cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal Herriko demografia
Nafarroako garaia
Ugalde Zaratieguik Iruñerriaz egiten duen azterketan bi biztanleria-gune mota bereizten ditu, Iruñetik hurbilen direnak, besteak baino dinamikoagoak -Barañain, Burlata, Atarrabia, Berriozar, Uharte, Zizur Nagusia eta abar-, eta eremu dinamiko horretaz kanpo direnak. Hirien hazkuntzak eragin zuen hurrupatze efektua dela eta, bigarren eremu hori hustuz joan zen. Ugaldek, bestalde, demografi atzerakuntzaren indarra handiagoa edo txikiagoa izan, bi ezarpen mota bereizten ditu, ondo-ondo zehaztuta ez dauden bi eremutan finkatuta. Eremu txikienak, emigrazioak gutxiago erasan duena, hiri inguruko koroa ukitzen duten eremuak hartzen ditu, eta ziri baten antzera barneratzen da ibarretan zehar eta eremu horretatik igarotzen diren garraiobideetan barrena. Alde horretako biztanleri gune gehienak —handi samarren artekoak ziren 1950ean, soro emankorrak zituzten, eta hiriarekiko komunikazio erraza- 1950ean zuten biztanle kopuruaren erdiari eutsi zioten, eta baita -batzuk, behintzat- bi herenei ere. Hauen artean aipagarriak dira Elortzibarko erdialdeko kontzejuak (Imarkoain, Elortz, Zabalegi), Xulapaingo ibarraren kontzejuak, Ezkabartekoak, Olaibarrekoak, eta abar.
Lehenago ez bezala, 1970 urtetik aurrera immigrante gehienak hiriko biztanleen artean sortu ziren, eta hazkundearen kausa nagusia Iruñeko metaketaren zabalkundea izan zen. Hori guztia aurreko etapa hain biziaren ondorio logikoa besterik ez zen. Hiri eta herri inguruetan sorturiko guneetako biztanle berriek -landa ingurunetako inmigratzaileen ondorengoez osaturiko senar-emazte gazteak, ikasleak, zerbitzuen alorrean kanpotik lan egitera etorritakoak...- hiria zabaldu den auzoetan etxea erosteko ahalmenik ez, eta leku horietara jo dute, hango etxebizitzak — kalitatez erdi mailakoak hiriaren erdigunekoak baino merkeagoak direlako eta, gainera, Iruñeko aldiri batzuek -industriak eta etxebizitzak elkarren ondoan dituzten horiek- baino ingurugiro kalitate hobea dutelako.
Aleksander Kwaśniewski
Aleksander Kwaśniewski (Białogard, 1954ko azaroaren 15a) poloniar politikaria da. 1995 eta 2005 artean Poloniako presidentea izan zen.
Bizitza
Ekonomia-ikasketak hasi zituen Gdańsken, baina amaitu gabe utzi zituen. Suedian eta Estatu Batuetan lan egin zuen denboraldi laburrez, 1970eko hamarraldiaren erdialdera. Poloniara itzulitakoan, Poloniako Langileen Alderdi Batuko kide egin zen, erregimenak onartzen zuen alderdi bakarreko kide, alegia. 1981ean egunkari bateko zuzendari izendatu zuten, baina hilabete gutxi batzuk geroago, Wojciech Jaruzelski jeneralak gerra-legea ezarri zuenean, itxi egin zuten. Egunkaria atzera zabaldu zenean, Langileen Alderdia bultzatu zuen estatuaren zentsura salatu gabe. 1984an, Sztandar Mlodych egunkari ospetsuaren erredakzioburu gisa lan egin zuen. Urtebete geroago, Jaruzelskik Gazteria eta Kiroletako ministro izendatu zuen. 1989an, gobernu komunistak Solidarnosc sindikatuaren eskuetan utzi zuenean aginpidea, sindikatuaren buru Lech Walesarekin negoziatu zuen zuzenean. Urtearen amaieran, komunista izandako politikari-talde batek Poloniako Errepublikaren Sozialdemokrazia alderdia sortu zuen, Kwaśniewskiren gidaritzapean.
1991n Parlamentuko kide hautatu zuten, eta ezkerreko eta komunistak izandako beste alderdi batzuekin batera, Ezkerreko Batasun Demokratikoa sortu zuen. Lech Walesaren presidente zela antikomunisten artean izan ziren tirabirak ondo baliatuta, Ezkerreko Batasun Demokratikoak irabazi zituen 1993ko Parlamentuko hauteskundeak. 1995ean presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zuen bere burua. Autobusean ibili zen Polonia osoan zehar, mendebaldeko politikarien gisara, eta joera politiko desberdinak adostuko zituen eta herrialdea mende berrira eramango zuen buruzagi gisa saldu zuen bere burua. Walesak bezala, Polonia Europar Batasunean eta NATOn sartzeko asmoari eutsiko ziola adierazi zuen, eta 1989an ezarritako erreforma politikoei eta ekonomikoei eutsiko ziela halaber. Presidente hautatu zuten, botoen %51,7 jasota. 2005eko abendura arte izan zen Poloniako presidente, eta Lech Kaczyński izan zen haren ondorengoa, 2010ean hil zen arte.
Walt Dohrn
Walter "Walt" Dohrn Estatu Batuetako ahots-aktore eta gidoigilea da.
Viljandi
Viljandi (estonieraz ahoskatua; Fellin; Felin) Estonia hegoaldeko hiri bat da, Viljandi konderriko hiriburua. Hiri ederra izateaz gain, kultura-ondare aberatsa dauka.
14,6 km²-ko azalera dauka Viljandik; 2010. urtean 19.150 biztanle zituen, Estoniako seigarren hiririk handiena biztanleriari dagokionez.
Historia
Agirietan 1283. urtean jaso zuten lehenengoz Viljandiren berri, Gilen Endorpekoak hiri-izaera eman zionekoa. Herria bera lehenagotik ere bazen: 1211. urtean, alemanek, letoniarrek eta livoniarrek osatzen zuten armadak Viljandiko estoniarren gotorlekua setiatu zuten. 1223. urtean Ezpataren Anai Livoniarrek gotorlekua eskuratu zuten, estoniarrei eta errusiarrei kenduta. Hurrengo urtean gotorlekuaren beste aldean gaztelua eraiki zuten: eskualde Baltikoko gaztelurik handienetarikoa zen: hurrengo mendeetan moldatzen joan ziren, zaharberrituz eta berreraikiz.
Viljandi Hansako Ligan sartu zen XIV. mende hasieran, eta gaur egun ere, Ligako Estoniako bost udalerrietariko bat da.
1783. urtean, Iparraldeko Gerra Handiaren ostean, errusiarrek hiriari autonomia kendu zioten, eta Viljandi barruti bihurtu zuten. Garrantzia hartzen hasi zen, bai politikoki, bai ekonomikoki: eskulanak, merkataritza eta kultura sustatu zituzten.
Isernhagen
Isernhagen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Coracias abyssinicus
Coracias abyssinicus Coracias generoko animalia da. Hegaztien barruko Coraciidae familian sailkatua dago.
Carmelo Ortiz de Elgea
Carmelo Ortiz de Elgea Jauregi (Aretxabaleta, 1944ko abenduaren 20a) gipuzkoar pintorea da. Gasteizko Arte eta Ofizioen Eskolan egin zituen Marrazketa ikasketak, baita Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan ere. Bere aurreneko bakarkako erakusketa Gasteizko Aurrezki Kutxaren Kultura Aretoetan egin zuen, 1961ean, eta hurrengo urteetan ere han erakutsi zituen bere lanak.
Hasieran figurazioari lotu bazitzaion ere, nahiz eta kolorearen erabilera ezohikoak ukitu berritzailea eman bere lanari, berehala egin zuen abstrakziorako urratsa, 60ko hamarkadaren erdialdera. 1966an, Schommer, Joakim Fraile eta Juan Miegekin batera, Orain taldeko kide izan zen, eta urte hartan taldeak Donostian eta Gasteizen egin zituen aurkezpen-erakusketetan eta ezagutzera eman zuen Manifestuan parte hartu zuen.
Hurrengo hamarkadan, berriz, pop-arta, informalismoa eta abstrakzio gestuala landu zituen, berriro ere, abstrakzioa erabat baztertu gabe, figurazio aldera egiteko. 1985etik aurrera paisaia landu du gehienbat, izadia islatzen duten irudi figuratiboetan forma geometriko organikoak, erretratuak eta beste elementu batzuk tartekatuz. 1990 inguruko bere aldi "kubatarrean" nabarmen-nabarmena egin zen figurazioaren eta abstrakzioaren arteko uztardura.
Erakusketei dagokienez, eta azken urteetakoak aipatuz, bakarrekoa egin zuen 1984an Bilboko Arte Ederretako Museoan. 1986an Hostoa talde-erakusketaren barruan ikusi ahal izan ziren bere lanak Alemanian, Mallorcan, Italian eta Bilbon. 1989an Arte Vasco en el Museo de Alava erakusketan parte hartu zuen Gasteizen, eta 1990an bere lana San Telmo Museoak eratu zuen Santos Iñurrieta, Juan Mieg eta Ortiz de Elguea erakusketan ikusi ahal izan zen. 1994an, Pinturas 1992-1994 bakarkako erakusketa egin zuen Gasteizko Amarica erakustaretoan. 2007an, Caja Vital Kutxa Fundazioaren Aretoan bere ibilbideko lanen bilduma erakutsi zuen.
Azken urteetan aldaketa nabarmena izan du bere lanak, eta kutsu arkitektonikoko olio koloretsuak margotu ditu, XV-XVI. mendeetako Italiako hirietako giroa Gasteizko paisaia urbanoetara ekarriz.
Errekaldeko geltokia (Donostia)
Errekalde Euskotren Trena eragilearen E1, 1K eta E2 lineei dagokien lurgaineko geltokia da, Donostia udalerriko Añorga auzoan kokatuta dagoena, Errekalde auzunean hain zuzen ere. Mugi sistemaren 2. tarifa-gunearen barruan dago.
Lotuneak
Geltokiaren kanpoaldean Lurraldebus zerbitzua hornitzen duten bi autobus geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:
Corydoras arcuatus
Corydoras arcuatus Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Mallorcako Erresuma
Mallorcako Erresuma Jakue I.a Aragoikoak sortu zuen 1231 urtean bere konkisten ondorioz. Erresuma Balear uharteek osatzen zuten — Mallorca, Menorca, Eivissa eta Formentera—. Hala nola, Mallorcako erregea Roussillongo, Cerdanyako eta Okzitaniako hainbat lurraldeetako jauna zen. Mallorcako erregeak, Aragoikoen basailuak ziren.
Nothobranchius makondorum
Nothobranchius makondorum Nothobranchius generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Callithrix flaviceps
Callithrix flaviceps Callithrix generoko animalia da. Primateen barruko Callitrichinae azpifamilia eta Cebidae familian sailkatuta dago
Plectrohyla cembra
Plectrohyla cembra Plectrohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Laatzen
Laatzen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Prétot-Sainte-Suzanne
Prétot-Sainte-Suzanne Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Prétot-Sainte-Suzanne udalerrian erroldatutako biztanleak 330 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 159 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 157 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 121 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 102 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 178 ziren, horien artean 117 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 117 pertsona aktiboetatik 109 lanean zeuden (64 gizon eta 45 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Prétot-Sainte-Suzanne udalerrian 116 unitate fiskal zeuden, 287 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.028 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Prétot-Sainte-Suzanne udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 924 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Iryna Koliadenko
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Taybe Yusein bulgariarrarekin partekatua) borroka librean, Ukrainaren izenean; Tokion, Yukako Kawai japoniarraren eta Aisuluu Tynybekova kirgizistandarraren atzetik sailkatu zen.
Corydoras areio
Corydoras areio Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Callithrix geoffroyi
Callithrix geoffroyi Callithrix generoko animalia da. Primateen barruko Callitrichinae azpifamilia eta Cebidae familian sailkatuta dago
Coracias cyanogaster
Coracias cyanogaster Coracias generoko animalia da. Hegaztien barruko Coraciidae familian sailkatua dago.
Aignerville
Aignerville Frantziako udalerria da, Calvados departamenduan dagoena, Normandia Beherea eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aignerville udalerrian erroldatutako biztanleak 154 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 6 pertsona bakarrekoak ziren (3 bakarrik bizi ziren gizonak eta 3 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 3 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 99 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 99etxeak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 51 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 108 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboetatik 75 lanean zeuden (38 gizon eta 37 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Woodruff konderria (Arkansas)
Woodruff konderria (Woodruff County) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Augusta da. 2010eko zentsuaren arabera 7,260 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Woodruff konderriak 153,849 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,871 ura dira. Beste 151,978 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,21 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 7,260 pertsonetatik 5,128 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 87 dira. 1,989 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 103 pertsonek kokatzen zuten.
White konderria (Arkansas)
White konderria (White County) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Searcy da. 2010eko zentsuaren arabera 77,076 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
White konderriak 269,914 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,831 ura dira. Beste 268,083 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 77,076 pertsonetatik 71,905 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,879 dira. 3,033 beltzak edo afroamerikarrak. 425 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 411 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 43 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,229 pertsonek kokatzen zuten.
Apaiz nagusi (judaismoa)
Apaiz nagusia, apaizburu edo abade nagusi (כהן גדול, Cohen Gadol) Itun Zaharreko erlijioko apaizen burua zen. Gurtza eta sakrifizioak koordinatzen zituen, hasieran tabernakuluan, gero Jerusalemgo tenpluan.
Plectrohyla chrysopleura
Plectrohyla chrysopleura Plectrohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Parkour
Parkour (Frantsesez ahoskatuta: ​[paʁkuʁ-a]) ahalmen motorrean zentratzen den diziplina fisiko bat da. Bere oinarria metodo naturalean aurkitzen dugu. Praktikatzaileek “traceurs” izena hartzen dute eta bere gorputzaren laguntza hutsarekin, modu erabilgarrian eta eraginkorrean, inguruneko puntu batetik bestera mugitzea dute helburu gisa.
Parkour-a edozein ingurunetan praktika daiteke, bai banaka bai talde moduan. Praktikatzaile bakoitzak bere entrenamendu maila zehazten du eta hura nola fokuratu erabakitzen du. Bere praktikak ingurunera egokitzearen beharra du ibilbideko oztopo desberdinak gainditzeko.
Frantzian garatu zen diziplina bat da. Hasiera batean Raymond Bellek “Metodo Natural” izena zuen entrenamendu militar bat praktikatzen zuen eta praktika hau David Belle-ri, bere semeari, transmititzerakoan, David-ek eraldatu eta Parkour hitza eman zion. 1980-1990 hamarkada bitartean, David eta bere lagun taldeak Yamakasi taldea sortuko dute. Diziplina hurrengo hamarkadan zabalduko da zenbait film, dokumental eta iragazkiz lagunduta. Parkour-a “FreeRunning” eta “ADD” -tik desberdintzen da helburuetan. Jarduera ez lehiakorra sustatzen du.
Traceurraren ekipamendua
Diziplina honen berezitasuna bere sinpletasunean datza. Kirol hau egiteko zapata on batzuk baino ez dira behar; zapaten zolaren iraunkortasuna bereziki garrantzitsua da eta horretan jartzen dute ardura gehien parkourtarrek. Arropan ez da behar inolako berezitasunik; praktikatzailea eroso sentitzearekin nahikoa da, ez diezaion trabarik egin eta besterik ez. Horrela, jeansak, adibidez, ez dira erabiltzen, aski malguak ez baitira.
Filosofia
Parkour-ak filosofia espezifiko eta zehatza, lehiaketa eramaten inplizitu ez duena, ekartzen du bere balioak kontrakoa esango lituzkeenez gero. Espainiako kirol bat ezin da kontuan hartu kirolak lehiaketa ekartzen duenez gero. Bere praktikatzen du nahasten du herritarrak errespetatzea eta ingurunera, ez ditu praktikatzailearen bizitza eta gainerakoetakoa inoiz arriskuan jarri behar, ez du hartzen horregatik arriskuko jarduera fisikoa.
Parkour-aren helburua da gure bizitzetan, zailtasunen gainditzetik edo oztopoetatik, bai fisiko bai buruko, aurrera, erabilgarriagoak izaten laguntzen diguten erremintak erostea. Esanahia "Izan eta Durar-ek" ekartzen du traceur-a ez dela arriskuan jarri behar eta saiatu behar duela min ez emateko min hartu eta praktikatzen jarraitu ahal izateko etengabeko entrenamendua mantentzen.
Jarduera fisiko bezala, kontuan har badaiteke muturreraino eramaten du gero praktikatzailea arriskuan jartzen
Nothobranchius malaissei
Nothobranchius malaissei Nothobranchius generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Ava Gardner
Ava Lavinia Gardner, (Brogden, 1922ko abenduaren 24a - Londres, 1990eko urtarrilaren 25a) aktore estatubatuarra zen. Zazpigarren arteko mito eta XX. mendeko izar handia kontsideratua, Oscar sarietara izendatua izan zen zine klasikoko aktore esatatubatuarra izan zen eta bere edertasun oparo eta fotogenikoagatik zen ezaguna, munduko animalirik ederrena kontsideratu zutelarik .
Biografia
Ava Lavinia Gardner Brogdenen jaio zen, Ipar Carolinan 1922ko abenduaren 24an. Landa inguruan hazi zen, tabakoa eta kotoia lantzen zuen sei anaia-arrebez osatetutako familia txiro batean. Ava sei anaia-arrebetatik gazteena zen.
Bere ama, Molly, emakume bataiatzailea (bautista) zen, jatorri irlandar-eskoziar eta ingelesak zeuzkana eta aita, Jonas Bailey Gardner, jatorri irlandar eta amerindiarreko gizon katolikoa zen.
Haurrak txikiak zirenean, Gardner familiak Brogdenen zuen jabetza galdu zuen eta, ondorioz, Jonas Gardner zerrategi batean lan egitera joan behar izan zuen eta ama, Molly, Brogdenekoikastetxe nagusiko sukaldari eta giltzain bilakatu zen.
13 urte bete zituenean, zorte hobearen bila, familia osoa Newport Newsera (Virginia)lekualdatu zen, baina patuak ez zion lagundu eta, denbora gutxira, lana aurkitzeko zailtasunaren aurrean, Wilsoneko auzo pobre bat zen Rock Ridgera itzuli beharrean izan ziren. 1935ean, aita Jonas Gardner bronkitisak jota hil zen eta Ava eta bere senideak, graduatzeko helburuz, Rock Ridgeko eskolara joaten hasi ziren. Horrela, Ava Atlantic City Christian Collegen hasiko zen idazkaritza-ikasketak egiten.
18 urterekin, Ava begi berde eta gaztaina-koloreko ilajea zuen gazte ederra bilakatu zen. Honela, 1941ean, New Yorkera bere aizpa zen Beatriz bisitatzera joan zenean, argazkilaria zen bere senarrak, argazki batzuk egiteko baimena eskatu zion eta, emaitzarekin gustura, Bosgarren Etorbidean zuen argazki estudioaren eskaparatean zintzilikatu zituen.
Lorris
Lorris Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Frantzisko Xabierkoa
Frantzisko Xabierkoa, bataioko izen-deiturez Frantzisko Jatsu Azpilkueta (Xabier, Nafarroako Erresuma, - Shangchuan uhartea, Txina, ), ohiko izenez Frantses, nafar misiolaria izan zen, Jesusen Lagundiko lehenengo zazpi kideetako bat. Indietako Apostolua ezizena eman zitzaion. Eliza Katolikoak 1622an santutu zuen, San Frantzisko Xabierkoa izenarekin, eta abenduaren 3an ospatzen du haren eguna. Nafarroa Garaiaren eta Euskal Herriaren santu zaindaria da, bai eta euskararena ere; horregatik, Euskararen Nazioarteko Eguna abenduaren 3an da.
Ava Gardner
Biografia
Kasualitateak Barnard "Barney" Duhan eraman zuen argazki haien aurrera eta, Metro-Goldwyn-Mayer estudioetako kazatalentos hark ikusi bezain pronto, Avarekin harremanetan jarri nahi izan zuen. Telefonoa eskatu zuen dendan, baina ez zioten eman eta deitzeko enkargua utzi zuen. Avak Atlantic Christian Collegen jarraitzen zuen ikasten, baina berriro joan zen New Yorkera MGMk han zituen bulegoetan elkarrizketa egiteko. Urte hartan bertan eskaini zioten 7 urte iraungo zuen kontratua eta, 1941ean, eskola utzi eta Hollywoodera joan zen ahizpa Beatrizekin. Arte dramatikoa eta dikzio klaseak hartu behar izan zituen, Ipar Karolinako dejeak ulertezina egiten baitzuen emakume eder haren hizkera.
Lorris
Biztanleria
2007an Lorris udalerrian erroldatutako biztanleak 2.890 ziren. Familiak 1.189 ziren, horien artean 394 pertsona bakarrekoak ziren (153 bakarrik bizi ziren gizonak eta 241 bakarrik bizi ziren emakumeak), 412 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 297 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 86 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Frantzisko Xabierkoa
Parisen eliza ikasketak egiten ari zela, Ignazio Loiolakoa ezagutu zuen, eta harekin eta beste bost lagunekin, Jesusen Lagundia sortu zuten 1534an. Bizitzako azken hamaika urteak misioetan eman zituen, India, hego-ekialdeko Asia eta Japonian, eta Txinara joan nahi izan zuen, konturatu baitzen japoniarrek Txinan bilatzen zutela jakintzaren sorburua; hartarako ahaleginetan ari zela ordea, sukar batez hil zen.
Esan izan da Frantzisko Xabierkoak 1.000.000 lagun kristautu zituela, baina gaur egun 30.000 besterik ez zirela uste da. Hizkuntza arazo larriak izan zituen beti; haren ustez misiolariek ebanjelio lurretako hizkuntzak eta ohiturak beretu behar zituzten, eta betiere saiatu zen lekuan lekuko elizgizonak prestatzen. Askoren iritzien kontra, bataiatu ondoren ez zuen jendea baztertua uzten; aitzitik, lan handia egin zuen besteek presaka bataiatuak hezitzen. Indian kristautu zituen eremuek gaur egun ere kristau diraute, baina Moluketan eta Japonian XVII. mendean izan ziren eraso eta esespen gogorrek suntsitu zituzten hark sorturiko misioak, ez ordea milaka martiri hil gabe.
Frantzisko Xabierkoaren garai historikoa
Frantzisko Xabierkoa 1506an jaio zen. Sei urte geroago, 1512an, Fadrique Álvarez de Toledo Albako Dukearen gidaritzapean zeuden Espainiako Erresumaren tropek Nafarroako Erresuma konkistatu zuten, Fernando Katolikoaren aginduz eta beaumontarren laguntzaz. Azken horiek agaramontarren aurka borrokatu berriak ziren Nafarroako Gerra Zibilean. Inbasioaren ondoren, zenbait nafar kontraeraso gertatu ziren, baina, azkenik, Gaztelako Erresumak Nafarroa Garaia bereganatu zuen. Nafarroa Behereak, Pirinioen iparraldera egonik, erresuma independente iraun zuen 1620 inguru arte.
Frantzisko Xabierkoa agaramontar familia nabarmen bateko senide zen. Haren aita, Joanes Jatsu, Joanes III.a erregearen Errege Kontseiluko presidentea izan zen; hortaz, inbasioaren ondoren, familiak Bearnora erbesteratu behar izan zuen, eta handik denbora gutxira aita hil zen. Ama, berriz, Maria Azpilkueta zuen, Baztangoa, eta Martin Azpilkuetaren arreba. Mikel eta Joanes, Frantziskoren anaiak, Joanes III.aren eta Katalina Foixkoa erreginaren armadako gerlariak izan ziren, eta Erresuma Zaharra berreskuratzeko kontraeraso askotan parte hartu zuten.
1521eko maiatzaren 20an, Iruñeko gudua gertatu zen. Iñigo Lopez Loiolakoa kapitainaren soldaduak, Gaztelako Erresumaren aldekoak, Iruñeko gotorlekuan gazteluratuta zeuden. Frantzisko Xabierkoaren anaiek haien aurka eraso egin eta gero, Iñigo larriki zaurituta geratu zen. Zenbait urte geroago, Ignazio Loiolakoak (Iñigoren ordez Ignazio izena hartu baitzuen) Jesusen Lagundia sortu zuen, bere aldamenean Frantzisko Xabierkoa lankide eta adiskidea zuela.
1521eko ekainaren 30ean, Noaingo guduan, gaztelar tropek nafar-gaskoiak garaitu zituzten; gudu horrek Nafarroako Erresumaren etorkizuna zeharo baldintzatu zuen. 1516an, Cisneros kardinalaren aginduz, Xabierko gazteluko kanpoko hormak eraitsi, dorreak moztu, hobiak itsutu eta matakanak eta gezi-leihoak baliogabetu ziren; gauza bera egin zuten Nafarroako gainerako gotorlekuetan ere.
Lehen urteak
Frantzisko Xabierkoa 1506ko apirilaren 7an jaio zen, Nafarroa Garaiko Xabier herrian dagoen Xabierko gazteluan, familia noble baten altzoan. Orduan, Nafarroako Erresuma independentea zen. Haren aita, Joanes Jatsu, Albreteko Joanes III.a erregearen Errege Kontseiluko presidentea zen. Ama, Maria Azpilikueta, familia noblekoa zuen, eta senideetako batek, Martin Azpilikuetak, doctor navarrus izendapena zuen. Frantzisko Xabierkoa bost anai-arreben artean gazteena zen: Magdalena, Ana, Mikel eta Joanes ziren beste laurak.
Nafarroako Erresumaren independentzia galarazi zuten gertakari historikoek asaldatu zuten Frantziskoren haurtzaroa, gertakari horietan nahaspilatuta egon baitzen bere familia. Haren jaiotetxea Albreteko leinuaren aldekoen bilgunea izanik, familiak porrotaren ondorioak jasan zituen, gaztelarren mendekuaren eraginez. Anaiak Henrike II.a erregearen gudarosteko partaide izan ziren, Hondarribian borrokatu zirenak, eta arrazoi horregatik espetxeratuak, baita bertan erailak ere. Gertakari horiek guztiek bultzatu zuten Frantzisko gaztea ikasketa erlijiosoak egitera. Frantzisko Xabierkoak Portugalgo banderapean egin zituen bidaia ebanjelizatzaile guztiak.
Lorris
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Frantzisko Xabierkoa
Parisko ikasketak
1524an, Frantzisko Xabierkoak Parisko Sorbonako Unibertsitatera joatea erabaki zuen. Aurretik, Giza Zientziak ikasi zituen Leire, Tafalla eta Zangotzan; azken ikasketak Iruñean egin zituen.
1525eko irailean Parisera joan zen, eta han Ignazio Loiolakoa ezagutu zuen, aurrerantzean lagun mina izan zuena. Parisko garai zail eta gogorretan Ignaziok ez zuen inoiz Frantzisko Xabierkoa bakarrik utzi, beti lagundu zion; adibidez, Xabierkoak arazo ekonomikoak izan zituenean.
Lorris
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.614 ziren, horien artean 1.152 aktiboak ziren eta 462 inaktiboak ziren. 1.152 pertsona aktiboetatik 1.021 lanean zeuden (546 gizon eta 475 emakume) eta 131 langabezian zeuden (58 gizon eta 73 emakume). 462 pertsona inaktiboetatik 160 erretiraturik zeuden, 102 ikasten zeuden eta 200 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Frantzisko Xabierkoa
Italiako egonaldia
1537an, berriz ere Ignazio Loiolakoarekin elkartu zen Italiara bidaiatzeko. Erroman, Lur Santura joan baino lehen, Paulo III.a aita santua bisitatu zuten haren bedeinkapena eskatzeko. Baina bidaia hori bertan behera geratu zen, Venezia Turkiarekin gudan hastean. Biak Veneziara iritsi eta ekainaren 24an Frantzisko Xabierkoa apaiztu zen. Lur Santura joateko esperantza galdurik, 1537-1538ko neguan haren adiskideekin batera inguruko herrietan predikatzen ibili zen; Frantzisko, zehazki, Bolonian aritu zen lanean.
Lorris
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 165 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 44 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 8 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 19 zerbitzu enpresak ziren, 20 administrazio publikoko enpresak ziren eta 14 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Frantzisko Xabierkoa
Italiako egonaldia
1538ko udaberrian, Erromara itzuli, eta beren burua eskaini zioten Aita Santuari, hark nahi zuen herrialdera bidal zitzan. Handik Lisboara joan ziren 1540an, bizitzako aldi garrantzitsuena hasteko: misiolari izateko. Portugalerako bidaia, Pedro Mascarenhas Erroman zegoen portugaldar enbaxadorearen eskabideari zor zitzaion. Izan ere, enbaxadore horrek, Portugalgo Joanes I.a erregearen izenean, eskatu zion Inazio Loiolakoari bere gizonetako batzuk Ekialdeko Indietara bidaltzeko. Bidaia horretarako, Aita Santuak Itsaso Gorria, Pertsia, eta Gangesko bi ertzeetako ordezkari izendatu zuen Frantzisko.
Ava Gardner
Biografia
1942an, protagonista izaten hasi zen filmetan eta hurrengo urteetan aurrekontu ertaineko ekoizpenetan egin zuen lan, hala nola Béla Lugosi handiaren gainbehera garaiko Ghosts on the Loose (1943) edo Three men in white (1944), Van Johnson eta Lionel Barrymorekin batera eginiko komedia-drama.
Frantzisko Xabierkoa
Misio bidaiak
Lisboara zihoala, geldialdi bat egin zuen Azpeitian, Ignazio Loiolakoaren etxea ezagutu eta haren anaia Beltrani gomendiozko gutunak emateko. Denboraldi batez Lisboan egon ziren eta, tarte horretan, Frantzisko Indietara joateko hautatu zuten. Lisboako egonaldian hiriko txiroei ebanjelioa predikatzen aritu ziren, atsedenik gabe. 1541eko apirilaren 7an, haren 35. urtebetetze egunean, espedizioa itsasoratu zen, eta abenduaren 22an Mozambikera iritsi zen. Bertan, hurrengo urteko otsailera arte gelditu behar izan zen. Egonaldi hartan ospitalean lagundu zuen, eta jabetu zen Portugalgo kolonizatzaileek indigenei ematen zieten tratu txarraz; horrek lehenengo liskarrak eragin zituen.
2014ko Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia
Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia, 2014koa 2014an Esku Pilota Enpresen Ligak antolatutako Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia da. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartu zuten.
Frantzisko Xabierkoa
Goa eta India
Malindin eta Sokotran geldialdiak egin ostean, 1542ko maiatzaren 6an Goara iritsi zen. Juan Barrosen kristau-ikasbidean oinarritutako testu bat prestatu eta argitaratu zuen, eta hirian zehar dotrina katolikoa predikatzen hasi zen. Aldi berean, hilzorian zeudenei laguntzen, presoak bisitatzen eta behartsuei laguntza eskaintzen ibili zen.
Ava Gardner
Biografia
Ondoren etorriko ziren urrezko urtean bere karreran: Whistle Stop, The Killers, Magnolia eta beste asko.
Atzetik ibili zuen obsesioaren obsesioaz Howard Hughes arlote eta aberatsa, baina Avak, muzin egin zien Howardek eginiko ezkontza proposamen guztiei, nahiz eta eginiko opari eskuzabalak ez zituen inoiz errefusatu.
Hiru aldiz ezkondu zen, aktore ezagunekin beti ere. Bere lehen senarra Mickey Rooney izan zen eta harremana ez zen urtebetera iritsiko. Bigarrena Artie Shaw musikari famatua eta hau ere antzeko iraupenean. Hirugarrena eta azkena Frank Sinatra aktore eta abeslari ospetsua izan zen eta sei urtez egon ziren ezkonduta, 1951 eta 1957 artean; bere bizitzako maitasuna izan omen zen. Esan ohi denez, bere zahartzaroan, Franken diskak entzuten ematen zuen denbora asko etxean.
Uteroko minbiziak heldu zion eta ebakuntza bat jasan zuen, histerektomia bat egin ziotelarik. Pneumoniak hil zuen Londresen, 1990eko urtarrilaren 25ean, 67 urte zituenean.
Urrezko urteak
Aukerarik onena 1946an iritsi zitzaion. Whistle Stop thrillerra eskaini zioten, George Raft mitikoaren ondoan paper nagusia izanez. Ernest Hemingwayren lanean oinarrituriko The Killers izan zen beste aukera, Burt Lancaster eta Edmond O'Brienekin batera. Azken film honek sartuko zuen Ava Hollywoodeko industrian.
Hurrengo urteetan etorri ziren The Hucksters, Clark Gablerekin, One Touch of Venus komedia eta The Bribe (1949).
Frantzisko Xabierkoa
Goa eta India
Bertakoengana errazago hurbiltzeko asmoz, herrialdeko hizkuntza ikasten hasi zen. San Paulo apaiztegiko zuzendari-karguari ezezkoa eman ondoren, 1542ko urrian itsasoratu zen Peskerira joateko, Goatik 800 kilometrora. Tuticorinen lehorreratu zen eta urtebete baino gehiago igaro zuen eskualde horretan, Parava etniako arrantzaleak kristautzen. Haren ebanjelizatze lana zela-eta, brahmanek susmo txarrak hartu zituzten; Thiruchendur-en elkartu zen haiekin eta luze eztabaidatu zuten erlijio gaiez. Tamilera ikasi ondoren, zeruari eta infernuari buruzko hitzaldi bat eta testu kristauen itzulpen batzuk idatzi zituen hizkuntza horretan.
Ava Gardner
Urrezko urteak
Hemendik aurrera, izar eztabaidaezina izan zen hainbat estudio garrantzitsuk eskeinitako lanak hartuz. Nabarmenduenak izan ziren ondorengoak: Hemendik aurrera, Avak arazo pertsonal ugari izango ditu eta osasuna ere izurratu egingo zaio. Hala eta guztiz ere, etorriko dira paper onak: Ondoren arrakasta txikiagoa izan zuten filmak etorri ziren, baina artistaren presentziak aberasten dituenak: Denbora guzti honetan, artista edertasun fisikoa zuen izarra izan zen eta munduko animalia ederrena zela zioen estudioaren iragarkiak. Avak gorroto zion slogan honi.
Frantzisko Xabierkoa
Goa eta India
1543ko azaroan, Micer Paulo eta Mansilla adiskideekin elkartu zen Goan, eta hiri horretako Juan de Alburquerque gotzainarekin hitz egin zuen misiolari gehiago eskatzeko. Gotzainak sei apaiz igorri zituen lan horretarako. Lagun horiekin berriz ere Peskeriara itzuli zen. Bidaldian zenbait gutun idatzi zizkien Erromako lagunei. Horietako batean honakoa dio :
Ava Gardner
Helduaroa
60ko hamarkadak hau guztia aldatu zuen, bai Ava Gardner zahartzen ari zelako eta baita publikoaren nahiak aldatzen ari zirelako ere. 1960an, The Angel Wore Red filma egin zuen Dirk Bogarderekin batera. Espainiako Gerra Zibila zuen oinarri, baina Italian grabatu zuten.
2014ko Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia
Hemeretzi pilotarik, bi taldetan banatuta, final laurdenetan sailkatutakoak bi taldetan guztiak guztien kontra ligatxoa jokatu zuten, eta bi onenak final aurrekoetara igaro ziren.
Finala, berriro, Bilbon izan zen 2014ko abenduaren 14an, noiz Martinez de Irujok Olaizola II.a 22-16 irabazi zuen.
Plectrohyla crassa
Plectrohyla crassa Plectrohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Petitmagny
Biztanleria
2007an Petitmagny udalerrian erroldatutako biztanleak 275 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Fa'asaleleaga
Fa'asaleleaga Samoako barruti bat da, herrialdeko Savai'i uhartearen ekialdean kokatua. Barrutiak 178 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 12.949 biztanle zituen. Safotulafai du hiriburu tradizionala.
Lorris
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 50 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 3 zurginak, 5 iturginak, 2 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 9 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
Petitmagny
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ava Gardner
Helduaroa
Zailtasunak izan zituen maila altuko rolak aurkitzen eta edo komenigarriak izango zitzaizkionak baztertzerako orduan: Sweet Bird of Youth, The Pink Panther edo The Graduate, beste batzuen artean.
Lorris
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 18 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 okindegiak, 3 harategiak, 1 arraindegi zen, 1 liburu denda zen, 3 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
Petitmagny
Etxebizitza
2007an 129 etxebizitza zeuden, 114 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 121 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 114 etxebizitza nagusietatik 103 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 100 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lorris
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lorris udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.078 hektarea erabiltzen.
Petitmagny
Diru sarrerak
2009an Petitmagny udalerrian 115 unitate fiskal zeuden, 280 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.944,5 euro zen.
Lorris
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 3 osasun-ekipamenduak botika ziren.
Petitmagny
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Ava Gardner
Helduaroa
Hala ere, film onak ere etorri zitzaizkion garai honetan:
Frantzisko Xabierkoa
Goa eta India
Peskerian katekistak jarri zituen herrixka bakoitzean; haien zeregina haurrei otoitzak erakustea eta misiolari lanak egitea zen. Horrezaz gainera, eskualde bakoitzean ordezkari bana izendatu zuen, misioaren egoeraren berri eman ziezaion. Lurraldea antolatu ostean, Manapad eta hegoaldeko itsasaldera joan zen. Hilabete egon zen Travancoren bizi ziren makua etniako arrantzaleekin, eta 10.000 gizon-emakume baino gehiago bataiatu zituen. 1544. urtean zehar, hogeiren bat ebanjelizazio bidaia egin zituen. Zeilango kristauen hilketen berri izan zuenean, Goara joan eta agintariarekin hitz egin zuen. Jafnapatango erregeak kristauen aurka eginiko ekintzak zigortzeko espedizio bat antolatu zen, eta Frantziskok hartan joatea erabaki zuen. Baina, interes materialak zirela-eta, espedizio hori ez zen egin.
Lorris
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fa'asaleleaga
Sapapali'i garrantzia historikoa duen beste herri bat da. Samoara kristautasuna eraman zuen John Williams misiolaria han porturatu baitzen 1830ean.
Frantzisko Xabierkoa
Hego-ekialdeko Asia
1545eko abuztuaren amaieran, Molukak uhartedirantz abiatu zen, Juan Eiro lagun zuela. Hilabete baten buruan Malakara iritsi zen. Hiru hilabetean malaysieraren, bertako hizkuntzaren, gutxienekoak ikasi eta hango kultura bereganatu zuen. Ondoren, herriz herri misiolari ibiltzeaz gain, kristau-ikasbidearen oinarrizko testuak itzuli zituen malaysierara, bertako adituen laguntzaz. Urte hartan, Portugalgo erregeari «Berorren Maiestatearen ofizialek ezartzen dituzten laido eta injustiziei buruz» idatzi zion. Jesusen Lagundiko katekistentzako argibideak ere prestatu zituen.
Japonia
XVI. mendearen erdialdean, Japonia, Marco Polok aipatutako Zipango ospetsua, ezezaguna zen europarrentzat, 1547an tifoi batek portugaldar itsasgizon batzuk bazter hartara eraman zituen arte. Horren berri izan zuenean, uharte hori ezagutzea gogoratu zitzaion Frantziskori. Aurretik, baina, India eta Moluka uharteetan ezarritako misioen berrantolatze- eta gainbegiratze-lanak egin behar izan zituen; nahigabeturik sentitu zen misioek jasandako narriadura ikusita, bere gutunetan erakusten duen moduan.
Azkenik, 1549ko Erramu Igandean Japoniarantz abiatu zen, aita Cosme de Torres, anaia João Fernandes eta Iagiro japoniarra lagun zituela; Cochin eta Malakan geldialdiak egin ondoren, abuztuaren 15ean Kagoshiman lur hartu zuten, orduko Hegoaldeko Japoniako erresumaren hiriburuan. Frantzisko japoniera pixka bat ikasten saiatzen zen bitartean, Iagirok kristau ikasbidea, kredoa eta otoitz batzuk itzuli zituen hizkuntza horretara. Frantziskok horiek buruz ikasi eta kale zein etxeetan predikatzen jardun zuen. Jakinminez zeudenen galderei erantzuteko itzultzaile batez baliatzen zen. Baina jende gutxi bihurtu zen kristau federa. Misioaren porrotaren aurrean, eskualde hartako erregearekin elkarrizketatzea pentsatu zuen, hura katolizismora bilakatuko balitz, herriak gauza bera egingo zuelakoan. Asmo horrekin, 1550eko irailean, Kagoshiman urte bat eman eta gero, iparralderantz abiatu zen.
Hiradon jardun zuen hiru hilabeteetan kristau-talde bat sortzea lortu zuen. Ondoren, Hondo uhartera igaro eta Yamaguchira iritsi zen; gero, Sakaira eta 1551eko otsailean Miakora, inperioko hiriburura. Enperadoreak kristautasuna uharte osoan predikatzeko baimena eman ziezaion nahi zuen, baina harekin biltzea ere ez zuen lortu. Miakon bi aste pasatu ondoan, Yamaguchira itzuli zen. Bertako daimyōak ebanjelioaren berri ematea baimendu zion; bost hilabetez aritu zen horretan, eta mila lagun inguru kristautu zituen. Irailean, Bungoko daimyōak deitu zion, Kyushu uhartean predikatzeko baimena emateko. Hilabete geroago, eta hainbat jende kristautu ondoren, Indiako albiste larriak iritsi zitzaizkion eta Goara itzultzea erabaki zuen, aita Torres eta anaia Fernandes Japonian utzirik.
Azken bidaia eta heriotza
1511ko azaroan Frantzisko itsasoratu zen, Japoniatik Indiara itzultzeko. Kantondik hurbil egindako pausaldiaren ostean, Malakarantz abiatu zen Diego Pereiraren Santa Cruz ontzian. Malakara iristean, jakinarazi zioten Jesusen Konpainiako Indiako probintzial edo arduradun izendatu zutela. 1552ko urtarrilaren 24an Kochira iritsi zen eta otsailaren 18an Goara. Ondoko bi hilabeteetan, misioetako arazo batzuk konpontzeaz gain, bere azken bidaia prestatzen ibili zen: Txinakoa.
Txinara joan ahal izateko, Goako erregeordea konbentzitu zuen Portugalgo enbaxada ofiziala bidal zezan, hori baitzen modu bakarra ontzi portuges bat Txinan porturatu ahal izateko. 1552ko apirilaren 17an abiatu zen enbaxada, Santa Cruz ontzian. Frantziskorekin aita Gago, Álvaro de Ferreira anaia, Antonio de Santa Fe (txinatar jatorrikoa) eta Cristóbal deituriko indiar morroia zihoazen ; Diego Pereira, berriz, Portugalgo erregeren enbaxadore zihoan. Malakara iritsitakoan arazoak izan zituzten Alvaro de Ataide kapitainarekin eta bidaia bi hilabetez atzeratu zen. Uztailaren 17an portutik irteteko baimena eman zien, baina Pereira gabe. Enbaxada izaera kenduta, ia ezinezko bihurtu zen espedizioa Txinan lehorreratzea. Hala ere, Frantziskok bidaia jarraitzea erabaki zuen.
Ava Gardner
Helduaroa
Era berean, horrelako arrakasta komertziala ez bazuten izan ere, gogoan izan behar dira John Hustonen superprodukzioa izan zen The Bible: In the Beginning...(1966) eta Mayerling (1968), Omar Sharif eta Catherine Deneuvekin egin zuena.
1969tik aurrera, Gardner Londresen geratu zen bizitzen, erdi-erretiraturik.
70ko hamarkadan, The Life and Times of Judge Roy Bean (1972) eta Earthquake (1974) filmak arrakasta handi izan zuten, zinta itxuroso, estimagarri eta Avaren interpretazio bikain eta fisiko heldu ederrarekin.
Britainiar thriller batean ere bereizi zen 1975ean. Aktoreak protagonismoa Dirk Bogarde ahaztezinarekin eta Timothy Daltonekin partekatzen zuen, heriotza erabakitzen zuen gizona.
Gardner porrot komertzial izugarria izango zen 1976an kaleratutako The Blue Bird filman ere agertu zen, Elizabeth Taylor, Jane Fonda eta Cicely Tysonekin batera.
Geroago etorri ziren hurrengoak:
Frantzisko Xabierkoa
Azken bidaia eta heriotza
1552ko abuztuaren amaieran, Santa Cruz ontzia Shangchuan uhartera heldu zen. Uharte hori txinatar eta portugaldar merkatarien bilgunea zen. Frantziskok kontinentera iristeko zuen bide bakarra txinatar ontzi batek ezkutuan eramatea zen; arrisku handiko zeregina, atzerritarrek debekatua baitzuten Txinan sartzea. Hiru hilabetez egon zen horren zain. Baina azaroaren 21ean, meza ematen ari zela, ondoeza egin zitzaion, biriketako gaitz batek jota. Orduko, Antonio txinatar lagun fidela bakarrik zuen ondoan. Azkenik, abenduaren 3an hil zen, 46 urte zituela. Tradizioaren arabera, hil aurreko azken hitzak, otoitz xume batzuk, ama hizkuntzan esan zituen, euskaraz.
Haren gorpua Goara eraman zuten 1554ko udaberrian, eta bertan, Bóm Jesus basilikan hobiratu zuten.
Erlikiak
1614an, garai hartan jesulagunen nagusia zen Claudius Acquaviva-ren aginduz, eskuineko besoa ukondotik behera moztu eta Erromara eraman zuten Gesù elizara, non kapera bat duen santuak, San Ignazio Loiolakoaren hilobia duen kaperari begira, elizaren albo banatan biak.
Tarteka, Frantziskoren beso ustelgabearen erlikia hau Erromatik atera eta munduan zehar erakusten dute, katolikoen artean. Historikoki, Euskal Herrira eta Nafarroara sei aldiz ekarri izan dutela jakinarazi zuen Iruñeko artzapezpikuak 2006ko bisitaren karietara. 2018an Kanadara bidaia egin zuen beso ustelgabeak eta Erromatik eraman zuen hegazkinean eserleku ordaindua okupatu zuen.
Kanonizazioa, zaindaritza eta jaiak
1622an Gregorio XV.a aita santuak Frantzisko Xabierkoa kanonizatu zuen, Inazio Loiolakoa, Teresa Avilakoa, Isidro Nekazaria eta Filipe Nerirekin batera. Haren eguna abenduaren 3a da, egun horretan zendu baitzen.
Leku eta erakunde hauen zaindari izendatu dute:
Martxoko lehen hamabostaldian Xabierko gaztelua jomuga duten erromesaldi jendetsuak egin ohi dira urtero: xabierraldiak. Herri ohitura horrek jarraitzaile ugari ditu, batez ere Nafarroa Garaian.
Beuvrequen
Beuvrequen Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Frantzisko Xabierkoa
Ikonografia eta lanak
Lan askok irudikatu dute Indietako Apostulua, bai margoetan, bai eskulturan. Bartolomé Esteban Murillo, Peter Paul Rubens, Antoon van Dyck, Luca Giordano, Francisco Goya eta beste artista ospetsu askok betikotu zuten Xabierko santua.
Beuvrequen
Biztanleria
2007an Beuvrequen udalerrian erroldatutako biztanleak 414 ziren. Familiak 141 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 73 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.