cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Willem Kalf
Hoornen ezkondu zen 1651n Cornelia Pluvier poetarekin. 1653tik Amsterdamen bizi izan zen eta bere arteak heldutasuna lortu zuen. Bere lanetan marraztu zituen objektu garesti eta exotikoen bilduma bat erosi zuen.
Altamura
Altamura Italiako udalerri bat da. Bariko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Altamurak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Stanley (Iowa)
Stanley Iowako hiri bat da. Buchanan konderrian kokatua dago. 2010ean 125 biztanle zituen, 0.62 kilometro koadrotan banatuta.
Binetto
Binetto Italiako udalerri bat da. Bariko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Binettok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Macrourus holotrachys
Macrourus holotrachys Macrourus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Dendrocygna arcuata
Dendrocygna arcuata Dendrocygna generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Breviceps adspersus
Breviceps adspersus Breviceps generoko animalia da. Anfibioen barruko Brevicipitidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Cyangugu
Cyangugu edo Ciangugu hego-mendebaldeko Ruandako hiria da. 2015ean 63.883 biztanle zituen. Kivu aintzirako hegoaldeko ertzean dago eta Ruzizi ibaiaren beste aldean Bukavu (Kongoko Errepublika Demokratikoa) du. Nyungweko oihanetik gertu dago.
Lookout Mountain (Alabama)
Lookout Mountain Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Etowah konderrian dago, Alabama estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Erregela paralelo
Paralex erregela edo erregela paraleloa esaten zaio eskuz egindako tradiziozko marrazketa teknikoan marrazketa-mahai edo marrazketa-tauletan erabiltzen ziren erregela bereziei, polea eta hari, sokatxo edo errail txikien bidez mugitu eta finkatzen zirenak.
Paralex erregelekin eta arkatz edo markatzaileekin lerro horizontal paraleloak zuzenean marrazteko aukera zegoen. Eskuaira eta kartaboi joko bat erabilita perpendikularrak eta horizontalarekin batera angelu ohikoenak erraz marrazteko balio zuten.''
San Adriango baseliza
San Adriango baseliza Lizarrateko tunelean dagoen baseliza da. Gipuzkoan dago, Aizkorriko mendilerroan.
Historia
Dirudienez, antzinako baseliza Hirutasun Santuaren ohorez eraiki zen. Inguruko herri hizkeran, latinezko Sancta Trinitate izen hura Sandrati bilakatuko zen (eta halaxe deitzen diote tokiko euskaran oraindik ere). Hortik tunelari, euskarazko Lizarrate izen zaharraz gainera, Sandrati izen berria ere eman zitzaion, Villasantek dioenez; eta, geroago, ilun samar bilakatua zen izen horri forma argiagoa eman nahirik, San Adrian bihurtuko zen hizkuntza maila jasoan.
1893an eraitsi zuten lehenengo baseliza zahar hura, eta beste bat eraiki. Gerora, XIX. mendean, mikeleteen koartel bat ere egon zen; 1911an jazotako suteak erabat erraustu zuen, eta berdin gertatu zitzaion alboan zuen ostatuari.
Mandingo (filma)
Mandingo 1975eko Richard Fleischer estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film bat da. Kyle Onstott antzerkigilearen izenburu berdineko antzezlanean oinarritua dago. James Mason, Susan George eta Perry King aktoreek eta Ken Norton boxeolariak antzeztu zuten.
1976an Drum izeneko jarraipena izan zuen.
Argumentua
1840, Estatu Batuetako Hegoaldeko plantazio batean, Warren Maxwell (James Mason) lurjabeak bere esklabotuetako batzuk borrokalari izan daitezen hezitzen ditu. Bere biloba Blanche (Susan George) haietako borrokalari batez maiteminduko da.
Prim kalea (Donostia)
Prim kalea Gipuzkoako Donostia hiriburuko kale bat da. Erdialdean dago, Bergara kalea eta San Martzial kalean hasi eta Mendeurrenaren plaza eta Urbieta kalearen arteko elkargunean amaitzen da, Araba parkearen parean.
Joan Prim kataluniar politikariaren omenezko izena darama. Gernikako Arbolaren pasealekuarekiko paraleloki doa.
Leku interesgarriak
Prim kalearen inguruan honako eraikin eta leku nabarmen hauek daude:
Tomás Mac Giolla
Tomás Mac Giolla, jaiotze izenaz Thomas Gill (1924ko urtarrilaren 25a, Nenagh, Tipperary konderria - 2010eko otsailaren 4a, Dublin) irlandar errepublikar politikari bat izan zen. Dáil Éireann legebiltzarreko kidea eta Irlandako Langileen Alderdiaren zuzendaritza batzordeko kidea ere izan zen.
Gaztaroan Sinn Féin alderdira batu zen eta 1950eko hamarkada aldera Irlandako Armada Errepublikarraren kide egin zen. Irlandako Gobernuak IRAk burututako mugako atentatu kanpainaren ondorioz 1956-1962 artean kartzelaratu egin zuen, eta Mountjoy espetxean ere hainbat alditan preso egon zen.
Boeing 767
Boeing 767ren zerbitzu komertziala 1982an hasi zen. 1.039 Boeing 767 eskatu dira, eta 2011ko otsailera arte 1000 entregatu dira. 2008ko kopuruen arabera, horietatik 862 martxan daude 48 aire-konpainia desberdinetan.
Boeing 767ren 300 eta 300ER hegazkin-sailak blended winglets delakoekin hornitzen ari dira, autonomia hobetzeko eta kontsumoa gutxitzeko. American Airlines aire-konpainia izan da blended winglets hauek erabiltzen lehena, N389AA matrikuladun hegazkinetan. Zama-garraioko airelinea batzuk ere hasi dira hegazkinak blended wingletsekin hornitzen (DHL eta LAN Cargo, adibidez).
Istripuen laburpena
(2005 urtera arte)
Stanton (Iowa)
Stanton Iowako hiri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 689 biztanle zituen, 2.37 kilometro koadrotan banatuta.
Tourves
Tourves Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Var departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.439 etxebizitza zeuden, 1.884 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 415 bigarren erresidentzia ziren eta 140 hutsik zeuden. 1.999 etxeak ziren eta 411 apartamentuak ziren. 1.884 etxebizitza nagusietatik 1.355 bere jabearen bizilekua ziren, 456 alokairuan okupaturik zeuden eta 73 doan lagata zeuden; 38 etxek gela bat zuten, 199 etxek bi zituzten, 468 etxek hiru zituzten, 576 etxek lau zituzten eta 603 etxek bost zituzten. 1.349 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 848 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 835 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.959 ziren, horien artean 2.042 aktiboak ziren eta 917 inaktiboak ziren. 2.042 pertsona aktiboetatik 1.791 lanean zeuden (985 gizon eta 806 emakume) eta 251 langabezian zeuden (102 gizon eta 149 emakume). 917 pertsona inaktiboetatik 295 erretiraturik zeuden, 231 ikasten zeuden eta 391 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tourves udalerrian 1.844 unitate fiskal zeuden, 4.585 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.002 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 225 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 42 eraikuntza enpresak ziren, 48 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 11 higiezinen enpresak ziren, 28 zerbitzu enpresak ziren, 36 administrazio publikoko enpresak ziren eta 15 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 63 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 10 igeltseroak, 7 margolariak, 2 zurginak, 7 iturginak, 8 argiketariak, 4 ile apaindegiak, 9 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 13 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 2 kirol-dendak eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
La Merlatière
La Merlatière Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Merlatière udalerrian erroldatutako biztanleak 721 ziren. Familiak 271 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 110 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 101 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an La Merlatière udalerrian 325 unitate fiskal zeuden, 833,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.778 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 4 zurginak eta 1 jatetxe.
2000. urtean La Merlatière udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.241 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vallibiernako harana
Vallibiernako harana (Vall de Vallhibierna; Valle de Vallibierna) Erdialdeko Pirinioetan Aragoiko Huescako probintzian dagoen haran bat da, Benasqueko haranaren erdialdean eta Posets-Maladeta Parke Naturalaren barnean. Haran honen iparraldean Maladeta mendikatea dago, eta hegoaldean Cerler eski estazioa. Harana eki-mendebaldeko norantzan kokatua dago, 9 km inguruko luzera du, eta bere ibarrean Éseras ibaiaren ibaiadarra den Vallivierna ibaia doa. Haranaren magaletan pinu beltz eta pagoz osatutako bazoak daude. 2.300 metroko garaieratik gora goi larreak eta harkaitzak daude. Haranaren erdialdean, Corones mendi-aterpea dago, eskualde honetako zaintza gabeko aterpe ugarietako bat dena. Mendebaldeko eremuan, haranaren behealdea dena, ibaia 200 metro baina gehiago dituen arroila batetik igarotzen da. Haranaren zenbait guneetan harkaitz bolkanikoa daude.
Apuntzeta Gañe
Apuntzeta Gañe Bizkaiko mendia da, 1181 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena.
NGC 7812
NGC 7812 galaxia bat da, Sculptor konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Bitetto
Bitetto Italiako udalerri bat da. Bariko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Bitettok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mihilu
Mihilua (Foeniculum vulgare) Apiaceae familiako landare belarkara da. Hego Europar eta Hego Asiar jatorria du.
Deskribapena
Bi metro garai izatera hel daiteke. Basoan biltzen da bero gehien egiten duen garaian, orduan baitu lurrin gozoena. Bere hostoak luzeak eta finak dira, eta loreak aldiz, zurtoin motzeko loretxo horien sortatan agertzen dira.
Liomys irroratus
Liomys irroratus Liomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Heteromyinae azpifamilia eta Heteromyidae familian sailkatuta dago.
Mihilu
Sukaldean
Anis zaporeko erraboila barazki gisa kontsumitu ohi da, bai entsaladetan gordinik, xafla kurruskarietan moztuta eta olioarekin, ozpinarekin eta piperbeltz eho apur batekin prestatua, edo bai beroan, erreta edo egosita zerbitzatuta.
Hosto lehorrak ongarri gisa erabiltzen dira, menda-anis zaporea emateko.
Ergosterol
Ergosterola esterolen saileko alkohola da(C28H44O).
Zekale-ainotik (Claviceps purpurea) lortzen da batez ere, baina garagar-legamiatik ere ateratzen da gaur egun. Animalia- eta landare-ehun batzuetan ere aurkitzen da. Mutur batean daukan hidroxilo taldeari esker molekula anfipatikoa da.
Knoxville
Hiria 1786. urtean sortu zuten. Tennessee estatuko lehenengo hiriburua izan zen Knoxville, hala izendatuta 1796. urtean, Tennessee Estatu Batuetan sartzea onartu zutenean. Hala ere, 1817. urtean hiriburua Murfreesboro hirira aldatu zuten.
Ergosterol
Erradiazio ultramorea jasotzen duenean, kaltziferol edo D2 bitamina bilakatzen da. Giza gorputzean, kaltzioa hezurretan eta hortzetan katalizatzea da haren eginkizun nagusia.
Knoxville
Knoxvilleren goitizena Marmolaren Hiria da. Izan ere, XX. mendean hainbat marmol-meatze ustiatzen ziharduten, herrialdeko leku askotara banatzeko.
1930eko hamarkadan Barruko Arroparen Munduko Hiriburua ere esaten zitzaion Knoxvilleri, orduan hiriko hogei lantegi baino gehiagok ekoizpen horretan zihardutelako. 1950eko hamarkadan lantegiak ixten hasi ziren, eta ondorioz biztanleria %10 inguru murriztu zen.
Historia
Knoxville dagoen eremuan lehenengoz Woodland tribua (oihandarrak) bizi izan zen, K.a. 1000. urte inguruan. Shawnee eta Creek tribuak ere bizi izan ziren inguruetan, baina ez da ia horien arkeologia-aztarnarik geratu.
XVIII. mendean, bertako indigena bakarrak Txerokiak ziren: lur-eremu hari ematen zioten izena "Shacomage" zen, Ke urdinaren lekua. Kolono europarrek nahiko erraz egin zuten aurrera lurralde honetan, Great Smoky Mountains (Mendi Ketsu Handiak) alderantz, baina gerora liskarrak eta borrokak izan ziren kolonoen eta indigenen artean.
1933. urtean, krisialdi latza jasaten ari zirenean, Estatu Batuetako gobernuak Tennesseeko Autoritatearen buruzagitza Knoxvillen ipini zuen, lanpostuak sortzekotan.
Klima
Hirian klima subtropikal hezea daukate: udan bero egiten du, eta eguraldi hezea daukate; neguan orokorrean hotza egiten du. Knoxvillen jaso duten tenperatura beroena 41 °C-koa da, eta hotzena -31 °C-koa.
Ekonomia
Estatu Batuetako erdigunean eta bi autobide handiren ondoan kokatuta dagoenez, Knoxvillen industria eta diru-iturri asko dago.
Hezkuntza: Unibertsitateak
Tennesseeko Unibertsitateko egoitza nagusia Knoxvillen dago; famatuak dira Vols deritzen bertako kirol-taldeak. Hirian badaude unibertsitate-egoitza gehiago ere:
Harlan Ellison
Harlan Jay Ellison (1934ko maiatzaren 27a, Cleveland, Ohio - 2018ko ekainaren 28a, Los Angeles, Kalifornia) estatubatuar eleberri eta zientzia-fikziozko idazlan laburren idazle oparo bat izan zen.
Bere idazlanen artean 1.700 ipuin, gidoi, eta literatura, telebista, zinema eta hedabide inprimatuetarako saiakerak daude. Argitaratzaile eta antologia-egilea ere izan zen. Bere antologia liburuen artean Dangerous Visions (1967) eta Again, Dangerous Visions (1972) nabarmentzen dira.
Macrourus whitsoni
Macrourus whitsoni Macrourus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Ruairí Ó Brádaigh
1958-1959 eta 1960-1962 artean Irlandako Armada Errepublikarraren buruzagia izan zen, hain zuzen ere, erakunde armatua Irlandako Errepublikan legezkanpo eta Ipar Irlandako gatazkan izango zuen zuzpertzetik oraindik urruti eta ia desagertzear zegoen denboraldian.
1970-1983 artean Sinn Féin alderdiko lehendakaria izan zen, baina 1983an Iparraldekoen buruzagia zen Gerry Adams politikariak Hegoaldekoen buruzagi zen Ruairí Ó Brádaigh ordezkatu zuen. Bestalde, 1989-2009 artean Republican Sinn Féin alderdiaren kide ere izan zen.
Orbaizetako gudua
Orbaizetako gudua Konbentzio Gerrako gudaldia izan zen, 1794ko urriaren 15 eta 17ren artean gertatua, Bon Adrien Jeannot de Moncey buru zuen Mendebaldeko Pirinioetako Armada frantziarraren eta Osunako dukea buru zuen espainiar armadaren artean. Gudua, eta baita gerra bera ere, Frantziako Iraultzako Gerren zati bat besterik ez zen izan eta, garaipenaren ondoren, frantziarrek Nafarroako iparraldea hartu zuten.
Aurrekariak
1793an gatazka aipagarririk izan ez zen arren, hurrengo urtean mendebaldeko Pirinioak guduzelai bilakatu ziren. Jacques Léonard Muller jenerala Mendebaldeko Pirinioetako Armadaren buru bilakatu zenetik aitzina, borrokak izan ziren Hendaian, otsailaren 5ean, Izpegi mendatean, ekainaren 3an, eta Beran, ekainaren 23an. Uztailaren bukaeran, Mullerrek hiru dibisioi eman zizkion Monceyri (harena eta Henri Delabordek eta Jean Henri Guy Nicolas de Frégevillek zuzendutakoak). Horri esker, Baztan haraneko guduan garaipena lortzeaz gain, Monceyk Pasaia, Donostia eta Tolosa konkistatu zituen. Mailaz igota, Iruñea hartzeko planak egin zituen.
Gudua
1794ko urriaren 15ean, Monceyk aurrera egiteko agindua eman zien bere 46.000 soldaduei, hau da, Delaborde, Frégeville, Jean Mauco, Thomas-Alexandre Dumas eta Jean-Antoine Marbot buru zuten dibisioei. Operazioan, Antoine Digonet, Pierre Rouché, Louis Hyacinthe Le Feron, Pierre Bories de Castelpers, eta Jean Daniel Pinet brigada-jeneralak izan ziren brigadetako buruzagiak. Aurrez aurre, Osunako dukearen 13.000 espainiarrak zituzten. Manuel Cagigal, Antonio Filangieri, Frias eta de la Canada Ibañez markesa ziren espainiar komandanteak.
Ibañetatik eta Baztan haranetik hegoalderantz eraso zuten frantziarrek, Iruñea jomuga zutela. Mendebaldean Leitzatik Lekunberrirantz jo zuten. Erdialdean, Doneztebetik, Donamarian barrena, eta Elizondotik, Belaten barrena, Soraurenerantz abiatu ziren. Ekialdean, Orreagatik abiaturik, Urrobi eta Irati ibarretarantz jo zuten. Ahal bezainbeste etsai inguratzea zen Monceyren nahia.
Urriaren 15ean, Delaborderen dibisioak Filangieriren gizonei egin zien eraso Mezkiritzen. Frantziarrek 11 oinezko batailoi eta bi granadari-batailoi zituzten, 640 dragoi eta husar baino gehiago. 4.000 espainiar soldaduetatik, 200 hil eta 724 preso hartuak izan ziren. Ez dago frantziar hildako kopuruaren berri.
Urriaren 16an frantziarrek Lekunberri hartu zuten, eta Hiriberri biharamunean. Ekialdean, urriaren 15ean Orbaizetako arma olaz jabetu ziren. Espainiako Itsas Armadak Iratiko oihanean zuen masta-lantegia eta Eugiko arma ola ere frantziarren esku geratu ziren. Baina misioko ordezkariek ez zuten baimenik eman tropek aurrera egiteko, eta erasoa Iruñera iritsi gabe gelditu zen. Espainiar soldadu gehienek ihes egitea lortu zuten. Agintari batek Delaborderi egotzi zion horren errua. Guztira, espainiarrek 4.000 lagun eta 50 kanoi galdu zituzten. Frantziar galerak ez dira ezagutzen.
Ondorioak
Garaipenak Iruñeko zitadelara gerturatu zituen frantziarrak. Hala ere, espainiar armadarentzat masta-lantegia eta bi arma olak galtzea izan zen txarrena. Ekialdean Mendi Beltzako guduan garaipena lortu ondoren, gerra frantziarren aldera lerratu zen. Eritasun agerraldi hilgarri batek geldiarazi zituen frantziar operazioak 1794–1795eko neguan. 1795eko ekainean, Monceyk mendebalderantz jo eta Gasteiz eta Bilbo hartu zituen. 1795eko uztailaren 22ko Basileako Bakeak eman zion amaiera gerrari. .
Gikongoro
Gikongoro hegoaldeko Ruandako hiria da. 2005ean 33.832 biztanle zituen. Nyungweko oihanetik gertu dago.
Saint-Remy-le-Petit
Saint-Remy-le-Petit Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Remy-le-Petit udalerrian erroldatutako biztanleak 33 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 21 ziren, horien artean 17 aktiboak ziren eta 4 inaktiboak ziren. 17 pertsona aktiboetatik 16 lanean zeuden (9 gizon eta 7 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 4 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ikegami Honmon-ji
Ikegami Honmon-ji (池上本門寺) Tokio hegoaldeko tenplu budista da, Ōta auzoan dagoena.
Historia
1282an sortu zuen Nichiren fraideak eta bertan ehortzita dago. 1945eko bonbaketek asko kaltetu zuten eta gauregungo eraikin gehienak berriztutakoak dira.
NGC 7813
NGC 7813 galaxia bat da, Cetus konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Eskizolita
Eskizolita mineral bat da eta wollastonita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Eskizolita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
San Petri eliza (Sévignacq)
San Petri eliza (Église Saint-Pierre; Glèisa de Sent Pèir) Sévignacqeko eliza katolikoa da, 2004tik Frantziako monumentu historikoa dena.
Dendrocygna javanica
Dendrocygna javanica Dendrocygna generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Franz Grillparzer
Franz Grillparzer (Viena, 1791 - Viena, 1872) austriar idazlea izan zen. Finantza Ministerioan funtzionario izan zen, baina antzerki-lanak idatzi zituen aldi berean, nahiko berandu arte arrakastarik erdietsi ez bazuen ere. Goetheren eragina nabarmena da haren lanetan. Obra nagusiak hauek dira: Sappho (1818), Das Goldene Vliess (1818-1820), König Ottokars Glück und Ende (1823) eta, batez ere, Des Meeres und der Liebe Wellen (1826).
1940ko Eskuz Banakako Txapelketa
1940ko Eskuz Banakako Txapelketaren emaitzak honako hauek izan ziren:
Finala
Finalaren epailea Juan Bautista Azkarate, titulua izan zuena.
Gallant (Alabama)
Gallant Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Etowah konderrian dago, Alabama estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ontzi-eredu
Probabilitate-teorian, ontzi-eredua edo ontzi-problema hainbat fenomeno modelizatzeko zorizko eredu bat da, non elementu ezberdinak ontzi batean dauden kolore ezberdinetako pilotekin parekatzen diren. Ereduan ontzitik pilota kopuru bat zoriz atera eta kolore bakoitzeko pilota kopurua zenbatzen da. Eskema horretatik kolore jakineko pilota kopuru bat suertatzeko probabilitateak kalkulatzen dira, besteak beste. Horretarako, parametro garrantzitsu moduan, pilotak erauzi ahala ontzira itzultzen diren zehaztu behar da. Eredua hainbat arlotan aplika daiteke, hala nola kalitate-kontrol estatistikoan, pieza akastunak eta akasgabeak bereiziz, laginketan, finean ontzitik pilota ateratzea laginketa prozesu batekin pareka baitaiteke. Ontzi-eredu zabalduenetakoa Polyaren ontzi-eredua da, non bi koloreko pilotak dauden ontzi batetik aldi bakoitzean pilota bat erauzi ondoren, berriz ere ontzira sartzen den, kolore bereko beste pilota batekin batera. Kasu horretan, epe luzera ontzian izango den pilota beltz eta zurien kopuruen banaketa zehaztea helburua. Polyaren ontzi-eredua bereziki epidemiologian baliatu da gaixotasun batek kutsatzearen eraginez populazio batean duen hedapena ikertzeko.
Bitonto
Bitonto Italiako udalerri bat da. Bariko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Bitontok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Liomys pictus
Liomys pictus Liomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Heteromyinae azpifamilia eta Heteromyidae familian sailkatuta dago.
State Center (Iowa)
State Center Iowako hiri bat da. Marshall konderrian kokatua dago. 2010ean 1,468 biztanle zituen, 2.55 kilometro koadrotan banatuta.
Stanwood (Iowa)
Stanwood Iowako hiri bat da. Cedar konderrian kokatua dago. 2010ean 684 biztanle zituen, 1.85 kilometro koadrotan banatuta.
Karratu (musika)
Karratua edo laburra zortzi beltzek adina irauten duen musika irudi bat da, lotutako bi biribilen baliokidea. Zenbait eratara irudikatzen da, arruntena laukiluze huts bat delarik.
Erdi Aroko musikan, laburra zen notarik laburrena, eta longa baten erdia edo herena iza zitekeen.
Sarri Pizkunde garaian eta Barrokoan erabilia, non 4/2 eta 3/2 metriketan erabiltzen zen.
Gaur egungo musikan ez da askorik erabiltzen.
Alexander Meissner
Alexander Meissner (Viena, 1883ko irailaren 14a - Berlin, 1958ko urtarrilaren 3a) austriar fisikari eta ingeniaria izan zen. Irratitekniaren alorrean aritu zen lanean. Hari gabeko komunikazio-teknika hobetu zuen, eta piezoelektrizitatea aztertu zuen. 1931n, maiztasun handiko osziladore-mota bat aurkitu zuen.
Uresartutendan Atxa
Uresartutendan Atxa Bizkaiko mendia da, 1185 metro ditu eta Gorbeia-Itxinako mendilerroan kokatuta dagoena.
NGC 7814
NGC 7814 galaxia espiral bat da, Pegasus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
San Petri eliza (Sévignacq-Meyracq)
San Petri eliza (Église Saint-Pierre; Glèisa de Sent Pèir) Sévignacq-Meyracqeko eliza katolikoa da, 1997tik Frantziako monumentu historikoa dena.
Cristobal Balenciaga museoa
Cristobal Balenciaga Museoa Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen museo bat da, Getarian bertan jaio zen Cristóbal Balenciaga jostun ospetsuari buruzkoa. Han daude ikusgai Balentziagak egindako 100 artelan inguru.
Museoa Balenciaga Fundazioaren jabetzakoa da. Aldamar parkean dago, Aldamar jauregiaren alboan.
Historia
Museoa eraikitzeko lanak 2010eko ekainean amaitu zituzten, eta 2011ko ekainaren 7an inauguratu zuten museoa.
2014ko abenduaren 12an, ''Joskin baten maleta. Entredós 3.0'' erakusketa zabaldu zuten museoan.
Eraikina
Eraikina honela dago banatuta:
Ustelkeriaren zantzuak
Museoaren hasierako aurrekontua 6 milioi eurokoa bazen ere, azkenean 20 baino gehiago kostatu zen. Hori dela eta, ikerketa judiziala abiatu zuten; bereziki, Julián Argilagos eta Rolando Paciel arkitekto kubatarren lana aztertzeko. Dena dela, susmagarri nagusia Mariano Camio izan zen prozesuan; hau da, alkate ohia eta Berroeta Aldamar SL elkartearen gerentea. Fiskalaren arabera, Camiok eta bere bikotekideak 1,2 milioi euro desbideratu zituzten.
Malacocephalus boretzi
Malacocephalus boretzi Malacocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Olatz Gorrotxategi
Olatz Gorrotxategi (Bilbo, 1982) aktore, gidoigile eta zuzendaria da zineman, antzerkian eta telebistan.
Biografia
Jarduera pedagogikoaz gain, esperientzia zabala du zuzendari, aktore eta dramaturgo moduan. Horretan bere proiektu propioak eta kolaborazioak sortu izan ditu.
"Koordenatuak" izeneko bere lana saritua izan zen beka batekin  DSS2016-ko dramaturgia berrien deialdian
Lanak
Bere lanen artean hauek daude:
Gisenyi
Gisenyi mendebaldeko Ruandako hiria da. 2015ean 86.323 biztanle zituen. Kivu aintzirako iparraldeko ertzean dago eta mugaren beste aldean Goma (Kongoko Errepublika Demokratikoa) du.
Tonalpohualli
Tonalpohualli izeneko egutegi azteka erritual hau tonalamatlean (egunen liburua) erregistratzen zen, orein larruz edo enborrazal paperez eginiko kodex bat, honetatik abiatuta apaiz batek (tonalpouque) horoskopoak atera eta zikloko egun onak eta txarrak iragartzen zituelarik. Egiturak (askoz lehenago maiek garatutakoaren antzerakoa eta ziuraski hauengandik oinordetua tolteken bidez) 260 urteko egun bat hartzen zuen, horietako bakoitzari data bat ematen zitzaiolarik egunen 20 zeinuen eta 1etik 13rako zenbaki baten arteko konbinaketa baten bidez, puntuen bidez irudikatua, urteko zikloaren bi egun nahastea erabat ezinezkoa zelarik.
Gernikako Arbolaren pasealekua (Donostia)
Gernikako Arbolaren pasealekua Gipuzkoako Donostia hiriburuko pasealeku bat da. Erdialdean dago eta Urumea ibaiaren bazterretik doa. Foruen pasealekua eta Maria Kristina zubia eta San Martin kalearen elkargunetik hasi eta Bizkaia pasealekua, Parke kalea eta Mundaiz zubiaren arteko elkargunean amaitzen da, Araba parkearen parean.
Gernikako Arbolaren omenezko izena darama.
Leku interesgarriak
Gernikako Arbolaren pasealekuaren inguruan honako eraikin eta leku nabarmen hauek daude:
Gitarama
Gitarama, 2006tik aurrera Muhanga izen ofiziala duena, erdialdeko Ruandako hiria da. 2015ean 87.613 biztanle zituen eta herrialdeko bigarren hiririk handiena da. Ruandako genozidioan zehar, behin-behineko gobernuaren egoitza izan zen.
Schlegelita
Schlegelita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Schlegelita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Lavelanet
Lavelanet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lavelanet udalerrian erroldatutako biztanleak 6.727 ziren. Familiak 3.009 ziren, horien artean 1.056 pertsona bakarrekoak ziren (410 bakarrik bizi ziren gizonak eta 646 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.018 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 664 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 271 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.587 etxebizitza zeuden, 3.054 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 107 bigarren erresidentzia ziren eta 426 hutsik zeuden. 2.607 etxeak ziren eta 973 apartamentuak ziren. 3.054 etxebizitza nagusietatik 1.826 bere jabearen bizilekua ziren, 1.143 alokairuan okupaturik zeuden eta 85 doan lagata zeuden; 63 etxek gela bat zuten, 217 etxek bi zituzten, 529 etxek hiru zituzten, 987 etxek lau zituzten eta 1.258 etxek bost zituzten. 2.068 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.509 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 869 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.915 ziren, horien artean 2.573 aktiboak ziren eta 1.342 inaktiboak ziren. 2.573 pertsona aktiboetatik 1.954 lanean zeuden (1.090 gizon eta 864 emakume) eta 620 langabezian zeuden (280 gizon eta 340 emakume). 1.342 pertsona inaktiboetatik 383 erretiraturik zeuden, 386 ikasten zeuden eta 573 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lavelanet udalerrian 3.100 unitate fiskal zeuden, 6.599 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.524 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 486 komertzioetatik, 7 erauzte enpresak ziren, 8 janari enpresak ziren, 31 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 58 eraikuntza enpresak ziren, 148 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 20 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 23 finantziazio enpresak ziren, 29 higiezinen enpresak ziren, 46 zerbitzu enpresak ziren, 75 administrazio publikoko enpresak ziren eta 27 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 121 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 2 funerariak, 13 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 17 igeltseroak, 13 margolariak, 4 zurginak, 6 iturginak, 8 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 11 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 3 aldi baterako lan enpresak, 16 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
Estós harana
Estós harana (benasqueraz Vall d'Estós edota Ball d'Estós) Erdialdeko Pirinioetako hegoaldeko isurialdean dagoen haran bat da, Aragoiko Huescako probintziaren iparraldean eta Ribagorza eskualdean.
Lavelanet
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 52 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 9 okindegiak, 1 harategi zen, 2 liburu dendak, 13 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 2 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 2 drogeria, 2 lurrin-dendak, 3 bitxi-dendak eta 3 lore-dendak ziren.
Estós harana
Benasque haranaren ipar-mendebaldean dago, Posets-Maladeta Parke Naturalaren barnean. Glazial jatorriko haran honen iparraldean Perdiguero (3.221 m.) mendia dago, eta hegoaldean Posets (3.375 m.). Harana mendebalde-ekialdeko norantzan kokatua dago, 12 kilometro inguruko luzera du, eta bere ibarrean Estós ibaia igarotzen da, Ésera ibaiaren ibaiadarra dena. Haranean Clarabides, Gías eta Oô mendiak ere badaude, Frantziako mugan. Haranaren bataz-besteko garaiera 1.400-3.375 metro artean dago.
Lavelanet
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lavelanet udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, osasun-zentro 1 bat, 4 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 4 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Lavelanet udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 539 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 214.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Thalassornis leuconotus
Thalassornis leuconotus Thalassornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Asparreta
Asparreta Bizkaiko mendia da, 1186 metro ditu eta Gorbeia-Itxinako mendilerroan kokatuta dagoena.
Bitritto
Bitritto Italiako udalerri bat da. Bariko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Bitrittok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Breviceps fichus
Breviceps fichus Breviceps generoko animalia da. Anfibioen barruko Brevicipitidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Laymantown (Virginia)
Laymantown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Botetourt konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Chevannes (Essonne)
Chevannes Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chevannes udalerrian erroldatutako biztanleak 1.655 ziren. Familiak 576 ziren, horien artean 104 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 116 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 280 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 76 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 606 etxebizitza zeuden, 585 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 452 etxeak ziren eta 153 apartamentuak ziren. 585 etxebizitza nagusietatik 400 bere jabearen bizilekua ziren, 174 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 24 etxek gela bat zuten, 56 etxek bi zituzten, 58 etxek hiru zituzten, 114 etxek lau zituzten eta 333 etxek bost zituzten. 459 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 227 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 331 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.179 ziren, horien artean 937 aktiboak ziren eta 242 inaktiboak ziren. 937 pertsona aktiboetatik 891 lanean zeuden (453 gizon eta 438 emakume) eta 46 langabezian zeuden (23 gizon eta 23 emakume). 242 pertsona inaktiboetatik 61 erretiraturik zeuden, 138 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chevannes udalerrian 594 unitate fiskal zeuden, 1.696 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.951,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 49 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 10 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 albaitaria, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Chevannes udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Barracuda Queens
Barracuda Queens suediar telesail dramatikoa da, Amanda Adolfssonek Netflixerako sortua.
Kola (zuhaitza)
Kola (Cola nitida) espezie bat da, Sterculioidae azpifamiliako zuhaitza. Bere enborra 20 metro garai izatera irits daiteke. Afrikan du jatorria, eta klima tropikaletan bizi da.
Forest (Virginia)
Forest Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bedford konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kola (zuhaitza)
Afrikako zenbait herritan eta Amerikan hazten da. Fruituak kafeina eta beste substantzia batzuk dauzka. Era tradizional batez erabiltzen da bizigarri eta sendagarri gisa eta 1886tik edari freskagarriak (adibidez Coca-cola eta Pepsi-cola) egiteko.
Barracuda Queens
Sinopsia
Leporaino zorpetu ostean, Stockholmgo dirudunen auzo bateko neska talde batek bizilagunen etxeetan lapurtzea erabakiko du. Benetako gertakarietan inspiraturiko telesail honek drama, thrillerra eta komedia uztartu ditu erritmo biziko kontakizun estilo entretenigarri baten bitartez.
Steamboat Rock (Iowa)
Steamboat Rock Iowako hiri bat da. Hardin konderrian kokatua dago. 2010ean 310 biztanle zituen, 1.41 kilometro koadrotan banatuta.
San Petri eliza (Simacourbe)
San Petri eliza (Église Saint-Pierre; Glèisa de Sent Pèir) Simacourbeko eliza katolikoa da, 1925etik aurrera Frantziako monumentu historikoa dena.
Oliba olio
Oliba olioa edo oliba-olioa landare olio bat da, batik bat sukaldaritzan erabilia, olibondoaren fruitutik —hau da, olibatik— ateratzen dena. Oso osasungarria, gantzen % 85 asegabeak dituelako. Gantz asegabe horien artean, azido oleikoa du nagusi (% 75) eta azido linoleikoa dator ondoren (% 10). Gantz asegabe horiek handitu egiten dute HDL edo «kolesterol ona», eta lagungarriak dira gaixotasun kardiobaskularren aurka. Gainera, oliba olioa aberatsa da antioxidatzaileetan (gizakiaren zahartze prozesua geldiarazten duten substantziak), eta A, D eta K bitaminak ematen dizkigu. Horregatik guztiagatik, «urre likidoa» ere esaten zaio oliba olioari.
Adituek diotenez, oro har oso osasungarria da heldu baten eguneroko dietan 25 mililitro oliba olio birjin estra (hiru bat zopa koilarakada) sartzea. Izan ere, oliba olio birjin estra da, oliba olio moten artean, giza osasunari mesede gehien egiten diona.
Kalitate mailak
Merkaturatutako olioak kategoria hauek erabiliz sailkatzen dira (kalitate maila apalenetik gorenekora):
Oliba olioaren ontzian beste adierazpen hauek ere aurki ditzakegu:
Jatorria eta historia
Landare-olioak historian zehar erabili ohi dira. Gastronomian erabili izan dira gehien bat, baina beste erabilera batzuk ere eman izan zaizkio, hala nola erabilera erlijiosoak, kosmetikan eta argiztapenean erregai gisa olio-lanparetan eta tenpluetan.
Egipton, K. a. 2000 inguruan oliba-olioa helburu kosmetikoekin erabiltzen hasi zen. Egiptoarrek, jada, Isis, gizakiei olibondoaren laborantza irakatsi zien jainkosa zela zioten. Egiptoarrak oliba-olioa merkaturatzen hasi ziren, Kretatik inportatuta. Hilobi-ganberen barruan, oliba-olioa duten ontziak eta anforak irudikatuta daude. Olio hori produktu arrunta izango litzateke Mediterraneoan, ogia eta ardoarekin batera.
Goizuetako udaletxea
Goizuetako udaletxea Nafarroako Goizueta udalerriko udaletxea da, bertan udalerri honetako Udala kokatzen da. Herriko plazan dago, Goizuetako elizaren alboan.
Oliba olio
Jatorria eta historia
Olio-ekoizpena greziarrengana iritsi zen K. a. II. milurtekoaren erdialdean. Kretako konkista mizenikoaren bidez (non olioaren ekoizpena eta haren erritu-erabilera dokumentatzen den garai minoiko zaharretik). Eremu horren ondorengo zibilizazio helenikoan, oliba-olioak garrantzia handia izan zuen. Greziar hedapen kolonialaren garaian, K. a. VII. mende inguruan. Greziarrek Italiara eraman zuten olioaren ekoizpena.
Feniziarrek, Mediterraneoko antzinako herri merkatari handiak, olibondoa Iberiar penintsulako hegoaldeko kostaldera eraman zuten (gaur egungo Andaluzia) K. a. XI. mendean. Lur hori laster izango zen urre likidoa ekoizteko gune nagusietako bat. Feniziarrek Magreben eta Sardinian sartu zuten olio-ekoizpena ere.
Tripolitaniako kostaldea, probintzia Betikoa eta Mediterraneo frantsesa izan ziren olioa ekoizteko hiru zentro nagusiak Inperioaren mendeetan. Erromatar Hispanian, probintzia Betikoak (iberiar penintsulako hego-mendebaldea) oparotasun handia lortu zuen, neurri batean oliba-olioaren esportazioei esker. Hispaniak Erromarekin izan zuen merkataritzaren lagin bat Testaccio mendia da. Testaccio, edo loreontzien mendia, muino artifizial bat da 250 × 150 metrokoa oinarrian eta 50 metrotik gorako garaierakoa, oliba-anforen (oliba-oliozkoak) milioika hondakinek osatua, bertan ia hirurehun urtez zehar botatakoak, Augustoren garaitik III. mendearen erdialdera arte, non % 80 anfora betikoak diren. Italiako hiriburuaren tradizio herrikoiak, muinoaren historiak jasotzen dituenak Erromako loriaren lekuko, kondaira bat gordetzen du, alegia, probintzia guztietako zergak hiri inperialari egozten zizkioten anforak zeuden lekua izango zela. Mendi horren izugarritasunean, hiriko biztanleek antzinako Erromaren boterearen eta bere inperio handiaren oparotasun ekonomikoaren sinbolo bat ikusten zuten. Hala ere, tradizio herrikoiak bere identifikazioan huts egiten du: Testaccioa probintzia bakarreko anforek osatzen dute gehienbat, Betikak eta, neurri txikiagoan, Tripolitaniak, erromatar aztarnategi horretan aurkitutako ontzi ereduaren arabera (Dressel).
Antzinaroan, gaur egun bezala, Andaluziako ekoizpenaren erdigunea Guadalquivir haranean zegoen, baina orduan pisurik handiena gaur egun baino pixka bat mendebalderago zegoen, Jaen eta Cordoba probintzietan nagusi baitzen.
Sukaldaritzan
Lehen zibilizazioetan, oliba-olioaren ez zen erabiltzen sukaldaritzarako, lehen animalia-jatorriko koipeak nahiago baitziren. Horregatik, hasieran onarpen berezia judaismoan izan zuen, non ezin baita ez txerririk ez beraien koipea jan. Gero, kultura batzuk gozagarri gisa eta kantitate txikitan erabiltzen hasi ziren. Elikagai horren nutrizio-onurak egiaztatu zituztenean, greziarrek saltsatan gehitzen hasi ziren.
Erromatarrak olioa sukaldaritzan erabiltzeagatik gehien nabarmendu zirenak izan ziren. Beren gastronomiarako olio-kategoriak egiten hasi ziren, nahiz eta hasieran ez zuten kalitate onenekoa erabiltzen. Gustua findu ondoren, olio berdea eta olio urreztatua agertu ziren.
Oliba-olioa eta limoi-zukua nahasten dituen olio-olioa oso ohikoa da mediterraneoan ere. Era berean, belarrekin aromatizatutako olioak erabiltzen dira. Erromeroa eta albaka adibidez. Horrez gain, Andaluzia osoan eta Mediterraneoko eskualdean gosari tradizionala da.
Espainean, batez ere eskualde ekoizleetan, beti erabiltzen da frijitzeko eta edozertarako gozagarri gisa. Andaluziako gastronomian nonahi erabiltzen da. Gehiegi berotzen ez bada, kea botatzen ez badu, hainbat aldiz erabili daiteke, egonkortutako kalitatea eta ezaugarriak mantenduz.
Erlijioan
Ekialdeko mediterraneoko herrialde batzuetan, aldare batean oliba-olioa isurtzea jainkoen ugalkortasun eskaerak egiteko erabiltzen zen.
Grezia klasikoan, olibondoa eta haritza ziren gehien ohoratzen ziren zuhaitzak. Atenaseko jatorri mitikoan, olibondoak funtsezko papera betetzen zuten. Mitoen arabera, Ateneak eta Poseidonek Atenaseko hiri berria beren babespean eduki nahi izan zuten, eta horretarako Zeusek, Poseidonen anaiak, opari batzuk eskaini zituen. Ateneari olibondo bat eman zion, eta Olinpoko auzitegi batek esan zuen hiria jainkosari zegokiola oparirik onena jasotzeagatik. Olibondoa Herkulesen eta Teseoren bizitzako kontakizunetan ere agertzen da.
Greziarrek beren hilak ehorzten zituzten beren bizitzan nahi izan zituzten gauzekin, eta objektu horien artean oliba-oliodun edalontziak zeuden. Gainera, greziarrek oliba-olioa erabiltzen zuten, beste ukendu askoren artean, gorpua apaintzeko eta mantentzeko.
Judaismoan, eta kristau erlijioaren eraginarengatik, olioa garrantzitsua izan da beti. Biblia olioaren eta horrekin lotutako beste erreferentziaz beteta dago. Moisesek eraikitako santutegiko lanparak oliba-olio erabiltzen zuten. Erromatarrek Olibondoen Baratzean Jesus harrapatu zuten.
Eliz katolikoan bazen arau bat parrokian Ostegun Santuan olioa bedeinkatu eta parrokia horren mendeko eliza guztiei banatzera behartzen zuena, aldaera argiztatzeko erabil zedin.
Greziako Eliza Ortodoxoan, bataioarekin batera, haurtxoaren gantzudura oliba olioarekin egiten da. Eliza katolikoan oliba-olio birjina ere erabiltzen zen bataioetan. Koranean oliba-olioa ere aipatzen da.
Elikagaiak kontserbatzeko
Oliba-olioa kontserbadore natural bat da. Antioxidatzaile natural kopuru handia duenez, elikagai batzuk kontserbatzeko eta heltzeko produktu ezin hobea da. Hona hemen adibide batzuk: atuna latan, gaztak (Espainiako adibide bat Mantxako gazta da, “oliotan egina” izenarekin ezagutzen da), txerriaren hainbat produktu, hala nola hestebeteak, etab.
Kontserbarako oliba-olioa birjina erabili nahi badugu oso garrantzitsua da erosi aurretik lehenengo erabiltzeko egokia dela ziurtatzea. Oliba-olio ona aukeratzeko eta hura kontsumitzean asmatzeko, hainbat gauza hartu behar dira kontuan. Adibidez: tonua, lurrina, zaporea, AOVEren barietatea (Aceite de Oliva Virgen Extra), etiketa, prestaketa artisaua eta oliba-olioaren dentsitatea.
Kosmetikan eta higienean
Antzinako egiptoarrek buztina edo errautsak erabiltzen zituzten larruazaleko akatsak kentzeko; hala ere, konponbide hori azala babesteko geruzaren zati baten aurretik eramaten zen, eta batzuetan epidermisaren gainetik ere bai. Horregatik, prozesu hau eta gero oliba-olioa erabiltzen zen baltsamo gisa. Olioak kanpoko faktoreetatik eta bakterioetatik babesten du azala, eta zelulak birsortzen laguntzen du, dituen gantz-azido ek emoliente gisa funtzionatzen baitute. Bereziki, azido oleikoak zelula-mintzak sortzen laguntzen du.
Tradizionala
==== Nekazaritza ==== Jasotzen diren olibak, almazara deitutako lekura eramaten dira. Hemen lortzen da olioa. Olibak garbitzen dira, hostoak, partikulak ,lurra eta zikinkeria kentzeko. Egokia da olibak jaso eta gero, 24 orduko epean prozesatzea, haien kalitatea honda ez dadin. Horrela egiten ez bada, fruitua leun bihur daiteke, eta hori da olioaren azidotasuna handitzearen arrazoi nagusia.
Oliba olio honako prozesu fisikoen bidez lortzen da: