cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ideologia
Terminoa
Argien Garaian, ideologoek, Antoine Destutt de Tracyren bultzadaz (Cabanis, Volney, Garat, Daunou), ideien zientzia berri bat ezarri nahi izan zuten. Haien asmoa zen ideiak fenomeno natural gisa aztertzea, gizakiaren eta bere ingurune naturalaren arteko harremana adierazten zuten fenomeno natural gisa. Étienne Bonnot de Condillacen sentsualismoaren ildotik, ideien jatorria bilatzen baitzuen, pentsamenduaren azterketa zientifikoa egin nahi zuten. Ideologia, beraz, pentsamendu sistema koherente eta naturaltzat hartzen zen, bere esparru historikoaz bereiz.
Hala ere, Georges Canguilhemen arabera, ordea, ideologo haiek positibistak ziren avant la lettre, liberalak, antiteologoak eta antimetafisikoak ziren, mitoak eta obskurantismoa uxatzen saiatuz. Bonaparterengan sinetsi zuten, Frantziako Iraultzaren jarraitzaile gisa, antinapoleoniko bihurtzeko. Eta hain zuzen Napoleon I.ak deuseztatu zuen haien irudia, errealismo politiko eta sozialaren izenean, pentsamendu hutseko metafisiko gisa salatuz.
Arazo horrek XIX. mende osoa hartzen du, pentsamendu zientifikoaren hedapenarekin eta industria iraultzarekin batera. Pentsalariak sistema global eta koherente baten bila aritzen ziren, lege zientifikoak gizarte fenomenoei aplikatzearen inguruan artikulatu nahi zutena. Kasu batzuetan, polarizazioa ideologia zientifikoaren eta sinesmen erlijiosoen artean gertatzen da.
XIX. mendean, Marxek proposatu zuen ideologia ez hartzea sistema neutraltzat, eta argi kritikoa eman zion garaiko ideologiaren jatorrizko kontzeptuari: ideologia gizarte klaseen interesetarako balio duen iritzi sistema gisa ikusten zuen (ikus beherago Analisi marxista). Ezagutzaren eta gauzaren arteko erlazioaren aldaketaren kontzeptuari ekin zion berriro. Ideologiak, orduan, izendatzen du egoera batetik sortutako ideia sistema bat, errealitatearekin duen benetako harremana ezagutzen ez duena.
Georges Canguilhemen arabera:
Gaur egungo adierak
Ideologia ikuspuntu soziologikotik begira daiteke: Guy Rocher quebectar soziologoak honela definitu zuen ideologia «ideia eta irizpen sistema esplizitu eta, oro har, antolatu bat, balio duena talde edo kolektibo baten egoera deskribatzeko, azaltzeko, interpretatzeko edo justifikatzeko, eta, hein handi batean, balioetan oinarrituta, talde edo kolektibo horren ekintza historikoari orientabide zehatz bat proposatzen diona».
Azterketa epistemologikoek ideologiaren birformulazio ñabartuago bat egin izan dute: zientzien kontzeptualizazioa ahalbidetu ondoren, ideologiaren neutraltasuna, eraikuntza eta oinarriak ere aztertzen dira. Kritika marxista haien azterketa ikuspegi bat baino ez da.
Christian Duncker filosofo alemanak «ideologia kontzeptuaren hausnarketa kritikoaren» beharra aipatu zuen, 2006an. Bere lanean, ideologiaren kontzeptua sartzen saiatu zen lehen planoan, hala nola epistemologiarekin eta historiarekin estu lotutako kezkak. Ideologia terminoa irudikapen sistema gisa definitzen da, egia absolutua berariaz edo inplizituki adierazten duena. Hannah Arendtek idatzi zuen ideologia berezko zer bat dela fenomeno totalitarioetan eta zenbait ezaugarri bereizezin dituela. Alde batetik, mundua behin betiko interpretatzeko sistema bat osatzen du, munduaren asmo orojakilea eta «oroadierazlea» erakusten ditu, berdin iraganeko edo etorkizuneko gertaerak izan. Bestetik, beraren izaera ukaezin eta faltsutuezina indartzen du. Inoiz ez du huts egiten eta errealitatetik guztiz askatzen da. Ideologiaren beste ezaugarri bat da «logikotasuna», barne koherentzia izateko gaitasuna, kontraesana prozesu logiko batean etengabe integratzeko gaitasuna. Ideologia, ikuspuntu horretatik, izan nahi duena da: ideia baten logika.
Ideologia talde pentsamendu bat da; diskurtsoa, ikusmena eta logika talde sostengatzaileari eta gizarte osoari zuzentzen zaio, zenbat eta jende gehiago bil dezan. Bestela esanda, talde batek bere boterea areagotzeko bitarteko bat da ideologia, gizartean indar politikoa eta sostengua metatuz. Ideologia, ordea, oso oker egon daitekeen ikuspegi partziala da (adibidez, nazismoa), baina gehiengoa izaten saiatzen da, eta, horregatik, enuntziatu baten arabera ezartzen da (pertsona baten eta haren taldearen diskurtsoa, gutxiengoarena), eta logika bat du hari eusten dion egitura gisa (ikus totalitarismoa). Gehiengoaren tirania da, baina ideologian gehiengo hori indar instrumentalizatu bat da: hala ere, talde batek beste bati edo gizartearen politikari eragiten dionean, ez dago demokrazia, era zorrotz batez ikusita, baizik beste gobernamendu mota bat baizik.
Badira ideologia kasu batzuk ere, bururik eta antolakuntzarik nahi ez dutenak (adibidez, anarkismoa): baina «ikuspegi baten logika» horrek bertikalki ezarritako diskurtsoa errefusatzen duenez, talde pentsamendua baztertzen du, eta ideologia izaera eztabaidagarri bihurtzen da.
Soziologia eta ideologia
Ideologiaz ari gara, baldin eta erreala interpretatzen duten ideia edo ideia-multzo jakin bat egiazkotzat hartzen badira eta gizarte-talde batek gizarte jakin batean kontzienteki konpartitzen baditu. Ideia horiek oso ezaugarri identitario bihurtzen dira, erlijioaren, nazioaren, gizarte-klasearen, sexuaren, alderdi politikoaren, gizarte-elkartearen eta abarren antzera, eta talde txiki eta itxiak, sektak edo talde nagusi eta irekiak nahiz futbol-talde baten aldekoak eratzen dira.
Kanpotik, indar handiagoz lotu zaio politikari, non alderdien klientelismoak interes estuak eta itxiak ezartzen baititu. Haren garapenean, gizabanakoaren portaerak sineste faltsu bat, pentsamendu faltsu bat eta hortik gizarte-praktika faltsu bat sorrarazten ditu. Gainera, talde ideologikoko kideek onartzen dute gizabanako jakin bat taldekoa den ala ez, oinarrizko pentsamenduen aurrekontu komun batzuk partekatzen dituen ala ez.
Ideologiak esku hartu eta justifikatzen du, gizarte talde edo klaseetako ekintza pertsonalak edo kolektiboak zuzentzen dituela, eta talde edo klase horien interesetarako balio duela. Errealitatea modu onargarri eta lasaigarrian azaldu nahi du, baina kritikarik gabe, kontsignen eta leloen arabera bakarrik funtzionatuz.
Baina sortzen duena sineste faltsuak dira, aldez aurreko interpretazioa edo justifikazioa banakako eta taldeko irudimenean zegoen bezala mantentzen dutenak, egiazko inguruabarrak edozein direla ere. Horregatik, azkenean, ideiak eta errealitatean nekez onar daitekeen praktika bereizten dituzte.
Ideologia aztertzeaz arduratzen da ezagutzaren soziologia, zeinaren oinarrizko aurrekontua baita errealitatea interesaren arabera faltsutzeko giza joera. Norberaren interesari jarraitzen dio dagokion gizarte-taldean mundua ikusteko moduetan; gizarte-talde batetik bestera eta gizarte bereko beste sektore batzuen barruan aldatzen diren moduetan. Interes pertsonalean esku hartzen du, eta taldea kohesionatzen du, fikziozko nortasuna eraikitzen baitu bizitzeko modu gisa, eta hortik kanpo eraikitako errealitatea baloratzen baitu. Horregatik, kasu gehienetan, diskurtsoak gainjartzen dira errealitate-mailaren arabera, eta utopiak eraikitzen dira.
Eremu politikoan, eta muturreko kasuetan, errepikatutako gezurrak, mendekotasunak eragiten du. Oro har, erraz ikusten da neurrigabeko interesa, kontzientzia faltsuan oinarritua, ideia horien arabera bakarrik interpretatutako bizitzaren ideiaren irudia edo forma, azken batean, totalitarismora jotzen duen ideologia.
Azterketa marxista
Karl Marxen aburuz, gizartearen klase banaketa legitimatzeko balio duten ideia, balio eta arauen multzoa da ideologia.Klase nagusiak ezarritako «mundu ikuskera» gisa deskribatzen du marxismoak ideologia nagusia. Gizarte ordenamendua arrazoi natural edo erlijiosoengatik azaldu eta justifikatzen duen eraikuntza intelektuala da. Egia esan, ikuspegi hori klase menderatzaileak bere nagusitasuna indartzeko edo zabaltzeko, hau da, interes material berekoien bilaketa ezkutatzeko tresna bat baino ez litzateke izango: hartara, dagoen boterea indartzeko, klase menderatzailearen ideologia aurkezten da klase menderatzailearen interesak gizarte osoarenak balira bezala. Ideologia gizarte horren gainegitura bihurtzen da. Friedrich Engelsen hitzetan, «pentsatzaileak kontzienteki baina kontzientzia faltsuarekin egin dezakeen prozesua da ideologia. Mugimenduan jartzen duten benetako indar eragileak ezezagunak dira oraindik ere; bestela, ez litzateke prozesu ideologikoa izango».
Karl Marxek ideologiari buruz egiten duen kritika, batez ere, ideologia horrek ezkutatzen duen miseriaren kritika da, hori gizarte harremanetan datzana, aldi berean miseria horren motor eta emaitza. Lehenengo miseria lan egin beharra da, Das Kapital liburuak gizartearen antolaketan inplikatutakoa, kapital horren zati bat ez duen pertsona orok bere lan indarra saldu behar baitu. Habermas, Althusser eta bestek garatuko zuten ideologiaren ikuskera kritiko hori.
Jean-Paul Sartrek honela definitiu zuen ideologia: «munduaren ikuskera orokor bat», marxismoaren iritzia aldeztu gabe, korronte horretakoa izan arren.
Louis Althusserek «Estatuaren aparatu ideologikoak» kontzeptua erabiltzen zuen (eskola, familia, erlijioa, informazioa, sindikatua, legeak, kultura eta politika), Estatuaren «errepresio aparatuetatik» (armada, gobernua, administrazioa) bereizteko.
Azterketa situazionista
Situazionistek ―hala nola Guy Debord filosofoak― ikuspegi kritiko batez ikusi zuten Ideologia; are eta gehiago, ideologiaren ikuspegi kritikoa izan zen nahitaezko baldintza situazionisten arteko harremanean: bere buruari erantzuten dion munduaren irudikapena («ametsen mundua munduaren ametsa da», Raoul Vaneigem), bakoitza proiektu baten multzoaren erantzule da; kasu honetan, amaiaraztea ikuskizuna, gizarte antolamendua edo «zuzenean bizitako guztia urrundu egin da irudikapen batean»; ikuskizuna kapitalaren forma landutzat hartzen zuten.
Argiago esanda, Internazional Situazionistaren iritziz, erakunde iraultzaile guztiek kritikatu behar dute «ideologia oro ideietatik bereizitako botere eta bereizitako boterearen ideia gisa».
Saint-Simon
Henri Saint-Simongoa (1760-1825), Louis de Rouvroy (Saint Simongo dukea) idazlearen lehengusu txikia, ideologia kontzeptua berreskuratu zuen lehenengoetako bat izan zen, sistema filosofiko oso bihurtzeko, zientzietan erabat oinarritua, erlijioen edozein ekarpen alde batera utzita, ateoa baitzen. Oso zeregin berezia izan zuen ideologiaren hedapenean.
Ideologoen eraginpean, 1801-1825 artean sistema global bat eraiki zuen Saint-Simonek, «sareen filosofia» deitu izan dena. Saint-Simonen aburuz, gizakien sare organikoekin (odol sareak, nerbio sistema) parekagarriak dira, fisiologiarekin metafora eginez ―une hartan bete-betean garatzen ari baitzen―, gizabanakoek gizartean dituzten harremanak. «Sarearen ahalmenaren» kontzeptua sortu zuen, horrela. «Kristautasun berria» izena eman izan zioten sistema hari, baina guztiz oker, Isaac Newton erreferentzia nagusitzat hartuta, Jainkoa ordeztu nahi baitzuen grabitazio unibertsalaz. Maila espiritualean, zientziek erlijioa ordezkatzen dute; maila tenporalean, ekonomialariek politikariak ordezkatzen dituzte.
Gobernu sistemak hiru ganbera izan behar lituzke: asmatzaileen ganbera, zientzialarien ganbera eta exekuzio ganbera, industrialez osatua. Saint-Simonek industria aurrerapenean kokatzen du sineste osoa. Industrialismoaren bultzatzaileetako bat izan zen, termino hori erabili baitzuen 1824an bere industrialen katiximan. Haren sistema erlijiotasunez oso kutsatuta zegoen.
Sistema koherente baten bila (1825)
Inperioko gerrek eta Berrezarkuntzak denbora batez atzendu bazuen ere, ideologoen eskolan izandako kezka, sistema koherente bat bilatzeko, 1825 aldera piztu zen berriro, Karlos X.aren erregealdiaren hasieran, hain zuzen ere Henri Saint-Simongoa hil zen urtean.
1825-1826 urteak izan ziren, Frantzian, sistema filosofiko global bati buruzko gogoetarako une bat. Ideien historiako mugarri bat izan zela esan daiteke. Gogoeta hartan parte hartu zuten pentsalariak izan ziren Auguste Comte, Barthélemy Prosper Enfantin, Charles Fourier eta, ziurrenik, Félicité Robert de Lamennais, katolikoen gogoetan konprometitua baitzen.
Aldi hartan, mugimendu ugari hasi ziren: ideologiak, utopiak, geroago liberalismoari buruzko teoria handiak sortu zituztenak, bai eta sozialismoaren korronteak ere.
Saint-Simonismoa: jarraipena
Saint-Simon hil zenean (1825), Barthélemy Prosper Enfantin ingeniariak haren doktrinari jarraitu zion. Saint-Amand Bazard Ikazkinak elkarte sekretuaren sortzailearekin batera, Exposition de la doctrine de Saint-Simon (1829) liburua argitaratu zuen. Horrela, Saint-Simonen jarraitzaileen mugimenduak ideia berk zabaltzen jarraitu zuen, denboran zehar eraldatutako forma desberdinetan. 1831n, Enfantinen talde liberaletik banandu zen Saint-Amand Bazard, eta sentiberatasun sozialistaren adar bat sortu zuen, eragina izango zuena bereziki Marxengan; Lazare Hippolyte Carnot, Lazare Carnoten bigarren semeak, egunkari batean parte hartu zuen; Michel Chevalier, saint-simondar jarraitzaile liberala, Napoleon III.aren aholkulari hurkoa zen...
Horrela, Saint-Simonen ideiek eragin handia izan zuten Frantzian garapen industrialaren fasean, Bigarren Inperioaren garaian, eta gero III. Errepublikan (iraultza industriala). Munduan ere hedatu ziren ideia haiek, Afrikan eta Ekialde Ertainean izan zen frantses kolonizazioaren bidez, Enfantin izan baitzen bultzatzaile nagusietako bat. Horrela, «frantses ideologia kolonial» bat aipatu izan da. Aplikazio praktikoak izan zituzten ideia haiek, esate baterako burdinbideen, errepideen eta ubideen eraikuntzan, eta gaur egun oraindik ere telekomunikazio sareetan.
Auguste Comteren positibismoa
Auguste Comte 1817tik 1824ra bitartean izan zen Sain-Simonen idazkari, baina gero bere bidea hartu zuen, filosofia mugimendu propio bat sortzeko.
Comteren ideologia bi zatitan banatzen da:
Mundua hildakoek gobernatzen dute. Gizateria izaki handi bat da, Izaki Gorenaren jarraipen moduko bat, bera baitzen «apaiz nagusia». Positibismoak eragin erabakigarria izango zuen XIX. mendearen erdialdetik aurrera pentsalari eta esparru askotan: positibismo logikoa, positibismo juridikoa eta neopositibismoa.
Lehen ideologien ezaugarriak
Saint-Simonen eta Auguste Comteren ideiek bat egiten dute nolabaiteko erlijiozkotasunarekin eta erabateko fedearekin, zientziak, teknikak eta industriak gizartearen aurrerapena bultzatzeko daukaten indarrean. Biek baztertu zuten metafisika, eta xedearen ordez fenomenoen azalpen zientifikoa nahiago zuten. Antzinako greziar eta erromatarren autore klasikoak bazter utzi zituzten, Erdi Aroan eta Pizkundean berreskuratuak ziren arren. Ez ziren oinarritu ez presokratikoetan, ez antzinako filosofian.
Ideologia eta zientziak
Ideologia zientifikoaren nozioa «munstro logiko» bat izan daiteke lehen begiratuan, zientzia kategorikoki baitago aurrez aurre ideologia politiko, juridiko, ekonomiko eta erlijiosoekiko. Marxek ez zuen zientzia aipatzen ideologien artean, nahiz eta zientzia gizakien jarduera materialaren mende egon.
Zientzialarien ideologia
Ideologia filosofikoak dira, orobat, zientzialarien ideologiak. Adibidez, XIX. mendean zientifismoa agertu zen: jakintza zientifikoak esparru guztietan ezjakintasunetik ihes egiteko aukera eman behar du, eta, beraz, gizateria zientifikoki antolatzeko. Era berean, zientzia edo teknologia neutralak direla aldarrikatzea, ideologia filosofiko baten parte izan daiteke (urkako beste ikuspegi bat: erlatibismoa, edo interesek zehaztutako sinesmen soziologiko batera murriztea zientzia).
Ideologia zientifikoa
Canguilhemen arabera, ideologia zientifikoa izango litzateke filosofoen ideologia bat, asmo zientifikoz egina, «ustezko edo balizko» zientzialarien ideologia, sarritan aitzindaritzat hartuak izan direnak. Adibide gisa jartzen ditu Maupertuis («atomo seminala»), Leclerc («molekula organikoa»), Charles Bonnet («izakien eskala») eta Diderot (Le Rêve d'Alembert, izaki bizidunen bilakaera), hau da, natura zientzien arloko ideologia zientifikoak.
Ideologia zientifikoa ez da kontzientzia faltsu bat (Marxek ideologia ulertzen zuen bezala), ezta zientzia faltsua ere, zientzia faltsuak ez baitu inoiz faltsua aurkitzen eta ez baitio ezeri uko egiten. Zientzia faltsuak ez du historiarik; aldiz, zientzia guztiak egoera «aurrezientifiko» batetik pasatzen dira. Beraz, ideologia zientifikoa zera da:
Ideologia zientifikoa ez da sineskeria bat, jakintzaren eremuan usurpatutako leku bat hartzen badu ere, ez baitago sinesmen erlijiosoen esparruak. Ideologia zientifikoa goregi dago kokatuta, zientziaren aldean. Irismenetik kanpo ere badago, ideologiak esleitzen dion beste esparru batean kokatzen baita zientzia finkatua.
Zientziaren historia
Canguilhemek bereizten ditu, alde batetik, benetako gertaeren segida baten arabera artikulatzen den zientzien historia bat, ideologia zientifikoarekin zerikusirik ez duena; eta, bestetik, «zientzia bat bere historian egiaztatze arauen arazketa landutzat hartzen duen» zientzien historia bat, eta, aitzitik, zientzia horretaz arduratu behar duena.
Canguilhemen arabera, ideologia zientifikoaren berezitasuna onartu egin behar da, «zientifikotasunaren maila desberdinetan» leku bat eginez; bestela, zientzien historia ideologia bat izan liteke, bere adiera gutxiesgarrian, alegia, kontzientzia faltsua. «Egiaren historia bakarrik egin nahi izatera, gezurrezko istorio bat egiten da».
Epistemologia
Teoria zientifiko baten jatorria soziologikoa dela egiaztatzeak ez du esan nahi balio mugatua duenik. Adibidez, energia kontzeptuaren erlijio jatorriak ez dio ezer kentzen energia atomikoaren kontzeptuaren balio zientifikoari.
Ideologikoak izan daitezke teoria zientifikoak, eta horrek ez ditu nahitaez baliogabetzen. Balio duten teoria zientifikoak multzo ideologikoetan sar daitezke, eta ikuspegi ideologiko batek lurzorua presta dezake ikuspegi zientifikorako edo balio zientifikoa duten azterlanak sorrarazi (adibidez, ingurumen zientzien arloan).
Balio konparagarria duten beste teoria lehiakide batzuen artean hauta daiteke teoria bat, aukera ideologikoagatik, baina horrek ez du bermatzen aukeratutako teoriaren balioa, ezta izaera okerra ere.
Joseph Gabel filosofoaren arabera, «identifikazio zientifikoak errealitate konplexuak sinplifikatu nahi ditu, zientziaren eskura jartzeko». Identifikazio ideologikoak are eta gehiago sinplifikatzen ditu batzuetan sinpleak diren errealitateak, «horrela eskaintzen den erosotasun intelektualaren truke, jende oldeen atxikimendua lortzeko».
Analogia positibo bat egon daiteke zerbait ezagutu nahi duenak jada ezaguna den zerbaitekin parekatuz; eta analogia negatibo bat ideologia batek zerbait gorrotarazi nahi duenean lehendik gorrotatua den zerbaitekin parekatuz.
Ideologien mendea
XX. mendea definitzeko ideologien mendea espresioa Jean Pierre Faye filosofoak asmatu zuen, 1998an. Ideologia terminoa, XIX. mendean eztabaida intelektualerako erreserbatua, XX. mendean gizarte eta pentsamendu mugimendu handien bide bihurtu zen, komunikabide berriek, propagandak, indarkeriak eta errepresioak doktrinatzen dituzten masa handien euskarrian.
Gerren arteko aldian, aurrez aurre dauden ideologia politikoak faxismoa eta komunismoa dira funtsean, nahiz eta. mendetik liberalismoak bere bertsio demokratikoan (bien artean definitzen dira), kontserbadorismoa, sozialismo demokratikoa, anarkismoa eta nazionalismoak iraun duten. Feminismoa, bakezaletasuna, ekologismoa eta arraza berdintasunaren aldeko mugimenduak eta sexu-identitatearen onarpena ideologia ez dira erabat politikoak, gizartea eraldatu nahi dutenak. Badirudi erlijio mundua ez dagoela munduko ikuspegi berri gehienetatik (alemanez Weltanschauung ) XX. mendearen amaiera arte, André Malrauxek hil baino lehentxeago profetizatu zuenean (1976): XXI. mendea erlijiosoa izango da edo ez da izango. Hori berresteko goiz da, baina, harrezkero, kristautasun integrista, katolikoa nahiz protestantea, eta fundamentalismo islamiarra berritu egin dira, bai herrialde garatuetan (gerraosteko kristau-demokraziaren interklasismotik haratago doa), bai azpigaratuetan (deskolonizazioaren garaian nagusi zen hirugarren munduzaletasuna edo 1970eko hamarkadako askapenaren teologia ordezkatzen ditu). Gauza bera gertatzen da nazionalismo hinduarekin. Europeismoa edo Europako mugimendua krisi ideologiko argi batean sartu da, eta horren adierazgarri da Lisboako Tratatua Europar Batasunean inguratzen duten eztabaida erreformistetan balioak eta muga kontinentalak definitzeko ezintasuna.
Pentsamendu ahula
Bestalde, 1980ko eta 1990eko hamarkadetatik aurrera, ideologia kontzeptua debaluatu egin zen, paradigma intelektual berrietara ez zelako egokitzen; esate baterako, dekonstruktibismoa (Jacques Derrida), edo, oro har, postmodernitatea deritzona, pentsamendu ahula proposatzen baitute (Gianni Vattimo), eta, neurri batean, ideologia malgua eta gertagarria. Testuinguru kultural horretan, «hirugarren bidearen» kontzeptua formulatzea (Anthony Giddens), globalizaziora eta liberalismo ekonomiko arrakastatsura egokitzea jarrera sozialdemokratetatik (Tony Blairren laborismo britainiarra edo Bill Clintonen lehendakaritza); praktikan, kontserbadurismoaren ikuspegi askotara hurbiltzea da.
Terminoaren mespretxuzko erabilera
Batzuetan, ideologia kontzeptua pentsamendu sistema bati, munduaren ikuskerari edo autoreari ospea kentzeko edo deskalifikatzeko erabiltzen da, ideologizatuta dagoela adieraziz. Printzipioz, ideologia egoera sozial baten aurrean ikuspegi handiagoa eta ekintza-programa propositiboa proposatzen dituen jarrera arrazoitua da. Hala ere, talde nagusi ustel baten eskuetan dagoen ideologia batek bere pribilegio-posizioa indartzen duen sineste eta arrazionalizazioen sistema gisa jarduten du. Terminoaren mespretxuzko erabilerak honela ulertzen du ideologia:
Talde egoismoa
Giza ondasunaz mintzatzean, Bernard Lonerganek ideologia ustelaren eta taldeko norberekeriaren arteko harremana zehazten du, eta hau dio: «Norbanakoen egoismoak bere jarduteko moduaren zentsura publikoa jasan behar duen bitartean, taldeko egoismoak, bere burua goraipatzera ez ezik, beste talde, doktrina eta teoriei ekiteko merkatua ere irekitzen du».
Cheznovice
Cheznovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 731 biztanle ditu eta 7,8 kilometro koadroko azalera. Rokycanyko barrutian dago.
Ideologia
Talde egoismoa
Hau da, ideologia bitarteko praktiko bihurtzen da, eta, aldi berean, gehiengoen onarpena, menderatzea, jokaeren autojustifikazioa eta aurkarien akatsa ahalbidetzen ditu, nahiz eta ideia multzoa ez den errealitatearekin, populazioaren berezko interesarekin eta ondasun komunarekin bat.
Cheznovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1061 urtean egin zen.
Ideologia
Dogmatismoa eta totalitarismoa
Erabilera gutxiesgarri horren arabera, ideologiek mundua zerbait estatikotzat hartzen dute. Horregatik, edozein ideologiak bere burua ikusten du gizartearen edozein arazori, orainari nahiz etorkizunari, irtenbidea eman diezaioketen ideien gordetzaile gisa. Horrek dogmatismo bihurtzen du ideologia, zeren eta besteen ideiei ixten baitzaie eguneroko bizitzan planteatzen diren arazoei konponbideak emateko iturri gisa, eta bera da azalpen osoa eta azkena; batzuek azalpen krudela deitzen dutena.
Muturreko kasuetan, ideologia batek iritzi kontrajarririk emateko aukera ukatzera eraman dezake, bere postulatuak gezurtaezintzat jota. Ideologia egia ukaezintzat hartu ondoren, totalitarismorako bidea irekitzen da, bai politikoa, bai erlijiosoa, teokrazia ere deitua. Disienta egiten duen oro arazo bihurtzen da talde nagusiarentzat, ideologia aldarrikatzen duen egia dogmatikoaren aurka baitoa. Hori da disidenteek, fakzioek eta sektek sortzen duten arazoa.
Literatura kritika
Lau elementu horiek islatuta agertzen dira kontakizuneko pasarteetan, eta literatura lanaren ideologia borobiltzen laguntzen dute. Prozedura analitiko hori soziokritika delakoaren baitan kokatzen da, eta literatura ikasketen atal bat da.
Collins (Iowa)
Collins Iowako hiri bat da. Story konderrian kokatua dago. 2010ean 495 biztanle zituen, 1.27 kilometro koadrotan banatuta.
Tczów udalerria
Tczów Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Zwoleń barrutian kokatuta. 72,15 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4924 biztanle zituen.
Lebiasina floridablancaensis
Lebiasina floridablancaensis Lebiasina generoko animalia da. Arrainen barruko Lebiasinidae familian sailkatzen da.
Gymnapogon urospilotus
Gymnapogon urospilotus Gymnapogon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Arlequinus krebsi
Arlequinus krebsi Arlequinus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Sant'Agapito
Sant'Agapito Italiako udalerri bat da. Iserniako probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sant'Agapitok honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 7132
NGC 7132 galaxia bat da, Pegasus konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
General Elizardo Aquino
General Elizardo Aquino Paraguaiko udalerri bat da, San Pedroko departamenduan kokatua. 816 km²ko azalera du eta 2017ko estimazioen arabera 24705 biztanle zituen.
Jan Heemskerk
Jan Heemskerk Abrahamszoon (Amsterdam, 1818ko uztailaren 30a - Haga, 1897ko urriaren 9a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1874tik 1877ra eta 1883tik 1888ra.
Zuzenbidea ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen Ordezkarien Ganberako kide hautatu aurretik. Hasiera batean politikari liberala izan zen eta 1866tik aurrera kontserbadurismora aldatu zen. Barne ministroa izan zen (1868; 1874-1877; 1883-1888). Bi aldiz bete zuen lehen ministro kargua, 1874tik 1877ra eta 1883tik 1888ra.
Seme Theo Heemskerk ere lehen ministroa izan zen.
2450 Ioannisiani
2450 Ioannisiani asteroide baten izena da. irailaren 1an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1978 RP izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2450 Ioannisiani asteroidearen orbitak batezbeste 3,122 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,803 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,442 distantziara. Eszentrikotasuna 0,102 da, eta makurdura orbitala 2,53ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.7 da.
Dundalk (Maryland)
Dundalk Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Baltimore konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Soupplets
Saint-Soupplets Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Soupplets udalerrian erroldatutako biztanleak 3.300 ziren. Familiak 1.128 ziren, horien artean 219 pertsona bakarrekoak ziren (97 bakarrik bizi ziren gizonak eta 122 bakarrik bizi ziren emakumeak), 272 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 564 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 73 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.211 etxebizitza zeuden, 1.141 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 60 hutsik zeuden. 978 etxeak ziren eta 232 apartamentuak ziren. 1.141 etxebizitza nagusietatik 814 bere jabearen bizilekua ziren, 278 alokairuan okupaturik zeuden eta 49 doan lagata zeuden; 42 etxek gela bat zuten, 88 etxek bi zituzten, 149 etxek hiru zituzten, 313 etxek lau zituzten eta 549 etxek bost zituzten. 966 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 492 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 569 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.252 ziren, horien artean 1.742 aktiboak ziren eta 510 inaktiboak ziren. 1.742 pertsona aktiboetatik 1.613 lanean zeuden (811 gizon eta 802 emakume) eta 129 langabezian zeuden (62 gizon eta 67 emakume). 510 pertsona inaktiboetatik 147 erretiraturik zeuden, 249 ikasten zeuden eta 114 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Soupplets udalerrian 1.141 unitate fiskal zeuden, 3.290,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.261 euro zen.
Colo (Iowa)
Colo Iowako hiri bat da. Story konderrian kokatua dago. 2010ean 876 biztanle zituen, 2.75 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Soupplets
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 222 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 7 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 25 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 27 eraikuntza enpresak ziren, 54 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 17 garraio enpresak ziren, 10 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 24 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 17 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 59 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 7 zurginak, 4 iturginak, 2 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 4 ile apaindegiak, 10 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 4 etxerako tresna dendak, 1 altzari denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Soupplets udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1  eta anbulantzia 1  bat zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen. Saint-Soupplets udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 359 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Telatyn udalerria
Telatyn Poloniako Lublingo voivoderriko landa-udalerri bat da, Tomaszów Lubelski barrutian kokatuta. 111,8 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4090 biztanle zituen.
Chlebičov
Chlebičov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.167 biztanle ditu eta 3,62 kilometro koadroko azalera. Opava barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Dahomey Frantsesa
Dahomey Frantsesa frantziar kolonia izan zen, Mendebaldeko Afrika Frantsesaren zati 1894-1958 bitartean, egungo Beninen lurraldea hartzen zuena. Frantziak 1894an beretu zuen Dahomeyko Erresuma, eta Mendebaldeko Afrika Frantsesaren barnean sartu 1904an. 1958an, berriz, Frantziar Batasunaren estatu elkartu bilakatu zen, Dahomeyko Errepublika izenarekin.
Kutsadura
Kutsadura edo poluzioa edozein substantziak edo energia motak ingurumenean sor dezakeen desoreka edo kaltea da. Beti ondorio negatiboak izango ditu izadian, eta ondorioz, giza existentzia kaltetuko du. Kutsatzailea substantzia kimikoa edo baita energia ere (soinua, beroa, argia edo erradioaktibitatea...) izan daiteke.
Kutsadura, bere jatorriagaitik, kutsatzaile forma nola igortzen den edo zein den kutsatzen ari den ingurumenaren arabera sailkatu daiteke. Kutsadurak eragile asko dauzka, substantzia kimikoak (plagizidak, zianuro, herbizidak...), hiri hondakinak, petrolioa edo erradiazio ionizatzaileak. Guzti hauek gaixotasunak erakartzen dituzte eta ekosistemei edo ingurumenari kalte egiten die. Gainera, gas-egoerako kutsatzaile asko daude atmosfera gertakerietan parte hartzten dutenak, euri azidoaren sorrera, ozono geruzaren ahultzea eta klima-aldaketa, besteak beste. Kutsadurari aurre egiteko modu asko daude eta herrialdeak nazioarteko legegintzak dituzte kutsadura isurpenak erregulatzeko. Kutsadura orokorki ekonomia eta gizartearen garapenarekin lotuta dago. Gaur egun, Nazio Batuen Erakundea bezalako erakunde askok garapen iraunkorra ingurumena babesteko era bat bezala kokatzen dute orainarteko eta etorkizuneko generazioentzat.
2014ean Munduko Osasun Erakundeak airearen gehiegizko kutsaduraren ondorioz munduan urtero 7 milioi heriotza goiztiar gertatzen zirela ohartarazi zuen. 2015ean, ikerketa batek kutsadurak mundu mailan 9 milioi pertsona baino gehiago erail zituela erakutsi zuen. Europako Ingurumen Agentzia ren (AEMA) arabera, Espainiar estatuan 30.000 pertsona hiltzen dira urtero aire kutsaduraren ondorioz.
Antzinako kulturak
Airearen kutsadura betidanik egon da zibilizazioari lotuta eta historiaurrean sortu zela esan daiteke, gizakiak lehen aldiz sua sortu zuenean. Hain zuzen, historiaurreko koba batzuetan aurkitutako kedarrak kutsadura maila handia erakutsi dute, suaren erabilerak eta aireztapen faltak sortua. Science aldizkarian 1983an argitaratutako artikulu batek horrela aipatzen du :
Etxetik kanpoko airearen kutsadura lehen aldiz metalen forjatze lanek eragiten dutela uste da. Groenlandiako glaziarretako izotz kapetan egindako ikerketek antzeman zuten metalen kutsadura zegoela bertan, greziar, erromatar edo txinatar metal produkzio aroei lotuak.
Kutsadurari buruzko lehen erregistroak
Eduardo I.a Ingalaterrakoak, 1272an, ikatza erretzea debekatu zuen Londresen, bertako aire kutsadura arazo bat sortu zenean. Kutsadura mota honek arazo bat izaten jarraitu zuen Ingalaterran, bereziki Industria Iraultzaren iritsierarekin. Uraren kutsadura arazo larrienetako bat ere Londresen gertatu zen, 1858an Tamesis ibaiko hondakin-urek Izurrite Handia eragin zutenean. Hain zuzen, arazo hau izan zen Londreseko estolderia eraikitzea eragin zuena.
Industria Iraultza izan zen kutsadura ingurumen arazo bat bezala antzematea eragin zuena. Izan ere, lantegi handien sorrera eta ikatz eta erregaien kontsumo altuak airearen kutsadura handitu zuten eta produktu kimikoen isurketa ere eragin zuten.
1881ean Chicago eta Cincinnati hiriak izan ziren lehenak aire garbia ziurtatzeko legeak aldarrikatzen. Beste hiri estatubatuar batzuk adibide hau jarraitu zuten XX.mende hasieran, Airearen Kutsaduraren Saila sortu zenean (Barne-arazoetako Sail barruan). 1940ko hamarkadan Los Angelesek eta beste zenbait hirik smog handia izan zuten.
Kutsadurak berebiziko garrantzia hartu zuen Bigarren Mundu Gerra eta gero, ikusita gerrek eta entsegu nuklearrek sortutako euri erradiaktiboak ondorio larriak ekartzen zituela. 1952an katastrofe bat gertatu zen, 1952ko Londresko Laino Handia bezala ezaguna, eta 4.000 pertsona inguru hil zituena. Gertakizun honek ingurugiroari buruzko lege moderno garrantzitsuenetariko bat sortzea eragin zuen: 1956ko Aire Garbiaren Legea.
Lege honen sorkuntza eta onarpenak Ameriketako Estatu Batuetan eragin handia izan zuen eta ardura soziala garatzea ekarri zuen kutsaduraren inguruan. Hainbat gertakarik ere lagundu zuten kutsaduraren eragin kaltegarrien inguruan kontzientziatzen, adibidez, General Electric enpresak Hudson ibaira egiten zuen bifenilo polikloratuaren (PCB) isurketak ibai horretan arrantza egitearen debekua ekarri zuen 1974 an. Beste hondamendi ekologiko bat Niagara Falls-en gertatu zen, Love Canal auzoko etxebizitza batzuk 1947an Hooker Chemical and Plastics Corporation enpresak lurperatutako hondakin kimiko eta dioxinen gainean eraikita zeudela antzematean. Hondakin hauek bertako uretan antzemandakoan eta kantzerigenoak zirela baieztatutakoan, 1978an, auzo horretako biztanleek beraien etxebizitzak utzi behar izan zituzten. Gertakari hau garrantzitsua izan zen nazio mailan eta 1980ko Superfund Law-aren sorrera ekarri zuen, sustantzia kutsatzaile arriskutsuenen zerrenda bat biltzen duena. Hamarkada honetan hainbat itsasontziren istripuak ere izan ziren eta hauen petrolio-isuriek izugarrizko hondamendi ekologikoak sortu zituzten, adibidez, Amoco Cadiz itsasontziaren kasuan. 1984ean ere hondamendi handi bat gertatu zen, Bhopaleko istripua bezala ezaguna, Union Carbide enpresaren planta kimikoak metil isozianatoko nahigabeko isurketa bat egin zuen eta 3000-15.000 pertsona inguru hil ziren aste batzuen buruan. 1990ko hamarkadako hainbat prozedura penalek sustantzia kimikoen isurketak erakutsi zituzten, minbizia, esofagitisa eta gastritisa eragiten zutenak, beste gaixotasun batzuen artean. Lur industrialen kutsaduraren ikertzeak utzitako gune industrial terminoaren sorrera ekarri zuen, hirigintza-planetan kontuan hartzeko eta lur horietan ez eraikitzeko. Rachel Carson-en Silent Spring liburuaren argitalpena eta gero DDT-a debekatua izan zen garatutako lurralde gehienetan. Zientzia nuklearraren garapenarekin kutsadura erradiaktiboa agertu zen, ingurugiroan modu hilgarri baten egon daitekena milioika urtez. Arma nuklearren esperimentazio eta fabrikazioan lan egin duten zenbait lurraldek hondakin militar erradiaktinoak sortu dituzte eta, zenbait kasutan, hauek ondo utzi ez izanak hondamendi ekologikoak eragin ditu. 1950 eta 1960 hamarkadetan, oraindik Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna existitzen ez zenean, Mayak instalazio nuklearreko hondakinak Karachai lakura eta Techa ibaira isuri ziren, Cheliábinsk probintziako biztanleriari eraginez eta leuzemia kasuak sortuz. Worldwatch Institute-ek egindako ikerketa baten arabera, Karachai lakua munduko leku kutsatuena da, bertako erradiaktibitateak (6 sievert orduko) pertsona bat hilko luke ordubete azpitik.
Gerra Hotzean arma nuklearrekin entseguak egin ziren, sarritan herrietatik ez oso urrun, eta honek eragin kaltegarria izan zuen biztanlerian, erradiaktibitate maila altuengatik. Aipatutako hondamendiek eta erradiaktibitateak giza osasunean ondorio kaltegarriak dituela baieztatzen duten ikerketek energia nuklearrarekiko beldurra sortu dutela esan daiteke.
Anton Makarenko
Anton Semionovitx Makarenko (Анто́н Семёнович Мака́ренко, Анто́н Семе́нович Макаре́нко; Bielopolie, Ukraina, 1888ko martxoaren 13agreg./martxoaren 1ajul. - Mosku, 1939ko apirilaren 1a) sobietar pedagogo bat izan zen. Bere pentsamendu pedagogikoa hezkuntza jarduera kolektibista moduan ulertu zuen, aldi berean, garaiko sobietar ideologiari jarraiki, hezkuntzaren emaitza, errendimendu eta produktibitatea nabarmenduz. Eskolak komuna moduan antolaturik, ezaguerak transmititzeaz gainera, haur eta gazteen nortasun osoa osatu behar zuela aldezten zuen. Horrela, garaiko pedagogismo aurka jotzen zuen, hezkuntzaren helburua ideologia sozialistak eredutzat zituen pertsonak sortzea zela baieztatuz. Besteak beste, Gorki kolonia eta Dzerzhinski komuna eskola kolektiboak sortu zituen, non haur eta gazteek ikasiz gainera produkzio lan produktiboak ere egiten zituzten, antolaketa zorrotz batez. Bere lanetatik Poema pedagogikoa izenburukoa da ezagunena.
Biografia
Anton Semionovich Makarenkok 15 urte zituela hasi zen hezkuntzan lan egiten, hasieran irakaslearen laguntzaile gisa eta 17 urte zituela irakasle bilakatu zen. 1920.urtean, adingabeko delitugileentzako zentru bat sortzea eskatu zioten Errusiako hegoaldean, hain zuzen ere Poltava inguruan, zentro horrek Colonia Maxima Gorki izena hartu zuen. Bertan kaleko haurrak hartzen zituzten, haien gurasoak Gerra Zibilean, epidemien edo gosearen ondorioz hildakoak ziren, haur horiek berehala gazte azkarrak, moral altukoak eta gustu estetiko altukoak bilakatzen ziren. Makarenkoren hitzetan, gazte bat gaiztoa izatekotan gizarte baldintza desegokien ondorioz da.
Makarenkok sistema pedagogiko berritzailea sortu zuen, hori eleberri, antzezlan eta gidoi zinematografikoen bitartez islatzen zen. Autorearen obrarik garrantzitsuena Poema Pedagogiko deiturikoa da, hura medikuak, pedagogoak eta ingeniariak antzezten zuten.
1917ko Irailean, bigarren hezkuntzako ikuskatzailearen posizioa hartu zuen. Urte berean Errusiako Iraultza hasi zen, Makarenko bere burua identifikatu zuen eta une aproposa iruditu zitzaion eskoletan gizarte berriko izaera kolektibo eta produktiboa ezartzeko. Errusiako Iraultza garaian %80ko analfabetismo tasa zuen herri bati hezkunza eskeini ondoren 1939ko Apirilaren 1ean hil egin zen.
Pedagogiarekin kontaktua
1904ean 16 urte zituela, institutua bukatu zuen ikasgai guztiak nota ezin hobeekin gaindituz eta urte bateko luzeera zuen pedagogia kurtso batean sartu zen, bertan langileria auzoetako haur hezkuntza klaseetarako irakasleak prestatzen zituzten. 1905eko udaberrian Makarenkok kurtsoa bukatu zuen eta urte bereko udazkenean irakasle gisa hasi zen bere aitak lan egiten zuen inguruko eskolan. Makarenko irakasle ezin hobea zen, ezagutza handiko gizona izateaz gain ezagutza horiek era magistralean transmititzen bazekien, gainera pentsatzen eta arrazoitzen irakasten zuen. Hala ere, esan beharra dago, ikasleek Makarenko errefusatzen zutela.
Makarenkori pedagogiarekiko interesa ebaluazio bateko noten oreka egitean piztu zitzaion, momentu hartan haurrekin esperimentatzea erabaki zuen. Horretarako haur bakoitzaren batez bestekoa atera zuen eta lortutako emaitzaren arabera zerrenda bat egin zuen, lehenengo postutik azkenengora. Hori egiterako orduan, azkenengo postuan gelditu zen haurra samintasun sakonean sartu zen, horrek Makarenko hunkitu egin zuen. Ondorioz, Makarenkok zera ikusi zuen, irakasle ona izateko ezagutzak transmititzeaz gain ikasle bakoitzaren berezitasun guztiak ulertu behar zituela.
Kutsadura
Kutsadura, mundu mailako arazoa
2018an mundu mailako ikasle mugimendu bat hasi zen kutsaduraren eta klima aldaketaren aurka eta Greta Thunberg ikasle eta aktibista mugimendu horren sustatzaile nagusia kontsideratzen da.
E-mailin
E-mailina zuzeneko marketinaren teknika bat da, non bezero edo bezero potentzialei bidalitako mezu elektronikoa erabiltzen den komunikazio komertziala egiteko. Zentzu zabalean, edozein mezularitza elektroniko e-mailin kontsideratu daiteke. Helburua bezero berriak lortu, bezeroekiko harremanak hobetu, bezero baten leialtasuna bermatu eta salmentak estimulatzea izaten da. Beste enpresekiko elkarlanean ere gara daiteke, beste enpresek beren bezero edo erabiltzaileei bidalitako mezu elektronikoetara iragarkiak gehituz esaterako.
Kutsadura
Airearen kutsadura
Substantzia kimikoen eta atmosferaren partikulen askatasuna da, bere konposizioa aldatuz eta izadien onurako arrisku bat bihurtuz. Aireko gas kutsakor ohikoenak karbono monoxidoa, sufre dioxidoa, klorofluorokarbonoak eta nitrogeno oxidoak dira eta hauek industriatik eta ibilgailuen errekuntzagaitik datoz. Ikatzaren eta petrolioaren errekuntzan gas kaltegarriak eta partikula solido asko sortu eta askatzen dira atmosferan, eta hondakin kaltegarri horiek hautsa eta kea sortzen dituzte.
E-mailin
Ikuspuntu legaletik, bidaltzaileak hartzailearen baimena izan behar du hainbat herrialdetan; bestela, mezu elektroniko ez desiratua (spam) kontsideratu eta egoitza herrialdeko legeren bat urratzea gerta liteke.
Kutsadura
Airearen kutsadura
Airean dagoen hauts kutsakorra mikrometro tan neurtzen da eta ohikoa da erupzio bolkanikoetan. Atmosferako kutsadura izaera lokala izan daiteke, bakarrik gertu dauden alderrietara eragiten badu, edo izaera globala, planeta osoari eragiten badio. Ondorio nagusien artean, kutsadura atmosferikoak berotegi efektua, ozono geruzaren suntsiketa eta euri azidoa sortzen ditu.
Anton Makarenko
Maila-igoerak eta lekualdaketak
1911an Makarenko hezkuntzako ikuskatzaile gisa Dolinskaiara bidali zuten. Bere klaseetan kognitiboa zena emozionalarekin batzen zuen, horrela bere ikasleen aisialdian esfortzu intelektual handia behar ez zuten ekintzen bidez, hau da, antzerki eta jolas desberdinen bidez hezten zituen.
Kutsadura
Uraren kutsadura
Uraren kutsadura uraren berezko ezaugarrien eraldaketa da, tenperaturak, gai kimikoek, gai biologikoek edo solido esekiek sortua. Ura, lehen mailako baliabidea izateaz gain kutsatzaileen barreiadura areagotzeko medioa ere bada. Hondakinen eta kutsatzaileen askatasunagaitik ematen da kutsadura mota hau eta hondakinak plastikoak dira gehienbat, ozeanoak eta itsasertzeak kutsatzen dituztenak. Batzuetan itsas erdian metatzen dira ozeano barean dagoen hondakin irla bezala, adibidez, Ozeano Bareko zabor orbana ren kasua dago. Ozeano Atlantikoan kilometro karratu bakoitzeko 580.000 plastiko pieza daude. Itsasontzien arazoengatik edo petrolio isuriengatik gertatutako kutsadura kasuak ere badaude, marea beltza sortuz, hala nola, Prestige kasua.
Araztegietan, prozesu ezberdinen bidez, hiri eta industrietan sortutako ur zikinak garbitu eta berriz ere ibai edo itsasoetan isurtzen dira.
Anton Makarenko
Maila-igoerak eta lekualdaketak
1914an Poltavan irekitako Pedagogia institutua sortu zuten, bertan bigarren hezkuntzarako irakasleak prestatzen zituzten. Makarenkok inoiz ez zuen galdu ikasteko gogoa, hori dela eta berehala izena eman zuen ikasle gisa.
Kutsadura
Lurraren kutsadura
Kutsadura mota hau lurrean gertatzen da, hain zuzen, lurzoruaren kalitatearen degradazioa gertatzeari deitzen zaio. Lurrean, batez ere naturan gizakiak botatzen dituen gauzaki artifizialek (batez ere sustantzia kimikoek) eragiten dute kutsadura. Lurrera isuritako konposatu kimikoen eraginez, lurzoruaren aberastasuna gutxitu egiten da, produktibitatea murriztuz, bai gizakion jarduerarako, eta bai naturarentzat ere. Kutsadura mota honek eragin kaltegarriak ditu gizakiarentzat, inguruko faunarentzat eta landarediarentzat. Eragin kaltegarri horiek kutsadura-mailaren eta kontaminazioa eragiten duen substantzia toxikoaren kaltegarritasunaren araberakoak izango dira.
Anton Makarenko
Urriko Iraultzatik aurrera
26 urte zituela Goi-mailako institutuan hasi zen ikasle gisa, haurrekin esperientzia zuen bakarra izanik, berehala hasi zen pedagogia eta literatura historiko-filosofikoa era sakonean lantzen. Lehenengo maila bukatzean, urrezko domina lortu zuen eta zuzendaritza postuak izan zituen bigarren mailako hezkuntza eskoletan. Makarenkoren bizitzan zein milaka pertsonen bizitza erabat aldatu egin zen Errusiako Iraultza gertatu zenean, gertaera hura milaka soldatapekok eta intelektualek amesten zuten. Horren eraginez gizarteko psikologia aldatzen hasi zen, emakume eta gizonezkoek aberastasun indibidualaren nahia garbitu zuten.
Kutsadura
Kutsadura erradioaktiboa
Kutsadura erradiaktiboa esaten zaio energia nuklearrak eragiten duen kutsadurari. Kutsadura hau isotopo erradioaktibo artifizial zein naturalek eragindakoa izan daiteke eta edozein tokitan material erradiaktibo bat dagoenean gertatzen da. Kutsadura mota honen kasu edo istripu larriena 1986an Txernobylen gertatu zen eta energia nuklearraren inguruko mundu mailako beldurra sortu zuela esan daiteke. Erradiazioaz ohartaratzeko erbiltzen den simboloa hiru hostoko trebola da eta kolore bakoitzak bere esanahia du.
Anton Makarenko
Urriko Iraultzatik aurrera
1918ko hasieran, Makarenko pedagogiari hasiera eman zion eskolara bueltatu zen, bertan zuzendari izanik. Garai hartan Armada Zuriak gerra zibila hasi zuen sobietarren aurka, horren ondorioz Makarenkoren herria bizilagun Alemaniarrez bete egin zen. Azkenik, 1919an Armada Gorriari esker Kremenchug eta Kriukov libratu ziren eta 1920an botere sobietikoa Ukraina osoan ezarri zen.