cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ciro Bayo
Biografia
Hamasei urte zituelarik, etxetik alde egin zuen eta karlistekin bat egin zuen, Antonio Dorregarayren indarrekin. 1875an Teruelgo Cantaviejaren setioan preso hartu zuten. Mahóngo Isabel II.aren gotorlekuan preso egon zen. Bigarren Karlistaldia amaitu zenean libre utzi zuten. Orduan, antzerki-talde batekin Habanara joan zen. Bidaia De Barcelona a La Habana eleberrian narratu zuen. Habanatik bueltan Zuzenbidea bukatu zuen. 1881an, unibertsitatean zegoenean, Calderón de la Barcari buruzko sari batean akzesita irabazi zuen.
Raisen barrutia
Raisen barrutia Indiako barruti bat da, Bhopal dibisioan, Madhya Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Ciro Bayo
Biografia
1884an Madrilen agertu zen. Ondoren Europan zeharreko bidaiak egin zituen. Urte horietan frantsesa eta ingelesa ikasi zuen; horri esker gero hizkuntza horietatik gaztelanierara itzulpen batzuk egingo zituen. 1889an bigarren aldiz Amerikara joan zen. Behin Argentinan, Buenos Airesko probintziako Bragado herrian, nekazari herrian alegia, maisu bezala lan egin zuen. Argentinan zegoenean Chicagon ospatu zen Nazioarteko Erakusketara zaldiz joateko ideia izan zuen, 1893an; baina helburua ez zuen lortu Sucren (Bolivian) gelditu baitzen. Bolivian ikastetxe bat sortu zuen eta abentura ugari ezagutu zituen. Urte horietan Por la América desconocida (1927) liburua argitaratu zuen.
1900an Madrilera itzuli zen. 1927ko abuztuaren 23tik eta hil arte zahar-egoitz batean bizi zen. Egoitza, "Instituto Cervantes" izenarekin, Madrilgo Prosperidad auzoan, 1916an Asociación de Escritores y Artistas Españoles elkarteak sortutakoa zen. Gerra Zibilarekin, zoritxarrez, egoitzaren egoera dezente okertu zen. Badakigu 1938an zehar gelditzen ziren sei agureen egoera hobetzeko kanpainak egin zirela. Azkenean, larogei urte zituenean, Madrilgo Hospital Orokorrera eraman zuten. Bayo larri zegoen, erdi itsua eta, azkenik, 1939ko uztailaren 4an bertan hil zen.
Bayo eta Barojatarrak
Ciro Bayo Pío Baroja eta Ricardo Baroja anaien lagun mina izan zen. Haiekin bere bidaia ospetsuenetariko bat egin zuen, Madriletik Yustera (Cáceres). Bidaia horren narrazioa El peregrino entretenido (Viaje romancesco) (Madril, 1910) liburuan bildu zuen. Julio Caro Barojak, aurrekoen hiloba, ezagutu zuen baita ere.
Crenicichla scottii
Crenicichla scottii Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Lerista baynesi
Lerista baynesi Lerista generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Oxidasa
Oxidasa oxigeno molekularra elektroi-hartzaile gisa erabiliz oxidazio-erredukzio erreakzio bat katalizatzen duen entzima da. Oxidasak oxidorreduktasen azpitalde bat dira. Oxidasak odolean eta animalien eta landareen ehunetan aurkitu dira, baina batez ere Boletus eta Lactarius generoetako onddoetan. Hiru multzotan sailkatzen dira:
Oxidasa guztiek indarra galtzen dute zianuro, azido sulfhidriko eta karbono oxidoen eraginez.
Euskadi Sioux
Euskadi Sioux 1979an sortu zen euskal aldizkari satirikoa izan zen. Elebiduna zen gaztelerak pisu handiagoa izan arren. Bertan Juan Carlos Egillor, Bernardo Atxaga, Ivan Zulueta, Rafael Castellano, Josu Bilbao, Antton Olariaga, Jon Zulueta, Jon-Gurutze Unzurrunzaga eta Vicente Ameztoik parte hartu zuten. 7 ale bakarrik kaleratu ziren, lehenengoa 1979ko otsailean eta azkena urte bereko maiatzean.
ADN (argipena)
ADNk esanahi ezberdinak ditu:
Gregor Mendel
Gregor Johann Mendel (Heinzendorf, gaur egun Hynčice, 1822ko uztailaren 20a - Brno, 1884ko urtarrilaren 6a) austriar abade eta zientzialaria izan zen. Genetika modernoaren aita dela esan dezakegu; bere ikerketekin biologiaren atal honi oinarri sendoak jarri baitzizkion.
Ondoretasun-karaktereen transmisioak lege jakin batzuk betetzen zituela erakutsi zuen, ilarren landareekin egindako ikerketak baliatuta; gerora haren izena ezarri zitzaien lege horiei. Dena den, haren ekarpenak ez ziren XX. mendea hasi arte behar bezala ulertu eta onartu.
Bizitza
Austriako Heinzendorf herrian (gaur egun, Hynčice, Txekiar Errepublika) jaio zen eta bi egunen buruan Johann bataiatu zuten. Gurasoek baserri txiki bat zeukaten eta bere aitarekin ikasi omen zuen mentuak egiten eta fruitarbolak hazten. Haurtzaroan landarezain gisa lan egiteaz gain, erlezaintza ikasi zuen eta Olomouceko Filosofia Institutura joan zen gaztetan. 1843an fraide agustindar sartu zen; orduantxe hartu zuen "aita Gregorio" izena. Tomas Deuna abade-etxean bizi ondoren, Vienara igorri zuten irakasle ikasketekin segitzeko; bertan 1851n matematikan eta zientzietan lortu zuen doktoretza. 1854an Brünneko Erret Eskolako irakasle laguntzaile izateko itzuli zen.
1856an hasi zituen ikerketak monasterioko lorategian, unibertsitateko irakasleek eta monasterioko kideek bultzatuta. Horretarako ilarrak erabili zituen, Pisum sativuum espeziekoak hain zuzen. 1856 eta 1863 bitartean 29.000 landare landatu eta aztertutakoan arau orokor batzuk ondorioztatu zituen, herentziaren hiru legeak hain zuzen. Bere lanak Brünngo Natura Ikerketarako Elkartearen bileretan aurkeztu zituen 1865ko otsailaren 8an eta martxoaren 8an; hurrengo urtean Elkartearen Aktetan argitara eman zen lana Hibridazio esperimentuak landareekin izenez ("Versuche über Pflanzenhybriden"). Artikulua mamitsua eta zientifikoki primeran eraikia izan zen. Hala ere, dena delakoagatik, garai hartan bere lana ez zen aintzat hartu.
Ilarrekin ikerketa burututakoan, erleak erabili zituen Mendelek, baina, landereekin ez bezala, emaitzak ez ziren asetzeko modukoak izan. 1868an monasterioko buru izendatu zutenez geroztik bere postuko zereginei eutsi behar izan zien buru belarri. Bere bizitzan hainbat erakundetako kide izan zen.
Brünnen hil zen 1884ko urtarrilaren 6an nefritis kronikoak jota.
Mendelen ikerketak
Berez helburua gizakiaren kontsumorako hobeak izango ziren barietate eta espezieak lortzea zen. Belaunaldiz belaunaldi transmititzen ziren ezaugarrietan erregulartasunen bat bazegoela sumatu zuen monje austriarrak; hori frogatzeko esperimentu katea zehatza diseinatu eta burutu zuen. Halaber, matematika eta estatistika ezagutzak aplikatzen saiatu zen.
Karaktere bakarrean desberdinak ziren bi ilar landare aukeratu zituen Mendelek bere ikerketak hasteko, hots, hazi horiak ematen zituen landare mota eta hazi berdeak ematen zituena. Gurutzatutakoan hazi horiak ematen zituzten landareak baino ez ziren atera. Bestelako karaktere bakarrean desberdintzen ziren ilar landare gehiagorekin errepikatu zituen gurutzatzeak, emaitza berbera lortuz, alegia, bi karaktereetako bat ateratzen zen lehendabiziko belaunaldian. Agertzen zen karaktereari gainartzailea deitu zion eta besteari azpirakorra. Bestela esanda, kolore horia berdearekiko gainartzailea zen.
Lehen belaunaldiko landareei autoernaltzeko era emanda lortu zuen bigarren belaunaldia. Hazi horiak eta berdeak ematen zituzten landareak atera zitzaizkion, baina 3:1 proportzioan, hots, 3 hazi horiekin eta bat berdeekin. Beste karaktereekin ere emaitza ez zen aldatzen. Esperientzia honetatik lehenengo eta bigarren legea ondorioztatu zituen.
Zazpi ezaugarri edo karaktereri erreparatu zien:
Mendelen legeak
Horrela deituak Mendelen izenean, berak aurkitu baitzituen 1865ean. Autoreen arabera aldaketak dauden arren, maiz Mendelen ondoren definitutako kontzeptuak erabiltzen direlako besteak beste, honela formula daitezke labur-labur.
1. legea
Ezaugarri bakarrean desberdinak diren espezie bereko bi barietate gurutzatzen direnean, lehendabiziko belaunaldiko ondorengo guztiak ezaugarri edo karaktere horrekiko berdinak dira eta hibridoak gainera.
2. legea
Lehenengo belaunaldian sortutako hibridoak gurutzatutakoan, kontrako karaktereak bereizi egiten dira, eta ondorengoek fenotipo ezberdinak izaten dituzte.
3. legea
Karaktere ez antagonikoei erreparatzen badiegu, bakoitza bere aldetik heredatzen da eta ondorengoei zoriz konbinatuta transmititzen zaizkie. Bestela esanda, karaktere bakoitza bere aldetik transmititzen da, aurreko bi legeak betez.
Mendelen lanaren aitorpena
XX. mendea hasi arte ez zen bere lana aitortu. 1900an berriz, bi ikerlarik elkarren berri izan gabe, Hugo de Vries nederlandarrak eta Carl Correns alemaniarrak hain zuzen, berraurkitu zituzten Mendelek formulaturiko legeak, bere ondorio berberetara iritsiz. Mendelen emaitzak erreplikatu egin ziren eta biologo askok onartu zuen teoria, fenomeno guztietan aplikagarria izan ez arren. Hala, kritikak jaso zituen, batez ere biometrikoen aldetik; ikuspegi honen ordezkaririk nagusienak Karl Pearson eta Weldon izan ziren. Iritzi honen kontra zeuden mendeliarrak izenekoak; hauen artean William Bateson zen garrantzitsuena. Eztabaida bizia izan zuten; zorroztasun matematikoaren alde batzuk, biologia hobeto ulertu nahian besteak. Azkenean, bi ikuspuntuak uztartu ziren, R.A. Fisher-en lana aipagarria izaki.
Bestalde, Mendelek elementu eta karaktereez izendatu zituenak gaur egun gene hitzez ezagutzen ditugula, 1909an Wilhelm Ludvig Johannsen biologo daniarrak proposaturikoari jarraiki. Are, zehatzago hitz eginda fenotipo jakin baten gene arduradunen aldagai desberdinei alelo deritze. Hau honela, ilar berde eta horiak kolorearen ardura duten geneen alelo desberdinak dira.
Genetikaren bilakaera handia izan da ordutik hona. Gaur egun badakigu salbuespenak badaudela eta beti ez direla Mendelen legeak betetzen, baina genetika zientzia izateko lehen urratsa izan zen bere ekarpena. Are, agustindar austriarra matematika ezagutzak biologiaren esparruan aplikatzen ere aitzindari izan zen.
Galiziako Autonomia Polizia
Galiziako Autonomia Polizia, Galiziako Autonomia Erkidegoari esleitutako Polizia Nazionalaren unitatea edo Galiziako Autonomia Polizia Unitatea (ofizialki Unidade Autónoma de Policía de Galicia) Galiziako Xuntaren agindupean dagoen lurralde polizia da. Nahiz eta Xuntaren menpe egon, organikoki Espainiako Polizia Nazionalaren zati da eta ez da polizia autonomiko osoa Ertzaintza, Mossos d'Esquadra edo Foruzaingoa diren bezala. 1991 sortu zen eta 2007 urtean 500 agente zituen.
Komisaldegiak ditu Santiago Compostelakoan, A Coruñan, Vigon, Ourensen, Pontevedra eta Lugon.
Marcos Paulo Alves
Marcos Paulo Alves (1977ko maiatzaren 11 - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Kenesaw (Nebraska)
Kenesaw Nebraskako herri bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 880 biztanle zituen, 2.05 kilometro koadrotan banatuta.
Budaun barrutia
Budaun barrutia Indiako barruti bat da, Bareilly dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Echidna polyzona
Echidna polyzona Echidna generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Joseph Vrindts
Joseph Vrindts (Lieja, 1855eko apirilaren 17a-Ibidem, 1940ko azaroaren 6a) valonieraz idatzi zuen Belgikako akademikoa eta idazlea izan zen. Liejako kale batek bere izena du.
Biografia
Bere aita, meatzaria, lanean hil zen. Vrindtsek, ondorioz, ikazkin lanetan eta literatur karrera bat egitea eragotzi zioten beste eskulan batzuetan aritu behar izan zuen. Hala eta guztiz ere, Achille Millienen bilduma irakurri zuen, La Moisson (1860). Bere lehen abesti inprimatua 1873an izan zen. Oso gaztetan Li Spirou aldizkarian kolaboratu zuen du. 1895etik 1900era Liejan valonieraz ireki zen lehen kabareteko abestiak idatzi zituen. Bere pieza bat, Li sièrmint d 'à Grétry (1908), luzaroan mantendu zen errepertorioan. 1896an argitaratu zuen bere lehen eleberria, Li pope d' Anvers (Anberesko panpina, 1896). Era berean, idazki-sail ikaragarria argitaratu zuen, tartean Poèmes dèl guére aipagarria. 1940ko martxoan, Belgikako hizkuntza eta literatura frantsesaren Errege Akademiako (Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique) kide izendatu zuten, eta hilabete batzuk geroago hil zen.
Evoxymetopon macrophthalmus
Evoxymetopon macrophthalmus Evoxymetopon generoko animalia da. Arrainen barruko Trichiuridae familian sailkatzen da.
Bekatu hilgarri
Bekatu hilgarri edo bekatu astuna bekatu arinaren beste muturrean dagoen hutsegite edo ekintza larria da. Katolizismoaren arabera, horrelako bekatu batek modu jakinez eta nahita egindakoaz, Jaungoikoaren manamendu baten aurka aritzea da. Teologia katolikoaren arabera horrelako bekatuek hil ondoren arima infernura bidaltzeko modukoak dira. Aitortza egiteko garaian fededunak horrelakoak aitortzeko erabat behartuta dago eta, ezkutatzen baditu, aitortzak bere balio guztia galdu egiten du; aitortza egin ondoren derrigorrezkoa da apaizak emandako penitentzia egia. Bekatu hilgarriak dira, esaterako, eta beti katolizismoaren ikuspuntutik, hilketa, bahiketa, intzestua, bortxaketa, adulterioa, buruaz beste egitea...
Crenicichla sedentaria
Crenicichla sedentaria Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Gante
Gante (Gent, ahoskatua; Gand,  ahoskatua) Belgikako iparraldeko hiri bat da, Flandrian kokatua, Ekialdeko Flandriako hiriburua. 156,18 km² ditu, eta 2019an, 262.219 bizilagun zituen.
Historia
Nahiz eta erromatar erregistrorik ez egon, indusketa arkeologikoek Gante eskualdeak lehenagotik populaturik zegoela erakusten dute. Frankoek lurraldea inbaditu zutenean, IV. mendetik V. mendera, haien hizkuntza —antzinako nederlandera— eraman zuten, zeltera ren eta latina ren ordez.
Erdi Aroa
X. mendetik aurrera, Flandriako hiriburua izan zen, oihalen merkataritzan aberastu ziren burgesen harrokeria zapaltzeko Kondeen jauregia eraiki zenetik. XIII. mendean, Gante Europako bigarren hiririk handiena zen, Parisen ondoan, Kolonia edo Mosku baino handiagoa. Hiriko harresien barruan 65.000 lagun baino gehiago bizi ziren. Belfria, San Bavo katedrala eta San Nikolas eliza garai hartako eraikinen adibideak dira.
Eskualde horretako ibaiek maiz gainezka egiten zuten. Larreetan artaldeak bazkatzen ziren, artilea erabiltzen baitzen jantziak egiteko. Erdi Aroan, Ganteko jantziak Europako famatuenak ziren. Artilegintza, hasieran Brujasen kokatua, Goi Erdi Aroan hara lekualdatu eta laster Europako hiririk industrializatuena bilakatu zen. Artilearen eskaera hain handia zen, non Europako hainbat tokitatik ekarri behar baitzen. Ehun Urteetako Gerraren garaian, ordea, Ingalaterrarekiko merkataritza asko murriztu zen
Aro Modernoa
XV. mendean hiria errekuperatu zen, Flandria eta ondoko probintziak Borgoinako dukeek beretu zituztenean. Zerga handiak zirela-eta, Gante matxinatu zen, baina Gavereko batailan Filipe Onberak, Borgoinako dukeak, menperatu zuen. Garai horretan, Herbehereetako erdigune sozio-politikoa Flandriatik (Brujas, Gante) Brabantera (Anberes, Brusela) aldatu zen, Ganteren betekizuna garrantzitsua bazen ere. Geroago, Brujasekin batera, bi aldiz matxinatu zen Maximiliano Austriakoaren aurka, Flandria gobernatu zuen Habsburgo etxearen lehen erregea. Bertan jaio zen, 1500. urtean, Karlos Habsburgokoa, Joana Gaztelakoaren semea, Erromatar Inperio Santuko enperadorea eta Espainiako erregea izan zena. Nahiz eta Ganten sortua izan, hiria zigortu zuen 1539ko matxinadaren ondoren. Nobleak derrigortu zituen enperadorearen aurrean oinutsik ibiltzera eta lepoan korapilatutako soka bana eramatera. San Bavo abadia suntsitua izan zen, eta haren tokian gotorleku bat eraiki zuten espainiar tropentzat. 1567an, Fernando Álvarez de Toledo Albako dukea izendatu zuten Espainiar Herbehereetako gobernadore. XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendean, Laurogei Urteko Gerrak hondamen itzela ekarri zuen. Gerra horren bukaeran, Gantek lehen mailako merkataritza-gunea izateari utzi zion.
1705ean, Espainiako Ondorengotza Gerran, Marlboroughek hartu zuen. 1714an, Utrecht eta Rastatteko itunen ondorioz, Austriaren mende geratu zen. 1745ean, frantziar armada hiriaz jabetu zen Austriako Ondorengotza Gerran. 1748ko Aix-la-Chapelleko itunarekin, Austriako Etxearen eskuetara itzuli zen: harrezkero, Flandriako eskualde horrek Austriar Herbehereak izena hartu zuen 1815 arte (Napoleondar Gerren amaiera arte).
Aro Garaikidea
1814ko abenduaren 24an, Ganteko Ituna sinatu zen, 1812ko angloamerikar gerrari amaiera eman ziona. Waterlooko batailaren ondoren (1815), Gante eta Flandria, ordu arte Austriar Herbehereen zatia, 15 urtean Herbehereetako Erresuma Batuaren parte bilakatu ziren. 1817an, Ganteko unibertsitatea sortu zuten eta itsasoarekin lotzen zuen Gante-Terneuzen ubidea eraiki (1824-1827).
XVIII. eta XIX. mendeetan, ehun-industria berriro suspertu zen Ganten. 1800. urtean Lieven Bauwensek, industrializazio planak eta ehuntzeko lehenengo makina eranab zituen Ingalaterratik hirira eta kontinentera; gaur egun, makina Arkeologia Industrialaren Museoan dago ikusgai.
1830ean, Belgikako Iraultzaren ondoren, hegoaldeko probintziak Herbeheretatik aldendu ziren eta behin behineko gobernu eta Biltzar Nazional bat antolatu zen eskualde katoliko horretan. 1831n, Leopoldo I.ak Belgikako errege izendatzean, lurraldea monarkia parlamentario bihurtu zuen. Iraultzaren ostean, Gantek hamarkada batez itsasorako sarrera galdu zuen. Horren ondorioz, tokiko ekonomiak porrot egin zuen. Belgikako lehen sindikatuak Ganten sortu ziren. 1913an, munduko erakustaldi bat antolatu zen hirian. Azpiegitura moduan, Sint-Pieters tren geltokia eraiki zen aurreko urtean. Bi mundu gerretan, alemaniarrek Gante okupatu zuten, baina hiriak ez zuen kalte handirik jasan.
Geografia
Leie eta Eskalda ibaiak elkartzen diren tokian dago.
Ekonomia
Janari-industria du (garagardoa, edariak). Oso ezagunak dira bertan egiten diren oihalak. Portuak garrantzi handia izan du Ganteko ekonomian: hari esker, papergintzak, industria kimikoak eta metalgintzak hartu dute indarra.
Verrayes
Verrayes Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gante
Kultura
Ospetsuak dira bost urtez behin bertan egiten diren lore-erakusketak (Gentse Floraliën).
Verrayes
Mugakideak
Verrayesk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gante
Ondasun nabarmenak
Hiri zaharrean garrantzi handiko eraikuntzak daude: udaletxea (gotikoa, 1600-1622), oihal-azoka (1426-1441), dorrea (1313-1321), Saint-Bavo katedral gotikoa (1228an eraikitzen hasia), Andre Mariaren serora-etxea (1234an eraikia eta 1600 inguruan eraberritua).
Museoak asko dira: Arkeologiakoa (XIII. mendeko Elisabet santuaren abadetxean), Folklore museoa (XIV. mendeko etxe batean), Arte Ederretako museoa.
Azov
Azov (errusieraz: Азов), aspaldiko denboretan Tanais eta Tana (antzinako grekoaz: Τάναϊς) deitua, Errusiako hego-mendebaldean dagoen Rostov oblasteko hiria da. Donen ezkerreko ertzean dago, ibai hau hiriari izena ematen dion Azoveko itsasora isuri baino 16 km gorago. 2010ean 82.937 biztanle zituen.
Klima
Azovek klima kontinental hezea du, Dfa Köppen klima sailkapenaren arabera.
Mons
Mons (frantsesz ahoskatua; Bergen (mendiak); pikardieraz: Mont) Belgikako hego-mendebaldean dagoen hiria da, Valonian dagoena. Herrialde osoko bederatzigarren populatuena dena.
NGC 668
NGC 668 galaxia espiral bat da, Andromeda konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Mons
2015ean Europako kultura-hiriburua izan zen, Txekiako hiri batekin batera, Pilsen izenekoa.
NGC 667
NGC 667 galaxia bat da, Cetus konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Mons
Historia
Meatze gunea izan zen hiria duela urte batzuk baina ikatzaren erabilpenak behera egin ondoren larri geratu zen herria. 2010ean, Googlek europar egoitza zabaldu zuen eta berari jarraituz berdina egin zuten beste multinazional askok, eta horrela ireki zituzten lantegiak. Egun, punta-puntako teknologian dago bertan.
2014ko abenduaren 25ean, Europako kultura-hiriburu izatear zela, 2015eko kultur hiriburutzaren eskultura bat erori zen Monsen.
Hiri senidetuak
Mons ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Gasteiz kalea (Gasteiz)
Kokapena
Alde Zaharraren goiko aldean dago, Santa Ana kantoia eta Euskal Herriaren Adiskideen Elkartearen kalea lotzen ditu.
Luzera
30 metro inguruko luzera du. Ez dauka ataririk
Historia
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I ” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, Gasteiz izena aspalditik erabiltzen zen kalea izendatzeko eta 1887ko urriaren 12an eman zitzaion izena era ofizialean.
Vocento
Vocento Espainiako komunikabide talde bat da. Egunkari, telebista kate, eta interneteko orriek osatzen dute. Komunikabide taldearen aitzindaria El Pueblo Vasco egunkaria izan zen (1910 ean sortu zen). Ondoren sortutako El Correo egunkariarekin eta Espainian horrek erosi zituen egunkariak batuta Correo taldea sortu zen.
Gasteiz kalea (Gasteiz)
Trafikoa
Trafikorako irekita dago. Debekatuta dago kalean aparkatzea.
Valtournenche
Valtournenche (bertoko Vótornéntse) Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta. Breuil-Cervinia auzo eta eski-estazio ospetsua udalerriaren barnean dago. Matterhorn mendiaren azpian dago.
Mugakideak
Valtournenchek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Herzog & de Meuron
Herzog eta de Meuron Suitzako arkitektura agentzia da, 1978an sortua Jacques Herzog (1950eko apirilaren 19an Basilean) eta Pierre de Meuron (1950eko maiatzaren 5ean Basilean) arkitektoen eskutik.
Dark Star (filma)
Dark Star (euskaraz Izar Iluna) 1974ko John Carpenter estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta idatzi eta Dan O'Bannon estatubatuar zinema gidoilari eta aktoreaarekin batera idatzitako zientzia-fikziozko komedia film bat da. O'Bannonez gain Brian Narelle, Cal Kuniholm eta Dre Pahich aktoreek antzeztu zuten.
Herzog & de Meuron
Lan garrantzitsuena eta ezagunena Londresko Tate Modern museoa dugu (2000), non zentral elektriko zahar baten arte galeria moderno bat eraiki zuten. Bartzelonako Forum Eraikina ere ezaguna egin da, hegada handiko hiruki erraldoia, zuloz zeharkatutako fatxada indigoarekin, auditorio bat eta erakusketa aretoak dituena barnean.
Dark Star (filma)
Gaur egun aski ezaguna den John Carpenter zuzendariaren lehenbiziko luzemetraia izan zen.
Argumentua
XXII. mendea, Dark Star espaziontziak planeta desegonkorrak suntsitzen ditu, ondoren gizakiek galaxia osoak kolonizatzeko adina eremu izan dezaten. Baina zenbait urteren buruan, espaziontziak oraindik onpondu gabeko matxurak jasango ditu, eta eskifaia zoratzen hasiko da. Meteorito ekaitz bati aurre egitera derrigortuta, Dark Star espaziontziak bere komunikazio atalean kalte larriak pairatuko ditu, horrek espaziontziko komandanteak bonbei nahi dituen aginduak ematea ahalbideratuko dio. Orain, beste misio bat amaitzear daudela, matxuren eraginez 20 bonba matxinatu eta espaziontzitik jaurti gabe lehertzeko zorian da. Eskifaia guztiz etsiturik bonbarekin solasten eta bere atzera zenbatzea eten dezan saiatuko da, denbora aurrean doan bitartean.
Herzog & de Meuron
2000. urtean Pritzker saria jaso zuten.
Esekigailu
Esekigailua eta pertxa batez ere jakak, jertseak, alkandorak, blusak eta soinekoak erraz zintzilikatzeko diseinatuta, horien zimurrak eragozten duen modu batean, giza sorbalden itxura duen gailua eramangarria da. Finkoa denak esekitoki du izena.
Killiney Hill
Killiney Hill, Cnoc Chill Iníon Léinín, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuaren hego-ekialdean dagoen muino bat da, Killiney auzunean. Dublingo badiaren hegoaldean dauden bi muinoetako bat da, bestea Dalkey Hill, bi muinoek Killiney Hill Parkea osatzen duten. 153 metroko garaiera du.
Gailurrean 1742an eraikitako 1740-41eko Irlandako Gosetearen biktimen omenezko obelisko bat dago. Bertatik, egun argi ta eguzkitsuetan Irlandako itsasoaz haratagoko Galesko iparraldeko mendiak ikus daotezke, bestelako eguraldiaz, Dublingo ipar-mendebaldea, Bray lurmuturra eta Wicklow mendiak ere bai.
Iraganean muinoa garaiagoa zen, baina Dún Laoghaire udalerriko portuko kaia eraikitzeko materiala izateko lurra kendu zioten.
Antonieta Sanagustin
María Antonieta Sanagustín Ciria (Graus, Huesca, 1924 - Huesca, 2020ko apirilaren 5a) Aragoiko jostun eta jantzigile tradizionala izan zen, Altoaragoiko jantzi tradizionalen ehun-ondarea berreskuratzeko gaur egungo adierazle nagusia.
Ibilbidea
Grausen jaio zen 1924an, eta Huescara joan zen sei hilabetera. 12 urterekin hasi zen josten eta brodatzen, eta bere bizitza jantzi tradizionalak egiten eman zuen, bereziki Huescako probintzian. Bere jantzigintza Ramiro el Monje kaleko tailerrean egin zuen, La Correría kalean, Singer josteko makinarekin. (
Bere lanarekin, Aragoiko jantzi tradizionalak kontserbatzen eta Huescako tradizioak zabaltzen lagundu zuen. Ildo horretatik, 2014. urtean, Sanagustinek "Antonieta Sanagustín. Bantierrako edo Caja Rural de Aragóneko Erakusketa Aretoan antolatu zen janzkera tradizionalari buruzko" janzkerari eskainitako bizitza.
2020ko apirilean hil zen koronabirusaren ondorioz, COVIDen pandemiaren lehen hilabeteetan.
Astronomoen kalea (Gasteiz)
Gasteiz ko Astronomoen kalea Santa Luzia auzoan dago.
Kokapena
Santa Luzia auzoan dago, Salburua auzoarekin muga-mugan. Done Jakue kalean hasten da eta Florida kaleraino luzatzen da.
Luzera
700 metro inguruko luzera du.
Historia
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I ” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, aurretik Astronomoen muinoa deitzen zitzaion inguruari, 1977an kalea hiritartu zen eta izena eman zitzaion kaleari.
Sciuromorpha
Sciuromoprha karraskari talde ezberdinei eman zaien izena da. Historikoki egon diren sailkapen guztietan egonkor mantendu den familia bakarra Sciuridae da, kattagorriena. Definizio gehienek, gainera, kastoreak ere sartu dituzte talde honetan.
Tradizionalki kanal infraorbitalaren formarekin definitu da. Sciuromorphak duen sistema zigomaseterikoak duen berezitasuna alboko muskulu maseteroa aurpegiaren aldetan finkatzen dela da. Hystricomorphak eta Myomorphak ez bezala erdiko muskulu maseteroa ez da kanal infraorbitalaren barnetik igarotzen. Ezaugarri hauek ikusita honako familia hauek daude azpiordena honen barruan:
Horretaz gain Geomyidae eta Heteromyidae ere sar daitezke, nahiz eta muskulu maseteroaren lotura arku zigomatikoaren atzean zehazki egin.
Kennard (Nebraska)
Kennard Nebraskako herri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 361 biztanle zituen, 0.77 kilometro koadrotan banatuta.
Roniéliton Pereira Santos
Roniéliton Pereira Santos, Rôni (1977ko apirilaren 28a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Tsutomu Sonobe
Tsutomu Sonobe (japonieraz: 園部 勉, 1958ko martxoaren 29a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Prosumitzaile
Prosumitzaile hitza bi hitzen arteko uztarketa da; portmanteau hitza da. Elkartu diren hitzak, produktore eta kontsumitzaile dira.
Ekonomiaren alorrean laurogeigarren hamarkadan hasi zen prosumer hitza ingelesez erabiltzen. Euskaraz, ordea, badirudi XXI. mendean lagunartean erabiltzen hasi zen terminoa dela, hasieran zenbait sare sozialetan. Batez ere Interneten sortu diren hainbat erabiltzaileren rola deskribatzeko sortu zen terminoa; aldi berean hedabide horien kontsumitzaile eta ekoizle diren erabiltzaileak.
Betul barrutia
Betul barrutia Indiako barruti bat da, Narmadapuram dibisioan, Madhya Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Pompeu Fabra
Pompeu Fabra i Poch (1868ko otsailaren 20a - 1948ko abenduaren 25a) ingeniaria izan zen. Katalanaren gaur egungo araudia ezarri edo finkatu zuen.
1990 etik aurrera, Bartzelonan haren izena daraman Pompeu Fabra Unibertsitatea dago.
Haurtzaroa
1868an antzinako Vila de Gràcia edo Gracia udalerriko La Salut auzoan jaio zen eta bere haurtzaroa leku horretan igaro. Garai hartan, gaur egun ez bezala, Gracia ez zen Bartzelona hiriko auzune bat, bizitasun handiz beteriko udalerria baizik. Pompeu Fabrak hamabi anai-arrebaren gazteena izan zen; halere, haietako hamar hil eta bera eta beste bi arreba geratu ziren. Bost urte zituela, Errepublika aldarrikatu zen, eta aita errepublikarra zuenez, udalerriko alkate hautatu zuten.
Hasiera oparoa eta eztabaidak
Fabrak ingenieritza ikasketak hasi zituen, baina pixkanaka bere kabuz ikasiz joan zen filologia ikasketekin batera txandakatu zituen. 1891an L'Avenç argitaletxeak gaztelaniaz idatzitako bere Ensayo de gramática de catalán moderno ("Kataluniar gramatika modernoaren saiakera") idazlana argitaratu zion: hor, lehendabiziko aldiz eta metodologia zientifiko baten bidez, hizkuntza mintzatua transkipzio fonetiko zehatz batekin deskribatu zuen. Joaquim Casas Carbó eta Jaume Massó i Torrentsekin batera, Fabrak L'Avenç aldizkarian bigarren kanpainia linguistikoari ekin zion. Hori hizkuntzaren sistematizazio zientifikoaren lehendabiziko saiakera izan zen: saiakera horrek ika-mika eta eztabaida ugari piztu zituen eta etorkizuneko normalizazioaren zertzelada osatuko zuen. 1902an Fabrak Bilboko Ingeniaritza Eskolan kimika katedrarako oposizioa irabazi eta 1912 arte, Euskal Herriko hiri horretan bizi izan zen. Bere herrialdetik kanpo egon zen denboraldi horretan zehar filologia inguruko bere jardunean buru-belarri ibili zen.
1906ean I Congrés Internacional de la Llengua Catalana ( Lehen Kataluniar Hizkuntzako Nazioarteko Biltzarrean ) Qüestions d'ortografia catalana (Kataluniar ortografiako auziak) gaiarekin partehartu zuen. Haren entzute eta prestigio intelektuala asko indartu zenez, Kataluniako Mankomunitateko Prat de la Riba presidenteak hizkuntz normalizazioa zuzentzeko deitu zion. Euskal Herriko egonaldiaren ondoren, Kataluniara itzuli zen: Kataluniar Ikaskuntza Institutua edo Institut d'Estudis Catalans erakundeko Filologia Saileko sortzailea izan zen eta Estudis Universitaris Catalans katedra (Kataluniar Ikaskuntza Unibertsitarioak) katedra bereganatu. 1912an Gramática de la lengua catalana (Kataluniar hizkuntzaren gramatika) argitaratu zuen; handik urtebetera, Normes ortogràfiques (Arau Ortografiak, 1913) lana kaleratu zuen: arautegi berri horrek berehalako aldeko zaletu sutsuak nahiz aurkari porrokatuak sortu zituen. Fabrak defendaturiko ortografiaren oinarrizko puntuetako bi dialektoen ahoskera eta hitzen esanahia edo etimologia izan ziren.
Maisutasun eraginkorra
1918ko Kataluniar Gramatikaren argitarapenarekin (ofizialtzat onartua) denboraldi berri bati hasiera eman zitzaion: 1932an, kataluniar hiztegi orokorraren argitarapenarekin denboraldi honen gailurrera iritsi zen. Kataluniar gramatikaren ikastaro ertaina idazlana ere urte berekoa da, ikastetxeetan erabiltzeko sortu zen eta 1968an kataluniar gramatikarako sarrera izenpean berrargitaratu. 1924an Converses filològiques (Solasaldi Filologikoak) idazlana idatzi zuen, betiere bere gogoeta linguistikoak zabaltzeko asmoz. Hizkuntzari buruzko ohiko zalantzak konpondu nahian idatzitako artikulu laburrak dira.
Lerista carpentariae
Lerista carpentariae Lerista generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Sandra Arenas
Sandra Lorena Arenas Campuzano (Pereira, Kolonbia, 1993ko irailaren 17a) ibilketa atletikoan aditua den atleta kolonbiarra da. Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen 20 kilometroko lasterketan. Londresko 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen 20 kilometroko lasterketan.
2012ko maiatzean, Arenasek emakumezkoen 10 kilometroko proba (junior proba) irabazi zuen 2012ko IAAF World Race Walking Cup-en Saransken, Errusian. 2012ko uztailean, Arenasek brontzezko domina irabazi zuen 2012ko Atletismoko Junior mailako Munduko Txapelketan 10 km-ko ibilaldi proban, 45:44,46 denborarekin. Arenas 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan 32. postuan sailkatu zen 20 km-ko lasterketan 1:33:21 denborarekin. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan 32. postuan sailkatu zen berriro, 1:35:40ko denborarekin; 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan bigarren postuan sailkatu zen, 1:29:37ko denborarekin.
Zenbaki-sistema hamabitar
Zenbaki-sistema hamabitar edo, bakarrik, hamabitarra 12ko oinarria duen zenbaki-sistema da, normalean 0-9 eta A-B ikurrak erabiliz.
Trôo
Trôo Frantziako udalerri bat da, Loir eta Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Trôo udalerrian erroldatutako biztanleak 326 ziren. Familiak 159 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 278 etxebizitza zeuden, 161 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 84 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 272 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 161 etxebizitza nagusietatik 126 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 42 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 179 ziren, horien artean 131 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 131 pertsona aktiboetatik 119 lanean zeuden (65 gizon eta 54 emakume) eta 13 langabezian zeuden (7 gizon eta 6 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Trôo udalerrian 161 unitate fiskal zeuden, 323,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.311 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoak jatetxe ziren.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Trôo udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 856 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alarguntza
Alarguntza, ezkontidea hiltzen denean eratzen den egoera juridiko eta soziala da. Euskaraz, alarguntzan aurkitzen diren emakume zein gizonei deritze alargun.
Deitoratze praktikak
Europako herrialde batzuetan (Errusia, Eslovakia, Txekia, Grezia, Italia eta Espainia, besteak beste) alargunak beltzez janzten ziren, kasu batzuetan denboraldi labur batez (urte pare bat), bestetan bizitza guztirako. Geroztik praktika hauek gutxitzen joan dira, egun hilobiratzean ea mezan soilik janzten direlarik.
Belafont (Tolosa Okzitaniako metroa)
Belafont (Bellefontaine, frantsesez) Tolosa Okzitaniako metroaren geltokia da, Tolosa Okzitania udalerrian kokatuta dagoena, allées de Bellefontaine eta rue de Jérusalem artean hain zuzen.
LASK Linz
LASK (izen osoa Linzer Athletik-Sport-Klub) Austriako futbol taldea da, 1908. urtean Linz hirian sorturikoa. Eskualdeko kirol talde zaharrena da.
1960. hamarkadan Liga eta Kopa bana irabazi zituen. 2019an bigarren egin zuen ligan.
Belafont (Tolosa Okzitaniako metroa)
Geltokia 1993ko ekainaren 26an ireki zen, Tolosa Okzitaniako metroaren tolosa alinearen inaugurazioarekin, Bassa-Comba eta Belmont geltokien artean.
Historia
1993ko ekainaren 26an ireki zen Belafont geltokia, Belmont eta Bassa-Comba arteko tolosa alineako gainerako geltokiekin batera.
Geltokiak lanak izan ditu 2017-2019 urteen artean, tolosa alineako arraunak bikoizteko proiektuaren baitan, 26-52 metro artean. Lan horiek jada existitzen diren kaien antolamenduan oinarritu dira, oraindik ustiatu gabe baitaude.
Hiriko busa
Geltokia linearekin konekta da.
Echidna rhodochilus
Echidna rhodochilus Echidna generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Versailles
Versailles Frantziako erdi-iparraldeko udalerria da, Yvelines departamenduko hiriburua, Ile de France eskualdean, Parisko metropoligunean. Jauregi eskerga eraikita, XVII. eta XVIII. mendeetan Frantziako gortea bertan kokatu zenez gero, de facto erresumako hiriburua izan zen. 2005. urtean 86.400 biztanle zituen.
Versaillesko hitzarmenak
Versailles hirian nazioarteko hainbat itun egin dira:
Ekonomia
Administrazio- eta turismo-hiria da. Zerbitzuak eta, batez ere, jauregiak erakartzen duen turismoa dira Versaillesko ekonomiaren oinarriak. Industriari dagokionez, aipagarriak dira kimika, erlojugintza eta gozogintza.
Ondasun nabarmenak
Monumentu ugari gorde dira, Luis XIV.ak Frantziako gortea Versaillesen ezarri zuen garaikoak bereziki; besteak beste, aipagarriak dira Versaillesko jauregia, Frantziako arkitektura klasikoaren eredu dena, eta haren inguruko lorategiak.
Herri eta hiri senidetuak
Versailles ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Verrès
Verrès Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Verrèsk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Etawah barrutia
Etawah barrutia Indiako barruti bat da, Kanpur dibisioan, Uttar Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Hákonarmál
Hákonarmál Eyvindr skaldaspillirrek Haakon I.a Norvegiakoa erregearen erorketa Fitjarreko guduan eta jarraian Valhallan egin zioten harrerari buruz idatzi zuen olerki eskaldiko bat da. Olerki honek Eiriksmál imitatzen du, eta Haakon kristau bat deskribatzeko asmoa du, jainko jentilen laguna dena. Olerkia osorik kontserbatu zen eta bere edertasunagatik oso ospetsua da.
Olerki honetako azken ahapaldia, argi eta garbi lotuta dago Hávamáleko ahapaldi batekin. Ohiko ikuspuntua Hákonarmálek ahapaldi hau Hávamáletik hartu zuela da, harremana alderantzizkoa ere izan daitekeen arren, edo baita ere biak hirugarren iturri ezezagun batetik etortzea ere.
Kilgore (Nebraska)
Kilgore Nebraskako herri bat da. Cherry konderrian kokatua dago. 2010ean 77 biztanle zituen, 1.16 kilometro koadrotan banatuta.
Euskararen Datu Base Lexikala
Euskararen Datu-Base Lexikala edo EDBL (Donostia, 1992) euskarazko hitz eta morfemei buruzko informazio zabala biltzen duen datu-basea da, Internet bidez arakatu daitekeena. Beraz, hiztegi informatiko baten moduko zerbait da, baina hitzez gain, atzizkiak-eta hartzen ditu. Esanahia barik, bakoitzaren propietate lexiko eta morfologikoak zehazten ditu definizio bakoitzak. Informazio hori Xuxen zuzentzaile ortografikoaren eta EHUko Ixa Taldearen beste tresna eta aplikazio askoren oinarri lexikala da.
Aplikazioak
EDBL euskararen tratamendu automatikorako beharrezko den oinarri lexikala da. Hasiera batean, Xuxen zuzentzaile ortografikoaren euskarri gisa garatu bazen ere, denboraren poderioz helburu askotarako erreminta dela frogatu du, gaur egun, zuzentzaile ortografikoaren oinarri izateaz gain, Morfeus analizatzaile morfologikoaren eta Eustagger lematizatzailearen oinarri lexikala ere badelako, eta noski analisi sintaktiko-semantikorako ere erabiltzen da.
Xuxen-en programa barruan ez dago sartuta hitz edo atzizkiei buruzko informazioa, hori aparte dago EDBLn. Xuxen-en bertsio berri bat egin nahi denean programa berriarekin batera EDBL datu-basean unean dagoen informazioaren esportazio bat erabiltzen da. 2018an kaleratutako azken bertsioa bostgarrena izan zen (5.1).
Garapenaren historia
1994an Xuxenen lehen bertsioa argitaratu zenean 60.000 sarrera zeuden EDBLn, baina osatuz joan zen UZEIren EEBS corpusa (Egungo Euskararen Bilketa Sistematikoa) hedatzen joan zen heinean, eta geroago Euskaltzaindiak hiztegi batua hedatzen joan den heinean. Aberaste-prozesu horren ondorioz 2018an 125.074 sarrera zeuden EDBL datu-basean. Beraz, 1992ko datu-basearen hasierako 60.000 sarrera haiek, ea bikoiztu egin ziren 25 urte geroago, hau da euskararen normalizazio-prozesuaren dinamismoaren zenbaki bat. Besteak beste ikertzaile hauek parte hartu dute datu-basearen diseinuan, sorkuntzan edo aberasketan: Miriam Urkia, Itziar Aduriz, Iñaki Alegria, Xabier Artola, Jon Mikel Intsausti, Gorka Labaka Izaskun Aldezabal, Xabier Arregi, Arantza Diaz de Ilarraza, Nerea Ezeiza, Koldo Gojenola, Montserrat Maritxalar, Kepa Sarasola, Ruben Urizar, Klara Zeberio eta Ainara Estarrona.
Antolaketa
Teoria linguistiko desberdinekiko neutrala, malgua, irekia eta erabilterraza izanik, corpusekin batera, hizkuntzaren prozesamenduko (HP) lanetarako ezinbesteko tresna da. 125.075 sarrera ditu bakoitza bere informazio morfologikoarekin, hiru atal nagusitan banatuta:
Forma guzti horien artean 6.581 unitate ez-estandarrak dira, adibidez “eritzi”, Batuan onartuta dauden unitateak estandarrak dira, adibidez “iritzi” estandarra da, eta “eritzi” ez da estandarra.
Forma guzti horien artean 2.209 hitz anitzeko unitate lexikal dira, adibidez, "aditzera eman", "botoi-zulo", "hain zuzen ere"...
Oinarrizko teknologia
Euskarazko zuzentzailea ez da hiztegi huts batean oinarritzen, segmentatzaile morfologikoa behar baitu hitz bat zuzen idatzita dagoen ala ez erabakitzeko. Aipatutako datu-basea hizkuntza prozesatzeko lan guztietan erabiltzen da, etengabe eguneratzen da, etengabe zuzendu eta aberasten da; eta Xuxenen bertsio berri hau prestatzeko, Elhuyarren hiztegiekin ere erkatu da, eta esan behar da erkatze horretatik eratorri diren zuzentze-aberasteak garrantzi handikoak izan direla. Gaur egun, Euskaltzaindiak Hiztegi Batuaren bidez emandako arau eta gomendio guztiek dute beren isla EDBLn, eta Euskaltzaindiak plazaratu ahala gauzatzen dira arau horiek datu-basean. Beraz, EDBL egunean mantentzen da beti, eta handik sortzen da zuzentzaileak behar duen lexikoa, zuzentzaileak behar duen formatuan.
Iñaki Alegria informatikariaren tesiak eta Miriam Urkia hizkuntzalariarenak Xuxen zuzentzaile ortografikoaren oinarri informatikoa eta linguistikoa ezarri zuten. Euskara mundu digitalean erabili ahal izateko lehen urratsetako bat izan zen; 1995ean Luistxo Fernandezek idatzitako Leihoak Zabalduz txostenean azaltzen zen bezala; urte berean plazaratu zen euskaraz zebilen lehen sistema eragilea ere (Windows 95).
Geroago, Morfologia konputazionala: euskararen morfologiaren deskribapena liburua argitaratu zuten bien artean 2002an.
Da Nang
Da Nang Vietnamgo hiria da, Da Nang probintziako hiriburua. 2009an 887.070 biztanle zituen 1.255 kilometro koadroko eremuan. Hochiminhetik 1000 bat kilometrora dago, eta Hanoitik 700 kilometro iparraldera.
Izen bereko badiaren hegoaldean dago. Ehungintza eta janari industria. Cham artea erakusten duen museoa.
Historia
Oso gudu latzak gertatu ziren bertan Estatu Batuetako gudarostearen eta iparraldeko vietnamdarren artean 1967-1975. bitarteko urteetan.
Florida (argipena)
Florida leku ezberdinen izena izan daiteke:
Pistoia
Pistoia Italiako erdialdeko hiria eta izen bereko herrialdeko hiriburua da, Toscana eskualdean.
2008 an, 90.072 biztanle zituen.
Geografia
Apenino mendien oinetan dago, Ombrone Pistoiese ibaiaren ertzean. Udalerriokin muga egiten du:
Ekonomia
Merkataritza eta industria (metalurgia, kimika industria, zapatagintza, ehungintza, zapatagintza, burdinbide gaiak) ekonomia jarduera nagusiak dira.
Ondasun nabariak
Hiriak Erdi Aroko monumentu ugari gorde ditu. Aipagarriak dira, besteak beste, XII. mendeko katedral erromanikoa, XIV. mendeko bataiotegia, San Giovanni Fuorcivitas eliza (XII-XIV. m.), Santa Maria della Grazie eliza (1469), San Andres eliza (XII. m.) eta Communale (XIII-XIV. m.), Pretorio (XIV. m.) edo Ospedale del Ceppo (XIII. m.) jauregiak.
Barra Kodearen eraikina
Zarautz hiribidean du helbide postala. 2010. urtean inauguratu zen.
2017ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia
2017ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia urte hartako esku huskako pilota txapelketa nagusia izan zen. Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatu zuen hamahirugarren ekitaldia izan zen, eta ASPE eta Asegarce enpresetako pilotariek hartu zuten parte.
Emaitzak
2017ko Eskuzko Pilota Enpresen Ligako Buruz buruko Pilota Txapelketaren emaitzak honako hauek izan ziren:
Teodoriko Handia
Teodoriko Handia (Þiudareiks; Flāvius Theodericus; Θευδέριχος, Theuderikhos; antzinako ingelesez: Þēodrīc; antzinako eskandinavieraz: Þjōðrēkr, Þīðrēkr;Dazia, 454 – Ravenna, 526ko abuztuaren 26a), ostrogodoen errege (474–526), Italiako buruzagi (493–526), bisigodoen erregeorde (511–526) eta Ekialdeko Erromatar Inperioko erregeordea izan zen. Gotikozko Þiudareiks bere izena "herriaren errege" esan nahi du. Germaniar mitologian, kondaira askoren heroi bilakatu zen.
Aita Teodomiro erregea izan zuen. Zortzi urte zituela, Konstantinopolisera bidali zuten bahitua non bere ikasketak egin zituen. 474an aita ordezkatu zuen.
Zenon I.ak magister militum izendatu eta 488an Italia eman zion Odoakro mendean hartuz gero. 493an konkistatu eta hurrengo urtean bere burua Italiako errege aldarrikatu zen, Ravennan bere hiriburua kokatuz.
511n bisigodoen erregea zen Gesaleiko kendu eta Amalariko bere iloba izendatu zuen, bera erregeordea izanik. 526ko abuztuaren 26an hil zenean, Atalariko bere ilobak ordezkatu zuen.
Evoxymetopon poeyi
Evoxymetopon poeyi Evoxymetopon generoko animalia da. Arrainen barruko Trichiuridae familian sailkatzen da.
NGC 669
NGC 669 galaxia espiral bat da, Triangulum konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Carme Solé Vendrell
Carme Solé i Vendrell (Bartzelona, 1944ko abuztuaren 1a) kataluniar marrazkilari eta ilustratzailea da.
Biografia
Escola Massanan ikasia, 1968an marraztu zuen lehenengoz haur liburu bat, Què són les mongetes eta harrezkero 700 liburu inguru ilustratu ditu. 1981ean berak idatzi eta ilustratutako lehenengo liburua argitaratu zuen, The boy with the umbrella, Blackie argitaletxearen eskutik, baina Jon's moon izango da, urte berean eta argitaletxe berdinarekin, nazioartean ezaguna izatera eraman zuen liburua.
1981ean Víctor & Maria marrazki bizidunen sailan parte hartu zuen King Rollo Films ekoizlearentzat, Bear in the airen protagonistan oinarritua.
Associació professional d'Il·lustradors de Catalunyaren kide fundatzaile da eta umeentzako hainbat aldizkarietan kolaboratzen du, hala nola, Pomme d'Api, Cavall Fort, Tretzevents eta Cricket and Ladybug. Beste lanen artean kartelak egiten ditu, animazioa, eszenografia, dramagintza eta antzerki zuzendaritza.
Ilustrazio ikastaroak eman ditu Bartzelonan, Mexiko DF, Venezian, Rio de Janeiron, Taiwan eta New Yorken. Hitzaldiak ere eman ditu eta munduan zear antolatu diren profesionalen batzarretan parte hartu du. Nazioarteko epaimahaietako parte izan da.
1992tik aurrera, ilustrazioaz gain, pintura eta eskultura lantzen hasi zen, bere lan nabarmenetakoak Nens del mar eta Nens de la guerra izanik. 2004ean Bartzelonako Udalak bakearen aldeko murala egitea eskatu zion, Ibtihal, 2004ko Kulturen Forumerako.