cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wisła Kraków
Historia
Taldea 1906an sortu zen Towarzystwo Sportowe Wisła izenarekin, Krakoviako Langile Eskolako Tadeusz Łopuszański irakasleak ikasle batzuk futbola praktikatzera bultzatzerakoan. 20. hamarkadan iritsi ziren lehenengo garaipenak, 1926ko Kopa eta 1927 eta 1928ko Ligak.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren taldeak Gwardia-Wisła Kraków izena hartu zuen eta hiru liga irabzi zituen. Hurrengo urteetan TS Wisła eta Gwardia-Wisła Kraków izenak tartekatu ditu.
XX mendean bukatzear zela 199an Liga berri bat irabazi zuen eta ordutik hona Poloniako talde nagusia bihurtu da 8 Liga eta bi kopa lortu baititu.
Salbamendu-baltsa
Salbamendu-baltsa edo larrialdiko txalupa itsasoan, arazoak gertatuez gero, bidaiarien bizitzak babesteko erabiltzen den txalupa da. Hau zurrun edo puzgarria izan daiteke. Txalupa hauek portuetan egon daitezke, beharrezkoak direnean erabiltzeko, edo itsasontzietan eramanak.
Historia
Lehen larrialdiko txalupa Tyne ibaian probatu zen, 1790eko urtarrilaren 29an. Asmatzailea zein izan zen ez dago garbi zeren eta William Wouldhave zein Henry Greathead eta Lionel Lukin haiek izan zirela esan baitzuten. Oso salbamendu-baltsa zaharra ezagutzen da, 1821eko, Landguard Fort Lifeboat izenekoa, Richard Hall Gower-ek diseinatuta.
Mota desberdinak
Txalupa hauek hiru motetan sailka daitezke:
Scharrachbergheim-Irmstett
Scharrachbergheim-Irmstett Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Scharrachbergheim-Irmstett udalerrian erroldatutako biztanleak 1.099 ziren. Familiak 416 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 140 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 172 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 447 etxebizitza zeuden, 418 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 389 etxeak ziren eta 57 apartamentuak ziren. 418 etxebizitza nagusietatik 365 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 90 etxek lau zituzten eta 275 etxek bost zituzten. 388 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 129 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 259 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 767 ziren, horien artean 593 aktiboak ziren eta 174 inaktiboak ziren. 593 pertsona aktiboetatik 565 lanean zeuden (295 gizon eta 270 emakume) eta 28 langabezian zeuden (8 gizon eta 20 emakume). 174 pertsona inaktiboetatik 75 erretiraturik zeuden, 52 ikasten zeuden eta 47 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Emakumeak eta haurrak lehendabizi
Emakumeak eta haurrak lehendabizi esaldia abenturazko liburuetan eta filmetan topiko bihurtu den esaldia da. Jatorriz XIX. mendean hasi zen erabiltzen, itsas munduaren kulturan. Nolabait, izaki ahulenak bereizi egiten zituen horrela haiek, emakumeek zein haurrek, lehen laguntzak eta salbatxalupetan sartzeko unean lehenengoak izateko.
Scharrachbergheim-Irmstett
Diru sarrerak
2009an Scharrachbergheim-Irmstett udalerrian 430 unitate fiskal zeuden, 1.122,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.245 euro zen.
Emakumeak eta haurrak lehendabizi
Historia
XIX. eta XX. mendearen hasieran 10.000 tona baino gutxiago zuten itsasontziek ez zituzten bidaiari guztientzako salbatxalupak eramaten eta horrek mailaketa bat ezartzea eskatzen zuen.
Kontzeptua lehen aldiz 1860an William Douglas O'Connoren Harrington: A Story of True Love eleberrian agertu zen. Dena dela, esaldia aurretik ezagutzen zen; esaterako, 1852an, Hegoafrikan urperatu zen HMS Birkenhead itsasontziaren kasuan. Kontzeptua RMS Titanic-en urperatzean, 1912an, asko zabaldu zen. Izan ere, praktika hori Itsas zuzenbidean ez dago jasota.
Kritikak
Kontzeptua zenbait kasutan polemikoa izan da. Cambridgeko Unibertsitatean irakaslea den Lucy Delapek esaterako, larrialdietan, emakumeak lehenago salbatzeko beharra ezartzea nolabait generoen arteko lubakia azpimarratzea dakar, desberdintasunak azpimarratuz. Nolabait, kontzeptuak emakumeak haien buruak babesteko gaitasun eza erakutsiko luke, gizonezkoen babesaren beharra.
Scharrachbergheim-Irmstett
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 41 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 zurginak, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Scharrachbergheim-Irmstett udalerrian 41 nekazaritza-ustiategi zeuden, 315 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Écleux
Biztanleria
2007an Écleux udalerrian erroldatutako biztanleak 183 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 88 etxebizitza zeuden, 77 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 81 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 77 etxebizitza nagusietatik 62 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 106 ziren, horien artean 82 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 82 pertsona aktiboetatik 69 lanean zeuden (39 gizon eta 30 emakume) eta 13 langabezian zeuden (2 gizon eta 11 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Écleux udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 201,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.728 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Écleux udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 384 hektarea erabiltzen.
Matematikaren historia
Matematikaren historia izenez ezagutzen den ikerketa-alorrean, bereziki, matematikan izan diren aurkikuntzen jatorria aztertzen da, baina baita ―neurri txikiagoan bada ere― metodo matematikoa eta iraganeko notazioa k ere. Aro modernoa baino lehen, eta ezagutza mundu-mailan hedatu aurretik, oso leku gutxitan ageri dira garapen matematiko berrien adibide idatziak. K.a. 3000tik aurrera, Mesopotamiako zenbait estatutan (Sumer, Akad eta Asiria), Antzinako Egipton eta Eblan, aritmetika, aljebra eta geometria erabiltzen hasi ziren zergetan, merkataritza n, truke etan, astronomia n, egutegiak egitean eta denbora erregistroan.
Eskuragarri dauden testu matematiko zaharrenak Mesopotamiakoak eta Egiptokoak dira – Plimpton 322 (Babilonia, K.a. c. 3000), Ahmesen papiroa (Egipto, K.a. c. 2000-1800) eta Moskuko matematika-papiroa (Egipto, K.a. c. 1890). Testu horiek guztiek Pitagorasen hirukotea aipatzen dute, eta, inferentziagatik, Pitagorasen teorema. Horrek, oinarrizko aljebraren eta geometriaren ostean, garapen matematiko zaharrena eta hedatuena dirudi.
K.a. VI. mendean, matematikaren ikerketa "diziplina erakusle" gisa hasten da eskola pitagorikoa rekin, zeinak "matematika" terminoa sortu baitzuen antzinako greziera tik: μάθημα (mathema); "aginduen irakasgaia" esanahia du. Greziako matematika k asko hobetu zituen metodoak (bereziki, frogen arraziobide deduktiboaren eta zorroztasun matematikoa ren sarreraren bidez) eta matematika irakasgaiaren materia azaldu zuen. Nahiz eta matematika purua n ia ez zuten ekarpenik egin, antzinako erromatarrek matematika aplikatua erabili zuten hainbat arlotan: lur-neurketa n, egituren ingeniaritza n, ingeniaritza mekanikoa n, liburu-eramailetza n, ilargi- eta eguzki-egutegi en eraketan, artean eta artisautzan. Txinako matematika k ekarpen goiztiarrak egin zituen, posizio-sistema bat eta zenbaki negatibo en lehen erabilera barne. Zenbaki-sistema hindu-arabikoa eta haren eragiketak egiteko arauak India n zabaldu ziren K.o. I. mendean zehar, eta Muhammad ibin Mūsā al-Khwārizmī matematikari persiarraren lanaren bidez, Mendebaldera igorri ziren. Arabiako matematika k, berriz, zibilizazio horien matematika garatu eta zabaldu zituen. Garaikide baina horien tradizioekiko mendekotasunik gabea zen Maien zibilizazioa n (Mexiko eta Erdialdeko Amerika) garatutako matematika, zeinean, zenbakikuntza maia n, zeroaren kontzeptua sinbolo estandarizatua baitzen.
XII. mendetik aurrera, latinera itzuli ziren testu matematiko greziar eta arabiar asko, Erdi Aroko Europako matematikak garapen handia izatera eraman zuena. Antzinatik Erdi Aroraino, aurkikuntza matematikoen periodoei, askotan, mendeetako geldialdiek jarraitu zieten. XV. mendeko Italia ko Pizkundea n hasi eta gaur egunera arte, garapen matematiko berriak, aurkikuntza zientifiko berriekin elkarri eraginez, hazkuntza esponentzial batean egin izan dira. Horrek barnean hartzen ditu Isaac Newton-en eta Gottfried Wilhelm Leibniz-en lan berritzaileek kalkulu diferentzial ean XVII. mendean eragindako garapena. XIX. mendearen bukaeran, Matematikarien Nazioarteko Biltzarra sortu zen, eta alorreko aurrerapenen buru izaten jarraitzen du.
Historiaurrea
Pentsaera matematikoaren jatorria zenbaki, magnitude eta forma kontzeptuetan dago. Animalien kognizioaren ikerketa modernoak erakutsi dute gizakiena soilik ez diren kontzeptuak direla. Horrelako kontzeptuak gizarte ehiztari/biltzaileen eguneroko bizitzan parte izan ziren. "Zenbaki" kontzeptua denboraz gradualki garatzenaren ideia aldetuta dago, "bat, "bi" eta "asko", baina ez bi baino handiagoak diren zenbakien, arteko bereizketa babestu duten hizkuntzen existentziatik.
K.a. V. milurteko historiaurreko egiptoarrek diseinu geometrikoak piktorikoki irudikatzen zituzten. Ingalaterra n eta Eskozia n K.a. III. milurteko antzinatasuneko monumentu megalitikoak haien diseinuan ideia geometrikoak eransten zituztela baieztatzen da, hala nola, zirkulu ak, elipse ak eta Pitagorasen hirukoteak. Hala ere, aurreko guztia eztabaidan dago, eta gaur egungo dokumentu matematiko zaharrenak Babilonia eta Egiptoko dinastia iturrikoak dira.
Babilonia
Babiloniako matematika babiloniarra Mesopotamia ko (gaur egungo Irak) herritarrek egindako edozein matematikari buruzkoa da, sumer tarren lehen garaietatik hasi eta helenismoa n zehar ia kristautasun aren hasierara artekoa. Babilonia ko matematika gehiena bi aro oso berezitan garatu zen: K.a. II. milurteko lehen ehun urteak (Babiloniako lehen dinastia), eta K.a. I. milurteko azken ehun urteak (Seleukotar Inperioa). Babiloniak ikerketa-leku gisa eginkizun nagusia izan zuelako deitzen zaio matematika babilionarra. Geroago, Kalifatza ren azpian, Mesopotamia, Bagdad bereziki, Arabiako matematikaren ikerketa-leku garrantzitsua bilakatu zen berriro.
Babiloniako matematikatik daukagun ezagutza 1850etik aurrera aurkitu ziren 400 buztinezko taula baino gehiagotatik dator. Idazkera kuneiforme an idatzita, taulak inskribatu ziren buztina umel zegoen bitartean, eta gero egosi egiten zen labe batekin ala eguzkiaren beroarekin. Hauetako batzuk kalitatezko lanak direla dirudi.
Matematika idatzien ezagutzen den ebidentzia goiztiarrena antzinako sumertarrena da, Mesopotamiaren lehen zibilizazioa eraiki zutenak. K.a. 3000tik aurrera metrologia sistema konplexu bat garatu zuten. K.a. 2500 ingurutik aurrera, sumertar rak biderkatzeko taulak idatzi zituzten buztin-tauletan eta ariketa geometrikoaz eta zatiketa problemaz arduratu ziren. Zenbakikuntza babiloniarraren lehen aztarnak ere aro honetakoak dira.
Babiloniako matematikak zenbaki-sistema hirurogeitar batekin idatziak daude. Hemendik dator gaur egungo erabilera hauek: 60 segundo minutu batean, 60 minutu ordu batean eta 360 (60 x 6) gradu zirkulu batean. Segundo en eta minutu en erabilera graduen frakzioak adierazteko ere dator hemendik. Litekeena da sistema hirurogeitar ra hautatu izatea 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20 eta 30 zenbakiek 60 zatitu ahal baitute. Halaber, egipto arrak, grezia rrak eta erromatar rak ez bezala, babiloniarrak benetako posizio-sistema bat zuten, non ezkerreko zutabean idatzitako zifrak zenbaki handiagoak adierazten zuten, sistema dezimalean bezala. Zenbaki-sistema babiloniarraren gaitasuna zatikiak adierazteko eta biderkatzeko erraztasunean oinarritzen da. Zenbaki-sistema babiloniarra zibilizazio guztietatik hoberena izan zen Pizkundera arte, eta bere gaitasuna aparteko zehaztasun konputazionala lortzea baimendu zion; adibidez, YBC 7289 taula babiloniarra √2ren 5 hamartarreko hurbilketa ematen du. Babiloniarrak, ordea, ez zuten komaren baliokidea, horregatik askotan ikur baten lekua ondorioztatu behar zen testuingurutik. Seleukotar Inperio rako, babiloniarrak zero sinbolo bat garatu zuten posizio hutsen adierazle bezala; hala ere, soilik bitarteko posizioetan erabili zen. Zero sinbolo hau ez da agertzen muturretako posizioetan, hortaz, babiloniarrak benetako posizio-sistema bat garatzetik gertu egon ziren.
Egipto
Egiptoko matematika egiptoeraz idatzitako matematika da. Antzinako Egipton gehien garatu zen zientzia-arloa izan zen. Garai helenistiko tik, jakitunen hizkuntza idatzian, greziera erabiltzen zen egiptoeraren ordez. Momentu horretatik aurrera Egiptoko matematika Greziakoarekin eta Babiloniakoarekin batu zen matematika helenikoa sortzeko bidea emanez. Geroago Egipton, matematikaren ikerketak arabieren eraginpean jarraitu zuen Arabiako matematikaren partez, arabiera jakitun egiptoarren hizkuntza idatzia bihurtu zenean.
Aurkitu den testu matematiko zaharrena Moskuko matematika-papiroa da: Egiptoko Inperio Ertainea n K.a. 2.000-1.800 inguruan aurkitu zen. Beste testu zahar ugari bezala, gaur egun "hitzak dituzten problemak" edo "historia duten problemak" deitzen denaren datza, antza denez entretenitzeko asmoarekin. Enbor baten bolumena kalkulatzeko metodoa eskaintzen duen problema garrantzi berezia dauka: <<Esaten badizute: 6 altuera bertikala, bider 4 oinarrian (beheko oinarria) eta 2 goialdean (goiko oinarria) duen piramide-enbor (oinarri karratua duena). 4ren karratua egin eta 16 lortzen duzu. 4 bikoiztu eta 8 lortu. 2ren karratua egin eta 4 lortzen duzu. 16a, 8a eta 4a batu eta 28 lortzen duzu. 6ren herena hartu eta 2 lortzen duzu. 28a bi aldiz hartu eta 56 lortzen duzu. Begira, 56 da. Zuzena aurkituko duzu.>> Papiro honetan dagoen beste erregela multzo bat esfera baten bolumena kalkulatzeko da.
Azkenik, Berlingo papiroa k (K. a. 1300 inguruan) antzinako egiptoarrek ekuazio koadratiko ak ebatz zezaketela erakusten du.
India
Indiako matematikaren aurrerapenen artean denbora handiko tarteak ematen dira.
Azpikontinente indiarreko lehenengo zibilizazioa; Indo haran eko zibilizazioa da, K.a. 2600 eta K.a. 1900 urteen inguruan sortu zen Indus ibaiaren inguruan. Beraien hiriak egitura geometriko erregularrak erabiliz sortzen zituzten, gaur egunera ez zaizkigu zibilizazio honen dokumentu matematikorik ailegatu.
Indiako dokumentu matematiko zaharrenak Sulba Sutras (K.a. VIII. mendetik, K.o. II. mendeen bitartean datatua). Testu erlijiosoa da eta forma ezberdinetako aldareak eraikitzeko araua sinplea ematen ditu (karratu ak, laukizuzenak, paralelogramoak… ). Sulba Sutra idatzian karratu baten neurria k ezagutuz, antzeko azalera duen zirkulu bat eraikitzeko metodoa deskribatzen da, honek π-ren hurbilpenak dakartza. Gainera, 2 zenbakiaren erro karratu aren zenbait dezimal kalkulatu, Pitagorasen laukiak zerrendatu eta Pitagorasen teorema ren adierazpen bat ematen du. Emaitza guzti hauek Babilonia ren matematiketan aurki daitezke, Mesopotamia ko influentzia nabarmenduz. Ez dakigu zenbateraino eragin zuen Sulba Sutrak Indiako matematikarietan.
Panini K.a. V. mendean sanskrito erregelak formulatu zituen. erregela hauek idazteko erabili zuen notazioa, matematika modernoen notazio oso antzekoa izan zen. Paninik bere idazkietan meta erregelak, transformazio linealak eta errekurtsibitatea erabili zituen.
Pingala k (c. K.a. III-I. mendeetan) musika eta metrik en liburu bat idatzi zuen. Bertan metrika musikalen konbinaziorako planteatzen duen ideia, Newtonen binomioa ren teoremaren oinarrizko bertsio bat da. Gainera liburu honetan  Fibonacciren zenbaki en oinarrizko ideiak agertzen dira, mātrāmeru  izenekoak.
Jainas ko matematikariak (c. K.a. IV-I. mendeetan)  matematika ikertzen dute, aplikazio edo bestelako helbururik izan gabe. Beraiek izan ziren zenbaki transfinituak, talde teoria, logaritmoak, indizeen funtsezko legeak, ekuazio kubiko eta koadrikoak, segida k, permutazio eta konbinazio ak, karratu eta erro karratu ak eta berreketa finitu eta infinitu ak landu zituzten lehenengoak.
IV eta V. mendeetan Suria-siddhanta astronomia-hitzarmenetan lehenengo aldiz agertzen dira erlazio trigonometrikoak; sinu, kosinu eta arku kosinu funtzio trigonometrikoak eraikitzen ditu. Hitzarmen hau itzultzerakoan eta errore batzuen erruz jiya eta kojiya hitzak sinu eta kosinu bilakatzen dira.
V. mendea n Aryabhata zenbaki-sistema hamartarra garatu zuen lehenengo aldiz, baita ere sinuaren lehenengo taula trigonometriko garatu, aljebraren teknikak eta algoritmoak sortu, infinitesimal ak lortu, ekuazio diferentzial ak ebatzi eta π=3,14159265359 hurbilketa lortu.
VII. mendea n Brahmagupta 0 aren erabilpenak azaldu zituen.
XII. mendea n Bhaskara II.a matematikaren adar ezberdinak landu zituen. Gaur egungo infinitesimal, deribatu, koefiziente diferentzial eta diferentziazioaren ideietara nahiko hurbildu zen, baita ere Rolleren teorema ezarri zuen, Pellen ekuazioa eta sinuaren deribatua aztertu zituen.
XII. mende tik aurrera Madhava Sangamagrama koa, Kerala eskola ren fundatzaileak, Madhava-Leibniz seriea aurkitu zuen, eta 21 termino erabiliz π=3,14159265359ra hurbildu zuen. Mádhavak ere Madhava-Gregoryren seriea aurkitu zuen arku tangente arentzat eta Madhava-Newton en berretura-serie a sinu eta kosinuarentzat.
Antzinako Grezia
Matematika helenikoa, edo matematika grekoa, K.a. 600. urtetik K.o. 300. urtera arte grekoz idatzitako matematika da. Matematikari grekoak Ekialdeko Mediterraneotik sakabanaturiko hirietan bizi ziren, hizkuntza eta kultura komun baten bitartez elkartuak. Alejandro Handia ren ondoren egindako matematikei matematika helenistiko deitu ohi zaie.
Matematika grekoa aurreko herriek egindako matematika baino sofistikatuagoa zen. Matematika prehelenikoaren erregistro guztiek arrazoiketa induktibo aren erabilera erakusten dute; hau da, erregela orokorrak sortzeko zenbait behaketaren erabileran oinarritzen zen. Matematikari grekoek, aldiz, arrazoiketa deduktiboa erabiltzen zuten. Logikaz baliatuz, konklusioak edo teoremak ondorioztatzen zituzten; horretarako, definizioetatik edo axiometatik abiatzen ziren. Matematika axiometan oinarrituriko teorema multzo bat delako ideia Euklidesen "Elementuak" tratatuan dago azalduta.
Matematika grekoa Tales eta Pitagoras ekin batera hasi zela uste da. Hala ere, eta matematikari horien eragina zenbaterainokoa izan zen eztabaidatu daitekeen arren, matematika grekoa egiptoar, mesopotamiar eta indiar matematikan dago oinarrituta.
Elezaharraren arabera, Pitagorasek Egiptora bidaiatu zuen matematika, geometria eta astronomia egiptoar apaizengandik ikasteko. Uste da Pitagoras izan zela haren izena daraman teoremaren lehenengo frogapenaren egilea; hala eta guztiz ere, teorema horren enuntziatuak istorio oso luzea dauka. Talesek, bestalde, geometria erabili zuen zenbait problema ebazteko, hala nola piramide en altuera edota ur ertzaren eta ontzien arteko distantzia kalkulatzea. Proklo-k, Euclidesi buruz egin zuen iruzkinean, Pitagorasek haren izena daraman teorema adierazi zuela baieztatzen du, baita hirukote pitagorikoak geometrikoki ez baizik aljebraikoki sortu zituela ere. Platon en Akademiak goiburu bat zuen: “Ez dadila sar geometriaz ez dakien inor”.
Pitagorikoek zenbaki irrazional en existentzia frogatu zuten. Eudoxiok exhauzio-metodo a garatu zuen, gaur egungo integrazioaren aurrekaria. Aristoteles izan zen logikaren arauak idazten lehenengoa. Euklidesek gaur egun erabiltzen den metodologia matematikoaren adibiderik goiztiarrena eman zuen, axiomak, frogapenak, teoremak eta problemak barneratuz. Konikak ere ikasi zituen. Bere “Elementuak” liburuak garaiko matematika osoa biltzen du. Bertan matematikaren funtsezko problema guztiak garatzen dira. Problema geometrikoez gain beste motatako problemak jorratzen dira, hala nola aritmetikoak, aljebraikoak eta analisi matematikoaren ingurukoak.
Geometria ri buruzko ohiko teoremez gainera (hala nola Pitagorasen Teorema), “Elementuak” liburuan, bi frogapen sartzen dira; batean, biaren erro karratua zenbaki irrazional bat dela frogatzen da, eta, bestean, zenbaki lehen en kopuru infinitua jorratzen da. Eratostenes en Kriba zenbaki lehenen aurkikuntzarako erabili zen.
Siracusako Arkimedes ek exhauzio-metodoa erabili zuen parabola baten arkuaren behe-parteko gainazala kalkulatzeko, serie infinitu baten batukari bat erabiliz, eta pi-ren hurbilketa oso ona eman zuen. Espiral a ere ikertu zuen (hark berak eman zion izen hori), eta bai biraketa-gainazal en bolumene tarako formulak eta zenbaki oso handien adierazpenerako metodo oso burutsua ere.
Txina klasikoa
Qin Shi Huang enperadoreak, K.a. 212. urtean, Qin estatu tik kanpoko liburu guztiak erretzea agindu zuen. Agindua ez zuten guztiek bete, baina agindu horren ondorioz Antzinako Txinako matematikari buruz oso gutxi dakigu. Erreketari biziraun zion matematika libururik zaharrena I Ching-a izan zen, helburu filosofiko, matematiko eta mistikoekin trigramak eta hexagramak erabiltzen dituela. Objektu matematiko hauek lerro oso edo zatituez eraturik daude.
Geometria ren inguruko Txinako lanik zaharrena Mozi ren jarraitzaileek bildutako "Mo Jinga" dugu, zeinak fisika rekin erlazionatutako arlo askoren ingurukoak deskribatu zituen, baita matematika pixka bat eman ere.
Txinatarrek diagrama konbinatorio konplexuak erabili zituzten “lauki magikoa” edo “zirkulu magikoa” izenez ezagutuak, antzinako garaietan deskribatuak eta Yang Huik hobetuak. V. mendea n Zu Chongzhik pi-ren balioaren kalkulua egin zuen zazpi dezimalekin, pi zenbakiaren baliorik zehatzena lortuz ia mila urtez.
Japonia
Japonian garatzen den matematika Edo Aroa n zehar mendebaldeko matematikaren independentea da. Aro honetan bizi izan zen Seki Kōwa matematikaria, wasanaren (japoniar matematika tradizionala) garapenean eragin handikoa izan zena. Bere aurkikuntzak (kalkulu integralaren ingurukoak, besteak beste) Gottfried Leibniz bezalako matematikari europear garaikideekiko aldiberekoak dira.
Garai horretako matematika japoniarra matematika txinatarrean inspiratzen da eta problema geometrikoei bideraturik dago. Sangaku izeneko zurezko tauletan, «enigma geometrikoak» proposatzen eta ebazten dira. Hortik dator, esate baterako, Soddy-ren seikotearen teorema.
Islamiar Inperioa
Kalifatza, Persian, Ekialde Hurbil ean, Erdialdeko Asia n, Iparraldeko Afrika n, Iberiar penintsula n eta India ko zati batzuetan finkatuta zegoena, VIII. mendea n matematiketan gehikuntza adierazgarriak egin zituzten. Matematikako testu islamiar gehienak arabieraz idatzita egon arren, horietako gehienak ez zituzten arabiarrak idatzi. Grekoa zeukan estatusa mundu Helenistiko an bezala, Kalifatzan arabiera erabiltzen zen arabiarrak ez ziren jakitunen hizkuntza idatzia bezala. Persiarrak mundu matematikora gehikuntzak egin zituzten arabiarrekin batera.
Skyper
JSK arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Matematikaren historia
Islamiar Inperioa
Egipton, Abu Kamil aljebra zenbaki irrazional en multzora hedatu zuen, erro karratua eta laugarren erroa soluzio bezala eta ekuazio koadratikoentzako koefizienteak onartuz. Hiru aldibereko ekuazio ez-lineal hiru ezezagunekin ebazteko teknika garatu zuen. Honen lanaren ezaugarri esklusiboa zen: problema batzuen emaitza posible guztiak aurkitzen saiatu zela, problema baterako 2676 soluzio aurkitu zituen. Honen ikerketak aljebraren garapenerako oinarri garrantzitsu bat osatzen zuten, geroko matematikarietan eragin zuten, hala nola, Al-Karaji eta Fibonacci.
Aljebraren hurrengo garapenak Al-Karaji-gatik egin ziren Al-Fakhri tratatuan, non kopuru ezezagunen berretura osoak eta erro osoak gehitzeko metodologia zabaltzen duen. K.o. 1000 inguruan froga baten hurbil dagoen zerbait agertzen da Al-Karaji idatzitako liburu batean, zein Newtonen binomioa, Pascalen hirukia eta integral karratuen batuketa frogatu nahi baitzituen. Matematiken historialaria, F. Woepcke, Al-Karaji zoriondu zuen "kalkulu aljebraikoaren teoria aurkezten lehena" izateagatik. X. mendea n ere, Abul Wafa Diofanto ren obrak arabiarrera itzuli zituen. Ibn al-Haytham 4. berreturen batura egiteko formula lortzen lehena izan zen, erabili zuen metodoa erraz orokortu daiteke edozein zenbaki osoren berreturen baturentzako. Paraboloide baten bolumena aurkitzeko integrazio bat egin zuen, eta 4. mailako polinomio etaraino integralak orokortzeko gai izan zen. Beraz, polinomioen integralentzako formula orokortu bat aurkitzetik gertu egon zen, baina 4. maiatik gorako polinomioetan jakin mina ez zeukan.
XI. mendea n, Omar Khayyam "Euclidesen zailtasunen eztabaida" idatzi zuen, liburu bat Euklides en "Elementuak" lanean hautematen zituen akatsekin, batez ere Euklidesen 5. postulatua. Ekuazio kubiko en soluzio geometriko orokorra aurkitzen lehena izan zen eta egutegi erreforman eragin handia izan zuen.
XIII. mendea n, Nasir al-Din Tusi-k trigonometria esferikoan aurrerapenak egin zituen. Honek ere Euklidesen 5. postulatuaren eragin handiko lana idatzi zuen. XV. mendean, Ghiyath Al-Kashi-k π balioaren neurketa 16. hamartarrera hurbildu zuen. Kashi-k n. erroak kalkulatzeko algoritmo bat ere eman zuen, zeina mende batzuk geroago Ruffini-k eta Horner- ek emandako metodoen kasu partikularra baitzen.
Arabiako matematiken beste lorpen batzuk garai honetan dira: koma ren notazioaren gehikuntza zenbakikuntza arabiarrera, sinuaz gain funtzio trigonometriko guztien aurkikuntza, Al-Kindi-ren sarrera kriptoanalisira eta maiztasun analisira, Ibn al-Hayatham-ek geometria analitikoan egindako garapena, geometria aljebraikoaren hasiera Omar Khayyam-en partez eta al-Qalasādī-k egindako garapena notazio aljebraikoan.
Otomandar Inperioa n eta Safaviden dinastia n zehar XV. mende tik aurrera, Arabiako matematiken garapena gelditu zen.
Mendebaldea
Mendebaldean merkataritza k aljebraren eta zenbakien domeinuen erabilpenak, zenbaki irrazional en normalizazioa. Baita ere erantzun negatibo ak, kopuru irudikariak eta hirugarren mailako ekuazioak agertzen dira.
Erdi Aroa
Erdi aroan gartutako matematika orden natural baten sinesmenak bultzatu zuen. Boeciok matematikak kurrikulumaren gaitasun moduan ezarri zuen VI. mendea n Quadrivium hitza erabiliz; aritmetika, geometria, astronomia eta musika ren azterketa metodikoak biltzeko, bere "Institutione arithmetica" liburuan. Liburu honetan autore ezberdinen itzulpenak aurkitzen ditugu, ezaterako Nicómacorenak. Liburu hau, Erdi Aroko matematikaren oinarri bihurtu zen, greziar eta arabiar lanak errekuperatu ziren arte. XII. mendea n, Italia eta Espainia n, batez ere, arabiar testuak itzultzen dira eta greziarrak aurkitzen dira. Toledo kultura eta itzulpenen erdigune bilakatzen da, Europako jakintsuak Espainiara eta Sizilia ra bidaiatzen dute literatura zientifiko arabiarraren bila. Itzuli ziren lanetatik garrantzitsuenak al-Khwārizmī ren Burutze eta orekatze bidezko kalkuluaz eta Euklides en "Elementuak" izeneko liburua izan ziren.
Europatik arabiar mendebaldera irekitzen diren ibilbide berriek, Europari hazkunde ekonomiko eta komertziala dakar. Guzti honek merkatari europarrei arabiar kulturan transmititzen diren teknikak ikastea baliatzen die. Jakintza iturri berriek bultzada garrantzitsua ematen dio matematikari. Fibonacci k bere Liber Abaci liburua idazten du 1202-an, eta berriz editatua 1254-an, honek Europako lehenengo aurrerapen garrantzitsua dakar Zenbaki-sistema hindu-arabikoa: zenbaki arabiarrak (notazio dezimala, posizionala eta zero zenbakia ren erabilpen arrunta). "Quadrivium" liburuan teorikoki azaldua eta baita ere erabilpen komertzialari zuzendua. Jakintza hauek botteghe d'abbaco edo «abako eskoletan» irakasten zen, non maestriak aritmetika, geometria eta kalkulu metodoak irakasten zizkieten etorkizuneko merkatariei. Maisu hauek jakituria transmititzeko jolas-arazoak biltzen zituen «aljebra-hitzarmenak» izeneko liburua garatu zuten.
Pizkundea
XIV. mendea garapen bortitza jasan zuen matematikaren arloak, ezaterako mugimenduaren dinamikak. Thomas Bradwardinek proposatu zuen abiadura proportzio aritmetiko batean hazi egiten dela eta indarra erresistentziari proportzio geometriko batean hazi egiten den moduan. Bere emaitzak zenbait adibide zehatz erabiliz erakusten ditu, izan ere oraindik ez zegoen logaritmo a garatuta. Berak egindako analisia Al-Kind i eta Arnau Vilanovakoa erabilitako teknika matematikoaren transmisioa nolakoa izan zen ikusteko balio du.
Garai honetako matematikariak ez zituzten kalkulu diferentzialaren edota limite matematikoaren kontzepturik, beraz ideia alternatiboak garatzen dituzte, batez ere zinematikako problemak kalkulatzen saiatzen dira. Honen adibidetzat daukagu Oxford eko, Merton Collegeko kalkulariak, talde honek garatutako teoremarik garrantzitsuena batez besteko abiaduraren teorema izan zen. Teorema hau idazkera zinematiko eta sinpleago batean Galileoren gorputzen erorketa legearen oinarria izan zen. Nicolas Oresme k eta Giovanni di Casali k, bakoitza bere kabuz, Galileoren gorputzen erorketa legearen frogapen grafiko batera heldu ziren. Geroago Oresme k analisi zehatzago bat burutu zuen, honetan frogatu zuen gorputz guztiek denboren igarotzearekin, ezaugarri bat, zenbaki bakoitiak bezala hazi egiten dela. Euklidesen emaitza, zenbakien karratuak zenbaki bakoitien batura direla, erabiliz jasotako ezaugarria denboraren karratura hazi egiten dela ondorioztatzen zuen.
1494. urtean Luca Pacioli "Summa de Arithmetica, Geometría, Proportioni et Proportionalità" liburua idazten du. Liburu hau merkatari eta merkatari ikasleei zuzenduta zegoen, honetan kontabilitate eta notazio hitzarmenak sartzen ditu Paciolik, hala ere igarkizun eta buruhauste matematiko ak aurkitzen ditugu bere barnean. "Summa de Arithmetica" liburua izan zen sinboloak erabili zituen lehenengo liburu inprimatua, eta honek notazioa finkatu zuen. Liburua hau lehenengo aljebra liburua deritzo, hala ere bertan dagoen aljebrarekiko gehiengoa Piero della Francesca matematikariaren lanetatik plagiatuta dago.
XVI. medea ren lehenengo erdialdean, Scipione del Ferro eta Niccolò Fontana Tartaglia funtzio kubikoen emaitza konplexuak aurkitzen dituzte, ekuazioen ebazpenean lan egiten. Ostean Tartagliak berriro lan egin zuen gaiaren inguruan Bombellirekin batera. Gerolamo Cardano "Ars magna" liburua publikatu zuen, bertan Ferrariren, bere ikasle zenaren lan batekin, non 4. mailako ekuazioak ebatzi zituen. 1572. urtean Rafael Bombellik "L'Algebra" liburua argitaratu zuen, bertan kopuru irudikariak erabiltzen irakasten du Cardanoren formulan 3.mailako ekuazioetan agertu daitezkeelako.
XVI. medea ren amaieran arazo matematikoak ebazteko zailtasunak izaten jarraitzen dute. 1596. urtean kalkulu sinbolikoa agertzen da, François Viète ren "Isagoge Artem Analycitem" izeneko liburuaren argitalpenarekin. Bertan konstante entzako eta bariableentzako notazioa ezartzen da. Vieteren lana Harriot, Fermat eta Descartes ek zabaldu eta hobetzen dute eta guzti honek Europan garatuko den aljebra erabat aldatuko du.
Iraultza zientifikoa
Matematikak eremu fisik o eta teknikoan landuko da batez ere garai honetan. Isaac Newton ete Gottfried Leibniz kalkulu infinitesimal a sortzen dute eta honekin analisi matematikoa, deribatua, integrazio a eta ekuazio diferentzial ak agertzen dira. Hau guztia limite aren sorkuntzaren ondorioa da, matematikaren ideiarik garrantzitsuena kontsideratua. Hala ere limitearen formulazio zehatza ez zen XIX. mende ra arte egin.
XVIII. mende ko hasieran, Leonhard Euler izan zen nabarmendutako matematikari garrantzitsuena. Funtzio matematiko eta zenbaki teorian egindako aurrerapenak izan ziren Eulerren ekarpen garrantzitsuenak.
XIX. mendea
XIX. mendeko matematikaren historia oso aberatsa da. Zorroztasunaren kontua nagusitu zen eta hori analisi matematikoa n islatu zen; Cauchy-ren lanetan, funtzioen teoria n eta, bereziki, kalkulu diferentzial eta integralaren oinarrietan, hain zuzen ere. Gainera, mende hartan matematika lanbide gisa ikusten hasi zen, eta aurrez inoiz ikusi gabeko garrantzia hartu zuen. Aplikazioak azkar garatu ziren hainbat arlotan eta matematikak fisika ren arloa hartu zuen indarrez: bero aren, elektrizitatea ren, magnetismoa ren, fluidoen mekanika ren, elastikotasun aren eta zinetika kimikoa ren fenomenoak matematika erabiliz azaltzen hasi ziren.
XIX. mendean zehar, matematikak abstraktuagoak bihurtu ziren. Carl Friedrich Gauss-en (1777-1855) lan iraultzaileak matematika puruan, aritmetikaren oinarrizko teorema ren eta  elkarrekikotasun koadratikoaren legea ren lehenengo froga egokiak biltzen ditu baita beste ekarpen batzuk ere.
Mende hartan geometria ez euklideoa garatu zen eta geometria mota horretan, geometria euklideoa ren paraleloen postulatua ez da baliozkoa. Nikolai Ivanovich Lobachevsky errusiar matematikariak eta haren lehiakidea János Bolyai hungariar matematikariak, bakarka ikasten eta definitzen dute geometria hiperbolikoa. Geroago, Bernhard Riemann matematikari alemaniarrak geometria eliptikoa garatu eta barietate diferentziala ren kontzeptua sarrarazi zuen (gaur egun Riemannen geometria deitzen dena).
Aljebra abstraktua n Hermann Grassmann-ek bektore-espazioa ren lehen bertsioa egin zuen eta George Boole k bakarrik 0 eta 1 zenbakiak erabiltzen duen aljebra ikustatu zuen. Izan ere,  aljebra boolearra matematika-logikaren oinarria da eta oso erabilgarria da konputazioaren zientzian.
Augustin Louis Cauchy, Bernhard Riemann y Karl Weierstrass matematikariek kalkulu diferentziala zorrotzago birformulatu zuten.
Matematikaren hazkunde azkarrak oinarri guztiak berrikusteko beharrak eragindako krisia eragin zuen, eta, horren ondorioz, matematikaren oinarriak zorroztasunez lortzeko lan egin zen. Izan ere, XIX. mendearen amaieran jaio zen gaur egungo matematika, Richard Dedekind eta Leopold Kronecker ren lanei esker.
XX. mendea
XX. mendean matematikak ofizialki lanbide gisa ikusi ziren. Matematikariek lekuak betetzen zituzten bai hezkuntzan bai industrian eta urtero milaka doktore graduatzen ziren. Jakintzagaiaren aurrerapenei dagokienez, garrantzitsuenak honakoak izan ziren: Gödel-en osagabetasunaren teoremen frogak, Taniyama-Shimuraren aierua ren froga, (eta horren ondorioz, Fermat-en azken teorema ren froga) eta Weil-en aieruen frogak Pierre Deligneari esker. Garatzen diren teoria berriak Poincaré matematikariaren lanen jarraipena da, adibidez; probabilitatea, topologia, geometria diferentziala, logika, geometria aljebraikoa eta Alexander Grothendieck-en lanak.
1976. urtean, Wolfgang Haken eta Kenneth Appel matematikariek konputagailu bat erabili zuten lau koloreen teorema frogatzeko. Andrew Wiles-ek, beste matematikari batzuen aurreko lanak abiapuntutzat hartuz, 1995. urtean Fermat-en azken teorema frogatu zuen eta 1998. urtean, Thomas Callister Hales-ek Kepler ren aierua frogatu zuen.
Garai hartan matematikarien arteko elkarlan ugariak nabarmenak izan ziren. Adibidez, 1955 eta 1983 urteetan zehar, gutxi gorabehera 100 egileren 500 artikulu behar izan ziren talde-bakunen sailkapenaren teorema frogatzeko. Horren beste adibide bat da Frantziako matematikari talde bat, «Nicolás Bourbaki» izenekoa, non haren helburua ezagutza matematiko osoa zorroztasunez azaltzea zen. Emaitza dozenaka liburu izan ziren, "matematikako elementuetan" liburuan bildutakoak, eta eragina izan du matematikako hezkuntzan.
Natalie Imbruglia
Natalie Jane Imbruglia (Sydney, Australia, 1975eko otsailaren 4a) australiar abeslari, aktore eta modeloa da. Hainbat sari eskuratu ditu musika munduan eta Grammy sarietarako hiru izendapen ere izan ditu. Australiar eta britainiar nazionalitateak ditu.
Matematikaren historia
XX. mendea
Geometria diferentziala aztergai bihurtu zen Einstein ek erlatibitate orokor rean erabili zuenean. Matematikaren arlo berriek, hala nola logika matematikoa, topologia eta John von Neumann-en jokoen teoria, metodo matematikoen bidez erantzuna eman dakiekeen galdera motak aldatzen dituzte. Egitura mota oro axioma abstraktu talde batera murriztua izan zen, eta espazio metriko, espazio topologiko eta antzeko izenak eman zitzaizkien. Alexander Grothendieck eta Jean Pierre Serre matematikariek geometria aljebraikoa bultzatu zuten sorten teoria erabiliz. Bestalde, aurrerapen handiak egin ziren Henri Poincaré-k 1890eko hamarkadan hasitako sistema dinamikoen teoria ren azterketa kualitatiboan.
Neurriaren teoria  XX. mendearen hasieran garatu zen eta haren aplikazioak honakoak izan ziren: Lebesgueren integrala, Andrey Nikolaevich Kolmogorov-ek egindako probabilitatearen teoria ren axiomatizazioa, eta teoria ergodikoa. Gainera, korapiloen teoria zabaldu zen eta mekanika kuantikoa k analisi funtzionala ren garapena eragin zuen. Beste arlo berri batzuek Laurent Schwartz-en banaketen teoria, puntu finkoaren teorema k, singularitatearen teoria, René Thom-en katastrofen teoria eta ereduen teoria eta Mandelbrot-en fraktala k biltzen dituzte. Bestalde, Lie-ren multzoak eta Lie-ren aljebra interes handikoak bihurtu ziren.
Natalie Imbruglia
1990. hamarkadan mundu mailako arrakasta lortu zuen "Torn" abestiarekin eta diskoaren 7 milioi kopia saldu zituen. Filme batzuk ere egin ditu, Johnny English (2003) adibidez. Gaur egun diskoak egiten jarraitzen du, azkenengoa 2021ekoa du, Firebird. Horretaz gain hainbat ongintza elkarterekin dihardu lanean.
Matematikaren historia
XX. mendea
Ordenagailuen asmakuntzak eta etengabeko aurrerapenak, gero eta datu kopuru handiagoekin lan egitea ahalbidetu zuten eta arlo berriak sortu ziren, hala nola, Alan Turing-en konputazioaren teoria; konplexutasun konputazionalaren teoria; Claude Shannon-en informazioaren teoria; seinaleen prozesaketa; datuen analisia; optimizazioa eta eragiketak ikertzeko beste arlo batzuk. Aurreko mendeetan, kalkuluan eta funtzio jarraitu etan arreta guztia jartzen zen baina, konputazioaren eta komunikazio-teknologiaren sorreraren ondorioz, matematika diskretua k, konbinatoria k eta grafoen teoriak garrantzia hartu zuten. Garai hartako konputazio-denbora datuak prozesatzeko,  nahikoa izan zen eskuz ebazteko unagarriak diren problema batzuk ebazteko. Horren ondorioz, ordenagailuak erabiltzen hasi ziren zenbakizko analisia n eta kalkulu formalean.
Natalie Imbruglia
Jatorria eta gaztaroa
Aita Siziliatik australiara joan zen 5 urte baino ez zituela eta amak arbaso irlandarrak eta ingelesak zituen. Natalie hauen semealabetan bigarrena da. Laura ahizpa gaztea ere kantautorea da. Natalie 1975 urtean jaio zen Sydneyn eta gaztaroa iparralderago dagoen Berkeley Valen igaro bazuen ere 15 urte zituela Sydneyra itzuli zen familia.
Matematikaren historia
XX. mendea
XX. mendeko metodo eta algoritmo garrantzitsuenetako batzuk honako hauek izan dira: simplex algoritmoa, Fourier- en transformatu azkarra, RSA algoritmoa eta abar.
Natalie Imbruglia
Jatorria eta gaztaroa
Balleta, klakea eta Eskoziako Highlandetako dantza ikasi zituen dantzari ibilbidea egiteko helburuarekin, baina Australiako telebistetan Coca-Colaren iragarki batean azaldu zen eta 16 urterekin aktore ibilbideari ekin zion. Australian arrakasta handia izan zuen Neighbours telesailean Beth Brennan-en papera egin zuen.
Matematikaren historia
XXI. mendea
2000. urtean, Clay Mathematics Institutua k milurtekoaren zazpi problemak iragarri zituen, eta 2003. urtean Grigori Perelmán-ek Poincaré-en aierua frogatu zuen. Dena dela, Grigori Perelmán-ek ez zuen saria onartu.
Natalie Imbruglia
Torn
Bi denboraldi egin zituen Neighbours telesailean eta 1994an Londresera joan zen. Bertan Anne Barret ezagutu zuen eta Natalieren managerra bihurtu zen. Barretek lau abestitako "demo" bat grabatzera animatu zuen, tartean bazen Ednaswap talde estatubatuarraren "Torn" abestiaren bertsioa, eta abestiak eta bideoklipak mundu mailako arrakasta lortu zuen, munduko zerrenda gehienetan lehen postuak eskuratuz. Australian 1998an egin zen ikerketa baten arabera herrialdeko irratietan 1990tik gehien jarri zen abestia izan zen, egunero 75 aldiz batazbeste. Errekorren Guinness Liburuaren 2004ko edizioan horrela agertzen da.
Imbrugliaren lehen diskoa, Left of the Middle 1997ko abenduaren 8an atera zen, "Torn" abestia barnean zuela. Hiru aste bete orduko platinozko diskoa izan zen Erresuma Batuan. 7 milioi kopiatik gora saldu dira eta emakumezko baten lehen diskoak lortu duen salmenta kopururik handiena da, oraindik ere. Artista berrien MTV Saria eskuratu zuen 1998an eta Grammy Sarietan hiru izendapen izan zituen 1999an. Lehen disko honetan arrakasta handiko abestiak "Big Mistake", "Wishing I was there" eta "Smoke" izan ziren, aipaturiko "Torn"-etaz gain. Europa, Estatu Batuak, Japon eta Australian zehar kontzertuen bira erraldoia egin zuen.
2000. hamarkada
Hiru urtetan abesti berriak konposatzen ibili ondoren White Lilies Island bigarren diskoa atera zuen. Windsor herrian bizi izan zen tokiaren izena eman zion. Aurreneko singlea That Day abestia izan zen eta ez zuen esperotako arrakastarik lortu, "Wrong Impression" abestiak ordea bai. Milioi bat kopia saldu zituen arren aurreneko diskaren zenbakietatik urruti gelditu zen. 2003an Johnny English umorezko filmean Rowan Atkinsonekin batera aktore protagonistaren papera egin zuen. Film honen harira Bond musikala egin zen eta Imbrugliak "cameo"-ak egin zituen bertan.
Hirugarren diskoa 2003ko azaroan ateratzeko asmoa zuen baina bere diskoetxea zen SONY-k ez zuen egoki ikusi eta elkarrekin zuten kontratua haustea erabaki zuen. Brightside Recordings diskoetxearekin sinatu eta 2005eko apirilean Counting Down the Days diskoa plazaratu zen, Natalie Imbrugliaren hirugarrena. Lehenengo singlea zen "Shiver" abestia 2005ean Erresuma Batuko zerrendetan zortzigarren postura iritsi zen, eta "Torn" abestiaren ondoren zerrendetan aste gehien egin zuen Imbrugliaren abestia izan zen, bai eta 2005ean gehien entzun zen abestia ere. Erresuma Batuan urteko ehun diskosalduenen artean egon zen, 204.877 ale saldu baitzutuen. Diskoari izena ematen dion "Counting Down the Days" abestia ere arrakastatsua izan zen. Europan zehar bigarren kontzertu bira bat egin zuen diskoa aurkeztuz.
2007an Imbrugliaren 10 urtetako bilduma atera zuen diskoetxeak.
2009 urtean bere diskoetxea sortu zuen, Malabar Records. Honekin atera zuen Come to Life diskoa, bere ibilbideko laugarrena. Hainbat abesti Coldplay taldeko Chris Martinekin elkarlanean egin zituen. Disko honek ordea ez zuen esperotako arrakastarik lortu. Urte berean bigarren filme batean hartu zuen parte, Closed for winter. Australiako Adelaide hirian grabaturiko drama bat izan zen. Australian arrakasta izan zuen, ez zen ordea nazioartera zabaldu.
2010. hamarkada
Come to Life diskoaren arrakasta eskasak eraginda sei urtetako etenaldia izan zuen musikaren munduan eta aktore lanari ekin zion. Horretarako Los Angelesera aldatu zen eta Ivana Chubbuck coacha kontratau zuen. 2013 eta 2015 artean hiru filma berri egin zituen, Underdogs, Among ravens eta Little Loopers, arrakasta handirik gabe ordea. 2010 urtean Australiako The X Factor talent showeko bigarren denboraldiko epailea izan zen. Nesken taldeko gidaria izan zen eta bere taldeko Sally Chatfield bigarren postuan gelditu zen finalean. Urte berean Erresuma Batuko edizioko epaile gonbidatua izan zen.
2014ko apirilean antzerkian egin zuen debuta Bath hiriko Errege Antzokian. Things We Do For Love izena zuen antzezlanak.
Musikari dagokionez 2014ko abenduaren 3an Sony Masterworks diskoetxearekin sinatu eta 2015eko uztailaren 31n Male diskoa atera zuen, bere ibilbideko bosgarrena. Abesti ezagunena "Instant Crush" izan zen. Diskoa ezagutarazteko 2017ko udaberrian Europan zehar kontzertuen bira egin zuen, kontinenteko hiri nagusietan jo zuen, baina gehienbat ekialdeko eta erdialdeko herrialdeetan. Erresuma Batuan beste bira bat egin zuen ondoren.
2020. hamarkada
2018. urtearen amaieran iragarri zuen 2019an disko berria grabatzen hasiko zela. 2020an ateratzekoa zena atzeratu egin zen, hala ere teknologiarekin esperimentatzeko eta emaitza disko berrian txertatzeko musika estudioa sortu zuen bere etxean. 2021eko ekainaren 18an "Build it better" singlea atera zuen eta irailean argitaratu zuen Firebird diskoa.
Bitxikeria gisa aipa daiteke 2022ko otsailean Erresuma Batuko The Masked Singer abesti lehiaketa irabazi izana Panda pertsonaiaz mozorrotuta.
Modelo ibilbidea
2004an historiako seigarren emakume "naturalki" ederrena aukeratua izan zenetik kosmetiko enpresa ugariren irudia izan da, L'Oréal markarena bereziki (2002 eta 2006 artean).