Etxegabe
Historia
Etxerik gabeko pertsonen historia Erdi Arotik abia daiteke, Mendebaldean pobrezia egoera arrunta bilakatzen denean. Halatan, denetariko pertsonek hartzen dute arlote izena: lurrik gabeko nekazariak, merkatari ibiltariak, gudariak edo erromesak. Eliza Katolikoa nagusi den mundu horretan, bi motako txiroak sortuko dira: onak, leku finko batean bizi, lan egin eta Kristo sufritzailearen irudia islatzen dutenak eta beraz, karitatea jaso behar zutenak; eta txarrak, arloteak, ibiltariak, hara eta hona ibili eta bizimodu traketsa dutenak. Bereizketa horretatik hasiko da arlote, ibiltari eta, hedaduraz, etxegabeen aurkako bazterkeria eta jazarpena. Horrela, Done Jakue bideko erromesek agiri bat eduki behar zuten, euren herriko apezpikuak emana, arlotetzat hartuak izan ez eta bidean fraideek kudeaturiko ospitaleetan aterpe izateko eta Espainian "benetako" pobreak plaka batez identifikatu behar ziren. XVI. mendeko Frantzian, esaterako, txiroak euren parrokietan soilik izango ziren lagunduak eta atzerriko arloteak kanporatuak izan behar ziren ; geroago arloteak tailer eta ospitaleetan itxi zituzten lanean has zitezen, XVIII. mendean, arloteak besterik gabe atxilotzeko agindua eman zen eta azkenean 1810 urtean arlote izatea gartzela zigorra dakarren delitu bilakatu eta honela definitu zen: "arloteak edo lekurik gabeko jendeak etxe edo bizimodu jakinik ez dutenak dira, lanbiderik ez dutenak"; lege hori 1990eko hamarkadara arte ez zen ezabatu. Izan ere, estatu berriek ezin zuten onartu pertsonak askatasunez ibili eta etxerik gabe, hau da kontrolik gabe, izatea eta arlotea gaizkile edo erotzat hartzen dute (automata ibiltariak, Jean-Martin Charcot psikiatraren hitzetan), areago lan-indar egonkorra industriarako behar beharrezkoa zen inguruetan eta horrela, arlote eta etxegabearen paradigma negatiboa zabaldu zen gizartean, egun ere indarrean jarraitzen duena. Herrialde batzuetan etxebizitza-eskasia etxerik gabeko pertsonak ugaltzeko kausa izan zen XX. mendean, II. Mundu Gerra ondorengo Frantzian bezalaxe; baina 1960ko hamarkadan hazkunde ekonomiko nabarmena gertatu eta etxebizitza-eskaintza zabaldu arren, ordea, etxegabeen arazoak iraun eta areagotu egin zen 1970eko hamarkadako krisi ekonomikoaren eta geroztik liberalismo ekonomikoak ekarri duen lan-prekarizazioaren ondorioz. Bitartean, gizartearen arreta eta kezka ere sortu da etxegabeen inguruan. Frantzia izan zen gizarte-arazoaz jabetu zen lehenengo herrialdeetako bat: bertan 1954ko otsalean Abbé Pierre fraide eta ekintzaileak sans-logis direlakoen aldeko dei zabala egin zuen ; ondoren Emaus elkartea sortu zuen etxegabo eta beste baztertuen alde, mundu osoan etxerik gabeko pertsonen laguntza-eredu bilakatu dena. Aldi berean, estatuek ere gizarte-laguntza zerbitzuak garatu dituzte arazoari aurre egiteko, babestutako etxebizitzak eta aterpeak eskainiz besteak beste, baina arazoak bere horretan jarraitzen du egun, kausa estrukturalek bere horretan baitiraute. XX. mendearen bukaeran Mendebaldeko Europan egindako zenbatespenen arabera, 10.000 biztanleko 12-70 pertsona etxe-gabezia edo etxe-desegokitasun arazoak pairatzen zituzten eta 350 milioi biztanleetatik egunero milioi batetik gora eta urtero 18 miloi etxe-gabezian ziren edo etxe-arazo larriak zituzten. Etxegabeek egoera berezia bizi izan zuten Ekialdeko Blokean, sarri lantegiek eraikitako langile-hoteletan bizi, lan egin nahi ez zutenak gartzelan sartu eta lan egiteko gaitasunik ez zutenak ospitale psikiatrikora eramaten baitzituzten. Blokea deuseztean, etxegabeen ugaltze handia izan zen, 1990 urtean Txekoslovakian 15.000 preso besterik gabe askatu zituztenean.