cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saganen estandarra
Saganen Estandarra edo ECREE (extraordinary claims require extraordinary evidence), "Aparteko baieztapenek aparteko frogak behar dituzte" aforismoa laburtzen duen neologismo bat da. “Sagan estandarra” bezala izendatu zen Carl Saganek, “Cosmos” telebista saioan esaldi zehatz hori erabili ondoren. Arauak metodo zientifikoaren eta eszeptizismoaren oinarrizko printzipio bat azaltzen du, eta baieztapen baten baliozkotasuna zehazteko erabil daiteke.
Enniscrone
, Inniscrone edota Inishcrone (irlanderaz Inis Crabhann) Irlandako udalerri bat da, Sligo konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 1.223 biztanle zituen.
Saganen estandarra
ECREEa maiz aipatzen da anomalia zientifikoei edo korronte nagusitik ateratzen den edozein baieztapeni buruzko ikerketak ezeztatzeko. Baieztapena justifikaziorik eta azalpenik gabe egin ohi da, aipamen hutsa nahikoa balitz bezala eztabaida itzaltzeko eta edozein oposizio legitimo deskalifikatzeko. Pulvererrek (2015:2723) azaldu zuenez, "Egokia da aparteko baieztapenak egiten dituzten lan partikularrak ere ebidentzia-maila altuenetan oinarritzea, eta horiek gainditu eta aparteko baliozkotze-mailara igotzea. "
ECREEren sustrai modernoak fenomeno paranormalen eztabaidaren testuinguruan dauden arren, korronte nagusien hipotesi zientifikoak ezeztatzeko ere erabili da.
Aurretik, Théodore Flournoy, 1899an, Pierre-Simon Laplace, 1814an, eta Thomas Jefferson, 1808an, antzeko adierazpenak egin zituzten. Lance Armstrong txirrindulariak ere antzeko esaldi bat erabili zuen 2004an dopin salaketak ukatu zituenean.
Erabilera
Saganen estandarra, Tressoldi ren arabera (2011), "Metodo zientifikoaren bihotzean dago, eta eredu bat da pentsamendu kritiko, pentsamendu arrazional eta eszeptizismorako nonahi". Hala ere "aparteko ebidentziaren" neurriak ebaluazio subjektiboaren erabat mende daudela ere onartu zuen.
Sauvigny-les-Bois
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sauvigny-les-Bois udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.015 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saganen estandarra
Erabilera
Baina hau ez da iritzi bakarra “Sagan estandarra” "Eszeptizismo zientifikoaren oinarrizko printzipioa" eta "mugimendu eszeptikoaren axioma” bezala ere ulertu da.
“Ohiz kanpoko baieztaoenek ohiz kanpoko frogak behar dituzte” edo ECREE a Ockhamen labana rekin lotuta dago, heuristika horren arabera, azalpen sinpleenak konplexuenak baino nahiago dira. Soilik ezohiko probak dauden egoeretan, ezohiko baieztapen bat izango litzateke azalpenik errazena. ​ Honen ohiko forma bat hipotesi frogetan agertzen da, non proposatutako fenomenoaren frogarik ez dagoen hipotesia hobesten den, "Hipotesi nulua" bezala ezagutzen dena. Argudio formala, hipotesi nulua onartzeari lehentasun bayestar sendoagoa esleitzean datza, errefusaren aurrean. ​Aurrekari horiek neurtzeko moduari arreta handiz erreparatu behar zaio, eta puntu horretan izaten dira eztabaidak ohiz kanpoko baieztapenak egiten dituztenen eta baieztapen horiek ezeztatzen dituztenen artean. Aurrekari horiek neurtzeko moduari arreta handiz erreparatu behar zaio, eta puntu horretan izaten dira eztabaidak ohiz kanpoko baieztapenak egiten dituztenen eta baieztapen horiek ezeztatzen dituztenen artean.
Ohiz kanpoko baieztapen bat eskura dagoen ebidentziak edo ebidentzia arruntak sostengatzen ez duen bat da. Beraz, baieztapen horren oinarriak ohiz kanpokoa den ebidentzia berriaren behaketatik edo lehendik dagoen ebidentziaren aintzatespen berri batetik etorri behar dira.Hala ere, Ez dago parametro zehatzik "ohiz kanpoko baieztapenak" zer diren zehazteko, irizpidea subjektiboa ote den planteatuz.
Historia
Saganen aurrekari filosofiko serio bat Pierre-Simon Laplace (1749-1827) izan zen. Probabilitateei buruzko saiakera filosofikoan ( frantsesez 1812an lehen aldiz argitaratua), Laplacek honako hau adierazi zuen: "Gertakaria zenbat eta ezohikoagoa izan, orduan eta handiagoa izango da froga sendoekin laguntzeko beharra".
Laplace Sagan baino arduratsuagoa izan zen, gertaera bat "ohiz kanpokoa" izatea eragiten duena definitzeko beharra aurreikusi baitzuen. Laplacek "ezohiko" gertaerak zentzu probabilistikoan honela definitu zituen: "Oso zenbaki txikia duten klaseak".
Beste batzuek antzeko ideiak proposatu dituzte. Théodore Flournoy k, 1899an, printzipio hau proposatu zuen: "Ohiz kanpoko baieztapen baten frogen pisuak proportzionala izan behar du haren arroztasunarekiko".​ Ideia Laplaceri egotzi zion, eta 1814an hau esan zion: "[itxuraz azalezinak diren fenomenoak] onartzea zailagoa diruditen heinean, orduan eta arreta handiagoz aztertu behar ditugu. ​ 1808an, Thomas Jefferson ek hurrengoa adierazi zuen “Egunero azaltzen dira azaldu ezin ditugun mila fenomeno, baina oraindik ezagutzen ditugun naturaren legeekin inolako analogiarik ez duten egitateak iradokitzen direnean, haien egiazkotasunak haien zailtasunaren araberako frogak behar ditu.
Aforismoa Carl Sagan astronomoak famatu zuen, 1980ko Cosmos telebista saioan erabili zuenean. Fenomeno paranormalen baliozkotasunari buruzko eztabaidaren testuinguruan egin zen, estralurtarrek Lurrera egindako bisitaren inguruko baieztapenei erreferentzia eginez. ​ Zoritxarrez, Saganek ez zuen esplizituki definitu baieztapen edo froga berezi bat zer den.
Marcello Truzzi soziologoak, ECREEren muturreko baieztapen bat proposatu zuen. Parapsychology Review aldizkarian argitaratutako gutun batean, Truzzik "ohiz kanpoko baieztapen batek aparteko froga bat" eskatzen duela proposatu zuen (1975:24). Geroago, baieztapen horren ondorioak Zetetic Scholarren (1978) argitaratutako artikulu batean azaldu zituen.
