cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José Calvário
Biografia
Bost urte zituenetik hasi zen pianoa jotzen. Musikaren haur prodijio bat zen: lehenengo errezitaldia Portoko Orkestra Sinfonikoarekin egin zuen 1961ean, hamar urte besterik ez zituela. Suitzara emigratu zuen Ekonomia ikastera; han jazz orkestra ere egin zuen, gero pop taldea osatzeko. 1971an Portugalera itzuli zen, Lisboan moldatzaile eta musika ekoizle gisa lan egitera. Harrezkero arrakasta ezagutu zuen. Bere garaiko beste musikari eta abeslari batzuek bezala, aktiboki parte hartu zuen diktadurarekin amaitu zuen 1974ko apirilaren 25eko Krabelin Iraultzan. Eurovision Abesti Lehiaketan behin baino gehiagotan hartu zuen parte. 1977an Os Amigos orkestrarekin jo zuen eta 1985ean Adelaide Ferreira abeslariarekin. 2008ko azaroan bihotzekoa izan zuen, eta 2009an hil zen arte koma egoeran bizi izan zen. 58 urte zituen. Hil zenean, Josefa Calvário alarguna eta bi seme-alaba utzi zituen,eta bere lehen ezkontzako alaba bat.
Diskografia
Oso diskografia zabala utzi zuen, asko beste artistekin kolaborazioan. Hona hemen izenburu batzuk:
Advocaat
Advocaat edo acvocatenborrel Holandako edari alkoholiko tradizional bat da, arrautza, azukre eta brandyz egina. Edari gozo eta krematsuak kremaren antzeko loditasun leuna du. Alkoholaren eduki tipikoa %14 eta %20 bitartekoa izan ohi da. Arrautza-gorringoen, likore aromatikoen, azukrearen edo eztiaren, brandyaren, banillaren eta batzuetan kremaren (edo esne kondentsatuaren) nahasketa izan dezake edukiak. Besteak beste, Bols, Darna Ovo Liker, DeKuyper (bi barietatetan) eta Verpoorten dira fabrikatzaile aipagarriak.
Mastacembelus nigromarginatus
Mastacembelus nigromarginatus Mastacembelus generoko animalia da. Arrainen barruko Mastacembelidae familian sailkatzen da.
Félix Lacuesta
Félix Lacuesta (Baiona, ) lapurtar futbolaria ohia da, erdilari moduan aritzen zena.
NA-1000
NA-1000 edo Altsasu-Gipuzkoako muga errepidea Nafarroako herri errepidea da, Altsasutik Gipuzkoako mugaraino doa eta 6,60 kilometro luze da. Errepidea A-1 autobidearen 399. kilometroan hasten da, eta autobide honekiko paraleloan sei kilometro egin eta gero bi zatitan banatzen da, NA-1001 errepidea mendebalderantz eta NA-1000 errepidea bera iparraldera. Biak amaitzen dira Gipuzkoako probintziako mugan.
Gipuzkoan NA-1001 errepidearen jarraipena GI-2637 errepidea da.
Fejervarya triora
Fejervarya triora Fejervarya generoko animalia da. Anfibioen barruko Dicroglossidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bidaxune
Bidaxune ([biðaʃune]) Nafarroa Behereko udalerria da eta Bidaxuneko kantonamenduko burua da. Nafarroa Behereko Agramont eskualdean dago kokaturik. Bere frantsesezko eta gaskoierazko izenak Bidache eta Bidaishe dira hurrenez hurren. . urtean 0 biztanle zituen.
Etimologia
Bidaxune euskarazko toponimoa bide eta haitz hitzen lotunea izan daiteke. Frantsesezko Bidache itxura hauek izan ditu: Vidaxen eta Vidayxon (1312 eta 1329 hurrenez hurren, Comptos Ganberaren paperak ), Bidaxen (1489, Paueko notarioak ) eta Bidasche (1650, Gouvernement Général de Guienne et Guascogne et Pays circonvoisins eskutitza).
Ingurune naturala
Udalerria Aturriren ibaiadarra den Biduze eta bere ibaiadarrek zeharkatua da, hau da Lihurri (eta bere ibaiadarrak diren Patarena, Gelous, Oihantxuri eta Ménine) eta Lagrabe. Biduze ibaiean, historikoki oso garrantzitsua izan den ibai-portua du.
Azpiegiturak
Bidaxune RD-936 (antzinako RN-636) errepideak zeharkatua da.
Historia
XVI. mendeko bukaeratik Frantziako Iraultzara arte, Bidaxune Agramondarrek zuzendutako printzerri txiki bihurtu zen. Bere burujabetza adierazteko bertako epaitegien epaiak ezin ziren Frantzia edo Nafarroako Parlamentuetara apelatu. Bestetik Bidaxune iheslarientzako badia bihurtu zen, batez ere juduentzat baina baita gaizkileentzat ere.
XVII. mendeko hasieran Agramondar jaunak aurreko mendearen bukaeran Baionan errefuxiatutako judu sefardiak hartu zituen.
1790eko martxoaren 4eko Legeak Frantziako departamenduak eta barrutiak sortu zuen. Era horretan, Ipar Euskal Herria eta Bearnok Behe Pirinioak izeneko departamendua sortu zuten. Era horretan, Donapaleuko barrutian zegoen Bidaxuneko Kantonamendua sortu zuten, hasieran Bidaxunek baino ez osatua.
Ekonomia
Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarrituta. Hala ere, herrian harrobi famatua dago, bere harriak Aturriren bitartez eramanak, Angeluko Notre-Dame du Refuge komenturako erabiliak izan zirenak.
Hirigintza
Herria, kale nagusia den Donejakue karrikaren inguruan dago antolaturik. Kale honek aldetik aldera gurutzatzen du herria, gaur egun Haramboure etxea dagoen lekuan zeuden ateetatik elizaraino. Bertan daude kokaturik herriko eraikin garrantzitsu gehienak, Tanneur eta Haramboure etxeak, sinagoga zaharra...
Hizkuntza
Herrian, Gaskonia gertu duelako, gaskoieraz aritu ez ezik herriko eskolan ere ikasten da. Euskaraz ere aritzen da, baina euskaldunek gutxiengo bat besterik ez dute osatzen.
Gaskoierazko esaera zahar batek honela esaten du:
Euskaraz, literalki:
Musika
Bidache metal metal eta hard rock festibala da, 2003tik aurrera herrian antolatuta.
Hezkuntza
Udalerriak eskola publikoa eta haur-eskola ditu.
Club Alcobendas Rugby
Club Alcobendas Rugby Espainiako Madril hiriburuko errugbi talde bat da.
Dipodillus harwoodi
Dipodillus harwoodi Dipodillus generoko animalia da. Karraskarien barruko Gerbillinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Euskal Herriko Mendi Bizikleta Txapelketa
2021. urtean, ez egiteko arriskua dago, COVID-19 pandemia dela eta.
2001 Lizarra
1.Iñaki Lejarreta
2002 Tolosa
1.
2003 Heredia
1.Fernando Egiluz (Bikezona.com).
2.Aitor Urruzola (Katmandu M.T.B.-Trintxerpe C.A.).
3.Emmanuel Itoiz
2004 Muzkiz
2.Jose Luis de Abajo (Bikezona-Alpinestars).
3.Urko Munduate (Ciclos Iñaki Allerru).
2009 Tolosa
1.Patxi Cia.
2.Unai Yus.
=== 2011 Oiartzun === 1.Patxi Vila
2.Aitor Hernandez
Lerin eta Baigorri
Lerin eta Baigorri Nafarroako udalerri-ohi bat da, Estelleriko Erriberako Lerin herriak eta Iguzkitzaibarreko Baigorri egun biztanlerik ez duenak osatuta, Lizarrako merindadea.
Euskal Herriko Mendi Bizikleta Txapelketa
2012 Izurdizaga
1.Patxi Cia
Amaurolimnas concolor
Amaurolimnas concolor Amaurolimnas generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Robert Saladrigas
Robert Saladrigas Riera (Bartzelona, Katalunia, 1940ko otsailaren 12a – 2018ko urriaren 22a) kazetaria, kritikaria eta idazlea izan zen, Katalunian ospetsua.
Bizitza
Ekonomia ikasketak hasi bazituen ere, laster utzi zituen, kazetaritzan eta literaturan buru-belarri murgiltzeko. Egunkari eta aldizkari askotan idatzi zuen, besteak beste, Solidaridad Nacional, El Correo Catalán, TeleXpres, La Vanguardia (hedabide honetan 1981tik 1994ra "Libros" gehigarria koordinatu zuen),ABC, Siglo 20, Tele/Estel, Cavall Fort, Mundo, Destino.
1974an Edicions Galba sortu zuen; 1978 arte zuzendu zuen. 1978tik 1984ra TVEko Kataluniako egoitzan Signes eta Veus i Formes saio kulturalak zuzendu zituen. Kate berean bost kapitulutan egin zen Cambres Barrades nobela eta Històries de Cara i Creu telesaila zuzendu zituen. Zenbait irratietan ere kolaboratu du: Ràdio 4, Radio Peninsular, COM Ràdio, Catalunya Ràdio.
Haren liburuak hizkuntza askotara itzuli dira. Montse Gilabert-ekin ezkonduta zegoen.
1972ko Frantziako Tourra
1972ko Frantziako Tourra Itzuli Handi honen 59. edizioa izan zen. 1972ko uztailak 1 eta 23 artean ospatu zen. 3846 kilometroko ibilbidea egin zen prologo bat eta 20 etapatan banatuta, horietatik hirugarrena, bosgarrena, hamalaugarrena eta hogeigarrena bi sektoretan banatuta egon zirelarik.
132 txirrindularik parte hartu zuten 11 txirrindulariko 12 taldetan banatuta, proba soilik 88k amaitu zutelarik, eta talde bakar batek ere ez zuen proba bere txirrindulari guztiekin amaitu.
Edizio hau irriki handiz hasi zen mundu guztiak aurreikusten zuen Eddy Merckx eta Luis Ocañaren arteko norgehiagokagatik, alabaina, Ocañak Col d'Aubisquen beste eroriko bat jasan ondoren, Eddy Merckxen arerio nagusi bezala Cyrille Guimard geratu zen, honek 14. etapan belauneko lesio bat jasan zuen arte, Eddy Merckxek bere laugarren Tourra jarraian irabazteko bidea libre utziz.
Garaileak, laugarren aldiz jarraian Eddy Mercx izan zena, urte batzuk lehenago Jacques Anquetilek lortutako jarraiko Tourreko garaipenen errekorra berdinduz, proba batez beste 35,514 kilometro orduko abiaduran bete zuen.
Parte-hartzaileak
A : etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Abandonatu egin zuen ; NP : Ez zuen etapa hasi.
Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago.
Euskal Herriko Mendi Bizikleta Txapelketa
2012 Izurdizaga
2.Alexander Ordeñana
3.Marcos Dominguez
=== 2013 Pasaia === 1.Julen Zubero
3.Aitor Hernández
2014 Getxo
1.Javier Ruiz de Larrinaga
2.Patxi Cia
3.Ismael Esteban
2015 Izkue
1.Aitor Hernández
2.Alexander Ordeñana
3.Diego Latasa
2016 Zalla
1.Aitor Hernández
2.Alexander Ordeñana
3.Iñigo Gomez
2017 Aramaio
1.Ismael Esteban
2.Jon Erguin
3.Julen Latorre
2018 Amurrio
1.Jhon Jairo Castaño
2.Alexander Ordeñana
3.Joseba Albizu
2019 Oion
1.Jesus Torres
Wesseln
Wesseln Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Euskal Herriko Mendi Bizikleta Txapelketa
2019 Oion
2.Joseba Albizu
3.Patxi Plazaola
Bunuze
Bunuze Nafarroa Behereko udalerria da eta Oztibarre eskualdean dago kokaturik.
Gregg L. Semenza
HIF-1en aurkikuntzagatik da ezaguna, minbizi zelulak oxigeno gutxi duten inguruneetara egokitzea ahalbidetzen baitu. 2019ko Fisiologia edo Medikuntzako Nobel saria jaso zuen, "Zelulek oxigenoaren eskuragarritasunera nola egokitzen diren deskubritzeagatik".
Bunuze
Hidrografia
Biduze ibaiak udalerria gurutzatzen du, baita bere hiru ibaiadarrek ere: Othalapeko erreka, Babatzeko erreka eta Hosta ur-handiak.
Demografia
Oharra: 2005eko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.
Hikawa Jinja
Hikawa Jinja (氷川神社) Saitama hiriko tenplo xintoista historikoa da, Ōmiya auzoan kokaturi dagoena. Ōmiya izenak "santutegi handia" esan nahi du gainera, izan ere Meiji enperadoreak Hikawa Jinja Kantō eskualdeko gainontzeko tenploen gainean ezarri baitzuen.
Historia
Santutegiko tradizioak dioenez Hikawa santutegia 473an sortu zuten. Kondairak dioenez Yamato Takeruk ekialderako bidean hanka mindu zuen. Hikawa Jinjan errezatu eta hanka berriz ondu eta ibiltzen jarraitu zuen.
Musashi probintziako santutegi nagusi izendatu zuten eta Tokion 59 tenplu altxatu ziren Hikawaren menpe eta beste 162 Saitama prefeturan. 1871 eta 1946 artean Kanpei-taisha (官幣大社) izendatu zuten, hau da, gobernuaren menpean zeuden lehen mailako santutegia.
Parkea
Santutegia parke handi batek inguratzen du. Bertan museoa eta zoologikoa ere badaude.
Euskal Herriko Mendi Bizikleta Txapelketa
2020 Izkue
1.Iker Ezkibel
2.Patxi Cia
3.Iñigo Sagardoy
Bunuze
Kirolak
Noizean behin, herriko frontoian pilota txapelketak antolatzen dira.
Ondasun nabarmenak
Donibane bataiatzailearen eliza XVIII. mendearen hasierakoa da.
Lerin eta Baigorri
1857ko erroldarako desagertuta agertzen zaigu eta harrezkero Lerinek bere izena daraman udalerria osatzen du; aldiz, Baigorri Oteitzako udalerriaren lur-eremuan sartu zuten.
Demografia
Udalerri gisa agertzen den 1842ko erroldan Lerin eta Baigorrik 1195 biztanle eta 234 etxe zituen; bistan da pisu demografiko ia osoa Lerinek zuela, Baigorrik historikoki populazio oso eskasa izan edo herri hustua izan delako, besterik gabe.
Polygonaceae
Polygonaceae, (greziarako goni euskaraz "belaunak") landare loredunen familia bat da. 43 genero eta 1.100 espezie dauzka eta kosmopolitak dira.
Arabarbak (Rheum), adibidez, landare jangarri eta sendabelarra dira.
Deskripzioa
Polygonaceae gehienak belarkarak dira baina zuhaixka (adibidez Coccoloba), eta igokari (adibidez Antigonon) bakan batzuk ere egon.
Gelanoglanis stroudi
Gelanoglanis stroudi Gelanoglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Auchenipteridae familian.
Konya
Konya (turkieraz ahoskatua) Turkiako hiri bat da, Erdialdeko Anatolian dagoena, Konya probintziako hiriburua. 2008. urtean 967.055 biztanle zeuden.
Historian hainbat izen izan ditu: Koniah, Konieh, Konia, Qunia eta Ikonium (Ἰκόνιον). Euskaraz Ikonio zuen izena.
Bibliako Itun Berriaren arabera, Paulo Tartsokoa Konya hirira joan zen. Katolikoen tradizioan Santa Teklaren jaioterria ere bada Konya hiria.
Historia
1097-1243 bitartean Rûmgo Sultanerriko hiriburua izan zen Konya, Seljuk dinastiaren aroan, gurutzadek hara bultzatuta. Izan ere, Godofredo Bouillongoa gurutzatuak hiria hartu zuen 1097. urteko abuztuan, eta Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa Bizargorriak 1190. urteko maiatzean.
1205-1239 bitartean izan zuen Konyak garapen-maila eta eragin gehiena, bertako sultanek Anatolia osoa, Armenia, Krimea eta Erdialdeko Ekialdearen zati bat euren menpe zutenean. 1212. urtean Mongolen Inperioarengandik ihes zihoazenak hartu zituen Konya herriak, Persiatik ihesi. Edonola ere, mongolek Konya 1243. urtean hartu zuten, eta Möngke ipini zuten agintari.
Rûmeko Sultanerriaren amaieran, Konya emirerri bihurtu zuten 1307. urtean; 1322. urtean Karamanidek eskuratu zuten, eta euren menpe egon zen harik eta 1420. urtean Otomandar Inperioaren esku jausi arte: 1453. urtean Konya Karamanid probintziako hiriburu izendatu zuten otomandarrek.
Meskita ospetsuak daude Konyan, besteak beste Saladin eta Selim II.a sultanek eraikitakoak. Turkian, erlijio-gune garrantzitsua da Konya.
Fejervarya verruculosa
Fejervarya verruculosa Fejervarya generoko animalia da. Anfibioen barruko Dicroglossidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Héctor Camacho
Héctor Luis Camacho Matías, ezizenez Macho Camacho (1962ko maiatzaren 24a, Bayamón, Puerto Rico - 2012ko azaroaren 24a, San Juan de Puerto Rico) puertorricoar boxeolari profesional bat izan zen. Inoiz inork ez zuen K.O.-z garaitzerik ahal izan eta superluma, pisu arin eta pisu arin junior mailetako munduko txapelduna izan zen.
1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadaren lehen erdian ospetsu izan zen, batez ere ringean azkarra izan eta izaera xelebrea eta bizizalea zuelako, bai boxeo giroan nahiz bizitza pertsonalean ere.
Dipodillus jamesi
Dipodillus jamesi Dipodillus generoko animalia da. Karraskarien barruko Gerbillinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Miguel Abia Biteo Boricó
Miguel Abia Biteo Boricó (1961eko urtarrilaren 11 - 2012ko abenduaren 6a) Ekuatore Gineako ingeniari eta politikaria izan zen, bere herrialdeko lehen ministroa izan zena 2004ko ekainaren 14tik 2006ko abuztuaren 14ra arte.
Biografia
Bososo herrian jaio zen, Santiago de Baney auzoan, Bioko uhartean. Bubi talde etnikokoa zen, Ekuatore Gineako Errepublika osatzen duten 5 talde etnikoetako bigarren handiena. Biteok Sobietar Batasunean ikasi zuen, non meatze-ingeniaritzan graduatu zen. Ekuatore Gineara itzuli zenean gobernuarentzat lanean hasi zen eta bere heriotzera arte Teodoro Obiang Nguema Mbasogo-ren diktadurarekin lotuta egon zen. Ogasun ministroa izan zen 1999tik 2000 arte, ustelkeriaren eskandaluagatik dimisioa aurkeztera behartu zutenean. Teodoro Obiang diktadorearengandiko hurbiltasunak lehen ministroaren izendapena ekarri zion. 2006ko abuztuaren 10ean gobernuko buruaren kargua utzi zuen, eta Ricardo Mangue Obama Nfubea-k ordezkatu zuen. Obiang erregimenaren barneko munduaren jakitun izan zen, nahiz eta diktaduraren zenbait buruzagik Bioko uhartearen Autodeterminaziorako mugimendu (MAIB) klandestinoari atxiki zioten. Laneko eta Gizarte Segurantzako ministro izendatu zuten azken gobernuan.
2012ko abenduaren 6an hil egin zen miokardio infartu akutu batek emanda, Malabon Errepublikako presidentetzan bilera batetik irten ondoren, oraindik Ekuatore Gineako Lan eta Gizarte Segurantzako ministroa zelarik.
Castres Olympique
Historia
1922an igo zen aurrenezko aldiz lehenbiziko mailara. Bigarren Mundu Gerraren ostean, oso garai oparoa bizi izan zuen taldeak. 1948an, Frantziako Errugbi Kopa irabazi zuen, eta jarraian bi liga, 1949an Stade Montois eta 1950ean Racing garaiturik. 1956an, Jean Pierre-Antoine hil zen US Montréjeauren kontra jokatutako partida baten ostean; haren omenez, Stade Pierre-Antoine izena jarri zitzaion Castresen zelaiari.
1950eko hamarkadaren amaieratik aitzina, klubak titulu agorraldi luzea izan zuen, jokalari bikainak izan zituen arren, hala nola, Jacques Cimarosti erdikoa edota Gérard Cholley harroina.
1988an, errugbiaren garai profesionalaren hasieran, Pierre Fabre enpresaburua bilakatu zen klubaren babesle. Harrezkero, taldea indartuz joan zen, maila handiko errugbilariak kontratatuz. 1993an, Frantziako liga irabaztea lortu zuen, eta mende amaieran, 1997an eta 2000n, European Challenge Cupeko bi final jokatu zituen. Azken ligak 2013an eta 2018an irabazi zituen. 2022an, fase erregularrean lehenbizikoa izan zen, baina finala galdu zuen Montpellierren aurka.
Jean L'Archevêque
Jean L'Archevêque (Baiona, - Columbus, Nebraska, ) lapurtar merkatari eta esploratzailea izan zen. Texasen René-Robert Cavelier de La Sallerekin batera izan zen. Pawnee tribuko amerindiarrek hil zuten.
Parfondeval (Orne)
Parfondeval Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Parfondeval udalerrian erroldatutako biztanleak 105 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 46 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 64etxeak ziren. 46 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 68 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (31 gizon eta 24 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 12 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Parfondeval udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nukleogenesi
Nukleogenesia elementu kimikoen sorrera azaltzen duen teoria da.
Teoria honen arabera, eta astrofisikarien iritzian, orain dela 20 mila milioi urte energia eztanda izugarri bat izan zen unibertsoan. Irrati-teleskopio bidez lortu den informazioari esker jakin denez, hain handia zen tenperatura, non ezin baitziren elkartu bertan zeuden oinarrizko partikulak (protoiak, neutroiak, etab.).
Eztandaren ondoren unibertsoa zabaltzen hasi zenean tenperatura jaitsi egin zen segundo gutxiren buruan, eta orduan protoiak eta elektroiak elkartu egin ziren eta hidrogenoa eratu. Ondoren, eta tenperatura gehiago jaitsi zenean, hidrogenoaren fusio termonuklearra gertatu zen, eta helioa sortu
Teoria honek dioenez, milioika urte asko pasa ziren hurrengo elementu berria, karbonoa, eratu zen arte. Horretarako, tenperatura asko igota, izar erraldoien guneak kizkurtu ziren, eta helio atomoen guneen fusioa gertatu zen. Elementu kimiko pisuenak supernoben leherketak gertatu zirenean eratu ziren. Nukleogenesiaren teoriaren arabera prozesu hau guztia 5-7 milioi urteren buruan gertatu zen.
Chépy
Chépy Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chépy udalerrian erroldatutako biztanleak 1.293 ziren. Familiak 492 ziren, horien artean 120 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 88 bakarrik bizi ziren emakumeak), 156 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 176 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 529 etxebizitza zeuden, 494 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 500 etxeak ziren eta 29 apartamentuak ziren. 494 etxebizitza nagusietatik 300 bere jabearen bizilekua ziren, 183 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 38 etxek bi zituzten, 84 etxek hiru zituzten, 166 etxek lau zituzten eta 201 etxek bost zituzten. 400 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 214 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 200 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 841 ziren, horien artean 581 aktiboak ziren eta 260 inaktiboak ziren. 581 pertsona aktiboetatik 514 lanean zeuden (285 gizon eta 229 emakume) eta 67 langabezian zeuden (30 gizon eta 37 emakume). 260 pertsona inaktiboetatik 88 erretiraturik zeuden, 59 ikasten zeuden eta 113 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chépy udalerrian 487 unitate fiskal zeuden, 1.243 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.343 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Chépy udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 544 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gymnocrex rosenbergii
Gymnocrex rosenbergii Gymnocrex generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Li Junhui
Li Junhui (Liaoning, 1995eko maiatzaren 10a), badmintonen, bikotekako modalitatean, lehiatzen den txinatarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020an (Tokio), eta zilarrezko domina lortu zuen Liu Yuchen lagun zuela.
Johann Pachelbel
Bizitza
Pachelbel Nurenbergen jaio zen eta 1653ko irailaren 1ean bataiatu zuten. Jaioterrian hil zen, Nurenbergen, 1706ko martxoaren 3an. Handik sei egunera hilobiratu zuten. Organo-jole, klabizenbalo-jole eta konposatzaile ezaguna izan zen.
Johann Pachelbelek txikitan jaso zituen lehenbiziko konposizio- eta interpretazio-ikasgaiak Heinrich Schwemmer-en eta Georg Kaspar Wecker-en eskutik. San Lorenzoko Akademian ikasketak burutu ondoren, 1669an, Altdorf-eko unibertsitatean sartu zen. Eskolak hartzen zituen bitartean, organista lanak ere egiten zituen. Baina, familiaren ekonomia-egoera zela eta, ezin izan zuen unibertsitatean jarraitu: urtebete besterik ez zuen egin bertan. Itxura denez, 1670eko udaberrian edo, Ratisbonako eskola poetikora hurbiltzen hasi zen eta Kaspar Prentz-en eskola partikularretara joaten: horrela, garaiko italiar konposatzaile handien ezagutza egin zuen.
Saiakuntza
Metodo zientifikoan, saiakuntza, esperimentua edo entsegua hipotesi bat babesteko, ezeztatzeko edo baliozkotzeko egindako prozedura bat da. Esperimentuek kausa-eta-efektua ri buruzko informazioa eskaintzen dute, faktore jakin bat manipulatzen denean zer emaitza gertatzen den frogatuz. Esperimentuak ezberdinak izan daitezke helburuari eta eskalari dagokienez, baina orokorrean prozeduren errepikapenean eta emaitzen analisi logikoan oinarritzen dira. Hala ere bestelako ikerketa esperimentalak ere badira. Adibidez: haur batek oinarrizko esperimentuak egin ditzake grabitatearen efektua ulertzeko, eta zientzialari taldeek, berriz, ikerketa sistematikoko urteak har ditzakete fenomeno baten ulermenean aurrera egiteko.
Johann Pachelbel
Bizitza
Prentz-en eraginez, Vienara aldatu zen 1673an, San Estebanen katedralean ordezko organo-jole postua hartuta. Handik lau urtera Eisenacheko gorteko organo-jole izendatu zuten, Johann Georg printzearen zerbitzuan. 1678ko ekainean Erfurteko eliza protestanteak kontratatu zuen. Han bertan ezkondu zen Barbara Gabler andrearekin 1681an, baina bi urteren buruan alargundu zen, emaztea eta semea izurri baten ondorioz hil baitziren. Handik urtebetera, 1684an, berriz ezkondu zen Judith Drommer-ekin. Bigarren ezkontza honetatik zazpi seme-alaba izan zituen; horietatik bi musikari izan ziren: Wilhelm Hieronymus eta Carl Theodorus.
Saiakuntza
Normalean esperimentuei kontrolak ezartzen zaizkie, aldagai independente bakarraz bestelako aldagaien efektuak murrizteko diseinatuak direnak. Horrek emaitzen fidagarritasuna handitzen du, askotan kontrol-neurketen eta beste neurketen arteko alderaketaren bidez. Kontrol zientifikoak metodo zientifikoaren parte dira. Idealena da esperimentu bateko aldagai guztiak kontrolatuta egotea (kontrol-neurketak kontuan hartuta) eta bat ere ez dago kontroletik kanpo. Esperimentu horretan, kontrol guztiek espero bezala funtzionatzen badute, ondoriozta daiteke esperimentuak aurreikusitakoaren arabera funtzionatzen duela, eta emaitzak frogatutako aldagaiaren ondorio direla.
Johann Pachelbel
Bizitza
1690ean Stuttgart-etik deitu zioten, Württemberg-en gortetik, musikari eta organo-jole kargua hartzeko. Handik pixka batera, ordea, 1692an, handik alde egin behar izan zuen frantsesen inbasioagatik. Sorterrira itzuli zen, Nurenbergera, eta Turingiako Gotha hiriko organo-jole izendatua izan zen. Bere antzinako maisua, Wecker, hil zenean, 1695ean, haren organista-kargua eman zioten Nurembergeko San Sebaldon, eta han jarraitu zuen hil artean.
Saiakuntza
Prozedura hauek diziplinaren arabera asko alda daitezke (esaterako, ez dira berdinak psikologian edo fisikan), baina helburu berdina dute: emaitzen azalpenean, txandakako azalpenen ( manipulatutako aldagaiaren desberdina dena) kanporaketa burutzea. Ikuspegi hau, esperimentuaren barneko baliagarritasun gisa ezagutzen da; hala nola, bestelako ikertzaileak berrerantzutean eta emaitza berdinak lortzen dituztenean areagotzen dena. Esperimentu edo saiakuntza bakoitzaren errepikapena proba edo saiakera deitzen da
Johann Pachelbel
Lanak
Pachelbel musika-lan askoren egilea da. Horien artean nabarmentzekoak dira organorako egin zituen konposizioak (preludioak, tokatak, fugak, ...), lied espiritualak, klabizenbalorako hainbat pieza, esaterako Hexachordum Apollinis, hainbat koral, zenbait meza, motete, kantata, fantasia eta Magnificat. “Cantabile” estiloan (ahotsetan erregulartasuna, harmonia eta erritmoa) maisu izan arren, bere musika, bai instrumentala eta bai bokala, ahantzita gelditu zen bera hil ondoren eta ez zen errekuperatu XIX. mendearen lehen erdira arte. Franz Commer-ek haren organo-obraren parte bat argitaratu zuen. 1901ean haren Magnificat eta 95 fugak argitaratu ziren eta geroago klabizenbalorako konposizio asko ere argitaratu ziren.
Oso ezaguna da bere Kanona Re maiorren: ezkontzetan-eta maiz erabiltzen da.
Saiakuntza
Ikuspegi orokorra
Esperimentu batek, oro har, hipotesi bat ebaluatzen du, prozesu edo fenomeno jakin batek nola funtzionatzen duen jakiteko aukera bat. Hala ere, esperimentu baten helburua "zer bai" galderari erantzutea ere izan daiteke, esperimentuak erakusten duenari buruzko aurretiazko aukera espezifikorik gabe edo aurreko emaitzak berresteko. Esperimentuan beharrezko arretaz egiten badira, emaitzek hipotesia babesten edo ezeztatzen dute. Zientziaren filosofia batzuen arabera, esperimentu batek ezin du inoiz hipotesi bat "frogatu", babesa baino ezin du gehitu.
Esperimentu batek kontrolatu behar ditu, halaber, nahasmen faktore posibleak, esperimentuaren zehaztasuna edo errepikapena hondatzen duen edozein faktore edo emaitzak interpretatzeko gaitasuna. Nahasmena, eskuarki, kontrol zientifikoen bidez eta/edo ausazko esperimentuetan, ausazko esleipen baten bidez ezabatzen da.
Ingeniaritzan eta zientzia fisikoetan, esperimentuak metodo zientifikoaren oinarrizko osagaia dira. Prozesu fisikoek baldintza berezietan nola funtzionatzen duten jakiteko teoriak eta hipotesiak probatzeko erabiltzen dira (adibidez, ingeniaritza-prozesu batek nahi den konposatu kimiko bat sor dezakeen). Normalean, eremu horietako esperimentuak prozedura berdinen erreplikazioan zentratzen dira, errepikapen bakoitzean emaitza berdinak lortzeko itxaropenarekin. Ausazko esleipenaren erabilera ez da horren ohikoa.
Medikuntzan eta gizarte-zientzietan, ikerketa esperimentalaren prebalentzia asko aldatzen da diziplinen artean. Hala ere, erabiltzen direnean, esperimentuek saiakuntza klinikoaren forma jarraitu ohi dute, non unitate esperimentalak (normalean banako gizakiak) ausaz esleitzen zaizkion tratamendu edo baldintza-kontrol bati, eta emaitza bat edo gehiago ebaluatzen diren .Fisika-zientzien arauekin alderatuta, ikuspegia, oro har, tratamenduaren batez besteko efektuan (tratamendu- eta kontrol-taldeen arteko emaitzetan dagoen aldea) edo esperimentuak eragindako beste proba estatistiko batean dago. Orokorrean, azterlan bakar batek ez dakar esperimentuaren erreplikaziorik, baina azterketa bereiziak gehitu daitezke berrikuspen sistematiko baten eta meta-analisi baten bidez.
Praktika esperimentalean hainbat desberdintasun daude zientziaren adar bakoitzean. Adibidez, nekazaritzako ikerketak sarritan ausazko esperimentuak erabiltzen ditu (adibidez, ongarri desberdinen konparazio-eraginkortasuna ebaluatzeko), eta konfrekuentzia-ekonomia esperimentalak, berriz, giza portaera teorizatuen proba esperimentalak eskatzen ditu, tratamendu- eta kontrol-baldintzei gizabanakoak ausaz esleitzearen mende egon gabe.
Historia
Esperimentuen ikuspegi metodikoetako bat, zentzu modernoan, Ibn al-Haytham matematikari eta aditu arabiarraren lanetan ikus daiteke. Bere esperimentuak optikaren esparruan gidatu zituen, Ptolomeoren lanetan arazo optiko eta matematikoei berriro helduz, bere esperimentuak kontrolatuz autokritika, esperimentuen emaitza ikusgarriekiko konfiantza eta aurreko emaitzei buruzko kritika bezalako faktoreen ondorioz.
XX. mendearen hasieran, esperimentuen diseinuan eta analisian aurrerapen handia eman zen, besteak beste, Ronald Fisher (1890 – 1962), Jerzy Neyman (1894 – 1981), Oscar Kempthorne (1919 – 2000), Gertrude Mary Cox (1900-1978) eta William Gemmell Cochran (1909-1980) estatistikarien ekarpenekin.
Esperimentu motak
Esperimentuak hainbat dimentsioren arabera sailka daitezke, hainbat ikasketa-eremutako arau eta estandar profesionalen arabera. Zenbait diziplinatan (psikologia edo zientzia politikoak, adibidez), "Benetako esperimentua" ikerketa sozialeko metodo bat da, non bi aldagai mota dauden. Esperimentatzaileak aldagai independentea manipulatzen du eta mendeko aldagaia neurtzen du. Benetako esperimentu baten ezaugarri adierazgarria da ausaz esleitzen diela subjektuei esperimentatzailearen alborapena neutralizatzeko eta ziurtatzen duela, esperimentuaren iterazio kopuru handi batean, nahasmen faktore guztiak kontrolatzen dituela
Esperimentu kontrolatuak
Esperimentu kontrolatu batek sarritan konparatzen ditu lagin esperimentaletatik lortutako emaitzak kontrol-laginekin, lagin esperimentalaren ia berdinak baitira, probatzen ari den itxuragatik izan ezik (aldagai independentea). Adibide ona litzateke drogen saiakera. Medikamentua jasotzen duen lagina edo taldea talde esperimentala izango litzateke (tratamendu-taldea); eta plazeboa edo tratamendu erregularra jasotzen duena kontrola. Laborategiko esperimentu askotan, jardunbide egokia da hainbat lagin erreplikatuak izatea egiten den probarako, eta kontrol positiboa zein negatiboa izatea. Sarritan erreplikatutako laginen emaitzak batez bestekoak izan daitezke, edo errepliketako bat beste laginen emaitzekin bat ez badator, baztertu egin daiteke akats esperimental baten ondorioz (baliteke froga-prozeduraren urratsen bat lagin horretarako modu okerrean baztertuta egotea). Askotan, probak bi edo hiru aldiz egiten dira. Kontrol positibo bat proba esperimental errealaren antzeko prozedura bat da, baina aldez aurretiko esperientziaren bidez jakin daiteke emaitza positibo bat ematen duela. Jakina da kontrol negatibo batek emaitza negatiboa ematen duela. Kontrol positiboak frogatzen du esperimentuaren oinarrizko baldintzak emaitza positibo bat sortzeko gai izan zirela, baita lagin esperimental errealetako batek ere emaitza positibo bat sortzen ez badu ere. Kontrol negatiboak lortutako oinarrizko lerroaren emaitza erakusten du, proba batek emaitza positibo neurgarririk sortzen ez duenean. Askotan, kontrol negatiboaren balioa "hondoko" balio gisa hartzen da probaren laginaren emaitzetatik kentzeko. Batzuetan, kontrol positiboak kurba estandar baten koadrantea hartzen du.
Irakaskuntza-laborategietan maiz erabiltzen den adibide bat proteinen saiakuntza kontrolatu bat da. Ikasleek proteina kantitate ezezagun bat duen likido lagin bat jaso dezakete (ikaslearentzat). Bere lana da esperimentu kontrolatu bat behar bezala egitea, non proteinaren kontzentrazioa zehazten duten fluido laginean (normalean "lagin ezezaguna" deitua). Irakaskuntza-laborategiak proteina-kontzentrazio ezagun bat duen proteina-soluzio estandar bat izango luke. Ikasleek kontrol positiboko hainbat lagin egin ditzakete, proteina-estandarraren diluzioak dituztenak. Kontrol negatiboko laginek proteinak aztertzeko erreaktibo guztiak izango lituzkete, baina ez proteinak. Adibide honetan, lagin guztiak bi aletan egiten dira. Saiakuntza kolorimetriko bat da, non espektrofotometro batek laginetako proteina-kantitatea neur dezakeen proteina-molekulen eta tindu agregatu baten molekulen elkarreraginaz osatutako koloreztatutako konplexu baten detekzioaren bidez. Ilustrazioan, diluitutako probako laginen emaitzak kurba estandarraren emaitzekin alderatu daitezke (marra urdina ilustrazioan), lagin ezezaguneko proteina kopurua kalkulatzeko.
Esperimentu kontrolatuak egin daitezke esperimentu batean baldintza guztiak zehatz-mehatz kontrolatzea zaila denean. Kasu honetan, esperimentuaren hasieran, probabilitate aldetik baliokideak diren bi lagin-talde edo gehiago sortzen dira; horrek esan nahi du ezaugarrien neurketek antzekoak izan beharko luketela taldeen artean, eta taldeek modu berean erantzun beharko luketela tratamendu bera ematen bazaie. Baliokidetasun hori metodo estatistikoen bidez zehazten da, eta metodo horiek banakoen arteko aldakuntza-kopurua eta talde bakoitzeko banako-kopurua hartzen dituzte kontuan. Mikrobiologia eta kimika bezalako alorretan, non banakoen artean oso aldakuntza txikia dagoen eta taldearen tamaina milioikoa den, metodo estatistiko hauek askotan ez dira erabiltzen eta soilik suposatzen da soluzio bat zati berdinetan banatzeak lagin talde berdinak sortzen dituela.
Gizakiengan egindako esperimentuetan, ikertzaileek subjektu (pertsona) bati estimulazio bat eman diezaiokete, subjektuak erantzuten diona. Esperimentuaren helburua estimuluaren erantzuna neurtzea da, proba-metodo baten bidez.
Esperimentuak, tratatu gabeko hurbileko unitateetan zeharkako efektuak kalkulatzeko ere diseinatu daitezke.
Esperimentu naturalak
Hainbat zientzia-diziplinatako ikerketaren zati handi bat, ekonomia, zientzia politikoak, geologia, paleontologia, ekologia, meteorologia eta astronomia barne, ia esperimentuetan oinarritzen da. Adibidez, astronomian, argi eta garbi ezinezkoa da, "Izarrak hidrogeno hodei kolapsatuak dira" hipotesia probatzean, hidrogeno hodei erraldoi batekin hastea, eta, ondoren, izar bat osatzeko milaka milioi urte itxaroteko esperimentua egitea. Hala ere, hainbat kolapso egoeratan dauden hidrogeno hodei batzuk eta hipotesiaren beste ondorio batzuk ikustean (adibidez, izarren argiaren espektro igorpen batzuen presentzia), hipotesia babesteko behar ditugun datuak bildu ditzakegu. Esperimentu mota honen lehen adibide bat, XVII. mendean, argiak, toki batetik bestera bat-batean bidaiatzen ez duela dioen lehen egiaztapena izan zen, abiadura neurgarria duela baizik. Jupiterren ilargien agerpenaren behaketa, apur bat atzeratu zen Jupiter Lurretik urrunago zegoenean, Jupiter Lurretik gertuago zegoenean ez bezala, eta fenomeno hau, ilargien agerpen denboran zegoen diferentzia, abiadura neurgarri batekin bat zetorrela frogatzeko erabili zen.
Landa esperimentuak
Landa-esperimentuak laborategiko esperimentuetatik bereizteko deitzen dira, laborategiko ingurune artifizial eta oso kontrolatuan hipotesi bat probatzean kontrol zientifikoa ezartzen baitute. Askotan, gizarte-zientzietan erabiltzen dira, eta, bereziki, hezkuntzako eta osasuneko esku-hartzeen analisi ekonomikoetan. Landa-esperimentuek abantaila bat dute: emaitzak ingurune natural batean ikusten dira, eta ez laborategi artifizialeko ingurune batean. Horregatik, landa-esperimentuak, batzuetan, laborategiko esperimentuak baino kanpo-balio handiagokotzat jotzen dira. Hala ere, esperimentu naturalek bezala, landa-esperimentuek kutsatzeko aukera dute: baldintza esperimentalak zehaztasun eta ziurtasun handiagoz kontrola daitezke laborategian. Hala ere, fenomeno batzuk (adibidez, hauteskunde batean hauteskundeetan parte hartzea) ezin dira erraz aztertu laborategi batean.
Esperimentuak hezkuntzan
Hezkuntzan, esperimentuak eta bestelako jarduera praktikoak oso garrantzitsuak dira ikasleek zientzia ikasteko. Esperimentuek ebaluazioen puntuak igo ditzakete eta ikasle bati ikasten ari den materialean gehiago inplikatzen eta interesatzen lagun diezaiokete, batez ere maiz erabiltzen denean. Esperimentuak ezberdinak izan daitezke: konparazio pertsonalei dagokiena (adibidez, txokolate mota bat probatzea gogokoena aurkitzeko) edota oso kontrolatuak direnak (adibidez, partikula azpibatomikoei buruzko informazioa aurkitzea espero duten zientzialari askok gainbegiratutako aparatu konplexuak behar dituzten probak). Bestalde, esperimentuen izaera eta erabilerak asko aldatzen dira natur eta giza zientzietan.
Behaketa-azterketarekin alderatzea
Behaketa-azterketa bat erabiltzen da praktikoa ez denean, ez denean etikoa, kostu galarazlea duenean (edo bestela, ez-eraginkorra) sistema fisiko edo sozial bat laborategi-ingurune batean doitzea, nahaste-faktoreak erabat kontrolatzea edo ausazko esleipen bat aplikatzeko. Nahasmen faktoreak mugatuak direnean edo datuak haien argitan aztertzeko adina ezagutzen direnean ere erabil daiteke (baina hori arraroa izan daiteke fenomeno sozialak aztertzen direnean). Behaketa zientzia bat baliozkoa izan dadin, esperimentatzaileak nahasmen faktoreak ezagutu eta kontuan hartu behar ditu. Egoera horietan, behaketa-azterketek balioa dute, sarritan hipotesi batzuk iradokitzen dituztelako, ausazko esperimentuekin edo datu berrien bilketarekin froga daitezkeenak.
Funtsean, ordea, behaketa-azterketak ez dira esperimentuak. Definizioz, behaketa-azterketek ez dute bakoniar esperimentuetarako beharrezko manipulaziorik. Gainera, behaketa-azterketek (adibidez, sistema biologiko edo sozialetan) kuantifikatzen edo kontrolatzen zailak diren aldagaiak barne hartzen dituzte askotan. Behaketa azterketak mugatuak dira, ausazko esperimentuen propietate estatistikorik ez dutelako. Ausazko esperimentu batean, protokolo esperimentalean zehaztutako ausazkotze-metodoak analisi estatistikoa gidatzen du, eta hori ere, oro har, protokolo esperimentalaren bidez zehazten da. Ausazkotasun objektiboa islatzen duen eredu estatistikorik gabe, analisi estatistikoa eredu subjektibo batean oinarritzen da. Eredu subjektiboen inferentziak ez dira fidagarriak teorian eta praktikan .- Izan ere, zenbait kasutan, arretaz egindako behaketa-azterketek emaitza okerrak ematen dituzte, hau da, behaketa-azterketen emaitzak ez dira sendoak eta esperimentuen emaitzetatik ere desberdinak dira. Adibidez, koloneko minbiziaren azterlan epidemiologikoek korrelazio onuragarriak erakusten dituzte brokoliaren kontsumoarekin, eta esperimentuek ez dute inolako onurarik aurkitzen.
Giza subjektuek egiten dituzten behaketa-azterketekin arazo berezi bat tratamenduen (edo esposizioen) arteko konparazio bidezkoak lortzeko zailtasun handia da; izan ere, azterketa horiek hautatzeko joera handia dute, eta tratamendu desberdinak jasotzen dituzten taldeek (esposizioak) alde handia izan dezakete beren aldagaien arabera (adina, altuera, pisua, medikamentuak, ariketa, nutrizio-egoera, etnia, familiaren historia medikoa, etab.). Aldiz, aleatorizazioak esan nahi du koaldagai bakoitzerako espero dela talde bakoitzeko batezbestekoa berbera izatea. Ausazko edozein saiakuntza egiteko, batezbestekoaren aldaketaren bat espero da, noski, baina ausazkotzeak bermatzen du talde esperimentalek batez besteko balio hurbilak izatea, erdiko mugaren teorema eta Markoven desberdintasuna direla eta. Aleatorizazio desegokiarekin edo lagin-tamaina txikiarekin, tratamendu-taldeen (edo esposizio-taldeen) arteko koaldagaien aldakuntza sistematikoak zaildu egiten du tratamenduaren efektua (esposizioa) beste koaldagaien efektuetatik bereiztea, horietako gehienak ez baitira neurtu. Datu horiek aztertzeko erabilitako eredu matematikoek koaldagai desberdin bakoitza hartu behar dute kontuan (neurtzen bada), eta emaitzak ez dira esanguratsuak koaldagai bat ez bada aleatorizatzen eta ez bada ereduan sartzen.
Esperimentu bat hain erabilgarria ez izatea eragiten duten baldintzak saihesteko, proba medikoak egiten dituzten medikuek, Estatu Batuetako Droga eta Elikagaien Administrazioak onartzeko, identifika daitezkeen koaldagaiak kuantifikatu eta aleatorizatzen dituzte. Ikertzaileak behaketa-azterketen alborapenak murrizten saiatzen dira metodo estatistiko konplikatuekin, hala nola joera puntuatzeko korrespondentzia-metodoekin.
Etika
Aldagai independenteen banaketa ikertzailearen kontrolpean jartzean, esperimentu batek, bereziki giza subjektuak inplikatzen dituenean, balizko gogoeta etikoak sartzen ditu, hala nola onura eta kaltea orekatzea, esku-hartzeak modu egokian banatuz (adibidez, gaixotasun baterako tratamenduak) eta baimen informatua emanez. Adibidez, psikologian edo arreta medikoan, ez da etikoa pazienteei tratamendu eskasa ematea. Beraz, suposatzen da berrikuspen etikoko junturek saiakuntza klinikoak eta beste esperimentu batzuk etengo dituztela, baldin eta uste ez bada tratamendu berri batek egungo praktika onenak bezain onura onak ekarriko dituela. Oro har, ez da oso etikoa (eta askotan legez kanpokoa) ausazko esperimentuak egitea tratamendu eskasen edo kalitate baxuagoko tratamenduen ondorioei buruz, hala nola artsenikoa giza osasunean irenstearen ondorioei buruz. Erakusketa horien ondorioak ulertzeko, zientzialariek, batzuetan, behaketa-azterketak erabiltzen dituzte faktore horien ondorioak ulertzeko.
Ikerketa esperimentalak gizakiak zuzenean inplikatzen ez baditu ere, kezka etikoak izan ditzake. Adibidez, Manhattan Proiektuak bonba nuklearrekin egindako esperimentuek gizakiak kaltetzeko erreakzio nuklearrak erabiltzea suposatu zuten, esperimentuek zuzenean gizaki bakar bat ere inplikatu ez zuten arren.
NA-1001
NA-1001 edo Altsasu-Zegama errepidea Nafarroako herri errepidea da, NA-1000 errepidearen 6,4 kilometroan hasi Gipuzkoako mugaraino doa. Errepide laburra da, 690 metro luze baino ez ditu. Errepidea A-1 autobidea eta NA-1000 errepideak bat egiten duten puntutik gertu hasten da.
Gipuzkoan NA-1001 errepidearen jarraipena GI-2637 errepidea da.
Jan Portielje
Jan Frederik Pieter Portielje (Amsterdam, 1829ko apirilaren 20a - Anberes, 1908ko otsailaren 6a) genero eszena eta erretratuen margolari holandar-belgikarra izan zen; emakumezkoenak gehienbat.
Biografia
Gurasoak Gerrit Portielje liburu-saltzailea eta bere emaztea, Jacoba Zeegers izan ziren, jaiotako hamaika seme-alabetatik hamargarrena izan zen. 1842tik 1849ra Koninklijke Akademie van Beeldende Kunsten ikasketak egin zituen. Valentijn Bing-ekin eta Jan Braet von Überfeldt-ekin. Hainbat egonaldi luze egin zituen Parisen 1851tik 1853ra eta erretratugile lanetan aritu zen, Bruselan zein Anberesen bezero ugarirekin, azkenean bertan kokatu zen.
1853an Eulalie Lemairerekin ezkondu zen (1828-1903), eta bost seme-alaba izan zituzten; horietako bi, Gerard eta Edward, margolari ere bihurtu ziren.
Bere generoko argazkietan emakume dotoreak agertzen ziren lorategietan edo luxuzko barrualdeetan. Batzuk estilo orientalistaz jantzita zeuden. Beste margolari batzuekin ere kolaboratu zuen, Eugène Rémy Maes esaterako eta Frans Lebret (1820-1909), bere erretratuetarako atzeko planoak eta lehen planoko xehetasunak hornitu zituenak.
Bere margolanak Estatu Batuetan bereziki ezagunak izan ziren eta hainbat arte-merkatari ezagunekin elkarlanean aritu zen; hala nola, Albert D'Huyvetter eta bere semea (Albert D'Huyvetter (junior) ere deitua), New York hirian bizi ziren Anberestarrak, eta Chicagoko Prinz Brothers.
Erakusketa handia izan zuen Anberesko Nazioarteko Erakusketa (1894), eta Maisu Bizien Erakusketan ohiko parte-hartzailea izan zen 1848tik 1888ra. Belgika eta Herbehereetatik kanpo, bere lanak Kettering-eko Alfred East Arte Galerian eta Hegoaldeko Gales Berriko Bendigo Arte Galerian ikus daitezke.