cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
María Ángeles Garai
Irakasle ibilbidea
1965eko abenduan, Lehen Hezkuntzako Eskola Liburuaren ezarpena eta nahitaezkotasuna ezarri ziren ikastetxe publiko eta pribatu guztietarako. Julia Berrojalbiz andereñoa Euskaltzaindira jo zuen irakaskuntza elebiduna legeztatzeko laguntza eske. Euskaltzaindiaren babespean eta Alfontso Irigoienek eskainitako laguntzari esker sortu ahal izan zen, Bizkaiko Foru Aldundiaren laguntzarekin ere bai. 1966an zabaldu zen, Elkano kaleko 6. zenbakian, Resurrección María de Azkue ikastola Abando auzoan. Euskaltzaindiaren babespean eta Alfontso Irigoienek eskainitako laguntzari esker sortu ahal izan zen. Lehen Hezkuntzako zuzendari nagusiak baimena eman ondoren, haurrei hizkuntza ofizialean eta euskaraz irakastea zuen helburu. Ikastolak arrakasta handia izan zuen hasiera-hasieratik; ondoren, Zazpi kaleetako Santiago parrokiako Ikastola (1968), Begoñazpi Ikastola (1970) eta Lauro Ikastola sortu ziren.
Taiga Harada
Taiga Harada (原田 大雅) Japoniako futbolaria da.
María Ángeles Garai
Irakasle ibilbidea
Angeles Garaik ikastolen bilakaera osoa bizi izan zuen, ikastolen legezko onarpena lortu arte, eta Resurrección María de Azkue ikastolan amaitu zuen irakasle-lana, Euskal Herrian ofizialki ireki zen ikastoletako lehena.
Taiga Harada
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujieda MYFC.
Ardatz salto
Ardatz-jauzia sintaxi-akats larria da hizkuntza zinematografikoan, eta bi pertsonen artean ezarritako irudizko ardatza errespetatzen ez denean edo hausten denean, edo objektu bat lerroaren beste aldean agertzen denean gertatzen da.
Meaka
Meaka Morga udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 30 biztanle ditu.
Ardatz salto
Adibidez, bi pertsonaiaren arteko elkarrizketa bat filmatzean edo grabatzean, kamera bat lotzen dituen alegiazko ardatzaren alde batean eta beste kamera bat beste aldean kokatzen bada, muntaian ikusiko da, batak besteari begiratu beharrean, biek norabide berean egiten dutela, ikusleak bi planoak bata bestearen atzetik ikustean elkarri bizkarra ematen dioten sentsazioa hartzen duen bezala, ez bakarrik elkarrizketan ari diren sentsazioa. Zentzugabea da, baizik eta (eta hori da larriena) espazio eszenikoaren erreprodukzioa nabarmen aldatzen du, Orientazioa galtzen ez badu ere, informazio oker eta narratiboki faltsua jasoko du. Hori ekiditeko, 180º-ko legea aplikatzen da, espazioa bitan zatitzean datzana, ekintza edo begiraden ardatzaren bidez, sekuentzia osatzen duten ganbera posizio ezberdinak ardatz horren alde berean jarriz, horrela, planoak bata bestearen ondoren muntatzen direnean, espazioa ondo berreraikita geratzen da eta ekintza sinesgarria da.
Arau enpiriko hori zinemaren hastapenetan agertu zen, muntatzaileak konturatu zirenean bi pertsonaia jazartzen baziren, ezin zirela jazarpenaren norabidearen kontrako aldeetatik filmatu, kasu horretan ez baitzen efektu hori gertatzen, baizik eta biak elkartuko zirela.
Gai honek eztabaida handia sortzen du, batzuek uste baitute ikusle modernoa ez dela desorientatzen ardatza gainditu arren, eta egia izan daiteke, baina ez da gutxiago zinema asmatu zenetik, errore hori narratiboki erabili baita nahita, pertsonaia bat galduta edo desorientatuta dagoelako sentsazioa sortzeko.
Vielle-Saint-Girons
Vielle-Saint-Girons Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Landak departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gregorio Ricci-Curbastro
Gregorio Ricci-Curbastro (Lugo, Ravenna - Bolonia, ) matematikari italiarra izan zen. Paduako Unibertsitateko irakaslea izan zen. Fisika matematikoa eta kalkulu diferentziala ikertu zituen. 1884an Tullio Levi-Civita dizipuluarekin kalkulu tentsorialaren oinarriak sortu zituen. Erlatibitatearen bere teoria orokorrean Einstein kalkulu tentsorialaz baliatu izanak kalkulu hori ezagutarazi zuen, eta geroztik asko erabili izan da bai geometria diferentzialean eta bai matematikaren beste zenbait ataletan.
Vielle-Saint-Girons
Biztanleria
2007an Vielle-Saint-Girons udalerrian erroldatutako biztanleak 1.118 ziren. Familiak 475 ziren, horien artean 132 pertsona bakarrekoak ziren (70 bakarrik bizi ziren gizonak eta 62 bakarrik bizi ziren emakumeak), 207 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 109 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 27 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 702 ziren, horien artean 474 aktiboak ziren eta 228 inaktiboak ziren. 474 pertsona aktiboetatik 419 lanean zeuden (236 gizon eta 183 emakume) eta 55 langabezian zeuden (19 gizon eta 36 emakume). 228 pertsona inaktiboetatik 109 erretiraturik zeuden, 43 ikasten zeuden eta 76 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vielle-Saint-Girons udalerrian 516 unitate fiskal zeuden, 1.175 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.932 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 84 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 13 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 24 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 9 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 28 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 14 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gehiagoko dendak, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 1 liburu denda zen eta 1 arropa denda zen.
2000. urtean Vielle-Saint-Girons udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 33 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Yzeures-sur-Creuse (Indre eta Loira)
Yzeures-sur-Creuse Frantziako udalerria da, Indre eta Loira departamenduan dagoena, Centre eskualdean. 2008an 1.466 biztanle zituen.
Biztanleria
2008an Yzeures-sur-Creuse udalerrian erroldatutako biztanleak 1.466 ziren. Familiak 664 ziren, horien artean 212 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 164 bakarrik bizi ziren emakumeak), 248 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 164 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 864 etxebizitza zeuden, 674 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 143 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 812 etxeak ziren eta 49 apartamentuak ziren. 674 etxebizitza nagusietatik 501 bere jabearen bizilekua ziren, 161 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 51 etxek bi zituzten, 135 etxek hiru zituzten, 209 etxek lau zituzten eta 272 etxek bost zituzten. 547 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 329 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 266 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 850 ziren, horien artean 591 aktiboak ziren eta 259 inaktiboak ziren. 591 pertsona aktiboetatik 543 lanean zeuden (292 gizon eta 251 emakume) eta 48 langabezian zeuden (21 gizon eta 27 emakume). 259 pertsona inaktiboetatik 126 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 83 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 68 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 5 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 29 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 4 igeltseroak, 4 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 zapata-denda zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Yzeures-sur-Creuse udalerrian 57 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.856 hektarea erabiltzen.
Monroe City (Missouri)
Monroe City Missourieko hiri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 2,531 biztanle zituen, 7.82 kilometro koadrotan banatuta.
Yzeures-sur-Creuse (Indre eta Loira)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Monticello (Missouri)
Monticello Missourieko herrixka bat da. Lewis konderrian kokatua dago. 2010ean 98 biztanle zituen, 0.68 kilometro koadrotan banatuta.
Duintasunez eutsi
Duintasunez eutsi Des-kontrol musika taldearen 4. diskoa da, 2006. urtean Oihuka diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.
Disko hau 2006ko urtarrilean grabatu zen Elkar estudioetan, "Beldurra", "Potrotaino" eta "Lau hormen artean" kantuak izan ezik. Abesti hauek 2005eko abenduan zuzenean grabatu ziren, izatez aurreko diskoetako abestiak dira.
Kooperatiba
Kooperatiba ekonomia, gizarte eta kultura helburuetarako bazkide izeneko pertsonek osatzen duten borondatezko merkataritza-baltzu autonomoa da. Erakundearen jabetza bazkideena da eta bere kudeaketa demokratikoa da, bazkideen artean. Bazkide guztiek eskubide eta eginbehar berdinak dituzte eta irabaziak beraien artean banatzen dira.
Komeni da kooperatibaren lege kontzeptua eta kontzeptu soziologikoa bereiztea. Sarri, kooperatiba legezko kontzeptua murritzagoa da autonomian eta demokrazian oinarritzen den kooperatiba kontzeptu zabala baino. Horrela, mutualitateek eta lan baltzu anonimoek ere kooperatiben ezaugarriak izaten dituzte.
Historia
Elkarlanean oinarritzen diren enpresa egiturak historiaren aro guztietan izan dira. Hala ere, XIX. mendearen lehenengo hamarkadetan hasi zen "kooperatiba" hitza erabiltzen.
Garrantzi handikoa izan ziren, XIX. mendeko bigarren erdian eta XX. mendearen lehenengo hamarkadetan, batez ere, kontsumitzaileen kooperatibak, nekazaritza kooperatibak eta kreditu kooperatibak.
Azken hamarkadetan, gero eta indar handiagoa hartzen ari dira lan kooperatibak herri batzuetan. Euskal Herritik aparte, Frantzian, Espainian edo Italian (baita ere Estatu Batuetan, nahiz eta lege egitura ezberdin baten bidez: ESOP delakoen bidez).
Discogobio bismargaritus
Discogobio bismargaritus Discogobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Kooperatiba
Lege egitura
Kooperatiba gehienak, Hego Euskal Herrian, ekainaren 24ko 4/1993 Kooperatiben Legearen pean eratzen dira (azken aldaketa ekainaren 29ko 1/2000 Legea), bai eta lege hori garatzen duten araudien bitartez ere. Oso kooperatiba gutxi dira, Euskal Herrian, Espainiako legearen pean geratzen direnak.
Bestaldetik, hemendik aurrera, Europako Sozietate Kooperatiboaren Estatutua indarrean sarturik, Estatutu honen barruan eratzeko aukera izango dute ere euskal kooperatibek.
Azkenean, hasieran esandakoaren arabera, ez dugu ahaztu behar ere hainbat kooperatiba mutualitateen edo lan baltzu anonimoen legediaren pean eraturik daudela.
Gaur egungo printzipioak
Gaur egungo printzipioak Kooperazio Aliantza Internazionala ren asanblean onartuak izan ziren Manchesterren, 1995eko Irailaren 23an.
Printzipio klasikoak
Ondorengo printzipioak, Kooperatiba Aliantza Internazionalak 1937. urtean sistematizatu zituen.
Kooperatiben egitura
Kooperatibak normalean, jarduera ekonomikoaren ardatz gisa enpresa pribatu en produkzio-ereduan oinarritzen dira, nahiz eta merkatal sozietatearen eredu gisa egituran berezitasunak izan.
Jarraian, kooperatiben eta sozietate merkantil klasikoaren arteko desberdintasunak azaltzen dituen taula.
Kooperatiben organo sozialak
Kooperatibarentzat interesgarriak diren edo izan daitezken beste edozein gai erabaki daiteke, beti ere organoari dagokion gaia bada.
Bazkideen arabera:
Bazkideen arabera sailkatzen baditugu, lehen, bigarren edo goragoko mailako kooperatibak aurki ditzakegu.
Lehen mailako kooperatiba mota honetako bazkide, pertsona fisiko ein juridikoak izan daitezke, publiko edo pribatuak. Lehen mailako kooperatiba eratzerako unean gutxienez hiru bazkide izan behar ditu.
Kooperatibek bigarren mailako kooperatibak eratzerako orduan gutxienez bi bazkide izan behar dira(KL 128artikulua eta hurrengoetan). Erakunde hauek kide diren erakundearen jarduera ekonomikoa osatu, sustatu, koordinatu, indartu edo bateratzeko helburuarekin sortuak izan direlarik.
Ohiko egitura organikoa du baina berezitasun bat dauka. Berezitasuna boto-eskubide aren araberakoa da, izan ere erakunde bakoitzaren boto-eskubidea parte hartzearen araberakoa da. Kooperatiba-sozietatea ez den erakundearen botoak ezin dira boto guztien herena baino gehiago izan, lau bazkide baino gutxiagokoa denean izan ezik. Kontseiluari dagokionez, kontseilu-kideek ordezkaturiko erakundearen edo erakundeen elkarlanaren edo bazkide-kopuruaren araberakoa izango da. Bestalde batzar orokorrean ezarri daitezkeen mugak kontuan hartuko dira.
Bestalde, aipatu enpresa-elkarteak, kooperatiba bazkunak eta kooperatiba elkarteak ere.
Hohenstein (Reutlingen)
Hohenstein (Reutlingen) Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Argiaren abiadura
Argiaren abiadura definitzeko, argia hutsean hedatzen denean daraman abiaduratik hasi beharra dago eta, hortik aurrera, argiaren abiadura definitu. Argia, hutsean hedatzen denean, haren abiadura konstante unibertsal bat da, 299.792.458 m/sko balioa duena eta ikurraren bidez adierazten dena. Hutsa ez den ingurune batean, ordea, argiaren abiadura hutseko abiadura baino txikiagoa da, eta zenbait ezaugarriren menpekoa da, besteak beste, permitibitate elektrikoaren, permitibitate magnetikoaren eta beste ezaugarri magnetiko batzuen menpekoa.
Argiaren abiadura hutsean duen balioa 1983ko urriaren 21ean sartu zen ofizialki Nazioarteko Unitateen Sisteman, konstante gisa, horrela neurgailua konstante horretatik eratorritako unitatea bihurtuz. Argi-urtearen definizioan ere erabiltzen da, 9,46·1015 m-ren baliokide den luzera-unitatea; argiaren abiadura 9,46·1015 m/urteko moduan ere adieraz daiteke.
Artamus insignis
Artamus insignis Artamus generoko animalia da. Hegaztien barruko Artamidae familian sailkatua dago.
Asakako Zelaia
Asakako Zelaia Japoniako Lurreko Autodefentsa Indarren base da. Lau udalerritan dago: Nerima, Tokio; Asaka, Saitama ; Wako, Saitama ; eta Niiza, Saitama. Ekialdeko Armadaren egoitza da.
Kanpalekua, 1930etik 1940ra bitartean, golf zelai bat zen, jatorriz. 1941etik 1945era bitartean, Japoniako Armada Inperialaren Junior Akademia Militarraren egoitza izan zen, eta, 1945etik 1960ra, Estatu Batuetako Armadako kanpamentua (South Camp Drake) 1945etik 1960rako aldian Zalditeriako 1. Dibisioaren zati bat egon zen.
Asaka tiro eremua Tokioko 1964ko Udako Olinpiar Jokoetarako eraikitako tiro eremua izan zen, eta pistola eta fusil tiroak eta pentathloi modernoaren tiro zatia hartzen zituen. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako behin-behineko tiro lekua da.
Argiaren abiadura
Hutsa ez den medio baten abiadura bere permisibitate elektrikoaren, iragazkortasun magnetikoaren eta beste ezaugarri elektromagnetiko batzuen araberakoa da. Medio materialetan, abiadura hori c baino txikiagoa da, eta errefrakzio-indizean kodetuta dago. Hutsaren aldaketa sotilagoetan (hala nola espazio kurbatuak, Casimir efektua, populazio termikoak edo kanpoko eremuen presentzia), argiaren abiadura huts horren energia-dentsitatearen araberakoa da.
Eterraren sistema
Hasiera batean, uste izan zen espazio hutsa eter izeneko ingurune batez beteta zegoela eta ingurune horrek eremu elektromagnetiko bat zeukala. Ildo horretatik, fisikari askoren iritziz, eterra argia hedatzeko ingurune egokiena zen. Beraz, orduko fisikarien ustetan, posible izan beharko litzateke Lurraren mugimendua aztertzea argiaren ingurune horrekiko isotropia neurtuz. 1880ko hamarkadatik aurrera, hainbat esperimentu egin ziren Lurraren mugimendu hori aztertzeko, eta ezagunenetarikoa Albert a. Michelson-ek eta Edward W. Morley-k 1887an egindakoa izan zen. Baina detektaturiko mugimendua beti zen errorea baino txikiagoa. Esperimentu modernoei esker, fisikariak ohartu ziren eterraren ingurunean argiaren hedapen-abiadura berdina zela noranzko guztietan. Ondorioz, Hendrik Lorentz fisikari herbeheretarrak ondororioztatu zuen eterraren sisteman mugitzen zen gorputza laburtuta ikusten zela bere mugimenduaren noranzkoan. Hori dela eta, Lorentzek ondorioztatu zuen denbora ez dela aldaezina, eta Lorentzen transformazioak deritzen ekuazioak sortu zituen. Urte batzuk geroago, 1900. urtean hain zuzen, Henri Poincaré-k frogatu zuen Lorentzek arrazoia zuela eta denbora konstante baten bitartez aldatzen zela eterraren sisteman. 1905. urtean, Henri Poincarék, Lorentzen transformazioez baliatuta, erlatibitatearen printzipioa formulatu zuen.
Erlatibitate Berezia
Henri Poincarék, erlatibitatearen printzipioa formulatu ondoren, hainbat fisikari hasi ziren lanean horren gainean. Horietako bat Einstein izan zen. Einsteinen ustetan, argiaren hutseango abiadura iturriarekiko zein behatzailearekiko independentea zen, baldin eta behatzailea azeleratuta ez bazegoen. Erlatibitatearen definiziotik abiatuta, 1905. urtean, Albert Einsteinek Erlatibitate Bereziaren teoria formulatu zuen. Teoria horren arabera, argiaren abiadura hutsean, konstante unibertsala da, eta ez dago erlazionatuta soilik argiarekin. Erlatibitate Bereziaren Teoriak iraultza ekarri zuen espazio-denboran, eta eterraren sistemaren kontzeptua bertan behera gelditu zen, nahiz eta Lorentz eta Poincaré horren alde zeuden.
Konstante esplizitu moduan definitzeko prozesua
1983. urtean, Pisu eta Neurrien Konferentzia Orokorrak ondoko era honetan definitu zuen metroa: «Metroa da argiak hutsean 1/299.792.458 segundoko denbora-tartean zeharkatzen duen ibilibidea»" . Definizio horren ondorioz, argiaren abiadura hutsean, 299.792.458 m/s-koa da, eta Nazioarteko Unitate Sisteman definitutako konstante izatera heldu da . 2011. urtean, Pisu eta Neurrien Konferentzia Orokorrak azaldu zuen Nazioarteko Unitate Sistemako oinarrizko zazpi unitateak berriz ere definitzeko asmoa zuela . Horretarako, konstante esplizituen formulazioa erabiliko zuela agindu zuen. Formulazio horretan, unitate bakoitza oinarrizko konstante ezagun baten balio zehatza erabiliz definitzen da, zeharkako era batean. Konstante esplizituen formulazioaren bidez, metroaren definizioa emateko, era baliokide bat proposatu zuen: «Metroa, m ikurra duena, luzera adierazteko unitatea da. Metroari dagokion magnitudea esleitzeko, argiaren hutseango abiaduraren balioa finkatu behar da, Nazioarteko Unitate Sistemako m/s unitateetan 299.792.458 izateko moduan».
Deskribapena
Fisika modernoaren arabera, erradiazio elektromagnetiko guztiak (argi ikusgaia barne) abiadura konstantez hedatzen edo mugitzen dira hutsean, argiaren lastertasuna (magnitude eskalarra) beharrean argiaren abiadura (magnitude bektoriala) izenez (gaizki) ezagutzen dena. Hura c gisa adierazten den konstante fisikoa da. Erlatibitatearen teoria orokorrean, c lastertasuna grabitatearen hedapenaren abiadura ere bada.
Elektromagnetismoaren legeetatik (Maxwellen ekuazioak adibidez) lortzen den ondorio bat da erradiazio elektromagnetikoaren c abiadura ez dela erradiazio hori igortzen duen objektuaren abiaduraren araberakoa. Beraz, oso azkar mugitzen den argi-iturri batek igortzen duen argia iturri geldi bateko argiaren abiadura berean ibiliko litzateke (nahiz eta argiaren kolorea, maiztasuna, energia eta momentua aldatu: Doppler efektua).
Behaketa hori erlatibitate-printzipioarekin konbinatzen bada, behatzaile guztiek argiaren abiadura hutsean kopuru berean neurtuko dutela ondorioztatzen da, behatzailearen erreferentzia-esparrua edo argia igortzen duen objektuaren abiadura edozein dela ere. Horregatik, c, oinarrizko konstante fisiko gisa ikus daiteke. Gertaera hori, beraz, erlatibitate bereziaren teoriarako oinarri gisa erabil daiteke. Konstantea c abiadura da argiaren ordez, erlatibitate berezirako oinarrizkoa dena. Beraz, argia, nolabait, c baino abiadura txikiagoan bidaiatzeko atzeratzen bada, horrek ez du zuzenean eragingo erlatibitate bereziaren teorian.
Abiadura handian bidaiatzen duten behatzaileek distantziak eta denborak Lorentz eraldaketaren arabera distortsionatzen direla ikusiko dute. Dena den, transformazioek denborak eta distantziak desitxuratzen dituzte argiaren abiadura konstante izan dadin. c-tik hurbileko abiaduran bidaiatzen duen pertsona batek ere aurrean argiaren koloreak urdin bihurtzen direla eta atzean gorri bihurtzen direla ikusiko du.
Erreferentzia-esparru batean, informazioa c baino azkarrago bidaiatuko balu, kausalitatea urratuko litzateke: beste erreferentzia-esparruetan, informazioa bidali aurretik jasoko litzateke; horrela, kausa efektuaren ondoren behatu zitekeen. Erlatibitate bereziaren denbora-zabalkuntzaren ondorioz, kanpoko behatzaile baten eta argiaren abiaduratik gero eta hurbilago dagoen behatzaile batek hautematen duen denboraren zatidura zerora hurbiltzen da. Zerbait argia baino azkarrago mugituko balitz, zatidura hori ez litzateke zenbaki erreala izango. Kausalitatearen urraketa hori ez da inoiz ikusi.
Argi-kono batek kontaktu kausalean dagoen eta ez daudenen kokapena definitzen du. Beste modu batera esanda, informazioa argi-kono batek definitutako eskualdeetan eta puntu batera hedatzen da. Eskuineko diagramako AB tartea denbora-mota da (hau da, erreferentzia-esparru bat dago, non A eta B gertaerak, espazioan, leku berean gertatzen diren, une desberdinetan gertatzen direlako bakarrik bereizita, eta, marko horretan A B-ren aurretik bada, A B-ren aurretik dagoen marko guztietan: ez dago erreferentzia-esparrurik, zeinetan A eta B gertaerak aldi berean gertatzen diren). Modu horretan, hipotetikoki, posible da materia (edo informazioa) A-tik B-ra bidaiatzea, beraz, erlazio kausala egon daiteke (A kausarekin eta B efektuarekin).
Bestalde, AC tartea espazio motakoa da (hau da, erreferentzia-esparru bat dago, non A eta C gertaerak aldi berean gertatzen diren). Hala ere, badaude A C-ren aurretik dauden markoak ere, edo C A-ren aurretik daudenak. Argia baino azkarrago bidaiatzeko modu bat mugatuz, ezin izango da edozein materia (edo informazio) A-tik C-ra edo C-tik A-ra bidaiatu. Modu horretan, ez dago A eta C-ren arteko kausa-loturarik.
Naoto Hori
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Flügels.
Argiaren abiadura
Deskribapena
1983an onartutako egungo definizioaren arabera, argiaren abiadura 299.792.458 m/s da (gutxi gorabehera, 3 × 108 metro segundoko, 300.000 km/s edo 300 m segundo miliorenekoa).
c-ren balioak hutsaren permitibitate elektrikoa, SIU unitateetan, honela definitzen du:
Hutsaren iragazkortasun magnetikoa (\mu_0) ez da c-ren menpekoa, eta SIU unitateetan definitzen da:
Konstante horiek Maxwell-en ekuazioetan agertzen dira; horiek elektromagnetismoa deskribatzen dute, eta honela erlazionatuta daude:
Distantzia astronomikoak argi-urteetan neurtzen dira, normalean (hori da argiak urte batean egiten duen distantzia, gutxi gorabehera 9,46×1012 km (9,46 bilioi km).
Metroaren definizioa
Historikoki, metroa Ipar poloaren eta ekuatorearen artean Parisen barrena dagoen lurreko meridiano-arkuaren luzeraren hamar milioigarren zati gisa definitu zen barra estandarrari erreferentzia eginez, eta argiaren maiztasun jakin bateko uhin-luzerari erreferentzia eginez.
1967an, Pisu eta Neurriei buruzko XIII. Konferentzia Orokorrak denbora atomikoaren segundoa zesio-133 atomoaren oinarrizko egoeraren bi maila hiperfinen arteko trantsizioari dagozkion 9.192.631.770 aldien iraupena bezala definitu zuen, gaur egun, segundoaren definizioa izaten jarraitzen duena.
1983an, Pisu eta Neurrien Konferentzia Orokorrak neurgailuaren definizioa aldatzea erabaki zuen Nazioarteko Sistemaren luzera-unitate gisa, eta haren definizioa argiaren abiaduran oinarrituta ezarri zuen :
Ondorioz, neurgailuaren definizioan egindako doikuntza horrek argiaren abiadura 299.792.458 m/s-ko balio zehatza izatea ahalbidetzen du metro/segundo adierazitakoan. Aldaketa horrek Einsteinen erlatibitatearen teoriaren oinarrietako bat aprobetxatzen du, praktikoki, zeinak hutsean argiaren abiaduraren magnitudea neurtzeko erabiltzen den erreferentzia-sistematik independentea dela dioen.
Metroaren definizioaren aldaketaren motibazioa eta baita unitateen definizioaren aldaketa guztien atzean ere, mundu osoko gailuak modu homogeneoan kalibratzeko erraz erabil zitekeen unitatearen definizio zehatza ematea izan zen. Barra estandarra ez zen praktikoa zentzu horretan, ezin baitzuten bere kameratik kendu edo bi zientzialarik aldi berean erabili. Era berean, bere luzeran, aldaketa nabarmenak izateko joera zuen tenperatura aldaketengatik, muturren higaduragatik, oxidazioagatik, eta abar, eta Nazioarteko Unitate Sistemaren oinarrizko unitateetako bat ezartzeko beharrezkoa den zehaztasunarekin bateraezina zen.
Komunikazioak
Egia esan, bidaia-denbora apur bat luzeagoa da, neurri batean, argiaren abiadura % 30 inguru baxuagoa delako zuntz optiko batean, eta, oso gutxitan, bide zuzenak izaten dira komunikazio globaletan; atzerapenak ere gertatzen dira seinalea etengailu elektrikoetatik edo seinale-sorgailuetatik igarotzean. 2004an, Australiatik edo Japoniatik Estatu Batuetara seinalea jasotzeko atzerapen tipikoa 0,18 s zen. Gainera, argiaren abiadurak haririk gabeko komunikazioen diseinuan eragiten du.
Argiaren abiadura mugatua agerian geratu zen mundu osoan Houston Ground Control eta Neil Armstrong-en arteko komunikazioen kontrolean, Ilargian oina jarri zuen lehen gizona bihurtu zenean: galdera bakoitzaren ondoren, Houstonek 3 s inguru itxaron behar izan zuen erantzun bakoitzaren itzulera, nahiz astronautek berehala erantzun.
Era berean, planeta arteko ontzi baten berehalako urrutiko kontrola ezinezkoa da, gure planetatik nahikoa urrun dagoen espazio-ontzi batek ordu batzuk beharko lituzkeelako lurreko kontrol zentrora informazioa bidali eta argibideak jasotzeko.
Argiaren abiadurak ere eragina izan dezake distantzia motzetan. Superkonputagailuetan, argiaren abiadurak abiadura muga bat ezartzen du prozesadoreen artean datuak bidali ahal izateko. Prozesadore batek 1 GHz-ra funtzionatzen badu, seinaleak, gehienez, 300 mm-ko zirkulazio bakarrean bidaiatu dezake. Horregatik, prozesadoreak elkarrengandik hurbil jarri behar dira komunikazio-atzerapenak gutxitzeko. Erloju baten maiztasunak handitzen jarraitzen badu, argiaren abiadura, azkenik, txip indibidualen barne diseinurako muga-faktore bihurtuko da.
Abiadura konstantea erreferentzia-koadro guztientzat
Garrantzitsua da ikustea argiaren abiadura ez dela abiadura muga bat ohiko zentzuan. Argi-izpi baten atzetik dabilen behatzaileak berarekin paraleloan higitzen dela neurtuko luke geldirik dagoen behatzaile bat balitz bezala abiadura berean bidaiatuz. Hori da behatzaile horrek neurtzen duen abiadura, hala, berak eta izpiak egindako distantziak diferentziaren araberakoa ez ezik baita behatzailearen abiadurarekin moteltzen den bere denboraren araberakoa ere dela. Behatzailearentzat, denboraren moteltzea edo Denboraren zabalkuntza halakoa da ezen beti hautemango duela abiadura berean higitzen den argi izpi bat.
Jende gehienak abiadura gehitzearen araura ohituta daude: bi kotxe kontrako noranzkoetatik hurbiltzen badira (bakoitza 50 km/h-ko abiaduran joanda), espero litzateke (zehaztasun handiarekin) auto bakoitza bestea hautematea 50 + 50=100 km/h-ko abiadura konbinatuan. Hori zuzena izango litzateke kasu guztietan iragandako denboraren neurri fisikoa behatzailearen higidura-egoeraren arabera erlatiboa dela alde batera utzi ahalko bagenu.
Berezko intuizioaren aurka, behatzaileak, beste behatzailearekiko mugitzen den abiadura edozein dela ere, biek neurtuko dute hurbiltzen den argi-izpi baten abiadura balio konstante berarekin: argiaren abiadura.
Aurreko ekuazioa Einsteinek bere erlatibitate bereziaren teoriatik atera zuen, erlatibitate printzipioa premisa nagusitzat hartzen duena. Printzipio horrek (jatorriz Galileo Galileik proposatua) lege fisikoek Erreferentzia-sistema guztietan berdin jokatzea eskatzen du.
Maxwell-en ekuazioek argiaren abiadura zuzenean ematen dutenez, behatzaile bakoitzarentzat bera izan beharko litzateke; XIX. mendeko fisikarientzat, bistakoa da, okerra zen ondorioa, zeinarentzat Maxwellen teoriak ematen zuen argiaren abiadurak eter argitsuarekin aldean balio duela suposatu baitzuten.
Baina Michelson eta Morleyren esperimentuak, beharbada fisikaren historiako esperimenturik ezagunena eta erabilgarriena, ezin izan zuen eter hori aurkitu, argiaren abiadura erreferentzia-esparru guztietan konstantea dela iradokiz.
Einsteinek Michelson eta Morleyren esperimentuen emaitzak ezagutzen ote zituen jakin ez arren, argiaren abiadura konstantea zela suposatu zuen; Galileoren erlatibitate printzipioaren berrespen gisa ulertu zuen, eta ondorioak ondorioztatu zituen, gaur egun erlatibitate berezien teoria bezala ezagutzen dena. erlatibitatea, aurreko formula auto-intuitiboa barne hartzen dutenak.
Abiadura fisikoa eta argiaren abiadura koordenatua
Kontuan izan behar da, batez ere erreferentzia-sistema ez-inertzialak kontuan hartzen badira, argiaren konstantziaren behaketa esperimentala argiaren abiadura fisikoari egiten diola erreferentzia. Bi magnitudeen arteko desberdintasunak zenbait gaizki-ulertu eragin zien XX.mende hasierako teorialariei. Horrela, Paulik hauxe idatzi zuen:
Dena den, iruzkin hori argiaren koordenatu-abiaduraren predikatu jakin bat da (haren definizioak ez ditu tentsore metrikoaren koefiziente metrikoak inplikatzen); hala ere, argiaren abiadura fisikoaren definizio egokia, erreferentzia sistema ez-inertzialak tentsore metrikoaren osagaiak inplikatzen dituena, abiadura fisikoa konstantea dela esan nahi du.
Material gardenekin elkarrekintza
Material baten errefrakzio-indizeak adierazten du argiaren abiadura zein motela den medio horretan hutsarekin alderatuta. Materialetan, argiaren abiadura gutxitzeak errefrakzioa deritzon fenomenoa eragin dezake argi zuri izpi batek zeharkatzen duen prisma batean ikusten den moduan, koloreen espektro bat osatuz eta haren barreiapena sortuz.
Materialetatik igarotzean, argia c baino abiadura baxuagoan hedatzen da materialaren errefrakzio indizea izeneko zatidurak adieraziz.
Materialetan argiaren abiadura errefrakzio-indizearen araberakoa denez eta errefrakzio-indizea argiaren maiztasunaren araberakoa denez, maiztasun desberdinetako argiak abiadura ezberdinetan bidaiatzen du material berean zehar. Horrek distortsioa eragin dezake maiztasun anitzez osatutako uhin elektromagnetikoetan: dispertsioa izeneko fenomenoa.
Bi medioen arteko intzidentzia (i) eta errefrakzio-angeluak (r) eta errefrakzio-indizeak Snell-en Legearen bidez erlazionatzen dira. Angeluak medioen arteko gainazaleko bektore normalarekiko neurtzen dira:
Eskala mikroskopikoan, erradiazio elektromagnetikoa partikulatzat hartuta, errefrakzioa argia osatzen duten fotoien etengabeko xurgapen eta berrigorpenaren ondorioz sortzen da pasatzen ari den atomo edo molekulen bidez. Zentzu jakin batean, argiak, berez, bakarrik bidaiatzen du atomo horien arteko hutsunean zehar, eta atomoek oztopatzen dute. Bestela, erradiazio elektromagnetikoa uhin gisa kontuan hartuta, atomo bakoitzaren kargak (elektroiak, nagusiki) erradiazioen eremu elektriko eta elektromagnetikoekin oztopatzen dute, bere aurrerapena atzeratuz.
Argia baino azkarrago
Argiaren talde-abiadura horrela gainditzea, soinuaren abiadura gainditzearen parekoa da pertsonak distantzia ekidistantean kokatutako lerro batean jarriz eta, guztiei, bata bestearen atzetik, tarte laburrez, hitz bat oihuka dezaten eskatuz eta aurrekoaren oihua entzuteko itxaron beharrik izan gabe bakoitzak norberaren begirada-denbora neurtuz erloju propioan.
Argiaren abiadura gainditzen dela ager daiteke uhin suntsikorrrek barne hartzen dituzten zenbait fenomenotan, hala nola tunel kuantikoak. Esperimentuek adierazten dute uhin suntsikorren fase-abiadurak c gainditu dezakeela; hala ere, badirudi, ez taldekako abiadurak, ez aurrealdeko abiadurak ez dutela c gainditzen, beraz, berriro ere, ezin da informazioa c baino azkarrago transmititu.
Mekanika kuantikoaren interpretazio batzuetan, efektu kuantikoak c baino abiadura handiagoetan transmititu daitezke (izan ere, distantziara egindako ekintzak mekanika kuantikoaren arazo gisa hautematen dira: ikus EPR paradoxa). Adibidez, bi partikulen egoera kuantikoak lotu daitezke, beraz, partikula baten egoerak beste partikula baten egoera baldintzatzen du (beste modu batean adieraziz, batak +½-ko spina izan behar du, eta besteak -½-koa). Partikulak behatu arte, bi egoera kuantikoren (+½, –½) eta (–½, +½) gainezarmenetan existitzen dira. Partikulak bereizten badira eta horietako bat bere egoera kuantikoa zehazteko ikusten bada, bigarren partikularen egoera kuantikoa automatikoki zehazten da. Bada, mekanika kuantikoaren interpretazio batzuetan, egoera kuantikoari buruzko informazioa partikula baten tokikoa dela suposatzen bada, orduan, lehen behaketa egin bezain laster bigarren partikulak bere egoera kuantikoa berehala hartzen duela ondorioztatu behar da. Hala ere, ezinezkoa da kontrolatu lehen partikulak zein egoera kuantiko hartuko duen behatzean; beraz, horrela, ezin da informaziorik transmititu. Badirudi fisikaren legeek informazioa bide maltzurragoetatik transmititzea eragozten dutela, eta horrek klonaziorik gabeko teorema gisako arauak formulatzea ekarri du.
Higidura superluminarioa deritzona zenbait objektu astronomikotan ere ikusten da, hala nola galaxia aktiboen zurrusten, galaxia aktiboen eta quasarretan. Dena den, zurrusta horiek ez dira benetan argiarena gainditzen duten abiadurarekin higitzen: itxurazko higidura superluminarioa ikusmenaren horizontearen angelu txiki batean argiaren abiaduratik hurbil dauden objektuek eragindako efektuaren proiekzioa da.
Paradoxikoa dirudien arren, baliteke uhin hedagarriak erradiazio elektromagnetikoarekin sortu izana, medio intsolatu batean zehar bidaiatzen duen partikula kargatu batek medioaren tokiko eremu elektromagnetikoa eten egiten baitu. Kargatutako partikularen eremuak medioaren atomoetako elektroiak desplazatu eta polarizatu egiten ditu, eta elektroi gisa igortzen diren fotoiak bere burua berreskuratzen dute etenaldia igaro ondoren oreka mantentzeko (eroale batean, etenaldia fotoi bat igorri gabe berrezar daiteke).
Argia baino azkarrago komunikatzeko edo bidaiatzeko gaitasuna zientzia-fikzioaren gai ezaguna da. Argiak baino azkarrago bidaiatzen duten partikulak proposatu izan dira: takioiak, partikulen fisikak bikoiztuak, nahiz eta inoiz ikusi ez diren.
Fisikari batzuek (horien artean, João Magueijo eta John Moffat) proposatu dute argiak egungo abiadura baino askoz azkarrago bidaiatzen zuela iraganean. Teoria hori argiaren abiadura aldakorra izenez ezagutzen da, eta, bere defendatzaileek diotenez, fenomeno horrek enigma kosmologiko asko hobeto azaltzeko gaitasuna du aurkako teoria baino: unibertsoaren eredu inflazionista. Hala ere, teoria horrek ez du nahikoa onarpen lortu.
Argia atzeratzeko esperimentuak
Errefrakzio-fenomenoek (esaterako, ostadarra) argiaren abiadura moteldu ohi dute medio batean (urak, adibidez). Zentzu jakin batean, hutsean ez den beste medio batean zehar bidaiatzen duen edozein argi c baino abiadura baxuagoan bidaiatzen du errefrakzioaren ondorioz. Hala ere, zenbait materialek errefrakzio-indize oso altua dute: bereziki, Bose-Einstein kondentsatuaren dentsitate optikoa oso handia izan daiteke.
2003an, Mijaíl Lukinek, Harvard Unibertsitateko eta Lebedev Fisika Institutuko (Moskun) zientzialariekin batera, argia erabat geldiaraztea lortu zuen rubidio gas bero baten masa batera bideratuz, zeinaren atomoek, Lukinen hitzetan, ispilu txiki gisa jokatzen duten bi kontrol-izpietan dauden interferentzia-ereduen ondorioz .​
Garrantzitsua da aipatzea, argiaren abiadura moteldu ohi dela hutsean baino dentsitate handiagoa duen medio batean mugitzen denean; hori argiari aplikatzen zaio airea, ura, olioa, besteak beste... bitarteko batean mugitzen denean.
Eskala txikiak
Argiaren abiaduraren aplikazio bat aipatzearren, gure egungo gizartean indar handia daukan sektorean sakonduko dugu: superkonputagailuetan. Gaur egungo superkonputagailuetan, argiaren abiadurak zehazten du informazioa prozesadore batetik bestera bidaltzeko lastertasuna. Demagun prozesadore bat 1 GHz-ko maiztasunean ari dela lanean, hortaz, 30 cm, gutxi gorabehera, bidaiatu dezake gehienez seinale horrek ziklo batean. Hau dela eta, prozesadoreak bata bestearen ondoan jarri behar dira informazio galderarik ez gertatzeko. Horrek, ordea, gehiegi berotu dezake sistema. Beraz, badago puntu bat, non argiaren abiadura sistema sortzeko limitea izango den.
Unitate astronomikoa
Unitate astronomikoa (UA) Lurraren eta Eguzkiaren arteko distantzia da, gutxi gorabehera. 2012. urtean birformulatu zen, eta, zehazki, 149.597.870.700 m zirela definitu zen. Hasiera batean, UA ez zen Nazioarteko Unitate Sistemako unitateen bitartez definitzen, baizik eta mekanika klasikoko Eguzkiaren grabitazio-indar terminoetan. Gaur egun, ordea, UA definitzeko, metroa erabiltzen da Nazioarteko Unitate Sisteman. Horrela, argiaren abiadura segundoko unitate astronomikoetan eslei dakioke balio bati.
Distantzien neurketa
Radar-sistemek itu bateraino dagoen distantzia neurtzen dute. Horretarako, irrati-uhinen pultsu batek, ituan islatu ondoren, radarraren antenara itzultzeko behar duen denbora-tartea neurtzen dute. Denbora-tarte hori lortzeko, argiak joan-etorri batean behar duen denboraren erdia argiaren hutseango abiadurarekin biderkatu behar da.
Atsuhiro Iwai
Atsuhiro Iwai (岩井 厚裕, 1967ko urtarrilaren 31 - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Flügels eta Avispa Fukuoka.
Bors (Baignes-Sainte-Radegondeko kantonamendua)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 51 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 64etxeak ziren. 51 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 33 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (33 gizon eta 25 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Bors udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 440 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Yining
Yining edo Ghulja (uigurreraz: غۇلجا‎) edo Qulja (قۇلجا) Txinako Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan dagoen hiri bat da, Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoan kokaturik dagoena. Kazakhstanekiko mugan kokaturik dago. Zetaren Bidean hiri garrantzitsua izan zen Almaliq hiriaren hondarren alboan dago.
Almaliq
XIII. eta XV. mendeen artean Almaliq hiria Txagatai Khanerriaaren menpeko hiria izan zen. Tian Shan mendilerroaren eta Ili ibaiaren artean zegoen kokatuta. Ili izenaz ere ezagutu izan zen garai hartan. Almaliqeko Siknak Tekin erregea Gengis Khan enperadore mongolaren bilobarekin ezkondu zen, honek erakusten du hiriaren garrantzia zenbatekoa zen. 1351 eta 1363 artean Moghulistango Tughlugh Timur khanaren menpe egon zen eta islamismoaren erdigune garrantzitsua bihurtu zen.
Qing dinastia
XVIII. mendean Txinatarrek konkistatu zuten eta txinatar immigranteak iritsi ziren hirira. Almaliq hiria dagoeneko bertan behera gelditu eta hndarretan zegoen eta txinatarrek 1762 urtean Ningyuan gotorlekua (寧遠城) eraiki zuen kolonoak hartzeko. Ondoren beste bi gotorleku ezarri ziren, Huining (惠寧城) 1765ean eta Xichun (熙春城) 1780 urtean, baina hiriak Ningyuan izenarekin jarraitu zuen.
XX. mendea
Txinan Ningyuan izeneko toki gehiago zeudenez 1914 urtean Yining konderria izena eman zitzaion. 1952 urtean Yining hiria Yining konderritik banatu zen eta 1954an Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoaren hiriburua bihurtu zen.
Kokapena
Ili ibaiaren iparraldeko ertzean kokaturik dago, Dzungaria ordokian, eta Kazakhstanekiko mugatik 70 kilometro eskasera. Ili ibaiaren harana Xinjiangeko eremurik hezeena da eta larre zabalak ditu.
Buding
Buding Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Buding udalerrian erroldatutako biztanleak 494 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Sutan (musika taldea)
Sutan 2014an Bilbon sortutako ska-rock musika taldea da.
Buding
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 180 etxebizitza zeuden, 168 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 11 hutsik zeuden. 161 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 168 etxebizitza nagusietatik 148 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 97 etxek bost zituzten. 126 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 92 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 343 ziren, horien artean 246 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 246 pertsona aktiboetatik 220 lanean zeuden (133 gizon eta 87 emakume) eta 26 langabezian zeuden (12 gizon eta 14 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 33 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Buding udalerrian 179 unitate fiskal zeuden, 505 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.172 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 argiketaria.
Benigno Belaustegigoitia
Benigno Belaustegigoitia Landaluze (Bilbo, Bizkaia, 1879ko urtarrilaren 16a - 1946) euskal futbolaria izan zen. Bere anaietako bat, Jose Maria Belaustegigoitia, Athletic Clubeko jokalari ospetsua izan zen.
Sutan (musika taldea)
Taldekideak
2019an formakuntza hau da: Aitor bateria eta koroak, Aragón perkusioa eta koroak, Segura gitarra, Unai baxua, Jonatan teklatuak, Alain ahotsa eta dultzaina, Kerejeta saxoa, Maitane tronpeta eta Isidro tronboia.
Buding
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hayato Nishinoue
Hayato Nishinoue (西埜植 颯斗) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujieda MYFC.
Melanorivulus rubromarginatus
Melanorivulus rubromarginatus Melanorivulus generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.