cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ama Lur (filma)
Ama Lur filmaren eragina Herri jakintzan eta Euskal mitologian
Prehistoriako jainkosaren erlijioaren teorian oinarriturik, aitzinako Euskal mitologian, Ama jainkosa honen pareko bat egon behar zuela sinesten zuten. Baina euskaldunon artean hain hedatuak zeuden Barandiaranen lanetan gehienbat emakume dibinitateak ezkor botereen irudikapenak bezala agertzen dira (laminak eta sorgina k, adibidez),
Barandiaranek jasotako Lurraren inguruko elezaharretan ez da beste kulturetan agertzen dan Ama jainkosaren parekorik aurkitzen.
Filmak ez zuen ezer berririk asmatu, lurraldearekiko maitasuna lehenagotik bazegoen, abesti, olerki eta idatzietan azaltzen dena, kontzeptua eta izena ere. Nahita edo nahigabe filmak Euskal mitologia eta herri jakintzarako Amalur izendatu eta izana berreskuratu zuen.
Montoillot
Montoillot Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montoillot udalerrian erroldatutako biztanleak 70 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 51 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 49 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 32 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 2 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 27 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 51 ziren, horien artean 35 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 35 pertsona aktiboetatik 30 lanean zeuden (14 gizon eta 16 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Montoillot udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Agelaius xanthomus
Agelaius xanthomus Agelaius generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.
Gombergean
Gombergean Frantziako udalerri bat da, Loir eta Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gombergean udalerrian erroldatutako biztanleak 156 ziren. Familiak 61 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 14 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 72 etxebizitza zeuden, 59 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 72etxeak ziren. 59 etxebizitza nagusietatik 52 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 106 ziren, horien artean 83 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 83 pertsona aktiboetatik 76 lanean zeuden (41 gizon eta 35 emakume) eta 7 langabezian zeuden (1 gizon eta 6 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gombergean udalerrian 69 unitate fiskal zeuden, 178 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.831 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Gombergean udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amniataba caudavittata
Amniataba caudavittata Amniataba generoko animalia da. Arrainen barruko Terapontidae familian sailkatzen da.
San Salvador de la Punta gaztelua
San Salvador de La Punta gaztelua (1587–1600) Habanako hiru gotorleku garrantzitsuenetariko bat zen, La Fuerza gaztelua eta El Morro gazteluarekin batera. Hirurak hiriaren defentsarako oinarria ziren eta horrela ageri zen hiriaren armarrian.
Historia
1555an Jacques de Sores kortsarioak Habana arpilatu zuen. Ondorioz, Filipe II.a Espainiakoak, hiria hobeto babesteko, gaztelu hau eraikitzeko agindua eman zuen. Lanak Battista Antonelli ingeniari militarrak zuzendu zituen. Gaztelu honen funtzioa Morroaren gazteluaren konplementarioa zen, hau da, badiaren sarrera babestea; helburu horrekin, garai kolonialean, gaztelu batetik bestera gauero 250 metroko kate bat jartzen zen, badiaren sarrera ixteko. Hasieratik eraikuntza polemikoa izan zen erabat eta altxatzeko prozesuan behin baino gehiagotan bertan behera gelditzeko arriskuan egon zen. Eraikina lau baluarte ditu eta horietako bat 1601an suntsitua izan zen. Eraikuntza harriz egindako poligonoa da eta ez ditu apaingarri handirik.
Ehun urtetan gazteluak bere funtzioa ondo bete zuen. 1762an, ordea, 44 eguneko setioa jasan ondoren, gotorlekua erori zen Ingalaterrako ejerzitoaren aurrean.
Gaztelu honetan 1851ko irailaren 1an, traizioaz akusatuta, Narciso López, Venezuelako heroia garrotez hilarazi zuten.
Museoa
2002an gazteluan biziberritzeko lan sakonak egin ziren. Gaur egun, gaztelua bisitatu daiteke eta barruan urperatutako galeoietatik ateratako materialak eta armak erakusten dira. Halaber, inguruko parkean, San Antonio korbeta ikus daiteke; itsasontzi hau gazteluaren aurrean urperatu zen, 1909an.
Fluoro-edenita
Fluoro-edenita silikato motako minerala da eta edenite root name taldearen kidea da.
Hots aldizkaria
Hots aldizkaria kultura eta literaturaren gainean interesa zuen lagun talde baten ekimenez 1982 an Legazpin sortutako euskara hutsezko aldizkaria izan zen. Literatura, ipuin, artikulu, denborapasa, komiki, argazkinobelak eta beste tartekatu zituen. Tartean ziren Joxe Mari Auzmendi Matxain Hik Hasi egitasmoaren sortzailea, Aitor Arana idazlea eta Felix Ibargutxi kazetaria. Gerora Legazpin sortu Ene Bada! aldizkaria ren nolabaiteko aurrekaria izan zen, Euskal Herriko herri aldizkarien aitzindaria izan zen.
Aldizkariaz gain, bestelako argitalpen eta produktuak plazaratu zituen taldeak, hala nola "hotsargitarapenak, "hotsegunkaria", "hoska", "Hotsiker", "hotsizki", "hotsikus", egutegia eta abar.
