cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Disko protoplanetario
Bigarren mailako disko zirkumestelarrak
Disko protoplanetarioetan, planeta-sistemak eratzen dira. Kanpo material hotza, euren artean, elkartuz eta geroz eta gorputz handiagoak eratuz elkarreragin dezaketen izotz aleetan kondentsatzen da, gertuko beste gorputz batzuen orbitetan grabitatearekin eragiteko haina masa lortu arte. Gorputz hauek, planetesimal izena jasotzen dute. Izar sistemaren barne guneetan, tenperaturak, izotza kondentsatzea eragozteko bezain altuak dira, baina prozesu berberek eragiten dute material errefraktarioengan, lurruntze tenperatura askoz altuagoekin. Planetesimalen arteko talken ondorioz, elkarren suntsipena edo gorputz handiagoen eraketa gerta daiteke, protoplanetak eratu arte. Baina, suntsipenezko talkek, izarra, gasik gabekoa den eta ehunka milioika urtez mantendu daitekeen bigarren disko batez inguratzen duen hauts kopuru handiak eragiten dituzte.
Amelia Lorza
Amelia Lorza López (Albaita, Trebiñu, Araba, 1959ko urtarrilaren 5a -) arabar lasterkaria da.
Biografia
Donostian jarri zen bizitzen bederatzi urte zituela familiarekin batera. Garaipen nagusiak: Espainiako txapelduna krosean eta 1.500 m-tan (1980); Espainiako txapelduna 1.500 m-tan (1983); Espainiako txapelduna 10.000 m-tan (1984; errekorra); Espainiako txapelduna 3.000 eta 5.000 m-tan (1985). Euskal Herriko beste errekor batzuk zituen (1982, 1985).
Dompierre-Becquincourt
Dompierre-Becquincourt Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dompierre-Becquincourt udalerrian erroldatutako biztanleak 631 ziren. Familiak 248 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 281 etxebizitza zeuden, 249 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 280 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 249 etxebizitza nagusietatik 206 bere jabearen bizilekua ziren, 40 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 169 etxek bost zituzten. 213 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 122 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 99 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 401 ziren, horien artean 272 aktiboak ziren eta 129 inaktiboak ziren. 272 pertsona aktiboetatik 256 lanean zeuden (149 gizon eta 107 emakume) eta 16 langabezian zeuden (5 gizon eta 11 emakume). 129 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 49 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dompierre-Becquincourt udalerrian 259 unitate fiskal zeuden, 673 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.406 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 3 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak eta 1 iturgina.
2000. urtean Dompierre-Becquincourt udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Éguilly-sous-Bois
Éguilly-sous-Bois Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Éguilly-sous-Bois udalerrian erroldatutako biztanleak 109 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 78 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 73 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 48 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 36 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 64 ziren, horien artean 52 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 52 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (30 gizon eta 21 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak jatetxe ziren.
2000. urtean Éguilly-sous-Bois udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Owl Creek (Wyoming)
Owl Creek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hot Springs konderrian kokatuta dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Manu Robles Arangiz fundazioa
Manu Robles-Arangiz fundazioa Baionan 2004an sortutako fundazioa da eta Ipar Euskal Herriko dinamikak laguntzen ditu.
Funtzionamendua
Ipar Euskal Herrian ahal duen «autonomia eta ekimen handinarekin» jardutea eta gizarte aurrerabideak eta euskaldunen borondatea kontuan hartzen dituzten pertsona eta mugimendutzat elkar eragiteko erreferentzia izatea da.
Euskoa
Euskoa sortu aurretik fundazioko batzuk AEKko eta beste mugimendu batzuetako kideekin batera tresna alternatibo batean pentsatzen hasi ziren eta horrela euskoa sortu zen.
Navas de Riofrío
Navas de Riofrío Segoviako udalerria da, Comarca de Segovia eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 182 biztanle zituen.
Manu Robles Arangiz fundazioa
Euskal Herriko Laborantza Ganbera
ELBko laborariek laborantza ganbera bat eskatu zuten eta Frantziaru urte batzuetara laborantza ganberarik egoten ez bazen eurek sortuko zutela azaldu zuten. ELB ELA sindikatuarekin elkartu eta Ipar Euskal Herriko Manu Robles fundazioak laborariek behar zuten laborantza ganbera lortzen laguntza eman zien.
Ainhize-Monjolosen etxe bat aurkitu eta erosteko tramiteekin hasi ziren baina gatazka egon zen Frantziarekin erosketa egiteko dirua atzerritik zetorrela esaten baitzuten. Erostea lortzen eta obrak egiten ere lagundu zuen fundazioak.
Enbatarekin hitzarmena
Enbata aldizkariarekin hitzarmen bat egin zuten Alda izeneko gehigarri bat eurek idazteko. Bertan erregularki gai sozialen eta ekologikoen inguruko irakurketa argitaratzen dituzte eta egun Enbata aldizkariaren Interneteko ataria kudeatzen laguntzen dute.
Bizi! mugimendua
Fundazioa ingurumenaren inguruan militatu nahi zuten pertsona batzuekin bildu eta Bizi! mugimendua sortu zuten. Euskal Herriko Laborantza Ganberaren gatazkak bere sortzea atzeratu eta 2009ko ekainean sortu zen.
Alda taldea
2014an, geroa aurreratzeko eta erreleboa ziurtatzeko talde hau sortu zuen fundazioak.
Malé Přítočno
Malé Přítočno Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 240 biztanle ditu eta 1,84 kilometro koadroko azalera. Kladno barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1369 urtean egin zen.
Ronald Colman
Ronald Colman (Richmond, 1891ko otsailaren 9a - Santa Barbara, 1958ko maiatzaren 19a) aktore ingelesa izan zen.
Biografia
Richmonden, Surreyn, jaio zen, lau seme-alabetan bigarrena. Eskolako sasoitik ezagun egin zitzaion antzerkirako zaletasuna. Cambridgeko unibertsitatean ingeniaritza ikasteko saioa egin zuen, baina aitaren bat-bateko heriotzak ez zion ikasketak amaitzen utzi, diru kontuak gorabehera.
