cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jack Valenti
Filmak sailkatzeko sistema
1968. urtean MPAA film sailkatze sistema sortu zuen. Hasiera batean 4 sailkatze moeta ezberdin zeuden: G, M, R, eta X. M sailkapen mota GPgatik aldatu zen laster, zein ondoren PG izenpetu zuten. X sailkapen moetak berehala arazoak planteatu zituen, pornografiaren industriak libreki erabiltzen hasi zelako marka erregistratua ez izateagatik, eta ondorioz honekin izan zuen harremanik handiena. Midnight Cowboy eta A Clockwork Orange filmak pornografikoaok zirela uste zuten batzuek X kategorian sailkatua zeudelako. 1990. urtean NC-17 sailkapena argitaratu zen helduentzako pornografia gabeko lanentzat. PG-13 sailkapena 1984. urtean agertu zen publiko hedadura zabalago bat hartzeko.
Valenti eta teknologia berriak
70. eta 80. hamarkadetan Valenti entzutetsua izan zen Sonyren Betamax VCRari egindako eraso koloretsuengatik, MPAAk filmen industria suntsituko zuela uste baitzuen. Honen inguruan AEBetako kongresuan 1982an esan zuen esaldi famatu bat: "VCRak AEBetako filma produktoreentzat eta AEBetako publikoarentzat Albert DeSalvo etxean bakarrik dagoen emakume batentzat bezain ona da.".
Valentiren predikzioen aurka, VCR-ek sortutako etxeko bideoen merkatua izan zen 80. eta 90. hamarkadetako AEBetako filma estudioen diru sarrera nagusia, DVDak VCRa baztertu zuen arte.
Digital Millennium Copyright Act
1998. urtean presioa egin zuen Digital Millennium Copyright Act eztabaidagarria onar zezaten, Internet bidezko copyright-aren hausteak film eta diska industriei min handia egingo ziola argudiatuz.
Erretiroa
Valentiren soldata 2004. urtean 1,35 milioi dolarrekoa zen eta National Journalek Washingtongo merkataritza-arloko nagusien artean zazpigarren soldata altuena zela esan zuen.
2004. urteko abuztuan, 82 urte zituela, erretiroa hartu zuen eta Dan Glickmanek hartu zuen bere kargua. Joan Graves egungo sailkapen-sistemako burua Valentik zehaztu zuen.
Erretiroa hartu ostean, arrisku-kapitalarekin teknologia berriekin harremanean egon da, Legend Venturesren aholku-kontseilari izaten, non komunikabideetan inbestitzeko aukerei buruz aholkatzen zuen.
Chibuto (hiria)
Chibuto Gazako probintzian (Mozambike), hain zuzen ere Chibutoko barrutian, dagoen hiria da.
Fernanda Hurtado
Biografia
Oso ospetsua izan zen hirurogeiko hamarkadaren amaieran, Fernando García de la Vegaren La casa de los Martínez (1969-1971) seriean parte hartu zuenean, Teresa ahizpa bikiarekin batera.
Jack Valenti
Bizitza pertsonala
2007ko apirilaren 26an Valenti apoplexia baten arazo baten ondorioz hil zen.
Fernanda Hurtado
Biografia
Pantaila handian egindako lanak ez ziren bereziki nabarmenak izan, Mariano Ozoresen La Graduada (1971), Lina Morganekin, Antonio Droveren Mi mujer es muy decente, entre lo que cabe (1975), La guerra de los niños (1980) edo En busca del huevo perdido, Paloma eta Teresarekin batera parte hartu zuen azken lana.
Hurtado ahizpak hirukotea
1979an, Hurtado ahizpak umorezko hirukotea osatu zuen Paloma eta Fernanda ahizpekin. 1982 eta 1994 bitartean ospe handia lortu zuten, TVEren Un, dos, tres... responda otra vez lehiaketan parte hartu zutelako. Fernandak bizia eman zion takañonetako Mari Puri kandida eta puritano pertsonaiari.
1994an programa eten ondoren, jarduera artistikoa gutxitu egin zkitzaion.
Herpestes semitorquatus
Herpestes semitorquatus Herpestes generoko animalia bat da, Herpestidae familiako ugaztun haragijalea. Mangosta gisa ezagutzen diren animalietako bat da.
Rigor mortis (filma)
Rigor mortis 1997an Koldo Azkarreta bilbotar zinema zuzendariak zuzendutako thrillerra da.
Argumentua
Lau lagunek banku bat atrakatu dute. Batek besteak salatzea eta harrapatutako dirua bereganatzea erabaki eta, txalet batean polizia itxoiten ari zenean, hiltzaile batek akabatuko du.
Siluru
Silurua (Silurus glanis) siluridoen familiako arraina da, ur gezatan ibiltzen den Europako handiena, 3 m inguru luzea eta 200 kg har ditzakeena. Gorputz sendo luzarana du, eta buru handia. Azala soila eta lirdinga-guruin askokoa du, beltzarana bizkarraldean eta arrea edo oliba-kolorekoa sabelaldean. Animalia hauek oso indartsuak dira eta erraz bota dezakete pertsona bat uretara.
Habitat
Europako eta Asiako ibai eta aintziretan bizi da, Europan erdiko eta ekialdekoetan eta Asian mendebaldekoetan. Kirol arrantza dela eta arrantzale askok beste ibaietan bota dituzte siluruak, kasu batzuetan beste espezie bat dagoelako ez dute ibaia superpopulatzen baina beste kasu batzuetan super harrapari bilakatzen dira. Espainian 1974. urtean Mequinenza urtegian sartu zen eta Ebro ibai osoan zehar zabaldu dira. Siluruentzat egoera ona egon denez arazorik gabe tamaina ikaragarriak izatera heldu dira espezie nagusia bilakatuaz. 1880an Erresuma Batuan aske utzi zituzten, baina ez ziren zabaldu egoera klimatiko traketsaren erruz. Alpeetan eta Suedian siluru kopurua ikaragarri jaitsi da. Grezian ere bizi izan zirela jakin da baina gaur egun ez da aurkitzen espezimenik.
