cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Secure Shell
Beste lan estazioei konektatzeaz aparte, SSHk datuak modu seguruan kopiatzearen, RSAren bidez gakoak kudeatzearen eta beste aplikazioren datuak kanal seguruaren (tunelling) bitartez igortzearen gaitasunak ditu.
SSHk telneten funtzio bera betetzen du baina seguruagoa da informazioa enkriptatzen duelako.
SSHren erabilera
(GNU/Linux Debian 3.1-ean egindako adibidea)
lehenengo bider gako pribatuaren gakoa eskatzen du baina geroagokoetan ez.
Coniophora puteana
Sinonimoak: Telephora puteana. Coniophora piceae.
Deskribapena
Fruktifikazioa: Erabat erresupinatua, zurezko substratuari hertsiki lotua, 1mm-ko lodierako estaldura biribildu txikiak sortuz hasieran, ondoren, zenbait cm-ko diametroa duten gainazaletan elkartzen dira. Himenioforoaren gainazala zertxobait izurtua da, pruinaduna eta kolore aldakorrekoa, krema koloretik okre-oliba-arreraino baitoa. Ertza zabala du, finbriatua eta zurixka. Mintzezkoa da, haritsua eta biguna.
Etimologia:
Jangarritasuna
Ez du sukaldaritzako baliorik.
Nahasketa arriskua
Coniophora arida delakoarekin nahas daiteke, honek karpoforo meheagoak ditu. Coniophora suffocata espeziearekin ere bai, honek txertatutako ifak ditu. Coniophora olivacea-rekin ere bai.
Bartzelona
XXI. mendea
2017ko abuztuaren 17an, Bartzelonan, terrorismo jihadistarekin lotutako atentatu bat izan zen, eta 15 hildako eta ehun bat zauritu utzi zituen.
Foshango metroa
Foshango metroa (txineraz: 佛山地铁), Txinako Herri Errepublikako Guangdong probintzian dagoen Foshan hirian eraikiko den garraiobidea da. Etorkizunean baliteke Foshango metroa Guangzhouko metroarekin bat-egitea, bi hiriak batzeko martxan jarritako Guangfo egitasmoaren erabera.
Coniophora puteana
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, hostozabalen eta koniferoen zur hiletan.
Bartzelona
Administraritza eta politika
Bartzelonako 10 barrutiak honako hauek dira:
Foshango metroa
Lineak
Foshango metroak hiru linea izango ditu lehen fasean:
Kubitzkia
Kubitzkia botanikako generoa da. Bi loredun espezieak ditu. Lauraceae familiakoak dira. Jatorria Hego Amerikan dute. Generoa Henk van der Werffek deskribatu zuen eta 1986an argitaratu zuen. Espezie tipoa Kubitzkia mezii (Kosterm.) van der Werff da.
Bartzelona
Administraritza eta politika
Barrutien gaur egungo banaketa Bartzelonako Udalak proposatu zuen, 2006. urtearen amaieran eta 2007. urtearen hasieran berretsi zuten.
Politika
Bartzelonako Udala hirian ahalmen eta funtzionario gehien dituen erakundea da. Udalak hiria kudeatzen du eta hainbat gaietan du eskumena: lurralde plangintza, garraioa, udal zerga bilketa, udaltzaingoa, hiriaren mantenua, kiroldegiak, liburutegiak, babes ofizialeko etxebizitzak, besteak beste.
Udal gobernua sufragio unibertsal bidez aukeratzen da lau urtetan behin egiten diren hauteskundeetan. 1979ko Frankismoaren ondorengo lehenengo hauteskunde demokratikoez geroztik, hiriko alkate guztiak Kataluniako Sozialisten Alderdikoak (PSC) izan dira, 2011. urtera arte, 2011n alkatea CiUkoa izan baitzen.
Saint-Arnoult (Itsas Sena)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
Bartzelona
Politika
Udalaren egungo banaketa
Saint-Arnoult (Itsas Sena)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
Bartzelona
Ekonomia
Kataluniako eta Espainiako industriagune handiena da Bartzelona, eta batik bat metalurgia, eraikuntza, ehungintza, papera, arte grafikoak eta kimika dira sektore indartsuenak.
Bartzelonako portua gaur egun Mediterraneoko nagusietakoa da halaber, Marseillakoa (Frantzia), Valentziakoa (Espainia), Pireokoa (Grezia), Genova, La Spezia eta Gioia Taurokoak (Italia) eta Mersingoarekin (Turkia) batera.
Saint-Arnoult (Itsas Sena)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bartzelona
Ekonomia
Azkenik, merkataritza, administrazio eta kultur-gune handia da, turismoa izanda diru sarreren artean garrantzitsuenetarikoa.
Parkeak
Ciutadella parkean 1888 urteko Erakusketa Unibertsala ospatu zen. Parkea Ciutadellako antzinako gazteluaren lurretan eraiki zuen Filipe V.ak 1716ean. Orduko parketik kapera, Gobernadorearen jauregia eta bolborategia (egungo Kataluniako Parlamentuaren egoitza) bakarrik daude zutik. Garai hartatik Garaipenaren Arkua ere kontserbatzen da.
Güell parkea, Güell kondeak Antoni Gaudíri eraikitzea agindutako parkea da. Hasiera batean parkea hiriko familia dirududentzako luxuzko auzo bezala eraiki zuten, baina lur-sail bakarra saldu zuten. Parkea 1984 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Hondartzak
Hauek dira, hegoaldetik iparraldera, Bartzelonak dituen 7 hondartzak; ezagunenak Sant Sebastià eta Barceloneta dira. 1992ko Olinpiar Jokoak hasi ziren arte, ez ziren hiriko kostaldearen berreskurapen-lanak hasi. Olinpiar Jokoen ondoren, portu olinpikoaren gunea berreskuratu zen eta hainbat hondartza hobetu ziren.
Gizateriaren Ondare izendatutako lekuak
Honako hauek dira UNESCOk Bartzelonan Gizateriaren Ondare izendatu dituen lekuak:
Aireportua
Bartzelona El Prat aireportuak zerbitzatzen du El Prat de Llobregat udalerrian, Bartzelonako erdigunetik 17 km-ra. Espainiako bigarren aireporturik handiena da, eta mediterraneo kostako handiena. Vueling airelinearen egoitza nagusia da, baita Air Europa eta Iberia airelineen gune garrantzitsua ere. Aireportuak hegaldi nazionalak eta Europako mailakoak eskaintzen ditu gehienbat, baina baditu hegaldi batzuk Asia eta Amerikara. Aireportua hiriarekin autobide, tren eta autobusez lotuta dago.
Portua
Bartzelonako portuak 2000 urte baino gehiagoko historia du eta garrantzia handia du merkataritzan. Europako bederatzigarren zama-garraio porturik handiena da. Portua Bartzelonako Portu Aginteak kudeatzen dute. Portuak 7,86 km² ditu eta hiru guneetan banatzen da: Port Vell (Portu zaharra), merkatal portua eta logistikarako portua (Zona Franca delakoa).
Portu zaharrean, merkatal gune bat, zinemak eta Europako aquarium handiena daude; azken horrek 8.000 arrain, 11 marrazo eta 6 milioi litro ur dituena.
Vreni Schneider
Verena "Vreni" Schneider (Elm, Suitza, 1964ko azaroaren 26a) suitzar eskiatzaile ohia da.
Bartzelona
Autobusak eta Bicing
Bartzelonako autobus zerbitzua TMB enpresak kudeatzen du. Zerbitzuak metropolitar gune osoa barne hartzen du eta 109 autobus-linea ditu. Guztira 920 kilometro eta 1.000 ibilgailu baino gehiago ditu. Autobusek batez besteko 11,55 km/h abiadura dute.
2007 urtetik txirrinduak alotzeko udal zerbitzua du, Bicing izenekoa.
Vreni Schneider
Biografia
1984an egin zuen debuta Munduko Kopan, 19 urterekin. 1987 eta 1989an slalom handia irabazi zuen; 1991n slalom handia; 1988an, Calgaryko Olinpiar Jokoetan, slaloma; 1994an, Lillehamerreko Olinpiar Jokoetan, slaloma; eta azkeneko urte horretan, slalom handia berriro. Munduko Kopan berrogeita hamalau garaipen lortu zituen, eta lehiaketa irabazi zuen 1989, 1994 eta 1995. urteetan.
Adaptazionismo
Biologian, adaptazionismoa ezaugarri gehienak hautespen naturalaren bidez eskuratu diren adaptazio optimoak direla esaten duen ikusmoldea da. John Maynard, W.D. Hamilton, Richard Dawkins eta Daniel Dennett bezalako biologilariek pentsamendu honi eutsi diote. Aurkako aldetik, Stephen Jay Gouldek edo eta Richard Lewontinek adaptazionismoaren kritika egin dute.
Adaptazioa
Adaptazio hitzak biologian hiru esanahi desberdin ditu. Lehenengoa, organismoak inguruneari moldatzea ahalbidetzen duen prozesu ebolutiboa da, biziraupena luzatuz eta haren ugaltze probabilitatea handituz. Bigarrena, populazio bera prozesuan zehar lortutako egoera da. Hirugarrena, ezaugarri fenotipikoa da, banakoan ekintza funtzional bat burutzen duena eta hautespen naturalaren bidez, denboran zehar mantentzen edota eboluzionatzen duena.
Organismoek egokitzeko erraztasuna izan behar dute, hazkuntzan zehar hainbat ingurumen-erronkari aurre egin behar diotelako.
Oinarriak
Adaptazioak eta espeziazioak espezieen dibertsitatea azaltzen duten prozesuak dira. Espeziazioa, espezie berri bat sortzeko prozesua da eta normalean, ugalketa isolamenduaren ondorio izaten da.
Adaptazioa ez da beti zertan izan inguruneari moldatzeko fenotipo ideal bat. Are gehiago, eskuratutako ezaugarriak estrukturalak, jokabidezkoak edo fisiologikoak izan daitezke, baina guztiek organismoari bere habitatean bizirauten eta ugaltzen laguntzen diote.
Honela definitzen du adaptazioa Theodosius Dobzhansky, biologo ebolutiboak:
Habitaten aldaketak eragindakoa
Darwinen aurkikuntzaren ostean, ikusi zen erlazio estu bat zegoela organismoen eta habitaten artean. Klima aldatzean habitata aldatzen da eta habitata aldatzean biota ere aldatzen da. Bestalde, habitatak biotako aldaketen menpe daude: adibidez, beste lekuetako espezieen inbasioa. Habitat baten espezieen kopuru erlatiboak etengabe aldaketak izaten ditu. Habitata aldatzen denean hiru gauza gerta dakizkioke bertako populaziori: habitat tracking, aldaketa genetikoa edo desagerpena. Izan ere, hiru gertaerak bata bestearen ostean gerta daitezke baina aldaketa genetikoa soilik adaptazioak ekar dezake. Habitata aldatzean, populazioak toki egoki batera mugitzen dira; erantzun hau, habitat tracking izenekoa, oso tipikoa da intsektu hegalarietan edo ozeanoko organismoetan, mugitzeko ahalmen handia daukatelako. Habitat tracking-ak azaltzen ditu erregistro fosiletako gelditasun periodoak (oreka puntualeko teoria).
Aldaketa genetikoa
Populazioak aldaketa genetikoa jazotzen du hautespen naturalak eta mutazioek aldakortasun genetikoan eragiten dutenean, eta horrela egoera desberdinei genetikoki moldatzen dira. Emaitza estrukturak edo aktibitate fisiologikoko erregulazioak izan daitezke. Adaptazioaren prozesua ez da inoiz bukatzen biotak eta habitatak etengabe aldatzen ari baitira. Denbora iraganik ingurunea pixka bat alda daiteke eta horrek espezieak ongi adaptatzea ahalbidetzen du. Baina batzuetan, aldaketa horiek oso azkar ematen dira eta orduan, espezieak gero eta gutxiago egokituta egotea ekartzen du. Honela ikusita, adaptazioa jarraipen prozesu genetiko bat da, zein momentu guztietan puntu finko batera joaten den, baina bereziki populazioa toki hobe batera mugitu ezin duenean. Nolako egoera demografiko espezifikoak, halako aldaketa genetikoak izatea nahikoa izango litzateke populazioa arrisku egoera batetik ateratzeko, prozesu horri eboluzio erreskatea deritzo. Ingurune egonkor batean egon arren, espezieak etengabe adaptatzen egon behar dira beren mailan mantentzeko (Leigh Van Valen). Fenomeno hau Erregina Gorriaren hipotesian ikus daiteke (bizkarroi-ostalari harremana).
Ko-adaptazioa
Espezie baten desagerpena beste espezie baten bizitzarekin oso estu lotuta egon daiteke ko-eboluzioan. Espezie baten adaptazio berriak beste espeziak dituen ezaugarrietan eragin zuzena dauka, harreman hau dinamikoa eta zenbait kasutan miloi urteko ibilbidea jarrai dezake (loreen eta intsektu polinizatzaileen arteko harremana, esate baterako).
Mimetismoa
Artikulu nagusia: Mimetismo
Bartzelona
Burdinbidea
Bartzelonan RENFE garraio enpresak presentzia handia du, tren geltoki nagusia Bartzelona-Sants geltokia izanik. Abiadura handiko AVE trenaren bidez Espainiako hiriburuarekin —Madrilekin— eta herrialde beste hainbat punturekin lotuta dago. Bestalde, aldiriko tren zerbitzuak Renfe Rodalies eta Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunyak eskaintzen ditu.
Chaumont-la-Ville
Chaumont-la-Ville Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Bartzelona
Burdinbidea
Bartzelonako metroa 1924 urtean ireki zuten eta gaur egun bederatzi linea ditu. Metroa bi enpresek kudeatzen dute: FGC eta TMB. Guztira 150 km eta 200 geltoki inguru ditu.
Halaber, 2004 urtetik tranbia sarea ere dago, hiria Sant Adrià de Besòs udalerri mugakidearekin eta Baix Llobregat eskualdearekin lotzen duena. Lehen hiru lineetako tranbiak Trambaix izena du eta 4, 5, eta 6 lineek, Trambesòs. Horrez gain, hiria Tibidabo mendiarekin lotzen duen funikularra badago.
Errepideak
Bartzelonako errepide nagusiak B-20 (mendien inguruan) eta B-10 (kostaldetik) dira; errepide hauek partzialki lurpean daude eta hiriko hainbat guneetan dituzte irteerak. Hiriko arteria nagusiak Avinguda Diagonal da (izenak dioen bezala, hiria diagonalki zeharkatzen du), Avinguda Meridiana Glòriesen hasten dena eta Diagonalarekin lotzen duena, eta azkenik Gran Via de les Corts Catalanes hiria iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duena erdigunetik.
Adaptazionismo
Mimetismoa
Mimetismoa, inguruan dituzten beste izaki batzuen kolorea edo itxura hartzeko, jokabidea, hotsa edo usaina imitatzeko eta kokapen berean egoteko animalia eta landare batzuek duten ahalmena da. Harrapakarien erasoetatik babestea edo erasoa arrakastatsuagoa izatea helburu du. Adibidez, liztor arriskutsuen itxura hartzen dute lepidoptero, diptero eta koleoptero zenbaitek. Batzuetan espezie imitatzailearen mimetismoak espezie modelo edo imitatuari ere abantailak ekartzen dizkio.
Kataluniako ikerketaren ataria
Kataluniako Ikerketarako Ataria (Portal de la Recerca de Catalunya, PRC) Kataluniako Generalitateko Unibertsitate eta Ikerketa Idazkaritzaren ekimena da, eta CSUCk sortu zuen, Kataluniako unibertsitateetako eta parte hartzen duten ikerketa-zentroetako kideek osatutako lan-batzordearekin batera.
Bartzelona
Errepideak
Autobide eta autobiei dagokienez, AP-7, A-2 eta AP-2 dira Espainiako beste hiriak Bartzelonarekin lotzen dituzten nagusiak.
Kataluniako ikerketaren ataria
PRCk Kataluniako unibertsitate eta ikerketa-zentroetan egindako ikerketaren emaitzak bildu eta espazio bakar batean zabaltzen ditu. Tokiko eta nazioarteko komunitate zientifikoari eta enpresa eta erakunde finantzatzaileei zuzenduta, PRCk sarbide irekia sustatzen du eta datuak berrerabiltzea errazten duten prestakuntza estandarretan oinarritzen da.
Chaumont-la-Ville
Biztanleria
2007an Chaumont-la-Ville udalerrian erroldatutako biztanleak 124 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Kataluniako ikerketaren ataria
Ataria 2012ko amaieran hasi zen definitzen, Kataluniako Unibertsitate Zerbitzuen Partzuergoaren koordinazioarekin, eta, sarbide mugatuko etapa baten ondoren, 2016. urtean zabaldu zen publikoki.
Gizako Esfinge Handiaren ur higaduraren hipotesia
Gizako Esfinge Handiaren ur higaduraren hipotesia, edo laburtuta Esfingearen ur higaduraren hipotesia, Egiptoko Giza bailaran kokatua den Esfinge Handian ikus daitekeen higadura urak eragindakoa dela babesten duen hipotesia da. Hipotesi hau zuzena balitz, Esfingearen aire higaduraren hipotesiak egiturari egokitzen dion eraikitze-data okerra izango litzateke, ur-higadura gertatzeko klima desberdinak egon behar izan zukeelako Gizako bailaran. Klima horrek euritsuagoa izan beharko zukeen, eta Egiptoko lurralde hartan eurite jarrai eta sendoak zituen klima kristo aurretik seigarren eta bosgarren milurtekoetan egon zen azken aldiz. Hau da, hipotesi honek funtsean Esfingea hiru edo lau milurteko zaharragoa dela babesten du eta beraz, Kefren eta Dyedefra faraoiak esfingearen egileak izan ez zirela aldarrikatzen du.
Chaumont-la-Ville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Kataluniako ikerketaren ataria
Jarduera
PRCren helburua da Katalunian nazioarteko komunitate zientifikoarentzat, enpresentzat, erakunde finantzatzaileentzat eta, oro har, publikoarentzat ikertzaileei, argitalpenei, taldeei eta ikerketa-proiektuei dagokienez egiten den ikerketa-jarduera ikusi eta zabaltzea, eta, hala, ekoizpen zientifikorako sarbide irekia erraztea. Epe luzera, halaber, kudeaketa-prozesuak sinplifikatzea eta ebaluazio-prozesuei laguntzea du helburu.
Gizako Esfinge Handiaren ur higaduraren hipotesia
Historia
Ur higaduraren hipotesia planteatu zuen lehena Flinders Petrie arkeologo eta egiptologiaren aita izan zen XIX. mendean, zeinak Esfingea Erresuma Zaharra baino lehenagokoa dela irizten zuen. 1900. urtean Gaston Maspero Kairoko Museoko Zaharkinen Saileko zuzendariak ere aintzat hartu zuen Esfingea Kefren faraoiak eraiki ez izanaren aukera eta hortaz, faraoiak soilik lurretik atera izanaren aukera.
Chaumont-la-Ville
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 68 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 52 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 41 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kataluniako ikerketaren ataria
Jarduera
Ataria unibertsitateek beren ikerketarako kudeaketa-sistemetan (CRIS) egindako lana aprobetxatzeko premisan oinarritzen da, eta Atarirako lanek erakunde bakoitzaren barruko informazioaren kudeaketa hobetzea lortu nahi da. Lan hori batera egiten da, besteak beste, honako hauen bidez: datuak eskuratzeko akordioak, prestakuntza estandarren (CERIF) eta elkarreragingarritasun-protokoloen bidez informazioa atzematea, anbiguotasunak ekiditen dituzten identifikatzaile komunak erabiltzea (adibidez, ORCID ikertzaileentzat) eta produkzio zientifikorako sarbide irekia eta erakundeen gordelekuak erabiltzea. Tokiko eta nazioarteko jardunbide egokien adibideak eta kodeak jarraitzen ditu Atariak, hala nola UPCko Ikertzaileen Ekoizpen Zientifikoaren Ataria (FUTUR), UPFren Ekoizpen Zientifikoaren Ataria, Neerlandeko ataria (NARCIS) edo Danimarkako ikerketaren datu-basea.
Chaumont-la-Ville
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 64 ziren, horien artean 42 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 42 pertsona aktiboetatik 40 lanean zeuden (26 gizon eta 14 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 22 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chaumont-la-Ville udalerrian 53 unitate fiskal zeuden, 121 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.456 euro zen.
Bartzelona
Hedabideak
Bartzelonako egunkari nagusiak El Periódico de Catalunya (gaztelaniaz eta katalanez) eta La Vanguardia (gaztelaniaz) dira. Halaber, Sport eta El Mundo Deportivo (biak gaztelaniaz) kirol egunkariak ere bertan editatzen dira. Tamaina txikiagoko bi egunkari katalan ere badaude, Avui eta El Punt. El País eta El Mundo egunkari nazionalek ere Bartzelonarako edizio berezia kaleratzen dute. Irrati kate nagusiena Catalunya Ràdio da eta telebiste kate nagusia TV3 kataluniar kate autonomikoa.
Chaumont-la-Ville
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Chaumont-la-Ville udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 882 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Evelyn (filma)
Evelyn drama film bat da, Bruce Beresford australiar zinemagileak 2002an zuzendu zuena. Sophie Vavasseur, Pierce Brosnan, Stephen Rea, Alan Bates, Julianna Margulies eta Aidan Quinn izan ziren aktore nagusiak. Filma benetako istorio batean oinarritua dago.
Bartzelona
Euskal diaspora
Hiriko Ciutat Vella barrutian, Bartzelonako Euskal Etxea dago, Bartzelonako nahiz Kataluniako Euskal Diasporaren topalekua dena. 1979. urtean jaio zen, bertako euskaldun eta katalanak elkartzeko leku bat sortzeko nahiarekin. Orduz geroztik Katalunian euskal kultura hedatuz lanean aritu da, horretarako ekintza-sorta askotarikoa eskainiz: kontzertuak, antzerkia, euskara ikastaroak, liburu-aurkezpenak, hitzaldiak, euskal tradizioko jai nagusien ospakizunak (San Sebastian Eguna, Santa Ageda Eguna, Santo Tomas Eguna…), euskal musikaren instrumentu tradizionalen lantegiak, euskal dantzak…
Gainera, euskaldunak eta katalanak elkarrekin topatzeko lekua ere bada, jatetxearen atzean dagoen txokoari esker. Bertan zer edo zer edan daiteke, Euskal Herriko egunkari eta aldizkariak irakurri, ETB Sat bitartez futbol eta pilota partiduak ikusi eta, horretaz gain, bestelako ekitaldi kulturalez gozatu (kontzertuak, antzerkia, hitzaldiak…)
Industria
2008-2015eko krisi ekonomikoaren ondorioz lehiakortasuna galdu dela ikusita, Bartzelonako Udalak eta Kataluniako Generalitateak duela ia hamar urte ekin zioten ezagutzan oinarritutako ekonomia produktibo berri bat garatzeko programari, ikerketa-parke handiak sortuz, bereziki biomedikuntzaren eta bioteknologiaren arloan, laguntzak emanez enpresa teknologikoei eremu berrietara heda daitezen, hala nola aeroespazialera, edo nanoteknologia berrira, nanoteknologia eta nanoteknologia osora.
Planeta Taldearen egoitza
Bartzelona argitalpen-hedapenerako zentro nagusietako bat da, bai katalanez, bai gaztelaniaz, penintsula osoan eta baita Hispanoamerikan ere. Tebeoak ekoizteko Espainiako lehen zentroa ere izan da, Valentziaren eta Madrilen aurretik.
Energia
2018an, udal energia-enpresa bat sortu zen, Barcelona Energía, eta 2018ko uztailean ekin zion jarduerari, Bartzelonako metropoli-eremuko udalerriei energia eskuragarriaren eta energia berriztagarrien hornidura eskaintzeko helburuarekin. Enpresak Udalari eta hainbat erakunde publikori zerbitzua emanez ekin zion, argiteria publikoaz eta semaforoez gain. Bigarren fasean, 2019ko urtarrilaren 1ean, 20.000 etxeri eman zitzaien zerbitzua. Abian jarri zenean, Barcelona Energía Espainiako energia elektrikoaren merkaturatzaile publiko handiena izatera igaro zen.
Merkataritza
Katalunia plaza tik iparralderago, Gracia pasealekuan, Kataluniako ranblan eta Diagonal etorbidean, nazioarteko moda-marken, larruzko gaien eta bitxien dendak daude. Diseinu-artikuluek Borne auzoko kalexketan dute lekua, 1990eko hamarkadaren amaieratik ospea hartzen joan baita. Hiriko gainerako lekuetan, Gràciako Kale Nagusiko, Sants kaleko edo Fabra i Puig pasealekuko merkataritza-guneak nabarmentzen dira, baita Westfield La Maquinista, Illa Diagonal, Westfield Glòries edo Diagonal Mar merkataritza-guneak ere.
Gizako Esfinge Handiaren ur higaduraren hipotesia
Historia
R. A. Schwaller de Lubicz (1887-1961) frantziar mistiko eta egiptologo alternatibista izan zen hipotesi honen beste babesle sutsuetako bat, zeinak 1950eko hamarkadan Esfingearen azaleko arroka landuak ur-higadura pairatu zuela babestu zuen. John Anthony West egiptologo alternatibistak Schwaller de Lubiczen ideia aztertu zuen eta ikerketak egiten hasi zen, harik eta 1989an Robert Schoch Bostongo Unibertsitateko Ikasketa Orokorren Eskolako natur zientzien irakasle eta geologoaren babesa jaso zuen arte.
NGC 1566
NGC 1566 galaxia espiral bat da, Dorado konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Gizako Esfinge Handiaren ur higaduraren hipotesia
Schochen azterlana
Esfingearen azala aztertu zuen Schochek eta ondorioztatu zuen Esfingeak azalean dituen higadura-lorratz nabarmenak eurite jarrai eta luzeek eragin zituztela, denboraren poderioz. Schochen azterlana jarraituz, Esfingea kokatzen den lurraldeak gutxi gorabehera 2,5 zentimetroko batez besteko euri-jasa pairatu du urtero Erresuma Zaharraz (K.a. 2686 - 2134) geroztik. Azken milurtekoetako euriteak ez dira nahikoak izan egun ikus daitekeen higadura eragiteko eta hortaz, klima euritsuagoa zuen Egiptora iritsi arte egin behar da atzera denboran, hau da, K. a. laugarren milurtekoaren amaiera edo hirugarren milurtekoaren hasierara arte. Garai haietan amaitu zen gaurko Egiptok antzina eduki zuen klima euritsua, baina klima hartan ere Esfingeak higadura hori pairatu zezan milurteko batzuk behar izan zirela babesten du Schochek, eta horregatik Esfingearen eraikitze-data K. a. bosgarren edo seigarren milurtekoan ezartzen du geologo estatubatuarrak.
Robet Schochek hipotesi berritzaile bat formulatu du Esfingearen historiaren inguruan. Esfingearen oinarriaren tamaina eta egituraren buruarena ikusita, proportzionaltasun falta nabaritu daitekeela dio, egiturak duen oinarriarentzat burua txikiegia delakoan. Proportzionaltasun falta azaltzeko Schochek Esfingearen adina uste baino zaharragoa dela proposatzen du, eta antzinako egiptoarrek eraiki beharrean lehenagoko zibilizazio batek eraiki zuela. Geologo estatubatuarrak uste du jatorrizko Esfingea (ziur aski hasieran esfinge itxurarik ez zuena) Antzinako Egipto existitu baino milurteko batzuk lehenago eraiki zela eta higadurak gogor kolpatu zuela klima euritsua zen garai haietan. Hala, Antzinako Egipto egituratu zenean jatorrizko egitura desitxuratuta zegoela babesten du eta Kefren faraoiaren Erresuma Zaharrak eraldatu zuela, kaltetuta egon beharko zatekeen burua zizelkatuz Esfinge itxura emateko eta horrela, haren hasierako tamaina txikiagotuz.
Robert Schochek adierazi zuen haren datazioak, zeinak Esfingearen eraikipena gutxienez K. a. 5000. urtean kokatzen duen, oso modu gordezalean egin zituela eta oso litekeena dela are zaharragoa izatea, hark aurkeztutako ebidentzia geologikoen interpretazioa jarraituz. Schochek dio baldintza errealistagoetan eginda, Esfingearen eraikipena K. a. 10000. urtean kokatuko litzatekeela.
Aldeko argudioak
Ur higaduraren hipotesia XX. mendearen bigarren erdian hasi zen zabaltzen, baina 1990ko hamarkadan eman zion Robert Schochek hasieran falta zuen dimentsio zientifikoa. Geologoak hainbat zuzeneko behaketa egin zizkion Esfingeari eta Gizako bailarako gainerako egiturei eta aire higaduraren hipotesia erabat baztertzera iritsi zen. Haren arabera, Esfingearen oinarria ez da egiptoarrek eginikoa. Ondoko argudioak eman zituen haren tesia babesteko:
Aurkako argudioak
Ur Higaduraren Teoriak kritika gogorrenak egiptologo eta arkeologoen aldetik jaso ditu, baina geologo eta klimatologo ugarik ere aurkakotasunak azaleratu dituzte, hurrengo argudioak emanez:
Oihartzuna
Hipotesi hau zuzena bada, erantzunak baino galdera gehiago sortuko ditu. Hasieran sasiarkeologia gisa sailkatzen zen teoria honi dimentsio zientifikoa eman zion Robert Schoch geologoak eta gaur egun zaila da berak aditzera emandako behaketak mespretxatzea. Hala ere, bereziki egiptologoen artean mespretxuz eta gutxiespenez hartu da, zenbaitek ere sasiarkeologiatzat hartzen jarraitzen dute, ustez, zibilizazio zaharrago haren ebidentziak falta direlakoan.
Hainbat geologok Schochek aurkeztutako ebidentziak aztertu dituzte eta euren hipotesiak plazaratu. Horren adibide da Max Lehner geologoa, zeinak Esfingearen aurpegia gorputzarekin alderatuta proportzionala ez dela onartu duen eta hori azaltzeko ama-arrokaren geologiara jo du. Luzeran ere proportzionala ez dela onartu du. Lehnerren iritziz, Esfingea Kefrenen garaiko egiptoarrek eraikia izan zen, baina zizelkatua izan zen arrokan akats bat aurkitu zutela irizten du eta horren ondorioz Esfingearen luzera handiagotu egin behar izan zutela. Horrek ordea ez du azaltzen buruaren tamaina txikia.
Gaur arte komunitate zientifikoaren gehiengoak hipotesi tradizionala babesten du, aire higaduraren hipotesia hain zuzen, haien iritziz ur higaduraren hipotesiak ez dituelako Esfingean atzeman diren ebidentzia guztiak aintzat hartzen. Hala ere, ur higaduraren hipotesiak harrera beroa izan zuen hedabideetan eta gizartean ere zeresana sortzen du oraindik ere, bereziki espekulazioen munduan.
Beste hipotesi eta espekulazioetan izandako eragina
Ez dira gutxi izan hipotesi zientifiko hau oinarritzat hartuta espekulatzen hasi direnak, horretarako aukera ugari ematen baititu. Bestalde, hipotesi hau zuzena izateak indarra emango lieke zenbait ikerlariren iritziei eta are, sasiarkeologiako zenbait teoriari.
Geologo estatubatuarraren hipotesian oinarriturik edo haren babespean, hainbat ikerlarik agian existitu zen antzinako zibilizazio haren inguruan espekulatu dute. Horien artean dago Graham Hancock ikerlari eskoziarra, zeinak Orionen Korrelazioaren Hipotesia plazaratu zuen eta zientzialari gehienek sasiarkeologiatzat hartu zuten. Teoria horrek dio Egiptoko Giza bailarako piramideak Orion konstelazioa lurrean irudikatzeko moduan eraiki zirela, gaur egun ordea ez daude zehazki konstelazio hori irudikatzeko moduan kokatuak. Hori dela eta, Hancock konturatu zen K.a. 10000. urte inguruan Lurretik ikusita konstelazio hartako izarrek piramideek zuten kokapenarekin bat zetozela eta hortaz, bere hipotesiak dio garai hartan existitutako zibilizazio batek eraikiak direla. Data hori Schochen azterlanean Esfingeari ematen zaion eraikitze-datarekin bat badator ere, Schochek ez du inoiz esan piramideek antzinatasun hori izan lezaketenik.
Robert Schochek berak ustezko antzinako zibilizazio horren agerpen eta desagerpenaren inguruko hipotesi bat plazaratu zuen haren Forgotten Civilization: The Role of Solar Outbursts in Our Past and Future lanean, zeinetan Göbekli Tepe eta Rongorongo testuak aipatu zituen. Haren hipotesia da eguzki-ekaitzek ekarri zutela antzinateko zibilizazio multzoaren amaiera (guk ezagutzen ditugunei hasiera emanez, beranduago). Hau da, funtsean, eguzki-ekaitzak jo zituen bere lanean "zibilizazioen zikloen" hasiera eta amaieraren erantzuletzat.
Bartzelona
Hizkuntzak
Gaur egun Bartzelonako metropoli-eremuan, azken 20 urteetan munduko toki guztietatik jasotako immigrazio handiaren ondorioz, hizkuntza asko hitz egiten dira. Ikerketa batzuek 200 hizkuntza baino gehiago aipatzen dituzte, baina biztanle gehienek gaztelaniaz eta katalanez hitz egiten dute. Inkesten arabera, Katalunian egoiliarren % 99,7k dakite zuzen hitz egiten gaztelaniaz eta % 78,3k katalanez. Idazketari dagokionez, gaztelaniaz % 95,6koa da eta katalanez % 61,8koa. Eremu honetan hitz egiten den katalanaren dialektoa edo aldaera katalan zentrala da. Katalanaren ezaugarri nagusia honako hauek dira:
Adaptazionismo
Adaptazio kaltegarriak
Adaptazioek beren alde txarra daukate, moldapenak ezin dira perfektuak izan: zaldien hankak larretan korrika egiteko oso onak dira, baina ezin dute bizkarrean hatz egin; ugaztunen ilea tenperatura mantentzeko baliogarri da, baina ektoparasitoentzako habia da. Adaptazioak funtzio desberdinak jorra ditzake eta haien artean suntsikorrak izan daitezke. Bestalde, gauza kontrajarriak ezin dira aldi batera optimizatu, hala nola, ostrukek hegaztien artean korrika egiten azkarrenak dira, hanketako giharrak oso indartsuak eta garatuta dituztelako, baina horrek hegan egitea galarazten die.
Irlandar oreinaren (Megaloceros giganteus) adarrak, batzuetan, larregi handiak izaten ziren. Oreinen adar tamainak alometria erlazio bat jarraitzen du gorputzarekin. Adarrak harrapakarien kontra defendatzeko eta urteroko ugalketa erritualean arrakasta izateko baliogarriak dira. Baina, hori kenduta adarrak banakoaren biziraupenerako traba suposatzen du.
Zenbat eta adar handiagoak izan, hainbat eta zailtasun gehiago izango ditu mugitzeko. Gainera, adarrak sortzeak baliabide gastu ikaragarria suposatzen du.
Beste adibide bat, ugaltze aldietan izaki bizidun batzuen kolore biziak harrapakarietatik ezkutatzeko zailtasunak dakarzkie. Hona hemen bizitzeko arriskua eta ugaltzeko premiaren arteko balantza.
Errekako arrabioak gorputz fin eta luzeak dituzte, mendietako errekako ertzetako lasterretan bizitzeko aproposak. Gorputz luzanga desabantaila bat dauka, lehortzeko arrisku handia daukate beren habilidadeak murriztea eragiten duena; ernalkortasunean ere eragin negatibo dauka.
Adaptazioak ez diren banakoen ezaugarriak
Ezaugarri batzuk adaptazioak ez direla dirudite, hau da, alboragarria edo neutrala den efektua daukate ingurumenean bizitzeko trebetasunean. Ezaugarri guztiak ez dute zertan funtzional izan: Gouldek eta Lewontinek "spandrels" deitzen diete ezaugarri horiei. Beste posibilitate bat da, ezaugarria, organismoaren eboluzioaren historian zehar, iraganean adaptazio bat izan zela, baina habitataren aldaketa baten ondorioz, adaptazio hori ez beharrezkoa bilakatzea edo gaizki moldatuta egotea. Adaptazio asko aztarna organoak izaten bukatzen dute, arbasoetan funtzio garrantzitsuak egiten zituztenak baina gaur egungo organismoetan ezertarako balio ez duten hondarkiak dira. Aztarna estruktura hori organismoarentzat energia gastu handia suposatzen badu eta funtziorik ez badu, denbora pasata desagertu daiteke. Hala nola, azkenaginak.
Adaptazionismoaren kritika
Adaptazionismoaren kontrako eraso gehienak bere estatutu zientifikoarekin erlazionatuta egon dira. Eztabaida Gould eta Lewontin-en kritika klasikoarekin garatu egin da The Spandrels of San Marco lanean, adaptazionismoaren programak ezin duelako hautespen naturala ez diren faktore ebolutiboak kontuan hartu, bere ikerketaren argumentazioagatik. Bere argumentazioa soilik azalpen adaptatiboetaz edo suposatzen dituzten bitartekariez baliatzen da. Hori dela eta, adaptazionismoa errefusatu genezake, aldaketa ebolutibo guztiak adaptazioa ez direla esanez edo eboluzioa hautespen naturalaren produktua ez dela baieztatuz, gizakien mentoia ez duela ingurunearekiko beharrei erantzuten eta beste faktoreei esker eboluzionatu delako argumentua erabilita. Baina adaptazionismoa organismoari bizi irauteko edo ugaltzeko probabilitatea emendatzen dioten azalpen adaptatiboen bitartez aurka egiten du, bere eboluzioa hautespen naturalaren ondorioa izan dela azaltzen dutenak.
Adaptazionistek ezaugarri guztietan funtzio optimoa bilatzen dute, eta aurkitzen ez dutenean, paradigma berean beste azalpen bat bilatzen dute, behin eta berriz azalpen adaptatibora itzultzen. Adaptaziotik at dauden azalpenak saihesten dituzte sistematikoki eta azterketa sakonen beharretik aldentzen dira jarrera horrekin, azalpen falta jakintza faltari leporatuz.
Hortaz, Gould eta Lewontin ikuspuntu plural bat planteatzen dute izaki bizidunen forma, funtzio eta jokabidean barneratzeko:
Hautespen naturala soilik ez litzateke ezaugarri guztien agerpenaren jatorria. Horietako batzuk populazio baten aldaketen ondorioz agertutako alelo determinatu bat izan daitezke, aldakortasun genetikoaren ondorioa edo gene berbera partekatzen dituzten banakoen zorizko desagerpenaren ondorioa. Bestetik, ezaugarri batzuk ez lituzkete oinarri genetikorik, baizik eta organismoa ingurumenera moldatzeko doikuntza, hots, noranzko berberarekin jotzen duen haizearen menpe egon diren zuhaitzek forma arkatua hartzen duten moduan.
Bartzelona
Hizkuntzak
Artikulu definituak: El, la, els, les. Pertsonalak: en, na, el, la.
-eix-en gehikuntza duten hasierako aditzak.
Hitz propioak: kamera, sorra, ocell, etab.
Zazpi soinuko bokal-sistema tonikoa eta hiruko atonoa.
Ioditzazioa.
Pluralak -s-etan
Azentuak: à, è, é, í, ò, ó, ú.
Zinema eta antzokia
Paralelo etorbidea antzokien kontzentrazio handiagatik nabarmentzen da, baina gaur egun, Errota eta beste esparru batzuk itxi ondoren, duela hamarkada pare bat baino erakargarritasun txikiagoa du. Gaur egun, hiriko antzoki ospetsuenak honako hauek dira: lizeoko Antzoki Handia, operetan espezializatua; Kataluniako Antzoki Nazionala, klasiko handiak antzezten diren hiru aretorekin; eta Teatre Lliure, proposamen abangoardistagoekin. Zabalgune eta Ciutat Vella barrutietan esparru ugari daude, hala nola, Condal Antzokia, Poliorama Antzokia, Romea Antzokia, Victoria Antzokia edo Floreen Merkatua, musika ikuskizunak, komediak eta proposamen esperimentalagoak eskaintzen dituztenak.
Hiriak estilo ezberdinetako zinema-emanaldiak eskaintzen dituzten aretoak ere eskaintzen ditu: komertzialak, jatorrizko bertsioan egindako filmak, egile-zinema, Europako zinema... Ildo horretan, Kataluniako Filmategia eta Verdi Graciako zinemak nabarmentzen dira.
Museoak
Museo eta fundazio publiko zein pribatu ugari daude, hala nola Bartzelonako Kultura Garaikidearen Zentroa, Musikaren Museoa edo Txokolatearen Museoa.
Garrantzitsuenak artista jakin batzuei eskainitakoak izan dira, hala nola Joan Miró fundazioari, Antoni Tàpies fundazioari edo Picasso museoari, egile horien lanen dohaintza eta erosketekin lortutako beren funtsei esker, nahiz eta, zalantzarik gabe, jendetsuena Camp Noun dagoen Bartzelonako Futbolaren museoa izan. Museo hauek ere badaude: can Framis Museoa, Bartzelonako Pintura Garaikidearen Museoa, Vila Casas Fundazioaren museoa Administrazioek (MACBA eta Bartzelonako Historia Museoa) edo gizarte zibilak (CosmoCaixa, CaixaForum, Pedrera Museoa) sortutako museo garrantzitsuak, aurrezki-kutxen gizarte-lanak ordainduak. XXI. mendea iristearekin batera, administrazioaren hiru mailek museo eta bilduma txikiak bateratzeko politika hasi dute, museo handiagoak sortzeko, funts handiagoekin eta erakargarriagoekin. Orain arteko politika horren adibiderik argiena Kataluniako Arte Museo Nazionala (MNAC) da, Arte Modernoko Museoaren, Kataluniako Arte Museoaren eta Artearen Historiaren Liburutegi Nagusiko beste funts batzuen arteko fusioaren emaitza, baita numismatika, grabatu eta argazkigintzako funtsak ere, museoari Europako arte erromanikoko bildumarik onenarekin emaitza emanez.
Herri eta hiri senidetuak
Bartzelona ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Bestalde, 1990 urtea geroztik, senidetza-hitzarmenak gutxitzen hasi zen eta horren ordez adiskide eta lankidetza itunak sinatu ditu beste hiriekin senidetu gabe. Ondorengo hiriekin ditu lankidetza hitzarmenak:
Dalophis obtusirostris
Dalophis obtusirostris Dalophis generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Umbra krameri
Umbra krameri Umbra generoko animalia da. Arrainen barruko Umbridae familian sailkatzen da.
Biorritmo
Biorritmoa izaki bizidunen erritmo biologikoa da, funtzionamenduaren edozein aldaketa erregular eta aldizkakoa, jatorri genetikoa duena (hilekoa, loa, bihotz-taupadak...) edo jatorria ingurunean duena. Izaki bizidunek ingurunera moldatzeko duten bideetako bat da. Gizakiak, adibidez, hainbat ezaugarri fisiologiko moldatzen ditu, bere ohiturekin adostu daitezen, eguneroko bizitzak eskatzen duen jarduera biologikoarekin bat etor daitezen (oroimena, arnasketa eta odolaren zirkulazioa, guruinak, eta abar).
Bestalde, biorritmo deritze giza organismoaren ustezko energia-ziklo batzuei. Teoria baten arabera, gizakion bizitza ziklo matematiko sinple batzuen bidez iragar daiteke (gizakia, sortzen denetik hiltzen den arte, hiru ziklo nagusiren mende egongo litzateke: fisikoa, emozionala eta intelektuala, eta ziklo bakoitzak fase positiboak eta negatiboak lituzke), baina zientzialari gehienek uste dute kontzeptu hori pseudozientzia dela.
Mikrouhin-sare
Mikrouhin sarea mikrouhinak erabiltzen duen haririk gabeko konputagailu-sarea da.
Joaquim Bassegoda i Amigó
Ibilbidea
Bonaventura Bassegoda i Mateuren semea zen, paleta lanbidez. Bere anaia, Bonaventura Bassegoda i Amigó arkitektoa zen ere bai eta zenbait lan elkarrekin egin zuten. TArkitekto titulua 1878an lortu zuen. Bartzelonako Goi Mailako Arkitektura Eskola Teknikoaren zuzendaria izan zen. 1924an Madrilgo Arkitektura Eskolan katedra eskuratu zuen. Eraikuntzari buruzko liburu teknikoak argitaratu zituen, bestetik.
Mikrouhin-sare
Bere sare protokolorik erabiliena IEEE 802.11b da. 2,4 GHz-tan igortzen ditu seinaleak eta 11 Mb/s-ko (megabit segundoko) abiadurara heltzen dela. IEEE 802.11a protokolorako beste maiztasunak heinak 5,4 eta 5,7 dira.
Xuzhouko metroa
Xuzhouko metroa (txineraz: 徐州地铁), Txinako Herri Errepublikako Jiangsu probintziako Xuzhou hirian eraikiko den garraiobidea da. Hiriak onartutako lehen plangintzaren arabera, epe luzera lau linea eraikiko dira.
Botticino
Mugakideak
Botticinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brookline (New Hampshire)
Brookline Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Hillsborough konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Neolamprologus olivaceous
Neolamprologus olivaceous Neolamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Seneca Fallseko konbentzioa
Seneca Fallseko konbentzioa Ameriketako Estatu Batuetan emakumeen eskubideei buruz egindako lehen konbentzioa izan zen. 1848 ko uztailaren 19 an egin zen Seneca Falls (New York) herrian (AEB). Antolatzaileak Lucretia Mott (sufragista, aktibista eta irakaslea) eta Elizabeth Cady Stanton (sufragista eta abolizionista) izan ziren.
Bai konbentzioa eta baita bertatik ateratako adierazpena zein horiei esker lortutako askatasun eta eskubideak egungo mugimendu feministaren aitzindaritzat hartzen dira.
Testuingurua
Seneca Falls-eko konbentzioa emakumeek jasaten zituzten muga politikoak salatzeko burutu zen, emakumeek ezin baitzuten bozkatu, ezin zuten hauteskundeetara aurkeztu, ezin zituzten kargu publikoak eduki eta ezin zuten antolakuntza politikoen parte izan, ezta bilera politikoetan parte hartu ere. Europan 1830. eta 1848. urtetan iraultza sozial geldiezinak bizi izan zituzten; iraultza hauetan, jabetza, ekonomia eta lan askatasuna, prentsa askatasuna eta sufragioa herritarren eskubide gisa azaleratzea eskatzen zuten.
1840. urtean AEBk aldaketa kultural eta ekonomiko ugari jasan zituen. Iraultzen eta Konbentzio Konstituzional aren urteetan nazioko muga geografikoak eta biztanleriak nabarmen gora egin zuen, bata zein bestea bikoiztu ziren. Ipar Amerikar batzuk, ordea, ez zituzten aldaketa hauek onartu eta nazioaren iraganaren kontrola hartu nahian, Ipar Amerikar ugari elkartu ziren estatua eraberritzeko, bertan elkartutako gehienak emakumeak izan ziren. Seneca Falls testua denbora eta momentu hauetan kokatzen da, mugimendu sozial eta erreforma garaian zehazki.
1830 eta 1848. urteetako iraultzek gizarte mugimendu eta erreakzio irmoa ekarri zuten eta ondorengo gertakizun politikoak hauen eragina izan zuten, askatasuna, sufragioa eta jabetza eskubidea lortu ziren. Iraultza burgesak iraultza sozialak izan ziren, askatasunaren alde egin zuten, independentzia lortzeko jabetza eskubidea ezinbestekoa zela baieztatuz.
Ameriketan jabetza eskubidea esklabuen askatasun gisa ulertu zen eta 30eko hamarkada tik aurrera ideologia liberala zuten talde antiesklabisten mugimendua hasi zen. Emakumeak ere mugimendu horien parte ziren eta 1837an New Yorken emakumeen lehenengo kongresu antiesklabista burutu zen. Grimké ahizpak munduko hainbat lekutan hitzaldiak ematen hasi ziren elizaren jarrera arrazista salatzeko.
Lehen kongresu antiesklabista femeninoa
Kongresu horrek erreakzio azkar bat izan zuen: artzain kongregazionisten elkarteak gutun pastoral bat argitaratu zuen. Bertan, emakumeen eginkizuna ez zela gai publikoak lantzea esaten zen. Esklabuen aurkako talde horietan emakumeen parte-hartze antolatuak eta eraso bortitzek emakumeen eskubideei buruzko eztabaida piztu zen. Emakume kontzienteenek ulertu zuten beharrezkoa zela "gauzen ordena berri baten alde" globalki borrokatzea.
XIX. mendean zehar, artzain protestanteen emazteek beren senarren ministerioarekin batera lanean jardun zuten, beren komunitatean irakaskuntza- eta osasun-lanak eginez. Orden erlijiosorik ez zegoenez, emakume hauek taldeetan banatzen hasi ziren.
Garai hartako erreforma erlijiosoek, batez ere, kuakeroen inguruan, lehen aldiz paper bat emango diote emakumeari erlijio lanetan eta karitatean. Predestinazioaren dogma aipatzen da, eta ohikotzat jotzen hasten da emakumeak bizitza publikoaren alderdi marjinaletan esku hartzea, hala nola idatzi sakratuen irakurketetan.
1834 an New Yorkeko Emakumeen Elkarte Erreformista sortu zen, Lydia Finney buru zuela. Emakumeak prostituziotik kanpo mantentzen saiatu zen. Beste buruzagi batzuek, hala nola Dorothea Dix-ek, 1830eko hamarkadako kartzela-erreformara bideratu zituzten beren ahaleginak. Garai horretan sortu zen emakumeek hezitzaile gisa zuten rola. Catherine Beecher-ek emakumeentzako hainbat akademia sortu zituen. Azkenik, mugimendu abolizionistak beste aukera bat eman zien emakumeei etxeko eremutik kanpo aliatzeko.
Antolatzaileak/sinatzaileak
Antolatzaile nagusiak Lucretia Mott eta Elizabeth Cady Stanton izan arren, Mary Ann M’Clintock ek, Jane Clothier Hunt ek eta Martha Coffin Wright ek ere egin zuten euren ekarpena.
Lucretia Mott
Lucretia Mott (1793-1880) mugimendu feminista ren aitzindaritzat hartzen da Seneca Fallseko Konbentzioa antolatzeagatik. Familia Kuakero, erlijioso protestante an, jaio zen. Erlijio mota honetan, Jainkoak pertsona guztiak berdin ikusten ditu, bai genero aldetik, baita arraza aldetik… Ikasketak eskola kuakero batean egin zituen; ondoren, bertan, irakasle lanak egin zituen. Eskola berean irakasle zen James Mottekin ezkondu zen eta 6 seme-alaba izan zituzten. Bikotea Filadelfia ra joan zen bizitzera eta bertako kuakero taldeko predikari izendatu zuten. Esklabutzaren aurka gogor borrokatu zuen bikoteak, bere kuakero pentsamenduak bultzatuta, eta euren etxea Filadelfiako estatuko “Lurpeko burdinbidearen” etapa garrantzitsuena bilakatu zen esklabuen ihesbidean. 1833 an, bere senarrarekin “Pennsylvania Anti-Slavery Society" elkartea sortu zuen. Gizonen aldetik sekulako kritikak jaso zituzten eta genero diskriminazio horrek arduratuta “Philadelphia Female Anti-Slavery Society” sortu zuen beste emakume batzuekin batera. Dispepsia zuen arren, honek ez zion bere borrokan eragin eta 1880an pneumonia baten ondorioz hil zen.
Elizabeth Cady Stanton
Elizabeth Cady Stanton (1815-1902) idazle abolizionista eta sufragista izan zen. Bere aita zuzenbide irakaslea zen eta berarekin eta bere ikasleekin izandako elkarrizketek bultzatuta hasi zuen bere sufragioaren aldeko ibilbidea. 1840an, Henry Brewster Stantonekin, Alderdi Errepublikazalearen sortzaileetako batekin ezkondu zen eta 1840ko hamarkadan bertan, emakumeen ondasunen alde, kustodiaren alde, soldata duinen alde, dibortzio eskubidearen alde, familiaren osasun ekonomikoaren alde eta jaiotze kontrolaren alde borrokatzen hasi zen. AEBtako Gerra Zibila ren osteko Konstituzioaren 14. eta 15. puntuen aurka agertu zuen Elizabeth, ez baitzuen onartzen afroamerikarren boto eskubidea emakume zuri eta beltzek lortu ezean. Honek mugimendu feministaren zatiketa ekarri zuen baina 20 urte beranduago lortu zen batasuna, Elizabeth buru zela. Ondorioz, 1890 eta 1892 bitartean, National American Woman Suffrage Association (NAWSA)ko lehendakaria izan zen. Hil aurretik, "The Woman’s Bible" eta "Eighty years and more" bere autobiografia idatzi zituen hainbat artikulurekin batera.
Mary Ann M’Clintock
Seneca Fallseko Konbentzioaren antolatzaileetako bat izan zen eta horretaz gain, idazkari bezala aritu zen. Adieraziaren sinatzaileen artean Elizabeth eta Mary Ann bere 2 alaba zaharrenak agertzen dira.