cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buborn
Buborn Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Méduse
Méduse 1816ko uztailaren 2an Mauritaniako kostaldean hondoratu zen fragata frantsesa izan zen. 390 pertsona hilik suertatu ziren eta 15 pertsonek bizia salbatu zuten.
Bubach
Bubach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Méduse
Gertaerak
1816ko ekainean, Rocheforten (Frantzia); Argus, Écho eta Méduse ontziek osatutako konboia portutik abiatu zen Senegalerantz. Méduse fragataren buru Hugues Duroy de Chaumereys bizkondea aukeratu zuten, irizpide garbirik gabe, hogei urte nabigatu gabe eman ondoren.
Espedizioaren helburua Senegal britainiarren eskuetatik berreskuratzea zen. Britainiarrek hala zuten onartua Parisko Itunean, eta ez zen gorabeherarik espero bidaian. Eguraldi ona lagun, Chaumereysek beste ontzien aurretik joatea erabaki zuen. Baina kapitainaren trebetasun ezak medio Médusek joaira galdu zuen, eta uztailaren 2an hondarpe bat jo zuen egungo Mauritaniako kostaldetik gertu.
Hiru egunez hondartutako ontzia askatzen saiatu ondoren, salba-txalupetan kostaldera iristen saiatzea erabaki zuten. Baina eskifaia 400 lagunek osatzen zuten eta txalupetan 250entzako tokia besterik ez zegoen; beste 150ek, presaka, almadia modukoa prestatu behar izan zuten.
Salba-txalupek baltsa atoiontzian eraman behar zuten, baina bide laburra egin ondoren, erdi hondoratuta zegoen almadia txalupetara lotzen zuten amarrak askatu egin ziren (edo norbaitek askatzeko agindua eman zuen). Baltsan gaileta pakete bat, bi bidoi ur, bi ardo upel eta ehundik gora gizon geratu ziren.
Jakiek egun bat besterik ez zuten iraun, baltsa gobernaezina zen, hondoratzeko arriskua oso handia zen, eta tentsioak eztanda egin zuen. Liskarretan hainbat gizon sastakatu zituzten, beste batzuk kareletik bota, eta tirabira horietan ardo upelak itsasoan galdu ziren. Bizirauteko aukera gutxi zutela ikusita bere buruaz beste egin zuenik ere izan zen. Beste elikagairik ezean, bizirik geratzen ziren geroz eta marinel urriagoak hildakoen haragia jaten eta haien odola edaten hasi ziren, laguntza iritsi arte eusteko itxaropenez.
Méduse hondartuta geratu eta hamahiru egunera, espedizio bereko Argus ontzia almadiaraino iritsi zen. Jitoan geratutako 150 lagunetatik hamabost geratzen ziren soilik. Ozta-ozta iritsi zitzaien erreskatea, baina bizirik ateratzea lortu zuten.
Bihotzerre
Bihotzerrea abdomeneran eta bereziki urdailean sentitzen den berotasun-sentsazioa da, azido gastrikoak janariarekin batera edo gabe esofagora igotzean eragindakoa. Gehienetan hiatoko herniaren kasuan gertatzen da, baina ez da kasu bakarra. Azido horien errefluxuak narritadurak eragin ditzake hestegorrian, azidotasuna nahiz beste sintomak garatuz.
Eragilea
Bihotzerreak eragile ugari ditu, hala nola zenbait medikamentu (antikolinergikoak, bihotzeko gaixotasunetarako beta-blokeatzaileak, dopaminaren antzeko medikamentuak...), obesitatea, tabakismoa edota haurdunaldia.
Sorrera
Gehienetan, hiatoko herniak sorrarazten du bihotzerrea, hau da, urdailaren goiko aldea barrunbe torazikorantz desplazatua dagoenean. Honen ondorioz, esofagoan dagoen esfinterra ezin da modu egokian itxi, hestegorrian azidoen mugimendua baimenduz.
Sintomak
Honako sintoma hauek ere izan daitezke, nahiz eta ohikoak ez izan:
Antiazidoen zeregina
Antiazidoak gatzak izan ohi dira, eta hauen zeregina azidoen neutralizazioa da.
Antiazidoak
Erabilienak aluminio, magnesio eta kaltzio gatzak dira, bikarbonato gatzak, hain zuzen ere. Tradizionalki sodio bikarbonatoa ere erabili izan da. Hala ere, hauen erabilera periodikoa ez da gomendagarria; izan ere, magnesio gatzak beherakoa eragin dezake, eta aluminio gatzak, aldiz, idorreria. Hori dela eta, bi gatz hauek konbinatu egiten dira, bi albo-ondorio hauek indargabetzeko.
H2 blokeatzaileak
Hidrogenoa blokeatzen dutenez, azido klorhidrikoaren eraketa murrizten dute. Honi esker, urdaila ez da gehiegi betetzen, eta horrek azidoen mugimendua zailtzen du hestegorrian zehar.
Galdara
Galdara ura edota beste fluidoak berotu edo irakinarazteko ontzia edo tutu multzo bat da. Likidoa berotzeko hainbat erregai erabil daitezke, tartean gasoila, ikatza, biomasa, etab. Gailu hau industrian nahiz etxebizitzak berotzeko ere erabili ohi da.
Büchenbeuren
Büchenbeuren Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Iparragirre kalearen 19. zenbakiko etxebizitzak
'''Iparragirre kalearen 19. zenbakiko etxebizitzak''' Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen etxebizitzez osatutako eraikin bat da.
Kokalekua
Indautxu auzoan dago, Iparragirre kalearen 19. zenbakian, eta Bizkaiko Foru Aldundiaren bulegoen, Delclaux bulegoen eta San Jose Mendikoaren elizaren alboan.
Historia
1933an Hilario Imaz arkitektoak eraiki zuen.
Eraikina
Bilboko eraikin arrazionalisten adibide nabarmena da. Bertan, Hilario Imazek arkitektura modernoari arxikimendua erakusten du, leiho lerrodunen erabiliz eta apainduriak ekidinez.
Harlauza berdedun fatxada bat du, eta leiho markuak zuriak.
Arabako Erregional Preferentea
Arabako Erregional Preferentea (2021etik aurrera Arabako Ohorezko Erregionala) Espainiako futbol liga sistemako seigarren maila da, Araban jokatzen dena. 1987an eratu zen, aurretik talde arabarrek gipuzkoarrekin batera jokatzen zuten. 2021ean izandako berrantolaketaren ondorioz bosgarren maila izatetik seigarren maila izatera pasa zen.
Turbomakina
Turbomakina osagai nagusitzat gurpil (errotore) bat duen makina bat da, hartatik jariakin bat etengabe pasatzen da, honek bere mugimendu kopurua makinaren ekintzarengatik trukatzen du. Honela, errotorearen momentuaren bidez makina eta jariakinaren arteko energia transferentzia bat ematen da, bai makina-jariakinaren norantzan (ponpa hidraulikoen kasuan) nahiz jariakin-makina norantzan (turbinen kasu).
Arabako Erregional Preferentea
Egitura
2020-21 denboraldian aurrera bi multzo osatzen dira lehenengo fasea jokatzeko. Ondoren multzo bakoitzeko sei onenek igoera fasea jokatzen dute eta gainerakoek mantentze-fasea. Txapelduna Hirugarren maila RFEF-ra igotzen da eta bigarrenak play-offak jokatzen ditu Bizkaiko eta Gipuzkoako bigarrenekin. Azkenengo biak berriz Arabako Lehenengo Erregionalera jeisten dira. Kopuru hauek aldagarriak dira, hirugarren mailatik talde arabarrak jeisten diren edo ez ikusi ondoren.
2022-23an multzo bakarra egin zen.
Büchel
Büchel Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Bubenheim (Mainz-Bingen)
Bubenheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Bubenheim
Bubenheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Buch (Rhein-Hunsrück)
Buch Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Buch (Rhein-Lahn)
Buch Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hirurak Bat
Hirurak Bat (jatorrizko grafian Irurac Bat), 1765. urtetik aurrera, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen goiburua izan zen. Denborarekin oso ezagun bihurtuko zen goiburu honek Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako batasun sentimental eta politikoa zuen helburu.
Goiburua Frantzisko Xabier Munibek asmatu zuen eta logotipoa aldiz, (hiru esku bat eginda) Manuel Salvador Carmona Valladolideko artistak egin zuen. Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako kultura eta hezkuntza bultzatu eta herriaren bizi baldintzak hobetu nahi zituen elkarte honek. Ondorioz, elkarte honek eta bere goiburuak, hiru herrialde hauen arteko batasun sentimental eta politikoa indartu nahi zuen. Beranduago, 1866an Nafarroako zenbait foru-diputatuk Hego Euskal Herriko lau probintzien arteko lotura sendotzea aztertzeko egindako bileretan Laurak Bat sortu zuten. Azkenik, Anton Abadia euskaltzaleak XIX. mendean Zazpiak Bat goiburua sortuko zuen antzeko helburuekin.
1859an Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak Hirurak Bat zigilua zuen ondo gorriko bandera sortu zuen, harekin Araba, Bizkaia eta Gipuzkoaren bandera izateko asmoz.
Moustajon
Moustajon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Moustajon udalerrian erroldatutako biztanleak 172 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Bundenbach
Bundenbach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Moustajon
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 125 etxebizitza zeuden, 72 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 49 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 84 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 72 etxebizitza nagusietatik 57 bere jabearen bizilekua ziren eta 15 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 63 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Diru sarrerak
2009an Moustajon udalerrian 75 unitate fiskal zeuden, 184,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.885 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen eta 1 brikolaje denda handia zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Txakur-igeri
Txakur-igeria igeriketa estilo bat da, soil eta oinarrizkoena. Honetan datza: Igerilaria bularra uretan duela etzan eta beso-hankak nahieran mugitzen ditu txakurrek igeri egiteko modua oroitarazten duen estiloan, betiere burua uretik kanpo ageri dela. Lehorrean egiten den gorputz-mugimenduaren antzeko mugimendua da uretakoa.
Büdesheim
Büdesheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Indar Armagiña
Indar Armagiña edo IA Eibar KE futbol taldearen jarraitzaile gazteen taldea da, 2014an sortua. Debuta Eibar - Sporting partidan egin zuten.
Indar Armagiñaren goiburua: «Gazte talde bat, ideia batekin. BETI EIBAR. 1940.»
Bizkar-igeriketa
Bizkar-igeriketa delakoa igeriketa estilo bat da. Funtsean krol estiloan oinarritzen da, baina honakoan igerilariak urari bizkarra emanez igeri egiten du. Estilo honetako mugimendu sekuentzia honakoa da: gorputza gorantz begira eta urari bizkar emanez, beso bat esku irekia duela hankaren albotik atera eta gorantz altxatu, beste besoarekin uretan gorputza bultzarazten den bitartean.
Probak
Usadioz bizkar igeriketa hiru distantzietan igeri egin ohi da, bai 50 metro luzeko igerilekuetan nahiz 25 metro luzekoetan ere.
Buchholz (Neuwied)
Buchholz Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Filipe VI.a (argipena)
Filipe VI.a zenbait erregeren deitura da:
Bullay
Bullay Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Budenbach
Budenbach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Quiz Show
Quiz Show 1994ko Robert Redford estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta aktorearen drama filma da, Richard Goodwin idazlearen Remembering America liburuan oinarritua. 1950eko hamarkadan AEBetan Twenty One telebista lehiaketan jazotako lehiaketen eskandaluaren afera kontatzen da. Bertan, John Turturro, Rob Morrow eta Ralph Fiennes aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1950eko hamarkada, AEB etan. Twenty One telebista lehiaketa da, herrialde osoan oso ezaguna; bertan Charles Van Doren (Ralph Fiennes) lehiakideak ordu arte garaitezina zirudien Herbert Stempel (John Turturro) lehiakidea kanporatu du. Baina... hori guztia normala, garbia eta zuzena izan al da?
Büdlich
Büdlich Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Bundenthal
Bundenthal Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Burbach (Renania-Palatinatua)
Burbach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Panamako paperak
Panamako paperak (ingelesez Panama Papers) Panamako Mossack Fonseca & Co abokatu bufetearen barne agiri konfidentzial multzo bat da, denera 11,5 milioi inguru. Hauetan, 1970eko hamarkadatik 2016ra doan denboraldian munduko elitearen kideek euren herrialdeetako zerga-ordainketak saihestu zituztela egiaztatzen da, kide horien artean estatuburuak, politikariak, finantzagizonak, enpresaburuak, kirolariak, erakundeak eta elkarte pribatuak daude.
Kide, pertsona edota erakunde hauek Mossack Fonseca & Co bufetearekin harremanetan jarri eta bere abokatuak kontratatzen zituzten, haien bidez offshore konpainiak sortu eta ezartzeko, betiere jabeen nortasuna ezkutatu eta zerga-ordainketak saihesteko helburuz.
Buhlenberg
Buhlenberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Bular-igeriketa
Bular-igeriketa igeriketa estilo bat da. Funtsean honetan datza: igerilariak besoak bularpetik atera eta zuzen eta bertikalki daramatzala aurrerantz mugitzen ditu, aldi berean burua urpean sartu eta eskuak irekiak eta beherantz begira daramatza, ondoren besoak horizontalki irekiz atzerantz eraman eta sorbalda mailan guztiz irekiz gorputza aurrerantz bultzarazten du, une horretan igerilekuak burua eta bularra bat-bateko mugimendu batez urpetik ateratzen ditu, berriz ere aurreko sekuentzia errepikatuz. Besoak aurrerantz luzatuak daudenean, belaunak tolestu eta hankak irekitzen dira, aldiz belaunak zuzendu eta hankak ixten dira, honela gorputzari bultzada emanez.
Probak
Usadioz bular eran hiru distantzietan igeri egin ohi da, bai 50 metro luzeko igerilekuetan nahiz 25 metro luzekoetan ere.
Burg (Bernkastel-Wittlich)
Burg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pixoihal
Pixoihala, maiola, batzuetan fardela ere deitua, kaka eta pixa zuzenean jasotzeko jantzi xurgatzaile bat da, gerriaren inguruan jartzen dena, genitalak eta ipurdia bilduz. Pixa edo kaka jarioa kontrolatu ezin duten pertsonek erabiltzen dute.
Burg (Bitburg-Prüm)
Burg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Crawl
Crawla (/krol/ ahoskatua; ingelesetik mailegatutako hitza da) igeriketa estilo bat da. Estiloan funtsean honetan datza: igerilariak besoa eskua irekia duela hankaren albotik gorantz airean atera eta ondoren besoa zuzen duela uretan barneratzen du, beste besoak ur barnean gorputza aurrenrantz bultzarazten duen bitartean, oinak berriz ostikotxoak emanez zeharka mugitzen dira, eta hankak lasai daudelarik aldakak gorantz-beherantz mugitzen dira, oinak ur barnerantz zuzenduak daude eta behatzak puntan jarriak. Besoen mugimendu ziklo bakoitzeko oinek bi-zortzi ostikotxo artean ematen dituzte. Bestalde, besoa uretik ateratzen den aldiro igerilariak ahotik arnasa hartu eta besoa uretan sartzen duen aldiro arnasa sudurretik botatzen du.
The Professionals
The Professionals (euskaraz Profesionalak) 1966ko Richard Brooks estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Bertan, Burt Lancaster, Lee Marvin, Claudia Cardinale, Robert Ryan, Woody Strode, Jack Palance eta Ralph Bellamy aktoreek antzeztu zuten.
Filma honek 3 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen.
Crawl
Ofizialki estilo askea da; ezin zaituzte deskalifikatu irteera aurreratua, zorua ukitu edo horma ez ukitzeagatik ez ezik, baina, crawl igeriketa azkarrena denez, guztiok egiten dute.
Buchet (Alemania)
Buchet Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Furoshiki
Furoshiki (風呂敷) oihal zati laukizuzena da, bereziki Japonian erabilia opariak, janariak eta beste objektuak bildu eta garraiatzeko. Horretaraki, oihala tolestu eta puntekin korapilatu egiten da. Berrerabili daitekeen bilgarria izanik, furoshikiaren erabilera sustatu ohi da, ingurumenaren aldeko keinu moduan.
Burgbrohl
Burgbrohl Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Troy McClure
Troy McClure Simpsondarrak estatubatuar marrazki bizidun telesaileko fikziozko pertsonaia bat da. Bere lehenbiziko agerpena 1991ko otsailaren 7an aireratutako Homer vs. Lisa and the 8th Commandment atalean izan zen.
Pertsonaia
1970eko hamarkadan nolabaiteko arrakasta izan duen Hollywoodeko gizonezko aktore galai, ustehandi eta harroputzaren nolabaiteko estereotipoa edo parodia da.
Garai batean ospetsua izana, jada bere ospearen gailurra eta garairik onenak igaro eta orain edozein motako erdipurdiko dokumentalen aurkezlea eta ahots bikoiztaile izatera derrigortua. Dokumentala dena dela ere eta orandik ospetsua dela eta edonork ezagutzen duelako ustez, bere burua aurkezteko esaldia berbera ahotz ozen eta kementsuz aipatu ohi du:
Esaldi hori esaten duen aldiro irrifarre egin eta bere hortzeria zuria erakusten du.
Burglahr
Burglahr Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Burgsponheim
Burgsponheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Bizkaiko Ohorezko futbol maila
Bizkaiko Ohorezko futbol maila Espainiar Estatuko futbol liga sistemako seigarren maila da, Bizkaian jokatzen dena. 2021ean izandako berrantolaketaren ondorioz bosgarren maila izatetik seigarren maila izatera pasa zen.
Egitura
18 taldek jokatu izan dute eta irabazlea Euskadiko hirugarren mailara igotzen zen. Azkenengo biak berriz Lurraldeko Preferentera jeisten ziren. Kopuru hauek aldagarriak ziren, hirugarren mailatik talde bizkaitarrak jeisten ziren edo ez ikusi ondoren.
2020-21 denboralditik aurrera bi multzo osatzen dira lehenengo fasea jokatzeko. Ondoren multzo bakoitzeko bost onenek igoera fasea jokatzen dute eta gainerakoek mantentze-fasea. Igoera faseko txapelduna Hirugarren maila RFEF-ra igotzen da eta bigarrenak play-offak jokatzen ditu Arabako eta Gipuzkoako bigarrenekin.
Burrweiler
Burrweiler Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Tximeleta era (igeriketa)
Tximeleta era igeriketa estilo bat da. Berez, bular-igeriketaren aldaera da. Urrats hauetan datza: bi besoak batera hanken albotik atera eta une berean aurrerantz mugitzen dira, eta aurrean daudela uretan sartu eta berriz ere biak batera atzerantz mugituz, gorputza bultzarazi eta hanken alboetara eramaten dira. Besoen mugimendua etengabea da, eta betiere aldaken mugimendu uhindu batez lagundurik doa, azken hau burua uretan sartzerakoan sortu eta oinen ostikadaz amaitzen da, eta "izurde" deritzon bi oinen beheranzko bat-bateko mugimendu bateratu batean datza.
Probak
Usadioz tximeleta eran hiru distantzietan igeri egin ohi da, bai 50 metro luzeko igerilekuetan nahiz 25 metro luzekoetan ere.
Howards End (filma)
Filma honek 10 Oscar sarietarako izendapenak jaso zituen, eta hiru iranazi zituen: Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Emma Thompson), Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Luciana Arrighi eta Ian Whittakereta), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Ruth Prawer Jhabvala). 2 Urrezko Globo Sari eta 2 BAFTA Sari ere irabazi zituen.
Argumentua
Eduardoar Aroko, Ingalaterra (1901-1910). Ruth Wilcox (Vanessa Redgrave) Margaret izeneko (Emma Thompson) neska gazte baten adiskidea egin eta hari ondorengotzan Howard End izeneko etxaldea laga dio. Margareten arreba Helen (Helena Bonham Carter) Paul Wilscox gazteaz (Joseph Bennett) maitemindua dago, baina azkenean Helen eta Paulen aita den Wilvox jauna (Anthony Hopkins) alargundu berriarekin ezkondu eta Helen haurdun geldituko da.
Lurrun-turbina
Lurrun-turbina energia termikoa energia mekaniko bilakatzen duen turbomakina bat da. Gaur egungo turbinen diseinua 1884an Charles Algernon Parsons ingeles ingeniariak asmatutako turbinan oinarrituak daude.
Galdara batean tenperatura eta presio oso altuen ondorioz lurruna sortzen da, turbinan lurrun horren barne-ernegia energia mekaniko bihurtzen da, maiz sorturiko energia mekaniko hori sorgailu elektriko baten bidez elektrizitate bilakatzen da.
Callbach
Callbach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Nuit debout
Nuit debout, euskaraz Gaua zutik literalki, Frantziako mobilizazioa da, 2016ko martxoaren 31an abiarazitakoa, hasiera batean Frantziako gobernuak proposatutako El Khomri legearen aurkakoa, langileriaren sektore anizten iritziz langileen eskubideak kaltetu egiten dituena. Martxoaren 31an lege horren aurka Parisen egindako manifestazioaren ondoren, gauean hainbat herritar kontzentrazio iraunkorra egin zuten gauean Errepublika Plazan. Kontzentrazioa hurrengo egunetan ere errepikatu zen, gero eta oihartzun zabalarekin, eta Frantziako beste hainbat hirietara zabalduz. Mobilizazioa M-15 mugimenduarekin eta Occupy Wall Street mugimenduekin parekatu izan da.
Busenberg
Busenberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Volavérunt (filma)
Volavérunt (euskaraz 'hegan egin zuten') 1992ko Juan José Bigas Luna kataluniar zinema zuzendariaren Drama historiko bat da, Antonio Larretaren izen bereko eleberrian oinarrituta. Bertan, Aitana Sánchez-Gijón, Penélope Cruz, Jordi Mollà eta Jorge Perugorría aktoreek antzeztu zuten.
2016ko Euskal Herriko Itzulia
2016ko Euskal Herriko Itzulia Euskal Herriko Itzuliaren 56. edizioa izan zen. 2016ko apirilaren 4tik 9ra ospatu zen, 6 etapatan banatutako 852,2 kilometroko ibilbidea eginez.
Volavérunt (filma)
Argumentua
1802ko uztailaren 23, Albako dukesak, bere garaiko emakumerik aberatsena eta askeena, bere jauregi berria inauguratzeko festa bat antolatu zuen. Bertan Manuel Godoy lehen ministroa, Goya margolaria, Pepita Tudó Godoyren maitalea eta beste asko daude. Hurrengo egunean, dukesa bere ohean hilda topatuko zuten. Berrogei urte zituen.
Burgen (Mayen-Koblenz)
Burgen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Igor Angulo (argipena)
Igor Angulo euskal herritar hauen izen-deiturak dira:
Clausen (Alemania)
Clausen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Cross-country
Cross-countrya, maiz krosa bezala laburtua, atletismoko modalitate bat da. Landa eremuan dauden zirkuitu edo ibilbideetako lasterketetan korrika egitean datza, funtsean hiri edo herrigunetatik kanpo, larre, baso, erreka eta muinoetan barna.
Jatorria XIX. mendean Ingalaterran du, hortik bere izena. Modalitate hau ez da olinpiarra, eta ohizko espezialitateetatik kanpo geratu da, nahiz eta urte-sasoi jakin batzuetan arrakasta handia lortu, Munduko Txapelketa eta guzti.
Eustakioren tronpa
Giza belarrian 3 edo 4 zentimetro neurtzen du luzeran eta mintz batek babesten du. Goiko muturrean hodia estua da eta hezurrez inguratua; faringera hurbildu ahala, hodia zabaldu egiten da eta kartilago bihurtu. Aire sarrera txikiak ditu mukien jariatzea garbitzeko. Eginkizun nagusia du erdiko belarriaren aireztatzea, eta tinpano mintzaren bi aldeetan presio orekatua gordetzea. Gehienetan hodia itxita egoten da, eta irensterakoan zabalik.
Cramberg
Cramberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Carlsberg (Alemania)
Carlsberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dackscheid
Dackscheid Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Heste sobre
Heste sobrea, apendize zekala edo apendize bermiformea, askotan, besterik gabe, apendizea deitua, heste itsuaren behealdean dagoen hodiaren luzakina da. Gizakiek ez ezik, primate gehienek eta karraskariek ere daukate. Gizakiarengan 5-8 zentimetroko luzera du eta zentimetro bateko diametroa.
Caan (Alemania)
Caan Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Igeriketa-estilo
Igeriketa-estiloak gizakiek igeri egiteko dauden estilo motak dira. Estilo batzuk kirol lehiaketetan jarduteko homologatuak daude, beste batzuk aldiz aisialdian igeri egitean erabili ohi dira, adibidez txakur-igeri deritzona.
Oinarrizko estiloak
Kirol lehiaketa ofizialetan erabiltzen diren lau estiloak, FINA nazioarteko igeriketa federazioak arautuak, honako hauek dira:
Gainera, badago 4 estilo horien batura den proba bat: estilo-proba.
King Arthur (filma)
King Arthur (euskaraz Arturo Erregea) 2004ko fantasia eta abentura filma da, Antoine Fuqua estatubatuar zinemagileak zuzendutakoa. Arturiar zikloan oinarritua dago, baina Artur erregea erromatar ofiziala zela dioen aldaeran murgiltzen da. Clive Owen, Keira Knightley, Ioan Gruffudd, Stephen Dillane, Stellan Skarsgård, Ray Winstone, Hugh Dancy, Til Schweiger eta Mads Mikkelsen aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Artorius Castus (Clive Owen) Britaniako probintzia laga eta Erromara bake eta egonkortasun bila itzuli nahi duen erromatar soldadua da. Baina Erromatar Inperioa desagertzear dagoenez Arturo eta mahai biribileko zaldun sarmatek (Lanzelot, Galahad, Bors, Tristan eta Gawain / Ioan Gruffudd, Hugh Dancy, Ray Winstone, Mads Mikkelsen eta Joel Edgerton) uhartea erasotu eta konkistatu nahi duten saxoi basatiei aurre egin beharko diete. Merlin eta Ginebraren (Stephen Dillane eta Keira Knightley) gidaritzapean Arturok historiaren norantza aldatzen saiatuko da.
Daaden
Daaden Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Busenhausen
Busenhausen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Nazioko Bide Panoramiko
Nazioko Bide Panoramiko bat (ingelesez, National Scenic Byway) Amerikako Estatu Batuetako Garraio Sailak aitortzen duen errepidea da, berezko sei ezaugarritik bat edo gehiago izateagatik: arkeologiko, kultural, historiko, natural, aisi edota panoramiko.
Programa Kongresuak sortu zuen 1991n herrialdeko ikuspegi ederrak zituzten baina askotan gutxiago erabiltzen ziren bideak babesteko eta zaintzeko. Helburua turismoa eta ekonomia bultzatzea ere bazen.
Maracanazo
Maracanazoa (edo Maracanaçoa) 1950eko Brasilgo Munduko Futbol Txapelketako finalean Uruguaiko futbol selekzio nazionalak Brasilgo futbol selekzio nazionalari 1-2ko emaitzaz irabazi zion futbol partiduari deritzo, iragarpen guztiak apurtu baitzituen. Finala 1950eko uztailaren 16an jokatu zen Maracanã estadioan: horrexegatik du izen hori.
Berez, Brasilgo selekzioak Mundiala irabazteko, berdinketa nahikoa zuen; arrazoi hori zela kausa, partidua hasi aurretik, brasildar askok garaipena ospatu zuten. Horren ondorioz, finaleko behin-betiko ustekabeko emaitza hori brasildarrentzat sekulako jipoia eta are tragedia nazionala ere izan zen.
Brasildarren golegilea Friaça (46. min.) izan zen; aldiz, uruguaitarren golak Juan Alberto Schiaffino (66. min.) eta Alcides Ghiggia (79. min.) futbolariek sartu zituzten.
Roberto Sainz del Olmo
Roberto Sainz del Olmo (Portugalete, Bizkaia, 1965 - Aranjuez, Espainia, 2006ko martxoaren 3a) LAB sindikatuko ordezkaria zen. 2003ko irailaren 9an atxilotu zuten Ana Lopez neskalagunarekin batera. Biak espetxeratu zituzten ETAri laguntza ematea leporatuta. 2006ko martxoaren 3an hil zen Aranjuezko Madrid VI espetxean, bihotzekoak jota.
Moto-kros
Moto-krosa motoziklismoaren modalitate bat da. Landa eremuan dauden zirkuitu edo ibilbideeta barna motozikletaz abiadura lasterketan egitean datza, funtsean hiri edo herrigunetatik kanpo, larre, baso, erreka eta muinoetan barna.
Cronenberg (Renania-Palatinatua)
Cronenberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Parapente
Parapentea soka eta oihalez osaturiko aireontzi bat da. Izena frantsesetik datorkio (para, parachute ("jausgailu") hitzaren laburdura, eta pente, "malda").
Moto-kros
1906n Erresuma Batuan lehenbiziko moto-kross lasterketan ospatu ziren.
Eume ibaia
Eume ibaia (galizieraz eta gaztelaniaz Río Eume) Espainiako Galizia erkidego autonomoan dagoen ibai bat da.
Xistral mendilerroa (880 m) mendilerroan jaiotzen da, Lugoko probintziako Muras udalerriaren A Balsa parrokian, eta 80 kilometroko ibilbidea egin ondoren, Coruñako probintziako Ares itsasadarran itsasoratzen da, Pontedeume eta Cabanas udalerrietan.
Dackenheim
Dackenheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dahlem (Renania-Palatinatua)
Dahlem Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Indar armatuak
Estatu bateko indar armatuak bere armada eta gorputz polizialak dira. Adar ezberdinetan banatzen dira, zerbitzu armatu ezberdinak zeinek errekurtso militarrak multzokatzen dituzten gero Estatuak baliatzen dituenak lurrean (armada), itsasoan (itsas-armada) eta airean (aireko indarrak). Gorputz polizialen kasuan beren helburua indarra forma kontrolatuan erabiltzea da, hala, ordena inposatu eta legislazioa betearazteko. Estatu batzuetan gobernuek indar armatu irregularrak dituzte talde paramilitarrak deritzenak.
Indar armatuen erabileraren aztertzea zientzia militarra bezala ezaguna da. Zentzu zabalean honek erasoaren kontsiderazioa eta defentsa hiru maila ezberdinetan eskatzen du: estrategia, arte operatzailea eta taktika. Arlo hauetako bakoitzean indarraren erabilera ikasten dute nahi izandako helburua lortzeko.
Guillermo Ochoa
Francisco Guillermo Ochoa Magaña, (Guadalajara, Mexiko, 1985eko uztailaren 13a) mexikar futbolaria da. Gaur egun (2014), agente askea da kontratua amaitu eta talderik gabe dagoelako. Horrez gain, 2005. urtetik, Mexikoko futbol selekzio nazionalaren atezaina da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea.
Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.
Pello Mariñelarena
Pello Mariñelarena Imatz (Etxarri Aranatz, Nafarroa Garaia, 1963ko azaroaren 19a - Paris, Frantzia, 1993ko maiatzaren 15a) ETA erakunde armatuko kidea izan zen. Espetxean zeukatela, 1993ko maiatzaren 15ean hil zen Parisko Antoine Beclere ospitalean Fresnes espetxeko ospitaletik bertara eraman ondoren. Amnistiaren Aldeko Batzordeek salatu zuten mediku arretaren faltagatik hil zela.
Bizitza
Telesforo eta Benita gurasoen seme gazteena zen. Aita, lanbidez gidari, Pellok 12 urte zituela hil zen. Bestelako baliabide ekonomikorik gabe, amak Udaletxean garbitze lanak eginez atera zuen familia aurrera.
Lehen eskolak jaioterriko monjetan egin zituen. Gero Lakuntzako lanbide heziketa eskolan jardun zuen, eta Zumarragan mekanikari ikasketak egin zituen.
16 urterekin ekin zion lanari, familiako egoeraz kezkatuta. Dirua lortzeko denetatik egiten zituen: mendian perretxikoak bildu, igerilekuan lanean... Kisuskile hasi zen eraikuntza enpresa batean, eta behin ofizioa ikasita, 20 urterekin, bere kabuz hasi zen bere enpresa sortuta. Garai horretan ETAn ere hasi zen lanean.
Drogak harrapatu zuen eta horren mendekotasuna gainditzeko, Mondoñedoko (Lugo) El Patriarca desintoxikazio zentrora joan zen familiaren laguntzaz.
Zentroan lau hilabete zeramatzala, Mariñelarenarekin batera ETAko komandoan ziharduten lagunak atxilotu zituzten, eta guardia zibilak bila joan zitzaizkion, baina horretaz ohartu eta handik ihes egitea lortu zuen. Menditik ihes egin zuen, eta handik bi hilabetetara pasatu zen Iparraldera.
Espetxealdia eta heriotza
1990eko azaroaren 30ean Bretainian atxilotu zuten. Parisko La Santé espetxean sartu zuten. Kartzelan bi urte eta erdi zeramatzala, gaizki sentitzen hasi zen. HIES diagnostikatu zioten. Arreta mediko egokirik gabe eta kartzelako osasun baldintza penagarrietan, hilabete batera hil zen 1993ko maiatzaren 15ean hil zen Parisko Antoine Beclere Ospitalean Fresnesko Ospitaletik bertara eraman ondoren.
Idatziak eta margolanak
Ihesean, klandestinitatean bizitzera behartuta, pinturan eta poesian zaletu zen. Gero espetxean jarraitu zuen idazten eta margotzen. Ehun koadro baino gehiago egingo zituen. Amnistiaren Aldeko Batzordeek idatzi eta margo lan horietako hainbat bildu eta liburu baten argitaratu zituen 1993an.
Kanpo loturak
∗ Jose Maria Arakama Imatz eta Felix Alzelai Iriarte: «Pello Mariñelarena, demokraziak eraila», Guaixe, 2008-05-16. ∗ «Pello Mariñelarena gogoan izan zuten», Guaixe, 2008-05-20. ∗ «Pello Mariñelarena, 1993», literaturakoadernoak.org.
Errelebo-lasterketa
Errelebo-lasterketak kirolean taldeka burutu ohi den abiadura proba bat da. Taldekide bakoitzak txandaka burutu ohi du, txandaro taldeki batek besteari lekukoa pasaraziz. Kirol ugaritan burutzen den proba da: atletismoa, igeriketa, patinajea, orientazio-lasterketa eta abarretan, bai pistan nahiz pistatik kanpo, baina betiere zehaztutako zirkuitu edo ibilbide baten barnean.
Atletismoko errelebo-lasterketa
Distantzia olinpikoak 4 x 100 m eta 4 x 400 m dira. 4 x 200, 4 x 800 eta 4 x 1500 metrokoak ere ofizialak dira. Beheko mailetan, eta proba batzuetan, Suediako erreleboa egiten da, non 100, 200, 300 eta 400 metroko erreleboa egiten den, kilometro bat osatuz.
Igeriketako errelebo-lasterketa
Igeriketan lau igerilarik osatutako errelebo batek, oro har, estrategia hau jarraitzen du: bigarren azkarrena, hirugarren azkarrena, geldoena, eta gero azkarrena (aingura). Hala ere, ez da arraroa ikustea motelena bigarren postuan, honela utziz: bigarrena azkarrena, motelena, hirugarrena azkarrena, eta azkenik azkarrena, edo goranzkoa: motelena, hirugarrena azkarrena, bigarrena azkarrena eta beti bezala azkena azkarrena.
Gaur egun, igeriketako erreleboko hiru kategoria olinpiko daude:
4x50 m libre eta 4x50 m estiloak ere badaude.
Estiloen erreleboak, lau igerilarik, bizkar, bular, tximeleta eta crawl estiloak ordena horretan igeri egiten dituzte.
Leonor Borboikoa
Nafarroako konkistatik aurrera, Espainiako ondorengoak Vianako Printzearen titulua ere aldarrikatu du.
Gandor (argipena)
Gandor hitzak adiera zenbait ditu:
Gipuzkoako Ohorezko Erregionala
Historia
1913 urtean Iparraldeko Federazioak Bizkaiko Herrialde Txapelketa antolatu zuen eta bertan euskal taldeak aritzen ziren. 1918an Real Unión taldeak irabazi zuen, talde gipuzkoarren garaipen bakarra izan zen. Urte hartan Gipuzkoako Federazioa sortu zen eta Gipuzkoako Herrialde Txapelketa antolatu zuen. Bertan Real Unión eta Erreala izan ziren nagusi.
Fragas do Eume
Fragas do Eume Espainiako Galizia erkidego autonomoko Coruñako probintzian dagoen natura parke bat da. Cabanas, A Capela, Monfero, Pontedeume eta As Pontes de García Rodríguez udalerrien lursailetan dago, Eume ibaiaren ibarran.
1997ko uztailaren 30an sortu zen eta 9 26 ha-ko azalera du.
Gipuzkoako Ohorezko Erregionala
Egitura
18 taldek jokatzen dute eta irabazlea Euskadiko hirugarren mailara igotzen da. Azkenengo biak berriz Gipuzkoako Erregional Preferentera jeisten dira. Kopuru hauek aldagarriak dira, hirugarren mailatik talde gipuzkoarrak jeisten diren edo ez ikusi ondoren.
Lehenengo urteak (1951-1976)
Izen eta egitura aldaketa ugari izan zituen txapelketak. Gehienetan bi fase jokatu ziren, fase erregularra eta txapeldun izendatzeko fasea.
Erregional Preferentea (1976-1987)
Multzo bakarra osatu zen Araba eta Gipuzkoako taldeekin. Ligan lehena gelditzen zena zen txapelduna.
Dambach (Alemania)
Dambach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Damflos
Damflos Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dalheim (Renania-Palatinatua)
Dalheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
2014ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
2014ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa urriaren 12an hasi zen eta abenduaren 20an finala jokatu zen bertsolari txapelketa izan zen.
Parte hartzaileak
Txapelketan guztira berrogei bertsolarik parte hartu zuten. Eskualdeetako txapelketako txapeldunek, puntuz sailkatutakoek eta 2010ean edo aurretik finalista izan zirenek osatu zuten txapelketaren lehen fasea, eta 2012an finalista izan zirenak finalaurrekoetan sartu ziren.
Etxebarria
Etxebarriako saioa lehenengo finalaurrekoa izan zen. 2014ko azaroaren 22ko 17:30etan jokatu zen herriko frontoian.
Urduliz
Urdulizeko saioa bigarren finalaurrekoa izan zen. 2014ko azaroaren 30eko 17:30etan ospatu zen herriko pilotalekuan.
Finala
Finala Bilboko Miribilla Kiroldegian ospatu zen, 2014ko abenduaren 20ko 17:30etan.
Kaputxa
Kaputxa kapusai, zamarra eta antzeko jantzietan erantsita dagoen txano bat da, buruaz gainera, aurpegiaren zati bat ere estaltzen duena. Hotzetik eta euritik babesteko erabiltzen da.
Hagin (ugaztunak)
Hagina janaria txikitzeko moldatuta dagoen hortza da, azalera biribildua, gogorra eta maiz gailurdun edo tuberkulatua duena. Ugaztunetan letaginen atzean daude.
Haginek bitik bostera sustrai izaten dituzte eta lau erraboil edo punta gutxienez. Gizakiak hamabi hagin ditu, sei goian eta beste sei behean. Goikoek hiru sustrai eta lau punta izaten dituzte; behekoek, bi sustrai eta bost punta aurrealdekoek, eta lau punta atzealdekoek. Forma askotakoak izan daitezke animaliaren elikaduraren arabera. Intsektujaleek eta haragijaleek zorrotzak dituzte, eta hiruki formakoak; orojaleek haragijaleek baino hagin txikiagoak izaten dituzte eta leunak dira puntak; belarjaleen hagin puntak okertuak edo biribilduak izaten dira, txiki samarrak.
Haginek betetzen dituzten biologia funtzioez gainera (elikagaiak ehotzea eta xehatzea), garrantzi handia dute paleontologia eta paleoantropologia ikerketetan, haginen arabera sailka baitaitezke aztarna fosilak.
Bizkaiko leku askotan hagin hitza erabiltzen da hortz hitzaren ordez.
Joe Quimby
Joseph Diamond "Joe" Quimby edota Quimby alkatea Simpsondarrak estatubatuar marrazki bizidun telesaileko fikziozko pertsonaia bat da. Bere lehenbiziko agerpena 1990eko urriaren 7an aireratutako Bart Gets an "F" atalean izan zen.
Pertsonaia
Springfield udalerriko alkatea da eta Alderdi Demokratako politikaria. Ted Kennedy politikariaren parodia omen da eta Kennedy familiaren hainbat senide politikarietan oinarrituta sortu zuten.
Damscheid
Damscheid Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Karunkula
Karunkula hegazti batzuek buruan eta lepoaren inguruan dituzten kolore biziko atal haragitsuak dira (adibidez, gandorra), karaktere sexual sekundarioaren funtzioa dutenak.
Dannenfels
Dannenfels Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dalberg (Renania-Palatinatua)
Dalberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Darscheid
Darscheid Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Teleskopioaren historia
Teleskopioaren historia XVII. mendean hasi zen.
Asmakuntza
1608an, Holandan, Hans Lippershey leiar fabrikatzaile alemaniarrak teleskopioa asmatu zuen. Legendak dio bi haur (Lippersheyren seme-alabak, agian) leiarrekin jolasean zebiltzala haren tailerrean, eta nahi gabe lortutako konbinazio bati esker, urruneko objektuak handiago ikustea lortu zutela.
Galileo Galilei
Bertan Badoverek zioen, begi hutsez ikus ezin zitezkeen izarrak beha zitezkeela teleskopioari esker, eta tramankuluaren deskribapen labur eta sinplea egin zion. Galileok horrela bere lehen teleskopioa egin zuen, organo zahar baten hodia erabiliz lenteei eusteko. Holandakoa baino askoz hobea zen italiarrak egindakoa: objektuak askoz gehiago handitzen zituen eta formak ez zituen hainbeste desitxuratzen.
1610eko urtarrilaren 6ko gauean, hodi zahar hura Ilargira begira jarri zuen, gero Jupiterrera begira, zenbait izarretara zuzenduta ondoren. Astronomia modernoa jaio zen. Tresnaren eskubideak Veneziako Errepublikari eman zizkion, eta hortxe amaitu ziren Galileoren arazo ekonomikoak: objektu berri haren balizko aplikazio militarrek interes handia piztu zuten Errepublikako agintarien artean, eta esker ona dirutan adierazi zioten.
Baina Galileoren gogoa ez zegoen lurreko kontuetan, zerukoetan baizik. Ilargiaren kraterrak eta ehunka izar ikusten lehena izan zen, baina aurkikuntzarik garrantzitsuena Jupiterren ilargiena izan zen; Kopernikoren teoria heliozentrikoa baieztatu zuen.
Guztira 60 teleskopiotik gora egin zituen Galileok, gehienak nahiko kaxkarrak, urte batzuk geroago Johannes Keplerrek esandakoaren arabera, behintzat. Keplerrek berak, Huygensek, Cassinik eta beste hainbatek asmakizunari hobekuntza nabarmenak erantsi zizkioten berehala.
Dankerath
Dankerath Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Teleskopioaren historia
Gaur egun
Gaur egun, hamar metrotik gorako diametroko teleskopioak daude, 100 metrora iristen diren teleskopioak egiteko proiektuak badira, eta espazioan ere badabiltza ale batzuk. Hubble teleskopioak, esaterako, 11.500 milioi argi-urtera dagoen izarra ikustea lortu zuen. Eta merkatuan edozeinek eskura ditzakeen teleskopio merke eta sinpleenek 180 aldiz handitzen dute irudia; Galileoren lehen teleskopioak sei aldiz handitzen zuen, eta Lippersheyrenak hiru aldiz baino ez.
Barbara Portugalgoa
Maria Madalena Barbara Xabier Leonor Teresa Antonia Josefa Portugalgoa edo Barbara Bragançakoa (Bárbara de Braganza, Maria Bárbara de Bragança; Lisboa, - Aranjuez, ) Espainiako erregina ezkontidea izan zen.
Portugalgo Joan V.aren eta Maria Ana Austriakoaren alaba, Espainiako Fernando VI.arekin ezkondu zen. Oso musika zalea izan zen eta Farinelliren mezenas bilakatu zen.
Tinpano (arkitektura)
Arkitekturan, tinpano frontoi bateko ataburuaren eta alboetako bi erlaitzen artean dagoen gunea da, triangelu edo zirkuluerdi formakoa, askotan eskulturaz apaindua izaten dena.
Maria Amalia Saxoniakoa
Maria Amalia Kristina Frantzisca Javiera Flora Walburga Saxoniakoa (María Amalia de Sajonia; Maria Amalia von Sachsen; Dresden, - Madril, ) Espainiako erregina ezkontidea izan zen.
Tinpano (arkitektura)
Antzinako Egipton jada K.a. III. mendearen erdian erabiltzen zuten. Handik greziar, kristau eta islamiar arkitekturetara hedatu zen.
Maria Amalia Saxoniakoa
Augusto III.a Poloniakoa eta Maria Josefa Austriakoaren alaba, Karlos III.a Espainiakoa ezkondu zuen. Tuberkulosiak jota hil zen. Erregea alargundu zenean ez zen berriro ezkondu.
Dannstadt-Schauernheim
Dannstadt-Schauernheim Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Darstein
Darstein Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dattenberg
Dattenberg Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Luisa Elisabet Orleanskoa
Filipe II.a Orleanskoa eta Frantziska Maria Borboikoaren alaba, Luis I.a Espainiakoa ezkondu zuen. Mugako nortasun-nahasmendua zuenez, Gortean 'Erregina Eroa' zioten.
Proteinen katabolismo
Proteinen katabolismoa proteinak aminoazido bihurtu, eta aminoazido horien ondorengo degradazioan datza. Entzima espezifiko batzuk (proteasak) dira proteinen lotura peptidikoak puskatzen dituztenak, aminoazidoak sortuz. Gluzido eta lipidoen katabolismoaren aldean, proteinen katabolismoa ez da garrantzi handikoa ikuspuntu metabolikotik, zelulek ez baitute egoera normal batean proteinak erabiltzen energia lortzeko. Aparteko egoeretan (baraualdian, esaterako) besterik ez dira proteinak erregai gisa erabiltzen gorputzean.
Desaminazioa aminoazidotik amino taldea kendu eta molekula hori zetoazido bilakatzea da. Zetoazidoa (oxalazetatoa, alfa zetoglutaratoa...) Krebs ziklora pasa daiteke zuzenean, eta honen ondorioz CO2, H2O eta ATP sortzen dira. Baita eraldatu egin daiteke ere, Krebs ziklora sartu aurretik, pirubato edo azetil-CoA bihurtuz, esaterako.
Zetoazido horiek ere glukosa edo gantz-azidoen sintesian parte har dezakete, Krebs ziklora joan beharrean.