cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zuntz aurregongoildar
Neurologian, zuntz aurregongoildarrak nerbio-sistema zentraletik datozen eta gongoil autonomikora doazen nerbio zuntz autonomikoak. Zuntz aurregongoildar guztiak, nerbio-sistema sinpatikokoak zein nerbio-sistema parasinpatikokoak izan, kolinergikoak dira, hau da, neuroigorle bezala azetilkolina erabiltzen dutenak.
Zuntz aurregongoildar sinpatikoak ohi parasinpatikoak baino laburragoak dira, gongoil sinpatikoak bizkarrezur muinetik gertuago baitaude gongoil parasinpatikoak baino.
Montréal (Aude)
Montréal Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montréal udalerrian erroldatutako biztanleak 1.933 ziren. Familiak 721 ziren, horien artean 177 pertsona bakarrekoak ziren (70 bakarrik bizi ziren gizonak eta 107 bakarrik bizi ziren emakumeak), 243 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 243 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 58 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 979 etxebizitza zeuden, 747 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 103 bigarren erresidentzia ziren eta 129 hutsik zeuden. 912 etxeak ziren eta 61 apartamentuak ziren. 747 etxebizitza nagusietatik 490 bere jabearen bizilekua ziren, 212 alokairuan okupaturik zeuden eta 45 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 25 etxek bi zituzten, 102 etxek hiru zituzten, 186 etxek lau zituzten eta 430 etxek bost zituzten. 454 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 347 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 304 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.152 ziren, horien artean 830 aktiboak ziren eta 322 inaktiboak ziren. 830 pertsona aktiboetatik 743 lanean zeuden (403 gizon eta 340 emakume) eta 87 langabezian zeuden (35 gizon eta 52 emakume). 322 pertsona inaktiboetatik 100 erretiraturik zeuden, 92 ikasten zeuden eta 130 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gías Tontorra
, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.011 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Ribagorza eskualdean dago.
Montréal (Aude)
Diru sarrerak
2009an Montréal udalerrian 749 unitate fiskal zeuden, 1.787,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.533 euro zen.
Martial Berdoly
Martial edo Martial-Henri Berdoly (1844ko otsailaren 29 Bordele, Okzitania - 1905eko irailaren 23 Uhartehiri) politikari eta abokatu baxenabartarra da.
Montréal (Aude)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 103 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 23 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 5 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Martial Berdoly
Biografia
Pierre Berdoly Bordelen ingeniari zibil aritzen zenaren semea, Parisen ikasketa klasikoak eta zuzenbidea egin eta Donapaleuko Abokatuen Elkargoan atxikitu zen. Lur-jabe handia zen; funtsik aipagarriena bere aitak 1833an erositako Uhartehiriko gaztelua zen.
Montréal (Aude)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 30 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 autoeskolak, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 6 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
Martial Berdoly
Biografia
Bera bezala Bordelen jaio zen Odilon Redon margolariaren laguna izan zen eta sarritan bere Uhartehiriko gazteluan hartzen zuen.
Politika munduan
Bere aita bezala (1848ko apirileko hauteskundeetan Pirinio Apaletatik arrakastarik gabe aurkeztu zen) politikak erakartzen zuen. Errepublikazale liberal eta moderatutzat jotzen zuten.
Montréal (Aude)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montréal udalerrian 51 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.354 hektarea erabiltzen.
Martial Berdoly
Politika munduan
Mauleko suprefeta 1880 eta 1884 artean, kargua utzi eta 1885eko hauteskunde orokorretan aurkeztu zen, alderdi kontserbadorearen eskuetan zegoen Mauleko barrutia errepublikazaleentzat irabazi nahian. Porrot handia izan zuen, 12 hautagaien artean azken geratu zelako.
Verduno
Verduno Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Martial Berdoly
Politika munduan
Aldiz, 1886an Donapaleuko kantonamendutik kontseilari orokor hautatu zuten; bere burua hobeto ezagutarazteko barrutiko Comice agricole edo nekazaritza lurren jabeen elkarteko presidentzia hartu zuen. Urte berean kazeta bat sortu zuen, Le Réveil Basque; bertatik Errepublika liberala eta elizgizonek bere erlijio-egitekoetara mugatu behar zutela defenditu zuen.
Verduno
Mugakideak
Verdunok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Galtzazpi
Galtzazpi, galtzontzilo edo galtzoinak gerritik izterretarainoko galtzamotz modukoak dira, gizonezkoen azpiko arropa gisa erabiltzen direnak. Genitalek eta prakak elkar uki ez dezaten baliatzen dira.
Armintzakale
Armintzakale Bizkaiko hondartza da. Lemoizko udalerrian kokatuta dago. Hondartzak 250 metro neurtzen ditu luzetara. Itsasbehera denean 18.750 metro karratuko azalera dauka, eta itsasgora denean aldiz 7.500 metro karratuko azalera.
Montréal (Aude)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Bakio (hondartza)
Surfa
Bakioko hondartza ezaguna da olatu handiengatik, eta urtero hainbat surf txapelketa antolatzen dira bertan.
Montréal (Aude)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Montréal udalerrian hezkuntza orokorreko lizeo bat zegoen 180 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Incaspiza personata
Incaspiza personata Incaspiza generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Flokulu (astronomia)
Flokulu bat, bata bestearen gainean jarriak, eguzkiaren kromosferaren azalera osatzen duten granulu dizdiratsuetako bakoitza da.
Sault-de-Navailles
Sault-de-Navailles (okzitanieraz Saut de Navalhas) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Flokulu (astronomia)
Flokuloek, espektrometro batean hartutako eguzkiaren argazkietan orban dizdiratsuzko mosaiko bat eratzen dute, soilik K zerrendan kaltzioak igorritako argia erabiliz. Bere neurriak, 100 eta 200 kilometro artekoak dira.
Martial Berdoly
Politika munduan
1889ko hauteskunde orokorretan Donazaharreko eragin handiko familia batekoa eta hautatua izan zen Louis Etxeberriren kontra aritu zen. Emaitza eztabaidatua izan zen; Berdolyk aurkariak "eliz eraginak" eduki izana salatu eta kontaketa 1890eko urtarrilaren 27an baliogabetzat jo zuten; aldi berean Etxeberrik Berdolyk administrazioaren laguntza izan zuelako salaketa egina zuen. Edozein kasutan, 1890eko martxoko hauteskunde partzialetan uhartehiriarrak berriro galdu zuen.
50P/Arend
50P/Arend izenekoa gure eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. 1951ko urriak 4an aurkitu zuen Sylvain Arendek Ucclen dagoen Belgikako Errege Behatokitik. Gutxi gora-behera 14ko magnitudea du, eta bere nukleoak komarekin batera 14 arku segundoko luzera du. Aurkitu zenetik zazpi perihelio izan ditu, Lurretik igaro den azken aldia 2007ko azaroak 1ean izan zelarik. Lurretik igaro zuen hurrengo aldia 2016an izan zen.
Martial Berdoly
Politika munduan
1893ko abuztuaren 20ko hauteskundeetan lortu zuen diputatu bihurtzea, Etxeberriren kontra ostera ere ; kanpaina oso bortitza izan zen eta kalapita batean Etxeberriren zale bat hil zuten Ürrüstoin. Berdoly pasatzerakoan zenbait andrazkok aitaren egiten omen zuten, deabrua ikusten zutelakoan.
1895ean bere kontseilari orokor kargua utzi zuen; 1898ko maiatzaren 8an diputatu berrautatu zuten lehiakiderik gabe. Amaitzeko, 1900ean departamenduko senatari aukeratu zuten, Louis Vignancour errepublikarraren ordez. Union républicaine taldeko kide, batzarretan ez zuen askotan paper aktiborik izan; Pierre Waldeck-Rousseau eta Émile Combesen gobernuen alde jo zuen, Elizaren kontra zuten jarreragatik. Laborantza defenditu zuen; babes handia eman behar zitzaiola uste zuen eta arlo sozial edota fiskaletan zuhur jokatu zuen, bere hautesleei « ondasunak sozialismo iraultzailearen mehatxuetatik » defendituko zituela aginduz.
1890ean "Akademiako Ofizial" eta "Nekazal Merituaren Zaldun" egin zuten.
Senatari zela hil egin zen. Bere hiletan (1905eko urriaren 30ean) Armand Fallières presidenteak « alderdi errepublikarraren konfiantzako militanterik bipil, tinko eta duinenetakoa » izan zela esanez laudatu nahi izan zuen.
Aipamenak euskaraz
Kontatu bezala kleroaren kontrako jarrera bazuen ere, noizbait bere hauteskunde kanpainetan ideia horiek hauteslerian izan lezaketen eraginari aurre egiteko laguntza jaso izan zuen; hauxe idatzi zuen Jules Salaberrik Biba uskaldunak (1889, Paue) izeneko panfletoan:
"Musde Berdoly Errelijionaren eta aphezen adichkide da... Eguia da eztiala, mousde Etcheverry-k bezala, bere esparantcha osona aphezetan ezartzean, Mousde Berdoly-k nahi dian gaiza da: Izan ditian naousi, bakhoitcha bere lekhian, apheza elizan, mera aiz'etchian eta errejenta eskolan. Bena hargatik maite du Errelijionia eta aphezak."
Kritikak ere, nola ez, egin zitzaizkion euskaraz; adibidez Jouhane Atharratze izenpean gordetzen zen batek hauxe idatzi zuen Escualduna aldizkarian urte berean:
"Nahi ziren trufaz ari Goure deputatu geiari. (errepika) Khantiak dutu ezarri Astouak zamariari. Biba, biba Etcheverry! Koukou dadila Berdoly."
...
"Etcheverry Uskalduna Izan zite goure laguna! (errepika) Eta Berdoly gascoua, Gorda hadi lurran barn ! Biba, biba Etcheverry! Koukou dadila Berdoly."
Kulero
Kuleroak, Iparraldean kulotak deituak, emakumezkoen azpiko arropa mota bat dira. Oro har, gerritik izterretaraino estaltzen dute eta genitalek eta arropak elkar uki ez dezaten erabiltzen dira.
Igor Rezola
Igor Rezola (Itsasondo, Gipuzkoa, 1974) euskal graffitigilea da, Dizebi izenaz ezagunagoa.
Hasieran sinadurak edo "tag"-ak egiten zituen, baina 1998ko udan hasi zen beste estilo bateko graffitiak margotzen. Lehen lana gazteen lokala margotzea izan zen, eta aldizkari batean agertzen zen irudirik "politena" kopiatu zuten. Handik aurrera letra soilak margotzetik, aurpegiak margotzera igaro zen.
I love my work kolektiboko kidea da.
Lanak
Goierriko herrietako hormetan hasi zen bere lanak ezagutzera ematen, baina pixkanaka Gipuzkoan zehar zabaltzen joan zen, baita Euskal Herriko beste hainbat txokoetan ere.
2011n Errusian izan zen bira artistiko bat egiten, San Petersburgen, “Gora mugak!” izeneko erakusketarekin; eta Moskuko nazioarteko topaketa batean ekintza bat egin zuen.
Orconera Iron Ore Company Limited
1876 eta 1936 bitartean bertatik atera zen Bizkaian ustiatutako burdinaren bosten bat. 1940ko hamarkadatik aurrera Bizkaiko Labe Garaiek erosi zituzten, eta 1968an Agruminsa azpi-enpresaren menpe utzi zituzten. 1993an itxi ziren.
Aurrekariak
Bizkaiko burdina betidanik ustiatu den baliabidea da. Burdinolek, eta Somorrostrotik ateratzen zen kalitate handiko metalak merkatu ona zuten Europako Atlantikoan. Gainera, Bilboko portua leku estrategikoa zen nazioarteko merkataritza hori egiteko: produkzio lekutik gertu, Gaztelako artilearen portu naturala zen, Europan asko kontsumitzen zen produktua. Barkuek artile hori garraiatzen zuten, eta burdina pisua emateko erabiltzen zuten, bereziki Ingalaterrara , baina baita Amerikara ere. Burdina zeramaten itsasontziek bueltako bidean beste produktu batzuk ekartzen zituzten, eta bide horretan garrantzia hartu zuen Bilbo-Cardiff bideak: Galesera burdina eramaten zen, eta bueltan ikatza ekarri, Asturiasen produzitzen zena baino kalitate hobea zuena. 1856an egoera guztiz aldatu zen: Henry Bessemerrek bere izena daraman prozesua patentatu zuen. Bizkaiko burdinak askoz emaitza hobeak ematen zituen, fosforo gutxi zuelako; Erresuma Batura egindako esportazioak biderkatu ziren. 1863tik aurrera burdinaren salmenta erraztu zen, fiskalitatea aldatzearen ondorio.
Egoera horretan, Bizkaiko meatzaritzak gorakada handia izateko aukera guztiak zituen. Ingalaterrak minerala eros zezan, azpiegitura antolatu zen lehenengo: burdina meatzetatik itsasontzietara eraman behar zen, eta horretarako idien bidez gurdietan eramateko sistema hobetu behar zen. Meatzaritza enpresei, garraio enpresak eta mearen salerosketa enpresak gehitu zitzaizkien. Sistemaren antolaketan bost maila zeuden: meatzeen jabeak, burdina erauzten zuten enpresak, meatzetik portura minerala zeramaten enpresak, esportazio enpresak eta ontzigileak. Maila horietan guztietan atzerriko eta Bizkaiko enpresen kapitala nahastu zen, baina denborarekin atzerritarren kapitala handituz joan zen.
Foruen amaierarekin komunalak izan ziren lurren desamortizazioa eman zen. Meatzeetan kontzesioak ematen hasi ziren, eta horien artean oso onak ziren batzuk Ybarra familiak erosi zituen. Normalean, meatzeen jabeek ez zuten ustiapena egiten. Beste enpresa bati, askotan kanpo kapitalekoa, alokatzen zitzaion kontzesioa tonako diru finko baten truke. Orconerako kasuan, Ybarra anaiek meatzearen, materialaren, haren garraioaren eta lan siderurgikoaren truke irabazi zuten dirua.
Geologia
Aspaldidanik ezagutzen ziren Triano inguruan zeuden burdin baliabideak. Mota ezberdinetako burdina aurki zitekeen: hematitea eta goethita, erraz molda eta ustia daitezkeen burdin oxidoa; txirtea, buztinarekin nahastutako minerala karstifikazioaren ondorioz; eta siderita, burdin karbonatoa. Bizkaiko antiklinorioan kokatua, Toucasiako kareharria moduan ezagutzen den unitatean zegoen ustiatutako minerala. Unitate hau Aptiar garaiko arrezife batean sedimentatutako material karbonatatuz osatuta dago. 50 eta 150 metro arteko lodierako pakete baten agertzen zen, material detritikozko bi unitate lodiz inguratuta: azpian 1.100 metroko lodierako hareharriak eta lutitaketa gainean Bilboko tupa bezala ezagutzen den tupa eta hareharrizko bi unitate elkargurutzatuta. Talde osoa ipar-ekialdetik Sol failak mugatuta dago, eta faila planoan siderita ugari agertzen da, filoi baten eran. Gaur egun ustiatutako zonaldeak askoz beherago geratu dira, eta putzuak eratu dira bertan, Hostión, Parkotxa eta Blondis bezalakoak.
Toucasiako kareharriaren barruan mineralizazioa NO-SE norabidean ematen da, itxura lentikularrarekin. Kareharri grisak dira, argiak gainazaletik eta ilunak apurtzerakoan. Estratuak dituzte, nahiko argiak. Oxidoetan burdin kantitatea %50-60 ingurukoa da eta karbonatatuetan %35-40 artean. Orconera izeneko ustiapen eremua ere bi failek mugatzen zuten, Orconera V eta Orconera VI izenekoak, biak NO-SE norabidekoak.
Enpresaren sorrera eta lehen urteak
Enpresa Londresen sortu zen, Dowlais, Consett eta Kruppek kapitalaren laurden bana jarrita. Beste laurdena Ybarra Hermanos y Compañíaren esku geratu zen. Hasiera batean Dowlais eta Ybarraren arteko negozio gisa aurreikusi zen, baina beranduago Consett eta Kruppi ere sarbide eman zitzaien. Ez zen izan urte horietan sortutako meatzaritza enpresa bakarra: Bilbao Iron Ore eta Luchana Mining enpresak urte batzuk lehenago sortu ziren eta Franco-Belga urte batzuk beranduago; guztien helburua burdin lingotea Bessemer altzairua egiteko ekoiztea zen. Enpresak 200.000 tona bidali behar zituen atzerrira urtean, eta beste 100.000 Barakaldon geratzen ziren. 1882tik aurrera Bizkaiko Labe Garaien esku geratu ziren 100.000 tona horiek, pezeta erdi ordainduz tona bakoitzeko.
Trenbidea eraiki eta Bigarren Karlistaldia amaitu eta gero (gerran zehar ezin zuten lehergailurik erabili) enpresa funtzionamendu betean jarri zen. 1880an 452.000 tona mineral atera zituzten, 629.000 ziren 1885an eta ia milioi bat tona 1890an. Mende berria hasi zenean ez zuen aurkari zuzenik, José Martínez Rivasena izan ezik. 1876 eta 1936 bitarte berrehun milioi tona atera ziren Bizkaitik, eta horietatik gutxienez 40 milioi tona Orconera Iron Orerenak ziren. Ybarra familiak meatzea, garraioa eta siderurgia kontrolatzen zuen, eta beraz denbora horretan 80 bat milioi pezeta lortu zituzten Orconeratik, beste 20 milioi Franco-Belgatik eta 50 bat milioi siderurgiatik.
1886an, langile kopuru batek enpresari galdetu zion ea euren diruaren zati bat enpresaren kontuan gorde zitekeen, aurrezki kutxa gisa eginez. Enpresak Bilboko Bankuari galdetu zion ea posible zen kontu bat horrela erabiltzea, eta baiezkoa jasotako Bizkaiko lehen enpresa izan zen aurrezki kutxa propio bat izan zuena.
1900ean, hala ere, mea kopurua gutxitzen joan zen. Garai horretara arte ustiatutako hematitea agortzen ari zen eta meatzariak beste material batean jarri zuten arretan: buztinekin nahastuta agertzen ziren burdin zatiak, garai horretara arte hondakintzat hartzen zirenak. Material horri txirte izena ematen zitzaion eta guneei txirtera. Material horren garbiketarako tromel izeneko garbilekuak instalatzen hasi ziren.
Langile mugimendua eta grebak
Orconera meatzea garrantzitsua izan zen Euskal Herriko langileen mugimenduarentzat. 1890eko Bizkaiko greba orokorra bertan hasi zen urte horretako maiatzaren 13an. 200 langilek greba hasi zuten, eta laster hedatu zen inguruko meatzeetara. Gallarta eta Ortuellara jaitsi zen, ondoren: maiatzaren 14an 7.000 edo 9.000 langile inguru manifestatu ziren bertan. Barakaldo eta Sestaoko enpresetara iritsi zenerako, 30.000 langile zeuden jada greban. Facundo Perezagua sozialistak hartu zuen langile mugimenduaren gidaritza, baina armadak ez zien utzi Bilboraino iritsi. José María Loma jeneralak bitartekaritza egin zuen, patroiak paktu bat sinatzera behartuz: barrakoietan bizitzea ez zen derrigorrezkoa izango eta lan-ordutegia 10 ordutara murriztu zen. Loma jeneralak langileen bizi-baldintzak zuzenean ikusi nahi izan zituen, eta bere deskribapenaren arabera 300 langile inguru bizi ziren «txerrientzat ere balio ez zuten» barrakoietan.
Greba hori bereziki garrantzitsua izan zen langile mugimenduarentzat, baina aldi berean langileek ikusi zuten eurek bakarrik lor zitzaketela helburuak eta, beraz, sindikatuen sarrera geldotu zuen. 1892 eta 1893an berriro egon ziren protestak, horietako lehena Orconeratik abiatuta, baina 1910eko greba orokorra hasi arte ez zen egon beste gatazka garrantzitsurik. 1910eko uztailaren 15ean bederatzi orduko lan-aldia eskatzeko greba piztu zen, baina patroiek ez zutenez nahi, bi hilabetez hedatu zen greba. Irailaren 6an Martínez Rivasek onartu zituen eskariak, eta hurrengo egunean Horacio Echevarrietak. Patroinala bereizita, irailaren 20an eskariak onartu zituzten. Azken finean, Rivas eta Echevarrietaren meatzeak Orconeraren meatzeez inguratuta zeuden, Zugaztietan
Facundo Perezaguaren ordez PSOEren gidaritza Indalecio Prietok hartu zuenean gatazkan baino negoziazioan oinarritutako politika ezarri zen. Orconerak, garai horretan, meatzeetan egiten zuten 6.900 langiletik 1.700 zituen kontratupean.
Gerren arteko tartea
Lehen Mundu Gerran Bilboko burdinak garrantzi handia izan zuen, neutraltasunari esker esportazioak posible zirelako, nahiz eta beherakada nabarmena izan. 1913an Bizkaiak esportatzen zuen burdinaren %64 Erresuma Batura zihoan, %28 Alemaniara eta bestea Bizkaian bertan, Frantzian edo Belgikan erabiltzen zen. 1914an esportazioak murriztu ziren, gerraren hasiera zela eta, eta 1915ean Alemaniara ez zen ezer ere esportatu. Alemaniak blokeoa ezarri zion Erresuma Batuari, eta Orconera Iron Oreren jabeetako bat Krupp zenez, alemaniarra, kasua epaitegietan egon zen Erresuma Batuan, "etsaiarekin negozioen aurkako legea" erabilita. Pobeñako garbilekuan (ikus beherago) garbitzen zen metal gehiena Kruppek erosten zuen, eta horregatik esparru hori ia geldi egon zen 1915etik aurrera. Orconerak 1913an 636.000 tona ekoiztu zituen eta 1915ean 400.000 izan ziren.
1913 eta 1936 artean Bizkaiak bere burdinaren %72 esportatu zuen eta 1918an %94,5 izan zen. . Izan ere, 1916 eta 1918 artean Erresuma Batuak behar gorria zuen. Barne baliabideekin aritu ziren hasieran, batez ere txatarra eta mineral fosforikoarekin altzairua egiten, baina Bizkaitik zetorren metal ez-fosforikoa oraindik beharrezkoa zitzaien eta, horregatik, 1916ean prezioa igo zen, Alemaniara egiten ziren bidalketa eza ere ordainduz.
1929ko kraxaren osteko egoera ekonomikoan krisi larria sortu zen, eta esportazioak asko murriztu ziren. 1927tik aurrera Erresuma Batuko siderurgia ere krisian sartu zen, eta pezeta alemaniar markoarekiko indartu zen, Alemaniara esportazioak zailduz. Baina ez hori bakarrik, Erresuma Batuak ere Bessemer sistema alboratu eta euren minerala eta txatarra erabiltzen zuten sistemak hobetu zituen, eta txatarra baliabide merkea zen Lehen Mundu Gerra amaitu ostean. Espainiako Gerra Zibila bitartean ere, ustiaketak erritmoa mantendu zuen, milioi bat tona urtean, nahiz eta eredua krisian egon, mundu mailako egoera ekonomikoa zela eta. Hala ere, Bilboko gudua amaituta burdina Erresuma Batura bidali beharrean barkuak Alemaniara bideratzen hasi ziren frankistak. Orconeratik zetorren burdinik gabe, Erresuma Batuak gobernu bilera egin zuen eta Robert Hodgson izendatu zuen enbaxadore gobernu frankistaren aurrean, mineral hori berriro lortu ahal izateko. Aldi berean, Hermann Göringek izendapen berriak egin zituen ziurtatzeko Orconerako burdina Alemaniara iristen zela Bigarren Mundu Gerran zehar produkzioa jaitsi zen, hala ere.
Gainbehera eta itxiera
Frankismoaren hasieran meatzeak agortzen hasi ziren, eta geroz eta garestiagoa zen bertatik minerala ateratzea. Hala ere, siderurgiak behar handia zuen, nahiz eta Rifetik zetorren mineralarekin ere asetzen ziren. Espainiak ekonomia autarkikoa zuen, eta barne produktuen beharra zuen bere sistema mantentzeko. Beste meatze batzuetan bezala, Orconerak ere presoak erabili zituen derrigorrezko lanetan, 200 inguru 1939ean, Bizkaia batailoikoak. 1940eko hamarkadan Bizkaiko Labe Garaiek Orconerako akzioak erosi zituzten, eta 1950ean meatzeen eskubideak erosi zituen, 21 milioi pezeta ordainduta. 1870tik Ybarratarren ondorengoei ordaintzen zien erabilera eskubidea, baina jada 100 baino gehiago ziren.
1968an Labe Garaiek meatze guztiak Agruminsa enpresan batu zituzten. Gainazaleko hematite guztiak agortuta zeuden, eta tuparen azpian zeuden karbonatoak atera behar zituzten, 120 metroko sakoneran. 1961ean Bodovalleko lur-azpiko meatzea ustiatzen hasi ziren, Suediako Strössa meatzeko sistema erabiliz, askoz seguruagoa langileentzat: galeriatan sakontzen zuten, eta ondoren gela modukoak egiten zituzten, 13 metroko zabalera, 50 metroko altuera eta 100 metroko sakonerarekin. 1976an sistema hau bikoiztu zen, 25 metroko zabalera eta 100 metroko altuerarekin, euren artean zutabeak jarriz. Europako bigarren burdin meatzerik handiena zen, 30 urtetan 60 kilometro galeria eraiki zituzten, 8 milioi metro kubo atera zituzten eta galeriarik sakonera itsas-maila baino 205 metro baxuago zegoen.
Meatzeak
Orconerak Meatzaldean hainbat esparru ustiatu zituen, Trapagaran eta Ortuellan bereziki.
Azpiegiturak
Bizkaiko meatzaritzaren hasieran idi, zaldi, gurdi eta portuko emakume kargatzaileek garrantzia izan zuten. Orconeran azpiegitura ugari eraiki ziren sistema horiek eraikitzeko, tartean trenbide, aireko tranbia, kargalekuak eta Arkimedesen torlojuak.
Orconerako trenbidea
1871eko azaroan lortu zuten Ignacio Goenaga ingeniariaren txosten baten ostean trenbidearen onura publikoa aitortzea, beharrezko lurrak desjabetzeko aukerarekin. Pablo Alzola Minondo izan zen bidearen diseinatzailea, 30.000 pezeten truke. 1873an Orconera enpresak trenbidea eraikitzeko baimena alokatu zuen eta eraikuntza lanetan hasi zen. Bertatik igarotzeko, enpresak Ybarra familiari 4 penike ordaintzen zizkion mineral tona bakoitzeko, eta beste enpresen minerala garraiatzeagatik tasa altuagoa. Lehen trena 1877ko abuztuaren 21ean pasa zen, Bigarren Karlistaldia amaitu eta gero. Trenbidearen eraikuntzan 11.235.000 pezeta inbertitu ziren
Trenbidea Lutxanan hasten zen, itsasadarreko kargalekuetan. Lehenengo bi kilometroak Ansio inguruan egiten zituen, eremu lauetan. Ondoren goranzko bidea hartzen zuen Trianora, 22,5 milesimako igoera batekin. Erdibidean Granada izeneko geltokia zegoen, Granada errekatik gertu. Bide guzti hori burdinbide bikoitzarekin egiten zen. Granadatik bi bide ateraten ziren: lehenengoak bi kilometro zituen, trenbide bakarrean, eta Triano mendian barrena joaten zen César meatzeraino, 200 metroko altueran; bigarrena %17ko malda hartzen zuen plano inklinatu bat zen, Orconerako meatzeraino iristen zena, 330 metrotan, Zugaztietatik gertu. Azkenik, Lutxanatik 1.800 metroko beste bide bat ateratzen zen Barakaldon Ybarra anaiek zuten El Carmen enpresaraino César meatzetik plano inklinatu eta burdinbide sare batekin meatze guztietara heltzen zen: guztira 60 kilometro burdinbide zeuden minerala biltzeko.
Kargalekuak
Meatzeetatik ateratzen zen burdin gehiena esportatzen zen, eta horretarako kargalekuak eraiki zituzten Bilboko itsasadarrean, Olabeagatik Sestaora. Kargaleku hauek enpresa bakoitzak zituen trenbideen amaiera ziren. Bizkaian, XIX. mendearen amaieran 23 kargaleku zituzten bederatzi enpresek, egunero 30.000 tona burdin barkuetan kargatzeko gaitasunarekin.
Orconerak halako bost ireki zituen, bata bestearen ondoan, 1877ko abenduaren 11an Lutxanan. Errotabarria etxea eta Lutxana dorrearen artean 464 metro zituzten kargaleku horiek eraikitzeko. Egurrez eraiki zituzten, altuera ezberdinetan, itsasaldia edozein izanda ere kargatu ahal izateko. 1884an lehen aldaketak egin zituzten, goiko plataforma hedatuz barkuetan errazago kargatzeko; izan ere, barku gehienak jada ez diren 1.000 tonakoak baizik eta 2.000koak. 1920ko hamarkadan erdiko bi kargaleku kendu eta handiago bat eraiki zuten, barku handiagoak kargatu ahal izateko. Azkenik, hamarkada horren amaieran, metalezko kargaleku bat eraiki zen, zinta sistema batekin.
Meategiko aireko tranbiak eta garbilekuak
Lehen aipatu den bezala, 1900 inguruan txirta izeneko materiala ustiatzen hasi ziren, eta horretarako garbilekuak instalatu ziren. Garbileku horietan tromel izeneko makinak zeuden (Trommel, danborra), basikoki Arkimedesen torlojua erabiltzen zuen makina birakari bat. Minerala buztinarekin sartzen zen alde batetik eta urarekin garbitzen zen; bestetik burdin zatiak ateratzen ziren eta bertan emakumeak eta haurrak egoten ziren aukeratu (escoge) deitzen zen fasea egiteko. Hezetasun handiarekin eta ekipamendurik gabe egiten zen lana zen honakoa. Garbileku hauek ur sarrera handia behar zuten, baina batez ere ur-irteera ondo zaindu behar zen, buztinek ibaiak ez betetzeko. Horretarako dekantazio putzuak eraiki ziren, laku artifizial txikiak. Oraindik ere horrelakoak ikus daitezke meatzeen inguruan.
Orconerak txirtera bat zuen Carmen VII gunean, gaur egungo Ortuellan. Bere arazoa zen ezin zuela ur kantitate handia haraino eraman, itsas-mailatik 400 metrora baitzegoen. Soluzioa itsaso-ondora eramatea zen, Pobeñara (Muskiz). Joan etorriko airezko tranbia bat eraiki zuten: garbitu gabeko materiala Pobeñaraino iristen zen, han garbitzen zen, eta bueltan berriro eramaten zuten Orconerako tren-geltokira, Gallartan, Putxetako geltokian zegoen desbideraketa hartuz. Guztira 300 metroko altuera salbatzen zuen materialak airetik 8 kilometro eramanez.
Pobeñako garbilekuak hondartzarako bidea itxi zion herriari, bertakoen kexekin. Ura Valles eta Morenillo ibaietatik ateratzen zen, 380 metroko tuberia batenbidez eta garbilekuraino igotzen zen. Gaur egun itsasora ireki da garbilekua zegoen eremua eta padura txiki bat da.
Langileentzako etxeak
XIX. mendearen amaieran, industrializazioaren ondorioz egondako migrazio izugarriak etxebizitza arazoak sortu zituen lantokiak ezartzen ziren herrietan. Hainbat enpresek erabaki zuten Etxe Merkeak (Casas Baratas) izeneko proiektuak egitea, langileentzat alokairu merkearekin, fabrikatik gertu. Bide honetan, langileek euren enpresarekiko leialtasuna handitzen zuten, eta langileen autonomia zein mugimendu sozialista eta anarkisten gorakada eten. Orconerak Lutxanan zein Trianon horrelako etxebizitzak planifikatu zituen. Gaur egun Zugaztietan kontserbatzen diren etxeetako batzuk, Orconerak bere langileentzat eraikitakoak izan ziren.
Beste azpiegitura batzuk
Enpresaren hedadura dela eta, hainbat azpiegitura sortu zituzten langile eta familientzat. Fernando Luis Ybarra Aranbarrik hainbat eraikin bultzatu zituen, tartean Zugaztietako zahar-egoitza, meatzarien seme-alabentzako San Fernando Asiloa izeneko eskola edo Trianoko Meatzarien Ospitalea. Eraikin hauek nola edo hala izan zuten Orconera eta Ybarra Anaien babesa. Trianoko Meatzarien Ospitalea kontsultorio txiki bat zen, baina Areiltza doktorea bertako zuzendari izendatu eta gero baliabideak asko hobetu ziren.
Ondarea
Orconera Iron Orek eraikitako azpiegitura guztien artean gutxi geratzen dira gaur egun. Meatzeetako batzuen inguruan Meaztegi Golf zelaia eraiki da, arrasto asko desagerraraziz.
Trenbidearen zatiak eta egindako lur-erauzketak ere babestuta daude, Abanto-Zierbenako inguruan. Pobeñako garbilekuen eremuan egindako eraikuntzak (administratiboak, makinaria gordetzekoak...) hutsik daude, eta paretetako batzuk falta zaizkie. Hala ere, babesturiko eraikinak dira. Zutik geratzen den kargalekua, beste enpresa batzuen kargalekuekin batera, babestutako azpiegiturak dira.
Fotosfera
Izar baten fotosfera, izar hori mugatzen duen azalera argitsua da, edo, hobe esanda, ikus dezakegun argia igortzen duen izarraren eremua. Klasikoki, Eguzkiaren eta gainontzeko izarren fotosferaz hitz egiten da. Gure eguzkiaren kasuan, fotosferako tenperatura 5800 gradu kelvin ingurukoa da. Ez da solidoa, baizik eta 300 kilometroko sendoera duen plasma geruza bat, jasotzen dugun argia eta beroa igortzen dituena. Beste izar batzuen kasuan, fotosfera edo azaleko tenperatura, handiagoa edo txikiagoa izan daiteke, eta, beraz, igorritako argia, batez beste, beste kolore batetakoa da. Izarrik hotzenak, gorriak dira, eta, beroenak, urdinak.
Fotosfera, presio handipean dauden gas geruza batez osatua dago. Teleskopioekin ikusia, granulazio fin bat du (flokulu deritzenak) eta ertz garbiak. Bertatik igortzen du izarrak bere erradiazioa. Bere azalera, bere gainean fakula deritzen argi hondo batean datza, fakula hauek, tenperatura altuagoan daudenez, are dizdiratsuagoak direlarik. Alderantziz, zulo edo beheragune sakonetan eratzen dira eguzki orbanak, hauen bidez, beheko geruza ikusten delarik, hain beroa ez dena, eta, beraz, itxuraz, ilunagoa da.
Berrezoaga
Berrezoaga Larrabetzuko (Bizkaia) auzoa da.
Hisashi Ohashi
Hisashi Ohashi (大橋 尚志, 1996ko abenduaren 1a - ) Japoniako futbolaria da.
Kungsleden
Kungsleden, suedieraz Erregearen Ibilbidea, Suediako iparraldean dagoen bidezidor bat da eta 440 kilometro luze inguru ditu, iparraldean Laponiako Abisko udalerria eta hegoaldean Hemavan udalerrien artean. Europako babestutako eremu nagusienetakoa den Vindelfjällen Natura Erreserbatik igarotzen da.
Kazune Kubota
Kazune Kubota (久保田 和音, 1997ko urtarrilaren 1a - ) Japoniako futbolaria da.
Kungsleden
Neguan oinezkoaren antzeko luzerako eskiatzeko bidezidorra ere bada.
Ranspach
Ranspach Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ranspach udalerrian erroldatutako biztanleak 853 ziren. Familiak 338 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 109 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 113 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 405 etxebizitza zeuden, 345 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 319 etxeak ziren eta 83 apartamentuak ziren. 345 etxebizitza nagusietatik 280 bere jabearen bizilekua ziren, 56 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 50 etxek hiru zituzten, 79 etxek lau zituzten eta 206 etxek bost zituzten. 313 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 154 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 165 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Ranspach udalerrian 350 unitate fiskal zeuden, 888 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.739 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 5 zurginak, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Ranspach udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Basara
Basara Larrabetzuko (Bizkaia) auzoa da.
Maus
"Maus" ingelesezko komiki liburu edo eleberri grafiko autobiografikoa da, Art Spiegelman suediar/estatubatuarrak egindakoa.
Beste premio batzuen artean, 1992an Pulitzer sari berezia lortu zuen.
Edukiak
Bertan, bi istorio paralelo kontatzen ditu: Alde batetik, gaur egungo harremana Art komikigilea eta Vladek haren aitaren artekoa, eta bestetik (ildo nagusia) aitak kontzentrazio-esparru batean (Auschwiitz) bizi izandakoa, nondik eta bizirik atera baitzen.
Liburuaren originaltasuna pertsonaien irudikatzean datza, multzoka sailkatzen baititu arraza edo naziotasuna kontuan hartuta, eta horren arabera animalia talde batean edo bestean marrazten ditu: Juduak saguak dira ("maus" alemanieraz), alemaniarrak katuak, poloniarrak txerriak, frantziarrak igelak, britainiarrrak arrainak, estatubatuarrak txakurrak eta abar.
Argitalpena
Maus komikiaren jatorrizko bertsioa serie moduan argitaratu zen lehen aldiz, Raw aldizkarian, 1980tik 1991ra. 1986an ordura arte argitaratutako zatien bilduma Maus: A Survivor's Tale izenburua zuen liburu gisa argitaratu zen, bigarren titulu batekin My Father Bleeds History. Bigarren eta azken bilduma 1991n argitaratu zen, And Here my Troubles Began izenburuarekin.
Aspidoscelis uniparens
Aspidoscelis uniparens Aspidoscelis generoko animalia da. Narrastien barruko Teiidae familian sailkatuta dago.
Maus
Euskarazko testuetako "okerrak"
Itzultzaileak jakinarazi zuen, euskarazko bertsioan okerrak zeudelakoan jendeak argitaletxearekin kexu agertu zela: egiazki, jatorrizko liburuan Vlade pertsonaiaren hizkuntza okerra izaten da, eta, noski, itzulpenean ere okerrak ageri dira ondorioz.
Vlade pertsonaia protagonista da, Poloniakoa da eta bere ingeles okerrean kontatzen dio semeari bere bizitzako pasarte asko. Komikiaren Jatorrizko bertsioa ingelesez argitaratu zuten 1992an eta aitaren esaldi guztiak polonierazko kutsua duen ingelesez idatzita daude.
Guztiahaltasunaren paradoxa
Guztiahaltasunaren paradoxaren bidez aztertzen da logikaz izaki ahalguztiduna izan ote daitekeen eta guztiahaltasuna zer den.
Honen aldaera bat harriaren paradoxa da. Izaki ahalguztidun batek egin lezake hark altxatu ezin duen harri bat? Hala bada, ez litzateke ahalguztiduna izanen; hala ez bada, ere ez.
Otabera zuri
Otabera zuria (Retama monosperma) Fabaceae familiako zuhaixka da. Otearen antzeko landare honek zitisina du, alkaloide toxiko bat.
Broken City
Broken City (euskaraz Hiri Apurtua), 2013ko Allen Hughes estatubatuarrak zuzendutako neoi-noir film bat da. Mark Wahlberg, Russell Crowe, Catherine Zeta-Jones, Barry Pepper, Kyle Chandler, Natalie Martinez eta Jeffrey Wright aktoreek antzeztu zuten.
Vernante
Vernante Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Vernantek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Broken City
Argumentua
AEB, New York, bortxatzaile bat hiltzeagatik hiriko polizia laga ta zazpi urtera, Billy Taggart (Mark Wahlberg) polizia ohiak detektibe pribatu bezala lan egiten du, batez ere infidelitate kasuak ikertzen. Egun batez, Nicholas Hostetler (Russell Crowe) hiriko alkatea eta Taggarten polizia garaiko adiskideminak Cathleen (Catherine Zeta-Jones) emaztea ikertzeko kontratatuko du, adarrak jartzen ari zaizkiolako susmoak baidauzka. Gainera lehen bai lehen proba grafikoak eraman diezaizkion nahiko du, alkateak hauteskundeetan karguan berrauhatua izan nahi baitu.
Cirrhilabrus walshi
Cirrhilabrus walshi Cirrhilabrus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Marta Hillers
Marta Hillers (Krefeld, Alemaniar Inperioa, 1911ko maiatzaren 26a - Basilea, Suitza, 2001eko ekainaren 16a) kazetari alemaniarra izan zen eta Eine Frau in Berlin (Emakume bat Berlinen) liburu autobiografikoa idatz izanagatik ezaguna batez ere.
Biografia
Hillersek Parisen Sorbonan ikasi zuen eta gero Europan zehar bidaiatu zuen. Frantsesez eta errusieraz hitz egiten zuen, alemanez gain. Kazetari profesionala izan zen, eta nazien propagandista gisa deskribatu izan dute.
1945ean, Berlinen harrapatuta geratu zen sobietarrek hiria inbaditu bitartean. Orduan eguneroko oharrak idazten hasi zen. Eguneroko erako lan autobiografiko horrek 1945eko apirilaren 20tik ekainaren 22ra bitarteko kontakizun bat isatzen du, Berlingo Guduan eta ondorengoan bizi izandakoaren narrazioa. Armada Gorri sobietarraren hasierako okupazioan izandako bortxaketen biktima gisa izandako esperientzia kontatzen du liburuak bere alde gordinenean.
Memoria horiek 1954an ingelesez argitaratu ziren anonimoki, A Woman in Berlin izenburuarekin. Kurt Marek editore alemanak Estatu Batuetan argitaratu zuen memoria liburua, ingelesera itzulia. Mareken laguna zen Hillers, eta lagun gisa anonimotasunaren baldintzapean pasatu zion editoreari bere lana Hillersek. Era berean Marek ezaguna zen jada arkeologiaren dibulgatzaile gisa C.W. Ceram izenez argitaratu zuelako 1949an Götter, Gräber und Gelehrte (Jainkoak, hilobiak eta jakintsuak) liburua, eta hortaz idatziari zabalkundea emateko bide ona zen.
1959an irten alemanezko lehen edizioa, Genevan (Suitzan beraz, ez Alemanian), eta zabalkunde eskasa izan zuen Alemanian, non bortxaketa sobietarren gaia tabu izan zen urte luzez. Salmenta gutxi, baina polemika eragin zuen liburuak, eta Hillersek anonimo jarraitzen zuen arren, isiltasuna aukeratu zuen aurrerantzean: ez zuen kazetaritza gehiago egin, eta berrargitalpenik ere ez zuen baimendu bizi izan zen bitartean. 2001ean hil zen, 90 urterekin.
2003an berrargitaratu zen liburua alemanez berriro Hans Magnus Enzensbergerrek editatutako liburu sorta berri batean. Garai bertsuan egin zen publiko idazlearen nortasuna, eta beste polemika bat ere hasi zen, ea liburuko kontakizuna zein puntura arte zen egiazkoa eta ez literatura. Kurt Mareken emaztearen bidez, ikertzaileek material originala aztertu dute, Hillersen oharrak eta ohar horietatik mekanografiatutako lehen originala, eta horietan kontatzen denak objektibitate eta egiazkotasun zantzuak dituela ondorioztatu dute; aldiz, liburuko bertsioa, ia bikoitza luzeago dena, artefaktu literario gehiagoz dago hornitua, izenetan ezkutatze eta aldaketak daude, eta nazismoranzko autoreak izan zitzakeen hurbiltasunak disimulatu egin ziren.
Gourdon Tontorra
, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.034 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Ribagorza eskualdea eta Frantziako Pirinio Garaiak departamenduaren artean dago.
Otabera arrunt
Otabera arrunta (Genista hispanica) Fabaceae familiako zuhaixka da. Otearen antzeko landare arantzatsua da.
Deskribapena
10-50 cm bitarteko zuhaixka, txandakatutako adarrak dituen zurtoin arantzadunak dituena eta kuxin formako mulua osatzen duena. Zurtoin zaharrrak oso adarkatuak dira, ez dute hostorik, eta galtzarbeko arantza adarkatuak dituzte. Urteko lore zurtoinetan, berriz, behe aldeko hostoak obatu eta kamutsak dira, gainerakoak lantzeolatuak izanik.
San Carlos (Kalifornia)
San Carlos Kaliforniako hiri bat da. San Mateo konderrian kokatua dago. 2010ean 28,406 biztanle zituen, 14.3 kilometro koadrotan banatuta.
Otabera arrunt
Deskribapena
Loreak, bestetik, 5-7 arteko ginbailetan antolatzen dira, luku motzak eratuz. Kaliza 5 sepaloz dago osatuta, 5 mm ingurukoa eta ezkila-formakoa izanik. Leka txikiak eta iledunak aurkezten ditu, goraka zuzendutako puntan bukatua, eta 1-2 hazirekin.
Ekologia
Harizti, artadi edo pagadien atzerapen-larreetan agertu ohi da, itsas-mailatik 1500 metrorainoko altueretan, eta komunitateak eratuz..
Banaketa
Espezie mediterraneo menditarra da. Iberiar Penintsularen ipar eta ekialdean agertzen da, baita Frantzia hegoaldean ere. Euskal Herrian bi subespezie aurkitzen ditugu, banaketa desberdina dutenak.
Apistogramma amoena
Apistogramma amoena Apistogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Soulvache
Soulvache bretainiako udalerria da. Administratiboki Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan dago, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Soulvache udalerrian erroldatutako biztanleak 393 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 208 etxebizitza zeuden, 159 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 207etxeak ziren. 159 etxebizitza nagusietatik 121 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 57 etxek bost zituzten. 101 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 213 ziren, horien artean 146 aktiboak ziren eta 67 inaktiboak ziren. 146 pertsona aktiboetatik 128 lanean zeuden (78 gizon eta 50 emakume) eta 18 langabezian zeuden (13 gizon eta 5 emakume). 67 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Soulvache udalerrian 162 unitate fiskal zeuden, 385 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.844 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Soulvache udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 528 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Ritual (2017ko filma)
The Ritual (euskaraz Errituala), 2017ko David Bruckner estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Adam Nevill ingeles idazlearen 2011ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Rafe Spall, Arsher Ali, Robert James-Collier eta Sam Troughton aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Phil (Arsher Ali), Dom (Sam Troughton), Hutch (Robert James-Collier), Luke (Rafe Spall) eta Rob (Paul Reid) unibertsitate garaiko lagunak taberna batean elkartu eta heriotz bortitza izan duen haien adiskide ohi baten omenez Suediako iparraldea zeharkatzen duen Kungsleden mendi ibilbidea egitera bidaiatuko dutela erabakiko dute. Behin Suedian daudela, basoan barneratu eta presentzia mehatxagarri bat jazarpena egiten hasiko zaie.
Longares
Longares (aragoieraz Longars) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 904 biztanle zituen 45,7 kilometro koadroko azaleran. Campo de Cariñena eskualdean dago.
Hronská Breznica
Hronská Breznica Eslovakiako udalerri bat da, Zvolengo barrutian kokatuta. 9,52 km²ko azalera du eta 252 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1424. urtekoa da.
Yuma Suzuki
Yuma Suzuki (鈴木 優磨, 1996ko apirilaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers.
Contomastix vacariensis
Contomastix vacariensis Contomastix generoko animalia da. Narrastien barruko Teiidae familian sailkatuta dago.
NGC 75
NGC 75 galaxia bat da, Pisces konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Ortzanzurieta mendilerroa
Ortzanzurieta mendilerroa edo Garabizkaiko mendilerroa Nafarroa Garaia eta Nafarroa Beherea artean dagoen mendilerro bat da, Pirinioetan dagoena, Mendiaundi, Sorogain, Lindus eta Lauriñaga mendilerroen inguruan. Ortzantzurieta eta Auritz mendilerro honen inguruan daude.
Mendilerro horetan kokatuta dauden Garralda eta Latxagako mendi-oinak dira.
Mendilerroan dauden Ortzantzurieta mendiak eta Garabizkaiko lepoak ematen diote izena mendilerroari. Honako hauek dira mendilerro honetan aurkitzen diren mendiak:
Elexaga
Elexaga Larrabetzuko (Bizkaia) auzoa da.
Riau-Lingga Sultanerria
Riau-Lingga Sultanerria (malaysieraz/Kesultanan Riau-Lingga; jawiz: كسولتانن رياو-ليڠڬ), ezaguna ere Lingga-Riau Sultanerria, Riau Sultanerria edo Lingga Sultanerria bezala, Malaysiako sultanerri bat izan zen 1824 eta 1911 bitarte iraun zuena, Herbeheretarren interbentzioa gertatu arte.