cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cincinnatiko Mastersa
Historia
Txapelketa Tri-State Tennis Tournament izenpean 1899. urtean jokatzen hasi zen. Hasiera batean partiduak Avondale Athletic Clubean jokatzen ziren, gerora egoitza behin baino gehiagotan aldatuko zelarik, bai eta txapelketa jokatuko zen gainazala ere. Bere hastapenetan, garaiko txapelketa gehienen antzera, belar gainean jokatzen zen txapelketa.
1903. urtean, Cincinnati Tennis Clubera aldatu zuen egoitza, bertan partiduak lur harrotuan jokatzen zirelarik. 70 urte beranduago, 1972. urtean, aldaketa berri batek Queen City Raquet Clubera eraman zuen egoitza, Sharonvillen. Arazo ekonomikoak zirela eta, 2 urte beranduago leku aldaketa berri bat jasan behar izan zuen txapelketak, kasu honetan Cincinnati Convention Centerrera, aldi berean emakumezkoen txapelketa jokatzeari utzi zitzaion. 1975. urtean, Old Coneyra eraman zuten txapelketa.
Azkenik, 1979. urtean, gaur egun duen kokalekura eraman egin zuten, Masonera hain zuzen ere. Orduan izan zen txapelketaren antolatzaileek estadio finko bat ezartzea erabaki zutenean, gerora beste bi estadio batuko zitzaizkiolarik. Honek Cincinnatiko Mastersa (4 Grand Slameko txapelketekin batera), hiru estadio finko dituen txapelketa bakarrean bihurtzen duelarik. Center Court, Grandstand Court eta Court 3 izenarekin ezagunak direlarik.
Gaur egun txapelketa Western and Southern Financial Grouparen esku dago, zeinek 2004. urtean, Belgikan jokatzen zen txapelketa baten eskubideak eskuratu ostean, emakumezkoen txapelketa berrartzea lortu zuten.
Banakakoa gizonezkoetan
1970 urtetik aurrera:
Pedro Félix Vicuña
Pedro Félix Vicuña Aguirre (Santiago, 1805eko otsailaren 21a - Santiago, 1874ko maiatzaren 24a) txiletar intelektual, kazetari eta politikari pipioloa izan zen. 1827an El Mercurio de Valparaíso egunkariaren sortzailea izateagatik aitortzen da, gaur egun zirkulazioan dagoen Txileko zaharrena.
Cincinnatiko Mastersa
Banakakoa emakumezkoetan
2004 urtetik aurrera:
280 Philia
280 Philia, asteroide gerrikoan aurkitutako 280. asteroidearen izena da. 1888ko urriak 29an aurkitu zuen Johann Palisak Vienako behatokitik.
Cincinnatiko Mastersa
Binakakoa gizonezkoetan
1968 urtetik aurrera:
Binakakoa emakumezkoetan
2004 urtetik aurrera:
Pedro Félix Vicuña
Diputatu eta senatari izan zen hainbat garaitan. Diego Portalesek ezarritako erregimenaren aurkari gisa nabarmendu zen, ezkutuko prentsaren bidez zein ekintza politikoekin. Lan ugariren egilea da, aipagarriena "El futuro del hombre o relación intima entre la apreciación justa del trabajo y la democracia" (1858).
280 Philia
Bere izena, greziar mitologiako Philia izeneko naiadeagatik jasotzen du, mitoaren arabera, Koronida eta Klido izeneko ninfekin batera, Dioniso jainkoa zaindu zuena Naxos uhartean.
Pedro Félix Vicuña
Ezkontza eta seme-alabak
1826an Carmen Mackenna Vicuñarekin ezkondu zen, Juan Mackenna O'Reilly jeneralaren alaba, eta harekin hamahiru seme-alaba izan zituen (haietako bat Benjamín Vicuña Mackenna izan zen).
Bizitza publikoa
1825ean Santiagotik Valparaísora joan zen eta bertan "El Comercio" deitu zuen inprimategia erosi zuen. Bere lehen kazetaritza-proiektua El Telégrafo Mercantil y Politico izan zen, 1826ko urriaren 3an sortua, eta 89 zenbaki argitaratu ziren. Hogeita bat urte eskas zituen, humanitateak eta merkataritza ikasi ondoren, 1827an, Thomas Wells eta Ignacio Silvarekin batera, El Mercurio de Valparaíso sortu zuen. El Mercurio 1829tik hasi zen egunero argitaratzen; ordura arte asteazken eta larunbatetan baino ez zen agertzen. Urte hartan, Pedro Félix Vicuña egunkarian zuen kuota saldu eta Santiagora joan zen bizitzera.
Ludolf Camphausen
Gottfried Ludolf Camphausen (Geilenkirchen, 1803ko urtarrilaren 10a - Kolonia, 1890eko abenduaren 3a) renaniar bankari eta politikaria izan zen, Renaniako liberal moderatuen burua 1848ko Iraultzaren aurreko garaian (Vormärz). Berlingo Matxinada gertatu ostean, gobernuko ministro-presidentea izan zen, 1848ko martxotik uztailera.
Devanagari
Alderdi formalak
Alfabeto horrek ez du letra xehe eta larrien arteko bereizketarik. Ezkerretik eskuinera idazten da, alfabeto latinoa bezala.
Pedro Félix Vicuña
Bizitza publikoa
1829an Quillota hiriko diputatu aukeratu zuten, urte berean lehendakari hautatzaile izendatu zuten, bertan Francisco Antonio Pinto jeneralari bere atxikimendua berretsi baitzion eta bertan errepublikako banku bat eratzeko ardura zuen batzorde batean sartu zen.
Devanagari
Alderdi formalak
Forma biribilduak dituzte letra gehienek, luzapen lerrozuzenekin konbinatuta. Letra guztiek goialdean shirorekhā deritzon marra horizontal bat dute, letra batuketan luzatua: itxura berezia ematen dio devaganariz idatzitako hitzei, marra zuzen horizontal luze batetik zintzilik daudela ematen baitu. Abugida alfabeto bat da, hau da, kontsonante eta bokalak bereizten ditu, baina konbinazio bereziak osatzen dituzte silabak osatzerakoan.
Pedro Félix Vicuña
Bizitza publikoa
Santiagon La Ley y La Justicia egunkariko zuzendari lanetan aritu zen. El Censor (1830) eta Paz perpetua a los chilenos aldizkarian (1836) ere parte hartu zuen. Azken argitalpen honetan adierazitako ideiei esker, Diego Portales ministroaren etsaitasuna irabazi zuen. Vicuñak liberal iraultzailetzat zuen bere burua; 1831n La Serenako diputatu hautatu zuten, hala ere, bere izendapena baliogabetu zuen gehienbat kontserbadoreen ganberak. Urte hartan bere semea Benjamín Vicuña Mackenna jaio zen.
Devanagari
Hizkuntzak
Devanagari idazketa erabili izan da pali, prakrito eta sanskrito hizkuntza klasikoekin, eta egun, Nepalgo eta Indiako hizkuntza hauekin: marathi a, hindi a, boro a, nepalera, xerpa, apabhramsha, awadhi a, bhojpuri a, braj bhasha, chhattisgarhi a, haryanvi a, magahi a, nagpuri a, rajasthanera, bhili, dogriA, kashmirrera, konkani a, sindhi a, newar ra, mundari a eta santali a.
Pedro Félix Vicuña
Bizitza publikoa
1845ean, Manuel Bilbao eta José Victorino Lastarriarekin batera, Gizarte Demokratikoa eta, bere bertsiorik ezagunenean, Caupolicán Elkartea izeneko oposizioko klubaren sorreran parte hartu zuen. Herrialdetik erbesteratu eta Perun finkatu zen, Ramón Freireren hautagaitzaren aldeko "El Republicano" (1845) argitaratu zelako eta Pedro Godoy koronelarekin batera oposizioko alderdi bat antolatzeko saiaker hutsagatik. Garai horretan, "Ocho meses de exilio o cartas sobre Peru" liburua idatzi zuen.
1850ean "La Reforma" egunkaria berriro fundatu zuen, Ramón Errázuriz eta José María de la Cruz jeneralaren hautagaitzari eutsiz, Manuel Montt hautagai ofizialaren aurka. Valparaísoko batailoi baten altxamenduaz leporatuta, Pedro Félix Vicuña Concepciónera zihoan ingeles merkantzia-ontzi batean ezkutatuta ihes egitera behartuta dago. Hiri horretatik 1851ko Iraultza bultzatu zuen, altxamendu garaian Concepcióneko intendente izendatu zuten. Cruz jeneralaren porrotak Vicuña ezkutatzera behartu zuen, aldi horretan "El futuro del hombre o la relación intima entre la apreciación justa del trabajo y la democracia" obra nagusia idatzi zuen, azkenik 1858an argitaratu zena.
Politikara itzuli zen bere bizitzako azken urteetan, La Serena eta Ovalleko diputazioa lortuz 1864 eta 1867an, hurrenez hurren. Azken hori baliatuz, zorrengatik espetxea kentzeko lege proposamena aurkeztu zuen, gero Kongresuak onartu zuena. 1871n senatari hautatu zuten, baina bere funtzioetan gaixotasun anitzek eragina izan zuten, eta 1874ko maiatzaren 24an hil zen.
Obrak
Pedro Félix Vicuña lan, saiakera eta gutun ugariren egilea da. Bere lanik nabarmenena "El porvenir del hombre" da, 1852 eta 1854 artean ezkutuan idatzia. Azkenean 1858an argitaratu eta 2010ean berrargitaratu da. Berrargitalpenaren hitzaurrean, Dany Jaimovich-ek adierazi du hiru ardatz nagusi daudela autorearen proposamenak ardatz hartuta: (i) kreditu publikoa ezartzea (ii) nekazaritza erreforma eta (iii) sistema ekonomiko protekzionistaren defentsa.
Eragin izan zuten Jean Gustave Courcelle-Seneuil-en filosofia ekonomikoaren aurkako bere gutunek ere. Frantsesak hainbat hedabide ofizialetan bere ideiak azaltzen zituten bitartean, Vicuñak "El Mercurio de Valparaíso" plataforma gisa erabili zuen bere aurkakotasuna adierazteko, 1861ean moneta-papera libreki jaulkitzeko banku pribatuak ezartzearen aurka egiteko eta banku publiko bakarra sortzea defenditzeko idatzitako artikulu sorta nabarmenduz. Idazlan horiek hurrengo urtean argitaratuko ziren "Apelación al Crédito Público por la Creación de un Banco Nacional" izenburupean. Ideia horietako hainbat jada 1845ean argitaratutako "Cartas Sobre Bancos" lanean azalduak zeuden.
Periophthalmus minutus
Periophthalmus minutus Periophthalmus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Materialen Fisika Zentroa
Materialen Fisika Zentroa (gaztelerazko bere izenaren siglekin ere ezaguna, CFM; hau da, Centro de Física de Materiales) unibertsitate-ikertegi bat da, Ikerketa Zientifikoen Goi Kontseiluaren (CSIC) eta Euskal Herriko Unibertsitatearen (EHU) artean sortua. Donostian du egoitza 1999an sortu zenetik, Ibaetako unibertsitate kanpusean; 2010. urtetik, eraikin propioarekin.
Jarduerak
Lau ildo nagusitan multzokatzen diren Zentroaren ikerketa-jarduerak:
Archosauromorpha
Archosauromorpha (grezieraz sugandila forma nagusiak) Diapsidaren barruko infraklase bat da. Permiarrean agertu ziren eta ohiko bilakatu ziren Triasikoan. Talde honetan Rhynchosauria, Trilophosauridae, Prolacertiformes, Archosauriformes eta, ziurrenik, Choristodera daude. Narrasti guzti hauen itxura ezberdina bada ere hezurdurako hainbat ezaugarri txikiak direla eta klado bat sortzen dutela uste da eta, beraz, monofiletikoak direla.
Talde honetatik gaur egun Crurotarsietako krokodiloak eta Avemetatarsaliako hegaztiak baino ez dira geratzen.
Daniel Irezabal
Daniel Irezabal Goti (Bilbo, 1879 - Derio, ) bizkaitar militarra izan zen.
Ricardo Irezabalen anaia, 1936ko uztaileko Espainiako estatu-kolpea hasi zenean jaioterrian zegoen. Errepublikaren alde egin eta Legutioko guduan parte hartu zuen. Eusko Gudarostean koronel izendatu zuten, 4. dibisioaren komandante izanik.
Frankistek atxilotua, Derioko hilerrian fusilatu zuten.
John Kerr (australiar politikaria)
Sir John Robert Kerr (Balmain, 1914ko irailaren 24a - St Leonards, 1991ko martxoaren 24a) australiar epaile eta politikaria izan zen. Australiako 18. gobernadore orokorra izan zen.
Zuzenbidea ikasi zuen Sydneyko Unibertsitatean eta Ozeano Bareko Administrazio Eskola Australiarra zuzendu zuen. 1949an utzi zuen administrazioa, eta gero abokatu eta geroago epaile izan zen.
1974an Australiako gobernadore orokorra izendatu zuten. 1975ean Gough Whitlam lehen ministroaren gobernuak ez zuen gehiengoa senatuan eta blokeo politikoa zegoen. Goughek uko egin zion dimisioa emateari edo hauteskundeak deitzeari, eta 1975eko azaroaren 11n Kerrek Gough kargutik kendu eta lehen ministro izendatu zuen Malcolm Fraser, oposizioko alderdiko burua. Australiako historian aurrekaririk ez duen gertaera honi The Dismissal deitu zitzaion.
1977ko abenduan, goizegi erretiratu zen politikatik.
Ana Habsburgokoa (1432-1462)
Ana Habsburgokoa edo Ana Bohemia eta Austriakoa (1432ko apirilaren 12a - 1462ko azaroaren 13a) Luxenburgoko dukesa zen jaiotzez eta Turingia eta Saxoniako landgravesa ezkontzaz. Alberto II.a Alemaniakoaren eta Elisabet Luxenburgokoaren alaba zen, Sigismundo Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren alaba bakarra. Anaren anaia Ladislao Hilondokoa Bohemiako errege eta Hungariako errege izan zen. Bere ahizpa txikia Elisabet Habsburgokoa Hungriakoa Poloniako erregina ezkontidea eta Lituaniako dukesa handia izan zen.
1462ko azaroaren 13an hil zen, lurren inguruko gatazka hori konpondu aurretik. Bi alaba izan zituzten, euren artean Margarita Turingiakoa, Joanes II.a Brandenburgokoarekin ezkonduko zena eta Prusiako errege eta Alemaniako enperadore guztien arbasoa izango zena.
Ftiotida
Ftiotida (Φθιώτιδα; Φθιώτις) Greziako prefektura bat da. Bere hiriburua Lamia da, Ftiotida hiri handi bakarra, merkataritzagune eta komunikaziogune bat dena. Bere ekonomia, nagusiki, nekazaritzan oinarritzen da: batez ere arroza, kotoia eta laboreak ereiten dira. Esperkeo ibaiak zeharkatzen du.
Historia
Ftiotida Antzinako Greziako eskualde bat zen, Tesalia hegoekialdean zegoena, Maliar Golkoaren hondoan. Homeroren arabera, bere hiriburua Ftia hiria zen, hiri honen hondakinik aurkitu ez delarik.
Mirmidoiak bertan bizi zirela, Peleo, honen seme Akiles eta biloba Neoptolemoren erresuma izan zen. Ondoren, akaiatarrena izan zen.
Trachischium tenuiceps
Trachischium tenuiceps Trachischium generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
K.a. 138
K.a. 150ko hamarkada | K.a. 140ko hamarkada | K.a. 130ko hamarkada | K.a. 120ko hamarkada | K.a. 110ko hamarkada
Louesme
Louesme Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Louesme udalerrian erroldatutako biztanleak 115 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
K.a. 138
K.a. 143 | K.a. 142 | K.a. 141 | K.a. 140 | K.a. 139 | K.a. 138 | K.a. 137 | K.a. 136 | K.a. 135 | K.a. 134 | K.a. 133
Louesme
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 68 etxebizitza zeuden, 51 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 67 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 51 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 61 ziren, horien artean 40 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 40 pertsona aktiboetatik 36 lanean zeuden (20 gizon eta 16 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Louesme udalerrian 49 unitate fiskal zeuden, 112 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.583 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Louesme udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Transliterazio
Transliterazio idazkera sistema bateko zeinuak beste idazkera sistema bateko zeinuen bidez irudikatzea da. Transliterazioan jatorrizko ortografia errespetatzen dute. Bestetik, transkripzioan ortografia baino jatorrizko hotsa errespetatzen dute, grafia ezberdina izanda ere.
Adibidez, Menkaura izen egiptoarra zuen faraoia (edo Mizerino, Herodotok antzinako grezieraz Mykerinos izena eman baitzion) honela idatziko genuke:
Transkripzioa eta trasliterazioa
Bi kontzeptu hauek sarritan nahastu egiten dira. Biak hizkuntza baten idazkera, alfabetoa edo zeinuak, beste idazkera-sistema batean emateaz arduratzen dira. Bi kontzeptu hauen arteko muga argia da itxuraz. Transkripzioa hotsa, ahozkatzen dena alegia, hartzen du kontutan. Trasliterazioak zeinuak, idatzitako testuak. Praktikan, ordea, desberdintasuna ez da horren zehatza. Transkripzioak jatorrizko zeinuak hartu behar izaten ditu kontuan bi sistemen arteko erlazioa ezartzeko unean eta transliterazioak helburu-sistemaren zeinuen ahoskera ez dauka ahazterik.
Xanthoria parietina
Xanthoria parietina liken foliazeo bat da, kolore hori-laranja bizikoa eta zirkulu formakoa, ertz lobulatuekin. Taloaren erdian, disko txiki edo kopa oso ireki moduan agertzen dira apotezioak, askosporak garatzen diren onddoaren gorputz emankorrak.
Taxonomia
Lineok deskribatu zuen, Lichen parietinus izenarekin, hau da, paretetako likena. Izen hori ere izaten du hizkuntza batzuetan.
Txileko diktadura militarra
Txileko diktadura militarra Txilen 1973ko irailaren 11tik 1990eko martxoaren 11ra ezarritako erregimen diktatoriala izan zen, eta, ondorioz, gobernu hori indarrean egon zen Txileko historiaren garaira hedatu zen.
Estatu-kolpearen eguna
1973ko irailaren 11n, Estatu-kolpe batek Salvador Allenderen gobernuan irauli zuen. Kolpe hau Ejertzitoaren Junta Militarrak, Aireko Indarrak eta Txileko Karabineroek zuzendu zuten.
Indar armatuek eta Karabineroen agintariak goizeko 8:30tan lehen ediktua igorri zuten:
"“Lehenik, Errepublikaren Lehendakariak Indar Armatuen eta Txileko Karabineroen kargua entregatu behar du. Bigarrenik, Indar Armatuak eta Karabineroak baturik daude aberriaren askapenerako borrokaren misio historiko eta arduratsua hasteko, gure herrialdea marxismoaren uztarpean erori ez dadin”"
Lehendakariaren aholkulari eta gabineteko ministroak haien postuetara zuzendu ziren berehala. Hala ere, Defentsako ministroa zen Orlando Letelier, atxilotua, erbesteratua eta azkenik eraila izan zen Washingtonen. Beste zenbait ministro defentsarekin jarraitzen saiatu ziren jauregian, baina hau sutan zegoenean amore eman zuten.
Hemendik ordu gutxira, Estatu-kolpea eman zuten gizonak telebistan agertu ziren haien ekintza justifikatzen eta haien intentzioak adieraziz. Ordura arte, pertsonaia ia ezezagunak ziren. Haietako bat, armadako jenerala zen Augusto Pinochet Ugarte zen, ondoren indar armatuetako eta Gobernuaren buru izatea elkartzea lortu zuena, diktadore bilakatuz.
Estatuaren militarizazioa
Juntak berehala hasi ziren Estatu txiletarra militarizatzen zuten legeak idazten. Kongresua klausuratu egin zen eta alderdi politikoak eten zehaztugabean deklaratu ziren. Ezkerreko alderdiak, ordea, guztiz ezabatu ziren. Gobernuko postuak ofizial militarrei esleitu zitzaizkien, eta soldaduak intendente, gobernadore eta alkate bilakatu ziren.
Sistema judizialaren bazterketa
Arlo judizialean, haien buruari eman zioten legeak aldarrikatzeko autoritatea. Dekretu-legeak politika eta ekintzei defentsa legala ematen zieten, baina arbitrarioak ziren eta segurtasun indarrek nahi bezala entzungor egiten zieten. Zenbait legek ezkerreko alderdietako militanteak zigortzen zituzten; lana galtzetik, erbesteratzera edota exekuziora bitartekoak. Promulgatutako beste lege batzuk, polizia sekretuari atxiloketak egiteko autoritate guztia ematen zioten.
Auzitegi Konstituzionala ezabatua izan zen Kongresuarekin batera: botere exekutibo eta legegilearen banaketa amaitu zenez ez zuten hau kontrolatzeko organismorik behar. Txileko tribunalen ohiko praktika poliziaren eta segurtasun indarren hitza onartzea zen.
Inteligentzia Nazionaleko Zuzendaritza: DINA
Inteligentzia Nazionaleko Zuzendaritza, DINA, 1973an sortu zen, errepresio organismo gisa edozein legeren gainetik. Hasieratik erabili zen sistema berriaren oinarriak finkatzeko, proiektuarentzat arriskutsua zen edozein pertsona ezabatzeko eta biztanleriaren babesa indartzeko. Arauak hausten zituztenen aurkako hertsadurazko ekintzekiko beldurra sortzearen bidez burutzen zuten jarduna. DINAk, Txileko mugen kanpotik ere lan egiten zuen, beste polizia eta inteligentzia zerbitzuekin elkar lan eginez, erregimenaren aurkako erbesteratuak ezabatzeko.
Konstituzio berria (1980)
Konstituzio berri bat idazteko lehen plebiszitu edo erreferenduma 1980an burutu zen. Honen bidez, erregimenari zilegitasun legala ematea lortu nahi zen. Horrela, Pinochet botere exekutiboa gauzatzeko gaitzen zuen erreforma konstituzionala egin zuten. Horretarako, Salbuespeneko Estatuaren figura izango zen, eta Gobernuko Juntak botere lelegileaz arduratuko ziren.
1983tik erregimen amaierara
1983tik erregimenaren amaierara bitarteko garaian, gizarte-egituraren eta espektro ideologiko ezberdinetako alderdien berragerpena eman zen. Hain zuzen, 1987an alderdi politikoen lege bat egin zen. Honekin, erregimenaren oposizioa alderdi forman zein forma sozialean agertu zen, eta bestetik, eskuinak haren tradizio partidista berreskuratu zuen.
Bigarren plebiszitua 1988an ospatu zen. Oraingo  honetan, gauzak ezberdin gertatu ziren: %55,99ak ezezkoa eman zuen. Horrela, txiletar herriak agintaldi berri bat ukatu zion eta hurrengo urtean elekzioak ospatu ziren. Diktadura, ofizialki, 1990ko martxoaren 11n amaitu zen, Pinochet betirako Senatari bihurtuz. Patricio Aylwin izango zen handik aurrera errepublikaren buru.
Oposizioa
Oposizio demokratikoak jokatu zuen papera Estatu-kolpe osteko lehen urteetan erresistentziara mugatu zen, ez zuelako inolako gaitasunik ezarri zen diktadura militarrari aurre egiteko. MIR (Movimiento de Izquierda Revolucionario) talde armatuak ekintza armatuak egiten jarraitu zuen, baina ez zuten lortu erregimena kolokan jartzea. Paper indartsuagoa jorratu zuen eragile bakarra Eliza izan zen, errepresalituei babesa ematen jardun zuena. Demokrazia Kristaua oposizioko indar nagusia bihurtuz joan zen.
1980. hamarkada hasieran, erregimenak krisi egoeran zegoen eta oposizioak protesta eta ekintza ezberdinak antolatzen hasi zen, 1986. urtera arte iraun zutenak. Urte horretan FPMRek (Frente Patriótico Manuel Rodriguez) Augusto Pinocheten kontrako atentatu saiakeraren eta ekonomiaren gorakadaren ondorioz protestak mantsotu zituen.
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
Eskualdeko Hiri Garraioa (Billabesa izenez ezaguna) Iruñea euskal hiriburuan eta Iruñerria bere eskualdean dagoen hiriko autobus sarea da. Sareak Iruñea osoari eta Iruñeko Metropoli Eremuaren mugakide diren beste 17 udalerriri ematen die zerbitzua, besteak beste, Barañain, Atarrabia eta Berriozar. Sarea Iruñerriko Mankomunitatearena da eta 2009tik Transports Ciutat Comtal enpresa katalanak operatzen du. 2021eko abuztuaren 30an, 37 linea ditu: 24 egunezkoak, 10 gauezkoak eta 3 bereziak.
Sarea 1953ko urtarrilaren 1ean jarri zen martxan, Iruñeko Hiri Autobusak izenarekin, eta La Villavesa, S. A. enpresa filiala zen Autobuses Pamplona enpresak operatu zuen. Gaur egungo dimentsioa 1999ko irailaren 30ean lortu zuen, Iruñeko Hiri Autobusek eta Iruñerriko Hiriarteko Autobusek bat egin zutenean, Iruñerriko Mankomunitateak bere gain hartu baitzituen bi sareen gaineko eskumenak.
Txileko diktadura militarra
Oposizioa
1988. urtean, indarrak metatuz Augusto Pinochet boteretik botatzeko zuten aukera baliatu izan zuten eta plebiszitoaren bidez, haien helburua lortu zuten.
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
Gaur egun EHG, Bilbobusekin batera, Euskal Herriko, baita Iberiar penintsulako sare guztien artean ere, garraio sarerik onena da puntualtasunari, informazioaren fidagarritasunari eta ibilgailuen okupazio mailari dagokienez.
Stade Pierre-Mauroy
Stade Pierre-Mauroy (euskaraz Pierre-Mauroy estadioa) Frantziako Nord departamenduko Lille hirian dagoen futbol estadio bat da. Lille OSC taldearen jokalekua da.
Txileko diktadura militarra
Diktaduraren ondorio sozialak
Urte askotan oso zaila izan da biolentziaren biktimak izan diren pertsonen zifra ofizialak lortzea. Pinochetek eta bere jarraitzaileek informazio asko ezkutatu zuten. Frogatu da desagertutako pertsona kopuru handi bat egon zela. Baina, ez zen jakina herrialdetik ihes egin zuten edo tortura jasaten hil ziren. Gaur egun, badakigu “40.018 pertsonak ofizialki biolentzia hau jasan zutela erregimenean eta 3.065 erailak edota desagertuak izan zirela”.
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
Izena
Sarearen izen ofiziala Eskualdeko Hiri Garraioa da, euskaraz, eta Transporte Urbano Comarcal, gaztelaniaz. Administrazioek eta Iruñerriko Mankomunitateak erabiltzen dute agiri ofizialetan.
Hala ere, gehien erabiltzen den izena villavesa da. Izen hau gaztelaniazko « villavesa » hitzetik dator eta euskaraz bi forma ditu: « billabesa » (itzulpen fonetikoa: lagunartean gehien erabiltzen dena, administrazio-dokumentuetatik kanpo dauden erakunde ofizialez gain) eta « atarrabiarra » (itzulpen literala: gutxi erabiltzen da, batez ere sektore tradizionalistagoetan).
Stade Pierre-Mauroy
Historia
2012ko urriaren 22an inauguratu zen eta 50.157 ikusleentzako edukiera du.
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
Izena
Izen orokorra izan arren, hasiera batean lagunarteko eremukoa, lagunarteko laburdura bat du: « billa ». Hori gazteen hiztegian agertzen da bereziki.
Izena Atarrabian egoitza duen La Villavesa S. A. (euskaraz: Atarrabiarra, S. A.) enpresatik dator. Honek, 1930eko hamarkadatik, Iruñea eta Atarrabia arteko herri arteko autobus zerbitzua eskaini zuen, ondoren, Berriozar, Zizur Nagusia edo Noain bezalako herrietara luzatuz. 1953an, Iruñeko Udalak hiriko autobus sare bat ezarri zuenean, enpresa zerbitzua emateko aukeratua izan zen, bere filial Autobuses Pamplona, S. A. enpresaren bitartez.
Txileko diktadura militarra
Diktaduraren ondorio sozialak
Zifra hauetaz gain, erregimen militarrak 200.000 erbesteratze eragin zituen. Gainera, marxismoarekin loturiko pertsonek jazarpen handia jasan zuten, herrialdetik mugimendu politiko hauek ezabatu nahi zirelako.
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
Izena
Iruñearen inguruko herrietako biztanleei hiriburukoak gehitu zitzaizkien, eta eskualde oso batek hartu zuen "La Villavesa". Denborarekin, izen propiotzat hartua izatetik izen arruntaren estatusa izatera pasa zen, praktikan autobusaren sinonimo bihurtuz. Izan ere, enpresa desagertu ondoren, izenak erabiltzen jarraitu zuen, eta gaur egun arte erabili da. Iruñerriko hiriko autobusa izendatzeko modu ia bakarra da, "autobus" hitza nazioarteko autobusentzat edo NBus sarekoentzat erreserbatuta.
Identitatea
Sareak ez du logotipo ofizial garatu bereizgarririk. Autobusek Iruñerriko Mankomunitatearen logotipoa daramate, webgunean agertzen den berbera. Geldialdiei dagokienez, atzealde horia duen zirkulu beltz baten barruan dagoen autobus beltz baten sinboloa da ezagunena, baina ez da marka baten mailara iristen, Txik Txak edo Euskotren bezalako sareekin gertatzen den bezala.
Txileko diktadura militarra
Diktaduraren ondorio sozialak
Erregimenaren lehen 15 urteetan Pinochetek kera-deia ezarri zuen 20:00 eta 8:00en bitartean. Legeak zioen:
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
Identitatea
Autobusek estilo bera dute. Erabilitako ereduak alde batera utzita, autobus gehienak zuriz margotuta daude, ñabardura horiekin, berde argiekin eta berde ilunekin, mankomunitatearen koloreak direnak. Alboen beheko aldean eta alboen goiko aldean semiovalo formakoak dira, baina laukizuzen formakoak. Halaber, aurreko eta atzeko aurpegiek zerrenda berde ilunak dituzte.
Txileko diktadura militarra
Diktaduraren ondorio sozialak
"“Debekatu egiten da bide publikotik herritarren zirkulazioa, indibidualki edo bakarrik, ibilgailuetan edo edozein beste bitartekotan.”."
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
Identitatea
Iruñerriko Mankomunitatearen logotipoa gidariaren leihoaren gainean ageri da, Nafarroako Gobernuaren logotipoarekin batera, eta bi aldeen erdialdean. Transports Ciutat Comtal enpresari dagokionez (enpresa ustiatzailea), autobusaren aurrealdean jartzen du logotipoa, haizetakoaren azpian. Autobus hibridoetan (flotaren heren bat) eta elektrikoetan (6 guztira), gainera, leiho batzuetan, alboetako batzuetan eta atzeko aldean jarritako olanak daude, autobus horiek partzialki edo erabat energia berriztagarriarekin lan egiten dutela adierazten dutenak.
La Villavesa, S. A.
1915ean, La Montañesa, S. A. enpresak, Iruñea eta Luzaide arteko ibilbidea zaldiz egiteaz arduratzen denak, Zubiri, Lintzoain, Auritz eta Orreagatik igarota, lehen autobusa erosi zuen, guk gaur egun jakingo genukeen bezala,  matrikula zuena, Nafarroa Garaiko lehen motordun ibilgailua. Ondoren, antzeko beste enpresa batzuk sortu ziren, tartean La Villavesa, S. A. 1927. urtean. Iruñea-Zangoza burdinbidearen aurka lehiatzeko jaioa, bere lana eskualdeko herriak hiriburuarekin lotzea izan zen, Atarrabiatik hasita, eta hortik datorkio izena. Bere autobus guztiak, hasierakoak eta ondorengoak, Unic markakoak izan ziren, egungo Iveco, sustatzaileetako bat, Nazario Unanu, markaren Nafarroako agentea baitzen.
Txileko diktadura militarra
Diktaduraren ondorio sozialak
Hau betetzen ari ez zirela ikusten bazuen indar publiko batek, erantzuna honi edo bere ibilgailuari tiro egitea zen. Karabineroek eta Indar Armatuek indarra eta biolentzia erabili zuten jendearen aurka, neurri diziplinario bezala, kontrola eta beldurra mantentzeko.
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
La Villavesa, S. A.
1930era arte ez ziren eman autobus-ibilbideen lehen emakidak, hala nola Iruñea-Burlata, Iruñea-Atarrabia eta Iruñea-Zizur Nagusia, lehenengoa Uharteraino zabalduz. Autobusak garraiobide gisa izan zuen gorakadak eta gerraosteak nahikoa kalte egin zieten Iruñea-Zangoza eta Iruñea-Donostia burdinbideei, 1955ean eta 1953an, hurrenez hurren, trenbide horiek desegin baitziren.
Txileko diktadura militarra
Diktaduraren ondorio sozialak
Atal honen barruan, azpimarratzekoa da emakumeek jasandako biolentzia. Testigantzek islatzen duten bezala, emakumeek tortura sexuala, psikologikoa eta fisikoa jasan zuten. Gainera, estrategia bezala erabili ziren tortura saioetan haien haur edo senideei lotutako mehatxuak informazio politikoa ateratzeko.
Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)
La Villavesa, S. A.
1953ko urtarrilaren 1ean, La Villavesa, S. A. enpresak, Autobuses Pamplona filialaren bidez, Iruñan hiri-garraioko zerbitzua emateko emakida lortu zuen. Zituen zerbitzuen artean Etxabakoitz, Zizur Nagusia, Atarrabia edo Antsoainerako ibilbideak zeuden. Hiriko lehen semaforoa 1956an jarri zenez eta oinezkoen pasabiderik ez zegoenez, orduko ibilgailu-parke urriarekin batera, zerbitzuaren puntualtasuna oso ona izan zen eta trafikoa arina. Autobusak berdeak ziren, omnibus motakoak, eta han bi langile zeuden: gidaria eta txartel saltzailea. Gainera, hirugarren bat zegoen, ikuskatzailea. Derrigorrezkoa zen leihatilak jaitsita eramatea, bestela airea arnasgaiztu egingo baitzen. Erretzea baimenduta zegoen, eta, ibilgailua erauzita baina geldituta zegoenean, motorrak dardara handia egiten zuen, zarata gorgarria, nostalgikoenak gogoratzen dituena.
Horixe zen sarearen egoera La Villavesa, S.A. enpresaren porrotaren unean:
Iruñeko Hiri Garraioko Kooperatiba
1969an, Autobuses Pamplona enpresaren eta, ondorioz, La Villavesa, S. A. enpresaren finantza-krisiaren ondorioz, bi enpresak desagertu egin ziren, hiriarteko ibilbideak La Montañesa, S. A. enpresari eta hirikoak sortu berria zen Iruñeko Hiri Garraioko Kooperatibari edo COTUP kooperatibai lagaz. Hasiera batean 97 langilek osatzen zuten kooperatiba hori, gehienak Autobuses Pamplona enpresakoak, eta billabesa izenekoen agintea hartzea erabaki zuten, funtzionatzen jarrai zezaten.
Garai hartan estreinatu zen COTUP konpainiaren hiri-lineak garai hartan Argentinako plazan zeuden, gaur egun Vinculo plazan, Iruñeko Lehen Zabalgunean, Pablo Sarasate pasealekutik etxadi batera.
Kooperatibaren pean, ez zen hobekuntza handirik egon, baizik eta dagoen zerbitzua ahalik eta kalitate handienarekin mantentzen saiatu ziren. Gainera, enpresa soziala zenez, helburu sozialek finantza-helburuei ematen zieten lehentasuna; horregatik, enpresarentzat garrantzitsuagoa zen langile guztiak mantentzea eta herritarrei zerbitzu onargarria eskaintzea, ibilgailu-parkea berritzea edo sarea zabaltzea baino. Hala ere, zenbait ibilbide aldatu ziren, eta hiru linea berri sortu ziren, garatzen ari ziren auzo berriei zerbitzua emateko, hala nola Ermitagaña edo Beloso.
1989. urtean, sareak honako itxura hau zuen: 1995. urtean, sareak honako itxura hau zuen: Gainera, La Montañesa, S. A. enpresak, La Pamplonesa, S. A. eta Autocares Río Irati, S. A. enpresetarekin batera, 13 linea zituen guztira, Iruñerriko Hiriarteko Autobusak izenekoak.
Zerbitzua bateratzea
1990. urtean, Lurreko Garraioak Antolatzeko 16/1987 Legea onartu zen, eta horren ondoren etorri ziren Errepideko Garraio Publikoa Arautzeko 7/1998 Foru Legea eta Iruñerriko Bidaiarien Garraio Erregularra Arautzeko 8/1998 Foru Legea. Lehenengoak kontzesio guztiak bateratu behar zirela ezartzen zuen, kontzesio berri baten pean. Bigarrenak Iruñerriko Mankomunitateari ematen zizkion garraio-eskumenak, Iruñerriko 1999ko Hiri Garraioko Planak berretsitakoak, Nafarroako Gobernuak eginak.
Onartutakoaren arabera, Iruñerriko Mankomunitateak garraio-sare berri bat diseinatu zuen, Iruñeari zein Atarrabia, Eguesibar edo Zizur Nagusiari zerbitzua emateko. Horretarako, aurreko sareetan oinarritu zen ia erabat, praktikan hiriarteko lineen izenak soilik aldatuz eta linea batzuk hedatuz. Era berean, 4 linea berri sortu ziren Sarrigurenen garapen berriari zerbitzua emateko, baita Artikari eta Noaingo aireportuari ere, lehen zerbitzurik ez zutenak.
Antolaketa berriarekin, Argentina plaza sareko mapatik desagertu zen, nasak eraitsi eta plaza erabilera publikorako oinezkoentzat jarriz. Horren ordez, hiriaren puntatik puntarako lineak diseinatu ziren, halako moldez non horietako pare batek baino ez zuen Iruñeko zabalgunean jatorria edo helmuga. Puntu horiek Merindadeen plazan eta Zuria Nafarroakoa plazan kokatu ziren, hiriaren erdigunearen kontzeptuak Nafarroa Behereko etorbidea gainditu baitzuen 1980ko hamarkadan.
2004an, Veoliak La Montañesaren akzio guztiak erosi zituen, bere enpresan sartuz eta kontzesioaren titular bihurtuz.
2004ko apirilaren 19an, La Montañesa, S. A. enpresako langileen eta zuzendaritzaren arteko gatazka batek, hitzarmen berri bat egiteagatik, mugagabeko lanuzte orokor bat eragin zuen, eta, orduan, 85 000 bidaiari baino gehiago utzi zituen egunero, beren kaleetan autobusik gabe. Enpresak, berriz, berrogeita hamar langile baino gehiago espedientatu zituen gutxieneko zerbitzuak ez betetzeagatik, eta sabotaje bortitzak salatu zituen. Halaber, salaketa aurkeztu zuen Lan Arloko Epaitegian, greba legez kanpokotzat jo zezan. Langileen aldetik, Luis Iberok FCC, (Fomento de Construcciones y Contratas, S. A.) enpresaren filiala den CTSA enpresarekin izandako kontaktuak jakinarazi ondoren, horrek Eskualdeko Hiri Garraioaren emakida bere gain har zezan, protesta gelditzeko edozein negoziazio eragozten duela uste dute.
Lanuzte mugagabearen emaitza hauxe izan zen: astebete geroago, 2004ko apirilaren 26an, Nafarroako Gobernuak derrigorrezko arbitrajea ezarri zuen irtenbide gisa; urte bereko apirilaren 30ean igorri zen. Arbitrajeko laudoak La Montañesa, S. A. enpresako langileentzat zabalduko zen hitzarmen kolektiboa jasotzen zuen.
Azterlan berean, ipar-hego linea Iruñearen erdian lurperatzeko aukera agertzen zen, Alde Zaharraren azpitik igaroz Arrotxapea auzoa Autobus-geltokiarekin lotuko zuen tunel batetik.
Tranbiaren proiektua izan zen alderdi politiko nagusiak 2007ko udal eta foru hauteskundeak Hego Euskal Herrian ados egon ziren gaietako bat.
Nafarroako Gobernuak, hasiera batean, Iruñerrian tranbia sarea sustatu ala ez erabakitzeko datu tekniko nahikorik ez zeukala iritzi zion; Iruñerriko Mankomunitateko presidente Javier Torrens sozialistak, berriz, tranbiak garraio publikoa pribatuaren aurrean finkatzeko balioko zuela iritzi zion.
2008ko ekainaren 5ean, Nafarroako Gobernuak Iruñeko metropoli-eremuan tranbia-sare bat jartzeari uko egiteko erabakia iragarri zuen, inbertsio-bolumen handia (700 milioi euro) eta eraikuntzak hirirako izango lukeen hirigintza-inpaktua kontuan hartuta. Foru Gobernuak iragarri zuen alternatiba ekonomikoagoak eta sinpleagoak aztertzen ari zela, hala nola autobus erreiak jartzea etorbide nagusietan.
Transports Ciutat Comtal
Urte bereko abenduaren 28an, Iruñerriko II. Garraio Plana zela eta, Berriobeiti, Berriogoiti eta Olloki herrietara zabaldu zen sarea, linea berriak sortuz eta beste batzuk zabalduz. Horrez gain, ordainketa-bidea ordeztu, ustiatzen laguntzeko sistema ezarri eta hiri-altzariak berritu ziren (markesinak eta gelditzeko zutoinak). Azken berritze horrekin, denbora errealeko informazioa duten pantailak sartu zituen Mankomunitateak; Zure Billabesa (gaztelaniaz: Tu Villavesa) aplikazioan ere kontsulta daiteke informazio hori.
Bestalde, 2010eko maiatzean, Iruñerriko Mankomunitateak, Google multinazionalarekin egindako akordio batean, Eskualdeko Hiri Garraioa Google Maps ordutegien informazio zerbitzura gehitu zuen. Google Transitek, horrela deitzen zaio zerbitzuari, erabiltzaileari laguntzen dio hurbilen dagoen EHG geltokirako biderik laburrena bilatzen, ondoren nahi den helmugara iristeko autobus-konexiorik onena zein den jakinarazteko. Google Transiten ondorengo bilakaerarekin, etorkizun hurbilean, informazioa denbora errealean zerbitzu honetan ere aurkitzea espero da. Sareko informazioa aurkitzea ere posible da Bing Mapsen.
2013ko maiatzean, autobus hibrido-elektrikoak ezartzeko probak egiten hasi ziren, eta 2015eko uztailean agertu ziren lehen aldiz sarean. 2016ko abenduan, beste esperientzia pilotu bat izan zen, oraingoan biogasarekin, Eskualdeko Hiri Garraioaren sarean.
Beste proba pilotu bat, Wi-Fi konexioarena, 2019ko urtarrilaren 30etik aurrera hasi zen garatzen linean. Linea honi linea jarraitu zitzaion, gainera beste proba pilotu baten emaitza izan zena, %100 elektrikoa zen autobusarena. 2019ko martxoaren 22tik aurrera, lineako autobusak elektrikoak dira eta, gainera, Wi-Fi konexioa dute.
2019ko irailetik, ez dago eskuragarri markesinei eta Tu Villavesa aplikazioari buruzko denbora errealeko informazioa, eta  lineetan, Transports Ciutat Comtaletik egiten ari diren probak direla-eta, sarean ordaintzeko eta informazioa denbora errealean emateko makineria berri bat ezartzeko. Bide batez, hurrengo geralekuaren iragarkia hobetuko da ibilgailuaren barrutik (lehen  seinaleztatzen zen; hobekuntzekin, hurbileko geralekua seinaleztatuko da:   euskaraz eta   gaztelaniaz). Ondorioz, urte bereko urriaren 17tik ez dago eskuragarri inongo lineatako informazioa, autobusa igaroko den ordua soilik, trafikoa kontuan hartu gabe. Nahiz eta aurreikusita zegoen 2019ko azarorako martxan egotea informazio-sistema berriak, azkenean 2020ko urtarrilaren 17an instalatuta eta martxan egon ziren guztiak, erabiltzaileen eta gidarien kritikak jasoz.
Transports Ciutat Comtal enpresari emandako kontzesioa 2019ko urriaren 31n amaitzen zen, eta, beraz, 2018tik aurrera, kontzesioa lizitatzeko lehiaketa prestatzen ari zen mankomunitatea. Hala eta guztiz ere, gobernua eta batzar mankomunatua aldatu egin zirenez prozesuaren ondorioz, mankomunitateak urriaren 28tik 14 eta 24 hilabete bitartean luzatu zion TCC enpresari kontzesioa.
Wuhan koronabirusaren krisialdian, Nafarroako Gobernuak irakaskuntza jarduerak etetea agindu zuen 2020ko martxoaren 12an, eta hurrengo egunetik aurrera izango da eraginkorra. Handik bi egunera, biztanleria osoa konfinatu zuten, lan arrazoiengatik edo ezinbesteko arrazoiengatik izan ezik. Hori dela eta, hurrengo astean erregistratutako bidaiari kopuruak% 70etik gorako beherakada izan zuen. Egoera horren aurrean, mankomunitateak linearen zerbitzua aldi baterako eten zuen martxoaren 15etik aurrera.
Martxoaren 20an, asteazkenean, zerbitzuan aldaketak iragarri zituzten. Garrantzitsuena hilaren 20tik aurrera jaiegun bateko autobus-kopurua murriztea da, hau da, erabilitako autobus-kopurua% 42 jaistea. Era berean, edukiera handiko autobusak (18 metro luze) erabiliko dituzte, erabiltzaileen aisialdia errazteko eta kutsatzeak saihesteko. Autobus kopurua gutxitu arren, pilaketak saihesteko beharrezkoak diren lineak indartuko dituzte. Era berean, gaueko lineek lanegunetako (igandetik ostegunera) maiztasuna izango dute, eta gauero bi edo hiru autobus igaroko dira. Azkenik, aldi baterako edozein abonamenduren iraungipena baliogabetzen da (30 eguneko ordainketak) eta hainbat lineen lehen zerbitzua aldatzen da.
Apirilaren 14an, billabesen gidaiariak omenaldia egin zieten Nafarroako Ospitaleko osasun-langileei, eta euren billabesa guztiak eraman zituzten osasun zentroko ateetara.
Martxoa eta uztaila bitartean, etengabeko gorabeherak izan ziren lineen maiztasun eta ibilbideetan, eskaintza Iruñerriak aurrera egiten zuen agertoki epidemiologikoetara ahalik eta ondoen egokitzeko:
Uztailaren 4tik aurrera, urtero bezala, sarearen udako ordutegia ezarri zen. Ordutegi horretan, lineek ordutegiak eta maiztasunak udako eskarira egokitzen dituzte, eta eskaera hori, oro har, ikasturtean zehar baino txikiagoa izaten da. 2020ko kasuan, murrizketa ez zen hain esanguratsua izan, maiztasunak nahiko mugatuta baitzeuden COVID-19 pandemiak eragindako konfinamenduaren ondorioz.
Irailaren 1ean neguko ordutegia jarri zen martxan (ordutegi arrunta), baina garraio publikoaren erabilera % 60 ingurukoa zenez martxoa baino lehen, mugatutako igarotze-orduak zertxobait murriztaileagoak izan ziren. Gauezko zerbitzuak, ordura arte 00: 00ak arte bakarrik zerbitzatuz, oso murriztua jarraitu zuen. Pixkanaka, eskaintza normalizatu egin zen, 2021eko irailera arte, pandemiaren aurreko ordutegiekin.
Gainera, pandemia osoan hainbat neurri hartu ziren kutsatzea saihesteko eta distantzia soziala errazteko. Hala, ahal izanez gero, COVID-19 pandemiak eragindako konfinamenduaren hilabeteetan autobus artikulatuak erabiltzeaz gain, pandemiaren unerik txarrenetan debekatu egin zen eskudirutan ordaintzea, gidaria atetik sartzea eta gidariak babesteko lehen eserlekuak erabiltzea. Gainera, 2020ko martxotik 2021eko abendura arte gehieneko edukiera batzuk ezarri ziren autobusentzat:
COVID-19 pandemiak eragindako konfinamenduaren aurretik, billabeseten batez besteko abiadura komertziala jaitsi egin zen (13,5 km/h 2015ean eta 12,8 km/h 2019an). Datua kezkagarria zen, Iruñerriko Mankomunitatearen ordutegi guztiak sareko lineetarako deskokatzen zituelako. Konfinamenduak geldiarazita, normaltasun berrian neurriak hartzen hasi ziren, Mankomunitatearen ekimenez, billabesak Iruñerritik azkarrago ibil zitezen.
Zerbitzua arintzeko beste neurri batzuen artean, autobus-erreiak erreserbatzea planteatu zen, baita semaforoak lehenesteko sistemak ere (hala nola Yanguas Miranda kalea eta Bake plaza arteko bidegurutzea bezalako autobusentzako semaforo espezifikoen bidez, edo "uhin berdea" ren bidez, sekuentzia horretan aktibatzen baitira etorbide bateko semaforoak, billabesen abiadura kontuan hartuta, "semaforoak aurrezteko". Zirkulaziorako erreia (bazterbiderik gabe) eta galtzadako abiadura-murriztaileak, horien diseinuak billabesei eragiten ez badie; adibidez, kuxinak. Eta, zebrabide goratuak ezarriz gero, sarbide-arrapalek ez lukete garraio publikoari kalte egingo liokeen malda "handiegirik" izango. Beste proposamen bat da hiri-garraioak zirkulatzen duen bideetako abiadura-mugak berrikustea, edo bizikleta-zirkulazioarekin bideak ez partekatzea.
2020ko uztailean, Iruñeko Udalak, Enrique Mayaren erregionalista buru zela, Amaia kalean esku hartu ondoren, erreiak murriztu ziren kalearen lehen zatian (Estafeta eta Merindadeak artean). Horrek auto-ilara handiak eragin zituen egun osoan zehar, baina batez ere puntako orduetan (7: 00etatik 9: 00etara eta 13: 00etatik 16: 00etara). Jarduera hori diseinatuta zegoen autobusak eta bizilagunak kaletik ibiltzea soilik ahalbidetzeko, baina neurria ezarri eta bi egunera, desegin egin zen (murrizketa, ez erreiak), inguruko kaleetan pilaketa handiak eragin zituelako. Udala alde guztietatik kritikatu zuten, eta "Amaia kaleko lardaskeria" bezala hartuko zuten. Izan ere, Fermin Alonso Iruñeko Udaleko mugikortasun zinegotzia gaitzetsi egin zuten.
Ondorioz, billabesek errei bakarra dute kalea zeharkatzeko, gainerako autoen ondoan. Hala, Iruñerriko Mankomunitateak jarduketaren eragina aztertu zuen kale horretatik igarotzen diren sei lineetan. Horrela, Labritetik Merindadeetara joateko autobusen aurreko batez besteko bi minutuetatik bost minutura igaro da. Hala, 2020ko urriaren 6an, Iruñerriko Mankomunitateak autobus-errei bat eskatu zion Iruñeko Udalari tarte horretan (300 metro baino ez), Eskualdeko Hiri Garraioak bakarrik erabiltzeko. Bestela, azaldu zuen urtean 700 000 € inguru beharko liratekeela bost ibilgailu gehiago erosteko, linea horien maiztasuna okertu gabe ordutegiak mantentzeko. Horren guztiaren aurrean, Iruñeko Udalak mankomunitatearen proposamena aztertuko zuela iragarri zuen hurrengo egunean.
Azkenik, 2020ko abenduaren 2an, Amaia kalea ireki zen berriro, zirkulaziorako bi erreirekin, ekologisten, txirrindularien kolektiboen, Iruñerriko Mankomunitatearen eta Iruñeko Udaleko talde gehienen irizpidearen aurka. Egia esan, lehengoratze bat da, kalea jatorrizko egoerara itzuli baitzen, trafikoaren arintasunean edo autobusen lehentasunean inolako aldaketarik egin gabe.
Sarea
Eskualdeko Hiri Garraioa sarea 38 linea operatibok osatzen dute. Linea horiek 531,6 km-tan banatzen dira, 314,04 km2-ko eremuan, eta Iruñerriko 16 udalerritan. Guztira, 547 geltokiri ematen diete zerbitzua; horietatik 400 markesinak dira, eta 103k denbora errealeko informazio-pantailak dituzte.
Hauek dira zerbitzua duten udalerriak:
Lineak
Egunezko zerbitzuaren lineak sareko 24 lineak dira, eta nagusiki 06:00etatik 22:00etara daude aktibo. Linea horietako batzuk aldi horretatik pixka bat kanpo daude, eta beste batzuk unean-unean baino ez daude aktibo. Sistemaren erreferentzia-lineak ere badira. 10' eta 20' arteko maiztasunak dituzte lanegunetan, eta pixka bat gehiago luzatzen dira eskari gutxiagoko egunetan.
Gauezko zerbitzuaren lineak sareko 10 lineak dira, eta zerbitzua ematen ez den bitartean, hau da, gauez, eguneko zerbitzua ordezkatzeaz arduratzen dira. Linea bakoitzetik pasatzen den autobus kopurua 2 eta 3 artekoa izaten da linea gehienentzat, ostiral eta larunbat gauetan gora eginez.
Funtsezko hiru une daude sarean aparteko gailu bat mobilizatzeko. Sanferminetan ez ezik, Sadar estadioan eta Nafarroa Arenan ere ekitaldiak izaten dira egunotan: