cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bilboko demografia
Eraikinak eta etxebizitzak
Etxebizitza hutsen arazoa nahiko nabarmena da, guztira 15.245 etxebizitza huts dago hirian, eta 11.474 lokal huts. 2004. urtetik Eusko Jaurlaritzak etxebizitza hutsen alokairua errazteko programak, eragin txikia izan du Bilbon, nahiz eta ehundaka etxebizitza merkaturatu diren 2004tik.
Eraikinen adina
Orokorrean, inguruko hiriek baino eraikin zaharragoak ditu Bilbok. Eraikinen erdia baino gehiago 1960ko hamarkadaren aurretik izan ziren eraikiak. 1990eko hamarkadatik aurrera eraikuntza susperraldia izan badu ere, aurreko hamarkadetako iharduera mailatik oso urruti dago oraindik ere. Hamarkadaz hamarkadako datuak honakoak dira:
Eraikinen altuera
Bilboko eraikinen batez besteko altuera sei solairukoa da. Altueraz altuerako datuak honakoak dira:
Melanochromis vermivorus
Melanochromis vermivorus Melanochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Somalia Frantsesa
Somalia Frantsesa (Côte française des Somalis, lit. "Somaliako Kostalde Frantsesa"; Dhulka Soomaaliyeed ee Faransiiska) Afrikako Adarreko kolonia frantsesa izan zen. 1883 eta 1967 artean zegoen.
Historia
1883 eta 1887 urteen artean ezarri zen, Somaliako agintariek eta Afar sultanek frantsesekin hainbat itunetan sinatu ondoren. Somalia Frantsesaren "Cote Francaise des Somalis" izena Mohamed Haji Didek, Gadabuursiko Mahad 'Ase adarrakoak, proposatu omen zuen. Hark Frantziarrak iritsi baino lehen, Sultana eta Zeilako merkatari oparoa izan zen, eta 1891. urtean "Gami ar-Rahma" Djibutiko lehen meskita eraiki zuen.
Etiopia Inperialeko Trenbidearen eraikuntzak Etiopiako mendebalderantz, Djibutiko porturantz, eramateak 15.000 biztanleko hiri bihurtu zuen, Harar Etiopiako hiri bakarra izan zen garai hartan.
Dire Dawa-rako trenbidea amaitzean eta jatorrizko konpainia huts egin eta gobernuak erreskatea egin ondoren, trenbide-sareak baimendu zion lurraldeari Zeila-ko (orduan Somalilandia Britainiar eremuan) karabanetan oinarritutako merkataritza Somalilandea) aldatzea eta kafe eta beste ondasun batzuen ate nagusia bihurtu zen Etiopiako hegoaldean eta Ogadeneko Harar hirian bidez.
Bethune (Hego Carolina)
Bethune Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kershaw konderrian kokatuta dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Somalia Frantsesa
Historia
Trenbidea etiopiako konkista italiarraren ondoren jarraitu zuen, baina Bigarren Mundu Gerraren tumultuari jarraiki, 1946an Frantziako itsasoz bestaldeko lurralde bihurtu zen. 1967an, Somalia Frantsesa Afar eta Issa Lurralde Frantsesa berrizendatua izan zen, eta 1977an, Djibuti herri independente bihurtu zen.
Apalone spinifera
Apalone spinifera Apalone generoko animalia da. Narrastien barruko Trionychidae familian sailkatuta dago.
Jakut
Jakuta (Якуты, Jakuty) edo sakha (sakheraz: Сахалар, Sakhalar) ekialdeko Siberiako herri handienetako bat da, kulturari dagokionez oso errusiartua dagoena. XX. mendearen amaieran 380.000 inguru ziren. Gehienak Jakutian bizi dira, baina Amur, Magadan eta Sakhalinen ere hedaturik daude.
XV. mendetik aurrera zabaldu ziren sakhak mendebaldetik Baikal aintziraren iparraldeko lurraldeetara eta Lena ibai arroaren erdialdeko lurraldeetan finkatu ziren XVII. mendean. Jakutak turkiarrak dira jatorriz, familia horretakoa da sakhera, beren hizkuntza, eta evenk izeneko herri siberiarrarekin nahasi ziren. Oraindik orain, jakutak erdi-nomadak eta abeltzainak dira eta, Siberiako beste herri batzuek ez bezala, zeramika eta burdina lantzen dituzte aspaldidanik. Guztiz bizkortu da jakuten errusiartzea XX. mendean zehar.
Gorgutesko iboia
Gorgutesko iboia (Ibón de Gorgutes) Aragoiko Benasqueko iboia da, 2.339 metroko garaieran dagoena. Glaziar jatorria duen aintzira hau Frantziako mugaren ondoan dago.
Post-edizio
Post-edizioa (edo edizio ondoko) itzulpen-automatikoa hobetzen duen prozesua da, azken produktu onargarri bat lortzeko. Post-editatzen duen pertsona bat post-editore deitzen zaio. Post-edizioaren kontzeptua aurre-edizioarekin lotuta dago. Itzulpen automatikoko testu bat itzultzeko prozesuan, emaitza hobeak lortu daitezke iturburuaren testua aurre-editatzean (adibidez, hizkuntza kontrolatuaren printzipioak aplikatuz) eta ondoren makinaren irteera post-editatu. Edizioaren ezberdina da, honek erreferentzia egiten dio gizakiak sortutako testua hobetzeko prozesuari (itzulpenaren alorreko berrikuspen gisa ezaguna den prozesu bat da). Post-editatutako testua geroago berrikusi ahal izango da hizkuntzaren aukeren kalitatea ziurtatzeko edo akats sinpleak zuzentzeko.
Post-edizioak itzulpen automatikorako irteera zuzentzen du, bezeroaren eta post-editorearen artean adostutako kalitate maila bat ziurtatzeko. Post-edizio sinplea esaten dugu irteera ulergarria denean; Post-edizio osoa esaten dugu, baita ere estilistikoki egoki bihurtzeko. Itzulpen-automatikoko aurrerapenekin post-edizio osoak eskuzko-itzulpenaren alternatiba bihurtzen ari da. Ordenagailu bidezko itzulpen automatikoko (CAT) tresnak gaur egun post-edizioa onartzen dute, makinaz itzultutako irteerarako. Baita ere daude euskara onartzen dutenak, adibidez: Google itzultzailearen tresnen kutxa, ...
