cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Courtesoult-et-Gatey
Etxebizitza
2007an 47 etxebizitza zeuden, 30 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 47etxeak ziren. 30 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 alokairuan okupaturik zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 36 ziren, horien artean 25 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 25 pertsona aktiboetatik 24 lanean zeuden (15 gizon eta 9 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 11 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Courtesoult-et-Gatey udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 328 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Randeko zubia
Randeko zubia Galiziako Pontevedrako probintzian dauden Moaña eta Redondela udalerriak lotzen dituen zubia da. Pontevedrako probintzian kokatzen da. 1978 - 1981 urte bitartean eraiki zen. Fabrizio de Miranda italiar arkitektoak, eta Florencio del Pozo eta Alfredo Passaro espainiar arkitektoek proiektatu zuten.
Gizakiaren Seaska
Gizakiaren Seaska gune paleoantropologiko bat da, Hegoafrikako Johannesburgo hiritik 50 bat kilometro ipar-mendebalderantz, Gauteng probintzian. 1999. urtean UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen. Gaur egun 47.000 hektarea ditu, eta kareharrizko kobazulo sare bat dauka. Gizateriaren ondareen zerrendan duen izen zehatza Hegoafrikako Hominido Fosilen guneak da.
Sterkfontein kobazuloa n 2.3 milioi urteko Australopithecus africanus fosil bat ("Ples andrea" bezala ezagutua) aurkitu zuten 1947an Robert Broom ek eta John T. Robinson ek. 1924an egindako beste aurkikuntza bat berresten lagundu zuen: "Taung Haurra" izenaz ezagutzen den Australopithecus africanus gazte baten garezurra. Azken hau Raymond Dart ek aurkitu zuen, Hegoafrikako ipar-mendebalde ko Taung probintzian, non indusketek oraindik jarraitzen duten.
Gunetik gertu, baina ez gunean, Rising Star kobazuloa k Dinaledi ganbera (Izarren ganbera) du. Bertan desagertutako hominido espezie baten 15 eskeleto fosil aurkitu ziren, behin-behinean Homo naledi izendatua.
Sterkfontein kobazuloetan mundu osoan 2010 baino lehenago aurkitutako hasierako hominidoen fosil guztien herena topatu da. Dinaledi Ganberan 1500 Homo naledi fosil baino gehiago aurkitu dira, Afrikan hominido espezie bakarraren inoiz egin den aurkikuntza zabalena.
Etimologia
Gizakiaren Seaska izenak guneak inoiz topatutako hominido fosil kopuru handiari (baita askotan zaharrenetako asko) egiten dio erreferentzia. Fosil batzuk orain dela 3,5 milioi urtekoak dira.
Aurkikuntzen historia
1935. urtean, Robert Broomek Sterkfonteinen lehen simio-gizon fosilak aurkitu zituen eta gune honetan lanean hasi zen. 1938. urtean, Gert Terrblanchek Raymond Darti Kromdraai inguruko garezur baten zatiak eraman zizkion, gero Paranthropus robustus gisa identifikatu zirenak. 1938an baita ere Kormdraai eta Sterkfonteinen arteko Cooper ren gunean aurkitutako simio-gizon hortz bat aurkitu zen. 1948an, Estatu Batuetako Camp-Peabody espedizioak Bolts Farmen eta Gladysvale n hominidoen fosilen bila aritu ziren baina ez zuten aurkitu. Geroago, 1948an, Robert Broomek Swartkrans haitzuloko lehenengo hominido aztarnak aurkitu zituen. 1954an, C.K. Brain hasi zen Seaskako guneetan lanean, Cooper's kobazuloa barne. Laster hasiko zuen bere hiru hamarkadetako lana Swartkranseko haitzuloan. Seaskako bigarren hominido lagin handienaren aurkikuntza ekarriko zuen. Homo erectusaren suaren erabilera kontrolatu zaharrena ere Swartkransen aurkitu zen, duela milioi 1 urte baino lehenagokoa. 1966an, Phillip Tobias ek Sterkfonteinen indusketak hasi zituen, oraindik ere jarraitzen dute eta oraindik martxan dauden indusketa fosilen zaharrenak dira.. 1991. urtean, Witwatersrandeko Unibertsitate ko Lee Berger ek Gladysvale guneko lehen hominidoen aleak aurkitu zituen. 1994an, Andre Keyser rek Drimolen guneko lehen hominidoen fosilak aurkitu zituen. 1997an Witwatersrand Unibertsitateko Kevin Kuykendall eta Colin Menterek Gondolin gunean hominidoen bi hortz fosil aurkitu zituzten bi hortz fosilen hortzak aurkitu zituzten. 1997an baita ere, "Little Foot" deituriko "Australopithecus" eskeletoa ia-osoa aurkitu zuen Ron Clark ek, orain dela 3.3 milioi urte ingurukoa (ikerketa berriek 2.5 milioi urte ingurukoa dela iradokitzen duen arren). 2001ean, Duke Unibertsitate ko Steve Churchill eta Lee Bergerek Plovers lakuan giza aztarna modernoak aurkitu zituzten. 2001. urtean baita ere, hominidoen lehen fosilak eta harrizko tresnak aurkitu ziren Coopersen. 2008an, Lee Bergerek bi hominidoen (Australopithecus sediba) aztarna partzialak aurkitu zituen Malapa Fosilen gunea n, duela 1.78 eta 1.95 milioi urte artekoak.
2013ko urrian, Lee Bergerek Pedro Boshoff geologoari Gizakiaren seaskako haitzulo sistemak ikertzeko esan zion, hominido fosil gune gehiago aurkitzeko berariazko helburuarekin. Rick Hunter eta Steven Tuckerrek aurretik esploratu gabeko Rising Star/Westminster kobazulo sistemako zonalde batean hominidoen fosilak aurkitu zituzten. 2013ko azaroan, Lee Bergerek Witwatersrand Unibertsitatearen eta National Geographic Societyren espedizio bateratu bat gidatu zuen Swartkransetik gertu dagoen Rising Star kobazulo sisteman.. Soilik hiru asteko indusketen ondoren, sei emakumez (K. Lindsay Eaves, Marina Elliott, Elen Feuerriegel, Alia Gurtov, Hannah Morris eta Becca Peixotto) osaturiko espeleologia aurreratuko zientzialari taldeak, haien paleoantropologiako eta indusketetarako trebetasunagatik aukeratuak, gaur egun identifikatu gabeko fosil hominido espezie baten 1.200 ale baino gehiago berreskuratu zituzten. Gunea datatze prozesuan dago oraindik. 2015eko irailean, Lee Berger eta Witwatersrand Unibertsitateak National Geographicekin lankidetzan, Homo naledi izeneko giza espezie berri baten aurkikuntza iragarri zuen UW-101 gunean. Gure generoaren jatorria eta aniztasuna argitzen ez ezik, Homo naledi hildakoen gorpuak urruneko haitzulo ganbera batean uzteagatik da garrantzitsua, aurretik soilik gizakiei mugatutako portaerak zirela uste baitzen. Rising Star espedizioaren azken egunetan, Rick Hunter eta Steven Tuckerrek hominido fosil material gehigarria aurkitu zuten kobazulo sistemaren beste zati batean. Gune honetan, UW-102 izendatua, aurretik egindako indusketek hasi eta buka hominidoen fosil material osoa eman zuten bere horretan. Ez dakigu zein den 101. eta 102. guneen harremana.
Guneak
Gizakiaren seaskan 36 fosildun kobazulo baino gehiago daude. Haien artean garrantzitsuenak hauek dira:
Kontestu geologikoa
Gizateriaren Seaskako hominido en aztarnak kobazulo dolomitikoetan aurkitzen dira eta askotan denboran zehar kareharri zko eta beste sedimentu batzuen nahasketetan, bretxa izenekoak, egon ohi dira. Hominidoak Afrika osoan zehar bizi izan zitezkeen arren, aztarnak fosilen eraketa eta kontserbazioarentzat egokiak diren guneeatan bakarrik aurkitzen dira.
Bisitarientzako zentroak
2005eko abenduaren 7an, Thabo Mbeki Hegoafrikako presidenteak Maropeng bisitarien gune berria ireki zuen bertan.
Osumilita-(Mg)
Osumilita-(Mg) silikato motako minerala da eta osumilita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Osumilita-(Mg) silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.
Aer Lingus
Aer Lingus Irlandako Errepublikako airelinea nazionala da eta bere egoitza Dublinen du. Bere ikurra hirusta orlegia da. Europa eta Amerika arteko hegaldiak betetzen dituzten 30 aire-ontzi baino gehiagoren jabe da. Konpainia honen jabea irlandar gobernua da, halere, bere pribatizazio burutzeko aukera hausnartzen ari dira. Oneworld aliantzako kide da eta Iberiarekin elkarbanatutako kodearen zenbait hegaldi ere egin ohi izan ditu. Madril, Malaga, Palma de Mallorca, Lanzarote, Fuerteventura, Kanaria Handia, Alacant, Tenerife, Bilbo, Bartzelona, Santiago Compostelakoa, Sevilla, Dublin, Shannon, Cork eta Europa eta EE.BBtako beste hainbat hiriburuetatik jarduten duen kostu-baxuko konpainia bilakatu da.
3378 Susanvictoria
3378 Susanvictoria asteroide baten izena da. azaroaren 25ean aurkitu zuen G. Van Biesbroeck-ek Williams Bay Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak A922 WB izena zeraman. Ondoren Susanvictoria omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3378 Susanvictoria asteroidearen orbitak batezbeste 2,842 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,771 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,913 distantziara. Eszentrikotasuna 0,025 da, eta makurdura orbitala 3,24ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.1 da.
Trematoda
Trematodoak edo trematoda (grezieratik, trimatodis, irekidura edo bentosekin) Platyhelminthesen barruan sailkatzen den animalia klase bat da. Espezieetako batzuk parasitoak dira, baita gizakiarenak ere. Bizitza ziklo konplexuak dituzte, batzuetan espezie bat baino gehiagoren bizkarroi bizi dira.
Hosto-itxurakoak izaten dira, zapalak, ez oso luzeak. Gorputzaren aurreko eta erdiko aldean bentosa batzuk izaten dituzte. Ziliorik ez dute, baina azala mintz ezkatatsuz hornitua dute. Ahoa bai, baina uzki-zulorik ez dute trematodo-espezie gehienek. Hermafroditak dira. Hainbat eraldaketaren ondoren eta zenbait bizkarroi-oinetik igaroz iristen da trematodo heldu izatera.
Trematodo-espezie batzuk (digeneoen subklasekoak) gizakiaren bizkarroiak dira. Batzuek ehunak infektatzen dituzte (Paragonimus westermani birikan, Clonorchis sinensis eta Fasciola hepatica gibelean), eta beste batzuek odola (Schistosoma generokoak).
Twinsburg (Ohio)
Twinsburg Ohioko hiri bat da. Summit konderrian kokatua dago. 2010ean 18,795 biztanle zituen, 35.66 kilometro koadrotan banatuta.
Clayes
Clayes (bretainieraz Kloued) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Conopsis nasus
Conopsis nasus Conopsis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Muñoz Gamero penintsula
Muñoz Gamero Penintsula (Península Muñoz Gamero) Txileko penintsula bat da. Mendebaldean Smyth kanalarekin du muga, eta istmo estu baten bidez Patagoniako penintsularekin lotzen da, hegoaldean Skyring itsasadarra eta iparraldean Obstrucción estuarioaren artean. Penintsula bere erdiko lur-masatik irteten diren hainbat penintsula txikiagoz osatuta dago. Riesco uhartea penintsula honen parte hartu zen 1904ra arte. Bere erdiko zati garrantzitsu bat hartzen duen aintzira 1945ean aurkitu zen. Penintsulan Monte Burney eta Gran Campo Nevado daude.
Penintsula bizitzen jartzeko bi saiakera izan dira orain arte, lehenengoa fin de siècle-n eta bigarrena Eduardo Frei Montalvaren presidentetzan (1964–1970). Ingurugiro-baldintzek (hezetasun handia) eremua ez da egokia ardi eta behi hazkuntzarako.
Penintsulak Benjamín Muñoz Gameroren (1817–1851) izena du.
Ailein duinn
Ailein duinn (euskaraz, hitzez hitz, «Alan Beltza» esan nahi du, hots, «Alan izeneko gizonezko ilebeltza») Eskoziako Lur Garaietako abesti herrikoia da. Zehazkiago esanda, Ailean Moireasdan («Alan Morrison», ingelesez) deritzon gizaseme baten maitasunez eta ohorez haren emaztegai Annag Chaimbeul («Annie Campbel») delakoak abestutako aiene doinua da. Hitzak Eskoziako gaeleraz daude, hori baitzen XVIII. mendean eskualde hartako hizkuntza nagusia.
Aipatzekoa da emakumezko ahots eztiz abestutako abesti hunkigarri hau Liam Neeson, Jessica Lange, John Hurt eta Tim Roth aktoreek antzeztutako 1996ko Rob Roy filmako soinu bandaren barnean agertu zela. Bertsioa hau Capercaillie folk talde eskoziarrak moldatu eta abestu zuen.
Gaia
1788an Ailean itsasgizona Kanpoko Hebridak uhartediko Harris uhartearen alboan dagoen Scalpay uharterantz joateko itsasoratu zen, han bera eta Annag ezkontzekotan baitziren. Alabaina, bat-batean ekaitz batek itsasontzia jo eta hondoratu zen. Annag, erabat lur jota, handik hilabete gutxira hil zen. Haren gorpua hondartzan aurkitu zuten, bere maitea topatu zuten lekutik ez oso urrun. Hil aurretik, bere laztan galduaren ohorezko aiene doinu hau konposatu zuen.
Red Bud (Illinois)
Red Bud  Illinoiseko hiri bat da. Randolph konderrian kokatua dago. 2010ean 3,698 biztanle zituen, 6.31 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 5597
NGC 5597 galaxia bat da, Libra konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Antikapitalismo
Antikapitalismo hitzak kapitalismoaren aurka egiten duten, ideia, mugimendu eta jarrera anitzak deskribatzen ditu. Antikapitalistak, hitzaren zentzu zehatzean, kapitalismoa beste sistema batekin ordezkatu nahi dutenak dira.
Rosis
Rosis Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Antikapitalismo
Dena dela, badira partzialki antikapitalista bezala definitu daitezkeen ideiak, bakarrik kapitalismoaren zenbait alderdi ordezkatu edo kendu nahi duten aldetik, sistema kapitalista osoa baino.
Rosis
Biztanleria
2007an Rosis udalerrian erroldatutako biztanleak 299 ziren. Familiak 137 ziren, horien artean 51 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 31 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Antikapitalismo
Ekofeminismoa
Ekofeministek kapitalismoari egiten dioten kritika nagusiena, mundua, ustiatu eta gizakiaren nahien araberako itxura berria eman behar zaion errekurtsu biltegi modura definitu izana da. Kapitalismoak gizakien arteko eta gizaki eta mundu naturalaren arteko harremanak ere higatu dituela uste dute. Ekofeministek kapitalismoa "emakumeen, naturaren eta herrien kolonizazioan oinarrituriko" eraikin patriarkal modura ikusten dute.
La sombra de nadie
La sombra de nadie 2006. urtean Pablo Malok zuzendutako filma da.
Antikapitalismo
Erlijioa
Eliza Katolikoak lukurreria debekatzen du, baina erreforma protestantearekin eta Aita Santuaren irakaspen dogmatikoaren aurkako bere iraultzarekin batera eta ostean, Ilustrazioarekin eta Aita Santuaren irakaspen moralen ukoarekin, denborarekin "Europa kristauak" interesak kobratzearen zenbait era onartu zituen, zenbait aldaketa sozial baimenduz, feudalismoa beste gobernu-mota batzurengatik ordezkatua izan zenean.
Kristautasuna kapitalismoaren hainbat kritiken iturria izan da, batez ere beraren alderdi materialistagatik. Zenbait mugimendu pre-sozialistek, ebanjelioetatik hartu zituzten zenbait printzipio, neurrigabeko irabazi, diruzalekeria eta berekoitasunaren moduko "baloreei" aurre egiteko. Gaur egun, badira hainbat sinesbide protestante (bereziki Ameriketako Estatu Batuetan) kapitalismoarekin adiskidetu direnak edota kapitalismoaren alde egiten dutenak, bereziki sozialismo sekularrari aurre egiterako orduan.
Islamak dirua interesekin uztea debekatzen du, finantza-kapitalismoaren funtzionatzeko modua, dena den, banku islamiarrek bideak garatu dituzte etekinak ateratzeko, tradizionalki interesarekin antolatzen diren transakzioen bitartez. Hauek dira metodo batzuk: etekinen banaketa (Mudharabah), zaintzea (Wadiah), proiektu partekatuak (Musharakah), kostu gehigarria (Murabahah) eta leasinga (Ijarah).
Faxismoa
Eskuineko zenbait libertariok, faxismoa antikapitalista dela argudiatzen dute, gobernu faxistek enpresa pribatu eta ekoizpen-bideak zituzen beste norbanakoak interes nazionalen arabera jokatu (jabetza-eskubideak urratuz, beraz) eta errentagarriak ez ziren langile-kopuruak kontratatzera behartu zituztelako.
Zenbait idazlek faxismoa marxismo eta kapitalismoaren arteko hirugarren bide bat zela argudiatzen dute. Faxismoak lur-jabe eliteak babestu zituen, langilegoaren goranzko boterearen erreakzio modura. Faxistek jabetza pribatuaren jabegoaren alderdia babestu zuten - baita ekoizpen bideen eta kapital produktiboaren jabetza pribatua ere - baina jabetza hori arautu beharko zela esan, "komunitatearen onura norbanakoarenaren aurretik doalako."
Naziek, balizko konspirazio judu batean zuten sinesmena zela eta, finantza kapitalismo, ezarritako interes eta neurrigabeko irabazien aurkako sutsuak izan ziren. Adolf Hitlerrek Mein Kampfen idatzi zuen "Estatuaren jarrera kapitalarekiko, konparatiboki sinple eta argia izango zela. Helburu bakarra kapitala estatuaren menpeko jarraitzen zuela ziurtatzea zela". Hitlerrek desberdintasun argia egin zuen "lan sortzailaren ondorio garbia den kapitalaren eta espekulazio finantzieroaren ondorio garbia den kapitalaren" artean.
La sombra de nadie
Lekarozko ikastetxean grabatu zuen.
Sinopsia
1967an Marco (José Luis García-Pérez) umeen jokaeran aditua den psikiatra Pirinioetako herri txiki batera doa lasaitasunaren bila. Baina, Laura (Irina Martínez) bederatzi urteko neskato gertuko hezegunean itota agertuko da eta biziki nahi zuen lasaitasuna amaituko da. Mónica (Andrea Villanueva) Marcoren lagunak bizirik dagoela uste du...
Antikapitalismo
Faxismoa
Hitlerrek Gottfried Feder ezagutu zuen 1919ko udan, eta Feder Hitlerren mentore bihurtu zen finantza eta ekonomian. Berak inspiratu zuen Hitlerren aurkakotasuna "Finantza kapitalista juduari." Marxisten arabera, faxismoa estatu kapitalismoaren beste aurpegi bat da, laissez faire kapitalismoa krisian egon eta gobernuaren esku-hartzea beharrezkoa denean azaltzen dena. Faxistek giza-harremanen ikuspegi darwinista soziala izan dute. Euren helburua norbanako "hobeak" sustatu eta debilak paretik kentzea izan da. Lawrence Britt-en arabera, botere korporatiboa babestea faxismoaren ezinbesteko zatia da. Gaetano Salvemini historialariak 1936an argudiatu zuen faxismoak zergapekoak egiten dituela enpresa pribatuen erantzule "Estatuak ordaintzen dituelako enpresa pribatuen hanka-sartzeak... Etekinak pribatu eta norbanakoarenak dira. Galerak dira publiko eta sozialak".
Ludwig von Mises ekonomilari liberal klasikoak faxismoa kolektibista eta antikapitalista zela esan zuen. Mises-en arabera, faxismoak jabetza pribatua mantentzearen ilusio bat mantentzen zuen, norbanakoek ezin zutelako euren jabetza nahi zuten modura erabili, merkatu libre baten funtzionamenduarekin lerrokatzen ez ziren gobernuak maiz ateratzen zituen erregulazioen ondorioz (enpresa-sektoreetan gobernuaren aliatu zirenen interesak babestuz).
Robert Paxton historialariaren arabera, faxisten antikapitalismoa oso selektiboa zen; faxistek helburu zuten sozialismoa, Nazional Sozialismoa baitzen, zeinak bakarrik kanpotar edo arerioen (baita barne-arerioak ere) jabetza eskubideak ukatzen zituen. Barne-ekoizleak ordea, bultzatzen zituzten.
Kontserbadorismo eta tradizionalismoa
Badira kontserbadorismoaren zenbait elementu ez daudenak kapitalismo liberalarekin eroso. Europan bereziki, zenbait kontserbadore deseroso egon dira kapitalismoak kultura eta tradizioetan izan duen eraginarekin. Horren adibide dira Frantziar Iraultza, Ilustrazioa edota liberalismo indibidualistak teoria politiko eta praktika sozial instituzionaliza modura izandako garapenaren aurka kontserbadoreek eginiko oposizioa, hierarkia sozial, praktika eta erakunde tradizionalen defentsan. Nazioarteko kapitalismoaren zenbait erari aurre egiten dion joera protekzionista ere badago.
Paleokontserbadorismoa eta beste ideologia tradizionalistak askotan daude etika kapitalista eta honek gizartearen osotasunean dituen eraginekin borrokan, zeinak orden sozialarentzat ezinbestekoak diren tradizio eta hierarkien gainbeheraren erruduntzat jotzen dituzten. Nazionalismoarekin lotura duten taldeek uste dute, kapitalismoaren zenbait alderdik, merkataritza askea kasu, nazio-subiranotasunaren aurka doala eta barne-industria eta nazio-ohiturak babestu behar direla, garrantzia gehiago emanez azken honi, etekin ekonomikoari baino.
Sozialismoa
Sozialismoaren baitan, badira antolakuntza ekonomiaren zeinbat teoria, produkzio-baliabideen eta ondasunen esleipenaren jabego publikoa edo langileena jabego zuzena defendatzen dutena, eta norbanako guztientzat ondasunetarako sarbide berbera ezaugarri modura duen gizartea, konpentsazio metodo igualitario batekin.
Sozialistek ekonomiaren kooperatibismo edo nazionalizazioaren alde egiten dute, herritarrek estatua demokratikoki kontrolatzen duten bitartean, nahiz eta zenbait filosofia ez-demokratiko egon diren. Estatuaren jabegoa edo langileen kooperatiba ekoizpen bideen jabego pribatuaren aurka dago, zeina kapitalismoaren ezaugarri nagusienetariko bat den. Sozialista gehienek kapitalismoak boterea, aberastasuna eta etekinak, era ez bidezko batean kontzentratzen duela diote, kapitala kontrolatzen duen biztanleriaren segmentu txiki baten esku jarriz.
Rosis
Etxebizitza
2007an 299 etxebizitza zeuden, 142 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 139 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 271 etxeak ziren eta 27 apartamentuak ziren. 142 etxebizitza nagusietatik 111 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 38 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Antikapitalismo
Komunismoa
Marxismoak ekoizpen bideen jabego kolektiboa defendatzen du, lanaren esplotazioaren bukaera eta azkenik, estatua bera ere indargabetzea, luzera indeterminatu bateko erdiko fase batekin, zeina estatua, kapitalismoaren azken arrastoak deuseztatzeko erabiliko den. Estatu komunista batzuk, kapitalismoa deuseztatu zutela aldarrikatu zuten, baina teorista marxista batzuk, estatu hauek antikapitalista baino, estatu-kapitalista modura definitu zituzten.
Sozialdemokrazia
Sozialdemokraziari dagokionez, berau XIX. mendeko azken laurdenean sorturiko korronte sozialista erreformista izanik, ez du kapitalismoa iraultzaren bitartez ezeztatzea proposatzen, baizik eta kapitalismoaren efektu negatiboak erreforma sozialen bitartez egitea baizik. Jatorrian, sozialdemokratek merkatu-ekonomia, estatutik planifikaturiko ekonomia bategatik ordezkatzea proposatzen zuten, era honetan, industria gehienak estatuaren esku egongo lirateke. Gaur egun, sozialdemokraziak ekonomia misto eta ongizatearen estatuaren alde egiten du.
Rosis
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 186 ziren, horien artean 131 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 131 pertsona aktiboetatik 120 lanean zeuden (67 gizon eta 53 emakume) eta 11 langabezian zeuden (6 gizon eta 5 emakume). 55 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rosis udalerrian 139 unitate fiskal zeuden, 282 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.098 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
2000. urtean Rosis udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 171 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marano Equo
Marano Equo Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Marano Equok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Orgeans-Blanchefontaine
Orgeans-Blanchefontaine Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Orgeans-Blanchefontaine udalerrian erroldatutako biztanleak 46 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 26 etxebizitza zeuden, 19 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 23 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 19 etxebizitza nagusietatik 14 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 2 etxek hiru zituzten, 2 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 31 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 3 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 26 lanean zeuden (16 gizon eta 10 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 3 pertsona inaktiboetatik 2 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Orgeans-Blanchefontaine udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mamarigako funikularra
Mamarigako funikularra  edo Mamarigako anezka Bilboko metro sareko trenbide bat da, zeinak Santurtziko udalerriko Mamariga auzoa eta Santurtziko metro geltokia lotzen baitituen. Mamarigako geltokia Itsasoko Ama plazan dago kokatuta, eta sarbide zuzena dauka metroaren 2. lineara. Trenbidea 2010eko irailaren 3an jarri zen martxan, eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 2. tarifa-gunean dago.
Trenbideak lurpeko bi anezka gidarigaberen bitartez batzen ditu Itsasoko Ama enparantzan kokatzen den Mamarigako geltokia eta Gernika parkeko Santurtziko metro geltokia. Anezka bakoitza bidaia batean 45 lagun garraiatzeko gai da, 400 metro luzerako tunel bat zeharkatuz, eta %20ko malda 1,6 minututan igoz, 6m/seg-ko abiaduraz. Mamarigako sarbidean fosterito itxurako sarrera eta 8 lagunentzako igogailua dago, eta Santurtziko geltokiko mezzanina nagusian du irteera.
Trenbide hau ez zegoen aurreikusia metroaren 2. linearen hasierako proiektuan. Anezkaren eraikitze lanek eraginda, Santurtziko geltokiaren irekiera atzeratu behar izan zen, eta anezkaren martxan jartzea ere hainbat hilabetez atzeratu zen, eraikuntza zailtasunen ondorioz.
Coësmes
Coësmes (bretainieraz Koem) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Mamarigako funikularra
Bidaiariak
2014an %23,6ko igoera izan zuen, 1.015.000 bidaia balioztatuta.
Prezioak
2013ko maiatzaren 17tik anezka zerbitzua doakoa da, bidaia Barik txartelarekin balioztatuta. Lehen, doakoa zen baldin eta bidaiariak aurretik edo segituan metro sarearen 2. linea erabiltzen bazuen, eta aldiz, anezka besterik ez bazuen erabiltzen, metro sarearen gune bat kobratzen zitzaion.
2015eko sutea
2015eko ekainaren 14an sutea gertatu zen anezkako bateria batean. Sutea 16:10etan jakinarazi zen, eta Santurtzi eta Mamariga arteko anezka zerbitzuaz gain, Metroaren 2. linearen zerbitzua ere etenarazi zen, Portugalete eta Kabiezesko geltokien artean. 18:40etan 2. linearen zerbitzua berrezarri zen, ez, ordea, anezka zerbitzua.
Suteak eragindako ke beltza inhalatzearen ondorioz hainbat pertsona intoxikatu ziren, artean Gurutzetako Ospitalera bidalitako bi ume.
Uhrichsville (Ohio)
Uhrichsville Ohioko hiri bat da. Tuscarawas konderrian kokatua dago. 2010ean 5,413 biztanle zituen, 7.28 kilometro koadrotan banatuta.
Otavita
Otavita karbonato motako minerala da eta calcita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Otavita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.
SEAT Ateca
Ateca hiriaren izena daraman kotxe honek belaunaldi bakarra du. Kvasinyn egiten dute Txekian.
Asuenekoa etxea
Asuenekoa etxea Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen dorretxe edo eraikin bat da. Getariako Alde Zaharran dago, Elkano kaleko 39. zenbakian, Romero-Etxabe-Asuatarren jauregiaren alboan eta San Salbador elizatik hurbil.
XVII. mendearen erdialdean leinu honetako senidea eta sortzez getariarra zen On Pedro Etxabe Asuk nazioarteko itsas merkatzan errol nabarmena bereganatu zuen. Limako zaldun nagusia zen bere osaba Juan Ramus Asuren Sevilla hiriko agentea izan zen, eta gainera XVI. mendetik jardunean zeuden Etxabetarren negozioak ere jarausi zituen: ontziolak, Ternuako espedizioak eta Ameriketako merkataritza.
Bestalde, Pedro Etxabe Asu gizasemea Joan Sebastian Elkano getariar itsasgizon ospetsuari estuki lotua ere badago, 1671an omenez San Salbador elizan dagoen hilarria ordaindu baitzuen.
Errusia-Turkia Gerra (1877–1878)
Errusia-Turkia Gerra (1877–1878) (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı; Русско-турецкая война (1877—1878 гг.)) gatazka armatua izan zen, Otomandar Inperioaren eta Errusiar Inperioak zuzenduriko herrialde ortodoxo batzuen koalizioaren artekoa. Borrokak Balkanetan eta Kaukason gertatu ziren, eta XIX. mendean jaiotako nazionalismoa eta Krimeako Gerraren osteko errusiar inperialismoa izan ziren eragile nagusiak.
Gerraren ondorioz, Errusiak zenbait probintzia lortu zituen Kaukason: Kars eta Batumi. Errumaniako, Serbiako eta Montenegroko printzerriek, ordurako de facto burujabetza zutenak, independentzia aldarrikatu ahal izan zuten. Otomandarren okupaziopean bost mende pasa ondoren (1396–1878), Bulgariak bere estatua berreskuratu zuen: Bulgariako Printzerria, Danubio eta Balkanen artean hedatua, Sofian hiriburu berria ezarriz. Berlingo Itunean Austria-Hungariak Bosnia-Herzegovina eta Erresuma Batuak Zipre har zitzatela erabaki zuten.
Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca
Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca (URNG-MAIZ) Guatemalako alderdi politikoa da.
Historia
1982ko otsailaren 7an sortu zen gerrillari-talde gisa, Guatemalako lau gerrillari-talde garrantzitsuenak koordinatu ondoren. Gerrilla hauek ziren: Ejercito Guerrillero de los Pobres (EGP), Organización del Pueblo en Armas (ORPA), Fuerzas Armadas Rebeldes (FAR) eta Partido Guatemalteco del Trabajo (PGT).
Nazio Batuen Erakundeak babestutako bake-prozesu baten ondoren, 1996ko abenduaren 29an, Guatemalako Gobernuak eta URNG bake-akordio irmoa eta iraunkorra sinatu zuten, Boutros Boutros-Ghaliren aurrean, Nazio Batuen Erakundeko Idazkari nagusia. 1997an, URNG legezko alderdi politiko bihurtzeko prozesua hasi zuen, eta azkenik, 1998an legeztatu zen.
Cophoscincopus simulans
Cophoscincopus simulans Cophoscincopus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca
Hauteskundeak
1999ko hauteskundeetarako ezkerreko partiduen koalizioan aurkeztu zen eta hirugarren postua lortu zuten. 2003an, ezkerra bitan zatitu zen, eta URNG izan zen emaitza okerrena lortu zuena. Kongresu nazionala osatzen duten 114 parlamentarioetatik 7 bakarrik lortu zituen. Zorte bera izan zuten 2007ko hauteskunde orokorretan, berriz ere zatituta joan ziren, eta berriro ere 158ko bi kurul irabazi ahal izan zituzten.
2018ko urrian Hauteskunde Auzitegi Gorenak adierazi zuenez, alderdia bertan behera uzteko azterketa martxan zen, hauteskunde-delituengatik.
2023ko hauteskundeetan, Winaq alderdiarekin aurkeztu zituzten Amílcar Pop eta Mónica Enríquez-en hautagaitzak, presidente eta lehendakariorde, hurrenez hurren.
Area (argipena)
Ikus halaber:
Reddick (Illinois)
Reddick  Illinoiseko herri bat da. Kankakee konderrian kokatua dago. 2010ean 163 biztanle zituen, 0.64 kilometro koadrotan banatuta.
Marcellina
Marcellina Italiako udalerri bat da. Erromako probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Marcellinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Coglès
Coglès (bretainieraz Gougleiz) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Farmazia
Farmazia farmakoen prestakuntzaz eta dispentsazioaz arduratzen den zientzia da. Osasun produktuak prestatu eta dispentsatzen diren lekua ere bada, baina kasu horretan farmazia bulego edo botika izena ematen zaio. Farmazia osasun zientzien adar bat da eta haren helburua medikamenduen jatorria, izaera, ezaugarriak eta prestakuntza aztertzea da.
Farmazialariek, kimikari eta medikuekin batera, eragin terapeutikoa duten konposatu organikoak sintetizatzeko erantzukizuna dute. Gainera, osasun eta higiene arloetan gero eta gehiago eskatzen da aholkua komunitate farmazeutikoari. Farmaziak farmako eta medikamentuei buruzko jakintzaz gain, horiek giza gorputzean duten eragina eta gorputzaren ezaugarri kimiko eta biologikoak hartzen ditu barne. Horretarako, farmazia galenikoa, farmakologia, biofarmazia eta farmakozinetika, farmakodinamika, toxikologia, farmakoteknia, biokimika, mikrobiologia eta kimika farmazeutikoa eremuak aztertzen ditu, besteak beste.
Ikurrak
Farmazia ikur anitzez adieraz daiteke. Espainia, Frantzia eta Argentinan esaterako, Higiaren kopa edo gurutze greziarra asko erabiltzen dira.
Porta Fira Hotela
Porta Fira Hotela (Realia BCN hotelarekin batera "Fira Dorreak" bezala ezagutua) l'Hospitalet de Llobregateko Europa Plazan kokatutako etxe orratz bat da. Emporis 2010eko urrezko etxe orratz garailea izan zen. 113 metro garaiera du eta 28 solairu ditu, hiriko etxe orratz garaiena izanik eta Bartzelonako metropoli areako 5.a. 34.688 m2-ko area totala du eta Toyo Ito arkitektuaren lana izan zen.
Sturisoma guentheri
Sturisoma guentheri Sturisoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Calicasas
Calicasas Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 575 biztanle zituen.
Union (Ohio)
Union Ohioko hiri bat da. Miami konderrian kokatua dago. 2010ean 6,419 biztanle zituen, 18.26 kilometro koadrotan banatuta.
Letoniar lats
Latsa 1993. urteaz geroztik Letonian erabiltzen den txanpona da. Lats bakoitza 100 Santimsetan banatzen da. Latsaren ISO 4217 kodea LVL da eta bere laburdura Ls. 2005eko urtarrilean Letoniako banku zentralak Latsaren balioa Euroarekiko finkoa izatea erabaki zuen, hau da, LVL batek 1,4229 € balio ditu.
Txanponak
Hauek dira gaur egun erabil daitezkeen txanponak:
Diru-Paperak
Gaur egun (2006) erabilpen legaleko diru-paperak honako hauek dira:
Marino
Marino hitzarekin honakoak izendatzen dira:
Comblessac
Comblessac (bretainieraz Kamlec'hieg) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
NGC 5598
NGC 5598 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Sozietate
Sozietate aldeen arteko akordio bat da, bazkide gisa ezagutzen direnak, elkarren interesek aurrera egiteko elkarlana adosten dutena. Sozietate bateko bazkideak gizabanakoak, negozioak, interesetan oinarritutako antolaketa, eskolak, gobernuak edo horien konbinazioak izan daitezke.
Irabazi-asmorik gabeko sozietateak daude, eta erlijio- eta politika-taldeak ere elkartu daitezke, beren egitekoa betetzeko eta haien irismena handitzeko aukerak areagotzeko. Aliantza deitzen den horretan, gobernuak elkartu egin daitezke beren interes nazionalak lortzeko, batzuetan kontrako interesak dituzten gobernu aliatuen aurka, Bigarren Mundu Gerran eta Gerra Hotzean gertatu zen bezala. Hezkuntzan, akreditazio-agentziek eskolak ebaluatzen dituzte, beste eskola batzuekin dituzten elkarteen mailaren eta kalitatearen arabera, eta gizarteko sektore guztietan beste erakunde batzuen aniztasunaren arabera. Sozietate batzuk maila pertsonaletan gertatzen dira, hala nola bi pertsona edo gehiago elkarrekin bizitzeko ados daudenean; beste sozietate batzuk, berriz, ez dira pertsonalak soilik, pribatuak baizik, tartean diren aldeek bakarrik ezagutzen baitituzte.
Sozietateek erronka bereziak dituzten alderdiak aurkezten dituzte, akordio batera iritsi arte negoziatu behar direnak. Helburu orokorrak, emateko eta hartzeko mailak, erantzukizun-arloak, autoritate-lerroak eta ondorengotza, nola ebaluatzen eta banatzen den arrakasta, eta, askotan, beste faktore batzuk negoziatu egin behar dira. Akordioa lortu ondoren, elkartea zuzenbide zibilak eskatzen du normalean, bereziki ondo dokumentatuta dagoen zuzenbidearen esparrua. Adostasuna esplizituki eta galdagarri egin nahi duten bazkideek, normalean, estatutuak egiten dituzte. Ohikoa da elkartutako erakundeei buruzko informazioa formalki argitaratzea, prentsa-ohar baten, egunkari-iragarki baten edo erregistro publikoen legeen bidez.
Sozietateak elkarren interesak eta arrakasta zabaltzeko nabarmentzen badira ere, batzuk arazotsutzat jotzen dira. Politikari bat, adibidez, enpresa batekin elkartzen denean enpresaren interesean aurrera egiteko onura baten truke, interes-gatazka bat izaten da emaitzetan; ondorioz, onura publikoaren aurka egon daiteke. Zenbait jurisdikziotan teknikoki legezkoa den arren, praktika hori ustelkeriatzat hartzen da.
Gobernuei dagokienez, aintzatetsitako elkarteek onura bereziak izan ditzakete politika fiskaleta n. Herrialde garatuetan, adibidez, negozio-elkarteak onuragarriagoak izaten dira politika fiskaleko korporazioen gainean, dibidenduaren zergak erabilgarritasunetan baino ez baitira gertatzen, bazkideei banatu aurretik. Hala ere, elkartearen egituraren eta lan egiten duen jurisdikzioaren arabera, elkarte baten jabeek erantzukizun pertsonal handiagoa izan dezakete korporazio bateko akziodun gisa egingo luketena baino. Herrialde horietan, elkarteak, sarritan, monopolioaren aurkako legeen bidez erregulatzen dira, praktika monopolikoak inhibitzeko eta merkatuaren lehia librea sustatzeko. Legeen aplikazioa, ordea, nabarmen aldatzen da. Gobernuak onartutako etxeko elkarteek ere onura fiskalak izaten dituzte.
Redmon (Illinois)
Redmon  Illinoiseko herri bat da. Edgar konderrian kokatua dago. 2010ean 173 biztanle zituen, 0.38 kilometro koadrotan banatuta.
Cenes de la Vega
Cenes de la Vega Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 6.363 biztanle zituen.
Opalina
Opalina igel eta apoen hestean sinbionte moduan bizi den protistoen genero bat da. Genero honen protozooek flagelo motzak dituzte haien azalera osoan, zilioen oso antzekoak. Hori dela eta, duela gutxi arte ziliatuen taldean sailkatzen ziren, flagelo motz horiek ziliotzat jotzen baitziren.
James Arthur
Ontarioko probintziako Hamilton hirian jaioa, Torontoko Unibertsitatean lizentziatu zen 1966an. 1967an maisutza-ikasketak bukatu zituen. 1970ean doktoratu zen Yale Unibertsitatean eta 1970etik 1976ra bertan egon zen irakasle. 1976an Duke Unibertsitatean sartu zen. 1978az geroztik irakasle dabil Torontoko Unibertsitatean.
Opalina
Genero honen ezaugarri nagusiak honako hauek dira:
San Roke kaleko etxe gotikoak
San Roke kaleko etxe gotikoak Gipuzkoako Getaria udalerrian dauden jauregi gotiko batzuk dira. Getariako Alde Zaharran daude, San Roke kaleko 27. zenbakian.
James Arthur
Robert Langlands matematikariaren ikasle izandakoa, James Arthur ezaguna da Arthur-Selberg arrasto-formulagatik, Selbergen arrasto-formula bat heineko kasutik talde orokor urrigarrietan orokortzen duena. Horrez gain, Arthurren aieruen sortzailea ere bada.
Opalina
Antza, Opalinea klasean sailkatzen diren generoak (Opalina tartean), eboluzioari dagokionez, protozoo ziliatu eta flagelatuen artean kokatzen dira.
San Roke kaleko etxe gotikoak
Gaur egun bertan bi izarretako hotela dago.
James Arthur
1992an Royal Societyko kide izendatu zuten. 2003an Ameriketako Estatu Batuetako Arteen eta Zientzien Akademiako ohorezko kide atzerritarra izendatu zuten. 2012an Amerikako Matematika Elkartearen kide bihurtu zen.
San Roke kaleko etxe gotikoak
Eraikina
Etxe hauek Alde Zaharrean hobekien kontserbatu izan diren Erdi Aroko jauregi multzoetako bat da, oraintxuki zaharberrituak izan baidira. Erdi Aroan kale hau osatzen zuten jauregien azken aztarna dira, ondorioz bere garai kale honek Torrekalea izena zuen eta Getariko merkatari eta ontzigile aberatsenen bizileku zen.
Aurrealdeko mentsula lerroak gaur egun jada desagertuak dauden zurezko egiturak eusteko lirateke, ziurrenik galeria bat edo balkoiak.
Enontekiöko geografia
Enontekiöko geografia Finlandiako ipar-mendebaldeko muturrean dagoen Enontekiö udalerriaren geografia da. Enontekiök Könkämäeno eta Muonionjoki ibaiek ingurune natural berezi bat osatzen duten Treriksröseten Norvegia eta Suediarekin egiten du muga. Inari, Kittilä eta Muonio udalerriak dira bere bizilagun finlandiarrak. Gutxi gorabehera 1.900 lagun dauzka Enontekiök 8.359,28 km²-ko azaleran (zazpi aldiz Gipuzkoa osoa), eta honek, dentsitate txikieneko Finlandiako bigarren udalerria bilakatzen du Savukoski ostean. Herrialdeak irudimenaren laguntzaz emakumezko itxura daukanez, Finlandian Käsivarsi (besoa) bezala ezagunagoa da, herrialdearen emakumezko pertsonifikazio horren eskuineko besoaren itxura baitauka.
Azalera guztiaren %80a baino gehiago, babestutako eremuek osatzen dute; haien artean aipatzekoak dira Käsivarsi Eremu Basatia, Malla Natura Erreserba Hertsia eta Pallas-Yllästunturi Parke Nazionala.
Ezaugarriak
Udalerria Zirkulu Polar Artikoaren gainean dago, 200-300 bat km; honenbestez, gauerdiko eguzki eta gau polar fenomenoak oso ohikoak dira. Lehenengoan, eguzkiak udalerriaren zerua betetzen du maiatzaren 22tik uztailaren 23ra eta bigarrenean aldiz, iluntasuna nagusitzen da abenduaren 2tik urtarrilaren 11era. Klima subartikoa da nagusi udalerrian eta ondorioz, tenperatura leunak jasaten dituzte udan, baina neguak hotzak eta luzeak izan ohi dira. Hala ere, neguak ez dira Lappi erdialdean bezain hotzak, Ozeano Artikora iristen diren ur-korronte beroek neguak leuntzen baitituzte. Samitarrek antzinean eta gaur egun oraindik egiten dituzten egutegietan zortzi urtaro bereizten dituzte: udaberri-negua, udaberria, aitzinuda, uda, aitzinudazkena, udazkena, aitzinegua eta negu iluna. Aurora Borealak bestalde, oso ohikoak izaten dira neguko gau ilun eta oskarbietan, hala nola, lau gautatik hirutan ematen den fenomenoa da.
Udalerriko eta Finlandia osoko sabaia, iparraldeko Eskandinaviako mendietan dagoen Halti (1328 m) mendixka da; hala ere, Saana da udalerriko mendi ospetsuena, urtero turista gehien erakartzen dituena baita. Herrialdeko ur-jauzi handienak ere udalerrian daude; arrasti lainotsuetan inguru misteriotsu bat sortzen duen Pitsusköngäs ur-jauzia, esaterako. Aintzira ezagun eta nagusienak Ounasjärvi, Pöyrisjärvi eta izen bereko herrixkaren ondoan dagoen Kilpisjärvi aintzirak dira.
Guztira, 825 aintzira daude Enontekiön eta bere azalera guztiaren 300 km²-a baino gehiago osatzen dute. Baso-eremua aldiz, %19koa baino ez da eta beste guztia, zelai zabalek, inguru zingiratsu eta paduratsuek, eta tundra eremuek osatzen dute. Lurraren %83a jabetza nazionala da eta honetan Pallas-Yllästunturi Parke Nazionala, Malla Natura Erreserba Hertsia eta Käsivarsi, Pulju, Pöyrisjärvi eta Tarvantovaara eremu basatiak daude; gainontzeko lurrak baso txikiek eta jabetza pribatuek osatzen dute.
Ipar Laponia eta basoen Lappi lurraldeen artean dago Enontekiö eta, ondorioz, hegoaldeko eta iparraldeko espezieak tartekatzen dira bere habitat anitzean. Bertako naturagatik eta era askotako espezieen ondorioz, ikerkuntza talde ugari ari da gaur egun lanean. Ikerkuntza talde hauek, bai nazionalak, bai nazioartekoak dira, eta bertako airea Europa kontinente osoko garbiena delaz ohartu dira. Beste ikerketa arlo batzuk, turismoaren ondorioak ingurugiroan edota zuhaitz bakanduen eta zingiren eskualdeak izan ohi dira.
Babestutako eremuak
Finlandia osoko udalerri handienetarikoa izateaz gain, lur-jabetza nazionalaren ehuneko handiena dauka, %83a. Bertan, parke nazionalak, natura erreserba hertsiak eta eremu basatiak daude, udalerriaren azalera guztiaren %80a baino gehiago osatzen dutenak:
Fauna
Faunari dagokienez, animalia polar batzuk eta uda partean iristen diren hegaztiez gain, ez dago animalia mota ugari klima hotza dela-eta. Uda partean iritsi eta zingiretako intsektuei esker bizirautea lortzen duten hegazti-motek osatzen dute talde ugariena; hala nola, aliota txikiak, arrano beltz eta belatz txikia bezalako harrapariak, luma dotoreko borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, laponiako berdantzak, larre-buztanikarak, marikoi isats-luzeak, mendebal-txori mokomeheak, mendi-txontak, mirotz zuriak, negu-txirtak, negu-txontak, papourdinak, txirri hankalaburrak, txirritxo handiak, txoka gorritzak, urre txirri arruntak, zingira-hontzak eta zozo paparzuriak. Gainera, hamazazpi ur-hegazti espezie desberdin aurkitu daitezke aintziretan, haien artean, ahate gorriztak, ahatebeltzak, ahatebeltz hegalzuriak, beltxarga oihulariak, murgilari handiak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak. Elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak eta zapelatz galtzadunak, aldiz, mendi goialdean bizi diren hegaztiak dira. Lappiko negu gogorrak irautea lortu duten hegazti bakarrak, eper zuriak, eskandinaviako lagopodoak, kaskabeltz handiak, laponiako kaskabeltzak eta okil hiruatzak dira. Ugaztunen taldea berriz, altzeek, azeri artiko eta gorriek, erbinude arrunt eta zuriek, jatunek, hartz arreek, ipar-katamotzek, lemingek, otsoek, satitsu txikiek, ur-ipurtatsek, ur-satitsu hankazuriek eta elur-orein basati eta etxekotuek osatzen dute, batik bat. Hauek, lehen aipaturiko eremu basatietan, Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalean eta Malla Natura Erreserba Hertsian daude babestuak.
Amuarrain artiko handiak, amuarrain marroiak eta izokinak dira aintzira eta ibaietako nagusiak.
Landaredia
Klima mota ezberdinak baldintzatuta, hazten diren landare-motak anitzak dira; hegoaldeko muga izeien esku dago, baina iparralderantz jotzen dugun heinean, pinudiak agertzen hasten dira. Hetta herriaren inguruan, urki zilarkara zuhaitz nazionalak bihurtzen dira nagusi eta Pöyrisjärvi aintziraren bazterreko dunak aldiz, landare ezohikoen bizilekua da. Ipar-mendebaldeko lurretan eta 600 metro goitiko ingurunetan ordea, Finlandiako zuhaitzik gabeko tundra eremu bakanak daude. Azkenik, aipatzekoak dira landare-mota anitzagatik bertako inguru zingiratsu eta paduratsuak herrialde osoko ospetsuenak direla.
Ahabia gorriak, harrautsiak eta azeri-mahatsak inguru zingiratsuetan hauteman daitezken hiru landare espezietako batzuk dira. Ezkilaloreak, potentillak, bioletak eta azaleak besteak beste, euren tokia aurkitu dute ere udalerriko mendixka izoztuetan.
Aintzirak
Enontekiö udalerria Finlandia osoko aintzira gehien dituen udalerrietako bat da; guztira, 825 aintzira daude udalerrian eta bere azalera guztiaren 300 km²-a baino gehiago osatzen dute. Hauek dira garrantzitsuenak:
''' Garrantzitsuenak beltzez. '''
Ibaiak
Enontekiö udalerria Finlandia osoko ibai gehien dituen udalerrietako bat da.
Hauek dira garrantzitsuenak:
''' Garrantzitsuenak beltzez. '''