cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uztegi
Ondarea
Asuntzion eliza: XIV. mendeko ezaugarriak mantentzen ditu, kanoi erako bobeda adibidez. Mende bereko egurrezko irudi bat du, Amabirginak haurra besoetan duenekoa. Erretaula nagusia 1620 urtekoa da, Lizarrako Pedro Zabalarena.
Herriko jaiak
Abuztuaren 15ean ospatzen dira. Bezperan herri afaria eta egunean, goizean, meza nagusia eta pilota partida, eta arratsaldean, ume jolasak eta dantzaldia.
Lauraceae
Ezaugarriak
Gehienak zuhaitzak (50 m-rainoko altuerakoak) edo zuhaixkak dira, gehienetan hostoiraunkorrak, eta askoz bakanagoak dira espezie igokariak edo parasitoak (Cassytha). Hostoak txandakakoak edo aurkakoak dira, edo itxuraz bertizilatuak bestela, bakunak, osoak (oso gutxitan gingildunak), maiz larrukarak; gainaldea berde distiratsua izaten dute, eta azpialdea, berriz, berde-urdinxka.
Generoak
Familiaren barne-sistematika korapilatsua da, eta genero-banaketa ez da arazorik gabea. Hemen aurkezten diren generoak Royal Botanic Gardens, Kew eta Missouri Botanical Garden erakundeek 2010ean emandakoak dira (http://www.theplantlist.org/browse/A/Lauraceae/): Adenodaphne eta Temmodaphne generoak ere Lauraceae familiaren barnean sailkatu dira berriki.
Finlaystone House
Finlaystone House Eskoziako Kilmacolm herrian kokatzen den jauregia da, Inverclyde eskualdean. A mailako eraikina izendaturik dago.
Historia
XIV mednearen bukaeran Roberto II.a Eskoziakoak Sir John de Danyelstoun-i eman zizkion Finlaystoneko lurrak. Bere semeak jaso zuen ondoren eta honek bitan banatu zituen lurrak, Elizabeth alabari Newark gaztelua eman zion eta Margaret alabari Finlaystoneko lurraldea. Margaret Sir William Cunninghamekin ezkondu zen eta Cunningham leinuaren jabegoa bihurtu zen XIX menderarte.
XV mendean gaztelu bat eraiki bazen ere, jauregia XVIII mendekoa da. 1746an John Douglas arkitektuak diseinatu zuen baina lanak 1764an hasi ziren. 1903an eraikina berriztu zen John James Burnet arkitektuak gidatuta.
Honela mintzatu zen Zaratustra
Honela mintzatu zen Zaratustra: Guztientzako eta inorentzako liburua (euskaraz Also sprach Zarathustra: Ein Buch für Alle und Keinen) Friedrich Nietzsche alemaniar filosofoak idatzitako filosofia liburu bat da. 1883–1885 artean idatzi eta 1883-1891 artean argitaratu zuen. Nietzscheren maisulan nagusitzat jo ohi da.
Idazlanak Nietzscheren ideia nagusiak poetikoki adierazten ditu: Zaratustra deritzon pertsonaia bati, zoroastrismoareen sortzailean oinarritua, jazotako hainbat kontakizun, gertakizun, gogoeta eta hitzaldiz osatua dago. Bata bestearengadik gutxi gorabehera independienteak diren ataleta banatzen da, bere kontakizun guztiak, idazlaneko laugarren zatia ez beste, edozein ordenetan irakur litezke, kontakizun orokor bat osatzen duten ideia eta kontakizun independiente txikiagoen saila baitira.
Bertan azaltzen da Nietzschek garatutako supergizakia ideia.
Obraren egitura
Obra Zaratustra figurarekin hasten da. Mendi bakardadean bizi izan da hamar urtez eta sakon hausnartu du giza izaerari eta bizitzari buruz. Menditik jaistea erabaki du, bere ideiak jendearekin partekatzeko. "Azken gizonak" deitzen dio gelditzen den jendeari, berekin daramaten bizitzarekin konforme baitaude eta plazeraz eta erosotasunaz haraindiko helbururik ez baitute.
Lau zatietan zehar, Zaratustrak bere filosofia aurkezten du: botere-borondatea, Jainkoaren heriotza, gizakia gainditzea eta betiko errekurrentzia. Botere-nahia bizitzaren eta giza ekintzaren atzean dagoen indar sustatzaileari dagokio, eta Zaratustrak indar sortzaile gisa ikusten du, erreprimitu beharrean askatu eta kontrolatu behar den indar gisa. Jainkoaren heriotzak esan nahi du Jainkoaren sinesmena galtzea eta bizitzan helburu eta balio berri bat aurkitzeko beharra. Gizakiaren gainditzeak esan nahi du gizakiak egungo mugak gaindi ditzakeela eta bere ahalmen maximoa lor dezakeela ahalegin pertsonalaren bidez. Azkenik, betiereko errekurrentzia bizitza behin eta berriz errepikatzen delako ideiari dagokio, eta beragandik ihes egin beharrean besarkatu egin behar dugula.
Honela mintzatu zen Zaratustra lan konplexua eta oso filosofikoa da, eta argitaratu zenetik eruditu eta ikertzaile askok interpretatu eta aztertu dute. Nietzscheren lanik garrantzitsu eta enblematikoenetako bat da, eta eragin handia izan du filosofia modernoan eta herri-kulturan.
Itzulpena
1992ko abenduaren 9an Xabier Mendigurenek euskarazko itzulpena argitaratu zuen.
Nienwohld
Nienwohld Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Intza
Intza Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko kontzeju bat da, Araitz udalerrikoa. Aralarko Malloen pean dago, Araitz haranean, itsas mailatik 321 metro gorago. 8,97 km² ditu, eta 2016ko erroldan 64 biztanle zituen.
Herria hondatu zuen luizia
1714an hasi eta 1715ean bukatutako luiziak erabat sakabanatu zuen Intza herriaren egitura. Mallopean Lizetako harriak erorita, Maikosasi izeneko tokian ubidea itxita geratu zen, eta urak pilatzen joan ziren. Urte hartako abuztu eta irailean izandako euriteek egoera larriagotu zuten. 526.000 m³ lur mugitu ziren, 1400 metroko bidea eginda. Orain eliza berria dagoen tokiraino zeuden etxe eta baserri guztiak lurperatu zituen. Intzako «herri zaharra» deritzona lurpean geratu zen, baina inork ez zuen bizia galdu hondamendi hartan; izan ere, luizia maldan behera poliki-poliki etorri zenez, etxeetako altzariak eta berrerabiltzeko teilak ere erretiratzeko aukera izan zuten.
1715eko apirilerako, 38 etxe, Santiagoko eliza, errota, udaletxea, bordak, ikuztegia, eta orduko Larraundik Gipuzkoako Goierrira zihoan errege bidetik igarotzen zirenei harrera egiteko zerbitzuak ere desagertu ziren. Sakabanatuagoak zeuden beste 30 etxe eta baserrik ez zuten kalterik izan.
Herri zaharraren inguruan zeuden bordak konpondu eta haietan hartu behar izan zuten bizitokia intzarrek. Pixkanaka, orain ezagutzen den Intza herria osatuz joan ziren auzolanean: 1715ean aurrena errota eraiki zuten, 1721erako udaletxea eraiki zuten, eta 1725erako eliza berria (lehengo elizako erretaula baliotsua hara eraman zuten). Familiek bere baserri zaharren izenak jaso zituzten Intza berrian, toponimiari dagokionez kontraesan batzuk sortuz. Elizalde baserria adibidez eliza berritik urrun, Errotalde baserriak ez zuen errekastorik inguruan edo Ubitartek muino baten gainean zuen bere kokaleku berria.
Geroztik beste luizi batzuk izan dira, sekulako kalterik utzi ez arren, aipatzekoak: 1866 eta 1999koak. Nafarroako Gobernuak lurrak egonkortzeko proiektuak egin zituen.
Aphyosemion coeleste
Aphyosemion coeleste Aphyosemion generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Behatz
Behatzak tetrapodoen oinetan dauden hatzak dira. Bost dira gizakiak oin bakoitzean dituen behatzak: behatz lodia, behatz erakuslea, behatz luzea, behatz nagia eta behatz txikia.
Zama beren oinazpi osoan ezarriz ibiltzen diren ugaztunek plantigrado dute izena, gizakia eta hartza, esate baterako. Pisua hatzen eta behatzen gainean ezarriz ibiltzen direnei aldiz, digitigrado deritze. Azkenik, apatxak garatu dituzten animaliei unguligrado edo ungulatu deritze.
Antônio Parreiras
Biografia
Parreiras Jacinto António Diogo Parreiras eta Maria Rosa da Silva Parreirasen semea zen. Familia handia zen zeren eta bederatzi seme-alabak izan zituzten. Rio de Janeiroko Arte Ederretako Akademia Inperialean sartu zen eta 1884an utzi zuen George Grimm irakasle alemaniarrarekin margolaritza ikastaroa egiteko. Irakasleak, ondoren, 1885tik, Brasil barnealdera egin zuen bidaiaren garaian, Parreirasek ikasketak modu autodidaktan jarraitu zituen. George Grimmek paisaia, flora eta fauna margotzen irakatsi zion batez ere. Margolari alemaniarrak Parreiras tradizio akademikoetatik aldentzen lagundu zion, naturaren zuzeneko behaketa, pintzelada libreak eta argitasuna lortzeko.
Parreirasek Europan zehar bidaiatu zuen zenbait urtez, besteak beste, Alemania, Italia eta Frantzia bisitatuz. 1907an, Pariseko Saloian bere lehen emakume biluziak erakutsi zuen. 1914an Brasilera itzuli zen. 1929an, Urrezko Domina Sevillako Nazioarteko Erakusketan eskuratu zuen.
Parreirasek Niteróien, Brasilen, Escola do Ar Livre eskola sortu zuen. Hiri berean bere obra asko gordetzen dituen museoa sortu zuen, Antônio Parreiras museoa, alegia.
Obra
Bere lanen artea biluzi artistiko eta historia-margolan asko daude. Baina, ziur aski, hobeto baloratu zaion arloa paisaiarekin lotutakoa da. Bere lanetan europar eraginak eta Brasilgo estilo propioa konbinatu zituen, batez ere paisaietan.
Valady
Valady Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Valady udalerrian erroldatutako biztanleak 1.421 ziren. Familiak 522 ziren, horien artean 105 pertsona bakarrekoak ziren (49 bakarrik bizi ziren gizonak eta 56 bakarrik bizi ziren emakumeak), 165 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 214 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 38 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 707 etxebizitza zeuden, 541 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 121 bigarren erresidentzia ziren eta 44 hutsik zeuden. 668 etxeak ziren eta 38 apartamentuak ziren. 541 etxebizitza nagusietatik 435 bere jabearen bizilekua ziren, 90 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 75 etxek hiru zituzten, 141 etxek lau zituzten eta 307 etxek bost zituzten. 429 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 188 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 325 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 908 ziren, horien artean 710 aktiboak ziren eta 198 inaktiboak ziren. 710 pertsona aktiboetatik 667 lanean zeuden (345 gizon eta 322 emakume) eta 44 langabezian zeuden (24 gizon eta 20 emakume). 198 pertsona inaktiboetatik 86 erretiraturik zeuden, 64 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Valady udalerrian 573 unitate fiskal zeuden, 1.536 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.729 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 65 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 altzari denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Valady udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 756 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Heliodoxa aurescens
Heliodoxa aurescens Heliodoxa generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Mamuen ipuin
Mamuen ipuinak, edo Mamuen istorioak, mamuak azaltzen dituen beldurrezko generoaren barruan fikziozko edo lan dramatikoak dira. Gerta daiteke, besterik gabe, mamuak existitzeko aukera hartzen duen lanak izatea edo, gutxienez, obran agertzen diren pertsonaiek horietan sinesmena dutela azaltzea; horiek ere genero barruan geldituko lirateke. Horrelako ipuinak ahozko tradiziotik beratik ezagutzen dira.
Espezialista desberdinen eta Edgar Allan Poeren beraren ustez, ipuin laburra askoz ere formatu egokiagoa da izuarentzat eta naturaz gaindikoarentzat eleberria baino. Horrek ez du esan nahi mamuen eleberri guztiak txarrak direnik baina bai salbuespenak direla.
Lehenengo ipuinak
Mamuen istorioak kontatzen diren ahozko genero narratibo ezagunenetakoak dira. Kultura gehienetan, formatu desberdinetan, kontatu izan dira. Istorio hauek liluragarriak izan ohi dira entzuleengan erreakzioak sortzen dituztelako ohiko beldurrei aurre egiten dieten bitartean. Normalean, ahozko tradizioaren mamuen ipuinak motzak dira. Bildumetan jasoak izan dira baina beste hainbat mito, herri ipuin eta kondaira bezala, ahozko narrazio gisa sortzen ziren orokorrean. Mamuen istorioak orokorrean gauean azaltzen dira, maiz suaren inguruan, nolabait, haren babesa bilatuz.
Antzinako literaturetan
Mamuen inguruko narrazioak oso goiz agertzen dira literatura desberdinetan. Horrela, lan hauetan haien aipamenak eta inguruko narrazioak jasotzen dira:
Ogilbia sedorae
Ogilbia sedorae Ogilbia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Mamuen ipuin
Ekialdean
Asiako literaturetan badira ere generoaren benetako klasikoak:
XIX. mendean Mendebaldean
Baina narrazio hauen benetako arrakasta XIX. mendean ezagutuko da. XVIII. mendean Erromantizismoaurreko idazleek eleberri gotikoa modan jarri zuten eta, haiekin, mamuen mundu iluna: sarritan horrelako izakiak eleberri horien erdian kokatu ziren. Kritikari askoren ustez, ipuin horien urrezko garaia 1830. hamarkadan hasi zen eta Lehen Mundu Gerra hasiera arte iraundu zuen. Jack Sullivan irakaslearen ustez, garai horri bi idazlek eman zioten hasiera: Edgar Allan Poe eta Sheridan Le Fanu. ​ Generoak Europa osoan izan zuen loraldi zabal bat, batez ere Erresuma Batuan. Ondoren egile ezagunenak aipatuko ditugu.
Erresuma Batuan
Charles Dickens
XX. mendean
Lehen mundu gerra ondoren generoak interesa galdu zuen. Dena dela, izan ziren eta badira ere oraindik horrelako ipuinen egileak:
Knido
Knido (grezieraz: Κνίδος) hego-mendebaldeko Asia Txikian, egungo Turkian, zegoen hiria izan zen. Kariako hiri nagusia, Hexapolis doriarraren kidea izan zen. Datça penintsulan, Gökovako golkoan zegoen. K.a. IV. menderako, Knido egungo Tekir herrian dagoen leku berean zegoen arren, lehen egungo Datça herrian zegoen.
Azkarate
Azkarate Euskal Herriko hainbat lekuren izena da, "(H)Aitz" eta "Garate" hitzen batuketaren emaitza gisa sortua. (Garate < gara(i) + at(h)e). Halaber, abizena da.
Espainierazko grafian Azcárate, frantsesezko grafian Ascarat.
Aphyosemion cognatum
Aphyosemion cognatum Aphyosemion generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Philautus pallidipes
Philautus pallidipes Philautus generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Veneziako Biurtekoa
Veneziako Biurtekoa Venezia hirian kokatutako eta Italiako gobernuak diruz lagundutako fundazio kulturala da. 1895az geroztik, bi urtean behin Veneziako Artearen Nazioarteko Erakusketa antolatu du, Veneziako Arte Biurtekoa bezala ezagutzen dena, Italiako mota horretako garrantzitsuena eta munduko garrantzitsuenetakoa dena. Beste erakusketa batzuk ere antolatzen ditu, musika, zinema, antzerkia, arkitektura eta dantza ardatz hartuta.
Hatz
Hatzak (atzamarrak ere deituak) giza-eskuen mutur giltzatuak dira. Oinetakoetakoak behatzak dira.
Zenbait animaliak ere hatzak dituzte, hala nola, primate eta tetrapodoek.
Giza hatzen anatomia
Gizakiek bost hatz dituzte eskuko: Hatz eta behatzak I eta V artean zenbakitzen dira (zenbaki erromatarrekin), erpurutik (edo behatz loditik) hasita. Izan ere, eErpuruaren baliokidea-edo oinean behatz lodia da.
Hatz bakoitzak hiru hatz-hezur ditu, erpuruak izan ezik, bi besterik ez baititu. Hiru hauek falangea, falangina eta falangeta dira, ahurretik hatz-puntetaraino.
Azken honetan hazten da azazkala. Hatz-hezur honek nerbio ugari ditu, eta hortaz sentsibilitate handia du, batez ere hatz-mamian. Hatz-markak sortzen dituzten ximur txikiek ukimenenean funtzio handitzailea dute. Hatz-puntetako azalak zerbait ukitzean, ximur hauek mikro-bibrazioak eragiten dituzte, nerbio-sistemak sumatu eta burmuinak interpretatzen dituenak.
Polidaktilia deritzo ohikoa baino hatz edo behatz gehiago garatzen dituen nahasmendu genetikoari. Ohikoa baino hatz edo behatz gutxiago garatzen dituenari ektrodaktilia deritzo.
Biologia
Hau da hatzen sortze ordena, umekiaren garapenean: nagia, txikia, luzea, erakuslea eta, azkena, erpurua.
Hatzek ez dute giharrik. Tendoien bidez mugitzen dira, besoan kokatutako giharrei lotuak.
Philautus petersi
Philautus petersi Philautus generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
NA-4014
NA-4014 edo Aresoko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-170 nafar errepidearen 0,34 kilometroan hasi eta Areso udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 1,53 kilometro luze da.
Zur beltzeko akazia
Zur beltzeko akazia, latinez Acacia melanoxylon, Australiako ekialdeko espezie autoktonoa da. Herrialde hartan "Tasmaniako zur beltza" izenarekin da ezaguna. Zuhaitz hau altu eta azkar hazten da, 45 m baino gehiagora. Tolerantzia handia du edozein ingurunetan hazteko baina klima hotzetan hobeto hazten da.
Hosto iraunkorreko zuhaitza da eta herrialde askotan espezie inbaditzaile bihurtu daiteke. Eremu naturaletan eta landatuetan kontrolatzea kostu handiak eragiten du, hala ere, bere egurra ren balioa emaitza ekonomiko onak eman ditu.
Egurra oso erabilgarria du hainbat erabilerako; altzariak, tresnak, itsasontziak eta egurrezko upelak ere. Intxaurrondoaren kalitate berekoa da eta oso egokia da ur-lurrunaren bidez forma kurbatuak emateko.
Azalaren tanino edukia % 20 ingurukoa da eta Australiako aborigenek analgesiko modura erabiltzen zuten.
Taxonomia
Acacia melanoxylon Robert Brownek deskribatu zuen eta Hortus Kewensis lanean argitaratu zen London (2. Ed.) 5: 462. 1813.
Etimologia
Akazia: Greziako ακακία (akakia) hitzetik eratorria, Pedanius Dioskorides ( AC 90-40) greziar botanikariak emana. Izena grezierazko hitzetik dator, ακις (akis) eta "arantza" esan nahi du.
melanoxylon: latinezko epitetoa "egur beltza" esanahia du.
Ogilbia suarezae
Ogilbia suarezae Ogilbia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Juan Diéguez Olaverri
Juan Diéguez Olaverri (Huehuetenango, 1813ko azaroaren 26a - Guatemala Hiria, 1866ko ekainaren 28a) Guatemalako poeta eta legelaria izan zen. Bere lana 54 poema originalek osatzen dute.
Ekuadorko futbol liga
Ekuadorko futbol liga (Serie A de Ecuador) Ekuadorko kluben artean jokatzen den futbol txapelketa garrantzitsuena da.
Historia
Liga profesionala 1957an sortu zen. 2005 urtean bi txapelketa jokatu ziren Argentinan egiten zen bezala, Apertura eta Clausura, baina ez zuen arrakastarik izan eta txapelketa bakarreko ligara itzuli zen. Talde nagusiak Barcelona SC, CD El Nacional eta CS Emelec dira baina Liga de Quito da Libertadores Kopa irabazi duen bakarra.
Txapelketaren formatua
Hainbat formatu izan ditu. Gaur egun bi fase jokatzen dira eta aurrean sailkatu direnen arteko kanporaketak izaten dira.
Juan Diéguez Olaverri
Biografia
Colegio Seminario-n ikasi zuen eta geroago San Carloseko Unibertsitatean eta Ikasketen Akademian sartu zen eta han zuzenbide titulua lortu zuen 1836an. Filosofia eta Humanitate ikasketak ere egin zituen. Gurasoak José Domingo Diéguez jauna, abokatua eta idazlea izan ziren ,1821ean Guatemalako Erresumaren independentzia akta sinatu zuena, eta María Josefa de Olaverri y Lara andrea izan ziren. Sacatepéquez Departamenduko lehen instantziako epaile izendatu zuten eta 1844an kargu bera izan zuen hiriburuan.
Rafael Carreraren gobernuak Mexikora erbesteratu zuen Carrera presidentearen aurkako erasoarekin lotutako egoerak zirela eta. Chiapasen kokatu zen eta han Dominga Almendárizekin ezkondu zen. Erbestean sentitu zuen bere aberriarenganako maitasun handia, A los Cuchumatanes olerkirik ospetsuena idatzi zuen non bere aberria eta Huehuetenango paisaia ederrenak gogora ekartzen dituen. Chuchumataneentzako abesti hau oso gogoan dago Guatemalan, horregatik departamendu horretako begiratoki batek bere izena darama eta transkribatutako poema osorik irakur daiteke.
Jean de La Fontaine eta Victor Hugo itzuli zituen. Publio Ovidio Nassón eta Quinto Horacio Flaccus bere hizkuntzan ezagutu zituen.
Piedramillera
Inguru naturala eta kokapena
Herria Nafarroa mendebaldean kokatzen da, Lizarrako merindadearen erdialdean. Herrira heltzeko NA-129 errepidea hartu behar da eta ondoren, Mendazarantz doan errepidea hartuta heltzen da Piedramillerara.
Piedramillerak Antzinekin egiten du muga iparraldean, Legaria eta Etaiorekin ekialdean, Mendazarekin mendebaldean, eta Sorladarekin hegoaldean.
Klima eta landaredia
Klima mediterraneo-kontinental motakoa da. Batez besteko tenperatura 9 gradukoa da, prezipitazioak 800mm eta 1000mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, batez ere, udaberri eta udazkeneko hilabeteetan.
Jatorrizko landaredia ia erabat galdu da gaur egun, dena den, udalerriaren gehienean arteak zeudela uste da. Piedramillerako 259 hektareatan aurki daitezke oraindik ere arteak. Horrez gain, azken urteetan birlandaturiko bost hektarea pinu daude.
Historia
1845ean Piedramillerak Berrotza ibarretik banatzeko eskaera egin zuen, eta Aldundiak bertatik banatzea erabaki zuen. 1847an herriak 90 errobo garidun eskola zeukan, elizako abadea, herritarrek aukeratzen zuten eta hiru onuradun zituen.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko etorkin bakarra bizi zen herrian, biztanleriaren %1,67 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
Azken urteotan Piedramillerako alkate kargurako Agrupación Independiente de Piedramillera (AIP) herri ekimeneko Miren Edurne Gaston Gaston aukeratu dute. Udalbatza zerrenda irekien bidez aukeratzen den udalerri txikia izanik, 2007an ordezkari bakarra aukeratu herritarrek. Ez zen baliogabeko botorik izan eta boto zuriak bi izan ziren (%3,85). Abstentzioa %10,34koa izan zen.
Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Piedramillera eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %3,33k zekien euskaraz hitz egiten.
Zerbitzuak
Lana, "Jurramendi Mankomunitateko" kidea da.
Javarusjärvi
Javarusjärvi aintzira Finlandiako Kemijärvi udalerriko Javarus herrixkako aintzira bat da, Enijärvi eta Suopankijärvi aintziretatik eta Pelkosenniemi udalerritik hurbil. Kemijärvi aintziraren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan. Aintzaratik sortzen den ibaia dugu Javarusjoki ibaia, Siurunjoki ibaiarekin batu ostean indartsuagoa bihurtu eta Kemijoki ibairaino iristen dena.
Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.
Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi.
Jesus Arregi
Jesus Arregi Bengoa (Aretxabaleta, Gipuzkoa, 1958) euskal astrofisikaria eta Euskal Herriko Unibertsitateko fisika-irakaslea da.
Astrofisikan doktoratu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Gaur egun EHUko Planeta Zientzien Taldeko kide iraunkorra da.
Giovanni Capurro
Giovanni Capurro (1859ko otsailaren 5a - 1920ko urtarrilaren 18a) italiar poeta izan zen, oso ezaguna Eduardi Di Capuarekin batera 'O sole mio abestia konposatzeagatik.
Capurro Napolin jasio zen. Duria egin zuen antzerki-idazle eta olerkari gisa. Batzuen ustez XIX. mendeko italiar idaztelerik onenetariko bat izan zen.
1898an Giovanni Capurrok  ' O Sole mio idatzi zuen eta Eduardi Di Capuari eskatu zion letra horrentzako musika sortzea. Abestia 1898an aurkeztu zen Piedogrottan, eta bigarren saria eskuratu zuen Napule Bello! izeneko abestiaren ondotik. Baina bere abestia laster izan zen ezagunagoa eta dirua lortu zuen bere eskubideengatik.
Capurrok, hala ere, estutasun ekonomikoan bizi izan zen bere bizitza osoan zehar. Hogeita hamar urtez Erromako egunkari batentzat lan egin zuen, drama kritikari eta, beranduago, administrazioko langile gisa. 1920an hil zen, batzuen ustez Napolik, beste iturri batzuen arabera Mexiko Hirian.
Naufragios y comentarios
Naufragios y comentarios (Urperaketak eta iruzkinak) Álvar Núñez Cabeza de Vaca espainiar konkistatzaileak idatzitako bidai-liburua da. Pánfilo de Narváez kolonizatzaileak Kubatik Ipar Ameriketara gidatu zuen zorigaiztoko bidalditik bizirik atera zen bakarretakoa izan zen (1528-1529) eta egungo Mississippin, Arkansasen, Coloradon, Mexiko Berrian, Arizonan eta Kalifornian zortzi urte luzetan nora gabe ibili ondoren Mexikora iritsi zen (1536). Liburuan zortzi urte horietan bizi izandakoak kontatzen ditu. Esklabo, merkatari eta sendalari ibili zen lurralde horiek guztiak oinez zeharkatzen zituen bitartean Espainia Berriko Erregeorderrira berriro iritsi arte.
Narayani Gunea
Narayani Gunea (नारायणी अञ्चल), Nepalgo Erdialdeko eskualdeko gunea da, Indiarekin muga egiten duena. Hiriburua Hetauda da baina hiri garrantzitsuena Bharatpur.
Etimologia
Izena Narayani (Gandaki) ibaiak ematen dio eta Terai ordokian dago. 8.313 km²-ko azalera du eta 2.466.138 biztanle.
Historia
XIX. mende hasierara arte basoz estalita zegoen eta gerra Anglo-Gurkhoaren (1814-1816) ondoren hasi zen populatzen.
Barcelona Sporting Club
Barcelona Sporting Club Ekuadorko talde ezaguna da, Guayaquil hirikoa. Ekuadorko 14 liga irabazi ditu eta birritan izan da Libertadores Kopako finalean.
Shonan Bellmare
Shonan Bellmare (湘南ベルマーレ) Japoniako futbol talde bat da, Kanagawa prefektura hirikoa.
Historia
Taldea 1968an Towa Real Estate (藤和不動産) izenarekin sortu zen. 1975an izena aldatu zuen eta Fujita Industries (フジタ工業) bihurtu zen. 1994an izena aldatu zuen eta Bellmare Hiratsuka (ベルマーレ平塚) bihurtu zen. 2000an izena aldatu zuen eta Shonan Bellmare (湘南ベルマーレ) bihurtu zen.
Clérey-la-Côte
Biztanleria
2007an Clérey-la-Côte udalerrian erroldatutako biztanleak 38 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 25 ziren, horien artean 17 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 17 pertsona aktiboetatik 16 lanean zeuden (11 gizon eta 5 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 8 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Heliodoxa rubinoides
Heliodoxa rubinoides Heliodoxa generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Kolofon
Kolofon (antzinako grezieraz: Κολοφών, Kolophốn) Lidiako greziar polisa izan zen, egun Esmirnatik gertu dagoen Ghiaour-Keui herrian zegoena. Joniar Ligaren kidea, Lebedos eta Efeso artean zegoena. Bere izena grezierazko κολοφών hitzetik dator, euskaraz "tontor" esan nahi duena.
Ogilbia tyleri
Ogilbia tyleri Ogilbia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Juan-les-Pins
Juan-les-Pins edo Juan (frantsesez ahoskatua; Joan dei Pins edo bertoko aldaeraz Jouan dei Pin) Antibesko auzo eta opor-lekua da, Kosta Urdinean dagoena. Udalerri-buruaren hegoaldean eta Antibesko lurmuturraren mendebaldean dago, Mediterraneoren itsasertzean.
Alfred Schnittke
Alfred Schnittke, errusieraz Альфре́д Га́рриевич Шни́тке (Engels, Saratov barrutian, Sobietar Batasuna, 1934ko azaroaren 24a - Hanburgo, Alemania, 1998ko abuztuaren 3a) errusiar musikagilea izan zen.
Biografia
Lehenengo musika-ikasketak Vienan egin zituen, 1946tik 1948ra bitartean. Moskura itzuli zenean, Evgeni Golubev eta Nikolaï Rakoven ikasle izan zen Urriko Iraultzako Musika Akademian, 1958. urtera arte. 1961. urtetik aurrera, orkestrazioa eta konposizioa erakutsi zuen Moskuko kontserbatorioan, eta 1972an bertako irakasle izendatu zuten. 1980an Vienako Musikhochschuleko irakasle bihurtu zen. 1990ean errusiar eta alemaniar hiritartasun bikoitza hartu zuen, eta Hanburgon hartu zuen bizilekua. Mundu osoan aritu zen, eta interprete handienek jo zuten haren musika: Rostropovitx, Rojdestvenski, Kremer, Youri Bashmet, Gutman, Kronos laukotea, Alban Berg laukotea, Borodine laukotea. 1992tik 1994ra, gaixorik, musika idazten jarraitu zuen, eta hala idatzi zuen ''9. sinfonia'' (1996-1997).
Schnittkeren lehenengo lanak nahiko konbentzionalak izan ziren, Prokofieven eragin nabarmena zutenak: "Kontzertua biolinerako 1" (1957), "Kontzertua pianorako" (1960), "Sonata biolin eta pianorako 1" (1963). Ondoren, idazketa seriala aurkituta, ganbera-musikaren forma zorrotzetara egokitu zuen: "Harizko laukotea 1" (1966), "Elkarrizketak", biolontxelo eta zazpi tresnetarako (1965). Poloniako eskolak erakarri zuen, eta Lutoslawskiren eraginpean, lirismo pertsonalagorantz bideratu zuen bere hizkuntza. "1. Sinfonia" (1969-1972) garai horren lan adierazgarriena da, eta debekatu egin zuten Sobietar Batasunean. Hala ere, Shnittkeren musika Mendebaldean jotzen hasi zen, eta Xostakovitxen ondorengotzat hartzen zen. Erlijioa gero eta leku garrantzitsuagoa hartzen hasi zen bere lanetan: requiem bat atera zuen Shillerren Don Carlos lanerako egindako musikatik eta "2. sinfonia" lanerako meza latinoaren testua hartu zuen. Poliki-poliki katolizismora jo zuen (1983). 60ko hamarraldiaren bukaeratik aurrera, Schnittkek hainbat jatorritako osagaiak nahastu zituen bere musikan, vienar balsak, tangoak, rocka eta abar. Dena dela, estilo desberdin anitzeko hizkuntza hori desagertu egin zen 80ko hamarraldian, eta musika egituratuago baterantz egin zuen. Garai horretako musikaren erakusgarri da (K)ein Sommernachtstraum (1985) orkestrarako lana.
Villeloup
Villeloup Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villeloup udalerrian erroldatutako biztanleak 136 ziren. Familiak 51 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 30 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Philautus petilus
Philautus petilus Philautus generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Villeloup
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 55 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 64etxeak ziren. 55 etxebizitza nagusietatik 47 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 84 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 67 lanean zeuden (38 gizon eta 29 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villeloup udalerrian 53 unitate fiskal zeuden, 123 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.399 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 zurgina.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Enola Gay
Enola Gay Bigarren Mundu Gerran, 1945eko abuztuak 6an Little Boy izenez bataiatu zen lehen bonba atomikoa Hiroshima hiri japoniarrean jaurti zuen Boeing B-29 Superfortress modeloko hegazkin bonbaketari bati emandako izena da. Enola Gay, bonba atomikoak jaurtitzeko aldatutako 15 Boeing B29 Superfortress bonbaketarietako bat, Tinianetik abiatu zen, Mariana uharteetako uharte txiki bat dena. Hegazkinaren izena bere pilotua zen Paul Tibbets koronelaren amarena zen (Enola Gay, Gordon Thomas eta Max Morgan Wittsena). Hiru egun beranduago, beste B29 batek, Bockscar izenekoa, bigarren bonba atomiko bat jaurti zuen, Fat Man izenekoa, Nagasakin. Little Boy eta Fat Man izan dira hirien aurka jaurtitako bi arma nuklear bakarrak.
Enola Gay erabat zaharberritua izan da eta gaur egun Smithsonian institutuko Aire eta Espazioaren Museo Nazionaleko Steven F. Udvar-Hazy zentruko hangar batean erakusten da, Virginian dagoen Washington-Dulles Nazioarteko Aireportuan.
Tripulatzaileak
Hegazkin bonbaketariko hamabi tripulatzaileak 1945eko abuztuak 6an honako hauek ziren:
Philautus poecilius
Philautus poecilius Philautus generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Girolles (Loiret)
Biztanleria
2007an Girolles udalerrian erroldatutako biztanleak 711 ziren. Familiak 259 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 81 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 114 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 315 etxebizitza zeuden, 267 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 310 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 267 etxebizitza nagusietatik 231 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 43 etxek hiru zituzten, 87 etxek lau zituzten eta 126 etxek bost zituzten. 218 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 115 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 140 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 454 ziren, horien artean 348 aktiboak ziren eta 106 inaktiboak ziren. 348 pertsona aktiboetatik 323 lanean zeuden (172 gizon eta 151 emakume) eta 24 langabezian zeuden (12 gizon eta 12 emakume). 106 pertsona inaktiboetatik 40 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Girolles udalerrian 259 unitate fiskal zeuden, 692 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.993 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria eta 1 iturgina.
2000. urtean Girolles udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.452 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aphyosemion congicum
Aphyosemion congicum Aphyosemion generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
NA-4015
NA-4015 edo Gorriztarango errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-170 nafar errepidearen 4,55 kilometroan hasi eta Leitzan dagoen Gorriztaran auzora arte doa. Errepidea 4,95 kilometro luze da.
Kolosa
Kolosa (antzinako grezieraz: Κολοσσαί edo Χωναί/Χῶναι) Frigiako greziar polisa izan zen, Menderes ibaiaren ibaiadarra den Liko ibaiaren ertzean zegoena. Laodizearen hegoaldean kokaturik, aztarnategia egungo Honaz herrian dago.
Club Sport Emelec
Club Sport Emelec Ekuadorko talde ezaguna da, Guayaquil hirikoa. Ekuadorko 12 liga irabazi ditu.
Ogilbia ventralis
Ogilbia ventralis Ogilbia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Aphyosemion cyanostictum
Aphyosemion cyanostictum Aphyosemion generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
Hassan Yazdani
Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, zilarrezkoa, bietan borroka librean Iran ordezkatuz; azkena, David Taylor estatubatuarraren atzetik eta Artur Naifonov errusiarraren eta Myles Amine sanmarinoarraren aurretik.
Philautus refugii
Philautus refugii Philautus generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Tremsbüttel
Tremsbüttel Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Heliodoxa jacula
Heliodoxa jacula Heliodoxa generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Moreuil
Biztanleria
2007an Moreuil udalerrian erroldatutako biztanleak 3.988 ziren. Familiak 1.625 ziren, horien artean 494 pertsona bakarrekoak ziren (173 bakarrik bizi ziren gizonak eta 321 bakarrik bizi ziren emakumeak), 469 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 518 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 144 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.824 etxebizitza zeuden, 1.660 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 133 hutsik zeuden. 1.436 etxeak ziren eta 384 apartamentuak ziren. 1.660 etxebizitza nagusietatik 989 bere jabearen bizilekua ziren, 631 alokairuan okupaturik zeuden eta 40 doan lagata zeuden; 20 etxek gela bat zuten, 125 etxek bi zituzten, 313 etxek hiru zituzten, 487 etxek lau zituzten eta 714 etxek bost zituzten. 939 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 766 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 563 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.582 ziren, horien artean 1.848 aktiboak ziren eta 734 inaktiboak ziren. 1.848 pertsona aktiboetatik 1.628 lanean zeuden (895 gizon eta 733 emakume) eta 219 langabezian zeuden (92 gizon eta 127 emakume). 734 pertsona inaktiboetatik 259 erretiraturik zeuden, 213 ikasten zeuden eta 262 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Moreuil udalerrian 1.679 unitate fiskal zeuden, 3.928,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.507 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 193 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 46 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 garraio enpresak ziren, 16 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 20 zerbitzu enpresak ziren, 30 administrazio publikoko enpresak ziren eta 16 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 20 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 arraindegi zen, 1 liburu denda zen, 3 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Moreuil udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.287 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Moreuil udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 447 ikaslekin.
David Jaime Dean
Familia
Jatorriz Eugikoa zen, familia Erriberri eta Tafalla koa izan arren. Euskaraz ere hazi zen jaioterrian, eta bere bizitzako aldi luze batez Etxarri Aranatzen bizi izan zen, baita bertan emaztea hartu ere: Martina Larraza. Bigarren abizena Tafallakoa du, eta Erdi Aroa n ditu sustraiak, orduko nobleziako leinu batean. 1356ko testu batean Joan de An edo Dehan aipatzen da, Karlos II.a Evreuxekoa Nafarroa ko erregearen txanbelana eta Tafallako gazteluko alkaidea.
Moreuil
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
David Jaime Dean
Ibilbide politikoa
1934an, Tafallan zela, bat egin zuen Izquierda Republicana alderdi sortu berriarekin. Gogotik aritu zen Hego Euskal Herriko estatutuaren alde 1931tik hasita, baita euskal udalen bilkuren sustatzaile lanetan ere, adibidez, "Ardoaren Gerra" delakoan (1934).
1936 ko errepublikaren kontrako Altxamendu militarrean, Tafallan zen, eta matxinatuak berehala joan ziren haren bila. Ezkutatzea lortu zuen, oso baldintza gogorretan, hala ere. Pixkanaka, Nafarroa iparraldera mugitzen joan zen, baserriz baserri ezkutatuz eta 20 hilabete korapilatsu ihesean emanez. Ultzama tik Nafarroa Beherera heldu zen 1938 an, estatu-muga pasata, baita Kanbo n aterpe hartu ere.
Bertan, Mateo Mujika apezpiku iheslaria izan zuen aterpekide, eta euskal erbesteratuekin harremanetan hasi zen. Manuel Irujo ere ezagutu zuen. Kanbon eman zuen bizitza erbesteko Nafarroako Kontseilua antolatzen. Hori dela kausa, Eusko Jaurlaritza eta EAJrekin talka egin zuen hainbat alditan, alderdi horrek nafarren kontseilua gutxietsi nahi zuelakoan. Euzkadi Irratia ren irratsaiotan hitz egin zuen Nafarroa Garaia rentzat, Nafarroako Kontseilua k tarte bat baitzuen bertan, baita euskaraz aritu ere askotan. Ahoz ez ezik, idatziz euskara txukunean zuzentzen zitzaien euskal eragile politiko abertzaleei, adibidez, Jose Antonio Agirre lehendakariari.
NA-4016
NA-4016 edo Aranoko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-4150 nafar errepidearen 25,18 kilometroan hasi eta Arano udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 3,05 kilometro luze da.
Kashiwa Reysol
Historia
Taldea 1940an Hitachi (日立製作所) izenarekin sortu zen. 1993an izena aldatu zuen eta Kashiwa Reysol (柏レイソル) bihurtu zen.
Erloju astronomiko
Erloju astronomikoa informazio astronomikoa bistaratzeko mekanismo eta markatzaile bereziak dituen erloju bat da; esaterako, Eguzkiaren, Ilargiaren, konstelazio zodiakalen eta batzuetan planeta nagusien posizio erlatiboak adierazten ditu.
Definizioa
Eguneko orduaz gain, informazio astronomikoa erakusten duen edozein erloju izendatzeko erabiltzen da terminoa. Honek Eguzkiaren eta Ilargiaren kokapena zeruan, urtea eta Ilargi faseak, Eguzkiaren posizioa ekliptikan eta egungo zodiako zeinua, edota beste datu astronomiko batzuk, hala nola Ilargiaren nodoak (eklipseak) adierazten ditu. Terminoa ez da nahastu behar erregulatzaile astronomikoarekin, zehaztasun handiko behatokietan erabiltzen den pendulu erloju arruntarekin.
Erloju astronomikoek Eguzki Sistema irudikatu ohi dute eredu geozentrikoa erabiliz. Markatzailearen erdigunea Lurra adierazten duen disko edo esfera batekin markatu ohi da, Eguzki Sistemaren erdigunean kokatua. Eguzkia sarritan urrezko esfera baten bidez irudikatzen da (hasieran Antikythera mekanismoan agertzen zen bezala, K.a. II. mendean), hau Lurraren inguruan egunean behin 24 orduko markatzaile analogiko baten inguruan biratzen erakusten da. Ikuspegi hori Koperniko aurreko Europaren eguneroko esperientziarekin eta mundu-ikuskera filosofikoarekin bat zetorren.
Historia
2011n eta 2012an egindako ikerketek ikertzaile talde aditu bat bultzatu zuten Europako erloju astronomikoak Antikythera mekanismoaren teknologiaren ondorengoak direla zehaztera.
XI.mendean Su Songek (Song dinastiako ordulari, ingeniari mekaniko eta astronomo txinatarrak) urak bultzatutako erloju astronomiko bat sortu zuen, Kaifeng hiriko erloju-dorrerako. Gaur egungo astronomo eta ingeniari musulmanek zehaztasun handiko hainbat erloju astronomiko ere eraiki zituzten euren behatokietan erabiltzeko, hala nola, 1206an Al-Jazarik egindako gazteluko erlojua (urak bultzatutako erloju astronomikoa) eta mende hasieran Ibn al-Shatir- en erloju astrolabikoa.
Richard of Wallingfordeko matematikari eta elizgizon ingelesak 1330eko hamarkadan St Albans -en eta Giovanni de Dondi Erdi Aroko mediku eta astronomo italiarrak Paduako 1348 eta 1364 artean garatutako erloju astronomikoak adibide ezin hobeak dira. Jada ez dira existitzen, baina haien diseinuaren eta eraikuntzaren deskribapen zehatzak bizirik dirau, eta erreprodukzio modernoak egin dira. Wallingford-en erlojuak eguzkia, ilargia (urtea, fasea eta nodoa ), izarrak eta planetak erakutsi izan zituen eta, horrez gain, zoriaren gurpil bat eta Londresko zubian marearen egoeraren adierazle bat izan zuen. De Dondiren erlojua zazpi aurpegiko eraikuntza bat zen, 107 zati mugikorrekin, eguzkiaren, ilargiaren eta bost planeten posizioak erakusten zituena, baita erlijio jai-egunak ere.
Bi erloju hauek, eta antzeko beste batzuk, ziurrenik haien diseinatzaileek nahi baino zehatzagoak ziren. Baliteke engranaje-erlazioak bikain kalkulatuta egotea, baina haien fabrikazioa garai hartako gaitasun mekanikoetatik haratago zegoen, eta inoiz ez zuten fidagarri funtzionatu. Gainera, gurpil-lan aurreratu korapilatsuaren aldean, XVI. mendera arte ia erloju horietan guztietan kronometrajearen mekanismoa zela eta, egunean ordu erdiko gutxieneko akatsak zituen.
Erloju astronomikoak erakustaldi edo erakusketarako pieza gisa eraiki ziren, hezteko edo informatzeko bezain hunkitzeko. Maisulan hauek eraikitzeko erronkak erlojugileek ekoizten jarraituko zutela esan nahi zuen, beren trebetasun teknikoa eta euren mezenasen aberastasuna erakusteko. Zeruko unibertso ordenatu eta ordenatu baten mezu filosofikoak, munduaren garai gotikoko ikuspegiarekin bat etorriz, haien ospea azaltzen laguntzen du.
mendean zehar astronomiarekiko geroz eta interes handiagoak erloju astronomikoekiko interesa berpiztu zuen, gutxiago mezu filosofikoagatik, gehiago penduluz erregulatutako erlojuek erakutsi zezakeen informazio astronomiko zehatzagatik.
Deskribapen orokorra
Erloju astronomiko bakoitza ezberdina den arren, ezaugarri komun batzuk dituzte.