Antzerki munduan afizionatu ibili zen hainbat urtetan. Londresko British Steamship Company delakoan ikasle aritu eta gutxira, Eskoziar Erregimentuan eman zuen izena , Lehen Mundu Gerran parte hartzeko. Claude Rains, Herbert Marshall edo Basil Rathbone aktoreak ere halatsu ibili ziren eta Colmanen lagun bihurtu ziren. 1914an hanka batean zauritu zuten, eta bi urte geroxeago erretiroa hartu zuen.
1916 eta 1922 bitartean antzerkian jardun zuen, eta aktore ezagun bilakatu zen, bai Ingalaterran, bai Ameriketako Estatu Batuetan. Zineman eginiko lehen lanak ere aldi horretakoak dira. Henry King zinema-zuzendariak New Yorken ikusi zuen taula gainean eta The White Sister 1923ko filmerako deitu zuen, Lillian Gish ezagunaren parean lan egiteko. Arrakasta handiko lana izan zen. Colmanen itxura ederrak, antzezteko moduak eta sasoiko agertzeak (espezialistek gutxitan ordezkatzen zuten arriskua zekarten eszenetan), aktore erakargarri bihurtu zuten. Zinema mututik soinudunerako jauzia inongo trabarik gabe gainditu zuen, izan ere Colmanek ahots dotorea zuen.
Ronald Colman 1958ko maiatzaren 19an hil egin zen birikietako gaitz batek jota, 67 urte zituela.
Peligros
Peligros Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 10.597 biztanle zituen.
Aitziber Makatzaga
Aitziber Makatzaga Alustiza (Zerain, Gipuzkoa, 1976ko irailaren 25a) Euskal bolaria da. Gipuzkoako bolari onena, 2016, 2017 eta 2018an. Gabirian urteko jardunaldian ere, bolari onena izan zen, Jokin Izagirrerekin batera.
Biografia
Beasaingo Txindoki Alkartasuna institutuan egin zituen ikasketak. Ogibidez Zeraingo turismo bulegoko teknikaria izan da zenbait urtez, Beasaingo Igartzako monumentu muntzoan jardun du eta Gipuzkoako Foru Aldundian ari da, egun.
3 alabaren ama ere bada. Bola jokoa txikitatik ikusi zuen, etxe ondoan baitzuen bolatokia, baina emakume erreferenterik ez zuen, beti gizonak ikusi zituen kirol horretan; osaba, ...halere, praktikatzen hasi zen eta gustua hartu zion
Palmaresa
"Bola botatzeko, indarraz gain, teknika funtsezkoa da. Gurpilka joan behar du bolak bolatokiko oholtza gainean."
Ellhöft
Ellhöft Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
JTBC
JTBC (제이티비씨; Joongang Tongyang Broadcasting Company-ren laburdura; jtbc gisa estilizatua) Hego Koreako harpidetza sarea eta emisio enpresa da, eta akziodun handiena JoongAng Ilbo/The JoongAng Group da ehuneko 25eko akzioekin. 2011ko abenduaren 1ean jarri zen martxan.
Pseudobagrus pratti
Pseudobagrus pratti Pseudobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
JTBC
JTBC Hego Koreako kable bidezko telebista orokorreko lau sare berrietako bat da, Dong-A Ilboren Channel A, Chosun Ilboren TV Chosun eta Maeil Kyungjeren MBN 2011n batera. Lau sare berriek doako telebista-sare konbentzionalak osatzen dituzte, hala nola KBS, MBC, SBS eta 1990ean desarautu ondoren abiarazitako beste kanal txikiago batzuk.
Le Vaulmier
Le Vaulmier Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Vaulmier udalerrian erroldatutako biztanleak 85 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
A Jangada de Pedra
"A Jangada de Pedra" José Saramago idazle portugaldarrak kaleratutako bosgarren eleberriaren izenburua da, 1986an argitara emanda.
Le Vaulmier
Etxebizitza
2007an 119 etxebizitza zeuden, 38 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 80 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 118 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 38 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 19 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
A Jangada de Pedra
Fikziozko istorioa kontatzen du, Iberiar penintsula Europatik geografikoki banandu denekoa. Lana hogei hizkuntza baino gehiagotara itzuli dute, bai eta zinemaratu ere.
Le Vaulmier
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 48 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 27 lanean zeuden (18 gizon eta 9 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen eta 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Microdesmus affinis
Microdesmus affinis Microdesmus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Melville (Louisiana)
Melville Louisianaeko herri bat da. St. Landry parrokian kokatua dago. 2010ean 1,041 biztanle zituen, 3.25 kilometro koadrotan banatuta.
Mefistofeles
Mefistofeles Deabruaren pertsonifikazioa da, Alemaniako elezaharretan eta Faustoren kontakizunean oinarrituriko liburuetan. Dirudienez, 1587an argitaratu zen Historia von Doktor Johann Faust-en lanaren egile ezezagunak asmaturiko pertsonaia hau, Goetheren Faust lanari esker da ezaguna. Faustori gaztetasuna eta jakituria eman zion, arimaren truke.
