cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fulton konderria (New York)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 55,531 pertsonetatik 53,373 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,263 dira. 981 beltzak edo afroamerikarrak. 104 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 320 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 55 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 687 pertsonek kokatzen zuten.
Campanhac (Tarn)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 61 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 61etxeak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 35 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 8 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Fabien Galthié
Fabien Galthié (Cahors, 1969ko martxoaren 20a) frantziar errugbilari ohia eta entrenatzailea da; uztartze-erdilari postuan aritzen zen. 1986–2001 bitartean, US Colomiers taldean jokatu zuen, eta Stade Françaisen 2001-2003 bitartean. 64 partida jokatu zituen Frantziako selekzioarekin. World Rugbyren urteko jokalari onena izendatu zuten 2002an.
Campanhac (Tarn)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 53 ziren, horien artean 40 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 40 pertsona aktiboetatik 37 lanean zeuden (22 gizon eta 15 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Campagnac udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 352 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Simpsonichthys constanciae
Simpsonichthys constanciae Simpsonichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Latinezko literatura
Latinezko literatura latinez sortutako literatura da. Antzinako Erromako literatura lanak biltzen ditu batik bat, kultura erromatarrak grekozko literaturako lanak ere sortu zituela kontuan hartu behar bada ere. Erromatar garaian sortu ziren latinezko literaturaren lan gorenak; Zizeron eta Virgilioren eskutik, esaterako. Garai honetako literatura, gainera, latinez zein grekeraz, klasikotzat hartzen da literatura unibertsalean, eta mendeetan zehar eragin nabarmena izan du beste idazleengan.
Erdi Aroan ere, latina kultura hizkuntza nagusia izan zen Europan; horrela, literatura oparoa sortu zen latinez, erlijio, filosofia eta historia gaiei buruz batez ere, eskolastika izeneko mugimenduaren baitan; Tomas Akinokoaren lumaz, esaterako. Pizkundearekin batera idazle klasikoekiko interesa areagotu eta jakintza iturri moduan hartua izan zen. Horrela, Pizkundeko humanismoaren ordezkari handia izan zen Erasmo Rotterdamgoak latin garbi eta jantzi batez idatzi zituen bere lanak. Nazio estatuen zabalkuntzarekin batera, ordea, latinak galdu egin zuen bere nagusitasuna. Horrela, lan erlijioso, filosofiko (Spinoza, kasu) eta zientifikoetara mugatu zen bere literatura, literatura lan nagusiak hizkuntza nazionalez idazten ziren bitartean. Egun latinak komunikazio tresna izaera ia guztiz galdu badu ere, badira zenbait idazle bere sormen lanak latinez egiten dituztenak.
Fuente Dé
, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Camaleño udalerrian dagoen herri bat da. 2017ko erroldaren arabera 7 biztanle zituen.
Latinezko literatura
Hastapenak
Latinaren arrasto materialak K.a. VII. mendetik aurrera aurki daitezke, harrietan edo aurkitutako zenbait objektutan eginiko inskripzio eran, apaizen kolegioek utzitako carmina edo ereserkiak kasu. K.a. 450. urteko XII Taulen Legea direlakoetatik zati batzuk besterik ez dira geratzen, baina geratzen direnek literatura estilo landua adierazten dute. Apio Klaudio Itsua, zentsorea eta kontsula izandakoa, latinezko lehenengo idazle ezaguna da : zuzenbideari buruzko lan bat (De usurpationibus) eta aforismo bilduma bat idatzi zituen (Carmen de moribus), baina bere lanetik zati bakanak heldu dira gaurdaino. Dena den, literatura arloan, Livius Andronicus jotzen da lehenengo latinezko idazletzat: K.a. 240. urtean berak idatziriko tragedia plazaratu omen zuen. Hori baino lehenago, liburu gutxi zebilen erromatar kulturan eta, eskura dagoen informazioaren arabera, beti grekeraz idatzia (Liburu Sibilinoak, esaterako, K.a. VI. mendean). Livius Andronicusen garairako, ordea, latinez idatzi eta irakurtzeko ahalmena nahiko zabaldurik zegoen Erroman, eta anitz ziren idazteari ekiten zioten hiritarrak, gehienetan beraiek eginiko jarduerei buruz (comentarii, libri, tabulae).
Hala ere, grekoen eragina nabarmena izan zen hastapen hauetan; kultura finekotzat jotzen ziren eta horrela literaturan eta beste arloetan ere haiek imitatzeari ekin zioten erromatarrek. Erromako herriak greziar tragediak eta komediak antzeztea eskatzen zuen eta horrela, antzerkia, eta batez ere komedia, izan zen hasieran landu zen literatura genero nagusia. Horrela, K.a. II. mendea latinezko antzerkiaren urrezko aroa dela aipatu da. Antzerkigile nabarmenena Plauto (K.a. 254- K.a. 184) dela esan daiteke. Plautoren ondorengoak baina lehenengo garai honetako komedia egileak izan ziren baita ere Terentzio eta Zezilio Estazio K.a. II. mendearen lehenengo erdian. Komediaren ildotik, eta beste zenbait generoren iturrietatik edanez, satira ere Antzinako Erromako literatura genero nabarmena izan zen, batez ere Gaio Luzilioren K.a. II. mendearen bigarren erdian.
Beste alde batetik, Homerori jarraiki, epopeia izan zen lehenengo idazleek landu zuten beste genero garrantzitsu bat, eta horrela K.a. III. mende bukaerako Nevio eta bere Bellum Poenicum, Erromako aberri-epopeia bat, aipatu behar dira. Olerkigintzan ere nabaria izan zen greziar tradizioaren eragina: hasieran erromatarrek saturnio izeneko bere metro edo bertso neurria erabili bazuten ere (hain zuzen ere, Livius Andronicus idazleak saturnioa erabili zuen Odisea lanaren itzulpena egiteko), hexametro daktiliko grekoa hartu zuten geroago olerkietarako oinarri gisa (Ennio (K.a. 269 - K.a. 169) bere Annales erromatar epopeian, kasu). Literaturaren gorenean olerkigintza eta antzerkia zirelarik garai honetan, prosak nekez lortzen zuen beste generoen maila. Prosa arlo praktikora bazterturik, historiografiaren arloan hautematen dira lehenengo idazleak. Hauek urtez urte eta gertaerak bilduz jasotzen zuten Antzinako Erromako historia, annales direlakoen tradizioaren barnean, eta horregatik analista izenaz ezagutu izan dira. Hauen artean aipatu behar dira K.a. III. mendearen bigarren erdian, Kinto Fabio Piktor eta Luzio Zinzio Alimento, grekeraz idazten zutenak biak, Erromako historia atzerrian zabaldu eta goraipatzeko asmoz. Ildo honetatik, Katon Maior (K.a. 234 - K.a. 149) jotzen da latindar prosaren sortzailetzat askoren ustetan: Origines bere idazlana Erromako historia bilduma da, bere aurrekoen datu bilketa hutsak gaindituz; De agri cultura lana nekazaritzari buruzko eskuliburu zabala da.
