cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Hawkins
Biografia
Espainia eta Ingalaterraren arteko gerra garaian, Frances Drakerekin batera ontziratu zen Karibeko espainiar egoitzetarantz, Panama hartu eta Europa-Amerika arteko lotura komertzialaz jabetzeko helburuz. Desastrea izan zen ingelesentzat, behin eta berriro joan baitziren porrotera txikiagoa zen armada espainiarraren mende; hantxe galdu zuten bizia bai Hawkins eta baita Drakek ere
NGC 1852
NGC 1852 kumulu ireki bat da, Dorado konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Aragoieraren dialektoak
Sarrera
Aragoierak tokian tokiko dialektoak dauzka, haran, eskualde eta eskualdeetako hizkeretan bilduak. "Dialekto" izendapena bitarakoa da eta ongi zehaztutako haran bakoitzeko hizkerei deitzeko erabil daiteke (cheso, ansotano, etab...). Aragoieraren hizkerak lau talde edo dialektotan sailkatzeko proposamena dago, zenbait autoreren arabera. Hizkuntz aniztasun hori honela sailka daiteke:
Chesterfield (Massachusetts)
Chesterfield Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Hampshire konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Aragoieraren dialektoak
Pirinio axialeko haranak
Hizkuntza hobeto gorde da eta arkaismoak ditu. Mendiek sortutako bakantzeak haran bakoitzean hainbat dialekto edota hizkera eman ditu:
Somontano
Somontanera eremu askoz ere zabalagoetan erlatiboki berdintsuagoa da, baina gaztelaniaren eragina du eta jatorrizko ezaugarri batzuk galdu dira. Belaunaldien arteko ezberdintasunak geografiarenak baino handiagoak dira. Izen-adizlagun aurreko i partikularen erabilera galdu da (haran axialetan, bi).
Ascensión Esquivel Ibarra
Ascensión Esquivel Ibarra ( Las Piedras, Nikaragua, 1844ko maiatzaren 10a - San José, Costa Rica, 1923ko apirilaren 15a ) Costa Ricako abokatu, katedradun eta politikaria izan zen, 1902 eta 1906 artean Costa Ricako 17. presidentea izan zena.
Rade Šerbedžija
Rade Šerbedžija, batzuetan ingelesezko filmeen kredituetan Rade Sherbedgia (serbokroazieraz Раде Шербеџија; Bunić, Kroazia, antzinako Jugoslavia, 1946ko uztailaren 27a) kroaziar aktore, zinema zuzendari eta musikari bat da.
Israel-Palestina Gatazka
Israel-Palestina Gatazka Israelek eta Palestinako Estatuak XX. mendearen erdialdeaz geroztik elkarren aurka duten gatazka da.
Historia
Israel-Palestina Gatazkak aldi nagusi hauek izan ditu:
Frankoniako Jura
Frankoniako Jura (Fränkische Alb, Fränkischer Jura edo Frankenalb) Bavariako mendikatea da, Alemanian dagoena. Danubio eta Main ibaien kokaturik 7053,8 km2 azalera du. Iparraldeko zatiak Frankoniako Suitza (alemanez: Fränkische Schweiz) izena du. Mendirik altuena 656,4 metroko Dürrenberg da.
Dionisio Olano
Dionisio Olano Galarraga (Altzo, Gipuzkoa, 1894ko otsailaren 14a - Lekaroz, Baztan, 1964ko urriaren 20a) gipuzkoar idazlea izan zen, Miguel Ángel eta Anizeto Olanoren anaia. Kaputxinoa.
Altsasun, Hondarribian eta Iruñean eliz ikasketak egin ondoren, 1917an, apaiz egin zen. Filosofiako irakaslea izan zen Lekarozko ikastetxean. Zeruko Argia, RIEV, Irugarrengo Prantziskotarra, Verdad y Caridad eta Erromako Tertius Ordo aldizkarietan eman zituen argitara olerki aipagarrienak. Olanoren obra nagusia, Estudios sobre el euskera hablado, 1961ean argitaratu zuen. Olanorenak dira, halaber: Erriarentzako Liturgia, Corpus Christi edo Aldareko Sakramentu Santuaren jai-eguna (1931) eta Prantzisko Santuaren Irugarren Ordenako Ikasbidea (1929).
Cholulako piramide handia
Cholulako piramide handia (Gran Pirámide de Cholula) edo Tlachihualtépetl (eskuz egindako muinoa) munduko piramide basamenturik handiena da, 400 metrorekin. Mundu Berriko piramide baten gune arkeologikorik handiena da, baita gaur egun munduan dagoen piramiderik handiena ere. Piramidea inguruko lautadaren gainetik 55 metrora dago, eta bukaturik 450 metro bider 450 metro neurtu zituen. Tradizioak piramidea Quetzalcoatl jainkoari eskainia zegoen tenplu bat zela dio. Eraikinaren arkitektura estiloa, Mexikoko Haraneko Teotihuacanekin estuki lotua zegoen, Golkoko kostaldearen eragina ere nabaria den arren, bereziki El Tajínena.
Chesterfield (New Hampshire)
Chesterfield Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Cheshire konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Air France–KLM
Air France–KLM S.A franko-herbeheretar airelinea-holding bat da. 2004an sortu zuten Air France eta KLM bilduz. Frantziar zuzenbidepean dago eta Paris-Charles de Gaulle aireportuan du bere egoitza.
Air France-KLM SkyTeam aliantzaren kidea da, Aeroflot, Aerolíneas Argentinas, Aeroméxico, Air Europa, Air France, Alitalia, CSA Czech Airlines, Delta Air Lines eta Korean Air bezala.
Poitiersko gudua
Poitiersko gudua hurrengo guduetako bat izan liteke:
Maia Iribarne
Maia Iribarne Olhagarai (Donibane Garazi, Nafarroa Beherea, 1995) euskal musikaria eta bideogilea da. Garazi eskualdeko Xofaldia Prod taldeko kidea da.
Biografia
Ama musikaria izanik, umetatik aritu izan da musikan. Zazpi urterekin Donibane Garazitik Baionara joaten zen astero musika kontserbatoriora, biolina ikastera. Ikus-entzunezkoetara ere txikitatik gerturatu zen, aitak aunitz grabatzen zuen etxean, eta horrek erakarri zuen Maia.
