cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Datue jauregia
Historia
Leinu etxea da Datue, egungo jauregia eraiki aurretik ere existitzen zen leinu batena. Jatorrizko familia Aldekoa zen. 1568an Joan Aldekoa zen jabea, Agustin Aldekoa 1696an, eta Frantzisko Aldekoa 1723an. Bertan jaio zen 1692an Miguel Aldekoa Datue, Asturiasko Printzearen diruzain eta Finantza kontseilari izatera iritsi zena. Haren arreba, Joana Maria Aldekoa Datue, Agustin Jauregi Aldekoa (1711-1784) Txileko gobernadore eta Peruko erregeordearen ama izan zen.
Martin Luis Etxeberria Baztango alkate eta militarra ere han bizi izan zen, Maria de los Angeles Iturralde Aldekoarekin ezkondu ondoren. Buruzagi karlista gisa nabarmendu zen Etxeberria Lehen Karlistaldian, eta Erreniegako guduan hil zen 1838an. Zigor gisa, liberalek su eman zioten jauregiari Elizondoz jabetu zirelarik; era horretan familiaren artxiboa galdu zen.
Gerra zela-eta, Martin Luisen emaztea erbesteratu egin zen, eta haren seme Damaso Etxeberria Iturralde Bordelen jaio zen 1834an. Gerra bukatuta itzuli zen Datuera, eta hura ere Baztango alkate izan zen. Baina semea ez zen nabarmendu gerrengatik; letrengatik ere ez asko, baina euskal hitzak idatzi zituen: 1857an Frantzisko Xabierkoaren omenez egindako poema, besteak beste. Luis Luziano Bonaparterekin harremana izan zuen, haren idatziak landu baitzituen euskararen mapa egiteko. Are gehiago, Bonaparte Datue jauregi ondoko Datugaraia etxean hartu zuten.
Conraua derooi
Conraua derooi Conraua generoko animalia da. Anfibioen barruko Conrauidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Aaron Klug
Sir Aaron Klug (Želva, 1926ko abuztuaren 11 - Cambridge, 2018ko azaroaren 20a) lituaniar jatorriko britaniar fisikari eta kimikaria izan zen. 1982an Kimikako Nobel Saria eman zioten kristalografiarako mikroskopio elektronikoa garatzeagatik.
Ikerketak egin ditu birusen inguruan, bereziki tabako mosaikoaren birusan. X izpien difrakzioarekin kristalografian urrats garrantzitsuak eman dira berari esker.
Hainbat sari jaso ditu, euren artean Kimikako Nobel Saria eta Copley Domina.
Tecopa (Kalifornia)
Tecopa Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Inyo konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Stewartita
Stewartita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Stewartita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Vandelans
Vandelans Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Synodontis soloni
Synodontis soloni Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Vandelans
Biztanleria
2007an Vandelans udalerrian erroldatutako biztanleak 110 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 75 ziren, horien artean 56 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 56 pertsona aktiboetatik 53 lanean zeuden (26 gizon eta 27 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Vandelans udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Telebino
Telebino edo Telepinu (azken izen hau dela eta, ez da Telepinu izeneko errege hititarekin nahastu behar), Alepoko lehen erregeorde hitita izan zen.
Shubiluliuma I.aren bigarren semea, laster, Kizzuwadnan erregearen ordezkari izendatua izan zen, nagusiki, justizia banatu eta erritu erlijiosoak zuzentzeaz arduratuz. Bere aitaren lehen Gerra Siriarraren ondoren, Kizzuwadna utzi zuen, Alepoko erregeordetza hititaz arduratzeko, eskualde osoaren gaineko botere militar zabalekin. Bigarren Gerra siriarrean, Arziya eskualdea konkistatu zuen, baita ia Karkemish osoa ere, hiria bera izan ezik, bakarrik Shubiluliuma I.ak amore emanarazi zuena.
Pietrapaola
Pietrapaola Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pietrapaolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Telebino
Karkemish Hititar Inperiora bildu ostean, Telebinoren anaia bat, Sarri-Kusuh, herri honetako erregeorde izendatua izan zen, Siriako hititar ordezkaritza, bi anaien artean banatuta geratzen delarik, Telebino, ia erabateko ziurtasunez, lan administratibo eta erlijiosoez eta Sarri-Kusuh lurraldearen defentsaz arduratuz.
Bere beste anaia bat zen Mursili II.aren gobernualdian hil zen, eta, bere ondorengoa, bere seme Talmi-Sarruma izan zen.
Rollandia rolland
Rollandia rolland Rollandia generoko animalia da. Hegaztien barruko Podicipedidae familian sailkatua dago.
Opwijk
Opwijk (nederlanderazko ahoskera: ) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. Herri hauek hartzen ditu barnean: Mazenzeleeta Opwijk bera. 2013ko urtarrilaren 1ean 13.679 biztanle zituen.
Boris Spaski
Boris Vasilievitx Spaski (Бори́с Васи́льевич Спа́сский; Leningrado, 1937ko urtarrilaren 30a) errusiar xake jokalari ohia da, Nazioarteko Maisu Handia eta munduko xake txapeldun ohia (1969tik 1972ra).
1956an Nazioarteko Maisu Handi titulua eskuratu zuen, Hautagaien Txapelketara sailkatzean. Une hartan, titulu hori lortzen zuen xakelari gazteena bilakatu zen. Bi aldiz irabazi zuen Sobietar Xake Txapelketa (1969an eta 1973an).
1965ean Hautagaien Txapelketa irabazi zuen Mikhail Talen aurka, 7 eta 4 (+4 −1 =6), baina 1966ko Munduko Xake Txapelketan Tigran Petrosianen aurka galdu zuen, 12½ eta 11½. 1968ko Hautagaien Txapelketa Viktor Kortxnoiren aurka irabazita (6½ - 3½), 1969an berriro izan zuen Munduko Xake Txapelketan leihatzeko aukera Petrosianen aurka, eta oraingoan irabazi egin zion, 12½ eta 10½.
Bobby Fischer estatubatuarraren aurka galdu zuen txapeldun titulua 1972an (8½ - 12½), Gerra Hotzaren testuinguruan presio politikoak tarteko, gogoratzen den lehia ezagunenetako batean (XX. mendeko Match-a deitua). Segur aski, Boris Spaski lehia harengatik ezagunagoa da Munduko Txapeldun izanagatik baino. Hurrengo Hautagaien Txapelketako finalerdietan Anatoli Karpoven aurka galdu zuen. Titulua galdu ostean zenbait torneo garrantzisu irabazi bazituen ere, Spaskiren joko mailak gutxika behera egin zuen, eta, jokalari sendoa izaten jarraitu zuen arren, goi mailako xaketik aldentzen joan zen, batez ere 1985etik aurrera. Ordurako Anatoli Karpov eta Gari Kasparov bezalako jokalari gazteak agertu ziren, zeinak hurrengo urteetan xakelari sendoenak izango ziren, eta Spaski jada ez zen punta-puntako jokalaria.
1976an Sobietar Batasuna utzi eta Frantziara joan zen, eta frantziar naziotasuna eskuratu zuen 1978an; ordutik, txapelketetan Frantzia ordezkatu zuen.
1992an, Jugoslavian, Fischerrek eta Spaskik 1972ko lehiaren errebantxa jokatu zuten, lagunarteko erakustaldi moduan. 1972koarekin alderatuta egoera guztiz desberdina zen. Alde batetik, Sobietar Batasuna desegina zen eta, Gerra Hotza amaituta, ez zegoen tentsio politikorik; gainera, ordurako, Spaskik frantziar herritartasuna zuen. Bestalde, Fischerrek 20 urte zeramatzan xaketik aldenduta eta une hartan Spaski FIDEren zerrendan 106. postuan zegoen; horrenbestez, lehiak ez zuen 1972koaren mailarik izan, baina hainbeste urteren ostean Fischerren berragerpena izateak interesa piztu zuen. Lehia Fischerrek irabazi zuen 10 eta 5. Hura izan zen Spaskiren azkeneko agerpen nabarmena.
2012an Frantzia utzi eta Errusiara itzuli zen.
Botika generiko
Botika generikoa markarik gabe merkaturatzen den botika da, gehinetan botikaren printzipio aktiboaren izena daramana, eta markadun pareko botikaren propietate berberak dituena. Aldaketa bakarrak eszipientea eta ontziratzea izaten dira.
Microtus bavaricus
Microtus bavaricus Microtus generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Fronteras
Fronteras Mexikoko Sonora estatuaren ipar-ekialdean kokatutako udalerria da. Mendebaldeko Sierra Madreren mendebaldeko isurialdean dago, 1.127 mko garaieran. Ipar-ekialdean Agua Prieta du, hego-ekialdean Nacozari eta mendebaldean Bacoachi. 2839,62 km²ko eremua du eta 2010ean 8.639 biztanle zituen.
Loyola (Kalifornia)
Loyola Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Santa Clara konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fairchance (Pennsylvania)
Fairchance Pennsylvaniako borough bat da. Fayette konderrian kokatua dago. 2010ean 1,975 biztanle zituen, 3.11 kilometro koadrotan banatuta.
Pagasarri (Aramotz)
Pagasarri (838 metro) Bizkaiko mendia da, Aramotzeko mendilerroan kokatutakoa.
Sergio IV.a
Sergio IV.a (Erroma, ? - † ibidem., 1012ko maiatzaren 12a) Eliza Katolikoaren 142. Aita Santua izan zen 1009 eta 1012 urteen bitartean.
Domeka (pertsona-izena)
Domeka euskal emakume-izen bat da, Erdi Aroko testuetan eta XVI-XVII. mendeetako agirietan maiz agertzen dena. Latineko Dominica («Jainkoarena») kristau izenetik dator. 1555ean Domeca Ortuzar ageri da Arrasaten (Gipuzkoa), eta 1573-1574 urteetan Domeca de Yrurre, Domequa de Ariçaleta eta Domeca de Tirapu aurkitzen ditugu Ziraukin (Nafarroa Garaia). Aldaerak: Domenga, Domenja, Domekoitza eta Domikutza.
Gizonezkoentzako euskal izen baliokidea Domiku da. Inguruko erdaretako emakume izen baliokideak, berriz, Dominga (gaztelaniaz) eta Dominique (frantsesez).
Carrie (2002ko filma)
Carrie, 2002ko David Carson estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Stephen King idazlearen 1974ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Angela Bettis, Patricia Clarkson, Rena Sofer, Kandyse McClure eta Emilie de Ravin aktoreek antzeztu zuten.
Hepler (Kansas)
Hepler Kansasko hiri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 132 biztanle zituen, 1.95 kilometro koadrotan banatuta.
Carrie (2002ko filma)
Argumentua
Carrie White (Angela Bettis) oso zorigaiztokoa sentitzen den neska nerabea da: bere ikasgelakideek ezikusiarena egiten diote, bizitza sozialik ez du eta bere ama Margareten erlijio fanatismo eta kontserbadurismoaren ondorioz edozein motako dikertsioetatik alboratua da. Bere institutuko graduazio festea iristear dela, Carrie bere ikasgelakideen adarjotze gupidagabeak sorraraziko dituen gertaera umilagarri bat jasango du, horregatik haietaz mendakatzeko bere telekinesia ahalmen harrigarriak erabiliko ditu.
2002ko Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia
2002ko Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia 2002an Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatutako Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia da. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartu zuten.
Fairfield (Pennsylvania)
Fairfield Pennsylvaniako borough bat da. Adams konderrian kokatua dago. 2010ean 507 biztanle zituen, 1.74 kilometro koadrotan banatuta.
Soraurengo gudua
Soraurengo gudua Iberiar Penintsulako Gerran izan zen, 1813ko abuztuaren 1ean gertatua.
Aurrekariak
Gasteizko guduan (ekainaren 21ean) Joseph Bonaparte menderatuta, Wellingtonek Donostia eta Iruñea hartzeko erasoaldiei ekin zien, frantziarrak Iberiar Penintsulatik botatzeko.
Wellington Donostia konkistatzeko ahaleginetan zegoenean, bere portua garrantzi estrategikoa zuenez, 11.000 lagun bakarrik bidali zituen Iruñera O'Donnell jeneral espainiarraren agindupean. Frantziarren kontraerasoa saihesteko Rowland Hillen gudarosteari eskatu zion Pirinioetatik 80 kilometroko luzera zuen frontea kontrolatzea, batez ere, mendiko pasabideak.
Gazteizko porrotaren ondoren, Napoleonek agindua kendu zion Joseph Bonaparteri eta Soult mariskalari eman zion. Soultek laster berrantolatu zuen bere armada eta Iruñeko goarnizioa babesteko erasoaldia egin zuen Amaiur eta Orreagako pasabideetatik. Nahiz eta hasieran garaipenak lortu, nafar orografia eta aliatuen defentsa sutsuak laster geldiarazi zuten frantziar armada.
Gudua
Frantziar zutabe nagusiak (Clausel eta Reillek zuzendutako 30.000 lagunek) Sorauren konkistatzeko helburua zuen. Uztailaren 27an britainiar gudarosteak Orikaingo mendietan harrapatuta zeuden baina Wellesleyk mugitu zituen tropak goiko gailurretan kokatzeko eta Soultek erasoaldia hurrengo egunerako uztea erabaki zuen. Ordurako anglo-portugaldar armadak tropa berriak heldu ziren, guztira 24.000 lagun izanik.
Tontorretan egindako borroka latza izan zen, baina defendatzaileek eutsi zuten. Eguerdirako 6. dibisio anglo-portugaldarra heldu eta Wellingtonek napoleondar armadaren eskuinaldeko hegala erasotzeko agindu zien. Zenbait unitate berri ere heldu ziren eta Soultek atzera egiteko agindua eman zuen. Frantziarrek 4.000 erori izan zituzten, Wellesleyk, ostera 1.500 britainiar, 1.000 portugaldar eta 1.000 espainiar galdu zituen.
Uztailaren 30ean atzera-egitean frantziarrek 3.500 hildako izan zituzten, Wellesleyren armada eta Donostia artean ihes egin zutelako. Beuntzan, 5.100 portugaldar eta 4.000 britainiar topatu zituzten.
Ondorioak
Aukera galduta, Soultek Ipar Euskal Herrirantz jo zuen aliatuen erasoa geldiarazteko asmotan. Europako historia militarrean Sorauren ezaugarri hauengatik aipatua da:
Wellington Donostia eta Iruñea setiatzeko armada bitan zatitzea "gudan egindako akatsik handienetako bat" izan zela onartu zuen.
Thomas Hunt Morgan
Drosofilak erabiliz genetika ikerketak egin zituen; ikerketa horien bidez herentziaren geneen kokalekua aurkitu zuen. 1933an Nobel saria eman zioten.
Plataci
Plataci Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Platacik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Frantziar libera
Libera edo frankoa (frantsesez: franc français) Frantziako dirua izan da 1360ko abenduaren 5etik 2002ko uztailaren 1a arte, euroa diru ofizialtzat hartu zen arte.
Diru aldaketa hartarako, agintariek truke tasa hau finkatu zuten: 1 € = 6,55957 F.
Xaboi-belar
Xaboi-belarra (Saponaria) Caryophyllaceae familiako basa landarea da, Europan eta Asian jatorria duena. Kiderik ezagunena xaboi-belar sendagarria da.
Hanibal (Mertzenarioen gerra)
Hanibal (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤁𐤏𐤋, ḤNBʿL), (K.a. 238 hil zen) kartagotar jenerala izan zen, Kartago eta matxinatuen mertzenarioen arteko Mertzenarioen gerran parte hartu zuena.
Gerra horretan, Hannon II.a Handia ordezkatu zuen kartagotar armadako komandante gisa. Matxinoen hiri batzuen aurkako kanpaina arrakastatsuan parte hartu zuen, Hamilkar Barkarekin batera.
Tunisko setioan gaueko erasoaldi batean harrapatu eta gurutziltzatu zuten, beste goi mailako kartagotar batzuekin batera.
Flaubertek bere pertsonaia Hannonekin uztartzen du Salammbô eleberri historikoan.
Rollandia microptera
Rollandia microptera Rollandia generoko animalia da. Hegaztien barruko Podicipedidae familian sailkatua dago.
Ignacio López Tarso
Ignacio López López, ezagunagoa Ignacio López Tarso izenaz, (Mexiko Hiria, - ibidem, 2023ko martxoaren 11) mexikar aktorea izan zen. Urrezko Mexikar Zinemaren garaiko aktorea izan zen.
Microtus brachycercus
Microtus brachycercus Microtus generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Benedikto VIII.a
Benedikto VIII.a (?, c. 980 - † Erroma, 1024ko apirilaren 9a) Eliza Katolikoaren 143. Aita Santua izan zen 1012 eta 1024 urteen bitartean. Tusculumgo kondeen senidea, Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak ezarria izan zen.
Herington (Kansas)
Herington Kansasko hiri bat da. Dickinson konderrian kokatua dago. 2010ean 2,526 biztanle zituen, 13.1 kilometro koadrotan banatuta.
Conraua goliath
Conraua goliath Conraua generoko animalia da. Anfibioen barruko Conrauidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Boom (Belgika)
Boom (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen udalerria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 17.166 biztanle zituen. Bertakoei "Boomenaars" deitzen zaie.
Geografia
Boom hiru hiri handiren artean dago, (Brusela, Anberes eta Mechelen), eta Rupel ibaiaren ondoan dago.
Wailuku (Hawaii)
Wailuku Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Maui konderrian dago, Hawaii estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Goienkale (Bilbo)
Goienkale —Somera kalea izenaz ere ezaguna— Zazpikaleetatik goren dagoena da, eta zazpien artean lehenengotzat hartzen da, zazpi kale horiek San Anton elizatik zenbatzen hastea baita ohikoena.
Goienkale Bilboko poteo kalerik garrantzitsuenetakoa da. Bertan hamabost tabernatik gora dago, besteak beste: Urkia, Madariaga, Nekane, Gambrinus, Zamakona II, Jaunak... Tabernez gain, bestelako zenbait denda eta Gatazkagune berria ere baditu kaleak.
Juan Crisostomo Arriaga musikari famatua Goienkaleko 12. zenbakian jaio zen.
Gaztelako zaldi
Gaztelako zaldia edo gaztelar zaldia, gazteleraz "caballo castellano", egun desagerturik dagoen Gaztelako bertako zaldi arraza bat izan zen. Nahiz eta honen inguruko eztabaida egon adituen artean, Gaztelako zaldia, tamainaz ponien sailkapen taldean sarten zen, nahiz eta hainbatek esan zaldi ezaugarriak zituela ponienak baino.
Arraza zabalpen handia izan zuen ertaroan zein Errekonkistako garaietan. Antza gaztelako zaldien artean azpi-motak bazeuden mendimultzo ezberdinen arabera. Esate baterako Guarraman, joan den mendeko 50. hamarkada arte "serranillo" delako poniak mantendu ziren.
Arrazaren historia
Iberiar goi-lautadako edo Gaztelako goi-lautadako zaldia erromatarren garaian Caldón, Thieldón, Thielco, edo Thieldo izenarekin izendatzen zuten. Zeltiberiarren zaldia omen zen. Zaldi hauek bertan larretzen zen Pleistozeno berantiarraren Equus caballus torralbaeren ondorengoak ziren. Zaldi mota hori etxekotu zuten eta antza Gaztelako zaldia bere ondorengoak omen ziren.
Horní Dvořiště
Horní Dvořiště Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 466 biztanle ditu eta 13,58 kilometro koadroko azalera. Český Krumloveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1385 urtean egin zen.
Synodontis sorex
Synodontis sorex Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Neuroaniztasun
Neuroaniztasuna ikaste prozesuetan desgaitasunetara hurbiltzeko era bat da. Neuroaniztasunaren ikuspegia defendatzen dutenek iradokitzen dute hainbat egoera neurologiko eta hainbat jokabide giza genoman posibleak diren eta banaketa normalaren ertzetan ematen diren aldaerak besterik ez direla.
Psikologia eta psikiatriaren garai historikoetan pertsona batzuen ezaugarriak etiketa negatiboekin deskribatu izan dira: adimen urritasuna, gaixotasun mentala, ezintasuna, sindromea, mentsa, nahasmendua, arazoa, problema, sintomatologia, terapia, patologia, ahalmen urritasuna, gaitasunik eza, gaixotasun kronikoa, desgaitasuna... Neuroaniztasun kontzeptua defendatzen dutenek etiketa negatibo horien gainean hausnarketa berriak plazaratzen saiatu dira. Pertsona batzuen genomek ezaugarri bereziak dituzte eta giza genomaren banaketa normalaren ertzean daudenak ezaugarri negatiboekin batera beste ezaugarri batzuk ere izan ditzakete. Ezaugarri berezi horiek egoera jakin batzuetan adaptazio posible desberdinak eskaini omen ditzakete. Giza genomaren aldaera posibleen artean bizirik iraun badute adaptazio-abantailaren bat ez ote duten aztertzeko proposamena egiten dute.
Badago nazioarteko neuroaniztasunaren aldeko higikundea, giza eskubideen aldeko gobernuz kanpoko erakunde batzuen elkarketa, non autisten eskubideen aldeko higikundea azpitalderik eraginkorra izan den beti. Talde horiek defendatzen dituzte autismo edo Arreta Galeragatiko eta Hiperaktibitateagatiko Asaldura bezalako etiketa jaso duten pertsonak eta beste zenbait neuro-tipoko beste hainbat pertsona diren bezalakoak direla, eta bere barne-barneko izaera hori nekez "senda" daitekeela. Giza genomaren aniztasun handian banaketa normaletik aldentzen direnak giza arrazaren aberasgarri bezala ikusteko eta etiketa negatiboak erlatibizatzeko gonbitea egiten dute. Adibide positibo eta eredu bezala LGBT higikundea aipatzen dute. Gay, lesbiana eta transexualek, urte luzeetako lanarekin, zientzialarien ikuspegi hegemonikoaren ikuspegia aldatzea lortu egin zuten. Homosexualitatea gaixotasun mentalen zerrendatik atera zuten eta, ondorioz, "sendatzeko" ahaleginek zentzua galdu zuten.
Neuroaniztasuna terminoa XX. mendeko azken hamarkadan hasi zen erabiltzen. Garai hartan psikiatriaren ikuspegi nagusiak kritiko eraginkor asko zituen. Urte haietan dagoeneko kontu jakina zen gaixotasun mentalaren zerrendan sartzen ziren sindrome batzuk oso modu bestelakoan hartzen zirela beste zenbait komunitatetan eta ustezko sindrome edo ustezko gaixotasun batzuk kultura eta munduaren ikuspegi jakin bati oso loturik zeudela. Garai eta leku jakin batean patologikotzat jotako izaera bat beste garai edo leku batean normaltasunaren parametroetan uler zitekeela ikusita zegoen. Ikusita zegoen, baita, zenbait ebaluazio neurologiko egiterakoan pisua izaten zutela aurreiritzi edo ikuspegi ideologikoek. Generoa, jatorri etnikoa, sexu joera iraganean, ebaluazio neurologikoak egiterakoan, gehiegizko pisua izan zuela gauza jakina zen XX. mendeko azken hamarkadan.
Ikerlari batzuek zalantzak plazaratu zituzten: ez ote zen antzekoa gertatzen ari izango beste izaera batzuk ebaluatzerakoan? Autismoarekin esate baterako. Autismo izaera ebaluatzen zuen gizartearentzat pertsonarteko gaitasunak sekulako garrantzia zuen. Gaitasun horretan autismoa diagnostikaturiko pertsonak banaketa normalaren ertz batean egotea, besteak beste, adierazten zuen izaera hori patologikotzat jotzen zuen gizarteak zenbateraino baloratzen zituen giza-harremanak.
Normaltasuna zer ote
Neuroaniztasunaren ikuspegia zabaldu nahi dutenek giza-normaltasun delakoaren aurrean jarrera kritikoa agertzen dute. Pertsona batzuk normalak bihurtzeko ahaleginak ez dira zertan pertsona horiei laguntzeko erarik onenak izan. .
== Neuroaniztasunaren zortzi hatsarreak ==
Giza garuna ekosistema baten antza du, ez makina baten antza
Giza burmuina oso konplexua izanik azken mendeotan, mendebaldeko kulturan, konparazio mekanizisten bidez deskribatu izan da. Burmuina oso makina konplexu legez deskribatu izan da, gutxienez Descartesen garaietatik. Oraindik ere, lagunarteko hizkeran, "torloju bat falta zaio" bezalako esapideak erabiltzen dira.
Neuroaniztasunaren kontzeptua defendatzen dutenek "wetware" hitzari eutsi diote, (wet, ingeles hitzak, "bustia"-edo adierazten du). Horrekin burmuina ekosistema konplexu batekin konparatzeko borondatea erakusten dute. Neurona bakoitzean zuhaitz tropikal batean topa daitezkeen ñabardura guztiak topa litezke... Neuronen arteko konexio elektrikoak tximistak baino iragarrezinak omen dira...
Ekosistema batek bezala, giza-burmuinak ba omen du aldaketen aurrean moldatzerik, adaptazioa egiterik. Burmuinak, esate baterako, lesio bati askotan aurre egiten dio, ekosistema batek sute bati aurre egin ahal dion bezalatsu.
Ekosistema batean suteak adaptazio etengabekoaren une bat izan daitekeela esaten bada, "torloju bat falta" bezalako uste mekanizista alboratu eta sistemen adaptazio oso bestelakoetan pentsatzera bultzatu nahi du neuroaniztasunaren ikuspegiak.
Makinak konparatzea ekosistemak konparatzea baino errazagoa da. Zein autok dauka potentzia handiagoa, zein erloju da zehatzago neur daitezkeen kontuak dira. Halaber, ordenagailuen mikroprozesadoreen lastertasuna eta memoriaren ahalmena neurgarriak izaten dira.
Ikuspegi berriarekin nahiko kritikoak dira inteligentzia neurtzeko erabiltzen ziren metodologia klasikoekin.
Gizakiak, giza-burmuinak, gaitasun espektro zabal batean koka daitezke
Ekosistemen artean mugitzen bagara, nekez topatuko ditugu mugak. Itsaso sakon batetik astiro-astiro lehorrera, hondartzara, mugituko bagina, eta handik, pixkanaka-pixkanaka, mendi aldera, bidean, aldaketa gradualak antzemango genituzke.
Horrela, esate baterako, pertsonek sozializaziorako daukaten gaitasunak aztertuko bagenitu, berezitako multzoetan baino pertsonak espektro batean kokatu beharko genituzke. Ezinezkoa da pertsona “normalen” eta pertsona autisten arteko muga non dagoen kokatzea.
Adibideekin jarraituz, Eskizofrenia deskribapenean erabiltzen diren tasunak pertsona "normalengan" ere topa daitezkeela defendatzen da. Tasun horien maiztasun handia edo gradu latza eztabaida gabeko eskizofreniaren zantzuak erakusten dute baina tasun horiek maiztasun txikian edo gradu moderatuan topatzea "normaltzat" edo "ez-hain-larritzat" har daiteke, (eskizofreniaren definizio ia guztietan "larria" hitza agertu ohi da). Eskizofreniaren muga zehaztea ere ez omen da batere erraza. (Umoretik harago kokatzen du ikuspegi honek komikietako eroetxeetako letreroetan agertzen zen leloa: "Dauden guztiak ez dira, diren guztiak ez daude").
Neuroaniztasunaren ikuspegia defendatzen dutenek sinesten dute antzeko zerbait gertatuko litzaigukeela beste edozein giza gaitasun aztertzerakoan; azterketen emaitzetan banaketa normalak eta pertsonen arteko continuumak, espektroak eta ez multzoak, topatuko genituzke.
Galindo-Salcedillo
Galindo-Salcedillo Trapagarango (Bizkaia) auzo bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 259 biztanle ditu.
Praia a Mare
Praia a Mare Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Praia a Marek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Galindo-Salcedillo
Inguru naturala eta kokapena
Galindo-Salcedillo auzoa Trapagarango herriaren erdigunetik hegoaldera dago, eta herriko gune industrial nagusia biltzen du. Bertan daude ABB edo Alstom bezalako multinazionalen lantegiak, Babcock Borsig lantegi historiko bizkaitarra eta 1980ko hamarkadatik aurrera eraikitako hainbat industrialde ere.
Garraiobideak
Bizkaibusek zerbitzua eskaintzen du auzo honetan, eta horrez gain, Bilboko Renfe Aldiriaken C-2 lineak bi geltoki dauzka:
Stibarsen
Stibarsen elementu natiboak motako minerala da.
Pole dance
Pole dance edo barra amerikarra dantza erotiko mota bat da non dantzaria mugimendu erotikoak egiteko zutoin batean jartzen den. Bere jatorria ezezaguna da: zirkuan antzeko ikuskizunak XX. mende hasierakoak badira ere, dantza erotikoa 1980ko hamarkadan jaio zen. Hitz hau, ohi, strip cluben esparruarekin lotuagoa dago, nahiz eta, berriki, barra artistikoko dantza ere erabiltzen den kabaretetan eta zirkuetan (erotismoa tresna bisual bezala erabiltzen ez duten ikuskizun akrobatikoetan). Pole dancek nolabaiteko indarra eta erresistentzia behar ditu barraren gainean lan egiteko. Strip clubetan, pole dance ez da hain modu gimnastikoan egiten, striptease batez lagunduta baizik.
Bilbo
Bilbo Bizkaiko hiriburua eta Euskal Herriko hiri jendetsuena da, Bilbo Metropolitarra edo Bilboaldea deritzon inguruneko ardatz ekonomiko eta industriala. . urtean biztanle zituen (bilbotarrak), eta 41 kilometro karratu.
Bilbo (ofizialki Bilbao) du gaur egungo euskal izena, Euskaltzaindiak 1979an hala arautu baitzuen. Bilbao gaztelaniaz gorde den euskal izen zaharra da.
Bilboaldea Muskiztik Galdakaora hedatzen da mendebaldetik ekialdera, eta Plentziatik Alonsotegi eta Arrigorriagara iparraldetik hegoaldera. Ingurune horrek ia milioi bat biztanle biltzen ditu guztira: Bizkaiko biztanleriaren hiru laurden baino gehiago.
Izena
Izen formal horiez gain, hiria mendiz inguratutako sakonune batean dagoenez, Botxo («zulo») izen herrikoia ere erabiltzen da.
Onomastika
Etimologia argirik ez den arren, zenbait hipotesi egin dira Bilbo/Bilbao izenaren jatorriaz. Humboldtek eta Tovarrek bil- edo pil- elementuekin lotzen zuten, hiria jende biltze edo pilatzea zela adierazi nahiz. Gorostiagak eta Irigoienek aldiz, bilbe edo bilbatu proposatzen zuten jatorritzat.
Joan XIX.a
Joan edo Joanes XIX.a (Erroma, ? - † ibidem., 1032ko urria) Eliza Katolikoaren 144. Aita Santua izan zen 1024 eta 1032 urteen bitartean. Tusculumgo kondeen senidea, Benedikto VIII.a bere anaia ordezkatu zuen.
Bilbo
Geografia
Pagasarri, Artxanda eta Arnotegi mendiek inguratzen dute hiria, besteak beste. Hirigunetik ez oso urruti, kilometro pare batera, Ganekogorta mendia altxatzen da, 998 metrokoa, kostaldetik hurbil gaudela kontuan izanda, garaiera handia da. Hala ere, Artxanda mendia Bilboko mendirik adierazgarriena da, Pagasarrirekin batera. Bilboko iparraldean kokaturik dago eta Txorierrirekin egiten du muga.
Susan Haack
Susan Haack (Ingalaterra, 1945) filosofia eta zuzenbideko irakaslea da Miamiko Unibertsitatean, Estatu Batuetan. Hainbat eremu filosofikotan idatzi ditu lanak, logika, hizkuntzaren filosofia, epistemologia eta metafisika barne. Bere pragmatismoa Charles Sanders Peirceren eskutik dator.
Bilbo
Geografia
Kokaleku horrek eman dio Bilbori duen izaera eta hiri-egitura: eremu lauak urriak dira, Abando eta Deustu barrutietan daude gehienbat. Hori dela eta, hazkunde industrialak eragindako immigrazio-oldeak mendien maldetan hedarazi zuen Bilbo. Gaur egun, Bilbo inguruan dauden mendiek hiriko "gerriko berdea" osatzen dute eta aisialdirako gune bilakatu dira.
Hidrografia
Hiria Ibaizabal ibaiak zeharkatzen du; Abusu auzotik aurrera itsasadar bihurtzen da.
Susan Haack
Ibilbidea
Oxfordeko Unibertsitateko eta Cambridgeko Unibertsitateko graduatua da Susan Haack. Oxforden, St. Hilda's ikastetxean ikasi zuen. Filosofiako irakaslea Jean Austin izan zen, J. L. Austinen alarguna. Platon ere ikasi zuen Gilbert Ryle-rekin eta logika Michael Dummett-ekin. David Pearsek bere lana gainbegiratu zuen B. Phil lortzeko, anbiguotasunari buruz. Cambridgen, Timothy Smileyk gainbegiratuta idatzi zuen doktoretza. New Hall, Cambridge eta Warwick-eko Unibertsitateko filosofia-irakasle karguak bete zituen, Miamiko Unibertsitatean postua hartu aurretik.
Bilbo
Hidrografia
Antzina, Bilbo hainbat errekak zeharkatzen zuten, mendietatik jaisten ziren itsasadarrera, Elgera ibaia adibidez, baina lurperatu egin zituzten hiriaren garapena zela eta.
Klima
Bilboko klima ozeaniko hezea da, korronte bero baten eragina eta urte osoan zehar tenperatura lasaia dituena. Euriak udazkenean eta udaberrian ugariak izaten dira; negua, berriz, eztia, eta uda ez oso beroa. Dena dela, bai udan bai neguan, egun oso hotzak eta termometroa 40º-tik gora igotzen den egunak daude.
Susan Haack
Ekarpena
Haack-ek filosofiari egiten dion ekarpenik garrantzitsuena bere teoria epistemologikoa da, fundherentismoa, fundazionalismo puruaren arazo logikoak (infiniturantz erregresioa gerta dakiokeena) eta koherentismo purua (zirkularitatea eragin dezakeena) saihesteko ahalegina. Ideia hori gurutzegramaren metaforarekin irudikatzen du. Produktu honen bertsio oso sinplifikatua, honela: erantzuna pista batekin aurkitzea funtsezko iturri baten antzekoa da (ebidentzia enpirikoan oinarritua). Hitzak elkarri nabarmen lotuta daudela ziurtatzea koherentziaren justifikazioaren antzekoa da. Biak beharrezkoak dira ezagutza justifikatzeko.
Fairview (Pennsylvania)
Fairview Pennsylvaniako borough bat da. Butler konderrian kokatua dago. 2010ean 198 biztanle zituen, 0.29 kilometro koadrotan banatuta.
Roald Dahl
Roald Dahl (Llandaff, Cardiff, 1916ko irailaren 13 - Great Missenden, Buckinghamshire, Ingalaterra, 1990eko azaroaren 23) eleberri eta ipuin laburren idazle galestarra izan zen, norvegiar jatorrikoa. Umeentzat zein helduentzat idatzi zuen arrakastaz. Haren liburu famatuenetako batzuk: Charlie eta txokolate-lantegia, James and the Giant Peach, Matilda, The Witches, The BFG, eta Kiss Kiss.
Bilbo
Klima
Urteko euriak 1.200mm ingurukoak dira, urtean zehar era berdintsuan banatuta, baina, normalean, neguan udan baino euri gehiago egiten du. Historian zehar muturreko gertakari meteorologiko batzuk izan dira, 1983ko uholdeak esaterako. Orduan 24 ordutan metro koadroko 250 litro baino gehiago bota zuen Bilboko aireportuan, hiriko estazio meteorologikoa dagoen puntuan. Are gehiago, Larraskitun zegoen Telefonicako estazioak metro koadroko 503 litro neurtu zituen egun hartan.
Koichi Tanaka
Koichi Tanaka (田中 耕一) japoniar ingeniaria da. 2002an, Kimikako Nobel Saria jaso zuen, John B. Fenn estatubatuarrarekin eta Kurt Wüthrich suitzarrarekin batera, proteinak analizatzeko teknikak garatzeagatik.
Bilbo
Barrutiak eta auzoak
Bilbok zortzi barruti dauzka. Egungo banaketa administratiboa 1983an ezarri zen, Bilborenak izandako Txorierriko herriak banandutakoan.
Auzo ez diren beste gune garrantzitsu batzuk:
Abandoibarra, Etxetxu, Garellano, Kobeta.
Historia
Diego Lopez Harokoak, orduko Bizkaiko jaurerriko jaunak, hiribildu titulua eman zion ordu arte herria zen Bilbori, 1300eko ekainaren 15ean. Hiribilduari Logroñoko Foruak ezarri zitzaizkion.
Susan Haack
Ekarpena
Saiketa bat idatzi zuen Pragmatizatu egiten gara...: Peirceren eta Rortyren arteko elkarrizketak dira, eta bi filosofoen kotizazioek osatzen dituzte. Peirceren papera bete zuen. Haack-ek saiakuntza indartsu bat argitaratu zuen irizpide berrian, Rortyren ikuspuntu askotariko salbuespen handia izanik, bereziki pragmatiko moduko bat izateko asmoz.
Argitaratutako liburuak
Hainbat liburu argitaratu ditu:
Bilbo
Historia
Hasieran hiru kale bakarrik izan ziren, Goienkale, Artekale eta Dendarikale, Done Jakue katedralarekin batera. Pixkanaka, biztanleria handituz joan ahala, gaur egungo Zazpikaleak eratu ziren.
Bilbo beti egon da bere errekari oso loturik, antzinako portuaren jarduerak San Anton Elizaren aurrean hasi zirenetik gaur egungo Superportua sortu arte. Bere kokalekua zela eta, hiria berehala hasi zen garrantzitsuago bihurtzen, Gaztelako produktuen igarobide nagusia baitzen. San Antongo zubia zen hirirako sarbide nagusia, eta bertatik igarotzeko ordaindu beharra zegoen.
XV. mendean, Bizkaian eta euskal probintzietan gertaturiko familien arteko gerrateek eragina izan zuten hirian. XVI. mendean zehar, berriz, sute batek eta bi uholdek arriskuan jarri zuten hiriaren etorkizuna. Gainera, mende honetan izurrite garrantzitsuak izan ziren hirian eta Bizkaian ere. Ezagutzen ditugun garrantzitsuenak urte hauten gertatu ziren; 1517, 1530, 1564-68 eta 1597-1601. Orduan bilbotarrek Begoñako Andra Mariaren basilikara jo zuten babes eske. Bilboren historian, ohikoak izan dira uholdeak. Ordurako, hiria babesten zuten hormak pixkanaka eraitsiz joan ziren, eta horrela, Erronda kalea sortu zen. 1511n Bilboko Kontsulatuak eskumena lortu zuen Espainiako koroatik, Gaztelan sortzen zen ardi merinoen artilea Europako iparraldeko herrietara esportatzeko, Anberesera esaterako. Horrela, Bilbo Iberiar Penintsulako iparraldeko porturik garrantzitsuena bilakatu zen. Momentu honetan, Barrenetxea familia garrantzia handia hartu zuen hirian; Juan Barrenetxea Kontsula izan zen 1588tik 1608-ra (gutxienez). Bere semea, Andres Barrenetxea Ibañez Arbolantza, Bilboko alkatea izan zen, 1616. urtean. Honen biloba, Fernando Barrenetxea Muxika Ortiz de Allende Aperribai Bilboko alkatea izan zen baita ere eta, gainera, Bizkaiko Ahaldun nagusia bilakatu zen, 1666. urtean.
1602. urtean, Bilbo Bizkaiko hiriburua izendatua izan zen (Bermeo zen lehen). 1631 eta 1634. urteen artean, zenbait produkturen prezioaren gorakada Gatzaren matxinada n bukatu zen. San Anton elizan matxinadaren buruzagiak hil egin zituzten, 1634ko maiatzaren 24ean.
XVIII. mendean, San Nikolas baseliza txikia egon zen tokian, gaur egungo eliza eraiki zen, eta horren aurrean zegoen Areatzan, Bilboko parkea. Horrela, berez Bilboko «hondartza» zen lekuan, zuhaitzak landatu ziren eta hiriarentzat aisialdi-gune bilakatu zen. San Anton elizatik hurbil, garai hartarako oso modernoa zen ospitale bat eraiki zen (Atxurikoa), gizonak emakumeetatik bereizten zituena.
Zazpikaleetatik iparraldera, kale berriak sortu ziren, Posta eta Bidebarrieta horien artean. Eta Plaza Barria, horixe jotzen da hiriaren lehen zabalgunetzat, Zingira (Sendeja) eta Itxaropen kaleetan zehar egindakoarekin batera (gaur egun Udaletxearen eraikina ezartzen den gunean alegia).
Zabalgunea
Ibaizabal ondoko lurraldea txiki geratu zitzaion Bilbori eta horregatik hiria zabaltzeko plan baten beharra aztertzen hasi zen. Izan ere, biztanleria erabat pilatuta bizi zen Alde Zahar eta Bilbo Zaharrean, osasunarentzat kaltegarria zen modu batean. Egitasmoaren atzean, industriak eta merkataritzak aberasturiko burgesia zegoen. Burgesia hori izan zen Abandoko lur berriak populatu zituena. Alde Zaharrean jende pilaketa handiegia zegoen ordurako, eta horrek higiene egoera txarra eta gaixotasunak kutsatzea ekartzen zuen.
Zabalgune baterako lehen plana hamazortzigarren mendearen amaieran egin zen, baina ez zuen Bilbok egin. Historian zehar Bilboren arerio izandako Abando elizateak egin zuen plana. Dena dela, Espainia eta Frantziaren arteko gerraren eraginez ezereztu egin zen plan hori, Zamakolada deritzana gertatzerakoan.
Administratiboki, beste hirurogeita hamar urte igaro behar izan ziren gauzak aldatzen hasteko. Horretarako, Abando elizatea anexionatu zuen Bilbok, 1872. urtean, eta han abiatu zen Bilboko zabalgunearen proiektua. Proiektu hori Severino Atxukarro arkitektoak, eta Pablo Altzola eta Ernesto Hoffmeyer ingeniariek sinatu zuten.
Zabalgunearen prozesua gauzatzeko, hamarkada asko behar izan ziren. Proiektuaren ardatza San Mames bide nagusia izeneko kalea zen (gaur egun, On Diego Lopez Haroko kale nagusia), 30 metroko zabalerarekin. Proiektuaren mugak, berriz, Urkixo zumarkalea mendebaldetik, eta Mazarredo Zumarkalea ekialdetik ziren. Hasieran, Moyua plazarainoko tartea baino ez zen garatu; izan ere, Moyuatik Jesusen Bihotza plazarainoko tartea 1920. urtetik aurrera egin zen.
Industria Iraultza eta garapena
Industria-iraultzaren garaian hainbat enpresa, burdin meategi, fabrika eta ontziola zeuden, hiriari maila ekonomiko handia eman ziotenak. Bilbo Espainia mailako gunerik aurreratuena izan zen Katalunia eta beste gune batzuekin batera. Bilbo enpresa askoren sorburua izan zen, Iberduero, Banco de Bilbao, Banco de Vizcaya, Seguros Bilbao, Altos Hornos de Vizcaya eta ontzigintza inguruko hainbat enpresarena.
Bilbora gero eta etorkin gehiago zetorrela eta, hiriak hazteko tokia behar izan zuen, horretarako beste bi elizate anexionatu ziren 1925ean, Deustu eta Begoña. 1940an Francoren diktaduraren garaian Erandio, eta urte batzuk geroago, Sondika, Loiu, Lezama, Zamudio eta Derio (Asua haran osoa). Herri horiek 1981ean lortu zuten Bilbotik banatzea eta gaur egun Bilbotik bananduta jarraitzen dute. Hiriko biztanleria izugarri hazi zen eta Bilbo Espainiako pertsona askoren jomuga bilakatu zen, lana erraz lortzen zelakoan.
Bizitzeko duinak ez ziren etxebizitza horiek ordezkatzeko ahaleginak egin zituzten garai hartako gobernuak eta udalak, horretarako txaboletako biztanleak Otxarkoaga auzoan eraiki zen «etxe merkeen» auzo berrira eraman zituzten 1960. urtean. Dena dela, etxe horien kalitatea eta zerbitzu falta ikaragarria zen, eta horrez gain, hirigunetik oso urruti zeuden. Horregatik, ondorengo hamarkadetan, auzo horietako bizilagunen bizi-kalitatea hobetzeko hainbat ekimen egingo ziren.
Krisialdia eta gainbehera
Hazkunde ekonomikoak muga izan zuen, eta petrolioaren krisialdia eta industria astunarekin batera, hiriak gainbehera hasi zuen 1980ko hamarkadan inguruko eskualde guztiek bezala. Aurreko urteetan ez bezala, kontrako prozesua gertatu zen, enpresek ez zuten behar horrenbeste langile eta produkzioa beheraka joan zen. Enpresa askok ateak itxi zituzten eta Bilborako immigrazio itzela emigrazio bihurtu zen. Horri gehitu behar zaizkio heroinak eragindako hondamendi soziala eta euskal gatazka politikoak ekarritakoa.
Halaber, 1983an Bizkai osoan baina bereziki Bilbon izandako uholde larriak aipatu behar dira. Hildako eta kalte material ugari sortu zituztenak. Bilboko Alde Zaharra oso kalteturik gertatu zen. Baina askok diote uholde horiek izan zirela Bilboren eraberritzea hastea ahalbidetu zutenak, pixkanaka eraikinak berritzen joan zirelako eta nolabaiteko «erreakzio» edo erantzun bat gertatzea posible egin zutelako. Iñaki Barrenetxea, Bilboko udaletxean egon zen bolondresen kuadrilak antolatzen eta Zazpi Kaleak suspertzeko asmoarekin S.C. Casco Viejo txirrindulari elkartea sortu zuen. Hurrengo lau hamarkadetan elkarteko lehendakaria izan zen eta Bilboko Aste Nagusiko Kriteriuma antolatu zuen.
Roald Dahl
Biografia
Harald eta Sofiek izan zituzten bost semeetatik laugarrena izan zen Roald; gurasoek Roald izena jarri zioten Roald Amundsen esploratzailearen omenez, Norvegiako heroi nazionala. Norvegiera izan zen Roalden ama hizkuntza, etxean bere guraso eta Astri, Alfhild, Else eta Asta arrebekin hitz egiten zuena; dahltarrek Norvegiako elizaren fede luteranoan bataiatu zuten Roald.
Horní Habartice
Horní Habartice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 402 biztanle ditu eta 7,27 kilometro koadroko azalera. Děčíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1279 urtean egin zen.
Roald Dahl
Biografia
Roaldek hiru urte zituela, bere arreba Astrid apendizitisak jota hil zen, eta, handik aste batzuetara, aita, Harald, hil zitzaion, berrogeita hamazazpi urte zituela eta pneumonia batek jota. Hil zenean, Harald Dahlek ia 159.000 libera esterlinako balioa zuen dirutza zuen. (2021ean, 6.800.000) Alarguna izan arren, amak, Norvegiara itzuli beharrean, nahiago izan zuen familia Galesen mantendu senarraren nahia betetzeko, hau da, seme-alabak eskola britainiarretan heztea.
Roald Llandaffeko katedraleko eskolara joan zen. Dalhek 8 urte besterik ez zuen eskolako zuzendariak bera eta 4 lagun jipoitu zituenean eskolako kaiola batean aurkitu zuten xagua goxokien potean sartu zutelako. Amari gehiegizko zigorra iruditu zitzaion eta semea eskolatik atera egin zuen.
9 urte zituenean, mutila St. Peter's Schoolera bidali zuten, Weston-super-Mareko eskola pribatura eta hantxe ikasi zuen 1923tik 1929ra arte.
13 urtetik aurrera, berriz, Derbyshireko Repton Schoolen egin zuen heziketa; prefektoaren laguntzailea izan zen eta fiveseko eskola ekipoaren kapitain ere bai. Aldi berean, argazkigintzan zaletzen joan zen. Reptonen egon zen urteetan, Cadbury txokolate fabrikak eskolara bidali ohi zituen produktu berriak hango ikasleek probatzeko xedean. Dahlen ametsa izaten zen Cadbury jauna harrituko zuen txokolate barra berri bat asmatzea. Horrexek eman zion haurrei zuzenduriko bigarren liburua izango zen Charlie and the Chocolate Factory idazteko ideia.
Haurtzaro eta nerabezaroan, Norvegian pasatu zituen udako oporrak. Hautzaroa da Boy liburuaren gaia. Ez dela autobiografia dio behin eta berriro, haurtzaroan bizitako gertakizunetan oinarritzen bada ere.
Eskola bukatu eta gero, Ternua esploratzen eman zituen 3 bat aste Public Schools Exploring Societyn eta, 1934ko uztailean, Royal Dutch Shell petrolio enpresan hasi zen lanean. 2 urtez Erresuma Batuan trebatzen aritu ondoren, Dar es Salaamera destinatu zuten, Tanganikan (gaurko Tanzanian). Han bizi beste Shelleko 2 lankideak bezala, luxu handiz bizi zen Dar es Salaamen, sukaldari eta laguntzaile pertsonal eta guzti. Baina arriskuak ere ez ziren nolanahikoak izan, Tanganikan erregaia banatzeak txingurri edo lehoiekin aurrez aurre egotea esan nahi baitzuen.
1939ko azaroan, Royal Air Forcen sartu zen. Dar es Salaametik Nairobiraino ia mila kilometro egin ondoren, hegaldi trebakuntzarako onartu zuten beste 16 gizonekin batera. Horietako 13k galduko zuten bizia gerora aire borrokan. 7 ordu eta 40 minutuko esperientzia zuen bere De Havilland Tiger Mothen eta bakarrik hasi zen hegan. Habbaniyan jarraitu zuen entrenamendua (Bagdadik mendebalderantz, 80 bat km-tara), Iraken eta, 6 hilabete zeramatzanen Hawker Hartsen hegan, ofizial egin zuten eta RAF egin zuten 80. eskuadroian. Gloster Gladiator zaharkituak erabili behar izan zituen eta, bere harridurarako, ez zuen inongo trebakuntzarik jaso arlo honetan, ezta aire borrokan ere.
Bilbo
Krisialdia eta gainbehera
Aldi berean, krisialdietan normalean gertatu bezala, eztanda kulturala gertatu zen hirian. Bereziki, Euskal Rock Erradikalak astindu zituen bazterrak, eta bertako taldeak izan ziren Vulpess eta M.C.D.. Eraikin bat okupatu zuten Zazpi Kaleetan halaber, gaztetxe moduan, Loteria kalean. Punk eta rock enbataren erdian, bestelako musika taldeak zebiltzan, adibidez Doctor Deseo, edo aurretik arrakasta lortua zuen Mocedades. La Otxoa kabaret giroa ezarri zuen hirian ere bai, bestela. Aste Nagusiaren sorrera ere urte hauetan izan zen.
Roald Dahl
Biografia
Erreskatearen ondoren, Dahl Mersah Matruhera eraman zuten, pixkanaka sendatzen zen bitartean. Ikusmenak ez zuen hobekuntzarik egin eta Alejandriako Royal Navyren ospitalera eraman zuten trenez. Mary Welland erizainarekin maitamindu zen eta hauxe izan zen ikusmena berreskuratu zuenean ikusi zuen lehen pertsona. 8 astez egon zen itsu eta medikuek ezingo zuela sekula hegan egin esan zuten, baina, 5 hilabete geroago, 1941eko otsailean, alta eman zioten eta lanean hasi zen. 80. eskuadroia Greziako Elevsis-en zegoen, Atenas inguruan, British Expeditionary Forceren ondoan Ardatzaren aurkako borrokan. 1941eko apirilean, Dahlek Mediterraneo itsasoa zeharkatu zuen Hawker Hurricane batean, Grezian bere eskuadroiarekin elkartuz. Going Solo liburuan kontatu zuen izandako abenturaren bat, bonbardero bat eraitsi zuenekoa adibidez.
Bilbo
Krisialdia eta gainbehera
Honek guztiak bat egin zuen, kirol arloan, Athletic Club Bilbaok edukitako bolada historikorik hoberenetarikoarekin, 2 Liga eta Kopa 1 irabaziz.
Roald Dahl
Biografia
1942an hasi zen idazten, Washingtonera bidali zutenean. Argitaratu zioten lehen lana Saturday Evening Posten atera zen 1942ko abuztuaren 1ean A piece of cake izan zen, Gloster Gladiatorrekin izandako istripua deskribatzen zuena. Geroago ipuin horriShot down over Libya izena eman zioten.
Bilbo
Berritzea eta azken urteak
Eraberritzeko proiektuak dozenaka dira Bilbo guztian. 1995eko Metro berria, Loiuko aireportua, Guggenheim Museoa (1997), Euskalduna jauregia... Nazioarteko hainbat arkitekto kontratatuta eta Guggenheim Museoaren mundu famaz baliatuta, gaur egungo Bilbok gero eta gehiago dauka herri turistiko baten antza, antzinako itxura industriala atzean utzita. Horrez gain, gune degradatuak berreskuratzen ari dira, Bilbo Zaharra eta San Frantzisko esaterako. Etxebizitza berriak eraiki dira, zaharren ordez, eta jarduera kulturalak sustatu, ingurune "bohemio" bat eratu nahian. Bilboko alderdi horiek berritzeko lanak 1998an hasi zirenean, etxebizitza askok ez zeukaten ez komunik ezta ur berorik ere.