Giro politiko bizia zegoen Antzinako Erroman erretorika ere genero garrantzitsua bihurtu zen. Apio Klaudio Itsuak Pirroren aurkako guda dela eta emandako hitzaldi baten berri badago ere, Gerra Punikoen garaian bilakatu zen erretorika arte literario bat. Lehenengo erretorikotzat ere jo behar da Katon Maior: 150 hitzaldi idatzi zituen guztira, nahiz eta hauetatik 80 bat hitzaldiren zati batzuk bakarrik ezagutzen diren. Grakotarrak, Tiberio Grako eta Gaio Grako ere garai honetako hizlari ospetsuak dira.
K.a. II. mendearen bukaeran itxi ohi da latinezko literaturaren hastapenen garaia. Mugarritzat Zizeronen jaiotza jarri ohi da; bere bizitzako urteak, Augustoren garaiarekin batera, literatura erromatarraren urrezko aroa osatzen du, prosa eta olerkigintza arloetan batez ere.
Urrezko aroa
Greziar kultura bereganaturik, erromatarrak jabetu egin ziren berezko kultura idatzia eta literatura beharrezko zirela Erromatar Errepublikaren ospea eta loria zabaltzeko. Horrela, idaztea erromatar hedapenerako tresna bihurtzen da, erromatar gizartea eratzen ari ziren estatu gizonen eskutik, hasiera batean. Bi alditan zatitu ohi da urrezko aro hau: zizerondar aldia eta augustoar aldia, Zizeron eta Zesar Augusto bizitzen mugarriekin bat datozenak. Bi garaien ezaugarriak arrunt ezberdinak dira: zizerondar aldia garai nahasia izan zen politika arloan; augustoar aldian, berriz, bakea eta egonkortasuna izan ziren nagusi.
Zizerondar aldia Zizeronen jaiotzatik (K.a 106) (K.a. 80. urtetik, beste batzuen iritziz) abiatzen da eta K.a. 43. urtean ematen da bukatutzat, haren heriotzarekin batera. Garai honetako giro politiko nahasian, Zizeron Erromako historiako hizlari finena izan zen eta esan izan da berarekin heltzen dela gorenera latin hizkuntza. Zuzenbideari, politikari eta baita ere filosofiari buruzko bere idazlanetatik asko gorde dira; horien artean, hark idatziriko 800 bat gutun, besteak beste Julio Zesar, Brutus, Ponpeio eta Marko Antoniori zuzendutakoak, Antzinako Erromako historia jasotzen dutenak. Garai honetakoa da Lukrezio poeta epikurearra, De rerum natura olerki filosofiko ospetsuaren egilea. Katulo latinezko lehenengo olerkari lirikoa da, eta ezagunak dira Klodia bere maitaleari buruz eginiko olerki hunkigarriak.
Historiografian joera berria garatu zen Zizeronen hizkuntzaren apaingarritasunaren aurka. Estilo labur eta lehorrago honetan historia idazleak izan ziren Julio Zesar, besteak beste bere Commentarii de Bello Gallico bildumarekin, non Galiako konkista argitasun eta zehaztasunez kontatzen duen, eta hori dela-eta egun latinezko literatura ikasteko abiapuntu gisa erabili ohi dena, eta Salustio, Tuzidides grekoaren ereduari jarraiki eta Julio Zesar bezala, gertaera historikoak estilo hotz eta xehatu batez jaso baina aldi berean gertaera historikoen kausak ere aztertzen saiatzen dena, bere De coniuratione Catilinae edo Katilinaren zimarkua lanean, esaterako. Azkenik, Kornelio Nepote biografo eta historialariak ere, Zizeron eta Katuloren laguna, erromatar ikuspegia alde batera utziz eta zintzotasunez beste herrietako historiak ere kontatuko zituen. Beste alde batetik, Nigidio Figulok eta batez ere Varronek lan zientifikoen dibulgazioari ekingo zioten. Varronek denetariko gaiak landu zituen: filosofia (morala, batez ere), biografiak, historia, arkeologia, gramatika, nekazaritza, ... Zoritxarrez, idatzi zituen 74 lanetatik, 3 bakarrik gorde dira: nekazaritzaren gaineko Rerum rusticarum libri III eta beste lanen zati bakan batzuk besterik ez.
Garai honetan, antzerkiak behea jo zuen, K.a. II. mendean gorenera heldu ondoren. Antzinako lanak behin eta berriz plazaratzen ziren, herriaren interes handirik gabe. Horrela, herrikoiagoa zen pantomimak arrakasta izan zuen urte hauetan, Publilio Siroren eskutik, zeinaren Sententia batzuk, bere lanetan botatzen zituenak, gorde diren. Halaber, mozorroturiko pertsonaia finkoak (Pappus, aitona; Sannio, pailazoa eta bestelakoak) zituzten atelakoak ere (aktoreak Atela hirikoak baitziren) antzezten ziren. Urteak aurrera, arte hauek interesa galdu zuten.
K.a. I. mendean eta Oktavio Augusto enperadore izan arte, Antzinako Erromak gudu eta gatazka anitz jasan zituen. Literatura sortzaileek gogor ekin zioten giro honi; baina Oktavio Augustoren agintepean, kezka politiko eta sozialak baretu eta egonkortasuna heldu zenean, loratu zen sormena. Besteak beste, Augusto enperadorearen inguruko Maecenas aberatsaren babespean (eta hortik dator mezenas hitza) denetariko idazleek eta batez ere poetek inperioko idealak bereganatu eta kantatu zituzten. Virgilio olerkaria idazten hasi (K.a. 42) eta Tito Livioren heriotza (K. o. 17) bitartean eta augustoar aldia ere deitu den garai honetan gailentzen da erromatar literaturaren urrezko aroa, Horazio eta Ovidio ere hartzen dituena. Erromatarrak berak laster baino lehen garai honetako idazleak eta lanak kanon klasiko bihurtzera bultzatu zituztenak izan baziren ere, hala nola I. mendetik bertatik klasiko hauek eskoletan irakatsiz, historiak ere kanon klasiko hau onartu eta literatura unibertsalaren gorenean atxiki ditu.
Tito Livio erromatar historialari nagusia izan zen. Bere Ab urte condita libri bilduman Antzinako Erromaren historia zehazten da bere sorreratik K.a. 9. urtera arte, urtez urte, bere aurreko analisten estiloa jarraituz. 142 libri edo liburukitan idatzia, gutxi gorabehera lan osoaren laurdena bakarrik gorde da, zoritxarrez. Historia zorroztasunez jarraituz, iturri ezberdinak erkatuz, antzinako Erromako historia abertzale bat osatu zuen, prosa landu batez.
Virgilio naturaren olerkari gorena da. Bukolikak eta batez ere Georgikak olerkigintza unibertsalaren poema onenetakoak direla baieztatu da. Antzinako Erromaren epika poema nagusia den Eneida ere, latinez inoiz idatziriko olerki luzeena dena eta Erromako kultura eta pentsaera ulertzeko ezinbestekoa, Virgiliok idatzi zuen. Bere lanean Antzinako Greziako idazleen arrasto anitz aurki badaiteke ere (esaterako, Eneida poemak Iliada eta Odisea poemen ereduari jarraitzen dio eta horien jarraipena dela esan daiteke) Virgilioren olerkiak originalak, hunkigarriak, sentikortasunez beteak eta formalki perfektuak direla aipatu da.
Horaziok satira eta lirika landu zituen. Metrika grekoa latinera ekarri eta egokituz, bere bertsoak perfekzioaren eredutzat jotzen dira, eta horrela callida iunctura delakoan edo hitzak leku egokienean jartzen trebeena Horazio dela aipatu da. Lirikan ezaguna da bere bizitza-filosofiagatik, Epikuroren pentsaeratik estoizismora bilakatuko zena. Horrela, ezaguna den Carpe diem esaera bere bertso baten zati bat da. Bere lan liriko garrantzitsuenak Odak eta Epistolak dira.
Ovidio da urrezko aroaren hirugarren eta azken olerkari handia. Elegia izan zen gehien landu zuen generoa, eta berarekin amaitzen da genero hau latinezko literaturan, Erdi Aroan idazle zenbaitek berreskuratu arte. Amodioaren olerkari, ezagunak dira bere Amores eta Ars amatoria lanak. Erromatar mitologiaren bilduma den Metamorfosis lana ere osatu zuen. Klasiko bihurturik, Erdi Aroan eta aurrerago ere eredutzat hartu den olerkaria izan da.
Hiru olerkari hauen poemek ars edo teknika eta ingenium edo argitasuna uztartzen dituzte. Antzinako Greziako metrika eta bestelako teknikak latin hizkuntzara egokituz eta euren berezko arima ezarriz, latinezko literatura gorenera heldu zen. Horrela, hurrengoentzako estilo finko, orekatu eta fina utzi zuten.
Cerro Tololoko Behatokia
Cerro Tololoko Behatoki Interamerikarra, CTIO bere ingelesezko siglengatik, Elqui haranean dago, Txileko Coquimbo eskualdeko La Serena hiritik 80 kilometro ingurura, 2200 metroko altueran.
Latinezko literatura
Zilarrezko aroa
Latinezko literaturaren zilarrezko aroa lehenengo mendearen hasieratik (Augustoren heriotza izan zen K. o. 14tik hain zuzen) bigarren mendeko hasierara arte luzatzen da. Urrezko aroko idazleak klasiko bihurturik, literatura mailaren apaltze bat gertatu zen lehenengo mendean zehar. Hala ere, Erromako Inperioaren zabalkuntzak urrutiko probintzien eragina ekarri zuen literaturara, kanon klasikoak eraldatuz. Horrela, garaiko literaturak kutsu kosmopolita eta izaera humanista hartu zituen. Batzuen iritziz, aro hau bitan zatitzen da: lehenengoan, klaudiotarrak agintean daudelarik, berrikuntzetarako bidea zabaltzen da; bigarrenean, berriz, flaviotarren mendean, klasizismora itzultzen da.
Cerro Tololoko Behatokia
Deskribapena
Cerro Tololoko behatokia 7 kupulaz osatua dago, gaur egun horietatik 5ek funtzionatzen jarraitzen dutelarik. Proiektua 1962an abiatu eta 1967ko azaroak 7an zehaztu zen. 1976ko urtarriletik operatzen du bere teleskopiorik handiena den Víctor Blanco, 4 metroko diametroa duena. Bere teleskopioak duten diametroagatik izendatzen dira.
Neus Munté
Neus Munté i Fernández (Bartzelona, Katalunia, 1970eko azaroaren 13a) abokatua, sindikalista eta politikaria da. CIUko politikaria izana, 2016tik aurrera Kataluniako Europar Alderdi Demokrata eta Junts pel Sí koalizioko kidea da. UGT sindikatuko abokatua ere izan da.
2016an Kataluniako Generalitatean Presidentetzako sailburua da.
Cerro Tololoko Behatokia
Deskribapena
Association of Universities for Research in Astronomyk, AURA, operatzen du, estatubatuar unibertsitate pribatuen konsortzio bat dena National Optical Astronomy Observatoriesekin, NOAO, elkarlanean National Science Foundation eta Txileko Unibertsitatearekin duten hitzarmenpean.
Latinezko literatura
Zilarrezko aroa
Olerkigintzan, Ovidioren laguna izan zen Albinovanus Pedo jarri da literaturaren atal berriaren adibide gisa, bere olerkien monotonia dela eta, kontalari trebea izan bazen ere. Aurrerago, bizitza laburra izan zuen Pertsio satirak idatzi zituen estoiko bat izan zen, hil eta gero arrakasta handikoa eta Erdi Aroan estimatua bere pentsaeraren zuzentasuna dela-eta. Marko Valerio Martzialek epigramak erabili zituen bere satiretarako. Azkenik, Juvenalek aberats eta boteretsuen aurka botatako zirikadak aipatu behar dira. Bera izango zen garaiko azken satirikoa, eta ondoren, mendeetan zehar mespretxuz begiratutako literatur generoa izango zen, XVI. mendean berreskuratua izan zen arte, hain zuzen ere Juvenalen eskutik. Fedrok bere aldetik Esoporen fabulak bertsoetan jarri zituen. Fedroren fabulek oihartzun zabala izan zuten Erdi Aroan; eta, gerora, Jean de La Fontaine XVII. mendean eta Felix Maria Samaniego XVIII. mendean fabulistek Fedro bera izan zuten eredu, euren fabulak osatzeko. Garai honetako epikan, Lukano, Publio Papinio Estazio, Silio Italiko eta Gaio Valerio Flako aipatu behar dira. Senekaren iloba zen Lukanok, Neronen aurkako Pisonen zimarkukide izatea leporatu eta horren ondorioz gazte gazterik hil arren, lan ugari sortu zituen, baina bakan batzuk bakarrik gorde dira. Garrantzitsuena Farsalia izenburukoa da, hexametroetan idatzia hamar liburukitan zehar, Eneida ondoren erromatar epopeia handiena dena eta balio handiko agiri historikoa, Zesar eta Pompeioren arteko gerra zibilaren berri ematen baitu.
Cerro Tololoko Behatokia
Deskribapena
Ozeano Barearen hegomendebaldetik datozen aire hotzeko korronteek eta Antartiar ozeanotik iparraldera Txileko kostaldean zehar doan Humboldten korronteak moderatutako klima batekin, zerua hirietako argietatik ia erabat libre izanda, atmosfera oso garden batekin, basamortuaren hurbiltasuna eta Andeetarantz apenas turbulentziarik gabe mugitzen diren ozeanoko aireko geruza hotzak behaketa astronomikoetarako munduko tokirik egokienetako bat sortzeko uztartzen dira.
Otsailaren 12
Otsailaren 12a gregoriotar egutegiaren urteko berrogeita hirugarren eguna da. 322 egun falta dira urtea amaitzeko, 323 egun bisurteetan.
Cerro Tololoko Behatokia
Deskribapena
Tololoko behatokia hilabeteko larunbat guztietan bisita daiteke. Bisita hauek gidatuak eta dohakoak dira, eta hiru ordu inguruko iraupena dute. Baimen bat eskatu beharra dago gutxienez hilabete lehenago, eta ibilgailu propio bat izan behar da iristeko. Bisitak egunean zehar egiten dira, hitzaldi bat eta instalakuntzetatik ibilbide bat osatuz. Ez da posible teleskopiotik behatzea, teleskopio zientifiko eta profesional bat bait da.
Eggther
Eggther, eskandinaviar mitologian, erraldoi edo Jotun bat da, tumulu batean eseria eta bere harpa pozik jotzen deskribatzen dena, Fjalar oilar gorria, kantatzen hasten den bitartean, Ragnaröka iragarriz.
Edda poetikoko Völuspa olerkiaren 42. ahapaldiaren arabera
Erraldoiaren nortasuna, ez da ezagutzen, baina, John Lindowren arabera, olerki bereko 40. ahapaldian deskribatzen den bera izan liteke, Jarnvid basoan bizi zena eta Fenrirren semeak jaioarazi zituena (sarri Angrbodarekin identifikatzen dena). Eggther izena, Ecgtheowren berdin-berdina dela ere badio, Beowulfen aita izen bereko olerki anglosaxoian. Baina Andy Orchardekin ados dago, nork bere Dictionary of Norse Myth and Legenden, paralelo hau, istorio nagusitik aldentzeko elementu bat dela dirudiela dioen.
Otsailaren 12
Kanpo estekak
Otsailaren 11 | Urteko egutegi | Otsailaren 13
Latinezko literatura
Zilarrezko aroa
Historiografian, inork ez zion heldu Erromatar Errepublikako garaiari edota Gerra Punikoei. Seguru asko, Tito Livioren maisulanek garai haiek itxita utzi eta kontatzeko gutxi utzi zuten. Garaiko idazlerik handiena Tazito izan zen. Bere esperientzia politikoak garaiko historia zorrotz azaltzeko aukera eman zion. Analak eta Historiak lanek 14-96 urte bitarteko erromatar politikaren irudi sakona eskaintzen dute, pertsonaia eta pasadizo bakoitzaren inguruan lezio moralak emanez. Historiografian eta zientzia arloan ere, Plinio Zaharra ere idazle argitsu eta ugaria historian. Langile sutsua, gau eta egun irakurtzen eta idazten aritzen omen zen. Bere lan asko galdu badira ere, zorionez Naturalis Historia lan itzela gorde da, non denetariko gaiak aztertzen diren. Plinio Gaztea bere iloba ere aipagarria da latinezko literaturan, batez ere idatzi zituen litterae edo gutun ugariengatik. Biografia landu zuen egile nabarmen bat Suetonio izan zen, Traiano enperadorearen garaian, eta Plinio Gaztearen laguna ere izan zena. Berari zor zaio De Viris illustribus izenburuko bilduma
Pierpont (Missouri)
Pierpont Missourieko herrixka bat da. Boone konderrian kokatua dago. 2010ean 76 biztanle zituen, 0.64 kilometro koadrotan banatuta.
Latinezko literatura
Zilarrezko aroa
Eleberrian, Petronio aipatu behar da. Neronen laguna izan zen, eta arbiter elegantiae moduan hartua izan zen gortean. Garaiko Erromako gizartea erretratatzen duen Satyricon prosazko eta bertsozko eleberri pikaresko barregarriaren egiletzat jotzen da. Seneka eta Lukano bezalaxe, Pisonen zimarkukide izatea leporatu zioten eta bere buruaz beste egitera behartu zuten.
Sardinella richardsoni
Sardinella richardsoni Sardinella generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Latinezko literatura
Latinezko literaturaren gainbehera
Olerkigintzan, hutsune nabarmena dakar II. mendeak. Juvenalen satiren ondoren, generoa ia guztiz desagertu egiten da. Beheraldi horren erakusgarri, gorde diren garai honetako olerkien egileak beraiek dira: Hadriano, enperadorea bera, eta Luzio Anneo Floro, historialaria. Apuleioren olerki batzuk ere gordetzen dira, baina mamirik gabeko gaien inguruan. Hala ere, nabari da aldi berean estilo berria zabaltzen dela: olerki laburrak eta metrika sinple eta aldi berean landuetan, aurreko garaiko hexametroak alde batera utziz. Anianok eta Septimio Serenok gai pastoralak hautatu zituzten bere olerkietarako, Alfius Avitusek olerki luzexka osatu omen zuen Erromako historiari buruz, eta Marianus Lupercalia izeneko baten egile izan zen. Egile hauek poetae nouelli izenpean bildu ziren, Terentianus Maurus metrikoaren eskutik.
Panicoideae
Panicoideae belarren azpifamilien artean bigarren handiena da, 3.500 espezierekin, batez ere munduko gune epel eta tropikaletan hedatua. Nekazaritzarako garrantzitsuak diren landare batzuk azpifamilia honetakoak dira, kanabera, artoa, sorgoa eta Panicum virgatum kasu.
Latinezko literatura
Latinezko literaturaren gainbehera
Beste literatura generoetan ere idazle gutxi nabarmentzen dira. Salbuespen gisa, Apuleio, Asinus aureus (euskaraz, Urrezko astoa) eleberri ospetsuaren egilea, aipatu behar da, antzinatik gorde den lehenengo eleberri osoa baita. Bertan, satira, abentura eta elementu fantastikoak bateratzen dira, nahasketa dibertigarria sortuz.
Panicoideae
4 karbonoen bidea, fotosintesia egiteko erabiltzen duten sistema, behin baino gehiagotan eboluzionatu zuen modu independentean azpifamilia honetan, pentsatzen denez 3 karbonoen bidea zuen arbaso batetik abiatuta.
Latinezko literatura
Latinezko literaturaren gainbehera
II. mendean betiere, Aulo Geliok Noctes Atticae edo Atikako Gauak idatzi zituen, literaturaren historiaren eta hizkuntzaren gainean. Berari esker, garaiko idazleen eta beraiek egindako lanen berri iritsi da gaurdaino. III. mendeko Frontorengandik gutunak, hitzaldiak eta literaturaren gaineko iruzkin batzuk bakarrik gorde dira. Bi idazle hauen iraganerako begiradak eta bildumazaletasunak agerian uzten dute garaiko literaturaren egoera kaskarra. Hutsune hau nabarmendu egingo zen III. mendean zehar; arrazoi gisa, III. mendeko krisialdiak arlo guztietan ekarri zuen gainbehera aipatzen da.
Lehenago, II. mendearen bukaera aldera, apologetika latinezko literatura genero berria zabaltzen da. Apologetika generotik, indartzen ari zen kristau fedearen jarraitzaileek kultura greko-erromatarraren aurka jotzen zuten, kristau pentsamendua bultzatu eta literatura genero paganoak baztertuz. Joera horretako idazleak apologistak izenaren inguruan bilduko dira. Aipatu behar da latina berandu samar bihurtu zela kristautasunaren hizkuntza nagusia: II. mendearen bukaera aldera, hain zuzen. Izan ere, lehenengo kristauek grekera erabili zuten batez ere euren fedea zabaltzeko. Lehenengo latinezko apologistak Tertuliano, Zipriano eta Minuzio Felix izan ziren, hirurak Afrika iparraldekoak, non latina hizkuntza nagusia zen kristauen artean. Afrikakoa ere bide zen Komodiano III. mendeko poeta kristau apologista bat.
IV. mendeko pizkundea
Konstantino I.a Handiak kristautasuna baimendu eta legeztatu zuen 313. urtean, Milango Ediktuaren bitartez. Geroago, 380. urtean, Teodosio I Handiak inperioko erlijio ofizial izendatuko zuen. Erlijio kristauaren zabalkunde hori latinezko literaturan ere islatu zen, latinezko kristau literatura oparoa sortuz, patristika izenpean bildurik. Ordura arteko latinezko literatura klasikoa paganoa zen ia guztiz, eta beharrezkoa zuten klasiko paganoak baztertuko zituen corpus bat sortzea, jarraitzaileak bere tradizio propioan hezitzeko. Kristauak ez zirenak, ordea, ez ziren atzean geratu, eta idazle garrantzitsuak sortu ziren mende honetan. Urrezko eta zilarrezko aroetako lan klasikoak eskuratu eta gordetzea errazago izan zen, gainera, mende honetan, urte gutxiren buruan hondatzen zen papiroaren ordez pergaminoa erabiltzen hasi baitzen. Pergaminoak erabiltzen hasi zirenean, lan klasikoen berriskupen zabala egin zen, klasikoekiko interesa piztuz berriz ere. Komeni da, beraz, garai honetako kristau literatura eta literatura profanoa bereiztea.
Olerkigintza profanoan, Ausonio galoa nabarmendu behar da, Virgilioren antzera gai bukolikoak landu zituena bere olerkietan; besteak beste, Mosella olerki ezaguna idatzi zuen, Mosela ibaiaren deskribapen sentimental bat. Kristau izan arren, bere literatura profanoa da guztiz. Klaudianok zirikadak, goraipamenak eta bukatu gabeko epika bat (De raptu Proserpinae) idatzi zituen. Ezaguna da egile ezezaguna duen Previgilium Veneris olerkia, berrikuntza nabaria dakarrena metro eta gai aldetik. Rutilio Klaudio Namazianok De redito suo poema utzi zuen, Galietarako itzulera bidaian ikusitakoak deskribatu eta Erroma goraipatu egiten duena. Avienok prosisten lana bertsotan jarri eta Ora maritima idatzi zuen, Mediterraneoko kostaldeak deskribatuz. Avianok elegiazko distikoa erabiltzen du Esoporen estiloko 42 fabula osatzeko.
Prosa profanoan, berriz, Amiano Martzelinok Erromatar Inperioaren gainbeheraren berri eman zuen bere Res Gestae bilduma zabalean, Tazitoren ereduari jarraiki. Abertzale handia zen; bere idazkietan irbs aeterna eta urbs sacratissima bezalako terminoak maiz erabiltzen ditu. Horregatik, garaiko enperadore kristauak gogor kritikatu zituen, erromatar inperioaren gainbehera ekartzen ari zirela ikusten baitzuen. Garai berean, Eutropiok ere Erromako historiaren bilduma egin zuen bere Breviarium historiae Romanae izenburukoan. Ezagunak dira, halaber, IV. mendearen hasieran, idazle ezezagun zenbaitek, Scriptores Historiae Augustae izenez bildu ohi direnak, idatziriko Historia Augusta bilduma, non II. eta III. mendeetako erromatar enperadoreen biografiak biltzen diren. Sextus Aurelius Victor politikoak Caesares izenburuko bilduma osatu zuen 360. urtean, non Augusto enperadorearekin hasita enperadore guztien bizitzak eta ekintzak kontatzen dituen. Amiano Martzelinoren goraipamena jaso zuen, bere sobrietas erako estiloagatik. Historia-generoan betiere, egile ezezaguna duten Origo gentis Romanae, Saturnotik Romulorenganainoko pertsonaiekin, eta De viris illustribus urbis Romae, monarkia eta errepublika garaiko pertsonaia errealekin, aipatu behar dira.
Latinezko literatura Erdi Aroaren atarian
Mendebaldeko Erromatar Inperioa 476. urtean erori zen. Hala ere, latinaren literatura tradizioak iraun egin zuen. Latinezko literaturaren lanak liburukietan idatziak ziren, liburutegiak bazeuden, eta literatura hori miretsi, gorde eta ikertu nahi zuten pertsonak ere bazeuden. Inperioa eroria bazen ere, Eliza Katolikoak latindar kultura eta literatura gorde eta zabaltzeko ahaleginak egin zituen. VI. mendeko fraide irlandarrei zor zaie, esaterako, Hisperica famina eta Altus prosator olerkiak eta San Gildasen De Excidio et Conquestu Britanniae historia-lana, britaniarren historia kontatzen duena erromatar konkistako garaietatik. Hiberno-latin dialekto batean idatziak izateaz gainera, lan hauek ez dute, ordea, jarraitzen kultura klasikoaren tradizioa. Kultura klasikoak kristau fedea sostengatu eta bultzada emateko balio zuela iritzia zabaldu zen ordea elizan, Agustin Hiponakoak De dochtrina christiana lanean defendatu bezala. Ildo horretatik, Ingalaterrara Gregorio I.aren ekimenez VII. mendean ebanjelizazio lanetarako bidaliko fraideak izan ziren pentsaera honen erakusgarri nagusienetako bat. Giro horretan 639.ean jaiotako Aldhelm Malmesburykoa nabarmendu behar da. Kultura klasikoan hezia eta Sherboneko apezpiku, gutunak, olerkiak eta De virginitate lana utzi zituen; apalak izanda ere Erdi Aroko latinezko literaturan lehenak dira. Ingalaterran zehar eraikitako monasterioei esker, gainera, literatura klasikoa Europako beste lurralde batzuetara ere zabaldu zen. Horrela, Winfridok, San Bonifazio eliza katolikoan, egungo Alemaniako lurretan zabaldu zituen kristau dotrina eta kultura klasikoa: De octo partibus orationis erretorika lana (Hitzaldiaren zortzi atalen gainean, euskaraz) eta De metris metrika lana idatzi zituen besteak beste, gutun eta olerki zenbaitekin batera. VIII. mendearen hastapenetan, Bedaren Historia ecclesiastica gentis Anglorum lan historikoa eta De rerum natura lan entziklopedikoa aipatu behar dira, metrika, erretorika eta denborari buruzko beste lan zenbaitekin batera. Europako beste muturrean, Isidoro Sevillakoa aipatu behar da: bere Etymologiaeek garaiko jakintzaren entziklopedia zabala osatzen dute, hogei liburukitan.
Karolingiar Pizkundea
V. mendetik indarge izan zen literatura eta kultura klasikoa Galian. Horrela, Gregorio Toursekoak hau idazten zuen bere Historia Francorum lanean:
Horrela, mugaz haraindi bilatu behar zuen Galian nagusi zen Karlomagnok bere erresuman bilatzen zuen pizkundea. Ildo horretatik, Ingalaterrako eskoletan hezitako Alkuino Karlomagnok deitua izan zen 781 urtean, Eliza Katolikoa eta bere dotrina erresuma sendotzeko oinarri moduan erabiltzeko. Alkuinorekin batera beste zenbait ilustratu bildu zituen Karlomagnok bere gortean, Paulus Diaconus, Agobardo eta Teodulfo Orleansekoa besteak beste, Aachengo errege-jauregian akademia bat sortuz. Horrela, latinezko letrak berpizteko asmoa ere erakutsi zuen. Pizkunde honetako gertaera nagusiak honako hauek izan ziren: latina ikasteko eskolen ugalketa, latina gorteko hizkuntza bihurtzeko; monasterioetako scriptoria edo idaztegi izenekoetan literatura lan klasikoen kopien bilduma egitea; karolingiar minuskula kaligrafia osatzea (Alkuinoren ekarpena izan zen hau) eta ortotipografia berri bat sortzea, egungoaren antzekoa, besteak beste hitz batetik bestera hutsune bat uzten ez zuena. Gorteko Akademian, Alkuinok lan didaktikoak idatzi zituen gai anitzen gainean. Paulus Diaconus  Historia Langobardorum (Lonbardarren historia) idazteagatik da ezaguna. Giro honetan heldutako idazle nabarmen bat Rabano Mauro izan zen, Germania aldean, De rerum naturis et verborum propietatibus et de mystica rerum significatione lan entziklopediko zabalaren egile, beste lan batzuekin batera. Karlomagnoaren erresuman bultzaturiko monasterio hauetara, gainera, irlandar fraide anitz etorri ziren, giro ilustratuak erakarrita. Horien artean, Johannes Scotus Eriugena teologoa aipatu behar da, Alkuinoren ondorengoa errege-jauregiko eskolako buruzagitzan.
Yoshihisa Matsushima
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Lalage melanoleuca
Lalage melanoleuca Lalage generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Paris, Texas
Sinopsia
Texasko basamortuan, mexikar mugatik hurbil, amnesia jasaten duen gizon bat agertu eta egun batzuez ibiliko da. Ospitalean sartu eta bertan duela lau urte desagertu eta Travis izena duela jakingo ditu.
Tetsuya Shiokawa
Tetsuya Shiokawa (塩川 哲也, 1968ko apirilaren 10a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Harris matrize
Harris matrizea edo Harris-en matrizea testuinguru arkeologikoen segida tenporala deskribatzeko erabiltzen den tresna da, eta, beraz, "lur lehorreko" gune arkeologiko bateko gorozkien eta azaleren sekuentzia deskribatzeko erabiltzen da, "sekuentzia estratigrafikoa" deiturikoa. Matrizeak unitate estratigrafiko behagarrien edo testuinguruen kokapen erlatiboa eta kontaktu estratigrafikoak islatzen ditu. Matrizea 1973an garatu zuen Winchesterren (Ingalaterra), Edward C. Harris doktoreak.
Estratuen arteko harreman fisikoan oinarritutako estratu arkeologikoen seriazio-diagramak sortzearen kontzeptuak erabilera izan zituen Winchesterren eta Ingalaterrako beste hirigune batzuetan, Harrisek formalizatu aurretik. Harris-en lanaren emaitzetako bat izan zen, ordea, lekuak estratigrafikoki induskatu behar zirela, sortu zireneko ordenaren alderantzizko ordenan, estratifikazioko neurri arbitrarioak erabili gabe. Estratigrafia arkeologikoaren printzipioetan, Harris-ek proposatu zuen, lehenik, estratifikazio-unitate bakoitzak bere irudikapen grafikoa izan behar zuela, eskuarki plan neurtu baten bidez. Estratigrafia arkeologikoaren legeak artikulatzean eta sistema bat garatzean, non erraz eta grafikoki frogatu ahal izango baita leku batean egindako deposizio- edo trunkamendu-sekuentzia, Harris-ek, argudiatu du, benetako arkeologo estratigrafiko handien urratsei jarraitu die, hala nola Mortimer Wheeler, induskatzaile handia izan gabe.
Harris-en lana funtsezko aitzindaria izan zen Londresko Museoak (Museum of London) "testuinguru bakarreko plangintza" gara zezan, baita zoruen erabileren diagramak garatzeko ere. Batak zein besteak Erresuma Batuan garatutako dokumentatze arkeologikoko tresna eta tekniken alderdiak dira. Herrialde horretan sortu den ikerketa arkeologiko metodoa hori datu arkeologiko konplexuen (hiri-hondeaketen) azterketa sakona ahalbidetzen dute.
Louis-Raymond Fischer
Louis-Raymond Fischer (Paris, 1898ko abuztuaren 29a - Paue, 1988ko ekainaren 3a) frantziar arkitektoa izan zen. Parisko Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen, baina ez zituen ikasketak bukatu eskola hori gustukoa ez zuelako. Adolf Loosekin lan egin zuen Parisko Tristan Tzara etxeko lanetan. Frantziako arkitekto abangoardistetako bat izan zen. Le Corbusierren ikasle izan zen. Lanen artean ditu, besteak beste, Jacques Nam margolariaren lantegia (1924), Boulogne-sur-Seine herriko Belvédère kaleko hotela (1925) eta Mme Lubin jostunaren etxea (1930). L´Architecture d´aujourd´hui aldizkariko erredakzioko partaide izan zen, eta hainbat artikulu idatzi zituen. François Heep poloniarrarekin eta Jean Welz austriarrarekin lan egin zuen.
Genesee konderria (New York)
Genesee konderria (Genesee County) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Batavia da. 2010eko zentsuaren arabera 60,079 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Genesee konderriak 128,284 kilometro koadro ditu. Horietatik 614 ura dira. Beste 12,767 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 46,83 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 60,079 pertsonetatik 56,606 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,616 dira. 1,491 beltzak edo afroamerikarrak. 661 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 355 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 55 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 909 pertsonek kokatzen zuten.
Pieter Devos
Pieter Devos (Diest (Belgika) 1986ko otsailaren 8a) hipikan aritzen den kirolari belgikarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Saltoak taldeka proban, brontzezko domina lortu zuen Belgikako taldearekin, Suediako taldearen (urrezko domina) eta AEBko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Pieter Devos (Claire Zren gainean), Jérôme Guery (Quel Homme de Husen gainean) eta Grégory Wathelet-ek (Nevados Sren gainean).
Gaixotasun arraro
Gaixotasun arraro bat populazioaren kantitate murriztu batek sufritzen duen gaixotasunari deritzogu. Europan adibidez, gizartearen %0,05 bati eragiten diote. Estatu Batuetan, berriz, 200.000 gaixo baino gutxiago dituenak dira. Beste alde batetik, gaixotasun arraroen eguna otsailaren 28an da. Espainiar estatuko gaixotasun arraroen erakundeak FEDER du izena. Munduko Osasun Erakundeaen datuek esaten dutenez, 7000 gaixotasun arraro daude momentua arte. Eta populazioaren %7ari eragiten diote.
Ez dago mundu osoan zehar adostuta dagoen definiziorik. Baina normalki, arrarotzat hartzen diren gaixotasunak, genetikoki heredatzen dira edo genetikan gertatzen diren aldaketen erruz agertzen dira. Gainera, gaixotasun arraro ia guztiek ez dute botika edo sendagai errealik.
Ezaugarriak
Esan bezala, gaixotasun arraroen %80a genetikoak dira era ondorioz, sendaezinak. Bestalde, gaixotasun hauen sintomak ez dira jaio era berehala nabaritzen, baizik eta batzuetan, behin pertsona heldua denean nabaritu ahal dira.
Arazoak eta laguntza
Gaixotasun arraro hauek dituzten botikak oso urriak dira eta gehien bat gaixotasun hauek sortutako sintomak baretzeko besterik ez dira baliogarriak. Lehen esan moduan, nahiz eta arraroak izan populazio mundialaren kantitate handi batek sufritzen ditu. Eta beraz hauen ikasketarako diru laguntzak behar beharrezkoak dira. Hainbat talde sortu dira gizarte osoa kontzientziatzeko asmoz, Espainian adibidez, FEDER. Estatu Gobernuek urtero diru kopuru bat inbertitzen du gaixotasun hauen ikasketa garatzeko. Azkenik, ezin dugu esan Europa gai honetan gehiegi inbertitzen duenik baina, EURORDIS izeneko instituzio ikertzailea sortu zen 2002. urtean.
Dénes Varga
Dénes Varga (Budapest, Hungaria, 1987ko martxoaren 29a), Hungariako waterpolo jokalaria da. Selekzioarekin, olinpikoa eta munduko eta Europako txapelduna. Dániel Varga waterpolo olinpiar eta munduko txapeldunaren anaia da. Gaur egun, Ferencváros TCko jokalaria da.
Bere ibilbidea
Ujpesten hasi zen waterpoloan jokatzen. 2004. urtean, 17 urterekin helduen selekzioko kide zen. Vasasen fitxa lortu zuen 2005ean. 2006an, bigarren izan zen Europako Txapelketan. Azaroan, Hungariako Superkopa irabazi zuen. 2007an, Hungariako lehen txapelketa irabazi zuen. Munduko Txapelketan, bigarren geratu zen. Jubenilen Munduko Kopan, urrezko domina irabazi zuen, eta jokalari onena bezala aukeratu zuten. Hurrengo urtean, Vasas hirugarren izan zen Euroligan. Europako Txapelketako brontzezko eta olinpiar urrezko dominak irabazi zituen selekzioarekin.
2009ko Munduko Txapelketan, bosgarren postua lortu zuen, eta, 2010ean, Europako Txapelketan laugarren postua lortu zuen. 2010-2011 denboralditik, Kroaziako VK Primorje Rijekako jokalaria izan zen. 2011n, laugarren egin zuen Munduko Txapelketan. 2012an Europako Txapelketan, hirugarren egin zuen, eta Olinpiar Jokoetan, bosgarren. Txapeldunen Ligan bigarren postua lortu zuen Letoniako klubarekin; selekzioarekin, Bartzelonako Munduko Kopa irabazi zuen, eta txapelketako jokalaririk arrakastatsuena bihurtu zen. Urte amaieran, FINAko munduko jokalaririk onena izendatu zuten LEN Europe 2013an.
2014tik aurrera, Szolnok-eko jokalari bihurtu zen. 2014an, zilarrezko domina irabazi zuen Europako Txapelketan. Txapelketako jokalari onena izendatu zuten.
2017an, Txapeldunen Liga irabazi zuen.
2020ko ekainean selekziorako prestatzeko, ebakuntza behar izan zuen, belauneko lesio bat izan baitzuen.
2020an Europako txapeldun izan zen; 2021ean, brontzezko domina olinpikoa irabazi zuen selekzioarekin.
Udako Olinpiar Jokoak
2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Hungariarekin lehiatu zen taldeko kide izan zen, eta urrezko domina eskuratu zuen, AEBk zilarrezkoa eta Serbiak brontzezkoa eskuratzen zituzten bitartean. Tibor Benedek, Péter Biros, István Gergely, Norbert Hosnyánszky, Tamás Kásás, Gábor Kis, Gergő Kiss, Norbert Madaras, Tamás Molnár, Zoltán Szécsi, Dániel Varga, Dénes Varga eta Tamás Varga-k osatzen zuten taldea.
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Hungariarekin lehiatu zen taldeko kide izan zen, eta 5. postuan amaitu zuten.
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Greziarekin lehiatu zen taldeko kide izan zen, eta 5. postuan amaitu zuten.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Hungariako taldearekin, Serbiaren (urrezkoa) eta Greziakoaren atzetik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatuko dute Hungariako taldea: Dániel Angyal, Balázs Erdélyi, Balázs Hárai, Norbert Hosnyánszky, Szilárd Jansik, Krisztián Manhercz, Tamás Mezei, Viktor Nagy, Mátyás Pásztor, Márton Vámos, Dénes Varga, Soma Vogel eta Gergő Zalánki-k.
Bere familia
Bere anaia Dániel Varga da, waterpoloko olinpiar eta munduko txapelduna. Ágnes Varga-Veresekin ezkonduta dago. Bi seme ditu, Dénes Bendegúz (2013) eta Vince Károly (2016).
NA-8403
NA-8403 edo Oteitzako zeharbidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-132 nafar errepideko 5,64 kilometroan hasi eta NA-132 errepidearen 7,23 kilometrora arte doa. Errepidea 1,84 kilometro luze da.
Pilot Grove (Missouri)
Pilot Grove Missourieko hiri bat da. Cooper konderrian kokatua dago. 2010ean 768 biztanle zituen, 1.09 kilometro koadrotan banatuta.
Sardinella rouxi
Sardinella rouxi Sardinella generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Abraham Moles
Abraham Moles (Paris, 1920ko abuztuaren 19a - Estrasburgo, 1992ko maiatzaren 22a) komunikazioaren teorialari frantsesa izan zen. Ikerketa Zentro Nazionalean ikertzaile aritu ondoren, Estrasburgoko Unibertsitateko irakasle izan zen. Han Komunikazioen Psikologia Sozialaren Institutua sortu zuen 1966an. Lan handia egin zuen zibernetikaren oinarriak Frantzian sartzeko, eta mikropsikologia sortu zuen, eguneroko bizitzako gertaeren eta egoeren eskala neurtzen duena. Sociodynamique de la culture (1967, Kulturaren soziodinamika) lana mundu osoan argitaratu zen; komunikabideak gero eta garrantzi handiagoa duten gizarteetan sormenezko eta kulturaren hedapenezko fenomenoen interpretazio berri bat proposatzen du bertan.
Arma kimiko
Arma kimikoak propietate toxikoak eta substantzia kimikoak erabiltzen dute, hiltzeko, mina egiteko edota inkapazitatzeko. Armagintza kimikoa beste arma konbentzionaletatik eta arma nuklear retatik desberdintzend dira beraien suntsiketa efektua ez dira batez ere beraien estanda indarrarengatik.
Bizi organismoen erabilera ofentsiboa ( Bacillus anthracis bezalakoa, carbunco
1993ko arma kimikoen konbentzioaren arabera, edozein substantzia kimiko toxikoa arma kimikoa konsideratzen da, bere jatorria inporta gabe, proposito permititu baten erabilera ez bada.
Arma kimikoak, destrukzio masibozko arma bezala klasifikatuak daude Nazio batuen erakundearen arabera horiek ekoiztea eta biltegiratzea debekatuta dago lehen aipatutako 1993ko konbentzioan.
Arma kimiko mota desberdinak
70 produktu kimiko inguru arma kimikoen agente gisa erabili edo biltegiratu dira XX. mendean. Konbentzioaren arabera, arma kimiko gisa erabiltzeko bezain toxikoak diren substantziak hiru taldetan banatuta daude, helburuaren eta tratamenduaren arabera:
1. Taldea – Ez dute ia inolako erabilera legitimorik (baten bat badago). Ikerketarako edo helburu mediko, farmazeutiko edo defentsiboekin bakarrik erabiltzen dira (adibidez, arma kimikoen sentsoreen edo babes-jantzien proba). Substantzia horien artean daude nerbio-agenteak, errizina, lewisita eta ziape-gasa. 100 g-tik gorako edozein ekoizpen Arma Kimikoak Debekatzeko Erakundea ri jakinarazi behar zaio, eta ezein herrialdek ezin du biltegiratuta eduki kimiko horietako tona bat baino gehiago.
2. Taldea - Substantzia horiek ez dute eskala handiko industria-erabilerarik, baina eskala txikiko ondorio nabarmenekin aplika daitezke. Horietako batzuk dimetil metilfosfonatoa (sarinaren aitzindaria, baina material ez-sukoi gisa ere erabiltzen dena) eta Tiodiglicola (ziape-gasa fabrikatzeko aitzindari kimikoa dena, baina tinta-disolbatzaile gisa ere asko erabiltzen dena) dira.
3. Taldea – Eskala handiko industria-erabilera garrantzitsuak dituzten substantziak. Horien artean fosgenoa eta kloropikrina daude. Biak arma kimiko gisa erabili dira, baina fosgenoa osagai garrantzitsua da plastikoak fabrikatzeko, eta kloropikrina pestizida gisa erabiltzen da. Urtean 30 tona baino gehiago ekoizten dituen eta Arma Kimikoak Debekatzeko Erakundeak ikuska dezakeen edozein instalazioren berri eman behar da.
Armagintza kimikoaren Teknologia
Arma kimikoak munduko leku askotan erabili izan dira ehunka urtetan, baina gerra kimiko «modernoa» Lehen Mundu Gerran hasi zen, nahiz eta arma horiek masiboki erabili zituen lehen herrialdea Espainia izan 1925ean, Rifeko gerran, bere erasoetan ziape gasa masiboki erabiliz, artilleriako jaurtigaien edo aireko bonbardaketen bidez. Hasiera batean, produktu kimiko komertzial ezagunak eta horien aldaerak baino ez ziren erabiltzen. Kloroa eta gas fosgenoa barne. Agente horiek borrokan sakabanatzeko metodoak ez ziren nahiko zehatzak eta ez ziren eraginkorrak.
Gerra honetan arma kimikoak erabili zituen lehen herrialdea Frantzia izan zen, gas nega r-eragilez (xililo bromuroa) betetako granadak erabiliz 1914ko abuztuan.
Geroago, Alemaniar Inperioak, teknika hobetuz erantzun zuen, bi aldeetan gas hilgarriak eskala handian erabiltzen hasiz. Hasieran, klorozko ontziak zabaldu besterik ez zen egiten haizearen alde, eta etsaien lerroetara eramaten uzten zitzaion. Handik gutxira, frantsesek artilleriako munizioa aldatu zuten fosfogenoak edukitzeko. Metodo hori askoz eraginkorragoa zen, eta arma horiek erabiltzeko metodo nagusia bihurtu zen.
Lehen Mundu Gerran, gerra kimiko modernoa garatu zenetik, nazioek lau eremutan ikertu eta garatu dituzte arma horiek, nagusiki: agente berriak eta hilgarriagoak; agente horiek jaurtitzeko metodo eraginkorragoak helbururaino (barreiatzea); arma kimikoen aurkako defentsa eraginkorragoak; eta agente kimikoak detektatzeko bitarteko zehatzagoak.
Gerra kimikoaren agenteak
Agente kimikoei buruzko ikerketaren lehen helburuak ez ziren toxikotasuna, baizik eta arroparen bidez larruazalari eragin ziezaioketen agenteen garapena, gas-maskarak alferrikakoak bihurtuz. 1917ko uztailean, alemanek ziape gasa erabili zuten lehen aldiz, gas-maskara gorabehera larrua eta oihala azalean erredura mingarriak eragiteko sartzen zituen lehen agentea.