Fisikoa
Arrain hauek oso luzeak izan ohi dira eta gutxi gora-behera 2 metroko luzera daukate. Aho handia daukate eta jaten dituzten arrain gehienak irentsi egiten dituzte, barnean hortz oso txikiak baina asko dauzkate. Ahoarekin egin dezaketen indarra oso handia da eta erraz txikitu dezakete pertsona baten hanka. Begi txikiak dauzkate eta gainera ez dute ondo ikusten. Ahoaren inguruan bibote antzekoak dauzkate eta beraien inguruan mugitzen diren gauzak detektatu ditzakete, adibidez arrainak. Emeak bere pisu kilo bakoitzeko 30000 arrautza jartzen ditu, arrak arrautzak zaintzen ditu eta beste arrainez defendatzen ditu. Arraina arrautzetatik ateratzeko 3 edo 10 egun igaro behar dira, egunak tenperatura erabakitzen du.
Elikadura
Zeinahi animalia jaten du, arrainak, uretako hegaztiak eta anfibioak batez ere. Ikusmen oso txarra daukatenez batzuetan ez dakite zer jaten ari diren, beraien aurrean zerbait dagoela bakarrik. Harrapatutako siluru batzuen tripen barruan latak aurkitu dira.
Kalte ekologikoa
Silurua beste habitat batera sartzean bertako arrainak jan ditu eta balantza biologikoaren oreka suntsitu egin du bertako ekosistema desagerraraziz.
Clara Martínez Alberola
Clara Martínez Alberola (Valentzia, 1963) Espainiako abokatua eta Europako funtzionarioa da. 2018ko martxotik 2019ko azarora arte, Claude Juncker Europako Batzordeko Presidentearen Kabineteko burua izan zen.
Prestakuntza
Clara Martínez Alberolak zuzenbidea ikasi zuen Valentzian, lehenago Europako Ikastetxean ikasi zuen. Ingelesez, frantsesez, italieraz eta portugesez hitz egiten du.
Ibilbide profesionala
Martínez Alberola izan zen 1991n Europako Funtzio Publikoan sartu zen lehenetarikoa, Espainia Europar Batasunean sartu eta urte gutxira. Europako Batzordean, barne-merkatuko, hedapeneko eta farmazia-gaietako aditu gisa lan egin zuen Barne Merkatuaren, Industriaren, Ekintzailetzaren eta ETEen Zuzendaritza Nagusian, Europako Batzordeko lehendakari José Manuel Barrosoren aholkulari izan aurretik 2005ean.
Ondoren, Clara Martínez Alberola Europako Batzordeko lehendakariaren alboko kabineteko burua izan zen, Martin Selmayr-ek idazkari nagusi egin ondoren Claude Juncker izendatu aurretik. Une hartan, kabineteko burua izatera heldu zen lehen emakume izan zen.
2020ko urtarrilaren 6an, Martínez Alberola Michel Barnier Erresuma Batuko lantaldeko alboko buru izendatu zuten Brexitaren ondorengo negoziazio komertzialetarako.
Sherwood (Ipar Dakota)
Sherwood Ipar Dakotako hiri bat da. Renville konderrian kokatua dago. 2010ean 242 biztanle zituen, 0.81 kilometro koadrotan banatuta.
Clara Martínez Alberola
Bizitza pertsonala
Clara Martínez Alberola abokatu italiar batekin ezkonduta dago. Bikotea Bruselan bizi da.
Sallobente-Ermuaran
Sallobente-Ermuaran Elgoibarko kanpoaldean dagoen baserri-auzo ezaguna da. Baseliza (Erdi Aroko margoekin), bolatokia, pilotalekua eta aisialdirako gunea daude bertan.
West Logan (Mendebaldeko Virginia)
West Logan Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Logan konderrian kokatuta dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sallobente-Ermuaran
Arostegi jauregia dago halaber, gutxienez XV. mendekoa dena.
Chaetostoma vasquezi
Chaetostoma vasquezi Chaetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Majed Abdullah
Majed Ahmed Abdullah (ماجد احمد عبد الله; 1959ko azaroaren 1a) Saudi Arabiako futbolari ohia da. Bizitza osoan Al Nassr Futbol Kluban aritu zen, baita Saudi Arabiako futbol selekzio nazionalarekin ere. Nazioarteko partiduetan gol gehien sartu dituen jokalarietako bat da, 115. Urteko Asiar Futbolariaren saria eskuratu zuen 1984, 1985 eta 1986an. Asiako Futbol Kopa irabazi zuen 1984 eta 1988an. Bere ligako goleatzailerik handiena izan zen sei aldiz. "Asiako Harribitxia" deitzen zuten.
Mutrikuko Bandera
Mutrikuko Bandera Mutrikuko arraun taldeak antolatzen duen estropada da. Arraun denboraldia hasterakoan jokatzen den lehen norgehiagoka izaten da eta puntuagarria ez den arren talde indartsuek hartzen dute parte, beren maila konparatzeko egokia baita.
Promozio estropada
1994ean hasi eta 2000 artean jokaturiko estropada da. Hasieran sanjuandarrak nagusitu ziren, bukaerako urteetan aldiz traineru bizkaitarrak. Ez zen banderarik banatzen.
Mutrikuko Bandera
2000tik aurrera bandera banatzen hasi zen eta orduan hasten da benetan Mutrikuko Banderaren historia. Hondarribia eta Urdaibai izan dira ekitaldi gehien irabazi dutenak.
Autrey-lès-Gray
Autrey-lès-Gray Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Autrey-lès-Gray udalerrian erroldatutako biztanleak 458 ziren. Familiak 198 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 61 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 61 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 247 etxebizitza zeuden, 201 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 216 etxeak ziren eta 30 apartamentuak ziren. 201 etxebizitza nagusietatik 146 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 138 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 104 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 75 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 276 ziren, horien artean 206 aktiboak ziren eta 70 inaktiboak ziren. 206 pertsona aktiboetatik 185 lanean zeuden (104 gizon eta 81 emakume) eta 21 langabezian zeuden (8 gizon eta 13 emakume). 70 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Autrey-lès-Gray udalerrian 197 unitate fiskal zeuden, 467 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.590 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 banku bulegoa, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Autrey-lès-Gray udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.610 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alerce Costero natura monumentua
Deskribapena
1987ko urtarrilaren 3an Ondare Nazionalaren Ministerioak sortua, 2.308 hektareako eremu basati babestua da, eta bi unitatetan ("loteak") banatzen da: "Altos del Mirador" 1.406 ha-koa (40º 11' hego latitudean eta 73º 27' mendebaldeko longitudean) eta "chaihuin" 902 ha-koa (40º 06' hego latitudean eta 73º 29' mendebaldeko longitudean). Parkearen altuera 650 eta 1.048 m. artekoa da
1996an, parkea CONAFeko lehentasunezko guneen liburu gorrian identifikatu zuten. 2004ko Biodibertsitatearen Nazio Estrategiaren arabera, gaur egun "X. Eskualdeko Cordillera de la Costa" Biodibertsitatearen Nazio Estrategiaren 53 zenbakidun lehentasunezko gunearen partea da. Babeserako parkeak ranger bakarra du.
Melonita
Melonita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Melonita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 - 1,5 da.
Blatonita
Blatonita karbonato motako minerala da.
Ezaugarriak
Blatonita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
Hutsegite-teoria
Hutsegite-teoriek zehazten dute egitura edo elementu mekaniko batek noiz eta zein magnituderen ondorioz uzten dion bere funtzioa betetzeari. Hutsegite estatikoak aztertzeko, hau da, poliki aplikatutako indarren ondorioz gertatzen direnak, hainbat teoria desberdin planteatu izan dira.
Gorputz batean kanpoko indarrek eragiten dutenean, tentsio- eta deformazio-egoera bat agertzen da gorputzeko partikuletan. Egoera hau, indarrik egon ez denekoa baino ezegonkorragoa da. Indarra kentzean gorputza hasierako egoerara itzultzen bada, gertatutako deformazioa elastikoa izan da. Indarra kendu ondoren gorputza ez bada gai hasierako egoera berreskuratzeko, deformazioa plastikoa dela esango da; izan ere, lehengo egoera zertxobait berreskuratu arren, deformazioaren zati bat era iraunkorrean geratuko baita.
Landetako behi
Landetako behia edo "behi landesa", (landesa), Gaskoinako Landetako bertako behi arraza baten izena da. Landetako behiaren izena frantsesez "Marine landaise" da, behi hauek itsasbazterreko Landetako padura eta aintziretan oso ondo moldatzen direlako.
Garai batean arraza honen banaketa eremua askoz zabalagoa omen zen eta Ipar Euskal Herriraino heltzen zen, zenbait lekukotasun zein argazki zaharrek adierazten dutenez.
Landetako behia Euskal Herriko behi betizuaren ahaide hurbila da, eta baliteke garai batean biak arraza berbera izatea ere. Behi landesek beste behi arrazekiko izandako nahasketak zein betizuekiko isolaketak ekarriko zuen bereizketa.
Arrazaren Historia
Testu zein agiri zaharretan, esate baterako XII.en mendeko agiritean, Landetako behi basatien samalden berri agertzen da jada Landetako hainbat monasterioen inguruan. XX. mendeko zenbait lekukotasunek ere behi hauek aipatzen dituzte. Agiriek erabat basati edo erdi basati bizi ziren behi samaldetaz hitz egiten dute. Abelgorri hauek "hondarrezko mendietan" (dunak) zein itsas aldeko aintziren inguruetan bizi zirela zioten. Landetako behiekin batera, Landetako poni arrazako zaldien talde handiak larretzen ziren paraje berberetan.
1739. urtean Guyanako Intendenteari bidaliako txosten batek halaxe dio:" Kantoi hauetan azienda larriak ez du simaurrik ematen (Simaurra funtsezkoa zen Landetako nekazaritzan, lur hondartsuak ongarriztatzeko), zeren eta ezinezkoa da itxidura edo ukuiluetan errenditzea. Idi eta behiak erabat basatiak dira, eta beraien senak Medoc, Pays de Buch, Pays de Born eta Marensingo kostaldean zehar dauden hondar-mendietara (dunak alegia) abitzera bultzatzen die. Azienda hau urte guztian zehar kanpoan dago eta bertako mendietako zenbait tokietan sortzen den belarretik bizi da.."
Hutsegite-teoria
Hutsegite-teorien oinarriak
Egituretan tentsio- eta deformazio-egoerak ezagututa, materialak huts egingo duen ala ez azter daiteke.
Landetako behi
Arrazaren Historia
XIX. eta XX. mendetan Landetako behiak basa abereak bitliran ehizatzen ziren, betizuen kasuan bezala.
Hutsegite-teoria
Hutsegite-teorien oinarriak
Puntu batean dagoen tentsio-egoera ardatz bakarrekoa denean, bertan gertatzen diren aldaketak aztertzeko trakzio-saiakuntzari begiratu behar zaio. Ondoren, lortutako emaitzak egoera konplexuagoetara orokortu daitezke (bi edo hiru ardatzetara). Honetarako, hutsegitea parametro baten menpe adierazten da, huts egin duen gaitasuna identifikatuz. Hauek izan daitezke parametro posibleak:
Landetako behi
Arrazaren Historia
1818. urtean Jean Florimond Boudonek Lot-et-Garone zein Girondako landetara nekazaritza, landaretza eta ohiturak ikertzeko egindako bidaian, zera kontatzen du bere bidai liburuan: "Teste inguruko dunetan zezenak larretzen dira landan, eta bertan libre bizi dira. Urtero abere basati hauek biltzen dituzte beraien jabeen zigiluarekin markatzeko".
Félix Arnaudin olerkari, argazkilari eta etnologo landatarrak "Hondarretako unaiak" deitu zituen behi hauek gobernatzen zituen abeltzainak eta landetako behien samalda ugari bertako itsasbazterreko duna handiak eta hondar eremuak trashumantziako bidaietan igarotzen ikusterakoan.
Samaldak erdi basatiak izan arren, uzta garaian bertako nekazariek abereak itsas aldeko marrara mugitzen zituzten. Trashumantzia honen bidez landeta behien gaineko zaintza eta bazka emateko beharra arindu ahal izaten zuten.
Garai batean landetako behiak kolore gorrikoak eta betizuen oso antzekoak, erdi basati bizi ziren Landetako aintzira, baso eta eremuetan. Antza abereak beraien trashumantzaiako bidaietan, zezenketerako erabiltzen den nafar kastako behiekin nahastu zituzten zezenketarako egokiagoak izateko.
Hutsegite-teoria
Hutsegite-teorien oinarriak
Tentsio egoerak huts egingo du kasuan kasuko parametroak trakzio-saiakuntzan huts egindako balioa gainditzen badu. Aldiz, aukeratutako magnitudea trakzio-saiakuntzan huts egiteko aldiunean dagoena baino txikiagoa bada, tentsio-egoera onargarria da, eta ez da materialaren hutsegiterik gertatuko.
Landetako behi
Arrazaren Historia
Aintzineko abelgorri hauen banaketa Pirinioetako magalean hasi eta Aturbe zein Atturri haranetan barrena, Landetan sartzen zen, Ipar Euskal Herriko hainbat lekuetan barne.
XIX. mendean Landetako dunak finkatzeko itsas pinu mordoa aldatu zituzten bertan. Haren ondoioz landetako behiak ibai bazter erdi urpetuetara zein antziretara baztertuak izan ziren. Bertan bazkatzeko landaretza nahiko aproposa topatu zuten hala ere; bereziki carex coepista landare ugari, eta baita digitariak zein arundoak.
Hutsegite-teoria
Tentsio normal maximoaren teoria (Rankine-ren teoria)
Teoria hau material hauskorrak aztertzeko erabiltzen da eta Rankine-ren irizpidea ere esaten zaio. Irizpide honen arabera, tentsio-egoera orokorra duen puntu bateko tentsio normal maximoa tentsio onargarria baino handiagoa bada, hutsegitea gertatuko da. Tentsio normalaren maximoak tentsio nagusiak dira.
Materiala harikorra bada, hutsegiterik ez egoteko honako erlazio hauek bete beharko dira:
Materiala hauskorra bada, \sigma_f isurpen-tentsioa beharrean, \sigma_r haustura-tentsioa erabili behar da.
Tentsio egoera lauaren kasuan (\sigma_3=0), grafikoki azter daiteke huts egingo duen ala ez, tentsio nagusiak karratu barneko eskualdean dauden edo ez aztertuz. Aldiz, 3 dimentsioko egoeran eskualdea kubo bihurtuko litzateke.
Landetako behi
Arrazaren Historia
Bertako zenbait baserritarrek behi erdi-basati hauek ehizatzen zituzten besterik gabe, ehizgaiak baitliran, nahiz eta batzuetan abereek jabeak edo ustezko jabeak izan. Landetako behien haragia oso estimatua zen, beraien elikadura dela eta gatz mineral ugari duelako.
Bi munduko gerren arteko urteak arte, landetako behien samalda erdi basati hauek Biskarros eta Parentiseko aintziraren inguruan ugaritu ziren. Han hemenka hesi eta biltegi mugikorrak eraikitzen zituzten ("Barguerias" izenekoak) unaiek abereak bildu, markatu eta aukeratzeko. Aldi berean berriki itsas-pinuekin aldatutako lur eremuak ere zorrozki zaindu behar izaten zituzten, behiek bertan kalteak ez sortzeko.
1938. urtean Pierre Touglouatek, argazkilari eta etnologoak, Bizcarrosseko antziraren inguruko azkenetariko samaldak ikusi zituen "Uretan sartzen ziren sabeleraino, lezken artean udako beroa sahiesteko. Behi hauek, ez arriskutsuak itxuraz, zezenez lagundurik zuden".
Bigarren Mundu Gerrak izugarrizko kaltea ekarri zion arrazari. Germaniar armadak zein landetar beraiek, beharrak bultzaturik, landetako behien samaldak ditximatu zituzten. Behi hauek akabatzeko arrazoien artean pinu aldaketak babestea zegoen baita ere.
Hutsegite-teoria
Tentsio normal maximoaren teoria (Rankine-ren teoria)
Egoera hidrostatikoaren kasuan, Rankineren irizpideak dio material hauskorretan dela onar daitekeen tentsio maximoa. Alabaina, esperimentalki frogatu da tentsio hidrostatikoa balio horretara iristean ez dela haustura gertatzen, eta balio hori baino tentsio askoz altuagoak aplika daitezkeela hutsegitea gertatu baino lehen. Beraz, nahiz eta materiala hauskorra izan, jasaten duen egoera hidrostatikoa bada, irizpide hau ez da erabilgarria.
Luzetarako deformazio unitario maximoaren teoria (Saint-Venant-en teoria)
Teoria hau Saint-Venant-ek proposatu zuen, eta hutsegitea gehiegizko luzetarako deformazioaren ondorio dela jotzen da. Matematikoki adieraziz, hutsegiterik ez egoteko, honako hau bete behar da:
Landetako behi
Arrazaren Historia
Guzti hau dela eta, arrazaren abere kopurua dramatikoki murriztu zen joan den mendean zehar ia iraungi arte.
Hutsegite-teoria
Luzetarako deformazio unitario maximoaren teoria (Saint-Venant-en teoria)
non eta  trakziozko eta konpresioko isurpen-deformazioak diren, hurrenez hurren. Materiala harikorra izan beharrean hauskorra balitz, erlazio berdinak erabiliko lirateke, baina isurpen-deformazioa  haustura-deformazioarekin ordezkatuz.
Landetako behi
Arrazaren Historia
Arrazarentzat beste arrisku historiko bat bordeldar arrrazako behiekin kontaktua izan da. Landetan aspalditik elkarrekin ibili dira bi arrazak, eta honen adibide bi motako behiak elkarrekin agertzen diren hainbat marrazki eta argazki zahar. Jakina, kontaktu hau dela eta, abereak nahastuz joan dira.
Arraza gordetzeko ahaleginak
Duela hogei urte inguru, Régis Ribéreau-Gayon, Gradignanen dagoen Akitaniako Arrazak Kontserbatzeko Elkartearen lehendakariak, zera jakin zuen; baserritar batek Landetako arraza zaharreko bi zezen eta lau behi hiltegira eramateko asmoa zuela. Behi hauek salbatuak izan ziren Landetako ondarea bezala eta horri esker arraza ez zen betiko galdu.
Egungo egoera
Egun talde txiki bat kontserbatzen da Étang de Cousseau izeneko erreserba naturalean, Gironda aldean, baina zenbaitzuek zalantzan jartzen dute abere hauen garbitasuna arrazari dagokionez. Gainera abereek beraien arteko odolkidetasunaren arazo handiak dauzkate.
2010. urtean 26 behi eta 6 zezen zeuden, 5 abeltzain ezbedinen eskuetan. Hurrengo urratsak beraien kopuru zabaldu eta odolkidetauna ekiditzea izango dira. Dena den, abelburu kopuru txiki honekin arraza oso urruti dabil iraungitzetik salbu izateko.
Landetako behiak, betizuak bezala paisaia mantentzeko abereak bezala sailkaturik daude Frantziako legislazioan, hau da, arraza landatarrak izanik, larre eskasak mantentzeko abere aproposak dira. Beste aziendak larretzeko gai ez direnak alegia. Hau dela eta paisaia eta habitatak kudeatzeko tresna baliotsuak dira, beraien garrantzi kultural eta biologikoaz gain.
Zezen jokoak Landetako behiekin
Zezenketa mota honetan, zezena hiltzearen ordez, bertan parte hartzen dutenek, zezenen zein behi suharren aurrean iskintxoka eta akrobaziak egiten ibili behar dira abereen erasoak saihestuz.
Hutsegite-teoria
Luzetarako deformazio unitario maximoaren teoria (Saint-Venant-en teoria)
Materialaren deformazioak konpresiopean eta trakziopean berdinak direla jotzen bada, eta \sigma_3=0 eginez, Hooke-ren legearen bidez ekuazio hauek lortzen dira:
Hain zuzen, adierazpen hauek grafikora ekarrita erronbo itxurako azalera lortzen da. Egoera onargarria izan dadin, tentsio nagusien balioek irudiko poligonoaren barruan egon behar dute.
Irizpide honen tentsio baliokidea kalkulatzeko hiru tentsio nagusi erabiltzen dira:
Gaur egun irizpide hau ez da ia inoiz erabiltzen, nahiz eta zenbait material hauskor eta konposaturentzat aplika daitekeen. Material harikorretan ez du ondo aurreikusten hauen isurpena, ezta egoera hidrostatikoaren hutsegitea ere.
Tentsio ebakitzaile maximoaren teoria (Tresca-ren irizpidea)
Hutsegite hau material harikorrak aztertzeko erabiltzen da, beraz, isurpena agertzen deneko tentsioa izango da muga. Hasiera batean Coulomb-ek proposatu ondoren, Trescak formulatu zuen 1865. urtean. Teoria honen arabera, aztergai den egoerako tentsio ebakitzaile maximoa isurpen tentsioa baino handiagoa bada, materialak huts egingo du.
Trescaren arabera, konpresio hidrostatikoan materialak ez du sekula hutsik egingo; edozein dela aplikatutako tentsioa materialak eutsi egingo du. Esperimentalki saiakuntza eginez ikus daiteke erresistentzia altua jasateko gai dela.
Deformazio-energia maximoaren teoria (Beltrami eta Haighen teoria)
Irizpide hau bolumen-unitateko deformazio-energia elastikoan oinarritzen da. Beltrami eta Haigh zientzialariek proposatu zuten (1885) eta honela diote: tentsio-egoera orokorra duen puntu bateko deformazio-energia trakzio-saiakuntzan hutsegiteko aldiunean dagoen deformazio-energia baino handiagoa bada, hutsegitea gertatuko da. Hauxe da deformazio-energiaren dentsitatearen adierazpena tentsioen funtzioan:
Broye (Saona eta Loira)
Broye Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Broye udalerrian erroldatutako biztanleak 829 ziren. Familiak 348 ziren, horien artean 88 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 124 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 120 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Hutsegite-teoria
Deformazio-energia maximoaren teoria (Beltrami eta Haighen teoria)
Beraz, hutsegiterik ez egoteko bete beharrekoa:
Hortik, hau izango da irizpide honi dagokion tentsio baliokidearen balioa:
Broye (Saona eta Loira)
Etxebizitza
2007an 460 etxebizitza zeuden, 349 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 86 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 425 etxeak ziren eta 29 apartamentuak ziren. 349 etxebizitza nagusietatik 268 bere jabearen bizilekua ziren, 69 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 65 etxek hiru zituzten, 98 etxek lau zituzten eta 160 etxek bost zituzten. 286 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 146 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 173 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Hutsegite-teoria
Deformazio-energia maximoaren teoria (Beltrami eta Haighen teoria)
Azken adierazpena tentsio nagusien espazioan adieraziz, biraketa elipsoide bat lortzen da.
Broye (Saona eta Loira)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 499 ziren, horien artean 356 aktiboak ziren eta 143 inaktiboak ziren. 356 pertsona aktiboetatik 328 lanean zeuden (186 gizon eta 142 emakume) eta 28 langabezian zeuden (12 gizon eta 16 emakume). 143 pertsona inaktiboetatik 50 erretiraturik zeuden, 43 ikasten zeuden eta 50 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Hutsegite-teoria
Deformazio-energia maximoaren teoria (Beltrami eta Haighen teoria)
Errealitatean, ordea, irizpide hau ez da ia inoiz erabiltzen.
Broye (Saona eta Loira)
Diru sarrerak
2009an Broye udalerrian 327 unitate fiskal zeuden, 772,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.702 euro zen.
Hutsegite-teoria
Distortsio-energia maximoaren teoria (Von Misesen teoria)
Von Mises-en irizpideak energia erabiltzen du oinarri gisa, baina ez guztizko deformazio-energia, honen osagai bat baizik. Irizpide hau da material harikorren isurpena zehazkien aurresaten duena. Aztergai den egoerako distortsio-energia trakzio-saiakuntzan zehaztutakoa baino handiagoa bada, materialak huts egingo du. Honetarako, tentsio-egoerak egoera hidrostatiko eta desbideratzailean deskonposatu behar dira. Beste modu batera esanda, tentsio-matrizea matrize esferikoaren (\vec{T}_e) eta desbiderapen-matrizearen (\vec{T}_d) batura moduan deskonposatuko da.
,
Tentsio-egoera hidrostatikoan ez dago tentsio ebakitzailerik (ez dago distortsiorik, angelu aldaketarik), soilik bolumen aldaketa gertatzen da. Aldiz, egoera desbideratzailean tentsio ebakitzaileak egongo dira, baina kasu honetan bolumen aldaketa nulua da.
Broye (Saona eta Loira)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 2 jatetxeak.
Hutsegite-teoria
Distortsio-energia maximoaren teoria (Von Misesen teoria)
Tentsio-matrizearekin egin den bezala, guztizko deformazio-energia ere bi osagairen batura modura idatz daiteke:
Broye (Saona eta Loira)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Broye udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 399 hektarea erabiltzen.
Hutsegite-teoria
Distortsio-energia maximoaren teoria (Von Misesen teoria)
non U_{0e} eta U_{0d} bolumen-aldaketari eta distortsioari dagozkien deformazio-energiak diren, hurrenez hurren. Lehenengoari dilataziozko deformazio-energia deritzo, eta bigarrenari distortsio-energia. Hain zuzen, material harikorren hutsegiteak bigarren energia mota horrekin du lotura. Dilatazio-energiak isurpenarekin zerikusirik ez duenez, ez da erabiliko.
Deformazio-energia totala:
Broye (Saona eta Loira)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hutsegite-teoria
Distortsio-energia maximoaren teoria (Von Misesen teoria)
Dilatazio-energia:
Trakzio-saiakuntzan huts egiteko momentuan eta  izanik, hauxe lortzen da:
Hortik, hutsegiterik ez egoteko, hauxe bete behar da:
Laburki idatzita, irizpide honek isurpen-tentsioarekin parekatzen duen balioa ―tentsio baliokidea― honako hau da:
Jean Rostand
Jean Edmond Cyrus Rostand (Paris, 1894ko urriaren 30a - Ville-d'Avray, Senako Gainak, 1977ko irailaren 4a) biologo eta filosofo frantziarra izan zen, bere aita Edmond Rostand idazlea dela-eta Kanborekin harreman handia izan zuena.
Hutsegite-teoria
Distortsio-energia maximoaren teoria (Von Misesen teoria)
Ekuazioa bi ardatzeko egoera batentzat egokituta (\sigma_3=0) elipse bat lortuko da ekuazioarekin.
Emaitza berera iristen da tentsio oktaedrikoaren kontzeptuarekin eta, hau material harikorren hutsegiteak aztertzeko erabili ohi da.
Jean Rostand
Biografia
Jean Rostand Kanbon naturarekin liluratu zen. 1915enan, gerran ziren, boluntario izan zen eta laborategi batean jarri zuten. 1919an bere lehen liburua argitaratu zuen: Le retour des pauvres izenekoa, gerraren aurka. 1920an ezkondu eta 1921ean Parisera itzuli ziren. Naturalista eta moralista zela esaten zuen. Sozial injustizia, oso gazte zela ezagutu zuen. Armamentu atomikoaren aurkako taldearen lehendakari ere izan zen. Baita ere Choisir talde feministaren kide sortzaileetako bat.
Frantzian, genetika bultzatu zuen, igel eta apoei esker. Partenogenesi eta teratogenesia esplikatu zituen.
Idazkiak
Bere liburu batzuk:
Hutsegite-teoria
Mohr-en teoria
Muga hauek onargarriak diren aztertzeko saiakuntza ezberdinei dagozkien Mohrren zirkuluak definituko dira: trakzio-saiakuntzarena, konpresio-saiakuntzarena eta ebakidura-saiakuntzarena. Hiru zirkunferentzia hauek biltzen dituen kurba kurba intrintsekoa izango da.
NGC 4647
NGC 4647 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Putxetako geralekua
Putxeta Euskal Herriko Bizkaiko tren geraleku bat da, Abanto-Zierbena udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1933ko uztailaren 16an ireki zen.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Irisgarritasuna
Nahiz eta sarbidea erabilgarria izan, nasa eta trenaren arteko tartea eta nasen arteko ibilbidea dela eta geltokiaren erabilera ez da irisgarria. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu», «Burdinbide zerbitzuen eragileak ez dio Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatzen ibilgailutik igo edota jaistea» eta «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ez du nasa batetik bestera ibiltzeko elementu mekaniko edota eraikuntza elementurik, eskaileradun lurpeko pasabidea zeharkatu behar da eta».
Glaphyromorphus crassicaudum
Glaphyromorphus crassicaudum Glaphyromorphus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Putxetako geralekua
Geralekua
Abanto udalerriaren hirigunetik mendebaldera kokatzen da, Putxeta auzoan. Geltokiaren eraikinak oin laukizuzena, bi solairu eta bi isurialdeko teilatua du, eta gaur egun geltoki-etxea baino ez du jasotzen, bidaiarientzako zerbitzurik ematen ez duela. Sarrera eraikinaren ondotik egiten da, aparkalekuaren parean, arrapala bidez. Bertan balioztatze makinak kokatzen dira. Bi trenbide eta bi alboko nasa ditu, biak markesinaz hornituta. Nasen arteko aldaketa trenbideak azpitik zeharkatzen dituen tunela erabilita egiten da, eta horretarako eskailerak daude.
Dislexia
Dislexiak etimologikoki hizkuntzaren zailtasuna esan nahi du (grekoko δυσ, zailtasuna, anomalia eta λέξις, hizketa, ahoskuntza). Gaur egun, irakurtzean ager daitekeen arazotzat hartzen da eta ez dauka arrazoi intelektual, kultural edota emozionalekin inongo erlaziorik. Ez zaio interes edo motibazio faltari lotu behar, ezta zentzumen urritasunari ere. Izaera kognitiboa du eta hizkuntza idatziarekin zerikusia duten ahalbideetan eragina izaten du, ikuste eta entzute kodifikazioan, epe laburreko memorian eta ordena eta sekuentziazio hautematean. Zailtasuna da baina ez da inondik inora prozesu fonologikoan parte hartzen duten burmuineko atalen disfuntzioa eta ez dago burmuineko lesiorik.
Dislexia ikaskuntzaren nahasmendu espezifikoa da, adimen orokorrarekiko independentea, baina hala ere, ikaskuntza akademikoari eta irakurketa-idazketa errendimenduari eragiten die, eta, ondorioz, ikaskuntza akademiko guztiei. Dislexia ohikoa da irakurtzea eta idaztea funtsezkoa den eskola-sistema eta kultura guztietan. Oinarri neurobiologikoa du, es psikologikoa. Oraindik ere, ez da maiz diagnostikatzen gizarte aurretuetan eta dislexia duten ikasle askok beren ikasketak burututa ere, ez dakite dislexia daukatela. Kalkulu batzuen arabera, biztanleriaren % 10 bati eragin diezaioke dislexiak , baina oraindik ere diagnosia egin zaien biztanleen ehunekoa oso txikia da eta diagnosirik gabeko kasu asko daudela uste da. Beste iturri batzuek % 3tik % 15era zabaltzen dute dislexiaren prebalentzia. Dislexia daukatenek ulermen ona izan dezakete entzuten dituzten testuekin baina irakurritakoan, ordea, ulermen nabarmen eskasago.
Dislexiaren sintomak
Dislexiak irakurtzeko gaitasunaren garapenean nahasmendua da eta sarritan, disortografiarekin batera doa (grafiako eta morfosintaxiko erroreen multzoa, batzuetan idatzizko komunikazioari eragiten dioten errore nabarmenak).
Dislexia gradu arinak eta larriak daude, eta gerta daiteke dislexia diagnostikatuta daukan pertsona batek honako sintoma bakar batzuk besterik ez izatea; nekez sintoma hauek guztiak batera:
Ezaugarriak
Ezaugarri dislexikoak askotarikoak izan daitezke eragindako kasuen eta mailen arabera:
Horren guztiaren ondorioz, dislexia nahasmendua duenari zaila zaio hitz berriak irakurtzea, ohikoa du astiro irakurtzea, ohikoa du idazketan akatsak agertzea, hala nola letrak ez irakurtzea edo hitzak behar bezala ez bereiztea. Idatzizko konposizioari dagokionez, nahiz eta edukiz aberatsa izan, huts egin dezake, maiz, testuaren egituran.
Etiologia
Dislexiaren arrazoi edo jatorriari buruzko azalpen nagusiak hauek dira:
Ikuspuntu neurologikoa
|Irudi anatomikoari esker, burmuinaren eremuak lotzen dituzten konexioak ere ikusi ahal izan dira. Dislexikoengan, teknika honek konektibitate txikiagoa erakusten du parieto-tenporalen azpian: azken hauek, seguru aski, ez daude hain ongi konektatuak beren artean eta burmuineko beste eskualdeekin, bereziki aurrealdeko kortexarekin.
Ikertzaile batzuek dislexia post mortem ikertu ahal izan dute, burmuineko kortexak disekzionatu ahal izan dituzte. Kortexaren anomalia sotilak ikusi dituzte, migrazio neuronaleko arazoei lotuak fetuaren garapenean. Izan ere, haurdunaldiko 16-24 asteren ondoren, neuronek kortexera migratu behar dute, baina gerta daiteke neurona talde batek kortexeko geruzetako batean bere helburua ez betetzea eta harantzago metatzea (ektopiak aipatzen dira orduan). Dislexikoengan, ektopia horiek gehienbat hizkuntzaren eremuetan daude (ezker hemisferioan), bereziki fonologian eta irakurketan inplikatuak diren aurrealdeetan eta parieto-tenporaletan. Materia grisaren eta konektibitatearen anomaliek sorburu izan litezke, beraz, dislexiaren kausa zuzena.
Kausa genetikoak
Zer eragin dute faktore genetikoek?
Haur bat dislexikoa bada, aukera handia dago familiako kide bat baino gehiago ere dislexikoa izateko. Jakina, dislexiaren familia-multzokatze horrek ez du berez jatorri genetikoa erabat frogatzen: familia batek partekatzen duen ingurunea zalantzan egon daiteke bereziki (pentsatzekoa da irakurtzen ez duten gurasoek beren seme-alabentzat irakurketa ikasteko ingurune ez hain mesedegarria sortzen dutela). Hala ere, bikien ikerketek erakutsi dute dislexiaren herentzia % 50-60koa dela: dislexiak jatorri genetikoa du.
Neurodibertsitatea
Azken hamarkadetan dislexiaz hitz egiterakoa eta beste zenbait nahastura edo ikasteko zailtasunez hitz egiterakoan neurodibertsitate terminoa erabiltzen da. Ikasle guztiak desberdinak dira eta batzuek zailtasun, handikap edo indargune batzuk dituzte arlo batean edo batzuetan, eta beste batzuek beste alor batzuetan... Banakako ikaskuntza-desberdintasunak egokitu ditzaketen ikaskuntza-ingurune malguen eta ikaskuntza-espazioen garapena gidatzeko Ikaskuntzaren Diseinu Unibertsala deritzon esparru teorikoa ari da garatzen. Ikaskuntzako Diseinu Unibertsala printzipio-multzo bat da, eta, horri esker, diseinu hau ezagutzen duten irakasleek ikasle guztien beharrak asetzeko jarraibideak gara ditzakete.
Dislexia motak
Aniztasun terminologiko handia baldin badago ere, gehien azaltzen diren kontzeptuak hauek dira: Bi mota hauek azpi-mota hauetan sailka daitezke:
Fonologikoa edo zeharkakoa: bide fonologikoa erabiliz irakurtzeko zailtasunak ditu pertsonak eta, horren ondorioz, ikusizko bidea erabiltzen da nagusiki.
Bisuala, azalekoa edo zeharkakoa: bide lexikoa erabiliz irakurtzeko zailtasunak ditu pertsonak eta ondorioz, bide fonologikoa erabiltzen du.
Sakona edo mistoa: Aurreko biak batera agertzen direnean, hau da, irakurleak entzumen eta ikus akatsak egiten dituenean.
Ezaugarriak
Dislexia dutenek elementuen, espazioaren eta denboraren antolaketan nahasteak izateko joera dute. Hori dela eta, irakurtzeko eta idazteko zailtasun nabarmenak, arreta-arazoak, motrizitate arazoak-eta izan ditzakete.
Jarraian, hainbat ikertzailek zerrendatutako ezaugarri batzuk. Dislexiari irakur-idazteari lotuen dauden ezaugarriak dagozkio baina Ikasteko asalduren beste ezaugarri batzuk, maiz, dislexia duen pertsona berean nahasturik ager daitezke.
Hemen zerrendatzen diren ezaugarri guztiek ez dute zertan agertu batera pertsona bakar batengan.
Arazo horiek guztiek emozioen alorrean ondorioak izan ditzakete eta:
Asaldura elkartuak
Dislexia duten pertsonek beste Ikasteko asalduraren bat ere izan ditzakete, dislexiarekin batera. Beste buru asalduraren bat edo batzuk izan ditzake dislexiarekin batera :
Kontu jakintzat jotzen dute dislexia beste ikaskuntzaren nahasmenduekin batera agertzea:
Prebalentzia
Ez da erraza ikerketa sakon eta datu estatistiko fidagarrietan oinarriturik dislexiaren prebalentzia zein den ziurtatzea. DSM-IV, 1995ko eskuliburuaren arabera, AEBn ikasleen %4k-edo izan zezaketen dislexia baina ikerketa sakonagoen beharra aipatzen zen. Ikasteko asalduren artean ohikoenetakoa zela ikus zitekeen beste asalduren estatistikekin erkatuz gero.
Ikasteko asalduren prebalentzia, oro har, %10-edo dela defendatzen da. Baina baieztatu izan da dislexiak %17ko prebalentzia izan dezakeela. Edo dislexia populazioaren %5-%10, edo %10 - %15 batean aurki daitekeela.
Azkenik, DSM-V 2014 horrek "dislexia" terminoa, eta ondorioz bere prebalentziaz hitz egitea, saihestekotan egon zen, hainbat elkarteen haserrea piztuz.
Beste kalkulu batzuetan 1/30 proportzioa aipatu izan dute.
Dislexia hezkuntza sistema arautuetan
Hezkuntza sistema arautuetan ohikoa da dislexiaren aipamenak, deskripzioak egitea, eta ohikoa da dislexia agertzen duten ikasleen diagnosia egiteko proposamenak eta ikasle horientzat egokitzapenak proposatzea. Egokitzapenak proposatu ohi dira ikasketa prozesuetan laguntzeko eta egokitzapenak ebaluazio-kalifikazioetan asaldura hau kontuan hartzeko.
EAEn dislexia duten ikasleak Hezkuntza-laguntzako premia espezifikoak dituzten ikasle bezala etiketatu izan dira, eta horiek ebaluatzeko neurri bereziak proposatu egin dira:
Proposatzen da, beraz, dislexia duten ikasleentzat ikas-materialak egokitzea, metodologia egokitzea eta ebaluazioa egokitzea.
Egokitzapenak
Dislexia daukaten ikasleen diagnosia egiteko eta ikasle horientzat egokitzapen egokiak egiteko proposamen asko daude. Honako proposamenak, esate baterako, aurki daitezke argitaratuak:
Dislexia izan ei duten pertsona ezagunak
Interneten hainbat zerrenda topa daitezke pertsona ospetsuak edo ezagunak dislexiarekin lotzen. Zerrenda horietan normalean ustezko dislexia horren ebidentziarik ez da aipatzen eta informazio iturriak ere ez dira fidagarriak izaten (batzuetan pertsona ospetsuaren hiru datu besterik ez dira ematen, dislexia, zodiakoa... ).
Sumy
Sumy (ukraineraz: Суми; errusieraz: Сумы) Ukrainako ipar-ekialdeko hiria eta Sumyko oblasteko hiriburua da. Dnieperren arroko Psel ibaiaren ertzean dago. 2012an 269.537 biztanle zituen.
Morangles
Morangles Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Borgoina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Morangles udalerrian erroldatutako biztanleak 337 ziren. Familiak 118 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 39 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 55 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 226 ziren, horien artean 175 aktiboak ziren eta 51 inaktiboak ziren. 175 pertsona aktiboetatik 170 lanean zeuden (82 gizon eta 88 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 51 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Morangles udalerrian 137 unitate fiskal zeuden, 388,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.487 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 1 eraikuntza enpresa.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Camugnano
Mugakideak
Camugnanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gaza (argipena)
Gaza hitzak adiera zenbait ditu:
Herpestes smithii
Herpestes smithii Herpestes generoko animalia bat da, Herpestidae familiako ugaztun haragijalea. Mangosta gisa ezagutzen diren animalietako bat da.
Américo
Américo, jaiotzez Domingo Johnny Vega Urzúa (Arica, Arica-Parinacota, Txile, 1977ko abenduaren 24a), Txileko abeslaria da.
Chaetostoma venezuelae
Chaetostoma venezuelae Chaetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Gaizka Urresti
Gaizka Urresti (Bilbo, 1967ko abuztuaren 4a) bizkaitar zinema zuzendaria da. EHUn ikasi zuen, 2014an Fikziozko film laburraren Goya Saria lortu zuen.
3002 Delasalle
3002 Delasalle asteroide baten izena da. martxoaren 20an aurkitu zuen H. Debehogne-ek La Silla Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 FB izena zeraman. Ondoren Jean-Baptiste de La Salle omentzeko izena eman zitzaion.