cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castra
Castra (castrum singularrean) gotorlekua zen Erromatar Inperioan. Erromatar idazleek castra (pluralean) erabiltzen zuten eta gaur egungo literatura zientifikoan ere castra erabiltzen da.
Nigeriako historia
Kolonizazioaren aurrekoa
Jorubak, Nok zibilizazio zaharraren ondorengoak, hiribide zabalekiko hiri harresituetan bizi ziren. IX. menderako hiria administratzeko sistema demokratikoa zuten, herritarrek hautatutako udalbatza eta guzti. Hurrengo bi mendeetan, joruben herria Niger ibaitik egungo Togoraino zabaldu zen; Ife, Oyo, Ilorin eta Benin ziren joruben estatu-hiri nagusiak. Ife erlijiogune nagusia zen, eta hala da gaur egun ere. Oyo erregearen bizilekua zen, eta XVI. mendetik aurrera esklaboen salerosketarako gune nagusietako bat izan zen. Iparraldean hausa estatuak bizi ziren ezaugarri desberdin askoko kulturagunean, eta ipar-ekialdean, berriz, igbo merkatariak, joruben enbor berekoak.
Castra
Erromatarrek castrum eta castra terminoak kanpaleku mota desberdinetarako erabiltzen zituzten, hala nola, gotorleku legionario handietarako (Limesetan egon ohi zirenak), kohorteeteak edo indar laguntzaileek (Auxilia) erabiltzen zituzten gotorleku txikiagoetarako, aldi baterako kanpamentuetarako eta "kanpainan" egun batzuetarako altxatzen ziren babesetarako.
Nigeriako historia
Kolonizazioaren aurrekoa
Hegoaldeko joruben hegemonia 19. mendean amaitu zen, Oyo erresumaren gainbeherarekin. Desengorkotasun fase batean, Oyoko probintzia ezberdinek independentzia hartu zuten txandaka. Iparraldetik Fula eta Hausa agintaritzek aprobetxatu zuten egoera kaotikoa jihad gerlak antolatzeko yoruben aurka, dominazioa inposatzeko eta Islamera bihurtzeko asmoz. Joruben eta herri indigenen azken egitura independenteak 1897an amaitu ziren britainiar kolonizazioarekin.
Lumapas
Lumapas Bruneiko Brunei eta Muara barrutian kokatua dagoen mukim edo azpibarrutia da. Brunei eta Muara barrutiko hegoaldean kokatua dago.
Nigeriako historia
Kolonia ingelesa
1914an, ingelesen kolonizazioak administrazio batera bildu zituen kultura horiek guztiak, eta estatu artifizial bat sortu zen. Gaur egun ere, estatu horren batasun nazionala lortu gabe dago. Ingelesen helburua eztainua eta nekazaritzako eta basoko aberastasunak ustiatzea zen. Beste kolonia batzuetan bezala, britainiarrek bitartekarien bidez gobernatzen zuten, eta iparraldeko emir musulmanez baliatu ziren horretarako, hausa herriari lehentasuna eta nagusitasuna emanez, are haien hizkuntzari ofizialtasuna emanez ere (Hegoaldean, berriz, ingelesak baino ez zuen ofizialtasuna).
Praktikan, zeharkako gobernuaren menpeko administrazio-prozedura britainiarrak agintari kolonialen eta tokiko agintarien arteko etengabeko elkarrekintza zekarren; sistema aldatu zen eskualde bakoitzaren beharretara egokitzeko. Iparraldean, esaterako, legediak gobernadoreak eta emirrek sinatutako dekretu baten forma hartu zuen, Hegoaldean, berriz, gobernadoreak Legegintza Kontseiluaren onespena eskatzen zuen.
Areatza (Muxika)
Areatza edo Ariatza (bertakoen ahoskatzea, eta seinaletikan ere agertzen dena) Muxika herriko auzoa da, Oka ibaiak eta BI-635 errepideak zeharkatzen dute auzoa, azken honek istripu ugari eragin izana gogoan dutelarik auzoan.
Lumapas
Mugak
Ur azpibarrutiak eta Kianggeh azpibarrutia ditu iparraldean, Kota Batu azpibarrutia eta Pulau Berambang, azken azpibarruti honetako uhartea, iparraldean eta ekialdean. Limbang Sarawak estatu malaysiarrekoa, ekialdean eta hegoaldean, Pengkalan Batu azpibarrutia, mendebaldean, eta Kilanas azpibarrutia mendebaldean eta iparraldean.
Castra
Castellum forma, castrum-aren txikigarria, gotorleku txikiak aipatzeko erabili zen; zalditeriaren edo infanteriaren destakamentu bat geratzen zen bertan. Limesetan tarteka zeuden dorreak ere horrelakoak izan ohi ziren eta zaintzarako erabiltzen ziren. Azkenik, akueduktu bateko dorrea aipatzeko erabiltzen zen.
Areatza (Muxika)
Deskribapena
Santa Kurtze eliza berrituaren ondoan Urretxindorra plaza dago, Kepa Enbeitaren omenezkoa. Auzoko txokoa ere ondoan da, lehen auzo-ikastola izandakoa, Muxikako auzo eskoletan azkena itxi zena. Irailaren 14an da auzoko jaia, Santa Kurtze.
Ibarra izeneko orube lauan lau baserri handi nabarmentzen dira, harlanduz eginak, eta lauetatik bik armarriak dituzte. Ibarrezaharra XVIII. mendean eraikitako baserria da eta Labaien Zugasti sendiaren armarria dauka. Ibarretxebarri baserria ostera, 100 urte beranduago egin zuten eta Larreategi-Labaien eta Ipiña-Egia abizenen armarria dauka honek.
Bertan dago Iberlatxu errota ere, aurretik burdinola izan zena (21. mendean landa turismoko etxea).
Auzoko baserri-izenen artean daude halaber Elizondo, Montorgane, Mariñuene, Errakatxo, Errementari, Goltzarri, Zubiondo...
Sodupe Unión Club
Sodupe Union Club Gueñesko Sodupe auzoko futbol taldea da. 1946an sortua, egun Hirugarren Mailan dabil.
Castra
Kanpaleku egonkor handienak plaza indartsu bihurtu ziren. Harrizko harresiak eta dorreak zituzten, eta barrutik lau zatitan banatzen ziren, bi bide perpendikularrez markatuak. Bainugela, bilera-gela, kaperak, bulegoak, kartzela, ospitalea eta biltegiak zituzten. Merkatariak, artistak, prostitutak eta beste zibil asko beren inguruetara joaten ziren eta hiri-pilaketak eratzen ziren, canabae deritzonak eratuz. Batzuetan, benetako herriak osatzen ziren inguruan, bere erakinekin eta administrazioarekin. Kasu horretan, vicus bati buruz hitz egiten da. Biiztanle zibilekin hazten ziren asentamendu horietan, bainu-etxeak, anfiteatroak eta beste eraikin publiko egon zitezkeen. Soldaduen emaztea eta haurrak bertan bizi zitekeen, eta jurisdikzio militarra izaten zuten. Inguruko lurrak ganadurako larre gisa erabiltzen ziren, eta horiek inguruko nekazariei alokatzen zitzaizkien.
Defentsa lerroak
Perimetroa lauki forma izan ohi zuen, izkina biribilekin. Harrizko harresiak perimetroa inguratzen zuen kanpamendu iraunkorretan, eta lurrezko ezponda batek bestelakoetan ezponda. Beti egoten ziren defentsarako osagaiez inguratuta, gutxienez, agger (lubeta edo ezponda) bat, fossa (lubakia, lubanarro) bat eta vallum (oholesia) bat. Vallum hitza bera, defentsa lerro osoa deskribatzeko erabiltzen da, nahiz eta jatorrian, zurezko oholesia izan.
Barruko antolakuntza
[[Fitxategi:Castra layout.svg|thumb|Erromatar kanpaleku militar baten diseinu ideala, beti aplikatzen ez zena.
Sodupe Unión Club
Datuak
2023-24 denboraldia barne.
Castra
Barruko antolakuntza
]]Kanpamendu beti eredu zehatz baten arabera eraiki ziren, laukizuzen forma zuten, izkinak borobilak zituen eta elkar gurutzatzen ziren bi pasabide nagusi zituen: Via praetoria (pretorioren kalea) eta Via principalis (principia-ren, hau da agintaritzaren eraikinak edo karpak jartzen ziren eremuaren, kalea). Hirietan antzerako antolaketa erabiltzen saiatzen ziren, horrelako bi kale nagusi jarriz: Cardus Maximus-a, iparraldetik hegoalderako egiten zen, eta Decumanus Maximusa, ekialdetik mendebaldera. Kanpamendua lau zati berdinetan banatzen zutenak. Via Praetori bi ataritan amaitzen zen: Porta praetoria (pretorioaren atea) ate nagusia zen, eta Porta decumana atzeko atea zen. Gainontzeko kale eta eraikinak, bi etorbide nagusiekiko paraleloak ziren, hauek, hirietan erabiltzen saiatzen ziren lauki patroi bat eratzen zutelarik.
Lau kanpaleku militar mota nagusi zeuden: kanpaleku edo gotorleku egonkorra (castra stativa), udako kanpaleku edo gotorlekua, denbora laburrekoak izan ohi zirenak (castra aestiva) , neguko kanpalekua edo gotorlekua (castra hiberna) eta itsas kanpalekua edo gotorlekua (castra navalia / castra nautica).
Jerzmanowa udalerria
Jerzmanowa Poloniako Silesia Behereko voivoderriko landa-udalerri bat da, Głogów barrutian kokatuta. 63,32 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4868 biztanle zituen.
Castra
Castrumaren eredua hirigintzan
Europako zenbait herri, erromatarren kanpamendu militarretatik sortu ziren, eta, egundaino, euren jatorrizko ereduen ezaugarriak erakusten dituzte (Castres Frantzian eta Bartzelona Katalunian, Espainian, adibidez).
Nigeriako historia
Independentziaren ondorengoa
Nigeriak burujabetasuna lortu zuenean, 1960an, Northern People's Congress alderdiak (iparraldekoak) hartu zuen agintea, National Council of Nigerian Citizen (igbo etniakoa) alderdiarekin banatuta. Baina estatuaren egitura federala eta bi ganberako legebiltzarra ez ziren lurraldeko ezaugarrietara behar bezala egokitzen. Tokian tokiko gobernariek lehendakariak berak (Nnamdi Azikiwe) baino ahalmen handiagoa zuten. Hauteskunde-iruzurra zela-eta, alderdi progresistak baztertuak izan ziren behin eta berriz, eta buruzagiek, ikuspegi nazionalik ezean, norbere etniaren alde egin zuten. Azkenean, gudarosteak hartu zuen gobernua, Yacubu Gowon jeneralaren lehendakaritzapean. Orduan hasi zen petrolioaren ustiapena ere.
Castra
Eragina hizkuntzan
Ingalaterrako herri eta hiri askok, oraindik mantentzen dute castra hitzaren aldaeraren bat euren izenetan. Lancaster, Manchester eta Chester dira adibide batzuk. Alemaniaren kasuan, Xanten izango litzateke adibiderik ezagunena.
Nigeriako historia
Independentziaren ondorengoa
Aldi berean, 1967an, Frantziak igboen separatismoa bultzatu zuen Biafran. Hiru urteko gerra zibilaren ondoren (zeinari Biafrako gerra esan izan zitzaion nagusiki), Nigeria bereizteko ahaleginak porrot egin zuen, baina kostu izugarriarekin: Gobernu federaleko armadak Biafra inguratu, petrolioaren azpiegituraz arduratu eta Port Harcourt hiria indarrez hartu zuen. Blokeoak gosetea eragin zuen eta, gerran zehar, 100.000 militar hiltzeaz gain 500.000 eta 2 milioi arteko briafar zibil ere gosez hil ziren.
Hauteskundeak, krisiak eta estatu-kolpeak
Hamahiru urtez militarren mendean egon ondoren, 1978an konstituzioa aldatzea, hauteskundeak deitzea eta zibilei gobernuko ateak irekitzea erabaki zuten. Hauteskunde Batzordeak bost alderdi besterik ez zituen onartu, finantza eta politikako elite tradizionalaren ordezkariak; alderdi sozialistak eta iraultzaileak baztertu egin ziren, atomizazio politikoa eragozteko aitzakiarekin. Nigeriako Alderdi Nazionalak botoen % 25 eskuratu zuen, eta Nigeriako Alderdi Batuak % 20. Shehu Shagari lehendakari berriak hazkunde-plangintza kapitalista bultzatu zuen, petrolioak sortutako irabazietan oinarritua, Nigeria Saharaz hegoaldeko Afrikako herrialde nagusia bilakatzeko asmoz. Besteak beste, hiriburu berri bat eraikitzea, lehen eta bigarren mailako irakaskuntzan matrikula-kopurua bikoiztea, eta biztanleen elikagai-beharrizanak asetzea ziren gobernu berriaren helburuak. Ez ziren bete, ordea. Ekonomia-indizeak ere ez ziren batere baikorrak: kontrabando handia; hiriak inmigrantez eta behartsuz beteak; langabezia-tasa handia; diru-sarrera gutxiko soldatapekoen bizi-mailaren galera; Nazioarteko Diru Funtsaren baldintza gogorrak kanpo-zorra ordaintzeko.
Hurrengo hauteskundeetan, Shagari bera atera zen garaile, iruzur salaketen eta militarren konspirazioen erdian. 1984ko urtarrilaren 1ean, Nigeriako historiako laugarren estatu-kolpea izan zen, Muhamadu Buhariren eskutik. Shagariren gobernuaren aurkako salaketetako bat petrolioaren inguruko ustelkeriarena zen. Militarrek jende mordoa atxilotu zuten, eta gobernadore zibilen ordez gobernadore militarrak jarri zituzten, baina krisia ez zen konpondu, eta arrozaren prezioa laukoiztu egin zen urte baten buruan. 600.000 atzerritar legez kanpoko kanporatu zituzten, eta kanpo-zorra 15.000 milioi dolarretara iritsi zen.
Krisiaren erdian beste estatu-kolpe bat izan zen, 1985eko abuztuaren 26an, eta Ibrahim Babangida jeneralak hartu zuen lehendakaritza. 1987ko abenduan, tokian tokiko estatu-erakundeetarako hauteskundeak egin ziren. 15.000 hautagai zeuden. Baina hauteskundeak ez ziren behar bezala prestatu, eta iskanbila eta borroka ugari izan zen. Azkenean, baliogabetu egin ziren. 1989ko abendurako deitu zen berriro ehendakaritzarako eta legebiltzarrerako hauteskundeetara (lehenengoak 1983az geroztik), baina, abenduan bertan, gobernuak hauteskundeak atzeratzea erabaki zuen. Handik gutxira, Babangidak jarduera politikoaren gaineko debekua kentzea erabaki zuen, gobernu militarretik zibilerako trantsizioa gainbegiratzeko asmoz.
1990eko apirilean eta ekainean, agintea indarrez hartzeko saioak izan ziren, baina gobernuaren indarrek zapuztu zituzten. Etnia etsaiak elkarrengandik bereizteko estatu berriak sortzeak ere istilu handiak eragin zituen; gudarostek gogor zapaldu zituen protestak eta, abuztua eta urria bitartean, 300 pertsona hil ziren borroketan. 1991ko abenduaren 14an, existitzen ez ziren hautagaiak erroldatik kendu ondoren, gobernadoreak hautatzeko hauteskundeak egin ziren: Alderdi Sozialdemokratak 16 gobernu (edo estatu) eskuratu zituen, eta Konbentzio Nazional Errepublikarrak 14.
1997an, petrolioaren prezioaren gorakadak ekonomiaren hazkundea bultzatu zuen. Gobernuak behin eta berriro azaldu zuen horrek herrialdearen egoera soziala hobetzen lagundu zuela. Hala ere, datu ofizialen arabera, biztanleen % 80 behar gorrian bizi zen. 1998ko apirilean, Abachak hauteskundeen ordez erreferenduma iragarri zuen, berak aginpidean jarraitu behar zuen ala ez erabakitzeko. Ekainaren 8an, baina, ustekabean, lehendakaria hil egin zen.
1999an, Olusegun Obasanjo hautatu zuten nigeriarrek lehendakari; haiek ziren 16 urtean egiten ziren lehenengo hauteskundeak. 2003an ere Obasanjoren alderdiak irabazi zituen hauteskundeak, eta, ustelkeriaren kontrako eta herrialdearen garapenaren aldeko hainbat lege eta neurri hartu bazituen ere, kritika ugari egin zizkioten berari ere ustelkeria-kontuengatik.
2007ko hauteskudeetan Umaru Yar'Adua irten zen garaile. Nazioarteko behatzaileen ustez, ordea, hauteskunde haiek ez ziren garbiak izan. Umaru Yar'Adua 2010eko maiatzaren 5ean hil zen eta biharamunean Goodluck Jonathan izendatu zuten presidente. Jonathan bera nagusitu zen 2011ko apirileko presidentetzarako hauteskundeetan, aspaldiko garbienak nazioarteko ikuskatzaileen arabera. 2011 eta 2012an Boko Haram, Nigeriako iparraldean xaria ezarri nahi duen sekta islamikoaren atentatuek hildako ugari eragin zituzten.
2014ko abuztuaren 5ean, epaiz kanpoko exekuzioak egitea egotzi zion AIk Nigeriako armadari. Bornon jasotakoak ziren testigantzak eta irudiak. "Horiek frogatzen duten epaiz kanpoko exekuzioak ohikoak bihurtu direla", nabarmendu zuen AIk. Aldiz, Nigeriako Gobernuak "kezka" agertu zuen salaketagatik, baina ukatu egin zuen militarrek halakorik egin izana. "Halako ankerkeriak eta zigorgabetasunak ez du tokirik Nigeriako armadan", adierazi zuen Gobernuak komunikatu baten bidez. Egun berean, Boko Haramek Maiduguriko espetxe bati eraso zion.
Azaroaren 3an, Nigeria iparraldeko Potiskum hirian eraso suizida bat egin zuten xiiten zeremonia batean. Gutxienez hogei lagun hil zituzten. Inork ez zuen erasoa bere gain hartu, baina Boko Haram talde islamista egin zuten errudun.
Azaroaren 10ean, 48 hildako egon ziren aentatu batean. Gizon batek bere buruaz beste egin zuen eskola batean, gorputz inguruan zuen bonba lehertuta.
Abenduaren 8an, Minna hirian 270 presok ihes egin zuten kartzelatik.
Abenduaren 18an, Armadaren ezintasuna agerian gelditu zen Nigeriako ipar-ekialdeko herrixka batean gutxienez 185 lagun bahitu eta beste 32 hiltzean.
Castra
Eragina hizkuntzan
Castrum hitza Europako beste hizkuntzetara pasa zen. Batetik euskaraz gaztelu, gaztelaniaz castillo, ingelesez castle eta frantsesez château eman zituen, besteak beste. Bestalde, castro hitza eman zuen gaztelaniaz, castre katalanez, eta castro galegoz, muino baten tontorrean harresi zirkular baten bidez inguratutako gaztelu baten antza duen Burdin Aroko bizitoki gotortua, hain zuzen.
Zabala (Venezuela)
Zabala Venezuelako Nueva Esparta estatuko Díaz udalerriko bi lurralde eta estatistika dibisioetako bat, parrokia zibil kategoria administratiboa duena. Parrokiaren hiriburua La Guardia da. Margarita uhartean kokatua dago Zabala.
Vigasio
Vigasio Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mantua (Utah)
Mantua Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Box Elder konderrian kokatuta dago, Utah estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vigasio
Mugakideak
Vigasiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Creagrutus holmi
Creagrutus holmi Creagrutus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Hinesville (Georgia)
Hinesville  Georgiako estatuko hiri bat da. Cobb konderrian kokatua dago. 2010ean 33,437 biztanle zituen, 52.76 kilometro koadrotan banatuta.
Jerzmanowice-Przeginia
Jerzmanowice-Przeginia Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Krakovia barrutian kokatuta. 68,14 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 10876 biztanle zituen.
Manville (Wyoming)
Manville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Niobrara konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ortosa
Ortosa edo ortoklasa silikatoen taldeko minerala da, tektosilikatoen azpitaldean eta azpitalde horretan feldespatoen artean sailkatua. Ortosaren formula kimikoa K(AlSi3O8) da. Arroka igneoak eratzen ditu, eta lurrazalean oso mineral arrunta da. Feldespato edo feldespato ortosa izenez ere ezaguna da, baina izen horiek ez dira zuzenak, ez dutelako zehazki mineral hau aipatzen, baizik eta ortosa parte den mineral talde osoa.
Sistema monoklinikoan kristaltzen da. Azidoek ez diote erasotzen, azido fluorhidrikoak izan ezik. Eguratseko eragileek deskonposatzen dute pixkana-pixkana. Karbono dioxido gasa duen uraren eraginez, ortosaren potasa kaolin bihurtzen da.
Keldyshita
Keldyshita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Keldyshita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4,5 da.
NGC 3377
NGC 3377 galaxia bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Magadha
Magadha (मगध) India ipar-hegoaldeko antzinako erresuma da, gaurko Bihar estatua eta Uttar Pradesh estatuaren ekialdea hartzen zituena. Lehenengo hiriburua Rahagrija (gaurko Ragjir) izan zen, eta geroago Pataliputra (gaurko Patna). Binbisara erregearen garaian (K.a. VI. mendean) Vardhamana Mahavirak (jainismoaren sortzaileak) eta Gautama Budak predikatu zuten han. Ashoka erregearen garaian (K.a. 273-232) izan zuen bere gailurra; Gupta dinastiarekin (K.o. IV- V. mendeak) beste pizkunde bat izan zuen, bai politikan bai kulturan; horren ondoren ordea, inguruko erreinuek irentsi zuten berriro.
Typhlops jerdoni
Typhlops jerdoni Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
2000ko Nafarroako Itzulia
2000ko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuli ko XXXIX. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia, ibilbidea Zangozan hasi eta Iruñean bukatu zen.
Ustiapen (argipena)
Ustiapena baliabide natural eta materialen erabilera berezkoa duen jarduera ekonomikoa eta horren ondorioa da. Jarduera hori burutzen duen unitateari ere ustiapen deritzo. Terminoak erabilera zenbait ditu:
Substantibazio
Substantibazioa (latinetik eratorri zen: substantivum «izen (hizkuntzalaritzan)») hitz bat substantibo bihurtzeari deritzo hizkuntzalaritzan. Gehienetan aditzak izenak bihurtzen dira; izen horiek zerbait egitearen prozesua (adibidez, «idatzi» — «idaztea») esan nahi dute edo izen burujabeak dira (adibidez, «erabaki» (aditza) — «erabakia(k)». Beste hitzak ere izenak bihurtzen dira sarri, hala nola, izenondoak, partizipioak eta zenbakiak.
Euskarazko adibideak
Atzizki batzuen betebehar nagusia substantibazioa osatzea da: «-tasun» («maite» — «maitasun», «harrigarri» — «harrigarritasun»), «-pen» («ekarri» — «ekarpen», «itxaron» — «itxaropen»), «-keta» («aztertu» — «azterketa», «irakurri» — «irakurketa», «nahasi» — «nahasketa»), «-era» («luze» — «luzera», «sortu» — «sorrera»), «-men» («ikusi» — «ikusmen»), «-dura» («harritu» — «harridura»).
Zenbakien substantibazioa: «Hamarretan elkar ikustera joango gara», «Lehenengoa hobea da».
«Izan» eta «egon» aditzek eta «-(e)na» atzizkiak laguntzen digute partizipioak izenak egiten: «borroka egin» — «borroka egiten duena».
Munduko hizkuntzetan
Substantibazioa oso zabalduta dago munduko hiskuntzen artean.
Errusieran edozein izenondo izen bat bihur daiteke atzizkiak jaso gabe: следующий день sledujuxtxij den' «hurrengo eguna» — Этот день был плохим, но следующий будет лучше Etot den' byl plohim, no sledujuxtxij budet lutxxe «Egun hau txarra izan da, baina hurrengo (eguna) hobea izango da».
Ingelesan artikulua behar da horretarako: Basque «euskal (izenondoa)» — a / the Basque «euskaldun bat / euskalduna»; eta prozesu bat adierazteko -ing atzizkia gehitzen da gehienetan: to read «irakurri» — reading «irakurtzea». Izan ere, ingelesak atzizki ugari ditu substantibazioa osatzeko: -ness, -ty, -tion eta besteak. Ingelesezko aditz batzuk, euskaran bezala, substantibazioarekin erabiltzen dira bakarrik, adibidez, to like «gogoko / atsegin izan»: I like reading «Irakurtzea atsegin dut».
Koreeran substantibazioa -ki / -gi atzizkia gehituz osatzen da –hada «egin» — hagi «egite»– eta esaldi bereziak osatzeko erabiltzen da, adibidez, erabaki bat adierazteko.
Finlandieran ezezko substantibazioa osatu daiteke, «zerbait egin gabe» adierazten duena: kirjoitta «idatzi» — kirjoittamatta «idatzi gabe».
Hizkuntza batzuetan hitzak ia inoiz edo inoiz ez dira aldatzen, haien artean txineraren aldaera guztiak eta Polinesiako hizkuntza guztiak daude. Hawaiieran, adibidez, ana hitza erabiltzen da prozesu bat adierazteko: hele «etorri» — hele  'ana' «etortzea».
Krutxiera n –hizkuntza eraikian– ezin da sarritan substantibazioa osatu, beste hizkuntzetan ez bezala; hitz osagarriak gehitu beharra dugu: satuma «lehenengo» — Satuma urraca en biarhoku sakhlagi «Lehenengo urratsa zaila da beti», baina ezin da «Lehenengoa zaila da beti» bezalako esaldiak osatu.
Executive Suite
Executive Suite 1954ko Robert Wise estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Tredway korporazioko presidentea ondorengoa izendatu gabe hil denez, Administrazio Kontseiluak aukeratu beharko du. Loren Shaw negozio-gizon abila da hautagaia, baina ez da kontseilukide guztien gustukoa.
Pitch Lake
Pitch Lake (Bike aintzira, euskaraz) asfalto aintzira bat da. Trinidad eta Tobagoko Trinidad uharteko hego-mendebaldean dagoen La Brea izeneko herriaren ondoan (gaztelaniazko toponimo horren izenak, mundruna euskaraz, aintziarari egiten dio erreferentzia halaber). Lakuak 0,405 kilometro koadro ditu eta 76,2 metroko sakonera.
Pitch Lake baliabide turistiko ezaguna da, eta museo txiki bat du ondoan. Enpresa batek bertako asfaltoa ustiatzen du. Munduko asfalto biltegi natural handiena da, eta 10 milioi tona dituela kalkulatzen da.
Gneo Manlio Zintzinato
Kontsul izatera iritsi zen gens honetako lehen kidea, Gneo Manlio Zintzinato izan zen, K.a. 480an kontsul izan zena, eta, ordutik Errepublikaren azken menderarte, gens honetako kide ugari iritsi ziren estatuko magistraturarik gorenetara. Manliotarren familiak errepublika garaian, honako hauek izan ziren: Azidino, Kapitolino, Zintzinato, Torkuato eta Vulso.
Gneo Manlio, Marko Fabio Vibulanorekin izan zen kontsula, eta guduan erori zen, etruriarren aurka borrokan ari zela.
Pseudanthias flavoguttatus
Pseudanthias flavoguttatus Pseudanthias generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
2016ko Berlingo atentatua
2016ko Berlingo atentatua 2016ko abenduaren 19an Alemaniako Berlin hiriburuko Gabonetako kale azoka batean jazotako atentatu bat izan zen. Bertan, kamioi bat Berlingo erdigunera sartu eta Breitscheidplatz plaza inguruan espaloira igoz oinezkoen pasealekuan barrena joan zen, Gabonetako Azoka batean zegoen jendetza harrapatuz. Ondorioz, gutxienez 12 pertsona hil eta 50 zauritu ziren. Estatu Islamikoak atentatuaren erantzukizuna bere gain hartu zuen
Alemaniako Fiskaltzak ustezko erasotzailea atxilotzeko informazioaren truke 100.000 euroko saria eskaini du. Alemaniako polizia ustez Berlingo atentatuarekin lotuta egongo litzatekeen tunisiar baten bila ari zen
Hiram (Georgia)
Hiram  Georgiako estatuko hiri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 3,546 biztanle zituen, 10.03 kilometro koadrotan banatuta.
Jeżewo udalerria
Jeżewo Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Świecie barrutian kokatuta. 156,46 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 8102 biztanle zituen.
Sancerre
Sancerre Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Maple (Wisconsin)
Maple Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Douglas konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sancerre
Biztanleria
2007an Sancerre udalerrian erroldatutako biztanleak 1.727 ziren. Familiak 754 ziren, horien artean 332 pertsona bakarrekoak ziren (131 bakarrik bizi ziren gizonak eta 201 bakarrik bizi ziren emakumeak), 221 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 156 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 45 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.051 etxebizitza zeuden, 769 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 151 bigarren erresidentzia ziren eta 132 hutsik zeuden. 719 etxeak ziren eta 330 apartamentuak ziren. 769 etxebizitza nagusietatik 408 bere jabearen bizilekua ziren, 307 alokairuan okupaturik zeuden eta 53 doan lagata zeuden; 35 etxek gela bat zuten, 98 etxek bi zituzten, 169 etxek hiru zituzten, 188 etxek lau zituzten eta 279 etxek bost zituzten. 430 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 404 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 244 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.015 ziren, horien artean 736 aktiboak ziren eta 279 inaktiboak ziren. 736 pertsona aktiboetatik 656 lanean zeuden (360 gizon eta 296 emakume) eta 80 langabezian zeuden (39 gizon eta 41 emakume). 279 pertsona inaktiboetatik 92 erretiraturik zeuden, 113 ikasten zeuden eta 74 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sancerre udalerrian 733 unitate fiskal zeuden, 1.451 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.761 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 182 komertzioetatik, 8 erauzte enpresak ziren, 10 janari enpresak ziren, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 48 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 24 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 13 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 20 zerbitzu enpresak ziren, 14 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 42 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 13 jatetxeak eta 7 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 18 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 2 harategiak, 2 liburu dendak, 2 etxerako tresna dendak, 2 elektrotresna dendak, 2 lurrin-dendak, 1 bitxi-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Sancerre udalerrian 64 nekazaritza-ustiategi zeuden, 736 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, botika 1 bat eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Sancerre udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 403 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Creagrutus hysginus
Creagrutus hysginus Creagrutus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Espurio Furio Medulino
Espurio Furio Medulino Fuso (Spurius Furius Medulinus Fusus), erromatar kontsula izan zen K.a. 481ean, Zeson Fabio Vibulanorekin.
Medulino, Furia genseko familia baten izena zen, Erromako oso antzinako patriziar leinu bat. Medulian, abizena toki honetatik datorrena, nahiko goiz Erromara erantsitako latindar hiri bat da, eta Medulino, Fastietan agertzen da K.a. 488tik, Latindar Ligarekin hitzarmena lortu eta bost urtera baino ez. Modu honetan, Furia gensa, inongo zalantzarik gabe, latindar jatorrikoa zen. Tulio Hostiliotarrek ere, Medulian zuten jatorria.
Espurio Furio Medulino Fuso, K.a. 481ean izan zen kontsul. Tito Liviok, kontsul honen kontsulaldia, tribunoekin tirabirak izan zituelako kaltetua izan zela dio, baita Veiien eraso bategatik ere. Dionisiok, kontsul maitatu bat bezala irudikatzen du, eta ekuotarren aurkako kanpaina baten arrakasta ematen dio.
Kellyita
Kellyita silikato motako minerala da eta serpentine subtaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Kellyita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Muskulu-uzkurdura
Muskulu-uzkurdura edo gihar-uzkurdura muskulu-zuntzak laburtzearen ondorioa da, estimulu egoki batek, nerbio-bulkadak normalean, sortua. Bi eratakoa izan daiteke uzkurdura: isotonikoa, gihar-zuntzek, uzkurtzeaz gain, beren luzera aldatzen dutenean, eta isometrikoa, gihar-zuntzen luzera aldatzen ez denean (ez dira luzatzen edo laburtzen). Bigarren kasuan estatikoa izan arren, giharra tentsioan dago (esaterako, pisu bat hartzen dugunean eta higitu gabe atxikitzen dugunean).
Muskulu-ehunen zelulak luzeak dira, eta zuntz muskularrak edo gihar-zuntzak deritze. Barnean miofibrila izeneko egitura luzeak dituzte, aktina eta miosina proteinez osatuak; miofibrila horiek uzkurkorrak dira.
Azken bi gihar-ehunei (kardiakoa eta eskeletikoa) gihar ildaskatua deritze, zeharkako ildaskak dituztelako.
Gihar ildaskatuen uzkurdura
Giharraren ezaugarri nagusia energia kimikoa (ATP) energia mekaniko bihurtzeko gaitasuna izaten da.
Gihar-ehunak uzkurtzeko gaitasuna du nerbio estimulu bat jasotzen duenean. Uzkurtzerakoan, giharrak bere luzera aldatzen du, eta indar mekaniko bat burutu dezake.
Mikroskopio elektronikoan ikusita, gihar-zuntzen miofibriletan marra argiak eta marra ilunak agertzen dira. Marra ilunak A izenekoak dira, eta argiak I-koak. I marraren erdian eremu ilun bat dago (Z). Bi Z-en arteko aldeari sarkomero deitzen zaio. Era berean, A marraren erdian eremu bat argiagoa agertzen da (H) (ikus irudia).
A marran -marra ilunean- miosina proteina ugari da, eta I marran aktina ugari dago.
Giharra uzkurtzerakoan haren luzera laburtzen da. Hori gertatzen da aktinaren harizpiak miosinaren hairzpien artean sartzen direlako; ondorioz A marraren luzera ez du aldatzen, baina I marra laburtu egiten da (eta baita sarkomeroen luzera ere).
Esan daiteke giharra uzkurtzen denean aktinaren harizpiek -miosinaren harizpiei lotuta daudenak gurpilen moduan jarduten duten zubien bidez- irristatu egiten dutela miosinaren harizpien artean. Harizpien higidura horrek energia asko behar du, ondoan dauden mitokondrio ugariek sortzen dutena (ATP eran).
Uzkurduraren ostean giharra erlaxatu egiten da; aktinaren harizpiak miosinakoarenak banantzen dira, I marra luzatzen da, baita sarkomeroak ere.
Uzkurdurak energia behar du (ATP), eta baita kaltzio ioia ere (Ca+2). Ioi honek funtsezko zeregina burutzen du aktina eta miosina lotzeko.
Biokimika
Ahalegina handia eta luzea denean giharrek oxigeno eta glukosa asko behar dute energia eskuratu ahal izateko.
Fosfokreatina gihar-zeluletan ugaria den molekula da, energia asko duena. Atseden egoeran goiko erreakzioa alderantzizko norabidean doa (ezkerretara), baina gihar-uzkurdura dagoenean eskuinetara jotzen du
Vergetot
Biztanleria
2007an Vergetot udalerrian erroldatutako biztanleak 415 ziren. Familiak 133 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 78 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 145 etxebizitza zeuden, 136 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 142 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 136 etxebizitza nagusietatik 126 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 127 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 98 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 277 ziren, horien artean 206 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 206 pertsona aktiboetatik 194 lanean zeuden (102 gizon eta 92 emakume) eta 12 langabezian zeuden (4 gizon eta 8 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 6 zurginak ziren eta 1 argiketaria.
2000. urtean Vergetot udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 294 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Akademia neoplatonikoa
Akademia neoplatonikoa 1440an Cosimo de' Medici mezenas medicitarrak Florentzian sortutako instituzio humanista bat izan zen. Hasiera batean, literatura gaiak eztabaidatzeko lagun elkarte bat baino ez zen izan, eta ez zen Medici familiarekin lotutako aditu taldetik haratago joan. Hala ere, Italiako beste hiri batzuetan imitatua izan zen, eta, ondoren, Europako beste herrialde batzuetan.
Platonismoa
Florentziar akademiaren eraginkortasuna, nagusiki, bere neurrigabeko anbizioaren ondorio izan zen: platondarra izatea, hau da, Platon filosofo greziarrak Atenaseko Zeramiko auzoan sortutako Akademiaren jarraipena izatea. Cosimo de' Mediciren lagun elkarteari platondar deitzeko ausarkeria, Historiako miraririk handienetako bat izan zen.
Partaideak
Honako zerrenda honek, Akademiako kiderik garrantzitsuenak aipatzen ditu, guztiak intelektual handiak eta arloanitzekoak arte eta lanbide ezberdinetan.
Hypsiglena affinis
Hypsiglena affinis Hypsiglena generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Villa Bartolomea
Villa Bartolomea Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Villa Bartolomeak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hoboken (Georgia)
Hoboken  Georgiako estatuko hiri bat da. Oglethorpe konderrian kokatua dago. 2010ean 528 biztanle zituen, 8.88 kilometro koadrotan banatuta.
Irmandade Nazonalista Galega
Irmandade Nazonalista Galega (euskaraz Galiziar Anaitasun Nazionalista) Galiziako alderdi politiko bat izan zen.
Bizkaiko Golkoa (filma)
Bizkaiko golkoa 1985 urtean eginiko euskal filma da. Javier Rebollok egin zuen.
Irmandade Nazonalista Galega
1922. urteko IV. Biltzar Nazionalistan Irmandades da Fala alderditik banandu ondoren sortu zen. Vicente Risco kontseilari nagusiak zuzentzen zuen, Antón Losada Diéguez buruzagia izan zen, 1923. urtean Xaime Quintanillak ordezkatu zuelarik. Alderdi hau kultur ekintzen aldekoa eta gallegismoak Espainiako hauteskundeetan parte hartzearen aurkakoa zen.
Bizkaiko Golkoa (filma)
Sinopsia
Lukas kazetaria Bilbora itzuli da urte asko pasa ondoren. Lehenengo bizimodu korapilotsuari berriro lotu eta Olatz ezagutzearekin batera dena nahastuko da.
Typhlops koshunensis
Typhlops koshunensis Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Solido amorfo
Solido amorfoa (grekotik, a aurrizkia, ukapena, morfo hitza, forma; hitzez hitzeko esanahia formarik gabekoa) egoera solidoan kristalek hartu dezaketen egitura bat da. Material kristalinoek eta semikristalinoek atomoz osatutako hiru dimentsiotako egitura periodiko patroi erregular eta errepikakorrak azaltzen dituzte. Material amorfoek ez dute ordenarik edo egitura kristalinorik, hau da, ez dute orden periodikorik. Adibide batzuk beira eta material plastiko batzuk dira.
Fosforoaren ziklo
Fosforoaren zikloa elementu honek naturan jasaten duen eraldaketen multzoa da. Ziklo honetan fosforoa litosferan, hidrosferan eta izaki bizidunengan egon daiteke, egoera hauetan:
Nitrogeno eta karbonoaren zikloen aldean, fosforoa egoera berdinean dago beti, fosfato moduan (PO43-), ez baita oxidatzen edo erreduzitzen. Bestalde, ez dago molekula fosforodunik atmosferan.
Bizidunentzat funtsezko elementua da fosforoa, azido nukleikoek, zenbait lipidok eta ATPk, besteak beste, osagai dutelako.
Fosforo gehiena litosferan dago, mineraletan eta harkaitzetan. Ongarriek, guanoak eta bizidunen eskeletoek ere fosforoz hornitzen dute lurzorua, fosfato moduan. Landareek fosfato horiek hartzen dituzte, beti ere disolbagarriak direnean (fosfato ez-disolbagarriak ez baitira asimilagarriak). Landareak jaterakoan berenganatzen dute fosforoa animaliek. Hauek hiltzen direnean, azkenik, haien molekula organikoen fosforoa lurzorura itzultzen da, mikrobio deskonposatzaileen bitartez, zikloa itxiz.
Fosforoa hazkuntzaren faktore mugatzailea da, bizidunentzat ez baita karbonoa edo nitrogenoa bezain eskuragarria. Fosfato ugari duten inguruneetan landare hazkuntza oparo dago: ohikoa da, esaterako, garbigarriz kutsatuta dauden ibaietan edo lakuetan algen hazkuntza nabaria gertatzea (garbigarriek fosfato anitz dituztelako).
Jeziora Wielkie udalerria
Jeziora Wielkie Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Mogilno barrutian kokatuta. 123,73 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4966 biztanle zituen.
NGC 3378
NGC 3378 galaxia espiral bat da, Antlia konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Konstantinoplako III. kontzilioa
'''Konstantinoplako III. kontzilioa edo Elizaren 6. Kontzilio Ekumenikoa''' 680ko azaroaren 7an hasi eta 681eko irailaren 16an amaitu zen. 300 gotzain inguruk parte hartu zuten bertan.
Kontzilio honen erabaki garrantzitsuena hau izan zen: Jesukristorengan bi borondate eta bi pertsona biltzen dira (jainkozkoa eta gizatiarra), baina ez daude elkarren arteko lehian; aitzitik, elkarren osagarri direla onartu zuten. Horrela monotelitismo izeneko doktrina (Jesukristok borondate bakarra zuela dioena) gaitzetsi zuten.
Frétoy-le-Château
Frétoy-le-Château Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Frétoy-le-Château udalerrian erroldatutako biztanleak 209 ziren. Familiak 82 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 33 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 98 etxebizitza zeuden, 85 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 97etxeak ziren. 85 etxebizitza nagusietatik 80 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 41 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 146 ziren, horien artean 103 aktiboak ziren eta 43 inaktiboak ziren. 103 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (53 gizon eta 35 emakume) eta 15 langabezian zeuden (6 gizon eta 9 emakume). 43 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Frétoy-le-Château udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 247,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.368 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren eta 1 argiketaria.
2000. urtean Frétoy-le-Château udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 177 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Timoteori Bigarren Gutuna
Timoteori Bigarren Gutuna edo, labur, 2 Timoteori (2 Tm) Bibliako Itun Berriko artzain-gutunetako bat eta hamaseigarren liburua da. Paulok Timoteori idatzitako gutun bat da, Timoteori Lehen Gutunaren ostekoa. Gutunak lau kapitulu dauzka eta koinez idatzita dago.
Egilea
Timoteori Lehen Gutuna lez, Paulo Tarsokoak egindakotzat jo ohi da. Oraingo honetan, idazlea espetxean zegoen Erroman eta hurbil sumatzen zuen heriotza; Timoteori egin zizkion aholku eta erreguak estuagoak eta premiazkoagoak izan ziren: idazlearen azken-nahiaren antza dute.
Timoteori eginiko bi gutunek eta Titori egindakoak sail berezia osatzen dute Pauloren izenean datozen gutun guztien artean: artzain-gutunak. Pauloren izenean datozen beste guztiak ez bezala –Filemoni egina salbu– lagun bakarrarengana, ez elkarteengana, zuzenduak daude. Paulok idatziak bezala azaldu arren, eta Pauloren beraren esaldiak eta bizitzako zenbait xehetasun eman arren, exegeta moderno askok Pauloren ikasleren batek geroago idatziak direla uste du.
Hartzailea
Gutun honen hartzailea, lehenengo gutunean lez, Timoteo da, eta Paulok aholku eta erregu estu eta premiazkoak egin zizkion.
Paulok Listran aurkitu zuen Timoteo bere bigarren misio-ibilaldian. Bai Apostoluen Eginetan, bai gutunetan, Pauloren ondoan azaltzen da ia beti. Oso gazterik hasi zen Paulori laguntzen eta beronen ikaslerik maiteen bihurtu zen. Eginkizun bereziak gomendatu zizkion Paulok Tesalonikan, Korinton eta Filiposen.
Edukia
Gaiaren aldetik 1 Timoteori gutunaren berdintsua bada ere, 2 Timoteoren hizkera askoz ere pertsonalagoa da; luzeago ematen du idazlearen egoeraren berri: Paulo espetxean zegoen, denek utzia, baina nahigabe guztien artean Jaunak bizkortzen zuen ; hurbil sumatzen zuen ordurako bere azken askapena , bere biziaren eskaintzaz lortuko zuena ; esker onez aipatu zuen Timoteo, beren arteko adiskidetasun mina eta apostolutzan nahiz erasoaldietan beti bat eginik egon zitzaion bere seme eta ikaslearen elkartasuna gogora ekarri zituen.
Dohain horrek, aldi berean, Berri Ona, Jainkoaren onginahi salbatzailea eta apostolu-ministerioa  adierazten ditu. Lehenik, Paulorengandik hartu zuen gordailua Espirituaren laguntzaz zaintzeko eskatzen dio Timoteori, berarengandik ikasi eta onartu zuen hartan tinko iraunez , Liburu Santuak oinarritzat harturik eta eztabaida zoroak alde batera utziz, horiek sesioak sortzeko  eta sinesmena hondatzeko  bestetarako ez baitziren. Bigarren, bere burua Berri Onaren zerbitzura emateko eskatuzion, eragozpenen aurrean atzera egin gabe, lotsarik gabe, idazlearen beraren antzera , aurka jartzen zirenak zentzaraziz , garaia zenean eta ez zenean Berri Ona hots eginez.
Aipagarria da atal berezi bezala zatiko gorazarrea.
Lanas
Lanas Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lanas udalerrian erroldatutako biztanleak 377 ziren. Familiak 166 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 251 etxebizitza zeuden, 163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 61 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 238 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 163 etxebizitza nagusietatik 119 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 52 etxek lau zituzten eta 70 etxek bost zituzten. 111 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 86 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 69 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 245 ziren, horien artean 181 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 181 pertsona aktiboetatik 166 lanean zeuden (87 gizon eta 79 emakume) eta 15 langabezian zeuden (6 gizon eta 9 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lanas udalerrian 163 unitate fiskal zeuden, 381,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.810 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.