cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Umbraculum
Umbraculum (latinetik : umbraculum > umbra, 'itzala') edo konopeo ( latinetik : conopeum ) delakoa objektu liturgiko katoliko bat da, aterki edo eguzkitako bat, jatorriz Erromako Aita Santuari itzala emateko erabilia. Pabilioi bezala ere ezaguna, pabillu edo palio hitzen esanahi bertsuarekin, baina non palioa lau heldulukatik lau lagunek eramaten duten, kirten bakarreko estalkia da umbraculuma, baldakin bat ez guztiz irekia erakutsi ohi dena.
Erabilpena
Gaur egun Eliza Katolikoaren eta haren gaineko Aita Santuaren agintearen sinboloa da, eta Erroman aita santurik ez denean, ohitura heraldikoa da Erromako giltzen ezkutu eta sinboloaren gainean umbraculum bat erakustea.
Erromako erabilpenaz gain, basilika kategoria duten eliztean, Vatikanoaren baimenarekin, ale bat gorde ohi da, aldare nagusiaren ondoan ikusgai jarrita, tintinabuloaren ondoan. Aita Santuak basilika bisitatzen duenean, estalkia ireki ohi da. Era berean basilika horri lotutako prozesioetan erakustea ohikoa da.
Historia
1248ko fresko batzuek Santi Quattro Coronati Erromako elizan erakusten dute ordurako aita santuaren intsignia gisa erabiltzen zela ekitaldi publikoetan, urre eta gorri kolore tradizionalekin.
Alexandro VI.a aita santua izan zen lehena umbraculuma Aita Santuaren botere tenporalaren ikur gisa erabili zuena, garai hartako erregearen emulazio gisa, zeinek palioa erabiltzen zuten.
Robert Richardson
Robert Coleman Richardson (Washington Hiria, Ameriketako Estatu Batuak, 1937ko ekainaren 26a - Ithaca, New York, 2013ko otsailaren 19a) fisikaria izan zen.
Bizitza
Fisika-ikasketak egin zituen Virginiako Institutu Politeknikoan (1958) eta Duke Unibertsitatean (1966). Azkeneko urte horretan Cornell Unibertsitateko ikertzaile-laguntzaile gisa hasi zen lanean, eta 1975erako Cornellgo katedradun zen. 1990ean unibertsitate horretako fisika atomiko eta egoera solidoko laborategietako zuzendari izendatu zuten. Han hasi zen helio 3-arekin lanean, David M. Lee fisikariarekin eta Douglas D. Osheroff doktorego-ikaslearekin batera. Hiru zientzialariok oso tenperatura apaletaraino hozten zuten helio 3-a gradu milaren batzuk zero absolututik gora, isotopo horren ezaugarri magnetikoak aztertzeko. Baina 1971n, Osheroffek presio-aldaketak antzeman zituen helio 3-aren barruan, eta superjariakortasunerako trantsizioa gertatu zela pentsatu zuen. Hiru zientzialariok emaitza baieztatu zuten, baina gainerako zientzialariek ez zuten onartu, harik eta beste ikertzaile batzuek hurrengo urtean aurkikuntza hura berretsi zuten arte.
Likido superjariakor bat erresistentziarik gabe isurtzen da, eta quantumaren mekanikaren estatistika-legeen mendean dago. Likido superjariakorrak garrantzi handikoak dira fisikan, beren sistema makroskopikoan quantumen efektuak azter daitezkeelako. Helio 3-aren superjariakortasunaren aurkikuntzagatik, Richardson, Lee eta Osheroffek Fisikako Nobel Saria jaso zuten 1996an.
Brie-sous-Chalais
Brie-sous-Chalais Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brie-sous-Chalais udalerrian erroldatutako biztanleak 167 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 110 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 110etxeak ziren. 74 etxebizitza nagusietatik 57 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek hitu gela zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 48 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 33 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 89 ziren, horien artean 60 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 60 pertsona aktiboetatik 53 lanean zeuden (30 gizon eta 23 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brie-sous-Chalais udalerrian 68 unitate fiskal zeuden, 156,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.858 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Brie-sous-Chalais udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 900 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Harry Potter eta Odol Nahasiko Printzea (filma)
Harry Potter eta Odol Nahasiko Printzea (ingelesez Harry Potter and the Half-Blood Prince) 2009ko David Yates ingeles zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko filma bat da. J. K. Rowling idazlearen Harry Potter eta Odol Nahasiko Printzea eleberrian oinarritua dago. Daniel Radcliffe, Rupert Grint, Emma Watson, Helena Bonham Carter, Jim Broadbent, Robbie Coltrane, Michael Gambon, Alan Rickman, Maggie Smith, Julie Walters, Bonnie Wright, Mark Williams eta Tom Felton aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Ingalaterran barna hedatzen ari diren hondamendiak eta Lord Voldemort eta bere Heriojaleek burutzen dituzten muggledarren aurkako erasoak gertatzen ari diren bitartean, Harry Potter (Daniel Radcliffe) eta bere adiskideak (Rupert Grint eta Emma Watson) Hogwarts ikastetxean euren seigarren ikasturtea hastera doaz. Lord Voldemortek Draco Malfoyeri (Tom Felton) betekizun baten ardura eman eta Snapek (Alan Rickman) hura babestu eta betekizuna gauzatzeko mutila gai ez bada, berak burutuko duela zin egin du.
Nahiz eta gaizkiaren indarrak sar ez daitezen segurtasun neurriek ikastetxea gotorleku batean bilakatu izan, hainbat ikasle azalpenik gabeko erasoen biktima izan dira. Era berean, Harryk «Odol Nahasiko Printzearen» jabetzakoa den edabe-liburu bat topatuko du, honen bidez ikasturte osoan edabeak prestatzeko laguntza izanen du. Dumbledore (Michael Gambon) eta Harryk Lord Voldemorten iragana arakatuko dute, horretarako zuzendariak bildutako oroimenak erabiliz, mutila azken borrokarako egoki prestatu nahi baitu. Horace Slughorn (Jim Broadbent) edabe irakaslearen oroimenei esker, Dumbledore eta Harryk Lord Voldemortek heriotza saiesteko asmoz bere arima «horgurutzeak» izenko zazpi objektuetan banatu zuela jakingo du. Azken objektu hauek bilatzen jardun ondoren, Snapek Dumbledore zuzendaria erailko du, hiltzailearen leialtasuna zalantzan geldituz eta goreneko ahalmena Voldemorten esku lagaz, honela mundu magikoaz bigarren aldiz nagusitzen saia dadin.
Ketsch
Ketsch Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pushing Tin
Pushing Tin 1999ko Mike Newell ingeles zinema zuzendariaren komedia-drama filma bat da. John Cusack, Billy Bob Thornton, Cate Blanchett, Angelina Jolie eta Jake Weber aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Dena Russell Bell (Billy Bob Thornton) hirira ailegatzearkin bat aldatuko da. Albuquerque, Phoenix eta Denverreko aireportuetatik igaro ondoren, cowboy motorzale eta Zen maisu baten arteko nahasketa den Russell New Yorkera hegazkin trafiko gehiagoren bila dator. Behinola, Boing 747 hegazkin baten motor indartsu bat martxan zegoela, hareen aurrean zutik eta irmo mantendu zen tipo hura da, soilik aire korronte bat sentitu nahi zuelako. Dei ezaiozue eroa, berarentzat losintxa izango da.
Saint-Gobain (Aisne)
Saint-Gobain Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 2.348 ziren. Familiak 888 ziren, horien artean 285 pertsona bakarrekoak ziren (118 bakarrik bizi ziren gizonak eta 167 bakarrik bizi ziren emakumeak), 305 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 237 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 61 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.009 etxebizitza zeuden, 907 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 82 hutsik zeuden. 913 etxeak ziren eta 96 apartamentuak ziren. 907 etxebizitza nagusietatik 653 bere jabearen bizilekua ziren, 223 alokairuan okupaturik zeuden eta 31 doan lagata zeuden; 12 etxek gela bat zuten, 42 etxek bi zituzten, 209 etxek hiru zituzten, 291 etxek lau zituzten eta 353 etxek bost zituzten. 656 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 457 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 320 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.330 ziren, horien artean 904 aktiboak ziren eta 426 inaktiboak ziren. 904 pertsona aktiboetatik 819 lanean zeuden (434 gizon eta 385 emakume) eta 85 langabezian zeuden (43 gizon eta 42 emakume). 426 pertsona inaktiboetatik 171 erretiraturik zeuden, 117 ikasten zeuden eta 138 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 73 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 22 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 2 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 5 ile apaindegiak eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Gobain udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 108 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Saint-Gobain udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen243 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bavaria Beherea
Bavaria Beherea (alemanez Niederbayern) Bavariako zazpi eskualdeetako bat da, ekialdean kokaturik. Hauteskundeetan CSU alderdi eskuindarrak alde handiz irabazi ohi du; Alemaniako eskualdeen artean eskuinak boto portzentajea altuena lortzen duen eskualdea da.
Banaketa administratiboa
Bavaria Behereak Kreise (barrutiak) eta Kreisfreie Städte (barrutirik gabeko hiriak) ditu.
Kreise:
Kreisfreie Städte:
Marly (Bogotá)
Marly, Bogotá hiriko luxuzko auzo bat da, hiriaren erdigunetik 2 kilometrotara mendebalderantz dagoena, Chapinero auzoan.
Meritamon
Meritamon, Egiptoko XIX. dinastiako erregina bat izan zen, eta K. a. 1280tik K. a. 1220 arte bizi izan zen, gutxi gora-behera. Uste denez, Ramses II.aren laugarren alaba zen, eta, errege honen emazterik gogokoena zen Nefertari ederrarekin izandako lehena. Ez da bere izen bera eraman zuten beste erregina edo printzesa batzuekin nahastu behar, Ahmose-Meritamon, Meritamon Tutmosis III.aren alaba edo Meritatonekin (Akenaton eta Nefertitiren alaba nagusia) kasu.
The Expendables 3
The Expendables 3 edota  The Expendables III (euskaraz Mertzenarioak 3) 2014ko Patrick Hughes australiar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Sylvester Stallone, Jason Statham, Antonio Banderas, Jet Li, Wesley Snipes, Dolph Lundgren, Kelsey Grammer, Randy Couture, Terry Crews, Mel Gibson, Harrison Ford, Arnold Schwarzenegger, Kellan Lutz, Ronda Rousey, Glen Powell eta Victor Ortiz aktoreek antzeztu zuten.
Meritamon
Meritamon, bere aita, errege bakar bezala geratu aurretik, edo honen erregealdiko lehen urteetan jaio zen. Datu gutxi daude Egiptoko printzesa eta erregina izan zen honi buruz, baina, edonola ere, bere ama hil zenean, Ramsesen gogokoena eta maitatuena zena (erregealdiko 24. urtean edo handik gutxira, Meritamon oraindik 30 urtera heldu gabe zegoenean), erregea, bere alabarekin ezkonduko zen. Ez da harritzekoa intzestua Egiptoko errege familian: oso ohikoa ez zen arren, egon ziren kasu batzuk, Amenofis III.a adibidez, gutxienez, bere hiru alabakin ezkondu zena, Akenaton, honen kasuan, bi eta lau bitartean izango zirenak, eta Ramses II.a bera. oraindik emazte-alaba gehiago izan zituena. Baina, soilik errege alaba hauetako hiru igoak izan ziren Errege Emazte Handi mailara, eta, horietako bat, beharbada lehena, Meritamon izan zen.
The Expendables 3
The Expendables (2010) eta The Expendables 2 (2014) filmeen jarraipena da.
Meritamon
Meritamon erregina bihurtua agertzen den lehen aipamen garrantzitsua, Abu Sinbeleko bi tenplu ederren fundazioan izan zen. Iritzi orokorrena, une hartan, Errege Emazte Handia zen Nefertariren funtzioak ordezkatu zituela da, tenpluetako baten jasotzailea, nor gaixo edo hilda egongo zen. Une honetatik aurrera hartu zituen Meritamonek, bere amak izan zituen funtzioak, eta erregearen emazteen bigarren belaunaldiko emakumerik boteretsuena bihurtu zen.
The Expendables 3
Argumentua
Honakoan, kontakizuna Barney Rossekin batera (Sylvester Stallone), "Mertzenarioak" taldearen sortzaileetako bat izan zen Conrad Stonebanks (Mel Gibson) agerpenari buruz doa. Stonebanks arma trafikatzaile bilakatu zenean bi adiskideak banadu egin ziren, Barney hura hiltzera derrigortua baitzegoen. Oraingoan, Mertzenarioak Stonebanks gaizkileari arru egin beharko diote, borroka taktika zahar eta berrien arteko hautua egiten duten bitartean.
Meritamon
Ez daude Meritamonen hainbeste hondakin historiko, Nefertarirenekin alderatuz, baina ederrenetako bat, Erregina Zuria bezala ezagutzen den estatua bat da, gaur egun, oraindik, guztiek miresten dutena. Gehien agertzen den tenplua, Abu Sinbelekoa da, bere guraso eta neba-ahizpekin batera. Seme-alabarik ere ez zaio ezagutzen, baina litekeena da seme-alabarik eduki izana, Ramses II.aren ezkontzak bere alabekin, ez baitzen soilik errituzkoa izan, ezagutzen denaren arabera (Bint-Anatek, alaba bat behintzat izan zuen).
Ez da ezagutzen zehazki noiz hil zen, baina bere aitaren erregealdi luzeko azken urteetan izan behar zuen. Faraoiaren lehen seme-alabetako gutxik jarraitu zuten bizirik Ramses II.a, 91 urterekin hil ondoren, Merenptah eta Bint-Anat kasu. Meritamon, Erreginen Haraneko QV68 hilobian lurperatua izan zen, baina bere momia oraindik ez da aurkitu.
Locmiquélic
Locmiquélic (bretainieraz Lokmikaelig) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Juan Cruz Alli
Politikagintzan Jaime Ignacio del Burgo Tajadurak sortutako Partido Social Demócrata Foral alderdian hasi zen. Horren ostean, UPNra igaro zen. Haren zerrendan Iruñeko zinegotzia izan zen 1983 eta 1987 bitartean, nahiz legebiltzarkidea 1987 eta 1995 bitartean. Azken legegintzaldi horretan (1991-1995) Nafarroako lehendakaria izan zen.
Allik UPN eremu moderatuagora eraman nahi izan zuen, batik bat euskal abertzaltasunari eta EAErekiko harremanei dagokienez. Nafarroa nazio gisa bultzatu zuen, eta, hortaz, UPN alderdi nafar abertzale bezala. Espainiarekin bat-egiterakoan, herrialde federalistaren alde egin zuen, Espainia nazioen naziotzat jota, baina alderdiaren barnean denak ez zetozen ideia horrekin bat. 1994an sortu zen krisiak 1995ean UPNren zatiketa eragin zuen. Allik eta bere aldekoek CDN osatu zuten. Alderdi berri horrek ez zuen emaitza makalik lortu 1995eko hauteskundeetan, eta PSN zein EArekin batera gobernua osatu zuen. Alli Javier Otanoren lehendakariordea izan zen, gobernu-hirukote horrek iraun zuen bitartean (1995-1996 alegia).
Locoal-Mendon
Locoal-Mendon (bretainieraz Lokoal-Mendon) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Fangfangia spinicleithralis
Fangfangia spinicleithralis Fangfangia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Coracina salomonis
Coracina salomonis Coracina generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Ramnogaster melanostoma
Ramnogaster melanostoma Ramnogaster generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Instituzionalismo (argipena)
Instituzionalismo gizarte zientzietan instituzio eta erakundeen eragina aztertu eta horren garrantzia nabarmentzen duten teoria eta eskolen multzo bat da. Zehazkiago:
Bozgorailu
= Historia = Fonografoa izan zen biztanleriari etxean musika entzuteko aukera eman zion lehen gailua. Horrek, Thomas Edinsonek patentatu zuen 1877ko abenduaren 19an. Hamaika urte geroago, 1888an, Émile Berliner gramofonoa asmatu zuen. Alabaina, horietan ez dira bozgorailuak erabiltzen, soinua bozina baten bidez anplifikatuta dago. Bozgorailu elektronikoak Johann Phillip Reis-en eskutik iritsi ziren 1861. urtean. Urte horretan Phillipek bozgorailu elektroniko bat bere telefonoan instalatu zuen. Horrek tonu argiak erreproduzitu ahal zituen, baina hizketa moteldua ere errepika zezakeen zenbait berrikuspenen ondoren. Hala ere, bozgorailu elektronikoaren lehenengo patentea Alexander Graham Bell-ek du, 1876an lortuta. Anekdota gisa, "Mr. Watson, come here, I want you" (Watson jauna, etorri hona, behar dut) izan zen historian zehar entzun zen lehen esaldia. Alexander Graham Bellek nahi gabe esan zuen esaldi hori mikrofono baten bidez, 1876ko martxoaren 10ean, alboko gela batera joateko eskatu zionean Watson jaunari, azido sulfurikoa lurrera erori zitzaionean. 1877an, Werner von Siemens-ek, horren bertsio hobetua patentatu zuen. Sistemaren aldaerak erabili ziren publizitate-aplikazioetarako, eta, oraintsuago, erabili dira espazio-ekipoek suziriak jaurtitzeak eragiten dituen soinu- eta bibrazio-maila oso indartsuekiko erresistentzia probatzeko.
Haril igikorreko bozgorailu
Mota hauetako lehen bozgorailu praktikoak Kalifornian agertu ziren 1915ean Peter L. Jensen-en and Edwin Pridham-en eskutik. Hala eta guztiz ere, haril igikorreko bozgorailuaren benetako hasiera, gaur egun ezagutzen dugun bezala, 1925. urtean izan zen, Chester W. Rice-k eta Edward W. Kellogg-ek patentatu zutenean. Aurreko saiakeren eta Rice-ren eta Kellogg-en patentearen arteko desberdintasuna parametro mekanikoen kalkuluetan dago, horiekin, maiztasun-erantzun laua lortzeko gai izan ziren.
Lehenengo bozgorailuek elektroimanak erabiltzen zituzten. Elektroimanaren bobina beste bi konexioen korronte batekin aktibatzen zen. Gainera, talka-bobina gisa erabiltzen zen, audio-anplifikadorearen elikadura iragaziz, bozgorailua hari konektatuta baitzegoen. AC moduan, korronte-kizkurtzea arindu egiten da talka-bobinatik pasatzeagatik.
Bozgorailuek oinarrizko printzipio berdina erabiltzen jarraitzen dute baina asko aldatu dira zenbait ezaugarritan: erabilitako materialak, daukaten diseinuak eta pasatu behar dituzten kalitate-kontrolak bozgorailuak asko aldatu direla agerian uzten dute.
Hasierako bozgorailu-sistemak
1930. urtean lehenengo bozgorailu-sistemak agertu ziren. Horietan, bi edo hiru bozgorailu elkartzen dira sistema osoaren maiztasun-erantzuna hobetzeko. 1937an, zinema-aretoetarako lehen sistema Metro-Goldwyn-Mayer-ek sartu zuen. Horrek, hiru osagaiek osatzen zuten: Behe-maiztasunentzako 15 '' zituzten bi bozgorailu, 375 hertzioko gurutzatze iragazki bat eta maiztasun handietarako bi konprezio-bozgorailu dituen bozgorailu. John Kenneth Hilliard, James Bullough Lansing eta Douglas Shearer-ek parte hartu zuten sistemaren sorreran. 1939ko New Yorkeko Erakusketa Orokorrean, bi bideko megafonia-sistema oso handia Flushing Meadows-eko dorre batean jarri zen. Horretako egitura Metro-Goldwyn-Mayerrek egindako egitura berdina izan zuen.
1943an, Altec Lansing-ek "604" modeloa asmatu zuen, maiztasun altuko bozgorailu bat, soinua 15 "-ko woofer baten imaneko zulo batetik bidaltzen zuena iturri puntualeko prestazio batzuk lortzeko. Hori dela eta, bozgorailuak izugarrizko arrakasta izan zuen. Bi urte geroago Lansingek asmatutako "Voice of the Theatre" bozgorailua industriaren estandarra bihurtu zen 1955. urtean.
1954an, Edgar Vilcherrek bozgorailuen bilakaeran inflexio-puntu bat markatuko zuen printzipioa garatu zuen: esekidura akustikoa. Horri esker, behe-maiztasunentzako erantzuna hobetzen zen bozgorailu txikietan.
Bozgorailu modernoetara heltzeko egindako hobekuntza garrantzitsuenak hauek izan dira: diafragmen materialak, iman iraunkorretarako material hobetuak, neurtzeko teknika hobetuak eta elementu finituen metodoaren bidez konputarizatutako analisia aplikatzea. Gainera, behe-maiztasunetan, sare elektrikoen teoria bozgorailuei aplikatuz, Neville Thiel-ek 1961ean eta Richard H. Small-ek 1973an hasitako askotariko bafle-diseinua egin ahal izan da. Aurrerapen horrek, izugarrizko garrantzia izan du seinaleen prozesatzean. Izan ere, bozgorailuetako parametro elektromekanikoak haien izenak daramatzate "Thiel eta Small (T/S) parametroak".
= Sistemaren diseinua =
Gurutzatze-iragazkia
Bozgorailu bakoitzak soilik berari dagokion maiztasun-tartea jaso behar du, eta horretarako, gurutzatze-iragazkiak erabiltzen dira. Seinalearen iragazpenaren kokapenaren arabera, iragazkia aktiboa (potentzia-anplifikazioa baino lehen kokatzen bada) edo pasiboa (potentzia-anplifikazioaren ondoren kokatzen bada) izan daiteke.
Aktiboa
Mota hauetako iragazki batek seinalea potentzia-anplifikazioaren aurretik maiztasun-banda desberdinetan banatzen du eta, horretarako, banda bakoitzerako gutxienez anplifikadore bat behar du. Iragazki aktiboak kanal kopuruaren arabera izendatzen dira: bi kanal badituzte, orduan bi kanaletako anplifikadoreak dira; hiru kanal badituzte, hiru kanaletako anplifikadoreak, etab. Iragazki landuenak aktiboak dira. Izan ere, iragazki pasiboen osagaiak zorrotzagoak dira, eta induktantziak garestiagoak dira iragazketa-maiztasuna murriztu ahala. Hortaz, subwooferrak bakarrik iragazki aktiboekin egiten dira.
Pasiboa
Iragazki pasiboak erabilienak dira industrian, kutxa akustiko gehienek mota hauetako iragazkiak erabiltzen baitituzte. Bere funtzioa maiztasun-bandak dagokion bozgorailuari bidaltzea da, horrek erreproduzitzeko. Kasu gehienetan erresistentziaz, kondentsadorez eta induktantziaz osatuta dago, baina transduktoreak babesteko babes-zirkuituak ere izan daiteke. Gainera, iragazki pasiboek ez dute elikatzeko beharrik, soinu-seinale anplifikatu bat baino ez dute behar.
Baflea
Bozgorailu-sistema gehienak bafle edo kutxa akustiko batekin eginda daude, horretan mota ezberdineko bozgorailuak muntatuta daudenak. Bafleak ekiditen du atzealdetik datozen uhinak, aurrealdetik datozenekin interferentzia suntsitzaileak egitea, beraz, baflerik gabe uhinen ezeztatzea egongo litzateke soinuaren kalitatea okertzen.
Kutxa akustiko errazena zulodun kutxa bat da, non bozgorailuak muntatzen baitira. Halere, konponbide hori ez da eraginkorra, kutxaren tamainagatik mugatuta dago eta (uhin-luzera kutxaren tamaina baino handiagoa duten uhinak ezeztatzen dira). Idealen kasuan, panelak infinituak dira, eta horretan, interferentziak guztiz ezabatzen dira. Kasu hori ezinezkoa denez, kutxa akustiko gehienek diafragmaren atzeko erradiazioa dute mugimenduan. Kutxa zigilatu batek bozgorailuaren atzealdeko transmisioa galarazten du soinua konfinatzen. Hala eta guztiz ere, kutxa zurrun batek soinua bozgorailuaren barrura islatzen du, eta hori, diafragmaren bidez azaleratzen da, soinuaren kalitatea degradatzen. Hori konpontzeko, kutxaren barruan material xurgatzaileak erabiltzen dira (beira-zuntza, artilea edo zuntz sintetikoko guata, besteak beste).
Beste motako bafleak, atzealdeko uhinak aldatzen dituzte aurrealdeko uhinekin interferentzia eraikitzaileak egiteko. Printzipio hau erabiltzen duten diseinuak askotan erabiltzen dira erantzun eraginkorra maiztasun baxuetara zabaltzeko, bozgorailuaren maiztasun baxuko erantzuna areagotzen.
Bozgorailuen arteko trantsizioa jarraia izateko, sistemen diseinatzaileak bozgorailuak denboran lerrokatzen saiatu dira, muntaia-posizioak aurrera edo atzera mugituz, bozgorailu bakoitzaren akustika-zentroa plano bertikal berean egon dadin.
Bozgorailuak muntatzeko moduak, kutxa akustikoak barne, difrakzioa eragin dezake. Horren ondorioz, mokoak eta haranak maiz erantzuten dira. Arazoa handiagoa da maiztasun altuetan, non uhin-luzerak kutxaren neurriak baino antzekoak edo txikiagoak diren. Efektua minimizatu egin daiteke kutxaren ertzak biribilduz, bafle bera kurbatuz, kutxa txikiagoa edo estuagoa erabiliz, bozgorailuen kokapena aldatuz, bozgorailuaren inguruan gai xurgatzailea erabiliz edo estrategia horien eta beste batzuen konbinazioa erabiliz.
Kutxa zigilatua
Ondo itxita dagoen kutxa hermetiko bat baino ez da. Horren helburua zirkuitulabur akustikoa kentzea da, eta horretarako, atzealdeko irradiazioa bolumen txiki batean harrapatzen du.
Bass-reflex kutxa
Mota hauetako kutxan, helburua da bozgorailuaren erantzuna behe-maiztasunetan hobetzea. Kutxako paretetako batean hodi bat irekitzen da eta kutxaren barne-bolumenari eragiten dioten parametro guztiak kalkulatuta daude hodian dagoen airea maiztasun jakin batean entzun dadin.
Kutxa horien helburua atzealdeko uhinak aurrealdeko uhinekin interferentzia eraikitzaileak sortzea da, eta horretarako, atzeko aldetik datozen uhinak desfasatu behar dira. Helmholtzeko erresonadorearen printzipioan oinarritzen dira. Kutxa horiek erraz identifika daitezke atakei esker, haren ezaugarri nagusiak azalera eta luzera dira.
Erradiadore pasiboa
Bass-reflexen bariazio bat baino ez da. Erradiadore pasiboak ataka erabili ordez, motorrik gabeko woofer bat erabiltzen du. Hori dela eta, behe-maiztasunetan bass-reflex kutxak baino errendimendu altuagoa dute. Hala ere, kostuaren ikuspegitik, erradiadore pasiboak bere homologoak baino askoz garestiagoak dira.
Bobinako bozgorailua
Bozgorailu horiek bozina akustikoa uhin-gidari bezala erabiltzen dute. Funtzionamendu horren bidez, uhinaren direktibotasuna areagotzen da. Horrekin bozgorailuaren eta airearen arteko inpedantzia elektroakustiko/mekanikoa eraldatzea lortzen da, eta erangikortasuna areagotzea ere.
Locqueltas
Locqueltas (bretainieraz Lokeltaz) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Bozgorailu
Bobinako bozgorailua
Hala ere, funtzionamendua sinplea izan arren, bozinaren parametroak kontu handiz aukeratu behar dira. Bestela, bozinak ez lirateke egokituko bozgorailura, eta ez luke utziko transformazio-funtzio hori maiztasun-banda egokian gertatzea (bozinen errendimendua nahiko baxua da maiztasun-banda egokitik kanpo).
Bozgorailu batek 110dB eta 2,83V arteko eraginkortasuna izan dezake, metro betetako distantziara. Bozgorailu dinamiko batekin lortutakoa baino ehun aldiz handiagoa da hori, eta ezinbestekoak dira soinu-maila handiak behar dituzten edo anplifikazioa mugatua duten aplikazioetan.
Transmisio-linea
Kutxa akustiko diseinu honetan, transmisio-linea bat erabiltzen da soinua bideratzeko. Atzealdeko soinua transmizio-lineatik bidaiatzen du kanpoaldera iritzi arte.
Bafle irekia
Atzealdeko eta aurrealdeko uhinak banantzen dituen kutxa ireki bat baino ez da. Horrekin zirkuitulabur akustikoa limitatzea lortzen da, hala ere, behe-maiztasunetan oraindik gertatzen da. Bafleak maiztasunean jaitsi nahi den beste handiagoa izan behar du.
Konexio-sistemak
Kutxa akustiko bat audio-seinaleren iturri batera konektatu ahal izateko konektore bat edo gehiago ditu. Konektore horiek parametro batzuen arabera aukeratzen dira eta asko aldatzen dira. Bozgorailu aktibo etan tentsio eta potentzia altuak maneiatzen dira eta pasiboetan, aldiz, guztiz kontrakoa. Horregatik, lehenengo bozgorailu motarako ez dira bigarrenerako konektore desberdinak erabiltzen dira. Gainera, bozgorailuari zer funtzio eman nahi den arabera, konektore bat edo beste aukeratuko da.
Konexio-sistemak bozgorailu pasiboetan
Bozgorailu pasiboetan potentzia gutxi maneiatzen da, eta horregatik, mota horietan instalatzen diren konektoreak potentzia oso gutxi galtzen duten (galera gutxiko) konektoreak dira. Gainera, zirkuitulabur arriskua ahal den txikiena izan behar da, erabiltzailerarentzat zein ekipoarentzat segurtasuna bermatzeko. Kontsumo handiko erabilerarako bi konektore mota agertu dira: Alde batetik, presio-terminalak eta terminal-blokeek ere 4mm-ko konektore banana onartzen dute. Askotan, mota hauetako konektoreak erabiltzaile amateurren gustokoenak dira, kontaktu-azalera handiago baitute. Konexio-mota horien arazo nagusietako bat polaritate-gailu baten falta da. Horrek bozgorailua alderantziz konektatzea onartzen du, erreprodukzio akustikoa asko hondatuz.
Giro profesionaletan, ohikoa da Speakon konektorea erabiltzea. Kasu honetan, ez dago inolako aukerarik bozgorailua alderantziz konektatzeko, hori egitean konektorea automatikoki blokeatzen baita. Bozgorailu profesionalek gutxienez bi konektore dituzte haien arteko konbinazioetarako modulazioaren atzeraelikadura emateko.
Halere, normalean 6,35mm-ko Jack motako konektorea erabiltzen da, nahiz eta erabilgarritasun aukera oso zabala izan. Gainera, bozgorailuaren atzealdetik ateratzen da eta, horregatik, hausteko posibilitate handia dago.
Bozgorailu anplifikatuak
Anplifikadoreak gehitzen dituzten bozgorailu sistemetan, seinale analogiko edo seinale digital bat jaso dezakete. Lehenengo kasuan, eta giro profesionaletan, XLR konektorea erabiltzea da ohikoena. Ekipo mugikorretan, konektore horiek konbinatuak izan daiteke, hortaz, Jack konektoreekin konbinatzen dira. Sarrerak normalean lerro-mailakoak izaten dira, baina modelo askok mikrofono-sarrera bat eskaintzen dute, batzuetan nahasgailu batekin.
Potentzia
Bozgorailuak jasan dezakeen potentzia nominala (maximoa) ez da sortutako soinu-potentzia. Potentzia nominala baino askoz txikiagoa den potentzia batekin bozgorailua kaltetu daiteke, behe-maiztasuneko bozgorailuaren muga mekanikoak gainditzen badira. Tweeterra ere kaltetu ahal da energia asko sortzen bada maiztasun altuetan edo maiztasun handiko osagai handiak dituen sarrera bat badago. Potentzia definitzeko modu asko daude: potentzia nominala, RMS potentzia, potentzia mokoa, etab.
Potentzia nominala
Erregimen jarraituan (DC moduan) bozgorailuak hondatu gabe jasan duen potentzia maximoa da. Bozgorailuak potentzia nominalaren baino potentzia handiagoan lan egiten badu, betiko kaltetu daiteke.
RMS potentzia
Bozgorailuak kaltetu gabe jasan dezakeen potentzia maximoari, AC moduan lan eginda, RMS potentzia deritzo. Anplifikadore baten potentziaz hitz egiten denean, balio fidagarriena eta zabalduena RMS potentzia (Root Mid Square) da.
Potentzia mokoa
Potentzia mokoa, edo seinale-mokoa, bozgorailuak hondatu gabe une jakin batean jasan dezakeen potentzia maximoa da. Hau da, oso denbora tarte txiki batean aplika daitekeen berehalako potentzia-balio maximoari dagokio.
Maiztasun-erantzun
Maiztasun-erantzuna honela zehazten da: Maiztasun-tarte batean sarrerako seinalea konstante izanda, bozgorailuak horretan izandako irteera. Bozgorailu bat kalitatezkoa dela esateko, gutxienez, audio-maiztasunen marjina estali behar du, gizakientzat entzungarriak diren maiztasunak, hau da (20-20.000.000 Hz). Hala ere, bozgorailu errealen maiztasun-erantzuna maiztasunaren funtzio bat da, hau da, desberdina izango da lan egiten den maiztasunaren arabera.
Fideltasun handiko bozgorailuetan, audio-maiztasunetan aldakuntza-marjina 6 dB da (potentziaren laurdena). Alabaina, 100-15.000 Hz bitartean, 3 dB-ko aldakuntza-marjina izatea ere onesgarria da,, giza audibilitatearen marjina ia inoiz ez baita iristen 20.000 Hz-ra.
Maiztasun-erantzuna bozgorailuak erreproduzituko dituen soinu-maiztasunak definitzen ditu eta, normalean Boderen diagrama batean marraztutako erantzun-kurba batekin irudikatzen da.
Eraginkortasun eta errendimendu
Bozgorailuen parametro esanguratsuenetako bat, ziurrenik, haien errendimendua da. Hori honela defini daiteke: potentzia erradiatuaren eta kontsumitutako potentzia elektrikoaren arteko erlazioa. Ehunekoetan definitzen da eta gehienetan balio nahiko baxuak ditu (0,3-3 % bitartean). Horregatik, gutxitan erabiltzen den parametro bat da.
Eraginkortasunak bozgorailuko sarrerako maila elektrikoaren eta soinu-presioaren arteko erlazioa adierazten du (dBSPL-tan neurtuta). Kasu honetan, efizientziaren kasuan bezala, neurketa egitea eragiketa zaila eta parametro askoren menpe dagoena da.
Etxeko bozgorailuen kasuan, eraginkortasuna 85-95 dB artean egoten da gehienetan eta errendimendua, aldiz, % 0.5–4 artean. Halere, megafoniako bozgorailuez edo kontzertuetarako bozgorailuez hitz egiten denean, parametroen balioa nabarmen hobetzen da. Azken kasu honeta eraginkortasunak 95-110 dB ditu eta errendimendua, % 4-20.
Kazuhisa Iijima
Kazuhisa Iijima (飯島 寿久, 1970eko urtarrilaren 6a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Acto Messie
Acto Messie Hondarribiako rap abeslaria da.
Kazuhisa Iijima
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight, Kawasaki Frontale eta Avispa Fukuoka.
Bozgorailu
Inpedantzia
Inpedantzia akustikoa honela defini daiteke: bibrazio-mugimenduak erdiko belarria zeharkatzeko duen zailtasuna. Ohmioetan neurtzen da, eta bere sinboloa letra greko omega larria (Ω) da. Kontuan hartu behar da bozgorailu bakoitzak bere inpedantzia duela eta horrek inpedantzia maximoa izena hartzen du. Hala ere, bozgorailua kuxta akustikoa muntatzen denean inpedantzia hori aldatzen da, kutxa horren eragina dela eta. Gainera, askotan bozgorailu bat baino gehiago muntatzen dira kutxa akustiko batean, eta haien inpedantzia-kurba konbinatu egiten da hainbat erresonantzia izan ditzakeen bihurgune konposatu bat emateko. Balio ohikoenak 4 Ω eta 8 Ω dira, baina ez du zertan balio horiek hartu. Bozgorailu bat aztertzeko, haren inpedantzia-kurba idazten da, inpedantzia-aldaketa maiztasunaren arabera.
Folifer brevifilis
Folifer brevifilis Folifer generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Bozgorailu
Distortsio
Bozgorailua audio-sistemetatik distortsio gehien duen sistema da. Distortsio gehiena bigarren eta hirugarren armonikoetan dago eta, horregatik, tonu larrietan eragin handiagoa izango du. Gainontzeko tonuetan, aldiz, distortsioa nabarmen txikitzen da eta ia ez du eraginik.
Direktibitate
Antena baten direktibitatea honela definitzen da: norabide batean, distantzia batean, erradiatutako potentzia-dentsitatearen eta antena isotropiko (ideal) batek distantzia berean izango lukeen potentzia-dentsitatearen arteko erlazioa, erradiatutako guztizko potentzia-berdintasunean. Kasu gehienetan, direktibitatea soilik eredu profesionaletarako zehazten da, kontsumo-bozgorailuetarako ez baitu erabilgarritasun askorik. Fabrikatzaileak bozgorailua zein angelutan erabil daiteke eta zer intentsitate-mailan irradiatuko duen adierazten du. Direktibitatea adierazteko modurik ohikoena diagrama polar batekin da. Diagrama polarra marrazketa tekniko bat baino ez da, sistema jbatek espaziora energia hartzen edo igortzen (erradiatzen) duen erradiazioa islatzen duena. Horren arabera, hiru bozgorailu mota definitzen dira:
Soinu-maila maximoa
Soinu-presioaren maila (SPL, ingelesez SPL = Sound Pressure Level) neurtu den soinu baten maila adierazteko erabiltzen da. Erabilgarria da erabiltzaileak bere beharrak aseko dituen bozgorailua den jakiteko.
Paris (Missouri)
Paris Missourieko hiri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 1,220 biztanle zituen, 3.22 kilometro koadrotan banatuta.
Rachovia maculipinnis
Rachovia maculipinnis Rachovia generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Elena Quiroga
Elena Quiroga de Abarca (Santander, 1921eko urriaren 26an - Coruña, 1995eko urriaren 3a) kantabriar idazlea izan zen. Prosan idatzitako narrazio-lan zabala idatzi zuen, eta, beste idazle batzuekin batera (Carmen Martín Gaite, Rafael Sánchez Ferlosio, Ignacio Aldecoa, Ana María Matute eta Juan García Hortelano), funtsezko papera jokatu zuen 1950-60ko hamarkadetako espainiar eleberriaren goraldian. Bere belaunaldiko emakume-ahots garrantzitsuenetakotzat hartzen da, eta ezaugarri komunak ditu, hala nola bizitzaren bidegabekeriekiko kezka eta esperientzien gaikako ustiapena, bereziki haurtzaroan eta nerabezaroan. Espainiako Errege Akademian sartu zen bigarren emakumea izan zen, Carmen Conderen urratsei jarraituz. 1983an hautatu zuten eta 1984an hartu zuen kargua.
Biografia
Elena Quiroga de Abarca 1921eko urriaren 26an jaio zen Santanderren, José Quiroga Velarde jaunaren,  San Martiño Quiroga kondearen eta Isabel de Abarcaren eta Fornesen alaba. Viloira (O Barco de Valdeorras, Ourense) herri txikian hazi zen, aitaren jaioterrian. Han, San Martiño Quiroga kondeek pazo bat zuten - jauretxe bat - Viloirako Etxe Handia, eta gero Galiziako Juntaren jabetza bihurtu zen. Hamazazpi neba-ahizpen azken-aurrekoa zen, eta ama hil eta umezurtz geratu zenean, amonak hazi zuen.
Geroago, bere osaba Estanislao Abarka Fornesen etxean bizi izan zen. Mezenas horrek artista talde bat biltzen zuen, besteak beste, Miguel Unamuno eta Federico García Lorca.
Ikasketak Bilbo, Bartzelona eta Erroman egin zituen, eta bigarren hezkuntza amaitu arte. Unibertsitate-ikasketarik egin ez zuen arren, Quiroga modu librean joaten zen interesatzen zitzaizkion klaseetara, eta hainbat urtetan egunero lan egin zuen eleberri eta idatzietan, lau edo bost ordu inguru.
Uste zuen Santander zela bere 'matria' eta Galizia patria, gurasoen jatorriagatik.
Quirogak ez zuen seme-alabarik izan, eta saltoka bizi izan zen Madril eta Ceako pazoaren artean, Nigranen (Pontevedra). Azken horretan aldakako haustura bat izan zuen, eta Coruñan ospitaleratu zuten. 1995eko urriaren 3an hil zen, hirurogeita hamalau urte zituela, akats baten eta entzefalopatia hepatikoaren ondorioz. Haren gorpuzkiak Villafranca del Bierzora (Leon) eraman zituzten familiaren panteoira.
Ibilbidea
Elena Quirogak hogeita zortzi urterekin argitaratu zuen lehen eleberria: La Soledad sonora (1949). Emakume baten bizitzako abenturak kontatu zituen ditu, nerabezarotik heldutasunera arte. Handik urte pare batera, Madrilera joan zen bizitzera, hurrengo eleberria argitaratzearekin batera: Viento del Norte (1951). Zerbitzari gazte baten eta haren gizon zahar baten arteko harremanak kontatu zituen istorio horretan, eta 1950eko Nadal saria eman zioten. Lan horretan, Quirogak ondorengo narrazio-ekoizpenaren estiloaren gakoak definitu zituen; besteak beste, haurtzaroko eta nerabezaroko oroimenak modu intimistan aprobetxatzea, hizkuntza aberats, dotore eta araztua eta landutako pertsonaien argumentua eta profilak nabarmentzen zituen prosa. Naturalismoa eta Galiziako agertokia, maitasun-konplexutasuna eta feudalismoa gizarte-egitura zirela eta, Emilia Pardo Bazánekin lotzen zuten.
50eko hamarkadako lehen urte haietan, argitaletxeen arrakasta goiztiarraren ondoren, narrazio-jarduera bizia izan zuen. Hurrengo urtean, 1952an, liburu-dendetara itzuli zen bere hirugarren literatura-emanaldiarekin, La Sangre. Argitaratzaileen arabera, lan horrek"“Eleberrigile aparta izan zuen behin betiko, estilo delikatu eta adierazkorragatik eta jorratzen dituen arazoen interesagatik. Lanak, erakarri eta sumindu egiten duen eleberri bat da, eta autorea egungo eleberrigintzaren balio garrantzitsuenen artean kokatzen du”. “lau belaunaldiren historia zuhaitz baten bidez […], ikusten eta entzuten duena kontatzen du."Garai hartako literatura espainiarreko behatzaile batzuek Antonio Buero Vallejo antzerkigilearen Historia de una escalera lanarekin zituen antzekotasunak nabarmendu zuten tonu, gai eta ikuspegi sozialean.
Handik gutxira, 1954an, Quirogak Algo pasa en la calle izeneko laugarren lana argitaratu zuen, eta nobelatzeko modu berri bat erakutsi zuen. Irakurleak ahalegina egin behar zuen pertsonaia bakoitzaren ahotsa identifikatzeko, eleberria ulertzeko eta gertaera guztiak denbora-lerroan kokatzeko. Protagonista hilda zegoen eta beste pertsonaiak emaztea, beste emaztea, alaba, semea eta suhia ziren. Barne-diskurtsoa funtsezkoa zen, eta denbora ez zen lineala. Argumentua —hildako Ventura filosofiako irakaslearen bizitzari buruzko harreman ekaiztsuak, emaztea utzi eta ikaslearekin harreman estua hasi zuena— giza harremanen konplexutasuna transmititzen zuten zenbait baliabide narratiboren bidez garatu zuen.
1954an Rianxon bizi izan zen, Dieste familiaren etxean. Han ezagutu zituen Olegaria Dieste, Eduardo eta Rafael Dieste idazleen arreba, 1912tik etxean giltzapetuta zegoena. Olegaria Dieste gaixotu egin zen Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (maiteminduta zegoen) Virxinia Pereira Rendarekin ezkondu zenean. Horretan oinarrituta idatzi zuen bere eleberria: La enferma (1955). Bertan, bi emakumek katarsi-prozesu konbergente bat bizi zuten: bata bere bizitzari zentzua aurkitzen saiatzen zen, bere ingurune intimoenetik urruntzen zenean; bestea, borondatez eta behin betiko, zentzu hori bilatzeari uko egiten zion.
1950eko hamarkadan, idazketa-erritmo bizkorrari jarraituz, La Careta (1955), Plácida la joven y otras narraciones (1956) eta La última corrida (1958) argitaratu zituen. Azken lan horretan, hiru zezen-hiltzaileen bizitzak birsortu zituen, eta, guztira, hamar urte baino gutxiagoan argitaratutako zortzi narrazio-lan argitaratu zituen. Ondorioz, une horretako Espainiako idazlerik oparoenetako bat bihurtu zen.
1960an Tristura, tonu intimistako eleberria eta Tadearen memorietan oinarritutako joera autobiografikoa argitaratu zuen, eta 1965ean Escribo tu nombre argitaratu zuen, bigarren zatia, hein batean giro kolektiboaren deskribapenari zuzendua.
Kontakizun laburrak argitaratu zituen: La otra ciudad (1953), Trayecto uno (1953), Plácida, la joven (1956), Carta a Cadaqués (1961) eta Envío a Faramello (1963). Presente profundo, 1970ean argitaratua, irakurketa-konplexutasun handikoa zen, eta bere buruaz beste egitea erabaki zuten bi emakume oso ezberdin aurrez aurre jarri zituen. Bere azken eleberria Grandes Soledades izan zen (1983).
Estiloa eta pentsamendua
Quiroga, Dolores Medio, Carmen Laforet, Carmen Kurtz, Carmen Martín Gaite eta Ana María Matuterekin batera, Espainaiako Gerra Zibilari buruzko kontakizunetan emakumeen lekukotzaren sakontasun psikologikoa areagotu zuten emakume idazleen belaunaldi batekoa zen.
Bere garaian, bere kezka berritzaileagatik, teknika eta estilo berriak probatzeko ausardiagatik eta analisi psikologikoarekiko eta protagonisten eboluzioarekiko sentsibilitatea erakusteagatik goraipatu zuten. Algo pasa en la calle lanean, barne-bakarrizketa eta zeharkako estilo librearen erabilera sartu zituen baliabide berritzaile gisa, diskurtsoa aberasteko eta protagonisten barne- eta kanpo-konplexutasuna irekitzeko.
Galiziako giroaren eragina zuten haren obrek, Espainiako Errege Akademian (RAE) sartzeko hitzaldirako Álvaro Cunqueiro galiziarra aukeratzeak erakustsi zuten bezala. Lapesak RAEn Quirogaren estiloa eta hizkuntza berritzaile gisa deskribatu zituen, Quirogak etengabe berritzen baitzituen erabiltzen zituen hizkuntza-materialak, hitz zehatzak bilatuz, nahiz eta ez egon. Zehaztasun terminologikoaren ondorioz, ekintzei ustekabeko bira semantikoa eman zien, eta horrek zentzu berria ematen zuen. Bere mailen aniztasuna ere aipatu zuen, hasi hizkuntza hautatu eta ez oso landua, dotorea baina ez oparoa, eta popularismoak edo erregionalismoak ere erabilita.
Beste emakume autoreekin batera, hezkuntza bereizle batek pertsonaietan uzten zituen txikizioak nabarmendu zituen. Gerraosteko emakumeen hezkuntza tradizioz femeninotzat hartu izan ziren “balioen” transmisioan oinarritu zen: fintasuna, garbitasuna, sakrifizioa eta besteei ematea. Emakumezkoen pertsonaia inkonformista zen eleberri hauen argumentua. Carmen Martín Gaitek “neska arraroa” deitzen zion, eta oso urrun zegoen irudi hori betetzetik. Erlijioa doktrinamendu tresna bat zen gazte horientzat, Tristuran gertatzen dzen bezala, non errezitaldia errepikatzeak arauak eta diziplina onartzea errazten zuen. Erruduntasunaren aurreko beldurra ere heziketa honen zati garrantzitsua izan zen.
Bestalde, Escribo tu nombre lanean, gizonezkoen hezkuntzaren ildoak deskribatu zituen, sentimendurik gabeko hezkuntza espartar gisa. Garai hartan oso zabalduta zeuden ideien berri ere eman zuen; esate baterako, "mutil bat harrapatzeko artea", Teresak La soledad sonora lanean defendatu zuen bezala, zeinak ongi kalkulatutako konkista-plana egin zuen.
Gerraosteko erretratuan, bere eleberrien bidez, Quirogak bere literatura-testigantza eskaini zuen, eta deigarria egin zuen arau zorrotzekin eraikitako gizarte batean hazteko zailtasuna, norbanakoaren askatasunerako aukera gutxi zituen espazio batean. Bere pertsonaia femeninoak eredu tradizionalaren barruan agertu ziren.
Espainiako Errege Akademia
1983ko urtarrilean, Espainiako Errege Akademiako kide oso hautatu zuten, bere ibilbide eta eleberri-ekoizpen nabarmenagatik, “a” besaulkian, Pio Barojak eta Juan Antonio de Zunzuneguik okupatutakoa.Carmen Conderen ondoren, 1978an sartu zen bigarren emakumea izan zen. Carmen Condek, Rafael Lapesak eta Gonzalo Torrente Ballesterrek proposatu zuten.
Parkdale (Missouri)
Parkdale Missourieko herrixka bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 170 biztanle zituen, 0.33 kilometro koadrotan banatuta.
Elena Quiroga
Espainiako Errege Akademia
RAEn sartzeko hitzaldia eman ondoren, Presencia y ausencia de Álvaro Cunqueiro/ Álvaro Cunqueiroren presentzia eta absentzia izenburupean, Rafael Lapesa filologoak, bere erantzunean, Real Academiak emakume-inklusio handiagorantz egiten zuen aldaketa frogatu ondoren, goretsi egin zuen:"'Bere jakinduria-dohaina giza arimaren ezagutza gisa, adierazgarria dena neurriz kanpo behatzea eta eleberri-artea menderatzea.'"RAEko Domingo Ynduráin oinordekoak, Akademian sartzeko bere diskurtsoan, "«Elena Quirogaren eleberri-artearen ezaugarri nagusiak: esentzien edo ezaugarri naturalen jarraikortasuna, haiek txandakatzeko ahaleginen gainetik; malenkonia izan zitekeenaren eta ez zenaren ondorioz, biziagoa bihurtzen da pertsonaiek zera uste dutenean, ilusio horiek ez dituztela inoiz egingo»."
Infografia
Infografia bat irudikapen grafiko bat da, informazio bat aurkezten duena eta mundu guztiak begi hutsez azkar eta erraz uler dezakeen zerbait bihurtzen duena. Komunikazio-tresna erabilgarria da, ikusizko formatua duenez, giza begiak mezu batzuk horrela askoz azkarrago prozesatzen duelako.