18 urterekin Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen HUHEZIn, Aretxabaletan (Gipuzkoa). Ondoren dokumentalgintzan formatu da Ardèchen (Frantzia).
Busti
Kanaldude herri telebistan sortutako Busti saioko parte izan zen. Saioak Argia saria irabazi zuen.
Bañolet
Sortzaile nafartar gazteak, Paxkal Irigoyenekin batera, Bañolet ikus-entzunezkoa sortu zuen 2021ean. Proiektuak Durangoko Azokak esleitzen duen Sormen Beka irabazi zuen 2020an. Filmaren zuzendaritzan aritzeaz gain, musika ere sortzen aritu zen, Bañolet kantuz diskoa osatzeko.
Monlet
Monlet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 329 etxebizitza zeuden, 177 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 125 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 328etxeak ziren. 177 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 46 etxek lau zituzten eta 94 etxek bost zituzten. 110 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 92 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 221 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 72 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 140 lanean zeuden (77 gizon eta 63 emakume) eta 9 langabezian zeuden (2 gizon eta 7 emakume). 72 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Monlet udalerrian 179 unitate fiskal zeuden, 386 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.178,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak eta 3 iturginak.
2000. urtean Monlet udalerrian 33 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.215 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gurpil
Gizakiaren asmakuntza funtsezkotzat jotzen da, suarekin batera. Garraioa ikaragarri errazteaz gainera, hainbat tresna eta gailutan funtsezko elementua da, errota, tornu eta abarretan, adibidez.
Gurpilaren ezaugarri garrantzitsuena honako hau da: biratu arren gurpilaren puntu bat beti kontaktuan dagoela lurrarekin, eta kontaktu puntu honek ez duela abiadurarik lurrarekiko, hots, ez da irristatzen (edo behintzat hori da helburua). Hori da gurpilaren oinarrizko printzipioa. Irristatzean sortzen den marruskadura indarra ezabatzea lortzen da, eta gurpila mugitzeko egin beharreko lana txikiagoa da.
Historia
Gerora gurdietan erabiltzen hasi ziren, eta animaliek tiraturiko gurdien erabilerarekin batera Mundu Zaharrean zehar zabaldu zen gurpila.
Amerikako kulturetan ez zen hedatu, garraiorako baliagarri liratekeen animalia handien faltagatik eta lurraldearen irregulartasunak erabilera mugatuko zukeelako, agian. Ekonomikoki erabilerarik ukan ez bazuen ere, gurpila ezagutzen zuten bertako kultura batzuek behintzat, europarren etorrera baino lehenagoko gurpildun jostailuak topatu baitira.
Morris (Connecticut)
Morris Connecticuteko herri bat da. Litchfield konderrian kokatua dago. 2010ean 2,388 biztanle zituen, 44.52 kilometro koadrotan banatuta.
Dermogenys palawanensis
Dermogenys palawanensis Dermogenys generoko animalia da. Arrainen barruko Zenarchopteridae familian sailkatzen da.
Ruidoso (Mexiko Berria)
Ruidoso  Mexiko Berriko herrixka bat da. Lincoln konderrian kokatua dago. 2010ean 8,029 biztanle zituen, 41.76 kilometro koadrotan banatuta.
Touët-de-l'Escarène
Touët-de-l'Escarène Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Touët-de-l'Escarène udalerrian erroldatutako biztanleak 287 ziren. Familiak 108 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 168 etxebizitza zeuden, 114 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 102 etxeak ziren eta 65 apartamentuak ziren. 114 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 167 ziren, horien artean 122 aktiboak ziren eta 45 inaktiboak ziren. 122 pertsona aktiboetatik 109 lanean zeuden (61 gizon eta 48 emakume) eta 13 langabezian zeuden (7 gizon eta 6 emakume). 45 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Touët-de-l'Escarène udalerrian 108 unitate fiskal zeuden, 238 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.071 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
Efesoko kontzilioa
Efesoko kontzilioa (hirugarren kontzilio ekumenikoa) 431n burutu zen Efeson, Asia Txikian (gaur egungo Turkian). Teodosio II.ak deituta, 200 gotzain inguru elkartu ziren. Efesoko kontzilioa aurrekoak baino istilutsuagoa izan zen, eztabaida sutsuak izan ziren nestorianismo izeneko doktrinaren inguruan.
Kontzilioren eztabaidak
Efesoko kontzilioa eztabaida kristologikoaren une garrantzitsua izan zen Elizan. Aurreko kontzilioek (Nizeako I. kontzilioak eta eta Konstantinopoliseko I. kontzilioak) Hirutasunari eta Jainkoaren izateari buruz eztabaidatu zuten nagusiki, baina Efeson Jesukristoren izate bikoitza (jainkozkoa eta gizatiarra) izan ziren eztabaidagai garrantzitsuenak. Nestorianoek Jesukristoren izate bikoitza banatuta zegoela zioten. Gainera, giza izatea nagusi zela zioten Jesusengan. Horregatik Maria bere amari Theotokos (Jainkoaren Ama) deitu beharrean Khristotokos (Kristoren Ama) deitzen zioten. Izan ere, nestorianoentzat Maria Jesus gizonaren ama zen soilik; Jesus gizona gizon normala zen, beste edozein bezala sortua baina Jainkoak zeregin berezi baterako aukeratua. Beste era batera esateko, Jesusen misioa ez zela betierekoa aitortzen zuten.
Efesoko kontzilioak nestorianismoa gaitzetsi zuen Jesus aldi berean gizaki eta Jainko zela aldarrikatuz. Maria, beraz, Kristoren ama izateaz gain, Jainkoaren Ama ere bazela adierazi zuten, erabat Jainko zen gizonaren ama zelako. Hala ere, Jesukristoren bi izate horien arteko harremana ez zen behar bezala zehaztuta gelditu.
American Hustle
American Hustle (euskaraz Amerikar Iruzurra) 2013ko David O. Russell estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako umore beltzeko drama filma da. Christian Bale, Bradley Cooper, Amy Adams, Jeremy Renner eta Jennifer Lawrence aktoreek antzeztu zuten.
86. Oscar Sarien ekitaldirako hamar izendapen jaso zituen: Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria (David O. Russell), Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Eric Warren Singer eta David O. Russell), Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Christian Bale), Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Amy Adams), Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Bradley Cooper) eta Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Jennifer Lawrence), baina ez zuen sari bat bera ere irabazi.
Ehun mendien lehiaketa
Ehun mendien lehiaketa Euskal Mendizaleen Federazioak 1914tik antolatzen duen egiaztagiria da, mendizale baten goi maila errekonozitzeko balio duena.
Ezaugarriak
Ehun mendien egiaztagiria lortzeko araudia oso erraza da, eta 100 urtean ez da aldatu. Arau garrantzitsuenak lau dira:
100 urtez lau mila baino gehiago zan dira errekonozimendu hau lortu dutenak. Adibidez, 2019ko agirein artean 4309. mendizalea Amaia Ibargutxi Caballero da, eta 4314. mendizalea Garlos Barbadillo Aiala.
Dermogenys pusilla
Dermogenys pusilla Dermogenys generoko animalia da. Arrainen barruko Zenarchopteridae familian sailkatzen da.
Saleh El-Sharabaty
Saleh Salah El-Sharabaty, arabieraz صالح صلاح الشرباتي (1998 irailaren 12a) Palestinako jatorria duen taekwondolaria, eta Jordaniako taekwondo taldeko kidea da, zeina -80 kiloko pisuan lehiatzen den. Tokio 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra irabazi zuen, eta, beraz, domina olinpikoa lortzen zuen bigarren jordaniarra zen. Aurretik, brontzezko domina irabazi zuen welter pisuan (80 kg), 2018ko Asiako Jokoetan, Jakartan (Indonesia).
Zazpi urte zituela hasi zen taekwondoan, Jabal Amman zentroan. Marketinean lizentziaduna da Zientzia Aplikatuen Unibertsitatean.
Lorpenak
Zilarrezko domina Moskuko 2018ko Taekwondo Sari Nagusian Urrea 2018ko Asiako Txapelketan Brontzea 2016ko Asiako Txapelketan Brontzea 2018ko Asiako Jokoetan Jakartan, Brontzea 2017ko Asiako Barne eta Arte Martzialetako Jokoetan Ashgabaten (Turkmenistan).
Rayo Vallecano (emakumezkoen taldea)
Rayo Vallecano Femenino Rayo Vallecanoren emakumezkoen futbol taldea da. Espainiako talde indartsuenetako bat da, Espainiako Liga hiru aldiz irabazitakoa. 2022an maila galdu du.
Ruidoso Downs (Mexiko Berria)
Ruidoso Downs Mexiko Berriko hiri bat da. Lincoln konderrian kokatua dago. 2010ean 2,815 biztanle zituen, 9.82 kilometro koadrotan banatuta.
Trbovlje
Trbovlje ( ahoskatua, Trifail), Esloveniako bederatzigarren hiria da, Erdialdeko Savako hiri handiena. 2013ko erroldaren arabera 14.842 biztanle ditu.
Geografia
Sava ibaiaren ezkerraldeko ertzera datorren ibaiadar baten ondoan kokaturik dago.
Etimologia
Trbovlje izenak "Treboren herrixka" esan nahi du.
Historia
1220 inguruan Trefeul izenarekin agertzen da. 1804an ikatz meategiak ireki ziren hirian. 1849an Austriarekin lotuko zuen trenbidea ireki zen eta herriak garapen handia izan zuen. Azken urteetan hiri administratiboa eta komertziala bihurtu da.
Paraneetroplus maculicauda
Paraneetroplus maculicauda Paraneetroplus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
NGC 1853
NGC 1853 galaxia espiral bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Azerbaijango futbol liga
Azerbaijango futbol liga (azerbaijaneraz Azərbaycan Premyer Liqası) Azerbaijango futbol txapelketa nagusia da. 1992an abiarazitako txapelketa da eta gaur 10 taldeek hartzen dute parte, hala ere talde kopurua eta txapelketa-sistemak sarritan aldatu dira bere historia laburrean zehar. Neftchi Baku eta Qarabağ dira garaipen gehien dituzten taldeak.
Montagnac-sur-Lède
Biztanleria
2007an Montagnac-sur-Lède udalerrian erroldatutako biztanleak 261 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 180 etxebizitza zeuden, 116 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 58 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 178 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 116 etxebizitza nagusietatik 95 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 98 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 65 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 158 ziren, horien artean 117 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 117 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (59 gizon eta 49 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 2 zurginak.
2000. urtean Montagnac-sur-Lède udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 840 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Suda
Suda (Σοῦδα) X. mendeko Bizantziar entziklopedia historiko handia da, grezieraz idatzia. Antzinako Mediterraneoko kulturei buruzko entziklopedia da, eta 30.000 sarrera ditu.
NGC 1867
NGC 1867 kumulu ireki bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Chesterfield (New York)
Chesterfield Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Essex konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Rhinolophus affinis
Rhinolophus affinis Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.
Andrássy etorbidea
Andrássy etorbidea (hungarieraz Andrássy út) Hungariako Budapest hiriburuan dagoen etorbidea da. 1872an eraikia, Erzsébet enparantza eta Városliget parkea lotzen ditu. Bere neopizkundetar jauregien fatxadei esker 1987an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Egun kafetegi, jatetxe, antzerki eta boutiquez beteriko hiribidea da.
Agatoklesen espedizioak Afrikan
Agatoklesek Afrikan eginiko espedizioak operazio militarrak izan ziren, honek ipar Afrikan Sirakusako armada zuzendu zuen K.a. 311 eta 306 artean.
Jean Simmons
Jean Simmons (Londres, Erresuma Batua, 1929ko urtarrilaren 31 - Santa Monica (Kalifornia), Ameriketako Estatu Batuak, 2010eko urtarrilaren 22a) Jean Merilyn Simmons aktore britainiarraren izen artistikoa izan zen. 1950eko hamarkadara arte, Britainia Handian egindako filmetan hartu zuen parte eta, hortik aurrera, Kalifornian bizi izan zen Hollywooden lanean arituz. 2 alditan Oscar Sarietarako izendapena jaso zuen. Nabarmentzeko filmak hurrengoak izan ziren, besteak beste: Hamlet (Laurence Olivierek zuzendutako bertsioa), William Wylerren The Big Country, Mervyn LeRoyren Home Before Dark, Stanley Kubricken Spartacus edo Richard Brooksen Elmer Gantry.
Biografia eta lana
Jean Simmons Londresko Lower Hollowayn jaio zen, Erresuma Batuan, 1929ko urtarrilaren 31n. Aita Charles Simmons izan zuen Brontzea lortu zuena gimnasian 1912ko Udako Joko Olinpikoetan eta ama, berriz, Winifred Simmons (jaiotzez, Loveland) izan zuen.
Lau senideetatik gazteena izan zen Jean, Lorna, Harold eta Edna aurretik izan zituelarik.
14 urte besterik ez zuen antzezten hasi zenean.
Agatoklesen espedizioak Afrikan
Ikus, gainera
Tunisko gudua (K.a. 310)
Jean Simmons
Biografia eta lana
II. Mundu Gerra garaian, familia osoa ebakuatu zuten Winscombera, Somerseten. Aita soinketako irakasle zen eta Sidcot Schoolen aritu zen bolada batean; tarte horretan, Jean eta bere ahizpa zaharrena abesten hasi ziren eta, Londresera itzuli zirenean, Aida Fosterren Dantza Eskolan hasi zen ikasten, Val Guest zuzendariak aurkitu zuelarik. 200 bat aspirante artetik aukeratu zuten Give us the moon (1944) Val Guest eta Caryl Brahmsen filma egiteko eta berehala hartu zuen Erresuma Batuan, batez ere, David Leanen Great Expectations filman izan zuen parte-hartzearekin (1946).
Gehitzen joan ziren agerpenak handik aurrera: Gabriel Pascalen Caesar and Cleopatra (1946), Michael Powell eta Emeric Pressburger zuzendutako Black Narcissus (1947) eta, batez ere, Ophelia izan zenean Laurence Olivierrek zuzendu eta protagonizatu zuen William Shakespearen Hamlet (1948) lanaren adaptazioa. Lan honegatik izendatu zuten Jean Simmons 1948ko Oscar Sarietarako (Ez zuen, hala ere, hura lortuko, Claire Trevorrentzat izan baitzen, Cayo Largon egin zuen paperagatik).
Baina izendapenak asko balio izan zion Jeani, estatubatuar ekoizleen arreta erakarri zuelako.
1950ean ezkondu zen Stewart Granger aktorearekin eta laster izan zuen Frank Sinatra eta Marlon Brandoren ondoan lan egiteko aukera: Joseph L. Mankiewiczen Guys and Dolls (1955). Bere ahots propioa erabili zuen kanturako eta lehen Urrezko Globoa jaso zuen. 1960an, Simmons eta Granger bereiztu egin ziren. Ez zen denbora asko pasa Richard Brooks idazle eta zuzendariarekin ezkonduko zen arte.
San Jon (Mexiko Berria)
San Jon  Mexiko Berriko herrixka bat da. Quay konderrian kokatua dago. 2010ean 216 biztanle zituen, 6.66 kilometro koadrotan banatuta.
Jean Simmons
Biografia eta lana
1958an, William Wylerren The Big Country, Mervyn LeRoyren Home Before Dark nabarmendu behar dira eta baita Stanley Kubricken Spartacus (1960) filma ere.
1960an, Richard Brooks zinema zuzendariarekin ezkondu zen eta honen agindupean egin zuen bere film onenetarikoa: Elmer Gantry (1960). 1969an, berriro egin zuten lan elkarrekin The Happy Ending lanean eta Oscar Sarirako izendapena jaso zuen oraingo honetan Janek.
Bi seme-alaba ere izan zituen, senar bakoitzarekin bana: Tracy Granger eta Kate Brooks.
Azken urteak
1970eko hamarkadan zinetik aldentzen joan zen eta telebistara hurbildu zen. Lan onak egin zituen hemen ere, North and South edo The Thorn Birds eta azken lan honek eman zion Emmy Saria.
Cristina Brunetti
María Cristina Fernanda Brunetti Gayoso de los Cobos (laburrago, Cristina Brunetti; Madril 1831 - Donostia 1914), jatorri italiarreko aristokrata espainiar bat izan zen, Donostian bizi izan zena. Cristina Enea parkeak bere omenez darama izen hori.
Jean Simmons
Azken urteak
2000ko hamarkadan ere lanean jarraitu zuen noizik behin, animazio-filmetan ahotsa jarriz.
Cristina Brunetti
Cristina Brunetti XIV. Mandas eta Villanueva Dukerriaren jabea zen, baita XVIII. Belalcázar Konderriaren jabea ere. Donostiar batekin ezkondu zen 1859an, Fermin Lasalarekin, eta hala, haren senarra Mandasko eta Villanuevako duke ezkontide bihurtu zen.
Jean Simmons
Azken urteak
2010eko urtarrilaren 22an, biriketako minbiziak hil zuen Kaliforniako Santa Monicako etxean. 81 urte betetzear zegoen eta bere txakurra (Mr. Gates) eta bi katuekin (Adisson eta Megan) bizi zen.
Cristina Brunetti
Senarra baino lehenago hil zen (ondorengorik gabe), eta urte gutxiren buruan, Fermin Lasala Mandasko Dukea hil zenean, honen testamentuan agertu zen bere jauregia eta inguruko lurrak Donostiako herriari ematen zizkiola zenbait baldintzarekin, horien artean bat emaztearen izena eraman zezala beti parkeak, Cristina Enea, zehazki. Donostiako Udalak 1926an onartu zuen eskaintza.
Ophichthus menezesi
Ophichthus menezesi Ophichthus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Manuel Galera Memoriala
Manuel Galera-Armilla Hiria Memoriala (Memorial Manuel Galera-Ciudad de Armilla) Granadako probintziako Armilla hirian ospatzen zen txirrindularitza lasterketa bat izan zen. 33 edizio disputatu zituzten 1972 eta 2004 artean. Genil Kirol taldeak antolatua lehen hiru edizioetan (1972tik 1974ra eta 1975ean laguntzaile bezala), horietako lehena 1972ko azaroan, 1972ko Andaluziako Itzulian, otsailak 14an ospatu zen etapan Manuel Galera erorketa baten ondorioz hil ondoren, eta gainontzekoak (1975etik 2004 artekoak) Galera Txirrindularitza Taldeak antolatu zituen, ondoren, Espainiako txirrindularitza egutegian 2004 arte jarraituz.
Manuel Galera omentzen zuen, Granadako Armilla hirian jaio eta 1972an Andaluziako Itzulia korritzen ari zela, Cabrako Mojón mendatean jasan zuen istripu batean hil zen espainiar txirrindulari bat. Bitxikeria bezala, proba honen lehen edizioetan, bera hil eta hurrengo 15 urteetan, proba hasi aurretik Manuel Galera Granadako hilerrian bere hilobian lore koroak jarriz omentzen zela aipatu behar da. Genil Kirol Taldeak, Galeraren omenez, gainera, Andaluziako lehen txirrindularitza eskola sortu zuen, taldea "Genil Kirol Taldea-Manuel Galera Txirrindularitza Eskola" deitzera pasa zelarik.
Frantzisko Karlos Austriakoa
Frantzisko Karlos Josef (Viena, 1802ko abenduaren 17a - ibidem, 1878ko martxoaren 8a) austriar artxidukea izan zen.
Bere anaia Fernando I.a Austriakoaren erregealdian, Frantzisko Karlos inperioa gobernatu zuen Kontseiluko kideetako bat izan zen, enperadorea ez baitzen gai mentalki. Anbizio gutxikoa, bere anaia Fernandok 1848ko iraultzen ondoren abdikatu zuenean uko egin zien tronurako eskubideei. Haren ordez bere seme Frantzisko Josef izan zen enperadore berria.
Brinay (Nièvre)
Brinay Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brinay udalerrian erroldatutako biztanleak 154 ziren. Familiak 66 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 128 etxebizitza zeuden, 70 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 52 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 126 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 70 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 85 ziren, horien artean 59 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 59 pertsona aktiboetatik 53 lanean zeuden (29 gizon eta 24 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brinay udalerrian 69 unitate fiskal zeuden, 139 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.816 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Brinay udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.708 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alpetar eskia 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak jaitsiera
Gizonezkoen alpetar eskiko jaitsiera proba 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 7an egin zen Yanquingen. Beat Feuz suitzarra izan zen txapelduna, Johan Clarey frantziarra, zilarrezko dominaduna, eta Matthias Mayer austriarrak brontzea eskuratu zuen. Hau izan zen lehen urre olinpikoa Feuzentzat eta lehen domina olinpikoa Clareyrentzat. Gizonezkoen Joko Olinpikoetako jaitsierak oraindik ez du txapeldun bat errepikatu. 41 urterekin, Clarey eski alpetar olinpikoaren historian dominadunik nagusiena bihurtu zen.
"Arroka" ibilbideak 3,152 km-ko luzera zuen, eta 894 m-ko desnibela zuen itsas mailarekiko 2.179 m-ko hasierako kotatik. Feuzek 110,499 km/h-ko batez besteko abiadura zeraman, eta 8,706 m/s-ko batez besteko jaitsiera bertikala.
Emaitzak
Lasterketa Txinan 12:00ak zirenren hasi zen (UTC+08:00). Tenperatura -13,4ºC zen eta elurra trinkoa.
Chestertown (Maryland)
Chestertown Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kent konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Dermogenys robertsi
Dermogenys robertsi Dermogenys generoko animalia da. Arrainen barruko Zenarchopteridae familian sailkatzen da.
Kalkuta
Kalkuta (কলকাতা,, Kolkata izenaz ere ezaguna, 2001. urtetik izen ofiziala) Mendebaldeko Bengala estatuko hiriburua da, Indian. Hooghly ibaiaren ekialdeko ertzean dago kokatuta eta Ekialdeko Indiako merkataritza, kultura eta heziketa zentro nagusia da. Kalkutako portua funtzionamenduan dagoen Indiako portu zaharrena eta ibai portu bakarra da. Hiria Indiako "kultur hiriburutzat” hartzen da eta "Poztasunaren Hiria" ere deitzen zaio.  2011n, 4,5 milioi biztanle zituen hiriak; hiria eta haren ingurua kontuan hartuta, berriz, biztanleen kopurua 14,1 milioi zen: Indiako hirugarren metropoli populatuena. Era berean, munduko eskualde metropolitar handienen artean zortzigarrena da. Kalkutako metropoliaren ekonomiaren azkeneko kalkuluen arabera, 60.000 eta 150.000 milioi dolar tartekoa (BPG a erosahalmenaren parekotasunari doitua) dela diote, Indiako hirugarren metropoli produktiboena bilakatuz, Mumbai eta Delhiren ondoren.
XVII. mendearen bukaeran, Kalkutaren aurrekari ziren hiru herriak Bengalako Nawabek gobernatzen zituen Mogolen menpean. Nawabek Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiari 1690ean merkataritza lizentzia bat eman ostean, konpainiak zonaldea garatu zuen merkataritza gune gero eta gotortuago bat bihurtuz. Siraj ud-Daulah Nawabak Kalkuta okupatu zuen 1756an, eta Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak hurrengo urtean berrartu zuen. 1793an, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak indar nahikoa zuen eta Nizamat (tokiko araua) indargabetu zuen, eskualdeko subiranotasun osoa hartuz.
Konpainiaren agintepean hasieran, eta Britainiar Rajarenean gero, Kalkuta Britainia Handiak Indian zituen lurraldeen hiriburua izan zen 1911. urtera arte. Hautemandako desabantaila geografikoak eta Bengalako nazionalismoaren hazkundea izan ziren hiriburua New Delhira aldatzeko arrazoiak. Kalkuta Indiako independentzia mugimenduaren zentroa zen; eta gaur egungo politikaren gune garrantzitsua izaten jarraitzen du. 1947an Indiak independentzia lortu ostean, Kalkutak, behinola Indiako hezkuntza modernoaren, zientzien, kulturaren eta politikaren erdigunea izan zenak, geldialdi ekonomikoko hamarkada asko jasan zituen.
XIX. eta XX. mendeko Bengalako Pizkundearen zentroa eta erlijio eta etnia aniztasun askoko kultura nukleoa izanik, Kalkutak tokiko tradizioak ditu draman, artean, zinean, antzerkian eta literaturan. Kalkutako jende askok, tartean direla hainbat Nobel saridun, ekarpenak egin dituzte arte, zientzia eta beste arlo batzuetan. Kalkutako kulturak auzo itxiak (paras) eta estilo libreko truke intelektualak (adda) barnebiltzen ditu modu baketsuan.Argitu behar Mendebaldeko Bengalak hirian du bertako zinemaren erdigunea, eta garrantzi nazionaleko kultura erakunde garrantzitsuak ditu baita ere: Arte Ederretako Akademia, Victoria Memoriala, Asiar Elkartea, Indiar Museoa eta Indiako Liburutegi Nazionala. Kalkutan cricket kiroleko hainbat frankizia daude eta, kirol horretako ospakizun nagusi batzuk hor egiten badira ere, futbol eta beste kirolei garrantzia ematen dielako desberdintzen da beste hiri indiarretatik.
Ophichthus microstictus
Ophichthus microstictus Ophichthus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Kalkuta
Etimologia
Kalkuta hitza Kôlikata (কলিকাতা) bengalerako hitzetik dator eta britainiarren etorrera aurretik zonaldean zeuden hiru herrietako baten izena da. Beste bi herriak Sutanuti eta Govindapur ziren.
Izen honen etimologiari buruzko azalpen ugari daude.
Historia
Chandraketugarh gune arkeologikoaren aurkikuntza eta ikerketari esker, Kalkutatik ipar ekialderantz 35 kilometrotara dagoena, hiria dagoen zonaldea 2000 urtez baino gehiagoz populatua izan dela frogatu da.
Kalkutaren historia idatzia 1690. urtean hasi zen Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia bertara iritsi zenean, Bengalan bere negozio komertziala sendotzeko lanetan. Job Charnock, konpainiarentzat lan egin zuen administrari bat, hiriaren sortzailetzat hartua izan da. Eskaera publiko bati erantzunez, Kalkutako Auzitegiak 2003an erabaki zuen hiriak ez zuela sortzailerik. Gaur egungo hiriak okupatzen duen eremuan hiru herrixka zeuden: Kalikata, Gobindapur eta Sutanuti. Kalikata arrantzan oinarritutako herrixka zen; Sutanuti ibaiertzeko ehungintzan oinarritutako herrixka zen. Mogol enperadorearena zen estatu baten parte ziren. Herrien Jagirdari (errege batek bere nobleei emandako lurrak) zerga eskubideak Sabarna Roy Choudhury zamindar familiarenak ziren. Eskubide horiek Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak eskuratu zituen 1698an.
Urte haietan, hirian beste komunitate kristau bat ere bazegoen, armeniarrena.
1712. urtean britainiarrek Fort Williamen eraikuntza burutu zuten, Hooghly ibaiaren ekialdeko bankuan, haien merkataritza-fabrika babesteko. Frantziarrekin maiz zituzten liskarrei aurre egiteko, britainiarrak 1756an haien gotorlekuak hobetzen hasi ziren. Bengalako Nawabak, Siraj ud-Daulahk, konpainiaren militarizazioa eta zerga ebasioa salatu zituen. Bere salaketa ez zen kontuan hartu, eta eraso egin zuen. Fort William harrapatu eta Ekialdeko Indietako Britainiar konpainiako hainbat funtzionarioen hilketak eman ziren Kalkutako Zulo Beltzean. Konpainiako soldaduez (zipaioez) eta Robert Clive buru zuten tropa britainiarrez osatutako talde batek hurrengo urtean hiria berriro britainiar kontrolpean jarri zuten.
Buxarko batailaren ostean sinatu zen 1765eko Allahabadeko Tratatuaren arabera, EkialdekoIndietako Britainiar konpainia Bengala, Bihar eta Orissa probintzietako Mogol enperadorearen zerga biltzaile inperiala izendatu zuten, Mogolek izendaturiko Nawabek probintzia gobernatzen jarraitu zuten bitartean. Lehendakaritza hiria izendatu ostean, Kalkuta Britainiar konpainiaren egoitza bihurtu zen 1773. urtean. 1793an, Nawaben boterea abolitu egin zen eta Ekialdeko Indietako Britainiar konpainiak hiria eta probintziaren kontrol osoa eskuratu zuen. XIX. mendearen hasieran, hiriaren inguruko padurak xukatu egin ziren eta gobernuaren eremua Hooghly ibaiaren ertzean kokatu zen. Richard Wellesley, Fort Williamseko Gobernadore Nagusia 1797 eta 1805 tartean, izan zen nagusiki hiriaren eta bere arkitektura publikoaren garapenaren arduraduna. XVIII. mendearen bukaeratik XIX. mendera arte, hiria Ekialdetako Indietako Konpainiaren opio merkataritzaren erdigunea izan zen.
474 Prudentia
474 Prudentia, asteroide gerrikoan aurkitutako 474. asteroidearen izena da. 1901eko otsailak 13an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, 1901 GD zen.
New Britain (Connecticut)
New Britain Connecticuteko hiri bat da. Hartford konderrian kokatua dago. 2010ean 73,206 biztanle zituen, 34.55 kilometro koadrotan banatuta.
Kalkuta
Historia
1850. urterako, Kalkutak bi eremu zituen: White Town, nagusiki britainiarra eta Chowringhee eta Dalhousie plazan zentratua; eta Black Town, batez ere indiarra eta Iparraldeko Kalkutan zentratua. Hiriak hazkunde industrial azkar bat jasan zuen 1850eko hamarkadaren hasieran, batez ere ehungintzan eta jute industrian. Honek Britainia Handiko konpainiak azpiegitura proiektuetan inbertsio handiak egitera animatu zituen, telegrafo konexioak eta Howrah tren geltokia barne. Britainiar eta indiar kulturaren elkartzeak hiriko indiar babu klase berri baten sorrera ekarri zuen, zeinaren partaideak askotan burokratak, profesionalak, egunkari irakurleak eta anglofiloak ziren. Goi-kastako hindu komunitateen parte izan ohi ziren. XIX. mendean Bengalako Pizkundeak hiriko biztanleen artean sofistikazio soziokultural handiagoa ekarri zuen. 1883. urtean, Kalkutan Indiako Elkarte Nazionalaren lehen konferentzia ospatu zen, Indian onartu zen lehen erakunde nazionalista.
1905. urtean Bengala erlijioaren arabera banatzeak masa-protestak eragin zituzten, Kalkuta britainiarrentzat leku ez hain atsegin bihurtuz. Hiriburua New Delhira eraman zuten 1911an. Kalkutak indiar independentzia mugimenduarekin loturiko erakunde iraultzaileen zentroa izaten jarraitu zuen. Hiria eta bere portuak japoniarrek bonbardatu zituzten hainbat aldiz 1942 eta 1944 urteen artean, Bigarren Mundu Gerran. Gerrarekin bat, milioika gosez hil ziren 1943an, Bengalako gosetearen ondorioz. Faktore militar, administratibo eta naturalen konbinaketagatik gertatu zen. Estatu musulman bat sortzeko eskaerek 1946an 4.000 lagun baino gehiago hildako eragin zituen indarkeri komunitarioaren gertaera bat ekarri zuten. Indiaren banaketak liskar gehiago eta aldaketa demografikoak eragin zituen. Musulman asko Ekialdeko Pakistanera (gaur egungo Bangladesh) joan ziren eta ehun milaka hindu hirira joan ziren bitartean.
1960ko eta 1970eko hamarkadetan, indar mozketek, grebek eta biolentzia erabiltzen zuten mugimendu marxista-maoistek (Naxalita deituak) hiriko azpiegitura gehienak kaltetu zituzten eta geldialdi ekonomikoa eragin zuten. 1971ko Bangladesheko askapen gerrak milaka errefuxiatuen etorrera eragin zuen, horietako asko dirurik gabeak. Honek Kalkutaren azpiegiturak estutu zituen. 80ko hamarkadaren erdialdean, Mumbaik (garaian Bombay deitua) Kalkuta ordezkatu zuen Indiako hiririk populatuena bezala. 1985ean, Rajiv Gandhi lehen ministroak Kalkuta "hiltzen ari den hiri" izendatu zuen bere arazo sozio-politikoen ondorioz. 1977-2011 aldian, Ekialdeko Bengala Kalkutatik gobernatzen zuen Ezkerreko Fronteak, zeinaren barnean Indiako Alderdi Komunistak nagusi zen. Munduan demokratikoki hautatutako gobernu komunista luzeena izan zen. Garai honetan, Kalkuta komunismo indiarrarentzat oinarrizko giltzarria izan zen. Ekialdeko Bengalako Legebiltzarrerako 2011ko hauteskundeetan Fronte Ezkerra Trinamool Kongresuak garaitu zuen. Hiriaren berreskurapen ekonomikoa 1990eko hamarkadaren ondoren azkartzen hasi zen, India merkatuaren aldeko erreformak bultzatzen hasi zenean. 2000. urteaz geroztik, informazioaren teknologiaren (IT) zerbitzu sektoreak Kalkutaren ekonomiaren hazkundea biziberritu du. Fabrikazioa oinarritzat duten hiriko enpresak hazkunde nabaria izaten ari dira baita ere.
Geografia
Kalkuta Hooghly ibaiaren ekialdeko ertzean ipar eta hegoalderantz hedatzen da nagusiki. Indiako ekialdean dagoen Gangesen Deltaren behealdean dago eta itsas maila tik 1.5-9 metroko altueran. Hiriaren zati handi bat jatorriz hezegune bat izan zen, hamarkadetan zehar berreskuratzen joan dena biztanleriaren hazkundeari erantzuteko. Garatu gabeko gainerako eremuak, Ekialdeko Kalkutako Hezeguneak izenaz ezagunak, 1975eko Ramsarko hitzarmenean "nazioarteko garrantzia duten hezegune" izendatu zituzten. Indus-Gangesetako lautada gehienean bezala, lurzorua eta ura nagusiki alubialak dira jatorriz. Kalkuta "Bengalako arroa"ren gainean dago. Bengalako arroa egiturazko hiru unitatek osatzen dute: apala edo plataforma mendebaldean; erdiko bisagra edo apal/malda jaitsiera; eta ekialdeko eta hego-ekialdeko zati basal sakona. Kalkuta bisagra gunearen mendebaldearen gainean kokatzen da, 45.000 metroko sakoneran 25 kilometroko zabalera duena. Apal eta bisagra guneek hainbat faila dituzte, horien artean batzuk aktibo daude. Kalkuta azpiko sedimentuen lodiera ia 7.500 metrokoa da soto kristalinoaren gainean. Lehenengo 350-450 metroak Kuaternariokoak dira, ondorengo 4.500-5.500 metroak Hirugarren Periodoko sedimentuak. Hurrengo 600-700 metroak Kretazeokoak dira eta azkeneko 800 metroak Permiar-Karboniferoko Gondwanako arrokak. Kuaternarioko sedimentuak buztina, zilarra eta hainbat are eta legar gradazio. Sedimentu hauek bi buztinezko oheren artean banatzen dira: behekoa 250-650 metroko sakoneran eta goikoa 10-40 metroko lodierakoa. Indiako Estandar bulegoaren arabera, Itik Vra doan eskalan (zenbat eta altuagoa, orduan eta lurrikarak jasotzeko arrisku handiagoa), hiria III. eremu sismikoan dago.
Hiri-egitura
Kalkutako metropoli eremuak 1.886,67 km2-ko azalera dauka eta 3 udal korporazio (Kalkuta Udal Korporazioa barne), 39 udalerri eta 24 panchayat samitis barnehartzen ditu. Hiri aglomerazioak 72 hiri eta 527 herri eta herrixka zituen 2006. urtean. Kalkuta metropoliaren inguruko lurralde eremuek honako eskualde hauen zatiak hartzen dituzte: Iparraldeko 24 Parganas, Hegoaldeko 24 Parganas, Howrah, Hooghly eta Nadia. Kalkutak 185 km2-ko azalera du. Hiriaren ekialdetik mendebalderako luzera konparatiboki estua da: 9-10 kilometroko luzera du. Ipar-hego distantzia handiagoa da, eta ardatz hau erabiltzen da hirian Iparralde, Erdialde eta Hegoalde zonaldeetan banatzeko. Ekialdeko Kalkuta ere zonalde bat da.
Klima
Kalkutak Köppen klima sailkapenaren arabera Aw klima heze eta lehor tropikal bat dauka. Nazio Batuen Garapenerako Programaren txosten baten arabera, haize eta zikloi-zona izateagatik "kalte arrisku oso handia" dauka.
Tenperatura
Urteko batez besteko tenperatura 26,8 °C da; eta hilabete bakoitzeko batez besteko tenperatura 19-30 º C bitartekoa da. Udak (martxotik ekainera) bero eta hezeak dira, tenperatura minimoak 30 °C inguru eta maximoak 40 °C gainditzen dituztelarik maiatzean eta ekainean. Neguak gutxi gorabehera bi hilabete irauten du eta tenperatura minimoak 9-11 º Cra jaisten dira abendu eta urtarrilean. Maiatza da hilabete beroena eta urtarrila hotzena. Erregistratutako tenperatura altuena 43,9 °C da eta baxuena 5 °C da. Neguan eguraldia leuna eta erosoa da. Askotan, apirilean eta ekainean, euriteak edota hauts ekaitzak izaten dira hirian, trumoi ekaitzez jarraituak. Honek hiriko hezetasunari hoztasuna ematen dio.. Ekaitz hauek izaera konbektibokoak dira, eta bengalieraz kal bôishakhi (কালবৈশাখী) bezala ezagutzen dira.
Prezipitazioa
Hego-ekialdeko montzoiaren Bengalako badiako adarrak ekartzen dituen euriteak Kalkuta gogor kolpatzen dute ekain eta irailaren artean. Kalkutak urtean jasotzen dituen 1,850 mmetako prezipitazio gehienak garai honetan izaten dira. Hileko batez besteko prezipitazio handienak uztailean eta abuztuan gertatzen dira. Hilabete hauetan etengabeko euriak izaten dira. Hiriak urtean 2.528 orduz jasotzen du eguzki argia, martxoan delarik hilabeterik eguzkitsuena. Kalkutan hainbat zikloi izan dira du, horien tartean 1737. eta 1864. urteetan gertatu zirenak, milaka hildako utzi zituztenak.
Kutsadura
Kutsadurak kezka handia sortzen du Kalkutan. 2008an, sufre dioxidoaren eta nitrogeno dioxidoaren urteko kontzentrazioa Indiako airearen kalitatearen nazio mailako estandarretan zeuden, baina aireko partikulak altuak izan ziren eta bost urtez jarraian kontzentrazioak gora egin zuen. Honek behe-lainoa eta smoga eragin zuen. Hiriko airearen kutsadura larriak kutsadurarekin erlazionatutako arnas gaixotasunen gorakada eragin du, hala nola, biriketako minbizia.
Ekonomia
Kalkuta, Ekialdeko eta Ipar-ekialdeko Indiako merkataritza eta finantza zentro nagusia da, baita Kalkutako Burtsaren egoitza. Merkataritza eta militar erabilerako portu garrantzitsua da, eta Ekialdeko Indiako hiri bakarra da, Bhubaneswar hiriaz gain, nazioarteko aireportua duena. Behinola Indiako hiri nagusia, Kalkutak Indiak independentzia lortu osteko hamarkadetan beherakada ekonomiko egonkorra jasan zuen. 1960ko hamarkadatik 1990eko hamarkadaren bukaerara, hainbat fabrika itxi eta hainbat negozio lekualdatu ziren. Kapital eta baliabide falta hiriaren egoera ekonomiko ahulduari gehitu zitzaizkion eta ez gogoko ezizena ezartzea ekarri zuen: "hiltzen ari den hiria". Hiriko aberastasuna Indian 90eko hamarkadan ekonomia liberalizatu ondoren hobetu zen, Mendebaldeko Bengalako gobernuak ekonomia-politiken aldaketak onartzearekin batera.
Produkzio malgua ohikoa da Kalkutan, langileen % 40a baino gehiago enplegatzen duen sektore informala baitu. Antolatu gabeko alde batek, saltzaile ibiltariek, ₹ 8,772 croreko (2 mila miloi AEB dolarreko) irabaziak sortu zituen 2005. urtean. 2001. urtean, lehen sektorean (nekazaritza, basogintza, meatzaritza, eta abar) hiriko langileen %0,81 inguruak lan egin zuten; %15,49 bigarren sektorean (industria) eta %83,69 hirugarren sektorean (zerbitzu-industriak). 19 2003. urtean, auzo pobreetako etxejabe gehienak sektore informaleko lanetan aritzen ziren; %36,5 klase ertainaren zerbitzariak (etxekoandreak, gidariak eta abar) ziren eta %22,2 noizbehinkako langileak ziren. Kalkutako auzo pobreetako langileen %34 inguru langabezian zeuden. Estimazio baten arabera, biztanleriaren ia laurden batek 27 errupia (50 zentimo) baino gutxiagorekin bizi ziren egunean.
Genichi Taguchi
Genichi Taguchi (田口玄一 Taguchi Gen'ichi) (Takamachi, Niigata, Japonia, 1924ko urtarrilaren 1 - 2012ko ekainaren 2a) ingeniari eta estatistikari bat izan zen, kalitatearen kudeaketan egindako ekarpenengatik ezaguna. Aldi berean, Taguchi metodoak, besteak beste saiakuntza-diseinua barnehartzen duen metodo estatistikoen bilduma bat, garatu izana zor zaio.
Bury (Oise)
Bury Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.