cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Menoncourt
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Menoncourt udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Niutsuhime santutegia
Niutsuhime santutegia (丹生都比売神社) Katsuragi herrian dagoen santutegi xintoista ezaguna da. 2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Kii mendizerrako toki eta erromes bide sakratuak izeneko multzoan.
Ez da ezagutzen noiz sortua izan zen baina IX menderako jadanik bazela jakina da.
John James Audubon
John James Audubon (Les Cayes, Saint-Domingue (oraingo Haiti), (1785eko apirilaren 26a – 1851ko urtarrilaren 27a) ornitologo, naturalista eta margolari frantsesa izan zen. 1812an Estatu Batuetan nazionalizatu zen eta Ameriketako lehen ornitologotzat hartu zuten.
Biografia
Itsasontzi bateko kapitain frantses baten eta haren maitalearen seme ez-legitimoa zen. Frantzian hasi zen. Audubonek gaztetan Jacques Louis David margolariak eskolak eman zizkiola esan izan du, Frantzian ezaguna egingo zen margolaria, baina gerora ukatu egin izan dira beste Audubonen hainbat fikzioren antzera.
1803an, aitak Estatu Batuetara bidaiatzeko pasaporte faltsu bat lortu zion eta modu horretan Napoleondar Gerretan parte-hartzea saihestea lortuko zuen. Audubonek sukar horia batu zuen eta itsasontziko kapitainak apopilo utzi zuen etxe batean osatu zen arte. Urte hartan Lucy Bakewell ezagutu zuen eta 1808an ezkondu ziren.
Audubonek Filadenfiatik gertu granja bat hartu zuen, eta naturaren ikerketa egiten hasi zen Sayornis Phoebesei eraztunak jarriz. Hegazti horien zaintza egitea proposatu zuen eta habia egiten zuten lekura bueltatzen ziren urtero.
Hegaztiak margotzeko Audubonek tiro egiten zien lehenengo. Ondoren alanbre bidez eusten zituen tente, jarrera natural bat lortu ahal izateko. Gainera, berezko ingurunean irudikatzen zituen hegaztiak. Horrek, bere garaikideak ziren Alexander Wilson bezalako margolariek egiten zituzten irudikapen zurrunekin alde handia erakusten zuen. Audubonek honela idatzi zuen behin: Hegazti gutxi dagoela esaten dut egun berean ehun baino gutxiago hiltzen baditut. Bere biografoetako batek zera adierazi zuen: zenbat eta arraroagoa zen hegaztia, orduan eta ezinegon handiagoarekin jarraitzen zion Audubonek, antza, espeziearen suntsipenak axola izan gabe.
Aubusson-d'Auvergne
Aubusson-d'Auvergne Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aubusson-d'Auvergne udalerrian erroldatutako biztanleak 221 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 163 etxebizitza zeuden, 98 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 153 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 98 etxebizitza nagusietatik 78 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 30 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 130 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (45 gizon eta 43 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Aubusson-d'Auvergne udalerrian 109 unitate fiskal zeuden, 239 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.809 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Aubusson-d'Auvergne udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 330 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Picauville
Picauville Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Picauville udalerrian erroldatutako biztanleak 1.999 ziren. Familiak 781 ziren, horien artean 280 pertsona bakarrekoak ziren (112 bakarrik bizi ziren gizonak eta 168 bakarrik bizi ziren emakumeak), 249 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 212 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 940 etxebizitza zeuden, 798 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 69 bigarren erresidentzia ziren eta 74 hutsik zeuden. 846 etxeak ziren eta 76 apartamentuak ziren. 798 etxebizitza nagusietatik 453 bere jabearen bizilekua ziren, 338 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 12 etxek gela bat zuten, 60 etxek bi zituzten, 186 etxek hiru zituzten, 218 etxek lau zituzten eta 321 etxek bost zituzten. 620 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 369 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 275 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.221 ziren, horien artean 817 aktiboak ziren eta 404 inaktiboak ziren. 817 pertsona aktiboetatik 729 lanean zeuden (381 gizon eta 348 emakume) eta 88 langabezian zeuden (45 gizon eta 43 emakume). 404 pertsona inaktiboetatik 126 erretiraturik zeuden, 113 ikasten zeuden eta 165 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Picauville udalerrian 793 unitate fiskal zeuden, 1.774,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.964 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 85 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 10 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 29 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 3 zurginak, 6 iturginak, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 jatetxe, 2 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 elektrotresna denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Picauville udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 880 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 4 psikiatriko, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Diabaig
, 'Dìobaig', Eskoziako mendebaldeko kostaldeko urruneko arrantzale eta baserritar etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.
Picauville
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
Picauville udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ferragosto
Ferragosto Italian urteko jaiegun garrantzitsuenetako bat da, izaera laikoa du eta abuztuaren 15ean ospatzen da. Egun honetan italiar andana hondartzetara edota mendira joan ohi da, hiriak turista eta bisitari kanpotarrak ez beste huts-hutsik gelditzen direlarik.
Italierazko ferragosto izendapena latinezko Feriae Augusti (Augustoren Oporrak) hitzetatik dator. K. a. 18. urtean Zesar Augusto enperadoreak ezarritako jaieguna izan baitzen, honenbestez hilabete antzinagoko nekazaritza lanak amaitu osteko hilabete honetan ospatu ohi ziren beste jai paganoei gehituz.
Bestalde, ferragosto jai laikoak usadio edo egutegi katolikoaren Mariaren Jasokundearen jaiegunarekin ere bat egiten du, alegia, Hego Euskal Herrian eta Espainian ospatzen den jaiegun katolikoa, baina antzinakotasunarengatik baldin bada, jaiegun katolikoak erromatar jaiegunarekin bat egiten duela zehazkiago edo hobekiago esanda dago, ferragosto erromatar jaieguna Ama Birjinaren jaiegun katolikoa baina lehenagotik sortua izan baitzen.
Chaetocercus heliodor
Chaetocercus heliodor Chaetocercus generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Roberto Juarroz
Roberto Juarroz (Coronel Dorrego, Buenos Aires, - Temperley, Buenos Aires, ) argentinar idazle eta poeta izan zen.
Filosofia eta letrak ikasi zituen Sorbonako Unibertsitatean, eta literaturako irakaslea izan zen Buenos Aireskoan. Poesia, saiakerak eta kazetaritza-lanak idatzi zituen, eta hainbat autoreren lanak itzuli zituen. Mario Moralesekin batera Poesía = Poesía aldizkariaren buru izan zen 1958. urtetik 1965. urtera. Bere poesia-lanak Poesía vertical izeneko alean bilduta argitaratu zituen. 1984an Argentinako Hizkuntzaren Errege Akademiako kide egin zuten.
Grant konderria (Arkansas)
Grant konderria (Grant County) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sheridan da. 2010eko zentsuaren arabera 17,853 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Grant konderriak 163,928 kilometro koadro ditu. Horietatik 29 ura dira. Beste 163,638 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,09 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 17,853 pertsonetatik 17,193 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 392 dira. 385 beltzak edo afroamerikarrak. 75 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 47 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 149 pertsonek kokatzen zuten.
Fundulopanchax gresensi
Fundulopanchax gresensi Fundulopanchax generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Greene konderria (Arkansas)
Greene konderria (Greene County) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Paragould da. 2010eko zentsuaren arabera 42,090 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Greene konderriak 150,106 kilometro koadro ditu. Horietatik 483 ura dira. Beste 149,623 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.
Dundonnell
, 'Achadh Dà Dhòmhnaill', Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.
Mayu Mukaida
Mayu Mukaida, (Yokkaichi (Mie), Japonia, 1997ko ekainaren 22a), 53 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari japoniarra da.
Bodenfelde
Bodenfelde Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pipa aspera
Pipa aspera Pipa generoko animalia da. Anfibioen barruko Pipidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Quilapayún
Quilapayún (mapudungunez "hiru bizar") folk musika banda txiletarra da. Nueva Canción Chilena mugimenduaren barruan jardun zen 1960ko hamarkadan. Gaur egun ere banda aktiboa da. Guztira 20 diskotik gora argitaratu dituzte, gehi zuzenekoak eta bildumak.
Historia
Augusto Pinochet en estatu kolpearen ondorioz, Frantzian erbesteratu ziren, eta urteen joan-etorrian, distantzia hartuz joan ziren Txileko ezkerreko mugimendu politikoarekin, 1970eko hamarkadaren amaieran.
Beren jaioterrira itzuli eta 1988an Pinocheten erregimenaren oposizio politikoaren alde egin zuten. 1990eko hamarkadan krisialdia piztu zen taldean, lehorte artistikoa pairatu zuten, eta azkenean bitan banandu ziren: alde batetik Facción Chile moduan geratu ziren Eduardo Carrasco, Carlos Quezada, Gómez, Rubén Escudero, Hugo Lagos, Guillermo García, Ricardo Venegas Carhart, Sebastián Quezada, Ismael Oddó, Ricardo Venegas Santander eta Fernando Carrasco. Bestetik, Facción Francia osatu zuten Patricio Wang, Rodolfo Parada, Patricio Castillo, Álvaro Pinto, Sergio Arriagada eta Mario Contreras-ek.
Seán MacBride
Seán MacBride (Paris, - Dublin, ) irlandar politikaria izan zen. Zuzenbide-ikasketak egin zituen Dublingo Unibertsitatean. Clann na Poblachta (Alderdi Errepublikar Erradikala) sortu zuen, Fianna Fáil taldetik bereizirik (1946). 1948ko hauteskundeen ondoren zenbait kargu izan zituen: Kanpo Arazoetarako ministro (1948-1951), ELGAko Kontseiluko lehendakariorde (1948-1951) eta Amnesty International erakundeko lehendakari (1970). 1974an NBEren komisario izan zen Namibian. Urte berean, 1974an, Bakearen Nobel Saria eman zioten.
Mesolitoa
Mesolitoa (antzinako grezieraz: mesos=erdia eta lithos=harria) Harri Aroko Paleolito eta Neolito aroen artean dagoen garaia da.
Duela 10.000-9.000 urte hasita, Mesolitoren garapena Europako basoei lotuta dauden ekonomia- eta gizarte-aldaketa ugarik markatu zuten. Klima berotzeak eraginda, hainbat natura-aldaketa gertatu ziren Europan: barazkijale migratzaile handiak, elur-oreina kasu, desagertu ziren... Hortaz, giza-taldeek ingurumenarekiko jokabidea aldatu zuten: Europako baso erraldoietara sartuta, kudeatzen hasi ziren. Neolitoren etorrerak, K.a. VIII. eta IV. milurtekoen artean, Mesolitoren amaiera ekarri zuen.
Uztaia eta geziaren erabilpena ugaldu zen Europan zein Afrikan. Aurreko garaiaren aldean, harrizko ehiza-tresneriaren txikiagotzea areagotu zen: mikrolitoak, silexezko lanabes geometriko txikiak ekoiztu ziren jaurtigailu gisan erabiltzeko. Ugaztun txikien ehiza eta moluskuen (barraskiloak etab.) kontsumoa garatu zen. Arte-irudiak sinbolikoak eta ez-figurazkoak ziren gehienbat.
Epipaleolitoa, Mesolitoa eta terminologiaren nahasmena
Hitz bat ala bestea zehazki aplikatzeko irizpideetan adostasunik ez dago. Batzuentzat, garai berean garatzen dira baina eskualde ezberdinetan, eta beste batzuentzat, aldiz, Mesolitoa Epipaleolitoaren ondoren sortu zen. Glaziarrek eragin mugatua izan zuten lekuetarako, Mesolitoa baino, Epipaleolitoa izendapena hobesten da. Oro har, Ekialde Hurbileko (Asia mendebaldeko) kulturetarako Epipaleolito hitza erabili izan da eta Europakoentzat Mesolitoa.
Hasieran, azken glaziazioaren ondoren agertu eta Neolitoa arte iraun zuten gizarteak izendatzeko erabiltzen zen Epipeleolito hitza. Neurri handi batean, erabili zuten mikrolitoez osatutako tresneriari esker identifikatzen dira gizarte horiek. Gaur egun, Ekialde Hurbilari dagokionez batez ere, Goi Paleolitoaren amaieran sortu zen mikrolito-nagusitasuna duen industria oro epipaleolitotzat jotzen da, nahiz eta azken glaziarraren amaiera baino lehenagokoa izan (K.a. 8300).
Azkenik, beste izendapen berri bat azaldu da: Subneolitoa, Azpineolitoa edo Paraneolitoa; Mesolitoaren azken aroa izango litzateke, Neolitoaren ezaugarri batzuk dituena eta Europa ipar eta ipar-ekialdean identifikatu dena.
Mesolitoa Euskal Herrian
Würm glaziazioaren azkenaldian epeltzen hasi zuen giroa, landareak han eta hemen ugaldu ziren eta mendi gorenetan baizik ez ziren geratu izotza eta elurra. Jendea leizeetatik atera eta lur behereak, haranak eta ibarrak hasi zen betetzen. Adituen ustez Mesolitoan gauzatu zen euskal gizakia.
Bi aldi nagusi bereizten dira Mesolitoan: Azil aldia da lehen garaia (K.a. 9000-K.a. 6000. Frantziako Ariègeko Mas-d'Azilgo aztarnategiak eman dio izena), Madelein aldiaren jarraian, eta Goi Mesolito edo Tardenoisiar aldia da bigarrena, Neolitoaren atean (K.a. 6000-K.a. 4000. Asturiar aldia izena ere ematen zaio). Aziliar aldiko gizakia ehiztaria zen eta fruituak eta itsasoko soinberak jaten zituen, halaber.
Ez zuen leizea erabat utzi eta Madelein aldian bezalako tresnak lantzen zituen, harriz nahiz hezurrez. Ez zituen irudiak eta grabatuak egiten haitzuloetako hormetan, eta badirudi aldakuntza handiak gertatu zirela Cro-Magnon arrazako jende haren sinesteetan eta gizarte antolamenduan. Garai honetakoak dira Itziarko Urtiagako leizean aurkitu ziren giza hezurrak. Goi Mesolitoan soinbera eta arrain gehiago jaten zen eta lan espezializazioa areagotu zen.
Gizarte antolamendua konplexuagoa zen eta badirudi garai haietan hasi zirela lehen migrazioak, Europatik eta Afrika aldetik. Aipagarri dira garai honetako kutun eta apaingailuak. Mouligna (Biarritz), Izturitze, Bolinkoba (Abadiño), Berroberria (Urdazubi), Ermitia (Deba), Urtiaga (Itziar), Lumentza (Lekeitio), eta Santimamiñeko (Kortezubi) leizeetan aurkitu dira Mesolitoko aztarna garrantzitsuenak.
Chaetocercus astreans
Chaetocercus astreans Chaetocercus generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Malouy
Malouy Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Malouy udalerrian erroldatutako biztanleak 113 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 6 pertsona bakarrekoak ziren (3 bakarrik bizi ziren gizonak eta 3 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 10 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Plano (Texas)
Plano Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da, Texas estatukoa, Collin konderrian dagoena.
Malouy
Etxebizitza
2007an 56 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 9 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 56etxeak ziren. 47 etxebizitza nagusietatik 36 bere jabearen bizilekua ziren eta 11 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 6 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 40 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
1985eko Frantziako Tourra
Parte-hartzaileak
Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago.
Malouy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 72 ziren, horien artean 55 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 55 pertsona aktiboetatik 53 lanean zeuden (28 gizon eta 25 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Plano (Texas)
2010. urteko erroldaren arabera, 269.776 biztanle zeuden Planon. Metropoli-eremu osoan, bestalde, 6.145.037 biztanle daude. 2000. urteko erroldaren arabera, 222.030 biztanle zeuden, biztanleriari dagokionez, Texasko bederatzigarren hiririk handiena zenez. 2008. datuen arabera, beste alde batetik, biztanleriak gora egin zuen aurreko urteekin alderatuz: 267.480 biztanle zeudenez, Estatu Batuetako hirurogeita hamargarren hiri handiena zen.
Pipa carvalhoi
Pipa carvalhoi Pipa generoko animalia da. Anfibioen barruko Pipidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Plano (Texas)
Plano, Dallas-Forth Worth metropoli-eremukoa da. Industria-konpainia handi mordoek daukate egoitza nagusia Planon, hala nola Ericsson Inc., Rent-A-Center, Crossmark, Perot Systems, Electronic Data Systems, JCPenney, Frito-Lay, Cinemark Theatres, Dr Pepper eta UGS-k, besteak beste.
Malouy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 margolaria.
Plano (Texas)
Bizi izateko aukerako hiria da Plano, eta horregatik hainbat sari eta merezimendu eman izan diote: beste batzuen artean, CNN Money aldizkariak Ekialdeko Estatu Batuetan bizi izateko hiririk egokiena izendatu zuen 2005. urtean. Gainera, Planoko ikastetxeak herrialdeko onenetakoen artean daude hainbat sailkapenen arabera. Hiririk dirutsuenetarikoa ere bada, %6,4koa baino pobrezia txikiagoarekin: izan ere, 2008. urtean Estatu Batuetako hiririk dirutsuena izan zen, herrialde guztiko etxekoen diru-sarrerak konparatuz.
Malouy
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Malouy udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 235 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Orreaga
Orreaga (Aurizko hizkeraz: Orriaga) Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 47,0 kilometrora. Altuera 894 eta 1567 metro artekoa da, eta 15,10 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Plano (Texas)
Historia
1840. urtekoa da Planoko lehenengo asentamendua: zerrategia, errota eta denda zegoenez, gero eta jende gehiago erakarri zuen herriak. 1872. urtean trenbidea eraiki zutenez, Texas - Houston lotzen zuen linea, hiria asko hazi zen: 500 biztanle zeuden 1874. urterako. Edozein modutan ere, XX. mendeko bigarren erdian hazi zen nabarmen, batez ere 80ko hamarkadatik aurrera.
Orreaga
Iberiar Penintsulako Donejakue Bidearen abiapuntua, Iruñearen ondoren UNESCOk Gizateriaren Ondare gisa katalogatutako elementu gehien dituen Nafarroako bigarren monumentu-multzoa da, guztiak ere Donejakue Bideari lotutako ondasunen barruan sartuta. Bertako kolegiata, zalantzarik gabe Nafarroako garrantzitsuena eta Iberiar Penintsulako garrantzitsuenetako bat, ondare zabala du, besteak beste, Nafarroako armarriaren kateak edo esmeralda.
Auritzena zen administratiboki bere sorreratik 1127n 1274ra, udalerri independente batean sortu zenetik. Bertako biztanleak orreagatarrak (Aurizko hizkeraz: orriagatarrak) dira.
Izena
Orreaga beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Roncesvalles "elorri haran" gisa itzuli izan da, eta interpretazio horretatik dator euskarazko bertsioa, Orreaga ("ipuruen lekua"), ziur aski Orierriaga izeneko zonaldeko leku zahar baten deformazioa. Hala ere, beste teoria batzuek diote Erro-zabalen duela jatorria, "Erroko lautada", mende askotan ibar horri estuki lotuta egon baitzen.
Pirinioez bestaldeko erromes eta emigranteen mugimenduek, azkenean, izen hori (Rozabal > Ronzaval > Roncesvals > Roncesvaux...) aldatu egin zuten, frantsesezko egungo forma eman arte. Zalantzarik gabe, Frantziaren eragina 778an Karlaundiren armadaren porrota ekarri zuen oroitzapen tragikoari zor zaio. Azken finean, Orreaga arantza bat zen, zalantzarik gabe, frankoen historiaren koroan.
Nolanahi ere, Orreaga izenak, hasieran, Orreagako lautadari egiten zion erreferentzia, bere osotasunean, eta, XII. mendeko lehen urteetatik behintzat, egungo Auritzen jatorrizko populazioari. Hamarkada batzuk geroago Kolegiata sortu zenean, hiribildua eta ospitalea bereizi behar izan ziren. Lehena, Burgo de Roncesvalles (Orreagako burgua) izenekoa -baita Orreaga ere, besterik gabe- Erdi Aro osoan zehar, Burguete (Auritz) "burgutxoa" izena hartu zuen; bigarrena, Orreagako Ospitalea, azkenik, toponimo zaharraren monopolioa lortu zuen, geroago sortu bazen ere.
Armarria
Orreagako armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Orreagako banderak Orreagako kolegiataren ikurra erakusten du hondo berde ilun grisaxka baten gainean. Ikurra gurutze latindar bat da, lau punta ditu goialdean, kasket penatxatu gisa.
Ikurra
Orreagako kolegiatak bere komunikazio guztietan erabiltzen duen sinbolo bat dauka, Orreagako armarria ordezkatuz, eta, horren ondorioz, udalerriko ezaugarri ezagunena da.
Inguru naturala eta kokapena
Orreagako paisaia Urrobi ibaiaren goiko ibilguan kokatuta dago, eta salbuespena da Pirinioetako paisaiaren barruan; izan ere, mendien arteko banaketa handiak Pirinio osoko lautadarik zabalena sortzen du: Orreagako lautada, hamabost kilometro karratuko hedadurarekin, 900 metro inguruko garaierarekin, mendi garaiez inguratutako anfiteatro handi bat bezala.
Landaredia aldatu egiten da zonaren altueraren arabera; hala, mendi-larreek hartzen dituzte gailurrak, eta horiek udan aprobetxatzen dira; mendien erdi- eta behe-eremua pagadi-basoz estalita dago, eta zenbait landaketek eteten dute. Sail horietan, alertze japoniarra nagusitzen da, eta zati lauak elorri eta hurritz heskaiek eta beheko larreek bereizitako sega-belardiak konbinatzen ditu. Lautadaren erdian, Urrobi ibaia osatzen duten bi besoen artean, Auritzeko herrigunea dago.
Auritzeko landaredia batez ere atlantikoa da. Pagoak (fagus sylvatica) udalerriaren ipar eta ipar-mendebaldeko zatia eta hegoaldeko zatia hartzen ditu; erdialdean, herriaren eta Urrobi ibaiaren inguruan, belardiak zabaltzen dira; belardi horien eta hegoaldeko pagoen artean elorri-orban zabalak daude (crataegus sp.); eta mendebaldean, Alduide mendiko KBEaren eremuan, goi-artzaintzako larreak.
Elisabeth Noelle-Neumann
Elisabeth Noelle-Neumann (Berlin, 1916ko abenduaren 19a - Allensbach, Alemania, 2010eko martxoaren 25a) alemaniar politologo eta soziologoa izan zen.
Orreaga
Inguru naturala eta kokapena
Herriaren inguruko mendirik altuenak Girizu (1 280 m), Mendimotz (1 499 m) eta Ortzantzurieta (1 567 m) dira.
Elisabeth Noelle-Neumann
Mainz-eko Unibertsitateko irakaslea emeritua izan zen eta bere ekarpen ezagunena isiltasunaren espirala deritzon modeloa izan da. Teori honen arabera, iritzi publikoaren ikuskerak eragina du gizabanakoaren jokaeran.
Orreaga
Klima
Orreagako klima ozeaniko hezea da, eta Kantauri itsasoarekiko hurbiltasunak baldintzatzen du. Horrez gain, herria 950 metro inguruko altueran kokatzen da, inguruko mendiak oso altuak ez direla. Horrek hodeiak ugari diren egunak ohikoak izatea eragiten du. Itsasotik etorritako fronteak mendien artean kateaturik geraturik euri ugari jausten da herrian, batez beste 2200mm inguru urteko. Orreaga eta Nafarroako iparraldeko herriak Iberiar Penintsulako lekurik euritsuenetakoak dira. Horrez gain, ibarran lainoa izaten da maiz, eta izozteak urte osoan zehar izaten dira, uztailean eta abuztuan izan ezik.
Elisabeth Noelle-Neumann
Kazetaritza ikasi zuen Emíl Dovifat-ekin Berlinen, Filosofia Könisberg-en eta Historia Munich-en. AEBn, Misuriko Unibertsitatean jarraitu zituen kazetaritza-ikasketak. Bigarren Mundu Gerraren hasieran, kazetaritzan doktoratu zen (1939). Hemeretzi urte besterik ez zituela, Noelle-Neumann Adolf Hitlerren Alderdi Nazionalsozialistarekin elkartu zen eta aktiboki militartu zen, gobernuaren aldeko idazki ideologikoak argitaratuz. 1961ean (Berlin hiria harresi batek bananduta), ikasketak eta lan akademikoak hasi zituen Berlingo Unibertsitate Librean; eta geroago, 1964an, bere kazetaritza-katedra lortu zuen.
1947an, Erich Peter Neumann senarrarekin batera, Alemaniako demokrazia kristauari buruzko iritzi-inkestetan lan egin zuen Institut Demoskopie Allensbach sortu zuen. Baina 1964an Magunciako Johannes Gutenberg Unibertsitatera joan zen, bertan bere Kazetaritza katedra egin eta Institut Für Publizistiken sortu zuen eta 1983ra arte zuzendari izan zen.
Orreaga
Klima
Orreagan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Erroibar guneko udalerrian, estazio bat dagoen Aurizperri kontzejuan, itsasoaren mailatik 871 metrora, Nafarroako Gobernuak 1972n inauguratuta. Udalerriko adierazgarriena da, haran berean baitago, 6 kilometro eskasera.
Elisabeth Noelle-Neumann
Magunciako Unibertsitateko irakasle emeritua, bere ekarpen ezagunena isiltasunaren espiralaren eredua da, iritzi publikoaren pertzepzioak gizabanakoaren portaeran nola eragin dezakeen azaltzen duen teoria.
Konrad Adenauer, Helmut Kohl edo Angela Merke l bezalako kantzelari demokratiko-kristauen erreferentzien aholkularia izan zen. “Lazo Constanzaren Sibila” edo “inkesten damma” deitu zioten.
Orreaga
Antzinaroa
Orreaga dagoen eremuko populazioa datu arkeologikoek egiaztatzen dute; adibidez, gaur egun Aurizperri dagoen tokitik gertu dagoen nekropoli baten berri dago. Bestalde, XXXIV. bidearen (Estorga-Bordele) trazadura identifikatzeko egindako azterlanak bat datoz Aurizperri kontzejuik eta Orreaga udalerritik igarotzean; gehienak uste dute Iturissa hiria Aurizperritik gertu egon behar zela, nahiz eta ez diren falta ibilbidea babesten zuten etxeen arteko ohiko distantziara egokitzen ez dela adierazten dutenak. Zalduako aztarnategian (Auritzen hego-ekialdean, eta bere udalerrian) aurkitutako aurkikuntzek erakusten dutenez, termal multzo bat dago, galtzada baten zati batek lotua (bere ezaugarriak eta kokapena direla eta, XXXIV. bidea izan beharko luke), Iturissari legokiokeen eraikuntza zabal bat.
Erdi Aroa
Arabiarrek Nafarroaren gehiena 717 konkistatzean, ez zuten interes berezirik izan Orreaga eta inguruko lautadarekin, beharbada, bertan elikagaien edo bestelako materialen ekoizpenak garrantzirik ez zuelako. Karlaundi Iruñeari erasota, Pirinioetatik pasatzen ari zela, baskoiek eraso jo zuten, eta haren iloba Errolan, Bretainiako Marmako dukea, hil zuten. Orreagako gudua esaten zaio horri.
814. urtetik aurrera Compostelako Donejakue erromesak jasotzen hasi zen, apostoluaren hilobiaren aurkikuntzaren ostean. XII. mendearen lehen erdian bultzada handia izan zuen bertarako erromesaldiak. Aspaldi horretatik Orreaga Done Jakue bidearen Nafarroako lehenengo puntu nagusia da Ipar Euskal Herria eta Frantziatik etorrita, eta horren lekuko dira Kolegiata bera eta inguruko eraikinak, erromesak arduratzeko sortuak hein handi batean.
Elisabeth Noelle-Neumann
Biografia
1947an, berak eta haren lehen senarrak, Erich Peter Neumannek, iritzi publikoa aztertzeko erakunde bat sortu zuten— Allensbachen iritzi-zundaketen institutua, gero Alemaniako zundaketa-erakunde ezagun eta entzutetsuenetako bat. Hark, senarrarekin batera, iritzi alemanaren lehen zundaketa-gorputza sortu zuen. 1964tik 1983ra irakasle batzuk izan zituen Magunciako Johannes Gutenberg unibertsitatean.
Noelle-Neumann 1978tik 1980ra Iritzi Publikoa Aztertzeko Mundu Erakundeko lehendakaria izan zen, eta 1978tik 1991ra irakasle gonbidatu gisa lan egin zuen Chicagoko unibertsitatean.
Orreaga
Erdi Aroa
824. urtean Orreagako Bigarren Gudua gertatu zen, Iruñeko Erresumaren aurka, Aragoiko Konderria eta banukasitarrek lagunduta eta Eneko Enekoitzek zuzenduta, duela gutxi independizatutako lurraldeak birkonkistatu nahi zituen Ludoviko Pio erregearen armada frankoaren aurka. Iruindarrek irabazitako norgehiagoka hau erabakigarria izan zen Iruñeko Erresumaren behin betiko independentzia eta loraldirako.
Elisabeth Noelle-Neumann
Pentsamendu eta adierazpen kritikoa
1960ko hamarkadatik aurrera, Elisabeth Noelle-Neumannek iritzi publikoaren bilakaerari buruzko ikerketak argitaratu zituen, eta, gero, "isiltasunaren espiral" bihurtu zen. Kontzeptu horrek, batez ere, lanean sartu zuen "Isiltasunaren espirala. Iritzi publikoa: gure gizarte-azala" (1977). Espiral horren oinarria hauxe da: menderatuta dagoen populazioaren mendetasun-efektua sortzen dutela iritzi menderatzaileak edo irabazle gisa hautemanak, eta horrek ikusten du bere iritzia gehiengoaren iritziaren kontra dagoela. Iritzi-korronte handiekiko atxikimendua babes-sentimenduaren isla dela gaineratzen du, gehiengoari isolamendua, isiltasuna eta bazterketa ematen diona. Gizabanakoek ingurune ideologikoaren, iritzi-moden eta balio minoritario eta gehiengodunen ebaluazioaren pertzepzio-zentzua dutela zehazten du. Pentsamendu hori Aristoteles, Zizeron, Makiavelo, Rotterdameko Erasmo, John Locke, David Hume eta Alexis de Tocqueville autoreen eraginen ondorioa da, besteak beste, gobernua eta gehiengoaren iritzia lotzen baitituzte.
Evanton
, 'Baile Eòghainn' edota Am Baile Ùr, Eskoziako herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.
Elisabeth Noelle-Neumann
Pentsamendu eta adierazpen kritikoa
Nolanahi ere, ezkutatzeak eta isiluneak probableagoak dira erregimen totalitarioetan adierazpen-askatasuna bermatzen den erregimenetan baino.
Vougrey
Vougrey Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vougrey udalerrian erroldatutako biztanleak 55 ziren. Familiak 21 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Elisabeth Noelle-Neumann
Pentsamendu eta adierazpen kritikoa
Hedabideen eginkizuna adierazgarria da, agenda-balioek eta presentzia edo protagonismoa gaitzeko rolak gehiengoaren edo politikaren aldetik zuzenak diren iritzi-klimak gizartean hautematen laguntzen baitute. Komunikabideek, beren edukien bidez, eztabaidarako eremu publikoa ezartzen laguntzen dute, eta, horrekin batera, iritzi publikoa garatzeko esparrua ezartzen (George Gerbner-ek proposatutako Framingaren teoria). Hedabideetako isiluneak, errealitatearen ezkutatzeak, argitaratutako edo emandako arrastoa galdu duten balio eta protagonistek.agertokitik ateratzea eragiten dute.
Literatura
Esther Priwer: Nazi exchange students at the University of Missouri The Menorah Journal, 1938, 26, issue 3, 353-361 or.
Vougrey
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 36 ziren, horien artean 27 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 27 pertsona aktiboetatik 26 lanean zeuden (13 gizon eta 13 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 9 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Elisabeth Noelle-Neumann
Literatura
Elisabeth Noebakia -Pneumann as Nazi propaganant US newspapers, 1938
24 Mädels beim Führer, 1937-06-13
Orreaga
Erdi Aroa
1225 eta 1250 artean osatu zen Orreagako kantua, nafar erromantzez, eta jatorrizko 5 500 bertsoetatik ehun baino ez dira gorde. Kasualitatez aurkitu zuten Nafarroako Artxibo Orokorran, 1916an. Errolanen istorioa kontatzen du, baina ez da Errolanen kantuaren oinordeko zuzena
Vougrey
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vougrey udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 627 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gezi Beltza (Tolkien)
Gezi Beltza, Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko objektu bat da, Hobbita izeneko bere lanean agertzen dena. Gezi edo azkon bat zen, Girionen errege etxeko heredentzia, Bard I.a "arkularia"rengana iritsi zena, suntsitutatko Haraneko Hiriko tronuko oinordekoa Hobbita liburuko istorioa gertatzen den garaian.
Orreaga
Erdi Aroa
Orreagako kolegiata, erromes jakobearren ospitale zaharra, Ibañeta mendatea ondoren ostatu hartzeko sortua, 1127an Iruñeko apezpikua Antso Larrosa jaunak sortu zuen. Honek Ibañetan ostatua eraiki zuen eta ekainaren 16an gotzainen, abadeen, elizgizonen eta laikoen kofradia bat eraiki zuen, kapareen ostatua eta kapareen zaintza finantzatzeko. 1132. urtearen inguruan, ospitalea gaur egun dagoen lekura eraman zuten.
Gezi Beltza (Tolkien)
Istorioa
Gezi Beltza, Bardi bere gezitokian geratzen zitzaion azken gezia zen Esgaroth Smaug herensugeagandik babesten ari zenean. Bultzakada baten ondorioz, azken aukera honetan, herensugearen bularraldearen ezkerraldera zuzendu zuen gezia, herensugearen harribitxizko armajantzia ahulen zen tokian hain zuzen ere. Litekeena da gezi hau Thror nanoak egin izana mendipeko errege zenean. Propietate magikorik ote zituen ez da ezagutzen, baina bai Bardek, gezi hori, jaurtitzen zuen bakoitzean berreskuratu egiten zuela.
Orreaga
Erdi Aroa
Kofradiak ezin izan zuenez fundazioaren biziraupena ziurtatu, errenta finkoez hornitu zuen: apezpikuak Aezkoako eliza guztiak eman zizkion, eta Iruñeko kabildoak Esteribar eta Erroibar ibarretan zituenak eman zizkion. Iruñeko kalonje batek ostatua prior gisa gobernatzea erabaki zen. Bera eta bi kapilauak Orreagako etorkizuneko kalonjeen kabildoaren hasierako gunea izango ziren, eta, Iruñeko eredua bezala, San Agustinen arauak arautu zuen. 1137an, Inozentzio II.a Aitasaintuak Orreagako eliza eta ospitalea hartu zituen babespean, eta bere jabetzak berretsi zituen; ondorioz, fundazio-prozesua amaitu zen. Handik gutxira Izpiritu Zainduaren hil kapera eraiki behar izan zuten, Erdi Aroan "Errolanen kapera" bezala ezagutzen zena.
Ostatua oso ondo hornitua zegoen orduan, eta bi etxe bereiz ere bazituen, bata gizonentzat eta bestea emakumeentzat, Orreagako laudorioz egindako poema garaikide baten arabera, erromesek jasotzen zituzten arretak eta funtzionamendua ere deskribatzen dituena. Antso VII.a Azkarra nafar erregeak gaur egungo eliza bikain eraiki eta hornitu zuen, 1219an sagaratu zena eta erregeak berak ehortzi zuena. Erregeak Nafarroako armarria osatzen duten esmeralda eta kateak eraman zituen Orreagara, 1212an Navas de Tolosako guduan Muhammad al-Nasir edo Miramolin lapurtu zizkionean.
XIII. mendean zehar, kolegiataren jabaria edo ondasun eta eskubideen multzoa Nafarroan, lehentasunez, bere hasierako nukleoaren hegoalderantz hedatu zen. Donejakue bidean zehar Iruñerrira iristen da, eta handik haizemailea zabaltzen da: Longida, Untzitibar, Elortzibar, Orbaibar, Izarbeibar, Deierri eta Erdialdeko eta Erriberako zenbait hiribildu. Hegoaldeko hedapen horren osagarri gisa, jaso edo erosi zituen ondasunak idatzi behar dira inguruko Baxenabarren, edo are urrunago, Xiberoan. Jabetza multzo hori kokatzeko, hamabi enkargu sortu ziren Nafarroako Erresuman: Antxoritz, Artaxo, Atarrabia, Azkoien, Ekai, Katalain, Larrasoaña, Lorka, Tutera, Zangoza, Zabaltzeta eta Zilbeti. XIV. mendean eta XV. mendearen lehen erdian, ondasun batzuk jasotzen jarraitu zuen, eta ondasun horien lehentasunezko kokapena, nahiz eta ez esklusiboa, lehen aipatutako eremuaren antzekoa zen, baina haren perimetroa handituz. XV. mendearen lehen erdian hamabost bat eliza patronatu uztea izan zen, beharbada, Behe Erdi Aroko domeinuaren zabalkunderik nabarmenena. Handitze horien artean Zumaiako eliza nabarmentzen da.
Baina Orreaga bereizten duena, Nafarroako Erresumako beste eliz erakunde batzuen aldean, zera da, bere domeinuaren eremua Iberiar Penintsula ez ezik, mendebaldeko Europako hainbat nazio ere hartzen zituela. 1193an jaso zuen bere lehen eliza Nafarroatik kanpo, Galizian, eta XIII. mendearen hasieran El Villar eta Zamoraren gomendioak jasotzen zituen Leongo Erresuman. Gaztelan Vellizako ospitalea eta Segovia eta Soria probintzietako jabetzak eman zizkioten. Aragoiko Erresuman (San Julian de Andria, gaur egungo A Sotonera udalerrian) eta baita duela gutxi konkistatutako lurretan ere, Valentziako Erresuman (Puçolgo gomendioa) eta Sevillan bertan, besteak beste. Leomilen zuzenketa izan zen portugaldarren ondasunen muina, eta XIX. mendera arte iraun zuen. Iberiar Penintsulatik kanpo, Santa Maria Mascarellaren (Bolonia), Londresen, eta Frantzian Samatango (Tolosatik gertu) eta Montpelhièrko gomendioak eta Xampainako jabetzak nabarmendu behar dira. Kolegiatak Pirinioz gaindiko ondasun hauek XVI. mendera arte mantendu zituen, neurri batean erreforma protestanteak ekarri zituen konbultsioen ondorioz galdu zituen. Samatan bakarrik mantendu zen ozta-ozta, harik eta 1631n Artaxoako priorerria jasotzearen truke Tolosako Done Saturdiri eman zioten arte.
Orreagako gorakadak azaltzen du 1204an fraideen beraien artean priorrak hautatzean izan ziren liskarrak. Ondoren, Iruñeko kabildoak priorrak aukeratzeko eskubidea aldarrikatu zuen 1217an, fraideek, lehentxeago, beren priorea komunitatearen barruan aukeratzeko pribilegioa aita santuarengandik lortu zutenean (hau da, Iruñeko kalonje izan beharrik gabe). 1218an Honorio III.ak kontzesioa berretsi zuen, baina Iruñeko gotzainari hauteskundeetan parte hartzeko agindu zion. Bi auzi berri sustatuko zituen Iruñeko kabildoak, priorra bere kideen artean hauta zezaten (1270-1273 eta 1302-1303), baina bietan porrot egin zuen. Orreagako priorrak lortu zuen ospea apezpiku-atributuen erabileran eta Nafarroako Gorteetara joatean nabarmendu zen XIII. mendearen bigarren erdian.
1287an Orreagako aginduak estatutu batzuk onartu zituen, aurreko beste batzuk zabalduz, erromesen ostatuaren inguruan sortutako erakunde konplexuaren bizitza arautzeko balio izan zutenak. Estatutu horiek komunitateari buruzkoak ziren, San Agustinen kalonjeen kabildo-izaera ilundu eta ospitale-ordena autonomoaren, bereziaren, funtzioa azpimarratu nahi zuen definizio lauso gisa. XIV. mendearen lehen erdian, bigarren aukera hori defendatzen zuten praktoek eta fraideek aurre egin zieten, nahiago baitzuten kalonje deitu eta Iruñekoen pare bizi ziren. Aldarrikapen batzuen hondoan, etxeko ospitaleko lanak murriztu nahi zituzten, eta banakako prebendak zituen kabildo soil bihurtu. Iruñeko apezpikuaren epaiak 1371an kalonje izena berretsi zien eta dotazioak handitu zituen, baina errenta gehienen administrazioa priorraren esku utzi zuen.
Beste faktore batek Orreagako barne-egoera okertu zuen XIV. mendearen erdialdean. Egoitza Santuak Orreagako Udalaren onuren artean sartu zuen, eta printzeen izendapena beretzat gorde nahi izan zuen, kabildoari berari aukeratzeko eskubidea kenduz, XV. mendearen hasieran lortu zuena. Gainera, aurrekoek mende batez (1424-1527) beren oinordetza zehaztea lortu zuten, oinordetza-eskubidea zuten pradjutorren bidez. Preferatoa agramondar enklabe bihurtu zen eta bere titularrek kalonjeei beren dotazioak eskastu zizkieten. Konbultsio horiek ez zituzten Orreagaren ospea eta errentak kaltetu. Hainbesteraino non, bi alditan (1405 eta 1500) Iruñea artzapezpikutza egiten saiatu zirenean, bietan, elizbarruti sufragario bat ezartzea pentsatu zen. Done Jakueko erromesen aldeko abegi ona ere egin zen, hori baitzen Orreagako Andere Mariaren ospitalearen funtsezko sustraia eta lehen justifikazioa.
Aro Modernoa
Fernando Katolikoak Nafarroako Erresuma konkistatu ondoren 1512n, Orreaga, erresumako gainerako toki indartsuak bezala, Albako dukeak egin zuen armagabetze politikaren menpe geratu zen, dinastia berriak ongi etorria izango zen priore baten izendapena babesteko aukera espero zen bitartean. Hala izango zen 1518 eta 1542 artean Frantzisko Nafarroakoa jauna, erresuma honetako familia ospetsuenetako bateko kidea. Bere garaikoa da hiruko konkordia (1534), zeinaren arabera kolegiataren errentak, aurrerantzean, berdin banatu baitziren prior, kabildo eta bere mensaren eta elizako ospitale eta fabrikaren artean. Ordura arte, dena alderdien esku geratzen zenez, bidegabekeria eta gobernu txarreko egoerak izaten ziren. Interesgarria da ohartaraztea neurria bat datorrela urte horietan bertan Nafarroako monasterioetan hartu ziren antzeko xedapenekin.
Bestalde, Nafarroako dinastia Frantziakotik bereizteak Labritarrek lekuaren muga-izaeraren ondorioak areagotu zituen (1523an, batez ere), eta, gainera, merindadea Baxenabarretik bereizteak Ibañeta mendateko goarnizioa indartzera bultzatu zituen erresumako agintari zibilak; horrek, berehala, troparen eta kabuertarren arteko estropezuak ekarriko zituen. Bestalde, bereizketa horrek berak sortu zuen kolegiataren ondasun eta eskubide jurisdikzionalen existentziaren arazoa pertsona eta lur eta eraikin frantsesen gainean; arazo hori ez zen XIX. mendera arte konpondu.
1521ean Nafarroa birkonkistatzen saiatu eta 4 urtera, 1525ean, Auritzen sorginkeria-prozesu bat izan zen, Balanza lizentziadunak parte hartu zuelarik. Luzaideko eta Orreagako auzipetuak ziren. Orreagakoak Miquella del Burgo eta María de Garralda ziren. Beharrezko ikerketak egin ondoren, ez zen sorginkeria-jardueren aztarnarik aurkitu. Akusatuek, bestalde, ezkutuko hainbat jardunbidetan aritu zirela adierazi zuten. Hasteko, enkarterriei ondasun guztiak bahitu zitzaizkien. Ez da behin betiko epaia ezagutzen, baina jasota dago 8 sorgin erre zirela.
Kolegiata, hala ere, une hartan bere zentrita eta bere gainbeheraren zirriborroa kontsidera daitekeenean zegoen; leku osoan 118 pertsona bizi ziren (1847an 89 baino ez zirenak); haien artean, abadea, zortzi kalonje, sei errazionero eta bi kapilau zeuden. Orduan kabildoa sekularizatzeaz hitz egiten hasi ziren. Eta, zentzu horretan, Nafarroako Gorteak irudikatu ziren 1795ean, arrakastarik gabe.
Aro Garaikidea
Kolegiatak XVIII. mendearen bukaerako eta XIX. mendearen hasierako gerrak jasan zituen, baita ikuspegi ekonomikotik ere; Iberiar Penintsulakoan (1808-1814) bere bitxi asko besterendu behar izan zituen; gainera, 1813ko uztailaren 25ean Frantziako armen azken eraso garrantzitsuaren jomuga izan zen, Iruñea salbatzeko ahalegin desesperatuan; Soult mariskalaren tropek Orreaga erasotu zuten, eta honek zuhurragotzat jo zuen Lintzoain eta Zubiri atzera egitea. Orreagako Hirugarren Gudua da. XIX. mendearen erdialdera, errege-patronatuko eliza zen, eta erregeak priore izendatzen zuen. Ez zegoen kalonje kopuru finkorik, eta hauek eta priorrak errentekin iraun zezaketenak aukeratzen zituzten, nahiz eta hamabi baino gehiago ez izan, lau errazionero eta bi kapilau aparte, horietako bat organista, kapera gobernatzeko, tenore bat, baxu-jotzaile bat, bi bajete eta bost infantez osatua. Hurrengo berrogei urteetan, Orreaga krisi orokorrean sartu zen, eta Karlistaldiak eta Desamortizazioa ekarri zituen, kausa eta ondorio gisa. Pirinioetako bi isurialdeetako nafarren arteko muga-arazoak ia behin betiko konpondu ziren urteak ere badira; irtenbide horren negoziazioetan kabildoak garrantzi berezia izan zuen.
Azpimarratzekoa da 2005eko martxoaren 10ean 14. Korrika herri honetan amaitu zela. Sinbologia handikoa izan zen.
Demografia
biztanle zituen Orreagak.
Ekonomia
Nafarroako eremu alpinoko berezko laboreak dira nagusi: patata eta zereala. Hala ere, mendiek eta larreek kopuruz gainditzen dituzte, eta aberastasun nagusia abeltzaintza da, batez ere ugaria eta basokoa. Azienda-tratulariak eta egurrak daude.
Nekazaritza- eta abeltzaintza-lanak izan ziren garai batean okupazio-iturri nagusiak. Larre naturalen ugaritasunak abere-etxola garrantzitsu bat bazkatu zuen, batez ere behi-aziendetan oinarritua, Pirinioetako eta Suhitzako arrazak nahasten zituena. 1972ko nekazaritza-erroldaren arabera, udal honetan 4 nekazaritza-ustiategi zeuden. Horrek guztiak 1 429 hektareako azalera zuen erroldatuta; horietatik 38 lur landukoak ziren eta 1 391 landu gabeak. 1986an, merkatu komunean sartu zenean, udalerri hori "mendialde" izendatu zuten, eta horren garapen integraleko proiektuaren % 35eko sorospena jaso zuen.
Hala ere, udalerriko jarduera ekonomiko nagusia zerbitzuak dira, horretan aritzen dira udalerriko biztanleen %90. Orreagaren ondare artistikoak ehunka erromes eta bisitari erakartzen ditu urtero herrira, eta bisitari horien etorrerak hainbat jatetxe, museo eta turismo azpiegitura zabaltzea eragin du. Zerbitzuen sektoreak, hotel bat, ostatu bat eta bi jatetxerekin, udalerriko okupazio ekonomiko ia osoa ordezkatzen du.