cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seyssuel
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 24 zerbitzu publikoetatik, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 5 igeltseroak, 1 margolaria, 5 zurginak, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 2 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 elektrotresna denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen. Seyssuel udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 730 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pentre Poeth (Swansea)
Pentre Poeth, Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Swansea udalerritik 4 miliatara dago.
Flectofin
Flectofin-a Strelitzia reginae espeziean aurkitutako zinematikatik eratorritako eta abstraitutako polinizazio-mekanismoan inspiratutako giltzarik gabeko gailu bioinspiratua da. Erabiltzen duen mekanismoak deformazioa du ardatz.
3366 Gödel
3366 Gödel asteroide baten izena da. irailaren 22an aurkitu zuen T. Schildknecht-ek Zimmerwald Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1985 SD izena zeraman. Ondoren Kurt Gödel (1906-1978), Astria-Hungariar (gaur egungo Txekiar Errepublika) logiko eta matematikaria omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3366 Gödel asteroidearen orbitak batezbeste 3,387 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 3,086 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,688 distantziara. Eszentrikotasuna 0,089 da, eta makurdura orbitala 19,15ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 10.9 da.
Squaliforma emarginata
Squaliforma emarginata Squaliforma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Aldeaquemada
Aldeaquemada Espainiako Jaengo probintziako udalerria da. Sierra Morena eskualdean dago, 121 km²-ko azalera du eta 2006an 542 biztanle zituen.
Helena Taberna
Helena Taberna Aierra (Altsasu, Nafarroa Garaia, 19??) zinema zuzendaria eta gidoilaria da.
Biografia
Irakasle ikasketak egin zituen. Irakaskuntzan hainbat urte eman ondoren, ikus-entzunezkoekin 1986an hasi zen lanean, Nafarroako Gobernuak Teknologia Berrien Koordinatzaile izendatu zuenean. Hainbat urte bideo didaktikoak sormenezko bideoekin, film laburrekin eta dokumentalekin tartekatu ondoren, 1994. urtean administrazioko lana utzi eta zinemagintzan murgildu zen erabat. Zinemari dagokionez, 87 cartas de amor (1992) eta Nerabe (1995) film laburrak, Alsasua 1936 (1994) eta Herrikolore (1996) bideoklipa zuzendu zituen, 2000. urtean Yoyes, lehen film luzea, estreinatu aurretik. ETAko buruzagi izan ondoren ETAk berak hil zuen Dolores Gonzalez Katarain Yoyesen bizitzaren inguruko film horretan zuzendari, gidoigile eta ekoizle izan zen.
Osaba Marino Aierra idazlea zuen eta bere liburuan oinarrituta egin zuen Alsasua 1936 filma, non Iñaki Aierra anaiak lan egin zuen. Gerra Zibilaren gaia berriro Berri Ona bere film berrian jorratu du.
Hans Müller von Bulgenbach
Hans Müller, Hans Müller von Bulgenbach izenarekin ere ezaguna († 1525eko abuztuaren 12a, Laufenburg), Alemaniar nekazarien gerrako buruzagi nekazaria izan zen. Armadarekin Frantzian borrokan ibili ostean, Stuhlingeneko hasierako matxinadan zerikusi handia izan zuen eta Alemania hego-mendebalde osoan nekazari taldeak osatu zituen. Klettgaueko bataila galdu ostean, 1525eko uztailak 1ean, Hohentweileko gotorlekuan hartu zuten preso eta abuztuan exekutatu zuten.
NGC 5573
NGC 5573 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Celeste Caeiro
Celeste Martins Caeiro (Lisboa, Portugal, 1933ko maiatzaren 2a) 1974ko apirilaren 25ean Portugalgo diktaduraren aurkako estatu-kolpea egin zuten militarren artean krabelinak banatu zituen emakumea da. Ekintza hori dela eta, Marcello Caetano diktadorearen aurkako altxamenduari Krabelinen Iraultza esaten zaio.
Krabelinak kanoietan
Celeste Caeiro hiru neba-arrebatan gazteena da. Ama espainiarra zuen, eta aita ez zuen ia ezagutu ere egin, emaztea eta seme-alabak utzita alde egin baitzuen.
1974ko udaberri hartan, Celeste Caeirok Lisboako Braancamp kaleko jatetxe batean lan egiten zuen; jatetxea urtebete lehenago inauguratu zuten, 1973ko apirilaren 25ean hain zuzen. Lehen urteurrena ospatzeko, kudeatzaileek bezeroen artean loreak eta Portoko ardoa banatzeko asmoa zuten; baina, altxamendua zela eta, ez zuten jatetxea ireki, eta langileei esan zieten etxera joateko. Bezerorik ez zegoenez, biltegian gordeta zituzten loreak langileei eman zizkieten, eta, hala, langile bakoitza krabelin zuri-gorrien sorta banarekin atera zen jatetxetik.
Etxerako bidean, Caeirok Rossio-rako metroa hartu zuen, eta Chiado auzora joan zen. Han, iraultzaileen tankeekin topo egin zuen. Haietako batera gerturatu, eta zer gertatzen zen galdetu zuen. Soldatu matxino batek erantzun zion: “El Carmo-rantz goaz, Marcelo Caetano atxilotzera. Iraultza da!”. Soldaduak zigarreta bat eskatu zion Caeirori, baina berak zigarretarik ez. Zer edo zer eman nahi zion jateko, baina, denda guztiak itxita zeudenez, eskura zeukan bakarra eman zion: krabelin bat. Eta halaxe esan zion: “Nahi baduzu, hemen duzu; edonori eskaintzen zaio krabelin bat”. Soldaduak krabelina onartu zuen, eta fusilaren kanoian ipini zuen. Hori ikusita, Caeirok krabelin bana eskaini zien Chiadotik Martirien Elizarainoko bidean aurkitu zituen soldatu guztiei, eta haiek beren fusilen kanoietan paratu zituzten.
Keinu hori dela eta, Caeirori Celeste dos cravos [krabelinen Celeste] esaten zioten. 1999an, Rosa Guerreiro Dias poetak “Celeste em Flor” poema eskaini zion.
Celeste Caeiro Lisboako Askatasunaren Etorbidetik metro gutxira dagoen etxe txiki batean bizi da, 370 euroko pentsioarekin.
Erreferentziak
Artikulu hau portugesezko Wikipediako artikulutik ekarri dugu euskarara. Erreferentziak han aurkituko dituzu.
Fiano Romano
Fiano Romano Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fiano Romanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Judith Malina
Judith Malina (Kiel, Alemania, 1926ko ekainaren 4a - Englewood, AEB, 2015eko apirilaren 10a) aktore, ekoizle eta zuzendari estatubatuarra izan zen. The Living Theatre enpresa sortu zuen Julian Beckekin batera.
Biografia
Familia judu batean jaio zen Kielen (Alemania): ama aktorea zen, Rosel Zamora eta aita Max Malina errabinoa. 1929an, hiru urte zituela, familiak New Yorkera emigratu zuen.
Oso gaztetatik ekin zion lanari. 1945ean New School for Social Research-en sartu zen, Erwin Piscator zuzendari eta antzerki-ekoizle alemanarekin ikasteko. Bertolt Brechtekin batera, antzerki epikoaren adierazle garrantzitsuenetako bat izan zen. Piscatorrekin Brecht eta Meyerholderrengana hurbildu zen.
Antzerki esperimentala
1943an Julian Beck ezagutu zuen eta elkarrekin antzerki esperimental baten ideia garatu zuten Broadwaytik kanpo. 1947an, New Yorken, The Living Theatre sortu zuten, anarkismoaren, antzerki politikoak eta bakezaletasunak markatutako antzerki-taldea, eszenaren eta bizitzaren arteko fusioarekin.
Antzerkiak zalantzan jartzen zuen artearen eta kultura menderatzailearen arteko harremana, botere-egiturak mantentzeko. Antzezpen bakoitzean jendearekiko erabateko integraziotik abiatuta eraikitzen zen, antzerki bizia bilatzen baitzuten.
1951n beren apartamentuan estreinatu zuten lehen lana. 1963an antzerkia ixtera behartu zituzten, gerora faltsuak izan ziren arazo fiskalen salaketengatik. Bost urteko kartzelaratze aginduagatik, Estatu Batuetatik ateratzea erabaki zuten, eta 1964tik 1968ra, taldea Europara erbesteratu zen, hainbat herrialdetako gizon-emakumeen talde nomada bihurtuz.
1969an, taldea banatu egin zen: talde batek Londresen lan egin zuen, beste batek Indiara bidaiatu zuen eta hirugarrena, Judith Malinarena, Brasilera joan zen 1971n. Bertan senarra eta biak gobernu militarrak bi hilabetez kartzelaratu zituen. Judith Malinak bere egunkaria idatzi zuen.
1986an Cooper Unioneko Great Hall-en estreinatu zen, berak zuzendutako ikuskizun batekin.
2015eko apirilaren 10ean hil zen, 88 urte zituela.
Bizitza pertsonala
1943an ezagutu zuen bere senarra, Julian Beck, eta harekin egon zen ezkonduta 1948 eta 1985 artean, eta bi seme-alaba izan zituen. 1988an Hanon Reznikovekin (2008an hil zen) ezkondu zen.
Argitalpenak
Judith Malinaren egunkariak
Judith Malinaren poesia-liburuak
Aldo Bini
Aldo Bini (Montemurlo, 1915ko uztailaren 30a-Prato, 1993ko ekainaren 16a), italiar txirrindularia izan zen. 1934tik 1955ra izan zen profesionala eta garaipen ugari lortu zituen Italian. Aipatzekoak dira, Lombardiako Giroa, Italiako Giro ko bost etapa eta Luzera handiko proba.
Inpotentzia (argipena)
Inpotentzia hitzak zerbait egiteko ezintasuna adierazten du. Erabilera zenbait ditu:
Princeville (Illinois)
Princeville  Illinoiseko herri bat da. Peoria konderrian kokatua dago. 2010ean 1,738 biztanle zituen, 4.29 kilometro koadrotan banatuta.
Pentrebach (Swansea)
Pentrebach, Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da.
Tipp City (Ohio)
Tipp City Ohioko hiri bat da. Miami konderrian kokatua dago. 2010ean 9,689 biztanle zituen, 19.5 kilometro koadrotan banatuta.
Rubén Avilés
Rubén Avilés (Sevilla, 1999ko ekainaren 21a) LGBT eskubideen defentsan dituen bideoengatik ezaguna den TikTok eduki-sortzailea da.
Biografia
Rubén Sevillan jaio zen 1999an. Publizitatea eta Harreman Publikoak ikasi zituen Sevillako Unibertsitatean, 2022an graduatu zen, eta bere LGBT aktibismoaren bitartez, Gurutze Gorriarekin elkarlanean aritu da. 2022an, Rubének Sevillako Udalak antolatutako Sexu Aniztasunaren Hilabeteko jardueretan parte hartu zuen. Urte horretan bertan 2022ko TikTok sarietarako izendatu zuten Aniztasuna kategorian. 2022an Dulces y Saladas saioan elkarrizketatu zuten.
Las Voces de Ellas programaren sortzailea da, non emakumeak elkarrizketatzen dituen euren istorioa kontatzeko. Samantha Hudson edo Inés Hernand bezalako emakumeak elkarrizketatu ditu.
Ortopinakiolita
Ortopinakiolita borato motako minerala da eta ortopinakiolita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Ortopinakiolita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.
Saldus Barrutia
Saldus Barrutia Letoniako 26 barrutietako bat da. Hiri nagusia Saldus da.
Cappamore
Cappamore GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.
Filacciano
Filacciano Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Filaccianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Las Condes
Las Condes Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Santiago probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 249.893 biztanle zituen.
Fasciola hepatica
Bizkarroi moduan kalte handiak sortzen ditu abereengan, ardiengan eta behiengan, batez ere. Izan ere, fasziolosi gaitza eragiten die. Harrak gibela eta behazun xixkua kaltetzen ditu, eta gizakia ere gaixotu dezake. Hainbat herrialdeetan izurrite latzak sortzen ditu Fasciola hepaticak, eta abeltzainei galera handiak dakarzkie.
Hermafrodita da. Gibelean dagoenean arrautzak jartzen ditu, behazunbideen bidez gorozkiekin kanporatuak direnak. Arrautz horietatik jaiotzen diren harrek uretan eta belarretan bizirauten dute. Animalia belarjaleek ur edo belarra irensten dutenean infektatzen dira, parasitoaren bizi-zikloa itxiz.
Coluber insulanus
Coluber insulanus Coluber generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Seikan tunela
Seikan tunela (青函トンネル) edo 青函隧道 Seikan zuidō munduko trenbide-tunelik luzeena da. Japoniako Tsugaruko itsasartea itsasazpitik gurutzatzen du Honshū irlako Aomori prefetura eta Hokkaidō irla lotuz. 53,85kmko luzera du, horietarik 23,3 itsas-hondarpean. 2018 inguruan Gotthard Base tunela azkentzen den arte munduko tunelik luzeena izango da. Hortik gerora itsasazpiko tunelik luzeena izaten jarraituko du, nahiz eta Mantxako tunelak kilometro gehiago izan itsasazpian.
1988an irekia, itsas maila baino 240 metro beherago eta itsasondarra baino 140 metro beherago igarotzen da.
Izena Aomori (青森) eta Hakodate (函館) hiri terminalen izenen laburpena da.
Hokkaidōko Burdinbide Konpainiak ustiatzen du Kaikyo linearen zati bezala. 2015etik aurrera Shinkansena tuneletik igaroko da Hakodate arte, eta aurrerantzean baita Sappororaino ere.
Squaliforma gomesi
Squaliforma gomesi Squaliforma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Pollia condensata
Pollia condensata, batzuetan marmolezko baia deitua, landare belarkara iraunkorra da, Commelinaceae familiakoa. Zurtoin estoloniferoekin eta fruitu gogor, lehor, distiratsu, biribil eta urdin metalikoekin. Afrikako eskualde basotsuetan egon ohi da. Frutaren kolore urdina, egiturazko kolorazioak sortua, ezagutzen den edozein material biologikoren artean biziena da.
Pentrechwyth
Pentrechwyth, Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Bonymaen komunitatean dago.
Karlomagno
Karlomagno edo Karlos I.a Handia (Carolus edo Karolus Magnus; 742 - Akisgran, 814ko urtarrilaren 28a) Frankoen erregea izan zen 768-814 bitartean, Lombardiarren erregea 774-814 bitartean, eta Mendebaldeko enperadorea 800-814 bitartean. Europako sartaldeko ia lurralde kristau guztiak batu zituen, eta Karolingiar dinastiaren sortzailea izan zen.
Bizitza
Pepin Laburra-ren semea zen. Aitak ez bezala, oso ikasketa laburrak izan zituen. Hura hildakoan, erresuma banatu zen Karlomagno eta Karloman anaien artean. Karlomagnok Austrasia, Neustria eta Akitaniaren zati bat hartu zituen erregetzarako; Karlomanek Akitaniaren gainerakoa, Alemania, Alsazia, Burgundia eta Septimania jaso zituen. 771ean, Karlomanen heriotzaren ostean, haren lurraldeen jabe egin zen, bere ilobak desjabetuta. Beraz, Frankoen errege bakar bihurtu zen. Italian sartu eta lonbardiarren lurraldeak konkistaturik, 774an Frankoen eta Lombardiarren errege izendatu zuen bere burua.
Lupo II.a, Baskoniako dukea menperatu eta Akitaniako Erresuma sortu zuen. Abd ar-Rahman I.a Kordobako emirraren eta haren Zaragozako gobernadore baten arteko liskarrez baliatuz, musulmanen konkista geldiarazten saiatu zen. Horretarako, Nafarroan zehar sartu zen, aldi berean beste gudaroste batez Kataluniatik eraso egiten zuela. Zaragozarako bidean zihoala Iruñeko harresiak suntsitu zituen. Baina, Zaragozan porrot egin ostean atzera zihoanean, Pirinioak pasatzen ari zela, baskoiek Orreagan prestatutako segadan erori zen, eta Karlomagnoren iloba Errolan, Bretainiako Markako dukea, hil zen guduan. Ondorioz, 778ko abuztuaren 15ean bere armadaren atzeragoardia galdu zuen. Gertakizun hori ezusteko handia izan zen frankoentzat, eta hura estaltzearren Errolanen kantua izeneko kantu epikoa asmatu zuen Turoldek. Eginhardo Karlomagnoren biografoak IX. mendean hurrengoa idatzi zuen:
Pirinioen hegoaldean musulmanak gerarazteko segurtasun-eremua ezarri zuen, Hispaniako Marka, eta Bretainian gauza bera egin zuen Iparraldeko herrien aurka, Bretainiako Marka (789-790). Bavarian manupekotasuna ezarri (787), Saxonia anexionatu (799), eta frisiarrak (785), Panoniako abaroak (791-796) eta saxoiak (804) garaitu eta kristautu zituen. Frankoen erresumaren zabaldunde etengabeagatik, Aita Santuari eskaini zion babesagatik, eta hark Bizantzioko enperadoreari kontrajartzeko Mendebaldean beste enperadore bat izateko zuen nahiagatik, 800. urteko Gabon egunez, Leon III.a aita santuak Mendebaldeko enperadore koroatu zuen Karlomagno.
Mendebaldeko Inperioa izenez besterik ez zen, ordea, Erromako Inperioaren jarraipen; batasunik ez baitzuen, izan ere; moldez anitza zen, frankoa gehienbat, eta kristatutasunean (Karlomagnok «Jainkoak koroatua» deitu zion bere buruari) eta Europako indar orekan zituen bi oinarriak. Konkista aldia buruturik, bere mendeko lurraldeak, Hispaniako Markatik Danubio eta Elba ibaietaraino, eta Italiar penintsulatik Danimarkaraino, antolatzen ahalegindu zen. Errege absolutua izan zen, zaldun frankoen arteko aholkulari batzar bat baldin bazuen ere; «Jainkoak koroatua» deitu zion bere buruari; berak izendatzen zituen apezpikuak eta abadeak; berak deituta bildu ziren kontzilioak, eta berari fideltasuna zin egitea inposatu zien pertsona libre guztiei. Konkista leku bakoitzean konderria antolatu zuen, eta legeak araudi batean bildu zituen.
Bestalde, Karolingiar Pizkundea deitutako berpizkunde kultural garrantzitsuaren bultzatzailea izan zen. Izan ere, bere jauregian eskola bat sortu zuen, monasterioetan arte-lantegiak ugaldu zituen, eta garaiko jakintsuak biltzen ahalegindu zen: Alkuino Yorkekoa, Petri Pisakoa, Paulo Diakonoa, Eginhardo... Nekazaritza, industria eta merkataritza sustatu zituen. Hala, bada, alde batetik kristautasuna hedatu zuen; bestetik, Ekialdearekin merkataritza harremanak berrabiarazi zituen. Hil aurretik, 813an, Ludoviko Pio semea koroatu zuen. Eginhardok idatzi zuen Karlomagnoren biografia.
Ondorengoak
Karlomagnoren 10 emazte eta ohelagun ezagutzen dira; haietako zortzirekin 20 seme-alaba izan zituen.
NGC 5574
NGC 5574 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Prophetstown (Illinois)
Prophetstown  Illinoiseko hiri bat da. Whiteside konderrian kokatua dago. 2010ean 2,080 biztanle zituen, 3.55 kilometro koadrotan banatuta.
Luxenburgoko futbol liga
Luxenburgoko futbol liga (luxenburgeraz Nationaldivisioun, frantsesez Division Nationale, alemanez Nationaldivision) Luxenburgoko futbol txapelketa nagusia da. 1910an sortu zen eta Jeunesse Esch taldea da garaipen gehien lortu dituena, 28 liga hain zuzen ere.
Gaur egungo taldeak
Azken urteetan hirietako taldeen elkarketak izan dira, emaitzak hobetzeko helburuarekin batzutan eta diru arazoen erruz bestetan. Talde berri hauen palmaresa elkarketatik aurrera kontatzen bada ere, hona hemen bakoitzak guztira lortu duen liga kopurua:
Strelitzia reginae
Strelitzia reginae, paradisuko hegazti deitua, Hegoafrikan jatorria duen belar-espezie bat da. Landare apaingarri gisa luze landatzen da, bere lorearen forma berezia dela eta.
Harry d'Abbadie d'Arrast
Harry d'Abbadie d'Arrast, jaiotzez Henri d'Abbadie d'Arrast (Buenos Aires, Argentina, - Monte-Carlo, Monako, ) lapurtar zinema zuzendari eta gidoigilea izan zen.
Biografia
Arnaud Michel d'Abbadie d'Arrast lapurtar ingeniaria eta Katherine Taylor ingelesa gurasoak zituen. Aita Argentinan lanean zegoenean jaio zen. Arkitektura ikasketak burutu zituen baina gaztetatik zinemarekiko interesa izan zuen eta Lehen Mundu Gerra eta gero, George Fitzmauriceren eraginez, Hollywoodera joan zen. Bertan Charles Chaplinen eskutik hasi zen zinema munduan lanean aholkulari artistiko gisa lehendabizi eta zuzendari laguntzaile bezala geroago.
1930ean Frederic Marchekin, Hollywooden geroztiko musika-komediarentzako erreferente garrantzitsua izango zen Laughter filmatu zuen. 1931an, film horretan egindako bere lanari esker, Argumentu onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen, aipamen hori lortzen duen lehen euskalduna izanez.
Samuel Goldwynekin arazoak izan ondoren, Estatu Batuak utzi eta Espainiara jo zuen bere emazte Eleanor Boardman aktore amerikarrarekin. Bertan filmatu zen La traviesa molinera (1934), garaiko espainiar filmik hoberenetariko bat. Baigorriko sendi-gaztelura itzuli zen. Monte-Carlora sarri zihoan joko zalea baitzen. Bertan hil zen 1968an, ahaztuta.
Squaliforma horrida
Squaliforma horrida Squaliforma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Coluber somalicus
Coluber somalicus Coluber generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Indiar Gerrak
Indiar Gerrak Estatu Batuetako gobernuaren, Kanadako gobernuaren eta kolono zurien eta Ipar Amerikako amerindiarren arteko gatazka eta gerra txikien multzoa da. Europar kolonoen eta Kanada eta Estatu Batuak sortzera eraman zuten gerrak ere multzoan sartzen dira.
Ameriketako Estatu Batuetako historiografiak "Indiar Gerrak" gisa aipatzen dituen arren, "Amerindiar Gerrak" zuzenago izango litzateke.
Ipar Amerikako gerra hauek, garai kolonialetatik Wounded Kneeko sarraskira eta 1890ean AEBko mugaren behin betiko ezarpenera arte hedatzen direnak, oro har, bertako herri indigenen konkista eta derrigorrezko kultura-asimilazioarekin edo erreserbetan nahitaez kokatzearekin amaitu ziren. Amerindiarren kopurua milioi erdi baino gutxiagora murriztu zen XIX. mendean, gaixotasun infekziosoengatik, Europarekiko gatazkengatik, tribuen arteko gerrengatik, asimilazioagatik, Kanadarako eta Mexikorako migrazioagatik eta jaiotza-tasen jaitsieragatik. Esploratzaile eta merkatari europarrek transmititutako gaixotasun infekziosoak izan ziren kausa nagusia.
Estatu Batuetako indigenak kultura ezberdinen multzo bat izan ziren (eta izaten jarraitzen dute), beren historia propioekin. Europako eta Estatu Batuetako kolonoen aurkako indigenen gerra ezberdinetan zehar, ez zuten alde bateratu bakar bat osatu, ezta kausa berengatik borrokatu ere. Hainbat modutara antolatutako gizarteetan bizi zirenez, Ipar Amerikako indigenek tokian-tokian hartzen zituzten gerrari eta bakeari buruzko erabakiak, nahiz eta batzuetan aliantza formalizatuen parte gisa borrokatu zitezkeen, hala nola Irokes Konfederazioan, edo Tecumseh bezalako lider karismatikoek inspiratutako aldi baterako konfederazioetan.
3367 Alex
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 CA izena zeraman. Ondoren Alex omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3367 Alex asteroidearen orbitak batezbeste 3,04 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,614 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,466 distantziara. Eszentrikotasuna 0,14 da, eta makurdura orbitala 7,98ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.2 da.
Fetitxismo sexual
Fetitxismoa (facticius, artifizial; feitiço, magia, mania; fetiche) parafilia bat da. Kitzikapen erotikoa edo orgasmoa fetitxe objektu baten bidez lortzean datza. Objektu hori janzki bat edo gorputz-atal jakin bat izan daiteke. Sexu fetitxismoa jarrera arriskugabea da, salbu eta klinikoki esanguratsuak diren ondoeza edo arazoak sortzen baditu, bai pairatzen duen pertsonari bai beste batzuei; kasu horretan gaixotasun patologikoa izan daiteke.
Estimulaziorako edo sexu-jolaserako helburuz fabrikatutako gailuak ez dira fetitxetzat jotzen.
DSM IV- k gaixotasun gisa sailkatzen du, baldin eta jokabide errepikakorra bada gutxienez sei hilabetez, sexu kitzikapenerako beharrezkoa bada, eta subjektuaren bizitza sozialari edo lanari eragiten badie. Gaixoaren bizitza sozialari edo lanari ez badie eragiten, pertsona horren sexualitatearen adierazpena baino ez da.
Motak
Fetitxe ohikoenak gizonezkoen nahiz emakumezkoen janzkiak dira, hala nola, kuleroak/tangak, bularretakoak, galtzontzilloak, eskularruak, galtzerdiak, minigonak, zapatak, botak, gorbatak, bainujantziak, kirol-jantziak eta mantalak. Argitu beharra dago fetitxistarentzat objektu horiek askoz ere zirraragarriagoak izaten direla dagoeneko jantzi baditu. Jende askorentzat objektua zirraragarria izan daiteke pertsonaren gorputzaren irudi mentala proiektatzen duelako, baina fetitxistarentzat, ordea, pertsona bera baino askoz ere kitzikagarriagoa da objektua. Bakarreko sexu-jardunean, fetitxea jantzita edukitzen da, usaintzen da edo genitalen aurka igurzten da.
Egoera fetitxisten artean, kapnolagnia edo erretzen duten pertsonenganako fetitxismoa aipatu daitezke.
Fetitxismoa eta psikoanalisia
Psikoanalisiaren aita den Sigmund Freud-ek (1856-1939), Hiru saio sexualitatearen teoriaz liburuko zenbait ataletan, fetitxismoa adierazpen gaiztoa dela esaten du.
NGC 5576
NGC 5576 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Fetitxismo sexual
Fetitxismoa eta psikoanalisia
Psikoanalista batzuek fetitxismoa parafilia guztien erdigune gaizotzat dute. Guy Rosolato psikoanalista frantsesak (1923-2012), Essais sur le symbolique liburuan, adierazten du fetitxismoa lehenik eta behin subjektuak arauarekin duen arazoen adierazpena dela. Beste egoera batzuetan sadomasokismoa, trabestismoa, voyeurismoa eta beste portaera batzuen bidez adieraz daiteke.
Piera Aulagnieur psikoanalista italiarrak (1923-1990) uste du fetitxismoa subjektuaren muga-egoera dela, psikosiaren aurretik dagoen azkena, non objektuarekin tematuta dagoen neurosiaren mugen barruan irauteko.
Ortoserpierita
Ortoserpierita sulfato motako minerala da.
Fetitxismo sexual
Beste teoria psikologiko batzuk
Sexu fetitxismoari buruzko beste teoria psikologiko batzuek giza portaeraren teoriarekin eta baldintzapenarekin edo ikaskuntzarekin lotzen dute. Hortaz, haurtzaroan izandako esperientzia batzuek sexu-plazera eta objektu jakin baten arteko lotura eragin dezakete, eta helduaroan erlazio horri eutsi.
Ortoserpierita
Ezaugarriak
Ortoserpierita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Formello
Formello Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fetitxismo sexual
Beste teoria psikologiko batzuk
Autore batzuek ez dute uste gorputz-atalenganako erakarpena fetitxismoa denik, baizik eta "partzialismoa". Fetitxismoan, fetitxe objektuak masturbazioan erabil daitezke, edo bikotekideak jantzi ditzake sexu-jardunean -adibidez galtzerdiak, takoidun botak, zapatak-, edo emakumeak erre dezake (kapnolagnia deritzona), sexu-bikotea kitzikatzeko helburuz, sarritan fetitxea beharrezkoa baita sexu-kitzikapenerako.
Formello
Mugakideak
Formellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Michel Colombe
Michel Colombe (Bourges, 1430 - Tours, 1512) frantses eskultorea izan zen. XV. mende bukaerako Frantziako eskultore ospetsuenetakoa izan zen. Haren lan gehienak, ordea, desagertu egin dira. Luis XI.a Frantziakoa erregearentzat (1462) eta Borboiko dukearentzat (1484-1488) egin zuen lana. 1501ean, Ana Bretainiakoa Frantziako erreginaren zerbitzuan jarri zen (Frantzisko II.a eta Margarita Foixkoaren hilobia 1502-1507). Aipagarriak dira Ama Birjinaren estatua eta San Jorgeren erliebea (Gaillongo gaztelua).
Gonzalo Fernández Berridi
Gonzalo Fernandez Berridi (Donostia, 1955eko ekainaren 25a - ), batzuetan Gonzalo F. Berridi ezaguna, euskal zinema argazkilaria da.
1980ko hamarkadan, Imanol Uribe, Javier Agirresarobe eta José Ángel Rebolledorekin batera, Aiete Films produkzio-etxea sortu zuen.
2001ean, Goya Sarietarako hautagaia zen Plenilunio filmean eginiko lanagatik.
Hominidae
Hominidae edo Hominidoak Primateen barruko familia bat da. Bere barruan gaur egun bizirik dauden zortzi espezie sartzen dira: Pongo (orangutanak), Gorilla, Pan (txinpanzea eta bonoboa) eta Homo (gizakia) generoetan banatuta, eta hainbat espezie fosil, Sivapithecus, Australopithecus edo Homo erectus kasu. Sailkapen ezberdinak egin izan dira denboran zehar, eta oraindik ere eztabaida handia dago gai honen inguruan, bereziki anatomia eta ADNaren araberako sailkapenak ez datozelako guztiz bat.
Hominidaeren sailkapenean egindako aldaketek taldearen definizioa denboran zehar aldatzea ekarri du. Bere hasierako esanahian bakarrik gizakiak eta bere desagertutako ahaiderik gertukoenak sartzen ziren. Gaur egun, esanahi hori Hominina taldeari ematen zaio, definizioz txinpantzeengandik bereiztu osteko giza kladoan dauden espezie guztiak sartzen direlarik. Beste sailkapen batzuen arabera gizakiaren ahaiderik gertukoena gorila-txinpantze taldea izango litzateke edo orangutana. Gaur egungo Hominidae taldearen deskribapenean tximino handi guztiak sartzen dira, gizakia barne. Liburu askotan, ordea, jatorrizko esanahiarekin erabiltzen da terminoa, oraindik.
Sailkapenak aldakorrak badira ere, gaur egun erabiliena denak bi talde bereizten ditu Hominidae barruan. Alde batetik Homininae azpifamilia legoke, gizaki, txinpantze eta gorilekin, zein euren arbaso fosilak, eta, bestetik, Ponginae, gaur egun onartzen diren hiru orangutan espezieekin eta euren arbaso fosilak. Edonola ere, Hominidae guztien azken arbaso komuna orain 14 milioi urte bizi izan zen. Gehien erabiltzen den sailkapenaren arabera, garai hartan bereiztu ziren orangutanaren arbasoak beste hiru generoen arbasoetatik. Hominidae guztien ahaiderik gertuena Hylobatidae familia da, orain dela 15 eta 20 milioi urte artean bereiztu zena.
Anatomia
Hominidae familiako animalia guztiak isatsik gabeko primate handiak dira. Txikienak bonoboak dira, 30-40 kilogramo arteko pisuarekin, eta handienak Gorilla beringei espeziekoak, 140-180 kilogram oartekoak. Espezie guztietan arrak, batezbeste, emeak baino handiagoak eta indartsuagoak dira, nahiz eta dimorfismo sexualaren maila aldakorra den espezieen artean. Dimorfismorik handiena gorilen artean ematen da eta txikiena gizakien artean. Espezie gehienak kuadrupedoak dira, baina euren eskuak janaria bildu, habiak egin edo tresneria egiteko erabiltzeko gaitasuna dute. Gizakia, ordea, bipedoa den primate bakarra da, eta bere arbasoen artean bipedalismoa eman da, agian Sahelanthropusen agerpenetik.
Hominoidea guztiak bezala (hau da, Hominidoak eta Hylobatidae familiako primateak), Hominidaeren barruko primate guztiek brakiazioa erabiltzeko gaitasuna dute. Mugimendu honetan animalia zuhaitzetik eskegitzen da, gorputz osoa besoen azpitik geratzen delarik, eta eskuak erabiltzen ditu aurrera edo atzera mugitzeko. Hezurduran ezaugarri bereziak dituen taldea da. Sakroan fusionatutako bost edo sei orno dituzte, aldaka asko igo delako orno lunbarren aldera, eremu gehiago babestuz bizitza eskegi baterako moldatzeagatik. Aldi berean orno lunbar gutxiago dituzte beste primate batzuek baino, gehienez ere bost. Lehen esan bezala, Hominidoek ez dute isatsik, eta orno kaudaletatik geratzen den gauza bakarra kokzixa da.
Animalia askotan bezala, osifikazioa edo hezurren bukaerako formazioa gaztarora arte hedatzen da. Hala ere Hominidoen artean osifikazio hori ez da jaio berritan hasi humeroaren epifisi proximaleko tuberkulu batean, gutxienez. Orangutan eta gizakietan bi segmentuetan hasi gabe dago. Ulnaren (kubitoaren) epifisi distala ere ez da osifikatzen, ezta eurekin lotzen diren eskumuturreko karpoak ere.
Ilionari erreparatuz gero Hominidoek pala handiak dituzte, Hylobatidae baino handiagoak eta, oro har, beste primate guztiek baino handiagoak. Aldi berean eskapula ere beste Hominidoekiko ezberdina da, erlatiboki txikiagoa baita humeroaren artikulaziotik ornoetara doan dimentsioan. Hominidoen eskapula pala sakon eta lodiagoa da.
Hortzeria berezia dute ere Hominidoek. Molarren gailurrak ez daude puztuak, giboietan dauden bezala. Izan daitezke altuak, gorilatan diren bezala, edo nahiko baxuak, orangutan eta gizakietan diren bezala, baina lauak dira goiko aldetik, ez biribildu eta puztuak. Hominidoen molarretako gailurrak ere oinarriarekin bateratuak agrtzen dira, giboietan ez bezala, bereiztuak egongo balira bezala agertzen direla. Hortzeriaren analisiak antzekotasun gehiago eskaintzen ditu gizakien eta orangutanen artean gizakien eta gorila edo txinpanzeen artean baino. Gizakia kenduta, beste Hominido guztiek Catarrhiniren eskema jarraitzen dute letaginen kasuan: goiko letaginak luzeagoak dira behekoak baino eta, gainera, handiagoak dira arren kasuan emeen kasuan baino. Txinpantze, gorila eta orangutanek letagin zorrotzak dituzte, eta goikoak behekoak baino luzeagoak dituzte, baina ez dira ezten itxurakoak, gertuko Cercopithecoidean ematen den gisa. Letagin hauek ere motzagoak eta biribilduagoak dira, eta oinarrian zabalagoak dira. Hominido guztien arbaso komunak horrelako letaginak zituela pentsa daiteke.
Catarrhini guztiek bezala sudurzuloak beherantz orientaturik dituzte. Baina Hominido guztietan sudurraren hezurraren irekierak trapezoide itxura du, beste Catarrhini guztietan obala den bitartean. Sudurraren sarrera ere berezia da Hominidoen artean, beste primateetan baino txikiagoa baita oinarrian dagoen hezurra eta, beraz, sarreran oso jaitsiera txikia baitago. Jaitsierarik ere ez dago orangutanetan.
Aho zapaia ere ezberdina dute Hominidoek. Ugaztun gehienek sudurra eta ahoaren artean lotura egiten duten ahosabai-leihoak dituzte. Bertatik igarotzen dira nerbio nasopalatinoa eta organu bomeronasalaren hainbat nerbio. Hominidoetan, ordea, bi leiho hauek estuak dituzte, ia elkartuak. Gizakiek eta orangutanek bi zulo beharrean bakarra dute, hain elkarturik agertzeagatik. Konfigurazio hori ematen da ere Sivapithecus eta Australopithecusen.
Burmuinari dagokionez, gizakiak du burmuin erlatiborik handiena, baina Hominidoen artean ohikoa da burmuin handia izatea, baita oso asimetrikoa ere. Gizakiak Silvioren arteka nabarmena dute, baina hau ohikoa da ere orangutanen artean. Gizakia ez diren hominidoek burmuin handia dute, nahiz eta euren tamainarekiko harremanean beste primateen antzekoak diren.
Fisiologia
Haurdunaldi luzea dute Hominidoek, gutxienez 8 hilabetekoak. Hominido emeetan estrogenorik ohikoena estriol da, eta ez androsterona, beste primate guztietan gertatzen den bezala. Estriola lotuta dago umekiaren garunaren garapenarekin haurdunaldian.
Portaera
Sexualitatearen aldetik ere, portaera ezberdinak daude Hominidoen artean. Orangutan eta gizaki emeen genitalak ez dira puzten euren ziklo menstrualean obulazioan ari direnean, txinpantze, bonobo eta goriletan bai, ordea. Gertakari hau bereziki nabarmena da txinpantzeen artean, obulazioa pasa eta gero ere irauten baitu eta altan daudela adierazteko erabiltzen dute. Txinpantze eta gorilek bakarrik dute alta garai hau, oranguntan eta gizaki emeek ez baitute momentu zehatzik euren ziklo menstrualean sexu-harremanak izateko.
Orangutanak oso izaki bakartiak dira, eta banakoen artean distantzia handiak egon ohi dira. Zazpi urte pasa daitezke kumaldi batetik hurrengora eta, prest daudenean, emeek bilatzen dituzte arrak. Hainbat astez elkartzen dira, ondoren, eta sexu-harremanak luzeak eta maiz izaten dituzte. Ematen duenez, hurrengo kumaldian ere ar bera bilatzen saiatzen dira emeak.
Txinpanze, bonobo eta gorilek haremak eraikitzen dituzte, ar dominante bat hainbat emerekin. Hala ere, talde hauetan ar bat baino gehiago egon daiteke, eta ar horiek eme gazteenak estaltzeko joera egoten da. Ar dominanteak erlazio gehienak egiten baditu ere, ez da bakarra izaten. Txinpanzeen artean ere eme batzuek harremanak izaten dituzte taldeko ar guztiekin, beste batzuetan ar bat eta eme bat taldetik aparte joan eta bikote bat osatzen dutelarik. Txinpantze dominanteek nahiago izaten dituzte eme nagusiak gazteak baino. Bonoboen artean sexualitatea gatazkak konpontzeko erabiltzen da, eta ohikoak dira ar-ar eta eme-eme harremanak. Guztietan portaera aldakorrena erakusten duena, hala ere, giza sexualitatea da.
Hominidoak izaki sozialak dira, nahiz eta orangutanek bizitza bakartia eraman ohi duten. Gizakiek ez dute antolaketa zehatz bat euren bizimoduan. Ohikoena familia monogamoak dira eta, ondoren, emakume talde bat gidatzen duen gizon bakarreko taldeak. Gizakiak, hala ere, kultura konplexua garatu du eta, beraz, erlijio zein legeek moldatu dute bere bizimodu naturala. Gizon eta emakumeen artean dagoen dimorfismo sexual txikiak adierazten du monogamia edo gizon dominante bat emakume talde txikiekin egotea zela kulturaren aurreko bizimodurik ohikoena.
Garbiketa soziala ohikoa da primateen artean, baita Hominidoen artean ere. Gizakien ohitura konplexuak alde batera utzita, bonoboetan ohikoa da eme-ar garbiketa zein eme-eme garbiketa; txinpantxeetan ar-ar garbiketa da ohikoena eta goriletan ar-eme da ohikoena, baina eme-eme ez da inoiz ere gertatzen. Orangutanen artean garbiketa soziala emeek egin ohi dute, eta arrek ez dute kontaktu fisikorik mantentzen heldutasunera iritsi ostean.
Hominidaeren barruko portaera komunak aztertzeko saiakerak egon dira, tartean Duda eta Zrzavýk 2013an egindako arbaso komunaren berreraikuntza teorikoa. Ikerketa horren arabera Hominidae guztien arbaso komuna 6-10 urte artean helduko zen nerabezarora eta 10-15 urte artean izango litzateke emeen lehen kumaldia. Kumaldi baten eta hurrengoaren arteko tartea 5 urtekoa izango litzateke, gehienez ere, harremanak urte osoan zehar ematen zituelarik. Ohikoena emeen filopatria izango litzateke, arren dispertsioarekin talde berriak bilatzera. Arrek, aldi berean, harreman posesiboak izaten saiatuko lirateke, baina oportunismoa ere emango litzateke. Arrek nahiago izango zituzten estatus ona zuten emeak kopulaziorako. Emeek egingo zituzten lehen sexu-hurbilketak, eta bortxaketa ez-ohikoa litzateke. Sexu-harremanak izateko postura oso aldakorra litzateke.
Eboluzioa
Primateen eboluzio-historiak 65 milioi urte hartzen ditu, gutxienez. Ezagutzen diren primate zaharrenen antzeko ugaztun espezieetako bat, Plesiadapis, Ipar Amerikatik zetorren   ; beste bat, Archicebus, Txinatik. Antzeko beste primate basal batzuk Eurasian eta Afrikan zehar hedatu ziren Paleozenoaren eta Eozenoaren baldintza tropikaletan.
David R. Begunek ondorioztatu zuen primate primitiboak Eurasian loratu zirela eta tximino eta gizaki afrikarrak sortu zituen leinu batek, Dryopithecus barne, hegoalderantz emigratu zuela Europatik edo Asia mendebaldetik Afrikaraino. Biziraun zuten primateen populazio tropikalak, Kairoko hego-mendebaldean dagoen Faiyum sakonuneko Goi Eozenoko eta Behe Oligozenoko aztarnategi fosiletan ikusten direnak, gaur egungo primate espezie guztiak sortu zituen, Madagaskarko lemurrak, Asiako hego-ekialdeko loriak, Afrikako galagoak eta antropoideak barne. Antropodieen barnean daude Mundu Berriko Platirrinoak eta Mundu Zaharreko katarrinoak, tximino handi guztiak, gizakiak eta beste hominido batzuk barne dituen taldea.
Lehen katarrino ezaguna Kamoyapithecus da, Eragaleiteko Goi Oligozenokoa, Rift Haran Handiaren iparraldean (Kenya), duela 24 milioi urtekoa. Bere jatorria Aegyptopithecus, Propliopithecus eta Parapithecus espezieekin lotuta dagoela uste da, duela 35 milioi urte ingurukoak. 2010ean, Saadanius katarrinoen koroa-taldearen azken arbaso komunaren hurbileko ahaide gisa deskribatu zen, eta behin-behinean 29 eta 28 mya artean datatu zen, erregistro fosilean 11 milioi urteko hutsunea betetzen lagunduz.
Miozeno goiztiarrean, duela 22 milioi urte inguru, Afrika ekialdeko zuhaitzetako katarrino mota ugariek aldez aurreko dibertsifikazio-historia luzea iradokitzen dute. Duela 20 milioi urteko talde honetako fosil oso ezagun bat Victoriapithecus da. Duela 13 milioi urte arte tximinoen leinukoak zirela uste den generoen artean, Proconsul, Rangwapithecus, Dendropithecus, Limnopithecus, Nacholapithecus, Equatorius, Nyanzapithecus, Afropithecus, Heliopithecus eta Kenyapithecus daude, guztiak ekialdeko Afrikatik etorriak.
Oso urruti dauden aztarnategietatik (Tavipithecus, Namibiako labar-aztarnategietatik, eta Pierolapithecus eta Dryopithecus, Frantziatik, Espainiatik eta Austriatik) datozen Miozeno ertaineko beste forma orokor batzuen presentzia Afrika osoan eta Mediterraneo arroan Miozeno goiztiar eta ertaineko erregimen klimatiko nahiko beroetan forma ugari izatearen froga da. Miozenoko hominoideoen artean gazteena, Oreopithecus izenekoa, duela 9 milioi urte datatutako Italiako ikatz aztarnategietatik dator.
Proba molekularren arabera, giboien leinua gainontzeko tximino handiko leinutik bereizi zen orain 18-12 Ma inguru, eta orangutanena (Ponginae azpifamilia) beste tximino handiengandik 12 Ma inguru. Ez dago giboien jatorria argi dokumentatzen duen fosilik, orain arte ezagutzen ez zen Asiako hego-ekialdeko hominoideoen populazio batean sortuak izan zitezkeenak, baina proto-orangutan fosilak Indiako Sivapithecus eta Turkiako Griphopithecus generoak dira, orain 10 milioi urte ingurukoak.
Modu orokorrean tximino deitzen ditugun giza arbasoen eboluzioa Afrikan gertatu zen. Gizaki modernoen arestiko afrikar jatorria onarpen handiko teoria da, nahiz eta eztabaidak existitu, eta bere arbasoak kontinente horretan bizi izan zirela are eta onartuago. Miozenoaren amaieran, orain dela 10 milioi urte inguru, Rift Haran Handia sortzen hasi zen, Afrikako ekialdeko guneak altxatu zituen prozesua. Belarrez beteriko sabanak sortzen hasi ziren, ugaztun belarjale handiagoen eboluzioa eragin zuena. Bertan bizi ziren primateek zuhaitz gutxiago eta belardi handiagoak zituzten. Eremu horietan zutik ibiltzea eraginkorragoa zen. Hominidoak (gizakiak eta Australopithecina eta Panina subtribuak barne) 8-9 Ma artean bereizi ziren Gorillini tributik (gorilak); Australopithecina tribuak (gizakien arbaso bipedo desagertuak barne) Pan generotik (txinpantzeak eta bonoboak ) 4-7 Ma. Homo generoaren lehen arbaso ezaguna H. habilis izan zen, duela 2 Ma baino gehiago agertu zena ; anatomikoki modernoak diren gizakiak, berriz, duela 300.000 urte inguru sortu ziren Afrikan.
Sailkapena eta espezieen arteko harremanak
Biziraun duten zortzi homido espezieak lau generotan sailkatzen dira. Honako hau da klasifikazio onartuena:
Desagertutako espezieak
Aurreko espezieez gain, paleontologo eta antropologoek hainbat eta hainbat desagertutako espezie deskribatu dituzte:
Organigrama
Organigrama erakunde bateko antolaketa irudikatzen duen diagrama bat da, erakundeko pertsona, sail edo funtzioen arteko hierarkia, eskumenak, erantzukizunak, komunikazio-harremanak eta bestelako loturak erakusten dituena. Marrazketa-programak erabiliz osa badaitezke ere, egun badira organigramak sortzeko programak sail ezberdinen arteko harremanak ezartzea bakarrik eskatu eta informazio horrekin grafiko egokiena, organigrama bera alegia, eratzen dutenak.
Waunarlwydd
Waunarlwydd, Galesko Swansea hiri eta konderriko udalerri bat da. Cockett komunitatean dago.
Arkabuz
Arkabuza aurrekargako kanoia duen suzko arma bat da, mosketearen aurrekaria. Bere erabilera aski zabaldua izan zen europako infanterian, XV. mendetik XVII. mendera. Nahiko luzea izan arren, irismen eraginkor txikia zuen (50 metro gehienez) baina oso hilgarria zen; distantzia horren barruan armadurak zula zitzakeen. Erabilterraza zen eta epe laburrean balezta ordezkatu zuen, zeinaren erabilera XVI. mendearen erdi aldean desagertu baitzen. Arkuekin eta baleztekin alderatuz gero, zehaztasun gutxikoa eta irismen laburrekoa zen, baina askoz boteretsuagoa izateaz gain trebetasun txikiagoa behar zen arkabuza ongi erabiltzeko.
Mosketea arkabuzaren hobekuntza izan zen, eta pixkanaka ordezkatu egin zuen. Mosketeak bala astunagoak erabiltzen zituen, boteretsuagoa zen eta irismen eraginkor handiagoa zuen (100 metro). Hala ere ordezkapena ez zen berehalakoa izan, eta denbora luzez (XVI. mendetik XVII. mendera) biak izan ziren erabiliak, mosketea hobea izan arren arkabuza arinagoa eta merkeagoa baitzen.
Prospect Heights (Illinois)
Prospect Heights  Illinoiseko hiri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 16,256 biztanle zituen, 10.97 kilometro koadrotan banatuta.
Squaliforma phrixosoma
Squaliforma phrixosoma Squaliforma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
3368 Duncombe
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1985 QT izena zeraman. Ondoren Raynor Lockwood Duncombe omentzeko izena eman zitzaion.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.4 da.
Kanadako gobernua
Kanadako gobernua (government of Canada; gouvernement du Canada) herrialde horretako administrazio federalaren aginte gorena da. Kanada monarkia konstituzionala, koroa da aginte bakarra, eta eginkizun ezberdinak hartzen ditu: botere betearazlea (Crown-in-Council); legegilea (Crown-in-Parliament); eta judiziala (Crown-on-the-Bench). Hiru erakundek — Kontseilu Pribatuak (normalean, Kabineteak); Kanadako Parlamentuak; eta Botere Judizialak, hurrenez hurren — gauzatzen dituzte Koroaren eskumenak.
"Kanadako Gobernua" terminoak, zehazki, Exekutiboari egiten dio erreferentzia — Koroaren Ministroa (Kabinetea) eta Administrazio Federala (Kabineteak zuzentzen duena) —, zeinak, berez, Kanadako Gobernua izendatzen baitu, formalki Bere Maiestatearen Gobernua (His Majesty's Government) bezala ezagutzen dena. Ehun ministerio, departamentu eta koroa-erakunde baino gehiago daude. Kanadako Gobernuak 300.000 langile baino gehiago ditu.
Iruñeko Catachu tabernako sarekada
Gertaerak
1938ko apirilaren 11n, Iruñeko Catachú tabernako sarekadan 30 bat lagun atxilotu zituen polizia militar frankistak. Ezkabako gotorlekutik presoei Ipar Euskal Herrira eta Frantziara ihes egiten laguntzea egotzi zieten; baita ezkerreko militantziagatik jazarritako beste pertsona batzuen ihesak antolatzea ere. San Kristobaleko ihesa nagusia, ospetsua, bestetik, maiatzaren 22an izango zen, sarekadaren hilabetea igaro ondoren.
Iturralde familiak zuzentzen zuen Catachú taberna. Angel semea zen Osasunako ezker aurrelari titularra. Tabernara Osasunako jokalariak eta pilotariak joaten ziren, besteak beste. Operazioan, establezimenduaren jabea, beste bi pertsona eta Javier Ziga pintore eta EAJko zinegotzia torturatu eta kartzelara bidali zituzten. Bertan bi urte eman zituzten, UGTko buruzagi bat, José Abasolo Leiba, Frantziara igarotzea leporatuta.
Atxilotuak
Atxilotuen artean Isidoro Iturralde Marín, lokalaren jabea, Jose Maria Iturralde Rodríguez eta bere bi alaba; haiekin batera Juan Arrieta Uria, Victoriano Anasagasti Zulueta, Juan Larumbe Tafalla, Joaquín Lizarraga Goñi eta beste asko, gehienak kasualitatez tabernan zeudenak. Javier Ziga geroago atxilotu zuten, ez tabernan. Atxilotuak zezen-plaza atzealdean zegoen "Txakurtegia" deituriko Udal-gordailura eraman zituzten. Toki hartan gerra baino lehen alferrak, mozkorrak eta gaizkileak jasotzen ziren; Gerra Zibileko urteetan polizia-etxe inprobisatu gisa erabili zen, ordea.
Emakume Abertzaleen Batzako hainbat kide zeuden atxilotuen artean. Talde honek, beste hainbat emakume talde antifrankistarekin batera, Ezkaban preso zeudenei kanpotik laguntza ematen zien, baliabideak zein informazioa helaraziz. Sare horietako emakume askok atxiloaldiak eta torturak pairatu zituzten.
Catachú taberna
Catachú izena Iturralde-Rodriguez familiaren ezizena zen. Gaur egun ere taberna Lindatxikia kaleko 16. zenbakian dago, San Nikolas parrokiaren atzean. Ezaguna zen pilotarien, futbolarien eta euskal nazionalismoaren kidekoen topalekua zelako, eta "Mugimendu Nazionalaren" aurka konspiratzen zuen "antro" gisa hartzen zuten frankistek.
NA-4240
edo Ostitzko errepidea Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea errepide lokala eta  foru errepide lotzen du.
Historia
Errepide hori bat dator errepidearen trazadura zaharrarekin, Odieta udalerrian (Ostitz eta Ziaurritz kontzejuen artean).
Udalerriak
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
Frascati
Frascati Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Frascatik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Moulédous
Moulédous Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Moulédous udalerrian erroldatutako biztanleak 168 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.