzeko zorian
Aldiz, errepublikanismoan gertatutako azken banaketa honetatik ateratako muturreko errepublikarrak piskanaka jendea eta gizartearen babesa galduz joan zen. Sinn Fein alderdia eta Irlandako Armada Errepublikarra (1922-1969) desagertzeko zorian egon ziren, jada ezker muturreko talde txiki bat besterik ez baitzen, Irlandako Estatu Askea eta gerora Irlandako Errepublikako gudarosteak eta Garda poliziak burututako atxiloketa eta presio izugarriaren ondorioz.
Ipar Irlandako berpizkundea
Gerora, 1970eko hamarkadan eta batez ere Igande Odoltsuari esker Ipar Irlandan Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikarra sortu eta Sinn Fein alderdiak desagertzear egotetik, Ipar Irlandan sekulako berpizkundea jasan zuen (noski, Irlandako Errepublikan babes edo bozkei dagokienez inolako garrantzirik ez zuen alderdi bat izaten jarraitu zuen).
1979ko Munduko Eskrima Txapelketa
1979ko Munduko Eskrima Txapelketa Munduko Eskrima Txapelketaren 44. edizioa izan zen. 1979ko abuztuak 18 eta 28 artean ospatu zen Australiako Melbourne hirian Nazioarteko Eskrima Federakuntzak eta Australiako Eskrima Federakuntzak antolatuta.
Gizonezkoak
Banakako floretea
Taldekako floretea
Banakako ezpata
Taldekako ezpata
Banakako sablea
Zezina
Zezina (latinez Aulus Caecina Alienus) jeneral erromatarra izan zen. 68an Hispania Baetica probintziako kuestor karguan zegoen.
1979ko Munduko Eskrima Txapelketa
Gizonezkoak
Taldekako sablea
Zezina
Neron hil zenean, Galbak Germaniako legio baten buruan kokatu zuen. Fabio Valenterekin batera, Vitelio euren jeneralaren, Oton enperadorearen aurkako matxinada eragin zuen.
1979ko Munduko Eskrima Txapelketa
Emakumezkoak
Banakako floretea
Zezina
Zezinaren armadak Cremonan porrota jaso zuen. Hala ere, Fabio Valentek Otonen armada garaitu zuen Bedriacum bataila erabakigarrian.
1979ko Munduko Eskrima Txapelketa
Emakumezkoak
Taldekako floretea
Zezina
Vitelio enperadore berriaren gaitasun ezak Vespasianoren matxinada eragin zuen. Zezinak Vespasianoren aurka egiteko agindua jaso bazuen ere, matxinatuekin bat egiten saiatu zen. Soldaduek, halere, preso atzeman zuten.
Vespasiano enperadore bihurtzerakoan, aske utzi zuten Zezina. 79an Vespasianoren kontrako konspirazio batean parte hartzea leporatu zioten, eta Tito hiltzera zigortu zuen.
Tazito historialariaren arabera, Zezina gizon ederra baina mugarik gabeko handinahia zen. Hizlari trebea, soldaduek miresten zuten.
Tazito, Historiae, i. 53, 61, 67-70, ii. 20-25, 41-44, iii. 13; Dion Kasio Ixv. 10-14, Ixvi. 16; Plutarko, Oton, 7; Suetonio, Tito, 6; Zonaras xi. 17.
Irati irratia
Irati Irratia 1993an Garraldan sorturiko euskarazko irrati katea da. Gaur egun Aribetik emititzen du eta Aezkoan, Erroibarren, Luzaiden, Orreagan eta Auritzen 107.7 eta Agoitzen 107.5 FM frekuentzietan entzun daiteke.
Fox News
Fox News, ofizialki Fox News Channel (FNC), Ameriketako Estatu Batuetako telebista katea da, 24 orduz albisteak igortzen dituena. 2019tik Fox Corporation taldearen jabetzakoa da; aurretik News Corporation (1996-2013) eta 21st Century Fox (2013-2019) konpainien jabetzakoa izan zelarik.
Rupert Murdoch australiar-estatubatuar enpresa-gizonak sortu zuen 1996an, Roger Ailes AEBko Alderdi Errepublikanoaren aholkulari ohia zuzendari nagusi izendatu zuelarik. Ikuslego kontserbadoreari zuzentzen zaio.
Opisthotropis maculosus
Opisthotropis maculosus Opisthotropis generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Fox News
Alderdi Errepublikanoaren aldeko, eta ondorioz, George W. Bush eta Donald Trumpen gobernuen aldeko eta Alderdi Demokrataren kontrako propaganda egitea egotzi ohi zaio.
Zenbakiak (Biblia)
Zenbakien liburua Bibliako laugarren liburua da, Itun Zaharrekoa. Pentateukoaren, hau da, judutarren legeko liburuetako bat da. Tradizioaren arabera, Moisesek idatzi zuen, gutxi gorabehera K.a. 1300 urte inguruan.
Zenbakien liburua izena grekora itzuli zuenak jarri zion, bertan Israel Zaharraren inguruko kontaketa zehatzak agertzen baitira: tribuetako eta taldeetako buruzagiak, konkistatu beharreko herriak, sakrifizioan eskaini beharreko abere kopurua...
Liburuaren eraketa eta ingurugiro historikoa
Basamortuan zeharreko ibilbideari buruzko tradizio historikoak zehaztasun eta ziurtasunez balioztatzea oso zaila da.
Apaiz-eskolako azken egileak, erbestealdi aldera, eman zion liburuari bere behin betiko moldea; horren arabera, herri osoa da, ongi lerraturiko gudaroste gisa, leinuka sailkatua, prozesioan bezala basamortuan aurrera egiten duena. Testuak aurkezten dizkigun pasadizoak eta kontakizunak oro har zenbait lege ezartzeko marko eta bide dira. Beraz, Zenbakiak liburua osatzen duten gai gehienak eta beraren azken egitura erbestealdiko apaiz-eskolari zor zaizkio.
Vercurago
Mugakideak
Vercuragok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Thyreus ceylonicus
Thyreus ceylonicus erle espezie bat da, Thyreus generoan eta Apidae familian.
Pertseo Mazedoniakoa
Pertseo (K.a. 212 - K.a 165), antzinako Mazedoniako azken erregea izan zen, eta baita Antigonatarren dinastiako azkena ere. K.a. 179 urtean hasi zuen erregealdia, bere aita Filipo V.a hil zenean.
Pertseo hasieratik saiatu zen Erromak Mazedoniaren gain zuen botere eta jabetza desagerrarazten, eta erreinua berriz independentea eta burujabea izan zedin saiatu zen. Horretarako Pergamoko Eumenes II.aren kontrako konplot bat antolatu zuen, hau erromatarren aliatu lehiala izaki. Bere asmoak agerian geratu ziren, ordea, eta Erromak gerra deklaratu zion Pertseori. Legio erromatarrek mazedoniar falangeak garaitu zituzten Pidnako gudan (K.a 167 urtean), eta honek mazedoniaren okupazio eta zatiketa ekarri zuen. Erreinua lau lurraldetan banatua izan zen, hauetariko bakoitza Erromari menpeko zelarik, eta beraien arteko harremanak debekatuak izan zitzaizkielarik.
Bere porrotaren ondoren, Pertseo Kabirosgo santutegira erretiratu zen, Samotrazian, eta azkenik erromaren aurrean errenditu zen. K.a. 178 urtean Laodizearekin, Siriako Seleuko IV.aren alabarekin, ezkondu zen.
Pertseoren seme Filiporen lekua hartuz, Andrisko (Pseudo-Filipo ere deitua) erromaren aurka altxatu zen. K.a. 148 urtean Kinto Zezilio Metelo militar erromatarrak garaitu zuen.
Magomadas
Magomadas Oristanoko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Elexalde (Bedia)
Elexalde Bediako (Bizkaia) auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 203 biztanle ditu.
Oneida Castle (New York)
Oneida Castle  New York estatuko herri bat da. Oneida konderrian kokatua dago. 2010ean 625 biztanle zituen, 1.33 kilometro koadrotan banatuta.
Verderio Inferiore
Mugakideak
Verderio Inferiorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Megachile edwardsi
Megachile edwardsi erle espezie bat da, Megachile generoan eta Megachilidae familian.
Saint-Méard
Saint-Méard Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Méard udalerrian erroldatutako biztanleak 374 ziren. Familiak 156 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 224 etxebizitza zeuden, 160 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 221 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 160 etxebizitza nagusietatik 129 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 99 etxek bost zituzten. 111 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 78 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 203 ziren, horien artean 155 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 155 pertsona aktiboetatik 142 lanean zeuden (76 gizon eta 66 emakume) eta 13 langabezian zeuden (9 gizon eta 4 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Méard udalerrian 157 unitate fiskal zeuden, 354 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.797 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Saint-Méard udalerrian 50 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.400 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Errekortari
Tauromakian, errekortariak zezen eta beste abelgorrien oldarrak saihestuz artaziak eta akrobaziak pertsonak dira; zezenik hiltzen ez duten toreatzaileak, parte hartzen dutenak errekortarien lehiaketetan, uztai lehiaketetan eta antzeko ikuskiozun batzuetan.
Trematocara zebra
Trematocara zebra Trematocara generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Francesc Buscató
Francesc Buscató i Durlano "Nino Buscató" (Pineda de Mar, Maresme, 1940ko apirilaren 21a) inoizko saskibaloi jokalari kataluniarrik hoberenetarikoa izan da, 1960ko hamarkadan nabarmendutakoa. 1.78 metrorekin, antolatzaile moduan jardun zuen, Europako onenen artean egon zena.
Trematocara zebra
Banaketa
Tanganyika lakuan baino ez da bizi, bere kostaldeko harrien artean, lakuaren ipar-mendebaldean.
Francesc Buscató
3 urtez Barçan ibili eta gero, 10 urtez nabarmendu zen Joventuten. Espainiako selekzioarekin 222 aldiz jokatu zuen, lorpenik handiena 1973ko EuroBasketen eskuratutako zilarrezko domina izan zelarik.
Trematocara zebra
Deskribapena
6,9 zentrimetro arteko luzera izan dezake.
Santa Mariaren eliza (Lalibela)
Santa Mariaren eliza, Bet Maryam, Etiopiako Lalibela hirian dago, Etiopiako patriarka-hiri koptoaren barruan. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko hamaika eliza monolitikoetako bat da. Hirian dauden hamaika elizen arteko zaharrena da hau. Gebre Mesqel Lalibela erregeak gehien maite zuen eliza izan zen.
Errekortari
Batzuetan, artaziak egiteko pertika edo makil luze bat erabiltzen dituzte errekortariek zezenaren gainetik jauzi egiteko.
Santa Mariaren eliza (Lalibela)
Barrualdea, basilika itxurakoa, freskoz eta erliebe margotuz apainduta dago. Sabaiari zutabe bakar batean eusten zaio.
Butt zubia
Butt zubia, Droichead na Comhdhála eta Butt Bridge, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da, Liffey ibaia zeharkatzen du. Loopline zubia tren zubiaren alboan dago. Isaac Butt (1813-1879) irlandar politikariaren omenezko izena darama.
Lasterka egiteko zinta
Lasterka egiteko zinta ariketa fisikorako tresna bat da. Kirol-tresna hau lekutik mugitu gabe gainean ibiltzeko edo lasterka egiteko erabiltzen da. Hori dela eta, ia edozein gimnasiotan aurki daiteke. Zintaren funtzionamenduari dagokionez, oinez zein motor elektriko baten laguntzaz mugi daiteke.
Mahai Biribila
Artur Erregearen kondairan Mahai Biribila Cameloteko mahai mistiko bat zen, bere inguruan erregea eta bere Mahai Biribileko Zaldunak ezarri ohi ziren erresumaren ezinbesteko segurtasun gaiak eztabaidatzeko. Bertsio batzuen arabera, Merlin aztiak ere bere berezko eserlekua zuen.
Salamancako Pontifize-Unibertsitatea
Salamancako Pontifize-Unibertsitatea (Universidad Pontificia de Salamanca) Espainiako unibertsitate katolikoa da. 1940an Salamancan sortua, egun bi campus ditu, bata Salamancan bertan eta bestea Madrilen.
XIX. mendeko gobernu liberalek Salamancako Unibertsitatetik kanpo utzi zituzten teologia eta zuzenbide kanonikoko ikasketak. Pio XII.a aita santuak, 1940an, bi fakultate horiek berrezartzeko unibertsitate berri bat sortu zuen hiri berean, eta Pontifize-Unibertsitate kategoria eman zion. Horrela jaio zen Salamancako Unibertsitate Pontifizioa.
Sidney Gilchrist Thomas
Sidney Gilchrist Thomas (Londres, Ingalaterra, 1850eko apirilaren 16a - Paris, Frantzia, 1885eko otsailaren 1a) britainiar ingeniari eta asmatzailea izan zen.
Biografia
Kimika aplikatua eta metalurgia-ikasketak egin zituen. 1876an, bere lehengusu Percy Carlyle Gilchrist kimikariarekin batera, burdin mea finduei fosforoa kenduz altzairua egiteko metodo bat asmatu zuen, "Thomas-Gilschrist metodoa" deritzana. Horretarako Bessemer bihurgailuaz baliatu zen, baina oinarrizko estalki bat jarri zion barnealdean. Horrela lortutako altzairuari "Thomas altzairua" esaten zaio, eta gauza askotarako erabiltzen da: burdinbideak egiteko, xaflatarako eta abar. Prozesu horretan sortzen diren hondakinak ongarrietarako erabiltzen dira.
Parker (Florida)
Parker Floridako hiri bat da. Bay konderrian kokatua dago. 2010ean 4,623 biztanle zituen, 6.3 kilometro koadrotan banatuta.
Butt zubia
Jaorrizko zubia 1879an eraiki zen. Gaur egungo zubia 1932an inauguratu zen eta 65 metro luze ditu.
Mamoiada
Mamoiada Nuoroko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Oneonta (New York)
Oneonta  New York estatuko hiri bat da. Otsego konderrian kokatua dago. 2010ean 13,901 biztanle zituen, 11.3 kilometro koadrotan banatuta.
Big Bang
Big Bangaren teoria (literalki, Eztanda Handia edo Leherketa Handia ) Unibertsoaren jatorria, haren hasierako momentuak eta ondorengo eboluzioa azaltzeko egun erabiltzen den teoria kosmologiko nagusia da. Eredu horren arabera, Unibertsoa dentsitate eta tenperatura oso altua zuen egoera batetik hedatu zen. Teoriak azalpen ona ematen dio ikusten dugun hainbat fenomenori, hala nola elementu arin askoren ugaritasunari, hondoko mikrouhin erradiazioari, Hubbleren legeari eta Unibertso behagarriaren egiturari. Gaur egun ezagutzen ditugun fisikako legeak dentsitate oso altuko puntu horri aplikatzen badizkiogu, Big Bangarekin lotu ohi den singularitatea lortuko dugu. Fisikariek eztabaida handiak dituzte horren esanahiaren inguruan: izan daiteke Unibertsoa singularitate batekin jaio zela, edo gaur egun dugun ezagutza ez dela nahikoa Unibertsoak garai hartan zuen egitura azaltzeko.
Unibertsoaren hedapenaren inguruan egin diren neurketek orain dela 13.800 milioi urte inguru ezarri dute Big Banga, eta horixe hartzen da Unibertsoaren adintzat. Hasierako hedapen fasearen ostean, lehenik, Unibertsoa nahikoa hoztu zen partikula azpiatomikoak eta, ondoren, atomo sinpleak sortzeko. Elementu horien hodei erraldoiak sortu ziren, eta grabitatearen ondorioz trinkotu ziren, materia eta materia iluna bereiziz eta, bukaeran, gaur ezagutzen ditugun izar, galaxia eta objektu guztiak sortuz. 1927an Georges Lemaîtrek ikusi zuen Unibertsoa hedatzen ari bazen, atzerantz ibilbidea egin zitekeela puntu bakar batera, eta hortik abiatuta eraiki da espantsio kosmikoaren ideia hau. Komunitate zientifikoa bi teoriaren artean zatituta egon zen garai batean: Big Bangarena, alde batetik, eta egoera geldikorraren teoria, bestetik; baina ebidentzia enpiriko nahikoa aurkitu izanak Big Bangaren alde mugitu du balantza eta, gaur egun, ia unibertsalki onartua da.
1929an galaxien gorriranzko lerrakuntza ikusi zuen Edwin Hubblek, eta ondorioztatu zuen galaxiak bereizten ari zirela batak besteengandik; demostrazio enpiriko hau ondo lotzen zen hedatzen ari zen Unibertsoaren ideiarekin. 1964an hondoko mikrouhin erradiazioa aurkitu zen, Big Bangaren ereduaren alde egiteko pauso garrantzitsua izan zena, teoriak aurre-esaten zuelako hondoko erradiazioa egin behar zelako aurkikuntza honen eman aurretik. Supernoben gorriranzko lerrakuntzaren ikerketak erakutsi du azeleratutako unibertsoa ematen ari dela, energia ilunaren ondorioa dela uste dena. Ezagutzen ditugun lege fisikoak erabil daitezke Unibertso horren hasierako sorrera eta izaera kalkulatzeko, hasierako dentsitate eta tenperatura egoera handi batean.
Singularitatea
Unibertsoaren hedapena emanda, atzerantz egiten badugu, egongo da denbora finitu bat iraganean non tenperatura eta dentsitate infinituak ematen diren. Singularitate honek esan nahi du egoera horretan zeuden fisikaren legeak ezin direla azaldu erlatibitate orokorra baliatuz. Erlatibitate orokorra baino ez kontuan hartzen duten ereduek ezin dute singularitate hori azaldu Planck garaia bukatu aurretik.
Megachile monkmani
Megachile monkmani erle espezie bat da, Megachile generoan eta Megachilidae familian.
Big Bang
Singularitatea
Hasierako singularitateari askotan "Big Banga" izena ematen zaio, baina terminoa Unibertsoak izan zuen hasierako denbora oso bero eta dentsoari ematen zaio normalki, estentsioz. Edozein kasutan, Big Bangari hitz lauetan gure Unibertsoaren "jaiotza" izendapena ematen zaio, ulertzen delako puntu horretan Unibertsoak ezagutzen ditugun lege fisikoak betetzen zituen garaian sartu zela. Ia motako supernoben hedapenen eta hondoko mikrouhin kosmikoen tenperatura aldaketen neurketak eginda singularitatearen gertaeratik igaro den denbora neurtu ahal izan da, "unibertsoaren adina" gisa ezagutzen dena: 13.799 ± 21 milioi urte. Egindako neurketa independenteek emaitza hau ematen dutenez, unibertsoaren ezaugarriak detaile handiarekin deskribatzen dituen ΛCDM eredua babestuta dago.
Epiklorohidrina
Epiklorohidrina konposatu organiko kloratu bat da, C3H5ClO formula duena, epoxidoen familiakoa. Likido kolorge eta sukoia da, kloroformoaren antzeko usaina du, uretan disolbagarri samar da eta disolbatzaile organiko polar gehienetan ongi disolbatzen da. Molekula kirala da eta nahaste errazemikoak sortzen ditu. Toxikoa eta kartzinogenoa da. Oso elektroizalea da eta glizerina, plastikoak, epoxi erretxinak eta elastomeroak prestatzeko erabiltzen da.
Big Bang
Singularitatea
Zulo beltz bat sortzeko behar den dentsitatea baino askoz handiagoa zegoen momentu hartan Unibertsoan, baina ez zen kolapsorik egon zulo-beltz bat berriro sortuz. Hau azaldu daiteke grabitazio-kolapsoa azaltzeko erabiltzen diren ohiko kalkuluak tamaina nahiko konstantea duten objektuei aplikatzen zaielako, hala nola izarrak, baina ez dutelako balio Big Bangean ematen ari zen Unibertsoaren hedapen metrikoa izugarri handi hori ematen ari zen momentua azaltzeko.
Toxicodryas
Toxicodryas Colubridae familiako narrasti genero bat da. Afrikan bizi dira.
Big Bang
Inflazioa eta bariogenesia
Big Bangaren hasierako momentuak espekulazio handiko denborak dira. Eredurik ohikoenean Unibertsoa homogeneoki eta isotropikoki beteta zegoen energia dentsitate eta tenperatura eta presio oso handi batekin, eta azkar hasi zen hozten eta hedatzen. Gutxi gora behera Unibertsoak 10−37 segundo zituenean, egoera aldaketa batek inflazio kosmikoa sortu zuen; fase honetan Unibertsoak hazkunde esponentziala izan zuen eta fluktuazio kuantikoa ematen hasi zen Heisenbergen ziurgabetasunaren printzipioa dela eta. Honek efektu handia izango zuen etorkizunean Unibertsoak izango zuen eskala handiko egituraketan. Inflazioa gelditu ostean Unibertsoaren berokuntza hasi zen berriro, quark-gluoi plasma eta beste oinarrizko partikula batzuk sortzeko behar den tenperatura lortu arte. Tenperaturak hain ziren altuak, partikulen ausazko mugimenduak abiadura erlatibistetan ematen zirela, eta partikula-antipartikula bikoteak denbora guztiak sortzen eta suntsitzen zirela talken ondorioz. Momentu batean, bariogenesi deitutako erreakzio ezezagun batek barioi-zenbakiaren kontserbazio urratu zuen, quark eta leptoien kopurua antiquark eta antileptoien gainetik jarriz, gutxigatik bada ere. Honen ondorioz gaur egun materia gehiago dago unibertsoan antimateria baino.
Epiklorohidrina
Produkzioa
Industrian alil klorurotik abiatuta prestatzen da bi etapetan. Lehenik kloruroa azido hipoklorosoarekin nahasten da bi alkohol isomerikoen nahaste bat lortzeko: Bigarren etapan nahastea base batez tratatzen da epiklorohidrina lortuaz.
Aspidomorphus muelleri
Aspidomorphus muelleri Aspidomorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Epiklorohidrina
Erabilera
Produzitzen den ia epiklorohidrina gehiena bisfenol Arekin erreakzionarazten da bisfenol A diglizidil eterra sintetizatzeko, zein epoxi erretxinen ekoizpenean oinarrizko lehengaia den.
Halaber, glizerina sintetikoa produzitzeko ere erabiltzen da. Erabilera honen bolumena asko jaitsi da biodieselen produkzioa asko emendatu delako eta prozesu horren albo-produktuetako bat glizerina delako. Hobi aplikazioak ditu orain hala nola botika berezi batzuk prestatzeko eta bioteknologiako hainbat prozesu.
Big Bang
Hoztea
Unibertsoak jarraitu zuen dentsitate eta tenperaturan jaisten, ondorioz, partikula bakoitzaren energia tipikoa jaisten joan zen. Simetria esplizitoaren apurketak fisikako funtsezko indarrak eta gaur egungo oinarrizko partikuletako parametroak bere forma ezagunean jarri zituen. Unibertsoak 10−11 segundo zituenean egoera ez zen jada hain espekulatiboa, partikula horien energia gaur egungo partikula-azeleragailuekin lor baitaitezke. 10−6 segundora quark eta gluoiak batu ziren protoi eta neutroiak bezalako barioiak sortzeko. Quarkak antiquarkak baino gehiago zirenez, barioi gehiago zeuden antibaroi baino. Tenperatura jada ez zen hain handia protoi-antiprotoi bikote berriak sortzeko, ezta neutroi-antineutroiak sortzeko, beraz masa suntsiketa bat gertatu zen momentu horretan, protoi eta neutroi bat utziz 1010eko, eta antipartikula guztiak suntsituz. Unibertsoak segundo bat zuenean berdina gertatu zen elektroi eta positroiekin. Suntsiketa honen ondoren, geratzen ziren protoi, neutroi eta elektroiak ez ziren mugitzen jada abiadura erlatibistetan eta Unibertsoaren energia dentsitatea fotoien esku zegoen, neutrinoen laguntza txikiarekin.
Hedapena hasi eta minutu gutxira, tenperatura mila milioi kelvinekoa zenean, eta dentsitatea airearena, neutroiak protoiekin elkartu ziren deuterio eta helio nukleoak osatzeko, Big Bangeko nukleosintesia deitzen den prozesu batean. Hala ere, protoi gehienak ez ziren konbinatu eta hidrogeno nukleoak osatu zituzten.
Egituren formazioa
Denbora tarte luze batean, sortu berria zen materiazko eskualde uniforme horiek grabitazio indarrak bildu eta erakarri zituen, materia guneak dentsoago eginez, gas hodeiak sortuz, ondoren izarrak, galaxiak eta ezagutzen ditugun bestelako objektu astronomiko guztiak. Prozesu honen detaileak Unibertsoan dagoen materia moten araberakoa izango da. Hipotetikoki, ezagutzen ditugun lau materia motakoak honakoak dira: materia ilun hotza, materia ilun epela , materia ilun beroa eta materia barionikoa. Materia mota ezberdin hauen elkarrekintza oraindik ere ezezaguna da, eta galaxien formazioan izan zuen papera zehazteke dago.
Azelerazio kosmikoa
1998an bi proiektu independentek, Supernova Cosmology Project eta High-Z Supernova Search Team, aldi berean jaso zituzten inola ere espero ez ziren datuak, urruneko Ia supernobak erabilita argi iturri gisa. Bi talde hauetako hiru kidek Fisikako Nobel Saria jaso zuten aurkikuntza honi esker. Barioien oszilazio akustikoan gertaera honen ebidentzia gehiago aurkitu dira, baita urruneko galaxia kumuluetako datuak aztertuta.
Fenomeno hau azaltzeko eredu ezberdinak erabiltzen dira. Teoria batek dio energia iluna dela erantzulea eta beste batek dio mamu-energia bat existitzen dela. Beste teoria batzuek kintaesentzia izeneko indarra proposatu dute, edo antimateriaren grabitatearen ondorioa dela.
Espazioaren hedapena
Erlatibitate orokorrak espazio-denbora metriko gisa deskribatzen du, eta honek gertu dauden bi punturen arteko distantzia adierazteko aukera ematen du. Puntu horiek izan daitezke galaxiak, izarrak edo beste objektu batzuk eta euren burua adierazten dute koordenatu mapa edo "sare" bat erabilita, espazio-denbora osoan zehar hedatzen dena. Printzipio kosmologikoak dio metrika hori homogeneoa eta isotropoa izan behar dela eskala handitan, eta honek Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker metrika (FLRW metrika) hobestera eramaten du. Metrika honek eskala-faktore bat du, Unibertsoaren tamaina denboran zehar nola aldatzen den deskribatzen duena. Honi esker koordenatu-sistema bat edo beste aukeratu daiteke, hitz lauetan koordenatuak izena hartzen duena. Koordenatu-sistema honetan, sarea Unibertso osoan zehar hedatzen da, eta objektuak mugitzen dira bakarrik Unibertsoa bera hedatzen ari delako, sarearen puntu finkoetan mantentzen diren bitartean. Euren koordenatuen arteko distantzia konstante mantentzen da, baina distantzia fisikoa proportzionalki handitzen da Unibertsoaren eskala-faktorearen arabera.
Champis
Champis Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Champis udalerrian erroldatutako biztanleak 558 ziren. Familiak 212 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Big Bang
Espazioaren hedapena
Ondorioz, Big Banga ez da materia leherketa bat, inguruan hutsik dagoen Unibertsoa betetzera mugitzen dena. Horren ordez, espazioa bera da hedatzen dena denboran zehar alde guztietara, eta mugimendu bateratua duten bi punturen arteko distantzia handitzen duena. Bestela esanda, Big Banga ez da espazioan gertatutako eztanda bat, baizik eta espazioaren hedapen bat. FLRW metrikak energia eta masaren banaketa uniformea duenez oinarri, gure Unibertsoari bakarrik eskala handiko materia kontzentrazio handietarako da baliagarri, grabitateak loturik egonda ez dutelako pairatzen eskala handiagoko espazioaren hedapen hori.
Horizonteak
Big Bangaren ezaugarri garrantzitsuenetako bat da bere espazio-denboran partikula horizonteak daudela. Unibertsoak adin finitua duenez, eta argiaren abiadura ere finitoa denez, egongo dira iraganeko gertaera batzuk non argiak ez duten denborarik izan gureganaino iristeko. Honek iraganeko horizonte bat ezartzen du, muga bat, egon daitezkeen objekturik urrunenak ikustea ekidinez. Gainera, espazioa hedatzen ari denez, eta gugandik urrunen dauden objektuak azkarrago urruntzen direnez gertuen daudenak baino, urruneko objektuek jariatzen duten argiak ez gaitu inoiz "harrapatuko". Honen ondorioz etorkizuneko horizonte bat ere badago, gaur egun egiten dugunak etorkizunean izango duen eragina mugatzen duena. Edozein horizonteren presentzia Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker metrikaren xehetasunek definitzen dute.