cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jane Wenham (ustezko sorgina)
Epaiketa
Zenbait historialarik, hala nola Keith Thomasek, kasu hau adibidetzat hartuta, iradoki dute normalean sorginkeriarekiko jarrera desberdinak zeudela pertsona hezitako eta heziketa txikikoen artean, eta azken horiek errazago sinisten zutela siniskeriatan. Wenham kasua, ordea, bereizketa horrek ekar zezakeena baino konplexuagoa da, Henry Chauncy, adibidez, ondo hezitako zaldun bat baitzen. Chauncyren motibazioa espekulatu egin da. Keith Thomaseko ikasle batek, Ian Bostridge-k, kasu honetan arazo politikoak tarteko zirela argudiatu du.
Azken urteak
Azken urteetan, Francis Hutchinson apezpikuak (1660 – 1739) bisitatu zuen. Sorginkeriari buruzko saiakera historikoa (1718) idatzi zuen, eta ikuspegi oso arrazionala aplikatu zion gaiari. Hutchinsonek sorgin-ehizatik bizirik atera ziren beste batzuk ezagutu zituen, eta haien jazarpena tory superstiziotzat hartu zuen.
Beste kasu batzuk
Dictionary of National Biography-ren arabera, Jane Wenham izan zen sorginkeriagatik kondenatutako azken pertsona Ingalaterran. Hala ere, sorginkeria bidezko epaiketa eta exekuzioek Ingalaterran jarraitu zuten Wenham kasuaren ondoren. Horietako batek Mary Hickes eta haren bederatzi urteko alaba Elizabeth inplikatu zituen, eta zigor arloko auzitegiak (Assize) heriotza-zigorra ezarri ondoren Huntingdonen urkatu zituzten 1716ko uztailaren 28an.
Kontakizun garaikideak
Epaiketak sentsazioa eragin zuen Londresen, non Edmund Curll bezalako editoreek materiala saldu baitzuten Wenhamen errugabetasuna edo erruduntasuna aldarrikatuz. Epaiketako lekuko batek, Francis Braggek, kasuari buruzko hiru panfleto argitaratu zituen, Hertfordshiren Walkerneko Jane Wenhamek egindako sorginkeria eta sorginkeriaren aurkikuntzaren kontakizun oso eta inpartziala barne.
Natta proiekzio
Kimikan, Natta proiekzioa molekulen estereokimika irudikatzeko modu bat da, bereziki konposatu organikoetan. Karbono kate nagusia marrazkiaren planoan dago, lotura kimikoak lodiera uniformeko eta etenik gabeko marrez adierazita. Kate nagusia zigzag modura agertzen da, karbonoak honen erpinetan kokatuta daudelarik. Karbonoaren lotura tetraedrikoak ordezkatzaileak planotik kanpora kokatzen ditu, ikuslearen alderantz (marra triangeluarrak) ala kontra (marra etenak).
Mary Pat Gleason
Mary Pat Gleason, izatez Mary Patrick Gleason (Lake City, AEB, 1950eko otsailaren 23a - Los Angeles, 2020ko ekainaren 2a) aktore eta gidoilaria izan zen. 1986an Daytime Emmy saria irabazi zuen. 1983tik 1985era bitartean, Jane Hogan izan zen The Guiding Light telesailean.
Gordon Gould
Ezaguna da Estatu Batuetako Patente eta Marken Bulegoarekin izandako gatazkagatik, laserrako eta erlazionatutako beste teknologia batzuen patenteak lortzeko, auzi horrek 30 urte inguru iraun zuen. Modu berean, laser fabrikatzaileak auzitara eraman zituen gero lortu zituen patenteak betearazteko.
Biografia
New Yorken jaioa, Gould hiru anaietatik zaharrena zen. Gurasoak metodista aktiboak ziren elizan, baina bere burua ateo gisa aitortu zuen. Aita editorea zen, New Yorkeko Scholastic Review aldizkariaren sortzailea. Zientzietako lizentzia lortu zuen Union College-n, fisikan, non Sigma Chi kofradiako kide gisa ezarri zen, eta Yale Unibertsitateko masterra, optika eta espektroskopia espezialitateetan. 1944ko martxoa eta 1945eko urtarrila bitartean Manhattan proiektuan lan egin zuen, baina Alderdi Komunistako kide gisa egindako jardueragatik kaleratu zuten. 1949an, Gould Columbia Unibertsitatera joan zen optikan eta errotazio-espektroskopian doktoretza lortzeko. Bere gainbegiraleak, Polykarp Kusch Nobel saridunak, orduko ponpaketa optikoaren teknika hobetzen gidatu zuen. 1956an Gould-ek maser bat estimulatzeko ponpaketa optikoa erabiltzea proposatu zuen, eta haren ideia Charles Townes Nobel saridunarekin, Columbiako irakaslearekin, deliberatu zuten.. Townesek patente bat lortzeko aholkua eman zion Gouldri, eta bere lekuko izatea onartu zuen.
Mary Pat Gleason
Hirurogeita hamar urte zituela hil zen 2020ko ekainaren 2an, minbizia zela eta.
Gordon Gould
Azken urteak
Gould-ek laserra asmatzearen benetakotasunari buruzko eztabaida, Townes eta Schawlowren aldarrikapenek areagotua, bere bizitza osoan zehar jazarri zitzaion. 1991n National Inventors Foundation Hall of Fame-n sartu zuten. Onarpen hitzaldian honakoa adierazi zuen: “ Autokritika egitea garrantzitsua dela uste dut. Funtzionatuko ez den ideia baten ezaugarri guztiak baztertu behar dituzte, edo ideia oso bat beste baten alde utzi. Gogotsu egon behar dute gauzak bizitzeko, funtzionatzen ez badute ere ”
Gould 2005eko irailaren 16an hil zen.
Mary Pat Gleason
Filmografia
1980ko hamarkadaren hasieratik, film eta telesail hauetan agertu zen:
Marija Jurić Zagorka
Marija Juric Zagorka, azken honetatik ezaguna (Negovec, Kroazia, 1873ko martxoaren 2a - Zagreb, Kroazia, 1957ko azaroaren 30a). Kroaziako lehen kazetari emakumea izan zen eta herrialdeko ezagunenetako bat.
Biografia
Eskolara Zagrebera joan zen eta han laster erakutsi zuen bere ikasteko dohaia eta adimena. 15 urte zituela laga behar izan zuen bere formakuntza eta etxekoei gazteak ikasketekin Suitzan jarraitzea proposatu bazitzaien ere, ez zuten onartu.
Trenbideetako langile batekin ezkondu zen eta Hungariara bizi izatera joan zen bikotea. Zazpi urte eman zituen bertan eta, euren arteko tira-birak medio, Marijak senarra utzi eta Zagrebera itzuli zen.
Libre sentitzen zen bere formazioarekin jarraitzeko, kazetaritza eta literaturaren bidea hartuz. Obzor egunkarian hasi zen kolaboratzen eta beronen editore nagusia izatera iritsi zen. Edozein gairen gainean idazten zuen eta politikaz idazteko ausardia izan zuen lehen kazetaria izan zen, hainbat arerio eta arazo ekarriko ziona. Behin baino gehiagotan ezizenak erabili behar izan zituen, bere identitatea babesteko: Jurica Zagorski, Petrica Kerempuh, Iglica...
Lanak
Bere eleberrietako bat ere ez zen gaztelaniara edo ingelesera itzuli, baina alemanez eskuragarri daude: The Witch of Gric (1995) eta Malleus Maléfarum (1972). Azken titulua 1488an argitaratutako "testu-liburuaren" izenburu bera da, sorginak nola aurkitu azaltzen duena, nahiz eta Zagorkaren eleberria fikziozko ipuina den, ez sorginak ehizatzeko eskuliburua. Bere nobela guztiak kroaziarreraz idatzi zituen eta beraietako hamaika Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegian daude.
Lan handia egin zuen kroaziar herritartasunaren alde eta bere idatzien bitartez bertako emakumeen kontzientzia areagotzen ahalegindu zen.
Telenobelen aintzindari bezala kontsideratua dago. Herri zumeak liburuak erosteko aukerarik ez zuenez, berak Obzor egunkarian aleka idazten zituen Viena, Zagreb edo Budapesteko artxiboetan topatutako dokumentuen gainekoak, jendearen irakurzaletasuna eta istorioen jarraipenaren jakingura piztuz.
Aitortzak
Bera irudikatzen duten hainbat estatua topatu daitezke, besteak beste, Txekiako Vrbovec hirian, Zagrebeko alde zaharrean... 2007an, bere heriotzaren 50. urteurrenaren harira, Kroaziako Postak Zagorkaren irudiaren zigilu bat atera zuen, 7,20 kunaren baliokoa.
Zagreb hiriburuan hil zen 84 urte zituela eta Mirogojeko kanposantuan hilobiratua dago. Zagrebeko Vjesnik egunkariak 2005ean eginiko inkesta baten arabera, Zagorka bigarren kokatuta dago Kroaziako idazle ezagunenen zerrendan.
Samuel Crompton
Samuel Crompton (Firwood, Lancashire, 1753ko abenduaren 3a - 1827ko ekainaren 26a) ingeles asmatzailea izan zen, benetan praktikoa den lehen bira-makina asmatu zuelako, "spinning mule" (Iruteko mandoa) izenekoa.
Biografia
Haurtzaroan, Cromptonek ama galdu zuen, eta familiaren baliabideetan lagundu behar izan zuen irute eginez. Spinning-Jenny- ren akatsek zerbait hobea bururatzeko ideia sortu zioten, eta bospasei urtez ahaleginak bere aisialdiko denbora eta diru guztia xurgatu zuen, Bolton antzokian biolina jotzean irabazten zuena barne. 1779. urte inguruan muselina egiteko eta muselina fabrikatzeko erabiltzeko egokia den makina bat ekoiztearekin lortu zuen arrakasta, hasiera batean muselina irute-makina edo Hall-i'-th'-Wood irute-makina (bera eta bere familia bizi ziren etxearen izen berberaz) izenez ezagutzen zena), eta gero Spinning-mule gisa.
The White Lotus
Sinopsia
Luxuzko resort batean erlaxatzeko eta gaztetzeko joan diren hainbat turisten oporrak jarraitzen ditu telesailak. Egunez egun, konplexutasun ilunagoa azaleratzen da bidaiarien eta hoteleko langileen artean.
Jatorrizko denboraldia Hawaiin girotu zen. Bigarren denboraldia Sizilian girotzen da.
Aktoreak
{{zutabeak|kopurua=2|
Mieszko I.a
Mieszko I.a (polonieraz ahoskatua; c. 930 – 992ko maiatzaren 25a) Poloniako agintaria izan zen 960. urtetik bere heriotzara; eta lehen estatu Poloniarra sortu zuen, Poloniako Dukerria. Piast dinastiako parte zen, Siemomysłen semea eta Lesteken biloba bezala.
Mary Parker (Salemgo epaiketak)
Mary Parker (1637 - Salem, 1692ko irailaren 22a) sorginkeriagatik zigortutako emakumea izan zen eta Salemgo sorginkeria prozesuan epaitu eta exekutatua. Haren alaba, Sarah Parker, ere salatu zuten. Maryk adierazi zuen akats baten ondorioz zegoela atxilotuta, izen bereko beste emakume batekin nahastuta, baina inork ez zuen bere alegatua serioegi hartu. Ikerketa modernoek arrazoia eman zioten.
Bizitza
Mary Parker berrogeita hamabost urteko alargun aberats eta errespetagarria zen, 1692ko udan Salemgo sorgin-ehiza Andover-era ere heldu zenean. Haren familia, Haverhillen (Massachusetts) finkatu zen 1647an, non kolonorik aberatsenetakoak izan ziren. 1650. urtearen ondoren, Mary Andoverko Nathan Parkerrekin ezkondu zen, baserritar aberats batekin. Zortzi seme-alaba izan zituzten: James (1655-1677), Joseph, Hannah (1659)?), Mary (1660-1685), Elizabeth (1663-?), Robert (1665-1688), Sarah (1670-?) eta Peter (1676-?). Nathan Parker 1685eko ekainaren 25ean hil zen.
Trumpler 16
Deskribapena
Trumpler 16k ezagutzen ditugun izar argitsuenetako bi ditu, Eta Carinae eta WR 25. Bi izarrak Eguzkia baino milioika aldiz argitsuagoak dira. Izar horiek bitarrak dira, eta oso argitsua den lagun handi bat dute, eta bestea txikiagoa, baina kumuluko izar gehienak baino masiboagoa eta argitsuagoa. O3 espektro-motako hiru izar behintzat badaudela ikusi da; kumuluaren magnitude bolumetriko zenbatetsia -5,25 eta -12,25 bitartekoa da.
Mary Parker (Salemgo epaiketak)
Kondena nahasia
William Barker, Jr. hamalau urteko mutiko batek 1692ko irailaren 1ean onartu zuen "Goody Parker berarekin joan zela Martha Sprague mintzera". Hurrengo egunean Mary Parker atxilotu eta aztertu egin zuten. Han zeudela, Salem eta Andoverko neskatila atsekabetuek izu-atakeak jasan zituzten, besteak beste, Mary Warren, Sarah Churchill, Hannah Post, Sarah Bridges eta Mercy Wardwell-ek. Ukitzean, lasaitu egiten ziren. Maryk ukatu egin zuen sorgina zela eta azaldu zuen Andover-en beste emakume bat zegoela bere izen bera zuena.
Trumpler 16
Beste ezaugarri batzuk
Trumpler 16 eta Trumpler 14 dira Carina OB1 izar-elkarte erraldoiko izar nagusien kumuluak dira. Uste da Carina OB1ren barruan dagoen beste multzo ireki bat, Collinder 228, Trumpler 16ren luzapen bat dela, hauts-harizpiagatik bakarrik bisualki bananduta agertzen dena. Izarren espektro-motek adierazten dute Trumpler 16 izarrak eratzeko uhin bakar batez osatu zela. Sortutako izarren argitasun izugarria dela eta, izar-haizeek hauts-hodeiak urruntzen dituzte, Pleiadeen antzekoak. Milioi urte gutxi batzuetan, izar distiratsuenak supernoba gisa lehertuko dira. Trumpler 16k Carina OB1 elkartearen ekialdeko izar gehienak biltzen ditu.
Maximiliano II.a Emanuel Bavariakoa
Maximiliano II.a, Max Emanuel edo Maximiliano Emanuel (Munich, 1662ko uztailaren 11 - ibidem, 1726ko otsailaren 26a) Bavariako printze hauteslea izan zen.
