cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villeneuve-de-Duras
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nestor Kirchner presidentearen gasbidea
Néstor Kirchner presidentearen gasbidea Tratayengo Vaca Muertako petrolio-hobi ez-konbentzionaletatik gas naturala garraiatzen duen hodi bat da. Lehen fase batean, 2023ko ekainaren 20an martxan jartzea espero dena, 573 km-tan luzatzen da Buenos Airesko Salliqueló hiriraino. Bigarren etapak San Jeronimoraino (Santa Fe) jarraituko du.
Historia
2018an, Vaca Muerta gasbidea garatzeko lehen proiektua proposatu zen, guztira 1.040 km bi fasetan eraikitzeko. Enpresa batzuek interesa agertu zuten arren, proiektua ez zen inoiz lehiaketara atera Mauricio Macriren gobernuan.
2022ko otsailean, Gobernuak Tratayen eta Salliqueló arteko gasbidearen lehen fasea egiteko lizitaziorako baimena eman zion ENARSAri. Urte horretako ekainean, hodiaren 1. faserako lizitazioak hasi ziren, lizitazioa 2022ko abuztuan amaitzeko asmoz. 2022ko uztailean, gasbidearen lehen zatiaren eraikuntza Techint eta Sacde-k osatutako Enpresen Batasun Iragankorrari (UTE) esleitu zitzaion.
2023ko maiatzaren 12an gasbidearen lehen faseko azken soldadura egin zen. ENARSAko presidentearen adierazpenen arabera, 2023ko ekainaren 20an martxan jartzea espero da
Maiatzaren 31n, Alberto Fernández Argentinako presidentearen eta Lula da Silva Brasilgo parekidearen arteko bileraren ostean, BNDESek eraikuntzaren bigarren fasean erabiliko diren altzairuzko hodi eta xaflen esportazioa finantzatuko zuela jakinarazi zuten.
Ezaugarriak
Gasbidearen ezaugarri nagusiak:
Bidasoko elkarrizketa
Bidasoko elkarrizketa Bidaso ibaiaren ertzean, 1463. urtean, Hondarribiaren eta Hendaiaren artean izaniko elkarrizketa izan zen, Aragoi eta Nafarroako Joan II.aren eta Gaztelako Henrike IV.aren arteko auziak amaiarazteko asmoz. Epaile gisa Frantziako Luis XI.a erregeak jardun zuen. Joan II.ak Gaztelako jabego zaharrarekiko zituen asmoak eta Nafarroako gerra izan zituzten eztabaidagai. Frantziako erregeak gerrak sorturiko zorrak kitatzearren, Lizarrako merindadea Henrike IV.aren esku gelditzea eta Kataluniarekiko zituen hartu asmoak bertan behera uztea agindu zuen, nahiz eta Bartzelonako Konde izendatu berri zuten.
Urrezko Barea
Urrezko Barea Beasaingo Beti-Bizi elkarteak Beasaingo herriaren alde lan egin duen elkarte edo pertsona bati ematen dion eskerron saria da.
Historia
1992. urtean banatu zen lehen aldiz eta urtero banatzen zen.
1998. urtetik aurrera saria bi urtean behin banatzen da.
Amaia Riouspeyrous
Amaia Riouspeyrous (Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1984 -) Euskal Herriko kantaria da. Folk eta pop rock estiloetan aritzen da eta Anhauzen bizi da.
Biografia
Aita Anhauzekoa du eta ama Ezterenzubikoa. Ikasketak Garaziko ikastolan eta Baigorriko kolegioan hasi zituen; goi mailakoak (Gizarte Laguntzailea) Parisen egin zituen eta egun Baionako ospitalean egiten du lan.
2013an bigarren diskoa plazaratu zuen, Milaka.
Fontenay-Torcy
Fontenay-Torcy Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fontenay-Torcy udalerrian erroldatutako biztanleak 124 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 21 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 71etxeak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 89 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (33 gizon eta 22 emakume) eta 7 langabezian zeuden (7 emakume eta 7 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2000. urtean Fontenay-Torcy udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 408 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lane (Hego Dakota)
Lane Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Jerauld konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
K.a. XV. mendea
'''Kristo aurreko XV. mendea''' K.a. 1500. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1401. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Climax (Georgia)
Climax  Georgiako estatuko hiri bat da. Forsyth konderrian kokatua dago. 2010ean 280 biztanle zituen, 2.07 kilometro koadrotan banatuta.
Moraches
Moraches Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Moraches udalerrian erroldatutako biztanleak 113 ziren. Familiak 53 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 120 etxebizitza zeuden, 56 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 52 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 120etxeak ziren. 56 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 60 ziren, horien artean 33 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 33 pertsona aktiboetatik 30 lanean zeuden (15 gizon eta 15 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 gizon). 27 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Moraches udalerrian 53 unitate fiskal zeuden, 106 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.605 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak eraikuntza enpresenak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Moraches udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Mycteroperca phenax
Mycteroperca phenax Mycteroperca generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Moraches
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Villena–Abiadura Handia geltokia
Villena–Abiadura Handia (katalanez: Villena–Alta Velocitat; Villena AH laburtua) Valentziar Herrialdeko Alt Vinalopó eskualdeko tren geltoki bat da, Villena udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
2009ko martxoan, Adif enpresak Villenako abiadura handiko geltokia eraikitzeko lanak lizitatu zituen.
Geltokia 2013ko ekainaren 17an inauguratu zen Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbideko Albacete-Alacant tartearen inaugurazioa zela eta.
Geltokia
Geltokia Villena hiriaren hegoaldean dago, Santa Eulàlia koloniatik gertu. Geltokiak 40 800 metro karratuko azalera hartzen du, horietatik 2500 bidaiarientzako eraikinari dagozkionak. Zati honek, bidaiarientzako ontziratze gunea, ataria eta turismo agentzia bat bezalako zerbitzuak dauden lokal komertzial batzuk hartzen ditu.
Azpiegitura bioklimatikoa du eta 400 metroko luzera eta 10 metroko zabalera duten bi nasa ditu, markesinekin eta ez labaintzeko materialez egindako zoladurarekin.
Galiziako eskualdeak
Xuntako 65/1997 dekretuaren arabera Galizia ofizialki 63 eskualdetan banatuta dago, hauetatik 18 Coruñakoak dira, 13 Lugoak, 12 Ourensekoak eta 10 Pontevedran kokatuta daude.
Vigoko eskualdea da biztanle gehien daukana, bigarrena Coruñakoa eta hirugarrena Ferrolgoa. Biztanle gutxien daukana Terra de Caldelas, bigarrena Terra de Trives eta hirugarrena Meirakoa.
Ordenatuta agertzen dira probintzia bakoitzean biztanleen kopuruaren arabera, gehien daukanatik gutxienera.
Klaustrofobia
Klaustrofobia toki itxietan egoteko beldurra da.
Klaustrofobikoek, berez ez diote toki itxiari beldurra, baizik eta bertan gerta daitekeenari (itxita gelditu, asfixia, etab.). Ondorioz, ikara eta antsietatea senti dezakete. Baita bihotz-taupaden eta arnasaren frekuntzien igoera.
Mildred Harnack-Fish
Mildred "Mili" Elizabeth Fish-Harnack (jaiotze Fish deiturakoa eta ezkondu eta gero Harnack, Harnack-Fish edo Fish-Harnack); (1902ko irailaren 16a – 1943ko otsailaren 16a) Amerikako Estatu Batuetako literatura-historialaria izan zen, nazien erregimenaren aurkako autore, itzultzaile eta erresistentzia antifaxistako ekintzailea. Arvid Harnack ekin ezkondu ondoren, Alemaniara joan zen berarekin, eta han hasi zuen karrera akademikoa. Fish-Harnack bikoteak urtebete egin zuen Jenako Unibertsitatean eta Giessengo Unibertsitatean doktore-tesian lanean. Giessen en nazismoaren hastapenen lekuko izan zen. 1930ean, bikotea Berlin era joan zen, eta Mili Fish-Harnack irakasle laguntzaile bihurtu zen literatura ingelesean eta estatubatuarrean, Berlingo Humboldt Unibertsitatean. 1950eko hamarkadaren hasieran, bikoteak gero eta interes handiagoa zuen sobietar sistema komunis tarekin. Harnack-ek sobietar ekonomia planifikatua aztertu zuen idazle-talde bat ezarri zuen, eta bikoteak Sobietar Batasunera bisita bat antolatu ahal izan zuen 1932ko abuztuan, eta 1933rako erabat konprometituta zeuden sobietar ideologiarekin. Estatu Batuetako enbaxadan izandako harremanen bidez, Fish-Harnack Martha Dodden lagun egin zen. Martha Dodd-en lagun taldekoa bihurtu zen, eta garaiko politika kontuak eztabaidatzen zituzten. 1936an Mili Fish-Harnack irakasleak  Irving Stoneren Vincent van Gogh-en Lust for Life biografiaren itzulpena argitaratu zen.
Bikotea 1942ko irailean nazi ek atxilotu eta handik gutxira exekutatu zuten.
Sanzeno
Sanzeno Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sanzenok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Rhinolophus mitratus
Rhinolophus mitratus Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.
Linophrynidae
Linophrynidae arrain lofiformeen familia da, mundu osoko itsaso tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.
Generoak
FishBaseren arabera, familiak 27 espezie inguru ditu, 5 generotan banaturik.
K.a. XVI. mendea
'''Kristo aurreko XVI. mendea''' K.a. 1600. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1501. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Nomenklatura
Nomenklatura hitzak hainbat adiera ditu:
NGC 3215
NGC 3215 galaxia espiral bat da, Draco konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Pottokinaren printzipio
Pottokinaren printzipioa fikziozko kultura unibertso batzuetan gertatzen den fenomeno bat da (adibidez, telesailetan, bideo jokoetan, komikietan edo literaturan), bereziki haurren esparruan gertatzen dena. Agertzen diren pertsonaien artean, maskulinoek ―gizonezko baten identifikazioa dutenak, oro har― ezaugarri bereizgarriren bat izaten dute. Adibidez, Pottokiak seriean, pertsonaia maskulinoa edo filosofoa da, edo gaizki kantatzen du, edo beti txantxetan ari da, edo beti zorte txarra du, edo lorezaina da. Aldiz, emakumezko kide bakarraren berezitasuna da, hain zuzen ere, emakume edo neska izatea; hau da, ez du beste ezaugarri berezirik, pottokien artean Pottokinari gertatzen zaion bezala.
Hizkuntza batzuetan, pertsonaia eme horren izena txikigarri batez osatuta dago (ingelesez Smurfette, gaztelaniaz Pitufina eta frantsesez Schtroumpfette, adibidez), gizonezko kideetan ez bezala. Fenomeno honetan, ohikoa da emakumezkoa neska gazte bat izatea; gizonezkoak, berriz, adin guztietakoak izan daitezke. Batzuetan, ez du izenik izaten, neska da, besterik gabe (ikus Bechdel testa).
Historia
Kontzeptua Katha Pollitt idazleak The New York Times Magazine aldizkariarentzat idatzitako saiakera garrantzitsu batetik dator, «The Smurfette Principle» (1991), zeina tropo bat bihurtu baitzen, sare sozialetan maiz aipatua. Printzipioak Pottokiak serieko Pottokina pertsonaiaren izena hartzen du; honela azaltzen du Pollittek bere saiakeran:
Emakumea, beti gizonaren neurriz
Emakumerik agertzen ez den mundu bateko gizonezkoen unibertsalismoaren aurrean, teoria feminista eta postfeministen arabera, tropo horrek mundu androzentristaren ikuspegi bat ematen du, non araua gizonezkoa baita eta emakumea, salbuespen. Estereotipo eta genero rol oso markatuak eta mugatzaileak ezartzen zaizkio emakumeari. Emakumeenganako ikuskera murriztaile hori loturik egon ohi da kristalezko sabaiarekin eta nesken itxaropenekin. Gainera, emakumea gauzatzat ikusia izatea sustatzen du: apaingarri gisa tratatzen da, haren rol eta funtzio bakarra beste kide gizonezko baten ahizpa txikia edo neska lagun izatea baita. Bereziki, protagonistaren edo beste gizon baten begietara eder eta erakargarri izaten saiatu behar duenez, nesken artean larritasuna eragin dezake, gorputzaren itxura fisikoari dagokionez. Orobat, neska ikusezina da edo mutilen baten bitartez justifikatzen da haren izatea; mutilak dira istorioaren muina, eta neskak, gehienez ere, periferikoak. Mutilak gizabanako askeak eta definituak dira; neskak, berriz, guztiak batera pertsona mota bat bera dira. Beraz, mutilek definitzen dituzte istorioa, kode etikoak eta taldea bera.
Printzipio hedatua
Pottokiak haurrentzako seriean ez ezik, beste fikzio askotan gertatzen da Pottokinaren printzipio bera. Adibidez, The Big Bang Theory telesailaren lehen denboraldietan, Star Wars lehen filmetan ―eszena batzuetan, emakume bakar bat ikus zitezkeen, milaka gizonen artean―, eta beste fikzio ugaritan, hala nola The Avengers (2012) edo Inception (2010) filmetan, Transformers komikietan edo The Muppets haurrentzako txotxongiloetan ―The Muppet Show telesailetik sortua. Haurrentzat egindako produktuetan maiz gertatzen da, hala nola Doraemon edo Shin-Chan, Toy Story edo Disneyren printzesen filmak. Kataluniako TV3 telebista kate publikoak sortutako Polseres vermelles (Eskumutur gorriak) ekoizpenak ere printzipio bera erreproduzitzen du.
Trinityren sindromea
Berrikiago, emakume pertsonaia bakar hori arriskuan dagoen dama edo gizon protagonistaren maitasun xedea izatetik, pertsonaia indartsu bat izatera igaro da, aparteko ahalegin bati esker garatu dituena bere trebetasunak ―gizonek ez bezala, haiek berezkoak baitituzte dohainak. Halakoa da, adibidez, The Matrix filmeko Trinity emakume pertsonaia. Aditu batzuek susmoa adierazi zuten, Trinityren sindromea sortzen ari ote zen, nahiz beste ikerlari askok azaldu zuten Pottokinaren printzipioa eguneratzea zela, besterik gabe.
Pottokinak
Pottokinaren printzipioa agerrarazten duten fikzio batzuk:
Luis Orta
Luis Orta honakoa izan daiteke:
Atxondo
Atxondo Bizkaiko hego-ekialdeko udalerria da, Durangaldekoa. . urtean 0 biztanle zituen.
1962. urtean Atxondo haraneko hiru herriek (Apatamonasterio (udaletxea), Axpe-Martzaa eta Arratzola) bat egin zuten, Atxondo udalerria sortzeko.
Izena
Atxondo izenaren jatorria atx edo haitz eta ondo hitzak dira, seguruenik. Beraz, herriaren izenak «haitzaren ondoan» esan nahiko luke, Anboto izanik aipatutako atxa.
Mugakideak
Herrialdearen eta eskualdearen hego-mendebaldean dago kokatua, Arabako mugan. Elorrio ekialdean, Abadiño mendebaldean, iparraldean Elorrio eta Abadiño eta Aramaio (Araba) hegoaldean udalerri mugakideak ditu.
Ingurune naturala
Ibaizabal ibaiko ertzetik Anbotoko mendilerroaraino zabaltzen den bailaran kokatuta dago. Udalerrian, Arrazola ibaiak bat egiten du Ibaizabalekin.
Mendi hauek osatzen duten kareharrizko hormak 600 metroko goi-beheak ere sortzen ditu, Euskal Herri osoko handienak.
Ekonomia
Atxondon industrialdea Apatamonasterion dago kokatua, errepide-saretik gertu.
Politika
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz David Cobos Sarraoa (EH Bildu) da Atxondoko alkatea, Rosa Maria Elizburu Oiangurenen (Bildu) ondotik. Cobosek alkatetza lortu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoaz.
Bryconamericus microcephalus
Bryconamericus microcephalus Bryconamericus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Atxondo
Garraiobideak
Antzina, Durango-Elorrio trenbidea udalerritik ere pasatzen zen, eta Apatamonasteriotik Arratzolara zihoan beste bide bat ere bazegoen. Azken bide hau meatze-tren bat zen, baina bidaiarientzako zerbitzua ere eskaintzen zuen. Aspaldian bertan behera gelditu zen, eta horren ordez gaur egun pasealeku eder bat dago, turismorako aukera paregabea eskaintzen duena.
Euskara
Atxondoko euskara mendebaldeko hizkeraren parte den sortaldeko euskaran kokatzen da, zehatzago, Durangalde ko euskaran. Harekin batera, Durango, Elorrio, Izurtza, Abadiño etab. herrietako euskara ere kokatzen da bertan.
Lanesborough (Massachusetts)
Lanesborough Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Berkshire konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
K.a. XVII. mendea
'''Kristo aurreko XVII. mendea''' K.a. 1700. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1601. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Mouilleron (Marne Garaia)
Mouilleron Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mouilleron udalerrian erroldatutako biztanleak 35 ziren. Familiak 13 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak) eta 9 seme-alabarik gabeko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 17 etxebizitza zeuden, 14 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 17etxeak ziren. 14 etxebizitza nagusietatik 11 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 1ek hiru zituen, 2 etxek lau zituzten eta 7 etxek bost zituzten. 12 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 15 ziren, horien artean 9 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 9 pertsona aktiboetatik 8 lanean zeuden (5 gizon eta 3 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Haxix
Haxixa kalamutik sortzen den droga psikotropikoa da. Hain zuzen ere, kalamu-emearen hosto eta pistiloetan dagoen erretxinarekin sortzen den substantzia da.
Pedioplanis breviceps
Pedioplanis breviceps Pedioplanis generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Pontevedra Club de Fútbol
Historia
Pontevedra Club de Fútbol 1941ean sortu zen hiriko Eiriña eta Alfonso C.F. elkartzean. 1960 urtean bigarren mailara igotzea lortu zuen eta lehenengo partidan etxean Errealaren aurka 1-1 berdindu zuen. 1963an txapeldun gelditu eta lehen mailara igo zen baina urtebete egin zuen bertan. 1965 urtean berriz ere bigarren mailako txapelduna izan zen eta lehen mailara igo zen. Oraingoan bost denboraldi egin zituen goian. Emaitzarik onena lehenengo denboraldiko zazpigarren postua izan zuen. 1970an maila galdu zuen eta ordutik ez da itzuli lehen mailara. Urterik gehienak bigarren B mailan egin ditu.
2007 urtean Federazioaren Kopa irabazi zuen baina 2011 urtean hirugarren mailara jeitsi zen. Lau denboraldiren ondoren 2015ean bigarren B mailara itzuli zen. 2018an bigarren aldiz irabazi du Federazioaren Kopa.
Datuak
2022-23 barne:
Branne (Doubs)
Branne Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Branne udalerrian erroldatutako biztanleak 174 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 97 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 76 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 74 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 42 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 116 ziren, horien artean 91 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 91 pertsona aktiboetatik 83 lanean zeuden (41 gizon eta 42 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Branne udalerrian 72 unitate fiskal zeuden, 174 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.378 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Branne udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 3216
NGC 3216 galaxia bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Sarnonico
Sarnonico Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sarnonicok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Susan Boyle
Susan Boyle (Blackburn, West Lothian, Eskozia 1961 - ) langabezian dagoen emakume eskoziarra da. 2009ko urtarrilean Erresuma Batuko "Britain's Got Talent" reality showra aurkeztu zen eta bertan zeuden guztiak txunditu zituen Les Misérables musikaleko "I dreamed a dream" abestia kantatu zuenean.
Grabatutako saioa 2009ko apirilaren 14ean emititu zen, eta berehalako arrakasta lortu zuen, interneteko hainbat webguneren bitartez.
Konputazio kuantiko
Konputagailu kuantikoak edo ordenagailu kuantikoak konputazio kuantikoan oinarritzen diren ordenagailuak dira. Honek esan nahi du ohiko konputagailuek ez bezala qbit-ekin lan egiten dutela, eta ez bit ekin.
Qbit-ek 3 egoera logiko izan ditzakete, ohiko bit-ak dituen 0 eta 1 eta hirugarren kasu berezi bat, 0 eta 1 aldi berean dituen kasua. Fisika kuantikoak dioenez bi posizioak batera eduki ditzakegu ‘superpotentzia’ deritzon fenomeno batean. Hirugarren egoera honetaz gain, konputagailu kuantikoek ate logiko bereziagoak (ate kuantikoak) eta batez ere algoritmo berrien inplementazioa ahalbidetzen dute.
Historia eta hastapenak
Teknologiaren historian zehar, gizakia beti saiatu da konputagailuen elementuak ahalik eta txikien egiten, modu horretan konputazio prozesua azkartu egiten baita. Gaur egun, txikitze honen muga fisikoa nanometroen eskalan ezarri da eta dagoeneko 7nm-ko transistoreak fabrikatzen ari gara.
Aplikazioak
Aplikazio interesgarrienetako batek kriptografiarekin du zerikusia. Gaur egungo kriptografian, metodo erabiliena ehunaka digituko bi zenbaki lehen biderkatzearena da. Zenbaki hori bakarrik jakinda ezin daiteke bi zenbaki hauetako bat lortu gaur egungo ordenagailuekin, baina ordenagailu kuantikoekin, aldiz, bai. Aplikazio hau erakundeentzat oso interesgarria izan daiteke, historian zehar izan dira momentuak non zenbaki klabeak filtratu egin diren, hauek jakin gabe.
Kenya Britainiarra
Kenya Britainiarra (British Colony and Protectorate of Kenya eta British Kenya) Britainiar Inperioko estatu koloniala izan zen, egungo Kenyaren lurraldea hartzen zuena. 1920an eratu zen, Ekialdeko Afrika Britainiarra izeneko protektoratua kolonia bilakatu zenean. Koloniak barnealdeko lurrak hartzen zituen, eta Indiako ozeanoaren ertzeko lur zerrendak protektoratu izaten segitu zuen. Kenya 1963an independizatu zen Erresuma Batutik.
Konputazio kuantiko
Aplikazioak
Beste aplikazio interesgarri bat objektuetan dauden materialen analisia gauzatzea da, ideia konplexua da azaltzeko baina garbi esan daitekeena da hauek konpaktuak izatea lortu ezkero gaur egungoak baina askoz eraginkorragoak diren detektoreak lortuko genituzkeela.
Oxigeno
Oxigenoa elementu kimiko bat da, O ikurra eta 8 atomo-zenbakia dituena. Grezieraz ὀξύς (oxys; «azido», hitzez hitz «zorrontz», azidoen zaporeei erreferentzia) eta -γόνος (-gonos; «jatorria»​). Aspaldi, oxigenoa azidoa ekoizteko ezinbestekoa zela uste zen; horregatik, oxigenoak "azidoa sortzen duen" esan nahi du. Baldintza estandarretan (T = 0 K eta p = 1 atm), bi oxigeno atomo lotzen dira dioxigenoa sortuz. Dioxigenoa gas diatomiko, usaingabe eta zapore gabekoa da, O2 formularekin izendatzen dena eta bizitza lurtarrarentzat ezinbestekoa dena.
Taula periodikoan, 16. taldean (kalkogenoak edo oxigenoideak) eta 2. periodoan kokatuta dago. Oxigenoaren balentziari dagokionez, arruntena −2 da, baina beste batzuk ere baditu (−1,+1,+2, ...). Oxigenoa ez-metala da eta elementu gehienekin erraz erreakzionatzen du, gas nobleekin, metal geldoekin eta halogenoekin izan ezik. Halaber, oxidatzaile sendoa eta elektronegatibotasun handieneko bigarren elementua da fluorraren ondoren.
Oxigenoaren masan oinarrituz, unibertsoko hirugarren elementurik ugariena da, hidrogenoaren eta helioaren ondoren, eta lurrazalaren elementurik aberatsena da. Atmosferan, oxigenoa elementu aske bezala aurkitzea posible da, fotosintesia egiten duten organismoek etengabe hornitzen dituztelako. Fotosintesirik ez balego, oxigenoak ezingo luke elementu aske bezala egon atmosferan, oso erreaktiboa delako. 2.500 milioi urte inguru, organismo horiek agertu ondoren hasi zen oxigeno elementala atmosferan pilatzen, eta, gaur egun, dioxigenoak atmosferako bolumenaren % 20,8 osatzen du. Oxigenoaren beste forma alotropo batek, ozonoak (O3), biosfera argi ultramoretik babesten du atmosferako ozono-geruzari esker. Haatik, lurrazal mailan ozonoa kutsatzailea da.
Izaki bizidun gehienentzat nahitaezkoa da. Izaki bizidunetako egiturazko molekula mota guztiek, hala nola proteinek, karbohidratoek edo gantzek, oxigenoa daukate osagaitzat. Era berean, animalien maskor, hortz eta hezurrak osatzen dituzten konposatu inorganiko gehienek ere oxigenoa daukate. Zianobakterioek, algek eta landareek oxigenoa ekoizten dute, bere forma diatomikoan fotosintesian zehar, eta zelulen arnasketan erabiltzen dute izaki bizidun konplexu guztiek. Oxigenoa toxikoa da organismo anaerobikoentzat.
Egitura
Egoera estandarretan (T = 0 K eta p = 1 atm), oxigenoa gas diatomikoa, kolorgea, usaingabea eta zaporegabea da, likido- eta solido- egoeran, ostera, urdina. Dioxigenoa −183 °C-tan isurkari bihurtzen da, eta −218 °C-tan solidotu egiten da. Loturari dagokionez, oxigeno atomoak lotura kobalente bikoitz sendo baten bidez lotzen dira, loturaren ordena bi delarik.
Oxigeno atomoen simetria eta energia berdineko orbital atomikoak konbinatuz, orbital molekularrak lortzen dira. Oxigeno atomoen 1s orbital atomikoak aurrez aurre gainezartzean, σ lotzaile eta σ antilotzaile orbital molekularrak sortzen dira; 2p orbital atomikoak paraleloki gainezartzean, σ lotzaile, σ antilotzaile, π lotzaile eta π antilotzaile orbital molekularrak sortzen dira. Orbital molekularraren diagraman, orbital molekularrak energiaren arabera kokatuko dira, txikienetik hasita handienera arte. Elektroiak Aufbau printzipioari jarraituz betetzen ditu orbital molekularrak, hots, energia txikienetik hasita handienera.
Egoera horretan, molekula paramagnetikoa da, orbital molekularrean bi elektroi desparekatu agertzen direlako. Ondorioz, dioxigeno molekulak kanpoko eremu magnetikoaren eragina handitzen du; hots, iman batek bezala jokatuko du. Oxigeno likidoak laborategian egindako esperimentuetan oso magnetismo handia duela demostratu da.
Alotropoak
Oxigeno elementuaren alotroporik ohikoena dioxigenoa (O2) da. Dioxigenoa izaki bizidunen arnasketa prozesuan erabiltzen da eta atmosferako konposizioan garrantzi handia dauka. Lotura-ordena bi da, lotura-distantzia 1,21 Å eta lotura-energia 498 kJ/mol-koa. Gas-egoeran, kolorgea, usain gabekoa, paramagnetikoa, egonkorra eta uretan nahiko disolbaezina da (tenperatura handitu ahala, disolbagarritasuna txikitzen da). Likido-egoeran, kolore urdin argia du eta lehergarria da. Solido-egoeran, urdina da. Dioxigenoa lortzeko bi iturri natural daude, biotikoa eta abiotikoa. Iturri abiotikoan, eguzkiko argi ultramorearen bitartez CO2-ak jasaten duen fotodisoziazioaren ondorioz sortzen da dioxigenoa eta iturri biotikoan, landareen fotosintesiaren bitartez sortzen da. Trioxigenoa (O3), ozono gisa ezagutzen den eta oso toxikoa eta erreaktiboa den oxigeno elementuaren alotropoa da. Trioxigenoa estratosferan sortzen da dioxigenoak erradiazioa xurgatzearen ondorioz. Dioxigenoak espektro elektromagnetikoaren erradiazio ultramorea xurgatzean, molekula disoziatu eta disoziatutako atomo bakoitzak beste dioxigeno batekin erreakzionatzen du ozono molekula sortuz. Horrela, estratosferan metatzen den ozono-geruzak erradiazio kaltegarriez babesten du planeta, erradiazio horiek xurgatzen dituztelako. Gas-egoeran, urdin argi kolorekoa eta usain sakonekoa da, diamagnetikoa, ezegonkorra, uretan nahiko disolbaezina eta oso toxikoa. Likido-egoeran, urdina eta lehergarria da. Solido-egoeran, morea/beltza kolorea dauka.
Oxigenoaren beste forma alotropikoak oxigeno atomikoa (O) eta oxozonoa (O4) dira. Oxigeno atomikoa dioxigenoaren disozioaren ondorioz tenperatura altuetan sortzen da. Oxozonoa 2001. urtean aurkitu zen horrek egitura metaegonkorra du eta tenperatura baxuetan bi dioxigenoen arteko interakzioaren ondorioz sortzen da.
Ugaritasuna
Lurrazaleko elementurik ugariena da, biosferan, airean, itsasoan eta lurzoruan. Halaber, unibertsoko hirugarren elementurik ugariena da, hidrogeno eta helio elementuen atzetik. Eguzkiaren masaren % 0,9 oxigenoa da, horrrez gain, lurrazalaren % 49,2 eta lurreko ozeanoen osagai nagusia da, % 88,8. Itsasoetan, tenperatura txikietan oxigeno kantitatea handitu egiten da; izan ere, tenperatura altuetan O2 kantitatea txikitzen da, oxigeno atomikoa sortzeko disoziatzen delako. Oxigenoa gas egoeran, atmosferako bigarren osagairik nagusiena da, bolumenaren % 20,8 eta masaren % 23,1a hartzen duelako. Lurra eguzki-sistemako oxigeno-kontzentrazio handiena duen planeta da; adibidez, Martek % 0,1eko kontzentrazioa du eta Artizarrak are gutxiago.
Oxigeno gaseosoaren kontzentrazio altuaren ondorioz, oxigenoaren zikloa dago. Mugimendu hori planetaren zonalde nagusietan gertatzen da: atmosferan, biosferan eta litosferan. Landareen fotosintesiaren ondorioz, oxigenoa askatzen da, arnasketa eta deskonposizio-prozesuek, ostera, ezabatzen dute.
Errekuntza
Berez erretzen ez bada ere, oxigenoa da errekuntzak mantentzen dituen eragile nagusia; oxigenorik gabe ez legoke errekuntzarik.
Oxigenoa oso elektronegatiboa da eta elementu ia guztiekin erreakzionatzen du, erreakzio horri errekuntza deritzo. Errekuntza erreakzio kimiko bat da, non oxigenoa erregai batekin elkartzen den, beroa eta oxidoa kanporatuz. Oxigeno gaseosoak alkalino eta lurralkalinoekin erreakzionatzen du giro-tenperaturan, eta tenperatura altuetan elementu gehienekin (metal noble, gas geldo eta halogenoekin izan ezik), oxido metalikoak eta ez-metalikoak sortuz. Ur-disoluzioan, oxigenoak oxidatzaile bezala jokatzen du ingurune azido edota basikoan, eta estekatzaile bezala konplexuetan. Bi errekuntza mota daude, osatua eta osagabea:
Historia
Oxigenoa Joseph Priestley ingeles kimikariak eta Carl Wilhelm Scheelek aurkitu zuten 1771n, bakoitzak bere aldetik, baina, normalean, Priestleyri ematen zaio lehentasuna, aurkikuntza argitaratzen lehena izan zelako.
1775az geroztik, Antoine Lavoisierrek oxigenoaren ezaugarri nagusiak azaldu zituen. Horrez gain, airean eta uretan zegoela aurkitu, eta errekuntzarako eta arnasketarako oxigenoak duen garrantzia azpimarratu zuen. Azidoak eratzeko ezinbestekoa zela uste zuelako oxigeno izena jarri zion 1777an.
Lehenengo esperimentuak
Konbustio eta airearen arteko erlazioaren gainean egin zen lehenengo esperimentu ezagunetakoa Bizantzioko Filon ek garatu zuen K.a. II. mendean. Pneumatika izeneko obran. Filonek ikusi zuen piztutako kandela baten gainean alderantziz jarritako ontzi bat jartzen bazen, eta ontzi horren lepoa urez inguratzen bazen, likidoaren zati bat ontziaren lepotik igotzen zela. Esperimentu horren emaitzak ikusita, suposizio bat egin zuen, suposizio okerra hain zuzen ere. Suposizio horren arabera airearen zati bat, sua, elementu klasiko bilakatzen zen. Ondorioz, kristalen poroetatik ihes egiteko gai zen. Mende batzuk geroago, Leonardo da Vincik ikusi zuen airearen zati bat arnasketa eta konbustioan kontsumitzen dela.
XVII. mendea ren amaieran, Robert Boyle k airea konbustiorako beharrezkoa dela egiaztatu zuen. John Mayow kimikari ingelesak, Boyleren lana perfekzionatu zuen konbustioa emateko airearen zati bat, spiritus nitroaereus edo nitroaereus izena eman ziona, besterik ez dela behar adieraziz. Esperimentu batean aurkitu zuen bai sagu bai piztutako kandela bat ur gainean jarritako edukiontzi itxi batean jartzen badira, ura edukiontzitik gora igotzen dela, eta ur horrek airearen hamalauren bat ordezkatzen duela kandela itzali edo sagua hil baino lehen. Horren ondorioz, nitroaereusa arnasketa nahiz konbustio bidez kontsumitzen dela pentsatu zuen.
Flogistoren teoria
Robert Hookek, Ole Borchek, Mijail Lomonosov ek eta Pierre Bayen ek oxigenoa ekoiztu zuten XVII. eta XVIII. mendeetan egin ziren hainbat esperimentutan, baina horietako inork ez zuen elementutzat antzeman. Horren arrazoia flogistoren teoria erabili zutelako ustea dago. Izan ere, hori da garai horretan konbustioa eta korrosioa azaltzeko erabiltzen zen teoria nagusia.
Teoria hau 1667an sortu zuen Johann Joachim Becher kimikari alemaniarrak eta Georg Stahl ek birmoldatu zuen 1731n. Teoria horren arabera, konbustioa emateko gai diren material guztiak bi zatiz osatuta daude: flogisto izeneko zati bat, substantzia erretzean aireratzen zena, eta bestea, konbustioa eman eta gero errauts bihurtuko zena. Sukoiak diren eta hondar gutxi uzten duten materialak, hala nola egurra edo ikatza, flogistoz eratuta zeudela uste zuten batik bat. Sukoiak ez diren burdina bezalako materialak, ostera, flogisto gutxi zutela. Teoria horren faltsutasunaren aztarnetako bat metalek oxidazioa jasatean pisua irabazten zutela izan zen (berez flogisto zatia galdu beharko luketenean).
Aurkikuntza
Oxigenoa Carl Wilhelm Scheele farmazeutiko suediarrak aurkitu zuen 1772 inguruan, merkurio oxidoa eta zenbait nitrato berotzean, oxigeno gaseosoa sortu zuenean. Scheelek «suaren airea» izena eman zion gasari. Aurkikuntzaren inguruko txosten bat idatzi zuen «Chemische Abhandlung von der Luft und dem Feuer» izena eman ziona. 1775ean editoreari bidali zion eta 1777ra arte ez zen argitaratu.
Bien bitartean, 1774ko abuztuaren 1ean, Joseph Priestley elizgizon britaniarrak esperimentu bat egin zuen, zeinetan eguzki-argia merkurio (II) oxidoaren (HgO) gainean enfokatzen zuen kristalezko hodi baten barnean. Esperimentuan gas bat kanporatu zen «aire desflogistikatu» izena eman ziona. Gas horrekin, kandelek biziki su hartzen zutela ikusi zuen Priestleyek. Horrez gain, sagua aktiboago eta gehiago bizi zela gas hori arnasten zuen bitartean. Pristleyek 1775ean argitaratu zituen bere aurkikuntzak «An Account of Further Discoveries in Air» izeneko artikuluan. Egindako aurkikuntza lehenago argitaratu zuenez, bera hartzen da oxigenoaren aurkitzailetzat.
Lavoisierren kontribuzioa
Garai hartan zalantzan jarria izan zen arren, Lavoisierrek oxidazioari buruzko lehenengo esperimentu kuantitatibo egokiak aurrera eraman zituen, eta konbustioaren funtzionamenduaren inguruko lehenengo azalpen zuzena eman zuen. 1774 an hasitako esperimentu horiek eta antzeko beste esperimentu batzuk erabili zituen flogistoren teoria bertan behera uzteko, eta Pristleyek eta Scheelek aurkitutako substantzia, elementu kimiko bat zela frogatzeko. Esperimentu batean Lavoisierrek ikusi zuen ez zela pisu gehikuntza globalik sortzen eztainua eta airea edukiontzi itxi batean berotzen zirenean. Horren ordez, edukiontzia zabaltzean barrura airea bat-batean sartzen zela ikusi zuen, eta beraz, horrek edukiontzi barruko aire zati bat kontsumitu egin zela adierazten zuen. Horrez gain, eztainuaren pisua handitu egin zela eta pisu gehikuntza hori edukiontzi barrura sartutako airearen pisuaren berdina zela ikusi zuen. Esperimentu hori eta konbustioari buruzko beste hainbat, 1777an argitaratu zen Sur la combustion en général izeneko liburuan bildu ziren. Obra horretan, airea bi gasen nahastea dela frogatu zuen: «funtsezko airea», konbustioa eta arnasketa emateko beharrezkoa dena, eta bestea, ez zena ez konbustiorako ez arnasketarako behar, geroago nitrogeno izena hartuko zuena.
Lavoisierrek «funtsezko airea»-ri oxigeno izena eman zion 1777an, grekotik abiatuz ὀξύς (oxys) ("azido" esan nahi duena) eta -γενής (-genēs; "sortzaile" esan nahi duena), azidoak eratzeko ezinbestekoa zela uste zuelako. Baina denbora pasa ondoren, kimikariak, bereziki Humphry Davy-k 1812an, Lavoisierrek huts egin zuela konturatu ziren. Izan ere, hidrogenoa da azidoak eratzen dituen oinarria, baina ordurako oxigeno izena zabalduta zegoen.
Konposatuak
Oxigenoaren oxidazio-egoera −2 da ezagutzen diren oxigeno konposatu gehienetan. Hala ere, badira -1 oxidazio-egoera duten konposatu batzuk, hala nola peroxidoak. Beste oxidazio-egoera bat duten konposatuak ez dira ohikoak: −1/2 (superoxidoetan), −1/3 (ozonidoetan), 0 (egoera elementalean eta hipofluorosoetan), +1/2 (dioxigenilo konposatuetan), +1 (dioxigeno difloruroan) eta +2 (oxigeno difloruroan).
Oxido eta beste konposatu inorganiko batzuk
Oxigenoaren elektronegatibotasuna dela eta, tenperatura altuetan ia elementu guztiekin loturak eratzen ditu oxidoak sortzeko. Hala ere, zenbait elementuk tenperatura eta presio normaletan, zuzenean eratzen dituzte konposatu oxidoak, adibidez, burdinak sortzen duen herdoila. Aluminio eta titanio bezalako metalen gainazala airearekin kontaktuan jartzean, oxidatu eta geruza fin batez estaltzen dira metala pasibotu eta korrosioa mantsotzen duena. Zenbait trantsizio-metalen oxidoak naturan aurkitzen dira konposatu ez-estekiometriko bezala, formula kimikoak iradokitzen duen baino metal kopuru txikiagoarekin. Adibidez, wustita minerala (FeO), modu naturalean sortzen dena, berez Fex-1O moduan idazten da, non «x», normalean, 0,05 ingurukoa den.
Oxigeno konposatua atmosferan kantitate txikietan aurki daiteke karbono dioxido (CO2) moduan. Lurrazala eratzen duten arroken zati handi bat oxido desberdinez eratuta daude, hala nola silizio dioxidoz (SiO2, granito eta harean aurkitzen direnak), dialuminio trioxidoz (alumina Al2O3, bauxita eta korindoian aurkitzen direnak), diburdin trioxidoz (Fe2O3, hematite eta herdoilean aurkitzen direnak) eta kaltzio karbonatoz (CaCO3, kareharrian aurkitzen dena). Gainerako lurrazala oxigenodun beste konposatu batzuez ere eratuta dago, bereziki zenbait silikato bereziz. Lurraren mantuan, zeinak lurrazalak baino askoz masa handiagoa duen, burdinaren eta magnesioaren silikatoak ugaritzen dira. Uretan disolbagarriak diren silikatoak, Na4SiO4, Na2SiO3 eta  Na2Si2O5 formula molekularrak dituztenak, garbigarri eta eranskailu bezala erabiltzen dira. Oxigenoak, horrez gain, estekatzaile bezala jokatzen du trantsizio-metalekin, adibidez, O2 loturak eratuz iridio atomoarekin Vaska konplexua eratuz edo platinoarekin PtF6 konplexuan edo hemoglobinaren hemo taldeak duen burdinaren zentroarekin.
Ura
Dihidrogeno dioxidoa edo dioxidanoa, ura (H2O) izenez ezaguna dena, oxigenoaren konposaturik arruntena da. Ur molekulan, hidrogeno atomoak lotura kobalente bidez lotzen azizkio oxigeno atomoari. Baina, horrez gain, ondoko molekulako oxigenoarekin erakarpen indar bat jasaten du (23,3 kJ/mol ingurukoa hidrogeno atomoko); erakarpen indar horiei hidrogeno-loturak deritze. Molekulen artean ohikoak dira Van der Waals indarrak. Hidrogeno-loturak Van der Waals indar horiek baino % 15eko erakarpen handiagoa eragiten die ur-molekulei.
Konposatu organiko eta biomolekulak
Oxigenoa duten konposatu organikoen talde garrantzitsuenak ondorengoak dira (non «R» talde organikoa den): alkoholak (R−OH), eterrak (R−O−R), zetonak (R−CO−R), aldehidoak (R−COH), azido karboxilikoak (R−COOH), esterrak (R−COOR), anhidrido azidoak (R−CO−O−CO−R) eta amidak (RC(O)−NR2).
Bestalde, oxigenoa duten disolbatzaile organiko ugari daude, esaterako: azetona, metanola, etanola, alkohol isopropilikoa, furanoa, tetrahidrofuranoa, eter etilikoa, dioxanoa, etil etanoatoa, dimetilformamida, dimetilsulfoxidoa, azido azetikoa eta azido formikoa. Azetona (CH3(CO)CH3) eta fenola (C6H5OH) beste substantzia batzuen sintesirako ere erabiltzen dira. Oxigenoa duten beste konposatu organiko garrantzitsu batzuk honako hauek dira: glizerola, formaldehidoa, glutaraldehidoa eta azetamida. Epoxidoak eter mota batzuk dira, zeinetan oxigeno atomoak hiru atomoko eraztuna osatzen duen.
Oxigenoak giro tenperaturan edo tenperatura baxuagoetan, konposatu organiko askorekin berez erreakzionatzen du, autooxidazio izeneko prozesu baten ondorioz. Oxigenoa duten konposatu organiko gehienak ez dira O2-arekin zuzenean erreakzionatuz sortzen. Industria eta merkataritzan konposatu organiko garrantzitsuenak oxidazioz sortzen dira, eta horretarako, etilenoa edo azido perazetikoa erabiltzen dira aitzindari bezala.
Oxigeno elementua biziarentzat ezinbestekoak diren biomolekula garrantzitsu ia gehienetan aurkitzen da. Eskualeno edo karoteno bezalako biomolekula konplexuek soilik ez dute oxigenorik. Biologikoki garrantzitsuak diren konposatu organikoen artean, karbohidratoek dute oxigeno proportziorik handiena masan. Lipido, gantz azido, aminoazido eta proteina guztiek ere oxigenoa dute (karbonilo eta ester taldeak dituztelako). Biologikoki garrantzitsuak diren eta energia garraiatzen duten fosfato taldean ere aurkitzen da (PO43-), ATP eta ADP molekuletan zehazki. Horrez gain, bizkarrezurrean, purinetan (RNA eta DNA ren adenina eta pirimidinetan izan ezik) eta hezurretan (hidroxiapatito edo kaltzio fosfato bezala) ere agertzen da.
Oxigenoa lortzeko bideak
Oxigenoa era naturalean sortzen den molekula diatomikoa da, eta prozesu natural desberdinen bitartez lortzen da. Horietako bat fotosintesia da. Bertan, landareek oxigenoa sortzen dute argiak duen energia xurgatuz eta beste molekula batzuk erreakzionaraziz:
Beste era natural bat fotodisoziazio a da. Erreakzio horretan, fotosintesiaren antzeko erreakzio bat ematen da. Hau da, argiaren energia xurgatzen da beste molekula batzuk sortzeko. Hain zuzen ere, karbono dioxido ak eguzkiko argi ultramorea xurgatzen du karbono monoxido eta oxigenoan disoziatuz:
Ozono aren disoziazioaren bitartez ere oxigenoa sortzeko aukera dago. Estratosferan, ozonoak erradiazio ultramorea xurgatzen du eta ozono molekula oxigeno bilakatzen da.
Prozesu naturalez gain, badaude beste hainbat erreakzio oxigenoa lortzeko. Adibidez, laborategi mailan, ondorengo erreakzioen bitartez lor dezakegu dioxigenoa:
Erreakzio kimiko hori burutzeko, katalizatzailea erabiltzen da. Kasu honetan, manganeso dioxidoa.
Industria mailan airea ren destilazioa erabiltzen da oxigenoa lortzeko. Izan ere, gutxi gorabehera airearen % 21 oxigenoa da.
Erabilerak
Dioxigenoak aplikazio desberdinak ditu aurkitzen den egoeraren arabera. Gas- egoeran dagoenean, erabilera desberdinak ditu:
Sortutako azidoa ongarriak sortzeko erabiltzen da.
eta. Azken hau, azido sulfurikoa, ongarriak sortzeko erabiltzen da.
Likido-egoeran dagoenean, ordea, beste aplikazio batzuk ditu; adibidez: erregai bezala suziri eta misiletan, medikuntzan arnasketa arazoentzat, urpekaritzan, etab.
Toxikotasuna
O2 gaseosoa toxikoa izan ahal da presio partzial handietan, konbultsio edo bestelako osasun-arazoak sortuz. Normalean, toxikotasuna presio partziala 50 kPa baino handiagoa denean agertzen da edo itsas mailan, O2-ak duen presio partziala 2,5 aldiz handiagoa bada. Hori ez da arazo izaten, aireztatze mekanikoa duten gaixoentzat izan ezik. Izan ere, oxigeno-maskaretatik ematen zaien gasaren % 30-% 50 besterik ez da O2 bolumenaren proportzioa.
Denbora batean zehar, haur goiztiarrei, O2-an aberatsa zen inkubagailu batzuetan jartzen zitzaien. Baina bertan behera utzi zen ume batzuek ikusmena galdu ondoren.
Erabilera espazialean O2 puruaren arnasketak, hala nola zenbait jantzi espazial moderno edo espazio-ontzietan, ez du kalterik sortzen, erabiltzen den presio totala oso baxua dela bide. Jantzi espazialen kasuan, O2aren presio partziala arnasten den airean, 30 kPa inguruan aurkitzen da (normala baino 1,4 aldiz handiagoa).