cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sebastian Vettel
Sebastian Vettel (Heppenheim, Alemania, 1987ko uztailaren 3a - ) 1 Formulako gidari alemaniarra da.
2007an debutatu zuen 1 Formulan BMW Sauber taldearekin, Estatu Batuetako Sari Nagusian hain zuzen eta Robert Kubicari ordeztuz. 19 urte eta 349 egun besterik ez zituen eta horrenbestez, 1 Formulan debutatu duen bigarren piloturik gazteena da gaur egun, Mike Thackwellek baitauka marka hori. 2007ko uztailaren 31n BMW Sauber taldeak Toro Rossora joaten utzi zion Scott Speed pilotuari ordezteko.
2008ko denboraldian Toro Rosso taldearekin korritzen du. 2008ko irailaren 13an bere lehendabiziko polea lortu zuen Italiako Sari Nagusian, eta gainera polea lortzen duen piloturik gazteena bihurtu zen. 2008ko irailaren 14an bere lehendabiziko garaipena lortu zuen Italian eta garaipena lortzen duen piloturik gazteena bihurtu zen. Ordura arte, bi errekor horiek Fernando Alonsok zituen.
Bere lehenengo lasterketa irabaztearen ondorioz, 2009an Red Bull Formula 1eko taldean sartzea lortu zuen. 2009. urteko Formula 1eko txapelketa mundialean, txapeldunordea izatea lortu zuen. Hurrengo lau urteetan (2010, 2011, 2012 eta 2013 urteak), Red Bull taldean munduko txapelduna izatea lortu zuen, hainbat munduko errekor lortuz. Hona hemen lortutako zenbait errekor:
2014. urtean, Red Bull taldeak kotxe nahiko txarra egin zuen, beraz, 2015. urtean Ferrari Formula 1eko taldean sartu zen. Ferrari taldean ez du mundu txapelketarik irabazi, baina bai lasterketa asko. Gaur egun arte Ferrari taldean dago oraindik, baina 2021. urtean Aston Martin Formula 1eko taldean egongo da.
Gaur egun arte, Sebastian Vettelek Formula 1ean, 4 mundu txapelketa irabazi,  53 lasterketa irabazi, 120 podiumetara igo eta 57 pole lortu ditu. Hainbeste lorpen edukitzearen ondorioz, munduko lasterketa gehien irabazi dituen hirugarren pertsona eta mundu txapelketa gehien irabazi dituen laugarren pertsona izatea lortu du.
David Rousset
David Rousset (Roanne, Frantzia, 1912ko urtarrilaren 18a - Paris, Frantzia, 1997ko abenduaren 13a) frantses kazetaria, idazlea eta politikaria izan zen. Erresistentziako partaidea konzentrazio esparruei buruzko benetako erreferentziak diren bi liburu argitaratu zituen: L'Univers concentrationnaire eta Les Jours de notre mort. Union des Démocrates pour la République UDR alderdiko kidea izan zen. 1968tik 1973ra diputatua izan zen.
Biografia
Langile metalurgiko baten seme, hamalau urtekin, istripu baten ondorioz, begi bat galdu zuen. Sorbonan filosofia eta literatura ikasi zuen. 1931tik 1936ra Alemanian eta Txekoslovakian ibili zen. 1931an Étudiants Socialistes elkarteko partaidea izan zen. 1935an Section Française de l'Internationale OuvrièreSFIO alderdiko partaidea izan zen eta urte bat geroxeago, Parisen, Parti Ouvrier Internationaliste (POI) alderdiaren sorreran hartu zuen parte. Une horretatik buru belarri Frantziak Marokon eta Aljerian aurrera zeraman kolonialismoaren aurka aritu zen. 1939an Elisabeth Elliot-ekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituen.
Hainbat aldizkari eta egunkaritako lankide izan zen, hala nola Preuves, Arguments, La Revue internationale, Le Monde, le Figaro. Bestalde, 1955ean Saturne aldizkaria sortu zuen. Isèreko diputatu izan zen 1968-1971 eta 1971-1973 urteen bitartean.
Zabel Armeniakoa
Adam Baghraskoaren erregeordetzan erregina izendatu zute, baina Adam hil zutenean, eta Konstantino Baberongoa (Hethumiar etxekoa) zaindari izendatu zuten, nahiz eta Zabel erregina jatorriz haien aurkari Roupeniar etxekoa izan. Momentu horretan, Raymond-Roupenek, Roupen III.aren biloba eta Zabelen lehengusuak (Zabelen aita Leon I.a erregearen iloba baitzen), Ziliziako tronurako erreklamazioa ezarri zuen; baina garaitu harrapatu eta exekutatu egin zuten.
Konstantino agintariak behartu zuen Zabel bere seme Hethum-ekin ezkontzera, honekin bi familien aliantza ustezko bat osatu zen, baina Hethum I.a errege bihurturik, honen aitaren leinukoak nagusitu ziren harrezkero Zilizia armeniarreko dinastietan.
Lesné
Lesné Eslovakiako udalerri bat da, Michalovceko barrutian kokatuta. 6,82 km²ko azalera du eta 450 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1254. urtekoa da.
William Makepeace Thackeray
William Makepeace Thackeray (Alipur, Kalkuta, India, 1811ko uztailaren 18a - Londres, Ingalaterra, 1864ko abenduaren 24a) ingeles kazetaria eta eleberrigilea izan zen.
Biografia
Funtzionario baten semea zen eta aita hil zenean Ingalaterrara abiatu zen ikasketak egitera. Barry Lindon (1852) eleberria eta The Book of Snobs (1848, Snoben liburua) saiakera-bilduma izan ziren egilearen lehen lanak. 1847. urtetik aurrera Vanity Fair (Harrokeriaren azoka), ohitura eleberri handia, argitaratzen hasi zen, gizartearen satira eta ikasgai moralak uztartzen zituena.
Ondorengo urteetan hitzaldi ugari eman zituen Ingalaterran eta Estatu Batuetan, eta kritikari bikain gisa agertu zen The English Humourists of the Eighteenth Century (1853, XVIII. mendeko umoregile ingelesak) izenburua zuten hitzaldi sailetan. Kontakizun-liburuei dagokienez, alegiazko liburuak, liburu komikoak eta lan historikoak idatzi zituen: Rebecca and Rowenna (1850), The History of Pendennis (1849-1850, Pendennis-en historia), The History of Henry Esmond (1852, Henry Esmond-en historia) eta The Virginians (1858-1859, Virginiatarrak).
Haitz-garrapo
Haitz-garrapoa (Sitta neumayer) Sitta generoko animalia da. Hegaztien barruko Sittidae familian sailkatua dago.
Naja pallida
Naja pallida Naja generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Grimbergen
Grimbergen (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Beigem, Grimbergen, Humbeek eta Strombeek-Bever. 2013ko urtarrilaren 1ean 35.810 biztanle zituen. Grimbergen ezaguna da batez ere haren Norbertine abadiagatik eta garagardoagatik.
Piquecos
Piquecos Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Piquecos udalerrian erroldatutako biztanleak 363 ziren. Familiak 138 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 51 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 55 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 163 etxebizitza zeuden, 144 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 159 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 144 etxebizitza nagusietatik 122 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 81 etxek bost zituzten. 129 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 75 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 224 ziren, horien artean 162 aktiboak ziren eta 62 inaktiboak ziren. 162 pertsona aktiboetatik 149 lanean zeuden (80 gizon eta 69 emakume) eta 13 langabezian zeuden (3 gizon eta 10 emakume). 62 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Piquecos udalerrian 152 unitate fiskal zeuden, 390 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.675,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Piquecos udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Modern Love (telesaila)
Modern Love estatubatuar telesaila da, John Carneyek Amazon Videorentzat egina.
New York Times egunkariko izen bereko zutabea telesail formatura egokitu dute, zortzi atal laburretan. Aktore zerrenda ikusgarriak bultzatuta, amaiera propioa duten istorio indibidualak jorratu ditu saioak. Amodioa du ardatz tematiko: amodio sexuala, erromantikoa, platonikoa, familiakoa...
Atlas (kraterra)
Atlas kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ05 lau-angelukoan dago. 88,1 kilometroko diametroa du. Izena Atlasren omenez darama.
Paektu mendia
Paektu mendia edo Changbai mendia, Txinako Herri Errepublika eta Ipar Korea arteko mugan dagoen sumendia da. Txinan dauden sumendi aktibo bakanetakoa.
2.744 metroko altuera dauka eta Changbai mendikateko mendirik altuena da. Horrez gain, Mantxuria eta Koreako penintsulako mendirik altuena da.
Mugak
Iparraldean Changbai Mendiak eta hegoaldean Baekdudaegan Mendiak.
Sumendiaren ezaugarriak
Estratosumendia da, sumendiaren egituraren goialdean, galdararen barruan Zeruko Aintzira izeneko lakua dago (koreeraz: 천지; txineraz: 天池). Sumendiaren azken erupzioa 1903an izan zen.
Echandens
Echandens Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Iftar
Iftar (edo Fatoor) (إفطار ʾifṭār  'barau hauste') musulmanak beren eguneroko Ramadan baraualdi bukaeran ilunabarrean egiten duten afaria da. Musulmanek baraualdia etetzen dute arratsaldeko laugarren otoitza egiteko deiarekin batera. Hau da eguneko bigarren otordua; eguneroko Ramadan baraua egunsentia baino lehenagoko Suhur-arekin (gosaria) hasten da eta eguzki orduetan zehar jarraitzen du, ilunabarrarrean amaituz Iftar afariarekin.
Bangladesh
Bangladeshen, askotariko elikagaiak prestatzen dira baraua hausteko Maghrib orduan. Bangladeshtar sukaldaritzan iftar elementu komun batzuk dira, besteak beste, Piyajoo (dilista pastaz, txikitutako tipulaz, piperminez egina, falafela bezala), Beguni (txitxirio irin nahasketa fin batean murgildutako berenjena xerra mehez egina), Jilapi, Muri (arroza puztua), dilista hori aleak, normalean, uretan busti eta tipula, baratxuri, pipermin eta beste iftar elementuz ondua), Halim, datilak, samosak, Dal Puri (dilistaz eginiko pasta gazi bat), Chola (garbantzu egosiak), arrain kabab, mugol paratha (haragi xehetua eta espeziaz betetako paratha), pitha, Bangladeshtar gozoki tradizionalak eta sandia bezalako fruitu mota desberdinak. Bangladeshtarrak iftarra beren lagun eta familiari irekitzen diote eta elkarrekin jaten dute elkagai mota desberdinen oturuntza. Elementu gaziak gozoen aurretik jaten dituzte.
Edariak, hala nola, limoizko sharbat eta jogurtezkoa (jogurta, ura, azukrea eta rooh afzaz egina) arruntak dira iftar mahaietan herrialde osoan. Jendeak iftar-a etxean familia osoarekin ospatzea du gokoko eta ifta festak ere badira, meskitek antolatuta. Mahoma profetaren arabera, baraua apurtzeko modurik onena zerbait gozoarekin edo otoitz batekin da. Bangladeshen askok kajur edo datil bat jaten eta Koraneko Surah bat esanez eteten dute barau. Jendeak askotan meskitetan iftar banatzen du otoitzean daudenentzat egintza ona delakoan. Iftar jendea maghrib, eta geroago Isha otoitza (eguneko bostgarrena), otoitz egin ondoren, askotan Tarawih otoitzan (Ramadan gauetako otoitz estra bat)  jarduten dute, non 20 rakat egiten dira Koraneko Juz'  bat amaitzeko.
Brunei
Brunei Darussalamen, iftar "sungkai" bezala ezagutzen da. Tradizionalki hau eskualde edo herriko meskita batean ospatzen da arratsaldeko otoitzak egingo dituztenentzat. Meskitan, meskita buffet bat prestatzen dute bertako egoiliarrek eta edonor ongietorria da baraua elkarrekin etetera. Iftar hasi aurretik, beduka (danborra mota bat) entzun behar da sungkaia hasteko seinale bezala. Bandar Seri Begawan hiriburuan, merkataritza auzo nagusian hainbat kainoi tiroek  ere markatzen dute sungkai hasiera. Sungkaia, oro har, eguneko momentu ongietorria da, beraz, bruneitarrak noizean behin baraua jatetxeetan eteten dute, euren familia zabalarekin. Gainera, Ramadan hilabete honetan zehar bakarrik, barruti bakoitzean tamu edo Ramadan postu sare zabal bat hedatuko da, Brunei eta Muaran izan ezik, non tokiko jaki egin berriak urte osoan baino gehiago saltzen diren.
India
Indian, ia musulman guztiak minutu batzuz gelditzen dira pozteko iftar sirenak eta adhan eta gero. Musulmanak beren baraua familia eta lagunekin eteten dute eta Meskita gehienek doako iftarrak prestatzen dituzte. Iftarren prestakuntza zenbait ordu lehenago hasten da etxeetan eta errepide ondoko postuetan. Iftar datilak jaten edo ura edaten hasten da, baina hau jatordu aberats baten hasiera baino ez da. Iftarra sekulakoa izan daiteke, bai begetariano naiz ez-begetariano platerekin eta hainbat zuku eta sharbatekin. Iftar otordu itzela izan ohi da eta  bigarren batek, arinagoa, jarraitzen dio gaueko otoitzak (isha) eta taraweeh otoitzak baino lehen.
Hyderabaden eta hurbileko eremuetan, jendeak askotan baraua Haleem batekin eteten du, zaporetsua eta betegarria delako. Hegoaldeko beste estatuetan (Tamil Nadu eta Kerala), musulmanek baraua nonbu kanjirekin eteten dute, arroz plater aberats eta betegarri batekin, oloahiaren trinkotasunarekin, orduz egosia haragi eta barazkiekin. Hau, askotan, bonda, pakora, eta vadarekin zerbitzatzen da. Barazkijalek baraua  surkumba izeneko plater batekin eteten dute, esnez egina, eta, Karnatakako zenbait lekutan oso ezaguna dena. Iparraldeko estatuetan, Delhi, Uttar Pradesh, Madhya Pradesh eta Mendebaldeko Bengalan, baraua, normalean, datil freskoekin, fruta fresko zatituarekin (batzuetan chaat gisa zerbitzatua) eta fruta-zukuarekin eteten dute, jaki frijituekin batera, samosak, pakorak eta abarrekin.
Indonesia
Indonesian iftar "buka puasa" deitzen da, eta horrek "baraua irekitzea" esan nahi du. Merkatuetan hainbat iftar elikagai saltzen dira, hain ezagunak diren datilak barne, eta baita Indonesiar janaria gozo eta edari bereziak, hala nola, kolak, es kelapa muda, es buah, es campur, cendol edo dawet, eta abar. Horietako gehienak erraz aurkitzen dira Ramadan garaian bakarrik. Iftar gozo horiek jaten hasten da, Profetaren datilak jateko Sunnah jarraituz eta janar txiki hauTakjil deitzen da.
Maghrib ordua tradizionalki Beduk danbor handiak markatzen du. Asr otoitzen ondoren, merkatu tradizionalak irekitzen hasten dira. Janari postuek, oro har, zehazki iftarrerako diren jaki asko saltzen dituzte. Auto-ilarak askotan gertatzen dira Maghrib garaian. Batzuetan jendeak umezurtz taldeak gonbidatzen dituzte haiekin jatera. Iftar eta Maghrib otoitzen ondoren, normalean etxeetan egiten direnak, jendea meskitara doa Isha eta Tarawih otoitzetarako, Indonesian askotan "ceramah" bezala ezagutzen den sermoi labur batez laugunduta  Tarawih otoitza hasi aurretik da.
Iran
Iranen, elikagaien aukeraketa txiki bat prestatzen da baraua hausteko Maghrib orduan (justu ilunabarraren ondoren), eta jarraian Persiar otordu egoki bat egiten dute. Iftar jaki ohikoenak dira: Chai (tea, normalean Darjeeling) zulbia eta bamiyeh, datilak, halva, eta bestelako gozokiak, naan (ogia, normalean lavash edo barbari) eta paneer (gazta, normalean, feta) berde eta belar freskoak. Famili kide gehienak etxe batean biltzen dira Iftarrerako.
Malaysia
Malaysian, iftar "berbuka puasa" bezala ezagutzen da, literalki "baraua irekitzea" esan nahi du. Ohikoa den bezala, musulmank baraua eteten dute datil bai lehor edo freskoekin. Malaysiako sukaldaritzako hainbat elikagai erraz eskura daitezke Bazar Ramadhansen, Ramadan garaian irekitzen diren elikagaien kale merkatuak; tokiko gogokoenen artean, bandung edaria, azukre-kanabera zukua, soja-esnea belar jelearein nahasia, nasi lemak, laksa, ayam percik, oilaskoa arrozakin, satay eta popiah besteak beste. Askotan, goi mailako jatetxe eta hotelek ere iftar afari paketeak prestatzen dituzte familia eta lagunekin kanpoan ospatu nahi dutenentzat. Gainera, meskita gehienek doako bubur lambok (congee arroza mota berezi bat) banatzen dute Asar otoitzen ondoren.
Maldivak
Maldivetan, iftar roadha villun bezala ezagutzen da, eta horrek "barau haustea" esan nahi du. Ohikoa den bezala, musulman gehienak baraua datil fresko naiz lehorrekin eteten dute. Badira jatetxe eta hotel esklusibo asko iftar afari berezi paketeak eskaintzen dituztenak iftarra famili eta lagunekin kanpoan ospatu nabi dutenentzat. Maldivetako meskita guztiek doako datilak eta zukua banatzen dute. Tokiko etxeetan aurki daitezke hainbat fruta zuku hotzak (angurri, mango, marakuia, anana), gozo (boakiba, pudina) eta mokadu gaziak hedhika izenekoak (boakiba, bajiya, gulha, masroshi, cutlets), azken hauek batez ere, arrain, curri, roshi eta tokiko barazki, pipermin, tipula eta limoiz eginak.
Nigeria
Islama da Nigerian bizi direnen %52 baino gehiagoren erlijioa. 180.000.000 pertsonako biztanleria ingururekin, Nigeriak erraz du Mendebaldeko Afrika eta Saharaz hegoaldeko Afrikako musulman komunitate handiena. Iftarrek (Jorubera hizkuntzan isinu) garrantzi bera du Nigeriako sunientzat gainerako mundu Islamikoarentzat adina. Elikagaiak dira, besteak beste, jollof arroza, suya, haziak (kalabaza, agurria,..), ahuntz haragia, àkàrà, datilak, pikuak, eta abar.
Pakistan
Pakistanen, ia denak minutu batzuz gelditzen dira pozteko iftar sirenak eta adhan (otoitz deia) eta gero. Iftar prestatzen 3 ordu lehenago hasten dira, etxeetan eta errepideko janari postuetan. Baraua datilak janez edo ura edaten (datilak eskura ez badaude) eten daiteke. Jatetxe askok eskaintzen dute iftar janaria, batez ere hiri handietan, Karatxi, Lahore, eta Islamabad bezala.Pakistango janaria bezala, iftar astuna izan ohi da hemen ere, batez ere jaki gozo eta zaporetsuz osatua, hala nola, jalebi (pretzel formako frijitua, azukre jarabean bustita), samosak (haragi edo barazki xehatua, orean bilduta eta frijituak), pakora (barazkiak xerratan, arrautzeztatu eta frijituak) ketchup edo chatnirekin, eta namak para (gaileta ondua), oinarrizko datilak eta uraz gain.
Beste elementu batzuk, hala nola, oilasko erroiluak, udaberriko erroiluak, Shami Kebab, fruta entsaladak, papad (ore fina, eguzkitara lehortuak eta frijituak patata frijituak diruditen arte), chana chaat (garbantzu entsalada), eta dahi balay (edo "dahi baray", dilista haragi-bola frijitua jogurtekin) dira, halaber, oso ohikoak. Punjabi, Sindhi eta Mohajir etxeetan, askotan iftar eta gero, gauean zehar, afari bat egiten dute. Iparralde eta mendebaldekoek, Paxtun, Balutx, eta Tajik barne, afaria eta iftar konbinatzen dituzte. Lamian zopa (fideodun zopa), tokian Kalli deiturikoa, oinarrizko iftar elementu bat da Chitral eta Gilgit zenbait lekutan.
Iftar ondoren, musulmanak meskitara doaz Tarawih  otoitza eskaintzera. Zenbait telebista kateek ere  beren ohiko saioak gelditu eta Ramadan transmisio bereziak eskaintzen dituzte, batez ere Sehar eta Iftar ordutan. Ramadan hilabete osoa Pakistanen jai denboraldia da, jendeak pobreei dohaintzak eman eta karitatea egiten dutena. Zenbait erakunde eta enpresek ere doako iftar bazkariak eskaintzen dizkiote jende arruntari.
Errusia eta Ukraina
Errusia eta Ukrainan Ramadan betetzen da, batez ere, musulman gehiengoa duten estatuetan (Dagestan, Txetxenia, Inguxetia, Adigea, Kabardino-Balkaria, Karatxai-Txerkesia, Krimea, Tatarstan eta Baxkortostan). Mosku eta Kieven tradizio bihurtu da Ramadan Karpa irekitzea, iftar ekitaldi publiko bat  Errusiako Mufti Kontseiluak eta Ukrainako Erlijio Administrazio Musulmanak antolatua. Dagestanen, musulmanak Makhachkala Central Juma Meskitan biltzen dira baraua eteteko eta taraweeh otoitzak eskeintzeko. Datilak eta fruta dira nahiago dutena barau hausterako eta jarraian zopa, ogia, eta hainbat tokiko jaki, hala nola, beshbarmak, manti eta beste batzuk. Oso zabaldua da Errusiako eta Ukrainako kvass edari tradizionala egarrirako oso ona denaren ustea.
Singapur
Singapurren, iftar "buka puasa" deitzen da. Normalean datil eta edari gozoak hartzen dituzte, hala nola, Bandung, Chendol eta Air Sirap. Singapurtar musulmanak normalean plater desberdinak jaten dituzte, arrozetik fideotara aldatuz. Askok janaria bazarretan erosten dute, hiriko toki desberdinetan aurkitu ahal direnak, hala nola Bugis, Kampong Glam eta Geylang Serai auzotan, eta baita biztanleria handiko herrietan, hala nola, Tampines, Ekialdeko Jurong, Mendebaldeko Jurong, Clementi eta Mendebaldeko Kostaldean.
Sri Lanka
Sri Lankako musulmanek ere pintxo edo janaurreko bereziak prestatzen dituzte musulman etxeetan, esaterako, samosak, cutlet, erroiluak, kanjee, falooda eta plater gehiago. Iftar familian jaten dute posible bada. Musulmanen ustez pobreei ematea oso aberasgarria da. Datilak jaten dituzte edo ura edaten dute baraua hausteko edo iftar egiteko. Ondoren, prestatutako afariari ekiten diote. Pertsona batzuk, elikagaiak prestatu eta iftarra meskitan otoitz egiten dutenei banatzea dute gustuko.
Taiwan
Islama handitzen ari den gutxiengo erlijioa da Taiwanen. Ramadan garaian, Taiwan inguruko meskita nagusiak iftarra eta, jarraian, Tarawih otoitza egitera doazen musulmanez beteta daude. Taiwango musulmanak normalean baraua datil eta urarekin hausten dute.
Turkia
Turkian Ramadan ospakizun praktika gehienak beren sustraiak antzinako Otomandar Inperioan dituzte sustraiak. Meskitetako minaretetan, kandil izeneko argiak piztuak diraute, ilunabarretik egunsentira. Eguzkia ezarri  bezain laster, "Ramadan Kanoi" tradizionalak tiro egiten duhiriko muinorik altuenetik, iftar jaten hasteko seinale bezala.
Istanbulen, leku nabarmeneako bat iftar ospatzeko Sultanahmet Plaza da. Sultan Ahmed Meskitatik (Meskita Urdina) gertu, Sultanahmet Plaza jarduera asko barneratzen ditu, mini jatetxeak Ramadan hilabetean zehar irekiak, ikuskizun bereziak, eta Otomandar antzerki ikuskizun tradizonalak barne.
Tarawih otoitza Turkiar meskitetan, batez ere, 20 rekahbetan, 5 taldeko 4 rekahbetan banatuta, egiten da. 4 rekah multzo bakoitzaren artean, Buhurizade Itri turkiar musikariak konposatutako ereserkia abesten dute bertaratu diren otoitzgileek. Ereserkia  Mahoma Islamiar profeta goraipatzeko otoitz bat da.
Ramadan, halaber, zakat (arazten duen hura) hilabetea denez, jende askok iftar afariak antolatzen ditu pobre, ikasle, gonbidatu eta atzerritarrentzat. Meskita gehienetan jendeak eskuragarri aurkitu ahal izango du Turkiar elikagaiak.
Ramadan garaian, Kazetari eta Idazle Fundazioa bezalako Turkiar GKE ak, duela gutxi Fedearteko Elkarrizketa Afariak antolatzen hasi dira,  erlijio eta kultur jatorri desberdinetako pertsonen artean elkarrizketa sustatzeko. Azken urteotan, Turkiako GKEak, hala nola Peace Islands Institute (lehen Interfaith Dialog Center), mundu osoan zehar antolatu dituzte iftar afariak elkarrizketa inter-kulturala eta fedeartekoa egiteko, Ramadam hilabetearen egia ulertzen laguntzeko.
Estatu Batuak eta Kanada
1805eko abenduaren 9an, Thomas Jefferson presidenteak Etxe Zurian afaria ilundu arte atzeratu zuen, Tunisetik etorritako mandatari bati egokitzeko, askoren ustez gertaera hau Etxe Zuriko lehen iftar izan zen.
Etxe Zurian lehen iftar ofiziala 1996an ospatu zen,  Hillary Clinton Lehen Dama anfitrioi zela, eta iftar bazkariak gerora urtero ospatu ziren Etxe Zurian 2016 arte. Maiatzaren 2017tik aurrera, ez zen iftar planik Donald Trumpen agintaritzapean.
1996 geroztik, Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Saila urtero iftar afaria ospatzen du tokiko eta nazio-komunitateko lider eta fede taldeentzat, baita atzerriko politika funtzionarioentzat ere. Praktika hau bertan behera geratu zen 2017an, Rex Tillerson Estatuko Idazkariak iftar antolatzeari uko egin zionean. Pentagonoak AEBtako indar armatuen musulman kide eta beste naziotako gonbidatu berezientzat iftar afaria antolatzen jarraitzen du; Trumpen agintaritzapean lehen iftarra 2017ko ekainaren 15erako aurreikusita dago.
Judu sinagogetan ere ekintza hau markatua dago. 2012an, Iftar, Chicago, Illinoisko hiru sinagogetan aintzatetsi zen ekitaldiekin.
Kanadako Lehen Ministroak, Stephen Harper-ek, musulmanen buruei gonbidapena luzatu zien Ramadan baraua Lehen Ministroaren egoitzan hausteko 2015ean. Hau da Lehen Ministroaren bulegoak iftar bat izan zuen lehen aldia.
Euskal Herria
Euskal Herrian musulmana gutxiengo erlijio da, beraz, fededunek etxean edo meskitetan ospatzen dute iftar.
Euskal Herriko zenbait herrietan, elkartasun moduan eta musulmanen kultura eta fedea zabaltzeko, iftar afari bereziak antolatu izan dira kale edota plazetan, adibidez, Gasteizen eta Tolosan.
Toribio de Mogrovejo
San Toribio de Mogrovejo, jatorriz Toribio Alfonso de Mogrovejo y Robledo, (Mayorga, Gaztelako Erresuma, 1538ko azaroaren 16a - Zaña, Peru, 1606ko martxoaren 23a) espainiar erlijioso katolikoa izan zen. Limako 2. artzapezpikua.
Bizitza
Salamancako Unibertsitatean Zuzenbide zibila eta elizakoa ikasi zuen. Han, bere osabak, unibertsitatean lan egiten zuenak klaseak ematen, Toribion eragin handia izan zuen. Handik gutxira, Joanes III.a Portugaleko erregeak Coimbrara gonbidatu zuen Juan de Mogrovejo, eta Mogrovejok bere iloba eraman zuen. Urte batzuk pasa ondoren, Salamancara bueltatu ziren, eta Toribio Unibertsitatearen legeen irakaslea izendatu zuten.
Artzapezpikuaren bizitza, bidaiatik aurrera, misioetan herri indigenak ezagutzerakoan, haien eskubideak defendatzera bideratu zen. Ondorioz, garai berean, Limako Hirugarren Kontzilioaren lehendakaria izan zen, indigenen eskubideak onartzerakoan oso inportantea izan zena.
1606ko martxoaren 23an hil zen Zañan, arratsaldeko hiru eta erditan. Bere ondasun pertsonalak bere mirabeentzat utzi zituen, eta bere onibarrak, pobreentzat.
Sébastien Bourdais
Sébastien Bourdais (Le Mans, Frantzia, 1979ko otsailaren 28a - ) 1 Formulako gidari Frantziarra da. 2008an debutatu zuen 1 Formulan Toro Rosso taldearekin eta bertan jarraitzen du.
Halimah Yacob
Halimah binti Yacob (Singapur, 1954 ko abuztuaren 23) Singapurreko abokatu eta politikaria da. 2017ko Irailaren 14tik, bertako presidente gisa jarduten du. 2013tik 2017ko abuztuaren 7ra arte Legebiltzarreko buru izan zen. Etnikoki malaysiarra da.
Biografia
Yacob, izatez Singapurreko etnia txiroenaren parte da, armadako eskalafoi boteretsuenetan ordezkaririk ez duena eta epaileen artean oso kide gutxi dituena.
Guido Calogero
Guido Calogero (Erroma, 1904ko abenduaren 4a - ib., 1986ko apirilaren 17a) italiar filosofoa izan zen.
Halimah Yacob
Biografia
Jatorri indiarra eta malaysiarra duten gurasoen alaba da. Zuzenbidea ikasi zuen Singapurreko Unibertsitate Nazionalean. Sindikalista gisa lan egin zuen eta 1959tik herrialdea gobernatu izan duen Herri Ekintzako Alderdiarekin hasiera eman zion bere ibilbide politikoari.
Gallileo
Gallileo, Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 136 metro eta 38 solairu dauzka eta 2003an amaitu zuten.
Citigroup
Citigroup Inc. edo Citi Ameriketako Estatu Batuetan horrela ere deitua.), New Yorken egoitza duen bankua da. 1998ko apirilaren 7an sortu zen Travelers Group eta Citicorp finantza-taldeak batzean. 2008. urtean 12.000 bulego zituen mundu osoko 107 herrialdetan, eta guztira 300.000 langiletik gora.
Historia
Citigroupen aitzindaria 1806an sorturiko "Bank of New York" izan zen. 1900ko hamarkadaren hasieran, bestelako banku txikiagoekin batzen hasi zen. XX. mendearen erdialderako Citi Ameriketako Estatu Batuetako bankurik garrantzitsuenetakoa zen. 1970eko hamarkadan nazioarte mailako hedapenarekin hasi zen, eta urte gutxitan hainbat bulego ireki zituen mundu osoan. 1998an Travelers taldearekin batu zen Citigroup sortuz.
Gallileo
Novotny Mähner Assoziierte arkitekto taldeak diseinatu zuen.
São Fidélis
São Fidélis Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Halimah Yacob
Biografia
2001. urtean diputatu gisa sartu zen Legebiltzarrean eta lehen ministro kargua 2011. urtean eskuratu zuen; kirol, gazteri eta komunitate garapen arloetako idazkari bezala.
2013ko urtarrilean Singapurreko Legebiltzarreko bederatzigarren presidentea bihurtu zen eta lehen emakumea izan zen kargu hori eskuratzen.
2017ko abuztuaren 7an dimisioa eman zuen Legebiltzarreko presidente eta Parlamentuko kide gisa, bai eta, APA alderdiko kide gisa ere, 2017ko Singapurreko hauteskundeetan parte hartzeko.
Singapurreko presidentea
Yacob Singapurreko lehen presidente izan zen hautetsontzietatik pasa gabe.
Tony Tan zazpigarren presidentearen ondorengoa izan zen automatikoki, hau da, ez zuen bozkatu behar izan. Izan ere, 2016an Konstituzioaren erreforma onartu ondoren legeak biltzen zituen baldintzak betetzen zituen hautagai bakarra zen. Erreformaren arabera, presidentetzarako hauteskundeak Estatuko etnietako bati erreserbatzen zaizkio, baldin eta talde horretako hautagai bakar batek ere ez badu eserleku hori izan azken 30 urteetan.
Erreformaren helburua etnia gutxituei Lehendakaritzarako bidea erraztea zen. Urte horretan malaysiar etnia ri egokitu zitzaion, Malaysiako azken presidentea Yusof Ishak (1965-1970) izan zelako. Horrez gain, kargu publiko garrantzitsu bat bete izana edo konpainia baten exekutibo nagusia izatea (gutxienez 500 milioi dolar singapurtar, 371 milioi dolar edo 360 milioi euro inguru) eskatzen zen eta Parlamentuaren buru izan zelako baldintza hori betetzen zuen. Beste bi kandidatuak, Mohamed Selleh Marican eta Farid Khan Kaim Khan, ezin izan ziren aurkeztu, euren enpresen balioa txikiagoa zelako.
Guido Calogero
Filosofiaren Historiaren irakasle izan zen Florentzia, Pisa eta Erromako unibertsitateetan. Gogor borrokatu zen faxismoaren aurka, eta aktibismo horretantxe oinarritu zuen bere filosofia, liberal-sozialismoaren bidetik joz, betiere. Presentzialismo izenaz bataiatu zuen bere pentsaera, eta errealitatea pentsatzearen ekimenarekin lotzen ahalegindu zen —garaikide izan zuen Giovanni Gentile faxistak ez bezala—, hau da, logos konkretuarekin, ez logos abstraktuarekin. Hauek dira Calogeroren idazlan nagusiak: I fondamenti di la logica aristotelica (1927, Logika aristotelikoaren oinarriak), La conclusione della filosofia del conoscere (1938, Ezagutzaren filosofiaren ondorioak), Il metodo dell´economia e il marxismo (1944, Ekonomiaren metodoa eta marxismoa), Difesa del liberalsocialismo (1945, Sozial-liberalismoaren defentsa), Lezioni di filosofia (hiru liburuki, 1946-48, Filosofia ikasgaiak), Verità e libertà (1960, Egia eta askatasuna).
Urey (kraterra)
Urey kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ13 lau-angelukoan dago. 39,3 kilometroko diametroa du. Izena Harold Clayton Ureyren omenez darama.
Pseudobagarius meridionalis
Pseudobagarius meridionalis Pseudobagarius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Akysidae familian.
Kanpo estekak
]
Arruitz
Arruitz Larraungo kontzejua da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 102 biztanle zituen. Udalerri osoko hirugarren kontzejurik populatuena da, Uitzi eta Aldatz ondoren.
Geografia
Iparraldean Aldatz, hegoaldean Astitz, ekialdean Imotz eta mendebaldean Mugiro mugakide ditu.
Kristau-demokrazia
Kristau-demokrazia XIX. mende bukaeran sortutako korronte politikoa da. Leon XIII.a aita santuak gizarte arazoari zein sozialismo edo komunismoaren indartzeari erantzuteko argitaratutako Rerum Novarum entziklikako irakatsiak hartzen ditu oinarri.
Gehienetan zaila izaten da kristau-demokraziaren ideologia zehatz definitzea. Orokorrean esan daiteke moral, tradizio, gizarte ordena eta kulturan kontserbadoreak direla, baina gizartearen inguruan duten ikuspuntuak ezkerrera hurbiltzen ditu, bereziki pobreziaren aurka eta ongizate estatuaren alde lan egiten dute eta. Azkenik, giza eskubideak eta ekimen indibiduala defendatzen dituztenez, joera liberalak ere hartzen dituzte.
Kristau-demokrazia Europan, Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikan da fenomeno esanguratsua. Europako alderdi kristau-demokratak joera kontserbadoreagokoak izan ohi dira bere kide amerikarren aldean, bereziki gai ekonomikoetan.
Historia
XIX. mendearen amaieran, Leon XIII.a aita santuak Rerum Novarum entziklika kaleratu zuen; bertan, herrialde industrialetako langileek bizi zuten egoera larriaren aurrean, Elizak zerbait egin behar zuela aldarrikatzen zuen, sozialismoak zein komunismoak izan zitzaketen balizko arrakastei aurre egiteko. Doktrina horrek indar berezia hartu zuen 1931n, Pio XI.ak kaleratutako Quadragesimo Anno entziklikarekin.
Kristau-demokrazia, urteen joanean, ideologia katoliko izatetik mugimendu zabalagoa izatera igaro da. Zentzu horretan, populazio protestante handiko herrialdeetan katoliko eta protestanteak biltzen dira alderdi kristau-demokrata handietan (Alemaniako CDU esaterako). Eskandinaviar herrialdeetan, aldiz, populazio katolikoa oso txikia izan ohi da, eta alderdi kristau-demokrata gehienak joera kontserbadoreko protestanteek osatzen dituzte.
Kristau-demokrazia Europar Batasunaren eraikuntzarako oinarrizko ideologia izan da. Eraikuntza horretan parte hartu zuten, besteak beste, Robert Schuman, Alcide de Gasperi eta Konrad Adenauerrek.
Eraginkortasun biologiko
Eraginkortasun biologikoa (fitness eta, populazioen genetika arloan w ikurra duena) animalia batek ondorengo bideragarriak uzteko duen gaitasuna neurtzen duen aldagaia da, animalia ingurunera zein heinetan moldatuta dagoen adierazten duena.
Indibiduo batek genotipo jakin batekin ugaltzeko duen gaitasuna deskribatzen du, hau da, hurrengo belaunaldiko gene totaletan indibiduo baten geneek duten proportzioa. Genotipo ezberdinen arteko ezberdintasunek eraginkortasunari eragiten badiote, orduan genotipoen maiztasunak aldatu egingo dira belaunaldietan zehar; eraginkortasun handiagoko genotipoak ohikoagoak izango dira. Prozesu horretan, eraginkortasun txikieneko populazioak denboran zehar desagertzen dira, eta eraginkortasun handieneko populazioak nagusitzen dira. Prozesu horri hautespen naturala deitzen zaio.
Herbert Spencerren "eraginkorraren biziraupena" (survival of the fittest) gaizki berrgrabatutako ideiak ez dio erreferentzia egiten organismoek beren bizi-denboran duten biziraupen-tasari, baizik eta hurrengo belaunaldietan kopia genetiko gehiago utziko dituen norbanako edo biztanleriari.
Genetikoki, honela defini daiteke alelo batek ondorengo belaunaldiei egiten dien batez besteko ekarpena:
W=lm
Egokitzapen erlatiboa edo eraginkortasun biologiko erlatiboa hainbat egokitzapen alderatzean erabilitako neurri bat da, non egokitzapen horiek erlatibizatu egiten baitira beste egokitzapen batzuekiko (normalean, handiena).
Tony Abbott
Anthony John "Tony" Abbott (Londres, 1957ko azaroaren 4a) australiar politikaria da. Australiako lehen ministroa izan zen 2013tik 2015era.
Erdialdeko Finlandia
Erdialdeko Finlandia (finlandieraz: Keski-Suomi; suedieraz: Mellersta Finland) Finlandiako erdialdean dagoen eskualde bat da.
Tony Abbott
Londresen jaio zen, aita britainiarra eta ama australiarra zituen, eta Australian bizi izan zen bi urte zituenetik. Ekonomia eta zuzenbidea ikasi zituen Sydneyko Unibertsitatean eta Oxfordeko Unibertsitatean ikasketak zabaldu zituen. Apaiztegi katoliko batean egonaldi labur bat egin ondoren, kazetari eta aholkulari politiko lanetan aritu zen.
Xavier Vinader
Xavier Vinader Sánchez (Sabadell, Bartzelona, 1947ko otsailaren 17 - Bartzelona, 2015eko apirilaren 9) kazetaria, 1978tik Grupo Zeta taldeko partaidea, Mugarik Gabeko Kazetarien elkarteko lehendakaria 1993.urte arte, eta PSUC alderdiaren militantea, ezaguna egin zen Interviú aldizkarian Euskal Herrian aritzen ziren eskuin-muturreko taldeak eta hauek Espainiako poliziarekin zituzten harremanak salatzeagatik. 1979an militante horien zerrenda bat argitaratu zuen eta, handik gutxira, ETA erakundeak horietako bi hil zituen. Ondorioz, Vinader epaitua eta espetxeratua izan zen. 2007an Kataluniako Generalitateak San Jordi Gurutzea eman zion, herri horren ohore handienetarikoa. 2015ean neumoniaz Bartzelonako Vall d’Hebrón ospitalean hil zen.
Tony Abbott
Alderdi Liberaleko kidea eta monarkiaren aldekoa, diputatu hautatu zuten 1994an. Enplegu ministroa eta Osasun ministroa izan zen John Howarden gobernuetan.
Xavier Vinader
Vinader kasua
1980ko urtarrilean ETAk Alfredo Ramos eta Jesús García hil zituen. Biak Vinader argitaratutako eskuin muturreko aktibisten zerrendan agertzen ziren. Antza denez, Vinaderrek aurretik ezagunak ziren informazioak bildu zituen baina, hala ere, heriotz horien eragile bezala auziperatua izan zen. Horrela gauzak, kazetariak penintsulatik ihes egin zuen. 1981ko azaroaren 7an itzuli zen eta Audientzia Nazionalak, Ricardo Varón epailaren eskutik, errudun hartuta, zazpi urteko espetxe zigorra ezarri zion. Ondorioz, adierazpen askatasunaren aldeko kanpaina zabaldu zen. Azkenik, 1984an, Felipe Gonzálezen gobernuaren barkamena jaso zuen. Vinader kasuak Pepe Rei kasuarekin antzekotasun handia du.
Tony Abbott
2009an Alderdi Liberaleko buru bihurtu zen eta 2013ko hauteskundeak irabazi ondoren lehen ministro izendatu zuten. Defizit fiskala kontrolatzen saiatu zen eta merkataritza askeko akordioak sinatu zituen. Australiaren inplikazio militarrari eutsi zion Ekialde Hurbilean eta Errusiari aurre egin zion Errusiak Ukrainan hegazkin bat bota zuelako. Australiako Konstituzioan aborigenen eskubideak aitortzearen alde agertu zen.
2015ean, Malcolm Turnbullek garaitu egin zuen Alderdi Liberaleko buruzagitzarako bozketa batean, eta Abbottek lehen ministro kargua utzi behar izan zuen.
Lemoatx
Abiapuntuak
Bertara hegoaldetik igo daiteke, Lemoatik (45 minutu), edo iparraldetik, Zornotza eta Galdakao arteko mugan dagoen Kortederra auzotik (45 minutu).
Gerra Zibilean
Espainiako Gerra Zibilean borroka latzak gertatu ziren mendi hau beraganatzeko, estrategikoki oso garrantzitsua zelako Bilbo okupatu ahal izateko bando nazionalerako, Bilboko Burdin Hesia apurtzeko. 1937ko maiatzaren erdialdetik errepublikarrek eta nazionalek tartekatu zuten posizioaren jabetza, ekainaren 17an altxatutakoak garaile atera ziren arte. 2 egun geroago hiriburua euren gain hartu zuten.
Sioniac
Sioniac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 146 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 144 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 111 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 107 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 141 ziren, horien artean 98 aktiboak ziren eta 43 inaktiboak ziren. 98 pertsona aktiboetatik 95 lanean zeuden (49 gizon eta 46 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 43 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sioniac udalerrian 115 unitate fiskal zeuden, 244 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.929,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Sioniac udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 252 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
El Pardoko Errege Jauregia
El Pardoko Errege Jauregia Espainiako Madril hiriburuan dagoen jauregi bat da. Gaur egun Espainiako Errege Etxearen egoitzetako bat da, iraganean Francisco Franco diktadorearen egoitza eta bizilekua izan zen.
Kokalekua
El Pardo auzoan edo herrian dago.
Historia
1405ean Henrike III.a Gaztelakoak El Pardo mendia dagoen leku honetan El Pardo izeneko Errege Etxea eraikitzea agindu zuen.
1547-1558 artean Luis de Vega arkitektoak eraiki zuen, Karlos I.a Espainiakoak gaztelua jauregi bilakatzeko agindua jaso eta gero. 1604ean sute batek ia eraikin guztia kiskaldu zuen. Filipe III.a Espainiakoak Francisco de Mora arkitektoari berreraikitze lanei ekitea agindu zion. 1772an Karlos III.a Espainiakoak Francesco Sabatini italiar arkitektoari jauregiaren hobekuntza lanen ardura eman zion. 1885ean Alfontso XII.a Espainiakoa jauregi honetantxe hil zen.
Francoren diktadura amaitu ondoren, jauregia berriz ere Espainiako Errege Familiaren jabetzara igaro zen, eta Espainiako Erresuma bisitatzen zuten goi agintari eta estatuburuei ostatu emateko eraldatua izan zen.
Luis Garrido
Luis Garrido Pérez (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1951) margolaria da. Iruñean jaioa, Tirapun bizi da, Iruñetik 24 kilometro hegoaldera, Nafarroa Garaian bertan.
Ibilbide profesionala
1965 eta 1969. urteen artean, pintura eta marrazketa klaseak jaso zituen Jose Maria Askuntzeren, Isabel Bakedanoren eta Salvador Beuntzaren eskutik, Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan.
Lehen jarduera-urteetan, Iruñeko Eskola deritzon margolari taldeko kide izan zen. Talde horretan, Xabier Morrás, Pedro Osés, Joakin Resano, Mariano Royo, Pedro Salaberri eta Juan Jose Akerreta izan zituen lagun. Guztiak belaunaldi bereko artistak ziren, eta 1970eko hamarkadan Iruñeak 1972ko Topaketak jaso baino lehen ezagutzen zituzten Europako beste leku batzuetatik zetozen arte-joera nagusiak, batez ere, Xabier Morrásek kudeatzen zuen Nafarroako Kutxako arte-aretoaren jardueraren ondorioz. Arte-joera horiek hiriari eta naturari lotutako pinturarekin erlazionatzen jakin zuten, eta Luisek besteak baino lehenago arte sozialago bat alde batera utzi zuen, naturari lotutako pinturari ekiteko.
Albert Razin
Albert Alekseievitx Razin —udmurteraz: Альберт Алексеевич Разин— (Kuziumovo, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1940ko ekainaren 12a – Izhevsk, Errusia, 2019ko irailaren 10a) ekintzaile publiko eta erlijioso udmurta izan zen. Izhevskeko erdigunean autoinmolazio tradizionala (tipxar) egin zuen Errusiako gobernu federalaren hizkuntza-politikaren eta udmurt etniaren errusiartzearen aurkako protesta gisa.
Luis Garrido
Sariak eta aintzatespenak
Hauek dira margolari honek jasotako sarietako batzuk:
Albert Razin
Bizitza
Udmurtiako nekazari familia batean jaio zen. 1962an Udmurtiako Estatuko Unibertsitate Pedagogikoan lizentziatu zen.
Udmurt mugimendu nazionalaren aktibista izan zen eta udmurteraren babesean aktiboki parte hartu zuen. Beste ekintzaile batzuekin batera, protesta ugari egin zituen gobernu federalaren errusiartearen politiken aurka, hala nola, eskoletan hizkuntza gutxituen derrigorrezko irakaskuntza bertan behera uztearen aurka. Udmurt tradizioen eta neopaganismoaren berpizte aktibo gisa ere ezaguna zen.
2019ko irailaren 10ean, Udmurtiako Estatu Kontseiluaren aurrean agertu zen Izhevsken, Andrei Perevoztxikov udmurt hizkuntza aktibistarekin batera. Razinek errusierazko kartelak eusten zituen: «Bihar nire hizkuntza hiltzen bada, gaur hiltzeko prest nago» (Rasul Gamzatov olerkari avarraren hitzak) eta «Ba al dut aberria?» Orduan bere burua gasolinaz busti eta su eman zion. Ospitalera eraman zen egoera larrian, gorputzaren ia ehuneko 100ean erredurak zituela, eta zenbait ordu geroago hil zen. Udmurteko Estatu Kontseiluak saioa atzeratu zuen gertakariaren ostean.
Errusiako hainbat eskualdetako hizkuntza eskubideen aldeko ekintzaileek (Txuvaxiakoek, Baxkortostanekoek eta beste batzuk) eta Finlandiako eta Estoniako akademiko eta funtzionarioek eta Human Rights Watchek elkartasuna adierazi zieten Razinen eskakizunei.
Pilar Goya
Pilar Goya Laza (Gasteiz, Araba, ) arabar kimikaria da. Zientzia Ikerketna Kontseilu Nagusia (CSIC) kimika eta ikerketako irakaslea da, eta Europako Elkarte Kimikoko lehendakaria da 2011etik. 150 argitalpen zientifiko baino gehiago egin ditu, eta dozena bat nazioarteko patente asmatu ditu. 10 doktoretza-tesi zuzendu ditu.
Biografia
Gasteizen jaio zen, familia oso ezagun batean, Confiterías Goya, euskal Vasquitos eta nesquitas izenaz ezagutzen diren gozoki tradizional batzuen egileak. Bere aita ingeniari aeronautikoa zen, ospe handiko irakaslea eta Iberiaren sortzaileetako bat. Familia Madrilera joan zen Goya kalera, baina gurasoen lanak Estatu atuetara eraman zituen. AEB, eta, beraz, Goya Laza amaren aldeko aitona-amonekin hazi zen, Salamanca auzoan.
Madrilgo Institutu Britainiarrean ikasi zuen, eta, geroago, Zientzia Kimikoak Madrilgo Complutense Unibertsitateko Kimika Fakultatean (UCM), eta han doktoratu zen. Alfredo Pérez Rubalcaba aurrez ezagutzen zuen, baina beren harremana sendotu egin zuten fakultatean bat egin zutenean. Rubalcabak ez bezala, Goyak kimika-karrera garatzen jarraitu zuen. Lizentziatu ondoren, Alemaniara joan zen Alexander von Humboldt Fundazioak emandako beka batekin, doktoratu ondoko egonaldi bat egiteko Konstantzako Unibertsitatean, W. Pfleiderer irakaslearen zuzendaritzapean. 70eko hamarkadaren amaieran itzuli zen Espainiara, eta 1979an Pérez Rubalcabarekin ezkondu zen; harekin kezkak, interesak, unibertsitate-karrera eta idealak partekatzen zituen.
Bikotea Majadahondan bizi izan zen, eta handik Pérez Rubalcaba Barne ministro izendatu zutenean bakarrik atera ziren. Etxetik alde egiteak atsekabea eragin zion Goya Lazari, baina beharrezkoa izan zen segurtasun-arrazoiengatik.
Bizitza profesionala
CSICen (Zientzia Ikerketen Kontseilu Gorena) ikertzaile aritu da, eta Nazioarteko Harremanen Saila zuzendu zuen. 2001etik ikerketa-irakaslea da. V. eta VI. Esparru Programako proiektuen ebaluatzaile izan da, batez ere Marie Curie (Kimika Paneleko lehendakaria) eta CNEAI (Kimika Batzordeko lehendakaria) bekak emateko. Bere ikerketa-ildoak kimika medikoan eta jarduera biologikoa duten konposatu berrien diseinuan eta sintesian kokatzen dira, hala nola kanabidioleak eta SNC eta obesitaterako PPAR 'ligandoak'. 150 argitalpen zientifiko baino gehiago egin ditu, eta dozena bat nazioarteko patente asmatu ditu. 10 doktoretza-tesi zuzendu ditu.
2006 eta 2015 bitartean, CSICeko Kimika Medikoko Institutuko zuzendaria izan zen. Denbora batez, Espainiako Kimikako Errege Elkarteko lehendakariorde izan zen. Kimika Terapeutikoko Espainiako Elkarteko lehendakaria eta Save the Children GKEko lehendakariordea ere izan da. 2018ko urtarrilean EuChemS-eko (European Chemical Society) lehendakari izendatu zuten. 150 argitalpen zientifiko baino gehiago egin ditu Goyak, eta dibulgazio zientifikoko zenbait liburu argitaratu ditu; horien artean, El dolores (2011).
Saint-Gérand-le-Puy
Saint-Gérand-le-Puy Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.