cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chillicothe (Illinois)
Chillicothe  Illinoiseko hiri bat da. Peoria konderrian kokatua dago. 2010ean 6,097 biztanle zituen, 13.29 kilometro koadrotan banatuta.
Moluranita
Moluranita sulfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Moluranita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Oranienburg
Oranienburg Alemaniako Brandenburgo estatuko hiria da. Herrialdeko hiriburua den Berlindik iparraldera dago, 35 kilometro eskasera. Oberhavel barrutiko hiriburua da.
Geografia
Havel ibaiak zeharkatzen du Oranienburg.
Historia
Oranienburg XII mendearen aldera sortu bide zen baina bere lehenengo aipamena 1216koa da, Bötzow izenarekin bada ere. Beste hainbat hiri bezala gaztelu baten ondoan garaturiko merkatarien asentamendua izan zen hasieran.
Frederiko Gilen I.a "Hautesle Handia" Orange-Nassau konderriko Luisa Henrietarekin ezkondu zen 1646an. Emazteari izugarri gustatzen zitzaion Bötzow ingurua eta bertan gaztelu berri bat eraiki zion holandar estiloan, eta Oranienburg izena eman zion Luisa Henrietaren jatorriari erreferentzia eginez. 1653an herriak berak ere izen bera hartzea erabaki zuen.
Nazien aurreneko kontzentrazio-esparruetako bat Oranienburgen eraiki zen 1933an eta toki falta zela eta 1935ean Sachsenhausen kontzentrazio-esparru berriak hartu zuen haren lekua. 1945ean sobietar Armada Gorriak eskurartu artean 100.000 pertsona bertan hil zirela estimatzen da. Nazien energia nuklearraren proiektuaren zentrua ere Oranienburgen egon zen.
Hiri senidetuak
Oranienburg ondorengo hiriekin dago senidetua:
Hipposideros doriae
Hipposideros doriae Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.
Étrépilly (Sena eta Marne)
Étrépilly Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Étrépilly udalerrian erroldatutako biztanleak 817 ziren. Familiak 287 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 143 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Mirandornithes
Mirandornithes (Sangster, 2005 ) flamenkoak eta txilinportak batzen dituen hegazti klado bat da. Klado honen taldekatzea zaila izan da, historian zehar flamenkoak Neognathaeren barruko hainbat adarretan jarri baitira, adibidez ahateekin edo zikoinekin. Txilinportak, bestetik, aliotekin taldekatu dira. Hala ere, azken aldian egindako ikerketa morfologikoek zein genetikoek ebatzi dute bi leinu hauek ahaideak direla.
Bi adarren arbaso fosilak oso moldatuta daude bizimodu urtarrerako. Horregatik pentsatzen da biak arbaso urtar batetik eratorri zirela.
Étrépilly (Sena eta Marne)
Etxebizitza
2007an 320 etxebizitza zeuden, 290 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 292 etxeak ziren eta 27 apartamentuak ziren. 290 etxebizitza nagusietatik 239 bere jabearen bizilekua ziren, 50 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 40 etxek hiru zituzten, 80 etxek lau zituzten eta 158 etxek bost zituzten. 226 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 109 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 155 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 570 ziren, horien artean 448 aktiboak ziren eta 122 inaktiboak ziren. 448 pertsona aktiboetatik 422 lanean zeuden (235 gizon eta 187 emakume) eta 26 langabezian zeuden (12 gizon eta 14 emakume). 122 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 53 ikasten zeuden eta 46 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Étrépilly udalerrian 292 unitate fiskal zeuden, 860 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.008 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Étrépilly udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.179 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Coldwater (Ohio)
Coldwater Ohioko herri bat da. Mercer konderrian kokatua dago. 2010ean 4,427 biztanle zituen, 4.98 kilometro koadrotan banatuta.
L'Échange des princesses (filma)
L'Échange des princesses 2017ko Marc Dugain frantziar zinema zuzendariaren film historikoa da, Chantal Thomasen izen bereko eleberrian oinarrituta.
Gerra-lege
Gerra-legea herrialde batean salbuespenezko egoera juridiko baten ezarpena da, eta horren arabera, armadak poliziaren tokian, edo harekin lankidetzan, ordenaren mantenuaren ardura bere gain hartzen du. Gerra-legea estatuburuak « hel egiten du», eta horrek esan nahi du, denbora mugatu batean, armadako jeneral batek hartzen duela boterea.
Hypoptopoma inexspectatum
Hypoptopoma inexspectatum Hypoptopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Homonota penai
Homonota penai Homonota generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Beltz heraldiko
Beltz heraldikoa heraldikan erabiltzen den kolore bat da.
Testu heraldikoren batzuetan kolore hau "lurra" bezala izendatzen da.
Irudikapena
Beltz bizi bati dagokio. Kolorean irudikatzeko ez dago bere ezaugarrien definiziorik. Koloreen zenbaki definizioen sistema guztiak modernoak dira.
Zuri eta beltzean irudikatzeko, grabatuak, lerro horizontal eta bertikalek osatutako sare bat erabiltzen da.
Esanahia
Kolore honek zuhurtasuna, tristezia, zorroztasuna, zuzentasuna eta obedientzia irudikatzen ditu heraldikari buruz hitz egiten duten zenbait libururen arabera.
Francesc Candel
Francesc Candel Tortajada edo Paco Candel (Casas Altas, Rincón de Ademuz, Valentziar Herrialdea, 1925eko maiatzaren 31 - Bartzelona, Katalunia, 2007ko azaroaren 23) idazle eta kazetaria izan zen.
Txikitan, Bartzelonara joan zen bizitzera bere familiarekin. 14 urte bete arte ikasi zuen eta ondoren lan egiten hasi zen.
Eleberriak, ipuinak eta entseguak idazteaz gain, artikuluak eta erreportaiak ere idatzi zituen. Tele/Expréss, Serra d'Or edota Avui egunkariarekin kolaboratu zuen. 1977an, Partit Socialista Unificat de Catalunyaren (PSUC) alderdikide egin zen, eta senatari aukeratua izan zen Entesa dels Catalans izeneko hautagaitzagatik, Bartzelonan. 1979an Hospitalet de Llobregateko kultura sailaz arduratu zen.
1983an Sant Jordiren gurutzea saria jaso zuen eta 2003an Kataluniako Generalitateko Urrezko domina eman zioten.
Chifeng aireportua
Chifeng Aireportua (txineraz: 赤峰机场), (NAGE: CIF, NAZE: ZBCF), Txinako Herri Errepublikako Barne Mongolia probintziako Chifeng hirian dago.
Christopher (Illinois)
Christopher  Illinoiseko hiri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 2,382 biztanle zituen, 4.09 kilometro koadrotan banatuta.
Targasona
Targasona (katalanez; ; Udalak Targasonne grafia erabiltzen du) Katalan Herrietako udalerri bat da, Cerdanya eskualdean kokatua. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Targasona udalerrian erroldatutako biztanleak 200 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 228 etxebizitza zeuden, 83 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 142 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 97 etxeak ziren eta 127 apartamentuak ziren. 83 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 73 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Dr. Strangelove
Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb edo Dr. Strangelove (euskaraz Strangelove edota: Nola Ikasi Nuen Ez Kezkatzen eta Bonba Maitatzen edo Strangelove doktorea) 1964ko Stanley Kubrick estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlearen komedia filma bat da. Peter George idazlearen Red Alert eleberrian oinarritua dago. Bertan, Peter Sellers, George C. Scott, Sterling Hayden, Keenan Wynn eta Slim Pickens aktoreek antzeztu zuten.
Garai honetak filma asko bezala zuri-beltzean filmatua dago, umore beltzez beteriko pasarte askoren lekuko diren eszena ilun asko dituelarik. Gerra Hotzan girotua dago. Peter Sellers aktore eta umoristak hiru paper ezberdin antzeztu zituen.
Lau Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan. Aldiz, BAFTA sarietarako zazpi izendapen jaso eta hiru irabazi zituen.
Argumentua
Komunistak AEBetaz jabetzen ari direla erabat konbentzituta dagoelarik, Jack D. Ripper (Sterling Hayden) estatubatuar jeneralak eroaldian Sobietar Batasunaren aurkako eraso nuklear bat agindu du. Haren laguntzailea den Mandrake kapitainak (Peter Sellers), erasoaldi hori ekiditeko konponbidea lortzen saiatuko da. Bienbitartean, AEBtako Merkin Muffley presidentea (Peter Sellers) Moskurekin harremanetan jarri eta sobietarrak erasoaldi hori hanka sartze inozo bat besterik ez dela izan konbentzitzen saiatuko da. Aldi berean, presidentearen laguntzailea eta zientzialari nazi ohia den Strangelove doktoreak (Peter Sellers) "Azken Epaiaren Makina" delakoaren izatea baieztatu du, hain zuzen ere, gizateria guztia bere hartan eta betirako suntsi dezakeen erasoaldi nuklearren aurkako sobietar defentsa-gailua.
Targasona
Diru sarrerak
2009an Targasona udalerrian 84 unitate fiskal zeuden, 205 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.892 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
2000. urtean Targasona udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Udalerrian Thèmis eguzki zentrala dago, ikerketa zentrua ere dena.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hautsi da anphora
Hautsi da anphora Ruper Ordorikak argitaratutako lehen diskoa da, 1980an kaleratu zuena Xoxoa-Elkar zigiluarekin.
Vinci
Vinci Italiako udalerri bat da. Florentziako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Vincik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fergana probintzia
Fergana (edo Farg‘ona) probintzia Uzbekistango probintzietako bat da, herrialdearen ekialdean kokatua, Fergana haranean. Mugakide ditu Turkmenistan, Tajikistan, Namangan probintzia eta Andijan probintzia. Bertan 2.597.000 biztanle inguru bizi dira, horietako %71 landa eremuetan.
Probintzia 15 barrutitan banatua dago. Hiriburua Fergana da (214.000 bizt). Beste hiri nagusiak honakoak dira: Besharik, Khamza, Kokand, Kuva, Kuvasay, Margilan eta Rishdan.
Bertako klima kontinentala da, muturreko tenperatura aldaketekin negu eta udaren artean.
Nekazaritza da probintziako aktibitate ekonomiko nagusia, batez ere kotoia, zeta, barazkiak eta ardoa.
Pedro Lozano Sotés
Pedro Lozano Sotés (Iruñea, - ib., ) nafar artista izan zen, margolari, eszenografo, marrazkilari, kartelgile, ilustratzaile, figuringile eta marrazketa-irakasle nabarmena izan zena.
Iruñeko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan ikasitakoa, Francis Bartolozzi emaztearekin batera hainbat obra egin zituen.
Lapurdi Irratia
Lapurdi Irratia Baionako elizbarrutiaren menpeko irratia da. Lapurdi Irratiaren lehen helburua da Euskal Herriko kristau elkartearen komunikaziorako tresna bat izatea. Lekuko ikus-entzunezko ingurumenean, irrati honek zerbitzu berezia bete nahi du, irrati komertzial eta orokorren artean, kalitatezkoa, frantsesez nahiz euskaraz. Frekuentzia hauek ditu: FM96,8 (Baiona), FM96,9 (Donapaleu) eta FM106,9 (Donibane Garazi).
Bougey
Bougey Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bougey udalerrian erroldatutako biztanleak 85 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 52 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 49 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lapurdi Irratia
Programazioaren oinarrizko irizpideak
A. Egitarau tematiko bat. Lapurdi Irratia elkarte kristau eta katolikoen artean kokatzen da.
Bougey
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lapurdi Irratia
Programazioaren oinarrizko irizpideak
Programazioak 4 osagai nagusi ditu:
Millwall Football Club
Millwall Football Club, Ingalaterrako Londres hiriburuko futbol talde bat da, hain zuzen ere, hiriaren hego-ekialdean dagoen Bermondsey auzokoa. Gaur egun Football League Championship mailan lehiatzen da (2. maila) eta etxeko partiduak The Den estadioan jokatzen ditu.
Historia
1885ean Millwall Rovers izenez hiriko Millwall gunean sortua izan zen, eta 1910. urterarte Isle of Dogs eremuko gune hartan jokatu zuen, baina bere jatorrizko sorlekuaren izena gaurdaino mantendu du. Handik aurrera eta 1993. urterarte New Cross auzoko The Old Den estadioan jokatzera pasa zen. 1993an berriz ere lekualdatu eta gaur egungo Bermondsey auzoko The Den estadioan egoitza du.
Zaleak
Ingalaterran herrialde osoko zaletu bero eta maiz gatazkatsuenentakoak izatearen ospe txarra du, horietako asko muturreko hooliganak eta liskar eta istilu ugariren sortzaileak. Beren abestirik gogoko eta abestuenaren izenburua horren erakusgarri: ''"No one likes us, we don't care" ("Inork ez gaitu gogoko, bost axola").
Areriotasun nagusienak Londresko beste taldeekin dituzte, horregatik londrestar derbi hauek oso beroak izan hodi dira, bereziki West Ham United taldearen aurkakoak. Bestelako berezko arerioak Crystal Palace Football Club, Charlton Athletic Football Club, Leeds United Football Club, Portsmouth Football Club eta Gillingham Football Club dira.
Lapurdi Irratia
Programazioaren oinarrizko irizpideak
COFRAC (Communauté Francophone de Programmes Chrétiens) elkarteen bidez, elizbarrutiko beste irratietarik ere hartzen ditu programak.
B. Egitarau sailkatu bat. Emankizunen kopurua mugatua da, hitzorduak ohikoak eta errepikatuak. Egun bera barne eta aste bera barne, emankizun berdina askotan zabaldua da, euskaraz ala frantsesez, jendartearen arlo guztiak ukitzeko. Helburua ez da entzuleak denbora luzean atxikitzea, baina bai hitzordu errepikatuak, zuzenak eta mugatuak bideratzea.
C. Egitarau elebiduna edo hizkuntzaniztuna. Lapurdi Irratia ez da " euskal " edo " frantses " irrati bat. Elkarte katolikoaren irratia da eta, beraz, elkartea hizkuntzez aniztuna denez, entzuleen aniztasunaren errespetuz, irratiaren egitaraua hizkuntzaniztuna da. Lekuko kultura ezberdinen elkar-ezagutzea lagundu nahi du. Ondorioz, egitarauak frantses eta euskal hizkuntzetako emankizunen aldizkatzea zaintzen du. Beharraren eta nahiaren arabera, gaskoia edo gaztelania ere erabiltzen ditu zenbait emankizunetan.
D. Parrokiek eta Eliza-elkarteek sustatu egitaraua. Parrokietako elkarteek sustaturiko emankizunak ekoizten eta zabaltzen ditu Lapurdi Irratiak. Informazio orokorrak aldizkari gisa tratatzen ditu. Egunero lekuko parrokien eta eliza-elkarteen biziaren berri ematen du Lapurdi Irratiak. Eta aldizkariak hauekin partaidetzan ekoizten ditu: parrokia, omonier-etxe, ikasle guraso elkarteekin, baina baita ere elizaz kanpoko kultura edo ekonomia edo kirol elkarteekin.
Bougey
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ipar Euskal Herria
Ipar Euskal Herria edo Iparraldea izendapenak erabiltzen dira, Espainiako administraziopean dagoen Hego Euskal Herritik ("Hegoalde"tik) bereizteko. Hala ere, praktikoa da, baina ez da guztiz esamolde zehatza, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zati handiena Bermeo edo Donostiatik hegoaldera baitago [latitudez].
Biztanleak
Ipar Euskal Herriko biztanleriaren ezaugarririk adierazgarriena biztanleriaren banaketa desorekatua da, lurraldearen beraren oreka handirik gabeko garapen orokorraren isla zuzena dena. Lapurdik hartzen ditu Ipar Euskal Herriko ia biztanle denak: 859 km2-rekin, 205.000 biztanle ditu, horietako gehienak BAB distritoan. Laburdi baino handiagoa da Nafarroa Beherea –1.318 km2, Gipuzkoaren antzekoa–, baina 29.000 biztanle baino ez ditu. Zuberoa Ipar Euskal Herriko lurralde txikiena da, 785 km2-ko eremuaz, baina bera da orobat biztanle gutxien dituena, 16.000 lagun. Estrukturaltzat jo daitezkeen arazoak gutxi arindu dira azken hamarkadan Ipar Euskal Herrian: kostaldeko eta barnealdeko lurraldeen garapen desorekatua, hainbat eskualderen kinka sozioekonomiko eta demografiko larria, Ipar Euskal Herriari dagozkion erabakiak bertan hartu ezin izana, euskararen gainbehera.
Banaketa administratiboa
2017ko urtarrilaren 1etik aurrera, Ipar Euskal Herriko udalerriak, Eskiula ez beste, Euskal Herri Elkargoa entitate administratibo ofizialaren barnean egituratuak daude. Iparraldean Bearno eskualdearekin batera Pirinio Atlantikoak departamendua osatzen dute, Akitania Berria eskualdearen barnean.
Ekonomia
Kostaldeko eta barnealdeko eskualdeen arteko desoreka gero eta handiagoa da alor ekonomikoan Iparraldeko ezaugarri nagusia. Lapurdin turismoak jarraitzen du lehen diru iturria izaten, baina industria ere asko garatu da. Aeronautika, elektronika, telekomunikazioak, altzairugintza eta beste hainbat sektore garrantzitsuri lotutako enpresa handiak kokatu dira Lapurdin, eta Baionako portuak ere garrantzi handiko eragile ekonomikoa izaten jarraitzen du. Oro har, asko dibertsifikatu da ekonomia Lapurdin azken urteotan, eta Hego Euskal Herriko hainbat sektorerekin ere integrazio maila handi samarra lortu du. Zuberoan eta Nafarroa Beherean, aldiz, nekazaritzari eta abeltzaintzari eusten diote gehienbat, nahiz eta industria ere hasi den garatzen han-hemenka. Eskualde horien garapenerako garrantzi berezia izan dezake laborantzari lotutako industria berriak sortzeak –esaterako, gaztagintzaren ingurukoak–, baita kostaldetik barrualdera zabaldu den turismoak ere, nahiz eta hori jarduera osagarria izan oraindik. Zuberoan eta Nafarroa Beherean enpresa proiektu berriak sustatzeko, besteak beste, hiru gune sortu ziren duela urte batzuk: INDAR Donibane Garazin –gehienbat eskulangintzarekin, zerbitzuekin eta elikagai eta laborantzarekin lotutako jarduerak hartzen dituena–, ALDATU Maule-Lextarren eta ODACE Donapaleun. Nolanahi ere, langabezia tasak handiagoak dira Ipar Euskal Herrian Frantziako gainerako eskualdeetan baino. 1998an % 15 ingurukoa zen langabezia tasa, Frantziaren batez bestekotik ia hiru puntu gainetik. Hogeita bost urtetik beherakoen artean, % 40ra heltzen zen langabezia. Hori dela eta, oraindik ere gazte askok Euskal Herria utzi behar dute bizimodua beste nonbait aurkitzeko, edota barnealdetik kostaldera abiatu, eta, hortaz, ezin izan da aldatu Ipar Euskal Herriko ohiko emigrazioa.
2015eko urtarrileko datuen arabera, gutxieneko soldata garbia 1.136 eurokoa da hilean Ipar Euskal Herrian.
Laborantza
2015 hasieran, Ipar Euskal Herrian guztira 4.454 etxalde zeuden, 2010eko datuen arabera, horietatik 3.206 mendian (% 72). 2000. urtean, 5.939 etxalde zeuden; mendian, 4.048 zeuden. Beraz, % 25eko galera egon da. Laborantzarako erabilgarriak diren lurrak ere galdu egin dira, lur gehiago artifizializatu delako eraikuntzarako, etxebizitza, azpiegitura eta gehiagotarako. Baita etxaldeak handituz lantzeko zailak diren lur eremuak alboratu egin direlako. Bestalde, mendian hazkuntzaren % 63 ardiena edota ahuntzena da, % 15 haragitarako behiena eta % 5 esnetarako behiena. Menditik kanpo, ardi eta ahuntzak %22 dira, haragitarako behiak % 20 eta esnetarakoak % 8. Halaber, mendian laborantza gazteagoa da.
Gainera, Baxenabarren, Lapurdin eta Zuberoan 8.597 laborari aktibo zeuden guztira eta horietatik 5.855 lanaldi osoan ari ziren. Mendian 6.207 ari ziren (aktibo guztien % 72), eta lanaldi osoan zeuden % 75 mendian ari ziren lanean (4.382). Bestalde, gizonezkoa Baxenabarreko, Lapurdiko eta Zuberoako etxalde jabeen % 70 ziren eta hazteko joera zuen, izan ere, jabe berrien % 82 ziren gizonak.
Historia
Bigarren Mundu Gerrako guduak ez ziren Iparralderaino heldu. 1940ko ekainean armistizioa izenpetuta, borrokak eten eta Frantzia bi zatitan banatu zen, barneko muga lerro (“banaketa lerro”) baten bidez. Batetik, Frantzia okupatua zegoen, nazien administraziopean, eta, bestetik, Frantzia okupatu gabea, “eremu askea” ere esan zitzaiona, non Pètain mariskalak Alemaniaren aldeko gobernua ezarri zuen. Ipar Euskal Herria ere bi zatitan bereizten zuen muga lerro horrek: Arnegitik gora, Donibane Garazi eta Donapaleutik igarotzen zen Iparraldean barrena, Biarnoko Salies, Mont-de-Marsan eta beste zenbait herrietan zehar Suitzako muga inguruetara iristeko, Genebaren pare. Bestalde, Iparraldean, egitura politiko soziala bertako jauntxo eskuindarren mendean eta Elizaren eraginpean izanik, petainismoaren aldeko jarrerak babes handia izan zuen. Horrela jokatu zutenen arteko adibide garbia Jean Ibarnegarai da: pilotari izana, eta 1914az gero diputatu Maule aldetik, Pétainen gobernuko kide izan zen, Familia eta Gazteriako ministro. “Aintzina” talde erregionalista, geroago nazionalismora hurbildu zena, Pétainen “Revolution Nationale” delakoan nahastu zen, bere politika lokalista aurrera eramanez eta egin nahi zuen iraultza erregionalistaren bitartez departamentuak politikoki beste era batera egituratzea eta euskal hizkuntza sustatzea lortuko zuelakoan, baina alferrik.
Ipar Euskal Herria, bere egitura geopolitiko bereziarekin, Espainia frankistarekin mugan –Espainia, bestalde, neutrala zen, teorian behintzat, eta Afrikara edo Britainia Handira aldegiteko ihesbidea–, joan-etorri handiko igaroleku bilakatu zen: pertsonak, dokumentazioa, armak e. a.; mugaz gaindiko igarotze hori izan zen, hain zuzen ere, Erresistentziaren jardunaren adierazgarri nagusia inguru horietan. Erresistentziak antolaturiko sare askotako espiak edo iheslariak Euskal Herriko mugatik igaro ziren, mugaren bi aldeetako antifaxisten laguntzarekin.
Sare horietako bat, ezagunena, Comète sarea zen, lurralde okupatuetan eraitsitako hegazkinetako pilotuak Britainia Handira eramateaz arduratu zena.
Aliatuen lehorreratze eguna hurbidu ahala Iparraldeko Erresistentzia antolatuaz bazihoan ere, zenbait jendek nazien aldeko aukera egin zuen, eta haiei lagundu, ziurtzat jotzen baitzuten garaipena; hauetarik ezagunena Eugène Goienetxe da. Goihenetxek, Landaburu eta beste erbesteratu batzuekin harremanetan, lotura estuak izan zituen okupatzaileekin, SS-etako jeneral Dr. Best-ekin bereziki, hau Frantziaren administratzaile militarra zelarik okupazioaren lehen aldian.
Frantziaren askapen eguna hurreratu ahala, Erresistentzia sendoago ageri zen, eta “maki” gerrillari talde txiki bat antolatu zen Maule inguruan. 1944ko abuztuaren hasieran makiak dagoeneko atzera egiten ari ziren nazien gudarosteen aurka borrokatu ziren. Abuztuaren 24an alemaniarrak iparralderantz aldegin zuten, eta Ipar Euskal Herria askaturik geratu zen.
Politika
Maila demografikoan zein ekonomikoan edota euskara eta euskal kulturaren egoeran bizi den abagunearen isla zuzena da azken urteotan Ipar Euskal Herriko politikagintzaren ardatzetako bat izan den Euskal Departamenduaren eskaera. Behin eta berriro galdetu zaie Ipar Euskal Herriko biztanleei zein horiek hautatutako ordezkariei Departamenduaren inguruko iritzia, eta erantzuna bera izan da kasu guztietan: jarrera politikoen gainetik, Departamenduaren aldekoa da gehiengoa. Alderdi askotako hautetsiak biltzen dituen Euskal Departamenduaren aldeko Hautetsiek elkarteak zabaldutako txosten baten arabera, 1996an Ipar Euskal Herriko auzapezen % 66 Departamenduaren alde agertu zen. Udalez udal egindako galdeketak hori baino emaitza zabalagoa eskaintzen zuen oraindik: 2000ko urtarrilean, auziari buruzko botoa emana zuten 159 udaletatik 106k, eta horien % 81 Departamenduaren aldeko ziren. 1999 urteko irailean Sud Ouest egunkariarentzako egindako inkesta baten arabera, herritarren % 57 ere Departamenduaren alde zegoen. Euskal Herriarekin batera Pirinio Atlantikoak departamendua osatzen duen Biarnoko biztanleen ia erdia ere zatitzearen aldeko zen. Arrazoi politikoekin batera, beste argudio batzuk ere ematen dira Departamenduaren alde, sendoagoak agian. Besteak beste, Departamenduak garapen ekonomiko dinamikoagoa bultzatuko luke, baita enplegu sorrera ere; horretaz gain, ezinbestekotzat jotzen den oreka eta elkartasuna bideratuko luke barnealdearen eta kostaldearen artean, baita euskararen eta euskal kulturaren babes egokia eta Hego Euskal Herriarekiko lankidetza harreman aberasgarriagoak ere.
Bide anitz hartu dira Euskal Departamenduaren aldeko eskaera egiteko: Batera plataformaren eraketa, manifestazio jendetsuak, Demokrazia Euskal Herriarentzat erakundearen ekintza ikusgarriak, Frantziako Asanblea nazionalean Ipar Euskal Herriko hainbat hautetsik egin dituzten proposamenak, goi-mailako bilerak, adierazpen publikoak... baina horiek guztiek ez dute emaitzarik izan oraingoz. Aldiz, –pays– deituriko egituran oinarritutako eredua proposatu diote aginte publikoek Ipar Euskal Herriari, giza edo diru baliabiderik, aurrekonturik, ordezkaritza politikorik eta nortasun juridiko propiorik ez duen eredua, alegia. Azken hamarkadan sortu dira Ipar Euskal Herrian, aginte publikoen eraginpean, bertakoen nolabaiteko partaidetza ahalbidetzen duten erakundeak, nahiz eta ez izan erabakiak hartzeko orduan eskumenik, ezta baliabide propiorik ere: Ipar Euskal Herriko Hautetsien Kontseilua eta Euskal Herriko Garapen Kontseilua. Ildo horretan, aipagarria da Garapen Kontseiluak egin duen lana, nahiz eta ez izan eskumen zuzenik kudeaketan. 1992an sortutako Garapen Kontseiluak hiru lurraldeetako eragile sozial eta politikoak elkarlanean jarri zituen. Lehenengo lana egoeraren diagnosia egitea izan zen eta egiteko hori amaitutakoan (1994), Lurraldeen Eskema prestatu zuten, alorkako egoera, helburuak eta eginkizunak finkatzen zituena. Horretan oinarritzen da 1997az geroztik landu zen Ipar Euskal Herrirako Hitzarmen Berezia. Ipar Euskal Herrirako Hitzarmen bereziak zazpi urteko iraupena du, eta 2000ko abenduaren 22an sinatu zuten horretan kide diren Frantziako Estatuak, Akintaniak, Pirinio Atlantikoetako Departamenduak eta, Ipar Euskal Herriak berezko instituziorik ez duenez, Ipar Euskal Herriko Hautetsien Kontseiluak. Hitzarmen horren arabera, zazpi urteren buruan 2.600 milioi libera –66.000 milioi pezeta inguru– jaso zituen aipatu administrazioetatik (erdia estatuak eta laurden bana Eskualdeak eta Departamenduak), Eskemaren bederatzi atalak garatzeko: hizkuntza politika, kultura, ingurumena, nekazaritza, arrantza, industria eta lanbide heziketa, turismoa, azpiegiturak eta hirigintza eta mugaz gaindiko elkarlana. Euskararentzat eta euskal kulturarentzat aurreikusten zuen dirutza urria zela eta, Hitzarmen horren aurka agertu ziren euskalgintzaren inguruan dabiltzan hainbat elkarte eta erakunde. Izan ere, guztizko kopuruaren % 3 baino ez dute hartuko hizkuntza politikak eta kulturak, biak batera.
2014ko azaroaren 10ean, Sylviane Alaux diputatuak bigarren etxebizitzei zerga bat ezartzeko nahia adierazi zuen.
2022ko ekainean, Paueko Auzitegiak atzera bota zuen Euskal Hirigune Elkargoak onartu turismorako etxeak mugatzeko araudia.
Euskara
Hego Euskal Herrian ez bezala, Iparraldean euskarak ez du ofizialtasunik: lurralde osoan, frantsesa hizkuntza ofizial bakarra da. Seaska erakundea Iparraldean ikastolen funtzionamenduaz arduratzen da. Guztiz kezkatzekoa da azken urteotan euskarak izan duen bilakaera, babesik eta estatuturik gabe Frantzian. Ipar Euskal Herriak Hegoak baino euskaldunago izaten segitzen du, baina 1991n eta 1996an Euskal Herri osoan egindako soziolinguistikako Ikerketak ageri-agerian utzi zuen moduan, aurrera egin beharrean atzera egin du euskarak Ipar Euskal Herrian, Hego Euskal Herrian ez bezala. Nafarroa Beherean eta Zuberoan handiak dira oraindik euskaldunen kopuruak —% 64 eta % 55, hurrenez hurren—, baina Lapurdin ehuneko hori laurdenera jaisten da.
Hori ez da, ordea, daturik kezkagarriena, euskaldunen zahartzea eta euskara transmititzeko gaitasun eskasa baizik. Hiztun eta erabiltzaile kopuruari dagokionez, galerak irabaziak baino handiagoak izanik, euskara atzerabidean da Ipar Euskal Herrian, eta erabat ahuldu da hizkuntzaren transmisio gaitasuna. Hau da, gutxiago dira haur euskaldunak gurasoak baino. Egun Ipar Euskal Herriko euskaldunen % 69k 50 urte baino gehiago dute. Euskaldunen kopurua asko jaisten da 3-24 urteko pertsonen artean, % 17 baino ez baita euskalduna. Transmisio ahul horrek —senitartean egiten denak, alegia— laguntzak ez baizik oztopoak ditu familiatik kanpo. Hizkuntza biziberritzeko ezinbestekoa den hezkuntza sistema Seaska ikastolen elkartean esku dago ia erabat.
Azken urteetan, Ipar Euskal Herriko ikastolak publiko izateko bidean jartzeko negoziazioetan dihardute Seaskak eta ministerioak, baina luze jo lezake, Seaskaren eta Hezkuntza Nazionalaren jarrerak urrun baitaude. Auzitan zeuden puntu nagusiak gehienbat hezkuntza eta kudeaketa ereduak ziren, baita Seaskako ikastolek publiko bilakatuz gero izango luketen autonomia ere.
Le Tombeau de Couperin
Le Tombeau de Couperin (Couperinen hilobia) Maurice Ravel konposatzaile ziburutarrak 1914 eta 1917an idatzi zuen sei zatitan banatutako pianorentzako suite bat da. Lehen lau zatiak konposatzaileak berak orkestratu zituen 1919an.
Atlantic City (filma)
Atlantic City 1980ko Louis Malle frantziar zinema zuzendariaren zinema beltzeko drama filma bat da. Burt Lancaster, Susan Sarandon, Kate Reid, Robert Joy, Hollis McLaren, Michel Piccoli eta Al Waxman aktoreek antzeztu zuten.
Le Tombeau de Couperin
Izenburuko Tombeau (hilobia) hitzak XVIII. mendean erabili zen musika omenaldi bati erreferentzia egiten dio. Honela ziburutar konposatzaileak François Couperin eta mende horretako barrokoko musika frantziar guztia omentzen zuen. 1914an prestatzen hasia, musika lan hau ia erabat 1917an idatzia izan zen Ravel, gaixorik, gerra frontetik baztertua izan zenean, Lehen Mundu Gerran parte hartu zuenean. Zatietako bakoitza musikariaren gerran hildako lagun bati eskainia dago. Lanaren izaera bareak, konposatua izan zen garai zurrunbilotsu eta ekaitztsuarekin kontrastatzen du.
Auchnacree
, batzuetan Auchnacree Hoard ere deitua, Eskoziako eremu bat da, Angus eskualdean.
Le Tombeau de Couperin
Pianoarentzako bertsioaren estreinua Marguerit Longen kargu egon zen 1919ko apirilak 11n. Orkestrako bertsioa 1920ko otsailak 28an estreinatu zen.
Suitea osatzen duten zatiak honako hauek dira:
Atlantic City (filma)
1980ko Veneziako Zinemaldian Urrezko Lehoia irabazi zuen. Filma honek bost Oscar Sarietarako izendapenak jaso zitueen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan.
Argumentua
Lou (Burt Lancaster) handi-mandi ametsak dituen erdipurdiko adineko gangsterra da. Jokoaren hiriburua den Atlantic City hirian Sally (Susan Sarandon) ezagutuko du, kasino batean croupier lanbidea ikasten ari den neska gaztea. Sallyren senarra den Davek (Robert Joy) mafiari lapurtu berri dion drogarekin agertu eta Louri saldu dezan emango dio. Baina Louk salmentaren dirua eman ahal izan aurretik Dave erail egingo dute. Geroago, drogaren jabeak izan ziren guztiak aurkeztu eta Louk droga itzuli ezean Sally ere hilko dutelako mehatxua egingo dute.
Stuttgart (eskualdea)
Stuttgart eskualdea (alemanez Regierungsbezirk Stuttgart) Alemaniako Baden-Württemberg estatuko ipar-ekialdeko lurrak hartzen dituen eskualdea da. Bertan dago Estatu osoko hiriburua ere baden Stuttgart hiria.
Hiriak eta barrutiak
Bi hiri aske ditu:
Hauetaz gain hamika barruti ditu:
Moroak gara behelaino artean?
Moroak gara behelaino artean? Joseba Sarrionandia idazle bizkaitarrak idatzitako saiakera liburua da, 2010an Pamielak argitaratua. 2011an (ISBN: 978-84-76816561), polemikaren zurrunbiloan, Euskadi Saria jaso zuen.
Ziur aski Sarrionaindiak argitaratutako saiakera garatuena, ikerketa sakon baten ondorioz. Liburuaren tamainak argi eta garbi erakusten du hau: 709 orrialde, 33 kapitulu eta 1387 ohar ditu. Lan benetan erraldoia dokumentazioan zein iritzi inguruan. Hori ikusita ez da harritzekoa hasieran egileak liburu hori idazteko "sei edo zazpi urteko zeregina" izan dela aipatzen duenean.
Izenburua
Liburuaren izenburua Sarrionaindiak 1909an Migel Unamunokoak idatzitako poema arraro batetik hartu du. Bertan, "euskaldunak eta arrifiak konparatzen ditu, euskaldunak moro desterrutzat aurkeztuz":
Liburuaren xedea
Edukieraren ikuspuntutik, oso liburu konplexua da. Sarrionandiaren hitzetan, "botereari eta giza askatasun debekatuari buruzko erreflexioa da liburua hasieratik amaierara lotzen duen haria". Hausnarketa hori amazig eta euskaldun herriekin lotzen da zuzenean.
Liburuaren egitura
Liburua bi bloke handietan antolatuta dago: batetik, testu jarraian; bestetik, ohar korpus aberatsa. Biak ala biak lotuta badaude ere, baita irakurtzeko bide desberdinen moduan uler daitezke halaber. Zentzu horretan, oharrak interesgarriak dira eta, sarritan, ezusteko bideetatik abiatzen dira.
Testu jarraian, bestetik, kapituluek atala izena daramate, modu batez erakusten duten sakontasuna adieraziz. Atal bakoitza berezko saiakera gisan uler daiteke, gai zehatz baten inguruan eraikita. 33 kapitulu horiek bi gai dituzte ardatz:
Orobat, testuarekin batera datozen argazkiak aipatzekoak dira: batzuk oso gordinak dira.
Pedro Hilarion Sarrionandia (1865-1914)
Egileak amazigen eta euskaldunen arteko lehenengo lotura abade frantziskotar horren bitartez egiten du. Abate hori amazigeraren ikerle goiztiarra izan zen eta hizkuntza horren gramatika 1905ean argitaratu zuen. Gramatika hori urte askotako lanaren ondorioa izan zen, hizkuntza bertatik bertara ezagutuz. Gramatika hori paratzeko, lehendabizi gaztelaniaren alfabetoaren moldaketa egin zuen, amazigeraren ortografia sortzeko.
Coniogenes
Coniogenes Blastobasidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Coniogenes contempta da.
3061 Cook
3061 Cook asteroide baten izena da. urriaren 21ean aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 UB izena zeraman. Ondoren James Cook (1728-1779), Erresuma Batuko nabigatzailea, esploratzailea eta Royal Navyko kapitaina omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3061 Cook asteroidearen orbitak batezbeste 3,089 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,49 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,689 distantziara. Eszentrikotasuna 0,194 da, eta makurdura orbitala 3,26ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.9 da.
Mugalaris
Mugalaris Euskal Herriko musika taldea da, Ruper Ordorikaren kontzertuetarako osatutakoa 1990eko hamarkadan eta Gasteiz aldeko kideak izan dituena. Sasoiaren arabera, kideak aldatu izan dira denborarekin.
Abeslari oñatiarrarekin batera, Angel Celada bateriajolea, Nando de la Casa bateria eta teklatu jolea (Ortophonk taldekidea ere dena), Javi Antoñana gitarrajolea, Dani Perez gitarrajolea, Iñigo Goldarazena baxujolea, Alberto de la Casa baxujolea eta Jose Gereñu baxujolea mugalari izan dira.
Azken urteotan taldea Hasier Oleaga (bateria), Arkaitz Miner (gitarra, biolina eta mandolina) eta Fernando "Lutxo" Neirak (baxua) osatzen dute.
NGC 4893
NGC 4893 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. Heinrich Louis d'Arrestek aurkitu zuen n.
The Bone Collector
The Bone Collector (euskaraz Hezur Bildumatzailea) 1999ko Phillip Noyce estatubatuar zinema zuzendariaren suspense filma bat da. Jeffery Deaver idazlearen izenburu berdineko The Bone Collector eleberrian oinarritua dago. Denzel Washington, Angelina Jolie, Queen Latifah, Michael Rooker, Mike McGlone, Luis Guzman, Leland Orser eta Ed O'Neill aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Hiltzaile psikopata bat hilketak behin eta berriz gauzatzen ari da, hilketa kokalekuan Lincoln Rhyme (Denzel Washington) ikertzaileak bakarrik argitu ditzazkeen frogak laga dituelarik. Lincoln krimen bat ikertzen ari zela tetraplejiko gelditu zen polizia agentea da. Hilketa lekuak ikertzearen ardura Amelia Donaghy (Angelina Jolie) polizia hasiberriari eman zaio, Lincolnen txostenen arabera hiltzaileak lagatako frogak argituz joango delarik.
Molybdita
Molybdita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Molybdita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Didoera
Didoera edo tsez hizkuntza (tseios mits ) Errusiar Federazioko Dagestan errepublikan erabiltzen den kaukasoar hizkuntza bat da. Dagestango Errepublikako hego-mendebaldeko muturrean, Andijskoje Kojsu ibaiaren goi ibilguan, Georgiako muga ondoan mintzatzen da.
Auchterhouse
, Eskoziako herri eta komunitate bat da, Angus eskualdean.
Didoera
Didoeraren hiztunak 15.000 dira iturri batzuen arabera, eta 7.000 inguru beste batzuen aburuz.
Didoerak beste hizkuntzen eragin handia izan du, esate baterako, avarerarena, georgierarena, turkierarena eta arabierarena, eta sobietar garaian errusieraren mailegu asko hartu zituen.
Dialektoak
Didoera bi dialekto-multzotan bereizten da: bata, didoera bera eta bestea sagadera. Oro har, didoera bost dialektotan banaturik dago.
Egoera
Didoera ahozko hizkuntza denez familia artean berba egiteko erabiltzen da; beraz, eskoletan ez da irakasten. Eskoletan erabiltzen direnak,avarera eta errusiera dira, baina ez dago hizkuntza eskoletan irakasteko estandar idatzirik. Horregatik, gaur egun didoeraz idazteko estandar bat sortzeko ahaleginak egiten ari dira. Avaera hasierako mailetan eta errusiera goiko mailetan irakasteko erabiltzen dira. Avarera erabili izan dute didoera hiztunek, beste herriekin komunikatzeko. Idazteko, 1957ra arte arabiera eta errusiera erabiltzen zituzten, geroztik, ordea, avarera.
Gaur egun didoera galtzeko arrisku larrian dago, errusiera oso hedatuta dagoelako eta avareraren kultura historikoki asko zabaldu delako. 1993tik zirilikoan oinarritutako alfabeto bat dagoenez, noizean behin artikuluak argitaratzen dira hizkuntza honetan.
XIX. mende bukaeran eta XX.aren hasieran didoek, inguruko beste askok bezala, Otomandar Inperiorantz jo zuten. Gaur egun, Turkian eta Georgian didoeraren hiztun taldeak daude.
Santiago Casares
Galiziako Erakunde Errepublikazale Autonomoaren sortzailea izan zen; erakunde hori geroago Galiziako Federakunde Errepublikazalean sartuko zen. 1930an Donostiako Ituna izenpetu zuen. Urte bereko abenduan, Batzorde Iraultzaileak Jakako jaikialdi militar errepublikazalea atzeratzera bidali zuen. Beranduegi iritsi zen, eta jaikialdiak ez zuen eraginik izan. Haren ondorioz, Casares Quiroga espetxeratu zuten. Errepublika aldarrikatzearekin askatu zuten.
Errepublikaren lehenengo hirurtekoan ministroa izan zen, Manuel Azañaren gobernuan. 1936an, gobernuburu izendatua izan ondoren, Galiziako autonomia-estatutua bultzatu zuen, eta ekainean onartu zen. Gerra Zibila hastean, jaikialdia gelditzeko gai izan ez zelako kargua utzi zuen. Gerra amaitu zelarik, Frantziara ihes egin zuen, eta han hil zen 1950ean.
Altza Telebista
Altza Telebista interneten bidez ematen den Donostiako Altza auzoko telebista da.
Sobera
Sobera edo sobera hitzek adiera zenbait dituzte:
Hypoptopoma machadoi
Hypoptopoma machadoi Hypoptopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Yangpu zubia
Yangpu zubia Txinako Herri Errepublikako Shanghai udaltasunean dagoen 8.354 metroko zubia da. 1993ko urrian zabaldu zen.
Ezaugarriak
Txinako zubirik luzeenetakoa da eta Shanghaiko udal ingeniaritza diseinu institutoak diseinatu zuen. Zubiak dituen bi zutabeek 223 altuera dute eta ibaiak duen ontzien joan-etorria dela eta, 48 metroko altueran eraiki zuten.
2006an 100.000 auto igarotzen ziren egunero zubiak dituen sei erreietatik (hiru norabide bakoitzeko).
Homonota uruguayensis
Homonota uruguayensis Homonota generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Luxenburgoko Museoa
Luxenburgoko Museoa (Musée du Luxembourg) (/myze dy lyksɑ̃buːʁ/ ahoskatuta) Parisko 6. barrutian kokatuta dagoen erakundea da,19 rue de Vaugirarden. 1750ean sortua, hasiera batean arte-museoa zen, Luxenburgoko Jauregiaren ekialdeko aldean. 1818an arte garaikidearen lehen museoa bihurtu zen. 1884an gaur egungo eraikinera eraman zuten, jauregiaren antzinako negutegira alegia. 2000. urtean Kultura Ministerioak eta Frantziako Senatuak hartu zuten haren ardura. Geroztik bolada baterako erakusketak antolatzen ditu. 2010. urtetik Réunion des Musées Nationaux sarean dago.
Cicero (Illinois)
Cicero Illinoiseko hiri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 83,891 biztanle zituen, 15.19 kilometro koadrotan banatuta.
College Corner (Ohio)
College Corner Ohioko herri bat da. Butler konderrian kokatua dago. 2010ean 407 biztanle zituen, 0.65 kilometro koadrotan banatuta.
Loki-hezur
Loki hezurra garezurra osatzen duen hezur bikoitz, irregular eta pneumaikoa da, loki hobian kokatzen da eta organo bestibulokoklearra bere barne hartzen du. Gizakiak bi loki hezur ditu, buruaren ezker aldean bat eta eskuin aldean bestea. Loki hezurraren zati nagusiak hiru dira: ezkataduna, mastoidea eta haitz hezurra eta bizitzaren bigarren urtearen erdialdean egiten dute bat hiru zati horiek. Hiru apofisi ditu: mastoidea, zigomatikoa eta estiloidea. Loki hezurra buruko hezur hauekin giltzatzen da: parietalarekin (goitik); garondo-hezurrarekin (atzetik); esfenoide eta masailezurrarekin (aurretik); eta beheko masail hezurrarekin (behetik). Buruko eta lepoko gihar ugari lotzen zaizkio loki hezurrari (loki giharra, garondo giharra, esternokleidomastoideoa, maseteroa, etab.).
Garapena eta hezurketa
Fetuaren bizitzaren bigarren hilabetearen erdialdean osifikazio-zentro bi agertzen dira: batek ezkata sortzen du, eta besteak hezur tinpanikoa. Hezur tinpanikoaren ondoan beste osifikazio-zentro batzuk garatzen dira. Fetuaren bizitzako hirugarren hilabetean harri itxurako zatia ekoizten duten zortzi zentro mugatzen dira. Beste zentro batek apofisi estiloidea sortzen du. Bizitzako lehen urtean, hiru zati horiek sinostosi baten bidez batzen dira, hezur bakarra osatzeko. Hiru pieza horiek, beren garapenean elkarren artean soldatzean, jostura batzuk sortzen dituzte, gutxi gorabehera ikusgarriak eta iraunkorrak. Fusio horren ondorioz, ezkata-zatiak bakarrik mantentzen ditu ia jatorrizko muga berberak, beste bi zatiek beren funtsezko antolamendua aldatzen dute, eta honela geratzen dira:
Funtzioa
Loki hezurrak hainbat funtzio betetzen ditu:
== Atalak  ==
Harri itxurako atala eta mastoide irtengunea
Harri itxurako zatiak berak eta atal honetatik ateratzen den mastoide irtenguneak osatuko dute harri itxurako atala.
Harri itxurako zatiaren atzealderago mastoide irtengunea dago, barrua gelatxo izeneko hutsuneez beteta duena. Irtengune honek piramide itxura dauka eta bere erdialdean mastoide-muxarradura dago. Muxarraduraren erdialderago eta berarekiko paralelo, garondo-arteriaren ildoa dago. Muxarraduraren aurrealdean estiloide irtengunea dago, eta estiloide irtengunearen zorroaren bidez babestuta egongo da. Estiloide irtengunearen sorburuaren atzealdean estiloide-masteoideetako zuloa dago. Mastoide irtengunea aurretik tinpano-hezurrarekin lotzen da (pareta-mastoideetako jostura) eta atzetik garondo hezurrarekin (garondo-mastoideetako jostura).
Harri itxurako zatiak piramide itxura du eta erdiko eta barneko belarria hartzen ditu bere barne. Gainera, hainbat barrunbe eta konduktu bideratuko dira honen barnealdetik. 4 aurpegi izango ditu: 2 goiko edota garezur barnekoak eta bi beheko edo garezur kanpokoak.
Tinpano atala
Tinpano hezur izena ere hartzen du eta beste ataletatik alderatuta garapen enbrionario desberdina du. Kanpotik ikusita goitik irekita dagoen eraztun itxura du. Honi tinpano eraztun deritzo. Ezkataren behealdera dago lotuta eta bien artean kanpoko entzumen meatuaren hezurrezko euskarria osatzen dute. Tinpano atalak, kanpo entzumen meatuaren beheko pareta osatuko du zehazki. Erdialderantz karotida-kanaleraino luzatzen da.
Tinpano eraztunaren aurre-goialdea harri itxurako hezurrarekin elkartzen da arteka bat osatuz, tinpano-harrietako arteka. Atzealdetik eraztunak mastoide irtengunearekin bat egiten du tinpano-mastoideetako artekan. Gainera, tinpano hezurrak atzealdetik zorro bat egiten dio estiloide apofisiari.
Odense
Odense Danimarkako hirugarren hiri handiena da, eta Hegoaldeko Danimarkako eskualdean dagoen hiri handiena, hiriburua Vejle bada ere. Fionia irlan kokaturik dago, Odenseko fiordoan hain zuzen ere.