cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lau Kumarak
Brahmaren pentsamendutik jaioak, lau semeak, euren aitaren gogoaren aurka, zelibatuaren botuak lurperatu zituzten leinu handiak (rishi) bezala deskribatuak dira. Bhagavata Puranak, Kumarak, hamabi Mahajanen (debozio handidunak edo bhaktiak) zerrendatzen ditu.
Boran-sur-Oise
Boran-sur-Oise Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Boran-sur-Oise udalerrian erroldatutako biztanleak 2.108 ziren. Familiak 785 ziren, horien artean 190 pertsona bakarrekoak ziren (93 bakarrik bizi ziren gizonak eta 97 bakarrik bizi ziren emakumeak), 196 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 282 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 117 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 856 etxebizitza zeuden, 805 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 669 etxeak ziren eta 176 apartamentuak ziren. 805 etxebizitza nagusietatik 528 bere jabearen bizilekua ziren, 265 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 20 etxek gela bat zuten, 72 etxek bi zituzten, 132 etxek hiru zituzten, 237 etxek lau zituzten eta 345 etxek bost zituzten. 583 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 338 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 369 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.414 ziren, horien artean 1.038 aktiboak ziren eta 376 inaktiboak ziren. 1.038 pertsona aktiboetatik 962 lanean zeuden (507 gizon eta 455 emakume) eta 77 langabezian zeuden (37 gizon eta 40 emakume). 376 pertsona inaktiboetatik 111 erretiraturik zeuden, 142 ikasten zeuden eta 123 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Boran-sur-Oise udalerrian 787 unitate fiskal zeuden, 2.067 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.569 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 73 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 24 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Boran-sur-Oise udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.080 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Brachysomophis umbonis
Brachysomophis umbonis Brachysomophis generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Lintzoain
Lintzoain Erroibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.
Pirinioak eskualdeko eskualdeburua eta Erroibarko ibarburua da. biztanle zituen.
Bertako biztanleak lintzoaindarrak dira.
Izena
Lintzoain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Mikel Belaskoren arabera, Lintzoain izena herria pertsona baten jabetzakoa izatetik dator. Pertsonari Li(n)zo edo antzeko zerbait deituko litzaioke, eta -ain amaiera (propietatea adierazten duen atzizkia).
Benito Urtasunen arabera, erromes atzerritarrek, XIII. mendean, Lintzoain Mauburguet deitu zuten, "hiri txarra" esan nahi duena, Orreagako Burguaren (egungo Auritz) aurka.
Julio Caro Barojaren arabera, zalantza askorekin bada ere, Li(n)zo pertsonak Linteus erromatar izena aipatzen du.
Arturo Kanpionen arabera, Lintzoain izena linzur euskal ahotsekin lotuta dago, "uretako parajea" esan nahi duena, eta linzu, goroldioa, berdexka esan nahi duena. "azuazalaren gaina" jatorriarekin ere lotzen du.
Armarria
Lintzoaingo armarriak honako blasoi hau du:
Armarria Goitiko Alorra izeneko parajetik dator, herriaren inguruan. Mendixka txiki bat da, landaretza txikia duena, batez ere zuhaixkak. Muinoaren goialdean hiru zuhaitz daude, herriko armarrirako erabiltzen direnak. Gaur egun, hiru zuhaitz horiek beste hiru erditu dituzte; beraz, gaur egun sei zuhaitz daude, eta ez hiru.
Geografia
Lintzoain Erroiberran dago.
Ingurune naturala eta klima
Erroiberraren azalera handia dela eta bi klima ezberdin daude, iparraldeko klima azpiatlantiarra, pagadi ugari eta urte osoko prezipitazioekin, eta hegoaldeko klima azpimediterraneoa, basa pinuekin eta uda garaiko bi hilabete idorrekin. Urteko batez besteko prezipitazioak 1 200 mm dira hegoaldean, eta 2 000 mm ibarraren iparraldean. Batez besteko tenperatura 7 eta 10 gradu bitartekoa da.
Urteroko egun euritsuak 120 izaten dira ibarraren hegoaldean eta 140-150 egun iparraldean. Gunerik menditsuenetan egun euritsuak 150 baino gehiago izan daitezke.
Estazio meteorologikoak
Erroiberran dagoen Aurizperri kontzejuan, itsasoaren mailatik 871 metrora, Nafarroako Gobernuak 1972an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975an, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Erro kontzejuan, itsasoaren mailatik 672 metrora. Erroko estazioa da Lintzoainerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.
Auzoak
Herriak 2 auzo ditu:
Kaleak
Herriak 2 kale ditu:
Etxeak
Herriak 40 etxe ditu:
Historia
Jaurerriaren antzinako lekua, 1280an, urtean 191 soldatako petxu bat zor zuela esan ohi dut.
Garraioa
Autobuses Artieda autobus konpainiak Erroibar Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Politika
Lintzoaingo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Jesus Francisco Urbelz Inda da.
Kontzejua
Lintzoaingo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Jesus Francisco Urbelz Inda da.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Erroibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.
Lintzoaingo azpieuskalkia erroibarrera da, eta, zehazki, Lintzoaingo aldaera. 2007ko udazkenean, euskaldun bakarra behintzat baziren, 50 urtetik gorakoa.
Euskararen Foru Legea
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Erroibar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 24,01ek zekien euskaraz.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Zika sukar
Zika sukarra Zika birusak eragiten duen gaixotasuna da. Gehienetan, egun gutxiren buruan sendatzen da, eta sintoma arinak eragiten ditu: sukarra, konjuntibitisa, larruazaleko erupzioak eta artikulazioetako mina. Zenbaitetan, fetuaren garapenean konplikazio larriak sor ditzake haurdunaldian. Eltxoek transmititutako beste gaixotasun batzuen antzeko sintomak sortzen ditu, denge edo chikungunya kasu, kasu gehienak (%60-80) sintomarik gabekoak diren arren.
