cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hidrogeno isotopoak
Tritioa
3H (edo Helio-3) isotopoari tritio izena egozten zaio eta hiru nukleoi biltzen ditu nukleo atomikoan, bi neutroi eta protoi bat urrenez urren. Isotopo hau aurreko biak ez bezala erradiaktiboa da, eta β erradiazioa igorriz desintegratzen da. Tritioak 12,32 urteko batez besteko bizitza du. Tritio naturala izpi kosmikoen eta atmosferako gasen arteko interakzioan sortzen da oso kantitate txikietan. Lurrean dagoen tritioaren beste iturri bat arma nuklearren entseguak dira. D-T fusio nuklearrean erabiltzen da erreaktibo gisa. Tritioa isotopoen geokimikan erabiltzen da denbora neurtzeko, eta tritio gasa argia sortzeko ere erabil daiteke. Aspaldi tritioa markazio kimiko eta biologikorako erabiltzen zen marka erradiaktibo gisa, gaur egun ordea ez da hainbeste erabiltzen.
Hidrogeno isotopoen izenak
Hidrogenoaren isotopoek soilik jasotzen dute gaur egun izen propioa, analisi erradioaktiboaren lehen garaian zenbait elementuren isotopoek ere zeinek bere izena zuten; gaur egun, ordea, hidrogenoak soilik mantentzen ditu isotopoetarako izenak. 2H eta 3H ikurren ordez zenbaitetan D eta T hizkiak ere erabiltzen dira deuterioaren eta tritioaren ikurtzat, hurrenez hurren. 1H-k ez du ikurrik, P hizkia erabiliko balitz fosforoaren ikurrarekin nahasiko bailitzateke; IUPAC elkarteak, hala ere, 1H, 2H eta 3H ikurrak erabiltzea gomendatzen du.
4H, 5H, 6H eta 7H isotopoei, aurrekoen izenei jarraikiz, tetradio edo quadio, pentio, hexio eta septio izenak esleitu zaizkie hurrenez hurren.
Český Krumlov
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1787. urtean egin zen.
Mendosoma lineatum
Mendosoma lineatum Mendosoma generoko animalia da. Arrainen barruko Latridae familian sailkatzen da.
Ummotar zibilizazioa
Ummotar zibilizazioa Ummo exoplanetan bizi den eta gizadiarekin harremanetan jarri den zibilizazioa da, haren izatearen babesleen arabera. Zibilizazio honen izatea kartsuki eztabaidatu eta zalantzan jarri da, zientzialari eta aditu gehienek gezurtatu baitute. Teoria 1960 eta 1970eko hamarkadetan OHE fenomenoan sinisten zuten pertsona-taldeek ustez jaso zituzten dokumentu eta gutunetan oinarrituta dago. Espainian eta Frantzian arrakasta nabarmena izan zuen teoriak 1960 eta 1970ko hamarkadetan.
Ostera, 1990ko hamarkadaren erdialdera Jose Luis Jordan Peñak dokumentu eta gutunen sortzailea zela adierazi eta fenomeno guztia gezurra izan zela esan zuen. Alabaina, zenbait sinestunek aitorpen hori gezurtzat edo "Lurreko boteretsuen amarrutzat" hartu zuten. Gaur egun badira ummotar zibilizazioaren izatean sinisten dutenak, adibidez, Boliviako Hijas de Ummo (Ummoko alabak) edo Ummo sciences (Ummo zientziak), zeinak metodo zientifikoan oinarrituta Ummoko hizkuntza deszifratu duela aditzera eman duen eta hizkuntza horrek Lurrekoekin zerikusirik ez duela.
Yguazú (Paraguai)
Yguazú edo Colonia Yguazú Paraguaiko udalerri bat da, Paraná Garaiko departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 11194 biztanle zituen.
Gibel-laranja orindun
Gibel-laranja orinduna (Russula maculata) Russulaceae familiako onddoa da.
Ez da jangarria
Deskribapena
Kapela: 4 eta 10 cm. arteko diametrokoa. Hasieran globo formakoa, gero denbora luzez ganbila eta azkenean laua eta hondoratua, apur bat zilbor formakoa, ertza luzaroan makurtuta eta zahartzean pixka bat ildaskatua. Azala ez oso bereizgarria, laranja kolore distiratsukoa, gerezi-gorria edo gorri-horixkakoa, beti gorrixka tonu zurbilekin eta krema koloreko eremuekin eta orban herdoil kolorekoekin, horiek ugariagoak dira erdigunean.
Orriak: Libreak-itsatsiak, hasieran krema kolorekoak eta gero hori-okre kolorekoak herdoil orbanekin.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Zilindrikoa, sendoa, gogorra eta biribildua oinarrian. Kolore zurixka du, batzuetan tonu gorrixkak tindatzen dute eta herdoil koloreko orbantxoak izaten ditu.
Haragia: Trinkoa, bere gogortasunagatik Russula lepida-rena gogorarazten du, kolore zurixkakoa, gero tonu horixka hartzen du, fruta usainekoa eta zapore garratz berantiar eta iragankorrekoa.
Sulfato ferroso-rekin arrosa zurbil kolorea hartzen du.
Etimologia: Latinetik dator russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako russula generoko espezie askok. Maculata ere latinezko maculatus-etik, orbandu. Kapelaren gaineko orbanengatik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Russula melliolens eta Russula decipiens-ekin nahas liteke.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean bizi da hosto-zabaletan, haritz eta pagoen azpian, baina batzuetan alertzeen azpian ere agertzen da.
Banaketa eremua: Europa, Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Taiwan, Gabon, Errusia eta Kanada.
Lau Izugarriak
Lau Izugarriak (ingelesez: Fantastic Four) Marvel Comics etxeko komikietako super-heroi taldea da. 1961ean Stan Lee eta Jack Kirby komikigileek sortu zituzten. Lehenbiziko aldiz 1961eko azaroko The Fantastic Four #1 komikian agertu ziren.
Lau Izugarriak taldea sortu zuten jatorrizko lau pertsonaiek espazioan misio batean erradiazio kosmikoaren eraginpean jarri zirenean super-botereak lortu zituzten. Mister Fantastic (Reed Richards), Invisible Woman (Susan "Sue" Storm), Human Torch (Johnny Storm) eta Thing (Ben Grimm) pertsonaiek osatzen dute taldea.
Aplastodiscus albofrenatus
Aplastodiscus albofrenatus Aplastodiscus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Clare (Iowa)
Clare Iowako hiri bat da. Webster konderrian kokatua dago. 2010ean 146 biztanle zituen, 1.31 kilometro koadrotan banatuta.
Salbaterra Bearnoko kantonamendua
Salbaterra Bearnoko kantonamendua (frantsesez Canton de Sauveterre-de-Béarn) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduko eskualde administratiboa da. Hiriburua Salbaterra Bearno da.
Bertranden bozketa ebazkizuna
Bertranden bozketa ebazkizuna ebazkizun klasikoa da konbinatorian eta probabilitatean. Honela dio: bozketa bateko bi hautagaiek p eta q boto lortu badituzte hurrenez hurren, zenbatekoa da boto zenbaketan p boto lortu dituen hautagaia beti aurretik izateko Pp,q probabilitatea?.
Adibidez, hautagaiek 10 boto eta 6 boto lortu badituzte hurrenez hurren, 10 boto lortu dituenak beti aurretik izateko probabilitatea hau da:
Argi denez, probabilitatea 0 izango da, p<q denean.
Bertranden bozketa ebazkizuna lehen aldiz Joseph Bertrand matematikari frantsesak asmatu eta ebatzi zuen 1887. urtean.
Ebazpena indukzio matematikoa erabiliz
p>0, q=0 balioetarako ere argi dago formula bete egiten dela, orduan beti joango baita p boto lortu dituena aurretik eta ondorioz beti aurretik joateko probabilitatea 1 da, formulak erakutsi bezala.
p>q balioetarako formula indukzio matematikoa erabiliz froga daiteke. Horretarako kalkula bedi Pp,q probabilitatea jakinda p boto lortu dituena beti aurretik joatea, besteak q boto lortu dituela, bi era hauetara hel daitekeela: azken botoa p boto lortu dituen hautagaiarena izanda (eta hori p/(p+q) probabilitateaz gertatzen da) eta, aldi berean, boto horren aurreko zenbaketan p-1 eta q botorekin, hurrenez hurren, p-1 boto lortu dituena beti aurretik joan izanda; edo azken botoa q boto lortu dituenarena izanda (eta hori q/(p+q) probabilitateaz gertatzen da) eta, aldi berean, boto horren aurreko zenbaketan p eta q-1 botorekin, hurrenez hurren, p boto lortu dituena beti aurretik joan izanda. Erabateko probabilitatearen teorema erabiliz eta biderketa bakoitzaren bigarren biderkagaian emandako formula egiazkotzat hartuz:
Hau da, formula p-1,q eta p,q-1 balioetarako betetzen bada, p,q balioetarako ere bete egiten da. Formula p>0, q=0 eta p=q; p,q>0 balioetarako betetzen denez (orduan, argi dauden Pp,q=0=(p-0)/(p+0)=1 eta Pp,q=p=(p-p)/(p+p)=0 betetzen baitira), beste p>q>0 guztietarako ere beteko da, p-1,q eta p,q-1 balioetatik p,q balioetarako jauzi edo indukzioa eginez (adibidez, Pundefined eta Pundefined probabilitateetatik Pundefined probabilitatera egiten da jauzi).
Dryocampa rubicunda
Dryocampa rubicunda edo astigarreko sits arrosa Ipar Amerikako sits txiki bat da, Saturniidae familiakoa. Johan Christian Fabriciusek deskribatu zuen lehen aldiz 1793an. Espeziea ezaguna da bere ileak duen artile itxuragatik, eta kolorazio arrosa eta horiagatik. Hori hau izan daiteke oso argia, ia krema kolorekoa. Arren antenak iletsuagoak dira emeenak baino, emeen feromonak aurkitzeko.
Ingelesezko izen arruntak dioen bezala, astigarretan bizi ohi dira. Eme helduek euren arrautzak astigarren hostoen behealdean jartzen dituzte, 10 eta 40 arteko taldeetan. Sortzen diren beldarrak hosto horietaz elikatu ohi dira. Populazio oso handiak direnean, beldarrek zuhaitzak hostogabetzen dituzten. Beste Saturniidae familiako sitsek bezala, helduak direnean ez dute jaten.
2433 Sootiyo
2433 Sootiyo asteroide baten izena da. apirilaren 5an aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 GJ izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2433 Sootiyo asteroidearen orbitak batezbeste 2,607 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,029 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,184 distantziara. Eszentrikotasuna 0,222 da, eta makurdura orbitala 10,37ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.5 da.
Longhua Barrutia
Longhua Barrutia (txinera sinplifikatuz: 龙华区; pinyineraz: Lónghuá Qū), Haikou osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 397.000 pertsona bizi ziren 274,0 kilometro koadroko azaleran.
Golkoko Arabiar Estatuen Kooperazio Kontseilua
Golkoko Arabiar Estatuen Kooperazio Kontseilua (arabieraz: مجلس التعاون لدول الخليج الفارسی) Ekialde Hurbila eskualdeko sei naziok osatzen duten erakundea da, antzina Golkoko Lankidetza Kontseilua (ingelesezko GCC siglekin) (arabieraz: مجلس التعاون الخليجي) deiturikoa. 1981eko maiatzaren 25ean sortua, kontseilua honako herrialde hauek osatzen dute: Baréin, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia eta Arabiar Emirerri Batuek.
Kontseiluko kideen aberastasun-iturri nagusia petrolioa da. Hala ere, ekonomikoki eta politikoki zaurgarria den eskualdea da, batez ere aberastasun-iturri bakarrarekiko duen mendekotasunagatik, populazio urriagatik, azalera handiagatik eta gaitasun militar urriagatik.
Kontseiluko kide guztien artean, aduana-batasuna dute, eta Munduko Merkataritza Erakundearen kide dira. Gaur egun (2005), Kontseilua, Europar Batasunarekin, merkataritza libreko akordioa negoziatzen ari da.
Helburuak
Laburbilduz, hauek dira helburu nagusiak:
Barne-merkatua
2008ko urtarrilaren 1ean, merkatu bateratu bat jarri zen abian merkatu bateratu eta erabat integratu bat sortu asmoz. Ondasun eta zerbitzuen mugimendua erraztu zuen. Hala ere, haren ezarpena atzeratu egin zen 2009ko finantza-krisiaren ondoren. Aduana-batasun bat sortu zen 2003an, eta 2015eko urtarrilaren 1ean osatu, eta erabat eragile bihurtu zen. 2015eko urtarrilean, merkatu bateratua are gehiago integratu zen, eta GCCko langileriari aukera eman zitzaion berdintasun betea izan zezaten gobernuan eta sektore pribatuetan lan egiteko, erretiroaren eta gizarte-segurantzaren arloan, higiezin baten jabe izateko, kapitalen mugimenduan, hezkuntzan, osasunean eta beste gizarte-zerbitzu batzuk eskuratzeko kide diren estatu guztietan. Hala ere, oraindik, oztopo batzuk egon ziren ondasun eta zerbitzuen mugimendu librearen inguruan. Zerga-sistemen koordinazioa, kontabilitate-estandar batzuk definitzea eta legeria zibila egiten ari dira. Lanbide-kalifikazioen, aseguru-ziurtagirien eta nortasun-agirien elkarren arteko eragingarritasuna ere osatu gabe dago.
C-3 linea (Murtziako eta Alacanteko Renfe Aldiriak)
Murtziako eta Alacanteko Renfe Aldiriak sarearen C-3 linea sarean aurreikusitako hiru lineetako bat da. Alacant–Terminal eta Sant Vicent–Centre geltokiak lotzen ditu.
Linea 1989n inauguratu eta ezabatu zen.
Donostiako Justizia Jauregia
Justizia Jauregia Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen justizia jauregi bat da. Egia auzoko Mandasko dukearen kalea dago, eraikinaren aurrealdea Teresa Kalkutakoaren plazara begira dago, eta ekialdeko fatxada Mandasko Dukearen pasealekura. Aurretik, leku berean, Ospitale Militarra zegoen.
Historia
2001ean eraikitzetik amaitu eta martxan jarri zen. Erdialdeko San Martin kalean zegoen Donostiako Justizia Jauregi Zaharra ordezkatu zuen, hartan soilik Gipuzkoako Probintzia Auzitegiko hiru sail mantenduz.
Ezaugarriak
22.500 metro karratu ditu. Proiektua Ingesa enpresako Ángel De la Hoz donostiar arkitektoak burutu zuen. Behe solairuan 13 epaitegi, Erregistro Zibila eta Ezkontza Aretia daude, bai eta prokiradore eta abokatuen gelak ere. Lehen solairuan adin gabekoen, Familia eta Lehen Instantziako epaitegiak daude. Bigarren solairuan Fiskaltegia eta Instrukzio epaitegiak daude. Hirugarren solairuan Gatazka epaitegia dago. Laugarren solairuan Soziala eta bosgarrengoan Penala.
Erdi-sotoko solairuan mediku-forense klinika eta Goardiako epaitegia dago, bai eta artxiboak, heziketa gelak eta eraikinaren mantenimendu eta kontrol gelak ere.
Anerood Jugnauth
Sir Anerood Jugnauth (Palma, 1930eko martxoaren 29a - Floréal, 2021eko ekainaren 3a) Maurizioko 4. presidentea 2003tik 2012ra eta hiru aldiz lehen ministro (1982-95), (2000-03) eta (2014-17) izan zen.
Familia hindu batean jaio zen. Zuzenbidea ikasi zuen Erresuma Batuan eta abokatu eta epaile lanetan aritu zen gero. Ministro izan zen Seewoosagur Rangoolamen gobernuan. 1970ran alderdi berri bat sortu zuen, Maurizioko Mugimendu Militantea (MMM) eta 1983an Mugimendu Militante Sozialista. Maurizioko politikan nagusi izan zen 1980 eta 1990eko hamarkadetan, eta 1992an errepublika aldarrikatu zuen. Oposizioan bost urtez egon ondoren, 2000. urtean boterera itzuli zen lehen ministro gisa eta hiru urte geroago presidente hautatu zuten. 2014an aukeratu zuten azken aldiz lehen ministro, eta 2017an dimisioa eman zuen, adinagatik, eta Pravind Jugnauth semeak ordezkatu zuen.
Mario Onaindia
Mario Onaindia Natxiondo (Lekeitio, 1948ko urtarrilaren 13a - Gasteiz, 2003ko abuztuaren 31) euskal herritar politikaria, idazlea eta ETAko kidea izan zen.
Politikagintzan gazte hasi zen Euzko Gaztedian, baina 1967rako ETAko Kultura Frontean zebilen. 1969an Bilbon atzeman zuten. Meliton Manzanas poliziaren hilketan parte hartzea leporatuta, Burgosko Prozesuko epaituetako bat izan zen. Heriotza zigorra ezarri zioten arren, bizitza osoko espetxealdira zigortu zuten azkenik. Kartzelan Marxen zenbait liburu itzuli zituen euskarara eta eleberri bat idatzi zuen, Elurtzan datzaten zuhaitz enborrak (1977). 8 urte egin zituen kartzelan, 1977an Belgikara erbesteratu baitzuten.
Whiplash (2014ko filma)
Whiplash 2014ko Damien Chazelle estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film independiente bat da. Miles Teller, J. K. Simmons eta Paul Reiser aktoreek antzeztu zuten.
Mario Onaindia
Euskal Iraultzarako Alderdiko idazkari nagusia aukeratua, karguari eutsi zion alderdiak Euskadiko Ezkerra izena hartu zuenean. Autonomia Estatutuaren idazketan parte hartu zuen, eta 1980an Euskal Legebiltzarreko kide hautatu zuten. Eusko legebiltzarrean hiru legegintzaldi jarraian jardun zuen.
Whiplash (2014ko filma)
87. Oscar Sarien ekitaldian hiru sari irabazi zituen: Muntatze onenaren Oscar Saria (Tom Cross), Soinu onenaren Oscar Saria (Craig Mann, Ben Wilkins eta Thomas Curley) eta Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (J. K. Simmons). Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Damien Chazelle) eta Film onenaren Oscar Sariaren (Jason Blum, Helen Estabrook eta David Lancaster) izendapenak jaso zituen.
Mario Onaindia
1981ean ETA politiko-militarrak armak uzteko negoziazioetan parte hartu zuen.
1992an Juan Mari Bandresekin batera, EE PSOEren barruan sartu zuen. Alderdi honen euskal adarrean, PSE-EEn, lehendakariordea eta lehendakaria izan zen, nahiz eta azken kargu hori ezin izan zuen onartu osasun arazoak zirela eta. 1993ko hauteskunde orokorretan senatari hautatu zuten.
Whiplash (2014ko filma)
Argumentua
Andrew Neiman (Miles Teller) jazz bateriajole gazte eta bikaina New York hiriko Shaffer musika eskolan izen eman berri du. Bertan, Andrewk lehia bizia topatuko du, eta musikari izateko bere ametsak Terence Fletcher (J. K. Simmons) orkestra zuzendari perfekzionista eta neurriz gainekoaren tutoratzapean egongo dira, bere ikaslearengandik onena ateratzeko asmoz ezerren aurrean geldituko ez den irakaslea.
Mario Onaindia
Eleberriak
Sei eleberri eta ipuin liburu bat argitaratu zituen:
Saiakerak
Zinemagintzan ere aritu da; dokumentalak egin ditu, batez ere.
NGC 7103
NGC 7103 galaxia bat da, Capricornus konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Los Cedrales
Los Cedrales Paraguaiko udalerri bat da, Paraná Garaiko departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 10357 biztanle zituen.
Clarence (Iowa)
Clarence Iowako hiri bat da. Cedar konderrian kokatua dago. 2010ean 974 biztanle zituen, 1.75 kilometro koadrotan banatuta.
Juan Maria Bandrés
Oviedoko Unibertsitatean hasi zituen ikasketak eta amaitu 1952an egin zuen Santiago de Compostelako Unibertsitatean. Frankismoan ETAko kideen abokatua izan zen besteak beste. Ospea lortu zuen 1970eko Burgosko Prozesuan.
Euskadiko Ezkerraren sortzaileetakoa, 1977ko hauteskundeetan senatari hautatua izan zen eta 1979tik 1989ra diputatua izan zen Madrilen. Autonomiaren aurreko Euskal Kontseilu Nagusiko Garraio Kontseilaria (1978-1979) izan zen eta Autonomia Estatutuaren alde agertu zen, bere alderdiarekin batean. 1982an Euskadiko Ezkerrako lehendakari, ETA politiko-militarra (VII. batzarrea) erakunde armatuaren negoziazio bidezko irteera bultzatu zuen eta akordio batzuk izenpetu zituen xede horretan Espainiako Barne Ministro zen Rosón-ekin.
1982an alderdiko presidente aukeratua, 1986 eta 1989ko legegintzaldietan Estrasburgoko Parlamentuan aritu zen. Mario Onaindiarekin batera, EE PSOEn barnean sartu zuen. ETAren bortxazko ekintzen gaitzesle nagusietakoa bihurtu zen. 1989an diputatu Europako Parlamentuan berriz ere, Bandrés-ek garai batean zuen lehentasuna galdu du, ordea, azken honetan; Euskadiko Ezkerraren garrantzi politikoa ahuldu denean, alderdiko bi joera nagusien arteko konponbiderik ezin izan du aurkitu. 1991ko udazkenean Euskadiko Ezkerraren banaketa gauzatu zenean, Bandrés Euskadiko Ezkerrean joera ofizialaren alde azaldu zen. 1994an politika eta Alderdi Sozialista utzi zituen, desadostasun ideologikoak zirela-eta.
1997ko urriaren 21ean istripu zerebrobaskular bat jasan zuen Madrilen eta koman egon zen hilabetez. Bizirik atera zen baina konplikazio larriekin, tartean afasia eta mugimendu arazo handiekin. Euskal Herrira itzuli zen eta Aita Menni Ospitalean (Arrasate) egonaldia egin zuen. 2011ko urriaren 28an hil zen, jaioterrian, minbiziak ere jota.
Český Šternberk
Český Šternberk Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 155 biztanle ditu eta 5,4661 kilometro koadroko azalera. Benešoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1343 urtean egin zen.
Husky operazioa
Siziliaren inbasio aliatua, Husky Operazioa ere deitua, 1943ko uztailaren 9tik 10erako gauean hasi zen, eta abuztuaren 17an amaitu zen aliatuen garaipenarekin. Irlaren inbasioa operazio mixto handi bat izan zen, airez eta itsasoz hasi zena. Ondoren, sei asteko lurreko kanpaina bat egin zen eta Italiako kanpaina hasi zen.
Somme-Suippe
Somme-Suippe Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Husky operazioa
Husky izan zen ordura arteko Bigarren Mundu Gerrako operazio anfibiorik handiena, hondartzetan eta zabaleran lehorreratutako gizonei dagokienez. Estrategikoki, planifikatzaile aliatuek proposatutako helburuak lortu zituen Siziliako operazioak, Ardatzaren aireko eta itsasoko indarrak irlatik kanporatu baitzituzten. Era berean, Mediterraneoko ibilbideak garbitu zitzaizkien gudaroste aliatuei eta Mussolini atxilotu zuten Kontseilu Faxista Handiak eta Viktor Emanuel III.a erregeak. Modu honetan, Italiaren inbasio aliaturako bidea ireki zen.
Somme-Suippe
Biztanleria
2007an Somme-Suippe udalerrian erroldatutako biztanleak 453 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Husky operazioa
Planifikazioa eta indarrak
Siziliaren inbasioa izan zen aliatuen operazio anfibio eta aerotransportaturik garrantzitsuena. Bertan, britainiar, kanadar eta estatubatuar indarrek parte hartu zuten, Italiako eta Alemaniako soldaduek ordezkatzen zituzten Ardatzeko indarrei irla kentzeko asmoz. Afrika Iparraldeko kanpainan garaipena lortu ondoren, aliatuek Sizilia inbaditzea erabaki zuten, Mediterraneo itsasoan nabigatzen zuten merkantzia-ontziei mehatxu italiar-alemaniarra kentzeko. Aliatuek, kolokan zegoen Benito Mussoliniren egoera politikoaz jabetuta, Siziliaren konkista burutu zuten, gobernuan zuen posizioa arriskuan jar zezakeela iragarrita. Sizilia inbaditzeko erabakia Estatu Batuetako jeneralek babestu zuten, baina gero Italiatik jarraitzeari uko egin zioten, baliabideak bigarren fronte batera desbideratuko zirela eta Frantzian hain espero zen lehorreratzea beste behin atzeratuko zela ziurtatzen baitzuten. Bestalde, Erresuma Batuko lehen ministroak, sir Winston Churchillek, Italian aurrera egitearen alde egin zuen, "Reicheko sabel leuna" zela esanez.
Italiako Pantelleria, Lampedusa, Linosa eta Lampione uharteak bereganatu ondoren, Aliatuak prest zeuden Husky operazioari ekiteko. Dwight Eisenhower jenerala izan zen operazioaren buru. Plan aliatuak bi gudaroste lehorreratzea eskatzen zuen Siziliako hegoaldean eta hego-ekialdean, Harold Alexander mariskalaren agindupean. Azken gudarosteak Sirakusa hartu eta gero Mesinara joan beharko zuen, Etna mendia inguratuz, etsaiaren ihesa Mesinako itsasartera bideratzeko. Hegoaldeko indarrak mendebalderantz egingo zukeen aurrera gero berriro ere itzultzeko, etsaien indarrak bi gudarosteen artean harrapatzeko asmoz.
Somme-Suippe
Etxebizitza
2007an 153 etxebizitza zeuden, 146 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 150 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 146 etxebizitza nagusietatik 113 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 103 etxek bost zituzten. 139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 77 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Husky operazioa
Planifikazioa eta indarrak
Aukeratutako bi gudaroste aliatuak Estatu Batuetako zazpigarren armada eta britainiar zortzigarren armada izan ziren, George Patton eta Bernard Montgomery jeneralen agindupean, hurrenez hurren. Pattonen zazpigarren armadak Licata eta Gelaren artean lehorreratu behar zuen, eta Montgomeryren zortzigarren armadak, berriz, Siracusa probintzian. Bi armadek indar aerotransportatuak jaurtiko zituzkeen, eta lurreratze sakabanatuak eragingo zituzketen. Armada bakoitzak bi sekzio zituen agintepean, 11 dibisio osatuz, erreserbakoak barne, Afrikan zutelarik basea.
Benito Mussolinik Sizilia unitate italiarrek bakarrik defendatzea eskatu bazuen ere, XIV. Panzer gudarostea uhartean zegoen, Albert Kesselring jeneralaren agindupean. Italiako eta Alemaniako indarrak (teorian azken horiek) 6. Armadan bilduta zeuden, Alfredo Guzzoni jeneralaren agindupean, bi gorputzez osaturik. Hermann Göring dibisioa ere uhartean zegoen.
Somme-Suippe
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Husky operazioa
Lehorreratzea
1943ko uztailaren 10ean, bi armadak lehorreratu ziren. Aurreko gauean indar aerotransportatuak jaurti ziren uhartearen gainean, baina ohiz kanpoko haize bortitzek sakabanatu egin zituzten, eta hegazkin asko uretan erori ziren. Jaurtiketak egin eta hiru bat ordura, Licata Mollarella Poliscian lehorreratzen hasi ziren. Itsas gudaroste italiarrak lehorreratze-ontziei eraso egin zien, eta hainbat gerra eta garraio-ontzi hondoratu zituen, baina baja-kopuru bera jasan zuen. Ekialdean, indar britainiarrak Sirakusan sartu ziren erresistentzia handirik aurkitu gabe, eta estatubatuarrek alemaniar kontraerasoa jasan zuten arren, indar italiar gehienak ezustean harrapatu zituzten eta erretiratu egin ziren. Uztailaren 15erako, Pattonen indarrek frontearen lerroa Agrigentoraino zabaldu zuten, baina britainiarrek oposizio serioa aurkitu zuten Etnaren magalean, eta ez zuten lortu Mesinarainoko bidea irekitzea.
Somme-Suippe
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 303 ziren, horien artean 192 aktiboak ziren eta 111 inaktiboak ziren. 192 pertsona aktiboetatik 181 lanean zeuden (115 gizon eta 66 emakume) eta 10 langabezian zeuden (2 gizon eta 8 emakume). 111 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 74 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Husky operazioa
Lehorreratzea
Alexander mariskalaren agindu nahasi eta kontraesankorrak zirela eta, Patton jeneralak bere gain hartu zuen operazioa, Palermorantz eraso arriskutsu bat egiteko asmoz, zeina uztailaren 22an konkistatu baitzuen. Alexanderren onespena lortu ondoren, Mesinarantz abiatu zen Patton, ziztu bizian, Montgomery baino lehen iristeko asmoz, bien artean lehia baitzegoen. Hala ere, Santa Stefana lerroan gelditu behar izan zuen uztailaren 23an. Uztailaren 24an, italiarren berehaleko porrota ikusita, Kontseilu Faxista Handiak mesfidantzazko botoa eman zuen Mussoliniren aurka eta hurrengo egunean atxilotua izan zen. Pietro Badogliok hartu zuen Mussoliniren lekua eta Italiak Alemania utziko ez zuela publikoki ziurtatu ondoren, aliatuekin bake-negoziazioak hasi zituen.
Somme-Suippe
Diru sarrerak
2009an Somme-Suippe udalerrian 151 unitate fiskal zeuden, 393 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.959 euro zen.
Husky operazioa
Lehorreratzea
Uztailaren amaieran, Pattonek Santa Stefana lerroa hautsi zuen, baina aurrez-aurre jo zuen defentsa-lerro berri batekin: San Frantello lerroarekin. Abuztuaren 8an, 11n eta 15ean iparraldeko albotik hiru aldiz gainezka egin ondoren, Pattonek Mesinarantz egin zuen berriro, nahiz eta Alemaniako indar gehienek itsasartea zeharkatu eta Italiara ihes egitea lortu zuten.
Somme-Suippe
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Husky operazioa
Lehorreratzea
Abuztuaren 17an, George Patton jeneralaren tropak Messinan sartu ziren, azken soldadu alemaniarra erretiratu eta ordu gutxira.
Somme-Suippe
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Somme-Suippe udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.425 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Husky operazioa
Ondorioak
Operazio arrakastatsua izan zen arren, kalkulatzen da Ardatzeko 1.000 bat soldaduk eta 10.000 ibilgailuk ihes egin zutela italiar penintsulara. Ontziteria eta aireko nagusitasun aliatua zela eta, ardatzaren garaipentzat jotzen da hainbeste soldaduk ihes egin izana.
Aplastodiscus albosignatus
Aplastodiscus albosignatus Aplastodiscus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Husky operazioa
Ondorioak
Lehorreratze horrek zuzeneko eragina izan zuen ekialdeko fronte odoltsuan, naziak Zitadela operazioa egiten ari ziren tokian. Aliatuek Italia okupatu eta Balkanetara salto egingo ote zuten beldur, Hitlerrek "Zitadela" bertan behera uzteko agindu zuen, eta harrezkero, Alemaniak jarrera defentsibo bat hartu zuen Sobietar Batasunarekiko.
Bestelako iturriak
Call of Duty bidejoko entzutetsuaren "Call of Duty 2: the Big Red One" atalean, inbasio hori birsortzen da, non jokalariak amerikar soldadu baten larruan jokatzen duen inbasio horretan
Añanako Gatz Harana
Añanako Gatz Harana Arabako Añana udalerrian dagoen haran txiki irregular bat da, goragune txikiak dituena, ondare-balioa duten hainbat elementu biltzen dituena; bereziki, gatzaga bat. Elementu horiek guztiak gatzarekin lotuta daude, eta gatz-iturburuei eta ondorengo gatz-ustiaketari esker sortu dira. Barnealdeko gatzaga da, plano triangeluarreko haran estu baten hondoko 120.000 m² (gutxi gorabehera) hartzen dituena. Haranaren alderik garaienean dauden lau iturburutako ur gazia erabiltzen da gatza ekoizteko. Horretarako, gatzuna larrainetaraino garraiatzen da. Plataforma horietan, jalkitzen uzten da, eguzkiaren eta haizearen eraginez ura lurrundu dadin eta, hala, gatza atera dadin.
Gatz-ustiaketa IX. mendetik dokumentatua dago, eta, XX. mendearen erdialdean gainbehera-prozesu azkar bat izan ondoren, 2000. urtean erakundeek sustatutako plan zuzentzaile bat abiarazi zen, gatzaga modu integralean berreskuratzeko xedez. Hala, gatz-fabrika zaharra produktu turistiko eta gastronomiko garrantzitsu bihurtu da, 2010etik aurrera gatza komertzializatzen hasi baita, irabazi-asmorik gabe.
Iturburuak
Iturburuek berez eta etengabe gesala kanporatzen dute azaleraino, eta beraz, ez dago zulaketak egin edo ponpatu beharrik. Iturburu ugari daude gatz haranean eta inguruetan, baina lau baino ezin dira erabili, horietako emaria iraunkorra delako (2,4 bat libro segundoko) eta gazitasun-maila ia-ia asetasunera heltzen baita (210 gramo litroko).
Santa Engrazia du izena iturburu nagusiak eta, gatzagak igortzen duen ur gazi osoaren ia erdia ematen duelako da garrantzitsuena. Gainera, beste abantaila bat ere badu, haranaren behealdeko kotarik garaienean dagoenez, gesala besterik gabe heltzen baita ia ekoizpen-konplexu osoraino. Iturburu hau Muera ibaiaren sorburutik oso gertu dago eta, egun duen itxura eta historian zehar izan duena oso bestelakoak dira, XVIII. mendearen amaiera aldera uhaldi batek ingurua suntsitu, eta XX. mendeko laurogeiko urteetan egindako zaharberrikuntzak goitik behera itxuraldatu baitzuen. Obra hauek egin ziren arte, lurzoruan irekitako oin angelu zuzeneko zulo bat zen, eta egurrezko egitura batek indartzen zituen horren hormak. Soberako ura, handik metro gutxi batzuetara kokatutako beste irtenbide batean biltzen da.
Gainerako iturburu gazien (La Hontana, El Pico eta Fuentearriba) kanpoko itxura, Santa Engraziakoak mendeetan zehar izan duenaren antzekoa da. Lurzoruan irekitako, eta hondoa eta alboak iragazgaizteko, buztinez estalita dituzten forma ezberdinetako zuloak dira. Lehenengo biek, iturburu nagusiak hornitzen dituen kanal beretara igortzen dute gesala. Baina, Fuentearriba deritzonak, gatz haraneko eremu zehatz batera baino ez du ur gazia igortzen. Azken hau, jabetza pribatukoa izan da eta bereizirik funtzionatu du historikoki.
Gesalaren garraioa: kanalak
Hainbat dira gesala ekoizpen-txokoetaraino eramateko behar den garraiobidea baldintzatzen duten alderdiak, ahal nola: iturburuak gatz haranaren alderik garaienean egoteak, likidoa gordetzeko biltegien kokalekuak, lurruntze-azaleren hedadurak eta gatzaren ekoizpen-prozesuak berak. Etengabe eta grabitatearen bitartez garraiatzen da gesala, ‘rollos’ izeneko kanal-sarean zehar. Hasiera batean, lurrean irekitako zanga hutsak baziren ere, XIX. mendearen hasieran harana birmoldatzeko egin ziren obra sakonen ondoren, egurrezko enborrek ordezkatu zituzten horiek. Enbor gehienak pinuzkoak ziren, eta zeioez lantzen ziren kanal irekien itxura eman arte. Enbor bat beste baten atzetik jarri eta egurrean egindako janguneez krokatzen zituzten gazgileek, eta baita, garraio-sistema bikaina eta eraginkorra lortu ere.
Banaketa-sare nagusiak -hiru kilometrotik gorako luzera duena- Santa Engraziako iturburuan du abiaburua. Bertatik kanal bakarra ateratzen da, eta Partidero izeneko kutxatila batean bitan banatzen da, ekialderantz Royo de Suso delakoak eta mendebaldeko alborantz, Quintanakoak isurtzen dutela. Lehenengoa, gesalaren hamabi zatik zeharkatzen dute, eta bigarrena, berriz, hamahiruk. Banaketa-gunetik gertu, Celemin deritzonean, beste bitan banatzen da. Haranaren ekialdea hornitzen duenak gesalaren hiru bosten darama, eta “Quintana” izenari eusten dio, eta erdialderako gesala daramanak, Medio edo Meadero deritzonak, berriz, gainerako bi bostenak.
Glossamia beauforti
Glossamia beauforti Glossamia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Añanako Gatz Harana
Gesala biltegiratzea: putzuak
Gatzaren ezaugarrien alderdirik nagusiena dira biltegiak, eta horiek betetzea gazgileen arteko gatazka gehienen eragile. Izan ere, iturburuek igortzen duen gesal kopurua mugatua da, larrain asko daude eta ekoizpen-jarduera hilabete zehatz batzuetara mugatzen da. Horretxegatik daude, hain zuzen, hainbeste putzu gatzagetan (egun, 848), eta horretxegatik da hain beharrezkoa gesalaren banaketaren gaineko araudi konplexua –maisuaren liburua izenaz ere ezagutzen dena-. Azken horrek, jabetza pribatuko tituluak eta horiek jabeek antzina bereganatutako banaketa-eskubideak jasotzen ditu. Askotarikoa da putzuen morfologia, baina oro har, lau motatan sailka daitezke: kanpoaldekoak, albateekikoak, berogailuak eta upelekikoak:
Lurrunketa: larrainak
Baliabide naturalak medio, gesalaren ur-edukia lurruntzean oinarritzen da Añanako gatzaren ekoizpen-prozesua. Horretarako, baltsa edo larrain izeneko azalera horizontaletara isurtzen da gesala. Hamabitik hogei metro koadrora bitarteko azalera izaten dute larrainek. Granjak deitzen dira jabe batek ustiatzen dituen larrain-sortak. Larrainak lekuaren topografiara moldatzen dira, forma zein altuera aldetik, eta ondorioz, gatz haran gehiena betetzen duten irudi konplexuak sortzen dituzte.
Kokalekuaren araberakoak dira dauden 769 larrainen forma eta tamaina. Añanakoa bezalako haran maldatsu batean, azalera horizontaleko plataformak lortu ahal izateko, harri-hormetan eraikitako terrazena izan da gehien erabili den teknika (agirietan, 2.000tik gora jaso dira), eta terrazen gainean, zurezko egiturak finkatzen ziren. Zurezko egitura gehienak, hormetan finkatutako bilbatura horizontal batez osatuta daude, azken hori, aldi berean, zutikoez osatutako beste bertikal baten euskarri izanik. Sestran jarritako ekoizpen-azalerak, berriz, beste bilbatura batez eraikitzen dira. Bilbatura hori, ohol eta petralez egiten da, gainetik, eta iragazgaizteko, buztinezko geruza sendo bat daramala.
Gatz-biltegiak
Añanan gatza gordetzeko erabiltzen diren eraikuntzak bi eratakoak dira: publikoak eta pribatuak.
Garraioa edo aletegietara eramatea
Gatzaren ekoizpen-zikloaren azken urratsetako bat da aletegietan gordetzea (entroje). Gatza zakuetan sartu, eta bizkarrean eramaten zituzten, gizonezko zein emakumezkoek, biltegietara, bide nagusietara edo Muera ibaira, eta horretan datza aletegietan gordetzearen ekintza hori. Azken kasu horretan, zaldi gainean, edo XX. mendean traktoreetan, eramaten zuten uzta azken jomugaraino. Heldutakoan, eta gazgileei ordaindu ahal izateko, ekarritako gatza neurtzen zen, eta honakoa, hiru gizonezkoen artean egiten zuten: Neurtzaileak (Medidor), Laurdenkatzaileak (Cuarteador) eta Almiranteak; azken hau kontabilitateaz arduratzen zen.
Gatza ekoizteko metodoa
Klimaren baldintzen arabera aldatzen da urtero gatzaren ekoizpen-sasoia. Normalean, maiatzean hasi eta urrian amaitzen da, baina ekainetik irailera bitartekoa da epealdirik emankorrena, irailetik aurrerako gau luzeek lurruntze-prozesua atzeratu eta etengabeko euriek atera daitekeen gatz gutxia hondatzen dutelako.
Xiuying Barrutia
Xiuying Barrutia (txinera sinplifikatuz: 秀英区; pinyineraz: Xiùyīng Qū), Haikou osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 290.000 pertsona bizi ziren 512,0 kilometro koadroko azaleran.
Añanako Gatz Harana
Gatza ekoizteko metodoa
Hainbat urratsez osatuta dago gatzaren ekoizpen-prozesua. Hasteko, larrainak betetzen dira, bi eta lau zentimetro (bi hazbete inguru) bitarteko likido-kopuruz. A. Herránek 1883 urtean gatzagei buruz idatzitako memoriaren arabera, batez beste, hirurogei bat ordu behar zituen gesalak gatzatzeko, eta tenperaturak hiruzpalau gradu igoz gero, ordea, hamar ordu gutxiago behar izaten ziren, baina tenperatura hamasei edo hamazortzi gradutara jaistekotan, hiruzpalau egun oso behar izaten ziren emaitzarik lortzeko.
Eguzkia eta haizea ura lurruntzen hasten direnean, gainazalean kristalak -gatz-loreak deritzenak- eratzen dira, eta elkarri uztartu ahala, handitu egiten dira. Hartzen duten pisuak uraren gainazalaren tentsioa gainditzen dutenean hondora jalkitzen dira, eta amaierako produktuari tanto-erako gatza deritzo.
Ziklo honetan zehar, gesala gatzatzen hasten denean, “nahastu” egin behar da. Honela, uniformeki kristaldu eta produktua ez zaio larrainaren gainazalari (“rechine”) atxikitzen. Gatza gehiegi lehor ez dadin, etengabe ureztatzen dute gazgileek larrainak, berogailu izeneko putzu txikietan aldez aurretik berotutako gesalaz.
Gatza kristaldutakoan, baina ura erabat lurrundu baino lehen, bildu egiten da. Arrabolaren laguntzaz egiten da eragiketa hau, tresna horrekin gatza larrainaren perimetrotik erdira arrastatu eta tontor txiki bat egiten da. Handik, gatza saskitan biltzen da, eta horien zirrikituei esker, gatzak duen ur guztia isuri, eta biltegiratu egiten da. “Gatza sartzea” zeritzon gazgile bakoitzak bere granjan egiten zuen prozesuari, eta larrain gainean zegoen gatza zulo txiki edo albateetatik terrazoetan sartzean zetzan.
Haraneko iturburuen gazitasun-maila oso altua da, ia-ia asetzeraino heltzen dela. Beraz, gesal-emaria txikia bada ere, oso handia da, behar bezalako azpiegiturak erabilita, ekoizteko ahalmena. Añanan atera daitekeen gatz-kopuruaz ohartu ahal izateko, nahikoa datu batzuk azaltzea: gesal litro bakoitzak 200 gramo gatz-eduki du disolbatuta, larrain bakoitzak tona bat gatz ekoitz dezake denboraldiko, eta fabrika osoa, ekoizpen-maila gorenean dagoenean (5.500 larrain inguru martxan), 6.000 tona baino gehiago emateko gai da.
Añanako Gatz Haranaren berreskuratze integrala
1960an, gatza egiteko 5.648 larrain zeuden haranean, eta 2000. urtean, 42k baino ez ziharduten lanean. 2000 urtetik gorako historia dokumentatua duen fabrika honen degradazio-erritmo bizi hura ikusita, gatzaga eta ingurunea babesteko eta berreskuratzeko plana abiarazi zuten erakundeek. Horretarako, 2000. urtean, Arabako Foru Aldundiak Plan Zuzentzaile bat jarri zuen abian. Plan horren helburu nagusia zen haranaren hondamena eragiten zuten arazoak diagnostikatzea eta gatzagak osotasunean berreskuratzeko modurik egokiena zehaztea, hartara gatzaga babesteko, mantentzeko, zaintzeko, erakusteko eta, hura erabiliz, etorkizuneko belaunaldientzako bizirik manten zedila bermatzeko.
Plan Zuzentzailea gauzatzean ikusi zen beharrezkoa zela paisaia bitxi honen balioa jendarteratzeko ardura izango zuen erakunde bat sortzea. Hala, 2009an, Añanako Gatz Harana Fundazioa sortu zen. Fundatzaileak Arabako Foru Aldundia, Añanako Udala eta gatz-ekoizleen Gatzagak elkartea dira. Horrez gain, zenbait laguntzaile estrategiko ere baditu: URA-Uraren Euskal Agentzia, Eusko Jaurlaritzako bi sail —Industria, Berrikuntza, Merkataritza eta Turismo Saila, eta Kultura Saila—, eta Vital Kutxa. Plan Zuzentzaileak markatutako ibilbidea betez, interes kultural handiko gune bihurtzen ari da gatzaga: Arabako mendebaldearen dinamizazio ekonomiko eta soziala sustatzeko funtsezko elementu bat da.
Gatz Haranak bizirauteko duen modurik egokiena bere jarduera berreskuratzea da, eta, horrekin batera, proposamen berritzaileekin osatzea, errespetuan, bateragarritasunean eta jasangarritasunean oinarrituz, beti ere, Gatz Harana berreskura dadila eta etorkizunean jarrai dezala bermatzeko.
Añanaren balioa jendarteratzeko xedez, gatz-fabrika kofinantzatzen eta haraneko jarduera birsorrarazten saiatzen ari da, kalitate handiko gatza ekoiztuz eta salduz. Hori guztia bisitaldi turistikoekin osatzen da, urte osoan zehar. Bestalde, gatz haraneko baldintza akustikoak eta paisaia aprobetxatuz, agertoki eta harmaila gisa gatzagak berak erabiliko dituzten hainbat ikuskizun egingo dira.
Gatzaren jatorria
Diapiro izenez ezagutzen den egitura geologikoaren ondorio da Añanako gatza. Oro har, dentsitate gutxiagoko material zaharragoak lur-azalera igotzean datza fenomenoa, hau da, likido batean murgildutako ur-burbuila batek egiten duen gorako mugimenduaren antzeko osatuz. Duela 220 milioi urte inguru hasi zen dagokigun prozesu bitxi hau, Triasikoko fazies Keuper-eko arroka ebaporitikoak -5 bat metroko sakoneran kokatutakoak-, lur-azalerantz igotzen hasi zirenean, beraiekin gatz-paisaiaren berezko materialak ekarriz, hots: karniolak, ofitak, kareharriak, tuparriak, buztinak, etab. Prozesu horrek aurrera jarraitzen du, oraindik ere.
Diapiroaren gainean eroritako euri-urak, aurrena, arrokaren gainazaleko geruzak zeharkatzen ditu, eta ondoren, gatz-geruzak, eta ondorioz, berriro ere azaleratzen dira, iturburu hipergaziak sortuz. Añanako iturburuek, batez beste, 3 litro ur gazi ematen dute segundoko, eta horren batez besteko gazitasunak litroko, 250 gramoak gainditzen ditu.
Gatz-ustiaketaren hastapenak
V. mende aldera, sute handi batek Salionca suntsitu zuen. Ez dakigu gertaera horrek zerikusirik ote duen lurraldea erraustu zuten barbaroen inbasioekin; arkeologoek, ordea, dokumentatu ahal izan dute hiria hustu egin zela, eta biztanle asko gatz haranera joan zirela bizitzera eta lan egitera.
Gesaltza-Añanaren sorrera
Hanianako (Goi Erdi Aroko testuetan izendatzen duten moduan) haranaren ingurualdean han hemenka instalatu zen komunitateak aldaketa handia izan zuen VIII. mendearen eta X. mendearen lehen erdiaren artean. Epe hartan, armada musulmanak lurralde hauetan (arabieraz “Alaba wa-l-Qiba” edo “Araba eta Gazteluak”) zigor-espedizioak egin ohi zituen, eta haietariko biren jomuga nagusi izan zen Añana, 822 eta 865. urteetan. Zenbait faktore tarteko, gatzagak ustiatzen zituen komunitate handi hura funtzionamendu guztiz autonomoko sei herrixkako sare batean zatitu zen.
Añanan indar handia zuten botere feudalek, ustiaketan berrogeita hamar erlijio-erakunde baino gehiagok ziharduten. Alabaina, nola bertako komunitateek hala aristokratek batetik, eta XII. mendetik aurrera erregeek hartu zuten botereak bestetik, botere feudal haien presentzia murriztu zuten. Alfontso I.a Borrokalariak, 1114. urtearen inguruan, Euskal Herriko lehen errege-forua eman zion haranari. Errege-forua jasotzeaz batera, azkeneko aldaketa eman zen gatzagako populatzean. Hain zuzen ere, sei herrixketako biztanleek beren herriguneak utzi eta erregeak Añanako hiribildu harresitua sortzeko hautatu zuen lekura joan ziren bizitzera.
Gatz-ustiaketaren garapena
Denboran atzera eginez gero, ikus dezakegu, XIV. mendean, botere txikiagoa zuten erregeek Añana noblezia-jaurgoen eskuetan gera zedila utzi zutela, Las Huelgasko (Burgos) monasterioaren menpean lehenik, eta Sarmiento familiaren agindupean ondoren (Gatzagako Konde titulua hartu zuen familia hark).
Bukatzeko, aipatu beharra dago, XVI. mendearen erdialdera, Felipe II.ak gatzaren monopolioa dekretuz agindu zuela. Monopolioa 1869an amaitu zen, antzinako erregimeneko borboitarren erreformekin. Estatuaren kontrolpean egon zen garai hartan zehar, erregetzak, ordura arte erabilitako produkzio-sistema aldatzera behartu zituen gatzagako langileak. Horrek gatz haran osoaren aldaketa sakona eragin zuen. Gaur egun ikus ditzakegun egitura gehienak garai hartakoak dira.
Gatz-ustiaketaren gailurra eta gainbehera
XIX. mendearen hasieran, hainbat obra eginarazi zizkieten jabeei, eta horrek galbidea ekarri zion askori. Hala ere, Añanak bere lehiakideei aurrea hartu zien, ekoizpenak nabarmen egin baitzuen gora eta purutasun handiko gatz zuria lortu baitzen. Izan ere, gatz-ekoizleen komunitateak 1851ko Londresko Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zuen bere produktua, eta ohorezko aipamena eta brontzezko domina irabazi zituen.
Kettering (Maryland)
Kettering Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Prince George's konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 7104
NGC 7104 galaxia bat da, Capricornus konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Longano
Longano Italiako udalerri bat da. Iserniako probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Longanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Minga Guazú
Minga Guazú Paraguaiko udalerri bat da, Paraná Garaiko departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 84410 biztanle zituen.
Flayosc
Flayosc Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Var departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Plottes
Plottes Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Flayosc
Biztanleria
2007an Flayosc udalerrian erroldatutako biztanleak 4.341 ziren. Familiak 1.784 ziren, horien artean 476 pertsona bakarrekoak ziren (212 bakarrik bizi ziren gizonak eta 264 bakarrik bizi ziren emakumeak), 668 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 528 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 112 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Copeina guttata
Copeina guttata Copeina generoko animalia da. Arrainen barruko Lebiasinidae familian sailkatzen da.
Flayosc
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Plottes
Biztanleria
2007an Plottes udalerrian erroldatutako biztanleak 590 ziren. Familiak 268 ziren, horien artean 106 pertsona bakarrekoak ziren (53 bakarrik bizi ziren gizonak eta 53 bakarrik bizi ziren emakumeak), 73 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 65 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Flayosc
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Plottes
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Flayosc
Etxebizitza
2007an 2.403 etxebizitza zeuden, 1.837 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 440 bigarren erresidentzia ziren eta 126 hutsik zeuden. 1.872 etxeak ziren eta 501 apartamentuak ziren. 1.837 etxebizitza nagusietatik 1.282 bere jabearen bizilekua ziren, 471 alokairuan okupaturik zeuden eta 84 doan lagata zeuden; 53 etxek gela bat zuten, 183 etxek bi zituzten, 354 etxek hiru zituzten, 548 etxek lau zituzten eta 699 etxek bost zituzten. 1.297 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 844 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 859 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen: