cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inprimatze
Inprimeria Euskal Herrian
Miguel Egia (Brocarioren suhia) izan zen Euskal Herriko bigarren inprimeria jarri zuena, Lizarran, 1546an. Liburu gutxi inprimatu zituen Egiak Lizarran; lehenbizikoa Vocabularium ecclesiasticum (Rodrigo Fernándezek idatzitakoa) izan zen. Egiaren inprimategian, Adrian Anverskoak jarraitu zuen inprimatze lanetan, 1567 arte. Hauek dira garai hartan Lizarran inprimatutako liburu nagusiak: Manual de confesores y penitentes (1556koa, Martin Azpilikuetak idatzitakoa), Amadís de Gaularen zazpigarren liburua, Cuadernos de Cortes, Recopilaciones de Leyes y Ordenanzas eta Elio Antonio de Nebrijak prestatutako latin-gaztelania hiztegia (Lexicon eta Dictionarium izenez ezagutzen dena).
Zereal
Ekoizpena
Ondoko taulak zereal bihien urteko ekoizpena erakusten du 1961ean (FAOk lehen datuak jaso zituenean), 2005ean eta 2006an. Denak dira benetako belarrak, artobeltza eta kinoa salbu (bi hauek sasizerealak dira).
Inprimatze
Inprimeria Euskal Herrian
1568an Iruñera joan zen Adrián de Anvers, eta 1569an, Iruñean, Tomás Porralis Saboiakoak inprimatu zuen De Institutione Gramaticæ (Nebrijak idatzitakoa), eta Porralisek berak liburu batzuk inprimatu zituen Tuteran 1572 eta 1573an, Juan Huarte de San Juanen Examen de ingenios liburuaren bigarren argitalpena, besteak beste.
Zereal
Ekoizpena
Artoa, garia eta arroza zenbatuz, hirurek batera bihien ekoizpen osoaren %87 suposatzen dute mundu osoan, eta janariak ematen dituen kaloria guztien %43 eragin zuten 2003an. Badaude tokian-tokian garrantzitsuak diren beste labore batzuk ere, nahiz eta, mundu mailan ekoizpen txikia dutenez, FAOren estatistiketan kontuan hartzen ez direnak, hala nola:
Inprimatze
Inprimeria Euskal Herrian
Porralisek Iruñean jarraitu zuen, inprimatzaile bakarra zela, 1591. urtea arte. Urte horretatik aurrera, Petri bere semeak jarraitu zuen inprimatze lanetan Iruñean bertan. Pedro Porralisen lehenbiziko lana izan zen Crónica del Sereníssimo Rey Don Pedro, hijo del Rey don Alonso de Castilla.
Matías Marések jarri zuen, Bilbon, Bizkaiko lehen inprimeria, 1578an, eta bertan jarraitu zuen Marések inprimatze lanetan 1587a arte, eta 1592tik aurrera Iruñean eta Iratxen lan egin zuen. Pedro Cole de Ibarrak jarraitu zuen, Bilbon, Marésen lana, eta hark inprimatua da, besteak beste, 1596an argitaratutako Doctrina Christiana en Romance y Bascuence eta Betolazak idatzitako Refranes y sentencias. Baionako lehen inprimeria 1642an jarri zen, Gipuzkoakoa 1668an, Donostian, eta, azkenik, Arabakoa 1722an, Gasteizen.
Zereal
Laborantza
Espezie bakoitzak bere berezitasunak dituen arren, zereal guztien laborantza parekoa da. Landare urterokoak dira denak, eta beraz, ereite batek uzta bat ematen du. Garia, zekalea, tritikalea, oloa, garagarra eta espelta sasoi hotzeko zerealak dira. Landare gogorrak dira, eguraldi epeletan ondo hazten direnak eta beroarekin hazteari uzten diotenak. Gainerakoak sasoi beroko zerealak dira, nahiago baitute beroa. Garagarra eta zekalea laborerik gogorrenak dira, eskualde subartikoetan eta Siberian ere iraun baitezakete.
Locronan
Filmen kokalekua
Udalerri honetan hainbat filma filmatu izan dira, horien artean ospetsuenak:
Inprimatze
Inprimeria Euskal Herrian
XVIII. mendea ekoizpen handikoa izan zen aurreko mendeen aldean. Gasteiz hiriburu berantiarraren ondoren, Euskal Herriko hiriburu handiek (ez Donibane Garazik eta ez Maulek) bazuten inprimategi finko bat, foru eta udal agintarien babespean. Inprimatzaile leinuak eratu ziren hiriburu bakoitzaren inguruan (Fauvet-Duhart, Ezkerro, Zafra, Eguzkitza, Ugarte, Riesgo, Robles, besteak beste). Matxinada eta gerra fase baten ondoren, 1728tik aurrera, inprimaketak gorantz egin zuen, eta 1766an heldu zen bere gorenera, Jesusen Konpainiaren inprimatze-lan ugarikoa. Alabaina, Konpainia erlijioso hori debekatua izan zen, eta trukean Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak jarduera bizia agertu zuen inprimaketan, Gasteiz oinarri harturik, baita espainiar errege aginduen berrargitalpen eta zabalkundeak ere, Bilbo erdigune harturik.
XVIII. mendean, gehiena gaztelaniaz inprimatu zen, nabarmen gutxiago frantsesez eta latinez, eta gutxiago euskaraz, batez ere gai katoliko erlijiosoei loturik. 1766an, euskaraz inprimatzea debekatu zen, eta debeku hori 1782tik aurrera hasi zen gainditua izaten. Une horretan, hain zuzen, Francisco Lalamak moldiztegia ezarri zuen Tolosan, eta zenbait euskarazko idazki argitaratu, berrinprimatzeak bereziki. Baionan, errelazioneak berripaperak hasi ziren ateratzen Paul Fauveten inprimategitik, hurrengo mendeko Ipar Euskal Herriko kazetagintzaren aitzindari. Euskaraz inprimatzeko debekua Konbentzioaren Gerraren epelean eta kontrairaultza giroan gainditu ahal izan zen bakarrik, 1801. urtetik aurrera.
Zereal
Landaketa
Sasoi beroko zerealak urte osoan zehar ereiten dira eskualde tropikaletan eta izotzik gabeko sasoian klima epeletan. Arroza urez estalitako soroetan landatzen da, nahiz eta zenbait aldaera lurzoru lehorrean hazten diren. Klima beroetako beste zereal batzuk, esaterako sorgoa, baldintza lehorretara moldatuta daude.
Sasoi hotzeko zerealak klima epeletara egokituta daude. Espezie bakoitzerako, badaude negura edo udaberrira egokitutako aldaerak. Neguko aldaerak udazkenean ereiten dira, ondoren hozitu eta modu begetatiboan hazten dira eta neguan zehar letargian sartzen dira. Udaberriarekin batera hazteari ekiten diote berriro eta udazken bukaeran heldutasunera iristen dira. Laborantza sistema honek uraren erabilera optimoa eragiten du eta lehen uzta bildu ondoren beste landaketa bat egiteko denbora uzten du. Neguko aldaerak ez dira loratzen udaberriraino bernalizazioa behar dutelako, hau da, tenperatura baxuetan egon behar dutelako denbora tarte batez.
Neguak bernalizazioa eragiteko epelegiak diren tokietan edo negu gogorregia duten tokietan udaberriko barietateak hazten dira. Udaberriko zerealak udaberri hasieran ereiten dira eta udan zehar iristen dira heldutasunera, bernalizaziorik gabe. Aldaera hauek ureztatze gehiago behar izaten dute eta uzta urriagoa ematen dute.
Zerealaren Izpiritua
Europa guztian zehar zabalduta dago "Zereal edo laborearen Izpirituaren" mitoa. Sinismen honen arabera, laboretan izpiritu bat bizi omen da, eta esate baterako izpiritu hau da galburuak mugitzen dituena. Beste batzuetan labore soroen azpian bizi ziren ipotxak (lur azpiko irelu ctonikoak) omen ziren zereal soroen mugimenduen eragileak. Laboreak segatzerakoan, laborearen izpiritua azken labore sortetan gordetzen joaten zen, eta azkenean, hondar azaoan gordetzen zen. Hau mozterakoan, bertan harrapatuta geratzen zen laborearen izpiritua, eta horregatik oso berezia zen azken azao hau mozteko ekintza. Azken sorta ebakitzea zeremonia bat zen eta mozten zuen laborariak, emakumea askotan, sari berezi bat jasotzen zuen. Zenbaitetan, laborearen izpiritua otsoa edo azeria bezalako animalia zenean, nekazariek azken sorta hartan harrapatutako piztia akabatu nahi zuten, trailuarekin joz edota errez.
Orokorrean Zerealaren Izpiritu honek, animali baten itxura hartzen du. Otsoa zen sarritan Polonian eta Alemanian("Zekalearen otsoa"), Galizian azeri itxura omen zuen, Katalunian Aker beltzarena eta Euskal Herrian berriz zaldi zuriarena.
Polonian "zerealaren deabruak" emakumezkoak ziren zuriz jantzita, eta eguerdi aldean agertzen omen zitzaien lanean zeuden segalariei erasotzeko.
Zerealen ezaugarri organoleptikoak
Zereal mota ugari daude eta bakoitzak bere ezaugarri organopetiko propioak ditu, baina orokorrean esan daiteke ez direla zapore edo usain handikoak. Horregatik, askotan, hornigai moduan eta beste osagai zaporetsu batzuekin nahasita prestatzen dira. Lehen aipatu moduan, ahalik eta azkarren jatea komeni izaten da azkar zahartzen direlako.
Zerealak kozinatzeko aurre lanak
Zerealak kozinatu aurretik ur hotzetan garbitu behar izaten dira, zikina eta fekula edo irina kentzeko. Zereal gehienak hidratatzen edo beratzen edukitzea komeni izaten da, modu honetan, hobeto egosten baitira.
Zerealak komertzializatzeko moduak
Zereal ale osoa edo integrala: Endosperma, zahia eta hoziarekin saltzen den zereal alea edo hazia. Elikagaietan osoena eta mantenugai gehien dituena. Bere horretan komertzializatzeko edo beste tratamendu batzuk eman ondoren, xehatuta, puskatuta, zapalduta....
Zereal puztuak: Ekoitzitako ale puztu mota bat da, arroza, artoa, garia... Erdigunea lurrin eta presio handitara berotuz ekoizten da, halere ekoizpen metodoak aldaera ugari ere baditu. Indian arroz puztuarekin eginiko plater herrikoia da. Nagusiki haurren litxarreria izateaz gain, beste hainbat zerealen antzera, azukrea gehitu eta gosarietako jakia da batez ere.
Zereal zatitua: Normalean zereal findua edo osoa izan daiteke, bere horretan gordinik, zatituta edo egosketa batzuk egin ondoren komertzializatua. Kuskusa, bulgurra, semola, olo zatitua. Zereal semola: Hazia birrindu eta irina bihurtzera iritsi gabe, milimetroko hondar ale edo handixkoagoari deitzen zaio. Pastak eta pizzak egiteko, gari semola dugu egokiena. Normalean gari gogorrarekin egiten da, proteina ugariko gariarekin. Artoarekin egiten dugunari, artahia edo morokila esaten zaio. Zereal irina: Zereal oso edo findu ehotuari esaten zaio. Sukaldean oso erabilia, oreak egiteko, jakiak estali eta frijitzeko, pastak egiteko..... Zerealak malutak: Arroz, gari, garagar, zekale arto eta olo malutak dira ezagunenak. Egosi, lehortu eta prentsatu egiten dira. Horrela, beratze edo egosketa motz batekin jateko aukera ematen du. Hauetako asko gosaltzeko jakietan erabiltzen dira.
Malta zereala: Izenarekin, berez, maltatua izan den zereala ezagutzen da. Prozesu horretan zereal aleak uretan sartuta ernatu egiten dira; ondoren, aire beroa erabiliz azkar lehortzeko (txigortu). Malta hitza ingelesetik dator, "malt" hitzetik. Ale maltatuek entzimak sortzen dituzte almidoiak azukrez bihurtuz. Gariaren proteina kopuruaren arabera irin motak.
Indar irina: Gluten portzentaje handia du (%11,5-13,5 proteina 100 gramoko). Irin mota honek ur asko xurgatzen du, eta, ondorioz, ore tinko eta plastikoak sortzen dira. Ogia edo okintzarako ondutako oreak egiteko egokia da (adibidez, errege-opilak egiteko edo pizzak egiteko erabiltzen diren oreak…) Irin hau erraz bereizteko badago metodo bat, eskuan hartu eta hau indarrez itxiko dugu. Eskua ireki ondoren, indar irinak desegin edo zabaldu egin behar du.
Irin ahula: Gozogintzako irina ere esaten zaio. Gluten-proteina proportzio baxua du (gehienez %10eko proteina kopurua 100 gramoko). Produktu bigun eta leunak egosteko egokia da, adibidez, bizkotxoak, magdalenak, txurroak, kauserak, «petit choux»ak, ore hautsia, etab. Irin hau erraz bereizteko badago metodo bat, eskuan hartu eta hau indarrez itxiko dugu. Eskua ireki ondoren, irin ahula mantendu egingo da desegin gabe.
Zerealekin egindako irin nagusiak
Zereal edo sasi zereal findu edo oso desberdinak baheturik lortzen den osagaiari deitzen zaio.
Gari irin findua: Gari alea baheturik, iragazi egiten da zahia eta hozia kentzeko. Ondoren 4 hilabete inguruan, atseden hartzen uzten da erabili aurretik. Bahetzea era tradizionalean egiten denean, harriekin alegia, irinak zahi eta hozi portzentajeak izango ditu, irin zaporetsuagoak lortuz, baina lehenago zahartuz. Irinak zenbat eta gluten edo proteina gehiago izan, ur gehiago onartuko du eta ore goma-antzekoa geratuko da. Irin hauek izaten dira ogia egiteko egokienak, bere barnean hartziduren oxigenoa gordetzeko gai direlako. Proteina gutxi dutenak, aldiz, bizkotxoak, gailetak....egiteko erabiliko dira.
Gari irin osoa: Gari alea bahetu ondoren, ez da iragazten eta modu honetara, zahia eta hozia bertan izango ditu. Irin zaporetsuagoa eta elikadurari begira hobea izango da. Hala ere, lehenago zahartuko da, zahiaren eta hoziaren koipea oxidatu egingo baita. Zekale irin findua: Zekale ale bahetua eta iragazia, zahia eta hozia kentzeko. Ez du gariaren kalitate berdina; hala ere, ogia egiteko erabiltzen den bigarren irina dugu. Ogia egiteko normalean gari irinarekin nahasten da.
Zekale irin osoa: Zekale ale oso bahetuari esaten zaio. Findutakoa baino zaporetsuagoa baina lehenago zahartzen dena. Ogia egiteko garaian, normalean, gari irinarekin nahasten da.
Malta edo garagar txigortu irina: Garagarra lehortu eta txigorturik, bahetu egiten da ondoren, eta gari irinarekin nahasten da, ogiei zapore berezia emateko.
Mila zereal irinarekin: Gari irin osoa, beste irin mota batzuekin nahastuz lortzen dena. Garagarra, zekalea, artatxikia.... eta bestelako hazi aleak ere eduki ditzake: ekilorea, sesamoa.... . Mila zereala ogi edo gailetak egiteko erabiltzen da.
Arto irina: Gurean bahetuta bere horretan taloak egiteko. Hego Amerikan, arto alea egosi ondoren bahetzen dute, bertako tortillak egiteko. Arto irin findua, aldiz, sukaldean saltsak loditzeko erabiltzen dugu. Ogia edo mamia duen prestaketak burutzeko gari irin indartsuarekin nahastu beharko genuke.
Arroz irina: Arroz alea bahetuta eta iragazia, normalean, Txinan sakea edo ore eta pastak egiteko erabiltzen dena.
Artobeltz irina: Artobeltz aleak bahetuta eta iragazia, gurean ez da ohikoa baina Errusian asko erabiltzen da.
Arroza
Zereal nagusia eskualde tropikaletan. Gaur egun munduan arroza elikaduraren oinarri nagusietako bat da, eta herrialde asiarretan esan dezakegu nagusia dela. Arroz alea kozinatzeko garaian, kontuan hartuko ditugun bi gauza hauek izango dira: zenbat likido edo salda xurgatzeko gai den eta likidoa xurgatu ondoren hazia osorik mantentzeko gai den. Finduta, integrala, lurrundua, irinetan, malutetan, puztua... ditugu erosteko modurik ohikoenak.
Artatxikia (Panicum miliaceum)
Artatxikia, nekazaritzan erabiltzen diren hainbat zereal izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Talde honetakoak aurki genitzake ekoizpenerako ingurune zailetan. Hazi txikitxoak eta belarrak dira, sasi zereal bezala ere izendatuak. Hala ere, gurean panicum miliaceum da ezagunena. Antzina herri askoren elikaduran garrantzia handikoa izan zen, baita Euskal Herrian ere. Gaur egun berriz, Asian eta Afrikan landatzen da gehien. Mota desberdinak izaten dira. Anekdota moduan, antzina artatxikiari Euskal Herrian artoa esaten zitzaion eta gaur egun ezagutzen dugun artoa Ameriketatik ekarritakoa da, eta artoa zena artatxiki izatera pasa zen. Normalean gurean, egosita edo eltzekari moduan jaten da, barazkiarekin edo beste osagai batzuekin (dilista gorriarekin ongi gelditzen da). 20 minutu inguru behar ditu egosteko. Gelatina duen zereala da, beraz hoztu aurretik jatea komeni da.
Eguzkitako betaurreko
Eguzkitako betaurrekoen armazoiak, orokorrean, metalez edo material sintetiko batez eginak daude, plastikoa edo nylona kasu. Lenteak izpi ultramoreen (UV) aurkako blokeo maila desberdinak izaten dituzte.
René Bazin
Zuzenbidea ikasi zuen Parisen eta Angersera itzuli zen unibertsitate katolikoan irakasle izateko. Parisko egunkarietan idatzi zuen probintziako bizitzari eta bidaia-kronikei buruz. 1888an Akademiaren saria jaso zuen Une Tache d'encre eleberriagatik. Hainbat lan idatzi zituen: eleberriak, biografiak, ipuinak, saiakerak, bidaia-kronikak eta 14-18ko gerrako kontakizunak. Kristau sozial eta sutsu katoliko bat izan zen, eta bizitza osoa eman zuen bere sinesmen erlijiosoen alde. Frantses Akademiako kide izan zen.
Eguzkitako betaurreko
Kalitate oneko eguzkitako betaurrekoak maiz erabiltzea aholkatzen dute, aurpegira egokitzen direnak, frontetik eta alboetatik datozen izpietatik babesteko moduan, begi-osasunean ondorio kaltegarriak izan ditzaketen UV izpiak behar bezala iragaziz.
Zereal
Fonio zuria (Digitaria exilis)
Artatxikien artean hazirik txikiena duena da. Afrikako ekialdean garrantzitsuak dira elikadurarako eta Indian ere espezie bat landatzen da. Oso hazi txikikoa da. Oinarrizko zerealetako bat da Sudan hegoaldean eta Etiopian. Fonioa azkarren hazten den zerealetako bat da, sei-zortzi aste soilik behar baititu heldutasunera iristeko. Lurzoru txiroetan eta eskualde erdiaridoetan haz daiteke. Artatxikiaren moduan egosita, lagungarriekin, eltzekari moduan jaten da.
Artoa (Zea mays)
Oinarrizko janaria Ipar eta Hego Amerikan eta Afrikan. Urteroko gramineoen familiako landare belarkara da, bai gizakiek bai animaliek jateko landatzen dena. Munduko zerealik landatuena da, garia eta arroza baino gehiago. Europara 1492. urtean iritsi zen. Erdialdeko Ameriketan landatu zen lehen aldiz. Glutenik ez duen zereal bat dugu. Berarekin egindako ziropa gaur egun prestaketa komertzial ugari gozatzeko erabiltzen da. Arto mota andana ikaragarria dago, batzuk palomitak egiteko, beste batzuk arto gozo moduan edo bere horretan egosi edo erreta jateko. Irina edo semola moduan, tortillak edo taloak egiteko edo saltsak eta prestaketa desberdinak loditzeko. Glutenik ez duenez ezingo genuke ogirik egin, hau egin nahi izanez gero, arto irinari, gari irina nahastu beharko genioke. Zerealetan koipe gehien duena da, hau aprobetxatuz arto olioa ere komertzializatzen da; hala ere, azkar zahartzen den olioa da eta tenperatura altuak ez ditu onartzen.
Artobeltza, sarrazenoa (Fagopyrum)
Sasi zereal bat da, baina zerealen elikagaiak eta erabilerak ditu. Eurasian hazten da, eta gaur egun Errusia da ekoizle nagusia. Ipar Ameriketan badago oso antzekoa den beste genero bat. Nekazaritzan erabiltzen den espeziea da: artobeltz arrunta. Bere izen arruntak kontrakoa adieraz lezakeen arren, espezie hauek ez dira belarrak, eta ez daukate artoarekin zerikusirik. Glutenik ez du eta beraz ogia egiteko ez du balio baina zeliakoen produktu asko egiteko bai. Arroz zuriaren moduan egosi eta lagungarriekin nahastuta jaten da normalean, berak bakarrik ez baitu zapore gehiegi. Betegai moduan ere erabiltzen da. Errusian, Errumanian eta ingurune horretan bertako plater tipiko ugaritan erabiltzen da artobeltza. Edari alkoholdun ugari prestatzeko ere erabiltzen da.
Basartoa edo sorgoa (Sorghum)
Belarren talde bateko hainbat espezie izendatzeko erabiltzen den izena da. Espezie horietako batzuk jateko aleak ekoizteko landatzen dira, eta beste batzuk azienden bazka gisa edo larreetako osagai gisa. Landare hauek klima beroetan hazten dira mundu osoan barrena. Genero honetako espezieak eskualde tropikal eta subtropikalekoak dira jatorriz, eta kontinente guztietan bizi dira, Ozeania barne. Garbantzu txiki baten antza du. Oinarrizko janari nagusia da Asian eta Afrikan, eta oso erabilia da mundu guztian azienda elikatzeko. Glutenik ez duenez, zeliakoentzat egokia da. Edari alkoholdun ugari egiteko ere erabiltzen da. 20- 25 minutu egosita, arroz txuri edo artobeltz moduan presta dezakegu.
Reichshoffen
Reichshoffen Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Zereal
Espelta (Triticum spelta)
Gariaren azpiespezie bat da. Espelta oinarrizko janaria izan zen Europako hainbat tokitan Brontze arotik erdi aroraino; gaur egun uzta erlikial gisa irauten du Erdialdeko Europan, Alemanian bereziki. Hala ere, azken urteetan merkatu berria aurkitu du janari osasuntsu gisa. Zenbait adituren iritziz, espeltak gari arruntak baina propietate gehiago ditu. Ogi luzeak, garagardoa, vodka, eltzekariak edo produktu beganoak prestatzeko asko erabiltzen da. Gariaren moduan glutena du, eta beraz, ez da egokia zeliakoentzat.
Garagarra (Hordeum vulgare)
Gramineoen familiako urteko landarea da. Munduan landatutako lehen zerealetako bat izan zen; Eurasian orain dela 10.000 urte. Animaliak eta gizakiak elikatzeko erabili da. Munduan zerealen ekoizpenean laugarren zereala da, zekalearekin batera, artoa, arroza eta gariaren ostean. Europako erdi aroan garagarra edo zekalearekin egindako ogia nekazarien janaria zen, gari ogia klase menderatzaileak zerabilen bitartean. XIX. mendean Europan gariak garagarrari garrantzia kendu zion. Gaur egun garagar eta gari irina nahastuta egiten dira ogi ugari. Egosita jateko garagar fina edo “perlada” deitzen duguna erabiltzen da; kasu honetan, zahia edo azala kentzen zaio oso gogorra baita. Garagarra normalki malta gisa erabiltzen da, hartzidura bidez garagardoa, whiskia eta gina egiteko zein bakarrik jateko erabiltzen da. Zopa eta erregosi askotan erabiltzen da, munduko ogi askoren oinarria da. Gosaltzeko malutetan ere erabiltzen da.
Reichshoffen
Biztanleria
2007an Reichshoffen udalerrian erroldatutako biztanleak 5.577 ziren. Familiak 2.079 ziren, horien artean 437 pertsona bakarrekoak ziren (182 bakarrik bizi ziren gizonak eta 255 bakarrik bizi ziren emakumeak), 758 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 766 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 118 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zereal
Zekalea (Secale cereale)
Urteroko landarea da, gramineoen familiakoa, eta bere aleagatik gizakion elikadurarako edo bazka landare bezala landatzen da. Gariaren familiako zereala da, eta garagarrari estuki lotua dago. Zekalearen alea irina egiteko erabiltzen da. Honek ere garagarren moduan zahia edo azala oso gogorra du. Zekalearen irina horia eta lurrintsua da, balio dietetiko handikoa eta zapore berezikoa, eta iraupen luzekoa da. Zekale irin hutsez eginiko ogia marroi iluna da, mingotsa, malgutasun urri eta uki latzekoa, eta luze irauten du. Gari irinaren ondoren ogia egiteko gehien erabiltzen den irina dugu. Gariak baino gluten gutxiago du. Zekale ogia ez da gaurko kontsumitzaile estandarraren gustukoa (“ogi beltza” esango lioke) eta horregatik gari irinarekin nahasi ohi da sarri, erabiltzekotan. Garagardoa egiteko baliatzen da zekalea, gordinik edo maltatuta, eta pattar eta whiski batzuk egiteko. Egosita ere jan daiteke edo malutetan gosaltzeko.
Reichshoffen
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zereal
Garia (Triticum spp.)
Landare loredun graminea belarkara da. Ekialde hurbilean etxekotu zen duela milaka urte, eta mundu osoan hazten da egun. Artoarekin eta arrozarekin batera gehien ekoizten den zerealetako bat da. Haren aleak gizakiarentzat funtsezko elikagaiak dira, bereziki ogiaren osagai nagusi moduan, baina baita gailetak, pastelak, pastak, fideoak, kuskusa eta antzekoak egiteko ere. Horretaz gainera, garia hartzituta, garagardoa, alkohola, vodka edariak, besteak beste, eta bioerregaiak ere egin daitezke. Garia aziendentzat janari gisa ere landatzen da, eta gari-landarearen lastoa abereak bazkatzeko nahiz eraikinen teilatuak egiteko erabil daiteke. Gariak proteina kopuru handia du, baina haren proteina batek, glutenak alegia, erantzun immunologiko desegokia eragiten du pertsona zenbaitengan. Gaixotasun horri zeliakia deritzo. Gari aleak egosita egindako prestaketak dira, Kuskusa eta bulgurra.
Reichshoffen
Etxebizitza
2007an 2.294 etxebizitza zeuden, 2.119 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 152 hutsik zeuden. 1.847 etxeak ziren eta 429 apartamentuak ziren. 2.119 etxebizitza nagusietatik 1.601 bere jabearen bizilekua ziren, 455 alokairuan okupaturik zeuden eta 63 doan lagata zeuden; 20 etxek gela bat zuten, 92 etxek bi zituzten, 269 etxek hiru zituzten, 518 etxek lau zituzten eta 1.220 etxek bost zituzten. 1.710 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 882 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 957 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zereal
Kinoa (Chenopodium)
Izenaren jatorria kitxua hizkuntzatik dator, kinwa, kinuwa. Gizakiak landatzen dituen urteroko hazi jangarriak dira. Sasi zerealen multzoan sartzen da, zerealen moduan erabiltzen delako. Kinoa Hego Amerikako Andeetako eskualdean sortu zen, eta 6.000 urtez funtsezko elikagaia izan da han. Egun, lehen ekoizlea Bolivia da, gero Peru eta Estatu Batuak. Itsas mailan hasi eta 4.000 metroko garaierarainoko lekuetan hazten da, eta arazorik gabe moldatzen da hezetasun eta tenperatura desberdinetara. Kinoa modan jarri da bereziki bere proteina asko eta aminoazido nagusiak oso orekatuak eta mineral oso interesgarri eta digerigarriak dituelako. Bestetik, glutenik ez duenez, digestio oneko zereala dugu. Peru eta Bolibia inguruan hazi hauek txigortu eta irin bat egiten dute. Irin horrekin ore eta gaileta desberdinak, azkenburuko ugari prestatzen dituzte. Esnearekin nahastua, zopak egiteko... Gurean ohikoena barazkiekin edo lagungarriekin 20 minutuz egotea da. Beste aukera dugu lagungarrik gabe egosi eta ondoren gehitu edo hoztu ondoren, entsaladetan erabiltzea. Kinoaren landarearen hostoak barazki moduan jaten dira.
Reichshoffen
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.556 ziren, horien artean 2.623 aktiboak ziren eta 933 inaktiboak ziren. 2.623 pertsona aktiboetatik 2.332 lanean zeuden (1.297 gizon eta 1.035 emakume) eta 291 langabezian zeuden (130 gizon eta 161 emakume). 933 pertsona inaktiboetatik 334 erretiraturik zeuden, 267 ikasten zeuden eta 332 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Reichshoffen udalerrian 2.111 unitate fiskal zeuden, 5.603 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.100 euro zen.
Zereal
Tefa edo teffa (Eragrostis tef)
Afrikako ipar ekialdeko etiopiar mendigunean sortutako urteroko landare belarkara da. Nutrizioaren aldetik ezaugarri interesgarriak dauzka: zuntz dietetikoa eta burdina, proteina eta kaltzioz horniturik dago. Labore garrantzitsua da Etiopian eta Eritrean baina Indian eta Australian ere erabiltzen da. Hain hazi txikia izanik (milimetro bateko diametrokoa), aski dira eskukada batean kabitzen diren aleak soro oso bat ereiteko eta, beraz, bizimodu nomada edo erdi nomadarako egoki-egokia da. Glutenik ez du eta sasi zereala da. Artatxikia eta kinoa bezala egosten da, baina hazia txikiagoa da Etiopian Injera (tefaren irinarekin eginiko krepe modukoa, honen gainean jartzen dira lagungarriak ) izeneko janariaren osagai nagusia da. Zopak eta gisatuak loditzeko, ogia, pastak eta bizkotxoak lortzeko. Gosaritarako, entsaladetan edo jogurtari gehitzeko malutetan.
Tritikalea (× Triticosecale)
Duela 150 urte laborategi batean artifizialki lortua, garia eta zekalearen nahaskia da. Proteinetan bere gurasoak baino aberatsagoa da, baina lehorteetan nahiko ahula. Landare luzea, gariaren eta zekalearen antzekoa, eta buru zintzilikariak ditu. Tritikalearen aleak eta ale-buruak jatorrizko bi landareak ekartzen dizkigu burura, bien ezaugarrien nahaste nabarmena baita. Animalien bazkarako erabiltzen da nagusiki, baina okintzarako gariarekin nahasita ere erabiltzen da.
Reichshoffen
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 68 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 5 igeltseroak, 8 margolariak, 8 zurginak, 5 iturginak, 3 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 11 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
Zereal
Txia (Salvia hispanica)
Lamiaceae familiako espeziea da, eta erdialde eta hegoaldeko Mexikon, Guatemalan eta Nikaraguan du jatorria eta bertan non chia deitzen diote. Bere haziak jangarriak dira eta lihoarekin batera, omega-3 gehien duen landareetako bat da; horregatik, olioak ere egiten dira. Bere zuntza oso likatsua da eta digestioan ur kantitate handiak behar ditu; eta horren ondorioa da argaltze dieta askotan asebetetzeko erabiltzea. Proteina eta mineraletan ere oso aberatsa da. Mexikon eta Guatemalan freskagarriak prestatzeko erabiltzen da, entsaladetan, zopetan, mueslietan edo jogurtarekin. Gisatu desberdinei gehitzea badago. Bere irinarekin gozogintzako prestaketak ere egiten dira. Kimu gazteak barazki moduan ere jaten dira.
Reichshoffen
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 21 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 4 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 5 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 altzari denda zen eta 1 bitxi-denda zen.
2000. urtean Reichshoffen udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 414 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1  eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Reichshoffen udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 477 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tibalt I.a Nafarroakoaren monumentua
Tibalt I.a Nafarroakoaren monumentua Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen monumentu bat da. Larraina parkean dago. Tibalt I.a Nafarroakoaren omenezko monumentua da. Bertatik, Takonera parkeko luebakian dauden orein, pauma eta beste hainbat animali ikusgai daude.
Albiste faltsu
Albiste faltsua, berri faltsua, gezurrezko albistea edo gezurrezko berria, —maiz fake news, bere horretan maileg atua—, desinformatzeko helburuarekin hedabideen edota sare sozialen bidez nahita zabaltzen den gezurrari deritzo. Kontrastatu gabeko berria da, funtsean, amen-omen mota bat da.
Tibalt I.a Nafarroakoaren monumentua
Multzoa
Materiala: Harria. Multzoaren neurriak: 480 x 1300 x 84 cm.
Sorghum
Sorghum belarren taldeko genero bateko hainbat espezie izendatzeko erabiltzen den izena da. Espezierik ezagunena Sorghum bicolor da, basarto edo sorgo gisa ezagutzen dena. Espezie horietako batzuk jateko aleak ekoizteko landatzen dira, eta beste batzuk aziendentzako bazka gisa edo larreetako osagai gisa. Landare hauek klima beroetan hazten dira mundu osoan barrena. Genero honetako espezieak eskualde tropikal eta subtropikaletakoak dira jatorriz, eta kontinente guztietan bizi dira, Ozeanian barne.
Tibalt I.a Nafarroakoaren monumentua
Monumentua
Hamaika arku zorrotzeko arkuteria gotiko batek osatzen du arkitekturaren partea. Arkuek hirugingilak dituzte barne aldean, pilareetan eta oinarri poligonaletan bermatuta. Marcillako antzinako monasterio zistertarretik ekarria da. Jatorrizko obrari hala ikur heraldikoak nola Tibalt I.a Nafarroakoa errege koroatu zeneko VII. mendeurrena ospatzeko karaktere gotikoetan idatzitako testuak gehitu zizkioten. Errege Trobalaria irudikatzen zuen Tibalt I.aren estatua eseriak osatzen zuen monumentua. Estatua hori Victoriano Juaristi Sagartzazu donostiar mediku eta humanistak egin zuen, Atarrabiako Jose Maria Iñigo Iñarena eskultorearen laguntzaz. Eskultura ez da gaur egunera iritsi, ezta egilearen senideen eta lagunen arabera, San Miguel Klinikaren lorategietan noizbait egon zen obra honen kopia ere.
Albiste faltsu
Sare sozialen aro digitalean fake news izendapena zabaldu den arren, ez da berez zerbait berria, lehenago existitzen baitzen, baina orain albiste mota jakin bat adierazteko kategoria estuagoa sortu da. Hauteskunde kanpainan, nabarmen agertu ohi dira albiste faltsuak.
Sorghum
Laborantza eta erabilerak
Basarto-espezie asko gizakientzako janari gisa ekoizten dira, bai eta aziendentzako janari gisa eta edari alkoholikoak ekoizteko ere. Espezie askok idortasuna eta beroa ondo jasaten dute eta garrantzitsuak dira eskualde lehorretan. Larreen funtsezko osagaia dira eskualde tropikal askotan. Basartoa munduko mailako bosgarren zerealik garrantzitsuena da ekoizpenari dagokionez.
Albiste faltsu
Kontzeptuaren oinarriak
Era honetako informazioak, zurrumurru formaz, lehenago existitu izan dira ahoz aho era simetrikoan transmititzean eta zabaltzean. Haatik, azken hamarkadetan, aurrez aurreko elementuaz gain, Interneteko sare sozialek bete dute transmisio hori, hala nola Youtube, Facebook edo Instagram. 2017an, fake news urteko hitzat hartu zuen Collins hiztegiak eta, harrezkero, zabaldu egin da.
Sorghum
Laborantza eta erabilerak
Zenbait basarto-espezie eragin ekonomiko garrantzitsua daukaten belar txarrak dira. Bestalde, espezie batzuk hidrogeno zianuroa, hordenina eta nitratoak dauzkate landarearen hasierako hazkunde-faseetan. Konposatu hauek basartoa jaten duten animalientzako hilgarriak izan daitezke.
Albiste faltsu
Kontzeptuaren oinarriak
Albiste faltsuak ez dira ezerezetik sortzen; aldiz, gizarteko aurreikuspen edo estereotipoetan oinarritzen dira, alegia, entzun eta ikustea espero den horretan. Albiste faltsuen indarraz, Fito Rodriguez hezkuntzako irakasle eta doktorea albiste faltsuen pigmalion efektuaz mintzatu da: izendapen edo etiketa baten bidez, gero gertatuko dena bideratzeko gaitasuna.
Gezurtiek hainbat trikimailu erabiltzen dituzte gezurrezko albiste batek egiazkoa irudi dezan. Adibidez, esanak desitxuratu edo testuingurutik kanpo jartzea, informatzaile egiatien izen onaz baliatzea, eta abar. Gezurtia jakintsuak edo adituak izaten dira, Aristotelesek Poetika idazlanean adierazi zuenez, haiek dakite engainatzen. Aristotelesek gizabanakoen baitan jartzen du gezurra kudeatzeko erantzukizuna, alegia, bereizten jakitea, biziraupenerako bitarteko gisa.
Adibideak
Horren adibide gordina dira, esaterako, Madrilgo 2004ko martxoaren 11ko atentatuak. Hauteskundeen atarian, Espainiako Gobernuko agintariak tematu ziren informazio eta zantzu guztien kontra ETA horien egile zela nabarmentzen. Gertaeren larriak areagotu egin zuen agintari horien baieztapenetan atzera egitea; izan ere, Eusko Jaurlaritzak eta NBEk ontzat eman zuten Espainiar Gobernuaren tesia, gezur borobila izanik ere. Albiste faltsu horren arazoetako bat, hain zuzen, ez zen izan hainbeste gero ETA ez zela esatea nola sinesgarri egitea ETA izan zitekeela.
Berrikiago, 2022ko apirilean El Español hedabideak zabaldu zuen Espainiako Osasun Ministerioak ardoa eta garagardoa debekatzekoa zela tabernetako menuetan, berehala gezurtatu zen albiste faltsua; hala izanik ere, Madrilgo Autonomia Erkidegoko presidente Isabel Ayusok egiazkotzat jo zuen albiste hori. Alberto Nuñez Faijook, 2023ko uztaileko Espainiako hauteskunde-kanpainan, ezagun egin zen baieztapen faltsu bat, Silvia Intxaurrondo kazetariak pentsioa igotzearen datua egiazkoa ez zela aurpegiratu zionean; kazetaria zuzen egonagatik, PPko hautagai hura kazetariari oldartu zitzaion.
Nola antzeman?
Liburutegi akademikoko gida baten arabera, albiste faltsuen zenbait propietate edo jarduera zehatzek horiek identifikatzen eta haien eragina saihesten lagun dezakete. Horien artean daude: clickbait, propaganda, satira/parodia, kazetaritza arduragabea, Burutze engainagarriak, manipulazioa, zurrumurruen fabrika, Informazio okerra, hedabideen aurreiritzia, entzunaldiaren aurreikuspena eta Eduki-haztegiak.
Liburutegien Elkarteen eta Erakundeen Nazioarteko Federazioak (LEENF) diagrama gisako laburpen bat argitaratu zuen, pertsonei albiste faltsuak ezagutzen laguntzeko. Hauek dira bere puntu nagusiak:
2015 ean abiarazitako Datuak Egiaztatzeko Nazioarteko Sareak (DENS) nazioarteko lankidetzaren ahaleginak babesten ditu gertakariak egiaztatzeko, gaikuntza ematen du eta printzipioen kode bat argitaratu du. 2017 an, kazetaritza-erakundeentzako eskaera- eta hautaketa-prozesu bat sartu zuen. IFCNren sinatzaile egiaztatu batek, The Conversation hedabide independente eta irabazi-asmorik gabekoen aldizkariak, gertaerak egiaztatzeko prozesua azaltzen duen animazio labur bat sortu zuen, eta horrek berekin dakar "kontrol eta oreka gehigarriak, bigarren aditu akademiko batek binakako berrikuspen itsua, zenbaketa gehigarri bat eta argitalpen-gainbegiratzea".
Monétay-sur-Loire
Monétay-sur-Loire Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Monétay-sur-Loire udalerrian erroldatutako biztanleak 297 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 178 etxebizitza zeuden, 129 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 174 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 129 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 40 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 98 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 162 ziren, horien artean 99 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 99 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (52 gizon eta 37 emakume) eta 11 langabezian zeuden (6 gizon eta 5 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Monétay-sur-Loire udalerrian 133 unitate fiskal zeuden, 305 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.233 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
Crespin (Nord)
Crespin Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Crespin udalerrian erroldatutako biztanleak 4.394 ziren. Familiak 1.601 ziren, horien artean 398 pertsona bakarrekoak ziren (142 bakarrik bizi ziren gizonak eta 256 bakarrik bizi ziren emakumeak), 422 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 635 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 146 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Monétay-sur-Loire
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Monétay-sur-Loire udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.438 hektarea erabiltzen.
Crespin (Nord)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Monétay-sur-Loire
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Crespin (Nord)
Etxebizitza
2007an 1.772 etxebizitza zeuden, 1.640 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 125 hutsik zeuden. 1.555 etxeak ziren eta 216 apartamentuak ziren. 1.640 etxebizitza nagusietatik 1.006 bere jabearen bizilekua ziren, 611 alokairuan okupaturik zeuden eta 23 doan lagata zeuden; 23 etxek gela bat zuten, 69 etxek bi zituzten, 171 etxek hiru zituzten, 536 etxek lau zituzten eta 842 etxek bost zituzten. 971 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 792 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 458 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.853 ziren, horien artean 1.771 aktiboak ziren eta 1.082 inaktiboak ziren. 1.771 pertsona aktiboetatik 1.472 lanean zeuden (847 gizon eta 625 emakume) eta 299 langabezian zeuden (145 gizon eta 154 emakume). 1.082 pertsona inaktiboetatik 246 erretiraturik zeuden, 286 ikasten zeuden eta 550 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Crespin udalerrian 1.679 unitate fiskal zeuden, 4.501 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.207 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 89 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 10 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 24 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 eraikuntza enpresak, 7 ile apaindegiak, 4 jatetxeak eta 1 apaindegia.
Hirigintza taktiko
Hirigintza taktikoa aldi baterako esku-hartze laster eta merkea da, ingurune eraikia eraldatzeko asmoarekin egina, ohiko hirigintza prozesu geldo eta garestiei itxaron gabe (edo etorri bitartean). Gehienetan herritarra, parte-hartzailea eta iragankorra da, batez ere biztanleek edo militanteek sustatua, nahiz eta administrazio publikoek ere erabiltzen duten. Helburu nagusia auzokoentzako elkarguneak sortzea eta espazio publikoak berreskuratzea edo biziaraztea izan ohi da, are eta hiri iraunkorreratz abiatzea.
Terminoa 2010 inguruan agertu zen, ezaugarri zehatz batzuk dituzten hirigintza-teknika multzo bat izendatzeko. Hauek dira ezaugarri batzuk :
Park(ing) Day edo Guerrilla Gardening bezalako mugimenduak hirigintza taktikoaren kasu ezagunenetako batzuk dira.
Crespin (Nord)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Crespin udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hirigintza taktiko
Jatorria
Hirigintza taktikoaren mugimendua hainbat hiri inguruneko esperimentaziotan oinarritzen da, horien artean Ciclovía (Bogotan), Paris-Plages (Parisen) eta oinezkoen gune berriak (New Yorken). Baina ekintza hauek administrazio publikoek sustatuak dira eta badira lehenagoko beste hainbat adibide herritarrek sustatuak.
Crespin (Nord)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1, 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Crespin udalerrian lizeo teknologiko bat zegoen 196 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Qasr Kharana
Qasr Kharana, baita ere Qasr al Harrana, Qasr al-Jarana, Kharanah, Kharaneh edo Hraneh izenekin ezaguna, Basamortuko gazteluen multzoko gotorlekua da. Jordanian dago, Amman hiriaren ekialdean, 65 km-tara. Gotorlekuaren lehen fasea 661 eta 684 artean eraiki zen; bigarrena 710 urtearen inguruan.
Historia
Nahiz eta "gaztelu" hitzarekin definitu, haren funtzio nagusia ez dago oso garbi. Ez du erabilera militarrik izan duenik ematen eta gezileiho itxura duten leihatilak ez ziren defentsarako, barrualdea aireztatzeko baizik. Batzuen ustez jauregi bat izan zen; beste batzuen iritziz karabansarai izateko moldatutako eraikina zen, hau da, bidaiariei atseden eskaintzeko egitura. Bigarren hipotesi honen aurka, gertutik ez dago ibilbide ezagunik, ezta ur-iturri egokirik.
Mendetan eraikina hondatu zen, bereziki lurraldean emandako lurrikaren ondorioz. 1901ean Alois Musil esploratzaileak berraurkitu zuen. 1970. urtetik aurrera, Stephen Urice arkeologoaren agindupean berreraiki egin zen. Egun bisitariei irekita dago baina alde batzuk, goiko eskailerak eta teilatua, egoera kazkarrean izan.
Arkitektura
Qasr al-Jarana hiriburutik 60 km hego-ekialdera dago, basamortuko lautada baten erdian, 15 metroko muino txiki baten gainean, Amman eta Azraq lotzen dituen 40. autobidetik gertu. Omeiek eskualde horretan eraikitako lehen gazteluetako bat da, eta, hala ere, oso ondo kontserbatuta dago. Basamortuko esteparen erdian nabarmentzen da, bere forma kubikoarekin, lau alde eta dorreak ditu izkinetan, hormen altuera gainditzen ez dutenak, baita fatxada bakoitzaren erdian zirkuluerdi-formako dorreak eta sarrera bakarra ere. Morteroz elkartutako hareharrizko harriekin egina dago.
Oinplanoa karratua da, 35 metro inguruko aldea du (1.225 metro koadro), eta barruan bi solairuz inguratutako patioa dago, hirurogei gela dituena, gehienak angeluzuzenak, sabai gangadunak eta pilastra atxikien gainean dauden erdikupulaz osatuak. Dekorazioa mugatua da, sarrerako atearen gainean bakarrik dago iztukua eta arkuetan zerra-hortzak ikusten dira. Goiko geletako batean dagoen marrazki batek eragin sasandarrak erakusten ditu.
Fossé
Fossé izenarekin honako udalerriak daude Frantzian
Jete
Jete Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 870 biztanle zituen.
Ayesha Malik
Biografia
Ayesha Parisko eta New Yorkeko eskoletan jaso zuen oinarrizko hezkuntza eta Londresko neskentzako Francis Holland eskolan egin zuen Advanced Level maila. Pakistanen, Karachiko Grammar School-era joan zen eta merkataritzako lizentzia lortu zuen Karachiko Government College of Commerce & Economics-en. Ondoren, Pakistaneko Zuzenbide Fakultatean gradua lortu zuen eta masterra zuzenbidean Harvardeko Zuzenbide Fakultatean. Malik London H. Gammon Fellow izendatu zuten 1998-1999 meritu nabarmenagatik. <cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">"Hon'ble Sitting Judges - Lahore High Court". data.lhc.gov.pk. Retrieved 17 September 2018.
Ayesha 1997tik 2001era Fakhruddin G. Ebrahim & Co, Karachiko Fakhurddin G. Ebrahim jaunari lagunduz hasi zuen bere karrera juridikoa.
2001etik 2004ra, Malik Rizvi, Isa, Afridi & Angell-ekin lan egin zuen, hasieran Senior Associate gisa. 2004tik 2012ra, Rizvi, Isa, Afridi & Angell-en (RIAA) bazkide izan zen. Denbora horretan, Enpresaren Lahore Bulegoko arduraduna izan zen, enpresaren Korporazio eta Auzibide Saila zuzenduz.
2012ko martxoaren 27an, Ayesha Lahoreko Auzitegi Nagusiko epaile bihurtu zen.
2019ko urtarrilean, Ayesha A. Malik Lahore-n (Pakistan) Emakume Epaileen Babeserako Batzorde sortu berriko presidente bihurtu zen. Batzorde hori Lahore Auzitegi Nagusiak osatu zuen abokatuek barrutietako auzitegietako hooliganismoaren aurkako neurriak hartzeko” emakume epaileei.
Meerhout
Meerhout (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 9.913 biztanle zituen. Meerhout Albert kanalaren Gune Ekonomikoaren parte da.
Ayesha Malik
Biografia
Ayesharen praktika juridikoa Auzitegi Nagusietan, Barrutiko Auzitegietan, Banku Auzitegietan, Auzitegi Berezietan eta Arbitraje Epaitegietan agerraldietan datza. Ingalaterran eta Australian, lekuko aditua izan da Pakistanen haurren zaintza, dibortzioa, emakumeen eskubideak eta konstituzio-babesa duten familia-zuzenbideko kasuetan. Hainbat epai aipagarri idatzi ditu emakumeen eskubideei eta genero-berdintasunari buruzko erreferentzia zehatzekin. <cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">""The 3rd Punjab Women Judges' Conference" by the Hon. Ayesha Malik". International Association of Women Judges. 2019-12-12 . Retrieved 2020-12-06.
Ayesha-k emakumezko funtzionario judizialekin lotutako gai guztiak aztertu zituen emakumezkoen gainbegiratze batzordearen buru izan da.
Malik Lahoreko Auzitegi Nagusian aztertzen ditu ingurumen-gaiak eta ingurumen-justizia defendatzen duen epaile berdea da.
2022ko urtarrilean, Pakistango Auzitegi Goreneko epaile gisa zin egin zuen. Auzitegi Goreneko lehen emakumea izan zen.
Hezitzaile juridikoa
Ayeshak Banku Zuzenbidea irakatsi du Punjabeko Unibertsitatean, Negozio eta Informazio Teknologien Masterraren Saila eta Merkataritza Zuzenbidea Karachiko Kontabilitate eta Kudeaketa Zientzien Fakultatean.
Punjabeko Akademia Judizialaren Kontseilurako "genero sentsibilizatzea auzitegietako prozesuetarako" ikastaroa garatu zuen. Ingurumen-legeei buruzko eskuliburu bat ere egin zuen, epaitegiei ingurumen-gaiak jorratzeko.
Gizarte lana
Era berean, borondatez ingeles hizkuntza eta komunikazio gaitasunen garapena irakatsi zituen Lahoreko SOS Herman Gmeiner eskolan (SOS proiektu bat) urte askotan. <cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">"Hon'ble Sitting Judges - Lahore High Court". data.lhc.gov.pk. Retrieved 17 September 2018.