Mary Parker (Salemgo epaiketak)
Kondena nahasia
Ikerketa modernoek argitu zuten ez zegoela Mary Parker bat, hiru baizik. Bat bere koinata zen, Mary (Stevens) Parker, Nathanen anaia Josephekin ezkondua, Bigarrena, Mary Parker alaba, Jr. akusatuaren iloba politikoa, eta beste Mary Parker bat Salem Townen bizi zen, Salem Villageren ondoan. Akusatzaileen eta koinatuaren arteko nahasketa oso egingarria zen, 1692rako biak alargun aberatsak zirelako, 1650 inguruan Parker anaiekin ezkondu zirelako eta seme-alabak izaten aldi berean hasi zirelako, batzuk antzeko izenekin: Joseph, Mary (akusatuaren alaba aita baino lehentxeago hil zen) eta Sarah (James, Nathanen semea). Ia-ia trukagarriak ziren, Joseph Parkerren testamentuan iradokitako diferentzia batengatik izan ezik, 1678an hil baitzen: emaztea, dirudienez, ezegonkorra zen. 1685ean, bere seme Stephenek bere ondasunen kudeaketatik kanpo uzteko eskatu zuen, "distraitua izateagatik". Antzina, buru-eritasunak beldurra eta mesfidantza eragiten zituen.
Salem Towngo Mary Parkerren izena are okerragoa zen. 1669an epaitu zuten, larru-jotzeagatik. 1672an, Moses Gillmanek salatu egin zuen, seme bat ezkontzatik kanpo izateagatik. Urtebete geroago, Maryk berak, gortearen aurrean, sasikoaren mantenua eskatu zuen, baina auzitegiak isun handia jarri zion larru-jotzeagatik. Bi aldiz epaitu zuten, 1676an ere larru-jotzea zela eta.
Maximiliano II.a Emanuel Bavariakoa
Fernando Maria Bavariakoa eta Henriketa Adelaida Savoiakoaren semea izan zen eta Wittelsbach leinuakoa izan zen. 1679an hautesle bihurtu zen bere aita hil ondoren eta 1683tik ibilbide militarra jarraitu zuen. Urte horretan Vienako hiriaren defentsan parte hartu zuen Otomandar Inperioaren aurka. Urte horretan Belgradeko konkista zuzendu zuen, turkiarren esku zegoena.
Mary Parker (Salemgo epaiketak)
Kondena nahasia
Chismeak eta zurrumurruak informazio-iturri ziren, eta kaltetutako ospeak errugabe batena harrapa zezakeen. Mary Parkerren, Salem-en fornizionatzailearen edo Andoverreko Mary Parker gaixo mentalaren izen txarrak eragin zion Mary (Ayer) Parker zintzoari.
Epaia eta exekuzioa
Artxibozainek, gainera, beren kasuaren paperak Alice Parkerren kasuarekin nahastu zituzten. Ia ebidentziarik gabe kondenatu zuten Mary Parker irailaren 16an, eta sei egun geroago urkatu egin zuten. Bere kasuak, 1692ko udazkenean, Salem-go epaiketetan gertatzen zen kaosa eta eraginkortasunik eza erakusten ditu,.
Maximiliano II.a Emanuel Bavariakoa
1685ean Maria Antonia Austriakoarekin ezkondu zen, Leopoldo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadorearen alabarekin. 1694an Teresa Kunegunda Sobieskarekin ezkondu zen.
1691n Espainiar Herbehereetako gobernadore izendatu zuten. Espainiako Ondorengotza Gerrako Frantziako bandoan parte hartu zuen eta lurraldeka eskuratu nahi izan zituen. Gerra amaitzean, Bavariara itzuli zen, eta arkitektura-proiektuei ekin zien, bere asmo politikoen porrota arintzeko. Habsburgotarren turkiarren aurkako gerra ere babestu zuen.
Gilbert eta Sullivan
Gilbert eta Sullivan, Victoriar garaiko antzerki-lan bikotea ziren; W. S. Gilbert (1836–1911) libretistak eta Arthur Sullivan (1842–1900) konpositoreak osatua. Bi artistek 14 opera komiko sortu zituzten 1871 eta 1896 artean, H.M.S. Pinafore (1878), The Pirates of Penzance (1879) eta The Mikado (1885) ezagunenak izanik.
Jackie Robinson
Matthew Robinsonen anaia zen, 1936ko Berlingo Olinpiar Jokoetan 200 metroko lasterketan zilarrezko domina lortu zuena.
Haurtzaroa eta gaztaroa
Jackie esklabo baten biloba eta nekazari baten sei seme-alaben artean gazteena zen, jaio eta sei hilabetera familia utzi zuena. Pasadenan (Kalifornia) hazi zen, bere ama hara joan baitzen 1920an bere seme-alabei etorkizun hobe bat bilatzeko, diskriminazioarekin bizi behar izan zuten arren. Txikitatik, parte hartzen zuen edozein denbora-pasetan edo kiroletan garaile obsesionatua izan zen, horren adibide izan zen Pasadena Junior College-n kirolari gisa izandako parte-hartze arrakastatsua. Handik denbora batera UCLAn sartu zen, lau kirol diziplinatan nabarmendu zen leku horretan: (atletismoa, saskibaloia, futbol amerikarra eta beisbola); izan ere, erakunde horren historian lorpen hori lortu zuen lehen kirolaria izan zen.
Bigarren Mundu Gerran armadan sartu zen, bigarren teniente maila lortuz. Armadan une desatsegina izan zuen, behin batean autobus baten atzealdean eserita egoteari aurre egin baitzion, kolorezko pertsonek garai hartan egin behar zuten bezala, nagusien agindua jaso arren. Epaitegi martzialera eraman zuten, baina karguetatik absolbitu egin zuten. Bere abokatuak zioenez, ez zegoen agindu horiek emateko legezko oinarririk. Dena den arren, ohoreekin utzi zuen armada.
1945erako Negro Leaguen jokatzen ari zen Kansas City Monarchs taldearekin erdilari gisa. Garai hartan, Beisbol Liga Handietan, Happy Chandler mandatariak, bere aurrekoak ez bezala, jokalari afroamerikarrei Handietan parte hartzeko aukera eman zien.
Okasioa aprobetxatu zuen Branch Rickeyk, Dodgers -eko presidenteak, Robinsonengana jo zuenak hura kontratatzeko. Rickeyk, ordea, Robinsoni ohartarazi zion bere pasioak eta tenplea kontrolatu behar zituela karpa handian sartzean topatuko zuen ingurune etsaiari aurre egiteko; erronka handia izaera oldarkorra zuen pertsona batentzat. Robinsonek Montreal Royals taldean debutatu zuen, Dodgers-en afiliatuan, eta bertan .349 batez bestekoa, 40 base lapurtuak eta Little World Series titulua lortu zituen.
Jackie Robinson Liga Handietan
1947ko apirilaren 15a ikusmin handiko data bihurtu zen Jackie Robinsonek Liga Handietan debuta egin zuelako, segregazioaren langa gaindituko zen eguna baitzen. Hitik egin ez zuen arren, garaipeneko lasterketa lortu zuen.
Ondoren etorriko zena izan zen Jackieren pazientzia hautsi zuena. Sports Illustrated kirol aldizkariaren arabera, Robinsonek epiteto arrazistak jasango zituen denboraldi osoan: heriotza mehatxuekin gutunak jaso zituen, bola buru eta hanketara jaurtitzen zuten jaurtitzaileak; eta jasotzaileak oinetakoetan tu egiten. Horrez gain, bere taldekide batzuen matxinada saiakera bat, St. Louis Cardinals-en greba mehatxua eta katu beltzak zelaira botatakoak jasan zituen. Presioa izan arren, kontrolpean jarraitu zuen. Tratu txar guztiak isiltasunez jasanez, apurka-apurka, bere kideen eta, azkenean, aurkarien errespetua irabazi zuen. Denboraldia Urteko Hasiberriaren sariarekin amaitu zuen.
1949rako gauzak aldatu egin ziren, taldekideek, arbitroek eta arerioek bultzatuta. Dena den, bidegabeko erabakia zirudienaren aurka argudiatzen zuenean, oraindik «beltza harroputz»tzat hartzen zuten. Denboraldi hartan Jokalari baliotsuena izatea lortu zuen .342 batekada batez bestekoarekin, 37 lapurreta, 124 RBI eta 122 lasterketekin.
Joko zelaian, Robinson nabarmendu zen bere kemegatik, baseetan egindako dantzaldia jaurtitzailearen etsipena bultzatzeko eta publikoaren arreta irabazteko gaitasunagatik. Bere marka garrantzitsuenen artean 19 aldiz home-a (platera) lapurtu izana dago. Horrez gain, oso garrantzitsua izan zen Dodgersentzat erakundearen parte izan zen hamar denboraldietako sei Munduko Sailetara iristeko, eta sei aldiz joan zen All-Star Gamera. Bere karreraren amaieran .311 batekada batez bestekoa izan zuen. 1956ko abenduan New York Giantsera joan zen baina hilabete geroago erretiroa iragarri zuen.
Azken urteak eta heriotza
1972ko Munduko Sailetan berriro agertu zen publikoaren aurrean, diabetesak jota eta ia itsu. Handik egun batzuetara hil zen, 1972ko urriaren 24an. Liga Handietan sartu zeneko berrogeita hamargarren urteurrena ospatzeko, 1997an omenaldia egin zioten uniforme-zenbakia (42) behin betiko erretiratuz. Izan ere, denboraldi osoa bere oroimenari eskaini zitzaion.
Robinsonen zenbakia ligan osoan erretiratu bada ere, Mariano Rivera jaurtitzaile panamatarrak elastikoan janzten jarraitu zuen, "aitonaren araua" ("grandfather rule") dela eta, erretiratu zen arte, kendu aurretik zeukalako gordetzeko aukera emanez.
eskubide zibilen aldeko borrokalaria
Erretiroa hartu ondoren, Robinson arraza bereizketaren aurkako borrokalari gisa nabarmendu zen enpresaburu eta pertsonaia politiko gisa; afroamerikarren etxebizitza hobetzeko proiektuen arduraduna ere izan zen, eta Martin Luther King bezalako pertsonaiekin lotuta egon zen, baita Dwight David Eisenhower, John Fitzgerald Kennedy eta Richard M. Nixon AEBetako presidenteekin ere.
Elizekin eta gizarte erakundeekin ere lan egin zuen. Hil ondoren, bere emazteak Jackie Robinson Fundazioa sortu zuen, bekak ematen dituena, behartsuak diren gazteei hezkuntza emateko eta herritar baliagarriak izan daitezen laguntzeko. Behin batean, Robinsonek New Orleanseko kirol kazetari bati esan zion: "Ez dugu ezer berezirik nahi. Zuek bizi zareten bezala bizitzea nahi dugu, gure Konstituzioak eskatzen duen bezala».
Ondarea
Apirilaren 15ean, "Jackie Robinson Eguna" aldarrikatu da Estatu Batuetan, eta bertan, Beisbol Liga Handiek eta, batez ere, Los Angeles Dodgers-ek omentzen dituzte Ameriketako Estatu Batuetako Beisbol Liga Handietan jokatu duen lehen afro-ondorengoari.
Pascale Petit (aktorea)
Anne-Marie Petit, artistikoki Pascale Petit izenez ezaguna (Paris, 1938ko otsailaren 27a) zinemako eta telebistako aktore frantsesa da.
Arthur Millerre k zuzendutako Salemeko sorginak (1957) izeneko lanean parte hartu zuen Simone Signoret, Yves Montand, Jean Debucourt, Alfred Adam, Pierre Larquey, Mylène Demongeot, Jean Gaven, Françoise Lugagne, Coutan-Lambert, Aribert Grimmer eta Jeanne Fusier-Girrekin batera.
Ibilbide artistikoa
Petit 1957an hasi zen Frantziako zineman, Les sorcières de Salem lanarekin. Lehen garai hartan interpretatu zituen tituluen artean, Marcel Carné Les tricheurs (1958) aipa daiteke. Hurrengo bi hamarkadetan, Italiako eta Alemaniako zinemetan ere ohiko presentzia izan zuen, besteak beste, Una reina para el césar (1962), Perseccio a un espía (1965), Oeste sin fronteras (1968), El mercenario (1968), Boccaccio (1972) eta beste zenbait koprodukziotan. 80ko eta 90eko hamarkadetan telebistako produkzioetan lan egin zuen, eta, 2001era arte, 55 titulu inguru egin zituen zinemaren eta telebistaren artean.
Ezkontza-bizitza
Petit Giani Esposito aktore belgikarrarekin ezkondu zen (1930-1974). Bikoteak alaba bat izan zuen, Douchka Bogidarka Esposito (Douchka Esposito izenez kantari, aurkezle eta idazle ezaguna), 1966ko ekainaren 26an jaioa. 1969an dibortziatu ziren.
Filmografia partziala
Zinema
Telebista
Jack Daniel's
Jack Daniel's, AEBetako whiski marka bat da. Gaur egun enpresaren egoitza Tennessee estatuko Lynchburg udalerrian dago eta Brown–Forman estatubatuar konpainiaren jabetzakoa da.
1875ean Jack Daniel destilatzaile eta negoziogizonak sortu zuen.
Han Gaozu enperadorea
Han Gaozu enperadorea (256–K.a. 195eko ekainaren 1a), jaiotzez Liu Bang (劉邦}}) Ji (季) kortesia izenarekin jaioa, Han dinastiaren sortzailea eta lehen enperadorea izan zen. K.a. 202-195 bitartean errege izan zen. Bere tenpluaren izena "Taizu" zen, eta bere hil osteko izena Gao enperadorea edo Gaodi zen. "Gaozu of Han", Historialari Handiaren Erregistroetatik eratorria, subirano honi erreferentzia egiteko izen arrunta da, nahiz eta "Gaozu" tenplu izena eman ez zioten. "Gaozu" literalki "Goi Sortzaile" esan nahi du.
Liu, jatorri nekazaria zuen Txinako dinastia inperialen bi sortzaileetako bat izan zen (bestea, Ming dinastiaren sortzailea izan zen, Hongwu enperadorea). Liu Qin dinastiaren aurkako herri-matxinaden buru izan zen; Qin Txinako lehen dinastia inperiala izan zen eta Qin Shi Huang lehen enperadorearen agindupean jatorrizko estatu txinatarrak bateratu zituen.
Izenaren jatorria
Liu Bang (劉邦|s=刘邦=Liú Bāng) bere jatorrizko izena zen Enperadore izan aurretik. bere jaioterriagatik Pei Dukea gisa (Pei Gong, 沛公) ere ezagutu zuten. K.a. 206tik aurrera Hango enperadorea (Han Wang, 漢王) gisa ezagutu zuten. Azken izen hori Hanzhong hiritik dator eta Xiang Yu printze handiak eman zion Qin dinastiaren amaieran. Hain zuzen ere, Hanen errege zenez, dinastia berriko enperadore izendatzea lortu zuen, eta dinastiari "Han" izena eman zion.
Enperadore gisa, lehenik Tàiz bezala ezagutu zen, enperadore sortzaileen ohiko izena. Ondoren, enperadore bezala ezagutu zuten, eta, hil ondoren, «Gao enperadorea» bezala. Gaur egun, txineraz Han Gaozu (Hango Gaozu) edo Han Gaodi bezala ezagutzen zaio. Beste enperadore txinatar batzuekin ez bezala, oso ohikoa da "Liu Bang" jatorrizko izen propioa erabiltzea bera izendatzeko.
Lehen urteak
Liu Bang nekazari familia batean jaio zen, Pei herrian (egungo Pei konderria, Jiangsu probintzian). Liu Bang gazteak nekazaritzan laguntzen zion bere familiari, baina laster utziko zuen bere jarduera familiaren barruan, bere barrutiko segurtasun publikoko patruilarekin bat egiteko. Patruila-lanetan bere etorkizuna markatuko lukeen gertakari bat gertatuko litzateke: preso talde bat egungo Shaanxi probintziako Li mendira eramatearen arduraduna izanik, ibilbidean zehar, hainbat presok ihes egitea lortu zuten. Iheslarien ihesaren ondorioz jasan zezakeen zigorraren beldur, Liu Bangek gainerako presoak askatu eta ihes egin zuen, bidelapur talde baten buru bihurtuz. Bere erasoaldi batean, barrutiko goi magistratu bat txundituta utzi zuen bere agintzeko gaitasunengatik, eta honek bere alabarekin (呂雉) ezkontzen utzi zuen.
Qin dinastiaren aurkako matxinada
Chen Shengek matxinada hasi zuenean, barrutiko magistratuak matxinadarekin bat egitea pentsatu zuen, eta Xiaoren eta Cao Canen (garai hartan barrutiko indarretako funtzionario bat) gomendioei jarraituz, Liu Bangen koinatua zen Fan Ceng bidali zuen, Liu eta bere bandolero taldea matxinatzera gonbidatzeko. Fan Cengek bere mezua Liura eraman zuen, eta honek Peira joatea onartu zuen, baina Peirako bidaian magistratuak iritzia aldatu eta hiriko ateak itxi zituen. Xiaok eta Caok matxinadarekiko konpromisoari eutsiko ziotelakoan eta Liu Bangen gizonei ateak irekiko zizkietelakoan, magistratuak haiek exekutatzeko agindu zuen. Hala ere, Fan Ceng eta Cao Canek ihes egitea lortu zuten, hiria inguratu zuen Liu Bangen taldearekin bat eginez. Ziur aski Xiao Heren ideiagatik, harresiz inguratutako hiri barrura gezien bidez bidalitako mezuen bitartez, talde matxinatuak hiriko zaharrei eskatu zien magistratuari ez obeditzeko eta hiriaren errendizioa onartzeko. Hauek onartu egin zuten, magistratua hilez eta hiriko ateak Liu Bangeko gizonei irekiz, honi "Peiko Dukea" titulua emanez.
Liu Bang, Qin dinastiaren aurkako matxinadarekin bat egin ondoren, Xiang Liangen (項梁) aginduetara jarri zen, eta, Xiang eraila izan ondoren, Min Xin (羋心) printzearen zerbitzura igaro zen; Min Xin Chuko Huai printzea zen eta estatu matxinatuen koalizioaren burua. Min Xinek Liuri "Wuaneko markesa" titulua saritzat eman zion. Garai hartan, Liu Zhang Liangekin (張良) harremanetan jarri zen; Zhang Liang Liuren laguntzaile eta estratega nagusietako bat izango zen.
Hal B. Wallis
Harold Brent Wallis, Aaron Blum Wolowicz jaioa (Chicago, 1898ko urriaren 19a – Rancho Mirage, 1986ko urriaren 5a), zinema ekoizle estatubatuarra izan zen.
Webben Lehen Eremu Sakona
Webben Lehen Eremu Sakona James Webb teleskopio espazialak hartutako lehen irudi operatiboa da. Irudian SMACS 0723 galaxia-kumulua ikusten da, duela 4.600 milioi urte agertu zen bezala. Irudi konposatua teleskopiotik hurbil zeuden infragorrien kamerak hartu zuen, eta Hego hemisferiotik ikus daitekeen zeruko zati txiki bat estaltzen du. Milaka galaxia ikus daitezke irudian, hau da, unibertso goiztiarraren bereizmen handiko irudia.
Zanzibar (hiria)
Zanzibar Hiria ' (Zanzibar City; Jiji la Zanzibar; مدينة زنجبار, Tanzaniako Zanzibar uhartediaren hiriburua eta hiri handiena da. Uhartediaren uharte nagusia den Unguja mendebaldeko kostaldean dago, Dar es Salaametik iparraldera, Zanzibarreko kanaletik barrena. Zanzibar Hiri Barrutiko hiriburua ere da. 2002an 205.870 biztanle zituen. 2000. urtean, hiriaren alde historikoa, Stone Town edo Harrizko Hiria, Unescok Gizateriaren ondarea izendatu zuen
Webben Lehen Eremu Sakona
Aurrekariak
James Webb espazio-teleskopioak (JWST) astronomia infragorria egiten du. Webben Lehen Eremu Sakona Webben Infragorri Hurbileko Kamerak hartu zuen, "NIRCam" izenaz ezaguna, eta hainbat uhin-luzeratako irudiz osatutako konposatua da, 12,5 orduko esposizioa, guztira. Argazkiak sakonera handia hartu zuen uhin infragorrien luzeretan, Hubble espazio-teleskopioaren eremu sakonenetatik haratago, asteak behar izan zituenak antzeko zerbait egiteko. Espazio-ontzia Lagrangeren bigarren puntuan, edo L2an, orbitatzen egon da, urtarrilaren 24tik, Lurretik 1,5 milioi kilometro ingurura. L2-n, Eguzkiaren eta Lurraren grabitazio-bulkadek egonkor mantentzen dute Webb-en mugimendua, Eguzkiaren inguruan, Lurrarekin sinkronizatuta.
Zanzibar (hiria)
Hiriaren alde nagusiak
Zanzibar Hiria bi zati nagusik osatzen dute: Stone Town eta Ng'ambo (hitzez hitz: "Harrizko hiria" eta "Beste aldea", hurrenez hurren). Bi eremuak historikoki erreka batek banatzen ditu, orain kale handi batek markatzen dituenak. Stone Town hiriaren erdigune historikoa da, Zanzibarko sultanerriaren antzinako hiriburua izan zen, 1856 eta 1964 artean. Bere arkitektura eta kultura berezia dela eta, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2000an. Ng'ambo askoz handiagoa da, Zanzibarko Iraultzaren ondoren zabaldu zen eta Stone Townen inguruan garatu den gune modernoa da.
Webben Lehen Eremu Sakona
Aurrekariak
Galaxia-kumulu horren masa konbinatuak lente grabitazional gisa jokatu zuen, haren atzetik askoz urrunago zeuden galaxiak handituz. Webb-en NIRCam-ak urruneko galaxiak ikuspegi garbi batera eraman zituen, eta inoiz ikusi ez diren egitura txiki eta margulak erakutsi zituen, izar-kumuluak eta ezaugarri lausoak barne.
Zanzibar (hiria)
Hiriaren jatorria
Afrikako ekialdeko kostaldean swahili zibilizazioa eratzeko bi kultura-tradizio nagusiak batu zirenetik sortu zen Zanzibar hiria. Portu-hiri batzuk Afrikako barnealdearen eta Indiako Ozeanoko lurren eraginpean garatu ziren. Kostako hiriko estatu txikien konfederazio bat egon zen, bestetik, Barra Zenj (Inperio Beltza) izenez ezagutzen dena, eta VIII. eta X. mendeen artean jarduten zuen. Hiri hauetan hobekien kontserbatu dena Zanzibar izan zen, zeinaren izena perso-arabiar hitzetik datorren, "Beltzen kostaldea" esan nahi duena.
Vega Asensio
Vega Asensio Herrero (Durango, Bizkaia, 1978ko abenduaren 26a) zientzialaria da, biologian doktorea, ikertzailea, ilustraile zientifikoa eta irakaslea.
Ken Burns
Kenneth Lauren Burns (1953ko uztailaren 29an jaioa) zinemagile estatubatuarra da, bere dokumentaletan argazki eta fitxategi-grabazioak erabiltzeagatik ezaguna.
Han Gaozu enperadorea
Chu eta Han arteko borroka
Qin inperio zaharraren osotasuna bere kontrolpean ikustean, Xiang Yuk bere agintepeko lurraldeen berrantolaketa administratiboari ekin zion. Berrantolaketa horretan sartu ziren, halaber, Qinetik oraindik konkistatu gabeko eremuak eta estatu errebeldeak; lurraldea 19 printzerritan banatuta geratu zen, botere zentralaren agintaritzapean, erreal edo aldarrikatuta. Xiang Yuk ez zuen Min Xinen promesa errespetatu, Xiangen beraren aginduz hilko zutena. Aitzitik, Guanzhongek hiru Qin printzeei eman zien; Liu Bangi, berriz, Han printzerria bakarrik eman zitzaion, egungo Sichuan eta Chongqing lurraldeak eta Shaanxi hegoaldea hartzen zituena.
Zanzibar (hiria)
Gizateriaren Ondarea
Zanzibarko Harrizko Hiria Ekialdeko Afrikako itsasertzeko swahiliar merkataritza-hirien adibide bikaina da. Hiri-ehuna eta -paisaia ia osorik kontserbatu ditu, baita eskualdeko kultura berezia agerian uzten duten eraikin bikain asko ere, non mila urte baino gehiagoan urtu eta homogeneizatu diren. NBEk Afrikako, Arabiako, Indiako eta Europako zibilizazioetako elementu oso desberdinak dituen leku izendatu du.
Vega Asensio
Formakuntza
Biologia-zientzietan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU), baina Arte Ederrak egiteko gogoz geratu zen. Ondoren, ikerketaren munduan harrapatuta, Salamancako Unibertsitatean egin zuen masterra, eta UPV/EHUn itzulita doktoretza egin zuen biologian.
Ikertzaile gisa egin dituen ikerketa eta lanetan Europako hainbat unibertsitatetara joan da: Austriako Leopold Franz de Inssbruck Unibertsitatera, Irlandako Galwayko Unibertsitatera, Norvegiako Throndheimgo Unibertsitatera eta Galesko Cardiffeko Unibertsitatera. Beti edozein aukera aprobetxatuz ikaskideen lanak ilustratzeko.
Ilustratzaile gisa duen prestakuntzari dagokionez, urte luzez Jaime Vicario (Durango) margolariaren ikaslea izateaz gain, Carles Puche ilustratzaile zientifikoarekin eta María Viñasekin ikasi du. Gainera, diseinu grafikoko ikastaroak egin ditu, eta 3D ilustrazioan trebatu da
Ibilbide profesionala
Vega Biologian doktorea, zientzia-ilustratzailea eta zientzian espezializatutako diseinatzaile grafikoak bere bi grinak diran zientzia eta marrazkia elkartu eta laguntza ematen die zientzia–medikuntza–teknologiako profesionalei, ilustrazioaren bidez zientziaren komunikazioa–dibulgazioa hobetzen.
Ibilbide profesional garrantzitsua egin du. Lurzoruaren kutsaduran espezializatu zen eta EHUko irakaslea izan zen, besteak beste. Lehen semea izan ondoren utzi egin zuen, konturatu baitzen “ezin zuela unibertsitatearen erritmo zorora itzuli”, lan-programa bizia baitzen soldata kaskarraren truke. 2017an Asensio Ilustrazio Zientifikoko Masterra sustatzen hasi zen EHUn, Estatuan eskaintzen den bakarretarikoa, bost urteko ibilbidea duena, lehenbizi unibertsitate-espezialitate gisa.
Laboratorium Museoak antolatutako Artea eta Zientzia uztartuz ilustrazio zientifikoko tailerrak eman ditu Bergaran. Zientzia kalean erakusketa antolatu zuen Garain, Edu Ogando Arregi fisikariarekin batera, 2022an. "Zientzia bere lekuan ipintzea lortzen badugu, gizarteak konfiantza handiagoagaz egingo die aurre erronkei"
Zanzibar (hiria)
Antolaketa administratiboa
Zanzibarko Hiri Barrutia 40 barrutiekin antolatuta dago (wards):
Jeanne Fusier-Gir
Jeanne Fusier-Gir (Paris, Frantzia, 1885eko apirilaren 22a - ib., 1973ko apirilaren 24a) frantziar aktorea izan zen, antzerki eta zinemako aktorea.
Arthur Millerre k zuzendutako Salemeko sorginak (1957) izeneko lanean parte hartu zuen Simone Signoret, Yves Montand, Jean Debucourt, Alfred Adam, Pierre Larquey, Mylène Demongeot, Jean Gaven, Françoise Lugagne, Coutan-Lambert, Aribert Grimmer eta Pascale Petitekin batera.
Biografia
Parisen, Frantzian, jaio zen, eta aita Léon Fusier artista dramatikoa zen. Firmin Gémierren ikasleetako bat izan zen eta Sacha Guitryren interpretatzaile lehenetsietako bat.
Ken Burns
Bere lan ezagunen artean The Civil War (1990), Baseball (1994), Jazz (2001), The War (2007), The National Parks: America's Best Idea (2009), Prohibition (2011), The Roosevelts (2014), The Vietnam War (2017), eta Country Music (2019) daude. Produktore exekutibo bezala ere jardun zuen The West (1996), eta Cancer: The Emperor of All Maladies (2015) produkzioetan.
Jeanne Fusier-Gir
Biografia
Le diable boiteux filmean, bera izan zen Marie-Thérèse Champignon, Talleyrand-en gaztaroko maitea, eta La Poison, lora-saltzailea.
Han Gaozu enperadorea
Chu eta Han arteko borroka
Han printzerriaren mendean, Liu Bangek nekazaritza-metodoen garapenean eta bere armada propioaren eraketan jarri zituen indarrak, eta, horren bidez, bere botere militarra indartu zuen. Ez zen denbora asko igaro Liuren armadak Han printzerriaren mugak gainditu zituenean, hiru Qin erregeak boteretik kentzera behartuz eta Guanzhong okupatuz, non Xiang Yuren aurkako gerra deklaratu zuen, gaur egun Chu eta Hanen gerra gisa ezagutzen dena.
Jeanne Fusier-Gir
Biografia
Antzerkian, No Nanette (Vincent Youmans), Une nuit chez vous, Madame! (Jean de Liculaz), Il y a longtemps que je t'aime (Jacques Deval), Une femme trop honnête (Armand Salacrou), Coralie et Cie (Maurice Hennequin eta Albin Valabrègue), etab.
