cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pellafol
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
Derrew
(irlanderaz An Díthreabh edota Na Doiriú) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena.
Pellafol
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Pellafol udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 440 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
San Quirino
San Quirino Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Quirinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ford Field
Ford Field Michigan estatuko Detroit hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 2002an eraiki zen eta Detroit Lions eta Quick Lane Bowl taldeen jokalekua da.
Percival Christopher Wren
Percival Christopher Wren (Deptford, Londres, Ingalaterra, 1875eko azaroaren 1a - Londres, 1941eko azaroaren 22a), abentura nobela landu zuen idazlea. Maisu baten semea. Wrenen literatur eragiletzat aipatzekoak dira Frederyck Marryat, R.M. Ballantyne edota Henry Rider Haggard. Oxforden ikasi zuen eta artean graduatuta, mundu zabalean bidaiatzen ibili zen sasoi batean, Britainia Handiko Zalditerian izena eman arte. Nora eta Afrikan ziharduen Frantziako Atzerritar Legiora jo zuen, bost urte luzean Aljerian eta Marokon aritu zelarik. Gerora Indiara egin zuen, eta hamar urtez Bombay hirian izango da. Munduko Lehen Gerran ostera da Afrikan. 1917an Londresa ezkontzen da, eta ordutik aurrera idazteari ekiten dio bete-betean.
Gauza gutxi dakigu idazleaz, ez baitzuen Wrenek berak ezer askorik azaldu bere nortasun edo bizitzaz, eta ospea bereganatzen hasita ere, pribatutasun horri eutsi zion. Bere lanik ezagunena Beau Geste da, 1924an argitaratua eta munduko hizkuntza askotara itzulia izan dena. Zinemara hainbatetan moldatua, bertsiorik ezagunena William A. Wellmanek zuzendutakoa eta Gary Cooperrek antzeztutakoa da (1939). Wrenen literaturaren gai jorratuena Atzerriko Legioarena da eta boxeoa ere interesgune izan du hainbat saiotan. Zenbaitek dioenez testuei ideologia kolonialistaren usaina darie, arraza zuriaren nagusitasunaren aldarria.
Saint-Étienne-de-Fontbellon
Saint-Étienne-de-Fontbellon Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Étienne-de-Fontbellon udalerrian erroldatutako biztanleak 2.483 ziren. Familiak 977 ziren, horien artean 233 pertsona bakarrekoak ziren (69 bakarrik bizi ziren gizonak eta 164 bakarrik bizi ziren emakumeak), 364 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 288 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 92 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.152 etxebizitza zeuden, 1.020 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 77 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 1.056 etxeak ziren eta 93 apartamentuak ziren. 1.020 etxebizitza nagusietatik 799 bere jabearen bizilekua ziren, 197 alokairuan okupaturik zeuden eta 24 doan lagata zeuden; 9 etxek gela bat zuten, 44 etxek bi zituzten, 138 etxek hiru zituzten, 335 etxek lau zituzten eta 494 etxek bost zituzten. 876 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 409 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 552 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.517 ziren, horien artean 1.045 aktiboak ziren eta 472 inaktiboak ziren. 1.045 pertsona aktiboetatik 949 lanean zeuden (484 gizon eta 465 emakume) eta 96 langabezian zeuden (38 gizon eta 58 emakume). 472 pertsona inaktiboetatik 201 erretiraturik zeuden, 125 ikasten zeuden eta 146 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Étienne-de-Fontbellon udalerrian 1.042 unitate fiskal zeuden, 2.464 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.455 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 60 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 11 igeltseroak, 7 margolariak, 7 zurginak, 2 iturginak, 4 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 7 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 2 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Étienne-de-Fontbellon udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 70 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1  eta anbulantzia 1  bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Txilderiko I.a
Azkenik, gudu bat irabazi ondoren Txilderikok bere gonazaletasunaren ondorioz galdu zuen erregetza berreskuratu zuen. Basina erreginak Turingia eta bere senarra utzi eta Txilderikorekin ospa egin zuen, jende zintzoaren harridurarako, hauek Basinok zituen ezkontza eskubideak eta bortxa ezinezko adiskidetasun legeak aldarrikatzen baitzituzten. Modu honetara, Txilderiko eta Basinaren "legez kanpoko" ezkontza berri honetatik Klodoveo I.a handia jaio zen.
Conflans-sur-Seine
Conflans-sur-Seine Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Txilderiko I.a
Txilderikoren erregetzaren amaiera loriaz beteriko garaipenez betea egon zen. Orleans hiritik hurbil herulien errege zen Odoakro garaitu zuen (Odoakrok 476an Mendebaldeko Erromatar Inperioa konkistatua zuen), Angers bereganatu eta lapurreten eraginpean uzten du. Txilderikok bere eskuz enperadorearen gudarosteen burua zen Paul kondea erailko du. Odoakrorekin bake ituna sinatuko eta saxoiekin elkartu eta Italia inbaditu berri zuten alamanen aurka ekingo dio.
Conflans-sur-Seine
Biztanleria
2007an Conflans-sur-Seine udalerrian erroldatutako biztanleak 673 ziren. Familiak 300 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 356 etxebizitza zeuden, 304 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 351 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 304 etxebizitza nagusietatik 240 bere jabearen bizilekua ziren, 59 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 59 etxek hiru zituzten, 115 etxek lau zituzten eta 120 etxek bost zituzten. 235 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 125 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 135 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 404 ziren, horien artean 299 aktiboak ziren eta 105 inaktiboak ziren. 299 pertsona aktiboetatik 263 lanean zeuden (145 gizon eta 118 emakume) eta 36 langabezian zeuden (15 gizon eta 21 emakume). 105 pertsona inaktiboetatik 51 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Conflans-sur-Seine udalerrian 299 unitate fiskal zeuden, 663,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.435 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Garravet
Garravet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Garravet udalerrian erroldatutako biztanleak 138 ziren. Familiak 53 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 83 etxebizitza zeuden, 59 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 79 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 59 etxebizitza nagusietatik 47 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 9 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 26 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 73 ziren, horien artean 57 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 57 pertsona aktiboetatik 52 lanean zeuden (32 gizon eta 20 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Garravet udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 143 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.424 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2000. urtean Garravet udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 624 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Schistura sijuensis
Schistura sijuensis Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Moenkhausia pittieri
Moenkhausia pittieri Moenkhausia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Caretta
Caretta' Cheloniidae familiako dortoka genero bat da.
NGC 4141
NGC 4141 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Caretta
Espezieak
eta honako espezie fosila:
Pontivyko gaztelua
Pontivyko gaztelua (bretainieraz Kastell Pondi, frantsesez Château de Pontivy) Bretainiako Morbihan departamenduan dagoen Pontivy udalerrian kokatutako gaztelu bat da.
Historia
Rohan familia indartsuaren gazteluetako bat izan zen. XV mendean eraiki zuen Joan II.a Rohangoak Bretainiako dukeari eta gobernadoreari aurre egiteko. 20 metrotako garaiera duten harresiez inguratu zuen.
1940an independentzia aldarrikapena bertan egin zuen Bretainiako Alderdi Nazionalak, helburua aurrera eramateko aukerarik izan ez bazuen ere. 1953an Rohan familiak Pontivy herriari alokatu zion franko bakarren prezio sinbolikoarengatik.
Sand Creek (Wisconsin)
Sand Creek Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Dunn konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Léglantiers
Léglantiers Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Léglantiers udalerrian erroldatutako biztanleak 520 ziren. Familiak 179 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (14 bakarrik bizi ziren gizonak eta 18 bakarrik bizi ziren emakumeak), 41 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 214 etxebizitza zeuden, 185 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 205 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 185 etxebizitza nagusietatik 153 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 12 etxek bi gela zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 60 etxek lau zituzten eta 79 etxek bost zituzten. 136 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 81 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 336 ziren, horien artean 258 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 258 pertsona aktiboetatik 234 lanean zeuden (132 gizon eta 102 emakume) eta 24 langabezian zeuden (8 gizon eta 16 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Psycho Killer
Psycho Killer Talking Heads estatubatuar new wave musika taldearen abesti bat da. 1977. urtean Talking Heads: 77 diskoaren barnean kaleratu zuten.
Léglantiers
Diru sarrerak
2009an Léglantiers udalerrian 189 unitate fiskal zeuden, 551,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.855 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ile apaindegia zen.
2000. urtean Léglantiers udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 808 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lepidochelys
Lepidochelys Cheloniidae familiako narrasti genero bat da.
Egurtzao (ibaia)
Ibilbidean zehar, 42 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu.
Bere ibilbidean, Urraulgoiti eta Zaraitzu ibarren zati batek zeharkatzen ditu.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Montaño
Montaño Bizkaiko mendebaldean dagoen mendia da, 319 metroko garaiera duena.
Muskiz, Zierbena, Abanto-Zierbena eta Santurtzi bere magaletan daude.
Glencastle
(irlanderaz Gleann Chaisil) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena. 30 biztanle inguru ditu.
Sand Fork (Mendebaldeko Virginia)
Sand Fork Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Gilmer konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pseudonaja inframacula
Pseudonaja inframacula Pseudonaja generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
San Vito al Tagliamento
San Vito al Tagliamento Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Vito al Tagliamentok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ebidentzian Oinarritutako Medikuntza
Ebidentzian Oinarritutako Medikuntza (EOM) ziurtasun zientifikoa bilatzen duen korronte medikoa da.
Laburbilduta, "Ebidentzian Oinarritutako Medikuntza eguneratutako nabaritasun hoberenaren erabilera da, nahita egindakoa, agerikoa eta zentzuzkoa da, beti ere gaixoak banaka zaintzeko erabakiak modu indibidualean hartzeko."
1972an Archie Cochrane mediku eskoziarrak "Effectiveness and Efficiency: Random Reflections on Health Services" liburua kaleratu zuen, gerorako planteamenduen hastapena izan zena.
Metodoak
Estatistika eta zientziak emandako baliabideak erabiliz, argitaratutako ikerketak sistematikoki berrikustea metodo nagusia dute tratamendu medikoak aztertzeko. Meta-analisiak, arrisku-kalteen analisiak eta saio kontrolatu eta errandomizatuak dituzte teknikarik erabilien artean.
Honen guztiaren arabera, ebidentzia mailak deskribatu dituzte Atik Dra, lehenengoa nabaritasunik handiena daukana eta azkena txikiena.
Munduan
Cochrane Collaboration izeneko erakundea 1993an sortu zuten mundu mailan 90 herrialde baino gehiagotan 10.000 bolondresek egindako lana nolabait koordinatzen du. Oxforden (Ingalaterra) dauka egoitza nagusia.
Euskal Herrian
Euskal Herrian, Donostia Ospitalean dago metodo hauen arabera dabilen talde aipagarriena, Barne medikuntzaren zerbitzuan.
NGC 4142
NGC 4142 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Cogaula
(irlanderaz Cagála) Irlandako parrokia bat da, Mayo konderrian dagoena.
Kadafi (argipena)
Kadafi arabiar abizena pertsonaia hauek dute:
Baronatarren kondaira
Baronatarren kondairak Villanañeko Maria Perezen istorioa azaltzen du, "Gaztelako Barona" ezizena zuena. Kondaira Soria ingurukoa da, eta ezagun egin zen emakume honek Nafarroa eta Aragoiko Alfontso I.a garaitu zuelako.
Kondairaren garai historikoa Gaztelako Erresuma eta Aragoi arteko gudarena zen. Gaztelak Urraka bere erregina eta Alfontso bere oinordekoaren alde egin zuen eta Nafarroa eta Aragoiko Erresumek Alfontso I.a bere erregearen alde.
Maria alarguna zen, bere hirugarren senarra Antso V.a Nafarroakoaren seme sasikumea On Bela izanda. Bela Aiara leinuaren sortzailea zen, Bizkaiko Jaunen bitartez Gaztelako Erresumarekin lotua. Antso V.a Nafarroakoaren beste semeak Nafarroa eta Aragoiko erregeak ziren: Piarres I.a, Alfontso I.a eta Ramiro II.a. Maria eta Belak seme bat izan zuten: Rodrigo Barona.
Mariak neba bi zituen: Alvar Perez eta Gomez Perez. Hauek Gaztelako Erresumaren alde egin zuten. Hori zela eta, Soriako Baraonara joan ziren borrokatzera, arreba etxean utzita. Baina Maria ez zen etxean geratu eta etxeko armadura hartuta gudara joan zen. Borroka eta gero, Maria gudarostea galdu eta nor eta Alfontso I.a topatu zuen. Hau bakar-bakarrik zegoen eta Mariak arma gabe egonda ere, erregea garaitu eta atxilotu zuen.
Bataila eta gero, Alfontso Gaztelako Erresumako erregeak Mariari honela esan zion:
Moenkhausia plumbea
Moenkhausia plumbea Moenkhausia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Schistura sikmaiensis
Schistura sikmaiensis Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
García Orcoyen Ospitalea
García Orcoyen Ospitalea Lizarrako eskualde-ospitale publikoa, Osasunbidearen sistema barruan dagoena.
37.000 pertsona inguruko lurraldeaz arduratzen da, Lizarrerrikoa alegia.
Corrimbla
Irlandako herri bat da, Mayo konderrian dagoena. 100 biztanle inguru ditu, 30 iparraldeko eremuan eta 70 hegoaldeakoan, Bonniconlon road inguruan.
García Orcoyen Ospitalea
Bestela, estatu espainiarreko eskualde-erietxerik zaharrena da, 1979an zabaldu zutena.
Labiako mendilerroa
Mendiak
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
Gorlizko Ospitalea
Gorlizko Ospitalea Bizkaiko ospitale publikoa da, Osakidetzaren sistema barruan dagoena. Halaber, Euskal Herriko erietxerik zaharrenetarikoa da, 1919an zabaldu baitzuten. Garai hartan haurren hezurretako tuberkulosia sendatzeko eguzkia eta iodoa onuragarriak zirelako eraiki zen bertan, leku hark eguzki eta iodo asko jasotzen zituela iritzita. 1980ko hamarkadaren amaiera arte haurrentzako ospitalea izan zen.
Hexagrammidae
Hexagrammidae arrain eskorpeniformeen familia da, iparraldeko Ozeano Bareko itsaso epel eta azpitropikaletan bizi dena.
Gorlizko Ospitalea
Luzez pentsatu zen Espainiako lehendabiziko hormigoi armatuzko eraikina izan zela baina gerora frogatu da Bilboko La Ceres irin lantegia (1900) dela zaharragoa.
Gaur egun, gaixo kronikoak atenditzen dituzte, batik bat neurologikoak errehabilitazioa egiteko. Halaber, medikuntza paliatiboaren zerbitzua badaukate.
Hexagrammidae
Generoak
FishBaseren arabera, familiak 12 espezie ditu, 5 generotan banaturik. Gehienak Hoplichthys generoan daude eta bigarren generoa, Monhoplichthys oraindik zalantzazkoa da
Sand Lake (Wisconsin)
Sand Lake Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Burnett konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pseudonaja modesta
Pseudonaja modesta Pseudonaja generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Vecqueville
Vecqueville Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vecqueville udalerrian erroldatutako biztanleak 616 ziren. Familiak 237 ziren, horien artean 55 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 31 bakarrik bizi ziren emakumeak), 71 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 87 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 267 etxebizitza zeuden, 238 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 256 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 238 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 80 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 17 etxek bi gela zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 91 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 179 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 114 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 77 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 411 ziren, horien artean 241 aktiboak ziren eta 170 inaktiboak ziren. 241 pertsona aktiboetatik 194 lanean zeuden (135 gizon eta 59 emakume) eta 48 langabezian zeuden (23 gizon eta 25 emakume). 170 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 54 ikasten zeuden eta 81 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vecqueville udalerrian 251 unitate fiskal zeuden, 676 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.549 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
If the Kids Are United
If the Kids Are United (euskaraz Mutilak Bateginik Badaude), Sham 69 ingeles punk taldearen abesti bat da. Sunday Morning Nightmare (1978, Igande Goizeko Amesgaiztoa) diskoan argitaratu zuten.
Sequals
Sequals Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sequalsk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Jan Neruda
Jan Neruda (Malá Strana, Praga, 1834ko uztailaren 9a - ib., 1891ko abuztuaren 22a) txekiar kazetaria, idazlea eta olerkaria izan zen. Praga hiriko Malá Strana auzoan jaio zen. Txekiar Errealismoko ordezkari nagusienetakoa izan zen, eta baita Maiatzako eskola mugimenduko kide ere.
Familia behartsu batean jaio zen. Unibertsitateko ikasketak egin zituen eta maisu gisa lan egin zuen. 1862an Narodni listy-n, Pragan garai hartan zegoen egunkaririk garrantzitsuenean, hasi zen lanean, antzerki eta literatur kritikak idazten. Bere olerki liburuetan barrukotasun lirikoa eta abertzaletasun sutsua adierazi zituen; ipuin liburuetan langileen bizimodua deskribatu zuen eta gogor kritikatu zuen burgesia.
Bere abizenak (Neruda) 1971ko Literaturako Nobel Saria irabazi zuen Ricardo Neftalí Reyes Basoalto txiletar idazleari Pablo Neruda ezizena erabiltzea iradoki ziola esan izan da, nahiz eta txiletarrak azentuazioa aldatu zuen. Plabo Nerudak ez zuen sekula adierazpen hori ezeztatu, eta inoiz bere babesa ere erakutsi izan zion. Hala ere, literatur komunitatean desadostasunak egon izan dira gai honen inguruan.
1891n lurperatu zuten Vyšehradeko hilerrian, txekiar kulturako pertsona ospetsu ugari lurperatuak izan diren leku berean.
Euskaratuak
Mala Stranako ipuinak (Povídky malostranské). eLiburutegia, Euskadiko Liburutegi Digitala, 2016. Itzultzailea: Fernando Rey
Sham 69
Sham 69, Ingalaterrako punk-rock talde bat da. 1975ean Surrey konderriko Hersham udalerrian sortia, Londres Handian, taldekide sortzaileak Jimmy Pursey (ahotsa), Johnny Goodfornothing eta Neil Harris (gitarrak), eta Billy Bostik (bateria) izan ziren, ondoren taldetik musikari ugari aldatu eta igaro dira.
Dermochelyidae
Generoak
eta honako genero fosilak:
Raz
Raz (bretainieraz Beg ar Raz eta frantsesez Pointe du Raz) Bretainiako Finistère departamenduko mendebaldeko muturrean kokatuta dagoen punta bat da. Bro Kernev eskualde historikoa eta Plogoff udalerrian dago. Punta hau eta bere aurrealdean dagoen Île-de-Sein uhartearen artean Raz de Sein deritzon itsasartea kokatzen da, bertan La Vieille itsasargia dagoelarik. Eremu hau itsasontzien nabigaziorako arrisku handiako da, bertan enbaten ondorioz olatu izugarriak sortu ohi baitira.
Corroy (Mayo konderria)
(irlanderaz Corr Ráithe) Irlandako herri bat da, Mayo konderrian dagoena.
Mira Murati
Mira Murati (1988, Albania) adimen artifizialaren arloko datuen ikertzaile eta zientifikoa da. Gaur egun, OpenAIn lan egiten du, eta adimen artifizialeko sistemen eraginkortasuna hobetu dezaketen ikaskuntza automatikoko algoritmoak garatzen ditu. Adimen artifiziala ikertzen eta industrian aplikatzen egindako ekarpenengatik da ezaguna Murati.
ChatGPT adimen artifizialeko txatbot-a ikuskatzen duen OpenAIko teknologia-zuzendaria da. Adimen artifizialaren erregulazioaren defendatzailea da.
Sandisfield (Massachusetts)
Sandisfield Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Berkshire konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mira Murati
Lana
Murati bekaduna izan zen Goldman Sachsen 2011n, gero Zodiac Aerospacen hasi zen lanean 2012 eta 2013 bitartean, hiru urte eman zituen Teslan, Salto Motionekin bat egin aurretik, eta gero OpenAIn 2018an sartu zen. Bertako teknologia-zuzendari bihurtu zen, ChatGPT gainbegiratuz.
Alba
Alba izan daiteke:
NGC 4143
NGC 4143 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Raz de Sein
Raz de Sein Bretainiako Finistère departamenduko mendebaldeko muturrean, Plogoff udalerrian, kokatzen den itsasartea da. Raz lurmuturra eta Île de Sein uhartearen artean kokatzen da.
Jugoslaviako futbol selekzio nazionala
Jugoslaviako futbol selekzio nazionala herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia izan zen. 1920an sortu zenean Serbiarren, kroaziarren eta esloveniarren erresuma zuen herrialdeak eta 1929an Jugoslaviako Erresuma izena hartu zuen. Bigarren Mundu Gerran komunistak nagusitzean Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista hartu zuen eta horrela iraun zuen 1992an Balkanetako Gerraren ondorioz herrialdea zatikaturik gelditu zen arte. Serbiak eta Montenegrok ordea elkarrekin jarraitu zuten eta Jugoslaviako Errepublika Federala osatu zuten, baina hau ezin da talde bera balitz bezala kontatu. Ez zuen gainera emaitza aipagarririk lortu.
Jugoslaviako futbol selekzio nazionalak iraun zuen bitartean emaitza onak eskuratu zituen, Joko Olinpikoetako futbol txapelketa bat irabazi eta Europako Futbol Txapelketan bi aldiz finalean izan zelarik.
Azken partida Amsterdamen jokatu zuen, 1992ko martxoaren 25ean, eta galdu egin zuen Herbehereen aurka 2-0 emaitzaz.
Jokalari aipagarrienak
{|
Zibilizazio
Zibilizazioa, eskuarki, Estatuaren garapena, gizarte-estratifikazioa, urbanizazioa eta berezko hizkuntza mintzatuaz haraindiko komunikazio-sistema sinbolikoak (hau da, idatzizko sistema bat) ezaugarri dituen gizarte konplexu oro da. Gizarte horietan, nekazaritza intentsiboa, lan-banaketa konplexua eta hiriak osatzeko populazio aski daude.
Historikoki, zibilizazioa kultura handiago eta aurreratuago gisa ulertu izan da askotan, kultura txikiago eta, ustez, ez hain aurreratuekin kontrastean. Zentzu zabal horretan, zibilizazioa ez dator bat zentralizatu gabeko gizarte tribalekin, artzain nomaden kulturak, gizarte neolitikoak edo ehiztari-biltzaileak barne; hala ere, batzuetan ez dator bat zibilizazioen barruan dauden kulturekin. Zibilizazioak populazio dentsitateko kokaleku antolatuak dira, gizarte-klase hierarkikoetan banatuak, elite nagusi batekin eta hiri- eta landa-populazio menderatuekin, zeinak nekazaritza intentsiboan, meatzaritzan, fabrikazio txikian eta merkataritzan aritzen baitira. Zibilizazioak boterea kontzentratzen du gizakien kontrola naturaren gainerakoengan hedatuz, baita beste gizakiengan ere.
Zibilizazioa, bere etimologiak dioen bezala, herri eta hiriei lotutako kontzeptua da jatorriz. Zibilizazioen lehen agerpena, oro har, Mendebaldeko Asiako Iraultza Neolitikoaren azken faseekin lotuta dago, eta hiri-iraultzaren eta estatuaren eraketaren prozesu azkar samarrarekin amaitzen da, elite gobernatzaile baten agerpenarekin lotutako garapen politikoarekin.
Hasiera
Antropologo gehienen ustez Homo sapiens Afrikako sabanan sortu zen orain dela 200.000 urte Homo erectusen eboluzioaz. Orain dela 40.000 urtetik Eurasia eta Ozeanian bizi zen eta gutxienez 10.000 urte dira Amerikan bizi dena. Eurasian bizi zen Homo neanderthalensisa eta Homo erectusa desplazatu zituzten.
Orain dela 10.000 urte arte gizaki guztiak ehiztari-biltzaileak ziren (gaur egun ere batzuk aurki daitezke). Normalean talde nomada txikietan bizi ziren. Neolitikoan nekazaritza sortu zen eta horrekin batera gehiegizko janariaren produkzioa. Gizakiak egonkortu ziren eta lehenego herriguneak sortu. Horrek animalien etxekotzea eta metalgintza ekarri zuen. Nekazaritzak komertzioa eta kooperazioa handiagotu zituen gizarte konplexuagoak sortzen. Herriak zibilizazio bilakatu ziren Ekialde Hurbilean, Mesopotamia inguruan.
Orain dela 6.000 urte inguru lehenengo protoestatuak sortu ziren Mesopotamian, Antzinako Egipton eta Indus haranean. Hauek defendatzeko militarrak sortu ziren eta horrekin batera gobernu burokratikoak eta administrazioa. Estatuen artean kooperazioa eta konpetentzia sortu zen gerrak sortuz. Orain dela 2000 eta 3000 urte artean Persiarrek, Txinatarrek eta Erromatarrek konkistaren bitartez inperio erraldoiak sortu zituzten, lehenengo inperioak sortuz. Erlijio garrantzitsuak sortu ziren Ekialde Hurbilean, Judaismoa kasu eta Hinduismoa Hego Asian.
Erdi Aroaren erdialdean ideia berri eta iraultzaileak sortu ziren. Txinan inprenta eta iparrorratza asmatu zituzten eta Islamaren Urrezko Aroa izan zen zientzialari ugarirekin. Europan klasikoen berraurkikuntzak eta inprentak Pizkundea sortu zituen XIV. mendean. Amerikan inka, maia eta aztekek zibilizazio handiak sortu zituzten. Hurrengo 500 urtetan inperialismoaren garapenak Amerika, Asia eta Afrikako leku ugari Europarren kontrolpean utzi zituzten, independentziaren aldeko mugimenduak sortzen. Zientzia Iraultza XVII. mendean eta Industria Iraultza XVIII. eta XIX. mendean garraiobide ugari sortu zituen, trenbidea eta autoa kasu. Energia lortzeko bideak ugaritu ziren, argindarra eta ikatza gisa. Gobernuetan ere berrikuntzak egon ziren, demokrazia parlamentarioa eta Komunismoa bezala.
Aldaketa horiek direla eta gizakiak gero eta elkar lotuagoa eta globalizatuagoa den mundu batean bizi dira. Gertakari honek zientzia, artea eta teknologiaren garapena baimentzen duen bitartean kulturen desagerpena, arma oso suntsikorrak eta kutsadura ere errazten du.
Kontzeptuaren historia
XVI. mendearen erdialdean gizalege bezalako hitz erlazionatuak garatu ziren. Zibilizazio izen abstraktua, baldintza zibilizatua esan nahi duena, 1760ko hamarkadan etorri zen frantsesetik. Frantsesez ezagutzen den lehen erabilera 1757koa da, Victor de Riqueti, Mirabeauko markesarena, eta, ingelesez, lehen erabilera Adam Fergusoni egozten zaio, zeinak 1767ko bere Gizarte Zibilaren Historiari buruzko Saiakera idatzi zuen: «Ez bakarrik banakako aurrerapenak. haurtzarotik gizontasunera, baita espeziea bera zakartasunetik zibilizaziora ere». Hitza, beraz, arlotekeria edo zakarkeriaren aurka zegoen, Argien Garaiko ezaugarri den aurrerapenaren bilatze aktiboan.
1700. hamarkadaren amaieran eta 1800. hamarkadaren hasieran, Frantziako Iraultzan, zibilizazioa singularrean erabiltzen zen, inoiz ez pluralean, eta gizateriaren aurrerapena esan nahi zuen. Hala da oraindik frantsesez. XIX. mendean, noizbehinka zibilizazioak izen zenbakarri gisa erabili zen, baina XX. mendearen amaieran, askoz ere ohikoagoa bihurtu da, batzuetan, soilki, kultura esan nahiarekin (berez, jatorriz zenbakaitz zen izena zenbakarri bihurtu zen etnografiaren testuinguruan). Zentzu orokor horretan bakarrik egiten da posible Erdi Aroko zibilizazioaz hitz egitea, Eliasen zentzuan oximoron bat izango zena.
Jada XVIII. mendean, zibilizazioa ez zen beti hobekuntza gisa ikusten. Historikoki, kulturaren eta zibilizazioaren arteko bereizketa garrantzitsu bat Rousseauren idatzietatik dator, bereziki Emile hezkuntzari buruz egindako lanetik. Han, zibilizazioa, arrazionalagoa eta sozialki bultzatua izanik, ez dator guztiz bat giza izaerarekin, eta «giza osotasuna jatorrizko batasun natural diskurtsibo edo prerrazional bat berreskuratzearen edo hurbiltzearen bidez bakarrik lor daiteke» (ikus basati on). Hortik abiatuta, ikuspegi berri bat garatu zen, batez ere Alemanian, lehenik Johann Gottfried Herder-ek abiatuta eta geroago Kierkegaard eta Nietzsche bezalako filosofoek. Ikuspegi horrek kulturak organismo natural gisa ikusten ditu, ekintza kontziente, arrazional eta deliberatiboek definitu gabeak, herri espiritu prerrazional moduko bat bezala baino. Zibilizazioa, aitzitik, arrazionalagoa eta aurrerapen materialean arrakasta handiagoa izan arren, ez da naturala, eta bizitza sozialaren bizioetara eramaten du, hala nola asmakeria, hipokresia, bekaizkeria eta zitalkeriara. Bigarren Mundu Gerran, Leo Straussek, Alemaniatik ihesi, zibilizazioaren iritzi hori nazismoaren eta alemaniar militarismoaren eta nihilismoaren atzean zegoela argudiatu zuen New Yorken.
Ezaugarriak
V. Gordon Childe bezalako gizarte-zientzialariek zibilizazioa beste gizarte mota batzuetatik bereizten duten hainbat ezaugarri izendatu dituzte Zibilizazioak bizirauteko baliabideak, bizimodu motak, kokagune ereduak, gobernu formak, estratifikazio soziala, sistema ekonomikoak, alfabetatzea eta beste kultura-ezaugarri batzuengatik bereizi izan dira. Andrew Nikiforuk-ek dio: «Zibilizazioak giza gihar giltzapean oinarritzen zirela. Esklaboen energia behar zen laboreak landatzeko, enperadoreak janzteko eta hiriak eraikitzeko», eta esklabotza modernoaren aurreko zibilizazioen ezaugarri komuntzat hartzen du.
Soberakinaren eredu tradizionalak dio zereal-hazkuntzak biltegiratze metatua eta elikagaien soberakina dakarrela, batez ere jendeak nekazaritza-teknika intentsiboak erabiltzen dituenean, hala nola ernalketa artifiziala, ureztatzea eta laboreen txandaketa. Litekeena da, baina zailagoa baratze-ekoizpena metatzea, eta, beraz, baratzezaintzan oinarritutako zibilizazioak oso arraroak izan dira. Ale soberakinak bereziki garrantzitsuak izan dira alea denbora luzez gorde daitekeelako.
Journal of Political Economy aldizkariaren ikerketak soberakin eredua kontrajartzen du. Baratzezaintza zerealak baino produktiboagoa zela dio. Dena den, zereal laborantzak bakarrik sortu zuen zibilizazioa, urteko uztaren egokitasunagatik. Zerealak bakarrik haz zezaketen landa-populazioak, eta zergak ordaindu elite eta hiri garapena ahalbidetuz. Horrek ere eragin negatiboa izan zuen landa-biztanleriarengan, nekazari bakoitzeko nekazaritza-produktu erlatiboa handituz. Nekazaritza-eraginkortasunak elikagai-soberakina sortu zuen, eta elikagai-soberakina mantendu zuen landa-biztanleriaren hazkundea murriztuz hiri-hazkundearen mesedetan. Ekoizpen handiko sustrai eta tuberkuluen egokitasuna, hain zuzen, askoren madarikazioa zen, eta horrek estatuen sorrera eragozten zuen, eta garapen ekonomikoa eragotzi.
Elikagaien soberakinek janaria ekoizteaz gain gauzak egiteko aukera ematen die pertsona batzuei: lehen zibilizazioek bere baitan hartzen zituzten: soldaduak, artisauak, apaizak, emakume apaizak eta karrera espezializatuak zuten beste pertsona batzuk. Elikagaien soberakinak lanaren banaketa eta giza jarduera-eskaintza handiagoa dakar, zibilizazioen ezaugarri definitzailea. Hala ere, zenbait tokitan, ehiztari-biltzaileek elikagaien soberakinak eskura izan dituzte, hala nola Pazifikoko ipar-mendebaldeko herri indigenen artean eta, agian, Mesolitoko Natufian kulturan zehar. Baliteke elikagaien soberakinak eta eskala handi samarreko antolakuntza soziala eta lanaren banaketa landare eta animalien etxekotzea baino lehenagokoak izatea.
Schistura similis
Schistura similis Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Zibilizazio
Ezaugarriak
Zibilizazioek beste gizarteekiko bizileku-eredu desberdinak dituzte. Zibilizazioa hitza hirietan bizi gisa definitzen da batzuetan. Nekazariak ez direnak hirietan bildu ohi dira lan egiteko eta merkataritza egiteko.
Beste gizarte batzuekin alderatuta, zibilizazioek egitura politiko konplexuagoa dute, estatua alegia. Estatuko gizarteak beste gizarteak baino estratifikatuago daude ; desberdintasun handiagoa dago gizarte-klaseen artean. Klase agintariak, normalean hirietan kontzentratzen dena, soberakinaren zati handi baten kontrola du, eta bere borondatea gauzatzen du gobernu edo burokrazia baten ekintzen bidez. Morton Fried-ek, gatazken teorikoak eta Elman Servicek, integrazioaren teorikoak, sistema politikoetan eta desberdintasun sozialetan oinarrituta sailkatu dituzte giza kulturak. Sailkapen sistema horrek lau kategoria ditu :
Ekonomikoki, zibilizazioek jabetza eta truke eredu konplexuagoak erakusten dituzte hain antolatuta ez dauden gizarteek baino. Leku batean bizitzeak, pertsonei, nomadak baino ondasun pertsonal gehiago pilatzea ahalbidetzen die. Batzuek lur-jabetza ere eskuratzen dute, edo lurren jabetza pribatua. Zibilizazioetako pertsonen ehuneko batek bere janaria hazten ez duenez, beren ondasunak eta zerbitzuak elikagaien truke aldatu behar dituzte merkatu-sisteman, edo elikagaiak jaso behar dituzte elikagaiak ekoizten dituzten segmentuaren tributuen, birbanatze-zergen, tasen edo hamarrenen bidez. Lehen giza kulturek truke-sistema mugatuekin osaturiko opari-ekonomiaren bidez funtzionatzen zuten. Burdin Aroaren hasieran, zibilizazio garaikideek dirua garatu zuten gero eta transakzio konplexuagoak egiteko truke-bide gisa. Herri batean, ontzigileak eltze bat egiten du garagardogilearentzat, eta garagardogileak garagardo kopuru jakin bat emanez konpentsatzen du ontzigilea. Hiri batean, baliteke ontzigileak teilatu berria behar izatea; teilagileak zapata berriak; zapatariak ferra berriak; errementariak beroki berria, eta larruginak lapiko berria. Baliteke pertsona horiek elkarren artean ez ezagutzea eta haien beharrak ez gertatzea aldi berean. Diru-sistema betebehar horiek betetzen direla bermatzeko antolatzeko modu bat da. Lehen zibilizazio lan-ordaindu garaietatik, moneta-sistemen kontrol monopolistak elite sozial eta politikoei egin die mesede.
Ekonomia sinpleagoetatik konplexuagoetara igarotzeak ez du zertan biztanleriaren bizi-maila hobetzea esan nahi. Esaterako, Erdi Aroa Erromatar Inperioaren gainbeheraren aro gisa azaltzen den arren, ikerketek frogatu dute Erdi Aroan (K.o. 500-1500) gizonezkoen batez besteko altuera handiagoa zela Erromatar Inperioan eta ondorengo Garai Modernoan (K.o. 1500-1800) baino. Era berean, Ipar Amerikako Lautadako indioak, XIX. mendean, garaiagoak zirela Estatu Batuetako eta Europako beren kideak baino. Populazio baten batez besteko altuerak beharrizanetarako duen egokitasuna neurtzen du, batez ere elikadurarako, eta gaixotasunik ez izateko.
Idazkera, lehenbizi Sumer-eko jendeak garatua, zibilizazioaren bereizgarritzat hartzen da, eta «burokrazia administratibo konplexuen edo konkista-estatuaren sorrerarekin batera agertzen da». Merkatariak eta burokratak idazketan oinarritzen ziren erregistro zehatzak mantentzeko. Dirua bezala, hiri baten biztanleriaren tamainaren eta bere merkataritzaren konplexutasunarengatik, idazkera ere behar zen elkar ezagutzen ez zuten pertsonen artean. Dena den, idazketa ez da beti beharrezkoa izan zibilizaziorentzat, Andeetako zibilizazio inkak erakusten duen bezala, ez baitzuen idazkera batere erabiltzen, ez bada luzera eta kolore ezberdinetako korapiloez osatutako grabazio-sistema konplexu bat (Kipua), eta gizarte zibilizatu gisa funtzionatzen zuen.
Lan banaketak eta gobernu zentraleko plangintzak lagunduta, zibilizazioek beste hainbat ezaugarri kultural garatu dituzte. Besteak beste, erlijio antolatua, arteen garapena eta zientzia eta teknologiaren aurrerapen berri ugari. Historian zehar, zibilizazio arrakastatsuak hedatu dira gero eta lurralde gehiago hartuz, eta aurretik zibilizatu gabeko pertsona gero eta gehiago asimilatuz. Hala ere, tribu edo pertsona batzuk zibilizatu gabe jarraitzen dute gaur arte. Kultura horiei, batzuek primitibo deritzote, besteek peioratibotzat jotzen duten terminoa. Primitibo, nolabait, kultura bat lehena dela (latinez, primus) esan nahi du, gizateriaren sorreratik ez dela aldatu, nahiz eta hori egia ez dela frogatu den. Zehazki, gaur egungo kultura guztiak garaikideak direnez, gaur egungo kultura primitibo deituak ez dira inola ere zibilizatutzat jotzen ditugun zibilizazioen aurrekariak. Gaur egun, antropologoek alfabetatu gabe terminoa erabiltzen dute herri horiek deskribatzeko.
Zibilizazioa hedatu da kolonizazioa, inbasioa, konbertsio erlijiosoa, kontrol burokratikoa eta merkataritza hedatuz eta nekazaritza eta idazkera alfabetatu gabeko herriei sartuz. Zibilizatu gabeko pertsona batzuk gogoz molda daitezke portaera zibilizatuetara, baina zibilizazioak sortzen duen nagusitasun tekniko, material eta sozialaren ondorioz ere zabaltzen da.
Tradizionalki, botere militar, ideologiko eta ekonomiko nabarmena lortu zuten estatuek zibilizatu gisa definitzen zuten beren burua eragin-esparrutik kanpoko beste gizarte edo gizataldeen aurrean, azken horiei barbaro, basati eta primitibo deituz.
Kultur identitatea
Zibilizazioak gizarte konplexu baten kulturari ere erreferentzia egin diezaioke, ez gizarteari berari bakarrik. Gizarte bakoitzak, zibilizatua edo ez, ideia eta ohitura multzo zehatz bat du, eta berau, bakarra egiten duten manufaktura eta arte multzo jakin bat. Zibilizazioek kultura korapilatsuak garatu ohi dituzte: estatuan oinarritutako erabakiak hartzeko aparatua, literatura, arte profesionala, arkitektura, erlijio antolatua eta elitea eustearekin lotutako hezkuntza, hertsadura eta kontrol ohitura konplexuak barne.
Zibilizazioari lotutako kultura korapilatsuak beste kulturetara hedatzeko eta eragiteko joera du, batzuetan bere zibilizazioan asimilatuz (adibide klasikoa da Txinako zibilizazioa eta bere eragina gertuko zibilizazioetan: hala nola Korea, Japonia eta Vietnam). Zibilizazio asko bere baitan nazio eta eskualde asko dituzten kultur esparru handiak dira. Norberak bizi duen zibilizazioa bere identitate kultural zabalena da. Hain zuzen, kultur identitate horren babesa da gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari dena nazio mailan eta nazioartean. Nazioarteko zuzenbidearen arabera, Nazio Batuak eta UNESCO dagozkion arauak ezartzen eta betetzen saiatzen dira. Helburua gizateriaren kultura-ondarea eta kultura-identitatea zaintzea da, batez ere gerra eta gatazka armatuen kasuan. Karl von Habsburg, Blue Shield International-eko presidentearen arabera, ondasun kulturalen suntsitzea ere gerra psikologikoaren parte da. Erasoaren jomuga aurkariaren identitate kulturala izan ohi da, eta, horregatik, kultur ondasun sinbolikoak helburu nagusi bihurtzen dira. Era berean, bereziki sentikorra den memoria kulturala (museoak, artxiboak, monumentuak, etab.) hazi den kultur aniztasuna eta estatu, eskualde edo komunitate baten oinarri ekonomikoa (esaterako, turismoa) suntsitzea da.
Historialari asko kultura-esparru zabal horietan zentratu dira, eta zibilizazioak unitate diskretu gisa tratatu dituzte. XX. mende hasierako Oswald Spengler filosofoak, alemanez, Kultur hitza erabiltzen du, kultura, askok zibilizazioa deitzen diotenerako. Spenglerrek zibilizazio baten koherentzia kultura-ikur bakar batean oinarritzen zela uste zuen. Kulturek jaiotza, bizitza, gainbehera eta heriotza-zikloak bizi dituzte, askotan kultura berri indartsu batek ordezkatuta eta ikur kultural berri sinesgarri baten inguruan eratua. Spenglerrek dio zibilizazioa kultura baten gainbeheraren hasiera dela, «Gizadi garatuko espezie bat gai den kanpoko egoera eta artifizialenak bezala».
Zibilizazioaren kultura bateratu kontzeptuak Arnold J. Toynbee historialariaren teorietan ere eragina izan zuen XX. mendearen erdialdera. Toynbee-k zibilizazio-prozesuak aztertu zituen bere liburuki anitzeko A Study of Historyn, 21 zibilizazioren eta bost atxilotutako zibilizazioren gorakada eta, kasu gehienetan, gainbeheraren jarraipena egin zuena. Zibilizazioek, oro har, gainbehera egin, eta behea jo zuten, Toynbeeren arabera, gutxiengo sortzaile baten erronka garrantzitsuren bati aurre egiteko gainbehera moral edo erlijiosoaren ondorioz, arrazoi ekonomiko edo ingurumeneko arrazoi hutsak baino.
Samuel P. Huntington-ek zibilizazioa definitzen du: «pertsonen talde kultural gorena eta kultur-identitate mailarik zabalena dutena eta gizakiak beste espezieetatik bereizten dituena bezala».
Sistema konplexuak
Beste teoriko talde batek, sistemen teoriaz baliaturik, zibilizazioa sistema konplexu gisa ikusten du, hau da, objektu-talde bat aztertzeko esparrua, emaitza bat lortzeko elkarrekin lan egiten duena. Zibilizazioak hirien aurreko kulturetatik sortutako hirien saretzat har daitezke, eta haien arteko elkarrekintza ekonomiko, politiko, militar, diplomatiko, sozial eta kulturalek definitzen dituzte. Edozein erakunde gizarte-sistema konplexua da, eta zibilizazioa erakunde handi bat. Sistemen teoriak azaleko analogia engainagarrietatik babesten laguntzen du zibilizazioen azterketan eta deskribapenean.