cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grigny (Essonne)
Biztanleria
2007an Grigny udalerrian erroldatutako biztanleak 26.637 ziren. Familiak 8.456 ziren, horien artean 2.305 pertsona bakarrekoak ziren (1.073 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.232 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.443 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 3.423 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.285 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 9.874 etxebizitza zeuden, 8.828 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 66 bigarren erresidentzia ziren eta 981 hutsik zeuden. 1.154 etxeak ziren eta 8.427 apartamentuak ziren. 8.828 etxebizitza nagusietatik 3.344 bere jabearen bizilekua ziren, 5.329 alokairuan okupaturik zeuden eta 154 doan lagata zeuden; 961 etxek gela bat zuten, 1.183 etxek bi zituzten, 1.741 etxek hiru zituzten, 2.624 etxek lau zituzten eta 2.318 etxek bost zituzten. 4.027 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3.934 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.419 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 16.904 ziren, horien artean 11.592 aktiboak ziren eta 5.312 inaktiboak ziren. 11.592 pertsona aktiboetatik 9.437 lanean zeuden (5.251 gizon eta 4.186 emakume) eta 2.155 langabezian zeuden (1.009 gizon eta 1.146 emakume). 5.312 pertsona inaktiboetatik 622 erretiraturik zeuden, 2.202 ikasten zeuden eta 2.488 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Grigny udalerrian 8.469 unitate fiskal zeuden, 28.815 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 9.660 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.012 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 13 janari enpresak ziren, 10 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 38 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 162 eraikuntza enpresak ziren, 265 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 77 garraio enpresak ziren, 32 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 65 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 26 finantziazio enpresak ziren, 26 higiezinen enpresak ziren, 176 zerbitzu enpresak ziren, 87 administrazio publikoko enpresak ziren eta 30 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 200 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 posta bulegoak, 4 banku bulegoak, 1 funeraria, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 5 autoeskolak, 35 igeltseroak, 26 margolariak, 8 zurginak, 20 iturginak, 16 argiketariak, 25 eraikuntza enpresak, 9 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 24 jatetxeak, 12 higiezinen agentziak eta 2 tintoreriak.
2009an zeuden 62 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 1 brikolaje denda handia zen, 10 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 8 okindegiak, 8 harategiak, 3 liburu dendak, 13 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 3 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 4 kirol-dendak, 2 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 2 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1 eta 9 botika zegoen.
2009an 13 haur-eskola eta 11 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Grigny udalerrian 3 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 1.488 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chambers Estates (Florida)
Chambers Estates Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Skinnerita
Skinnerita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Skinnerita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Francisco Longa
Francisco Tomas Antxia, Francisco Longa izenaz ezaguna, (Mallabia, 1783ko apirilaren 10a – Valentzia, 1831) militar bizkaitarra izan zen.
Massalfassarko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Avrillé (Maine eta Loira)
Avrillé Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2007an 12.538 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Avrillé udalerrian erroldatutako biztanleak 12.538 ziren. Familiak 5.096 ziren, horien artean 1.311 pertsona bakarrekoak ziren (437 bakarrik bizi ziren gizonak eta 874 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.797 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.607 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 381 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 5.290 etxebizitza zeuden, 5.163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 116 hutsik zeuden. 3.755 etxeak ziren eta 1.449 apartamentuak ziren. 5.163 etxebizitza nagusietatik 3.632 bere jabearen bizilekua ziren, 1.469 alokairuan okupaturik zeuden eta 61 doan lagata zeuden; 110 etxek gela bat zuten, 296 etxek bi zituzten, 537 etxek hiru zituzten, 1.302 etxek lau zituzten eta 2.918 etxek bost zituzten. 3.931 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.477 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.259 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 8.040 ziren, horien artean 5.562 aktiboak ziren eta 2.478 inaktiboak ziren. 5.562 pertsona aktiboetatik 5.059 lanean zeuden (2.607 gizon eta 2.452 emakume) eta 503 langabezian zeuden (244 gizon eta 259 emakume). 2.478 pertsona inaktiboetatik 964 erretiraturik zeuden, 988 ikasten zeuden eta 526 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Avrillé udalerrian 5.109 unitate fiskal zeuden, 12.281,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.361 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 580 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 11 janari enpresak ziren, 8 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 25 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 52 eraikuntza enpresak ziren, 128 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 21 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 12 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 35 finantziazio enpresak ziren, 29 higiezinen enpresak ziren, 113 zerbitzu enpresak ziren, 96 administrazio publikoko enpresak ziren eta 32 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 38 establezimendu komertzialetatik, 4 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 8 okindegiak, 3 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 4 liburu dendak, 5 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 4 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 2 bitxi-dendak eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Avrillé udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 psikiatriko eta 5 botika zegoen.
2009an 7 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Avrillé udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea, 1hezkuntza orokorreko lizeoa eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 580 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 40 eta lizeo teknologikoetan 326.
Avrillé udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko bestelako formakuntza zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ku Bon-chan
Ku Bon-chan (Gyeongju, 1993ko urtarrilaren 31) Hego Koreako arkularia da, 2016ko Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina irabazi zituena.
Plantain ertain
Plantain ertain (Plantago media, latinez; llantén, gaztelaniaz eta plantain frantsesez) plantaginazeoen familiako urtebeteko edo gehiagoko bizitza duen belar landarea da, 30-50 cm luzea. Plantaina ez ezik, zain-belarra, ezpata plantina eta zorne belarra ere deitzen diote zenbait tokitan.
Zurtoin luze bat izaten dute, hostoa bera baino luzeagoa. Udaberrian loratzen da eta uda guztian aurki daiteke horrela. Loreak zurixkak dira. Buruxka zilindrikoa osatzen dute.
Etxezarra
Historia
1808an Bailénen menderatuak izan ondoren, frantziarrek ihes egin behar izan zuten. Bere anaia zen Joseph Bonaparte berriro Madrilgo tronuan kokatzeko, Napoleon Bonaparte enperadoreak berak Iberiar Penintsulara eraman zuen bere armada
Gasteiztik pasatu zenean, 1808ko azaroaren 5 eta 9 bitartean, enperadorea orduan Fernando de la Cuesta bankariarena zen Etxezarran lo egin zuen
Ekipamendu publikoa da gaur egun, gizarte-etxe bat, alegia. 2006-2009 urteen bitartean zaharberritu zuten, atzealdean handipen bat gehituz. Guztira 42 apartamentu babestu, 19 aparkaleku eta jatetxe bat egin zituzten.
Clarks Green (Pennsylvania)
Clarks Green Pennsylvaniako borough bat da. Lackawanna konderrian kokatua dago. 2010ean 1,476 biztanle zituen, 1.38 kilometro koadrotan banatuta.
Sexu-joera
Sexu-joera edo orientazio sexuala pertsona baten nahi erotiko edo amodiozkoen objektua da, bere sexualitatearen beste agerpena izanik. Jacques Lacan bezalako psikoanalistek kontzeptua sortu zuten, beste adituek lehentasun sexual bezalako kontzeptuak nahiago arren.
Sexu-joera sailkatzeko pertsona batek gura dituen pertsonen sexua beharrezkoa da. Horrela badaude pertsona:
Journey to the Center of the Earth (2008ko filma)
Argumentua
Islandiara egindako espedizio batean, Trevor Anderson (Brendan Fraser) bostondar bulkanologoa, Sean (Josh Hutcherson) hiloba eta Hannah Ásgeirsdóttir (Anita Briem) gidaria leize batean atera ezinik geldituko dira. Handik ihes egiteko modu bakarra Lurrean barneratzea izango da, inork inoiz ikusi gabeko munduetatik igaroz, hirukotea izaki harrigarriekin topo egingo du. Baina leku hartako jarduera bolkanikoa areagotzen hasiko denez, berandu izan baina lehen Lurrazalera itzultzeko itzulbidea topatu beharko dute.
Arte Garaikideko museoa (Madril)
Arte Garaikideko Museoa (Museo de Arte Contemporáneo), lehen Arte Garaikidearen Udal Museoa deitua, Espainiako hiriburuko Centro barrutian dago, Conde Duque kalean. Pedro de Ribera arkitektoak estilo barrokoan eraikitako Conde-Duque kuartelaren eraikineko instalazioetan dago. Museoa, 2001eko azaroan inauguratua, itxita egon zen 2010etik 2015eko otsailaren 3ra arte; berriro irekitzearekin batera bi areto berri ireki ziren.
Bilduma iraunkorra
Museoaren bilduma iraunkorra pinturak eta obra grafikoak osatzen dute batez ere, nahiz eta eskultura, argazkia eta marrazkia ere irudikatuta dauden. Bilduma iraunkorra kronologikoki erakusten da eta honako kategoria hauetan banatzen da:
2015eko otsailaren 3an, "Museo eramangarria" izeneko bi areto ireki ziren jendearentzat: "Ramón Gómez de la Sernaren bulegoa. Bildumaren ordena".
Manuel Bartual
Manuel Bartual (Valentzia, 1979 - ) diseinatzaile grafiko, marrazkilari eta editorea valentziarra da.
Biografia
Ipuin laburren eremuan Bartualek Morón de Pollastre, Álex eta Con amigos como estos liburuen egilea izan da, Manuel Castañorekin batera eginak eta 7 Monos argitaletxe kolektiboarekin ekoiztuak. Kolektibo horren sortzaileetako bat da.
Grupo Editorial Santillana, El País, Ediciones Sinsentido, Dibbuks eta Astiberri Ediciones argitaletxeetan marrazkiak argitaratu ohi ditu. TRAMA, Buen Provecho, Noroeste edo El Manglar aldizkarien irudi arduraduna da, eta 9º ARTE fanzinea maketatzen du. 2003tik, gainera, NOMAGAZINE izeneko kultur bisualari buruzko on-line argitalpena zuzentzen du. Lorenzo Gómezekin Reflexiones de un oficinista egin zuen, TOS aldizkarian zatika argitaratutako kontakizuna. 2007tik aurrera El Jueves aldizkarian Sexorama seriea argitaratzen du, eta urte berdineko azarotik ¡Escucha esto! umorezko webloga egiten du MTV Españarentzat.
2011n, ¡Caramba! izeneko fanzinearen arrakasta zela eta, izen berbera duen editoriala sortu zuen.
Alderdi komunista
Alderdi komunistak komunismoa aldezten duten alderdi politikoak dira. Beraien ideologia eta praktika politikoak teoria marxistan oinarritzen da (bere edozein modalitate eta eskolatan) eta gizarte komunista ezartzean. Alderdi sozialista, sozialdemokrata eta laboristak XIX. mendearen bigarren erdian sortu ziren eta alderdi komunista aldiz, XX. mendearen lehen erdialdean, Lehen Mundu Gerraren (1914-1918), Iraultza Boltxebikea (1917) eta Internazional Komunistaren sorreraren ondorio bezala.
Izen hau hartu zuen lehen alderdia Errusiako Langile Alderdi Sozialdemokrata boltxebikea izan zen; 1918 ko martxoan Errusiako Alderdi Komunista izena izatera igaro zen, mentxebikeengandik desberdintzeko gehienbat.
Internazional Komunistaren parte ziren alderdiek izen hau izatea derrigorrezkoa bihurtu zen 1920 an.
Munduko hainbat herrialdeetan daude zabaldurik eta askotan herrialde batean alderdi komunista bat baino gehiago dago, horien artean dauden desberdintasunak direla eta. Munduko alderdi komunista handiena Txinako Alderdi Komunista da, 2010 urtean 78 milioi kide izatera helzu zena. Beste herrialde batzuetan, alderdi komunistak debekaturik daude, hala nola Letonian, Lituanian, Estonian, Errumanian, Turkian eta Hego Korean. Leninek, bere liburu "Zer egin?" eta "Pauso bat aurrera, bi pauso atzera"-n alderdi komunistaren eredua deskribatu zuen. Liburuen arabera, langile alderdia, jakintza marxistak eta borroka antikapitalista bultzatu behar ditu zentzu guztietan.
Tétaigne
Tétaigne Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tétaigne udalerrian erroldatutako biztanleak 82 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gotzon Mantuliz
Gotzon Mantuliz Dudagoitia (Getxo, ) bizkaitar modelo eta abenturazalea da. ETB 2ko El conquistador del fin del mundo saioan parte-hartzegatik ezaguna bilakatu zen.
Tétaigne
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 47 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 32 lanean zeuden (21 gizon eta 11 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 5 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Tétaigne udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 498 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hájek (Strakoniceko barrutia)
Hájek Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 33 biztanle ditu eta 2,79 kilometro koadroko azalera. Strakoniceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1323 urtean egin zen.
Madeirako petrel
Madeirako petrela (Pterodroma madeira) Pterodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Green Meadow (Florida)
Green Meadow Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
St Julians (Newport)
St Julians, 'Sain Silian', Galesko Newport hiriko hautes-barruti eta komunitate bat da.
Colwich (Kansas)
Colwich Kansasko hiri bat da. Sedgwick konderrian kokatua dago. 2010ean 1,327 biztanle zituen, 3.45 kilometro koadrotan banatuta.
Shangjie Barrutia
Shangjie Barrutia (txinera sinplifikatuz: 上街区; pinyineraz: Shàngjiē Qū), Zhengzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 140.000 biztanle bizi ziren 64,70 kilometro koadroko azaleran.
Mochokus niloticus
Mochokus niloticus Mochokus generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Aphyonidae
Aphyonidae arrain ofidiformeen familia da, mundu osoko itsaso tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.
Generoak
FishBaseren arabera, familiak egun 23 espezie ditu, 6 generotan banaturik:
Albuixeceko geltokia
Albuixec Valentziar Herrialdeko Horta Nord eskualdeko tren geltoki bat da, Albuixec udalerrian kokatuta dagoena.
Hájek (Karlovy Varyko barrutia)
Hájek Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 618 biztanle ditu eta 8,75 kilometro koadroko azalera. Karlovy Varyko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1393 urtean egin zen.
San Martino d'Agri
Mugakideak
San Martino d'Agrik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Clarks Summit (Pennsylvania)
Clarks Summit Pennsylvaniako borough bat da. Lackawanna konderrian kokatua dago. 2010ean 5,116 biztanle zituen, 4.11 kilometro koadrotan banatuta.
Chiasmocleis atlantica
Chiasmocleis atlantica Chiasmocleis generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Urzain-belar
Urzain-belar (Alisma plantago-aquatica) alismatazeoen familiako belar landarea da, 15–30 cm-ko luzera duena.
Mundu Zaharrean jatorria duen landare hau sendabelar ezaguna da.
Clarksville (Pennsylvania)
Clarksville Pennsylvaniako borough bat da. Greene konderrian kokatua dago. 2010ean 230 biztanle zituen, 0.25 kilometro koadrotan banatuta.
O Ano da Morte de Ricardo Reis
"O Ano da Morte de Ricardo Reis" José Saramago idazle portugaldarrak kaleratutako laugarren eleberriaren izenburua da, 1984an argitara emanda.
Fernando Pessoa poetaren omenez egindako liburua da.
Golden Heights (Florida)
Golden Heights Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mudra
Mudra, sanskritoz मुद्रा ("zigilu", "marka", edo "keinu"), Indiako errituetan, ikonografian eta dantzan erabiltzen diren keinu sinbolikoak dira.
Concordia (Kansas)
Concordia Kansasko hiri bat da. Cloud konderrian kokatua dago. 2010ean 5,395 biztanle zituen, 11.18 kilometro koadrotan banatuta.
San Severino Lucano
San Severino Lucano Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Severino Lucanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Genidens planifrons
Genidens planifrons Genidens generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Skippenita
Skippenita sulfuro motako minerala da eta tetradymita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Skippenita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Xingyang
Xingyang Hiria (txinera sinplifikatuz: 荥阳市; pinyineraz: Xíngyáng shi), Zhengzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 650.000 biztanle bizi ziren 955,0 kilometro koadroko azaleran.
Kutxa gotor
Ezaugarri batzuk
Oro har, metal oso erresistenteaz fabrikatzen dira; oso astunak izaten dira eraman ahal ez izateko eta giltzarri sekretuen bidez soilik ireki daitekeen itxitura-sistema bat izaten dute; gako horiek alda daitezke segurtasuna are gehiago zaintzeko. Bertsio oso desberdinak daude, seurtasun mailak ere aldakorrak izanez. Kutxa gotorretan dagoen edukira sartzeko, pasahitza jakin behar da.
Kutxa motak
Kutxa gotor zaharretan (oraindik ere mota horretakoak dira) gurpil moduko bat erabiltzen da, ezkerrera eta eskuinera jiratzen dena. Kolpetxo edo "tick" jakin batzuk mugitu behar zaizkio bi aldeetara, ireki arte.
Kutxa gotor modernoetan segurtasun-sistema elektronikoak erabiltzen dira, hala nola pasahitz digital bat (normalean zenbakizkoa, nahiz eta batzuk modernoagoak diren alfanumerikoak ahalbidetzen dituztenak) edo metodo biometrikoren bat (aztarna digitalen irakurgailua, irisaren irakurgailua, etab.).
Synodontis acanthomias
Synodontis acanthomias Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Propagulu
Propagulua ugalketarako gorputz bat da, organismo nagusitik bereizi eta organismo berri bat sortzeko ahalmena duena. Propaguluak dira haziak, erraboilak, esporak eta larbak. Bereziki, landare, onddo eta ornogabeei aplikatzen zaien terminoa da.
Prionomys batesi
Prionomys batesi Prionomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Dendromurinae azpifamilia eta Nesomyidae familian sailkatuta dago.
2017ko Getxoko Zirkuitua
'''LVXXII. Getxoko Zirkuitua- XVII. Ricardo Otxoaren Memoriala''' 2017ko uztailaren 31n egin zuten. 17 km luzera zuen zirkuituak Getxo, Berango eta Leioa zeharkatu zituen eta pelotoiak, 10 bira egin ondoren, guztira 170 km osatu zuen. 1.1. maila zuen.
15 taldek eta 127 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 75 amaitu zirenak. Garailea Carlos Barbero espainiarra izan zen.
Alfred Pellan
Alfred Pellan (Quebec Hiria, - Montreal, ) Kanadako margolaria, marrazkigilea eta dekoratzailea izan zen. Kanadako artistarik garrantzitsuenetako bat izan zen. Parisen bizi izan zen 1926-1940 bitartean, eta ondoren Montrealen hartu zuen bizilekua. Pellanen margolanetan oso nabaria da errealismotik kubismora eta surrealismora izandako bilakaera. Les Carnivores (1966) da Pellanen obra ezagunenetako bat.
Hormona adrenokortikotropiko
Hormona adrenokortikotropikoa, adrenokortikotropina edo ACTH (Adrenocorticotropic hormone) hipofisi guruinak ekoiztutako hormona da, giltzurrungaineko guruinetako jardueran eragin nabarmena duena.
Egitura kimikoari dagokionez adrenokortikotropina hormona peptidikoa da, hots, aminoazidoz osatuta dago. Giza adrenokortikotropina 39 aminoazidoek osatzen dute.
Hormona honek giltzurrungaineko azalak jariatzen dituen hormona esteroideen askapena kontrolatzen du. Aldosterona, kortisol, kortisona eta androgenoen jariaketaren kontrola ACTH hormonaren menpe dago.
Era berean, hipotalamoak jariaturiko beste substantzia batek (CRH faktoreak) ACTH-ren jariaketa kontrolatzen du.
ACTH hormonaren gabeziak kortisolaren gabezia dakar, eta baita giltzurrungaineko azalaren atrofia ere. Hipofisiaren adenomak, aldiz, ACTHaren gehiegizko ekoizpena eragiten du: kortisolaren kontzentrazioa igo eta Cushingen sindromea agertzen da.
Kendall Green (Florida)
Kendall Green Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kardiologia
Kardiologia da aparatu kardiobaskularraren gaixotasunetaz arduratzen den espezialitate medikoa, zehazki bihotzarekin lotutakoetaz.
Tratamendua
Farmakoei dagokienez, hauexek dira Kardiologian askotan erabilitakoak:
Hajnice
Hajnice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 999 biztanle ditu eta 31,72 kilometro koadroko azalera. Trutnoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1603 urtean egin zen.
Dazia
Dazia Danubioko iparraldean zegoen erromatar probintzia zen, gaur egungo Errumanian kokatua.
Pretoriar mailako gobernatzailea zeukan, Legio XIII Gemina bere aginpean. Daziako Gerrek eraginda, populazio urria zegoen konkistaren hurrengo urteetan. Hildakoaz gain, daziar askok iparraldera ihes egin zuten. Hortaz, erromatarrek kolonoak eraman zituzten, lursoroetan eta urre-meatzetan lan egitera.
Giza bihotz
Giza bihotza gizakiaren bizi organo nagusietakoa da, bihotzak ponpatzen baitu odola giza gorputzaren atal guztietarantz. Aparatu kardiobaskularraren atal nagusia da, beraz. Bihotzaren muskuluak miokardioa izena du. Perikardioa, aldiz, organo honen inguruan dagoen ehuna da.
Bruno Liljefors
1879tik 1882ra Suediako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. Hurrengo urteetan ikasketa-bidaiak egin zituen Alemanian, Italian eta Frantzian. Naturaren bizitzako margolari suediar garrantzitsuena eta eraginkorrena izan zen.
Giza bihotz
Bihotzetik odola atera eta bideratzeko, aorta arteria handiarekin konektatuta dago. Birikek garbituko duen odola, aldiz, kaba zainetik iristen da bihotzera. Arteria koronarioak dira organo hau irrigatzen dutenak.
Bihotzaren mugimenduak
Bihotzak bi mugimendu nagusi egiten ditu: Sistolea edo uzkurdura eta diastolea edo erlaxazioa. Hauen arabera, 4 soinu fisiologiko edo normal entzun daitezke fonendoskopioarekin:
Gasen trukea
Alde batetik, oxigenoa (O2) eta elikagaiak dituen odola arterietatik banatzen da gorputzean zehar, organo guztietan, beti ere bihotzak bidalitako bultzadekin (taupadak). Hauxe da ibilbidea eskematikoki: Birikak - Biriketako zainak - Ezkerreko aurikula - Ezkerreko bentrikulua - Aorta arteria - Arteria periferikoak - Organoak.
Bestetik, organo guztietatik bihotzera bueltan, karbono dioxidoa (CO2) eta hondakinak bidaiatzen dira zainetatik. Hauxe da ibilbidea eskematikoki: Organoak - Zain periferikoak - Kaba zaina - Eskuineko aurikula - Eskuineko bentrikulua - Biriketako arteriak - Birikak.
Arnas aparatuarekiko loturari esker, biriketan gasen (O2 eta CO2) elkar-trukatzea gertatzen da, oxigenoa gorputzean sartuz eta azido karbonikoa kanpora ateraz.
Lotutako gaixotasunak
Kardiologia da hauetaz arduratzen den espezialitate medikoa. Gaixotasuna oso aurreratua eta beste konponbiderik gabekoa, Bihotzeko kirurgiaren espezialistak arduratu behar dira.
Antennariidae
Antennariidae arrain lofiformeen familia da, mundu osoko itsaso tropikal eta azpitropikaletan, Mediterraneo izan ezik, bizi dena.
Generoak
FishBaseren arabera, familiak egun 47 espezie ditu, 13 generotan banaturik:
Giza bihotz
Lotutako gaixotasunak
Diagnostikoa lortzeko oso garrantzitsua da miaketa fisiko ona egitea. Bestela, proba osagarriak baliatzen dituzte kardiologoek ahalik eta zehaztasun handiena lortzeko.
Gaixotasunei dagokienez, hauexek dira aipagarrienak:
Saba (uhartea)
Saba Herbehereetako udalerri berezietan txikiena da, Karibe itsasoaren hegoaldean dagoena, Antilla Txikietan. Bertan Mount Scenery (877 m) sumendia dago Herbehereetako Erresumako gailurrik altuena.
Udalerriburua The Bottom da.
Chiasmocleis avilapiresae
Chiasmocleis avilapiresae Chiasmocleis generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bercyko parkea
Bercyko parkea (Parc de Bercy) Paris hiriburuko berdegune bat da, 12. barrutian dagoena, Sena ibaiaren eskumako ertzean. Parke berria da, 1994 eta 1997 artean eraiki baitzen.
Ezaugarriak
13,9 hektareatako azalera du eta hiru lorategik osatzen dute parkea:
Pterodroma deserta
Pterodroma deserta Pterodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
La Ferrière-Bochard
La Ferrière-Bochard Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Ferrière-Bochard udalerrian erroldatutako biztanleak 696 ziren. Familiak 263 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 86 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 107 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 288 etxebizitza zeuden, 265 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 283 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 265 etxebizitza nagusietatik 190 bere jabearen bizilekua ziren, 69 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 38 etxek hiru zituzten, 91 etxek lau zituzten eta 125 etxek bost zituzten. 229 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 105 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 147 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 468 ziren, horien artean 365 aktiboak ziren eta 103 inaktiboak ziren. 365 pertsona aktiboetatik 347 lanean zeuden (189 gizon eta 158 emakume) eta 17 langabezian zeuden (7 gizon eta 10 emakume). 103 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Ferrière-Bochard udalerrian 268 unitate fiskal zeuden, 696 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.910 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren, 4 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean La Ferrière-Bochard udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 492 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Calvinet
Calvinet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Calvinet udalerrian erroldatutako biztanleak 467 ziren. Familiak 210 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 59 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tartécourt
Tartécourt Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Sklodowskita
Sklodowskita silikato motako minerala da eta sklodowskita taldearen kidea da.
La Ferrière-Bochard
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sklodowskita
Ezaugarriak
Sklodowskita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
Tartécourt
Biztanleria
2007an Tartécourt udalerrian erroldatutako biztanleak 39 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 20 etxebizitza zeuden, 15 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 20etxeak ziren. 15 etxebizitza nagusietatik 13 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek hitu gela zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 6 etxek bost zituzten. 13 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 7 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 24 ziren, horien artean 17 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 17 pertsona aktiboetatik 16 lanean zeuden (11 gizon eta 5 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Halámky
Halámky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 175 biztanle ditu eta 6,9 kilometro koadroko azalera. Jindřichův Hradeceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1409 urtean egin zen.
Calvinet
Etxebizitza
2007an 283 etxebizitza zeuden, 208 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 69 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 249 etxeak ziren eta 35 apartamentuak ziren. 208 etxebizitza nagusietatik 157 bere jabearen bizilekua ziren, 42 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 153 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 106 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 76 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Calvinet udalerrian 196 unitate fiskal zeuden, 436 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.067 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia, 2 albaitariak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 2 drogeria ziren.
2000. urtean Calvinet udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 728 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saba (argipena)
Saba izenak hainbat adiera du:
Halenkov
Halenkov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 2.414 biztanle ditu eta 42,19 kilometro koadroko azalera. Vsetín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1334 urtean egin zen.
Morentin
Morentin ([moɾentin]; Morentiain [moɾenti.ain] antzinean) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 0 biztanle zituen. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 51 kilometrora dago.
Inguru naturala eta kokapena
Morentinek Aberinekin egiten du muga iparraldean eta ekialdean; Deikaztelurekin mendebaldean; eta Oteitzarekin eta Deikaztelurekin hegoaldean.
Gongyi
Gongyi Hiria (txinera sinplifikatuz: 巩义市; pinyineraz: Gǒngyì shi), Zhengzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 790.000 biztanle bizi ziren 1.041,0 kilometro koadroko azaleran.
Morentin
Klima eta landaredia
Morentinek klima mediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak, altueraren arabera, aldakorrak dira, 500 eta 1.200mm bitartean. Urteroko egun euritsuak, bestalde, 90 inguru izaten dira.
Zuhaitzak mozteak eta suteek jatorrizko landaredia asko murriztu dute, eta gaur egun haren basoak makaldiak eta birlandaturiko pinuak baino ez dira. Gizakiak naturan eragindako kalterik handienak nekazaritzak eragin zituen, XVIII. mendetik aurrera.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko etorkin bakarra bizi zen herrian, biztanleriaren %0,64 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
Azken agintaldietan Morentingo alkateak Leorin (AIL) talde independentearen izenean aukeratu dituzte; zerrenda hori izan da aurkeztutako bakarra. 2007an Jesús Martínez Barandalla izan zen hautatua. Baliogabeko botoak hiru izan ziren (emandako boto guztien %3,53) eta boto zuriak zazpi (%8,54). Abstentzioa %17,58koa izan zen.
2011ko udal hauteskundeetan Leoringo María Pilar Barbarin López bihurtu zen alkate.
Azpiegitura eta garraioak
La Estellesa autobus konpainiaren Sartaguda eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Jaiak eta ospakizunak
Herriko jaiak abuztuko hirugarren asteburuan ospatzen dira.
Ondasun nabarmenak
San Andres apostoluaren eliza, Erdi Aroko jatorriko eraikina da, XVI. mende eta XVII. mendeen artean aldarazitakoa. Dinteldun atea portiko barroko batek babesturik dago eta erdi puntuko arkuez apainduta. Rokoko estiloko erretaula nagusian, umea daraman Ama Birjinaren irudi bat ageri da.
Leoringo Ama Birjinaren baseliza estilo erromanikoa eta gotikoa nahasten dituen eraikina da, nahiz eta XVIII. mendean eraiki zen. Estilo ezberdinen adibide, aurrealde erromaniko erdizirkularra eta arku gotikoa ditu.
Zerbitzuak
Morentin "Aberin-Arellano-Morentin Mankomunitateko" kidea da.
Stow Hill (Newport)
Stow Hill, Galesko Newport hiriko hautes-barruti eta komunitate dagoen eremu bat da.
Claysville (Pennsylvania)
Claysville Pennsylvaniako borough bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 829 biztanle zituen, 0.8 kilometro koadrotan banatuta.
Gorriranzko lerrakuntza
Fisikan, gorriranzko lerrakuntza (redshift, ingeleraz) erradiazio elektromagnetiko aren uhin-luzera ren zabalkuntza eta dagokion maiztasuna ren eta fotoia ren energia ren txikiagotzea da. Kontrako aldaketari, uhin-luzeraren uzkurdura eta aldibereko maiztasunaren eta energiaren handiagotzea, gorriranzko lerrakuntza negatiboa deritzo edo urdineranzko lerrakuntza (blueshift, ingeleraz).
Astronomia n eta kosmologia n hiru kausa nagusi daude fenomeno honentzat:
Gorrirantzko lerrakuntza erlatibista, grabitazionala eta kosmologikoa erreferentzia sistemen transformazio en bitartez uler daitezke. Argiaren abiadura n mugitzen diren uhin grabitazional ek ere gorriranzko fenomeno bera pairatzen dute.
Gorriranzko lerrakuntza sendoaren abideak dira gamma izpi ak X-izpi en ikuspuntutik ikusita edo argi ikusgaia irrati uhin ek ikusita. Objektu astronomiko en behakuntza espektroskopiko ak lerrakuntza ahulagoen adibideak dira, eta teknologia lurtarrean erabili ohi dira, Doppler radar eta radar pistol etan, besteak beste.
Erradiazio elektromagnetikoaren maiztasunean lerrakuntza sor dezaketen best prozesu fisikoak ere badaude, efektu optiko ak eta barreiaketa k (scattering), inclusive; hala ere, aldaketak gorriranzko lerrakuntza astronomikotik desberdindu daitezke eta normalean ez dira kontsideratzen honelako gorriranzko lerrakuntza bezala.
Gorriranzko lerrakuntzaren balioa z letrarekin adierazten da eta uhn-luzeraren aldaketa fraktzionalari egiten dio erreferentia (positiboa lerrakuntza gorriranzkoa bada eta negatiboa urdineranzkoa bada).
Historia
Fenomeno honen historia XIX. mendean hasten da, uhin mekanika eta Doppler efektua aztertzeko tresnak hedatu ziren mendean. Efektu hau Christian Doppler-i zor dio izena, gizon honek lehenengo aldiz eman zion azalpen fisiko bat fenomenoari 1842an. Bere hipotesia Christophorus Buys Ballos zientzialari nederlandar rak aztertu eta konfirmatu zuen soinu uhin etarako 1845. urtean. Doppler-ek zuzenki aurreikusi zuen efektua uhinetan gertatzen zela eta partikularki izar ren kolore desberdinak Lurrarekiko zuten mugimenduari egokitu litzaiekeela proposatu zuen. Hau konfirmatu baino lehen, hala ere, izarren kolorea haien tenperatura ri zegokiola ikusi zen. Bakarrik geroago probatu zen Doppler efektua benetako gorriranzko lerrakuntza fenomenoak behatuz.
Lehenengo Doppler gorriranzko lerrakuntza Hippolyte Fizeau fisikari frantsesak deskribatu zuen 1848. urtean, hark aipatu zuen lehen aldiz izarren espektro lerro etan ikusten zen lerrakuntza Doppler efektuari zegokiola. Efektu honi "Doppler-Fizeau efektua" ere esaten zaio. 1868an, William Huggins astronommo britaniarrak lortu zuen lehen aldiz izar baten abiadura Lurretik urruntzen determinatu zuen metodo hau erabiliz. 1871ean, gorriranzko lerrkuntza optikoa konfirmatu egin zen Fraunhofer lerro etan eguzki-errotazio erabiliz lerroetan ikustean, 0,1Å gorrian. 1887an, Vogel eta Scheiner urteroko Doppler efektua aurkitu zuen, urteroko aldaketa Lurraren orbitaren ekliptikoan kokatuta dauden izarren Doppler lerrakuntza Lurraren abiadura orbitalaren eraginez. 1901ean, Aristarkh Belopolsky errotatzen zuten ispiluak erabiliz gorriranzko lerrakuntza optikoa egiaztatu zuen.
Lehenengo aldiz "red-shift" terminoa Walter S. Adams astronomo amerikarrak erabili zuen 1908an, bertan "bi metodo red-shift nebularra ikertzeko" mentzionatzen du. Gidoia desagertu egiten da 1934. urtean Willem de Sitter-rek "redshift" erabiltzean, agian bere ekibalente alemandarrarekin, Rotverschiebung, erlazio egokiagoa izateko.
Neurketak, karakterizazioa eta interpretazioa
Iturri batetik datorren argiaren espektroa neurtu daiteke. Gorriranzko lerrakuntza determinatzeko espektroan ezaugarriak bilatu behar dira, besteak beste xurgapen lerro ak, igorpen lerro ak eta bestelako bariazioak argiaren intentsitatean. Horrelakorik badago, ezaugarriok Lurrean aurkitutako elementu kimikoen espektroetan ageri diren berezitasunekin elkarreratu daiteze. Espazioan ugarien dagoen elementu kimiko a hidrogeno a da. Hidrogenoa berezintasunik gabeko argiarekin argiztatzen badugu hidrogenoari dagokion espektro bakar eta desberdingarria lortuko dugu, marra espezifikoekin maiztasun espezifikoetan. Xurgapen espektro hau iturri hurrun batetik iristen denean baina lerratutako uhin-luzeretan, hidrogenoari dagokiola jakin dezakegu. Espektro lerro berea ikusten bada biesektrotan —baina uhin-luzera desberdinean— gorriranzko lerrakuntza kalkulatu daiteke ondorengo taula erabiliz.
Objetu baten gorriranzko lerrakuntza zehazteko frekuentzia edo uhin-luzera tarte bat behar da. Lerrakuntza kalkulatzeko objetuarekiko atsedenean dagoen erreferentzia sistemean igortzen duen uhin-luzera jakitea beharrezkoa da. Behakuntza astronomikoetan hau ezin da lortu intereesatzen zaigun izarrera bidaiatzea eskatzen duelako eta, beraz, espektro lerroak erabiliz kalkulatzen da.
z neurtu ostean, gorriranzko edo urdineranzko lerrakuntza den jakiteko soilik z-ren ikurra behatu behar dugu. Adibidez, urdineranzko Doppler lerrakuntza (z < 0) hurbiltzen ari diren objektuekin asoziatu ohi da, argia energia handiagoetarantz lerratuz. Bestalde, gorriranzko Doppler lerrakuntza (z > 0) hurruntzen ari diren objektueki asoziatu ohi da, argia energia txikiagoetarantz lerratuz. Halaber, urdineranzko lerrakuntza grabitazionala eremu grabitatorio ahulago batean dagoen iturri batetik datorren argiarekin asoziatu ohi da, gorriranzko lerrakuntza grabitazionala eremu indartsuagoetan dagoen iturri batetik datorren bitartean.
Gorriranzko lerrakuntzaren formulak
Erlatibitate orokorrean kasu berezien formula garrantzitsuak deribatu daitezke espaziodenbora batzuetan gerta litekeen gorrirantzko lerrakuntzarentzat baliagarriak direnak, hurrengo taula ikusi daitekeen bezala. Kasu guztietan, lerrakuntzaren magnitudea uhin-luzeraren independentea da.
Doppler efektua
non c argiaren abiadura den. Doppler efektu klasikoan, maiztasuna ez da aldatzen baizik eta mugimendu errezesionalak maiztasuna txikiagoa delako ilusioa sortzen du.
Osoagoa den tratamendu bat egiteko efektu erlatibistak era kontuan hartu behar ditugu gure analisia argiaren abiaduraren antzeko abiadurak dituzten iturrien inguruan egiten dugunean. Efektuaren deribazio osoa aurki daiteke Doppler efektu erlatibista ren artikuluan. Laburki, argiaren abiaduratik hurbil mugitzen diren iturriek Doppler efektuaren formula desberdin bati eratzuen diote denboraren zabalkuntza dela eta. Aipatutako formula Doppler efektuaren ekuazio klasikoan Lorentz-en faktorea atxikituz lortzen da (ikusmen lerroan gertatzen den mugimenduarentzat soilik):
Fenomenoa 1938. urtean ikusi zen lehen aldiz Herbert E. Ives and G. R. Stilwell egindako esperimentu batean, Ives-Stilwell esperimentua delakoan.
Lorentz-en faktorea soilik abiadurarekin erlazionatuta dagoenez, gorriranzko lerrakuntza erlatibista iturriaren mudimenduaren orientazioaren independentea da. Honen aurka, formula klasikoak behaketa lerro an mugimenduaren proiekzio aren menpekotasuna dauka eta honek orientazio desberdinetrako lerrakuntza desberdina izatea eragiten du. θ mugimendu erlatiboaren norabidea eta behatzailearen ikuspuntutik igorpen lerroaren arteko angelua bada (zero angelua behatzailetik zuzenean hurruntzea da), Doppler efektu erlatibistaren formula osoa honela idazten da:
eta ikusmen lerroan soilik gertatzen den mugimenduarentzat (θ = 0°), ekuazioa honela gelditzen da:
Angelu zuzen ean (θ = 90°) mugitzen ari den iturriaren kasu berezirako, gorriranzko lerrakuntza erlatibista gorriranzko lerrakuntza transbertsa l bezala ezagutzen da eta hau neurtzen da, objetua behatzailetik hurruntzen ari ez den arren:
Iturria behatzaileari hurbiltzen ari zaionean ere atal transbertsala badago badago abiaduraren bat non zabalkuntzak espero den urdineranzko lerrakuntza deuseztatzen duen eta abiadura azkarragoetarako gorriranzko lerrakuntza egongo da.
Espazioaren zabalkuntza
XX. mendeko lehen zatian, Slipher, Wirtz eta beste zientzialari batzuk lehen aldiz neurtu zuten Esne Beltza tik kanpoko lakaxien gorriranzko eta urdineranzko lerrakuntza. Hasieran lerrakuntza hauek zorizko mugimenduak zirela eta gertatzen zirela pentsatzen zen, baina geroago Lemaître (1927) eta Hubble-ek (1929), aurrerago lortutako datuak erabiliz, korrelazio lineala zegoela lerrakuntza eta galaxietarainoko distantziaren artean aurkitu zuten. Lemaître-k ikusi zuen behaketa hauek uler zitezkeela Einstein-en erlatibitate orokor reko ekuazioen soluzioak ziren Friedmann-en soluzioak erabiliz. Lerrakuntza eta distantziaren arteko korrelazioa espazioaren zabalkuntza duten metriketan beharrezkoa da. Ondorioz, zabaltzen ari den espazioan zehar doazen fotoien uhin-luzera luzatu egiten da, gorriranzko lerrakuntza kosmologikoa eraginez.
Gorriranzko lerrakuntza kosmologikoa eta ondoan ditugun objetuek erakusten duten Doppler efektu lokala ren arteko desberdintasun distintibo bat dago. Lerrakuntza kosmologikoan kausa ez da abiadura erlatiboak erlatibitate bereziaren arauen menpe aldatzen direla, baizik eta fotoien uhin-luzera luzatu egiten dela mugitzen ari diren espazioaren metrikaren ezaugarria dela eta. Efektu honen interpretazioetariko bat espazioa bera espantsionatzen ari dela da. Espantsio a distantziarekin hazten denez, hurrun dauden bi galaxien arteko distantzia handitu daiteke 3×108 m/s baino abiadura handiagoan, baina honek ez du esan nahi galaxiak argia baino bizkorrago mugitzen ari direnik (Lorentz-en kobariantza k debekatzen baitu).
Deribazio matematikoa
Ikusgarriak diren efektu honen ondorioak unniibertso isotropiko eta homogeneoa deskribatzen duten erlatibitate orokorreko ekuazioekin lortu daitezke.