cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eva Crane
Eva Crane (Londres, 1912ko ekainaren 12a - Slough, Erresuma Batua, 2007ko irailaren 6a) erleen eta erlezaintzaren ikertzailea izan zen. Matematikari kuantiko gisa trebatu zen, baina hamarkada batzuk eman zituen erleak aztertzen, 60 herrialde baino gehiagotara bidaiatuz, askotan oso baldintza eskasetan.
Ibilbidea
Ethel Eva Widdowson gisa jaio zen Londresen, eta doktoradutza lortu zuen 1941ean fisika nuklearrean. Sheffieldeko Unibertsitatean hasi zuen irakasle-karrera. James Cranerekin ezkondu zen, 1942an Royal Navy Volunteer Reserve-n lan egiten zuen poltsa-artekariarekin. Senarra 1978an hil zen.
Erleekiko interesa senarrarekin batera erlauntza bat jaso zutenean sortu zitzaion, eztei-opari gisa. Opari hori gerra-garaiko azukre-anoa osatzen laguntzeko izan zen.
Cranek 180 artikulu eta liburu baino gehiago idatzi zituen, eta horietako asko 70 urte baino gehiago zituenean. Honey: A Comprehensive Survey (1975), non kapitulu garrantzitsuekin eta argitalpenarekin parte hartu baitzuen, bere editoreari (Heinemann Press) esan zionez, ezaugarri horietako liburu bat luzaroan behar zen. A Book of Honey (1980) eta The Archaeology of Beekeeping (1983) lanak Cranek nutrizioaz eta erlezaintzaz zuen interes handiaren isla dira.
Bere lana erlezaintzako bizitza baten ezagutza eta esperientzia biltzen dituzten Bees and Beekeeping: science, practice and world resources (1990, 614 orrialde) eta The World History of Beekeeping and Honey Hunting (1999, 682 orrialde) liburuekin amaitu zuen..
Bridget Bishop
Bridget Bishop (Norwich, Britainiar Erresuma, 1632tik 1637ra - Salem (gaur Danvers), Massachusetts, AEB, 1692ko ekainaren 10a) Salem-eko sorginkeria prozesuen ondorioz, Ingalaterra Kolonial Berrian, exekutatutako lehen pertsona izan zen. Herriko folklorean, Sarah Bishop abizen bereko beste emakume batekin, ostalaritzako "probokatzailearekin", eta gorriz jantzi eta etxean jolasteko aukera ematen zuenarekin, nahastu dute.
Aurrekariak
Emakume independentea eta erabaki handikoa zen, eta sorginkeriagatik akusatu zutenean, Edward Bishop-ekin ezkonduta zegoen, zerrategi bateko enplegatua, bi aldiz alargun geratu ondoren. Haren bigarren senarrak, Thomas Oliverrek (zeinekin alaba bat izan zuen) sorginez akusatu zuen 1680an, esanez "bera emazte txarra zela (...) deabrua fisikoki hurbildu zitzaiola (...) eta gau osoa deabruarekin eseri zela". Haren izaera eta aldez aurreko akusazio hori izan ziren, seguruenik, atxiloketaren benetako arrazoia.
Epaiketa
John Hathorne eta Jonathan Corwin izan ziren azterketa horren buru apirilaren 19an. Elizabeth Hubbard, Ann Putnam, Abigail Williams, Mercy Lewis eta Mary Walcott akusatzaileak hantxe izan ziren, eta, Bishop salara pasatu zen bezain laster, krisian sartu ziren.
Mindu eta deabruaren liburuan sinatzeko tentatu zituela leporatu zioten. Bishop-ek bere errugabetasuna aldarrikatu zuen ezera sanez, berak "ez zituela inoiz ikusi pertsona horiek lehen, eta ez zela inoiz leku horretan egon" (bera hurbileko Salem Townekoa zen, ez Salem Villagekoa).
Mary Walcottek esan zuen bere neba Jonathanek Bishop-en kapa hautsi zuela bere espektroaren kontra borrokan ari zela. Jantzia aztertzean, berak esandako lekuan urradura bat zuen.
Hathorne epaileak bere lehen senarra engainatu eta hiltzea leporatu zion, Bishopek buruarekin ukatu zion eta gazteak 'bihurritu' egin ziren. Sam Braybook-ek hamar urte lehenago sorginkeriagatik egin zuen salaketa gogoratu zuen, eta berak ez zela sorgina erantzun zuen.
Hain atsekabetuta zeuden neskak ikusteak kezkatzen ez ote zuen galdetu zioten. Berak ezetz erantzun zuen. Sorginduta ote zeuden galdetu ziotenean, berak ez zekiela zer pentsatu erantzun zuen.
Azterketan, begiratzen zituen bakoitzean, gazteak torturatuak balira bezala aritzen ziren, eta berak ukituz gero baino ez ziren lasaitzen. Abigail Hobbs-ek, sorgina zela aitortu ondoren, ziurtatu zuen Bishop-ek atsekabetu egiten zuela bere aitorpena egin zuenetik, eta Salem Villageren kanpoaldean, sorginen arteko bilera batean egon zela.
Bere kasua eredu izan zen ondorengo epaiketetarako, patroi berari jarraitu baitzioten: "aflijituek" salatzen zuten, akusatuak ukatu egiten zuten, konfesore batek edo batzuek salatzaileen eskaerak babesten zituzten, eta komunitateko zenbait kidek akusatuak egindako sorginkeriaren bat edo zenbait ekintza gaitzesten zituzten. Epaimahaiak "espektro-proba" erabili zuen Bishop-en aurkako oinarri bakar gisa.
Exekuzioa
Epaiketetan kondenatu eta exekutatutako lehen pertsona izan zen. 1692ko ekainaren 10ean urkatu zuten.
Caravinagre
Uste da "Caravinagre" ezizena Iruñeko jendearengandik datorrela, izen hori ez baitzen ageri enkarguaren dokumentazioan. Bere jantziak belusezko kasaka berde bat, kolore berbereko txalekoa eta pajarita zuri bat ditu.
Historia
1941ean, Iruñeko Udalak Valentziako Porta Coelli lantegiei eskatu zien bi kiliki eta bi zaldiko eraikitzeko, Tadeo Amorena Iruñeko tailerrean sortutako Coletas, Barbas eta erraldoiei laguntzeko. Oraingo honetan, artista Vicente Bella valentziarra izango litzateke, eta hark Verrugas eta Caravinagre sortu zituen.
Dirudienez, inspirazioaren jatorria antzinako lorategietako zaindariak izan ziren, japis deiturikoak; izan ere, haietako bat nabarmentzen zen jenio txarraren ondorioz, eta Caravinagre deitzen zioten. Beste batzuek diote Vicente Rodillaren erretratu hutsa zela, pertsonaia sortzean fakzioak puztu zituena.
Sanferminak iragartzeko bost karteletan (1947, 1997, 2012, 2015 eta 2017) protagonista izan da.
Lola Maverick Lloyd
Lola Maverick Lloyd (1875eko azaroaren 24a – 1944ko uztailaren 25a) estatubatuar bakezale, sufragista, munduko federalista eta feminista izan zen. Texasen jaio zen Maverick familia aberatsean, eta William Bross Lloydekin ezkondu zen, Henry Demarest Lloyd kazetariaren semearekin. Elkarrekin, bi familien eragina eta aberastasuna erabili zituzten, Garai Aurrerakoiko (1896 - 1920) kausen alde egiteko.
Dibortzio publiko eta gatazkatsu baten ondoren, Lola Maverick Lloydek bakezaletasunaren aldeko borrokari eskaini zion bizitza. Emakumeen Alderdi Bakezalea eta Bakearen eta Askatasunaren Aldeko Emakumeen Nazioarteko Liga sortu zuen 1915. Munduko Errepublika Federala eratzeko kanpainari hasiera eman zion 1937an, munduko gobernua eta federalismoa antolatzeko lehen saiakeran, Rosika Schwimmer lagunarekin batera.
Sarah Osborne
Sarah Osborne, era askotara ahoskatua Osbourne, Osburne edo Osborn; jaiotzez Warren eta lehenago Prince (Watertown, Massachusetts, AEB, ustez 1643 - Boston, AEB, 1692ko maiatzaren 10a) 1692an Salemenego sorginkera prozesuan sorginkeria leporatu zioten lehen emakumeetako bat izan zen.
Lehen urteak eta lehen ezkontza
Sarah Warren gisa jaio zen, eta Robert Prince izeneko gizon ezagun batekin ezkondu zen. Putnam familia ezaguneko kide batekin ezkondu zen emakume baten neba zen. Senarrarekin joan zen Salemera 1662an, eta bikoteak bi seme eta alaba bat izan zituen: Joseph, James eta Elizabeth. Robert Prince 1674an hil zen.
Akusazioa
1692. urtearen hasieran, Sarah sorginkeria-akusatuetako bat bihurtu zen, Betty Parris gaixotasun ezezagun batez gaixotu zenean. Neskek esan zuten elkarri 'lotuta' zeudela. Sarah Osborne, Tituba eta Sarah Good-ekin batera. Elizabeth "Betty" Hubbard-ek ere Osborneri leporatu zion 'lotu' egin zuela, eta honelaxe deskribatu zuen: atximurrak eta orratzekin egindako ziztadak.
Hiru emakumeak gizarte-baztertutzat jo zituzten, baina arrazoi desberdinengatik. Osborne ia hiru urtean ez zen elizara joan gaixotasun luze baten ondorioz, eta artean Putnam familiarekin legezko gaiak lantzen ari zen. Osborneren aurkako salaketak, ziurrenik, Putnam familiaren iradokizun ahaltsuen ondorio izan ziren. Sarah Osborne atxilotzeko agindua 1692ko martxoaren 1ean idatzi zen. Bostongo kartzeletan egon zen, azterketek eta epaiketek iraun zuten bitartean. Espetxean hil zen 1692ko maiatzaren 10ean, eta uste da 49 urte zituela.
Stokely Carmichael
Kwame Toure, Stokely Standiford Churchill Carmichael jaioa (Port of Spain, 1941eko ekainaren 29a - Konakry, 1998ko azaroaren 15a) estatubatuar ekintzailea izan zen.
Trinidad uhartean jaio zen eta AEBetan hazi zen hamaika urte zituenetik. Botere Beltzaren Mugimenduko buruzagietako bat izan zen. Indarkeriarik gabeko Ikasleen Koordinazio Batzordeko burua izan zen, gero Pantera Beltza Alderdiko ohorezko lehen ministroa eta, azkenik, Afrikako Herri Guztien Alderdi Iraultzaileko burua. Ameriketako Estatu Batuetako eskubide zibilen mugimenduaren eta mugimendu global panafrikarraren antolatzaileetako bat izan zen.
Alabama eta Mississippi estatuetan boto-eskubidearen aldeko ekintzekin hasi zen. Alderdi biko sistemarekin ilusioa galdu ondoren, erakunde politiko beltzak garatu zituen. Botere Beltzaren filosofia garatu zuen eta 1960ko hamarkadako lider ezagun eta eztabaidagarrienetako bat izan zen. FBIk jazarri ondoren, Afrikara joan zen bizitzera 1968an. Ginean Kwame Toure izena hartu eta panafrikar iraultza sozialista baten aldeko nazioarteko kanpainak egin zituen.
Col de la Croix (Vaud)
Col de la Croix Frantziako Vaud kantoiko portu bat da, Alpeen aurreko mendilerroan kokatua. 1.778 metro ditu.
Katipunan
Katipunan 1892ko uztailaren 7an Filipinetan Andrés Bonifaciok sortutako erakunde sekretua izan zen, Espainiaren dominaziotik askatzeko helburuarekin. Katipunan izen ofizialaren laburpen bat da, tagaloz Kataas-taasang, Kagalang-galangang Katipunan ng̃ mg̃á Anak ng̃ Bayan izena baitzuen erakundeak, "Herriaren Semeen Goi Elkarte Agurgarria". Bere siglak KKK ziren, baina ez da nahastu behar sigla berberak dituen Ku Klux Klanekin. Katipunan hitzaren oinarrizn "gizarte" hitza dago. José Rizalek sortutako Liga Filipinako kideen atxiloketaren ostean osatu zen taldea.
Col de la Croix (Vaud)
Geografia
Villars-sur-Ollon eta Les Diablerets lotzen ditu, Vaud kantonamenduko bi estazio turistiko. Mendebaldean, errepidearen luzera 18 kilometrokoa da, eta gehieneko malda % 13koa. Errepide berria 1971ko irailaren 27an inauguratu zen.
Tom Naudé
Jozua François "Tom" Naudé (Middelburg, 1889ko apirilaren 15a - Lurmutur Hiria, 1969ko maiatzaren 31) hegoafrikar politikaria izan zen. Hegoafrikako jarduneko presidentea izan zen 1967ko ekainaren 1etik 1968ko apirilaren 10era.
Alderdi Nazionaleko kidea eta Posta eta Telegrafo (1950-54), Osasun (1954-58) eta Finantza ministroa (1958-61) izan zen. 1961ean Hegoafrikako Senatuko presidente izendatu zuten. Jarduneko presidentea izan zen Eben Dönges presidente hautatua koman erori zenetik Dönges hamar hilabete geroago hil zen arte.
Fanny Elssler
Fanny Elssler (Viena, Austria,1810eko ekainaren 23a - ib. 1884ko azaroaren 27a) dantzari eta koreografo austriarra izan zen. Jaioterrian ikasi ondoren, 1834an egin zuen debuta eta Europako agertoki nagusietan ibili zen. Ospetsu egin zen bere dantzaren fintasunagatik, eta garai guztietako dantzari handienetakotzat hartzen da. Balletean lehen aldiz dantza folklorikoen egokitzapen dramatikoa, character dance izenekoa, egin zuen. 1840tik 1842ra bitartean Estatu Batuetan zehar ibili zen, arrakasta handia eskuratuz, eta Kontinente Zaharrera itzuli zen 1851n Vienan erretiratzeko.
Bizitza pertsonala eta ibilbide artistikoa
Joseph Ludwig Ferdinand aita Joseph Haydnen morroi eta kopista izan zen. Haydnek Fanny eta Therese ganbera-laguntzaren bi alabarik txikienak bidali zituen balleta ikastera Friedrich Horschelt-ekin, eta geroago Jean Aumer-ekin, Vienako Kärntnertheater ballet maisuarekin.
Fannyk hamabi urte zituenean, Hof Antzokiko dantza-taldera eraman zuten, non Filippo Taglioni baitzen balleteko maisua. Urte batzuetan Vienan esperientzia izan ondoren, 1827an Napolira joan ziren bi ahizpak.
Napolin, Fannyk garaipen handia izan zuen, eta Salernoren Leopoldo printzearen maitale ere izan zen. Hamazazpi urte zituela izan zuen Franz semea, baina ezkutuan gorde zuen, eta Franz harrera-etxe batean jarri zuten, Fannyk dantzari-karrera jarrai zezan. 1830ean, Elssler ahizpak Berlinen kontratatu zituzten, eta han, Fannyk maitasun-harremana izan zuen Anton Stuhlmüller dantzariarekin. Harekin alaba bat izan zuen.
1833an, Therese eta Fanny Londresko Her Majesty's Theatren estreinatu ziren, Theresek bere ibilbide koreografikoa hasi zuenean. Auguste Vestris maisuarekin hiru hilabeteko prestakuntza intentsiboaren ondoren, Elssler Ballet du Théâtre de l'Académie Royale de Musique-rekin agertu zen 1834an (gero Parisko Operaren Baleta deitu zaio), eta bertan Marie Taglioni zegoen.
Elssler eta Taglioni dantzari desberdinak ziren. Elsslerren estiloa, Taglioni hegazlariarena baino azkarragoa eta lurrekoagoa, Parisen nagusitu egin zen.
Cachucha ikuskizunaren emanaldian nabarmendu zen, nahiz eta bera espainiarra ez izan, haren emanaldiak suz eta bizitza sentsualez beteta baitzeuden. Elsslerren eta Cachucharen garaipenak nazio-kutsuko dantza koreografiko gehiagoren interesa piztu zuen. Oso ezagun egin ziren, eta Elsslerrek berak krakovienne poloniarra (Krakowiak) eta tarantela italiar bat gehitu zizkion bere errepertorioari.
Gaitasun teknikoa ez zen Elsslerren nabarmentzen zen gauza bakarra; dramatikoki jarduteko gaitasun aparta zuen. Horrek Elsslerri ballet erromantikoaren garaiko dantzaririk trebeenen eta nabarmenenen artean lekua egin zion.
1840an bira bat hasi zuen Amerikan zehar, James Sylvain maisuarekin, Kathi Prinsten lehengusuarekin eta Henry Wikoff babesle amerikarrarekin batera. Elsslerrek arrakasta handia izan zuen Amerikako hiri nagusietan, eta, horren ondorioz, Parisko Opérak emandako baimena beste urtebetez luzatu zuen. Ondorioz, kontratua eten eta diru-kopuru handia ordaindu behar izan zuen.
Elssler 1842an itzuli zen Europara, eta Jules Joseph Perrot-en balet berriak aurkeztu zituen Vienan, Berlinen, Londresen, Budapesten, Milanen, Bruselan, Dublinen eta Hanburgon, besteak beste: Pas de Deux (1843), Elssler eta Cerrito, Odetala eta La Londresen estreinatua (1843).
1848an eta 1850ean, San Petersburgon eta Moskun egon zen, eta La Fille mal Gardéeren bertsioa zabaldu zuen. Elsslerrek agur esan zion Errusiari La Esmeralda balletarekin, bi urtean 103 emanaldi egin ondoren, eta Europako publikoari Faustorekin, 1851ko ekainaren 21ean Vienan.
Fanny Elssler dantzan aritu zen berrogeita bat urte bete zituen arte. Elssler Vienara itzuli zen, 1884ko azaroaren 27an hil zen lekura.
Maxine Hong Kingston
Maxine Hong Kingston (Stockton, Estatu Batuak, 1940ko, urriaren 27a) txinatar jatorriko nobelagile estatubatuarra da. Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitateko idazle eta irakasle emeritua, eta 1962an ingelesezko BA batekin graduatu zena.
Idazle ibilbidea
Kingstonek hiru eleberri eta fikziozko hainbat lan idatzi ditu Estatu Batuetan bizi diren etorkin txinatarren esperientziei buruz, mugimendu feministari lagunduz, The Woman Warrior; Memoirs of a Girlhood among Ghosts memoriekin, besteak beste. Genero eta jatorri etnikoko desberdintasunei buruzkoa da liburua, eta kontzeptu horiek nola eragiten dioten emakumeen bizitzari. Lan horrekin Liburuen Kritikari Nazionalen Zirkuluaren saria jaso zuen. National Book Award bat ere eskuratu zuen 1981ean: China Men lanagatik.
Kritika gogorrak jaso ditu Kingstonek, bere lanetan estereotipo arrazistak indartzeagatik eta Txinako ohiko historiak fikziozko bihurtzeagatik, bere testuak mendebaldekoentzat erakargarriakoak izan daitezen. Ikertzaile asiarren kritikak ere jaso ditu, "Amerikako emakume asiarren zapalkuntzaren gehiegizko irudikapena egitearren".
Aktibismoa
2003ko martxoaren 8an, Emakumearen Nazioarteko Egunean, Irakeko gerraren bezperan, Maxine atxilotu egin zuten beste 26 lagunekin batera; besteak beste, Alice Walker eta Terry Tempest Williams lankideak, Etxe Zuriaren aurkako protesta batean, gerraren aurkako manifestazio batean polizia-hesi bat zeharkatzeagatik.
Mosinee (Wisconsingo hiria)
Mosinee Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da, Wisconsin estatuan, Marathon konderrian. Wausauko eremu estatistikoaren parte da. 2020an 4.452 biztanle zituen. Izen bereko herriarekin egiten du muga.
Historia goiztiarra
Bertako biztanle tradizionalak ojibwe, potawatomi eta menominee herriak ziren. Hala ere, izena Hochunk Mōsu hizkuntzan da, "Herrialde Hotza". Ojibweek 1837an utzi zioten lurraldea Ameriketako Estatu Batuei, lurralde gehienak Wisconsin bilakatuko ziren horretan saldu zituztenean, nahiz eta utzitako lurretan ehizan, arrantzan eta basa-arroza biltzen jarraitzeko eskubidea bermatu zitzaien. Era berean, Potawatomitarrek uko egin zieten Wisconsinen 1833an egindako lur-erreklamazioei, eta Menomineetarrek eremu horretan lurraldea laga zuten 1836ko Zedroen Itunean. Itun horiek bat etorri ziren John L. Moore kolono zuriak inguru horretan lehen zerrategia ezartzearekin, 1836an, eta eremu horretan asentamendu zuriak egiten hastea ahalbidetu zuten. Zura berehala industriarik garrantzitsuena bihurtu zen eta beste negozio eta kolono batzuk erakarri zituen hirira, garai hartan Little Bull Falls bezala ezagutzen zena. Fort Winnebago 1845ean itxi ondoren, familia mestizo batzuk Little Bull Fallsera joan ziren, eta 1857an hiria Wisconsin Ibaiko Bandaren buruzagi ojibwe baten omenez birbataiatu zuten. Deforestazioak zur-industriaren kolapsoa eragin zuen XX. mendearen hasieran, baina berehala paper-industriak ordezkatu zuen. Aldameneko menominee hizkuntzan, hiriak Mōsāpnīw du izena, "han bakarrik bizi da", eta hori, ziurrenik, buruzagiaren izenaren hurbilpena izango da.
Gezurrezko inbasio komunista
1950eko maiatzaren 1ean, bertako egoiliarrek, inbaditzaile komunista gisa jardunez, Mosineeren kontrola hartu zuten. Ekintza Amerikar Legioaren Wisconsineko Departamentuak antolatutako desfile landu baten parte zen. Komunistek arrastaka eraman zituzten Ralph E. Kronenwetter alkatea eta Carl Gewiss poliziaburua. Kronenwetter alkatea goizeko 10:15ean errenditu zen hiriko "Plaza Gorri" berrian, bizkarrean pistola bat zuela. Poliziaburuak aurre egin zion eta "akabatu" egin zuten.
Maiatzaren 1eko gauean, Kronenwetter alkatea mitin batera iritsi zen, komunitatean demokrazia berrezartzeko, eta garuneko hemorragia bat izan zuen, inoiz konortea berreskuratu ez zuena. Bost egun geroago hil zen, 1950eko maiatzaren 6an, 49 urte zituela. Alkatearen medikuak esan zuen urduritasunak eta ahaleginak kolapsoa eragingo ziotela. Franklin Bakerrek, Amerikar Legioaren tokiko postuko komandanteak, esan zuen: "Kointzidentzia izugarria izan da".
Will La Brew Bennett 72 urteko tokiko apaizak, komunisten inbasioan zehar, komunikabideei erakutsi zien nola ezkutatuko zuen bere Biblia elizako organoan komunistek hiria inbaditzen bazuten, eta beste egoiliar batzuekin "kontzentrazio esparru" batera eraman zuten txarrantxaz inguratuta, "Plaza Gorritik" gertu, bere ohean hilda aurkitu zuten 1950eko maiatzaren 7an, alkatea hil eta ordu batzuetara.
2017ko Frantziako hauteskunde legegileak
2017ko Frantziako hauteskunde legegileak 2017ko ekainaren 11 eta 18an ospatu ziren Bosgarren Errepublikako 15. Biltzar Nazionaleko 577 kideak aukeratzeko. Hauteskundeak 2017ko hauteskunde presidentzialak ospatu ondoren ospatu egin ziren, zeinetan Emmanuel Macronek garaipena lortu zuen. Macronek 2016an sortutako alderdiak, Errepublika Martxan (La République En Marche!), Mugimendu Demokrata (MoDem) alderdi zentristarekin bat aurkeztu zen, batera, 350 eserleku irabazi zituztelarik, zeinetatik 308 LREM-eko diputatuak ziren. Alderdi Sozialistak (PS) 30 eserleku irabazi zituen eta Errepublikanoek (LR) 112 eserleku. Bi alderdiek aurreko hauteskunde legegileekiko botoen murrizketa nabaria jasan zuten, lortutako emaitzak zentru-eskuinak eta zentru-ezkerrak inoiz lortutako txarrenak izanik. Jean-Luz Mélenchon-ek sortutako alderdiak, Frantzia Intsumisoak (FI), 17 eserleku lortu zituen, Alderdi Komunistak (PCF) 10 eta Fronte Nazionalak (FN) 8. Hauteskundeetako bi itzulietan errekorreko parte-hartze baxua egon zen.
Guztira, aurreko legegintzaldiko 206 diputatuk galdu zituzten hauteskundeak eta 424 diputatu izan ziren aukeratu berriak, Biltzarreko %75-a. Hauteskundeetatik sortutako Biltzar Nazional berrian emakumeen proportzioak gora egin zuen eta diputatuen batez besteko adina 54 urtetik 48 urtetara pasatu zen.
Hauteskundeen ondorioz, Macronek Édouard Philippe izendatu zuen Lehen Ministro, gobernu berria ekainaren 21ean aurkeztu zelarik. Biltzar Nazionalaren 15.legealdia ekainaren 27an hasi zen.
Aurrekariak
Frantzian, hauteskunde legegileak hauteskunde presidentzialen bigarren itzulia ospatu eta hilabete batetara ospatzen dira. 2002. urtea baino lehen, hauteskunde presidentzialak eta legegileak ez ziren beti batera ospatzen; UMP alderdiaren garaipenaren ostean, 2002ko hauteskunde legegileak ospatu ostean, hauteskundeak batera ospatzea erabaki zen, Presidentea eta Lehen Ministroa alderdi desberdinetakoak izatearen arriskua minimizatzeko.
Hauteskunde presidentzialaren lehen itzulian, apirilaren 23an, Emmanuel Macron (LREM) eta Marine Le Pen (FN) 2. itzulira pasatzea lortu zuten, haien atzean François Fillon (LR) eta Jean-Luc Mélenchon (FI) geratu zirelarik. Lehen itzulian, Macronek 240 hautes-barrutitan lortu zuen lehen tokian geratzea, Le Pen 216 barrutitan, Mélenchon 67 barrutitan eta Fillon 54 barrutitan.
Maiatzaren 23an, Barne Arazoetako Ministerioak hauteskunde legegileetarako hautagaien zerrenda aurkeztu zuen, guztira 7.882 hautagaiekin, batez bestean 14 hautagai hautes-barruti bakoitzeko aurkezten zirelarik.
Honakoa, agintaldi bikoitzaren aboliziotik ospatutako lehen hauteskunde legegilea izan zen; diputatuek ezin zuten aldi berean Biltzar Nazionaleko kargua tokiko gobernuko karguekin bateragarritu.
Hauteskunde sistema
Biltzar Nazionaleko 577 siputatuak hautes-barruti uninominaletan aukeratzen dira, bi itzulitako sistema bat erabiliz. Hautagaiek bost egun izan zituzten, maiatzaren 15etik maiatzaren 19ra, haien hautagaitza erregistratzeko. Kanpaina ofiziala maiatzaren 22tik ekainaren 10era iraun zuen, eta bigarren itzulirako kanpaina ekainaren 12tik ekainaren 17ra biartean. Lehen itzulian aukeratua izateko, hautagaiek gehiengo absolutua lortu behar dute, aldi berean, barrutiko hautesleen %25-aren bozkak eskuratzen dituztelarik. Hautagai baten bat lehen itzulian aukeratua ez baldin bada, bigarren itzuli bat ospatzen da. Bigarren itzulian, hautesleen %12,5-a lortu dutenak aurkez daitezke, eta soilik hautagai batek lortuko balu muga gainditzea, bigarren itzulira boza gehien eskuratu dituzten bi hautagaiak igaroko lirateke. 2017ko hauteskundeetan, lehen itzulian lau diputatu aukeratu ziren. Bigarren itzulian berriz, boto gehien eskuratutako hautagaia bihurtzen da diputatu. 577 hautes barrutietatik, 539 daude Frantzia metropolitarrean, 27 itsasoz haraindiko departamentuetan eta lurraldetan eta 11 hautes barrutik Frantziatik kanpo bizi diren herritarrak ordezkatzen dituzte.
Lehen itzulia ekainaren 3an ospatu zen Frantziar Polinesian eta Ameriketan bizi diren herritarrak ordezkatzen dituzten hautes barrutietan, eta ekainaren 4an Frantziatik kanpo bizi diren herritarrak ordezkatzen dituzten beste barrutietan. Ekainaren 10ean, Ameriketako itsasoz haraindiko departamentu eta lurraldeetan ospatu zen lehen itzulia eta Metropolitar Frantzian eta bestelako departamentu eta lurraldeetan, berriz, ekainaren 11an.
Bigarren itzulia ekainaren 17an ospatu zen itsasoaz haraindiko lurraldetan eta ekainaren 18an Metropolitar Frantzian.
Gehiengo presidentziala: Errepublika Martxan! eta MoDem
Hauteskunde presidentzialak irabazi ostean, Macronek Martxan! alderdiko presidentziari uko egin zion, Catherine Barbaroux bitarteko presidente bihurtu zelarik. Mugimenduak, jada izendapen berria hartuta, maiatzaren 11an hautagaien zerrenda argitatu zuen, hasiera batean 428 hautagaiekin (214 gizonezko eta 214 emakumezko), gehienbat Alderdi Sozialistako kide ohiak zirenak.
Maiatzaren 15ean, argitaratutako izenei beste 83 gehitu zitzaizkion, horietatik erdia MoDem alderdiak proposaturik. Egun berean, Édouard Philippe, Errepublikanoen diputatu zena, Lehen Ministroaren kargua eskuratu zuen, Macronek izendaturik. Gobernua osatu ostean, maiatzaren 17an, Errepublika Martxan adierazi zuen 56 barrutitan ez zuela hautagairik aurkeztuko, proiektu politikoaren alde aurkeztu ziren hautagai eskuindar eta ezkertiar babesteko asmoan.
Mugimendu Demokratari dagokionez, alderdiaren buruzagiak Macronen presidentziarako hautagaitza sustatu zuelarik, 90 hautagai aurkeztuko zituen Martxan alderdiarekin koalizioan, haietatik 50 hautagai aukeratuak izateko posibilitate onak zituztelarik. Macronen mugimenduak hautagaien zerrenda aurkeztu baino ordu batzuk lehenago, MoDem alderdiaren buruzagiak zerrendak ez zuela alderdiaren onespena adierazi zuen, hautagaien artean esero baino MoDem-eko kide gutxiago zeudelakoan. Aldi berean, Bayrou-k alderdi sozialistako kide ohien "birziklatze operazio" bat zegoela, 428 hautagaietatik 153 sozialistak edo sozialista ohiak baitzirelako. Azkenean, maiatzaren 12an, Martxan eta MoDem arteko akordio bat aurkeztu zen, MoDem alderdiari ehun bat hautagaitza emanez. Bayrou-en alderdiaren helburua 15 diputatu lortzea zen, Biltzar Nazionalean talde parlamentario propioa sortzeko asmoz.
Eskuin parlamentarioa: Errepublikanoak (LR) eta UDI
Maiatzaren 2an, Errepublikanoen (LR) departamendu politikoak François Baroin aukeratu zuen hauteskunde legegileetarako kanpaina zuzentzeko. Kanpainia zuzentzeko aukeratua izan baino lehen, Baroinek adierazi zuen ez zela Emmanuel Macronen presidentzian Lehen Ministro izango eta François Fillonen programa aldatu beharko zela hauteskunde legegileetara begira. Hauteskundeak ospatu aurretik, Errepublikanoen artean eserlekuen gutxipena espero zen, Baroinek adierazita 100 eserleku baino gutxiago lorturik alderdiarentzako porrota izango zela. Errepublikanoekin batera, Demokrata eta Independienteen Batasuna (UDI) aurkeztu zen koalizioan. Errepublikanoek 96 hautagaitza gorde zizkioten UDI-ko kideei.
Maiatzaren 15ean, Errepublikanoen eta UDI-ko 173 kide Macronek egindako elkarlana sustatzeko eskaintza onartu zuten eta kontraeskaintza modura Errepublikanoek Biltzar Nazionalean zentru-eskuinak gehiengoa izateko beharra adierazi zuen, Macronen tesitik aldenduz.
Fronte Nazionala (FN)
Marine Le Pen zuzendutako Fronte Nazionalak (FN) jada 2016ko abendurako hautagaien zerrenda prestatuta zeukan, hautagaien artean 50 eserleku Frantzia Altxatuak (DLF) alderdiarekin koalizioan aurkezteko erreserbatuak. Maiatzaren 14an, Fronte Nazionalak DLF alderdiarekin lortutako konpromezua bertan behera uztea erabaki zuen Le Penen alderdiak 577 hautagaitza aurkezten zituelarik.
Hauteskunde presidentzialeko porrotaren ostean, Le Penek hautagaitza propioa aurkeztea eztabaidatu zuen, alderdiaren proiekzioak 100-80 diputatuetatik 15 diputatuetara murriztu ostean. Azkenean, maiatzaren 18an, bere hautagaitza baieztatu zuen, Pas-de-Calais-eko 11. barrutian aurkeztuko zelarik. Le Penek hautagaitza aurkeztu ostean, bere aitak, Jean-Marie Le Pen, barruti horretan bere aliantzaren hautagaitzarik ez aurkeztea erabaki zuen.
Frantzia Intsumisoa (FI)
Frantzia Intsumisoa, Jean-Luc Mélenchonen mugimendu politikoak, 577 barruti guztietan hautagaiak aurkezteko asmoa zuen. Otsailan aurkeztutako hautagaien zerrenda batean, 410 hautagai aurkeztu ziren, genero parietatea mantenduz eta hautagaien batez besteko adina 43 urtetakoa zelarik.
Momentu hartan aurkeztutako zerrendak Alderdi Komunistak kontroltzen zituen barrutietan hautagaitzak aurkezten zituen. Bi alderdiaren arteko harremanak hondatuz joan ziren, eta harremanak hobetzeko asmoan, Frantzia Intsumisoak 26 hautagaitza baliogabetzeko konpromezua aurkeztu zuen, Alderdi Komunistaren hautagaiak babestuz. Hala ere, maiatzaren 9an, Manuel Bompard, alderdiaren bozeramaileak, bi alderdien arteko akordiorik lortzea ez zela posiblea izan.
Maiatzaren 11an, Mélenchonek bere hautagaitza aurkeztu zuen Rodanoren Ahoko 4. barrutian. Barrutia Marseillako hirian dago eta bertan, hauteskunde presidentzialetan bozken %25-a eskuratu baitzuen (barrutian bozken %39,09 eskuraturik).
Ezker parlamentarioa: Alderdi Sozialista (PS) eta aliatuak
Alderdi sozialistak 2016ko abenduaren 17an 395 hautagai aurkeztu zituen, artean, Emmanuel Macron hauteskunde presidentzialetan babestu zuten alderdiko kideak baita.
Alderdi sozialistak 400 bat hautagaitza aurkeztu zituen, beste barrutietarako hautagaitzak sozialisten aliatuentzako gordetzen zituelarik, Europa Ekologia-Berdeak (EELV), Demokrata eta Ekologisten Batasuna (UDE) eta Ezkerreko Alderdi Erradikaleko (PRG) kideentzako. Alderdi sozialistako lehen idazkariak, Jean-Christophe Cambadáis, adierazi zuen sozialistek Melenchonen alderdiarekin eta Macronen alderdiarekin lan egiteko prest zeudela, Le Penen alderdiak irabaz zezakeen barrutietan koalizioan aurkezteko.
Europa Ekologia-Berdeak (EELV)
Apirilaren 19an, Berdeek eta Sozialistek akordio bat sinatu zuten, sozialistek 42 hautagaitza gordetzen zizkiotelarik berdeei. Aldi berean, berdeek hauteskunde presidentzialetarako hautagaitza propioa baztertu zuten eta alderdi sozialistaren hautagaia babestu zuten. Akordioak Berdeek 53 barrutitan hautagaitzarik ez aurkeztea biltzen zuen baita.
Berdeek maiatzaren 15ean aurkeztu zuten alderdiaen hautagaien zerrenda, 459 hautagaiekin eta 52 sozialista eta 16 komunista babestuz. Alderdiko buruzagiei dagokionez, idazkari nagusia, David Cormand, Seine-Maritimeko 4. barrutian aurkeztu zen, alderdiko idazkariordea, Sandrine Rousseau, Pas-de-Calaiseko 9. barrutian, eta alderdiaren bozeramailea, Julien Bayou, Pariseko 5. barrutian.
Alderdi Komunista (PCF)
Alderdi Komunistak (PCF) hauteskunde presidentzialetan Jean-Luc Mélenchonen alde jo zuen. Hasiera batean, bi alderdien arteko aliantza sortzeko ideia zegoen, baina denborarekin, negoziazioek porrot egin zuten. Maiatzaren 9an, Frantzia Intsumisoak komunistekin akordio bat lortzeko negoziazioei ez ziola uko egingo. Maiatzaren 16an, Alderdi Komunistak hautagaien zerrenda propioa aurkeztu zuen, 484 barrutitarako hautagaiekin.
Ondorioak
Hauteskundeak ospatu ostean, Errepublikanoen artean zatiketa bat gertatu zen, "Les Constructifs" mugimendua sortu zelarik, Macronen alderdiarekin batera lan egiteko prestutasuna aurkezten zuten diputatuek osatua. Mugimenduak Biltzar Nazionalean talde propioa sortu zuen ekainaren 21ean, Errepublikanoen eta UDIko kideak barneratzen zituelarik. Eskuineko indarrek bi talde parlamentario osatu izanak, Frantziako eskuineko bi mugimenduen, moderatuen eta ez-moderatuen, arteko banaketa suposatzen zuen eta 2002an sortutako eskuina eta zentrua batzeko koalizioaren, Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasunaren (UMP), heriotza suposatu zuen. Biltzarreko beste alderdiek baita euren talde parlamentario propioak sortu zituzten.
Hauteskunde legeileen ostean, ekainaren 19an, Édouard Philippe lehen ministroaren gobernuak dimisoa aurkeztu zuen, gobernu berriaren eraketa hasten zelarik. Ekainaren 21ean, Édouard Philippek bere bigarren gobernua aurkeztu zuen, gobernuan LREM eta MoDem-eko kideak zeudelarik.
Konfidantza-mozioa
2017ko uztailaren 4an, Biltzar Nazionalak Lehen Ministroak proposatutako gobernu berria onartu zuen, 370 diputatuk gobernuaren alde bozkatu zutelarik.
Manuel Gaintza Plazaola
Manuel Gaintza Plazaola (Tolosa, 1885eko maiatzaren 18 - Getxo, 1943ko apirilaren 1a) euskal musikagilea izan zen.
Jon Buesa
Jon Buesa Blanco politikari arabarra da.
Manuel Gaintza Plazaola
Biografia
Felipe Gorriti eta Eduardo Justo Mokoroaren ikasle izan zen. Sestaoko parrokiako organo-jotzailea izan zen eta Portugaleteko Trabajo y Cultura orfeoiaren eta koroaren zuzendaria izan zen. Getxoko Biotz-Alai sortzaileetako bat izan zen, 1926an. Gernikan bizi izan zen tarte batez, eta bertako koroaren zuzendaria izan zen. Hainbat pieza egin zituen txistuan jotzeko, ezagunena Gaintzaren biribilketa delarik.
Jon Buesa
Ibilbidea
Eusko Alderdi Jeltzalea alderdiko politikaria da. Ikasketaz zuzenbidean lizentziatua.
1995 eta 1999 urteen artean Arabako Batzar Nagusi etako batzarkide izan zen. Nekazaritza batzordean, Kultura batzordean eta Ogasun, Finantza eta Aurrekontuen batzordeetan bokala izan zen. Aldi berean, EAJ alderdiaren bozeramailea izan zen Arabako Batzar Nagusietan.
Eusko Jaurlaritzako Uren zuzendaria izan zen 1999tik 2001 urterarte.
2004 urtean Bilboko Portuaren Agintzaritza ren Administrazio Kontseiluko kide izan zen Eusko Jaurlaritzaren ordezkari moduan.
Polemika
El Correo egunkariak 2022ko urtarrilean ateratako artikulu baten harira, ikerketa suspertu zen.Jakina zen artelana bere ardurapean izan zuen azken pertsona Buesa zela, aldundiko ingeniaria zen garaian. Arabako Foru Aldundiak salaketa jartzea erabaki zuen, eta Buesa deklaratzera deitu zuen epaileak. Orduan esan zuenez, berak zuen artelana kopia bat zen, eta ez zekien benetako pieza non zegoen. Azkenik, 2022ko maiatzean, itzuli egin zuen berak zuela aitortuta.
Erregeren adbokatu bidezko eta nobleari
Erregueren aduocatu videzco eta nobleari virthute eta hon guciez complituyari...
Spencer Compton (Wilmingtongo I. kondea)
Spencer Compton, Wilmingtongo I. kondea (Compton Wynyates, c. 1674 - Westminster, 1743ko uztailaren 2a) britainiar politikaria izan zen. Britainia Handiko lehen ministroa izan zen 1742tik 1743ra.
Erregeren adbokatu bidezko eta nobleari
Hitz horiekin hasten da Linguae vasconum primitiae, Bernart Etxeparek, Eiheralarreko erretoreak, 1545ean Bordelen inprimatzera eraman eta euskaraz inprimaturik ezagutzen den testurik zaharrena. LVP liburuko eskaintza edo sarrera bezala izendatu ohi da.
Spencer Compton (Wilmingtongo I. kondea)
Komunen Ganberako kide izan zen 1698tik 1728ra eta 1728an Lorden Ganberara igaro zen. Robert Walpoleren aldeko Whig taldeko kidea izan zen. 1715etik 1727ra Komunen Ganberako buru izan zen. 1742ko urtarrilean iritsi zen lehen ministro kargura. Bere osasunak okerrera egin zuen bere lanaren intentsitatearen ondorioz, eta hurrengo urtean hil zen karguan.
Erregeren adbokatu bidezko eta nobleari
Pasarte hau da, liburu osoan, prosan dagoen testu bakarra.
Jendarteratzeko bertsioak
Patxi Salaberri Muñoak, Linguae vasconum primitiae testua jendarteratzeko Booktegin bertsio egokitu pare bat eskaini zuen, 2008an.
Cebada Gago
Cebada Gago edo Ganadería de los herederos de don José Cebada Gago Espainiako zezenketa-ganadutegi bat da. Bere egoitza Cádizko probintzian dago. Bertan hainbat esparru dituzte zezenak hazteko, tartean Medina Sidoniako "La Zorrera", Alcalá de los Gazulesko "Pozo de la Guardia" eta "Las Ventanilla", Paterna de Riverako "El Pino" eta Jerez de la Fronterako "Corteganilla".
1964ko uztailaren 28an lortu zuten euren ganadutegi izaera, Madrilgo Las Ventas zezen-plazan zezenketa oso bat egin ostean. Zezen guztiek belarritako bat dute bi belarrietan. Euren ikurrak kolore gorriak eta berdea ditu. Burdinak "M" forma du, zirkulu-erdi batekin gainean. Lehenago ikur hau Cristina Sainz de la Mazaren ganadutegiarena zen.
Sanferminak
Toreatzaileek asko estimatzen dituzte burdin honetako zezenak, eta bereziki aintzat hartzen dituzte Iruñeko Sanferminetan, denboraldi guztietan egoten baitira bertan. Entzierroa oso arriskutsua da korrikalarientzat.
Cebada Gagoko zezenak San Ferminetako entzierroetan izandako portaeragatik egin dira bereziki ospetsu, 1985etik ia etenik gabe parte hartzen baitute entzierroetan. Ganadutegia da, Miuraren atzetik bakarrik, Iruñeko entzierroetan gehien korritu duena. Entzierro hauetan adarkada gehien eragiten dituzten zezenak dira.
Anna Rosina de Gasc
Anna Rosina de Gasc, Anna Rosina Lisiewska (Berlin, 1713ko uztailaren 10a - Dresde, 1783ko martxoaren 26a) XVIII. mendeko erretratugile alemaniarra izan zen.
Biografia
Anna Rosina Poloniako pintore familia ezagun batetik zetorren, eta haren aitak, Jorge Lisiewskik (1674-1751), lehen pintura-ikasgaiak eman zizkion, Federica Julia, Anna Dorothea (1721-1782) eta Cristian Federico (1725-1794) neba-arrebekin batera. Horiek ere erretratu generoari jarraitu zioten eta kamera-pintoreak izan ziren. Geroago, Antoine Pesne pintore frantsesarekin perfekzionatu zen eta bere pintura-estiloa hartu zuen. 1757 an Anhalt-Zerbsteko Federiko printzeak, Katalina Handiaren nebak, Zerbsteko gorteko margolari izendatu zuen. Bertan, Anna Rosinak berrogei erretratu egin zituen Zerbsteko emakume ederren galeriarako. Ondoren, hamar urteko egonaldia egin zuen Brunswickeko dukearen gortean, eta Filipina Carlotaren (Brunswickeko dukesa) laguntza eskuzabala jaso zuen. 1764 an, biziarteko pentsio handia eman zioten. Berlingo Charlotenburgoko jauregiak, Brunswickeko Herzog Anton Ulrich Museum-ak eta Innsbruckeko Ambras jauregiak bere lan batzuk dituzte.
Ezkontzak
David Matthieu (1697-1755) Prusiako gorteko margolariarekin ezkondu zen lehen aldiz, eta Jorge David Matthieu margolariaren amaorde bihurtu zen. Alargun geratu zenean, 1760an Luis de Gasc-ekin ezkondu zen, Gotthold Ephraim Lessing poetaren lagun batekin, eta bere obrak Anna Rosina de Gasc gisa sinatzen hasi zen. Bigarren ezkontzatik bi seme-alaba jaio ziren.
William Le Baron Jenney
William Le Baron Jenney (1832ko irailaren 25a-1907ko ekainaren 14a) arkitekto eta ingeniari estatubatuarra izan zen. Chicagoko sutearen ondoren Chicago berreraikitzeko lanetan aktiboki parte hartu zuen. Bere ikasketak Parisko École Centrale des Arts et Manufactures erakundean egin zituen, 1853tik 1856ra. Egin zuen lehen etxe orratza, Home Insurance Building izenekoa, altzairuzko eraikuntza-teknika erabili zuen. Horregatik, Chicagoko Eskola delakoaren aitzindaritzat hartua izan da.
Biografia
Jenney Fairhavenen jaio zen, Massachusettsen, 1832ko irailaren 25ean, William Proctor Jenney eta Eliza LeBaron Gibbsen semea izanik. Jenneyk Phillips Academyn (Andover) hasi zuen bere heziketa formala 1846an, eta Harvardeko Lawrence Scientific Schoolen 1853an, baina École Centrale des Arts et Manufacturesera (École Centrale Paris) joan zen ingeniaritza eta arkitektura ikastera. École Centralen, burdinarekin eraikitzeko azken teknikak ikasi zituen, baita Ecole Polytechnique eskolako arkitektura-irakaslea zen Jean-Nicolas-Louis Duranden (1760-1834) doktrina funtzionalista klasikoa ere. 1856an graduatu zen, bere ikaskide Gustave Eiffelekin batera, Eiffel dorrearen diseinatzailea, alegia.
1867ko maiatzaren 8an, Jenney eta Elizabeth "Lizzie" Hannah Cobb, Clevelandekoa (Ohio), ezkondu egin ziren. Bi seme izan zituzten, Max eta Francis izenekoak. 1872an aukeratu zuten Arkitektoen Institutu Amerikarreko kide, eta 1885ean partaide bihurtu zen. 1898tik 1899ra lehen presidenteorde gisa jardun zuen.
Jenneyk Chicagon lan garrantzitsuak altxatu zituen.
San Martzial eliza (Altza)
San Martzial eliza Donostiako Altza auzoan dago. Lehenengo eraikina 1390. urtean dokumentatuta dago baina egungo eliza ehun urte bakarrik ditu, 1915ean ireki baitzen.
Historia
XVI. mendearen erdialdean eliza harriz berreraikia izan zen, San Martzial eliza parrokia bihurtuko zen garaian, Iruñeko apezpiku Pedro Pacheco jaunak 1540an bisitatu ondoren. XVIII. eta XIX. mendeetako gerrek elizaren eraikuntza eta osotasuna baldintzatu zuten, behin eta birritan konpontzera eta berreraikitzera behartuz.1915. urtean gaur egungo eliza eraiki zen.
Gizon belarjale
Gizon belarjalea (草食(系)男子 Sōshoku (-kei) danshi) Japoniako gizarte fenomenoa da. Horren arabera gizonezkoek ezkontza edo ezkongai-harremanak arbuiatzean dituzte. Diru aurrezle eta haien berezko arreta pertsonalean interesatuak dira baina, aldiz, sexuarekiko interesik ez dute, baztertu dute. Erakunde askoren ustez fenomeno hori herrialdean ematen ari den jaiotze-tasa baxuaren jatorri bat izan daiteke.
Estatistika batzuk
Estatistiken arabera fenomeno garrantzitsua da. 2010eko irailean, 16 eta 19 urte bitarteko gizon japoniarren %36 modu horretatik jasotzen ziren. Gainera, 20 eta 30 urte bitarteko gizon ezkongabeen artean egindako bi ikasketatan aurkitu zen %61ek eta %70ek, hurrenez hurren, gizon belarjaleak gisa ikusten dutela haien buruak. Japoniako gobernuaren arabera, fenomeno hori herrialdeko jaiotza-tasa baxuaren arrazoi nagusia da. Horri erantzuteko pizgarri ekonomikoak eta medikuak zabaldu zituen gobernuak.
Kontzeptuaren sorrera
Terminoa Maki Fukasawak sortu zuen lehen aldiz, 2006ko urriaren 13an argitaratutako artikulu batean, eta moda-modako hitz bihurtu zen 2008 eta 2009an. Fukasawaren arabera, sōshoku danshiak gizonak dira "ez harreman erromantikorik gabeak, baina jarrera ez-asertiboa dutenak, haragiaren edo sexuaren desirarekiko axolagabeak." Geroago, Masahiro Morioka filosofoak sōshoku-kei danshi berriro definitu zuen "belaunaldi berri bateko mutil onak" direla, "Haragia modu oldarkorrean bilatzen ez dutenak, baizik eta beste sexuarekin batera belarra jatea nahiago dutenak". Sōshoku danshiak sarritan emakume ezkongabeen arazoen kausa nagusitzat hartzen dira.
Fenomenoaren jatorria
Faktore sozial eta ekonomiko asko aipatu dira fenomeno horren bultzatzaile gisa. Japoniako ekonomiaren gainbehera kausetako bat da askotan. Ekonomiarekiko desilusioak ere eragin du gizon japoniarrek "gizonezko" eta enpresa rol tipikoari bizkarra ematea; kalkulatu da 19 eta 35 urte bitarteko 2,5 milioi freeter baino gehiago eta 650.000 eta 850.000 ez-ez daudela Japonian. «Gizon askok, ez-ezak barne, askotan gobernuaren laguntza sozialetik bizi dira; hauek beste entretenimendu mota batzuetara jo ohi dute, hala nola bideojokoak, animeak, cosplay jatetxeak eta pornografia.
Arrazoi horietako asko, ordea, emakume japoniarrek eta gizonen pertzepzioak bultza ditzakete. Emakume askok uko egiten diote enplegu egonkorrik ez duten gizonekin harremanak izateari (hala nola freeterrek eta ez-ezek). Beste emakume batzuek hautematen dute beren burua soushokukei danshi (gizon belarjaleak) izendatu dutenak ahulak direla, eta ez benetako gizonak. Gainera, gizon batzuek beren burua emakume independenteenek beldurrarazitzat jotzen dute, eta beste batzuek, berriz, interes gutxi edo batere ez dute erakusten beste sexuarekiko. Hala ere, 16 eta 19 urte bitarteko emakumeen artean egindako inkesta baten arabera, % 59k ez zuen sexuan interesik, gizonezkoen inkestan baino ehuneko askoz handiagoa.
Fenomenoaren zabalkundea
Fenomeno hau oraindik Asiako beste nazio batzuetan ez da ofizialki dokumentatu. Txinan, gizon belarjale japoniarrei buruzko lehen txostena 2008ko abenduaren 1ean agertu zen, Xinhua Albistea Agentziaren hedabideetan, eta Masahiro Morioka filosofoaren Lessons in Love for Herbivore Boy liburua (Mutil belarjalearentzako maitasun-lezioak) txinera tradizionalera itzuli zen 2010ean Taiwanen. Beraz, fenomenoaren zabalkundea berriegi da oraindik ondorioak ateratzeko.
Astamakila
Astamakila edo garrotea armarik sinpleena da, makila motz bat, normalean zurez baina baita metalez edo plastikoz egina. Armarik zaharrenetariko bat ere bada, izan ere, Kenyako Nataruk aztarnategian garrotez egindako zauriak topatu dituzte, 10.000 urte inguru dituztenak. Normalean esku batez erabiltzen dute baina handiek esku biak behar dituzte eraginkorrak izateko.
Paule Minck
Adèle Paulina Mekarska, Paule Minck (edo Mink) izenez ezaguna (Clermont-Ferrand, 1839ko azaroaren 9a - Paris, 1901eko apirilaren 28a) idazle, kazetari eta hizlari sozialista, komunista eta feminista izan zen.
Biografia
Adéle Paulina Mekarska-k jatorri poloniarra zuen aitaren aldetik eta frantziarra amarenetik. Aita Jean Nepomucène Mekarski kondea zen, Poloniako Estanislaw II.aren lehengusua, Poloniako Azaroko altxamenduaren ondorioz Errusiako Inperioak eragindako errepresioagatik 1831n Frantziara ihes egin behar izan zuena. Ama Jeanne-Blanche Cornelly de La Perrière zen. Adéle Paulinak bi neba izan zituen, haietako bat Luis Mékarski ingeniaria. Aitak, bizirauteko zerga-biltzaile batentzat lan egitera behartuta, heziketa sendo eta zabala eman zien hiru neba-arrebei.
Hastapenak sozialismo iraultzailean eta feminismoan
Adéle Paulina Bohdanowicz printze eta ingeniari poloniarrarekin ezkondu zen eta harekin bi alaba izan zituen. Banandu zirenean, kazetari giza hasi behar izan zuen lanean bizimodua ateratzeko. Hamasei urte zituenetik, errepublikano sutsua izan zen, eta Bigarren Inperioaren aurka egin zuen, noski; baina sozialismo iraultzailera hurbildu zen, emakumeen eta, bereziki, langileen eskubideen alde borrokatzeko beharraz jabetu zenean Maria Deraismesen hitzaldien eraginari esker. Bere ideietan oso erradikala zen —arras antiklerikala, bereziki—, eta horrek dibortzioaren legediaren alde jokatzera bultzatu zuen, ezkontzari ematen zitzaion izaera sakratuaren aurka. "Ezkontza Jainkoaren instituzioa zela esan zuten; horregatik ez dugu nahi, ez baitugu nahi ez Jainkoarena, ez botereena."1867an Parisera joan zen bizitzera. Han, Inperioaren azken urteetan, André Léorekin batera militatu zuen, eta bizimodua ateratzeko jostun-lanak egin eta hizkuntza-eskolak eman zituen.
1868an, «Société fraternelle de l’ouvrière» izeneko erakunde mutualista feminista iraultzailea sortu zuen. Erakundea Langileen Nazioarteko Elkarteari atxiki zitzaion eta emakumeek soldatapeko lanean izan behar zituzten eskubideak eta soldata-berdintasuna defendatzen zituen. Maria Deraismesekin batera jende aurreko hainbat hitzaldi eman zituen emakumeen lanari buruz. Hitzaldiok Inperioan egin ahal izan ziren lehen bilera publiko baimenduak izan ziren. 1869an, Maria Deraismes, Louise Michel eta Léon Richerrekin batera, Emakumeen Eskubide Zibilak Aldarrikatzeko Elkartea sortu zuen. Paule bera izan zen elkartearen zuzendaria eta Les Mouches et l’Araignée egunkari errepublikanoa ere sortu zuen, baina bigarren zenbakitik aurrera argitaratzea debekatu zuten. Les Mouches et l’Araignée egunkarian, Napoleon III.a kritikatzen zuen, herria —Les Mouches, euliak— irensten duen armiarmarekin —l'Araignée— konparatuz.