Historia
1982an zero alea kaleratu zuen "hots" aldizkariak. 1983ko maiatza eta ekainean, 4. eta 5. aleek, argazkinobelagintza landu zuten (Biziminak 1 eta 2). 1983ko uztaila eta azaroan, 6. eta 8. aleek, komikigintza landu zuten. "Sasitza non dago" eta "Xomorro" komikiak argitaratu zituen. 1984ko uztaila/abuztuan, komikien gaineko ale berezia eskaini zuen. 1984ko martxoan, 12. alea, "hotsiki" plazaratzen da, gaztetxoen partaidetza bultzatu asmoz, eurentzako gehigarri berezi gisa. 1985 etik 1987 rako maiatzeko Santikutz jaietan, urtero hiru egunez jarrian, "hotsegunkaria" argitaratu zuten, egunkari euskaldun nazional baten beharra azpimarratzeko; Euskaldunon Egunkaria emaitza izango zuen prozesua baino lau urte lehenago, beraz. 1988 bitartean, argitalpen saiakera ezberdinak egin ziren, kolorea sartuz, Haztegi Ikastolako ikasleen elkarlana bilatuz, eta abar. 1985-1987 artean egutegiak plazaratu ziren, paisaiak (1985) eta herriko taldeak (1986) bilduz. 1987koaren mila ale agortu eta bigarren argitalpena egin behar izan zuen.
Argitarapenak
1983ko urrian “Legazpiko idazleak 1” eta “Legazpiko idazleak 2”. 1985 “Espaloirik gabeko hiria” (lan taldean literaturgintzan zebiltzanen lanekin) eta “Hotsiker” ikerketa taldearen lanekin.
1985, 1986 eta 1987ko maiatzean, hiruna ale, "hotsegunkaria" izenez, egunkari euskaldun baten premia aldarrikatzeko, herriko jaien berri euskaraz emanaz. 1985eko aleak 25 pezetatan saldu ziren, 1986 eta 1987koak 50 pezetatan.
1986ko abenduan: “Legazpiko idazleak III" “Oilarraren promesa”, "Azterketa semiologikoa” “Gerhard Bähr, artikulu bilduma” “Sendabelarrak” “Euskararen egoera Iparraldean. Lehen hurbilketa” “Lastozko zubia” “Esperantoa ikasgai”
Nessia didactyla
Nessia didactyla Nessia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Castejón de las Armas
Castejón de las Armas (aragoiera: Castellón de las Armas) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 127 biztanle zituen 16,09 kilometro koadroko azaleran. Calatayudeko Erkidegoa eskualdean dago.
Syam
Syam Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Syam udalerrian erroldatutako biztanleak 209 ziren. Familiak 87 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 42 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 116 etxebizitza zeuden, 90 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 80 etxeak ziren eta 32 apartamentuak ziren. 90 etxebizitza nagusietatik 68 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 82 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 131 ziren, horien artean 98 aktiboak ziren eta 33 inaktiboak ziren. 98 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (41 gizon eta 48 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 33 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Syam udalerrian 87 unitate fiskal zeuden, 215 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.085 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Fallencourt
Biztanleria
2007an Fallencourt udalerrian erroldatutako biztanleak 177 ziren. Familiak 75 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 90 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 74 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 100 ziren, horien artean 70 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 70 pertsona aktiboetatik 65 lanean zeuden (39 gizon eta 26 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fallencourt udalerrian 75 unitate fiskal zeuden, 183 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.520 euro zen.
Aitzabal (Oria Garaia)
Aitzabal Gipuzkoako mendia da, 794 metro ditu eta Oria Garaiko mendietan kokatuta dagoena.
Fallencourt
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Empire (aldizkaria)
Empire 1989ko uztailean Barry McIlheneyk sortutako zinema aldizkari britainiarra da.
Fallencourt
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
Empire (aldizkaria)
Herrialdeko salduena, urtero Empire Sariak antolatzen ditu.
Fallencourt
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Fallencourt udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jerome (Arizona)
Jerome Arizonako herri bat da. Yavapai konderrian kokatua dago. 2010ean 444 biztanle zituen, 2.2 kilometro koadrotan banatuta.
Euphagus carolinus
Euphagus carolinus Euphagus generoko animalia da. Hegaztien barruko Icteridae familian sailkatua dago.
Potosí (departamendua)
Potosí Boliviako hego-mendebaldean dagoen departamendua da. Hiriburua Potosi du (ia 135.000 biztanle).
Yuki Tsuchihashi
Yuki Tsuchihashi (土橋 優貴) Japoniako futbolaria da.
Mahatsondo
Mahatsondoa (latinez Vitis) Vitaceae familiako landare egurkara da, mahats izeneko fruitua ematen duena. Haren adarrei aihen deritze. Gizakiak munduko toki askotan landatu eta hazten du, maiz mahasti izeneko sail zabaletan, mahatsak janaritarako jaso edota haiekin ardoa eta beste edariak ekoizteko; jarduera horri mahastizaintza deritzo.
Potosí (departamendua)
Mugakideak hauexek ditu: Oruro eta Cochabamba departamenduak iparraldean, Chuquisaca eta Tarija ekialdean, Txileko Antofagasta eskualdea mendebaldean eta hegoaldean eta Argentinako Jujuyko probintzia hegoaldean.
Fluorokinoshitalita
Fluorokinoshitalita silikato motako minerala da.
Mahatsondo
Mahatsondorik zaharrena
Munduko mahatsondorik (Vitis vinifera) zaharrena zein den kontu eztabaidagarria da. Ingeles batzuek handiena beraiek dutela defendatu dute, Hampton Court jauregian, Lancelot Capability Brown paisajista sonatuaren aginduz 1768an landatua. Lau metro perimetroko adar mordoa du oinean, eta 36 metro baino luzeago adartutako aihenak. Lagun bakarrak zaintzen du, eta bere mahatsa saldu egiten da; gehien eman duen urtean 383 kiloko uzta izan zen.
Baina Eslovenian errekorra haiek dutela defendatzen dute. Hango Maribor hiriaren erdialdeko etxe baten aitzindegian, 450 bat urte dituen mahatsondoa dute. Propio beretzako museo bilakatua da eusten duen etxea. Oraindik mahatsa eman eta eman ari da.
Fluorokinoshitalita
Ezaugarriak
Fluorokinoshitalita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Potosí (departamendua)
Gaztelania eta ketxua ditu hizkuntza ofizialak.
Inguru naturala
Azpimarratzekoa dugu Uyuniko gatzaga, munduko handiena dena.
Ardanabia
Ardanabia Lapurdiko ibaia da, Aturriko ibaiadarra izanik.
Geografia
25,8 kilometroko bere ibilbidea Hazparneko landetan jaiotzen da Hazparne iparraldeko eta Mugerre hegoaldeko iturri desberdinetatik hartzen duelarik ura. Eguralde basotik pasa ostean Beskoitze eta Mugerre artetik igarotzen da, Urketa inguratu baino lehen. Azkenik, azken herri honen oinean isurtzen da Aturrira, bi aldeetan padura zabalak sortu ondoren. Arroa 68,63 kilometro koadrokoa da, eta 8,36 kilometrotan itsas mareek eragina daukate.
Nessia hickanala
Nessia hickanala Nessia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Amniataba percoides
Amniataba percoides Amniataba generoko animalia da. Arrainen barruko Terapontidae familian sailkatzen da.
CC-BY-SA lizentzia
CC-BY-SA lizentzia sormenezko lanak (edukiak) munduan zehar erraz partekatzeko lizentzia da. Konpartitzeko oztopo legalak murrizteko helburuarekin sortu zen. Creative Commons-eko (CC) lizentzietako bat da, bi atributu gehigarri hauek dituena:
CC-BY-SA lizentziadun edukiak berrerabilita posible izango da irabazi ekonomikorik lortzea. Horrelako erabilerak ekidin nahi badira NC ezaugarria gehitu beharko da lizentzian, CC-BY-SA-NC lizentzia, adibidez.
Wikipedian dauden testu, argazki eta irudi guztiek CC-BY-SA lizentzia dute. Wikipedian ezin da gehitu lizentzia hori ez duen testu edo irudirik. CC lizentzia orokorra ez da onartzen Wikipedian, CC lizentzia orokorrak ez baitu zehazten erabilera komertziala onartzen duela.
Creative commonseko beste lizentziak
Creative Commonsen lizentziak Free Software Foundationen GPL (General Public License) lizentzian oinarrituak daude, baina ez dira softwarearen lizentziamendu mota bat. Hauen helburua erabiltzaileari eredu legal bat eskaintzea da, zeinak edukien banaketa eta erabilera errazten dion.
Lizentzia ezberdin ugari daude, eta bakoitzak egitura eta oinarri desberdinak ditu: egileak bere lana kopiatzeko aukera emateko duen eskubidea, aldatzekoa, lan eratorriak egiteko eskubidea, publikoki eskaintzea eta baita hainbat murriztapen ere, lanarekin irabazi ekonomikorik ez lortzearena esaterako.
Creative Commonsek eskaintzen duen lizentzietako bat "Developing Nations" deiturikoa da. Lizentzia honen arabera egilearen eskubideak nazio garatuetan bakarrik kobratzen dira, eta garapen bidean dauden herrialdeei erabilera osoa eskaintzen zaie.
Atributuak
Creative Commonsen lizentzia desberdinak propietateen konbinazioan oinarritzen dira. Propietateak ondorengo hauek dira:
CC lizentzia bat hautatzerakoan goiko propietate horien artean bat, bi, hiru hautatzen da.
Gehien erabiltzen diren zazpi CC-lizentziak
Gehien erabiltzen diren zazpi lizentziak taula honetan agertzen dira. Horien artean daude Wikimedia Fundazioak onartzen dituenak—jabari publikokoa eta bi aitorpen-lizentziak (BY eta BY-SA)— hiru horiek onartzen dituzte trukaketa eta berregitea (lan eratorriak sortzea), baita merkataritza-erabilera ere, betiere egilea nor den aitortzen bada.
Prentsa
Euskaraz argitaratzen den prentsak Creative Commons lizentziak hautatu izan ditu:
Hemiodus argenteus
Hemiodus argenteus Hemiodus generoko animalia da. Arrainen barruko Hemiodontidae familian sailkatzen da.
Orvault
Orvault bretainiako udalerria da. Administratiboki Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan dago, Loirerria eskualdean. 2007an 24.564 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Orvault udalerrian erroldatutako biztanleak 24.564 ziren. Familiak 10.108 ziren, horien artean 2.809 pertsona bakarrekoak ziren (918 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.891 bakarrik bizi ziren emakumeak), 3.455 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 3.086 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 758 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 10.684 etxebizitza zeuden, 10.366 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 61 bigarren erresidentzia ziren eta 256 hutsik zeuden. 6.566 etxeak ziren eta 4.074 apartamentuak ziren. 10.366 etxebizitza nagusietatik 7.054 bere jabearen bizilekua ziren, 3.214 alokairuan okupaturik zeuden eta 99 doan lagata zeuden; 197 etxek gela bat zuten, 1.015 etxek bi zituzten, 1.753 etxek hiru zituzten, 2.569 etxek lau zituzten eta 4.832 etxek bost zituzten. 8.648 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 4.975 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 4.272 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 16.094 ziren, horien artean 11.157 aktiboak ziren eta 4.937 inaktiboak ziren. 11.157 pertsona aktiboetatik 10.240 lanean zeuden (5.229 gizon eta 5.011 emakume) eta 917 langabezian zeuden (434 gizon eta 483 emakume). 4.937 pertsona inaktiboetatik 1.592 erretiraturik zeuden, 2.181 ikasten zeuden eta 1.164 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.228 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 9 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 28 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 128 eraikuntza enpresak ziren, 283 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 29 garraio enpresak ziren, 44 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 47 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 93 finantziazio enpresak ziren, 109 higiezinen enpresak ziren, 230 zerbitzu enpresak ziren, 148 administrazio publikoko enpresak ziren eta 69 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 97 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 2 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 4 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 6 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 2 arraindegiak, 7 liburu dendak, 10 arropa dendak, 5 etxerako tresna dendak, 2 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 20 altzari dendak, 9 kirol-dendak, 2 lur eta paretak apaintzeko dendak, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 6 lore-dendak ziren.
2000. urtean Orvault udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.044 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu luzeetarako ospitale 1, 2 psikiatriko, 9 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 6 haur-eskola eta 8 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Orvault udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 585 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 1.434.
Orvault udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Patxi Irurtzun
Patxi Irurtzun Ilundain (Patxi Irurzun Ilundain) (Iruñea, 1969) idazle, kazetari, liburuzain, filologo eta kultura dinamizatzailea, lan ugari plazaratu ditu. Gaztelaniaz idazten du. Bere lanek beti probokazio kutsua izaten dute.
Biografia
Iruñean jaioa, haurtzaroan hasi zen idazten Patxi Irurtzunek. Hiru urte zituenean aita hil zitzaion. Haren haurtzaroa Txantrea auzoarekin dago lotuta.Nafarroako Unibertsitatean filologia ikasi zuen. Ondoren mota askotako lanbide izan zituen, lantegietan eta biltegietan lan egiten. Gaur egun Ultzamako haranean kultura dinamizatzailea da. Ezkonduta, bi seme-alaba ditu.
Prentsa
Patxi Irurtzun hedabide desberdinetan idatzi du: El Canto de la Tripulación, El Europeo, Rolling Stone,o Dominical, besteak beste. Halaber, Noticias taldeko ON magazinen idazten du hamabostean behin.
Liebenswiller
Liebenswiller Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Liebenswiller udalerrian erroldatutako biztanleak 195 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 76 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 89 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 76 etxebizitza nagusietatik 70 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 6 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Liebenswiller udalerrian 66 unitate fiskal zeuden, 183 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 27.799 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Liebenswiller udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lošonec
Lošonec Eslovakiako udalerri bat da, Trnavako barrutian kokatuta. 21,97 km²ko azalera du eta 521 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1332. urtekoa da.
Fluoro-leakeita
Fluoro-leakeita silikato motako minerala da eta leakeite root name taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Fluoro-leakeita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.
Kearny (Arizona)
Kearny Arizonako herri bat da. Pinal konderrian kokatua dago. 2010ean 1,950 biztanle zituen, 7.3 kilometro koadrotan banatuta.
Majcichov
Majcichov Eslovakiako udalerri bat da, Trnavako barrutian kokatuta. 18,20 km²ko azalera du eta 1942 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1266. urtekoa da.
Cornellà-El Prat estadioa
Cornellà-El Prat estadioa Kataluniako Cornellà de Llobregat eta el Prat de Llobregat hirien artean kokatzen den futbol estadioa da. 2009ko abuztuaren 2an inauguratua izan zen. Jabea eta etxeko taldea Reial Club Deportiu Espanyol da.
Kristina Berasain
Biografia
ETBko Ahoz Aho saioan aritu zen ahaztutako gatazketaz hitz egiten.
Hitzaldiak
Bere ibilbidean zehar hitzaldiak ere eman ditu Kristinak, baita moderatzaile lanak egin ere, besteak beste:
Bestelakoak
2020an Giza Eskubideen Nazioarteko Egunean, Kristina Berasain eta Xabier Euzkitze euskal kazetariek Euskadiko ehun erreportarik baino gehiagok sinatutako adierazpena irakurri zuten Mendebaldeko Saharako lurralde okupatuetan lan egiten duten saharar lankideei babesa jakinaraziz, Aieteko Jauregian egindako ekitaldi batean.
Trimma imaii
Trimma imaii Trimma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Ander Lorente
Ander Lorente Velada (Santurtzi, 2001eko urtarrilaren 28a) Euskal Herriko futbolaria da, Lezaman hezitakoa. Atzelari gisa aritzen da.
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Kodex
Kodex (latinez caudex, "zuhaitzaren enborra") eskuz idatzitako liburu zahar bat da, elkarri jositako eta koadernatutako kaierez osatua.
Erromatarrek asmatu zuten bere taulak lotzeko eta pixkanaka-pixkanaka biribilkia ordezkatu zuen. Kristautasunarekin batera zabaldu zen, Eliza kristauak formatu hau hautatu baitzuen Bibliarako.
Nahiz eta teknikoki edozein koadernaketa moderno kodexa izan, egun hitza eskuizkribuentzat baino ez dugu erabiltzen, batez ere Berant Antzinaroko eta Erdi Arokoentzat. Liburu hauek ikertzen dituen zientziak kodikologia du izena; antzinako agiriak ikertzen dituena, berriz, paleografia.
Zenbait kodex
Normalean kodexek dauden tokien izena hartu dute, hiri batena, liburutegi batena. Hauek dira ezeagunetariko batzuk:
Nao Shikata
Nao Shikata (四方 菜穂) Japoniako futbolaria da.
Kodex
Ameriketako kodexak
Hona hemen ezagunenak:
Kolon aurreko kodexak
Espainiarren konkista baino lehen sortutakoak dira hauek:
Mexikoko Kolonialismo garaietako Kodexak
XVI. mendean eginiko kodexak dira. Asko dira; hemen bakan batzuk jasoko ditugu:
Mekanika klasiko
Mekanika klasikoa objektu makroskopikoen higidura deskribatzen duen fisika ren arloa da, hala nola proiektilen eta makinen zatien higidurak, edota espazio-ontzi, planeta, izar eta galaxien higidurak ere. Emaitza oso zehatzak lortzen ditu eremu horietan, eta zientziaren, ingeniaritzaren eta teknologiaren arlo zaharrenetariko eta zabalenetariko bat da. Bestalde, mekanika klasikoak materiaren egoera guztien propietateak aztertzen ditu, solido izan zein fluido (likido, gas edo plasma) izan.
Aldiune batean objektu baten egoera ezagutuz gero, mekanika klasikoaren legeen bidez kalkulatu —eta aurresan— egin daiteke objektua nola higituko den etorkizunean —horri determinismoa deritzo—, eta baita nola higitu den iraganean ere —horri itzulgarritasuna deritzo—. Mekanika klasikoaren garapen goiztiarrena XVII. mendearen bigarren erdialdean gauzatu zen Isaac Newton (1626-1727) eta Gottfried Wilhelm Leibniz-en (1646-1716) lanari esker, biek ala biek metodo matematiko egokiak asmatu baitzituzten indar-sistemen eraginpean dauden gorputzen higidura deskribatzeko. Gainera, Newtonek mekanika klasikoaren funtsezko legeak modu matematikoan aztertzeko bidea argitu zuen 1687an Philosophiae Naturalis Principia Mathematica liburuan. Horregatik, orduan sorturiko mekanika klasikoari mekanika newtondarra zeritzon hasieran, eta gaur egun ere horrelaxe esaten zaio maiz.
Geroago, XVIII eta XIX. mendeetan zehar metodo abstraktuak asmatu ziren mekanika klasikoa birformulatzeko, bereziki Joseph-Louis Lagrange-ren (1736-1813) (mekanika lagrangearra) eta William Rowan Hamilton-en (1805-1865) (mekanika hamiltondarra) eskutik, nolabait esateko mekanika analitikoa garatuz, gaur egun fisika modernoaren arlo askotan forma horretan erabiltzen dena.
Nolanahi ere, mekanika klasikoa terminoa XX. mendean hasi zen erabiltzen, mende horren hasieran gertaturiko aldakuntza eta teoria berrietatik bereizteko. Hain zuzen ere, batetik, objektuen abiadura argiaren abiadura ra hurbiltzen ari den kasuetan erlatibitatearen teoria berezia eduki behar baita kontuan; bestetik, objetuen tamaina izugarri handia denean (izarrak, galaxiak…) erlatibitate orokorra aplikatu behar da; eta objektuen tamaina atomoen tamainaren antzekoa edo txikiagoa denean mekanika kuantikoa erabili behar da. Labur esanda mekanika klasikoak tamaina eta abiadura eta ez oso handi edo oso txikietako objektuekin da baliagarria; baina abiadura edo tamaina oso handietako kasuetan, mekanika erlatibista, eta atomoen tamainako munduan, mekanika kuantikoa.
Mekanika klasikoaren historia laburra
Gizakia antzinatik hasi zen objektuen higidura aztertzen; horregatik esan daiteke mekanika klasikoa zientzia zaharrenetarikoa dela, ingeniaritza eta teknologia ko gaietan inplizituki izan baitzen landua aintzinatean ere. Hain zuzen, greziar filosofoen artean, Aristotelesek jadanik aipatua zuen  “naturan agertzen den fenomeno oro arrazoiren batengatik gertatzen dela”, eta bere lanean printzipio teoriko hori natura ulertzeko erabili behar zela adierazi zuen. Baina teoria matematikoaren eta esperimentu kontrolatuaren falta nabarmena zegoen orduan, eta bi osagai horiek funtsezkoak izan ziren. Horregatik denbora luzez itxaron behar izan zen horietan oinarrituriko zientzia modernoa sortzeko, harik eta XVII. mendean geroago “mekanika klasikoa” izenaz ezagutuko zen arloa sortzeko. Planeten higiduren lehen azalpen kausala Johannes Kepler-ek (1571-1610) eman zuen 1609an argitaratutako Astronomia nova izeneko liburuan. Urte batzuk lehenago Tycho Brahe (1546-1601) daniar rak Marte ren orbitari buruz egindako behaketa zehatzetan oinarrituta, Keplerrek ondorioztatu zuen planeten orbitak elipseak direla. Aldi bertsuan, Galileo Galilei-k (1564-1642) lege matematiko abstraktuak proposatu zituen objektuen higidurak deskribatu eta aztertzeko. Bereziki aipatzekoak dira plano inklinatu etan eginiko esperimentu kuantitatiboak, eta horiei buruzko azalpenak. Plano haietan behera errodatuz jaisten ziren bolen higiduraren behaketan oinarriturik, higidura azeleratuaren teoria proposatu zuen, handik gutxira Newton-ekin (1642-1726) biribilduko zen mekanika klasikoaren giltzarria izango zena.
Newton-en Philosophia Naturalis Principia Mathematika
Liburu honetan, Newtonek hiru legetan oinarritu zituen higidurari buruzko printzipioak: lehena, inertzia ren legea; bigarrena, indarra ren eta azelerazioa ren legea, eta hirugarrena, akzio-erreakzioa ren legea. Lege horiek erabat bereizi ziren ordura arte fenomeno horiek azaltzeko eginiko legeetatik, Newtonek adierazpen matematiko zehatzen bidez eman baitzituen. Izan ere, ordurako asmatua zuen kalkulu diferentziala, eta erabilia zuen bere legeetan. Horretaz, aipatu beharra dago Leibniz-ek (1646-1716) eginiko lana ere, aldi bertsuan biek ala biek garatu baitzituzten legeak ondo ulertzeko eta kalkuluak egiteko guztiz beharrezkoak ziren deribatu eta integral kontzeptuak.
Newtonek momentu lineala ren eta momentu angeluar raren kontserbazioen printzipioak ere adierazi zituen. Horrez gain, Newton lehena izan zen grabitazioa ren formulazio matematikoa proposatzen, grabitazio unibertsalaren legea emanez. Horren bidez aztertu ahal izan zuen eguneroko objektuen higidura eta baita zeruko objektuenak ere, bereziki azalpen teoriko egokia emanez Keplerrek planeten higidurari buruz emaniko legeei. Lorpen horiek guztiak kontuan izanik, XVII. mendearen bukaerarako ezarrita geratu ziren mekanika klasikoaren oinarriak.
Mekanika klasikoaren garapena Newtonen ondoren
Newton eta gero, mekanika klasikoa bai fisika eta bai matematikaren ere, garrantzitsuenetako bat bilakatu zen. Nolanahi ere, edukia eta printzipioak mantenduz,  XVIII eta XIX. mendeetan zehar zenbait birformulazio berri egin ziren, hainbat motatako problema ebazteko bidea ireki zutenak. Horien artean bereziki aipagarriak dira honako biak: batetik, 1788an Joseph Louis Lagrange-k (1736-1813) eginikoa, zeina mekanika lagrangearra deitu ohi den; hurrengo mendean, 1833an, hori ere beste era batera birformulatu zuen William Rowan Hamilton-ek (1805-1865) gaur egun mekanika hamiltondarra izenarekin ezagutzen dena. Nolabait esateko, horiekin osatuta geratu zen mekanika klasikoa analisi matematikoaren ikuspuntutik; horregatik arlo horri mekanika analitikoa ere baderitzo.
Mekanika klasikoaren mugak historian zehar
Hemeretzigarren mendearen azken hamarkadetan, fenomeno fisiko berri batzuk ezin izan ziren azaldu mekanika klasikoaren bidez. Lehenengo arazoak elektromagnetismoa rekin hasi ziren, presezki argiaren abiadurari buruz. Problema horren soluzioa Einstein-en (1879-1955) erlatibitate bereziaren teoria rekin argitu ziren, XX. mendearen lehenengo hamarkadan. Nolanahi ere, gaur egun sarritan teoria hori ere mekanika klasikoaren partetzet hartzen da
Bigarren zaitasun bat termodinamika ren arlotik etorri zen, zeinean entropia kontzeptua ondo definitu gabeko magnitudea baitzen. Gorputz beltza ren erradiazioa ezin esplika zitekeen kuantu izeneko kontzeptu berria erabili gabe. Hain zuzen ere, esperimentua maila atomikora iristean, mekanika klasikoak ezin zuen azalpen egokirik eman atomoen energia-maileei buruz, ezta efektu fotoelektrikoa ri buruz ere. Horretan funtsezkoak izan ziren Planck-en (1858-1947) eta Einstein-en lanak. Horiek irekitako bidetik, XX.mendeko hirugarren hamarkadan, Schrödinger-en (1887-1961) eta Heisenberg-en (1901-1976) lanei esker, mundu atomikoan gertatzen diren fenomeno fisikoak aztertzeko mekanika berri bat sortu zen: mekanika kuantikoa.
Horrela, mekanika klasikoaren erabileraren mugak argi geratu ziren mundu atomikoan. Labur esanda, mekanika klasikoa oso teoria praktikoa da, maila atomikoan ez dauden energia txikiko partikulen higidura aztertzeko; alegia, mekanika kuantikoa erabiltzea beharrezkoa ez denean.
Mekanika klasikoaren adarrak
Mekanika klasikoa mota askotako fenomeno fisikoak aztertzeaz arduratzen denez, ohitura dago fisikaren arlo hori zenbait adar berezitan banatzeko.
Hasierako tradizioaren arabera, mekanika klasikoa hiru adar nagusi hauetan banatuta aztertzen zen:
Geroago, XIX. mendeko formalismo matematikoaren garapena kontuan izanik, beste sailkapen hau ere egiten hasi zen:
Azkenik, naturako objektuen tamaina eta propietateen arabera, honako arlo espezifikoak ere garatu dira:
Teoriaren deskribapena
Jarraian, mekanika klasikoaren oinarrizko kontzeptuak azalduko dira. Errealitatearen sinplifikazioa eginez, lehenengo pauso batean, objektu errealak partikula puntualak balira bezala kontsideratzen dira, hau da, puntu batean kontzentraturik baleude bezala. Partikula puntual baten higidura parametro gutxi batzuen bidez deskriba daiteke: posizioa, masa eta partikularen gainean eragiten ari diren indarren bitartez.
Dena den, mekanika klasikoak edozein tamaina daukaten objektuak ere deskribatzen ditu; baina aurreko atalean aipatu denez, oso tamaina txikiko partikulen higidura, hala nola elektroi ena, mekanika kuantikoan aztertzen da. Zer esanik ez, tamaina bateko objektuen portaera  partikula puntualena baino korapilatsuagoa da, partikula puntualak baino askatasun-gradu gehiago baititu. Baina, gero, partikula puntualekin lorturiko emaitzak zabaldu egin daitezke tamaina batekoak aztertzeko, eta nolanahi ere, objektu errealen masa-zentroa ren higidura partikula puntualena bezalakoa da.
Oro har, mekanika klasikoak kontzeptu arruntak —zentzuzkoak eta zentzu arruntekoak— erabiltzen ditu materiaren eta indarren arteko elkarrekintza ulertzeko. Oinarrizko hipotesi modura asumitzen du ezen materiak eta energiak ezagutu eta zehaztu daitezkeen magnitudeak dituztela (posizioa eta abiadura, adibidez). Bestalde, mekanika klasiko ez-erlatibistak onartzen du indarren elkarrazkioa instantatenoa dela.
Mekanika klasikoan erabiltzen den erreferentzia-sistema
Mekanika klasikoan erabiltzen diren erreferentzia-sistemek hiru osagai nagusi dituzte: koordenatu-sistema, behatzailea eta erlojua. Horien bidez zehazten da une oro partikularen posizioa.
Bidyanus bidyanus
Bidyanus bidyanus Bidyanus generoko animalia da. Arrainen barruko Terapontidae familian sailkatzen da.
Mekanika klasiko
Koordenatu-sistema
Kontuan izanik partikulak gure inguruko espazioan higitzen direla, lehenik espazioko puntuak kokatzeko erreferentzia-sistema bat beharko dira. Horretarako, espazioko puntu arbitrario bat aukeratzen da, sistemaren jatorria deitu ohi dena, eta O sinboloaz adierazten dena. Puntu horretan zentraturik, koordenatu-sistema bat definituko da, behaketa eta neurketa guztiak sistema horretan egiteko. Mekanika klasikoaren espazioa hiru dimentsioko espazio euklidearra dela kontsideratzen da, eta horregatik jatorriarekin batera sistemak hiru ardatz koordenatu izango ditu.
Behatzailea eta erlojua
Erreferentzia-sistema osoan presente dagoen behatzaile berezi bat dagoela kontsideratzen da, B, higiduran dabilen partikularen neurketa espazio-denboralak egiteko: batetik, partikula dagoen puntutik ardatz koordenatuekiko distantziak eta, bestetik, puntu bakoitzean zein aldiunetan dagoen. Bestela esanda, bere erlojua erabiliz, behatzailea gai izango da edozein t aldiunetan partikula non dagoen zehazteko, aldiune horretan partikulari dagozkion hiru koordenatuak, (x,y,z), neurtuz. Zer esanik ez, hiru osagai horiek denboraren funtzio izango dira:. Beste hitz batzuekin esateko, behatzaile hori "omnipresentea" —toki guztietan dago— eta "ahalguztiduna" —edozer egiteko gai— dela imajinatuko dugu.
Trimma kudoi
Trimma kudoi Trimma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Mekanika klasiko
Behatzailea eta erlojua
Ohar bat egin behar da mekanika klasikoan erabiltzen diren "denbora" eta "espazioko geometria" kontzeptuen izaerari buruz. Erlatibitatearen teoria sortu aurreko garaietan, denbora kontzeptu absolutua zela onartzen zen. Alegia, onartzen zen ezen partikula beraren historiako bi aldiuneren artean igarotako denbora-tartea berbera zela edozein bi erreferentzia-sistematko bi behatzaileentzat; hots, mekanika klasiko ez-erlatibistan denbora absolutua da. Era berean, mekanika klasiko ez-erlatibistan onartzen da espazioaren geometria euklidearra dela.
Mekanika klasikoaren arloko zenbait magnitude fisikoren definizioa
HIgiduran zehar eginiko neurketa espazio-denboral horien bidez, behatzaileak unibertsoko objektuen higidurei erreferentzia-sistema horretan hainbat magnitude mekaniko definitu ahalko ditu. Jarraian, mekanika klasikoan ohikoak diren zenbait magnitude ren definizioa azalduko da.
Partikula puntualaren posizio-bektorea
Aurreko atalean aipatutako erreferentzia-sisteman, partikularen posizio-bektorea definitu ohi da lehenik. Era geometrikoan, definizioz, aldiune bakoitzean sistemaren O jatorritik partikula dagoen P puntura doan bektorea partikularen posizio-bektorea da, eta  sinboloaz adierazi ohi da. Partikula higitzen ari bada, posizioa aldatuz doa, eta ondorioz posizio-bektorea denboraren funtzioa izango da:
Bektore hori honelaxe adieraz daiteke osagai kartesiarren bidez:
Behin posizio-bektorea definituz, funtzio horien deribazioz beste bi magnitude defini daitezke, abiadura eta azelerazioa.
Abiadura
Definizioz, abiadura izeneko magnitude fisikoa posizio-bektorearen denborarekiko deribatua da:Hortaz, bektore bat da, sinboloaz adierazi ohi dena eta erreferentzia-sistemako osagai kartesiarren bidez honelaxe idazten dena:
Abiadura-bektorearen modulua hauxe da:
Abiaduraren moduluari lastertasuna ere esaten zaio batzuetan. Ohar gisa diogu inguruko hizkuntzetan ere bi hitz erabiltzen direla abiadura-bektorea eta bere mdulua bereiziz praktikan; adibidez, ingelesez lehenari "velocity" eta bigarrenari "speed" esaten zaie.
Unitateei dagokienez, posizioa metrotan neurtzen denez, abiaduraren unitatea \text {m/s} da, edo gauza bera dena,
Timothé Luwawu-Cabarrot
Timothé Luwawu-Cabarrot edo Timothé Luwawu, (Cannes (Frantzia), 1995eko maiatzaren 9a), saskibaloi jokalari frantziarra da, eta hegaleko moduan jokatzen du.
Biografia
2015eko martxoaren 28an, 2015eko NBAko aurreikuspenetara aurkeztuko dela iragartzen du, baina, gerorago, bere izena kentzea erabakitzen du.
Mekanika klasiko
Masa eta momentu lineala
Agerikoa denez, momentu lineala magnitude bektoriala da, sinboloaz adierazten da eta abiaduraren norabide bera du. SI sistemako momentu linealaren unitatea da.
Azelerazioa
Abiadura-bektoretik azelerazio deritzon magnitudea eratortzen da. Hain zuzen ere, azelerazioa abiaduraren denborarekiko deribatua da eta sinboloaz adierazten da:
Osagai kartesiarretan emanik honelaxe adieraziko da:
Timothé Luwawu-Cabarrot
Biografia
2016ko apirilaren 11n, Adriatiko Ligan egindako denboraldiaren ostean, NBAko 2016ko aurreikuspenetara aukezten du bere burua.
Mekanika klasiko
Azelerazioa
Bestalde, abiaduraren aurreko definizioa kontuan izanik, era honetan adieraz daiteke azelerazioa posizio-bektorearen denborarekiko bigarren deribatuaren bidez:
Timothé Luwawu-Cabarrot
Biografia
2016ko ekainaren 23an, 2016ko NBA aurreikuspenetan, 24. lekuan aukeratu zuen Philadelphia 76ers-ek, eta, 2016ko uztailaren 3an, 2 urteko, gehi 2 urte aukeran, kontratua sinatu zuen, Philadelphia 76ers-ekin. Urte bereko urriaren 29an, Sixers-en elastikoarekin debutatu zuen, Atlanta Hawks taldearen aurka. 2016ko azaroaren 7an lortu zituen lehen puntuak NBAn, Utah Jazz-i aurre eginez.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabazi zuen Frantziako taldearekin AEBko taldearekin (urrezkoa) galduz eta Australiako taldea (brontzezkoa) garaituz. Hauek osatzen zuten taldea: Andrew Albicy, Nicolas Batum, Petr Cornelie, Nando de Colo, Moustapha Fall, Evan Fournier, Rudy Gobert, Thomas Heurtel, Timothé Luwawu-Cabarrot, Frank Ntilikina, Vincent Poirier eta Guerschon Yabusele-k.
Mekanika klasiko
Gainazelerazioa
Kasu batzuetan, azelerazioaren denborarekiko hirugarren ordenako deribatua ere erabiltzen da. Magnitude fisiko horri jerk deritzo ingelesez eta gainazelerazioa euskaraz eta, definizioz, balio hau du posizio, abiadura eta azelerazioaren funtzioan:
Gainazelerazioa bektorea da, sinboloaz adierazten da eta SI sisteman  unitatean neurtzen da.
Erreferentzia-sistema inertzialak eta Galileoren transformazioa
Mekanika klasikoan eraikuntza funtsezkoak dira erreferentzia-sistema inertzialak. Sistema hauek Newtonen lehenengo legean aipatzen den inertziaren printzipioaren baliokideak dira. Printzipio horrek dioenez, kanpotik inolako elkarrekintzaren eraginpean ez dauden gorputz materialek —"partikula askeak" deritze— beren abiaduran irauteko joera adierazten dute: «Partikula askeak abiadura konstantez higitzen dira erreferentzia-sistema inertzialetan». Hau da, partikula askeen azelerazioa nulua da sistema inertzialetan. Printzipio hori da Newtonen lehenengo legearen muina; horregatik, inertziaren legea ere esaten zaio.
Mekanika newtondarrean, bi sistema inertzialen arteko erlazio zinematikoak Galileoren transformazioa ren bidez adierazten dira. Adibide sinple baten bidez jarraian ikusiko dugunez, oso modu errazean lortuko ditugu zein diren erlazio horiek. Eskuinaldeko irudiko adibidean, S' sistema V abiadura konstantez higitzen ari da S sistemaren Ox norabidean. Gainera kontsideratuko dugu, gauzak errazteko, hasierako aldiunean bi sistemen jatorriak puntu berean egon direla eta bi erlojuek ordu berbera markatu dutela: t=t'=0. Beraz, erlazio hau dago partikula puntualak bi sistema horietan dituen posizio-bektoreen artean:
Hemiodus atranalis
Hemiodus atranalis Hemiodus generoko animalia da. Arrainen barruko Hemiodontidae familian sailkatzen da.
Mekanika klasiko
Erreferentzia-sistema inertzialak eta Galileoren transformazioa
Horrek esan nahi du bi erreferrentzia-sistema inertzialetatik abiadura desberdinak neurtzen direla. Abiadura beraz, magnitude erlatiboa da, erreferentzia sistema bakoitzaren araberakoa. Nolanahi ere adierazen hori berriro denborarekiko deribatuz, eta erreferentzia-sistema inertzialekelkarrekiko duten abiadura konstantea dela kontuan izanik, emaitza hau lortzen da azelerazioen balioei dagokienez: