cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zubileta dorrea
Ezaugarriak
Gainean ganbara dago. Altuera gutxiko tokia, eta gisa horretako eraikinerako, ez ohiko tamaina duten saietera estu eta luzeen bidez argiztatutakoa.
Salman Rushdie
Jatorri erlijiosoa
Rushdie familia musulman liberal batetik dator, baina gaur egun ateoa da. 2006an PBSn egindako elkarrizketa batean, Rushdiek bere burua "ateo gogortzat" jo zuen. 1989an, fatua ren osteko elkarrizketa batean, Rushdie-k esan zuen nolabait musulman galdua zela, nahiz eta "kultura musulmanak beste inork baino gehiago moldatua", eta islamaren ikaslea. Urte bereko beste elkarrizketa batean, esan zuen: "Nire ikuspuntua gizaki laiko batena da. Ez dut sinesten naturaz gaindiko entitateetan, berdin dio kristau, judu, musulman edo hinduetan".
Zubileta dorrea
Ezaugarriak
Barne egitura hainbat aldiz berreraiki da. Zutoinezko sistema erabilita eraikitako igarotzeko solairuak osatzen dute oraingo eskeletoa. Solairu desberdinen arteko komunikazioa egurrezko eskailera bidez egina dago, eta oraindik badirauen saietera txaranbeldu baten bidez argiztatuta zegoen eskaileren ibilbidea.
Estilo gotiko-errenazentistako eraikina da Zubileta eta XVI. mendean eraiki zen. Mediterraneo aldeko jauregien tipologiakoa da, zehaztasun handiz gainera: itxura etzana, sarrerak beheko solairuan zentralizatzeko joera, bizitzeko solairuaren erdibitutako leiho bikoteen bidez irekitako fatxada nagusia, patio baten bidezko sarrera independentea alboko fatxada batera.
Salman Rushdie
Jatorri erlijiosoa
1990ean, "hura hiltzeko fatuaren esanetara jarduten zuten musulmanen mehatxua murrizteko itxaropenarekin", adierazpen bat kaleratu zuen bere fede musulmana berritu zuela esanez, bere eleberriko pertsonaiek Islamaren aurkako erasoak baztertu zituela, eta mundu osoan erlijioa hobeto ulertzeko lan egiteko konpromisoa hartu zuela. Geroago Rushdiek "itxurak egiten" ari zela esan zuen.
NGC 1431
NGC 1431 galaxia bat da, Taurus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Salman Rushdie
Jatorri erlijiosoa
XIX. mendearen amaieran aitzindari ziren kritika handiagoak aplikatzearen alde egiten zuen Rushdiek. 2005eko abuztuaren erdialdean The Washington Post eta The Times egunkarietan argitaratutako "Musulmanak batu! Erreforma berri batek zuen fedea aro modernora eramango du" iritzi artikulu gonbidatu batean, Rushdiek Islamaren erreforma bat eskatzen zuen: “Tradiziotik haratago joatea da, islamaren oinarrizko kontzeptuak aro modernora ekartzeko erreforma mugimendu bat baino, erreforma musulman bat ideologo jihadiste i ez ezik, tradizionalisten apaiztegi zapaltzaile eta itogarriei ere aurre egiteko, leihoak irekiz behar den aire freskoa sartzeko... Bada garaia, hasi berrientzat, musulmanek beren erlijioaren errebelazioa historiaren barneko gertaera gisa aztertzeko gai izan zirela, eta ez naturaz gaineko zerbait... Zabaltasuna tolerantziarekin lotuta dago; irekitasuna bakearen anaia da.”
Rushdie erlatibismo moral eta kulturalaren kritikaria da. Gauzei benetako izenez deitzearen aldekoa da, eta etengabe argudiatzen du zer dagoen gaizki eta zer dagoen ondo. "Point of Inquiry" aldizkarian 2006an egindako elkarrizketa batean, honela deskribatu zuen bere iritzia: "Guk guztiok behar ditugu, jatorria edozein dela ere, etengabe aztertzea zeinen barruan eta zeinekin bizi ditugun istorioa k. Denok bizi gara istorioetan, narrazio handi deitzen direnak. Nazioa istorio bat da. Familia istorio bat da. Erlijioa istorio bat da. Komunitatea istorio bat da. Denok bizi gara kontakizunen barruan eta horiekin. Eta iruditzen zait edozein gizarte biziaren definizioa dela istorio horiek etengabe zalantzan jartzea. Istorioei buruz etengabe eztabaidatzen duzula. Izan ere, eztabaidak ez dira inoiz gelditzen. Argudioa bera askatasuna da. Ez zara horri buruzko ondorio batera iristen. Eta argudio horren bidez, batzuetan iritziz aldatzen duzu… Eta horrela hazten dira gizarteak. Zure bizitzako istorioak zure kabuz kontatzerik ez duzunean, espetxe batean bizi zara... Beste norbaitek kontrolatzen du istorioa… Orain iruditzen zait Islam garaikidean arazo bat dagoela: erlijioaren zoruaren narratiba berriro aztertzeko ezintasuna... Islamean hori egitea oso zaila denez, pentsamendu berriak garatzea zaila da." Rushdie satira erlijiosoaren defendatzailea da. Charlie Hebdo ren tiroketa gaitzetsi zuen, eta erlijioen kritika komikoa defendatu zuen jatorriz English PEN-en argitaratutako iruzkin batean, non erlijioak Erdi Aroko arrazoigabekeria modutzat jo zituen. Rushdiek erasoa "totalitarismo erlijiosoaren" ondoriotzat jo zuen, haren ustez "islamaren bihotzean mutazio hilgarria" eraginez. Honakoa esan zuen: Erlijioa, Erdi Aro ko arrazoirik gabeko forma bat, arma modernoekin konbinatzen denean, benetako mehatxu bihurtzen da gure askatasunentzat. Totalitarismo erlijioso honek mutazio hilgarria eragin du Islamaren bihotzean eta ondorio tragikoak ikusten ditugu gaur Paris en. Charlie Hebdorekin nago, denok behar dugun bezala, satiraren artea defendatzeko, beti izan baita askatasunaren eta tiraniaren, zintzotasunaren eta ergelkeriaren aurkako indarra. "Erlijioarekiko errespetua" "erlijioarekiko beldurra" esan nahi duen kode esaldi bihurtu da. Erlijioek, beste ideia guztiek bezala, merezi dute kritika, satira eta, bai, gure beldurrik gabeko errespetu falta.
Kukuma
Kukuma (Amanita ovoidea) amaniten taldeko perretxiko jangarria da. Hala ere, jangarria izan arren, ez da gomendatzen jatea.
Erdipurdiko jangarria, baina ez kontsumitzea hobe dena, Amanita zuri hilgarriekin nahas daitekeelako.
Sinonimoak
Agaricus ovoideus Bull., Herbier de la France 8: t. 364 (1812) Amanita alba Pers., Traité sur les Champignons Comestibles: 177 (1818) Amidella ovoidea (Bull.) E.-J. Gilbert, Iconographia Mycologica 27: 77 (1940)
Deskribapena
Kapela: 10 eta 20 cm arteko diametrokoa, zuri garbia, hasieran forma esferikoa edo oboidea du, gero ganbila eta azkenean ia laua, lodia, baita ertzean ere. Azal distiratsukoa edo likatsu samarrekoa eguraldi hezean, bolba hondarrik gabe.
Orriak: Zuriak, estu, desberdinak, oinaren ondoan biribilduak,
Hanka: 8 - 15 x 2 - 5 cm-koa, zuria, zilindrikoa edo zerbait lodituta oinarrian, flokosoa edo pruinaduna, eraztun irintsu batekin, ukitzean merengea bezala hatzetan itsatsita geratzen dena, bolba zabala, altua, mintzezkoa, zuria edo hori-okrea, beste perretxiko dena zuria denez nabarmen ikusten da.
Haragia: Zuria, lodia, sendoa, usain ahulekoa eta zapore leunekoa.
Salman Rushdie
Erresuma Batuko politika
1980ko hamarkadan Erresuma Batuan, Alderdi Laborista ren aldekoa izan zen, eta gazte etorkinen eta arraza gutxiengoen arraza diskriminazioa eta alienazioa amaitzeko neurriak defendatu zituen. 2006an, Rushdie-k adierazi zuen Jack Straw-ek, orduko Komunen Ganbera ko buruzagi laboristaren iruzkinak onartzen zituela, nikaba (aurpegia estaltzen duen errezela, begiak izan ezik). eramatea kritikatu zuenean. Rushdiek adierazi zuen bere hiru ahizpek ez zutela inoiz beloa jantziko. Esan zuen: "Uste dut beloaren aurkako borroka emakumeen mugaren aurkako borroka luzea eta etengabea izan dela, beraz, zentzu horretan laboristaren alde nago guztiz".
Estatu Batuetako politika
Rushdiek 1999an NATO k Jugoslaviako Errepublika Federala ren aurkako bonbardaketaren alde egin zuen, eta Tariq Ali ezkertiarra Rushdie eta beste "idazle gudari" batzuk "beligerante" gisa izendatzera eraman zuen. AEBek 2001ean zuzendutako Afganistan go talibanak kentzeko kanpainaren alde agertu zen, baina 2003ko Irak eko gerraren kritiko zorrotza izan zen. Adierazi zuen "Saddam Hussein kentzeko kasua" baldin bazegoen ere, AEBen aldebakarreko esku-hartze militarra justifikaezina zela.
Kukuma
Sasoia eta lekua
Urrian eta azaroan, koniferetan eta hostoerorkorretan. Ez da oso ohikoa gure eskualdean.
Banaketa eremua
Europa, Japonia, Krimea, Ekialde Hurbila, Kaukasia.
Salman Rushdie
Erlijio-extremismoaren aurka
Jyllands-Posten-eko Mahomaren karikaturen eztabaidaren harira, 2006ko martxoan - askok 1989an Bertso Satanikoak argitaratu ondorengo heriotza mehatxuen eta fatuaren oihartzuntzat jo zutena - Rushdiek “Elkarrekin Totalitarismo Berriaren aurrean” (Together Facing the New Totalitarianism) manifestua sinatu zuen, eta adierazpen horrek muturreko erlijioaren arriskuen berri ematen du. Manifestua Charlie Hebdo astekari frantsesean argitaratu zen, 2006ko martxoan.
Amnistia Internazional ak Gita Sahgal giza eskubideen aktibista bertan behera utzi zuenean, prentsari esan zionean erakundea Moazzam Begg-etik eta haren antolaketatik aldendu behar zela, Rushdiek hau esan zuen: "Amnistiak... kalte izugarria egin dio bere izen onari, Moazzam Begg-ekin eta bere Cageprisoners taldearekin aliatuz, eta giza eskubideen defendatzaile gisa atxikiz. Badirudi Amnistiaren zuzendaritza porrot moral moduko bat jasaten ari dela, eta ongia eta gaizkia bereizteko gaitasuna galdu duela. Neurri handi batean larriagotu egin du akatsa Gita Sahgal zalantzazkoa bertan behera utzi duelako, bere kezkak jendaurrean jartzearen delituagatik." Gita Sahgal zintzotasun eta dotoretasun handiko emakumea da... Gita Sahgal bezalako pertsonak dira giza eskubideen mugimenduaren benetako ahotsak; Amnistiak eta Begg-ek, beren adierazpen eta ekintzengatik, gure mespretxua merezi dutela adierazi dute.
Asiako hegoaldeko politika eta Kaxmir
Rushdie kritikoa izan zen Pakistan go lehen ministro ohia Imran Khanekin. Izan ere, Khanek kolpe pertsonalak eman zizkion 2012ko elkarrizketa batean, Rushdiri "desorekatua" deituz, eta "gizon txiki baten pentsamoldea" zuela. Gehitu zuen "inoiz ez zuela ezagutu nahi izan, hainbatetan toki publiko berdinetan egon arren".
Rushdiek askotan idatziz eta telebistako zuzeneko elkarrizketetan adierazi du India nahiago duela Pakistan baino. 2003an egindako elkarrizketa batean, Rushdiek esan zuen Pakistanen zergatik sentitzen zen gehiago atzerritar bezala, Indian edo Ingalaterran baino. Indiako aniztasuna, irekitasuna eta "bizi-esperientziaren aberastasuna" aipatu zituen, Pakistanen "aire-faltaren" aldean, askatasun pertsonalik ezaren, ustelkeria publiko orokortuaren eta etnia arteko tentsioaren ondorioz.
Indiako politikan, Rushdiek kritikatu egin ditu Bharatiya Janata Alderdia eta haren lehendakaria, Narendra Modi lehen ministroa.
“Shalimar pailazoa” eleberriari buruzko 2006ko elkarrizketa batean, Rushdiek deitoratu egin zuen Kaxmir Indiako eta Pakistango administrazioaren eremuetan banatu izana, bere familia erditik moztu zuelako. 2019ko abuztuan, Jammu-ren eta Kaxmiren estatus berezia ezeztatzea kritikatu zuen: "7.000 kilometrotara ere argi dago Kaxmiren gertatzen ari dena ankerkeria dela. Ez dago asko ospatzeko abuztuaren 15 honetan". Aurretik, Indiak administratutako Kaxmirko errepresioak aipatu zituen, eskualdean jihadismo aren gorakadaren aitzakiatzat, honakoa esanaz:
“Indiako armadak erabiltzen duen "errepresioaren" esaldia, suntsitze masiboko eufemismo a da. Eta bortxaketa. Eta basakeria. Horixe gertatzen da denbora guztian. Oraindik gertatzen ari da... Kaxmirtar guztiak terroristak balira bezala tratatzeko erabakiak eragin du hori, kaxmirtar herriaren aurkako "holokausto" mota bak. Eta guk geuk badakigu, Europako azken gertaeretatik abiatuta, zer garrantzitsua den musulman guztiak terroristak balira bezala tratatzeari aurre egitea, baina Indiako armadak kontrakoa egiteko erabakia hartu du, hau da, denak borrokalari potentzialak direla eta horrela tratatzea. Eta basakeria maila nahiko ikusgarria da. Egia esanda, hori gabe yihadistek oso erantzun txikia izango zuten tradizioz islam erradikalaz interesatzen ez zen Kaxmir herriaren aldetik. Beraz, orain deabruaren eta itsaso urdin sakonaren artean harrapatuta daude, eta hori da tokiko tragedia... Benetan esaten ari nintzen, zehazki Kaxmirreko jihadaren erakarpena Indiako armadaren jardueretatik sortu zela..."
Kanpo estekak
Salman Rushdieren web orri ofiziala
Ikus gainera
Fatuen zerrenda historikoa
Nazioarteko PEN
André Greipel
André Greipel (Rostock, Ekialdeko Alemania, 1982ko uztailaren 16a) alemaniar txirrindulari bat da. Gaur egun Lotto–Soudal taldean laisterka egiten du eta esprinter nabarmena da.
Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
—: ez zuen parte hartu UT: utzi, ez zuen amaitu
Katrina Lehis
Katrina Lehis (Haapsalu, 1994ko abenduaren 19a) ezpata modalitateteko estoniar eskrimalaria da. Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan, urrezko domina lortu zuen taldean, eta brontzezkoa bakarka. Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Julia Beljajeva, Irina Embrich, Erika Kirpu eta Katrina Lehisek.
Biografia
Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen bakarka eta ondoren Estoniako taldea gidatu zuen finaleraino eta urrezko domina eskuratu zuten, biak ala biak ezpata modalitatean
Bizitza pertsonala
2017an ama izan zen. Semea izan zuen.
Done Mikel Aralarkoaren santutegia
Done Mikel Aralarkoaren santutegia, Aralarko Done Mikel in Excelsis santutegia edo Aralarko santutegia  Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldean Aralarko mendilerroan kokatutako santutegia da, estilo erromanikoan egina. Tenpluari buruz iritsi zaigun lehen aipamena XI. mendekoa da, baina bi mende lehenago toki berean beste tenplu bat bazen, karolingiar estilokoa. Erretaula du altxorrik preziatuena, Nafarroako Foru Erkidegoko kultura intereseko ondasun izendatua, Erdi Aroko europar esmaltegintzako maisulan gorenetakoa.
Santutegia 1.237 metroko garaieran dago, trikuharri ugariko ingurune batean. Santutegira igotzeko, Uharte Arakil da ohiko abiapuntua, udalerri horretan baitago santutegia.
Ospakizun paganoetatik kristau ospakizunetara
Mari ama lurraren bizileku omen zen haitzuloa (ikus Aralarko Dama), gerora tenpluak estaliko zuena, eta bere senar Sugaar herensugea han elkartzen zitzaion neguan:
Erromatar Inperioaren azkeneko garaitik eta, bereziki, Gargano Mendiko (V. mendea), Erromako (VI. mendea) eta Avrancheseko (VIII. mendea) Mikel goiaingeruaren agerpenei buruzko berrien ondorioz, Mendebaldeko Europan eliza asko eskaini zioten Done Mikeli. Horietako asko, esan bezala, mendi goialdeetan jasoak; han, gaixoak sendatzeko eta kristau erreinuak babesteko eginkizuna egozten zitzaion aingeruari.
Euskaldunen lurraren ebanjelizazioan ere San Mikelenganako jaiera garrantzitsua izan zen; izan ere, X. mendetik aurrera, Iruñeko erregeek harenganako eta Ama Birjinarenganako debozioa bultzatu zuten bereziki. Horregatik, erreinuko eliza zaharrenetariko asko eta ermita anitz zeruko gudarosteko printzearen babespean jarri zituzten.
Done Mikel in Excelsis tenplua
IX. mendeko karolingiar eraikinetik, aztarna hauek gelditzen dira:
Tenplu hura hondatu egin zen (edo hondatu egin zuten, ez baitakigu nola), eta geroztik berriz eraiki zuten. 1032. urtetik aurrera ageri dira Aralarko santutegiaren aipamenak dokumentuetan, eta 1074an sagaratu zuten. Dokumentu haietan, santutegia Zamartzeko Santa Mariaren (egungo Uharte Arakil herrikoa) menpeko gisa ageri da; eta, monasterio horren bitartez, Iruñeko katedralaren menpeko.
XII. mendearen aurreneko erdialdean, santutegiko eraikin erromanikoa amaitu zuten. Garai hartan, erregeek, elizgizonek eta herritar fededunek sostengatutako santutegi hau San Agustin erregelako fraide komunitate batek zaintzen zuen. Denborak aurrera egin ahala, elizbarrutiko apaizen ardurapean jarri zuten, eta halaxe jarraitzen du egun ere. Kapilau nagusia eta kapilau laguntzailea Iruñeko artzapezpikuak izendatzen ditu, eta kaperau horiekin elkarlanean aritzen dira mezamutil, anaidikide eta sanmikelzale asko ere.
Erretaula
Munduan santutegia famatu duen artelana da. Bi metro luze da, 1,14 metro garai, eta tenpluaren presbiterioan dago. Erromaniko garaiko aldareen apainketaren adibiderik ikusgarrienetakoa da. Antza denez, XII. mendearen amaiera aldekoa, Antso VI.a erregearen garaikoa da. Urreztaturiko eta esmaltaturiko kobrez egina, artelan hau esmaltezko 39 piezek osatzen dute, harribitxiz apaindurik. Erretaularen ikonografiak ondorengo hauek erakusten ditu: Ama Birjina eseririk, Haurra altzoan duela; tetramorfoak, hots, lau ebanjelisten ikurrak; apostoluak; errege magoak; aingeruak Mariari eginiko deikundearen eszena; eta San Jose. Erretaula horren berri dugunetik, hirutan baizik ez da santutegitik atera: 1765ean, Iruñean garbitzeko (erretaulan bertan irakur daitekeenez); 1979an, lapurtu zutelako; eta 2006. urtean, Iruñeko erakusketa baterako.
1979ko lapurretaren egilea René Alphonse van den Berghe izan zen, Erik Belgikarra ezizenez famatu zen eliz artearen ohoina. Ebatsitako 18 dominetatik eta 286 harribitxietatik, 16 eta 191 berreskuratu ziren, hurrenez hurren, 1981etik 1985era. Falta diren piezen hutsuneak nabari zaizkio, beraz, erretaulari.
Done Mikelen irudia
Santutegian dagoen irudiaren itxura oso antzinakoa eta berezia da: deabrua lantzaz akatzen edo arimak balantza batean pisatzen beharrean (ohiko irudiak), Gurutze Santuaren eramaile gisa agertzen zaigu gure aingerua, hau da, Kristo Errege berpiztuaren mezulari gisa. Irudi honen jatorrian, dirudienez, Bibliako eta liturgiako zenbait testuk eragina izan zuten. Egungo San Mikel in Excelsis irudia 1756. urtean egin zuten urreztaturiko zilarrez, erlikia ontzi zaharra ordezkatzeko.
Barnean, antzinako zurezko irudiaren hondarrak eta Kristoren gurutzearen erlikia (lignum crucis) daude gorderik. Gaur egun ere, aingeruak kristau askoren (batez ere nafar eta gipuzkoarren) debozioa bereganatzen du. Areago, urtero, Pazko egunez, irudi santua Santutegitik atera eta hiru hilabete ematen ditu Nafarroan barna 280 herri inguru bisitatzen. Hauetako askotan ere, Aralarko Deun Mikel Goiaingeruaren Kofradiako kide diren familiek ostatu ematen diete aingeruaren irudiari eta eramaileei. Kofradia hori sortua zen XII. menderako.
Herriotan, Aingeruaren bisitak erritual jakin bati jarraitzen dio: soroen bedeinkapena eta ebanjelioen proklamazioa lau haizeetara, gaixoei bisita... Gipuzkoara ere joaten da abuztuaren bigarren igandean Igaratzako erromeriarekin bat eginez.
Teodosio Goñikoaren elezaharra
"Antzinako denboretan, Goñerriko Teodosio 'Buruzagia' izeneko jauna musulmanen aurka borrokatzera joan zen. Urte batzuen buruan etxera itzultzean, Basajaunez mozorroturiko deabruak (edo ermitau batek) esan zion bere emaztea morroi batekin zebilela. Sumindurik, Teodosio sartu zen logelan eta han zeudenak erail zituen, emaztea eta ustezko amorantea zirela pentsatuz. Laster, ordea, konturatu zen dena engainu bat izan zela, eta bere gurasoak hil zituela. Damutu eta abaildurik, Erromaraino joan zen erromes, eta barkamena eskatu zion Aita Santuari. Horrek horrenbeste egin zuen, zigor hau ezarrita: gorputza kate astun batzuek estutua, Aralarko mendatean ibiliko zen, kateok erori arte. Penitentzia betetzen ari zela, halako batean, herensuge ikaragarri batek eraso egin zion. Teodosiok San Mikelen babesa erregutu zuen. Orduan goiaingerua agertu zitzaion, eta, «Nor Jainkoa adina!» esanda, piztia akabatu zuen. Une horretantxe, Teodosioren kateak lurrera erori ziren, eta Teodosiok, bere esker ona adierazteko, aingerua adoratzeko eliza —Done Mikel in Excelsis tenplua— eraiki eta bertan gelditu zen. Horren guztiaren lekuko, erdiko kaperaren sarreran zintzilik dauden kateak (penitentzia seinale, alde batetik; eta, bestetik, Kristok gizakiarentzat dakarren askapenaren zeinua, Hark hautsi baititu bekatuaren eta heriotzaren kateak) eta paretan dagoen zuloa, non, fededunek, burua sartuta, kredoa errezatzen baitute deabruaren eta indar txarren kontrako exorzismo gisa."
Bethel (Maine)
Bethel Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Oxford konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Europako Eskubaloi Superkopa
Europako Eskubaloi Superkopa 1996 eta 2008 artean jokatu zen eskubaloi txapelketa izan zen. Bertan EHF Txapeldunen Liga, EHF Kopa eta EHF Errekopako txapeldunak eta egoitza jarri zuen taldeak jokatzen zuten elkarrekin. FC Barcelona izan zen garaipen gehien lortu zituen taldea.
FC Dinamo Minsk
FC Dinamo Minsk (bielorrusieraz Дынама Мінск) Bielorrusiako futbol talde onenetakoa da, Minsk hiriburukoa. 7 aldiz irabazi du Bielorrusiako futbol liga eta Sobietar Batasuneko Liga bat ere irabazi zuen.
Historia
1927an sortu zen Dinamo Minsk izenarekin baina historian zehar izena sarritan aldatu izan du. Spartak Minsk izenarekin 1954an hirugarren egin zuen Sobietar Batasuneko Ligan. Belarus Minsk bihurtu zen 1959an eta berriz Dinamo Minsk 1962n. 1963an berriz egin zuen hirugarren ligan.
Lehenengo bolada ona 80. hamarkadan hasi zuen 1982an irabazitako Sobietar Batasuneko Ligarekin. 1987an Kopako finalera iritsi zen baina 3-3 egin ondoren Dinamo Kiev-ek penaltietan garaitu zuen. Bielorrusiako txapelketak 1992an jarri ziren abian eta Dinamo Minskek lehenengo bost ligak irabazi zituen. Azkenengo tituluak 2003ko Kopa eta 2004ko liga ditu.
Euskal taldeen aurkako partidak
Dinamo Minskek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:
Etxe-untxi
Etxe-untxia edo mendi-untxia (Oryctolagus cuniculus) Europako untxia da, Oryctolagus genero monotipikoko espezie bakarra. Berez, Iberiar penintsulan du jatorria. Antzinako Grezian ezezaguna zen, eta lehenengoz Polibio historialariak (K.a. II. mendean) deskribatu zuen. Gaur egun Afrikako Iparraldetik Errusiaraino dago hedatuta, eta beste leku askotan ehizarako sartu da: besteak beste, Ameriketako Estatu Batuetan, Txilen, Hegoafrikan eta Australian. Azken horretan, izurri handia da.
Ugaztun karraskaria da, erbiaren antzekoa baina hura baino txikiagoa, asko ugaltzen dena eta lurrean egiten dituen zuloetan bizi dena. Erraz bihurtzen da etxe-abere.
Etimologia
Izen zientifikoa grezieratik datorkio, ορυκτός (oriktós, «induskatua, hondeatua») eta λαγός (lagos, «erbi») hitzetatik osatua.
Xi'ango metroa
Xi'ango metroa (txineraz: 西安地铁), Txinako Herri Errepublikako Shaanxi probintziako Xi'an hirian dagoen garraiobidea da. Lehen linea 2011ko irailaren 28an zabaldu zen.
Metroa eraikitzeko lehen egitasmoa 1980ko hamarkadan aurkeztu bazen ere, hainbat atzerapen izan ditu eta azken plangintza 2006an onartu zen. Plangintza horren arabera, eraiki beherreko lehen lineak lehena eta bigarrena ziren.
1. linea
Lehen linea eraikitzeko lanak 2008ko urriaren 30ean hasi ziren. Lehen fasea 2013rako amaitzea espero da, eta bigarren faseak Xi'ango aireporturaino luzatuko du metroa.
2. linea
Bigarren linea eraikitzeko lanak 2006ko irailaren 29an hasi ziren Chang'an kalean. Eraikuntza lanak 2011. urteraino luzatu ziren. Linea honek 26,4 kilometro (horietatik 23km lurpean) eta 20 geltoki izango ditu.
Etorkizuna
Etorkizuneko Xi'ango metro sareak sei linea izango ditu, 251,8 kilometro eta 200 geltoki baino gehiago, Xi'an erdigunea, prefekturako inguruekin batuz.
Norte Grande Argentino eskualdea
Norte Grande Argentino eskualdea Argentinako Errepublikako lau eskualde integratuetako bat da, bere hiririk garrantzitsuena San Miguel de Tucumán izanik.
2 zatitan banatzen da:
Bere izenak dioen bezala, herrialdearen iparraldean dago, mendebaldean Txile, Bolivia eta Paraguai iparraldean, Brasil ipar-ekialdean eta ekialdean, Uruguai hego-ekialdean eta Central eta Nuevo Cuyo hegoaldean ditu.
Lau eskualdeetatik populatuena da, 2010ean 7.669.110 biztanle zituen, bigarren zabalena 849.563 km²-rekin —Patagoniaren atzean eta Nuevo Cuyo eta Centro eskualdeen aurretik, zabalera gutxien duena— eta 9,02 biztanle/km²-rekin da biztanleriaren dentsitaterik handiena duen bigarrena, Centro eskualdearen atzean eta Nuevo Cuyo eta Patagoniaren aurretik, biztanle gutxien dituena.
Bérénice Bejo
Bérénice Bejo (1976ko uztailaren 7a, Buenos Aires) franko-argentinar aktore bat da. Berak antzeztutako filma ospetsuenen artean A Knight's Tale (2001) eta The Artist (2011) daude. Michel Hazanavicius frantziar zinema zuzendariarekin ezkondua dago.
Pool Malebo
Pool Malebo (Stanley Pool, Lake Nkunda eta kongoeraz: Dizanga Malebo) Kongo ibaiaren behealdeko ur-geldi zabala da. 35 km luze eta 23 km zabal da, eta 400 km²-ko eremua hartzen du. Kinshasa, Kongoko Errepublika Demokratikoaren hiriburua, eta Brazzaville, Kongoko Errepublikarena, urgeldiaren bazterretan daude. Uharte handiena Mbamu da (180 km²).
Pool Malebon hasten da Kongo nabigagarri izaten ibaian gora joateko. Ibaian behera nabigatzea, ordea, ezinezkoa da, Livingstone ur-jauziengatik.
Malebo (singularrean lilebo) Borassus flabellifer palmondoaren bertako izena da.
Bethel (New York)
Bethel Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sullivan konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Stomatorhinus puncticulatus
Stomatorhinus puncticulatus Stomatorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Rahajärvi
68.75°N, 27.41667°W
Viadanica
Viadanica Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Rahajärvi
Rahajärvi aintzira, baiata ere Raahajärvi Finlandiaren Laponiako Inari udalerrian dagoen aintzira da. Bi zonalde bereizi egiten dira, goikoa eta behekoa.
Viadanica
Mugakideak
Viadanicak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Notre-Dame-des-Millières
Biztanleria
2007an Notre-Dame-des-Millières udalerrian erroldatutako biztanleak 897 ziren. Familiak 377 ziren, horien artean 124 pertsona bakarrekoak ziren (76 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 125 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 458 etxebizitza zeuden, 378 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 371 etxeak ziren eta 77 apartamentuak ziren. 378 etxebizitza nagusietatik 271 bere jabearen bizilekua ziren, 95 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 37 etxek bi zituzten, 62 etxek hiru zituzten, 99 etxek lau zituzten eta 173 etxek bost zituzten. 311 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 175 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 173 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 607 ziren, horien artean 451 aktiboak ziren eta 156 inaktiboak ziren. 451 pertsona aktiboetatik 424 lanean zeuden (240 gizon eta 184 emakume) eta 27 langabezian zeuden (5 gizon eta 22 emakume). 156 pertsona inaktiboetatik 56 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 58 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Notre-Dame-des-Millières udalerrian 355 unitate fiskal zeuden, 882 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.291 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 3 margolariak, 2 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Notre-Dame-des-Millières udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 85 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gose
Gosea animaliek elikagaien beharra dutenean duten sentimendua da. Elikadura arrunten kasuetan, azken aldiz jan denetik 14 ordura agertu ohi da, balio hau oso aldakorra den arren.
Gosearen historia (1990-2015)
Gosea jateko beharra adierazten duen sentsazioa da. Oinarrizko elikagaien eskasia ere izan daiteke, gabezia eragiten duena, eta miseria orokorra edo zerbaiten desira. Gosea pobreziaren eta desberdintasun ekonomikoaren ondorioa da.
Artikulu honetan azken urteetako goseari buruzko datuak aztertzen dira. Nazio, erakunde, ikertzaile eta espezialisten talde batek egin du txosten hau. Elikagai Politikei buruzko Ikerketarako Nazioarteko Institutuaren babespean (International Food Policy Research Institute, IFPRI). 1990. urteaz geroztik, goseak ia% 40 egin du behera garapen bidean dauden herrialdeetan. Ala ere, arazo larria izaten jarraitzen du munduan, oraindik 800 milioi pertsona inguru baitaude goserik.
Mundu mailako giza desnutrizioaren zifrei erreparatzen badiegu, ikus dezakegu, XXI. mendearen hasieran, bat-bateko igoera eta beheranzko joera duen errusiar mendi baten aurrean gaudela. Hamarkada batzuetan desnutrizioen guztizko kopuruak behera egin ondoren, kopurua 800 milioi ingurura jaitsi zen 1995-1997 aldian. Ordutik, kopuru horrek gora eta behera egin du, batez ere 2005etik aurrera. 2009an 1.023 milioira iritsi da. Krisi ekonomikoaren eta, bereziki, nekazaritzako elikagaien prezioen muturreko aldakortasunaren ondorio dira 2010eko bat-bateko igoera eta 98 milioi euroko murrizketa.
Elikagaien ekoizpenaren hazkundean izandako lorpenen ia heren baten osagai nagusia hobekuntza genetikoa izan da, landare-barietate berriak garatzea. Horien artean, joan den mendeko 50eko hamarkadan munduko gari ekoizpenari mehatxu handia egiten zioten gaixotasunekiko erresistenteak ziren gari barietateak lortu ziren.
Barietate berri horiek sartzean, zereal horren 120 milioi hektarea babestea lortu zen, eta 60 eta 120 milioi arteko etxebizitzen elikagaia ziurtatu zen. Eginkizun horrek, arrakasta ekarri ez ezik, landare-hobekuntza ere ekarri zuen, eta iraultza globalaren hasierako ekintza izan zen, "Iraultza berdea" izenez ezagutuko zena. Asiako “Iraultza Berdearen” garaipenak, barietate berriak sartze hutsaz gain, beste berrikuntza batzuen mende ere egon zen, hala nola ongarri eta pestiziden eskuragarritasunaren, azpiegitura eta politika publiko berrien, nekazariei kredituak hornitzearen eta nekazaritzako prezioen egonkortzearen mende. Beste lorpen garrantzitsu batzuk berrikuntza teknikoek, eta aurrerapen sozial eta politiko-ekonomikoek eragin dituzte, genetikatik haratago.
Prezioen aldaketaren eta desnutrizio-kopuruaren arteko egokitzapena tokiko ekonomiek nazioarteko merkataritzarekin duten integrazio-mailaren eta goseak daudenen landa- edo hiri-egoeraren araberakoa da. Izan ere, estuki lotuta dago munduan goseak dauden pertsonen kopurua eta elikagaien prezioa.
Alligny-Cosne
Alligny-Cosne Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Gose
Gosearen historia (1990-2015)
Oro har, badirudi azken hamarkadetako arrakasta erlatiboak erne egotea eragin duela. Bereziki, elikagaien ekoizpenaren hazkunde-tasa biztanleriaren hazkundearen atzetik joan da azken hamarkadan, hain zuzen ere Thomas Robert Malthusek (1766-1834) duela bi mende baino gehiago proposatu zuen portaera erlatiboa. XX. mendearen erdialdera arte, Maltusiako mehatxua ez zen bete nekazaritza eta abeltzaintzako mugaren etengabeko hedapenagatik eta, neurri txikiagoan, barietate emankorrago berrien etengabeko garapenagatik. Azken mende erdian, barietate berrien errendimendua hobetzea izan da mehatxu horren porrotaren protagonista. Dagoeneko aipatu da elikagaien ekoizpenaren hazkunde-tasa biztanleriaren hazkundearen azpitik mantendu dela azken hamarkadan,
Alligny-Cosne
Biztanleria
2007an Alligny-Cosne udalerrian erroldatutako biztanleak 863 ziren. Familiak 384 ziren, horien artean 124 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 76 bakarrik bizi ziren emakumeak), 116 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 112 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Gose
Gosearen historia (1990-2015)
Dagoeneko aipatu bezala elikagaien ekoizpenaren hazkunde-tasa biztanleriaren hazkundearen azpitik mantendu da azken hamarkadan. Joera horri gehitu behar zaio, ziur asko, nekazaritza eta abeltzaintzako berrikuntzan egindako inbertsioek behera egin dutela denbora horretan. Arazo hori maila globalean konpondu beharko da, eta, bereziki, krisiak gehien astindu dituen herrialdeetako arazo espezifikoei dagokienez. Testuinguru horretan, Afrikan biltzen dira erronka gehienak.
Alligny-Cosne
Etxebizitza
2007an 597 etxebizitza zeuden, 387 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 126 bigarren erresidentzia ziren eta 84 hutsik zeuden. 581 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 387 etxebizitza nagusietatik 328 bere jabearen bizilekua ziren, 49 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 27 etxek bi zituzten, 86 etxek hiru zituzten, 133 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 309 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 182 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 171 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Gose
Gosearen historia (1990-2015)
Hemen laburbildutako datuei erreparatuz, zalantzarik gabe, zailtasunak daude etorkizunean behatutako joera onuragarriei eusteko. Populazio globala etengabe hazten ari da. Gainera, pobreziak behera egin ahala, gora egin du elikagaien per capita eskariak; izan ere, faktore hori bihurtu da elikagaien eskari globalaren hazkundearen eragile nagusia. (Fernando Gracia, 2015)
Elikagaien segurtsuna, malnutrizioa eta gosea
Elikagaien ekoizpenean eta eraldaketan mundu mailan gertatutako aldaketek, elikagaien segurtasuna arriskuan jartzea eragin dute. Klima-aldaketak, populazioaren hazkunde esponentzialak, kontsumismoak, edateko ura xahutzeak eta lurzoruaren etengabeko degradazioak. Hala nola gosearen, malnutrizioaren eta desnutrizioaren arazoa azalean jarri dute.
Tribuaren Berbak (Telebista saioa)
Tribuaren berbak ETB1 telebista kateko euskararen alde bitxienak erakusten zituen saioa izan zen, 2013 eta 2015. urteen artean emititu zena, Kike Amonarrizek aurkeztuta. Asteazkenetan izaten zen, 22.15k aldera.
Gose
Elikagaien segurtsuna, malnutrizioa eta gosea
FAO k egindako azken azterketak adierazten du desnutrizioa duten pertsonen kopuruak behera egin duela 2012-2014 hirurtekoa 1990-1992 hirurtekoarekin alderatuz gero. Ehunekotan aztertuz gero, azpi-elikatzearen prebalentzia %18,7tik %11,3ra jaitsi da mundu mailan, eta% 23,4tik% 13,5era garapen bidean dauden herrialdeetan. Hala ere, datu horiek pozgarritzat jo ditzakegu, pertsona gehiagok baitute elikagaiak eskuratzeko aukera, eta alde nabarmena dago eskualde desberdinen artean.
Alligny-Cosne
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Tribuaren Berbak (Telebista saioa)
Tribuaren Berbak euskarari eta komunikazioari buruzko programa da, eta bertan, euskararen alderdirik deigarrienak, interesgarrienak eta ezezagunenak agertzen dira modu entretenigarri eta dinamiko batean. Orio ekoiztetxeak eta ETBk elkarrekin egindako programa honek Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren eta Laboral Kutxaren babesa izan du. Euskararen inguruko interesa piztu nahi du, jorratuko diren gaiekin ikusleak harritu, entretenitu eta informatu, eta jendeak izan ohi dituen kezkak eta galderak erantzun, beti ere, modu atsegin batean.
Gose
Elikagaien segurtsuna, malnutrizioa eta gosea
Elikagaien ekoizpenaren gaia kontuan hartuta, aldaketa handiak aitortzen dira mundu osoan, ez bakarrik ekoizpenean, baita elikagaien eraldaketan ere, askotan hori baita elikagaien segurtasuna arriskuan jartzearen arrazoia.
Alligny-Cosne
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 537 ziren, horien artean 388 aktiboak ziren eta 149 inaktiboak ziren. 388 pertsona aktiboetatik 347 lanean zeuden (195 gizon eta 152 emakume) eta 41 langabezian zeuden (18 gizon eta 23 emakume). 149 pertsona inaktiboetatik 66 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gose
Elikagaien segurtsuna, malnutrizioa eta gosea
Elikagaien ekoizpena zuzenean lotuta dago lurzoruen degradazioarekin eta ur-eskasiarekin, eta, aldi berean, bi faktore horiek klima-aldaketaren eraginpean daude. FAOk "Nekazaritza klima-aldaketara egokitzea" txostenean (IICA 2011) dio funtsezkoa dela elikadura-sistemak klima-aldaketetara egokitzea, elikagaien hornidura, pobreziaren arintzea eta baliabide naturalen kontserbazioa bermatzeko.
Tribuaren Berbak (Telebista saioa)
2014eko urtarrilean, Argia Sariakean Telebistako Argia saria jaso zuen. Azken atala 2015eko otsailean eman zuen.
Alligny-Cosne
Diru sarrerak
2009an Alligny-Cosne udalerrian 415 unitate fiskal zeuden, 921 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.168 euro zen.
Gose
Elikagaien segurtsuna, malnutrizioa eta gosea
Klima-aldaketa aldagaia kontutan hartzen badugu, ikusiko dugu aldagai horrek ondorio negatiboa duela elikagaien ekoizpenean, eta, ondorioz, janariaren prezioa igo egiten dela, eta horrek eragina duela erdi-mailako pertsona batek eros eta kontsumi ditzakeen elikagaien kantitatean eta kalitatean.
Alligny-Cosne
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Gose
Elikagaien segurtsuna, malnutrizioa eta gosea
CEPALek zabaldutako dokumentu bat aztertuta, agerian geratzen da klima-aldaketak murrizketak eragiten dituela Erdialdeko Amerikako nekazarien ekoizpenean, errendimenduan eta irabazietan.
Alligny-Cosne
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 1 ile apaindegia.
Gose
Elikagaien segurtsuna, malnutrizioa eta gosea
Klimaren inguruan egindako estimazioen arabera, galeren arrazoi nagusia tenperaturen igoera da. Nekazaritzako irabaziak klimarekiko sentikorrak direla zehaztu daiteke; izan ere, gradu bateko urteko batez besteko tenperaturaren igoerak urteko nekazaritza-irabaziak 26 dolar inguruko batez bestekoan murrizten ditu.
Nahiz eta herrialde azpigaratuak pobreziaren eta desnutrizioaren arazoak gehien eragiten dien herrialdeak izan, garrantzitsua da, mehatxu nagusia malnutrizioa duten herrialde garatuak aztertzea. Malnutrizioa nutrizio desegokia da, jatorrian hainbat kausa izan ditzakeena: gutxiegizko elikadura, gehiegizko elikadura, elikadura desorekatua, eta abar. Mantenugai falta dagoenean, desnutrizio deritzogu eta, gehiegi daudenean, gainnutrizio. Hau da, kasu guztietan, pertsonak ez ditu behar bezala elikatzeko elikagai egokiak hartzen.
Alligny-Cosne
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Alligny-Cosne udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.668 hektarea erabiltzen.
Gose
Adierazleak
Gaur egun, oraindik ere ohikoa da desnutrizioa eta jendea elikagai gabeziaren ondorioz  hiltzea. Arazo hau, historian zehar egon ohi izan da eta egungo egoera ulertzeko, urte batzuk atzera begiratu beharra dago eta urteetan zehar jasotako datuak aztertu.
Alligny-Cosne
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gose
Adierazleak
Bi irudi hauek 5 urte baino gazteago eta beren altuerarekiko pisu baxuegia duten haurren portzentaia adierazten dute. Hazkundearen atzerapenak, hau da, haur batek bere adinerako garaiera baxuegia duenean, desnutrizio egoera larrian dagoela adierazten du. Haur batek bere hazkundean atzerapena duela esaten da bere adineko altuera bi edo gehiago desbideratze estandar azpitik dagoenean ``Normas de crecimiento infantil de la Organizacion Mundial de la Salud (OMS)´´ -ek dioenez.
Alligny-Cosne
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gose
Adierazleak
Urteak pasa ahala datu gehiago lortu ditugu, baina hala ere beti berdinak dira laranjaz koloreztatuta agertzen diren herrialdeak. Daturik okerrenak ezbairik gabe Afrika eta Asiakoak dira. Pertsona batek bizitza osasuntsua izateko, beharrezkoa da txikitatik nutrizio egokia izatea. Afrika guztian, umeen portzentai altu batek gabezia hori jasaten du eta datu hauek oso kezkagarria dira. 5 herrialde dira Afrikan haurren desnutrizioak eragindakoak izan direnak. Lehena Hego Sudan. Nazio Batuek gosetea deklaratu zuten Hego Sudango zenbait eskualdetan. Egoera hori herrialdeak jasan duen gerra zibil odoltsuak eragin du, eta, ondorioz, indarkeriatik ihesi zihoazen pertsona asko lekualdatu dira. Desnutrizioa duten haurren tasa handia da, eta horien artean ahulenak gosez hiltzeko arriskuan daude. Bigarrena Somalia da. 2011 eta 2012 artean, 260.000 pertsona inguru hil ziren Somalian gosetea aldarrikatu zutenean. Elikagai eta ur faltak abereak hiltzea eragin du, eta familia askok etxetik ihes egin behar izan dute. Ondorengo herrialdea Kenia da. Garai lehorrak abuztu amaierara arte jarraitzea espero da, eta 3,5 milioi pertsonak elikagaien segurtasun falta larria izango dute abuztuan. Laugarrena Etiopía. Euririk gabeko hainbat urtarok putzuak lehor uzten dituzte, labore ekin amaitzen, ganadua hiltzen da eta familiek ezin dituzte seme-alabak elikatu.
Eta azken herrialdea Nigeria da. Duela urte batzuetatik Nigerian bizi den gatazka bortitza areagotu egin da azken urteetan, eta Niger, Txad eta Kamerungo mugetan zehar hedatu da, Afrikako krisi humanitario eta babes-krisi garrantzitsuenetako bat sortuz.
Asian ere datuak oso txarrak dira baina esanguratsuena Indiako kasua da, bertakoak baitira emaitza okerrenak. Hainbat arrazoi daude egoera hau azaltzeko. Atzeratuta dauden herrialdeetan elikagai falta somatzen dute eta horietako askok oraindik ez dute ur edangarri rik eskura. Gainera, aberats eta pobreen arteko desberdintasunak handitzen jarraitzen duen bitartean, oso zaila izango da desnutrizioari aurre egitea. Hortaz gain, heziketa faltak ere lotura zuzena du desnutrizioarekiko. Izan ere, eskoletan sustatzen dira elikadura eta higiene arekiko ohitura osasuntsuak, eta herrialde hauetan oso gutxik dute eskolara joateko aukera. Gainera, etxean gurasoek ere ez dute jakintzarik honen inguruan eta ez dira gai umeei ohitura osasuntsuak azaltzeko. Aldaketa klimatikoa k ere ez du mesederik egin alderdi honetan. Beroketa globalaren ondorioz, lehorteen eta uholdeen intzidentzia handitzen ari da eta honek eragin negatiboa du elikagaien ekoizpen ean. Gainera, fenomeno meteorologiko hauen parte handi bat elikagaiak lortzeko zailtasuna duten lekuetan gertatzen da. Eta azkenik, gerrek eta gatazka armatuek ere zaildu egin dute populazioak elikagaiak lortzea.
Grafiko honek, hainbat herrialdetako 2 eta 4 urte artean gehiegizko pisua duten umeen portzentaia adierazten du. Herrialde guztietan nabari da gorakada 1990 eta 2016 urteen artean. Baina guztietan esanguratsuena Txinarena da 1995 eta 2005 urteen artean. %10etik ia %25eraino igotzen da 10 urtetan. Estatu Batuen hasierako datuak Txinarenak baino altuagoak badira ere, gaur egun munduko bi potentzia hauek puntu berdinean aurkitzen dira, %24 inguruan hain zuzen. Espainiako kasua da kezkagarriena. Izan ere bera da daturik altuenak dituena. Ia %25ean hasten dira datuak eta urtetik urtera goruntz doazela nabari da. Hego Afrikako datuak ere nahiko altuak dira. Indiakoak aldiz, baxuak. Bertan, gehiegizko pisua ren ordez, desnutrizioa nagusitzen baita. Hala ere, 2005etik aurrera goruntz doala ikus dezakegu.
Munduan dauden bost urtetik beherako hiru haurretatik batek gutxienez desnutrizioa edo gehiegizko pisua du txikienek jasotzen dituzten dieta eskasengatik. Milioika haur oso gutxi jaten ari dira behar dituzten elikagaietatik, eta gehiegi behar ez dituztenetatik. UNICEF en arabera, horietako haur asko garuneko garapen txarra izateko arriskuan daude. Milioika haurrek osasuntsua k ez diren dietekin bizirauten dute, ez dutelako beste aukera hoberik. Kontua ez da haurrek nahikoa jatea bakarrik; batez ere, janari egokia ematea da. UNICEFen datuen arabera, 5 urtetik beherako 149 milioi haur baxuegiak dira mundu osoan beren adinerako, elikadura txarraren ondorioz. Arazoak, txostenaren arabera, bizitzako lehen hilabeteetan hasten dira. Hurrengo etapan, 6 hilabetetik bi urtera bitartean, haurren %44k ez du fruiturik edo barazkirik jasotzen, eta %59k ez du arrautzarik, esnekirik, arrainik edo haragirik jaten. Adibidez, diru-sarrera txikiko eta ertaineko herrialdeetan eskolara joaten diren nerabeen %42k gutxienez egunean behin azukrez betetako edari karbonatatuak kontsumitzen dituzte.
Espainiako datuak dira kezkagarrienak. Hasierako datuak oso altuak badira ere, hazkunde tasa pixkanaka jaisten doala ikus dezakegu. Honek esan nahi du, nahiz eta gehiegizko pisua duten umeen portzentaia gero eta altuagoa izan, gaur egun ez dela portzentai hori bortizki hazten ari.
Igor Elortza
Igor Elortza Aranoa (Durango, Bizkaia, 1975eko abuztuaren 18a) bertsolaria da.
Biografia
Durangon jaio zen eta kale-giroan hazi, jatorri baserritarreko langile familia batean: jostuna eta euskara irakaslea izan du ama, eta tornularia aita. Umetan ikasi zuen bertsotan: Kurutziaga ikastolan Jon Lopategirekin eta Durangoko bertso eskolan Santi Belarrekin. Eskolarteko txapelketetan nabarmendu ondoren, oso gazterik hasi zen helduekin ere lehian eta plazan.
1991tik hasita, hiru hamarkadatan beste hainbeste belaunalditako bertsolariekin aritu da plazan. Bertsogintza berritu duten egitasmoetan ez ezik, bestelako adierazpide artistiko batzuetan ere jardun izan du: bertso doinu berriak, bertso-musika taldeak, bertsotramak, antzerki eta telebista gidoigintza, gazte literatura, artikulugintza, publizitatea, markagintza...
Bi mila saiotik gora egin ditu honezkero, bost bider izan da Bizkaiko txapeldun, eta Euskal Herriko hiru finaletan lehiatu da. Kultur eragiletzan ere jarduten da: Bertsozale Elkarteko eta Plateruena Durangoko kafe antzokiko zuzendaritzakide izan da, eta Euskal Herri mailako zein tokiko talde eta elkarte ugarirekin elkarlanean ere hainbat ekimenetan hartu du parte. 2018tik, Euskal Herriko Bertsozale Elkarte ko lehendakaritzako partaide da.
Wordker moduan aurkeztu izan du bere burua: berbagin, palabrador, parolétarien. Ingeniaritza Teknikoa Topografian titulua atera zuen EHUn, Euskal Kulturaren Transmisioa graduondokoa egin zuen MUn eta Enpresa eta Erakundeen Komunikazio Zuzendaritza masterra UABn.
Lehen urratsak
Lehen plaza Gernika izan zuen 1988an, 13 urterekin, Bizkaiko Eskolarteko Txapelketan.
Kobratutako lehen saioa Durangoko bertso-eskolakoekin egin zuen, Izurtzan, 1989ko udaberrian, 1.000 pezeta jasoz.