cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
XIX. mendea
Periodizazioa, garaiaren ezaugarrien arabera mugatuta
Osterhammelek ere Sattelzeitaren alde egiten du, baina 1770etik 1830era mugatzen du, eta Koselleck ez bezala justifikatzen du. Aldi horretan, lehenik eta behin, Europaren nagusitasun koloniala krisian zegoen Ipar eta Hego Amerikan (Ipar Amerikako Hamahiru Koloniak Britainia Handitik bereiztea, Haitik Frantziatik independentzia izatea eta Latinoamerika Espainiatik eta Portugaletik bereiztea). Ekialde Hurbilean, Asiako hego-ekialdean eta Australian, Europako potentziek lehen aldiz irabazi zuten eragin handiagoa. 1830 baino lehen, Ameriketako Estatu Batuek bakarrik ikusi zuten aurrerapen esanguratsuren bat demokratizazioan.
Osterhammelen arabera, Sattelzeit garaiari, garai ertain bat jarraitu zitzaion, atzera begirakoan, XIX. mendeko bereizgarria izan zena. 1830 eta 1890eko hamarkaden arteko aldi hau, filosofian eta kulturan izan zituen nahasmenduekin, gutxi gora-behera, herrialde anglosaxoietan aipatzen den Viktoriar garaiari dagokio. Ondoren, 1880 inguruan krisi motako asaldura garai bat etorri zen, edo ondoren, potentzia handien lehia oso inperialistarekin eta boterearen beste aldaketa batzuekin, Japoniak 1895ean Txinaren aurka lortutako garaipena kasu.
Europa
XIX. mendea "Europaren Mendea" bezala ere aipatzen dute ikertzaileek: inoiz ez bezala edo ordutik hona, globoaren zati handi bat europar eraginen eraginpean egon da termino militar, ekonomiko, administratibo, zientifiko eta kulturaletan. Hala ere, Europaren mundu mailako domeinu hau mendearen amaieran baino ez zen sortu. 1900 inguruan Europako potentziek koloniak zituzten Afrikan, Asian eta Ozeanian. Amerikaren zati batzuk ere Europaren mende zeuden, Karibeko eta Kanadako uharte batzuk kasu. Mende berean, milioika europarrek ere atzerrira emigratu zuten.
Frantziar hegemoniaren aldia (1800-1815)
1800 inguruan, Frantziako Iraultza Europa osoko azkar batean hedatu zen: Napoleon Bonapartek bere ideiak eta erreformak Frantziako mugetatik haratago eraman zituen bortizki. Frantzia napoleonikoaren nagusitasuna, kontinentean, abantaila demografiko eta finantzario batean eta kohesio politiko handiago batean oinarritzen zen. Nahiz eta Parisek Campo Formioko bakean aldarrikatutako lurralde konkistak alde batera utzi, Frantziak Europako biztanleria osoaren %14 eta %15 artean hartzen zuen, hau da, 27 eta 29 milioi pertsona artean. Britainia Handiak, Irlanda alde batera utzita, 10,5 milioi biztanle zituen, eta Habsburgotarren Inperioak, 25 milioi. Soilik Errusiako estatu multietnikoak, 44 milioi biztanlerekin, zuen Frantziakoak baino biztanleria nabarmen handiagoa. Hala ere, tsarraren herritarren erdiak bakarrik sentitzen ziren estatuarekin politikoki eta etnikoki lotuta. Mugimendu sezesionista separatistek bereziki ahuldu zuten Habsburgotarren Monarkia etxean. Napoleonek behartutako lurralde lagapenak are gehiago murriztu zuen Austriaren jarduera ahalmena. Germaniako Erromatar Inperio Santua, Europako erdialdean, 1806 arte existitu zena, lurraldez oso zatitua zegoen. Ekonomiari dagokionez, Napoleonek Frantziako Estatuaren aurrekontua etengabe berrantolatzea lortu zuen 1812ra arte. Europako hegoaldeko, erdialdeko eta erdialdeko eta ekialdeko gerrak lurralde okupatuek eta gerraren aurkakoek finantzatu zituzten.
1792 eta 1815 artean, Frantziak eta Europako gainerako potentziek gerra batzuk egin zituzten. Gatazka horiek, koalizio-gerrak izenaz ezagutzen direnak, dimentsio berri bat hartu zuten, aurreko Kabinetearen gerrekin eta Lehen Mundu Gerraren aurreko gatazkekin alderatu ezin dena. Bost milioi pertsona izan ziren koalizio gerren biktimak. Europako biztanleria osoaren arabera neurtuta, hau, Lehen Mundu Gerrako galeren baliokidea izan zen. 1790 eta 1795 artean jaiotako frantsesetatik bostetik bat hil egin zen. Europako eskualde gutxi batzuek, hala nola Suedia, Norvegia, Ingalaterra, Sardinia eta Siziliak, ez zuten inolako eraginik izan atzerriko tropen mugimenduetan.
Frantzian zehar izandako gerraren hedapenak, Europa monarkikoaren zati handietan modernizatzeko presio bat eragin zuen. Napoleonen estilo politiko gero eta kontserbadoreagoak (1801eko Konkordatua, aristokrazia berri baten sorrera eta Frantziatik Iraultzaren garaian emigratu zutenentzako amnistia bat), Frantziaren ildoko erreformak gero eta erakargarriagoak izatea ere eragin zuen. Horren ondorioz, jendarmeak ezarri ziren Europako estatu askotan, landa-eremuan segurtasuna emateko. Elizaren jabetza sekularizatu egin zen estatuko aurrekontuak berrantolatzeko. Europako gobernuek maiz sartu zuten merkataritza askatasuna, aristokraziaren botere legalak murriztu zituzten, banaketa administratibo berriak sortu zituzten eta barne aduana-hesiak ireki zituzten. Kasu batzuetan, lehen konstituzioak indarrean sartu ziren (adibidez, Alemaniako estatu batzuetan, Suedian, Sizilian eta Espainian). Napoleonek, bere familiako kideek gobernatzen zituzten monarkiek, zuzenean Frantziako Kode Zibila edo bere lege sistema sartzea exijitu zuen. Hala ere, honek arrakasta partziala besterik ez zuen izan.
