cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ana Caro de Mallén
Biografia
Bere jarduera poetikoaren froga 1628an daukagu lehen aldiz: Sevillan parte "Relación" batean parte hartu zuen, Japongo martirien omenez egindakoa. De la Torre kondearen Literatura Akademian parte hartu zuen eta gertaeren, ospakizunen eta jai plublikoei buruzko olerki luzeak idatzi zituen batez ere. Esate baterako, Romance por la victoria de Tetuán ('Tetuango garaipenagatik erromantzea', 1633).
Madrilera joan zen bizitzera eta han, 1637an, poema laudagrri bat idatz zuen: Contexto de las reales fiestas madrileñas del Buen Retiro ('Buen Retiroko errege festen testuingurua'). María de Zayas eleberrigile ospetsuaren laguna izan zen, eta, uste da, elkarrekin bizi izan zirela denboraldi batez Madrilen. Paredesko kondesarekin lagun egin zen, Sor Juana Inés de la Cruz bezalako emakume literarioen zaindaria zenarekin. Gizonezko literatoek bere lana aitortu zuten, tartean Juan de Matos Fragoso eta Luis Vélez de Guevara (bere El diablo cojuelo —'Deabru herrena'— lanean aipatzen du "Sevillako hamargarren musa" ezizenarekin). Olivares konde-dukearen babesa jaso zuen eta Sevillako kontseiluarena.
Jackson konderria (Oregon)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 203,206 pertsonetatik 191,768 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 21,745 dira. 1,227 beltzak edo afroamerikarrak. 1,874 amerikar natiboak ziren eta 562 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2,304 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 229 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5,242 pertsonek kokatzen zuten.
Ana Caro de Mallén
Biografia
Kontserbatutako dokumentuek erakusten dute lan poetiko eta antzezlan batzuengatik dirua kobratzen zuela eta, horregatik, lehenengo emakume idazle profesionaletako bat dela esan liteke. Rodrigo Carok Varones insignes en letras naturales de la ilustrísima ciudad de Sevilla lanean idatzi zuen Ana Carok olerki lehiaketa eta dema ugari irabazi zituela eta oso ospetsua izan zela bere garaian.
Bicêtre Ospitalea
Bicêtre Ospitalea (hôpital Bicêtre) Parisko (Frantzia) hegoaldeko auzoetan dagoen Le Kremlin-Bicêtre udalerrian dago. Pariseko erdigunetik 4,5 km-ra dago. Bicêtre Ospitalea hasiera batean ospitale militar gisa aurreikusi zen, 1634an hasi zen eraikuntza. Vincent de Paul-en laguntzarekin, azkenean, umezurztegi gisa ireki zen 1642an. Parisko Ospitale Nagusian sartu zen 1656an. 1823an, Hospice de la Vieillesse Hommes deitzen zitzaion. 1885ean, Hospice de Bicêtre izena jarri zioten.
Ana Caro de Mallén
Biografia
Ez dakigu zehatz-mehatz noiz hasi zen idazten, baina 1628. urteaz geroztik, bere lehenengo lan ezaguna argitaratu zen urteaz geroztik, literatura arloan leku sendoa hartu zuen: garaiko gertaera garrantzitsuei buruzko kontakizunak idaztekoenkarguak jaso izanka erakusten duen moduan. Horiek adierazten dute, sormen gaitasunaz gain, trebetasun osoz mugitu zela Olivares konde-dukearen aldeko Sevillako nobleziaren zirkuluetan. Izan ere, bere harreman paregabeei esker lortu zuen idazteaz bizi izatea, batez ere, enkargu ofizialei esker (mezenazgoa eta merkatu editoriala baitziren profesionalitaterako babesa). Bere poemek diskurtso menderatzailea jarraitu zuten eta garaiko gertakari erlijioso eta politiko garrantzitsuenak goraipatu. Poema lan horien hitzaurreetan, hastapenetan eta itxieratan, egile bezala bere burua eta jorratzen zituen gaiez bere begirada azaleratzen zituen.
Bicêtre Ospitalea
Bere historian zehar hainbat erabilera aldi berean izan ditu: umezurztegia, kartzela, eroetxea, eta ospitalea. Bere gonbidatu ospetsuena Sadeko markesa izan zen.
Ana Caro de Mallén
Biografia
Izurrite epidemia baten ondorioz hil zen Sevillan, 1646ko azaroaren 6an. Bere ehorzketa garai hartako garestienetakoa izan zen, Santa Maria Magdalenako Errege Parrokian aurkitutako inskripzioaren arabera. Horrek bere ospearen froga ematen digu. Izurritearen ondorioz hiltzeak azalduko liguke zergatik iritsi zaizkigun bereak diren hain lan gutxi, seguruena erreta suntsituko baitiztuzten.
Bicêtre Ospitalea
Bicêtre Asylum de Bicêtre bezala ezagunagoa da, non 1793an Philippe Pinel superintendenteak buruko gaixoen tratamenduan giza metodoak sartu zituen lehenengoa izan zela aitortu zitzaion.
Ana Caro de Mallén
Lan poetikoa
Bere lan poetiko ezaguna inprimatutako 4 relación edo kontakizun dira (1628, 1633, 1635 eta 1637an, lehenengo hirurak Sevillan eta azkena Madrilen):
Bicêtre Ospitalea
Bicêtre aipatzen da Foucaulten Eromena eta Zibilizazioaren azken kapituluan "Erietxearen jaiotza" izenburuarekin. Bertan, Pinelen metodoak gizakiak baino zorigaitzagoak bezala sailkatzen dira.
Ana Caro de Mallén
Lan poetikoa
Relaciones hauek botereak enkargatutako kontakizunak ziren, plegu solteetan imprimatzen zirenak masa-literatura gisa. Olivares konde-dukea pertsonalki interesatzen zen haiek argitaratzeaz. Horrek poeta lanbidea oso lehiakorra bihurtu zuen eta, beraz, are miresgarriagoa da enkargu horiek Ana Carok jaso izana.
Décimas a Doña María de Zayas y Sotomayor ( María Zayasen omenez, 1638);
Décimas en elogio de D. Francisco Salado Garcés y Ribera (Francisco Salado Garcés y Riberaren omenezko loria 1640); eta
Doña Inés Jacinta Manrique de Lararenomenezko sonetoa (datarik gabe).
Antzerkia
Bi komedia idatzi zituen: El conde Partinuplés ('Partinuplés kondea), 1653an argitaratua, eta Valor, agravio y mujer ('Adorea, iraina eta emakumea'). Laudorio sakramental bat ere idatzi zuen, zeinetan hirian entzuten ziren argotekin jolastu baitzen. Badirudi 1641 eta 1645 bitartean Sevillako Corpus Christi jaietarako auto sakramentalak idazteaz arduratu zela, baina izenburuak baino ez zaizkigu iritsi: La Cuesta de la Castilleja ('Castillejako aldapa'), La Puerta de la Macarena ('Macarenako atea') eta Coloquio entre dos ('Biren arteko solasaldia').
Partinuplés kondea
Bere pertsonaiak —María Zayas ek sortutakoekin batera— andre "borrokalari eta arrazionalak" dira, Espainiako Urrezko Mendeko beste antzerkigileen protagonistekin alderatuta (esate baterako, Angela de Acevedo eta Leonor de la Cueva y Silva ren pertsonaiak), gizonezkoen pasioen biktima hutsak izaten zirela. Xehetasun eszeniko gehien eskaintzen zituzten lau antzerkigileetako bat ere zen. El conde Partinuplès komedian generoak eskatutakoa egin arren, Valor, agravio y mujer lanean xehetasun handiz zehazten zuen nola eraiki behar zen dekoratua.
Adorea, iraina eta emakumea
Espainiako Liburutegi Nazionalean bi eskuizkribu daude, biak XVIII. mendekoak. Lan hau interesgarria da, bertan, Ana Caro-k ironiaz tratatzen baitzuen bera bizi zen gizartea eta balio tipiko maskulino batzuei barre egiten zien. Jauregi giroan gertatzen den nahaste komedia da, Don Juanen mitoa alderantziz garatzen duena, El burlador de Sevillari buruzko aipuak eginez. Gizonez jantzitako emakumearen topikoa erabiltzen du eta konbentzioak trebetasunez kudeatzen ditu. Don Juanek Leonor gorteatzen eta liluratzen du. Baina Don Juanen emandako hitza ahazten du eta Flandriara joango da, non Leonor anaia ere maiteminduta dagoen Estela dukesarekin maiteminduko den. Leonor, Don Juanen mendekua hartzeko, gizon gisa mozorrotuko da, Leonardo bihurtuz. Dukesa Leonardorekin maiteminduko da, benetan emakumea dela jakin gabe. Gaizki-ulertze eta engaiamenduetan jokatzen duen komedia urbanoa da. Prototipikoak diren pertsonaiak ere agertzen dira: dibertigarria, Ribete, Leonorren morroia, zeinen ahoan egilea entzungo dugun batzuetan. "'... aun quieren poetizar""las mujeres, y se atreven""a hacer comedias ya' ('... poemak egin nahi dituzte emakumeek eta ausartzen dira komediak egiten dagoeneko')" Gizonaz mozorrotutako emakumea, ohiko gaia da Urrezko Mendeko antzerkian, Lope de Vega-k 113 aldiz erabili zuen eta Tirso de Molinak 21 aldiz. Komedia honen kasuan, gizonezko mozorroak Leonorri balio izan zion bere ohorea berreskuratzeko tresna gisa. Ohorearen mutur hauek egoera zentzugabeak ekarriko dituzte, eta irtenbide bakarra denek hiltzea dela dirudi.
Emakumeen arteko ahizpatasuna edo elkartasunaren gaia ere presente dago. Estelak don Juani leporatu zion Leonorrekin izandako jokabidea, eta Leonorri bere iruzurrak barkatu zizkion.
Gainera, egileak bere iritzia lanetan jartzen zuen eta bereziki emakumeei eragiten dieten gaiei buruz, hala nola kastitatea, ohorea, ezkontza edo emakumezkoen arteko adiskidetasuna. Hainbat kritikarik lanaren irakurketa feminista edo proto-feminista egin nahi izan dute.
Ana Caroren ibilbide literarioa, boteredunek lagundutako idazleen artean izan zuen lekua, poesia eta antzerkia landu izana eta sormen lanarengatik jasotako onura ekonomikoa batuta, garai hartan osatzen hasi zen idazle baten profil profesionala ikusten dugu: arrakasta profesionala eta ekonomikoa uztartzen zituena eta emakumeak Barrokoaren kulturan izan zuen paperari arreta jartzen dio.
Xirak
Xirak (Շիրակ) Armeniaren hamar probintzietako (marz) bat da. Giumri du hiriburua. 2.681 km²-ko azalera du eta 2013an 251.941 biztanle zituen.
Sibon annulifera
Sibon annulifera Sibon generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Vauvert (Gard)
Vauvert Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2007an 11.138 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vauvert udalerrian erroldatutako biztanleak 11.138 ziren. Familiak 4.452 ziren, horien artean 1.292 pertsona bakarrekoak ziren (573 bakarrik bizi ziren gizonak eta 719 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.283 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.372 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 505 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 4.967 etxebizitza zeuden, 4.559 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 171 bigarren erresidentzia ziren eta 237 hutsik zeuden. 3.327 etxeak ziren eta 1.611 apartamentuak ziren. 4.559 etxebizitza nagusietatik 2.428 bere jabearen bizilekua ziren, 1.962 alokairuan okupaturik zeuden eta 169 doan lagata zeuden; 108 etxek gela bat zuten, 388 etxek bi zituzten, 1.175 etxek hiru zituzten, 1.484 etxek lau zituzten eta 1.404 etxek bost zituzten. 2.948 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.288 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.640 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 7.188 ziren, horien artean 4.811 aktiboak ziren eta 2.377 inaktiboak ziren. 4.811 pertsona aktiboetatik 3.791 lanean zeuden (2.119 gizon eta 1.672 emakume) eta 1.020 langabezian zeuden (455 gizon eta 565 emakume). 2.377 pertsona inaktiboetatik 666 erretiraturik zeuden, 689 ikasten zeuden eta 1.022 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vauvert udalerrian 4.553 unitate fiskal zeuden, 11.318 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.627,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 584 komertzioetatik, 12 erauzte enpresak ziren, 17 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 25 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 91 eraikuntza enpresak ziren, 143 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 40 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 20 finantziazio enpresak ziren, 33 higiezinen enpresak ziren, 51 zerbitzu enpresak ziren, 79 administrazio publikoko enpresak ziren eta 51 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 152 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 3 funerariak, 16 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 26 igeltseroak, 14 margolariak, 4 zurginak, 9 iturginak, 11 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 13 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 21 jatetxeak, 11 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 48 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 7 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 9 okindegiak, 7 harategiak, 2 arraindegiak, 4 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 2 elektrotresna dendak, 2 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 2 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 4 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 7 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Vauvert udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 973 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Quarter (Hegoaldeko Lanarkshire)
Quarter, Eskoziako udalerri bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian.
Triglops nybelini
Triglops nybelini Triglops generoko animalia da. Arrainen barruko Cottidae familian sailkatzen da.
Gobernadorearen Jauregia (Lizarra)
Gobernadorearen jauregia Lizarra (Nafarroan) dagoen Pizkundeko eraikina da. 1608 eta 1613 artean eraikia, Rua kalean, 2002. urtean Nafarroako Gobernuak Nafarroako Kultura ondasuna izendatu zuen. Done Jakue Bidearen ibilbidean dago kokatuta.
Historia
Eraikin honek garrantzi historiko eta artistiko handia du. Jauregi hau Lizarrak XVI. eta XVII. mendeetan lortu zuen garrantziaren adierazpena da. Garrantzi hori Iruñekoa eta Tuterako parekoa zen. Eraikuntza Juan de Chávarri y Larraín (†1624) Purroyko Lehen Baroiaren lana izan zen, Aragoian Purroyko Jauna, Lizarrako Betiko Merinoa eta Gurutzadaren Kontseiluko Kontadorea. Jauregia baroigokoa 1880 arte izan zen; data horretan beste jabeek erosi zuten. 2000. urtean Udalaren eskuetan gelditu zen. Bigarren Karlistaldian, 1872ti 1875ra, gobernadore militarraren egoitza izan zen.
Jauregia eraikitzeko harriak botatako Lizarrako gaztelutik eta Aizkoa herritik atera zen. Ez dago garbi arkitektoa zein izan zen baina hipotesi zabalduenaren arabera Juan Gómez de Mora izan zezakeen. Juan de Yerategui eta Martin de Sarrote izan ziren lana aurrera eramateko arduradunak.
Karlismoaren Museoa
Karlismoaren Museoa gaur egun Gobernadorearen Jauregia zenaren eraikinan egokituta dago. Karlismoari buruzko museo monografikoa da. 2010eko martxoaren 23an inauguratu zen.
Pelkosenniemi
Lappi eskualdeko muino ospetsuenetako bat ere udalerrian dago, tontorrak 500 metroko garaiera ozta-ozta igarotzen duen Pyhä muinoa. Muino honetan, 220 metroko Finlandiako euri-bide sakonena dago, Isokuru, eta gainera, eski azpiegitura berriak eraiki dira azken urteotan Kemijärvirekin garatutako plan turistiko bati esker. Hasiberrientzako, erdi mailakoentzako eta adituenentzako iraupen eta eski alpino hamar pista daude.
Azkenik, aipatu beharra dago udan antolatzen den Munduko Eltxo Zapalketa txapelketa. "Kirol" hau, Finlandiako ezohiko kirolen barneko ekintzetako bat da, eta bertako garailea, bost minututan eltxo kopuru gehien zapaltzen dituen lehiakidea da. Eltxo marka altuena, 1995. urtean Henri Pellonpääk lortu zuena da, hogeita batekoa hain zuzen.
Geografia
Udalerria Finlandia iparraldeko Lappi eskualdean dago, Ekialdeko Lappi azpieskualdean eta Zirkulu Polar Artikoaren gainean. Bere bizilagunak, Savukoski eta Sodankylä udalerriak iparrean, Salla ekialdean, eta erlazio oso estua duen Kemijärvi hiria hegoaldean dira. Pelkosenniemik 1.882,05 km²-ko azalera dauka, Gipuzkoa bezain handia da, eta Lappiko bosgarren udalerri txikiena da. Metro gutxi batzuk baino neurtzen ez duten muinoz betea dago; aipatzekoa da udalerriko ekonomiaren erdigunea, 500 metroko garaiera ozta-ozta igarotzen duen Pyhä muinoa. Bertan daude finlandiarren artean ospetsu bihurtu diren eski-azpiegiturak. Muinoaren magalean, baso borealak dira nagusi; sahastiak, haltzadiak, urkidiak, makaldiak, pinudiak eta izeidiak dira ohiko zuhaiztiak.
Klima subartikoa da nagusi, prezipitazio urriekin urte osoan zehar. Udak motzak eta epelak dira, eta ekain eta uztail bitarteko bost astetan (ekainaren 2tik uztailaren 10era), eguzkia ez denez guztiz ezkutatzen, gauerdiko eguzkia eta gau zuri fenomenoak ematen dira; negu izoztuak aldiz, luzeak izan ohi dira (zazpi hilabete gutxi gorabehera), eta lurzoru elurtuak azarotik maiatzera arte irauten du. Gau polarra aldiz, iluntasuna nagusitzen den garaia hain zuzen, abenduaren 21ean eta 22an izaten da. Samiek, antzinean eta gaur egun oraindik egiten dituzten egutegietan, Lappiko klima ulertzeko lagungarri diren zortzi urtaro bereizten zituzten: udaberri-negua, udaberria, aitzinuda, uda, aitzinudazkena, udazkena, aitzinegua eta negu iluna. Iparrargiak bestalde, oso ohikoak izaten dira neguko gau ilun eta oskarbietan, batez ere, irailean, urrian, otsailean eta martxoan.
540 metroko Pyhä, udalerriko muino altuena da. Garaiena izateaz gain, Finlandiako eski azpiegitura onenetakoak daude bertan, urtero milaka elurzale erakartzen dituztenak.
Pyhä-Luosto Parke Nazionala, 1938. urtean sortu zen Pyhätunturi parkearen eta Sodankyläko Luosto parkearen bat egitearen ondorioz sortu zen 2005. urtean. Urteko ia 100.000 turista jasotzen ditu parke nazionalak eta hiru udalerrien oinarri ekonomikoa bihurtu da. Aipatzekoa da gainera, Finlandiako euri-biderik sakonena udalerrian dagoela, Pyhä-Luosto Parke Nazionalaren ikurra den 204 metroko Isokuru euri-bidea.
Azken hamarkadan, eta bereziki 2005. urtean, Greenpeace eta iparraldeko samien, eta Stora Enso konpainiaren eta bertako langileen artean hainbat liskar izan dira enpresak zelulosa orea egiteko erabiltzen zuen egurraren jatorria zela-eta. Greenpeace erakundeak salatu zuenez, Stora Enso enpresak erabiltzen zuen egurra, Finlandiako Parke Nazionalak kudeatzen dituen Metsähallitus konpainiak Lappiko basoetatik ematen zion. Bertako basoen gehiegizko ustiapenaz, iparraldean abeltzaintzaz bizi diren samiek euren elur-oreinak pinudietako likenez elikatzea oztopatzeaz eta mila urteko ohitura arriskuan jartzeaz salatu zuten enpresa. Hala ere, ika-mika guzti hauek amaitu egin dira konpainiak negozioak Hego Amerikan errentagarriagoak zirela erabaki eta Kemijärviko frabrika itxi zuenean 2008ko apirilean.
Historia
Bazter honetara iritsi zen lehen gizarte antolatua, Izotz Aroaren ondoren, iparraldeko klima leuntzen eta glaziarrak urtzen hasi zirenean iritsi zela uste da, k.a. VII. mende inguruan; izan ere, Enontekiö bizilaguneko Ounasjärvi aintziran aurkitu diren lehenengo biztanle hauen aztarnak k.a. 6.000. urtekoak dira gutxi gorabehera. Mendeetan eratu zen kulturari Komsa edo Gorravárri izena ematen zaio eta Ozeano Artikoko kostaldean ezarri zirenez gehienbat, Ipar Itsasoko lehen Fonsa kulturako tribuekin harreman estuak izan zituzten. Nahiz eta oraindik lurralde honen jatorrizko biztanleen, samien jatorria ezezaguna den, badirudi tribu hauen eta beranduago (Harri Aroan) Eskandinaviara immigratu zuten eta eurekin samiera hizkuntza eraman zuten herri uraldarren nahasketaren ondorioa direla. Hasiera batean, euren lurraldea Ozeano Artikotik Finlandia, Norvegia eta Suedia erdialderaino zihoan eta, gehienbat, ehizatik, fruitu-bilketatik eta arrantzatik bizi ziren; hau da, ehizakiaren atzetik ibiltzen ziren, nomadak ziren. Garai honetako bizi-aztarnak aurkitu dira, haien artean, ehiza-tresnak, harribitxizko apaingarriak, margolanak eta hainbat hilobi. Kemijoki ibaiaren ertzean bizi ziren samiek (haien artean Pelkosenniemiarrek), gaur egun desagertua dagoen hizkuntza berezi batean hitz egiten zuten, kemieraz edo kemiko samieraz. Erdi Aroan, Moskuko Dukerri Handiaren eta Suediako Erresumaren eskuen artetik zebilen lurraldea zen Pelkosenniemi, baina Behe Erdi Aroan suediarren boterea nagusitu eta hauen eragina nabarmentzen hasi zen. Lurraldea Suediar Erresumako antzinako Laponia probintziaren barruan zegoen, hain zuzen, Laponiako hego muga markatzen zuen herria zen. Kristautasuna suediarren eskutik hedatzen hasi zen XVI. mendean eta, orduan, lehen elizak eraikitzen hasi ziren. Lurraldearen zabalera zela-eta, hainbat eliza eraiki behar izan zituzten eskualdean erlijioa egonkortzeko eta Pelkosenniemi, Sodankyläko elizatearen barneko herrixka bat bihurtu zen. Kristautasunarekin batera, samiek xamanismoa alde batera uzten eta iristen hasi ziren finlandiarren ohiturak bereganatzen hasi ziren. Batez ere, Savoniatik zetozen finlandiar hauek, 1673tik aurrera iristen hasi ziren errege-dekretu baten bidez; lehena, Paul Pelkonen izan zen, udalerriari izena eman zion etxea eraiki zuena. XVIII. mende bukaerarako ia ez zen samirik gelditzen udalerrian, iparralde aldean bizi ziren sami batzuk izan ezik.
XVII. mende bukaeran Izotz Aro Txikia izan zen eta herritarrek hildako asko eragin zituen gosete garai luzea pairatu behar izan zuten. Garai hartako Pelkosenniemiarrak, eguraldiak baimentzen zuenean behintzat, arto, patata eta zereal nekazaritzatik, arrantzatik, larru merkataritzatik, elur-orein zaintzatik eta, XVIII. mendetik aurrera batez ere, basogintzatik bizi ziren.
90eko hamarkada hasieran ekonomia finlandiarrak hondoa jo zuen. Hainbat faktorek eragin zuten ekonomiaren gainbehera, haien artean SESBen desegiteak, eta ondorio larrienak langabeek jasan behar izan zuten gehienbat. Herrialdea EBn sartu ondoren, ekonomia suspertu egin zen baina Pelkosenniemi atzean gelditu eta apurka biztanleak Rovaniemi zerbitzu-hiriburura alde egiten hasi ziren. Honela, azken 30 urtetan, biztanleria ia erdira jaitsi da, 70eko hamarkadako 2.000 biztanletik, gaur egungo 1.000ra. Dena den, badirudi turismoaren garrantziaren hazkundeak, lanpostu berriak sortzen dituela; batik bat, Pyhä-Luosto Parke Nazionalaren eraginagatik eta udalerriak, Kemijärvi hiriarekin batera eskaintzen dituen natura eskaintzengatik, (Pyhä muinoko eski-azpiegiturak esaterako).
Azpiegiturak
Ez dago bertaraino doan trenbide sarerik, ezta aireporturik ere. Finlandiako Gobernuarena den VR-Yhtymä garraio-konpainiaren trena Kemijärvi bizilaguneraino iristen da Laurila-Kelloselkä trenbideari esker. Trenbide honek Kemitik ekialderako bidea egiten du eta Sallako Kelloselkä herriraino iristen da. Trenbide hau 1934. urtean iritsi zen Kemijärvira eta bertako basogintza industriak ekoitzitako produktuak nazioarteratzeko oso baliagarria izan zen. Aireportu hurbilenak aldiz, Sodankyläkoa eta Lappiko handiena den Rovaniemi aireportuak dira. Bi hauek, Pyhä muinoaren sarrera ate nagusiak dira eta bertatik eski azpiegiturara doazen kirolzale gehienak iristen dira.
Herrixketan zehar ibiltzeko edo inguruetako udalerrietara joateko Valtatie 5 autobidea hartu beharra dago. Udalerritik igarotzen den autobidea, hegoaldeko Heinola udalerrian hasi eta Sodankyläraino doa; 905 km-ko luzera dauka eta herrialdea eta udalerria zeharkatzen ditu hegoaldetik iparraldera.
Pyhä muinoa
Pyhä eta Sodankyläko Luosto muinoen artean eta izen bereko parke nazionalean, Lappiko eski-azpiegitura handienetako bat dago. Pyhäjärvi herrixkaren ondoan dago, udalerriaren hego-mendebaldean, eta sasoi eta urtaro guztietarako jarduerak eskaintzen direnez, azpiegitura hauek urte osoan irekiak daude. Iraupen eta alpino eski-pistak daude bi muinoen inguruan; Pyhä muinoan esaterako, umeentzako, hasiberrientzako eta adituentzako eski alpinoa praktikatzeko hamar pista daude, Luoston aldiz, zazpi.
Eski-estazioaz gain, jatetxeak, spak, dendak eta hotelak daude inguruan. Urte osoan zehar eskaintzen diren ekintzak daude; hala nola, elur motor safariak, husky txakurrek eta elur-oreinek gidatutako lera safariak, Kemijoki, Kitinen eta Luiro ibaietako arrantza, txirrindularitza ikastaro eta lehiaketak, Pyhä-Luosto Parke Nazionalean ibilaldiak eta piraguismo ikastaroak.
Banaketa
Biztanle gehienak bi herri garrantzitsuenetan bizi dira; hau da, Pelkosenniemi herrigunean eta Suvanto herrian.
Hauek dira garrantzitsuenak: ''' 100 biztanle baino gehiago dauzkaten herrixkak beltzez. '''
Hiri senidetuak
Nahiz eta hiri senideturik ez duen, Kemijärvi eta Savukoski bizilagunekin harreman estuak mantentzen ditu; 2005ean sortu zen Pyhä-Luosto Parke Nazionala eta natura turismoaren eskaintzetan eginiko elkarlanak, esaterako.
Udala
Pelkosenniemiko eta Finlandiako gainontzeko udalerrietako udalbatzak eratzeko, lau urtero udal hauteskundeak antolatzen dira herrialdean. Gaur egun dagoen udalbatza 2012ko urriaren 28an ospatu ziren udal hauteskundeetan eratu zen.
Lappiko udalerri gehienetan ez bezala, Zentroko Alderdia ez zen garaile suertatu. Garaipena zazpi eserleku lortu zituen Talde Independenteak eskuratu zuen; udalbatzan tinko sartu zen taldea eta Pelkosenniemiarren botoen %45,8a lortu zuen. Ondoren, hiru batzarkide galdu zituen Zentroko Alderdia eta bat irabazi zuen Ezker Elkartasuna izan ziren, lau eta hiru ordezkarirekin hurrenez hurren. Azkenik, Alderdi Kritsau-Demokrataren eserlekua dugu, botoen %8,5ari esker lortua. Aipatzekoa da, Kemijoki ibaian eraikitako zentral hidraulikoen aurkako jarrera hertsiaren ondorioz eta udalerrian duen babes sozial hutsagatik Liga Berdea ez zela udal hauteskundeetara aurkeztu. Hauteskundeen ostean, eratu berria zen udalbatzak Erkki Parkkinen alkate aukeratu zuen. Hurrengo udal hauteskundeak 2012. urtean ospatuko dira, herrialdeko gainontzeko udalerrietan bezala.
Biztanleria
Europar Batasuneko herrialdeekin eta Finlandiako gainontzeko udalerriekin alderatuta, Pelkosenniemin, 15 urte baino gutxiagoko biztanleriaren ehunekoa oso baxua da, %9,8, eta 65 urte gehiagoko biztanleria aldiz, altuegia, %25,4koa. Erlijioari dagokionez, gehienak sinesgabeak edo luteranoak dira, bereziki laestadianismo mugimendu kontserbadorekoak. Udalerriko hizkuntza ofizial bakarra finlandiera da; izan ere, biztanleria osoaren %99,8aren ama hizkuntza da. Bigarren mailako hizkuntza samiek hitz egiten duten ipar samiera da. Udalerri honetako jatorrizko biztanleak samiak dira; hala ere, XVII. mendetik aurrera finlandiarren kopuruak izugarri egin zuen gora eta, apurka, samiek finlandiarren ohiturak bereganatu zituzten. Gaur egun, ez da gelditzen kemiko samirik eta beraien berezko hizkuntza zen kemiera ere galdu da.
1.000 biztanle inguru dituen udalerri hau, biztanle gutxien dituen Lappiko udalerria da. Azken 30 urtetan, biztanleria ia erdira jaitsi da, 70eko hamarkadako 2.000 biztanletik, gaur egungo 1.000ra. Dena den, badirudi turismoaren garrantziaren hazkundeak, lanpostu berriak sortzen dituela; batik bat, Pyhä-Luosto Parke Nazionalaren eraginagatik eta hiriak, Kemijärvi udalerriarekin batera eskaintzen dituen natura eskaintzengatik, (Pyhä muinoko eski-azpiegiturak esaterako). Nazioartean ezagunena den Pelkosenniemiarra, 80ko hamarkadako Hanoi Rocks talde finlandiar ospetsuko gitarrista da, Andy McCoy. Herrigunean estatua handia bat duen gitarrista hau, mundu osoko gitarrista famatuetako bat izan zen 80ko hamarkadan eta Finlandia osoko rocker ezagunenetako bat da. Beste herritar bat, 2010eko Vancouverreko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Tapio Luusua eskiatzailea da.
Samiak
Nahiz eta udalerriaren jatorrizko biztanleak samiak diren, finlandiarrak baino ez dira bizi aspalditik; Pelkosenniemiar batzuk sami erroak dauzka noski, dena den, gutxi batzuk baino ez dira jakitun. Kemijoki ibaiaren ertzean bizi ziren samiek (haien artean Pelkosenniemiarrek), kemiko sami deitura jasotzen zuten, eta gaur egun desagertua dagoen hizkuntza berezi batean hitz egiten zuten, kemieraz edo kemiko samieraz. Sami hauek, XVII., eta bereziki XVIII. mendeko finlandiar etorrera masiboaren ondorioz iparralderantz jo zuten, Inari eta Sodankylä udalerrietara batik bat.
Nahiz eta izendapen hau ez den ofiziala, aipatu beharra dago inarieraz Pelkosnjargâ izena jasotzen duela udalerriak.
Hezkuntza eta Osasuna
Pelkosenniemi herrian dago Lehen Hezkuntzako eskola bakarra, Pelkosenniemen Koulu izenekoa. Bigarren Hezkuntzako instutua aldiz, Kemijärvi udalerrian dago, Kemijärven Lukio, eta ikasle Pelkosenniemiarrek bertara joan behar izaten dute beren ikasketak jarraitu nahi izanez gero.
Udalerria Lappi Ospitale Barrutian dago eta bertako ospitale bakarra Rovaniemiko Lappiko Ospitalea da, herrigunetik 70 bat km-ra. Hala ere, Pelkosenniemi herrian eta Kemijärvi eta Sodankylä bizilagunetan, eritasun arinagoak sendatzeko eskualde-erietxeak daude.
Armarria
Armarria Ahti Hammar artista helsinkiarrak sortu zuen 1960. urtean eta udalerriko udalbatzak urte bereko urtarrilaren 16an Pelkosenniemiko ikur nagusitzat hartu zuen (Barne Ministerioak martxoaren 24an). Armarria sortzerakoan, artistak eskualdeko natura eta kultura izan zituen buruan eta, hala, bertan agertzen diren irudiekin, udalerriaren bereizgarri nagusia irudikatu nahi izan zuen: Pyhä muinoa, alegia. Zilarrezko atzealdearen aurrean, urdin koloreko gurutzea dago, urdinezkoak ere diren hiru tontorren gainean. Izan ere, armarriko hiru tontorrak Pyhä muinoaren hiru gailurren irudiak dira eta gurutzeak, aldiz, muinoaren izena adierazten du (Pyhätunturi-k, euskaraz, "muino saindua edo sakratua" esan nahi du). Hammar artista, zehazki, aspaldiko kontakizun batean oinarritu zen armarria sortzeko; hain zuzen ere, esaten da Kemijärviko elizbarrutiko apaiz gorenak lurralde hartan bizi ziren samiak bataiatu eta kristautasunera bihurtu zituela 1648. urtean Pyhä muinoaren tontorrean.
Leku aipagarriak
Historiarekin zerikusia duten zenbait museo daude Pelkosenniemi herrigunean. Hala nola, eliza azpian dagoen eta udaran bakarrik irekitzen den Herri Museoa. Taivaan tulet YLE TV2 kateko polizia serie arrakastasua gainera, Kemijärvi eta Pelkosenniemi artean grabatzen da eta udalerriko ikuspegi zoragarriak herrialde osoan zehar erakusten dira.
Bertako eraikinen aspaldiko egiturei esker, Arvospuoli, Kairala, Luiro eta Suvanto herrixkak monumentu izendatuak izan ziren 1993. urtean.
Eraikin eta oroitarri aipagarrienak ondorengoak dira:
Ospakizun bereziak
Udan antolatzen den Munduko eltxo zapalketa txapelketa da udalerriko ospakizun aipagarriena; "kirol" hau, Finlandiako ezohiko kirolen barneko ekintzetako bat da, eta bertako garailea, bost minututan eltxo kopuru gehien zapaltzen dituen lehiakidea da. Eltxo marka altuena, 1995. urtean Henri Pellonpääk lortu zuena da, hogeita batekoa hain zuzen.
Ekonomia
Pelkosenniemiko egitura ekonomikoaren arabera, langile gehienak zerbitzuetan egiten du lan; bai zerbitzu publikoetan, bai baso-zaintzan, bai turismoan. Gainontzekoak, nekazaritzan (egoera klimatikoak baldintzatuta) eta elur-orein zaintzan egiten du lan gehienbat. Nahiz eta eskualdeko iparralde osoan bezala industria ia garatu gabe dagoen, langabetuen kopurua Lappiko udalerrietako txikienetarikoa da turismoari esker.
Izan ere, udalerriko diru-sarreren iturri nagusia Pyhä muinoko eski azpiegiturak dira; Pyhä eta Sodankyläko Luosto muinoen artean eta izen bereko parke nazionalean, Lappiko eski-azpiegitura handienetako bat dago. Pyhäjärvi herrixkaren ondoan dago, udalerriaren hego-mendebaldean, eta sasoi eta urtaro guztietarako jarduerak eskaintzen direnez, azpiegitura hauek urte osoan irekiak daude; hala nola, bertako hotelak, spak eta jatetxeak irekita egoten dira beti. Iraupen eta alpino eski-pistak daude bi muinoen inguruan; Pyhä muinoan esaterako, umeentzako, hasiberrientzako eta adituentzako eski alpinoa praktikatzeko hamar pista daude, Luoston aldiz, zazpi.
Eski-estazioaz gain, jatetxeak, spak, dendak eta hotelak daude inguruan. Urte osoan zehar eskaintzen diren ekintzak daude; hala nola, elur motor safariak, husky txakurrek eta elur-oreinek gidatutako lera safariak, Kemijoki, Kitinen eta Luiro ibaietako arrantza, txirrindularitza ikastaro eta lehiaketak, Pyhä-Luosto Parke Nazionalean ibilaldiak eta piraguismo ikastaroak.
1960ko hamarkadan bestalde, basogintzak, garrantzi izugarria hartu zuen bertako ekonomian Kemijärvi udalerriari esker. Hala ere, denboraren poderioz, basogintza alde batera utzita, turismoaren isatsari heldu zion ekonomiak. Gaur egun bertara doazen bisitari gehienak ingelesak, alemaniarrak eta suitzarrak izan ohi dira.
Manos a la obra
Manos a la obra Vicente Escrivák eta Ramón de Diegok sortutako umorezko telesaila da, 1998 eta 2001 artean Antena 3ek igorri zuena.
Büren an der Aare
Büren an der Aare Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Manos a la obra
Sinopsia
Manolo (Ángel de Andrés López) eta Benito (Carlos Iglesias) igeltsero narrasak kideak dira "Manolo y Compañía" enpresan. Madrilgo corrala batean bizi dira
Büren an der Aare
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nobuhiro Sadatomi
Nobuhiro Sadatomi (貞富 信宏, 1979ko uztailaren 5a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Amanda Longan
Amanda Longan (Moorpark, Kalifornia, AEB, 1997ko urtarrilaren 16a), waterpoloko atezain estatubatuarra, eta AEBko emakumezkoen waterpolo selekzio nazionaleko kide da. 2017ko Munduko Uretako Txapelketan, munduko txapeldun izan zen. Halaber, 2017ko Udako Unibertsiaden, 2017ko FINA Emakumeen Waterpoloko Munduko Ligan, 2018ko FINA Emakumeen Waterpoloko Munduko Kopan , 2019ko Panamerikar Jokoetan eta 2019ko FINA Emakumeen Waterpoloko Munduko Ligan ere parte hartu zuen. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, taldeko parte izango da emakumezkoen waterpolo txapelketan.
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabaziko zuen talde amerikarraren parte izan zen Italiaren (zilarrezkoa) eta Errusiaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
Nova Xavantina
Nova Xavantina Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Marcela de San Félix
Marcela del Carpio (Toledo, 1605eko maiatzaren 8a - Madril, 1688ko urtarrilaren 9a), Marcela de San Félix ahizpa izenaz ere ezaguna, Trinitateko moja, antzerkigilea eta poeta espainiarra izan zen, Lope de Vega eta Micaela de Lujánen alaba.
Emden
Emden Alemaniako Saxonia Beherea estatu federaleko hiri askea da. Estatuko ipar-mendebaldeko ertzean dago eta Ems ibaiaren beste aldeko lurrak Herbehereei dagozkie. Berez, Ekialdeko Frisiako hiri handiena da.
Marcela de San Félix
Biografia
Gurasoak Lope de Vega ren eta Micaela de Luján aktorea izan ziren. Aitak Camila Lucinda, Lucinda edo Luscinda deitzen zion bertsotan. Lope Félix anaia bezala, Marcela neskame batek zaindu zuen Juana de Guardo amaordea hil zen arte (1613). 1621eko otsailaren 2an, 16 urte zituela, Madrilgo Trinitaria Oinutsen komentuan sartu zen, Marcela de San Félix ahizpa izenarekin.
Emden
Historia
Ez da ezagutzen hiriaren fundazio data, baina jakina da gutxienez VIII. mendetik aurrera badela. Hiri eskubideak 1495ean eman zizkion Maximiliano II.a enperadoreak. XVII. mendean, berriz, herbeheretatik immigrante protestante ugari iritsi zitzaizkion eta hiria aberastu egin zen. 1744an Prusiak hartu zuen.
Industrializazioa 1870 inguruan iritsi zen, papergintza eta ontzigintzaren eskutik, baina bultzada handiena Dortmund–Ems ubidearen eraikuntzak eman zion XIX. mendearen bukaeran, Ruhr eremuaren itsasportu bihurtu baitzen Emden.
Marcela de San Félix
Biografia
Marcela komentuko ia lan guztiak bete zituen: hiru aldiz ama nagusia izan zen, nobizien irakaslea, hornitzailea, errefektorioaren arduraduna eta oiloen ardura zuena.
Emden
Historia
Bigarren Mundu Gerran bonbaketa latzak jasan zituen, larriena 1944ko irailaren 6an, alde zaharreko eraikinen %80 suntsitua gelditu zen. Aipatzekoa da hegazkin britainiarrek zibilen kontra jaurti zituztela bonbak, ontzitegiak kaltetu gabe utziz.
Marcela de San Félix
Biografia
Aitarekin harreman oso ona zuen eta literatura-ohituretan imitatu zuen bai bertsoak bai eta gai erlijiosoetako komediak konposatzen zituenean. Gainera, lan guztietan egiten zuen aktore lana.
Bost idazki liburuki eta idatzitako autobiografia espirituala utzi zituen, lau liburukirekin batera erre zena, bere konfesore pertsonalak aholkatuta. Ondorioz, iritsi zaizkigunak hogeita bi erromantze, bi segidilla, bilantziko bat, hamarreko bat, endetxa bat, zortzi laudorio, lira bat eta sei antzezlan (Coloquios espirituales 'Elkarrizketa espiritualak' izenekoak). Bere lanean aparteko zirikatze satirikoa eta metrika eta hizkuntzaren erabilera berezia nabarmendu behar dira. Lanen artean: Las virtudes ('Bertuteak'), Muerte del apetito o La estimación de la religión('Apetituaren heriotza edo Erlijioaren estimazioa') eta zenbait laudorio, horietako asko ladiskideen moja sartzeagatik eskainita, baita Breve festejo ('Ospakizun laburra ere'), 1653ko Errege gauean antzeztutako lan alegorikoa.
Emden
Ekonomia
Gaur egun Emdenen ekonomiaren oinarria Volkswagen AG automobil lantegia da. Bertan Volkswagen Passat modeloa egiten dute. Bigarren jarduera nagusia ontzigintza da, Nordseewerke enpresaren eskutik.
Hiri senidetuak
Emden honako hiriekin dago senidetua:
Fausto Riezkoa
San Fausto Riezkoa (Britainia Handia c. 410 - Riez c. 495), Faustus, Riez hiriko gotzaina izan zen Okzitanian, eta 5. mendeko eztabaida teologikoetan rol nabarmena jokatu zuen gizona izan zen
Ikuspegi teologikoak
Semipelagianismoaren aldekoen artean ezagunena eta bereizgarriena da.
Arianismoaren eta mazedonianismoaren aurka borrokatu zen, eta Euriko errege bisigodo arianoak erbesteratzea kondenatu zuen, zortzi urtez bete zuelarik zigor hori. . Faustok, gainera, zioen giza arima eta aingeruena, nolabait, gorputz-parte materialak zirela, leku materiala hartzen baitzuten. Jainkoa baino ez zen espiritu hutsa haren teologian.
Eliza ortodoxoak urtarrilaren 18an ospatzen du bere jaia baina Proventzan irailaren 28an oroitzen dute.
Little Nicky
Little Nicky 2000ko Steven Brill estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Filmak oso kritika latzak izan zituen baina kultuzko hainbat jarraitzaile ditu.
Argumentua
Nickyk, Satanen hiru semeetako batek, aitaren bizitza salbatzeaz gain, anaiek Lurra bereganatzea ekidin behar du.
Alberto Vázquez-Figueroa
Alberto Vázquez-Figueroa Rial (Tenerifeko Santa Cruz, 1936ko urriaren 11) espainiar idazle eta kazetaria da.
Ama gazterik hila eta aita kartzelan gaixoturik eta erietxe batean sarturik, osaba batekin hazi eta hezi zen Saharan. Madrila joan zen kazetaritza ikasketak egitera. Ikasketak bukatuta, yate zahar bat erosi eta munduari bira eman zion hamalau hilabetean, eta liburu bat idatzi zuen itsasaldian bildutako materialarekin. Handik gutxira, lanean hasi zen Destino aldizkariarentzat, Ameriketako eta Afrikako bidaien erreportajeak eginez. Geroxeago La Vanguardia egunkariak kontratatu zuen Hego Ameriketako berriemaile gisa. 1960ko hamarkadatik aurrera, gerraz gerra ibili zen berriemaile gisa, Txaden, Kongon, Ginean eta Guatemalan, besteak beste. 1970ean TVEk kontratatu zuen, berriemaile gisa baita ere, eta telebistako izarretako bat bihurtu zen. 1970 inguruan idazteari ekin zion buru-belarri, eta batez ere idazle gisa da ezaguna. Asko idatzi du: Ebano (1975), Tuareg (1980), Marea negra (1982, Marea beltza), Marfil (1982, Bolia), Océano (1984), Vendaval (1986, Haizetea), Cienfuegos (1987), Anaconda (1987), Sicario (1991), La iguana (1995), Nuevos dioses(1995, Jainko berriak), Ciudadano Max (1998, Max hiritarra), Bora Bora (2001), Alí en el país de las maravillas (2005), Por mil millones de dólares (2007), Siete vidas y media (2009)...
Zine-zuzendari eta gidoilari lanetan ere aritua da, bere hainbat nobela zinemara egokitzen, batez ere.
Sun Yat-sen
Biografia
Londresa iristerakoan, Txinako delegazioak harrapatu eta atxilotu zuen 12 egunez. Irakasle ingelesari esker, askatzea lortu zuen. Esperientzia honengatik, ingelesen egunkarietan agertu zen. Ustekabeko gertaera honek Sun ezagun egin zuen mundu mailan eta txinatar iraultzaileen artean.
1908an Liga Iraultzailea sortu zuen, gero Kuomintang alderdi bihurtuko zena. 1911an, Sun Estatu Batuetan zegoen iraultzarako diru-bilketa egiten. 1911ko amaieran, Wuchangeko Altxamendutik hasitako iraultza (1911ko Iraultza) arrakasta lortzen ari zelaren berri entzuterakoan, Estatu Batuetatik Txinara itzuli zen 1911ko abenduan, iraultzaileekin elkartzeko eta gobernu errepublikarraren antolaketari buruz hitz egiteko. 1912ko urtarrilaren 1ean, iraultzaileek Nanjingen Txinako Errepublika eta behin-behineko gobernuaren sorrera aldarrikatu eta Sun Errepublikako presidente izendatu zuten. Gobernu hau, geroago, militarren esku geratu zen, Sunek nahi ez zuena. Hortaz, 1918an beste gobernu iraultzaile bat egin zuen Shanghai eta Guangdongen, nazio indartsuekiko berdintasuna, demokrazia eta ekonomia-aurreramendua aldarrikatzen zituena.
Arrakasta militar handirik lortu ez zuenez, mendebaldeko nazioen laguntza eskatu zuen; alferrik ordea. Sobietarrek, berriz, laguntza eskaini zioten 1923tik, eta Txinako komunisten lankidetza ere onartu zuen. 1923an Txinako iparraldeko jauntxoak garaitu zituen sobietarren laguntzaz. 1924an Kuomintangek programa politiko berria jakinarazi zuen.
Sibon carri
Sibon carri Sibon generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Jefferson konderria (Oregon)
Jefferson konderria (Jefferson County) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Madras da. 2010eko zentsuaren arabera 21,720 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Jefferson konderriak 463,844 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,623 ura dira. Beste 461,221 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,68 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 21,720 pertsonetatik 17,624 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4,195 dira. 117 beltzak edo afroamerikarrak. 3,360 amerikar natiboak ziren eta 23 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 83 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 34 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 479 pertsonek kokatzen zuten.
Fábio Augusto Justino
Fábio Augusto Justino, Fabinho (1974ko ekainaren 16a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse eta Vissel Kobe.
Quothquan
, formalki Couth-Boan, 'A’ Choitcheann', Eskoziako udalerri bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian.
Concepción (itsasontzia)
Concepción Magallaes-Elkano espedizioa ren flotan parte hartu zuen itsasontzia zen. 1521. urtean espedizioaren partaideek itsasontzia erre zuten Filipinetan.
Itsasontzia
Concepción, Fernando de Magallaesen bost ontzietako hirugarrena zen 90 barrikekin (108 tona) eta 30m-ko luzeerarekin. Flota merkataritzarako eta itsaso zabaleko ur saltzaileetan nabigatzeko diseinatuta zegoen. Itsasontziak, garaiko 228750 marabedi ko kostua izan zuen. Concepción itsasontziaren timona gurpil bati lotuta zegoen, eta gurpil hori, aldi berean, egurrezko ardatz luze bati lotuta. Mugitzeko indar handia behar zen. Gainera, oinarria oso kurboa zen eta olatuekin asko kulunkatzen zen. Itsasontziaren barruan ez zegoen guztientzako ohe nahikorik, eta, beraz, estalkian lo egin behar izaten zuten. Estalki hori, sarritan, lehen aipatutako kurbadurak urpetzen zuen.
Historia
Ontzidiak 1520 ko martxoaren 31n iritsi zen Patagonia ko badia batera, "San Juliango portua" deitu zutena. Magallaes ek, negua bertan igarotzeko asmoa zuen, baina bere kapitainen zati baten matxinadari aurre egin behar izan zion han. Matxinadaren buruzagia Gaspar de Quesada izan zen, eta hogeita hamar gizonen babesarekin San Antonio itsasontzia abordatu zuen. Itsasontzi hartako kapitaina Alvaro Mezquita zen eta preso hartu zuten. Magallaesek matxinada erreprimitzea lortu eta Quesada exekutatzea agindu zuen. Maiatzaren 22an Patagoniako hegoaldeko kostaldea esploratzen ari zirela, Magallaesek Joao Serrao Concepción itsasontziaren kapitaina izendatu zuen.Magallaesko armada San Juliango portutik abiatu zen abuztuaren 21ean. Urriaren 21ean iritsi ziren Virgenes lurmuturrera, non Magallaesek Concepción eta San Antonio itsasontziei ondoren deituriko Magallaes itsasartea esploratzea agindu zien. Bi itsasontziak itsasartearen irteera ikusi gabe itzuli ziren. Ondoren, Magallaesek kanalaren nabigazioa beste itsasontziekin hastea erabaki zuen. 50 legoako bidea egin zutenean, San Antoniori aurrea hartzeko agindu zion, irteera bilatzeko. San Antonioko tripulazioak desertatzea erabaki zuen, bidea desbideratu eta Espainiara bidean jarriz. Magallaesek, San Antonioren bila arrakastarik gabe aritu ondoren, itsasarteko nabigazioa jarraitu zuen Ozeano Barean itsasoratuz 1520eko azaroaren 27an.
Hiru ontzi eta hornidura eskasekin Ozeano Barea zeharkatu zuten, 1521eko martxoaren 6an "de los ladrones" deitu zuten uharteetara (Marianak) iritsi arte. Han berriz hornitu ziren eta mendebalderantz jarraitu zuten, martxoaren 16an "San Lazaro" deitu zuten artxipelagoa (Filipinak) begiztatuz.
Filipinetako uhartediko zenbait uharte zeharkatu ondoren, espedizioa Cebu uhartera iritzi zen. Magallaesek, bere esklabo Enrique Malakakoaren laguntzarekin, interpretatzaile moduan erabiltzen zuena, Cebuko gobernariaren adiskidetasuna lortu zuen. Hau, bataiatua izatea eta Espainiako errege aren basailu bihurtzea onartzen zuelarik. Hasierako arrakasta honen ondoren, Magallaes, uharteetako beste errege batzuk menderatzen saiatu zen. 1521eko apirilaren 27an, indar erakustaldi batean, Magallaes garaitua eta hila izan zen, Maktanen gudaroste indigena kopuru handiago baten aurka borrokatuz. Espedizioak Duarte Barbosa aukeratu zuen, Magallaesen lehengusua eta la Victoria itsasontziaren kapitaina, bere kapitain jeneral berri bezala. Cebuko erregeak Barbosa eta bere ofizialak bankete batera gonbidatu zituen, traizio bat egiteko asmoz. Cebuarrek ustekabean hil zituzten gonbidatu guztiak, Joao Serrao izan ezik, ondoren itsasontzietan zeuden bi artilleria-piezengatik trukatzen saiatu baitziren. Itsasontzietako jendea, guztiak hiltzeko beste engainu baten beldur, Serrano utzita bidaia jarraitu zuten.
Bizirik atera ziren ehun eta hamabostak Cebutik abiatzen dira, hamar legoa nabigatuz, Bohol uharteraino. 1521ko maiatzaren 2an, hiru itsasontziak gobernatzeko gizonik ez zutenez, egoera txarrenean zegoen itsasontzia, Concepción erretzea erabaki zuten. Tripulazioa, itoginak, tresnak eta armamentua banatu zituzten la Trinidad eta la Victoria itsasontzien artean.
Notropis simus
Notropis simus Notropis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ribeirãozinho
Ribeirãozinho Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Hiromi Sekiya
Hiromi Sekiya (関谷 拓実, 1975eko maiatzaren 6a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse.
Dominika
Dominika (Dominica; Dominique), izen ofiziala Dominikako Commonwealth, Karibeko uharte-estatua da. Antilla Txikien parte da, Haizaldeko uharteetakoa; iparraldean Guadalupe du, eta hegoaldean Martinika. 750 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 73.543 biztanle zituen. Hiriburua Roseau da.