cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eddie (filma)
Aktoreak
Garaiko NBAko jokalari eta entrenatzaile hauek ere agertu ziren: Alex English (Cleveland Cavalierseko entrenatzailea), Dwayne Schintzius, Greg Ostertag, Rick Fox, Dennis Rodman, Muggsy Bogues, Vinny Del Negro, Vlade Divac, Bobby Phills, J. R. Reid, Terrell Brandon, Brad Daugherty, Mitch Richmond, Avery Johnson, Corie Blount, Larry Johnson, Randy Brown, Olden Polynice, Scott Burrell, Gary Payton, Anthony Mason, Herb Williams, John Starks, Kurt Rambis (Los Angeles Lakerseko entrenatzailea), bai eta Chris Berman, Marv Albert eta Walt Frazier telebistako kirol esatariak.
Bestelako pertsona ezagunen agerpenen artean honakoak daude: Donald Trump, Rudy Giuliani, Ed Koch, Fabio, David Letterman eta Gene Anthony Ray (Fame telesailean Leroy dantzariaren pertsonaia antzeztu zuen aktore eta koreografoa).
Avis (Pennsylvania)
Avis Pennsylvaniako borough bat da. Clinton konderrian kokatua dago. 2010ean 1,484 biztanle zituen, 1.28 kilometro koadrotan banatuta.
Ortelle
Ortelle Italiako udalerri bat da. Lecceko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ortellek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Callulina kanga
Callulina kanga Callulina generoko animalia da. Anfibioen barruko Brevicipitidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Abilene (Kansas)
Abilene Kansasko hiri bat da. Dickinson konderrian kokatua dago. 2010ean 6,844 biztanle zituen, 12.11 kilometro koadrotan banatuta.
Christchurch (Newport)
Christchurch, 'Eglwys y Drindod', Galesko Newport konderrian dagoen udalerri bat da.
Ted Bundy
Theodore Robert Bundy, jaiotzez Theodore Robert Cowell (1946ko azaroaren 24a, Burlington, Vermont - 1989ko urtarrilaren 24a, Florida Estatuko Espetxea, Florida), estatubatuar serieko hiltzaile bat izan zen. 1970eko hamarkadan zehar AEBetako zazpi estatutan emakume gazte eta neska ugari bahitu, bortxatu, erail eta nekrofilia burutu zuen, horretarako nagusiki bere itxura atsegin eta fisiko erakargarriaz baliatu zen.
30 hilketa burutu izana aitortu zuen, eta epaiketaren ostean hilketa horiengatik heriotz zigorra jazo zuen. 1989ko urtarrilaren 24ean Floridako estatu espetxean aulki elektrikoan exekutatua izan zen.
Ventrifossa misakia
Ventrifossa misakia Ventrifossa generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Acheux-en-Amiénois
Acheux-en-Amiénois Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Acheux-en-Amiénois udalerrian erroldatutako biztanleak 535 ziren. Familiak 204 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Huang Ju
Huang Ju (txinera tradizionalez: 黄菊; txinera sinplifikatuz: 黃菊; pinyineraz: Huáng Jú; (Jiaxing, Zhejiang, 1938ko irailaren 28a - Beijing, 2007ko ekainaren 2a) Txinako Herri Errepublikako Estatu Kontseilua osatzen zuten lau ministro-ordeetako bat izan zen 2003tik 2007ra bitartean.
Acheux-en-Amiénois
Etxebizitza
2007an 224 etxebizitza zeuden, 201 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 195 etxeak ziren eta 29 apartamentuak ziren. 201 etxebizitza nagusietatik 156 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 43 etxek lau zituzten eta 127 etxek bost zituzten. 161 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 91 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 83 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Huang Ju
Kontseiluan zeukan kargua Li Keqiangek hartu zuen 2008an.
Acheux-en-Amiénois
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 331 ziren, horien artean 241 aktiboak ziren eta 90 inaktiboak ziren. 241 pertsona aktiboetatik 210 lanean zeuden (116 gizon eta 94 emakume) eta 31 langabezian zeuden (13 gizon eta 18 emakume). 90 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Acheux-en-Amiénois udalerrian 209 unitate fiskal zeuden, 569 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.547 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 30 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Acheux-en-Amiénois udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Acheux-en-Amiénois udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 223 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Netta peposaca
Netta peposaca Netta generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Burnside (Arizona)
Burnside Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Apache konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Marina del Rey (Kalifornia)
Marina del Rey Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Palmariggi
Palmariggi Italiako udalerri bat da. Lecceko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Palmariggik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Serrabrancaita
Serrabrancaita fosfato motako minerala da eta kieserita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Serrabrancaita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Callulina kisiwamsitu
Callulina kisiwamsitu Callulina generoko animalia da. Anfibioen barruko Brevicipitidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Makatz
Makatza hau izan daiteke:
Admire (Kansas)
Admire Kansasko hiri bat da. Lyon konderrian kokatua dago. 2010ean 156 biztanle zituen, 0.86 kilometro koadrotan banatuta.
Javier Clemente
Javier Clemente Lázaro (Barakaldo, Bizkaia, 1950eko martxoaren 12a) futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da.
Bizitza
Bilboko Athletic Klubeko jokalaria izan zen. Bere estreinaldia 1968 urtean izan zen, baina zauri larri baten ondorioz erretiratu behar izan zuen. Entrenatzaile ibilbidea Getxoko Arenas taldean hasi bazuen ere bere, Athleticekin estreinatu zen lehen mailan 80-81 denboraldian. Garai hartan Athleticek bi Liga txapelketa irabazi zituen jarraian, 1982-1983 eta 1983-1984 denboraldietakoak hain zuzen ere. Athleticekin orobat, 1984ko Errege Kopa eta 1985eko Superkopa erdietsi zituen. Espainiako futbol ligako lehen mailan, Bilboko taldeaz gainera, R.C.D Espanyol, Atlético de Madrid, eta Real Betis zuzendu ditu.
1992tik 1998ra bitartean Espainiako futbol selekzio nazionaleko selekzionatzaile lanetan aritu zen, Estatu Batuetako (1994) eta Frantziako (1998) Mundialetan; Ingalaterrako Eurokopan (1996) ere aritu zen entrenatzaile.
1999. urtean Real Sociedadek kontratatu zuen entrenatzaile, Bernd Krauss teknikari alemaniarraren ordezko izan zedin. Taldearen emaitza kaskarrak zirela-eta, urtebete baino ez zuen Donostian eman, eta 2000. urteko urrian bertan behera geratu zen talde zuri-urdinaren eta entrenatzaile bizkaitarraren arteko akordioa. Periko Alonso tolosarrak hartu zuen orduan taldearen ardura eta, handik gutxira, Olympique Marseillakoa taldeko entrenatzaile izendatu zuten Javier Clemente.
2019an, hiru urtez talderik entrenatu gabe egon ondoren, Euskal Herriko gizonezkoen selekzioaren kargua hartu zuen.
Coedkernew
, 'Coedcernyw', Galesko Newport hiriaren hego-mendebaldean dagoen komunitate bat da.
Kolonbiako mendigunea
Kolonbiako mendigunea (Macizo Colombiano), Nudo de Almaguer ere deitua, Kolonbiako Andeetako mendigune bat da, gehienbat Cauca, Huila eta Nariño departamenduetan hedatzen dena. 32.682 km²-ko azalera du eta 2.600 eta 4.700 m arteko garaiera. Hegoaldean Nudo de los Pastos mendigunea dauka eta iparraldean Erdialdeko eta Ekialdeko mendikateak bereizten dira.
Mendiguneak garrantzi handia dauka Kolonbiako hidrografian, bertan elkartzen baitira Magdalena, Cauca, Caquetá eta Patía ibaien arroak. 362 aintzira daude eta handienak -El Buey, San Rafael, Los Andes, San Patricio, Santiago, La Magdalena, Cusillaco eta Río Negro- oso garrantzitsuak dira uraren erregulazioan. .
Hiru Natura Parke Nazional daude: Cueva de los Guácharos (90 km²), Nevado del Huila (1.580 km²) eta Puracé (830 km²). Azken hau 1979tik Biosfera Erreserba izendaturik dago.
Eduki aske
Eduki askea, eduki librea edo informazio askea kontzeptuaren barruan edozein lan funtzional, artelan edo bestelako eduki sortzaile sartzen da, beti ere baldin eta ez badu lege-murrizketa nabarmenik hirugarren pertsona batek eduki hori erabili ahal izateko, birbanatu ahal izateko edo bertsio aldatu/eratorriak sortu ahal izateko eskubideari dagokionez.
Eduki askeak jabari publikoko obra guztiak hartzen ditu bere barruan, baita egile-eskubidea dutenak ere aipatutako baimen horiek onartu eta babesten dituen lizentzia baten mende baldin badaude. Legeak, omisioz, eskubideen jabeei beren sorkuntzen gaineko kontrol osoa ematen dienez (erreserbatutako eskubide guztiak), esplizituki adierazi behar da obra bat librea dela, normalean obrarekin batera doazen lizentzia-klausulak aipatuz edo txertatuz.
Hala ere, zenbait kasutan egile-eskubidea indarrean irauteko epea agortzen denean lan bat jabari publikotik atera daiteke, eta, ondorioz, berarengatik eratorritako lanak ere ez dira libre izango, eskubideen legea aldatzen bada.
Eduki irekiko edo libreko lizentzien helburuak lankidetza sustatzea eta baliabide irekizko bankuak garatzen laguntzea dira. Horretarako, elkarrekikotasuna errazten duten formulak erabiltzen dituzte, Creative Commons lizentzietan "berdin partekatzea" klausula (ingelesez: share-alike), adibidez. Lizentzia ireki batzuk ez dira libreak, obra baten erabilera batzuk debeka baititzakete, hala nola jatorrizko obraren merkaturatzea edota eratorritako obrak sortzea.
Egile eskubideak
Copyrightaren sinboloa, lan bat egile-eskubideari lotuta dagoela adierazteko erabiltzen da.
Egile-eskubidea arau juridiko eta printzipio multzo bat da, legeak egileei ematen dizkien eskubide moral eta ondarezkoak baieztatzen dituena, obra literario, artistiko, musikal, zientifiko edo didaktiko bat sortze hutsagatik, argitaratuta edo argitaratu gabe egon arren.
Zuzenbide anglosaxoian copyright nozioa erabiltzen da, eskuarki egile-eskubideen ondare-zatia hartzen duena (ondare-eskubideak).
Literatur zuzenbidean, benetako gertakari edo pertsonaietan oinarritutako istorioen eskubidea ulertzen du, pertsonaiek obra irakurtzeko eskubidea dute, idatzia den bitartean.
Kultura librea
Kultura askea pentsamendu-korronte bat da, sormen-lanen banaketan eta aldaketan askatasuna sustatzen duena, eduki askearen printzipioan oinarrituta, lanak eta sormen-lanak banatzeko edo aldatzeko, Internet eta beste bitarteko batzuk erabiliz. Egile-eskubideak murrizten dituzten neurriekin kontrajartzen den mugimendua da, eta mugimenduko kide batzuek diote sormena ere oztopatzen dutela.
Domeinu librea
Domeinu publikoak ondare intelektuala barne hartzen du, eta ez du inolako esklusibotasunik ondare hori eskuratu eta erabiltzeko. Egile-eskubidean ezarritako murrizketarik ez duten elementuak barne hartzen ditu, baita egile-eskubidea babesteko epea amaitu zaien lan literario, artistiko edo zientifikoak ere. Legedi nazional bakoitzak urte batzuetako epea aurreikusten du, egilea hil zenetik kontatzen hasita, eskubide horiek iraungi daitezen. Egile-eskubidearen babesetik kanpo geratzen direlako, ideiak, prozedurak, eragiketa-metodoak edo kontzeptu matematikoak bezalako elementuak jabari publikoaren parte dira. Jabari publikoko softwarea egile-eskubiderik ez duena da.
Bernako Hitzarmenaren arabera (herrialde gehienek sinatu dute), lan intelektual guztiak egile-eskubideen menpe geratzen dira, programa informatikoak barne. Egile-eskubideari lotutako obrak jabari publikora pasatzen dira egilea hil eta 50 urtera. Lanak domeinu publikoan sartzeko epea egilea hil eta hurrengo urteko urtarrilaren 1etik aurrera kalkulatzen da.
Anemia
Mota desberdin asko daude, eta horietako bakoitza kausa desberdinak eragina da. Hainbat ikuspegitatik sailka daitezke, dela kausa sortzailearen arabera, edota ondorioz ateratzen den odolaren morfologiaren arabera, baina ez mota batekoak (anemia aplasikoa, anemia hemolitikoa, anemia ferropenikoa, etab.) eta ez bestekoak (anemia makrozitikoa, anemia mikrozitikoa, anemia normozitikoa, etab.) berez ez dira gaixotasuna, beste gaitz edo arrazoi baten islada baizik.
Sintomak
Anemiaren sintomarik ohikoenak, oro har, ahulezia eta nekea dira, konortea galtzea edo zorabioak, zurbiltasuna, arnasestua eta palpitazioak (edo bihotz-taupada bizkorrak). Horietaz gainera, pertsonak kontzentratzeko zailtasunaz kexatzen dira, buruko minak sarritan edukitzen dituzte, eta arpiladurak edo pitzadurak ager daitezke ezpain ertzetan eta azazkaletan, ileak hauskorrak edukitzeaz gain. Anemia zehazki dagoen jakiteko laborategiko saioak egin behar dira, hemograma analisia batez ere.
Beheko laukian eritrozitoen kopurua, hemoglobinaren kontzentrazioa eta hematokritoaren maila normalak agertzen dira. Gutxieneko maila horietara iristen ez denean anemia agertzen da:
Eduki aske
Domeinu librea
Arrazoi hori dela eta, data horretan domeinu publikoaren eguna ospatzen da.
Egile-eskubidearen titularrak beti aplika diezaioke bere obrari erabakitzen duen lizentzia-mota, egile- edo aitatasun-aitorpena galdu gabe. Lizentzia murriztaileak eta beste permisibo batzuk daude.
Anemia
Kausak
Anemia sor dezaketen arrazoiak oso diferenteak izan daitezke. Kausa horiek lau multzo handitan sailkatzen ahal dira:
Anemia mikrozitikoak
Globulo gorriak ohi baino txikiagoak izatea dute ezaugarri.
Eduki aske
Domeinu librea
Jabari publikoak, kasu honetan, esan nahi du obrak edozein pertsonak ustiatu ditzakeela, baina betiere egileen eskubide moralak errespetatuz (batez ere aitatasuna); izan ere, berez amaitzen dena ondare-izaerako egile-eskubideak dira, eta Pd gisa laburtu ohi da (ingelesetik, public domain).
Anemia
Anemia makrozitikoak
Globulo gorriak ohi baino handiagoak izatea dute ezaugarri.
Eduki aske
Domeinu librea
Jabari publikoko obra batek edukiak doan erabiltzeko aukera ematen du, kopiatu eta banatu egin daitezke inolako eskubiderik urratu gabe, hau da, obra da askatzen dena, eta ez edizioa, hau da, erabateko irisgarritasuna izatea.
Baterako sortzaileak
Baterako sortzaileak irabazi asmorik gabeko erakundea da, eta kulturaren sarbidea eta trukea sustatzen ditu. Doako tresna juridiko batzuk garatzen ditu, sormena eta ezagutza erabili eta partekatzea errazten dutenak. Bere egoitza nagusia Mountain View hirian dago, Kaliforniako estatuan, Estatu Batuetan.
Anemia
Anemia normozitikoak
Hemoglobina maila jaisten da, baina eritozitoek ohiko bolumena daukate.
Eduki aske
Baterako sortzaileak
Erakundeak garatutako tresna juridikoek "lizentziamendu-kontratuen" edo egile-eskubideen lizentzien multzo bat osatzen dute, eta obra baten egileari publikoari baimena emateko modu sinple eta estandarizatua eskaintzen diote, bere sormen-lana partekatzeko eta erabiltzeko, berak aukeratutako baldintzetan. Ildo horretan, Creative Commons lizentziei esker, egileak erraz alda ditzake bere obraren egile-eskubideen terminoak eta baldintzak "eskubide erreserbatu guztiak" izatetik "eskubide erreserbatu batzuk" izatera.
Anemia
Tratamendua
Anemiaren tratamenduak bere sorburua aintzat hartu behar du. Goian aipatu denez, batzutan anemia beste gaitzaren sintoma baita, eta gaitz honen asaldurak tratatuz anemia bera sendatzen da. Hemorragia edo odoljario bortitzaren ondorioz sortzen denean, odol-transfusioak burutu behar dira. Burdin gabeziaren ondorioz agertzen denean, burdin osagarria hartu behar da.
Eduki aske
Baterako sortzaileak
Creative Commons lizentziek ez dituzte egile-eskubideak ordezten, baizik eta eskubide horietan oinarritzen dira obra baten lizentziaren baldintzak eskubideen titularrari hobekien erantzuteko moduan aukeratzeko. Horregatik, autoreek beren jabetza intelektuala partekatzeko moduaren kontrola hartzeko modutzat hartu dituzte askok lizentzia horiek.
SUMO (ontologia)
Suggested Upper Merged Ontology (SUMO) iradokitako goialdeko ontologia bat da, informazioa prozesatzeko hainbat sistema informatikotarako oinarrizko ontologia gisa erabil daitekeena. SUMOk klase-hierarkia definitzen du, baita horiekin erlazionatutako arauak eta erlazioak ere. LISP antzeko sintaxia duen SUO-KIFren bertsio batean adierazten horiek. WordNet eko synsetak eta SUMOko klaseak nola uztartzen diren mapaketa bat definitua izan da. Hasieran, SUMO meta-mailako kontzeptuetan bakarrik zentratu zen (domeinu espezifiko batekoak ez diren entitate orokorrak) eta, horrela, entziklopedietarako kategorizazio-eskema bat lortu zitekeen era natural batez. Orain nabarmen zabaldu da erdi-mailako ontologia bat ere hartzeko, baita dozenaka domeinu-ontologia batzuk ere.
Eduki aske
Baterako sortzaileak
Erakundea 2001ean sortu zuten Lawrence Lessig (Stanford Unibertsitateko zuzenbide irakasle ohia eta ziberzuzenbidean espezialista), Hal Abelson eta Eric Eldred16, Center for the Public Domain zentroaren euskarriarekin.
Sewardita
Sewardita fosfato motako minerala da eta carminita taldearen kidea da.
Maria Tadea Verdejo y Durán
Maria Tadea Verdejo y Durán, "Corina" izengoitiaz ezaguna, (Cascante, 1831ko urriaren 28a - Zaragoza, 1854), poeta nafarra izan zen. Erromantizismoko idazlea, oso gazte hil zen, 23 urtekin. Madrilen La Mujer (Emakumea) astekaria sortu zuen. Bere ideia asko feminismoaren aurrekaritzat hartu izan dira.
Sewardita
Ezaugarriak
Sewardita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Maria Tadea Verdejo y Durán
La Mujer
La Mujer astekaria Madrilen argitaratu zuen, 1851ko abuztutik 1852ko urria arte. Aldizkariaren lema hau zen: "periódico escrito por una sociedad de señoras y dedicado a su sexo" (Emakumeen elkarte batek idatzitako egunkaria eta haren sexuari eskainita). Aldizkariaren kolaboratzaileak, beste batzuen artean, hauek ziren: Ángela Grassi, Rogelia León, biak erredaktoreak; Rosa Butler, Josefa Moreno Nartos, Venancia López, Robustiana Armiño, kolaboratzaileak. Artikuluak gai desberdinei buruzkoak ziren: hezkuntza, lana, morala, emakumeen eskubideen defentsa. Azalean beti orri osoko editoriala agertzen zen. Gai horiekin batera, aldizkarian ere kondairak, poesiak, eleberriak e.a. biltzen ziren. Aldizkariak bultzatutako kanpainen artean ezagunena prostituzioaren aurkako bat izan zen; kanpainak aste batzuk iraun zuen eta bertan emakumeentzako zentro baten beharra aldarrikatzen zen. Orokorrean, emakumeen heziketaren beharra azaltzen zen behin eta berriro.
Estiloa
Oso joera erromantikoa zuen Cascanteko idazleak. Haren poesia oso handietsia eta apasionatua zen. Hala ere, Emilia Pardo Bazán idazleak, nahiz eta beste estiloko egilea izan, laudatu zuen bere lana. Kritikari askorentzat feminismoaren aurrekaria izan zitekeen María Verdejo nafarra.
Obra
Aldizkarietan eta egunkarietan poema ugari argitaratu zuen. Horiekin batera bi liburu plazaratu zituen:
SUMO (ontologia)
SUMO arrazonamendu automatikorako motorren arteko elkarreragingarritasuna (interoperabilitatea) lortzeko sortua da. Bateragarritasuna maximizatze aldera, eskemaren diseinatzaileak bere izendapen-konbentzioek SUMO bezalako esanahi berdinak darabiltzatela ziurtatzen saiatu daiteke (adibidez, "agente" edo "prozesua"). SUMOk badu iturburu irekiko bere Sigma ezagutzazko ingeniaritza-ingurunea.
Sellin
Sellin, Alemaniako iparraldeko Rügen uhartean dagoen udalerri bat da, Baltiko itsasoaren kostaldean. Mecklenburg-Aurrepomerania estatuko Aurrepomerania-Rügen barrutian dago. 2020an 2.653 biztanle zituen.
SUMO (ontologia)
Hasieran, Teknowledge Corporation-ek garatu zuen SUMO eta orain Articulate Software- k mantentzen du. SUMO iturburu irekiko softwarea da. Lehenengo argitalpena 2000ko abenduan izan zen.
Parabita
Parabita Italiako udalerri bat da. Lecceko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Parabitak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Madaria
Madaria izenekoa, Nafarroa Beherean dagoen mendi bat da, Pirinioetan, Adartza mendilerroan, mendilerro honetako mendirik txikiena delarik, 812 metroko garaierarekin. Nafarroa Behereko Lasa herrian dago, herri honek, Nafarroarekin muga egiten duen tokian. Gertu daude Akorraineko lepoa eta Madariako lepoa izeneko lepoak.
Kolonaurreko Amerika
Amerindiar kulturak kolonosteko garaietan ere garatu ziren eta ohitura tradizionalak aro berrietara egokitu ziren.
Agenda (Kansas)
Agenda Kansasko hiri bat da. Republic konderrian kokatua dago. 2010ean 68 biztanle zituen, 0.4 kilometro koadrotan banatuta.
BP oinzubia
2004an inauguratu zen eta Frank Gehry arkitektoak diseinatu zuen, aldameneko Jay Pritzker pabilioiaren antzera.
Elizondo
Elizondo Nafarroa Garaiko lekua da, Baztan bailarako handiena eta erdigunea. Lau auzo ditu: Antzanborda, Etxaide, Berro eta Beartzun. 2018eko urtarrilaren 1ean 3.399 biztanle zituen.
Garraioa
La Baztanesa autobus enpresak Elizondo-Iruñea eta Elizondo-Donostia lineak ditu.
Euskara
Elizondon Baztango euskara egiten da, nafarreraren aldaera.
Festak eta ospakizunak
Elizondoko bestak Done Jakue Egunez, uztailaren 25ean ospatzen dira, Santioetan.
Bestalde, urtero Done Jakue aurreko edota ondorengo igandean herri honetako kaleetan zehar Baztandarren Biltzarra ospatu ohi da, Baztan udalerria eta harana osatzen duten 15 herrien arteko anaikidetza jaialdia.
Museo etnografikoa
"Jorge Oteiza - Baztango Museo Etnografikoa" Elizondoko herrigunean kokatuta dago, 3 solairuko etxetzar batean ("Puriosena"). Landa edo baserri mundua eta XIX. mendeko folklorea, jantziak eta musika erakusten ditu.
GR 11 ibilbidea
Pirinioetako hegoaldeko isurialdea aldenik zeharkatzen duen GR 11 ibilbidea udalerri honetatik igarotzen da.
Avondale (Pennsylvania)
Avondale Pennsylvaniako borough bat da. Chester konderrian kokatua dago. 2010ean 1,265 biztanle zituen, 1.25 kilometro koadrotan banatuta.
Stylodipus andrewsi
Stylodipus andrewsi Stylodipus generoko animalia da. Karraskarien barruko Dipodinae azpifamilia eta Dipodidae familian sailkatuta dago.
Netta erythrophthalma
Netta erythrophthalma Netta generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Ashland (Kalifornia)
Ashland Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alameda konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ventrifossa mucocephalus
Ventrifossa mucocephalus Ventrifossa generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Audio-erreproduzitzaile eramangarri
Historia
1920ko hamarkadan, grabazioan eta erreprodukzioan lehenengo pausoak eman ziren. Transduktore elektromagnetikoa sortu zen. Horrek energia akustikoa energia elektriko bihurtzen zuen eta alderantziz. 1940ko hamarkadan, zinta magnetikoko lehenengo magnetofonoak sortu ziren.
1950ko hamarkadan, binilo-diskoa agertu zen. Hobekuntza nabarmenak izan zituen kalitatearen eta marjina dinamikoaren aldetik. 1960ko hamarkadan, Philips enpresak kasete-irakurgailua merkaturatu zuen. Horrek bilakaera handia izan zuen, lehenik walkmanetik pasatuz eta ondoren, 1980ko hamarkadan Sony enpresak sortutako DATetik (Digital Audio Tape). Aldi berean, eremu digitalean izan ziren aurrerapenen ondorioz Sony grabagailuak eta CD-irakurgailuak garatu zituen.
Azkenik, 1990ko hamarkadatik aurrera, eremu digitalean gertatu zen garapenari esker MP3 erreproduzitzailea agertu zen. Gailu horiek barne-memoria eta kanpo-memoria jartzeko aukera daukate. Memoria horietan, kodifikatutako fitxategiak gorde daitezke eta ondoren deskodifikatu eta erreproduzitu.
Walkman
Gailu hauek energia gutxi kontsumitzen zuten eta eramangarriak ziren. Lehenengo ereduaren ondoren, gailu eramangarriak sortu ziren. Horiek pilen bidez elikatu ahal ziren. Zinta baten gaineko grabaketa magnetikoan oinarritzen da funtzionamendua. Ondoren, zinta hori transduktore baten bidez irakurtzen da eta  soinu-bibrazio bihurtzen da. Baina grabazio asko egiten badira, zintak magnetismo ahalmena galtzen du.
Farley Granger
Farley Earle Granger (1925eko uztailaren 1a, San Jose, Kalifornia - 2011ko martxoaren 27a, New York) estatubatuar aktore bat izan zen. Zinema zaletu gehienentzat Alfred Hitchcock zuzendariaren Rope (1948) eta Strangers on a Train (1951) filmetan antzezteagatik ezaguna da.
Audio-erreproduzitzaile eramangarri
DAT
Philiphsek eta Sonyk garatutako lehenengo kasete digitala izan zen. Grabazio magnetikoaren eta soinu digitalaren erreprodukzioaren euskarria da. Haren kostu altuaren ondorioz, lanbide-arlorako zuzenduta dago.
Disko trinkoa
Laser bidezko irakurketa optikoa erabiltzen dute. Argia islatu eta lente batzuen bidez bideratu egingo da fotodiodo baterantz. Islatutako argiaren desfaseari esker, informazio optikoa bitar bihurtu daiteke. Informazio hori digital-analogiko bihurgailu batera bidaliko da. Azkenik irakurgailuan prozesaketa eta anplifikazioa aplikatuko da eta soinu-bibrazioan transformatuko da.
Erreproduzitzaile digitala
Audio digital trinkotuko formatua erabiltzen duen gailua da. Maiztasun-domeinuan lan egiten duten algoritmo bidezko galerak dauzka. Giza entzumen-sistemaren bidez, entzunezinak diren osagaiak ezabatu egiten ditu. Modu horretan, jatorrizko soinuaren berdina den seinale originala aurkeztuko du.
Signy-le-Petit
Signy-le-Petit Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Signy-le-Petit udalerrian erroldatutako biztanleak 1.292 ziren. Familiak 537 ziren, horien artean 186 pertsona bakarrekoak ziren (91 bakarrik bizi ziren gizonak eta 95 bakarrik bizi ziren emakumeak), 150 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 138 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 63 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 666 etxebizitza zeuden, 541 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 79 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 586 etxeak ziren eta 79 apartamentuak ziren. 541 etxebizitza nagusietatik 348 bere jabearen bizilekua ziren, 180 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 68 etxek hiru zituzten, 150 etxek lau zituzten eta 297 etxek bost zituzten. 373 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 282 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 157 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 765 ziren, horien artean 506 aktiboak ziren eta 259 inaktiboak ziren. 506 pertsona aktiboetatik 387 lanean zeuden (229 gizon eta 158 emakume) eta 118 langabezian zeuden (60 gizon eta 58 emakume). 259 pertsona inaktiboetatik 74 erretiraturik zeuden, 64 ikasten zeuden eta 121 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 54 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 2 okindegiak ziren.
2000. urtean Signy-le-Petit udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 897 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Signy-le-Petit udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 332 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hibai Rekondo
Hibai Rekondo (Caracas, Venezuela, 1954) euskal abeslaria da.
Kantagintzak "herriaren esnatzaile" izateko zeregina zuelakoan ekin zion abesteari, 1970eko hamarkadaren hastapenetan. Euskal Herriaren egoera politikoari estu loturiko bi disko argitaratu zituen, Aseari goitizenez, Bitoriano Gandiaga, Augustin Zubikarai eta beste euskal idazle batzuen poemei musika jarrita. Ondoren, El proceso de Burgos filmerako musika egin zuen, eta McFarland irlandarrarekin egindako disko batekin erretiratu zen.
Biografia
1970ean hasi zen kantari, eta Euskal Herriaren egoera politiko eta kulturalaz gero eta gehiago jabetu ahala, kantagintza herritartasuna aldarrikatzeko eta zapalkuntza eta bidegabekeria salatzeko tresna zela barneratu zuen. "Irrika nabarmenez entzuten digu herriak. (...) Jabetu egin behar du herriak bizi duen hil ala biziko kinka larriaz baina guardasola ahazten dugu, Herriaren esnatzaile izan nahi nuke", zioen 1972ko elkarrizketa batean (1). Lehen urte haietan Gipuzkoan eman zituen kontzertu gehienak, horietako bat baino gehiago Hernanin, baina Bizkaian -bizpahiru aldiz-, Gasteizen, Saran eta Zaragozan ere (Espainia) aritu zen. Imanol Larzabalek eraman zuen emanaldi horietako batzuetara. Artean Lourdes Iriondo, Xabier Lete, Mikel Laboa, Benito Lertxundi eta beste batzuen kantuak abesten zituen, baina Aseari goitizena hartuta kaleratutako lehen diskoan -Euskal Herria 1975 (Elkar, 1976)-, berak sortutakoak edota moldatutakoak ziren kantu gehienak. Bitoriano Gandiaga poetaren hainbat olerki musikatu zituen lan hartan. Hori zela eta, 1977ko azaroan Durangoko Liburu eta Disko Azokaren barruan Gandiagari egindako omenaldian parte hartu zuen Rekondok, "Euskaldun jaio", "Bakoitzak" eta "Baina aurrera beharbada" abestuz.
Euskal Herria 76-77: negu luze hotzetik bigarren diskoan (Elkar, 1977) bide beretik jo zuen Rekondok, baina orduan Aranduru, Gorriti, Pablo Neruda eta Augustin Zubikarairen hitzak musikatu zituen. Kantaldiak aldarrikapen politikoak egiteko erabiltzen ziren garaia zen, eta Hibai Rekondok horietariko askotan parte hartu zuen. Esaterako, Herrikoi Topaketetan abestu zuen, Lemoizko zentral nuklearraren aurka Bilbon egindako bileran.
Hurrengo urteetan zinemarako musikaren arloan lan egiteko aukera izan zuen, Imanol Uribe zuzendariaren eskutik. 1977an Rekondoren eta Artze anaien musika erabili zuen Uribek Ez film laburrean, eta bi urte geroago Rekondori agindu zion El proceso de Burgos filmeko musika sortzeko.
Euskal Herritik kanpora, Espainian (Valladolid, Sevilla...), Herrialde Katalanetan (Bartzelona, Valentzia...), Galizian, Belgikan, Frantzian edota Alemanian abestu zuen Rekondok. Halaber, Donostiako Schola Cantorum taldearekin Herbehereetako jaialdi batean parte hartu zuen, Irlanda, Korsika, Okzitania, Galizia, Flandria eta beste herri batzuetako ordezkariekin batera.
Urte batzuk geroago, azken lana argitaratu zuen: Amaiur, gaztelu baltza (Elkar, 1986), McFarland irlandarrarekin elkarlanean ondutako diskoa. Estepan Urkiaga Lauaxeta-ren poemak ("Iturri negarra", "Amaiur, gaztelu baltza"...), herri doinuak eta Rekondok zein McFarlandek sortutakoak biltzen ditu diskoak.
Hala ere, 2009an itzuli zen disko berri batekin, Suaren desira. Euskal Herriaren egoera kontuan hartuta, Hibai Rekondok eduki filosofikoa eta transzendentea duten abestiak eskaintzeko beharra sentitu zuen. Haren hitzetan, "gaur egungo egoera politikoari eta sozialari aurre egiteko jakituria beharrezkoa da. Une honetan, egoera erabakigarrian eta itxaropentsuan gaude murgilduta, eta horrek gizakiaren kontzientzia aldaketa exijitzen du". Diskoa kaleratu arren, zuzenekoetara itzultzeko asmorik ez du Rekondok.
Joan Alaba
Joan Alaba edo Joan Ibarra (Larrinoa, 1480 - Salamanca, 1537ko iraila) Arabako arkitektoa izan zen. Euskal Herritik kanpora egin zuen lan batez ere. Estilo gotikoaren tradizioan moldatua izan bazen ere, Errenazimentuko berrikuntza batzuk erabili zituen bere obra garrantzitsuetan: Compostelako Santiagoko katedraleko kalostra (1510); Plasenciako katedral berria (1521); Salamancako Irlandarren Ikastetxea (1524), katedral berria (1524tik aurrera) eta San Estebango komentua, eta Compostelako Santiagoko Fonseca ikastetxea (1532-1534).
Litekeena da Juan Gil de Hontañón kantabriar arkitektoaren dizipulua izatea. Plateresko estiloaren sortzaileetako bat izan zen.
Crindau
, 'Crindai', Galesko Newport hiriko eremu bat da.
Callulina kreffti
Callulina kreffti Callulina generoko animalia da. Anfibioen barruko Brevicipitidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ivanie Blondin
Ivanie Blondin (Ottawa, 1990eko apirilaren 2a) izotz gaineko abiadura-patinajean lehiatzen den kirolari kanadarra da. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu zituen, urrezkoa eta zilarrezkoa.
Ibilbidea
2 urte baino ez zituela hasi zen izotz gainean patinatzen. Hasiera batean patinaje artistikoa egiten hasi zen eta 7 urte zituela abiadura patinajera jo zuen.
2010ko Olinpiar Jokoetarako sailkatzerik ez zuen lortu baina ordutik aurrerako Neguko Olinpiar Joko guztietan hartu du parte. Aurreneko dominak ordea 2022ko Pekingo Jokoetan lortu zituen, urrezkoa talde jarraipenean eta zilarrezkoa irteera masiboan.
Andre Mariaren Jasokundearen katedrala (Hiroshima)
Andre Mariaren Jasokundearen katedrala (被昇天の聖母司教座聖堂) Hiroshimako katedral katolikoa da.
Bonbardaketa nuklearra jasan zuen Hugo Enomiya-Lassalle alemaniarrak bultzatuta, eraikitze lanak 1950ean hasi eta 1954an amaitu ziren. Togo Murano arkitektoak diseinatu zuen.
Ivanie Blondin
Ibilbidea
Bere proba gustokoena iteera masiboa da eta birritan izan da munduko txapelduna, 2016an eta 2020an.
Errekorrak
Honako errekor hauek ditu:
Silvia Jato
Silvia Jato (Lugo, Espainia, 1971ko ekainaren 6a - ) espainiar modelo eta telebista aurkezlea da. Madrilgo CEU San Pablo Unibertsitatearen bitartez Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatua da. Hainbat telebista saio aurkeztu ditu, tartean Noche de Impacto, Pasapalabra eta Alla tú.
Agra (Kansas)
Agra Kansasko hiri bat da. Phillips konderrian kokatua dago. 2010ean 267 biztanle zituen, 0.69 kilometro koadrotan banatuta.
Bernardo Bertolucci
Bernardo Bertolucci (Parma, 1941eko martxoaren 16 - Erroma, 2018ko azaroaren 26) italiar idazle eta zinema zuzendaria izan zen. Bere bizitzako zenbait gai (gurasoekiko maitasuna, haurtzaroa) eta obsesio pertsonalak oinarri dituen estilo berezia moldatu zuen; bertan erromantizismoa, kritika soziala, opera eta nouvelle vague frantsesaren izpiritua biltzen dira. Marxistatzat jotzen zuen bere burua. Last Tango in Paris, Novecento eta The Last Emperor dira haren filmarik ezagunenak; azken horrek bederatzi Oscar sari jaso zituen, zuzendari onenarena barne.
Bizitza
Attilio Bertolucci poeta eta zinema kritikariaren eta Ninetta Giovanardi irakaslearen semea, txikitatik heldu zion poesiari, eta hainbat lan argitaratu zituen Erromako Unibertsitatean ikasketak egiten ari zela. Haren anaia Giusepperekin batera hasi zen zineman murgiltzen: kamera txiki bat eskuetan, inguruko kontuak grabatzen aritzen ziren bi anaiak; harik eta, aitaren laguna zen Pier Paolo Pasolini italiar zinemagile ospetsuaren bultzadari esker, industrian sartzea lortu zuen arte. Pasoliniren laguntzailea izan zen Accatone (1961) filmean, 20 urte zituela. Handik urtebetera ekoitzi zuen bere lehen lana: La commare secca. Erromako aldirietako bizitza deskribatzen zuen pelikulak, baina oharkabean pasatu zen.
Aita eta Pasolini, biak izan zituen eredu; eta, ideologikoki ere eragin zuten zinemagile gaztearengan, marxismoaren gertukoak baitziren biak. 1969an hasi zen Italiako Alderdi Komunistarekin harremanetan; 1968ko maiatzeko gertakarien ondoren. Parisen bertan bizi izan zuen 1968ko maiatza Bertoluccik, eta han bizi izandakoak bizitza osorako aztarna utzi ziola aitortu zuen behin baino gehiagotan.
1970eko hamarkadan ekoitzitako pelikulekin lortu zuen arrakasta: La strategia del ragno eta Il Conformista lanekin. Musoliniren erregimen faxistan kokatutako istorioa kontatzen du azken lan horrek, eta Oscar Sarietarako izendatuta egon zen, gidoiagatik. Nolanahi ere, ondoren ekoitzitako filmek izan zuten oihartzunak handitu zuten zinemagilearen itzala.
Estreinatu zutenetik polemikari lotuta egon zen Last Tango in Paris (1972), zuen erotismoagatik. Estreinatu eta jarraian filma zentsuratu zuten Italian, eta bi hilabeteko espetxe zigorra ere ezarri zioten zuzendariari, “lizunkeria” leporatuta. Are, bost urtez, boto eskubidea kendu zioten. Italian ez eze, beste hainbat herrialdetan ere debekaturik egon zen Last Tango In Paris: frankismoaren menpe zeuden Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroa Garaian, kasurako. Ipar Euskal Herriko zinemetara jo zuten askok lana ikustera.
Zentsura ez zen izan pelikularen arazo bakarra, bortxaketaren itzala ere izan baitzuen filmak. Marlon Brando aktore eta pertsonaia nagusiak Maria Schneider bortxatu zuen filmean, zuzenean, eta Bertolucciren onespenarekin egin zuela azaldu zuen Schneiderrek, gerora. Orduan, inork ez zuen emakumearen akusazioa sinistu, baina kasua berriz azaldu zen jendaurrera 2016an. Bertoluccik aitortu zuenez: “Ez nuen nahi Schneiderrek umiliatze momentu hori antzeztea, zuzenean sentitzea nahi nuen”. Schneider hil eta bost urtera onartu zuen bortxatzea zinemagileak, baina ez zuen damu izpirik agertu. “Errudun sentitzen naiz, baina ez naiz damutzen”.
Gertatutakoak gertatuta ere, garaiko zinemagintzaren ikurra izan zen pelikula eta, Oscar Sarietan, zuzendaririk onenaren saria jasotzeko hautagaia izan zen Bertolucci. Arrakastaz beterik zegoela ondu zuen bere ibilbideko egitasmorik handiena: Novecento (1976). Robert de Niro, Donald Sutherland, Gerard Depardieu eta Burt Lancaster aktore ezagunek parte hartu zuten filmean. XX. mendeko lehen hamarkaden historia du ardatz; zehazki, Italiako faxismoaren hastapenetik, erregimenaren erorketara bitarteko aldia kontatu zuen zinemagileak, 314 minutuko iraupena duen filmean. Komunismo italiarrari gorazarre egitea leporatu zioten Bertolucciri, eta filma zabaltzeko arazoak izan zituen horregatik.
Nahiko oharkabean igaro ziren La luna (1979) eta La tragedia di un uomo ridicolo (1981), baina 1987an indartsu bueltatu zen pantaila handira. The Last Emperor-en Pu Yi Txinako azken enperadorearen bizitza kontatu zuen, eta arrakasta handia izan zuen, bederatzi Oscar sari irabazteraino —besteak beste, film eta zuzendari onenarenak—. Handik aurrera, film komertzialak —Little Buddha (1993)—, eta pertsonalagoak —O ballo da sola (1996), Besieged (1998)—, tartekatu zituen. 2003an gauzatu zuen 1968ko maiatzari buruzko The Dreamers filma. Novecento-ren hirugarren atala filmatzeko aukera aztertzen ari zela sortu zitzaion film hori egiteko ideia; Bertoluccik adierazi zuen 1968ko gertakariei buruzko ezagutza eskasa zegoela, eta hutsune hori bete nahi zuela filmarekin. 2012an azkeneko filma egin zuen: Io e Te. 2018an hil zen, 77 urte zituela, gaixotasun luze baten ondorioz.
Filmografia
Documentalak
Sooronbai Zheenbekov
Sooronbai Xaripovitx Zheenbekov (Сооронбай Шарипович Жээнбеков; Bi-Myrza, Kirgiziako SES, Sobietar Batasuna, 1958ko azaroaren 16a) kirgizistandar politikaria da. Kirgizistango presidentea izan zen 2017tik 2020ra.
Ibilbide politikoa
Kirgizistango lehen ministroa izan zen 2016ko apiriletik 2017ko abuztura, Almazbek Atambaiev presidente zela. 2017ko bozetan gailendurik, Errepublikako presidente izendatu zuten azaroaren 24an. 2020ko urriaren 4an egindako parlamenturako hauteskundeen ondoren, protesta handiak izan ziren herrialdean, eta urriaren 15ean Zheenbekovek dimisioa eman zuen; "Ez diot botereari kosta ahala kosta eutsiko. Ez dut Kirgizistango historiara pasatu nahi odola isuri eta bere herritarrak tirokatu zituen presidente gisara. Beraz, dimisioa aurkeztea erabaki dut", adierazi zuen.
Carme Montoriol i Puig
Carme Montoriol i Puig (Bartzelona, 1892ko ekainaren 25a - 1966ko uztailaren 26a) Kataluniako itzultzaile, narratzaile, poeta, dramagile eta piano-jotzailea izan zen.
Biografia
Bartzelonan jaio zen, empordàr jatorriko familia burges batean. Aita Josep Montoriol i Tarres izan zen, Enric Montoriol i Tarrés pianistaren anaia, eta ama, Antònia Puig i Pujades. Biak ziren Figueresen jaioak. Amaren neba Josep Puig i Pujades idazle eta politikaria izan zen. Aitaren aldetik, Narcis Monturiol i Estarriol ingeniari eta intelektualaren ahaidea zen. Carme Montoriolek, Bartzelonan jaio eta bizi izan zen arren, figuerestar eta empordàrtzat zuen bere burua, behin baino gehiagotan adierazi zuen moduan.
Heziketa
Kultura handiko giroan hazi zen, eta hezkuntza sendoa jaso zuen. Txikitatik antzerkiarekiko lilura berezia izan zuen, eta hainbat emankizun familiar eta amateurretan parte hartu zuen. Irakurzaletasunak hizkuntzekiko interesa piztu zion: Pompeu Fabra hizkuntzalariak Institut d'Estudis Catalans (Kataluniako Ikasketen Institutua) erakunde akademikoan ematen zituen katalanezko lehen ikasturteetan parte hartu zuen. Katalan eta gaztelaniaz gain, bazekizkien frantsesa, ingelesa, alemana eta italiera ere. Hizkuntza horiek jakiteak eta bereganatzen ari zen prestakuntza intelektual sendoak Europako pentsalari eta idazle handiak estimatzera eraman zuten, eta askotan haien idatziak itzultzera ere, itzulpena egitearen plazer hutsagatik.
Musikari ibilbidea
Montoriolek Carles Gumersind Vidiella i Esteba musikagile eta piano-jotzaile katalanarekin ikasi zuen musika, eta, gero, musika-tresna perfekzionatu zuen Frank Marshall King piano irakaslearekin. Hogei urte inguru zituela, piano-kontzertista hasi zen, bakarlari gisa edo taldean, Lina Montoriol arrebarekin (biolina) eta Montserrat Cassadórekin (biolontxeloa) batera osaturiko hirukotean. Kataluniako hainbat aretotan, horien artean Palau de la Música Catalana-n (Kataluniar Musikaren Jauregia) aritu zen —bakarrik edo hirukote horretan—, eta goraipamen handiak lortu zituen. Aurora Beltrana biolin-jotzailearen laguntzaile ere izan zen biolontxelo eta pianoko sonatetan.
Idazle lana
Carme Montoriolek literaturarekiko interesa ere izan zuen. Olerkigile gisa, 1920 inguruan idatzi zituen bere lehen poemak, batzuk jendaurrean irakurriak edo garaiko aldizkarietan argitaratuak. Zenbait kritikok, Alexandre Planak, adibidez, Carmeren lana bikain baloratu bazuten ere, eta ekitaldi publikoetako ahozko irakurketen edo prentsako argitalpenen bidez ezaguna izan arren, ez zuen inoiz bere poesia liburu batean bildu.
1927. urtean prentsan kolaboratzen hasi zen, bere idatziak hainbat aldizkaritan argitaratuz: La Veu de Catalunya, Terrassako El Día, La Nova Revista, Badalonako Joia, eta Manresako Ciutat-en, adibidez. 1930etik aurrera Mirador eta La Revista aldizkarietan idatzi zuen, 1931 arte lehenengoan eta 1935era arte bigarrenean. 1931n kolaborazio batzuk egin zituen La Dona Catalana eta Evolució argitalpenetan, eta 1932an La Nau-n. 1935. urtean La Publicitat-n idatzi zuen, non Impressions de Sicilia atal finkoa ere izan zuen, eta D'Ací i d'Allà-n. 1936 La Rambla-n —El fet de la setmana atala— eta La Humana-n ere kolaboratu zuen.
Carme Montoriol Katalunian antzerkia idaztzi zuen lehen emakumeetako bat izan zen. Bere antzerki lanei ausartak irizten zitzaien, baina berehala lortu zuen ospea kritikaren eta publikoaren artean. Lehen antzezlana, L'abisme (Amildegia), hiru ekitaldiko komedia dramatikoa, 1930eko urtarrilaren 20an estreinatu zuen Bartzelonako 'Teatre Novedades' antzokian. Obra horretan gizon berarekin maiteminduta dauden ama eta alaba biren arteko liskarra antzezten da. Kritikaren arabera "bere lana denboraldi hartan estreinatu zen kalitate handienekoa izan zen. Anbizio handiko arazo bat planteatzen zuen eta soiltasun eredugarriarekin konpondu zuen". 1934ko urtarrilaren 25ean, L'huracà (urakana) antzezlana estreinatu zuen Bartzelonako Poliorama Antzokian. Lan horretan, semeaz maiteminduta zegoen alargun gazte eta erakargarri baten sentimenduetan murgildu zen. 1936. urtean bi antzerki-lan estreinatu zituen. Lehenengoa, Avaricia (Lukurreria), gurasoen eta seme-alaben arteko maitasunari buruzko komedia dramatikoa da, eta Teatre Novedades-en antzeztu zen. Bigarrena, Tempesta esvaïda (Baretutako ekaitza), marinel-bizimoduan girotutako komedia bat da. Joaquim Serra i Corominas musikagile eta piano-jotzaile katalanak musikatu zuen eta Bartzelonako Teatre Nou-n estreinatu zen. Azken hori izan ezik, lan guztiak Millà liburudendako hamabost egunez behingo «Cataluña Teatral» bilduman ageri dira argitaratuta. Ibsenen dramek eta teoria freudiarrek eragin nabarmena izan zuten Montoriolen sorkuntza-lan guztietan. Egilea pertsonaien introspekzio psikologikoan murgiltzen zen, eta barne-eztabaida morala eta hezkuntza sentimentala planteatzen zituen. Alde horretatik, Carme Montoriolek jorratu zituen gai ez konbentzionalak, deserosoak eta ausartak —bi aldiz ausartak, emakume batek planteatzen baitzituen— eta hizkuntza moderno eta kultua erabiltzeak ekarpen handia egin zioten Katalunian, garai hartan, antzerkia berritzeko egin zen ahaleginari.
1930ean bere eleberri bakarra argitaratu zuen, Teresa o la vida amorosa d'una dona (Teresa edo emakume baten amodio-bizitza, Figueres hirian girotua. Bertan, emakume ezkondu baten zalantza moralak eta bere eguneroko bizitzaren asperdura azaltzen dira. Ipuinak ere argitaratu zituen La Veu de Catalunya-n –Els contes de la Veu (La Veu-ko ipuinak)– eta Mirador aldizkarian. 1936an Diumenge de Juliol (Uztaileko igande bat) kontaketa laburra argitaratu zuen.
Itzultzailea
1928an katalanera itzulitako Shakespeareren sonetoak argitaratu zituen, bertsoz eta jatorrizko egitura errespetatuz. Itzulpenak, Pompeu Fabrari eskainiak, zalaparta handia eragin zuen Kataluniako intelektualen artean, eginiko lanaren kalitate handiak harrituta utzi baitzituen: ''«Shakespeareren obra honekin maiteminduta nengoelarik, katalanera transkribatu nituen, nire gozamenerako baino ez, Sonetoetako batzuk, oraindik ere itzuli gabe zeudenen artean aukeratuak. Egun batean, hogeita hamar urte nituenean, Kataluniako Ikasketen Institutuan, Pompeu Fabra maisu estimatuari irakurri nizkion, eta hark, onberatasun hutsez, ez zien eskasegiak iritzi nahi izan, eta itzulpenarekin jarraitzera bultzatu ninduen, obra osoa amaitu artean lana ez uzteko helburu finkoarekin. Ataza luzea eta zaila zen, eta aitortu behar dut askotan indarge sentitu nintzela eta ezingo nuela amaitu pentsatu nuela».''