cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Multimetro
Historia
Macadiek bere asmakizuna Automatic Coil Winder and Electrical Equipment Companyri (ACWEEC, ~1923an sortua) saldu zion. Lehen AVOa 1923an jarri zen salmentan.
Higidura
Abiadura
Abiadura higidura ezaugarritzen duen magnitude fisiko bektorial bat da, partikulak denbora-unitatean duen desplazamendua definitzen duena. Matematikoki, bektorea da eta definizio hau du:
Multimetro
Historia
1920ko hamarkadan sakelako multimetroak hedatu ziren, Avometroak baino prezio askoz merkeagoan. Metalezko kaxa normalean konexio negatibora konektatzen zen, eta honek deskarga elektriko ugari eragin zituen. Gailu hauen espezifikazioak baldarrak ziren askotan (irudiko sakelako multimetroak, adibidez, 33 ohm/volteko erresistentzia baino ez zuen, eskala ez-lineala eta ez zeukan zero-doitzerik).
Neurgailu guztiek neurtzen hari diren zirkuitua kargatuko dute neurriren batean. Adibidez, eskala osoan 50 mikroampereko korrontea neurtzen duen multimetro batek, orokorrean eskuragarri dagoen sentsibilitate handiena, gutxienez 50 mikroampere desbideratuko ditu zirkuitutik deflexio osoan. Honek inpedantzia altuko zirkuitu bat neurketan eragiteko beste kargatu dezake, eta erreala den baino irakurketa txikiago bat eman.
Higidura
Abiadura
Bektore horrek berezitasun bat du ibilbidearekin batera duen norabideari dagokionez. Hain zuzen ere, ibilbidearen puntu guztietan abiaduraren norabidea ibilbidearen lerro ukitzaile arena da, alboko irudian erakusten den bezala.
Multimetro
Historia
Huts-hodiko voltmetroak -VTVM- inpedantzia elektriko altua behar zen zirkuituetan neurketak egiteko erabili ziren. Huts-hodiko voltmetroak 1 megaohm edo gehiagoko sarrera inpedantzia finkoa zuen, eta ez zuen neurtutako zirkuitua era esanguratsuan kargatzen. Huts-hodiko voltmetroak inpedantzia handiko transistoredun eta eremu-efektuko transistore -FET- voltmetroen sarreraren aurretik erabili ziren. Neurgailu digital modernoek eta neurgailu analogiko moderno batzuk sarrera inpedantzia handiak lortzeko zirkuitu elektronikoak erabiltzen dituzte; hauen tentsio mailak huts-hodiko voltmetroen parekoak dira.
Higidura
Azelerazioa
Azelerazioa abiaduraren aldaketa zehazteko definitzen den magnitude fisiko bektorial bat da; hain zuzen ere, denbora-unitatean abiaduraren balio bektorialean gertatzen ari den aldaketa zehazten du. Denboraren funtzioa da, matematikoki honelaxe definitzen dena: Bektore honen norabideari dagokionez, higidura zuzenaren kasuan ibilbidearen norabide berbera du; baina higidura kurbadunaren kasuan, azelerazioak beti dauka barrualderako noranzkoa. Hori dela eta, azelerazioaren kasuan bi osagai definitu ohi dira: azelerazio normal a puntu bakoitzean ibilbidearen kurbadura-zentrorantz zuzenduta dagoena, eta azelerazio tangentzial a  ibilbidearen lerro ukitzailearen norabidea duena.
Saint-Cirq-Lapopie
Saint-Cirq-Lapopie Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Higidura
Momentu lineala
Momentu lineala (higidura-kantitate a ere deitua) partikularen masaren eta abiaduraren arteko biderkadura da. Magnitude bektoriala da, masa eskalarra baita, eta abiaduraren norabide bera dauka. Normalean sinboloaz adierazten da:
Multimetro
Historia
Multimetro askotan funtzio eta eskala gehigarriak barneratu dira: kapazitantzia, transistorearen irabazia, maiztasuna, eta lan zikloaren neurketa, balioa pantailan geldik eustea, eta neurtutako erresistentzia txikia denean soinu bat ateratzen duten burrunbagailuak adibidez. Batzuetan funtzio espezializatuak ere gehitu dira: tenperatura neurgailua termopare baten bitartez, induktantzia neurgailua, ordenagailuaren konexotasuna, neurtutako balioaren ahoskatzea, eta abar.
Pellerey
Pellerey Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pellerey udalerrian erroldatutako biztanleak 100 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Multimetro
Sarrera
Multimetro analogikoa hainbat neurketa egin ditzakeen tresna da; neurketa desberdinak egiteko galbanometro oso sentsible batean oinarritzen da. Magnitude elektriko bakoitza neurtzeko, galbanometroa zirkuitu elektriko jakin batekin osatzen da. Magnitudearen neurketa galbanometroaren ezaugarri biren araberakoa izango da: barne-erresistentzia (Ri) eta sentsibilitatea. Azken honen arabera, galbanometrotik igarotzen den korronte elektrikoak neurgailuaren orratza eskalan zehar mugiaraziko du.
Pellerey
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Multimetro
Sarrera
Galbanometroaz gain, multimetroak hurrengo elementuak ditu:
Neurketak korronte zuzenean egiten direnean, kolore gorriko bornea potentzial elektriko handiari dagokio (+), eta kolore beltzeko bornea potentzial elektriko txikiari (-). Aldameneko zirkuitu-diagraman, korronte zuzeneko neurketak egiteko zirkuituaren ezkerreko borneak erabiltzen dira. Bertan borneen polaritatea ikusi daiteke. Korronte alternoko neurketak egiteko eskuineko borneak erabiltzen dira. Korronte alternoan neurketa egin aurretik korrontea artezgailu batetik pasarazten da, eta galbanometroak korronte arteztua neurtzen du, ezin bat du korronte alternoa zuzenean neurtu.
Saint-Cirq-Lapopie
Biztanleria
2007an Saint-Cirq-Lapopie udalerrian erroldatutako biztanleak 217 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Multimetro
Sarrera
Ondoren polimetroaren oinarrizko hiru funtzioen -amperemetro, voltmetro eta ohmmetro- zirkuituak azaltzen dira. Amperemetro eta voltmetro funtzioei dagozkien azalpenak, korronte zuzeneko neurketak egiteko, berdin balio dute korronte alternoko neurketentzat, behin korrontea arteztuta -korrontea ondoko irudiko eskuinaldean ikusten den artezgailutik pasaraziz-.
Hemispingus auricularis
Hemispingus auricularis Hemispingus generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Multimetro
Amperemetroa
Polimetroak amperemetro funtzioa betetzeko, R_S erresistentzia bat -shunt erresistentzia- galbanometroarekin paraleloan konektatzen da. {R_S}-ren balioa, orratzak eskala-fondora heltzeko behar duen hautatutako ampere kopuruaren araberakoa izango da.
Neurketa maila desberdinak -eskala-fondo desberdinak- lortzeko shunt erresistentzia bi edo gehiago erabiltzen dira. Multimetroaren kommutadorean neurketa-maila bakoitzarentzat posizio bat egongo da, dagokion {R_S} erresistentzia hautatuko duena. Adibidez, 10 miliampere, 100 miliampere eta 1 ampereko eskalak dituen multimetroak balio egokidun hiru {R_S} erresistentzien artean hautatzeko aukera izango du kommutadorean. Korronte handietarako -10 ampere edo handiagoak adibidez- multimetroak borne independenteak izaten ditu, fusible batekin babestuta.
R_S balioa lortzeko: I= I_i+I_s non I neurtu nahi den balio maximoa -eskala-fondoa-, I_i galbanometrotik igarotzen den korrontea, eta I_s shunt erresistentziatik igarotzen den korrontea diren.
Galbanometroan eta shunt erresistentzian tentsio-jauskerak berdinak dira. Ohmen legeagatik,
I_s ordezkatu, eta R_S askatzen da:
Higidura
Higiduraren dinamika
Dinamikan higiduraren izaeran eragiten duten bestelako magnitude batzuk aztertzen dira, indarrak bereziki. Horiez gain, lana eta energia bezalako magnitude berriak ere erabiltzen dira. Nolanahi ere, magnitude horien arteko erlazioak ulertzeko, lehenik eta behin indarra zen den eta higiduraren legeak zein diren zehaztu behar da.
Saint-Cirq-Lapopie
Etxebizitza
2007an 244 etxebizitza zeuden, 104 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 132 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 212 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 104 etxebizitza nagusietatik 79 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Multimetro
Amperemetroa
Ekuazio honekin, kanpoko zirkuituan I miliampereko korrontea dagoenean, galbanometrotik I_i miliampereko korrontea pasatzeko behar den R_s balioa kalkulatzen da.
Pellerey
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 57 ziren, horien artean 41 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 41 pertsona aktiboetatik 40 lanean zeuden (25 gizon eta 15 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 16 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Multimetro
Voltmetroa
Polimetroak voltmetro funtzioa betetzeko, R_v erresistentzia bat galbanometroarekin seriean konektatzen da. R_v -ren balioa, orratzak eskala-fondora heltzeko behar duen hautatutako volt kopuruaren araberakoa izango da.
Polimetroaren kommutadoreak tentsio neurketa maila bakoitzarentzat -eskala-fondo bakoitzarentzat- posizio bat izango du, dagokion R_v erresistentzia hautatuko duena.
Pellerey
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Saint-Cirq-Lapopie
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Multimetro
Voltmetroa
Adibidez, 10 volt, 20 volt, 100 volt eta 200 volteko eskalak dituen multimetroak balio egokidun lau R_v erresistentzien artean hautatzeko aukera izango du kommutadorean.
Ganzeville
Ganzeville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Pellerey
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Pellerey udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Ganzeville
Biztanleria
2007an Ganzeville udalerrian erroldatutako biztanleak 446 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Saint-Cirq-Lapopie
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 140 ziren, horien artean 107 aktiboak ziren eta 33 inaktiboak ziren. 107 pertsona aktiboetatik 97 lanean zeuden (50 gizon eta 47 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 33 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Multimetro
Voltmetroa
R_v balioa lortzeko:
Gattico
Gattico Italiako udalerri bat da. Novarako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Higidura
Indar ra
Partikularen azelerazioa sorrarazten duen magnitudeari indarra deritzo. Magnitude bektoriala da,  sinboloaz adierazi ohi dena, azelerazioarekin duen erlazioa  izanik. Beraz, indarra eta azelerazioa norabide bereko bektoreak dira, proportzionaltasun-konstantea partikularen mmasa izanik.
Saint-Cirq-Lapopie
Diru sarrerak
2009an Saint-Cirq-Lapopie udalerrian 108 unitate fiskal zeuden, 217 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.993 euro zen.
Multimetro
Voltmetroa
non V neurtu nahi den balio maximoa -eskala-fondoa-, I_i galbanometroak eskala-fondora heltzeko behar duen korrontea eta R_i galbanometroaren barne erresistentzia diren.
Saint-Cirq-Lapopie
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 iturgina eta 9 jatetxeak.
Multimetro
Voltmetroa
Hemendik R_v askatu daiteke:
Ohmmetroa
Polimetroak ohmmetro funtzioa betetzeko pila bat dauka, zeinak korronte bat igaro arazten duen neurtu beharreko erresistentziatik eta galbanometrotik.
Neurketa zirkuitua osatzen duten elementuak E indar elektroeragiledun eta r_i barne erresistentziadun pila, zeroa doitzeko R_p erresistentzia aldagarria, R_i barne erresistentziadun galbanometroa eta R^'_p babes erresistentzia dira, denak seriean konektatuta.
Higidura
Higiduraren legeak
Hiru dira partikularen higiduraren dinamika arautzen duten legeak. Isaac Newtonek proposatu zituen lehen aldiz Philosophia Naturalis Principia Mathematika liburuan, zeina 1687an izan baitzen argitaratua lehen aldiz. Horregatik, Newtonen legeak deritze. Hauexek dira legeok:
Multimetro
Ohmmetroa
Lehenengo zeroa doitu behar da: honetarako neurgailuaren terminalak zirkuitu-laburrean konektatzen dira -0 Ω erresistentzia- eta doitze erresistentzia aldagarria erabiliz orratza eskalako 0 Ω posiziora eramaten da. Posizio hau eskalaren eskuinaldean dago, terminalak zirkuitu laburrean daudenean galbanometrotik korronte maximoa igarotzen baita. Terminaletan neurtu nahi den R erresistentzia konektatzen denean korrontea gutxitu egingo da eta orratza ezkerrerantz mugituko da. Beraz, erresistentzien eskala eskuinetik ezkerrera handiagotzen da (ikusi argazkia).
Pellerey
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ganzeville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Multimetro
Ohmmetroa
Terminalak zirkuitu-laburrean konektatzen direnean eta R_p erresistentzia aldagarria 0 posizioan doitu, zirkuitutik igarotzen den I_i korrontea hurrengoa da:
Oligodon formosanus
Oligodon formosanus Oligodon generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Ganzeville
Etxebizitza
2007an 205 etxebizitza zeuden, 182 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 194 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 182 etxebizitza nagusietatik 158 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 104 etxek bost zituzten. 136 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 88 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 81 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Pimelodella howesi
Pimelodella howesi Pimelodella generoko animalia da. Arrainen barruko Heptapteridae familian sailkatzen da.
Multimetro
Ohmmetroa
R neurtu nahi den erresistentzia konektatzerakoan, I korronte berria hurrengoa da:
non I<I_i \,
Ganzeville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Phelsuma kochi
Phelsuma kochi Phelsuma generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Multimetro
Ohmmetroa
Erresistentzia eta korrontearen arteko erlazioa alderantzizkoa izaterakoan, erresistentzien eskala eskuinetik ezkerrera handitzen da -korronte eskalaren alderantziz-. Aurreko ekuazioaren beste ondorio bat, erresistentzien eskala ez-lineala dela da; korrontea zerora hurbiltzen den neurrian -R erresistentziaren balio handiak- errorea handiagoa izango da.
Multimetro digitala
Multimetro modernoak askotan digitalak dira, beraien zehaztasun eta iraunkortasunagatik, eta funtzio gehigarriengatik. Multimetro digitaletan neurtu beharreko seinalea tentsiora bihurtzen da, eta irabazi automatikodun anplifikagailu batek seinalea aurre-egokitu egiten du, balioa irakurriko duen bihurgailu analogiko/digitalak bere erresoluzio osoa erabili dezan. Behin seinalea digitalizatuta neurtutako balioa pantailan erakusten da, zenbakitan.
Multimetro digital modernoek prozesagailu txertatuak barneratu ahal dituzte, eta funtzio gehigarri ugari barneratu. Adibide batzuk hurrengoak dira:
Koblenz (Argovia)
Koblenz Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Multimetro
Multimetro digitala
Lehen multimetro digitala Non Linear Systemsek fabrikatu zuen 1995ean.
Neurtu daitezkeen magnitudeak
Gaur eguneko multimetroek hainbat magnitude neurtu ditzakete. Ohikoak hurrengoak dira:
Ganzeville
Diru sarrerak
2009an Ganzeville udalerrian 175 unitate fiskal zeuden, 446 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.270 euro zen.
Koblenz (Argovia)
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Multimetro
Neurtu daitezkeen magnitudeak
Multimetro digitalek hurrengo funtzioentzako zirkuituak ere izan ditzakete:
Multimetroei sentsoreak ere gehitu ahal zaizkie beste neurketa batzuk egiteko. Adibidez:
Saint-Cirq-Lapopie
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Saint-Cirq-Lapopie udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 424 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Higidura
Lan a eta energia
Fisikaren arloan lana deritzo indarraren eta indar horrek irauten duen bitartean sortzen den desplazamenduaren arteko biderkadura eskalarrari. Beraz, lana magnitude eskalarra da, W sinboloaz adierazi ohi dena. Lan kontzeptuarekin loturiko beste magnitude interesgarri bat dago: energia. Sistema fisiko baten energia, izatez, lana egiteko ahalmena da. Magnitude eskalarra da eta E sinboloaz adierazten da.
Luis Dimas
Luis Dimas Misle Troncoso (Valparaíso, 1942ko abenduaren 11 - Santiago, 2021eko azaroaren 17a) bere herrialdean «twisteko erregea» ezizenez izendatutako Nueva olako abeslari txiletarra izan zen. Takilleitor izeneko film autobiografikoan aktore gisa egindako lana ere aitortzen zaio.
Ganzeville
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Ganzeville udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Higidura
Higidura zuzena
Higidura unidimentsionala da, ibilbidea lerro zuzen bat duena, eta matematikoki dimentsio bakarra erabiliz deskriba daitekeena; higidura lineala edo translazio-higidura ere esaten zaio. Abiadura bektorea ibilbidearen norabide bereko bektore bat da. Abiaduraren modulua konstantea denean, hau da, azelerazioa nulua denean, higidura zuzen uniformea deritzo. Azelerazioa nulua ez denean, higidura ez da uniformea, higidura zuzen azeleratua baizik; eta azelerazioa konstantea denean, higidura zuzen uniformeki azeleratua. Adibidez, 100 m lauak korritzen dituzten atletek higidura zuzen azeleratua daukate (ez uniformea); eta grabitatearen eraginez bertikalki erortzen ari den objektuak, higidura zuzen uniformeki azeleratua ( grabitatearen azelerazio bertikalaz erortzen ari baita).
Higidura zirkularra
Kasu honetan, ibilbidea plano bateko zirkunferentzia bat da. Abiadura bektorea ez da konstantea, etengabe ari baita norabidez aldatzen, baina norabide hori beti da zirkunferentziaren erradioaren perpendikularra edo, gauza bera dena, ibilbidearen norabide ukitzailekoa. Abiadura bektorearen modulua konstantea denean, higidura zirkular uniformea izango dugu; bestela, ez.
Higidura zirkular uniformeko abiaduraren norabidea aldatzen denez, nahiz modulua konstantea izan, partikulak etengabe jasaten du azelerazioa, zeinaren norabidea zirkuluaren zentroranzkoa den etengabe. Azelerazio hori azelerazio zentripetua da; eta azelerazio hori egon dadin, higidura zirkularrean higitzen ari den partikulari indar zentripetu a egin behar zaio, etengabe zentroranzko noranzkoa duena.
Biraketa-higidura
Solido zurrun bat ardatz finko baten inguruan biraka ari denean daukan higidurari biraketa-higidura deritzo; eta ardatzari, biraketa-ardatz a. Kasu horretan, solidoko puntu material bakoitzaren higidura biraketa-ardatzarekiko perpendikularra den plano batean gertatzen da, eta ibilbidea plano horretako zirkunferentzia bat da, zentroa ardatzaren eta planoaren ebaki-puntua izanik.
Gu bizi garen Lurrak biraketa-higidura du, Ipar eta Hego poloetatik pasatzen den biraketa-ardatzaren inguruan birabete bat eginez egun bakoitzeko.
Errodadura zko higidura
Gainazal batean objektu batek aldi berean biraketa eta irrist egin gabeko translazioa egiten dituenean sortzen den higidura dela esan dezakegu. Irrist egiten ez duten gurpilen higidura da, lurzoruan duten kontaktu-puntua geldi egonik mugitzen baitira.
Higidura oszilakor ra
Partikula materialak denboran zehar gertatzen den posizio-aldaketa errepikakor berezia da, periodikoa, behin eta berriro puntu zentral baten inguruan gertatzen dena; puntu hori oreka-puntua izaten da gehienetan. Esate baterako, kulunkatzen ari den penduluak higidura oszilakorra du.
Zentzu orokorragoan, oszilazio deritzo edozein magnitude fisikoren aldaketa errepikakorrari; espezifikoki, bibrazio deritzo oszilazio mekanikoari. Bibrazioa izan daiteke periodikoa (penduluaren kasuan, adibidez) edo aleatorioa (autoen pneumatikoek legarrezko bide batean dutena bezalakoa).
Higidura paraboliko a
Mota honetako higidurak balistika izeneko arloan aztertzen dira; proiektilei dagozkie eta ibilbide balistikoa dutela esan ohi da.
Uhinak. Olatu en higidura
Oro har, uhina deritzo espazioan eta denboran zehar hedatzen den magnitude fisiko baten perturbazioari, transmisio hori materiaren garraio netorik izan gabe gertatzen denean: hedatzen dena perturbazioa bera da. Mota desberdinetako uhinak daude,  bi multzotan bana daitekeenak: uhin mekaniko ak (edo materialak, ingurune materiala behar baitute hedatzeko) eta uhin elektromagnetiko ak (ingurune materialik behar ez dutenak eta hutsean ere hedatzen direnak).
Higidurari dagokionez, interesgarria da aipatzea itsasoko olatuen hedapena nola gertatzen den, ur-partikulak zein higidura duten ulertzeko. Alboko irudiko animazioan ikus daitekeenez, lerro bertikal bereko ur-partikulak gora eta beherako begizta modukoak osatzen dituzte, sakonago eta begizta txikiagoak eginez. Horrela, perturbazioaren goiko gailurra (olatua bera) itsasertzerantz hedatzen da, hondartzan apurtu arte. Nolabait esateko, olatuaren gora eta beherako perturbazioaren forma hedatzen da urazaletik, kostalderako norabide horizontalean,
Commerce (Kalifornia)
Commerce Kaliforniako hiri bat da. Los Angeles konderrian kokatua dago. 2010ean 12,823 biztanle zituen, 16.9 kilometro koadrotan banatuta.
Bartzelonako metroa
Bartzelonako metroa (katalanez: Metro de Barcelona) Katalan Herrietako Bartzelona hiriburuan eta beste udalerrietan dagoen metro sare bat da. Sareak 12 linea ditu, Transports Metropolitans de Barcelona eta Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya enpresek kudetutakoa.
Metroa 1924ko abenduaren 31an inauguratu zen, Plaça Catalunya eta Lesseps geltokien artean, eta 2020ko otsailaren 1an Zona Francako geltokia inauguratu ziren.
188 geltokietatik, 6n hiru edo baino gehiago lineak gelditu eta 34n Kataluniako Aldirietarekin lotura dago.
Aurrekariak
XIX. mendean zehar, Bartzelonako biztanleria boskoiztu egin zen hiriaren industrializazioaren ondorioz, 1900ean 544 137 biztanlera iritsiz. 1863an Bartzelonako trenbidea inauguratu zen Sarriàn eta 1872an animaliek tiratutako tranbien lehen lerroa, Plà de la Boqueriatik hasita, Vila de Gràcian.
1900. urtean, ibilgailuen trafikoa nabarmen handitu zen eta bide nagusiak kolapsatzen ari ziren. Pablo Muller eta Gonçal Zaragozak 1907an eskatu zuten lurpeko trenbide baten emakida Bartzelonan, Bartzelonako Ipar-Hego metropoli-trenbidea izenekoa, Ciutadella parkea eta Bonanova pasealekua lotzeko, eta, lurpean, passeig de Colon, Rambla, plaça Catalunya, passeig de Gràcia, carrer de Gràcia, plaça de Lesseps eta passeig de Putxet zeharkatuz. Interesa izan arren, udal teknikari eta agintarientzat, proiektuaren egileek ez zuten proiektua gauzatzeko behar zen finantziazioa aurkitu, eta kontzesioaren eskubide guztiak Bizkaiko Bankuari transferitu zizkioten.
XX. mendearen hasieran hirian zeuden tren terminal-geltokiak elkartzeko beharra ere sortu zen, eta horren ondorioz "Ferrocarril Subterráneo SO-NE de Barcelona, Sans-San Martín, Enlaces y Estaciones Centrales" izeneko proiektua sortu zen. Bere ibilbidea La Bordetan hasten zen, Bartzelona-Tarragona lineako 99,530 kilometroan, eta Sants kalearen azpitik igarotzen zen plaça Espanyaraino, non HPBrekin lotuko zen, eta ondoren Gran Via de les Corts Catalanesdik plaça Universitateraino, non bitan banatuko zen, adar bat rotonda de Universitatetik eta beste bat carrer Pelaiotik. Ondoren, ronda de San Peren, avinguda Vilanovan eta Iparraldeko geltokian barrena ibiliko litzateke, eta, ondoren, lur gainean, Bogatell errekan barrena, bere merkantzia-geltokiraino. Ibilbidea Poblenou geltokian amaituko litzateke. 1914an proiektua bertan behera geratu zen Lehen Mundu Gerraren eztandaren ondorioz, eta amaitu arte ez zen erabaki Kataluniako eta Euskal Herriko enpresaburu talde batek berriro martxan jartzea.
Proiektua
XX. mendearen hasieran, Bartzelonako hirian hiri-trenbideak eraikitzeko ideia aztertzen hasi ziren. 1920. urtearen amaieran Ferrocarril Metropolitano de Barcelona S.A. elkartea sortu zen. "El transversal" izenaz ezaguna, Bartzelonan, Bartzelonatik Tarragonara eta Bartzelonatik Frantziara bitarteko lineen artean, trenbide metropolitar elektriko eta transbertsal bat instalatzeko proiektua hastea helburu izan zuena, bertan Espainia Plazako egungo geltokia izango baitzen abiapuntua. Proiektua Herri Lan Kontseiluak onartu zuen 1922an. Finantzaketa-premia handiei erantzun ondoren, enpresaren kapital soziala handitzea erabaki zen, 19 600 akzio jaulkiz. Akzio horietako batzuk Bartzelonako Udalak erosi zituen; izan ere, trenbidearen hiri-ezaugarriak zirela eta, Udalak pentsatu zuen eginkizun garrantzitsua izan zezakeela hiriaren garapenean.
Urte berean, Bizkaiko Bankuak hiri inguruko linea handi bat sortzeko proiektuari berriro ekitea erabaki zuen, tranbien sareko trafikoa gero eta handiagoa zelako, Madrilgo metroa inauguratu zelako eta Metro Transversal eraikitzeak herritarren interesa piztu zuelako. 1921eko otsailaren 12ko Errege Aginduaren bidez, 99 urterako ematen zitzaion banketxeari lurpeko tren elektrikoaren emakida. Proiektua finantzatzeko asmoz, Bizkaiko Bankua tokiko beste enpresa batzuekin elkartu zen (Tranvía de Barcelona S.A., Ferrocarrils de Catalunya S.A., Banco Hispano Colonial eta Arnús Garí S.A.), 1921eko martxoaren 26an Gran Metropolitano de Barcelona S.A. konpainia sortuz.
Konpainia hori Lesseps-Liceu linea eraikitzen hasi zen (gaur egungo bartzelona 3linea), Santiago Rubió i Tuduri industria-ingeniariak proiektatua, Gràcia barrutia eta Kolon plaza lurpeko tren-linea batekin lotzeko helburuarekin.
Gran Metropolitano
1921eko uztailean Gran Metropolitano lanak hasi eta gutxira, konpainiak trazadura aldatzeko proiektu bat aurkeztu zuen. Mutur batetik, geltoki terminala Lesseps plazara eramaten zen, Sant Gervasi pasealekuaren ordez; izan ere, azken urteotan hainbat tranbia-linea eraiki dira eremu horretan, eta GMBk linea horietako bat emateko eskatu zuen. Beste muturrean, hasierako proiektua aldatu zen, Gràcia pasealekuan hasiko zen linea berri bat sortzeko, Itsas atariraino; izan ere, Kolon pasealekuan tunelak eraikitzea zaila izango zela aurreikusi zen, eremu horretako lurpea harrizko blokez osatuta zegoelako eta ur-filtrazioak gerta zitekeelako. Linea berriaren ibilbidea Sant Pere biribilgunetik eta Via Laietanatik aurreikusten zen. Azken horretan, 1908an Udalak eraiki zituen tunelak aprobetxatuko ziren, hiria eraberritzeko planean.
Hiriko lehen metropoli-trenbidearen inaugurazioa 1924ko abenduaren 30ean izan zen, Fernando Bavierakoa infantea buru zuen ekitaldi batean, Alfontso XIII.a Borboikoa erregearen izenean. "I linea" deritzon geltokiaren eta Lessepsko geltokiaren arteko zatia irekita geratu zen. 2,741 kilometroko ibilbidea eta lau geltoki zituen: Lesseps, Diagonal, Aragó eta Plaça Catalunya.
1925eko maiatzaren 31n Gran Metroko Fontanako geltokia inauguratu zen, Lesseps eta Diagonal geltokien artean dagoena, distantzia 1,362 kilometrora dagoelarik.
1926ko abenduaren 19an hiru geltokitan handitu zen Gran Metropolitanoko "II. linea" deritzonarekin, Aragóko geltokitik Correuseko geltokiraino zihoan adar batekin. Azken zabaltze honekin, metro sarea, bi linez osatua zegoen, 18 geltoki eta 8 kilometro baino gehiagoko luzerarekin, linea hau, planifikatutakoarekiko atzerapen handi batekin sortu zen, bere eraikuntzan aurkitu ziren lur azpiko uren ugaritasunagatik eta Jaume I.aren geltokia garatzean egon ziren zailtasunengatik, Udalak, eraikitzaileari, Via Laietanan trafikoa gelditzea utzi ez baitzion.
II. Linea Correuseraino 1934ko otsailaren 20an zabaldu zen, eta I. linea Liceutik Fernandoraino 1946an.
Metro Transversal
4,063 kilometro eta bederatzi geltoki zituen: Bordeta, Mercat Nou, Plaça de Sants, Hostafrancs, Rocafort, Urgell, Universitat eta Plaça Catalunya. Aldi berean, 1929an Sarriàko trena lurperatu zen, 1863an inauguratua, gaur egun bartzelona 6linea igarotzen den tokia.
1932ko uztailaren 1ean Plaça Catalunyako geltokia eraberritu eta "zeharkakoa" handitu zen, geltoki honetatik Arc de Triomf geltokira eta, linearen beste muturretik, Bordetatik Bordeta-Cocheraseraino zabaldu zen. Urtebete geroago, 1933ko apirilaren 1ean, El Transversal handitu zen Arc de Triomfdik Marinaraino. 1954ko urtarrilean eta maiatzean, Metro Transversal Sagrera eta Fabra i Puig geltokietara luzatzen zen, non RENFEko Sant Andreu Arenal geltokiarekin lotzen zen.
Gerra Zibila eta gerraostea
1935 eta 1950 artean, trenbide metropolitarraren hazkundea gelditu egin zen, Espainiako Gerra Zibila eta gerraostea hasi zirelako. Aldi horretan, metroaren sareko zabaltzeetako tunelek eragina izan zuten; izan ere, etapa horretan, tunelak aireko babesleku gisa erabili zituzten herritar zibilek, edo material belikoaren biltegi gisa.
1941ean, Francisco Francoren diktadurak "Trenbide Antolamenduaren eta Errepideko Garraioen Oinarriak" izeneko legea onartu zuen. Lege horrek, otsailaren 1ean, zabalera iberiarreko trenbide guztien nazionalizazioa eta elkartzea gauzatzen zuen, eta, beraz, Bartzelonako metroaren bartzelona 1lineari eragiten zion, zabalera horretakoa baitzen. bartzelona 1Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles erakundearen menpe egon zen 1943ko irailaren 24ra arte, metropoliko konpainiak desjabetzeari aurkeztu zizkion errekurtsoen ondorioz FMBren eskuetara igaro zen arte.
Gerraostearen ondoren, metroa hedatzeko planak berpiztu ziren, linea berriak inauguratuz eta hiriaren iparraldean daudenak zabalduz. 1948ko urriaren 25ean Metro Transversala luzatzeko lanak hasi ziren, Marinatik Cloteraino, 1951ko ekainaren 23an inauguratuz.
8 hilabete beranduago, 1954ko urtarrilaren 27an, berriz handitu zen Navas de Tolosatik Sagreraraino eta, urte bereko maiatzaren 15ean, La Sagreratik Fabra i Puigeraino. Linea berri bat, II. linea izenekoa (gaur egungo bartzelona 5linea), 2 kilometrotik gorako luzera eta 5 kilometrotik gorakoa.
Bere ibilbidea Vilapicinako geltokitik La Sagreraraino zen, non El Transversalekin lotura zuen.
Udaleratzea
1952ko urrian, Bartzelonako Udaleko Osoko Bilkurak akordio bat onartu zuen, non hiriko garraio publikoko enpresa guztiak udalerriratzea aurreikusten zen, Bartzelonako metropoli-trenbideari, Bartzelonako metropoli-handiari eta Bartzelonako tranbiei eraginez. 1955ean Gran Metropolitano de Barcelona eta Tranvías de Barcelona jabeek Udalak akzioak erosteko akordioa sinatu zuten.
Fusioaren ondoren, lineen izenak aldatu ziren: zeharkakoa I. linea eta II. linea izatera pasa zen, eta Gran Metroko I. eta II. lineak (Y osoa) III. linea izatera pasa ziren.
Sareko luzapena
1968 eta 1974 arteko etapan metroa Besòserantz hazi zen. 1968ko abenduaren 14an, III. linea, Liceutik Atarazanesera zabaldu zen eta bi urte beranduago Poble Secko geltokiraino. 1969an "Transversal Alto" (gaur egungo bartzelona 5linea) inauguratu zen, Sant Ramón eta Diagonal geltokien artean zerbitzua ematen zuena, 7 geltoki hartzen zituena. Urte bete beranduago Verdaguer eta Camp de l'Arpa arteko zatia martxan jarri zen, Sagreraraino iritsiz.
IV. linea martxan jartzeko, aldaketak egin behar izan ziren metro-sarean, eta, beraz, Correus-Jaiume I eta Jaume I-Aragó tarteak zerbitzutik kanpo geratu ziren 1972ko martxoaren 20an eta apirilaren 4an, hurrenez hurren. 1972ko ekainaren 7an, F.C. Metropolitano de Barcelona enpresari eskualdatu zitzaion Montjuïceko funikularraren kudeaketa, 14. linea izenarekin. 1973ko otsailaren 5ean, IV. linea inauguratu zen 6 geltokirekin, Urquinaona eta Jaume I geltokiak barne, III. lineari zegozkionak eta Correusekoa zerbitzurik gabe utziz, eta V. linea ere handitu zen geltoki batekin, Pubilla Caseseraino. 1973an Collblancdik Pubilla Casesera zabaldu zen. Aldi berean, II. linearen xurgapena gertatzen zen, V. linearen zati bihurtuz. 1974ko maiatzaren 16an IV. linea zabaldu zen, Joanicdik Guinardó | Hospital de Sant Paura.
Metropoli-eremuan hedatzea
1975 eta 1977 artean, inaugurazioen erritmoa nabarmen areagotu zen. 1975eko urtarrilaren 20an, Juan Carlos eta Sofia Espainiako printzeek III-B linea (gaur egungo bartzelona 3linea) inauguratu zuten, 7 geltokirekin, Zona Universitàriatik Tarragonara, eta, sei hilabete geroago, uztailaren 17an, linea Tarragonatik Poble Secra zabaldu zen. 1976ko martxoaren 15ean, IV. linea zabaldu zen Jaume I.atik Barcelonetaraino, Correuseko geltokitik pasatuz, 1972tik zerbitzurik ematen ez duena. 1976ko azaroaren 23an, V. linea handitu zen Pubilla Casesetik San Ildefonsoraino, eta Cornellá de Llobregat eta Hospitalet de Llobregat udalerriak Bartzelonako metro-sarean sartu ziren. Urte horretan bertan, Sarriàtik Reina Elisendara doan adarra inauguratu zen, eta gaur egun bartzelona 6linea dago bertan. 1977ko urriaren 7an, IV. linea handitu zen, bost geltokirekin, Barcelonetatik Selva de Mareraino.
1980ko hamarkadaren hasieran, Espainian demokrazia ezartzeari esker, metro-sarea Kataluniako Generalitateari eta Bartzelonako Udalari transferitu zitzaien, eta Transports Municipals de Barcelona erakundea sortu zen, sareak jardun zezan. 1980ko uztailaren 5ean bertan behera geratu zen I. lineako Bordeta eta Bordeta Cocheras arteko zerbitzua, linea Torrassaraino zabaltzeko asmoz.
1982an, geltokien eta lineen izena aldatu egin zen: I. linea bartzelona 1linearen bidez aldatu zen, III eta III-B lineak bartzelona 3linearen bidez, IV. linea bartzelona 4linearen bidez, V. linea bartzelona 5linearen bidez eta geltokien izenak katalanaren edo izen berriaren bidez aldatu ziren, hala nola Aragón, Passeig de Gràcia -ra, edo Roma, Sants-Estació -ra.
1982ko apirilaren 19an, bartzelona 4linea hiru geltokitan zabaldu zen, Guinardótik Roqueteseraino. Urte horretan bertan, ekainaren 5ean, III. eta III-B lineak bartzelona 3linearekin bateratu ziren, eta Poble Secko geltokian ontzi-aldaketa kendu zen; izan ere, orain arte ezinbestekoa zen hori egitea III. lineako geltokiren batetik III-B lineako beste batera joan nahi bazen edo alderantziz. Metro-sareko azken jarduketa horrekin, III. linean zirkulatzen zuten 72 auto (36 motor eta 36 atoi) egokitu behar izan ziren, katenariaren korronte-hartunea hirugarren errielera aldatuz.
Tarifak integratzea, irisgarritasuna handitzea eta hobetzea
1982ko urriaren 15ean, bartzelona 4linea handitu zen, hiru geltokirekin, Selva de Maretik La Paueraino. 1983ko abenduaren 21ean bartzelona 1linea hiru geltokitan zabaldu zen, Torras i Bagesetik Santa Colomaraino, Santa Coloma de Gramanet udalerrian. Bi egun beranduago, abenduaren 23an, berriz zabaldu zen bartzelona 1linea, oraingoan beste muturragatik, Santa Eulàliatik Torrassaraino, eta bartzelona 5linea bi geltokitan, Sant Ildefonsdik Cornellà Centrera.
1985eko apirilaren 22an, metro sarea Sant Adrià de Besòs eta Badalonara iritsi zen, La Paudik Pep Venturaraino, bartzelona 4linearen eta bost geltokiren arteko luzapenari esker. Urte horretan bertan, azaroaren 6an, bartzelona 3linea handitu zen, lau geltokirekin, Lessepsetik Montbauraino. 1987ko apirilaren 24an, bartzelona 1linea lau geltokirekin handitu zen, Torrassatik Avinguda Carrilet hiribideraino, eta, urte eta erdi geroago, 1989ko urriaren 18an berriro handitu zen, Carrilet hiribidetik Hospital de Bellvitgera.
Patata frijitu
Patata frijituak hainbat lodieratako xerratan moztu eta oliotan edota beste koipe mota batean frijitzen diren patatak dira. Geroago gatza edota beste ongailu batez prestatu eta hainbat saltsarekin (ketchup, maionesa…) batera edo bat ere saltsarik gabe zerbitzatuko dira. Bakarrik jan daitezke baina haragi (xerra, solomo, hanburgesa), arrain, arrautza eta beste janari batzuen laguntzaile moduan ere. Gaur egun, munduan gehien kontsumitzen den janarietako bat dela esan daiteke.
Bartzelonako metroa
Nou Barrisen hedapena
2001eko irailaren 21ean bartzelona 3linea 2,4 kilometro eta hiru geltokitan zabaldu zen, Montbautik Canyelleseraino. 2002ko ekainaren 29an La Pau eta Pep Ventura geltokien arteko bartzelona 4linearen zatia bartzelona 2linearen geltoki bihurtu zen. Jarduketa honekin, bartzelona 2lineak (Paral·lel - Pep Ventura) 17 geltoki zituen eta bartzelona 4lineak (Trinitat Nova - La Pau) 24. 2003ko abuztuaren 4an geltoki berri bat inauguratu zen bartzelona 4linean, El Maresme | Fòrum, Selva de Mar eta Besòs Mar geltokien artean. Urte berean, abenduaren 15ean, bartzelona 11linea inauguratu zen, bost geltoki eta 2,3 kilometroko luzerarekin, Bartzelonako Nou Barris eta Montcada i Reixac barrutietatik igarotzen dena. Egun horretan bertan, bartzelona 3linearen eta bi geltokiren izenak aldatu ziren: U6 linea bartzelona 6lineaz, U7 linea bartzelona 7lineaz, S3 linea bartzelona 8lineaz eta Feixa Llarga geltokiak Hospital de Bellvitgez (bartzelona 1linea) eta Cornellà lineaz (bartzelona 5linea).
Patata frijitu
Jatorria
Pataten jatorria Hego-Amerikan gertatu zen. Zehazki Andeetan bizi ziren indigenak hasi ziren lehen aldiz hazten. Geroago, europarrak Ameriketara heltzerakoan, patata Europara eraman zuten, eta prestatzeko beste erak garatu zituzten. Frijitzeko teknika XVI. mendetik erabiltzen zen Europan kozinatzeko teknika moduan. Dena den, patatak frijitzeko ohitura edo teknika ez zen geroago arte garatu. Patata frijituen sorlekua Frantzia eta Belgika izan ote den eztabaidan badago ere, XVIII. mendearen amaieran Frantzian garatu zen patatak frijitzearen ohitura. 1794an La cuisinière républicaine liburuan ezagutarazi ziren lehen aldiz Frantzian. Horiei “pomme de terre frittes” edo “pomme frittes” deitzen zitzaien. Prestatzeko modu hori Pariseko kaleetan ohiko bihurtu zen, eta geroago esportatu zen Belgikara eta beste hainbat herrialdetara. Bestalde, Belgikakoak direla esaten da, 1781. urteko Joseph Gerárd ek idatzitako eskuizkribu baten froga dugulako. Horretan, 1680 an patatak frijitzen hasi zirela erakusten da, gutxi gorabehera Mosa errekan. XVII. mendean Mosa erreka izoztu zenean, arrain txikiak kozinatu edo frijitu ordez, patatak frijitzen hasi zirela arrantza han oso zaila egiten zelako horrelako eguraldiarekin. Hala ere, ezin dugu aurretik esandakoa egiaztatu. I.Mundu gerran Amerikako soldaduek, Belgikara iritsi zirenean, “French Fries” izena eman zioten.
Lehenago, Francisco Nuñez de Pineda-ren Cautiverio feliz liburuan, 1673an argitaratua, “papas fritas” kontzeptua agertzen da lehen aldiz idatzita. Araukoko Gerra n, Txilen, Espainiako imperioaren eta indegenen arteko gerra izan zen. Berez, ezin dezakegu frogatu guztiz patata frijituen lehen agerpena dela. Espainia izan zen patata sartu zuen lehen herrialdeetako bat, eta, ondorioz, espainiarrak patatarekin esperimentatzen lehenak ere izan zirela ondoriozta dezakegu. Hala ere, historian ez zegoen herrialde horretan patatak behin eta berriz kontsumitu izanaren seinalerik.
Bartzelonako metroa
Nou Barrisen hedapena
2005eko urtarrilaren 25ean eta 27an hainbat hondoratze izan ziren Bartzelonako El Carmel auzoan, Horta eta Vall d'Hebron arteko bartzelona 5linea zabaltzean. Ondorioz, metroaren bartzelona 9eta bartzelona 10lineak eraikitzeaz gain, luzapen hori gelditu egin zen, eta herritarren plataformak sortu ziren Bartzelonako tunel berrien aurka, itsasertzeko hegazti gisa, Bartzelona Sants-La Sagrera abiadura handiko tunelaren proiektua berrikusteko eskatzen zuena. 2007an bartzelona 5linea Vall d'Hebronera arte zabaltzeko lanak hasi ziren, 2,5 kilometro luze eta 3 geltoki berrirekin. 2008ko urriaren 4an, bartzelona 3linea 1,8 kilometro eta 2 geltokitan handitu zen, Canyellesetik Trinitat Novaraino, eta 156,5 milioi euroko kostua izan zuen guztira.
Patata frijitu
Jatorria
Patata frijituaren lehen urratsak izan baziren ere, gaur egun ezagutzen ditugun patatak, aldiz, New York-en 1853an hasi ziren. George Crum izeneko chef batek, Saratoga Spring-eko Moon 's Lake House izeneko jatetxe batean egin zituen lehen aldiz. Bezero batek bere patata frijituak sukaldera itzuli zituenean lodiegiak izateagatik. Sukaldaria amorratu, eta patatak finago moztu ondoren, mahaira bueltatu zituen. Bezeroari asko gustatu zitzaion, eta ideia hori oinarri moduan hartuz, gutxinaka-gutxinaka herrialde osoan ideia zabaldu zen ospe handia lortuz.
Bartzelonako metroa
Metro automatikoa
2009ko abenduaren 13an, Santa Coloma de Gramenet udalerrian kokatutako bartzelona 9linea inauguratu zen, Can Zam eta Can Peixauet artean. bartzelona 9linea inauguratu eta hiru egunera, abenduaren 16an, Kataluniako Generalitateak eta Bartzelonako Garraio Metropolitarrak Iberiar Penintsulako bigarren linea automatikoa jarri zuten martxan: bartzelona 11linea, 2003an inauguratu zena eta 2007tik automatizatzeko prestatzen hasi zena. 2010eko apirilaren 18an, bartzelona 10linea inauguratu zen, Iberiar Penintsulan hirugarren linea automatikoa, lau geltokirekin, Bon Pastorretik Gorgera, eta bartzelona 9linea zabaldu zen, Can Peixauetetik Bon Pastorreraino. 2010eko ekainaren 26an bartzelona 9eta bartzelona 10lineak zabaldu ziren, bi geltoki komunekin, Bon Pastorretik Sagreraraino. Urte horretan bertan, uztailaren 11n, bartzelona 2linea 800 metrotan eta geltoki batean zabaldu zen, Pep Venturatik Pompeu Fabraraino, eta, uztailaren 30ean, bartzelona 5linearen hedapena inauguratu zen, Hortatik Vall d'Hebronera, 3 geltokirekin. 2011ko irailaren 19an 9. lineako Santa Rosako geltokia inauguratu zen, Can Peixauet eta Fondoko geltokien artean, 31,7 milioi euroko inbertsioarekin.
Austria eta Italia arteko muga
Austria eta Italia arteko muga Italiako Errepublika eta Austriako Errepublika banatzen dituen nazioarteko muga da. Karniako Alpeetan dago eta, austriar aldetik, Tirol, Karintia eta Salzburgo estatuak eta, italiar aldetik, Trentino-Adige Garaia, Veneto eta Friuli-Venezia-Julia eskualdeak bereizten ditu.
Bartzelonako metroa
Metro automatikoa
2016ko otsailaren 12an, aireportuaren eta unibertsitate-gunearen arteko tartea jarri zen martxan, 19,6 kilometro luze, eta 15 geltoki. Igarotzeko maiztasuna 7 minutukoa da, baina une jakin batzuetan 4 minutu baino gutxiagora murriztu daiteke, Mobile World Congress bezalako ekitaldi bereziak direla eta. Aireportuko bi terminaletan dauden geltokietan sartzeko, 4,5 euroko txartel berezia erosi behar dute erabiltzaileek.
Austria eta Italia arteko muga
Ezaugarriak
Muga Austria eta Suitza eta Italia eta Suitza arteko trifinioan hasten da, Dreiländerpunkten. Ondoren, mendebalde-ekialderantz jarraitzen du, Austria eta Eslovenia arteko eta Italia eta Eslovenia arteko trifinioraino, Forno mendiko eta Cogliansko gailurretan dagoena.
Bartzelonako metroa
Metro automatikoa
2020ko otsailaren 1etik, sareak 189 geltoki ditu, Montjuïceko funikularreko biak barne. Berezitasun batzuk dituen sarea da; izan ere, bartzelona 1lineak 1674 mm-ko zabalera duen arren (iberiar zabalera zaharra) eta bartzelona 8lineak 1000 mm-ko zabalera duen arren (zabalera metrikoa), gainerako linea guztietan zabalera 1435 mm-koa da (nazioarteko zabalera). Geltoki guztietatik 33k korrespondentzia edo lotura dute: 16 metro lineen artean, 9 Kataluniako Aldirietarekin, 5 Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunyarekin eta 1 Montjuïceko funikularrarekin.
Patata frijitu
Jatorria
=== Globalizazioa === XIX. mendean fama irabazi zuten eta beste hainbat plater eta herrialdetan ezarri ziren plater erraz edo janari laster moduan.
Austria eta Italia arteko muga
Ezaugarriak
Mugak, oro har, uren banalerroari jarraitzen dio, bi salbuespenekin:
Bartzelonako metroa
Transports Metropolitans de Barcelona
Ferrocarril Metropolità de Barcelona (FMB) da sarearen zatirik handienaren operadorea, 122,3 kilometroko 8 linea ditu eta Bartzelonako Udalaren menpe dago zuzenean. Talde bereko beste konpainia batzuekin batera, "Transport Metropolitans de Barcelona" (TMB) izenez jarduten dute.
Patata frijitu
Jatorria
Ingalaterran lehenengoak izan ziren “Fish & Chips” platerarekin. 1863. urtean Oldham eremuan ireki ziren lehen aldiz lehen "Fish & Chips" postuak. Han, patata frijituak zerbitzatzen zituzten arrain frijitu zati batekin. "Fish & Chips" platerak janari lasterraren hasiera adierazi zuen Ingalaterran. Amerikako Estatu Batuetan, 40ko hamarkadan hasi ziren patata frijituak zerbitzatzen. Oso prozesu geldoa zen patatak eskuz moztu behar zirelako eta gantza koipe moduan erabiltzen zutelako patatak frijitzeko. Gainera, momentu horretan zeuden frijigailuak ez ziren seguruak langileentzat. Horrek suposatzen zuen arriskua frijitzeari uzteko beste arrazoi nagusi bat izan zen. Geroago, 50eko hamarkadan, frijigailu seguruagoak atera ziren merkatura eta patatak frijitzea seguruago eta eraginkorrago bihurtu zen. Horrek hasiera eman zion janari bizkorraren industriari Estatu Batuetan. McDonalds hasi zenean, sortzaileek patata frijituak arrakastaren atal nagusi bat izan zela esan zuten. Honekin batera, 1947 tik aurrera patata frijitu izoztuak komertzializatzen hasi ziren eta arrakasta handia izan zuten.
Bartzelonako metroa
Transports Metropolitans de Barcelona
2016an 3 555 langile zituen operadore horrek, 1920an sortu zen eta 1961ean Gran Metropolitano de Barcelona bereganatu zuen. bartzelona 1, bartzelona 2, bartzelona 3, bartzelona 4, bartzelona 5, bartzelona 9, bartzelona 10eta bartzelona 11lineen arduraduna da, baita Montjuïceko funikularrarena ere.
Austria eta Italia arteko muga
Ezaugarriak
Italiar aldetik, batez ere, Adige, Isarco, Piave eta Tagliamento ibaietako arroak daude; austriar aldetik, Inn eta Drava ibaien arroak. Europako E45 errepideak zeharkatzen du muga, Brenner pasabideraino, E55etik Tarvisioraino eta E66tik Innicheneraino. Errepideko beste pasabide garrantzitsu batzuk Resia, Stalle, Rombo, Monte Croce Carnico eta Pramollo dira.
Bartzelonako metroa
Transports Metropolitans de Barcelona
Bere eremuaren azpian 159 geltoki daude, 143 tren puntako orduan eta 122,3 kilometroko luzera duen sare bat. Geltoki hauetako 22k, beste linea batzuekin trukatuak bezala funtzionatzen dute. TMB lineek 381,49 milioi bidaiari izan zituzten 2016an.