Oro har, geldialdi bat egon zen Europan: Frantziak, Austerlitzeko guduaren ondoren, Europako kontinentearen zatirik handiena kontrolatzen zuen bitartean, Britainia Handiak, bere itsas domeinua zabaltzen jarraitu zuen Trafalgarreko guduaren ondoren. Britainia Handia negoziatzera behartzeko asmoz, hala ere, Napoleonek blokeo ekonomiko bat ezarri zion erresumari: blokeo kontinental batekin Londreseko merkataritza Europako gainerako herrialdeekin mozten saiatu zen, eta horrela ekonomikoki hondatzen. Kanpo-politikari dagokionez, Britainia Handiaren europar isolamendua zertxobait aldatu zen, lehenik Iberiar Penintsulan Frantziako botere militarraren aurkako altxamenduekin eta, azkenik, Napoleonen errusiar kanpainaren porrotarekin. Azken operazio militar honek, Napoleonen kolapsoaren hasiera iragarri zuen. Bere europar aurkariek Napoleon garaitu zuten Leipzigeko guduan eta azkenik Waterloon 1815ean.
Berrezarpena eta iraultzak (1815-1849)
1815etik 1853ra, neurri handi batean, bakea egon zen Europako estatuen artean; herrialde askotan, berriz, barne-gatazka politiko bortitzak izan ziren, gerra zibil eta iraultza gisa. Bake egoera nahiko egonkorra Europako bost potentzia nagusien nagusitasunean oinarritzen zen, Frantzia, Britainia Handia, Errusia, Austria eta Prusian, Vienako Kongresuan ezarri zirenak 1814/1815ean. Bake sistema berriak bost potentzia handien artean botere oreka ezartzea zuen helburu. Horrela, estatu bakar batek bere bizilagunekiko duen nagusitasun berria saihestuko litzateke. Frantziako joera hedatzaile posibleak geldiarazteko asmoz, Vienako Kongresuak, bereziki, sortu berri ziren Herbehereak handitu zituen orain Belgika dena sartzeko, eta Prusiako mendebaldeko probintziak nabarmen zabaldu zituen Rhin ibaiaren ertzera. Gainera, Alemaniako Konfederazioak, Alemanian zeuden estatuen konfederazioak, eragin egonkortzailea izango zuen Erdialdeko Europan. 1815aren ondoren, Aliantza Santuak eta zenbait kongresuk, hala nola Akisgraneko Kongresuak 1818an, Troppauko Kongresuak 1820an, Lujbljanako Kongresuak 1821ean eta Veronako Kongresuak 1822an, Europako potentzia handien arteko nazioz gaindiko lankidetza lortzen lagundu zuten.
Europarako bake ordena egonkor bat sortzeaz gain, 1815ean gobernuak gizarte ordena monarkiko tradizionala berrezartzen ere saiatu ziren. Hori egitean, zenbait kontzesio egin zizkioten Frantziako Iraultzarekin aldatu zen garaiko espirituari, adibidez, parlamentu eta hauteskunde-eskubide moduan. Iraultza aurreko gizarte-baldintzak berrezartzearen zentzuan egindako leheneratzea ez zen aintzat hartu edo porrot egin zuen hurrengo hamarkadetan. Soilik Espainian, Italia eta Hessengo hauteslerriaren zati batzuek, gobernariek, batzuetan, napoleondar aroko erreforma guztiak iraultzea lortu zuten. Arrakastatsuagoa izan zen Frantziako Iraultzan eta gobernu napoleonikoan tronua utzi behar izan zuten dinastiak berrezartzea edo aldatzea. Frantzian, Espainian, Portugalen eta Italiako zenbait lekutan gertatu zen hori. Nazio mailan, mendearen lehen erdia, sarri, konstituzioen aldeko borrokagatik nabarmendu zen. Horrek 1848/1849ko iraultzak ekarri zituen Europako estatu askotan, eta emantzipazio politikoari buruzko gatazken irismena izugarri aldatu zen mendebaldeko Europatik ekialdeko Europara. Frantziak eta Britainia Handiak 1830 inguruan asaldura iraultzaileari aurre egin zioten erreforma berriekin eta monarkia parlamentarioa lortzeko bide konstituzionala hartu zuten. Prusiak, Errusiak eta Habsburgotarren Monarkiak, bestalde, euren buruak itxi zituzten aldaketa politiko horren aurrean. Oraindik ez zuten erakunde ordezkatzailerik onartzen herri-subiranotasunaren zentzuan. Prusia eta Austriaren kasuan, 1848/1849ko iraultzaren eraginpean baino ez zen gertatu.
Vienako ordenamenduaren funtsezko beste arazo bat zen ez zirela kontuan hartzen herritarren interes nazionalak. Italia eta Alemania estatu ezberdinetan banatuta zeuden bitartean, Polonia, Hungaria, Irlanda eta Belgika atzerritarren menpe zeuden. Tentsio nazional hauek oposizioko indar liberalekin nahastu ziren. Bi mugimendu hauek zapaltzeko, europar potentzia nagusiek, hasiera batean, esku-hartze militarrarengan konfiantza izan zuten. Fernando VII.a erregeak Napoleonen garaian sortu ziren Konstituzioa eta Cádizko Gorteak ezeztatu zituen, Inkisizioa berrezarri zuen eta antzinako frantziar domeinuaren aldekoak jazarri zituen. Politika leheneratzaile eta absolutista honek eraginda, erregearen aurkako kolpe militar bat gertatu zen 1820an. Espainian izandako arrakastek bultzatuta, Sardinian eta Sizilian ere altxamenduak gertatu ziren, Austriako tropek zapaldu zituztenak. Frantziar soldaduek Espainia inbaditu zuten 1823an eta erregearen agintea berrezarri zuten. 1821etik 1829ra bitartean independentziaren aldeko greziar borrokan interbentzionismoa pitzatzen hasi zen. Grezia Otomandar Inperiotik banatzea ekintza iraultzailea izan zen arren, Errusiak, Britainia Handiak eta Frantziak Navarinoko itsas gudua erabakigarrian babestu zuten. Printzipio monarkikoa mantentzeko, errege bavariarraren anaia bat Atenasko tronuan jarri zuten. 1830ean, potentzia handiek ez zuten esku hartu Herbehereetako Erresumaren sezesio bat saihesteko, Belgikako estatu nazionala bihurtu zena. Bere aurretik Greziako Erresumak bezala, Belgikak ezarritako etxe baten buru koroatu bat jaso zuen.
Greziak independentzia lortu zuen bitartean, estatu nazionala ezartzeko ahalegin poloniarrek porrot egin zuten. Azaroko altxamendua errusiar tropek zanpatu zuten eta Batzarreko Polonia erabat sartu zen Zaristar Inperioan. Polonia Prusia, Austria eta Errusiaren artean banatuta egon zen. Poloniako independentzia lortzeko ondorengo saiakerek ere, 1863/64ko urtarrileko altxamendua kasu, porrot egin zuten.
1846tik aurrera, Europak estatu askotara hedatu zen iraultza olatu bat jasan zuen, eta bere puntu gorena 1848/49an lortu zuen. Zailtasun ekonomikoek, politikan gehiago parte hartzeko nahiak eta askatasun pertsonalek, eta, sarritan, estatu nazional baten aldeko borrokak, iraultzak bultzatu zituzten. Iraultza gehienek porrot egin zuten iraultzaileen eta erresistentzia monarkikoaren arteko interes talka handien ondorioz. Sonderbundeko Gerraren ondoren, Suitza estatuen konfederazio izatetik estatu federal izatera pasa zen konstituzio demokratiko batekin 1848an.
Mendearen bigarren erdia
Iraultzaileek euren eskariak zuzenean inposatu ezin izan zituzten arren, erreformak goitik hasi ziren estatu askotan. Oraindik konstituziorik ez zuten Germaniar Konfederazioko ia herrialde guztietan ezarri ziren erreforma horiek. Estatuek kogobernantza eskubide demokratikoak zabaldu zituzten eta askatasun politiko eta zibil mugatuak bermatu zituzten. Mendearen bigarren erdian, bai ekonomia, bai estatuko burokraziaren papera Europako toki askotan hazi ziren. Politikari askok ikusi zuten orain Estatuaren zeregina ekonomiarako esparru bat eskaintzea eta azpiegitura-proiektuen bidez sustatzea.
Mendebaldeko Europa aitzindaria izan zen parte-hartze politikoa eta eskubide zibilak ematen. Mendearen bigarren erdian, britainiar parlamentuak erreforma batzuk onartu zituen. Horren ondoren, herriaren ordezkaritza, lehenago nobleek eta lurjabe handiek menderatua, biztanleriaren sektore zabalago batek hauta zezakeen, eta hauteskunde-barrutiak zuzenago banatzen ziren. Gutxiengo erlijiosoek eskubide politiko eta aukera profesional gehiago jaso zituzten. Frantzian, Napoleon III.ak, Bigarren Errepublikaren ahuleziak aprobetxatu zituen, 1848an jaio zena, boterearen zati handi bat bere baitan bildu eta inperio bat ezarriz. Kanpo politikaren porroten eta barne presio politikoaren ondoren, enperadoreak, berriz ere, autonomia eta askatasun pertsonal gehiago eman zituen 1860ko hamarkadan. Hirugarren Errepublikak, 1870ean erori ondoren jaio zenak, partaidetza hori eta oinarrizko eskubide horiek asko handitu zituen beste behin ere.
Porrot militarrek eta barne tentsio politikoek bultzatuta, Austriako Habsburgotarren monarkiak eta tsarren errusiar inperioak goitik egin zituzten erreformak 1860 eta 1870eko hamarkadetan. Errusia, 1861ean, joputza abolitu zuen Europako azken estatuetako bat izan zen. Habsburgotarren erreformetako bat jauntxoen gobernuaren abolizioa izan zen. Habsburgotarren Inperioa monarkia dual austro-hungariar bihurtu zenean, 1867an, hungariarrek autonomia gehiago izateko zuten nahia errealitate bihurtu zen. Hala ere, hau nekez aplikatzen zen Habsburgotarren Inperioko beste nazionalitateetan. Honela, tentsio etnikoak, Inperioarekin, bere amaiera arte mantendu ziren.
1848/49ko iraultzetatik, Vienako ordena pixkanaka desegin zen. Gainerakoan baketsua izan zen garaian, 1815 eta Lehen Mundu Gerra bitartean, potentzia handiek 1853 eta 1871 bitartean egindako gerrak salbuespen bat izan ziren. Gerra hauek mendearen lehen erdiko elkartasun monarkikoarekin amaitu zuten. Jarraian, Realpolitika sartu zen pixkanaka, eta gero eta gehiago bilatu zen aldebiko elkarrekiko interesen oreka, eta tarte txikia pasa zen nazioarteko sistema global idealtzat hartzeko.
1859 eta 1871 artean hainbat bateratze-gerra izan ondoren, Italiako bateratzeak eta Alemaniako bateratzeak estatu nazional bana sortu zuten, funtsean, Europako oreka politikoa aldatu zuena. Italiako Erresumaren sorrera Sardinia-Piemonten hasi zen, Austria, Frantzia, Napoliko Erresuma eta Aita Santuaren Lurraldearen aurkako hainbat gerra eragin zituena. Mugimendu demokratiko-iraultzaileek babestu zuten. Prusiaren gidaritzapean Alemaniar Inperioa Alemaniar Batasun Gerren (1864-1871) zehar sortu zen, eta Europako boterearen oreka politikoa aldatu zuen. Alde batetik, Germaniar Konfederazioa, europar ordenaren elementu egonkortzaile bezala, 1866ko Alemaniako Gerraren ondoren desegin zen. Bestalde, potentzia handi bat sortu zen Erdialdeko Europan. Frantzia eta Alemaniaren arteko banaketa politiko sakona, bateratze-gerretan sortu zena, bereziki 1871ko Frantzia-Prusia gerra, europar aliantza-politikan eragina izan zuen faktore garrantzitsu bihurtu zen. Alemania Austriarik gabe bateratzeak bere ikuspegia indartu zuen Erdialdeko Europatik eta Balkanetara. Han gero eta interes gatazka handiagoa sortu zen Errusiarekin.
Mendearen bigarren erdian zehar, Otomandar Inperioak, desintegrazio bizkorra izan zuen Balkanetan, mugimendu eta altxamendu etniko-nazional ugariren bidez. Estatu nazional berriak sortu ziren, Serbia eta Errumania kasu, eta ia autonomoak ziren eremuak, Bulgaria kasu. 1878ko Berlingo Kongresuan, Balkanetako krisiaren amaieran, nazioarteko onarpena lortu zuten. Balkanetako nazionalismoak liskar bortitzak eragin zituen, ez bakarrik otomandar sultanaren aurka, baita beste talde etniko batzuen aurka ere.
Mendearen amaiera aldera, Europako potentzia nagusien artean boterea lortzeko lehia gero eta oldarkorragoa bihurtu zen. Inperialismoa eta nazionalismoaren erradikalizazioa politikaren eta gizartearen militarizazioaren eskutik etorri ziren. Nazioak gero eta lehiakorrago bihurtu ahala, arma-karrera prozesu bat hasi zen.
1890eko hamarkadatik aurrera, Alemania gero eta gehiago isolatu zen Europan. Bere bide berria "bitartekari zintzoaren" politikatik urruntzea eta erretorika militarista oldarkorra izan zen. Alemaniar Inperioak Errusiarekin harremanak jarraitzeko zuen interes faltak, Frantziari, Inperio Tsaristarekin aliantza defentsibo bat eratzeko aukera eman zion, 1853-1856 artean Krimeako Gerra galdu ostean. Hori egitean, bere isolamendu politikoa hautsi zuen. Alemania Austria-Hungariarekin zituen harremanetan kontzentratu zen, Italiarekin hiruko aliantza izatera zabaldu zen aliantza bikoitza. Honek, ordea, bere lehen pitzadurak 1896an erakutsi zituen, Italiako Erresuma Frantziar Errepublikara hurbildu zenean. 1890eko hamarkadan, tirabirak izan ziren Frantzia eta Britainia Handiaren artean, euren lehia kolonialaren ondorioz. Hala ere, Frantzia, Erresuma Batua eta Alemania aurkarien hurbilketak porrot egin zuen 1900. urtean, ezin izan baitzuten adostu euren ontzidi-politikaren koordinazio bateratua. Beraz, jada 1900. urtean, Lehen Mundu Gerran elkarren aurka borrokatu zuten bi bloke politikoak agerian zeuden. 1890eko hamarkadan gerra garrantzitsu bat gertagarriagoa bihurtu zen, baina ez zen saihestezina.
Lonate Pozzolo
Mugakideak
Lonate Pozzolok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Elizabeth (Colorado)
Elizabeth Coloradoko herri bat da. Elbert konderrian kokatua dago. 2010ean 1,358 biztanle zituen, 3.235 kilometro koadrotan banatuta.
Jacopo Barozzi
Jacopo Barozzi da Vignola (Vignola, Emilia-Romagna, 1507ko urriaren 1a - Erroma, 1573ko uztailaren 7a), gehienean il Vignola deitua, italiar arkitekto manierista izan zen.
Bizitza
Ikasketak Bolonian egiten ari zenean, San Petronio elizaren aurrealdearen eraikuntzan parte hartu zuen. 1541ean Frantziara joan zen eta Fontainebleauko jauregiko lorategietako eskultura batzuk zizelkatu zituen. 1543-1550. urteetan Bolonian egon ondoren, Erroman hartu zuen bizilekua, eta Farnese familiaren arkitektoa izan zen.
Julio III.a aita santuarentzat lan egin zuen Villa Julian, aurretik eginda zeuden proiektuak berregiten. Lan horretan trebetasun handiz lotu zituen oin laukizuzena zuten eraikinaren atalak eta atal erdi biribilak (eskailerak eta lorategiko eserlekuak). Joera hori sakondu egin zuen, bestalde, Caprarolako Villa Farnesen. Bagnaiako Villa Lanten (Viterbo) era organikoan bateratu zituen eraikinak, lorategia eta parkea.
François (Deux-Sèvres)
François Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an François udalerrian erroldatutako biztanleak 842 ziren. Familiak 327 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 114 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 141 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 350 etxebizitza zeuden, 324 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 348 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 324 etxebizitza nagusietatik 288 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 235 etxek bost zituzten. 269 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 84 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 226 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an François udalerrian 352 unitate fiskal zeuden, 942,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.099 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 3 zurginak, 1 argiketaria eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean François udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 749 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Musashi Oyama
Musashi Oyama (大山 武蔵, 1998ko irailaren 11 - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Gymnothorax megaspilus
Gymnothorax megaspilus Gymnothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Mary Wigman
Mary Wigman (Hannover, 1886ko azaroaren 13a - Berlin, 1973ko irailaren 18a) alemaniar dantzaria eta koreografoa izan zen.
Marsa (Aude)
Marsa Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Lozza
Mugakideak
Lozzak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Stadio Flaminio
Stadio Flaminio kiroldegi edo estadioa Erromako kirolgunearen bihotz-bihotzean kokatzen da. Via Flaminian dago ( Erromatik Ariminiumra zihoan galtzadan), hiriaren erdigunetik hiruren bat kilometrotara.
A. H. Tammsaare
Anton Hansen, A. H. Tammsaare ezizenez ezaguna (Vetepere, 1878ko urtarrilaren 30a - Tallinn, 1940ko martxoaren 1a) estoniar idazlea izan zen.
Nekazari baten semea, zuzenbidea ikasi zuen Yartuko Unibertsitatean. Tuberkulosia zela eta, ikasketak eten behar izan zituen, eta urtebete eman zuen Sotxiko erietxe batean, eta hurrengo urteetan anaiaren baserrian irakurtzen.
Tallinn-era itzuli zen Estoniaren independentzia aldarrikatu ondoren, eta Estoniako herriaren historian eta bizitzan oinarritutako lanak idazten aritu zen. Filosofiaz eta psikologiaz interesatu zen, eta idatzi zituen eleberriek Jung, Freud eta Bergsonen ideiak islatzen dituzte.
Haren eragin nagusia errusiar idazle errealistek jaso zuten eta pentsatu zuen nekazariak eta landa-jatorriko intelektualak zirela Estoniako kulturaren ordezkari onenak.
Maria M. Gosse
Maria Margarete Gosse (Munich, Alemania, 1962ko uztailaren 6a) alemaniar diplomazialaria da. 2022tik, Alemaniako Errepublika Federaleko enbaxadorea da Espainian. 2018tik 2022ra Berlingo Kanpo Harremanetarako Ministerio Federaleko Zuzendaritza Nagusi Nagusiko zuzendaria izan zen.
Biografia
1982tik 1990era Zuzenbidea ikasi zuen Munich eta Ratisbonako unibertsitateetan. 1993an Estatuko bigarren azterketa juridikoa onartu zuen.
Osceola (Nebraska)
Osceola Nebraskako hiri bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 880 biztanle zituen, 2.39 kilometro koadrotan banatuta.
Maria M. Gosse
Lan ibilbidea
Maria Margarete Gosse 1994an sartu zen Kanpo Zerbitzuan. Aholkulari tekniko gisa hasi zuen karrera diplomatikoa, Bonneko Kanpo Harremanetarako Ministerio Federaleko Estatu Idazkarien Kabinetean. 1996an, Kontsulatu Orokorreko kontsulak Bartzelonan hartu zuen lehen helmuga kanpoan. Kargu horren ondoren, aholkulari teknikoa izan zen Langileriaren Gai Orokorren Dibisioan eta ministroaren kabinetean Berlingo Kanpo Harremanetarako Ministerio Federalean. 2004an, urtebetez, txinera ikastaroa egin zuen. Ondoren, Pekingo enbaxadara bidali zuten, prentsa-buru gisa (2005-2008). Berlinera itzuli zenean, Kaukasorako eta Erdialdeko Asiarako Dibisioko alboko zuzendari kargua hartu zuen. 2010etik 2012ra Alemaniak Parisen duen enbaxadan egon zen, Gai Juridiko eta Kontsularren ataleko buru gisa.
2014tik 2017ra bitartean, Maria Margarete Gosse izan zen Berlingo Kanpo Harremanetako Ministerio Federaleko Langileen eta Antolaketaren Gai Orokorren Ataleko burua. Ondoren, urtebetez, Gai Juridiko eta Kontsularretarako zuzendaria izan zen, Migrazio Gaietarako barne. 2018tik 2022ra Berlingo Kanpo Harremanetarako Ministerio Federaleko Zuzendaritza Nagusiko zuzendaria izan zen. 2022ko abuztuaren 22an, Alemaniako Errepublika Federaleko enbaxadore kargua hartu zuen Espainian, lehen emakumea kargu horretan.
Giza eskubideak ez dira negoziagarriak”
Bestelako jarduerak
Advisory Council on German Federal Administration and Civil Societyko kidea
Etmoideko buila
Erdiko sudurreko meatuaren albo-horman fisura konkortu bat dago, Ilargi-formako hiato, behean etmoidearen prozesu untzinatuaren ertzaz eta goian etmoideko buila izeneko goraldi batez mugatua; aurreko sinu etmoidalak buila horren barruan daude eta gainean edo hurbil irekiak.
Banka barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Yunus Emre
Yunus Emre (Turkia, XIII. mendearen erdialdean - Turkia, 1321) turkiar olerkari eta mistikoa izan zen.
Biografia
Elezahar ugari sortu dira Yunusen bizitzaz, baina sufismoan eta filosofia mistikoan aditua zela esan daiteke ziur. 40 urtez haren irakasle Tapduk Emreren pausoak jarraitu zituen.
XIII. mendeko filosofo mistikoen jarraitzailea izan zen, Rumikena bereziki; dena dela, Rumik baino ospe handiagoa izan zuen herritarren artean eta hil ondoren santu gisa gurtu zuten. Jainkozko maitasunari eta gizonen patuari buruzko olerkiak idatzi zituen, oso sentikorrak eta ulerterrazak. Eragin handia izan zuen turkiar mistikoengan eta 1910etik aurrerako Turkiako olerkigintzaren pizkundeko olerkarien iturburua izan zen.
Toru Sano
Toru Sano (japonieraz: 佐野 達, 1963ko azaroaren 15a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Luino
Luino Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Luinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Empire (Colorado)
Empire Coloradoko herri bat da. Clear Creek konderrian kokatua dago. 2010ean 282 biztanle zituen, 0.634 kilometro koadrotan banatuta.
Van Gent (ilargiko kraterra)
Van Gent Ilargiaren alde ezkutuan dagoen talka krater bat da. Handiagoa den Konstantinov kraterretik hego-hegoekialdera dago. Eki-hegoekialdean duen Spencer Jones kraterretik ere distantzia berera dago, baita hego-ekialdean duen Papaleksi ilargi kraterretik ere.
Monchy-sur-Eu
Monchy-sur-Eu Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Van Gent (ilargiko kraterra)
Krater hau Van Gent X kraterrarekin elkartzen da krater bikoitz bat sortzeko. Van Gentek, hego-ekialdean dagoen krater hondar batekin ere zati batean bat egiten du. Hau, era berean, Van Gent Nrekin elkartu zen, Van Gent Prekin elkartzen dena hego-ekialdetik. Emaitza krater kate bat da, arku bat eratzen duten bost kraterrez osatua, alde ahurra mendebaldera begira dutela.
Monchy-sur-Eu
Biztanleria
2007an Monchy-sur-Eu udalerrian erroldatutako biztanleak 544 ziren. Familiak 208 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
NGC 768
NGC 768 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Monchy-sur-Eu
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Van Gent (ilargiko kraterra)
Van Gent kraterraren eraztuna arinki desitxuratua dago zirkulu baten bidez, berau osatua izan den kraterren ondorioz. Eraztunaren ertza apur bat desgastatua dago, eta krater txiki bat dago Van Gent Xekin banatzen duen ertz inguruan. Barnealdea nahiko laua da, soilik krater txiki batzuk ikus daitezkeelarik.
Monchy-sur-Eu
Etxebizitza
2007an 220 etxebizitza zeuden, 207 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 220etxeak ziren. 207 etxebizitza nagusietatik 195 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 16 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 123 etxek bost zituzten. 176 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 115 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Van Gent (ilargiko kraterra)
Ilargi kraterrak
Konbentzio bidez, ezaugarri hauek ilargiko mapetan Van Gent kraterretik gertuen dagoen erdi puntuan hizkia jarriz identifikatzen dira.
Monchy-sur-Eu
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Monchy-sur-Eu udalerrian 208 unitate fiskal zeuden, 555,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.313 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Monchy-sur-Eu udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 948 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Osaba Tomen etxola
Osaba Tomen etxola (ingelesez Uncle Tom's Cabin) 1852ko Harriet Beecher Stowe estatubatuar idazle eta abolizionistaren eleberri bat da. 1852ko martxoaren 20ean lehenbiziko aldiz argitaratua izan zen. 1853an A Key to Uncle Tom's Cabin (Giltza bat Osaba Tomen etxolarentzako) eleberriak jarraitu zion.
Gai nagusitzat esklabotza du, eta bi kontakizun paraleloki azaltzen ditu: etxaldeko beltzarena eta landako beltzarena. Lehena Osaba Tom da, esanekoa eta hotzana, bere etxalde eta plantaziotik kanpo etorkizunik ez dagoela sinistuta; bigarrena aldiz, bere eta bere familiaren askatasuna lortzeko asmoz edozer gauza egiteko prest dago.
Eleberria modu kritikoan aztertuz gero, aise antzeman daiteke arrazakeriaren oinarriak, hura posible egiten duen ideologia, zalantzan jarri beharrean hartaz baliatu egiten dela beltzen alde egiteko. Halere, eleberri honek bere garaian AEBetako gizartean eragin handia izan zuen, kontzientzia askotan esklabotasunari buruzko kezka piztu baitzuen.
Euskaraz
1980an Arantza Sarriegi itzultzaileak itzuli eta Jose Mari Aleman Amundarainek marrazkiz ilustratutako euskarazko argitalpena argitaratu zen.
1987an Euskal Liburu eta Kantuen Argitaldariak euskarazko itzulpena argitaratu zuen. 2014an Susaeta argitaletxeak ere Lucía Mora itzultzailaren argitalpen bat argitaratu zuen.
Atalo III.a
Atalo III.a Filomentor (Ἄτταλος Γ΄, «Ama maite duena») (K.a. 171-K.a. 133) Pergamoko atalidar dinastiako azken erregea izan zen, K.a. 138 eta K.a. 133 bitartean gobernatuz.
Atalo II.aren oinordekoa izan zen, honekin zuen harremana, harremanik izan bazuen, ezezaguna delarik. Atalo III.ak ez zuen interes handirik jarri Pergamoko gobernuan, eta, bere denbora, medikuntza, botanika eta lorezaintza ikasten eman zuen, baita beste gai batzuetan ere. Ez zuen semerik, ezta oinordeko propiorik ere izan, eta, bere testamentuan, bere erresuma Erromatar Errepublikari utzi zion. Tiberio Grakok, Pergamoko altxorra, publikoki erromatar guztiei banatzea eskatu zuen, baina Senatuak muzin egin zion.
Pergamon, ez zuten, guztiek, gogo onez onartu erromatar domeinua. Aristonikok, Ataloren anaia eta aurretik errege izan zen Eumenes II.aren semea zela adierazi zuena, klase baxuetan matxinada bat antolatu zuen. Matxinada, K.a. 129an menderatua izan zen, eta Pergamoko erresuma, Erroma, Pontoko Erresuma eta Kapadoziaren artean banatu zen.
Puerto Montt
Puerto Montt Txileko hegoaldeko komuna eta hiria da. Los Lagos eskualdeko eta Llanquihue probintziako hiriburua da. 2010ko erroldaren arabera 236.000 biztanle ditu.
Oshkosh (Nebraska)
Oshkosh Nebraskako hiri bat da. Garden konderrian kokatua dago. 2010ean 884 biztanle zituen, 1.73 kilometro koadrotan banatuta.
Gymnothorax melanosomatus
Gymnothorax melanosomatus Gymnothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusia
Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusia (CSIC, Consejo Superior de Investigaciones Científicas) Espainiako Administrazio publikoko erakunde bat da, ikerketa zientifiko eta teknologikoez arduratzen dena. Frantziako CNRSen antzekoa, 2012an Espainiako erakunde zientifikorik handiena eta munduko bederatzigarrena izaten zen.
Ernest Maragall
Ernest Maragall i Mira (Bartzelona, 1943ko urtarrilaren 5a) kataluniar ekonomialari eta politikari bat da. Kataluniako Sozialisten Alderdia eta Ezkerreko Mugimendua alderdietako kidea izan ondoren, 2018ko maiatzaren 1etik Kataluniako Ezker Errepublikarraren kidea da.
Dibortzio
Dibortzioa ezkontza-batasuna amaitzeko prozesua da, bikotekide batek edo biek adostuta egin daitekeena, kausa konkretu batzuen ondorioz. Dibortzioak ezkontzaren legezko betebehar eta erantzukizunak ezereztea eta berrantolatzea dakar. Horrela bikote ezkondu baten arteko ezkontza-loturak desegiten dira.
Ernest Maragall
Kataluniako Generalitatearen Hezkuntza Kontseilaria izana da (2006-2010).
Dibortzio
1804ko Kode Zibilaren bitartez finkatu zen lehenengo aldiz dibortzioa eta behar naturaltzat onartu zen.
Dibortzioaren legeak ez dira berdinak herrialde guztietan baina auzitegi batean onartutako legeak zehazten dira gehienetan. Hurrengo hauek zehazten dira bertan: jabetza nola banandu, seme-alaben zaintza nork hartuko duen erabaki, mantenu-pentsioa, seme-alaben bisitak, seme-alaben mantenua eta zorren banaketa.
Historia
Orain dela urte batzuk, arrazoi erlijioso, sozial eta ekonomikoengatik dibortzioa ez zen onartzen kultura batzuetan. Antzinako Babilonian adibidez, ezkontideek dibortzioa eskatu zezaketen baina, emakumeek adulterioa eginez gero heriotzarekin zigortzen zituzten.
Kristautasunaren etorrerarekin dibortzioa debekatu egin zen, ezkontza Jainkoak eraturiko sakramentutzat hartzen zelako.
X. mendetik aurrera dibortzioa ez zen legala; hala ere, ezkontza-deuseztasuna bazegoen. Horrela, ezkontza baliogabetzat hartzen zen, existitu ez zela frogatzen bazen.
Kristauek zioten musulmanen gainetik zeudela eta horiek aldi berean lau emakumerekin batera egoteko aukera izaten zuten, baita nahi zutenean baten bat abandonatzeko aukera ere. Gizonezkoentzat bakarrik ziren poligamiaren eta dibortzioaren eskubidea.
Dibortzioak polemika handiak eragin ditu gehienbat katolikoak diren herrialdeetan, izan ere eliza katolikoak ez du dibortzioa inoiz posible ikusi izan.
Kausa psikosozialak eta ekonomikoak
Hainbat ikerketa eraman dira aurrera dibortzioaren kausak zeintzuk diren aurkitzeko, nahiz eta beti ez diren horiek izan behar dibortzioa eragiten dutenak. Faktore horien artean honako hauek aurkitu ditzakegu: pobrezia, langabezia, adin txikikoen arteko ezkontza, hezkuntza-maila baxua izatea, etab.
Beste ikerketa batzuen arabera, dibortzio-tasen hazkundearen arrazoi potentzialetako bat ezkontzaren barruko rol-aldaketa izan da, batez ere emakumeak lan-merkatuan sartzeari lotuta, hezkuntzan eta enpleguan aukera gero eta handiagoei esker, gizarteratzeko politika aktiboagoekin batera. Izan ere, kasu askotan, lanean emandako ordu kopuruaren eta dibortziorako probabilitatearen arteko erlazioa handiagoa da senarraren diru-sarrera ertaineko familietan baino.
Legezko kausak
Herrialde bakoitzaren ordenamendu juridikoaren arabera dibortzio-kausa batzuk bereiz daitezke: desadostasunak egotea, maltzurkeriaz abandonatzea, bere bikotekidea arriskuan jar lezakeen gaixotasun fisiko edo psikiko bat izatea, etab.
Administrazio bidezko dibortzioa
Epai agintaritza jurisdikzionalak soilik eman dezake dibortzio mota hau. Hala ere, legeak zehaztutako kasu batzuetan beste agintaritza bati eman ahal zaio aukera ezkontza-lotura desegiteko.
Horiek eskatu ahal izateko eta aurrera eraman ahal izateko hurrengo baldintzak bete behar dituzte:
Baldintza horiek betez gero, erregistro zibileko epaileak, ezkontideak identifikatu ondoren, dibortzio-eskaera jasoko duen akta egingo da eta hamabost egunera zitatuko da, eskaera berrets dezaten. Berretsita, dibortziatutzat jotzen ditu erregistro zibileko epaileak.
Epaiketaren aginduz egindako dibortzioa
Dibortzio judizial baten epai batek honako puntu hauek jasotzen ditu:
Borondatezko dibortzioa
Bi ezkontideek haien arteko lotura desegiteko asmoa dute. Borondatezko dibortzioaren arrazoi nagusia bien arteko akordio batera heltzea da, non konturatzen diren elkarrekin bizitzea ezinezkoa egiten zaien. Honek esan nahi du ez dagoela bien arteko gatazka-punturik prozesu hau aurrera eramateko unean. Dibortzio mota honekin prozesua azkarrago egiten da eta gainera seme-alaben trauma prozesua saihestea lortzen da.
Elkarren adostasun baten ondorioz egindako dibortzioa
Prozedura honetarako bikotekide biak ados daude eskaera aurrera eramatearekin. Biak ados egonda, agintari judizialaren aurrean jartzen dira eta dibortzioa behin betiko epaian dekretatzeko eskatzen dute. Honako baldintza hauek bete behar dira borondatezko dibortzioa bat aurrera eramateko:
Bien arteko baimenik gabe egindako dibortzioa
Ezkontza-lotura desegiteko beste modu bat da, baina kasu honetan bietako batek soilik egiten du honen eskaera eta eskatzaile horrek bestearen adostasunik gabe epaileari eskatzen dio ezkontza-lotura horrekin amaitzeko. Beharrezko dibortzio bezala ere ezagutzen da herrialde batzuetan.
Hauek izan daitezke hainbat kausa edo arrazoi horrelako dibortzio bat gertatzeko: indarkeria psikologiko edo fisikoa bikote baten partez sortutakoa.
Kausa gabeko dibortzioa
Dibortzio mota honek ez du arrazoi konkreturik izan behar dibortziatzeko, izan ere ez da epailearen aurrean ezer justifikatu edo frogatu behar. Gainera, ez da bi ezkontideen baimenik behar aurrera eraman ahal izateko. Hori dela eta, herrialde batzuetan dibortzio “espres” bezala onartu da.
Dibortzio elektronikoa
Portugalen adibidez, bikoteak eskaera elektroniko baten bidez eskatu dezake dibortzioa, administrazio erakunde ez judizial baten aurrean. Kasu konkretu honetarako ezin dute seme-alabarik izan. Ondasun-higiezinak, mantenu-pentsioa eta etxebizitza komuna izan behar dute. Ordu betean egiten da prozesua.
Dibortzio bitartekaritza
Dibortzio mota honetan, bitartekari batek bikotearen arazo eta eztabaidei aurre egiten laguntzen dio. Informazioa eskaintzen die eta komunikazioaren bitartez iradokitzen ahalegintzen da. Prozesu hau amaitzerakoan dibortzio-akordio bat egiten da. Bitartekari batez gain, abokatu neutral edo bitartekaritza-abokatu bat ere egon daiteke, baina honek ez du inongo iradokizunik egiten, legezko eskubideen berri eman dezake soilik.
Fidlerrek Jerusalem Posten idatzitako artikulu batek azaltzen zuenez, bitartekaritzadun dibortzioak askoz ere ezagunagoak egin dira. Herrialde batzuek, (Israelek, esaterako) lege berri bat eratu du, dibortziatzen diren bikoteei auzitegietara jo aurretik bitartekaritza egitea exijitzen diena.
Psikologikoak, akademikoak eta sozioekonomikoak
Bestalde, ume askok galera-sentimendua jasaten dute gurasoetako bat etxetik joaten denean, beste batzuek aldiz lasaitasun sentimendua sentitzen dute. Azken hau, dibortzioa indarkeria giro batean gertatu bada izaten da. Kasu hauetan, guztiz onuragarria da gurasoa etxetik alde egitea, izan ere haurra giro bortitz batean hazteak ondorio negatiboak eragingo dizkio etorkizun hurbil batean. Baita berak hori errepikatzeko probabilitate handia ere.
Gurasoen dibortzioa jasan duten haurrek errendimendu akademiko txikiagoa izaten dute dibortziatu gabeko familietako haurrekin alderatuz. Dibortziatutako gurasoen seme-alaba batek eskola uzteko probabilitate handiagoa izango du, dibortziatu gabeko familia baten bizi den seme-alaba batekin konparatuz. Ikerketek erakutsi dute arazo horrek zerikusi zuzena izan dezakeela dibortzioaren eragin ekonomikoarekin. Dibortzio baten ondorioz, gurasoa eta seme-alabak pobrezia-indize handiagoko eta hezkuntza-sistema eskaseko eremu batean amaitu dezakete, guraso ezkongabe baten zailtasun ekonomikoen ondorioz. Guraso dibortziatuen seme-alabek estatus sozioekonomiko eta diru-sarrera maila baxuagoak dituzte guraso ezkonduen seme-alabek baino.
Tramitea
Dibortzioa auzitegi zibil batean tramitatzen da eta eskaera bietako bikotekide batek eskatzeko aukera dauka edo biek batera adostasun batera helduz gero. Bien arteko adostasun batera heltzea ezinezkoa bada, epaiketa bat egiten da eta epaileak seme-alaben kustodia, familia-etxebizitzaren esleipena, pentsioak eta ondarea zehaztuko ditu.
Epaiketa horretan bikote bakoitzak dibortziatuaren papera hartzen du, horrela beste edozeinekin ezkontzeko aukera hartuz. Nahi izanez gero, berriz pertsona horrekin ezkontzeko aukera ere izan dezake. Ondasun-erkidegoa egon bada, ondasun materiala bien artean zati berdinean banatuko da. Nahiz eta ados badaude haiekin nahi duten ehunekoetan banatzeko eskubidea daukaten. Hitzarmen arautzailea dibortzio-demandarekin batera doan dokumentua da. Batera egon diren bitartean lortutako kapitala zati berdinean biena izango da. Ez ordea, herentzian batek soilik jaso dituen ondasunak.
Hala ere, legedi batzuetan ezkontza-itunak edo ezkontza-aurreko akordioak baimentzen dira, horietan ezkontideek ezkontzaren aurreko ondasunei eta ondoren lortutakoei buruzko arazoak zehaztu ditzakete. Bikoteak seme-alabak baditu, ezkontideetako baten bisitak eta bakoitzari dagozkion mantenu-betebeharrak ezartzen dira. Seme-alabek independentzia ekonomikoa izan arte eta beren gastuei aurre egiteko gai diren arte. Une horretatik aurrera, ezkontideek ez dute seme-alabak ekonomikoki mantentzeko legezko betebeharrik.
Mexiko
1917ko apirilaren 12an Veracruzeko portuan emandako Familia Harremanen legea baino lehen, ezkontza banaezina zen. Ezkonduak ezin ziren banatu eta ondorioz bikotea ezin zen beste norbaitekin ezkondu.
1928ko urriaren 3an, Kode Zibilak legea aldatu zuen eta ezkontza desegiteko legea ezartzeaz gain, hiru dibortzio mota ezarri zituen:
- Administrazio dibortzioa: Senar-emazteak adin nagusikoak izatea eskatzen da. Urtebete baino gehiago ezkonduta egotea, seme-alabarik ez izatea eta ezkontza-sozietatea likidatu izana, lege horren pean ezkondu baziren.
- Dibortzio judiziala: Borondatezko dibortzio edo adostasunezko dibortzio bezala ere zen ezagutua. Bikotea banatu ahal izateko ez zen kontuan hartzen adin nagusikoak ziren ala ez eta seme-alabak izan zezaketen prozesu hau aurrera eramateko. Epailearen onespena behar zuten hitzarmen bat egiten zuten, ezkontza lotura hori amaitutakoan bien arteko harren judizialak arautzeko.
Hala ere, Mexiko Hiriko Gazeta Ofizialean 2003ko urriaren 8an argitaratutako erreformaren ondorioz, ezkontideak administratiboki dibortziatzeko legeari eutsi zion eta beharrezko dibortzioa eta Kode Zibilaren 273. artikulua indargabetu zituen. Kode honek, adostasun bidezko dibortzioa ezartzen baitzuen, ondorioz kausarik gabeko dibortzioa ezarri zen. Askoz azkarragoa eta bietako batek eskatzearekin nahikoa izango zena.
Ingalaterra
Kalkulatzen da Ingalaterrako dibortzio-tasa % 42an dagoela, 2019an 107.599 dibortzio erregistratu ziren. Urte berriko lehen astelehenean izaten da beti dibortzio gehien erregistratzen den eguna, Dibortzio Egunean hain zuzen ere.
Estatu Batuak
Urte honetako dibortzioaren tasa baxuagoa izan da aurreko urtearekin alderatuta. Hala ere, dibortzio-tasak aldatu egiten dira estatu batetik bestera. Garrantzitsua da gogoratzea aurreko urteetan zergatik zegoen hain dibortzio-tasa altua estatubatuarren artean.
1980ko hamarkadan ezkondu ziren 26 urtetik gorako unibertsitate-graduatuen % 81ek 20 urte geroago jarraitzen zuten ezkonduta.
1980ko hamarkadan ezkondu ziren 26 urtetik beherako unibertsitateko graduatuen % 65ek 20 urte geroago ere ezkonduta jarraitzen zuten.
1980ko hamarkadan ezkondu ziren 26 urtetik beherako bigarren hezkuntzako graduatuen % 49k 20 urte geroago ere ezkonduta jarraitzen zuten. Aitzitik, 35-39 urteko eta unibertsitate-titulurik gabeko helduen % 2,9 dibortziatu egin ziren 2009an, eta unibertsitate-ikasketak zituztenen % 1,6.
2000.urtean dibortzio-tasak gorantz egin zuen nabarmen, % 40ra iritsi zen, baina poliki-poliki jaisten joan da kopuru hori.
1900 eta 2008 artean egindako beste ikerketa baten arabera, dibortzio-arriskua nabarmen handitu zen kaleratze baten eta langabezian egotearen ostean.
Dibortzio-estatistika desberdinak zituzten etnia eta arraza desberdinetako bikoteek. 2008an, Jenifer L. Bratterrek eta Rosalind B. Kingek Hezkuntza Baliabideen Informazio Zentroan egindako ikerketa baten arabera, gizon zurien eta zuriak ez diren emakumeen arteko elkartzeek, bai eta hispanoen eta ez hispanoen artekoek ere, ezkontza zurien antzeko edo gutxiagoko dibortzio-arriskuak dituzte. Gizon zuri baten eta emakume beltz baten arteko loturek zurien edo zuri eta asiarren arteko bikoteek baino gehiago irauten dutela ere egiaztatu da.
2010ean egiaztatu zen bezala, ezkontzaren arrakasta goi-mailako hezkuntzarekin eta adin aurreratuarekin lotuta da.
Zeelanda Berria
2020an Zeelanda Berrian 1000tik 7,6ko dibortzio-tasa erregistratu zen, baina honek aurreko urte batzuekin alderatuta beheranzko tasa ekartzen du, izan ere 1983an 13,3koa izan zen dibortzio-tasa gordinaren portzentaia. 2019an aldiz, 8,4koa izan zen. Zeelanda Berrian dibortzioa eskatu baino lehen 2 urtez egon behar da bikotea bananduta. Arau hori beteta, eskaera eskatu daiteke eta biak ados badaude aurrera eramango da 2 hilabeteko epean. Eskaera bakarra egiten bada ordea, beste bikoteak epe jakin batean defendatzeko aukera izango du.
Indonesia
2020an 291.000 dibortzio kasu erregistratu ziren Indonesian eta aurreko urteekin alderatuz zifra txikiagoa dela ikusi da. Honen ondorioa gehienbat COVID-19 egoera dela eta prozesua astiroago eman delako eta iraupen luzea izan delako izan da. Sei dibortzio kausa daude Indonesian eta beste bi gehiago musulmanen ezkontzetarako, honako hauek barne:
Villamartín
Villamartín Cádizko probintziako iparraldean dagoen udalerria da. 2009 urtean 12.526 biztanle zituen.
Marseillette
Marseillette Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Liolaemus fitzingerii
Liolaemus fitzingerii Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
NGC 769
NGC 769 galaxia espiral bat da, Triangulum konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Towa Yamane
Towa Yamane (山根 永遠, 1999ko otsailaren 5a - ) Japoniako futbolaria da.
Cuzcurrita de Río Tirón
Cuzcurrita de Río Tirón Errioxako udalerria da, Erkidegoaren ipar-mendebaldean kokaturik dagoena. 2020an 509 biztanle zituen. Tirón ibaiak zeharkatzen du herria, hortik haren izena.
Izena
Cuzcurrita izena euskaratik etor liteke. -ita atzizkiak "tokia" esan nahi du eta Cuzcur "kozkor" hitzetik etor liteke. "Kozkor" hitzaren esanahia erliebean aurkitzen den muinoa da, eta ondorioz "kozkor gaineko tokia" litzateke azalpena. Nafarroako Badoztain herrian bada Kuzkurruta Etxonekoa toponimoa, jatorri bera izango lukeena.
Historian zeharreko agirietan hainbat eratara idatzi izan da: Coscorrita 947, 1104 eta 1278. urteetan, Coscorita 1124an, Cozcorrita 1215ean, Coçcorrita 1257an, Cozcorrita de Rrio Tiron 1373an, Cuzcurrita 1450ean eta Cuzcurrita del rrio Tiron 1484an.