Truzziren apartekoaren definizio horrela adierazi zuen: "Zerbait harrigarria da ustekabekoa denean"
Aforismoaren kritika
Aforismoa kritikatu izan da, bai "ortodoxiari" egindako itxurazko ekarpenagatik, egungo adostasun sozialetik kanpo dauden baieztapenetarako froga-estandarra igotzeagatik eta baita  "ohiz kanpoko baieztapen" baten baldintzak zehazteko unean subjektibotasuna eta anbiguotasuna sartzeagatik.
Goertzel eta Goertzel en hitzetan, nahiz eta "ezohikotzat" jotzen diren baieztapenek eszeptikoen zenbaketarik handiena jaso dezaketen, "Zientziak ohiko baieztapenekin behar bezain zorrotza ez izateko arazoa du". Hala ere, ECREE sarritan aipatzen da berrikuntza ezabatzeko eta kontzeptu konbentzionalak babesteko.
Saganek ez zuen "ohiz kanpoko" hitza definitu. Horri esker, beste batzuek gehiengoaren iritzia urratzen zuen edozein ideia edo baieztapen "ohiz kanpokotzat" jo zuten arbitrarioki.
ECREEren jatorria eta azalpen egokiak David Hum ek mirariei buruz egindako saiakeran daude. Lan honetan dago "aparteko" hitzaren definizio zehatza. "Ohiz kanpoko" baieztapen bat existitzen diren froga ugarirekin kontraesanean dagoena da. Hala ere, esperientzien arteko korrespondentzia zehatza egon behar da, baieztapen bat legitimoki "ohiz kanpokotzat" jo aurretik. Ideia, teoria edo ohar berritzaile hutsak ez dira "apartekoak", eta ez dute froga kopuru "apartekorik" behar berresteko.
David Demingek idatzi du: "Zientziak ez ditu bi ebidentzia mota aurreikusten. Berrikuntza ezabatzeko eta ortodoxia mantentzeko ECREEren abusua saihestu egin beharko litzateke, haren aplikazioak ezagutza fidagarria ezartzeko helburu zientifikoa atzeratu behar baitu.
Leguernita
Leguernita mineral bat da.
Ezaugarriak
Leguernita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Kristal-sistema kubiko
Sistema kubikoa edo isometrikoa kristalografian dagoen 7 sistema kristalinoetako bat da. Sistema honen unitatea kuboa da. Kristal metalikoetan dagoen formarik sinpleena eta arruntenetakoa da.
Sistema honetan hiru Bravaisen sareta osatzen dira:
Alkmeon
Alkmeon pertsonaia ezberdinek duten greziar jatorrizko izen bat da:
Britainiar Raj
Britainiar Raj (hindustaneraz: rāj राज, راج, ; gobernamendu) 1858 eta 1947 artean Britainiar Inperioak hegoaldeko Asian zuen kolonia eta agintepeko lurra izan zen. Garai haietan, eskualdeak India izena zuen eta barnean Erresuma Batuak zuzenean gobernaturiko probintziak eta menpeko printzerriak zeuzkan eta 1876tik aurrera, Indiar Inperioa hartu esan zitzaion, Nazioen Liga eta Nazio Batuen Erakundean parte hartu zuena.
1858an, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak eskualdean zuen agintea Viktoria erreginari besterendu zion (1877an Indiako enperatriz aldarrikatu zuten). 1947ra arte iraun zuen, bitan zatitu zen arte, alegia: alde batetik, Indiako Batasuna (gero Indiako Errepublika dena) eta bestetik Pakistango agindupeko lurra (gero Pakistango Islamiar Errepublika eta Bangladeshko Errepublika direnak). Ekialdeko Birmaniako probintzia 1937an kolonia independente eta 1948an estatu burujabe bilakatu zen.
Campanu
Campanu delakoa Espainiako Asturias eta Kantabriako ibaietan arrantzatutako denboraldiko lehenbiziko izokinak jasotzen duen izendapena da. Orokorrean, ibai bakoitzean arrantzatzen den izokin bakoitzak jasotzen duen izendapena ere bada, baina zalantzarik gabe protagonismo gehien duenak denboraldiko lehenbiziko izokina izaten da, den ibaikoa dela ere. Campanuak enkanteetan ohiko izokinek baina salneurri garestiagoak izan ohi ditu.
Izendapenaren jatorria, duela urte asko, denboraldiko lehenbiziko izokina arrantzatzean, gertakaria iragartzeko asmoz inguruko eliz guztietako kanpaiak jotzen zirelako omen dator.
1959ko Bost Nazioen Txapelketa
1959ko Bost Nazioen Txapelketa Errugbi txapelketa honen hogeita hamargarren ekitaldia izan zen (guztira 65.a). 1959ko urtarrilaren 10ean hasi eta apirilaren 18an bukatu zen. Frantziak lehenengo txapelketa eskuratu zuen.
Puntuazio sistema
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak eta zigor kolpeak hiruna puntu balio zituzten.
NGC 3957
NGC 3957 galaxia bat da, Crater konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Geevagh
(irlanderaz An Ghaobhach) Irlandako udalerri bat da, Sligo konderrian dagoena.
1959ko Bost Nazioen Txapelketa
Puntuazio sistema
Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.
Palmaresa
1959 arteko bakarkako garaipenak. (*) 1889ko garaipena kontuan hartuta
CHAP
CHAP (Challenge Handshake Authenticacition Protocol), elkarren arteko erronkan oinarritutako kautotze protokoloa da. Urruneko edo haririk gabeko kautotzerako prozedura da.
CHAP erabiltzaile bat Internet zerbitzarien (ISP) aurrean kautotzeko erabiltzen da..
CHAP-en definizioa RFC 1994 dokumentuan zehaztuta dago.
Stephen Boyd
Stephen Boyd, jaiotze izenaz William Millar (Glengormley, Antrim konderria, 1931ko uztailaren 4a - Los Angeles, Kalifornia, 1977ko ekainaren 2a) iparrirlandar aktore bat izan zen.
Codroipo
Codroipo Italiako udalerri bat da. Udineko probintzian kokatuta dago, Friuli-Venezia-Julia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Codroipok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mariño Kirol Kluba
Mariño Kirol Kluba Irungo kirol elkartea da. Javier Mariño Rois-ek sortu zuen 1991 urtean.
Emakumezko Futbol Taldea
Emakumezkoen talde arrakastatsua du, Espainiako 2. mailan jokatzen duena.
Astarte
Astarte (Ἀστάρτη;, , Axtart; , ʻṯtrt, "ʻAṯtart" edo "ʻAthtart"; 𒀭𒊍𒁯𒌓; ; Babilonian, Ixtar) semiten jainkosa bat izan zen, grekoen artean Ἀστάρτη Astarte izenez ezaguna. Sumertarren Innina bera da. Maitasunaren, atseginaren eta ugalkortasunaren jainkosa; emankortasunaren eta artizarraren irudia; Sin ilargiaren alaba eta Xamax eguzkiaren arreba. Gilgamexen mitoaren arabera, ilunpearen eta argien erresumen arteko lotura zen. Bere gurtza Babilonia, Asiria, Siria, Fenizia eta are israeldarren artean hedatua zen (Biblian haren gurtza gaitzetsi egiten da behin eta berriro).
Portia (Arkansas)
Portia Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lawrence konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Baratze-kardu
Baratze-kardua (Cynara cardunculus) Asteraceae familiako orburuaren antzeko landare belarkara bat da. Izatez, orburuaren aldaera bat kontsideratzen dute zenbait adituk. Jatorriz Mediterraneokoa da, eta antzinatik landatu izan da elikagai gisa. Argentinan, Kalifornian eta Australian izurrite bilakatu da.
Sasoi hotz luzea behar izaten du hazteko (bost hilabete ingurukoa), baina hala ere, izozteek kalte egiten diote.
Erabilerak
Baratze-kardua barazki oso estimatua izan da betidanik, baina XIX. mendetik askoz gutxiago jaten da. Bere loreak jan egin daitezke, orburuaren kasuan bezala, baina gehienetan zurtoinak erabiltzen dira sukaldaritzan, egosita normalean. Nafarroako Erriberako elikagai tipikoa da. Askotan arbendolekin saltsa batekin batera prestatzen da, baina menestretan ere erabiltzen da.
Berriki, biodiesela ekoizteko iturri gisa erabiltzeko saioak egin dira.
Saint-Andéol-de-Vals
Biztanleria
2007an Saint-Andéol-de-Vals udalerrian erroldatutako biztanleak 538 ziren. Familiak 236 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Lehmannita
Lehmannita mineral bat da.
Ezaugarriak
Lehmannita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Saint-Andéol-de-Vals
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Armstrongita
Ezaugarriak
Armstrongita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Saint-Andéol-de-Vals
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 347 ziren, horien artean 247 aktiboak ziren eta 100 inaktiboak ziren. 247 pertsona aktiboetatik 205 lanean zeuden (109 gizon eta 96 emakume) eta 42 langabezian zeuden (20 gizon eta 22 emakume). 100 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Andéol-de-Vals udalerrian 221 unitate fiskal zeuden, 507 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.942 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 3 iturginak.
2000. urtean Saint-Andéol-de-Vals udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 69 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Creu de Sant Jordi
Creu de Sant Jordi (euskaraz San Jurgiren Gurutzea) Katalunian urtero eman ohi den ohorezko domina bat da. Kataluniako Generalitateak eman ohi duen sari gorena da.
Kataluniako Generalitateak abenduraren 18ko 457/1981 dekretuaren bidez sortu eta sarituei eman ohi die, "beren merituz, Kataluniari bere nortasunaren defentsan, bereziki arlo zibiko eta kulturalean, zerbitzu ematen dieten" pertsona edo erakunde sozialei.
Itzulpen (genetika)
Itzulpen genetikoa edo proteinen sintesia RNAm-tik abiatuta aminoazidoen bidez proteinak eratzen dituen prozesu anabolikoa da. Oso prozesu konplexu eta garestia da, entzima, koentzima... asko behar direlako. Genetikoki ere garestia da, zelula batek gastatzen duen energiaren %90 proteinen sintesian erabiltzen baita.
Creu de Sant Jordi
Sariarekin entregatzen den sari fisikoa Kataluniako santu zaindaria den San Jurgiren gurutzean oinarrituta dago eta Joaquim Capdevila i Gaya bitxigileak diseinatu zuen.
Libiako bandera
Libiako bandera 2011ko abuztuaren 3ean erabakitakoa da. Hiru errenkadaz osatuta dago, gorria, beltza eta berdea, erdian ilargi eta izar zuri bana dituelarik.
Itzulpen (genetika)
Transkripzioan sortutako RNAm dekodifikatuz proteinak sortzen dira. Itzulpen genetikoa zitoplasmaren erribosometan burutzen da, eukariotoetan zein prokariotoetan. Erribosomak RNAm inguratzen duten bi azpiunitatez osatuta daude, bata handia eta bestea txikia.
Kode genetikoa
Itzulpenean RNA mezularia (RNAm) polipeptido espezifiko bat sortzeko dekodifikatzen da kode genetikoaren arauak jarraituz. RNAm sekuentzia bat proteina bihurtuko den aminoazido kate batean bihurtzean datza prozesu hau.
DNA-ren egitura deszifratu ostean (1953an), zientzialariak DNA-ren nukleotido-sekuentzia eta aminoazidoen sekuentziaren artean harreman estua zegoela hasi ziren pentsatzen. Geroago, transkripzio genetikoaren funtsa aurkitu zuten, RNA-ren sintesia eragiten duena DNA-tik abiatuta.
Jakina da DNA molekula nukleotidoz osatuta dagoela, nukleotido horiek desoxirribosa, azido fosforiko eta base nitrogenatuak (adenina, timina, zitosina eta guanina) edukiz. Desoxirribosa eta azido fosforikoa beti berdinak direnez, DNA-ri espezifikotasuna ematen diona base nitrogenatuen konposizioa da. Ondorioz, DNA-ren mezu genetikoa base nitrogenatuen sekuentzian datza.
20 aminoazido desberdin ditugu. Kodoi bakarrez adierazitako aminoazidoak bi dira: metionina (AUG) eta triptofanoa (UGG). Gainontzekoak bi edo lau kodoi desberdinek adieraz ditzakete. Hiru kodoi dituen bakarra isoleuzina da eta sei dituena arginina.
64 kodoietatik 61-ek adierazten dituzte aminoazidoak. Beste hirurak amaiera kodonak dira (UAA, UAG eta UGA). Hauek proteinaren sintesia amaitu egin behar dela adierazten dute. Hasiera kodoi bat ere badago, metionina (AUG). Metionina proteinaren hasieran agertzeaz gain, tartean ere ager daiteke.
Kode genetikoak hainbat ezaugarri ditu:
Itzulpenaren faseak
Itzulpena gene-adierazpenaren azken etapa da eta soilik zitoplasman burutzen da. Prozesu honetan RNA molekula batean dagoen informazioa erabiltzen da polipeptido bat eraikitzeko. Prozesua honi itzulpen deritzo bi hizkuntza ezberdin erabiltzen direlako: nukleotido sekuentzia batetatik aminoazido sekuentzia bestera igaroko da. Zehazki hiru nukleotido beharrezkoak dira aminoazido bakar bat kodifikatzeko; hiru nukleotidoko sekuentzia honi kodona deitzen diogu.
Itzulpena polimerizazio-prozesu bat da: monomeroak aminoazidoak dira eta sortzen diren polimeroak polipeptidoak beraz prozesuari polipeptidoen sintesia ere deitzen diogu. Itzulpena eta polipeptidoen sintesia sinonimoak dira, baina hertsiki hitz egiten itzulpena eta proteinen sintesia ez dira sinonimoak. Itzulpena proteinen sintesiaren lehenengo etapa da, baina benetako proteina funtzionala sortzeko itzulpena amaitu ondoren polipeptidoak gehienetan aldaketa sakonak jasan behar ditu.
Itzulpenaren oinarrizko erreakzioa lotura peptidikoa eratzea da, bi aminoazido lotzen dituen lotura kobalentea, erreakzio hau zuzentzen duena erribosoma delarik. Lotura bakoitza aurreko aminoazidoaren karboxilo taldea eta hurrengo aminoazidoaren amino taldearen artean ezartzen da, hori dela eta sortzen den polipeptido berria amino muturretik karboxilo muturrera sintetizatzen da. Orokorrean zelula batean milioi lotura peptidiko/sg gertatzen ari dira. Hau lortzeko alde batetik erribosoma asko daude, eta gainera polipeptidoen sintesia oso prozesu azkarra da: tamaina ertaineko proteina baten sintesia (200-300aa), batez bestez, minutu batean burutzen da (2 aa/sg, eukariotoetan; 20 aa/sg prokariotoetan).
Prozesu azkarra bada ere, beste prozesu biosintetiko zelularrekin konparatuz hau konplexuena da: monomeroen arteko lotura ez da zuzena, izan ere bitartekari bat beharrezkoa da: RNA transferentea edo garraiatzailea (RNAt). RNAt bakoitzak aminoazido bat lotuta eramaten du. Itzulpenean beraz bi RNA motak parte hartzen dute:
RNAt molekula txikiak dira (80 nk) eta oso ugariak zitoplasman. Nukleoan sintetizatzen dira eta poro nuklearren bidez zitoplasmara esportatzen dira. RNA guztiek bezala 5' mutur bat eta 3' mutur bat aurkezten dituzte, baina zuntza ez da lineala; tolestuta dago, 3Dko egitura espezifiko bat azalduz, hau ezinbesteko delarik bere funtziorako. Analisi kristalografikoak erakutsi du RNAt molekulak L itxurako egitura aurkezten duela.
RNAt molekulan bi gune funtzional aurkituko ditugu:
Sekuentzia hau hiru nukleotidoz osatuta dago eta antikodona deitzen da. Kodona eta antikodona osagarriak izan beharko dira elkartzeko. RNAt bakoitzak aminoazido espezifiko bat eramango du, hala ere, erlazioa ez da oso zehatza: 20 aminoazidoentzat badaude 48 RNAt desberdin. Honek esan nahi du RNAt desberdinek aminoazido berbera lotuta eraman dezaketela.
RNAt eta bere aminoazidoa lotu daitezen erreakzioa oso garrantzitsua: txarto burutzen bada mutazio bat sortuko da. Erreakzio hau zuzentzen duen entzima aminoazil-RNAt sintetasa deitzen da: 20 aminoazil-RNAt sintetasa daude soilik, beraz, hauek dira informazioaren egiazko deskodifikatzaileak: zein antikodon erabiliko duen aminoazido bakoitzak erabakitzen dute. Gainera erreakzio hau gertatu ondoren aminoazido eta RNAt-aren arteko lotura energia altuko lotura da. Gero energia hau erabiliko da polimerizazio-prozesuan lotura peptidikoa eraikitzeko.
Itzulpena burutzeko RNAm eta RNAt fisikoki elkartu behar dira. Funtzio hau erribosomak betetzen du. RNAm lotzeko gunea azpiunitate erribosomiko txikian dago. Erribosoma eta RNAm-aren arteko elkarrekintza ulertzeko kontuan hartu behar dugu erribosoma RNAm zuntzean zehar mugitzen dela; mugimenduaren norantza 5’-3’ izaten da beti. Mementu batean bakarrik RNAm-aren sekuentzia txiki bat sartuta egongo da erribosoman. Sekuentzia honetan kokatzen dira bi RNAt molekula: bata, erribosoman sartzen den RNAt berria, azken aminoazidoa eramaten duena (aminoazil-RNAt); bestea, aurreko RNAt; honek lotura peptidikoa azaltzen du (peptidil-RNAt).
Aminoazil-RNAt eta peptidil-RNAt-a gune funtzional ezberdinetan kokatzen dira erribosoman: A gunea eta P gunea. Gainera hirugarren gune bat aurki daiteke: E gunea (EXIT). Honetan kokatzen da RNAt erribosomatik irten baino lehen. A, P, eta E guneak RNAm-aren hiru kodoietan kokatzen dira jarraiean. Erribosoma RNAm-an zehar mugitzen ari den heinean kodon horiek aldatuko dira, baina erribosomaren gune funtzionalak ez.
Prozesu honetan hiru zati bereizten dira:
Ur-Kirolak
Sociedad Naútica Deportiva Ur-Kirolak (euskaraz Ur Kirolak Itsas Kirol Elkartea) Donostiako arraun talde bat da, 1922an sortua.
Historia
1922ko urriaren 13an sortu zen Ur-Kirolak. Hasieran iola batean hasi ziren, eta luzaro aulki mugikorrari ekin zion, urte askotan Espainiako txapelketa ugarik lortuta. Esan daiteke aitzindaria izan zela Ur-Kirolak aulki mugikorreko arraunean inguru honetan, eta luzaro erreferente nagusia izan zen.
Itzulpen (genetika)
Aktibazioa
Zitoplasman gertatzen da, aminoazido jakin bat (metionina) berarentzat espezifikoa den transferentziazko RNAri (RNAt) lotzen zaio. Hau itzulpenaren pauso bat izan ez arren, itzulpena gertatzeko ezinbestekoa da. Aminoazidoaren karboxilo taldea RNAt-ren 3´ muturreko hidroxilo taldearekin elkartzen da ester lotura baten bidez. RNAt aminoazido bati elkartuta dagoenean, "kargatuta" dagoela esaten da.
Ur-Kirolak
Historia
Tostako arraunketan, mota guztietako kategorietan hartu izan du parte: bateletan, trainerilletan eta traineruetan.
Itzulpen (genetika)
Hasiera
Hasiera-fasea da faserik konplexuena RNAm-aren irakurketa modu egokia lortzea baita helburua.
Ur-Kirolak
Historia
1982an uretaratu zuten trainerua, eta lehen aldiz parte hartu zuten Kontxako Banderan, nahiz eta 1955eko Donostiako traineruak Ur-Kirolakeko arraunlariak izan zituen. Emaitzarik onena 1983an lortu zuen, bigarren izan baitzen Orioren atzetik, edizio polemiko batean.
2007an Donostiarra traineru bateratua ateratzeko hitzarmena sinatu zuen, arraun-klub berriaren partaide izanez.
Itzulpen (genetika)
Hasiera
Itzulpena hasteko erribosomaren azpiunitate txikiak RNAt-arekin elkartu behar du. RNAt honek metionina aminoazidoa eramaten du loturik; beraz metionina izango da beti, edozein polipeptidotan, lehenengo aminoazidoa. Metionina-RNAt konplexuak AUG kodona ezagutuko du, beraz hasiera-kodona izango da. Baina AUG hirukoteak RNAm-aren hasieran ezezik, molekularen barruan ere egon daitezke, baina besteak ez bezala erribosomaren azpiunitate txikiak RNAm-aren 5' txanoa ezagutzen du: azpiunitate txikia 5' muturrari lotzen zaio eta mugituz joango da RNAm-an zehar lehenengo AUG kodona topatu arte.
Ur-Kirolak
Historia
2009an, Ur-Kirolakek emakumeen trainerua eratu zen, eta lehen aldiz parte hartu zuten Emakumezkoen Kontxako Banderan, lehen jardunaldian (kanporaketan).
Itzulpen (genetika)
Hasiera
Atal honetan ere zitoplasmako zenbait proteinek parte hartzen dute: hasiera-faktoreak (IF: initiating factors; eIF, eukariotikoak) azpiunitate txikia eta RNAm-aren arteko elkarrekintza baimentzen dutenak. Mota hauek ezagutzen dira:
Ur-Kirolak
Kontxako Bandera
¹ Donostiarra izateagatik automatikoki sailkatuez aparte, sailkapen estropadetan sailkatuak
Aulki mugikorreko palmaresa
Ur-Kirolakek domina eta txapelketa ugari irabazi ditu bere historia luzean zehar. Adibidez, 700 dominatik gora lortu ditu aulki mugikorreko Espainiako txapelketan.
Azpimarratzekoa da 1959an lorturiko balentria: urte horretan senior mailako lau kategoria nagusietan Espainiako txapelketa lortu zen: 8+, 4+, 2+ eta 1x modalitateetan. Ez da ahaztu behar, bestalde, Ur-Kirolakeko 8+ ontzia aritu zela 1960ko Erromako Joko Olinpikoetan Espainiako selekzio gisa. Azkenik, azpimarratzekoa da arraunketa olinpikoan hain garrantzitsua izan zen Felix Erdozia ere klub honetatik sortua izan zela.
Itzulpen (genetika)
Hasiera
Lotura ezarri ondoren azpiunitate txikia RNA zuntzean zehar mugitzen hasten da hasiera kodona bilatzen. Azpiunitate txikiak hasiera-kodona aurkitzen duenean, hasiera faktoreak askatzen dira eta orain azpiunitate handia sar daiteke. Mementu honetan metionina-RNAt P gunean dago eta A gunean beste aminoazil-RNAt sartuko da, hain zuzen ere hurrengo kodonarekiko osgarria den RNAt. Orduan metionina eta bigarren aaren arteko lotura peptidikoa eratzen da (lehen lotura peptidikoa). Ondoren erribosoma mugituko da eta A gunea aske geldituko da berriro beste aminoazil-RNAt sartzeko.
Ur-Kirolak
Aulki mugikorreko palmaresa
Garaipen nagusiak:
Antolaturiko estropadak
90. hamarkadan Urumea ibaian eta Miko babeslearen izenean Urumeako Bandera antolatu izan zuen. Estropada bitxia zen, izan ere aurretik sprint estropada joatzen baitzen parte hartzaileen artean.
Itzulpen (genetika)
Hasiera
Lotura peptidikoa katalizatzen duena azpiunitate handiaren RNAr bat da eta ez proteinak. Zentzu honetan esan dezakegu erribosoma erribozima bat dela. Lotura peptidikoaren eraketa zelularen oinarrizko erreakzioa da; hori dela eta RNA batez katalizatua izanak sustatzen du lehenengo katalizatzaile zelularrak RNA molekulak izan zirela eta ez proteinak, hau da, RNAren munduaren hipotesia sustatzen du.
Proteina sintetizatu berri guztien lehen aminoazidoa metionina izango da, amino-muturrean kokatzen dena. Baina askotan metionina kendu egiten da sintesia gertatzen ari denenan, aminopeptidasa espezifiko baten bidez. Hau garrantzitsua izango da proteinaren batezbesteko bizitzarako.
Luzapena edo elongazioa
Kate polipeptidikoaren hazkundea gertatzen da, ziklo bakoitzean aminoazido bat gehituz. 3 fase ditu luzapen prozesuak:
Lehenengo fasean, erribosomako P lekua RNAt-Met-ek okupatzen du eta beste RNAt bat sartzen da A lekuan, RNAm-aren bigarren kodoiaren osagarria den antikodoia duena. Zikloan GTP moduko energia kontsumitzen da eta EF-1 luzapen faktore proteinikoa behar da zikloa burutzeko. Bigarren fasean, karboxilo baten bidez RNAt-ari lotuta dagoen metionina banatzeko, bere lotura apurtu eta hurrengo aminoazidoko amino-taldearekin lotzen da peptidil transferasaren bitartez. Ondorioz, A lekuan dipeptido bat eratuz joango da eta P lekua aminoazidorik gabeko RNAt batek okupatzen du. Hirugarren fasean, erribosoma RNAm-ren zehar mugituz joango da 5' -> 3' norantzan. Ondorioz P lekuko RNAt-a kanporatu egiten da eta A lekuan zegoen dipeptidil-RNAt-a P lekura pasatzen da, A lekua aske geratuz. Zikloa berriro burutzeko bigarren luzapen faktore proteinikoa behar da eta baita GTP ere.
Amaiera
Kate polipeptidikoaren sintesia gelditu egiten da A lekuan Stop kodoia agertzean. Orduan amaierako askapen faktore proteiko bat azken kodoiarekin lotzen da, RNAt berri baten sarrera eragoziz. Ondorioz, peptidazio fasean kate peptidikoari ez zaio beste aminoazidoa gehitzen, molekula bat baizik. Prozesuaren bukaeran bi erribosoma azpiunitateak RNAm-tik banandu egingo dira.
Itzulpenaren osteko proteinen helketa
Prozesua amaitzean sortutako peptidoak normalean ez dira funtzionalak izaten. Horretarako, hainbat aldaketa pairatu behar dituzte: Aminoazido batzuen ezabatzea, disulfuro zubien eraikuntza, talde prostetikoen gehikuntza, zenbait aminoazidoen modifikazio kobalenteak, mozketa proteolitikoa... Itzulpena ostean sortutako kate polipeptidikoaren plegamenduaz txaperonak arduratzen dira.
Farmakologia
Proteinen biosintesiaren itzulpena inhibitzeko gaitasuna duten zenbait antibiotiko badira: anisomizina, zikloheximida, kloranfenikola eta tetraziklina. Hauek proteinen sintesia inhibitzen dute bakterioetan.
Ramón Outerello
Ramón Outerelo buruzagi anarkista izan zen Patagoniako landaguneetako grebetan, Puerto Santa Cruzen.
Outerelo Galiziakoa zen. "Koronel" edo "Gallego" ezizena zuen. Puerto Santa Cruzeko langile buruzagia zen.
Han, Antonio Soto grebaren burua Outerellori jakinarazi zion Pto. Santa Cruzko Langile Elkarteak erabaki bat hartua zuela langileentzako plegu berriari buruz. 1921eko greba orokorrean, Outerello Santa Cruz probintzia ko hegoaldeko eta iparraldeko zutabeen koordinatzailea izan zen.
Outerelok eta bere jendeak Paso Ibañez (gaur egun Luis Piedra Buena komandantea) okupatu zuten 1921eko azaroaren 16an 400 grebalari ingururekin. Héctor Benigno Varela teniente koronelaren tropen etorrerarekin, Outerelok Cañadon Leonerantz ihes egin zuen (gaur egun Gobernador Gregores) Puerto San Julian go taldeen bila, Bella Vista estantzian kontzentratuz. Estantzia horretan, buruzagi hau, azkenean, Varelaren tropek fusilatu zuten.
Bibliografia
Osvaldo Bayer. Los vengadores de la Patagonia trágica. Booklet, Buenos Aires, (4 tomos).
Ninja Bugei-Chō
Ninja banda (忍者武芸帳) 1965eko Nagisa Oshima japoniar zinema zuzendarien filma da.
Sinopsia
XVI. mendeko Japonian Shuzen Sakagami hilko dute, eta haren seme Jutaro Yukik eta bere aldeko gizonek ihes egin beharko dute.
Barrukoa kanpoan
Barrukoa kanpoan ('Interior a l'aire lliure') Ramon Casas i Carbó margolari katalanaren lan ezaguna da, 1892an egina. Egun Carmen Thyssen-Bornemisza Fundazioan dago.
Azterketa
Margolanak Casasen etxeko irudi bat jasotzen du. Garai hartan Casas familiak Nou de sant Francesc kalean bizi zen, Bartzelonako Alde Zaharrean. Irudian bere arreba Elisa eta Eduardo Nieto senarra etxearen kanpo aldean kafea hartzen. Obra argiaren kontrasteen gainean egin zuenː haien gainean dauden eguzki oihalei esker bikotea iluntasunean dagoen bitartean, lorategian arratsaldeko lehenengo orduetako argia dakusagu. Giro lasaia da eta koinatua, haren aulkian erlaxatuta, begiak itxita ditu. Margolan honekin Ramon Casasek Kataluniako burgesiaren bizimodua erakusten du.
Ander Mirambell
Ander Mirambell Viñas (Bartzelona, 1983ko otsailaren 17a) skeleton lasterkari kataluniarra da.
Vancouverren ospatuko den 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan hartuko du parte sailkatu ondoren.
Garciari mezua
Garciari mezua Elbert Hubbard estatubatuar idazleak 1899 urtean idatziriko entsegu bat da, gizabanakoaren ekimenaren aldeko aldarrikapena egiten duena, ustez sozialismoak dakarren axolagabekeria gaitzetsiz. Entsegua maiz erabili da enpresa kapitalista eta negozio-eskoletan, hierarkiatik emandako aginduak eta ezarritako helburuak betetzeko langileak ekimenez jokatu behar duela erakusteko. Entseguaren izenburuak Ameriketako Estatu Batuen eta Espainiaren arteko gerran izandako gertaera bat hartzen du oinarritzat, non Ameriketako Estatu Batuetako agintariek matxinatuei laguntza emateko asmoz, Calixto García matxinatuen buruzagiarekin harremanetan jarri nahi duten; horretarako gutun bat idatzi eta Andrew Rowan kapitainari gutuna Garcíari entregatzeko enkargua eman zitzaion, bestelako argibiderik gabe; Rowanek lortu zuen, azkenean, gutun hori entregatzea. Pasadizo hau harturik, bi filma egin ziren 1916 eta 1936 urteetan, hurrenik hurren.
Ander Mirambell
Bizitza
Ander Mirambell Viñas skeleton izeneko kirolean aritzen den profesionala da. Espainiar gazteak 37 urte ditu orain, 1983ko otsailaren 17an jaio zen Bartzelonan eta 2005etik aritu da lehian skeletonean. Bere debuta neguko Olinpiar Jokoetan egin zuen 27 urte bete berri zituela eta skeleton modalitatean Espainia ordezkatu zuen lehen kirolaria izan zen.
Ander kirolaria izateko jaio dela argi dago. Futbolari gisa hasi zen txikitatik eta RCD Espanyoleko jubenilen B taldera iritsi zen. Futbola alde batera utzi ondoren, atletismoan hasi zen. Atletismoan hainbat sari iribazi zituen, esate baterako, 2005eko Kataluniako txapelketako Heptatloi proban lehen eta bigarren postuak, eta 2001 eta 2002ko Europako klub juniorren txapelketetan 2. postuak. Rennes eta Moskuko kluben Europako bi kopatan ere parte hartu zuen. Horretaz gain, gaur egun, bere aisialdiaren zati handi bat ere kirolak hartzen du. Haren hobby nagusia kirol-ekitaldietara joatea da, batez ere, RCD Espanyol taldearen partidetara. Jokatzen duten lekuan jokatzen dutela Anderrek beti aurkituko du tarte libre bat haientzat.
Oraindik hainbat kirol-amets lortzeko dituela aitortu du Anderrek, baina bidaia honen hasieratik argi izan du bere leloa: “Erortzeko baimena badago, NAHITAEZ altxatu behar da”.
Jupiaba ocellata
Jupiaba ocellata Jupiaba generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Dampjoux
Dampjoux Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dampjoux udalerrian erroldatutako biztanleak 138 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 74 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 57 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren eta 11 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 94 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (35 gizon eta 23 emakume) eta 9 langabezian zeuden (4 gizon eta 5 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dampjoux udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 149,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.161 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cividale del Friuli
Cividale del Friuli (Cividât (bertan Zividât); Östrich; Čedad) Italiako udalerri bat da. Udineko probintzian kokatuta dago, Friuli-Venezia-Julia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta. Normalean Cividale deitua, erromatarren garaian eta, batez ere, Goi Erdi Aroan, hiri garrantzitsua izan zen eskualdean; gaur egun, herri txiki, lasai eta baketsua da.
2011ko ekainaren 25ean UNESCOk Lonbardiar Tenpletea eta Gotzainen Konplexua Gizateriaren Ondare izendatu zituen.
Mugakideak
Cividale del Friulik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kiudang
Kiudang Bruneiko Tutong barrutian dagoen mukim edo azpibarruti bat da, barrutiaren ekialdean.
Mugak
Iparraldean, Keriam mukim edo azpibarrutiarekin muga egiten du, Brunei eta Muara barrutiko Pengkalan Batu mukim edo azpibarrutiarekin, iparrekialdean, Malaysiako Sarawak estatuko Limbangekin, hegoekialdean, Lamunin mukim edo azpibarrutiarekin hegoaldean, Tanjong Maya mukim edo azpibarrutiarekin mendebaldean eta, azkenik, Pekan Tutong mukim edo azpibarrutiarekin iparmendebaldean.
Gorteen
(irlanderaz Goirtín) Irlandako udalerri bat da, Sligo konderrian dagoena. 2013ko erroldaren arabera 349 biztanle zituen.
Agintera
Inperatiboa modu gramatikoa da, aditzen bidez agindu bat, debeku bat, aholku bat edo eskaera bat adierazten duena. Oso zabalduta dago hizkuntzen artean. Idazterakoan inperatiboa duten esaldiak harridura ikurra («!») dute amaieran sarritan.
Euskaraz era bat baino gehiago daude inperatiboa adierazteko, adibidez, «ekarri» — «bekar, bekartza» edo «etorri» — «zatoz, etor zaitez».
Aginduak emateko ere balio dute perpausek, eta funtzio hori dutenei aginte-perpaus deritze.
Benetako agindua hiztunak solaskideari egiten diona da. Hots: bigarren pertsona bati zuzentzen zaio. Beraz, aginte-perpausak aginterazko adizkiez baliatzen direnez, agintera, bereziki, bigarren pertsona jokoan sartzen duena izan ohi da. Hots: NOR edo NOR-NORI motako aditza bada, NOR 2. pertsonakoa izango da (zu, zuek, edo hi). Eta NORK-duna bada aditza, NORK horrek izan beharko du 2. pertsonakoa. Alegia, subjektuak bigarren pertsonakoa behar du izan. Hortik aparte, 2. pertsonarik ez badago, ez da, berez, benetako agintera izango. Alegia, agindua baino gehiago, erregua edo desira izan liteke. Era horretakoak dira, esaterako, honako hauek:
Munduko hizkuntzetan
Hainbat hizkuntzetako aditzak ez dira aldatzen inperatiboan — ingelesez, adibidez: give «eman» — Give me! «Emaidazu!», sarritan let «utzi (zerbait egiten») hitza gehitzen da: talk «hitz egin» — Let me talk! «Utzi hitz egiten!»; edo samoeran: siva «dantzatu» — Siva! «Dantzatu!».
Koreerak hainbat estilo maila («hizketaren estiloak», hau da, begirunea adierazteko edo lagunartean erabiltzeko) ditu eta horien arabera aditz bat aldatzen da inperatiboan.
Zuntz
Zuntz hitzak esanahi ugari izan ditzake:
Euskarabentura
Euskarabentura Euskal Herriko zazpi lurraldeetako nahiz diasporako 15-17 urte bitarteko 120 neska-mutil euskal geografia, kultura eta historia lagunartean ezagutzera eramaten dituen oinezko espedizioa da.
Agintera
Aginterazko NORK-dun adizkiak
Era honetako adizkiak ez dira NOR-(NORI) sailekoak bezain erabiliak. NOR-(NORI)-NORK sailekoetan ere, adibidez, NOR3. pertsonakoa denean bakarrik osatzen dira adizki trinkoak aginteran. Oso nabarmena da, hortaz, adizki perifrastikoak erabiltzeko joera: ekark esan beharrean, ekar ezak, adibidez. Gainera, maiz, trinko-itxura izan arren, ez dago argi benetan adizki trinkoa ala adizki perifrastikoa den, kontrakzio bidez aski «trinkotua» agertzen denean, alegia. Dena den, eskema orokorra agertzen da laukietan, adizki guztientzat balio duena. Bost aditz hauek jaso dira: EKARRI, ERAMAN, ERABILI, EGIN eta JAKIN, haiek baitira ezagunenak. Oharrak: 1) ...i + i...> ...i... (egiok, ekarzkiok,...)
Euskarabentura
2018an antolatu zen lehengo aldiz eta harrezkero urtero antolatu da arrakasta handiz. 31 egun inguru behar izaten du Euskal Herria zeharkatzeko. Urtero ibilbidea apur bat aldatzen da. 2023ko saioan uztailaren 1ean abiatu ziren hilaren 31ra bitarte, etapak 31 izan ziren, orotara 783 kilometro osatzeko, eta horietatik 400 oinez.
Agintera
Aginterazko NORK-dun adizkiak
2) ...kiT + TE > ...kiDAte; ...kiK + TE > ...kiAte; ...kiN + TE > ...kiNAte
Euskarabentura
2020ko abentura bertan behera geratu behar izan zen behar izan zen koronobirusak eragindako pandemiaren eraginez.
Arrojadita-(BaFe)
Arrojadita-(BaFe) fosfato motako minerala da eta arrojadite taldearen kidea da.
Euskarabentura
Jzioquitarrak (parte hartzaileak)
Espedizioan parte-hartzeko gazteek hautaketa prozesu bat gainditu beharko dute eta, horretarako, proiektu pertsonal batez eta aurkezpen bideo batez osaturiko hautagaitza bat bidali beharko dute (izen-emate epea abendu eta martxoa bitartean izan ohi da). Hautagaitza proiektua garatzeko gazteek EuskarAbenturak urtero proposatzen dituen hiru gaietako bat aukeratu beharko dute eta aukeran dauden sei formatuetako batean garatu beharko dute haien lana (historikoa, literarioa, plastikoa, ikus-entzunezkoa, musikala edo digitala).
Ibilbidea
Donejakue bide ezberdinak jarraituz, Euskal Herria luze-zabal zeharkatzen dute, Maulen hasi eta Getxo helmuga hartuta. Hiriburu guztiak ez ezik, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatutako guneak bisitatzen dituzte; bai eta basoak, hondartzak, museoak, gari-soroak, leizeak, portuak, gazteluak, belazeak, monumentu nahiz eraikin enblematikoak, herriak, gatzagak, baserriak… Hauek izaten dira bisitatutako herriak:
Beste herri batzuk: Urruña - Bidania-Goiatz - Aulesti - Duzunaritze - Zizur Nagusia - Lesaka - Zugarramurdi - Amaiur - Urruña - Kortezubi - Getaria - Lekaroz
Colloredo di Monte Albano
Colloredo di Monte Albano Italiako udalerri bat da. Udineko probintzian kokatuta dago, Friuli-Venezia-Julia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Colloredo di Monte Albanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Euskarabentura
Euskarabenturaren edizioak
Hona hemen edizio bakoitzeko ibilbidea taula batean laburbilduta:
Arrojadita-(BaFe)
Ezaugarriak
Arrojadita-(BaFe) fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Hellenolacerta graeca
Hellenolacerta graeca Hellenolacerta generoko animalia bakarra da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Heimebane
Aktore nagusia Ane Dahl Torp da, Norvegiako aktorerik ezagunenetako bat. Telesail honetan Helena Mikkelsen antzezten du, emakume entrenatzaile anbiziotsua, ezustean sartzen dena gizonezkoen esparru batean, eta oztopo mordoa gainditu beharko dituena emakume izateagatik. Aktoreen artean nabarmentzekoa da John Carew, futbol jokalari norvegiarra, zeinak 15 urtez karrera oparoa egin zuen Norvegian, Espainian, Italian, Turkian, Frantzian eta Britainia Handian. Gainera, 90 partida jokatu zituen Norvegiako selekzioarekin. Telesail honetan Michael Ellingsen antzezten du, futbol jokalari famatu bat, bere karreraren inularrean egonda ere, taldeko entrenatzaile izan nahi duena.
Telesailak bost sari irabazi zituen 2018ko Gullruten galan: telesail dramatikorik onena, emakumezko aktorerik onena Ane Dahl Torp-i (Helena Mikkelsen), gizonezko aktorerik onena Axel Bøyum-i (Adrian Austnes), gidoirik onena (Johan Dejuni) eta musikarik onena (Renate Bakke, Magnus Thorkildsen eta Jan Dalehaug). Horrez gain, izendapen bat izan zuen drama-telebista zuzendari onenari (Arild Andersen). Oro har, Heimebane telesailak kritika onak jaso ditu. Ikusleek ere puntuazio ona eman diote.
Agintera
Aginterazko NORK-dun adizkiak
3) EGIN aditzaren kasuan, nori-ren aurreko -ki- hori ez da ageri: begit eta ez *begikit.
Tar Heel (Ipar Carolina)
Tar Heel Ipar Carolinako herri bat da. Bladen konderrian kokatua dago. 2010ean 117 biztanle zituen, 0.45 kilometro koadrotan banatuta.
Agintera
Aginterazko NORK-dun adizkiak
Lauki horietatik ateratzen diren adizki trinkoak tankera honetakoak dira: EKARZU, EGIZU, EKARRIOZU, etab. Nolanahi ere, haien ordez forma perifrastikoak erabil daitezke: EKAR EZAZU, EGIN EZAZU, EKAR IEZAIOZU, etab. Gainera, forma perifrastiko horiek, maiz, erabat laburtuak erabili ohi dira. Hain zuzen, EKARRIOZU trinkotzat hartuta ere, haren parean «EROSIOZU» eta antzekoak erabiltzen dira. Hori EKARRIOZU-ren parekoa izan arren, nekez hartuko da forma trinkotzat. Egokiago dirudi EROS IEZAIOZU-ren laburduratzat hartzea.
Agintera eta ezeztapena
Ohar garrantzizko bat egin behar da aginterazko adizki trinkoei buruz. Izan ere, ezeztapena eta agintera biak batera gerta daitezke, galdera eta ezeztapena batera gerta daitezkeen bezala. Baina adizki trinkoekin ezin da ezeztapenik egin. Horrenbestez, txarrak dira honako hauek:
Ezeztapena aurrera joango bada, adizkera aldatu beharra dago: edo adizki perifrastikora jo, honako adibide hauetan bezala:
Edo laguntzailerik gabeko adizkiaz baliatu. Hau da, hain zuzen, hizkera arruntean maizenik gertatzen dena:
Adizki perifrastikoak
Adizki perifrastikoak aditzoinari laguntzaile egokia erantsiz lortzen dira. Hots:
agintezko adizki perifrastikoa = aditzoina + agintezko adizki laguntzailea
Nondik sortzen dira adizki laguntzaile horiek? *EDIN eta *EZAN aditzaren orainaldia bera da, baina subjektua bigarren edo hirugarren pertsonakoa dutenak. Bestalde, adizki horren hasierako D- desagertu egiten da ergatibodun adizkietan: Subjektua 3. pertsonakoa denean, adizkiaren hasierako D- horren ordez B- agertuko da. Hots: Gainerako adizkiak ohikoak dira. Eskemetan ageri diren marratxoak kentzea aski da aginterazko laguntzaile egokia lortzeko: Adizki zuzenak lortzeko, egindako ohar hauek aski badira ere, hona hemen koadro batean bildurik aginterazko adizki laguntzaileak:
Subjuntiboa erabiliz
Gainerako kasuetan, hots, egiazko agintera ez direnetan, subjuntibozko adizkiak baliatzen dira, -ELA edo -EN atzizkiaz horniturik. Badirudi, gainera, subjektua lehen pertsonakoa denean, -EN atzizkia hautatzen dela gehienetan, eta hirugarren pertsonan, ostera, -ELA:
Jakina, -ELA atzizkia bigarren pertsonakoek ere onartzen dute, batez ere ezezko perpausetan:
Dena den, ez zaitez fida eta ez zaitezela fida adiera desberdineko perpausak direla ematen du: lehenbizikoa benetako agindutzat har daiteke; bigarrenak, berriz, erregu- edo agian aholku-kutsua du. Batzuetan, mehatxu-kutsua ere bai, dirudienez. Lehen pertsonan ere horren antzeko zerbait gertatzen da:
Adizki horien paradigma lortzeko, aski da subjuntibo delakora joatea: *EZAN eta *EDIN-en orainaldiko formei -EN edo -ELA eranstea aski da aginterazko adizkiak osatzeko: esan diezaiogun; ez gaitezela gehiegi hurbil, etab.
Schistura carbonaria
Schistura carbonaria Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Agintera
Hirugarren pertsonako agintera
Badira beste adizki batzuk, aginterakotzat hartu ohi direnak 3. pertsonako subjektua duten arren.