cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zirkulazio-aparatu
Sistema baskularra
Odol-sistema baskularra odolez betetako espazioak dira (odol-hodiak, sinuak, hemozelomak eta/edo ponpaketa-organoak) ehun konektiboko konpartimentuaren barruan. Konpartimentu hori jarraitua da gorputzeko ehun-geruza guztien artean eta inguruan. Ornogabeetan, espazioak matrizeak bakarrik estaltzen ditu. Ornodunek bigarren mailako estaldura zelularra garatu dute, endotelio izenekoa. Fluidoen garraioa zelula mesotelial espezializatuak (zelula mioepitelialak) eta ponpa muskularrak uzkurtuz gertatzen da. Animalietan sistema-baskularrak hainbat funtzio betetzen ditu: substantziak garraiatzen ditu alde batetik bestera (izan nutrienteak, oxigenoa edo karbono dioxidoa), indar hidraulikoa sortzen du (adibidez, moluskuek oina edo burua handitu dezakete, eta ornodunetan zakilaren eta klitoriaren erekzioa gertatzen da), gorputzaren tenperatura erregulatzen du, giltzurrunen bidez iragazten da, defentsarako erabiltzen da (immunitatea zein zauriak sendatzea) eta hormonen erregulazioaren bidez gorputza integratzen da. Normalean, sistema baskularrak irekiak edo itxiak izan daitezke, baina bien arteko muga ez da guztiz argia.
Irekia
Zirkulazio-sistema irekiak artropodoetan (adibidez, intsektuetan eta krustazeoetan) eta zefalopodoak ez diren soinberetan (adibidez, txirlak, barraskiloak eta bareak) gertatzen dira. Animalia horietan, mesodermoak barrunbe zelomikoak eratzen ditu enbrioia sortzen denean. Hala ere, barrunbeek eta zelulen estaldurak gutxitzen dira helduengan. Zelula mesodermikoen populazio batzuk berriz elkartzen dira eta odol-hodiak eratzen dituzte (adibidez, bizkar-hodia intsektuetan). Sistema irekia dela esaten da odola (hemolinfa deitua) bihotz batetik husten delako eta gorputzeko barrunbean (hemozelo deitua) husten dira, organoak zuzenean bustiz. Behin, odola hodi bakoitzaren argitik pasa ostean, ez dago bereizketarik hemolinfaren eta likido interstizialaren artean. Hemolinfa bihotzera itzultzen da, bentrikuluko ostiaren bidez (artropodoak) edo aurikularen bidez (moluskuak). Ornogabe sinpleenen zirkulazio itxiarekin alderatuta (anelidoak, adibidez), irekitako zirkulazioa ponpa eraginkorragoa da. Anelidoak odol-hodi peristaltikoen mende daude odola bultzatzeko, baina zirkulazio irekia duten animaliek benetako bihotzak garatu dituzte (muskulu-ildaskak eta z bandak dituztenak), taupada automatiko eta sinkronizatuak erakusten dituztenak.
Diamante
Eroankortasun elektrikoa
Sarritan, nolabaiteko eroankortasuna ikusten da lurrun-kutsadura kimikoan hazi diren dopatu bako diamanteetan, azalean xurgatutako hidrogenoagatik izan ohi da eta zenbait tratamendurekin ken daiteke, adibidez, berregosita.
Zirkulazio-aparatu
Irekia
Hala ere, sistema itxi aurreratuenekin alderatuta (adibidez, zefalopodoetan eta ornodunetan), zirkulazio-sistema irekiek odol-bolumen handiagoa eta fluxu/presio tasa txikiagoak dituzte. Izan ere, odolaren abiadura eta presioa modu nabarmenean gutxitzen dira odola bihotzetik eta hodietatik irten eta hemozeloan sartzen denean. Konparazioaren azken puntu gisa, sistema irekiek fluxua ematen diete serieko organoei, eta, beraz, bihotzetik beherago dauden ehunek oxigeno gutxiago jasotzen dute organo hurbilenekin alderatuta. Aldiz, itxitako zirkulazio-sistemen hodi-sareak paraleloan jarrita daude, eta horrek ehunen arteko banaketa berdina (eta arautua) ahalbidetzen du.
Intsektuetan, zirkulazio irekia ez da oxigenoa ematearen erantzule. Oxigenoa trakea-sistema landu eta adarkatu baten bidez entregatzen da, gorputzeko zelula guzti-guztiak hedatzea errazten duena. Ondorioz, intsektuek metabolismo aerobiko ahalmen handiagoa dute zirkulazio irekiko beste ornogabe batzuekin alderatuta.
Diamante
Kolorea
Grisak, zuriak, horiak, urdinak, laranjak, gorriak, berdeak, moreak, marroiak eta beltzak izan daitezke, baina izatez koloregabekoak izan behar lukete, izan ere, margoa akats kristalografikoei edota ezpurutasunei zor diete. Narrioak karantzan duen eraginaren arabera, talde bitan banatzen dira:
I mota
Nitrogenoa dute % 0,1 konzentrazioan. Espektroan 320nm inguruan agertzen dira eta fluoreszentzia dute.
Zirkulazio-aparatu
Itxia
Zirkulazio-sistema itxiak ornogabe mota askotan ematen dira, anelidoak, zefalopodoak (adibidez, olagarroa eta txibia) eta ornodunak ez diren kordatuetan, bai eta ornodunetan ere. Sistema itxietan, odola kanal edo ganbera ezberdinen barruan egoten da, non fisikoki zelularteko likidotik, gorputzeko zeluletatik eta zelomatik banatzen den. Sistema itxiak odol-hodiak biltzean eta banatzean datza, normalean ponpa propultsatzaile batean erdiko elkargune batekin, bihotza. Zelularteko jariakinarekin eta gorputzeko zelulekin trukea eremu berezietan gertatzen da, hala nola, kapilaretan edo plexuetan, non hormak meheak diren hedapena optimizatzeko.
Diamante
II mota
Puruak dira edo ia guztiz aratzak. Espektro elektromagnetikoan, 225eko marraren azpitik egoten dira, beraz, ikusezina den aldean. Hidrogeno gehiegi edukitzeak urdintasuna eman dezake, baina harri horiek ez lirateke IIb taldekoak.
Kolorea modu artifizialean ere sor daiteke, eta tonu desberdinak lortzen dira, hala nola, urdinak, berdeak, horiak, nabarrak, gorriak eta beltzak. Gehienetan, irradiazioz egiten da, ziklotroietan deuterioz eta protoiz bonbardatuz; neutroien bonbardaketak erreaktore nuklearretan egiten dira, eta elektroi-bonbardaketak Van de Graaff generadoreetan. Energia handiko partikula horiek karbono-atomoak lekutik mugitzen dituzte, eta egitura kristalinoa eraldatzean sortzen dituzte karantzak. Kolorea erradiazioaren energia-kopuruaren eta denboraren araberakoa izango da, izan ere, batzuk erradioaktiboak dira.
Dena den, irradiazioa naturala ere izan daiteke, adibidez, Dresdeneko diamantearena.
Bestalde, diamante beltzak ez dira beltz kolorekoak izaten, ezpurutasunek karantza iluna sortzen diete eta deitu egiten zaie beltz. Zalantzarik gabe, kolorerik bitxiena gorria da, eta jakina, diamanterik garestienak izaten dira.
Lodosa
Historia
Erromatarren garaiko hainbat aztarna aurkitu dira, horietatik nabarmenena "Mairuen zubia" izeneko akueduktuaren arrastoak. Akueduktu honek Araba eta Errioxa arteko ur hornikuntza bermatzeko eraiki zen. 1120. urtean Lodosako Gartzea Lopez seniorra, Iruñeko erregearen boterearen ordezkaria zen Mendabian. XIV. mendean Lodosa nobleziaren jabetzako jaurerria zen Lergako Martin Jimenezek (jaurerriaren jabeak) Lodosa Olibako monasterioari saldu zionean. Monasterioak aldi berean 1352. urtean saldu zion jaurerria Carlos II.a erregeari.
Tourtour
Tourtour Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Var departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tourtour udalerrian erroldatutako biztanleak 532 ziren. Familiak 242 ziren, horien artean 78 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 107 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 41 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Diamante
II mota
2008. urtean, Espainiako koroarena omen zen Wittelsbach diamante urdina (35,56 kilate) 24 milioiUS$ean saldu zuten Christie'sen.
Tourtour
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 702 etxebizitza zeuden, 252 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 425 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 620 etxeak ziren eta 77 apartamentuak ziren. 252 etxebizitza nagusietatik 170 bere jabearen bizilekua ziren, 56 alokairuan okupaturik zeuden eta 26 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 40 etxek bi zituzten, 53 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 176 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 116 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 106 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Saint-Huruge
Saint-Huruge Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Tourtour
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 328 ziren, horien artean 208 aktiboak ziren eta 120 inaktiboak ziren. 208 pertsona aktiboetatik 173 lanean zeuden (101 gizon eta 72 emakume) eta 36 langabezian zeuden (13 gizon eta 23 emakume). 120 pertsona inaktiboetatik 45 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Saint-Denis basilika
Saint-Denis basilika (Basilique Saint-Denis) estilo gotikoko eliza katolikoa da, Saint-Denis hirian dagoena, Paristik bost kilometro iparraldera, Frantziako Sena Saint-Denis departamenduan. Jatorrian abadia eliza, Saint Denisko elizbarrutiko katedrala da 1966tik.
Lodosa
Historia
Nafarroako Erresuma Gaztelako koroaren barne geratzean, Lodosa jaurerri izaten jarraitu zuen, eta halaxe izango zen XIX. mendera arte. 1757. urtean Nafarroako Gorteek eginiko banaketa administratibo berrian, Lodosa, Leringo konderriaren barnean geratu zen. 1835 eta 1845. urtean eginiko erreformen ondorioz, jaurerriak bertan behera geratu eta Lodosa udalerri independente bilakatu zen, udaletxe propioarekin. Bestalde, Gerrate karlistetan Lodosak bi aldeen erasoak jasan zituen.
XIX. mendearen amaieratik hasita, herriaren garapen industriala hasi zen. XX. mendean eta batez ere mendearen bigarren erditik aurrera, kontserba fabrika ugari eraiki ziren herrian. Ordu arte, nekazaritzatik bizi zen biztanleria gehienaren bizimodua, erabat aldatu zen eta horrekin batera biztanleriaren bilakaera. Pixkanaka inguruko herri txikiagoetatik etorritako biztanleek, Lodosaren hazkunde demografikoa eragin zuten. Herriko nekazaritzaren ardatza, Ebro ibaiaren bi aldeetan dauden lur ureztagarrien 100 hektareak eta lehorreko lurren azalera handia dira.
Saint-Huruge
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Joanes Ezponda
Joanes Ezponda (Maule, 1557- Bordele, 1595eko martxoaren 18a), poeta zuberotarra izan zen. Frantsesez idatzi zituen bere lanak, euskaraz ere jakin arren.
Lodosa
Independentzia Gerra (XIX. mendea)
Independentzia Gerraren eragina nabarmena izan zen Lodosan, Ebro ibaia igarotzeko zegoen zubirik garrantzitsuena bertan zegoelako. Lodosan Frantziako armadaren kuartela zegoen, zubia gune estrategikoa zelako. Gertakaririk garrantzitsuenak 1808ko urria eta azaroa bitartean gertatu ziren. 1808ko urriaren 18an Palafoxek Castaños gonbidatu zuen Zaragozara joatera, gerra ekintza estrategia bat ezartzeko asmoarekin. Bi buruen arteko elkarrizketa 20an eta 21ean izan zen. Urriaren 25ean frantses armadaren eta espainiar armadaren arteko borrokak izan ziren Lodosatik gertu.
Irene urakana
Irene urakana, zikloi tropikal suntsigarria, 2011ko abuztuaren bukaeran Karibearen zati handiena eta AEBko ekialdeko kostaldea jo zuena.
Saint-Denis basilika
Historia
Behe Erromatar Inperioaren garaitik jada existitzen zen hilerri bat Saint-Denisen. IV. mendean mausoleo bat eraiki zen gaur egun aldare nagusia dagoen toki berean. V. mendean Santa Genovevak inguruko lurrak erosi eta eliza bat eraikiarazi zuen, merovingiar garaian bi aldiz handitua izan zena, bereziki Dagoberto I.aren erregealdian. 630. urte inguruan bertan San Dionisio lurperatua izan zen (Parisko lehen gotzaina) bere beste bi lagunekin batera: Rusticus apaiza eta Eleuthère diakonoa. 750 inguruan santutegi berri bat eraikitzen hasi zen Pepin Laburraren aginduz. Karolingiar garaian basilika erako eliza bat eraiki zen, hiru nabe eta transeptu batekin.
Irene urakana
2011ko Atlantikoko urakan-denboraldiko bederatzigarren ekaitzaldia izan zen, eta urakan kategoria esleitu zitzaion lehena. Atlantikoko uhin tropikal definitu batetik sortu zen, Antilla Txikien ekialdean. Lehenik, St. Croix uhartean jo zuen lurra, ekaitz tropikal gisa, eta, gero, Puerto Ricon. Uhartea zeharkatzen zuen bitartean, urakanen indarra hartu zuen (1. kategoriakoa). Abuztuaren 24an, Bahamen hego-ekialdea jo eta gero, urakan-garaiko lehen urakan handi (3. kategoriakoa) bihurtu zen Acklins uharteen inguruan. Abuztuaren 27an jo zuen berriz lurra, Ipar Carolinan.
Joanes Ezponda
Literaturari dagokionez, gutxi dira egindako poemak: 26 amodiozko soneto eta elegia eta kantu urri batzuk.
Saint-Denis basilika
Suger abadea
Suger ospe handiko abadea izan zen bere gaitasun anitzengatik. Irudimen handia izan zuen eta bizitzaren arlo guztietan zerbait esateko izan zuen beti (erlijioan, politikan, administrazioan, ekintza militarretan eta noski, arkitekturan). Garaiko errege Luis VI.aren aholkularia izandako honen nortasuna aski islatu zen Saint-Denisko abadian. San Denis protagonista garrantzitsuenetariko bat dugu. Frantziako patroia zenez gero, santurik ospetsuena zen. Bere erlikiak bere izeneko abadian gordeta zeuden. Hortaz, Saint-Denisko abadia hau, Frantziako erromesaldi gunerik bisitatuena zen. Gainera, 1124tik aurrera, Lendita (Frantziako jaialdi erlijioso bat) ospatzen hasi zen bertan. Hau egundoko diru sarrera izan zen abadiarentzat, egun horretan feria handi bat eratzen baitzen Saint-Denisen. Denis santuaren erlikietaz aparte, Karlomagno erregeak Lur Santutik ekarritako Nekaldiaren erlikiak gordeta omen zeuden ere. Suger abadeak guzti hau aprobetxatu zuen kondaira patriotikoak idazteko, kronika historikoak balira bezala. Ondorioz, abadiak geroz eta ospe gehiago hartuz joan zen.
Alaitasunaren oda
Alle Menschen werden Brüder,
Saint-Huruge
Etxebizitza
2007an 44 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 44etxeak ziren. 32 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tourtour
Diru sarrerak
2009an Tourtour udalerrian 273 unitate fiskal zeuden, 583 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.963 euro zen.
Saint-Denis basilika
Suger abadea
Hugo Kapeto hil zenetik basilikan Frantziako erregeen hilobiak daude, Filipe I.a Frantziakoarena izan ezik, Saint-Benoît-sur-Loireko monasterioan lurperatua izan zena. Kapetoar leinuko lehen erregea izan zen Hugo Kapeto Saint Denisko abade laikoa izan zen, abadiaren indarra bere boterea indartzeko probestu zuena.
Zirkulazio-aparatu
Itxia
Ornogabeen sistema itxia zelula epitelialen arteko zelulaz-kanpoko matrizean dagoen espazio sare bat da. Sare horretan zelomaren arteko kontaktua dago (adibidez, mesenterioan) edo zeloma endodermo eta ektodermoarekin kontaktuan jartzen den. Kasu batzuetan (anelidoak, adibidez), odola odol-hodien ponpatze-ekintzak bultzatzen du, eta hori, aldi berean, zelula mesotelial espezializatu eta bereizien uzkurdurak (zelula mioepitelialak) edo uhin peristaltikoetan uzkurtzen diren odol-hodi muskularrek baldintzatzen dute. Beste kasu batzuetan (adibidez, zefalopodoetan), ganbaradun bihotzak eboluzionatu egin dira fluidoen mugimendua sustatzeko. Teorian sistema irekiak dituzten izaki batzuek (misera kasu) arteria sistema oso adarkatu bat dute. Ozpin-euliarekin egindako ikerketek erakutsi dute hemolinfak ohitura duela beti bide berdinetatik joateko. Ornodunetan, sistema baskular itxia, estaldura endotelial batekin itxitako hodi batzuk dira, muskulu lisoko zelulez estaliak. Ornodunen odol-hodiek, uzkurtzeko aukera dauden arren, ez dute odola bultzatzen. Aitzitik, garraioa muskulu-ponpa zentral batek egiten du. Ornodun gehienek sistema linfatikoa dute, zirkulaziora itzultzeko likido interstiziala bildu eta birziklatzen duena. Ornodunen plan komunean ezberdintasunak daude, eta horietako asko uretan edo lurrean bizitzeko eskakizun desberdinekin lotuta daude. Adibidez, arrainek zirkulazio-sistema bakarra dute, aurikula bakarreko bihotz zatiezina eta oxigenoa trukatzen duten zakatzekin serieko bentrikulu bakarra. Hegazti eta ugaztun helduek, aldiz, zirkulazio-sistema bikoitza dute, non bihotza erabat banatuta dagoen eskuineko eta ezkerreko aldean, eta horrek odol desoxigenatua eta oxigenatua bereiztea eragiten du. Arrain pulmonatuek, anfibioen eta narrastien zirkulazio-sistemek tarteko diseinu ugari dituzte, eta horietako bakoitzaren ezaugarria arnasketa-organoa airetik partzialki bereiztea eta zirkulazio sistemikoa da, eta, beraz, ezkerretik eskuinera eta eskuinetik ezkerrera deribatzeko aukera dago.
Selma (Virginia)
Selma Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alleghany konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Volturara Appula
Volturara Appula Italiako udalerri bat da. Foggiako probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Volturara Appulak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alaitasunaren oda
Wo dein sanfter Flügel weilt.
Zirkulazio-aparatu
Sistema itxi bikoitzen eboluzioa
Gizakiek, gainontzeko ugaztunek eta hegaztiek bezala, sistema itxi bikoitza dute. Sistemetako batek odol oxigenatua ponpatzen du gorputz osoan zehar, aortatik, eta zainen bidez bihotzera bueltatzen da kaba zainetik; ondoren, karbono dioxidoz beteriko odola berriro ateratzen da bihotzetik eta biriketara joaten da, birika-arteriatik. Birikan karbono dioxidoa utzi eta oxigenoz kargatzen da berriro, bihotzera itzuliz birika-zainetik. Zirkulazio sistema itxi bikoitz honi esker, odol oxigenatua ez da inoiz nahasten odol ez-oxigenatuarekin. Sistema bikoitz hau bi aldiz garatu da, hegaztien eta ugaztunen arbasoak ziren narrastiek ez baitute sistema bera.
Saint-Huruge
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lodosa
Independentzia Gerra (XIX. mendea)
Napoleon Bonaparteren asmoa, Tuterara joatea zen, horrela 21ean Lodosa, 22an Calahorra eta 23an Tutera bereganatzeko. Logroñora heltzean, Moncey jeneralari Ebro ibaia igarotzeko agindu zion, Lodosan zeuden frantses armadako gizonekin bat egiteko. Behin Lodosara helduta, Lannes mariskalak Monceyren taldearen gaineko agintea hartu zuen, 24.000 infante eta 5.000 zaldunekin sendotua. Frantziarren asmoa Lannesek Calahorran Castañosen gizonei erasotzea zen, Neyk Soriatik espainiarren atzealdeari erasotzen zion bitartean. Dena den, Castaños jeneralak, frantsesek atzealdetik eraso egingo zietela jabetu eta bere gizonak atzera joateko agindu zuen. Hala, Castañosen gizonak Tarazona eta Tutera bitartean Ebro ibaiarekiko perpendikular geratu ziren. Azkenik, 1808ko azaroaren 24an, Tuterako guduan, bi herrialdeetako armadak aurrez aurre jarri ziren.
Irene urakana
Kalte eta kostu handiak sortu zituen Irene urakanak, besteak beste, berrogeita hamasei hildako.
Lodosa
Karlistaldiak
Lodosa eta Ebro ibaia gatazkaren mendebalde eta hegoaldeko mugan zeuden. Miranda Ebro eta Tutera bitartean, Ebro ibaiaren gaineko Briñas, Logroño eta Lodosako zubiak baino ez zeuden. 1835eko udatik aurrera, Mendigorriko guduaren ostean, Logroñotik Iruñeraino joateko, Isabel erreginaren aldeko armada liberalak Lodosako zubia erabili zuten. Lodosarrek armadako gaiak eta animalien garraioan lagundu behar izan zuten. Ebro ibaiaren eskuinaldeko ibaialdean, Isabeldarrek telegrafoa eraiki zuten Ausejo - Lodosa - Andosilla eta Lerin arteko linea. Gaur egun, telegrafoaren eraikina altxatu zen muinoak "telegrafo" izena dauka eta oraindik ere, eraikina babesten zuen gotorlekuaren arrastoak mantentzen dira.
Zirkulazio-aparatu
Sistema itxi bikoitzen eboluzioa
Aurretik aipatu ditugun sistema itxiak garatu zuten lehen ornodunetako batzuk arrainak dira. Birikak dituzten arrainak kenduta, beste guztiek zakatzetatik arnasten dute, eta beraz euren sisteman odola bihotzetik ateratzen da oxigenorik gabe eta zakatzetatik pasatzen da gorputzeko beste eremuetara joan aurretik. Lurreko anfibioek tarteko sistema bat dute: odola biriketara joaten da, baina bihotzak ez ditu guztiz ezberdintzen. Sistema bikoitza da, baina ez da perfektua, bihotzak ez baitu sistema bikoitz hori garatzeko aukerarik. Hala ere, anfibioek larruazaletik har dezakete arnasa, eta horregatik sistema osoan zehar lortzen dute oxigenazioa. Narrastietan sistema oso ezberdinak daude. Dortoka, musker eta sugeek septo bat dute bihotzaren sarreran, eta odola ez dute guztiz ezberdintzen; krokodiloek sistema bikoitza garatzeko aukera dute, baina tarte bat dago bi zirkuituen artean, beraz odolaren atal bat nahasten da.
Lodosa
Karlistaldiak
Karlistek hainbat aldiz eraso zuten Lodosa lehen gerran zehar, eta 1836ko abuztuaren 16an, erasoen ondorioz, Lodosako udaletxeak su hartu zuen. Dena den, Iturralde jeneralak zuzenduriko armada karlistak, porrot egin zuen Iturralde jeneralak zuzenduriko armada liberalaren aurrean. Isabeldarrek 900 soldadu karlista preso hartu zituzten. Lehen gerra karlistan, aurkariaren aurrerapena gelditzeko, karlistek merkatuaren gunean zeuden makal guztiak moztu zituzten.
Saint-Huruge
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 28 ziren, horien artean 15 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 15 pertsona aktiboetatik 14 lanean zeuden (8 gizon eta 6 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lodosa
Gerra zibila Lodosan
1936ko uztailaren 18an, gertaturiko altxamendu militarraren lehen albisteak herrira heldu zirenean, bertako langile erakundeek herria okupatu eta erasotzaileei aurre egiteko agindua eman zuten. Horrela, uztailaren 19an, herriko gune estrategikoetan barrikadak jarri ziren, Mendabiarako zubian esaterako. Eskopetak eta trabukoak zeramatzatela, gizon armatuen taldeak atera ziren. Arratsaldeko lauretan, Guardia Zibila, matxinatuen aldekoa, kalera irten zen. Tiroketak gertatu ziren bata bestearen atzetik, baina ez zuten egoera kontrolatzerik lortu, eta horrela falangisten laguntza eskatu zuten.
Zirkulazio-aparatu
Giza zirkulazio-aparatua
Gizakien sistema kardiobaskularrak itxita daude, eta horrek esan nahi du odola ez dela inoiz odol-hodien saretik ateratzen. Oxigenoa eta mantenugaiak, berriz, odol-hodien geruzen bidez hedatzen dira, eta likido interstizialean sartzen dira. Likido horrek oxigenoa eta mantenugaiak xede-zeluletara eramaten ditu, eta karbono dioxidoa eta hondakinak kontrako norabidean. Zirkulazio-sistemaren beste osagaia, sistema linfatikoa, irekita dago.
Odola
Odola aparatu kardiobaskularrean zehar zirkulatzen den ehun likatsua da. Bi osagai nagusi ditu: odol-plasma alde batetik eta elementu formeak bestetik: leukozitoak (globulu zuriak), eritrozitoak (globulu gorriak) eta plaketak. Zeregin asko ditu: elikagaiak ehunetara eramatea, gasak (oxigeno eta karbono dioxidoa) garraiatzea —hemoglobina bezalako arnasketa pigmentuen bidez—, hondakinak eta hormonak garraiatzea, defentsarako behar diren zelulak eta substantziak (antigorputzak...) behar diren tokietara eramatea, gorputzaren tenperaturari aldagabe eustea eta barne pH zein oreka osmotikoari egonkor eustea.
Saint-Denis basilika
Suger abadea
1291ko abuztuaren 22an, Nikolas IV.ak Orvieton sinatutako bulda batek Zelestino III.arena berretsi zuen, non Saint-Denisko erlijiosoei zigor kanonikorik ez jasotzearen pribilegioa ematen zen, zetorren tokitik zetorrela (bertako abadeena izan ezik), Saint-Denisko abadiak aita santuaren baimen berezirik ez zuen arren. Frantziako erregeak Saint Denisko abadiara otoitz egitera eta Oriflama hartzera joaten ziren gerrara edo gurutzadetara joan aurretik.
Alfontso VIII.aren kalea (Donostia)
Leku interesgarriak
Alfontso VIII.aren kalearen inguruan honako leku interesgarri hauek daude:
Saint-Denis basilika
Suger abadea
Frantziako Erlijio Gerretan, protestanteak eta katolikoak elkarren aurka borrokatu ziren 1576an gudu bortitz batean, eta 1593an Henrike V.a Frantziakoak protestantismoari uko egin zion.
Ezaugarriak
San Denis katedral berria kontutan izan behar dugu. Suger eraikuntza berri bat egiteko beharrean aurkitu zen, gero eta erromes gehiago mugitzen baitzen bertara. 1124tik aurrera proiektu berrirako dirutza biltzen hasi zen. 1140an burualdea eraikitzen hasi zen. Sugerrek jakituria teknikoak ez zituen arren, berritze arkitektonikoen alde apostua egin zuen eraikuntza honetan. Gotikoaren ernamuina Sugerrek bere barnean zeramatzala esan daiteke. Hiru fasetan eraiki zen Saint-Denis berria, aurreko eliza karolingiarra bota ondoren. Lehendabizi, mendebaldea eraiki zen; ondoren burualdeari ekin zioten (burualde argitsu bat lortuz); azkenik nabe nagusia proiektatu zuten (Suger hil eta gero bukatu zen). Esan daiteke, sistema metafisikoak, diseinu artistikoa zeharo eragindu zuela eraikuntza honetan. Sugerri esker izan zen hau. Abade honek, normandiar arkitekturaren zenbait ezaugarri bereganatu zituen eta Saint-Denisen islatu: Porta Caeli kontzeptua esaterako (mendebaldeko sarrerari garrantzia eman eta ez honen dorreei) edo gurutze gangaren erabilpena. Proventzatik, ikonografia hartu zuen (Azken Epaiketaren gaia). San Bernardok zer egina izan zuen baita Sugerren proiektu arkitektonikoan: eraikuntzari sinbologia edo espiritualitatearen zentzua ematea. Sugerren nahia izan zen, eraikuntza miresgarri hori begi fisikoekin ikusi ordez, “arimaren begiekin” ikustea, benetako eta azkenengo egia somatu ahal izateko. Baina zalantzarik gabe, elizgizon honen benetako berritzapena, argiaren erabilpena izan zen. Mirespen hau, ezaguna den Pseudo-Aeropagitatik zetorkion. Teologo horren influentzia jasan zuen eta hortaz, Saint-Denis beiratez bete zuen, gune sakratu batean bihurtuz. Arkitektura mistiko bat martxan jarri zuen. Katedral horretan, sistema proportzionalak eta lumenarekin erlazionatutakoak elkar nahastu ziren eta Suger, “teologia eraikitzen zuen arkitekto” batean bihurtu zen. Azken finean, Sugerrek ez zituen gotikoaren formak asmatu, baina bai sinbolismo teologiko indartsu bat eman forma horiei. Hori izan zen gotikoaren arrakastaren arrazoia Frantzian. Espiritu eta estilu berri hau, ondorengo katedral guztientan aplikatu zen: Chartres, Reims, Amiensen...
Bradytriton silus
Bradytriton silus Bradytriton generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Saint-Denis basilika
Saint-Denis eta bere ondarea
Dagoberto I.a izan zen Saint-Denisen lurperatua izatea nahi izan zuen lehen erregea. Izan ere, eta Saint-Denisek duen Frantziako erregeen nekropoli izaera kontuan hartua, basilikak paper garrantzitsu bat izan du Frantziako ondarearen historian.
1793an hilobiak profanatuak izan ziren, eta hondakinak tumulu baten lurperatu ziren. Napoleon Bonapartek lehen zaharberritzeak agindi zituen 1805ean. Iraultzan zehar erregeak kriptan kokatutako hezurtegi batean lurperatuak izan ziren. 1816an Luis XVIII.a Frantziakoak errege nekropolia berreraikitzea agindu zuen. Borboitarren hondakinak kriptara itzuliak izan ziren.
Saint-Denisko basilika Frantziako monumentu historikoen zerrendako lehena da 1840tik.
Basilikaren zaharberritze lanetan parte hartu zuten arkitektoen zerrenda:
Basilikan dauden beste arte lan ugarietako bat Aristide Cavaillé-Collek eraikitako lehen organoa da. Musika tresna honek, Aristidek 23 urte zituenean eraiki zuena, berarekin berrikuntza ugari dakartza, munduan prototipo bakarra bihurtuz, zeinekin organo erromantikoaren garaia hasten den (era berean organo klasiko frantziartzat hartzen den arren). Hiru teklatu eta pedal sorta batean (gehi beste eskuzko lau teklatu) banatutako hirurogeitabederatzi jokoz hornitua, ia oso-osorik bere jatorrizko egoeran mantentzen da, eta, inongo zalantzarik gabe Frantziako musika tresnarik ederrenetako bat da.
Basilika katedral izendatua izan zen Saint-Denis-en-Franceko elizbarrutia 1966an sortu ondoren.
Presbiterioa konpondu arren, Saint-Denisko alkateak faltan bota zituen 2006ko Ondarearen Jardunaldiak probestuz, hegoaldeko fatxada (14 milioi euro), harria eta mendebaldeko fatxadako arkupe erromatarrak zaharberritzeko proiektuak aurkeztea, baita beirateak ere, plastikozko beste batzuengatik ordezkatu zirenak.
Alice Prin
Alice Ernestine Prin (Chatillon-sur-Seine, Borgoina, Frantzia, 1901eko urriaren 2a - Sanary-sur-Mer 1953ko martxoaren 23a) frantziar modelo, gaueko-klubeko abeslari, aktore eta margolaria izan zen. Normalki Kiki izena erabiltzen zuen baina batzuetan Reine de la Montparnasse eta Montparnasseko Kiki moduan ere ezaguna zen. 1920ko hamarkadan Parisko kulturaren askatasunean lagundu zuen. 1996n Billy Kluver eta Julie Martinek eginiko biografia batean "mende hasierako emakume independenteetan lehenengoetarikoa izan zela" esaten dute.
Saint-Denis basilika
Basilika eta museoa
Lehen eraikuntza erromaniko estilokoa zen. Saint-Denisko benitoar abadia eraikin aberats eta ospetsu bat zen Sugerren partehartzeari esker, bertako abadea izan zena 1122 eta 1151 bitartean. Sugerrek antzinako eliza karolingiarra berritu nahi zuen San Dionisioren erlikiak erakutsi ahal izateko, koro berri batean kokatuz: horretarako funtsezkoa zen argia pasatzen uzten zuten leihoak asko goratzea.
Sugerrek bere gotzaindegiko eliza nagusiaren eraikuntza amaitzea erabaki zuen, eta horretarako Sensko Done Eztebe katedral berriaren estiloan (jada nabaritzen hasi zena) inspiratu zen.
Alice Prin
Egindako lanak
Kiki Montparnassen artista eta modelo ezaguna bilakatu zen, Chaim Soutine, Tsuguharu Foujita, Francis Picabia, Jean Cocteau, Alexander Calder, Per Krohg, Hermine David, Pablo Gargallo, Mayo, eta Toño Salazarrentzat lan egin zuen. Moise Kislingek bere erretratu oso famatua egin zuen.
Saint-Huruge
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra informazio eta komunikazio enpresa batena zen.
Saint-Denis basilika
Basilika eta museoa
1140an mendebaldeko eraikin berri bat eraikiarazi zuen, erromatar garaiko eredu normandiarretan inspiratuz, Saint-Étienne de Caeneko abadia kasu. 1144an basilikaren koruaren sagaratzeak arkitektura berri baten iritsiera irudikatu zuen. Deanbulatorioaren printzipioa absideko kaperarentzat berriz hartuz eta bikoiztuz, kaperak gainjartzea erabaki zuen, aurretik isolatuta zeudenak, kontrahorma soil baten bidez bananduz. Kaperetako bakoitzak beirateez apaindutako leiho talde biki handi batzuen bidez jasoko zuen argia. Gangatuak arku zorrotz gurutzearen teknika hartu zuen, zutabeen indarra hobeto banatzea ahalbidetzen duena.
Saint-Huruge
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Huruge udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Denis basilika
Basilika eta museoa
Gaur egun monumentua publikoari irekia dago eta bi espaziotan banatua dago.
Lurperatutako erreginak
Luis IX.ak ezetz esan zion Isambur Danimarkakoaren lurperaketari. Isabel Hainautekoa, Filipe Augustoren emaztea zena, Parisko Notre-Dame katedralean lurperatua izan zen.
Zirkulazio-aparatu
Odola
Giza gorputzean, plasmak eta jalkinek odol-bolumenaren % 55 eta % 45 hartzen dute, hurrenez hurren. Bi atalek batera, hau da odolak berak, giza gorputzaren pisu totalaren % 7 eta % 8 artean hartzen dute. Gizaki heldu batek 5 litro odol ditu gorputzean. Hematologia da odolarekin loturiko eritasunez arduratzen den espezialitate medikoa.
Odol-zelulak
Odol ehun berezi bat da, izan ere ehun likatsua da. Bere bolumenaren % 55 plasma da, odolaren atal likidoa. Beste % 45 eritrozitoak (globulu-gorriak), leukozitoak (globulu-zuriak) eta plaketak dira, odola osatzen duten ehun-zelulak. Ornodunen globulu-gorriek hemoglobina dute, oxigenoa eta karbono dioxidoa garraiatzen laguntzen duen proteina gorria. Ugaztunen kasuan, globulu gorri baten pisu lehorraren % 96 hemoglobina da, eta bere eduki osoaren % 35. Ugaztunen kasuan globulu gorriek nukleoa galtzen dute hemoglobina egin ahala, baina ez da gertatzen hegaztietan edo beste animalia batzuetan.
Leukozitoak sistema-immunologikoaren parte dira. Hauek hezur-muinean sortzen dira eta odolean zein sistema-linfatikoan zehar mugitu daitezke. Bi taldetan banatzen dira: granulozitoak eta agranulozitoak, zitoplasman dituzten granuluek bereizgarri gisa erabilita. Granulozitoen artean neutrofiloak, basofiloak eta eosinofiloak daude. Agranulozitoen artean linfozitoak eta monozitoak. Globulu zuri hauetako batzuk fagozitoak dira, hau da, behar ez diren sustantzien fagozitosiaz arduratzen dira. Fagozitosiaren bidez zahartutako globulu gorriak ere kentzen dira zirkulazio-aparatutik, eriptosi deitzen den prozesuan (beste zelula mota batzuetan apoptosi deitzen da). Globulu gorriak zahartzen direnean euren zelula mintzan aldaketak ematen dira, eta fagozitoek identifika ditzakete. Prozesu hau bereziki barean, gibelean eta nodulu linfatikoetan gertatzen da.
Azken odol-zelula mota plaketak edo tronbozitoak dira. Haien funtzio nagusia odolaren koagulazioa da. Gatzapen edo koagulazio horrek odolaren galera ekiditen du. Bi modutan parte hartzen dute plaketek aipatutako prozesuan: alde batetik, zauriaren tokian pilatu egiten dira, ebakia estaliz eta odolaren galera oztopatuz. Beste aldetik, tronbokinasa izeneko entzima askatzen dute, tronbina sortzen duena; tronbina horrek fibrinaren agerpena katalizatzen du, odolbilduak sortuz. Plaketak megakariozito izeneko zelulen zitoplasmaren zatiak dira, eta ez dute nukleorik. Megakariozito bakoitzak 1.000 eta 3.000 plaketa artean sortzen ditu bere bizi-zikloan zehar. Plaketa bakoitzak 8-9 egun artean irauten du odol-fluxuan. Hezur-muinean dauden megakariozitoek plaketak sortzeko tronbopoietina izeneko proteina beharrezkoa da, gibelak eta giltzurrunek jariatzen eta erregulatzen dutena.
Odolaren sorrera
Odolaren zelulak etengabe sortzen dira hematopoiesi deritzon prozesuaren bidez. Prozesu hau ezberdindu gabeko zelula ama hematopoietiko pluripotentzialetik abiatzen da. Odol-zelula guztiak ehun hematopoietikotik sortzen dira. Ehun hematopoietikoa gorputzeko hainbat lekutan dago: barean, gongoil linfatikoetan, timoan eta, batez ere, hezur-muin gorrian, organismoaren zentro hematopoietiko garrantzitsuena. Jaiotzean, hezur-muin guztia gorria da. Izaki helduetan, muin gorriak hezur arolen zirrikituetan irauten du, tartean hezur luzeenean. Ehun biguna da, zuntz saretuez eta zelula ugariz osatua: adiposoak, makrofagoak, saretuak eta zelula linfoideen aitzindariak.
Tourtour
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 57 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
.je
.je Jerseyri dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Island Networksek kudeatzen du.
Diamante
II mota
2009an, diamante urdin bat saldu zen inoizko preziorik altuenean, 6,97 milioi €, 7,03 kilate zeukala (1, 41 g).
Scheuchzerita
Scheuchzerita silikato motako minerala da.
Brachytarsophrys platyparietus
Brachytarsophrys platyparietus Brachytarsophrys generoko animalia da. Anfibioen barruko Megophryidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Diamante
Egonkortasun kimikoa
Diamanteak ez dira oso erreaktiboak, ingurumen-balditzetan ez dute erreakzionatzen, ez azidoekin ez baseekin; azalera baino ezin daiteke oxidatu, eta, gainera, oso tenperatura altuetan.
Lodosa
Gerra zibila Lodosan
Metrailadoreekin falangistek eta guardia zibilek erresistentzia gailentzea lortu zuten eta herriko gizon eta emakume ezkertiarren taldeek Errioxarantz eta inguruko mendietarantz egin zuten ihes. Gainontzeko biztanleak, euren etxeetara itzuli ziren, gertatuko zen errepresio gogorraren beldurretan, izan ere, Lodosa, frankisten matxinadaren aurkako erresistentzia handieneko herria izan zen. Kaleak hutsik geratu ziren orduan.
Tourtour
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 9 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
Scheuchzerita
Ezaugarriak
Scheuchzerita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Lurgorri (argipena)
Lurgorri :
Diamante
Azaleraren ezaugarriak
Diamanteak lipofilikoak eta hidrofobikoak dira, hau da, gantza erraz hartzen dute, eta, aldi berean, ura gorroto dute. Beste era batean esanda, urak laban egiten die, eta koipea itsatsita geratzen zaie.
Zailtasuna
Talka batean osorik irauteko gaitasuna da. Diamante naturalak 2,0 MP zailtasuna du, eta 3,4 MNko tentsio-muga kritikoa. Nahiz eta zenbaki horiek altuak iruditu, ingeniaritzarako beste material batzuekin alderatuta txikiak dira.
Haustura planotik ederto apurtzen da. Moztaileek, aldeak leundu baino lehen, egitura aztertzen dute eta mozketa-lana nondik hasi pentsatzen dute; ardura handiko erabakia da ondorio itzulezinak dituelako.
Industria eta merkataritza
Diamanteen nolakotasuna kontuan izanik, antzematen direnetik erabili arte egiten duten ibilbidea oso desberdina izan daiteke: batzuk harribitxiak izango dira, eta gainontzekoak industriarako erabiliko dira.
Harribitxien merkataritza
Harribitxien merkataritza ez da lehengaien merkataritza, askok hala uste izan arren. Moztuta eta leunduta daudenez, landutako harriak dira, eta landutako edozein produkturen antzeko legeak eta banaketa-sistemak erabiltzen dituzte.
Lodosa
Gerra zibila Lodosan
Okupatzaileekin batera Luciano Aramendia etorri zen Lodosara, erreketeen buru. Ospitalean zeuden zaurituetako batzuk fusilatu egin zituen, eta egunkariek bere buruaz beste egin zutela esan zuten. Uztaileko hurrengo egunetan, fusilamenduek jarraitu egin zuten eta irailera arte iraun zuten. Herritar asko Sanjurjoren erreketeen taldean sartzera behartu zituzten. Guardia Zibilaren koartelera deitu zituzten herriko gizon gehienak eta bi aukera eman zizkieten, edo erreketeekin edo errepide bazterrean buruan tiro batez hilik. Guztira 133 pertsona erail zituzten 1936ko hilabete haietan, eta horiei Sanjurjoren erreketeekin beharturik joandako pertsonak gehitu behar zaizkie.
Tourtour
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 2 arropa dendak ziren.
Zirkulazio-aparatu
Odolaren sorrera
Zelula-ama hematopoietikoek odoleko zelula guztiak sor ditzakete, bi bideren bidez: mielopoiesia eta linfopoiesia. Sortzen diren bi bideak, mieloide eta linfoidea, zelula dendritikoen formazioaren parte dira. Zelula mieloideen barruan daude monozitoak, makrofagoak, neutrofiloak, basofiloak, eosinofiloak, eritrozitoak, megakariozitoak eta plaketak. Bide linfoideren bidez sortzen dira T linfozitoak, B linfozitoak, NK zelulak eta berezko zelula linfoideak.
Alice Prin
Egindako lanak
Man Ray, bere bikotea izan zen 1920ko hamarkadan zehar ehundaka erretratu egin zizkion. Bere filma batzuetan ere agertzen da.
Yucatango maia hizkuntza
Yucatango maia (hizkuntza hartan, Màaya t'àan) maia hizkuntza bat da, Mexikoko Yucatán penintsulan hitz egiten dena, Mexikon hiztun gehien duen maia hizkuntza. Familia berean hizkuntza hauek ditugu:
Beraz, Yucatango maia hizkuntzak terminoarekin, pluralean, familia bat adieraz daiteke eta, baita ere, singularrean, Yucatango maia hizkuntza zehatz bat. Bigarren kasu honetan, Yucatango maia Mexikoko Quintana Roo, Campeche eta Yucatán estatuetan erabiltzen da.
Yucatango maia Mexikon hiztun gehiago duen maia hizkuntza a: 800.291 hiztun ditu, gehienak goian aipatutako estatuetan; dena dela badira komunitate txiki batzuk Guatemalan (700 inguru) nahiz Belizen (5.000). Literatura aberatsa du, eta oro har kulturalki zein sozialki bizi-bizirik dabilen hizkuntza da. Badira irakasteko akademiak eta ikastetxe bereziak.
.je
Kanpo estekak
Toppdomän
Demet Özdemir
Demet Özdemir (İzmit, Turkia, 1992ko otsailaren 26a) turkiar aktorea eta modeloa da.
Zirkulazio-aparatu
Odolaren sorrera
Ehun hematopoietikoak birsorkuntza labur eta luzea duten zelulak dituzte, eta zelula multipotente, oligopotente eta unipotenteak. Ehun mieloidean dauden 10.000 zelulatik bat hematopoietikoa da.
Bihotza
Bihotza muskuluz osatutako organoa da, uzkurdura erritmikoen bidez odola arteria eta benetan barrena zirkulatzea eragiten duena. Animalia gehienetan aurkitzen da. Bihotzak oxigenoz eta elikagaiz hornitzen du gorputz osoa, eta metabolismoaren hondakinak kanporatzen ditu. Gizakietan biriken artean kokatuta dagoen organoa da, bularraren erdiko konpartimentuan zehazki.
Gizakietan, baita beste ugaztun batzuetan eta hegaztietan ere, bihotza lau ganberatan banatuta dago. Goiko eskuineko eta ezkerreko aurikulak eta beheko eskumako eta ezkerreko bentrikuluak. Oro har, eskuineko aurikula-bentrikuluei eskuineko bihotz esaten zaie eta, ezkerreko homologoei, berriz, ezkerreko bihotz. Arrainek aldiz, bi ganbera dituzte, aurikula bakarra eta bentrikulu bakarra, eta narrastiek hiru ganbera. Bihotz osasuntsuetan odola noranzko bakarrean mugitzen da bihotzeko balbulei esker. Izan ere, balbulok atzeranzko mugimendua galarazten dute. Bihotza perikardio deritzon poltsa babesle batez inguratuta dago, zeinek likido pixka bat ere daukan. Bihotzaren pareta hiru geruzaz osatuta dago: epikardioa, miokardioa eta endokardioa.
Yucatango maia hizkuntza
Ofizialtasuna
Mexikon, 2003ko Hizkuntza Eskubideen Lege Orokorraren ondorioz, Mexikoko beste bertako hizkuntzak bezala, hizkuntza nazionaltzat onartuta dago.
Tlaloque
Tlaloqueak azteka mitologian Tlaloc jainkoaren laguntzaileak ziren, pitxerretan bilduta zuten ura lurretik euri eran banatzeaz arduratzen zirenak. Esaten zenez, euria egin zezan, tlaloqueek euren pitxerrak apurtu behar zituzten, eta, beraz, trumoia, pitxerra apurtzean sortzen zen soinua zen.
Diamante
Harribitxien merkataritza
Gema-kalitatezko diamanteen merkataritza ondo antolatuta egon da orain arte, eskaria eta eskaintza kontrolpean eduki da merkatuan (biltegi erraldoiak daude behar den salneurrian atera ahal izateko). Mozketa eta banaketa oso leku jakinetan egiten da; fabrikazioaren % 92 Indian, Gujarateko Suraten edo, bestela, Amberesen, Londresen, New Yorken, Tel Aviven eta Amsterdamen.
Lodosa
Ekonomia
Lodosako ekonomia industria eta zerbitzuen inguruan dago antolaturik. Antzina, nekazaritza izan zen herriko ekonomiaren ardatza, baina pixkanaka nekazaritzak garrantzia galdu du. Dena den, gaur egun, Lodosa pikillo piperraren ekoizpenagatik da ezaguna Euskal Herrian eta mundu osoan. Piperrez gain, bestelako barazki eta frutak ere landatzen dira eta lehorreko landaketen artean, zereala, mahatsa eta olibondoa dira aipagai.
Volturino
Volturino Italiako udalerri bat da. Foggiako probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lodosa
Ekonomia
Bigarren sektoreari dagokionez, nekazaritzarekin zerikusia duten industriak, elikagaien makineria eta medikuntzarekin loturiko produktuen salmenta enpresak dira aipagai. Horrez gain, eraikuntzaren alorrean, harrobi bat eta eskaiola ekoizteko fabrikak daude Lodosan. Zerbitzuei dagokionez, Lodosak dendak, tabernak eta banketxe bulegoak ditu.
Alice Prin
Egindako lanak
1929an Ernest Hemingway eta Tsuguharu Foujitak bere autobiografiaren hitzaurrea idatzio zioten, baina liburua debekatua izan zen zuen edukia dela eta.
Zirkulazio-aparatu
Bihotza
Muskulu-organo honek nodulu sinoaurikularrean dauden zelula taupada-markatzaile talde baten bidez odola ponpatzen du erritmo jakin batean. Zelula horiek bihotzaren uzkurketa eragiten dute eta, gainera, korrontea sortzen dute nodulu atriobentrikularrean zehar eta bihotzaren garraio-sisteman zehar. Bihotzak zirkulazio-sistematik oxigeno gutxi duen odola jasotzen du. Odol hori goiko eta beheko kaba zainetatik eskumako aurikulara sartzen da eta eskumako bentrikulura igarotzen da. Hortik, biriketara ponpatzen da, eta bertan oxigenoa jaso, eta karbono dioxidoa askatzen du. Ondoren, oxigenoa duen odola ezkerreko aurikulara itzultzen da, ezkerreko bentrikulutik igarotzen da eta, aortaren bitartez, zirkulazio-sistemara ponpatzen da. Hor oxigenoa erabiltzen da eta karbono dioxidoa metabolizatzen da. Bihotzak atsedenaldi egoeran minutuko 72 taupada inguru egiten ditu. Ariketak maiztasuna denbora-tarte batean handitzen du, baina atsedenaldian tarte luzea emanez gero, maiztasun kardiakoa txikitu egiten da. Maiztasun-aldaketa horiek onak dira bihotzaren osasunerako.
Yucatango maia hizkuntza
Idazkera
Konkistaren ondoren Yucatango maia alfabeto latinoaren bidez idazten da. Konkista baino lehen maia herriak bazuen idazteko beste sistema bat; sistema horren oinarria glifoen edo ideogramen erabileran oinarritzen zen. Gaur egun erabiltzen den alfabetoa 1984an adostua izan zen nahiz eta oraindik sektore batzuk erabat ez onartu. Egun Mexikon argitaratzen diren publikazioetan hori da erabiltzen dena.
Idazkeraren ikuspuntutik, bestetik hiztegi desberdinak daude argitaratuta. Tradizionalena Juan Pío Pérez-ek 1898an argitaratu zuen Coordinación alfabética de las voces del idioma maya hiztegia dugu. Hiztegi hori XIX. mendean zehar aipatutako Juan Pío Perezek Pedro Beltranekin batera hitz bilduma aberatsa da. Joan den mendearen bukaeran, 1980an, Alfredo Barrera Vásquezek Diccionario Maya-Español, Español-Maya koordinatu zuen (Mexiko: Cordemex). Liburu horretan maia hizkuntzaz espezialistak diren bi intelektual ezagunek kolaboratu zuten: Juan Ramón Bastarrachea eta William Brito Sansores.
Hitz batzuk
AH: jauna Soskil: heneken landarearen zuntza Puch: zanpatu Tuch: zilbor Purux: tripaundi T'el: oilar Much: apo Tunich: harri Hots': etzetik janaria ateratzea (eskuz edo koilaraz) K'olis: burusoila Xix: janari edo edari hondarra Malix: arrunt, arrazarik gabekoa, esaterako txakur Nojoch: handi Báaxal: jostailu Mulix: ile kizkur Wix: orina Hanal: janari Nah: etxe Pixan: hildakoa, espiritu Tirixtá: diarrea Xik': besape Kirits: zikin Ka' al: itsusi Max: tximu Otoch: etxe Pech: kaparra Uk': xorri Xux: azkarra Alux: galtzagorri antzeko pertsonai mitologikoa Chel: ilehori Chich, o chichi: amona Dzots: saguzarra Uay: azti Míis:erratza Mis:katu
Tourtour
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Tourtour udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 400 hektarea erabiltzen.
Lodosa
Nekazaritza
Herrian lantzen diren 3.000 hektareatatik, heren bat, lur ureztagarritzat lantzen dira, batez ere barazkiak hazteko. Horien artean, zainzuria eta piperra daude, eta XIX. mendean patatak garrantzi handia izan arren, 1983an 100 hektarea baino ez zituen hartzen. Sekain lurretako landaketen artean, garia, garagarra eta bestelako zerealak daude.
Tourtour
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lodosa
Demografia
Nekazaritzari lotutako herria izanik, Lodosak ez zuen XX. mendeko industrializazioaren eragin handirik izan, eta populazioa ez zen askorik handitu. 100 urtetan biztanle kopurua bikoiztera ere ez zen iritsi.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 544 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %11,39 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren gainetik).
Udaletxea
Udaletxea 1848 eraiki eta 1948an berreraiki zen ia osorik, Oteitza eta Ariz arkitektoek eginiko diseinua jarraituz. Fatxada nagusiak harlanduzko harri zatiak eta karabista adreiluak dauzka. 1984an eraberritze txiki bat burutu zen, ataria mantenduz eta fatxada berreraikiz. Lan horiek 56 milioi pezetako kostua izan zuten.
Udal hauteskundeak
1999tik 2011ra herriko alkatea UPN alderdiko Jesús María García Antón izan zen. 2007an udaleko hamaika zinegotzietatik UPNk zazpi lortu zituen, eta hortaz, gehiengo osoa eskuratu zuen. Beste zerrendak PSN, Lodosa Organización de Independientes Unidos (LOIU) eta Agrupación Electoral Independientes por Lodosa (IPL) izan ziren.
2011n ere UPN bozkatuena izan bazen ere, LOIUko Pablo Azcona aukeratu zuten alkate, PSNren laguntzarekin. LOIUn ezkerreko independenteak eta abertzaleak biltzen dira.
Volturino
Mugakideak
Volturinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lodosa
Alkateak
Hauek izan dira Lodosako azken alkateak: