cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Samlesburyko sorginkeria prozesua
Interpretazio modernoa
Pott-ek dioenez, “Lancashireko konderri hau [...] orain esan daiteke legez hainbat motatako sorginez beteta zegoela, hala nola mintegiak, jesuitak eta papistak”, eta, aldi berean, akusatutako hiru emakumeak “papista obstinatuak, orduan Elizara etortzen zirenak” izan zirela deskribatu zuen. Epaileek, zalantzarik gabe, interes handia zuten James erregeak, botere judizialaren buruak, aintzat har zitzan, errefusatzaile katolikoak ausardiaz tratatu zituelako, baita sorginkeriarekin zerikusia zuten kasuak ere, “Lancashireko jacobearen ordenarako bi mehatxu handienak” zirenak. Agintariek uste zuten Samlesbury Hall, Southworths familiaren etxea, apaiz katolikoentzako babesleku zela; beraz, gobernuak zaindu egiten zuen ezkutuan denbora askoan, 1612ko epaiketa arte. Beharbada, Christopher Southworth “jesuiten kapilaua uxatzeko” irrikaz zegoen, hein batean, JP Robert Holden.
Ondorioak
Bromleyk 1616an lortu zuen nahi zuen igoera. 1615ean, Skalme parkeko zaindaritza-postua lortu zuen Pottsek Jacobo erregearengandik, erregearen ehiza-txakurrak elikatu eta entrenatzeko. 1618an, "estoldei buruzko legeek hogeita bat urtez konfiskatutakoak biltzeko" ardura eman zitzaion. Jane Southworthen seme zaharrenak, Thomasek, bere aitonarengandik Samlesbury Hallen jabetza jaso zuen.
Sermoi
Sermoi, baita ere prediku, homilia eta pronu, oratoriaren generoa da, eliz hitzaldia, erlijioari buruzko diskurtsoan datzana, oro har kristau gurtzan zehar. Sermoia gai erlijioso edo moral bati buruz apaiz baten diskurtso publikoa bat da, elizako zerbitzu baten zati gisa egiten ohi dena. Sermoia emateko ekintzari "sermoia egin" esaten zaio.
Sermoia, lehen kristau liturgian, latinez ahoskatzen zen, baina gero, herriak latin ezko kultua jada ulertzen ez zuela ikusirik, herri-hizkuntzan ematen hasi zen, gainerako liturgiak latinez egiten jarraitzen zuen bitartean. Egile batzuek uste dute hori izan zela hizkuntza arruntera landutako ahots eta esaera zaharren aldaketa jakin baten jatorria, literatura folklorikoaren zati bat sorraraziz.
Lehen sermoiak
Eliza kristau ezberdinen sermoiak Jesukristoren garaian judu en munduan zegoen sinagogaren homilian du jatorria. Jesukristok sermoiak eman ohi zituen bere ikasleei aire zabalean irakasteko, eta Jesusek ere sermoiak eman zituen sinagogetan, Nazaretena bezala. Sermoiaren helburua Bibliako testu bat edo gehiago irakastea da, fededun en ezagutza hobetzeko.
Jesu Kristok emandako Mendi gaineko predikua (San Mateo, V, VI eta VII) sermoirik zaharrena dela esan daiteke. Apostoluen epistolak, beren helburuari dagokionez behintzat, benetako sermoiak dira. Dena dela, generoa IV. mendera arte ez da sortuko. Grekoek homilia deitzen zioten eta Vatikanoko II. kontzilioaren ondoren, "homilia" hitza hobesten da hitzaldi liturgiko hori izendatzeko.
Sermoi motak
Juan Mari Lekuonak mota desberdinak bereizi zituen:
Herri kulturan
Sermoiaren kontzeptua euskal ahozko komunikazioan ikuspuntu komikotik asko erabili izan da. Normalean, sermoia diskurtso astuna eta handi-mandiaren gisa azaldu da. Esamoldetan ere adibide ugari daude, esaterako "sermoia bota", hau da, norbaiti gogor zerbait esatea edo gaitzestea. Labayru Ikastegiak haren webgunean adibide hau ematen du: "Hazelako sermoia bota deustan amak!".
Kahoze
Kahoze Argako Erriberako Miranda Arga udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Mirandako Udalara pasa ziren.
Aissa Doumara Ngatansou
Aissa Doumara Ngatansou (Kamerun, 1972. urtearen inguruan sortua) Kamerungo ekintzaile bat da, neskatoen eta emakumeen eskubideen defendatzailea. 2019an Simone Veil saria irabazi zuen. Frantziako gobernuak sortu zuen Veilen omenez, emakumeen kausen alde borrokatzen diren pertsonak ohoratzeko. Sari horren bidez, emakumeek autonomia, hezkuntza, lidergo-funtzioetan parte hartzea eta indarkeria eta diskriminaziorik eza sustatzeko egiten dituzten ahaleginak nabarmendu nahi dira.
Kahoze
Izena
Kahoze toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Aissa Doumara Ngatansou
Biografia
Doumara Ngatansou Kamerungo iparraldeko eskualdekoa da. Ama 11 urte zituela hil zen, eta, 15 urte betetzean, bere baimenik gabe, aitak eta familiak hautatutako gizon batekin ezkontzea erabaki zuten.
Kahoze
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Historia
Dirudienez, XII. mendearen hasieran nobleen jaurerrikoa zen, eta bertan, dohaintza bidez, Iratxeko monasterioa jaso zuen 1114an. Hurrengo mendean, San Joan Ospitaletarrek 1208an erosi zuten, eta 1237an enkomienda bat ezarri zuten bertan. Hala ere, hiribildua 1280 baino lehen Koroaren jabetzan integratu zen, eta urtean 15 kahitzeko garia eta beste hainbeste garagar eta olo ematen zizkion. Gainera, Gil Gartzeitz Azagrakoa eta Gonzalo Ibainetz Baztangoa izan ziren 20 kahitzeak gehitu behar ziren, Nabarreriako Gerraren ondorioz haien ondasunak bahitu zituzten arte.
Aissa Doumara Ngatansou
Biografia
Ezkondu ondoren, ikasketekin jarraitzea erabaki zuen. Senarraren familiak aurka egin zion erabakiari, baina irmo eutsi zion. Denborarekin, senarra ulergarriagoa bihurtu zen.
Kahoze
Historia
XIV. mendearen lehen erdian despopulatu bide zen. Haren amaiera, 1307an Oier Maulekoa utzia eta, dirudienez, gero Koroaren ondarera itzulia, Faltzesko eta Miranda Argako kontzejuek eztabaidatu zuten 1422an.
Aissa Doumara Ngatansou
Biografia
Bigarren mailako ikasketak amaitu ondoren, beste emakume batzuekin lan egin zuen, Maroua herrian indarkeria jasaten duten emakumeei eta neskei laguntzeko elkarte bat sortzeko. 1996an, Emakumearen aurkako Indarkeria Ezabatzeko Elkartearen filial baten sortzaileetako bat izan zen. Elkarte horrek bizirik atera zirenekin egiten du lan, baita ezkontza goiztiarrak eta behartuak eta genero-indarkeriaren beste modu batzuk amaitzeko erabakiak hartzeko ardura dutenekin ere.
Elkarteak sorospen-zerbitzuak, sostengu emateko bitartekoak eta laguntza psikosoziala ematen dizkie Boko Haram eskualdean duen islam-larrialdiak kaltetutako emakume eta neskei.
Generoan eta neskatoen eta emakumeen aurkako indarkerian aditua da. ALVFko programen koordinatzailea Kamerunen iparraldeko muturrean, eta ‘We are the solution - let us celebrate women’s role in small-scale farming’ proiektuko zuzendaritza-batzordeko kidea, FAHAMU GKEak zuzendua.
ONEKIN Taldea
Onekin taldea Euskal Herriko Unibertsitateko ikerkuntza-taldea da, software ingeniaritzan lan egiten duena.
Ikerketa-ildoak: Software-produktuen lerroak, Nabigatzailetarako pluginak, Txatbot-ak, Ikerketa zientifikoaren diseinua eta Kode irekiko softwarearen ingeniaritza.
PEN/Malamud Saria
PEN/Malamud Saria eta Memorial Reading Ameriketako Estatu Batuetan urtero ematen den saria da. PEN/Faulkner Fundazioak ematen du. Sari horrekin "ipuinaren artearen bikaintasuna" saritu nahi dute. Hautaketa-batzordea PEN/Faulkner-eko zuzendariek eta Bernard Malamuden literatur egikarien ordezkariek osatzen dute. Saria 1988an eman zen lehen aldiz. Saria 145 zentro baino gehiagotan zabaldutako nazioarteko PEN erakundeak babestuta dago. Lehen sariduna John Updike izan zen.
Miren Irigoien Aizarna
Miren Irigoien Aizarna (Oiartzun. Gipuzkoa, 1965eko azaroaren 29a) ibilbide luzeko euskaltzale eragilea da. Horrekin batera, eta besteak beste, bertsolaritza, memoria historikoaren berreskurapenean, kulturgintzan eta politikagintzan militantea da.
Biografia
Oiartzungo Iturriotz auzoko Dixpatenen jaioa (etxearen berezko izena Aizarna Enea da). Dixpatene auzoko denda zen. Auzoan bakarrik ez, Oiartzunen ere oso ezaguna. Bertakoa zen bere ama eta berak eramaten zuen denda: Maite Aizarna Echaveguren.
Aita, Iñaki Irigoyen Mitxelena: Oiartzungo Elizaldeko Exkerrene etxekoa. EAJtik hasieran eta EAtik ondoren, Oiartzungo Udalan zinegotzia izana eta baita alkate ere bi legealditan (1979-1987).
Lau senideetatik, nagusiena da Miren.
Ikasketak
1968: Haurtzaro Ikastolako 3. promoziokoa da. 2 urterekin hasi zen Haurtzaro Ikastolan, OHOko 8. maila arte (garai hartako derrigorrezko hezkuntza 8. maila arte zen. 14 urte arte).
Oiartzun Irratiari eskainitako elkarrizketa batean aipatzen du, ikastolak sortu zituzten guraso haiei nahiko aitortza ez zaiela egin. Lan asko egiteaz gain, asko arriskatu zirela: garai haietan ez baitzekiten beren seme-alabek ikasketa titulu ofizialik lortuko zuten ere.
1978: Orereta Ikastolan egin zituen BBB eta UBI ikasketak.
1982: Turismo Diplomatura EUTG-n, Deustuko Unibertsitatean.
Lana
Ingalaterran zegoela, Eusko Jaurlaritzarako itzultzaile posturako oposizioen berri jakin zuen eta itzuli egin zen.
1986-1988: 2 urte t'erdi egin zituen Gasteizen lanean, Eusko Jaurlaritzan, itzultzaile postuan.
1989an, Gipuzkoako Batzar Nagusietarako itzultzaile-interprete postua lortu zuen oposizioen bidez.
Euskalgintza
1990: Oiartzungo Euskal Herrian Euskaraz taldea jarri zuen martxan, Arantzazu Urkia Arana, Eskarne Sagarzazu Gaztelumendi, Iñaki Fernandez Bajineta eta beste zenbait kiderekin batera.
2002: Ttur-ttur Euskaltzaleon Bilgunearen sortzailea izan zen, beste kide batzuekin batera. Berea izan zen, hain zuzen, bilguneari ‘Ttur-ttur’ izena jartzearen ideia.
2010-2011: Ttur-ttur Euskaltzaleon Bilgunearen eskutik, Hikalagunaren lehenengo ikasturtearen sortzaileetakoa.
Bertsolaritza
1999-2000 ikasturtean HELTAko bertso-eskolan hasi zen (Oiartzunen). Horrekin batera, herriko bertsolaritzaren inguruan zebilen taldean parte hartzen hasi zen, zenbait ekimenen antolaketan: urteroko Bertso Astea, herriko bertsolari-taldeak… Talde-lanean parte hartu zuen, 2006. urtera arte.
2007-2016: Euskal Herriko Bertsozale Elkartearen Zuzendaritzako kide, Transmisio Sailaren arduradun.
Milagroko gaztelua
Milagroko gaztelua Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Milagro udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Bere jatorria 1098koa da, Petri I.a Santxitz erregeak talaia bat eraikiarazi zuenean, bertatik oraindik musulmanen esku zegoen Tutera zaintzeko. Gaur egun, ozta-ozta diraute argamasa paredoi batzuek.
Historia
Antso VII.a Azkarraren erregealdiaren azken urteetan Piarres Ximenez Olletakoa gobernadorea zen. Geroago, 1276an, leinu horretako beste zaldun batek, Roi Ximenez Olletakoak, Joana I.a Nafarroakoa erreginari omenaldia egin zion gotorleku honetan, lau urte geroago dorreak konpontzen baitzituzten.
XIV. mendeko lehen urteetan Semeno Peritz Olletakoa zen alkaide. 1321ean, Alvar Díaz de Morentin, 6 liberako atxikipenarekin dirutan eta 30 kahitze garirekin, eta handik gutxira, 1335 aldera, Renalt de Robray. 1351n, Karlos II.a Nafarroakoak Frantses Chamborcen esku utzi zuen zaintza, eta urte horretan bertan, Diego Martinez de Morentin Faltzesko ezkutariari eskualdatu zion. Gaztelua konpondu beharrean zegoen 1366an; hala ere, dantzaldia agindu zen bizilagunak bertan lan egitera ez behartzeko, jasaten zituzten karga handiengatik. Martin Ruiz Olletakoa sartu zen orduan alkaide. 1380 eta 1388 bitartean Kaparrotsuko Garcia Fraire izan zen, eta 1388an, Karlos III.a Nafarroakoak Perot Agramonti eman zion zaintza, 1395ean Antso Migel Erroren oinordekoari.
1401ean Orti Faltzeskoa alkaide izendatu zuten, eta 1415ean, baita Karlos III.ak, Pedro Ortiz de Bañano Faltzesko ezkutariak ere. 1418 inguruan konponketa-lanak egin ziren, eta alkaideari zenbatekoak kendu zitzaizkion atxikipenetik. 1421ean, Bernart Ezpeleta alkatetza hartu zuen. Gaztelaren aurkako gerra zela eta, goarnizioa indartu behar izan zuen, 14 arma-gizon eta 30 baleztari izatera iritsiz, Juan Olletaren agindupean, eta ondoren, hil zenean, Bortzea Agirreren agindupean. 1435 inguruan, Alkatetza Frantses de Veintemilla zaldunari pasatu zitzaion, eta ordurako Zuria I.a Nafarroakoa erregina eta Joan II.a ziren errege, 1441ean erreinutik alde egin eta Antso Altzate ordezkatu zuena. Orduan, lurrezko hormekin altxatu zen barbakana.
1446an, Blanquet de Sant Lux alkaide izendatu zuten, Vianako printzearen morroi, eta handik gutxira, gotorlekua Juan Beaumonten esku geratu zen. Joan II.ak Godofre Ezpeletakoa izendatu zuen bere ordez 1450ean. Agaramondarren eta beaumontarren arteko liskar zibilen garaiak ziren, Nafarroari hainbeste kalte egingo ziotenak. 1472an, Leonor I.a Nafarroakoak, Nafarroako Gorteek altxatutako tropekin, beaumontarren esku zeuden hiribildua eta gaztelua birkonkistatu zituen, eta errege ondarera batu zituen. 1480an tuterarren eskuetara etorri zen gaztelua, eta hurrengo urtean Pedro Foix kardinalak, Nafarroako Erresumako gobernadoreak, entregatzeko eskatu zien. 1494tik aurrera, Gartzi Peritz ageri da alkaide gisa, 50 liberako esleipenarekin. Urte horietako kontuak direla eta, badakigu gaztelua ez zela 1516an edo 1521ean eraitsi, Juan Beaumonten esku zegoelako. Ondoren, Albako duke-etxearen ondarera igaro zen, eta joan den mendearen hasieran oraindik ere alkaidea jartzen zuen.
Michele Pace del Campidoglio
Michele Pace, baita ere Michelangelo da Campidoglio (Erroma, 1610-ibidem, 1670) Barrokoaren margolari italiarra izan zen. Haren bizitzari buruzko informazio gutxi dago. Haren espezialitatea izadi hil generoko margolanak ziren.
Biografia
Margolari honen inguruko datu biografiko gutxi dago, Erroman XVII. mendeko erdialdeko hamarkadetan aktibo egon zena. Benedetto Fioravantiren ikaslea izan zen. Campidoglio ezizena Erroman, Kapitolino muinotik gertu zuen tailerretik datorkio. Bere obra izadi hilari eskainita dago ia erabat. Estilo dotore eta kargatuagatik nabarmentzen da, konposizio nabarretan, non objektuek — gehienetan frutek — ia mihise osoa estaltzen duten. Nahiago zituen fruta irekiak eta mamitsuak, ikusgarriak. Batzuetan animalia txikiak (untxiak edo tximinoak, esaterako) eta giza irudiak ere agertzen ziren eszenan, gehienetan emakumeak, irribarretsu eta axolagabeak.
Ziurtasun gutxi dago bere lanen egiletzat: Ajaccioko Museoan, New Yorkeko Metropolitan Museumean eta Veneziako Ca' d'Oron kontserbatutakoak dira nabarienak.
Andre Maria eliza (Berbintzana)
Eraikina
Gaur egun, XVIII. mendeko fabrika barroko gisa aurkezten da, nahiz eta XIII. mendeko aurreko tenplu bat egon. Gaur egun, gurutze latindar formako oinplanoa, lau ataleko habeartea, gurutzadura eta burualde pentagonala duen komentu-eliza da barrutia, eta frai Pascual Galbe zistertarraren proiektuari zor zaio. Proiektu hori 1740 eta 1745 artean egin zuten Antonio Benito de Urrizola eta Manuel de San Juan maisuek.
Barrualdean pilastra xumeak ditu, eta bere hormak eta kanoi erdiko gangak ilargixkak dituzte, gurutzaduraren erdiko zatia izan ezik, horrek laranja erdia baitarama, zerrenda erradialekin. Kanpoaldean harlanduzko hormak ditu, atalak markatzen dituzten kontrahormak eta zirkuluerdiko portada xumea, zirkuluerdiko hiru arkudun arkupe batez babestua.
Gurutzadura eta presbiterioa apaintzen dituzten erretaulak fabrika amaitu ondoren egin ziren. Albokoak errokokoak dira eta Miguel Zufiak egin zituen 1765ean, José Pérez de Eulate elizbarrutiko ikuslearen proiektuari jarraituz. Erretaula nagusia, XVIII. mendearen erdialdekoa, oskol batekin ixten da eta, erdiko horma-hobian, Andra Mari motako XIV. mendeko gotikoa den Jesus Haurrarekin eserita dagoen Ama Birjinaren irudia gordetzen du. Mota horretako alerik onenetakoa da, Los Arcos edo Miranda de Argaren tailuen parekoa.
Taula-aldarean, XIV. mendeko Erdi Aroko aro zaharra kontserbatzen da, inskripzio erdi galduarekin. Mende berekoa da presbiterioko hormetan aprobetxatzen den anakeleria gotikoa. Sakristiak hainbat tailu ditu, besteak beste, XVII. mendeko gurutzebide bat eta XVIII. mendeko San Gregorio Ostiakoa bat, baita zilargintzako pieza batzuk ere, XVIII. mendekoa kasu.
Arlas (Azkoien)
Arlas Argako Erriberako Azkoien udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erriberagoiena eskualdean. Gaur egun, benta bat da, eta Arlasko benta izenpean ezagutzen da.
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Azkoiengo Udalara pasa ziren.
Izena
Arlas toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Historia
XI. eta XII. mendeetan, batez ere, muga-barruti garrantzitsu baten erdigunea izan zen. Orti Santxitzen esku utzi zen, Gartzia IV.a Santxitzen mende, Gartzia Semenoitz eta Eneko Santxitzen esku, Antso IV.a Gartzeitzen mende, eta, ondoren, Gartzia Santxitz (1086), Orti Lopitz (1091-1110) eta Piarres Ezkerraren (1144-1158) esku. XII. mendearen bigarren erdialdean Iratxeko monasterioak eta Orreagako Santa Mariak jabetzak izan zituzten. Hiribildua Gartzia IV.a Santxitzek Estefania Foixkoa emazteari arrasaldar gisa emandakoen artean dago.
Bere Andre Maria eliza Montearagongo abadian sartu zuten XI. mendearen amaieran; Gartzia V.a Ramiritz erregeak Iruñeko katedralera itzuli zuen 1137an, baina berriz ere Montearagoni esleitu zioten, harik eta Fernando Aragoikoa infanteak Pedro Cristoforo Antso VII.a Azkarraren kantzilerrari eman zion arte 1205ean. 1268an, dirudienez, Azkoiengo abadia edo elizari atxikita zegoen.
XIII. mendearen amaieran despopulatu bide zen, agian izurrite baten ondorioz.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Mycena inclinata
Mycena inclinata Mycenaceae familiako onddo espezie bat da,
Jangarritzat jotzen bada ere, ez du merezi sukaldean erabiltzea. Mycena generoko espezie ederra da, oinetik elkartuta multzoka hazten dena, berehala ezagutzeko moduko xaboi usain bereziarekin.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 3,5 cm arteko diametrokoa. Kapelak beti kanpai itxura dauka, batzuetan itxiagoa eta beste batzuetan irekiagoa, ertz ildaskatua eta koskadun samarra gaztetan. Kolore arre-grisaxkakoa edo arre-datil argikoa.
Orriak: Zurixkatik gris-hauskarara doazen kolorekoak, zabal samar eta zabalak, mehetuaz oinari itsatsita.
Etimologia: Mycena terminoa latinetik dator, perretxikoa onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze,mehe eta malguari egiten dio erreferentzia. Inclinata epitetoa latinetik dator, inklinatua esan nahi duen "inclinata" hitzetik. Oinaren itxuragatik.
Nahasketa arriskua
Mycena galericulata delakoarekin, hau bere oin leunagatik ezagutzen da eta baita zahartzean arrosa koloreko orriak dituelako. Mycena inclinata espezieak xaboi usain berezia eta handia du, eta horrek berehala ezagutarazten du. Mycena alcalina egur gainean hazten da, baina kolore hori-marroia du eta lixiba usaina du, ez xaboi usaina.
Sasoia eta lekua
Udan hasi eta udazkenaren amaierara arte irteten du. Hostozabalen degradatutako motzondo eta enborretan, oinetik elkartutako taldeetan.
Launceston gaztelua
Launceston gaztelua, Launceston Castle, Ingalaterrako Kornualles konderriko Launceston udalerrian dagoen gaztelu bat da.
Ziur aski 1068an Roberto Mourtaingo kondeak lehen gotorlekya eraikiarazi zuen, eta 1227an Rikardo Kornualleskoak berreraikia.
Erik Erikson
Erik Homburger Erikson, jaiotzaz Erik Salomonsen (Frankfurt am Main, Alemania, 1902ko ekainaren 15a-Harwich (Massachusetts), Cod lurmuturra, Massachusetts, AEB, 1994ko maiatzaren 12a) psikologo eta psikoanalista germaniar-estatubatuarra izan zen, mundu osoan ezaguna, garapenaren psikologian egindako ekarpenengatik, besteak beste.
Unibertsitateko titulurik ez zuen arren, Erikson irakasle gisa aritu zen erakunde garrantzitsuetan, besteak beste, Harvard, Kaliforniako Unibertsitatea, Berkeley eta Yale. 2002an argitaratutako Review of General Psychology inkesta batek Erikson XX. mendeko 12. psikologo ospetsuena bezala sailkatu zuen.
Biografia
Bere jatorria misterioz inguratuta dago. Bere aita biologikoa daniar ezezagun bat izan zen, Erik jaio zenean emaztea utzi zuena. Bere ama, Karla Abrahamsen, jatorri juduko gazte daniarra, bere semea bakarrik hazi zuen bere bizitzako lehen hiru urteetan. Gero Theodor Homberger doktorearekin ezkondu zen, haurraren pediatra zena, eta elkarrekin Karlsruhera joan ziren bizitzera, Alemaniako hegoaldera.
Bigarren hezkuntza amaitu ondoren, Erikek artista izatea erabaki zuen. Arte-eskoletara joaten ez zenean, Europan barrena ibiltzen zen, museoak bisitatzen eta zubien azpian lo egiten. Bizitza errebelde axolagabea bizi izan zuen denbora luzez, bere bizitzarekin zer egin serioski pentsatu baino lehen.
25 urte bete zituenean, bere lagun batek, Peter Blosek (artista eta geroago psikoanalista) ikasle estatubatuarrentzako eskola esperimental batean maisu-plaza baterako aurkeztea iradoki zion. Eskola hori Dorothy Burlinghamek zuzentzen zuen, Anna Freuden laguna zena. Artea irakasteaz gain, Montessori hezkuntzako ziurtagiri bat eta Vienako elkarte psikoanalitikoko beste bat lortu zituen. Anna Freudek berak Erikson psikoanalizatu zuen. Han egon zen bitartean, antzerki dantza irakasle bat ezagutu zuen aipatutako eskolan, Joan. Hiru seme-alaba izan zituzten; horietako bat geroago soziologo ezaguna izango zen.
Naziek boterea hartu zutenean, Viena utzi eta Kopenhagera joan ziren lehenik, eta Bostonera gero. Eriksonek Harvardeko Medikuntza Eskolan lanpostu bat onartu zuen eta haurren psikoanalisia egin zuen bere kontsulta pribatuan. Garai hartan Henry Murray eta Kurt Lewin mailako psikologoekin elkartzea lortu zuen, baita Ruth Benedict, Margaret Mead eta Gregory Bateson antropologoekin ere. Egile hauek Eriksonen obran eragin handia izan zuten.
Geroago Yale n irakatsi zuen eta gero Kaliforniako Unibertsitatea n Berkeley n. Garai horretan Erik Eriksonek lakota eta yurok tribu amerikarrei buruzko ikasketak egin zituen. Estatu Batuetako hiritartasuna lortu zuenean, Erik Erikson izena hartu zuen ofizialki.
1950ean, Childhood and Society (Haurtzaroa eta gizartea) liburua idatzi zuen. Bertan, Ipar Amerikako tribuen azterlanetako artikuluak, Maximo Gorki eta Adolf Hitlerren analisia, estatubatuar nortasunaren eztabaida eta teoria freudiarrari buruzko bere bertsioaren argumentu-oinarriak jasotzen ziren. Gai horiek (kulturak nortasunean duen eragina eta figura historikoen azterketa) beste lan batzuetan errepikatu ziren, eta, horietako batek, Gandhiren Egiak, Pulitzer Saria eta Liburuaren Sari Nazionala eskuratu zituen.
Joseph McCarthy senatariaren 1950eko beldurrezko erregealdian, Eriksonek Berkeley utzi zuen irakasleei leialtasun konpromisoa sinatzeko eskatzen zaienean. Une horretatik aurrera, Eriksonek 10 urte eman zituen Massachusettseko klinika batean lanean eta irakasten, eta, ondoren, beste 10 urte Harvardera itzuli zen. 1970ean erretiroa hartu zuenetik, bizitza osoan zehar idazten eta ikertzen jarraitu zuen. 1994an, hil zen.
Esperientzia eta prestakuntza psikoanalitikoa
Eriksonek hogeita bost urte zituela, bere lagun Peter Blosek Vienara gonbidatu zuen arte tutorea izateko umeentzako Burlingham-Rosenfeld eskola txikian, non Sigmund Freuden alabak, Anna Freudek, psikoanalisiak egiten zizkien. Ana Eriksonek eskolako umeekiko zuen sentsibilitateaz ohartu zen, eta psikoanalisia ikastera bultzatu zuen Vienako Institutu Psikoanalitikoan, non bere ikasketa teorikoen gainbegiraleen artean August Aichhorn, Heinz Hartmann eta Paul Federn analista nabarmenak baitzeuden. Haurren analisian espezializatu zen, eta entrenamendu-analisi bat egin zuen Anna Freudekin. Helene Deutsch eta Edward Bibring arduratu ziren helduari ematen zion hasierako tratamendua gainbegiratzea. Aldi berean, Montessori metodoa aztertu zuen, haurren garapenean eta sexu-etapetan zentratzen zena. 1933an, bere diploma jaso zuen Vienako Institutu Psikoanalitikoan. Hori eta bere Montessori diploma izango ziren Eriksonen kredentzial akademikoak bakarrak bere bizitzako lanerako.
Teoria psikosoziala
Nortasunaren garapenaren teoria bat egin zuen, eta teoria psikosoziala deitu zion. Bertan, bizi-zikloaren zortzi etapa edo fase psikosozialak (bizitzaren garapeneko krisiak edo gatazkak, pertsonek aurre egin behar dietenak) deskribatzen ditu:
Freuden eragina
Erik Eriksonen lanetan Sigmund Freuden eragina ikus daiteke, azken buruan haren jarraitzailea izan baitzen. Hala ere, zenbait gauzetan maisuarengandik urrundu zen:
Gualberto Villarroel
Gualberto Villarroel López (Villa Rivero, Cochabamba, 1908ko abenduaren 15a - La Paz, 1946ko uztailaren 21a) boliviar militar eta politikaria izan zen. Boliviako presidentea izan zen 1943tik 1946ra. Erreformista bat izan zen, eta Juan Perónekin alderatu zuten, eta bere sinpatia faxistengatik eta bere heriotza bortitzagatik gogoratzen dute.
Ikastetxe Militarrean graduatu ondoren Chacoko Gerran esku hartu zuen. Boliviak gerran izandako porrotak erreformen beharraz konbentzitu zuen, eta David Tororen eta Germán Buschen erregimen militar sozialistak babestu zituen.
1943ko abenduaren 20an estatu-kolpe batean boterea hartu zuen ofizialen taldean parte hartu zuen eta de facto presidente izendatu zuten. Estatu Batuek gobernu berria Ardatzeko potentzien hurbilekotzat jo zuten eta ez zuten onartu.
Villarroel Boliviako indigenen alde egiten saiatu zen eta 1944an Indigenen Kongresua antolatu zuen La Pazen. 1945ean hauteskundeak deitu eta presidente konstituzional hautatu zuten. 1945ean konstituzio berria aldarrikatu zuen.
Oposizioaren errepresio bortitzak gobernuaren ospea hondatu zuen. Villarroelek armadaren babesa galdu zuen eta 1946an izandako matxinada batean hil zuten. Haren gorpua farola batetik zintzilikatu zuten.
Nico Diederichs
Nicolaas Johannes Diederichs (Ladybrand, 1903ko azaroaren 17a - Lurmutur Hiria, 1978ko abuztuaren 21a) hegoafrikar politikaria izan zen. Hego Afrikako presidentea izan zen 1975etik hil zen arte.
Animaliek egindako arte
Animaliek egindako artea gizakiak ez diren animaliek sortutako artelanei dagokie. Hainbat artelan primate, elefante, narrasti, hegazti eta beste animalia batzuek sortu dituzte.
Nico Diederichs
Zientzia politiko eta filosofiako irakaslea izan zen Oranjeko Estatu Askeko Unibertsitatean. 1930eko eta 1940ko hamarkadetan afrikaner zirkulu nazionalisten figura garrantzitsuetako bat izan zen.
Animaliek egindako arte
Egile eskubideen arazoa
Artelan baten egile-eskubidea, normalean, egilearena izaten da. Obra artistiko bat animalia batek sortzen duen kasuetan, jabetza intelektualean adituak diren Mary M. Luria eta Charles Swanek argudiatu dute ez tresneria hornitzen duen gizakiak ez animaliaren jabeak (aplikagarria denean) ezin dutela egile-eskubiderik izan animalia batek ekoitzitako obra baten gainean. Kasu horietan, animaliaren lana ez da giza sorkuntza intelektual bat, eta hori legezko baldintza bat da.
Nico Diederichs
1975ean Hegoafrikako presidente hautatu zuten eta hiru urte geroago hil zen karguan.
Animaliek egindako arte
Egile eskubideen arazoa
Animaliek sortutako argazkietarako egile-eskubideen jabetzari dagokionez, 2014. urtearen erdialdean kasu bat planteatu zen, makako baten autofotoarekin. David Slater naturako argazkilariaren taldea makako beltz krestatu batek haien kamera bat erabili zuen, Indonesiako Tangkoko Batuangus erreserba naturalean, autoerretratu batzuk hartzeko. Slaterrek irudiaren gaineko egile-eskubideak eskatu zituen, egoera berak prestatu zuela argudiatuz (nahiz eta lehenago istripuz izan zela adierazi zuen). Beste gizabanako eta erakunde batzuek, ordea, argudiatu zuten argazkiak, animalia baten lanaren emaitza gisa, jabetza publikokoak zirela. Honako hau adierazi zuen Slaterrek: irudiak Wikimedia Commonsera igotzea, eduki askeen gordailura, 10.000 libera esterlina baino gehiago kostatu zitzaiola galdutako irabazietan; argazkiak ezabatzen saiatu zen arrakastarik gabe. Estatu Batuetako Egile Eskubideen Bulegoaren arabera, 2014ko abuztuan plazaratutako erabakiarekin, animaliek egindako argazkiak ez daude egile-eskubideekin babestuta.
Susana Rinaldi
Susana Rinaldi, jaiotzez Susana Natividad Rinaldik (Buenos Aires, Argentina, 1935eko abenduaren 25a) argentinar aktore eta tango-abeslaria da. Giza Eskubideen defendatzaile nekaezina ere bada.
Ibilbide profesionala
Aktore profesionala izan zen irratian, telebistan, zineman eta antzerkian, eta hainbat lanetan parte hartu zuen, besteak beste, Noel Coward-en Bizitza pribatuak, Lope de Vegaren Fuenteovejuna, Friedrich Dürrenmatten "Los Física", Antón Chéjov-en Gereziarren lorategia, Tennesseko Orfeo desciende Williamèern. Prentsaren eta publikoaren esker ona eta hainbat sari jaso zituen. 1969an, tango-abeslari gisa hasi zen San Telmo auzoko La botica del ángel mitikoan, Eduardo Bergara Leumann buru zela. Hala, karrera paraleloa hasi zuen, eta ezaguna egin zen. Besteak beste, Eladia Blázquez, Héctor Negro, Astor Piazzolla, María Elena Walsh eta Chico Novarroren kantak abestu zituen.
Osvaldo Piro bandoneonistarekin ezkonduta egon zen, eta haren seme-alabak Ligia Piro eta Alfredo Piro kantariak dira.
Argentinako azken diktadura militarrean, herrialdea utzi behar izan zuen. Parisen egonaldi luze baten ondoren, Susana Rinaldi Argentinara itzuli zen tango-showari buruzko ideia berritzaile batekin.
Kontzientzia politikoa zuen artista, Giza Eskubideen defendatzaile nekaezina, Unescok Borondate Onaren enbaxadore izendatu zuen lehen artista latinoamerikarra izan zen. Buenos Aireseko Hiri Autonomoko herritar ospetsu izendatu zuten. Frantziako gobernuaren ohorezko legioa jaso zuen, besteak beste.
2001ean, Buenos Airesko Hiri Autonomoaren izenean, Senatari Nazionalerako hautagaia izan zen, Argentinako Berdinen Errepublika bategatik, Alfredo Bravorekin batera. Hala ere, ez zuen eserlekua lortu.
2010eko maiatzaren 25ean, Maiatzaren Iraultzaren urteurreneko festetan parte hartu zuen, Nazioko Kultura Ministerioaren "Somos Cultura" showaren esparruan.
2015ean, bere bisexualitatea publiko egin zuen.
Kanpo estekak
Entzuteko:
William Maxwell
William Maxwell, baita ere William Keepers Maxwell, Jr gisa ezagututa, (Lincoln, Illinois, 1908ko abuztuaren 16a-New York, 2000ko uztailaren 11), idazle, eleberrigile eta argitaratzaile estatubatuarra izan zen.
Biografia
William Maxwell Illinois estatuko hiri txiki batean jaio zen. Hamar urte besterik ez zituenean, ama gripeak jota hil zen, eta gertaera horrek bere bizitza osoa markatu zuen. Ondoren, aita berriro ezkondu zen eta familia Chicagora joan zen bizitzera. Kazetaritza ikasi zuen Harvardeko Unibertsitatean, eta 1937an fikziozko editore gisa lan egiten hasi zen The New Yorkeren, non berrogei urte baino gehiago eman zituen prosa eta hainbat egileren karrerak bideratzen: J. D. Salinger, John Updike, John Cheever, Flannery O'Connor edo Eudora Welty. Askorentzat, Maxwell, aldi berean, irakurle eta editore ideala zen, eta haren izaera hezia eta zorroztasun errukiorra nabarmentzen ziren.
Editore gisa egin zuen ibilbidearekin batera, Maxwellek sei nobelek osatutako lan bikaina garatu zuen, esaterako Bright Center of Heaven, Time Will Darken It eta The Chateau mailako eleberriekin; sei ipuin-liburu plazaratu zuen, bestetik.
Adituek XX. mendeko egile garrantzitsuenetakotzat jotzen dute. Bere lanean, haurtzaroko, familiako, bat-bateko heriotzako edo isilean eta konponezinki aldatzen diren bizitzetako gaiak errepikatzen dira. Bere lanaren zati bat autobiografikoa da, batez ere amaren galerari dagokiona.
Vera Panova
Biografia
Vera Panova Errusiako hegoaldean jaio zen. Aita bankuan aritzen zen, eta ustekabean ito zen poto batean, Verak sei urte besterik ez zituela. Panovaren amak kontalari gisa egiten zuen lan. Haurra zela, Panovak ikuztegi batean lan egin behar izan zuen, eta bigarren mailako ikasketak utzi behar izan zituen.
Panova poesia eta prosa idazten hasi zen goiz, eta 1922an herriko egunkari txiki batean hasi zen lanean. Bizirik irauteko, Trudovoy Don kazetari-lanbidea aurkitu zuen. Don Rostov jaioterriko tirada txikiko egunkaria, eta lehen senarraren abizenarekin 'V. Staroselskaya' sinatzen zuen. Beste egunkari batzuetako korrespontsal gisa ere lan egin zuen, literaturaren kritika gisa. 'Vera Veltman' izengoitiaren azpian umorezko piezak eta artikuluak argitaratu zituen.
1937an, Panovak jaioterria familiarekin utzi eta Ukrainan finkatu zen. 1933an antzerki-lanak idazten hasi zen. Bere lehen lanak Gorkyren eraginari buruz hitz egiten zuen. Vera Pushkin hirian bizi zen Bigarren Mundu Gerra hastean. Hiria nazien mende erori zenean, Pskov inguruko kontzentrazio-eremu batera eraman zituzten neska eta alaba, baina Narvara ihes egitea lortu zuten. Han, legez kanpo bizi izan ziren, desegindako sinagoga batean. Gero Shishakira joan ziren senideekin gelditzeko.
Lehen dibortzioaren ondoren, Komsomolskaya Pravda egunkariko Boris Vajtin kazetariarekin ezkondu zen, eta senarraren izen bereko semea izan zuen, Boris Vajtin 1930ean; senarra 1935ean atxilotu egin zuten eta presoentzako lan bortxatu eremu edo 'gulag ' deituriko eremuetara eraman zuten; hamarkadaren amaieran hil zela uste da. Egin ahal izan zion bisita bakarraren historiaren arrazoia izan zen Svidanie; Stalinen purgen beldur, Poltavako Óblasteko herri batean sartu zen, Ukrainan, Shishaki izenekoan. Horrek beste bi lan inspiratu zituen: Ivan Kosogor (1939) eta Mosku zaharrean (1940).
1940an Leningradora joan zen — gero San Petersburgo—; orduan Bigarren Mundu Gerra hasi zen, hiria setiatu egin zuten eta inguraketa 1944an hautsi zen. Panova eta haren hirugarren senarra Pskov inguruko kontzentrazio-eremu batera eraman zituzten; hala ere, ihes egitea eta Narvan babestea lortu zuten — gero Estoniakoa den hiri hori—, naziek bonbardatutako sinagoga batean legez kanpo bizi izan baitziren han. Ondoren, Ukrainara itzuli ziren, tropa alemanak frontetik erretiratu zirela aprobetxatuz; alemaniar erasotik itzultzean, Molotovera joan ziren, Ural Mendietatik gertu, eta han kazetari gisa lanean hasi eta gerra amaitu ez bazen ere, Pirozhkovs-en familia argitaratu zuen, lehen eleberria. Idazleen Batasunak bi hilabetez tren ospitalearen jarraipena egiteko eta fronteari buruzko artikuluak idazteko agindu zion. 1946an, esperientzia horretaz gogoeta eginez, bigarren eleberria idatzi zuen, Sputniki/ Bidailagunak, Stalin saria jaso zuena. Urte horretan bertan Leningradora itzuli zen. 1947an, berriz ere, Stalin saria jaso zuen Kruzhílija, non Uraletako fabriketako langile batzuen bizitza eta gerra-industria bake-industria bihurtu izana kontatzen baitzuen. 1949an beste sari bat irabazi zuen, ordukoan Yasny Bereg-ekin,granja kolektibo edo 'koljós' batean girotutako nobela. Ondoren, Vremena Goda/ Urteko sasoiak (1953), Seryozha (1955) eta Sentimentuzko eleberria, autobiografía partziala (1958) inprimatu zituen. Eleberri labur historikoak ere idatzi zituen, besteak beste Olgaren legenda (Olga Kiev-ekoari buruzkoa), Feodosiaren legenda, Hiltzen dena, denak 1966an.
Berrogeita hamarreko urteak urrezko urteak izan ziren harentzat; hirurogeiko hamarkadan gero eta denbora gutxiago eskaini zion literaturari eta arrakasta gutxiago izan zuen. Beste autore batzuei ospetsu egiten lagundu zien, hala nola Kazakov, Sergéi Dovláv, Konetzky, Bitov, Golyavkin...).
Haren seme Boris idazlea eta sobietar erregimenaren disidentea izan da, bere aita bezala.
São Roque do Pico
São Roque do Pico Azoreetan dagoen Pico uhartearen hiru udalerrietako bat da. 2021ko erroldaren arabera 3220 biztanle ditu.
1542an sortu zen, 144,31 km²-ko azalera du eta bost freguesiatan dago banatuta. Hegoaldean, Lajes do Pico udalerria du mugakide, eta mendebaldean, Madalena.
Balea prozesatzeko kai garrantzitsua izan zen eta bertan dago Bale-Industriaren Museoa (Museu da Indústria Baleeira) interesgarria.
Kanpo estekak
Museu da Indústria Baleeira
Schuyler Colfax
Schuyler Colfax Jr. (New York, 1823ko martxoaren 23a - Mankato, Minnesota, 1885eko urtarrilaren 13a) estatubatuar kazetari, negozio-gizona eta politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 17. presidenteordea izan zen 1869tik 1873ra.
Umetatik bizi zen Indianan, eta editorea eta egunkarien jabea izan zen. Whig alderdiko kidea izan zen, eta, ondoren, Alderdi Errepublikanoaren sortzaileetako bat. 1855etik 1869ra Estatu Batuetako Kongresuko kide izan zen eta 1863tik 1869ra Kongresuko presidente izan zen. Kongresuan esklabotzaren aurka agertu zelako izan zen ezaguna, eta esklabotza ezabatzeko zuzenketaren alde bozkatu zuen.
1869 1873 aldirako presidenteorde hautatu zuten Ulysses S. Grant presidentearekin batera. Politikatik erretiratu ondoren, negozioetan eta hitzaldiak ematen aritu zen.
Nándor Hidegkuti
Bere ibilbide gehiena MTK Hungaria FC taldean jokatu zuen. 1950eko hamarkadan Hungariako futbol selekzio nazionaleko jokalaririk garrantzitsuenetako bat izan zen. Selekzioa "Urrezko Taldea" bezala ezagutua izan zen eta 1954ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldunorde izan zen. 1953an hat-trick bat sartu zuen Hungariak Ingalaterrari Wembley estadioan lortutako 6-3ko garaipenean, faltsu 9 posizio berritzailean jokatuz.
Erretiratu ondoren, Hungaria, Polonia, Italia eta Egiptoko taldeak entrenatu zituen.
Selekzioa
Hungariako futbol selekzio nazionala
Marasmio baratzuri txiki
Marasmio baratzuri txikia (Mycetinis scorodonius; Sinonimoa: marasmius scorodonius) Marasmiaceae familiako onddo espezie bat da.
Madalena (Azoreak)
Madalena Portugalgo herri bat da Pico uhartean dagoena, Azoreetako Eskualde Autonomoan. 149,08 km2-ko azalera eta 6.136 biztanle (2001) dituen udalerri baten egoitza da. 6 freguesia ditu. São Roque do Pico eta Lajes do Pico udalerriekin egiten du muga.
Ama Birjina tronuan lotan dagoen Haurra gurtzen
Ama Birjina tronuan lotan dagoen Haurra gurtzen (Madonna in trono che adora il Bambino dormiente) Giovanni Bellini margolari veneziarrak 1475ean egin zuzen margolana da. Taula gaineko tenpera pinturaz egina dago. 1812tik Veneziako Accademia di Belle Arti museoan gordetzen da.
Deskribapena
Margoak Ama Birjina tronu klasizista batean erakusten du, bere belaunetan lo dagoen Haurra gurtzen. Bere aureolak urre sendoko diskoak dira eta Ama Birjinak bere jantzi klasikoa darama: belo zuri bat, tunika gorria eta mantu urdina. Bere eskuak otoitzean altxatzen dira. Margolanaren atzealdea hodeiak dituen zerua da.
Marasmio baratzuri txiki
Jangarri erdipurdikoa, gozagarri gisa erabil daiteke, baratxuriaren ordez.
Deskribapena
Kapela: 1 eta 2 cm arteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero zabaldua, ia laua, zimur samarra, leuna, gero ildaskatua, apur bat higrofanoa. Gorri-lehoi kolorekoa, hezetasunarekin, ildaska gardenak; zahartzean eta eguraldi lehorrarekin kolore zuria hartzen dute.
Orriak: Zabal, nahiko estuak, desberdinak, sabeldunak, borobilean oinari itsatsita, zurixkak edo zuri-haragi kolorekoak.
Hanka: Mehea, zilindrikoa, fistulosoa, leuna, oso fina, kartilaginosoa, zaila. Kapelaren kolore berekoa goiko aldean, baina ilunagoa, ia beltzaxka, mehetzerako joera dute oinarrian.
Haragia: Zurixka, mamirik gabea. Baratxuri usain eta zaporea, oso sarkorra eta iraunkorra; usain hori nabarmenagoa da hatz artean igurtzita.
Etimologia: Marasmius terminoa, latinetik dator, eta "marasmos" hitzetik, literalki lehortzea esan nahi du. Scorodonius epitetoa berriz grekotik dator eta baratxuria esan nahi duen "skorodon" hitzetik. Bere baratxuri usainagatik.
Jangarritasuna
Erdipurdiko jangarria. Pertsona batzuek janaria usaingozatzeko erabiltzen dute baratxuriaren ordez.
Nahasketa arriskua
Micromphale perforans delakoarekin, hau handiagoa da eta antzeko usaina du, oinaren oinarriari itsatsita pinu luma batekin irteten dena. Marasmius alliaceus delakoa urriagoa da, honek ere baratxuri usaina eta zaporea ditu, oin oso luzea, beltza eta handiagoa. Marasmius prasiosmus espeziea, honek ere baratxuri usaina du eta kapela hemisferikoa.
Sasoia eta lekua
Urtaro mikologiko osoan aurki daiteke, eta euri asko egin ondoren, koniferen lumetan. Hostoerorkorretan Mediterraneoko forma txikiagoa ateratzen da.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Afrikako iparraldea, Asia.
Pipa-belarri
Pipa-belarria (Pleurotus dryinus) onddo espezie bat da.
Gaztetan jateko modukoa da, zahartzean larrukara bihurtzen da. Ez da oso ohikoa.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 20 cm arteko diametrokoa, lodia, haragitsua, lehenik ganbila, gero zabaldua edo zahartzean apur bat hondoratua, azal zurixka edo grisaxka, errezel unibertsalaren ezkata ilupadunekin, okre-arre kolorekoa, zahartzean desagertzen dena.
Orriak: Estu samar, oso dekurrenteak, zuriak, baina zahartzean horitzen direnak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Eszentrikoa, okertua, lodia, gogorra, betea, zuria, baina zahartzean horitzen dena, gaztetan errezel unibertsalaren hondakinen eraztun batez apaindua dago, laster desagertzen den eraztun txiki baten antzekoa.
Haragia: Lodia, trinkoa, zuria, usain eta zapore atseginekoa.
Etimologia: Pleurotus terminoa grekotik dator, "pleuron", "otos" hitzetatik, belarriaren antzeko kapela alboan jarrita esan nahi du. Dryinus epitetoa grekotik dator, "dryos" hitzetik, hau da, arte hitzetik. Bere habitata hostozabalak direlako.
Jangarritasuna
Oso gaztea denean dastatu daiteke, zahartzean larrukara bihurtzen baita.
Nahasketa arriskua
Zaila da Pleurotus generoko beste espezie batzuekin nahastea.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, hostozabalen enborretan, batez ere pagoetan.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika.
Xabier Alegria
Xabier Alegria Loinaz (Lezo, Gipuzkoa, 1958ko azaroaren 26a) ENAMeko buruzagi ohi bat da, besteak beste KAS plataformaren bozeramailea izandakoa eta EPPKko mintzakide izan da Alegria. Egin egunkariaren zuzendaritzako partaidea ere izan zen.
Dena da ETAko presoa
Dena da ETAko bulkada juridiko-politikoaren ondorioz, Lezoko bizilaguna 18/98 auziaren baitan atxilotu eta espetxeratu zuten lehendabizi, ‘Egin’ atalean, eta urtebete egin zuen preso. Ondoren, Ekinen aurkako sarekadan atzeman zuten, 2000. urtean, eta berriro espetxeratu egin zuten. 2003ko otsailean ‘Egunkaria’ren aurkako operazioan atxilotu zuten eta tortura gogorrak salatu zituen. Orduan ere kartzelara bidali zuten. Udalbiltzaren aurkako auzia iritsi zen ondoren eta hor ere prozesatu egin zuten, oraindik preso zegoela, baina auzi horretan absolbitu egin zuten eta 2004ko abenduan aske geratu zen. 2007ko azaroaren 30ean atxilotu zuten azkenekoz Alegria, 18/98 auziaren baitan Auzitegi Nazionalak 18 urteko zigorra ezarri ondoren –Auzitegi Gorenak gero 12 urte eta 9 hilabetera jaitsi zion–.
Auzibide ezberdinen petizioak
Nahiz eta datu edo froga bakar bat ere ez aurkeztu, Autoaren arabera “egiaztatuta dago UDALBILTZAKURSAAL, UDALBILTZA PARTZUEGOA eta EUSKAL GARAPEN ETA KOHESIO FONDOA ETAEKINek zuzentzen duen egitura terroristan sartuta daudela; delituzko egitura bidegabe beraren parte dira (ETAEKIN). Egitura honek baliabide desberdinak erabiltzen ditu baina beti helburu berbera bilatzen du, alegia, ordenamendu konstituzionala iraultzea edota bake publikoa urratzea (Kode Penalaren 571. eta hurrengo artikuluak); beti ere ondareen aurkako indarrezko ekintzak antolatuz, babestuz eta garatuz, arma, lehergailu, koakzio nahiz ondareen aurkako delitutzat jotzen diren beste edozein jardueren bidez, edo egitura eustera eta “nazio eraikuntzarako alternatiba demokratikoa” autoizendatutako zera hori lortzeko sare kriminal hierarkizatu gisa iraunaraztera zuzendutako jarduera ekonomiko finantzarioen bidez”.
Autoak, ildo berean, honako hau baieztatzea ahalbidetzen zuen zantzuak ere bazeudela adierazi zuen, zantzu horiek zeintzuk ziren zehazten ez zuelarik: “UDALBILTZAKURSAAL”, talde nazionalista eta beste partidu politiko zein erakundeen arteko akordiotik sortutako UDALBILTZAren delituzko berrikuntza bat da, ez duelarik UDALBILTZArekin zerikusirik; aitzitik, ENAMen jarduera eremuan kokatzen da, ETAEKINek, baita BATASUNAk berak ere, emaniko arauen menpe; eta alderdi politiko honek kontrolpean zituen udaletatik jasotako diruez finantzatu da, alderdiaren jarduerak oraindik suspenditu gabe zeudenean”.
Zehazki fiskalak auziperatu bakoitzarentzat (Xabierrentzat barne) 10 urteko espetxe zigorra eskatu zituen, 10 urtetan lan edo kargu publiko bat betetzeko debekua eta kostak ordaintzea, ustez erakunde terroristako partaide izategatik. Gainera, hauetako 4 auzipetuentzat (Iñaki tartean zela), 5 urteko espetxe zigor gehitua, 12 urtetako erabateko inhabilitazioa eta kostak ordaintzea eskatzen du fiskalak, fondo publikoen erabilpen bidegabea ere egotzita.
Danel Goikolea
Danel Goikolea Diaz (Arrasate, 1969 - ib., 2022ko urtarrilaren 15a)  bertsolari zein bertsozalea izan zen.
Xabier Alegria
Auzibide ezberdinen petizioak
Bestalde, “Dignidad y Justicia” elkarte ultraeskuindarrak, akusazio partikular gisa, auziperatu bakoitzarentzat 14 urteko espetxe zigorra, 20 urtetako erabateko inhabilitazioa eta kostak ordaintzea eskatu zituen. Diru publikoaren erabilpen bidegabea egotzitakoei, berriz, 8 urte gehiagoko espetxe zigorra, 20 urtetako erabateko inhabilitazioa eta kostak ordaintzea. 18/98 makrosumarion zigor eskaera handiena bere aurka egin zuen Enrique Molina fiskalak: 51 urte.
Danel Goikolea
Arrasate Euskaldun Dezagun elkartean bertso Eskola sortu zuen.
Xabier Alegria
Auzibide ezberdinen petizioak
Alegriak epaiketan azaldu zuenez, Guardia Zibilak, deklarazio hartzean, «eskaintza» zehatza egin zion. Eta galdera batzuei erantzuten hasi zen, egoera hura bukatzeko «behar ia fisikoa» sentitu zuelako. Halaxe hasi ziren, Alegriaren hitzetan, gerora egin beharreko deklarazio formala «entsaiatzen». Hiru saio egin zituzten. Guardia zibilek batez ere izenak nahi zituztela azaldu zuen, «nirekin harremana izatea inputatzeko nahikoa arrazoi balitz bezala». Deklarazioa «hitzartzean» izen batzuk sartzera derrigortu zutela esan zuen: «Adibidez, Joseba Permach KAS Teknikoko bileratara joaten zela derrigor esan beharra nuen». Edo alderantziz: «Nahi banuen Rafa Diez talde horretan ez neukala sartu beharrik». Jose Maria Dorronsoro ETAko kideari ustez atzemandako agiriak, Garikoitz-en eta ETAren arteko eskutitzak, deklarazio polizialean bere egin bazituen, guardia zibilek aginduta egin zituela azaldu zuen, zer agiri ziren begiratu ere egin gabe izenpetu zituela, jasaten ari zena behingoz bukatzea nahi zuelako.
Petronilla de Meath
Petronilla de Meath (K. 1300 – Kilkenny, Irlanda, 1324ko azaroaren 3a) Alice Kyteler-en neskamea zen, Irlandan bizi zen Kilkenny konderrian. Kytelerren laugarren senarra hil ondoren, haren emazteari sorginkeria egitea leporatu zioten, eta De Meath-i haren konplizeetako bat izatea egotzi zioten. Torturatu egin zuten, eta Kyteler eta bera sorginkeriaren errudun zirela aitortzera behartu. Kyteler-ek ihes egin zuen bizia salbatzeko, baina De Meath astindu egin zuten, eta 1324ko azaroaren 3an erre zuten sutan, Kilkenny-n. Bere kasua Irlandan eta Britainia Handian, heresia-delituagatik, sutan hiltzera kondenatutako ezagutzen den lehen kasua izan zen.