Hylomyscus denniae
Hylomyscus denniae Hylomyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Le Buisson-de-Cadouin
Le Buisson-de-Cadouin Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Buisson-de-Cadouin udalerrian erroldatutako biztanleak 2.151 ziren. Familiak 961 ziren, horien artean 313 pertsona bakarrekoak ziren (95 bakarrik bizi ziren gizonak eta 218 bakarrik bizi ziren emakumeak), 360 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 227 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 61 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.502 etxebizitza zeuden, 975 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 409 bigarren erresidentzia ziren eta 119 hutsik zeuden. 1.245 etxeak ziren eta 143 apartamentuak ziren. 975 etxebizitza nagusietatik 639 bere jabearen bizilekua ziren, 302 alokairuan okupaturik zeuden eta 35 doan lagata zeuden; 28 etxek gela bat zuten, 42 etxek bi zituzten, 162 etxek hiru zituzten, 312 etxek lau zituzten eta 432 etxek bost zituzten. 703 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 473 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 354 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.227 ziren, horien artean 865 aktiboak ziren eta 362 inaktiboak ziren. 865 pertsona aktiboetatik 744 lanean zeuden (401 gizon eta 343 emakume) eta 122 langabezian zeuden (46 gizon eta 76 emakume). 362 pertsona inaktiboetatik 177 erretiraturik zeuden, 72 ikasten zeuden eta 113 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Buisson-de-Cadouin udalerrian 967 unitate fiskal zeuden, 2.027 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.663 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 158 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 7 janari enpresak ziren, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 26 eraikuntza enpresak ziren, 41 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 22 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 12 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 54 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 2 funerariak, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 6 igeltseroak, 4 margolariak, 4 zurginak, 5 iturginak, 4 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 9 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 4 okindegiak, 3 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 kirol-denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Le Buisson-de-Cadouin udalerrian 50 nekazaritza-ustiategi zeuden, 600 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1, lehen-hezkuntzako eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NA-2130
edo Gorza-Bidankoze-Burgi errepidea Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea eta  foru errepideak lotzen du.
Errepidea 18,52 kilometrokoa da.
Historia
Bidankozerako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.
Udalerriak
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
Joan-etorriko itzulpen
Joan-etorriko itzulpena itzulpen automatiko ko softwarea erabiliz, hitz, esaldi edo testu bat beste hizkuntza batera itzuli (joaneko itzulpena) eta, ondoren, emaitza jatorrizko hizkuntzara itzultzeko prozesua (itzulerako itzulpena) da. Askotan, ezjakinek erabiltzen dute itzulpen automatikoko sistema bat balioztatzeko edo testu bat itzulpen automatikoko softwarerako egokia den egiaztatzeko, helmugako hizkuntza ezagutzen ez dutenean. Lortutako testua jatorrizkoaren oso bestelakoa izan daitekeenez, joan-etorriko itzulpena entretenimendu-iturri ere izan daiteke.
Software kalitatea
Itzulpen automatikoko sistemen kalitatea alderatzeko, joan-etorriko itzulpenaz baliatu daiteke, emaitzan lortutako testua jatorrikoarekin konparatuz. Adibidez, joan-etorriko itzulpenaz baliatu ziren 2014ko ikerketa batean Google Translate tresnaren ingelesa eta arabieraren arteko itzulpenak aztertu eta haien ama-hizkuntza ingelesa ez den horientzat oso nahasgarria eta ezegokia izan daitekeela ondorioztatzeko. Hala ere, iritzi kontrajarriak daude ea teknika hau egokia den ala ez erabakitzerako garaian.
Zergatik ez erabili softwarearen kalitatea neurtzeko.
Teknika honen arazoetako bat izan daiteke itzulpena egitean arazoren bat badago, ezinezkoa dela identifikatzea arazoa joaneko itzulpenean izan den, edo itzulikoan. Gainera, posible da itzulpen on bat jasotzea, joaneko itzulpen txar batetik. BLEU eta F-score metodoak erabiltzen zituen ikerketa batek doaneko 5 online itzulpen programa alderatu zituen, bai joaneko itzulpena bai etorrikoa konparatuz, eta ondorioztatu zen ez zegoela inongo korrelaziorik joaneko itzulpenaren kalitatearen eta etorriko itzulpenarenaren artean. Hau da, joaneko itzulpenak kalitate handikoa izatea ez zen beti egokitzen itzulerako kalitatezko itzulpen batekin. Ikerketaren egileak ondorioztatu zuen joan-etorriko itzulpena metodo ahula zela itzulpen automatikoko softwareen kalitatea aurreikusteko. Aipatutako ondorio hau indartsuago berrestu zen beste ikerketa sakonago bati esker, ebaluazio automatikoko metodoak erabiliz oraingoan ere.
Zergatik erabili softwarearen kalitatea neurtzeko.
Beraz, erraza da frogatzea joan-etorriko itzulpenak ez duela funtzionatzen. Baina onartu behar da, halaber, batzuetan funtzionatzen duela dirudiela, eta nahiko parafrasia ulergarria sortzen duela, izan ere, askotan teknika honek teknizismoetan soilik ez du funtzionatzen. Beste ikerketa batek, ebaluazio automatikoko metodoez gain itzulpenaren giza ebaluazioa ere zuenak, ondorioztatu zuen joan-etorriko itzulpenak itzulpen automatikoko sistemen kalitatea aurreikusteko gaitasuna izan dezakeela testu luzeetan, baina ez esaldiz esaldi oinarrituta.
Hala ere, esan beharra dago, itzulpen automatikoko sistema on batek hizkuntza bat beste batean bihurtu behar duela esaldiaren zentzuari eutsiz, eta hortaz, errendimendu oneko itzulpen-sistema pare bat emanda, esaldi baten esanahiak bere horretan iraun beharko luke, baita joan-etorriko itzulpen baten ondoren ere. Beraz, itzulpen automatikoko sistemek nahiko ongi funtzionatzen badute eta gizakiek sortutako erreferentziazko itzulpenik ez bada ematen, joan-etorriko itzulpena sistema ebaluatzeko erabiltzea aukera naturala da.
Testuaren egokitasuna itzulpen automatikorako
Joan-etorriko itzulpena testu bat itzulpen automatikorako egokia den ala ez ondorioztatzeko erabilgarria dela ere esaten da. Honako hau da ideia horren oinarri: joan-etorriko itzulpenaren emaitza jatorrizko testuaren antzekoa bada, orduan itzulpen automatikorako egokia da. Joan-etorriko itzulpena erabili ondoren testua ez bada zehatza, jatorrizko testua moldatzen joan daiteke, emaitza egoki bat lortu arte.
Egokitasun maila estimatzeko lau maila aurkezten ditu WMT-k :
Joan-etorriko itzulpena itzulpen automatikoen kalitatea neurtzeko aplikazio bezala aztertzen zuen ikerketa batean, testuen itzulpen automatikorako egokitasuna aurreikusteko gaitasuna ere aztertu zuten. Ikerketa horretan ere ez zuten inolako korrelaziorik aurkitu joaneko itzulpenaren kalitatearen eta etorrikoaren kalitatearen artean. Hala ere, giza ebaluazioa erabiltzen zuen ikerketa batek ondorioztatu zuen bazela korrelazioa joaneko itzulpenaren eta etorriko itzulpenaren kalitateen artean, eta korrelazio hau joaneko itzulpenaren kalitatea estimatzeko erabili zitekeela. Korrelazio hau erabiliz, joaneko itzulpenaren kalitatea zehaztu eta jatorrizko testua sinplifikatuz, joaneko itzulpenaren kalitatea hobetu daiteke.
Akatsak zuzentzeko teknika
Joan-etorriko itzulpena bigarren hizkuntza baten ikasketa prozesuan akatsak zuzentzeko teknika ere izan daiteke. Kasu honetan, hasierako itzulpena pertsona batek egina da, eta itzultzaile automatiko batek egiten duena bigarren itzulpena da, baina lagungarria izan daiteke akatsak zuzentzeko garaian. Hala ere, joaneko itzulpena ez da izango oso egokia itzulpen automatikoko testu batentzako, izan ere, honelako tresnak sarrerako hizkuntza-maila handi bat dutenentzako eginda daude, eta horregatik, ez da aukera egokia izaten joan-etorriko itzulpena aplikatzea.
Hala ere, aipatu bezala, aurreko kasuan sarrerako itzulitako testua pertsona batek sortzen du, eta hori ez da guztiz joan-etorriko itzulpena. Baina posible da teknika hau aplikatuz hizkuntza bateko akats gramatikalak automatikoki zuzentzea. Metodo honen arabera, hizkuntza bateko testu bat beste bi hizkuntzatara itzuli eta ondoren hasierako hizkuntzara itzuli ondoren, emaitza bakoitza gramatikalki aztertuko du sistemak eta puntuazio bat emango dio. Testu-sekuentzia hautagaien aniztasunak aukera gramatikal alternatiboak ditu lehen testu-sekuentziarako. Hona hemen metodo honen jarraibideak :
Baliabide gutxiko hizkuntzetako itzulpen-sistemetan
Itzulpen automatikoko sistemek itzulpen-arauak entrenamendu-datuetatik hartzen dituztenez, haien errendimendua, neurri handi batean, datuen araberakoa da. Oro har, entrenamendu-datuak zenbat eta handiagoak izan, orduan eta hobeak izango dira itzulpen-sistemak, baina hori ez dute hizkuntza askok. Entrenamendu elebiduneko datu-multzoko milioika hitzetatik abiatuta ikasten dute itzulpen neuronaletako sistemek, baina oso garestia da giza itzulpenak erabiltzearen prozesua, eta denbora asko behar du. Hortaz, artikulu batzuetan joan-etorriko itzulpena baliabide gutxiko itzulpen automatikoko software elebidunerako joaneko eta itzulerako entrenamendu-ikuspegi bat deskribatzen da. Baliabide gutxiko hizkuntzak, baliabideetan txiroak diren hizkuntza moduan ere deituak, nazioartean duten garrantziaren arabera teknologia eta datu-multzo gutxien dituztenak dira. Baliabide gutxiko hizkuntzen arazorik handiena baliabide nahikoak lortzeko zailtasun izugarria da.
Joan-etorriko itzulpena osatzen duten eginbeharrek (joaneko itzulpena eta itzulerako itzulpena) begizta bat osatu dezakete behin eta berriro egin ezkero, eta biek informazioaren atzeraelikadura bat eragiten dute, eta aldi berean itzulpen automatikoko sistemak entrenatzeko aukera ematen dute. Hain zuzen, modu honetan, datu elebakarrak ahalik eta modu eraginkorrenean erabiltzen dira, bai jatorrizko hizkuntzarako, bai helmugako hizkuntzarako. Ikuspegi honi esker, datu elebakarrek datu elebidunen antzeko balioa dute, eta horrek testu elebidunaren beharra pixkanaka murrizten laguntzen du entrenamendu-fasean. Oro har, itzulpen neuronaletako sistemen joan-etorriko prozedura honela deskribatzen da :
Joan-etorriko itzulpena euskaran
Euskarazko itzulpen automatikoko tresnak berriak dira, orain dela urte batzuk soilik kaleratu ziren lehen bertsioak, baina, itzultzaile neuronalen laguntzarekin, azken urtetan izugarrizko jauzia eman dute. Gaur egun, aukera ugari egoteaz gain, itzulpenen kalitatea ere asko igo da, eta gero eta hizkuntza gehiago prozesatzeko gaitasuna dute.
Hala ere, euskara bi hizkuntza handien tartean egoteak ondorio batzuk ere badauzka, eta horren adibide da 2004ko Iparraldeko ikasleen unibertsitatera sartzeko azterketa. Garai hartan, Iparraldeko ikasleek, Hegoaldeko unibertsitate batean ikasi nahi baldin bazuten, UNEDek (Espainiako Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionala) gaztelaniaz eman eta zuzenduko zituen azterketa batzuk gainditu behar zituzten, baina azterketa hori euskaraz egin ahal izateko tartean itzultzaileak erabili ziren. Horregatik, joan-etorriko itzulpena egin behar izan zuten. Lehenik, Madrilgo UNEDek bidaltzen zituen azterketak euskaratu, eta ondoren, Iparraldekoen erantzunak gaztelaniara eraman.
Entretenimendua
Itzulpen automatikorako sistemaren kalitatea edo testu baten egokitasuna ebaluatzeko joan-etorriko itzulpena erabiltzea zalantzan badago ere, itzulpen automatikoarekin dibertitzeko modu bat da, izan ere, joan-etorriko itzulpen batetik sortutako testua komikoki txarra izan daiteke. Garai batean, esaterako, prozesu honekin entretenitzeko helburua zuten webguneak zeuden. Beste aldaera batzuek testua hainbat hizkuntzatan bidaltzen dute jatorrizkora itzuli aurretik, edo joan-etorriko testua itzultzen jarraitzen dute oreka lortu arte (hau da, itzulpenaren emaitza joaneko itzulpenerako erabilitako testuaren berdina izan arte).
Joan-etorriko itzulpenaren adibide bat literaturan, Philip K. Dick en Galactic Pot-Healer eleberrian aurkitu genezake. Bertan, protagonistak liburuen izenburuak eta esaera zaharrak joan-etorriko itzulpen bidez itzultzen ditu eta, ondoren, bere lagunak jatorrizkoa asmatzen saiatzen dira. Bestalde, Australiako Spicks and Specks telebista-saioak "Turning Japanese" izeneko lehiaketa bat zuen, joan-etorriko itzulpena abestien letretan erabiltzen zuena. Saio honetan, lehiakideek behar bezala asmatu behar zuten proposatzen zitzaien abestiaren izenburua.
Bestalde, hainbat film ospetsuren legez kanpoko kopietan, itzultzaile automatikoak erabiltzen dira azpitituluak itzultzeko, eta askotan zentzurik gabeko izen eta esaldiak agertzen dira. Honen adibide dira Star Wars III. Atala: Sitharren Mendekua filmaren legez kanpoko kopia txinatar batetik hartutako azpidatziak, izan ere, ingelesetik txinera eta ondoren txineratik ingelesera itzulitako azpititulu hauetan, Darth Vader-en "NO!" ("EZ!") ospetsua, "Do not want" ("Ez dut nahi") moduan itzulita zegoen. Honetaz gain, film honetan bertan, hainbat protagonisten izenak ere asko aldatzen dira.
Beste erabilera batzuk
Aurretik aipatu bezala, jatorriko testua eta etorriko itzulpenaren artean ezberdintasun handiak badaude, zaila da jakitea akatsa joanekoan edo etorrikoan izan den. Horregatik, adiskidetze edo reconciliation izenekoa egiten da, hau da, etorriko itzulpena egitean txosten bat osatzen da egon daitezkeen gaizki-ulertu edo akatsekin, eta hobekuntza proposamenak egiten dira.
Itzulpen zerbitzu mota hauek enpresa farmazeutikoak, medikuntzaren arloko erakundeak eta ikerkuntza klinikoan erabiltzen dira batez ere.
Joan-etorriko itzulpena doako online itzultzaileetan
Interneten gaur egun itzultzaile automatiko asko aurkitu ditzakegu, horietako asko neuronalak, eta doan erabili ditzakegu bai kontsultak egiteko eta baita entretenitzeko ere. Euskarazko itzultzaile neuronalak ere eskura dauzkagu eta itzulpen egokiak egiten dituztela ikusi da, baina ez dago hauek balioztatzen dituen inongo lanik.
Hala ere, gaztelania eta ingelesa hartuta, eta joan-etorriko itzulpena erabiliz, honako puntuazioa dauka zerbitzuetako bakoitzak :
Ikus gainera
Hona hemen joan-etorriko itzulpenarekin lotura izan dezaketen artikulu zerrenda.
Malé Svatoňovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1188 urtean egin zen.
Hyla plicata
Hyla plicata Hyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Calidris pusilla
Calidris pusilla Calidris generoko animalia da. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatua dago.
Osage (Wyoming)
Osage Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Weston konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
The Disaster Artist (filma)
The Disaster Artist 2017ko James Franco estatubatuar zinema zuzendariaren filma da, Greg Sesteroren izen bereko liburuan oinarrituta. 2017an Donostiako Zinemaldian Urrezko Maskorra eskuratu zuen.
Sinopsia
Filma The Room filmaren making-ofari buruzko benetako istorioa da; izan ere, The Room “pelikula txarren Citizen Kane”a dela esan izan da. Tommy Wiseauren kultu-film klasikoa hamar urtean baino gehiagoan proiektatu da, sarrera guztiak agorturik, Ipar Amerika osoko aretoetan.
Aktoreak
{{zutabe-zerrenda|kopurua=3|
Cameoak
}}
Navas de San Antonio
Navas de San Antonio Segoviako udalerria da, Comarca de Segovia eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 408 biztanle zituen.
Alfontso I.a Nafarroakoa
Alfontso I.a batzuetan Alfontso Borrokalaria bezala ezagutua (1073 – Poleñino, 1134ko irailaren 7a), Aragoi eta Iruñeko erregea izan zen (1104 - 1134).
The Wife (2017ko filma)
The Wife 2017ko Björn Runge suediar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Meg Wolitzerren izen bereko eleberrian oinarrituta.
Alfontso I.a Nafarroakoa
Aita Antso V.a Ramiritz (Aragoi eta Iruñeko erregea 1063 eta 1094 artean) eta ama Felizia Roucykoa zituen. Tronua lortu zuen Petri I.a anaiordea hil zenean. Musulmanen aurkako borrokan nabarmendu zen, Zaragoza konkistatu eta gero bere erresuma bikoiztuz. Urraka Gaztelakoarekin ezkondu baitzen, aldi batean Gaztelako Erresuma gobernatu zuen. Hori zela eta 1109 eta 1114 artean «Gaztela, Toledo, Aragoi, Iruñea, Sobrarbe eta Ribagortzako errege eta enperadore» titulua aldarrikatu zuen, nobleteriaren beraren aurkako jarrerak ezkontza baliogabetu zuen arte. Bere garaipenek sona handia eman zioten Erdi Aroan zehar eta XIV. mendeko San Juan de la Peñako kronikak honela zioen nafar-aragoieraz: «clamabanlo don Alfonso batallador porque en Espayna non ovo tan buen caballero que veynte nueve batallas venció», hau da, «On Alfontso Borrokalaria deitzen zioten Espainian hogeita bederatzi gudu irabazi zituen beste zaldizko hoberenik ez zegoelako». Bere kanpainetan Kordoba, Granada eta Valentziako ateetan izan zen eta, besteak beste, Valtierra, Cutanda edo Cullerako guduetan, musulmanak mendean hartu zituen.
The Wife (2017ko filma)
Sinopsia
Gizon handi baten atzean beti dago emakume are handiagoa… eta hura ezagutzear zaudete. Funtsezkoa da berau ezagutzea –gutako askok dagoeneko ezagutzen dugu, eta ez gara ohartu ere egin–. Joan Castleman: adimen handiko emakumea, edertasun oraindik ere liluragarrikoa, emazte deboto perfektua.
Alfontso I.a Nafarroakoa
Hiltzean bere bizitzaren pasadizorik eztabaidatuenetariko bat jazo zen: erresuma militar ordenen artean banatu zuen. Hau nobleek ez zuten onartzen eta erresuma bitan zatitu zuten, Ramiro II.a Monjeak Aragoiko Erresuma eta Gartzia V.a Ramiritzek Iruñeko Erresuma jarauntsi zituzten.
Ume eta gaztaroa
Aita 1063 eta 1094 artean Aragoi eta Iruñeko erregea zen Antso V.a Ramiritz eta ama Felizia Roucykoa zituen. Erregearen lehensemea ez zenez, umea zenean Huescako Pirinioetan, Echo Ibarran hain zuzen ere, dagoen San Pedro de Siresako monasteriora bidali zuten «letrak» eta arte militarrak ikasteko Petri I.a Nafarroakoa bere sasi-anaiaren erreinaldian jauntxo feudala izateko. Lope Gartxes «Erromesa» zuen haurtzaina, gero bere zerbitzuak eskertzeko asmotan erregeak Pedrolako jaun bilakatuta.
Infantea zenean, Alonso Santxez (horixe baitzen zenbait agiritan agertzen zen bere izena) Cinco Villas eta Jazetania eskualdeetan dauden Biel, Luna, Ardenes eta Bailo herriak gobernatu zituen, guztiak musulmanen lurraldeetatik hurbil zeudenak. Aitarekin batera, Huescako konkistan (Alcorazko gudua, 1096) eta Valentzia aldean El Cid almorabideen aurka laguntzeko espedizioetan aritu zen.
Erreinaldiaren hasiera
Ribagortzako konderrian zegoen Arango haranean anaia hil zenean, jaioberria zen Aragoiko erresumak Erdialdeko Pirinioetako hiri nagusia, Huesca (1096ko Alcorazko gudua eta gero) eta 1100ean Barbastro, Sariñena eta Boleya konkistaturik zituen. Tamalez, 1104an Tamarite de Litera setiatzean porrot egin eta konkista berriak galtzekotan zegoen. Harresiak zituzten hirietan setiatuak izanda, eskarmentu gutxi zuten. Nazioartean ia ez zuten laguntzarik: Urgelleko konderria ohiko aliatua izan zen eta bestetik Genovako Errepublikak Tortosa setiatzeko saiakeran zenbait galera jarri zituen. Alfontsok anaiaren zuzendaritzapean izan zen kanpaina hauetan. Ekialdetik ez zuen muga finkoa Kataluniako konderriekin, hala ere, orduko agirietan, 1108 eta 1134 artean, Alfontso «Pallars eta Aranen erregetzat» jotzen zuten. Mendebaldean, gainera, Iruñeko Erresumak galdu berriak zituzten Errioxa, Araba eta Bizkaia Gaztelako Erresumaren eskuetan.
Iparraldetik ere setiatu zuen Zaragoza. Hoya de Huesca eta Monegros guztiz konkistatu eta Barbastro eta Monzón tinkatu zituen. 1107an Tamarite de Litera eta San Esteban de Litera konkistatu zituen, Petri I.ak lortu ezin zutena. Sartaldeko Zerrendaren zati bat eta egungo Lleidako probintzia, berriz, oraindik musulmanen eskuetan zeuden. Horrela Ebron eta Cincan eta oraindik musulmanen eskuetan zeuden Fragan eta Mequinenzan finkatu zituen bere mugak.
Ezkontza eta politika Gaztelan
Antza denez, ezkondu baino lehen, Urraka eta Alfontsok besteren lurraldeetan elkarri soberana potestas aintzatesten zuen ituna sinatu zuten. Horrela, Alfontso bere emaztearen lurraldeetan erregekide besterik ez zen bilakatuko. Hala ere, laster hasi zen bere aurkako jarrerak nobleteriaren artean, batez ere Galizia eta Leongo erresumetan. Bertako nobleteriak Urrakak lehendabiziko ezkontzan Raimundo Borgoinakoarekin izandako Alfontso printzearen eskubideak kolokan zeudela uste zuen. Donejakue Bidean Alfontso VI.aren erreinaldian finkatutako Borgoinako elizgizonek, batez ere, bere eskubide eta erregaliak arriskuan ikusten zituzten. Era berean, nafar monarkak zituen burgesiaren aldeko politikek erabat murriztu ditzakete aipatutako erregaliak. Oposizioak Paskoal II.a Aita Santuarekin harreman ezin hobeak zituztenez, ezkontza indargabetzea lortu zuten. Gaztelako kronistek «mal-abitas bodas» (euskaraz: "ezkontza madarikatuak") deitzen zioten biak Antso III.a Nagusiaren birbilobak izanik intzestu-harremanentzat zutelako.
Ezkontza Monzón de Camposko gazteluan 1109an egin zuten, Urrakaren aita hil zen urte berean, Petri Ansurez gazteluzaina aitabitxia izanik. Adituek ez dakite Alfontso VI.a hil baino lehen edo hil eta gero izan zenetz.
Aitaginarreba hiltzean, Alfontsoren errege ezkontidearen politika porrota izan zen. Laster saritu zituen meritu militarrak leinu zaharrak alde batera utzita. Gainera, nobleen artean bere onarpenik eza zela eta, burgesia hasiberrian oinarritu zen, antagonismo areagotuz. Urrakak, berriz, "gaztelarragoa" izanik, burgesen aurka egin eta noblezia-gortea osatu zuen. Alfontsok Donejakue bidean hiribilduak eratzea alde bateko erabakia hartu zuenean, merkataritza bultzatzeko asmotan, bertokoek (errege atzerritar baten sudur-sartzetzat zutelako) haserretu eta nobleteriak Urrakaren laguntza bilatu zuen.
Alfontsoren erantzuna, guda askoetan izandako gudari beteranoa, bortitza izan zen. Nafar-aragoiar gudarosteek matxinoen aurka bidali eta porrota latza ezarri zieten Monterrosoko gazteluan 1110. Horrela, Bataiatzaileak bere aurkako matxinadak armaren bitartez zapalduko zuenaren mezua zabaldu eta oposizioak berrantolatzeari lotu zion. Hurrengo urteetan tentsio militarra nabarmendu zen. Horrek aprobetxatzeko asmotan, Al-Mustain Zaragozako taifaren erregeak bere aurka egin eta 1110ean Valtierrako guduan mendean hartu zuen.
1110 eta 1111 artean, Candespinako kondeak erreginari Alfontso printzea errege izendatzea eskatu zion, Alfontsoren aurkako nobleteriaren matxinada babes zezan. Ekintza honek aragoiar monarkak eta alderdi Gaztela zaleen arteko liskar politikoa guda ireki bilakatu zuen. Alfontso I.aren izaera gogorra, politikan trebetasunik eza izatea eta bere emaztearen izaera ezberdinak (orduko kronika gaztelarrak, Alfontsoren kontrakoak, Urrakak Alfontsok «ahoz eta oinez» jo ziola zioela diote) ezkontzaren porrota bultzatu zuten. Alfontso Urraka eta kondearen gertutasuna desleialtasuntzat hartu bazuen ere, ez zuen arbuiatu. Hala ere, alde batetik Bernardo Clunykoa Toledoko artzapezpikuak aita santuari eskainitako indargabetzea eta, bestetik, erregina bere etsaiekin batera bere kontra azpijokoak egiten izateak Alfontso erregina gobernatzeko gai ez zela deklaratu eta Zaragozatik gertu zegoen El Castellar gazteluan izan zuen preso. Urrakak gaztela-leondar gotorlekuen jabeei bere senarraren aginduak ez betetzeko agindu eta Alfontsok nafar eta aragoiar gudarosteak erabili zituen Gaztelako Erresuma inbaditzeko, bakarrik Portugalgo kondeen laguntza izanik. Nahiz eta Leon eta Gaztelako armadak izan ez, Condespinaren alderdia mendean hartu eta aste gutxitan Palentzia, Burgos, Osma, Sahagún, Astorga eta Ourense konkistatu zituen, bere etsaien harridurarako.
Mendebaldean zegoela aprobetxatuz, Gomo Gonzalez kondeak El Castellar setiatu, Urraka erregina askatu eta Sahagúnera eraman zuen. Hori jakitean, Alfontsok zigor-espedizioa antolatu eta hegoalderantz eraman zuen bere armada. 1111an Toledo hartu eta Alfontsok Bernardo Clunykoa etsai-artzapezpikua ordezkatu zuen 1111ko urriaren 26an, egungo Segoviako probintziako Fresno de Cantespinon Candespinako guduan Alfontsoren nafar-aragoiarrek eta Henrike I.a Portugalgoak zuzendutako portugaldarrek Urraka eta Candespinaren gudarosteak mendean hartu zuen. Kondearen heriotzak erregina egoera larrian utzi eta senarrarekin adiskidetu egin behar izan zuen.
1112an Paskoal II.a Aita Santuak indargabetzearen mehatxua ofizial bihurtu eta errege-erreginari elkarrekin jarraitzen bazuten eskumikatuko ziratekeela esan zien. Alfontso, zeharo elizkoia zena, erreginari behin betiko uko egiteko aprobetxatu zuen. Egoera ofizial bihurtzeko 1114an Palentzian kontzilio bat egin zuten. Alfontso Aragoi eta Iruñeko erresumak mantendu zituen eta Ebro ibarra errekonkistatzeari ekin zion. Horrela, 1109 eta 1114 artean Gaztelako Erresuman borrokan izan ondoren, berriro Saraqustako taifa konkistatzera lotu zion. Hala eta guztiz ere, Gaztelako erregearena ez ezik Leongo Erresumako tradizioan ohiturazkoa zen imperator totius Hispaniae titulua ere erabiltzen jarraitu zituen.
Zaragozako konkista
Gastonen eragina edo Aita Santuak Gurutzaden bulda eman zuelako okzitaniar noble askok Zaragozako kanpainian parte hartu zuten. Hala ere, orduko Okzitanian oraindik 778an Carolus Handia jasandako porrota gogorazten zuten, "Errolanen kantua" ezaguna baitzen oso. Gelasio II.ak urte horren bukaeran emandako buldak Tolosan adostutakoa berretsi zuen.
Zaragoza (arabieraz, Saraqusta edo Madînat Al-baida, euskaraz "hiri zuria") al-Andaluseko hiri nagusienetariko bat eta orduko taifa nagusienetariko baten hiriburua zen. Bere lurraldeak Tuteratik Tortosaraino hedatzen ziren, barnean Tutera, Huesca, Lleida, Tarragona eta Calatayud hiriak izanik, eta Valentzia eta Deniaren basailutza zuen. Bere harresiek Aragoiko erresumaren zabalpen urria eragin zuten, Gaztela eta Leongo erresumak zituzten jendez hustutako eremu zabalen aurka. XII. mendeko hasieran Banu Hud leinuak gobernatzen zuen. Valtierrako guduan menderatuak izan ondoren Gaztelako Erresumaren babesa bilatzeko pariak ordaindu behar izan zizkioten Urrakari. Al-Mustain hil ondoren Abdelmalik bere semeak ordezkatu zuen. Bere egoera politikoa larria zen oso: iparraldean Alfontso eta hegoaldean almorabideak zituelako. Gaztelarrei pariak ordaindu eta gero, musulman integristenek almorabideen eskuetan utzi zuten hiria, suminduta. Erregeak Rueda de Jalónera ihes egin eta Jalón ibaiaren arroan erresuma txikia sortu zuen. Almorabideekiko bere gorrotoa zela eta, Alfontso aliatu zuen hauen kontra. Almorabideen gobernadoreak bi izan ziren: Muhammad ibn al-Hayy, Valentzia El Ciden eskuetatik berreskuratu zuena, (1110 - 1115) eta Ibn Tifilwit, Ibn Bayyah filosofo eta bisirrekin arazoak zituena (1115 - 1117). Alfontsoren aurkako aitzinamendu bakarra Juslibol gazteluaren hartzea zen. 1117an Ibn Tifilwit hil zenean, hiria Murtziako taifako erregearen eskuetan geratu zen.
1118ko martxoan Ayerben, Alfontsok bere armada bildu zuen: Gaskoiniatik etorritako zaldun eta jaunak, Urgell eta, Arnal Mir Pallars Jussàkoa basailu zuenez ziur asko Pallars konderrietatik etorritakoak eta nafar-aragoien armada. Hegoalderantz jo, Almudévar, Gurrea de Gállego eta Zuera konkistatu eta maiatzaren bukaeran Zaragoza setiatu zuten. Ezer gutxi dakigu setioari buruz. Historialari batzuen ustetan, Romaredako ubidetik zetorren ur-horniketa eten zuten. Guztira bederatzi hilabetez setiatu zuten Alfontsoren osteek Zaragoza, hiriak amore eman zezan. Neguan, agian, aldi baterako atzera egitea egin zuten atari zabalean lo egin zutelako. Azkenekoz 1118ko abenduaren 18an hartu zuten hiria. Batzuen ustez gobernuaren egoitza eta harresien gotorleku nagusia zen Suda dorrearen galera gogoangarria izan zen setioan.
Alfontsok beneditarrei pribilejioak eman zizkien Aljaferia jauregia sortzeko, gero Aragoiko erregeen egoitza izango zena. Hiriari Totum per totum izeneko forua eman zion, interes partikularrak babesteko auto-defentsa garatzen zuten polizia sekularra sortzeko eskubidea ematen zuena eta talde erlijiosoen harremanak gobernatzeko aljama-sistema eratzen zuena.
Musulmanek Zaragozan geratzeko eskubidea zuten, errebaletan urtebete bizi baziren. Meskitak zutik mantendu zituzten; konkista baino lehen ordaintzen zituzten beste zergak mantendu zituzten, baita xaria ere. Horrela, Alfontsok artisautza eta merkatariak mantendu nahi zituen, hiriaren despopulatze saihestuz. Mudejar hauek hiriko artean oso inportanteak izan ziren.
Malé Výkleky
Malé Výkleky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 125 biztanle ditu eta 2,13 kilometro koadroko azalera. Pardubiceko barrutian dago.
Alfontso I.a Nafarroakoa
Ebroko hegoaldearen konkista
Behin Zaragoza konkistatuta, erregeak Baxo Aragón eta Ebro harana konkistatzeari ekin zion. 1119an Fuentes de Ebro, Alfajarín, Tutera (Iruñeko Erresumak errekonkistatu zuen azken hiribildua) eta Moncayoko eskualdea, tartean Tarazona, (gero Gaztelako Erresumako mugaren gotorleku bilakatuko zena), Alhamaren harana, tartean Cervera del Río Alhama, Tudejen eta Castillon (Nafarroako Erresumako gazteluak izango zirenak), Novallas, Ágreda, Magallón, Alberite de San Juan, Borja, Alagón, Novillas, Épila konkistatu eta Rueda de Jalóngo erresuma txikia basailu bilakatu zuen.
1119an orduan husturik zegoen Soria berreraiki eta bere eskualdea jendeztatu zuen. Gaztelako kronistek Alfontso VII.a Gaztelakoa zela esaten bazuten ere, orduko agiriak Alfontsoren eskuetan zegoela azaltzen dute. 1134an hil zenean, ostera, gaztelarrak berreskuratu zuen.
Malé Výkleky
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1408 urtean egin zen.
Alfontso I.a Nafarroakoa
Ebroko hegoaldearen konkista
1120an Calatayud setiatzen ari zela, almorabideak Valentziatik atera eta Zaragoza berreskuratzeko kanpaina hasi zenaren berria jaso zuen. Setioa utzi eta Gilen IX.a Akitaniakoaren laguntzaz, musulmanak geldiarazteko martxan jarri zuen bere armada. Almorabideen ibilbidea Turia edo Guadalaviar ibaiaren arrotik zihoan erromatarren galtzada batetik zihoan, Teruel zeharkatzen zuena. Alfontsok Jiloca ibaiaren haranean dagoen Cutanda inguruan topatu zituen. Orduko Cutandako gudua Alfontsoren garaipen nagusitzat hartzen da: XIV. mendeko Espainian oraindik "Cutanda okerragoa zen" esamoldea erabiltzen zuten lortezinak diruditen lorpenak adierazteko. Nahiz eta gutxiago izan, nafar-aragoiarrek 1120ko ekainaren 17an menderatu zituzten musulmanak eta behin betiko Zaragoza mantendu zuten.
Garaipenaren ondoren, armadak Calamocha eta Monreal del Campo, non egungo hiria eratu zuen, konkistatu zituen Calatayudera itzui baino lehen. Azken hiri honen konkistak Jalón eta Jiloca ibaien haranen konkista bukatu zuen. Bubierca, Alhama de Aragón, Daroca eta Ariza 1120an ere hartu zituen.