cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kokaina
Kokaina zuzenean burmuinean eragiten duen estimulatzaile mendetasun-sortzaile bat da. Laurogei eta laurogeita hamar hamarkadetako droga deitu izan ohi zaio garai horietan oso ezaguna egin zelako. Hala ere, kokaina ez da droga berri bat, berez, dagoen zaharrenetarikoa da. Sustantzia kimiko garbia, klorhidratoa, 100 urtetan zehar izan da erabilia eta koka hostoak milaka urtetan izan dira irentsiak.
Historia
XIX. mendearen erdi aldera lehen aldiz koka purua atera zen Erytroxilon landarearen orritik, Perun eta Bolivian hazten dena. XX. mendearen hasieran, kokaina hainbat gaitzen aurka sortu ziren tonikoen osagai nagusia bihurtu zen, besteak beste Coca-Cola eta Vin Mariani. Gaur egun Estatu Batuetako II Listan ("Schedule II") sailkatutako droga bat da, anfetaminak eta metilfenidatoa bezalako estimulatzaileekin batera. Honek menpekotasuna sor dezakeela esan nahi du, baina kasu batzuetan posible dela helburu terapeutikoekin ematea (entzumen, begi edota eztarriko ebakuntzetan anestesia gisa, adibidez).
Kokainaren bi forma kimikoa daude gehienbat: kokainaren kristalak eta gatzak. Klorhidratoa, kokainaren hautsaren formarik ohikoena, uretan disolbatzen da, eta abusatzen denean, zainetik edo sudurretik sar daiteke. Kristalak gatza lortzeko azidoarekin neutralizatua izan ez denean lortzen da. Forma honekin erre egin daiteke.
Kokaina hauts zuri, fin eta garden itxurarekin saltzen da kalean. Gameluek normalean beste sustantzia batzuekin (talkoa, azukrea...) edota beste droga edo estimulatzaileekin nahasten dute. Crack izeneko beste itxura batean ere saltzen da, harritxo zuri edo horiz osatuta, kristalezko pipan erretzen dena.
Ondorioak
Eragina berehalakoa da: autoestimua eta norberaren buruarekiko konfiantza igotzen du, hitz egiteko erraztasuna ematen du eta eszitatu egiten du. Eraginak erlatiboki gutxi irauten du (30-60 minutu) eta amaitzean hartzaileak antsietate handi bat pairatzen du beste dosi bategatik. Epe luzera, kontrolik gabeko erabilerak menpekotasuna, buruko arazoak eta heriotza eragin dezake, bai eragin fisiko zuzenengatik, suizidioagatik edota istripuagatik. Kokaina hartzen edo kontsumitzen baduzu,zugan 30-45 minutu tarteko eragina izango du.100 miligramo gutxi gorabehera hartzen badituzu,bi minutuko efektua egingo dizu eta hiru minutu pasa eta gero kokainak ematen dizun euforia pasatzen da. Dosi oso handietan kontsumitzen baduzu,euforiaz aparte arazo psikologikoak sortzen dira:paranoiak eta ezinegona. Megalomania eta hipersexualitate krisiak sortzen ditu, hau da, lotsa galtzen duzu eta edozer gauza egiteko prest zaude. Adrenalina igoera daukazu. Psikoestimulatzaileek, kokainak besteak beste, euforia eragiten dute eta neurrian hartuz gero, burmuina abian jartzen dute.
Droga honek tonu orokorra suspertzen du eta ulermena hobetzen du. Honetaz aparte errendimendu mentala handitzen du eta depresioa murrizten du. Kontsumitzailearen segurtasuna eta berarekiko konfiantza igotzen da eta orduan oso pertsona segurua da. Guzti honek harremanak izateko laguntzen du.
Medikuntzan oso kasu berezietan baino ez da erabiltzen eta egun ez da anestesia lokal gisa erabiltzen. Oso patologia berezi eta ez-ohikoetan, narkolepsian edo bat-bateko lo sakoneko krisian esaterako, oraindik ere erabiltzen da.
Baina ondorioak ez dira beti atseginak izaten; pertsona batzuei barne-herstura, ezinegona eta insomnioa eragiten die oso dosi txikiak hartu arren.
Gorputzeko ondorioak
Efektu estimulatzaile labur batzuk sortzen ditu eta beste hauek ere : gorputzeko tenperaturaren igoera ; begi-ninien dilatazioa ; bihotz-maiztasunaren eta odol presioaren igoera ; egoera animikoaren igoera ; gehiegizko konfiantza. kokaina dosi baten ondorioak ongizate sentsazioa ; buruko argitasuna ; umoretsu egotea ; norberaren konfiantzaren igoera ; indartsuago eta abilago sentitzea. Laburki esanda kontsumitzaileak bere gaitasunen hobekuntza sumatzen du. Hala ere, droga honen ondorio subjektibo garrantzitsuena euforia eta segundo batzuetako plazera dira. Ondorio hauek, droga kontsumitu eta jarraian agertzen dira droga hartzeko moduarekin ez dute zerikusirik, baina bai hartutako kantitatearekin. Kokainaren kontsumoarekin batera tolerantzia garatzen da horregatik sentsazio hauek erdiesteko gero eta dosi handiagoak hartu behar dituzte. Hau argi eta garbi ikusten da, esperimentatzen den animaliekin: animalia hauek drogarekiko tolerantzia areagotzen dute, hau da, gehiago kontsumitu behar dute eta batzuetan jatea baino beharrezkoagoa zaie. Horrela intoxikatu edo hil egiten dira asko. Gainera kokaina mendekotasun handieneko droga da.
Ondorio toxikoak
Kokaina esnifatzeak sinusitisa, narritadura eta sudur-mintzeko odoljarioa eragiten ditu. Baita ere kokaina erretzen dutenek arnasteko arazoak eta bularreko mina sortzen zaie. Kokaina zain barnetik edo xiringa bidez kontsumitzen duenak gaixotasun infekziosoak (hepatitisa eta HIESa) izateko probabilitate asko ditu. Kokainaren kontsumoa osasunerako kaltegarriak diren hainbat ondoriorekin lotzen da: Agresibitatea, jazarpen-susmoak, ezinegona, suminkortasuna, nekea eta oldarkortasuna kokaina kronikoki kontsumitzearen ondorioz gerta daitezke. Eta egoera larrienetan urgentzia psikiatrikoa sor daiteke.
Noiz da pertsona bat kokaina kontsumitzailea
Hauek dira kokaina kontsumitzen duen pertsona batek pairatzen dituen sintomak:
Kokaina kontsumitzen duten pertsonak
Kokaina kontsumitzen duten pertsonak gehienetan helburu sozialerako egiten dute. Hau da jende honek dosi txikiak hartzen ditu eta aspertzen denean uzten du kokaina kontsumitzen. Kokaina kontsumitzen duten pertsonek konpultsiboki ere har dezakete, kokaina egunero hartuz edota polikontsumoan marihuanarekin edo alkoholarekin nahasiz. Larrialdietarako zerbitzuaren estatistikek diotenez, jende gehienak dibertitzeko bakarrik kontsumitzen du eta 25-30 urte bitarteko gizonak dira gehienetan. Kokaina gauean edo goizeko lehenengo orduetan kontsumitzen da askotan, eta gaur egun edozein adineko pertsonek kontsumitzen dute ilegalki. Estatistikek diotenez, hasieran 30-40 urte bitartekoak ziren gehien kontsumitzen zutenak baina orain 40-55 urte bitartekoak dira kontsumitzen duten gehienak. Kokaina jai egunetan edo asteburuetan kontsumitzen den arren, pertsona askok lanegunetan kontsumitzen dute. Orokorki, droga kontsumoa gauean handiagoa da goizean baino, baina kokainaren kontsumoa ia berdina da gauean zein goizean.
Kontsumoa
"Marra" izenez da ezaguna inhalatzeko prest dagoen kokaina hautsezko dosiari. Arnasketa bideen bidez arnastu ohi da kokainaren klorhidratoa eta beste batzuetan diluitu egiten da zain barneko kontsumorako.
Kokainaren beste agerpenetako bat basukoa eta harria dira. Basukoa klorhidratoaren ekoizpenean zehar ekoizkina da eta guztiz toxikoa da. Izaera lurkareko hauts txokolatezko itxura du. Alkaloide portzentaien bat dauka, baina nagusiki pasta basikoaren ekoizpen prozesuaren hondakinez osaturik dago. Klorhidratoa baino merkeagoa da eta zigarro bidez kontsumitzen da marihuana edo tabakoarekin nahasturik.
Kokainaren kontsumo motaren agerpenik berriena "harria" delakoa da. Hau kokainaren alkaloidean oinarritutako solido kristalino bat da. Sublimazio bidez kontsumitzen da oinarriaren eta errautsaren nahasketa berotuz "harriarentzako pipa" izeneko tresnaren bidez. Horrela kontsumituz geroz, mendekotasuna garapena eta euforia askoz indartsuagoak dira. Kontsumorako gehien erabiltzen diren bideak hauek dira : erretzea(base librean edo crack moduan), zain barneko injekzioa edo esnifatzea. Kokaina, uretan disolbagarria den gatz bat da. Normalean hauts zuri bat bezala azaltzen da kokaina klorhidratoa, eta maiz hainbat elementurekin nahasten da, talko, maizena, anfetaminak, kinina, estrikzina, detergenteak, formola... horregatik gehienetan bere purutasuna bakarrik % 5 eta % 56 artean dago.
Erre ahal izateko, bikarbonato sodikoarekin nahasi ondoren lortzen da cracka. Izen hau datorkio nahasterakoan eta berotzerakoan egiten duen soinuagatik.
Gero eta gehiago hartzerakoan gero eta estimulu handiagoa izango du baina era berean motzagoa izango da honen eragina. Erretzea, burmuinera heltzeko biderik azkarrena da (gutxi gorabehera 6 eta 8 minuturen arteko epean). Kokaina hartzeko, zain barneko metodoa aukeratuz, drogari denbora bikoitza kostatzen zaio burmuinera heltzeko. Hala ere esnifatzerakoan animoaren egoeraren aldaketak eta euforia azkarrago ikusten dira, hain zuzen ere 3 eta 5 minutuen buruan. Efektuen iraunkortasunaren aldetik esan dezakegu, esnifatzerakoan 15 eta 30 minutu tartean irauten dutela eta erretzerakoan, berriz, 5 edo 10 minutu.
Nahiz eta intranasal modua oso ezaguna izan guztion artean badaude beste hainbat metodo berritan erabiltzen hasiak, adibidez lehen aipatutako crack edo base librea. Egindako azken galdeketaren arabera, (Delegación del Gobierno para el Plan Nacional sobre Drogas) Espainiako populazioaren % 1.5ak aitortu zuen azken urtean kokaina hartu zuela, beste % 3.1ak behin baino gehiagotan hartu zuela esan zuten eta % 0,8ak egunero hartzen zuela. Kokainaren kontsumoa eskolako populazioaren artean, hau da 14-18 urte tartean, beste populazioarekin konparatuz nahiko altua da. Inkesta berdinean kokaina hartzen hasten diren pertsonen batez besteko adina dezente jaitsi da ; 15.4 urtekoa da, eta hauen arteko % 4,8ak esaten du noiztenka probatu duela eta beste % 4,1ak azken urtean erregularki hartu zuela aitortu zuten.
Kokainaren klorhidratoa
Kokainaren klorhidratoa gaur egun erabilera orokorrekoa da, gizarte maila guztiak zeharkatzen ditu eta herrialde garatuetan bere kontsumoa areagotuz doa.
Linfen
Linfen (txinera sinplifikatuz: 臨汾; pinyineraz: Línfén), Shanxi probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 4.172.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 20.275 kilometro koadroko azalera.
Üç Maymun
Üç Maymun 2008ko Nuri Bilge Ceylan turkiar zinema zuzendariak egindako film dramatikoa da.
Sinopsia
Gaueko istripu batean, politikari batek mozkorturik ezezagun bat hilko du. Ondorioek izututa, Eyüp bere txoferra erosiko du bere lekua har dezan.
1974 Caupolican
1974 Caupolican asteroide gerrikoan aurkitutako 1974. asteroidearen izena da. 1968ko uztailak 18an aurkitu zuen Carlos Torresek Cerro el Robleko behatokiti. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1968 OE zen. Bere izena buruzagi araukano edo maputxea zen Caupolicangatik jasotzen du.
Oman
Oman (عمان, ʻUmān, ) ahoskatua, ofizialki Omango Sultanerria (سلطنة عُمان, Salṭanat ʻUmān), Ekialde Hurbileko estatu burujabea da, Arabiar penintsularen ekialdean kokatua, Indiako ozeanoaren bazterrean. Arabiar Emirerri Batuak ditu ipar-mendebaldean, Saudi Arabia mendebaldean eta Yemen hegoaldean. 309.500 kilometro koadro ditu luze-zabalean, eta 4,2 milioi biztanle zituen 2016an. Hiriburua Maskat da.
Etimologia
Herrialdearen izenaren jatorri zehatza ezezaguna da. Eskualdeko aipamenik zaharrenetako batzuk Plinio Zaharraren Omana eta Ptolomeoren Omanon (Όμανον εμπόριον) dira, biak, seguru asko, Soharko portuari egiten zioten aipamen. Uste denez, hitz horien jatorri etimologikoa arabiar aamen edo amounetik dator (jende sedentarioa, beduinoen aurkakoa hain zuzen), baina beste eponimo batzuk ere proposatu izan dira (Oman bin Ibrahim al-Khalil, Oman bin Siba' bin Yaghthan bin Ibrahim, Oman bin Qahtan eta Lot biblikoa). Beste batzuek, berriz, izen bera duen Yemengo haran batetik datorrela uste dute, ustez herrialdearen sortzaileen jatorria.
Mugak
Oman Arabiar penintsularen hego-ekialdeko muturrean dago, ipar latitudeko 16° eta 28° artean, eta ekialdeko longitudeko 52° eta 60° artean. Arabiako itsasoa du hegoalde eta hego-ekialdean, Omango golkoa ipar-ekialdean, Arabiar Emirerri Batuak iparraldean, Saudi Arabia mendebaldean eta Yemen hego-mendebaldean. Omanen bi esklabe ditu Arabiar Emirerri Batuetan: Musandam penintsula, Ormuzko itsasartearen sarreran estrategikoki kokatua, eta Madha hiria. Masira da herrialdeko uharterik handiena.
Eskualde naturalak
Ia lurralde osoa basamortu zelaia da. Iparraldean, Omango golkoaren parez pare, Hajar mendiak daude (3.017 metro), basamortua eta 32 kilometro zabal den itsasbazterra bereizten dituztenak. Basamortuaren hego-mendebaldeko muturrean, Qara mendiak daude (1.463 metro), Dhofar izeneko eskualdean. Euria egiten duen alditan uadi edo ur-lasterrak sortzen dira, mendietatik oasietaraino lurpean zehar doazenak.
Klima eta landaredia
Omango klima basamortukoa da, oso beroa eta idorra. Kostaldeko eta mendialdeko klima, ostera, samurragoa da, hezeagoa. Kostaldean 36 °C eta gehiagoko beroa izaten da udan, eta neguan, berriz, 17 °C ingurukoa da tenperaturarik hotzena. Urtean 100 mm euri izaten da. Iparraldeko itsasbazterrean datilondo sailak landatu dira. Mendietan, oasi ugari lurpeko urez hornitzen dira, terrazetan antolatutako landaketak ureztatzeko.
Historia
Omango lurraldea K.a. 1530. urtearen inguruan Egiptoko Gizeh esfingean grabatutako tableta batean agertzen da. Greziar eta latindar geografoek (Ptolomeo, Plinio) arabiar penintsularen zati honen berri izan zuten. III. mendearen hasieran, Hiratik (Mesopotamia) zetorren buruzagi arabiar batek, Omanen, erresuma bat ezarri zuen, eta bere independentzia mantendu zuen islama agertu zen arte (VII. mendea). Mascate, beti Omanen historiari lotua egon zena, erdigune garrantzitsua izan zen K.a. VI. mendetik aurrera, sasandarrek portua kontrolatu zutenean. Omandarrek VII. mende berean onartu zuten islama. Lehen kalifen mendean, herrialdeak, botere-guneetatik oso urrun (Mekatik edo Damaskotik), ia existentzia politiko independentea eraman zuen, Afrikako ekialdeko kostaldearekiko merkataritzatik biziz. Omandarrek beren lehen iman independentea 751. urtean aukeratu zuten, Damaskoko omeiatar kalifa-herria erori eta kalifa-egoitza Bagdadera aldatu zenean. Oman Bagdadeko kalifa-herriko jariyar disidenteen babesleku bihurtu zen. Jariyen mugimenduaren Ibadi adarra izan zen Omanen gailendu zena XIII. mendean. Adar horretakoa izan zen imanen lehen dinastia.
1508an, portugaldarrak Maskat hartu eta kostaldean finkatu ziren, baina Omango Yaariba dinastiak Maskat askatu zuen 1650ean eta portugaldarrak Persiako eta ekialdeko Afrikako kostaldetik egotzi zituen, Zanzibar eta portugaldarrei hartutako lurraldeak hartzen zituen inperio zabal bat eratuz. XVIII. mendean, gerra zibilak izan ziren, eta Persiak, egoera horretaz baliatuz, lurraldea hartu zuen. 1744. urte inguruan, Ahmad ibn Said, Soharko gobernariak persiarrak egotzi zituen eta, hala, imam izendatu zuten. Harrezkero, Omango aginpidea Said dinastiaren eskuetan izan da, eta sultanak dira agintariak. Garai batean, Omango Sultanerriaren hiriburua Zanzibarren izan zen. Geroago, Omango inperioa bi semeren artean banatu zen: bati Zanzibar eta besteari Oman egokitu zitzaien.
XIX. mendetik aurrera Omango politika eta ekonomia Britainia Handiaren eraginpean egon zen. Halaber, liskarrak izan ziren Omango leinuen eta aginpidean zegoen dinastiaren artean, leinuak agintaritza, sultanari ordez, imamari zegokiolakoan baitzeuden. 1951n, Britainia Handiaren eta Omanen arteko adiskidetasun hitzarmen baten bidez, sultanerriaren askatasun osoa onartu zen, Said bin Taimur sultan zela. 1964an, Dhofar eskualdearen askatasuna aldarrikatzen zuten leinuak, Yemenen laguntzaz, Omanen Askapenerako Frontea gerrilla sortu eta burujabetasunaren alde borrokatu ziren.
Said ben Taimur sultana bere seme Qabus Bin Saidek kendu zuen kargutik, estatu-kolpe batean, 1970ean. Qabus ibn Said aldenduz joan zen aitaren politika tradizionalistatik; horrela, berrikuntza asko egin zituen, bai politikan, bai ekonomian. Demokrazia finkatzeko urrats batzuk egin zituen, adibidez Aholkularitza Biltzarra sortu zuen 1981ean eta Aholkularitza Kontseiluak hartu zuen haren lekua 1991n (emakumeak onartzen dira kontseilu horretan 1995az gero); ekonomian herrialdea modernizatzeko ahaleginak egin zituen, atzerriko inbertsioak erakarriz eta atzerriko dibisen sarrerari ezartzen zitzaizkion hainbat oztopo desagerraraziz; berak eman zion Omani lehenengo konstituzioa edo oinarrizko legedia 1996an.
Qabus ibn Saidek, Hego Yemenen laguntzaz, Dhofarren askatasuna aldarrikatzen zuen Omango Askapenerako Fronteari aurre egin behar izan zion bere agintaldiaren lehen urteetan, 1970-1979 bitartean batez ere. Irango gudarostearen laguntza eskatu zuen gerrilla deuseztatzeko, eta 1982an, Yemenek eta Omanek elkar ezagutu zutelarik, egoera bere onera etorri zen. 1980an, Sobietar Batasuna bere eragina areagotzen ari zela ikusirik, hitzarmen bat sinatu zuen Estatu Batuekin eta laguntza militarra jaso zuen haiengandik, Omanen base militarrak ezartzeko baimenaren truke.
1991. urtean, Golkoko Gerran Iraken kontrako aliantza militarrean parte hartu zuen. Golkoko krisiaren eraginez petrolio ekoizpena igo egin zen, eta horrekin batera petrolioaren prezioa igo izanak 1980ko hamarkadako krisi ekonomikoari aurre egiteko aukera eman zion zion Omani. 1992an Yemenekiko mugak zehazteko itun bat sinatu zen, eta 1997an sartu zen indarrean. 1994an Israelekin adiskidetzeko prozesua abian jarri zen, eta 1997an herrialde harekin harreman diplomatikoak hasi zituen arren, bertan behera gelditu ziren, Israelgo agintari Benjamin Netanyahuk Palestinako auzian egindako politika eta Saudi Arabiaren presioa zirela-eta.
1998an, azkenik, eta konstituzioaren ondorioz, Estatu Kontseilu bat finkatu zen legegintzako zereginak aurrera eramateko, eta Aholkularitza Kontseiluari Senatuaren gisako zereginak eman zitzaizkion; bi erakundeok Omango Kontseiluan biltzen dira. Urte hartan sortu zen, orobat, Epaitegi Gorena. 2002an Qabus sultanak boto eskubidea 21 urtetik gorako herritar guztiei ematea erabaki zuen. Ordu arte talde hautatu batek (tokiko agintariak, intelektualak eta enpresaburuak) baino ez zuen botoa emateko eskubidea. Langabezia murrizteko helburuarekin, gobernua saiatu zen atzerriko langileen ordez bertako langileak jartzen eta sektore pribatua sustatzen; izan ere, iturri ofizialen arabera, Omango biztanleen laurdena atzerritarrak ziren. 2003an egin ziren lehenengo hauteskunde unibertsalak 21 urtetik gorako herritar guztientzat, eta emakume batek lortu zuen ministro kargu bat lehenengo aldiz Omanen. 2005ean, 31 lagun bat eta 20 urte bitarteko espetxe zigorrera kondenatu zituzten, gobernua armen bitartez kentzen ahalegindu izanaren salaketapean. Handik hilabetera, ordea, barkatu egin zieten zigorra.
Politika
Oman sultanerria da, sultan baten aginpidean dagoen lurraldea. Oinordetzako monarkia absolutista motako erregimena du, beraz, eta sultana da estatuburu eta gobernuburua. Ez da konstituziorik, ezta alderdi politikorik ere, baina 1996an oinarrizko legedi berri bat eman zuen sultanak, zeinaren arabera zehaztu baitziren, besteak beste, sultanaren ondorengotza, sultanaren eta kontseiluaren zereginak, Omango hiritarren oinarrizko askatasun zibilen babesa, etab.
1990eko hamarkadaren hasieratik, hauteskundeen bitartez aukeratzen da Aholkularitza Kontseilua (Majlis ash-Shura) 85 kide dituena. 2003tik 21 urtetik gorakoek dute boto emateko eskubidea; emakumeek ere parte har dezakete eta hautagaiak izan. Estatu Kontseiluko (Majlis ad-Dawla) kideak, berriz, sultanak berak aukeratzen ditu.
Banaketa administratiboa
2011ko urriaren 11tik, Oman 11 gobernoratotan (muhafazah) dago banatua, eta gobernorato bakoitza zenbait barrutitan (wilayat):
Biztanleria
2016an 4.424.762 biztanle zituen. Azpimarratzekoa da biztanleriaren gaztetasuna, 0-14 urte bitartean baitago biztanle guztien % 30,1 eta 15-24 bitartean % 18,7; 25-54 urte bitartekoak % 43,8 dira, 55-64 urte bitartekoak % 3,9 eta 65 urtetik gorakoak % 3,5. Biztanle kopuruaren hazkundea 2,03koa izan zen 2017an, eta ugalkortasun-tasa osoa emakumeko 2,82 haur. Bizi itxaropena 75,7 urtekoa da; 73,7 urtekoa gizonezkoena eta 77,7 urtekoa emakumezkoena (2017ko zenbatespenak).
Banaketa etnikoa
Biztanleen % 54 omandarrak dira (arabiarrak) eta % 46 etorkinak (balutxiak, pakistandarrak, indiarrak, srilankarrak, bangladeshtarrak eta afrikarrak).
Hizkuntzak
Arabiera da hizkuntza ofiziala, baina ingelesa, balutxia, urdua eta zenbait dialekto indiar ere erabiltzen dira.
Erlijioa
Musulmanak % 85,9 dira, kristauak % 6,5, hinduistak % 5,5, budistak % 0,8, eta juduak % 0,1 baino gutxiago. Omandar jatorrikoak bakarrik kontuan hartuz, musulmanak % 95 dira: % 45 suniak, % 45 ibadhiak eta % 5 xiiak.
Ekonomia
Omanek baliabide natural aberatsak ditu petrolio, kobre, gas natural eta asbestotan batez ere, eta gaur egun Omango ekonomiak lotura estua du gas eta petrolioaren industriarekin. Estatuaren diru sarreren %68-85 inguru hartzen du petrolioak, esportazioen %90 eta barne produktu gordinaren %40. Dena dela, gaur egungo ekoizpena mantenduz gero, hogei urtean agortuta egongo dira bertako erreserbak.
Nekazaritza bertako beharrak asetzera bideratua da, lurra ez baita oso oparoa eta ureztatu beharra baitu eta, oro har, inportatutako elikagaien beharra dute; fruta da Omanen lantzen den nekazaritzako gai nagusia (lima, mangoa, banana), eta datilak esportatzen dituzte. Biztanleen %70 inguruk dihardu nekazaritzan. Gobernua inbertsio pribatuak, Oman bertakoak zein atzerrikoak, bultzatzeko ahaleginak egiten ari da. 1998-1999 urteetan kalte handiak eragin zituen ekonomian petrolioaren prezioaren beherakadak. Azpimarratzekoa da, azkenik, Golkoko Gerraren ondoren gastu militarrak asko igo zirela eta, horrela, 1995ean esaterako, gastu publikoaren %36,5 hartu zuten, eta gastu sozialak berriz %26,3ra jaitsi ziren.
Kirola
2010. urtean, Oman Tourra sortu zen. 2020. urteko ekitaldia bertan behera utzi zuten sultanaa hil zelako. Munduko txirrindularirik honenak bertan izan dira eta adibide gisa Chris Froome eta Vincenzo Nibali Tourra irabazi dute.
Mayra Andrade
Mayra Andrade (Habana, Kuba, 1985eko otsailaren 13a) abeslari caboverdetarra da. Gaur egun Lisboan bizi da eta bertan grabatzen badu ere Cabo Verdeko morna musika tradizionala eta jazz musika uztartzen ditu. Cesária Évoraren oinordeko kontsideratzen da.
Biografia
Kuban jaio bazen ere, gurasoak caboverdetarrak ditu eta egun gutxi zituela Afrikara itzuli ziren. Cabo Verden pasa zuen haurtzaroa baina Mayra Andraderen aita goibernuko diplomatikoa izanik atzerriko hanibat herrialdetan bizi izan zen, Senegalen, Angolan eta Alemanian, besteak beste. Urtero ordea bi hilabete Cabo Verdeko Santiago uhartean pasatzen zituen. Hizkuntza ugari hitzegiten dituen arren abesti gehienak Cabo Verdeko kriollo hizkuntzan grabatu ditu.
2013an Lovely Difficult diskoa atera zuen, aurrekoekin konparatuta ez hain tradizionala eta pop antzerakoagoa. Estatu Batuetako, Israelgo, Frantziako eta Erresuma Batuko artisten kolaborazioak izan zituen eta abestiak portugesez, Cabo Verdeko kreoleraz, frantsesez eta ingelesez grabatu zituen.
Aktibismoa
2011 urtean Trio Mocotóren diskoan "Berimbau" abestian kolaborazioa egin zuen eta jasotako ditrua HIESAri aurre egiteko erabili zen. 2015ean Nazio Batuen enbaxadore izendatu zuten. "Aske eta Berdin" kanpainan hartu du parte Cabo Verdeko LGBT komunitatearen eskubideak bultzatu asmoz.
Gavnø jauregia
Gavnø jauregia (danieraz Gavnø Slot) Danimarkako Næstved herritik 6 kilometro eskasera dagoen jauregi rokokoa da.
Historia
Valdemar II.aren 1231eko erroldan "Gavnøko etxea" aipatzen da eta itxuraz Danimarka mendebaldeko kostaldea zaintzeko eraikitako gaztelua zen.
XV mendearen hasieran Margarita I.a erreginak Santa Agnes konbentua sortu zuen familia aristokratikoen alabak monja sartzeko. Orduko eliza oraindik mantentzen da.
1737an Otto Thott kondeak erosi zuen eta erabat berriztu zuen gaztelua gaur egungo jauregi rokokoa bihurtuz. Margolan eta liburu bilduma handia pilatu zituen, bere heriotzean liburuak 120.000tik gora ziren.
Jauregia
Hiru hego dituen etxe rokokoa da. Hormek kolore hori berezia daukate. Falck museoa ere bertan dago, bertan suhiltzaile-kamioi zaharren bilduma dago.
Parkea
Jauregiaren parkeak 9'3 km²-ko azalera du, erdia basoek estaltzen dutelarik. Milaka lorek apaintzen dute udaberrian. Parkearen erdigunean negutegi bat dago, bertan klima tropikalaren baldintzak lortu dira eta tximeleten eta hegazti tropikalen ereserborioak sortu dira.
Nazioarteko Automobilismo Federazioa
Nazioarteko Automobilismo Federazioa (Fédération Internationale de l'Automobile edo FIA) irabazi asmorik gabeko erakunde bat da, egoitza Parisko Concorde plazan duena, eta 143 herrialdetako 268 automobil erakunde biltzen dituena. 1904an sortua, mundu osoan ezaguna da munduko automobilismo lehiaketa garrantzitsuenak arautzeagatik, baina bere aplikazio-eremuan automobilaren, errepideen, mugikortasunaren, ingurumenaren edo bide-segurtasunaren alderdi guztietan sartzen da.
Heroina
Heroina edo diazetilmorfina konposatu kimikoa da (C21H23NO5) formula duena. Opiazeoen familiako legez kanpoko droga bat da munduko herrialderik gehienetan, menpekotasun handia sortzen duena. Morfina, lo-belarretik ateratzen den sustantzia bat, oinarri harturik sortzen da. Normalean hauts zuri edo arre moduan saltzen da, edota "goma" edo "galipot beltz" izenarekin ezagutzen den gai beltz itsaskor batean.
Kontzentrazio handiagoko heroina sarriago aurkitzen ari den arren, heroina gehiena beste droga edota hainbat sustantziarekin (azukrea, almidoia, esne-hautsak...) nahastuta saltzen da kaleetan. Speedball izeneko droga heroina kokainarekin nahastean sortzen da.Heroina morfinatik lortzen den opiazeo indartsua da. Opiazeoak substantzia naturalak dira, eta opio-belarretik lortzen dira. Heroina hauts bezala aurkezten da, eta zainetik kontsumitzen da. Droga disolbatu eta berotu egiten da, eta xiringa erabiliz barneratzen da. Hala ere, HIESa agertu zenetik, kontsumitzeko modu hori asko jaitsi da. Izan ere, xiringak partekatu egiten dira, eta gaixotasuna kutsatzeko arrisku handia dago. Horrez gain, heroina esnifatu eta erre ere egiten da.
Jatorria
1874. urtean sortu zen botika bat izateko nahian baina laster konturatu ziren beren efektuak oso gogorrak eta arriskutsuak zirela, morfina bera baino askoz ere gogorragoak. Beraz, herrialde gehienek debekatu egin zuten honen erabilera.
Kontsumoa
Heroina mendekotasuna lortzeko kapazitate handienetariko substantzia da. Gaur egun, inhalatuz hartzen da batez ere. Heroina, aluminiozko paper baten gainean jartzen da, ondoren, sugar bat aplikatzen zaio heroina isurkari bihurtuz sortutako bapore batzuk xafla mehe baten bidez esnifatzeko.Heroinak antidepresibo moduan jokatzen du, eta, horren ondorioz, kontsumitu eta berehala euforia eta estasi sentipena sorrarazten ditu. Ondoren, ordea, sentipen hori igaro egiten da, eta logura, zorabioak eta erritmo kardiakoa jaistea eragiten du. Gaindosia gertatzen bada, arnas gutxiegitasuna eragin dezake, eta, horren ondorioz kordea galtzen da. Kasu batzuetan, heriotza ere eragiten du. Droga honek berehala sorrarazten du mendetasuna, eta kontsumitzaileen beharrak ugaldu egiten dira.
Hartzeko erak
Heroina erre, injektatu edota esnifatu daiteke. Lehenengo bietan droga honek askoz azkarrago ailegatzen da gure burmuinetara, ondorioz, efektuak azkarrago sortuko dira baita ere. Gehienetan gazteek droga hau kontsumitzen hasten direnean erre edo esnifatu egiten dute, baina gorputza ohitzen doan heinean efektuak gutxitu egiten dira eta azkenean injektatzen dira emaitza hobeak lortzeko.
Droga hau hartzen dutenek ez dute bere indarra edota benetako edukia ezagutzen, eta horregatik gaindosi bat nozitzeko arriskua dute.
Xiringak elkarbanatzen dituzten erabiltzaileek (gero eta gutxiago ematen den praktika) GIBa, hepatitisen bat edo edozein gaixotasun kutsagarri harrapatzeko arriskua dute.
Abstinentzia-sindromea
Abstinentzia-sindromea menpekotasun fisikoa eta psikologoa da ( heroina hartzen uzten denean sortzen diren sintomen multzoari deritzo). Heroinaren kasuan, lehenengo sintomak azken injekzioaren ondorengo 8-12 orduetan azaltzen dira eta iraupen osoa 7-10 egun bitartekoa izaten da tratamendurik gabe. Sintomen azkartasuna hainbat faktoreen arabera aldatzen dira: hartutako drogaren dosia, erabilitako droga mota, menpekotasunaren iraupena... Sintomak honako hauek dira: muki eta negar jarioa, karranpak, giharretako mina, gripearen sintomak eta antsietatea. Denbora pasa ahala, efektuak gogortu egiten dira eta konbultsioak eta eldarnioak ager daitezke. Sintomak fisikoak 4. edo 5. egunean errepikatu ohi dira. Bestetik sintoma psikologikoak, denbora gehiago irauten dute.
Erabilera terapeutikoak
Heroina agertu bezain laster, tuberkulosia tratatzeko erabiltzen hasi zen, eztula gelditzeko zuen gaitasunari esker. Laster konturatu ziren heroinak eragindakoa ez zela morfinak egiten zuena baino hobea, eraginkorragoa baizik. Horregatik, dosi txikiagotan erabiltzen hasi ziren. Dena dela, beste alderdi bat desberdintzen zuen morfinatik: eragin estimulatzaileak eta analgesikoak. Honen ondorioz, morfinak eragindako mendekotasunari aurre egiteko erabili zen. Gaur egun heroinaren erabilera oso mugatuta dago eta gutxitan erabiltzen da. Bere efektua eraginkorragoa da, baita motzagoa ere.
Sortutako efektuak
Hauek dira sortu ditzaketen efektu batzuk: logalea, konbultsioak, koma (dosi altuekin), miosi simetrikoa, midriasia (begi-niniaren dilatazioa) anoxia-egoeran, hipertentsioa, bradikardia... Xiringaren orratzak partekatzen dituztenak, arriskua dute HIESa edo hepatitis eskuratzeko.
Drogen artean menpekotasun handiena sortzen duena da. Modu guztietan kontsumitu daiteke, eta horrek handitzen du kontsumitzaile kopurua. Heriotza-kopuru handiak eragiten ditu, horregatik, "droga hiltzaile" bezala ezagutzen da.
Trafikoa
Europan, 2017an, opioideen erabileraren urteko prebalentzia 15 eta 64 urte bitarteko populazioaren % 0,7koa da eta heroina opioide erabiliena da oraindik ere eskualdean. Ekialdeko eta hego-ekialdeko Europan opiazeoen (heroina eta opioa) kontsumoaren prebalentziak beste azpi-eskualde batzuetan baino handiagoa izaten jarraitzen du (% 0,7). 2006az geroztik, Estatu Batuetako zati batzuetan heroina gero eta gehiago kontsumitzen dela antzeman da. Opiazeoen kontsumoaren urteko prebalentzia (batez ere heroina) ere handiagoa da (% 0,7) Ipar Amerikan munduko batez bestekoa (% 0,6) baino.
Heroina opiazeo trafikatuena izan dela dirudi. Bigarren urtez jarraian, 2017an konfiskatutako heroina eta morfina kopuru handienak Afganistan, Iran eta Pakistanen izan ziren. Munduko heroina trafikoaren ibilbide handiena Balkanetako ibilbideak izaten jarraitzen du. Afganistanetik, Iran, Turkia eta Balkanetako herrialdeetan zehar, Mendebaldeko eta Erdialdeko Europako hainbat helmugatara garraiatzen da droga kontrabandoa. Beste ibilbide batzuek Afganistanetik Pakistan zehar heroina ateratzen dute Hego Asiarantz edo Afrikarantz (Hegoaldeko ibilbidea); edo Asia Zentraletik, Errusiako Federazioko merkatuetara (Iparraldeko ibilbidea). Hala ere, badirudi ibilbide horiek ez direla hain garrantzitsuak, eta garrantzi hori are gehiago murrizten ari da, Iparraldeko ibilbidean bezala.
Ameriketan konfiskatutako heroina kopuruak goranzko joera argia erakutsi du azken hamarkadan. Kanadak batez ere Hego-mendebaldeko Asiako heroina jasotzen du. Latinoamerikako 6 herrialdek (batez ere Mexikok eta, neurri txikiagoan, Kolonbiak eta Guatemalak) Estatu Batuei heroina gehien ematen diete, eta Hego Amerikako heroina merkatu txikia ere hornitzen dute. Trafiko honen zatirik handiena Ipar Amerikan gertatzen da, normalean Mexikotik Estatu Batuetara. AEBtako heroinaren konfiskazioen analisiak frogatu du Mexikon sortzen den heroinaren nagusitasuna gero eta handiagoa dela. 2016an aztertutako heroina laginen % 80 Mexikotik zetorren.
2017an mundu osoan ekoitzitako 10.500 tona opiotik, mundu osoan 700-1.050 tona heroina ekoitzi zirela kalkulatzen da, eta horietatik 550-900 tona Afganistanen ekoitzi zirela. Ekonomia handi honen hornikuntza-iturria hiru eremutan dago: Afganistan, Asia hego-ekialdea (Myanmar batez ere) eta Latinoamerika (Mexiko eta Kolonbia). Elkarrekin, munduko legez kanpoko opio eta heroina ia guztia hornitzen dute, baina Afganistan nabarmentzen da, azken urteetan legez kanpoko opioaren munduko ekoizpenaren % 90 inguru hartzen baitu. Berez, Afganistanek heroinaren eta morfinaren munduko horniduraren % 85 ematen du.
Kobrazulo
Kobrazulo, Antzuolan sortutako rock and roll taldea da.
Morquintián (Muxía)
Morquintián, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Muxía udalerrian dagoen parrokia bat da, Costa da Morte eta Coruñako probintzian. 2017ko erroladaren arabera 158 biztanle zituen.
Martha Nussbaum
Martha Nussbaum (New York, 1947ko maiatzaren 6a) filosofo estatubatuarra da. Antzinako filosofia, filosofia politikoa, zuzenbidearen filosofia eta eta etika dira bere interesgune nagusiak.
Biografia
Martha Nussbaum (New York, Amerikako Estatu Batuak, 1947ko maiatzaren 6a) gaur egungo filosofo bat da. Betty Warren eta George Craven en alaba da. Erromako filosofian eta antzinako Grezian aditua da. Bere ideiak politika n, feminismoa n, etika n eta morala ren inguruan kokatzen dira. Giza eskubide eta animalien eskubide en alde borrokatu izan du.
Antzerkia eta hizkuntza klasikoak ikasi zituen New Yorkeko unibertsitatea n (NYU) eta 1969an giza zientzietan lizentziatu zen. Pixkanaka pixkanaka filosofia ra gerturatzen joan zen. Harvardeko unibertsitatea n, giza zientzien master bat lortu zuen (1972), baita  filosofia ko doktoretza bat ere (1975). Garai hartan Alan Nussbaum ekin ezkondu zen (1987an hauen ezkontza hautsi egin zen), judaismo ra bilakatu zen eta bere alaba Rachel jaio zen. Nussbaumek judaismoarekiko duen interesa ez da desagertu, izan ere, kontrakoa gertatu da: bere interesa handitu egin da, 2008ko abuztuaren 16an bat mitzvah bilakatu zen arte.
Harvarden egon zen denboran bereizkeria pairatu zuen, baita sexu jazarpena eta bere alaba zaindu ahal izateko arazoak ere. Baina ondoren, Harvardeko akademiko hoberenen taldean, “Society of fellows”, sartu zen, bertan sartzen zen lehenengo emakumea bilakatuz. Hau zoriontzeko, klasizista ospetsu batek ohar bat eman zion: bertan, “female fellowess” kontzeptu itsusia zenez, hetaira deitu beharko lioketela gomendatu zuen. Hetairak Greziako mintzaldietan parte hartzen zuten emakume bakarrak ziren.
Nussbaumek gaitasunen inguruan egindako lanean emakumeei buruz ere hitz egiten du, hauek pairatzen duten askatasun eta aukera desberdintasunaz hain zuzen ere. Beste feminismo mota bat garatu zuen: hortarako, tradizio liberalean aurkitu zuen inspirazioa, baina beti ere azpimarratuz liberalismoan, genero harreman en inguruan eta familiaren arteko harremanen inguruan hausnarketa bat egin behar dela.
Filosofiako beste eremu bat ere landu zuen Nussbaumek: emozioak. Kontaketa neoestoizista bat babestu du: honen arabera, emozioak gauzei eta pertsonei esleiten zaizkien balorazioak dira. Egiten diren balorazio hauek pertsonen kontroletik kanpo daude, eta garrantzia handia dute pertsona baten loratzean. Oinarri honen gainean mina ren, errukitasunaren eta maitasuna ren inguruko analisia proposatu du eta horrez gain, geroxeago ateratako liburu batean, nazka eta lotsa ren inguruko analisi bat ere.
80ko hamarkadan, Amartya Sen ekonomiala rekin batera (Ekonomiako nobel sariduna) “Capabilities approach” teoria azaldu zuten. 1993an, “The quality of life” publikatu zuten, garapena ren eta etika ren inguruko lana. Beraiek azaldutako teoriak gizaki on garapena z hitz egiten du. Haien ustez, garapena ez litzateke soilik ekonomia ren arloan gauzatu beharko, gaitasun en eremuan ere gauzatu beharko litzateke. Ongizatea ez da soilik fisikoa, zerbait potentziala ere bada. Pertsona baten gaitasun ak kontuan hartu beharko lirakete hauek ere ekonomiaren garapen bat baitira.
Nussbaumek, beste zenbait intelektual ekin batera, morala ren inguruko eztabaida askotan hartu du parte, bai liburu kritika tan, aldizkari ez hain famatutan edota auzitegi an testifikatzen. Bere “etsaiak” Allan Bloom, John Finnis, Robert P. George, Harvey Mansfield eta Judith Butler izan dira, besteak beste. Bestalde, esan daiteke Martharen obrak zein honen ekintzak garrantzitsuak izan direla emakumeen eskubideak babesterako garaian.
Nussbaum “American Academy of Arts and Sciences” (1988an izan zen hautatua) eta “American Philosophical Society” -ren parte da. “Human Development and Capability Association” -en sortzailetako bat da eta presidente ohia, baita “American Philosophical Association” -eko presidente ohia ere. 2015an “Kyoto” saria irabazi zuen, eta 2017an “National Endowment for the Humanities” agentzia k Martha hautatu zuen “Jefferson” hitzaldia emateko, AEB ko gobernu federal ak giza zientzietan lortutako lorpen engatik eskaini dezakeen ohorerik handiena. 2017ko maiatzean emandako hitzaldi honek “Powerlessness and the Politics of Blame” izena hartu zuen.
Nussbaum Cass Sunstein ekin atera zen, eta  honekin bizi izan zituen bere bizitzako hamar urte baino gehiago. Ezkontza hitza eman zioten elkarri. Harreman hau baino lehen Amartya Sen ekin harreman erromantiko bat izan zuen.
Martha gaur egungo emakumezko filosofo amerikar ospetsuena da. Mundu guztiko unibertsitate askok ohorezko aipamen ugari eskaini dizkiote. Gainera, Chicagoko unibertsitate an zuzenbide eta etika ko klaseak ematen ditu. Aurretik zuzenbideko irakaslea izan da Harvard, Brown eta Oxford unibertsitateetan.
Obra nagusiak
Ongiaren hauskortasuna: zortea eta etika tragedia eta greziar filosofia n
Obra honetan autoreak aurkezten digun dilema edo zalantza morala justiziarekiko fuerteki konpromezua hartzen duten pertsonen eudaimonia rako edo giza loratze horretarako ezintasuna da. Nussbaumek bilatzen du determinatzea zein punturaino arrazoiak burujabetasuna ahalbidetzen duen eta ukatu egiten du giza ontasunak arriskuaren aurka guztiz babes gaitzakeelako ideia platoniko a, zaurgarritasun edo kalteberatasuna onartzea giza ongia lortzeko klabe bezala onartuz.
Nussbaumek kulturaniztasuna defendatzen du unibertsaltasun etiko baten testuinguruan, arraza, generoa eta giza sexualitate aren inguruko ikasketa akademikoa bultzatzen du eta gai etikoetan literatura k narraziorako irudimen bezala duen papera garatzen du.
Obra hau multikulturalismoa ren defentsa sutsu eta argudiatu bat bezala hartua da.
Sexua eta justizia soziala
Lan honetan autoreak dio sexua eta sexualitatea moralki hutsalak diren ezberdinketak direla eta artifizialki giza hierarkiar en iturburu bezala ezarri direla, hortaz, feminismoa k eta gizarte justiziak kezka komunak dituztela. Kontrako arrazoi antiunibertsalista k ukatuz, Nussbaumek askatasun funtzionala edo giza gaitasun zentralak proposatzen dizkigu gizarte justiziarako errubrika bezala.
Autoreak feminismoak liberalismoa ri berari egindako kritikak aztertzen ditu, esanez liberalismoak gizabanako bezala besteekiko errespetua azpimarratzen duela.
Obra honekin argi agertzen du ere nola erabiltzen den sexua hainbat pertsona, hau da, emakume eta gizon homosexualei justizia soziala ukatzeko. Goraipamen ezberdinak jaso ditu kezka feministak ahalegin bateratuetara hurbiltzeko justizia sozial erako agenda bat egituratzeko.
Gizateriatik ezkutatzea
Lan honetan Nussmabumek bere psikologia morala ren inguruko lana zabaltzen du epai legalen oinarri legitimo bezala bi emozio, lotsa eta nazka, ezartzeko argudioak aztertzeko helburuarekin.
Nazkaren inguruan autoreak argudiatzen du kutsadura rekiko beldur ren proiekzioaren bidez gizabanakook geure gorputzaren inperfekzioa edo animaltasuna arbuiatu edo nazkatzen dugula. Erantzun hau berez irrazional a da ezin baitugu gure gorputzen animaltasuna alde batera utzi. Lotsaren inguruan helburu zabalegia duela dio; giza askatasuna mugatzen duen eta intrusiboegia den eremu batean umiliazio edo iraina bultzatzen saiatzen da. Hortaz, nazka eta lotsa epaiketarako oinarri ziur bezala baztertu egiten ditu.
Nussbaumek azaltzen du nazka eta lotsa berez hierarkikoak direla: gizaki maila eta ordenak ezartzen ditu. Askatasunaren mugatzearekin ere lotura zuzena dute. Bi arrazoi hauengatik, berdintasun eta askatasunaren baloreak demokratikoki balioesten dituen edonor, lege eta politika publikoen arloan, emozio horiekin mesfidati agertu beharko litzateke.
Gizateriaren higuingarritasuna z: sexu-orientazio eta zuzenbide konstituzionala
Aurreko liburuan aipatutako nazkaren sentimenduak Amerikako Estatu Batu etako eztabaida publikoan eta legedia n duen papera ikertzen du autoreak obra honetan.
Liburu honetan nagusiki estatubatuarrak gay eta lesbianekiko duen kontrako legedia aztertzen du, mestizaje aren, segregazio aren eta antisemitismo aren aurkakoekin batera bere “nazkaren printzipioa” den tesia zabalduz.
Nussbaumek dio estatubatuar legediak gay eta lesbianen aurka dituen murrizketen oinarrian dagoen eragile nagusia nazkaren printzipio hau dela, esaterako, bereizkeria ren aurkako legediak, sexu bereko pertsonen arteko ezkontzaren debekua, eta abar. Poligamia eta hainbat eratako intzestu ezkontzak ere nazka printzipio  honetan oinarritzen dira baliogabetuak izan beharko liratekeela azaltzeko.
Autorea, legediak sortzeko orduan, nazkan oinarritutako moral bat jarraitzearen aurka agertzen da. Historian zehar herri nazka erabili izan da jazarpenerako justifikazio bezala, eta une askotan, arrazismo, antisemitismo eta sexismo aren bultzatzaile izan da.
Printzipio honen aurrean autoreak John Stuart Mill ek proposatutako minaren printzipioa defendatzen du norbanakoaren askatasunak mugatzeko. Izan ere, minaren printzipio honek baimena, adin nagusitasuna eta pribatutasunaren lege ideiak indartzen ditu, nazkaren printzipioa berriz fidagarria ez den jakinduriarik gabeko erantzun emozional bat besterik ez da.
Gainera, dio, printzipio honek pertsonei gizatasuna eta legearen aurreko berdintasuna ukatu izan die eta ukatzen die argudio arrazionali k gabe eta kaltetutako taldeei gizarte min nabariak sortuz.
Justizia eta etikari egindako ekarpena
Martha Nussbaumek sari ugari jaso izan ditu besteak beste pentsamendu grekoaren ezagutza sakonagatik, humanitateen arloan eta zuzenbidea ren eta politika ren filosofian egindako ekarpenengatik eta garapen ekonomikoaren ikuskera etikoagatik. Horrela, justizia eta etika ri dagokionez ekarpen zabala egin du.
Zuzenbide juridikoan sartuta, Nussbaumek emozioen alde egiten du, hauek arrazionaltasuna ren aurkakoak izatetik urrun daudela eta gizakiaren berezko esentzia direla arrazoituz. Emozioak ukatzea giza esentzia ukatzea da eta horrek justiziaren deshumanizazioa dakar. Autorearen aburuz garrantzitsuena da emozioek duten gutxieneko eskuhartzea zein den ezartzea, horrela gizatasuna judizio abstraktuetatik aske geratzen da eta objektibotasuna enpatia ren bidez hezia izango da.
Stevie Ray Vaughan
Stevie Ray Vaughan (Dallas, Texas, East Troy, Wisconsin, 1954ko urriaren 3a - 1990eko abuztuaren 27a) estatubatuar blues-kantaria izan zen. Blues-kantari zuri onenetako bat, Johnny Winterrekin batera. Jimmie Vaughan gitarra-jotzailearen anaia zen, eta Double Trouble taldeko buru izan zen 1981. urtea arte. CBS etxeak kontratatu zuen, eta Texas flood diskoarekin egin zuen debuta. David Bowiek L'ets dance kantua grabatzeko deitu zuenez gero, ospe handia hartu zuen eta kalitate handiko lanak egin zituen. Aipagarriak dira, besteak beste, Couldn't stand the weather (1984) eta In step (1989). Hegazkin-istripu batean hil zen. Hil ondoren, Sony etxeak The sky is crying diskoa (1991), Double Trouble taldearekin grabatua, argitaratu zuen.
Martha Nussbaum
Justizia eta etikari egindako ekarpena
Autoreak ez du pentsamendu morala sistema inpartzial bat bezala ulertzen, emozio ek ezinbesteko moduan parte hartu behar duten arrazonamendu etikoko programa bat bezala baizik. Horrek ez du esan nahi besterik gabe onartu behar ditugunik, zentzuzkoa den teoria bat sortu behar da teoria etikoan onartzeko.
Bere ondorioetan baieztatzen du askatasunerako hezkuntza soilik benetan baliagarria izango dela pertsona libreak hezten dituen heinean, haien buruaren jabe direlako libreak direnak. Hau, autorearen aburuz, benetan erabakigarria eta hausnartzailea den kultura demokratiko bat eraikitzeko bide bakarra baita.
Ohorezko aipamenak
Nussbaumek 62 ohorezko aipamen lortu ditu, mundu guztiko unibertsitate eta eskole k emandakoa, hoien artean:
Sariak
Jasotako sariak hurrengoak dira:
Pericrocotus ethologus
Pericrocotus ethologus Pericrocotus generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Abraham Aguilar
Abraham Aguilar bikoizketa aktore eta bikoizketa zuzendari espainiarra da, Futuramako Bender edo The Simpsons eko Krusty bikoizteagatik ezaguna da. Pertsonaia horiez gain, ezaguna da urteetan zehar egin dituen paper ugariengatik.
Bikoizketan haritu baino leheen.
Abraham Aguilar 1964 ko maiatzaren 31n jaio zen, Ciudad Real en. Bere gurasoak institutuetako irakasleak ziren.18 urterekin Madril era joan zen farmazia eta eskubide ikastera. Abrahamek berak baieztatu du ez zuela bi lasterketetako bat ere amaitu. Abraham karrera laurdenean zegoenean, Jose Luis Garci ren irratsaio bat entzun nuen irratian, Hector Cantoya Apadema izeneko elkarte baten bikoizketa ikastaro bati buruz hitz egiten. Hau izan zen Abrahamen lehen esperientzia bikoizketarekin. Abrahamek telefonoz galdetu zion amari ea 300.000 pezeta eman ziezazkiokeen ikastarorako. Bere hitzetan, ama hamar segundo isilik geratu zen eta galdetu nion: "hori da egin nahi duzuna?". Abrahamek ordaindu zionean, amak esan zion egun batean dirua bidaltzen ziola. Abraham ikasle bezala sartu zen ikastaroan eta bere arabera: "horregatik nago gaur hemen".
Bikoizketan lehenengo urteetan.
1988 an eman zioten Abrahami bere lehen paper profesionala, baina Abrahamek berak onartu du ez dela paperaz gogoratzen. Gogoratzen duen lehen papera loro pirata batena da, "La patrulla galactica" seriean. Une horretatik aurrera, bere paperak handituz joan ziren, bikoizketako aktore handienetako bat izan arte.
Aktoreak
-Rob Schneider
-Naveen Andrews
-Eric Stonestreet
-John Stamos
Pertsonaia fiktizioak
-Krusty pailazoa (The Simpsons)
-Lenny (The Simpsons)
-Mr. Garrison (South Park)
Robla
Robla (leonesez) edo La Robla (gaztelaniaz) Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
Abraham Aguilar
Pertsonaia fiktizioak
-Sayid (Lost)
Robla
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 4.625 biztanle zituen eta biztanle zituen.
Abraham Aguilar
Pertsonaia fiktizioak
-Cameron (Modern Family)
-Stitch (Lilo and Stitch)
Done Jakue eliza (Tutera)
Done Jakue eliza Tuteran zegoen eliza izan zen, Done Jakueren omenez sagaratua.
Abraham Aguilar
Pertsonaia fiktizioak
Cameron (Modern Family)
-Dr Doofenshmirtz (Phineas and Pherb)
-Mod Gideon (The Mandalorian)
NA-8706
NA-8706 edo Azagrako zeharbidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-134 nafar errepideko 45,62 kilometroan hasi eta NA-134 errepidearen 47,94 kilometrora arte doa. Errepidea 2,26 kilometro luze da.
Abraham Aguilar
Pertsonaia fiktizioak
-Bender (Futurama)
-Katu kapelduna (Katu kapelduna)
-Broadway en Gárgolas (Heroi motologikoak)
-Goldar (Power Rangers)
-Lew Zealand (The Muppets)
Eta ako, asko gehiago…
Bitxikeriak
- Bere paperik gogokoena Benderrena da.