cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruth Osborne (ustezko sorgina)
Sorginkeria alegatua
1745eko Jacoboarren Matxinada garaian, Butterfield izeneko baserritarrarengana joan zen Osborne. Esnetegia zuen Gubblecuten, Tringetik gertu, Hertfordshiren, eta gurin-seruma eskatu zion. Butterfieldek, ezezko bortitzarekin, eskale zaharra haserretu egin zuen, Erregegaiak ordainduko ziola esanez. Hurrengo urteetan, gutxi gorabehera, baserriko zekor batzuk desagertu egin ziren, eta jabeak berak krisi epileptikoak izan zituen. Bitartean, esnetegia itxi eta taberna bat ireki zuen. Bertan biltzen ziren baserritarrak zoritxarrak sorginkeriari egozten hasi ziren, eta Butterfieldi hori konpontzeko petrikilo batengana joatea gomendatu zioten (hauek ukenduak prestatu eta errezuak kantatuz ematen zizkioten, gatzunak ere bai, eta begiko gaizkiaren aurkako sortilegioak eta errezetak ere ematen zituzten, sorgin zuritzat hartuta). Northamptonshireko agure batengana jo zuen, eta Ruth Osborne eta haren senar John senarraren aurkako susmoak berretsi zituen, hirurogei urtetik gorako aitona-amonak biak ere.
Uraren proba
Eraginkorrak izan ez ziren neurri batzuk hartu ondoren, aspaldiko eskartzo batera jotzea erabaki zen. Itxuraz, Osborne ez zen bere praktika txarrez jabetu eta Butterfield eta gainerako bizilagunei mesede egingo zien. Elkarren ondoan zeuden Winslow, Hemel Hempstead eta Leighton Buzzard hirietako pregoilariak jakinarazi zuten sorginek Longmarstone-n 1751ko apirilaren 22an uraren proba egingo zutela.
Jende ugari eta ausarta Tringen bildu zen egun hartan, eta mehatxuen bidez, parrokiako burua eta senar-emazteak bizi ziren pobreentzako asiloko maisua behartu zituzten elizako sakristian bikote zorigaiztoen ezkutalekua erakustera, ofizial horiek segurtasun hobea izan zezaten. Osborneak kolpatu egin zituzten orduan, biluztu, eta eskuturrak oinetako hatzekin lotuta, Longmarstoneko urmaelean bota zituzten. Urmaelak ur gutxi zeraman, belaunetara ere iristen ez baitzen, eta mugimenduarekin lohi bihurtu zen. Askotan arrastatu, murgildu eta altxatu zituzten, harik eta, ur-bazterra ukitu zuen unean, emakume zaharra hilzorian zegoela ikusi zuten arte. Senarra hilda zegoela uste izan zuten, baina konortea berreskuratu zuen. Zaurituta eta hunkituta, zenbait iturrik adierazten dute ordu batzuk geroago hil zela; beste batzuek, berriz, epaiketan lekukotzeko adina bizi izan zela.
Ondorioak
Agintariek zigor eredugarria jarri zieten aztoratzaileei. Gertaeraren ikerketak auzitegia eraman zuen Thomas Colley izeneko pertsona baten aurka nahita egindako hilketa baten epaira, tokiko tximinia-garbitzailea, eta beste hogeita bat pertsona ezagun eta ezezagunen aurka. Colley parte hartzaile nagusia izan zen, eta dirua jaso zuen jendailarengandik "sorgin zaharra murgiltzeko jolasa erakusteagatik". 1751ko uztailaren 30ean epaitu zuten, Sir Thomas Leeren aurrean, eta Osborne andrea salbatzeko lagun gisa urmaelera joan zela alegatu zuen, baina ezin izan zuen horren frogarik aurkeztu. Izan ere, hark heriotza eragin zuen, biktimaren burua makila batez luzaroan sartuta edukitzeagatik. Errudun deklaratu eta hiltzera zigortu zuten. Hertfordeko espetxetik St. Albansera bi zaldun-tropak eraman zuten, eta hurrengo goizean, abuztuaren 24an, Tringeko Gubblecut Cross-en exekutatu zuten, eta, ondoren, gorpua katez zintzilikatu zuten horka berean. "Baserriko jende gehiena hain maite zuen, ez baitzuten haren heriotzaren ikusle izan nahi; hala ere, milaka lagun distantzia batera egon ziren hiltzen ikusteko eta kontatzen, zurrumurruka, kasu gogorra zela gizon bat zintzilikatzea sorginkeriarekin hainbeste min egin zuen emakume zahar gaizto bat suntsitzeagatik."
Nabarmena da Jane Wenham-en epaiaren ondorioz kondenatutako sorgin baten azken kasua ere Hertfordshiren gertatu zela 1712an.
Jean Adair
Jean Adair edo Jennet Adair, jaiotzez Violeta McNaughton (Hamilton, Ontario, Kanada, 1873ko ekainaren 13a - 1953ko maiatzaren 11) Kanadako aktorea izan zen.
Biografia
New Yorken (Estatu Batuetan) gaixorik hil zen, 1953ko maiatzaren 11n, 79 urte zituela.
Dielo Truda
Dielo Trudá (errusieraz: Дело Труда, «Causa Obrera») Errusiako Iraultzan parte hartu zuten beterano anarkisten elkarteak sortutako aldizkaria izan zen, «Atzerriko Anarkista Errusiarren Taldea» izenekoa, eta Néstor Majnó, Piotr Arshínov, Gregori Maksímov, Ida Mett eta Nicholas Lazarévitch eta Kronstadt eko Matxinada eta Ukrainiako Iraultzako hainbat erbesteratu. Fanzine bi hilean behin argitaratzen zen eta 1925 ean agertu zena. Kalitate handiko teoria anarkokomunistan oinarritutako aldizkaria zen.
Egoitza Parisetik Chicagora aldatu zen Frantziako agintarien presioagatik. Aldizkaria Dielo Trudá izenarekin argitaratu zen 1939 arte, aldizkari anarkosindikalista batekin bat egin zuelako, eta Dielo Trudá-Probuzhdénie izena hartu zuen, 1950 arte argitaratu zuena Gregori Maximoffen eskutik.
Proiektuaren proposamenak
Proiektua gaizki jaso ondoren, Dielo Trudá taldeak nazioarteko konferentzia baterako gonbita egin zuen 1927ko otsailaren 5ean, eta bertan bere idearioa plataformaren inguruan islatu zuen:
Testuinguru historikoa
1925-1927 ez dagokio une historiko berezi bati, baina Plataforma idatzi zen garaian, SESB en txekisten jarduera nabarmena zen, edozein disidentzia politikoaren aurka.
Bide batez, gaizki-ulertuak saihesteko, zehaztu behar da Leninek beti partekatu zuela kontzientzia iraultzailea langile-klasetik kanpokoa delako ideia, 1917 ko apirila-urrian izan ezik, epe horrentan eslogan horizontalak defendatzen baititu, "Botere guztia sobietarrei", Alderdi Komunistaren aginte-zereginarekin kontraesan osoa agerian geratuz. Hilabete labur horietako praktikak agerian utzi zituen Alderdi Komunistak ordezkari mugiezinak eta ezeztaezinak ezarri zituela sobietetan, Leninen oniritziarekin. Leninek errepresio eta espioitzarako polizia-erakunde bat sortzeko legea sinatu zuen abenduan, Cheka laburtua (ВЧК — Всероссийская Чрезвычáйная Комиссия, VChK - Vserossíyskaya Chrezvycháinaya Komíssiya).
Plataforman irakur daitekeenez, "zentralizazioa espiritu kritikoaren, ekimenaren eta gizabanako bakoitzaren independentziaren heriotzan eta masa zabalek" erdigunearekiko "duten mendekotasun itsuan oinarritzen da", eta, bistan denez, kapitalismoa eta marxismo-leninismoa aipatzen dira, estalinismotik, maoismotik, trotskismotik bereizi ezina, zeinetan edozein lider edo enpresaburu diktadore arrunt bihurtzen baita, boterearen gozamenagatik, Fank Mintz historialariaren iritziz.
Garai hartan, ondoez sakona nabari zen mugimendu anarkistan: Lehen Mundu Gerraren eta Iraultza Sobietarraren ondoren, mugimendu anarkista langileen erakundeetatik kanpo eta eragin komunistaren aurkako borrokan zegoen. Egungo eta etorkizuneko arazoez kezkatzeko arbuioa zegoen iraultzarekin eta sakabanaketarako joerarekin lotuta (bakezaletasuna, hezkuntza, esperantoa, neomaltusianismoa, etab.). Lagunak "zirkulu biziotsu batean zeuden: uste zen jendetzak ezin zirela jabetu orduko egoera politiko eta ekonomikoaz; eta, bestalde, iraultzarik gertatuz gero, masak beren eskubide eta betebeharrez guztiz kontziente diren izakiez osatuta egongo liratekeela".
Plataformaren arazoei heldu eta gizartearen barruan aurrera egin beharrean, anarkista gehienek kritikak biderkatu zituzten, eta gaur egun arte plataformisten sambenitoa jarri zuten, antolaketaren ardura hartzen dutenei desbideratzaileak baitziren.
Kaikhosru Shapurji Sorabji
Kaikhosru Shapurji Sorabji, Leon Dudley Sorabji jaioa (Chingford, 1892ko abuztuaren 14a – Winfrith Newburgh, 1988ko urriaren 15a) konpositore, musika kritiko, piano-jole eta idazle ingelesa zen. XX. mendeko konpositore emankorrenetarikoa izan zen, piano pieza ugari, sinfoniak, tokatak, bariazio eta estudioak eratu zituelarik. Gizartetik isolatzeko joera zuen, homosexuala eta arraza mistokoa izateagatik arrozten zutelarik.
Louise Mountbatten
Louise Alexandra Marie Irene Mountbatten (Heiligenberg gaztelua, Seeheim-Jugenheim, 1889ko uztailaren 13a - Stockholm, 1965eko martxoaren 7a) Suediako erregina ezkontidea izan zen 1950etik hil zen arte.
Luis Battenbergekoa eta Victoria Hesse-Darmstadtekoaren alaba izan zen. Gurutze Gorriko erizaina izan zen Lehen Mundu Gerran.
1923an Gustavo Adolf Suediako printze oinordekoarekin ezkondu zen. Printzea alarguna zen eta bost seme-alaba zituen. 1950ean bere senarra Gustaf VI.a Adolf erregea bihurtu zen eta bera erregina ezkontidea. Protokoloa eta gortearen ohiturak erreformatu zituen, eta eszentrikotasuna eta ideia aurrerakoiak izan zituen ezaugarri.
Armen Dzhigarkhanian
Armen Borisovitx Dzhigarkhanian (Армен Борисович Джигарханян; Արմեն Բորիսի Ջիգարխանյան; ahoskera [dʒiɡɑrχɑnjɑn]; 1935eko urriaren 3a - 2020ko azaroaren 14a) aktore sobietarra, armeniarra eta errusiarra izan zen.
250 agerraldi baino gehiagorekin, Dzhigarkhanian, zinema eta eszenako aktore armeniar eta errusiar ospetsuenetako bat, beste edozein aktore errusiar baino film gehiagotan agertu zen.
Hastapenak
Armen Dzhigarkhanian Erevanen jaio zen, (Armeniako SSR) (Sobietar Batasuna), 1935eko urriaren 3an. Bere aitaren aitona, «tamada profesionala» zen, Georgiako hiriburuko Tbilisiko familia armeniar batekoa. Anton Txekhov izeneko Errusiako institutuan graduatu zen. 1953 eta 1954 artean, kamera-operadorearen laguntzaile gisa egin zuen lan, estatuko Hayfilm estudiotan.
Aktorea
1955ean, Dzhigarkhanian Sundukian estatuko antzoki akademikoan onartu zuten. Armen Gulakian zuzendariaren klasean ikasi zuen 1958ra arte. Sundukian antzokiko lehen urtetik hasi zen Erevango Stanislavski Errusiako antzokian antzezten. Han, 10 urte baino gehiago egin zuen, 1967ra arte. Armeniako Errusiako antzoki bakarrean, 30 paper inguru jokatu zituen, batez ere, Vania Kudriax gisa Aleksandr Ostrovskiren The Storm filmean; Sergei gisa Aleksei Arbuzov-en An Irkutsk Story-n, eta aktore gisa Maksim Gorkiren The Lower Depths-en. Bere ibilbide eszenikoaren hasieratik, Dzhigarkhanianek aldakortasun ikaragarria erakutsi du, errepertorio klasiko eta garaikideko hainbat rol lortuz: Shakespeare, Tennessee Williams eta egile errusiar modernoak barne.
1969an, Dzhigarkhanian Moskuko Maiakovski antzokian sartu zen Andrei Gontxarov-en gomendioarekin. 1996ra arte lan egin zuen bertan, eta, ia 30 urtez, «bere aktore nagusia» izan zen. Aleksander Fadeiev-en The Rout filmean, Levinsonen paperean agertu zen lehen aldiz. Bere azken paperen artean, Stanlei Kowalskirena da Tennessee Williamsen Desio izeneko tranbia filmean. Bere rol gehienak protagonistarenak zirenez, hainbat rol antagoniko egitera pasa zen.
Edvard Radzinski-ren Socratesekin elkarrizketak lanean, Dzhigarkhanianek 1975ean jokatutako Sokratesen papera txalotu zuten kritikariek, eta hark «eszenako garaiko aktorerik interesgarri eta indartsuenetako batean» bihurtu zuen. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, Dzhigarkhanian gutxiago agertu zen oholtza gainean, eta maizago filmetan, eta, publiko sobietar zabalarentzat, ezaguna egin zen. Oholtza gaineko agerraldi kopurua gutxitu bazuen ere, Dzhigarkhanianen rol guztiak eztabaida-gai bihurtu ziren. Garai horretako paperik onenetakoak dira: Daddy handiarena Tennessee Williamsen Cat on a Hot Tin Roof filmean; Lord Bothwell-ena Robert Bolt-en Vivat! Vivat Regina!; Neron-ena Edvard Radzinskiren Antzerkia Neron eta Senekaren garaian, eta beste batzuk.
Zuzendaria
1989 eta 1997 artean, Dzhigarkhanianek Gerasimov Zinematografia Institutuan (VGIK) irakatsi zuen, Errusiako estatu-zinema eskolan.
Dzhigarkhanianek konbinazio konpainiak ere zuzendu izan ditu, eta, Fiodor Dostoievskiren jokalarian, jeneralaren papera eta Eduardo De Filipporen Filumena Marturano pertsonaia nagusiarena jokatu izan ditu Lenkom antzokian.
Zinema
Dzhigarkhanianek 1960 egin zuen bere debuta zineman, Landslide (Obval) filmean, Akop-en paperean. Ikusleak txundituta utzi zituen fisikariaren erretratu inspiratuarekin, Frunze Dovlatianen Kaixo, hori ni naiz! filmean (Barev Yes Em, 1966) Artem Manvelian gisa. Ospe nazionala eman zion, eta pantailako oso karrera emankorrari ekin zion. Usta Mukutx errementari zahar baten paperak, Henrik Malian zuzendari armeniar ospetsuak zuzendutako Triangelu (Yerankyuni, 1967) filmean sortutakoa, dozenaka pelikularen bidea ireki zion ondorengo hamarkadetan.
Beranduago, hainbat film ikonikotan agertu zen, besteak beste, Ovetxkin kapitain gisa Edmond Keosaian-en The New Adventures of the Elusive Avengers-en (1968), The Crown of the Russian Empire-n edo Once Again the Elusive Avengers-en (1971). 1973ko Gizona komedia, Edmond Keosaianek zuzendutakoa, sobietar amaieraren garaiko film armeniar enblematikoenetako bat bihurtu zen, eta, gaur egun, bere pertsonaia nagusienen estatua bat dago Erevan erdialdean. 1970eko hamarkadaren hasieran, Dzhigarkhanian zinema-aktore sobietar ezagunenetako bat bihurtu zen 200 paper baino gehiagotan agertuz; genero guztiak jokatu zituen egoera-komediatik hasi eta abentura historikora, drama psikologikora, thriller eta kalitatezko literatur egokitzapenera eta esfortzurik gabe entretenimendu hutsaletik arte sofistikatura igaroz. The Meeting Place Cannot Be Changed (1979) bost ataleko telebistako miniseriean, Vladimir Visotski garai guztietako aktorerik gogokoenak jokatua, Dzhigarkhanianek lege-lapur bat antzeztu zuen, eta horrek ezagunago egin zuen publiko sobietar orokorrarentzat. Gainera, Teheran 43 (1981) sobiet-frantziar produkzioan, paper nagusian agertu zen, Claude Jade bere andre gazte misteriotsu gisa eta Curd Jürgens bere abokatu gisa lagun zituelarik.
Bizitza pertsonala
Dzhigarkhanian hiru aldiz ezkondu zen. 1960ko hamarkadaren hasieran, ezkutuan ezkondu zen Alla Vanovskaiarekin, Erevango Stanislavski Errusiako antzokiko aktorearekin. Haien alaba, Jelena, 1964an jaio zen, eta, 1987an, 23 urte zituela hil zen lo zegoela, itota autoaren motorra martxan utzi zuelako. Bere bigarren bikotea ere, Tatiana Vlasova, Erevango Stanislavski antzokiko aktorea zen. Inoiz ez ziren ofizialki ezkondu, baina elkarrekin bizitzen hasi ziren, 1967an Moskura joan zirenean elkarrekin. Tatiana Dallasen (Texas) bizi da, eta errusiar hizkuntzako irakasle gisa lan egiten du unibertsitate batean. Dzhigarkhanian askotan bisitatu zuen hura. Hirugarren emaztea bera baino 43 urte gazteagoa zen.
Gaixotasuna eta heriotza
Bere bizitzako azken urteetan, Dzhigarkhanianek osasun txarra izan zuen. 2016ko martxoan eta 2018ko urtarrilean, ospitaleratu egin zuten. 2018ko apirilean, berriro ospitaleratu zuten bihotzekoak jo ostean, eta koman sartu zen. Dzhigarkhanian Moskun hil zen 2020ko azaroaren 14an. Heriotzaren arrazoia giltzurrun-gutxiegitasuna eta beste gaixotasun kroniko batzuen ondoriozko bihotz geldialdia izan zuen. Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Armen Sarkissian Armeniakoak, Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak eta Sergei Sobianin Moskuko alkateak dolumin mezuak eman zituzten.
Errekonozimendua
Dzhigarkhanian bere belaunaldiko errusiar aktore ezagunenetariko eta entzutetsuenetako bat izan zen, bai zineman, baita antzerkian ere. Novaia Gazetak, Errusiako astekari handienetako batek, Dzhigarkhanian, Errusiako antzerki eta zineman, «marka bereizi» gisa eta bere ahotsa «bizi marka bereizi» gisa deskribatu zituen. Peter Rollberg-en arabera, Elliott International Affairs-en hizkuntza eslaviarren eta zinema ikasketetako katedraduna, Dzhigarkhanianen pertsonaiak, normalean, estoizismoagatik, ironiagatik eta barne-indar lasaiagatik bereizten dira, adinarekin hazi baino ez den xarma zakar bat irradiatzen duena.
Frunzik Mkrttxian (1993), Khoren Abrahamian (2004) eta Sos Sargsian-en (2013) heriotzarekin, Dzhigarkhanian sobietar garaiko azken aktore armeniar nagusia izaten jarraitu zuen.
2005ean, bere urtebetetzearen zorion-agurrean, Armeniako bigarren presidenteak, Robert Kotxarianek, Dzhigarkhanianen «ospe handia» bere talentuari eta lanari esker zela adierazi zuen. Kotxarianek gaineratu zuen: «Bere artea armeniar eta errusiar kulturen elkar aberasteko estandar berezi bat bihurtu da». 2010ean, Serge Sargsian Armeniako egungo presidenteak artista «zinema modernoaren pertsonaia nabarmenetako bat» bezala deskribatu zuen, «mugarik gabeko talentua eta xarma» duena. Sargsianek adierazi zuen: «Nazio armeniarra harro dago zutaz». 2010ean, Dmitri Medvedev Errusiako presidenteak «Aberriari Merezimenduagatik» agindua eman zion Dzhigarkhaniani, eta honakoa adierazi zuen : 2012an, Moskuko alkate Sergei Sobianinek Dzhigarkhanian zoriondu zuen bere urtebetetzean, eta «aktore bikaina eta zuzendari trebea» dela deskribatu zuen; «eszenatokian eta pantailan urte askotan zehar ekarpen handia egin zuen Errusiako kulturaren garapenean».
Errekorra
Hainbat iturrik diote Dzhigarkhanian Guinness World Records-en sartuta dagoela zineman agerraldi gehien izan dituen errusiar aktore gisa (2013tik aurrera), 250 film baino gehiagotan jokatu duela iradokiz   (300 RIA Novostiren arabera). Hala ere, Guinness World Records webguneak ez du datu horiek herrialdeka ematen. Agertu den pelikula ugariri erreferentzia eginez, Aram Khatxaturian sobiet-armeniar konpositore entzutetsuak behin esan zuen: «Lisaburdina pizten duzun bakoitzean, han dago Dzhigarkhanian!». Valentin Gaft aktoreak epigrama bat idatzi du bere agerpen kopuru handiari umorezko erreferentzia batean: «Munduan armeniar gutxiago dago Dzhigarkhanian agertu den filmak baino» (Гораздо меньше на земле армян, / Члелд ме фи Джигарханян).
Mohammed Rafi
Mohammed Rafi (मोहम्मद रफ़ी, محمد رفیع‎; Kotla Sultan Singh, 1924ko abenduaren 24a – Mumbai, 1980ko uztailaren 31a) Bollywoodeko musikari eta abeslari indiarra zen. Indiako hizkuntza ezberdinetan abesteko gai zen; besteak beste, hindiz, urduz, bengaleraz, punjaberaz, odiaz, maratheraz, sanskritoz, bhojpurieraz eta telugueraz. Mukesh eta Kishore Kumarrekin batera, 50 eta 70. hamarkaden artean, Bollywoodeko playback abeslari handienetarikoa izan zen.
Wang Yangming
Wang Yangming edo Bo'an (Yuyao, 1472ko urriaren 26a – Nan'an fu- egungo Ganzhou-, 1529ko urtarrilaren 9a), kaligrafo, jeneral, filosofo, politikari eta idazle txinatarra izan zen Ming dinastiaren garaian.
Altamira Gonzalo
Altamira Gonzalo Valgañón (Zaragoza, 1949) legelari feminista da, familia zuzenbidean eta zuzenbide komunitarioan espezializatua. 2019tik 2021era, Themis Emakume Juristen Elkarteko lehendakariordea izan zen, eta erakunde horren buru izan zen 2006tik 2010era. PSOE ren berdintasun-politiketako Berdintasunerako Aholku Batzordeko buru izan da 2017an sortu zenetik 2021era arte
Ibilbidea
Hasieran bere asmoa medikuntza ikastea bazen ere, azkenean Zaragozako Zuzenbide Fakultatean matrikulatu zen. Familia Zuzenbidean eta Zuzenbide Komunitarioan espezializatuta dago, Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Praktika Juridikoko Eskolan. 1974an lizentziatu eta abokatu lanetan hasi zen. "Lehenbizi, betaurreko gorriak jarri nituen, klase-borrokakoak. 1974an hasi nintzenean, hain ziren matxistak legeak, ezen ezinezkoa baitzen abokatua izatea eta feminista ez izatea gutxieneko sentsibilitate soziala bazenuen. Ni neu nintzen profesionalki egiten nuenaren arduraduna, baina bankuaren kontua senarrak ireki behar zuen. Nik legezko obedientzia zor nion berari. Zergatik? Biok karrera bat egina genuen, ahalegin bera, baina nik ez nituen berak zituen eskubideak. Nola ez egin injustizia horren aurka? Beraz, betaurreko moreak berehala jarri nituen, hogei eta urte gutxirekin. Abokatuek egurra eman dugu aspalditik, legeak aldatzeko behintzat”.          Altamira Gonzalo"1987tik 1990era, Emakumearen Institutuko zuzendariaren aholkulari juridikoa izan zen; 2006tik 2010era, Themis Emakume Juristen Elkarteko buru izan zen, eta erakunde horretako lehendakariordea izan zen gero.
Beste ardura batzuk ere hartu ditu bere gain berdintasuna defendatzeko eta emakumeenganako indarkeriaren aurkako erakundeetan; besteak beste, honako hauexek izan dira: Berdintasun Ministerioaren mendeko Genero Indarkeriaren aurkako Estatuko Behatokiko kidea (2006-2010), Emakumearen Institutuko Kontseilu Errektoreko kidea (2008-2010), Estatuko Eskola Kontseiluko kontseilaria (2008-2010), Gaztela-Mantxako Emakumearen Institutuko Zuzendaritza Kontseiluko kidea (2008-2010) eta Emakumearen Aragoiko Institutuko kidea (1993tik) eta Aragoiko Behatokiko kidea, aditua den aldetik.
Altamira Gonzalok pentsioak ez ordaintzeagatik kartzelara gizon bat eraman zuen lehen epaia lortu zuen. “Gertaera hark garrantzi handia izan zuen, demokraziaren Kode Penala aplikatu baitzuen, delitu hori sartu baitzuen. ''Nire bezeroaren senar ohia kondenatu egin zuten lehen aldiz, eta seme-alabentzako pentsioak ordaindu gabe jarraitu zuen; beraz, berriro kondenatu zuten. Horregatik espetxera joan zen eta bi zigorrak bete zituen”.''
AequAlitas aldizkariaren Erredakzio Kontseiluko kidea da. Emakumeen eta gizonen arteko aukera berdintasunerako aldizkari juridikoa.
PSOEren berdintasunerako politiketarako Kontseilu Aholku-emailearen buru izan zen, sortu zenetik (2017an) 2021era arte, berdintasunaren arloan PSOEri laguntzeko diziplina anitzeko erakundea. 2019tik 2021era, Themis Emakume Juristen Elkarteko lehendakariordea ere izan zen.
Ibilbide politikoa
Aragoiko PSOEko militantea, 2014ko ekainean Pedro Sanchezen hautagaitza PSOEren Idazkaritza Nagusirako sortutako plataforman parte hartu zuen. Aragoiko Alderdi Sozialistako Berdintasunerako idazkaria izan zen. 2017ko ekainean, berdintasunari eta feminismoari buruzko hizlaria izan zen PSOEren 39. kongresu federalean.
Posizioak
Gonzalok salatu duenez, emakumeari buruzko lege historikoek, eta Zuzenbide Erromatarretik hasi eta 1889ko Kode Zibilera arte, emakumea gizonarekiko desberdintasun-egoeran zegoen, «ezgai gisa, egoera zibila edozein izanik ere».
Meyer Guggenheim
Meyer Guggenheim (alemanez ahoskatua; Lengnau, 1828ko otsailaren 1a – Palm Beach, 1905eko martxoaren 15a) Estatu Batuetako Guggenheim familiaren patriarka izan zen, XIX eta XX. mendeetako familia aberatsenetakoa bilakatu zena.
Pantxo Vladigerov
Pantxo Haralanov Vladigerov (Панчо Хараланов Владигеров) (Zurich, Suitza, 1899ko martxoaren 13a - Sofia, Bulgaria, 1978ko irailaren 8a) bulgariar musikagile, pedagogo eta piano-jotzailea izan zen. Bulgariako konpositoreen bigarren belaunaldikoa zen. Bulgariako Musika Garaikidearen Elkartearen (1933) sortzailea izan zen, Bulgariako Konpositoreen Batasuna izango zena. Bulgariako musika genero ezberdinen hasiera markatu zuen. Bulgariako Konposizio eta Pedagogia Eskola sortu zuen, eta bertan izan zituen bere ikasleen artean hurrengo belaunaldiko konpositore bulgariar onenak, horien artean Alexis Weissenberg pianista.
Biografia
Vladigerov 1899ko martxoaren 13an jaio zen Zurichen, Suitzan, baina Shumenen bizi zen. Bere ama, Eliza Pasternak doktorea errusiar judua zen, Boris Pasternak idazlearekin ahaidetua. Bere aita, Haralan Vladigerov doktorea abokatua zen. Pantxo Vladigerovek, bere anaia biki Lyuben Vladigerov-ekin batera, txikitatik ikasi zuen konposizioa, Pantxok pianoa ikasi zuen, Lyubenek biolina. 1904an, bi anaiek kontzertu publiko batean parte hartu zuten Arhangel Mihail Komunitate Zentroan, gaur egun Dobry Voynikov Komunitate Zentroa izenekoa. 1910eko udan familia Sofiara joan zen bizitzera, non Eliza Vladigerova mediku gisa lan egiten zuen, eta urtebete geroago Vienara joan ziren berriro, non Robert Fux konpositore austriarrari kontsultatu zion bere semeen talentuagatik eta hark, Pantxoren talentua eta jatorri eslaviarra kontuan hartuta, Pantxoa Errusiara ikastera bidaltzea gomendatu zion. Kieven, ama Vladimir Pohalski musikari, pianista, konpositore eta orkestra filarmonikoko eta Kieveko Kontserbatorioko zuzendariarekin bildu zen, hark Pantxo Parisko Kontserbatorioan ikastea gomendatu zion. Kieven egon ostean, Vladigerovtarrak Tiraspolen egon ziren denbora laburra Sofiara itzuli aurretik, Elizak Parisen Pantxorentzat beka bat lortu zuen. 1911. urte amaieran, Anrie Marto biolin-jotzaile frantsesak Sofiara bidaiatu zuen eta Lyuben eta Pantxo gazteak entzun ondoren, Eliza bere semeak Berlinera bidaltzeko konbentzitu zuen, bere baldintzarik gabeko laguntza aginduz. 1912ko ekainean, Pantxo Berlinera joan zen bere amarekin eta anaiarekin eta Staatliche Akademische Hochschule für Musik-en matrikulatu zen, non teoria eta konposizioa ikasi zituen Paul Juon irakaslearekin eta pianoa Heinrich Barthekin. 1920an Akademie der Künste-n graduatu zen konposizioa ikasi ondoren Friedrich Gernsheim eta Georg Schumann irakaslearekin. Bi aldiz irabazi zuen Akademiako Mendelssohn Saria 1918an eta 1920an. Max Reinhardtentzat lan egin zuen Berlingo Deutsches Theater-en konpositore eta piano-jotzaile gisa 1920 eta 1932 artean. Sofiara itzuli zen eta bertan irakasle izendatu zuten eta gero, 1940tik aurrera, Piano, Ganbera-Musika eta Konposizioko irakaslea Estatuko Musika Akademian, zeinak hil ondoren Vladigerov izena eramango zuen.
Askotariko generoetan konposatu zuen: opera bat (Tsar Kaloyan, Nikolai Liliev-en eta Fani Popova-Mutafova-ren libretoarekin), balleta, musika sinfonikoa, pianorako bost kontzertu, bi biolin kontzertu, ganbera musika, hari laukote bat barne, hirukote bat (biolina, biolontxeloa eta pianoa), instrumenturako eta pianorako obra eta piezak, bi pianorako bere lehen obren 13 transkripzio, ahotserako, orkestra eta pianorako musika herrikoirako berrogeita hamar moldaketa, ahotserako eta pianorako hogei abesti, hamar abesti koral pianoarekin eta orkestrarekin, Berlingo Deutsches Theatrerako, Vienako Josefstadt Theatrerako eta Sofiako Antzoki Nazionalerako antzezlanetarako musika.
Munduak Pantxo Vladigerov-en lanaren berri izan zuen 1920ko hamarkadan bere piezak Vienako Universal Edition argitaletxeak argitaratu zituenean eta Deutsche Grammophon diskoetxeak bere lanak grabatu eta banatu zituenean bere lanak Europa osoko eta Ameriketako Estatu Batuetako aretoetan eman baino lehen. Piano-jotzaile eta konpositore gisa, Europako herrialde gehienetan zehar bidaiatu zuen bere konposizioak interpretatuz. 1969an Herder saria eman zioten. 1978ko irailaren 8an hil zen Sofian, Bulgarian.
Shumenen egiten den piano-jotzaile eta biolin-jotzaileen nazioarteko lehiaketak, 1986an sortua, bere izena darama Vladigerov-en omenez. Sofiako bere etxea, Yakubitsa kaleko 10. zenbakian kokatua, Sofiako Etxe Museoa bihurtu da. Balkanton diskoetxe bulgariarrak musika sinfonikoaren eta eszenikoaren edizio bat kaleratu zuen, zazpi diskoko lau sortetan. Bere lanetako hainbat, Bulgarian Rhapsody Vardar barne, Bulgariako musikaren enblematikotzat hartzen dira. Bere semea Alexander Vladigerov eta bere bilobak Pantxo Vladigerov, Alexander Wladigeroff eta Konstantin Wladigeroff ere musikari ospetsuak dira.
Jamsetji Tata
Jamsetji (Jamshedji) Nusserwanji Tata (Navsari, 1839ko martxoaren 3a– Bad Nauheim, 1904ko maiatzaren 19a) pertsiar jatorriko industriagizon indiarra izan zen. Tata Group enpresa, Indiako konglomeraturik handiena, sortu zuen.
2018ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2018ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 36.Edizioa izan zen. Urriaren 27tik azaroaren 24ra ospatu zen Soreasu Antzokia n. Hala ere, Azpeitiko udaletxe ko ganbaran, Sanagustin Kulturgunea n, gaztetxean eta plaza nagusian ere antzezlan batzuk egin ziren.
Hain zuzen, urte honetan "Mikroantzerkiak" saila egin zen, beste urte batzuetan ez bezala, eta horiek Sanagustin Kulturgunean eta Plaza Nagusian ikusi ahal izan ziren. Gainera, "Sormen astea" deituriko atal bat gehitu zitzaion topaketei eta bertan ikastaro bat eman zuten Oier Guillan eta Javi Barandiaranek. "Tartean dauden gorputzak" zuen izenburutzat ikastaroak eta 3 egunez aritu ziren.
Sormen egonaldietan egon ziren taldeak: Garazi&Cia "Erraia" lanarekin, Benetan be teatroa "Inondik inora" lanarekin, Rubik konpainia "Babesleku arrotzak eta animalia bakartien hotsak" lanarekin eta Atx teatroa "7ak bat" lanarekin.
Edizio honetan Corrado Masacci ren erakusketa ere izan zen Betharram aretoan, "Txotxongilo egilearen urteurrena" izeneakoa. Bertan, 40 urteetan zehar egindako lanak erakutsi zituen.
Hans Morgenthau
Hans Joachim Morgenthau (Coburg, 1904ko otsailaren 17a– New York, 1980ko uztailaren 19a) jurista eta politikalari alemaniar-estatubatuarra zen. XX. mendeko nazioarteko harremanen ikasketetako figura nagusietakoa zen, bereziki II. Mundu Gerraz geroztik.
Yan Fu
Yan Fu (, ahoskatua; Fuzhou, 1854ko urtarrilaren 8a — Fuzhou, 1921eko urriaren 27a) ofizial militar, egunkari editore, itzultzaile eta idazle txinatarra zen. Darwinen Hautespen natural-aren ideiak Txinara eraman zituen XIX. mendearen amaieran.
Maluta galanperna
Maluta galanperna (Lepiota clypeolaria) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Kalitate eskaseko jangarria da, baina ez da gomendatzen kontsumitzea, Lepiota txiki gorrixkekin ez nahasteko, pozoitsuak dira eta, hala nola, Lepiota helveola, Lepiota brunneoincarnata, etab.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 7 cm arteko diametrokoa, lehenik hemisferikoa, gero titi garbiarekin zabaldu egiten da. Okre kolorea du eta apurtu egiten da ezkatak eta xerloak agertuz eta azpiko haragiaren hondo zuria agerian utziz.
Orriak: Ez estu, zurixkak edo krema-arrosa kolorekoak, eskotatuak.
Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, mehea, 3 eta 8 mm arteko lodierakoa, zuria edo zurixka, eraztun iheskorrarekin, eraztunetik behera itxura iletsua eta flokonosoa duten zuntz zetadunez estalia.
Haragia: Samurra, mehea, kolore zurixkakoa, fruta usainekoa, atsegina.
Etimologia: Lepiota hitza grezierazko "lepis" "lepidos" eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. Clypeolaria izena, kapelak ezkutu forma duelako du. Latinetik dator "klipeo" hitzetik, erromatarrek eta greziarrek erabilitako ezkutu biribiletik.
Jangarritasuna
Erdipurdiko jangarria, baina kontuz ibili behar da tamaina txikiko beste Lepiotekin ez nahasteko, hauen artean espezie hilgarriak baitaude.
Nahasketa arriskua
Lepiota cristata delakoarekin, baina honek oina leuna du, zetazko lihazki gabe. Lepiota magnispora delakoarekin ere nahas daiteke, honek kolore okre-laranjagoa du eta koniferetan hazten da.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, koniferoen eta hostozabalen basoetan.
Banaketa eremua
Asia, Europa, Ipar Amerika, Hego Amerika.
Shang Yang
Shang Yang, Wei Yang (c. K.a. 390 – K.a. 338) bezala ere ezaguna, jurista, filosofo eta politikari txinatarra izan zen.
Han Fei
Han Fei Tzu edo Han Feizi, (, Han Fei Maisua; c. K.a. 280 - c. K.a. 233) Antzinako Txinako filosofo eta jurista ezagunenetarikoa izan zen.
Juana Millán
Juana Millán (Zaragoza, XVI. mendea - 1550ko abuztuaren 8a) Aragoiko lehen emakume inprimatzailea eta Iberiar Penintsulako lehenengoetako bat izan zen.
Biografia
Bere biografiari buruzko oso datu gutxi ezagutzen dira. Zaragozakoa zen. 1531n, Lorenzo Rosel nekazariengandik alargunduta, Pedro Hardouin frantses jatorriko liburu inprimatzaile eta merkatariarekin ezkondu zen. Alargundutako emakumeak bere senarrak hasitako lana jarraitzea izan zen Juana inprentaren munduan sartzeko arrazoia. Hardouin 1536an hil zen, heresiagatik kondenatu ondoren, eta Juanak hartu zuen tailerraren ardura.
1537an Hortulus passionis argitaratu zuen, eta Espainian lehen aldiz emakume bat bere izenarekin agertzen da liburu baten inprimaketaren arduradun gisa. Inprentako oinak dio Inofficinak Iuana millianari buruz ari dela…, eta horrek esan nahi du inprentaren jabea dela.
Juanak ez zuen ondorengorik izan. Bere neba Agustinek eta haren seme Juan Millánek, Juana izebaren inprentaren oinordekoak, hartu zuten negozioaren ardura, 1577 arte. Egun horretatik aurrera desagertu egin zen Millán deitura Aragoiko inprimategitik.
Juana Millánek letrak ezagutzen zituen, baina ez zekien idazten, eta bere neba Agustinek lagundu eta aholkuak ematen zizkion bere negozioetan. Bere ibilbideari erreparatuta, nabarmendu dezakegu negozio bat aurrera ateratzeko gaitasuna zuela, nahiz eta bizitzarako arazoak izan, eta Aragoiko hiriburuan Jorge Cociren tailer garrantzitsuak eragindako nagusitasunari aurre egin zion bigarren tailerra finkatzeko egindako ahaleginean.
Hasdai Crescas
Hasdai ben Abraham Crescas (katalanez ahoskatua; hebreeraz: חסדאי קרשקש; Bartzelona, c. 1340 – Zaragoza, 1410/11) Aragoiko Erresumako filosofo judua izan zen.
Dhirubhai Ambani
Dhirajlal Hirachand Ambani edo Dhirubhai Ambani (Chorwad, 1932ko abenduaren 28a — Mumbai, 2002ko uztailaren 2a) enpresaburu indiarra izan zen, Reliance Industries Limited (RIL) konglomeratua eratu zuena.
Stephanen Boskotea
Stephanen Boskotea bost galaxia elkartzen dituen talde bisuala da, horietatik lauk osatzen dute inoiz aurkitu ziren galaxia trinkoen lehen taldea. Taldea, Pegasus konstelazioan ikus daitekeena, Édouard Stephanek aurkitu zuen 1877an Marseillako Behatokian. Taldea galaxia trinkoen talde guztietatik aztertuena da. Ikusizko taldeko kide distiratsuena (eta benetako taldeko kide ez den bakarra) NGC 7320 da, eta H II eskualde zabalak ditu, orban gorri gisa identifikatuak, non izarren eraketa aktiboa gertatzen ari baita.
Stephanen Boskoteko bost galaxietatik lauk elkarte fisiko bat osatzen dute, benetako galaxia-talde bat, Hicksonen 92. Talde Trinkoa, eta segur aski elkarrekin bat egingo dute etorkizunean. 1970eko hamarkadako lehen urteetako irrati-behaketek taldearen galaxien arteko espazioan dagoen emisio-harizpi misteriotsu bat erakutsi zuten. Eskualde hori bera hautematen da atomo ionizatuen distira ahulean ere, espektroaren zati ikusgaian arku berde gisa ikusten baitira.
Bi teleskopio espazialek filamentuaren izaeraren ikuspegi berri bat eman dute berriki. Orain, galaxiarteko uhin erraldoia dela uste da (boom sonikoaren antzekoa, baina galaxiarteko gasean bidaiatzen du, airearen ordez), eta galaxia batek (NGC 7318B) eragiten du, eta taldearen erdigunean erortzen da orduko zenbait milioi kilometrotara.
2022ko uztailaren 8an jakinarazi zen Stephanen Boskotea James Webb teleskopio espazialak behatutako bost objektu kosmikoetako bat izango dela, lehen irudi zientifiko ofizialak askatzen direnean.
X-izpiak
NGC 7318B-k taldean gasarekin talka egin ahala, Esne Bidea baino handiagoa den talka-uhina hedatzen da galaxien artean, eta gasaren zati bat milioika gradutan berotzen da, NASAko Chandraren X izpien Behatokiarekin hauteman daitezkeen X izpiak igorriz.
Hidrogeno molekularraren emisioa
NASAren Spitzer teleskopio espazialak erradiazio infragorria detektatzen du, eta galaxien arteko talka-uhinaren oso hidrogeno molekularreko seinale indartsua aurkitu zuen. Emisio hori inoiz ikusi gabeko hidrogeno molekularraren formazio zurrunbilotsuenetako bat da, eta emisiorik handiena eremu berdearen erdigunetik hurbil sortzen da, arestian aipatutako argi ikusgaiaren irudian. Kaliforniako Teknologia Institutuko zientzialariek eta Australia, Alemania eta Txinako zientzialariek zuzendutako nazioarteko talde batek aurkitu zuen fenomeno hori. Talkaren hidrogeno molekularraren detekzioa, hasiera batean, ustekabekoa izan zen, hidrogeno molekula oso ahula baita, eta erraz suntsitzen baita Stephanen boskotean espero zen motako talka-uhinetan. Hala ere, irtenbide bat da talka-fronte bat ingurune hodeitsu baten bidez mugitzen denean (adibidez, taldearen erdigunean), milioika talka txiki gertatzen direla geruza zurrunbilotsu batean, eta horrek hidrogeno molekularra bizirik egotea eragin dezakeela.
Gorriranzko lerrakuntza
NGC 7320-k gorriranzko lerrakuntza txiki bat adierazten du (790 km/s); beste lauek, berriz, lerrakuntza handiak dituzte (6.600 km/s inguru). Desplazamendu galaktikoa distantziarekiko proportzionala denez, NGC 7320 lehen planoko proiekzio bat baino ez da, eta Lurretik 39 milioi urtera dago gutxi gorabehera. Ondorioz, NGC 7331 taldeko kide izan daiteke, besteak 210–340 milioi argi urtera dauden bitartean.
NGC 7319 k 2. motako Seyfert gunea du.
Seigarren galaxia bat, NGC 7320 C, segur aski Hickson elkartekoa da: Hickson galaxien antzeko gorriranzko lerrakuntza baitu, eta marea-ilara batek NGC 7319 rekin lotzen duela dirudi.
Jone Mitxelena
Jone Mitxelena (Barakaldo, Bizkaia, 1985) zientzialaria da. Irakasle eta ikertzaile dihardu Euskal Herriko Unibertsitatean.
Formakuntza
Biokimikan lizentziaduna (2008) Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU), Biologia Molekularrean eta Biomedikuntzan Masterra (2010) eta Biologia Molekularrean eta Biomedikuntzan doktorea (2014) unibertsitate berean, Jone Mitxelenaren potentzialak Karrera Amaierako Sari Bereziaren aitormena jaso zuen eta Hezkuntza Ministerioaren Errendimendu Akademiko Unibertsitarioaren Bikaintasuneko Lehen Sari Nazionala (2007-2008) ere bai.
Lehenengo urteak jaioterrian igaro ondoren, Züricheko unibertsitatean egin zuen doktoretza ondorengo etapa, DNA kaltetu eta konpontzearen mekanismoetan espezializatu zen (2016-2019) eta ondoren Ikerbasque Research Fellowship beka prestigiotsua eman zioten, horri esker sartu zen Euskal Herriko Unibertsitatean.
Sariak
Sarituaren adierazpenak:"'Nire ikerketa arloan minbizia ikertzen ari direnen % 60 emakumeak dira, baina goi erantzukizuneko hamar postuetatik bitan baino ez daude emakumeak”. “Lanbide zientifikoko etapa guztietan lehentasuna izan behar da gizon eta emakumeen berdintasuna gobernuentzat, erakundeentzat eta gizartearentzat”. “Karreran mantentzea da erronka, potentziala garatu ahal izatea eta erantzukizuneko karguetan parte hartzea”."
Stephanen Boskotea
Herri-kulturan
It's a Wonderful Life 1946ko filmaren hasieran ikusten diren aingeru-itxurako irudiak boskote honetan oinarritzen dira.
Li Si
Li Si (c. K.a. 280 - Xianyang, K.a. 208, iraila edo urria) Qin dinastiako politikari, idazle eta kaligrafo txinatarra izan zen.
Laura Muntz Lyall
Laura Muntz Lyall (Leamington Spa, Warwickshire, Ingalaterra, 1860ko ekainaren 18a – Toronto, Kanada, 1930 eko abenduaren 9a) kanadar margolari inpresionista izan zen, emakume eta haurren pinturengatik ezaguna.
Imre Lakatos
Imre Lakatos, Imre Lipschitz jaioa (Debrecen, 1922ko azaroaren 9a - Londres, 1974ko otsailaren 2a), ekonomista, filosofo eta matematikari hungariarra izan zen.
Laura Muntz Lyall
Ibilbidea
Laura Muntz Lyall Ingalaterrako Leamington Span herrian, Warwickshire-n, jaio zen 1860an, bere familiak Kanadara emigratu zuen neskatoa zelarik, eta Ontarioko Muskoka barrutiko baserri batean hazi zen. Gaztea zela, Muntzek artearekiko interesaren ondorioz, William Charles Forsterren pintura-eskolak hartu zituen Hamiltonen, eta eskolan bizi eta lan egin zuen. 1882tik aurrera, eskolak hartzen hasi zen Ontario School of Art-en, Lucius Richard O'Brienekin eta, geroago, George Agnew Reidekin. 1887an, South Kensington School of Art-en ikasi zuen, eta Kanadara itzuli zen Reidekin ikasten jarraitzeko.1891ean, zazpi urteko ikasketa-aldian murgildu zen Parisen, Académie Colarossi ospetsura joanez. Bere gairik gogokoena haur mundua zen. 1893tik aurrera, pinturaren erabilera inpresionista izan zen. Bere lana hainbat erakusketatan erakutsi zen, eta horren ondorioz, prentsan lan batzuk errepikatu zituen, eta, ondorioz, bere ospea eta arrakasta komertziala handitu egin ziren.
1898an Kanadara itzuli zenean, Toronton kokatu zen estudio bat zabalduz eta pintatzeaz gain irakasten hasi zen. 1906an, Montrealera joan zen, Beaver Hall Square-n bere karrera jarraitzeko.
Bere lanak aitorpena jaso zuen Kanadan zein mugetatik kanpo. Mur-ek bere lana erakutsi zuen Palace of Fine Arts-en, 1893ko Munduko Kolonbiako Erakusketan, Chicagon, eta gero, 1894an, Parisko Société des Artistes Français-en parte gisa. Nazioarteko erakusketetan lan egiten jarraitu zuen, Paristik itzuli ondoren, zilarrezko domina eman zioten 1901eko Erakusketa Panamerikarrean. Hiru urte geroago, brontzezko domina jaso zuen 1904ko St. Louiseko Mundu Feriako erakusketan. Kanadako Errege Arte Akademian 27 pintura erakutsi zituen 1893 eta 1929 artean. Bere lana, askotan Florence Carlyle bere garaikide eta lagunarenarekin konparatu zen. Bai Kanadako Galeria Nazionalak, bai Ontarioko Arte Galeriak beren obrak sartzen dituzte beren funtsetan.
1896an Royal Canadian Academy of Arts-eko bazkide hautatu zuten, eta ohorezko hori jaso zuen zortzigarren emakumea izan zen. Muntz Ontario Society of Artists-eko kide izan zen 1891tik aurrera, eta 1899an Kontseilu Exekutiborako izendatu zuten lehen emakumea izan zen. 1903 arte egon zen kargu horretan.
1915ean ahizpa hil ondoren, Torontora itzuli eta Charles W.B koinatuarekin ezkondu zen. Lyall ahizparen ezkontzako seme-alabak zaintzeko (11 ziren, baina gutxi batzuk bakarrik geratu ziren etxean). Estudio bat muntatu zuen bere etxeko teilatupean, eta bere obrak bere ezkon-izenarekin sinatzen hasi zen. 1930ean, Muntz gaixorik zegoen, bozioa pairatzen ari zen, hamabost urte lehenago bere gain hartutako gehiegizko lanak eta familia-ardurek eraginda. Pintatzen jarraitu zuen, 1930ean hil zen arte.
Muntz Lyall Torontoko Mount Pleasant hilerrian lurperatuta dago.
Real Unión 2022-2023
Entrenatzailea: Iñaki Goikoetxea (2022, 2023-Egun, 15.jardunaldia eta 28.jardunalditik) David Movilla (2022-23, 16.tik 27.rako jardunaldiak)  Aitor Zulaika (14.jardunaldirarte, 14-16,20-22)
Margaret Scott Gatty
Margaret Scott Gatty (Burnham-on-Crouch, Essex, Britania Handia, 1809ko ekainaren 3a - Ecclesfield, Yorkshire, 1873ko urriaren 4a) britaniar botanikaria izan zen, haur-literaturaren eta itsas biologiaren egilea. Aunt Judy ezizena erabiltzen zuen.
Biografia
Gatty aborigena zen, Burnham on Crouche-koa Essex. Alexander John Scott abadearen alaba, Royal Navyyn kapilaua izan zen, eta Lord Horatio Nelson-en konfiantzazko lagun izan zen HMS Victoryn itsasontzian, Trafalgar borrokaldiaren aurretik eta bitartean.
1839an, Alfred Gatty abadearekin, ezkondu zen. D.D. Ecclesfield, Yorkshire, eta St. Mary elizako bikariotzara joan zen laster. Oso idazle baliagarria eta gazteentzako ipuinetarako ezaguna bihurtu zen. Bere ipuinak gazteei zuzenduta egon arren, helduen buruan eragina izatea espero zuen. Parables from Nature, Worlds not Realised, Proverbs Illustrated, Aunt Judy's Tales. Aunt Judy's Magazine-a ere gidatu zuen, Margareten familia handiko zenbait kidek idatzitako familia-argitalpena.
Zientzia
Gatty liluratuta geratu zen itsas biologiarekin, seguru asko William Henry Harveyren aholkuengatik, 1848an Hastings-en sendatzen ari zen bitartean ezagutu baitzuen. Ondoren, alga britainiarrei buruzko liburu bat idatzi zuen, lehenago gaiari buruz idatzitakoa baino eskuragarriagoa zena. Bere garaiko itsas biologo handienetako askorekin korrespondentzia izan zuen, besteak beste, George Busk-ekin eta Robert Brownekin (Montrose botaniko eskoziarra). Margaretek itsas materialaren bilduma handia bildu zuen, eta haren zati handi bat Britainiar Inperioko bazterretako korrespontsalek bildu zuten. Bere alabak, Katherine Francis Horatia Gattyk, Weston Park Museum-ari eman zion.
Literatura
Askok beren interesak literaturan eta zientzian independenteki ikusi zituzten bitartean, haur-literaturaren eta jakin-min zientifikoaren konbinazioa erabili zuen Charles Darwinen eta haren Espezieen jatorria kontrako argudio gisa. Las parabolas de la naturaleza filmarekin batez ere, Gatty gai izan zen haurrei predikatzeko eta gozarazteko, Jainkoa eta natura bakoitza bere aldetik inoiz ez zirela tratatu behar azalduz. Parabolen argitalpena eboluzio-teoriekin batera atera zen. Hori zela eta, haien idazketa eragin bat zen haurrek zientziarekiko zituzten jarreretan. Haien idazkerak tonu moral indartsua izateko joera zuen, eta maiz erlijioa eta Jainkoa erabiltzen zituen seme-alaben hezkuntzan eragiteko.
Bestelakoak
Osasun txarra izan zuen ia bizitza osoan, eta esklerosi anizkoitza diagnostikatu gabe bizi zen susmoa dago. Gaixotasunaren ohiko erasoen ondorioz, adiskidetasun estua sortu zen George Johnston doktorearekin, sendagaien bidez mina arintzearen alde egiten zuelako ezaguna zen medikuarekin. Erditzean kloroformoa erabiltzeko aholkuak ematen zizkion, eta, hala, Sheffielden droga hori erabili zuen lehen emakumea izan zen erditzean.
Gatty Juliana Horatia Ewing umeentzako ipuin-idazlearen ama zen, eta Alfred Scott-Gatty, La Jarreterako arma-errege nagusia izan zena.
Katharina Henot
Katirin Henot edo Henoth (Kolonia, Alemania, 1570 - Ibidem, 1627ko maiatzaren 19a) alemaniar posta-burua izan zen, sorgintzat salatua eta sorginkeriagatiko epaiketetan bizirik erre zutena Kolonian (Alemania). Herrialdeko sorgin-ehizaren biktima ezagunenetakoa da, eta Koloniako kasu garrantzitsuena. Alemanian posta-buru izatera heldu zen lehen emakumea ere izan zen, seguruenik.
Biografia
Heinrich Neudenekin ezkonduta zegoen Koloniako herritar errespetagarria eta eragin handikoa zen Katirin Henot. Harger Henot nebarekin batera (1571–1637), Jacob aitaren posta-bulegoa jaso zuen oinordetzan, eta Alemanian postako lehen emakumea izan zen, agian. Gatazka bat zuten Leonhard II von Taxis kondearekin, posta bulego nagusi bat sortu nahi baitzuen kondeak.
1626tik 1631ra, sorginen epaiketa handia egin zen Kolonia hirian. 1627an, moja bat "obsesionatuta" zegoen hiriko komentuan. Zurrumurruek Henot seinalatzen zuten, eta artzapezpikuaren batzordeak hura eta haren neba atxilotu egin zituen 1627ko urtarrilean, eta komentuko heriotza eta eritasun kasu batzuk magiaren bidez eragin izana leporatu zieten. Espetxeratu egin zuten Katirin eta fidantza eta babespeko askatasuna ukatu egin zitzaizkion.
Epaiketa
Henotek uko egin zion ezer onartzeari, baita torturak larri zauritu eta gaixotu ondoren ere. Hala ere, epaiketan errudun jo zuten, eta sorginkeriagatik bizirik erretzera kondenatu. Bere neba Harger (edo Hartgier) Henot hura askatzen saiatu zen, gorte inperialean zuzenean apelatuz, baina ez zuen arrakastarik izan.
Bere aurkako epaiketa juridikoki desegokitzat jotzen da, garaiko legearen arabera ere bai. Henot hiriko agintarien konspirazio baten biktima izan zela uste dute ikerketa modernoek. Exekutatu ondoren bere neba haren izena garbitzen saiatu zen, baina 1629an Christina Plumek, Koloniako sorgin-epaiketen biktimetako batek, sorgin izendatu zuen neba ere. 1631n atxilotu egin zuten eragin handia zuten hainbat herritarrekin, baina epaiketak geroxeago eten egin ziren.
Koloniako Udalak ebazpen bat eman zuen 2012ko ekainaren 28an Katirin Henot eta XVII. mendean hiriko sorgin-jazarpenaren beste biktimak kargugabetzeko.
Janusz Korczak
Janusz Korczak edo Janusz Goldszmidt (Varsovia, 1878 edo 1879ko uztailaren 22tik - 1942ko abuztuaren 7an hil zen, Treblinka izeneko kontzentrazio-esparru nazian.
Familia judu batean jaioa, Haskalako balioak defendatu zituen. Mediku pediatra, pedagogoa, idazlea, publizista, gizarte-ekintzailea eta Poloniako armadako ofiziala izan zen.