cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piezoelektrizitate
III-V eta II-VI erdieroaleak
2006tik aurrera efektu piezoelektriko ez lineal indartsuen berri eman da erdieroale polarretan. Oro har onartzen da ondorio horiek, gutxienez, lehen mailako hurbilketaren magnitude-ordena berekoak direla.
Polimeroak
Polimeroen erantzun piezoelektrikoa ez da zeramikoena bezain altua; hala ere, polimeroek zeramikek ez dituzten ezaugarriak dituzte. Azken hamarkadetan, toxikoak ez diren polimero piezoelektrikoak ikasi izan dira eta baita aplikatu izan dira bere malgutasunagatik eta inpedantzia akustiko txikiagoagatik. Material hauek adierazgarriak egiten dituzten beste ezaugarri batzuk, biobateragarritasuna, biodegradagarritasuna, kostu baxuak eta beste materialekin konparatuz (zeramika, etab.) energia-kontsumo baxuak barnean hartzen dituzte. Polimero piezoelektrikoak eta toxikoak ez diren konposatu polimerikoak erabili daitezke beraien ezaugarri fisiko ezberdinei esker.
Polimero piezoelektrikoak sailka daitezke granel erako polimeroetan kargatutako polimero hutsetan eta polimero konposatuetan. Granel erako polimeroen erantzun piezoelektrikoa egitura molekularraren ondoriozkoa da. Bi granel erako polimeroak daude: amorfoa eta erdikristalinoa. Polimero erdikristalinoen adibideak polibinilideno fluoruro (PVDF) eta bere kopolimeroak, poliamidak eta paralino-C dira. Poliimida eta polibinilideno kloruro (PVDC) bezalako polimero ez kristalinoak granel erako polimero amorfoen barruan sartzen dira. Kargatutako polimero hutsek, efektu piezoelektrikoa erakusten dute film polimeriko porotsu baten leunketaren ondorioz eratzen den kargagatik. Eremu elektriko baten pean, gainazalean kargak sortu egiten dira dipoloak sortzen dituzten hutsuneengatik. Erantzun elektrikoa huts hauen edozein deformazioengatik gauzatu daiteke. Efektu piezoelektrikoa konposatu polimerikoetan ere ikus daiteke, partikula zeramiko piezoelektrikoak integratuz polimero film batean. Polimero batek material eraginkorra izateko konposatu polimeriko batean, ez da izan behar piezo-aktiboa. Kasu honetan, materiala matrize inerte batez eratuta egon daiteke banandutako osagai piezo-aktibo batekin.
Bere malgutasunagatik, konposatu piezoelektrikoak proposatu dira energia-biltzaileak eta nanosorgailuak bezala. 2018an, Zhu eta besteak informatu zuten erantzun piezoelektriko bat lor litekeela 17pc/N-koa gutxi gorabehera PDMS/PZT nanokonposatutik abiatuz, %60-ko porositatearekin. 2017-an beste PDMS nanokonposatu bat informatu zen, non BaTiO3 PDMSan integratu zen nanosorgailu garden eta elastiko bat auto elikatzen den monitoretza fisiologikoa  egiteko. 2016an, poliuretano aparrean molekula polarrak sartu ziren non 244 pC/N-ko erantzun altuak lortu ziren.
2000an, frogatu zen eragingailu batek paperez eginda egon zitekeela. Egurrezko zuntzak, zelulosa-zuntzak deiturikoak, lerrokatuta daude orientazio dipolarra egon dadila. Honek materiala piezoelektrikoa bilakatzea baimentzen du. Efektua hobetzeko, materiala konbina daiteke lerrokatze handiagoa lortzeko. Polipropileno zelularrerako D33 erantzunak 200pC/N inguru dira. Polipropileno zelularrezko zenbait aplikazio musika-teklatuak, mikrofonoak eta ultrasoinuetan oinarritutako ekolokalizazio-sisteman dira.
Peptido aromatiko motzen automunturak
Automuntatutako difenilalanina nanohodi peptidikoetan (PNT) ebakuntzako aktibitate piezoelektriko handia aztertu zen. Modu honetan, hodiak elektrikoki polarizatuta zeudela antzeman zen, hodian luzeka doan ardatzaren norabidean, hain zuzen. Froga ezberdinen bidez PNT-ek koefiziente piezoelektriko nahiko altuak zituztela (60 pm/Vko balioak 200nmko nanohodietan) ikusi zen, baita garraio tentsio ezberdinetan deformazio elastiko lineala.
Aplikazioak
Gaur egun, dispositibo piezoelektrikoentzat merkaturik garrantzitsuenetarikoa industria automobolistikoa da, telekomunikazioekin eta medikuntzarekin batera. 2010ean, dispositibo piezoelektrikoen eskaria 14,8 mila milioi dolarrekoa zen, gutxi gorabehera. Dispositiboen artean, piezozeramikoak dira garrantzitsuenak, nahiz eta azken urteotan piezopolimeroek hazkuntza oso handia izan duten, oso pisu eta tamaina txikikoak baitira.
Kristal piezoelektrikoek funtzio anitz bete ditzakete:
Tentsio eta energia altuko iturriak
Kuartzoa bezalako substantzia batzuen piezoelektrizitate zuzenak 1000V baino gehiagoko potentzial diferentziak sor ditzakete.
Sentsoreak
Sentsore piezoelektriko baten oinarria honako hau da: dimentsio fisiko bat indar batean transformatzen denean, sentsorearen bi aurkako aurpegietan eragina izango du. Modu honetan, hiru “modu” ezberdin daude elementu piezoelektrikoan eragina izateko: longitudinala, zeharkakoa eta ebakidurakoa.
Sentsore piezoelektrikoak oso erabiliak dira frekuentzia altuko soinuekin transduktore ultrasonikoetan. Kasu honetan, medikuntzan eta frogapen industrial ez-suntsikorretan erabiltzen dira gehienbat.
Transduktore ultrasonikoen kasuan, adibidez, ultrasoinu uhinak giza gorputzean barreiatu ditzakete, eta gero bueltatutako uhina jaso. Hau egitean,  seinale elektriko batean bilakatzen dute.
Eragingailuak
Kristal piezoelektrikoen zabaleran oso aldaketa txikiekin oso eremu elektriko handiak lortu daitezke, zabalera hau µm mailako doitasunarekin aldatu daiteke. Beraz, kristal piezoelektrikoak oso tresna erabilgarriak dira zehaztasun handiarekin objektuak mugitzerako orduan; hortaz, eragingailuetan asko erabiltzen dira.
Eragingailu piezoelektrikoak erabilera asko dauzkate:
Maiztasun estandarra
Kuartzoaren propietate piezoelektrikoak erabilgarriak dira maiztasun estandarreko sorgailuak egiteko.
Motore piezoelektrikoak
Honako hauek dira motore piezoelektriko motak:
Motore piezoelektrikoak, orokorrean, motorean dauden gainazalen arteko frikzioarekin kristal piezoelektrikoen kitzikapenean oinarritzen dira. Motore hauek oso txikiak izan ahal dira.
Dardara eta zarata murriztapena
Ikerlari talde anitzek materialen dardara murrizteko bide berriak bilatzen ari dira, hauei elementu piezoelektrikoak atxikitzea metodo hauetako bat izanik. Materiala norabide batean makurtzen denean bibrazioagatik, dardara-murriztapen sistemak bihurriketa honi kontra egingo dio energia elektrikoa bidaliz elementu piezoelektrikora, beste norabidean makurtzeko. Etorkizunean espero da autoetan eta etxebizitzetan metodo hau aplikatzea, zarata murriztapenerako.
2005eko azaroan, TU Darmstadt-eko talde batek dardararen aurkako sistemen baliogarritasuna erakutsi zuten, mailu batekin panel ezberdinak kolpekatuz, eta material piezoelektrikoa zeukanak berehala astintzeari utzi zion.
Teknologia hau ere HEAD Tenniseko belarakietan erabiltzen saiatzen ari dira ikerlariek.
Antzutasunaren tratamendua
Alferrikako fertilizazio prozesuak jaso dituzten emakumeengan, obozitoen aktibazio piezoelektrikoarekin batera esperma-injekzio intrazitoplasmatikoak fertilizazioaren emaitzak hobetu omen ditu.
Kirurgia
Ultrasoinu piezoelektrikoen aplikazioen artean, kirurgia piezoelektrikoa daukagu. Piezu-kirurgia minimoki inbaditzailea den metodoa da, zeinak ehun jakin bat moztea daukan helburu beste ehunetan sorturiko kaltea ahalik eta gutxienekoa izanik. Adibidez, Hoigne et al.-ek esku-kirurgian aplikatu zuten, hezurra mozteko. Teknika honek daukan abantaila bat mineralak diren ehunak mozteko gai dela da, ehun neurobaskular eta bestelako ehun bigunagoak moztu gabe; hau da, operazio ingurua odolez garbi uzten duen teknika da.
Etorkizunerako aplikazioak
2015ean, material piezoelektrikoen xafla meheak erresonatzaile eta erradiatzaile eraginkorrak direla aurkitu zen,  baldin eta frekuentzia jakinen pean kokatzen badira. Hain zuzen, aipaturiko geruza finei kitzikapen asimetrikoa aplikatzen bazaie, sistemaren simetria apurtu egingo da, baita eremu elektrikoarena ere. Era horretan, erradiazio eletromagnetikoa sortuko da. Beraz, horri guztiari esker, material piezoelektrikoak antenetan erabil daitezkeela aurkitu zen.
Azken urteotan, material piezoelektrikoei bestelako aplikazioak bilatu zaizkie. Horien artean, oinezkoen energia zinetikoa biltzea dago. Horretarako, hainbat faktore hartu behar dira kontuan, prozesuaren eraginkortasuna maximizatu nahi bada: oinezkoen dentsitate altuko guneak aukeratu behar dira eta baita espaloietako baldosen orientazioak berebiziko garrantzia dauka energia gordetzerako orduan. Halaber, gomendagarria da teknika hori aplikatuko den zonaldeetan, energia piezoelektrikoa sortzeko ahalmena kualitatiboki ebaluatzea, denbora-unitateko oinezkoen kopurua aintzat hartuz . X. Li-ren taldeak energia piezoelektrikoa batzeko sistema proposatu zuen Sidneyko Macquarie Unibertsitateko eraikin zentral baterako. Horren diseinuan, pertsonen fluxua aztertuta, lauza piezoelektrikoek gune jendetsuenetako zoruaren %3,1 estaliko zuten; era horretan, 1,1 MW · h batuko zen urtero. Energia hori eraikinaren urte bateko energia-beharraren %0,5 inguru zela estimatu zen. Israelen, jadanik material piezoelektrikoen aplikazio hori ustiatzen duen enpresa dago: material horiek trafiko askoko errepide baten azpian kokatu ziren eta, sortutako energiarekin, hirietako argiteria, seinaleak eta publizitate-panelak hornitzen dira. [erreferentzia behar da]
Energia fotovoltaikoa
Material piezoelektrikodun zelda fotovoltaiko hibridoen eraginkortasuna igo daiteke bibrazio askoko edo zarata handiko gunean kokatuz. Hori polimero organikodun gelaxkarekin frogatu zen, zink oxidozko nanotutuak erabilita. Esperimentuan ikusi zen efektu piezoelektriko soilak sortutako elektrizitatea arbuiagarria zela, baina 75 dB-ko soinuak aplikatuz, etekina %50 igotzen zen. Eraginkortasunaren maximoa 10 kHz-tan lortu zen, hots, nanotutuen erresonantzia-frekuentzian. Tutuen bibrazioak eragindako eremu elektrikoak polimeroaren elektroiekin elkarrekiten zuen eta horiek  ZnO geruza elektroizalera jotzeko probabilitatea murrizten zen .
Washington Commanders
Palmaresa
- Konferentziako Txapeldunak: 5
- Dibisioko Txapeldunak: 13
Montjustin
Montjustin Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Mol (Belgika)
Mol (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 34.827 biztanle zituen.
Mol oporretarako leku ezaguna da, basoz inguratutako hainbat aintzira dituena. Bi laku turistiko nagusi daude:
Montjustin
Biztanleria
2007an Montjustin udalerrian erroldatutako biztanleak 51 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 46 etxebizitza zeuden, 26 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 43 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 26 etxebizitza nagusietatik 17 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 19 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 31 ziren, horien artean 22 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 22 pertsona aktiboetatik 20 lanean zeuden (10 gizon eta 10 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 9 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak zerbitzu enpresenak ziren.
2000. urtean Montjustin udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
K.a. 101
K.a. II. mendearen taula (K.a. III. mende | K.a. II. mende | K.a. I. mende)
K.a. 120ko hamarkada | K.a. 110ko hamarkada | K.a. 100ko hamarkada | K.a. 90ko hamarkada | K.a. 80ko hamarkada
K.a. 106 | K.a. 105 | K.a. 104 | K.a. 103 | K.a. 102 | K.a. 101 | K.a. 100 | K.a. 99 | K.a. 98 | K.a. 97 | K.a. 96
Aloña
Aloña mendilerroa Gipuzkoako hego-mendebaldean dago, Oñati (Debagoiena) udalerriaren hego-ekialdean.
Iparraldean Uribarri eta Murgia auzoak (Oñati), Duruko eta Urbiako zelaiak hegoaldean eta Aizkorriko mendilerroa hego-ekialdean ondoan ditu, mendilerro bien artean Biozkorniako lepoa dagoelarik.
Bertan daude eskualde osoko mendirik garaienak, guztiak 1.200 metrotik gorakoak.
Tontorrak
Gorgomendi da mendilerroko tontorrik aipagarriena, 1.250 metroko garaierarekin. Altuena ez den arren. Oñatiko ikurra izanik, parean dagoelako, “Aloña” izenarekin bezala ezagutzen da.
Tontor nagusiak, garaieraren arabera ordenaturik, hauexek dira:
Geologia
==== Estratigrafia ==== Irizpide paleogeografiko eta tektonikoa kontuan hartuta, Aloñako mendilerroa Bilbotik Altsasura doan failan kokatzen da, Albiar-Cenomaniar edo supra-urgoniar gunean, eta horrek bereizten du Behe eta Goi Kretazeoko materialak.
Udanatik Artzanburura doan bidetik azter daiteke ondoen lurraren egitura estratigrafikoa, hareharriz eta lutitaz osaturik bereziki, bata eta bestearen presentzia antzerakoa izanik. Mendilerroan kareharrizko hiru multzo nabarmen antzematen dira, material karbonatatuez bereizia. Beheko litosomoan kareharria izanik nagusi, tarteka oparoak dira errudisten muinoak eta Ostreidaeren bioermoak. Erdikoan lur-tartekatze nabarmenik gabeko kareharri ugariak daude, eta hirugarren litosomoan kareharri estratifikatuei dagokien zati basala aurkitzen da. Litosomo hauek neurria aldatuz doaz, 20 metrotik 125 metroraino.
Oñatitik Arantzazura doan bidetik ikusten den legez, ale xeheko hareharri karedunen iluneko multzoak nabarmentzen dira, eremu dezimetrikoekin estratifikatuta eta tupak tartekatuz. Hori horrela, Botreaitz eta Artzanburuko hegoaldeko maldetan hareharrizko tupa ilunak ugariagoak dira, metro batzuetako potentziako buztin kareduna tartekatzen zaizkiela. Sarri askotan tupek kaltzifikazioa galduta dute, eta lutita zein limolita ilunaren antza hartzen dute.
Sedimentologia
Milioika urtetan ur azpian egon diren lurralde hauek, aro eta fase ezberdinetako aldaketaz lortu dute gaurko itxura hartzea. Ziklo sedimentarioak honakoak izan ziren:
Geologia estrukturala
Bilboko failak aski norabide zuzena darama Aloñako mendilerroan, Aratz igaro arteraino, hegoaldeko joera duela beti ere. Bere zeharkaldian haustura paralelo garrantzitsu batzuk ditu eta nabarmenena ipar aldeko Weald fazies zerrenda da.
Landaredia
Aloña inguruko lurraldean bi landaredi-maila bereizten dira: muinotarra eta menditarra.
Basoak:
Artadi kantauriarra: Izaera mediterranearra duen landaredia, iraganeko aro eta klimetako erlikia da. Isurialde kantauriarrean eta aurki daiteke, altitude gutxiko haran eta haitzarte babestuetan.
Sastrakak
- Pre-txilardi atlantikoa: Hala deitzen zaio belarki eta tamaina ertaineko muluz osatutako landare-elkarte multzo bati, mendi-hegal, malkar eta labarretako lur meheetan.
- Txilardi-otadi-iratzedi atlantikoa: Itxura fisonomiko desberdinak erakusten dituzten landare-elkarteen multzo da. Lurzoru pobre eta azidoenetan txilarren nagusitasuna ematen da. - Gurbizti edo sastraka garai termo-atlantikoa: Artadi kantauriarrarekin zerikusia duten behealdeko lekua epeletako zuhaiska-landaredi mota bat da.
- Elorri edo Lahardia: Baso-ertzetako edo arantzazko hesietako talde nagusiak dira. Elorrietan hainbat zuhaizka arantzatsu dira nagusi: Crataegus monogyna, Prunus spinosa eta Rosa spinosa.
Belarrezko landaredia
- Brachypodium pinnatum-aren albitz-belardia eta bestelako larre mesofiloak: Abitz belarra da ugarienetakoa, eta basoetako soiluneak, belarduiak eta gutxi zaindutako larreak, bazter-lurrak eta abar hartzen ditu.
- Agrostis curtisii-aren larre silizikola: Gramineo hau nagusitzen den larre-mot, mendi siliziotan ezarri da.
- Belardi menditarra: Kararri-mazizo altuetan zati handiena estaltzen dute.
- Belardi eta labore-lur atlantikoak: Koniferoekin batera nagusi, kankudunen estaian lekutzen dira.
- Behardi-ihidiak, zingirak edo sakonune istilgarriak: Lurrazaleko ahur-gune istilduetan ezartzen dira.
- Kararrizko hartxingadietako landaredia: Haitzebaki batzuen oinean sortzen dira.
- Larre kaltzikola karritarra: Lurzoru eskeletikoak hartzen ditu, substratua azaleratzen den lekuetan. - Kararrizko harkaiztegietako landaredi-konplexua: Hegaletako eta gailurretako pitzaduretan bizi dira.
Baso landatuak
Zuhaitz-formazio homogeneok izaten dira. Txanda laburrean landatzen dira ia beti, 30 urte inguruan, Pinus radiata eta Pinus insignis izanik espezierik hedatuenak.
Foru Aldundiko Nekazaritza eta Ingurugiro Departamenduak 2001. urtean hasita, Aloña mendilerro inguruko hainbat basolan burutu ditu, sastrakak kenduz, pagoak eta lizarrak sartuz, etb.
Haitzuloak
Mendilerroan honako hogeita hemezortzi haitzulo daude: Akaitz 1,  Akaitz 2, K-25, Belatxingaitz, Maila,  Harlepoko zuloa, Duruko meategia, Kostain Potolo, Azkonar Zulueta goikoa, Duru 2, Akaitz 3, Kosotxo, Azkonar Zulueta behekoa, Aloña bizkarreko koba, Lizartzako iturria, Buetraitz 5, Buetraitz 6, Buetraitz 9, Buetraitz 10, Atxuriko meategia, Buetraitz 4, Buetraitz 3, Buetraitz 1, Haginagako leizea, Buetraitz 7, K1, Aloña iparraldeko koba, KL 1, Buetraitz 2, 30, Gorgomendi 1, Aloña bizkarreko leizea 2, Aloña bizkarreko leizea 3, Ubaoko urzuloa, Belargo leizea, Kataosteko meategia, Ezaetako koba, eta Gomistegi. Haitzulorik handiena Ubaoko ur zuloa da,  Aloña mendiaren magalean. Urteetan Oñatiko herriaren edateko ur-sarearen oinarrietako bat izan da. Bere ahoa kararrizkoa den dozenaka metroko horma bertikal baten pean dago, kararri urgoniana eta argilita supraurgonianaren artean,  620 metroko altueran.
Bere mailaren mantenurako Aloñatik Kataberarainoko rudisten lurretatik datozen urak jasotzen ditu, uraren beste inongo irteerarik ez baita oraino aurkitu. Izan ere, ezagutzen diren lurpeko korronteek Kataberako meategikoa eta Kataberako Haitzulo 3 eta Haitzulo 5ekoak dira soilik. Urteko batez besteko emaria segundoko 200 litrotan dago.
Ubaoko ur-ezkutuetan abiatzea askea da une oro, eta Aloña Mendiko Espeleologia Taldearen aldetik aztertua izan den hodi aktiboa 525 metro sartzen da mendian barrena, Iparmendebal-Iparekialde norabidean.
Arkeologia
- Trikuharri ak: gure arbasoen kristautasunaren aurreko monumentu megalitikoak dira, gorpuak ehorzteko eratzen zirenak. Bere egiturak antzerakoak izaten beti: lurrean finkatutako harriak, zutik, eta estaltzeko harlauza handiak gainean..
* Artzanbururen hegoaldera dauden larreetan, Urbiako Partzoneriko mugatik hurbil.
* Long.: 01º 19’ 10’’, Lat. : 42º 58’ 37’’, Alt.: 1.305 m., X.: 551.640 Y.:4.758.665, Z.: 1.305 * On Joxemiel Barandiaranek aurkitu zuen 1917an, eta Telesforo Aranzadi eta Eugenio Egurenekin batera induskatu zuen 1918an. Ziotenez, 12 metroko diametroa eta 1’50 metroko altuerako tumulua zen. Ganbara, zutik dauden lau harlosek eta barnealdera eroritako beste batek osatzen duten esparru errektangular bat da.
* Materialak: A) Giza-hezurrak: gutxienez gizabanako heldu bati dagozkienak. B) Animali-hezurrak: zehaztugabeak. * Sekuentzia kulturala: neolito-brontzea.
- Tumulu ak:
Hilobi bat edo gehiago (sarritan dolmenak) estaltzen dituzten lur edo harri-metaketa handiak dira.
* Mallako tumulua. * Kokapena: Aizkorriko megalitotegia. * Deskribapena: Tumulu zirkular nahasia.
* Malla-tokian, izen bereko saroitik 300 m.ra. HMrantz.
* Long.: 01º 18’ 05’’, Lat. : 42º 59’ 01’’, Alt.: 1.045 m., X.: 550.200 Y.:4.759.395, Z.: 1.045.
* Historiaurrean nahiko arruntak omen ziren, eta honako honen neurriak hauek dira: 11 metroko diametroa eta 0’50 metroko altuera. Erdiko kraterra 1’50 m. diametro eta 0’30 m. sakonerakoa izanik, ez du ganbara-harlosarik. Bertako kare-harriz egindakoa da.
* Juan San Martinek aurkitu zuen 1953an, eta ez da induskatua izan. * Sekuentzia kulturala: neolito-brontzea.
Orogelatria (Mendien gurtza)
Aita On Jose Migel Barandiaran jakintsuak zioenez, historiaurreko jendearen bizileku, hilerri eta aztarnak mendietan aurki daitezke, gaur egungo artzainen txabolen aitzindari. Ondoren etorri dira kristautasunaren hainbat seinale eta eraikuntza. Hogeigarren mendearen hasieran gurutze ugari jarri ziren mendietan, Leon XIII Erromako Aita Santuak hala eskatuta. Aloñako gurutzeaz gain, Euskal Herrian beste asko jaso ziren. Gorbeiakoa da ezagunenetakoa.
Karobiak
Karegintza antzinakoa izan arren, duela bost mende indartu zen bere erabilerak, artoa eta arbia ereiten zen soroetan botatzeko, uzta hobeak lortzeko asmoz. Baina horrez gain, bazituen beste hamaika erabilbide, hala nola letxeriaz baserriak zuritzeko, itoiak desinfektatzeko, igeltseroak morteroa egiteko, fruta arbolen enborretan emateko, etab...
Oñatik garai baten bostehun baserri inguru zituen, eta gehienen inguruan zeuden karobiak. Hogeigarren mendearen erdi aldera hasi zen karobien gainbehera, lan neketsua izanik lantegietan jornala irabaztea errazago zelako, eta bestalde kare industriala erraz lor zitekeelako prezio onean. Aloña magaleko Uribarri auzoko Urzelai baserria izan zen azkena langintza hau uzten. Gaur egun oraindik, baserri inguruetan berrogeita hamarretik gora zakarrezko karobi aurki daitezke. Karea egiteko, bi lehengai ezinbestekoak dira: kararria eta egurra, eta estima gehien Aloña, Orkatzategi eta Andarto inguruko kararriak zuten.
Artzaintza
Euskal Herriko artzain txakur-lehiaketa garrantzitsuena Oñatin irailean ospatzen da. Nazioarteko maila izanik, beste lehiaketetako irabazleek soilik parte hartzen dute.
Zuhaitz-landaketak
Iragango urteetan, Oñatiko Natur Eskolak negu amaieran antolatzen duen Ingurumen Astearen barruan, Aloña zeharrean zuhaitz landaketak eginda ematen zaie bukaera ekitaldiei. Gaztetxoei zuzenduta dago batez ere, eta lanak gurasoen laguntzaz auzolanean burutzen dira. Batzuk aitzurrarekin zuloak egin ondoren landaretxoak kontu handiz landatuz, Zuhaitz gazteak ondo babestu ezean abereen janari bilakatzen direnez uda partean, alanbre kizkidun itxitura eraikitzen da inguru guztian. Aloña Lagunak taldeak ere urtero landatzen ditu haritza k, lizar rak, pago ak, hagin ak, elorri zuri ak edo urkia k landatzen ditu.
Mendizaleak
Mila bederatzi eta berrogeiko hamarkadan hasi ziren mendizaleak postontziak ipintzen mendietan, eta gaur egun tontor guztietan daude. Bestalde, urtero biltzen da mendizale talde bat Gorgomendin urtarrilaren 1eko goizeko hamaiketan, urte berriari ongi etorria emateko.
Ehiza, egurra eta aisialdia
- Ehiza: orokorrean mendilerroa Ehiza Babeslekutzat dago hartuta, Arantzazuko errepideraino, eta ondorioz bertan jarduera hau debekatuta dago.
Mendiaren baldintzei, larre asko eta zuhaitz eskasia, ongien moldatzen diren espezieak eperrak eta erbiak dira. Garai batean ugariagoak ziren, inguruetako baserrietan garia, artoa eta garagarra ereiten zirelako.
Zozoa eta birigarroa dira aurki ditzakegun beste espezie zinegetikoak, basurdearekin batera. Udazkenean berriz, oilagorrak eta paseko usoak ehizatzea dira. Hala, Belar inguruetan hamabi ehiza-postu daude garai estimatuenean.
Laurogeitik gora sai dabiltza Aloña inguruetan. Babestutako harrapari eder hauek Aitzgaineko hormatzarretan daukate habiak, errepidetik begi bistan. Beraien betebehar nagusia, ehiza baino, sarraski lana betetzea da, hildako abereak janez. - Egurra: Historikoki izugarrizko garrantzia izan dute zurak eta egurrak, lehenak eraikuntzarako eta bigarrenak sutarako. Bestalde, ez da ahaztu behar duela gutxi arte ikatza egiten zela mendian. Baina aurrerakuntzaren eta bereziki industrializazioaren eraginez, bizimolde horiek desagertuz joan dira, eta gaur egun egurra soilik dago baloratua..
Partzuergoan, egurraren ustiapena 1890ko araudi baten bitartez ongi erregulatuta zegoenez, edozein herritarrek har zezakeen ihartuta edo hondatuta zegoen zuhaitzetako egurra, horretarako baimena lortu ondoren.
- Aisialdiari dagokionez, azken belaunaldian mendizaletasuna gehituz joan da, eta Aloña-Aizkorri Parke Natural izendatua izan da.
Ustiapen desberdinak
Ur-biltegi mordoska dago Aloñako magalean, Oñati eta Legazpi alderako ura batzeko. Garrantzi berezia izan zuen Ubaoko urzuloak, eta ur-hodi zein azpiegitura sendoak egin ziren uraren garraiorako. Duela hogeita hamar urtetik hona, kontsumorako Urkuluko ura da erabiliena Hirurogeiko hamarkadan, Durutik Urbiarainoko pista urratu zen, turismorako balioko zuelakoan. 2001ean lau pista ezberdin zeuden, baina  Foru Aldundiak eta Udalak bat eginik, pistok utzitako arekak betetzeari ekin zioten. Eskiztatik gora joateko, motorretan zein mendiko kotxeetan zirkulatzea debekatua zegoen seinaleak ipini beharra egongo zen.
Gaur egun utzita dagoen Kataberako meategiak, XIX. mendearen amaieran eta XX.eko hasieran kalamina ekoizpen handiak lortu zituzten. Udanako labeetara teleferikoko bagonetatan garraiatzen zuten minerala. Hirurogeiko hamarkadatik desagertuta dago, baita, Aloña pean zegoen igeltsutegia.
Aloña literaturan
- Manuel Umerez Goribargoitia apaiza (1757-1818) izan zen oñatierazko lehen testu garrantzitsuak taxutu zituen idazlea. Bi gomendio liburu idatzi zien ilobei, 450 orritik gorakoak. 1805ekoak honela dio: “… ''Eta nora guaza odei denporako gizur sinisketa oneikaz, bardin odei aserriak ekusi oi dirian alderen batetik aurkiketan bada iñork ondarrik ez dekion leze andiren bat, nire gazte denporan Oñatin, estudioetan nenbillela, entzun oi neben legez Gaiztazuluaren izena daukan leze bategatik? Entzuten neben bada, leze onetan diabruak bizi diriala, sartu eta urten ibiltzen diriala batez ere odei aserria daguanian, urlia arzainegaz eta berendiagaz au gertatu zana eta bestia, eta beste onelako milla atso ipuiñ ume artian ere denpora irago garri esaten kristaun batek lotsatu bihar leukiana''…”
- Joxe Mari Iparragirre (1820-1881) Urretxuko kantari ospetsua Espainian eta Frantzian, Suitzan eta Britainia Haundian, Argentinan eta Uruguayn bizi izan zen.
Azken urteak Euskal Herrian eman zituen, eta Oñatiko udalak deituta bertako jaiak alaitzen izan zen garai horretan. Hogeita lau bertsoko Aloña Mendi saioa geratu zaigu oroimenean. Lehen eta azken hirurak jasoko ditugu hemen:
Aloña mendi aldamenean
guztiz leku agerian
Oñati eder hau ikusten da
zelaitxo baten erdian…
- Txomin Agirre (1864-1920)
Ondarroan jaio ondoren, ia bizi osoa Zumaian eman zuen, bertako mojen kapeilau lanetan. Euskal literaturgintzako idazle eta nobelagile klasikoenetakoa dugu, eta “Garoa” eleberria (1912), Oñatin kokatzen du, Errodrigo Baltzategiren baserrian, Aloñako magalean.
Hona hemen Garoaren pasarte bat:
… Horrela zen Joanes nik ezagutu nuenean.
Hirurogeita hamabi aldiz ikusi zuen, Aloña mendiko hariztietaan, ostro berdea berriz jaiotzen; baina ez zion eramango hemeretzi urteko mutil batek ez aizkora jolasean, ez burni astuna jaurtitzen, ez mendietan gora edo ibarretan zehar lasterka…
- Salbatore Mitxelena (1919-1965)
Zarautzen jaio zen, bertsolarien familia baten. Arantzazuko frantziskotar eginda, gerra osteko lehen liburua berak argitaratu zuen: ''“Arantzazu. Euskal sinesmenaren poema”'' (1949). Poetarik ospetsuenetakoa izatera ailegatu zen.Honakoa da sarrera:Talan… talan…
Aloñaren maldan
antzina zaharrean
altzo-altzotikan
talan… talan
Aloñaren maldan.
- Bitoriano Gandiaga (1928-2001)
Mendatan jaioa, oso gazte joan zen Arantzaura fraide izateko. Hogeigarren mendeak eman zuen euskal poetarik onenetakoa. Honela dio 1980. bere poesia batek:
Argi eta behor pozik
Aloñako hegian,
gurutze bat ageri da
mendi-punta jaian hauxe besterik ez nuen
erantzun, agian,
zentzua topatzen diot
fedearen argian.
Mitologia
Gorgomendi eta Buetraitz tontorren artean, 1.200 metroetako altueran eta iparraldeko hormatzarrean, oinez ailegatzeko zaila den haitzulo bat dago, “gaiztozulo” izenekoa.
Mitologiak zioen Anboto ko “Mari/lamia/sorgina/señoria” noizbehinka bertara joaten zela hegan, bereziki eguraldi trumoitsu eta txarra egiten zuenean.
Arantzazuko fraideak, sorginkeria horri aurre egiteko eta beldurrak uxatzeko, hiru gurutze jarri zituzten barruan, garai desberdinetan: 1) Sarrerako gurutze birgurutzatua. 2) Sarrerako ahoaren azpian beste gurutze birgurutzatu bat, besoetan gurutzetxo grabatuak dituena, eta 3) Gurutze bat horman zuriz margotuta, elizako kustodia itxurarekin.
Mendiaren maldetako baserritarren artean kontu eta atsotitz asko zeuden gaiari buruz. Adibidez:
Aloñako igoerak
"Aloñako Igoera" 2005etik antolatzen den mendi lasterketa da, 22.6 kilometroko ibilbidea daukana eta 1.868 metroko pilatutako desnibelarekin.
Karreratik kanpo, oinez igotzeko ohiko abiapuntua da Urtiagain lepoa (506 m), Arantzazurako bidean. Halaber, Arantzazutik bertatik abiatzen da bide bat Durutik igarotzen dena, eta Gomiztegi ko artzain eskolatik. Biozkorniako lepoa (1.200 m) beste aukera bat da, "Ama Birjinaren Aulkia" izena ere hartzen duena. Bertara Legazpi edo Oñati aldetik iristen da, Katabera antzinako burdin meategietatik.
Duru-Malla
Duru eta Mallako zelaiak Aloñako mendigunearen hegoaldean kokatuta daude, Arantzazu auzoaren gainaldean. Korta edo saroiek osatuta dagoen ingurunea da, antzinako artzain-etxolekin batera. Artzaintzarako zonalde honek, gainera, gordetzen du Eskista izeneko lekua. Ibarrondo familiak atondutako iglu formako eraikin txikia da, ondoan dagoen muinotik erremonte bakar batekin osatzen zuen eski estazio txikia garai batean.
Mikel Azkona
Mikel Azkona Troyas (Arrigorriaga, ) bizkaitar gidaria da, turismo-automobilen lehiaketan aritzen dena.
Arez (Rio Grande do Norte)
Arez Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lowertown (Kornualles)
Lowertown, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Luxulyan parrokian.
Ginouillac
Ginouillac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ginouillac udalerrian erroldatutako biztanleak 165 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 114 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 113 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 74 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 57 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 93 ziren, horien artean 60 aktiboak ziren eta 33 inaktiboak ziren. 60 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (33 gizon eta 25 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 33 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ginouillac udalerrian 67 unitate fiskal zeuden, 150 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.990 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 2 higiezinen agentziak.
2000. urtean Ginouillac udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 792 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ana Pastor (argipena)
Ana Pastor hainbat pertsona ezagunen izena da:
Villageriz
Villageriz Zamorako probintziako udalerria da, Benavente y Valles eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 57 biztanle zituen.
Jesús María López Mauleon
Jesús María López Mauleón (Mues, ) nafar apaiza da. 1981ean ordenatua, 2019an Goi Xingu-Tucumãko apezpiku izendatu zuten.
Gaspare Spontini
Gaspare Luigi Pacifico Spontini (Majolati, Italia, 1774ko azaroaren 14a - Majolati, Italia, 1851ko urtarrilaren 24a) italiar musikagilea eta biolinista izan zen.
Lonchura maja
Lonchura maja Lonchura generoko animalia da. Hegaztien barruko Estrildidae familian sailkatua dago.
Gaspare Spontini
Biografia
Napoliko Kontserbatorioan egin zituen ikasketak. 1803. urtean Parisen jarri zen bizitzen. Harrezkero musikagile ospetsu bihurtu zen.
1807an La vestale opera estreinatu zuen Parisen, eta Josefina enperatrizaren babesa lortu zuen. 1810ean, Parisko Italiar Operako zuzendari izan zen. 1820ean Prusiako Frederiko Gilen III.ak Berlingo musika-zuzendari nagusi izendatu zuen, baina enperadorea berehala hil zen eta prusiar abertzaleek kargua uztera behartu zuten. Opera-egile ospetsua izan zen garai hartan.
Aipagarriak dira: L´Eroismo ridicolo (1797); Il finto pittore (1798); La finta filosofa (1803); Milton (1804); La vestale, Spontiniren lan ospetsuena (1807); Fernand Cortez (1809); Olympe (1819); Nurmahal (1822); Alcidor (1825); eta Agnes von Hohenstaufen (1829).
Ciudad Ayala
Ciudad Ayala, lehen San José Mapachtlan, Ayala udalaren burua da. Cuautlaren hegoaldean dago, Morelos estatuan (Mexikon). Udalerri berean Anenecuilco, Tenextepango, Apatlaco eta Chinameca daude. 2010ean 6.777 biztanle zituen. Cuernavacatik, estatuaren hiriburutik, 60 kilometrotara dago. Cauatla, estatuaren bigarren hiria, sei kilometrotan dago. Hiri honetan 1919an Emiliano Zapata iraultzailea tiroz hil zuten.
Mapachtlan
Mapachtlan nahuatl hizkuntzaz mapatxe asko dagoen tokia da.
Historia
Hiriaren webgunean horrela azaltzen du lekuaren historia: 1603an Don Nicolás Abadek San Francisco Mapachtlan Hacienda izenarekin ezagutzen zen etxaldea eraikitzeko agindua eman zuen. 1615ean kongregazio mailara iritsi zen. 1750ean, bertakoek eliza eraiki zuten,guneari José de Mapachtlan deituz. 1834an, Mexikoko Estatuaren Kongresu Legegilearen ekimenez, udalaren kategoriara eman zitzaion. 1868an, maiatzaren 13an, San Jose Mapachlan izena baztertu zen Villa de Ayala izena hartzeko; izen berria Francisco Ayala matxinatuaren omenez eman zitzaion. 1869 apirilaren 17tik Aiarako udalerria, Morelos estatu berriaren parte da.
Ekonomia
Nekazaritza da sektore nagusia. Landatzen diren labore nagusiak hauek dira: artoa, arroza, azukre-kanabera, sorgo... Abeltzaintza ere badu bere garrantzia. Bainuetxeek eta herrietako festek turismoa erakartzen dute halaber.
Nieste
Nieste Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Seskiterpeno
Seskiterpenoak hiru isoprenoz osaturiko terpenoak dira. Lipido saponifikaezinak dira eta 15 karbonotako katea dute. Landareen olio usaintsuetan agertzen dira, baina ez dira monoterpenoak bezain ugariak.
María Lapiedra
María Pasqual (Mollerussa, Katalunia, 1984ko uztailaren 19a), ezagunagoa María Lapiedra artista-izenaz, kataluniar idazle, aktore pornografiko eta modeloa da.
Ohorezko matrikularekin katalan filologian lizentziaduna da. Espainiako telebista saio sentsazionalistetan parte hartzeagatik egin zen ezaguna.
Diuresi
Diuresia gernua giltzurrunetan jariatu eta iraizteko prozesua da, hormonaz erregulatutakoa (hormona antidiuretikoa eta aldosterona). Gernuaren bolumena hartutako likidoen, organismoen beharren eta beste nolabait (izerdia, gorotzak) iraitzitako kopuruen araberakoa da. Pertsona heldu normal batek 1000-1500 ml gernu iraizten du egunero.
Licey-sur-Vingeanne
Licey-sur-Vingeanne Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Licey-sur-Vingeanne udalerrian erroldatutako biztanleak 100 ziren. Familiak 43 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 14 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 14 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 55 etxebizitza zeuden, 41 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 51 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 41 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Licey-sur-Vingeanne udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 363 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Canouville
Canouville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Canouville udalerrian erroldatutako biztanleak 285 ziren. Familiak 95 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 125 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 124etxeak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 70 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 179 ziren, horien artean 125 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 125 pertsona aktiboetatik 110 lanean zeuden (63 gizon eta 47 emakume) eta 15 langabezian zeuden (5 gizon eta 10 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Energia-efizientzia
Energia-efizientziaren helburua energia kontsumoa murriztea da. Erabilitako energia eta lortutako produktu eta zerbitzuen arteko erlazioa da. Kudeaketan, teknologian eta kontsumo ohituretan hartutako neurri eta inbertsioekin hobetu daiteke.
Canouville
Diru sarrerak
2009an Canouville udalerrian 108 unitate fiskal zeuden, 317 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.841 euro zen.
Energia-efizientzia
Praktika hau energia era eraginkorrean erabiltzean datza, hau lortzeko energiaren erabilera eta prozesu produktiboen optimizazioa lortu behar da, berdina edo gutxiago erabiliz ongarri eta zerbitzu gehiago lortuz; hau da, gehiago ekoiztea energia gutxiagorekin. Hori lortzeko bi bide nagusi daude: batetik energia-kontsumitzaile zuzenak diren pertsona eta erakundeek energia-kontsumoa murriztu ahal dute; bestetik, industri eta merkataritza-erabiltzaileek efizientzia handitu ahal dute, hau da energia berberarekin etekin handiagoa lortu.
Canouville
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Energia-efizientzia
Gai hau guztiz erlazionatuta dago ingurumen efektuarekin, energiaren ekoizpenean eta energiaren kontsumoan sortzen den kutsadurarekin. Horregatik gaur egungo kezkak dira energia nola aurreztu eta ingurumenean eragiten duen kaltea nola murriztu, ekoizpena energia berriztagarri en bidez bilatuz eta kontsumoan eta produkzioan efizientzia handiagoa bilatuz. Horri energia aurreztea esaten zaio.
Canouville
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 ile apaindegia.
Energia-efizientzia
Etxean energia nola aurreztu
Etxebizitza baten kontsumo energetikoa eraikuntza bioklimatiko baten bidez edo berokuntza, etxetresna elektriko eta argiztapen efizienteagoaren bidez murriztu daiteke, baita bertako bizilagunen kontsumo-ohituren aldaketarekin ere.
Canouville
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Canouville udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Energia-efizientzia
Berokuntza eta ur beroa
Ur beroari dagokionez, eguzki-energia termikoa erabil daiteke laguntza gisa, energia biltegiratzen duten sistemak erabiliz, ur beroa ahal den gehienetan erabilgarri egoteko.
Canouville
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Energia-efizientzia
Berokuntza-ohiturak
Jakin beharra dago etxebizitza baten tenperatura 19 eta 21 °C artean egon behar dela egunez eta 15 eta 17ºC artean gauez. Gradu bakoitzak kontsumoa % 7 handitzen du. Horregatik, aholkatzen da:
Canouville
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Energia-efizientzia
Ur beroa erabiltzeko ohiturak
Etxebizitzako ekintza espezifiko batzuk erabili ohi da ur beroa, esate baterako dutxan, komunean, ontziteria garbitzerakoan eta abar. Hauetan guztietan, honakoa gomendatzen da:
Baratxuri ubel
Baratxuri ubela (Allium atropurpureum) Allium generoko landare belarkara da, apaingarri gisa sarri landatua, lore ubel edo more ikusgarriak baititu. Jatorriz Hungaria, Turkia eta Balkanetakoa da.
Energia-efizientzia
Etxetresnak
Etxetresnek etxebizitzetako energia aurreztearen zati handi bat dira. Gehienek Europan etiketatze berezi bat eramaten dute, etiketa energetikoa deritzona, non tresna bakoitzaren kontsumoarekiko efizientzia eta ingurumenarekiko errespetua agertzen diren. Hala ere, guztiek ez dute eramaten, asko eta denbora luzez kontsumitzen dutenek soilik daramate: hozkailu eta izozgailuak, garbigailuak, lehorgailuak, ontzi-garbigailuak, argiteriak, labe elektrikoak eta aire girotuak.
Baratxuri ubel
Ezaugarriak
Allium atropurpureum erraboiletik hazten da, biribila edo obala dena. Gara 100cm garai izan daiteke. Hosto berdeak oro har linealak dira, 7 mm zabal izateraino, puntetan estutuz. Udaberri amaieran eta uda hasieran loratzen da eta unbela esferaerdi formakoa da, lore ubel ilun ugarirekin. Obulutegia ubel oso iluna da, ia beltza. Tipula edo baratxuri urrin bizia du.
Energia-efizientzia
Etxetresnak
A motako etxetresna bat klase ertaineko batek kontsumitutako energiaren % 55 gutxiago kontsumitzera irits daiteke; beraz, kontuan hartzeko aukeraketa da dirua aurrezterako garaian.
Etxetresna ohiturak
Ohiturei dagokionez, arau orokor gisa, erabilera arrazional eta mantentze ona azpimarratzen dute.
Argiztatzea
Argiztatze elektrikoa etxebizitzetan etxeko kontsumoaren % 18 eta % 20a da. Batzuetan jarrera prebentibo batekin nahiko da, hala nola kontsumo baxuko lanparak erabiltzea, hainbat energia iturri jartzea, leihoen azalea handitzea.
Energia efizientzia eraikinetan
Eraikinen diseinuan eta horien elementuen instalazioan energiaren efizientzia hartu behar da kontuan, adibidez leiho zabalak jarriz hegoaldera begira neguan eguzki beroa esparruak berotzeko eta eguzki argia aprobetxatzeko, azaleren isolamendua beroa ez galtzeko, eguzki panelen ezarpena energia elektrikoaren independentzia lortzeko.
Europa Batasunean araudi bat aplikagarria da, Eraikinetako energia efizientziaren direktiba, etxetresnen etiketa energetikoaren antzekoa.
Aurrezpen energetikoa industrian
Industria energia efizientzian gehien eragiten duen sektoreetako bat da, haren lehiakortasuna lorpen handiagoa lortzen baitu.
Alde batetik, garraio sektorea oso garrantzitsua da ibilgailuen efizientziaren bidez energia aurreztea posible delako, bide motzen bidez, gidatze efizientziaren bidez, erregaiaren kudeaketa ona eginez, etb.
Beste aldetik, lantegietan erabiltzen den makinaria eta erregaia kontuan hartu behar da. Makinen efizientzia ahalik eta hoberena izanez eta erregaiaren kudeaketa eraginkorra eginez, gero eta erregai/energia gutxiago erabiliz gehiago sortuz.
Aurrezpen energetikoa sistema elektrikoan
Potentziak sistema elektrikoan energia ekoiztea, garraiatzea eta banatzea du helburu. Praktika hauten energia elektrikoaren errentagarritasun hoberena bilatzen da, ahalik eta galera gutxien.
Sistema elektrikoari eskatutako energia eta potentziaren murrizketari efizientzia energetiko elektrikoa deritzo. Beti ere normalean gauzatzen diren jardueretan eragin gabe, industrian, eraikinetan edo transformazio prozesuetan.
Gainera, elektrikoki eraginkorra den instalazioa haren optimizazio tekniko eta ekonomikoa ahalbidetzen du. Hau da, ustiapenaren balio ekonomiko eta teknikoen murriztapena.
Ikuspuntu tekniko batetik, instalazio elektriko eraginkorra lortzeko lau puntu planteatzen dira: