Frisiar_zaldi
Arrazaren ezaugarriak
Frisiar zaldi-arraza bere ile beltzaren koloreagatik ezagutzen da, gehien bat; hala ere, ez da kolorea bere bereizgarri bakarra; frisiar zaldiak, noizean behin, gaztaina kolorekoak dira, odol-lerro batzuek ('e) gene "gorria" baitute bere baitan. 1930eko hamarkadan, gaztaina kolorekoak eta marroi-gorrixkak ere ikusten ziren. Frisiar zaldiek oso gutxitan edukitzen dituzte edozein motatako marka zuriak; erregistro-genealogiko gehienek kopetan izar txiki bat baino ez dute onartzen arraza garbia bezala erregistratzeko. Zaldi bat FPS (Friesch Paarden Stamboek) erregistro-genetikoak hazkuntza-talde gisa onartua izateko, onarpen prozesu zorrotza gainditu behar du. Frisiar zaldiak 160 cm-ko altuera du (nahiz, batzuetan, 147tik 173ra iristera heldu daitekeen) soin-gurutzeraino, eta behorrek eta zaldi-zikiratuek, gutxienez, 157 cm izan behar dute «izar-izendapen» pedigria jaso ahal izateko. Herbehereetako epaileek zaldiak ikuskapen edo keuring batean epaitzen dituzte, eta haiek erabakitzen dute zaldiak izar izendapena merezi duen ala ez. Arrazak osaera orokor indartsua, eta hezur-egitura onak ditu, batzuetan barrokoa deitzen den gorputz mota batekin. Frisiar zaldiek lepo luze-arkuduna eta «espainiar motako» buruak dituzte, ondo zizelatuak eta belarri motzak. Sorbalda indartsuak eta beheratuak eta gorputz trinko eta gihartsuak, eta atzekoalde sendoak eta beheratuak eta isats baxua dituzte. Haien gorputz-adarrak nahiko laburrak eta sendoak dira. Frisiar zaldiak zurda eta buztana ere luze eta lodiak ditu, askotan uhindua, eta luma bat —beheko hanketan, ile luzea eta zetatsua— nahita moztu gabe uzten dena. Arraza trosta bizkor eta pauso handikoagatik da ezaguna. Frisiar zaldia gogotsu, aktibo eta kementsutzat hartzen da, baina baita leuna eta otzana ere. Frisiar zaldiak presentzia handia izan ohi du, eta bere burua dotoretasunez azaldu ohi. Gaur egun, bi osaera mota bereizten dira: «barrokoa», frisiar zaldi klasikoaren eraikuntza sendoagoa duena eta «modernoa», «kirol zaldi» motakoa, hezur finagoa duena. Bi motak ohikoak dira, nahiz eta, gaur egun, mota modernokoa ezagunagoa den ikuskizun barrutietan frisiar zaldi barrokoa baino. Hala ere, osaera-motak garrantzi gutxiago du mugimendu zuzenak baino. Oro har, gaztaina kolorea ez da ugalketarako zaldi bezala onartzen erregistrorako, nahiz eta batzuetan, behorrentzako eta zikiratutako zaldientzako onartzen den. Lehiaketetan, gaztaina koloreko frisiar zaldia zigortu egiten da. Hala ere, zauri zaharren ondorioz kolorea galdu edo eguzkiarengatik lausotutako ile beltzak ez dira zigortzen. Gaztaina kolorearen aleloan, badago frisiar zaldiaren ezaugarri genetiko errezesiboa; 1990eko hamarkadan, bi behor gaztaina koloreko moxalak erditu zituzten. 1990ean hasi zen Friesch Paarden Stamboek gaztaina kolorekoak ugaltzen, eta, gaur egun, proba genetikoekin, gaztaina kolorea edo gene "gorriaren" presentzia adierazten duten hazitarako zaldiek (heterozigotoak eta kolore beltzez maskaratuta egon arren) ez dituzte FPSn erregistratzen. KFPSra afiliatuta ez dagoen American Frisian Association-ek marka zuriak eta/edo gaztaina kolorea duten zaldiak erregistratzeko aukera ematen du arraza garbia frogatzen bada. 2014an, hazitarako zortzi zaldi-lerro zeuden oraindik gaztaina kolorearen genea zeramatenak.