cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ulises (eleberria)
Ulises James Joyce irlandarraren eleberri bat da, 1922an, Ulysses jatorrizko izenburuarekin argitaratu zena. Izenburua, Homerok idatzitako Odisea eleberriko protagonistaren izenaren bertsio latindarretik dator, grezieraz Odiseo eta latinez Ulises deitzen zena. Kritikaren zati handi batek, XX. mendeko ingelesez idatzitako eleberririk hoberentzat hartzen du. Francisco García Tortosa kritiko espainiarraren arabera, Ulises XX. mendeko eleberririk eragingarri, eztabaidatu eta itzaltsuenetako bat da. Liburuak azterketa, kritika eta eztabaida ugari sakonak jaso ditu.
Felix von Lichnowsky
Felix von Lichnowsky, osoa Felix Maria Vincenz Andreas Fürst von Lichnowsky, Lichnowskyko printzea eta Werdenberg-eko kondea (Grätz jauregia, Opava ondoan, egungo Txekian, 1814ko apirilaren 5a-Frankfurt am Main, 1848ko irailaren 18a), militar eta politikari prusiarra izan zen. Lehen Karlistaldian Karlos Maria Isidro Borboikoaren eta karlisten alde borrokatu zuen Euskal Herrian zein Espainian.
Ulises (eleberria)
Istorioa
Ulises eleberri erraldoia da: orotara, 267.000 hitz ditu, 30.000 hitz ezberdin baino gehiagoko lexiko batekin. Edizio gehienetan, 800 eta 1000 orrialderen artean ditu, 18 ataletan banatuak. Lehen begiratu batean, liburuak, egiturarik gabea eta kaotikoa dirudi, baina Stuart Gilbert eta Herbert Gormanek Odisearekin zituen loturak nabarmen utzi zituzten edizioaren ondoren argitara eman zituzten bi eskemen bitartez, Joyce lizunkeriaz salatzetik defendatzearren.
Liburuko ezaugarririk garrantzitsuenetako bat da Joycek, atal bakoitzean, estilo ezberdin bat erabiltzen duela. Erabiliena, barne-bakarrizketa da ("barne kontzientzia", stream of consciousness, William Jamesen terminologian), pertsonaiaren pentsamenduak ordena logikorik gabe adieraztean datzana, benetako pentsamenduan gertatzen den letxez. Teknika narratibo honen puntu gailena, eleberriaren epilogoa da, Molly Bloomen bakarrizketa ospetsua, non, istorioak puntuazio zeinurik gabe pentsamenduaren jario askea imitatzen duen.
Felix von Lichnowsky
Silesiako printzea
Felix von Lichnowsky Silesiako lurjabea zen. Lichowsky printzearen tituluarekin batera, Werdenbergeko kondea eta Woschütz-eko jauna zen. Lau oinordekotza zituen eta Grätz-eko jaurerria. Silesia austriarrean hiri bat eta 19 herri zituen; Prusiako Silesian, bestetik, 26 herri zituen. Oso aitoren seme kultoa zen: literaturazalea, artezalea... Familia ere ezaguna zen kultura munduan; esaterako, haren aitona Beethovenen babeslea izan zen eta artistak Bigarren Sinfonia eskaini zion. Printzea, izaeraz, oso erromantikoa zen.
Penintsulan
Erromantikoa eta abenturaria, 1837an Euskal Herrira etorri zen karlisten armadan jaguntzeko. Militar bezala Lehen Karlistaldian hartu zuen parte. Gatazka 1833tik zegoen martxan eta Espainiako tronuaren ondorengotza jokoan zegoen. Lichnowsky Karlos Maria Isidro Borboikoaren alde jarri zen, hau da, monarkia absolutuaren alde. Beste aldean, Elisabet II.a Espainiakoaren aldekoak zeuden, liberalak. Dena dela, Euskal Herrian baziren beste elementu desberdinak, nagusia Foruen defentsa.
Ulises (eleberria)
Egitura
Joycek, jatorrian, liburua 18 kapitulu edo “episodiotan” banatu zuen, nahiz eta argitaratu zenean banaketa hori kendu. Lehen begiratuan, liburuak kaotikoa eta desegituratua dirudi. Egileak adierazi zuenez, “hilezkortasuna" lortzeko hainbeste enigma eta buru-urratze sartu zituen testuan, ezen pentsalariak lanpetuta egon baitziren, mendeetan zehar, horri buruz eztabaidaka.
Stuart Gilbertek eta Herbert Gormanek bi eskema zabaldu zituzten Ulises argitaratu ondoren, Joyce obszenitate salaketetatik defendatzeko eta obraren barne egitura eta Homeroren Odisearekiko erlazioa azaltzeko.
Felix von Lichnowsky
Penintsulan
1838ko uztailean Europan lan diplomatiko desberdinak egiteko enkargua jaso zuen Lichnowskyk. Horretaz bere liburuan ez du hitz egiten baina pentsatzekoa da misioak helburu finantzieroa zuela. Hiri desberdinetan aritu zen: Paris, Salzburgo, Viena eta Modena. Genova Marsellara joan zen. Euskal Herrirako bueltan, Burdeosen gelditu zen Rafael Marotoren familia ezagutzeko. Rafael Maroto Iparraldeko karlisten armadako buruaren izendapena jasoa zuen ordurako. Muga berriro ere mugalari baten laguntzaz pasa zen. Lichnowsky printzeari Gorteko giroa ez zitzaion batere gustatu, orduan, eta Kataluniara joateko baimena eskatu zuen. Katalunian Españako kondearen agindupean jarri zen. Kataluniako kanpaina oso gogorra izan zen batez ere karlisten arteko deskoordinazioaren ondorioz. Printzea larri zauritua gelditu zen eta hanka bat ez galtzeko Frantziara itzuli zen. Dena dela, liburuan ondorengo gertaren berri azaltzen da: 1839ko Lizarrako fusilamenduak, Bergarako besarkada... Lichnowskyk, bitartean, Ipar Euskal Herritik prozesua bizi izan zuen eta baita ere Karlos Maria Isidro Borboikoaren erbesteratzea.
Ulises (eleberria)
Egitura
Ulisesen episodio bakoitzak izenburu bat, idazteko teknika bat eta bere pertsonaien eta Odiseakoen arteko erlazioak ditu, baita erreferentzia sinboliko eta alegoriko ugari ere. Jatorrizko edizioan, eleberriak ez zituen izenburu eta erlazio horiek, Linati eta Gilberten eskemetan baitute jatorria. Joycek episodioen izenburu homerikoak aipatu zituen bere bere gutunetan.
1. episodioa: Telemako
Lekua: Martello dorrea, Sandycove (Dublingo badia)
Felix von Lichnowsky
Obra
Gerrako esperientziak bilduz urte haietan oso liburu ezaguna idatzi zuen. Lan horretan Karlos Maria Isidro Borboikoaren inguruan zegoen ustelkeria eta barne-borrokak azaldu zituen, baita ere karlisten armadak egin zituzten hankasartzeak eta bortizkeriak. Interesgarria da, bestetik, liburuan Euskal Herriari eta euskaldunei buruz ematen duen informazioa.
Beste liburu bat ere idatzi zuen:
Ulises (eleberria)
1. episodioa: Telemako
1904ko ekainaren 16a da (James Joyce bere emaztea izango zen Nora Barnacle ofizialki gorteatzen hasi zen eguna). Buck Mulliganek (medikuntzako ikasle krudel, hitzezko oldarkor eta zaratatsu bat) Stephen Dedalusi (Joyceren Artistaren gaztetako portreta idazlanean lehen aldiz agertu zen idazle gaztea) deitzen dio Martello dorrearen goiko solairura, nondik Dublingo badia ikus daitekeeen. Stephenek ez die Mulliganen txantxa oldarkorrei erantzuten, bere atentzio osoa Mulliganek gonbidatu duen Hainesengan (Oxfordeko antisemita ingeles bat) dagoelako. Stephenek Hainesekiko duen ezinikusiaren jatorria gauean horrek egin dituen intzirietan dago, amesgaizto baten ondorioz. Izan ere, Stephen aztoratu egin dute intziri horiek.
Felix von Lichnowsky
Euskaldunak eta Lichnowsky printzea
Erinnerungen aus de Jahren 1837, 1838 und 1839 liburuan Lichnowskyk euskalduneei buruzko informazio asko bildu zuen, batez ere liburuaren estiloa kontutan hartzen bada. Egilearen asmo nagusietarikoa guduen deskribapena, armak, uniformeak... baina sarritan euskaldunek eragiten dioten harridura ere jaso zuen. Esaterako muga gainditzeko abilezia, paisaiak, pilotaren jokoa, bizimodua... Behin baino gehiagotan herriko gastronomia aipatzen du. Ikuspuntu militar batetik euskaldunen antolaketa azpimarratu zuen. Interesgarriak dira Gortearen inguruko deskribapenak. Karlos Maria Isidro Borboikoa gortea ibiltaria zen, hau da, herriz herri zebilen. Horrela deskribatzen ditu Lichnowskyk herri desberdinak: Andoain, Tolosa, Azpeiti, Irun, Lizarra... Kasu horietan benetako bidaldi liburua ematen du.
Ulises (eleberria)
1. episodioa: Telemako
Mulliganek eta Stephenek dorretik begiratzen diote itsasoari, eta Stephen bere ama zenaz oroitzen da, oraindik samin handia baitu. Stephenek amaren heriotzeko ohean haren alde otoitz egiteari uko egiteak polemika sortzen du bien artean. Stephenek Mulligani esaten dio behin entzun ziola, bere amari buruz hitz egiten, "basatiki hila" bezalako esapideak esaten. Salaketa honen aurrean, Buck bere burua defendatzen saiatzen da, baina azkar ematen du amore. Bizarra egiten du, gosaria prestatzen du eta hirurek gosaltzen dute. Gero Buck abesten hasten da, abesti hori hilzorian zegoen amari Stephenek kantatu ziola jakin gabe.
Geroago, Haines eta Stephen hondartzara jaisten dira, Buckek lagun batzuekin igeri egiten baitu. Une horretan ikasiko dugu Buckek lagun bat duela oraindik izenik gabeko neskalagun bat duena (gero Milly Bloom izango zena, Leopold Bloomen alaba). Stephenek alde egiteko asmoa adierazten du, eta Buckek dorreko giltza eta dirua eskatzen dizkio. Joatean, Stephenek gau horretan dorrera itzultzeko asmorik ez zuela adierazten du, Bucki usurpatzaile deituz.
2. episodioa: Nestor
Lekua: Mutilen eskola, Dalkey herriska
Stephen historiako eskola bat ematen ari da Pirrok Epiron lortutako garaipenei buruz. Ikasleak aspertuta daude, ikasgaia ezagutzen ez dutelako eta diziplinarik ez dutelako. Eskola utzi baino lehen, Stephenek igarkizun korapilatsu bat kontatuko die, honen erantzuna hauxe da: amona zuhaixka baten azpian lurperatzen duen azeria. Ikasleetako bat, Sargent, atzean geratzen da Stephenek arazo aritmetikoak nola konpondu erakutsi diezaion. Stephenek atsegin ematen dio, baina estetikoki desatsegina den itxurari erreparatzen dio eta amak harenganako duen maitasuna irudikatzen saiatzen da. Ondoren, Stephenek Deasy jauna bisitatuko du, ikastetxeko zuzendari antisemita, eta haren ordainsaria eta gutun bat jasoko ditu. Gutun hori egunkariko argitaletxera eraman beharko du argitaratzeko. Deasyk lanaren bidez irabazitako diruaren asebetetzeaz eta aurrezkiak eraginkortasunez administratzearen garrantziaz ohartarazten dio Stepheni. Eszena honek, eleberriko esaldirik ospetsuenetako bat sortzen du, non Stephenek hau dio: “Historia amets bat da, zeinetatik ni esnatu nahian nabilen“. Halaber, Jainkoa, berarentzat, “oihu bat atarian” da. Deasy jaunak iraganeko gertaerei buruz duen ikuspegi partziala arbuiatzen du Stephenek, gertakari horiek bere aurreiritziak justifikatzeko erabiltzen baititu. Episodio honen amaieran, Deasyk beste ohar sutsu bat egin zuen juduen aurka, esanez juduak sekula jazarri ez zituen herrialde bakarra zela Irlanda, sekula sartzen utzi ez zielako.
Buñol
Buñol (valentzieraz Bunyol) Valentziako Erkidegoko udalerria da, Hoya de Buñol/Foia de Bunyol eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua. Eskualdeari izena ematen dion herria da, gaur egun udalerririk populatuena Chiva den arren.
Ulises (eleberria)
3. episodioa: Proteo
Lekua: Sandymount Strand hondartza
Frantziska Erromatarra
Frantziska Erromatarra (Francesca Romana; Erroma 1384 - Erroma, ), Francesca Bussa de Leoni jaioa, beneditar moja eta mistikoa izan zen. Paulo V.a aita santuak kanonizatu zuen, 1608ko maiatzaren 9an; jaieguna, martxoaren 9an du.
Ulises (eleberria)
3. episodioa: Proteo
Ordua: 11:00
Buñol
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 10.062 biztanle zituen.
Ulises (eleberria)
3. episodioa: Proteo
Stepehen, hondartzarako bidean eta atsekabetuta, hausnartu egiten du bere familiaz, Parisen ikasle izan zen garaiaz eta bere amaren heriotzaz. Aldi berean, harkaitz batzuen gainean etzatzen da eta txakurrarekin paseatzen ari den bikote bati begiratzen dio. Ideia poetiko batzuk idazten ditu eta alde egitea erabakitzen du, muki bat harkaitz batean itsatsita musuzapirik ez duelako.
4. episodioa: Kalipso
Lekua: Bloomdarren etxea, Eccles Street, 7
Ordua: 08:00
Goizeko zortziak dira berriro. Leopold Bloom, iragarki-biltzaile judua, Eccles kaleko 7. zenbakian bizi da eta gosaria prestatzen ari da. Gosaria eta posta Molly bere emazteari eramaten dizkio. Jarraian, bere alaba Millyren gutun bat irakurriko du. Episodioaren amaieran, Leopold komun-ontziaren gainean eserita dago, hesteak libratzen.
5. episodioa: Lotojaleak
Lekua: Westlamd Row geltoki ingurua
Ordua: 10:00
Bloom posta bulegora abiatzen da, ezkutuka, bide luzeago bat hartuz. Han Henry Flowerri igorritako maitasun-gutun bat jasotzen du Marta Clifford delakoaren partetik. Egunkari bat erosi eta lagun batekin topo egiten du. Berriketan ari diren bitartean, Bloomek galtzerdiak dituen emakume batengana zuzentzen du begirada, baina tranbia bat pasatzen zaio eta oztoptzen dio begirada. Ondoren, gutuna irakurri eta kalezulo batean kartazala botatzen du. Farmazia batean sartzen da eta Bantam Lyonsekin topo egiten du, eta nahi gabe zaldi-lasterketa baterako apustu-txartel bat ematen dio. Azkenik, Bloom bainu-etxera doa, egun osorako garbitzeko.
6. episodioa: Hades
Lekua: Hileta-segizioa Prospect hilerriraino
Ordua: 11:00
Bloom zaldi-kotxe batera igotzen da beste hiru gizonekin, haien artean, Stephenen aita den Simon Dedalus. Paddy Dignamen hiletara eraman zituzten, Glasvenin auzoko Prospect hilerrira. Kotxea Stephen eta Blazes Boylanen ondotik igarotzen da. Ibilbidean zehar eztabaidatzen dute hiltzeko eta lurperatua izateko modu ezberdinei buruz. Horrek Bloomi pentsarazten dio bere hildako semeari, Rudyri, eta bere aitaren suizidioari buruz. Kapera batean sartzen dira, hiletaren lekuko dira eta, ondoren, hilkutxa daraman gurdiarekin batera irteten dira. Bloomek hiletan zira duen gizon misteriotsu bati erreparatzen dio. Bloomek heriotzari buruz pentsatzen jarraitzen du, baina episodioaren amaieran pentsamendu txarrak uxatzen ditu, “bizi odol-borbortsu beroan” arreta jartzeko.
7. episodioa: Eolo
Lekua: Egunkarien bulegoak
Ordua: 12:00
8. episodioa: Lestrigoiak
Lekua: Bazkaria
Ordua: 13:00
Bloomen pentsamenduak bazkariari buruzko aipamenekin zipriztintzen dira bazkalordua hurbiltzen den heinean. Aspaldiko maitale batekin topo egingo du, Josie Breenekin. Horrek Mina Purefoyren erditzearen berri emango dio. Burton hoteleko jatetxera sartzen da, baina nazkatuta dago gizonak animaliak bezala jaten ikustean. Orduan, Davy Byrneren tabernara joaten da. Han Flynn Sudurluzek harrera egiten dio. Gazta-sandwich bat eta ardo edalontzi bat hartzen ditu, eta hausnartzen du Mollyrekin izandako harremanaren lehen egunei buruz eta bere ezkontza nola hondatu den: "Niri. Eta orain nik ". Bloomek jatetxea uzten duenean, Flynn Sudurluzek Davy Byrnerekin hitz egiten du Bloomen izaera soilaz. Bloom, orain, Museo Nazionalera doa, greziar jainkosen estatuei eta, bereziki, horien behealdeei begiratzeko. Iristean, bere emaztearen maitalea den Boylan ikusten du kalearen beste aldean, eta, izuak hartuta, museoan sartzen da.
9. episodioa: Eszila eta Karibdis
Lekua: Liburutegi Nazionala
Ordua: 14:00
Liburutegi Nazionalean, Stephenek Shakespeareren lanen bere teoria biografikoa azaltzen die zenbait ikasleri. Bere ustez, Hamlet Anne Hathaway emaztearen ustezko adulterioan oinarritua dago. Bloom Liburutegi Nazionalean sartzen da Keyesen iragarkia hobetzearren. Ez dute elkar ikusten Stephenek eta Bloomek.
10. episodioa: Harkaitz alderraiak
Lekua: Dublingo kaleak
Ordua: 15:00
Episodio honetan 18 eszena eta “coda” bat daude, Dublingo kaleetan zehar hainbat pertsonaiaren ibilbideak erakusten dizkigutenak. Atala, William Humble Dudleyko kondearen kabalkadaren azalpen batekin amaitzen da. Kabalkadak jada eleberrian ezagututa ditugun pertsonaia batzuekin topo egiten du aurkitzen du. Ez Stephen ez Bloom ez daude euren artean.
11. episodioa: Sirenak
Lekua: Ormond hoteleko taberna
Ordua: 16:00
Bloomek afari bat du Stephenen osaba Richie Gouldingekin Ormond hotelean. Han Mollyren maitalea den Blazes Boylanek berarekin topo egiten du, eta gero Mollyrekiko hitzordura joango da, Bloomdarren etxera. Afaltzen duen bitartean, Bloomek Lydia Douce eta Mina Kennedy zerbitzari limurtzaileei begiratzen die. Horiek Simon Dedalusen abestia abesten dute.
12. episodioa: Ziklopea
Lekua: Bernie Kiernan´s puba
Ordua: 17:00
Frantziska Erromatarra
Bizitza
Erroman jaio zen, guraso noble eta aberatsak zituela. Hamaika urte zituela, moja izatea erabaki zuen, baina gurasoek Lorenzo Ponzianorekin, Aita Santuaren tropen Erromako komandantearekin, ezkontarazi zuten. Hitzartutako ezkontza izan arren, aski senar-emazte zoriontsuak izan ziren. Frantziska eta Vannozza ezkonahizpek otoitz egin eta behartsu zein gaixoak bisitatzen zituzten; era horretan, gauza bera egitera bulkatu zituzten beste emakume batzuk.
Frantziskaren eskuzabaltasuna 1413-1414. urteetako izurritean nabarmendu zen bereziki. Haren hiru seme-alabetako bi hil ziren Izurri Beltzaren ondorioz, eta sufrimendu horrek behartsuen beharrekiko sentiberatu zuen. Lorenzo zauritua itzuli zen gerratik, eta Frantziskak zaindu zuen, 1436an hil zen arte.
Frantziskak aurrera egin zuen kontenplazio bizitzan. Mirari eta estasiaren dohainak zeuzkan, eta aingeru guardakoaren ikuskaria izaten zuen. Umiltasun, obedientzia eta eroapenagatik nabarmentzen zen. 1425eko abuztuaren 15ean, Jasokundearen egunean, Santa Maria Nova monasterioan, oblatu bilakatu zen beste 9 emakumerekin batera. Hasieran oblatuak nor bere etxean bizi izan ziren, 1433ko martxoan Tor di Specchiko monasterioa sortu zuen arte. Olibeteko oblaten kongregazioak San Benediktoren arauak hartu zituen, eta 1433ko uztailean Eugenio IV.aren onespena lortu zuen. 1436an alargundu zen, eta bera ere Tor de Specchira erretiratu zen.
Harriet Williams Russell Strong
Harriet Williams Russell Strong (Búfalo, AEB, 1844ko uztailaren 23a - Los Ángeles, 1926ko irailaren 6a) gizarte-ekintzailea, asmatzailea, nekazaria, enpresaria, kontserbazionista eta mugimendu feministaren hasieraren irudi nabarmena izan zen. Emakumearen Ospearen Areto Nazionalera eta Asmatzaileen Famaren Areto Nazionalera eraman zuten. Ura biltegiratzen eta uholdeak kontrolatzen egindako berrikuntza aitzindariei esker, besteak beste, Hoover presa eta All-American kanala eraiki ziren.
Haurtzaroa eta bizitza
Harriet Strong Buffalon jaio zen, New Yorken, eta Henry Pierreponten eta Mary Guesten (Musier) laugarren alaba zen. Irakasle pribatuek eta Beniciako (Kalifornia) Dama Gazteen Mintegian hezi zuten. Ikasketak amaitu eta bi urtera, 19 urterekin, Charles Strong-ekin ezkondu zen Charles Strong Nevadako zilarrezko meatze baten jabekidea zen, eta bertan 7 zuzentzen zituen. Biek osasun psikiko ahula zuten, eta, 1864an, nerbio-depresioak senarrari eragin zionean, dimititu egin behar izan zuen Nevada's Gould Curry Mining Cotik ondo ordaindutako postutik, eta 325 akreko lursaila erosi zuen anaiarekin. Horietatik 220 Whitterren, San Gabriel ibarrean, ustiatzen zituen. Lurra arrantxo bihurtu zuen, baina ez zuen onurarik sortzen, udan lehorra izateagatik. 1873an Nevadara lan egitera itzuli zen, eta emaztea baserrian bakarrik geratu zen lau alabak hazteko. Noizean behin baino ez zuten elkar ikusten. Depresioaren eta nekearen aurka ere borrokatuz, Harriett Strong-ek bizkarreko mina jasan zuen 1983an, eta 5 min geldiarazi zituen. Otsailean, Filadelfiara joan zen sendatzera, eta han jakin zuen bere buruaz beste egin zuela senarrak, porrot egin eta zorigaiztoko inbertsioen ondorioz zorpetuta baitzegoen. Inbertitzeko, Charlesek arrantxoa 2 hipotekatu egin zuen. Haren zordunek eta lehengo kideek arrantxoa eta meatze-parteak eskatzen zituzten konponketan. Harrietek, ekaina arte Filadelfian geldirik egon ondoren, arrantxoaren errentagarritasuna lortzen zuen lehortearen arazoa nola konpondu aztertu zuen. Bere kabuz ikasti zuen agronomia, biologia eta botanika.
Buñol
Jaiak
Urtero, abuztuaren azken asteakenean, Tomatina deritzon jaia ospatzen da.
Harriet Williams Russell Strong
Haurtzaroa eta bizitza
1926ko irailaren 6an Los Ángelesen trafiko-istripu batean hil eta Forest Lawn Memorial Parken hilobiratu zuten.
Nekazaria eta enpresaria
Kaliforniara itzuli zenean, arrantxoa baratze bihurtzea erabaki zuen. Han kokatu zuen errentagarriena, intxaurrondoak, eta jabetzaren 150 akre bete zituen. Hazkuntza-abiadura eta, beraz, larrialdian egonda, inbertsioaren itzulera oso luzea zenez, kalearteko laboreak landatu zituen: limondoak, granada-arbolak, batez ere Panpako belarrak. Belar hauen lumak, koloreztatu ondoren, apaingarri gisa, oso ondo saltzen zirela ikusi zuen. Arrakasta handia izan zuen, izan ere, bigarren urtean Pampako belarrek 4.000 dolarreko irabaziak eman zituen, arrantxoa salbatzeko. 9
Ondoren, uraren kudeaketaren arazoa aztertu zuen, Kaliforniak uda oso lehorrak izaten baitzituen, eta hezetasun konstantea beharrezkoa zen intxaurrondoak hazteko. Eskura zegoen teknologiarik ezean, patentatu zuen ureztatze-sistema bat asmatu zuen.
Epe luzera, AEBko fruitu lehorren saltzailerik handiena izan zen, eta merezi izan zuen "Panpetako erregina"ren osagarri gisa eman zioten "Fruitu lehorren erregina"ren ezizena. Ondoren, oparotasunak baratze zaintzarako eta lur osagarriak erosteko aukera eman zion.
Berritzailea eta uraren kudeaketako militantea
Harriet Strong-ek urarekin lotutako arazoak aztertu zituen, uholde- eta biltegiratze-arazoak barne. Gainezka egiten zuen iturrian, uholdeak saihesteko, eta Colorado ibaiko arroila handian presak egitea proposatu zuen, ura ureztatzeko eta elektrizitatea sortzeko. 1887ko abenduaren 6an, patenta 6 bat utzi zuen eskailerako presak eta biltegiak eraikitzeko. Aurkeztu zuen berrikuntza zen goranzko gertuko presak eraikitzea, haran batean, kanoi batean edo ur-ibilgu batean, halako moldez non, urak baxuena bete zuenean, uretan gora zabaltzen baita aurreko presaren barnealderaino, hura bermatzera eta haustura-arriskuak murrizteko. Beste patente bat lortu zuen, 1894ko azaroaren 6an, hondakinak erreserbatzeko eta ura biltegiratzeko metodo berri baterako. Bi domina jaso zituen asmakizun hauengatik, Chicagoko 1893ko Erakusketa Unibertsalak emanak. 1918an, Kongresuko Hidroelektrizitate Batzordeak ikuskapena egin zion, eta gobernuari eskatu zion Coloradoko ur-goraldiko urak biltegira zitzala, Arroila Handian bere metodoaren arabera presak eraikiz, uholdeak kontrolatzeko eta zeuden izakinak handitzeko. Hala, nekazaritzako lurreko milaka hektarea ureztatzeko eta elektrizitatea sortzeko erreserba ikaragarria eratzeko aukera eman zuen. Halaber, proiektu horri esker armadaren ur- eta janari-hornidura bermatuko zela adierazi zuen. Haren ideia baztertu egin zuen Kongresuak 1918an, alferrikako gerra-ahaleginak aitortu baitzituen, eta Harriett Strong-ek susmoa zuen arbuio hori emakume izatearekin lotuta zegoela. Hil eta bi urtera, Boulder Canyon Actaren aldeko botoa eman zuen Kongresuak. Hoover presa eraikitzeko aukera eman zuen, baita ura kudeatzeko lehen proiektu transnazionala ere. Kanal nazional baten proposamena 1942an ezarri zen.
Harriet Strong-ek ureztatzeko berrikuntzei esker Kaliforniako basamortuaren zati bat lur emankor bihurtzeko aukera eman zuen..
Emakumeen aldeko ekintza
Harriett Strong ziur zegoen bakoitzaren berrikuntza-ahalmenez, emakumeak barne:"'Emakumea adimen eta bihotz batekin sortu zen, utz diezaigun garuna ere izaten'."Halaber, uste zuen emakumeentzako botere politikoa lortzeko giltzarria gai ekonomikoak menderatzea zela, eta sareko erakunde batek bakarrik uzten ziela emakumeei eragiten zieten kritika gogorretatik ihes egiten ohiko zereginetik ateratzen zirenean, nahiz eta boto-eskubideaz baliatzen zen. Amerikako Negozio Ligan oinarritu zen, eta haren helburua hauxe zen, emakumeei ekonomiaren eta negozioen munduaren arauak aztertzeko aukera ematea, "senarra edo aita hilez gero," independentzia bermatzeko. 1897an ura kudeatzeko sozietate bat sortu nahi izan zuen, Bartolo Water Co pasealekuan. 1900ean gauzatu zuen proiektu hori, 110.000 dolarreko errenta finkoko mailegu bat eskainiz eta akziodunak bakarrik zeuden emakumeak eskatuz. Berrerosketan, enpresak irabaziak lortzen zituen inbertitzailearen onerako.
Ulises (eleberria)
12. episodioa: Ziklopea
Dublingo biztanle anonimo batek kontatzen du episodio hau. Narratzailea Bernie Kiernan´s pubera doa, non "herritarra" deitzen dion pertsonaia batekin topo egiten duen. Leopold Bloom tabernan sartzen denean, hiritarrak errieta egiten dio, oso antisemita baita. Bloomek hiritarrari bere Salbatzailea judua dela gogorarazten dio. Bloom tabernatik irteten ari denean, herritarrak, haserre, gaileta poto bat botatzen du Bloomen buruaren kontra, baina huts egiten du. Episodioa narratzailearen ahotsaz aparteko kontakizun luzeez beteta dago: lege-jargoizko hiperboleak, Bibliako pasarteak, irlandar mitologia, etab.
13. episodioa: Nausikaa
Lekua: Sandymount Strand hondartza
Ordua: 20:00
Gerty McDowell, Sandymount Strand hondartzan dagoen emakume gazte bat, maitasunaz, ezkontzaz eta feminitateaz hausnartzen du, iluntzen ari den bitartean. Bloomek urrundik begiratzen dio, eta neskak bere hankak eta azpiko arropa erakusten dizkio (zaila da bereiztea zer dagoen errealitatetik eta zer dagoen fantasia sexualetik, Bloomen aldetik). Gerty joaten denean, Bloom konturatzen da neska herrena dela. Digresio batzuen ondoren, Bloomek ama-etxera joatea erabakitzen du, Mina Purefoy bisitatzera.
14. episodioa: Eguzkiaren abelgorriak
Lekua: Ama-etxe Nazionala
Ordua: 22:00
Bloomek Mina Purefoy erdituko den ama-etxera bisitatzen du eta Stephenekin topo egiten du. Hori Buck Mulliganekin eta Medikuntza Fakultateko bere lagunekin edaten ari da. Taberna batera joaten dira, eta han edaten jarraitzen dute, haurraren jaiotza arrakastatsuaren bilakaera gertutik jarraituz. Episodio hau Joyceren hitz-jokoz beteta dago eta ematen du Joycek ingeles hizkuntzaren historia osoa laburbildu nahi duela
15. episodioa: Zirtze
Lekua: Burdela, Bella Cohen andrearen etxea
Ordua: 00:00
Episodio hau antzerki-gidoi gisa idatzita dago, agertokiko jarraibideak barne. Narrazioa etengabe eteten dute Stephenek eta Bloomek esperimentatutako haluzinazioek. Stephen eta Lynch Nighttownera doaz, Dublingo barruti gorrira. Bloomek atzetik jarraitzen die eta ustekabean Bella Cohenen burdelean aurkitzen ditu. Stephenek dirua botatzen xahutzen ari dela ikustean, Bloomek dirua gordetzea erabakitzen du. Stephenek, haluzinazioak nozituz, bere amaren gorpu ustela ikusten du, berari aurre egiten. Izututa, makila argi-armiarma bat jotzeko erabiltzen du eta burdeletik korrika irteten da. Bloomek berehala ordaintzen dizkio Bellari kalteak, eta korrika irteten da Stephenen atzetik. Azkenean, soldadu ingeles batekin eztabaida sutsuan aurkitzen du, eta soldaduak, Stephenek erregea iraindu zuela iritzita, ukabilkada bat ematen dio. Polizia iritsi eta jendea sakabanatu egiten da. Bloomek Stephen zaintzen duen bitartean, Rudy, bere seme zenari buruzko haluzinazio bat jasaten du.
16. episodioa: Eumeo
Lekua: Zalgurdi-gidarien txosna
Ordua: 01:00
Bloomek zalgurdi-gidarien txosnara eramaten du Stephen, zentzua berreskuratzearren. Han, marinel mozkor batekin, D. B. Murphyrekin, topo egiten dute. Kotxe baten gainean, Stephenek Johannes Jeep konpositore barrokoaren abesti espiritual bat abesten du. Biek euren misoginia aldarrikatzen dute.
17. episodioa: Itaka
Lekua: Bloomdarren etxea, Eccles Street, 7
Ordua: 02:00
Bloom Stephenekin itzuliko da etxera, eta Stephenek uko egingo dio gaua han pasatzeko eskaintzari. Bi gizonek atzeko lorategian pixa egiten dute, Stephen joaten da, ilunpetan galduta, eta Bloom etxera sartu eta lotara doa. Atala katekesiaren erara idatzita dago, galdera eta erantzunekin.
18. episodioa: Penelope
Lekua: Bloomdarren etxeko logela
Ordua: zehaztu gabea
Molly Bloomek hausnartu egiten du, bere senarraren ondoan ohean dagoen bitartean. Mollyk asmatzen du Leopoldek eiakulazio bat izan duela egun horretan, eta horrek beste emakume batzuekin izan ditzakeen desleialtasunak gogoratzeko aukera ematen dio. Boylanen eta bere senarraren arteko desberdintasunak aztertzen ditu, gizontasunari dagokionez. Leopoldek eta berak zortea dutela sentitzen du, ezkontzeko zailtasunak gorabehera. Mollyk bere miresle asko ere gogoratzen ditu, aurrekoak eta egungoak. Arropa dotorea erosteko dirurik ez izatea deitoratzen du, eta Leopoldek bere iragarki-bilketa lanari utzi beharko diola uste du eta hobeto ordaindutako bat lortu behar. Gero pentsatu zein politak diren bular femeninoak genital maskulinoekin alderatuta. Gogoan du senarrak diruagatik biluzik posatzea proposatu zion garaia. Bere pentsamenduak Boylanera itzultzen dira, eta ordu batzuk lehenago izan zuen orgasmora.
Kanpoan tren-txistu bat entzuten da, eta Molly Gibraltarreko bere haurtzaroan pentsatzen hasten da. Bere asperdura eta bakardadeagatik, bere buruari gutunak idaztera joana zen. Gogoan du alabak postal soil bat bidali diola goiz hartan, eta senarrak gutun oso bat jaso duela. Imajinatu egiten du Boylanen maitasun-gutun berri bat jasotzea. Gogoan du Mulvey tenientearengandik jaso zuen lehen amodiozko gutuna. Mollyk Gibraltarreko zubiaren azpian musu eman zion tenienteari. Gero, harremana galdu zuen berarekin eta gal detzen dio bere buruari zer gertatuko ote zitzaion tenienteari, baita ere, zer gertatuko zitzaion berari, Leopoldekin ezkondu izan ez balitz.
Mollyk hilekoa etortzear dagoela sentitzen du, eta horrek baieztatu egiten du Boylanekin izandako hitzordu sekretuak ez duela haurdunaldirik eragin. Pixontzia erabiltzen du. Joan den egunean Boylanekin izandako gertaera ezberdinak bere burutik pasatzen dira. Itzuli ohera eta pentsatu Leopoldek eta biek etxez aldatu behar izan duten aldietan. Bere burua Stephen Dedalusengana doa, berak ezagutzen baitu umetatik. Stephen, egia esan, ez da batere harroa, eta, are gehiago, inozoa dela uste du. Amestu egiten du berarekin sexu-harremanak izatearekin. Stephenek sorbalda gainetik begira ez diezaion ikasten hastea erabaki du. Gero, senarraren sexu-ohitura arraroetan pentsatzen du, eta azkenean pentsatzen du munduak askoz hobeto funtzionatuko lukeela gizarte matriarkaletan antolatuko balitz. Bere pentsamendua berriro Stephenengana zuzentzen da, eta honen amaren heriotza gogoratu ondoren, bere seme Rudyrena ekartzen du gogora. Deprimituta, baztertu pentsamendu-lerro hau.
Leopold goizean esnatzea deliberatzen du, baita Boylanekin duen aferaren xehetasunak ematea ere, Leopoldi bere erruduntasuna norainokoa den ulertarazteko. Lore batzuk eskuratzea erabakitzen du, Stephen etorriko balitz ere. Loreak gogoan, Leopolden ezkontza-proposamena gogoratzen du, baita bere onarpena ere: "Bai esan ninan bai nahi dut Bai”. Esaldi honekin amaitzen da eleberria.
Euskarazko itzulpena
Joyceren lana euskaratuta argitaratu zuen 2015eko udan Xabier Olarra itzultzaileak, Ulises izenburuaz, Iruñeko Igela argitaletxean (ISBN 978-84-943560-4-9). Edizio sendo bat da, 1017 orrialdekoa. Itzultzailearen sarrera labur baten ostean, eleberriaren testua dator (11-781 orrialdeak), eta azkenik eranskinak (Stuart Gilberten eskema, 785-787 or.; Eolo episodioko figura erretorikoen zerrenda, 789-796 or.; eta itzultzailearen ohar luzeak, 797-1017 or.).
Zinemarako egokitzea
Liburua, izen bereko film baten jatorria izan zen, 1967ko Ulysses, zentsura arazo larriak izan zituena, testuari zion leialtasun zorrotzagatik. Irlandan, film hau ez zen 2000. urtera arte baimendu.
Bloom, Joyceren Ulises liburuaren zinemarako egokitze berriaren izenburua da, Sean Walshek 2003an zuzendua, eta, protagonista bezala, Stephen Rea duena, Leopold Bloomen paperean.
Psammophis punctulatus
Psammophis punctulatus Psammophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Ptiloris intercedens
Ptiloris intercedens Ptiloris generoko animalia da. Hegaztien barruko Paradisaeidae familian sailkatua dago.
Le Margnès
Le Margnès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Susanna Agnelli
Susanna Agnelli (Turin, 1922ko apirilaren 24a - Erroma, 2009ko maiatzaren 15a) Italiako emakume enpresaria, aristokrata, politikoa eta idazlea izan zen.
Le Margnès
Biztanleria
2007an Le Margnès udalerrian erroldatutako biztanleak 47 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Susanna Agnelli
Biografia
Susanna Edoardo Agnelli eta Virginia Bourbon del Monte- ren alaba zen eta Gianni Agnelliren arreba. Turineseko Agnelli familiaren adierazle nagusietako bat izan zen, FIAT Italiako automobil enpresa nagusiaren jabea. Bigarren Mundu Gerran Gurutze Gorrian sartu zen zauritutako soldaduak garraiatzen zituzten ontziei laguntza ekartzeko.
Rama I.a
Phra Phutthayotfa Chulalok —nazioartean Rama I.a errege izenaz ere ezaguna— (พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก; Ayutthaya, - Phra Nakhon, ) Siamgo erregea izan zen.
Le Margnès
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Susanna Agnelli
Biografia
1974 eta 1984 artean, Monte Argentario udalerriko alkate izan zen, Grosseton. 1976an diputatu hautatu zuten, eta 1979an eurodiputatu. 1983an Italiako Alderdi Errepublikarraren zerrendako senatari hautatu zuten.
Le Margnès
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Susanna Agnelli
Biografia
Italiako Atzerri Arazoetarako Ministerioko idazkariorde izendatua 1983 eta 1991 artean, Ministroen Kontseiluko hainbat presidenterekin lan egin zuen. 1995 eta 1996 artean Atzerri ministro kargua bete zuen, eta Farnesina jauregian egoitza zuen ministeriora heldu zen Italiako historiako lehen emakumea eta bakarra izan zen. Posizio horretatik, Nazio Batuen barruan borroka hasi zuen Estatu Batuetako diplomaziaren aurka, Segurtasun Kontseiluaren erreforma saihesteko, Italia munduko handien testuingurutik kanpo uztea suposatuko zuena. Bere ondorengoak, Lamberto Dini-k, borroka hori garaipenera eramango zuen.
Le Margnès
Etxebizitza
2007an 65 etxebizitza zeuden, 23 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 64 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 23 etxebizitza nagusietatik 22 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 alokairuan okupaturik zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 1ek hiru zituen, 8 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Susanna Agnelli
Biografia
PRIren zerrendetan 1979ko Europako hauteskundeetan hautatua, atzerriko harreman ekonomikoen batzordeko kidea izan zen. Parlamentuko talde demokratiko liberalean sartu zen. 1981eko urrira arte egon zen karguan.
Le Margnès
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Árni Magnússon Islandiar Ikasketen Institutua
Árni Magnússon Islandiar Ikasketen Institutua (Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, ; Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies), Islandiako Hezkuntza, Zientzia eta Kultura Ministerioko institutu bat da, eta ikerketak egiten ditu Islandierazkoko eta antzeko ikasketa akademikoetan, batez ere Islandiako hizkuntzan eta Islandiako literaturan, eremu horietan ezagutzak zabaltzeko, eta dituen edo bere zaintzapean dituen dokumentu bildumak babesteko eta garatzeko. Besteak beste XVII. mendean sortutako euskara-islandiera pidginaren glosario batzuen eskuizkribu batzuk dauzka. Árni Magnússon du izena institutuak, Islandian XVII.-XVIII. mendeko Erdi Aroko eskuizkribuen bildumagile jakintsua izan zenaren izena, hain zuzen ere.
Susanna Agnelli
Biografia
1980ko hamarkadan Ingurumen eta Garapenerako Munduko Batzordeko Italiako kide bakarra izan zen, eta horren barruan Brundtland Txostena egin zen.
Le Margnès
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 29 ziren, horien artean 21 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 21 pertsona aktiboetatik 20 lanean zeuden (14 gizon eta 6 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden eta 2 ikasten zeuden.
Árni Magnússon Islandiar Ikasketen Institutua
Árni Magnússon Institutua (Stofnun Árna Magnússonar) institutu akademikoa izan zen Reykjaviken, Islandian. Institutuak Landnama, Heimskringla eta Islandiar sagak zituzten Erdi Aroko eskuizkribuak zaindu eta aztertu behar zituen. 2006ko irailaren 1ean, institutuak bat egin zuen Islandiako Hizkuntza Institutuarekin, Islandiako Unibertsitateko Lexikografia Institutuarekin, Sigurður Nordal Institutuarekin eta Islandiako toki-Izenen Institutuarekin, egungo Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies (Islandiar Ikasketen Institutua) sortzeko. Bere kontseilu eta finantzaketa propioa duen unibertsitate-erakundea da. Hezkuntza, Zientzia eta Kultura ministroak bost kideko batzorde bat izendatu du lau urterako. Hiru kide Unibertsitateko Senatuak izendatutakoaren arabera izendatzen dira, eta bi, izendapenik gabe. Horietako bat lehendakaria da. Ministroak zuzendari bat izendatzen du bost urteko aldietarako, Batzordeak hala gomendatuta.
Donibane Garazitik Orreagara (Donejakue bidea)
Frantses Bidea, Donibane Garazi n zein Orreaga n hasten dela esan daiteke, eta Donejakue bide guztietatik ezagunena eta jendetsuena da, beste bideekiko alde handiarekin. Europa ko barnealdetik datozen lau erromesbide historiko nagusietatik hiruk horra jotzen dute, eta Donibane Garazitik kilometro gutxira dagoen Ostabat herri txikian elkartzen dira.
Árni Magnússon Islandiar Ikasketen Institutua
Vesteinn Ólason doktorea izendatu zuten Islandar Ikasketen Institutuko zuzendari 2006ko irailaren 12an. Vesteinn Árni Magnússon Institutuko zuzendaria izan zen 1999ko maiatzaren 1etik 2006ko irailaren 1era. Ondoren, beste lau instituturekin bat egin zuen Magnússon Islandiar Ikasketen Institutua sortzeko. Gup Rún Nordal irakasleak 2009ko martxoaren 1ean hartu zuen institutuko zuzendari kargua, bost urterako izendatua.
Donibane Garazitik Orreagara (Donejakue bidea)
Konpostela ko Erromesaren Bulegoaren estatistiken arabera, 2019an Bulegoan erromesaldiaren egiaztagiria aurkeztu eta “La Compostela” diploma jasotzera 347.578 erromes agertu ziren, % 51 emakumeak eta % 49 gizonak. Horietatik, 189.937 pertsona iritsi ziren Frantses Bidetik, hau da, % 54,6a. Donibane Garazin 33.198 erromes hasi ziren, guztizkoaren % 9,55, eta Orreagan berriz 4.920 erromes, %1,42.
Árni Magnússon Islandiar Ikasketen Institutua
Historia
Islandiak Danimarkako Gobernutik autodeterminazioa 1904an jaso ondoren, Islandiako parlamentua (Alþingi) Arnamagnæan eskuizkribuen bildumaren zati handi bat gutxienez Islandiara itzultzeko eskatzen hasi zen, XVII. mendearen amaieran eta XVIII. mendearen hasieran jasotako eskuizkribuak eta Árni Magnússon-ek jaso zituen beste dokumentu batzuk. 1927tik 28ra lau eskuizkribu eta 700 bat gutun eta beste legezko dokumentu itzuli ziren Islandiako artxibo nazionalera. 1962an, institutu berezi bat sortu zen, Handribid ofnun Íslands izenekoa (ingelesez: "Icelandic Manuscript Institute", euskaraz: Islandiako eskuizkribuen Institutua). Hamar urte geroago, Kopenhageko eskuizkribuen transferentzia serio hasi eta gero, institutuari buruzko legeak aldatu egin ziren, eta Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi izena eman zitzaion (oro har, Árnastofnun). Islandiako Unibertsitatearekin elkartuta egon zen administratiboki 2006ko irailaren 1a arte, Islandiako beste lau instituturekin bat egin zuenean Islandiako ikasketen institutu independente zabalagoa sortzeko: Islandiako Ikasketen Institutua, Árni Magnússon.
Idauze-Mendi
Idauze-Mendi ([iðaus̻e menði]) Zuberoako udalerria da, Arbaila eskualdean kokaturik dagoena.
Susanna Agnelli
Idazle jarduera
Idazle eta biografoa, batez ere "Vestivamo alla marinara" izeneko autobiografiaz gogoratzen da, non Miss Parker andere gobernadorearen esaldi errepikatua aurkitzen den: "Don't forget you are an Agnelli" (Ez ahaztu Agnelli bat zarela), eta best sellerrra izan zen Italian eta beste herrialde batzuetan, Bancarella saria jaso zuen 1975ean. Bere egilearen beste izenburu batzuen artean daude: Questo libro è tuo (1993), Ricordati Gualeguaychu (1982) eta Addio, addio mio ultimo amore (1985).
Guariba (São Paulo)
Guariba Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Donibane Garazitik Orreagara (Donejakue bidea)
Etapen luzera eta aterpetxeak
Gidek diotenez gain, erromes asko daude etapei jaramon egin beharrean, norberaren egoera fisikoari edo aterpetxeen egokitasunei begiratzen dietenak, oinezkoek sarritan 30/40 km. eta bizikletan doazenek 80/100 km. betez egunero. Ondorioz, ibilbideko hiri, herri eta herrixka guztietan daude aterpetxeak erromesen eskura, publiko ak zein pribatuak, prezioen eta pribatutasun-mailen arabera. Horrek adierazten du lurraldearen garapen ekonomikoarentzat, aterpetxeak beste eragile batzuk direla.
Idauze-Mendi
Ingurune naturala
Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da, bertara isurtzen diren Arangorena (12,5 km) eta Uhalteberri errekekin batera.
Paul Garabedian
Paul Roesel Garabedian (Փոլ Գարաբեդյան; Cincinnati, 1927ko abuztuaren 2a - Manhattan, 2010eko maiatzaren 13a) estatubatuar matematikaria eta zenbakizko analista izan zen. Garabedian New Yorkeko Unibertsitateko Fluidoen Dinamika Konputazional Sailaren Zuzendaria izan zen Courant Matematika Zientzietako Institutuan. Ezaguna da fluidoen dinamika konputazionalaren eta fisikako plasmaren alorretan egindako ekarpenengatik, Potentzialaren teoriako eta transformazio konformeko existentziazko frogapen dotoreetatik stellaratorrak diseinatzeraino eta optimizatzeraino doazenak. Garabedian Zientzien Akademia Nazionaleko kide hautatu zuten 1975ean.
Le Margnès
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Idauze-Mendi
Historia
Idauze eta Mendi herriak 1842. urteko ekainaren 27an batu ziren udalerri bakarra osatzeko.
Vézilly
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 155 ziren. Familiak 57 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Lamérac
Biztanleria
2007an Lamérac udalerrian erroldatutako biztanleak 197 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 115 etxebizitza zeuden, 88 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 110 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 88 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 82 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Le Margnès
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Le Margnès udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Paul Garabedian
Hezkuntza eta karrera
Cincinnatin (Ohio) jaio zen, Garabedian Brown Unibertzitatean lizentziatu zen 1946an eta 1947an Harvard Unibertsitatean egin zuen master bat, biak matematikan. 1948an Harvard Unibertsitateko doktoretza lortu zuen, Lars Ahlfors zuzendaritzapean. Brown Unibertsitatean aurkitu zuen Frances Bauer, luzaroan bere lankidea eta laguntzailea izango zena.
Vézilly
Etxebizitza
2007an 97 etxebizitza zeuden, 66 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 97etxeak ziren. 66 etxebizitza nagusietatik 62 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 95 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 72 lanean zeuden (40 gizon eta 32 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Donibane Garazitik Orreagara (Donejakue bidea)
Etapen luzera eta aterpetxeak
Donejakue bidearen aterpetxe berezienak ezaugarri hauek dituzte: borondatezko ospitaleroek kudeatuak izanik udalenak edo erlijiosoenak dira; dohainik direnak borondatea ematea eskertzen dute afaria, ohea eta gosariagatik; sarritan ekitaldiren bat edo errezu erlijiosoren bat antolatzen dute; eta erromes denak konpartitzen duten afari komunitarioa egiten da. Adibide ugarien artean honakoak aipa ditzakegu: Zabaldika, Monjardin, Logroño, Tosantos edo Bercianos. Hainbat erromesentzat aterpetxeetako afari komunitarioek esanahi berezia dute, etapen luzera horren arabera antolatuz.
Árni Magnússon Islandiar Ikasketen Institutua
Eskuizkribuak
Garrantzi historiko eta kulturaleko hainbat eskuizkribu biltzen ditu institutuak, gehienak Arnamagnæan eskuizkribu-bildumakoak. Hauek, besteak beste:
Lamérac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Paul Garabedian
Hezkuntza eta karrera
1949an, Garabedian Kaliforniako Unibertsitatean irakasle laguntzaile gisa sartu zen eta 1952an irakasle titular bihurtu zen. 1956an, Stanford Unibertsitatera matematika irakasle gisa joan zen. 1959an, New Yorkeko Unibertsitateko orain Courant Institutua izenez ezagutzen den Matematika Zientzien Institutura joan zen. 1978an, fluidoen dinamika konputazionalaren zuzendari nagusia izendatu zuten New Yorkeko Unibertsitateko Courant Matematika Zientzietako Institutuan. Karrera akademiko luze eta emankor batean, Garabedian doktoreak 27 doktore-tesi zuzendu zituen. Lehenengoa 1953an izan zen (Edward McLeod) eta azkena 1997an iritsi zen (Connie Chen).
Londresko portua
Londresko portua Erresuma Batuko Londres hirian dagoen itsas-portua da. 2008an portuak 53 milioi tona eta bi milioi kontainer (TEU) mugitu zituen.
Donibane Garazitik Orreagara (Donejakue bidea)
Donejakueren Frantses Bideko lehen etapa
Donejakueren Frantses Bidearen lehen etapak bi aukera ditu, Napoleon en Ibilbidea edo Luzaide ko Ibilbidea.
Londresko portua
Historian zehar, portuaren kokapena Tamesis ibaiaren bokalerantz mugitu da, hiriaren hazkundearekin batera.
Donibane Garazitik Orreagara (Donejakue bidea)
Donejakueren Frantses Bideko lehen etapa
Lehena gogorra eta ikusgarria da, eta Pirinioa k gurutzatuko ditugu Cizeko portuetatik barrena, Donibane Garazi ko 172 metroko altitudetik Lepoeder muinoko 1.430 metrora igoz. Ondoren, pagadi-baso zoragarri batetik jaitsiko gara 945 metroko altitudea duen Orreaga ra. Beraz, 1.258 metroko desnibel positiboa eta 485 metroko desnibel negatiboa egingo dira.
Londresko portua
Eraberritzea
XX. mendearen amaieran, portuarenak ziren hainbat gune eraberritu eta etxebizitza eta bulegoak eraikitzeko erabili ziren. Esaterako Docklands izeneko gunea. Erabilerarik gabeko gune abandonatuan, Londresko finantza barruti berria altxatu zen.