cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Margarita Aliger
Bizitza pribatua
Bere azken senarra Igor Tchernooutsan (1918-1990) literatoa eta alderdi komunistako kidea izan zen. Bere seme eta senar guztiak bizirik atera zituen eta zanga sakon batean erorita hil zen.
3516 Rusheva
3516 Rusheva asteroide baten izena da. urriaren 21ean aurkitu zuen L. G. Karachkina-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 UH izena zeraman. Ondoren Rusheva omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3516 Rusheva asteroidearen orbitak batezbeste 2,257 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,846 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,667 distantziara. Eszentrikotasuna 0,182 da, eta makurdura orbitala 4,58ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.4 da.
Duchess Landing (Oklahoma)
Duchess Landing Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. McIntosh konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Tinariwen
Tinariwen (tamasheq-amazigeraz: ⵜⵏⵔⵓⵏ, ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ, tinariwén, «basamortuak») musika talde tuareg a da. Haren musika estiloa, assouf deitua (tamasheqez, "bakardadea, oroimena"), blues, rock eta doinu tuareg tradizionalen arteko sintesia da.
Taldea 1980ko hamarkadan sortu zen, Tessaliteko (Mali) eta Tamanrasseteko (Aljeria) oasien arteko lurraldean. Ondoren, taldekideek zenbait urte igaro zituzten Libiako entrenamendu-esparru batean. Haien abestiak kaseteetan grabatuta hedatu ziren: 1990eko hamarkadako Tuareg matxinadan ospe handia lortu zuten. 1994an tuaregek bakea sinatu zuten Maliko gobernuarekin eta Tinariwen taldeak haien musika eta kultura jendarteratzeari ekin zion. Mundu osoko musika jaialdietan aritu dira, hala nola, Belforteko Les Eurockéennes-en (Frantzia), Glastonbury-koan (Erresuma Batua) eta Coachella-koan (Kalifornia). 2012an Tassili albumak World Music kategorian Grammy saria irabazi zuen.
SEAT Ibiza
Eivissa mediterraneoar uhartearen gaztelaniazko izena daraman kotxe honek lau belaunaldi ezberdin ditu. Hiru edo bost ateko hatchback karrozeria ditu, sedan, coupé eta station wagon bertsioak SEAT Córdoba izenpean salduak izanik.
Toledo (Illinois)
Toledo  Illinoiseko herri bat da. Cumberland konderrian kokatua dago. 2010ean 1,238 biztanle zituen, 2.35 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 5793
NGC 5793 galaxia bat da, Libra konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Kakapu
Kakapu edo kakapo (Strigops habroptila) Strigopidae familiako hegaztia da, hontzaren eta gabiraiaren arteko gorputz-itxura duena, Zeelanda Berrian endemikoa. 60 cm inguru luze izaten da. Musu inguruko lumak horixkak izaten ditu, gorputzaren gainaldekoak oliba-kolorekoak, eta azpikoak hori berdexkak. Zeelanda Berriko basoetako espezie endemikoa da, eta gauez mugitzen da. Oso hegalari txarra da, baina igokari ona; azkarra da lurrean. Zuhaitzen sustrai inguruan eta enborrean bertan egiten dituen zuloetan prestatzen du habia. Strigops generoko espezie bakarra da, eta galtzeko arrisku larrian dago.
Ezaugarri fisikoak
Kakapuak papagai handiak eta zaparroteak dira: heldutasunean, arrak 60 cm neurtzera eta 3 edo 4 kg pisatzera irits daitezke. Kakapuek ezin dute hegan egin eta, ondorioz, gorputzaren neurriarekin alderatuz, hego txikiak dituzte. Bularrezurreko hezurrak txikiak eta nabarmendu gabeak, gainontzeko hegaztientzat hegan egiteko muskuluak baitira. Hegoak oreka mantentzeko eta zuhaitzetatik jauzi egiterakoan erorikoak leuntzeko erabiltzen dituzte. Beste lurreko txoriak ez bezala, klima hotzagoan bizi da eta koipe kantitate handiak metatu ditzake gorputzean babes modura eta energia gordetzeko.
Kakapuak berde koloreko lumak dituzte, beltzarekin nahastuak atzealdeko zatian, landaretzan kamuflatzeko baliatzen dituztenak. Lumek hegan egiteko behar duten indarra galtzen dutenez, oso arinak dira. Abdomena, lepoa eta aurpegia horixkak dira, ale batetik bestea aldaketa handiak daudelarik. Jakina da, batzuk guztiz horiak direla. Kakapuak aurpegi biribildua dute luma finekin, hontzaren aurpegia gogoraraziz. Hori horrela, lehenengo europar kolonoak papagai hontzak deitzen zieten. Mokoa biribildua dute, bibote fin batzuekin. Isatseko lumen bukaera gastatuta bukatzen du lurrarekin edukitako marruskaduragatik. Kakapuen mokoa bereziki moldatuta dago presio handiko jana zanpatzeko. Hankak luzeak eta ezkatadunak dira, eta papagai guztietan bezala, bi hatz aurrera eta bi atzera ditu. Atzaparrak nabarmenduak ditu, igotzeko ahalmena gutxituz.
Kakapuek, beraien gaueko bizitza dela-eta, usaimena oso garatua dute. Usainak desberdindu ditzake arakatzen duten bitartean; portaera hau beste papagai espezie batean soilik ikusia da. Bere ezaugarri txundigarrienetariko bat usain indartsu eta atsegina da eta lore, ezti edo girotzaile batekin alderatua izan da. Usaimena oso garatua duenez, bere usaina seinale kimiko bat izan daiteke. Beste aldetik, usainak betidanik eraman du harraparia defentsarik gabeko kakapuarengana.
Ugalketa
Kakapuak dira munduko papagai bakarrak lek tipoko ugalketa poligamiakoa dutenak. Arrak lur zati batean pilatzen dira eta borroka egiten dute emeak erakartzeko eta parekatzeko. Emeek arren erakusketa aztertzen dute eta, erakusketaren kalitatearen arabera, kidea hautatzen dute. Bikoteak ugalketarako soilik sortzen dira eta, ondoren, banandu egiten dira. Hegazti hauek 10 urteen behin edukitzen dute umea.
Gorteiatze garaian, arrek beraien lurraldea uzten dute eta mendietara jotzen dute. Lur zati hauek berezko bizilekutik 7 kilometrotara koka daitezke eta lek areatik 50 metrotara egoten dira batez-beste. Arrak bertan egoten dira gorteiatze garaian. Estalaldi garaiaren hasieran, arrek gorteiatzeko leku onena eskuratzeko borrokatzen dute. Bata bestearen kontra borrokatzen dira luma eta atzaparrak altxatuta. Hegoak astintzen dituzte, mokoa irekitzen dute eta marmar eta garrasi gogorrak egiten dituzte. Borrokek txoriren bat zauriturik utzi dezakete.
