cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filosofia
Filosofiaren adarrak
Galdera filosofikoak zenbait adarretan multzokatu daitezke. Talde horiek aukera ematen diete filosofoei antzeko gaiak jorratzeko eta galdera beretan interesa duten beste pentsalari batzuekin elkarrekin aritzeko.
Yosemite Parke Nazionala
Izotza eta ura
Prozesu hidrikoak (glaziazioa, uholdea eta ibaiaren eragina barne) parkeko paisaien sorkuntzaren funtsezkoak izan dira. Lekuak 3.200 aintzira ditu, eta 2.700 km erreka.
Julia Lazaro
Biografia
Jostuna zen ogibidez. Espainiako Alderdi Komunista ko kidea eta UGT sindikatuko kidea izan zen. Espainiako Gerra Zibila lehertzean Milizietako 5. erregimentuan parte hartu zuen.
Yosemite Parke Nazionala
Izotza eta ura
Hezeguneak haranaren behealdean daude eta orokorrean noizbehinkako uholde eta lurpeko ur mugimenduen bitartez erreka eta aintziretara hidrologikoki loturik daude. Larreetako bizileku edo habitatak 900 eta 3.500 metro arteko garaieran banatuta daude eta hezeguneak dira oro har.
Ur-jauziak dituzten harkaitz egitura ugari daude, bereziki apiril, maiatz eta ekainean, elurra urtzen denean. 782 metrorekin, Yosemiteko ur-jauzia Ipar Ameriketako garaiena da eta munduko hirugarrena. Haran berean Ribbon ur-jauzia dago, eta nahiz eta aurrekoak baino ur emari apalagoa izan, parkeko jauzi bertikal garaiena da (492 m).
Parkeko glaziarrak erlatiboki txikiak dira eta ia beti itzalpeko guneetan daude. Lyell glaziarra (65 hektarea) Sierra Nevadako handiena da. Yosemiteko glaziarretako bat bera ere ez da lekuaren paisaiako formazioan arduradun izan ziren Glaziazio Arokoen osteratzetakoa. Horiek glaziazio handiaren urtze ondorengo ataletako batean osatu ziren. Berokuntza globalak mundu osoko glaziarren neurri eta kopurua murriztu du. Yosemiteko glaziar asko galdu egin dira, John Muirrek 1871an aurkitu eta gune hartako glaziarren jatorriaren bere teoria indartu zuen Merced glaziarra barne, eta oraindik dirauten askok dagoeneko beren azaleraren % 75 galdu dute.
Klima
Parkeak klima mediterraneoa du. Beraz, eurite garaia negu leunean izaten da, eta gainerako urtaroak nahiko lehorrak izaten dira (udako hilabete beroenetan euriteak % 3koak baino eskasagoak izaten dira). Euri-jasak 2.400 metro inguru arte lurraldearen garaieraren handitzearekin bat gehitzen dira, eta handik aurrera eta goi gailurretaraino murriztuz doaz. Euri kopurua 1.200 metro garaierako 915 mm-tik 2.600 metro garaierako 1200 mm-tarako tartean egoten da. Elurra, berriz, azaroko hilabete arte lurrean ez da mamitzen, baina negu osoan pilatu eta martxoaren amaiera edo apirilaren hasiera arte bertan dirau.
Lurraldearen garaiera gorantz doan heinean, tenperatura jaitsi egiten da. Yosemite Ozeano Baretik 160 km eskasera dagoenez, muturreko tenperaturak moderatuak izaten dira. Udan, Kaliforniako kostaldeko gune antizikloniko batek Sierra Nevada aire masez hornitzen du: horrela, Yosemiteko eremuak haize lehor eta garbiaz goza dezake.
Eguneko tenperatura 2.600 metroko garaiera duen Tuolumne Meadowsko gunean -3,9 eta 11,5 °C artekoa izaten da. Wawomatik hurbil dagoen hegoaldeko sarreran (1.887 metroko garaierarekin) tenperaturaren batezbestekoa 2,2 – 19,4 °C artekoa da. 2.440 metro baino gehiagoko garaiera duten guneetan udaldeko ekaitzek urtaro honetan ohikoak diren tenperatura bero eta lehorrak arindu egiten ditu. Landaredi idor, hezetasun baxua eta ekaitz elektrikoetan sortzen diren tximistek maizko suteak sortzen dituzte.
Julia Lazaro
Biografia
Julia Lazaroren bizitzak Juana Doña idazlearen “Desde la Noche y la Niebla” nobelako hainbat pasarte inspiratu zituela uste da.
Puerto Rico
Biztanleak
Gaztelania eta ingelesa Puerto Ricoko hizkuntza ofizial gisa erabili izan dira 1902. urteko elebitasun legearen arabera. 1991ko apirilaren 5ean, ordea, Rafael Hernández Colón gobernariak lege hura baliogabetu zuen, eta gaztelania hartu da hizkuntza ofizial bakartzat. Biztanle asko elebidunak dira, baina gaztelania erabiltzen dute biztanle eta komunikabide gehienek. Puerto Ricoko konstituzioak erlijio askatasuna bermatzen du.
Yosemite Parke Nazionala
Ahwahneechee indiarrak eta Mariposako Gerra
Arkeologia aurkikuntzek diotenez, Yosemite harana gizakien bizileku izan da 3.000 bat urtez; hala ere, lehenengo bisitariak beharbada duela 8.000 – 10.000 urte iritsiko ziren. Bertako biztanleak ahwahneechee zeritzoten beren buruari, hau da, «Ahwahneeko biztanleak».
Puerto Rico
Administrazioa
Puertorricarrak Estatu Batuetako herritarrak dira, baina ez dute hango hauteskundeetan botoa emateko eskubiderik. 1952. urteko konstituzioaren arabera gobernariak du aginpide eragilea. Bestalde, Puerto Ricok Estatu Batuetako Kongresuan hitz egiteko eskubidea du, ez, ordea, botoa ematekoa. Gudarostea, dirua, Estatu Batuetako estatuekiko merkataritza harremanak, eta garraiobideak Estatu Batuetako gobernuaren mende daude. Estatu Batuetako gudarosteak itsasontzi eta hegazkin baseak ditu Puerto Ricon. Estatu Batuekin elkartua dagoenez, Puerto Ricoko biztanleek hango gizarte babesaren laguntza gehiena jasotzen dute, baina Estatu Batuetako biztanleek jasotzen dutenaren batez bestekoa baino gutxiago, hala ere.
Thamnodynastes ceibae
Thamnodynastes ceibae Thamnodynastes generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Puerto Rico
Banaketa administratiboa
Puerto Rico 78 udalerritan banatuta dago. Udalerri bakoitzen alkatea eta "udal legealdi" bat (Legislatura Municipal) hautatzen da, lau urtean behin. Hiri nagusiak San Juan (hiriburua), Guaynabo, Bayamón, Carolina, Caguas, Mayagüez, Ponce, Cataño, Trujillo Alto eta Arecibo dira. Puerto Ricok bi udalerri-uharte ditu, Vieques eta Culebra, uharte nagusiaren ekialdean.
Hauek dira udalerriak:
Filosofia
Filosofiaren adarrak
Zatiketa horiek ez dira ez zehatzak ez baztertzaileak. (Filosofo bat Kanten epistemologian, Platonen estetikan edo filosofia politiko modernoan espezializa liteke). Gainera, ikerketa filosofiko horiek elkarren artean eta beste ikerketa batzuekin gainjartzen dira batzuetan, hala nola zientziarekin, erlijioarekin edo matematikarekin.
Estetika
Estetika "arteari, kulturari eta naturari buruzko hausnarketa kritikoa" da. Artearen izaera, edertasuna eta gustua, gozamena, balio emozionalak, pertzepzioa eta edertasunaren sorkuntza eta hautematea lantzen ditu. Zehaztasun handiagoz definitzen da balio sentsorial edo sentsorioemozionalen azterketa gisa, batzuetan zentzu- eta gustu-judizio deritzenak. Bere zatiketa nagusiak artearen teoria, literatura-teoria, zinearen teoria eta musikaren teoria dira. Artearen teoriaren adibide bat artista edo mugimendu artistiko jakin baten lanaren azpian dauden printzipioen multzoa bereiztea da, estetika kubista kasu.
Jesu Kristoren imitazioa
Jesu Kristoren imitazioa, jatorrizko latinez De imitatione Christi, Tomas Kempiskoa fraide katolikoak 1418. urtean idatzitako liburu izpirituala da. Eliza Katolikoan gehien irakurri den liburuetako bat da, Bibliaren ondoren.
Meigs (Georgia)
Meigs  Georgiako estatuko hiri bat da. Bryan konderrian kokatua dago. 2010ean 1,035 biztanle zituen, 4.03 kilometro koadrotan banatuta.
Filosofia
Etika
Etika, filosofia morala ere esaten zaio, jokabide ona eta txarra, balio zuzenak eta okerrak eta asmatzea eta akatsa zer diren aztertzen du. Ikerketa primarioetan, bizitza on bat nola bizi eta moraltasun-estandarrak nola identifikatu aztertzen da. Horrez gain, bizitzeko modu hoberik edo estandar moral unibertsalik dagoen ere ikertu behar da, eta, baiezkoan, nola ikasten dugun horri buruz. Etikaren adar nagusiak etika normatiboa, metaetika eta etika aplikatua dira.
Ekintza morala osatzen duenari buruzko etikaren hiru ikuspegi nagusiak hauek dira:
Epistemologia
sE
szep filosofikoaizismoa, ezagutzari buruzko baieztapen batzuei edo guztiei buruzko zalantzak sortzen dituena, gai interesgarria izan da filosofiaren historian zehar. Goiz sortu zen filosofia presokratikoan, eta Pirrorekin formalizatu zen, eszeptizismo filosofikoko lehen mendebaldeko eskolaren fundatzailearekin. Leku nabarmena du René Descartes eta David Hume filosofo modernoen lanetan, eta gai nagusia izaten jarraitu du gaur egungo eztabaida epistemologikoetan.
Eztabaida epistemologiko garrantzitsuenetako bat enpirismoa eta arrazionalismoa dira. Enpirismoak behaketaren ebidentzia azpimarratzen du, esperientzia sentsorialaren bidez, ezagutza-iturri gisa. Enpirismoa a posteriori lortutako ezagutzarekin lotzen da, eta ezagutza hori esperientziaren bidez lortzen da (ezagutza zientifikoa bezala). Arrazionalismoak arrazoia azpimarratzen du ezagutza-iturri gisa. Arrazionalismoa a prioriko ezagutza batekin lotzen da, esperientziarekin (logikarekin eta matematikarekin bezala) independentea den ezagutza batekin.
Epistemologia garaikidean, funtsezko eztabaida bat dago sineste bat ezagutza bihurtzeko beharrezko baldintzei buruz, egia eta justifikazioa barne har ditzakeena. Gettierren arazoa konpontzeko saiakeren emaitza izan zen, hein handi batean, eztabaida hori. Eztabaida garaikideen beste gai komun bat erregresioaren arazoa da, edozein sinesmen, adierazpen edo proposamenen froga edo justifikazioa eskaintzean gertatzen dena. Arazoa da justifikazio-iturria edozein dela ere, iturri hori justifikaziorik gabe erabili behar dela (kasu horretan, sinesmenaren oinarri arbitrariotzat hartu behar da), edo justifikazio gehigarriren bat izan behar duela (kasu horretan, justifikazioak arrazoibide zirkular baten emaitza izan behar du, koherentzian bezala, edo erregesio infinitu baten emaitza, infinitismoan bezala).
Metafisika
Metafisika errealitatearen ezaugarri orokorrenak aztertzea da, hala nola existentzia, denbora, objektuak eta haien propietateak, osotasunak eta haien zatiak, gertaerak, prozesuak eta kausalitatea eta gogoaren eta gorputzaren arteko harremana. Metafisikak kosmologia, munduaren osotasuna eta ontologia, izatearen azterketa eta espazioaren eta denboraren filosofia hartzen ditu bere baitan.
Eztabaidarako puntu garrantzitsu bat errealismoa da, zeinak esaten baitu badirela entitate batzuk euren inguruko pertzepzio mentala edozein dela ere, eta idealismoa, errealitatea mentalki eraikia dela dioena edo, bestela, materiagabea. Metafisika identitatearen gaia da. Esentzia da objektu batek funtsean duen ezaugarri bat, galtzen badu bere identitatea ere galtzen duena; istripua, berriz, objektuak duen propietatea da, eta hori gabe objektuak bere identitatea gorde dezake oraindik. Partikularrak espazioan eta denboran existitzen direla esaten den objektuak dira, objektu abstraktuak ez bezala, hala nola zenbakiak; eta unibertsalak ez bezala, banako askok partekatzen dituzten ezaugarriak direla, hala nola gorritasuna edo generoa. Unibertsal eta objektu abstraktuen existentzia mota, halakorik bada, eztabaidagai bat da.
Logika
Arrazoibidea eta argumentua aztertzea da logika.
Arrazoibide deduktiboa da, zenbait premisa kontuan hartuta, ondorioek ezinbestean zerikusia dutenean. Inferentzia-arauak erabiltzen dira ondorioak ateratzeko, hala nola, modus ponens, non "A" emanda "baldin eta A orduan B", ondorioztatu behar dugun "B".
Arrazoibidea zientzia, gizarte zientzia eta hanitate guztien funtsezko elementua denez, logika zientzia formal bihurtu zen. Azpieremuetan logika matematikoa, logika filosofikoa, logika modala, logika konputazionala eta logika ez-klasikoa sartzen dira. Matematikaren filosofiaren galdera garrantzitsu bat da ea matematika-entitateak objektiboak eta aurkituak diren, errealismo matematiko deritzenak, edo asmatuak, antirealismo matematiko deritzenak.
Jesu Kristoren imitazioa
Euskarazko itzulpenak
XVII-XIX. mendeetan euskarara gehien itzuli zen liburua izan zen; gutxienez bost itzulpen izan ziren guztira:
Filosofia
Adimena eta hizkuntza
Hizkuntzaren filosofiak hizkuntzaren izaera, jatorria eta erabilera aztertzen ditu. Adimenaren filosofiak adimenaren izaera eta gorputzarekin duen harremana aztertzen ditu, materialismoaren eta dualismoaren arteko liskarrek tipifikatua. Azken urteetan, adar hau zientzia kognitiboarekin lotu da.
Zientziaren filosofia
Zientziaren filosofiak zientziaren oinarriak, metodoak, historia, ondorioak eta helburua aztertzen ditu. Azpizatiketa asko zientziaren adar espezifikoei dagozkie. Adibidez, biologiaren filosofiak gai metafisiko, epistemologiko eta etikoei buruz dihardu bereziki, zientzia biomedikoetan eta bizitzaren zientzietan.
Jesu Kristoren imitazioa
Euskarazko itzulpenak
Itzulpen guztiok garaian garaiko euskararen lekuko garrantzitsuak dira.
Puerto Rico
Politika
Egun, uharteak lau alderdi politiko ditu onetsiak: Herri Alderdi Demokratikoa (PPD), Estatu Aske Elkartua aldezten duena; Alderdi Berri Aurrerakoia (PNP), Ameriketako Estatu Batuekin estatu federal gisa batzearen zalea; Puerto Ricoko Alderdi Independentista (PIP), independentzia bultzatzen duena; eta Puertorricarrak Puerto Ricoren Alde, uhartearen estatus politikoaz ezer esan ez duena.
Filosofia
Filosofia politikoa
Filosofia politikoa gobernua eta gizabanakoek (edo familiek eta klanek) komunitateekin duten harremana aztertzea da, estatua barne. Justizia, zuzenbidea, jabetza eta herritarren eskubide eta betebeharrei buruzko galderak biltzen ditu. Filosofia politikoa, etika eta estetika tradizioz lotutako gaiak dira, balioaren teoriaren alderdi orokorraren pean, alderdi arauemaile edo ebaluatzaile bat biltzen baitute.
Yosemite Parke Nazionala
Ahwahneechee indiarrak eta Mariposako Gerra
XIX. mendean izandako Kaliforniako Urrearen Sukarrak jende zuriaren presentzia nabarmen areagotu zuen. 1851. urtean, Mariposako Gerran, Estatu Batuetako Gudarosteko maiorra zen Jim Savagek bere Mariposa Batailoia Yosemite haranaren mendebaldera gidatu zuen, Chief Tenaya buruzagiaren agintepean zeuden 200 ahwahneecheen taldea harrapatzeko asmoz. Batailoi haren barneraldia izan zen gizon zuriak haran hartan eginiko lehendabiziko sartze egiaztatua. Savagen talde erasotzaile hartako kide zen Lafayette Bunnell, konpainiako sendagilea, eta geroago haran horrek beregan piztu zituen zirrara edo eraginak idatziko zituen bere The Discovery of the Yosemite liburuan. Bunnell izan bide zen Tenaya Buruzagiarekin izan zituen elkarrizketetaz baliatuz haranaren izena eta aipamen idatzia jaso zuen lehena. Bunellek idatzi zuenez, Tenaya Buruzagia Ah-wah-nee-ko Pai-Ute koloniaren fundatzailea zen. Miwoks indiarrek (bai eta kolono zuri gehienek ere) ahwahneechee taldekoak bereziki oldarkor eta arriskutsutzat zeuzkaten, eta euren arteko mugen inguruko borrokaldiak ugariak izaten ziren. Yosemite hitza miwork hizkuntzako yohhe'meti izenenetik dator eta «hiltzaileak dira» esan nahi du. Batailoiko kideen gutun eta artikuluek harana eta haren inguruneko eremuaren berehalako ospe eta entzutea piztu zituzten.
Tenaya eta gainerako ahwahneecheetarrak berehalakoan atzeman zituzten, eta haien herrixkak erabat suntsitu; Fresnotik hurbil dagoen indiar erreserbara mugitzera behartu zituzten. Geroago ahwahneecheetar batzuei haranera itzultzea baimendu zitzaien, baina 1852ko udaberrian zortzi urre meatzariren aurkako erasoaldiaren ostean indiar haiek arazoak izan zituzten. Talde hark ekialdean dagoen Mono Lakera ihes egin zuen, eta hango mono tribukoen artean babestu ziren; baina beren babesleen zaldi batzuk lapurtu ondoren 1853an mono paiute tribukoek ahwahneecheetarrei arrastoa jarraitu eta hil egin zituzten, baina Tenaya buruzagia ere. Bizirik atera zirenak Mono Lakera itzuli ziren eta han Mono Lakeko paiute tribuarekin nahasi ziren. Gaur egun, kokagune horretan berreraikitako Indian Village of Ahwahnee herrixka dago, Yosemiteko Museoaren atzealdean.
Filosofia
Erlijioaren filosofia
Tradizioz, erlijio-kontuak ez ziren filosofiatik bertatik bereizitako eremu gisa ikusten, eta eremu bereizi baten ideia XIX. mendean baino ez zen sortu.
Yosemite Parke Nazionala
Lehendabiziko turistak
1855an James Mason Hutchings abenturazale lehiatsuak, Thomas Ayres margolariak eta beste bi abenturazalek barneraldi bat egin zuten eremu honetan, honela haraneko lehendabiziko turistak bilakatu zirelarik. Hutchingsek bizipen honi buruzko artikulu eta liburu ugari idatzi zituen eta gerora baita gune honetara zenbait txango egin ere. Ayresen margoak bertako zenbait kokaleku eta paisaien lehendabiziko irudiak izan ziren. Charles Leander Weed argazkilariak berriz 1859an Haranaren lehendabiziko argazkia egin zuen. Beranduagoko argazkilarien artean Ansel Adams dago.
Filosofia
Erlijioaren filosofia
Galderek barne hartzen dituzte Jainkoaren existentzia, arrazoiaren eta fedearen arteko erlazioa, epistemologia erlijiosoari buruzko gaiak, erlijioaren eta zientziaren arteko harremana, esperientzia erlijiosoak nola interpretatu, geroko bizitza bat izateko aukerari buruzko galderak, hizkuntza erlijiosoaren arazoa eta arimak izatea eta aniztasun erlijiosoari eta aniztasunari emandako erantzunak.
Yosemite Parke Nazionala
Lehendabiziko turistak
Orain parkearen hego-mendebaldeko zati den Wawona lehen indiarren akanpalekua zen. 1857an Galen Clark kolonoak Wanonan dagoen Mariposa Groveko Giant Sequoia eriden zuen. Etxola soil batzuk eraiki ziren, bai eta eremu hortara iristeko zenbait bide ere. 1879an Groveko gunea bisitatu nahi zuten turistei zerbitzu bat eskaintzeko asmoz, Wawona Hotela eraiki zen. Turismoa handituz zihoan neurrian, bide eta hotelak ere gehituz joan ziren.
Puerto Rico
Historia
1493ko abenduaren 19an espainiarrak uhartera iritsi zirenean arawak amerindiarrak bizi ziren han. Kristobal Kolonek Espainiako koroaren izenean hartu, eta San Juan Bautista izena eman zion uharteari. 1508an Juan Ponce de Leónek uhartearen kolonizazioa hasi zuen. Lehorreratu zen portuari Puerto Rico izena eman zion, gero uharte osoa izendatzeko erabili zena. Urte hartan bertan Caparra hiria sortu zuen, gaur egungo San Juan.
1511. urtean amerindiarrak kolonizatzaileen aurka matxinatu ziren espainiarrek encomienda izenekoetan banatu zituztelako, baina, lau urtez borrokatu ondoren, suntsitu egin zituzten. Handik urte gutxira amerindiar gehienak hilak ziren, bai gatazken bai europarrek eramandako gaitzen ondorioz. Aurkitu ziren urre meetan lan egiteko eta lurra lantzeko langileak behar zirenez, 1518an Gineako esklaboak eraman zituzten Puerto Ricora. XVI. mendearen erdialderako, ordea, urre meak ia agortuta zeuden, eta ekonomiaren oinarriak oso ahulak ziren. Gainera, bere kokalekuagatik, Puerto Rico aise menderatu zitekeen uhartea zen, eta inguruko uharteetatik joaten ziren karibe amerindiarrek ez ezik, Holanda, Ingalaterra eta Frantziako itsas-lapurrek eta kortsarioek ere eraso zioten uharteari (Sir Francis Drakek 1595ean, Cumberland kondeak 1598an, Bowdoin Hendrikek 1625ean). Segurtasun eza zela eta, espainiarrak beste kolonia batzuetara joaten hasi ziren, baina Espainiako koroak, uhartearen garrantziaz jabeturik, gotorlekuak eraikiarazi zituen XVI. mendearen bukaeratik aurrera uhartea erasoetatik babesteko. Puerto Rico Espainiako inperioaren gotorleku nagusietako bat bilakatu zen, baina gainerakoan ez zuen batere aurrerapenik izan.
Filosofia
Emakumeak filosofian
Gizonek eskuarki diskurtso filosofikoa menperatu duten arren, emakume filosofoek historian zehar parte hartu dute diziplinan. Historian zehar emakume filosofoen zerrenda izugarria da. Antzinako adibideak Hiparkia (K.a. 325 inguruan aktibo) eta Arete Zirenekoa dira. Emakume filosofo batzuk Erdi Aroan eta aro modernoan onartuak izan ziren, baina bakar bat ere ez zen mendebaldeko kanonaren parte izatera iritsi XX. eta XXI. mendeak arte. Gaur egun G.E.M. Anscombe, Hannah Arendt, bell hooks, Simone de Beauvoir, Simone Weil, Helen Longino, Donna Haraway edo Susanne Langer unibertsitate gehienetako kanonean sartzen dira.
Puerto Rico
XIX. mendea
1808. urtean Napoleonek Espainia hartu eta Jose Bonaparte ezarri zuen errege, baina Espainiak Amerikan zituen koloniek ez zuten errege berria onartu. Koloniak metropolitik bereizirik geratu ziren. Gertaera haren kariaz, burujabetasuna lortzeko borrokak hasi ziren kolonia guztietan, Puerto Ricon izan ezik. Leialtasun haren ordainetan, Puerto Ricok beste herrialde batzuekin merkataritza harreman askeak izateko eskubidea lortu zuen (1815), baita Cadizko gorteetan ordezkaritza izateko eskubidea ere. Espainiaren koloniek burujabetasuna lortu zutenean, Espainiako koroari leialtasuna gorde zioten espainiar asko Puerto Ricora joan ziren babes bila, eta hango gobernuak lurrak eman zizkien, baita lursailen jabe izateko erraztasunak ere; baina 1837an, Espainian monarkia konstituzionala ezarri zenean, Puerto Ricok aurretik jasotako eskubideak galdu eta, lege berezien pean, gobernadore militar baten aginpidean geratu zen.
Posina
Posina Italiako udalerri bat da. Vicenzako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Yosemite Parke Nazionala
Yosemite Grant
Eremu honek pizten zituen irrika eta interes komertzialak zirela eta, zenbait hiritar nabarmenek, hala nola Galen Clarkek eta John Conness senatariak, gunea babestearen alde egin zuten. 1864ko Ekainaren 30an Parkea sortzeko lege proiektuak Estatu Batuetako Kongresuaren onarpena eta Abraham Lincoln Presidentearen sinadura jaso zituen: honela Yosemite Grant eremua sortu zen. Hau izango zen AEBetako Gobernu Federalak babesgune eta gozamen publikorako etorkizuneko parkea sortzeko lehendabiziko hurratsa, eta era berean ekintza hau izango zen 1872an munduko lehen parke naturala zen Yellowstone Parke Nazionala sortzeko oinarritzat hartu zen aurrekaria. Yosemite Valley eta Mariposa Grove kokaguneak Kaliforniako herriari Estatu Parke gisa laga zitzaizkion eta bi urte beranduago komisari kontseilu bat izendatua izan zen.
Jesu Kristoren imitazioa
Euskarazko itzulpenak
XX. mendean bertan izan dira Kempisa itzuli dutenak, hala nola, Luis Eleizalde (Kisto'ren Antz-bidea, 1913), Arriandiaga, Olabide (Kristo’ren antz-bidea, 1920), etab.
Michie (Tennessee)
Michie Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. McNairy konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Universitat Catalana d'Estiu
Universitat Catalana d'Estiu (UCE, Udako Kataluniako Unibertsitatea) 1968an Pradan (Conflent) antolatutako jardunaldietatik sortu zen udako unibertsitatea da. Jardunaldi haien antolatzaile izan ziren Grup Cultural de la Joventut Catalana eta Grup Rossellonès d'Estudis Catalans (GREC), 68ko maiatzaren ondoren. Hiru arrazoirengatik sortu zen katalanezko lehenengo udako unibertsitatea 1969ko udan: Pradako lehenengo esperientzia arrakastatsu harengatik, Ipar Kataluniako herritarrek katalan hizkuntza eta kultura sustatzeko eta garatzeko zuten interesarengatik, eta frankismoa oso bizirik zegoen garai batean gainerako herrialde katalanetako jendeak askatasunezko espazio bat aurkitzeko zuen premiarengatik.
Yosemite Parke Nazionala
Yosemite Grant
Kontseiluak Galen Clark izendatu zuen Yosemite Granteko lehendabiziko zaintzaile, baina ez Clarkek eta ez Kontseiluak (Hutchings barne zela) ez zuten Homestead Act delakoa eragozteko gaitasunik izan (lege berri haren bidez, Estatu Batuetako gobernuak herrialde hartako zenbait gunetako lurralde zatiak kolonei eskaintzen zizkien). Lege hau ez zen 1875. urte aurretik argitaratu gabe egon zen eta ordurako eremu honetan kolonei eskainiriko lur sailak jadanik ezeztatu edo baliogabetuak zeuden. 1880an Clark eta orduan agintean zeuden komisarioak kaleratuak izan ziren, euren ordez Hutchings bilakatu zen parke zaintzaile berria.
Posina
Mugakideak
Posinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Universitat Catalana d'Estiu
Programazioa
Urtero udan, Universitat Catalana d'Estiuk ikastaroak, ekitaldiak eta hitzaldiak eskaintzen ditu programa baten barruan. Ikastaro eta hitzaldi horiek ukitzen dituzten jakintza-arloak hauek izaten dira: natura-zientziak, zientzia eta teknologia, zuzenbidea, historia, osasun-zientziak, ekonomia, pentsamendua, literatura, hizkuntza, musika eta zinema. Gainera, kultur prestakuntzarako ikastaroak, ikerketa-mintegiak eta erakusketak ere programatzen dituzte.
Canigó Saria
1995. urteaz geroztik, Universitat Catalana d'Estiu Fundazioak urtero, Canigó Saria ematen dio UCErekin lan egin duen edo Herrialde Katalanen arteko harreman kultural, zibiko, zientifiko edo politikoaren alde ibilbide garrantzitsu bat duen pertsona edo entitate bati. Sariarekin artelan-erreprodukzio bat entregatzen da, ez du alde ekonomikorik. Hau da sarituen zerrenda:
Puerto Rico
XIX. mendea
Hurrengo urteetan, hiru jarrera edo iritzi zabaldu ziren: liberalek Puerto Rico Espainiako estatuaren barnean nahi zuten; kontserbadoreek, esklabotasunaren aldekoak izanik, gobernu koloniala gorde nahi zuten; eta beste batzuek, berriz, herrialdearen burujabetasuna nahi zuten. Garai hartan, Puerto Ricoko ekonomia azukrearen eta hartatik eratorritako gaien ekoizpenean oinarritzen zen, eta Estatu Batuekin zituen merkataritza harreman gehienak. Erreforma politikoa bideratzen huts egin zuten ahalegin batzuen ondoren, 1873. urtean esklabotasuna debekatu zen eta, 1897an, Puerto Ricok eta Espainiako gobernuak uharteari autonomia zabala ematea hitzartu zuten. 1898an baina, Espainiaren eta Estatu Batuen arteko gerrak hitzarmen hura gauzatu zedin galarazi zuen. 1898ko abenduaren 10ean, Parisko hitzarmenean, Puerto Rico Estatu Batuen eskuetan geratu zen.
Filosofia
Emakumeak filosofian
XIX. mendearen hasieran, Erresuma Batuko eta Estatu Batuetako fakultate eta unibertsitate batzuk emakumeak onartzen hasi ziren, eta horrek akademiko gehiago sortu zituen. Hala ere, AEBetako Hezkuntza Sailaren 1990eko hamarkadako txostenek adierazten dutenez, emakume gutxik amaitu zuten filosofia ikasten, eta hori da giza zientzien arloan emakumeen eta gizonen proportzio txikiena duen eremuetako bat: ikerketa batzuen arabera, filosofiako irakasleen %17tik %30era bitarte emakumeak dira.
XXI. mendeko filosofo nabarmenen artean, Judith Butler, Gayatri Chakravorty Spivak, Martha Nussbaum, Onora O'Neill eta Nancy Fraser daude.
Puerto Rico
Puerto Rico Estatu Batuen mendean
1899an desegin egin zen Puerto Ricoko liberalek nekez lortutako gobernu autonomoa, eta 1900ean, Estatu Batuetako kongresuak Foraker legea onartu zuen, Puerto Ricoko aginpide politikoa Estatu Batuetako funtzionarioen eskuetan uzten zuena. 1917an kongresuak Jones legea onartu zuen, uharteko biztanleak Estatu Batuetako herritartzat hartzen zituena. Puerto Rico Estatu Batuen mendean egon zen lehendabiziko urteetan, eta puertorricarrei Estatu Batuetako kultura eta hizkuntza ezarri nahi izan zitzaien. Halaber, ekonomia Estatu Batuetako konpainia handien mendean geratu zen, eta lursail guztiak azukre kanabera lantzeko erabili ziren. Uhartearen egoera sozioekonomikoa oso larria zen, eta burujabetasunaren aldeko matxinada guztiak gogor zapaldu zituen gobernuak (Rio Piedras 1935, Ponce 1937). Urte horietan sortu ziren alderdi politiko handiek Puerto Ricoren eta Estatu Batuen arteko harreman politiko desberdinak aldezten zituzten: integrazioa, autonomia eta burujabetasuna.
1930etik aurrera, Estatu Batuetako lehendakari Franklin D. Roosveltek New Deal politika indarrean jarri izanaren eraginez, zenbait erreforma egin zen Puerto Ricon, azukre konpainia handien monopolioa haustera bideratuak gehienbat. 1938an, Herri Alderdi Demokratikoa sortu zen, ogia, lurra eta askatasuna eskatuz, ekonomiaren erreforma bultzatzearen aldekoa. Haren eraginez, lurraren jabetza banatu zen, lan sariak eta baldintzak hobetu ziren, eta zerga sistema progresiboa ezarri zen. 1947an Estatu Batuetako Kongresuak Puerto Ricoko gobernaria puertorricarrek berek hautatzea erabaki zuen. Hurrengo urtean, puertorricarrek Muñoz Marín hautatu zuten gobernari, Alderdi Demokratikoaren sortzailea, alegia.
Yosemite Parke Nazionala
Yosemite Grant
Parkearen lehendabiziko hastapen urteetan turistentzako sarbideak eta Yosemite Haraneko bizi baldintzak hobetzeari ekin zitzaion. Turismoa modu nabarmenean handitu zen ziren. 1869an First Transcontinental Railroad trenbidea erabat amaitu ostean turismoa modu nabarmenean handitu zen baina halere Yosemiteko eremura joateko zaldiz egin behar zen ibilaldia oraindik deserosoa eta atzeraka botatzen zuen horietakoa zen. 1870. hamarkada erdialdera Haranera ailegatzen ziren bisitari kopuru gero eta handiagoari erantzun egokia eman nahian hiru zaldi gurdi edo diligentzia eraiki ziren.
Puerto Rico
Puerto Rico Estatu Batuen mendean
1996ko hauteskundeetan, berriz, Pedro Rosselló —Puerto Rico Estatu Batuetan sartzeko aldeko sutsua zen— hautatu zuten berriz ere gobernadore. 1998an, Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberak urte horretan bertan beste erreferendum bat egitea erabaki zuen puertoricarrek Puerto Rico Estatu Batuen barruan sartzeari buruz zuten iritzia ezagutzeko. 1998ko abenduaren 13an, puertoricarrek estatu libre elkartu gisa jarraitzea erabaki zuten berriz ere. Estatu Batuetako itsas armadak Vieques uhartea maniobra militarrak egiteko erabiltzeak istilu larriak sortu zituen 2000. urtean, milaka lagunek protesta egin baitzuten, maniobra horiek bukatzea eskatuz. Estatu Batuetako lehendakari Bushek 2003an agindu zuen ordukoak izango zirela uharteko azken maniobrak. 2003an beste liskar bat sortu zen hilketa latz baten ondorioz Estatu Batuetako fiskalek heriotza zigorra ezarri nahi izan zutelako, nahiz 1929 ezkero ezeztatua zegoen; puertorricar asko neurri horren kontra agertu ziren. 2006 apirilean, defizit fiskal handiaren ondorioz, gobernuak bi hilabetez bertan behera utzi zituen bere operazioak, eta 1.500 eskola itxi behar izan zituzten eta 90.000 langile publiko soldatarik gabe geratu ziren. 2007an, PPDk ebazpen bat bidali zuen NBEra Puerto Ricorren estatusa eta haren burujabetzarako eskubidea eztabaida zitzaten.
Yosemite Parke Nazionala
Gunea babesteko ahaleginen areagotzea
Yosemite Haraneko larre eta zelaiak abereentzako bazka gisa erabiltzeko gehiegizko ustiaketak (bereziki ardiak), sekuoia erraldoiaren mozketak eta beste zenbait kaltek Muir babes gehiagoren aldeko jarrera hartzera bultzarazi zuten. John Muirrek bisitari edo gonbidatu nabarmen ugari konbentzitu zituen eremua babes federalpean jartzeko garrantziaren aldeko apustua egin zezaten; hauetako gonbidatu bat Century Magazine aldizkariko argitaratzailea zen Robert Underwood Johnson izan zen. 1890ko Urriaren 1an Yosemiteko Parke Nazionala sortu zedin Muir eta Johnson elkarkidetu egin ziren. Hala eta guztiz ere Kaliforniako Estatuak Yosemiteko Harana eta Grovearen gain zuen kontrolari eutsi zion. Muirrek Yosemiteko Goi Mendietan oraindik egiten zen abere bazka ematearen aurkako jarreran bertako ofizialak konbentzitzen asko ahalegindu zen.
Puerto Rico
Ekonomia
Meatzaritzari dagokionez, Puerto Ricoko mea hobi nagusiak hauek dira: kareharria, kobrea, kobaltoa, kromoa, nikela, burdina, grafitoa, gatza eta zohikatza.
Bestalde, garrantzizko diru iturriak dira, esnekiak, barazkiak eta fruituak, kafea, behikia, zekorkia, txerrikia, azukrea, tabakoa eta arroza. Baso gehienak kolonia garaian moztu ziren, eta ahalegin handiak egin dira basoa berritzeko. Salmentarako arrantza bigarren mailako jarduera da Puerto Ricoko ekonomian.
Yosemite Parke Nazionala
Gunea babesteko ahaleginen areagotzea
1891ko Maiatzaren 19rako sortu berria zen parke nazionala Estatu Batuetako Gudarosteko Zalduneriako 4. Errejimentuaren jurisdikziopean ezarri zuten, azken honek bere akanpalekua Wawonak kokatu zuelarik. 1890ko hamarkadaren azken aldera, ardien bazka ematea dagoeneko arazo izaten utzi zuen eta Estatu Batuar Armadak beste hainbat hobekuntza lortzeari ekin zion. Halere Zalduneriak ezin izan zuen Yosemite Harana edo Groveko bizi baldintzen txartzearen aurka laguntzeko esku hartzerik egin ahal izan.
Puerto Rico
Ekonomia
Industriari dagokionez, gobernuak sektore hori indartzeko asmoz, zerga salbuespenak, kredituak eta ikerketarako laguntzak sustatu ditu. Uharteak, bestalde, etekin handia atera dio Estatu Batuetatik inportatutako kapitalari eta teknologiari. Industria nagusiak hauek dira: industria kimikoak eta botikak, industriarako makinak, jantzigintza, gai elektronikoak eta elikagaiak. Puerto Ricok merkataritza harreman gehienak Estatu Batuekin (% 80), Erresuma Batuarekin eta Japoniarekin ditu. Turismoak gero eta garrantzi handiagoa du ekonomian.
Yosemite Parke Nazionala
Gunea babesteko ahaleginen areagotzea
Muir eta bere Sierra Club elkarteak betiere elkarlanaren bidez gobernuak eta garai hartan eragin handia zuten jendeak Yosemiteko Parke Nazional bateratu baten aldeko jarrera har zezaten biziki ahalegindu ziren. 1903ko maiatzean Theodore Roosevelt presidenteak eta John Muirrek Glacier Pointetik hurbil hiru egunez akanpatu zuten. Bidaldi honetan zehar Muirrek Yosemiteko Harana eta Grovearen kontrola Kaliforniako Estatutik Gobernu Federalera itzuli zedin Roosevelt konbentzitzea lortu zuen. 1906an Theodore Rooseveltek azken hau egi bilakatu zuen lege-proiektua sinatu zuen.
Puerto Rico
Kultura
Nahiz eta XIX. mendearen bukaeratik Estatu Batuekiko lotura eta hango kulturaren eragina izan duen, Puerto Ricoko kulturak espainiar jatorriko eta Antilletako eta Afrikako kulturak ditu oinarrian, eta askoz lotura handiagoa du Erdialdeko eta Hego Amerikako kulturarekin kultura anglo-saxoiarekin baino. Nolanahi ere, gaur egun, anglo-saxoi kulturaren aldekoen eta aurkakoen arteko lehia dago. Zenbait erakunderen helburua hango kultura babestea eta aberastea da.
Puerto Ricoko intelektual handienetako bat Eugenio María de Hostos (1839-1903) pentsalari eta soziologoa izan zen; haren idatziak Karibeko gizarte aldaketa eta burujabetasuna lortzera bideratuta zeuden. Halaber, idatzi den literatura gehienaren ezaugarri nagusiak burujabetasuna aldarrikatzea eta, Estatu Batuetako kultura anglo-saxoiaren aurrean, bertako kultura nortasunari eustea eta hura sendotzea izan dira. Bertako jaialdien artean aipatzekoak dira urtero ospatzen diren Antzerki Jaialdia eta Casals Jaialdia, Pau Casals kataluniar musikagile eta biolontxelo-jotzaileak 1956an sortua.
Yosemite Parke Nazionala
Parke Nazionaleko Zerbitzua
1916an Parke Nazionalen Zerbitzua osatu zen eta Yosemiteko Parke Nazionala jurisdikzio agentzi horretara besteganatu edo transferitu zen. 1916an Tuolumne Meadows Lodge, Tioga Pass Road, eta Tenaya eta Merced lakuetako inguruko lursailak ere parke nazionalaren gunea osatzera igaro ziren. Parkera urtaro guztietan irekia egoten zen errepidea eraiki ondoren ibilgailuen kopurua pixkanaka-pixkanaka ugaritzen joan zen. 1926an Ansel Franklin Hallen eginahalei esker Yosemiteko Museoa eratu zen.
Puerto Rico
Ondarea
Arkitekturan, aipatzekoak dira San Juan hiriko gotorlekuak, elizak eta etxe zaharrak: Santa Catalina (1533-1540), San Felipe del Morro (1591-XVII. mendearen hasiera) eta San Cristobalgo (XVIII. mendearen bukaera) gotorlekuak, katedrala (1540-1587), domingotarren komentu zaharra, Etxe Zuria (han Ponce de León familia bizi izan zen) eta udaletxea.
Yosemite Parke Nazionala
Parke Nazionaleko Zerbitzua
1903an parkearen iparraldeko zatian uharka bat egitea proposatu izan zen. Hetch Hetchy Valleyen kokatuko omen zen eta San Frantzisko hiriari behar adinako ur eta indar hidroelektrikoz hornituko omen zuen. Muir eta bere Sierra Clubeko preserbatzaileak berehala jarri ziren proiektuaren aurka; Gifford Pinchotek eta beste zenbait kontserbazionistek, berriz, proiektua aldeztu zuten. 1913an AEBetako Kongresuak Raker Act delako agiriaren bitartez O'Shaughnessy Dam uharka eraikitzeari baiezkoa eman zion.
Orain dela ez hainbeste, preserbazionistek 2,742 km² edo parkearen % 89 izango lukeen Yosemite Basatia edo Yosemite Wilderness —erabateko babesa duen gune basatia— eremua sortzeko Kongresua limurtzeko saiakeran zeuden. Parkeko Zerbitzua parkea bisitatzeko ezaugarri artifizial erakargarri gutxituz joan da, adibidez, Firefall delakoa, gauez Glacier Pointetik gertu zegoen muino batetik gori-gori eta sugarretan zeuden gauzen bulkatze edo amiltzeak. Udako hilabeteetan Yosemiteko Haranean sortzen diren trafiko etenak ere kezka berria bihurtzen ari dira. Ostatuan edo kanpalekuan izen emanak ez dauden ibilgailuen udako hilabeteetako sarrera eragoztea ere ikertu da; horren bidez, haranera doazen udako bisitarientzako bus, bizikleta eta oinezko sistema erabilgarri ipin liteke.
Ostatu eta emakidadunak
Parkearen lehendabiziko urteetan erakunde publikoek hainbat ostatu eta baliabide ezarri zituzten, besteak beste Wawona Hotel, Yosemite Park Lodge eta Camp Curry, azken hau Yosemiteko Haranean kokatzen den hamar etxoletako akanpalekua. 1925an, sortu berri ziren baliabide horiek ongi eta tentuz ustiatzeko Yosemite Park & Curry Company erakundea osatu zen. Parkearen Zerbitzua handituz joan hala osatu berria zen erakunde honek Yosemiteko ostatu, jatetxe eta denden ustiaketaren erabateko eskubideak jaso zituen. Bi urte beranduago, erakundeak Ahwahneeko bere ostatu berriaren solairuartean egoitza hartu zuten. Yosemite Park and Curry Company erakundeak zetozen 50 urtetarako parkeko ustiaketa eskubideak jaso zituen, halere 1970an United States Natural Resourcesek (USNR) erakundea erosi egin zuen eta urte pare batean ostean MCAk berrerosi zuen, azken hau Universal Studiosekin elkarlanean ibili ohi zelarik. Jabe aldaketa hauek ematen ziren bitartean, Curry Companyren izendapenak bertan jarraitu zuen. 1993an Matsushita erakundeak MCA bereganatu zuen. Barne Idazkaria zen Manuel Lujanek AEBetako parke nazionaleko eskubideak japoniar etxe bati utziaraztearen aurkako jarrera erakutsi zuen, horregatik bere parkearen ustiaketa eskubideen aurkako proiektu federalaren onarpena saihestu nahian, Matsushitak bere ustiaketa eskubideak saltzeari burubelarri ekin zion eta honela azkenik eskubide hauen jabetzak gobernu federalaren eskuetan amaitu zuen, Yosemite Park and Curry Co. behin betiko alboratu zelarik. Gaur egun parkearen ustiaketa eskubideak Delaware North Companies "Parks and Resorts" edo "Parke eta Baliabideak" erakundeak ditu (DNC Parks and Resorts at Yosemite, Inc. erakundearen izendapen ofiziala da).
Aktibitate tektoniko eta sumendikoak
Parkeko eremua Aurrekanbriarra eta Paleozoiko aroetan zehar pixkanaka-pixkanaka ertz kontinental pasibo batetara lekutu ziren. Sedimentu edo jalkinak sarbide kontinentaletatik eratu eta uren azpialdean pilatu ziren. Arroka hauek metamorfozitatu egin dira.
Altxamendu eta higadura
Higaduraren goratze eta areagotzeak eremuko haitz granitikoak lurrazaleko presioen eraginpean ezarri zituen, ondorioz esfoliazio (parkeko domo ugariren ertz biribilen arduradun) eta masen higadurari loturaguneen apurtzeak jarraiki zien (hausturak; bereziki bertikalak) orain solidifikatuak dauden lur masetan. Pleistozenoko glaziarrek prozesu hau azkartu zuten eta glaziar hauetako handienek egin zuten material garraioren ondorioz haraneko lurzoruko goraketa eta taluak sortu ziren.
Lotura bertikal lau ugari higadura bizkorra eman zen lekuetan suertatu ziren. Hauetako asko luze, lerrokatuak eta oso sakonak dira, ipar-ekialdetik ipar-mendebalderako eraketa paraleloan, batzuetan euren artean tartekatuz. Hauek altxamenduen eraginez sortutako presio eta higaduraren bidezko harkaitz pilaketen ondorioz sortu ziren.
A Spy Among Friends
A Spy Among Friends britainiar telesaila da, Alex Caryk ITVXerako sortua.
Yosemite Parke Nazionala
Glaziarrek eraldatua
Orain dela bizpahiru miloi urte hasi ziren glaziazio sail batek eskualdea erabat eraberritu zuen, eta K. a. 10.000. urtearen inguruan bukatu zen prozesua. Lau glaziazio handienak Sierra Nevadan gertatu ziren behinik behin, bertakoek Sherwin izenpean ezagutzen duten kokalekuan (aurre-Tahoe ere deitua bada), Tahoe, Tenaya, eta Tioga-n. Sherwin glaziarrak handienak dira: Yosemite eta beste haranak bereganatzen dituzte. Aldiz, beste aro geologiko batzuk glaziar txikiagoak sortu zituzten. Ziurrenik Sherwin glaziar aroa Yosemite Harana eta eremu hartako beste haitzarteetako zulaketa eta eraketen eragilea izan bide zen.
Kimzeyita
Kimzeyita silikato motako minerala da eta schorlomita taldearen kidea da.
Yosemite Parke Nazionala
Glaziarrek eraldatua
Glaziar sistemak 1.200 metroko sakonera iritsi ziren eta aztarnak Yosemiteko eremuan utzi dituzte: glaziar handiena Grand Canyoneko Tuolumne River ibaietik 95 kilometro beherantz doa, Hetch Hetchy Valley haranetik haratago. Merced glaziarra Yosemite haranetik atera eta Merced ibaiko arroilan barneratu zen. Lee Vining Glacier glaziarrak Lee Vining Canyon haitzartea zulatu zuen, eta Lake Russel lakura husten zen (Mono Lake lakuaren Izotz Aroko bertsio handitua). Soilik gailur batzuk, hala nola Mount Dana eta Mount Conness, geratu ziren glaziarrez estali gabe. Atzeraldian zeuden zenbait glaziarren morrenek Lake Yosemite (Yosemite Haraneko zolaren zati handi bat estaltzen duen behealdeko lakua) gisako 8,9 kilometroko laku luzeak hartu zituzten.
Kimzeyita
Ezaugarriak
Kimzeyita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 7 da.
Yosemite Parke Nazionala
Ingurumen arriskuak
Nahiz eta Yosemiteko ingurumen edo bizilekuak kalitate handia izan, hiru espezie dagoeneko ahitu egin dira (Kaliforniako Hartz Urreztatua, Kaliforniako Kondorra eta Bell's Vireo txori mota) eta gaur egun 37 espezie Kaliforniako legerian edo mailan nazionalean arriskuan dauden espezie bezala kalifikatuta daude. Yosemiteko biziak aurrez-aurre egin behar dien arrisku larrienak hauek dira: suteen errejimen natural baten galera, espezie exotikoak, airearen kutsadura, habitat edo bizilekuaren zatiketa eta aldaketa klimatikoak. Zentzu mugatuago batean, zenbait espezie basatiak beren ibilbideetako istripu edota gizakien jakiak janaren ondorio diren heriotzak bezalako baldintzen eraginpean daude.
Noizbait Yosemiteko hartz beltzak janari bila autoetan sartzeagatik ospetsu egin ziren. Bisitariek botatako zaborrak jateko asmoz ere zakarrontzietan elkar topatzen ziren eta zenbaitetan gizakiei erasotzera ere iritsi ziren. Hartz eta gizakien topaketek jabegoari gero eta oker handiagoak eragiten zizkion. Honek hartzak gizakien eta beren jabetzetarako hurbilketaren aurkako kanpaina oldarkorra bultzatuarazi zuen. Aire libreko zabortegiak berehalakoan itxi ziren, hartzen aurka frogatutako tangak egin ziren eta akanpaleku guneak janaria gordetzeko kabinete bereziez hornitu ziren. Parkeko langileek kontrol neurriak areagotu dituzte. Urteko 30 hartz inguru atzematen dira: belarriak markatzen zaizkie eta DANaz identifikatu, istripuren bat gertatzen bada, behingoan arazoak zein hartzek sortu dituen erraz jakiteko.
Ozonoaren murrizteak ere sequoia erraldoien ehunei kalte egiten ari zaie. Honek zomorro izurrite eta gaisotasun aurrean zaurkorragoak bilakatzen ditu. Zuhaitz honen haziek ernetzeko aurretik suz erre den lurra behar dutenez, suteen ezereztapen historikoek beren ugaltze ahalmena murriztu egin dute. Inplementatutako sute kontrolatuen politika berria landare berrien ernalketan lagungarri izango delako itxaropena dago.
Parkearen barnean bertakoak ez diren 130 espezie aurkitu ahal izan dira. Yosemiten landare hauek 1850. urte amaierako euro-amerikarren inmigrazioarekin batera sartu ziren. Bai arrazoi naturalengatik baita gizakiengatik espezie kanpotar hauen oharkabeko hedatzearen areagotze azkarrean lagundu izan da. Espezie hauetako kopuru jakin batek bertakoak diren landareak erasotu eta lekualdatzen ditu, honek parkeko ekosisteman aldaketak dakarzkielarik, bertako landareak eta euretatik kate bidez sortzen diren prozesuak asaldatuz. Espezie exotikoetako batzuk eremuko suteen frekuentzia ugaritu edo lurzoruko nitrogeno kopurua murriztu dezakete, honek landare exotiko berrien ezarketa erraztasun gehiagoz mesedetzen duelarik.
Jarduerak
Yosemite Harana urte osoan zehar irekita egon ohi da baina parkearen gainerako eremua udazken amaiera aldera itxi eta udaberri amaieraren erdialderarte ez da berriz irekitzen. Yosemite Harana eta Giant Sequoiako Mariposa Groveko aire libreko txangoak baliagarri daude. Jende askok txango labur eta ur-jauzietarako ibilbideetaz goza ahal dezakete, bai eta Mariposako Sequoia Zuhaitz Erraldoietaz, Tuolumne edo Merced Groves bezalako leku ederrez. Beste aukera interesgarri batzuk Glacier Pointerako autobusa hartzea da (uda amaiera aldera), handik Yosemite Harana eta goi mendien ikuspegi bikainaz gozatu ahal izateko (bakoitzak norbere ibilgailuaz ere egin dezake), Tioga Roadtik Tuolumne Meadowsrako (uda-udazkena) ibilbidea ere ibilgailu gidatu batean edo oinez egiteko aukera badago.
Parkera datozen bisitarien gehiengoa egun bateko egonaldia egin ohi du eta soilik ibilgailuz joan daitezkeen Yosemite Haraneko lekuak bisitatu ohi ditu. Parkean ibilgailuz sartzeko auto bakoitzeko 20$ ordaindu berhar dira. Haraneko trafico pilatzeak arazo larri bilakatzen dira turismo sasoian gorenean, bereziki udaldean. Dohaineko autobus sare publiko bat urte osoz haran osoan zehar dabil eta udan aparkalekua aurkitzea ia ezinezkoa denez parkeko zaintzaileek jende eta bisitariei autobus zerbitzua erabil dezaten biziki gomendatzen die.
Oinezko ibilbideak
Oinez ibiltzea gustatzen zaienen gozamenerako 1.300 km-tako ibilbideak daude. Erraz-errazak diren ibilaldi laburretatik hasi eta zenbait egunetan inguru basatian zeharkatzen dituzten mendi txangoetaraino.
Egun bateko ibiltarientzat, parkea 5 guneotan zatitua dago: Wawona/Mariposa Grove/ Glacier Point, Tuolumne Meadows, Hetch Hetchy, eta azkenik Crane Flat/White Wolf. Liburu askok parkearen ibilbideak xehetasunez eta ederki asko deskribatzen dituzte, eta Yosemiteko Parkearen Zerbitzuan argibidea dohain lortu liteke. Parkeko langile askok bisitariei Yosemite Harana bezain ezagunak ez diren gune edo eremuak ezagutarazteko gomendatzen die.
Udaberriaren amaiera eta udazken hasiera alderartean parkearen eremuaren gehiengoa egun askotarako txango edo ibilaldientzako irekia egoten da. Gaueko ibilaldi guztiek inguru basatietan barneratzeko baimen agiria behar dute: azken horretan, hartzen aurkako janari biltegiak eramatea ere derrigorrezkoa da, ibiltariei janaria jan ez diezaieten.
Bizikletaz
Yosemite haranean udaberritik hasi eta udazkena arte bizikleak alokatzeko aukera dago. Bizikletentzako egokitutako 12 km inguruko bidezidor harlauzatuak ere badaude. Halere, bizikletak bide arruntetatik ere ibil daitezke. Legeak derrigorrez 18 urte azpiko gaztetxoei kaskoa eramatea behartzen die. Yosemiteko Parke Naturalean bidez kanpoko bizikleta arrunt eta mendi bizikleten ibilaldiak ez daude baimenduak.
Mendi eskalada
Harri Eskalada oso kirol edo jarduera garrantzitsua da Yosemiten. Yosemite Haraneko Camp 4 akanpalekuan eskaladarako behar den material osoa dago eta National Register of Historic Places erakundearen zerrenda barnean sailkatuta dago. Eskalatzaileek hainbat era eta mailatako eskalada bide ugari dituzte: 3 metro garaierako boulderretatik hasi eta El Capitan aurpegian dauden kilometro bateko garaierako harkaitzezko harresietaraino. Inguru honetako eskalada maisu talde profesionalek kirol honetako ikastaroak eskaini ohi dituzte.
Neguko jarduerak
Parkeko bide asko itxi ohi dira neguko elur pilaketekin; hala ere, Yosemite Harana urte osoz irekia dago. Jaitsierako eskiak Badger Pass Ski Area gunean eskuragarriak daude (Kaliforniako jaitsiera eskiko gune zaharrena) eta abenduaren erdialdea arte jaitsiera eskiko jarduerak eskaintzen ditu. Parkearen zati handi bat elurretako hainbat kiroletarako irekia dago, eta iraupen eskiko zenbait ibilbide ere baditu. Eski ibilbideak gauez ere egiten dira.
Burlington (Ipar Carolina)
Burlington Ipar Carolinako hiri bat da. Alamance konderrian kokatua dago. 2010ean 49,963 biztanle zituen, 65.19 kilometro koadrotan banatuta.
Aragoiko Gorteak
Aragoiko Gorteak (aragoieraz Cortz d'Aragón, gaztelaniaz Cortes de Aragón eta katalanez Corts d'Aragó) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko legebiltzarra da. Bere egoitza Zaragoza hiriko Diputatuen kalean dagoen Aljaferia jauregian kokatzen da.
Eibar KE 2015-2016
Entrenatzailea: Jose Luis Mendilibar (04-05,15-Egun)
Hamaikakoak
Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.
Fozzano
, Korsikako hegoaldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.