Bigarren mailako aktorea izan zen hainbat zinema-produkziotan, eta besteak beste, Jean Loubignac, Émile Couzinet, Henri-Georges Clouzot eta Maurice Cammage zuzendariekin aritu zen lanean. Bere bizitasunari eta ahots pertsonalari esker izan zuen arrakasta.
Han Gaozu enperadorea
Chu eta Han arteko borroka
Xiang Yuk Liu Bangekiko abantaila militar handia zuen arren, bere posizio politikoa ahulagoa zen. Xiang Yuk Liuren gizonei irabazten jarraitu zuen gudu-zelaian. Hala ere, borroka armatuek Liu Bangen jarraitzaile kopurua handitzen lagundu zuten, joera alderantzikatuz, eta Xiang Yuren tropak Liu Bangen aurrean amore ematen hasi ziren arte. Garaitua izan zenean, Xiang Yuk bere buruaz beste egin zuen.
Gerra bost urtez luzatu zen, K. a. 206 eta 202 artean, eta Liu Bangen erabateko garaipenarekin amaitu zen. Xiang Yu garaitu ondoren, Liuk bere burua enperadore izendatu zuen eta 202an Han dinastia berria ezarri zuen. Chang'an hirian (gaur egungo Xi'an) bere hiriburua egokitu zuen. Horrela, Liu Bang Han Gaozu enperadorea bezala ezagutua izan zen.
Enperadore gisa erregealdia
Liu Bangek boterea hartu ondoren, Txina birzentralizatu zuen Qin ereduan oinarrituta. Jatorrizko basailuak pixkanaka ordezkatu zituen, eta ahaideei eman zizkien lurrak. Qin dinastiako azken enperadorea hil ondoren gerrak ekonomia suntsitu zuenez, zergak murriztu, nekazaritza garatu eta gastu publikoa murriztu zuen. Hala ere, Qineko merkatarien gainbehera bezala ikusi zuenari erantzunez, merkataritza mugatu zuen, merkatariei zerga handiak eta legezko murrizketak ezarriz. Xiongnutarrekin ere bakeak egin zituen. Gonozmuden erregealdian, konfuzianismoak pixkanaka-pixkanaka legalisten pentsamendua ordezkatu zuen; konfuzionista jakintsuen alde egin zuen bere gobernuan, eta legalisten lege zorrotzak, berriz, gutxituz joan ziren eraginean. Enperadorearen ahaleginek oinarri sendoa ezarri zuten Han dinastiaren laurehun urteko erregealdi luzearentzat. Liu Bang ere errebeldeak menderatzen aritu zen bere agintepean. Laster beretu zituen erresuma gehienak, eta printzeak ezarri zituen haietan, seme-alabak eta ahaideak printze zituela, bere inperio jaioberria sendotuz. Kanpo politikan Liu Bang xiongnuen erasoaldiei aurre egiten saiatu zen kanpaina militarren bidez, baina ezin zuen menderatu. Horren ondorioz, beste taktika bat erabili zuen: xiongnuak baretzea erabaki zuen, errege-familiako printzesen eta xiongnuen buruzagien arteko ezkontza-aliantzen bidez. Politika honek 70 urte inguru iraungo luke.
Ondorengotza
Liu Bangen oinordeko naturala Liu Ying printzea zen, enperadorearen eta Lü enperatrizaren seme nagusia. Hala ere, Liu Bangek ez zuen Liu Yingengan bere oinordeko izateko behar zituen dohainak ikusten, eta nahiago zuen bere seme Ruyi, Yin Zhao printzea, Qi damaren semea, enperadorearen ohaideetako bat. Liu Bangek Ruyiri oinordetza emateko ahaleginak egin zituen arren, ministro gehienek Liu Yingi eta bere ama Lü enperatrizari leialtasuna mantendu zieten. Liu Bang hil ondoren, Liu Yingek tronua eskuratu zuen eta, kontakizun tradizionalaren arabera, Lü enperatrizak berak pozoitu zuen Ruyi eta Qi ohaidea hil arte torturatu zuen.
"Haize Handiaren abestia"
"Haize Handiaren abestia" Liu Bangek K.a. 195ean konposatutako abestia izan zen, Pei konderriko bere jaioterria bisitatu zuenean, Ying Buren matxinada zapaldu ostean. Oturuntza bat prestatu zuen eta bere lagun zaharrak eta herritar guztiak gonbidatu zituen berarekin bat egitera. Edari batzuk eman ondoren, Liu Bang-ek guqin-a jo eta Haize Handiaren Abestia abestu zuen.
Webben Lehen Eremu Sakona
Aurrekariak
SMACS 0723 (RA/Dec = 110.8375,–73.4391667) Lurraren hegoaldeko hemisferioko zeru zati bat da, eta sarritan Hubblek eta beste teleskopio batzuek bisitatzen dute, iragan sakonaren bila.
Garrantzia
Hau da inoiz hartutako unibertsoaren irudirik zaharrena eta bereizmen handienekoa..
Mike Wallace
Myron Leon "Mike" Wallace (Brookline, 1918ko maiatzaren 9a – New Canaan, 2012ko apirilaren 7a) kazetari, aurkezle, aktore eta pertsonaia publiko estatubatuarra izan zen. CBS kateko 60 Minutes programaren korrespontsaletako bat zen programa 1968an hasi zenean. Chris Wallace kazetariaren aita da.
Webben Lehen Eremu Sakona
Garrantzia
Webb-en lehen eremu sakona JWSTaren koloretako lehen irudia da, eta oraindik atzemandako unibertsoaren bereizmen handiko ikuspegi infragorria. Irudiak milaka galaxia erakusten ditu unibertso zabal bateko eremu txiki batean, eta Webb-en hurbileko infragorriaren ikuspegi akutuak egitura maruglak atera zituen galaxia oso urrunetan, orain arteko unibertso goiztiarraren ikuspegi zehatzagoa eskainiz. Milaka galaxiak, infragorrian inoiz ikusi ez diren objektu ahulenak barne, Webb-en ikusmenean agertu dira lehen aldiz.
Vega Asensio
Kooperazioa
2011an Vega Asensiok eta Idurre Ormaetxeak Madreselva GKEarekin, Mozambikeko Maria Lagungarriaren Alabekin eta Abadiñoko Udalarekin lankidetzan, Arte por un mundo justo ekimena jarri zuen martxan artistek emandako piezak salduz, emakumeentzat eskola tailer bat abian jartzeko  dirua biltzeko helburuarekin.
Jeanne Fusier-Gir
Bizitza pertsonala
Charles Gir (1883-1941) margolari eta karikaturistarekin ezkonduta egon zen, eta François Gir telebistako zuzendariaren (1920-2003) eta Françoise Girard aktibista feministaren ama izan zen. Jeanneren Berthe Fusier ahizpa ere aktorea zen.
Galanperna erdizuritu
Galanperna erdizuritua (Macrolepiota excoriata) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina Macrolepiota procera baino gutxiago estimatua. Nahiko ohikoa Euskal Herrian. Oro har, 7-8 cm-ko diametroa baino txikiagoko Lepiotak ez dira kontsumitu behar, horien artean hilgarritzat jotzen diren 3 edo 4 espezie baitaude.
Webben Lehen Eremu Sakona
Garrantzia
Joe Biden AEBetako lehendakariak Etxe Zuriko ekitaldi batean ezagutarazi zuen lehen aldiz.
Wewelsburg
Wewelsburg gaztelua, Alemaniako Wewelsburg herrian dagoen Pizkunde estiloko gaztelu bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuko Büren ufalerrian.
Galanperna erdizuritu
Deskribapena
Kapela: 4 eta 8 cm arteko diametrokoa, lehenengo oboidea, gero ganbil-laua, batzuetan titi txiki bat gelditzen zaio, estaldura bat du, ilunagoa erdian den lehoi kolorekoa, zurbila edo zuri-grisaxka, eta zetazko plaka txikitan urratzen da, ertza zurbilagoa eta zanbrotua.
Wewelsburg
Historia
Gaur egungo gaztelua 1603-1609 artean eraikia aurrez bertan Erdi Arotik zegoen gotorleki baten gaineaneraikia izan zen, harresitutako hiruki itxurako oinplanoan oinarrituz.
Galanperna erdizuritu
Deskribapena
Orriak: Zurixkak, estu, meheak, sabeldunak, libreak edo eskotatuak.
Wewelsburg
Historia
1934an, Alemania Naziaren garaian, Heinrich Himmler buruzagi naziak gaztelua hurrengo 100 urtetarako alokairu kontratua sinatu zuen. Gaztelua eraldatua eta zaharberritua izan ondoren, SS indar armatuen egoitza ta nazien kulturako lekua bilakatu zen.
Galanperna erdizuritu
Deskribapena
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Wewelsburg
Historia
2010. urtetik museoa da.
Galanperna erdizuritu
Deskribapena
Hanka: Nahiko laburra, hutsa, zilindrikoa edo pixka bat lodituta oinarrirantz. Kolore zuria eraztunaren gainetik eta lehoi kolorez zikindua azpitik. Mintzezko eraztuna zurruna, mugikorra, batzuetan iheskorra.
Haragia: Nahiko lodia erdian, zuria, biguna, haritsua oinean, usain eta zapore ahulekoa, baina atseginak.
Etimologia: Macrolepiota grekotik dator, handia, Lepiota generoko perretxiko handia esan nahi du. Excoriata epitetoa berriz latinetik dator eta azala moztuta esan nahi du. Azal urratuagatik.
Jangarritasuna
Jangarria.
Nahasketa arriskua
Macrolepiota mastoidea delakoarekin.
Walter Winchell
Walter Winchell (New York, 1897ko apirilaren 7a – Los Angeles, 1972ko otsailaren 20a) irratiko berri berriemailea eta egunkariko esamesen sekzioko idazle estatubatuarra izan zen.
Galanperna erdizuritu
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, basoetan, bide ertzetan, belardietan, larreetan eta txilar-zelaietan.
Yerma
Yerma (1934) Federico García Lorcak idatzitako antzezlan ezaguna da, eta tragedia bat garatzen du baserri giroan. Bi koadroko hiru ekitalditan banatuta dago. "Lorquian trilogia"ren parte diren hiru antzezlanetako bat da, La casa de Bernarda Alba (1936) eta Bodas de sangre (1933)rekin batera.
Vladislav Tretiak
Vladislav Aleksandrovitx Tretiak Sobietar Batasuneko izotz hockey selekzioko atezain ohi errusiarra da. Kirol horren historiako atezainik onenetakotzat hartuta, Nazioarteko Izotz Hockey Federazioaren (IIHF) Mendeurreneko All-Star Taldeko sei jokalarietako bat izendatu zuten mundu osoko 16 naziotako 56 adituk osatutako talde batek egindako inkesta batean. Errusiako Izotz Hockey Federazioko presidentea da eta Errusiako hockey taldeko zuzendari nagusia izan zen 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan.
Ibilbidea
Hamaika urte zituela, CSKA Moskuko Haur eta Gazteentzako Kirol Eskolan sartu zen. 1969an debuta egin zuen CSKA lehen taldearekin, 1984an erretiroa hartu arte jokatu zuenarekin, eta hamahiru aldiz irabazi zuen Sobietar Liga. Gainera, txapelketako jokalari onena bost aldiz aukeratu zuten.
SESB taldearekin hiru aldiz izan zen txapeldun olinpikoa (Sapporo 1972, Innsbruck 1976 eta Sarajevo 1984), baita txapeldunorde izan zen Lake Placid 1980. Hamar aldiz munduko txapelduna ere izan zen.
Hockey Liga Nazionalean jokatzeko milioi dolarreko eskaintzak jaso zituen, baina beti ezezkoa eman zien.
32 urte zituela, 1984an, eta oraindik maila altuan hockeyan aritzeko gai bazen ere, erretiroa hartu zuen. Esaten da bere familiarekin denbora gehiago eman nahi zuela eta Viktor Tikhonov selekzioko entrenatzaileari eskatu zion entrenamendu erregimen bat non etxean bizi ahal izateko eta partiden aurretik entrenamenduetara joateko. Gainerako taldekideek entrenamendu zelaian etxetik kanpo igaro zutenez denbora gehiena, Tikhonovek ezezkoa eman zion. Horrek lagundu zuen Tretiak erretiratzeko erabakian.
Erretiratzea Txekoslovakiari 2-0 irabazi ostean gertatu zen. Lanaren Bandera Gorriaren Ordenarekin kondekoratu zuten (1984). 1987an autobiografia bat idatzi zuen, Tretiak, The Legend. 1989an, Torontoko Hockey Ospearen Aretoko kide izendatu zuten, saritutako lehen jokalari sobietarra.
1990ean, Mike Keenanek Chicago Blackhawks taldeko atezain entrenatzaile gisa kontratatu zuen, eta Ed Belfour, Dominik Hašek eta Jocelyn Thibault jokalarien entrenatzaile izateko aukera eman zion. Keenan hain harrituta zegoen bere gaitasunekin, non 38 urterekin NHLn jokatu zezakeela iradoki zuen. Tretiak-ek esan zuen entrenatzea zela NHLn jokatzeko gauzarik hurbilena. Blackhawks utzi ostean, Belfourrek 20 zenbakidun uniformea jantzi zuen Tretiak-i omenaldi gisa. Beste atezain ugarik, Evgeni Nabokov barne, 20 zenbakia ere jantzi zuten omenaldi gisa.
2008an Nazioarteko Federazioak Centennial Team delakoaren kideetako bat aukeratu zuen, 16 herrialdetako 56 adituk egindako eta garai guztietako sei jokalari onenak dauden hautaketa baten ostean.
Bizitza pertsonala
Tretiak Tatianarekin (1950ean jaioa) ezkondu zen 1972ko abuztuaren 23an, elkar ezagutu zutenetik sei astera. Beraien lehen semea, Dmitri, hurrengo urtean jaio zen eta haien alaba, Irina, 3 urte geroago jaio zen. Tatiana errusiar literaturako irakasle titulua du, nahiz eta jada ez duen praktikatzen. Tretiak kristau ortodoxo errusiar elizkoia da.
2012ko abenduaren 21ean "Dima Yakovlev Legea" bozkatu zuen Estatuko Duman. Legedi horrek debekatzen du AEBetako herritarrek errusiar umeak hartzea. Legedia Magnitsky lege proiektuaren erantzuna izan zen.
Ruth Osborne (ustezko sorgina)
Ruth Osborne (Ingalaterra, 1680 – 1751ko apirilaren 22a) sorgina izatea leporatu zioten emakume eskale ingelesa izan zen.