cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arbusigny
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Sérigné
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 3 zurginak ziren, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
Aurkidi
Aurkidi Nafarroako Zubieta udalerriko auzo bat da.
Carlos Ruiz
Carlos Ruiz Herrero (Bilbo, 1948ko ekainaren 7a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Gehienetan Carlos izen soilarekin ezaguna zenak 11 urtez Bilboko Athleticen jolastu zuena. Euskal Herriko futbol selekzioarekin ere partida bat jolastu zuen.
Arbusigny
Etxebizitza
2007an 411 etxebizitza zeuden, 330 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 60 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 353 etxeak ziren eta 58 apartamentuak ziren. 330 etxebizitza nagusietatik 247 bere jabearen bizilekua ziren, 70 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 181 etxek bost zituzten. 277 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 106 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 207 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Carlos Ruiz
1973an Castellonen kontra Kopa Txapelketaren finala irabazi zuen taldean aritu zen, azken minutuetan jolastu zuen. Hurrengo denboraldian Pitxitxi saria irabazi zuen Ligako gol gehien sartu zituen jokalaria izateagatik. 19 gol sartu zituen, horietako bost buruz. Sari hori lortu ahal izateko erabakigarria izan ziren azken-aurreko partidan sartu zituen bi golak, Donostiako Real Sociedaden kontra izan zen, eta aita lehenengo aldiz izan zenaren biharamunean.
Arbusigny
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 615 ziren, horien artean 507 aktiboak ziren eta 108 inaktiboak ziren. 507 pertsona aktiboetatik 480 lanean zeuden (259 gizon eta 221 emakume) eta 27 langabezian zeuden (12 gizon eta 15 emakume). 108 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Sérigné
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gehiagoko denda bat zen.
Arbusigny
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Carlos Ruiz
Athleticekin 275 partida jolastu zituen eta 115 gol sartu. Athletic utzita, azkeneko denboraldi bat jolastu zuen 1981n Espanyol taldearekin. Azken urte hori ere kontuan hartuta, guztira lehen mailan 233 partida jolastu zituen eta 85 gol sartu.
Sérigné
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sérigné udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.494 hektarea erabiltzen.
Arbusigny
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 4 zurginak, 1 argiketaria eta 1 apaindegia.
Sérigné
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Arbusigny
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Arbusigny udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.200 hektarea erabiltzen.
Sérigné
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arbusigny
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Buteo nitidus
Buteo nitidus Buteo generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Llansantffraed (Monmouthshire)
Llansantffraed, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Onintza Enbeita
Onintza Enbeita Maguregi (Muxika, Bizkaia, 1979ko maiatzaren 19a) euskal bertsolaria, kazetaria, feminista eta abertzalea da, horretaz gain diputatua izan zen Espainiako Gorteetan 2012tik 2016ko tartean. 2018ko Bizkaiko Bertsolari txapelduna izan da, txapela lortu duen lehen emakumezkoa da.
Bertsolaria
Bertsolaritzarekin lotura estua duen familian hazi zen eta bera ere bertsotan oso gazte hasi zen. Garriko bertso-eskolako kidea izan zen. 2006an iritsi zen lehenengo aldiz Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalera eta geroztik final guztietarako sailkatu izan da. 2005 eta 2009ko Euskal Herriko txapelketan ere parte hartu zuen.
Politikaria
Bere ibilbide politikoa Muxikan hasi zen, ANV alderdiarekin hango zinegotzia izan baitzen 2007 eta 2011 urteen artean. 2012 eta 2015 urteetan, Amaiur koalizioko diputatua izan zen Espainiako Diputatuen Kongresuan. 2014an Marokoko agintariek Mendebaldeko Saharatik kanporatu zuten Aaiúnera iritsi zenean.
2015ean EH Bildurekin aurkeztu zen Bizkaiatik Kongresurako zerrenda buru gisa. Bertan Abortoaren erreformari buruz ari zela, ‘koño’ esaten bigarren pertsona eta lehenengo emakumea izan zen. Honek sareetan eta hedabideetan oihartzun handia piztu zuen.
Bestelako proiektuak
2018an musika, dantza eta sorkuntza literario bidezko esperientzia kooperatiboa den Humanity at Music-en parte hartu zuen.
Uxue Alberdiren 2019ko Kontrako eztarritik saiakera lanean emakume bertsolari gisa izandako bizipenak agertu zituen.
2019an Donostiako Zinemaldiaren inguruan '48 ordu Zinemaldian ' egin eta gero, saio propioa lortu du formatuak ETB1en. Gai zehatz baten inguruan 48 ordu pasatzean datza Enbeitak gidaturiko programak.
Spring City (Pennsylvania)
Spring City Pennsylvaniako borough bat da. Chester konderrian kokatua dago. 2010ean 3,323 biztanle zituen, 1.99 kilometro koadrotan banatuta.
Garden Home-Whitford (Oregon)
Garden Home-Whitford Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Washington konderrian kokatuta dago, Oregon estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Half Foot Outside
Half Foot Outside, Iruñean (Nafarroa) 90eko hamarkada erdialdean sortutako taldea da. Hasierako urteetan, Hardcore eta Rock doinuak lantzen zituzten naiz eta azken diskoetan Pop erritmoak nabaritzen diren.
Ijimaia antillarum
Ijimaia antillarum Ijimaia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ateleopodidae familian.
Frenchburg (Kentucky)
Frenchburg Kentuckyko hiri bat da. Menifee konderrian kokatua dago. 2010ean 486 biztanle zituen, 2.17 kilometro koadrotan banatuta.
Fredonia (Kentucky)
Fredonia Kentuckyko hiri bat da. Caldwell konderrian kokatua dago. 2010ean 401 biztanle zituen, 1.61 kilometro koadrotan banatuta.
Shiga (prefektura)
Shiga prefektura (滋賀県) Japoniako Honshu uharteko prefektura bat da. Lurraldea Biwa aintziraren inguruan zabaltzen da eta hiriburua Ōtsu da.
Historia
Prefektura-sistema ezarri aurretik, Shigaren eremuak Ōmi edo Gōshū izena zuen. Ōmik Japoniako ekialdea eta mendebaldea lotzen zituen, eta merkataritza-gune garrantzitsua izan zen.
Han sistemaren abolizioaren ondoren, Ōmi eremuan zortzi prefektura sortu ziren, eta Shigako prefektura osatuz batu ziren 1872ko irailean.
Geografía
Honshu uharteo mendebaldean dago. Mugakideak hauek dira: iparraldean,Fukui; ekialdean Gifu; hego-ekialdean Mie; mendebaldean, Kyoto.
Biwa aintzira, Japoniako handiena, prefekturaren erdian dago, eta prefekturaren azaleraren seiren bat hartzen du. Azaleraren % 37 natura-parke gisa babestuta dago. Seta ibaia Biwa aintziran hasten da eta Osakako Badiareino joaten da. Prefektura hainbat mendilerrok inguratu eta ixten dute, Hira eta Hiei mendiak mendebaldean, Ibuki mendiak ipar-ekialdean eta Suzuka mendiak hego-ekialdean. Ibuki mendia (1.377m) da prefekturako garaiena.
Klima
Shigako klima nabarmen aldatzen da iparraldetik hegoaldera. Hegoaldea beroa da; iparraldea, berriz, hotagoa da, eta elur ugari egiten du. Horregatik, eski-estazioak daude.
Ekonomia
Prefekturaren seiren bat landatua dago, eta % 90 arroz soroak dira. Honetaz gain ekialdeko Shiga abeltzaintzarengatik da ezaguna, mendebaldea aldiz te berdearengatik.
60. hamarkadan industria garatu zen eta prefekturaren Barne Produktuaren %44'8aren jatorria berau da. Japoniako prefekturen artean bigarren sektoreak duen portzentai handiena da. Informatika eta teknologia konpainiak dira gehienak baina prefekturako industria tradizionala oihalgintza izan da.
Teresa Helbig
Teresa Helbig (Bartzelona, Katalunia, 1963ko irailaren 15a) kataluniar moda-diseinatzailea da. 2023an, Modaren Diseinuaren Sari Nazionala jaso zuen.
Ibilbidea
1980ko hamarkadan ekin zion bere ibilbide profesionalari, erakusleiho-apainketan. 1996an kaleratu zuen lehen moda-bilduma. Aitzindaria izan zen moda-sorkuntzak ikusle handiengana hurbiltzen, fashion films sortuz eta desfilearen ondoren diseinuak merkaturatuz.
Hainbta lan nabarmen egin ditu: Balet Nazionalaren lan baten jantziak, Eskola Britainiarraren uniformeak edo Iberia airelineako langileen jantziak sortu, azken horretako lehen emakumea izan zen.
Naucelles
Naucelles Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Naucelles udalerrian erroldatutako biztanleak 1.925 ziren. Familiak 773 ziren, horien artean 138 pertsona bakarrekoak ziren (67 bakarrik bizi ziren gizonak eta 71 bakarrik bizi ziren emakumeak), 305 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 290 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 819 etxebizitza zeuden, 773 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 807 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 773 etxebizitza nagusietatik 668 bere jabearen bizilekua ziren, 99 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 214 etxek lau zituzten eta 513 etxek bost zituzten. 690 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 299 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 435 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.243 ziren, horien artean 919 aktiboak ziren eta 324 inaktiboak ziren. 919 pertsona aktiboetatik 880 lanean zeuden (456 gizon eta 424 emakume) eta 39 langabezian zeuden (15 gizon eta 24 emakume). 324 pertsona inaktiboetatik 135 erretiraturik zeuden, 113 ikasten zeuden eta 76 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Naucelles udalerrian 790 unitate fiskal zeuden, 2.001,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.662 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 64 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 5 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Naucelles udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 759 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Buteo magnirostris
Buteo magnirostris Buteo generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Azkota
Azkota Nafarroako Zubieta udalerriko auzo bat da.
Galiziako Bloke Nazionalista
Bloque Nacionalista Galego (BNG) Galiziako alderdi politiko nazionalista eta ezkertiarra da, 1982an sortua. Barne antolakuntzari dagokionez, alderdi politiko ezberdinetako fronte zabala da. Bere burua ezkerreko nazionalismo galiziarrean kokatzen du, eta bere baitan -abertzaletasunari dagokionez- aniztasun handia dago, federalismotik independentismoraino.
2016an 468 zinegotzi zituen Galizia osoan, 15 diputatu probintzialak, 6 parlamentari Galiziako Parlamentuan eta europarlamentari bat (Herriek Erabaki koalizioan, txandakatuta). Ez zuen ordezkaritzarik Espainiako Parlamentuan, aurreko urteetan izan arren.
Europako Parlamentuan Europako Aliantza Askea taldean kokatuta dago.
Confederación Intersindical Galegarekin loturak mantetzen ditu.
Egoitza nagusia Donejakue Konpostelakoan daukate.
Elachistocleis matogrosso
Elachistocleis matogrosso Elachistocleis generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Llangoven
, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian. Raglan udalerriaren hego-ekialdean dago.
Peve hizkuntza
Peve hizkuntza (Pévé) Txad eta Kamerungo mintzaira txadikoa da, Masa hizkuntzen taldekoa.
XXI. mendearen hasieran, 35.000 inguru lagunek egiten zuten Peve hizkuntzaz: 30.000 Txaden eta 5.720 Kamerunen.
Gaidropsarus parini
Gaidropsarus parini Gaidropsarus generoko animalia da. Arrainen barruko Lotidae familian sailkatzen da.
Oligoryzomys brendae
Oligoryzomys brendae Oligoryzomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Chicken Run
Chicken Run (Oilaskoak Ihesean) 2000ko Peter Lord eta Nick Park britainiar zinema zuzendarien stop-motion komedia filma bat da. Pertsonaien ahotsak Julia Sawalha, Mel Gibson, Timothy Spall, Phil Daniels, Tony Haygarth eta Miranda Richardson aktoreek ipini zituzten.
Kirmen Uribe
Kirmen Uribe Urbieta (Ondarroa, Bizkaia, 1970eko urriaren 5a) euskal idazlea da. Olerkia, narratiba zein haur eta gazte literatura landu ditu, eta bere lanetako askok nazioarteko oihartzuna izan dute.
Chicken Run
Argumentua
1961, Ingalaterrako Yorkshire konderria. Tweedy senar-emazte zitalek (Miranda Richardson eta Tony Haygarth) oiloek bizitza laburra eta atsekabetua daramaten baserri bateko jabeak dira: etengabe arrautzak errutera derrigortuak daude, bestelakoan jai eta igandetako bazkari goxo gisa baserriko mahai gainean zerbitzatuta amaituko baitute.
Le Ménil-Vicomte
Le Ménil-Vicomte Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gizarte ireki
Gizarte irekia (société ouverte) Henri Bergson filosofoak sortutako terminoa da. Haren arabera, gizarte horiek toleranteak diren gobernuak dituzte, eta herritarren nahiei eta kezkei sistema politiko garden eta malguekin erantzuten diete. Estatuko organoek ez dute sekreturik elkarren edo publikoaren artean. Gobernua eta gizartea ez dira autoritarioak, eta ezagutza komuna edo soziala guztiona da. Gizarte irekiaren oinarria askatasuna eta giza eskubideak dira.
Bayel
Bayel Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Seleuko I.a Nikator
Seleuko I.a Nikator (Σέλευκος Νικάτωρ, Séleukos Nikátōr, «Seleuko Garailea»; Europus, Mazedonia, K.a. 358 aldean - Lisimakia, Trazia, K.a. 281 aldean) Alexandro Handiaren jenerala eta Seleukotar Inperioaren sortzailea izan zen.
Bayel
Biztanleria
2007an Bayel udalerrian erroldatutako biztanleak 860 ziren. Familiak 356 ziren, horien artean 104 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 124 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Le Ménil-Vicomte
Biztanleria
2007an Le Ménil-Vicomte udalerrian erroldatutako biztanleak 47 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Gizarte ireki
Ondoren, Karl Popperrek The Open Society and Its Enemies (Gizarte irekia eta bere etsaiak) saiakeran terminoari heldu zion, Bertrand Russellen proposamen batekin batera landuz, eta honela definitu zuen: sistema politiko horretan, lider politikoak edo Gobernua indarkeriarik edo odol-isurketarik gabe ordezkatzen dira, gizarte autoritarioak ez bezala, horietan Gobernuak ordezkatzeko mekanismoa iraultza edo estatu-kolpea baita. Gainera, berak gizarte ireki hori honela deskribatzen du: gizabanakoek erabaki pertsonalak hartzeko beharra duten gizartea; edo pentsamendu magiko edo kolektibistak menderatutako gizarte tribalek ez bezala.
Bayel
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Le Ménil-Vicomte
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Seleuko I.a Nikator
Bizitza
Antioko izeneko Filipo II.aren jeneral baten semea zen. Alexandro Handiaren gudarosteko ofiziala zelarik, Asiako kanpainian nabarmendu zen. Alexandro hil zenean (K.a. 323), Perdikas-en aurkako borrokan esku hartu zuen (K.a. 321), eta inperioaren zatiketan Babiloniaren gobernua egokitu zitzaion. Antigono Monoftalmosen aurka jardun behar zuen diadokoen –Seleuko, Ptolomeo, Kasandro, Lisimako– elkartearen eragilea izan zen. K.a. 316an Babiloniatik ihes egin behar izan zuen. 312an, ordea, Ptolomeoren gudarostearekin bat eginik, Antigonoren seme Demetrio Poliorzete garaitu zuen Gazan, eta berriro eskuratu zuen Babilonia.
Le Ménil-Vicomte
Etxebizitza
2007an 19 etxebizitza zeuden, 15 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 3 hutsik zeuden. 17 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 15 etxebizitza nagusietatik 8 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 4 etxek bost zituzten. 10 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 5 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Gizarte ireki
Popperren ikuspegian, gizarte tribal eta kolektibistek ez dituzte lege naturalak eta ohiturak bereizten eta, ondorioz, ez da litekeena gizabanakoek beren ustez oinarri sakratu edo naturala duten lege edo ohiturak desafiatu edo zalantzan jartzea. Horrela, gizarte ireki baten hasiera lege naturalen eta gizakiak egindakoen arteko bereizketaren behaketan kokatzen da, eta, horren ondorioz, erantzukizun pertsonala eta erabakiengatik moralki erantzuteko beharra areagotzen dira (kontuan izan Popperrek ez duela egoera hori erlijio-sinesmenekin bateraezina dela ikusten, 5. kapituluko III. zatia). Popperrek indibidualismoa, kritika soziala eta humanitarismoa (gizabanakoen betebeharra giza ongizatea sustatzea dela dioen doktrina) jendea haietaz jabetzen denean ezin direla ezabatu gehitzen du, eta, beraz, ezinezkoa dela "gizarte itxi" batera itzultzea edo inposatzea.
Kirmen Uribe
2008an, Espainiako Kritika Saria Euskarazko nobelaren alorrean jaso zuen Bilbao-New York-Bilbao nobelarengatik eta 2009ko urrian, Espainiako Narratiba Sari Nazionala liburu beragatik. 2023an Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria eskuratu zuen "Nazioartean arrakasta handia izan duen bere sormen lan bikainari esker".
Le Ménil-Vicomte
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 28 ziren, horien artean 17 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 17 pertsona aktiboetatik 12 lanean zeuden (11 gizon eta 1 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 2 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kirmen Uribe
Biografia
Aita arrantzalea zuen, aitona eta birraitona bezala, eta Kirmen ikastera bultzatu zuen beste bizitza mota bat izan zezan. Amak bilakaera ideologikoa garatu zuen bere bizitzan zehar, oinarrizko kristau elkarteetan parte hartzetik agnostiko bihurtu zen, gero eta aurrerakoiagoa, eta aldaketa horiek urte gutxiren buruan bizi izan zituen, 60 eta 70 urteen artean. Ama eta izebak, kontserba fabriketako langileak, bigarren feminismokoak izan ziren, eta giro feminista horretan hazi zen etxean.
Gaztetxotan poesia irakurle sutsua izan zen, Leonard Cohen, Dylan Thomas, Lorca, eta abarren poesia irakurtzen zuen, Kirmenen lehen poemak 14-15 urte zituenekoak dira, hain zuzen. Nobelak ere eragin zion, klasikoak lehenik eta errealismo zikinak gero.
Euskal Herriko Unibertsitatean Euskal Filologia ikasi zuen Gasteizen eta Literatura Konparatuko graduondoko ikasketak egin zituen Trenton (Italia). Intsumiso agertzeagatik kartzelan zegoela jaso zuen 1995 urtean lehenengo literatur sari handia: Becerro de Bengoa Saiakera Saria, Jon Elordirekin batera moldatu zuen Lizardi eta erotismoa lanagatik.
Bayel
Etxebizitza
2007an 413 etxebizitza zeuden, 356 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 410 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 356 etxebizitza nagusietatik 258 bere jabearen bizilekua ziren, 90 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 78 etxek hiru zituzten, 126 etxek lau zituzten eta 130 etxek bost zituzten. 242 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 132 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 147 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kirmen Uribe
Olerkia eta multimediak
Musika taldeentzako letrak eta komiki gidoiak idazten hasi zen. 1996an Lizardi eta erotismoa estudioa argitaratu zuen, Lizardiren poetikari buruzko saiakera, Jon Elordirekin elkarlanean egina. Ondoren, bere lehen poema bilduma argitaratu zuen, 'plaquette' gisa, Ekografia izenekoa. 2000tik aurrera, Sautrela literaturari buruzko telebistako saioako gidoilari gisa lan egin du.
Bayel
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 507 ziren, horien artean 321 aktiboak ziren eta 186 inaktiboak ziren. 321 pertsona aktiboetatik 291 lanean zeuden (156 gizon eta 135 emakume) eta 30 langabezian zeuden (17 gizon eta 13 emakume). 186 pertsona inaktiboetatik 86 erretiraturik zeuden, 51 ikasten zeuden eta 49 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Kirmen Uribe
Olerkia eta multimediak
Jon Kortazar kritikariaren aburuz, Kirmen Uriberen Bitartean heldu eskutik (2001) poema-liburuaren agerpena "iraultza lasaia" izan zen euskal literaturaren munduan. Kritika Saria Euskarazko Poesiari lortu zuen eta lehenengo edizioa hilabete batean agortu zen. Liburua gaztelaniara (2003), frantsesera (2006), ingelesera (2007), katalanera (2007) eta errusiera (2007) itzuli zen. Elizabeth Macklin idazle estatubatuarrak euskaratik zuzenean egin zuen ingeleserako itzulpena. Lehen aldia zen euskaratik zuzenean itzulitako testu bat Amerikako Estatu Batuetako argitaletxe komertzial batean agertzen zena. Liburua finalista geratu zen 2007an Estatu Batuetan argitaratutako poesia itzulpen onenaren sarian (PEN Award for Poetry in Translation).
Bayel
Diru sarrerak
2009an Bayel udalerrian 351 unitate fiskal zeuden, 810 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.211 euro zen.
Kirmen Uribe
Olerkia eta multimediak
Uribek literatura bestelako arteekin uztartzen dituzten hainbat ikuskizunetan hartu du parte. 2000 urtean Bar Puerto jarri zuen abian Mikel Urdangarin eta Josu Eizagirrerekin batera. Taula gainean poesia, musika, bideoa eta ahozko historia biltzen ziren, errepide bat egiteko bota zuten auzo zahar bateko biztanleen bizipenak kontatzeko.
Bayel
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 1 igeltseroa, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 3 ile apaindegiak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Kirmen Uribe
Olerkia eta multimediak
Idazle lanetan aritzeaz gain, irakasle, gidoilari eta Raymond Carver, Sylvia Plath, Anne Sexton, Mahmud Darwish eta Wislawa Szymborska idazleen olerkien itzultzaile izan da Kirmen Uribe.
Bayel
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bayel udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Kirmen Uribe
Bilbao-New York-Bilbao
2008an argitaratu du azkenik bere lehenengo nobela, Bilbao-New York-Bilbao. Jakinmin handia piztu zuen liburuak. Kritika Saria eta Espainiako Literatura Saria (Narratiba alorrean) jaso zituen. 2010ean garai berean argitaratu ziren gaztelaniazko, galizierazko eta katalanerako itzulpenak. Nobelak egileak berak Bilboko Loiuko aireportutik New Yorkeko JFKra egiten duen alegiazko bidaia du ardatz. Hegaldi horretan idazkizun duen nobelari buruz egingo du gogoeta idazleak. Balizko nobela hori itsasoari lotutako familia bateko hiru belaunaldiri buruzkoa da. Bilbao-New York-Bilbao nobelak ez du ohiko tramarik. Sare itxurako egitura du, eta sare horretan hiru belaunaldietako pertsonen bizipenak tartekatzen dira hainbat hausnarketa, analogia eta zeharkako istorioekin.
Bayel
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Kirmen Uribe
Mussche
2012an Mussche eleberria argitaratu Uribek. Kontakizunaren hasierako protagonistak Gerra Zibilean Santurtziko portutik Habana itsasontzian erbesteratu ziren haurrak dira, horietako bat Karmentxu txikia, Ganteko Mussche familiak hartuko du etxean. Hortik aurrera liburuaren ardatza Robert Musscheren bizitza izango da, Karmentxuren etorrerak guztiz aldatuko duena. Lan hau hanbat hizkuntzetara itzuli da, gaztelania, katalanera, galiziera, japoniera, besteak beste. Japonian, Hon no Zasshi' literatur aldizkariak bost liburu onenen artean kokatu zuen 2015ean.
Bayel
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kirmen Uribe
Elkarrekin esnatzeko ordua
Elkarrekin esnatzeko ordua izan da Kirmen Uriberen hirugarren eleberria, 2016an argitara emana. Bi egiazko pertsonaien, Gerra Zibilean Karmele Urresti eta Txomin Letamendiren, bizipen eta ibilerak hartzen ditu oinarri nobela honek. 2017an 111 Akademia saria jaso zuen.
Haur eta gazte literatura
Era berean, haur eta gazteentzako hainbat liburu eman ditu argitara. Ezagunenak dira XIX. mendean Amerikara artzain gisa lan egitera joan eta pistolari bihurtzen den Garmendiaren abentura barregarriak. Hiru nobelatxo ditu orain arte Garmendia bildumak: Garmendia eta Zaldun beltza (2003), Garmendia errege (2004) eta Garmendia eta Fanyren sekretua (2006). Garmendia errege izenekoak Liburu Berria Saria lortu zuen bigarren hezkuntzako gaztetxoen bozkei esker 2006an.
Txikiagoentzat Guti (2005) itsasontzirik gabe geratzen den txakur arrantzalearen istorioa eta Ez naiz ilehoria, eta zer? (2004) idatzi ditu. Azken horrek Amira izeneko neskato marokoar baten kezkak jasotzen ditu, zailtasunak dituelako Gasteizen lagunak egiteko. Kukubiltxo antzerki taldearen 20. urteurrena zela medio Mikel Zarateren Ekidazu ipuina moldatu zuen antzerkirako, eta Kukubiltxok eta Oskorrik eraman zuten taula gainera 2002an.
Multimedia egitasmoak
Musika, literatura eta irudiaren loturan oinarritutako hainbat egitasmotan parte hartu du.
Nazioarteko ibilbidea
Kirmen Uribek nazioarteko hainbat literatura jaialditan parte hartu du eta munduko hainbat unibertsitatetan eman ditu hitzaldiak. Halaber, bere olerkiak entzute handiko aldizkarietan eta nazioarteko antologiatan agertu dira. "Uriberen literaturak Euskal Herrian ditu erroak baina zeharo unibertsala da" esan du berari buruz Harvard unibertsitateko The Harvard Book Review aldizkariak.
Antzerki
Antzerkia edo teatroa (greziera klasikoz "theatron", θέατρον, edo ikusteko lekua) arte eszenikoa da, non publikoaren aurrean istorioak kontatzen diren antzezpen baten bidez, hau da, hitzez eta imintzioz egindako ikuskizunaren bidez, batzuetan musikaz eta dantzaz lagunduta edo txotxongilo bezalako osagaiekin.
Antzerkiaren Mundu Eguna 1961az geroztik ospatzen da. Zehazki, urte bakoitzeko martxoaren 27an ospatzen da data hori, Nazioarteko Antzerki Institutuak zehaztuta, antzerkiak kulturarentzat mundu osoan zer adierazten duen erakusteko arrazoia.
Azkenik, antzokiak dira arte mota hau eskaintzeko leku fisikoak, kalean ere emankizunak burutzen diren arren.
Generoak
Hiru genero klasikoak Drama, Tragedia eta Komedia dira, Antzinako Greziatik datozenak.
Gaur egun, beste azpigenero batzuk ere lantzen dira, hala nola Mimoa, txotxongiloen antzerkia edo lan musikalak.
Hurbilketa historikoa
Ikerketa gehienen arabera, antzerkiaren jatorria ehizarekin lotutako erritual magikoen bilakaeran bilatu behar da, bai eta musika eta dantza sartu ondoren benetako zeremonia dramatikoetan sartu ziren labar-pinturetan edo nekazaritza-bilketan ere, non jainkoak gurtzen ziren eta komunitatearen printzipio espiritualak adierazten ziren. Adierazpen sakratuaren izaera hori antzerkiaren agerpenaren faktore komuna da zibilizazio guztietan.
Antzinako Egipto
Antzinako Egipton, kristau aroaren aurreko bigarren milurtekoaren erdialdean, Osirisen heriotza eta berpizkundeari buruzko dramak antzezten ziren. Antzerkia maskaren eta dramatizazioen bidez hasten da, eta aktoreen testigantzak aurkitu dira bidaiak egiten zituztela azalduz. Beraz, Driotton eta Vandier ikertzaileen arabera, litekeena da komiko talde ibiltariak egotea Inperio Ertainetik.
Grezia
Antzinako Greziako antzerkiaren sustraiak erritu orfikoetan eta Dionisorentzat ospatutako jaialdietan oinarritzen dira, non jainkoen bizitzaren eszenifikazioak egiten ziren dantza eta kantuekin batera (Ditiranboak). Geroago hasi ziren jada dramatikoak ziren lehen antzezpenak, herrietako plazetan, aktore bat eta abesbatza baino ez zuten konpainiek egindakoak. K.a. VI. mendearen bukaeran, ospe handia lortu zuen Tespis poeta eta interprete ospetsuak, zeinaren ohorez Tespisen gurdiak, gaur egun ere, antzerkiaren mundu osoa aipatzen duen.
Greziar antzerkia, izan ere, greziar arte eta zeremonien bilakaeraren ondoren sortu zen, hala nola mahats-bilketaren festa (Dionisiosi eskainia), non gazteak dantzan eta kantuan joaten ziren jainkoaren tenplurantz bizitzarik onenak eskaintzera. Ondoren, gazteen artean nabarmentzen zen gazte bat korifeo edo koruko maisu bihurtzen zen, taldea zuzentzen zuena. Denborarekin, bardoa eta rapsoda agertu ziren, errezitatzaileak, alegia.
Eraikuntza muino baten maldak aprobetxatuz gauzatzen zen; agertokiaren espazio zirkularra, non emanaldi gehiena jokatzen zen, zirkuluerdi forman antolatutako harmailak inguratzen zuten. Orkestraren atzean, skene  izeneko eraikin bat zegoen, eszena, aktoreek arropa aldatzeko pentsatua. Haren aurrean, zutabedun horma bat altxatzen zen, proscenioa, ekintzaren eszena gogorarazten zuten gainazal margotuak eutsi zezakeena. Dekoratu horiek, aktoreek eta makinek erabiltzen zituzten jantzi eta maskarekin batera, aparatu eszeniko osoa osatzen zuten.
Antzerki grekoaren irudikapenak aire zabalean egiten ziren, abesbatza bat zuen (Korifeok edo koru-maisuak zuzendua) abesten eta aldare baten inguruan dantzatzen zuena. Antzerki grekoan, bi obra mota irudikatzen ziren: tragedia (amaiera zoritxarreko obra dramatikoa, kondaira heroikoen gaiak jorratzen zituena eta bere amaierarako jainkoak erabiltzen zituena), komedia (satirikoa, politikariak eta lanak umorez kritikatzen zituena eta satiroen koru batek hasitako mimetismoa sortzen zuena) eta eguneroko bizitzako gaiak gaitzat zituzten komediak. Guztiak bertsotan idatziak ziren, eta maskarak erabiltzen zituzten.
Erroma
Antzoki erromatarrek greziarren oinarrizko ezaugarriak jaso zituzten, nahiz eta elementu bereizgarri batzuk sartu. Hasieran egurrez eraikiak, Ponpeiok Erroman altxatu zuen harrizko lehena K.a. 52. urtean. Beren eredu heleniarrak ez bezala, lur lauan zeuden, eta harlanduz eraikitako hainbat solairu zituzten. Akustika hobetze asmoz, erromatar arkitektoek agertokia zirkuluerdi batera murriztu zuten, eta ikuskizunak agertoki modernoen jatorria den eskene  zaharraren aurrean altxatutako plataforma batean, pulpitumean, aurkezten ziren. Frons scaenae solairu anitzeko fatxada monumental bat zen, atze-oihal gisa balio zuena. Harmailak (cávea) 3 zatitan banatzen ziren: Ima, media eta sum; lehenengoan, beheko eremuan kokatuta, senatariak eta klase agintariak esertzen ziren; goian, emakumeak eta esklaboak, eta, erdian, jende arrunta. Osotasuna belu batekin estali zitekeen. Erromak komediaren aldeko apustua egin zuen, antzerkia ondo pasatzeko edo entretenitzeko modutzat hartu baitzuten.
Amerika
Kultura amerikarretan, Hispaniar aurreko antzerkiak garapen nabarmena lortu zuen, bereziki maien artean. Antzerki maiaren obrarik adierazgarrienetako bat Rabinal Achí drama kitxua da. Antzerki maiak lotura partziala zuen nekazaritza-zikloekin eta haien gertaera historikoen epikarekin eta azteken eta inken artean, beren egitura teokratikoarekin bat etorriz beren antzerki-jarduerei ñabardura gerlari eta erlijioso nabarmena eman baitzieten. Aztarnategietako azken aurkikuntzen arabera, maien antzerki-espazioek, obrak antzezteko ez ezik, antzerki-ekitaldi politikoak erakusteko ere balio zezaketen, hala nola negoziazioak, aliantzak eta gatibuen umiliazioa.
India
Indiar antzerkiaren lehen forma sanskritokoak dira, baita bizirik dirauten lehenengo zatiak ere, I. mendekoak. Greziar eta erromatar antzerkiaren garapenaren ondoren eta Asiako beste leku batzuetako garapenaren aurretik hasi zen. K.a. II. eta I. mendeen artean sortu zen, eta I. eta X. mendeen artean loratu zen. Indiako historian, nola halako bake aldia izan zen, eta ehunka antzezlan idatzi ziren. Aurreko garaietako ebidentzia arkeologikoen aberastasunak ez du erakusten antzerki-tradiziorik zegoenik. Antzinako Vedak (K.a. 1500 eta 1000 urteen arteko ereserkiak, munduko literaturaren adibiderik goiztiarrenen artean daudenak) ez dute haren zantzurik (nahiz eta kopuru txiki bat dialogo moduan osatu), eta ez dirudi garai vedikoaren erritualak antzerkira garatu zirenik. Patañjaliren Mahābhāṣyak ematen du lehen aipamena sanskritozko dramaren hazia izan zitekeenari buruz. K.a. 140.eko gramatikari buruzko tratatu horrek eskaintzen du Indiako antzerkiaren hasierarako data egingarria.
Sanskritozko antzerkirako ebidentzia-iturri nagusia Nātyaīstra antzerkiari buruzko tratatua da, konposaketa data zehaztugabea duen bilduma (K.a. 200. urtetik K.o. 200. urtera arteko estimazioak) eta egilea Bharata Muni delarik. Tratatua antzinako munduko dramaturgiaren lanik osatuena da. Antzezpena, dantza, musika, eraikuntza dramatikoa, antzoki, jantziak, makillajea, atrezzoa, konpainien antolaketa, publikoa, lehiaketak, eta antzerkiaren jatorriari buruzko kontakizun mitologikoa eskaintzen du. Sanskritozko teatroa lur sakratuan egiten zuten apaizek, beharrezko trebetasunetan trebatuak (dantza, musika eta errezitazioa) herentziazko prozesu batean. Heztea eta entretenitzea zuen helburu.
Errege-auzitegien babespean, antzezleak konpainia profesionaletakoak ziren, eta eszena-zuzendari batek (sutradhara) zuzentzen zituen, eta baliteke haiek ere jardun izana. Zeregin hori titiritero baten antzekoa zela pentsatu zen, sutradhara, esangura literala «harien edo harien jabe» baita. Interpreteak zorrotz trebatzen ziren ahots eta teknika fisikoetan. Emakumezkoen antzezleen aurkako debekurik ez zegoen; enpresak gizonezkoak ziren; emakumezkoenak, eta genero mistokoak. Hala ere, zenbait sentimenduak desegokitzat jo ziren gizonezkoentzat, eta hobeto egokitzen zitzaien emakumeei. Zenbait interpreteek beren adinako pertsonaiak jokatzen zituzten; beste batzuek, berriz, adin desberdineko rolak jokatzen zituzten (gazteagoak edo zaharragoak ziren ala ez). Antzerkiaren elementu guztien artean, tratatuak ematen zion arreta gehien antzezpenari (abhinaya), zeinak bi estilok osatzen zuten: errealista (Lokadharmi) eta konbentzionala (Natyadharmi), nahiz eta ardatz nagusia azken horretan egon.
Bere drama sanskrito literaturaren lorpenik altuena da. ereduzko pertsonaiak erabiltzen zituen, hala nola heroia (Nayaka), heroina (Nayika), edo pailazoek (Vidusaka). Aktoreak mota jakin batean espezializatu egon zitezkeen. Kālidāsa I. mendean, dudarik gabe Antzinako Indiako dramagilerik handiena zela uste da. Kālidāsak idatzitako hiru antzezlan erromantiko ospetsuak dira: Mālavikāgnimitram (Mālavikā eta Agnimitra), Vikramuurvashiiya (Vikrama eta Urvashi-ri dagozkionak), eta Abhijñānaśākuntala (Shakuntalaren aitorpena). Azkena Mahabharatan gertatutako istorio batean inspiratu zen, eta ospetsuena da. Ingelesera eta alemanera itzuliko zen lehena izan zen. Śakuntalā-k (ingelesezko itzulpenean) Goethe-ren Fauston (1808-1832) eragina izan zuen.
Hurrengo Indiako dramagile handia Bhavabhuti izan zen (K.a. VII. mendea). Hiru antzezlan hauek idatzi omen zituen: Malati-Madhava, Mahaviracharita eta Uttar Ramacharita. Hiru horien artean, azken biek arteAN Ramayanaren epopeia osoa estaltzen dute. Harsha (606–648) Indiako enperadore boteretsuari hiru antzezlan idaztea egozten zaio: Ratnavali komedia, Priyadarsika eta Nagananda drama budista.
Ekialdeko Asiako antzerkia
Kabuki, Nō eta Kyōgen japoniar formak XVII. mendean garatu ziren.
Itzal txotxongilo kantondarrak ziren bietan handienak. Larru lodiarekin egiten ziren, eta horrek itzal nabarmenagoak sortzen zituen. Kolore sinbolikoa ere oso garrantzitsua zen: aurpegi beltz batek zintzotasuna adierazten zuen; gorri batek, berriz, ausardia. Txotxongilo kantondarrak kontrolatzeko erabilitako hagaxkak perpendikularki lotzen zitzaizkien txotxongiloen buruei. Hala, itzala sortzen zenean, ikusleek ez zuten ikusten. Txotxongilo pekindarrak, berriz, delikatuagoak eta txikiagoak ziren. Larru mehe-zeharrargiz (normalean asto baten sabeletik hartutakoak) egiten ziren. Margo biziekin margotuta zeuden, beraz, itzal oso koloretsua ematen zuten. Haien mugimenduak kontrolatzen zituzten hagatxo meheak larruzko lepoko bati lotuta zeuden txotxongiloaren lepoan. Hagatxoak txotxongiloaren gorputzekiko paralelo zihoazen, eta, gero, laurogeita hamar graduko angeluan biratzen ziren lepoarekin konektatzeko. Itzala egitean hagatxo horiek ikusten baziren ere, txotxongiloaren itzalaren kanpoaldean geratzen ziren; horrela, ez zuten figuraren itxura oztopatzen. Hagatxoak lepoetan lotzen ziren gorputz bakarreko hainbat bururen erabilera errazteko. Buruak erabiltzen ez zirenean, muselinazko liburu batean edo ehunez forratutako kutxa batean gordetzen ziren. Buruak beti kentzen ziren gauez. Hura osorik utziz gero, txotxongiloak gauez bizia hartuko zuelako sineskeria zaharrarekin bat egiten zuen. Titiritero batzuek buruak liburu batean eta gorputzak beste batean gordetzera iritsi ziren txotxongiloak berpizteko aukera gehiago murrizteko. Itzalen txotxongiloak bere garapen artistikorik gorenera XI.mendean iritsi omen ziren, gobernuaren tresna bihurtu aurretik.
Song dinastian, akrobaziak eta musikak zituzten antzezlan herrikoi asko zeuden. Horiek Yuan dinastian garatu ziren zaju izenez ezagutzen den forma sofistikatuago batean, lau edo bost emanaldiko egiturarekin. Yuan antzerkia Txinan zehar hedatu zen, eta eskualde forma ugaritan dibertsifikatu zen; ezagunenetako bat gaur egun oraindik ezaguna den Pekingo Opera da.
Xiangsheng txinatar tradiziozko komedia-emanaldi bat da, bakarrizketa edo elkarrizketa moduan ematen dena.
Indonesiako antzerkia
Indonesian, antzerki emanaldiak tokiko kulturaren zati garrantzitsu bihurtu dira, Indonesiako antzerki emanaldiak milaka urtez garatu dira. Indonesiako antzerki formarik zaharrenak zuzenean lotuta daude tokiko literatur tradizioekin (ahozkoa eta idatzia). Txotxongilo-antzerki nabarmenek (wayang golek (egurrezko hagaxka txotxongilo-antzerkia) sondatar eta wayang kulit (larruzko itzal-txotxongiloen antzezlana) javatar eta baliarren) Ramayana eta Mahabharatarenbertsio indigenizatuetatik ateratzen dute beren errepertorioaren zati handi bat. Ipuin horiek aktoreak erabiltzen dituzten Java eta Baliko wayang wong (giza antzerkia) jatorriko materiala ere eskaintzen dute. Wayang goleken emanaldi batzuek, ordea, istorio musulmanak ere aurkezten dituzte, menak izenekoak. Wayang antzinako ipuin-kontaketa forma bat da, bere txotxongilo/gizaki landuengatik eta musika estilo konplexuengatik ezaguna. Lehenengo frogak I. milurtekoaren amaierakoak dira, Erdi Aroko testuetan eta aztarnategi arkeologikoetan agertutakoak. Wayangi buruz ezagutzen den erregistrorik zaharrena IX. mendekoa da. 840. urtearen inguruan, javera zaharreko (Kawi) inskripzio batek (Mataram Erresumako Erdialdeko Javako Maharaja Sri Lokapala ustezko egilearenak), hiru interpretatzaile mota aipatzen ditu: atapukan, aringgit eta abanol. Aringgit Wayang txotxongiloen ikuskizuna esan nahi du, Atapukan du maskaren dantza ikuskizuna esan nahi du, eta abanwalek txantxaren artea. Ringgit XI. mendeko javerazko poema batean larruzko itzal irudi gisa deskribatzen da.
Erdi Aroko tradizio islamiarrak
Erdi Aroko mundu islamikoko antzerkiak txotxongilo-antzerkia (esku-txotxongiloak, itzal-antzerkiak eta txotxongiloen ekoizpenak barne hartzen zituen) eta ta'ziya izenez ezagutzen diren zuzeneko pasio-antzerkiak barne hartzen zituen, non aktoreek musulmanen historiako pasarteak berregiten dituzten. Hain zuzen ere, xii islamiar antzezlanak Aliren semeen (Hasan ibn Ali eta Husayn ibn Ali) shaheed (martirioa) inguruan ziren. Antzerki sekularrak akhraja izenez ezagutzen ziren, Erdi Aroko adab literaturan grabatuak, nahiz eta txotxongiloak eta ta'ziya antzerkiak baino gutxiago izan.
Antzerki moderno goiztiarra Mendebaldean
Antzerkiak forma alternatibo ugari hartu zituen Mendebaldean XV. eta XIX. mendeetan. Joera orokorra greziarren eta Errenazimentuko drama poetikotik urrundu zen, eta elkarrizketa-estilo naturalagoko prosarantz urrundu zen, batez ere Industria Iraultzaren ondoren.
Antzerkiak geldialdi handia izan zuen 1642 eta 1660 urteen artean, Ingalaterran, Puritan Interregnum delakoarengatik. Puritanoen artean, antzerkiaren aurkako sentimenduaren gorakada William Prynnek Histriomastix (1633) idatzi zuen, debekuaren aurreko antzerkiaren aurkako erasorik ezagunena. Antzerkia bekatu gisa ikusita, puritanoek Londresko antzokiak ixteko agindua eman zuten 1642an. 1643ko urtarrilaren 24an, aktoreek debekuaren aurka protesta egin zuten aktoreen erreklamazioa edo kexa bat idatziz, beren lanbidea isilarazteagatik eta euren hainbat antzerki-etxeetatik erbestetzeagatik. Geldialdi hori, 1660an, Karlos II.a tronura itzuli zenean amaitu zen, stuartarren berrezarkuntzan. Antzerkiak (beste arteen artean) eztanda egin zuen Frantziako kulturaren eraginez, Karlos, bere erregealdiaren aurreko urteetan, Frantzian erbesteratua izan baitzen.
1660an, bi konpainiak lortu zuten baimena emanalditarako: Duke's Company eta King's Companyk. Antzoki bihurtutako eraikinetan egin ziren emanaldiak, Lisle's Tennis Courten adibidez. West Endeko lehen antzokia, Londresko Covent Gardeneko Theatre Royal izenez ezagutzen dena, Thomas Killigrew-ek diseinatu zuen, eta gaur egungo Theatre Royal dagoen Drury Lane-n eraiki zen.
Garai horren aurreko zurrunbiloa zela eta, oraindik ere eztabaida zegoen zer jarri oholtza gainean eta zer ez. Jeremy Collier, predikaria, mugimendu horretako buruetako bat izan zen A Short View of the Immorality and Profaneness of the English Stage piezaren bidez. Artikulu horren sinesdunak antzerkizale ez zirenak, gainontzeko puritanoak eta garai hartan oso erlijiosoak zirenak ziren nagusiki. Galdera nagusia zen oholtza gainean zerbait inmorala ikusteak hori ikusten zutenen bizitzaren jokabidean eragiten ote zuen, gaur egun oraindik zabalik dagoen polemika.
XVII. mendean, emakumeak ere sartu ziren eszenatokira, lehenago desegokitzat jotzen zena. Emakume horiek ospetsutzat hartu ziren (kontzeptu berriagoa ere, Errenazimentuko Humanismoaren harira sortu ziren indibidualismoari buruzko ideiei esker), baina, bestalde, oraindik ere oso berria eta iraultzailea zen oholtza gainean egotea, eta batzuek ez zela oso femeninoa esan, eta gutxietsi egiten zituzten. Karlos II.ari ez zitzaion gustatzen gizon gazteek emakume gazteen paperak joka zezaten, eta, horregatik, emakumeek euren paperak jotzeko eskatu zuen. Emakumeei agertokira igotzen uzten zietenez, antzerkigileek eskumen handiagoa zuten argumentuaren bihurguneekin, adibidez, emakumeak gizonez jantzita, eta egoera, moralki, itsaskorretatik ihesaldi estuak egiteko aukerak zituzten, komedia moduan.
Lota lota
Lota lota Lota generoko animalia da. Arrainen barruko Lotidae familian sailkatzen da.
Antzerki
Antzerki moderno goiztiarra Mendebaldean
Komediak gazteez beteta zeuden, eta oso modan zeuden, istorioak haien maitasun-bizitzen gorabeherak jarraitzen zutelarik: normalean, antzezlanaren amaieran, heroi maltzur gazte batek bere maitasuna aitortzen zion heroina garbi eta askeari, Sheridanen The School for Scandal lanean antzera. Komedia asko Frantziako tradizioaren arabera moldatu ziren, batez ere Molièrek (berriro ere erregeak eta erregezaleek erbesteratu ostean) ekarritako Frantziako eraginari esker. Molière, izan ere, garaiko komedia-egile nagusietako bat izan zen; komedia idatzi eta antzezteko modua irauli zuen Italiako commedia dell'arte eta komedia neoklasiko frantsesa konbinatuz komedia satiriko iraunkorrenetako eta eragin handienetako batzuk sortzeko. Tragediak ere garaile izan ziren botere politikoa zuzentze zentzuan, bereziki hunkigarri Koroaren Berrezarkuntza berriaren ondorioz. Frantziako tragediaren imitazioak ere baziren, nahiz eta frantsesen komedia eta tragediaren arteko bereizketa handiagoa izan; ingelesek, berriz, noizean behin, lerroak nahasten zituzten, eta, tragedietan, komedia-atal batzuk sartzen zituzten. Komediak ez ziren antzezlan forma arruntak komedia sentimentalak ziren, baita gero tragédie bourgeoise edo etxeko tragedia deituko zen zerbait ere (hau da, bizitza arruntaren tragedia) ezagunagoak ziren Ingalaterran, ingeles sentsibilitatea gehiago erakartzen baitzituzten.
XIX. mendean zehar, erromantizismoaren, melodramaren, burlesko biktoriarren eta Scribe eta Sardouren ongi egindako antzezlanek naturalismoaren eta errealismoaren antzezlan arazotsuei lekua eman zieten; Feydeauren fartsak; Wagnerren Gesamtkunstwerk opera; antzerki musikala (Gilbert eta Sullivanen operak barne), eta F.C. Burnand-en, W.S. Gilberten eta Oscar Wilderen egongelako komediak; sinbolismoa; August Strindberg eta Henrik Ibsen-en protoespresionismoa azken lanetan, eta komedia musikal edwardiarra.
XX. mendean zehar, joera horiek jarraitu zuten Stanislavski eta Lee Strasberg-en errealismoan; Erwin Piscator eta Bertolt Brecht-en antzerki politikoan; Samuel Beckett eta Eugène Ionescoren Absurdoaren Antzerkia deiturikoan; amerikar eta britainiarren musikaletan; sorkuntza kolektiboko aktore eta zuzendarien konpainietan; hala nola Joan Littlewood's Theatre Workshopean, Robert Wilson eta Robert Lepageren antzerki esperimental eta postmodernoan, August Wilson edo Tomson Highwayren antzoki postkolonialean eta Augusto Boal-en Theatre of the Opresseden.