cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mouvement de libération des femmes
Homosexualitatearen auzia
Polemikak eta desadostasunak gorabehera, taldeak, 1976ra arte, ekintza komunen ondorioz aurkitzen dira puntualki: abortatzeko eskubidea ren alde, emakumeen aurkako indarkeria ren aurka.
Arnegu
Arnegua edo uko egitea, Espainiako Inkisizioaren prozesuetan, akusatuak egindako akats heretikoak onartu zituela zin egitea zen, eta damutu egin zela; hori zen aurretiazko urratsa, eta ezinbesteko baldintza, "adiskidetzeko", hau da, Eliza Katolikoan berriz sartzeko. Hiru mota zeuden: levi-arnegua, vehementi-arnegua eta «forma» bidezko arnegua.
Motak
Joseph Pérezek adierazi duenez, "Inkisizioaren aurrean denak dira balizko errudun", prozedura eta prozesuaren instrukzioa helburu horretara bideratuta daude —akusatuak bere erruduntasuna aitortzen du—, eta horregatik ematen diote garrantzia inkisidoreek "akusatua erruduntzat jotzea eta damutzea". Horren arabera, hiru akusatu-kategoria bereizten dira: erruduntzat jotzen direnak, baina hori frogatzeko froga nahikorik aurkitu ez dutenak, eta, gainera, errugabeak direla alegatzen dutenak; errudun direla aitortzen dutenak (konbiktuak eta aitortzaileak); eta "egoskorrak", lehen kondenaren ondoren berriro agertzen direnak, eta frogak zalantzan jarri eta errudun direla aitortzen ez dutenak. Lehenengo bi kategoriei adiskidetzea onartzen zaie: Elizari itzuli ahal izatea, bere akatsez epaitu ondoren. Hala ere, adiskidetuek ezin zuten elizako kargurik edo lanpostu publikorik bete, eta ezin zuten lanbide jakin batzuk bete, hala nola zerga-biltzailea, medikua, zirujaua edo botikaria. Seme-alabek eta bilobek ere ez zuten gaitasunik, nahiz eta haiek kargutik kentzeko aukera ere bazuten.
Uxue Kerejeta
Uxue Kerejeta (Zumarraga, Gipuzkoa, 1999) musikaria da; trikitilaria, panderojolea eta abeslaria. Gitarra eta pianoa ere jotzen ditu. Hainbat txapel eskuratu ditu trikiti lehiaketetan.
Biografia
Uxueri txikitatik gustatu izan zaio abestea, eta oso gazte hasi zen trikitia jotzen; aurrerago, panderoa; ondoren, gitarra; eta pianoa. Hainbat txapel eskuratu ditu trikiti munduan, hainbat taldetan jo izan du, eta Gaztea Cover lehiaketan finalera heldu eta publikoaren saria irabazi izanak ezagun bihurtu zuen. Ikasketetan ere musika aplikatzen du, eta musika terapiako masterra egina du. Orain, bakarlari moduan hasi da kontzertuak ematen, eta musika proiektu batean ere murgilduta ibili da.
Musikoterapia masterra egin zuen Madrilen.
Erreferenteak
Musika munduan betidanik izan du erreferente bere trikiti eta pandero irakaslea, Edurne Iturbe. Panderoaren munduan, Maurizia Aldeiturriaga ere izan du erreferente. Musika tresna honetan, gainera, ez dago besteetan adina erreferente. Maurizia plazetara atera zen lehendabiziko emakumeetako bat izan zen. Ines Osinaga ere erreferente du. Sexua eta sexualizazioaren inguruko abestiak jorratzen ditu, gainera euskal musikaren bidez. Musikatik harago, bere ama erreferente. Beste erreferente bat Oihane Vicente da; asko laguntzen eta erakusten dion laguna.
Arnegu
Zigorrak
Levi-arneguak, normalki, isun bat eta/edo penitentzia espiritual bat zekarren, hala nola leku santu batera erromes egitea, komentu edo monasterio batera denboraldi batez erretiratzea, egoera jakin batzuetan laguntzea edo otoitz batzuk egitea.
Uxue Kerejeta
Trikitilari eta panderojole ibilbidea
Herriko jaietan igo zen lehen aldiz trikitiarekin oholtza gainera, lagun talde batekin. Ilusio eta pasio handiarekin jo zuela oroitzen du, txapelketetan, ordea, beti igo izan da panderoarekin; erosoago sentitzen da.
Arnegu
Zigorrak
Vehementi-arneguak eta «forman» egindako zin egiteak zigor larri samar bat ekarri ohi zuten: erbestea, borrero batek administratutako flagelazio publikoa, galeretara kondenatzea edo denboraldi jakin baterako espetxeratzea —betiko espetxea ez zen inoiz aplikatu arrazoi material batengatik: inkisizioa gaizki zebilen kartzeletatik, eta presoen zaintza garestia! ", dio Joseph Pérezek—.
Uxue Kerejeta
Trikitilari eta panderojole ibilbidea
Txapelketei dagokienez, trikiti kontzertu batean, Uxuek 12 bat urte zituela, Edurne Iturbek txapelketetan parte hartzea proposatu zion,Andoni Oruesagastirekin batera. Animatu egin ziren eta lehenengo txapelketa Zaldibarkoa (Bizkaia) izan zen.Ondoren, Aramaion (Araba) kanporaketa aurreko bat egin zen, eta finaleraino heltzea lortu zuten. Esperientzia horri esker, beste hainbatetan parte hartu dute, eta zortzi-bederatzi txapel inguru lortuak dituzte.
Arnegu
Zigorrak
Heriotza-zigorra akusatu berrerorientzat zen, bai penitentzigileentzat —heresia aitortzen zutenak eta damutzen zirenak, beraz, ito egiten ziren erre aurretik—, bai inpenitenteentzat —damutu ez zirelako bizirik erretzen baitziren—. Izan ere, zuzenbide kanonikoan, heresia Jainkoaren aurkako maiestate delitua da, eta, beraz, erregearen aurka egindako maiestate delituak bezala, heriotza-zigorra dakar. Bestalde, penitentziagile apalek, Perezen arabera, "arazo bat planteatzen diete inkisidoreei, hein batean porrot egin dutela iruditzen baitzaie, ez baitute lortu haien akatsaz konbentzitzea". Horregatik, inkisidoreek edozein bitarteko erabil dezakete konbertsioa lortzeko, eta fede-autoan ere presioa egiten jarraituko dute, eta lortzen ez badute, era guztietako neurriak hartuko dituzte beren sentimenduak publikoki ager ez daitezen.
Natalia Ilienko
Natalia Ilienko (Alma Ata (gaur egun Almaty), Kazakhstan, 1967ko martxoaren 26a) gimnasta artistikoa da, eta 1981ean munduko txapelduna izan zen lurzoru-proban. Beste bi aldiz, munduko txapelduna izan zen taldekako lehiaketan.
1981
1981eko Moskuko Munduko Txapelketan, urrezko domina lortu zuen lurreko proban, Yelena Davydova sobietarraren (zilarra) eta Zoja Grantcharova bulgariarraren (brontzea) aurretik; gainera, urrea lortu zuen taldekakoan, Txinaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik.
1983
1983ko Budapesteko Munduko Txapelketan, urrea irabazi zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, Natalia Yurchenko, Tatiana Frolova, Olga Mostepanova, Olga Bicherova eta Albina Shishova lankide zirela.
Nancy (panpina)
Nancy FAMOSA enpresak 1968an sortuta panpin maniki bat da.
Historia
1968an, Famosa enpresak panpina batzuk sortu zituen Nancy izenarekin, enpresaren panpina izarra, salmenten esparruan bultzada handia izan zuena. Urte horretako ekainaren 9an aurkeztu zen. Nancy merkaturatu aurretik, Famosak "maniki" izeneko panpinen modelo batzuk merkaturatu zituen: Guendalina, Paulova eta Pierina. Nancyren aurrekoak direla esan daiteke.
Nancy azokarik enblematikoenetan barrena bidaiatzen hasi zen eta proiektuaren lehen urratsak ematen hasi zen. Nancyren diseinua Agustin Juan Alexanderrek (Tino Juan ezizenez ezaguna) egin zuen, jostailu-diseinatzaileak, plastikozko panpina-maniki modernoago eta garaietara egokituago bat egiteko erronkarekin. Proiektu horri harrera ona egin zion Famosak. Panpina berria garatu zuen bere aurrekari hurbilenetik abiatuta, Pierina, 56 cm-koa, eta azkenik Nancy panpina berria sortu zuen, 42 cm-ko gorputz artikulatuarekin. Modelo berria bereizten zuen beste ezaugarri bat adats luzeagoa zen. Nancyren itxura, aurreko panpinen aldean, modernoagoa zen, eta bere jantziek garaiko modari jarraitzen zioten. Nancy aurrekaria izan zen modari lotutako panpinen eremuan.
Miles Aiken
Miles Aiken (New York, 1941eko abenduaren 27a - ) estatubatuar saskibaloi jokalari eta entrenatzaile ohia da. 1,98ko altuera izanda, pibot moduan aritzen zen.
Biografia
Harlem auzoko kantxetan hazia, St. Bonaventure College taldean nabarmendu eta bere emanaldiek NBAn ibilbide arrakastatsua iragartzen zuten, baina belaunean izandako lesio baten ondorioz, ez zen 1965eko Draftean sartu, eta Bilboko Águilas Escolapios Schuss taldeak fitxatu zuen, Europan urtebetez egoteko asmoz, baina Espainiako ligako saskiratzaile onena izatea lortu zuen, eta Real Madrilek bi denboraldirako fitxatu zuen, azkenean lau emanaldi on eginda. Pedro Ferrándiz Real Madrileko entrenatzailearekin dituen desadostasunen ondorioz, taldea utzi eta Fides Napoli taldeak fitxatu zuen. Talde horretan erretiroa hartu eta entrenatzaile bihurtu zen, eta Ingalaterrako saskibaloi selekzioa zortzi urtez zuzentzea lortu zuen. Entrenatzaile lanak Channel 4rako kirol esatari lanarekin uztartu zituen.
Sandra Uve
Sandra Valencia, jaiotzez Alejandra Villanueva (Bartzelona, 1972ko irailaren 9a), ilustratzailea, dibulgatzaile zientifikoa, gidoilaria eta idazlea da, eta 2017az geroztik ezaguna da emakumeek zientzian duten rolari buruzko dibulgazio zientifikoagatik. 2021ean Creu Casas saria eman zioten.
Historialaria eta kazetaria
Arte plastikoetan eta ilustrazio diseinuan (LOE) lizentziaduna da Bartzelonako Arte eta Lanbide Eskolan. Bere karrera komikiaren barruan hasi zuen, bere kasa editatutako fanzinetarako istoriotxoen ilustratzaile eta sortzaile gisa; esate baterako, «Annabel Lee» Bartzelonako 14.Nazioarteko Komiki Aretoan saritua, eta «Ponnette». Ondoren, irudigile, idazle eta kazetari gisa hasi zen lanean. Komunikabide askotan hartu zuen parte: La Vanguardia, Més jove (La Vanguardia), El Periódico de Catalunya, Time Out, Diario Metro, Playboy, Primera Línea, Man, Woman, [GQ], Men´s Health, eta Rolling Stone. Denboraldi horretan, zenbait aldizkari alternatiborekin kolaboratu zuen, hala nola Nosotros somos los muertos (1996), Bosniako gerraren ondorioz agertutako aldizkari bat, edo Bardin baila con la más fea/ Bardinek itsusienarekin dantzatzen du (2000) beste hogeita hamar kolaboratzailerekin.
Idazle gisa, 2000. urtean hiru eleberri grafiko argitaratu zituen: 621 KM, Dosi Bikoitza editoreak egindako lanen bilduma; Los Juncos, bere gaztaroko autobiografia intimista;  eta Hora Zulú (2013), gazteei zuzendutako istorioen liburua.
2009an bere lehen liburu ilustratua argitaratu zuen, Ponme la mano aquí, protagonistaren eta bere lagunen arteko elkarrizketetan oinarrituta, emakumeen sexualitateari buruzko eleberria. Obra gaiaren ikuspegi irekia eta konplexurik gabea da, eta emakumea subjektu nagusitzat hartzen du; autoreak urte batzuk geroago bultzatu zuen gaia.
Eli Whitney
Eli Whitney Jr. (Westborough, Massachusetts, 1765eko abenduaren 8a – New Haven, Connecticut, 1825eko urtarrilaren 8a) estatubatuar asmatzailea izan zen; kotoi-makina asmatzeagatik da ezaguna, Antebellum Hegoaldeko ekonomia moldatu zuen Industria Iraultzaren funtsezko asmakizun nagusietako bat
Club Águilas de Bilbao
Club Baloncesto Águilas de Bilbao Bilboko saskibaloi talde profesionala izan zen. 1950ean sortua, lehen mailako 14 denboraldi jokatu zituen, historiako seigarren talderik nagusiena izanda (guztira, 294 partida).
Eli Whitney
Whitneyk berak bere asmakizunak esklaboaren beharra murriztuko zuela eta hegoaldeko esklabotzaren amaiera azkartzen lagunduko zuela uste bazuen ere, Whitneyren asmakizunak goilurretako kotoi laburraren laborantza errentagarri bihurtu zuen, eta horrek Estatu Batuetako esklabotzaren oinarri ekonomikoa sendotu, eta instituzioa luzatu zuen. Bere asmakizunaren eragin sozial eta ekonomikoak inpaktua izan arren, Whitneyk diru asko galdu zuen borroka juridikoetan kotoi-makinaren patentearen urraketengatik. Hortik aurrera, Estatu Batuetako Armada sortu berrirako, moskete-fabrikazioan gobernuarekin kontratuak lortzera zuzendu zuen bere arreta. Armak egiten eta asmatzen jarraitu zuen, 1825ean hil zen arte.
Sandra Uve
Prentsa
Telebistako laguntzaile, gidoilari eta zuzendari gisa, Nada que perder (Paramount Comedy), 52 (Localia) eta, 2008-2012 bitartean, astero parte hartu zuen COMRadioren "Extraradi" irratsaioan, kultura eta azpikultura aipatuz, batez ere eleberri grafikoan oinarrituta.
Club Águilas de Bilbao
Historia
Águilas de Bilbao 1950ean sortu zuen saskibaloizale sutsu talde batek, Bilboko Escuelas Píasetan bilduta eta Vicente Gallego buru zutela. Gazteen haien artean Paco Díez zegoen, jokalari, entrenatzaile, ordezkari eta manager orokorra izan zena, Espainiako Saskibaloi Federazioko kide izateaz gain, Bizkaiko saskibaloiaren ondorengo bilakaeran pertsonaia nabarmena.
Eli Whitney
Hasierako bizitza eta hezkuntza
Whitney Westborough-en (Massachusetts) jaio zen, 1765eko abenduaren 8an, Eli Whitney Sr., nekazari oparoa, eta bere emaztea Elizabeth Fay, Westboroughekoa ere.
Club Águilas de Bilbao
Historia
Eskualdeetako lehiaketetan hasi zen, harik eta 1958-59 denboraldian 1. mailan debuta egin zuen arte, baina denboraldia azken-aurrekoa amaitu ondoren, berriro 2. mailara jaitsi zen. Taldea berehala igo zen berriro, hurrengo denboraldian justu lortu baitzuen, eta, orduan, zortzi denboraldi jarraian egin zituen maila gorenean, eta bosgarren postua lortu zuen 1962-63 denboraldian. Urte horietan, Antonio Díaz-Miguelek, jokalari gisa aritutakoak, bi denboralditan taldea entrenatu zuen. Maila handiko jokalariak ere izan zuen, tartean Miles Aiken estatubatuarra.
Eli Whitney
Hasierako bizitza eta hezkuntza
Eli gaztea «Eli Whitney» izenarekin izan zen ospetsua bere bizitzan zehar eta hil ondoren, nahiz eta teknikoki, Eli Whitney Jr. izan. Bere semea, 1820an jaioa, Eli izena zuena ere, bere bizitzan zehar eta ondoren, «Eli Whitney, Jr.» izenarekin izan zen ezaguna.
Club Águilas de Bilbao
Historia
1968ko jaitsieraren ondoren, hurrengo denboraldietan "igogailu-talde" bihurtuko zen, hurrengo zazpi denboraldietan hiru igoera eta hiru jaitsiera biziz. 1975-76 denboraldia maila gorenean jokatuko zuen azkena izan zen. Bigarren mailan bi urtez eta hirugarren mailan beste hiru urtez jokatu ondoren, 1981ean desagertu zen behin betiko.
Eli Whitney
Hasierako bizitza eta hezkuntza
Whitneyren ama, Elizabeth Fay, 1777an hil zen, berak 11 urte zituela. 14 urterekin, iltzeak fabrikatzeko eragiketa, errentagarria egin zuen bere aitaren tailerrean, Iraultza Gerran.
Bere amaordea unibertsitatera joateko nahiaren aurka zegoenez, Whitney baserriko langile eta eskola irakasle gisa lan egin zuen dirua aurrezteko. Leicester Akademian (gaur egun Becker College) prestatu zen Yalerako, Durham-eko (Connecticut) Elizur Goodrich agurgarriaren gidaritzapean; 1789ko udazkenean sartu, eta Phi Beta Kappa-n graduatu zen 1792an. Whitneyk zuzenbidea ikasi nahi zuen, baina, dirurik gabe zegoenez, Hego Carolinara tutore pribatu gisa joateko eskaintza onartu zuen. Helmugara iritsi beharrean, Georgia bisitatzeko konbentzitu zuten. XVIII. mendearen azken urteetan, beren fortuna bila zebiltzan Ingalaterra Berriko jendearentzat iman bat zen Georgia (Iraultza garaiko bere gobernadorea Lyman Hall izan zen, Connecticuteko migratzailea). Hasieran, Hego Karolinarantz abiatu zenean, bere ontzikideen artean, Rhode Islandeko Nathanael Greene General heroi iraultzailearen familia eta haren alarguna (Catherine Littlefield Greene) zeuden. Green andereak bere Georgiako landaketa, Mulberry Grove, bisitatzera gonbidatu zuen Whitney. Bere landaketen kudeatzaile, eta senar izango zena, Phineas Miller zen, Connecticut-eko beste migratzaile bat eta Yalen lizentziatua (1785eko klasekoa), zeina Whitneyren negozio bazkide bihurtuko zen.
Larisa Petrik
Larisa Pétrik (Dólinsk, Errusia, 1949ko abuztuaren 28a) gimnasta artistikoa da. Sobietar Batasunarekin lehiatuz, 1968an txapeldun olinpikoa izatea lortu zuen taldekako lehiaketan.
Sandra Uve
Prentsa
The Irregular Project hezkuntza-aplikazioan parte hartu du.
Larisa Petrik
Kirolari ibilbidea
1968an Mexikoko Olinpiar Jokoetan urrea lortu zuen taldekakoan, Txekoslobakiaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, baita urrea lurzoru-ariketan ere, Věra Čáslavská txekoslabakiarraren eta Natalia Kuchínskaya herrikidearen aurretik.
Brontzea oreka-habean Věra Čáslavská eta Natalia Kuchínskayaren ondoren.
Sandra Uve
Dibulgazioa
Extrarradio-n parte hartu ondoren, eta azken argitalpenaren ondoren, 2013tik aurrera, erakusketetara eta dibulgaziora bideratu zuen bere jarduera, haurrentzako tailerrak eta erakusketak antolatuz, eta argitalpenaren zerrenda utzi zuen.
Museoak eta arte-zentroak
Haren pintura-lana hainbat liburutegitan eta museotan erakutsi zen, hala nola Francesca Bonnemaison eta Bartzelonako Arte Santa Mónica Zentroan, Quadròptica (2014) izenburupean. 2016ko irailean, Sandra Uve "Presente: autoras de tebeo de ayer y de hoy" proiektuan sartu zen, Garapenerako Nazioarteko Lankidetzarako Espainiako Agentziak (AECID) eskatuta Komikietako Egileen Taldeak antolatutako erakusketan. Nazioarteko erakusketa ibiltaria, Erroma (2016), Bangkok, Peru, Honduras, El Salvador eta Berlinen (2017).
Super Women, Super Inventors
2015. urtean, emakumea elementu nagusia bihurtu zen, eta, ikerketa-lan baten ondoren, historiako emakume asmatzaileei buruzko bilduma sortu zuen. Inbentariatu dituen 3.000 kasuetatik, 300 bat emakume asmatzaile dokumentatu ditu, patente ziurtatuak dituztenak. Instagramen duen kontuan argitaratu zituen hasieran, eta 2017tik aurrera hasi zen zientzia-dibulgazioko jardueraren hazia dira. Sandra Uvek hogeita bost akuarelarekin antolatu zuen lehen erakusketa Bartzelonako Francesca Bonnemaison liburutegian, Super Women, Super Inventors izenarekin. Erakusketaren ibilbidean, ikusleak bere asmakizunekin historia aldatu zuten 25 emakume ezagutu eta bere bizitzari buruko informazioa jasotzeko aukera eman zuen. 2017tik 2022ra bitartean, Bartzelonako Diputazioko Liburutegi Zerbitzuaren ekoizpenarekin, erakusketa ibiltaria bihurtu zen, eta Bartzelonako ehun liburutegi eta prestakuntza-zentro baino gehiagotan ikusteko aukera izan zen. 2018ko Kataluniako Zientziaren Astean, marrazki-erakusketa egin zen Bartzelonako Cosmocaixan.
Zientziaren dibulgazio-proiektua beste babesle eta izen batzuen bidez zabaldu da; besteak beste, Explora:Descubriendo Inventoras, Cosmocaixak 2019an Zaragoza, Palma, Girona, Tarragona eta Lleidara eraman zuena; Descubriendo Científicas/ Zientzialariak ezagutzen, Iruñeko Mankomunitatera. Gaikako erakusketak ere egin ditu, besteak beste, Mujeres del Mar, 2022an Liburutegien Zerbitzuak eskatuta emakume itsas biologoei eta ingurumen-ekintzaileei buruzkoak, eta Mujeres Especiales, 2021ean Institut d'Estudis Catalans erakundeak eskatuta.
Bartzelonako Diputazioko Udal Liburutegien Sarearekin harremanetan jarri ondoren, Zientzia, Emakume Artista, Iraunkortasun eta Ingurumen tailerrak eta Komiki Autobiografikoa egin zituen Bartzelonako 100 liburutegitan baino gehiagotan, Bibliolab proiektuaren barruan.
Emakume asmatzaileen proiektuaren barruan, 2018ko otsailean, Supermujeres, Superinventoras liburua argitaratu zen. Ideas brillantes que transformaron nuestra vida, Planeta argitaletxearena. Liburua herrialdeko eskola eta ikastetxeetan dago. Orduz geroztik, haurrentzako prestakuntza-tailer eta eskola-proiektuekin jarraitu du.
Conrad Aiken
Conrad Potter Aiken (Savannah, Georgia, 1889ko abuztuaren 5a - ibidem, 1973ko abuztuaren 17a) estatubatuar idazlea izan zen.
Poemak, ipuinak eta eleberriak idatzi zituen, baita literatur kritika, antzezlan bat eta autobiografia bat ere. T. S. Elioten laguna izan zen eta haren eragina jaso zuen. Sinbolismoaren eragina ere jaso zuen, bereziki hasieran. 1930ean Pulitzer Saria Olerkigintzan irabazi zuen eta 1954an National Book Award saria.
Léonie Duquet
Léonie Reneé Duquet (La Chenalotte, Doubs, Frantzia, 1916ko apirilaren 9a - Argentinako itsasoa, Ozeano Atlantikoa,1977ko abenduaren 18a (edo 17a)), Argentinako Berrantolaketa Nazionaleko Prozesuko (1976-1983) diktadura militarrean atxilotutako moja katoliko frantziarra izan zen. Léonie Duquet desagertu eta hiltzearen kasua Alice Domon kongregazio-lagunarenarekin lotuta dago, eta bien kasua mundu osoan «moja frantziar»ena izenarekin ezagutzen da.
Bizitza
Léonie Duquet La Chenalotte nekazari-herrixkan jaio zen, Doubs (Haut-Doubs) departamenduko eremu menditsuko Longema-Les Combes eskualdean, Frantzian, Suitzako mugatik gertu. Gaztetatik Parisko Misio Atzerritarren Kongregaziora sartu zen (Société des missions etrangères), eta 1949an Argentinara bidali zuten. Hurlingham eta Moronen kokatu zen, Buenos Aireseko industria-lerroan, eta premia bereziak zituzten pertsonei katekesia ematen aritu zen.
Ismael Calcagno apaizak, Jorge Rafael Videlaren lehengusu politikoa zenak, zuzendutako taldeko kide izan zen Duquet. Bahitu eta hil zuten unean Diktadore zegoen. Léonie Duquet ere hantxe zegoen esleituta, eta harekin adiskidetasun sakona ezarri zuen. Paradoxikoki, Léonie Duquetek eta Alice Domonek Videla ezagutu zuten, Alexandro semearentzako laguntza eske jo baitzuen. Alexandro Alice eta Léonie ahizpek Morongo Karitatearen Etxean zaindu, erakutsi eta katekizatu zuten haur ezindua izan zen.
1960ko hamarkadan, Monseñor Jaime de Nevares gotzainak Léonie Duquet gonbidatu zuen Patagoniako Neuquénera joatera eta Mapuche komunitatearekin lan egitera, El Malleon.
Eli Whitney
Ibilbidea
Whitney ospetsuena, XIX. mendearen erdialdean Estatu Batuetan eragin handia izan zuten bi berrikuntzengatik da: kotoi-makina (1793) eta pieza trukagarrien aldeko apustua. Hegoaldean, kotoi-makinak kotoia biltzeko modua irauli zuen, eta esklabotza indarberritu zuen. Alderantziz, Iparraldean, pieza trukagarrien sarrerak manufaktura-industria irauli zuen, Gerra Zibilean AEBren garaipenari asko lagunduz.
Léonie Duquet
Bizitza
1976ko martxoaren 24ko kolpe militarra gertatu eta estatu-terrorismoan oinarritutako erregimena ezarri zenean, Léoniek giza eskubideen alde jarduteko erabakia hartu zuen. Bere jarrera azaltzeko esaldi bat errepikatzen zuen: «Gaur isiltzea koldarra litzateke».
Garai hartan, Alice Domon moja hartu zuen etxean. Alice Corrientesera joan zen, kotoi-ekoizle txikiak antolatzen zituzten nekazaritza-ligekin lotutako desagertuak bilatzen laguntzeko. Giza eskubideen lehenengo erakundeen bilera asko bere etxean egiten ziren.
Eli Whitney
Kotoi-makina
Kotoi-makina kotoiari haziak kentzen dizkion gailu mekanikoa da, ordurarte eskulan handia behar zuen prozesua. Mulberry Groven egon zen bitartean, Whitneyk etxerako gailu baliotsu batzuk egin zituen, eta horrek enpresaburu batzuk aurkeztera eraman zuen Greene andrea. Haiek goilurretako kotoia hazietatik bereizteko makina baten komenigarritasunaz eztabaidatzen ari ziren, ordurarte eskuz egiten zen lana eguneko libra ilauntz erritmoan. Aste gutxiren buruan, Whitneyk modelo bat ekoiztu zuen. Kotoi-makina kakoekin itsatsitako egurrezko danborra zen, sare batetik kotoi-zuntzak tiratzen zituena. Kotoi-haziak ez ziren saretik sartzen, eta kanpora erortzen ziren. Whitneyk, noizean behin, istorio bat kontatzen zuen, non kotoia ereiteko metodo hobe bat hausnartzen ari zen: ideia otu omen zitzaion katu bat hesi batetik oilasko bat ateratzen saiatzen ari zela eta luma batzuek ateratzeko baino ez zela gai ikusi zuenean.
Léonie Duquet
Bizitza
1977ko abenduan, Alice eta Léonie ahizpek, Maiatzeko Plazako Amekin eta giza eskubideen aldeko beste ekintzaile batzuekin, desagertutakoen izenarekin eskaera bat prestatu zuten, eta Gobernuari desagertutakoen berri emateko eskatu zioten. Eskatutakoa La Nación egunkarian argitaratu zen 1977ko abenduaren 10ean, hura desagertu zen egunean bertan. Sinatzaileen artean 'Gustavo Niño' izena dago, izen faltsua, Itsas Armadako Alfredo Astiz kapitainak Maiatzeko Plazako Amen taldean sartzeko erabili zuen izena baitzen.
Desagerpena, bahiketa, tortura eta hilketa
1977ko abenduaren 8tik (osteguna) abenduaren 10era (larunbata), Alfredo Astizen agindupeko militar-talde batek Maiatzeko Plazako Amekin lotutako 12 pertsonako talde bat bahitu zuen. Besteak beste, Léonie Duquet, Maiatzeko Plazako Amen Azucena Villaflor fundatzailearekin eta haren lankide Alice Domon moja frantsesarekin.
Eli Whitney
Kotoi-makina
Whitneyk 1793ko urriaren 28an eskatu zuen bere kotoi-makinarako patentea, eta patentea (geroago X72 gisa izendatua) 1794ko martxoaren 14an jaso zuen, baina ez zen balioztatua izan 1807ra arte. Whitney eta bere sozio Miller-ek ez zuten makinak saltzeko asmorik. Aitzitik, laborearen eta zerrategien jabeek bezala, nekazariei, beren kotoia garbitzeagatik, kobratzea espero zuten: balioaren bi bostenak eta kotoi bidez ordaindua. Eskema horren aurkako erresuminak, gailuaren sinpletasun mekanikoak eta patenteen legearen egoera primitiboa, saihestezina egin zuen urraketa. Whitney eta Millerek ezin izan zuten eskaria asetzeko behar adina makina eraiki; beraz, nekazariek beste fabrikatzaile batzuen makinak prest aurkitu zituzten salgai. Azken finean, patenteak urratzeagatiko auziek kontsumitu zituzten irabaziak (1796an, patente bat, gero baliogabetua, Hogden Holmes-i eman zitzaion puntengatik ordezkatzen zituelako makina baten truke zerra zirkularrek), eta haien kotoi-makina konpainiak negozioa utzi zuen 1797an. Askotan ahaztutako puntu bat da Whitneyren lehen diseinuan eragozpenak zeudela. Froga esanguratsuak badaude diseinu akatsak bere babesleak, Mrs. Greenek, konpondu zituela, baina Whitneyk ez zion kreditu edo aitorpen publikorik eman.
Léonie Duquet
Desagerpena, bahiketa, tortura eta hilketa
Talde gehienak Buenos Aires hiriko San Kristobal auzoko Santa Cruz elizan bahitu zituzten, bertan elkartzen baitziren 3.3.2 Lan taldea. Léonie han ez zegoenez, militarrak Ramos Mejiara (Gran Buenos Aires) joan ziren abenduaren 10ean, San Pablo kaperan bahitzeko. Bahitzaileek Duquet engainatu egin zuten,Alice Domonek istripu bat izan zuela eta ospitale batean zegoela esanda, hura eramateko eskaintza eginda.
Eli Whitney
Kotoi-makina
Patentea balioztatu ondoren, Hego Carolinako legebiltzarrak 50.000 dolar esleitu zituen estatu horrentzako eskubideengatik, eta Ipar Carolinak bost urterako lizentzia-zerga kobratu zuen; hortik 30.000 dolar inguru gauzatuko ziren. Tennesseek 10.000 dolar ordaindu zituela esan izan da. Kotoi-makinarekin Whitneyk espero zuen dirutza irabazi ez zuen arren, ospea eman zion. Historialari batzuek argudiatu izan dute Whitneyren kotoi-makina Amerikako Gerra Zibilaren arrazoi garrantzitsu bat izan zela. Whitneyren asmakizunaren ondoren, landaketen esklabotza-industria gaztetu egin zen, azkenean, Gerra Zibilean amaituz.
Léonie Duquet
Desagerpena, bahiketa, tortura eta hilketa
Bere gatibualdian, beste atxilotu bat, Graciela Daleo, Léonie Duquet-ekin topo egin zuen sukaldean. Léonie eserita eta txanoarekin zegoela esan zuen, tortura-gelatik ekarri berria. Orduan, Daleok zer behar zuen galdetu zion, eta Léoniek «Kafe bat» erantzun zion. Berehala, guardia batek erretiratzeko agindu zion Daleori. Bere bizitzaren azken testigantza da.
Eli Whitney
Kotoi-makina
Kotoi-makinak Hegoaldeko nekazaritza eta ekonomia nazionala eraldatu zituen. Hegoaldeko kotoiak, merkatuak aurkitu zituen Europan eta Ingalaterra Berriko ehungintza-fabriketan, prest zeuden. AEBko kotoi-esportazioek gora egin zuten kotoi-makina agertu ondoren, 500000 lb. 1793an 93 e6lb 1810ean. Kotoia, nekazaritzako produktu gehienek ez bezala, denbora luzez gorde, eta distantzia luzeetara bidal zitekeen oinarrizko produktua zen, eta AEBko esportazio nagusia izatera pasatu zen, 1820tik 1860ra AEBko esportazioen balioaren erdia baino gehiago ordezkatuz.
Léonie Duquet
Desagerpena, bahiketa, tortura eta hilketa
1977ko abenduaren 15ean, La Nación egunkariak EFE agentziaren berri bat argitaratu zuen, «Vivas y con buena salud (Bizirik eta osasuntsu)» izenekoa. Han zera esaten zen, Kongregazioko Ama Gaindiezinak Frantziatik zioela Léonie eta Alice ahizpak atxilotu eta «bizirik eta osasuntsu» zeudela. Argentinako Nuntzio-aren informazioa zela ere adierazi zen..
Eli Whitney
Kotoi-makina
Whitneyk bere kotoi-makina esklaboen beharra murriztuko zuela eta hegoaldeko esklabotzaren amaiera azkartzen lagunduko zuela uste zuen. Paradoxikoki, kotoi-makinak, lana aurrezteko balio zuen gailuak, Estatu Batuetan esklabotza mantentzen eta luzatzen lagundu zuen beste 70 urtez. 1790eko hamarkada baino lehen, esklaboen eskulana arroza, tabakoa eta indigoa landatzeko erabiltzen zen, batez ere, eta, haietako bat ere, ez zen, bereziki, errentagarria. Kotoia ere ez zen, haziak kentzeko zailtasunaren ondorioz. Baina, makina asmatzearekin batera, esklabo-lanarekin kotoia haztea oso errentagarria bihurtu zen —Amerikako Hegoaldeko aberastasun-iturri nagusia eta Georgiatik Texasera arteko muga-konponketaren oinarria. «Kotton erregea» indar ekonomiko nagusi bihurtu zen, eta esklabotza Hegoaldeko gizartearen funtsezko erakunde gisa mantendu zen.
Léonie Duquet
Desagerpena, bahiketa, tortura eta hilketa
Seguru asko, 1977ko abenduaren 17an edo 18an, bi ahizpak eta gainerako taldekideak Buenos Airesko Aireportuaren hegoaldeko muturrean dagoen aireportu militarrera eraman zituzten, Itsas Armadako hegazkin batera igo, Santa Teresitako kostaldearen parean itsasora bota eta uraren kontra talka egitean hil.
Eli Whitney
Pieza trukagarriak
Askotan oker, Eli Whitneyri egotzi zaio pieza trukagarrien ideia asmatzea, zeinak urtetan defendatu zuen mosketoi-egile gisa; hala ere, ideia Whitney baino lehenagokoa zen, eta, Whitneyren papera, sustapena eta dibulgazioa izan ziren, ez asmakizuna. Ideia arrakastaz betetzeak ihes egin zion Whitneyri bere bizitzaren amaierara arte, lehen besteen armategietan gertatu zelarik.
Léonie Duquet
Desagerpena, bahiketa, tortura eta hilketa
Umorezko adibide batean, estatu-terrorismoan errepresioari lotutako marinelak garai hartan "moja hegalariak" aipatzen zituzten
Eli Whitney
Pieza trukagarriak
Piezen trukagarritasuna lortzeko hasierako saiakerak bilatzeko, Gerra Punikoetatik atzera egin daiteke, bai Baglio Anselmi Museo Arkeologikoan dauden itsasontzien aztarna arkeologikoen bidez, bai gaur egungo idatzizko kontuen bidez. Garai modernoetan, jende askoren artean garatu zen ideia, hainbat hamarkadatan. Lehen lider bat Jean-Baptiste Vaquette de Gribeauval izan zen, XVIII. mendeko artillero frantsesa eta artilleriaren piezen estandarizazio dezente sortu zuena, nahiz eta piezen benetako trukagarritasuna izan ez. Beste batzuk inspiratu zituen (Honoré Blanc eta Louis de Tousard barne) ideia eta sorbaldako armetan nahiz artillerian gehiago lantzera. XIX. mendean, ahalegin horiek, «armeria sistema» edo Amerikako fabrikazio sistema sortu zuten. Ingalaterra Berriko beste zenbait (John H. Hall kapitaina eta Simeon North barne) elkartrukagarritasun arrakastatsua lortu zuten Whitneyren arsenalak baino lehen. Whitneyen armategiak, azkenean, bere heriotza eta handik gutxira lortu zuen, 1825ean.
Léonie Duquet
Desagerpena, bahiketa, tortura eta hilketa
1990ean, Alfredo Astiz kapitaina betiko kartzela-zigorrera kondenatu zuen Parisko Apelazio Gorteak, Léonie Duquet eta Alice Domon ahizpen heriotzaren errudun gisa.
Gorpua eta ehorzketaren identifikazioa
1977ko abenduaren 20an itsasotik zetozen gorpuak agertu ziren Buenos Aireseko hondartzetan, Santa Teresita eta Tuyu Itsaso bainuetxearen parean. Gorpuak aztertu zituzten eta polizia-medikuek erregistratu zuten heriotzaren arrazoia «objektu gogorren kontrako talka, altuera handitik» izan zen, heriotzaren aurretik gertatutako hezur-haustura egiaztatuek adierazten zuen bezala. Besterik jakin gabe, herriko agintariek berehala erabaki zuten gorpuak 'NN' gisa ehorztea Lavalle General hiriko hilerrian.
Eli Whitney
Pieza trukagarriak
Whitneyren 1801eko aitorpenak pieza trukagarriak sortzearen bideragarritasuna erakusten bazuen ere, Merritt Roe Smith-ek ondorioztatu zuen «eszenaratzea» izan zela eta «gobernuko agintariak engainatu» zituela, arrakasta izan zuela sinestaraziz. Irizurrak denbora eta baliabideak eman zizkioten helburua lortzeko.
Léonie Duquet
Gorpua eta ehorzketaren identifikazioa
Demokrazia berrezarri ondoren, 1984an, CONADEPen eta Batzarrentzako Judizioaren ikerketaren esparruan, indusketak egin ziren Lavalle General hiriko hilerrian, eta hezur-hondakin ugari aurkitu ziren San Bernardo eta Lucila del Mar-eko hondartzetan aurkitutako hilotzetatik. Hondar horiek Batzarren aurkako epaiketan erabili eta gero 16 poltsatan gorde ziren.
Eli Whitney
Pieza trukagarriak
Gobernua, bada, Whitneyren moskete bakoitzeko prezioa gobernuko armategietan ekoitzitakoarekin alderatuta gaizki zegoela kexatu zenean, Whitneyk moskete bakoitzeko benetako prezioa kalkulatu zuen, gobernuak kontuan hartu ez zituen aseguruak eta makineria bezalako kostu finkoak barne hartuta. Horrela, kostuen kontabilitatearen eta fabrikazioaren eraginkortasun ekonomikoaren kontzeptuetan lehen ekarpenak egin zituen.
Léonie Duquet
Gorpua eta ehorzketaren identifikazioa
Handik aurrera, desagertuei buruzko arrazoiak metatzen hasi zen Horacio Cattani epailea. Ikerketak geldiarazi zituzten Punto Final eta Obediencia debida legeak gorabehera, Cattanik 40 metro karratuko artxibo bat egitea lortu zuen 1995ean, proba horiek guztiak gordetzeko.o.
Eli Whitney
Fresatzeko makina
Joseph W. Roe makina-erremintaren historialariak lehen fresatzeko makina 1818 inguruan asmatu zuela aitortu zion Whitneyri. Beste historialari batzuek ondoren egindako lanek (Woodbury; Smith; Muir; Battison (Baidak aipatua) ), ordea,Whitney garai berean fresatzeko makina garatzen ari ziren beste garaikideen artean zegoela iradokitzen dute (1814tik 1818ra), eta besteak, berrikuntzarako, Whitney baino garrantzitsuagoak izan zirela. (Roe gogoberotu zuen makina, agian, ez zen 1825era arte eraiki, Whitney hil ondoren) Beraz, ezin da inor, behar bezala, deskribatu fresatzeko makinaren asmatzaile gisa.
Léonie Duquet
Gorpua eta ehorzketaren identifikazioa
2003an, Lavalle General hiriko intendenteak jakinarazi zuen NN-hilobi berriak aurkitu zirela hiriko hilerrian. Cattani epaileak Argentinako Auzitegiko Antropologia Taldearekin (EAAF) indusketa berriak egiteko agindu zuen, eta bi hilobi-lerro aurkitu zituen, bata bestearen gainean. Hala, zortzi eskeleto aurkitu ziren, bost emakumezkoei zegozkienak, bi gizonezkoei zegozkienak eta bat, GL-17 gisa sailkatua, eta «seguruenik gizonezko» definitu zen.
Eli Whitney
Geroko bizitza eta ondarea
Jatorri apala izan arren, Whitneyk oso jabe zen harreman sozial eta politikoen balioz. Bere armen negozioa eraikitzean, Yale-ko bere ikasle ohiaren egoerei etekina atera zion, ondo kokatutako beste gradudun batzuengana ematen zien sarbidea baliatuz, hala nola Oliver Wolcott Jr., Ogasun idazkaria (1778ko klasekoa) eta James Hillhouse, New Haveneko garatzaile eta buruzagi politikoa.
1817an, Henrietta Edwards-ekin ezkontzak, Jonathan Edwards ebanjelista ospetsuaren biloba; Pierpont Edwards-en alaba, Connecticuteko Alderdi Demokratako burua, eta Timothy Dwight Yaleko presidentearen lehengusua, estatuko federalista nagusia, are gehiago lotu zuen Connecticuteko elite-agintariarekin. Gobernuko kontratuen menpeko negozio batean, horrelako konexioak ezinbestekoak ziren arrakasta lortzeko.
Whitney prostatako minbiziaren ondorioz hil zen 1825eko urtarrilaren 8an, New Havenen, (Connecticut), 59 urte bete eta hilabetera. Alarguna eta bere lau seme-alabak utzi zituen atzean. Bere ondorengoetako bat, Eli Whitney III.a (Eli Whitney Jr. izenez ezagutzen dena), funtsezkoa izan zen New Haveneko, (Connecticut) ur-lanak eraikitzeko. Agiriak diotenez, gaixotasunaren garaian, bere mina mekanikoki arintzeko hainbat gailu asmatu eta eraiki zituen.
Léonie Duquet
Estatu Batuen babesa
Estatu Batuetako gobernuaren dokumentu sekretuek, 2002an desklasifikatu zirenek, AEBetako gobernuak bazekiela frogatzen dute, 1978az geroztik, Alice Domon eta Léonie Duquet moja frantsesen eta Azucena Villaflor, Esther Ballestrino eta María Ponce Maiatzeko Plazako Amen gorpuak Bonairako hondartzetan aurkitu zituztela. Informazio hori isilpean gorde zen, eta inoiz ez zitzaion jakinarazi Argentinako gobernu demokratikoari. Datu hori Raúl Castrok, Argentinan Estatu Batuetako enbajadore zegoenak, 1978ko martxoaren 30ean Estatu Batuetako Idazkariari zuzendu zion 1978-BUENOS-02346 zk. Informe sobre monjas muertas izeneko txostena. Hitzez hitz hauxe dio dokumentuak:"1. LH Martxoak 28 Parisen bildutako historiak dioenez, abenduaren erdialdean bahitu zituzten bi moja frantsesen gorpuak (Alicia Doman eta Renee Duguet) giza eskubideen aldeko beste hamaika ekintzailerekin identifikatu zituzten Bahía Blancatik hurbil zeuden gorpuen artean. 2. Buenos Airesen duela hilabete hasi zen zurrumurruz betetzen, Rio de la Platako ahotik gertu 300-350 milia inguru Bahia Blancatik iparraldera, itsaso atlantikoan zehar ohiz kanpoko haize bortitzek hondartzara eramandako gorpuen aurkikuntzaren konstantziei buruz. (Ikus Buenos Aires 1919 kontrolerako) 3. (Ezabatuta dago atala) Zurrumurru horiek arakatzen saiatu zen. Informazio konfidentziala du: mojak Argentinako segurtasun-agenteek bahitu zituztela eta, uneren batean, Buenos Airesetik 150 milia mendebaldera dagoen Junin herrira eraman zituztela. 4. Argentinako gobernuaren iturri (babestua) baten bidez lortutako informazio konfidentziala ere badu enbaxadak: duela aste batzuk zazpi gorpu aurkitu zituzten Atlantiko hondartzan, Mar del Platatik gertu. Iturri horren arabera, gorputzak bi mojenak eta bost amarenak ziren, 1977ko abenduaren 8tik 10era desagertu zirenak. Gure iturriak berresten du segurtasun-indarretako kideek bahitu zituztela gizabanako horiek, eta terroristen eta subertsiboen aurka jardun zutela beren agintaldi zabalean. Iturriak, gainera, adierazi zuen GOAn gutxi zeudela informazio horren jakinaren gainean. 5. Iturri horrek iraganean egiazko informazioa eman du, eta arrazoiak ditugu uste izateko badakiela desagerketak zer diren. Enbaxadak bere txostena babesteko eskatu du, galdutako edo desagertutako gizabanakoei buruzko informazioa emateko baliagarria izan dela frogatu duen iturri bat arriskuan ez jartzeko. CASTRO."
Eli Whitney
Geroko bizitza eta ondarea
Yale Unibertsitateko ikasle ez-ohikoentzako onarpen programak, Eli Whitney Students Programak, Whitneyren omenez du izena, zeinak 23 urte zituela ez soilik ikasketak bertan hasi zituen, baizik eta hiru ertetan lizentziatu zen Phi Beta Kappa bezala.
Léonie Duquet
Memoria
Abenduaren 8an, San Kristobaleko Santa Cruz elizan, Léonie Duquet eta Alice Domon moja frantziarren eta giza eskubideen aldeko Maiatzeko Plazako Amen taldeko aktibisten desagertu zireneko urteurrena gogoratzen da.
Eli Whitney
Kanpo estekak
Wikisourcen dauden testuak:
Salbatore baseliza (Lesaka)
Lesakako Salbatore baseliza, Lesakako Bereau etxea (Lesakako zubia) eta herrigunearen artean dagoen Erdi Aro ko ermita da.
Oinplanoa nabe luze eta estu batera mugatzen da. Hormak harlanduzkoak dira, eta, handik, harlanduxkaz jarraitzen dute. Baseliza bi isurkiko teilatu batez estalita dago, gaur egun gurutze bat gordetzen duen kanpai-horma soil batez errematatua, garai ez oso urrunetan izan zuen kanpaiaren ordez. Elizako sarrerako arkua erdi-puntukoa da, harlanduzkoa, dobela erradialekin. Erdi Aroko gezileiho batzuk gordetzen ditu eta bere leiho gehienak hegoaldean daude. Ur bedeinkatu ontziak, eraikinaren iparraldean kokatua, erakusten du ondoan duen leihoa, gaur egun errepidearen arrasean dagoena, sarrerako atea izan zela. Nabarmena da harlanduetako asko gurutzeekin apaintzen direla, hamabi guztira.
Barrualdean, tenplua oso sinplea da. Habeartea ren ia erdia bankuek betetzen dute, eta atzealdea, koruaren azpian, hutsik dago. Burualdean harrizko hiru aldare daude, eta horietako batek bakarrik, erdikoak, du erretaula. Altzari liturgikoa barrokoa da, XVII. mendekoa, eta korintoar ordena ko bi zutabe ildaskatuk egituratzen dute. Zutabe hauek banku baten gainean muntatzen dira, eta dentiloidun taulamendu bat eusten dute. Taulamendu horren gainean, teilatupea dago, frontoi triangeluar batez errematatua. Erretaularen buruan Kristoren eskultura gotiko oso ona dago, gurutziltzatua, XV. mendearen bigarren erdialdekoa, hispanoflamenkoa, urre-koloreko ahalkezko oihalarekin, soin naturalista ederrarekin eta aurpegi lasaiko buru onarekin, ileek markoztatua. Teilatupean, San Frantzisko Asiskoaren margo bat dago, bere ezaugarri tipikoetako bat duena: burezurra. Erretaularen alboetan, Maria eta San Joan Ebanjelariaren bi tailu moderno daude.
Salbatoreri buruzko lehen berri dokumentalak 1567koak dira, urte horretan Lesakako parrokiak duen guztiaren inbentarioa egiten da, hau, ordura arte Baionako elizbarrutia ren menpe zeuden gainerako lurralde nafarrekin batera, Iruñeko gotzainari obeditzera pasatzean. Agiriek diotenez, erdi eraitsita zegoen.
Ermitaren ondoan ermitauaren etxe txikia zegoen, XX. mendearen hasierara arte, eraikin txikian ermitau bat zegoen, baseliza zaintzeko.
Jakina da Salbatoreko atarian Igokunde eguna ospatuz Antzara jokuan zaldiz aritzen zirela.
Bobby Jones (golf-jokalaria)
Robert Bobby Tire Jones (Atlanta, Georgia, 1902ko martxoaren 17a - † id., 1971ko abenduaren 18a) estatubatuar golf jokalaria izan zen, garai guztietako onenetakotzat hartua izan arren, ez zen profesionala, golfa plazertzat hartzen zuelako. eta ez lantzat.
Ibilbidea
Bere berezko gaitasuna txikitan agertu zen eta ez zuen inoiz golfeko ikasgairik jaso. 6 urte zituela, bere familia hurbil bizi zen East Lake Country Club-en bere lehen txapelketa irabazi zuen. Beste hainbat titulu irabazi ondoren, Jones AEBetako Amateur Txapelketako jokalari gazteena bihurtu zen 14 urterekin.
Jones oso perfekzionista zen bere jokoarekin eta presio psikologiko handian jarri zuen bere burua, eta txapelketa batzuetan hainbat kg pisu galdu zituen estresaren ondorioz. Bere beste ezaugarrietako bat umore txarra zen, beraz, ez zen arraroa txapelketetan amorruz makilak botatzen ikustea, halako batean biratik aldi baterako suspenditu zuten.
28 urterekin golfetik erretiratu ondoren, Jonesek abokatua jardun zuen, golfeko liburuak idatzi zituen eta golfeko eskolak ere eman zituen. Jones aitzindaria izan zen golf didaktikoko filmak egiten Warner Brothersen izenean. Spalding enpresari ere aholku eman zion makilen eraikuntzan. 200 eredu ezberdin baztertu ostean, azkenean, bere onespena eman zion gustuko zuen makilen multzo bati.
Gainontzekoetatik bereizten ziren altzairuzko haga bat izateagatik, ordura arte erabiltzen zen egurra laster ordezkatuko zuen ezaugarri hori. Beste berrikuntza bat zen makil bakoitza eskoziar izen zaharren ordez zenbaki batekin izendatzen zuela. Berritasun hori estandar bihurtu da gaur arte. Alister Mackenzierekin batera, Jonesek Augusta National Course diseinatu zuen, Eskoziako St. Andrews-eko Old Course-n inspiratuta; eta urte batzuk geroago Masters Txapelketa sortu zituen.
Jones 1942tik AEBetako armadako kapitain gisa aritu zen Bigarren Mundu Gerran eta Normandiako lehorreratzean parte hartu zuen (1944). 1948an nerbio-sistema zentraleko gaixotasun arraro bat diagnostikatu zioten, siringomielia, zeinak bizkarrezur-muinaren barrunbea likidoz bete zuen lehen mina eta gero paralisia eraginez, eta horrek berriro ere golfean jokatzea galarazi zion. Min handia izan zuen bizkarrean eta lepoan. Hasieran bastoi bat erabiltzen zuen ibiltzeko, gero makuluetan oinarritu behar izan zuen, eta azkenean gurpil-aulkira mugatu zuten. 22 urtez intentsitate ezberdineko mina jasan ondoren, 69 urte zituela hil zen.
Bere esaldi famatuak dira:
Nekeen Andra Mariaren eliza-komentua
Lesaka ko Doloreetako Ama Birjinaren komentua XVIII. mendeko komentu karmeldar oinutsa da. Gaur egun soilik komentua zenaren kapera besterik ez da gelditzen.
Historia
Ignacio de Arriola y Mazola indiano pasaitarrak ordaindu zituen orduko lanak. Arriola, bere anaiari segika joan zen Peru ra eta bertan hainbat kargu lortu zituen. Dirutza lortu zuen urteen poderioz eta hiri hartan zein inguruetan zazpi komentu eta eliza eraiki zituen.
Hasiera batean bere herrian eraiki nahi izan zuen karmeldarren komentua bere besoetakoa zen Josefa Ignacia Zelarain bertan moja sar zedin, baina Iruñea ko apezpikuak ez zuen hura aurrera eramateko baimenik eman. Zelarain Lesaka ra ezkondu zenean bertan komentua eraikitzeko ideia izan zuen Arriolak. Fundazio hau ordaintzeko bere ondasun guztiak bidali zituen eta ospitalera joan zen bizitzera. Bertzeak bertze zilar landuzko zazpi kutxa bidali zituen Cuzco tik Lesaka ra, hainbat urregintzazko elementu eta oihalekin batera.
Fundatzailea hil eta hamabost urtetara hasi ziren komentua eraikitzen, izan ere oztopo anitz gainditu behar izan baitzituzten Arriolaren senideek. Bederatzi kokapen ezberdin proposatu ziren komentua eraikitzeko (Legarbaratzea, gaur egungo frontoia dagoen parajea…) azkenerako, erabakia arkitektuak hartu behar izan zuen San Martin Parrokiako kanpandorretik proposatutako toki denak aztertuz.
Garai hartan oso ezaguna zen Jose de San Juan de la Cruz fraide karmeldarrak diseinatu zuen eraikinaren planoa; Logroño ko komentuan bizi zen hura eta Gaztela zein Nafarroa n lan garrantzitsuak gauzatuak zeuzkan. Oraindik ere gordetzen dira plano-egileak Lesakan 1767ko azaroaren 28an sinaturiko planoak.
Barroko tik klasizismo rako garaian koka badaiteke ere komentuaren diseinua erabat karmeldarra da, apaingarririk gabea, apala. Aitzinaldean, kaperako atea gordetzen duten bi pilastra handik kanpai-horma batek hausten duen frontoia eusten dute. Puntu erdiko sarreraren gainean Juan Adánek Errukiari eskeinitako eskultura ikus daiteke. Pilastren ondoan fundatzailea eta patroien armarriak daude. Eskuinekoa Arriolatarrena da; ezkerrekoak Arriola, Zelarain, Vértiz eta Bordako armak biltzen ditu.
Bi klaustro zeuzkan: bata prozesioetarako; besteak baratzera eramaten zuen. Klasura hiru puntutan lotzen zen kaperarekin: Koruan, bigarren solairuan eta aldarearen ondoan. Elizaren ezkerreko hegalean serora eta kaperauaren etxeak zeuden.
Barrukaldea Jose Ramirezek diseinatu zuen. Erretaula ugari zeuzkan kaperak eta nagusiak hamalau eskultura zeuzkan, Ama Doloretakoaren irudia bereziki ederra izanik, honen seinale garaian irudiari egin zitzaion grabatua. Erretaula honen diseinua oraindik ere gordetzen da.
Elizako altzari artistikoak Independentzia Gerra garaian suntsitu zituzten komentua bera ere aurri-egoeran utziz. Monjek Erriberr ira egin zuten ihes. Arriolaren ondarearen apurra salduz eta Iparraldeko moja gazte batek ekarritako dotearekin moldatu ahal izan zuten eraikina eta erretaula berri bat eraiki 1887an.
1989 abenduaren 3an utzi zuten komentua karmeldarrek eta Lizaso rat joan ziren.
1991. urtean, komentuaren zati bat eraitsi zuten, eta eliza besterik ez zen gelditu. 1993an kaperako aldareak, erretaulak, irudiak, kanpaiak… Nafarroako eliza ezberdinetara bidali ziren: Andosilla, Barañain… 2008tik Erretaula Nagusia Elizondo ko elizan dago.
2013ko abendua geroztik alboko eraikinean Harriondoa Kultur Etxea kokatzen da.
Tatiana Frolova
Tatiana Frolova (Briansk, Errusia, 1967ko apirilaren 26a) gimnasta artistikoa da, eta, Sobietar Batasunarekin lehiatuz, 1983an munduko txapelduna izatea lortu zuen, taldekako lehiaketan.
1983
1983ko Budapesteko Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, Natalia Yurchenko, Olga Bicherova, Olga Mostepanova, Natalia Ilienko eta Albina Shishova taldekide zirela.
Natalia Kutxinskaia
Natalia Aleksandrovna Kutxinskaia — Наталья Александровна Кучинская — (Leningrado, gaur egungo San Petersburgo, Errusia, 1949ko martxoaren 8a) sobietar gimnasta artistikoa da, oreka-barrako probetan, asimetrikoetan eta lurzoruan aditua.. Sobietar Batasunarekin lehiatuz, 1968an txapeldun olinpiko bikoitza izatea lortu zuen.
Kirolari ibilbidea
1968an Mexikoko Olinpiar Jokoetan, lau domina lortu zituen:
Cristina Bontaş
Cristina Bontaş (Bacau, Errumania, 1973ko abenduaren 5a) gimnasta artistikoa da, 1991n munduko txapelduna izan zen lurzoru proban.
Kirolari ibilbidea
Stuttgarteko 1989ko Munduko Txapelketan zilarrezko bi domina eskuratu zituen
1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan
Bartzelonako (Espainia) Olinpiar Jokoetan, 1992
Hana Říčná
Hana Říčná (Brno, Txecoslovakia, 1968ko abenduaren 20a) txekiar gimnasta artistikoa da, oreka-habearen proban espezialista, eta 1983an munduko txapeldunorde izatea lortu zuen, Txekoslovakiarekin lehiatuz.