cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ameriketako euskal kolonizazioa
Euskal erbestea Frankismo garaian
1939an, erbesteko Eusko Jaurlaritzak 150 000 euskal erbesteratu zenbatu zituen, Ipar Euskal Herrian bakarrik zeudenak. Hala ere, ez dago estatistika ofizialik Ipar Euskal Herrira ihes egin beharrean beste herrialde batzuetara errefuxiatu politiko gisa emigratu zuten gainerako euskaldunentzat. Asko Latinoamerikan babestu ziren. 35 000 pertsona inguru heldu ziren Mexiko, Venezuela eta Argentinara Espainiako Gerra Zibilaren ostean. Kontinentean dauden euskal komunitateek harrera egin zieten erbesteratuei, osasun-laguntza, ostatua eta enplegua eskaini zizkieten. Hala ere, euskal errefuxiatu asko Europako beste herrialde batzuetara abiatu ziren, batez ere Sobietar Batasunera, Belgikara eta Erresuma Batura. Hasiera batean, aldi baterako egoera izango zena bere etxe berria bihurtu zen, horietako asko ezin izan baitziren itzuli arrazoi politiko eta ekonomikoengatik.
Erakundea
Batez ere, mugako balea da ehizatzen dutena. Kobrezko pertz handiek gau eta egun gantza irakiten uzten dute, guztira mila upel koipe baino gehiago bidaia bakoitzeko. Urtero sei edo bederatzi mila upel prestatzen dira Red Bayn, eta horiei Saint-Modeste eta Chateau Bay bezalako beste baleontzi batzuetatik datozen zortzi-bederatzi mila upel gehitzen zaizkie. Baleina osasuntsua edo koipea, berriz, lumera bezala saltzen da, edo argiztapenerako erabiltzen da, edo, bestela, ontziak kalefatatzeko iragazkia igurzten den bikearekin nahasten da. Ehungintza industrietan ere erabiltzen da. Olioz betetako zamaontziak bidaltzen dituzte Bristolera, Londresera edo Flandrira.
Ehizak eta arrantzak, Europatik ekarritako jakiek bezala, askotariko elikadura oparoa ematen diete euskaldunei. Balea ehizatzea oso errentagarria da eta arrakasta handia izaten ari da. Espedizio garrantzitsuenek kapital handia behar dute, eta bankari batzuek bakarrik inbertitu dezakete enpresa horretan. Aseguruen sektore ongi antolatu batek, eta industria siderurgikoak eta itsas eraikuntza zabalduek posible egin dituzte espedizio horiek. Nafarroako Foru Aldundiak itsasontzien eraikuntza eta konponketa finantzatuko du, merkataritza Ingalaterrarantz bultzatuz. Izan ere, Euskal Herria ongi txertatua dago jadanik gaztelerazko artilearen truke leku gisa Flandriarantz, edo burdina hegoalderantz bezalako produktu lokalak, eta, espainiar eta portugaldar inperio kolonialen irekierarekin, euskal ontziek bizpahiru bidaia baino ez dituzte egiten Labradorrerantz, Antilletara bidali arte. Baleontziak ontziratzeko portu nagusia, Iparraldekoak zein Hegoaldekoak, Pasaiako portua da Pasaian, nahiz eta Bordelen ere erabili. Ibai gehienak saihestu egiten dira bokaleko hareazko bankuengatik, baina azken hauen gainean daude ontziolak. Kalamua, sokak eta oihalak Bretainiatik eta Flandriatik datoz batez ere, baina burdina eta haritza ugari ustiatzen dira Euskal Herrian.
Algonkin-euskara pidgina
Algonkin-euskara pidgina algonkin eta euskararen arteko nahasketa bat da, euskaldunek tribu eskimal honekin izan zuten harremanaren ondoren asmatu zena. "Hizkuntza" horren helburua bi talde horien arteko komunikazioa ahalbidetzea zen. Horrela, ez dira gutxi pigdin honen bidez helarazitako Algonkin hizkuntzak liburuan agertzen diren euskal hitzak. Izan ere, algonkin bezalako hizkuntzetan lexiko osoaren % 20 ingurukoa dela kalkulatzen da.
Camerata Picena
Camerata Picena Italiako udalerri bat da. Anconako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Camerata Picenak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Doneraile
Doneraile (irlanderaz Dún ar Aill), historikoki Dunerayl, Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren iparraldean dagoen udalerria da. R581 errepideean dago, Limerick eta Cork hiriak elkarlotzen dituen N20 errepidetik 8 km ekialdera eta Mallow udalerritik 12 km iparraldera. Blackwater ibaiaren ibaiadarra den Awbeg ibaiaren ertzean dago.
Doneraile GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.
Naumannita
Naumannita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Naumannita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Korsikerazko Wikipedia
Korsikerazko Wikipedia Wikipediaren korsikerazko edizioa da. 2003ko abenduan jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 5.600 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 107.a zen.
NGC 5214
NGC 5214 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Jean Fernel
Jean François Fernel (Montdidier, Somme, Frantzia, 1497 - Paris, Frantzia, 1558ko apirilaren 26a) frantses astronomo, matematikari eta sendagilea izan zen.
Biografia
Antzinakoen (Eratostenes) metodoak erabiliz, meridianoaren graduaren luzera zehaztu nahi izan zuen, Eguzkiaren eguerdiko garaiera neurtuz eta Paris-Amiens arteko distantzia kalkulatuz.
Bere mendeko sendagile garrantzitsuenetako bat izan zen; fisiologiari buruzko lehen monografia modernoa egin zuen (De naturali parte medicinae, 1542). Poitiersko Diana sendatu ondoren, Henrike II.aren mediku izendatu zuten.
Neoplecostomus botucatu
Neoplecostomus botucatu Neoplecostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Alzo-ko Imaz bertsolaria
Alzo-ko Imaz bertsolaria Antonio Zavala k atondutako bertsolari ospetsuaren bertso, testu eta pasadizo antologia da. 1967an plazaratua, oso elementu desberdinekin osatuta dago. Imatz ez zen plazako bertsolaria, bertso-jartzailea baizik. Zentzu horretan, Pello Errota horrela esan zuen: "Bertso jartzen, gu ez gera Imaz'en zapata lotzen asteko ere!". Jasotako bertso askok erlijioaren eragin zuzena du.
Liburuaren atalak
Liburua lau ataletan antolatuta dago:
Dahuk probintzia
Dahuk probintzia (پارێزگای دھۆک,, محافظة دهوك Muḥāfaẓat Dahūk) Irakeko gobernazioetariko bat da. 10.955 km²-ko azalera dauka, eta 2015. urtean 1.423.114 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Dahuk da. Bertoko biztanle gehienak kurduak eta asiriarrak dira, gutxiengo yezidi eta armeniarra izanda.
Castelbellino
Castelbellino Italiako udalerri bat da. Anconako probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castelbellinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pseudorabdion oxycephalum
Pseudorabdion oxycephalum Pseudorabdion generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Ivan Gontxarov
Ivan Alexandrovitx Gontxarov (Simbirsk, 1812ko ekainaren 18agreg./ekainaren 6ajul. - San Petersburgo, 1891ko irailaren 27agreg./irailaren 15ajul.) errusiar idazlea izan zen.
Biografia
Funtzionario izan zen bizitza guztian. Haren aurreneko eleberria, Historia arrunt bat (1847) Errusiako lehen eleberri errealistetako bat da, eta, bertan, gazte idealista baten etsipena kontatu zuen. Bizitza guztian egin zuen bidaia bakarra Japoniara egin zuen, eta haren ondoren, Pallada fregata (1855-1857) eleberria idatzi zuen. 1859an argitaratu zuen Oblomov, bere obra nagusia. Handik hamar urtera, Amila argitaratu zuen, azken eleberria.
Urraka Portugalgoa
Urraka Portugalgoa (portugesez ahoskatua; (Coimbra, 1148 – Wamba, Valladolid, 1211) Portugaleko infanta zen, Alfontso I.a Portugalgoaren (Portugalko lehen erregea) eta bere emazte Mafalda Savoiakoaren alaba. Bestalde, Errando II.a Leongoarekin ezkondu eta Leongo Erresumako erregina ezkontidea izan zen, Alfontso IX.a Leongoaren ama eta Fernando III.a Gaztelakoaren (Gaztelako koroa sortu zuenaren) amona.
Jeisyville (Illinois)
Jeisyville  Illinoiseko herri bat da. Christian konderrian kokatua dago. 2010ean 107 biztanle zituen, 0.32 kilometro koadrotan banatuta.
Jouy-lès-Reims
Biztanleria
2007an Jouy-lès-Reims udalerrian erroldatutako biztanleak 192 ziren. Familiak 74 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 17 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 88 etxebizitza zeuden, 76 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 13 hutsik zeuden. 85 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 76 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 2 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 65 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 133 ziren, horien artean 101 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 101 pertsona aktiboetatik 98 lanean zeuden (55 gizon eta 43 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Jouy-lès-Reims udalerrian 80 unitate fiskal zeuden, 206 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 33.288,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 harategi zen eta 1 arropa denda zen.
2000. urtean Jouy-lès-Reims udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, 100 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl
Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl (euskaraz Karibeko Piratak: Perla Beltzaren Maradikazioa) 2003ko piratei buruzko abentura filma da, Gore Verbinski estatubatuar zinemagileak zuzendutakoa. Disneyland jolas-parke tematikoetako izen berdineko Pirates of the Caribbean ("Karibeko Piratak") jolas-makina mekanikoan oinarriturik dago. Johnny Depp, Geoffrey Rush, Orlando Bloom, Keira Knightley, Jack Davenport eta Jonathan Pryce izan ziren aktore nagusiak.
Middlefield (Ohio)
Middlefield Ohioko herri bat da. Geauga konderrian kokatua dago. 2010ean 2,694 biztanle zituen, 7.82 kilometro koadrotan banatuta.
Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl
Orain arte filma honek hiru jarraipen izan ditu: Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest (2006), Pirates of the Caribbean: At World's End (2007) eta Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides (2011).
Oscar Sariak, Urrezko Globo Sariak eta BAFTA sarietarako hainbat izendapen jaso zituen.
Argumentua
XVIII. mendea, Karibe itsasoa. Jack Sparrow (Johnny Depp) kapitain pirata abenturazaleak karibe itsasoko uretan handik harata itsaslapurretan ibili ohi da, baina bere balentriak eta ibilbideak bapatean amaituko dira, haren etsai porrokatua den Barbossa kapitain pirata zitalak (Geoffrey Rush) Sparrowren Perla Beltza itsasontzia lapurtu, eta harekin Port Royal hiriko portua erasotu eta Gobernadorearen (Jonathan Pryce) alaba den Elizabeth Swann (Keira Knightley) bahitzen duelarik. Will Turner (Orlando Bloom), Elizabethen haurtzaroko laguna, Jacki elkartu eta Elizabeth askatzen eta Perla Beltza ontzia berreskuratzen saiatuko dira. Baina Barbossa eta bere eskifaia betirako bizi eta gauero bizidun eskeleto bilakatzen dituen madarikazio baten biktima izango dira. Madarikazio hau aztekar pieza bat itzularazi eta odolezko zorra kitatuz bakarrik hautsi liteke. Elizabeth ederraren erreskatea nahiz hilezkorrak direnen aurkako borroka lan zaila izanen da.
Kroazierazko Wikipedia
Kroazierazko Wikipedia Wikipediaren kroazierazko edizioa da. 2003ko otsailean jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 68.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 35.a zen.
Eltziego
Eltziego Arabako hegoaldeko udalerri bat da, Arabako Errioxa kuadrillakoa. Gasteiztik 46 bat kilometro hegoaldera dago. Izen bereko herria udalerriaren erdialdean dago. Udalak Zieko erabiltzen du webgunean.
Ingurune naturala
Erliebe gutxiko eremuan dago Eltziego, Mayor izeneko ibaiak udalerria iparretik hegora zeharkatzen duela.
Historia
Herriaren berri zaharrak ditugu, 1067. urtekoak, hain zuzen, Donemiliaga Kukulako agiri batzuetan haren izena jada agertzen baitzen, El Cieko gisa. 1366. urtean, 15 etxe zeudela ziurtatzen zuen Nafarroako erresumak. 1368ko beste agiri batean, aldiz, Ilciego bezala agertzen zen.
1864. urtean, 345 biztanle zituen.
Ekonomia
Eltziego Arabar Errioxako ardoaren ekoizle nagusietakoa da, Guardia eta Lantziegorekin batera. Azken boladan, ardoaren ekoizpenaz gain, gora doa horren inguruan sortutako turismoa.
Udal hauteskundeak
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Eltziegoko alkatea Zieko Bai elkarteko Luis Aldazábal Ruiz de Viñaspre izan zen. Bost zinegotzi eskuratu zituen, PSE-EE alderdiak bi zinegotzi eta PP alderdiak beste bi.
2015eko udal hauteskundeetan, berriz, Zieko Baik zinegotzi bat gehiago lortu zuen, eta PPk bat galdu zuen. Luis Aldazábal berriro hautatu zuten alkate.
Alkateak
Hauek izan dira Eltziegoko azken alkateak: a 2022. urtean Luis Aldazabal Ruiz de Viñaspre zendu zen.
Hizkuntza
Gaur egun gaztelania da nagusi. Ezin dugu zehaztu bertako jatorrizko euskara galdu zen garaia. Hala ere, Eltziegoko euskara galtzea nonbait IX. eta XVI. mendeen artean kokatzen da.
XX. mendearen bukaeran eta XXI. mendearen hasieran euskara berreskuratzeko gertatutako prozesuaren ondorioz, 2011. urterako Eltziegoko populazioaren % 18 elebiduna zen.
Herri eta hiri senidetuak
Eltziego ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Jacques Cassini
Jacques Cassini (Paris 1677ko otsailaren 18a - Thury-sous-Clermont 1756ko apirilaren 16a) astronomo italiar-frantziar bat izan zen, Giovanni Domenico Cassini astronomo ospetsuaren semea.
Bizitza
Cassini Parisko Behatokian jaio zen. 17 urterekin Frantziako Zientzia Akademian onartua izan zen. 1696an, Royal Societyko partaide egiten da, "kontu maisu" izatera helduz 1706an. Bere aita Behatokiko postuan 1712an ordeztu ondoren, 1713an, 2ºEkialde meridianoa neurtu zuen Dunkerke eta Perpinyà artean, emaitzak De la grandeur et figure de la terre (Lurraren izari eta itxuraz) izeneko liburu batean argitaratuz, 1720an. Éléments d'astronomie (Astronomiako elementuak, 1740) ere idatzi zuen, Saturno planetaren eraztun eta ilargien okerdura ere aztertu zuen (24102) Jacques Cassini asteroidea, bere omenez horrela deitua izan zen.
Baso tropikal
Baso tropikalak zona intertropikalean dauden basoak dira, eta, ondorioz, klima tropikala dute, eta landaredi nagusia hosto zabalekoa dute. Urteko batez besteko tenperatura, oro har, 24 °C-tik gorakoa da, eta hezetasuna oso aldakorra da. Hiru mota daude, plubiositatearen arabera: baso tropikal hezea edo euritsua, baso tropikal lehorra eta montzonikoa; horiei uholde-basoak edo hezeguneak eta mangladiak gehitu beharko litzaizkieke.
Oihan tropikal mota batzuk sailkatzea zaila da. Eremu epeletako basoak erraz sailkatzen dira zuhaitz-dentsitatearen arabera, baina eskema horiek ez dute ongi funtzionatzen baso tropikaletan. Ez dago baso bat zer den definitzen duen eskema bakar bat, eskualde tropikaletan edo beste leku batzuetan. Zailtasun horiek direla eta, baso tropikalen hedadurari buruzko informazioa aldatu egiten da iturrien arabera. Hala ere, baso tropikalak zabalak dira eta munduko basoen erdia baino zertxobait gutxiago osatzen dute. Eremu tropikalak munduko basoen proportzio handiena du (% 45), eta, ondoren, eremu borealak, epelak eta subtropikalak.
2018an 3,6 milioi hektarea baso tropikal birjina galdu ziren.
Oihan tropikala
Oihan tropikala, ohioan ekuatoriala baso euritsu tropikal edo baso tropikal hezea eskualde tropikal/ekuatorialetan dago, non ez dagoen benetako urtaro lehorrik, urte osoan edo ia osoan euria egiten baitu. Ez dago fmugitzen den frente euritsurik, beroak ekaitz konbektiboak sortzen ditu arratsaldero, eta beti hezetasunez betetakogiroa dago. Tenperaturak altuak dira, eguneko oszilazioak urteko oszilazioak baino handiagoak izan daitezke, eta eguzki-erradiazioa oso bizia da, nahiz eta lurrera %2 bakarrik iristen den.
Oihan tropikalak urez ia autohornitzen dira. Landareek ura askatzen dute atmosferara, transpirazio-prozesu baten bidez. Hezetasun horrek oihan tropikal gehienak estaltzen dituen hodei lodia sortzen laguntzen du. Euririk egiten ez duenean ere, hodei horiek oihan bero eta hezeari eusten diote.
Baso tropikal lehorra
Sabanako eta lehorreko klima tropikaleko basoa da. Urtaro lehorra du eta landaredia idorraldi luzeetara egokitzen da, eta aldi horietan lurruntzea oso aktiboa da. Landare-paisaiak pobretu egiten dira pixkanaka, eta forma xerofiloak (idortasunera egokituak) gero eta garrantzi handiagoa hartzen dute bi tropikoetara edo euri gutxiko ekuatore-eremuetara hurbildu ahala. Belarkietan zuhaitz sabanen ezaugarria den arren, larreak dira nagusi.
Zona tropikal batzuetan kokatu ohi da, non urtaro euritsu labur bat eta, batzuetan, bi lehorte-aldi txandakatzen baitira. Udazkenean eta negu hotzean hostoak erortzen uzten dituzten gune epeletako basoetako zuhaitzak bezala, tropikoetako hosto erorkorreko zuhaitzak urtaro lehor luzean hondatzen dira. Ondorioz, eurite-garaian hain berdeak eta oparoak diren baso horiek itxura lehorra hartzen dute lehorte-hilabeteetan; urtaro-itxura hostogalkorreko baso epelaren antzekoa da, non negu gogorra lehorte-denboraldiak ordezkatzen baitu.
Prezipitazio arrunta 1000 mm-tik 2.000 mm-ra bitartekoa izaten da urtean, eta baso oso lehorretan 1.000 mm-tik beherakoa. Peruko baso lehor ekuatorialean 100 mm-ra irits daiteke.
Baso montzonikoa
Baso montzonikoa edo oihan montzonikoa sasoiko baso tropikal erdiiraunkor bat da, klima montzonikoa edo heze-lehorra duena, oso urtaro euritsua duena, eta zenbait zuhaitzek hostotza galtzen duten urtaro lehorrean, lehortearen gogortasunaren arabera. Urtean batez beste 2.000 mm euri egiten du, eta baso lehorraren eta oihan hezearen arteko trantsizio-baso bat izaten da.
Mota horretakoak dira Indiako, Asiako hego-ekialdeko, Erdialdeko Amerikako, Mexikoko eta Amazonasko basoak. Klima tropikal hezeetan daude, urtaro lehor luzearekin (Aw klima), eta zuhaitz batzuek hostotza galtzen dute (lehortearen iraupenaren eta gogortasunaren arabera). Urteko euri-bolumen handi samarraren urtaro-pultsazio nabarmena da faktore giltzarria. Euri eta lehorte denboraldiak gutxi gorabehera berdinak dira.
Urtaroko baso batean, azaleratzen ari diren zuhaitz handiek hostotza galtzen dute agorraldi garaian (hortik dator "erdiperennes" edo subperennifolio), nahiz eta beheko errezeleko ahurrek eta beste zuhaitz batzuek mantendu egiten duten, eta beti berde mantentzen da basoa, beheko geruzen iraupenaren ondorioz. Hala, baso horrek ez du izaten baso tropikal lehorraren itxura lehorrik sasoi txarrean. Urtaroko baso tropikalek espezie-aberastasuna itzela dute baso euritsu tropikalak baino gainditzen ez duena.
Uholde-baso tropikala
Uholde-basoak klima tropikaleko eremuetan tipikoak dira, eta oihan tropikalekin lotura estua dute. Baso horiek eta lur sendoa oso desberdinak dira, ondo drainatutako lurzoruetan baitaude. Zuhaitz gutxiago eta gutxien garatuta dagoen dosela dituzte ezaugarri. Amazonas ibaian, uholde-basoek fruta-arboletan dentsitate handia dute, eta horrek ugaztun asko erakartzen ditu. Uholde-baso mota batzuk:
Drimoleague
Drimoleague (irlanderaz Droim Dhá Liag, Bi Haitzen Arteko Mendilepoa), historikoki Drumdalege, Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hego-mendebaldeann dagoen udalerria da. R586 errepidean eta hura R593 errepidearekin bat egiten duen gunean dago, Dunmanway eta Bantry udalerrien arten bide erdian. Dromdaleague parrokian dago.
Philippe Jaroussky
Philippe Jaroussky (Maisons-Laffitte, 1978ko otsailaren 13a) frantziar kontratenorea da.
Musika ikasketak txikitan hasi zituen. Biolina eta pianorekin ondo moldatzen zen. Versailleseko kontserbatorioan sari bat eman zioten biolinarekin zeukan maila nabarmentzeko. Pianoarekin zaletu zen geroago baina ahotsarekin zeukan gaitasunak ekarri zion nazioarteko ospea.
Pizkunde eta Barroko musika interpretatzen nabarmendu da. Opera batzuetan ere parte hartu izan du. Pop musikan ere interpretazio batzuk egin ditu, esate baterko, 2016an David Bowieren "Always crashing in the same car" abestia grabatu zuen. Leonard Cohenen abestiren bat edo beste ere grabatu ditu.
2004-2017 urte bitartean hogei bat album grabatu eta argitaratu egin ditu.
Neoplecostomus corumba
Neoplecostomus corumba Neoplecostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
BayArena
BayArena Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuko Leverkusen hirian dagoen estadio bat da. 1932ko irailaren 4an eraiki zen, 30.210 ikusleentzako gaitasuna du eta Bayer enpresaren jabetzakoa da. Bertan, Bayer 04 Leverkusen futbol taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu.
NGC 5216
NGC 5216 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Nizas (Hérault)
Nizas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Nizas udalerrian erroldatutako biztanleak 554 ziren. Familiak 242 ziren, horien artean 85 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 54 bakarrik bizi ziren emakumeak), 65 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 65 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 27 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 357 etxebizitza zeuden, 253 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 80 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 324 etxeak ziren eta 32 apartamentuak ziren. 253 etxebizitza nagusietatik 193 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 50 etxek hiru zituzten, 84 etxek lau zituzten eta 103 etxek bost zituzten. 176 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 129 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 102 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 341 ziren, horien artean 246 aktiboak ziren eta 95 inaktiboak ziren. 246 pertsona aktiboetatik 208 lanean zeuden (109 gizon eta 99 emakume) eta 38 langabezian zeuden (18 gizon eta 20 emakume). 95 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 33 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Iruñeko tranbia
Iruñeko tranbia edo Iruñerriko tranbia Iruñerriko tranbia sare bat eraikitzeko proiektu bat zen, Iruñea erdian zuena, inguruko komunikazioak hobetzea eta ibilgailu pribatuari lekua kentzea helburu zuena.
Nizas (Hérault)
Diru sarrerak
2009an Nizas udalerrian 253 unitate fiskal zeuden, 578,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.597 euro zen.
Iruñeko tranbia
2008ko maiatzean eraikitzeko kostu handia dela eta, proiektua bertan behera geratu zen.
Navajoita
Navajoita oxido motako minerala da.
Nizas (Hérault)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 6 administrazio publikoko enpresak ziren.
Middle Point (Ohio)
Middle Point Ohioko herri bat da. Van Wert konderrian kokatua dago. 2010ean 576 biztanle zituen, 1.45 kilometro koadrotan banatuta.
Nizas (Hérault)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Nizas udalerrian 33 nekazaritza-ustiategi zeuden, 380 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maysan probintzia
Maysan probintzia (ميسان, Maysān) Irakeko gobernazioetariko bat da. 16.072 km²-ko azalera dauka, eta 2014. urtean 1.412.234 lagun bizi ziren lurraldean. Probintziako hiriburua Amara da.
Navajoita
Ezaugarriak
Navajoita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 da.
Orbessan
Orbessan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Iruñeko tranbia
Eraikiz gero, 65 geltoki izango zituen, horietatik 5etan bi linea geldituko ziren eta batean RENFErekin lotura egongo zen.
Orbessan
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 108 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 106 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 100 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Iruñeko tranbia
Historia
Iruñerriko tranbiaren proiektua hiriburuko alderdi politiko nagusiek proposatutako ekimena izan zen, eta Nafarroako Gobernuko Herri Lan, Garraio eta Komunikazio Departamentuak aztertu zuen, Iruñerriko metropoli-eremuaren barruko joan-etorrietan garraio publikoaren erabileraren ehunekoa handitzeko eta Nafarroako hiriburuaren etorbide nagusietako batzuek jasaten dituzten zirkulazio-arazoak arintzeko tranbia sarea eraikiz. Foru gobernuak bideragarritasun azterketa bat eskatu zuen, eta tranbia Iruñerrian ezartzeko proposamenak "arrakasta izateko aukera asko" dituela esan zuen. Ikerketak bi line trazatu zituen, bata ekialdetik mendebaldera eta bestea iparraldetik hegoaldera, metropoli eremuko biztanlegune nagusiak zeharkatuko zituena. Era berean, hirugarren linea erradial bat sortzeko aukera planteatu zen, bi linea nagusiak lotzeko balioko zuena. Obren aurrekontua 120 milioi eurotik gorakoa izango zela kalkulatu zuten, eta lehen bi lineen luzera osoa 25 kilometro ingurukoa izango zela.
Castel Colonna
Castel Colonna Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castel Colonnak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Iruñeko tranbia
Historia
Azterlan berean, ipar-hego linea Iruñearen erdian lurperatzeko aukera agertzen zen, Alde Zaharraren azpitik igaroz Arrotxapea auzoa Autobus-geltokiarekin lotuko zuen tunel batetik.
Orbessan
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 172 ziren, horien artean 131 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 131 pertsona aktiboetatik 122 lanean zeuden (64 gizon eta 58 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Iruñeko tranbia
Historia
Tranbiaren proiektua izan zen alderdi politiko nagusiak 2007ko udal eta foru hauteskundeak Hego Euskal Herrian ados egon ziren gaietako bat.
Orbessan
Diru sarrerak
2009an Orbessan udalerrian 95 unitate fiskal zeuden, 245 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.216 euro zen.
Iruñeko tranbia
Historia
2008ko ekainaren 5ean, Nafarroako Gobernuak Iruñeko metropoli-eremuan tranbia-sare bat jartzeari uko egiteko erabakia iragarri zuen, inbertsio-bolumen handia (700 milioi euro) eta eraikuntzak hirirako izango lukeen hirigintza-inpaktua kontuan hartuta. Foru Gobernuak iragarri zuen alternatiba ekonomikoagoak eta sinpleagoak aztertzen ari zela, hala nola autobus erreiak jartzea etorbide nagusietan.
Proiektua
Sareak hiru line izango zituen. Horietatik, <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6.5px 2px 6.5px; background-color: #2dbe2cff; color: #ffffff; border-radius:10px">a eta <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6px 2px 6px; background-color: #f00f18ff; color: #ffffff; border-radius:10px">b bakarrik eraikiko ziren lehen fasean, eta <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6px 2px 6px; background-color: #b7128eff; color: #ffffff; border-radius:10px">c bigarren faserako utziko zen. Lehenengo biek sarea bi ardatzen bidez egituratuko lukete (iparralde-hegoalde eta ekialde-mendebalde), eta ardatz bakoitzak "Y" forma izango luke, Gasteizko tranbiaren antzekoa, baina ez du enbor komunik bi lineetarako.
Orbessan
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Iruñeko tranbia
<span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6px 2px 6px; background-color: #f00f18ff; color: #ffffff; border-radius:10px">b linea
Bigarren linea Zizur Nagusia urbanizazioaren erdian hasiko litzateke, Erreniega parkean. Handik, autobidetik gertu, Etxabakoitzera jaitsiko dira, eta bertan izango dira Iruñeko auzo berria eta abiadura handiko geltoki berria. Ondoren, Arostegi etorbidetik igoko zen Pio XII.a etorbideraino eta Iturrama, Ermitagaña eta Donibane auzoak zeharkatuko zituen, Antso Azkarra etorbidearen inguruan <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6px 2px 6px; background-color: #b7128eff; color: #ffffff; border-radius:10px">c linearekin lotuz, ondoren Armada etorbidea hartu eta Yanguas y Mirandara iristeko, <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6.5px 2px 6.5px; background-color: #2dbe2cff; color: #ffffff; border-radius:10px">a linearekin lotuz. Ondoren, Oliveto Kontea eta Bexe Nafarroa etorbideak hartu eta Merindadeetara iritsi zen. Bertan, bi adarretan banatzen da. Lehenengoa Belosoko aldapatik jaisten da Burlataraino, eta handik Atarrabia eta Uharte; bigarrena Mendillorrri eta Beloso aldetik mantentzen da eta Erripagaña auzoan kokatzen da Sarrigurenera iristeko.
<span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6px 2px 6px; background-color: #b7128eff; color: #ffffff; border-radius:10px">c linea
Hirugarren line hau zirkularra izango litzateke. Txantrean hasiko litzateke, Mugazuri kalean, Orvinara igo eta lehen aldiz <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6.5px 2px 6.5px; background-color: #2dbe2cff; color: #ffffff; border-radius:10px">a linearekin konektatzeko, zehazki, bertako Txantreako adarrarekin. Ondoren, Atarrabia etorbidea hartuko zuen Antsoainera iritsi arte, eta, hortik, Martzelo Zelaieta etorbidea Arrotxapetik, Lauhaizeko <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6.5px 2px 6.5px; background-color: #2dbe2cff; color: #ffffff; border-radius:10px">a lineako beste adarrarekin lotzeko. Jarraian, Sanduzelai etorbidetik sartuko zen Sanduzelaira, eta Nafarroa etorbidearekiko bidegurutzeraino iritsiko zen. Handik Nafarroa etorbidera sartuko zen, Sanduzelaiko zubitik ibaia zeharkatuz eta Donibaneraino igoz. Handik, Martin Azpilkueta kalea inguratu eta Antso Azkarra etorbidera iritsiko gara. Etorbide horretan, Pio XII.arekin gurutzatzeak linea horren eta <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6px 2px 6px; background-color: #f00f18ff; color: #ffffff; border-radius:10px">b linearen arteko lotura egiten du. Ondoren, Iturramatik jarraitu eta Eneko Arista kalean sartu, Iturrama kalera jaitsi eta Azpilagañara jaitsi ahal izateko. Zaragoza etorbidea zeharkatu ondoren, Arrosadian sartu eta Blas de Laserna kaletik Tomas Caballero parkeraino igotzen da, non <span style="white-space: nowrap; font-weight:circle; font-size: 100%; padding: 2px 6.5px 2px 6.5px; background-color: #2dbe2cff; color: #ffffff; border-radius:10px">a lineako enborrarekin bat egiten duen. Ondoren, igotzen jarraitzen du eta Joan Paulo II.a etorbidea hartzen du Lezkairura jaisteko. Han, Alfredo Landa parkearen parean biratu eta Katalunia kalea hartzen du Eguesibar kaleraino, non berriz ere iparralderantz jotzen duen Mendillorriraino igotzeko.
Orbessan
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 margolaria.
2000. urtean Orbessan udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 350 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Basogabetze
Basogabetzea edo deforestazioa gizakiaren jarduerak eragindako baso eremuen soiltzea da, hainbat arrazoiengatik: gizakiak landatzeko behar dituen lurrak handitzea, egurraren beharra eta industria batzuen mozketa masiboak, besteak beste.
Historia
Gizakiak aspalditik eduki du egurraren beharra, sua egiteko, batetik, eta eraikuntza material gisa, bestetik. Nolanahi ere behar horiek asetzeko behar zuten egur kopurua ez zen oso esanguratsua.
Duela zortzi bat mila urte nekazaritza garatzen hastearekin batera, gizakia basoak soiltzen hasi zen, eta oraindik neurri txikian bazen ere -artean ez zuten tresneria egokirik-, bere eragina jada esanguratsua zen.
Lurreko eskualde epeletako nekazaritza, basoa suntsitu eta lurraren emankortasuna baliatuz azkartu da. Ingalaterrako baso eremu handienak 1350ean galdu ziren. Europako gainerako herrialdeetan eta Ipar Ameriketan, XVIII eta XIX. mendeetan gertatu zen baso galera handiena, lur sailak zabaldu eta landu beharrez, industria hiriak elikagaiz, erregaiz eta eraikuntzarako materialez hornitzeko. 1900ean, Britainia Handian, baso eremua lurralde eremu osoaren % 5 besterik ez zen, eta gaur egun % 10 da. Baso galeraren prozesuak suntsitzaileagoak dira tropikoetan. Tropikoetako basoetako lurrak, oro har, eskualde epeletakoak baino askoz meheagoak dira, ez hain emankorrak, eta errazago higatzen dira, lixibiazioz. Kolonizazio garaiko politikak, «baso oparoa, lur emankorrak» okerreko ustean oinarrituta, produktu komertzialak lantzeko soildu zituen basoak, eta horren ondorioz, leku askotan, lurra ahitua dago. Tropikoetako baso galera 1950 ingurutik aurrera azkartu zen batez ere, makina astunen laguntzarekin.
Egungo egoera
Gaur egun, batez ere, baso soiltzea Hego Amerikan, Asian, eta Afrikan gertatzen da. Lur osoko heren bat okupatzen dute zuhaitzek, hau da, 4000 milioi hektarea.
Garatu gabe dauden herrialdeen basoetan, hauek garatzeko aitzakiarekin zuhaitzak mozten dituzte, errepideak edo leku urbanizatuak egiteko. Garatuta dauden herrialdeetan aldiz, beste kausa batzuk daude, hala nola, euri azidoa, zeinak urtero hainbat hektarea suntsitzen dituen. Herri garatuetan baita, gizarteak ezartzen duen presioarengatik, gobernuak zona batzuk berriz landatu ditu, parke natural eta turistentzat leku bihurtuz.
Afrika
Afrikan, 2000 eta 2005 bitartean, 4 milioi hektarea moztu ziren urtero, hau da, orain arte mundu guztian moztu den herena. Gaur egun munduan 306 milioi ziurtagiri-baso daude, eta Afrikari 3 milioi dagozkie, hau da, %1, gehienak zuhaitz landatuak direlarik.
Duela gutxi Afrikan deforestazioaren eta desertizazioaren kontrako neurriak hartzen hasi ziren. Horregatik, Afrikako ia herri guztiek sinatu dute duela urte batzuk sortutako iniziatiba bat. Dagoeneko plan batzuk martxan jarri dituzte, batzuetan beste kontinente batzuen laguntzaz.
Iruñeko tranbia
Laudorioak
Hona hemen proiektu honen aldeko argudio nagusietako batzuk:
Kritikak
Proiektu horren aurkako zenbait argudio nagusi hauek izan ziren:
Lautréamonteko kondea
Lautréamonteko kondea (benetako izena: Isidore Lucien Ducasse; Montevideo, 1846ko apirilaren 4a - Paris, 1870eko azaroaren 24a) Frantziako poeta izan zen. 1867an, Parisen bizilekua harturik, alde batera utzi zituen matematikako eta natur zientziako ikasketak, eta literaturgintzari lotu zitzaion. 1868. urtean eman zuen argitara, izenpetu gabe, bere lehen obra (Chants de Maldoror). Urtebete geroago, plazaratu zuen aipatutako obra Lautreamonteko kondea ezizenaz. 1870ean plazaratu zuen Poésies liburua, bere izen deiturez.
Konstantinoplaren okupazioa
Konstantinopla edo Istanbulen okupazioa (1918ko azaroaren 12a - 1923ko urriaren 4a) Lehen Mundu Gerraren osteko gertakaria izan zen. Otomandar Inperioaren hiriburua, britainiar, frantses, italiar eta greziar indarrek okupatu zuten, Mudroseko Armistizioarekin bat etorriz, Lehen Mundu Gerran Otomandar Inperioaren parte hartzeari amaiera emanez. Lehen tropa frantziarrak 1918ko azaroaren 12an sartu ziren hirian, eta ondoren britainiarrak hurrengo egunean. Tropa italiarrak Galatan lehorreratu ziren 1919ko otsailaren 7an.
Basogabetze
Europa
Gaur egun, munduko basoetako baliabideen laurdena Europan dago, laurden horren zatirik handiena Errusiar Federazioan aurkitzen delarik. Europan baso-soiltzea ez da arazo larri bat, herri guztietan fenomeno hori zailtzen duten hainbat lege daudelako. Lege horrek, gainera, urtero hainbat zuhaitz landatzera behartzen dituzte herrialdeak. Horregatik arazoa ez da hain larria. Nahiz eta baso-soiltzea eragozteko hainbat neurri egon, ekidin ezinak dira naturan gertatzen diren hainbat fenomeno, besteak beste, suteak, izurriak, eta ekaitz elektrikoak.
Konstantinoplaren okupazioa
Tropa aliatuek Istanbuleko banaketetan oinarritutako zonak okupatu zituzten eta administrazio militar aliatua ezarri zuten 1918ko abenduaren hasieran. Okupazioak bi etapa izan zituen: Armistizioaren araberako hasierako fasea 1920an akordio formalago batera igaro zen, Sèvresko Itunaren arabera. Azkenik, Lausanako Itunak, 1923ko uztailaren 24an sinatuak, okupazioa amaitu zuen, abuztuaren 23an erretiratzea hasita. Aliatuen azken gudarosteek 1923ko urriaren 4an utzi zuten hiria, eta Ankarako gobernuaren lehen tropak, Şükrü Naili Pasharen agindupean 1923ko urriaren 6an egin zuten zeremonia batekin sartu ziren hirian. Egun honi Istanbulen Askapen Eguna deritzo Turkian.
Basogabetze
Europa
Ikerketa batzuen arabera, Iberiar Penintsulan eta Errusiar Federazioan hurrengo urteotan suteen gehikuntza egongo da, aldaketa klimatikoaren erruz.
Konstantinoplaren okupazioa
1918an lehen aldiz aldatu zen hiriaren jabetza Konstantinoplaren erorketatik (1453). Esmirnaren okupazioarekin batera, Turkiako Mugimendu Nazionalaren sorrera bultzatu zuen, Turkiako Independentzia Gerran amaitu zena.
Basogabetze
Asia
Munduko basoen %18,6 Asian daude, guztira 734 milioi hektarea. 2005ean, 2000.urtean baino 3 milioi hektarea gehiago zeuden. Zifra hau, Txinan landatutako zuhaitzen ondorioa da, beste herrialde batzuk emandako laguntzaren ondorioa izateaz gainera.
Herrialde batzuk, Asia k bezala, baso-soiltzea gelditzea lortu dute, baina badaude errekurtsorik gabeko beste batzuk. Horren ondorioz, askoz gehiago kostatzen zaie katastrofe hau gelditzea eta errekurtsoak dituzten herrialdeen laguntza ezinbestekoa zaie, izan ere, basoak garrantzi handia dute gure ekosisteman.
Motak
Eskualde tropikaletako nekazari txiki ibiltariek basoa soilduz erraz lortzen dituzte lur sail berriak, eta horrela galdu dituzte Afrika eta Asiako basoen % 45. Sail horiek urte gutxi batzuetan landu ondoren, lurra belarra eta sasiak emateko gauza besterik ez da, eta nekazariek beste baso batzuetara jo behar izaten dute, basoa bota eta lur sail berriak erraz lortzeko. Zur ustiategiak dira baso galeraren beste erantzule nagusietako bat Asiako hego-ekialdean, Afrika erdian, eta, 1990. urte inguru arte behintzat, Afrika mendebaldean. Ipar Ameriketako ipar-mendebaldeko eta Siberiako zur ekoizleek, zuhaitzak moztu ondoren, beste batzuk sartzen dituzte, edo bestela basoa berez erna dadin uzten dute, baina bien bitartean lurra higatuz eta degradatuz doa. Emankortasun urriko lurretako baso galera ere epe motzera baizik ez da onuragarria. Hala ere, ongi planifikatua dagoenean, onura iraungarriak atera daitezke, kautxu eta olio palmondoen sailetan bezala, lurra ontzen eta ura atxikitzen dutelako. Mundu osoan, baina Asiako hego-ekialdean eta Hego Ameriketan batez ere, baso eremu handiak bota dira bertan beste zuhaitz mota batzuk, etekin handiagoa ematen dutenak, sartzeko gero, baina egun ez da hainbeste gertatzen hori, basogintzako arduradunak berak horrek dakarren kostu sozialaren eta ingurumenari egiten dion kaltearen jakitun baitira. Landutako zuhaitz sailek zuhaitz mota bakarrekoak izaten dira sarritan, adin batekoak guztiak, eta horrela ezinezkoa da jatorrizko basoaren ekosistema garapen maila guztietako landare eta animalia mota ugari dituena berregitea. Iparraldeko koniferoen basoetan eta Britainiar Columbiako baso epeletan (probintzia horretan 2.200 km² baso mozten da urtean, probintziako baso eremu osoaren % 1, zuhaitzak mozten dituzten enpresak bost urteko epean soildutako eremu osoa berriro landatzera behartu zituzten 1987. urtean. Halaber, ahalegin handiak egiten ari dira jatorrizko zuhaitz moten ugaritasuna bere horretan gordetzeko. Egoera antzekoa da Ipar Ameriketan eta Europan: baso eremuak ez du gorabehera handirik izan aspaldi honetan, baina baso zaharrak urritzen ari dira egunetik egunera, eta baso berriek hartzen dute haien lekua. Baso galera dela eta, tirabira handiak sortu izan dira, mozketaren aldekoen eta aurkakoen artean. 1993an, Clayoquot Sounden, Vancouverko uhartean, 700 lagun atxilotu zituzten baso epeleko eremu erabili gabe batean zuhaitz mozketa eragozten saiatzeagatik. 1970–1990 bitarteko urteetan, Brasilen eta Erdiko Amerikan, baso eremu handiak moztu ziren larreak lortzeko. Horren bultzatzaile nagusiak gobernuak berak izan ziren, etxalde handiak sortu nahi baitzituzten. Afrika idorrean ere basoak erretzen dituzte larreak lortzeko. Himalaian eta Andeetan erregaia lortzeko moztu izan dira zuhaitzak, eta egun baso galera izugarria da. Baso galera eragin duen beste faktore garrantzitsu bat errepideak zabaltzea eta urtegiak eraikitzea izan da. Askotan galeraren eragileak bata bestearen ondotik gertatzen dira. Errepidea zabaltzeak zur ekoizpena ekartzen du ondotik, eta soilguneak zabaltzean nekazaritza dator atzetik. Tropikoetan moztutako basoen erdiak nekazaritzarako moztu dira.
Zergatikoak
Baso galera eta degradazioa adierazle politiko, merkatuko eta instituzionalen erantzun gisa sortzen dira. Hauek jendea baso aldera bultzatzen dute ekonomia edo gizarte egoera zailetan, irabaziak (baso ustiapenaren eta galeraren ondoriozkoak) erraz lortzeko aitzakiarekin. Ekonomia politika askok ez dituzte aintzat hartzen basoen balioak, eta sarritan merke zurrean uzten dituzte ustiapen eskubideak, eta baso galerak beste erabilera batzuetarako izan ditzakeen onurei behar baino balio handiagoa ematen diete. Hala, elikagaien prezioa jaisteko laguntzak ematen dituzte, baina, aitzitik, basoak zaintzeko, ez. Basoen jabetzari eta erabilera eskubideei buruzko segurtasunik ezak ere neurriz gain ustia daitezen dakar berekin. Politika batzuek basoa soiltzea ere eskatzen dute, jabeak lurra "hobetu" duelako froga gisa. Faktore gehiago ere badira, baina horiek dira nagusiak.
Ondorioak
Basogabetzearen ondorioak maila askotan eragiten dute:
Kliman
Zuhaitzek eta beste landareek oxigenoa sortzen dute, gizakiek eta animaliek bizitzeko beharrezkoa duten gasa. Zuhaitzak mozten direnean, oxigeno gutxiago iristen da atmosferara. Zuhaitzek karbono-dioxidoa xurgatzen dute gainera, berotze globala izenez ezagutzen den arazoaren eragiletako bat dena. Erretzen direnean, berriz, zuhaitzek karbono-dioxidoa atmosferara isurtzen dute.
Egindako ikerketa batzuek erakutsi dute deforestazioaren fenomenoak asko eragin dezakeela, adibidez, leku batean erortzen den euri kopuruan eta beste fenomeno klimatiko batzuetan, beti ere aldaketa horiek ekosistema zabal bat abarkatzen dutelarik. Hau azaltzeko erabiltzen den argumentua da landare-estalkiaren handitze batek euri tasa handitu eta landare-estalkiaren gutxitze batek, aldiz, gutxitu dezakeela.
Higaduran
Mendi-hegal aldapatsuetan egiten diren basogabetzeek higadura eragin dezakete. Zuhaitzek lurrari eusten ez diotenez, lurra higatu daiteke. Eurite bortitzen ondorioz, lurra maldetan behera joan daiteke eta soroak, etxeak eta bizitzak suntsitzen dituzten lur-jausiak sortzeko arriskua dago.
Chantes
Chantes Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Basogabetze
Habitataren galeran
Hainbat izaki bizidun mota desagertu dira basogabetzearen ondorioz, oihan tropikaletan gehienbat. Gainera, basogabetzeak oihanetan bizi diren pertsonen bizimodua ere aldatu dezake.
Chantes
Biztanleria
2007an Chantes udalerrian erroldatutako biztanleak 106 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Basogabetze
Kontrolatzeko ahaleginak
Baso galeraren arazoari aurre egiteko ikuspegi tradizionalek lege eta araudietan jarri dute indarra, baina legeok betearazteko ez da behar beste indar egiten, eta talde ahaltsuenek nola edo hala saihesten dituzte. Herrialde pobreetan laguntza programetan jarri da indarra, Baso Tropikalen Nazioarteko Programan batez ere. Baina laguntzok ez dira aski izan baso galera gerarazteko. Egun, basogintzako agiria eta zurari etiketa jartzea proposatzen da, adibidez, basoaren gestio iraunkorretik sortutako produktuak bultzatzeko. Gainera, baso galera eragile askoren emaitza denez, plangintza orokor baten beharra ikusten da, eragile horietako bati bakarrik aurre eginez gero nekez lortuko baita arazoa konpontzea. Ahalegin handia egin beharra dago basogintzaren gestio iraunkorra lortzeko, ingurumena babesteko helburuen eta helburu sozial eta ekonomikoen artean halako oreka bat lortzeko. Nazio Batuen proposamenetako bat da herrialde bakoitzak bere ekosistema bereziaren % 12ri gutxienez eustea. Zenbait herrialde basoek eskaintzen dituzten onurak balioztatzen ari dira, Baso Jabetza Iraunkorra, hau da herrialde bakoitzak orain eta etorkizunean, bai babesteko bai produzitzeko, beharko duen baso eremuaren luze-zabalera, eta basoaren erabilerako estandarrak zehazten alegia.
Entziklopedia
Entziklopedia giza jakintzaren bilduma bat da. Hitza grezierazko enkyklios paideia terminotik dator (hitzez hitzeko itzulpena "guztia zirkulu batean" da; esanahia, aldiz, "hezkuntza orokorra" da).
Chantes
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Entziklopedia
Printzipioz, entziklopedia bat ez da hiztegi baten antzekoa, hiztegiaren helburua hizkuntza bateko hitzen zentzua eta erabilera adieraztea baita, eta, beraz, itzulezina da hiztegi gisa; entziklopedia, berriz, munduko eta kulturako gauza edo errealitateei buruzkoa da. Hala ere, bereizketa hori ez da zurruna, hiztegi batek "hitzak zer esan nahi duten eta nola erabiltzen diren zehazteko beharrezkoak diren neurrian gauzak landu" behar dituelako, eta hiztegi moderno askok beren izaera entziklopedikoa nabarmendu behar dutelako, hala nola Le Petit Larousse, liburuki bakar batean ahalik eta informazio gehien eskaintzeko.
Chantes
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak