cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ogiaren historia
Historiaurrea
Seguru asko, erabilitako lehen zereala Triticum monococcum espezieko gari aldaera diploide bat izan zen. Posible da, hasieran, zereal horiek motrailu batean harri batekin eta ur apur batekin ehotuak izan ondoren, ahi bat sortu izana, eta kasualitatez bero iturri baten alboan utzi izana: su baten errautsen gainean edo eguzkipean, harri baten gainean. Oreak, beroaren ondorioz, egitura solidoa hartuko zuen, eta horrela ogi primitiboa sortuko zen. Gaur egun badaude, oraindik ere, ogia egiteko antzeko prozesuak Afrikako zenbait tributan. Hortaz, ahi baten eta ogi lau baten arteko zerbait izango zen sortutakoa, eta mende askotan iraungo zuen giza elikaduran, oso erraz prestatzen baita. Ogi horrek ez zuen legamiarik izango eta su irekietan edo gainazal beroetan prestatuko zen. Zenbait kasutan, zereala ernamuintzen utziko zen eta gero lehortu egingo zen, ehotu baino lehen. Prozesu hori maltatzea deritzo. Ogia egiteko modu garatuago hori Antzinako Egiptora iritsi zen eta ogiaren lehen hartziduren hasierako urratsa izango zen. Hartziduraren helburua ez da soilik ogia leunagoa eta bigunagoa egitea; zaporea ere aldatzen da eta atseginagoa da.
Zenbait ikertzailek uste dute ogia, lehen aldiz, Erdialdeko Asian ekoiztu zela, eta handik Mediterraneo itsasora heldu zela Mesopotamiatik eta Egiptotik gaur egun Siria den eskualdea zeharkatzen zuten merkataritza bideetatik.
Hartzitutako ogiak ezin dira egin artatxiki, olo, zekale edo artoarekin, irin horiek gluten (egungo gariak % 12 dauka) eta almidoi gutxiegi baitute. Glutena proteinaz osatutako egitura bat da, eta funtsezkoa da orea altxatzean, hartziduran sortutako gasak ihes egitea eragozten duen sare bat osatzen baitu. Almidoiak ere harrapa ditzake gas horiek, baina neurri txikiagoan. Beraz, hartzitutako ogiak garia edo zekalea erabiltzen hasi zirenean sortu ziren.
Oraindik ere egiten dira ogi lauak zenbait kulturatan. Euskal Herrian egiten den taloa, esaterako, oso arrunta izan zen XX. mendearen lehen erdialdera arte, eta gaur egur jai eta azoketan asko kontsumitzen den produktua da. Munduko beste toki batzuei dagokienez, badaude mundu arabiarreko lavash ogia, greziarren pita ogia, Indiako rotiak edo Amerikako tortillak.
Antzinako Egipto
Nilo ibaian zerealak laboratzeko baldintzak oso onak ziren Antzinako Egipton. Aldizka modu erregularrean gertatzen ziren uholdeek T. turgidum durum espezieko gariaren laborantza errazten zuten. Espezie hori tetraploidea zen, Ekialde Hurbilean sortu zela uste da, eta gero Mediterraneo osoan hedatu zen T. turgidum dicoccum izeneko aldaeran.
Asiriako Salmanasar II.aren garaikoak diren hieroglifiko eta iruditxo askotan ikus daiteke nola biltzen eta ehotzen zituzten aleak. Ramses III.aren hilobian ogia irudikatzen duten baxuerliebeak agertu dira. Ilustrazio horietan, okintza lanak egiteko deskribapen argiak ageri dira. Irudietan, orea eskuekin eta oinekin nola lantzen zen ikusten da, eta nola ardura bereziarekin zatitzen zituzten ogi anoak, ahalik eta berdinenak izan zitezen.
Egiptoarrek zerealen laborantzari eman zioten garrantzia frogatzeko, aski da ikustea egiptoar egutegian egin zuten zatiketa: ajet (uholde sasoia), peret (ereite sasoia) eta shemu (biltze sasoia). Hain zen garrantzitsua ogia egiptoarrentzat, ezen Antzinaroan "ogi jale" deitzen zitzaien. Zenbaitetan, janaria baino gehiago ere zen, moneta izatera ere iritsi baitzen: langile baten soldata ordaintzeko erabiltzen zen (adibidez, hiru ogi eta bi pitxer garagardo). Badaude Ramses IX.aren aroko kontakizunak, langileen erreboltak aipatzen dituztenak ez zaielako ogitan ordaindu, baizik eta beste edozein produktutan. Klaserik txiroenak ia modu esklusiboan jaten zuten ogia.
Sasoi hartan hobetu zen tresnetako bat labea izan zen. Horri esker, ogia sortzeko prozesuaren emaitza aurresangarriagoa zen. Labe konikoak sortu ziren, lasto-buztinez egindakoak, eta bi barrunbe zituzten: behekoan erregaiaren konbustioa gertatzen zen, eta goikoan ogia egosten zen. Ogi bat baino gehiago egiten zen aldi berean.
Grezia Klasikoa
Antzinako Grezian garia ez zen landu K a 400. urtera arte, baina ordurako bazeuden zekalez egindako ogiak. Garia iritsi ondoren ere, haiek ziren erabilienak; hortaz, badirudi gogokoagoak zirela zekalezkoak. Badirudi gari inportatu egiten zela, bai Egiptotik zein Siziliatik edo beste toki batzuetatik, metropoliak zituen premiak asetzeko. Greziarrek ez zuten aurrerapen handirik egin nekazaritzaren alorrean, lehendik ezagutzen zenarekin alderatuta, eta horregatik, zerealak beste herrialde batzuetatik ekarri behar ziren. Hala ere, ogia garrantzitsua zen greziar kulturan, eta horren adibide da psadista izeneko sakrifizio erritua: jainkoei oinarrizko hiru elikagaiak eskaintzen zitzaizkien, ogia, olioa eta ardoa.
Egiptoarretatik hartuta, greziarrek ere kupula formako labe konikoa erabiltzen zuten. Labeak aurretik irekita zeuden, ogi bertatik sartzeko. Maza izeneko ogia prestatzen zuten zekalearekin. Ogi hori jende apalagoari lotuta zegoen. Beste ogi batzuk, adibidez artos izenekoa, Antzinako Greziako erlijioak adierazitako egunetan soilik zerbitzatzen zen. Oro har, maza ogia beste osagai batzuekin (opson izenekoekin) osatzen zen ogi lau bat zen. Horien artean, arruntenetakoa arraina zen. Literatura klasikoan ageri diren beste ogi greziar batzuk honakoak dira: Aristofanesek aipatutako keibanitos; perretxiko itxura zuen boletus; barra formako streptice; lauki itxurako blosmilos; hartzitu gabeko ogia zen daraton; eta beste hainbat. Gehienak Krisipo Tianakoa greziar gastronomoak idatzitako Artokopikos tratatuari esker ezagutzen dira.
Erromatar Inperioa
Antzinako Erroman hasieran egiten zen ogia greziarren maza motaren antzekoa zen. Mende askoz, debekatuta egon zen ogia erabiltzea erromatar erlijioaren sakrifizio eskaintzetan erabiltzea, hartzidurak elikagai hori ezpuru bihurtzen zuela uste baitzen. Katon Maiorrek gomendatu zuen, lehen aldiz, gazta eta arrautza gogorra zituen libum izeneko ogia eskaintzea
Hasieran, ogia prestatzeko zeregina esklabuek betetzen zuten, haziak ehotzetik orea ogi bihurtzeko prozesu osoan. K.a. II. menderako, bazeuden okinak Erroman (pistores deiturikoak), greziar jatorrikoak. Okin horiek bereziki Galian izan zuten eragina eta laster ogia garagardoaren agenteekin hartzitzen hasi ziren (lehenago egiptoarrek egin zuten moduan). Hartzitzaile horri spuma concreta deitu zioten. Gehien erabiltzen zen zereala garia zegoen. Oloa, berriz, ez zuten batere gustoko (animalien bazkarako besterik ez zuela balio uste zuten), eta ideia horren eragina Erdi Aroraino iritsi zen. Plinio Zaharrak esan zuen, urritasun sasoietan, Hispanian ogiaren ordezko gisa hurez egindako ore bat erabiltzen zutela.
K.a. 30. urtean, Augustoren erreinuan, 328 okindegi zeuden Erroman. Denek jarraitzen zuten collegium izeneko legezko araua, eta horren arabera, ezin zuten ogi prestaketa askatasunez gauzatu, horrela bere ezagutza (ars pistorica) gordetzen baitzen. Sasoi hartako okin bat, Marco Virgilio Eurysaces izenekoa, monumentua izatera ere iritsi zen. Okinaren lanbideak prestigioa irabazi zuen, oinarrizko elikagai batez hornitzen baitzuen gero eta hiritarragoa zen populazio erromatarra.
Ogiaren eskaria horren handia zen milurtearen hasieran, garia Iparraldeko Afrikatik eta Hispaniatik inportatu behar zutela. Hain zuzen, lurralde berriak konkistatzeko premiaren zergatietako bat elikagaiak (nagusiki garia) eskuratu beharra zen. I. mendean, Juvenal olerkariak bere Satira lanean deskribatu zuen erromatar enperadoreek garia eta zirkurako sarrerak oparitzen zituztela, jendea politikatik aldenduta mantentzeko. Hortik dator, hain zuzen, Panem et circenses esamoldea. Julio Zesarrek doan edo oso merke banatzen zuen garia, eta berrehun mila omen ziren horren onuradunak.
Erromatarrek far izeneko irin zakar bat egiten zuten, eta horrekin panis secundarius ogia prestatzen zuten. Ondoren, irin landuagoa ekoizten hasi ziren, farina izenekoa, eta kalitate handiagoko panis candidus prestatzen hasi ziren. Ogien forma eta itxura zein zen ezagutzen da Pompeian ogi batzuen forma oso ondo kontserbatu zelako. Ogiak biribilak ziren eta zortzi petalodun loreen itxura zuten. Sasoi hartan egiten ziren ogi aldaera batzuen izenak gaurdaino ailegatu dira: siligineus, irin mehearekin egin eta patrizioek jaten zutena; ostearius, ostrekin zerbitzatzen zena oturuntzetan; pan picenum, fruitu lehorrak sartuta egiten zena eta esnetan bustita jaten zena; panis fulferus (txakur ogia), zakarra zena; clibani, ontzi berezi baten barruan txingarren artean egiten zena.
Kristautasuna hedatu zenean, zekalearekin egindako ogia esklaboen janaritzat eta erlijio errituak egiteko objektutzat hartzen zen. Kristauek beraiek Eukaristia ospatzeko erabiltzen zuten. Erromako kristauen istorioei dagokienez, San Patrokloren historiak ogiaren erabilera berezia erakusten du: tormentua gainditu omen zuen gatzunean bustitako zekale ogi bati esker. Adibide horretan ikus daiteke ogiaren erabilera berri bat, Erdi Aroko gastronomian horren usua izan zen ogi zopa, alegia, saldarekin edo beste likidoren batekin bustitzen zen ogiarena. Gregorio Tourskoa historialariak (VI. mendea) deskribatu zuen nola garai hartako nekazariek, gosaltzeko, [ardo]] eskas batekin bustitako zekale ogia jaten zutela. Joana Arc-ekoak gustuko omen zituen ardotan blaitutako ogi horiek. Konpainia hitza bera, latinezko cum panis (ogiarekin) esamoldetik dator.
Erdi Aro europarra
Erdi Aroan zehar, zerealik erabiliena berriro zekalea izan zen, eta hala ere, jende apalen elikagaitzat hartzen zen. Zekalearen hornidura urritzen zenean, beste zereal batzuk erabiltzen ziren (adibidez, oloa) eta baita lekaleak ere. Ogiaren prestaketa ez zen zerealen erabilera bakar eta nagusia, garagardoaren ekoizpenak ere horrenbeste zereal kontsumitzen baitzuen. Aro horretan ogi hartzituen prestaketa galdu zen Europako zenbait eskualdetan. Hala ere, normandiarrek berreskuratu egin zuten legamiaren erabilera 1191. urtean. Familiaz kanpoko ogi prestaketa auzolanean egiten zen.
Hirietan, berriz, okinaren lanbidea mantendu zen. Erdi Aroko hirietan debekatuta zegoen gauez lan egitea, baina okinak lege hori betetzetik salbuetsita zeuden. Pixkanaka, egurrezko labeak erabiltzen hasi ziren, baina hasieran okindegiak hiritik kanpo eta ibaietatik hurbil zeuden, sute arriskuak saihesteko. Labea jaun batek ordaintzen zuen, edo komunitate erlijioso batek, eta gehienetan eskualde bateko okin guztiek erabiltzen zuten. Okinak oreak eraman eta ogi eginak ekarri behar zituen bere establezimendura. Oro har, pertsona batek hartzen zuen ogia labean erretzeko lana, eta beste batek labearen funtzionamendua bermatzeko lana. Bestalde, okinek zituzten pribilegioak direla eta, zaila zen okin izatera iristea: ikastunek zazpi urte inguru egon behar zuten ikastun gisa, eta ondoren maisu titulua jasotzen zuten. Okin lanak gogorrak ziren eta lan saioak luzeak.
Erdi Arokoak dira ogiaren ondorioz gertatutako janari-intoxikazioen lehen albiste dokumentatuak. Batzuetan, zekalea kutsatuta egon zitekeen zekale-ainoarekin. Onddo horrek ergotismoa eragiten zuen: bere sintoma nagusiak eldarnioak ziren.
Euskal Herrian, ogia nekazarien elikaduraren oinarria zen, eta, zenbaitetan, barazkiak eta lekaleak, eta arrautzak, esnea eta gazta ere jaten zituzten.
Ogia gaur egun
XXI. mendean, munduan kontsumitzen den ogi guztiaren % 70 gari irinez egindakoa da. Beste zereal batzuk erabiltzeko joera apaldu egin da. Ogi kontsumoa jaisten ari da, XIX. mendearen erdialdetik, garapen bidean dauden herrialdeetan. Kontsumoa, eguneko eta pertsonako, % 70 jaitsi zen 1880tik 1977ra. Jaitsieraren zergatiak askotarikoak dira, baina oro har, gaur egun ogiaz dagoen ikuspegia txarrera aldatu da. Pisua galtzeko dieta hipokaloriko askotan ogia jatea murrizten dute. Glutenak hartu duen ospe txarra, zeliakia bezalako gaixotasunen ondorioz, kalte egin diote ogiaren irudiari. Bestalde, ogi modernoen kalitatea txarragoa dela uste du jende askok, bai gehigarri asko erabiltzen direlako bai prozesu industrialak erabiltzen direlako. Hala ere, okingintzak bigarren postua betetzen du oraindik elikaduraren industrian. Hala ere, 1990eko hamarkadan Europan ogiaren "zapore klasikoa" aldarrikatzen zuten okindegiak agertzen hasi ziren. Gutxinaka, berriro merkaturatu dira ogi integralak, zuntzak dituen onurak ezagutu ondoren.
Ogiaren gizarte eraginari dagokionez, nabarmena izan zen 2007-2008 urteetako janari prezioen munduko krisiarena. Sasoi hartan, zerealen prezioa asko igo zen eta, horren ondorioz, desegonkortasun ekonomikoa sortu zen zenbait herrialdetan.
Errebalida
Errebalida Espainian Batxilergo-titulua eskuratzeko azterketa da, Espainiako hezkuntzaren historiako aldi batzuetan ezarritakoa:
Halistra
, 'Halastra', Eskoziako Highland eskualdeko etxalde txiki bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Kanpoko Hebridetan. Stein etxaldetik milia 1 iparraldera dago.
The Elder Scrolls V: Skyrim
The Elder Scrolls V: Skyrim 2011ko Bethesda Softworksen bideo-joko bat da, ARPG motakoa. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.
The Elder Scrolls saileko jokorik ospetsuena izan zen eta hiru zabalpen izan zituen: Dawnguard, Hearthfire eta Dragonborn hain zuzen ere. Skyrimen istorioa, dovahkiin (herensugearen odola) pertsonaiak Alduin garaitzeko egindako ahaleginetan oinarritzen da, profeziaren arabera, mundua suntsituko duen herensuge/dovah bat.
Hydrophis obscurus
Hydrophis obscurus Hydrophis generoko animalia da. Narrastien barruko Hydrophiidae familian sailkatuta dago.
Forgès
Forgès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Forgès udalerrian erroldatutako biztanleak 316 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 224 etxebizitza zeuden, 148 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 57 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 216 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 148 etxebizitza nagusietatik 121 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 99 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 71 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 166 ziren, horien artean 105 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 105 pertsona aktiboetatik 93 lanean zeuden (47 gizon eta 46 emakume) eta 12 langabezian zeuden (5 gizon eta 7 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Forgès udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 144 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rasbora rubrodorsalis
Rasbora rubrodorsalis Rasbora generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Bariba (hizkuntza)
Bariba, baatonum (baatɔnum), baatombu, baatoni, barba, barganchi, bargawa, bargu baruba, berba, bogung, edo burgu, Nigeria-Kongoko hizkuntza familiako afrikar hizkuntza da, bariba herriak hitz egiten duena. 450.000 hiztun inguru ditu, Beninen populazioaren %8,5a osatzen duena.
Batez ere Benin iparraldean erabiltzen da 50.000 km2 baino gehiagoko eremu zabalean, baina Kwara estatu mugakidean ez ezik, Nikki, Parajou, Kandi eta Natitingou lurraldetan ere hitz egiten da. Nigerian, Kwara estatuan hitz egiten da Okuta, Ilesha, Yashikira, Gwanara, Kaiama eta Bus eremuetan.
Bariba hitz egiten deneko lurraldeari Baru Tem (baatɔnu lurra) edo Baru wuu (baatɔnu herria) esaten zaio. Hala ere, Baru wuu-k Borgou izena hartzen du frantsesez kolonizatzaileak, garai hartan, zailtasun linguistiko eta fonetikoak zituztelako hizkuntza tonalen aurrean. Horrela, Baru Wuu lurraldea, Borgou idazten da gaur egun ere.
Biztanleei baatɔmbu edo baru bibu deitzen zaie (Baru Wuu semeak) eta bariba hizkuntza hitz egiten dute. Baru Wuu (Borgou) Beningo Errepublikako iparraldeko departamenduetako bat da. Niger ibaiaren eskuinaldean dago, 70.000 km2 baino gehiagoko azalerarekin, 20.000 Nigerian eta 50.000 baino gehiago ipar Beninen, Borgou, Alibori, Atacora departamentuetan Kèru, Wassa eta Kpande (gaur egun Kouandé) eskualdetan.
Estatusa
Beningo hizkuntza ofizial bakarra frantsesa da eta gainerako hizkuntzek ez dute inolako onarpenik estatuaren zein erakunde publikoen aldetik.
Alfabetoa
Beningo alfabeto nazionala (Beningo hizkuntzen idazkera arautzeko 1975ean Commission Nationale de Linguistique-k sortua eta Centre National de Linguistique Appliquée-k errebisatuta 1990 eta 2006an)
Gibloux
Gibloux Suitzako udalerria da. Friburgo kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kontu-ikuskaritza
Kontabilitatean, kontu-ikuskaritza enpresa bateko kontabilitate-egoerek enpresaren ondarea, izandako eragiketak eta finantza-egoera modu egokian azaltzen duten egiaztatzeko jarduera sistematikoen multzoa da. Enpresako irudia modu egokian azaltzeko, enpresak Orokorki Onartutako Kontabilitate-Printzipioak jarraitu behar ditu kontabilitatean.
Mikel Zabalza Garate
Mikel Zabalza Garate (Orbaitzeta, 1952 - Intxaurrondoko kuartela, 1985 ), Donostiako hiribusetako langilea izan zen.
Guardia Zibilak atxilotu eta haren gorpua handik hogei egunera agertu zen Bidasoa ibaian, ur gainean, Endarlatsa inguruan, haren bila zebiltzanek ia egunero miatua zuten toki berean. Bertsio ofizialak dioenez, guardia zibilei arma-zulo bat erakustera zihoala, ihes egin eta zulo batetik ibaira erori eta bertan itota hil zen; hala ere, zantzu ugarik eta segurtasun-indarretako kide zenbaiten testigantzek Mikel Zabaltza torturapean hil zela adierazten dute. Pedro Gómez Nieto agenteak CESIDeko koronel Alberto Peroteri emandako informazioak Zabaltza polizia etxean hil zela azaldu zuen :
Barra de Santa Rosa
Barra de Santa Rosa Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Mikel Zabalza Garate
Mikel atxilotu zuten egun berean, Idoia Aierbe neska-laguna eta Ion Arretxe aktorea ere atxilotu eta torturatu zituzten, besteak beste. Mikel eta Ion elkar ezagutzen ez bazuten ere eta elkarren artean harremanik ez bazuten ere, Arretxek tortura basatiak salatu zituen, Mikeli egin zizkioten antzerakoak; "torturak Espainian duen inpunitatea" ere salatu zuen. CNIk 2022ko martxoan adierazi zuen bazuela dokumentazioa Zabalza kasuari buruz, baina halaber gehitu zuen ez zuela emango. Epaitegiek auzia ixtea erabaki zuten. Haren heriotza argitu gabe geratzen zela baieztatu zuten, eta torturapean hil zelako hipotesia irekita utzi. Gaur egun, ofizialki onartzen da Mikel Zabalza guardia zibilek egindako torturen ondorioz hil zela.
Arduradunak
Zabalzaren heriotzarekin lotuta hiru izen aipatu izan dira: Guardia Zibileko teniente Arturo Espejok, Fernando Castañedak eta Gonzalo Pérez Garcíak zaindu behar zuten.
Egungo teniente jeneral Arturo Espejo Valerok, Guardia Zibilaren buruzagitzako kideak, 1985ean parte hartu zuen Mikel Zabalzaren heriotzan. Intxaurrondoko tenientea izanik, Zabalzari Endarlatsako ustezko zuloaren bila lagundu zion instruktorea eta hiru guardietako bat zen, bertsio ofizial sinestezinaren arabera: Zabalzak furgoitik jaitsi bezain laster, eskuburdinak jarrita, haietako bat jo zuen, eta ibaiaren ondoko zulo estu batetik ihes egitea lortu. Han, pista galdu zioten, eta handik egun batzuetara hilda agertu zen.
Espejo komandante mailara igo zuten. 2010ean. 2022ko otsailaren 15ean, Margarita Robles Defentsa ministroak Espejo teniente jeneral izendatu zuen, Guardia Zibilean dagoen mailarik handiena. Bost jeneral baino ez daude. 2022ko martxoaren 2an, Fernando Grande-Marlaska Barne ministroak Laguntza Aginteko buru izendatu zuen, eta Guardia Zibilaren buruzagitzako lau kideetako bat da. Kidegoko zuzendari nagusiaren mende dago zuzenean, eta «finantza-baliabideak zuzendu, koordinatu eta kudeatzeaz eta baliabide materialen politika garatzeaz» arduratzen da. Arturo Espejo Fernando Grande-Marlaska ministroaren konfiantza osoko agintaria zen, eta bere erabaki pertsonal bati egozten zioten haren izendapena. 2023ko apirilean egiaztatu zenez, Pedro Sanchezen gobernupean Guardia Zibileko aginte kupulako postura igo zuten.
Mikel Zabaltza gogoan Herri Ekimena
Mikel Zabaltza gogoan Herri Ekimenak hildako gaztearen familia, lagunak eta gizarteko zenbait ekintzaile biltzen ditu Mikel Zabaltzaren heriotza argitu, erantzukizunak eskatu eta horren oroimena atxikitzeko.
Non dago Mikel? dokumentala (2020)
2020ko irailean, Non dago Mikel? dokumentala aurkeztu zuten Donostiako Zinemaldian. 2021eko otsailaren 25ean Hego Euskal Herriko zinema-aretoetan estreinatu zuten.
Estreinaldian, Pablo Iglesias eta Irene Montero izan ziren, Espainiako Gobernuko ministroak; Iglesiasek adierazi zuen prozesu judizialetan tortura ontzat eman dela eta gaitzetsi zituen Rodriguez Galindo guardia zibil hil berriaren aldeko gorespenak, ordu arte Espainiako ministro batek torturaren erabileraz egindako komentario argienak eta kritikoenak.
Donostiako udalaren omenaldia (2020-12-19)
2020ko abenduan Donostiako Udalak omenaldia egin zion, udal autobus konpainiako langilea baitzen Mikel. Ekimenak aurrera egin zuen talde guztien adostasunarekin (EAJ, PSE, EH Bildu, PP eta Elkarrekin Donostia).
Udalbatza-aretoan egindako ekitaldian Donostiako bandera eta plaka bat hantxe izan ziren. Eneko Goia alkateak omenaldian gogoratu zuen Zabaltza Donostiako Tranbia Konpainiaren langilea zela. Erantzukizuna, boterea eta gaitasuna dutenek auzia argitzen lagundu zezaten eskatu zuen, Zabaltzaren senideek eta adiskideek zauriak itxi ahal izateko ezinbesteko pausoa zela; izan ere, zauriek zabalik segitzen zutela handik 35 urtera. Lourdes Zabaltza arrebak ahanztura saihesteko Udalaren laguntza eskertu zuen. Gainera, Altza auzoko San Martzial plazan 'Mikelen Txokoa' inauguratu zuten, Zabaltzaren oroimenerako tokia.
Orbaitzetako urteroko omenaldia
Mikel Zabaltzaren heriotzaren nondik norakoak oraindik argitu gabe daude oraindik, 35 urte igaro diren arren. Guardia Zibilak atxilotu, eta itota agertu zen 20 egunera, Bidasoa ibaian. Orbaizetakoa zen Zabaltza eta geroztik, urtero egin izan da oroimen ekitaldia, bere jaiotetxearen atarian. Heriotzaren nondik norakoak oraindik argitu gabe daude oraindik, bildutako pertsonek "egia, justizia, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak eskatzen dute horrelakoetan. Orbaizetako gazteek 1985ean izan zuten ekitaldiaren ideia. Mikel Zabaltzaren hileta egunean, abenduaren 18an, "hainbat auto eta traktorek haraneko errepideak zeharkatu zituzten, ekitaldi espontaneo eta hunkigarri batean". Geroztik, hala egin izan da urtero.
270 Park Avenue
270 Park Avenue, Ameriketako Estatu Batuetako New York hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 216 metro eta 52 solairu dauzka eta 1960an amaitu zuten eraikitzen.
Skidmore, Owings and Merrill, arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Invasion (2021eko telesaila)
Invasion  estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Simon Kinberg eta David Weilek Apple TV+erako sortua.
Sinopsia
Estralurtarren eraso batek kinka larrian jarriko du gizateriaren etorkizuna, eta munduko kontinente ezberdinetan bizi diren bost pertsonaren begietatik ezagutuko dute ikusleek muturreko gertakari horren ondotik sorturiko errealitate kaotikoa.
Cyprinodon radiosus
Cyprinodon radiosus Cyprinodon generoko animalia da. Arrainen barruko Cyprinodontidae familian sailkatzen da.
Pseudocalotes
Pseudocalotes Agamidae familiako narrasti genero bat da. Asiako hegoalde eta ekialdean bizi dira.
Aiglepierre
Aiglepierre Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aiglepierre udalerrian erroldatutako biztanleak 405 ziren. Familiak 150 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 67 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 185 etxebizitza zeuden, 153 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 161 etxeak ziren eta 24 apartamentuak ziren. 153 etxebizitza nagusietatik 122 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 98 etxek bost zituzten. 121 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 84 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 271 ziren, horien artean 202 aktiboak ziren eta 69 inaktiboak ziren. 202 pertsona aktiboetatik 194 lanean zeuden (102 gizon eta 92 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 69 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Aiglepierre udalerrian 164 unitate fiskal zeuden, 449 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.549 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren eta 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 zurgina eta 3 argiketariak.
2000. urtean Aiglepierre udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 200 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tassé
Biztanleria
2007an Tassé udalerrian erroldatutako biztanleak 300 ziren. Familiak 108 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 130 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 130etxeak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 96 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 85 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 191 ziren, horien artean 150 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 150 pertsona aktiboetatik 143 lanean zeuden (80 gizon eta 63 emakume) eta 7 langabezian zeuden (1 gizon eta 6 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tassé udalerrian 110 unitate fiskal zeuden, 290 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.837,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 iturginak eta 1 argiketaria.
2000. urtean Tassé udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Volkswagen-Arena
Volkswagen-Arena, Alemaniako Wolfsburg hirian dagoen futbol estadio bat da, Saxonia Beherean. VfL Wolfsburg taldearen egoitza eta jokalekua da.
2002an inauguratu zen eta 30.000 ikusleentzako edukiera du.
Goizeder Azúa
Goizeder Victoria Azúa Barríos (San Felipe, Venezuela, 1984ko otsailaren 23a) euskal jatorriko modelo eta telebista aurkezle venezuelarra da.
Industria harremanak ikasten hasi zen Caraboboko Unibertsitatean. 2002an Miss Carabobo eta Miss World Venezuela lehiaketak irabazi zituen. Hurrengo urtean, Miss International eta Miss Mesoamérica lehiaketak irabazi zituen.
Gaur egun, Globovision telebista kateko Fun Race telesaioko aurkezlea da.
Saint-Georges (Charente)
Saint-Georges Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Georges udalerrian erroldatutako biztanleak 56 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 34 etxebizitza zeuden, 25 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 33 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 25 etxebizitza nagusietatik 15 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 1ek lau zituen eta 21 etxek bost zituzten. 19 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 29 ziren, horien artean 19 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 19 pertsona aktiboetatik 17 lanean zeuden (10 gizon eta 7 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Stein (Skye)
Stein, 'Steinn', Eskoziako Highland eskualdeko etxalde bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Kanpoko Hebridetan. Waternish penintsulan dago.
Saint-Georges (Charente)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Georges udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Assevent
Assevent Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Assevent udalerrian erroldatutako biztanleak 1.739 ziren. Familiak 716 ziren, horien artean 204 pertsona bakarrekoak ziren (76 bakarrik bizi ziren gizonak eta 128 bakarrik bizi ziren emakumeak), 192 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 224 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 96 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 747 etxebizitza zeuden, 725 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 22 hutsik zeuden. 641 etxeak ziren eta 102 apartamentuak ziren. 725 etxebizitza nagusietatik 394 bere jabearen bizilekua ziren, 326 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 31 etxek gela bat zuten, 67 etxek bi zituzten, 74 etxek hiru zituzten, 204 etxek lau zituzten eta 349 etxek bost zituzten. 572 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 377 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 217 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.156 ziren, horien artean 749 aktiboak ziren eta 407 inaktiboak ziren. 749 pertsona aktiboetatik 615 lanean zeuden (339 gizon eta 276 emakume) eta 134 langabezian zeuden (56 gizon eta 78 emakume). 407 pertsona inaktiboetatik 131 erretiraturik zeuden, 117 ikasten zeuden eta 159 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Assevent udalerrian 721 unitate fiskal zeuden, 1.722,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.706 euro zen.
Seicercus valentini
Seicercus valentini Seicercus generoko animalia da. Hegaztien barruko Phylloscopidae familian sailkatua dago.
Assevent
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Isle-Saint-Georges
Isle-Saint-Georges Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Isle-Saint-Georges udalerrian erroldatutako biztanleak 533 ziren. Familiak 200 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 72 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 228 etxebizitza zeuden, 206 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 220 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 206 etxebizitza nagusietatik 154 bere jabearen bizilekua ziren, 44 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 56 etxek lau zituzten eta 114 etxek bost zituzten. 154 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 74 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 116 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 350 ziren, horien artean 284 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 284 pertsona aktiboetatik 265 lanean zeuden (140 gizon eta 125 emakume) eta 19 langabezian zeuden (12 gizon eta 7 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Isle-Saint-Georges udalerrian 194 unitate fiskal zeuden, 522 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.408 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Isle-Saint-Georges udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 112 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sillaginopsis panijus
Sillaginopsis panijus Sillaginopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Sillaginidae familian sailkatzen da.
Polarizazio elektriko
Molekula-mota ezberdinak, Karga elektrikoaren distribuzioaren arabera, bi multzo nagusitan sailkatzen dira: molekula polarrak eta molekula ez-polarrak. Molekula polarretan, karga positiboen zentroa eta karga negatiboena ez daude zehazki toki berean; adibide adierazgarrienetako bat H2O molekula da.
Molekula ez-polarretan ordea, karga positiboen distribuzioaren zentroa eta karga negatiboena zehazki toki berean daude: oxigeno-molekula, nitrogenoa, eta atomo berdin biren artean osatutako guztiak honelakoak dira.
Eremu elektriko bat aplikatzen denean, molekula polarrek tortsio-momentua jasaten dute, eta eremuaren norabidean lerrokatzen dira. Molekula ez-polarrak ordea, eremu elektriko baten eraginpean polar bilakatzen dira, karga-mota bakoitzak indarra jasaten duelako kontrako noranzkoan.
Polarizazio elektrikoa material dielektrikoren momentu dipolar induzitu zein iraunkorren dentsitatea azaltzen duen eremu bektoriala da. Polarizazioa momentu dipolar atomiko edo molekular iraunkor edo induzituak kanpotik aplikaturiko eremu elektriko baten bitartez lerrokatzea da.
Polarizazio bektorea (P) momentu dipolarra bolumen unitateko bezala definitzen da. Unitatea Sistema Internazionalean coulomb/m2 bezala. Polarizazio elektrikoa materialen portaera deskribatzen duen eremu elektriko makroskopikoetako bat da, beste biak eremu elektrikoa (E) eta desplazamendu elektrikoa (D) izanik.
Kapazitatea
Materialek karga elektrikoa mantentzeko gaitasunari kapazitantzia deritzo. Energia biltegiratzen duen gorputz ezagunena kondentsadorea da.
Potentzial diferentzia, kondentsadorearen plaka eta hauetan biltegiratutako energia hurrengo formularekin azal daiteke:
non C kapazitantzia den, Q kondentsadore plaketan biltegiratzen den karga kantitatea eta V kondentsadorean zehar aplikatutako karga. Unitateak Coulomb/Volt dira, hots, Faradioa (F).
Esan beharra dago kapazitantzia beti positiboa dela eta kondentsadorearen faktore geometrikoen menpe dagoela. Beraz, erabiliko den ekuazioa hurrengoa izango da:
non C kapazitantzia den, e ingurune dielektrikoaren permitibitatea, A plaken azalera eta l plaken arteko distantzia diren.
Konstante dielektrikoak edo Permitibitate erlatiboak materialaren gaitasuna karga elektrikoa metatzeko adierazten du.
Polarizazio motak
Lau dira kanpo eremu baten aurrean polarizazio dielektrikoa burutzeko mekanismoak, materialen arabera eta kanpoko eremua aplikatzeko moduaren arabera.
Polarizazio elektronikoa
Atomo guztietan induzi daiteke hein batean edo bestean. Karga negatiboko elektroi-hodeiaren erdigunea eremu elektrikoaren ondorioz atomoaren nukleo positibotik desplazatzen denean gertatzen da. Polarizazio mota hori material dielektriko guztietan aurkitzen da, eta, jakina, eremu elektriko bat dagoenean baino ez da gertatzen.
Polarizazio ionikoa
Ionikoak diren materialetan gertatzen da soilik. Aplikatutako eremu batek katioia k noranzko batetan desplazatzen ditu, eta anioia k kontrako noranzkoan; desplazamendu horiek direla medio, momentu dipolar garbi bat sortzen da.
Orientazio polarizazioa
Momentu dipolar iraunkorrak dituzten substantzietan aurkitzen da soilik. Polarizazioa gertatzen da momentu iraunkorrak aplikatutako eremuaren noranzkoan biratzen direnean. Atomoaren bibrazio termikoek aurka egiten diote lerrokadura-joera horri, eta, hala, polarizazioa murriztu egiten da tenperaturak gora egiten duen heinean.
Karga banaketaren bidezko polarizazioa
Karga espazialen bidezko polarizazioa, akatsen ondoriozko karga desplazamendu makroskopiko eta gainazalekoa, akats estrukturalak, ioiak edota tamaina txikiko ezpurutasunak izanik.
Zurruntasun dielektrikoa
Zurruntasun dielektrikoa edo zurruntasun elektrostatikoa eremu elektriko baten intentsitatea ren muga balioaz ezagutzen da, non materialak isolatzaile propietatea galtzen duen eroalea izatera pasatuz. Behar den eremu elektrikoaren magnitudeari haustura dielektrikoa sortzeko zurruntasun dielektriko deritzogu.
Galera dielektrikoa
Disipazio faktorea
Galera dielektrikoaren faktorea
Eumenes I.a
Eumenes I.a Pergamokoa (Εὐμένης Αʹ; K.a. 241ean hila), atalidar dinastiaren sortzailea izan zen Fileteroren anaia Eumenesen semea zen. Eumenes I.a, Fileteroren adopziozko seme eta oinordekoa izan zen, eta hau hil zenean hartu zuen Pergamoko tronua, K.a. 263an, Eumenes bera hil zen arte, K.a. 241ean.
Teorikoki Seleuzidar Inperioaren mende zegoen arren, Pergamok, autonomia handia izan zuen Fileterorekin. Hala eta guztiz ere, tronura iritsi zenean, Eumenes matxinatu egin zen, beharbada Egiptoko faraoia zen Ptolomeo II.aren laguntzarekin, eta Antioko I.a Soter seleukotar erregea garaitu zuen Lidiako hiriburu zen Sardesetik gertu, K.a. 262an. Honela, Pergamo askatu eta bere lurraldeak nabarmen hedatu ahal izan zituen, baita iparraldean garnizioak ezarri ere, Ida mendian, Filetero deitua, bere adopziozko aitagatik, eta ekialdean, Tiatiratik ipar-ekialdera, Lykus ibaiaren iturburutik gertu, bere aitonagatik Atalea deitua. Bere kontrola, Kaiko ibaitik hegoaldera hedatzea ere lortu zuen, Cyme golkoraino.
Charles Renouvier
Charles Bernard Renouvier (Montpellier, 1815eko urtarrilaren 1a - Prades, 1903ko irailaren 1a) frantses filosofo bat izan zen.
Eumenes I.a
Seleukotarren aurkako matxinadaren ondoren, Eumenesen garaian Pergamorekin lotutako ondorengo etsaitasunen berririk ez dago, Seleukotar eta Ptolomeotarren arteko gatazka amaitu ez zen arren, galaziarrak, eskualdea etengabe arpilatzen ari ziren arren. Eumenes, Pergamo, galaziarren erasoetatik aske mantentzeko gai izan bazen, ziur asko, zeozer ordaindu zielako izango zen.
"Errege" titulurik sekula erabili ez zuen arren, Eumenesek, boterea, errege bezala erabili zuen. Bere oinordekoa, Atalo I.a Soter izan zen.
Čenkovce
Čenkovce Eslovakiako udalerri bat da, Dunajská Stredako barrutian kokatuta. 11,57 km²ko azalera du eta 1075 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1240. urtekoa da.
Ondare (ekonomia)
Zuzenbidean eta ekonomian, ondarea pertsona juridiko baten ondasun, eskubide eta betebeharren multzoa da. Ekonomian, ondare garbia ere kalkulatzen da: ondasun eta eskubideen balioa ken zorren zenbatekoa.
Tonkineko gertakaria
Tonkineko gertakaria (Gulf of Tonkin incident ingelesez) (Sự kiện Vịnh Bắc Bộ vietnamitaz) 1964ko abuztuaren 2tik eta 4ra Tonkineko golkoko itsasoan izandako lehia bat da. Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armada ren eta Ipar Vietnam en artean izan zen lehia. Gertakariaren ondorioz, Vietnamgo gerra n (1964tik aurrera) estatubatuarren parte-hartzea areagotu zen. Eraso horien froga gisa bideo batzuk aurkeztu ziren, eta Lyndon B. Johnson presidenteak Kongresua ri eskatu zion Vietnamen aholkulari militar ziren soldaduek egiten zituzten misio militarrak zabaltzea. Eskakizun honekin batera, soldadu estatubatuar gehiago batu ziren gerrara; hain zuzen ere, 60.000 soldadu inguruk (eta une gatazkatsuenetan 500.000 soldadu izatera ere iritsi zen) parte hartu zuten lehian.
Aurrekariak
Genevako Konferentziak (1954) Frantzia eta Viet Minh en arteko gerrari, Indotxinako Gerra ri (1946-1954), amaiera emateko helburua zuen. AEB k eta Vietnamgo Estatua k ez zuten sinatu akordioa. Akordioak behin behineko su-eten bat agindu zuen, Vietnamgo hegoaldea eta iparraldea bereizten zituena; Vietnamgo estatuak gobernatuko zuen hegoaldea eta Viet Minhek iparraldea. 1956ko uztailerako hauteskunde orokorrak deitu zituzten, Vietnamgo estatu bateratu bat sortzeko. Iparraldeko eta hegoaldeko biztanleen joan-etorri askea ahalbidetzen zuten akordioek, hirurehun egunez. Era berean, debekatu egin zuten inguruko herrialde batzuen parte hartze politikoa (adibidez, atzerriko militarrak izatea); horrez gain, ez zen onartzen gobernu berririk ezartzea, hauteskunderik egin gabe. 1956ko martxoan, Ipar Vietnamgo buruzagitzak behin-behineko neurriak onartu zituen, 1956ko abenduan hegoaldeko matxinada berpizteko. Komunistek bultzatutako altxamendu bat hasi zen Diemen gobernuaren aurka 1957ko apirilean. Ipar Vietnamgo Alderdi Komunistak "herriaren gerra" onartu zuen hegoaldean 1959ko urtarrilean egindako bilkuran, eta uztailaren 28an Ipar Vietnamgo indarrek Laos inbaditu zuten.
Tonkineko gertakaria Johnsonen administrazioaren lehen urtean gertatu zen. Johnsonen iritziak ere konplexuak ziren, baina eskalada militarraren alde egin zuen, Sobiet Batasuna ren (bloke komunistaren) hedapenari aurre egiteko. 1964ko uztailaren 29an, MACV-SOG ek epe luzerako agente talde bat bidali zuen Ipar Vietnamera, eta berehala harrapatu zuten. Abuztuaren 1ean eta 2an, CIA k babestutako hegazkin bonbaketariek eraso egin zieten mugako postuei Ipar Vietnamgo hego-mendebaldean.