cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enric Mas
Kirol ibilbidea
2018ko apirilean lortu zuen bere lehen garaipen handia, Euskal Herriko Itzuliko azken etapa irabazita.
Urte horretako irailaren 15ean Espainiako Vueltako 20. etapa irabazi zuen, Gallina mendatean, eta sailkapen orokorreko bigarren postua eskuratu zuen Simon Yatesen ondoren.
2019an bere lehenengo Frantziako Tourrean parte hartu zuen. Hasieratik sailkapen nagusiko lehen postuetan egon ondoren, 15. etapan garaipena lortzeko aukera guztiak galdu zituen, urdaileko arazoen ondorioz 31 minutu galdu ondoren.
2019ko abuztuaren 8an Movistar Team taldeak hurrengo hiru denboraldietarako fitxaketa jakitera eman zuen. Talde honetan hasi aurretik, Quick-Step Floors taldearekin egin zuen azken lasterketan, Guangxi Tourreko sailkapen nagusia irabazi zuen, etapa nagusian lortutako lidergoari eutsi ondoren.
Talde berriarekin debuta egin zuen Mallorcako Challengea osatzen duten lasterketetan parte hartuz. Ondoren, Murtziako Itzulian parte hartu zuen, non lehen etapan utzi zuen, katarro baten ondorioz, eta Andaluziako Itzulian.
Frantziako Tourraren aurrean jokatutako lasterketetan onenengandik urrun egon ondoren, Frantziako Itzuli handira lehen 10en artean amaitzeko helburuarekin iritsi zen. Mendiko lehen etapetan denbora galtzen joan zen sailkapen nagusia irabazteko hautagai nagusiekin, baina egunak aurrera joan ahala errendimendua hobetu zuen eta bosgarren postuan amaitzea lortu zuen. Denboraldia amaitzeko Espainiako Vueltan parte hartu zuen, bosgarren postuan amaituz eta Gazteen sailkapeneko elastiko zuria eramanez.
2021era begira bere helburu nagusiak Frantziako Tourra eta Espainiako Vuelta ziren. Apirilean bere lehen garaipena lortu zuen taldera iritsi zenetik, Valentziako Erkidegoko Itzuliko hirugarren etapa irabazita, eta probako lider ere jarri zen. Hala ere, hurrengo egunean, sailkapen nagusia irabazteko edozein aukera galdu zuen, zulaketa bat izan baitzuen erlojupekoaren azken txanpan.
2021eko Frantziako Tourrera iritsi zen, aurreko urteko emaitza hobetzeko eta podiumean sartzeko asmoz. Azken helburu hori ez zen posible izan, mendiko bi etapatan aurkari nagusiak baino maila koxka bat baxuagoan egon ondoren, sailkapen orokorreko seigarren postuan amaituz, 2020ko edizioan baino bat beherago. Espainiako Vueltan, berriz, podiumera igotzea lortu zuen, bigarren postuan amaitu ondoren.
Klasikoak eta Txapelketak
—: ez zuen parte hartu UT: utzi, ez zuen amaitu X: ez zen jokatu
Polmadie
, Eskoziako Glasgow hiriko auzo bat da, Clyde ibaiaren hegoaldean. Hiriko auzorik populatuena da.
Kottelatlimia hipporhynchos
Kottelatlimia hipporhynchos Kottelatlimia generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Erica Sullivan (igerilaria)
Erica Sullivan (Las Vegas, Nevada (AEB), 2000ko abuztuaren 9a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen 1500 m estilo librean Katie Ledecky herrikidearen (urrezko domina) eta Sarah Köhler alemaniarraren (brontzezkoa) atzetik sailkatuz.
Anega
Anega antzinako edukiera-neurria da, zerealetarako erabiltzen zena; hamabi lakariren baliokidea da, eta baita neurri horretan sartzen den ale-kopurua ere.
Neurria
Anegaren neurria ez zen zehatza eta herriz herri aldaketa txikiak zituen. Fermin Leizaola etnografoak «Donostiako anega bat Gipuzkoakoa baino hamarren bat handiagoa zen» dio. Gipuzkoan, anega bat garik 48-44 kilo zituen -udako edo neguko gariaren arabera-. Anerdia, hortaz, 24 kilo zen. Haren erdia, 12 bat kilo, gaitzeru batean sartzen zen, eta azken horren laurden bat, hiru bat kilo, hartzen zuen lakari batek.
Butry-sur-Oise
Butry-sur-Oise Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Butry-sur-Oise udalerrian erroldatutako biztanleak 1.974 ziren. Familiak 709 ziren, horien artean 112 pertsona bakarrekoak ziren (64 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 207 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 322 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 68 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.373 ziren, horien artean 1.029 aktiboak ziren eta 344 inaktiboak ziren. 1.029 pertsona aktiboetatik 971 lanean zeuden (524 gizon eta 447 emakume) eta 58 langabezian zeuden (26 gizon eta 32 emakume). 344 pertsona inaktiboetatik 107 erretiraturik zeuden, 144 ikasten zeuden eta 93 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Butry-sur-Oise udalerrian 743 unitate fiskal zeuden, 2.107 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.947 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 55 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 16 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 igeltseroak, 3 zurginak, 4 iturginak, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Coregonus subautumnalis
Coregonus subautumnalis Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Butry-sur-Oise
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Butry-sur-Oise udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 168 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Chasseneuil
Chasseneuil Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Butry-sur-Oise
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kinya Takehara
Kinya Takehara (竹原 欣也, 1974ko azaroaren 16a - ) Japoniako futbolari ohia da.
1991 Darwin
1991 Darwin asteroide gerrikoan aurkitutako 1991. asteroidearen izena da. 1967ko maiatzak 6an aurkitu zuten Carlos Ulrrico Cescok eta Arnold Richard Klemolak El Leoncito bezala ere ezagutzen den Felix Aguilar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1967 JL zen. Bere izena Charles Darwin britainiar naturalista ospetsua eta bere seme George Darwin astronomoagatik jasotzen du.
Matematika Irakasleen Nafarroako Elkartea
Tornamira Matematika Irakasleen Nafarroako Elkartea Nafarroa ko Foru Komunitateko matematika irakasleak ordezkatzen dituen sozietatea da.
Taylor Manson
East Lansing-en (Michigan), East Lansing High School-en eta Floridako Unibertsitatean ikasi zuen. 2018ko IAAF U20ko Munduko Txapelketako urrezko domina izan zen 4x400 metroko proban eta brontzezko domina lortu zuen banakako 400 metroko proban.
Calamita
Calamita anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Hylidae familian sailkatua.
Taylor Manson
2020 US Olinpiar Trials-etan Eugene, Oregon, Manson finalean iritsi zen 400m-etan eta 4x400m errelebo mistorako sailkatu zen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako. Olinpiar Jokoetan 4 × 400 metroko errelebo mistoan parte hartu zuen eta brontzea lortu zuen.
Kinya Takehara
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Ichihara.
Matematika Irakasleen Nafarroako Elkartea
Mendeko Francisco Vicente de Tornamira nafar astronomoaren omenez du izena.
Historia
Tornamira 1989 ko maiatzaren 10 ean sortu zen, Nafarroako Matematika Irakasleen Elkarteko lehen Batzar Nagusia egin zenean. Bertan, sozietatearen Estatutuak eta Matematikako Irakasleen Elkarteen Espainiako Federazioan integratzea onartu ziren.
Jarduerak
Horrez gain, Tornamirak urtero Matematika Hezkuntzari buruzko Jardunaldi bat antolatzen du Nafarroako Unibertsitate Publikoa n​, eta Nafarroako Gobernu ko Hezkuntza Departamentuak parte hartzen du.
Chasseneuil
Biztanleria
2007an Chasseneuil udalerrian erroldatutako biztanleak 653 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 379 ziren, horien artean 290 aktiboak ziren eta 89 inaktiboak ziren. 290 pertsona aktiboetatik 270 lanean zeuden (149 gizon eta 121 emakume) eta 20 langabezian zeuden (9 gizon eta 11 emakume). 89 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chasseneuil udalerrian 248 unitate fiskal zeuden, 587 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.959 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Port Dundas
, Eskoziako Glasgow hiriaren iparraldean dagoen auzo bat da. Erdigunetik 1,6 kilometro iparraldera dago.
Chasseneuil
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra elektrotresna denda bat zen.
2000. urtean Chasseneuil udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.332 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jesusen Lagundiaren 1767ko kanporaketa
Jesusen Lagundiaren 1767ko kanporaketa Espainiako Erresumatik, Campomanes kondeak eragin zuen. Hori egiteko kargu nagusia Esquilacheren aurkako matxinada piztea jesuiteei leporatzea izan zen. Sei urte geroago Karlos III.a Espainiakoak Klemente XIV.a aitasantuak Lagundia ezabatzeko agindua ematea lortu zuen. Izan ere, 1814an berriro ere Espainiako monarkian onartuak izan ziren. Monarkiaren kontzeptua azpimarratu behar da zeren eta kanporatzea ez baitzen bakarrik Penintsulan eman, Espainiako kolonietan ere bai. Tartean ere Hego Euskal Herritik ere kanporatu zituzten; Ipar Euskal Herritik, beste afera medio, 1762an kanporatu zituzten. Jesusen Lagundia Espainiatik beste bi alditan kanporatuak izan ziren: 1835an, Maria Kristina Borboikoa erregentzian, eta 1932an, Espainiako Bigarren Errepublikarekin.
Esquilacheren aurkako matxinada
1766an, Karlos III.a Espainiakoa errege zela, Madrilen egindako matxinada izan zen. Gutxi gorabehera 40.000 lagun matxinatu zirela kalkulatu da. Finantzetako idazkari Leopoldo Esquilachek bultzatuta, madrildarren janzkerari buruzko lege bat onartu zen, eta horrek piztu zuen matxinada; Kapa luzea eta hego zabaleko kapela aldatzeko legea egin zuten eta, horien ordez, kapa laburragoa eta hiru puntako kapela erabiltzeko agindua ezarri zuten, gaizkileak ezagutzeko oztopo zelakoan. Hala ere, benetako kausak bestelakoak izan ziren: gosea, lehengaien prezio altuak eta Karlos III.ak ekarritako ministro atzerritarrari herritarrek zioten mesfidantza. Esquilacheko markesa erbesteratzean amaitu zen matxinada.
Matxinada Madrildik kanpo, Penintsulako beste lurraldetan jarraipen handia izan zuen: Zaragozan, Elxen, Crevillenten... Euskal Herriaren ikuspuntutik, mugimendua Gipuzkoan eragin handia izan zuen. 1766ko matxinadahau zerealen salneurria eta merkatariek biltegian zuten zereala saldu nahi ezak sortutako gatazka izan zen.
Prozesua
Gaztelako Kontseiluaren fiskala zen Pedro Rodríguez de Campomanes, jesuiten aurkako politikari ezaguna, Esquilacheren aurkako matxinada bultzatzu zutenen izenak jakiteko ezkutuko ikerketa bat egiteko enkargua jaso zuen. Campomanesek berehala Jesusen Lagundia susmopean jarri zuen; hori justifikatzeko jesuita batzuen parte hartzea mugimenduan erabili zuen. Horrela lurralde desberdinetatik informazio joan zen biltzen. Antza, proba horiek ez ziren oso modu garbiz jaso eta, sarritan, nahikoa zen zurrumurruak biltzea jesuiten aurkako probak moduan erabiltzeko.
Dokumentazio horrekin, dirudienez, bakarrik pertsona zehatzen aurkako probak zeuden baina, hala ere, Campomanesek irizpen baten bidez, matxinadaren ardura nagusia Lagundiaren gainean jarri zuen. Irizpena 1767ko urtarrilean Gaztelako Kontseiluan aurkeztu zuen; horretan Lagundiari gobernu-forma aldatzeko helburuarekin matxinaden ardura adierazten zuen. Horrekin batera aurreko azken bi mendeetan jesuiten aurka erabilitako topikoak bildu zituen ere bai: tiranizidioren justifikazioa, haien moral laxoa, botere eta aberastasun gehiago eskuratzeko aurrera eramaten zuten politika, Ameriketako jesuiten misioak...
Gaztelako Kontseiluaren presidentea Arandako kondea zen. Honek batzar berezia deitu zuen bertan kontsulta bat egiteko; deialdian probatutzat ematen zuen Campomanesen txosteneko informazio guztia. Batzar horretan ordenaren kanporatzea proposatu zuen. Karlos III.a Espainiakoak, bestetik, batzar berezi bat ere deitu zuen; horretan Albako dukea zen presidentea eta lau estatu-idazkari zeuden: Jerónimo Grimaldi, Juan Gregorio de Muniain, Miguel Muzkitz eta Manuel de Roda y Arrieta. Batzar berri horrek kanporatzeko erabakia berretsi zuen eta, gehiago oraindik, erregeari zergatiaren inguruko arrazoiak ez emateko aholkatu zion. Erregeak proposamena onartu zuen Pragmatika zigorraren bidez (Pragmatica Sanción gaztelaniaz). 1767ko martxoan zehar Arandako kondeak erabakia praktikan jartzeko prestaketa guztiak egin zituen, ezkutupean. Apirilaren bian militarrak jesuiten 146 etxetara joan ziren kanporaketaren agindua azaltzeko. Espainatik 2641 jesuita kanporatu zituzten; Ameriketako kolonietatik 2630. Kanporatutako lehenbabizikoak Korsikan aurkitu zuten babesa; gero, asko eta asko Aita Santuen Lurraldean bukatu ziren, Klemente XIII.aren protestak eraginez.
Behin kanporaketa egina, erregeak eliz-autoritateen onespena eskatu zuen. Horretarako 56 apezpikuei gutun bat bidali zien; horietatik bakarrik sei apezpikuk aurkako jarrera erakutsi zuten eta bostek ez zuten erantzun. Gainontzekoek, modu batez edo bestez, neurria onartu zuten.
Kanporatzearen zergatiak
Campomanes fiskalaren Irizpidearen aurkikuntza garbi utzi du aferaren zergatia erlijiosoa ez zela izan. Horri esker orain arte zabaldutako bi hipotesi nagusiak baztertuta gelditu dira. Hauek ziren bi tesi horiek:
Chenon
Chenon Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Jesusen Lagundiaren 1767ko kanporaketa
Kanporatzearen zergatiak
Aipatutako dokumentuan, aldiz, beste argudio hauek agertzen ziren: -Esquilacheren aurkako matxinadaren antolaketa -Portugaldo eta Frantziako jesuiten aurkako politikak -Erregearen absolutismoak, Jaiungoikoak emandako eskumenean oinarrituta, jesuiten erreibindikatzen omen zuten populismoan arrisku handia ikusten zuen -Interes ekonomikoak -Interes politikak: Jesusen Lagundian erregearen aurkako jarrera ikusten zuten -Erregearen eskumenak zalantzan jartzea
Chenon
Biztanleria
2007an Chenon udalerrian erroldatutako biztanleak 160 ziren. Familiak 69 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 99 etxebizitza zeuden, 70 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 99etxeak ziren. 70 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 97 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 57 lanean zeuden (30 gizon eta 27 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chenon udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 144 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.811 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ile apaindegia zen.
2000. urtean Chenon udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 768 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vireo carmioli
Vireo carmioli Vireo generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Possilpark
, 'Pàirc Phosail' eta 'Possilpairk', Eskoziako Glasgow hiriko barruti bat da, Clyde ibaiaren iparraldean.
Pristoceuthophilus
Pristoceuthophilus intsektuen genero da, Rhaphidophoridae familiakoa, James A. G. Rehnek 1903an izendatua.
Espezieak
Genero honetan espezie hauek jaso dira:
Badago beste espezie bat, Samwell Caveren kilkerra, genero honetan sartzen zaiona nahiz eta oraindik formalki deskribatu gabe egon.
Öpfingen
Öpfingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Jim Cummins (irakaslea)
James Patrick Cummins (Dublin, 1949ko uztailaren 3) , Jim hipokoristikoarekin ezagunagoa, Torontoko Unibertsitateko irakaslea da Hezkuntzako Ikasketetarako Institutuan, Ontarion. Torontoko Unibertsitateko Hezkuntza Zientzietako Ontario Institute for Studiesen irakasle ibili da, non ingeleseko ikasleen hizkuntza ikaskuntza eta literatura garatzen lan egiten zuen. Hizkuntza kontuetan, ingeleseko ikasleak hizkuntza osagarri gisa alfabetatzeko metodologietan-eta lan egin izan du. 1979an, Cummins-ek BICS eta CALP akronimoak asmatu zituen irakasle bati ikasle baten hizkuntza gaitasuna ebaluatzen eta kalifikatzen laguntzen dioten prozesuak izendatzeko. Bere ibilbide akademiko luzea da eta bere arloan asko aipatzen den egilea da.
Cumminsek psikologia ikasi zuen Irlandako Unibertsitate Nazionalean. 1974an Albertako Unibertsitatean Hezkuntza Psikologian doktoratu zen. Cumminsen lan akademikoaren helburu nagusietako bat izan da irakasleei erakustea nola jokatu ikasleekin euren lehen hizkuntza eskolako komunikazio hizkuntza nagusia ez denean. Cumminsek erakutsi zuen nola erabili ikasleen lehen hizkuntza ikasgelan bertan aktibo gisa. Jim Cumminsek bigarren hizkuntzaren irakaskuntzari buruzko lan asko idatzi eta aurkeztu ditu, eta arlo honetan mendebaldeko erreferente nagusietako bat da.
Honoris causa doktore izendatu zuten Letra eta Humanitate Zientzietan, New Yorkeko Bank Street College-n, 1997ko maiatzean.
Hipotesi nagusiak
Hizkuntzen didaktika arloan Jim Cummins da, agian, oraindik ere, egilerik aipatuena, batez ere 1980ko hamarkadan sortutako corpus teorikoagatik. Hona hemen Cummins-ek ikertu eta defendatu zituen zenbait hipotesi :
BICS (Basic Interpersonal Communicative Skills)(Pertsonen arteko oinarrizko komunikazio-trebetasunak)
BICS hizkuntza bateko jatorrizko hiztun normal guztiek lortutako oinarrizko komunikazio-gaitasunari dagokio. Kognitiboki ez du gehiegi eskatzen. Ikasleek ingurune informaletan erabiltzen duten hizkuntza-erregistroa da, adibidez, patio edo kafetegi batean erabiltzen den hizkera. Cumminsen eta Virginia Collier ren ikerketen arabera, normalean, gutxi gorabehera 1 eta 3 urte bitartean behar izaten dira hizkuntza-ikasleek BICS komunikazio-trebetasunak garatzeko, baina horretarako ikasi nahi duten hizkuntzarekiko nahikoa harremana izan behar dute.
(Esate baterako, EAEn, euskara oso gutxiagotua dagoen inguruneetan, kalkulatu egin da D ereduko euskara ikasleek euskararekin duten harreman-denbora, esnatuta igarotzen duten denboraren % 15etik beherakoa izaten dela. Euskara ikasteko eskola izan ohi delako euskararekin harremanetan egoteko aprobetxatzen den denbora bakarra).
CALP (Cognitive Academic Language Proficiency/Academic Language Proficiency)(Hizkuntza Akademiko-Kognitiboa, Hizkuntza Akademikoa Menderatzeko Gaitasuna)
CALP lengoaia abstrakzio aurreratuak modu sofistikatuan erabiltzeko gaitasunari dagokio. CALP komunikatzeko hizkuntza-erregistroa ingurune akademiko batean erabiltzen da. Pentsatzeko eta hizkuntza ikasteko tresna gisa erabiltzeko gaitasuna da CALP. Cummins eta Virginia Collier ikerketen arabera, K-12ko ikasleek 5-7 bat urte behar izaten dituzte bigarren hizkuntzan CALP gaitasun maila eskuratzeko, baldin eta ikasleak ikasi beharreko hizkuntzan alfabetizazioa jasotzen badu. Hizkuntza natibo sendorik ez duten ikasleek maiz 7 eta 10 urte bitartean behar izaten dituzte bigarren hizkuntzan CALP eskuratzeko.
Interdependentzia linguistikoaren hipotesia
Jim Cumminsek 1981ean interdependentzia linguistikoaren hipotesia formulatu zuen lehenengoz, eta ondoren, birformulatu ere bai, egokitzapenak eginda. Hipotesi honen arabera, lehen hizkuntzako gaitasunak eragina du bigarren hizkuntzako gaitasunean. Eta alderantziz.
Demagun bi hizkuntza ditugula xH eta yH eta lehen edo bigarren hizkuntza izan daitezkeela biak ere. Orduan, hipotesi honen arabera: “xHn jasotako irakaskuntza xHko gaitasuna bultzatzeko eraginkorra den heinean, gaitasun hori yHra transferituko da baldin eta yHren eraginpean modu egokian egoteko aukerarik bada (eskolan edo ingurunean) eta yH ikasteko motibazio egokirik bada. Norabide bitakoa da eragina.
Weldon Spring (Missouri)
Weldon Spring Missourieko hiri bat da. St. Charles konderrian kokatua dago. 2010ean 5,443 biztanle zituen, 19.44 kilometro koadrotan banatuta.
Provençals del Poblenou
Provençals del Poblenou, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen auzo bat da, Sant Martí barrutian. 2016ko erroldaren arabera 20.369 biztanle zituen.
Calluella
Calluella anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Microhylidae familian sailkatua.
Kottelatlimia katik
Kottelatlimia katik Kottelatlimia generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Camilo José Cela
Camilo José Cela Trulock (Iria Flavia, Padrón, A Coruña, Galizia, 1916ko maiatzaren 11 - Madril, 2002ko urtarrilaren 17a) espainiar idazlea izan zen, 1989an Literaturako Nobel Saria irabazi zuena. Gaztelaniazko idazlerik garrantzitsu eta sarituenetarikoa da. Haren liburuen artean, nabarmentzekoak dira La colmena, Viaje a la Alcarria eta La familia de Pascual Duarte. 1957an Real Academia Españolako akademiko izendatu zuten.
Bizitza
Medikuntza, Letrak eta Zuzenbidea ikasten hasi zen, baina ez zituen bukatu. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren enplegatu gisa aritu zen lanean bulego batean, eta dirudienez hantxe idatzi zuen 1942. urtean La familia de Pascual Duarte (Paskual Duarteren sendia, Luis Jauregi «Jaurtakol»ek 1967an euskaratua) eleberri famatua, literatura lantzera bultzatu zuena. Espainiako gerraondoko literaturan leku berezia izan zuen liburu horrek, harekin hasi baitzen Espainiako eleberrigintzaren berrikuntza, bai gaien aldetik, bai idazkera aldetik.
Nolanahi ere, errealismo naturalista abiapuntu harturik, eta adierazpide herritarrak erabiliz, eleberri eta kontakizun ugari eman zituen, umorea, satira eta behaketarako joera berezia erakusten dutenak: Pabellón de reposo eta Nuevas andanzas y desventuras del Lazarillo de Tormes (1944) eleberriekin teknika berriak hasi zen erabiltzen; La Colmena (1951); La cátira (1956), Tobogán de hambrientos (1962); San Camilo 1936 (1970), Oficio de tinieblas (1975). 1976. urtean Diccionario secreto eta Enciclopedia del erotismo lanak argitaratu zituen. Bidaia liburu ederrak ere idatzi zituen: Viaje a la Alcarria (1948), Del Miño al Bidasoa (1952) eta Viaje al Pirineo de Lérida (1965).
Espainiako idazle ospetsuenetakoa da. 1989. urtean Literaturako Nobel Saria eman zioten, eta 1995. urtean Cervantes saria jaso zuen. Argitaratu zituen azken eleberrien artean, aipagarria da La cruz de san Andrés (1994).
Álvaro Pombo
Álvaro Pombo García de los Ríos (Santander, 1939ko ekainaren 23a) espainiar narratzaile, saiakeragile eta olerkaria da.
Biografia
Hainbat genero landu ditu, besteak beste olerkia, Protocolos (1973, Protokoloak), Variaciones (1977, Bariazioak) eta Hacia una constitución poética del año en curso (1980, Urte honen osaera poetiko baterantz) lanetan esaterako. Baina ospe gehien eman dion generoa fikziozko prosa da, zalantzarik gabe. Genero horretan azpimarratzeko lanak ditu Relatos sobre la falta de substancia (Funsgabetasunari buruzko kontakizunak), El parecido (Antza), El hijo adoptivo (Sasiko semea), Los delitos insignificantes (Delitu hutsalak), Telepena de Celia Cecilia Villalobo (Celia Cecilia Villaloboren telepena), etab. Zenbait sari irabazi ditu, adibidez Kritikaren Saria 1991n, El metro de platino iridiado (Platino iridioztatuzko metroa) obrarekin, eta Narratibako Sari Nazionala handik sei urtera, Donde las mujeres obrarekin. Hain zuzen ere, zaletasun handia erakutsi izan du beti emakumeak protagonista dituen narratibarako (batez ere erdi-mailako klaseko espainiar emakumeekiko), eta ezaugarri aipagarria du, orobat, azken urteetako lanetan ahozko literaturatik harturiko baliabideak erabili izana bere pertsonaien hizkera aditzera emateko; hala ere, horrek ez du bere diskurtsoa deuseztatu edo hutsaldu, bikain asmatu baitu lagunarteko hizkera eta bere diskurtsoaren azalpena uztartzen. 2004. urtean Espainiako Errege Akademian sartu zen. 2006. urtean Planeta Saria irabazi zuen "La fortuna de Matilda Turpin" eleberriarekin. Azken urteetan Unión Progreso y Democracia (UPyD) alderdiaren laguntzailea da, eta 2008. urteko hauteskundeetan Madrilgo Erkidegoko Senaturako hautagai-zerrendan lehenengoa izan zen, baina ez zuen senatari-akta eskuratu. 2011. urteko hauteskundeetan berriz aurkeztu zen.
Webster Groves (Missouri)
Webster Groves Missourieko hiri bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 22,995 biztanle zituen, 15.29 kilometro koadrotan banatuta.
Ebroko Eskuinaldeko Ubidea
Ebroko eskuinaldeko ubidea ureztatzeko azpiegitura hidraulikoa da, 1857an inauguratu zena. Ebro ibaitik ura darama Chertako presa txikitik baratzetara (bereziki zitrikoak: limoi-laranjak eta limoi laranjak) eta Ebroko deltaren eskuinaldeko arroz-soro zabaletara. Eskualde horiek Kataluniako Ebro Beherea eta Montsiá eskualdeetan daude. Kanalak 30 metro kubiko inguruko edukiera du segundoko, 52 km luze, zortzi erreten nagusi eta 49 km. guztira 12.096 hektareako azalera ureztatzen du, eta horietatik %85 arroza landatzen du.
Cirilo Martínez Novillo
Cirilo Martínez Novillo (Madril, Espainia, 1921eko uztailaren 9a - 2008ko uztailaren 15a) margolaria izan zen.
Bizitza
Madrilgo Escuela de Artes y Oficios eta Escuela Superior de Pintura, Escultura y Grabado eskoletan egin zituen ikasketak. Garai hartan ezagutu zituen Daniel Vázquez Díaz eta Gaztelako paisaiaren tratamendu berezia ezaugarri zuen Escuela de Madrid taldeko zenbait kide. Zenbait aldizkari eta egunkaritako lankide izan zen.
Espainiako Gerra Zibilaren ondoren espetxeratu egin zuten, eta espetxetik atera zenean alfonbretarako zirriborroak egiten hasi zen Luis XV.a, XVI.a, Chippendale eta beste estilo batzuetako marrazkietan oinarriturik, eta ondoren Parisa bidaiatu zuen ikasketak sakontzera.
1990eko hamarkadatik aurrera, bere obran aldaketak izan ziren:
Lotura (elektrizitatea)
Kable elektrikoen lotura esaten zaio instalazio elektriko bateko bi kable edo gehiago bata bestearen segidan lotzeari. Nolanahi ere, gaur egun, segurtasun eta azkartasun arrazoiengatik, borneak erabiltzen dira kableen arteko loturak egiteko; izan ere, segurtasun arrazoiengatik, herrialde askotako araudiek debekatu egiten dute kableen arteko loturak; esaterako, ohikoa da lotura elektrikoen debekua gas sukoia metatu daitekeen tokietan.
Cirilo Martínez Novillo
Bizitza
Bere bizitzako azken urteetan, eta osasun-arazoak izan arren, Martínez Novillok ezaugarri berriak txertatzen ditu bere sortze-prozesuan: paisaiak ordu arte erabili ez zituen nahasketa eta konbinazio berrietatik lortutako koloreekin margotzen ditu. Horixe azaldu zuen Juan Gris Galerian egindako erakusketan, azkena izango zena (2006):
Priesthill
, 'Cnoc an t-Sagairt', Eskoziako Glasgow hiriko barruti bat da, Clyde ibaiaren hegoaldean.
Cirilo Martínez Novillo
Bizitza
Hil arte margotzen jarraitu zuen.
Gène Hanssen
Gène Hanssen (1959ko urtarrilaren 9a - ) Herbehereetako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Roda JC, Verdy Kawasaki eta VVV-Venlo.
Marta Colvin
Marta Colvin Andrade (Chillán, Txile, 1907ko ekainaren 22a - Santiago, 1995ko urriaren 27a) txiletar eskultorea izan zen, 1970ean Txileko arte plastikoen sari nazionala irabazi zuena.
Bizitza
Aitona irlandarra zuen (James Colvin etorkina) eta oso gazterik ezkondu zen, 16 urte baino ez zituela, Fernando May Didier jatorri frantseseko nekazariarekin, norekin hiru seme-alaba izan zituen.
Paulo Rodrigues Barc
Paulo Rodrigues Barc (1960ko maiatzaren 10a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki.
Coregonus suidteri
Coregonus suidteri Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Manual debozionezkoa
Liburua bi zatitan banaturik dago:
Hizkuntzari dagokionez, lapurtera da Etxeberrik erabili zuen forma. Bertso bidez idatzia da ia guztia, eta formari dagokionez, 15 silabatako bertsoak erabili zituen, binaka errimatzen dutenak.
Adibide gisa, hemen 1085-1090 bertsoak, heriotzari buruzkoak:
Sant Martí de Provençals
Sant Martí de Provençals, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen auzo bat da, Sant Martí barrutian. 2016ko erroldaren arabera 26.010 biztanle zituen.
Antzina udalerria izana, 1897an Bartzelonak auzo gisa bereganatu zuen.
Vireo masteri
Vireo masteri Vireo generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Notre-Dame, la part du feu
Notre-Dame, la part du feu frantziar telesail dramatikoa da, Olivier Bocquetek eta Hervé Hadmarkek Netflixerako sortua.
Duela hiru urte Parisko Notre-Dame katedralak su hartu zuenekoa fikziora eraman dute sei ataleko telesail honetan. Chernobylen tankeran, egun hartako krisiaren kudeaketaren eraginkortasuna zalantzan jarri du istorio honek, sutea izan eta sei hilabetera The New York Times egunkariak argitaratu zuen artikulu bat oinarri hartuta.
Forsyth konderria (Ipar Carolina)
Geografia
Forsyth konderriak 106,888 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,178 ura dira. Beste 10,571 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 328,07 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 350,670 pertsonetatik 247,709 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 41,775 dira. 89,533 beltzak edo afroamerikarrak. 894 amerikar natiboak ziren eta 156 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6,427 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 696 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5,255 pertsonek kokatzen zuten.
Anerdi
Neurria
Anerdiaren neurria ez zen zehatza eta herriz herri aldaketa txikiak zituen. Fermin Leizaola etnografoak «Donostiako anega bat Gipuzkoakoa baino hamarren bat handiagoa zen» dio. Gipuzkoan, anega bat garik 48-44 kilo zituen -udako edo neguko gariaren arabera-. Anerdia, hortaz, 24 kilo zen.
Gaztelan almud zuen izena. Hitza andalustar arabierazko almúdd hitzetik dator. Hispanoamerikan oraindik unitatea erabiltzen dute.
Biografia
Biografia (grezieratik: bios bizitza eta graphos idazkera) norbaiten bizitzaz idatzitako deskripzioa edo historia da. Gehienetan liburu edo saiakera modura argitaratzen da; beste batzuetan, alidz, film modura. Autobiografia (auto aurrizkiak "norbera" esan nahi du) pertsona batek bere buruaz idatzitako edo kontatutako biografia da. Biografia bat bizirik gabeko gertaeren zerrenda bat baino zerbait gehiago da, subjektuak gertaera horietan (hezkuntza, lana, harremanak, heriotza...) izan duen esperientzia ere erakusten du. Profil edo curriculum vitae batean ez bezala, biografiak subjektuaren historia kontatzen du haren bizitzako hainbat pasarte nabarmenduz eta barneko xehetasun edo esperientziak kontatuz, eta subjektuaren pertsonalitatearen analisia ere eduki dezake.
Biografiek pertsonaren bizitza osoa barne hartzen dute. Beraz, gehienetan lan biografikoak ez dira fikziozkoak izaten, baina zenbait kasutan fikzioa erabil daiteke haren bizitza erakusteko.
Historia
Hasiera batean, biografiak Historiaren azpiatal bat baino ez ziren. Historiako liburuetan, garrantzi handiko pertsona bati buruzko informazioa ematerako garaian soilik erabiltzen ziren. Liburu eta idatzi biografikoak (beste informazio historikorik eman gabe) XVIII. mendean argitaratzen hasi ziren, eta gaur egungo itxura XX. mendean hartu zuten.
Biografia historikoak
Giza historian lehen biografoetako bat Kornelio Lepote izan zen, K.a. 44. urtean Excellentium Imperatorum Vitae ("jeneral bikainen bizitzak") lana argitaratu zuena. Plutarkok biografia luzeagoak eta xeheagoak idatzi zituen grezieraz, K.o. 80. urtean Bizitza paraleloak bilduman gehitu zituenak. Lan honetan, pertsona greziar eta erromatar ezagunak bikoteka azalduta daude: adibidez, Demostenes eta Zizeron hizlariak, edo Alexandro Handia eta Julio Zesar jeneralak. Bertako 50 bat biografiak iraun dute gaur egun arte. Antzinako biografien beste bilduma ezagun bat Hamabi zesarren bizitzak da, Suetoniok idatzia K.o. 121. urtearen inguruan idatzia, Hadriano enperadorearen garaian.
Urgelleko ubidea
Urgelleko ubidea ureztatzeko erabiltzen den azpiegitura hidraulikoa da. Segre ibaitik Urgell, Pla d'Urgell, Noguera, Segrià eta La Garriga eskualdeetako hainbat udalerritan dauden soroetara ura garraiatzen du. Guztira, 7. 000 ha inguruko azalera ureztatua du eta 77.000 biztanle ingururi ematen dio zerbitzua.
Kanalak bi kanal eta lau erreten nagusi ditu, eta Segre ibaiaren ezkerraldetik igarotzen da. Kanal nagusiak 144,2 km ditu, eta Segre ibaiaren zati bat, Pontsetik behera, Montoliuraino.
Proiektua XVI. mendetik hasi zen aztertzen, baina XIX. mendera arte ez ziren lanak hasi, eta 1862ko martxoan inauguratu zen, lehen proiektuak egin eta 350 urtera.
Cornetto
Cornettoa, edo Berpizkundeko korneta, edo korneta makurra, Erdi Aroan sortu, Berpizkundean ospe handiena izan zuen eta Barrokoraino iritsi zen haize musika tresna da. Ez da oraingo korneta rekin nahastu behar, izen berdintsua badu ere.
Egitura
Haren benetako izena euskaraz korneta da (Izendegiaren atalean ikusiko dugun bezala). Tutu baten forma du, 60 zm. inguruko luzera, zurez egina, bolizkoa, edo berriki egindako instrumentu batzuen kasuan, ebonitaz. Askotan ebakidura oktogonala du. Digitazioari dagokionez, haize-zurezko musika tresnen digitazio berdintsua du.
Eskuarki, tresnaren zeharkako sekzioa oktogonala da, eta larruz estalita dago. Larruzko estaldura hau zuloetatik sartzen delarik. Cornettoa da arinki makurra, eskuinerantz normalean, interpretearen erosotasuna hobetzeko. Horrela eskuineko eskuarekin estaltzen diren zuloak hurbilago izatzeko. Jarrera hau ia-ia estandarra da zurezko musika tresnetan. Tresnako mutur nagusiari ahoko txiki bat egokitzen zaio, metalezko tresnetan erabiltzen den motakoaren antzekoa. Ahoko horretan ezpainekin eragindako dardarak sortzen du soinua.
Arrazoi hau dela eta cornettoa ezohizko egitura du haize musika tresnen artean. Zurezko gorputz bat zurezko-tresnen estilora (klarinetea, txirula eztia, fagota), ahoko batekin - eta hortaz soinuaren sorrera - metalezko tresnen moduan (tronboia, tronpeta, korneta). Zenbait adituk azken irizpidea garrantzitsuagoa dela baieztatzen dute, cornettoa sailkatzerakoan eta metalen artean sartzen dute. Esate baterako Hornbostel-sachsen musikatresnen sailkapen-sistema bereziki, tronpeten artean kokatzen dute cornettoa. Cornettojole puristenek oraingo metalezko tresnek baino ahoko txikiago bat erabiltzeko joera dute. Beste joera bat oraingo ahoko modernoak torneatzea da instrumentuan sartu ahal izateko. Gutxienez hiru cornetto baxu aurki daitezke Pariseko Musée de la Musiquen (behean "Kanpo estekak" begiratu).
Errepertorioa
Historian zehar, bi cornetto erabili hiru sakabutxerekin osatutako taldea erabili ohi zen, askotan elizako abesbatza bikoizteko. Hau bereziki Beneziako San Marco Basilika n arrakastatsua izan zen. Bertan, antifona abesbatzetan musikatresna ugariz laguntzeko ohitura zegoen. Giovanni Bassano (1561 – 1617) kornetaren birtuoso bat izan zen eta Giovanni Gabrielli (1554 – 1612) kornetarako bereziki egindako musika polifoniko bikaina konposatu zuen.
Heinrich Schütz ek ere tresna erruz erabili zuen batez ere bere lehen lanetan. Venezian ikasi zuen Gabriellirekin, eta Bassanoren birtuosismoaren berri ezagutzen zuen.
1992 Galvarino
1992 Galvarino asteroide gerrikoan aurkitutako 1992. asteroidearen izena da. 1968ko uztailak 18an aurkitu zuten Carlos Torresek eta S. Cofrek Cerro el Robleko behatoki astronomikotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1968 OD zen. Bere izena maputxeen buruzagi izan zen Galvarinogatik jasotzen du.
Cornetto
Errepertorioa
Cornettoa ere, berpizkundeko tresna guztiak bezala, familia osoa osatzen zuen. Tamaina desberdinak, cornetino zorrotzarekin hasi, cornettoa, cornetto tenorra edo lizarda eta cornetto baxua. Musikatresna ahaideen artean, XVIIgarren mendean korneta baxua ordezkatu zuen serpentoia eta ahokoa integraturik daukan korneta mutua, bere goxotasunagatik hari-tresna edo mokodun txirula taldeetan erabilia.
Bakarlari tresna bezala erabili izan zen korneta, eta pieza kopuru nahiko zabala iritsi zaigu bakarlari moduan jotzeko. 1700 inguruan kornetaren erabilera pixkanaka behera joan zen nahiz eta XVIIIgaren mende bukaerararte bere erabilera arrunta izan zen Europan zehar. Johann Sebastian Bach ek, Georg Phillipp Telemann ek eta bere garaiko alemaniar konposagile handienek batera erabili zueten cornetto eta cornetinoa haien kantatetan soprano ahotsarekin unisonoan uztartzeko.
Kontsonante sudurkari
Kontsonante sudurkaria sudurkaritasun bereizgarria ahosmolde gisan duen kontsonante bat da, hots, kontsonante horien airea moldatzen duen mugimenduak sudurretik ateratzera bideratzen du. Sudurkari bat ebakitzean, airea sudurretik aske ateratzen da. Sudurkarien barnean bi talde nagusi bereiz daitezke: bokalak eta kontsonanteak.
Herskari sudurkari bat ahoskatzean, airea sudurretik bakarrik irteten da, ezpainek edo mihiak airearen pasabidea ahoan eragozten dute. Bestalde, euskarazko sudurkari guztiak ahostunak dira. Akustikoki, sudurkarien maiztasun banda 200 eta 2000 Hz artean dago.
Cornetto
Errepertorioa
Batzuetan konposagile hauek bakarlari zatia kornetari ematen zioten (adibidez Bachen kantata "O Jesu Christ, meins Lebens Licht", BWV 118). Alessandro Scarlattik cornetto bikoteak erabili zituen haren zenbait operetan. Johann Joseph Fux ek cornetto mutu pare bat erabili zuen bere Requiem batean. Ezagutzen den kornetarako azkenetariko konposizioa Christoph Willibald Gluck en Orfeo eta Euridice opera da. Bertan, tronboi sopranoa proposatzen du alternatiba bezala. Aipagarria ere bada Gluck izan zela moko txirulara ko konposatu zuen bere garaiko azken konposagilea.
Izendapena
Aspaldi Euskal Herrian korneta izenez ezagutzen zen baina azken aldian oraingo korneta rekin ez nahasteko cornettoa deitu ohi da bere italierazko izenez. Noizean behin ere Alemanierazko Zink izenez aipatzen da. Frantsezez cornet à bouquin eta Espainian corneta du izena.''' '''
Nola jo
Cornettoa jotzerakoan tresna zailtzat hartzen da. Bere luzera zurezko musikatresna baten tipikoa da, baina tresna honek daukan berezitasuna metal musikatresnen ahokoa da. Musikariak bere ezpainekin soinu bibrazioa sortzen du. Oraingo metalezko musika-tresnek tutu luzeagoa dute erresonantzia erabiliz soinu tonua errezago kontrolatu ahal izateko.
CBR
CBR (California Bearing Ratio) zelaigune baten euste-gaitasuna neurtzeko erabiltzen den sarpen edo eztenkapen saiakuntza da (CBR saiakuntza), baita saiakuntza horrek ondorioztatzen duen adierazlea ere (CBR adierazlea).
Kontsonante sudurkari
Kontsonante sudurkariak hurrengoak dira:
Euskaraz
Euskaraz, hiru kontsonante sudurkari daude: <n>, <m> eta <ñ> idatziak (euskara batuaz, azkena maizenik in digrafoaz ere irudikatzen da). Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan <n> /n/-rekin adierazia da, <m> /m/-rekin; eta <ñ> /ɲ/-rekin. Euskarazko hitz anitzek hots horiek dituzte: jan /ʝan/, eman /eman/ eta Beñat /beɲat/, esaterako. Bestalde, erran dezakegu /n/ eta /m/ sudurkariak aski orokorrak direla edonon, ahosmolde horiek hizkuntza anitzetan atzematen dira (ingelesean, esaterako). Aldiz, /ɲ/ hizkuntza gutxiagok dute, urria ez bada ere: gaztelaniak, frantsesak, katalan ak, okzitaniera k, portuges ak, italierak... dute, urrunago joan gabe.
CBR
Historia
CBR saiakuntza Kalifornia estatuko Garraio Departamendua (California Department of Transportation) hasi zen erabiltzen bidezoru malguen dimentsionamendurako.
Ameriketako Estatu Batuetako Enginarien Taldeak (U.S. Corps of Engineers) aeroportuetako bidezoruen proiektuetan erabili zuen bigarren mundu gerran.
Kontsonante sudurkari
Euskaraz
Kontsonante sudurkariak entzuteko, ikus euskararen hotsak.
Euskalkietan
Batzuetan, /n/ > /ɲ/ bilaka daiteke, sabaikaritze deitzen den asimilazio baten bidez. Adibidez, nor eta iñor eta nola eta iñola hitzei i- aurrizkia gehitzen bazaie, /n/ > /ɲ/ bihurtzen da, hau da, inor > iñor, eta inola > iñola. Hori mendebaldeko eta erdialdeko euskalkietan gertatzen da (Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan), /i/ /n/ aurretik agertzen denean: fina ("fiña"), mina ("miña"), oina ("oña")... Halaber, oin ("oñ"), mindu ("miñdu"), Gipuzkoako zenbait tokitan.
Iragarki taula
Iragarki taula edo iragarki ohola jakinarazpen publikoak, iragarkiak eta bestelako oharrak plazaratzeko lekua da, lantoki, ikastetxe edo beste erakin batean nahiz kalean, maiz horretarako espreski prestatutako ohol baten gainean. Bere helburua horrelako oharrak jartzeko leku finko eta publikoa ezartzea, komunikazioa erraztu eta aigir horien sakabanatzea saihesteko.
Kontsonante sudurkari
Euskalkietan
Lapurdi eta Baxe-Nafarroan, ez dago sabaikaritzerik, aurkakoa baizik, bertako euskalkiek desabaikaritzeko joera baitute. Mainu /mainu/ erraten da, sabaikaritzerik gabe, /maɲu/ edo /maiɲu/ ahoskatu beharrean. <ñ> /ɲ/ efektu ttipigarria lortzeko baizik ez da baliatua: adibidez, <andereño> /ãn̪'d̪e're'ɲo/.
CBR
CBR saiakuntza
CBR saiakuntza sarpen saiakuntza izan arren, saiakuntza berean lur laginaren puzte bertikala ere neurtzen da, lagina 4 egun uretan beratzen izan ondoren.
152.4 milimetroko barne diametroa eta 177.8 milimetroko altuera dituen molde zilindrikoa erabiltzen da, baita 51 milimetroko garranga eta zulodun oinarria ere. Moldea Proctor aldatuaren saiakuntzan erabiltzen den berbera da.
Sarpen saiakuntzan zapalgailua eta 49,6 milimetroko diametroa (3 hazbete koadroko sekzioa) dituen pistoi zilindriko bat erabiltzen da, 1.27 mm/min (0.05 hazbete/min) abiadura uniformean mugitzen dena.
Pistoia laginean 2.54 mm eta 5.08 mm (0.1 eta 0.2 hazbete) sartzen da eta CBR indize bezala bietan altuena erabiltzen da.
‘’In situ’’ saiakuntza
Saiakuntza zelaigunean bertan ere egin liteke, baina orduan emaitzak, lurraren ezaugarria adierazten dutenak, ez dira esanguratsuak.
Bat-bateko CBR
Hezetasunak gutxi eragiten dien laginetan, eztenkapena trinkotu ondoren egin liteke, hau da, uretan beratzen izan gabe eta trinkotzerik gabe. Saikuntza honi bat bateko CBR deitu ohi zaio.
Ohiko CBR saikuntza eta bat-batekoaren erlazioak, hezetasunak materialarengan duen eragina adierazten du, baita kargak bat-batean jasateko duen gaitasuna ere.
CBR adierazlea
CBR adierazleak honako hau adierazten du (%): Lur laginean pistoia sakonera jakin bat sartzeko behar den presioa eta presio beraren, eredu den legar birrinduzko lagin batean, arteko zatidura.
Zenbat eta handiagoa izan CBR adierazlea, orduan eta handiagoa da zelaigunearen euste-gaitasuna.
Provanmill
, Eskoziako Glasgow hiriaren ipar-ekialdean dagoen barruti bat da.
Erik van Rossum
Erik van Rossum (1963ko martxoaren 27a - ) Herbehereetako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki.
Callulina
Callulina anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Brevicipitidae familian sailkatua.
Weldon Spring Heights (Missouri)
Weldon Spring Heights Missourieko herri bat da. St. Charles konderrian kokatua dago. 2010ean 91 biztanle zituen, 0.23 kilometro koadrotan banatuta.
La Verneda i la Pau
La Verneda i la Pau, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen auzo bat da, Sant Martí barrutian. 2016ko erroldaren arabera 28.645 biztanle zituen.
XX. mendearen erdialderarte soro eta masiez osatutako eremua zen, baina 1950eko hamarkadan espainiar etorkinen ailegatzearekin batera etxebizitzak eraikitzen hasi eta auzoak gaur egungo hiriguneko itxura hartu zuen.
Guarapari
Guarapari Brasilgo udalerri bat da, Espírito Santo estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Kottelatlimia pristes
Kottelatlimia pristes Kottelatlimia generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Coregonus trybomi
Coregonus trybomi Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Olaran (Zegama)
Olaran Zegamako auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 37 pertsona bizi ziren bertan.
Euskeraren berri onak
Euskeraren berri onak (izenburu osoa, jatorrizko grafian: Eusqueraren berri onac eta ondo escribitceco, ondo iracurteco ta ondo itzeguiteco erreglac) Agustin Kardaberazek idatzitako eta 1761ean argitaratutako liburua da.
Gipuzkeraz idatzia dago, prosa arinean. Kardaberazen idazlan gehienak erlijio gaiei zuzenki lotzen zaizkien arren, lan honetan euskara du aztergai, izan ere, liburua euskal hizkuntzaren gorespena dela esan baitaiteke. Euskarak berak dituen baliabideak argitan eman eta beste hizkuntzen pare ezarri nahi du idazleak. Gaian eta gaiaren trataera ikusirik, zalantza gutxiz esan daiteke Larramendik eragina izan zuela liburu honen sorkuntzan. Sarreraz gain, bederatzi atal ditu, izenburu oso argikoak: