cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erdialdea (Kamerun)
Geografia
Iparraldean Adamawa eskualdea du, ekialdean Ekialdeko eskualdea, hegoaldean Hegoaldeko eskualdea, eta mendebaldean Kostaldea eta Mendebaldea eskualdeak.
Tressé
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 200 ziren, horien artean 143 aktiboak ziren eta 57 inaktiboak ziren. 143 pertsona aktiboetatik 135 lanean zeuden (80 gizon eta 55 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 57 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Erdialdea (Kamerun)
Ekonomia
Jaunde eta eskualdeko beste herri batzuk industria-gune garrantzitsuak dira, batez ere zurgintzari dagokionez. Nekazaritza da jarduera ekonomiko garrantzitsua, kakaoa batez ere. Hiriburutik eta plantazio eremuetatik kanpo, biztanle gehienak nekazari txikiak dira.
Tressé
Diru sarrerak
2009an Tressé udalerrian 129 unitate fiskal zeuden, 328 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 16.279€ zen.
Activitats ecomòmiques
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 5 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Tressé udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden udalerriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lunik 2
Lunik 2, Sobietar Batasunaren Lunik programaren barnean zegoen bigarren zunda izan zen. Ilargirantz bidalia izan zen. Ilargiaren aurka talka egitera bidali zen zunda honek, Lasaitasunaren Itsasoan talka egin zuen, 29,10º I-0,00º koordenatuetan 1959ko irailak 14an, jaurti eta bi egunera. Arrakasta izan zuen lehen ilargirako misioa izan zen. Lunik 2 zunda, diseinuari dagokionez, Lunik 1aren antzerakoa zen, espaziontzi esferiko bat, gainetik irtetzen diren antenekin eta tresnaren zatiekin. Tresna taldea ere, antzerakoa zen, horien artean, dizdira erakusleak, Geiger kontagailuak, magnetometroa, Cherenkov detektagailuak eta mikrometeorito detektagailuak zeudelarik. Lunik 2an ez zegoen inongo bultzada sistemarik.
Brécé
Brécé (bretainieraz Brec'heg) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Mesopotamia
Mesopotamia (antzinako grezieraz: Μεσοποταμία, “bi ibaien artean”; arabieraz: الرافدين, bilād al-rāfidayn; persieraz: Miyanrudan, “ibaien arteko lurraldea”; asirieraz: ܒܝܬ ܢܗܪܝܢ, beth nahrin, “bi ibaien artekoa”) mendebaldeko Asiako antzinako lurraldea da, Tigris eta Eufrates ibaien artean kokatua, egungo Irak, Kuwait, Saudi Arabiako iparraldea, Siriako ekialdea, Turkiako hego-ekialdea eta Irango hego-mendebaldea hartzen dituena. Mesopotamia Garaiak eta Mesopotamia Behereak osatzen dute.
K.a. XXIV. mende ingurutik aurrera, sumertar herriek Behe Mesopotamiako padurak drainatu, dikeak, hormak eta ubideak eraiki eta lurra lantzeari ekin zioten. Nekazaritzaren aurrerakada handia izan zen eta, ondorioz, hiri-estatu independienteak sortzen hasi ziren, batzuetan elkarren lehian: Ur, Uruk, Lagash eta Eridu, besteak beste. K.a. XXIII. mendetik aitzina, zibilizazio aberatsak garatu ziren: Sumer, Akad, Babilonia eta Asiria.
Sumertarrak izan ziren lehenengo agintariak, eta zibilizazio bakezale eta langilea eratu zuten. Agintarien artean, Gudea, Lagasheko erregea da nabarmentzekoa. K.a. 2300 aldean, akadtarrek, Sargon buru zutela, sumertarren hiriak indarrez hartu eta Akadtar Inperioa sortu zuten. Ondoren, Babilonia bihurtu zen hiri nagusi, Hammurabiren erregealdian loraldi handia lortu zuena ekonomian eta kulturan. K.a. VII. mende erdialdean, asiriarrek hartu zuten mendean eskualde osoa, Asurbanipal erregearen agindupean. Azkenik, K.a. VI. mendean persiarrek konkistatu zuten Mesopotamia.
Geografia
Tigris eta Eufrates ibaien arteko arroak ia osorik hartzen dituen lur eremuari esaten zaio Mesopotamia, eta duen tankeragatik Ilgora Emankorra izenaz ere ezaguna den eskualde zabaleko gune nagusia da. Muga natural ongi zehazturik gabeko lurraldea da; berezko muga argi bakarra hegoaldean du, Arabiako basamortua baitago han. Ekialdean eta iparraldean Elam, Zagros mendia eta Armenia ditu; mendebaldeko muga, berriz, benetako basamortuz baino estepaz osaturiko lurralde batek egiten du, baina muga horrek sekula ez du eten Mesopotamiaren eta Siriaren, eta Sirian zehar, Palestina eta Mediterraneo inguruko lurren arteko harremana.
Bi eskualde nagusi bereizten dira:
Hirien sorrera
K.a. 6. milurtekoaren eta 3.500. urtearen artean, nekazaritza kultura eratu zen Persiar golkoan eta handik Mesopotamia guztira zabaldu zen gero; kultura haren zabalkundearekin batera biztanleria asko handitu zen. K.a. 4. milurtekoaren erdialdeko aztarnek erakusten dutenez, ordurako bizileku mota berriak eratzen hasiak ziren, eta sortzen hasita zeuden lehenbiziko hiriguneak. Hiriak arrazoi desberdinen ondorioz sortu ziren, ordea, lekuaren arabera.
Bestalde, hiriak sortzearekin batera edo horren ondorioz, garrantzi handiko aurrerapen ekonomiko eta teknikoak gertatu ziren; orduan hasi ziren erabiltzen goldea, lur eremu handien ureztatze sistematikoko teknikak, gurpila, buztingintzako tornua, metalurgia, neurriak eta pisuak, eta lehenbiziko dirua. Era berean, hiriekin batera agertu ziren Mesopotamian izpiritu eta kultura aurrerapen aipagarriak, bereziki idazketa eta adierazpen politikoaren artea. Orduan eraiki ziren, orobat, lehenengo tenpluak. Arkeologia aztarnek erakusten dutenez, K.a. 3. milurtekoaren amaieran, tenplu zentral bat edo tenplu multzo bat zuten zenbait sumeriar hirik, tenplu bakoitzak aginpide ekonomiko jakina zuela.
Uruk eman du Mesopotamiako hiriei buruzko berri gehien. Bertan agertu ziren, garai hartan, arkitektura monumentala, zigilu zilindrikoa eta kontularitzarako tresnak; ekonomia berriaren eta eskualdean gertatzen ari zen bizi baldintzen aldaketa handiaren irudi dira ezaugarri horiek. Uruk da, esan bezala, aztarnei dagokienez garrantzi gehien izan duen hiria, baina baziren hura bezain hiri aurreratuak, edo hura baino are aurreratuagoak, Kish besteak beste. K.a. 3. milurtekotik aurrerako erlijio gune aipagarriena, esaterako, Nippur izan zen. Hiri bakoitzak jainko zaindari bana zuen, eta tenplua zen zaindariaren egoitza. Ondasun materialei eta gizarte bizitzari dagokionez, tenplua zen hiriko osagai aipagarriena, hura baitzen lur gehienen eta abereen jabea. Tenpluaren eskoletan prestatzen zen idazlarien elitea eta, prestakuntza amaitu ondoren, tenpluaren administrazioaren arduradun jarduten zuten.
Brontze Aroa
Shamshi-Adad I.a amorrita egin zuten Asiriako errege K.a. 1814an, eta asiriarren eragina Mesopotamiako iparralde guztira zabaldu zen. Baina, Hammurabik aginpidea eskuratu zuenean, Babiloniak aurrea hartu zion Asiriari. Asiria gainbehera etorri zen ordutik aurrera, eta Mitanniren mende gelditu zen azkenean. K.a. 1595ean, Paleobabiloniar dinastia desegin zelarik, Mesopotamia agintaririk gabe gelditu zela baliatuta, Zagros mendietatik zetorren Kasitar dinastiak hartu zuen Mesopotamiako agintea eta beren nagusitasuna ezarri zuen Bitarteko Inperio Babiloniarraren garaian (K.a. XVI-XII. mendeak).
K.a. XII. mendean nazioarteko egoeran aldaketa handiak gertatu ziren: 2. milurtekoan potentzia inperialista izandakoak indarra galtzen hasi ziren eta haien tokia estatu txiki ugarik bete zuten. Estatu txikiak ziren gehienak, Asiriako Inperio Berria izan ezik; Asiriako inperioa Mesopotamiako potentzia nagusia izan zen, eta Ekialde Hurbil guztira zabaldu zuen bere eragina, harik eta K.a. VII. mendean Babiloniako Inperio Berriak haren tokia hartu zuen arte.
Sumer eta Akad
Aro dinastiko arkaiko edo protodinastikoan (K.a. 2900-2334) asko bizkortu zen Uruken garaian hasitako urbanizazio prozesua; aro horretan sortu ziren sumeriar hiriak, Sargon Akadekoaren agintaldia bitartean. Aro dinastiko arkaikoan hirigune handietara aldatu ziren ordura arte landetan bizi izandako herriak, eta horren ondorioz bizitoki txikiak hustu egin ziren.
Hiria eta hiri ingurua izan ziren sumeriarren egitura politikoaren oinarriak; hiri-estatuak eta beren mendeko lurraldeak batasun politiko elkarretatik bereiziak ziren eta elkarren artean lehia gogorra izan zuten, besteen gaineko nagusitasuna nork eskuratuko. Aro dinastiko arkaikoan Mesopotamia Beherea hogei hiri-estatutan banatuta zegoen, besteak beste Sippar, Kish, Isin, Nippur, Shuruppak, Umma, Lagash, Uruk, Larsa, Ur eta Eridu.
Garai hartako ezaugarri nagusia agintaritza politiko sekularraren sorrera izan zen. Erregeari buruzko hainbat aipamen agertu dira: en, lugal, ensi tituluak ematen zitzaizkien erregei. Tenplu handietako apaizen ordez, aginpide poliiko zibila ezarri zen, eta badirudi aldaketa horrekin batera sumeriar hirietako kultura materialean osagai berriak agertu zirela: jauregiak (“etxe handiak”) eta erregeen hilobiak hain zuzen.
Hirietako agintean zegoen sumeriar monarkiak ez zuen Mesopotamia bateratzeko ahalmenik; Akadeko semitek (K.a. 2334-2193) bakarrik lortu zuten lurralde batasuna. Akadtarrek sumeriar kultura hartu zuten, Tigris eta Eufrates lurraldeek bezala. Beraz, Mesopotamian akadtarrak nabarmendu izanak ez zuen hango zibilizazioaren hondamena ekarri, baina zibilizazioaren politika gune nagusia iparralderantz lekualdatu zen. Horrezaz gainera, estatuaren eta Mesopotamiako erregeen ideologian inperioaren ideia zabaldu zen, aginpide unibertsalaren ideia hain zuzen ere. Aurrerantzean pentsamendu politikoaren oinarria ez zen hiria izan.
Babilonia
Urko hirugarren dinastia desegin zenean, leinu nomada amorritak sartu ziren Mesopotamia Beherean eta, lurralde hartako barne arazoez baliatuta, Sumerko eta Akadeko hiri suntsituak hartu eta erreinu txikiak eratu zituzten. Ur elamdarren esku gelditu zenetik hititek Babilonia hartu zuten arteko garaian gertatu zen hori, Aro paleobabiloniar edo antzinako aro babiloniar esaten zaion garaian hain zuzen (K.a. 2004-1595).
Zibilizazio sumeriar-akadtarrak 2. milurtekoan izan zuen zabalkunde goreneko aldia Hammurabiren agintaldia (K.a. 1792-1750) izan zen. Errege hark Mesopotamia guztia eskuratu zuen indarra eta diplomazia erabiliz, eta lurralde haren historiako bigarren inperio semita handia eratu zuen. Berriro errejimen bateratzailea ezarri zen, eta antzinako lehiaren ondoren lurraldeen artean eratu ziren desberdintasunak berdintzera bideraturiko politika egin zen. Hammurabiren Kodea da ordena lortzera bideraturiko politika haren erakusgarri nagusia. Haren inperioa hamarkada gutxiren buruan desegin zen, baina bitarte horretan Mesopotamia bateratu zuen eta hiriburu ospetsu bihurtu zuen Babilonia, harresi, tenplu eta kanalizazio bikainez hornituriko hiria.
Mesopotamiako historiaren garai hartarako hiri-estatuak desegin ziren arren, sumeriar hiri eredua ez zen desagertu eta iparraldera hedatu ere egin zen gainera. Asiriarrak iritsi arte ez zen berrikuntza handirik egin hiriei zegokienez. Asiriarrek lekuan lekuko administrazio gune bihurtu zituzten antzinako hiriak, eta errege jauregiaren inguruan eratutako hiriburuak ere sortu zituzten; errege jauregiak asiriar monarkiaren eta monarkia horren ideia inperialaren indarra erakusten du.
Asiria
Inperio paleoasiriarra amorritek sortu zuten, K.a. 1830 inguruan, lurralde haren gaineko kontrola lortu zutelarik. Asiriar Inperioa sortu eta potentzia politiko eta militarra bihurtu izanak ondorio larriak izan zituen gorabehera eta krisi handiko garai hartan. Asiriako lehenengo errege handia Shamshi-Adad I.a izan zen (K.a. 1813-1781). Denbora gutxian Mesopotamia Garaia hartu eta Mari anexionatu zuen.
Babilonia kasiten esku geratu ondoren, eta hititen erasoaren eta Mitanni erresumaren mehatxupean, Asiriak krisi sakona bizi izan zuen harik eta Ashur-uballit I.ak (K.a. 1365-1330) agintea hartu zuen arte, inperioa berriro Eufrates ingururaino zabaldu zuelarik. Mesopotamia iparraldeko merkataritza bideen gailentasuna eta inperioaren sendotzea Adad-nirari I.a erregearen garaian gertatu zen (K.a. 1307-1275); hark bihurtu zuen Asiria garai hartako potentzia militar nagusi.
Hizkuntza eta idazkera
Sumeriera eta akadiera izan ziren hizkuntza nagusiak. Lehenbizikoa hizkuntza eranskaria da, K.a. IV. milurtekotik aurrera hegoaldeko Mesopotamian mintzatu zena. K.a. 2000tik aurrera akadiera gailendu bazitzaion ere, administrazioan, erlijioan, literaturan eta zientzian sumeriera erabiltzen jarraitu zen.
Cercopithecus preussi
Cercopithecus preussi Cercopithecus generoko espezieetako bat da. Generoko guztiak bezala Afrikan bizi da. Nigeria eta Kamerunen bizi dira.
Mesopotamia
Hizkuntza eta idazkera
Sumeriera da lehenbiziko hizkuntza idatzi ezaguna. Idazkera kuneiformea deitutakoa erabiltzen zuten: kanabera batez idazten zuten buztinezko gainalde batean; kanaberaren muturretako bat ziri moduan zegoen zorroztua, eta buztinaren gainean idaztean “iltzearen” marka berezia uzten zuen; beste muturra, berriz, landu gabe zegoen, eta harekin zenbakiak idazten zituzten. Sumertarrek asmatu zuten idazkera kuneiformea sistema huts-hutsik ideografikoa izan zen hasieran. Ikur bakoitzak funtsezko esanahi bat zuen, eta gero beste esanahi eratorri edo kidekoak eransten zitzaizkion. III. milurtekoaren erdialdera, 600 bat ikurrez eratutako sistema bat erabiltzen zuten, gehienak ideografikoak edo logografikoak.
Dois Irmãos
Dois Irmãos Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Mesopotamia
Hizkuntza eta idazkera
K.a. 2.300. urtean akadiarrek sumeriar idazkera berenganatu zutenean, idazkera hori aldi logosilabiko oso landu batean zegoen. Handik hara oso bilakaera bizkorra izan zuen, akadiera oso bestelako hizkuntza baitzen: silaba anitzekoa zenez, bakanagoa izaten zen homonimiak sorturiko nahastea. Hala ere, logogramek bere horretan iraun zutenez, eta akadiarrek beren hizkuntzan irakurtzen zituztenez logograma horiek, sistema konplexu samar bat sortu zen, non ikur bakoitzak aldi berean hainbat balio logografiko eta hainbat balio silabiko izan baitzitzakeen, baina ezin jakin daiteke akadiarrek zein balioz erabiltzen zituzten.
Ez da harritzekoa, beraz, halako tresna konplexua espezialisten eskuetan baizik ez egotea, idazlarien eskuetan, alegia. Eta arrazoi horregatik beragatik egin dute horren bide luzea idazkera hori deskodetzeko ahaleginek, eta mugatu dira espezialistak, are gaur egun ere, dokumentu kategoria jakin bat, leku jakin bat eta aldi jakin bat baizik ez aztertzera. Mesopotamiako literaturan hiru nai nagusi daude: mitoak, ereserkiak eta eresiak. Aipagarria da Gilgamexen epopeia, dirudienez K.a. XIV. mendean idatzia; ezagutzen den kontakizunik antzinakoena da.
Dukovce
Dukovce Eslovakiako udalerri bat da, Svidníkeko barrutian kokatuta. 5,63 km²ko azalera du eta 264 biztanle 2017ko datuen arabera.
Mesopotamia
Matematika
Babiloniako buztinezko taulatxoetan biderketa eta berreketako taulak aurkitu dira. Zatiki-kalkuluak errazten zituen hamabitar zenbaki-sistema zuten baina, honekin batera, hamar hatzamarretatik sortutako hamartar sistema ere zeukaten; hirurogeiak esangura berezia zuen, esandako bi sistemen uztarketa baitzen. Bi zenbaki-sistema hauen erabilpena izan zen pisu eta neurrien oinarria. Aipatutako taulatxoetan sortu zen gure algebraren eta aritmetikaren parte handi bat; ez da txikiena idazkeran zifren posizioak duen garrantzia, zenbait mende geroago arabiarren eskutik gureganaino heldu zena. Lur-neurtzeak eta etxegintzak azaleraren eta bolumenaren kontzeptuak sortarazi zituzten; era horretan jaio zen geometria. Baina kontzeptu erreal hauek magiarekin nahasturik zeuden; zenbaki batzuk ahalmen bereziak zituztela eta diagrama geometriko batzuen bitartez etorkizuna iragar zitekeela sinesten zuten.
Dukovce
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1354. urtekoa da.
Mesopotamia
Astronomia
Denboraren neurketa sistematikoa Babilonian hasi zen. Nekazaritzarentzat garrantzi handia zeukan urte-sasoiak era egokian mugatzea, landareen hazkuntzak lan-mota berezia behar baitu urtaroaren arabera; horrela sortu zen egutegiaren beharra. Gizakiak berehala aurkitu zuen naturak eskaintzen zion denbora-unitate: eguna. Unitate hau baino handiago baten beharra izan zuenean, hilabetea hartu zuen; hilabete bakoitza ilberriaren sorrerarekin hasten zen. Geroxeago urtaro bakoitzari zegokion hilabete kopurua aurkitzea saiatu ziren. Guzti hau K.a. 4000. urtean gertatu zen Babilonian.
K.a. 2000. urterako, hamabi hilabetetan banaturiko 360 eguneko urtea ezagutzen zuten babiloniarrek. Noizean behin, eta behar zen doikuntza egiteko, beste hilabete bat sartzen zuten. Eguna orduetan, ordua minututan, eta minutua segundotan banatu zuten. Eguzki-esfera ere asmatu zuten; hau lurrean zutik sartutako kainabera bat baino ez zen, eta orduen iragapena adierazten zuen. Eguzkiaren, Ilargiaren eta artean ezagutzen zituzten bost planeten izenak egokituz, zazpi eguneko beste unitate bat sortu zuten: astea. Hilabeteen arabera, hamabi zatitan banatu zuten Eguzkiaren ibilera espazioan zehar, eta zati bakoitzari izan mitiko eta ikur bana egokitu zioten: Aries, Taurus eta abar.
Ezagutzen ditugun behaketa astronomikoen lehen datu zehatzak K.a. 2000. urtean egindakoak dira, eta Artizar planetaren irteera eta sarrerari zegozkien. Oso antzinetik, Mesopotamiako apaizek behatzen zuten gauez ortzea, eta lortutako datuak buztinezko taulatxoetan jartzen. Pixkanaka, fenomeno astronomikoen erregulartasunez ohartu ziren eta, K.a. VI. mendeko dokumentu baten arabera, Eguzkiaren eta Ilargiaren posizio erlatiboak eta eklipseak aldez aurretik kalkulatzeko gai ziren. Hau izan zen astronomia zientifikoaren sorrera.
Erlijioa
Babiloniarren ustetan, Unibertsoa kaxa itxi baten antzerakoa zen, hondoan Lurra zeukana. Erdialdean lurra igotzen zen, elur-aldeak osatuz, eta hauetan zegoen Eufratesen sorburua. Lurraren inguruan urezko sohorna bat izango zen eta honen inguruan, ortzea eusten, zeruko mendiak. Hala ere, dirudienez, Mesopotamiako astronomo batzuk ohartu ziren Lurra biribila zela.
Erlijio politeista zuten; jainko asko gurtzen zituzten eta giza irudiekin irudikatzen zituzten. Jainko bakoitzak bere tenplua zeukan, Lurrean zeukan etxetzat hartzen zena. Erlijiozko erritu korapilatsuen bitartez gurtzen zituzten, animalien sakrifizioak eta jardun magikoak eginez. Nagusiak honako hauek ziren:
Magia, dirudienez, hasieran sinpatikoa zen, hau da, gizakiek Natura menderatzeko lortu nahi zituzten fenomenoak imitatzen zituzen. Hortik, misterio-erritoak sortu ziren. Geroagoko beste garai batean, horiei buruz pentsatzerakoan Naturaren indarrak nolabaiteko izaki biziak zirela imajinatu zuten. Orduan, aspaldi-aspaldiko errito magikoak zeremonia bihurtu ziren, jainkoak sortuz.
Gizartea
Mesopotamiako gizarte-egitura hierarkikoa zen:
Ekonomia
Nekazaritza zen Mesopotamiako ekonomiaren oinarria. Garagarra, garia, tipula, arbia, mahatsa, sagarra eta datila ziren uztarik garrantzitsuenak. Behi, ardi eta ahuntzak zeuzkaten, eta garagardoa eta ardoa egiten zuten. Arrantza egiten zuten ibai eta ubideetan. Klima bero eta lehorra baitzen, beharrezkoa zen sailak ureztatzea; beraz, Tigris eta Eufrates ibaietako ura ezinbestekoa izan zen laborantza garatu ahal izateko. Baina uholdeak ere maiz gertatzen ziren.
Ura kontrolatzea funtsezkoa izan zen mesopotamiarrentzat. Horretarako, dike, urtegi, ubide, drainatze-erreten eta akueduktu sistema konplexua eraiki zuten, belaunaldiz belaunaldi zabalduz joan zena. Sistema hori mantentzea, konpontzea eta hedatzea izan zen agintarien eginbeharrik behinena. Idazlariek eta ikuskatzaileek prestatzen zituzten proiektuak, eta biztanle xeheak obra horietan lan egitera behartuak ziren.
Mesopotamia Behereko lautada alubialean harri, mineral eta egur gutxi zegoen. Hori zela-eta, merkataritza oso goiz garatu zen: sobera ziren elikagaiak hurbileko eskualdeetara eramaten ziren, mineralen truke. Geroago, mesopotamiar merkatariak urrunago ere iritsi ziren, mendebalderantz Siria eta Asia Txikiraino, eta ekialderantz Persia eta Induseraino. K.a. 3000tik aurrera, kobrea eskuratzeko beharra sortu zen, metal horrekin egiten baitziren armak eta armadurak; distantzia luzeko merkataritza-bideak garatu ziren orduan. Garraioan astoak eta idiak erabiltzen ziren (gameluak K.a. 1. milurteko arte ez ziren etxekotu). Beste gai batzuk ibaiz garraiatzen ziren, hala nola Libanoko zurak, eta itsasontziak Indiako iparralderaino heltzen ziren.
Artea
Mesopotamiako arteaz hitz egin ordez sumertar eta akadtar arteaz, asiriarraz eta babiloniarraz hitz egin behar da. Zibilizazio horietako artea, dena den, erlijio sinismen komunen eraginpean zegoen eta, aniztasun politikoa gorabehera, batasun kulturala eta estetikoa ekarri zuen horrek. Artea aginpindearen mende zegoen. Horrek bi ondorio nagusi izan zituen: banakako lanik edo lan pribaturik ez izatea eta egile guztiak anonimoak izatea. Lanak, bestalde, kanon formal eta ideologiko jakin batzuen mende zeuden eta, hori zela eta, uko egiten zitzaion norbanakoaren berezko adierazpenari. Hala ere, Mesopotamiako artistek talentu handia erakutsi zuten inguruneak jartzen zizkien eragozpenak -harri eta zur urritasuna, adibidez- gainditzen.
Uruk Aroan lan sofistikatuak egin ziren, hala nola Warkako Edontzia eta zigilu zilindrikoak. Elamgo Guennolgo lehoi emea, kareharrizko eskultura bikaina da, K.a. 3000–2800 aldean egindakoa. Aipagarriak dira Eshnunnako irudiak (K.a. 2900–2550), gehienak alabastrozkoak, jainko-jainkosak eta apaizak irudikatzen dituztenak. Estatuaren tamainarekin alderatuz, oso begi handiak dituzte denek, eta jainko-jainkosek besteek baino begi nini handiagoak. Hala gorputzak nola aurpegiak eskematikoak dira, begiek beregana dezaten arreta osoa. Metalak lantzeko antzean brontzea beste material batzuekin konbinatzen zen, zur, urrezko xafla eta lapislazuliarekin.
Lanik aipagarrienetako bat Urko hilobietan aurkitutako Ahuntza kimu jaten da (K.a. 2600 aldean); metro erdiko goratasuna du, eta euskarri gisa erabiliko zen segur aski: ahuntz bat da eta zutik dago, zuhaixka loratu batean bermaturik. Aipagarriak dira, baita ere, titakadura lanak, hau da, zurean txertatutako maskor eta harri puskez egindako mosaiko modukoak, hala nola Urko estandartea (K.a. 2500 aldean, British Museum, Londres), 20 x 48 zentimetroko egurrezko kutxa baten apaingarria, non gerrako eta bakealdiko eszenak eta gai mitologikoak irudikatzen baitira.
Corythoichthys conspicillatus
Corythoichthys conspicillatus Corythoichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
Ortogenesia
Ortogenesia hipotesi bat da, honen arabera bizitzak sortzekotiko aldatzeko joera dauka, norabide jakin batean modu lerro-bakarrean garatuz, edo, besterik gabe, aurrerapen zehatzen bat eginez. Bertsio ezberdin asko proposatu dira, batzuk argi eta garbi espirituala den Teilhard de Chardin ena bezala, beste batzuk itxuraz biologikoa den Theodor Eimer rena bezala. Teoria hauek, askotan, ortogenesia beste ustezko mekanismoekin konbinatzen zuten. Adibidez, Eimerrek lamarckiar eboluzioan sinesten zuen, baina uste zuen hazkundearen barne legeek zehaztuko zituztela lortuko ziren ezaugarriak eta epe luzerako eboluzioaren norabidea gidatuko zutela.
Ortogenesirako laguntza 1940ko hamarkadan erori zen sintesi modernoa ren baitan, erregistro fosilaren analisi estatistikoak errebelatutako eboluzioaren adarkatze-patroi konplexuak ezin zituela azaldu argi geratu zenean. XXI. mendeko lanak mutazioen araberako egokitzapen lerratuaren mekanismoa eta existentzia babestu ditu (mutazionismo forma bat), eta horrek esan nahi du orain ortogenesi mugatua posible dela. Gainera, enbriogenesian zenbait alderditan inplikatutako autoantolaketa-prozesuek sarritan erakusten dituzte emaitza morfologiko estereotipatuak, eta horrek iradokitzen du eboluzioa norabide gogokoenetan egingo dela funtsezko osagai molekularrak haien lekuan daudenean.
K.a. 252
K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | K.a. III. mende | K.a. II. mende)
K.a. 270ko hamarkada | K.a. 260ko hamarkada | K.a. 250ko hamarkada | K.a. 240ko hamarkada | K.a. 230ko hamarkada
K.a. 257 | K.a. 256 | K.a. 255 | K.a. 254 | K.a. 253 | K.a. 252 | K.a. 251 | K.a. 250 | K.a. 249 | K.a. 248 | K.a. 247
Cercopithecus solatus
Cercopithecus solatus Cercopithecus generoko espezieetako bat da. Generoko guztiak bezala Afrikan bizi da. Gabonen bizi dira.
Redigobius macrostoma
Redigobius macrostoma Redigobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Penbeagle
, 'Pennbegel', Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Microlepidotus inornatus
Microlepidotus inornatus Microlepidotus generoko animalia da. Arrainen barruko Haemulidae familian sailkatzen da.
Pisanello
Pisanello (Pisa edo Verona, 1395 aldean - Napoli?, 1455 aldean), jaiotza-izenez Antonio di Puccio da Cereto edo Antonio di Puccio Pisano, italiar pintore eta dominagilea izan zen.
Bizitza
Veronan egin zituen pintura-ikasketak, eta han egin zituen bere maisulan ezagunenak: Galeperraren Ama birjina, Ama Birjinaren Deikundea eta San Giorgio e la principessa di Trebisonda (San Jurgi eta Trebisonda printzesa). 1425ean Veneziara jo zuen, eta ondoren Erromara joan zen Gentile da Fabriano pintoreak amaitu gabe utzi zituen lanak bukatzera.
Ferraran egin zuen lehen domina, 1438an (Joan VII.a Paleologoarena). Italiako Gorte Nagusietara deitu zuten ondoren (Mantua, Milan, Rimini, Venezia, Erroma), eta bere garaiko printzeen erliebeak landu zituen dominetan. Napolin izan zen gero, eta Alfontso V.a Aragoikoaren dominak grabatu zituen, errege horri berari garaipen-arku baten proiektua aurkezteaz gainera. Maisutasun handiz pintatzen zituen animaliak, bestalde.
Chaon
Chaon Frantziako udalerri bat da, Loir eta Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chaon udalerrian erroldatutako biztanleak 436 ziren. Familiak 188 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 72 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 313 etxebizitza zeuden, 192 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 121 bigarren erresidentzia ziren. 309 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 192 etxebizitza nagusietatik 138 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 106 etxek bost zituzten. 145 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 90 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 85 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Euphonia rufiventris
Euphonia rufiventris Euphonia generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.
Chaon
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 informazio eta komunikazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina eta 2 iturginak.
2000. urtean Chaon udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.015 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Homberg (Suitza)
Homberg Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Arantza Ruiz
Arantza Ruiz Miguélez (Zalla, Bizkaia, 1976) bizkaitar kazetaria eta telebista aurkezlea da. Hamasei urtez Radio Euskadiko langilea izandakoa, 2015etik 2021era hainbat saiotako aurkezlea izan zen ETB2n, besteak beste La noche en jake eztabaida saioarena eta Qué me estás contando arratsaldeko magazinarena. 2021eko otsailean EITBko albistegien zuzendari orokorra izango zela iragarri zen.
Ibilbidea
Hamasei urtez Radio Euskadin aritu zen, 1999an bekadun hasi zenetik 2015era arte. Ibilbide horretan emisorako albistegi nagusiak gidatu zituen, besteak beste Boulevard, Ganbara eta Crónica de Euskadi saioak. 2015ean Radio Euskaditik kaleratua izan zen, eta telebistan lanean hasi zen.
2015etik 2016ra En Jake saioko aurkezlea izan zen ETB2n, Xabier Lapitzekin batera, eta 2016ko udan Teleberri albistegiaren asteburuko edizioan ordezko aurkezle lanak egin zituen. 2016-2017 denboraldian La noche en jake eztabaida saioa ere aurkeztu zuen. 2017ko udan La Imagen de Mi Vida programa aurkeztu zuen. 2017-2018 denboraldian 7 Días eztabaida saioa gidatu zuen, Estibaliz Ruiz de Azuarekin batera. 2018tik 2019ra 360º markapean bi eztabaida saio aurkeztu zituen, Tú decides eta Punto de vista. 2019ko irailean Qué me estás contando arratsaldeko magazin saioa aurkezten hasi zen. 2020ko irailean hasi zen denboraldian ere aurkezle lanak egin zituen, 2021eko otsailera arte. Telebistako aurkezle lanetan zebilela aktualitate edo elkarrizketa saio bereziak aurkeztu zituen, eta berriemaile berezi gisa ere jardun zuen.
2021eko otsailean EITBren administrazio kontseiluak organigrama berria iragarri zuen, hainbat izendapen aditzera emanda. Horien artean, Arantza Ruiz EITBko albistegien zuzendari orokorra izango zela jakinarazi zen. Postu berria da, eta EITB taldeko hedabide guztien ardura izango du.
Santisteban del Puerto
Santisteban del Puerto Jaéngo udalerria da, El Condado eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 4.918 biztanle zituen.
K.a. 253
K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | K.a. III. mende | K.a. II. mende)
K.a. 270ko hamarkada | K.a. 260ko hamarkada | K.a. 250ko hamarkada | K.a. 240ko hamarkada | K.a. 230ko hamarkada
K.a. 258 | K.a. 257 | K.a. 256 | K.a. 255 | K.a. 254 | K.a. 253 | K.a. 252 | K.a. 251 | K.a. 250 | K.a. 249 | K.a. 248
Lurker
Lurker hitza ingelesetik mailegaturiko hitza da, zelatari edo kuxkuxero euskaratu daiteke. Interneteko munduan lurker esaten zaio gizarte-sare batean edo beste online komunitate batean begira-begira dagoen pertsonari eta parte hartze aktiborik erakusten ez duenari. Besteen mezuak irakurri eta mezurik igortzen ez duen pertsonari esaten zaio lurker.
José Gállego Aragüés
José Gállego Aragüés (Aragüés del Puerto, 1893 - Derio, ) espainiar militarra izan zen.
Toledoko Infanteria Akademian ikasi ondoren, 1913an Espainiako Lurreko Armadan sartu zen. Annualgo gudua eta gero kapitain izendatu zuten. Gerra Zibilean, iparraldeko frontean borrokatu zuen Eusko Gudarosteko teniente koronel izanik. Cabuérnigan atxilotua, Derion fusilatu zuten.
Gizonezkoen panti
Gizonezkoen pantiak berariaz gizonek janzteko egindako emakumezkoen pantien egokitzapenei deritze. Manti (mantyhose) izenez ere ezagunak dira.
Aurrekariak
1996an Ameriketako Estatu Batuetako L'eggs panti enpresak web-erakustoki eta produktu-lerroei buruzko web-buletin bana zabaldu zuen. Handik gutxira jabetu ziren euren produktuei buruz hizketa ari zirenen gehiengoa gizonezkoak zirela. 1998an galdeketa bat egin ondoren, ondorioztatu zuten gizonezko askok pantiak eraman ohi zituztela eguneroko jantzitzat, baita gizonezkoen legginak erosiko lituzketela salgai baleude. ComfiLon/Activskin produktuen ondoren, Wolford bezalako galtzeteria-marka ezagunak eurenak merkaturatu zituzten.
Ekoizpena
Galdeketa horretatik eta beste merkatu ikerketa batetik abiatuz, G. Liebermans & Sons (GLS Hosiery) enpresak ComfiLon izeneko produktuak ekoizten eta merkaturatzen hasi zen 1999an. 2002an Activskin izena jarri zioten. Ondoren Wolford bezalako galtzeteria-enpresa ezagunek eurenak merkaturatu zituzten.
Merkatu kuota
1999az geroztik gizonezkoen pantien merkatu kuotak gora egin du, zeren eta apurka-apurka are eta ezagunagoak bilakatzen ari baitira.
Eguneroko jantzitzat
Pantiak daramatzaten gizonak deigarriak gertatu zaizkie hedabideei 2002az geroztik, The Wall Street Journal egunkariak gaiari honen inguruan azalean argitaratu zuen artikulu baten harira, Kingsize, Not Queen: Some Men Are Taking to Wearing Pantyhose izenburukoa.
Pencuke
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Gizonezkoen panti
Eguneroko jantzitzat
Gizon zein emakume askok odol-zirkulazio arazoak dituzte hanketan. Alderdi fisiologikotik bi sexuetan zirkulazio arazoak agertzeko arriskua bera denez, gizonei ere konpresio pantiak janztea onuragarri gerta lekieke, betiere mediku batek gainbegiratuta.
Tunneling
Tunneling makina bi edo konputagailu-sare bat komunikatzeko sare protokolo baten gainean beste bat kapsulatzea da, honela komunikazio sarean tunela sortuz.
Gizonezkoen panti
Urpekaritzarako
Pantiek zenbait marmoken eztenkadetatik babesten dituzte. Izan ere, marmokek eztenkatzen dute tentakuluetako zelulek larruazaleko osagai kimikoren bat antzematen dutenean.
Ziklobuteno
Ziklobutenoa C4H6 formulako zikloalkenoen familiako konposatu organikoa da. Gas kolorgea da.
Tunneling
Teknika honek zenbait helburu ditu: Segurtasuna bermatu, trafikoa birbideratzea eta abar.
Sarrera
Teknika hau Interneteko protokolo (HTTP, FTP, POP3) ez seguruei segurtasuna eransteko erabiltzen da. VPN-etan teknika hau ere erabiltzen da, baita IP mugikorra eratzeko ere.
Ziklobuteno
Industria kimikoan hainbat polimero eratzeko monomero gida baliatzen da. Sintesi organikoan ere erreaktibo interesgarria izan daiteke erreakzio askotan.
Tunneling
Sarrera
Orduan, sniffer batek komunikazio bateko datu paketeak atzeman ezkero ezingo luke datuak irakurri zifratuta baitaude.
Ziklobuteno
Sintesia
Ziklobutenoa lor daiteke 1,2-dibromoziklobutanotik abiatuta eliminazio-erreakzio baten bidez zink-hautsa baliatuz : Ziklobutanola deshidratatuz bi urratsetako erreakzio baten bidez ere sintetiza daiteke.
Tunneling
Funtzionamendua
Tunela bi muturren artean sortzen da. Parte hartzaileek protokolo multzo bat adosten dute tunelerako, zerbait bidali aurretik. Datuak tunelean zehar bidaltzen direnean, kapsulatzera goazen protokoloko paketea beste tunel protokoloari dagokion pakete baten barruan sartzen da (gutun bat gutunazalean sartzea bezala). Datuak beste muturrera heltzen direnean, gaineko paketea (gutunazala) ezabatzen da eta jatorrizko trama prozesatzen da, intranet sistema beretik bidalia izan balitz bezala.
Tunel protokoloak
Tunel protokolo ezagunenak:
Ipanema (Minas Gerais)
Ipanema Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Oberzent
Oberzent Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Elba (Alabama)
Elba Alabamako hiri bat da. Coffee konderrian kokatua dago. 2010ean 3,940 biztanle zituen, 99.2 kilometro koadrotan banatuta.
Pendrift
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Txino dantza
Txino dantza Aretxabaletako dantza bat da, Aratuste igandean herriko kaleetan egiten dena. Gerra Zibilaren aurretik egiten zela jakina da eta 1975ean berreskuratu zen Ramon Erañaren ekimenez. Santa Ageda gazteek egiten dute dantza, izan ere 1998tik aurrera mutil eta neskek batera egiten baitute. Santa Ageda bezperan hasitako zikloa ixten dute horrela.
Historia
Ez da ezagutzen dantzaren jatorria, ez eta esanahia ere. 1880. urtearen inguruan Bergara eta Antzuola aldean sortu zen sorgin dantzaren aldaera bat izan liteke, gaur egun Lasarte-Orian mantentzen denaren antzera. XX. mendearen hasieran egiten zela jakina da baina Gerra Zibilak aratusteak ospatzea eten zuen eta harekin batera Txino dantza ere bertan behera gelditu zen. Francoren diktadura garaian debekaturik egon zen eta 1967an hasi ziren aretxabaletar batzuk ohitura zaharra berreskuratzeko ahaleginetan. Ramon Eraña izan zen dantzaren bultzatzaile nagusia. Juan Jose Gartziaetxabek pausuak, janzkera eta melodiaren transmisioa egin zuen, Demetrio Iriarte txistulariak musika eta Ramon Eraña berak hitzak itzuli zituen, izan ere Gerra aurreko hitzak, Edurne Galdosek jaso zituenak, gazteleraz baitziren. Pentsatzen da lehen bertso gehiago izango zituela txino-dantzarako abestiak, orain bi kopla baino ez dira abesten.
Garai berrian kintoak hasi ziren dantza hau egiten, soldadutzara joatekoak zirenak alegia. Santa Ageda bezperan diru bilketan hasi eta aratustetan Txino dantzarekin amaitzen zuten haien jarduna. 1998an emakumezkoak ere dantzan parte hartzen hasi ziren, nahiz eta ofizialki 2005 arte "Santa Ageda mutilen" artean neskarik ez izan.
Janzkera
Aratuste igandean egiten denez janzkera oso bitxia izaten da. Dantzariek ehunezko tunika zuri bat daramate soinean (antzina emakumezkoen kamisoia izaten zen) eta buruan kapela bitxi bat edo zapi koloretsuak. Aurpegia ikatzez zikinduta izaten dute eta hanka bakoitzean galtzerdi ezberdina eta antzinako oinetakoak janzten dituzte, abarkak edo alpargatak.
Dantza
Hamabi dantzarik osatzen dute taldea eta bi ilaratan ezartzen dira. Herriko txistulari bandak lagundurik Aretxabaletako alde zaharrean ibilbide bat osatzen dute. Antzina eguerdiko ordu batean hasten zuten ibilbidea baina azken urteetan 12:30etara aurreratu da ekitaldia. Sorgin dantzaren antzeko doinua jotzen dute txistulariek, Frantzia aldean fricasse esaten zaiona.
Aleksandra Kollontai
Aleksandra Mikhailovna Kollontai (errusieraz: Александра Михайловна Коллонтай) (San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1872ko martxoaren 31greg./martxoaren 19ajul. - Mosku, Sobietar Batasuna, 1952ko martxoaren 9a) errusiar iraultzaile marxista izan zen. Familia autoritarioa eta sexu-zapalkuntza hautsiko dituen ikuspuntu iraultzailean oinarritu zuen emakumearen askatasunaren aldeko borroka.
Txino dantza
Dantza
Dantzak bi zati desberdin ditu:
Ibilbidearen amaieran fandangoa eta arin arina dantzatuz bukatzen da ekitaldia.
Aleksandra Kollontai
Bizitza
Aleksandra "Shura" Mikhailovna Kolontái San Petersburgon jaio zen, 1872ko martxoan. Errusiako politikari eta marxista nabarmena izan zen. Komunista eta iraultzailea, lehen emakumea izan zen nazio baten gobernuan posizio bat okupatzen.
Ukrainar jatorriko familia aristokratiko errusiar baten jaio zen. Bere aita tsarraren zerbitzuko jenerala zen; bere ama, nekazari familia dirudun batetik zetorren. 19 urterekin bere senarra izango zena ezagutu zuen, baina 24 urtekin alderdi sozialistaren kide egin eta bere senarra eta semea alde batera utziz, Suizara joan zen, ideia sozialistei loturiko ikasle gazteen neurología zentro batera. 1889an, Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokratako kide egin zen (Errusieraz: Российская социал-демократическая рабочая партия, РСДРП, transliteraturik: Rossíyskaya sotsial-demokratíchyeskaya rabóchaya pártiya, RSDRP).
Txino dantza
Aretxabaletako aratusteen erreferentzia
Txino dantza herriko berezitasuna izanik Aretxabaletako aratusteek ere dantza hau erreferentziazko bihurtu dute eta asteartean sardina erre beharrean 1987. urtetik aurrera "Txin-en hileta" egiten da. Gazteek hilkutxa bat eramaten dute herriko plazara atzean segizio dotore eta serioa dutela. Segizio horretarako herritarrak Mitarte kalean elkartzen dira, lutoz jantzita, eta eskutan kandela eramaten dute. Plazan hilkutxa erre egiten da eta herritarrek eskutan piztuta dituzten kandelak sutan dagoen hilkutxara botatzen dituzte. Horrekin amaitzen dira Aretxabaletako aratuste jaiak.
Prodeshayesites
Prodeshayesites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren. , hau da, orain dela 145 milioi urtetik 66 milioi urtera gutxi gorabehera.
Txino dantza
Ezpalak nazioarteko jaialdian
Ezpalak dantza tradizionalaren nazioarteko jaialdian, 2013ko maiatzaren 25ean Iruñean eta 26an Eibarren, Aretxabaletako txino dantza erakutsi zen Oriako sorgin dantzarekin eta Zuberoako kerestuen jokoarekin batera.
Morretes
Morretes Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Aleksandra Kollontai
Bizitza
XX. mende hasieran, 1905eko gertakari iraultzaileetan parte hartu zuen, baita artikuluak idazten eta emakumeen langile elkarteak antolatzen ere. Azkenean, erbesteratu behar izan zen, horrela Europatik bidaiatu eta Alemania, Britainia Handia eta Frantziako alderdi sozialistekin harremanekin jartzeko aukera ukan zuen.
Ctenotus spaldingi
Ctenotus spaldingi Ctenotus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Aleksandra Kollontai
Bizitza
Lehen Mundu Gerran parte hartzearen kontra aktiboki aritu zen eta Errusiara itzultzean Petrogradoko Sobietar Batzorde Betearazleko kide hautatu zuten. Leninen ideiak bultzatu zituen, Sobietak botere-organismo gisa ikusten baitzituen eta iraultza burgesa alboratu eta iraultza proletarioarekin ordezteko beharra sentitzen baitzuen. Ondoren, Alderdiaren Batzorde Zentraleko kide bihurtu zen eta langile estatua sortzearen aldeko botoa eman zuen.
Boterea hartu ondoren, Laguntza Publikorako Herri Komisari izendatu zuten, Sovnarkomen gobernurako. Horrela, nazio bateko gobernuan posizio bat okupatu zuen lehen emakumea izan zen.
Emakumezkoen eskubide eta askatasunak lortzeko gogor lan egin zuen, legedian aldaketak egitea lortuz.
1918an, Kollontai, Emakume Langileen Lehenengo Biltzarreko antolatzaileetako bat izan zen. Batzar honetatik Zhenotdei (Emakumearen saila) jaio zen, emakumeek bizitza publikoan eta gizarte proiektuetan parte hartzera bideratutako erakundea. Modu berezian, analfabetismoaren aurkako borrokan ere aritu zen. Zhenotdeiek Kommunistka (Emakume Komunista) izeneko aldizkaria zuen eta Kollontai bere batzorde editorialeko kide izan zen. Ahalegin guzti hauek beharrezkoak izan ziren Errusian Emakume Berriaren oinarriak finkatzeko.
1921ean Langileen Oposizioa izeneko taldea babestu zuen, baina Kongresuak taldea deseginarazi zuen eta kideek oneritzia galdu zuten. Aleksandra Kollontai baztertua izan zen eta bere eragin politikoa galdu zuen. 1923an diplomazia zerbitzura joan zen. Sobietar Batasuneko enbaxadore izendatu zuten (historian lehen emakume enbaxadorea) Norvegian eta gero Suedian eta Mexikon. Nazioen Elkarteko Sobietar delegazioan ere parte hartu zuen.
Emakumeen Eskubideak
Ikusi dugun bezala, Aleksandrak asko borrokatu zuen emakumeen eskubideen alde. Izan ere, bere borrokak saria izan zuen, Errusian eragin handia izan baitzuen.
Kolontaik emakumezkoen sexu-askapenaren gaia zuzendu zuen bere lanetan: The New Woman and Love in the Communist Society. Bere ustez, "emakume berria" emakumearen beraren eskakizunen arabera bereizten da, haren nortasuna baieztatuz, estatuaren eta familiaren emakume-zerbitzari ideiaren kontra protesta egiten eta bere eskubideen alde borrokatzen, senarraren osagarria izateari uko eginez. Honako ideiak defendatu zituen:
Rhynchocephalia
Errinkozefalioak (Rhynchocephalia) Triasikoan sortutako narrasti lepidosaurioen ordena da, gaur egun ordezkari bakarra duena, hots, Zeelanda Berriko tuatara, zeina bi hezur-arku kranial edukitzeagatik ezaugarritzen den.
Aleksandra Kollontai
Lanak
Obra nagusiak: Emakumearen arazoen oinarri sozialak (1909); Moral berria eta langileria (1919); Sexu askatasunean bizi izan den emakume baten autobiografia (1920); Bakartasuna eta amatasuna (1921); eta Langileriaren oposizioa (1921).
Meta (Kolonbiako departamendua)
Meta Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena, Andeetako eta Orinocoko eskualdeen artean banatua. Iparraldean Cundinamarca eta Casanare departamenduekin du muga, ekialdean Vichadarekin, hegoaldean Caquetá eta Guaviarerekin eta mendebaldean Huila eta Cundinamarcarekin. 85.635 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 979.683 biztanle zituen. Hiriburua Villavicencio da (431.476 biztanle 2010ean ). Guztira 29 udalerri ditu.
Euphonia pectoralis
Euphonia pectoralis Euphonia generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.
Chiclana de Segura
Chiclana de Segura Jaéngo udalerria da, El Condado eskualdean dagoena.
Corythoichthys flavofasciatus
Corythoichthys flavofasciatus Corythoichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
Cercopithecus hamlyni
Cercopithecus hamlyni Cercopithecus generoko espezieetako bat da. Generoko guztiak bezala Afrikan bizi da. Kongoko oihan-tropikal eta banbu basoetan bizi dira. Lurzuroan bizi da eta baliteke gautiarra izatea.
Chlorocebus aethiops
Chlorocebus aethiops, tota edo zerkopiteko berdea, Chlorocebus generoko espezieetako bat da. Generoko guztiak bezala, Afrikan bizi da. Askotan Cercopithecus generoan sailkatua izan da, eta eztabaidan dago haren sailkapena zein ote den.
Mekanika kuantiko
Fisikan, mekanika kuantikoa (mekanika ondulatorio bezala ere ezaguna), materiaren portaera azaltzen duen fisikaren adar nagusietako bat da. Bere aplikazio eremuak, unibertsala izan nahi du, baina oso txikiaren munduan lortzen du bere iragarpenak, fisika klasikoak dioenaren erabat ezberdinak izatea.
Mekanika kuantikoa, fisikaren adar nagusietako azkena da. XX. mende hasieran hasten da, unibertsoa azaltzen saiatzen ziren bi teoria, grabitazio unibertsalaren legea eta teoria elektromagnetiko klasikoa, zenbait fenomeno azaltzeko nahiko izan ez zirenean. Teoria elektromagnetikoak, arazo bat sortzen zuen orekan zegoen edozein objekturen erradiazio igorpena azaltzen saiatzen zenean, erradiazio termiko deituriko erradiazioa, osatzen duten partikulen kitzikapen mikroskopiotik datorrena dena. Orain bai, elektrodinamika klasikoaren ekuazioak erabiliz, erradiazio termiko honek igortzen zuen energiak, infinitu ematen zuen, objektuak igortzen zituen maiztasun guztiak batuz gero, fisikarientzako batere logikoa ez zen emaitza.
Mekanika estatistikoaren barnean sortu ziren ideia kuantikoak 1900ean. Louis de Brogliek, partikula material bakoitzak, uhin-luzera bat duela proposatu zuen, bere masarekiko alderantzizko proportzioan lotua (momentum deitu zuen), eta bere abiaduragatik emana. Max Planck fisikariari, trikimailu matematiko bat bururatu zitzaion: prozesu aritmetikoan, maiztasun horien integrala, batuketa ez jarrai bategatik aldatzen bazen, emaitza bezala, jada ez zen infinitua lortzen, eta, beraz, arazoa ezabatzen zen, eta, gainera, lortutako emaitza, ondoren neurtua zenarekin bat zetorren. Max Planck izan zen, orduan, erradiazio elektromagnetikoa, materiak, argi kuanto edo energia fotoi eran konstante estatistiko baten bidez xurgatu eta igortzen zuela zioen hipotesia adierazi zuena, konstante hori, Plancken konstantea deitua izan zelarik. Bere historia, XX. mendearekin lotua dago, fenomeno baten lehen formulazio kuantikoa, 1900eko abenduaren 14an, Berlingo Zientzia Akademiako Elkarte Fisikoaren sekzio batean ezagutzera eman baitzuen Max Planckek.
Plancken teoria, hipotesi soilean geratuko zen urte askoz, Albert Einsteinek berriz hartu ez balu, argia, baldintza batzuetan, energia partikula independente bezala aritzen dela proposatuz (argi kuantoak edo fotoiak). Albert Einstein izan zen, 1905ean, zegozkion mugimendu legeak osatu zituena bere erlatibitate bereziaren teoriarekin, elektromagnetismoa, funtsean teoria ez mekanikoa zela frogatuz. Honela amaitzen zuen, fisika klasikoa deitua izan dena, hau da, fisika ez kuantikoa. Berak, heuristiko deitu zuen ikuspuntu hau, bere efektu fotoelektrikoaren teoria garatzeko. Hipotesi hau 1905ean argitaratu zuen, eta, honekin, 1921ean, fisikako Nobel saria lortu zuen. Hipotesi hau, bero zehatzari buruzko teoria bat proposatzeko ere aplikatu zen, hau da, gorputz baten masa unitatearen tenperatura unitate batean gehitzeko behar den bero kopurua zein den ebazten duena.
Partikula osatzaileen abiadurak, ez du oso altua, edo argiaren abiaduratik gertukoa izan behar.