Planaise
Biztanleria
2007an Planaise udalerrian erroldatutako biztanleak 412 ziren. Familiak 148 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Atalo
Ataloa (Mola mola) Molidae familiako ur gaziko arraina da, mundu osoko ur tropikal eta epeletan bizi dena. Arrain osteiktienik astunena da, 1.000 kilogramo baino gehiago izanik.
Planaise
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Atalo
2’5 m-rainoko luzera izaten du. Gorputza, hegalak barne, luze baino altuagoa du. Arre kolore iluna edo grisa, eta azal zakarra ditu. Askotan ur gainean azaltzen da albora etzana. Mundu osoko itsaso tropikaletan bizi da.
Planaise
Etxebizitza
2007an 186 etxebizitza zeuden, 152 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 151 etxeak ziren eta 34 apartamentuak ziren. 152 etxebizitza nagusietatik 129 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 92 etxek bost zituzten. 139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 93 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 281 ziren, horien artean 225 aktiboak ziren eta 56 inaktiboak ziren. 225 pertsona aktiboetatik 211 lanean zeuden (113 gizon eta 98 emakume) eta 14 langabezian zeuden (8 gizon eta 6 emakume). 56 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Planaise udalerrian 188 unitate fiskal zeuden, 509,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.249 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak eta 1 iturgina.
2000. urtean Planaise udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 368 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lothar de Maizière
Lothar de Maizière (Nordhausen, Turingia, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, 1940ko martxoaren 2a) alemaniar politikaria eta musikagilea da.
Biografia
Zuzenbidea eta musika ikasi zituen. 1960ko hamarraldian, legegizon gisa aritu zen lanean Ekialdeko Berlinen, erregimen komunistaren kontrako hiritarren defentsan.
Komunismoaren krisia hasi zen garaian eta SESB banatzen hasi zenean, 1989ko udaren ondoren, Batasun Demokrata-kristauak goreneko buruzagi hautatu zuen. 1990ean, Herriaren Ganberak gobernuko buru hautatu zuen Maizière, eta berehala hasi zituen elkarrizketak Alemania Federaleko buru zen Kohlekin, Alemania bateratzeko asmoarekin. 1990eko hauteskundeen ondoren, kargua utzi zuen, Kohl Alemania bateratuaren kantziler bihurtu zenean.
Azpitoniko (musika)
Musikaren teorian, azpitoniko, tonikoaren aurreko notari deritzo, hau da, eskala diatonikoko zazpigarren gradua, azpitonikoa, tonikotik tonu bateko distantziara aurkitzen bada, azpitoniko deritzo, tonuerdi bateko distantziara aurkitzen bada, berriz, sentikorra.
Micrurus stuarti
Micrurus stuarti Micrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Châteauvillain
Biztanleria
2007an Châteauvillain udalerrian erroldatutako biztanleak 1.646 ziren. Familiak 632 ziren, horien artean 180 pertsona bakarrekoak ziren (88 bakarrik bizi ziren gizonak eta 92 bakarrik bizi ziren emakumeak), 212 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 216 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 807 etxebizitza zeuden, 651 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 54 bigarren erresidentzia ziren eta 102 hutsik zeuden. 740 etxeak ziren eta 61 apartamentuak ziren. 651 etxebizitza nagusietatik 434 bere jabearen bizilekua ziren, 189 alokairuan okupaturik zeuden eta 28 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 76 etxek hiru zituzten, 214 etxek lau zituzten eta 339 etxek bost zituzten. 464 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 336 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 245 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 988 ziren, horien artean 716 aktiboak ziren eta 272 inaktiboak ziren. 716 pertsona aktiboetatik 630 lanean zeuden (357 gizon eta 273 emakume) eta 86 langabezian zeuden (34 gizon eta 52 emakume). 272 pertsona inaktiboetatik 97 erretiraturik zeuden, 79 ikasten zeuden eta 96 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Châteauvillain udalerrian 656 unitate fiskal zeuden, 1.548,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.143 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 83 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 21 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 28 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria eta 6 jatetxeak.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 liburu denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Châteauvillain udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.375 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Châteauvillain udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 225 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2. linea
2. linea terminoa hainbat garraio-linea izendatzeko erabiltzen da:
Bryn-crug
Bryn-crug Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. Tywyn udalerritik ipar-ekialdera dago, A493 eta B4405 errepideen arteko bidegurutzean.
Assieu
Assieu Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Assieu udalerrian erroldatutako biztanleak 1.257 ziren. Familiak 443 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 121 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 219 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 31 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 483 etxebizitza zeuden, 451 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 471 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 451 etxebizitza nagusietatik 396 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 143 etxek lau zituzten eta 273 etxek bost zituzten. 372 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 143 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 280 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Assieu udalerrian 468 unitate fiskal zeuden, 1.340 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.611 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 3 margolariak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 3 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Assieu udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 250 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Norfolkia squamiceps
Norfolkia squamiceps Norfolkia generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Nobody's Darling
Nobody's Darling 1943ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Janie Farnsworth Pennington High Schooleko ikasleak Hollywoodeko artisten seme-alabez zoratuta dago. Charles Grant Jr. maite du baina honek ez du Janie kontutan hartzen.
Kristal-sistema monokliniko
Parametroak
Sistema monoklinikoaren ezaugarriak honakoak dira:
NGC 1515
NGC 1515 galaxia espiral bat da, Dorado konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Erabakimen aske
Arlo erlijiosoan, etikoan, psikologikoan, juridikoan eta zientifikoan pisu handiko kontzeptua da. Etikak, adibidez, norbanakoen ekintzen erantzukizunaz mintzatzeko erabiltzen du.
Askatasuna eta Erabakimen askea
Laburbilduz, esan genezake askatasuna jokatzeko gaitasuna dela eta erabakimen askea, ordea, jokatzeko aukeren artean erabakitzeko gaitasuna. Hala ere, edozein erabaki ez da erabakimen askeaz baliatzen, horretarako zenbait baldintza bete behar baititu agente moralak.
Kontrola eta Erabakimen askea
Erabakimen askearen erabilpenaz mintzatzeko agente moralak hautuen gaineko kontrola izan behar du. Kontrola izateko baldintzen artean bi izan ohi dira esanguratsuenak: autodeterminazioa eta aukera aniztasuna. Hala ere badaude beste baldintza batzuk:
== Kausalitatea eta Askatasuna == Gizkakiak joera dauka gertakarien arteko harreman kausaletan arakatzeko. Zer edo zer gertatzen denean, ohikoa izaten da zergatik? galdera egitea. Gertakarien zergatia edo kausa ezagutu nahi dugu, gertakariak berak ulertzeko edo hobeto ezagutzeko, eta gertakarien gaineko kontrola lortze aldera. Mundua, gertakarien mundua, kausalitatean blaituta ikusten dugu. Humek zioen bezala, kausalitatea unibertsoaren porlana da. Kausalitateari esker gertakariak elkarren artean lotzen dira. Eta kausalitatea ez da soilik kontu zientifikoa. Esan bezala, kausalitatea eguneroko bizitzaren ikerketan txertatuta dago. Rusellek dioen eran, propaganda politikoak, zuzenbide penalak eta jendearengan eragiteko idatzitako liburu orok zentzu osoa galduko lukete kausatzeko ahalmenik ez balute. Hortaz, kausalitatea kontzeptu zentrala da munduaren gaineko ikuskeran. Arazoak kausalitatea askatasun kontzeptuarekin elkartu nahi denean sortzen dira eta hori da hain zuzen, erabakimen askearen eztabaidaren sorburu.
Erantzunkizun morala eta Erabakimen askea
Hortaz, Dawkinsek ere, beste bide batetik, askatasunaren intuizioa zalantzan jartzen du, bide batez pertsona, garuna eta ordenagailua identifikatuz edo elkarrengandik gertu jarriz. Hortaz, zalantzan jartzen du sistema etiko-moral judiziala, ez baitago lekurik sari eta zigorrarentzat. Hala ere, Dawkinsena ez da aukera bakarra, erantzunkizun moralaren auziak ez baitu oraindik irtenbide behin-betikorik.
Determinismoa eta Erabakimen askea
Determinismoa gertaera guztiak aldez aurretik existitzen diren kausengatik erabat determinatuta daudela defendatzen duen teoria filosofikoa da. Horrela, dena kausa-efektu kate batez gertatzen da, erabakimen askea eta zoria ukatuz. Horren haritik, hainbat pentsalari deterministak (Spinoza, Hume, Locke…) defendatu izan dute gizakiok huts egiten dugula askeak garela uste dugunean, askatasun edo ausazkotasun hori gertaera eragiten duten kausa eta faktoreak ez ezagutzeagatik sortzen den irudipena baino ez baita.
Inkonpatibilismoa
Inkonpatibilisten arabera, erabakimen askea eta determinismoa ez dira bateragarriak. Hortaz, erabakimen askea egiatzat jotzeak determinismoaren teoria ukatzen du eta determinismoa egiazkotzat jotzeak erabakimen askea ukatzen du. Teoria inkonpatibilista frogatzeko honelako argudiaketak erabili dira: (P1) Erabakimen askea izateko alternatibak edukitzea ezinbestekoa da.
(P2) Determinismoa egiazkoa bada aukera bakarra dago kausalitateak eraginda.
(O) Determinismoa egiazkoa bada ez dago aukeramen askerik.
(P1) Erabakimen askea izateko agente moralak bere ekintzen eta erabakien egiletza izan behar du.
(P2) Determinismoa egiazkoa bada, agente morala ez da bere erabakien egile.
Inkonpatibilismoaren baitan bi joera oinarrizko daude: determinista hertsiak eta libertaristak. Lehenengoek determinismoa egiazkotzat jotzen dute eta hortaz erabakimen askea ukatu. Bigarrenek aldiz, erabakimen askea jotzen dute egiazkotzat edonolako baldintzapena ukatuz. Hala ere, badaude bi korronte hauen barruan ñabardurak dituzten zenbait bertsio.
Konpatibilismoa
Inkonpatibilismoa ez da aukera bakarra determinismoaren eta erabakimen askearen harremana finkatzerako orduan. Izan ere, Hobbes eta Humeren eskutik beste irtenbide bat proposatu da: konpatibilismoa. Izenari erreferentzia eginez, teoria honek determinismoaren eta erabakimen askearen bateragarritasunaren alde egiten du. Pentsalari hauen aburuz, hein handi batean askeak izan gaitezke determinaturik egonda ere. Hortaz, konpatibilistentzat ekintza libre bat ez da kausarik gabe gauzatzen dena, gure desirek bultzatuta dagoena baizik. Hala ere, desirek ez dute zertan ekintza gauzatu, hori subjektuaren esku geratuko baita. Beraz, desiratzen den hori gauzatzeko erabakitzeko gaitasuna da askatasuna.
Aurreko baieztapenek konpatibilismo klasikoarekin bat egiten dute, hau da, Hobbesek, Humek eta Stuart Millek defendatu zuten teoriarekin. Baina, Harry Frankfurt bezalako autoreek zenbait akats dituen teoria dela baieztatu dute. Izan ere, konpatibilismo klasikoak ekintza askatasunaz mintzatzen da, ez, ordea, erabakimen askeaz. Frankfurtek konpatibilista klasikoekin bat etorriko litzateke aukeramen askea desira batek bultzatutako jokabidea dela esanez, baina desira horrekin subjektua identifikatu beharko litzatekeela gehituko luke. Hortaz, ez da jada ekintzari lotutako teoria, borondateari lotutakoa baizik. Laburbilduz, Frankfurtek maila psikologiko desberdinetan gertatzen diren desiren antolaketan eta desira horien gaineko gogoetan oinarritzen du teoria konpatibilista. Hala ere, Harry Frankfurt ez da konpatibilismoaren baitan alternatiba bat proposatu zuen bakarra. Izan ere, John Fischerrek eta Mark Ravizzak argudiaketa irizpide gisa izango duen konpatibilismo baten alde egin zuten. Hau da, agente moralak argudiaketa sendoena duen aukeraren alde egingo du. Gainera, azken hauek determinismoaren eta erantzunkizun moralaren arteko lotura ezarri zuten. Izan ere, aukera ezak ez du zertan erantzunkizun morala baztertu. Hori frogatzeko, "Frankfurt kasuetan" oinarritu ziren, non agente moral batek libreki eta boluntarioki jokatzen duen eta hortaz erantzule morala den nahiz eta hark ez jakin ez zuela jokatzeko beste aukerarik.
Azkenik, egiletza argudioaren inguruan (vid. Kontrola eta Erabakimen askea), konpatibilistek agente moralak bere desirak bultzaturik jokatzen duela baieztatuz, determinismoa eta aukeramen askea bateragarriak direla baieztatu dute berriz ere. Baina, azken argudiaketa honi inkonpatibilistek kritika egin diote konpatibilisten egiletzaren ideia oso azalekoa dela esanez.
Konpatibilismoaren aurkako argudioak
Bi dira konpatibilismoa ukatzeko erabili ohi diren argudioak: Manipulazioaren argudioa (Derek Perebom) eta Zigotoaren argudioa (Alfred Mele). Konpatibilistek erantzunkizun moralaren inguruan ematen dituzten baldintzak eskasegiak direla frogatu nahi dute bi argudioek. Gainera, konpatibilistek egiletzaren baldintza ere kostata frogatu dezaketela diote.
Manipulazioaren argudioa:
Adibide batean oinarritutako argudioa da hau: Plum irakasleak ekintza inmorala egitea erabakitzen du boluntarioki. Alegia, bere lankidea den White irakaslea akatzea.
Ekintza hau lau eskenatoki deterministan kokatzen dute egileek. Lehendabiziko kasuan, neurozientzialari batzuek Plum irakaslearen garunean White irakaslea akatzeko arrazoia atzematen dute, hortaz kostata baieztatu daiteke Plumek libreki erabaki zuenik bere lankidea akatzea. Bigarren kasuan, zientzilariek Plum irakasleari jaiotzetik programa bat ezartzen diote, halabeharrez etorkizunean White lankidearen akatzea ondorio izango duena. Behin ere, kostata baieztatu ahalko litzateke Plum dela erantzule. Hirugarrenik, Plum bere izaera eta ahalmenen ondorioz ekintza aurrera eramatera dago bideratua. Hirugarren kasu honetan familiak eta sozializazio prozesuak du eragina, eta hortaz, askoren aburuz ez litzateke errudun izango. Azkenik, determinismo hertsiaren markoan jartzen da Plum irakaslea eta hortaz, erahilketa iraganetik zegoen idatzita kausalitate saihestezinen katearen bitartez. Beraz, aurreko kasuen emaitza bera lortzen da.
Zigotoaren argudioa:
Argudio honek ere adibide bat hartzen du irizpide. Dianaren adibidea hain zuzen:
Diana mundu determinista bateko jainkosa da. Berak iraganeko eta lege naturalen gaineko jakintza du, hortaz aurreikusi dezake zer gertatuko den. Dianak etorkizunean ekintza bat gerta dadin, emakume baten baitan zigoto bat ezarri egiten du, eta denborarekin zigoto hura Ernesto izeneko gizaki bilakatzen da. Dianak hura sortzean ezarritako baldintzen ondorioz, Dianak eragin nahi zuen ekintza burutzen du Ernestok. Beraz, Ernesto ez da librea, ez baitu bere ekintzen egiletza.
Bi argudio hauek onargarriak badira ere, honek ez du esan nahi aukeramen askearen auzia konpondu dutenik; izan ere, oraindik irekita dagon eztabaida da.
Inkonpatibilismoaren aurkako argudioa
Inkonpatibilismoari kritika egiteko argudiorik ohikoena zoriaren argudioa da. Hau da, erabakimen askearen existentziarako egoera indeterminatuen beharrak egoera zorizkoak sortzen ditu eta hortaz, ezin daiteke jakin erabakiak libreak diren edo zortearen ondorio besterik ez. Honen arabera, inkonpatibilismoa faltsua izango litzateke erabakien gaineko kontrola eta zoria ezin baitira elkartu.
Bestetik, Neil Levy ikerlariak erabaki libre bat hartzeko gutxienez bi erabaki posibleen artean aukeratu behar zela zioen. Bi hauek kontrastatzea eta argudiaketa egitea ezinbestekotzat jotzen zuen. Baina, egoera indeterminatu batean ez legoke arrazoirik bata edo bestea hautatzeko eta erabakia zorizkoa izango litzateke. Hortaz, kostata baiezta daiteke erabaki askea dela.
Inkonpatibilistak hala ere, ez dira besoak gurutzaturik geratzen argudioaren aurrean eta zenbait aukera proposatzen dituzte haien teoriari eusteko:
Eszeptizismoa
Eszeptizismoaren arabera, erabakimen askea ez da bateragarria ez determinismoarekin ezta indeterminismoarekin ere. Izan ere, erabakimen askearen lekua oraindik ezagutzen ez ditugun gertakari neuronal eta psikologikoek betetzen dute soilik. Gainera, azken urteetan egin diren jokabidearen inguruko zenbait ikerketa zientifikok kanpoko baldintzen eragina azpimarratu dute, gizakion kontrol arrazionala ukatuz.
Honez gain, korronte inposibilista aipatu beharra dago. Hain zuzen, erabakimen askea gizakion handinahiak sortutako inkoerentzia dela dioen jarrera. Nietzsche izan da ordezkari nagusia eta gaur egun G. Strawson-ek eta S. Smilansky-k defendatzen dute gehien bat.
Apartheid
Apartheid hitzak arraza bereizketa esan nahi du afrikaans hizkuntzaz. Hegoafrikan eta Namibian gutxiengoan zeuden zurien gobernuek aplikatu zuten erregimen soziopolitikoaz aritzeko erabiltzen da batik bat. Garai luze hartan (1948-1990), gehiengo beltzak (eta era leunagoan asiarrak ere) pairatu behar izan zuen giza eskubideen murrizte larria.
Hego Afrikako Errepublikan eta Rhodesian, zuriak ez ziren biztanle guztiei, irakaskuntzan eta lanean, berdintasuna ukatzen zien apartheid horrek, baita elkartzeko eskubidea eta beste zenbait eskubide ere.
Bere helburua gutxiengo zuriarentzat boterea mantentzea zen (biztanleriaren % 21), beste baldintza batzuetan bere pribilegio-posizioa galduko zukeena. 1948ko Alderdi Nazionalaren garaipenaren aurretik, pertsona beltzek botoa eman zezaketen, baina muga askorekin.
Teorian, garapena sustatzeko, sistema arraza-talde desberdinak banatzean zetzan. Mugimendu hori guztia arraza zuriak zuzentzen zuen, eta mota guztietako legeak ezarri zituen, alderdi sozialak estaltzen zituztenak, oro har. Arraza-sailkapen bat egiten zen: itxuraren, gizartearen onarpenaren edo jatorriaren arabera. Sistema berri horrek iraultzak eta erresistentziak eragin zituen zuriak ez ziren herrialdeko herritarren aldetik.
1980ko hamarkadaren amaieran, Hegoafrikako mugako gerraren esparruan (Namibia eta Angola), Sobietar Batasunak bere laguntza ekonomiko eta belikoa kendu zien Angolari eta Kubari, eta bi herrialdeentzat bideraezina izan zen borrokarekin jarraitzea; era berean, Estatu Batuek Hegoafrikari ematen zioten laguntza finantzarioa bertan behera utzi zuten, eta horrek ondorio larriak ekarri zizkion Pretoriako gobernuari, besteak beste, Afrika hegoaldeko apartheidaren erregimenaren amaieraren hasiera, 1990era arte indarrean egon zena, 1992an pertsona zuriek bakarrik bozkatu baitzuten osoki.
Aintzindariak
Hegoafrikako beltzen aurkako arraza-bereizkeria eta desberdintasuna Hegoafrikaren europar kolonizazio handiaren hasierakoa da, Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiak, 1652an, Esperantza Oneko Lurmuturrean merkataritza-postu bat ezarri zuenean, zeina, azkenean, Herbehereetako Lurmuturreko Koloniara hedatuko zen. Konpainiak Khoikhoi–Herbehereetako gerrak hasi zituen; bertako khoikhoi herria lekuz aldatu; kolono zuriek landutako etxaldeekin ordezkatu, eta esklabo beltzak inportatu zituen Herbehereetar Inperioaren beste aldetik. Esklabotza garaian, esklaboek beren jabeengandik urruntzeko baimena behar zuten.
1797an, Swellendam eta Graaff-Reineteko, Landdrost eta Heemraden tokiko funtzionarioek, legeak zabaldu zituzten esklaboez haraindi, eta agintzen zuten Khoikhoi guztiak (hottentotak bezala izendatuak) herrialdean barrena edozein helburutarako mugitzen zirela paseak eraman behar zituztela. Hottentoten Aldarrikapenaren bidez, 1809an, Britainiar gobernu kolonialak berretsi zuen khoikhoiek lekuz aldatzeko bere nagusiaren edo bertako funtzionarioaren baimena beharko zutela. 1828ko 49. ordenantzak agintzen zuen beltz immigratzaileek baimena soilik eskura zezaketela lana bilatzeko. Baimen horiek mulatoentzat eta khoikhoientzat bakarrik eman zitekeen, baina ez beste afrikarrentzat, haiei oraindik baimena eramatera behartuta baitzeuden.
Sistema, benetan, Hegoafrikan, jatorri nederlandarreko kolono zuriek (afrikaner) lurralde horretako populazio beltzaren aurka praktikatu zuten, baina, 1814an, Britainia Handiko eta Irlandako Erresuma Batuak Lurmuturreko Kolonia ezarri zuenetik, ez zuen babes juridikorik britainiarrek ezarritako arauetan. Era berean, afrikaner jatorriko herritar zuri gehienen erabateko arrazakeria ez zetorren bat jatorri britainiarreko zurien gutxiengoaren pentsamenduarekin, ezta Erresuma Batuak izendatutako agintari kolonialekin ere.
Populazio beltzaren aurkako arrazakeriak agintari britainiarren babes ofizialik ez bazuen ere, zenbait hamarkadatan, eta, bereziki Boerren Bi Gerren ondoren, afrikanerrek arrisku ingelesa saihesteko borrokatu zuten agintari kolonial britainiarren neurri liberalak baztertuz eta beltzen aurkako arrazakeria nortasun nazional afrikanerra babestearen aldeko borrokaren parte zela azpimarratuz, hori izanik bere jarduera politikoaren funtsezko helburua.
1910ean Hegoafrikako Batasunak Britainiar Mankomunitatearen barruan barne autonomia lortu ondoren, afrikaner politikariek arraza de facto bereizteko politikari eutsi zioten, britainiar kontrolaren ahultzea aprobetxatuz eta beltzen garapen politiko eta ekonomikoa zapuzteko barne arauak emanez. Horrela, afrikanerren presioak beltzei botoa ematea eragotzi zuen, eta betoa jarri zien beltzek administrazio publikoan karguak har zitzaten. Afrikanerren presioaren ondorioz, modu erdi ofizialean ezarritako arau banatzaile eta arrazista horiei guztiei Apartheid Txikia deitu zitzaion.
Ezarpena
Afrikanerrek populazio beltzarekiko zuten arraza-diskriminazioa ez zen formalizatu 1948ra arte baizik, eta data horretan hasi zen forma juridikoa hartzen, horretarako aldarrikatutako legeek babestu baitzuten. 1948ko hauteskunde orokorretan, Alderdi Nazional erradikalak (Daniel François Malan artzain protestanteak zuzendutako Afrikaans Alderdiarekin egindako koalizio batean) hauteskundeak irabazi zituen britainiarren babesa zuten hautagai liberalenen aurka eginez, dena hauteskunde legearen perbertsio baten ondorioz. Horrek gehiengoa eman zion aurkariak, Alderdi Batuak, baino boto gutxiago lortu arren; eta gauza bera gertatu zen 1953an, Alderdi Nazionalaren garaipena errepikatu zenean. Malanek, 1948ko bere lehen hitzaldian, adierazi zuen hauteskunde garaipenak «Gaur egun Hegoafrika berriro gurea da, Jainkoak ahalbide dezala beti gurea izatea» esan nahi zuela, noski, ulertuz gurea hitzak afrikar jatorriko zuriak bakarrik hartzen zituela bere baitan. Data horretarako, populazio zuriak Hegoafrikako biztanleen % 21 osatzen zuen, % 68 arraza beltzekoak eta gainerako % 11a mestizoak eta indostanoak.
1951n ezarritako lege batek hirietako barruti jakin batzuk erreserbatzen zituen zuriak bakarrik bizitzeko, zuriak ez zirenak beste leku batzuetara emigratzera behartuz; hori aurreikusita zegoen landa-eremuetan ahalik eta beltz gehien mantentzeko eta hiri-klase ertain bihurtzea saihesteko. Halaber, herritar beltzek, edozer ondoriotarako, hiriguneetan higiezinak erostea debekatu zen. Afrikaner erregimen berriarentzat arrisku etnikoa jada ez zegoen britainiarrengan gorpuztuta, baizik eta populazio beltzarengan, zeina ahal zen modu guztietan baztertzen baitzen herrialdea zurien mende mantentzeko.
Eguneroko segregazioa
1953an, Hegoafrikako hirietan, eremu bananduak ezarri ziren: parke publikoetako aulkiak, hondartzak, autobusak, ospitaleak eta eskolak barne hartuta, eta zurientzako lekuak soilik edo beltzentzako soilik bereizi ziren egonlekuak. Azken horiek, ia beti, askoz ere kalitate baxuagokoak ziren (autobus gutxi eta zaharkituak, gainpopulatutako ospitaleak eta langile profesional gutxi zituztenak, irakaskuntza esku-jardueretara mugatzen zen pilatutako eskolak). Anbulantziak ere bereizita zeuden; beraz, istripuren bat gertatuz gero, ezinbestekoa zen biktimaren arrazaren berri ematea, zurientzako anbulantzia batek beltz bat eramateari uko egiteko eskubidea baitzuen, eta beltzentzako anbulantziek, berriz, gutxitan izaten zuten larrialdietarako mediku-ekipamendurik. Autobus-geltokiak bereizita zeuden, eta debekatuta zegoen beste arraza bateko geltokia erabiltzea, arrazoia edozein izanda ere.
Beltzek, bestalde, nortasun-agiriak eraman behar zituzten une oro, eta debekatuta zuten hiri batzuetan geratzea edo haietan sartzea agintari zurien baimenik gabe. 1953ko urtean ezarri zen, halaber, maila guztietarako segregazio osoa hezkuntzan. 1954an Malanen erretiroak Johannes Strijdom eraman zuen boterera, apartheidaren aplikazioarekin jarraitu zuena.
Arautzea
Johannes Gerhardus Strijdomek, 1954an Malanen oinordeko izan zenak, honako lege hauek ere ezarri zituen:
Egoera horren ondorio nagusiak honako hauek izan ziren:
Beltzen Estatuak eta antzekotasunak
1950eko hamarkadaz geroztik nazioartean emandako gaitzespenen aurrean, apartheidaren defendatzaileek esaten zuten beltzen aurkako arraza-diskriminazioa legez oinarritzen zela haiek ez zirela Hegoafrikako herritarrak, beste estatu independente batzuetako herritarrak baizik (bantustanak), eta, beraz, ez zutela hegoafrikar herritartasunik eta ez zutela eskubiderik Pretoriako gobernuari eskatzeko.
Izan ere, 1960az geroztik, Hegoafrikako gobernuak hamar estatu autonomo sortu zituen, horien herritartasuna Hegoafrikako biztanleriaren % 70 osatzen zuten beltzei emateko. Horrela, biztanleria beltzaren zati handi bati Hegoafrikako herritartasuna kendu zitzaion, bantustan bateko nazionalitatea emateko. Argudio horri esker, populazio beltz hori iragaitzezko bidaiari edo aldi baterako populaziotzat hartzen zen, eta Hegoafrikako lurraldetik zirkula zezakeen paseak izan beharrean pasaportea bazuen. 1960ko hamarkadatik 1980ko hamarkadara bitartean, gobernuak beltzen ehuneko handi bat behartu zuen haientzako izendatuak ziren estatu horietan birkokatzera. Guztira, 3 milioi eta erdi pertsonek joan behar izan zuten alde horietara bertan bizitzeko, edo, hori ezinezkoa bazen, inoiz bizi izan ez ziren Estatu baten nazionalitatea eman zitzaien.
Bantustanen sorrera gaizki hartu zuen NBEk, eta, atzerrian, Hegoafrikako gobernuari leporatu zitzaion Estatuak asmatzea biztanleria beltzari eskubideak kentzeko soilik. Azpimarratzekoa da bantustan guztiak hegoafrikar gobernuaren legeen bidez sortu zirela (bat ere ez herritarren erabakiz) eta haien mugak arraza zuriko agintariek diseinatu zituztela zurien intereseko eremuetan ez eragiteko. Errealitateak berak erakusten zuen bantustanetako herritarren bi heren ez zirela haietan bizi, baizik eta Hegoafrika zurian bizi zirela eskubide politikorik gabeko langile atzerritar gisa.
Hiri handien kanpoaldean kokatutako biztanle beltzeko auzotarren kasuak egon ziren, ezen herritar zurien aldeko hiri-proiektuak gauzatzeko, beren etxeetatik kanporatu zituztela egoiliarrek. Johannesburgen, 1954an, 60.000 biztanle beltz inguru birkokatu zituzten Soweto izeneko eremu batean. Beste kasu bat Sophiatownekoa izan zen, arraza anitzeko leku bat, non beltzei lurrak edukitzen uzten zieten. Hala ere, Johannesburgoko populazioaren eta industrialdearen hedapenak eremu hori hedapen horretarako leku estrategiko bihurtu zuen. 1955eko otsailean, inguruko berrogeita hamar mila biztanle beltzak indarrez ebakuatu zituen poliziak, eta Meadowlands izeneko eremu batean kokatu zituen, gaur egun, Sowetoren ondoan. Sophiatown erabat suntsitu zuten makinek, eta Triomf izeneko urbanizazio berri bat eraiki zen herritar zuriarentzat.
Ezio Bosso
Ezio Bosso (Turin, 1971ko irailaren 13 - Bolonia, 2020ko maiatzaren 15a) orkestra zuzendari, musikagile eta musikari italiarra izan zen. Bereziki ezaguna egin zen filmen soinu-bandak sortzen.
Apartheid
Zuriak, beltzak, mulatoak eta indiarrak
Hegoafrikako biztanleria lau taldetan sailkatuta zegoen. Koloredunak (afrikaner hizkuntzan kleurling), bantuak eta khoisanak europar jatorriko pertsonekin nahastetik zetozen mulatoek osatzen zuten. Batzuetan zaila izaten zen mulato gisa nor katalogatu erabakitzea, azkenean, beltzen eta mulatoen artean bereizteko, banakoen oi edo hortz-hobiak aztertzera iristeraino.
1983an, Konstituzioaren erreforma bati esker, koloredunek eta indiarrek (azken horiek, jatorriz, Indiakoak eta Pakistangoak ziren, eta britainiarren menderatze-urteetatik bertan lekututa zeuden) hauteskunde bereizietan parte hartu ahal izan zuten, zurien parlamentuaren mende jardungo zuen koloredunen parlamentu bat osatzeko. Apartheidaren teoriaren arabera, koloredun gizabanakoak Hegoafrikako herritartzat hartu behar ziren, baina eskubide nahiko murriztuak zituzten; beltzak, berriz, bantustanen bateko herritarrak baino ezin ziren izan, eta izen hori populazio beltza hartzeko berariaz sortutako hamar estatu, ustez, autonomori ematen zitzaien.
Ezio Bosso
Biografia
Txikitatik izan zuen musikaren grina. Bere esanetan, irratian abestiak entzuten zituenean irudipenak zituen. Txikitatik ere musika klasikoaren erakarpena sentitu zuen. Haren anaia nagusia gitarra jotzen zuen eta haren laguntzarekin gitarra eta txirula jotzen ikasi zuen. Lau urtekin musikako teoria hasi zen ikasten eta, halaber, pianoa jotzen. Dena dela, bere pasioa baxua izan zen. Txikitatik ere musika konposatzen saiakerak egin zituen.
Apartheid
Zuriak, beltzak, mulatoak eta indiarrak
Batzuetan, arraza desberdinetako gurasoen ondorengoak ziren anai-arrebak arrazaz bananduak izaten ziren azalaren kolorearen desberdintasunengatik, eta, horren ondorioz, familia bereko gizabanakoek herrialdeko eremu ezberdinetan bizi eta lan egin behar izaten zuten, askotan elkar bisitatzeko aukerarik gabe eta eskubide pertsonal oso desberdinekin.
Ezio Bosso
Biografia
Hamasei urteki Lyonen, Frantzian, bakarlari gisa aurkeztu zen eta hor hasi zen bere ibilbidea orkesta desberdinekin arituz. Hasi zen dantzarako eta antzerkirako musika prestatzen ere bai. Ludwig Streicher irakaslea ezagutu zuen eta, haren eraginaz, Vienako Akademiara joan zen bertan konposizioa eta zuzendaritza ikasteko.
Apartheid
Indarkeriarik gabeko erresistentzia
Diskriminazioaren areagotzeak desobedientzia zibila eta protesta martxak barne hartzen zituen erresistentzia plan bat garatzera bultzatu zuen hegoafrikar beltzez osatutako Afrikako Kongresu Nazionala (ANC). 1955ean, Kliptownen (Johannesburgetik gertu) egindako kongresu batean, hainbat erakundek (ANC eta Indiako Kongresua barne) koalizio bat osatu zuten Askatasun Gutun bat onartuz eta arraza-bereizkeria erabat ezabatuko zuen Estatu bat sortzea aurreikusten zuena.
1959an eta 1960an, ANCko talde batek alderdiaren lerroetatik ateratzea erabaki zuen Afrikako Kongresuaren Alderdia (ACP) deitu zioten alderdi erradikalago bat osatzeko. Alderdi berriaren helburu nagusia lege diskriminatzaileak gaitzesteko nazio mailako protesta bat antolatzea zen. 1960ko martxoaren 21ean, talde bat Sharpevillen bildu zen, Vereenigingetik gertu dagoen herri batean, beltzek paseak eramateko exijentziaren aurka protesta egiteko. Manifestarien kopurua zehatz-mehatz ezagutzen ez bada ere, poliziak jendetzaren aurka tiro egin zuen 69 pertsona hil eta 186 zaurituz. Biktima guztiak beltzak ziren, eta, gehienak, bizkarretik tirokatuak izan ziren. Jarraian, ANC eta ACP legez kanpo utzi zituzten.
Sudur
Sudurra arnas aparatuaren sarreran dagoen organoa da, faringearekin lotuta dagoena. Aurpegian dago gizakiarengan, bi begien artean eta hauek baino beherago, bai eta ahoaren gainean ere.
Ezio Bosso
Biografia
90. hamarkadan, oso gazte, bere kontrabaxuaren birtuositatearen ospea zabaldu zen eta mundu osoko orkestekin kolaboratu zuen: New Yorkeko Carnegie Halletik Bruselako Palais des Beaux Arts-era. Kurtsoak eman zituen, bestetik, Parisen eta Japonian. Turingo Juvarra antzokian bere lehen opera taularatu zuen: Alcina; ondoren beste lau egin zituen. Halaber, zinema munduan hasi zen zinema mutuaren filma batzuen soinu-bandak prestatzen.
Sudur
Harekin lotutako gaixotasunak arduratzen den espezialitate medikoa Otorrinolaringologia (normalean ORL laburtua) da. Kirurgia plastikoa eta traumatologia ere aritzen dira arlo honetan, kanpoko lesioak daudenean.
Ezio Bosso
Biografia
1998an, Gianluca Maria Tavarelliren One Love filmaren soinu banda egin zuen eta horrekin arrakasta handia izan zuen. 2003an Gabriele Salvatoresen Io Non Ho Paura arrakasta errepikatu zen. Ondorioz, Oscar sarietan gonbidatua izan zen. Eta sari desberdinak jaso zituen: Flaiano saria, Imaie Rising Star saria, Italian Grammy... 2005ean, ezkerreko eskuan lesio larri bat izan zuen; aldi baterako New Yorken egokitu zen. 2005ean Quo Vadis Baby filmaren musika idatzi zuen.
Sudur
Fisiologia
Bi funtzio betetzen du:
Anatomia
Sudurrak bi zulo (sudurzulo edo narinak) ditu azpiko aldean, haizea sartzea ahalbidetzen dutenak.
Ezio Bosso
Kolaborazioak
Hauek dira kolaborazio ezagun batzuk:
Sudur
Anatomia
Barrualdean, guruin pituitarioa dago.
Hezurrei dagokienez, etmoidea goiko aldean dago kokatuta.
Akemenes
Akemenes (, Haxāmaniš; Ἀχαιμένης) Persia gobernatu zuen akemenestar leinuaren arbasoa izan zen. Litekeena da kondairazko pertsonaia baino ez izatea baina, bizitzekotan, K.a. VIII. mendean edota VII. mendeko lehenengo zatian bizi zen.
Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoak barra finkoa
Gizonezkoen barra finkoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Ariake Gimnastika Zentroan egin zen 2021eko uztailaren 24tik abuztuaren 3ra bitarte. 70 gimnastek hartu zuten parte, 35 nazionalitatekoak.
Japoniako Daiki Hashimotok irabazi zuen, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako bigarren domina eta bere hirugarren domina olinpikoa. Tin Srbić kroaziarrak zilarra irabazi zuen, bere lehen domina. ROCeko Nikita Nagornyyk irabazi zuen brontzea, bere bigarrena Jokoetan eta laugarrena osotara. 2016ko dominadunik ez zen izan txapelketan, denak erretiratuta baitzeuden.
Apartheid
Indarkeriarik gabeko erresistentzia
Gertaera horrek esanahi handia izan zuen, protesta baketsua indarkeriazkoa bihurti baitzen, nahiz eta, militarki, legez kanpoko alderdi politikoak ez ziren mehatxu handia gobernuarentzat egitura armaturik ez zutelako, Mozambiken edo Angolan Portugalgo gobernu kolonialaren aurka gertatzen zen bezala.
Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoak barra finkoa
Txapelketa
Gizonezkoen sailkapen fasean notarik onena izan zuten zortzi gimnastek parte hartu zuten finalean, herrialde bakoitzetik gehienez ere bi.
Sailkapena
Erreserban geratu ziren hiru gimnastak honakoak izan ziren:
Apartheid
Indarkeriarik gabeko erresistentzia
Protestek hainbesteraino jarraitu zuten, ezen Hendrik Frensch Verwoerd lehen ministroak larrialdi egoera ezarri zuen 1963an agindu judizialik gabeko pertsonak atxilotzea ahalbidetuz. 18.000 manifestari baino gehiago atxilotu zituzten, ANCko eta ACPko buruzagi gehienak barne. Alderdi horien atal armatuaren bitartez, protestek sabotaje forma hartu zuten aurrerantzean. 1963ko uztailean, hainbat agintari politiko atxilotu zituzten, horien artean Nelson Mandela. 1964ko ekainean, Rivoniako Prozesuan, Mandelak eta beste zazpi disidente politikok traizioa egin eta biziarteko kartzela-zigorra jaso zuten.
Epaiketa horretan, Mandelak egindako adierazpena gogoangarria izan zen: «''Zurien menderatzearen eta beltzen menderatzearen aurka borrokatu naiz. Demokrazia ideala eta gizarte askea nahi izan dut, non pertsona guztiak harmonian eta aukera berekin biziko diren. Ideal horrekin bizi, eta lortu nahi dut. Baina beharrezkoa balitz, hiltzeko prest nagoen ideala ere izango litzateke''».