cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Subjektu (filosofia)
Subjektu logikoa
Subjektuaren ideia Aristotelek bereizia da haren Κατηγορίαι (Kategoriak) lanean. Aristoteleren Óργανον (Organon) tratatu logikoaren lehen liburua da, hain justu, Kategoriena. Hizkuntzak, dio bertan, kategoria gramatikal askoren bilkura suposatzen du: izenak, aditzak, adjektiboak, aditzondoak, eta abarrak. Hizkuntzaren kategoria ezberdin horiek izanaren antolakuntza baten araberakoak direla ohartzen da. Izenak gauzen korrespondentzia dira, adjektiboak kualitateenak, etab. Aristoteleren tratatu horren helburua, finean, kategoria gramatikalei dagozkien izanaren kategoriak aztertzea da. Hori bai, kategoria gramatikalik interesgarriena subjektuaren kategoria izango da. Aristotelen arabera, esaldi oro subjektu-predikatu eskemaren baitan deskonposatu daiteke, alegia: esaldi bat esaldi izango da termino jakin bati ekintza bat edota nolakotasun batzuk egozten zaizkionean. Subjektua, beraz, ikuspuntu gramatikal batetik, termino bat izango da, zeina atributu honekin zein ekintza harekin lotzen den. Subjektuaren definizio gramatikal horrexek zuzentzen gaitu zuzenean subjektuaren kontzepzio metafisiko edo ontologikora. Hain zuzen, subjektuaren kategoria gramatikalarekin bat datorren izakia, huraxe bera substantzia izango da (ὑποκείμενον). Ordena gramatikalean subjektua behar den bezalatxu, predikatu guztiak hari egotziak diren heinean, ordena ontologikoan ere substantzia bat edo substratu bat behar da, zeinari kualitate eta akzidenteak egotzi ahalko zaizkion. Horrexegatik da subjektuaren kategoria gramatikala kategoria gramatikalik bikainena; eremu metafisikoan gertatzen den tankeran, substantziaren kategoria, kategoria ontologiko bikainena den bezalaxe. Substantzia da hain justu τὸ τί ἦν εἶναι famatuarekin bateratzen, nahastutzen dena; den horrekin, izan baden heinean.
Kontzepzio orokor bat
Subjektuaren identitateari dagokionez: ea identikoa ez den subjektu baten inguruan pentsatu al daitekeen, edo ea identitate-ezak subjektuaren ideiaren ukapena suposatzen duen, subjektuak denboran existitu ahal duen jakin nahi denean. Norberaren kontzientzairi dagokionez, galde daiteke ea kontzientzia horrek bakoitzak norbera subjektu gisan ezagutzea esan nahi al duen, edota subjektuaren ideia ez ote den sinesmen baten objetu, hots: pentsamenduaren objetu. Bi horien arteko sintesia egiten du kontzientziak, hots: propiotzat jotzen den subjektuaren eta ezagutzaren subjektuaen artekoa. Subjektua  ezagutzen duen subjektua da, ordezkatu egiten dena, eta baita pertsonatasuna zein arima ere. Descartesentzat, esaterako, subjektua errepresentazioaren kausa eta efektua da, alegia: subjektua da zerbait hori “zeina dela-eta, zein zeinarentzat errepresentazioa dagoen”, zioen. Berdin esan daiteke, beraz, subjektua zerbait hori dela zeina dela-eta zein zeinarentzat ezagutza dagoen, norberaren ezagutza barne. Horixe da idealismo modernoaren zuztarra. Subjektua pentsatzailea da, ezagutzailea, ezagutzen daki bere buruaz (ni-aren identitatea); jakintza horren ziurtasunaz baliaturik existitzen da: subjektua arrazoia da orobat, eta ni-arekin nahastu, batu egiten da. Beste era batean esan izandu da subjektua unibertsala den hori dela, edota zehazkiago, Descartesen kasuari so, unibertsalera joera duela.
Kontzepzio hau darabilten bi pentsamentu-korronte handi bereizi daitezke:
Korronte batek “ni”-a elementu fundatzaile bailitzan hartzen du, azkeneko fundamentu bailitzan, garaitezin: absolutuaren xurgapena “ni”-aren barrenean. Partikularra, banakoa, balorizatu egiten da. Beste korronte batek subjektua banakoaren xurgapen gisa ikusten du, absolutuaren barrenean. Kontzepzio horrek panteismorako joera du. Gizabanakoa ez da hark propiotzat duen penstamenduaren subjektu; pentsamendu horren ‘subjectum’-a, ideia, Jainkoa edo natura litzateke hemen. Azken kontzepzio horrek erakusten du subjektua gizabanakoarekin lotzeko ohitura hori ez dela derrigorrean zuzena, izan ere posible baita gizabanakoari subjektutasun kualitatea ukatzea: ni ez naiz subjektua, existitzen den horren barreneko bariazio akzidental bat baino. Ordea, alderantziz ere, hankabikoa subjektutzat hartzen bada, hankabiko horrek errealitate trinko eta orobat beharrezko baten ezaugarriak izan beharko ditu bere baitan. Subjektuaren kontzepzio hori ez zen guztiz azaldu Descartesen aurreneko obretan. Egiazki, 1641eko Meditazio Metafisikoetan baino ez zen garatu subjektuaren kontzepzio hori, duda hiperboliko baten forman. Descartesek, finean, XIII. mendean metafisikaren kuadroan barrena birformulatutako Aristoteleren aurreneko filosofia (πρώτη φιλοσοφία) hein handi batean altxatu egin zuen. Izan ere, Aristoteleren aurreneko kausa zena aurreneko printzipio bihurtzen du Descartesek, subjektu pentsatzaile, cogito, ergo sum formularen bitartez.
Leibnizen kontzepzioa zalantzan: haren zailtasunak
Subjektuaren barrenean kontzientzia eta pentsamentua batzen direla dion ideia filosofo anitzek salatu dute, tartean Leibnizek. Kontzepzio horrek daraman problemetako bat da errepresentazioa ez dela subjektua, kontzientzia ez dela pentsamendua: errepresentazioa subjektuaren errepresentazioa da, eta kasu posesiboak agertu egiten du hemen anbiguotasuna:
Zalantza horien harira, zaila da errepresentazioaren subjektua zein den jakitea. Zein da kontziente? Zeren kontzientzia du kontziente den horrek? Errepresentazioaren barrenean dagoena subjektua bada, orduan onartu beharrean gaude subjektu hori aldi berean dagoela errepresentazioaren barrenean, errepresentatzen den hura errepresentatu egiten duelako, eta errepresentaziotik kanpo, hura baita, azken finean, subjektu, hots: errepresentazioaren kausa. Argudio horien bitartez ondorio ageriko batera iristen gara: errepresentazioaren barrenean ezin duela, inondik inora, egiazko subjekturik egon.
Subjektu traszendentala
Ez dago, beraz, kontzientziaren bitartez norberaren ezagutza edukitzerik; norbere kontzinetzia, gu-geu garenaren auto-presentazioa, subjektuaren ondorio da edota subjektuaren fakultaeetako bat; hemen jakina, subjektua ez da jada kausa. Identitate bat kontzientziaren bidez atzematea –“ni”-ak nitaz nire bizitzan zehar duen kontzientzia egonkorra- kausa baten edota kausa sorta baten efektu edo sintomak atzematea da, zeintzuen berehalako intuizio bat ez daukadan. Subjektuaren interpretazioari dagokionez, badago beste ondorio inportante bat, hauxe: norbere kontzientziaren esperientzia daukagula, ezinezko denean norberaren kontzientzia hori bere baitan pertzibitzea: gueure buruaren kontzientzia dugula diogunean, sinesmen baten berri baino ez dugu ematen; bere baitan legokeen errealitate bat pertzibitzen dugula sinesten dugu, subjektu bat sinesten dugu, nukleo intimo batetan sinesten dugu, baina ez daukagu jakintzarik.
Subjektua, kontzepzio klasiko horretan, ezkutatu egiten zaio kontzientziari, eta hala, ideia formal bat baino ez da gelditzen: subjektu batena, kausa baten ekintzena, substratu batena, zeina pentsatzeko zailtasunak ematen dituen gu geu batekin lotzen dugun. Orduan subjektu traszendental batetan pentsatzen da, hots: pentsamenduaren eta ekintzaren kondizio den subjektu batetan. subjektu traszendentalak honako inplikazioak ditu:
Kritikak subjektu traszendentalari
Subjektuaren kontzepzio hori Thomas Hobbesek zein Baruch Spinozak kritikatua izan da. Azken bi horientzat, kontzientziarat ez da soilik arrazoiaren bitartez iristen ahal, Descartesek pentsatu gisan, baizik eta esperientziaren eta zentzumenaren bitartez ere bai, nahiz eta zentzumenek atzemandako pertzepzio horiek engainagarriak izan.
Subjektuaren adierak dituen zailtasunen laburpena
Subjektuak eta ni-ak bi gauza ezberdin dirudite. Hein batean, nire ni-a ez da nire ekintzen kausa, zeren hala balitz kausa hura ni-a ez den beste subjektu bat litzateke. Subjektuaren ideia hori fakultate batetaz baliatzen da: nahimena, entenimentua, etab. Kasu hori, normalean, gure buruari erruak edota merituak egozten hasten garenean azaleratzen da, moralean. Erantzukizun bat suposatzen dugu, eta horrek penstamenduen eta ekintzen erantzule behar duen subjektu bat suposatzen du. Kontzepzio horrek, hala ere, ikusten da, izaera zirkularra du: subjektua ulertzeko… subjektuaren fakultateetara jo behar!
Zailtasun horrek subjektuaren kontzepzioak bere barnean duen iluntasuna azaleratu egien du. Diskurtsoa bera auto-erreferentziala izateak egiten du iluntasuna atzemangarri: “ni” esaten dudanean, “ni” hori ez da lotzen nire espirituaren objektuarekin; “bera” esango banu berdin gertatzen da, edota, are xumeago, “mahaia” esango banu bezala. Neronek erreferentzia egiten diodan objektua naiz ni, eta erreferentzia hori hitz egiten duena ni izateak sortu du.
Subjektuaren ideiaren ukapena, eta horrek ekarriko lituzkeen ondorioak
Subjektuaren kontzeptuaren iluntasuna harrigarria da: gu gara subjektu -hala sinesten dugu- eta ez gara kapaz deskribapen argi eta ageriko bat emateko. Gabezia hori ilusio baten adierazle ote da? Subjektuaren nozioa argitzera iristen ez bagara, subjektua existitzen ez delako da, kontzepzioa bera hitz bat baino ez delako, erreala den ezeri erreferentzia egiten ez diona. Aztertu dezagun, baina, azken tesi hori: hastapen puntua da subjektua ez dela existitzen, eta orain arte kontzeptu abstraktu bat eraikitzen saiatzen jardun garela. Subjektua ez da existitzen esaldiaren inplikazio filosofikoa eta haren esan nahia argitzen hasiko gara, eta behin hori ulertuta itzuliko gara esaldi horrek suposatzen duen problemara.
Lehenik eta behin, subjektua ez bada existitzen, zentzugabekoa izango da subjektuari lotzen zaizkion ideia moralak mantentzea: hankabikoa subjektu denekoz, esan dugu libre dela, bere ekintzen inguruan erantzuteko gai dela, eta atxikirik duela besterezin duen duintasun bat. Baina subjekturik ez badago, hankabikoa ez da subjektu. Hankabikoa, gizakia orokorrean, ez da, beraz, ez libre, ez bere ekintzen erantzule eta ez dauka bere baitan inolako duintasunik. Har dezagun subjektuaren ukapen anti-humanista hori.
Subjektuaren nozioaren ukapenak dakartzan ondorioen ulermena erraztekotan, hona hemen esenplu batzuk:
Hankabikoa ez da libre. Hortaz, beharrezkoa da hankabikoa bere nahimena ez den beste kausek determinatua izatea. Guk ikusten dugun kausalitate bakarra, ordea, naturako legeena da. Hala, beraz, pertsona bakoitza esentzialki naturak determinatutako izakia izango da. Ez dago giza-traszendentziarik. Argumentu horri jarraiki, gizakiak gizartean bizi den izaki biologiko bat behar du izan, zientziek ikertu dezaketen izaki bat (fisiologiak, neurofisiologiak, eboluzioaren teoriak, soziologiak, etab.). ez dago giza-fenomenoa ulertzeko balio duen beste esplikaziorik eskuragarri.
Hankabikoa ez da erantzule. Bere krimenak ezin zaizkio berari egotzi, ekintza horien egiazko egilea bera bailitzan. Gizaki oro errugabe da egin duen krimenarekiko. Aurkako zentzuan ere berdin: pertsona ez da bere talentuen, garaipenen eta arrakasten erantzule, etab.
Hankabikoak ez du duintasunik. Bere balio morala alegiazkoa da, eta ez dago zuzenbide naturalik. Esaterako, giza-eskubideak ezer-ezaren gainean eraikitako eskubideak dira. Esklabutza ez da salagarri ez moralki ez juridikoki (ez behintzat, iusnaturalismoaz baliatuz), ez eta tortura ere. Emakumezkoen sumisioa, bai gizarte baten barrenean bai erlijione baten barrenean, ez da gaitzesgarri. Gizona baino gehiego ez delarik, emakumeak ez du balio zehatzik; hala, haiek egitura jakin batzuetan txertatzeko indarra erabiltzea egintza natural bat baino ez da.
Pentsamendu horren ondorioak ez dira, ordea, hemen akabatzen. Subjektuaren nozioa hutsa edo ininteligiblea bada, kontua ez da pentsamentua delako gutxiago existitzen dela. Subjektuak ez zaio pentsamentutik kanpo dagoen ezerri erreferitzen. Nondik dator, orduan, subjektuaren ideia hori?
Subjektuaren ukapenaren ustezko ondorioen ukapena
Hausnarketaren puntu honetara iritsi orduko, subjektuaren nozioak dakartzan zailtasun handienak jada aurkeztu dira. Ikusi da "subjektu" adierak eta bere ukapenak antinomia batera garamatzala, eta antinomia horrek azaleratu egiten dituela subjektuaren eta haren ondorioen inguruko pentsamendu ezberdinak:
Lehenengo puntuari dagokionez, galdetu liteke ea subjektua ulertzeko zaila den edota hutsa den nozio dela esatea ez ote den ebidentzia faltsu bat; bigarrengo puntuari dagokionez, berriz, honakoa galde liteke: subjektuaren ukapenetik deduzitu ditugun ondorioak egiazki beharrezkoak al dira?
Gizakia subjektu ez dela eta, beraz, bere baitan balio moralik ez duela onartzean, duintasuna eta balio moralak ulertzeko subjektuaren beharra dagoela ezartzen ari gara. Baina hori sofisma bat da, argi eta garbi. Izan ere, subjektua ezabaturik egon arren, gizakiak hor dirau, eta hark, izaki natural den heinean, minari ihes egiten dio, plazerra jarraitzen du eta hurkoei zein inguruko gauzei balioak ematen dizkie. Komunitate baten barruan, esaterako, pertsonek alkarrekiko errespetuaren berri eman dezakete subjektua zer den aztarranik jakin gabe, eta orain arteko kontsiderazio guztien beharrik gabe. Hala, subjektuaren ukatzeak ez du esan nahi, derrigorrean, dena permititurik dagoenik, gizaki guztiak baliorik gabe gelditzen direnik. Subjektuaren ukapenarekin, galde liteke, anti-humanistek eta erlatibista moralek egiten duten tankeran, ea posible ote den gizakiaren ideiari atxikirik dauden balioak sakrifikatu ote daitezkeen, baina abusua litzateke libertatea, duintasuna eta, orokorrean, balio moralak esentziaz subjektuari lotzea.
Hala eta guztiz ere, badago subjektua ulertzeko modu bat zeinak lagun diezagukeen aurreneko puntuak zekarren arazoa konpontzen. Komunitateaz hitz egin dugu, bestearekin harremana inplikatzen duen horretaz. Alkarri erantzukizunak eskatu diezaizkiogu eta bitartean subjektua abstrakzio metafisiko bat bailitzan irudikatu, existentziarik gabeko esentzia bailitzan. Alta, existentziaren gogortasunak erakusten digu ez dagoela subjektu errealik norbanakoa bakarrik bada; ez baldin badu batek beste inor alboan. Debatea hankabikoen arteko loturetan kokatzeak humanismoaren eta antihumanismoaren antinomia problema faltsu bilakatzen dezake.
Subjektuaren aipamena Filosofia Kontinentalean
Tradizio kontinentalean Karl Marx-en eta Sigmund Freud-en pentsamendua da giltzarri subjektuaren auzian. Hain zuzen, teoria liberaletik, kontratu sozialetik datorren subjektu autonomo eta batua da bi horiek zalantzan jartzen dutena. Bi egile horiek erraztu egin zuten bidea subjektuaren dekonstrukzioa metafisikako gai nagusi bilaka zedin. Hala ere, Martin Heidegger ei da giza auto-kontzientziaren bir-penstalaririk erradikalenetakoa. Bere Dasein-ak (munduari erne-izateak) subjektu pertsonalaren adiera tradizionalak tokialdatu egiten ditu. Heideggerrekin, fenomenologia subjektuaren eta objetuaren arteko ezberdinekta klasikotik haratago joaten saiatzen da; fenomenologian, hain justu, bai subjektu eta bai objetu, biak alkarri loturik agertzen dira jatorrizko harreman banaezin batean, ez baitago mundurik subjekturik gabe, ez-eta subjekturik mundurik gabe ere.
Louis Althusser marxista-estrukturalak zein Michel Foucault postestrukturalistak subjektua konstrukzio sozial bailitzan aztertu zuten; horri deitzen zaio subjektu postestrukturalista.
Althusser-entzat, subjektua eraikuntza ideologiko bat da, edo hobe esanda: “Estatu-aparatu ideologikoek” sortutako zerbait. Subjektibitate oro interpelazioaren bidez existitzen da, “beti-dagoeneko”. Ideologiak bihurtzen du aurrenekoz bat subjektu, eta ideologia oro saiatuko da berak sortutako subjektu ideal hori goraipatzen eta mantentzen; eta berdin egingo du kategoria metafisikotzat jotzen den subjektuarekin ere.
Foucault-en ustez, subjektua boterearen eta diziplinaren “efektua” da. Foucault-en aburuz, bada, bakoitzak bere baitan du norbera transformatzeko indarra. ἔθος  (usadio) adiera grekora jotzen du hortarako, eta ethopoiein kontzepzioa darabil, norbere eraldatze prozesua irudikatzeko. Felix Guattarik eta Gilles Deleuzek, antzeko moduan “subjektibazio” (subjectivation) adiera erabiltzen dute.
Subjektuaren aipamena Filosofia Analitikoan
Filosofia analitiko garaikidean subjektuaren arazoa, edo hobe esanda “ikuspuntuaren” (point of view) edota “subjektibitatearen” arazoa, gogoaren filosofiaren (Philosophy of mind) objektu problematiko nagusi bilakatu da. Arazo horri “mind-body problem” deritzo, hots: pentsamenduaren eta gorputzaren loturaren problema. Thomas Nagel-ek, bere “What is like to be bat?” (nolakoa da saguzaharra izatea?) saiakeran azaldu zuen esperientzia subjektiboa ikerketa zientifikotik haratago kokatzen dela. Ulermen zientifikoak, definizioz, ikuspuntu objektiboa dakar Nagel-en ustez, eta ikuspuntu objektiboa, argi da, ikuspuntu subjektiboari guztiz kontrajarrita dago. Hala ere, batek ezin du objektibitatearen definiziorik eduki aurrena sbjektibitateari loturik ez badago; biak daude alkarri loturik.
Marcilly (Sena eta Marne)
Biztanleria
2007an Marcilly udalerrian erroldatutako biztanleak 397 ziren. Familiak 157 ziren, horien artean 37 pertsona bakarrekoak ziren (22 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 45 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 162 etxebizitza zeuden, 155 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 7 hutsik zeuden. 134 etxeak ziren eta 28 apartamentuak ziren. 155 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 53 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 19 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 74 etxek bost zituzten. 135 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 67 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 81 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 271 ziren, horien artean 208 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 208 pertsona aktiboetatik 193 lanean zeuden (97 gizon eta 96 emakume) eta 14 langabezian zeuden (6 gizon eta 8 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marcilly udalerrian 166 unitate fiskal zeuden, 431 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.595 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Waynesville (Ohio)
Waynesville Ohioko herri bat da. Warren konderrian kokatua dago. 2010ean 2,834 biztanle zituen, 6.16 kilometro koadrotan banatuta.
Royalton (Illinois)
Royalton  Illinoiseko herri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 1,151 biztanle zituen, 2.89 kilometro koadrotan banatuta.
Edith Eger
Edith Eger (Košice, Txekoslovakia, 1927ko irailaren 29a) Holokaustoa biziraun zuen gatibua eta psikologian aditua, trauma osteko estresaren nahasmenduan (TOEN) espezialista da, berak bizitako esparruen bizipenak oso lagungarriak izan ditu hainbat gaixo laguntzeko.
Biografia
Nerabe bat izanik, naziek antolatutako sarraski esparruak bizi izan zituen. Genozidio nazia bizi izan ondoren, Estatu Batuetara emigratu eta psikologia ikasketak burutu zituen. Doktoregoa lortu zuen eta Viktor Franklen dizipulua izan zen.
Edith Egerrek dantzari amorratua da eta Olinpiadetara joateko aukera izan zuen. Azkenean, judua izateagatik ezin izan zuen hauetan parte hartu.
Harrapaketa eta sarraski esparruak
1944ko martxoan, soldaduak gauean bere etxean sartu ziren eta familia osoa etxetik kanporatu zuten. Auschwitz-era deportatua izan zen bere arreba Magda eta bere gurasoekin batera. Sarraski esparruan, Josef Mengele topo egin zuen, lehenengo aldian, bere ama gas-kameretara bidali zuenean, eta bigarren aldian, berarentzat Danubio Urdina dantzatu zuenean.
Heriotza-martxak
Egerrek 1944an naziak martxan gauzatutako heriotza martxak sufritu zituen eta Auschwitz-etik Austriako Gunskirchen Lagerrera (Mauthausen sarraski-esparruaren sekzioetako bat) mugitu zuten. Bertan, bere gorputzak muturreko ahuleziara heldu zen, baina Ameriketako Estatu Batuetako Armadak 1945eko maiatzean esparrua askatzen zuen, Egerren bizitza salbatuz.
Sarraski esparruaren ondoren
Edith Egerrek Košicera bueltatu zen eta bere arrebekin batu egin zen (bere gurasoek ez zuten sarraski esparruetatik bizirik atera). Urte batzuk geroago (1949), komunisten mehatxuen ostean, Amerikako Estatu Batuetara mugitu zen bere senarra eta alabarekin. Bertan, egokitzapen urte latz batzuk jasan ondoren, psikologiako ikasketak burutu zituen eta terapia burutzeko klinika propioa ireki zuen La Jollan, Kalifornian.
Joseph Novak
Joseph D. Novak (1932-) Cornell Uniberstitateko Hezkuntza eta Biologia katedraduna eta Estatu Batuetako hezitzaile ezaguna da, berak garatutako teoria kognitiboa dela-eta. Ikasketa esanguratsuaren bultzatzaile, kontzeptuak barneratzeko eta ulertzeko kontzeptu mapak ere sortu zituen.
Biografia
Zientzia eta Matematikan graduatu zen 1952an, Minnesota Unibertsitatean. Geroago, 1954an, Zientzien Didaktikan Masterra lortu zuen. Zientzien Didaktikako eta Biologiako doktoratutzat ere burutu zituen 1958an. Bi doktoretza hauek, Minnesota Unibertsitatean egin zituen.
Cornell Unibertsitatean, Hezkuntza eta Biologia zientzietan irakasle zen bitartean, ikerkuntza ezberdinak gauzatu zituen, hezkuntzan, ikaskuntzan, eta ezagutzaren sorkuntza eta adierazpenetan.
Liburu eta artikulu ugariren egilea ere bada Joseph D. Novak. Liburu guztietan nabarmenena “Learning How to Learn” (Aprendiendo a aprender. Martinez Roca, 2005) da, 1977, 8 hizkuntza ezberdinetara itzulita dago. Bestalde, gaur egunean, Learning, Creating, and Using Knowledge: Concept Maps as Facilitative Tools in Schools and Corporations”, sei hizkuntzetara itzulia ere aipatu beharra dago.
Gaur egunean, Cornell Unibertsitateko irakasle emeritua da eta zientzialari seniorra West Florida Unibertsitateko, gizonaren eta makinaren kognizio (Human & Machina Cognition, IHMC ) institutoan. Bestalde, hezkuntza aholkulari bezala ere jarduten du hainbat enpresa eta instituziotan, adibidez, NASA eta Kodak-ekin.
Herrialde ugaritan ibili da Joseph D.Novak, ikertzaile zein hezkuntza aholkulari; besteak beste, Australia, Kanada, Danimarka, Finlandia, Frantzia, Israel, Japonia, Mexiko, Portugal, Espainia, Suedia, Erresuma Batua, Venezuela eta abar. Honez gain, bere lanak eraginda, Estatu Batuetako unibertsitate eta ikastetxe ugari ere bisitatu ditu, 300dik gora.
Egindako lanaren ordain lez hainbat ohorezko sari jaso ditu, besteak beste leku hauetan eman dizkiote aipatutako sariak: Comahue Unibertsitate Nazionala (Argentina), Council of Scientific Society Presidents, Penn State University, National Association of Biology Teachers, National Association for Research in Science Teaching, Association for the Education of Teachers in Science eta University of North Carolina.
XX.mendearen bigarren erdialdean, hezkuntzan eraginik nagusiena izandako aditu bezala ezagutzen da. Ezagutza eta ospe hori, duela 25 urte Kontzeptu-Mapak eta hezkuntzaren teoriaren ondorio dira.
Teoriaren ildo nagusia
Novak-ek bere lana Ausubel-en oinarritu du, teoria kognitibo bat da, eta horrenbestez, helburua kognitibismoaren ikuspegitik ikasketa prozesua teorikoki esplikatzea da. Kognitibismoa gizakia munduan kokatu eta antolatzen denean gertatzen dena azaltzen saiatzen da.
Prozesu kognitiboen bidez ezagutza hartu eta erabili egiten du. Ideia eta informazio berriek ikasi eta gorde egin daitezke kontzeptu esanguratsuak eta barneratuak argi eta garbi baldin badaude gizabanakoaren egitura kognitiboan. Kontzeptu berriek gizabanakoarentzat esanahia hartzen dutenean, lehendik dauden kontzeptuekin elkartu ondoren, aurretik dauden kontzeptu berriak onartzen badituzte, eta beren bereizketa, egitea eta egonkortasuna bultzatzen badituzte, ikastea esanguratsua dela esaten da.
Novakek bere teoriari Giza konstruktibismoa deitzen dio. Zera azpimarratzen du: gertutik aztertu behar dugula giza ikasketaren psikologia eta ezagutza filosofikoaren arteko lotura. Gizakiengan garatu gabe dagoen ikasketa potentzial handia dagoela dio Novakek, eta heziketa askok beronen adierazpena bultzatu baino gehiago oztopatu egiten dutela. Zorionez, giza ikasketaren gaur egungo ezagutzak eta gizakiak ezagutza berria eraikitzeko erabiltzen dituen prozesuek ikaslearen adimen potentzia askoz gehiago askatzen laguntzen dute.
Novakek eta bere lan taldeak 1975ean sortutako kontzeptu-mapen teknika marko teoriko horretan eratu zen. Teknika horrek ikuspuntu praktikotik printzipio teoriko horiek guztiak antolatzeko aukera emango digu.
Kontzeptu-mapa zera da: gizaki batek bere buruan dauzkan kontzeptuen erlazioaren eta hierarkien adierazpen bisuala. Kontzeptuzko mapek esanahi berriak eraikitzen laguntzen digute burmuinean kokatzen ditugun ezagutzak epe luzerako antolatzeko balio digutelako eta burmuineko aldamio funtzioa bete dezaketelako gure oroimen funtzionalean dauzkagun ezagutza zatiak lortzeko.
Euskal Herriko ikastetxe aunitzetan jaso da Novaken prozeduren inguruko prestakuntza. Zalantzarik gabe, gure artean zabaldua da oso bere teoria.
San Vito Romano
San Vito Romano Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 5647
NGC 5647 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
San Vito Romano
Mugakideak
San Vito Romanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
3411 Debetencourt
3411 Debetencourt asteroide baten izena da. ekainaren 2an aurkitu zuen H. Debehogne-ek La Silla Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1980 LK izena zeraman. Ondoren Debetencourt omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3411 Debetencourt asteroidearen orbitak batezbeste 2,191 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,969 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,412 distantziara. Eszentrikotasuna 0,101 da, eta makurdura orbitala 5,3ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.7 da.
Peter Van Petegem
Peter Van Petegem (1970eko urtarrilaren 18a), belgikako txirrindulari ohia da.
Burgosko artxidiozesia
Burgosko artxidiozesia (Archidiœcesis Burgensis) Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutia da. Artzapezpikuaren egoitza Burgosko katedralean dago. Bilboko eta Gasteizko elizbarrutiak haren sufragiodunak dira.
Alfontso VI.a Gaztelakoak 1075ean eratua, Gregorio XIII.ak metropolitar egoitza bilakatu zuen n.
Keeler banaketa
Keeler banaketa Saturnoren A eraztunean dagoen 42 kilometroko zabalerako zulo bat da. Gutxi gora-behera, A eraztunaren kanpo ertzetik 250 kilometrora dago. Banaketak James Edward Keeler astronomoaren izena jasotzen du. 2005eko maiatzak 1ean aurkitu zen ilargi artzai txiki bat, behin-behineko izen bezala S/2005 S 1 jaso zuena, bere barnean orbitatzen ari da, banaketa zaintzen duen aldi berean.
Kanpo estekak
Rings of Saturn
Succieu
Succieu Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Succieu udalerrian erroldatutako biztanleak 679 ziren. Familiak 230 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 73 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 109 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ruma (Illinois)
Ruma  Illinoiseko herri bat da. Randolph konderrian kokatua dago. 2010ean 317 biztanle zituen, 1.92 kilometro koadrotan banatuta.
Succieu
Etxebizitza
2007an 251 etxebizitza zeuden, 230 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 241 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 230 etxebizitza nagusietatik 199 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 73 etxek lau zituzten eta 139 etxek bost zituzten. 193 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 157 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Paula del Río
Paula del Río Segura (Bartzelona, 2000ko otsailaren 28a) Kataluniako zinema eta telebistako aktorea da.
Succieu
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 458 ziren, horien artean 350 aktiboak ziren eta 108 inaktiboak ziren. 350 pertsona aktiboetatik 331 lanean zeuden (181 gizon eta 150 emakume) eta 19 langabezian zeuden (5 gizon eta 14 emakume). 108 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 44 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Succieu udalerrian 247 unitate fiskal zeuden, 738,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.655 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra altzari denda bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amblyceps serratum
Amblyceps serratum Amblyceps generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Amblycipitidae familian.
Francis Pélissier
Francis-Maurice Pélissier (Paris, 1894ko ekainaren 13a - Mantes-la-Jolie, 1959ko otsailaren 22a) frantziar txirrindulari bat izan zen. 1919tik 1931ra profesionala izan zen, eta gero, La Perle taldeko zuzendaria izan zen hiru hamarkadaz. Euskal Herriko Itzuli ko lehen ekitaldia irabazi zuen. Bere ardurapean, Jacques Anquetil debutatu zuen. Henri Pélissierren anaia izan zen.
La Presa (Kalifornia)
La Presa Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Diego konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ctenosaura pectinata
Ctenosaura pectinata Ctenosaura generoko animalia da. Narrastien barruko Iguanidae familian sailkatuta dago.
Zientifismo
Zientifismo edo zientismoak zientzia gizarterako balio arauemaile eta epistemologikoak zehazteko bide objektibo edo bakar gisa sustatzen du. Zientifismo izendatze honek erabilera kritikoa du, eta zientzia metodoak edota zientzia estandarrak aplikatu ezin diren egoeretan baliatu ohi da.
Laburpena
Zientziaren filosofian, zientifizismo terminoak, maiz, positibismo logikoaren adierazpen muturrekoenen kritika dakar eta Friedrich Hayek bezalako gizarte zientzialariek erabili dute, baina baita Karl Popper bezalako zientziaren filosofoek ere, edota Mary Midgley eta beranduagoko Hilary Putnam eta Tzvetan Todorov pentsalariek ere ; metodologia zientifikoaren onarpen dogmatiko gisa aurkezten da, jakintza guztia neurgarri edo baieztagarri den horretara murrizteko.
Oro har, zientifismoa zientzia gehiegikeriaz aplikatzea dela esan genezake. Zientifismo terminoaren erabilerak bi zentzu ditu:
Halaber, Friedrich Hayekek The Counter-Revolution of Science (1952) lanean ezinezkotzat deskribatu zituen gizarte-zientziei "zientzia gogorraren" metodologia eta ziurtasunezko baieztapenak aplikatzeko aukerak, metodologia horrek "giza faktorea" ezabatzen saiatzea eskatzen baitu; gizarte-zientziak, berriz (bere ekonomia-eremua barne), ia erabat giza ekintzan oinarritzen dira.
2: Oinarrian sinesmen bat: "Zientzia naturalaren metodoak -edo zientzia naturalean onartutako kategoria eta gauzak- dira edozein ikerketatarako baleko direnak (izan ikerketa filosofikoa edo ez)”, edo “mundua den bezala zientziak bakarrik deskriba dezake, ikuspegiarekin zerikusirik izan gabe"[6], eta aldi berean "esperientziaren dimentsio psikologikoak [eta espiritualak] ezabatuz". Tom Sorellena da honako definizioa: "Zientzia naturalean balio handiegia jartzea da zientifismoa, ikaskuntzaren edo kulturaren beste adar batzuekin alderatuta." Alexander Rosenberg bezalako filosofoek ere zientifismo hitza baliatu dute, zientzia  ezagutza-iturri fidagarri bakar gisa ikusteko.
Batzuetan, metodo eta ikuspegi zientifikoaren aplikagarritasun unibertsala deskribatzeko ere erabiltzen da, bai eta zientzia enpirikoa mundu-ikuskera autoritarioena edo giza ikaskuntzaren zatirik baliotsuena dela dioen iritzia deskribatzeko ere. Horrela, beste ikuspuntu batzuk erabat baztertzen ditu, hala nola mundu-ikuskera historikoak, filosofikoak, ekonomikoak edo kulturalak. Definizio berri batean: "Natur zientzietako berezko metodo induktiboak benetako ezagutza faktikoaren iturri bakarra dira, eta, bereziki, gizakiari eta gizarteari buruzko benetako ezagutza hauek baino ezin dute sortu". Historialariek, filosofoek eta kultura-kritikariek ere erabiltzen dute "zientifismo" terminoa, giza-ezagutzaren eremu guztietan denbora-tarteek gehiegizko erredukzionismorantz izan ditzaketen arriskuak nabarmentzeko.
Max Weberren tradizioko gizarte-teorikoentzat, hala nola Jürgen Habermas eta Max Horkheimerrentzat, zientifismo kontzeptuak lotura estua du positibismoaren filosofiarekin, baina baita mendebaldeko zibilizazio modernoaren arrazionalizazio kulturalarekin ere.
Definizioak
Ikertzaile garaikideen lanetan zientifismoari buruzko erreferentziak berrikustean, Gregory R. Petersonek bi gai nagusi hauteman zituen:
Zientifismo hitza F.A. Hayekek zabaldu zuen "metodoaren eta zientziaren hizkuntzaren imitazio esklabo" gisa definituz. Karl Popperek, bestalde, zientifismoa " metodo zientifikoa gaizki ulertu eta horren kopia txar” gisa definitzen du.
Stenmarken arabera, zientifismoaren formarik indartsuenak dio zientziak ez duela mugarik, eta giza arazo guztiak eta giza ahaleginaren alderdi guztiak, behar den denborarekin, zientziak bakarrik tratatu eta ebatziko dituela. Ideia horri Aurrerapenaren Mitoa ere deitu izan zaio.
T.J. Jackson Lears historialari intelektualak “azken aldian XIX. mendeko fede positibista berriro agertu dela, eta zientzia berregokitu batek giza bizitzari buruzko egia garrantzitsu guztiak aurkitu dituela (edo aurki ditzakeela)” argudiatu zuen. Ikuspuntu horretan, “neurketa zehatza eta kalkulu zehatza dira eztabaida metafisiko eta moral iraunkorrak ezartzeko oinarria". Learsek, bereziki, Harvardko Steven Pinker psikologoaren lana kategoria horretan nola erortzen den identifikatzen du, eta  John N. Gray eta Thomas Nagel filosofoek ere antzeko kritikak egin dizkiete Jonathan Haidt psikologo moralaren, Sam Harris autore ateoaren eta Malcolm Gladwell idazlearen lan ezagunei.
Zientzia eta Erlijioen arteko eztabaiden garrantzia
Adituek zientifismoaren etiketa aplikatu diete Ateismo Berriarekin identifikatu izan direnei. John Haught teologoak argudiatu zuen Daniel Dennett filosofoa eta beste ateo berri batzuk naturalismo zientifikoaren sineste-sistema batean parte hartzen dutela. Sistema horrek erdiko dogmari eusten dio: "natura, gizakiak eta gure sorkuntzak barne, erreala da: Jainkoa ez da existitzen; eta zientziak bakarrik eman diezaguke errealitatea osorik eta fidagarri". Haughtek sineste-sistema hori auto-ezeztatzailea dela argudiatu zuen, bere atxikitzaileek ezagutzarako ezarritako baldintzak urratzen dituzten sinesteak onartzea eskatzen baitu. 2013an, bestalde, Peter Williams filosofo kristauak ateo berriek zientzia eta zientifismoa bateratuz “arazo metafisikoei buruz pontifikatzeko” kualifikazio nahikoa bazutela uste zutela argudiatu zuen. Bestelako ikuspegia du Daniel Dennettek, eta 2006ko Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon lanean kritika erlijiosoari erantzun zion, “norbaitek teoria zientifiko bat planteatzen duenean eta [kritikari erlijiosoak] benetan gustoko ez dituenean, «zientifismo» gisa etiketatzen” saiatzen direla argudiatuz. “Baina gertaerak eta gertaeren azalpenak direnean, zientzia da jolas-arau bakarra".
Aditu ez-erlijiosoek ere lotu izan dute pentsamendu ateoa zientifismoarekin eta/edo positibismoarekin. Thomas Nagel filosofo ateoak Sam Harris neurozientifikoak ezagutza enpiriko guztia zientzia-ezagutzarekin nahastu zuela argudiatu zuen ; Terry Eagleton literatura-kritikari marxistak Christopher Hitchensek "ebidentzia gisa kontatzen duenaren antzinako nozio zientifikoa" zuela argudiatu zuen, eta horrek murriztu egiten duela prozedura zientifikoaren bidez froga daitekeenaren eta ezin daitekeenaren ezagutza.
Michael Shermerrek, Eszeptikoen Elkartearen sortzaileak, zientifismoaren eta erlijio-mugimendu tradizionalen artean paralelismoak topatu zituen, gizartean zientzialari batzuen nortasunaren inguruan garatzen den gurtza seinalatuz. Berarentzat zientifismoa naturaz gaindiko espekulazio paranormalak baztertu eta enpirismoa eta arrazoia bilatzen dituen mundu-ikuskera litzateke.
Seyyed Hossein Nasr (1933-) iraniar adituak adierazi duenez, mendebaldeko munduan askok zientzia modernoaren ideologia onartuko dute, ez "zientzia arrunt" huts gisa, erlijioaren ordezkapen gisa baizik .[beharrezko orria]
Anti-zientifismoa
Paul Feyerabend filosofoak,  gaztetan zientifismoaren defendatzaile sutsua zena, geroago zientzia "funtsean anarkikoa den enpresa" gisa karakterizatu zuen, eta, aldi berean, "ezagutzan tratatzeari" dagokionez, zientziak ez duela monopolio esklusiboa merezi adierazi zuen, zientzialariek inoiz ez dutela jardun bere kabuz definitutako tradizio desberdin baten barruan. Against Method saiakeran, gaur egungo hezkuntza zientifikoaren prozesua adoktrinatze forma arin gisa deskribatu zuen, "zientziaren historia kolorge, sinpleago, uniformeago, 'objektiboagoa' eta arau zorrotz eta aldaezinen bidezko azalduz, ulerterrazago eta irisgarriagoa egiteko".
Pro-zientifismoa
Mario Bunge fisikari eta filosofoak zientifismo terminoa zentzu positiboz baliatu zuen zenbait hamarkadatan argitaratutako hainbat liburutan  , baita izenburu gisa agertzen zen zenbait artikulutan ere,  hala nola "In defense of realism and scientifism" eta "In defense of scientifism". Bungek, Hayek eta Habermas bezalako zientzia-kritikariak baztertzen zituen, dogmatiko eta obskurantista zirela esanez:
2018an, Maarten Boudry eta Massimo Pigliucci filosofoek ''Science Unlimited? The Challenges of Scientism'' izeneko liburua argitaratu zuten elkarlanean, zeinetan filosofo eta zientzialari hainbatek zientifismoa defendatu zuten. Adibidez, Taner Edisek, "Two Cheers for Scientism" kapituluan, hau idatzi zuen:
Zientziaren erretorika
Thomas M. Lesslek argudiatu zuenez, erlijio-gaiek bere horretan diraute zientifismoan eta berak zientziaren erretorika publikoa deritzon horretan. Bi metodologia daude zientifismoaren ideia hori azaltzeko. Batetik, ikuspegi epistemologikoa, metodo zientifikoak beste ezagutza modu batzuk eta ikuspegi ontologikoa gainditzen dituela onartzea, zeina adimen arrazionalak mundua islatzen baitu, eta biak modu ulergarrian jarduten baitira. Lesslen arabera, ikuspegi ontologikoa "arrazionalismoaren eta eszeptizismoaren arteko gatazka konpontzeko" saiakera da. Lesslek ere, hala, zientifismorik gabe, ez zela kultura zientifikorik egongo argudiatu zuen.
Arrazionalismoa eta modernitatea
Bere erlijioaren soziologiaren inguruan egindako ikerketa lanen bildumaren sarreran, Max Weberrek galdetu zuen ea zergatik "garapen zientifikoa, artistikoa, politikoa edo ekonomikoa... ez zen [beste leku batzuetan] sartu arrazionalizazio-bide berezi horretan, Mendebaldera". Jürgen Habermas alemaniar gizarte-teorikoaren arabera, "Weberren aburuz, oraindik nabaria zen modernitatearen eta "mendebaldeko arrazionalismoa" deitu zuenaren arteko harreman intrintsekoa (ez kontingente hutsa). Weberrek arrazionalizazio, desilusio eta "munduaren ikuspegi erlijiosoen desintegrazio" prozesu bat deskribatu zuen, gizarte sekular modernoetan eta kapitalismoan gertatu zena.
Wellington (Ohio)
Wellington Ohioko herri bat da. Lorain konderrian kokatua dago. 2010ean 4,802 biztanle zituen, 9.31 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 5648
NGC 5648 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Pantxoa eta Peio
1970eko hamarkadan hasi ziren euskal abertzaletasunari lotutako abestiak kantatzen. Ipar Euskal Herrian ez ezik, Hego Euskal Herrian ere ezagun bihurtu ziren. Hori dela eta, eurek abestutako kanta asko euskal musikan klasiko eztabaidaezin bihurtu ziren.
Hauek dira bikote honen abestirik ezagunenetariko batzuk: Lepoan hartu ta segi aurrera, Itziarren semea, Urtxintxak, Azken dantza, Bai euskarari, Batasuna, Greziako itsasontzia, Egunsenti hura eta Txikia.
Sorrera, Amaia Kultur Taldea
Peio Ospital eta Pantxoa Carrere urte berean jaio ziren, 1948an, Ezpeletan (Lapurdi) eta Azkainen (Lapurdi), hurrenez hurren. Baionako Maitrise Episcopale ikastetxean ezagutu zuten elkar. Apezetxe horretan ikasi zuten kantuz, bereziki gregoriar kantua abesten, baita pianoa jotzen ere. 60ko hamarkadan, Mixel Labegerieren kantak ezagutu eta horiek abesten hasi ziren. Seminarioan ezagututako Manex Pagola eta Beñat Sarasolarekin ere hasi ziren kantatzen Baionako ostatu batean, igande arratsaldez. Garai hartan Pantxoa gitarra jotzen hasi zen. Bikotea urte haietan sortu zen Amaia Kultur Taldeko partaide izan zen.
Telesforo Monzonen laguntza (1968)
1968. urtean, Uztaritzen (Lapurdi), bikotearen ibilbidean garrantzi handia izango zuen pertsona bat ezagutu zuten: Telesforo Monzon. Bergararrak Pantxoa eta Peio abesten entzun eta liluratuta gelditu zen. Hurrengo urtean, hainbat kanta eskaini zien, haien artean "Itziarren semea" ospetsua. Peio Ospitalek gogoan du nolakoa izan zen elkar ezagutzea: "Amaia kultur taldeak hainbat ekimen antolatzen zituen, horien artean, kultur asteak. Kantatzeko eskatu ziguten, eta horrela ezagutu genuen Telesforo Monzon. Bera mintzaldi bat ematera jina zen, eta ondotik gu entzun gintuen. Gure ahotsak maite zituela adierazi zigun. 1969an ikustera jin zitzaigun, eta eskaini zigun lehen kantua "Itziarren semea" izan zen. Francoren garaiak ziren, eta askatasun egarri izugarria zegoen Euskal Herrian. Kantaldiak ziren Euskal Herriaren aitortza kolektiboa egiteko eremu bakarra".
Lehen diskoa eta kantaldia (1969)
"Itziarren semea"-rekin eta Manex Pagolak idatzitako beste hiru kanturekin ("Eñaut Bidegorri", "Jo bezate ezkilek" eta "Ttakulin") osatu zuen bikoteak lehen disko txikia (Diapason, 1969). Urte berean egin zuen bikoteak lehen kantaldia, Uztaritzen bertan. Ipar Euskal Herrian kantaldiak oraindik ez zeuden errotuta, baina sortzen ari zen belaunaldi musikal berri bat: Etxamendi eta Larralde, Beñat Sarasola eta Joanes Borda (Guk)...
Lehen kantaldia Hegoaldean (1971)
Hego Euskal Herrian, Monzonen herrian abestu zuten lehen aldiz, Bergaran (Gipuzkoa), 1971n. "Harriturik egon ginen hango jendea ikustearekin. Jendea milaka, hemen hogeita hamar, edo ehun jenderen aitzinean arteko usaia bakarrik genuelarik. Francoren denboran zen eta nola jendeak ez zuen elgarrataratzeko okasionerik, kantalditara etortzen zen eta giro berezi bat sortzen zen hor, kasik "mitin bat bilakatuz batzuetan". Ordurako, Beñat Sarasola eta Joanes Bordarekin partekatutako singlea grabatua zuen bikoteak. Monzonen adiskide Angel Arregiren etxean egin zuen, Donibane Lohizunen, Iñaki Beobidek eramandako grabagailuarekin. Arregik berak sorturiko Diskola zigiluaren lehen argitalpena izan zen, eta bertan agertu zen lehen aldiz "Lepoan hartu ta segi aurrera" kantu mitikoa. Hurrengo urtean bigarren disko txikia grabatu zuten, lehenengoa bezala Monzonen eta Manex Pagolaren kantuez osaturik.
Lehen disko luzea (1975)
1975ean, lehen disko luzea argitaratu zuten: Peio Ospital eta Pantxoa Carrere (Elkar). Egundoko arrakasta izan zuen, eta mugarria izan zen euskal kantagintzan. Bertan zeuden orduz geroztik klasiko bihurtu diren kantuetako batzuk: "Itziarren semea", "Batasuna", "Lepoan hartu", "Aita kartzelan duzu"...
Hurrengo urteetan Euskal Herri osoan aritu ziren kantari, besteak beste 1978ko Bai Euskarari jaialdi gogoangarrian, non izen bereko abestia jo zuten. Horrez gain, hainbat disko kaleratu zituzten: Peio/Pantxoa (Herri Gogoa-Edigsa, 1975) Euskalduna naiz eta maite dut herria (Elkar, 1977), Bakezko besarkada batean (Elkar, 1981) eta Eguzkiaren musu (Elkar, 1990).
1991ko geldialdia
1991n, geldialdi bat egin zuen bikoteak ordura arteko ibilbidean; atzera begira jarri zen, eta bere kantu ezagunenak moldaketa berriz horniturik grabatu zituen: 1969-1991 (Elkar, 1991). 1997ra arte iraun zen isiltasun garaiak.
1997ko berpiztea
Urte hartan Oles ta oles (Elkar, 1997) argitaratu zuten, Ikastolen Elkartearekin eta Labayru elkartearekin egindako proiektu baten fruitua. Eguberriekin lotutako herri abestiak bildu zituzten disko horretan. Lan hori argitaratzearekin batera, berriro itzuli ziren plazetara, erritmo lasaiagoan.
2002an, Lapurtar koblariak (Elkar) argitaratu zuten, sorterriko lurraldeari egindako omenaldia. Lan horretan, hainbat olerkariren letrak musikatu zituzten: Manex Pagola, Martin Arrupe, Piarres Lafitte, Jose Mendiage. Alderdi musikalean, berriz, hainbat laguntzaile izan zituzten, horien artean Joseba Tapia, Caroline Philips eta Mixel Ducau.
2006. urtean Lurra eta maitasuna (Elkar) argitaratu zuten, izenburuak argi adierazten duen moduan bi gai horien inguruko eratutako lana. Hainbat herri-kanturekin batera, besteak beste Etxahun-Iruri, Jean Louis Davant eta Manex Pagolaren hitzak baliatu zituzten.