cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal literatura
XVI. mendeko lehendabiziko liburuak
Historikoki aro aztoratua batean bizi ziren. Aita Sainduak Fernando II.a Aragoikoaren alde egin zuen Gaztelak Nafarroako Erresuma inbaditu zuenean. Hori zela eta, Nafarroako Joana II.ak seigarren merindadera ihes egin behar zuen eta hantxe protestante bihurtu zen. Bitartean, Bizkaiko Foru Zaharrak euskal biztanle guztiak kapare bihurtu zuen, Ahaide nagusiak hor zeuden arren.
1596an Joan Perez Betolatza betolatzarrak ezaguna dugun euskarazko lehen dotrina kristaua idatzi zuen Bilbon, Doctrina Christiana en Romanze y Basquenze.
XVII. mendeko literatura erlijiosoa
Aro modernoan, Katolizismoak Kontrarreforma aurrera eramateko bideratu eta mugatu zuen literatura. Iraultza kulturala batez ere Lapurdin gertatu zen, orduko Euskal Herriko eskualde aurreratuena zelako. Helburu nagusitzat herri xumeari irakastea zutenez, bai poesia eta bai prosa ahozko jardunetik hurbil ziren: prosa, sermolarien erretorikatik gertu; eta poesia, bertsolaritzatik gertu.
Joan III.a Dukas Vatatzes
Joan III.a Dukas Vatatzes (, Iōannēs III Doukas Vatatzēs; Didimotika, Trazia, c. 1193 – Ninfeo, ) Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen 1222-1254 bitartean. Teodoro I.aren ondorengoa izan zen, eta saiatu zen Konstantinopla gurutzatuen eskuetatik kentzen (1235). Trazia eta Mazedonia konkistatu zituen eta haren garaian hasi zen Konstantinoplako Bizantzioko inperioa berriro osatzen..
Euskal literatura
XVII. mendeko literatura erlijiosoa
Trentoko Kontzilioaren helburuak finkatu nahian, hau da herria bere ama hizkuntzan kristautasunean hezi, Axular eta inguruko elizgizonek idatzizko euskararen oinarriak finkatu ziren. Hori esker, bere kontrakoek ere euskarak haiekin duen zorra aitortzen dute.
Lamiñen Sistema
Izenak
Lamiñen Sistemara sartzeko kobazulo bien izenen gainean ez dago eztabaidarik: behekoa Lamiñen Koba izendatu izan da historikoki; eta goikoak, berriz (Armiña), izena hurbilen dagoen baserritik hartzen du.
Euskal literatura
XVII. mendeko literatura erlijiosoa
Batzuen ustez, kristau dotrina hedatzeko itsumena Euskal Herriko kristautze berantiarren ondorioa da, hala nola aita Barandiaranek. Hala ere, bazeuden Arnaud Oihenart edo Piarres Etxeberri bezalako idazle sekularrak, hurrengo mendeetan beste idazle euskaldunek hartuko duten bidearen esploratzaileak.
Batzuen ustez, XVII. mendea Axularrena da, besteentzat, berriz, Sarako Eskolarena. Era berean, eztabaidan dago Sarako Eskola benetako mugimendu literarioa zenentz. Ziur asko, garai horretako idazle gehienek elkar ezagutu zuten, adibidez, Bertrand Etxautz, Baionako apezpikuak argitaratu zenetik 43 urte geroago Gero goresten du eskutitz batean. Axularrek berak bere liburuaren hasieran "konpañia on batean, euskaldunik baizen etzen tokian" esaten du. Erraza da pentsatzea Lapurdi bezalako eskualde txikian inguruko elizgizon, mediku eta abokatuek elkar ezagutu zutela. Horrela euskaldunberri bi (Esteve Materra eta Silvain Pouvreau), poeta bi (Joanes Etxeberri eta Bernard Gazteluzar) eta itsasgizon bat (Piarres Etxeberri) agertu ziren.
Lamiñen Sistema
Izenak
Halere, azken honen izenaren  inguruan nahasmena dago: inguruan beste koba batzuk daudenez, literaturan Armiñako koba hau zenbaki desberdinekin izendatua aurkituko dugu. Ikus Armiñako kobak.
Historia
Kobazulo hau aspalditik ezaguna bazen ere, haren lehen erreferentzia 1962 ko azaroaren 18koa da, Bizkaiko Espeleologia Taldeak goiko sarrera (Armiña) esploratu zuenekoa hain zuzen ere. Haien kronikan 350 metrotako espeleometria jaso zuten,  beraz ondoriozta dezakegu lehen saio hartan ez zutela beheko mailekiko konexioa aurkitu; bai ordea geroago. Izan ere, 1977 an eginiko errebisioan talde berak 4300 metro topografiatu zituen.
Euskal literatura
XVII. mendeko literatura erlijiosoa
Mende hartan bizi izan zen Pedro Agerre "Axular" (1556-1664). Liburu bakarra idatzi zuen arren —Guero, bi partetan partitua eta berecia (1643)—, eragin handia izan zuen. Nabari da Axular oratorian aditua zela, eta liburuaren edukia atsotitz bakarrean labur daiteke: Gero dioenak bego dio.
XVIII. mendeko aldaera
Aipatu dugunez, euskal literaturan historia, aldaeren historia izan da eta mende berriak Hegoaldera eraman zuen euskal literaturaren ardatza. XVIII. mendeko idazle nagusia aita Larramendi jesuita eta euskaltzale sutsua izan zen. Hark, askotan gaztelania erabili arren, De la antigüedad y universalidad del bascuence en España (Salamanca, 1728) edo El imposible vencido (Salamanca, 1729) bere liburuei esker inguruan eskola bat sortu zuen, euskal literatura bultzatzeko. Garaikide izan zituen Joanes Etxeberri, Agustin Kardaberaz, Sebastian Mendiburu eta Peñafloridako kondea.
Ilustrazioaren ideiek Hego Euskal Herrira Literaturan ez ezik zientzia guztietan ere pizkundea eraman zuten: Euskalerriaren Adiskideen Elkartea edo jadanik existitzen zen Oñatiko Unibertsitatea berpizten.
XIX. mendeko erromantizismoa
XIX. mendearen hasieran, euskal literatura, hizkuntzalaritza edo antropologia ez bezala, beheraldian zegoen, hala ere, Europatik zetorren erromantizismoak eta, politika aldetik, foruen desagerpenaren aurkako mugimenduak bultzada handia eman zion euskal literaturari. Euskaltzaletasuna eta, gero, abertzaletasunak erromantizismo eta kostunbrismo ekarri zizkioten euskal literaturari. Euskalki guztiek idazle aipagarriak zituzten, adibidez:
XX. mendeko Euskal Pizkundea
Normalean, euskal literatura eta artearen egoera Ipar Euskal Herrian Hego Euskal Herrian baino hobea izan da, iparraldekoek euskara idazteko eta irakurtzeko ohitura handia izan dutelako. Hori zela eta, 1887an Eskualduna astekaria Baionan agertu zen, bertoko idazleei kazetaritzaren lotsabako tankera emanez. J. Blaise Adéma euskaltzainak, Jean Hiriart-Urruty eta Jean Etxeparek hantxe argitaratu zuten. Ideologikoki xurien alde egin zuen eta 1941ez geroztik, Vichyko erregimenaren alde, eta epe honetan nazismoaren aldeko idazkiak argitaratu zituen. 1944an alemaniarrak garaitu ostean, frantziar agintari berriek Eskualduna itxi zuten, kolaborazionista izateagatik. Piarres Lafittek zuzenduriko Herria aldizkariak hartu zion lekukoa Iparraldeko euskal kazetaritzan; gaur egun arte, Baionan argitaratzen jarraitu da. Hegoaldean, Arturo Campion eta Damaso Intza aipatzekoak ziren ere.
Garai hartako libururik interesgarrienak Xabier Lizardiren Biotz-begietan (sinbolista eta intimista) eta Nikolas Ormaetxearen Euskaldunak (artzai-literatura ) poesiak eta Txomin Agirreren Kresala eta Garoa (eleberri-kostunbristak) ziren.
XX. mendeko bigarren euskal pizkundea
Espainiako Gerra Zibila eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren, euskal literaturak une latzak bizi izan zituen. Argitaratu zituzten lehendabiziko liburuak Telesforo Monzonen Urrundi (1945 Mexiko Hirian), Jokin Zaitegiren Goldaketan (1946 Mexiko Hirian) eta Salbatore Mitxelenaren Arantzazu (1949 Guatemalan).
1950eko hamarkadaren bukaeran, idazle-belaunaldi berria jaio zen, tartean Gabriel Aresti. Honek Harri eta Herri (1964) bere liburuan Europan modan zegoen gizarteko poesia jorratu zuen. Bere garaian libururiak salduena zen eta euskal herriaren isla berria erakusten zaigu: jadanik Orixeren Euskaldunak baserri-euskal herria aldendu eta "Euskal Hiria" sortuz. Arestik gaztelaniaz idatzi zuten euskal poetak zituen lagun, Blas de Otero edo Gabriel Zelaia, konpromiso sozial bere zutelako. Era berean, antzerkiari ekin zioten talde batzuekin edo Ez Dok Amairu, "Euskal Kantagintza Berria" izeneko mugimenduaren sortzaileekin ere harreman estuak izan zituen.
Eleberriei buruz, Txillardegiren Leturiaren egunkari ezkutua (1957) lehendabiziko euskal eleberri modernoa da, existentzialismo ereduak jarraitzen duena. Gero Ramon Saizarbitoriaren Egunero hasten delako eta Ehun metro (Nouveau Roman mugimenduaren eragina dutenak) eta Anjel Lertxundi agertu ziren.
Behin frankismoaren garaiak pasata, euskarazko argitaletxeak joritu ziren urtero 1.500 titulu argitaratzen, eta 300 idazle inguru izanda. Euskal literaturaren urrezko aro honetan, lehendabizikoz Euskal Herritik kanpo arrakasta izan duten idazleak agertu dira: Bernardo Atxaga (Obabakoak edo Behi euskaldun baten memoriak) edo Unai Elorriaga (SPrako tranbia).
Idazle klasikoak
Pizkundea XVII. mendea XVIII. mendea XIX. mendea XX. mendea
Herrialdeka
Araba | Bizkaia | Gipuzkoa | Lapurdi | Nafarroa | Nafarroa Beherea | Zuberoa |
Lehen harri
Lehen harria jartzearen zeremonia kultura askotan ematen den ohitura da. Eraikin edo proiektu berri bat martxan jartzerakoan horrelako ekintza publikoa antolatzen da.
Ezaugarriak
Ekintza horretan autoritate politikoak, erlijiosoak eta, batzutan ere, militarrak agertzen dira. Sinbolikoki ezaguna den pertsonaia batek eraikinaren lehen harria jartzen du. Askotan propagandarako joera izaten dute horrelako zeremoniek, bereziki hauteskunde garaietan.
Chevrolet
Chevrolet Ameriketako Estatu Batuetako Michigan estatuan dagoen Detroit hiriko automobilgintza enpresa bat da. General Motors taldearen barnean dago. EEBBetan maiz herri hizkeran Chevy laburduraz ere deitu ohi da. Autoez gain kamioiak ere ekoizten ditu.
Lehen harri
Ezaugarriak
Herrialde batzuetan lehen harria jarri beharrean pala batez lehen palakada botatzen da. Normalean, palan testu bat jartzen da eta, oroimen gisa, gorde egiten da. Lehen harriaren kasuan ere kutxa batean objektu eta dokumentuak lur azpian gordetzen ohi dira.
Chevrolet
Historia
1911ko azaroaren 3an Louis Chevrolet eta William C. Durant enpresariek sortu zute. 1918an General Motors enpresak erosi zuen. 1920ko hamarkadan General Motors enpresako Alfred P. Sloan enpresaburuak Chevrolet markako autoen ekoizpena garai hartan Henry Fordek sortutako Ford T auto ospetsuaren aurka lehiatzeko bideratu zuen.
Neska
Neska heldutasunera iritsi ez den emakumezkoa edo haur emea da.
Lehen harri
Ezaugarriak
Zeremoniotan ohikoa da apaizak izatea, eraikina edo proiektua bendeinkatzeko.
Neska
Nahiz eta neska baino mutil gehiago jaio, haurtzaroan hiltzeko baino aukera gehiago dituzte eta 15 urte baino gutxiago dituztenen artean 104 mutil/100 neskako ratio dago. Biologikoki X kromosoma (XX) dituzte, guraso bakoitzatik hartuak.
Vaal (ibaia)
Vaal Hegoafrikako ibaia da, Orangeren ibaiadar nagusia. 1.120 kilometroko luzera du.
Izena
Vaal izena afrikaans etik dator eta "zurbila" esan nahi du: ibai horren uren kolore grisaxkari erreferentzia egiten dio, nagusiki goraldi-garaian nabaritzen baita, une horretan sedimentu ugari daramalako.
Geografia
Drakensberg mendietan iturburua du, Johannesburgotik ekialdera, eta Transvaal eta Estatu Askea probintzien arteko muga egiten du, Kimberleytik hego-mendebaldera Orange ibaiarekin batu aurretik. 1.120 kilometro luze da. Klip, Wilge, Vals, Vet eta Riet haren adar nagusiak dira. Urtegi handi bat dago haren ibilguan.
Ekonomia
Witwatersrandeko industriaren beharrak eta Estatu Askearen gehienak asetzeko adina ur hornitzen du. Vaal-Hartz planaren osagaitzat, ureztatzeko ura lortzeko iturri nagusietako bat da.
2256 Wiśniewski
2256 Wiśniewski asteroide baten izena da. irailaren 24an aurkitu zuen C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels-ek Palomar Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 4519 P-L izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2256 Wiśniewski asteroidearen orbitak batezbeste 3,092 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,553 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,631 distantziara. Eszentrikotasuna 0,174 da, eta makurdura orbitala 0,46ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.1 da.
Fono
Fonetika eta linguistika arloetan fonoa hizketako soinuaren unitatea da. Giza hizkeran, ezaugarri akustiko bereziak eta iraupen tipikoa duen zati bakoitza fono bat da, soinua osatzen duena.
Catastega
Catastega Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Catastega timidella da.
NGC 6736
NGC 6736 galaxia bat da, Pavo konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Fono
Fono bakoitzak maiztasun bereizgarri bat du, eta emisio denbora berezia (oro har, 20-60 ms artekoa). Mintzamena ikertzean, analisi espektrografikoa erabiltzen da; horrek soinu uhinak bereizten ditu, maiztasun finkoetako uhin sinpleagoetan bereizita. Haien artean antzekoak diren fonoak ikur alfabetikoekin irudikatzen dira, kako zuzenen artean.
Follow Me Up To Carlow
"Follow Me Up to Carlow" (euskaraz Jarraitu Nazazue Carlowera) irlandar folk abestia da. Bere gaia honako hau da: 1580ko Bigarren Desmond Matxinadan zehar, Glenmalureko Gudan Fiach McHugh O'Byrne buruzagi irlandarrak 3.000 gudari ingeles aurka lortutako garaipena.
Fono
Fono eta fonema
Fonemak ez bezala (horiek buruko entitate bat baitira), fonoak gauzatze fisikoak dira, neurtu daitezkeenak. Fonema fonoen batura bat da, edota soinu desberdinen batura bat, hizkuntza konkretu baten fonologiako elementutzat har daitezkeenak.
Transkripzio fonetikoa, esan bezala, kako zuzenen artean [ ] sartzen da; eta transkripzio fonemikoa, berriz, barra zeiharren artean / /.
Follow Me Up To Carlow
Hitzak
Lift MacCahir Óg your face, brooding o'er the old disgrace
That black FitzWilliam stormed your place, drove you to the Fern
Grey said victory was sure - Soon the firebrand he'd secure
Until he met at Glenmalure with Fiach MacHugh O'Byrne.
Bis;
Curse and swear Lord Kildare
Fiach will do what Fiach will dare
Now FitzWilliam, have a care
Fallen is your star low
Up with halberd out with sword
On we'll go for by the lord
Fiach MacHugh has given the word,
Follow me up to Carlow!
See the swords of Glen Imall, flashing o'er the English Pale
See all the children of the Gael, beneath O'Byrne's banners
Rooster of a fighting stock, would you let a Saxon cock
Crow out upon an Irish rock- fly up and teach him manners.
From Tassagart to Clonmore, there flows a stream of Saxon gore
Och, great is Rory Óg O'More, sending the loons to Hades.
White is sick and Lane is fled, now for black FitzWilliam's head
We'll send it over, dripping red, to Queen Liza and the ladies.
Karisto (Grezia)
Karisto (latinez Carystus, grekoz Κάρυστος) Eubea uharteko hiria da, Greziako uharte honetako hegoaldeko kostan dagoena, Oke mendiaren magalean.
Homerok Iliadako "Ontzien katalogoan" aipatzen du, eta driopeen tribuak fundatu zutela esaten du Tuzididesek. Kiron pertsonaia mitologikoaren seme Karistorengandik datorkio izena.
The Stag's Head
The Stag's Head Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen taberna bat da.
Foratata
Foratata edo Foratata Haitza (aragoieraz Penya Foratata eta gaztelaniaz Peña Foratata edo Peña Foradata) Pirinioetako mendi bat da. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintziaren iparraldean dagoen Tenako ibarrean kokatzen da, hain zuzen ere, Sallent de Gallego udalerria mendi honen itzalpean gelditzen delarik, bertatik goruntz so eginda gailurra oso nabarmen ikus daitekelarik.
The Stag's Head
Kokalekua
Dame Court eta Dame Lane kaleen arteko izkinan dago.
Foratata
Mendi honek 2.282 metroko garaiera du, eta bere gailurrera igotzeko ohiko biderik errazena Formigal herritik goruntz doana da. Devoniar aroko kareharrizko mendia da.
The Stag's Head
Zinema
Hainbat filma taberna honetan girotutak izan dira, tartean A Man of No Importance, Albert Finney, Brenda Fricker eta Michael Gambon aktoreek antzeztua, eta Educating Rita (1983), Michael Caine, Julie Walters eta Maureen Lipman aktoreek antzeztua.
Talde-dinamika
Talde-dinamika talde baten baitako harremanak, ekintzak eta elkarreraginen multzoa zein horiek aztertzen dituen gizarte psikologiaren adarra da. Taldeko kideen jarrera, jokaera eta bilakaera, modu banakoan (baina aldi berean taldeari dagozkionean) zein kolektiboan, aztertzen ditu. Taldeetan ezarrtiako helburuak eraginkortasunez lortzeko teknikak ere aplikatzen ditu, lan-taldeen kohesioa eta elkartasuna bultzatuz. Talde-dinamika 1920ko hamarkadan sortu zen, Kurt Lewin eta Jacob Moreno psikologoek egindako ikerketetatik abiarazita.
Hauek dira talde dinamikako zenbait teknika:
-PHILIPS 66: 6 kideko kideek, 6 minutuz gai baten inguruan eztabaidatuko dute. Talde bakoitzean koordinatzile bat egongo da, eta denbora hau igaro ostean, hauek, ondorioak aurkeztuko dituzte. Moderatzaile batek, gai orokorrari buruzko sintesia egingo du. Teknika honen bidez, taldeko kide guztiek parte hartzea errazten da.
-EZTABAIDA TALDEAK: Bi taldek eztabaida egingo dute moderatzaile batek jarritako gai baten inguruan.
-BATZORDEA: Talde bat oso handia denean, kide guztien ordezkari diren talde txiki batzuk eratzen dira eta batzorde bat osatzen da. Batzordeak ondoriak ateratzen eta biltzen ditu, eta talde osoan aurkezten ditu, denen artean onartzeko.
-ROLE-PLAYING: Taldeko kide bakoitzak rol bat hartuko du, rol honen bidez eztabaida bat dramatizatuko da. Eztabaida hau bukatzean, moderatzaileak beren sentimenduak adierazteko eta ondorioak azaltzeko eskatuko die parte-hartzaileei.
-ERABAKI-TALDEA: Pertsona gutxi batzuek osatuko dute taldea, proposamen jakin bat onetsi behar duena.
-BRAINSTORMING: Gai baten inguruan, 8-10 kideko taldeak, honen inguruan bururatzen zaizkien ideia guztiak esango dituzte. Gero, epaimahai bat eratzen da ideia honenak edo originalenak aukeratzeko. Hainbat faktore izaten dira kontutan ideia hau aukeratzeko, originalena, kalitate handienekoak errealistenak eta eraginkorrenak.
-LAN-MINTEGIA: Talde osoa talde txikiagotan bananduko da, talde bakoitzak alderdi bat landuko du, horrela, gai bakoitza sakontasunez aztertu ahal izango da.
-BUSSINESS-GAME: Parte-hartzaileek lehiakide diren alegiazko enpresa banaren zuzendariaren rola hartzen dute, eta antzeko diren beste enpresa batzuekin lehiatzen dira. Helburua erabakiak hartzea da, beste enpresetako zuzendariek zer erabaki hartuko dituzten jakin gabe. Amaitzeko, talde osoan, hartutako erabakien egokitasuna aztertzen da.
Witwatersrand
Geografia
Batetik Ozeano Atlantikora isurtzen diren Vaal eta Orange, eta bestetik Indiako ozeanoan ahoa duen Limpopo ibaien banalerroa da. Tokiko kliman eragin nabarmena du, haizealde-haizebe efektua sortzen baitu; hori dela eta, Johannesburgeko iparraldeko aldiriak hezeagoak dira hegoaldekoak baino.
Witwatersrand eta Rand izenekin ezagutzen da Johannesburg Handiko Metropoli Eremua ere, Randfontein eta Carletonvilletik Springseraino hedatzen dena. East Rand, West Rand eta Sowetoko eremu zabalak ere hartzen ditu.
Ekonomia
Bertan daude munduko urre hobirik handienak. Izan ere, Witwatersrand izan da noizbait lurretik ateratako urre guztiaren %40aren iturria. Halaber, uranio, platino, harrikatz eta fosfato hobiak ere oparoak dira. Mineral ugaritasun horregatik, Rand izena eman zitzaion Hegoafrikako txanponari 1961ean.
Johannesburg, Germiston, Benoni, Springs eta Roodepoort hirietan metalurgia sare zabala osatu zen mineralok lantzeko.
Brua Auriac
Brua Auriac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Var departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 602 etxebizitza zeuden, 456 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 61 bigarren erresidentzia ziren eta 85 hutsik zeuden. 426 etxeak ziren eta 172 apartamentuak ziren. 456 etxebizitza nagusietatik 301 bere jabearen bizilekua ziren, 132 alokairuan okupaturik zeuden eta 23 doan lagata zeuden; 24 etxek gela bat zuten, 45 etxek bi zituzten, 89 etxek hiru zituzten, 143 etxek lau zituzten eta 155 etxek bost zituzten. 325 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 200 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 215 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 734 ziren, horien artean 539 aktiboak ziren eta 195 inaktiboak ziren. 539 pertsona aktiboetatik 469 lanean zeuden (265 gizon eta 204 emakume) eta 71 langabezian zeuden (30 gizon eta 41 emakume). 195 pertsona inaktiboetatik 48 erretiraturik zeuden, 60 ikasten zeuden eta 87 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brue-Auriac udalerrian 461 unitate fiskal zeuden, 1.169,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.964 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 52 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 11 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 6 igeltseroak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Brue-Auriac udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 330 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Fageda d'en Jordà
Pagadi honetan Joan Maragall olekariak pagadia beraren omenezko "La fageda d'en Jordà" olerkia idatzi zuen. Pagadirako sarbide nagusia Olot eta Santa Pau udalerrien arteko errepidearen 4. kilometroan dago, bertan Can Serrako aparkalekua dago.
Aschaffenburg
Aschaffenburg Alemaniako Bavaria estatuaren ipar-mendebaldean kokaturik dagoen hiria da, Main ibaiaren ertzean. 2010an 68.678 biztanle zituen.
Castletroy
Castletroy (irlanderaz Caladh an Treoigh) Irlandako Limerick hiriaren auzune handia da, Irlanda osoan azkarren hazten ari dena, izan ere gaur egun 40.000 biztanletik gora baitu.
Aschaffenburg
Etimologia
Main ibaiarekin bat egiten duen Aschaff errekak ematen dio izena, beraz "Aschaff ibaiko gaztelua" bezala itzul liteke. Aldi berean Aschaff lizarra da.
Castletroy
Historia
Mendeetan zehar Limericketik aparte egon izan da eta ez du garapen handirik izan. Limerickeko unibertsitatea bertan ezarri zenean biztanleria igo zen eta Limerick ere hedatuz joan zenez, azken honek Castletroy barneratu zuen. Biztanlegoaren erdia gaur egun unibertsitateko ikasleek osatzen dute.
Aschaffenburg
Geografia eta klima
Esan bezala Bavariaren ipar-mendebaldeko muturrean kokaturik dago eta Hessen estatuarekin muga egiten du, bertako Frankfurt hiria 43 kilometro eskasera baino ez daukalarik. Tenperatura suabeak dituenez Bavariako Niza ezizena jaso izan du.
Břevnice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1220 urtean egin zen.
Aschaffenburg
Historia
Indusketa arkeologikoek erakutsi dutenez Harri Aroan jadanik Aschaffenburg populatua izan zen. Ondoren alamaniarrak, erromatarrak eta frankoak izan ziren hemen. Erdi Aroko dokumentuetan Ascaffaburc, Ascapha edo Ascaphaburg izena sarritan agertzen da, bere garrantziaren erakusle izanik bertan 1474ean egindako Dieta Inperiala.
1614ean Johannisburg gaztelua eraiki zuen Maguntziako apezpikuak baina berehala iritsi zen Hogeita Hamar Urteko Gerran asko sufritu zuen hiriak. Maguntzia eta Frankfurten eskuetan egon ondoren, 1814ean Bavariak eskuratu zuen. 1849an Luis I.a Bavariakoak Pompejanum jauregia eraiki zuen Ponpeiako Castor eta Polluxen etxearen antzirudiko.
Putzita
Putzita sulfuro motako minerala da eta argyrodita taldearen kidea da.
Aschaffenburg
Historia
Bigarren Mundu Gerran aliatuek gogor bonbakatu zuten, tartean Johannisburg gaztelua ere erabat suntsiturik gelditu zelarik. Azkenik estatubatuarrek konkistatu zuten hiria alemaniarrek defentsa gogorra gainditzean. Estatu Batuetako armada bertan egon da 2007 arte.
Putzita
Ezaugarriak
Putzita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 3,5 da.
Aschaffenburg
Kirolak
Hiriko talde garrantzitsuena Viktoria Aschaffenburg futbol taldea bada ere, amerikarren presentziaren ondorioz badaude baseball, sofbol eta futbol amerikar taldeak ere, bere cheerleader eta guzti.
Beasaingo Udal Liburutegia
Beasaingo Udal Liburutegia Loinazko San Martin plazan dago. 1962 an sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte-hartzaile da. Beasaingo udaletxearen eraikinaren arkupean dago.
Siepraw udalerria
Siepraw Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Myślenice barrutian kokatuta. 31,85 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 8718 biztanle zituen.
Urrezko Globo Sariak
Urrezko Globo Sariak (Golden Globe Award) Hollywoodeko Atzerriko Prentsa Elkarteak sortutako zinema eta telebista sariak dira. 1944. urtean sortuak, zinema eta telebista arloetako saririk nagusienak dira, Oscar eta Emmy Sarien ondoren, hurrenez hurren.
Hasieran zinema Sariak baino ez baziren ere, 1956an telefilm eta telesailetarako kategoria berriak sortu zituzten.
Opera (nabigatzailea)
Opera web nabigatzaile eta Interneteko suite bat da, Opera Sofware enpresa norvegiarrak sortua. Aplikazio hau doainekoa da 8.50 bertsioa kaleratu zenetik, aurretik shareware edo adware izanda, eta 5.0 bertsioa baino lehen, bakarrik ordainezkoa izanda.
Bere azkartasuna, seguritate, estandarrei eusten diela (bereziki CSS horri), tamaina txikia, internazionaltasuna eta, oro har, berriztapenarengatik ezaguna da. Bere lehen bertsioetatik hona, fitxa edo hortz bidezko nabigazioa, Speed Dial-a, nabigazioan kurtsorearen mugimendua, tokian tokiko pertsonalizazioa edo lokalizazioa eta fitxa edo hortz miniaturazko ikuspena ekarri du.
Nabigatzaile arrunten eginkizunez gain beste gaitasun batzuk dauzka, posta elektronikoak bidali, txata, etab.
Sistema eragile askorekin badabil: Microsoft Windows bertsio gehienekin, Mac OS X, Solaris, FreeBSD, Linux, eta abar. Opera hainbat hizkuntzatan eskuratu daiteke.
VPN doan eskaintzen duela iragartzen dute. Freeware lizentziarekin plazaratu izan da 8.5 bertsiotik aurrera.
Opera 1994an jaio zen Oslon (Norvegia).
Ambystoma talpoideum
Ambystoma talpoideum Ambystoma generoko animalia da. Anfibioen barruko Ambystomatidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Villotran
Villotran Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villotran udalerrian erroldatutako biztanleak 282 ziren. Familiak 97 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 53 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Barcena de Pie de Conchako geltokia
Barcena de Pie de Concha Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Villotran
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Barcena de Pie de Conchako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Otto Loewi
Otto Loewi (Frankfurt, 1873ko ekainaren 3a - New York, 1961eko abenduaren 25a) alemaniar farmakologo izan zen. Graz-eko (1909) eta New Yorkeko unibertsitateetan (1938) izan zen irakasle. Nerbio-sistema autonomoetako (sinpatikoa eta parasinpatikoa) eragileen farmakologia aztertu zuen nagusiki. Nerbio eta giharren funtzionamendu arruntean parte hartzen duten bitarteko kimikoak atzeman zituen. 1936an, Fisiologiako eta Medikuntzako Nobel saria eskuratu zuen, Henry Hallett Dale mediku ingelesarekin batera.
Pietranico
Pietranico Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pietranicok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Villotran
Etxebizitza
2007an 117 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 116etxeak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 89 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 61 etxek bost zituzten. 81 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 195 ziren, horien artean 141 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 141 pertsona aktiboetatik 132 lanean zeuden (75 gizon eta 57 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villotran udalerrian 100 unitate fiskal zeuden, 293 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.785 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra autoeskola zen.
2000. urtean Villotran udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 501 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bucephalacra
Bucephalacra Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Bucephalacra scoliosema da.
Bathystethus cultratus
Bathystethus cultratus Bathystethus generoko animalia da. Arrainen barruko Kyphosidae familian sailkatzen da.
NGC 6737
NGC 6737 galaxia bat da, Sagitarius konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Trépot
Trépot Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Trépot udalerrian erroldatutako biztanleak 495 ziren. Familiak 183 ziren, horien artean 31 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 22 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 9 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 206 etxebizitza zeuden, 182 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 176 etxeak ziren eta 30 apartamentuak ziren. 182 etxebizitza nagusietatik 145 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 161 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 110 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 299 ziren, horien artean 244 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 244 pertsona aktiboetatik 235 lanean zeuden (126 gizon eta 109 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 55 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Trépot udalerrian 184 unitate fiskal zeuden, 510 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.056 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Trépot udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 582 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eskola jazarpen
Eskola jazarpena (school bullying) ikasle batek bere eskolan beste ikasleen eskutik jasaten duen jazarpen eta eraso-egoera jarraitua da. Jazarriak gutxiespenak, irainak, txantxak, iseka, kolpeak eta bestelako eraso fisiko eta psikologikoak pairatzen ditu eskola jazarpenean, erasotzaileen botereari edo indarrari aurre egin ezinik, eta azkenik jazarria mendekotasun-egoera batera doa.
Eskola jazarpenaren ondorioak larriak dira biktimentzat: estresa, estutasuna, beldurra eta depresioa ere jasaten dituzte eta kasu batzuetan biktimak suizidiora ere heldu dira. Eskola jazarpena betidanik gertatu bada ere, Dan Olweus suediar irakaslea hasi zen arazoa aztertzen Suediako eskoletan 1970eko hamarkadan. Antzina, eskoletako ohiko fenomeno naturala edo zela uste bazen ere, XX. mendeko bukaeratik egindako ikerketek eta jazarpen-kasu jakinetan hedabideek jarri duten arreta gizartean kezka berezia sortu duen arazo bilakatu da, mundu osoko eskoletako arazoa dela frogatzearekin batera. Horretaz jabeturik, anitz dira arazoari aurre egiteko ekimenak hezkuntza-arduradunen aldetik.
Kontzeptualizazioa
Eskola erakunde hezitzaile moduan zabaldu zen XIX. mendetik jasotzen dira eskola jazarpenari buruzko erreferentziak. Esaterako, 1857 urteko Tom Brown's Schoolday eleberriak (Tom Brownen eskola-egunak, euskaraz) eskola-jazarpena du gaietako bat. Hala ere, 1970eko hamarkadara arte gaiari ez zitzaion arreta berezirik jarri. Hain zuzen, 1969 urtean Peter Paul Heinemann suediar medikuak zabalkuntza handia izan zuen eskola jazarpenari buruzko artikulu idatzi zuen, arrazakeriaren inguruan. Artikuluan mobbing hitza erabili zuen egoera horretarako, espezie batzuetan animalia-saldok banako baten aurka burutzen zuen erasoa izendatzeko Konrad Lorenz etologoak baliatuz zuen terminoa hartuz. Dan Olweus suediar ikerlariak gaia sakontasunez aztertu eta 1978 urtean bere ikerketaren ingelesezko itzulpenean bullying terminoa baliatu zuen eskola jazarpena izendatzeko; izan ere, mobbing egoera ez bezala, bullying, school bullying edo eskola jazarpena egoera jarraitua, nahita eta propio egindakoa eta ikasle bakar edo bakan batzuek eragindakoa izaten baita. Nazioartean ere, maiz erabiltzen den terminoa da ingelesezko bullying, herrialde jakin batzuetan arazoak ezaugarri bereziak dituen arren; esaterako, Japoniako eskola jazarpenaren berezitasunak direla eta, hango eskola jazarpenari buruzko erreferentzia egitean japoniera jatorritzat duen ijime terminoa erabiltzen da.
Eskola jazarpenari aurre egiteko politikak behar bezala diseinatu, arazoak sorrarazi duen gizarte kezka eta eragin mediatikoa direla eta ikaslearen egoera behar bezala mugatzearren, beharrezkoa da fenomenoaren definizio zehatza egitea da. Egun hau da onartzen den definizioa: eskola jazarpena ikasle baten aurkako eraso eta jokabide negatibo iraunkorra da, beste ikasle bat edo batzuen aldetik, nahita eta modu kontzientean eragindakoa, mendekotasunezkoa eta asimetrikoa (jazarritako ikasleak horri aurre egiteko ahalmen gutxitua du) eta biktimizazio ondorioak dituena. Horrela, ez dira eskola jazarpentzat hartu behar, larriak ere izan daitezkeen arren, haurren arteko borrokaldiak, txantxak, lapurretak eta legez kanpoko eraso puntualak.
Eskola jazarpena gizartean gertatzen diren beste indarkeria mota batzuekin harremana baduela defendatu izan da.
Jokabideak eskola-jazarpenean
Anitz dira eskola jazarpenean barne hartzen diren jokabide motak. Tratu txar eta indarkeria maila desberdinekoak badira ere (indarkeria fisiko zuzenetik tratu txar subliminalagoetara), horien helburua beti berdina da: kideak diren haur eta gazteen artean mendekotasun-harreman bat ezartzea. Jokabide aniztasun horretan jazarpen fisikoa, hitzezkoa eta bazterketazkoa bereizten dira alde batetik; beste alde batetik, agerikoa (jazarpena agerian burutzen denean eta jazarlea zein den jakina denean) eta zeharkakoa (jazarpena ezkutuan egiten denean) izan daiteke; azkenik, jazarpen zuzena (jazarpena pairatzen duena zuzenean erasotzen denean) eta harremanezko jazarpena (jazarpena pairatzen duenaren difamazioa eta haren bazterketa soziala bilatzen denean):
! Jazarpen-jokabidea ! Fisikoa ! Hitzezkoa ! Bazterketazkoa ! Agerikoa bultzakadak, sexu kutsuko ukipenak imintzioak, barregarri uztea ! Zeharkakoa esamesak sortzea
Erasoen azpiko edukiari dagokionez ere, jazarpen mota bereziak daude:
Eskola jazarpenaren maiztasuna
Eskola jazarpena ohiko arazoa da eskoletan. Areago, fenomeno orokorra da eta ia ikasle guztiak jazarpen egoera bateko partaide edo lekuko izan direla egiaztatu mundu osoko hainbat ikerketetan. Hala ere, leku batetik bestera jazarpenaren prebalentzia oso aldakorra dela egiaztatu da. Inoiz eskola jazarpena jasan duten lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleak %40-%80 bitartean direla ere jaso da. Une jakin batean jazarpen-egoera pairatzen dutenen ikasleen portzentajea %9tik %32ra bitartekoa dela zenbatetsi da toki batzuetan, %4-%27ak jazarleak ziren bitartean.
Adinaren arabera
Eskola jazarpena lehen eta bigarren hezkuntzako edozein mailatan gertatzen bada ere, 13 urte inguruan gertatzen da maiztasun handienaz, biktima nahiz jazarleen aldetik. Adin horretatik aurrera, gazteek jazarpenari aurre egiteko baliabide gehiago izaten dituzte, jazarlearen aurrean nola jokatu hobeto dakielako, bere kabuz nahiz eskolako eragileei laguntza eskatuz. Erasotzaileen aldetik ere, adin horretatik aurrera gazteak indarkeriaren aurkako jarrera barneratzen joaten direla baieztatu da, adin altuetan jazarpen mota subliminalagoak izateko joera izaten dutela egiaztatu bada ere.
Partaideak eskola jazarpenean
Hainbat partaide bereizten da eskola jazarpenean. Alde batetik, jazarle edo erasotzaileak daude; bestetik, jazarpenaren biktimak. Bigarren mailako partaideak badaude: ikasle lekukoak eta helduak, askotan modu pasiboak jokatzen badute ere, jazarpenari aurre egiterakoan ardura handia dutenak.
Jazarleak
Jazarlea eragile menderatzailea da, biktima modu jarraituan erasotzen duena. Haur guztiek une jakinetan indarkeria erabiltzen badute ere, nabarmendu behar da jazarleak modu jarraituan burutzen dituela erasoak. Erasoetan parte hartzeko modu anitz dago, ordea, eta beraz jazarle tipologia ere era daiteke: Hala ere, batzuetan taldekako erasoetan ere parte hartzen dute, liderrak erasoa egiteko erabakiari jarraiki.
Jazarlearen ikuspuntutik, erasoen tipologia ere eratu da: eraso proaktiboak daude alde batetik, helburu jakin bat lortzeko burutzen direnak (ospea, mesede edo abantaila bat, kontrola...), eta eraso erreaktiboak, egoera bati aurre egiteko burutzen direnak, ustezko defentsa moduan, maiz errealitatearen ikuspuntu oker batetik abiarazita.
Jazarleen ezaugarriei buruz, bereziki jazarle aktiboari dagokionean, oldartsua, enpatia eta erruduntasun-sentimenduen eza, erasokorrak eta autoestimu handikoak izaten direla aipatu da. Aldi berean, ezaugarri psikologikoak garrantzitsuagotzat jotzen badira ere, ezaugarri fisikoak ere jaso dira: erasotzaileak biktimak baino indartsuagoak izaten dira. Jazarleek ezaugarri sozial nabarmenak ere izaten dituzte: eskolan integratu gabeak, errendimendu akademiko eskasarekin, hautsi diren edo beste arazoak dituzten familia etorriak, familiako hezkuntza desegokia eta indarkeriaren kulturan sartua.
Biktimak
Jazarpenaren biktimak jazarpena osatzen duten irainak, iseka, umiliazioak, mehatxuak eta gainerako erasoak pairatzen dituena da. Gehienetan jazarleak biktima bera baino ahulago ikusten duelako aukeratzen du. Biktimek ere ezaugarri fisiko, psikologiko eta sozial bereziak izaten dituzte, ezaugarri horiek beti agertzen ez badira ere. Biktimen ezaugarri psikologikoei dagokienean, biktimak haur eta gaztetxo ahulak, sentikorrak, lasaiak, zuhurrak, herabeak, aise nahigabetzen direnak, autoestimu eskasekoak, heldugabeak eta euren burua defendatzeko gai ez direnak izaten dira.
Biktimen sexuaren garrantziari buruz eztabaida dago: mutilak jazarpen fisikoago baten biktima izaten dira, neskek jazarpen psikologikoa pairatzen duten bitartean, beste batzuen arabera mutilak izaten dira gehienetan biktimak, Japonian ezik non ijime motako jazarpenaren biktimak neskak diren maiztasun handiagoaz.
Biktimak ezaugarri fisiko bereziak izaten ditu erasotzaileen ikuspegitik: txikia edo lodia izatea, betaurrekoak izatea, azalaren kolorea, janzkera, ilea edo bestelako hazpegi bereziak. Ikerlari batzuen ustez (Dan Olweus, kasu) ezaugarri fisiko berezi hauek ez dira jazarpenaren abiarazleak, bitartekoak baizik, biktima besteen aurrean barregarri uzteko hain zuzen
Beste alde batetik, biktima pasiboek (isilak, herabeak eta erasoari erantzuten ez diotenak) gehiengoa osatzen badute ere, badira biktima erreaktiboak, erasotzaileari aurre egiten diotenak; kasu horietan, erasotzaileak jomuga errazagoak bilatu eta jazarpena bertan behera utzi egiten du gehienetan. Biktima erasokorrak ere badaude, euren jazarpenari beste batzuei jazarpena eginez erantzuten diotenak. Azkenik, badira biktima probokatzaileak, beste ikasleen artean erreakzio negatiboak bilatzen dituztenak eta antsietatez eta erasokortasunez jokatzen dutenak. .
Ikusleak
Ikusle edo lekukoak jazarpenaren berri dutenak dira, jazarle eta zuzeneko biktima izan gabe. Jazarpenari aurre egiteko funtsezkoa da multzo honen parte hartzea eta laguntza jazarpen-egoerak hauteman eta horiei aurre egiteko. Zeharkako biktimatzat jo daitezke batzuetan, jazarleak egiten dituenak ikusita beldurra eta mendekotasuna ere pairatzen baitituzte zenbait kasutan. Beste egoera batzuetan, jazarpena iraunarazi egiten dute, erasoak jazarlearen balentriatzat edo gertakari arrunt, hutsal eta barregarri moduan hartuz; izan ere, jazarleak erasoak beste ikasleek ikus ditzaten burutzen ditu, bere nagusitasuna argi gera dadin, izuaz nahiz mirespenaz. Horrela, jazarpena bi aldeko ez baizik eta hiru aldeko fenomenoa dela baieztatu da: biktima(k), jazarlea(k) eta lekukoa(k). Areago, ikusle eta lekukoen rola ezinbestekotzat jotzen da jazarpen egoera iraunarazi nahiz horri amaiera emateko.
Ikusleen multzoan jokamolde zenbait bereizten dira jazarpenaren aurrean:
Aurreko tipologia ezin da zehatz eta modu finko eta esklusiboan aplikatu, ikusle jarrera konkretu batek berezitasunak eta ñabardurak. Tipologia zabalagoak ere ezarri dira. Bestalde, badago arriskua ikusle pasibo izatetik ikusle amoral izatera iragateko. Ikusle amoral izatetik jarraitzaile izatera ere iragaten dira ikasleak, erasotzailea lider edo nagusi moduan, zigorgabe eta menderatzaile, ikusita. Era beretsuan, badago joera ikusle pasibo moduan jarduteko, besteek ere modu horretan jokatzen dutela ikusten bada.
Prebentzioa, probentzioa
Eskola sistemaren ardura nagusietako bat izan beharko luke eskola jazarpenari aurrea hartzea eta aurre egitea. Eskola sistemak elkarbizitza zaintzeko eta etengabe hobetzeko neurriak  hartu beharko lituzke; bazterkeriak saihesteko, lagun-giroa, lankidetza, auzolana, kooperazio-giroa sustatzeko neurriak.
Balizko eskola jazarpena egon den kasuetan protokoloak egon beharko lirateke eta jazarpen kasuak ez gertatzeko, prebenitzeko, etengabeko lana egin beharko litzateke.
Gaiari buruzko ikerketak EAEn
ISEI-IVEI erakundeak eskola jazarpenari buruzko hainbat txosten argitaratu ditu.
Plasma (fisika)
Fisika n, plasma esaten zaio materia ren laugarren oinarrizko egoerari, egoera gaseoso aren antzekoa baita, baina gasean ez bezala plasmaren partikulak ionizatuta baitaude (hots, partikulak elektrikoki kargatuta daude) eta ez baitute oreka elektromagnetikorik; hori dela eta, plasma eroale elektriko ona da eta bere partikulek irismen luzeko elkarrekintza elektromagnetiko en eragina jasaten dute.
Plasmak gainerako egoeretan (solido, likido eta gas) agertzen ez diren ezaugarriak dauzka, eta honenbestez materiaren egoeratzat jotzen da. Gasak bezala, plasmak ez dauka forma edo bolumen jakinik, non eta ez dagoen edukiontzi batean itxita; baina gasak ez bezala, zeinak ez baitu efektu kolektibo garrantzitsurik, plasmak eremu magnetiko aren eraginpean hainbat egitura berezi sortzen ditu, hala nola harizpiak, izpiak edota gainazal bikoitzak.
Gas bat asko berotzeak bere molekula eta atomoak ioniza ditzake, eta horrela plasma sortu. Egoera honetan atomoak aske mugitzen dira; zenbat eta handiagoa izan tenperatura, orduan eta arinago mugitzen dira, eta elkarrekin talka egitean elektroi en erauzketa gertatzen da. Elektroi erauzketa horrek ematen dio plasmari bere distira bereizgarria. Laser edo mikrouhin bidezko intentsitate handiko eremu elektromagnetiko baten pean materia ionizatu daiteke, molekuletako loturak disoziatuz. Gas bati eremu elektriko bat ezartzean ere plasma lor daiteke.
Sieradz
Sieradz Poloniako Lodzeko voivoderriko hiri-udalerri bat da, Sieradz barrutian kokatuta. 51,22 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 42762 biztanle zituen.
Plasma (fisika)
Plasma, bestelakorik eman badezake ere, naturan ohikoena den egoera da (izarretan eta galaxiarteko plasman ageri da, esaterako), eta Unibertso ikusgaiaren materiaren zati handiena hartzen du.
Historia
Plasma hitza antzinako greziera ko 'substantzia moldagarria' edo 'gelatina' esan nahi duen πλάσμα​ hitzetik dator. Plasma Crookes-hodi batean identifikatu zen lehenengo aldiz, eta Sir William Crookes ek "materia distiratsu" moduan deskribatu zuen 1897. urtean. Urte horretan, Sir J.J. Thomson fisikari britaniarrak plasmaren izaera identifikatu zuen.
Plasma terminoa 1928. urtean aurkeztu zuen Irving Langmuir ek ionizatutako gasa deskribatzeko. 1920ko hamarkadan, plasmarekin lan egin zuten Lewi Tonks eta Harold Mott-Smithek. Mott-Smithek esan zuen Langmuiri filamentu termionikoetatik igarotzen zen elektroien garraioak odol-plasmak gorpuzkulu gorriak, zuriak eta germenak garraiatzeko zuen modua gogorarazi ziotela. Horregatik aukeratu zuen plasma terminoa ionizaturiko gasak izendatzeko.
Langmuirek aztertutako plasma honako modu honetan deskribatu zuen:
"Elektrodoetatik hurbil izan ezik, non elektroi oso gutxi dauden, ionizatutako gasak dituen ioi eta elektroi kopuruak parekoak izatearen ondorioz, espazio-karga erresultantea oso txikia da. Plasma hitza elektroien eta ioien karga orekatuak dituen zonalde hori definitzeko erabiliko da".
Plasmaren ezaugarriak
Plasmaren jokabidea deskribatzen duten ezaugarri eta parametroak definitzea da plasmaren fisikaren lehen zeregina, izan ere, ingurune eta karakteristika oso ezberdinetako plasmak existitzen dira. Hauek dira ezaugarri eta parametro nagusieak: