cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Notre-Dame-du-Cruet
Diru sarrerak
2009an Notre-Dame-du-Cruet udalerrian 84 unitate fiskal zeuden, 209 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.372 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
Xabier Agote
Xabier Agote (Donostia, 1964ko irailaren 9a) Albaola Itsas Kultur Erakundearen sortzailea izan zen 1998an eta lehendakaria da orain. Batez ere hiru jarduera nagusietan aritu da eragile lanak egiten: zurezko itsasontziak egiteko teknikak berreskuratzea, euskal baleazaleek erabiltzen zituzten itsasontziak eta txalupak erreplikatzea, eta baleazale horiek Amerikako herriekin izan zituzten lankidetza-harremanak aztertzea.
Ikasketak, itsasontzi-artisautza
Hamazortzi urterekin nekazaritza ikasi zuen Frantzian. Baina Euskal Herrian historian zehar zurezko ontziak eta txalupak egiteko teknologiaz kezkatuta Maine-ra (AEB) joan zen ontziak artisau moduan eraikitzen ikastera 24 urterekin. Graduatutakoan beste urtebete eman zuen Maineko iparraldean ontziola batean lanean. 32 urte zituela berak ikasi zuen Maineko The Rockland Apprenticeshop eskolatik inbitazioa luzatu zioten euskal ontzi bat egiteko, eta XIX mendeko arrantzarako euskal traineru bat eraiki zuten 1998ko urtarrila eta maiatza bitartean. Euskal Herrira ekarrita, portuz portu ibili zen trainerua 29 egunez, etapa bakoitzean herriko arraunlariekin. Orduan sortu zen Albaola elkartea, traineruaren donazioa jaso eta zainduko zuen erakunde bat sortu behar zen eta.
Arraunlaria
Arraunlaria ere bada, 2001an Atlantikoa arraunean zeharkatu zuen Urko Mendiburu-rekin "Ward Evans Atlantic Rowing Challenge 2001" proban. 5.300 kilometro egin zituzten.
Apaizac Obeto espedizioa
Apaizac Obeto espedizioko partaide eta buru izan zen Agote 2006an. Espedizioa 2.000 kilometroko itsas ibilbide egin zuen Quebec eta Red Bay artean XVI. mendeko txalupa eta baldintzekin. Euskal Herriko baleazaleek XVI eta XVII. mendeetan Ternuan eta San Laurendi ibaian zehar utzitako arrastoak berreskuratzea zen espedizioaren helburua.
San Juan baleontzia
Albaola Elkartea 2015ean hasita XVI. mendeko San Juan baleontziaren erreplika zientifikoa eraikitzen ari da jendaurrean, garaiko teknikak eta materialak erabiliz. Hori dela eta 2015. urtean baleontziaren eraikuntza prozesuak UNESCOren babesa lortu zuen.
Euskal baleazaleen eta Maine-ko biztanleen arteko elkarlana (Elkarrekin-Together)
Albaola eta Acadiako arkeologia zerbitzuaren artean AEBko Mainen egiten ari diren azterketekin Elkarrekin-Together film dokumentala aurkeztu zen Donostiako Zinemaldian 2017an. Euskal baleazaleen eta bertako biztanleen arteko elkarlanaren historiaren peskizan ari dira Maine inguru horretan AEBen ekialdeko kostan, Ternua eta Labradortik (Kanada) oso gertu. Ikerlari euskaldunak, iparramerikarrak eta kanadarrak ari dira elkarrekin lanean.
68. Oscar Sariak
68. Oscar Sarien ekitaldia 1996ko martxoaren 25ean Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1995. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Whoopi Goldberg izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.
Izendapen eta Sariak
Garaileak letra lodian agertzen dira.
Blincourt
Biztanleria
2007an Blincourt udalerrian erroldatutako biztanleak 105 ziren. Familiak 41 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 15 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 49 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 32 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 12 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 38 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (33 gizon eta 22 emakume) eta 10 langabezian zeuden (5 gizon eta 5 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Visesa
Visesa (Vivienda y Suelo de Euskadi, S.A. - Euskadiko Etxebizitza eta Lurra, EA izenpean sortu zen 1990ean, Gasteizen, otsailaren 6ko 29/1990 Dekretuaren —258/1989 Dekretua, azaroaren 21ekoa, sozietate publikoa sortzekoa, aldatu zuena— bidez ) Eusko Jaurlaritza ri atxikitako sozietate publikoa da, eta haren helburu nagusiak dira Euskal Autonomia Erkidegoa n kalitatezko etxebizitza babestuak sustatzea eta hiri-berroneratzeko proiektuak burutzea, gizarte-sektore guztietan etxebizitza duinaz gozatzeko eskubidea gauzatzen lagunduz.
Visesa 1990ean eratu zen, eta 1992an hasi zen haren jarduera. Jardunean izan den lehenengo 25 urteetan, 12.000 etxebizitza baino gehiago sustatu ditu Euskadinl Autonomia Erkidegoan. Horrek Euskadiko etxebizitza-sustatzaile nagusi bihurtu du.
Etxebizitza babestuak sustatzeko jarduerari dagokionez, proiektu hauetan dihardu, besteak beste: Zorrotzaurre penintsularen eraldaketa, Bolueta n orain arte Passivhaus estandarren arabera egindako eraikinik altuena, Gasteiz ko Koroatze auzoaren hirigunearen birgaitzea eta Sestao ko Vega Galindo industrialdearen hiri-berroneratzea.
Ikuspegi ekonomikotik, 37 milioi euro inguruko kapitala du eta Eusko Jaurlaritzak berak (% 78,63), Kutxabank ek (% 18,59) eta Euskadiko Kutxa k (% 2,78) harpidetuta dago. Visesak balantze saneatua du, eta, horrek aukera ematen dio babes ofizialeko etxebizitza politikaren trakzio-elementutzat jarduteko eta bere burua finantzatzeko, Eusko Jaurlaritzarentzat finantza-karga izan gabe.
Helcogramma ememes
Helcogramma ememes Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Betterton (Maryland)
Betterton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Kent konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lucia Anguissola
Lucia Anguissola Ponzone (Cremona, Italia, ca. 1536/38-ca. 1565) italiar margolari manierista izan zen.
Biografia
Horren arabera, taulan agertzen den inskripzioak hiru ahizpa (Lucía ezkerrekoa) eta zerbitzaria irudikatu zituen,. Lucia gazte hil zen. Vasari 1566an Cremona bisitatu zuenean, hilda zegoen. Vasari familiari egindako bisitan, Luciak margotutako bi erretratu ikusi ahal izan zituen eta goraipatu egiten zituen.
Horietako bat, Pietro Manna Cremonako medikuarena, Prado Museoan dago, besaulkiaren besoan inskripzio bat duela: «LVCIA ANGVISOÑLA AMILCARIS ADOLESCENS. F».
Gainera, ustez bere lanak diren Volterrako Viti Palazzoan Amabirjina Haurrarekin, Milango Castello Sforzescon-en gorputz erdiko autorretratua, eta Dama erretratua Erroman, Borghese Galeria, autorretratua, Sofonisba ahizparena edo artistaren amarena. Beste bi erretratu, Bresciako Tosio Martinengo Museoan eta Milango Poldi Pezzoli Museoan, Luciaren edo haren Minerva ahizparena direlakoan daude.
Langaha madagascariensis
Langaha madagascariensis Langaha generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Théodore Steeg
Théodore Steeg (Libourne, 1868ko abenduaren 19a - Paris, 1950eko abenduaren 19a) frantziar abokatu, filosofiako irakasle eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1930etik 1931ra.
Alderdi erradikal sozialistarena izan zen, baina iritzi moderatuak izan zituen. Diputatua (1904-1914) eta senataria (1914-1944) izan zen, eta hainbat aldiz ministroa (Hezkuntza, Barne, Turismo eta Kolonietako). 1920ko hamarkadan Aljeriako eta Marokoko administrazio koloniala zuzendu zuen.
Lehen ministro izan zen 1930eko abenduaren 13tik 1931ko urtarrilaren 27ra.
Saint-Génard
Saint-Génard Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Génard udalerrian erroldatutako biztanleak 332 ziren. Familiak 132 ziren, horien artean 30 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 49 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 42 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 11 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 150 etxebizitza zeuden, 134 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 145 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 134 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 82 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 55 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 193 ziren, horien artean 143 aktiboak ziren eta 50 inaktiboak ziren. 143 pertsona aktiboetatik 131 lanean zeuden (67 gizon eta 64 emakume) eta 12 langabezian zeuden (5 gizon eta 7 emakume). 50 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Saint-Génard udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 963 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zaragozako fusilamenduak
Zaragozako fusilamenduak Espainiako Gerra Zibilean eta frankismoaren ondorengo errepresio-aldian Aragoiko hiriburuan gertatutako exekuzio ofizial eta estrajudizialak ziren. Urte horietan 3.543 pertsona fusilatu zituzten Aragoiko hiriburuko hilerriko tapietan.
Gertakaria
Azkenean, balek kanposantuko pareta ere zeharkatu zuten, beste aldeko horma-hobiei eraginez, eta horma indartu egin behar izan zen lehorreko zakuekin eta zurezko taulekin. Hilotzak tapien oinean lurperatuak izan ziren kutxarik gabeko bi zanga handitan eta euren objektu pertsonalak alferrik galdu ziren. Frai Gumersindoren testigantzaren arabera, Kristoren Odolkiaren Ermandadeko kofradiakideek (gorpuak biltzeaz arduratzen zirenak) hildakoek zeramatzaten balio handiko objektu urriak arpilatzen zituztela nabarmentzakoa da, baita arropak eta zapatak ere.
1979an, Trantsizioan lehen alkate demokratikoa izan zen Ramón Sainz de Varandaren ekimenez, fusilatutako 2.500 bat lagunen gorpuzkiak hobi komun batera eraman zituzten «askatasunaren eta demokraziaren alde hil zirenak» adierazten duen monumentu baten azpian. 2010eko urrian, hilerrian biktima guztientzako monumentu bat inauguratu zuten, altzairu galvanizatuzko 3.543 plakaz osatua, eta plaka bakoitzean biktima desberdin baten izena jaso dute. Identifikatu gabeko 600 baino gehiago. 500 metroko espiralean duen monumentu hau zeharkatzeko hamabost minutu behar da.
Garaiko informazioaren zati handi bat Gumersindo Lizarrakoa fraide kaputxinoak eman zuen, fusilatuei Torreroko kartzelan lagundu ziena eta bere istorioak koaderno batean bildu zituena. 2003an Tarsicio Azcona eta José Ángel Echevarría historialariek ''Fusilados en Zaragoza. 1936-39. Tres años de asistencia espiritual a los reos'' izenburuarekin koadernoa argitaratu zuten. Julián Casanova aragoiar historialariak, ikertzaile talde batekin batera, biktimak identifikatzeko lana egin zuen.
Zentro-joera (estatistika)
Estatistikan, zentro-joera edo zentralizazioa datu-multzo edo probabilitate-banaketa bat zein balioren inguruan biltzen den adierazten du, horren sakabanatzea edo aldakortasuna kontuan hartu gabe. Terminoa 1920ko hamarkadatik aurrera erabiltzen hasi zen. Zentro-joerako neurriek balio hori zenbatetsi edo zehazten saiatzen dira, datu multzo osoa balio adierazgarri bakar baten bitartez laburtuz. Adibidez, jende multzo bateko garaierak 160-180 cm tartean banatzen badira, zentroa 170 cm-tan kokatzen dela esan daiteke. Gehien erabiltzen diren zentro-joerako neurriak batezbesteko aritmetiko sinplea, mediana eta moda dira.
Zentro-joerako neurriak
Aurreko irizpideak kontuan hartuz, zentro-joerako neurrien sailkapena egin daiteke: batezbestekoak euren kalkuluan datu guztiak kontuan hartzen dituzten neurriak dira; badira, bestalde, bestelako neurriak, baldintza hori bete gabe, batezbestekoek betetzen ez dituzten beste irizpide batzuk betetzen dituztenak, mediana eta moda kasu.
Batezbestekoak
Zentro-joerako beste neurriak
Erabili beharreko zentro-neurriaren aukeraketa
Zentro-neurri bat aukeratzeko lehenengo irizpidea datuetan erabilitako neurketa-maila edo eskala zehaztea da:
Antoni Gaudí
Antoni Gaudí i Cornet (Reus edo Riudoms, Baix Camp, Tarragona, 1852ko ekainaren 25a - Bartzelona, 1926ko ekainaren 10a) arkitekto kataluniarra izan zen, Art Nouveau edo modernisme estiloko arkitektura organiko eta ikusgarria eraiki zuelako mundu zabalean ezaguna.
Gaudiren lehen lanak XIX. mende amaierako estilo neo-gotikoa eta eraikuntza sistema erabili zituen, baina goiz hasi zen estilo eskultoriko bereizia sortzen, batez ere Viollet le Duc frantziar arkitektoaren eraginpean. Hala ere, maisua laster aurreratu eta itxura berritzaileak hasi zen bururatzen: organikoak, irregularrak eta fantastikoak.
Eraikuntza sistema berritzaileak erabili zituen, hala nola arku parabolikoa, uraren isurgarritasunean eta izadiaren itxuran oinarritutakoak.
Apainketan trencadís teknika erabili zuen, zeramika zatiz eginiko mosaikoak.
Haurtzaroa eta gaztaroa
Antoni Gaudí i Cornet 1852ko ekainaren 25ean jaio zen. Jaiotzaren toki zehatza eztabaidatua da; batzuen ustetan, Reus izango litzateke, non bere sortetxean eskainitako plaka bat duen, eta beste batzuen aburuz, Riudomseko Mas de la Calderera (Baix Camp), bere familiaren jabaria zena. Ziur dakigun gauza bakarra zera da, Reusen izan zela bataiatua.
Antoni, bere gurasoen bostgarren semea izan zen eta txikitatik izan zuen erreuma arazo bat, zeinak bere adinerako bizitza normal bat eroatea eragotzi zion eta bere bizitza osoan lagun egin zion. Medikuek landare-dieta bat eta noizik behinean osteratxoak egin zitzan gomendatu zioten, eta horregatik ibiltari porrokatua bihurtu zen. Bere gaixotasunagatik ezin zuen beste umeekin jolastu eta asko lekutu zen eskolatik.
Bai bere aita eta bai bere aitona pertzegileak ziren, eta Sant Francesc de Riudomseko errebaleko bizitokian lantegi bat zuten. Antonik eurengandik ikasi zuen hiru dimentsiotan lan egiten.
Oso gaztea zelarik, erromantizismoaren korronteak bizi izan zituen, eta bere lagun Eduard Toda i Güellekin, zeinarekin batxilergoko ikasketak konpartitu zituen Escoles Pies ikastetxean, eta Josep Ribera i Sansekin, arkitektura historiko mota honekin trebetasun handia eman zioten Pobleteko monasterioan aurriak aurkitu zituen.
Bartzelonara mugitu zen 1870ean, Bartzelonako Arkitektura Probintzia Eskolan arkitektura ikasteko, non 1878 eta 1882 urteen bitartean aritu zen ikasten, gauza desberdinetan lan egiten zuen bitartean: galdaragintzan edota arkitektu eta obra-maisu desberdinen ikasketetan. 1873. urte bukaeran edo 1874.aren hasieran, bere heziketa bitartean, dagoeneko egina zuen bere lehen proiektua, Mataróko Langile-Kooperatibaren plano orokorra, estatu osoko lehendabiziko langile-kooperatiba izango zena.
1876an bere ama eta bere anaia Francesc hil ziren, eta hiru urte beranduago bere arreba Rosa, eta bere gain hartu zuen Rosa Egearen zaintza, bere arreba Rosaren alaba psikiko urritua.
Ez zen inoiz izan ikasle nabarmenegia, eta zenbait asignatura suspenditu ere egin zituen. Azkenik, 1878an, arkitektu titulua eskuratu zuen.
Hastapenak (1878-1882)
Antonio Gaudiren arkitekturaren lehenengo etapa ideario kooperatibistarekiko kidetasunak markaturik dago, urte haietako obra oro tankera hiritarrekoa eta sozialekoa baita. Mataróko Langile Kooperatiban lanean jarraitu zuen, kasinoaren proiektuarekin (1878), baina ez zen gauzatzera iritsi. Geroago, kooperatiba osoa diseinatzen jarraitu zuen: elkartearen estandartea sortu zuen (1884), eta gela bat jai kultural baterako apaindu (1885).
Lviv
Lviv (Львів,, ; Lwów; Leopolis; Lemberg; Lvovas; Львов) Ukrainako mendebaldeko hiria, Lviveko oblastaren hiriburua eta Galitziako hiri nagusia da. Ukrainako zentro kultural handienetako bat da, eta historian zehar poloniar zein judu kulturaren gune garrantzitsua izan zen. 2012ko otsailaren 1ean 757.795 biztanle zituen.
Antoni Gaudí
Hastapenak (1878-1882)
Beste obra txikiago batzuk ere proiektatu zituen, esaterako Errege-Plazako (Plaça Reial) farol biak eta Bartzelonako Pla de Palaukoa. Josep Fontserè i Mestrek ur-jauziaren iturria agindu zion Gaudi gazteari Ciutat Vellako parkerako.
Lviv
Leonen omenez horrela deitua, Danielen seme zaharrena, Ruteniako erregea, Galitzia-Voliniako Erresumako hiriburua izan zen 1272tik 1349ra, Poloniako Kasimiro III.a Handia erregeak konkistatu zuenean. 1434tik aurrera, Poloniako Erresuman Rutenia voivoderriaren eskualdeko hiriburua izan zen. 1772an, Poloniako Lehen Partizioaren ondoren, hiria Habsburgotarren Galitziako Erresumaren eta Lodomeriaren hiriburu bihurtu zen. 1918an, aldi labur batez, Ukraina Mendebaldeko Herri Errepublikaren hiriburua izan zen. Gerren arteko garaian, hiria Lwówko voivoderriaren erdigunea izan zen Poloniako Bigarren Errepublikan.
Hiriak industria oparoa du eta goi irakaskuntzako ikastetxe ugari, hala nola, Lviveko Unibertsitatea eta Lviveko Politeknikoa. Maila handiko kultura erakundeak daude, esate baterako, Orkestra filarmonikoa eta Lviveko Opera eta Ballet Antzokia. Gune historikoa UNESCOen Gizateriaren Ondarearen zerrendan dago.
Antoni Gaudí
Historizismoa. Estilo propio baten bila (1883-1900)
Etapa honetan, oso era aske eta pertsonalean, arte musulmana eta estilo gotikoa eta barrokoa darabiltza, sasoi hartan modan zegoen korronte historizistari jarraituz eta estilo historikoak garaitzeko eta egitura-forma eta plastika propioak lortzeko ahalegin handia eginez. Mekanismo, sistema eta elementu arkitektoniko ugari sortu zituen, sinpletasun konstruktibo handiko hiztegi arkitektoniko bat eratuz, marra zuzenaren nagusitasunarekin kurbaren aurrean.
1883an, garrantzizko bere lehen obra proiektatzen du, Vicens Etxea (Casa Vicens), Gràcia auzoan, zeramika lantegi baten jabe zen familia dirudun batentzat, ekialdeko arkitektura islamiarrean oinarrituz.
Lviv
Historia
Kroaziar zuriak, V. mendean, bertan bizi ziren. Geroago, IX. mendean, Lendiarren herria izan zen. Herrixka bizirik iraun zuen, eta 1240. urtean, Batu Khan Mongolak hiria hartu zuen.
Antoni Gaudí
Historizismoa. Estilo propio baten bila (1883-1900)
Urte hartan bertan, Gaudiren bizitzan oso garrantzitsuak izango diren bi gauza gertatuko dira, biak Joan Martorell i Montellsek eraginda, Joan Güell i Ferrer industrialariarentzat La Ramblan etxe bat eraiki zuen arkitektua eta Gaudirentzat irakasle bihurtu zena: batetik Martorell bera da Gaudi Joan Güellen semeari aurkezten diona, Eusebi Güell i Becigalupiri, eta bestetik Familia Santuaren obrekin jarraitzea eskatzen zaio Martorellen aholkuz, arinagoko arkitektua izandako Francisco de Paula del Villar-en eta sustatzaileen (San Joseren Debotuen Elkartea) arteko desadostasunengatik alde batera utziak. Enkargu honek mundu katolikoan ospetsu izaten lagundu zion hasiberria zen arkitektu honi.
Lviv
Historia
Daniel, Galitzia eta Voliniako erregeak, 1247 aldean fundatu zuen hiria eta, Lev semearen ohoretan, Lviv izena eman zion. Lehenbiziko aipamena 1256koa da. 1261. urtean, Burundai buruzagi mongolak hirira sartu zen eta suntsitu egin zuen. Bederatzi urte geroago, Lev Erregeak hiria berreraiki zuen. 1280. urtean, Armeniarrak hirira etorri ziren han bizitzeko. 1349an, Kasimiro III.aren erregealdian, Rutenia Gorriko gainerako lurraldeak bezala, Poloniako Erresumaren mende geratu zen. Poloniaren mendekoa izan zen, ia etenik gabe, 1772 arte. Urte horretan, Poloniako lehenengo zatiketaren ondorioz, Austriak bereganatu zuen. Lviv Galitzia eta Lodomeriako Erresuma deitutako austriar probintziaren hiriburu bilakatu zen. Austriar Inperioaren eta Austria-Hungariako Inperioaren zati izan ostean, 1918an, berriro Poloniaren mende (Poloniako Bigarren Errepublika) geratu zen.
Bigarren Mundu Gerraren hasieran, 1939ko irailean, Alemania naziak Polonia inbaditu zuen eta, Molotov-Ribbentrop itunaren ondorioz, Sobiet Batasunak Lviv eta inguruko lurrak anexionatu zituen. Beraz, 1939 eta 1941 artean Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistaren barnean egon zen. Bizargorri Operazioaren ostean, 1941eko uztailetik 1944ko uztailera hiria Alemaniar okupazioaren azpian egon zen. Urte haietan egin ziren izugarrikerien artean juduen deuseztatzea nabarmentzen da: 1941ean Lviven bizi ziren 200.000 juduetatik 200-300 inguru baino ez ziren bizirik atera.
1944ko uztailean Sobietar Armada Gorria eta Poloniar Armada sartu ziren hirian. Jaltako Batzarrean erabakitakoaren arabera, Lviv, berriz ere, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistan sartu zen. Hirian bizi ziren poloniarrak Wrocław aldera (Poloniaren esku zegoen Silesiara) lekualdatuak izan ziren. Sobietar aginteak ukrainar nazionalismoa zapaldu eta Ukrainako Eliza Greko-katolikoa ezeztatu zuen. Stalin hil ondoren politika toleranteagoa izan zen.
1980ko hamarkadan Lviv Ukrainaren independentziaren aldeko gune nagusietako bat izan zen.
2022. urtean, gerra izan zen herrialdean eta hirira ailegatu zen.
Kokapena
Lviv Roztocze goi ordokiaren ekialdeko bazterrean dago, Poloniako mugatik 70 kmra eta Ekialdeko Karpatoetatik 160 kmra. Batezbesteko garaiera 296 mkoa da eta Vysokyi Zamok (Lviveko gazteluaren muinoa, 409 m) da punturik gorena. Muino honetatik hiri zaharraren ikuspegi bikaina dago.
Antzinako hiri harresiduna gazteluaren magalean zegoen, Poltva ibaiaren ertzean. XIII. mendean ibaia salgaiak garraiatzeko erabiltzen zen. XX. mendean Poltvaren zenbait tarte estaliak izan ziren.
Klima
Lvivek klima kontinentala, uda epelekin, dauka (Dfb Köppen klima sailkapenaren arabera). Uztaila da hilabeterik beroena (batez besteko tenperatura 18,3 °C) eta urtarrila hotzena (batez besteko tenperatura -3,1 °C). 1938ko abuztuan erregistratu zen tenperaturarik beroena, 36,3 °C, eta 1956ko otsailean hotzena, -29,5 °C. Urtean pilatutako prezipitazioa 745 mmkoa da.
Demografia
Lviveko biztanleria errolden (*) eta zenbatespenen arabera: Osaketa etnikoari dagokionez, 2001ean ukrainarrak %88,1 ziren, errusiarrak %8,9, poloniarrak %0,9, bielorrusiarrak %0,4 eta juduak %0,3. Holokaustoaren eta Bigarren Mundu Gerraren ondoko lekualdatzeen eraginez, XX. mendean zehar Lviveko biztanleriaren osaketa etnikoa erabat aldatu zen:
Hirigune historikoa
Zenbait mendez Lviv administrazio, merkataritza eta erlijio gunea izan zen. Hirigune historikoak Erdi Aroko egitura eta bertan bizi zirenen aztarnak kontserbatu ditu, eta baita erakin barroko bikainak ere. Hori dela eta, 1998an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Monumento aipagarrienetako batzuk hauek dira :
Antoni Gaudí
Historizismoa. Estilo propio baten bila (1883-1900)
Güell eta Gaudi, biak katalanistak, berehala egin ziren lagun, eta 35 urtetan, 1918ra arte (Güell hil zeneko urtea), erlazioa sendo mantendu zen eta hainbat proiektu egin zituzten batera. Egitez, Eusebi Güell bere mezenasa izan zen hein batean. Gaudi baino sei urte nagusiagoa bakarrik zen, baina aberastasun ugari zuen bere aitaren negozioak jaraunsteagatik eta Isabel Lópezekin ezkontzeagatik, Antonio López y López Comillasko markesaren alaba, eta famili ondasun nabarmenak administratu zituen.
Güellen lehen enkargua, Can Cuiàs de la Rieran erosi zuen nekazari-finka bateko sarrerako arkupea izan zen. Gaudik neo-mudejar estilo berria erabili zuen oraindik kontserbatzen den atezaindegiko sarreran, Pedralbes etorbidean, eta dragoi bat duen burdin hesi zoragarri bat ere egin zuen. Güellekiko erlazioaren ondorioz ere, urte berean Gaudik Comillasko (Kantabria) El Capricho finkako planoak egin zituen, Máximo Díaz de Quijanorentzat, Antonio Lópezen koinatua, 1883 eta 1885 urteen bitartean eraiki zena, eta 1893an Tanger-erako eskola baten proiektua gauzatu zuen, inoiz burutu ez zen arren.
Bitartean, 31 urteko Gaudi gazte batek, Sant Martí de Provençalseko lursailetako Familia Santuaren Espiazio Tenpluarentzako proiektu ezberdin bat burutzeko askatasuna zeukan. 1883 eta 1893 urteen bitartean, tenpluaren lehen eraikitze-faseari ekin zitzaion, estilo neogotiarreko kriptan (1883-1891) eta absidean (1891-1893) zetzana.
Güellek bere erabilera pertsonalerako etxebizitza bat agintzen dio, Bartzelonako Nou de la Rambla kaleko Güell Jauregia (Palau Güell). Industrialariaren ideia Moja Jauregia (Palau Moja) berdintzea edo gainditzea zen, bere koinatu Claudio López Comillasko bigarren markesaren jabari zena. Eraikitzea 1886ko uztailean hasten da, jabearen harrobietako harriekin. Fatxadan burdin forjatu pieza ikusgarriak erabili ziren, eta etxeko ezaugarri klabe bat Alex Clapés, Gaudiren lagun margolariaren muralekin egindako apainketa da.
Garai honetako beste obra batzuk hurrengo hauek dira: Astorgako Apezpiku-Jauregia, non Grau gotzainak bere lagun Gaudiri apezpiku-jauregi berri baten eraikuntza agintzea erabaki zuen; Teresianen Ikastetxea, Sant Gervasi de Cassoles-eko ordena teresianoaren egoitza eta eskola Bartzelonan, lehenengo solairuraino obra-maisu ezezagun batek eraikia; Bellesguardeko egotetxea Collserolako mendizerraren pean; eta Leongo Casa de los Botines.
Modernismoa. Estilo propiodun sorketa eta berrikuntza (1900-1914)
Antoni Gaudiren sormenezko bigarren etapa modernismoaren momentu gorenarekin bat dator, non lengoaia pertsonal eta kolorezale bat garatzen duen, erlijiotasunaren sakonketa bat biziz, bereziki Familia Sakratuaren Tenpluan isladatzen dena.
1906ko urriaren 23an bere aita, Francesc Gaudí i Serra, hil egin zen 93 urterekin, aurreko urtean bizitzen hasi ziren Parc Güelleko txaletean, eta Gaudi bere iloba Rosa Egearekin bizi izan zen honen heriotzera arte, 1912an.
Familia Sakratuaren eraikuntza obrek bigarren fase horrekin jarraitu zuten, Jaiotzaren fatxada (1891-1900) eta dagozkion lau dorreak eraikita.
Etapa hartakoa da Calvet Etxeko atzealdeko fatxada, Gaudíren obrarik kontserbatzaileenetarikoa.
Bellesguard dorreak (1900-1909), adreiluz eta harriz egina, horizontala baino proiekzio bertikalagoa du, Gaudirengan hain tipikoa den lau besoko gurutzearekin koroatutako dorre tronkokoniko batez lagundua. Domènech Sugranyesek margoturiko mosaikoek eta burdin forjatuak fantasia kutsua ematen diote eraikinari.
Güell Parkeak (1900-1914), hasiera batean, kategoria handiko urbanizazio bat izan behar zuen, lorategi erraldoi batean sakabanatutako 86 bat etxerekin eta Bartzelona hiriko ikuspegi panoramikoarekin, baina porrot komertzial bat izan zen eta bi etxe baino ez ziren saldu. Parkearen diseinuan argi eta garbi ikusten da Gaudiren eskua. Labazko ibaiak diruditen forma uhinduak daude, eta zuhaitz edo estalaktita itxura duten kolomadun ibiltokiak. Azalera asko trencadís teknikarekin daude estalita, koloretako mosaiko moduan ipinitako kristal edo zeramika zatiak. Parkeko erdigunea enparantza huts handi batean datza, zeinaren hegala banku moduan erabil daitekeen eta 50 metroko suge baten moduan ondulatzen den. Banku hau Josep Maria Jujolen obra den trencadís teknikarekin estalita dago. Enparantza, hein batean, Ehun Kolomen Gelak sostengatzen du, leize bateko estalagmitak diruditen hogeita bost kolomaz osatuta. Sabaian, kolomen artean, hasieran kolomak jartzea erabaki zen tokietan apaindura biribil batzuk ikus daitezke (hasieran 100 koloma izan behar zuten). Toki honetaraino iristen dira parkeko sarrera nagusiko harmailak, sugandila baten eskulturaren inguruan simetrikoki ipinitako eskaileraz eginak, sugandila hau parkeko enblema bihurtu delarik. Parkeko sarrera nagusian estilo gauditar hutsean eginiko bi eraikin daude, kurba leuneko sabaiekin, apendize arraroekin eta apaindura geometrikoekin.
Batlló Etxea (1904-1906), 1877an Emili Sala Cortések eraikitako etxe konbentzional baten goitik beherako erreforma baten emaitza da.
Palmako Katedralaren erreforma (1904-1914), Pere Joan Campins gotzainaren garaian egina, elementu batzuen suntsiketagatik izan zen kritikatua, hala nola estilo mudejarreko zuzien korridorea. Aldare nagusia presbiterioraino aurreratu zuen eta cadirat delakoa nabe nagusiaren erdialdeko bihotz errenazentistatik kapera Errealeko alboko hormetaraino mugitu zuen, eta kapera Errealaren eta lehenengo kolomaren artean bihotz errenazentistako eta presbiterioko elementuekin egindako tribuna batzuk eraiki zituen, arestian aipatutako kolomen jarraipen moduan jargoiak ipiniz. Gaudiren obra dira, baita ere, Mallorcako gotzainen armarriekin egindako zeramikazko apainketa, katedra episkopalen inguruko horma bakoitzean kokatuta, eta urre koloreko burdin forjatuarekin egindako Erromatar Pontifikalaren testuak. Gaudiren obra da ere abside nagusia estaltzen duen burdin hesia, bere bi elementuetan deskonposaturiko hiriko ezkutuarekin; kolometako lanpadarioak (hagitz les trobisgueres deituak); ahots-itzulkina, egun jargoi nagusitik desagertua, eta basilikako sinboloen diseinua (tintinàbul eta conopeu). Gaudirekin elkarlanean Joan Rubió i Bellver, Josep Maria Jujol eta Joaquim Torres-Garcia izan ziren.
Bere eraikinen hurrengo etapan elementu geometrikoak gailentzen dira. Sasoi honetakoak da Güell koloniako kripta, Santa Coloma de Cervellón kokatutako kolonia industrial katalanetako batean, non eraiki gabeko eliza bat proiektatu zuen. Eliza honek oinplanu gotiarraren eboluzioa eta berrinterpretazioa irudikatuko zuen, bost nabeko planteamendu oboidearekin. Kripta basaltozko adreiluz egina dago, arbotanteen bultzada jasaten duten kolomekin.
Familia Sakratuarekiko erabateko dedikazioa
Bere lagun eta lankide hurko Francesc Berenguer i Mestres hiltzean, eta urte berean Güell Koloniako elizaren eta Güell Parkeko obrak geldiaraztean, hutsegite ekonomiko bat baitziren, Antoni Gaudik Familia Sakratuan bakarrik lan egitea erabakitzen du, ments ekonomiko handia zuen arren. Gaudik ez zuen Familia Santua bukaturik ikusiko, eta gaur egun ere eraikitzen ari da, zeinarentzat plano, proiektu eta zirriborro ugari utzi zituen, Güell Koloniako kriptan ikasitako teknika eta soluzio arkitektonikoak profitatuz.
Mitch Nichols
Mitch Nichols (1989ko maiatzaren 1a - ) Australiako futbolaria da.
Antoni Gaudí
Familia Sakratuarekiko erabateko dedikazioa
1926ko ekainaren 7an, Antonio Gaudi Gorte Katalanetako Bide Nagusitik zebilen, Bartzelonan. Tetuan Enparantzatik hurbil, Bailen kalea sortu zuen. Arratsalde askotan egiten zuen bidea zen, Sant Felip Neri elizatik Familia Santura joateko, baina egun hartan, kalea zeharkatzen ari zela, tranbia batek harrapatu eta konorte barik geratu zen. Bere eskale itxuragatik, arkitektu bikain hura zela ohartzeko tardatu zuten. 1926ko ekainaren 10ean hil zen, Santa Creu ospitalean, eta 12an Familia Santuan lurperatu zuten, Carme kriptan.
Gaur egun Familia Sakratua amaitzeko egiten ari diren obrek Gaudiren proiektu originala errespetatzen dute orokorrean baina ez xehetasunetan, estetika modernora eta lanean ari diren artisten estiloari egokituak. Gaudik bukatu ahal izan zituen zatiak Kripta eta Jaiotzaren fatxada izan ziren.
Gaudi eta katalanismoa
Gaudik mugimendu katalanistaren eta independentismoaren alde egiten zuen, bere obretan kultura katalanaren elementuak sartzen zituelarik. Gainera, Lliga Regionalista partiduaren aldekoa zen. Horrela, 1924ko irailaren 11n (Miguel Primo de Riveraren agintaldian), autoritate espainiarrek Bartzelonako eliza guztiak itxi zituzten Diada ospa ez zedin, baina Gaudi Sants Just i Pastor elizara joan zen eta atxilotu egin zuten poliziari gazteleraz erantzun nahi ez izateagatik.
Gizateriaren Ondarea
UNESCOk, 1984 eta 2005ean, Antoni Gaudiren hainbat obra Gizateriaren Ondare izendatu zituen: Güell Parkea, Güell Jauregia, Milà Etxea, Familia Sakratuaren Tenpluan dauden Jaiotzaren fatxada eta kripta, Vicens Etxea eta Batlló Etxea Bartzelonan, eta Güell Koloniako kripta Santa Coloma de Cervellón.
Auzobusa (Zornotza)
Auzobusa Bizkaiko Zornotza udalerrian 2010eko uztailaren 5ean martxan jarri zen autobus garraio publikoa da. Udalak urtero 220.000 euroko aurrekontua erabiliko du autobus zerbitzua kudeatzeko.
Ezaugarriak
Goizeko 5:40etatik gaueko 22:30etara ibiltzen da eta herriko Etxano, Larrea, Zubizabala eta San Miguel auzoak herriaren erdigunearekin batzen ditu.
Horrez gain, Zubieta, San Antonio, Arriagane eta Boroako industrialdeak ere konektatzen ditu, horretarako ordutegi zehatzak ezarriz.
Nabonasar
Nabonasar (idazkera kuneiformez: d AG-PAB edo d AG-ŠEŠ- ir; Ναβονάσσαρος, "Nabû babeslea (da)" esan nahi duena ) Babiloniako erregea izan zen K.a. 747 eta 734 artean. Nabu-shuma-ishkun kaldear usurpatzailea tronutik kendu eta neobabiloniar erresuma sortu zuen. Bere agintalditik aurrera egutegia arautu zuten. Nabu-nadin-zeri bere semeak ordezkatu zuen.
Polemon (generoa)
Polemon Lamprophiidae familiako narrasti genero bat da. Saharaz hegoaldeko Afrikan bizi dira.
Fromentau
Fromentau Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fromental udalerrian erroldatutako biztanleak 534 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 84 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 309 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 299 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 231 etxebizitza nagusietatik 205 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 38 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 132 etxek bost zituzten. 203 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 98 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 315 ziren, horien artean 220 aktiboak ziren eta 95 inaktiboak ziren. 220 pertsona aktiboetatik 204 lanean zeuden (118 gizon eta 86 emakume) eta 16 langabezian zeuden (3 gizon eta 13 emakume). 95 pertsona inaktiboetatik 47 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fromental udalerrian 221 unitate fiskal zeuden, 517 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.459 euro zen.
Houstongo portua
Houstongo portua (Port of Houston) Texasko portua da, herrialdeko handienetako bat. Munduko zama-porturik nagusietariko bat da garraiatutako zamaren arabera ere bada (215,73 milioi tona, 2011ko datuen arabera). Buffalo Bayou eta White Oak Bayou ibaien lotunean dago eta Mexikoko golkorako ordu gutxiko bidaia du.
Fromentau
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Helcogramma fuscipectoris
Helcogramma fuscipectoris Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Mesonauta egregius
Mesonauta egregius Mesonauta generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Masail
Masaila, matraila, matela edo mazela aurpegiaren alde banatan begien eta kokotsaren artean eta sudurraren eta belarrien artean dauden zati mamitsu eta biribiletako bakoitza da.
Fromentau
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 ile apaindegia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alligny-en-Morvan
Alligny-en-Morvan Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 557 etxebizitza zeuden, 297 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 217 bigarren erresidentzia ziren eta 43 hutsik zeuden. 545 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 297 etxebizitza nagusietatik 250 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 21 doan lagata zeuden; 11 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 68 etxek hiru zituzten, 73 etxek lau zituzten eta 124 etxek bost zituzten. 218 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 143 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 371 ziren, horien artean 244 aktiboak ziren eta 127 inaktiboak ziren. 244 pertsona aktiboetatik 217 lanean zeuden (116 gizon eta 101 emakume) eta 27 langabezian zeuden (12 gizon eta 15 emakume). 127 pertsona inaktiboetatik 66 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Alligny-en-Morvan udalerrian 304 unitate fiskal zeuden, 671,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.448 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak eta 2 zurginak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Alligny-en-Morvan udalerrian 34 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.292 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Ninjababy
Ninjababy film norvegiarra da, Yngvild Sve Flikkek zuzendua, Johan Fastingen gidoiarekin. Inga H Sætre komikilari norvegiarraren Fallteknikk eleberri grafikoan oinarritua dago. Kristine Thorp, Arthur Berning eta Nader Khademi dira filmeko aktore nagusiak.
Argumentua
Rakel komiki marrazkilaria haurdun geratu da, eta abortatu nahi lukeen arren, berandu da sei hilabeteko dagoelako jada. Aita zein den ere ez daki oso ondo, eta gainera bere komiki eta marrazkietan pertsonaia berri bat agertzen zaio, ustekabean eta borondate propioa balu bezala, Ninjababy delakoa.
Erabaki-hartzea arrisku eta ziurgabetasun egoeretan
Erabaki-hartzea arrisku eta ziurgabetasun egoeretan arrisku eta ziurgabetasun egoeretan banako batek erabakiak hartzeko garatu diren metodo eta prozedura arrazionalak biltzen ditu, erabaki-teoria kausalaren baitan. Egoera hauetan, erabaki-hartzaileak aukera zenbait ditu eta aukera bakoitzeko agertoki edo naturaren egoera zenbait izan daitezke; erabaki eta naturaren egoera bakoitzeko emaitza kuantitatibo zehatz bat izango da. Adibidez, nekazari batek garia edo artoa ereitea ditu aukeran eta aukera bakoitzeko eguraldi eguzkitsua edo hezea agertokiak izan daitezke; hartzen den erabakia (garia/artoa) eta naturaren egoera (eguzkitsua/hezea) zein diren emaitza desberdinak izango dira.
Erabaki egokia hartzeko metodo eta prozedura zenbait garatu dira; horietako bakoitzak erabaki hartzaile arrazional baten jokabidea jasotzen du modu esplizituan. Arrisku egoeran, erabaki problemako naturaren egoera guztien probabilitateak ezagunak dira; ziurgabetasun egoeran, ordea, probabilitate horiek ez dira ezagunak eta erabaki eta naturaren egoera bakoitzeko emaitza soilik da ezaguna.
Erabaki-problemetan dituen aplikazioez gainera, erabaki-prozedura horien ikerketak estatistikara aplikatuak izan ziren Abraham Walden eskutik, bereziki minimax irizpidearen bitartez. Savagek baliagarritasun kontzeptua txertatu zuen ziurgabetasunezko erabaki-problemetan 1954 urtean, probabilitate subjektiboetan oinarrituta. Problema hauen ebazpen praktikoa deskribatu eta arrazionalizatzean, paradoxak eta kontraesanak sortu dira arrazionaltasun-ikuspuntu zenbaiten artean, hala nola Allaisen paradoxa eta Ellsbergen paradoxa.
Arriskua eta ziurgabetasuna
Erabaki-teorian arriskua eta ziurgabetasuna bereizi ohi dira: arrisku egoeretan naturaren egoera bakoitzeko probabilitate objektiboa ezaguna den bitartean, ziurgabetasun egoeretan probabilitate hauek ez dira ezagunak. Batzuen iritziz, ordea, arriskua eta ziurgabetasuna ez dira bereizi behar, ziurgabetasun hertsiko egoeretan erabaki-hartzaileak probabilitate subjektiboak esleitzen baitizkie naturaren egoerei.
Walden maximin irizpidea
Irizpide honetan, erabaki hartzaileak natura bere aurka jarri eta emaitza okerrena ekarriko duelako hipotesia onartzen du eta beraz, aukera bakoitzean sor daitekeen emaitza okerrena hartu eta horietatik handiena ematen dion aukera erabakitzen du. Erabateko ezkortasunari dagokion jokamoldea da.
Adibidez, alboko taulan adierazten den erabaki-probleman, maximin irizpideari jarraiki, erabaki-hartzaileak A1 hartuta, emaitza txikiena, 10 alegia, eskuratuko duela pentsatu behar du. Halaber, A2 eta A3 erabakietarako azkenean 15 eta 20, hurrenik hurren, jasoko duela, pentsatu behar du. Azkenik, balizko emaitza ezkor horietatik, maximoa ematen diona aukeratu, 20 alegia, eta horri dagokion erabakia hartuko du: A3.
Maximax irizpidea
Adibidez, maximax irizpideari jarraiki, erabaki-hartzaileak A1 hartuta, emaitza txikiena, 40 alegia, eskuratuko duela pentsatu behar du. Halaber, A2 eta A3 erabakietarako azkenean 50 eta 40, hurrenik hurren, jasoko duela, pentsatu behar du. Azkenik, balizko emaitza baikor horietatik, maximoa ematen diona aukeratu, 50 alegia, eta horri dagokion erabakia hartuko du: A2.
Hurwiczen irizpidea
Maximax (erabateko baikortasuna) eta maximin (erabateko ezkortasuna) irizpideen artean dagoen irizpidea da eta ezkortasun-maila adierazten duen α parametro baten zehazpena eskatzen du. α parametroa 0-1 balioen artean dago eta 1etik zenbat eta gertuago, orduan eta ezkortasun handiagoz jokatuko da. Parametroa hartuta, aukera bakoitzeko natura egoera posibleek dakarten baliagarritasun maximoaren (M) eta minimoaren (m) arteko batezbesteko haztatua kalkulatzen da:
H balio handiena duen erabaki-aukera hartu behar da.
Adibidez, hartzen bada:
Horrela, hobetsi behar den erabaki-aukera A2 da.
Savageren irizpidea
Savageren proposamenari jarraiki, naturaren egoerak kontrolatzen ez direnez, erabaki-hartzaileak naturaren egoera bakoitzeko erabaki-aukera desberdinetako emaitzak alderatzen ditu. Horrela, naturaren egoera bakoitzean erabaki-aukera hoberena ez hartzeagatik aukera-kostua kalkulatu behar da. Aukera-kostuak kalkulatuta, erabaki-aukera bakoitzeko, ezkortasunez jokatuz, aukera kostu handiena gauzatuko dela pentsatu behar du eta maximo horietatik txikiena hartuko du.
Axel Munthe
Axel Martin Fredrik Munthe (Oskarshamn, 1857ko urriaren 31 - Stockholm, 1949ko otsailaren 11) suediar psikiatra eta idazlea izan zen.
Erabaki-hartzea arrisku eta ziurgabetasun egoeretan
Savageren irizpidea
Bigarren taulan, aukera-kostuak kalkulatzen dira. Adibidez, E_1\, gauzatuko balitz, aukera hoberena A_2\, litzateke, berari dagokio, hartara, 0 aukera-kostua; A_1\, eta A_3\, aukerek 50-10=40 eta 50-40=10 aukera-kostuak izango lituzkete. Aukera-kostuetan, erabaki-aukera bakoitzeko naturaren egoera okerrena, aukera-kostu handienekoa alegia, gertatu behar dela pentsatuz, A_1\, erabakiz gero, 40; A_2\, kasuan, 20 eta A_3\, kasuan 10 emaitzak izango dira. Horietatik, aukera kostu txikiena duena erabaki behar da: A_3\,.