cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
My Name Is Earl
Ekiozpena
Lau urtez audientzia datu oso onak lortu zituen, baina azkeneko denboraldian ikusle kopuruak behera egin zuen. Ondorioz, NBC katea telesaia saltzen saiatu zen. Azkenean bertan behera uztea erabaki zuten.
Lycophidion uzungwense
Lycophidion uzungwense Lycophidion generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Platycnemis acutipennis
Platycnemis acutipennis Platycnemididae familiako odonatua da.
Deskribapena
34-37 mmko luzera. Arrak eta emeak laranja-koloreko gorputza, distira metalikorik gabea, eta begiak oso bereiziak eta urdinak dituzte. Erdiko eta atzeko hanketako tibiak zabaldurik dauzkate.
Banaketa
Iberiar penintsulan eta Frantzian banaturik dago.
Ánima Eskola
Ánima Eskola Arte Eszenikoko Eskola antzerki, arte dramatikoko eta arte eszeniko ko goi-ikasketa artistikoak eskaintzen dituen eskola da, 2009 urtean eratu zena.
NGC 995
NGC 995 galaxia bat da, Andromeda konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Ánima Eskola
2017 urtera arte eskola Bilbo n zuen egoitza eta gaur egun Erandio n kokatuta dago. Eskolaren zuzendaria Marina Shimanskaya antzezle eta pedagogoa da eta eskolaren koordinatzaile orokorra Algis Arlauskas zuzendari, gidoilari eta antzezlea da.
Europako Saskibaloi Errekopa
Europako Saskibaloi Errekopa edo Saporta Kopa herrialde bakoitzeko Koparen irabazleek jokatzen zuten saskibaloi txapelketa izan zen. 1966-67 denboraldian jokatu zen lehenengo ekitaldia eta 2001-02an azkena, izan ere urte horretan Korać Koparekin bat egin eta Eurocup sortu baitzen. FIBAk antolatu izan zuen.
Pallacanestro Cantù eta Real Madril launa garaipenekin izan ziren garaipen gehien lortu zituztenak. Bestalde aipatzekoa da Gasteizko Saski Baskonia taldeak hiru final jokatu zituela eta 1996an txapelduna izan zela.
Ánima Eskola
Eskola
Antzerki eskola berri bat eskaintzeko helburuarekin 2009 urtean Ánima Eskola antzerki eskola sortu zuten, biek zuzentzen dutena eta biek bertan irakasten dute, beste irakasle batzuekin batera.
Eskolak Errusia ko antzerki klasikoaren formazioa jarraitzen du Stanislavsky, Mikhail Txekhov, Grotowski eta Vajtangov metodoetan oinarrituta, eskola errusiarraren metodologiei jarraituz, Stanislavsky-M.Txekhov-Grotowski-Vajtangov metodologia (errusiar metodoa). Marina Shimanskaya k eta Algis Arlauskas ek zuzenean inportatutako metodologia klasikoa, Ivan Verkhovykh bezalako heziketa klasiko errusiarreko irakasle laguntzaileekin batera.
Ikasketak
Eskolak hiru espezialitate eskaintzen ditu arte dramatikoa (lau urte), zinema zuzendaritza eta gidoigintza (hiru urte), beste eremuetako disziplinekin batera.
Irakasle eta ikasle ohiak
Eskolan irakasten duten irakasleen artean, Marina Shimanskaya, Algis Araluskas, Pedro Rivero ​, Mikel Rueda, David Valdelvira, Ivan Verkhovykh, Ander Lipus, Itziar Lazkano, Ramon Barea eta beste batzuk daude.
Ikasle ohien artean, Aitor Luna, Galder Perez, Ander Barinaga, Richard Sahagun, Koldo Olabarri, Yannick Bergara, Guillermo Altair, Nerea Elizalde, Carmen Climent...
Sariak
Eskolak irabazi dituen sarien artean,
Melisa Aslı Pamuk
Melisa Aslı Pamuk (Haarlem, Herbehereak, 1991ko apirilaren 14a) turkiar aktorea eta modeloa da. 2011n Miss Turkia edertasun-lehiaketa irabazi zuen eta hori dela eta, Miss Unibertso 2011 nazioarteko-edertasun lehiaketan parte hartu zuen Turkia ordezkatuz.
Fútbol Club Barcelona (errugbia)
Fútbol Club Barcelonako errugbi saila Kataluniako Bartzelona hiriko errugbi talde bat da. Bere izenak ongi adierazten duen gisa Bartzelona Futbol Klubeko kirol elkarteko errugbi saila da, 1924ko irailaren 21ean sortua, hortaz iberiar penintsulako errugbi talde zaharrenatariko bat da, ondorioz lortutako txapelketa eta titulu kopurua handia du.
Lorpenak
Maila apalagoetan:
Briude
Briude Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brioude udalerrian erroldatutako biztanleak 6.677 ziren. Familiak 3.225 ziren, horien artean 1.447 pertsona bakarrekoak ziren (535 bakarrik bizi ziren gizonak eta 912 bakarrik bizi ziren emakumeak), 885 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 637 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 256 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 4.226 etxebizitza zeuden, 3.292 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 247 bigarren erresidentzia ziren eta 687 hutsik zeuden. 2.322 etxeak ziren eta 1.792 apartamentuak ziren. 3.292 etxebizitza nagusietatik 1.658 bere jabearen bizilekua ziren, 1.530 alokairuan okupaturik zeuden eta 104 doan lagata zeuden; 196 etxek gela bat zuten, 390 etxek bi zituzten, 650 etxek hiru zituzten, 976 etxek lau zituzten eta 1.080 etxek bost zituzten. 1.759 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.643 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 898 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.972 ziren, horien artean 2.842 aktiboak ziren eta 1.130 inaktiboak ziren. 2.842 pertsona aktiboetatik 2.432 lanean zeuden (1.294 gizon eta 1.138 emakume) eta 410 langabezian zeuden (171 gizon eta 239 emakume). 1.130 pertsona inaktiboetatik 357 erretiraturik zeuden, 338 ikasten zeuden eta 435 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brioude udalerrian 3.318 unitate fiskal zeuden, 6.683 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.097 euro zen.
Borussia Mönchengladbach
Borussia Mönchengladbach (izen osoa Borussia VfL 1900 Mönchengladbach e.V.) Alemaniako futbol talde handienetako bat da, Bundesliga bost aldiz irabazteaz gain UEFA Kopa bi ere badituena, besteak beste. 70. hamarkada izan zen Borussia Mönchengladbachen urrezko aroa. Borussia Prusiaren izen latinizatua da eta Mönchengladbach Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan dagoen hiria da.
Briude
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 607 komertzioetatik, 12 erauzte enpresak ziren, 19 janari enpresak ziren, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 30 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 53 eraikuntza enpresak ziren, 171 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 43 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 11 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 44 finantziazio enpresak ziren, 30 higiezinen enpresak ziren, 54 zerbitzu enpresak ziren, 82 administrazio publikoko enpresak ziren eta 46 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Borussia Mönchengladbach
Historia
1900ko abuztuaren 1ean sortu bazen ere ez zuen emaitza aipagarririk izan 60. hamarkadararte. Lehenengo arrakasta 1960an izan zuen Karlsruher SCri 3-2 irabaziz Kopa eskuratu zuenean.1966 arte ez zuen lortu Bundesliga sartzerik. Berehala iritsi ziren emaitza onak, hurrengo hamarkadan bost liga, kopa bat, bi UEFA Kopa, Europako Kopako final bat (Liverpool FCren aurka galdu zuena) eta talde ingelesak uko egiterakoan Kontinente arteko Futbol Koparen finala jokatzeko aukera ere izan zuen, hau ere ez zuelarik irabazi. Garai hartan Urrezko Baloia lortu zuen Allan Simonsen daniarra zen taldeko aurrelaria. Talde hartan aritu zen gerora Athleticen entrenatzailea izango zen Jupp Heynckes ere. Entrenatzailea Udo Lattek alemaniarra zen.
Briude
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 149 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 9 banku bulegoak, 2 funerariak, 16 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 3 autoeskolak, 13 igeltseroak, 10 margolariak, 4 zurginak, 6 iturginak, 7 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 16 ile apaindegiak, 9 albaitariak, 4 aldi baterako lan enpresak, 23 jatetxeak, 13 higiezinen agentziak, 4 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
Borussia Mönchengladbach
Historia
1980an UEFA Kopako finaleko porrotak eman zion amaiera urrezko garaiari. 1984an Bundesligan hirugarrena izan zen, baina VfB Stuttgart txapeldunarekin eta Hamburger SV ezpitxapeldunarekin puntuz berdinduta. Urte honetan bertan Kopan finala jokatu zuen baina ez zuen irabazi. 1995ean irabazi zuen azken titulua, kopa hain zuzen ere baina 1999an bigarren mailara jeitsi zen. Ordutik aurrera igo eta jeitsi ibili da.
Briude
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 75 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 3 harategiak, 6 liburu dendak, 24 arropa dendak, 3 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 4 elektrotresna dendak, 2 altzari dendak, 2 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 drogeria zen, 2 lurrin-dendak, 4 bitxi-dendak eta 3 lore-dendak ziren.
Borussia Mönchengladbach
Historia
2015ean 16.a izan zen liga nagusian baina 2016an laugarren postua eskuratu zuen. Hurrengo urteetan 9. postua eskuratu du.
Briude
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Brioude udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 350 hektarea erabiltzen.
Borussia Mönchengladbach
Uniformea
Kolore zuria da nagusi Borussia Mönchengladbach taldearen ekipamenduan, baina beltza eta berdea ere agertzen dira.
Briude
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, psikiatriko 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, 5 botika eta 5 anbulantzia zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Brioude udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 2 hezkuntza orokorreko lizeo.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 753 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 587.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shimonosekiko hitzarmena
Shimonosekiko hitzarmena (japonieraz 下関条約, "Shimonoseki Jōyaku, txinera tradizionalez 馬關條約, txinera sinplifikatuz 马关条约 eta pinyinez Mǎguān Tiáoyuē), Txinak eta Japoniak 1895eko apirilak 17an sinatu zuten bake hitzarmen bat da, Lehen Txina-Japonia Gerrari amaiera eman ziona.
Hitzarmenaren ondorio nagusiak, Taiwanen subirautza, Txinatik Japoniara pasatzea eta Koreako penintsulak japoniar protektoratu bat ezartzea izan ziren, non Txinak eragin guztia galtzen zuen.
Hitzarmenaren baldintzak
Hitzarmenak, Lehen Txina-Japonia Gerrari amaiera eman zion Japoniaren mesedetan, gerraren garailea izan zena. Hitzarmen hartan, Txinak, Korearen independentzia onartu zuen, eta herrialde hari buruzko edozein aldarrikapeni uko egin zion; praktikan, Japoniaren eraginpean geratu zen Korea. Txinak, gainera, Japoniari eman zion Liaodong penintsula (geroago, Japoniak Errusiari eman behar izango zion), Jinzhou, Liaoning probintziako hegoaldeko muturra, Taiwan uhartea eta Penghu uhartedia. Lurralde galerez gain, Txinak, Japoniari, 200 mila tael ordaintzeko betebeharra hartu zuen (garai horretako 150 milioi dolar), eta zenbait portu eta ibai, nazioarteko merkataritzari irekitzea onartu zuen.
Benito Ansola
Benito Ansola Erkiaga (Lekeitio, Bizkaia, 1928ko abuztuaren 13a) apaiza eta zinemazalea da.
Biografia
Benito Ansola Erkiaga, askok On Benito bezala ezagutzen dutena, Lekeitioko Atxabal kalian jaio zen 1928ko abuztuaren 13an, Alfred Hitchcock zinegile handia jaio zen egun berean; zortzi neba-arreben famili batean. Bere umezaroa jaioterrian pasatu ondoren, Gerra Zibilaren ondorioz, Bilbora joan behar izan zuten, 1937ko udaberrian, aldean jarrita zeukatenarekin: barku bat hartu eta Bizkaiko hiriburura jo zuten babes bila.
Bilboko bizimodua eta zinezaletasuna
Francoren tropak sartu ondoren, aita kartzelan sartu zuten; eta semea janaria eramatera zihoala, Salon Vizcaya, Ideal Cinema, Coliseo Albia, Campos Eliseos... ikusten zituen; eta berauetan ematen zituzten pelikulen kartelak ere. Bere gaztaroan sarri bisitatu zituen zinema horiek eta Olimpia, Gran Via, Cinema Trueba, Gayarre, Buenos Aires, Actualidades... Benitoren ustez bere "zinezaletasuna, hortxe hasi zen".
Ikasketak
Hamairu urtekin Bergarako seminariora joan zen: etxean euskaraz bakarrik eginda, gaztelania oraindik ongi menperatu gabe.
Handik Gasteizera joan zen ikasketak jarraitzera, 3 urte Filosofia, 5 urte Humanidades eta 4 urte Teologia; baita latina ere ikasi zuen.
Apaiza
1953an Bilboko Santiago katedralean apaiz ordenatu zen, 24 urte zituelarik; biharramonean, San Pedro egunez, bere lehen meza eman zuen San Anton elizan, Casimiro Morcillo apezpikua zenean.
Bere lehen destinoa Lea-Artibai eskualdean izan zen Etxebarriako parrokian. Urte t'erdi pasa ondoren Markina-Xemeingo auzo batera destinatu zuten: Barinagara hain zuzen ere. Hantxe ezagutu zuen Jose Maria Arizmendiarrieta apaiza, bere bizitzan eragina izango zuena.
Barinagan zegoela Markinako Eskola Laboralean klaseak ematen hasi zen, eta estatu osoan lehen aldiz, zinema klaseak ematen hasi zen; baita zineklub saioak ere egiten zituzten, herrian bertan: aintzindaria izan zela esan daiteke.
Irakasle zegoen artean, urte batez Madrilera joan zen psikopedagogi a ikastera.
Jaioterrira itzulita
1977an Lekeitiora destinatu zuten, bertoko parrokoa izanez 24 urtez. Bere ama Sebastianak esaten zuenez "ikurrina kendu zanian joan eta ikurrina ipini danian bueltatu".
Zinemazale amorratua izanik, euskal zinema bultzatu zuen bere herrian, lagun batzuekin batera; 1978an, Euskal Zinema Bilera antolatzen hasi zen Lekeition, ikasle ohi batzuekin: 30 urtez egin zuten antolaketa lan hori, udalaren eskuetan utzi arte.
2017an Euskal Zinema eta Bideo Bilerak 40 urte bete zituen.
Markinako zine-kluba eta Euskadiko beste zenbait herritakoak ere zuzendu ditu.
Fantasía... 3
Fantasía... 3 1966ko Eloy de la Iglesia gipuzkoar zinema zuzendariaren fantasiazko filma da. Hiru ipuin klasikoetan- Sirenatxoa, OZeko aztia eta Deabruaren hiru ile urrezko- oinarrituta dago.
Pertsonaiak
Sirenatxoa
Benito Ansola
Jaioterrira itzulita
2010ean, Topagunea Euskara Elkarteen Federazioak Benito Ansola izena jarri die euskarazko zinemagintza sustatzeko sortu dituen bekei.
Fantasía... 3
Pertsonaiak
Deabruaren hiru ile urrezko:
Benito Ansola
Jaioterrira itzulita
2015ean Angel Mari Unzuetak bultzatuta, Bizkaiko Elizbarrutiak "Karmelo Etxenagusia" ohorezko aipamena eman zion euskaraz egindako zineman aitzindaria izateagatik eta kulturaren bitartez kristau fedea zabaltzeko ahaleginengatik.
Fantasía... 3
Pertsonaiak
OZeko aztia
Benito Ansola
Filmografia
Ansolak hainbat film labur zuzendu ditu, besteak beste honako hauek:
Gainera, paper txiki bat ere izan zien Imanol Uribe zuzendariaren Mikelen heriotza film luzean, 1983an Lekeition grabatu zena.
Bilboko Zinebi zine labur eta dokumentalen 62. edizioan estreinatu zen Mikel Zarate idazleari buruzko dokumentalean ere, Bihotz Zabaleko Ameslaria izenburu zuena, Ansolak parte hartu zuen informante bezala, adierazpen esanguratsuak egiten.
2022 urtean Zinebiren 63 edizioan "El Tesoro de Benito: semblanza de Benito Ansola" dokumentala estreinatu zen Josi Sierrak zuzenduta: "Master-Class moduko bat da, Euskal Zinemaren bultzatailea eta Lekeitioko Euskal Zine Bileraren fundatzailea den Benito Ansolarekin solasean. J. J. Bakedanoren galderak erantzunez ekoizpenetako kontuak azaltzen ditu".
Kanpo estekak
Eleizbarrutiaren ohorezko aipamenaren berria Deia egunkarian https://www.deia.eus/bizkaia/2015/10/30/felix-benito-gurutzi-tres-vidas-5087700.html
Ansolaren datuak Auñamendi entziklopedian: https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/ansola-erkiaga-benito/ar-18073/
Ansola zinemagile amateur bezala: https://www.amateurcinema.org/index.php/filmmaker/benito-ansola-erkiaga
Benito Ansolaren fitxa IMDB zinema munduko datubasean https://www.imdb.com/name/nm8311637/
"El Tesoro de Benito" dokumentala Zinebi 63an estreinatuta Youtuben ikusgai: https://www.youtube.com/watch?v=3mzXp7Umje4
Seaska-abestia (antzezlana)
Seaska-abestia (Canción de cuna) Gregorio Martínez Sierraren sinadurarekin 1911an taularatu zen. Geroago egilea zalantzan jarri izan da, María Lejarraga emaztearen lana zela onartuz. Antzezlana arrakasta izan zuen eta zinemara eramana izan da behin baino gehiagotan. Euskarazko bertsioa Ixaka Lopez Mendizabalek Antzerti aldizkarian 1932an plazaratu zuen.
Argumentua
Espainiako komentu baten atarian, XIX. mendeko hondarrean, neska haur bat utzita agertu zen. Domingotar mojek jaso zuten eta Teresa izena eman zioten. Komentuko mojek haren heziketaren ardura hartu nahi dute. Horretarako herriko medikuari konbentzitu zuten adopzioan hartzeko. Teresa komentuaren hormen artean handituko da. Gaztea denean Pablo gaztea ezagutu zuen eta maitemindu ziren. Azkenik, ezkondu eta biak Ameriketara joan ziren, bizimodu berri baten bila.
Euskarazko bertsioa
Euskaraz lenengo aldiz Tolosako Ureta Antzokian anteztu zen, 1932ko azaroaren 20an. Bertsioaren egilea Ixaka Lopez Mendizabal izan zen eta Antzerti aldizkarian 1932ko azaroa-abenduan, 11-12. zenbakian plazaratu zuen. Lehenengo antzezpenaren euskal aktoreak hauek izan ziren: Iñake Munita, Miren Brau, Godalupe Urkiola, Margarite Urkiola, Juste Artolazabal, Pillare Sansienea, Pantzezke Aiertza, Miren Terese Muñoa, Ione, Goikoetxea, Miren Nekane Agirre, Pantzezka Esnaola, Iosu Intxausti eta Pausta Leunda.
Haplochromis labiatus
Haplochromis labiatus Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Sistrurus
Sistrurus Viperidae familiako narrasti genero bat da. Ipar Amerikan bizi dira.
Simaur
Simaurra, samatsa edo satsa ongarri tzat erabiltzen den substantzia organikoa da. Abereen gorotzetatik sortzen da. Simaurra biltzeko lekuari simaurtegia edota sastegia deritzo.
Ongarri sintetikoek simaurraren erabilera izugarri murriztu dute; hala ere, nekazaritza ekologikoaren bitartez, simaurraren erabilera berreskuratzen ari da.
Atena
Atena edo Atenea (Ἀθηνά Athēná edo Ἀθήνη Athḗnē, dorieraz Ἀσάνα Asána) jakinduriaren, estrategiaren, bidezko gerraren eta artisautzaren jainkosa zen greziar mitologian. Jainkosa honen erreferentzia erromatarra Minerva izan zen. Zeus eta Metisen alaba zen: Zeus jainkoetan boteretsuena zen eta Metis berriz prudentziaren jainkosa.
Atenas hiriak jainkosaren omenez du izena eta bertan kokatzen da haren tenplurik ezagunena: Partenoia.
Nike
Maiz Atenea eta Nike garaipenaren jainkosarekin agertzen da. Honen adibide nagusiak dira Atenasko Acropolisean Atenea Nike izeneko tenplua dagoela, hau da, Atenea garailearen tenplua.
Lantza, kasko eta egida
Jainkosaren jantzi ikus nagusienak lanza, kaskoa eta egida dira. Atenea lantza eta kaskoarekin jaio zen. Egida, aldiz, Perseo heroiak eman zion Medusa gorgona hil ostean. Honela, egidak armadurak Medusaren burua zuenez, etsaiak harri bihurtzeko gaitasuna zuen.
Olibondoa
Olibondoa bakearen sinbolotzat ere ezaguna da. Hala ere, Atenearekin lotzen da Atenaseko babeslea bilakatzeko atenastarrrentzako olibondoa sortu baitzuen. Gainera, gaur egun zuhaitza garaipena eta kastitarearen sinbolotzat ere erabili ohi da, hau da, Atenearen ikurrekin lotuz.
Atenearen jaiotza
Hesiodoren arabera Atenearen ama Metis ozeanidea zen, Zeusen lehenengo emaztea izan zena. Harremanak izan ostean Zeusek ekintza honen ondorioak saihesteko Gea eta Uranoren aholkuak jarraituz bere sabelean hetsi Metis zuen. Izan ere, iragarria izan zen Metisek izandako oinordekoak Zeus baino boteretsuagoak izango zirela. Hala eta guztiz ere, Zeusek Metis bere sabelean giltzapetu baino lehenago Metisek Atenea sortua zuen.
Atenaseko zaindari
Atenea Atenas hiriaren zaindaria izateko Poseidon itsasoen jainkoarekin lehiatu behar izan zuen da. Biek nahi zuten izan hiriaren zaindari, horregatik, adostu zuten bakoitzak opari bat egin behar ziela Atenasko biztanleei eta hauek aukeratuko behar zutela zein izango zen oparirik onena eta horrenbeste hiriko zaindaria. Poseidonek bere hiruhortzeko makilaz lurrean kolpatu zuen eta ur gazia ematen zuen iturri bat sortu zuen. Mitoaren bertsio baten arabera Poseidonek zaldiak sortu zituen bere hiruhortzekoa erabilita. Atenak, aldiz, olibondo bat landatu zuen. Honela, olibondo zuhaitzetik atenastarrek egurra lortu zezaketen eta baita oliba eta olioa ere. Guztiagatik, Zeus edo Atikako lehen erregeek Atena aukeratu zuten Atenasko zaindari. Hortik dator Atenas hiriaren izena.
Robert Graves idazlearen arabera Poseidon eta Atenaren arteko lehiak jatorria arrazoi politikokoak izan ziren. Hau da, Poseidon jainkoak hiri ezberdinetako zaindari izatearen nahia, garaiko matriarkatu eta patriarkatuaren arteko gatazka irudikatzen zituen.
Atenastar emakumezko guztiek Atenaren alde egin zuten bitartean, atenastar gizonezko guztiek Poseidonen alde egin zuten. Honela, Atenak irabazi zuen eta Poseidon mendeku bila eskualde guztia urperatu zuen. Poseidonen haserrea baretzeko Atenaseko emakumeei boto eskubidea kendu zitzaien eta hauen semeek ezin izango zuten amen izenaren eratorritako izenik izan.
Troiako gerran
Peleo mirmidoidarren erregea eta Tetis itsasoko titanidearen ezkontzan greziar jainko guztiak gonbidatu zituzten, Eris jainkosa ezik. Ezkontza honek berebiziko garrantzia izan zuen. Alde betetik, iragarri zen Tetis ninfak izaten zituen oinordekoak bere aita baina ospetsu eta boteretsuagoa izango zela. Horregatik, Zeusek arriskuaz ohartaratzita Tetis ninfa Peleo errege hilkorrarekin ezkondu zuen. Bestalde,  Eris jainkosa kaos eta liskarren jainkosa ez zuenenez gonbidatu ezkontzara zena haserretu egin zen eta kaosaren jainkosa izanik liskarra eraman zuen ezkontzara. Honela, Eris ospakizunera joan zen eta urrezko sagar bat eraman zuen berekin. Sagarrean “kallisti” (ederrenarentzat) zegoen idatzia, hau da, sagarra ospakizunena zeuden jainkosarik ederrenarentzat zegoen zuzendua. Hera, Afrodita eta Ateneak sagarra eskatu zuten. Zeusek ez zuenez hiru jainkosen artean aukeratu, Olinpon kaosa sortuko zelako, Paris Troyako printzeari eman zion betebehar hau.
Gauzak honela, Helena Espartako erregina Parisekon Troiara ihes egin zuenean eta ekintza honekin Troiako gerra hasi zenean Atenea greziar edo akeoen alde jarri zen eta troiarren kontra. Jakina da, Olinpoko jainkoek aktiboki parte hartu zutela Troiako gerran eta Atenea jainkosa ez zen atzean gelditu. Gerran zehar Ateneak Aresen kontra birritan borrokatu zuen eta bietan irabazi ere.
Eriktonio
Ateneak Troiako gerran parte hartu zuenean, borrokarako armak Hefesto jainko armagileari eskatu zizkion. Baina Hefestok armen truke Atenea berekin ezkontzea nahi izan zuen, nahiz eta jada Hefesto ezkondua egon, hain zuzen ere, Afrodita maitasunaren jankosarekin. Ateneak jainko birjina eta ezkongabea izanda ezezkoa eman zion Hefestori. Hala eta guztiz ere, Hefestok ezezkoa jasotzean Atenea bortxatzen saiatu zen baina ez zuen lortu. Hefesto Atena haurdun uzten saiatu zen, baina, istripu batean Gea, lurraren jainkosa, utzi zuen haurdun. Gea asko haserretu zen eta esan zuen ez zuela besteen tontakeria eta arduragabekeriagatik ordaindu behar eta ez zuela berea ez zen ume bat hazi behar, beraz, Atena errudun sentitu eta Gearen semearen kargu egin zen. Seme horri Eriktonio izena eman zion eta Olinpotik ateratakoan Atenasko gortera eraman zuten. Geroago Zeklope erregea hiltzean errege bihurtu zen.
Ohikoa denez greziar mitologian, mito ezberdinei buruz bertsio ezberdinak daude. Eriktonioren heziketari dagokionez hiru bertsio ezberdin daude. Pausaniasen arabera, Ateneak Eriktonio haurra kaxa txiki batean sartu eta  Herse, Pandrosa eta Aglauro ahizpei eman zien. Jainkosak agindu zien ezin zutela kaxa ireki, baina Aglauro eta Hersek ez zioten kasurik egin eta kaxa ireki zuten. Haurra suge gorputzarekin ikustean eroak bihurtu ziren eta Akropoliko muinotik botaz beren buruaz beste egin zuten. Ovidioaren arabera, Hermes jankoa Hersez maitemindu zen. Hiru ahizpak Atenearen tenplura gerturatu zirenean jainkosari opariak egiteko eskeintzeko Hermesek diruaren truke Aglaurori laguntza eskatzen dio Herse erakartzeko. Aglaurok baiezkoa eman zuen eta ordainetan Hermesek lehenago ahizpek Ateneari oparitutako edo sakrifikatutako dirua ematen dio Aglauroki ordainetan. Ateneak iraina jasota, Eris jainkosari eskatzen dio Aglauro jeloskor bilakatzeko. Honela, Hermesek Herse liluratzean Aglaurok ekintza zapuzten saiau zen eta Hermesek Aglauro harri bilakatu zuen. Hirugarren bertsio baten arabera, Atenea Akropolia eraikitzeko mendi bat eusten ari zenean, bi ahizpek (Aglauro eta Herse) kaxa ireki zuten. Hurbil zegoen belatzar batek hau ikusita Atenearen bila joan zen honi dena kontatzeko. Jainkosak hau entzutean amorru bizian jarri eta eusten ari zen mendia bota egin zuen (gaur egun mendi hori Licabeto izenez ezagutzen da).
Arakneren mitoa
Arakneren mitoa jatorri erromatarrekoa da, greziar mito klasikoen ondorengoa da. Arakne Tiroko tindatzaile ospetsu baten alaba zen. Arakne ehule hain ona zen, zein Atenea baino eule trebeagoa zela baietztatzen zuen. Ateneak hau entzunda, amonaz mozorrotua agertu zitzaion Arakneri. Ateneak ohartarazi zion jainkoak ezin zituela mespretxatu eta Arakne hau entzutean amona desafiatu egin zuen, jakiteko ea zeinzen ehularirik onena. Mozorroa kendu ostean Ateneak Atesaneko zainari izateko borroka ehundu zuen. Araknek, aldiz,  Zeusen maitasun kontuak ehundu zituen. Bukatu zutenean Ateneak Arakneren lana aztertu eta nahiz eta Aracneren lana perfektua izan jainkosak hautsi egin zuen. Izan ere, Arakneren ehunean jainkoen akatsak eta hutsegitek agertzen ziren. Honela, Arakne bere burua hiltzen saiatu zen, baina jainkosak barkatu egin zuen eta lehen armiarma bihurtu zuen.
Medusa
Atenea eta Hermes jainkoen laguntzarekin Pertseok Medusa hiltzea lortu zuen. Izan ere, jainkoek hegodun sandaliak, Hadesen ikusezintasun kaskoa, espata eta ispilu-antzeko ezkutua eman zizkioten. Medusaren begiek pertsonak harri bihurtzen zituenez, Pertseok ezin zen gorgonari aurpegira begiratu. Honela, ispilu-antzeko eskutuaz baliatu zen, Medusa bera harri bihurtzeko. Pertseok Medusaren burua moztu zuen eta ebaki honetatik Pegaso hegaldun zaldia eta Crisaor gigantea sortu ziren. Atenearen laguntza eskertzeko, Pertseok Medusaren burua eman zion. Ateneak Medusaren burua bere egida edo ezkutuan jarri zuen.
Heroien zaindari
Greziako antzinako mitoen arabera, Ateneak Pertseo gidatu zuen Medusaren gordelekua aurkitzen eta baita gorgona hiltzen ere. Heracles heroiaren hamabi probatan ere lagundu zuen: heroiari erakutsi zion nola larrutu behar zuen Nemeako lehoia,  Lernako hidra hiltzen lagundu zion, Hadesean nola nabigatu eta Estinfaloko txoriak nola garaitu irakatsi zion.
Hala eta guztiz ere, Atenak gehien lagundu izan zuen heroia Odiseo/Ulises da. Hala ere, Atenak inoiz ezin izan zion lagundu zuzenean, hau da, amarruak eta hirugarren pertsonak erabiltzen zituen Ulisesi laguntzeko asmoz, adibidez, pentsamendu edo ideia zehatzak ezarriz Ulisesen buruan. Egoera batean soilik lagundu zuen zuzenean. Troiako gerra ostean Ulises Itakarako bidean zegoela Eskeria uhartera iritsi zenean Atena mozorrotuta agertu zitzaion. Atenak gezurra esan zion Ulisesi, hau da, esan zion Ulisesen emaztea zen Penelope berriro ezkondu zela Baina Odiseok nabaritzen du mozorroaren atzean Atena jainkosa zegoela, horrenbestez, Odiseok ere gezurra esan zion jainkosari. Atenak itakarraren zuhurtasun eta azkartasunaz txundituta mozorroa kendu zuen eta Itakako erreinua berreskuratzeko bidea adierazi zion. Peneloperen ezkongaiak Ulisesen itzuleraz ez ohartarazteko Atenak Odiseo eskalez mozorrotu zuen eta ezkongaiak garaitzen lagundu zuen.
Jason eta argonautak
Jason Atena jainkosaren kutunena zen eta berak eskatu zion Argos artisau abilari, Jasonentzat Argo itsasontzia eraiki zezan, "argonautekin" batera, itsasoa zeharkatzeko. Ontziaren brankan, hitz egiten zuen zurezko ohol bat zuen, Dodonako Zeusen santutegian hartuta. Ohol horrek ontziaren noranzkoa zuzentzen zuen, arriskuak non zeuden jakinarazten zion eskifaiari eta horiek eragozteko modua adierazten zion. Metafora horretan, erraza da ontziaren lema ikustea.
Beste agerpen batzuk
Batzuetan, Pandoraren alabei emakumeei dagozkien lanetan nabarmentzeko artea erakusten die, tapizgintza lanetan loreak eta guduak irudikatzen; bera da, baita ere, bere eskuekin Junon en berokia edertzen duena.
Josef Rheinberger
Josef Gabriel Rheinberger (1839ko martxoaren 17a – 1901eko azaroaren 25a) Liechtenstein en jaiotako organista eta musikagilea zen, eta Bavaria n bizi izan zen bere bizitzako zati handienean.
Hande Kader
Hande Kader (Şanlıurfa, Turkia, 1993a - 2016ko abuztua) turkiar emakumezko ekintzaile transexuala zen. Hande Kader Turkiako LGBT komunitateko aurpegi ezaguna zen, 2015ean Istanbulgo Gay Harrotasunaren desfilea indarrez deuseztatzen ari ziren polizia-indarrei aurre egiten ari zitzaienean atera zioten argazki batengatik. 2016ko abuztuan bere pisukidea zen Davut Dengiler-ek Handeren desagerpena salatu zuen. Egun batzuk geroago, 2016ko abuztuaren 12an, Handeren hilotza agertu zen Istanbulgo Zekeriyaköy azokaren errepide-bazterrean mutilazio, erredura eta bortxaketa zantzuak zituela.
Josef Rheinberger
Bizitza
Zazpi urte besterik ez zituela Vaduz eko elizan organista gisa aritzen zen, eta bere lehen konposizioa urtebete beranduago jo zuen. 1849an Philipp M. Schmutzer konpositorearekin ikastera joan zen Feldkirch-era, Vorarlberg-en (Austria).
1851n bere aitak Municheko Conservatoriumen ikasteko baimena eman zion, nahiz eta lehenago semearen musikagile profesional izateko nahiaren aurka egon. Graduatu berritan instituzio bereko piano eta konposizio irakasle bihurtu zen. Ondoren, Gorteetako Aretoko répétiteur bihurtu zen, zeina 1867an utzi zuen.
Hande Kader
Hande sexu-langilea zen eta bezero baten autoan sartzen ikusi zuten azkenekoz. Erailketaren unean 23 urte zituen.
Josef Rheinberger
Bizitza
Rheinberger bere ikasle ohi, poeta eta socialité zen Franziska "Fanny" von Hoffnaassekin ezkondu zen 1867an. Ez zuten zeme alabarik izan, baina pozik bizi ziren bikote gisa. Franziskak bere senarraren lan bokaletarako hainbat testu idatzi zituen.
1877an gorteetako zuzendari izateko deitu zuten, errege-kaperaren musikaren arduradun. Ondoren, Municheko Ludwig Maximilian Unibertsitateko ohorezko doktore izendatu zuten. Bertan, irakasle gorena zen, eta hainbat ikasle amerikar izan zituen: Horatio Parker, William Berwald, George Whitefield Chadwick, Bruno Klein, Sidney Homer eta Henry Holden Huss. Europar musikako beste pertsona batzuk ere izan zituen ikasle: Ermanno Wolf-Ferrari musikagile italiarra, Stevan Stojanovic Mokranjac musikagile serbiarra, Engelbert Humperdinck eta Richard Strauss musikagile alemaniarrak, bai eta Wilhelm Furtwängler zuzendari eta musikagilea. Municheko bigarren Conservatoriuma sortu zenean (gaur egun irekita dagoena), Rheinberger organo eta konposizioko irakasle izateko deitua izan zen, eta postu hau bizitza osoan zehar mantendu zuen.
1892ko abenduaren 31n bere emaztea hil zen gaixotasun luze baten ondoren. Bi urte geroago, bere osasun egoera kaskarrak Gorteetako Musika Zuzendari postua uztera behartu zuen.
Rheinberger musikagile emankorra izan zen. Bere lanen artean (erlijiosoak batik bat) 12 meza daude (bat abesbatza bikoitzareko, hiru lau ahotsetara a capella, hiru emakume ahots eta organorako, bi gizon ahotsetarako eta bat orkestrarekin), Requiem bat eta Stabat Mater bat. Beste hainbat lan ere egin zituen: operak, sinfoniak, ganbera musika eta lan koralak.
Veilly
Veilly Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Veilly udalerrian erroldatutako biztanleak 51 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 32 etxebizitza zeuden, 20 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 31 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 20 etxebizitza nagusietatik 17 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek hitu gela zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 16 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 35 ziren, horien artean 27 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 27 pertsona aktiboetatik 26 lanean zeuden (15 gizon eta 11 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.
2000. urtean Veilly udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Augy-sur-Aubois
Augy-sur-Aubois Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Augy-sur-Aubois udalerrian erroldatutako biztanleak 301 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 208 etxebizitza zeuden, 125 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 50 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 205 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 125 etxebizitza nagusietatik 108 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 53 etxek bost zituzten. 74 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 172 ziren, horien artean 125 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 125 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (57 gizon eta 51 emakume) eta 17 langabezian zeuden (11 gizon eta 6 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Augy-sur-Aubois udalerrian 128 unitate fiskal zeuden, 309 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.593 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 zurginak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Augy-sur-Aubois udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.381 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jamie Lee Curtis
Jamie Lee Curtis edo Lady Haguen-Guest (Santa Monica, Kalifornia, 1958ko azaroaren 22a) estatubatuar aktorea da, Tony Curtis eta Janet Leigh alaba. Halloween, The Fog, Prom Night, A Fish Called Wanda, Forever Young eta Terror Train filmetan lan egin du.
Sexu
Sexua da sexualki ugaltzen den organismo batek gameto ar edo emeak sortzen dituen ezaugarria. Modu orokorrean, sexu esaten zaio informazio genetikoa aldatu, trukatu eta konbinatzeko prozesuari. Landare eta animalia arrek gameto txiki eta mugigarriak sortzen dituzte (espermatozoideak, polena), eta emeek, berriz, gameto handiagoak eta ez mugigarriak (obuluak). Bi gameto mota horiek sortzen dituzten organismoei hermafrodita deritze. Ugalketa sexualean, arren eta emeen gametoak batu egiten dira, eta zigotoak sortzen dituzte, guraso bakoitzaren ezaugarriak jasotzen dituzten ondorengo bihurtzen direnak
Espezie bateko arrek eta emeek antzekotasun fisikoak (sexu-monomorfismoa) edo desberdintasunak (sexu-dimorfismoa) izan ditzakete, eta horiek ugalketa-presio desberdinak islatzen dituzte dagozkien sexuetan. Bikotea aukeratzeak eta sexu-hautespenak sexuen arteko desberdintasun fisikoen bilakaera bizkortu dezakete.
Organismo bizi baten sexua haren geneek zehazten dute. Ugaztun gehienek sexua zehazteko XY sistema dute: ugaztun arrek X eta Y (XY) kromosoma bat izan ohi dute, eta emeek, berriz, X (XX) kromosoma bi. Animalien sexua zehazteko beste sistema kromosomiko batzuk hegaztien ZW sistema eta intsektuen X0 sistema dira. Hainbat ingurumen-sistema daude sexuan eragiten dutenak, besteak beste, narrastien eta krustazeoen tenperatura bidezko sexuaren determinazioa.
Sexu-ugalketa
Ugalketa sexual uniparentala salbuespen nabaria da, eta modu zeharo desberdin bitara gerta daiteke. Batzuetan, partenogenesi-mota baten bidez gertatzen da, alegia, gameto emeek ale berriak garatuko dituzte gameto arren parte-hartze barik, hau da, ernalketarik gabe; mekanismo bereziak garatu dira hornidura kromosomikoa konstante mantentzeko. Bestetik, aldibereko hermafroditismoaren kasuan autoernalketa gerta daiteke, espermatozoidea eta obulua guraso bakarrarenak direlarik.
Animalietan gameto arrak mugikorrak eta tamainaz txikiak izaten diren bitartean, gameto emeak ez-mugikorrak eta tamainaz handiak dira. Oogamia deritzo gameto handi eta mugiezin (emea) baten eta gameto txiki eta flagelodun (arra) baten arteko elkarketari. Oogamian, normalean arrak igeri eginez organismo emearen bila joatzen dira. Landareetan ere, normalean gameto arra txikia eta mugikorra da eta emea handiagoa eta ez-mugikorra. Bi gametoak elkartzean sorturiko zigotoari hazia deritzo. Onddoetan, sexu-bereizketa zailagoa da eta sortzen diren gameto gehienak itxura berdinekoak izaten dira.
Bizidun bisexualen gehiengoak sexu-determinaziorako mekanismo genetikoren bat edukitzen du operatibo, eta ondorioz zenbait zigoto ar gisa hazten dira eta beste zenbaitzuk eme gisa. Garapenaren norabidea kontrolatuko duen mekanismoa kasu askotan sexu-kromosomen pare baten menpean egoten da, zeina gorputzeko zelula guztietan aurkitzen baita. Sexu batean sexu-kromosoma biak berdinak dira, eta X kromosoma deritze. Gainerako sexuan, badago X kromosoma bat eta beste bat beronekiko genetikoki desberdina eta Y kromosoma deritzona. Gizakietan eta animalia-talde gehienetan (baina ez denetan), emeak X kromosoma bi edukitzen ditu, eta arrak X kromosoma bat eta Y bat. Kromosoma-patroiak organismoen garapena eragiten du, dela metabolismo zelularra kontrolatuz, dela guruin eta organo sexualen garapena desarratuko duten hormonen ekoizpena bideratuz. Garapen enbriologikoan zehar gertaturiko hormonen eskasiak edota larregiak ondorio larriak eduki ditzakete, eta, besteak beste, sor dezakete kume bat kanpo-aldetik sexu baten itxura duena, baina beste sexuaren eraketa genetikoa gorde duena.
Animaliak
Sexualki ugaltzen diren animalia gehienek diploide gisa igarotzen dute bizitza, fase haploidea gameto zelulabakar bihurtuta. Animalien gametoek forma maskulinoa eta femeninoa dute: espermatozoideak eta obuluak. Gameto horiek konbinatu egiten dira, organismo berrietan garatzen diren enbrioiak sortzeko.
Arren gametoa, espermatozoidea (ornodunetan testikuluen barruan sortua), zelula txiki bat da, flagelo luze bakarra duena eta hura bultzatzen duena. Espermatozoideak oso zelula txikiak dira, enbrioi-garapenerako behar diren zelula-osagai askorik ez dutenak. Mugigarritasunean, obulu baten bilaketan eta ernalketa izeneko prozesu batean harekin bat egitean espezializatuta daude.
Animaliak mugikorrak izaten dira, eta kontrako sexuko bikote baten bila aritu ohi dira, ugaltzeko. Uretan bizi diren animaliak kanpoko ernalketa erabiliz ugal daitezke, non obuluak eta espermatozoideak askatu eta inguruko uretan konbinatzen baitira. Hala ere, uretatik kanpo bizi diren animalia gehienek barne-ernalketa erabiltzen dute, eta esperma zuzenean emeari igortzen diote, gametoak lehortu ez daitezen.
Hegazti gehienetan, bai iraizpena bai ugalketa batzen dituen irekidura bakar baten bidez egiten dira, kloaka izenekoa: arrak eta emeak kloaka elkar-ukitzen jartzen dute, esperma transferitzeko, "kloakako musu" izeneko prozesua. Lurreko beste animalia askotan, arrek organo sexual espezializatuak erabiltzen dituzte esperma garraiatzen laguntzeko; organo sexual maskulino horiek organo intromitenteak dira. Gizakietan eta beste ugaztun batzuetan, organo maskulino hori zakila da, eta emakumeen ugaltze-aparatuan sartzen da (baginan) intseminazioa lortzeko, koito izeneko prozesua. Zakilak hodi bat dauka hazia garraiatzeko (espermatozoideak dituen fluido bat). Ugaztunen emeetan, bagina umetokiarekin lotzen da, eta organo horrek zuzenean laguntzen du ernaldutako enbrioi baten garapena haren barnean (haurdunaldi izeneko prozesua).
Mugigarritasuna dela eta, animalien sexu-portaerak sexu hertsatzailea ekar dezake. Intseminazio traumatikoa, adibidez, intsektu-espezie batzuek erabiltzen dute emeak sabel-barrunbeko zauri baten bidez intseminatzeko. Zauri hori kaltegarria da emearen osasunerako.
Landareak
Landareek, animaliek bezala, ugalketarako gameto maskulino eta femenino espezializatuak garatu dituzte. Hazidun landareetan, arren gametofito txikiek sortzen dituzte gametoak. Gametofito horiek estalki gogorren barruan egoten dira, polena osatuz. Hazidun landareen gameto emeak obuluetan daude. Ernaldu ondoren, hazi horiek, obuluek bezala, enbrioi-landarearen hasierako garapenerako beharrezkoak diren elikagaiak dituzte.
Loreak dituzten landareen loreek sexu-organoak dituzte. Loreak hermafroditak izaten dira, hau da, sexu-organoak dituzte, arrak zein emeak. Lore baten erdian, emeen parteak pistiloak dira, eta unitate bakoitza karpelo, estilo eta estigma batek osatzen dute. Ugalketa-unitate horietako bi edo gehiago fusionatu egin daitezke pistilo konposatu bakar bat osatzeko; bat egindako karpeloek obulutegi bat osatzen dute. Karpeloen artean obuluak daude, ernaldu ondoren hazi bihurtzen direnak. Lorearen zati maskulinoak lorezilak dira: pistiloaren eta petaloen artean kokatutako harizpi luzeak dira, puntetan polena sortzen dutenak. Polen-pikor bat estigman pausatzen denean, karpeloaren estiloaren goiko aldean, germinatu egiten da hodi poliniko bat sortzeko. Hodia beherantz hazten da, estiloko ehunetan barna, eta gameto maskulinoen nukleoak ematen ditu, azkenean hazi bihurtzen den obulua ernaltzeko.
Landare hermafrodita batzuk berez emankorrak dira, baina landareek autoernalkuntza saihesteko autoezbateragarritasun-mekanismo anitz garatu dituzte. Mekanismo horiek hermafroditismo sekuentziala, molekulak ezagutzeko sistemak eta heterostilia bezalako mekanismo morfologikoak eskatzen dituzte.
Pinuetan eta beste konifero batzuetan, sexu organoak arrak eta emeak diren pinaburuen barruan gertatzen dira. Arren pinaburuak emeenak baino txikiagoak dira, eta polena sortzen dute. Polena haizeak eramaten du emeengana. Emeen konoak, handiagoak eta luzeagoak, iraunkorragoak izaten dira, eta ernaldu ondoren hazi bihurtzen diren obuluak izaten dituzte.
Hazidun landareak mugiezinak direnez, polen-aleak beste landare batzuetara eramateko metodo pasiboen mende daude. Askok, koniferoek eta gramineoek bezala, polen arin bat sortzen dute, haizeak inguruko landareetara eramaten duena. Loreak dituzten landare batzuek polen astunagoa eta itsaskorragoa dute, intsektuek edo animalia handiagoek (kolibriek eta saguzarrek, esaterako) garraiatzeko espezializatua, eta loreek erakar ditzakete, nektar eta polen sariak baitituzte. Animalia horiek polena garraiatzen dute beste lore batzuetara mugitzen direnean, eta lore horiek ere ugalketa-organo femeninoak dituzte, eta horrek polinizazioa eragiten du.
Onddoak
Onddo gehienak sexualki ugaltzen dira, eta fase haploideak eta diploideak dituzte bizi-zikloetan. Onddo hauek isogamoak izan ohi dira, ez dute espezializazio maskulino eta femeninorik: onddo haploideak elkar ukituz hazten dira, eta, ondoren, beren zelulak fusionatzen dituzte. Kasu horietako batzuetan, fusioa asimetrikoa da, eta nukleo bakarra (eta ez material zelular laguntzailea) ematen duen zelula "ar" gisa har daiteke, nahiz eta ideia eztabaidagarria den. Onddoek aleloen ugalketa sistema konplexuagoak ere izan ditzakete, zehazki maskulinotzat, femeninotzat edo hermafroditatzat deskribatzen ez diren beste sexu batzuekin.
Onddo batzuek, okindegiko legamiak barne, ernalketa-tipoak dituzte, eta arren eta emeen erolen antzeko dualtasuna sortzen dute. Ernalketa-tipo bera duten legamiak ez dira elkarrekin fusionatuko, zelula diploideak osatzeko, baina soilik beste ernalketa-tipo bat duten legamiekin.
Goi-mailako onddo-espezie askok perretxikoak ekoizten dituzte sexu-ugalketaren parte gisa. Perretxikoaren barruan, diploide-zelulak sortzen dira, ondoren espora haploideetan banatzen direnak. Perretxikoaren altuerak sexualki sortutako ondorengo horiek sakabanatzen laguntzen du.
Sexua ugalketa-asexualean
Lynn Margulis eta Dorion Saganek defendatzen dute sexua geneen transferentzia dela eta, beraz, ugalketa asexuala duten izakietan ere badagoela sexua, gutxienez geneen transferentzia horizontala ematen denean. Geneen transferentzia horizontala hainbat mekanismoren bidez gerta daiteke: Birusek hau egin dezakete transdukzioa erabilita. Bakteriek beste bakteria hil batzuen geneak barne har ditzakete transformazioa erabilita edo bizirik daudenekin konjugazioa erabilita.
Bakterioek duten antibiotikoekiko erresistentzia mekanismo honen bitartez igarotzen dela ikusi da. Aurkikuntza ezberdinek diote GTHa ere izaki prokariota eta eukarioten eboluzioan paper garrantzitsua jokatu duela.
Sexu-sistemak
Sexu-sistema espezie bateko organismoen artean funtzio maskulinoak eta femeninoak banatzea da.
Animaliak
Animalia-espezieen %95 inguruk indibiduo maskulinoak eta femeninoak dituzte bereizita, eta gonokorikoak direla esaten da. Animalia-espezieen %5 inguru hermafroditak dira. Hermafroditismorik ez duten intsektu-espezieen kopuru handiak eragiten du ehuneko txiki hori. Ornodunen %99 inguru gonokorikoak dira, eta hermafroditak diren %1 horien artean, ia guztiak arrainak dira.
Landareak
Landare gehienak bisexualak dira (hau da, bi sexuak aldi berean daramatzate), hermafroditak (lorezilak eta pistiloa lore berean dituztenak) edo monoikoak dira. Espezie dioikoetan, sexu maskulinoa eta femeninoa landare bereizietan daude. Loredun landareen %5 inguru dioikoak dira, hau da, baina euren jatorri ebolutiboak oso ezberdinak dira. Dioikoa arrunta da gimnospermetan, non espezieen %65 inguru dioikoak diren, baina konifero gehienak monoikoak dira.