Gorteiatze bakoitza arrak lurrean bola formako zuloak egitean datza, 10 zentimetroko sakonerarekin eta animaliaren gorputzaren metro erdi bat sartzeko luzera nahikoarekin. Zuloak arroka, ertz edo zuhaitz enborren ondoan kokatzen dira soinuaren erreboteari laguntzeko. Ar bakoitzaren zuloak konektatuta daude.
Bizi itxaropen luzeko hegaztiak izanda, ugalketa aurretik nerabezaro luzea gozatzeko joera izan ohi dute.
Ekologia eta jokabidea
Gaur egungo Zeelanda Berriak klima epela du, baina iraganean klima tropikal eta izoztuak ere egon dira; ekuatoretik gertu egotetik, oraingo Hego Polorako joerara. Kakapuaren antzinako arbasoa, orain dela 82 milioi urte, gaur egungo Zeelanda Berrian gelditu zen bakartua, lurraldea Gondwanatik banandu zenean. Orain dela 70 milioi urte, kakapu generoa Nestor generotik aldendu zen. Harraparien gabeziagatik eta denboraren poderioz, handiagoak eta pisutsuagoak egin ziren eta hegan egiteko ahalmena galdu zuten. Habitat mota askotan bizi izan ziren. Klima hotzetan espezializatuz glaziazio ezberdinetan biziraun zuten. Jatorri tropikaleko lehenengo espezieek ez zegoen isolamendu termiko on bat garatzen joan ziren eta dieta berri batera moldatu ziren, gogorragoa eta ekologikoki ezberdina: lorez eta fruituz beteriko zuhaitz tropikal handien gabezia urte guztian.
Kakapuak gautarrak dira bereziki. Hegan ezin dutenez egin, eskalatzaile finak dira zuhaitz altuen muturreraino iristeko. Beraien hegoak erabiltzeko gai ere badira, jausgailu baten antzera altura handietatik salto egitean. Hegan egiteko ahalmena galtzearen ondorioz, kakapuek hanka oso indartsuak garatu dituzte. Kakapuak abiadura nahiko handian korri egiteko gai dira; ezin dute, ordea, abiadura mantendu distantzia luzeetan.
Kakapuak normalean belarjaleak dira eta landare, hazi, fruta eta polen mota ezberdinak jaten dituzte. Kakapuek jakin-mina izan ohi dute eta, urrutiko lekuetan bakarrik bizi direnez, gizakiaren konpainiarekin entretenitzen direla jakina da.
Iraupena
Kakapuen populazioa Zeelanda Berrian izugarri gutxitu da giza kolonizazioaren eraginez eta kakapuak desagertzeko arrisku larrian daude: 131 aleekin bakarrik bizirik, den-denak sailkatuta. Tertziarioa baino lehenago, arbasoak gaur egun Zeelanda Berria den lurraldean bizi ziren. Lurreko harrapariak ez zeudelako, hegan egiteko ahalmena galdu zuten. Bere harrapari nagusiena eguneko arrano erraldoi bat zen eta landaretzan eta zuloetan ezkutatzen ziren. Europar eta polinesiar kolonizazioarekin, katuak, arratoiak eta erbinudeak sartu ziren eta ia kakapu guztiak desagertu ziren. Bere babes eta iraupenerako esfortzuak 1890ean hasi ziren, baina ez zuten arrakastarik izan Kakapuaren Errekuperaziorako Plana ezarri arte, 1980an. Bizirik daudenak harrapariak ez dauden bi uhartetan hazten dira: Chalky uhartea, Fiordlanden hego-mendebaldean, eta Codfish uhartean, Steward uhartetik hurbil. Oso kontrolatuak dituzte.
1999 eta 2005 urteen artean populazio heldua 62tik 86ra hazi zen, hauetatik 52 sexualki helduak zirelarik (21 eme eta 31 ar). 2009an populazioa 124 kakapuetara iritsi zen, baina hauetatik ugaldu zitezkeenak 55 soilik. Kakapu bakoitza sailkatua izan da kakapuaren errekuperazio programaren ofizial bakoitzarengatik.
Saint-Hilaire-de-Beauvoir
Saint-Hilaire-de-Beauvoir Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Hilaire-de-Beauvoir udalerrian erroldatutako biztanleak 345 ziren. Familiak 130 ziren, horien artean 25 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 38 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 67 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 146 etxebizitza zeuden, 131 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 126 etxeak ziren eta 20 apartamentuak ziren. 131 etxebizitza nagusietatik 96 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 80 etxek bost zituzten. 115 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 75 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 227 ziren, horien artean 178 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 178 pertsona aktiboetatik 154 lanean zeuden (90 gizon eta 64 emakume) eta 25 langabezian zeuden (10 gizon eta 15 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Hilaire-de-Beauvoir udalerrian 129 unitate fiskal zeuden, 366,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.904 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria eta 3 argiketariak.
2000. urtean Saint-Hilaire-de-Beauvoir udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 216 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Santa Eulalia (argipena)
Santa Eulalia izenak esanahi ezberdinak ditu.
Pertsonak
Eulalia izen ontzat emanez, Euskaltzaindiak Olaia forma hobesten du, eta hortaz, santu izen gisa, honakoak ditugu:
Barrea
Barrea Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Barreak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bisegna
Bisegna Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hipólito Yrigoyen
Juan Hipólito del Sagrado Corazón de Jesús Yrigoyen Alem (Buenos Aires, 1852ko uztailaren 12a - Buenos Aires, 1933ko uztailaren 3a) euskal jatorriko argentinar politikaria izan zen. 1916-1922 eta 1928-1930 bitartean Argentinako presidentea izan zen.
Bisegna
Mugakideak
Bisegnak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hipólito Yrigoyen
Bizitza
Buenos Airesko klase ertain-baxuko familia batean jaio zen. Martin Yrigoyen, saratarrak eta Marcelina Alem argentinarrak izan zituzten zortzi seme-alabetatik hirugarrena izan zen. Euskal jatorriko haur askok bezala, fraide betharramdarrek (aita baionesek) Buenos Airesen zuten San Jose kolegioan ikasi zuen. Ondoren abokatu ikasketak egin zituen. Leandro Alem osabaren eskutik, Alderdi Autonomistan sartu zen. 1878an probintziako diputatu aukeratu zuten Alderdi Errepublikanoarekin.
1881ean historia irakasle hasi zen lanean; 24 urtez jardun zuen lanbide horretan, eta irabazten zuen soldata Haur txiroen Etxe eta Eritegia-ri ematen zion. Horrezaz gainera, 1880ko hamarkadan abelazkuntzan hasi zen. Dirurik ez zuenez, lursailak errentan hartu edo kredituan erosten zituen. Estancia horietan abelgorriak gizendu eta Gastón Sansinenari, Argentinako lehenbiziko hotz ganberaren jabeari, saltzen zizkion. Era horretan, dirutza handia egin zuen.
Garai hartan ezagutu zuen Karl Kraus filosofoaren obrak eragin erabakiorra izan zuen haren pentsaera aurrerazalean. Porrot egin zuen 1890eko iraultzan parte hartu zuen, eta Leandro Alemek sortutako Herritar Batasun Erradikalean (Unión Cívica Radical) sartu zen. 1893ko iraultza erradikalaren buruetako bat izan zen. Altxamenduak huts egin ondoren, Montevideora deportatu zuten, baina luze gabe Argentinara itzuli zen. Leandro Alemen heriotzaren ostean (1896), Herritar Batasun Erradikalaren buru bilakatu zen.
Orduan Argentinan indarrean zegoen hauteskunde sistemak agintarien azpijokoak eta gehiegikeriak ahalbidetzen zituen. Hori zela eta, erradikalen iritziz, abstentzioa eta borroka armatua ziren agintera iristeko bide bakarrak. Azkenik, 1912an, Roque Sáenz Peña presidenteak gizonezkoen bozkatze unibertsal, derrigorrezkoa eta sekretua onartu zuen. Berme horrekin, Herritar Batasun Erradikalak hauteskundeetan berriro parte hartzea erabaki zuen
Yrigoyen alde handiz nagusitu zen 1916ko hauteskundeetan, eta Argentinako presidente bilakatu zen. 1922koak Marcelo de Alvear alderdikideak irabazi zituen. Eta 1928koetan, 77 urte zituela, bigarren aldiz presidente hautatu zuten. Baina, bi urte geroago, José Félix Uriburuk zuzendutako estatu kolpeak kargutik kendu zuen.
1930eko estatu kolpearen ostean, Belgrano kostazainean sartu zuten. 1932an libre gelditu eta Buenos Airesera itzuli zen. Hiri horretan hil zen, 1933ko uztailaren 3an.
3517 Tatianicheva
3517 Tatianicheva asteroide baten izena da. irailaren 24an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1976 SE izena zeraman. Ondoren Tatianicheva omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3517 Tatianicheva asteroidearen orbitak batezbeste 2,262 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,109 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,414 distantziara. Eszentrikotasuna 0,067 da, eta makurdura orbitala 3,87ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 14.2 da.
Transakzio finantzarioak zergapetzeko eta hiritarren ekintzarako elkartea
Transakzio finantzarioak zergapetzeko eta hiritarren ekintzarako elkartea (Association pour la taxation des transactions financières et pour l'action citoyenne, attac), ATTAC bezala ezagunagoa, 1998an Frantzian sortutako elkarte altermundialista bat da eta 40 herrialde baino gehiagotan dago zabaldua.
Jatorria
ATTAC 1998an sortu zen Frantzian eta bere helburu nagusia nazioarteko transakzio finantzarioei zerga bat ezartzea zen (Tobin tasa), eta hala, kapital merkatuen aldakortasuna gutxitzea lortuko zen. 1997ko abenduan Ignacio Ramonetek editorial bat idatzi zuen Le Monde Diplomatique aldizkarian Tobin tasa indarrean jartzea eskatuz eta horren aldeko presio talde bat sortzea proposatuz. 1998ko ekainaren 3an ATTAC sortu zuen, Frantziako ezkerraren kide askoren partea hartzearekin. Gaur egun mugimendua Europako Mendebaldeko herrialde gehienetan eta Afrika eta Hego Ameriketako herrialde kopuru handian dago hedatua.
Aldarrikapenak
Era berean, nazioarteko hainbat erakunde finantzarioen erabateko erreforma aldarrikatzen du. Erakunde hauetan kontrol demokratiko tresnak jartzea eskatzen dute, bereziki Munduko Merkataritza Erakundea (MMA), Nazioarteko Diru Funtsa (NDF), Munduko Bankua (BM), Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundea (ELGE) eta Zortziko taldea (G-8), besteak beste.
Nahiz eta Attac erabat kritikoa den neoliberalismoarekin ideia politikoekin lotutako kapitalen globalizazio prozesuekin, mugimendua ez du bere burua definitzen antiglobalizazio talde bezala; nahiago dituzte altermundismo edo alterglobalizazio terminoak, izan ere, globalizazio politika bat defendatzen dute non herrialde txiroenak elkartrukeak arautzeko nazioarteko kapital zentro handien gaitasun berdina izango duten.
Egitura
Elkartea modu deszentralizatuan funtzionatzen du. Tokiko elkarteak beren agenda propioa dute eta beren topaketak, hitzaldiak eta argitalpenak dituzte. Egoera politikoaren eta ekonomikoaren arabera, ekintzak modu aldakorrean antolatzen dira. Dena den, helburu orokorra hau da: ekonomia neoliberal hegemonikoaren aurka oposizio adimendun eta jantzia egingo duen hiritargoaren trebakuntza.
Attac, 2001ean Munduko Foro Sozialaren sorkuntza sustatu zuen mugimendu sozialetako bat da eta lehen foro hartan adostu zen dokumentuaren, 'Porto Alegreko konpromisoa'ren, erakunde sinatzailetako bat.
Kritikak
Attacek bultzatutako politika ekonomikoak gogor kritikatuan izan nazioarteko finantza erakundeetako kideen eta zenbait ekonomisten aldetik, arbuiatuz gaur egun zaharkitua geratu den protekzionismoa ezarriko luketela.
Indarrean dagoen modeloaren arabera, protekzionismoak kalte egingo lieke babestu nahi dituen herrialdeei, izan ere, aurrerabide teknologikoa ez luke sustatuko eta nazioarteko espezializazioan oinarrituriko ekoizpenaren optimizazioa geldituko luke.
Haren aldekoek, aldiz, esaten duten liberalizazioaren onurak oso neurri txikian gordetzen direla bertako ekoizleentzat eta gutxieneko goraldi bat izatea funtsezkoa dela barne produktuen babes neurriak kendu aurretik.
La Neuville-aux-Bois
La Neuville-aux-Bois Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Neuville-aux-Bois udalerrian erroldatutako biztanleak 156 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 81 etxebizitza zeuden, 67 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 79etxeak ziren. 67 etxebizitza nagusietatik 55 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 93 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (34 gizon eta 24 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Neuville-aux-Bois udalerrian 66 unitate fiskal zeuden, 152 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.656 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean La Neuville-aux-Bois udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Brontze Aroa
Brontze Aroa, K.a. 3500tik K.a 700 urtera arte iraun zuen historiaurreko garaia da, Kobre Aroaren eta Burdin Aroaren tartekoa. Bi aro hauekin batera osatzen duen aroa Metal Aroa garaia izenez da ezaguna.
Metal Aroan, gizakiek metal desberdinak manipulatzen ikasi zuten, bizi kalitatea hobetzeko tresnak sortu ahal izateko. Aro honetan, brontzearen metalurgia garatu zuten, kobrea eta eztainuaren aleazioaren emaitza.
Epe honetako ezaugarri orokorra hazkunde demografikoa da. Gainera, ezarian-ezarian nomadismoa alde batera uzten joan zen, sedentarismoaren mesedetan. Ehorzketa kobazuloetan zein trikuharrietan (batzuk lehenago eginak) egiten zen. Tokirik garatuenetan, zibilizazioaren lehenengo aztarnak agertu ziren hirietan, besteak beste, lehendabiziko idazketa sistemekin.
Brontze Aroko etapak
Brontze aroa zonalde eta herrialdearen arabera desberdin garatu zen. Hala ere, orokorrean hiru etapa bereizten dira; Antzinako Brontze Aroa, tarteko brontze aroa eta azken brontze aroa.
Antzinako Brontze Aroa
Antzinako edo lehen Brontze aroa, K.a. 3500 urtetik K.a. 2000 urtera arte iraun zuen. Garai hartan sortu ziren lehen brontze-armak, nekazaritzaren garapena bultzatzen lagundu zutenak. Gainera abeltzaintza agertu zen, eta arrantzan eta ehizan aritu ziren lehen populazio primitiboak. Hauek erabiltzen hasi ziren tresna gehienak brontzekoak izan ziren, nahiz eta beste motatako metalak ere erabiltzen zituzten, esaterako, kobrea edo eztainua.
Lehen zibilizazioak sortu ziren heinean lehen tribu-gatazkak gertatu ziren, batez ere materiala eta janariaren ondorioz sortutakoak.
Tarteko Brontze Aroa
Tarteko Brontze aroa, K.a. 2000 urtetik K.a.1200 urtera arte iraun zuen gutxi gora behera. Tarte honetan brontzearen erabilera nagusitzen hasi zen, bai armamenturako, bai tresna eta apaingarrietarako metala eguneroko bizitzan sartu zen. Nomadak izatetik asentamenduetara pasa ziren, eta gizarte askoz egonkorragoak eta antolatuagoak sortu zituzten. Hiri handiagoak sortzen hasi ziren, eta, horrekin merkataritza areagotu egin zen, batez ere, elikagai eta metalezko materialekin.
Tarek Aziz
Tarek Aziz (طارق عزيز Ṭāriq ʿAzīz, Mikhail Yuhanna jaioa, Mīḵāil Yōḥānon, ميخائيل يوحنا Mīḫāʾīl Yūḥannā, Manuel Christo bataiatua; Mosul, Irak, 1936ko apirilaren 28a -Nasiriya, 2015eko ekainaren 5a) irakiar politikaria izan zen. Arabiar nazionalista izan arren, Kaldear Eliza Katolikoaren kidea izan zen.
Brontze Aroa
Tarteko Brontze Aroa
Tribuen arteko gerrak eta gatazkak geroz eta gehiago gertatzen ziren, harri eta makilen bitartez egiten zituzten eta eraikitzen zituzten ezpatekin eta armarriekin babesten ziren.
Tarek Aziz
Biografia
Gaztetatik agertu zuen politikarako interesa. Saddam Hussein Irakeko lehendakariaren laguntzaile, Lehen Ministrorde eta Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten 1983an. 1988an, bere gain izan zuen su-etena negoziatzeko ardura Nazio Batuen Erakundearen babespean Iranen aurka deklaratutako gerran. 1990eko abuztuan, Irakek Kuwait inbaditu zuenetik 1991ko urtarrilean Irakeko Gerra lehertu zen arte, diplomazia-lan handia egin behar izan zuen.
Irakeko lehen ministrordea izan zen 2003ra arte. 2010ean, heriotza-zigorra ezarri zion Irakeko Epaitegi Gorenak, baina Jalal Talabani Irakeko presidenteak jakinarazi zuen ez zuela sinatuko Azizen heriotza-zigorra.
Nasiriya hiriko ospitale batean hil zen Tarik Aziz, uste denez espetxean bihotzeko bat jasan ondoren.
Fir Park
Fir Park estadioa, Eskoziako Motherwell hirian dagoen futbol estadio bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Motherwell FC taldearen jokalekua da.
1895ean inauguratu eta 1995ean zaharberritua izan zen, 13.677 ikusleentzako edukiera du.
Brontze Aroa
Azken Brontze Aroa
Tarte hau Burdin Arorako trantsizio-aldia izan zen, kultura-eraldaketa handia izan baitzen: idazketa-sistemak sortu ziren, botere-sinbolo gisa hilobiak sortu ziren, gizarte-estatusa bereizi zen eta harresiz babestutako gune garaietan kokalekuak eraiki ziren.
Krisia
Brontze Aroa K.a. 700 urtearen inguruan amaitu zen, baino ez dago argi zein izan zen amaitzearen benetako arrazoia. Zibilizazio nagusiak; hala nola, Grezia Mizenastarra, Antzinako Egipto, Turkiako Inperio Hitita eta Ekialde Ertainean, Afrikako iparraldean eta Europa mediterraneoan bizi ziren herriak, oso denbora gutxian erori ziren.
Gertakari honen arrazoia azaltzeko teoria desberdin asko daude. Alde batetik, Egiptoko agintariak bortxatu zituzten jarduera inbaditzaileetan, piratikoetan eta migrazioetan izan lezake jatorria, baina aditu batzuen arabera, eraso horiek gosete edo klima-aldaketak eragindako lehorteei erantzuna baino ez lirateke izango.
Bestetik, lurrikarak, sumendien erupzioak edo tsunamiak ere ez dira faktore guztiz erabakigarriak, brontze aroaren amaiera eta zibilizazio guzti hauen erorketak baieztatzeko. Fenomeno bakar batek azal dezakeelako gertatu ziren kalteak hiri edo eskualde jakin batean ematea, baina ez mediterraneo eta mendebaldeko Asian osoan gertatzea, hauek guztiz desagerraraztea eragiten.
Hortaz, Brontze Aroaren amaierak ez du arrazoi zehatz batek ematen, denbora gutxiko tartean gertatutako gertakari desberdinek ekarri zuten aro honen krisia.
Kokapena
Brontze Aroa eta Burdin Aroko teknologiak denbora garai berean hedatu ziren. Harrizko lanabesak erabiltzen zituzten herrialdeak ez ziren existitzen Brontze Aroan, baina Burdin Aroaren etorrerarekin, bertako lanabesen erabilerak gora egin zuen. Honen adibide garbia da Japonia. Japonian, burdinazko artikuluak eta brontzezkoak ia denbora berean hedatu ziren, Yayoi garaian. Hala ere, brontzezko artikuluak errito-ontzietan erabiltzen zirela uste da eta Burdin Aroan garatu ziren, beraz, ez zegoen halakorik Brontze Aroan. Afrikaren hegoaldean, Saharako basamortuan, ez zen Brontze Arorik izan eta kobrearen erabilera bitxien fabrikaziora mugatzen zen, burdinazko artikuluak iritsi aurretik.
Lehen etapa
K.a. III.milurtekoaren erdialdean, Egeo itsasoaren eremuan, aurreko aroaren (Kalkolitoa edo Kobrearen Aroa) jarraipena antzematen da. Lehenago existitzen ziren kokalekuak hasi ziren okupatzen, kostaldeko muinoetan eta toki garai harritsuetan. Baina biztanleriaren hazkunde demografikoaren ondorioz, herri berriak hasi ziren sortzen, horietako asko bastioi eta gotorleku sendoekin.
Egeoren azterketa ongi bereizitako baina elkarren artean erlazionatuta dauden hiru eremutan banatu izan da:
Kalkolitoan truke sareak zeuden eta Egeoren garapen osoari ireki zion bidea. Ontzigintzarako teknikak  hobetu ziren eta horri esker, kargen-ahalmena eta bidaiatzeko autonomia handitu zen. Hobekuntza hauen ondorioz, baliabide eskasak zituzten uharteak kolonizatu zituzten, hala, Enporia sortuz. K.a. 2500-2400 urteen inguruan, leku horietako askok suntsipenak jasan zituzten suteen ondorioz, eta bakarrik Kretako establezimenduek lortu zuten aurreko konplexutasun-mailari eustea.
Brontze-aroaren hasierako garaian, brontze gutxi erabiltzen zen, eta kobrearen metalurgia zen nagusi oraindik. Nekazaritza eta abeltzaintza ziren bertako oinarri ekonomiko nagusienak, eta hauen produkzioak gora egin zuen, goldea eta gurdiaren erabilerarekin soberakinak handituz. Merkataritzaren gehiengoa, kostaldean eta ibaibideetan ibiltzen ziren kanoen bidez egiten zen, Europa iparraldeko eskualdeak, Mediterraneokoekin erlazionatuz. Establezimenduak bi motatakoak izaten ziren, bere kokaleku geografikoaren araberakoak:
Europa erdialdean, brontzea K.a.1800-1600 urte artean sartu zen. Bertan, bi kultur-korronte nagusi nabarmentzen dira: Otomanoa eta Aunjetiza.
Aunjetizeko taldeek, gaur egungo Txekiar Errepublika litzatekeena, egungo mapako Alemania erdi-hegoaldea eta Poloniako mendebaldea hartzen zituzten. Beraien ekonomia, zaldien, txerrien, eta zerealen hazkuntzan oinarritzen zen. Kobre, eztainu eta urre-meategiak ustiatzen zituzten eta harreman komertzial zabalak ezarri zituzten: Baltikotik Grezia mizenikoraino eta britaniar uhartetaraino. Munoien gainean kokatutako herrixketan bizi ziren, egurrezko latesiz inguratuta. Ehorzketak, hobi eta zistetan egiten ziren, baita tindaketa edo tumuluetan ere.
Otomaniko taldeak, Balkanetan, Hungarian eta Eslovakian garatu ziren. Bertako herrixkek, gotorleku handiak zituzten. Mugikortasun handiko taldeak ziren, zaldiaren eta orgaren erabileraren ondorioz. Hileta errituei dagokienean, berriz, hasiera batean, banakako ehorzketak egiten zituzten, tumuluen azpian.
Europa atlantikoa tradizioz, mineral ugariko eremua izan da. Wessex-en eta tumulu armorikanoen kulturaren kronokulturak nabarmendu izan dira.
Wessex-eko taldeak (K.a. 2000-1400) izan ziren Ingalaterraren erdialdeko eta hegoaldeko kultura arkeologiko nagusienak, eta hauek, harreman estua izan zuten gaur egungo Benelux-eko beste batzuekin eta Tumulu armorikanokoekin, horietako 16 Rin erdialdeko kanpaniforme taldeko prototipokoak izanik. Wessex I (K.a. 2000-1650) Stonehengeko azken faseen eraikuntzari eta erabilerari lotuta dago, baita hengeen eraikuntzetako askori ere. Hauek, neolitikotik elementu mugatzailetzat hartu izan dira. Hasieran, hildakoak tumuluen azpian lurperatzen zituzten, baina bigarren fasean (K.a.1650-1400) errausketak egiten hasi ziren, askotan hatu edo puska aberatsekin. Baltikoko anbara, Bretainiako urrea eta Alemaniako bitxiak inportatzen zituzten, baita Grezia Mizeniarreko ezpata eta abalorioak ere. Merkataritza sare zabal hauek, monumentu handiak eraikitzeko gaitasuna eta hiletetako bitxi edo elementuek, garai horretako gizarte antolaketa hierarkizatua eta boteretsuak zeudela adierazten digute.
Bigarren etapa
Brontzea kobreari gailentzen hasi zitzaion eta geroz eta apaingarri, arma eta tresna gehiago egiten hasi ziren. Metala eguneroko jarduerekin zegoen lotuta.
Brontze ertainean, zibilizazio minostarrak izugarrizko garapena izan zuen, eta bere momenturik gorena bizi izan zuen. Aro hau, Kretan Minostar ertainean eta Neopalazialean gertatzen da (K.a.1700-1400). Benetako talasokrazia bat sortu zen, Egeoa, Ekialde Hurbila eta Egipto osoan merkataritza-harremanak eta trukeak areagotuz, non ondorioz Acrotiriren (Santorini) bezalako koloniak sortu ziren. Egiptoarren eraginpeko jatorrizko idazkera piktografikoa A lineala izenez deitu zuten, hau, ez da indoeuroparra eta deszifratu gabea dago. K.a.1450. urtearen inguruan Kretarren kokalekuak suntsitu eta utzi egin ziren;  berriz okupatu zirenean, ezaugarri mizeniarrekin egin zuten.
Tijuana In Blue
Tijuana in Blue Iruñean 1980ko hamarkadaren erdian sortutako rock taldea da, Euskal Rock Radikal mugimenduaren eskutik.
Brontze Aroa
Bigarren etapa
Europa erdialdean, erdialdeko brontzeak K.a.1600-1200 bitartean hartzen du eskualde hau eta tumuluen kulturarekin identifikatzen da, tumuluen azpian egiten diren banakako ehorzketekin. Hauek, ia beti ehorztekoak izaten ziren, baina badira errausketa bidez egiten ziren batzuk ere, non estratifikazio sozial handia adierazten zuten. Ehorzketa-ohitura hau, Rin-etik Mendebaldeko Karpatoetaraino eta Alpeetatik Itsaso Baltikora zabaldu zen, eta Uneticeko aurreko taldeen eremua hartu zuen, gutxi gorabehera. Talde horien oinordekoak dira. Hondeatutako kokalekuak ez dira oso ugariak, egurrez eta material galkorrez eginda zeudelako eta, beraz, ez da ia ezer kontserbatu. Ez ziren oso handiak eta bai zona altuko defentsa naturaletan zein lautadetan egoten kokatzen ziren. Batzuetan, lehenak egurrezko eta lurreko harresiz inguratuta zeuden, hobi batekin edo gehiagorekin, eta etxebizitzak oinplano angeluzuzenekoa edo trapezoidala izaten ziren. Tumuluek oinplano biribila edo obalatua zuten, eta kanpotik harriz inguratuta zeuden. Arreoak argi eta garbi bereizita zeuden sexuen arabera, armak gizonezkoentzat, eta apaingarriak emakumeentzat, ia beti brontzez eginak. Hilobiratzeetan animalia-hezurren hondakinak pilatzen ziren maiz, baita ehorzketa bikoitzak ere.
Tijuana In Blue
Historia
Lehenengo etapa 1985etik 1992ra izan zen eta ‘Tijuana In Blue + Potato’ binilo konpartitua izan zen emaitza. Gero ‘A bocajarro’ luzea, ‘Sopla, sopla’ LP txikia, ‘Sembrando el pánico’ luzea, ‘Verssioneando’ Los Insoportables taldearekin konpartitua, eta ‘Te apellidas fiambre’ izan zen agurra. Oihukak berraldatu egin zituen aipamen hauek, baina taldeak ez daki nola dabiltzan.
Brontze Aroa
Bigarren etapa
Europa iparraldean berriz, anbararen ustiapenari esker, Neolitotik zeuden merkataritza-sareen bidez kobrea eta eztainua lortu ziren. Tokiko galdaketa-lantegi batzuk daude, eta tumuluen taldeen hileta-eraginak jaso zituzten: hilobiak tumuluak dira, nekropolietan multzoketa, batzuetan, komunikabide naturaletan kokatuak. Hilobietako arreoak aberatsak dira eta horietan armak dira nagusi.
Mediterraneo erdialdean, kultura Italikoan hain zuzen ere, Terramaretako kultura eta Apeninikoa nabarmendu zitezkeen.
Lehenengoa, gaur-egun Italiako iparraldean kokatzen den eremuan garatu zen, K.a.1500-1100 bitartean. Etxolak, lurrean altxaturiko zutabeen gainean egin zituzten. Artzainak eta nekazariak ziren eta bertako metalurgia txikia ere bazuten. Hildakoak, berriz, herri-lurretan lurperatzen zituzten.
Bigarrena, geografikoki erdialdean kokatzen da, K.a.1350-1150 urte bitartean. Beraien ekonomia nekazaritzan eta abeltzaintza transhumantean oinarritzen zen. Zeramika motibo geometrikoekin eta zehatzekin grabatzen zuten. Horrez gain, Egeorekin harremanak zituzten.
Europa Atlantikoan, arreoak aurreko garaietakoak baino pobreagoak ziren. Frantzian, ekoizpen metalurgikoa txikia zen eta gehien egiten zituzten lanabesak aizkorak ziren. Britaniar uharteek harreman estua izan zuten kontinentearekin, bertan, hileta-errituak errausketa bidez egiten ziren, material urriekin.
Azken etapa
Azken brontzea, K.a. 1300 eta 800-700 urteen arten garatu zen gutxi gorabehera, eta bi gertaera nagusi izan ziren:
Azken Brontzea Grezia kontinentalean (Heladiko berria) eta Egeo osoan mizenastar zibilizazioak izandako gorakadari dagokio, eta K.a.1400tik aurrera, Kreta uhartea kontrolatzera iritsi ziren. (zibilizazio minoikoa)
Mikenikoak, sustrai indoeuroparrak eta protogrekoak zituztenak, izaera belikokoak ziren, eta muinoen gaineko gotorleku gotortuetan bizi ziren, goialdean jauregi bat, megarona, administrazio-zentro gisa eta nekazaritzako soberakinen (Micenas, Atenas, Tirinto, etab.) birbanatzaile gisa funtzionatzen zuena. Nekazaritza eta abeltzaintzako ekonomia zuten, zerealetan eta obiaprinoetan oinarritua. Buztinezko oholtxoetan idazten zuten, Lineal B izeneko hizkuntza batean, zeina dagoeneko deszifratuta eta greko arkaiko gisa identifikatuta baitago. Gerlari onenak banakako hilobietan lurperatzen ziren hasieran, ondoren tholoi ikusgarrietan, bitxi aberatsekin.
Metal preziatu ugari dituzten bitxi horiek, elite ez oso ugariaz hitz egiten digute, eskuetan aberastasuna metatzen zuten eta klase nagusia zen. Mizenastarren gizartea oso hierarkizatuta zegoen, eta burujabeen, aristokraziaren, langileen eta artisauen hilobietan bereizketa argia zegoen. Zeramikak kolore gorri edo beltzeko pintura distiratsua du hondo argien gainean.
K.a.1200. urtearen inguruan, gizartea bat-batean desagertu egin zen, eta horrekin batera idazketa-arrasto guztiak, eskualde osoa Aro Iluna delakoan sartuz. Baina ez dago hausturarik; izan ere, ondorengo garai arkaiko eta klasikoarekin kultura-jarraitutasun argia ematen da. Iliada eta Odisea bezalako dokumentuetan oinarrituta, eta horien argudioek K.a. II. milurtekoko mundu mikenikora igortzen dute zuzenean.
Europa erdialdean, K.a. XIII. mendetik aurrera, errausketaren hileta-ohitura zabaltzen hasi zen, eta, horren ondorioz, errautsak zeramikazko kutxa berezi batzuetan pilatu ziren. Kutxa horiek lurrean egindako zuloetan lurperatzen ziren, eta nekropoli zabalak eratzen zituzten. Ezaugarri hauek, urnen eremuetako taldeetan izan ziren ohikoak, Danubio eta Baltikotik, ekialdetik, Ipar Itsasoraino eta Iberiar penintsularen ipar-ekialderaino hedatu ziren mendebaldean. Baina talde horiek ez zuten kultura-erakunde homogeneorik osatu, baizik eta moda bat bereganatu, kasu askotan aurreko estrategia ekonomiko eta sozialei eutsiz.
Banaketa-eremu nagusian herrixketan bizi ziren, defentsa artifizial edo naturalekin; batzuetan, biekin. Etxeak gehienbat zurez eta lokatzez egiten ziren, forma angeluzuzenekoa eta trapezoidalekoa. Errauste erritua izan zen ohikoena, baina beste aldaera batzuk ere izan ziren:
Ehortzitako gorputzen jalkipena eta orientazioa ere askotarikoa zen. Arreoak oso soilak eta homogeneoak ziren aurreko eta ondorengo garaiekin alderatuta, zeramikak edo metalak, gehienez ere sei unitate hartzen zituztenak. Batzuetan, kutxa bat edo gehiago hobiz mugatuta egoten ziren, eta erritualtzat jotzen diren oinplano zirkularreko edo lau angeluko esparruak sortzen zituzten. Ugariak izan aurkitu diren harrizko errotak, brontzezko zeioak eta igitaiak, baita zenbait aletegi ere. Lanbideen ugaritzea nabarmentzen da eta artisautzako espezializazioa hautematen da. Merkataritzari dagokionez, merkataritza-harremanak areagotu eta garraioak hobetu ziren, gurdia eta zaldia tiro-animalia gisa erabiliz. Gatzarekin merkaturatzen hasi ziren eta beira ekoizten hasi ziren. Zeramikak eta urregintzak gorakada handia izan zuten, eta metalurgia-zentroak ere ugaritu egin ziren.
Europa iparraldean, eskualde hori Montelius taldeekin identifikatu da, aurreko joeren jarraitzaileekin. Herrixkak, batzuetan, defentsa errazeko eremuetan kokatzen ziren, buztinezko edo egurrezko etxeek osatuak, oinplano obal edo angeluzuzenarekin. Ehorzketak nekropoli handietan biltzen ziren, errausketa errituak orokortuz. Urrezko edalontziak eta bestelako objektuak aurkitu dira.
Europa atlantikoa, urna-soroen eragina areagotu egin zen arren, batez ere armetan, eskualdeen arteko desberdintasunak eta zenbait feniziar eragin hauteman dira. Ekonomia nekazaritzakoa zen eta zaldiek bi eginkizun zituzten: izen oneko elementuak eta tiro-animaliak.
Mediterraneo erdialdean, Italiar penintsularen hegoaldean merkataritza garrantzitsua egon zen Greziarekin eta penintsularen iparraldearekin. Errausketako nekropoliak daude, banakako errausketak dituztenak. Kokalekuak harresien bidez gotortutako leku garaietan kokatzen ziren. Zeramika eskuz egina zegoen.
Beherakada
K.a.1200. urtearen inguruan, Mizenasko gizartea kolapsatu egin zen; sutearen ondoren, gotorleku gehienak bertan behera utzi eta idazketa erabat desagertuz (B lineala). Ekialdeko Mediterraneo osoan ezegonkortasun orokortuaren aztarnak daude, garai hartako kultura historikoen idatzizko agirietan agertzen direnak. Hitita Inperioa bat-batean erori zen K.a.1180 inguruan, eta bere hiriburua, Hattusa, erabat suntsitu zuten. Garai batean loratzen ari zen Ugarit baztertu egin zuten, eta eraso armatuak izan ziren Feniziako kostaldean, Israelen (filisteoen aldetik) eta Egipton, non itsasoko herri deritzenak baztertu ziren.
Bien bitartean, Babiloniako gerrak, Asiriaren eta Elamen aurka, kasitar dinastia desegitea eragin zuen K.a.1154. urtean; hamarkada batzuk geroago, Elam berriro desagertu zen historiatik, Susaren hiriburua arpilatu ondoren.K.a.1050 inguruan, Asiriak ere bat egin zuen isiltasunean mende bat baino gehiagoz. Azken testigantza urriek mugako kakalardo amaigabeei buruz hitz egiten dute, eta erregeak arameoen eta mosjien migrazio masiboei eusten saiatzen ziren.
Gertaeren berri, iturri batetik abiatuta baino ez dira ezagutzen, hala nola Ugariteko Gutunak eta "itsasoko herriei" buruzko Egiptoko kontakizunak. K.a. 1050. urtea iraganik, idatziak desagertu egin ziren, eta K.a. 1050. urtetik 934. urtera bitarteko aldi guztiari garai iluna deritzogu. Baina kolapso hori berriro definitu beharko litzateke, garai ilun bat, funtsean, elite sozialak monumentu eta dokumentu idatziak ekoizteari uzten dion aldia baita.
Afrika
Antzinako Egipton brontzea Protodinastiaren garaian hasi zen erabiltzen, K.a. 3150. urtean. Hala ere, ez zen harria ordezkatzera iritsi sekula tresnak sortzeko orduan, izan ere, material falta handia zuten. Berandugao, K.a. 3100. urte inguruan, goi-Egipto eta behe-Egipto bateratu egin ziren, Tinita Aroari hasiera emanez. Egiptoko hiriburua aldatu egin zen, Nejen izatetik (goi-Egipto) Menfis izatera igaro zen. Horrez gain, aro honetan hasi ziren lehen sinboloak eta mekanismo administratiboak sortzen.
Magrebak europar Brontze Aroko hainbat talde kulturaletatik eraginak jasan zituen. Horren adibide da Marokon egindako edalontzi kanpaniformearekin erlazionatutako aurkikuntza. Hala ere, eskualde horrek ez zuen bere metalurgia propiorik garatu Feniziar kolonizazioa gertatu arte (K.a. 1100).
Ekialde Hurbila
Antzinako Ekialde Hurbileko hiriak zituzten ostatu milaka pertsonek Brontze Aroan zehar: Ur, Kish, Isin, Larsa eta Nippur Brontze Aroaren erdialdean eta Babilonia, Calah eta Assur Brontze Aro amaieran. Akadiar Inperioa (K.a. 2335-2154 K.a. 53), eskualdeko botere nagusi bihurtu zen, eta, porrota ondoren, sumertarrek, berpizkunde bat izan zuten inperioarekin sumeriarberrien.
Mesopotamia
Brontze Aroa K.a 3500. urtean hasi zen Mesopotamian eta Kasita garaiarekin (K.a. 1500 - K.a. 1155) amaitu zen. Nahiz eta herrialde gehienetan Brontze Aroa hirutan banatzen den, Mesopotamiaren kasuan ohikoagoa da ezaugarri historikoen eta artistikoen araberako banaketa egitea.
Gaur egungo Iran, Siria eta Turkia ziren garaiko Mesopotamia eta Tigris eta Eufrates ibaiek mugatzen zuten herrialdea. Bertan hasi ziren nekazaritzaren garapenaren hastapenak, baita gizarteak osatzen ere. K.a 5000. eta 3500. urte bitartean, gizarte horiek munduko lehenengo zibilizazio garatuak izan ziren eta garapen honek Mesopotamiako Brontze Aroarekin bat egin zuen. Berrikuntzez gain, gerra eta gatazka garaia ere izan zen.
Brontzea ezinbestekoa izan zen zibilizazio honen sorrerarako, garai hartan erabilitako elementuak zirela eta. Lehenik eta behin, armak iritsi ziren. Brontzezko armak oso gogorrak eta iraunkorrak ziren kobrezkoekin alderatuz eta armada mesopotamiarrak brontzezko geziak, ezpatak, babesleak eta lantzak erabiltzen zituen.
Tresnez gain, Mesopotamia Brontze Aroko herrialde garrantzitsu bilakatu zuten beste berrikuntza batzuk ere izan ziren. Brontzezko lanabesak, batez ere goldea, kobrez eta harriz egindako lanabesak baino fidagarriagoak ziren eta hauek, lehenengo nekazariei haien lurren ustiaketa egokiago bat egiteko aukera ematen zieten: lur gogorra desegiteko, ureztapen egokiagorako, emankortasun gehiagorako.
Ekialde Urruna
Ikertzaileak ez ziren ados jartzen Txinako datazioaren inguruan. Brontzearen aleazioa Elitou garaian zehar agertu zen eta ikertzaile batzuek, Shang dinastiarekin lotzen dute hau, K.a. 2000. urte inguruan. Beste ikertzaile batzuk, aldiz, Xia dinastiaren parte zela ziurtasuna zuten. Hala ere, brontzearen erabilerak garrantzi handia lortu zuen kultura txinatarrean eta beste eremu batzuetan ez bezala, kanpo-eraginetatik urrun mantendu ziren, hasierako teknikak eta haiek berrikuntzak mantenduz.
Gaur egungo Thailandian (Ban Chiangen), K.a. 2100 ean datatutako brontzezko lehergailuak aurkitu dira. Koreako penintsulan brontzea K.a. 1000 inguruan agertu zen. Mantxuriako kulturen eraginez, tipologia eta estiloetan ezaugarri espezifikoak hartzea lortu zuen arren, batez ere artefaktu erritualetan. Dong Son kulturako brontzezko danborrak ere aurkitu dira, Ibai Gorriaren deltaren inguruan sortuak, Vietnamgo iparraldea eta Txinako hegoaldea hartzen dituena.
Japonian brontzea eta burdina aldi berean sartu ziren, Jomon aroaren amaieran. Ezagutza metalurgikoak Koreatik iritsi ziren, eta erramientak (burdinazkoak) eta tresna erritual edo zeremonialak (brontzezkoak) egiteko balio izan zuten.
Amerika
Hego Amerikako Moche zibilizazioak brontzea urtzeko modu independiente bat aurkitu zuten. Brontzea urtzeko teknologia oso erabilia izan zen Inka zibilizazioen garaian, eskulturak edota tresnak egiteko. Beranduago, Mexiko mendebaldean brontzea urtzeko teknika berri bat garatu zen eta honek harreman estua izan zuen andetar kulturarekin. Horrez gain, Argentinako ipar-mendebaldean ere teknologia berriak garatu ziren brontzeari dagokionean, baina aurrez aipatutako Mexikoko aurrerapenekiko independienteki.
Ekonomia
Idazkeraren eta matematikaren agerpena garapen ekonomiko eta komertzial garrantzitsuaren ebidentzia dira, kontabilitatearen zentzu halako bat eskatzen baitzuen, idazketaren balizko iturburuak.
Kobre-, urre- eta eztainu-hobiak zituzten eskualdeak funtsezko ekoizpen-zentro bihurtu ziren, eta asko aberastu ziren metala eta armamentua kontrolatzen zuten gizarte-taldeak. Eskualde horiek batez ere Karpatoen sakonunean, Transilvanian, Bohemian, Bretainian, Britainia Handiko hego-ekialdeko lautadetan eta Irlandan kontzentratuko dira.
Hala ere, Brontze Aroan herri berriak eta migrazio handiak agertu ziren, eta horiek nabarmen aldatu zuten Europako eta Ekialde Ertaineko kultura- eta merkataritza-egoera, batez ere Ekialdeko Mediterraneoan. Zibilizazio osoen eta antzinako inperio boteretsuen erorketak azken brontzearen krisi garrantzitsu bat ekarri zuen.
Gizartea
Brontze Aroko etapa desberdinek garapen intelektuala eta soziala ekarri zituen. Hauek ziren garai honen ezaugarri nagusiak:
Idazkera
Idazketa, Brontze Aroko kultura ezberdin batzuetan sortu zen; Egiptoko hieroglifikoek, Sumeriako eta Txinako ideogramak, Sumeriako kuneiformeak edo Kretako A linealak errealitate bihurtu zuten estatu hasiberrien idatzizko komunikazioa.
Idazkera kuneiforme
Kuneiforme idazketa-sistemaren oinarria jatorrizkoa ondasunak irudikatzeko erabiltzen zen buztin-fitxen sistema batetik dator. Sistema horri idazkera piktografikoa gehitu zitzaion, kontatu nahi zena adierazteko estilete zorrotza erabiliz. Estiletez edo ziri biribilduaz eta ziri zorrotzaz egindako idazkeran, ziri itxurako estileteaz egiten hasi zen K.a. 2700-2500 urtearen inguruan.
Azkenean, idazketa kuneiformea helburu orokorreko idazketa-sistema bihurtu zen logogramentzat, silabentzat eta zenbakientzat. K.a. XVI. mendetik aurrera, idazketa hori hizkuntza akadera egokitu zen eta geroago beste hizkuntza batzuetara, hala nola hurritar-urartiar hizkuntzak eta hititera.
Sistema honen antzeko beste idazkera batzuk ugaritikoa eta antzinako persiera dira.