cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konstantino Kavafis
Obra
Guztira, 154 olerki hautatu zituen argitaratzeko, eta antologia batzuk gorabehera (1904 eta 1910), 1935ean argitaratu ziren lehen aldiz, Kavafis bera hil ondoren, beraz. Geroztik aurkitu ziren beste batzuk ere argitaratuak izan dira. Kavafisen zabalkundea giro anglosaxoian izan zen lehenbizi, E.M. Fosteri esker, eta, batez ere, Lawrence Durrellen eleberriengatik.
Erabili zituen gaiak hauek izan ziren: amodio homosexuala, sentsualitatez, tristuraz eta miresmenez ikusita; edertasunaren atzemanezina; historia bera ere gai gisa erabili zuen, gizakiaren eta bere patuaren arteko topaleku gisa.
Lan euskaratuak
Jatorriz grezieraz idatzitakotik zuzenean itzuliak, Savidis-en 1985ko argitaralpenetik jasoa, Poema antologiaapailatu zuten Andolin Eguzkitza eta Olga Omatosek Pamiela etxearekin, 1995 urtean.
Alertichthys blacki
Alertichthys blacki Alertichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Congiopodidae familian sailkatzen da.
Válber Costa
Válber da Silva Costa (1971ko abenduaren 6a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Flügels eta Yokohama F. Marinos.
Frédéric François-Marsal
Frédéric François-Marsal (Paris, 1874ko martxoaren 16a - Gisors, 1958ko maiatzaren 20a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1924ko ekainaren 8tik 14ra.
Saint-Cyr Eskola Militarrean ikasi zuen eta ofizial izan zen Indotxinan. 1904an armada utzi eta bankuan hasi zen lanean, eta han zuzendari nagusi izan zen. Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, eta kuartel nagusian gerrarekin lotutako gai ekonomikoak aztertu zituen.
Eskuin errepublikarreko kidea, bi aldiz izan zen Finantza ministro, 1920tik 1921era eta 1924an. Egun batzuetan ministro izan zen 1924ko ekainean eta Egun batzuetan ministro izan zen 1924ko ekainean, eta Alexandre Milleranden dimisioaren eta Gaston Doumergueren hautaketaren artean Frantziako presidentziaren ardura hartu zuen.
Crozon-sur-Vauvre
Biztanleria
2007an Crozon-sur-Vauvre udalerrian erroldatutako biztanleak 364 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 23 bakarrik bizi ziren emakumeak), 65 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 34 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 321 etxebizitza zeuden, 168 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 120 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 320 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 168 etxebizitza nagusietatik 151 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 21 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 70 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 208 ziren, horien artean 146 aktiboak ziren eta 62 inaktiboak ziren. 146 pertsona aktiboetatik 131 lanean zeuden (73 gizon eta 58 emakume) eta 15 langabezian zeuden (11 gizon eta 4 emakume). 62 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Crozon-sur-Vauvre udalerrian 51 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.508 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Salvelinus perisii
Salvelinus perisii Salvelinus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Francisco Goitia
Francisco Cándido Goitia Ostolaza (Olaberria, – Ordizia, ) industrialaria eta enpresaburua izan zen.
Politika arloan, foruzalea izan zen eta Liga Industrial Guipuzcoana sortu zuen.
Rhipidura perlata
Rhipidura perlata Rhipidura generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.
Congiopodus coriaceus
Congiopodus coriaceus Congiopodus generoko animalia da. Arrainen barruko Congiopodidae familian sailkatzen da.
Ura eta saneamendurako giza eskubidea
Ura eta saneamendurako giza eskubidea (USGE) eskubide gisa onartu zuen Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2010eko uztailaren 28an.
USGEa nazioarteko zuzenbidean onartu da giza eskubideen tratatuen, aitorpenen eta beste arau batzuen bidez. Zenbait iruzkingilek ura izateko eskubudea haratago eram an dute Eskubide Ekonomikoen, Sozialen eta Kulturalen Nazioarteko Ituneko  (PIDESC) 11.1 artikuluko Batzar Orokorraren ebazpenetik tiratuz, eta nazioarteko zuzenbidearen arabera lotesle bihurtu dute. USGEa esplizituki aitortzen duten beste itun batzuk dira Emakumearen aurkako Bereizkeria Mota Guztiak Ezabatzeko Konbentzioa (CEDAW), 1979koa, eta Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioa (1989) (CDN) barne hartzen dituzte. NBEko Batzar Nagusiak eta NBEko Giza Eskubideen Kontseiluak 2010ean onartu zituzten USGEari buruzko lehen ebazpenak. Uraren giza eskubideari lotutako saneamendurako giza eskubidea zegoela onartu zen; izan ere, arro bateko goiko eremuetan saneamendurik ez izateak eragin negatiboa du arroko ondoz ondoko eremuetan uraren kalitatean. Hori dela eta, ondorengo eztabaidek bi eskubideak batera kontuan hartzeko beharra azpimarratzen jarraitu dute. 20 10eko uztailean, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 64/292 Ebazpenak urarekin lotutako giza eskubideak onartu zituen: edateko uraren eta saneamenduaren zerbitzu seguruak, eskuragarriak eta eskuragarriak jasotzeko eskubidea. Batzar Orokor horretan onartu zen, bizitzaz eta giza eskubide guztiez gozatzeko, edateko ura, segurua eta garbia eskuratzea eta saneamendua giza eskubide gisa onartzea. Batzar Nagusiaren Ebazpenean (64/292) edateko ura eta saneamendua giza eskubide aske gisa eskuratzeak mundu mailako gobernu-kontrol handia dakar. Bizitza produktibo eta osasungarria lortzeko, edateko uraren eta saneamenduaren zerbitzu fidagarri eta garbiak eskuratzeak duen garrantzia onartu behar da.
2015ean, NBEk berrikusit ako ebazpen batek nabarmendu zuen bi eskubideak bateratu gabe zeudela, baina baliokideak zirela.
Ura izateko giza eskubid eari buruzko definizio argiena Nazio Batuen Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Batzordeak eman zuen, 2002an idatzitako 15. Ohar Orokorrean. Interpretazio ez-lotesle bat da, ura eskuratzea baldintza bat dela bizitza-maila egok ia izateko eskubideaz gozatz eko, eta hori lotuta dago, zalantzarik gabe, ahalik eta osasun-maila handiena izateko eskubidearekin eta, beraz, giza eskubidearekin. Honako hau adierazi zuen: «Ura izateko giza eskubideak pertson a guztiei ematen die ur nahikoa, segurua, egokia, fisikoki irisgarria eta erabilera pertsonalerako eta etxerako eskuragarria izateko eskubidea».
Ur garbia eta saneamendua giza eskubide gisa onartu izanak esan nahi du hori bermatuko duten politikak garatzeko konpromisoa hartu dutela estatu sinatzaileentzat, eta haien e rabilera bermatuko duten ekintzak tokian bertan aurrera egin behar dutela.
Nazioarteko testuingurua
Uraren Hornidurarako eta Saneamendurako OMEren eta UNICEFen Monitorizazio Programa Bateratuak jakinarazi zuenez, 663 milioi pertsonak ez zuten edateko uraren iturri hobeturik, eta 2400 milioi pertsonak baino gehiagok ez zuten oinarrizko saneamendu-zerbitzurik 2015erak o. Edateko ura eskuragarri izatea arazo larria d a munduko leku askotan. Iturri onargarriak honako hauek dira: etxeko konexioak, iturri publikoak, zulaketak, hondeatutako putzu babestuak, iturburu babestuak eta euri-uren bilketa. Munduko populazioaren %9k ura eskuratzeko aukerarik ez badu ere, «eskualde bereziki atzeratuak daude, hala nola Saharaz hegoaldeko Afrika». NBEk azpimarratzen duenez, «bost urtetik beherako 1,5 milioi haur hiltzen dira urtero, eta 443 milioi eskola-egun galtzen dira urarekin eta saneamenduarekin lotutako gaixotasunengatik».
Hypsibarbus salweenensis
Hypsibarbus salweenensis Hypsibarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Rowan konderria (Ipar Carolina)
Geografia
Rowan konderriak 135,644 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,199 ura dira. Beste 132,445 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 102,05 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 138,428 pertsonetatik 112,630 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 10,644 dira. 22,153 beltzak edo afroamerikarrak. 376 amerikar natiboak ziren eta 44 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1,353 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 148 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,724 pertsonek kokatzen zuten.
Dornot
Dornot Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dornot udalerrian erroldatutako biztanleak 191 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 86 etxebizitza zeuden, 75 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 10 hutsik zeuden. 84 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 75 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 13 etxek hitu gela zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 49 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 128 ziren, horien artean 90 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 90 pertsona aktiboetatik 83 lanean zeuden (47 gizon eta 36 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Edson Aparecido de Souza
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yomiuri eta Bellmare Hiratsuka.
Dornot
Diru sarrerak
2009an Dornot udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 194 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.343 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Dornot udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amargasaurus
Amargasaurioa dinosauro espezie bat izan zen. Amagasaurus latinez, Amargako narrastia esan nahi du, Argentinako erreka hortan topatu zuten eta. Hamar metro eta bost tona inguru zituen. Kretaziko gorenean bizi izan zen.
Castelo de Vide
Castelo de Vide Portugalgo Portalegreko barrutian dagoen udalerria da. 2006ko erroldaren arabera, herriak 3.748 biztanle ditu.
Salvelinus profundus
Salvelinus profundus Salvelinus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Mikel Laboa Katedra
Mikel Laboa Katedra Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren elkarlanaren emaitza da, helburutzat euskal artea eta folklorea ikertu eta zabaltzeko baliabideak eskaintzea izanik. Katedra honen ekimenetako bat izan zen Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean 2013an gauzatu zen Mikel Laboa gertutik: musika-instalazioa erakusketa, Laboaren ibilbidea eta ondarea jolas eta esperimentazioaren bidez hedatzeko. Erakusketa honen ideia, gidoia eta koordinazioa lanak Itziar Zubizarretak egin zituen, aurkezpen eta bisita gidatuetan ere parte hartuz.
2016an Gipuzkoako Foru Aldundiarekin batera Mikel Laboari buruzko webgunea sortu zuen Mikel Laboa Katedrak. Webgunean Laboaren biografia, diskografia eta kantuen informazioa, landutako testuak eta aldizkaritegian azaldutako iritzi, kritika eta beste dokumentuak bildu dira Itziar Zubizarretak koordinatuta.
2022an katedraren zuzendaria Jone Miren Hernández García zen, eta katedrako laguntzaile iraunkorrak ziren Pio Perez, Juan Kruz Igerabide, eta Gidor Bilbao.
Schwarzach (Baden-Württemberg)
Schwarzach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Jacques Bondon
Jacques Laurent Jules Désiré Bondon (Bolbon, - Coulommiers, ) frantziar musikagilea izan zen.
Abangoardiako teorien aurkako joera nabari da bere obran, nahiz eta estetika tradizionalari erabat ez lotu. Obra aipagarriak ditu Eguzki kontzertua (1976), Kontzertua suarekin (1981) eta Gurutze bidea (1987).
2001 Einstein
2001 Einstein asteroide gerrikoan aurkitutako 2001. asteroidearen izena da. 1973ko martxoak 5ean aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1973 EB zen. Bere izena Albert Einstein alemaniar fisikariagatik jasotzen du, Erlatibitatearen Teoriagatik ezaguna dena. Hungaria familiako asteroide bat da.
Rhipidura leucophrys
Rhipidura leucophrys Rhipidura generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.
El Espectador
El Espectador Kolonbiako egunkari beteranoa da, herrialde osoko bigarren zabalduena dena. Medellín hirian sortu bazuten ere, gaur egun hiriburuan argitaratzen dute.
1987an El Tiempo egunkariarekin batera Asturiasko Printze Saria irabazi zuen.
Toreno
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.743 biztanle zituen. biztanle zituen.
Analyze This
Analyze This (euskaraz Analizatu Hau), 1999ko Harold Ramis estatubatuar zinema zuzendariaren gangster komedia film bat da. Robert De Niro, Billy Crystal, Lisa Kudrow, Joe Viterelli eta Chazz Palminteri aktoreek antzeztu zuten.
Analyze That (2002) jarraipena izan zuen.
Argumentua
AEB, New York hiria. Paul Vitti (Robert De Niro) mafia buruak erakundeak bilera bat egin behar duela eta, nerbio krisialdi bat jasaten ari da, hartan herrialde guztiko mafiaren buruzagi nagusia edota capo di tutti i capi delakoa hautatuko baidute. Larrituta, Ben Sobol (Bill Crystal) psikiatra dibortziatua eta berriz ezkontzear dagoena kontratatuko du, lasaiturazi dezan, eta hark terapia batean pean jarriko du. Noski, Sobolek bere bizitza pribatua ahantzi eta eguneko 24 orduak Vittiren edozein larrialdiari aurre egiteko prest egon beharko du, behintzat, gaizki amaitu ez badu nahi.
Zig-Zag aulkia
Zig-Zag aulkia Gerrit Rietveldek 1932 eta 1934 artean diseinatutako aulkia da. De Stijl mugimendu artistikotik hiru dimentsiotan sortutako lehen lanetako bat da.
The Big Steal
The Big Steal 1949ko Don Siegel estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Itsasontzi batean daudela, Veracruzen, Vincent Blake kapitaina, pistola eskuan duela, armadako teniente Duke Halliday geldiarazten saiatuko da, hura AEBetara bueltan emateko asmoa baitu. Hallidayk kapitaina jo eta alde egingo du.
Zig-Zag aulkia
Deskribapena
Hankarik gabeko diseinu minimalista da, egurrezko 4 lauzaz egina (jatorriz zumarkoak, gaur egun pinu egurrezkoak) eta Z forman batzen dira uso-buztan eta torlojudun junturak erabiliz. Utrechteko Rietvelden Rietveld Schröder Houserako diseinatu zen eta orain Cassina S.p.A. fabrikatzaile italiarrak In Cherry or Ash lizentziapean ekoizten du. Badira ere beste batzuk lizentziarik gabeko imitazio gisa egiten dutenak.
Aipatutako marka italiarrak One Block Down jo du lankidetza berri bat egiteko, 30 piezako edizio mugatuko sorta batekin, hauek zurezko aulkia metalez estalita.
Hypsibarbus suvattii
Hypsibarbus suvattii Hypsibarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Hiroaki Kumon
Hiroaki Kumon (公文 裕明, 1966ko urriaren 20a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Furukawa Electric, Bellmare Hiratsuka eta Yokohama FC.
2002 Euler
2002 Euler asteroide gerrikoan aurkitutako 2002. asteroidearen izena da. 1973ko abuztuak 29an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1973 SJ2 zen. Bere izena Leonhard Euler matematikari eta fisikariagatik jasotzen du.
Lehenengo Intifada
Lehenengo Intifada (arabiarrez انتفاضة, "astinaldia") edo Harrien Matxinada (Izen hau jasotzen du palestinar gazteek Israelgo armadaren aurka defendatzeko harriak erabiltzen zituztelako) palestinarrek israeldar agintearen aurka 1987tik 1993ra bitartean egindako matxinada izan zen. Jabaliako errefuxiatu gunean hasi eta Gaza, Zisjordania eta Ekialdeko Jerusalemen zehar arin zabaldu zen. Lehendabiziko aldia izan zen okupatutako lurraldeetako jendeak nazio moduan jokatu zuela.
1987ko abenduaren 9an Israelgo kamioi militar batek Jabaliako errefuxiatu gunean lau langile palestinar hil zituelako sortu zen Intifada. Bi egun geroago, lehen liskarrak izan ziren palestinar gazteen eta Israelgo armadaren artean. Hurrengo egunetan, manifestazio ugari egin ziren Palestinako hiri gehienetan, Gaza eta Zisjordania osora zabalduz.
Herri matxinada aginte politiko zehatzik gabe hasi zen, eta, hasiera batean, Palestina Askatzeko Erakundea (OLP) ekintzetatik kanpo mantendu zen, baina herri altxamendutik gutxira Aginte Nazional Bateratua (MNU) sortu zen, Intifadaren iraupena bermatzeaz arduratuko zena.
Intifada terminoa
Intifada hitza arabiar errotik dator (نفض nafaḍa), besteak beste "astindu", "hautsa kendu" edo "dardara egin" esan nahi duena. Horrela, Intifada terminoak karga politikoa hartu zuen botere zapaltzailearen aurkako subertsio edo erresistentzia motari erreferentzia egiteko, 1936-1939ko Palestinako herri matxinada edo 2000ko Al-Aqsako Intifada kasuetan bezala.
Hedabide batzuk, El Universal de Mexico haien artean, altxamendu terminoa erabiltzen hasiko ziren kakotx artean atzerritartasun bat aipatzeko, baina jada gaztelaniara itzulita. Hala, 1987ko abenduaren 19an: “…Yaser Arafat, afirmó en Bagdad que 51 palestinos murieron y 472 resultaron heridos desde el comienzo del “levantamiento” de la población palestina de los territorios ocupados por Israel”, hau da, "Yaser Arafatek Bagdaden adierazi zuen 51 palestinar hil eta 472 zauritu zirela Israelek okupatutako lurraldeetako palestinarren "altxamendua" hasi zenetik".
Zirkulazio-istripua
1987ko abenduaren 8an, lanegun baten ondoren etxera itzultzen ziren langile palestinarrak zeramatzan ibilgailu bat Israelgo kamioi militar batek jo zuen. Horren ondorioz, lau palestinar hil eta beste hainbeste zauritu ziren. Biktima guztiak Jabaliyako errefuxiatu gunekoak ziren, Gazako iparraldean.
Hala ere, palestinarren artean hori ez zen gertaera isolatutzat hartu, eta ekintza hori aurrez pentsatua izan zelako ideia sortu zen; izan ere, kamioiaren gidaria Shlomo Takalen senide bat zela uste zen, Gazan bi egun lehenago hil zuten israeldar bat. Yitzak Rabin Defentsa ministroak berak terroristatzat jo zuen ekintza, eta talde terrorista islamistei egotzi zien haren errua.
Zurrumurru horiei erantzunez, Yabaliyako ehunka biztanle biktimen hiletetan izan ziren, eta Israelen presentzia militarraren ondorioz, hiletak zibilen eta militarren arteko borroka bihurtu ziren. Palestinarrek Israelgo indar militarrak makilekin eta harriekin erasotzen zituzten bitartean, hauek benetako munizioarekin erantzuten zuten. Liskarrak gau eta egun izan ziren. Hurrengo goizean, Hatem Abu Sisi hamazazpi urteko gaztea hil zuten manifestazioetan parte hartzen ari zela. Horrek tentsioa areagotu zuen eta manifestazioak berehala hedatu ziren Palestinako herri gehienetara. Liskarrak Ramallah, Belen, Jerusalem, Tulkarem, Kalandia eta Nablusera hedatu ziren.
Abenduan zehar, lurralde palestinar osoa aurrekaririk gabeko erakustaldi herrikoi, espontaneoen olatu batean bildu zen, ekintza guztiak koordinatuko zituen aginte identifikagarririk gabe. Hala ere, ekintzak gero eta jendetsuagoak bihurtu ziren, gehienetan manifestazioak gogor zapaltzeaz arduratu zen Israelgo armadari aurre egitera irteten ziren gazteak biltzen ziren. Abenduaren amaieran, mila pertsona baino gehiago atxilotu zituzten Israelgo iturrien arabera; OLPek, berriz, 6,000 atxilotu eta gutxienez 62 pertsona hil eta 500 zauritu zirela zioten.
Altxatzearen urruneko arrazoiak
"Zisjordaniako eta Gazako asaldura frustrazio eta porrot historia luze baten ondorio dramatikoa besterik ez da. Gazte palestinarrek arrazoi horrengatik hiltzeko prest daudela erakutsi dute". Egia esan, mugimendu palestinarrak ez zuen talde edo lidergo jakin bati men egiten. Yasir Arafat Tunisian erbesteratuta zegoen 1982tik, eta herritarren altxamenduak ezustean harrapatu zuen Israelgo agintariei bezala, ez baitzuten kalkulatu tamaina horretako matxinada bat egiteko aukerak lurralde palestinarretan.
Mugimendu sozial horren arrazoi nagusia okupazioa zen, eta gertaera horren azpian palestinarren bizi-baldintzak asaldatzen zituzten elementu batzuk zeuden altxamendurako txinparta piztuko zutenak: Israelgo kokalekuak, lurralde okupatuetako bizi-kalitatea, buruzagi palestinarrekiko frustrazioa, hazkunde ekonomiko txikia, "Burdinazko ukabila" politika eta Israelgo erregimen militarrarekiko gogapena.
Israelek lurralde palestinarretan zituen kokaleku gehienak helburu militarretarako konfiskatutako lurretan eraiki ziren, eta horrek areagotu egiten zuen palestinarren artean okupazioa betikotu egingo zela zioen erresumina. Intifada hasi aurretik, israeldarren kokaguneak 125 ziren Zisjordanian eta 18 Gazan. Lehenengoetan 63.000 kolono judu inguru bizi ziren, Gazan 2.500 kolono inguru bizi ziren bitartean. Intifada hasi aurreko hamarkadan lurralde palestinarrean ezartzen ziren kolonoen urteko batez bestekoa 5.960 zen. Nahiz eta Shimon Peresen eta Yitzhak Rabinen gobernuak populazio palestinarren bizi-kalitatea hobetzeko politika bat sustatu zuten haien oinarrizko eskubideekiko errespetua apurka-apurka bermatzen zuten ekintzen bidez, hala nola prentsa, hezkuntza edo osasun askatasuna, edota lurraldeak arabiarrez administratzeaz arduratzen ziren ofizial israeldarren ordezkapena ; egia da israeldar administrazioa beti amaitu zuela autogobernu baten aukerarekin eta handiagotu zuen palestinarren aurkako diskriminazioa.
1982an PAEk Libanon porrot egin zuenetik, Tunisian babestu behar izan zen, Palestinako arazoaren epizentrotik oso urrun. Honek, Estatu propio baten aukera gero eta urrunago ikusten zuten palestinarrengan desanimua sortu zuen, era berean, inguruko estatu arabiarretako gobernuek ez zuten askorik egin euren asmo nazionalak konpontzeko 1967ko porrotaren ondorengo hamarkadetan. Zalantzarik gabe, palestinarrek fedea galdu zuten inguruko nazio arabiarretan Egiptok Israelekin 1979an bakea sinatu zuenean, eta horrek bi estatuen arteko harremanen normalizazioa ekarri zuen.
1985eko abuztuaren 4an, Shimon Peres lehen ministroaren kabineteak "burdin ukabilaren" politikak onartu zituen. Termino hau jada urte bereko martxoan erabilia izan zen Israelgo armadak Libanoko hegoaldean terroristak aurkitzeko egiten zituen operazio militarrak izendatzeko, arabiarren sarraski eta legez kanpoko atxiloketa kopuru handia eragin zuena. Politika sorta berri horrek 1967tik okupazio aldiaren ezaugarri izan ziren populazio palestinarraren aurkako praktika errepresiboei berrekin zien: deportazioak eta atxiloketa administratiboak eta prebentiboak. Politika hauek okupazioaren aurkako etengabeko manifestazioengatik ezarri ziren, horietako batzuk baketsuak eta beste batzuk bortitzak bihurtzen zirenak. Edozein manifestazio mota erreprimitzea bilatzen zuen Israelgo armadak, beraz, palestinarrek eskuan zeukatenarekin erantzuten zuten, nagusiki harriak edo makilak, armadaren erantzun bortitzagoa sortuz.
Hurrengo bi urteetan, palestinarren aurkako errepresaliak areagotu egin ziren eta Israelgo armadak subertsibotzat jotako taldeen aurkako borroka piztu zen, palestinar ikasleak erasoko objektu nagusietako bat izanik. 1986ko abenduan, Intifada piztu baino urtebete lehenago, manifestazio ugari egin ziren Zisjordanian eta Gazan, Israelgo indarrek Bir Zeiten bi ikasle gazte hil ondoren. Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak gogor gaitzetsi zuen Israelgo armadak suzko armak erabiltzea defentsarik gabeko ikasleen aurka (Estatu Batuak abstenitu egin ziren ebazpen horren bozketan). Elementu horiek guztiek palestinarren gorrotoa areagotu zuten Israelen okupazio erregimenaren aurka, eta horiek izango ziren Intifada sortuko zuten elementuak.
Israelen erantzun politiko eta militarra
Israelgo gobernuaren erantzuna herri mugimendua kriminalizatzea izan zen, eta indar militarra neurriz kanpo erabiliz hura zapaltzea agindu zuen. 4.000 palestinar baino gehiago atxilotu zituzten matxinadaren lehen sei hilabeteetan. Handik urtebetera, 400 baino gehiago hil ziren eta 25.000 zauritu.
Israelgo armada ez zegoen prest herritarren altxamenduari aurre egiteko, indar gordina eta neurriz kanpokoa erabiliz ez bazen. Israelek ez zuen manifestazio horiei aurre egiteko moduko matxinaden aurkako indarrik, era berean, armadak ez zuen manifestarien bizitzaren aurka atentaturik egin gabe manifestazioak sakabanatzea ahalbidetuko zion tresnarik. Armadak erabili zuen lehen disuasio-mekanismoa lurralde palestinarretako soldaduen kopurua handitzea izan zen. Zisjordanian bikoiztu egin zen militarren kopurua, eta Gazan hirukoiztu.
Hasiera batean, Israelgo armadari emandako instrukzioa manifestazioetan ez oztopatzea izan zen, baldin eta manifestazioak ibilbide nagusiak ixten saiatzen ez baziren eta armadari erasotzen ez bazioten. Hala ere, manifestari palestinarrek presentzia eta indar handiagoa lortu zutenez, Israelgo armadak benetako munizioarekin erasotzen hasi ziren 50 pertsona baino gehiago hiltzen, horietako gehienak gazteak, borrokaren lehen hilabetean.
1988ko urtarriletik aurrera, Israelgo armadak protesten kontrola hartzea ahalbidetu zioten neurri berriak ezarri zituen. Lehenik, benetako muniziorik erabili gabe palestinarrei aurre egiteko gai zen armamentu berri bat garatu zuten; makina batek harriak jaurtitzen zituen, jasaten zituzten erasoak berdintzeko, nahiz eta desproportzio nabarmena egon, baita gomazko pilotak eta jendetzaren aurkako karga leherkor txikiak jaurtitzeko ibilgailuak ere.
Ekintzaile palestinarren deportazioa Israelgo gobernuak erabili zuen beste taktika bat izan zen, nahiz eta Nazioarteko Zuzenbidea urratu. Urtarrilaren 3an, Israelek 9 palestinar ekintzaile deportatzeko agindua eman zuen, nahiz eta Egiptok eta Estatu Batuek ekintza hau legez kanpokoa zela eta indarkeria ekintza berriak eragin zitzakeela adierazi. Ekintza hauek israeldarren operazio baten parte ziren, 1,200 palestinar inguru atxilotu zituzten. Erbesteratze-aginduak urte horretako urtarrilaren 13an eman ziren, nahiz eta aho batez onartu urtarrilaren 5ean onartutako Segurtasun Kontseiluaren 605 Ebazpena, Israel bere asmoetan atzera egitera deitzen zuena. Urte horren amaieran, 31 deportazio gehiago izan ziren eta 24 zain zeuden.
Etxeratze-aginduak, Nazioarteko Zuzenbideak legez kanpokotzat jotzen dituenak Genevako Laugarren Hitzarmenaren 33. artikuluan, israeldarren okupazio-indarrek gehien erabilitako baliabideetako bat izan ziren. 1988an soilik, gutxienez 1,600 etxeratze agindu ziren Palestina osoan, horietatik 118 bost egun edo gehiagokoak izan zirelarik. Etxeratze-agindu horietako batzuk ez ziren mugatu Gazako eta Zisjordaniako eremu espezifikoetara, baizik eta Palestinako lurralde osora hedatu ziren. Horrek erabat mugatzen zuen palestinarren igarotze-eskubidea, beren etxeetara mugatuta baitzeuden mugarik gabe. Ezin ziren ez lanera ez eskolara irten, eta, gainera, itxiera luzeagoen xede ziren, matxinada-gune gisa ikusten baitziren. Etxeratze-aginduaren aurka zeuden pertsonak kasurik onenean atxilotzen zituzten, batzuetan tiro egiten baitzieten kalean zeuden guztiei.
Bestalde, okupazio gobernuak "atxiloketa administratiboaren" figura berreskuratu zuen, susmagarri palestinar oro sei hilabetez atxikitzeko aukera ematen ziona epailearen aurrean aurkeztu beharrik gabe. Israelek Palestinako lurralde osoa okupatu zuenetik, figura hau erabilerarik gabe geratu zen, baina Israelgo armadaren aurkako etengabeko matxinadek bere erabilera berraktibatu zuten, Intifadan orokortua izan zena.
Intifadaren bilakaera Israelen eta Palestinan
Intifada palestinar gazteen eta Israelgo armadaren arteko bat-bateko liskar bat baino gehiago bihurtu zen; okupazio erregimen osoaren aurkako benetako protesta sozial bat bihurtu zen, okupazio erregimenaren egitura politiko, ekonomiko eta militar guztia jopuntuan jartzea lortu zuten desobedientzia zibileko ekintzen praktikaren bidez. Intifadak, "Palestinar identitatearen existentzia berrestea lortu zuen, Israelen existentzia zalantzan jarri gabe, eta, beraz, bi herrien arteko bakerako benetako deialditzat ere har daiteke".
Intifada espontaneoa izan arren, Intifadak berak eskatzen zuen mugimendua artikulatzeko gai izango zen egitura bat sortzea, kaleetara protestatzera atera ziren gizarte talde ezberdinak antolatu ahal izateko: gazteak, familia amak, ikasleak, mugako langileak, merkatariak, sindikalistak, akademikoak, etab. Horrela, Intifada lehertu eta gutxira, Aginte Nazional Bateratua sortu zen.
Aginte Nazional Bateratua
Aginte Nazional Bateratua (القيادة الوطنية الموحدة للانتفاضة Al-Qayāda Al-waṭaniya Al-muwaḥida lil- īntifāḍa) tokiko sare sozialen artean eta klandestinitatean sortu zen, palestinarren protestak antolatzeko eta ekintza berriak proposatzeko helburuekin, besteak beste, grebak eta Israelgo postu zibiletako enpleguen dimisioa. Bere zeregina zer, non eta noiz egin esatea zen. Horrela, ANBren papera funtsezkoa izango litzateke Intifadaren iraupena bermatzeko. Palestina Askatzeko Erakundeak ANB nolabait kontrolpean hartzea lortu zuen Intifadaren lidergoaren kreditua hartzeko.
ANB herritarren protestetan su-armak erabiltzearen aurka agertu zen. Intifadaren lehen hemezortzi hilabeteetan, ANBk zirkularazi zituen panfletoen %90ek indarkeriarik ezaren alde egiten zuen, eta %4,9k soilik deitzen zuen indarkeriazko taktikak erabiltzera, molotov bonben erabilera adibidez. Intifadaren azken datuen arabera, palestinarrek egindako ekintzen %5ek soilik izan zituzten su-armak edo lehergailuak.
Grebak, erakustaldiak, espetxeratuen senideekiko elkartasun ekintzak eta Israelgo armadarekin izandako liskarrak noiz eta non egingo ziren azaltzen zuten panfletoek. Era berean, zenbait gidalerro aipatzen zituzten talde espezifiko batzuentzat, hala nola profesionistentzat, gremioentzat edo ikasleentzat, beren jarduerak altxamenduari mesede egingo zion helburura bideratzeko, hala nola zerbitzu batzuengatik kobratzen zituzten kuotak murriztea edo eskolak berriz irekitzeko edo nonbaiten eskolak emateko batzordeak antolatzea.
ANB pixkanaka PAEren aurrean autonomia erlatiboa hartzen joan zen; izan ere, nahiz eta erakunde horren aurrean mendekotasun nominala egon, ANBk aukera eman zion PAEri erreklamazio bat egiteko, hark bere politikak alda zitzan, okupazioari amaiera eman ziezaioketen eta Palestinako Estatua sortzera bideratu zitezkeen neurri errealistagoak har zitzan. Horrela, Intifadak belaunaldi aldaketa ekarri zuen Palestinako goardiaren, elite tradizionalen eta nazionalisten (erbestean bizi izan ziren beren bizitza gehiena) eta 1967tik Israelen okupazioaren aurka borrokan beste errealitate bat bizi zuten gazteen artean. Honek, mugimendu honen barnean lidergo berriak sortzea eragin zuen, Marwan Bin Khatib Barghoutirena haien artean.
ANBk sustatu zituen ekintzek eragin nabarmena izan zuten Israelgo ekonomian; izan ere, Intifada lehertu baino lehen 120.000 langile palestinar baino gehiagok lan egiten zuten Israelen egunero, batez ere eraikuntzaren eta hotelaren industrian. Hala ere, herriaren altxamenduaren ondoren, langile horietako askok uko egin zioten edo debekatu egin zitzaien lantokietara joatea, eta horrek krisi bat eragin zuen Israelgo ekonomian.Israldar armadak langile eta nekazari palestinarren grebekin amaitzen saiatu zen soroetan lan egin nahi ez zuten herriak ikaratuz. Armada herri horietan sartzen zen eta nortasun-agiriak konfiskatzen zituen, erabateko babesgabetasun-egoeran utziz eta edozein unetan atxilotzeko moduan utziz, paper horiek gabe ezin baitziren kaleetan ibili, eta, horren ondorioz, ezin zituzten haien behar fiskalak bete.
Eskaera nazionalak
"Intifadan bat egiten duten indar guztien helburua, azken finean, okupazioari amaiera ematea eta Zisjordania eta Gazan Estatu independente bat sortzea da, Ekialdeko Jerusalem hiriburua izendatuta", adierazi zuen Ignacio Alvarez-Ossorio espezialistak. Intifadaren helburuak, eta, oro har, borroka politiko eta armatu palestinarraren helburuak, biraketa esanguratsua eragin zuen Israelen onarpenean eta okupazioa amaitzeko eta herri palestinarraren determinazio askerako eskubidea aitortzeko eskari esklusiboan, Nazio Batuen Erakundeak askotan berretsi baitu eskubide hori palestinarren kasurako.vJada ez zen Israel suntsitzea lehenesten borroka armatuaren xede gisa; esplizitua zen Israel aitortzea, eta haiekin negoziatu beharra zegoen.
1988ko ekainean Aljerreko Goi Bilera Arabiarrak berretsi zuen bezala, Palestina Askatzeko Erakundea Palestinako herriaren ordezkari bakarra izango zen edozein negoziaziotan, eta Palestinako lurraldea administratzeaz arduratuko zen. 1988ko azaroaren 15ean Palestina Askatzeko Erakundeak ordura arteko inoizko adierazpen politikorik garrantzitsuena publiko egitea erabaki zuen: Palestinaren Independentzia Adierazpena. Independentzia adierazpena, era berean, nazioarteari egindako eskaera bat zen, palestinarren egoera tragikoaren kontzientzia har zezan. Francis A. Boyle legelari estatubatuarrak adierazi duenez, "Independentzia Adierazpena" Palestinako Estatuaren sorrera-dokumentua da, erabakigarria, behin betikoa eta atzeraezina. Adierazpen horretan estatu palestinar baten sorrera aldarrikatzen da: "Bere eskubide natural, historiko eta juridikoen arabera", Gazan eta Zisjordanian, Jerusalem hiriburu duelarik.
Adierazpenak dio erlijio sinesmen eta ideia politiko guztiak errespetatuko direla, baita gutxiengoak ere, kolore, arraza edo erlijio bereizketarik egin gabe. Hori guztia erregimen demokratiko, parlamentario baten pean antolatuta dago, aniztasun politiko eta aldekoak babestuta, eta legearen inperioa erakunde sendo eta independenteen bidez bermatzen duen Konstituzioan gauzatzen da. Adierazpen berean dei bat egiten zaie Nazio Batuei eta nazioarteko komunitateko gainerako kideei haren helburua balia dezaten; gainera, erabat gaitzesten du indarra, indarkeria eta terrorismoa erabiltzea beren lurralde-osotasunaren aurka, bai eta beste edozein estaturen aurka ere, eta gatazkak modu baketsuan konpontzearen alde egiten du.
Munduko ehun herrialdek baino gehiagok onartu zuten independentzia adierazpena. Hala eta guztiz ere, Estatu Palestinarraren bideragarritasuna eten egin zen Israelgo gobernuak zuzendutako ekintza politiko azkarraren ondorioz Estatu Batuek lagunduta, palestinar herriaren Autodeterminaziorako Eskubidearen erabilera bortxatuz. Israel ohartu zen Palestina Askatzeko Erakundearekin hitz egin behar zela, eta palestinarrekiko gatazkari irtenbide politiko bat aurkitu behar zitzaiola, nahiz eta Palestinako erakundearekiko betiko gaitzespena izan.
Horrela, Intifadak lortu zuen aintzaespena Israelgo gobernuaren aldetik eta hauek onartu zuten mugimendu serio, egituratu eta eraginkor bat existitzen zela, ongi definitutako helburuekin, batez ere, bere lurraldea Israelekin apurka-apurka kolonizatu eta anexionatzea eragozteko, eta estatu palestinar bat ezartzeko.
Hamas-en sorrera
Anaia Musulmanek presentzia etengabea izan zuten Palestinaren barnean Intifada piztu baino denbora dezente lehenagotik, baina euren helburu nagusia Palestinan gizarte islamiko bat ezartzea zen; horrela, PAE eta Israelen arteko borroka, printzipio erlijiosoekin zerikusirik ez zuten mugimendu sekularren arteko borroka bezala ikusten zuten. Nahiz eta borroka Palestinaren berislamizazioan zentratu, laurogeiko hamarkadaren hasieran mugimendu islamiarraren estrategia politikoan aldaketa garrantzitsu bat egon zen, sindikatuen, ikasleen batasunen eta profesionalen hauteskundeetan parte hartzen hasi baitziren. Horrela, pixkanaka-pixkanaka palestinarren bizitza politikoan sartzen joan ziren, okupazio indarren onespenaz gain, elkarte hauek indartuz joatea ahalbidetu baitzuten, PAEri kontrapisua egiteko asmoz.
Anaia Musulmanak Intifadaren lehen egunetan sartu ziren politikan, Hampas Erresistentzia Islamikoaren Mugimenduaren sorrera-agiria kaleratu zutenean, herritarren protestak hasi eta hiru egunera. Jeque Basaam Yarrar Ramallaheko meskitaren imamaren arabera, "Islamistek armak hartzea erabakitzen dute soilik ikusten dutenean nola PAE pixkanaka negoziazioaren bidetik makurtzen den eta borroka armatutik urruntzen den. Orduan sortu zen Hamas Palestinako lurraldea defendatzeko. Intifada Anaia Musulmanek Palestinarekiko duten estrategiaren etapa berri baterako urratsa da, ekintzarako eta Jihaderako etapa praktikoa".
Egoera internazionala
Palestinarren matxinadaren erdian, Jordaniak Zisjordaniarekin zituen lotura legal eta administratibo guztiak kentzea erabaki zuen, palestinarren bitartekari gisa porrot egin zuela onartu baitzuen. Horrela, Hussein erregeak amaitutzat eman zuen Zisjordaniako lurraldean Jordaniako subiranotasuna aldarrikatzeko asmoa. Haitiko erresumak hartutako neurrien artean, Jordaniako Parlamentuaren desegitea (bertako kideen erdiak Zisjordaniako ordezkariak ziren), Lurralde Okupatuetarako Ministerioaren desagerpena (Palestinako Gaietarako Departamenduak ordezkatu zuen Kanpo Arazoetako ministerioaren barruan) eta Senatutik kide palestinarrak erretiratzea nabarmendu ziren. Aldi berean, Zisjordaniako administrazio zibilari babes ekonomikoa kendu zioten, erabat.
Madrileko Bake Konferentzia
Konferentzia horren helburua Palestinako gatazkari konponbidea ematea zen, Segurtasun Kontseiluaren ebazpenetan eta Camp Davideko akordioetan egiptoarren eta israeldarren artean ezarritako puntuetan oinarrituta, eta, horrela, Intifadak eragindako indarkeriari amaiera ematea. Hala ere, palestinarrak negoziazio horietan bakarrik parte hartu ahal izango lukete, Jordaniako ordezkaritzako kide gisa. Hala eta guztiz ere, palestinarrek Israelgo gobernuarekin lehen aldiz negoziatzeko aukera izan zuten.
Ordezkaritza palestinarrak Ipar Amerikako gobernuarekin hurbilketa bat lortzeko helburua bete zuen, gatazka konpontzeko borondate osoa erakutsi baitzuen "lurraldekako bakea" formularen bidez, eta Segurtasun Kontseiluaren "242 eta 338 ebazpenak" onartu zituen. Egoera horren aurka agertu zen Israel.
Urtebete baino gehiagoz, alde biko negoziazio-errondak egin ziren Israelen eta ordezkaritza arabiar eta palestinarren artean. Israelgo gobernuak borondate gutxi erakutsi zuen, eta bai, ordea, negoziazioetan oztopo gehiegi, lurralde palestinarrean kokaguneak sortzeko politikari eutsi baitzion. Guztira hamar elkarrizketa txanda egin ziren 1991 eta 1993 urteen artean.
Ontario
Ontario Kanadako hamar probintzietako bat da. Herrialdearen erdi-hegoaldean dago.
Lehenengo Intifada
Biktimak
Intifada hasi zenetik 1991n Madrilen Bake Konferentzia egin zen arte 1374 biktima izan ziren guztira, eta 93 israeldar hil ziren aldi horretan bertan.
Ontario
Hiriburua Toronto da. Horrez gain, hiri nagusiak Ottawa, Hamilton, Kingston eta Sudbury dira.
Lehenengo Intifada
Biktimak
Lehen Intifadan hildako palestindarrak: Lehen Intifadan hildako israeldarrak:
Ontario
Mugakideak
Ekialdean Quebec, mendebaldean Manitoba, hegoaldean Minnesota, Michigan, Ohio, Pensilvania eta New York estatuak (AEB) eta iparraldean Hudsoneko badia ditu mugakide.
Hiriburua Toronto da, eta hiri nagusien artean Ottawa dago.
Historia
S. Champlainek esploratu zuen lurraldea 1615ean. 1867tik da Kanadako probintzia.
Ekonomia
Nekazaritza (laboreak, tabakoa, fruta eta barazkiak), abere hazkuntza, baso ustiakuntza, meategiak (urrea, zilarra, nikela, uranioa, kobaltoa) metalgintza, mekanika, egurgintza, papergintza, kimika industria, janarigintza eta ehungintza Ontarioko ekonomiaren jarduera nagusiak dira.
Gamundia leucophylla
Gamundia leucophylla Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.
Gurutzaontzi (gerraontzia)
Gurutzaontzia gerraontzi mota bat da. Gaur egun, itsas armada modernoetan dagoen itsasontzirik handiena da (hegazkin-ontziak izan ezik), 10.000 tonako edo gehiagoko desplazamendua izaten duelarik.
Gamundia leucophylla
Sinonimoak: Fayodia leucophylla, Omphalia leucophylla.
Gurutzaontzi (gerraontzia)
Babestutako gurutzaontzia
Gurutzaontzi terminoa 1870. urtean agertu zen lehenengoz, blindaje gutxikoa, oso azkarra eta ondo armatutako ontzi bat izentzeko. Gerra kasuan etsaiaren itsas trafikoa geldiarazteko edota bakoitzaren itsas garraioa babestu dezakeen ontzi indartsua da. Babestutako gurutze-ontzia blindatutako bizkarra eta amurak borobilduak dituen ontzia da eta eskuadra kolonialen erdigunea izandakoa, akorazatuak gerrarako prest dauden ontziak lehenengo lerroan edukita.
Gamundia leucophylla
Deskribapena
Kapela: 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, erabat unbilikatua, gris-arre-horixka zikin kolorea edo eztiarena du.
Gurutzaontzi (gerraontzia)
Gurutzaontzi korazatua
Babestutako gurutzaontziak baino blindatuagoak ziren eta hauen goraldiak 1890eko eta 1900eko hamarkadetan izan zuten. Ontzi honek babestutako gurutzaontzia bezala, bizkar blindatua zeukan eta baita kanoi- barbetak eta obra hila ere bazeukan. Kaskoan ere, blindatu egin zen. Modelaketa berri honen berezko zeregina, submarinoen torpedoetatik ontziaren gorputza babestea zen. Babestutako ontzia bezala, korazatuaren zeregina, eskuadra- kolonialen nukleoa izatea zen.
Gamundia leucophylla
Deskribapena
Orriak: Dekurrenteak, zurixkak, pleurozistidio ugarirekin.
Gurutzaontzi (gerraontzia)
Gurutzaontzi korazatua
Dupuy de Lome izan zen lehenengo gurutzaontzi korazatua, 1890. Urtean uretaratua izan zena Frantziako Guda Armadaren agindupean. USS Maine izan zen beste ontzi famatua, 2. Mailako korazatua bezala birkalifikatua izan zena. La Habana-ko portuan arrazoi zehatzik gabe eztanda egin zuen.
Gamundia leucophylla
Deskribapena
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Gurutzaontzi (gerraontzia)
Gurutzaontzi korazatua
Ulsan-eko (1904) gudan protragonistak izan ziren korazatuak eta Lehenengo Mundu Gerran, Coronel-eko gerran korazatuez osatutako bi flotek egin zuten topo. Guda hau irabazi zuten SMS Scharnhorst eta SMS Gneisenau, Malvinas gudan oso errez hondoratuak. HMS Invincible eta HMS Infexible korazatuekin egin zutenean topo. Biak bigarren mailako Korazatuak ziren: guda gurutzaontziak.
Guda gurutzaontziak
1906. urtean, HMS Dreadnought korazatu berriaren agerpenak, babestutako gurutzaontziak eta gurutzaontzi korazatuak zaharkituta utzi zituen. Ontzi berri honek arma berri eta indartsuagoak zituen beste korazatuek ez zituztenak eta guztia korazatuaren gogortasuna galdu barik. Gainera, makina-gelan zeukan lurrun-turbinaren bidez 21 korapiloko abiadura lor zezakeen; beste gurutzaontziak bezain azkarra zen. Berriztapen honen bidez, ingelesen armadak beste maila bateko gurutzaontziak sortzea erabaki zuen: guda gurutzaontziak. Kontzeptu hau John Arbuthnot Fisher-ek sortu zuen. Sortutako lehenengo guda gurutzaontzia HMS Invicible izan zen, 1908. urtean zerbitzuan sartu zena. Mota honetako ontziek helburu zehatz bat zeukaten: itsas trafikoa mehatxatzen zuten babestutako gudaontziak eta korazatuak ehizatzea. Laburbilduz, ontzi berri hauek, HMS Dreadnought-aren arma berriak eta 25 korapiloko abiadura baino azkarragoa konbinatzen zuten. Beste gurutzaontzi zaharrago guztiak ehizatzea ahalbidetzen zuen indarra zeukan eta bera baino indartsuagoak ziren etsaiengandik ihes egin zezakeen ere. Hala ere, hainbesteko abiadura lortu ahal izateko, ontziaren kasko blindatua murriztua izan zen. HMS Dreadnought-ek 280 mm-ko kaskoa zeukan eta maila berriko guda gurutzaontzi hauen 152mm-koa.
Gamundia leucophylla
Deskribapena
Hanka: Zuzena, kartilaginosoa, kapelaren kolorea baino zurbilagoa izaten du.
Gurutzaontzi (gerraontzia)
Guda gurutzaontziak
HMS Invincible guda gurutzaontziaren agerpenak, armada alemaniarra arduratu zuen eta horrek, bere guda gurutzaontziak eraikitzea behartu zituen. Egin zuten lehenengoa, Von der Tann izan zen eta HMS Invincible-ren kopia zehatza bihurtuz. Hala ere, general Alemandarrak ez zeuden adoz gurutzaontzi blindatuei babesa kentzeko eta beraz, 250mm-ko kaskoa jarri zioten haien guda gurutzaontziei. Hori dela eta armada Alemaniaren ontziak blindatuagoak egon ziren, Britaniakoak ez bezala.
Gamundia leucophylla
Deskribapena
Haragia: Mehea eta zurixka.
Gurutzaontzi (gerraontzia)
Guda gurutzaontziak
Hala ere, guda gurutzaontziak bere hasierako betebeharrean erabili ziren Lehenengo Mundu Gerrako lehenengo hilabeteetan eta oso arrakastatsuak izan ziren. Denbora gutxira, armada ingelesak guda gurutzaontziak haien floten lehenengo lerroetan erabiltzen hasi ziren, alemandarrak egiten zuten modura. Jutlandia-ko gudan ikusi zen modura, honen emaitza ikaragarri txarra izan zen. Hiru guda gurutzaontzi ingeles galdu ziren: HMS Invincible, HMS Indefatigable eta HMS Queen Mary, han zeuden marinel guztiekin batera. Bestalde, alemanek bakarra galdu zuten, SMS Lützow. Kontuan eduki behar da Alemaniako guda gurutzaontziek armen indarra jasateko ahalmen gehiago zutela, kaskoaren blindaketa mantendu egin zutelako.
Gamundia leucophylla
Deskribapena
Etimologia:
Gurutzaontzi (gerraontzia)
Guda gurutzaontziak
Gerra bukatu zenean, armada ingelesak bere guda gurutzaontzi modernoagoak gorde zituen bakarrik: HMS Renown, HMS Repulse eta HMS Hood, ikaragarri handia dena. Urteak igarota, guda gurutzaontziaren kontzeptua atzeratuta geratu zen, gerra arteko urteetan Super- Dreadnought ontziaren agerpenarekin batera. Izan ere, denbora tarte honetan agertutako korazatu mota hauek besteak baino armatuago eta askoz azkarragoak ziren. HMS Hood ontziaren amaiera tragikoak, Ipar Atlantikoan Bismarck korazatuak hondoratuta eta baita HMS Repulse ontziaren suntsiketak Txinako itsasoan, gerra ontzi mota ikaragarri baten amaiera tristea markatzen dute.
Gamundia leucophylla
Jangarritasuna
Ez du balio gastronomikorik.
Nahasketa arriskua
Azterketa mikroskopikoa egin behar da, antzeko espezieak daudelako: Omphalia umbilicata f. subspadicea, Myxomphalia maura, etab
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Urria. Mendiko basoetan, normalean koniferoen eta arteen azpian.
Banaketa eremua
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa.