cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaubea
Aro modernoa
Araban bazegoen ere, gaubeako 19 parrokiak Burgosko artzapezpikuari zegozkion 1800. urtean. Karankako parrokia berezia zen, urte bakoitietan Burgosi zegokion eta bikoitietan Kalahorrari.
1835ean eta 1855ean kolera izurriteak jasa zituen Iberiar Penintsula osoak. Gaubeara 1855. urtekoa iritsi zen eta orduko herrigune handienetan izan zuen eragina, Berguenda, Gurendes eta Uribarrin hain zuzen ere. Bigarren karlistaldian (1872-1876) Araba komandantziatan banatu zen eta Gaubeak komandantzia bat osatu zuen, garai hartan 3.000 biztanleko herria baitzen.
2011. urtean, Bachicabo eta Barrio herrien artean Lantarongo konderriaren gaztelu zaharraren arrastoak aurkitu zituen Antxoka Martinez Velasco arkeologoak Los Castros izeneko haitzean. Erdi aroko zeramika puskak agertu ziren, aztarnenen jatorriko garaia kokatzen lagundu zutenak.
Banaketa administratiboa
Herri txiki eta kontzeju ugariz osatua dago, haren hiriburua Uribarri Gaubea da. Herrien zerrenda honakoa da:
Karkamu, Fresneda eta Ginea 1927 arte Lacozmonte desagertutako udalerrian zeuden. Aldiz, 1947an Alcedo herria Gaubeatik Bergonda udalerrira pasatu zen. Villanañek bere udalerria izan zuen, Bellojín ere hartzen zuena, 1841 eta 1923 artean.
Demografia
1800 urtean 557 biztanle izatetik 1877an 3.509 izatera pasa zen Gaubea.
XX. mendearen lehen erdian Gaubeak biztanle kopurua mantendu zuen, baina nekazaritzari lotutako udalerria izanik, 1950eko hamarkadatik aurrera galera iritsi zen. 1990eko hamarkadan XX. mende hasierako biztanleen laurdena edukitzera iritsi zen. XX. mendearen amaieran eta XXI. mendearen hasieran berriro igotzen hasi zen biztanleria, eskualdeak hiriarekin zituen komunikazio bideak hobetzearen ondorioz batez ere.
Panaqolus albomaculatus
Panaqolus albomaculatus Panaqolus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Gaubea
Alkateak
Hauek izan dira Gaubeako azken alkateak: a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
b 2021ean Juan Carlos Ramirez-Escudero Isusi alkateak erretiroa hartu zuen 65 urte bete ostean.
Basaburuko Kaskoa
Basaburuko Kaskoa Nafarroa Garaiko mendia da, 877 metro ditu eta Abartango mendilerroan kokatuta dagoena.
Gaubea
Euskara
Gaubeako lurretan euskaraz mintzo zirela argi uzten dute bertako toponimoek, besteak beste, Astulez, Basabe, Anderexo edo Karanka izenek.
2016an Gaubeako populazioaren artean %27,7 euskalduna zen.
Chariez
Chariez Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chariez udalerrian erroldatutako biztanleak 213 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Glycine
Glycine Fabaceae familiako lekale genero bat da. Espezie ezagunena soja da (Glycine max). Nahiz eta espezie gehienak Australian baino ez aurkitu, sojaren jatorria Asia Ekialdea da.
Glycine eta glizinak ez dira genero berekoak, azkenekoak Wisteria baitira.
Uztai (argipena)
Uztaia euskarazko terminoa forma biribileko objektu zenbaiten izen izan daiteke: Izen berezi gisa:
Chariez
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 111 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 104 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 89 etxebizitza nagusietatik 64 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 136 ziren, horien artean 106 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 106 pertsona aktiboetatik 94 lanean zeuden (50 gizon eta 44 emakume) eta 12 langabezian zeuden (6 gizon eta 6 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chariez udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 210 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.560,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2000. urtean Chariez udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Arku (arma)
Arkua edo uztaia, armen esparruan, geziak jaurtiz funtzionatzen duen arma bat da. Idatzitako historia hasi baino lehenagokoa da eta arrunta da kultura askotan. Arkua eta geziak erabiltzearen praktika eta arteari arkularitza deritzo.
Lake Ka-Ho (Illinois)
Lake Ka-Ho  Illinoiseko herri bat da. Macoupin konderrian kokatua dago. 2010ean 237 biztanle zituen, 0.7 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 5267
NGC 5267 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Polonierazko Wikipedia
Polonierazko Wikipedia Wikipediaren polonierazko edizioa da. 2003ko urrian jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 640.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 4.a zen. 2016ko martxoan aldiz, wikipedia guztien artean, artikuluak kontuan hartuta 11. zen eta 1.157.000 artikulu zituen.
Ramphotyphlops supranasalis
Ramphotyphlops supranasalis Ramphotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Civitanova Marche
Civitanova Marche Italiako udalerri bat da. Maceratako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Civitanova Marchek honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 5269
NGC 5269 galaxia bat da, Centaurus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Lakemoor (Illinois)
Lakemoor  Illinoiseko herri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 6,017 biztanle zituen, 12.97 kilometro koadrotan banatuta.
Lake Villa (Illinois)
Lake Villa  Illinoiseko herri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 8,741 biztanle zituen, 16.02 kilometro koadrotan banatuta.
Ibañeta (antzezlana)
"Ibañeta" Piarres Larzabal idazle lapurtarrak idatzitako antzezlana da, 1968an argitaratua. Urte bat geroago estreinatu zuen publikoki, Telesforo Monzonen laguntzarekin, lehendabizi Biarritzen eta gero Baionan.
1992an Piarres Xarritonek argiratatu zuen "Piarres Larzabalen idazlanak (IV)" liburua ("Elkar"), lan hau barne hartzen zuela.
2008an, azkenik, Ander Lipusek bertsio eguneratua plazaratu zuen Saran.
Testua
Orreagako gudua ekartzen du gogora antzezlanak, Carolus Handiaren soldaduak eta orduko euskaldunen artean VIII. mendean gertatutakoa. Larzabalek lan honetan enperadore frankoa ordezkatu zuen Francisco Franco diktadore espainarrarekin, eta Erdi Aroko euskaldunak XX. mendekoekin, azken hauek garaile ateratzen direlarik.
Egitura
Antzezlana hiru "gertaldi" edo ekitalditan banatuta dago. Lehenengoa VIII. mendean kokatuta dago, bigarrena XX. mendeko presondegi batean eta hirugarrena eta azkena atzera Erdi Aroan, elkarren artean pertsonaiak trukatzen dituelarik Larzabalek.
Nafar-lapurteraz idatzita dago.
Kanpo estekak
Haize Berri - Artedrama
Panaqolus changae
Panaqolus changae Panaqolus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Ramphotyphlops tovelli
Ramphotyphlops tovelli Ramphotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Elorregi (Abartan)
Elorregi Nafarroa Garaiko mendia da, 1045 metro ditu eta Abartango mendilerroan kokatuta dagoena.
Cingoli
Cingoli Italiako udalerri bat da. Maceratako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cingolik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Niedermayrita
Niedermayrita sulfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Niedermayrita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Panaqolus dentex
Panaqolus dentex Panaqolus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Skellig uharteak
Skellig uharteak (irlanderaz Na Scealaga, ingelesez Skellig Islands, antzina The Skellocks ere deituak) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Kerryko konderria kokaturik dauden uharte batzuk dira. Denera bi uharte dira, Skellig Michael eta Little Skellig, Iveragh penintsularen hego-mendebaldeko Bolus Head lurmuturretik 13 kilometrotara daudelarik. Uhartedia lanperna-musu eta zanga ugariren bizilekua izateagatik ospetsua da, bai eta antzinako monasterio baten hondakinak egoteagatik ere, azken hauek UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zituelarik.
Fauna
Bi uharteak itsas hegazti ugariren bizileku izateagatik ezagunak dira, berez Irlanda osoan hainbat espeziei dagokionez barietate eta ugaritasun handiena duen kokalekua ere bada. Bertan bizi diren hegazti moten artean honako hauek daude: Ekaitz-txori txikia, zanga, fulmar, gabai-arrunta, antxeta hankabeltza, martin arrunta, pottorro arrunta eta lanperna-musua (azken honetatik Great Skellig uhartean 4.000 ale daudelarik). Jada kopuru txikiagoan belatxinga mokohoria eta belatz-handia ere topa litezke.
Hegaztietatik at, Skellig uharteak itsas fauna garrantzitsu baten bizilekua ere badira: bertan foka grisak, marrazoi erraldoiak, bale hegal-zuriak, izurdeak eta laut dortokak topa litezke. Uharte hauetan urpekaritzan jarduteko ur egokiak ere badaude.
(20000) Varuna
"Artikulu hau Kuiper gerrikoko argizagiari buruzkoa da, mitologia hinduko pertsonaiari buruzkoa hurrena: Varuna." (20000) Varuna edo Varuna Kuiper gerrikoko cubewano bat da, 2000 WR106 behin-behineko izendapena jaso zuena. 2000ko azaroaren 28an aurkitu zen Spacewatch taldeak Kitt Peak Behatoki Nazionaletik (Arizona) eginiko lanari esker.
Gurutzeta Kirol Futbol Taldea
Gurutzeta Kirol Futbol Taldea Barakaldoko Gurutzeta barrutiko futbol taldea da. 1980an sortu zen Club de Fútbol Deportivo Cruces izenarekin eta 2004an hartu zuen euskarazko izena.
(20000) Varuna
Gaur arte, Varunak ez du planeta nano gisa hartzeko Nazioarteko Astronomia Elkartearen (IAU) onespena jaso, haatik, planeta nano izateko hautagai direnen zerrendan dago.
Gurutzeta Kirol Futbol Taldea
Datuak
2020-21 denboraldia barne.
(20000) Varuna
Izena
Mrinalini Sarabhaik proposatu zuen izena, mitologia hinduan itsasoaren jainko dugu Varuna, greziar mitologiara joango bagina, haren baliokide gisa Poseidon aurkituko genuke eta erromatar mitologian Neptuno.
Ezaugarri nagusiak
Bere batez besteko diametroa 900 eta 1060 kilometro artekoa dela uste da. Neptunorekiko kanpo-orbita bat du eta Kuiper gerrikoaren barneko gorputz gisa hartzen da. 2010ko hamarkadan Lurretik 6000 milioi kilometrora zegoen eta bere orbita, erabateko zehaztasunez ezagutzen ez den arren, gure planetarekiko 20º-ko makurduran dago.
Murray City (Ohio)
Murray City Ohioko herri bat da. Hocking konderrian kokatua dago. 2010ean 449 biztanle zituen, 0.82 kilometro koadrotan banatuta.
Persierazko Wikipedia
Persierazko Wikipedia Wikipediaren persierazko edizioa da. 2004ko urtarrilean jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 84.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 32.a zen.
Baâlons
Baâlons Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Baâlons udalerrian erroldatutako biztanleak 199 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 81 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 92etxeak ziren. 81 etxebizitza nagusietatik 70 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ezkorlako Kaskoa
Ezkorlako Kaskoa Nafarroa Garaiko mendia da, 645 metro ditu eta Abartango mendilerroan kokatuta dagoena.
Baâlons
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 121 ziren, horien artean 91 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 91 pertsona aktiboetatik 83 lanean zeuden (40 gizon eta 43 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Baâlons udalerrian 83 unitate fiskal zeuden, 205 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.369 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Baâlons udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 385 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Boogaloo mugimendua
Boogaloo mugimendua eskuin muturreko estatubatuar mugimendu bat da. Milizia armatu baten gisara agertzen diren gizonezkoz osatua dago gehienbat eta partaideei boogaloo boys edo boogaloo bois esan ohi zaie.
Peter Lorre
Peter Lorre (Rosenberg, Austria-Hungariako Inperioa, egun Eslovakia; 1904ko ekainaren 26a - Hollywood, AEB; 1964ko martxoaren 23a), jatorri judutar eta hungariarreko aktorea izan zen. Bere benetako izena László Löwenstein zen.
Boogaloo mugimendua
Ezaugarri nagusia dute armen jabetza publiko eta librearen alde agertzen direla eta oro har gobernua gorrotatzen durela. Batzuk talde zuri supremazistak edo neo-naziak dira, baina publikoki arrazismoa salatzen dutenak ere badira. Erabiltzen duten sinbologian, gehien nabarmentzen dena da Estatu Batuetako 2. gerra zibil baterako prestatzen ari direla, edo horixe bera piztu edo azeleratzeko lanean ari direla: accelerationist terminoa ere aplikatzen zaio horregatik ingelesez. 2019ko amaieratik egin dira nabarmenak batez ere AEBetako zenbait protesta eta agerraldi publikotan.
Peter Lorre
Biografia
Alemaneraz hezi zuten eta txikia zela familiak Vienara jo zuen. Aitak aginduta-edo bankari izateko ikasi zuen, eta horretan jardun sasoi batean, lanetik bota zuten arte. Antzerkiari ekingo dio, inprobisazioaren bidetiko eskola batean izena emanaz; psikoanalisiaren gaineko interesa ere garai horretan ernatu zitzaion, bizitza osoan kezka izango duen diziplina. Zuzendu zuen film bakarra horren adierazgarri da: "Der Verlorene".
Pauilhac
Pauilhac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2007an 553 biztanle zituen.
Boogaloo mugimendua
Izena eta gako estetikoak
Eta boogaloo hitzetik, beste irudi asoziazio batzuk egin izan dira: Big igloo edo iglu handia, batetik (eta hortik igluak izatea ikono bat mugimenduarentzat), eta Big luau edo Luau handia (Luau bat Hawaiiko jai bat da), eta hortik hawaiar alkandorak erabiltzea talde-pertenentziaren ikur gisa.
Era berean, ikur eta termino ironiko hauek uzten diete partaideei distantzia bat gordetzen mezuen gordintasunetik, eta defentsa mekanismo gisa ere ikus daitezke: igluak eta hawaiar kamisetak ez dira esbastikak, noski, eta bide ematen dute adierazteko norberaren jarrera kalterik gabeko txantxen eremuan kokatzen dela, ez muturreko mugimendu armatu baten erradikaltasunean.
Peter Lorre
Biografia
Naziek 1933an Alemanian boterea eskuratutakoan, erbestera bidea egin zuen Lorrek, aurrena Parisera eta hurrena Londresera. Han Alfred Hitchcockek aukera eman zion gaiztoarena egiteko The Man Who Knew Too Much, 1934ko filmean.
Pauilhac
Biztanleria
2007an Pauilhac udalerrian erroldatutako biztanleak 553 ziren. Familiak 192 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Peter Lorre
Biografia
Aldi baterako Hollywoodera jo zuen eta eskainitako pertsonaiak molde jakinekoak ziren, atzerritar zein bilau gaiztoak. Horra 1935ean filmatutako Mad Love, edota pertsonaia baten gainean eginiko seriea, Mr. Moto, John P. Marquand idazleak sorturiko detektibe japoniarraren gainekoa. Arrakasta nahikoa izan zuen ekoizpen honek, eta Lorre ezagun bihurtu zuen. Gaixotasunak jota ezin ekin izan zion 1939an Son of Frankenstein filmari eta bete behar zuen lana Basil Rathbonek osatu zuen. Hurrengo urtean, Bela Lugosi eta Boris Karloff aktoreekin batera You'll Find Out pelikulan hartu zuen parte. Arian-arian Lorre, Warner Bros. produkzio-etxeko lanetan agertzeari esker, gero eta famatuagoa zen. Jarraiko bi urteetan oso film ezagunetan ikusiko dugu: The Maltese Falcon ("Maltar Belatza", 1941) eta Casablanca (1942) dira lan horiek. 1941ean Amerikako Estatu Batuetako hiritartasuna bere egin zuen.
Pauilhac
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Peter Lorre
Biografia
Bigarren Mundu Gerra amaituta, Lorreren agerpenak bakanagoak dira eta irratian jarduten du gehienbat. 1951an Alemanian da film bat idatzi, zuzendu eta antzezteko: Der Verlorene. Kritikak lan bikaintzat jo zuen. 1954an Jules Verneren eleberrian oinarritutako Walt Disneyren 20,000 leagues under the sea ekoizpenean hartu zuen parte, Kirk Douglas eta James Mason aktoreen ondoan. 1960ko hamarkadaren hasieran Roger Corman zinemagilearen aurrekontu txikiko baina harrera ona izan zuten hainbat lanetan aritu zen, tartean The Raven filma dagoelarik.
Estruktura kausal
Sarrera
Fisika modernoan (bereziki erlatibitate orokorrean ) espazio-denbora barietate lorentzdar baten bidez deskribatzen da. Barietateko puntuen arteko kausazko erlazioak interpreta daitezke deskribatuz espazio-denborako zein gertaerek eragin dezaketen besteen gainean.
Geometria lorentzdarreko adibide arrunt bat Minkowskiren espazio-denbora da. Bertako puntuen arteko kausazko erlazioak partikularki sinpleak dira, kasu honetako espazio-denbora laua da eta.
Peter Lorre
Biografia
59 urte zituenean istripu zerebrobaskularra jasan zuen eta horren ondorioz hil.
Estruktura kausal
Sarrera
Hala ere, barietate lorentzdar arbitrario baten egitura kausala zaildu egin daiteke kurbaduragatik. Kasu hauetan estruktura kausalak puntuen arteko kurba diferentziagarrien bidez ezartzen dira, kurben abiaduren (bektore ukitzaileen) baldintza batzuenpean. Baldintza horien bidez defini daitezke erlazio kausalak.
José Antonio Primo de Rivera
José Antonio Primo de Rivera Sáenz de Heredia, III. Lizarrako markesa (Madril, 1903ko apirilaren 24a – Alacant, 1936ko azaroaren 20a) espainiar abokatu eta politikaria izan zen. Miguel Primo de Rivera diktadorearen seme nagusia. Falange Española alderdia sortu eta zuzendu zuen. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, atxilotu eta gobernuaren aurka matxinatzeagatik fusilatu zuten. Frankismoak haren irudia erabili zuen propagandaren martiri moduan, bai Espainiako Gerra Zibilean zehar, bai eta Frankismoan ere.
Estruktura kausal
Bektore ukitzaileak
\,(M,g) barietate lorentzdar baten kasurako, non g M barietatearen puntu oroko metrika den. Puntu bakoitzeko espazio tangenteak definizioz Minkowskiren espazioko estruktura berbera izango du. Ondorioz, nuluak ez diren bektore ukitzaileak hiru multzo disjuntutan sailka daitezke. X bektore ukitzailea izanik, honen sailkapena:
José Antonio Primo de Rivera
Haren heriotza alde nazionalean bi urtez isilarazi zen, El Ausente (Ez dagoena) ezizenaz. Gerra bukatzean, haren izenak alde nazionalean hildakoen zerrenda guztiak hasi zituen, espainiar eliza gehienetan "José Antonio ¡Presente!" (Jose Antonio, hemen!) inskripzioa jarrita. Izenaz bakarrik (ez deituraz, ohitura den bezala) ezagutzen den garaiko buruzagi politiko bakarra da, haren jarraitzaileen artean karisma handia baitzuen. Ramón Serrano Súñer rek esan ohi zuen Salamancan bizirik aurkeztu balitz, "Caudillo" bakarra bera izango zela, eta inor ez zela ukatzera ausartuko, ezta Franco bera ere.
Estruktura kausal
Bektore ukitzaileak
Barietate lorentzdar kanonikoa Minkowskiren espazio-denbora da, non  eta g Minkowskiren metrika laua diren. Izatez, eredu honen fisika da aurreko atalean ikusi ditugun bektore tangenteen izenen jatorria. Espazio-denbora honetako kausazko erlazioak nahiko sinpleak dira, aurrerago aipatu bezala espazio tangentea ere  delako eta ondorioz bektore tangenteak espazioko puntu gisa identifika ditzakegulako. X = (t,r) lau dimentsiodun bektorea  -ren zeinuaren arabera sailkatzen da ( 3-dimentsioko espazioaren koordenatu kartesiarrak izanik eta c argiaren abiadura). Metrikaren aldaezintasuna dela eta, bektoreen espazioko sailkapenak berdinak izango dira Lorentzen transformaziopeko erreferentzia sistema guztientzat, ez ordea Poincaré-ren transformazio orokor baten bidezkoetan, jatorria lekuz alda daiteke eta.
Ramphotyphlops wiedii
Ramphotyphlops wiedii Ramphotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
José Antonio Primo de Rivera
Demokrazia
1933an José Antonio Primo de Riverak Falage Espainola sortu zuen, Madrileko Komediaren antzokian, eta hauxe esan zuen bere hitzaldian:
Aldi berean, José Antoniok, militar espainiarrak zirikatu zituen estatu kolpe bat eman zezaten behean idatzita dagoen moduan:
Katolizismoa
Katolizismoa Primo de Riveraren kontzeptu erabilienetarikoetan dago. F.E.-ren Puntos Iniciales irakur daiteke: "Bizitzaren interpretazio katolikoa da, lehenengo, egiazkoa, baina gainera, historikoki Espainiarra"; Tradizioa eta erlijioa esaldi honetan batuz. Espainiaren unibertsaltasuna ere hor dago: "Nora gidatu gaitzake gure jatorri nazionala gure munduko mandatuaren konstante katolikoak aurkitzera baino? Bere bizitza militante eta sakrifizio kontzeptuan, bere zentzu militar eta katolikoa nahasten du; eta zalantzarik gabe bere influentzia justizia sozialaren zentzuan eta bere paternalismo politikoan ikusten da. Horrela beti mantendu zuen Espainiako edozein eraikitzea zentzu katolikoa izan behar du.
Konspirazioak II Errepublikaren kontra, fusilamendua eta ondorioak
Martxoaren 14an, Primo De Rivera Madrileko kartzelan sartzen da armen jabetza ilizitoagatik, eta ondoren, Ekainaren 5an, Alacanteko kartzelara lekualdatua da. Kartzelatik, bisita erregimen erlaxatuari esker, Falange gidatzen jarraitzen zuen insurrekzio baten alde. Apirilaren amaieran ejertzitoko ofizialei zuzendutako karta bat idazten du, bertan altxamendu aldeko deia egiten zen.
1936ko Uztailaren 18 insurrekzioa gertatzean, Jose Antonio Primo de Rivera oraindik Alicanteko kartzelan zegoen preso. Aurreko egunean, bera eta bere anaia bere ondasunak biltzen zeuden, bere irteera ziurtzat jotzen zuenaren seinale. Aurretik bere ihesaren plan batzuk egon ziren, haien artean Oran, Argelia edota Mallorcara eramango luketena itsasontzi baten. Danak porrot egin zuten hasi baino lehenago. Altxamendua Valentzia eta Alacanten porrot egin zuen eta hau bere askapenaren saiakerak zapuztu zituen.
Hilketaren azken 4 hilabeteetan, Primo de Rivera bere diskurtsoa leundu zuen. Hilabete batzuk lehenago gerrari buruzko iritziak azaldu zituen: "Aurrerapen elementua da. Guztiz beharrezkoa da!". Hilabete horietan adiskidetze eta areriotasunen bukaerari buruz hitz egingo du. Indizio argiak daude, gerraren ondorio zorigaiztokoak ikusiz, bere askapenaren alde lagundu nahi zuen Ezinezkoa da Jose Antonio, bere zeldan inkomunikatua eta heriotzatik at egiteko aukera urriak zituela jakinaren gainean, garai latzak biziko zituela biolentziarekiko zuen jarrerari buruz hausnartzean. Lau hilabete horien buruan Jose Antonio egindako transformazioa, ideia sortarazi zuen, ondoren oso zabaldua, Espainiar gerra zibileko bi bandoak beradiskitzeko aukera galdua zela.'' Abuztuan gatazka gelditzeko plan bat proposatu zuen. 14. egunean, Jose Antoniok Martin Echeverriari (Levanteko Junta delegatuaren idazkaria) honakoa esan zion: "Espainia desegiten ari da. Bando baten garaipen absolutua, inorengandik gainbegiratu barik, berriz ere Gerra karlistak ekarri ditzake: Atzerapena non ordena sozial, politiko eta ekonomia garaipen guztiak galduko dira, iluntasun eta trakestasun aro batean sartuz".
Bere testamentuan hurrengo nahia edo desioa azaltzen du: «Neurea izatea diskordia zibiletan isuritako azken espainiar odol tanta.» Bere esaldi famatuenetariko batetan: «Espainiako herri guztiak, haien desberdintasun guztiekin, patuaren batasunean armonizatuak sentitzea.» Bere heriotzaren albistea arin heldu zen zona nazionalera, hurrengo urtetan isilarazia izanik. Bere martiri irudia buruzagi politikoa baino erabilgarriagoa zen. Gainera Primo de Rivera "bizirik" zegoen bitartean falangista buruzagiak ez zuten beste lider bat bilatuko, Franco botere guztia bere eskuetan biltzea erraztuz.
Gerra bukatzean, bere gorputza Alacantetik Escorialera eraman zen lepoan, eta Valle de los Caidos basilika bukatzean Francisco Franco bere gorpua bertara eraman eta ehortzea agindu zuen.
Pauilhac
Etxebizitza
2007an 219 etxebizitza zeuden, 196 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 211 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 196 etxebizitza nagusietatik 160 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 129 etxek bost zituzten. 173 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 65 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 124 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Yokohama F. Marinos
Yokohama F. Marinos (横浜F・マリノス) Japoniako futbol talde bat da, Yokohama hirikoa, Japoniako 3 Liga eta 7 Kopa irabazi ditu besteak beste.
Historia
1972an Nissan Motors SC izenarekin sortu zen taldea Yokohaman. Liga erdi-amateurrean gora egin zuen eta 1988 eta 1989ko ligak irabazi zituen. 80. hamarkadan Enperadorearen kopa ere lau aldiz irabazi zuen. 1993an liga profesionala hasi zenean talde indartsuenetakoa zen, Asiako Futbol Errekopa bera ere irabazi baitzuen, baina 1995etik aurrera gainbehera iritsi zitzaion eta 2003 arte ez zuen liga berria eskuratu. 1999an Yokohama Flügels taldearekin bat egin zuen, hortik taldearen izeneko "F" hizkia.
2013 denboraldian ligako bigarren postua eskuratu du eta kopako txapelduna izan da.
Pauilhac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 370 ziren, horien artean 273 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 273 pertsona aktiboetatik 260 lanean zeuden (141 gizon eta 119 emakume) eta 13 langabezian zeuden (6 gizon eta 7 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 49 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pauilhac udalerrian 216 unitate fiskal zeuden, 578 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.405 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 igeltseroa, 1 margolaria eta 1 iturgina.
2000. urtean Pauilhac udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.826 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lakewood (Illinois)
Lakewood  Illinoiseko herri bat da. McHenry konderrian kokatua dago. 2010ean 3,811 biztanle zituen, 9.5 kilometro koadrotan banatuta.
Estruktura kausal
Denbora-orientagarritasuna
Minkowskiren identikoa den estruktura honek, gertaera baten inguruko erlazio kausalak ikustaraztea ahalbidetzen du. Izatez, puntu bakoitzean iragana eta etorkizuna desberdindu daitezke argi konoa bi baliokidetasun-erlaziotan banatuz, etorkizunera zuzendutakoa eta iraganera zuzendutakoa.
Munroe Falls (Ohio)
Munroe Falls Ohioko hiri bat da. Summit konderrian kokatua dago. 2010ean 5,012 biztanle zituen, 7.04 kilometro koadrotan banatuta.
Estruktura kausal
Denbora-orientagarritasuna
X eta Y puntu bateko espazio motako bektore tangenteak izanik, X eta Y baliokideak (X\sim Y) dira, hau da, baliokidetasun-klase berekoak, baldin eta g(X,Y)<0 bada. Horrelako sailkapenak, puntuetan egindako denbora-geziaren aukeraketaren araberakoak izaten dira. Denbora-geziaren kontzeptuak denborak aurrera egiten duen norabidea definitzen du, baina ez da derrigorrez espazio-denbora osoan zehar hedatzen. M barietate lorentzdar bat denboran orientagarria dela esaten da puntu orotan baliokidetasun-klasea modu jarraituan zehaztu ahal bada. Baliokidea dena, aldagai bat denboran orientagarria da baldin eta soilik baldin denbora motako eremu bektorial jarraitu bat, puntu bakar batean ere anulatzen ez dena, baldin badauka.
Hau da espazio-denbora batek bete behar duen baldintza minimoa gertaeren arteko estruktura kausalaz hitz egin nahi baldin badugu. Izan ere, espazio-denbora ez bada denboran orientagarria, orokorki ezingo dugu esan behatzaile baten ibilbideak denboran aurrera edo atzera egiten duen.
Kurbak
M-ko bide lau jarraitu bat non \Sigma tarte ez-endakatu bat (puntu bat baino gehiago konektatzen dituen bilduma) den R-n. Bide leun bat μ deribagarria da behar bezain bestetan (normalean C^\infty ), eta bide erregularrek deribatu ez-nuluak dauzkate.
M-ko kurba bat bide baten irudia da edo, hobeto esanda, birparametrizazioaren bidez erlazionatutako bide-irudien baliokidetasun-klase bat da, hau da, homeomorfismoak edo difeomorfismoak \Sigma-en. Bestalde, M denbora orientagarria denean kurba orientatua dagoela esaten da parametro aldaketa funtzio monotonoa baldin bada.
Horrela, kurba erregular lauak hauen bektore tangenteen izaeraren arabera sailka ditzakegu: \Sigma -en propietateek ziurtatzen dute kurba itxi kausalak ez direla automatikoki espazio-denbora guztietan onartuak.
Aldagaia denboran orientagarria baldin bada, espazio motakoak ez diren kurbak denborarekiko duten orientazioaren arabera sailkatu daitezke:
M-ko kurba kronologiko, nulu edo kausal bat:
Sailkapen berri honetan kurba kausalak bakarrik sartzen dira. Izan ere, hauei soilik ezarri ahal zaie denborarekiko orientagarritasuna. Horrela,
Kausazko harremanak
M aldagaiko x eta y puntuen arteko erlazio kausalak sailka ditzakegu:.
Bestalde, aldagaiko x puntu bat izanik:
Era berean definitzen dugu
M-ko azpimultzoekin ere egin dezakegu lan. Demagun S azpimultzo bat dugula:
Propietateak
Propietate topologikoak :
Espazio-denborako estruktura kausala
Espazio-denborako erlazio kausalak Minkowskiren espazio-denborakoen identikoak dira. Hala ere, nahiz eta denboran orientagarriak izan, badaude espazio-denbora berezi batzuk non denbora kurba itxiak aurki ditzakegun:
Horrelako espazio-denborek ez dute garrantzi fisiko handirik ezaguna den materiaren baldintzapean. Hori dela eta, badirudi logikoa dela halako kurbarik ez duten espazio-denborekin lan egitea. Hala ere, nahiz eta espazio-denborek mota honetako kurbarik ez izan, posiblea da horien antzekoren bat izatetik hurbil egotea, kurba “ia itxiak” zeintzuk hasierako puntutik hurbil igarotzen diren. Horrela, eremu grabitazionalaren perturbazio txiki batek kurba “ia itxi” hauek kurba itxi bihur ditzake.
Horrelako espazio-denborek ez dute inolako denbora kurba “ia itxirik”. Hala ere, ezin da deskartatu perturbazioen bidez kurba itxiak sor daitezkeenik. Edonolako kurba itxiak saiestu ditzakeen kausalitatea lortu ahal izateko bestelako definizio bat bilatu beharko dugu.
t eremu bektorialaren bidez g' metrika lorentzdar onargarria izango da. Gainera, honen argi konoa hertsiki handiagoa izango da. Bestalde, g-rekiko edozein denbora bektore edo betore nulu, g'-rekiko denbora bektorea edo bektore nulua izango da (aurkakoa ez da zertan eta egia izan behar). Bestelako definizio baliokide bat:
Big Bang singularitateak
Big Bang- ean iraganeko denbora mugan agertzen dira berezitasunak. Izan ere, ikusten dugu nola geodesiko nuluak t=0 hiperespazioaren tangenteak direla hasieran, eta denbora igaro ahala haien angeluak handiagotuz doazela. Bestalde, singularitatea dela eta, argi konoak endakatuak bihurtzen dira espazio tangentean, nahiz eta topologia bera mantendu. Big Bang kasua aztertzeko askotan erabiltzen den FLRW eredua jarraituz froga daiteke estruktura kausala unibertsala dela. Eredu honetako espazio-denbora laua da, baina metrika tentsorea nahikotxo aldatzen da singularitateetara hurbiltzean. Espazio-denbora honetako metrika ondorengo eran adieraz dezakegu:
Schwarzschild-en singularitateen estruktura kausala
Schwarzschild-en soluzioekin esferikoki simetrikoa, biraketa gabekoa eta kargarik ez duen den zulo beltz baten inguruko espazio-denbora defini daiteke. Unitate naturalak erabiliz c=1 eta G=1, Schwarzschilden koordenatuetan idatzitako metrika ondorengoa da:
Non. Unitate naturalak aplikatu gabe,, Schwarzschilden erradioa dugu. Metrika honetan agertzen diren singularitateak, hala nola gertaeren muga  eta, koordenatu aldaketa batzuen bitartez aztertu daitezke. Horrela, ekuazioa garatuz, ikusten dugu estruktura kausala Big Bangaren antzekoa izango dela koordenatu berriekin.
Eredu honetan argi motako geodesiko erradialen azterpena egin dezakegu:
Ekuazioa garatuz, higidura-ekuazioa zuzenean integratu daiteke;
Emaitza hau irudikatuz bi zonalde desberdindu daitezke, (r< r_S) eta (r>r_S):
Dunfermline Athletic FC
Dunfermline Athletic Football Club Eskoziako futbol talde bat da, Dunfermline hirikoa. Eskoziako bi Kopa irabazi ditu.
Estruktura kausal
Reissner-Nordström singularitateen estruktura kausala
Kasu honetako singularitateak r=0 eta (gertaeren muga) ekuazioaren zeroek emango dizkigute (kasu honetan ere unitate naturalekin gabiltza). Koordenatu aldaketen bidez ere singularitateak irudikatu ahalko dira.
Dunfermline Athletic FC
Historia
1885ean sortu zen taldea, munduko zaharrenetakoa da. Talde apala izan da historian zehar eta garai onena 1960ko hamarkadan izan zuen, Eskoziako bi kopa irabazi baitzituen eta Europako txapelketetan ere aritu zen, tartean Bilboko Athletic-en aurka jokaturiko kanporaketa bat ere bai. Emaitzarik onena 1968-69ko Europako Errekopa izan zuen, final erdietara iritsi baitzen, baina gerora txapelduna izango zen ŠK Slovan Bratislavak kanporatu zuen etxean 1-1 egin eta Txekoslovakian 1-0 galdu ondoren. Garai hartako entrenatzaileak Jock Stein (1960-65), Willie Cunningham (1965-67) eta George Farm (1967-70) izan ziren.
Euskal taldeen aurkako partidak
unfermlinek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:
NGC 5270
NGC 5270 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Colmurano
Colmurano Italiako udalerri bat da. Maceratako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Colmuranok honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 5271
NGC 5271 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Bordele
Bordele (Bordeaux, ahoskatua; Bordèu) Frantziako hego-mendebaleko Akitania Berria eskualdearen eta Girondako departamenduaren hiriburua da, bertan prefetura baitago.
2008an, 250.000 biztanle baino gehiago zituen, eta metropoli-eremuak, 1.105.000 inguru. Zortzi kantonamendu edo auzotan banatuta dago. Herritarrek bordeles izena dute (bordelais).
Fariab probintzia
Fariab (Dariz/Paxtueraz: فارياب ), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. 20.293 km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 900.000 biztanle zituen. Hiriburua Maimana da.
Biztanle gehienak, %53, uzbekeraz mintzatzen dira. Tajikak %27 dira eta paxtunak %13.
Bordele
Bordele hirigune nagusietako bat da munduko ardogintzan. Sektorearen azoka nagusia, Vinexpo, bertan egiten da eta eskualdean urtero 14,5 bilioi euroko salmentak dituzte: han, Bordeleko ardoa ospetsua VIII. mendetik ekoizten da. UNESCOk XVIII. mendeko hirigune historikoa Gizateriaren Ondare izendatu zuen hiri eta arkitektura-multzo aparta delako.
Inguru naturala
Garona ibaiak hiria zeharkatzen du; hirigunearen parean ia 500 metroko zabalera du. Horri esker, itsasontzi handiak hara iristeko gai dira, nahiz eta egun gehienak bokalean geratzen diren. Garona zeharkatzen duen azken zubia Bordelen bertan dago. Ibaiaren ezkerraldean ordoki zabala du, batzutan padurek ureztatua.
Klima
Klima ozeanikoa da (Köppenen sailkapenaren arabera Cfb); hala ere, eskualde ozeanikoak baino uda beroagoak eta negu epelagoak ditu. Edonola ere, euri ugari egiten duenez ezin dugu klima mediterraneoaren barnean sailkatu.
Atlantikotik datozen mendebaldeko haizeek neguak epeltzen dituzte eta, era berean, Bizkaiko golkoko uraren tenperaturak udak epeldu eta luzatzen ditu. Bataz besteko neguko tenperatura 6,53 °Ckoa da, baina klima aldaketa dela eta, azken neguak zertxobait beroagoak izan dira. Hotza arrunta bada ere, bitxia da elurra ikustea, hiru urtetik behin egiten baino ez duena. Bataz besteko udako tenperatura 19,51 °Ckoa den arren, 2001etik aurrera uda guztiak hori baino beroagoak izan dira, 2003koa (23,3 °C bataz besteko tenperatura izan zuena) errekorra izanik.
Historia
Erromatarren Burdigala ren aztarnak ikusgai dira oraindik Bordeleko kaleetan. Cardus Maximus eta Decumanus Maximus delako antzinako kaleak egungo hiriko erdiguneko kale nagusiak dira (Rue Sainte-Catharine eta Cours de l'Intendance, hurrenez hurren). Izan ere, Biturigarren hiriburua erromatarren garaian (Vituriges Vivisci, Burdigala), IV. mendetik aurrera, Akitaniako II. hiriburu bihurtu zen Bordele. Erromako inperioaren garaian, Euskal Herria hego-iparralde zeharkatzen zuen galtzada batek lotzen zituen Galiako Burdigala (Bordele) eta Hispaniako Asturica (Astorga).
498. urtean frankoek Bordele hartu zuten, mendeetan amaitu ez zen gatazka bati hasiera emanez. Akitaniarrek eta euskaldunek, frankoen aurka bat eginik gehienetan, eutsi behar izan zioten 732. urtean Abdul Rahman Al Ghafiqiren erasoari, baina Oto I.a Handia gidari zuten oste eusko-akitaniarrek Bordele aldean makurtu behar izan zuten arabiarren aurrean; geroago, ordea, musulmanen aurrean garaipena erdietsi zuten frankoekin batera (Poitiersko gudua (732)). 816. urtean, Sigin Bordeleko kondea euskaldunekin batera altxatu zen frankoen kontra, baina Iruñean babesturik egon ondoren, gudu batean hil zuten franko germaniarrek. Akitaniako dukerriarekin batera, Bordele Ingalaterrako koroaren mende geratu zen 1154an.
Bigarren Mundu Gerran, Euskal Gudarien Brigadaren ekintzek berebiziko garrantzia izan zuten, Bordeleko hiria alemaniar naziengandik askatzeko (1944).
Demografia
1999ko erroldaren arabera, udalerriak 215.363 biztanle zituen. 2005ekoan berriz hazkunde handia nabari zen 230.600 biztanle erroldatuak zeudelako. Gehienak frantziarrak izan arren, badaude italiar, espainiar (Bordeleko biztanleriaren % 20k espainiar arbasoren bat du), portugaldar, turkiar, alemaniar eta magrebtar komunitate handiak ere.
Bordelek egun 235.000 biztanle inguru dituenez, Frantziako bederatzigarren hiririk handiena da, baina inguruko eremu metropolitarra kontuan harturik, milioi bat biztanle baino gehiago izanik, seigarren handiena da.
Gertuko Communauté urbaine de Bordeaux-k 27 udalerri eta 714.727 biztanle ditu.
Ekonomia
Bordele Frantziako hego-mendebaleko hiri garrantzitsuena da. Frantziako seigarren portua (10.012.000 tona 1984an), bertatik banatzen dira Bordeaux ardo ospetsuak. Aerodromoa (Mérignac), petrolio findegiak (Bec d´Ambès, Pauillac), ontziolak, industria metalurgikoa, elektrikoa, hegazkinak, janari industria, zurgintza, kimika industria.
Ondarea
Paris ondoren, Bordele da Frantzian monumentu historiko izendatuta eraikin gehien dituen bigarren hiria. Horien artean da Bordeleko katedrala.
Hiriko kaiak (Port de la Lune), Garona ibaiaren ertzetan eraikitakoak, UNESCOk izendatu ditu Gizateriaren Ondare.
Pessac auzuneko Cité Frugès delako hirigintza-antolakuntza modernoa, Le Corbusier arkitektoak 1924an diseinatua, eta gaur egun Zone de Protection du Patrimoine Architectural Urbain et Paysager gisa sailkatua.
Bestalde, bertan hiri honetako nahiz Akitaniako historiari buruzko Akitaniako museoa ere badago.
Hezkuntza
Bordeleko Unibertsitatea Frantziako osoko garrantzitsuenen artean dugu. Lau zentro nagusi hartzen ditu barne. 1441ean Pey Berland artzapezpikuak sortua, Frantziako Iraultzak 1793an desegin arren, 1808an Napoleon I.ak berrezarri zuen. Egun, 70.000 ikasle inguru ditu eta Europa osoko campus handienetariko bat (235 ha) du.
Unibertsitatetik kanpo goi-eskola asko ere baditu, ingeniaritza, enpresa eta hainbat zientzia irakasten dituztenak.
Gastronomia
Gastronomian, mundu mailan ezaguna da Bordeleko ardoa. Gorri zein zuria, eskualdean 14.000 ekoizle, 117.514 ha-mahasti, 400 merkatari inguru daude. Gorria egiteko cabernet sauvignon, cabernet franc, merlot, petit verdot eta malbec barietateko mahatsak erabiltzen dituzte. Zurirako, berriz, sauvignon blanc, sémillon eta muscadelle. Urtean bataz-besteko ekoizpena 960 milioi botilakoa da.
Hiriko gozogintzaren izarra canelé izeneko bizkotxoa da, XVIII. mendean Deikundearen mojek asmatua. Lanproia, saihetsarteko edo entrecôtea eta behiki bordeles erara ere ospetsuak dira.
Hedabideak
Sud Ouest eskualdeko egunkariak hiri horretan dauka egoitza nagusia. 20 minutes, Direct Bordeaux 7 eta Métro doako egunkariak bordeles argitalpenak ere badituzte.
France 3 Aquitainek hirian France 3 Bordeaux-Métropole izeneko kanala du.
Kirola
Girondins de Bordeaux futbol taldea hiriko kirol-talde ospetsuena da, bere etxeko partiduak Stade Jacques Chaban-Delmas estadioan jokatzen dituelarik. Estadio honetan Union Bordeaux Bègles errugbi taldeak ere jokatzen du, egun Top 14 ligan dabilena.
Cricket talde bat ere badu, Frantziako indartsuenetariko bat dena. Txirrindularitzan 250 metroko zurezko belodromo bat, Vélodrome du Lac, du Pistako Txirrindularitza UCI Munduko Txapelketaren probak antolatzen duena. Gertuko Côte d'Argenten surflariak aritzen dira, batez ere, Lacanaun.
Hauexek dira talde profesionalak:
Herri eta hiri senidetuak
Bordele ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Karatea 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak +75 kg
Gizonezkoak 75 kg. gaineko karatea 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko abuztuaren 7an ospatu zen Nippon Budokanen. Lehen aldia zen kirol hau olinpikoa zela.
Guizhouko poni
Guizhouko ponia Txinako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.
Zaldi arraza honen jatorria Txinako Guizhou probintzi menditsuan dago. Bere inguru geografikoa nahiko isolatua denez, arraza hau nahiko garbia mantendu da mendetan kanpoko eraginik jasan gabe. Esate baterako 1950. urtean Gobernua saiatu zen kanpoko zenbait zaldi arraza probintzian sartzen, baina huts egin zuten bertako ihguru naturalera moldatzen ez zirelako. Ondorioz arraza garbia mantendu da.
Précy-sur-Oise
Précy-sur-Oise Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Précy-sur-Oise udalerrian erroldatutako biztanleak 3.341 ziren. Familiak 1.230 ziren, horien artean 248 pertsona bakarrekoak ziren (107 bakarrik bizi ziren gizonak eta 141 bakarrik bizi ziren emakumeak), 389 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 486 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 107 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.316 etxebizitza zeuden, 1.256 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 1.083 etxeak ziren eta 218 apartamentuak ziren. 1.256 etxebizitza nagusietatik 962 bere jabearen bizilekua ziren, 263 alokairuan okupaturik zeuden eta 31 doan lagata zeuden; 22 etxek gela bat zuten, 71 etxek bi zituzten, 177 etxek hiru zituzten, 318 etxek lau zituzten eta 667 etxek bost zituzten. 944 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 513 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 636 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.225 ziren, horien artean 1.685 aktiboak ziren eta 540 inaktiboak ziren. 1.685 pertsona aktiboetatik 1.564 lanean zeuden (835 gizon eta 729 emakume) eta 121 langabezian zeuden (65 gizon eta 56 emakume). 540 pertsona inaktiboetatik 185 erretiraturik zeuden, 203 ikasten zeuden eta 152 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Précy-sur-Oise udalerrian 1.261 unitate fiskal zeuden, 3.290,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.769 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 129 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 27 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 20 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 10 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Panaqolus gnomus
Panaqolus gnomus Panaqolus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.