cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kongoko Lehen Gerra
Aurrekariak
Mobutu Sese Seko 1965ean igo zen botera estatu kolpe baten bidez. Patrice Lumumba afrikar lider ezaguna traizioz hil zuen 1961ean AEBen konplizitatearekin, eta Zaireko jaun eta jabe egin zen lau urte geroago. Ordutik aurrera, Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa Za Banga izena hartu zuen, hau da, “oztopo guztiak gainditzen dituen gerlari handia”. 32 urtez nahi izan zuen bezala agindu zuen Zairen. Altxamendu guztietan nagusitu zen, AEBen, Frantziaren eta Belgikaren laguntzarekin. Afrikako herririk aberatsena miseria gorrian eta gosearen mende utzi zuen, baina bera ongi aberastu zen; 1996an, 7.000 milioi dolarreko ondasunak zituela zioten Mendebaldeko iturriek.
1994ko Ruandako genozidioaren ondoren, 1,5 milioi ruandar iheslari baino gehiago kokatu ziren ipar-ekialdeko Zairen, hutuak gehienak. Genozidioan parte kartu zuten Interahamwe milizietako kideak zeuden haien artean. Interahamweko eta Ruandaren Askapenerako Armadako (ALiR) kideek beren aginpidea ezarri zuten errefuxiatu zelaietan; hortik abiaturik, Ruandako eta Zaireko tutsien aurkako erasoak egin zituzten. Mobutuk ez zuen ezer egin eraso horiek ekiditeko; aitzitik, interes politikoak zirela-eta, laguntza eman zien hutu estremistei.
Banyamulengeen matxinada
Enfrentamenduek krisi humanitario handia eragin zuten Ruandatik eta Burunditik Zaireko ekialdera ihes egindako errefuxiatuen kanpamenduetan. Gerrillariek Nyangezi eta Bukavu konkistatu zituzten eta ruandar errefuxiatuen exodo handia hasi zen. Nazioarteko gobernuz kanpoko erakundeek alde egin zuten Bukavutik. Errefuxiatuak Goman pilatu ziren. Emma Boninok, Europako Batasunaren gai humanitarioetarako komisarioak, nazioartea salatu zuen gatazka horren aurrean indiferentziaz jokatzeagatik. Urriaren amaiera aldera, Ruandako Gobemuak onartu egin zuen gerrillariei laguntza eman ziela eta Zaireko Armada akusatu zuen Ruandako Cyangugu hiriari erasotzeaz.
1996
Abenduan, Ugandako armada Zairen sartu zen, han gerrillari ugandarrak babesturik zeudela argudiatuta. Mobutu Zairera itzuli zen eta Kabilaren indarren aurkako kontraerasoa agindu zuen. Gobernua atzerriko mertzenarioak kontratatzen hasi zen. Gerrillak, ordea, erraz gainditu zituen Zaireko indar armatuetako mertzenarioak. Beni, Butembo eta Bunia konkistatu zituzten gerrillariek. Hilaren erdi aldera, afrikar herrien goi bilera egin zuten, baina nazioarteko eskuhartzeko misioa alde batera uztea erabaki zuen Kanadak.
1997
Urtarrilean Mobutu Frantzian zen berriro. Léon Kengo wa Dondo lehen ministroak kontraerasoa agindu zuen. Borroketan fronteak bere hartan gelditu ziren. Gobernuak mertzenario gehiago kontratatu zituen, eta Kabilaren indarrek Uganda eta Ruandako soldaduen laguntza handiagoa jaso zuten. Otsailean Shabunda, Kalima eta Kindu konkistatu zituzten gerrillariek, eta Tingi Tingiko errefuxiatuen kanpamendua inguratu zuten. Horren ondorioz, ehunka mila ruandar errefuxiatu ihesean joan ziren bertatik. KZAIDAko gerrillariek eta Ruandako Armadak sarraskitu zituzten ihesi zihoazen errefuxiatu hutu horiek; Mugarik Gabeko Medikuak erakundearen arabera, 190.000 inguru erahil zituzten Zaire ekialdeko oihanetan. Hego Afrikako lehendakari Nelson Mandelak bitartekaritza eskaini zien bi aldeei. Zaireko armadak eraso egin zien gerrilarien esku eroritako hiriei. Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak bake plana aurkeztu zuen Zairerentzako.
Maiatzean, Kabila eta Mobutu aurrez aurre negoziatzen hasi ziren Hego Afrikan, Mandelaren bitartekotzarekin. Akordioa lortu zutela esan bazen ere, biek gezurtatu egin zuten. Hilaren 12an, Kabilaren indarrek Kenge hartu zuten, Kinshasa hiriburutik 100 kilometrora; gerrako azken borrokaldia izan zen. Bost egun geroago, KZAIDAko indarrak Kinshasan sartu ziren, eta Zaireko Armadak ez zuen eragozpenik jarri. Mobutu ihesi atera zen herrialdetik, eta Kabilak Kongoko Errepublika Demokratikoko estatuburu izendatu zuen bere burua, Lubumbashi hiriko kuartel nagusian emandako hitzaldian.
Ondorioak
Gerraren ondoren, Laurent-Désiré Kabila bilakatu zen Kongoko Errepublika Demokratikoko estatuburu eta gobernuburu, eta KZAIDAko kideek hartu zituzten gobernu berriko kargu gehienak. NBEaren ordezkari Roberto Garretónen arabera, Kabilak giza “eskubideak ezabatu zituen, biziari, askatasunari eta herritarren segurtasunari dagokienez”. 1997ko urrian, Kabilak elkarte humanitario guztietako langile eta boluntarioak kanporatu zituen Kongotik. Ruandar errefuxiatuei laguntza ematea zen elkarte horien egiteko nagusia; ondorioz, babesik gabe geratu ziren errefuxiatuak.
Kabila laster etsaitu zen agintea hartzen lagundu zioten atzerriko tropekin. Estatu kolpe baten beldur, 1998ko uztailean kargutik kendu zuen James Kabarebe Defentsa ministroa, tutsi etniako ugandarra. Bi aste geroago, Kongotik alde egiteko agindu zien ruandar eta ugandar soldaduei. Horren ondorioz, tutsi banyamulengeak Kabilaren aurka matxinatu ziren abuztuaren 2an, eta haren erregimena totalitarioa zela salatu zuten. Kabilaren gobernuak, berriz, “inperio tutsi bat” eratu nahi izatea leporatu zien banyamulengeei eta, batik bat, Ruandako eta Ugandako gobernuei. Era horretan hasi zen Kongoko Bigarren Gerra.
Alfantega
Alfántega Huescako udalerria da.
NGC 1021
NGC 1021 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Alfantega
Kanpo estekak
Alfantegari buruzko informazioa, Cinca Erdiko webgunean
Haplochromis melanopus
Haplochromis melanopus Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Beinac
Beinac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Slovianskeko raiona
Slovianskeko raiona (Слов'янський район) Ukrainako raion edo barruti bat da Donetskeko oblastean. Hiriburua Sloviansk hiria da.
Beinac
Biztanleria
2007an Beynac udalerrian erroldatutako biztanleak 618 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 100 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Cliffside Park (New Jersey)
Cliffside Park New Jerseyko borough bat da. Bergen konderrian kokatua dago. 2010ean 23,594 biztanle zituen, 2.49 kilometro koadrotan banatuta.
Beinac
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 249 etxebizitza zeuden, 227 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 247 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 227 etxebizitza nagusietatik 199 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 146 etxek bost zituzten. 187 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 146 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 435 ziren, horien artean 335 aktiboak ziren eta 100 inaktiboak ziren. 335 pertsona aktiboetatik 322 lanean zeuden (161 gizon eta 161 emakume) eta 13 langabezian zeuden (7 gizon eta 6 emakume). 100 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Beynac udalerrian 224 unitate fiskal zeuden, 594 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.617 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Beynac udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.068 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Menarola
Menarola Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Menarolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eibar KE 2018-2019
Entrenatzailea: Jose Luis Mendilibar (04-05,15-Egun)
Hamaikakoa
Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.
Catalina Sandino Moreno
Catalina Sandino Moreno (Bogotá, Kolonbia, 1981eko apirilaren 19a) kolonbiar aktorea da.
Lygosoma lanceolatum
Lygosoma lanceolatum Lygosoma generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Venus Lux
Venus Lux (San Frantzisko, Kalifornia, 1990eko urriaren 10a) estatubatuar emakumezko aktore, zuzendari eta ekoizle pornografiko transexuala da.
Biografia
San Frantziskon jaio zen txinatar eta mongoliar jatorriko familia batean, familiako haur bakarra izanik. Eskuineko belarritik gorra da.
Lourdes Álvarez García
Lourdes Álvarez García ( El Agüeria de Urbiés, Mieres (Asturias), 1961 ) filologoa eta asturierazko idazlea da.
Ibilbidea
Filologia Hispanikoan lizentziatua Oviedoko Unibertsitatean, oso gaztetatik asturierazko aldizkarietan kolaboratu zuen, hala nola Cuélebre Literario, Malku, Adres edo Lletres Asturianes. Poesia ere idatzi du, Surdimentuko figura poetikorik ezagunenetako bat bihurtuz eta hainbat antologia poetikotan sartu da, hala nola Xosé Bolado, Antoloxía poetica del Resurdimientu; Ricardo Labra, Muestra corregida y aumentada de la poesía en Asturias; José Ángel Cilleruelo, Nórdica; y Leopoldo Sánchez Torre, Las Muyeres y los díes de la poesía asturiana contemporánea
Llengues Vives aldizkarian kolaboratu du. Asturierara ere itzuli ditu haurrentzako ipuin liburuak Otto ye un rinoceronte OL Kirkegaardena eta Un sudaca na corte, Daniel Moyanorena.
Lanak
Álvarez García errealitatearen eta bizi izandako esperientziaren ebokaziotik abiatzen da izaera sinbolistako poetika bat sortzeko, irudi abstraktu eta surrealistaz betea.
Lipido
Lipidoak karbono, hidrogeno eta oxigenoz osaturiko biomolekulak dira, nahiz eta batzuek nitrogenoa eta fosforoa ere izan dezaketen.
Gluzidoek eta proteinek ez bezala (talde funtzional bereizgarriak dituzte), lipidoek ez dute berezko talde funtzionalik. Berez, disolbatzaile organiko ez-polarren (bentzenoa, eter dietilikoa...) barruko disolbagarritasuna da bere ezaugarri komun bakarra. Ezaugarri hori gluzidoen eta disolbatzaile polarretan disolbagarriak diren proteinen arteko aldea ere bada, ura kasu. Disolbatzaile polarretan disolbaezinak izatearen arrazoia beren egitura kimikoak apolarrak diren karbono-kate luzeek osatzen dituztelako da.
Lipidoek naturan agertzen diren molekula multzo handi bat osatzen dute, gantzak, argizariak, esterolak, bitamina liposolubleak (A, D, E eta K bitaminak, esaterako), monoglizeridoak, diglizeridoak, triglizeridoak, fosfolipidoak eta beste batzuk barne hartzen dituena. Lipidoen funtzio nagusiak energia biltegiratzea, zelula-mintzaren egiturazko osagaiak izatea eta seinaleztatzaile molekular garrantzitsu gisa hartzen dira.
Oro har, lipidoak molekula hidrofobo edo anfifiliko txiki gisa defini daitezke; lipido batzuen izaera anfifilikoari esker, zenbait egitura sor daitezke, hala nola besikula, liposomak edo, ingurune urtsu batean, mintzak. Lipido biologikoak azpiunitate biokimikoen bi motatakoak dira: zetoazilo eta isopreno taldeak. Ikuspegi hori erabiliz, lipidoak 8 kategoriatan bana daitezke: gantz-azidoak, glizerolipidoak, glizerofosfolipidoak, esfingolipidoak, sakarolipidoak eta poliketidoak (zetoazilo-azpiunitateen kondentsaziotik eratorriak); eta lipido esterolikoak eta lipido prenolidoak (isopreno-azpiunitateen kondentsaziotik eratorriak).
Batzuetan, lipido terminoa koipearen sinonimo gisa erabiltzen bada ere, gantzak triazilglizerolo izeneko lipidoen azpitaldea dira. Lipidoek barne hartzen dituzte gantz-azidoak eta horien deribatuak (tri-, di-, monoglizeridoak eta fosfolipidoak barne) eta esterolak dituzten beste metabolito batzuk ere, hala nola kolesterola. Nahiz eta gizakiek eta beste ugaztun batzuek hainbat bide metaboliko erabiltzen dituzten lipidoak degradatzeko eta sintetizatzeko, funtsezko lipido batzuk ezin daiteke horrela egin, eta dietatik lortu behar dira.
Energia erreserba funtzioa
Triazilglizerolak gantz-ehunean biltegiratzen dira, eta, animalietan zein landareetan, energia biltegiratzeko modu nagusia dira. Triazilglizerolak animalia askoren larruazalaren gantz-ehunean eta landare batzuen hazietan pilatzen dira batez ere. Adipozitoa edo koipe-zelula animalietan triazilglizerolen sintesi eta degradazio jarraituak diseinatzen du, batez ere lipasa-ennimoaren aktibazioak kontrolatzen duen degradazioarekin. Lipidoak, dituzten gantz-azidoak direla eta, elikaduraren energia mota aberatsenetako bat dira, eta, zeluletan, oxidazio osoa dute.
Gantz-azidoen oxidazio osoak kaloria ugari ematen ditu, 9 kcal/g inguru, gluzidoen eta proteinen degradazioaren ondorioz alderatuta, 4 kcal/g. Txori migratzaileek triazilglizerolen energia biltegiratua erabiltzen dute hegaldietan.
Arterien paretetan lipidoak patologikoki uzteak ateroma bat sortzen du.
Egitura-funtzioa
Zenbait lipido (fosfolipidoak eta kolesterola) zelula-mintzaren osagaiak dira, zeinen geruza lipidikoa osatzen duten. Bigeruza hori egitura-elementu nagusia da, baita mintzaren iragazkortasun selektiboaren arduraduna ere. Argizariak intsektuetan, zenbait zetazeotan eta landareetan daude hedatuta, eta, horietan, babes-funtzioak dituzte. Ugaztunetan, funtzio konplexua duten ehunek dute fosfolipido-edukirik handiena, hala nola garuna, nerbioa, gibela edo giltzurruneko ehuna.
Eukariotoen zelulak organuluen barruan banatuta daude, mintzari lotuta, eta hainbat funtzio biologiko gauzatzen dituzte. Glizerofosfolipidoak dira mintz biologikoen egitura-osagai nagusia, hala nola zelula-mintz plasmatikoa eta organuluen zelula-barneko mintzak; animalia-zeluletan, mintz plasmatikoak fisikoki bereizten ditu zelula-barneko osagaiak eta ingurune estrazelularra. Glizerofosfolipidoak molekula anfipatikoak dira, eta ester loturatik eratorritako bi gantz-azidoren bi kolari lotutako glizerol-nukleo bat dute, eta ester fosfato lotura batek, eragindako buru bat. Glizerofosfolipidoak dira mintz biologikoen osagai nagusia, eta glizerikoak ez diren beste osagai lipido batzuk ere (esfingomielina eta esterolak, batez ere kolesterola animalien zelula-mintzetan) mintz biologikoetan daude. Landare eta algetan, galaktosildiazilglizerolak, sulfoquinovosildiacilglizerola, distromitidiacilgliercerola (fosfato talderik ez duena) kloroplastoen mintzen eta lotutako organuluen osagai garrantzitsuak dira, eta, ehun fotosintetikoetan, lipido ugarienak dira, landare baskularrak, algak eta bakterio jakin batzuk barne.
Mintz biologiko bat lipido-geruza biko forma bat da. Glizerofosfolipidoak, ingurune urtsuan daudenean, bi lipidiko sortzea prozesu energetikoa da. Horri, efektu hidrofoboa esaten zaio. Sistema urtsu batean, lipidoen buru polarrak mugimendu urtsu polarrera lerrokatzen dira, eta isats hidrofobikoek, berriz, urarekin ahalik eta kontaktu gutxien izan eta elkarrekin elkartzeko joera dute, besikula bat osatuz; lipidoaren kontzentrazioaren arabera, elkarreragin biofisiko horrek mizelak, liposomak edo lipido-bikiak sor ditzake. Beste agregazio batzuk ere ikusten dira, eta lipido anfiloen portaeraren polimorfismoaren parte dira. Fase-portaera biofisikaren eta ikerketaren azterketa-eremu bat da. Mizelak eta bi apalak ingurune polar batean sortzen dira efektu hidrofobikoaren ondorioz. Substantzia bat, giro lipofiliko edo anfifiliko batean disolbatzen denean, molekula polarrak (hau da, ura disoluzio urtsuan) ordenatuago bihurtzen dira substantzia lipofilikoaren inguruan; izan ere, molekula polarrek ezin dute hidrogeno-loturarik eratu anfifiloaren gune lipofilikoetan. Beraz, ur-giroan, ur-molekulek molekula lipofiliko disolbatuaren klatrato inguratzaileko kaiola ordenatu bat osatzen dute.
Bannay (Cher)
Bannay Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Lipido
Funtzio katalitikoa eta erregulatzailea
Prozesu fisiologiko ugaritan parte hartzen duten substantzia batzuk lipidoak edo deribatuak dira, hala nola bitamina liposolubleak, hormona esteroideak eta prostaglandinak.
Garraio funtzioa
Lipidoak garraiatzen dituzte behazun-azidoek eta proteolipidoek hesteetatik helmugaraino.
Bannay (Cher)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 484 etxebizitza zeuden, 351 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 101 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 462 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 351 etxebizitza nagusietatik 296 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 72 etxek hiru zituzten, 117 etxek lau zituzten eta 133 etxek bost zituzten. 258 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 151 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 173 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lipido
Beste funtzio batzuk
Bitamina gantz-disolbagarriak (liposolubleak) (A, D, E eta K), isoprenoan oinarritutako lipidoak direnak, gibelean eta ehun adiposoetan biltegiratutako funtsezko mantenugaiak dira, eta hainbat funtzio dituzte. Azil-karnitinek gantz-azidoen garraioan eta metabolismoan eragiten dute, mitokondrien barruan eta kanpoan, non Beta-oxidazioa jasaten duten. Poliprenolek eta horien deribatu fosforilatuek ere paper garrantzitsuak dituzte mintzen bidez oligosakaridoak garraiatzen direnean. Poliprenol fosfatoaren azukreek eta poliprenol difosfatoaren azukreek funtzio bat dute glukosilazio estrakitoplasmatikoaren erreakzioetan, polisakarido kanpo zelularraren enbiosintesian (adibidez, peptidolikanaren polimerizazioa bakterioetan) eta proteina eukariotoen glukosilazioan. Kardiolipinak 4 azilo kate eta hiru glizerol multzo dituzten glizerofosfolipido azpimultzo bat dira, mitokondrien barneko mintzean bereziki ugariak direnak. Fosforilazio oxidatzailearekin zerikusia duten entzimak aktibatzen dituztela uste da. Lipidoek ere hormona esteroideen oinarria osatzen dute.
Bannay (Cher)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lipido
Gantz-azidoak
Lipido sinpleenak dira, beste lipido konpleaxuago batzuen osagaiak izaten dira eta aske gutxitan aurki daitezke. Gantz-azidoak hidrokarburo katea luze bat eta karboxilo talde bat (-COOH) izaten dute, R-COOH formula orokorra aurkeztuz. Arruntenek karbono-kopuru bikoitia izaten dute 16 edo 18 normalean (nahiz eta 4-36 C kopurudunak ere agertu).
Bannay (Cher)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 472 ziren, horien artean 346 aktiboak ziren eta 126 inaktiboak ziren. 346 pertsona aktiboetatik 323 lanean zeuden (164 gizon eta 159 emakume) eta 23 langabezian zeuden (10 gizon eta 13 emakume). 126 pertsona inaktiboetatik 68 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lipido
Gantz-azidoak
Karbono hauen arteko loturak bakunak izanez gero, gantz-azidoa asea edo saturatua izango da (hidrogeno kopuru maximoa izango duelako); bestalde, lotura bikoitzen bat izanez gero, asegabea edo insaturatua (monoinsaturatua, lotura bikoitz bakarra izanez gero; eta poliinsaturatua, gehiago izanez gero). Gantz-azidoa asea denean giro tenperaturan solidoa izango da eta asegabea denean likidoa.
Bannay (Cher)
Diru sarrerak
2009an Bannay udalerrian 353 unitate fiskal zeuden, 804 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.461 euro zen.
Lipido
Gantz-azidoak
Gantz azidoen eta gantz azidoak dituzten lipidoen ezaugarriak katearen luzera eta asegabetasun mailaren araberakoak dira: Lotura bakunen inguruan atomoek errotatzeko ahalmena dute, gantz azido aseak oso malguak dira eta kateak zig-zag itxura hartzen du. Lotura bikoitzak dituztenean, distortsio bat gertatzen da. Ordezkariek ez dute lotura bikoitzaren inguruan biratzeko ahalmenik, lotura zurruna. Beraz, gantz azido asegabeak ez dira hain mmalguak.
Bannay (Cher)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Prunus
Prunus zuhaitz eta zuhaixka genero bat da, 430 espezie inguru dituena munduko iparraldeko eskualde epelean. Horietako asko fruituak emateko landatzen dira, hala nola aranondoak, gereziondoak, mertxikondoak, abrikotondoak eta arbendolondoak.
Bannay (Cher)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
Lipido
Gantz-azidoak
Adibideak: ·A. palmitikoa CH3(CH2)14COOH gantz azido asea (asea) da, solidoa. ·A. oleikoa CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH asegabea (asegabea), likidoa.
Bannay (Cher)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bannay udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 510 hektarea erabiltzen.
Lipido
Gantz-azidoak
Gantz-azidoak heteropolarrak edo anfipatikoak dira, izan ere buru-polarra (karboxilo taldea) eta isats-apolarra (hidrokarburo katea) dute. Izaera anfipatiko hau dela eta, uretan jokaera heteropolarra dute. Horrela, agregatu mikroskopiko iraunkorrak eratzen dituzte: mizelak, bigeruzak eta liposomak. Hauek eratuz fosfolipidoak egoten dira.
Bannay (Cher)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Prunus
Loraldi goiztiarra eta ikusgarria -neguaren amaieran, eta hostoak sortu aurretik- da guztien berezitasun aipagarria.
Prunus terminoa latinetik dator, eta basaranaren izena da.
Espezieak
Zerrenda hau osatu gabea da, baina espezie ezagunenak biltzen ditu.
Lipido
Gantz azidoen eratorriak
Gantz-azidoak dituzten lipidoak dira, saponifikagarriak ere deituak:
Glizerina eta gantz-azidoa elkartuz eratutako esterrak (azidoa + alkohola // R-COOH + OH-R) dira. Hauek batzeko, esterifikazio prosezua ematen da, eta banantzeko hidrolisia.
Lipido isoprenoideak
Gantz-azidorik gabeko lipidoak dira, saponifikaezinak:
Lipido saponifikagarriak
Lipido saponifikagarriak gantz-azidoak edo deribatuak dituztenak dira. Hala deitzen zaie gantz-azidoaren (edo deribatuen esterrak) talde karboxilikoak hidroxido batekin (NaOH, KOH, etab.) erreakziona dezakeelako azidoaren eta alkoholaren gatz alkalinoa sortzeko. Historikoki, saponifikazio hitzak koipeek potasa kaustikoarekin edo potasio hidroxidoarekin duten erreakzioari egiten dio erreferentzia, eta horrek xaboiak sortzea ekarri zuen. Esan beharra dago, gaur egun, ohiko xaboien % 80 baino gehiago oraindik metodo horren aldaerekin prestatzen direla.
Lipido talde horrek gantz-azidoak, triazilglizerolak, argizariak eta fosfolipidoak biltzen ditu.
Gantz-azidoak
Gantz-azido bat lerroan hidrokarburo-kate luze batek osatutako molekula organiko mota bat da, gehien-gehienak karbono-atomo bikoitiak dira, eta, horien artean, ohikoenak 16 eta 18 dutenak dira, eta horien amaieran talde karboxilo bat dago (-COOH). Karbono atomo bakoitza lotura kobalente bakar baten bidez lotzen da hurrengoari eta aurrekoari.
Gantz-azido ase molekula baten oinarrizko formula CH3–(CH2)n–COOH da. Bere muturrean, atomoak hiru lotura libre ditu, hidrogeno atomoek (H3C-) okupatzen dituztenak. Gainontzeko atomoek bi lotura aske dituzte, zeinak hidrogeno atomoek betetzen dituzten (...-CH2-CH2-CH2-...).
Karbono-katean, C-C lotura bakarrak dituzten gantz-azidoei, gantz-azido ase deitzen zaie. <center id="mwAT0"> C=C lotura bikoitzak baldin badituzte, gantz-azido asegabeak esaten zaie, eta, horien artean, cis eta trans daude, lotura bikoitzaren isomeriaren arabera. Asegabeak ere monoasegabeak izan daitezke lotura bikoitz bakarra badute (azido oleikoa), edo poliasegabeak, lotura bikoitz bat baino gehiago badute, hala nola azido linoleiko eta alfa-linolenikoak. Azken bi horiek gantz-azido esentzialak dira, hau da, gure gorputzak ezin ditu sintetizatu, eta, landare-olioetatik, dietan sartu behar ditu. Oro har, gantz-azido aseak animalia-koipeetan aurkitzen dira, eta asegabeak, berriz, landare-olioetan.
Omega 3 gantz-azidoak
Omega 3 gantz-azidoek gantz-azidoen familia bat osatzen dute, eta bere lehen lotura bikoitza (asegabea) hirugarren posizioan daukate, azken karbono-atomotik hasita. Egitura-ezaugarri bereizgarri horrek propietate fisiko bereziak ematen dizkie, eta izaki bizidunek zirkulazio-funtzio jakin batzuk erregulatzeko erabiltzen dituzten molekulen aitzindari ordezkaezin bihurtzen ditu.
Bannay (Cher)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Simón Bolívar nazioarteko zubia
Simón Bolívar nazioarteko zubia (Puente Internacional Simón Bolívar) oinezko eta ibilgailuentzako nazioarteko zubia da, Venezuelako Táchira eta Kolonbiako Norte de Santander biltzen dituena. Kolonbia eta Venezuela arteko mugako zubi honek Táchira ibaia zeharkatzen du.
Mongoliar borroka
Mongoliar borroka edo Bökh (zirilikoz: Бөх edo Үндэсний бөх) Mongoliako, Barne Mongoliako eta beste eskualde batzuetako mongolen borroka-estilo tradizionala da, non lurra ukitzen duen lehen borrokalariak, oinak eta eskuak ez diren gorputzeko edozein atalekin, borroka galtzen duen. Bökh hitzak "iraunkortasuna" esan nahi du. Mongoliako kulturako "hiru trebetasun maskulino" historikoen artean, mongoliar borroka garrantzitsuena da (besteak hipika eta arkularitza ziren). Gengis Khanek borroka bere armada sasoi onean eta borrokarako prest mantentzeko modu garrantzitsua zela uste zuen. Qing dinastiaren gorteak (1649-1911) borroka ekitaldiak egiten zituen aldizka, batez ere borrokalari mantxuen eta mongoliarren artean. Hainbat bertsio daude:
Simón Bolívar nazioarteko zubia
Herrialde bientzako ekonomientzat oso inportantea da, izan ere, Venezuelara bidean doazen kolonbiar esportazioen %80a zubi honetatik doa.
Historia
1919an eraiki zuten jatorrizko zubia, garai hartan Juan Vicente Gómez jenerala presidentea zena, eta, bere hitzetan, lan horrek ahaleginduta, "herrialdeak batuko lituzke, nazio arrebarekin egiten duen adeitasun-sorta gisa. Simón Bolívar askatzailearen idealetako bat, eta jenio hartako bi herriak eta independentziaren borroka loriatsu bera betiko elkarturik mantenduko dituen katebegi zorrotza izango litzatekeena ". Garai hartan Kolonbiako presidentea Marco Fidel Suárez politikaria zen.
1962an, egungo nazioarteko zubia inauguratu zuten Rómulo Betancourt (Venezuela) eta Alberto Lleras Camargo (Kolonbia) presidente ziren garaian.
2015ean, orduko Kolonbia eta Venezuelaren arteko krisia zela eta, Nicolás Maduro Venezuelako presidenteak zubia ibilgailuen trafikorako itxi zuen. Zubia ezaguna egin zen 2019ko Venezuelako krisian, bai venezuelarrak Kolonbiara joan zirelako, bai 2019ko otsailean Madurok itxi zuelako laguntza humanitarioa sartzea eragozteko. 2022tik aurrera, bi nazioen arteko merkataritza-pasabidea ireki zuten.
Aleksandr Kerenski
Aleksandr Fiodorovitx Kerenski, errusieraz Алекса́ндр Фёдорович Ке́ренский, (Simbirsk, 1881eko maiatzaren 4a - New York, 1970eko ekainaren 11) politikari sozialdemokrata, abokatu eta errusiar iraultzaile nagusietako bat izan zen, tsarrari boterea kendu zitzaion garaian.
Otsaileko Iraultzaren ondoren, lehen ministro izan zen (bigarrena) eta Korniloven estatu kolpea eragotzi zuen. Ez, ordea, Urriko Iraultza eta agintea boltxebiken esku geratu zen.
Lehenengo urteak
Kerenski, Lenin bezalaxe, gaur Uljanovsk izeneko hirian jaio zen. Aita, Fiodor, eskolako zuzendaria zen eta Vladimir Uljanoven irakasle izan zen Kazan unibertsitatean.
Kerenskik zuzendaritza ikasi zuen San Petersburgoko unibertsitatean. Hizlari aparta, berehala izan zen Nikolas II.aren aurkako oposizio sozialistaren lider.
Otsaileko Iraultza
1917an, Otsaileko Iraultza hasi zenean, Kerenski Petrogradoko sobietaren zuzendaritzan zegoen. Behin-behineko gobernua eratu zenean, Justizia ministroa izan zen eta Gerra Ministerioa hartu zuen geroago, uztailean lehen ministro izatera iritsiz.
Nikolas II.a eta bere familia ezagutu zituen. Abdikatu eta gero, preso zeuden eta, badirudi, Kerenskik estimu handian hartu zituela, atzerriratzeko tramite sekretuak eginez; Siberiara bidali zituen, horrela erailketaren aukera ekidin nahian, baina sobietak honen guztiaren berri izan zuenean, tsarrarekiko harremana zaindu beharra izan zuen.
Korniloven udako estatu kolpearen ondoren, Errusia neka-neka eginda zegoen eta bakearen premia erabatekoa zen. Horixe zen Lenin eta bere alderdi boltxebikeak agintzen zutena: "bakea, lurra eta ogia" zioten komunistek. Errusiar Zurien buru, Kerenski boltxebikeen aurka zegoen eta monarkia berrezarri nahi zutenaren aurka ere bai.
Desertzioak zirela-eta, armada desegiten ari bazen ere, Kerenski aurrez hartutako konpromisoak bete beharrean izan zen. Gerra uzteak galera handiak ekarriko zizkiolako jarraitu zuen borrokan, baina honek eragin zuen Kerenskiren ospe txarra.
Urriko Iraultza
Korniloven estatu kolpea gertatu zenean, Kerenskik armak banatu zituen Petrogradoko langileen artean eta langile hauek boltxebikeen alderdira pasatu ziren gerora. Urriaren 25ean (azaroaren 7a Gregoriar Egutegian) boltxebikeak agintearen jabe egin ziren.
Kerenskik Pskovera alde egitea lortu zuen eta saiatu zen berriro boterera itzultzen, baina ez zuen lortu. Berriro lortu zuen alde egitea eta Frantziara iritsi zen.
Erbestea
Kerenski Parisen bizi zen 1940 arte eta, alemanak Frantzian sartu zirenean, AEBetara alde egin zuen betiko. Hitlerrek SESB inbaditu zuenean, badirudi bere laguntza eskaini ziola Stalini, baina ez zuen erantzunik jaso.
New Yorken instalatu zen eta Stanford Unibertsitatean eman zituen eskolak. Erruz idatzi zuen eta irratian ere aritu zen Errusiako historia eta politikaren inguruan.
Mese
Mese Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Mesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alain Barrón
Alain Barrón Anguiano (Gasteiz, 1985eko azaroaren 10a - ) euskal herritar futbolaria da. Ezker hegalean jokatzen du.
Estatistikak
''2015eko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Jo Cox
Helen Joanne "Jo" Cox (jaiotza izena, Helen Joanne Leadbeater; Batley, West Yorkshire, Ingalaterra, 1974ko ekainaren 22a - Birstall, 2016ko ekainaren 16a) Britainia Handiko Alderdi Laboristako politikaria zen. Westmisterreko Parlamentuko kidea zen, Batley and Spen barrutian 2015eko maiatzetik bere heriotzara arte, 2016ko ekainean, 13 hilabete geroago.
Batleyn jaio zen, West Yorkshiren, eta Heckmondwiken hazi zen. Cambridgeko Unibertsitatean graduatu zen 1995an eta laster hasi zen politikari asistentzia lanetan. Oxfameko kidea zen, eta bertan egin zuen lan abokatu gisa. Laboristekin eserlekua lortu zuen Batley and Spen barrutian eta laster hasi zen Siriako Gerra Zibilaren inguruko lanak egiten, alderdi guztietako komisio parlamentario bat zuzenduz. Siriako Lagunen taldeko kidea zen, eta errefuxiatuen aldeko ekintzailea.
Douzains
Douzains Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Douzains udalerrian erroldatutako biztanleak 265 ziren. Familiak 108 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 168 etxebizitza zeuden, 114 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 167etxeak ziren. 114 etxebizitza nagusietatik 92 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 65 etxek bost zituzten. 96 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 58 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 152 ziren, horien artean 98 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 98 pertsona aktiboetatik 96 lanean zeuden (52 gizon eta 44 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Douzains udalerrian 107 unitate fiskal zeuden, 239 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.510 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 zurginak eta 1 argiketaria.
2000. urtean Douzains udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.020 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Haltz
Haltza urkien familiakoa (Betulaceae familiakoa) den landare angiospermoa da, Alnus generoaren izen arrunta. Genero honek 30 espezie inguru ditu munduan zehar, Ipar hemisferioko alde epeletan, borealetan eta subartikoetan hedatuak daudenak eta, Amerikan, Andeetatik hegoalderantz Txileraino ere ailegatzen direnak. Zuhaitz eta zuhaixka monoikoak dira, gehienak tamainuz txikiak izanik.
Gehien ezagutzen den espeziea haltz arrunta edo beltza da (A. glutinosa), Europar jatorrikoa eta ia beste alde guztietan sartuta dagoena. Espezie handiena haltz gorria da (A. rubra), Ipar Amerikako mendebaldeko itsasaldean 35 m-raino hazten dena. Haltz arrunta eta haltz italiarra (A. cordata) biak 30 m-raino heltzen dira. Aldiz, oso hedatuta dagoen haltz orlegia (A. viridis) gutxitan da 5 m-ko zuhaixka bat baino handiagoa.
Deskripzioa
Generoa zuhaitz eta zuhaixkek osatzen dute. Azala leuna izaten dute orokorrean, nahiz eta batzuetan enborra ezkatatsua agertzen den zaharragoak diren zuhaitzetan. Alnus generoko landareak, lehen aipatu bezala, landare monoikoak dira, hau da, landare-ale bakoitzak lore ar eta emeak garatzen ditu.
Hostoak erorkorrak dira (iraunkorrak edo ia iraunkorrak espezie gutxi batzuetan), txandakatuak, bakunak, zerratuak eta bihotz-formakoak, berehala erortzen diren estipulez hornituak.
Loreak gerbetan biltzen dira. Gerba arrak luzangak dira eta loreak hiruko taldeetan agertzen dira braktea bakoitzaren galtzarbean; perianto sinpledunak dira. Gerba emeak laburrak dira, eta galtzarbe bakoitzeko bi lore biluzi garatzen dituzte. Loreak askotan hostoak irten baino lehenago garatzen dituzte, polinizazioa errazteko. Gehien bat haizeak polinizatzen ditu, baina, gutxiagotan bada ere, batzuetan erleek ere burutzen dute prozesu hau.
Infruteszentzia oboide edo elipsoidalak sortzen dituzte, estrobiliformeak, braktea lignifikatuekin, 5-lobulatuak edo trunkatuak.
Sailkapena
Generoa hiru azpigenerotan banatzen da:
Alnus azpigeneroa. Zuhaitzak. Gerba ar eta emeak udazkenean sortuak, ia negu osoan itxita egon eta neguaren amaieran edo udaberriaren hasieran polinizatzen direnak. 15-25 espezie inguru, haien artean:
Clethropsis azpigeneroa. Zuhaitzak edo zuhaixkak. Gerba ar eta emeak udazkenean sortuak eta orduan hedatuak eta polinizatuak. Hiru espezie:
Alnobetula azpigeneroa. Zuhaixkak. Gerba ar eta emeak udaberri berantiarrean sortuak (hostoak agertu eta gero) eta orduan hedatuak eta polinizatuak. Espezie batetik laura:
Euskal Herriko espezieak
=== Alnus glutinosa (L.) Gaertn === Haltz arrunta edo beltza bezala ezagutzen den zuhaitz-espezie kaduzifolioa da. Orokorrean 25m-ak ez dituena garaitzen. Gaztea denean, kono itxurako adaburua izaten du, zuhaitza zahartzean borobiltzen dena. Honen enborra leuna eta grisaxka (edo marroi-grisaxka) da zuhaitz gazteetan, zuhaitza zahartzen den heinean iluntzen eta ezkatatzen dena.
Haren kimuak baita hosto gazteak ere lirdingatsuak dira. Adar ilegabeak ditu orokorrean eta bere hostoak 4-10(14) cm-takoak izaten dira, sinpleak, txandakatuak, peziolodunak, oboideak, birritan serratuak eta 5-8 nerbio-pareekin, hostoaren goikalde leunarekin eta batzuetan iletsuak azpikaldean.
Gerba arrak 37-75mm-tako luzerakoak eta 2-6mm diametrokoak ditu. Infruteszentziak 10-15 mm luze eta 7-12 mm diametrokoak dira, pedunkulatuak, gazteak direnean berdeak eta beltzak helduak direnean. Zuhaitz honen loraldia oso goiz ematen da, neguan.
Espezie hau eskualde hezeetan hazten da, eta Europan oso hedatuta dago. Orokorrean ibai eta erreken ertzetan aurki dezakegu, edota oso heze diren lurzoruetan. Gainera, lurzoru silizeoan hobeto hazten da kareharrizkoan baino.
Haltza normalean makalekin (Populus sp.), sahatsekin (Salix sp.), lizarrekin (Fraxinus sp.) eta urkiekin (Betula sp.) aurkitzen da. Espezie nagusia denean, haltzadiak deritze zuhaitz hauen basoei. Adibidez Euskal Herrian, Gatikan, Butroi ibaian zehar eta bere ibaiadarretan aurki dezakegu.
Zuhaitz honen enborrak taninoetan aberatsak dira, eta urteetan zehar eztarriko minerako zuhaitz honen enbor zatiekin egindako infusioak erabiliak izan dira. Gainera, taninoak beherakoak kentzeko erabili ahal dira, idorgarriak baitira.
Alnus cordata (Loisel.)
Haltz italiar bezala ezagututako zuhaitz-espeziea da. Honen ezaugarrien artean, hauek dira aipagarrienak : 10-15 m-ko zuhaitza, kolore hauskaradun eta leun edo garatxodun azalarekin. Haren kimuak baita hosto gazteak ere lirdingatsuak dira eta 3,5-10cm-tako hosto berde argiak dituzte. Azken hauek kordiformeak eta serrulatuak dira 6-8 nerbio-pareekin.
Infruteszentziak, hasieran berde ilunak direnak, udazkenean heldu egiten dira kolore marroixka hartuz. Negurako, bertan garatu diren hazi hegadunak atera eta sakabanatu egiten dira.
Euskal Herriko beste espezieekin konparatuta, leku lehorragoetan hedatzeko ahalmena du . Gainera lurzoru azidoak oso ondo jasaten ditu, eta baita ere apur batez alkalinoak direnetan hazi daiteke. Hau batez ere eremu mediterraneoetan ematen da, baita Pirinioetan Aragoiko aldean ere.
Alnus incana (L.) Moench
Haltz grisa bizitza nahiko laburreko (gutxi gorabehera 60 urte) 20m-ko altuera maximoa duen zuhaitz ertaina da, kono-forma koa eta nahiko zabala da, azal gris eta leunduna. Orokorrean, haltz arrunta (Alnus glutinosa) baino txikiagoak dira. Enborra zuzena da eta adar nagusiak bihurgunetsuak dira.
Loreak desberdinak dira arra edo emea izatearen arabera, hala ere denak antolatzen dira gerbetan: arrek kolore gorrixka dute eta zintzilik geratzen dira, emeak aldiz zurrunak dira eta tente mantentzen dira. Loraldia neguaren bukaeratik maiatzera arte ematen da. Fruitua kono-formakoa eta zurezkoa da, estrobiliformea.
Bere habitat egokiena ibaiertzetan edo hezetasun handiko guneetan izaten da, baina beste hainbat tokitan hazteko gai izaten da. Beste haltzek baino hobeto jasaten ditu tenperatura oso baxuak, izan ere permafrost zonaldeetan bizi daiteke. Oso azkar hazten da eta hainbat lurzoru motatan hazten da, beraz oso erabilia da birlandaketa guneetan eta biomasa eratzeko.
Ekologia
Haltzek nitrogenoa lurrean finkatzen duen Frankiella alni aktinobakteria rekin sinbiosia sortzen dute, zuhaitzen sustraietan noduluak eratzen. Nitrogeno atmosferikoa finkatzearen prozesu hau, batez ere argipean izaten da eraginkorragoa, fotosintesia gertatzen delako. Bakterio hauek atmosferako nitrogenoa lurzoruan disolbatu ahal den nitratora bihurtzen dute, lurraren emankortasuna handituz (landareak mantenugai gisa erabiliko baitute lurzoruko nitrogenoa). Honi dela-eta, haltzak haien inguruan hazten diren beste landareentzat onuragarriak dira. Gainera, haltzetatik jausitako hostoetatik humus aberatsa sortzen da.
Horrez gain, haltz batzuek Paxillus involutus onddoarekin sinbiosi ektomikorrizikoa eratzen dute, mizelio bakarra eratuz, honek sustraien azalera emendatzen eta patogeno batzuen aurkako babesa ematen dielarik.
Euren gerbak polen-sorburu oso emankorra dira. Ezti-erleek eta Lepidoptera (tximeletak) familiako espezie batzuk hau erabiltzen dute beharrezkoa duten polenaren zati handia lortzeko. Gainera, baso hezeetan bizi direnez (ibaiertzetan orokorrean), itzal handia sortzen dute, ingurunea hoztuz eta baita arrainen biziraupena emendatuz.
Erabilerak
Birlandaketetan oso erabiliak izaten dira, oso zuhaitz sendoak direlako eta, gainera, arin hazten direlako erretako gune eta meategien antzeko toki azido eta kaltetuetan. Esaterako, haltz italiarra oso erabilia da toki lehor eta ez emankorretan. Gainera, lehen aipatu bezala, lurzoruak aberasten dituzte nitrogenoaren finkapenari esker. Biomasa lortzeko ere erabili ahal dira.
Batzuetan bonsaiak egiteko ere erabiltzen dira haltzak, baita gitarra elektrikoen atal nagusia egiteko lehengai bezala erabiltzen da askotan.
Euren zura ezin hobea da egur-ikatza egiteko, gaur egun sukaldaritzan batez ere erabiltzen dena (adibidez, ohikoa da haien zura arrain eta okela keztatua prestatzeko erabiltzea, nahiz eta askotan haritz eta Ipar Amerikako intxaurrenaz ordezkatzen bada ere).
Lehen bolbora ekoizteko edo metal arinak galdatzeko erabiltzen zen.
Medikuntzan eta farmazian garrantzi handia hartu izan du Alnus generoak. Urteetan zehar zuhaitz hauen propietateak zirela-eta, Koreako eta Txinako medikuntza tradizionalean erabiliak izan ziren hainbat espezie, beherakoak, disenteria, sukarra eta hanturazko gaitzak sendatzeko. Orain, ikusi izan da landare hauek onuragarriak diren hainbat konposatu ekoizten dituztela, haien artean diarilheptanoideak, polifenolak, flabonoideak, terpenoideak eta esteroideak. Aktibitate antioxidatzaileak, minbiziaren aurkakoak, antiinflamatorioak, antimikrobianoak eta antibiralak... dituzten konposatuak.
Rui Bragança
Rui Pedro Rebelo Bragança (1991ko abenduaren 26a) Guimarãesko taekwondolari portugaldarra da, gizonezkoen 58 kg kategorian lehiatzen dena.
Ibilbidea
13 urte zituela, taekwondoa praktikatzen hasi zen Vitória de Guimarães gimnasioan sartu zenean. Bi urte geroago, Portugalgo Junior Txapelketa Nazionala irabazi zuen, eta horrek, Europako Taekwondo Junior txapelketan, Bakun, egoteko aukera eman zion. Brontzezko domina irabazi zuen.
Medikuntzan lizentziatu zen Minhoko Unibertsitatean.
2016an Benfica taldearekin sinatu zuen, Hugo Serrão entrenatzailearekin eta Nuno Costa entrenatzailearekin batera, guztiak Vitória de Guimarãesetik etorrita. 2019an, beste bi urtez luzatu zuen kontratua, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetara bideratuta.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkatu da, 2021eko Europako Taekwondo Olinpiar Sailkapen Txapelketaren bidez.
Central Plaza
Central Plaza (txinera sinplifikatuz: 中環廣場, Txinako Herri Errepublikako Hong Kong hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 78 solairu dauzka eta 374 metroko altuera. Hong Kongeko bigarren eraikinik altuena da Two International Finance Centre dorrearen atzetik. Etxeorratzaren lehen harria 1989ko urtarrilean jarri zen, eta eraikuntza ondorengo hiru urteetan luzatu zen, lanak 1992. urtean bukatuz.
Dorrearen egilea Dennis Lau & Ng Chun Man Architects & Engineers (HK) Ltd. arkitekto taldea izan zen.
Aleksandr Kuprin
Aleksandr Ivanovitx Kuprin —errusieraz Алекса́ндр Ива́нович Купри́н— (Narovchat, Penza, Errusiar Inperioa, 1870eko irailaren 7agreg./abuztuaren 26ajul. - Leningrad, Sobietar Batasuna, 1938ko abuztuaren 25a) errusiera idazlea izan zen. Militar izateari utzi zion, eta Gorkiren idazle-taldearekin batera ibili zen. Hasierako ipuinetan eta lehen eleberrian (Erronka, 1905) armadako giroa deskribatu zuen. Hurrengo ipuin eta eleberrietan, errealismora hurbildu bazen ere, joera melodramatikoa agertu zuen, Kiplingen eta Londonen bidetik: Rybnikov kapitaina (1906), Granatez egindako besoko uztaia (1911), Hobia (1910).
Errusiako Iraultzaren ondoren Frantziara atzerriratu zen, eta idazten jarraitu zuen. Eritasunak jo eta hiltzear zela, atzera Errusiara itzultzea erabaki zuen. Beste obra batzuk: Ikasle ofiziala (1928-33), Urrezko oilarra (1932), eta Jeanette (1932-33).
Micky y Los Tonys
Karrera
Taldekideek 1960an ezagutu zuten elkar Santiago Apóstol Klubean, urte horretako urriak 12 arte debutatu ez zuten arren. 1962an Price Antzoki Zirkuan antolatu zen lehen jaialdian parte hartu zuten, kartela Los Pekenikes, Los Estudiantes eta Dick y Los Relámpagosekin banatuz. Hasieran soilik Los Tonys deitzen ziren arren, Micky taldeko lider bihurtuko zen. Izan ere, abeslaria laster izan zen "gomazko gizona" bezala ezaguna bere keinu eta mugimenduengatik.
1963an euren lehen diska grabatu zuten Zafiro diskoetxearekin Billy J. Kramer & The Dakotasen "The Rhythm of the Rain", "Loop the Loop", "You're the Devil in Disguise" edo "Bad To Me" arrakastekin, azken hau "No me dejes" kantuan bihurtu zutelarik.
1965ean, Micky y Los Tonys taldearen arrakasta hain handia zen kontzertuak emateko eta zinean parte-hartzeko eskaintzak iritsi zitzaizkiela. Hala, Megatón ye-ye filmean agertu ziren, Mickyk protagonizatua, Jesús Yagüek zuzendua eta Francisco Larak ekoiztua. Filmeko soinu bandatik (osorik taldeak sortu zuena) "I'm Over" (filmean Los Shakersek joa) "Ya No Estás", "Sulfer Soap" edo "Pretty Baby" nabarmentzen dira.
Urte horretan bertan Fernando Argentak taldea utzi behar izan zuen soldadutzara joateko, eta bere ordez Francisco Ruiz sartu zen taldean, Los Shakers taldea utzi berri zuena.
1966an taldearen arrakastak jarraitu egiten du gai sarkastikoekin, baina euren bereizgarria zen instrumentu gogortasunezko soinuarekin. Hala, "Guau, Ladrido del Perro Cuando Ladra", "No comprendemos por qué no somos millonarios" eta bere karrerako bi kantu bereizgarriago ("No sé nadar" eta "La gallina") iritsi ziren. Urte horretan bertan, Madrilen The Kinks taldearen hasierako gonbidatua izateko pribilegioa izan zuten.
Girokonpas
Girokonpasa, itsasorratz giroskopikoa edo konpas giroskopikoa beti ipar geografikoaren norabidea adierazten duen orratza da, disko edo eraztun multzo bat, oso azkar (elektronikoki mugituta) biratzen direnak, eta marruskadura indarrak erabiliz lurraren biraketa aprobetxatzeko. Girokonpasak oso erabiliak dira itsasontzietan. Iparrorratz magnetikoak baino bi abantaila nagusi ditu:
Micky y Los Tonys
Karrera
1967an Mickyk zinearekin lotua jarraitu zuen. Hala, Massielekin eta Bruno Lomasekin Victor Auzek zuzendutako "Codo con codo" eta "La vida sigue igual" Julio Iglesiasekin batera protagonizatu zituen, non bera antzeztera mugatzen zen. Gainera, irrati esatari bezala nabarmentzen hasi zen Radio Madrideko bere saioa zen "Windy Club"ekin.