cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Energia
Energia mekanikoa
Matematikoki, Noetherren teoremaren arabera, sistema baterako energiaren kontserbazioa da sistema horren eboluzio-ekuazioak kontuan hartutako denbora-momentutik independenteak izatearen ondorio zuzena. Energia ere magnitude fisiko bat da, hainbat formatan aurkezten dena; egoera fisikoa aldatzeko prozesu guztietan inplikatuta dago; eraldatu eta transmititu egiten da; erreferentziazko sistemaren araberakoa da, eta sistema hori kontserbatu egiten da. Beraz, gorputz orok izan dezake energia bere mugimenduaren, posizioaren, tenperaturaren, masaren, konposizio kimikoaren eta beste propietate batzuen arabera. Fisikaren eta zientziaren hainbat diziplinatan, energiaren hainbat definizio ematen dira, denak koherenteak eta elkarren artean osagarriak, eta guztiak lanaren kontzeptuarekin lotuak beti. Mekanikan honako hauek daude:
Elektromagnetismoan, dugu:
Fisika erlatibista
Erlatibitatean daude:
Masa kontzeptua birdefinitzean, energia zinetikoa ere aldatzen da. Partikula material bat dela eta, ezin da esan behatzaile guztientzat energia ondo definitu eta berdina denik; izan ere, energia eta momento lineala lau-bektorialeko baten zati dira. «Energia» da lauko-momentu horren denbora-osagaia, baina, erlatibitatearen izaera dela eta, denbora-tartea edo distantzia espaziala behatzaileari lotuta dagoen bezala, lauko-momentuaren osagai espazialak (momentu lineala) eta denborazkoak (energia) behatzaileari dagozkio. Medio jarraitu baterako edo eremu fisiko baterako, zailtasunak are handiagoak dira, eta, oro har, energia ez dago lauko-momentu bati lotuta, energia-momentu tentsoreari baizik.
Erlatibitate orokorrean, grabitazio-eremua ez da, berez, eremu fisiko arrunta, eta horrek zailtasunak dakartza isolatu gabeko sistema bati emandako energia bat egozteko; izan ere, eremu grabitatorio ez-egonkorrak ez du energia potentzial ongi definiturik sortzen.
Afrotis afraoides
Afrotis afraoides Afrotis generoko animalia da. Hegaztien barruko Otididae familian sailkatua dago.
Energia
Energia kontzeptua erlatibitatearen teorian eta mekanika kuantikoan
Mekanika klasikoan garaturiko energia kontzeptua zabaldu egin zen XX. mendearen hasieran erlatibitatearen teoria eta mekanika kuantikoa sortzean. Bi teoria horiekin batera, ordura arte masari eta energiari buruz fisikariek zituzten usteak aldatu behar izan ziren, eta alde batera utzi behar izan ziren zenbait suposizio, hala nola energia magnitude jarraitua zela eta masa eta energia bi kontzeptu independente zirela ziotenak, bereziki.
Energia-kuantoak
Max Planckek XIX. eta XX. mendeen arteko mugan adierazi zuenez, fenomeno atomikoekin erlazionaturiko transformazio energetikoak egokiro ulertu eta deskribatzeko, beharrezkoa da energia-kuantu deritzon kontzeptua erabiltzea. Ordura arte energia magnitude jarraitua zela uste bazen ere, energiaren transmisioan kantitate minimo batzuk (kuantuak, alegia) pasatzen dira batetik bestera. Esate baterako, elektroi bat energia-maila batetik beste batera pasatzean, erradiazioa gertatzen da, eta mailen arteko energiaren erradiazio hori fotoi modura igortzen da, alegia, energia jakineko kuantu modura. Fotoiaren E energiaren eta erradiazioaren \nu maiztasunaren artean erlazio hau dago: E = h\nu, non h hori Plancken konstantea den, balio duena.
Ohar bat egin behar da kuantuen erabilerari dagokionez. Berez, kuantuak fisika mikroskopikoan baino ez dira erabiltzen zehazki. Fisika makroskopikoan ere kontsidera daitezke, noski, baina, hain txikiak izanik, ez dira hautemangarriak; horregatik, praktikan, fisika makroskopikoan kantitate jarraitutzat har dezakegu energia.
Masaren eta energiaren arteko baliokidetza
Mekanika klasiko newtondarrean, partikula puntualaren masak konstante dirauela suposatzen da, partikula higitu arren ere. Erlatibitatearen teorian, ordea, masa abiaduraren funtzioa da formula honen arabera:
non m_0 pausaguneko masa den, v, partikularen abiadura eta c, argiaren abiadura. Adierazpen hori kontuan harturik ikus daitekeenez, gorputzaren abiadura argiaren abiaduraren baliora hurbiltzean, masa gero eta handiagoa da, eta \text {c} balioaren mugan balio infinitua izango luke. Hortik baieztatu zuen Einsteinek argiaren abiadura ezin daitekeela gainditu.
Masaren izaera erlatibista kontuan izanik, partikularen energia zinetikoa ezin daiteke jadanik formularen bidez adierazi (mekanika klasikoan ez dira bereizten pausaguneko m_0 masa eta higidurako m masa, higiduran ere balio bera baitu masak); aitzitik, energia zinetikoa
eran adierazten da, non
delakoa energia osoa den, eta
delakoa, pausaguneko energia. Energia osoa seriez garatuz, balio hau lortzen da energia zinetikoari dagokionez:
Ikusi dugunez, erlatibitatearen teorian agerian geratzen da masaren eta energiaren arteko baliokidetza, zeren formula (E=mc² ) erabili behar baita. Hortaz, erlatibitatearen teoriako masaren kontzeptu horrek ondorio garrantzitsua du; hots, kontserbazio-printzipio bakarrean biltzen dira aurretik independentetzat hartzen ziren masaren eta energiaren kontserbazio-printzipioak. Gainera, erlazio hori ez da soilik baliagarria energia zinetikoaren kasuan, zeren edozein energia-motaren kasuan ere aplika baitaiteke.
Materiaren egitura eta energia
Erlatibitatearen teorian finkaturiko masaren eta energiaren arteko baliokidetza ulertzea funtsezkoa izan da materiaren barne-egitura ulertzeko, bereziki, oinarrizko partikulen arteko loturak eta atomoen egonkortasuna ulertu ahal izateko.
Kasurako, atomoen nukleoa nukleoiz (hots, protoiz eta neutroiz) osaturik dago, baina, nukleoa apurtu nahi badugu, energia eman behar zaio; zehazki, apurtzeko eman beharreko energia hori protoiak eta neutroiak bilduz nukleoa eratzeko askatu behar den energia-kantitate berbera da, lotura-energia, alegia. Eta, ikus daitekeenez, nukleoaren masa hasierako protoien eta neutroien masen batura baino txikiagoa da; hain zuzen ere, masaren eta energiaren arteko baliokidetzari dagokio zehazki lotura-energiaren eta masa-galeraren arteko baliokidetza, erlatibitatearen teoriarekin bat. Esandakoaren adibide garbia dugu Eguzkian edota izarretan gertatzen diren erreakzio termonuklearretan agertzen zaiguna. Bi hidrogeno-nukleo (deuterio) elkarrekin fusionatu, eta helio-nukleo bihurtzen dira, baina erreakzio horren emaitza den helio-nukleoaren masa txikiagoa da hasierako osagaien masen batura baino: masa-galera hori energia bihurtzen delako gertatzen da, eta horixe da, preseski, Eguzkiaren energiaren iturria.
Nukleoien arteko lotura-energia kontuan hartzea funtsezkoa da fusio edo fisio nuklearreko erreakzioetan aska daitekeen energia kalkulatu ahal izateko, betiere atomoen masa-galera energiaren iturria dela kontuan izanik.
Energia baliabide natural gisa
Teknologian eta ekonomian, energia-iturria baliabide naturala da, baita hura ustiatzeko eta industria- eta ekonomia-erabilera egiteko teknologia ere. Energia, berez, ez da inoiz azken kontsumorako ondasun bat, ondasun eta zerbitzuen produkzioan beste behar batzuk asetzeko bitarteko ondasuna baizik. Ondasun urria denez, energia baliabide energetikoak kontrolatzeko gatazka-iturri izan da historikoki.
Berriztagarriak
Ingurumenaren degradazioa, garapen-bidean dauden herrialdeen eta herrialde garatuen arteko desoreka energetikoa eta baliabide erregaien ahitzea, energia berriztagarrien garapena bultzatu duten faktoreak dira.
Energia berriztagarriek komunean dituzte hainbat ezaugarri:
Energia tradizionalek ingurumenari egiten diotena baino kalte txikiagoa edo batere kalterik ez dute eragiten.
Erabili ahala inoiz agortuko ez diren energiak dira. Ingurumenarekin errespetutsuak dira, eta inguruan eskuratu daitezke.
Ez-berriztagarriak
Erabili ahala agortzen diren energia-iturrietako energiak dira.
Erreferentziak
Testu honek cc-by-sa lizentziapean argitaratzen den ZTHiztegiaren pasarte bat du.
Kozlov (Jihlavako barrutia)
Kozlov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 474 biztanle ditu eta 8,9 kilometro koadroko azalera. Jihlavako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Tres Pinos (Kalifornia)
Tres Pinos Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Benito konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
St. Matthews (Kentucky)
St. Matthews Kentuckyko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 17,472 biztanle zituen, 11.15 kilometro koadrotan banatuta.
Lagueruela
Lagueruela Teruelgo udalerria da, Jiloca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 66 biztanle zituen.
Urruñako ikastola
Urruñako ikastola Lapurdiko ikastola bat da. Urruña herrian dago kokatuta.
Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioa rekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.
Historia
1998an abiatzen dira ikastola berriaren obrak, auzolanaren bidez.
Leicester Tigers
Leicester Tigers (izen ofiziala, Leicester Football Club ) Ingalaterrako Leicester hiriko errugbi talde bat da. Ingalaterrako errugbi txapelketan jokatu ohi du. 1865an sortu zen, hortaz gaur egungo talde zaharrenetako bat da.
Urruñako ikastola
Historia
2005an ikastola handitu da eta haur Hezkuntzaz gain, Lehen maila osa irekia du.
Leicester Tigers
Historia
Taldea 1880an sortu zen hiriko George Hotelean Leicester Societies AFC, Leicester Amateur FC eta Leicester Aler talde txikiagoek bat egin zutenean. Bost urte beranduago hartu zuen "Tigers" ezizena elastikoan zituen marrak zirela eta. Gaur egungo marra gorri, berde eta zuriak 1891ean hartu zituen.
Eleutherodactylus turquinensis
Eleutherodactylus turquinensis Eleutherodactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Eleutherodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Leicester Tigers
Historia
1980an Hegoaldeko hemisferioan bira bat egin zuen, hau egiten lehen talde ingelesa izan zen. 1987an Ingalaterrako liga hasi zenetik Leicester izan da talderik arrakastatsuena, 11 aldiz irabazi baitu liga eta beste zazpi aldiz egin du bigarren. 1996an Heineken Kopa abiatzearekin batera Europako taldeak profesionalizatu egin ziren. Leicesterrek dagoeneko bi aldiz irabazi du txapelketa nagusia, eta beste hiru final ere jokatu dituzte.
Karnia
Karnia (italieraz Carnia eta friulieraz Cjarne) Italiako eskualde historikoa da, gaur egungo Udineko probintzian (Friuli-Venezia Giulia) sartutakoa.
1.221 km2-ko azalera dauka eta 39.705 biztanle zituen 2006an. Tolmezzo/Tumieç du udalerri nagusia (10.539 biz.).
Inguru naturala
Alpe Karnikoak inguru honetan zabaltzen dira, Monte Peralba (2.694 m) mendirik altuena izanda.
Hizkuntzak
Italieraz gain, friulierazko aldaera bat (Furlan de Cjarne) egiten dute.
Lanzuela
Lanzuela Teruelgo udalerria da, Jiloca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 28 biztanle zituen.
Darmstadtio
Darmstadtioa (lehen ununilio eta eka-platino deiturikoa) elementu kimiko sintetiko bat da, Ds ikurra eta 110 zenbaki atomikoa dituena. Atomo superastunen multzokoa da. Elementu hau oso azkar desintegratzen da: 267tik 273ra arteko masa duten isotopoek milisegundoetan neurtzen diren erdibizitzak dituzte. Isotopo astunagoak, 279 eta 281ko masa atomikoa dutenak, geroago sintetizatu ziren eta egonkorragoak dira, beren erdibizitza 180 milisegundotakoa eta 11,1 segundotakoa baita, hurrenez hurren. 10.taldean agertzen denez, pentsa daiteke elementu hau metal solido diztiragarria dela.
Lehen aldiz sintetizatu zen 1994-ko azaroaren 9-an bere izena daraman herrian, Darmstadt (Hessen, Alemania). Aurkitzaileak P. Armbruster, S. Hofmann eta G. Münzenberg izan ziren.
Ez da inoiz ikusi izan eta atomo gutxi batzuk bakarrik sortu dira, berun isotopoen (208Pb) bonbardaketaren ondorioz nikel ioiengana (62Ni, 311 MeV), ioi azeleratzaile astun bat erabiliz.
San Nicolò Gerrei
San Nicolò Gerrei Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Nicolò Gerreik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Balfourreko gaztelua
Balfourreko gaztelua (Balfour Castle) Eskoziako Balfour herrian dagoen gaztelua da, Orkadak uhartedian. A mailako eraikina izendaturik dago.
Historia
Shapinsay uharte txikia aurrehistoriatik populatua izan da, hori erakusten du Burdin Aroko Burroughston Broch gotorlekuak.
XVIII mendean babes egitura bat altxatu zen baina gaur egungo gaztelua David Balfour koronelak eraiki arazi zuen 1847an. Arkitektoa David Bryce eskoziarra izan zen.
Anglo-Errusiar Gerra (1807–1812)
Napoleondar Gerretan, Anglo-Errusiar Gerra (1807ko irailaren 2a - 1812ko uztailaren 18a) Britainia Handiaren eta Errusiaren arteko etsaitasunen fasea izan zen, azken horrek Frantziarekin zuen gerra amaitu zuen Tilsiteko Hitzarmena sinatu ondoren. Anglo-errusiako etsaitasunak itsaso Baltikoko eta Barents itsasoko itsas ekintza txikietara mugatu ziren batez ere.
Tilsiteko Hitzarmena
Napoleon Bonapartek Friedland-eko guduan (1807ko ekainaren 14an) errusiarrak garaitu ondoren, Alexandro I.a Errusiakoa tsarrak bake-ituna sinatu zuen, Tilsiteko Hitzarmena deritzona. Nahiz eta ituna nahiko ezezaguna izan Errusiako gortean, Errusiak ez zuen alternatibarik Napoleonek Neman ibaia (orduan Errusiako muga) erraz gurutzatu eta Errusia inbaditu zezakeen.
Itunaren baldintzek Errusia Britainia Handiarekin zuen itsas merkataritza uztera behartu zuten. Itxiera hau Napoleonek Sistema Kontinentala ezartzeko etengabeko ahaleginaren parte izan zen, Frantziaren menpeko Europako hainbat herrialderen arteko harreman ekonomikoak sendotuz. Napoleonen helburua Britainia Handiko merkatu garrantzitsuenetako bat ixtea zen eta, horrela, ekonomikoki men egitera behartzea.
El Nido (Kalifornia)
El Nido Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Merced konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Millennium Falcon
Millennium Falcon (euskaraz milurteko belatza esan nahi du) Star Wars film sagaren jatorrizko trilogian agertzen den espazio-ontzi baten izena da. Star Wars III. Atala: Sithen mendekua filman ere agerraldi labur bat egiten du.
Historia
Millennium Falcon YT-1300 corelliar kargaontzi bat da eta diska zurixka forma du. Zaharra den arren eta egin zaizkion aldaketak egin arren, Han Solok galaxiako espaziontzirik azkarrena dela dio. Argiaren abiadura bost puntutan gainditzeko gai da. Dash Rendarren Outrider izeneko espaziontziaren antzerakoa da.
Jatorrian kontrabandorako erabilia, Aliantza Errebeldera batu zen eta zenbait misio bete zituen, horien artean Lehen eta Bigarren Izar Hiltzaileak eta X-Wing ehizaontziak suntsitzea.
Ontzia
Lehen begiratu batean Luke Skywalkerren honako hau bezalako iruzkinak eragiten dituen arren, "Txatar mordo bat dirudi" alegia, Millennium Falcon YT-1300 ereduko kargaontzi corelliar bat da, 27 metro inguru neurtzen duena, Corellian Engineering Corporationek eraikia eta Han Solok eta Chewbaccak kontrabandako misio arrakastatsuetarako asko erabili zutena (aurretik ontzi hau Lando Calrissianena izan zen, beste gaizkile bat eta aipaturiko bikotearen laguna, nori Hanek irabazi zion bere ohiko apustuetako batean, sabacc izeneko joko batean).
Aldaketak
Millennium Falconek aldaketa batzuk jasan ditu, horietakoren batzuk legez kanpokoak, baina horiei esker, Han Soloren ontzi maiteak argiaren abiadura bost puntutan gaindi dezake.
Beste aldaketa batzuk ere baditu bere egituran, adibidez Han Solok Inperioaren base batetik lapurtu zituen eta Gurutzeontzi Estelar batentzako ziren pantaila babesleak.
Madril-Valladolid burdinbidea
Madril — Valladolid abiadura handiko burdinbidea Iberiar penintsulako burdinbide bat da, Madril–Chamartin eta Valladolid–Campo Grande geltokiak lotzen ditu.
Millennium Falcon
Aldaketak
Hala ere, ontziaren arazoetako bat hainbeste aldaketa izatean hauek oso delikatuak direla da, eta Chewbaccak edo Hanek etengabe konpondu behar izatea, eta behin baino gehiagotan sartzen dituzte nahaspiletan Han eta wookieea. Egia esateko, barneko ordenagailuak berak, hiru androide ezberdinen burmuin elektronikoez osatua dagoena, ontziak etengabe ezin duela hegan egin dio, baina ez da hala, ezta gutxiagorik ere.
Madril-Valladolid burdinbidea
Burdinbidea 2007ko abenduaren 23an inauguratu zen Madril–Chamartin eta Valladolid–Campo Grande geltokien artean.
Millennium Falcon
Armak
Armei dagokienez, ontzi honek laser kanoi laukoitzdun dorretxoak, matxarda nagusien artean kokatutako bi laser kanoi nagusi eta bere behealdean ezkutatutako tiroketa automatikoko pertsonaurkako laser bat ditu. Misil jaurtigailuak ere baditu. Beste xehetasun batzuk ere nabarmentzen dira, ontziaren zorupean kokatutako eskanerren aurkako gelatxoa kasu, jatorrian kontrabandorako izan bazen ere, behin baino gehiagotan Aliantza Errebeldeko kideak ezkutatzeko balio izan zuena.
Madril-Valladolid burdinbidea
Historia
2007ko abenduaren 22an inauguratu zen eta hurrengo egunean ireki zen merkataritza zerbitzurako, eta Atlantikoko ardatzaren lehen zatia da. 2005-2020 Espainiako Azpiegituren eta Garraioaren Plan Estrategikoaren arabera, linea hori honako hainbat abiadura handiko burdinbidetarekin lotuta egongo da: Olvedo-Santiago burdinbidea (Coruña-Vigo burdinbidearekin lotura), Valladolid-Leon burdinbidea (Leon-Oviedo burdinbidearekin lotura) eta Valladolid-Gasteiz burdinbidea (Euskal Y-arekin lotura). Hegoaldera lotura bat ere aurreikusten zuen, Atocha eta Chamartin artean, Madriletik Katalunia, Valentzia eta Andaluziara abiatzen diren gainontzeko abiadura handiko burdinbideekin lotuko zuena.
Martxan jarri ondoren, Talgo trenen ordez Alvia trenak jarri ziren, Renfe Operadoraren 130. serieko buru berriak Talgo VII.aren konposizioetan sartu baitziren.
Hala, tren horiek Valdestillas edo Valladolideko zabalera-aldagailutik igarotzen ziren abiadura handiko linea horretatik Madril-Hendaia burdinbidera sartzeko, eta alderantziz, Madril-Valladolid tartean distantzia murriztu eta merkataritza-abiadura handitzeagatik bidaia-denbora murrizten zuten.
Madril-Galizia Talgo zerbitzuak, beranduago, abiadura handiko burdinbidetik desbideratu zen Valdestillas aldagailuraino zirkulatuz, non martxaren noranzkoa alderantzikatu eta tren-makina aldatzen duen. Kasu honetan, denbora gutxiago murriztu da, 15-20 minutu baino ez, baina Galizia-Madril trenean abantaila izan da linea erabiltzea, pilatutako atzerapena hobeto berreskuratu ahal izateko.
Olmedo-Santiago burdinbide martxan jarri arte, Galiziatik zetozen Alvia trenak zabaleraz aldatzen dira Zamoran, bertatik abiadura handiko trenbideetatik Madrilera doazelarik, eta, ondorioz, denbora aurrezten dute. Era berean, Madril eta Euskal Herria arteko Alviatarrek Valdestillas aldagailua erabiltzen dute Valladolid-Gasteiz burdinbidea amaitzen den bitartean, Valladolideko iparraldetik hurbil edo Venta de Bañosen zabalera-aldagailurik ez dagoelako.
2015eko azaroko Parisko atentatuak
2015eko azaroko Parisko atentatuak 2015eko azaroaren 13an, arratsaldeko 21:16etatik aurrera, Parisko 10. eta 11. barrutietan, Saint-Denisen dagoen Stade de Francen, eta Île-de-Franceko beste leku batzuetan gertatutako hainbat eraso biolento izan ziren. Gutxienez hiru leherketa ezberdin, sei tiroketa eta bahiketa bat Bataclan antzokian gertatu ziren.
Chirostoma lucius
Chirostoma lucius Chirostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
2015eko azaroko Parisko atentatuak
Hildakoen kopurua aldakorra zen, iturrien arabera. 130 pertsona hil ziren Europe 1 irratiaren arabera gutxienez erasoetako batean bonba suizida eraso zuen.
Le Carillon eta Petite Cambodge
Lehen atentatua Le Carillon eta Petite Cambodge tabernetako terrazetan hasi zen, arma handiekin, ziurenik Kalashnikovak.
Kozlov (Havlíčkův Brodeko barrutia)
Kozlov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 233 biztanle ditu eta 7,43 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
2015eko azaroko Parisko atentatuak
Bataclaneko bahiketa
Handik gutxira gertu zegoen Bataclan antzokian tiro hotsak entzun dira. Antzerkian Eagles of Death Metal taldearen kontzertua egiten ari zen. Horren ostean hainbat pertsona bahitu zituzten bertan.
Kozlov (Havlíčkův Brodeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1396 urtean egin zen.
2015eko azaroko Parisko atentatuak
Stade de Franceko leherketak
Gaueko 21:00ak aldera Frantziako eta Alemaniako selekzioen arteko futbol partida jokatzen ari zela, hiru leherketa gertatu ziren. Bertan zegoen François Hollande presidentea ere.
Agur Euzkadi
Agur Euzkadi Lauaxeta (1904-1937) olerkariaren olerki bat da. Hain zuzen ere, 1937ko ekainaren 25ean Gernikan frankistek atxilotu eta Gasteizko espetxean preso eta bere heriotzaren zain zegoenean idatzitako hainbat olerkietako azkena da. Mundu honetatik joan aurretik eginiriko azken agur bat da.
Gerora, 1978an Antton Valverde musikari eta abeslariak olerki honi doinua jarri eta abesti bat moldatu zuen. ''Lauaxeta diskoaren barnean kaleratu zuen.
Araguaia (ibaia)
Araguaia Brasilgo ibaia da, Tocantinsen adar nagusia, Goiás, Mato Grosso, Tocantins eta Pará estatuak zeharkatzen dituena. Brasilgo goi-lautadan du iturburua, Mineiros udalerrian, eta Tocantinsera isurtzen da São João do Araguaiaren ondoan; 1.910 kilometro luze da. Ontziz ibiltzeko egokia da; urrea eta diamanteak aurkitu ohi dira haren alubioi eramakinetan. Araguaia ibaian dago Bananal uhartea, munduko ibai-uharterik zabalena.
Lando Calrissian
Azal iluneko gizaki hau Aliantza Errebeldeko heroirik handienetako bat izan zen. Bere laguna zen Han Solo traditu zuen Inperio Galaktikoaren erpeetatik, Bespin planetan administratzen zuen kolonia zen Laino Hiria salbatzeko.
Ondoren Darth Vaderrek bien artean lortutako adostasuna aldatu zuela konturatu zenean, Inperioarekin hitzarmen bat sekula ez zela erabat legezkoa izango ikusi zuen, eta beraz, errudun sentituta Leia Organa eta Chewbacca salbatu zituen Bespinen zeuden tropa inperialetatik. Ekintza honetan bere laguntzaile Lobotek lagundu zion, diskrezio eta isiltasun handiz jokatu zuena. Behin tropa inperialak atxilotu ondoren, Lando Boba Fett ordainsari bilatzailearen bila joan zen (Han Solo karbonitan izoztua zeramana). Baina beranduegi izan zen, Boba Fetten ontzia aireratu egin zen plataforman heroiak oso atsekabetuta utziz.
Tatooine planetako Jabba Huttaren jauregian erreskate operazio ausart baten ondoren, Han Solo bere gainontzeko lagun errebeldeekin batera joan zen Sullust planetatik gertu gelditua zegoen Aliantzaren flotara.
Endorreko guduan zehar Lando Calrissianek Milurteko Belatza (Millennium Falcon) ontzia gidatu zuen eta kopilotu bezala Nien-Numb izanez bigarren Izar Hiltzailea suntsitu zuen. Azkenean, gainontzeko errebeldeekin batera Inperio Galaktikoa garaitu izana ospatu zuen.
Alejandro Alayza Mujica
Alejandro Alayza Mujica (Lima, 1946) margolari eta grabatzaile peruarra da.
Jose Frantzisko Iturtzaeta
Jose Frantzisko Iturtzaeta Eizagirre (Getaria, 1788ko azaroaren 23a - Madril, 1853ko urriaren 19a) gipuzkoar kaligrafoa izan zen. Ospe handia erdietsi zuen, bere idazketa metodo didaktikoa oso erabilia izan zelako. Haren izena darama Getariako Herri Eskolak.
Alejandro Alayza Mujica
Biografia
Gurasoak Ernesto Alayza Grundy abokatu eta politikaria eta Herminia Mujica Álvarez-Calderón limatarrak zituen. Peruko Unibertsitate Katolikoko Arte Plastikoen Eskolan ikasi zuen, Adolfo Winternitzen zuzendaritzapean, pintura espezialitatean. Graduatu eta bi urtera, 1974an, Arte Plastikoen Eskolan hasi zen irakasten, 1984tik Unibertsitate Katolikoko Arte Fakultatera eta bertan irakasle titular izendatu zuten 1997an.
Jose Frantzisko Iturtzaeta
Bizitza
Irunen, Donostian eta Tolosan lan egin ondoren, Madrilera aldatu zen 1816an. 1827az geroztik bere metodo didaktikoak eta, batez ere, El arte de escribir la letra bastarda española obra zabaltzen hasi ziren; are gehiago, belaunaldi batek baino gehiagok metodo horrekin ikasi zuten kaligrafia, eta gainera laguntza ofiziala ere izan zuen.
Alejandro Alayza Mujica
Biografia
Alayzak 1975ean Grabados peruanos (Peruko grabatuak) erakusketa kolektiboan parte hartu zuen Limako Italiako Arte Museoan eta 1979an Grabados (Grabatuak), Lima-San Isidro, Industria, Merkataritza eta Barne Turismo Ministerioaren galerian. 1979az geroztik Alayzak aldizka banakakoak, biurtekoak edo erakusketa kolektiboak egin ditu,, Perun eta atzerrian, eta bere lana nazioko eta atzerriko bildumetako parte da.
Jose Frantzisko Iturtzaeta
Bizitza
Estatuaren enplegatu, aipatu obra horrez gain beste zenbait liburu ere idatzi zuen gai didaktikoak jorratuz, besteak beste 1833ko Errege Agindu batek irakaskuntzarako ezarri zuen Arte caligráfico Iturzaeta izenekoa. Iturtzaetaren sistema kaligrafikoari atxikitzen zaio idazkera zurruntasunetik aske geratu izana, eta oso estetikoak ez ziren letrak sartu izana leporatzen, ordea. 1849an (maiatzaren 26ko Errege Agindua) Lehen Irakaskuntzako ikuskari nagusi izendatu zuten, eta 1850eko urtarrilaren 1ean, Erresumako Maisu Eskola Mintegi Arrunteko zuzendari.
Alejandro Alayza Mujica
Biografia
2001ean Arte Fakultateko dekanotza hartu zuen aldi baterako, Anna Maccagno aurreko dekanoa hil ondoren. Fakultate bereko dekano hautatu zuten 2001ean eta 2005ean.
Irakaskuntza eta jarduera artistikoarekin batera, Alayzak ondare piktorikoa zaharberritzen lan egin du eta unibertsitateko eta gizarte zibileko jarduera ugari garatu ditu.
Kritika eta aitorpenak
Nanda Leonardiniren arabera, Alayzaren lana "arte abstraktuan eta gero arte figuratiboan ibiltzen da gizakiei eta naturari begira", izan ere, artistaren arabera, "lana bizitza maitatzean datza".
Alayzak hainbat sari jaso ditu, horien artean Gabriela Mistral saria, Amerikako Estatuen Erakundeak 1997an eman ziona.
Pachino
Pachino (italierazko ahozkera: [paˈkiːno]; sizilieraz: Pachinu; italieraz: Pachino) Italiako udalerri bat da. Sirakusako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Izena, latinezko Bacchus hitzetik dator, ardoaren erromatar jainkoa dena, eta vinum hitzetik, latinezko ardoa esan nahi duena. Jatorrian, hiria, Bachino deitzen zen, azkenean, Pachinora aldatu zen, Sizilian, italiera, hitz egin eta idatzitako hizkuntza ofizial bihurtu zenean. 1760an sortu zuten Starrabba nobleek, Giardinelliren printzeek eta Rudinceko markesek, Scibiniren etsaigoaren muinoan, non aurretik dorre bat eraiki zen 1494an. Pachino, 1943an, 8. britainiar armadak inbaditu zuen, Siziliaren aliatuen inbasioan.
Mugakideak
Pachinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Geografia
Pachino Siziliako hego-ekialdean dago, 51 kilometro Sirakusatik hegoaldera. Inguruko herriak Noto (iparraldea), Portopalo di Capo Passero (hegoaldea) eta Ispica (ekialdea) dira. Ondoko Marzamemi portua Siziliako hegoaldeko muturrean dago, eta XVIII. mendeko eraikin asko eta arrantzale-etxeak ditu.
Hondartzak
Pachino inguruko hondartzak kostaldetik 8 kilometrora daude. Ezagunenak Lido eta Cavettone Morghella dira joniar kostaldean (Marzamemitik hegoalderantz), Mediterraneoko kostaldean, berriz aipatzekoak dira Cuffara (Carratois deitutakoa ere), Amber Coast, Contrada Tanneries, Scarpitta, Chiappa eta Ranedditik gertu, Ulises. Itsasoa argia eta urdin sakonekoa da joniar kostaldean, itsasoaren hondoa bistan dagoen tokian. Mediterraneoko kostaldean, berriz, berde esmeraldakoa da, arrainetan aberatsa eta eskualdean merkataritza-erreferente garrantzitsu bihurtu da, bereziki Cataniako lonjarako. Arrainen sukaldaritzak eta itsasoaren garbitasunak, Pachino oso leku turistiko bihurtu dute. Turisten jarioa iraunkorra eta esanguratsua da, bereziki egokia windsurf kirolerako.
Klima
Sirakusako hego-ekialdeko probintzian kokatuta egotean, itsasoaren mailatik 65 metrora, Mediterraneo itsasoa eta Jonikoaren artean, Pachinok udazken eta udaberri artean klima epela du eta udan klima beroa. Urte osoan oso eguzkitsua da, eta neguan egun eguzkitsua izateko probabilitatea %80tik gorakoa da, udaberrian %90etik gorakoa, udan ia %100ekoa eta udazkenean %70etik gorakoa. Köppen klima sailkapen azpimota "CSA" (klima mediterraneo subtropikala) da.
Historia
Pachino 1760an sortu zuten Starraba nobleek, Giardinelliren printzeek eta Rudiniko markesek, Scibiniren etsaigoaren muinoan, non aurretik dorre bat eraiki zen, 1494an. Pachino, 1943an, 8. Britainiar Armadak okupatu zuen Siziliaren aliatuen inbasioan.
Historiaurrea
Pachinoko muinoa Kretazeoan sortu zen duela 70 milioi urte baino gehiago. Dirudienez, Promontorium Pachini, Historiaurrearen lehen garaietatik populatuta egon zen, lekukotasun asko ez dauden arren: duela 10.000 urte inguru, Corruggi kobazuloak biztanleak izan zituen, non aurkikuntza arkeologiko ugari agertu diren, zati handi batean, Sirakusako Paolo Orsi Eskualdeko Arkeologia Museoan kontserbatzen dira. Karrakagailuak, aiztoak, lantzak, puntzoiak, orratzak eta eguneroko beste objektu batzuk. Corruggi eta Fico haitzuloetatik, Neolito garaian (K.a. 8000 eta 1500 artean), gizakia haitzuloetara bizitzera joan zen (inguru honetako ezagunenetako bat Grotte Calafarina da). Ondoren, Burdin, Kobre eta Brontze aroetan, siziliarrak iritsi arte, labarretako etxebizitzak Cugni de Calafarina izeneko ingurura eraman zituzten. Hortik sortu ziren herria eta hilerria, hildakoentzat trikuharri bat eriki zen eta metalen lanerako lurpeko labe bat, zeinen hondakinak Paolo Orsik argitara atera zituen, gaur egun oraindik ondo kontserbatzen dira baita ikusgaiak ere.
Antzinaroa
K.a. 750ean, Pachino lurraldean feniziarrek, punikoek eta greziarrek bizi ziren. K.a. 200etik K.a. 400era erromatarrak izan ziren nagusi, eta, horien pean, merkataritza eta kolonizazio gune bihurtu zen. Erromatarrek izugarri garatu zuten nekazaritza, bereziki, mahats eta garia.
Garai helenistikoan, zenbait tenplu eraiki ziren, bat Apolo Libystinori eskainia. Gaur egun, oraindik ere ikus daitezke Cugni barrutian, landa giroko tenplu botibo baten hondakinak daude. Gune berean, Via Elorinako errailak oraindik ikus daitezke harkaitzean. Antzinako hondakinen kontzentrazio handia dela eta, Cugni barrutia parke arkeologiko moduko bat da.
Erdi Aroa
Erromatarren ondoren, bizantziarrak iritsi ziren (K.o. 300 eta 800 artean), ondoren arabiarrak (800 eta 1090 artean) eta, azkenik, normandiarrak. Arabiarrek Marzamemiko auzoari (usoen portua) eman zioten izena. Bertan, 1950eko hamarkadara arte funtzionalki iraun zuen almadraba eraikitzeaz gain, zitrikoen laborantza sartu zuten zelaia berreskuratu, Xibini dorreko akueduktua osatu,. Beste lan batzuen artean Seniako gatzagak eta putzuak daude, soroak ureztatzeko (oraindik martxan daudenak), hauetako bat Marzamemiren atarian, u puzzu de quattru uocchi deitua, hainbat herrik erabiltzen dutena mendeetan zehar, baita industria mailan ere.
Aro Modernoa
Lurralde feudal berri asko Sizilian jaio ziren 1583tik 1714 arte. Garai horretan, funtsezko aldaketa gertatu zen Notoko kostaldeko geografian: Marzamemi, Cabo Passero, Portopalo, Marza eta Pachinoko almadrabak, baita Portopaloko portua ere. Gaur egungo Pachinoren historia hasten da 1734an, Piazza Armerinaren Starrabba, Scibini eta Bimmiscako feudoaren jabeak, lurraldean populatzea erabaki zuenean, bere interesak hobeto zaintzeko, baita konde titulua eskuratzeko ere. Horretarako, Gaetano eta Vincenzo Starrabba anaiek, 1758an, Karlos III.a Borboikoa ri eta, ondoren, 1760an Fernando IV.a Borboikoari hiri bat sortzeko baimena eskatu zioten (Licentia populandi). Dekretu hori Napolin eman zen 1760ko uztailaren 21ean, eta 1760ko abenduaren 1ean exekutatu zen. Horrela, 1760ko abenduaren 1ean, feudo berriko baroi tituloaren inbestidura lortu zen.
Aro Garaikidea
1943ko uztailaren 10ean, Licatatik Pachinora doan kostalde zatian, aliatuak Sizilian lehorreratzen hasi ziren. Italiaren aurkako erasoa estatubatuarrek eta britainiarrek erabaki zuten Casablancako Konferentzian; planifikazioa eta antolaketa Dwight Eisenhower jeneralaren esku utzi ziren. Husky Operazioa Bigarren Mundu Gerrako lehorreratze handienetako bat izan zen, potentzia anglosaxoiak Europara itzultzea eta Ardatzeko potentzia ahulenaren aurkako erasoa ahalbidetu zuena.
1943ko uztailaren 10eko eguerdian, Alexander eta Montgomery jeneralek Savoy familiari eskainitako hotelean bazkaldu zuten. Izan ere, Marzamemin eta Portopalon lehorreratu ziren tropak Pachinon ere aurkitu ziren.
Britainiar eta kanadar tropak lehorreratu zirenean, eta aurrera joan ahala, italiar tropen erresistentzia gutxi aurkitu zuten. Montgomery bera uztailaren 11n iristean, hunkitu zen bere agindupeko indarren arrakastari buruz entzuteaz, eta Pachino ingurura iristean, 13. Gorputz britainiarrak Sirakusako portua harrapatzeaz gain, bere portua osorik eta kalterik gabe konfiskatu zutela jakinarazi ziotenean.
Maltako kolonia
Ferdinand I.a printzeak Errege Dekretuaren baldintzak aplikatu nahi zituen. Beraz, Maltako bizilagunak gonbidatu zituen herrialde berria populatzera, eta hogeita hamar familiak baino gehiagok onartu zuten gonbidapena. Lehen familien artean honako hauek zeuden: Agius, Azzoppard, Arafam, Bughagiar, Bartolo, Caldies, Cultraro, Bonelli, Cammisuli, Borgh, Cassar Scalia, Boager, Fenech, Ferruggia, Grech, Mizzi, Meilach, Micalef, Mallia, Ongres, Saliba, Sultana eta Xueref, besteak beste.
Zinema
Pachino hiria eta bere inguruak behin eta berriz aukeratu dira filmen eszenatokien kokaleku gisa, honako hauek barne hartzen dituztenak:
Pachinok ere parte hartu zuen Montalbano inspektorea dramaren atal batzuetan. 2000. urteaz geroztik, hiriak Mugako Zinemaldia hartzen du, Marzamemiko plaza nagusian egiten dena, munduko hainbat lekutako film eta film laburren emanaldiekin.
Auzoak
Marzamemi Pachinoko arrantza herria da. Bere izena arabierazko al-Marsa-hamem hitzetik dator, Usa-tortoilen badia esan nahi duena, Siziliako uhartearen azken muga. Hasieran herrixka arabiar bat izan zen. Marzamemiren erdigunea, bere arkitekturarekin (gatza, almadraba eta lehen kasuzze arabiarra barne), lehen finkapenetik datatuak daude. Marzamemik egungo forma eta gaitasun ofiziala hartu zuen 1752an, Villadoratako printzeak eraikinean, lonjan, almadraba berrian eta Eliza katolikoan obrak egin zituenean.
Ekonomia
Pachinoko sektore ekonomiko nagusia nekazaritza da. XIX. mendean, kotoiaren laborantza eremua handitzen hasi zen, baina XIX. mendearen amaieran, mahatsondoaren laborantza hazi eta indartu egin zen. Pachinoko eskualdeko muztioak eta ardo-nahasketak Italiaren iparraldera eta Frantziako merkatuetara esportatzeak garrantzia hartu zuten urteetan zehar. Hala ere, Pachinoko ekonomiaren zatirik handiena fruitu eta barazkien ekoizpenarekin lotuta dago, bereziki nabarmentzen dira Pachinoko (AGB) eta ildodun cherry tomateak. Hala ere, nekazarien itxaropenak mahastizaintza berreskuratzera eta, batez ere, kalitatezko ardoak egitera bideratzen dira. Herria, Ardoaren Hiriaren parte-hartzailea da.
Porto Handia, itsas azpiegitura bat, (1850 inguruan) Fossan (Marzamemiko herrixka batean) eraiki zen ardoa merkaturatzeko.
Ardogintzako hodiek zuzenean lotu zituzten Rubino upategia zisterna-kamioiekin. Ardoz betetako baporeak Marseillako portura abiatu ziren, baina Pachinoko tren geltokia eraiki ondoren (1935 inguruan) 1960ko hamarkadaren amaiera arte, ardoa eta beste merkantzia batzuk trenez garraiatzen ziren.
1970eko hamarkadan, Pachinoko mahastizaintzak eta ardogintzak krisi larria bizi izan zuten, eta, horren ondorioz, mahasti asko abandonatu eta kendu egin ziren. Mahastien ordez, fruitu eta barazkien negutegiak sortu ziren, gaur egun Pachinoko ekoizpen nagusia osatzen dutenak. Merkatu horrek errendimendu oso altua sortzen du eta 4.000 pertsona enplegatzen ditu soilik Pachino eremuan. Gaur egun, fruta eta barazkien merkatuak ere garai zaila bizi du, merkatuaren etenak eta azpiegitura arazoak direla eta. Alabaina, Pachino mahastien berpizkundea jasaten ari da, orain Nero d'Avola eta beste bezalako DOC ardoak kalitatezko ekoizpenei eskainiak.
Atun gorriko eta barbarinaren ekoizpena nabarmena da ere, Marzamemiko artisauek egiten dutena, antzinako arabiar tradizio bat jarraituz. Tokian bertan harrapatutako fruta, barazki eta arrainen artisau-kontserba ondo garatuta dago, eta horrek antzinako sukaldaritza tradizioaren sekretuak gordetzen ditu, orain oso bilatua dena.
Bund
Poloniako, Lituaniako eta Errusiako Langile Juduen Federakunde Nagusia edo Bund (Algemeyner Yidisher Arbeter Bund in Lite, Polyn un Rusland; Bund hitzak yiddishez «federakunde» esan nahi du) judu langileak biltzen zituen judu alderdi sozialista izan zen.
Sorrera
Bund erakundea 1897an sortu zen, Errusiar Inperioko langile judu guztiak elkarte bakar batean batzeko asmoz. Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokrata 1898an sortzean, Bund erakundea mugimendu marxista bateratuaren parte izatera pasa zen, baina azken honen II Kongresuan, Bund erakundeak alderdi bateratua utzi egin zuen, honek Bundaren autonomia nazionalerako proposamena onartu ez zuelako.
Errusiar Inperioan
1906an, IV Biltzarrean, berriz batu bazen ere, batasun hori formazkoa izan zen, ez benetakoa. Bundistek, errusiar mugimendu marxistaren zatiketaren aurrean, gehienbat mentxebikeen alde egiten zuten (adibidez, 1912ko abuztuan mentxebikeen Konferentzian parte hartzerakoan). Bund erakundea sionismoaren aurka zegoen, Europako juduentzat Palestinan Estatu judua eraikitzeko emigratzea baino autonomia kulturala defendatzen zuelako, eta juduen hizkuntzatzat hebreeraren ordez yiddisha aldezten zuelako; halere, judu askok Palestinara emigratzeak, Bundaren militantziaren murrizketa ekarri zuen.
Polonian, Bierrolusian eta Ukrainan
1914an Poloniako Bund banandu egin zen eta alderdi propioa eratu zuen. Errusiako Bund erakundea, batez ere Bielorrusian eta Ukrainan zen indartsua eta juduak pogrometatik defendatzeko miliziak antolatzen zituen.
1917ko iraultzan parte hartzea
1917an otsaileko iraultza burgesa babestu zuten, eta urte horretan batez ere mentxebikeen alde egin zuen, adibidez hauen politika kontziliatzailea babestuz eta Urriko Iraultzaren aurka eginez (lider bundistarik ezagunena, Mikhail Liber, mentxebikeen buruzagi izan zen). Hala ere, zuriek eramandako pogrom gogorrek bundista asko boltxebikeengana hurbildu zituzten, Bundaren barruan zatiketa prokomunista bat sortuz (1920an Bielorrusiako Homel hirian izan zen zatiketa erabatekoa).
Nigeriako Gerra Zibila
Nigeriako Gerra Zibila - arruntean Biafrako Gerra deitua - 1967ko uztailaren 7tik 1970eko urtarrilaren 15era artean Nigeriako gobernua eta Biafrako estatu sezesionista artean izandako gatazkari ematen zaion izena da. Biafra igbo herriaren aldarrikapen nazionalista izan zen, iparraldetik zuzendutako gobernu federalak zapalduta zegoena. Nigeriaren deskolonizazioak 1960 eta 1963 artean eragindako tirabira politiko, ekonomiko, etniko, kultural eta erlijiosoek gatazka sortu zuten baina 1966ko estatu-kolpeak, kontraerasoak eta iparraldeko Nigerian bizi ziren igboen aurkako pogromak zuzeneko txinpartak izan ziren. Gainera Nigerren deltako petrolio ustiapenak garrantzi estrategikoa izan zuen.
Handik urtebetera, gobernu federalak Biafra inguratu, petrolioaren azpiegituraz arduratu eta Port Harcourt hiria hartu zuen. Blokeoak gosetea eragin zuen eta, gerran zehar, 100.000 militar hiltzeaz gain 500.000 eta 2 milioi arteko briafar zibil ere gosez hil ziren.
1968. urterako, elikatu gabeko briafar irudiak mendebaldeko hedabideetan zabaldu eta cause célèbre bilakatu zen, gobernuz kanpoko erakundeek emari asko lortuz. Erresuma Batuak eta Sobietar Batasunak Lagosko gobernua babestu zuten; Frantziak, Israelek eta beste herrialdeek, berriz, Biafraren alde egin zuten. Egungo Nigeriak oraindik gerraren ondorioak pairatzen ditu.
Goa (argipena)
Eta aurrekoarekin lotuta:
Gainerakoak:
Ikus, halaber:
Intza begietan
Intza-begietan 1925ean argitaratu zen Donostian. Klaudio Sagartzazuren olerki liburua da. 129 orri ditu eta 14 olerkiz osatuta dago. Liburua bere gurasoen omenez egin zuen. Izenburuak amaren heriotzaren pasarte gogorrari egiten dio erreferentzia. "Los ojos claros de este poeta están mojados por el rocío que producen temas como la moribunda madre, la flor marchita, las consecuencias de una guerra ruin o la muerte de los pájaros cantores" (Onaindia, 1977).
Chirostoma melanoccus
Chirostoma melanoccus Chirostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
Lissotis hartlaubii
Lissotis hartlaubii Lissotis generoko animalia da. Hegaztien barruko Otididae familian sailkatua dago.
Verdun (Ariège)
Verdun Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Verdun udalerrian erroldatutako biztanleak 235 ziren. Familiak 105 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 49 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 131 ziren, horien artean 87 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 87 pertsona aktiboetatik 83 lanean zeuden (44 gizon eta 39 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Verdun udalerrian 98 unitate fiskal zeuden, 213 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.325 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Verdun udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 402 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mendillorriko ur biltegia
Mendillorriko ur biltegia Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen ur biltegi bat da.
Kokalekua
Mendillorri auzoan dago, Uztarrozko Kontzejua kalean 2. zenbakian.
Inguruan parke zabalak (parke botaniko txiki bat), pasealekuak, zuhaiztiak eta behatokiak ditu.
Eraikina
Gaur egun Uren Etxea erakusketa gune bat da; horretan, modu dinamikoan eta erakargarrian, edatekoura lortzeko denboran zehar egin izan diren soluzioen berri ematen da. Inguruan lorategi zabala du, eta, besteak beste, kilometro bat baino luzeagoa den ibilbide botanikoa eta jokoak eta mahaiak dituen haurrentzako parke bat dago.
Uren Etxea Mendillorriko muinoan dago -aisiarako tokia izan da hori Iruñean -, eta bidaia kulturala eskaintzen du uraren hiriko zikloan zehar. Horretarako, "Uraren bidaia" erakusketa iraunkorra dago, bai eta maketak, ikus-entzunezkoak, "Hornikuntzaren historia" 3D-ko proiekzioa, eta zenbait joko interaktibo ere.
Lorategia
BIltegiak Inguratzen dituen lorategi zabalean badira hainbat gune bisitarientzat. Lorezaintza iraunkorrezko gunea eta etxeko konpostajerako gunea daude ur-biltegitik gertu. Informaziorako eta ingurumen Heziketarako Zentroa (Uren Etxea) zabalik egoten da asteburuetan eta jaietan. Bisita gidatuak izaten dira eta lorategien zehar ibiltzen ahal da entzunezko gida batekin, bertako zuhaitz, zuhaixka eta hegaztien berri jasotzeko.
Mendillorriko zuhaitzak eta zuhaixkak
Ehun urte baino gehiagoan berrogeita zazpi espezie zuhaitz eta zuhaixka bildu dira parkean, unean uneko gustuen eta aukeren arabera. Hauek dira:
Mendillorriko hegaztiak
Hamazortzi hegazti-espezie ikus daitezke lorategian. Guztiak dira Iruñerriko landa eta hiri ingurunekoak. "Hegazti" horietako bat, saguzarra, ugaztuna da baina. Hauek dira denak:
Volesvres
Volesvres Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Volesvres udalerrian erroldatutako biztanleak 605 ziren. Familiak 224 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 79 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 99 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 238 etxebizitza zeuden, 226 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 11 hutsik zeuden. 231 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 226 etxebizitza nagusietatik 184 bere jabearen bizilekua ziren, 39 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 72 etxek lau zituzten eta 132 etxek bost zituzten. 203 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 82 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 137 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 418 ziren, horien artean 309 aktiboak ziren eta 109 inaktiboak ziren. 309 pertsona aktiboetatik 301 lanean zeuden (173 gizon eta 128 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 109 pertsona inaktiboetatik 36 erretiraturik zeuden, 43 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Volesvres udalerrian 232 unitate fiskal zeuden, 633 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.538,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Volesvres udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.185 hektarea erabiltzen.
Les Andelys
Les Andelys Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Andelys udalerrian erroldatutako biztanleak 8.208 ziren. Familiak 3.176 ziren, horien artean 964 pertsona bakarrekoak ziren (436 bakarrik bizi ziren gizonak eta 528 bakarrik bizi ziren emakumeak), 908 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 988 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 316 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: