Francisco_Javier_Castaños
Familia
Aitaren lanbidea zela eta, Francisco Javier Madriln jaio zen, eta Bartzelonan hazi. Hala ere, badirudi bere burua ez zuela madrildartzat edo bartzelonartzat jotzen, portugaletetartzat baizik, eta hain zuzen ere hantxe izango zuen etxe bat, zehazki Santa Maria kalean. Zentzu honetan, kontuan izan behar da Portugaleteko udalbatzak berak Castaños bertakotzat jotzen zuela, bai behintzat 1804 eta 1833an, hiribildu hartako ohorezko alkate izendatu zuenean ("oriundo de esta villa"). Hain zuzen ere, Mariano Ciriquiain Gaiztarroren ustez, 1804ean izendapen hori eskertzeko idatzi zuen gutunean jarri zituenek eta batez ere Isabel II.ak bere azken urteetan Portugaleteko markes izendatu izanak Castañosek bere zinezko sorterritzat hiribildu huraxe zuela adieraziko omen lukete. Bestalde, portugaletetarra izatean, bere burua bizkaitartzat eta euskal herritartzat ere bazuen, halaxe pentsa liteke behintzat Juan Bautista Errori 1818an idatzi zion eskutitza irakurririk. Gutun hura ofiziala baina aldi berean nolabait pribatua zenez, pentsatzen ahal da benetan sentitzen zuena izkiriatuko zuela, hala ere ikusi egin beharko litzateke berak nola ulertzen, sentitzen edo bizitzen zuen euskaltasun hori. Izan ere, Aro Modernoan nahiko ohikoa izaten zen Hego Euskal Herriko jauntxo eta handikien partetik euskaltasuna, euskara eta beste goratzea —batez ere Madrilgo Gortean zeudenean— baina gero, askotan ezer gutxi egitea Espainiako Koroak herri xehearen aurka eginiko kontraforuak ekiditearren eta orohar euskararen, euskal kulturaren eta abarren alde eta beraz esan horiek guztiak azkenean erretorika hutsean geratzea. Dena den, historialari gehienek euskal jatorriko espainiartzat (madrildartzat) jotzen dute soilik baina ez euskal herritartzat. Aipagarria da Castaños zuzen zuzenean euskalduntzat jo duten pertsonak orokorrean espainiar nazionalismotik oso gertu daudenak izan direla, euskaldun bat Espainiaren zerbitzura egon izana azpimarratu nahian. Ziur aski, hala jardutean, helburua propagandistikoa izaten da, sakon sakonean dagoen mezua euskaldun hori - kasu honetan Castaños, baina beste askotan Txurruka eta beste batzuk - espainiar handia izan zelakoa baita, eta beraz gainerako euskaldunentzat ezin eredugarriagotzat. CAVERO LATAILLADE, Íñigo: «Un vasco al servicio de España», ABC, 2002-12-26; ALAMÁN CITOLER, José Manuel [Gipuzkoako Defentsako azpiordezkari eta koronela]: «Un soldado vasco al servicio de la Corona de España». In: ''2013. Suplemento sobre el bicentenario de la quema de San Sebastián''. Diario Vasco, 2013-VIII-31.11. orria Interneten eskuragarri. Esan gabe doa, euskaltzale ta abertzaleen ikuspuntua ezin ezberdinagoa izan ohi da. Adibidez, Piarres Xarritonek hau zioen 1991n Euskaldunon Egunkarian: "Harizpe marexalari pastoral bat eskaintzen ziotela muskildiarrek jakiteak ez zidala atseginik eman aitortu behar dut. Bainan ez baitut oraino ikusi delako pastorala gerta liteke gure ziberotar euskaltzaleak aski trebeak izaitea Baigorriko frantses militarraren berreskuratzeko. Agian bai! (...) Arrotzen alde odola ixuri duten euskaldun militar ospetsuen historiaz dihardugunaz geroz, Loiolaren mendeurrena gogoratzen zait (...) egia erran, beren alde borrokatu zen gipuzkoarraren berreskuratu nahiak Espainolen aldetik ez nau harritzen: handiagorik ikusi dugu, hala nola Xabier-eko seme ezaguna, espainoldu nahi digutelarik zenbaitzuk (...)" («Harispe eta Loiola», 1991-VII-20). Edonola ere, Francisco Javier Castañosek bere burua oroz gain espainiartzat zuen. Kontutan izan behar da espainiar nazioaren kontzeptu modernoa XVIII. mendean agertu zela eta Euskal Herrian ikuskera hau lehenbizi premugotik kanpo geratu eta Ameriketara, Elizara, Gortera edo Armadara joan zirenen edo Espainia mailan karrera profesional arrakastatsua izan nahi zuten jauntxo eta handikien artean zabaldu zela, hauek, behin elizgizon, gortesau edo soldadu profesional bilakatuta, aginte eta agintari berrien zerbitzutan eta ia beti Erdalerrian biziturik, azkenerako beren nortasuna bera ere lan berriei zor izaten baitzieten. Ondorioz, ez da batere harritzekoa Erdalerrian sortu eta hazitako Castañosek, are gehiago berea bezalako familia batean eta gainera graduazio altuko militarra izanik, Espainiaren kontzeptu politiko berria izatea.