Post-edizioa eta itzulpen automatikoa
90eko hamarkadaren ondoren, ordenagailuen ahalmena eta konektibitatearen aurrerapenak itzulpen-automatikoaren garapena bizkortu zuen eta web nabigatzaileen bitartez hedatzea lortu zuen, bilatzaile nagusieen doako osagarri moduan ( Google Translate, Bing Translator , Yahoo! Babel Fish ). Itzulpen automatiko ez guztiz perfektuaren onarpena zabalagoa izan zen, post-edizioaren onarpen zabalagoarekin batera. Ondasun eta zerbitzuen lokalizazioaren eskaerarekin, giza itzulpenarekin batera ezin zen erritmoa handitu, ezta itzulpen memorien languntzaz ezta beste itzulpengintzaren teknologiak ere lagunduta, industria-erakundeek, hala nola Translation Automation Users Society (TAUS), itzulpen automatikoa eta post-edizioa hurrengo urteetan eginkizun handiagoa izatea espero dute.
Itzulpen automatikoaren erabilerak batzuetan aurre-edizioa egitea iradokitzen du.
Post-edizio simplea eta osoa
Laurogeiko hamarkan egindako ikerketak post-editatzeko graduak bereizi zituzten, eta Europako Batzordearen Itzulpen Zerbitzuaren testuinguruan, lehenik eta behin definitu ziren konbentzionalak eta azkarrak edo osoa eta azkarrak. Gaur egun post-edizio simplea eta osoa erabiltzen den esamoldea dirudi.
Post-edizio simplea post-editorearen esku-hartze minimoa dakar, eta beharrezkoa da azken erabiltzaileari testuari zentzua ematen laguntzeko; bezeroak sarrerako helburuei soilik arreta jartzea da helburua, sarritan, premiazkoa denean edo denbora laburra dugunean.
Post-edizio osoak bezeroaren eta post-editorearen artean konpromiso maila handiagoa dakar, kalitate maila on bat lortzeko; espero dena da, emaitza ez izatea soilik ulergarria, baita ere, testuaren itxura modu egokian aurkeztea, beraz asimilaziorako eta baita zabaltzerako ere erabili daiteke, sarrerako eta irteerako helburuetarako.
Sinplea / osoa sailkapena, laurogeita hamarreko hamarkadan garatu zen itzulpen-automatikoak oraindik CD-ROM batean sartzen zirenean, gerta daiteke post-edizio sinplea, amaieran ez izatea egokia itzulpen automatikoaren aurrerapenerako. Hizkuntza-bikote batzuk eta zeregin batzuk, batez ere iturriak aurrez editatu badira, makina-irteera landugabea ezinbestekoa izan daiteke funtsezko helburuetarako, giza esku-hartzearen beharrik gabe.
Nacer Bouhanni
Nacer Bouhanni (Épinal, Vosgeak, 1990eko uztailaren 25a) frantses txirrindulari bat da. 2014 urterarte FDJ taldean, 2015-etik 2019ra arte Cofidis taldean eta 2020-etik gaur egun arte Team Arkea Samsic-en egib du lasterka eta esprinter nabarmena da.
Post-edizio
Post-edizioaren eraginkortasuna
Post-edizioa, itzulpen-automatikoa ez denean nahiko ona eta giza-itzulpena ez denean beharrezkoa erabiltzen da. Industriak post-edizioa aholkatzen du, gutxienez eskuzko itzulpenaren produktibitatea bikoiztu ahal denean, baita ere lau aldiz bikoiztu post-edizio sinplearen kasuan. Hala ere, post-edizioaren eraginkortasuna aurreikusten zaila da. Hainbat akademia eta industriako ikerketak batzuek post-edizioa aldarrikatu dute, oro har, azkarragoa hutsetik itzultzea baino, hizkuntza bikoteak edo itzultzaileen esperientzia kontuan hartu gabe. Dena den, ez dago adostasunik post-edizioan zenbat denbora aurreztu daitekeen praktikan (baldin badago): Industriak denboran %40 inguru aurrezten duela berri ematen duen bitartean, zenbait ikerketa akademikoek iradokitzen dute, denbora aurrizkia lan baldintza errealetan %15-40 artekoak direla. Hainbat profesionalek diotenez, zuzenketak denbora gehiago behar du hutsetik itzultzeko baino.
Nacer Bouhanni
Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
—: ez zuen parte hartu UT: utzi, ez zuen amaitu
Post-edizio
Post-edizioaren eraginkortasuna
Esan daiteke eraginkortasuna hobetu daitekeela itzulpen-memoriaren teknologiak post-edizioarekin batera erabiltzen direnean. Itzulpenaren memoriak post-editatutako testuen sekzioak biltegiratzen ditu elebidun gordailu nagusi batean, etorkizunean kalitatezko itzulpenak betetzeko erabiltzen diren hitz, perpausa eta esaldi berdinekin. Honek esan nahi du etengabe handitzen ari dela itzulpenaren produktibitatea denboran zehar eta honekin batera etengabe hobetzen ari da itzulpenaren kalitatea, itzulpen automatikoko proiektuen post-editatutako testua gordetzean.
Post-edizioa eta hizkuntzaren industria
Hogeita hamar urte inguru igaro ondoren, post-edizioa oraindik "sortzen ari den lanbidea" da. Beraz, post-editorearen profil egokia oraindik ez da guztiz aztertu. Post-edizioan itzulpena eta edizioa gainjartzen dira, baina neurri batean soilik. Gehienek uste dute, post-editore ideala itzultzaile bat izango dela, beharrezko trebakuntzak josotzera beti prest egongo dena, baina batzuek uste dute elebidun bat, itzultzaile esperientzia gabe, entrenatzeko errazagoa izango dela. Ez da oso ezaguna zeintzuk diren post-editore errealak, itzultzaile profesionalak izaten diren ala ez, edo norberak bere kabuz lan egiten duten edo autonomo gisa lan egiten duten ala ez, eta baldintza latzetan. Askotariko itzultzaile profesional askok ez dute post-edizioa gustoko, besteak beste, ohiko itzulpenak baino gutxiago ordaintzen delako, Nazioarteko Itzultzaile eta Interprete Profesionalen Elkargoak (IAPTI, bere siglak ingelesez) izan da adierazkorra zentzu horretan, batez ere.
Itzulpen-automatikoaren irteeraren kalitatea post-ediziorako handiagoa da, eta post-editatze ahalegin gutxiago eskatzen du, itzulpen automatikoa, itzultzaile automatiko neuronal, bertikal edo pertsonalizatutako motor batez emanda dagoenean. Itzulpenaren eraginkortasunaren hobekuntza, hizkuntzalari batek itzulpen automatikoa zuzentzeko behar duen denboraren arabera neurtu ahal izango da, hala nola, XTM Cloud, Itzulpenak kudeatzeko sistema eta ordenagailu bidezko itzulpen tresna bat, non post-edizioaren denborak eta editatutako testuen hizkuntzalaritza-kalitatearen ebaluazio emaitzak alderatu daitezke.
Ez dago xehetasun argirik, post-edizioaren tamainari buruz itzulpen-industriaren barruan. Egin berri den inkesta baten arabera, hizkuntza-zerbitzuen hornitzaileen %50a eskaintzen zuten, baina horietako %85etan bere errendimenduaren %10a adierazten du. Memsource, web-ean oinarritutako itzulpen tresna bat, ingelesa eta gazteleraren, frantsa eta beste hizkuntzen artean egindako itzulpenen ehuneko 50 baino gehiago egin dira bere plataforman, itzulpen memoria eta itzulpen automatikoa konbinatzen dituena. Post-edizioa ere lankidetza-talde bidezko itzulpen atari bidez egiten ari da, hala nola, Unbabel, zein, 2014ko azaroan aldarrikatu zuten 11 milioi hitz baino gehiago argitaratu zituztela.
Post-edizioa eta Euskara
Azken urteetan, itzultzaile-automatikoaren post-edizioa, beti memoriekin konbinatua, indarra hartu du itzultze prozesua bizkortzeko hizkuntza gehingodunetan. Euskararentzat, begirada azkar bat emanez, teknologia finkatzen ari dela erazagutzera ematen digu eta itzultzaile-automatikoko sistema orokor batzuk existitzen direla, oraindik kalitate xumekoak izan arren. Teknologian aurreratzen bagara, baita ere profesionalen formakuntzan egin behar dugu, post-edizioak berezko gaitusuak behar dituelako dirudienez. 2015eko udazkeneko ikastaroetan landutakoaren arabera, Udako Euskal Unibertsitateak sustatua, itzultzaile-automatikoaren kalitatea ona ez denean, gure kasuan bezala, post-editorearen lana aldatzen da; orain ez ditu akatsak zuzendu behar, baizik eta hitz sekuentzia egokiak berrerabili. Alderdi asko kontuan hartzea beharrezkoa da post-edizioa testuinguru zehatz batean onuragarria izango den erabakitzeko. Hala era, datuek eta eztabaidek esaten dute dirudienez, euskarak arlo honetan esan egingo duela.
NGC 1434
NGC 1434 galaxia bat da, Eridanus konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Kantauriar sugegorri
Itxura
60 cm-rainoko luzera buztana barne. Emeak arrak baino handiagoak izan daitezke. Sugegorri honen gorputza lodia da, bere buruak, ondo zehaztua, hiruki era du. Muturra biribildua izateagatik eta gorantz zuzenduta ez egoteagatik, bereiz daiteke. Begi-niniak zutika ditu eta ez du betazalik. Bere bizkar ezkatak karenatuak ditu. Bizkar hezurrean zigi-zaga egiten duen lerro ilun bat izaten dute.
Margoak asko aldatzen dira sexuaren arabera. Arrak zuri eta urdinabarrak, beltz marka bortitzekin. Emeak berriz, arre kolorezkoak edo gorrixkak izaten dira. Sabela urdinabarra edo beltza izaten da; batzuetan orban zuriekin. Buztana horia, laranja eta azpitik gorria. Badaude oso ilunak, ia beltzak, diren ale batzuk.
Ohiturak
Bere bizilekua zabala da: belar-soro, txilardi, otadi, sastrakadi, baso ireki eta oro har, landaretza ugariko inguruetan. Atsegin dituen beste tokiak, hesiak, baso-ertzak, mendiko bideen ezpondak eta nekazarien eraikuntzetako harresiak izaten dira. Oso ehiztari trebea da harrapakinak harrapatzen. Haien artean ugaztun txiki, sugandila, musker eta txoritxoak daude. Harrapakinak Jacobsonen organoari esker eta mingaina mugituz hautematen ditu. Organo horrek usaimenaren antzeko eginkizuna betetzen du eta mingainaren bidez jasotako estimulu kimikoak aztertzen ditu. Ehizakiak hiltzeko sugegorriak dituen letaginak erabiltzen ditu. Letagin hauek zulatuak eta mugikorrak dira. Ausikitzerakoan pozoia zuzenean harrapakinari sartzen dio. Gero, pozoiak bere lana egin arte, itxaroten du eta ondoren, mingaina erabiliz ehizakiaren arrastoari jarraitzen dio. Aurkitzen duenean, burutik hasita, ehizakia oso-osorik irensten du.
Ugalketa
Udaberrian ugaltzen dira. Sugegorriak barnerruleak (obobibiparoa) dira. Arrautzak amaren barruan txitatzen dira erditzeko unea iritsi arte. Ernaldia azkarrago eman dadin, bero-bero egoteko, emea eguzkitan jartzen da. 4-8 kumeak uztaila-abuztutik aurrera jaiotzen dira, eta 16-17 cm-ko luzera besterik ez izan arren, pozoia dute eta berehala hasten dira sugandila ehizan. 9 urte inguruko bizitza izan dezakete, baina gutxi dira adin hori lortzen duten aleak.
Pozoia
Nahiz eta indar handiko pozoia den bere hozkada ez da (vipera aspis aspis) ahunamendietako sugegorriarena baino arriskutsuagoa.
Rousettus madagascariensis
Rousettus madagascariensis Rousettus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Stomatorhinus schoutedeni
Stomatorhinus schoutedeni Stomatorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Tuvera
Tuvera (тыва дыл, tyva dyl) tuvatarren hizkuntza da, turkiar hizkuntzen familiakoa. Tuvan hizkuntza ofiziala izateaz gain, tuvatar diasporan (Txinan eta Mongolian) mintzatua da.
Helcogramma ellioti
Helcogramma ellioti Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Vigolo
Vigolo Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Vigolok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Vanessa Ferrari
Vanessa Ferrari (Orzinuovi, Italia, ) italiar gimnasta artistikoa da. 2006ko Munduko Gimnastika Artistiko Txapelketan munduko txapelduna izan zen, tresna guztien eremuan.
Olinpiar Jokoak
2008, 2012, 2016 eta 2020 Udako Olinpiar Jokoetan Italiaren ordezkaria izan zen. Tokio 2021ean, zilarrezko domina lortu zuen Zorua emakumezko kategorian. Lorpen horrekin, Italiak Udako Olinpiar Jokoetan gimnastikan bakarka lortzen zuen lehen domina izan zen, eta Italiak gimnastikan irabazten zuen lehenengoa 1928ko Udako Olinpiar Jokoz geroztik.
Nazioarteko emaitzak
Bost aldiz lortu ditu dominak munduko txapelketetan, eta zortzi aldiz Europako txapelketetan.
Posets-Maladeta Parke Naturala
Posets-Maladeta Parke Naturala (Parque natural Posets-Maladeta; Parque Natural de Pocetz-Maladeta) Huescako probintziako Ribagorzaren iparraldean eta Sobrarberen ipar-ekialdean dagoen parke naturala da, bere barnean Pirinioetako mendigune garaietako bi dituena. Benasque, Gistáin, Montanuy, Sahún eta San Juan de Plan udalerriak parkearen barnean daude. 33.440,60 ha ditu eta 1.500 m. (haranean) eta 3.404 m. (Anetoren tontorra) arteko altueran dago.
Donsimon Mendia
Donsimon Mendia Nafarroako erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi bat da, Ortzanzurieta mendilerroan. Bere garaiera, 1156 metrokoa da, eta, Ortzanzurieta mendilerroa osatzen duten bost mendietatik baxuena da.
Irispideak
Tontor honetara iristeko, Orreagako ostatutik abiatzen da. Arrañosin ubidea jaitsi eta gurutzatzen duen bidea hartu behar da, ondoren, Orbaiztara daroan bidea hartzeko. Lepo metalikoa igaro eta gutxira, desbideraketa bat dago ezkerretara, haritz baten ondoan, eta basoan barneratu behar da, Donsimonen oinarri zabala inguratuz, GRaren marka gorri eta zuriz adierazitako bide batetatik. Honela, Basajaunberro ubidearen arrora iristen da, eta motelki ekialdeko magaletik igotzen da. Basoa gora-behera, lautadatxo batetako pasaeraz ohartuko gara, nondik jada ikusten den gailurraren beste aldea, baita Arrañosinen arroa ere. Trinkotasun honetan, oso malda urrikoa, jarraitutako bidea tontorraren ondotik igarotzen da, lautadatxo honen iparraldeko zatian iristen dena, ibilbideak Lepoederrerantz jarraitzen duen lepo batetaranzko jeitsiera hasten den tokitik gertu.
Manderley gaztelua
Manderley gaztelua (Manderley Castle Caisléan Mhanderley) 1840an altxatua izan zen Irlandako Dublinen dagoen eraikin biktoriar neogotikoa da. Gaur egun Enya musikaria da jabea eta bertan bizi da. Musikaria erosi aurretik beste izenak izan zituen: "Victoria Castle" eta "Ayesha Castle". Ezaguna dira bere terrazetatik dituen bistengatik; dirudienez egun argietan Irlandako kostaldea ikus daiteke.
Historia
Victoria gaztelua Robert Warrenek 1840an eraiki zuen Erresuma Batuko Victoria erregina tronura iritsi zela gogoratzeko. 14.000 m² lorategiz eta zuhaitzez osatutako pasabideez inguratuta dago. Lorategiko izkina bateko tunel sekretu batek jatorriz Killiney hondartzara sartzeko aukera ematen zuen baina gaur egun itxita dago.
Seguritatea
Enya abeslariak jazarpena batzuk pairatu zituen eta, ondorioz, gazteluaren seguritate indartzeko neurri ugari hartu zituen: zurezko ateak indartu zituen berriak instalatuz, 41 metroko harrizko horma 2,7 metroko altuerara igo zuen e.a. Neurri horiek hartu arren, 2005eko abuztuaren erdialdean jauregiaren segurtasuna arriskuan jarri zuten bi gertakari eman ziren; Enya bietan jauregian zegoen. Horregatik bere seguritateak izu-gela bat dauka.
Amanita
Amanita onddo basidiomizeten generoa da, agarikaleen ordenakoa. Amanita generoak gutxi gorabehera 600 espezie agariko dauzka; batzuk munduko onddo toxikoenetarikoak dira; beste batzuk aldiz, ondo kontsideratutako espezie jangarriak. Genero hau onddoen intoxikazioaren ondoriozko hilkortasunen %95aren arduraduna da. Onddo hauetan dagoen toxina potenteena α-amanitina da.
Generoak onddo jangarri asko dauzka, baina mikologoek onddo jasotzaileak gogogabetzen dituzte, hauetariko edozein giza kontsumorako sailkatzeko. Aldiz, kultura batzuetan, bertako Amanita espezie jangarri handienak merkatuko elikagai garrantzitsuenak dira, bertako hazkuntza garaian.
Honen  adierazle ondokoak diraː Amanita zambiana eta beste espezie mamitsu (haragitsu) batzuk Afrika erdialdean, A. basii eta antzeko espezieak Mexikon, A. caesarea eta “Blusher” Amanita rubescens Europan, eta A. chepangiana Asiako hego ekialdean. Beste espezie batzuk sukaldaritzan saltsei kolorea emateko erabiltzen dira, A. jacksonii gorria bezala, Kanadako ekialdetik Mexikoko ekialderako tartean dagoena. Espezie asko jangarriak diren ala ez ezezaguna da; batez ere Australia bezalako herrialde batean, bertan onddo asko gutxi ezagutzen baitira.
Izena seguruenik Amanus (antzinako grezia: Ἁμανός) hitzetik eratorria da, Ziliziako mendi bat. Amanita generoa, gaur egungo esanahiarekin lehenego aldiz Christian Hendrik Persoonek argitaratua izan zen 1797an. Botanikako Nomenklatura Kode Internazionalaren esanetan, Persoonen Amanita kontzeptua, Amanita muscaria (L.) Pers. espezie tipo bezala ofizialki mantendu da.
Espezie esanguratsuenak
Amanita geroko espezieak ugari dira mundu osoan zehar, baina Euskal Herrian hurrengo dira garrantzitsuenak:
Aipatutakoez gain, Iberiar Penintsulan badira beste zenbait Amanita espezie:
Hala ere, Amanita generoa mundu osoan zehar banatzen da; hurrengo espezieak aipagarrienak izanik: Amanita zambiana eta beste espezie mamitsu (haragitsu) batzuk Afrika erdialdean, Amanita basii eta antzeko espezieak Mexikon, eta Amanita chepangiana Asiako hego ekialdean. Beste espezie batzuk sukaldaritzan saltsei kolorea emateko erabiltzen dira, Amanita jacksonii gorria bezala, Kanadako ekialdetik Mexikoko ekialderako tartean dagoena.
Toxikotasuna
Phalloidieae sekzioko hainbat kide euren toxikotasunagatik nabarmentzen dira; gutxiegitasun hepatikoa eta heriotza eragin dezaketen amatoxina izeneko toxina ezagunak baitituzte.
Duela gutxi giltzurrun gutxiegitasun akutua eragiten duen talde bat aurkitu da Lepidella subgeneroan. Ondokoek ere gaixotasun hau eragiten dutː Ipar Amerikako ipar ekialdeko A. smithiana, Japoniako A. pseudoporfiria eta Europako hegoaldeko A. proximak.
Jangarritasuna
Nahiz eta Amanita espezie batzuk jangarriak izan, onddoetan adituak diren askok Amanitarik ez jatea gomendatzen dute; erabateko ziurtasunarekin espezie ezaguna ez bada. Genero honetako espezie asko oso toxikoak dira. Hori dela eta, espezie bat gaizki identifikatzen bada, onddoa kontsumitzeak gaixotasun larriak (muturrekoak) sor ditzake, eta baliteke heriotza ere eragitea.
Micrelaps
Micrelaps Lamprophiidae familiako narrasti genero bat da. Afrikan eta Ekialde Hurbilan bizi dira.
Norrköping
Norrköping (suedieraz ahoskatua) Suediako hiria da, Östergötland konderrikoa. Izen bereko udalerriko herriburua, 2016ko erroldaren arabera 83.561 biztanle ditu. Suediako hamargarren hiri handiena da.
Geografia
Motala ström izeneko ibaiaren bokalean kokaturik, Itsaso Baltikoko portu nagusienetariko bat da.
Historia
Toki estrategikoa izanik hainbat borrokaren tokia izan zen mendeetan zehar. Iparraldeko Zazpi Urteko Gerran (1536-1570) hiriaren hegoaldea erabat erre zen eta Joanes III.a Suediakoak berreraiki zuen. Gustavo II.a Adolfok 1618an armagintza industria ezarri zuen bertan. Kaia berriztu zuen eta ehungintza jarduera ere abiatu zuen. Louis De Geer industriagizonak bultzada handia eman zion. XVII mendearen erdialdera 6.000 biztanle zituen eta Suediako bigarren hiri handiena zen.
1655ean sute berri batek hiria erre zuen eta 1719an errusiarrek harpilatu eta erabat suntsitu zuten. Johannisborg gazteluko harriak eraikin berriak egiteko erabili ziren. XVIII mendean bere industria izaera areagotu egin zen, hiru azukre findegi eta snus lantegi bat eraikiz. Halakoa zen bere garrantzia 1769an Suediako parlamentua bertan bildu zela eta 1800an Gustavo IV.a Adolfo Suediakoa bertako San Olof elizan koroatu zela.
XVIII eta XIX mendean Norrköping izan zen judutarrek bizitzeko baimena izan zuten hiri bakanetako bat. 1822 eta 1826an sute berriak izan zituen eta egurrezko etxe berriak egitea debekatu zen. Motala ibaiaren inguruan ontziolak, kotoi lantegia eta paper fabrika eraiki ziren.
Kirolak
IFK Norrköping futbol taldea da kirol talderik arrakastatsuena, Suediako indartsuenetakoa baita. 1897an sortu zen eta 13 Liga eta 6 Kopa irabazi ditu. 2015ean Liga eta Superkopa eskuratu zituen.
Norrköping Dolphins saskibaloi taldeak Suediako lau Liga irabazi ditu, azkena 2012an.
Neil Armstrong
Neil Alden Armstrong (Wapakoneta, Ohio, AEB, 1930eko abuztuaren 5a - 2012ko abuztuaren 25a) NASAko astronauta izan zen, eta Apollo 11 izeneko misio ospetsuan Ilargia zapaldu zuen lehenengo gizaki lurtarra 1969ko uztailaren 21ean. Apollo XI-an bidaiatuz, ilargia zapaldu zuen Neil Armstrong-ek Buzz Aldrin-ekin batera 1969ko uztailaren 20an. Apollo bidaien sekulako jarraipena egiten zen bere garaian, eta lehen aldiz gizona ilargi gaineko irudiak ikusi ziren telebista bidez. NASAk irudiak berritu egin zituen irudi horiek, baina aitortu egin zuen zenbait grabaketa galdu egin zirela. Urte berean baina hilabete batzuk geroago, azaroan, ailegatu ziren Apollo XIIan Conrad eta Bean. 1960an hasi zen Apollo Programaren barnean kokatutako bidaiak izan ziren. Sei misiok lortu zuten gizakiak Ilargira eramatea Apollo programak, 12 gizon ilargian ipiniaz. Apollo 11az gain Apollo 12, Apollo 14, Apollo 15, Apollo 16 eta Apollo 17. Apolo 13ak arazoak izan zituen eta Lurrera itzuli behar izan zuen. Apollo 17a izan da Ilargira egindako azken bidaia, 1972an. Gene Cernan komandantea izan da Ilargian egon den azken gizona. Apollo 17 misioak atera zuen Blue Marble edo "kanika urdina" izeneko argazki famatua, ofizialki AS17-148-22727 argazkia. 70 milimetroko Hasselblad kamara batekin hartuta, 80 milimetroko lentea erabiliz.
Lehen urteak
Stephen eta Viola Armstrongen semea, haurtzaroan hainbat komunitatetan bizi izan zen, izan ere, bere aita Ohio estatuko Bobsville hiriko auditorea zen; honela, Armstrong gaztea hainbat hiritan hazi zen: Warren, Jefferson, Ravenna, St. Marys eta Upper Sandusky. Azkenik, bere familiak Wapakonetan behin betiko bizitzea erabaki zuen.
Hegan egiteko interesa bi urte besterik ez zuela piztu zitzaion Armstrongi, aitak Ohioko Nazio Aire-lasterketetara eraman zuenean. Bere interesa sei urte zituela areagotu zen, aireplano batean bere lehenengo buelta egin zuenean; berau hiru motorreko Ford bat zen, edo, era informalean deitzen zioten bezala, “Latorrizko Antzara”. Harrezkero, hegazkinek liluratu egin zuten.
Hamabost urte zituelarik, Armstrong Wapakoneta hiriaren iparraldeko aireportu batean hegan egiteko ikastaro bat egiten hasi zen, diru pixka bat irabazteko eta eskolak ordaintzeko herrian zein aireportuan bertan lan batzuk eginez. Hamasei urterako, gidatzeko azterketa gainditu baino lehen, pilotu-ikasle baimena zuen jada, eta lizentzia 1947an jaso zuen, Wapakonetan, Blume Bigarren Hezkuntzan graduatu aurretik.
Bigarren Hezkuntzan graduatu bezain laster, Amstrongek Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadaren beka bat jaso zuen. Horren ondoren, Purdue Unibertsitatean izena eman zuen eta Ingeniaritza aeronautikoa ikasteari ekin zion. 1949an Itsas Armadak bere betebeharretara deitu zion eta bertan hegazkin-pilotu egin zen, 1950ean Koreara bidali zutelarik. Bertan 78 gudu-misiotan hegan egin zuen USS Essex hegazkin-ontzitik abiatuta.
NASAn
Itsas Armadan behar adinako esperientzia bildutakoan, 1952an Armstrong Nazio Aholku Batzordean (NACA) sartu zen. Bere lehen eginkizuna Lewis Ikerkuntza Zentroan burutu zuen, Clevelandetik gertu, Ohion. Hurrengo 17 urteetan ingeniaria, proba-pilotua, astronauta eta NACAko zein honen oinordeko izan zen Aeronautikarako eta Espaziorako Nazio Administrazioa (NASA) izeneko agentzian administratzaile jardun zuen.
1950eko hamarkadaren erdialdean, Armstrong NASAren Kaliforniako Lawards Hegaldi Zentrora abiatu, eta bertan abiada handiko aireontzi askotan ikerketa-pilotu aritu zen. Hemen X-15 ezaguna frogatu zuen, 6.300 km/h abiadura iristen zuen tramankulua. Armstrongek berrehunetik gora hegazkin mota ezberdinetan hegan egin zuen, horien artean, erreakzio-hegazkinak, koheteak, helikopteroak eta planeagailuak. Bitartean, graduazio ikasketak lortu nahi zituela eta, Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitateko Espazio-ingeniaritzaren Zientzietako master bat jaso zuen.
Armstrongek 1962an lortu zuen astronauta izateko bere plaza, NASAko bigarren mailan aukeratua izateko bederatzietatik bat. Beraz, Texaseko El Lago hirira aldatu zen, Houstoneko Espazio-hegaldietarako Zentrotik gertu, astronauta-entrenamenduari ekiteko asmotan. Bertan, lau urtean zehar entrenamendu saio gogorretan aritu behar izan zuen, izan ere, Apollo programak, hamarkada bukatzerako, lehenengo gizakia Ilargira eramateko helburuari tinko eusten zion.
Espazio bidaiak
1966ko martxoaren 16an beren lehenengo espazio-misioan Gemini VIII.ean hegan egin zuen komandante gisa, Davis Scottekin. Misio honetan, Armstrongek Gemini VIII.a gidatu zuen, eta lehendik orbitan zegoen Agena-rekin arrakasta osoz akoplatu zuen. Bat egitea perfektua izan bazen ere, bi espazio-ontziak zabuka mugitzen eta azkar jiratzen hasi ziren. Armstrongek Gemini banandu eta, bere ontziaren kontrola egonkortzeko atzerako koheteak erabili ahal izan bazituen ere, astronautek larrialdi lurreratze bat egin behar izan zuten Ozeano Barean.
Armstrong Apollo XI.ean, Ilargira pilotu batekin egindako lehenengo misioan, komandante joan zen eta ilargiratu eta oina haren azalaren gainean jarri zuen lehenengo pertsona izatearen ohorea irabazi zuen. 1969ko uztailaren 16an, Armstrongek, Michael Collinsek eta E. “Buzz” Aldrinek Ilargiko bidaia hasi zuten. Collins komando-moduluko pilotua izan zen. Aldrin, sistemetan aditua, ilargi-moduluko pilotua izan zen, eta Ilargian oinez ibili zen bigarren pertsona. Apollo XI.eko komandante bezala, Armstrongek ilargi-modulua pilotatu zuen Ilargiaren azalean segurtasun osoz lur hartu zuelarik. 1969ko uztailaren 20an, 22:56:20an, Estatu Batuetako ekialdeko orduan, (uztailaren 21eko 3:56:20 UTC), Neil Armstrongek Ilargia zapaldu eta bere esaldi ospetsua esan zuen: “Urrats txikia da gizon batentzat, baina jauzi handia gizateriarentzat”. Aldrinek eta Armstrongek ia bi ordu eta erdi inguru pasa zituzten Ilargian ibiltzen, laginak biltzen, esperimentuak egiten eta argazkiak ateratzen. 1969ko uztailaren 24an, hiru gizonak Ozeano Barean itsasoratu ziren eta USS Hornet hegazkin-ontziak hartu zituen.
Itzulera
Lurrera itzuli bezain laster hiru astronautek omenaldi bat jaso zuten New Yorkeko kaleetan barrena beren ohorez egin zuten desfile baten bitartez. Armstrongek Askatasunaren domina jaso zuen, Estatu Batuetako zibil bati eskaintzen zaion saririk garrantzitsuena. Beste sari batzuen artean ondoko dominak ere jaso zituen: NASAren Aldeko Zerbitzuarena, NASAren Aldeko Ez-ohiko Zerbitzuarena, beste zenbait herrialdetako 17, eta Espaziorako Kongresuaren ohorezko domina.
1970eko hamarkadaren hasieran, Armstrong NASAren Bulego Nagusietako Aeronautikarako dibisioaren administratzaile-orde lagun izendatu zuten Washington Hirian. Postu honetan NASAko ikerketaren eta teknologia orokorraren administrazioa eta koordinazioa bere ardurapean izan zuen, aeronautikari dagokionez.
NASAtik at
1971n, NASAtik alde egin eta gero, Cincinnatiko Unibertsitatean Ingeniaritza Aeroespazialeko irakasle hasi zen, 1979ra arte. 1982tik 1992ra Armstrong Virginia estatuko Charlottesville hiriko Computing Technologies for Aviation, Inc. konpainian presidente izan zen. Zeregin hauen ondoren, Armstrong AIL Systems, Inc. konpainiako zuzendaritza batzordeko presidente izan zen. Enpresa hau Deer Parken zegoen, New Yorken, eta sistema elektronikoak ekoizten zituen.
Neil Armstrong Apollo XI.eko eskifaiako kiderik iheskorrena izan zen, izan ere, Ilargiko bidaiaren urteurren-ospakizunen bat zegoenean baino ez zen jendaurrean agertzen. Ohio estatuko Lebanon zuen etxaldean bizi izan zen.
A-2 kaia
A-2 kaia Bilboko portuko Santurtziko kaietako bat da. 1990eko hamarkadaren hasieran eraikitzen hasitako Superportuan amaitu zen lehen kaia izan zen, bere ekialdean dagoen A-1 kaiarekin batera. 267.480 m2-ko azalera, 750 metroko atrakaleku lerroa eta 20 metroko sakonera ditu. 24,48 milioi euroko inbertsioa egin zen.
Ezaugarriak
2000ko hamarkadaren hasieran, zehazki 2001ean Terminales Marítimas de Bilbao (TMB) kontainer terminala zabaldu zen A-2 kaian, ro-ro arrapal batekin eta kontainerrak deskargatzeko lau garabiekin. 2008an A-1 kaian aritzen den ATM terminalak TMB erosi eta bi kaiak bat egin zuten kontainerren terminal bakarra osatuz. 2008an Europar Batasunak errepideetatik kamioiak kendu eta itsas garraioarekin ordezkatzeko sorturiko "Itsasoko autobidea" delakoaren itsasontziak kai honetan hasi ziren lanean. Baina 2010eko azaroan Transfennicak A-3 kaira eraman zituen A-2 kaia txiki geratzean.
2010eko abuztuan ACS enpresa espainiarrak, Dragados SPL bere portu jardueretarako azpienpresa salgai jarri zuen, tartean Bilboko portuko ATM terminala ere salgai jarriz.
Centro eskualdea (Argentina)
Centro eskualdea Argentinako Konstituzioaren 124. artikuluan oinarritutako Argentinako probintzien eskualde integraziorako probintzien arteko itunek sortutako lau eskualdeetako bat da. 2001ean 7.225.649 biztanle eta 377.109 km² zituen, eta bere hiri garrantzitsuena Córdoba zen. Eskualde horretan 12.194 dolarreko per capita BPG dute.
Villa d'Adda
Villa d'Adda Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Roquefort-les-Pins
Roquefort-les-Pins Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Villa d'Adda
Mugakideak
Villa d'Addak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Roquefort-les-Pins
Biztanleria
2007an Roquefort-les-Pins udalerrian erroldatutako biztanleak 6.175 ziren. Familiak 2.241 ziren, horien artean 424 pertsona bakarrekoak ziren (108 bakarrik bizi ziren gizonak eta 316 bakarrik bizi ziren emakumeak), 772 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 901 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 144 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.795 etxebizitza zeuden, 2.279 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 417 bigarren erresidentzia ziren eta 99 hutsik zeuden. 2.622 etxeak ziren eta 124 apartamentuak ziren. 2.279 etxebizitza nagusietatik 1.861 bere jabearen bizilekua ziren, 289 alokairuan okupaturik zeuden eta 129 doan lagata zeuden; 26 etxek gela bat zuten, 92 etxek bi zituzten, 305 etxek hiru zituzten, 551 etxek lau zituzten eta 1.305 etxek bost zituzten. 2.047 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 771 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.403 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.771 ziren, horien artean 2.582 aktiboak ziren eta 1.189 inaktiboak ziren. 2.582 pertsona aktiboetatik 2.401 lanean zeuden (1.292 gizon eta 1.109 emakume) eta 181 langabezian zeuden (85 gizon eta 96 emakume). 1.189 pertsona inaktiboetatik 321 erretiraturik zeuden, 444 ikasten zeuden eta 424 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Roquefort-les-Pins udalerrian 2.315 unitate fiskal zeuden, 6.384 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 28.468,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 425 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 13 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 63 eraikuntza enpresak ziren, 76 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 14 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 14 finantziazio enpresak ziren, 45 higiezinen enpresak ziren, 87 zerbitzu enpresak ziren, 58 administrazio publikoko enpresak ziren eta 18 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 103 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 17 igeltseroak, 9 margolariak, 3 zurginak, 5 iturginak, 9 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 5 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 8 jatetxeak, 26 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 arraindegi zen, 2 liburu dendak, 2 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 2 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
Laugnac
Laugnac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Roquefort-les-Pins
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Roquefort-les-Pins udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 66 hektarea erabiltzen.
Laugnac
Biztanleria
2007an Laugnac udalerrian erroldatutako biztanleak 615 ziren. Familiak 257 ziren, horien artean 55 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 39 bakarrik bizi ziren emakumeak), 95 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 83 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Roquefort-les-Pins
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
Laugnac
Etxebizitza
2007an 297 etxebizitza zeuden, 258 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 281 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 258 etxebizitza nagusietatik 204 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 76 etxek lau zituzten eta 145 etxek bost zituzten. 238 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 111 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 132 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Roquefort-les-Pins
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Roquefort-les-Pins udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 159 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Laugnac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 377 ziren, horien artean 285 aktiboak ziren eta 92 inaktiboak ziren. 285 pertsona aktiboetatik 261 lanean zeuden (131 gizon eta 130 emakume) eta 24 langabezian zeuden (14 gizon eta 10 emakume). 92 pertsona inaktiboetatik 45 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Laugnac udalerrian 253 unitate fiskal zeuden, 601,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.335 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Laugnac udalerrian 33 nekazaritza-ustiategi zeuden, 833 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ramon Goikoetxea
Ramon Goikoetxea Orokieta (Ibero, 1873ko abuztuaren 31 - Híjar, Teruel, 1909ko irailaren 2a), Evangelista de Ibero izengoitiz ezaguna, nafar kaputxinoa izan zen.
Bizitza
Hondarribian eta Bilbon egin zituen teologia-ikasketak. 1890etik aurrera Lekarozko ikastetxeko irakaslea izan zen. 1903-1906 bitartean, kaputxinoen Lizarrako lehen apaizgaitegiko zuzendaria izan zen, eta bertan euskararen ikaskuntza bultzatu zuen Instaurare in Christo Euskerian esapideaz. 1906. urtean Iruñean zen eta Iber ezizenez Ami Vasco, euskal nazionalismoaren aldeko liburuxka ospetsua eman zuen argitara. Liberalen aurkakoa bazen ere, ez zuen integrismoaren edo karlismoaren bidetik jo. Gipuzkoarra aldizkarian idatzi zuen. 1909. urtean Híjar (Teruel) hiriko komentu batera bidali zuten politika arrazoiengatik eta bertan hil zen.
Ami vasco
Liburuxka katixima moduan idatzita dago, hau da, galderen erantzun zehatzen bitartez; guztiak 104 galdera eta ondorio bat dira. Testu osoa gaztelaniaz dator eta edukien aldetik lehenengo EAJren oinarri ideologikoak biltzen ditu: "Jaungoikoa eta lagi zarra". Lanak berragitalpen asko ezagutu zuen, azkenak Gerra Zibilaren ondorengo erbestean. XX. mendeko bigarren zatian liburuaren ospea galduz joan zen, batez ere bere oinarri arrazisten eta ultrakatolikoen ondorioz.
Dampierre-en-Crot
Biztanleria
2007an Dampierre-en-Crot udalerrian erroldatutako biztanleak 221 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 125 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (46 gizon eta 42 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dampierre-en-Crot udalerrian 97 unitate fiskal zeuden, 209 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.661 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Dampierre-en-Crot udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.836 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Done Erroman eliza
Done Erroman baseliza Zaraitzu ibaxako Ezkaroze udalerrian XVI. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.
Eraikina
Habearte bakarreko harlanduzko eraikina da eta burualde zuzena du, XVI. mende aurreratuko tertzeletedun gangez estalia. Bertara, ate zorrotz batetik sartzen da. Barruan, erretaula nagusia nabarmentzen da. Altuera handia du eta bankua, hiru gorputz eta pilastra eta zutabez osatutako atikoa ditu. Bankua Profetek eta Ebanjelariek okupatzen dute, San Roman titularrarekin batera dauden santuen erliebe eta fardelek gorputza, lehenengo solairua izan ezik, honek ere Kristoren Pasioko eszenak baititu San Pedro eta San Paulorekin batera. Bere estiloa errenazentista berantiarrekoa da, elementu manieristekin, eta Miguel de Cassanova y Aybarri ematen zaio.
Sortzez Garbiaren erretaula ere aipatu behar da, erromanista estilokoa, eskulturaz eta pinturaz, XVII. mendearen lehen erdian datatua; Jesusen Bihotzaren erretaula osatzen du, zeinaren pintura Martin Zabalzarena dela uste baita. XVII. mendekoak dira pulpituak.
Plastozianina
Plastozianina edo Pc elektroien garraioan parte hartzen duen kobre-proteina bat da, kolore urdineko metaloproteina bat hain zuzen. Tilakoideen mintzean agertzen da eta beraz fotosintesiaren fase argidunean hartzen du parte.
Sorrera
Plastozianina zelularen nukleoko genoman kodeturik dago eta zitoplasman sintetizatzen da. Tilakoidearen lumenean kokatzu behar denez hainbat mintz zeharkatu behar ditu. Horretarako konplexu proteiko handia eratzen du.
Egitura
I multzoko kobrezko metaloproteina bat da. Kolore urdina du eta 600nm eta 620nm-ko uhin luzerako argia xurgatzen du.
X-izpien bidezko kristalografiaz identifikatu zen aurreneko kobre-proteina izan zen. Kate polipeptidiko bakarrak osatzen du, kate horrek 99 aminoazido ditu eta 10'5 kDa-eko pisu molekularra. Kofaktore bat du, kobre atomoa hain zuzen ere. β-orriaren konformazioa duten zortzi kate antiparalelok inguratzen dute kobre atomoa. kobrearekiko loturak eratzen dituzten aminoazidoak bi histidina (His37 eta His87), zisteina baten tiola (Cys84) eta metionina baten (Met92) tioeterra dira.
Plastozianinaren erredox potentziala 370 mV-takoa da eta puntu isoelektrikoa pH 4-an dauka.
Uretan disolbagarria denez ez dago mintzean txertatua, baina elektroien garraio kateko gainerako elementuetatik gertu egon behar du eta loturak eratzen ditu mintzaren tilakoidearen aldearekin, eta beraz proteina periferikoa da. Lotura horiek eratu ahal izateko kobre atomoaren inguruan dauden aminoazidoen erradikalak hidrofobikoak dira.
Zianobakterioek plastozianina handiagoak dituzte, 107 aminoazidotakoak. Eremu hidrofoboan ez dute aldaketarik ordea.
Funtzioa eta erreakzioak
Plastozianina tilakoideen mintzean aurkitzen da eta Fotosistema bien arteko elektroien garraio katean hartzen du parte. Zitokromo b6f konplexuak elektroia ematen dio eta plastozianinako kobre atomoa erreduzitu egiten da. Plastozianinak orduan elektroi hori I Fotosistemari (P700) ematen dio eta hasierako egoerara itzultzen da.
Notre-Dame-du-Cruet
Notre-Dame-du-Cruet Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Auzobusa
Auzobusa Euskal Herriko hainbat garraioren izena izan daiteke:
Notre-Dame-du-Cruet
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 137 etxebizitza zeuden, 77 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 46 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 120 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 77 etxebizitza nagusietatik 68 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 45 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 129 ziren, horien artean 106 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 106 pertsona aktiboetatik 105 lanean zeuden (54 gizon eta 51 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.