cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neuhof eskola
Nehuof eskola, metodologia
Proiektu hau handitzen joan zen, 1776an 22 haur bizi ziren Neuhof eskolan, eta bi urte beranduago, 37 haur. Ondorioz, bi eraikin gehiago sortu behar izan zituzten eta nekazari eta ehule profesionalak kontratatu zituzten lan orduetan haurraz kargu egiteko, irakasteko eta zaintzeko. Honetaz aparte, aritmetika, irakurtzen eta idazten ere irakasten zitzaien. Pestalozziren borondatea, haurren bihotzak egia eta maitasunean oinarritutako bizitza moral baterako epeltzea zen (Dr. Arthur Brühlmeier, 2016).
Pestalozzi idazle
Pestalozzik Neuhofean igarotako garaian, bere egoera ekonomikoa txarra zenean, idatziak egiten zituen dirua lortzen saiatzeko. Horrela, bere esperientzia eta ideiak transmititzen zituen eta bera bezala pentsatzen zutenen eta bere proiektuan sinisten zutenen laguntza ekonomikoak jasotzen zituen. Modu honetan, pedagogia arlorako garrantzitsuak izan diren Pestalozziren zenbait idatzi gorde dira gaur egunera arte. Idatzi hauen bidez, pedagogoak politikoki eta sozialki eragina izateko bide bakarra aurkitu zuen. Idatzietan, pobrezia eta haur txiroen hezkuntzaren egoeraren errudun nagusia gizartea zela adierazi zuen beste batzuen artean. 1780 eta 1798 artean “Lienhard und Gertrud” (Lienhard eta Gertrud) eta “Christoph und Else” (Christoph eta Else) idatzi zituen. Bertan, historiagile, eskubideen eta herri bizimoduaren inguruko jakintsu, nobelista, hezitzaile, politiko eta edozein motatako galderetan erreparatzen den ( gizartea, giza natura, erlijioa, eskubideak...) filosofo moduan ageri da. Lehen aipatutako lehen idatzia 60 idatzi luze eta motzek osatzen duten 3 libururkiz osatutako lana da. Garrantzi handikoa izan zen eta hainbat hizkuntzara itzuli zuten. Pestalozzik arreta jartzen du herri batek osatutako komunitate osoan eta ez pertsona singular batean, berrikuntza honek irakurleengan interesa sorrarazi zuen.
Neuhof eskolaren porrota
Pestalozzik proposatutako Neuhof eskolak porrot egin zuen, izan ere, pedagogoak ez zituen jakintza ekonomiko handirik eta ez zen gai izan irabaziak lortzen eskola aurrera atera eta mantentzeko. Hasieran, lagunen, ezagunen eta familiaren bitartez lortutako diruaz baliatu zen, eta geroago eskaera zabala egin zuen bere idatzien bitartez proposatutako eskola defendatzen zuten denoi. Ekarpen horiek itzuliko zituela zin egin zuen, ziur zegoelako umeek lana ikasi bezain pronto, autofinantzaketaz instituzioa mantentzeko gai izango zirela. Hau ez zen horrela gertatu, umeak elikatuak eta ikasiak zirenean, haien gurasoak bila etortzen baitziren etxean familiarentzat lan egin zezaten. Horrez gain, umeek egindako ehunak ez ziren kalitate handikoak eta merkeago saltzera behartuta zeuden, irabaziak murriztuz.
Pestalozzi burugogorra, bere ideia amaierararte defendatu zuen
Porrot honek, ez zuen Pestalozzi gelditu. Izan ere, pedagogoaren ametsa pobreentzako eskola edo institutu bat zuzentzea izaten jarraitu zuen bere bizitza osoan zehar. Horregatik beste institutu batzuk zabaldu zituen gerago Burgdorf-en eta Yverdon-en, baina hauek ez ziren berak benetan nahi zituen modukoak. 1818an bere idatzien bitartez diru nahiko lortzean, berriro ere saiatu zen pobreentzako institutu bat zabaltzen, baina oraingoan Yverdonen. Honek ere, porrot egin zuen berehala. 80 urte beteko zituela, Neuhofera bueltatu zen, eskola berpizteko asmoz. Zori txarrez, Pestalozzik ezin izan zuen azkenengo proiektu honekin saiatu, urte hartan hil zen eta.
Suizidiotik hurbil
Pestalozziren eskolen egoera latzenetan ere, Isaak Iselin filosofoak pedagogo suitzarraren aldekoa zen, beregan eta bere ideian sinisten eta konfiantza zuen eta bere laguntza eskaini zion beti. Pestalozzik Isaaki idatzitako nekrologia batean, adierazten du nola filosofoak desesperazio egoera gainditzera lagundu zuen eta bertatik ondorioztatu daitekela, seguruenik suizidioa ekiditu zuela berari esker.
Pestalozzi familia sortzaile bezala
Pestalozzi Anna Schulthess-rekin ezkondu zen eta seme bat izan zuten. Semeari Rousseauren omenez, Jean Jacques izena jarri zioten.
Erreferentziak
Dr. Brühlmeier, A. (2016). Los años en el Neuhof. © 2016 Verein «Pestalozzi im Internet»: Heinrich Pestalozzi.http://www.es.heinrich-pestalozzi.de/biografia/los-anos-en-el-neuhof/
Nerea Reparaz
Nerea Reparaz Beaskoetxea (Iruñea, 1992ko apirilaren 10a) Gaur Egun eta Teleberri saioetarako Pariseko berriemailea den kazetari arbizuarra da. Pello Reparaz musikariaren lehengusina da.
Ikasketak
Euskal Herriko Unibertsitatean egin zuen kazetaritzako gradua 2010. urtetik 2014. urtera. Tartean Aarhusen (Danimarka) egin zuen urte bat DMJX (Danish School of media and journalism) unibertsitatean kazetaritza multimedia eta telebista landuz.
Ibilbide Profesionala
Bere ibilbide profesionala graduko 3. urtean hasi zuen, praktikak eginez Euskadi Irratiko Mezularia saioan. Ordutik, irratian jarraitu izan du Euskadi Irratian eta Radio Euskadin.
2016ko irailetik 2020ra arte Pariseko ETB-ko berriemailea izan zen. Bere ibilbidean zehar, Frantziar herrialdeko gai asko jorratu izan ditu: Hauteskundeak, Eraso terroristak… bai zuzeneko konexioetan bai erreportajeetan. Horretaz gain, gaurkotasunak agindu izan duenean, Alemanian eta Eskozian aritu da.
Gaur egun, 2021. urtetik aurrera, ETB 1-eko Egun On Euskadi saioan ari da aurkezle modura lanean.
Beste agerpen batzuk
Nerea Reparaz Pello Reparazek aurkezten zuen Euskalonski saioan agertu zen 2018. urteko irailaren 3an.
Feel the Darkness
Feel the Darkness, Poison Idea taldearen diska da. Aditu askoren ustez, taldeak sekula egin zuen diskarik biribilena izan zen.
San Kalistoren katakonbak
San Kalistoren katakonbak Erromako kalistiar eskualdean. Via Appia,  via Ardeatina eta via delle Sette Chiese ondoan, dagoen hilerri bat dira. Katakonba hauen jatorria II. mendean kokatu da; 15 hektarea dituzte, maila desberdinetan antolatutako 20 kilometroko galeria-sare batez. Sakonera, bestetik, 20 metrokoa da. Hilobi horietan martiri asko lurperatu izan ziren, 16 aitasantu, kristau eta elizgizon arruntekin batera. III. mendean gero aita santu izango zen Kalisto diakonoa hilerriaren administratzaile izendatua izan zen eta hortik egungo izena. Une hartan Erromako hilerri ofiziala bihurtu zen.
Katakonba hauen zonaldeak
II. mendekoak (zaharrenak): III. mendekoak: IV. mendekoak: VI. mendekoak:
Cyanocorax yncas
Cyanocorax yncas Cyanocorax generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.
Crawford konderria (Ohio)
Crawford konderria (Crawford County) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bucyrus da. 2010eko zentsuaren arabera 43,784 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Crawford konderriak 104,298 kilometro koadro ditu. Horietatik 236 ura dira. Beste 104,062 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 41,98 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 43,784 pertsonetatik 42,760 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 533 dira. 375 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 156 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 410 pertsonek kokatzen zuten.
Phelsuma nigristriata
Phelsuma nigristriata Phelsuma generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Pseudeutropius brachypopterus
Pseudeutropius brachypopterus Pseudeutropius generoko animalia da. Arrainen barruko Schilbeidae familian sailkatzen da.
Hirurehun eta berrogeita hamar
Hirurehun eta berrogeita hamar (350) hirurehun eta berrogeita bederatziaren ondoren eta hirurehun eta berrogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Fleisheim
Fleisheim Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fleisheim udalerrian erroldatutako biztanleak 114 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 55 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 13 hutsik zeuden. 47 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 42 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek hitu gela zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 59 ziren, horien artean 49 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 49 pertsona aktiboetatik 46 lanean zeuden (25 gizon eta 21 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
2000. urtean Fleisheim udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lavinia exilicauda
Lavinia exilicauda Lavinia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Amanda Chidester
Amanda Marie Chidester (Allen Park, Michigan, AEB, 1990eko apirilaren 11) softbol jokalari profesional estatubatuarra da. 2019an, Chicago Bandits-en National Pro Fastpitch Player of the Year izendatu zuten. 2012z geroztik, AEBko Softbol Emakumeen Selekzio Nazionaleko kide izan da, aldizka. Aurretik, Michigan Wolverines softbol taldean jokatu zuen 2009tik 2012ra, eta First Team All-Big Ten izendatu zuten hiru denboralditan. Bi aldiz hautatu zuten Big Ten Conference Urteko jokalari eta National Fastpitch Coaches Association All-American. Chidester Estatu Batuetako taldea ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, eta zilarrezko domina irabazi zuen. 2021ean, Chidesterrek bere bigarren denboraldia jokatu zuen Athletes Unlimited Softball ligan, eta bigarren sailkatu zen lortutako banakako puntutan.
Hastapenak
Chidester 1990ean jaio zen, eta Allen Park-en (Michigan) hazi zen. St. Francis Cabrini High School-ean ikasi, eta 2008an graduatu zen. 2008an, senior gisa, Detroit Catholic Leagueko Urteko Emakumezko Atleta izendatu zuten. 2007an, Gatorade Michigango urteko softbol jokalaria izendatu zuten. EA Sports All-American lehen taldeko gisa ere hautatu zuten 2007an eta 2008an.
Michigango Unibertsitatea
Chidester Michiganeko Unibertsitatean matrikulatu zen 2008ko udazkenean. 2009ko udaberrian, lehen urteko ikasle gisa, 58 partidatan agertu zen, eta Michigango softbol taldea zuzendu zuen, 350 bateo batez bestekoarekin. Bigarren taldeko NFCA All-American eta lehen taldeko All-Big Ten jokalari gisa hautatu zuten.
2009an, bigarren mailako ikasle zela, Chidesterrek 57 partidak jokatu zituen hasieratik Michiganen, bigarren basean jokatutako 56 partida barne.
2010ean, junior gisa, Chidester hirugarren basera joan zen. 58 partidak jokatu zituen hasieratik Michiganen, 51 hirugarren basean eta zazpi hartzaile moduan. Taldea zuzendu zuen 423 bateo batez bestekoarekin eta 75 RBIrekin. Denboraldiaren amaieran, Big Ten Conferenceko Urteko jokalari eta lehen taldeko NFCA All-American gisa hautatu zuten hirugarren basean.
2011n, senior gisa, Chidester Michigango softbol taldeko kapitaina izan zen. 58 partida jokatu zituen haieratik Michiganekin, 13 hirugarren basean eta 45 lehenengo basean. Batez beste, 347 bateo bildu zituen 46 RBIrekin, eta, bigarren urtez jarraian, Urteko Big Ten Player of the Year izendatu zuten. 2013ko maiatzaren 25ean, ibilbidean zehar 200 RBI lortzen zituen Michigan Wolverines softbol jokalaria bihurtu zen.
AEB taldea
2012ko ekainean, Chidester AEBko Softboleko Emakumeen Selekzio Nazionalean izendatu zuten. 2012ko Softboleko Mundu Kopan, AEB taldea garaipenera eramateko, Grand slam bat jo zuen Brasilen aurka.
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan AEBrentzako zilarrezko domina irabazi zuen taldeko kide izan zen. Japoniak (urrezkoa) eta Kanadak (brontzezkoa) eskuratuko zituzten. Hauek osatu zuten AEBko taldea: Ali Aguilar, Monica Abbott, Valerie Arioto, Ally Carda, Amanda Chidester, Rachel Garcia, Haylie McCleney, Michelle Moultrie, Dejah Mulipola, Aubree Munro, Bubba Nickles, Cat Osterman, Janie Takeda, Delaney Spaulding eta Kelsey Stewart-ek.
Ibilbide profesionala
2019ko denboraldian, Chidester NPF Urteko Jokalari, Urteko NPF Erasoko Jokalari eta Home Run Sariaren irabazle izendatu zuten.
Bizitza pertsonala
Chidester lesbiana da, eta Anissa Urtez softbol jokalari mexikarrarekin ezkonduta dago.
Ann Blyth
Ann Marie Blyth (Kisco, New York, 1928ko abuztuaren 16a) estatubatuar aktore eta abeslaria da.
Ann Blyth 5 urterekin hasi zen kantari gisa. Soprano izateko ikasi zuen eta Broadwayko musikaletan aritu zen. 15 urterekin dagoeneko Hollywoodeko musikaletan ere hasia zen parte hartzen. 1946an Oscar sarietarako izendatu zuten Mildred Pierce filmarekin, eta lanean jardun zuen 1950eko hamarkadaren amaiera arte. 1953an James McNulty sendagilearekin ezkondu zen, eta harekin 5 seme-alaba izan zituen.
Sydney Pickrem
Sydney Pickrem (Oldsmar, Florida (AEB), 1997ko maiatzaren 21a) AEBn jaiotako igeriketan aritzen den kirolari kanadarra da.
Wolterstorffina
Wolterstorffina anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Bufonidae familian sailkatua.
Malawi
Malawi, izen ofiziala Malawiko Errepublika, Afrikako hego-ekialdeko estatu burujabea da, lehenago Nyassalandia izena zuena. Iparraldean Tanzaniarekin du muga, Mozambikerekin ekialdean, hegoaldean eta hego-mendebaldean, eta Zambiarekin mendebaldean. 118.484 kilometro koadroko eremua hartzen du, Nyassa aintziraren mendebaldeko bazterrean, eta 18,1 milioi biztanle zituen 2016an. Hiriburua eta hiri nagusia Lilongwe da.
Munduan gutxien garatutako herrialdeen artean dago: ekonomiaren oinarria nekazaritza da eta biztanle gehienak landa-ingurunean bizi dira. Bizi-itxaropen txikia eta haurren heriotza tasa handia ditu; HIESaren intzidentzia oso altua da.
Mugak
Malawi hego-ekialdeko Afrikan dago, hego latitudeko 9° eta 18° artean, eta ekialdeko longitudeko 32° eta 36° artean. 837 kilometroko luzera eta 10–160 kilometro bitarteko zabalera du. Iparraldean Tanzaniarekin du muga, ekialdean, hegoaldean eta hego-mendebaldean Mozanbikerekin, eta ipar-mendebaldean Zambiarekin.
Eskualde naturalak
Lau eskualde natural nagusi daude:
UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zituen Malawi aintzirako Parke Nazionala 1984an, eta Chongoniko labar-arte eremua 2006an.
Hidrografia
Malawi Afrikako Aintzira Handiak izeneko eskualdean dago. Nyassa lakuak hartzen du herrialdeko ekialdea, eta Tanzania eta Mozanbiketik bereizten du. Aintzira hori, Afrikako hirugarrena neurriari dagokionez, munduko luzeen eta sakonenetako bat da; Shire ibaiaren bidez, Zambezira isurtzen du ura. Nyassaren hego-ekialdean Malonbe eta Txilwa aintzirak daude.
Landaredia eta fauna
Landaretzari dagokionez, oihanek eta basoek hartzen dute lurraldearen laurden bat gutxi gorabehera: sabana da ordoki elkorretan, eta banbuak, arkaziak eta beste zuhaitz batzuk lur garaietan. Iparraldeko goi-ordokian eukaliptuak, pinuak eta zedroak landatu dira haien zura ustiatzeko. Fauna ugaria da: ugaztun handiak daude (elefanteak, lehoiak, lehoinabarrak, afrikar bufaloak, hipopotamoak, errinozero beltzak) eta hegazti aniztasun handia. Nyassa aintziraren arrain aberastasuna munduko handienetakoa da. Bost parke nazional daude: Kasungu, Malawi aintzira, Lengwe, Liwonde eta Nyika.
Klima
Malawik klima ekuatoriala du eta montzoi haizeek eragin handia dute lurralde osoan. Bi sasoi nagusi bereizten dira urtean zehar, lehorra bata, maiatzetik urrira, eta hezea bestea, azarotik apirilera. Urtean, batez beste, 2.300 mm euri izaten da iparraldeko goi-ordokian, eta 650 mm, berriz, lur behereetan. Urteko batez besteko tenperatura 21-29 °C artekoa da lur behereetan, eta 14-21 °C artekoa lur garaietan.
Historia
I. mendetik IV. mendera bitartean, bantu hizkuntza z mintzatzen ziren herriak finkatu ziren lurraldean. Bantuek sortu zituzten lehen erreinuak, eta hala, 1480an, Maravi Erresuma eratu zuten, gaur egungo Malawiren erdialdea eta hegoaldea hartzen zuena. XVI. mendean iritsi ziren lehenbiziko portugaldar esploratzaileak. 1600. urte inguruan, nyakyusa herriak erresuma bat sortu zuen Malawiko iparraldean; halaber, XVIII. mendean, Nyassa aintziraren ekialdeko ertzetik joandakoek Chikulamayembe erresuma sortu zuten. XVIII-XIX. mendeetan, esklaboen salerosketak indar handia izan zuen. XIX. mendearen hasieran, swahili eta yao herriak finkatu ziren lurraldean. 1859an, David Livingstone britainiar esploratzailea Nyassa aintzirara iritsi, eta kristau erlijioa zabaltzen hasi zen. Hala, 1880-1890 bitarteko urteetan misio etxeak sortu ziren. 1891n, britainiarren babes-herri bihurtu zen lurraldea; Nyassaland izena ezarri zioten.
1953an, Ipar eta Hego Rhodesiarekin batera (gaur egungo Zambia eta Zimbawe, alegia), konfederazio bat sortu zuen, 1963an desegin zena. 1964ko uztailaren 6an independentzia lortu zuen. Estatu berriak Malawi izena hartu zuen eta errepublika bihurtu zen 1966an, Hastings Banda lehen ministroak lehendakaritza lortu zuenean. 1971n, hil arteko lehendakari izendatu zuten Banda diktadorea, eta bera egon zen agintean, harik eta 1993an, nazioarteko presioaren eraginez, alderdiak legeztatu eta hauteskunde libreak egin ziren arte. Izan ere, Banda lehendakaria oso gaixo zegoen eta gobernuak hauteskundeak deitu behar izan zituen haren ondorengoa aukeratzeko; era berean, konstituzioa aldatzeko erreferenduma egin zen eta, baiezkoa atera zelarik, konstituzio berria idatzi, alderdi politikoak legeztatu eta bi ganberaz osaturiko legebiltzarra (Nazio Biltzarra eta Senatua) osatu zen. Bandaren agintaldian ekonomia suspertzeko ahalegin handiak egin ziren eta harreman onak izan zituen zurien agintepean zeuden herrialdeekin, besteak beste Hegoafrikako Errepublikarekin; beste herrialde batzuetako agintari beltzek gogor kritikatu zituzten apartheid politikaren erabiltzaileekiko harreman on horiek, eta Afrikako kontinenteko gorabeheretan eskumen gutxi izan zuen Malawik.
1994ko hauteskundeak deitu zirenean, ekonomia nahiko motel zegoen, lehortearen ondorioen eta kanpo zorraren eraginez batez ere, eta gainera bere kontrako jarrera eta kritikak nagusitu ziren, bai Malawin eta bai nazioartean, giza eskubideen kontrako erasoak zirela-eta. Horrela, 1994ko hauteskundeetan Fronte Demokratiko Batua (UDF) atera zen irabazle eta haren burua, Elson Bakili Muluzi, izendatu zuten estatuburu. Harrezkero, aliantza osatzeko ahaleginak egin ziren agintean zegoen alderdiaren, Bandaren agintaldian legezkoa zen alderdi bakarraren (MCP), eta Demokraziarako Aliantzaren (AFROD) artean, baina hainbat tirabira izan ziren hiru alderdien artean; tartean oposizioko alderdiek (MCP eta AFROD) bateratzeko ahaleginak egin zituzten, baina Bakili Muluzik agintean jarraitu ahal izan zuen, oposizioak ez baitzuen hasieran batasunik lortu eta, bat eginez gero ere, hauteskundeak egin behar izango baitziren. Muluzi lehendakariaren ahalegin nagusia pobretasuna gainditzea izan zen, eta garrantzi handiko urratsak egin ziren errepublikan demokrazia sendotzeko; trantsizioa indarkeriarik gabe bideratzea zen beste helburuetako bat.
1998an, Nazioarteko Diru Funtsaren gidaritzapean pribatizazioak bultzatuz, ekonomia egonkortzeko finkaturiko planak huts egin zuen, eta ez ziren helburu nagusiak bete: esaterako, barne produktu gordina % 7 igotzea zen helburuetako bat, eta 1998an % 1,1 bakarrik igo zen; inflazioa oso handia zen, kanpo zorra ere bai, eta per capita errenta urteko 278 dolarrekoa baino ez zen. Dena dela, oposizioaren presioa txikitu egin zen, herrialdearen arazo larriak ikusirik inork ez baitzuen, itxuraz, gobernuaren gaineko kontrola hartu eta herrialdea aurrera ateratzeko ahalmenik, eta horrela, 1999ko hauteskundeetan Elson Bakili Muluzi izan zen berriro garaile, MCP eta AFORD alderdiek osatu zuten oposizioko koalizioari aurrea harturik. 2004an, Bingu wa Mutharika hautatu zuten lehendakari, nahiz eta iruzurra izan ote zen susmoa zabaldu zen. 2009ko hauteskundeak ere Bingu wa Mutharikak irabazi zituen, baina 2012ko apirilean hil zen, bihotzekoak jota; Joyce Banda presidenteordeak hartu du haren kargua. 2014an, Peter Mutharika, Bingu wa Mutharikaren anaia, nagusitu zen presidentetzarako hauteskundeetan. 2016an, lehorteak eragindako “hondamendi nazionala” adierazi zuen presidenteak; izan ere, herrialdea gaitzeko lehortea pairatzen ari zen El Niño izeneko fenomeno atmosferikoaren eraginez.
Politika
Errepublika presidentzialista da. Egungo konstituzioa 1994an idatzi eta 1995ean sartu zen indarrean, eta zenbait aldiz egin zaizkio zuzenketak. Errepublikako presidentea estatuburu eta gobernuburu da, eta bost urtez behin hautatzen da bozketa zuzenaren bitartez. Botere legegilea Nazio Biltzarraren esku dago; 193 kide ditu, bost urtetik behin aukeratzen direnak.
Banaketa administratiboa
Hiru eskualde handitan banaturik dago: Iparraldekoa, Erdialdekoa eta Hegoaldekoa. Iparraldeko eskualdean 6 barruti daude, Erdialdekoan 9, eta Hegoaldekoan 13.
Biztanleria
2016an, 18.091.575 biztanle zituen, eta 128,8 biztanle kilometro koadroko dentsitatea, Afrikako handienetakoa. Adinaren arabera, biztanleria honela banatzen da :
Haurren heriotza tasa altua da, biztanleriaren hazkunde-tasa %3,31koa eta bizi itxaropena txikia, 62,2 urtekoa (60,2 urtekoa gizonezkoena eta 64,3 urtekoa emakumezkoena; 2018ko zenbatespenak).
Ia % 40ko analfabetismo a du. Beste gaixotasun infekziotso batzuek ere kalte handiak egiten dituzten arren, urtean batez beste 17.000 lagun hiltzen dira HIESak jota eta biztanleen % 9,6 dago eritasun horrek kutsaturik (2017ko zenbatespenak). Biztanle gehienak (2016 an, % 83) landa ingurunean bizi dira.
Banaketa etnikoa
Jatorriari dagokionez, biztanleen % 99 inguru Afrikako beltzak dira, bantu etnia sailekoak gehienak: % 35,1 chewa etniakoak, % 18,9 lomwe, % 13,1 yao, % 12 ngoni, % 9,4 tumbuka, % 3,5 sena, % 2,5 mang'anja, % 1,8 tonga, % 1 nyanja, eta % 0,9 nkhonde.
Hizkuntzak
Ingelesa mintzaira ofizial bakarra den arren, Malawiko nazio hizkuntza txewera da, Niger-Kongo familiakoa eta bantu taldekoa. Beste hizkuntza bantu batzuk ere mintzatzen dira.
Erlijioa
Kristauak dira malawiarren % 87, eta musulmanak % 11,6. Katolizismoa (% 19) eta Erdialdeko Afrikako Eliza Presbiterianoa (%18) kristau sinesterik zabalduenak dira.
Ekonomia
Malawi da ekonomiari dagokionez munduko herrialderik atzeratuenetako bat; 2010ean, biztanleen %50,7 bizi ziren pobrezia mugaren azpitik. Nekazaritza da ekonomiaren oinarria: barne produktu gordinaren %28,6 eta esportazioetatik ateratzen diren irabazien %90 (tea, tabakoa, kakahuetea, azukrea) hartzen ditu. Nekazaritzako gai nagusiak tabakoa, azukre kanabera, tea, artoa, patata, batata, manioka eta basartoa dira. Bertako beharrak kadaren hasieran elikagaiak eskuratzeko arazoak sortu ziren lehorte larri baten eraginez.
Lurpeko aberastasunak ez dira behar bezala ustiatzen, ez dutelako gai horiek saltzera itsas portuetara eramateko biderik, eta industria oso atzeraturik dago (BPGaren %16ra ez zen iristen 2017an). Iraupen ekonomia da, eta kanpo zor handia du herrialdeak. 1992tik 2005era bitartean, biztanleko BPGak behera egin zuen. Hori dela-eta, kanpoko laguntzen mende dago Malawiko ekonomia, Nazioarteko Diru Funtsak, Munduko Bankuak eta zenbait herrialdek egiten dituzten emaitzen mende. Hauek dira herrialdearen erronka nagusiak, ekonomiari dagokionez: esportazioak areagotzea, osasuna eta hezkuntza sendotzea, erosioa eta baso soiltzea ekiditea, eta HIESaren hazkundea geldiaraztea.
Hideki Matsuki
Hideki Matsuki (松木 秀樹, 1977ko irailaren 5a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Marinos.
Iturri hidrotermal
Iturri hidrotermal geotermikoki beroturik dagoen ura kanporatzen duen lurrazaleko pitzadurei deritzo. Nagusiki aktibitate bolkanikoa dagoen lekuetan aurkitzen dira, baita plaka tektonikoak mugitzen diren hedatze-zentroetan, ozeano sakonuneetan eta puntu beroetan ere. Lurrak duen aktibitate geologikoari eta lurrazalean dagoen ur kantitate handiari esker sortu dira iturri hidrotermal hauek. Itsas azpian “erretzaile beltzak” izeneko ezaugarritakoak eratzen dira. Itsaso hondoaren dimentsioak erlatibo, inguruko iturri hidrotermal areak biologikoki produktiboak dira. Elikadura kate honen euskarri dira, zenbait organismo eutsiz, hainbat organismo mantenduz, txirlak, izkirak eta tutu erraldoiko zizareak gehituta. Iturri hidrotermalak Jupiter ilargian Europa, Saturno ilargian Entzelado eta espekulatzen da aitzinean Marten existitu izan zela.
Propietate Fisikoak
Iturri hidrotermalak normalean Dortsal erdi-ozeanikoko, baita Indiako Dortsal Pazifikoko eta Dortsal erdi-Atlantikoko sakonetan egon ohi dira. Horiek dira kokapenak non bi plaka tektoniko banatu eta gainazal berria eratzen diren.
Iturri hidrotermaletako ur-lurretik igorritako ura gehienbat ozeanoko ura iturri hidrotermalen sistema itxi batera jaistean oinarritzen da, hondakinez eta sedimentu porotsuz edo geruza bolkanikoz zeharkaturiko sumendi eraikin edo egitura batera. Horren alde on bat, magmaren azelerazio bidez kanporaturiko ur magmatikoa da. Lurreko iturri hidrotermaletan, geiser eta fumarola sistemen barruan zirkulatzen duen ura ur-meteorikoa da, non lurrazaletik hidrotermalen sistemara filtratzen den. Baina normalki ur metamorfiko, ur magmatiko eta gesal sedimentuko zatiak izaten ditu ere, non magma bidez kanporatzen den. Bakoitzaren portzentajea leku batetik bestera aldatzen da. Ur sakonetako 2 °C giro tenperaturarekin alderatuz, iturri hidrotermalen uraren irteeraren tenperatura 60 °C-koa da 464 °C-ko tenperaturaraino iritsi arte. Sakonune hauetako presio hidrostatiko altua dela eta, ura likido egoeran existi daiteke edo tenperatura horretako fluido bat bezala egon daiteke. Ur puruaren puntu larriena 375 °C-ko tenperaturan eta 218atm-ko presioan dago. Hala ere, fluidoaren igoeretan gazitasuna sortzean, puntu kritikoena tenperatura eta presio altuak dira. Ozeanoko uraren puntu larrienetariko bat 407 °C eta 298.5bars da, 2.960m itsaso maila azpitik. Horregatik 3.2wt %NaCl-ko gazitasuna duen fluido iturri hidrotermal bat eta 407 °C eta 298.2bars dituena egoera larrian dago. Gainera, iturri hidrotermal baten fluidoek erakutsi dute mantuaren banaketaren faseen arabera aldatzen direla. Gazitasun baxuko fluidoen puntu kritikoa ozeanoko uraren tenperatura eta presio egoera baina baxuagoan egotea da, baina ur purua baino altuago. Adibidez, iturri hidrotermal baten fluidoa 2.2wt %NaCl-ko gazitasunak puntu kritikoa du 400 °C-tan eta 280.5bars-etan. Beraz, iturri hidrotermal hoberenetatik ateratzen den ura oso fluido larria izan daiteke, non gas eta likido arteko propietateak dituen.
Tximiniaren hasierako aldiak mineral anhidroak uztea da. Kobre sulfuroak, burdina eta zinka tximini urmaeletan prezipitatzean dira, denbora pasatzean poroak gutxituz. Iturrien hazkuntza 30zm-koa da eguneko. 2007ko apirilean Fiji kostako ozeano sakonetako iturrien esplorazio batek iturri hidrotermaletan zegoen burdin disolbatuaren iturriaren zergatia aurkituz zuten.
Iturri Hidrotermal Beltzak Eta Zuriak
Hainbat iturri hidrotermalek tximinia egitura osatzen dute, gutxi gorabehera zilindro forma dutenak. Egitura hauek iturrien fluidoetan disolbatutako mineralek osatzen dute, oso tenperatura altuan dagoen ura itsasoko ur hotzarekin elkartzean mineralak prezipitatu egiten dira tximinian pilatzen diren partikulak osatuz. Zenbait tximinia egiturek 60m-ko altuera har dezakete, honen adibide “Godzilla” da. Egitura honek, Ozeano Barearen hondoan Oregonetik gertu zegoena, 40m-ko garaiera hartu zuen 1996an erori zen arte.
Iturri Hidrotermal Beltzak
Iturri hidrotermal beltza edo ur sakonen aireztatzea itsas hondoan aurkitzen den aireztatze hidrotermal mota bat da, normalean batipelagikoan (batez ere 2500etik 3000m bitarteko sakoneran) dagoena, hala ere sakonera txikiagoetan edo handiagoetan (abisalean) ager daiteke. Tximinia forma duten egitura beltzak dira eta material beltzeko hodeia isurtzen dute,  normalean, irteten den materiala sufrearen jokaera duten mineralak edo sulfuroak dira. Mota honetako iturri hidrotermalak ehundaka metroko zabalera duten tokietan eratzen dira lurrazal azpiko ur beroak ozeanoaren zorua zeharkatzen duenean (ura 400 °C-ko tenperaturan egon daiteke). Ur honek disolbatutako mineral ugari ditu, batez ere sulfuroak lurrazalean zehar pasatzean hartu dituenak. Lurrazal azpiko ura itsasoko ur hotzarekin nahastean hainbat mineral prezipitatzen dira eta iturriaren inguruan tximinia beltza osatzen dute. Bertan geratutako sulfuro metalikoak sulfuro mineralaren biltegi masiboa bihur daitezke. Erdialdeko Atlantikoko dortsaleko zenbait iturri, Azoreen zonaldean, oso aberatsak dira metaletan, adibidez Rainbow, 24.000μM burdin kontzntrazioa duena.
Iturri hidrotermal beltzak 1979an aurkitu zituzten Ozeanografiako Scripps Institutuko zientzialariek Ekialdeko Dortsal Ozeanikoan, ALVIN sakonera handiko murgiltze gailuaren laguntzaz ikusi zituzten. Gaur egun, Ozeano Atlantikoan eta Barean iturri mota hau existitzen dela eta bataz beste 2100m-ko sakoneran daudela badakigu. Iparraldeen dauden iturri beltzak,  Loki’s Castle izeneko taldea, Erdialdeko Atlantikoko Dortsalan aurkitzen dira Groenlandia eta Norbegia artean, bost iturrik osatzen dute taldea eta 2008.urtean Bergen Unibertsitateko zientzialariek aurkitu zuten. Aireztatze hidrotermal hauek lurrazalaren toki egonkorragoan daude, indar tektonikoak txikiagoak diren zonaldean, ondorioz iturri hidrotermalen zonaldea agertzea ez da hain arrunta. Bestalde, sakonera handienean aurkitzen diren iturri hidrotermal beltzak Kaiman Uharteetako itsas hobian daude, itsas-mailatik 5.000m-ko sakoneran.
Iturri Hidrotermal Zuriak
Iturri hidrotermal zuriek kolore argiagoko mineralak kanporatzen dituzte bario, kaltzio eta silizioa dutenak.Iturri hauek bero iturritik urrunago daudenez tenperatura txikiagoko gandorrak dituzte.
Iturri hidrotermal zuriak eta beltzak zonalde hidrotermal berean ager daitezke baina normalean fluxu gorakor nagusiarekiko distantzia adierazten dute. Zuriak zonalde hidrotermalaren txikiagotze eremuetan agertzen dira batez ere. Bere fluidoak kaltzioan aberatsak dira eta bereziki sulfatoan (barita eta anhidrita) eta karbonatoan aberatsak diren biltegiak osatzen dituzte.
Iturri Hidrotermalen Ingurua
1976. urtean izan ziren aurkituak Galapagoetako Riftetan (Lonsdale 1977). Bertatik aurrera, hidrotermalen aktibitatea ozeano erdietako gandor hedapenetan oso nabaria izan da, puntu beroak bezain ongi. Inguru hauetan, ozeano lurra porotsua da eta ozeano-uraren aldapa beherako bilketa ahalbidetzen da. Ozeano urak lurrazala mugitzen duen modura, magmarenera hurbiltzen da eta presioa eta beroak gora egiten du. Beroak eta presioak ozeano urak inguruan dauden arrokekin erreakzionatu eta hidrotermalen likidoa edo fluidoa eratzen dute.
Iturri horietan gertatzen diren fluidoak ozeano barruan kanporatuak dira, non bertako urarekin nahasten eta gandorrak eratzen diren, flotatze giro egokian egon eta aldeetara mugitu arte. Iturri hauen fluidoaren eta ozeanoetako uren nahasketa prozesua fluido horietan gertatzen den mikroorganismoen gehikuntza da. Mikroorganismo horiek gandor horietan gertatzen diren erreakzioak katalizatzeko aukeratuak izan dira. Hidrotermal fluidoak aireztatze aktibo inguruetan ozeanoetako ur nahasketak eragina dauka.
Iturri Hidrotermalen Kokapena
Iturri Hidrotermalak Lurreko plaka tektonikoen zabalera osoan mugitzen dira, nahiz eta puntu-beroetako zonetan aurkitu zenbait kasutan, hala nola sumendietan. 2009 urtetik aurrera 500 ur-azpiko iturri hidrotermal ezagutzen ziren, non erdia ozeano hondoan ikusten ziren eta beste erdia ur-zubi eta ozeano deposituetan aurkitzen ziren.
Iturri Hidrotermalen Biologia
Ozeano hondo asko bereizgarri dira haien biomasa maila baxuarengatik. Ozeano sakonetako iturri hidrotermalak aldiz, biomasa maila altua dute. Iturriei loturiko komunitateak askotarikoak dira, eta urtar animalien filumen gehiengoaren ordezkariak barne hartzen ditu. Iturri hidrotermalak osatzen dituzten espezieak inguruan bakarrak diren organismoak sartzen ditu.
Iturri hidrotermalen hainbat ikerketa iturri horietako komunitateko espezieen inbentario sakonean zentratzen dira. Nahiz eta makro-fauna gehiena aurkiturik egon, organismo txikienetariko batzuk gutxien ezagutuak dira. Zooplankton txikia, kokepodoak eta anfipodoak bezala, animali bilduma batean identifikatuak daude. Baina protistoak zailagoak dira kontatzeko eta esfortzu gutxiago dago zuzenduta taldea identifikatzeko.
Inguru honetan aurkituriko makro-fauna honetako zenbait espeziek bakterioekiko lotura endosinbiotikoa izan dute. Sinbionteak kimika inorganikoak aldatzeko pentsatuta daude, kontzentrazio handietan ornogabeekiko toxikoa dena. Nahiz eta kimiotrofo sinbionteak ez isolatu, molekulen teknikak erabiliz behaturiko organismo guztiak bakteria bezala ateratzen dira. Episinbionteak ere komunitate horretako zenbait ornogabeetan aurkitzen dira. Sinbionte horiek haien ostalari edo arrotzentzat  berehalako ingurunea purifikatzeko prestatuta daude, non haien biziraupena ahalbidetzen duen normalean baino toxikoa den inguru batean. Nahiz eta animaliek kolonizaziorako lurrazal mikrobiotiko bat ahalbidetzen duten, epibionteen eta ostalarien arteko erlazioa naturan gaizki karakterizatuta dago.
Prokariotoen sinbiosia bezala, mikroorganismoak iturri hidrotermalen inguruko tapiz mikrobianoetatik, arroka gainazaletatik eta ur zutabeetatik isolatuak izan dira. Nahiz eta ez-prokariotoak isolatuak egon iturri hidrotermaletako beheko lurrazaleko ingurutik, ozeano geruza barrutik dauden matuta hondakinek iradokitzen dute ingurua prokariotoz habitatuta dagoela. Iturrien fluidoaren eta ozeanoko uraren inguruaren arteko interakzioaren emaitza zenbait mikroinguru dira, non prokarioto kimiosintetikoak eta hererotrofikoak jasaten dituen. Endeavour Dortsal eta Floc Co-Axial lekuetako fluxu zehaztugabe laginetako isolapen termofiliko eta hipertermofilikoek  iradokitzen dute fluido horiek komunitate termofiliko mikrobialarekin kontaktua izan behar dutela aireztapen guneko behe aldean.
Iturri hidrotermal inguruko lan askok adierazten dute iturri hidrotermalak ezberdinak direla, non hainbat mikroorganismo ezezagun eta ezikasiak dauden. Iturrien inguruan eta ozeano uraren ingurunearen arteko berdintasunak agertu arren, iturri hidrotermaletan mikrobio espezifikoak daude. Gaur egun, ezin da jakin iturri hidrotermalen zenbateko portzentaia dagoen aktibo eta zein zelulak izan daitezkeen bideragarriak inguru hauetan.
Biosfera sakon beroa
Thomas Goldek bere 1992ko artikuluaren hasieran, The Deep Hot Biosphere, lurraren maila baxuenak lurrazalerantz bidea aurkitzen duen material biologiko ugari dutela teoriaren alde egitearren iturri hidrotermalei erreferentiza egin zien. Gainera, The Deep Hot Biosphere liburuan bere ideiak zabaldu zituen.
Bizitzaren jatorri hidrotermala
Iturri hidrotermalen dinamika kimikoak eta termalak inguru horiek  termodinamikaren ikuspuntutik ebloluzio kimikoaren prozesuak gerta daitezen oso egokiak izatea eragiten dute. Beraz, energia termikoaren fluxua eragile amaigabea da eta planeraren eboluzioan parte hartu zuen, kimika aurrebiotikoa barne.
Aminoazidoen sintesia lurrazalaren sakonean gerta izan zitekeela proposatu da eta beranduago, fluido hidrotermalekin batera, aminoazido horiek ur hotzetan jaurti zirela, bertan tenperatura baxuek eta buztin mineralen presentziak peptidoen eta protozelulen eraketa sustatu zituztelarik. Hipotesi hau erakargarria da iturri hidrotermalen ingumenetan CH4 (metano) eta NH3 (amoniako) ugari dagoelako, Lurraren hasierako atmosferan ez bezala. Hipotesi honen muga garrantzitsu bat molekula organikoen ezegonkortasuna da tenperatura altua denean, baina pertsona batzuek bizitza tenperatura altueneko zonaldeetatik kanpo sortu zela iradoki dute. Badaude extremofiloen espezie ugari eta beste organismo batzuk itsaso sakonaren iturrien inguruan bizi direnak, hori dela eta, bizitzaren jatorrirako toki egokia izan liteke.
Iturri hidrotermal alkalinoak (txuriak) sortzen den bizitzarako beltzak baino egokiagoak direla pentsatzen da, pH-aren baldintzak direla-eta.
Aurkikuntzak eta Esplorazioak
1949an, sakoneko uraren ikerketa batek Itsaso Gorriaren erdialdean gatzun beroak zeudela adierazi zuen. Geroago egin ziren ikerketetan, 60ko hamarkadan, gatzun beroen presentzia baieztatu zen, 60 °C-tara, baita horiekin erlazionatuta dauden lohi metaliferoena ere. Soluzio beroak lurpeko pitzadura aktibo batetik zetozen. Uraren izaera oso gazia denez organismo bizidunentzat desegokia da. Gaur egun, gatzun eta lohi metaliferoen inguruan ikertzen ari dira metal bitxien eta basikoen iturri izan daitezkeelako.
Zientziarako Fundazio Nazionalak itsasoko geologoak finantziatu zituen “Clam-bake” tokietara joan zitezen eta lehen aldiz Galapagoen Failan dauden iturri hidrotermalen inguruko ekosistema kimiosintetikoak behatu ziren, 1977.urtean. Bi urte beranduago biologo talde batek, J. Frederick Grasslek gidatuta, leku berdinera bueltatu zen aurkitutako komunitate biologikoak ikertzera. 1979ko udaberrian tenperatura altuko iturri hidrotermalak “beltzak” aurkitu zituen Ozeanografiako Scripps Institutuko talde batek ALVINen laguntzarekin. RISE espedizioak Ekialdeko Pazifikoaren handiagotzea esploratu zuen iparralderantz, haren helburua itsas hondoko erliebea ezagutzea zen beste zonalde hidrotermal bat aurkitzeko. Aipatutako espedizioa Fred Spiess eta Ken Macdonaldek bideratu zuten eta AEB, Mexiko eta Frantziako partaideak zeuden. Itsas hondoko sulfuro mineralen mendixken aurkikuntzaren ondorioz, 1978an, urpean igeri egiteko zonaldetzat aukeratu zuten. Robert Ballardek tenperaturaren irregulartasunak nabaritu zituen inguru horretan, geroago, 1979ko apirilaren 15ean, ALVIN 2600m-ko sakoneran murgildu zuten eta Roger Larson eta Bruce Luyendykek iturri hidrotermalen inguru berri bat aurkitu zuten Galapago en komunitate biologiko antzekoa zuena. Beranduago egindako urperaketan tximinietatik mineral partikula beltzak kanporatzen zituzten tenperatura altuko iturriak (iturri beltzak) aurkitu zituzten William Normark eta Thierry Juteauk. ALVINari tenperatura neurtzeko gailua gehitu zioten eta iturri hidrotermal beltzen tenperatura altuenak erregistratu zituen (380 + 30 °C). Iturri hauen material beltzaren eta tximinien anilisia egin ondoren burdin sulfurozko mineral prezipitatuak “kearen” eta hormen mineral ohikoa dela jakin zuten.
2005ean Neptune Resources NL-k, meatzaritza esplorazioko elkarteak Zelanda Berriko Ekonomia-eremu esklusibo an dagoen Kermadec Arkuko 35.000km2-en esplorazio eskubideak lortu zituen. Eremu hori aireztatze hidrotermalezko zonaldeetatik sortutako beruna, zink eta kobre sulfurozko  iturri potentzial berria da. 2007an beste iturri bat aurkitu zuten Ozeano Barean, Costa Ricako kostaldean eta Medusa izena jarri zioten. Ashadze iturria (Atlantikoko Erdialdeko mendikatean, -4200m sakonerakoa) 2010 urtera arte sakonera handiena zuen iturri beltza izan zen, baina orduan NASAk eta Woods Hole Elkarte Ozeanografikoak Beeben 110 km-ko luzera duen eta Kaiman itsasartera arte iristen den beste iturri hidrotermal sakonago bat aurkitu zuten. 2013an Kariben ezagutzen dugun iturri hidrotermalik sakonena aurkitu zuten ia 5000m-ko sakonerakoa.
Juan de Fuca mendikate ozeanikoan plaka tektonikoak elkarrengandik aldentzen ari dira, beraz ozeanografoak bertako sumendiak eta iturri hidrotermalak ikertzen ari dira.
Ustiaketa
Iturri hidrotermaletatik ateratako eta itsas hondoan biltegiratzen diren sulfuroen ondorioz ustia daitezkeen baliabide mineralak eratzen dira kasu batzuetan, adibide bezala Queenslanden (Australia) dagoen Mount Isa iturria dugu. Iturri ugari kobalto, urre, kobre eta lur arraroetan aberatsak dira osagai elektronikoentzat beharrezkoak direnak. Eoi Arkaikoko itsas hondoan, iturri hidrotermalek burdin zerrendak eragin zuten, burdin zerrenda hauek burdin mineralaren iturri izan dira.
2000ko hamarkadaren edialdean, mineralen esplorazio elkarteek itsas hondoko iturri hidrotermaletatik mineral baliabideak hartzean ardaztu dira metal basikoen sektorearen prezio altuak zirela-eta.
Gaur egun, bi konpainiek parte hartzen dute itsas hondoko sulfuro biltegien meategietan. Bata Natulius Minerals da eta Bismarck artxipielagoan duen Solwarra biltegian erauzketa hasteko ia prest dago, eta bestea Neptune Minerals da, erauzketa hasteko atzeratuago dagoena, bere biltegia Kermadec Arkuan aurkitzen den Rumble II West da.
Meategi hauek eragiten duten ingurune-inpaktuak hurrengoak dira: makinek sortzen duten hautsak iragazketa bidez elikatzen diren organismoei eragiten die, aireztatze hidrotermalen eraispena edo berriz irekitzea, metano hidratoa askatzen dute eta ozeano azpiko lur-irristatzea. Aipatutako konpainiek gogor lan egiten dute ustiaketa hasi aurretik kontrol neurriak jarri daitezen.
Lacrouzette
Lacrouzette Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lacrouzette udalerrian erroldatutako biztanleak 1.785 ziren. Familiak 709 ziren, horien artean 176 pertsona bakarrekoak ziren (94 bakarrik bizi ziren gizonak eta 82 bakarrik bizi ziren emakumeak), 242 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 234 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 57 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 862 etxebizitza zeuden, 727 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 91 hutsik zeuden. 777 etxeak ziren eta 79 apartamentuak ziren. 727 etxebizitza nagusietatik 586 bere jabearen bizilekua ziren, 126 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 27 etxek bi zituzten, 89 etxek hiru zituzten, 233 etxek lau zituzten eta 377 etxek bost zituzten. 557 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 301 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 363 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.140 ziren, horien artean 826 aktiboak ziren eta 314 inaktiboak ziren. 826 pertsona aktiboetatik 739 lanean zeuden (429 gizon eta 310 emakume) eta 87 langabezian zeuden (39 gizon eta 48 emakume). 314 pertsona inaktiboetatik 118 erretiraturik zeuden, 87 ikasten zeuden eta 109 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lacrouzette udalerrian 714 unitate fiskal zeuden, 1.743 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.541 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 181 komertzioetatik, 14 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 73 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 33 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 28 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 2 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 3 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Lacrouzette udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Baldintzazko entropia
Informazioaren teorian baldintzazko entropiak zera neurtzen du: X zorizko aldagaiaren balioa ezaguna izanik, Y zorizko aldagaia deskribatzeko behar den informazio kantitatea. Entropia kontzeptuaren hedapen bat da.
Definizioa
X zorizko aldagai diskretuak x balioa hartzearen baldintzapean Y zorizko aldagai diskretuaren entropia \Eta(Y|X=x) notazioaz adierazten da.
Y aldagaiaren probabilitate-funtzioa p_Y{(y)} izanik, haren entropia (ez baldintzazkoa) horrela definitzen da:, hau da, informazio-kantitatearen itxaropen matematikoa. Kalkuluak eginez, zera lortzen da:
izanik Y aldagaiak y_i balioa hartzeak ematen duen informazio kantitatea.
Antzeko moduan, baina baldintzazko itxaropen matematikoa erabiliz, defini daiteke X zorizko aldagai diskretuak x balioa hartzearen baldintzapean Y zorizko aldagai diskretuak duen entropia:
Konbenioa: 0 \log 0 eta 0 \log c/0 espresioen emaitza zero dela onartzen da, c>0 izanik.
Sejemkara
Arkaitzean zulatuta dagoen hilobia dauka eta Jentkaus I.a erreginaren piramidearen ipar-mendebaldean eta Jafra erreginarenaren hego-ekialdean dago. Mastabaren sarrerako atean, hauxe irakurri ahal dugu: "erregearen semea, printze jaraunslea, kontularia, kontseilaria, Egipto Behereko erregearen zigiluaren eramailea, aitaren apaiz irakurle burua, lagun bakarra, Ganberako idazkaria, Duau jainkoaren laguntzailea eta aitaren idazkaria". Horrekin badakigu zer egiten zuen eta, gutxi gorabehera, nor zen.
Aposematismo
Aposematismoa fenomeno biologikoa da: izaki batzuek zentzumenetarako ezaugarri deigarriak garatu dituzte, harrapariak urruntzeko. Animalia batzuek pozoia, zapore txarra edo antzeko babesak dituzte, ikusmenari dagozkionak bereziki adierazgarriak izanik.
Sejemkara
Beste areto batean ikusi ahal da justizia buruko chatia izan zela eta jauregi horretako titulu gehigarriak zituela. Jauregiko gela batean, inskripzio batek gorteko karrera erregistratzen du hurrengo erregeen erregealdietan: bere aita, erregea, Jainko Handiaren aurrean errespetatua, Jafra Egipto Garaiko eta Behe Egiptoko erregearen aurrean.
Juana Viale
Juana Viale (Buenos Aires, Argentina, 1982ko apirilaren 15a) Argentinako telebistako aktore eta aurkezlea da. Mirtha Legrand eta Daniel Tinayre-ren biloba, Silvia Legrand eta José Martínez Suárezen iloba eta Marcela Tinayre-ren alaba da.
Aposematismo
Hitzak bi erro greko ditu: apo, 'urrun' edo 'aparte' esan nahi duena; eta sema, 'seinale', ohartarazpen-seinale gisa itzul daitekeena.