cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gorriranzko lerrakuntza
Deribazio matematikoa
Gorriranzko lerrakuntza deribatzeko argi uhin baten geodesiko en ekuazioa erabili behar da, hura ondorengoa izanik
non
diren. Argi uhinaren tontorra r = 0 posizioan eta t = torain denboran ikusten ari duen behatzaile batentzat, argi uhinaren tontorra t = tlehen iraganeko denbora batean igorri egin zen r = R posiziotik. Bide uhinak zeharkatu duen espazio eta denboran integratzen badugu honakoa ematen du:
Orokorrean, argiaren uhin-luzera desberdina da bi posizio eta denbora desberdinetarako metrikaren propietate aldakorrak direla eta. Argia igorri zenean λlehen uhin-luzera zuen. Uhinaren hurrengo tontorra igorri egin zen ondorengo denboran
Behatzaileak uhina λnow uhin-luzerarekin ikusten du ondorengo denboran
Hurrengo tontorra r = R posiziotik igortzen denez r = 0 posizioan behatzen da, hurrengo ekuazioa idatzi daiteke:
Pterodroma cahow
Pterodroma cahow Pterodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Gorriranzko lerrakuntza
Deribazio matematikoa
Ondorengoa lortzen da:
Denboran aldaketa oso txikientzat (argi uhin baten ziklo baten periodoentzat) eskala faktorea konstantetzat hartu daiteke (a = aorain gaur and a = alehen lehenago). Honek hurrengoa ematen du:
Horrela ere idatzi daiteke
Aipatutako gorriranzko lerrakuntzaren ekuazioa erabiliz,
lortzen da. Gurea bezala zabaltzen ari den unibertso batean gorriranzko eskala faktorea monotonikoki handitzen da denborarekin, ondorioz, z positiboa da eta galaxia hurrunak gorrirantz lerratuak ageri dira.
Unibertsoaren espantsioaren modeloa erabiliz, gorriranzko lerrakuntza objektuaren adinarekin erlaziona daiteke, denbora-lerrakuntza kosmikoaren erlazioa deritzona (cosmic time–redshift relation). Dentsitate proportzioa Ω0 izendatuz:
non H0 gaur egungo Hubble-en konstante a den.
Efektu kosmologikoen eta lokalen arteko desberdintasuna
Galaxien arteko mugimendu erlatibo bereziak direla eta z < 0.01 Doppler lerrakuntza duten gorriranzko lerrakuntza kosmologikoentzat sakabanatzea handiagoa dago Hubble-en Legetik. Ondorioz gertatzen den egoera Zabaltzen den Gomazko Xafla Unibertso ak erakusten du, espazioaren zabalkuntza azaltzeko erabili ohi den analogia kosmologikoa. Bi objektu bolatxoen bitartez azaltzen badira eta espazio-denbora zabaltzen den gomazko xaflaren bitartez, Doppler efektua bolatxoak xaflan mugitzearekin sortzen diren formen artean mugimendu bereziak dira. Lerrakuntza kosmologikoa bolatxoak xaflan trabatu eta xafla zabaltzen denean gertatzen da.
Galaxien gorriranzko lerrakunzak unibertsoaren zabalkuntzatik datorren abiadura errezional a eta mugimendu bereziei (Doppler lerrakuntza) dakozkien atalak ditu. Unibertsoaren espantsiotik datorren lerrakunza espantsioa azaltzeko erabiltzen den modelo kosmologikoaren menpe dago. Honen jatorria azalduz, Edward Robert Harrison kosmolariak honakoa esan zuen: "Argia galaxia bat atzean uzten du, geldikorra dena bere espazio zatian, eta amaieran behatzaileek ikusten dute, zeinak heuren espazio zation geldikorrak dira. Galaxia eta behatzaileen artean argia zabaltzen ari den espazio zati handiak igarotzen ditu. Ondorioz, uhin-luzera guztiak zabaldu egiten dira. Horren sinplea da..." Steven Weinberg-ek argibide bat gehitu zuen, "Uhin-luzeraren handikuntza igorpen argitik zurgape argira ez dago a(t)-ren menpe [non a(t) Robertson-Walker eskala-faktorea den] igorpen eta xurgapen denboretan, baina badago faktore horren menpe igorpenetik xurgapenerako denbora tartean."
Liburu askotan "Doppler gorriranzko lerrakuntza" erabiltzen da "gorriranzko lerrakuntza kosmologikoa" beharrean espazioaren zabalkuntza dela eta galaxien argiak pairatzen duen lerrakuntza azaltzeko, baina lerrakuntza kosmologikoaren formula ez da lortzen Doppler efektu erlatibista deskribatzeko erabiltzen den ekuazioarekin, baizik eta erlatibitate bereziarekin; ondorioz, v > c ezinezkoa den arren lerrakuntza kosmologikoetarako v > c posiblea da, objektuak banatzen dituen espazioa argia baino bizkorrago zabaldu egin daitekeelako. Matematikoago jarrita, "galaxiak hurruntzen ari dira" ikuspuntua eta "galaxien arteko espazioa zabaldu egiten ari da" ikuspuntua lotuta daude koordenatu sistema aldatuz. Hau matematikoki ongi azaltzeko Friedmann-Robertson-Walker metrika beharrezkoa da.
Unibertsoa uzkurtzen egongo baliz, galaxia hurrunak urdinerantz lerratuak ikusi beharko genituzke haien distantziaren proportzionala den kantitate batez.
Gorriranzko lerrakuntza grabitatorioa
Erlatibitate orokorraren teorian denboraren zabalkuntza dago putzu grabitazionalean. Hau gorriranzko lerrakuntza grabitazionala edo Einstein-en lerrakuntza (Einstein Shift) izenarekin ezagutzen da. Efektu honen deribazio teorikoa Einstein-en ekuazioentzat Schwarzschild-en soluzio tik lortzen da. Kargarik eta errotaziorik gabeko masa esferiko baten eremu grabitazionalean mugitzen ari den fotoi batekin loturiko lerrakuntzaren formula honelakoa da:
non
Gorriranzko lerrakuntza grabitazionalaren emaitza erlatibitate bereziko ideia eta ekibalentzia printzipio tik deribatu daiteke, erlatibitate orokorreko teoria osoa ez da behar.
Efektua hau oso txikia den arren, Lurretik neurtu daiteke Mössbauer-en efektua erabiliz eta Pound–Rebka esperimentua n ikusi zen lehen aldiz. Hala ere, zulo beltz baten inguruan efektua nabaria da eta objektu bat gertaeren horizonte ra hurbiltzen denean lerrakuntza infinitua bilakatzen da. Gainera, hondoko mikrouhin erradiazio kosmikoan eskala angeluarrean tenperatura fluktuazio handien kausa nagusia da.
Behakuntzak astronomian
Espektroskopia, neurketa bat izanik, fotometria sinplea baino nahiko konpikatuagoa da, zeinak objektu astronomikoen distira neurtzen duen iragazki ak erabilitz. Fotometria datuak lortzen direnean (Hubble Deep Field eta Hubble Ultra Deep Field erabiliz, adibidez) astronomoek teknika bat erabiltzen dute gorriranzko lerrakuntza fotometrikoa neurtzeko. Uhin-luzeren tarteak zabalak direnez filtro fotometrikoetan eta aurreikuspen nabariak egin behar direnez iturrian espektroaren izaeraren inguruan, error eak δz = 0.5-raino igo daitezke eta neurketa espektroskopikoak fidagarritasun askoz txikiagoa dute. Hala ere, fotometria gorriraznko lerrakuntzaren karakterizazio kualitatiboa egiteko erabili daiteke. Adibidez, Eguzkiaren moduko espektro batek z = 1-ko lerrakuntza du, distira maximoa infragorri an izanik, gorputz beltza ren espektroa kontsideratuz lortzen den hori-berdean izan beharrean, eta argiaren intentsitatea lau aldiz txikitua izango litzateke filtroa dela eta, (1 + z)2. Fotoi kontaketa, erritmoa eta energia gorrirantz lerratuak daude.
2017ko Ordiziako Klasika
'''XCIV. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia''' 2017ko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 165,7 km ibilbidean. 1.1 maila zuen.
16 taldek eta 119 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 85k bukatu zutenak. Garailea Sergei Xilov izan zen.
Gorriranzko lerrakuntza
Behakuntza extragalaktikoak
Hurrunen dauden objektuek gorriranzko lerrakuntza handiago erakusten dute unibertsoaren Hubble fluxua dela eta. Neurtutako lerrakuntza handena distantzia handi eta denboran zaharrena den objetutik dator, hondoko mikrouhin erradiazioari dagokiona; lerrakutza honen zenbakizko balioa z = 1089 ingurukoa da (z = 0 orainaldia izanik), eta unibertsoaren egoera 13,8 bilioi urte direla eta erakusten du, Big Bang a eta 379.000 urteren odorengo momentuetan.
Quasar ren nukleo distiratsuak izan ziren lehen "lerrakuntza handiko" objektu detektatuak (z > 0.1) teleskopioak hobetu ziren arte.
Talde Lokala eta Virgo Klaster ra baino hurrunago daude galaxientzat, baina mila megaparsec baina hurbilago daudenak, lerrakuntza galaxiarainoko distantziaren proportzionala da. Korrelazio hau lehen aldiz Edwin Hubble-ek ikusi zuen eta gaur egun Hubble-en Legea bezala ezagutzen da. Gorriranzko lerrakuntza galaktikoa Vesto Slipher-ek aurkitu zuen lehen aldiz 1912 urtearen inguruan eta Hubble-ek bere legea egiteko erabili zituen. Erlatibitate orokorrean oinarritutako modelo kosmologikoan, gorriranzko lerrakuntza espazioaren espantzioa dela eta gertatzen da orokorrean: honek esan nahi du galaxia gero eta hurrunago izanik espazioa gero eta gehiago zabaldu dela argia guri irsiten zitzaigun bitartean. Hubble-en Legea partzialki Copernico ren printzipiotik lortu daiteke. Objektuen distira zein den ez dakigunez, gorriranzko lerrakuntza beste edozein distantzia neurketa baino errazagoa da, horregatik askotan Hubble-en Legea erabiliz gordinik distantzietara transformatzen da.
Galaxien eta beste galaxien edo klasterren arteko interakuntza grabitazionala Hubble-en grafikoan sakabanatze nabaria sorrrarazten dute. Efektu hauek argi-masa erratioaren independenteak diren objektuen masa neurtzea ahalbidetzen dugu, materia beltza aztertzeko tresna jarrantzitsua bilakatuz.
Hubble-en Legeak unibertsoaren zabalkuntza abiadura konstantea dela asumitzen du. Halabaina, unibertsoa gazteago zenean zabalkuntza abiadura, eta beraz Hubble-en konstantea, oraingoa baino askoz handiagoa zen. Aipatutakoak baino hurrunago dauden galaxientzat, beraz, espantsio abiadura konstanteko hurbilketa ez da egokia eta Hubble-en Legeak ez-lineala den erlazio integrala bilakatzen da unibertsoaren dependentea dena. Gorriranzko lerrakuntza-distantzia erlazioa espantsio historia determinatzeko erabili daiteke eta beraz materia eta energia edukia ere.
Lehenago unibertsoaren espantsio abiadura balaztatzen ari zela pentsatzen zen arren, Type supernoba erabiliz lerrakuntza-distantzi erlazioak neurtuz ikusi egin da unibertsoaren zabalkuntza azeleratzen ari dela.
Gorriranzko lerrakuntza nabarienak
Gaur egun, gorriranzko lerrakuntza txikiena duten objektuak galaxiak eta gamma izpi eztanda sortzen duten objektuak dira. Lerrakuntza fidagarrienak fatu espetroskopikoetatik lortzen dira, galaxien artean lerrakuntza handiena duena GN-z11 delakoa da z = 11.1-ekin, Big Bang-a baino 400 milioi urte geroagori dagokiona. Errecorda UDFy-38135539 galaxiak zuen lehenago z = 8.6-rekin, Bif Banga baino 600 urte ondoren izanik. Lyman-en apurketa k erabiliz fidagarritasun gutxiago duten datuak lortzen dira, lerrakuntza altuena A1689-zD1 galaxiak duen z = 7.5 izanik eta hurrengo handiena z = 7.0 da. Gamma izpi eztand en artean hurrunena GRB 090423-en neurketa espektroskopikoa da, z = 8.2 gorriranzko lerrakuntzarekin. Quasaren artean hurrunen aurkitu dena ULAS J1342+0928, z = 7.54-ko lerrakuntzarekin. Azkenik, irrati galaxien artean neurtutako lerrakuntza handiena z = 5.72 da (TGSS1530) eta material molekularren lerrakuntzari dagokionez handiena SDSS J1148+5251 deituriko quasarretik CO-ren igorpena from da, z = 6.42 izanik.
Zeharo Gorriak diren Objektuak (Extremely red objects (EROs)) astronomian erradiazio iturriak dira zeinak espektro elektromagnetikoaren gorrian eta infragorrian energia erradiatzen duten. Hauek izar populazio zaharra eta lerrakuntza handia duten galaxia eliptikoak izan daitezke, adibidez. ERO-ak baino gorriagoak diren objektuak Hiper Zeharo Gorriak diren Objektuak (hyper extremely red objects (HEROs)) deritze.
Hondoko mikrouhin erradiazio kosmikoak z = 1089 inguruko gorriranzko lerrakuntza du, Big Bang-aren ostean 379.000 urteko adinari dagokiona eta 46 bilioi argi-urteko komugimenduko distantzia ri dagokiona. Lehen izar populazioa, Population III deiturikoa, 20 < z < 100 inguruko lerrakuntza dutela pentsatzen da. Neutrino kosmikoko hondoa ere gorriranzko lerrakuntza altuko (z > 1010) gertaerak direla pentsatzen da baina ezin dira momentuz detektatu. Horrelakoak dira ere inflazioan igorritako uhin grabitazionaleko hondoa (z > 1025).
2015eko ekainean, Population III izar zaharren lerrakuntza detektatu egin zela esan zen, Cosmos Redshift 7-tik etorriak z = 6.60 lerrakuntzarekin. Izar hauek unibertsoaren lehen milioi urteetan existitu zirela uste da eta elementu kimiko pisutsuen lehen sintetizazioaren arduradunak izan ziren.
Gorriranzko lerrakuntzaren neurketak
Unibertsoa gorriranzko lerrakuntzaren bitartez mapatzeko helburuarekin, teleskopio automatikoak eta espektroskopio hobetuak erabiliz kolaborazio ugari egin dira. Kokapen angeluar datuak erabiliz lerrakuntza nerketekin konbinatu dituzte espazioaren 3D lerrakuntza mapa egiteko. Behaketa hauek unibertsoaren estruktura handien propietateak ulertzeko erabiltzen dira. Horma Handia, 500 argi-urte baino zabalagoa den galaxien supercluster bat gorriranzko lerrakuntza erabiliz detektatu daiteken estrukturen adibide bat da.
Horrelako neurketen lehenengo kolaborazioa CfA Redshift Survey izan zen, 1977an hasita eta 1982an datu guztiak lortuz. Berriki, 2dF Galaxy Redshift Survey unibertsoaren zati baten estruktura handia lortu zuen 220.000 baino galaxia gehiagoren gorriranzko lerrakuntza neurtuz; 2002an bukatu ziren neurketak. Sloan Digital Sky Survey (SDSS) 2013an hasi zen neurketa da eta 3milioi objekturen lerrakuntza neurtzea espero dute. SDSS 0,8-ko lerrakuntzarainoko galaxiak nertu ditu eta z = 6 baino handiagoko quasarrak ere.
Efektu optikoen edo transferentzia erradiatiboaren efektuak
Transferentzia erradiatibo eta optika fisikoko atalean azaldutako interakzio eta fenomenoak erradiazio elektromagnetikoaren uhin-luzera eta maiztasunaren lerrakuntza eragin dezakete. Kasu horietan, lerrakuntza materia edo beste fotoiei egindako energia transferentziari dagokio, erreferentzia sistemen transformazioei ordez. Fenomeno hauek koherentzia efektu edo sakabanatze elektromagnetikoak kausa kargatu tako partikula elemental ek eraginda gerta litezke, edo ingurune dielektriko batean errefrakzio indize aren fluktuazioak eraginda irrati txistulari en irrati fenomenoan gertatzen den modura. Batzuetan fenomeno horei "gorriranzko lerrakuntza" deitzen zaien arren, astrofisikan argi-materia interakzioei zeinak erradiazio eremuan aldaketak sortzen dituzten "gorrikuntza" (reddening) deritze.
Egoera askotan sakabanatzeak erradiazioaren gorrikuntza sorrarazten du entropia k energia baxuko fotoien nagusitasuna eragiten duelako (energia totala kontserbat zen den bitartean). Oso kontrolpean dauden baldintzatan ezik, sakabanatzeak ez du uhin-luzeraren lerrakuntza bera produzitzen espektro guztian, ondorioz kalkulatutako edozein z uhin-luzeraren funtzio a da. Gainera, sakabanatzea angelu desberdinetan gertatzen da orokorrean, beraz z sakabanatze-angeluaren funtzioa ere bada. Sakabantze asko gertatzen badira, edo sakabanatzen diren partikulak mugimendu erlatiboa badute, espektro lerroen distortsioa ere badago.
Izarrarteko ingurune an, espektro ikusgarria gorrikuntza interestelarra deituriko sakabanatze prozesua dela eta gorriago dirudi —Rayleigh sakabanaketa egunsentian Eguzkiaren inguruko atmosfera ren gorrikuntza eragiten duen moduan beste zeru guztia urdina utziz. Fenomeno hau gorriranzko lerrakuntzaren desberdina da lerro espektroskopiko ak beste uhin-luzeretara lerratuak ez baitaude eta fotoiak sakabanatuak daudenez argiaren distortsio eta ahultzea ere gertatzen delako.
Synodontis acanthoperca
Synodontis acanthoperca Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Halenkovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1836 urtean egin zen.
Dengfeng
Dengfeng Hiria (txinera sinplifikatuz: 登封; pinyineraz: Dēngfēng shi), Zhengzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 630.000 biztanle bizi ziren 1.220,0 kilometro koadroko azaleran.
Sant'Angelo Le Fratte
Sant'Angelo Le Fratte Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sant'Angelo Le Frattek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Jozef Abasq
Jozef Abasq, Didrouz goitizenez ere ezaguna, (Gwiproñvel, Bretainia, 1923 – 2006ko abenduaren 20) idazle bretainiarra zen. Ingelerazko eta bretainierazko irakaslea izan zen Nantesen.
1990ean Langlais literatura-saria irabazi zuen Truez va Doue liburuagatik.
Bercyko zubia
Bercyko zubia (Pont de Bercy), Parisen dagoen zubi bat da, Sena ibaia zeharkatuz 12. eta 13. barrutiak lotzen dituena.
Montaillou
Montaillou Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montaillou udalerrian erroldatutako biztanleak 17 ziren. Familiak 10 ziren, horien artean 6 pertsona bakarrekoak ziren (6 bakarrik bizi ziren gizonak), 2 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 2 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 79 etxebizitza zeuden, 10 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 69 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 10 etxebizitza nagusietatik 7 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 2 etxek lau zituzten eta 4 etxek bost zituzten. 6 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 3 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 9 ziren, horien artean 5 aktiboak ziren eta 4 inaktiboak ziren. 5 pertsona aktiboetatik 4 lanean zeuden (2 gizon eta 2 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 4 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 1 ikasten zegoen eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Jumper (2008ko filma)
Jumper (euskaraz Jauzilari), 2008ko Doug Liman estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko ekintza film bat da. Steven Gould idazlearen 1992ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Hayden Christensen, Jamie Bell, Rachel Bilson, Max Thieriot, AnnaSophia Robb, Diane Lane, Michael Rooker, eta Samuel L. Jackson aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
David Rice (Hayden Christensen) ahalmen misteriotsu batekin jaio da: nahi duen munduko edozein lekura teletransportzeko gai izatea. Beti haitasun hau bere iraganetik ihes egiteko erabili izan du, bere dirutza areagotu eta independentzia gordetzeko. Halere, Griffinek berak duen ahalmen berdinadun Griffin gazte ibiltaria ezagutzean, hain pertsona bakana ez dela jabetuko da, "Jauzilariak" deritzoten eta anomalia genetikoak dituzten pertsonez osatutako taldeko kidea baizik, eta gainera salbu ez deudela. Izan ere, "Jauzilariak" hiltzeko helburua duen erakunde sekretu batek David identifikatu eta mundu osoan barna etengabeko jazarpen baten biktima bilakatuko da.
Montaillou
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Mariana Popova
Mariana Popova (Мариана Попова; Sofia, Bulgaria, 1978ko ekainaren 6a) bulgariar abeslaria da. 2006ko Eurovision Abesti Lehiaketan Bulgaria ordezkatu zuen Let Me Cry abestiarekin.
Montaillou
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Montaillou udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tredegar Park (Newport)
Tredegar Park, 'Parc Tredegyr', Galesko Newport hiriko hautes-barruti eta komunitate bat da.
Barne-belarri
Anatomia
Barne-belarria edo labirintoa hezur tenporalaren barnean kokatzen da. Morfologikoki hezur eta mintz labirintotan zatitu daiteke. Hezur labirintoa mintz labirintoa inguratzen duen hezur kapsula da. Mintz labirintoa berriz endolinfaz beteriko sistema da. Endolinfa potasioan aberatsa den fluidoa da, eta hau lortzeko garraio aktiboko mekanismo ezberdinak beharrezkoak dira. Hezur eta mintz labirintoen artean perilinfa dago, odolaren iragazketa eta [likido zefalorakideotik eratorritako fluidoa, sodio asko duena. Endolinfa estria baskularrean sortzen da. Sistema perilinfatikoa araknoide azpiko gunean amaitzen da akueduktu koklearraren bidez. Sistema endolinfatikoa berriz espazio epiduralean amaitzen da, zaku endolinfatikoan.
Kiustendil probintzia
Kiustendil probintzia (Област Кюстендил, Oblast Kyustendil) mendebaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Pernik probintziarekin dauka muga, ekialdean Sofia probintziarekin, hegoaldean Blagoevgrad probintziarekin eta mendebaldean Mazedoniako Errepublika eta Serbiarekin. 3.084 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 136.686 biztanle zituen. Hiriburua Kiustendil da.
Col de Mente
Col de Mente Frantziako Pirinioetako mendate bat da, Haute-Garonne departamenduan dagoena. 1349 metroko garaiera du, eta Garona eta Ger ibaiaren haranen artean dago, lehenak 848 metroko goitiera eta besteak 549koa duelarik.
Txirrindularitza
Frantziako Tourrak mendate hau hamazazpi aldiz igo du, lehen aldiz 1966an eta azken aldiz 2007an, 15. etapan. Lehen mailako mendatea da. Frantziako Tourrean mendate honetan gertatu zen gertakaririk garrantzitsuena 1971n izan zen, une horretan liderra zen Luis Ocaña mendate hau jaisten ari zela erori zenean, hala, proba utzi behar izan zuelarik, Eddy Merckxen mesedetan.
Kiustendil probintzia
Banaketa administratiboa
Kiustendil probintzian bederatzi udalerri eta 182 herri daude. Udalerriak hauek dira (2009. urteko biztanleria-datuekin):
Barne-belarri
Aparatu bestibularra
Aparatu bestibularra oreka sentsazioa detektatzen duen organoa da. Hezur hodi eta ganberetan sartuta dago, hezur tenporalaren zati petrotsuan. Sistema honen barruan mintzezko hodi eta ganberak daude, mintz labirintoa, aparatu bestibularraren zati funtzionala. Entzumenaren organo nagusia den kokleak, eta orekan parte hartzen duten hiru konduktu erdizirkularrek (atzekoa, aurrekoa eta horizontala edo albokoa) eta bi ganberek (sakulua eta utrikulua) osatzen dute.
Sakulu eta utrikulu bakoitzaren barruko gainazalean makula izeneko zentzumen organo txikia dago. Utrikuluaren makula plano horizontalean dago, utrikuluaren beheko gainazalean, eta buruaren orientazioan garrantzia handia du burua tente dagoenean. Sakuluaren makula, berriz, plano bertikalean dago, eta buruaren orientazioa adierazten du pertsona etzanik dagoenean. Makula bakoitza xafla likatsu batez estalita dago, statoconia edo mintz otolitikoa deituriko kaltzio karbonatozko kristal txikiak (otolitoak) txertatua dituena. Makulan milaka zelula ziliatu ere badaude, nerbio bestibularrera orekari buruzko informazioa bidaliko dutenak.
Kiustendil probintzia
Garraioa
Errepide garrantzitsuek zeharkatzen dute probintzia: Mazedoniako Errepublika eta Sofia lotzen dituena, Serbiako Nis eta Bosilegrad Kiustendilekin lotzen dituena; Konstantinopla (gaurko Istanbul) eta Itsaso Adriatikoa lotzen zituen merkataritza-bide zaharra ere Duniptsa-Kiustendilen barrena igarotzen zen.
Barne-belarri
Aparatu bestibularra
Konduktu erdizirkular bakoitzak handipen bat dauka, anpula. Konduktua eta anpula endolinfaz beterik daude. Anpula bakoitzean crista anpularis edo anpuluaren tontorra deituriko egitura dago, eta honen gainean ehun likatsu bat dago, kupula. Kupulara anpularen tontorrean dauden zelula ziliatuen zilioak iristen dira.
Koklea
Koklea bi itzuli eta erdi ematen dituen espiral formako hezurra da eta entzumenaren arduraduna den Cortiren organoa babesten du. Koklea biribilkatutako hiru hodiz osatuta dago: scala vestibuli edo arrapala bestibularra, scala media edo erdiko arrapala, eta scala tympani edo arrapala tinpanikoa. Arrapala bestibularra eta erdiko arrapalaren artean Reissnerren mintza dago, mintz bestibularra ere deituta. Mintz hau oso mehea da, eta ez du soinu bibrazioen bidea oztopatzen. Beraz arrapala bestibularra eta erdikoa ganbera berdina kontsidera daiteke funtzionalki, eta Reisnerren mintzak soilik fluidoen konposizio ezberdina mantenduko du. Arrapala tinpanikoa eta erdikoa mintz basilarraren bidez banatuta daude, eta honen gainazalean Cortiren organoa dago. Corti organoaren barruan elektromekanikoki sentiberak diren zelula ziliatuak daude, nerbio kinadak sortuko dituztenak.
Corti organoaren zelula ziliatuen kanpoko muturrak egitura zurrun bati lotuta daude, xafla erretikularra (sostengu-zelulek osatua, gehienbat Deiters zelulak), eta hau eusten duten Cortiren euskarri triangeluarrez osatuta dagoena. Claudius eta Hensen zelulek ere egituran parte hartzen dute. Euskarriak zuntz basilarretara itsatsita daude, eta unitate zurrun bakarra bezala mugitzen da egitura guztia. Mintz basilarra modiolo izeneko egituran amaitzen da.
Zelula ziliatuek kitzikatuta nerbio zuntzek Cortiren ganglio espiralean amaitzen dute, gero nerbio koklearrera pasako direnak.
Mintz tektoriala KZZ-en gainean dagoen mintz likatsua da, xafla espiraletik Cortiren organo gaineraino hedatzen dena.
Zelula ziliatuak
Zelula ziliatuak estimulu mekanikoa nerbio sistema bidaltzearen arduradunak dira, ekintza potentzial ezberdinen bidez. Zelula ziliatuen gainazal apikaletik gora estereozilioak ateratzen dira. Ondoz-ondoko estereozilioen tamaina hazten joaten da era progresiboan, kinozilio deituriko estereozilio handi batekin amaitzeko. Ondoan dauden estereozilioak filamento batzuen bidez elkartuta daude, puntako loturak deiturikoak. Zelula ziliatuak zelula epitelialetatik sortzen dira, forma mantenduz, eta nerbio zelulen ohiko luzapenik garatu gabe. Hala ere, zelula hauen itxura euren posizioaren menpekotasun handia du. Adibidez, Corti organoan Barneko Zelula Ziliatuak (BZZ), 3500 inguru, eta Kanpo Zelula Ziliatuak (KZZ), 20000 ezberdintzen dira posizio, ultraegitura, estereozilioen egoera, eta inerbazioaren arabera. Ezberdintasun hauek zelula ziliatuek funtzio ezberdinak izatea ahalbidetzen du. KZZ gehienak BZZ-ak bezala transduktore mekano-elektrikoak izateaz gain, transduktore elektro-mekanikoak ere badira. Honek esan nahi du funtzio motorea ere badutela. Nerbioen banaketak hau azaltzen du. Izan ere, nerbio aferenteen %90 baino gehiago BZZ-ak inerbatzen ditu, eta nerbio eferente gehienak KZZ. KZZ-ek euren luzera aldatzeko gaitasuna dute, potentzial diferentziaren aldaketari erantzunez, eta eurek egindako indarrak koklearen mekanismoak aldatzeko arduraduna da entzumen sentiberatasuna eta maiztasun entzungarriak aldatzeko.
Transdukzio mekanikoa
Ioi kanal bat irekitzeko lana egin behar da, eta kasu honetan lan mekanikoa izango da, soinuak edo azelerazioak burututa. Kanalak irekitzeko behar den lana termodinamika estatistikoak deskribatzen du. p_o irekitze probabilitatea bada, E_o energiako egoeran, eta p_c ixteko probabilitatea, E_c energiarekin, Boltzmann-en ekuazioaren bidez honakoa lortzen da:
\Delta E kanala irekitzeko behar den lana izango da, ireki eta itxi egoeren arteko energia diferentzia. Kontuan izanda p_o+p_c=1 dela, eta aurreko ekuazioan ordeztuz, zuzenean lor daiteke orekan kanal irekiak egoteko probabilitatea:
Soinuak kokleako mintz basilarraren erresonantzia eragiten duenean, mintz tektorialak zelula ziliatuetara indarra bidaltzen du. Kanal erdizirkularren kasuan, berriz, azelerazio angeluarra da indarra eragiten duena barne-belarriko likidoaren fluxuaren bidez. Organo otolitikoan, sakulua eta utrikuluan, azelerazio linealak mintz otolitikoetan indarra egiten du.
Jasotako indarraren ondorioz, ile-sortak bere oinarriaren inguruan pibotatzen du. Desbideraketa honek elementu elastikoen tentsioa aldatzen du, eta hauek kanalen irekiera probabilitatea, p_o, aldatzen dute. Elementu elastiko hauek ziurrenik ondoz-ondoko estereozilioak elkartzen dituzten filamentoak dira, edo hauei lotutako zitoeskeletoa, eta puntako lotura deitzen zaie. Atseden egoeratik ile-sortak jasaten duen desplazamenduari X deituz gero, eta X_0 kanal irekien probabilitatea erdia den desplazamendua bada, kanal irekien probabilitatea honela idatz daiteke:
non z kanal bat irekitzeko indarra den, eta sentiberatasun mekanikoa neurtzen du. Erantzunak Hooke-n legea betetzen duenean, non \kappa malgukiaren zurruntasuna den, d malgukiak galtzen duen luzera kanal irekitzerakoan, eta \gamma malgukiaren luzera eta zelularen ile-sorta erlazionatzen dituen faktore geometrikoa. ile-sortaren goiko zatia a distantzia bat mugituz gero, puntako lotura \gamma a desplazatuko da.
Ile-sortaren ezaugarri mekanikoak indarren azterketaren bidez uler daitezke. Atsedean dagoen sorta baten ondoz-ondoko estereozilioek elkar erakartzen dute puntako loturen bidez. Lotura hauek tentsioa atsedenean ere mantentzen dute. Aktinaz beteriko estereozilioen sustrai txikiek, berriz, estereozilioen desbideraketa ekiditen dute, malguki flexible baten modura. Orekan, ile-sorta tentsatutako arku bat bezala behartua dago, non puntako loturak estereozilioaren eragina oposatzen duen.
Mekanismoa
Kitzikapen bat jasotzerakoan estereozilioak mugitu egiten dira. Estereozilio handienaren noranzkoan indarra jasoz gero (noranzko positiboa), bi estereozilioak elkartuta mantentzen dituen eta ioi kanala ixten duen puntako loturak indarra jasango du. Indar honen eraginez, malguki baten antzera estereozilioaren kanala ixten zuen lotura erlaxatuko da eta kanala irekiko da. Aldi berean, erlaxazioaren ondorioz, indar gutxiago egingo da norabide negatiboan, eta alde positiboranzko indarra handituko da, anplifikazio pixka bat lortuz. Ioi kanala irekitzerakoan gehienbat potasioa sartuko da, baina baita kaltzio ioi batzuk ere. Kaltzioaren sarrerak zelulan hainbat erreakzio eta prozesu piztuko ditu, eta gero ekintza potentzial bihurtuko dira nerbioen bidez informazio hori garraiatua izateko.
Aparatu bestibularra
Aparatu bestibularra gorputzaren oreka mantenduko du, mugimendu aldaketak detektatuz, eta modu egokian gorputzaren erantzuna behartuz.
Azelerazio angeluarra
Hiru konduktu erdizirkularrek azelerazio angeluarra detektatuko dute. Konduktu erdizirkular eta bere anpulan batean zeharreko endolinfaren mugimenduak anpulako zentzumen organoa kitzikatzen du. Pertsona baten burua errotatzen hasten denean, fluidoaren inertziak konduktu erdizirkularretan fluidoa egoera geldikorrean mantentzea eragiten du, konduktuek buruarekin batera biratzen duten bitartean. Mugimenduaren ondorioz kupula alde baterantz mugimenduaren alderantz mugituko da, zelula ziliatuen estereozilioetan eraginez, eta transdukzio mekanikoa bultzatuz.
Anpularen tontorrean dauden zelula ziliatuek zilioak kupularantz dituzte. Zelula ziliatu hauen kinozilioak kupularen norabide berean orientatuta daude. Alde baterantz desbideratzean zelula ziliatuak despolarizatuko dira, eta besterantz okertzean hiperpolarizatuko dira. Seinale egokiak ekintza potentzialen bidez bidaliko dira nerbio bestibularrean zehar, nerbio sistema zentralak rotazio aldaketen eta aldaketa abiaduren informazio espazioko hiru planoetan izan dezan. Konduktu baten estimulazioa abiadura angeluarraren projekzioaren proportzionala da:
Koklea
Koklea entzumenaren organo nagusietako bat da, soinuaren informazioa nerbio sistema zentralera bidaltzen duena. Soinu bibrazioak erdiko belarritik sartzen dira arrapala bestibularraren bidez, estriboa leiho biribilean eragiten duelako. Leiho honen mugimenduak perilinfaren higidura eragingo du arrapala bestibularrean eta honek erdiko arrapalean dagoen endolinfa mugituko du. Erdi arrapalaren endolinfak eraginez arrapala tinpanikoko perlifinfa higiaraziko ditu. Ondorioz mintz basilarra eta zelula ziliatuak mugituko dira. Zelula ziliatuen higidurak transdukzio mekanikoa eragingo du. Modu honetan soinu bibrazioak ekintza potentzial bihurtuko dira, eta nerbio sistema zentralak entzumenaren informazioa jaso ahalko du.
Erresonantzia estokastikoa
erresonantzia estokastikoa zaratak handitzen duen seinale periodiko ahul baten aurreko erantzuna da. Hainbat sistema ez-linealetan ikusi da, bai fisikoak eta baita biologikoak ere. Badirudi kokleako kanpoko zelula ziliatuen ile-sortak erabat finkatuta duten bitartean, barneko zelula ziliatuen ile-sortaren muturrak aske daude, eta ausazko mugimendua jasaten dute, browniar mugimendua hain zuzen ere. Honen ondorioz, giro zaratatsuak sentiberatasuna handitzearen erantzule nagusia izan daiteke.
Egokitzapena
Sentiberatasun oso handiak, asetasuna ekiditearen arazoa dauka estimulazio luze eta estatiko baten pean. Transdukzio mekano-elektrikoa zuzena bada, bigarren mezularirik gabe indarraren detekzioa eta kanalen irekieraren artean sentiberatasuna moldatzeko beste forma bat behar da. Hau igelaren kasuan aztertu da. Sakuluaren ile-sorta noranzko positiboan desbideratzean hasierako korronte batek zelula ziliatua despolarizatzen du azkar. Segundo gutxi batzuetan, ordea, erantzuna murrizten da modu esponentzial batean meseta baterantz. Estimulu negatiboak antzeko egokitzapena du, transdukzioa eragiten duen korrontearen bat-bateko txikitzea eta ondoriozko hiperpolarizazioaren ondoren, atseden egoerarantz itzultzen da gradualki. Egokitzapena eta ile-sortaren erlaxazio mekanikoaren arteko erlazioak pentsarazten du blokeo malgukien tentsioaren moldaketak burutzen duela prozesua. Puntako lotura bakoitzaren goiko lotunearen posizioa egokitzapenaren zehar moldatzen da. Loturaren muturra beherantz mugitzen da estimulu positibo baten aurrean, eta igo egiten da kitzikapena negatiboa denean. Estereozilioaren zitoeskeletoaren aktinak miosinaren familiako proteina bat proposatzera eraman du egokitzapenaren motor arduradun bezala. Proteina honen kopurua estereozilio bakoitzean motor honek eragin dezakeen indarra adierazi dezake. ATP edo antzeko fosfato formako energia faltak motorra inhibitzen du. Kaltzioak egokitzapena doitzen du. Honek kanalak gurutzatzen ditu, estereozilioen zitoplasman gelditzen da Ca^{2+} ponpek kanporatzen duten arte. Egokitzapena gerta dadin kaltzio sentsorea kalmodulina dela ematen du.
Egokitzapenaren efektua kanalen irekiera probabilitatean eta ezaugarri mekanikoetan aurreko ekuazioak pixka bat moldatuta azal daiteke. Puntako loturaren goikaldeak estereozilioa x_A distantzia jaisten badu, kanalen irekiera probabilitatea honela geratzen da:
Beraz, egokitzapenak transdukzio puntua x_A/\gamma mugitzen du ile-sortaren goikaldean neurtuta.
Hala ere, egokitzapena amaieraraino ez da gertatzen. Estimulu txiki edo ertainetarako sentiberatasun mekanikoa %80 inguru baino ez du mugitzen ile-sorta hasierako posiziotik.
Mekanismo hau irudikatzeko modu bat honakoa litzateke: Indarra jasotzerakoan, eta kanala irekitzerakoan, sartutako kaltzioak zelula barneko aktinazko zitoeskeletoaren jaitsiera eragingo luke, ioi kanala jaitsiz, eta puntako loturak kanala ixtea ahalbidetuz.
Anplifikazioa
Orain arteko azterketak ile-sorta kitzikapen batek desbideratzen duen egitura pasiboa kontsideratu du. Koklea, ordea, sistema xahutzaile edo disipatiboa da, bere barneko fluidoen higidurarengatik. Mintz basilarraren mugimendua, berriz, eredu pasiboek aurresaten dutena baino ehunka bider handiagoa da. Honek pentsarazten du elementu aktiboren beharra dagoela, energia sartzeko eta belarriko anplifikazioa gertatzeko. Proposatu diren aukerarik probableenak motor molekularrak dira. Proposatutako eredu batean noranzko positiboan eragiten duen sinu formako kitzikapenek kanalak irekitzen dituzte. Kanala irekitzean puntako lotura erlaxatuko da, noranzko positiboan indarra handiagotuz. Hau lehenengo anplifikazioa litzateke. Kaltzioaren sarrera kanalean zehar kanala itxiko duen motor bat aktibatuko luke. Motor molekular honek egindako lanaren ondorioz tentsioa ezartzen da berriz puntako loturan. Modu honetan puntako loturak noranzko negatiboan indar bat eragingo du, eta une honetan kitzikapenaren zati negatiboa iritsiko da, bigarren anplifikazio bat sortuz. Horrela, sinu formako indarra anplifikatu egiten da bi noranzkoetan.
Koklea Hopf adarkadura batetik hurbil dagoen sistema dinamikoa bezala
Badirudi belarriaren konplexutasuna nahiko ongi azal daitekeela Hopf adarkadura baten inguruan mugitzen den sistema dinamiko baten bidez. Sistema egoera honetan mantentzen da auto-egokitzapenari esker. Auto-egokitzapena irteera seinalea adarkadura parametroarekin akoplatzen duen atzera-elikaduraren bidez lortzen da. Horrela belarrian ikusi diren hainbat portaera azal daitezke:
Arestian aipatu bezala elementu aktibo baten beharra dago anplifikazioa azaltzeko. Gainera, klik batez belarria estimulatzean, soinu bat edo gehiago agertzen dira milisegundo batzuk geroago. Soinu hauek beranduegi azaltzen dira energia akustikoaren erreflexua izateko. Beraz, kokleak soinua bidaltzen du klik batez kitzikatzean. Kitzikapen jarraituak ere soinu emisioa sortzen du. Prozesu aktiboaren aldeko beste arrazoi bat emisio otoakustiko espontaneoa da. Mikrofono sentiberekin belarriak aztertzerakoan, neurtu da gehienek energia emititzen dutela modu jarraituan maiztasun batean edo gehiagotan. Frogatu da soinu hauek ez direla muskuluaren aktibitatearengatik, eta koklean bertan sortzen direla, ziurrenik kanpoko zelula ziliatuetan. Hauek, lehen aipatu den bezala burmuinetik nerbio zuntz eferente asko jasotzen dute, baina ia ez dute informaziorik burmuinerantz bidaltzen. Hau azaltzeko proposamen bat oszilazio espontaneoak sortzen dituzten motor molekular batzuk dira. Motor hauen aktibitatea ioien garraioaren bidez erregulatzen da kanal transduktoreak ireki eta ixterakoan. X(t) aldagaiak Hopf adarkaduratik hurbil dagoen sistema baten portaera deskribatzen badu, sistema bat-batean pasako da oszilazio espontaneoetatik atseden egoerara adarkadura parametroa, C, aldatzerakoan. Kasu honetan adarkadura parametroa kaltzio ioien kontzentrazioarekin identifika daiteke. Kaltzio ioiak zelula ziliatuan sartzen dira potasio bezalako beste ioiekin batera kanala irekitzerakoan. Kaltzioa hautatzen da sistema kontrolatzeko prozesu zelular askoren erantzulea delako, eta zelularen portaeran garrantzia handia duelako. Parametroa balio kritikoan, C_C dagoenean sistema osziladore kritikoa da, eta bere portaera ekuazio dinamiko baten bidez deskriba daiteke. Bere forma normalean honakoa da ekuazio dinamikoa:
Hemengo Z aldagai konplexua da. X sistema mekaniko baten desplazamendua, Z-ren zati erreala bada, X=Re(Z), F indarra litzateke, kasu honetan kitzikapenak eraginda, eta \Lambda frikzioa koefizientearen unitateak izango lituzke. Ez-linealtasun gai kubikoak eragiten du, eta b koefiziente konplexua du.
Portaera espontaneoa F=0 eginez aztertu daiteke. C>C_C denean Z-k \omega_C maiztasunean esponentzialki murriztutako oszilazioa erakusten du, Z=0 egiten den arte. C<C_C denean, ordea, Z=0 egoera ezegonkorra da, eta perturbazio txiki batek balio konstante bateraino hazten den oszilazio bat eragiten du, muga ziklora iritsi arte,. Oszilazio honen anplitudea, X_0, forma normaleko gai ez-linealak egonkortzen du. Adarkaduran izan ezik, oszilazioaren maiztasuna, \omega_0, \omega_C-ren ezberdina da. Errealitatean, sistemak forma normalean agertzen ez diren harmoniko altuagoak ditu.
C\geq C_C kasuan, gai garrantzitsuenak kitzikapen maiztasunekoak dira, eta ondorioz adarkaduran, osziladore kritiko batek ez du distortsio harmonikorik erakusten kitzikapen ahulei erantzuterakoan. Sistemak sinu formako kitzikapena jasotzen badu,, forma normalak egoera geldikor bat ezartzen du,. Egoera honen anplitudea, kitzikapenaren anplitudearekin erlazio ez-lineala mantentzen du.
Erantzunaren osagai lineala inpedantziaren bidez deskribatzen da,, eta gai ez-lineala B=\Lambda b da. Kitzikapen ahuleko mugan sistemak sentiberatasun lineala aurkezten du:
Sentiberatasunak erresonantzia agertzen du osziladore kritikoa maiztasunean kitzikatzen denean, eta bere zabalera, tarte linealean, honakoa da:
.
Adarkaduran, hau da, C=C_C, erresonantzia maiztasunean kitzikatuz gero A koefizientea zero egiten da, eta erantzuna gai ez-linealaren menpe gelditzen da erabat. Kasu honetan anplitudea hurrengo potentzia legea jarraituz aldatuko da:. . Honen ondorioz, sentiberatasuna bezala aldatuko da, dibergentea dena kitzikapen ahulentzat.
Honek eragiten du osziladore kritiko batentzat erantzun lineala izateko kitzikapen nahikoa txikia ez egotea. Sistema pasibo batean, ordea, beti dago portaera lineal bat, marruskadurarengatik. Indar xahutzaileak konpentsatuz, osziladore kritiko bat anplifikadore aktibo bezala funtzionatzen du. Prozesu pasiboarekiko irabazia honakoa da:
Honek frogatzen du anplifikadoreak seinale ahulak gehiago handitzen dituela. Bestaldetik, ikusi da osziladore kritiko baten sentiberatasunak egokitzapena erakusten duela maiztasun ez-linealean.
Laburbilduz, osziladore kritikoa oso ongi egokitzen da sinu formako kitzikapenen detekziora, bereziki ahulak direnak handituz. Anplifikazio ez-lineala handiagoa denez sistemaren maiztasun karakteristikotik gertu dauden maiztasunentzat, sistemak maiztasunari ere egokitzapen ez lineala aurkezten du.
Anotopterus
Espezieak
2008an beste laugarren espezie bat topatu zuten, egun izen taxonomikorik ez duen arren.
Estates of Fort Lauderdale (Florida)
Estates of Fort Lauderdale Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Antonio Machín
Antonio Abad Lugo Machín (Sagua la Grande, Kuba, - Madril, ) kubatar abeslaria izan zen, bolero eta musika arina egin zuena. El manisero, Dos gardenias, Angelitos negros eta beste abestiei esker ospetsu bilakatu zen gaztelaniadunen artean. El manisero bere albuma, 1930ean New Yorken Don Azpiazuren orkestrarekin grabatua, Kubako musikan miloika ale saltzeko lehenengoa izan zen.
Gilbert Keith Chesterton
Gilbert Keith Chesterton (Londres, 1874ko maiatzaren 29a - † Beaconsfield, 1936ko ekainaren 14a) idazle ingelesa izan zen, narrazioa, saiakera, biografia, poesia, kazetaritza eta bidaia-liburuak landu zituena.
Ivanhoe Estates (Florida)
Ivanhoe Estates Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gilbert Keith Chesterton
Bizitza
Okultismoak eta halako kontuek garai batean erakargarri eta kezka iturri izan bazituen ere, kristautasun ortodoxorako bidea egina du 1922an.
Luzea zen Chesterton (1.93 cm) eta pisu ederrekoa (134 kg.). Halako gorpuzkerak pasadizo sonatu baterako aukera sortu zuen behin. Lehen Mundu Gerra zen eta andra batek galdetu ei zion Chestertoni ea zer zela eta ez zen gerrako frontean. Hona zer erantzun zion idazleak: "honako ene albo honetara gerturatzen bazara banaizela ikusi ahalko duzu" Beste behin lagun zuen George Bernard Shaw idazleari horrela esan zion (argala zen oso Shaw): "Zu ikustean edozeinek esango luke goseak Ingalaterra hartuta duela". Eta Shawen erantzuna: "Eta zu ikustean ondo asko jakingo dugu zerk eragin duen gose hori".
Eztabaida zalea zen Chesterton eta ezagunak dira bere garaiko pentsalari eta idazle zenbaitekin izandako halako jendaurreko ika-mikak, beti ere giro lagunkoi eta sosegatuan: George Bernard Shaw, H. G. Wells, Bertrand Russell edo Clarence Darrow Chestertonen mintzakide izan ziren.
Chesterton 1936ko ekainaren 14an hil egin zen. Idazlearen heredentzia 28,389ko liberakoa zen (gaur egunean 2.6 milioi dolar lirateke).
Idazlea
Chestertonek 80 liburu inguru idatzi zituen, ehundaka poema, berrehun istorio labur edo, lau mila saiakera, eta hainbat antzezlan. Ekarpen handi horrek bere literatur kritika, historia, eleberrigintza, poesia, teologia... lanetara garamatza. Zenbait egunkaritan jarduteaz ostean, ezagunak dira Encyclopedia Britannica egitasmorako idatzitako artikuluak.
Chestertonen pertsonaia ezagunena bere abade-ikertzailea dugu, Aita Brown, istorio laburretan baino agertuko ez dena. Eta bere eleberri preziatuena baliteke Ostegun izan zen gizona izatea.
Chestertonen poesia-lanak ez dira akaso hain ezagunak. Nabarmentzekoak diraLepanto, The Rolling English Road, The Secret People eta A Ballade of Suicide. Hona Bernardo Atxagak zer dioen Chestertonen poema bat itzuli zuenekoaz: ''Chesterton-en olerki batean lehenengo bi ahapaldiak eder-ederrak iruditzen zitzaizkidan, baina hirugarrena, aldiz, eta Chesterton gure artean ikusten ez dudanez esango dut, izugarria zen; alegia, lehenengo biak umoretsuak ziren eta hirugarrena erlijiozale amorratuentzat baino ez zen egokia. Hortaz, artaziak hartu eta hirugarren ahapaldia ebaki nuen. Xedezko gizartea baita niri axola zaidana. Jendeak ondo pasa dezala nahi dut. Chestertoni tradizio eginda? Bai, inondik ere, baina oraindik ez zait Chesterton-zalerik etorri protesta egitera, eta seguru asko Chesterton gizajoak gero hartuko dizkit kontuak, beste bizitzan. Baina bitartean olerkiak ondo korritzen du nik egin diodan ebaki horrekin.''.
Haluzice (Zlín barrutia)
Haluzice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 81 biztanle ditu eta 4,07 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1783 urtean egin zen.
Clearfield (Pennsylvania)
Clearfield Pennsylvaniako borough bat da. Clearfield konderrian kokatua dago. 2010ean 6,215 biztanle zituen, 4.67 kilometro koadrotan banatuta.
Roca-Cúperko geltokia
Roca-Cúper Valentziar Herrialdeko Horta Nord eskualdeko tren geltoki bat da, Meliana udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Coolidge (Kansas)
Coolidge Kansasko hiri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 95 biztanle zituen, 1.2 kilometro koadrotan banatuta.
Xinmi
Xinmi Hiria (txinera sinplifikatuz: 新密市; pinyineraz: Xīnmì shi), Zhengzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 820.000 biztanle bizi ziren 1.001,0 kilometro koadroko azaleran.
Baracé
Baracé Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: