cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Auberives-sur-Varèze
Biztanleria
2007an Auberives-sur-Varèze udalerrian erroldatutako biztanleak 1.418 ziren. Familiak 510 ziren, horien artean 94 pertsona bakarrekoak ziren (43 bakarrik bizi ziren gizonak eta 51 bakarrik bizi ziren emakumeak), 152 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 210 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 54 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 536 etxebizitza zeuden, 508 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 482 etxeak ziren eta 53 apartamentuak ziren. 508 etxebizitza nagusietatik 388 bere jabearen bizilekua ziren, 110 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 53 etxek hiru zituzten, 168 etxek lau zituzten eta 276 etxek bost zituzten. 429 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 190 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 295 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 923 ziren, horien artean 698 aktiboak ziren eta 225 inaktiboak ziren. 698 pertsona aktiboetatik 633 lanean zeuden (345 gizon eta 288 emakume) eta 65 langabezian zeuden (23 gizon eta 42 emakume). 225 pertsona inaktiboetatik 63 erretiraturik zeuden, 82 ikasten zeuden eta 80 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Auberives-sur-Varèze udalerrian 521 unitate fiskal zeuden, 1.458 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.006 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 73 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 24 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 29 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 4 igeltseroak, 2 margolariak, 3 zurginak, 3 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Auberives-sur-Varèze udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 140 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Psammophis lineatus
Psammophis lineatus Psammophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Poddle ibaia
Poddle ibaia, An Poitéal, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburua zeharkatzen duen ibai bat da.
Sainte-Agathe-d'Aliermont
Sainte-Agathe-d'Aliermont Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Agathe-d'Aliermont udalerrian erroldatutako biztanleak 310 ziren. Familiak 108 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Neolamprologus crassus
Neolamprologus crassus Neolamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Sainte-Agathe-d'Aliermont
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 125 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 115 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 107 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 55 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 191 ziren, horien artean 136 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 136 pertsona aktiboetatik 121 lanean zeuden (73 gizon eta 48 emakume) eta 15 langabezian zeuden (4 gizon eta 11 emakume). 55 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Agathe-d'Aliermont udalerrian 106 unitate fiskal zeuden, 296 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.111 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren eta 1 eraikuntza enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2000. urtean Sainte-Agathe-d'Aliermont udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 774 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vaxus
Vaxus Akitania erromatarreko eta Pirinio aldeko jainko baten izena da. Berari buruzko inskripzioa Montauban-de-Luchon herrian, Garona Garaian azaldu zen.
Callechelys marmorata
Callechelys marmorata Callechelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Vaxus
Ez dugu bere ezaugarririk ezagutzen.
Agama caudospinosa
Agama caudospinosa Agama generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
NGC 1534
NGC 1534 galaxia bat da, Reticulum konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Wang Jingwei
Wang Jingwei (1883 - 1944) jaiotzez Wang Zhaoming XX. mendeko lehen zatiko politikari txinatar bat izan zen.
Biografia
Sun Yat-sen buruzagi errepublikano nazionalistaren laguntzaile estua izan zen Wang, eta Inperioa amaitu zuen Xinhai Iraultzaren eragile garrantzitsu bat izan zen. Sun presidentearen Kuomintang alderdikoa zen, eta Sun hil zenean 1925ean, barne borroka politikoan aritu zen Chiang Kai-shek-ekin Kuomintang kontrolatzeko. Wang-ek galdu egin zuen ordea, baina Kuomintangeko ezkerreko fakzio bat osatu zuen, eta Txinaren zatiketa garai hartan Wuhan-en gobernu bat ere eratu zuen, Chiang-en eskuineko joerako gobernuaren aurka. Geroago, ordea, anti-komunista bihurtu zen Txinako Alderdi Komunistarekin kolaboratzeko ahaleginek porrot egin ondoren. Guztiarekin, Wang Kuomintang barruan mantendu zen, Chiang-ekin desadostasunak izaten jarraitu arren.
Gauzak aldatu ziren 1937ko Bigarren Txina-Japonia gerrra piztu zenean, Japoniako Inperioaren gonbidapena onartu zuen, Nanjing- en gobernu kolaborazionista japoniar bat osatzeko: estatu txotxongilo kolaborazionista horrek Chiang-en estatuaren izen eta bandera berdina zuen, baina Ardatzeko potentziekin aliatua izan zen Bigarren Mundu Gerran, non eta beste Txinako Errepublika (Chiang buru zuena), Japoniaren aurkako indarra eta Amerikako Estatu Batuen aliatua izan zen.
Wang estatuburu izan zen beraz, japoniarren txotxongiloen gobernu horretan, baina Bigarren Mundu Gerra amaitu baino lehen hil zen, gaixorik.
Ondorengo politikoak
Wangen kolaboratzaile Chen Chongbok ordezkatu zuen estatu kolaborazionistaren buru gisa, zeina Japoniaren kapitulazioarekin desegin zen. Chen Chongbok ihes egin zuen Japoniara, baina estatubatuar okupatzaileek Txinara itzuli zuten eta fusilatu egin zuten.
Wangen emazte alarguna, Chen Bijun, atxilotua izan zen baita Txinako Errepublikan eta espetxeratu egin zuten. Komunistek hartu zutenean kontrola, espetxean zegoen, eta eskaintza egin zioten senarraren erruduntza onartzen bazuen, askatuko zutela, baina uko egin zion eta espetxean hil zen 1959an, 68 urte zituela.
Bradford (Tennessee)
Bradford Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Gibson konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Psammophis namibensis
Psammophis namibensis Psammophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
2 Guns
2 Guns 2013ko Baltasar Kormákur islandiar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko film komikoa da.
Argumentua
Robert "Bobby" Beans eta Michael "Stig" Stigman, DEAko agentea bata eta itsas armadako inteligentziako ofiziala bestea. Elkarlanean, mafiak gordeta zituen 43 milioi dolar lortuko dituzte, baina dirua eskuan dutela, CIA inteligentzia agentziaren dirua dela jakingo dute.
Bradley (Hego Dakota)
Bradley Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Clark konderrian kokatuta dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ardèche (ibaia)
Ardèche (frantsesez, Ardèche; okzitanieraz, Ardecha), Frantziako ibaia da, Rodanoren ibaiadarra dena.
Neolamprologus cylindricus
Neolamprologus cylindricus Neolamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Valle dei Templi
Valle dei Templi ( ahoskatua; eusk.: 'Tenpluen harana'; Vaddi di li Tempri) Agrigentoko aztarnategi arkeologikoa da, Magna Graeciaren arte eta arkitekturaren adibide nagusienetariko bat dena. 1997an UNESCOk barnean dituen zazpi doriar tenpluak Gizateriaren Ondare izendatu zituen.
Snowboardinga 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak hodi-erdia
Emakumezkoen hodi-erdia proba 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetako snowboardean otsailaren 9tik otsailaren 10era jokatu zen Zhangjiakouko Genting eski estazioan. Chloe Kim estatubatuarrak irabazi zuen proba, 2018ko titulua defendatuz. Queralt Castellet katalanak zilarrezko domina irabazi zuen eta Sena Tomita japoniarrak brontzea.
Liu Jiayu 2018ko zilarrezko dominaduna Olinpiar Jokoetan sailkatu zen, baina Arielle Gold brontzezko dominaduna ez zen sailkatu. FIS 2021-22ko Munduko Snowboard Kopan, hiru halfpipe proba baino ez ziren egin Olinpiar Jokoen aurretik. CAI Xuetong zen liderra, Tomita eta Mitsuki Ono atzetik zituela. Kim izan zen 2021eko munduko txapelduna, eta Maddie Mastro eta Castellet izan ziren zilarrezko eta brontzezko dominak, hurrenez hurren. Kimek ere irabazi zituen X-Games 2021ak superpipean, Mastro eta Haruna Matsumotoren aurretik.
Raisa Aronova
Raisa Jermolajevna Aronova (Раиса Ермолаевна Аронова; 1920-1982), Sobietar pilotua izan zen, errusiarra etnizitatez, Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuena.
Gaueko Bonbardeketen 588. Errejimenduan, Polikarpov Po-2 hegazkinak pilotatu zituen Aronovak, Aireko Indar Sobietarren barruan. Talde hura emakumezko hegazkinlariz zegoen osatua osoki, eta Ekialdeko Fronteko alemanek "Gaueko sorginak" deitzen zieten. Sobietar Batasuneko Heroi izendatu zuten gerra amaitzean, alemanen kontrako 960 gaueko bonbardaketa egin ondoren.
Callechelys muraena
Callechelys muraena Callechelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Hinlopen itsasartea
Hinlopen itsasartea (Hinlopenstretet), Svalbard norvegiar uhartean kokatuta dagoen itsasarte bat da, Spitsbergen eta Nordaustlandet uharteak banatzen dituena.
Hinlopen itsasarteak, 157 kilometroko luzera du, eta Ozeano Artikoarekin bat egiten du iparraldean eta Barentseko itsasoarekin hegoaldean. Itsasartearen iparraldeko ahoak, soilik 16 kilometroko zabalera du, eta hegoalderantz zabaltzen doa, 90 kilometrora iritsi arte, Mohn lurmuturra (Nordaustlandeten hegoaldeko muturra Payer lurmuturraren (Spitsbergen) artean, azken honetan amaitzen delarik.
Agama etoshae
Agama etoshae Agama generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Hinlopen itsasartea
Hinlopen itsasarteko uretan, Wilhelmøya eta Wahlbergøya uharteak daude.
Itsasarteak, bere izena, Thijmen Jacobsz Hinlopen herbeheretarragatik jasotzen du.
NGC 1536
NGC 1536 galaxia espiral bat da, Reticulum konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Sentikortasun (medikuntza)
Medikuntzan eta epidemiologian, proba kliniko baten sentikortasunak proba horrek benetako positiboak antzemateko duen gaitasuna neurtzen du. Hots, sentikortasunak test batek gizabanako gaixoengan gaixotasuna detektatzeko duen gaitasuna neurtzen du.
Test batek %99 sentikortasuna badu, 100 gaixoetatik 99 zuzen identifikatuko ditu. Beraz, test horretan gizabanako batek positibo ematen badu ziur aski gaixotasuna du. Probak ez du negatibo faltsuak ematen.
BP benetako positiboak izanik eta NF negatibo faltsuak. Logikoa denez, sentikortasuna %100 baldin bada, NF=0.
Adibidez, test bat 55 gizabanakoei egiten badiegu eta emaitzak hauek baldin badira: BP=50, NF=5, test horren sentikortasuna horrela kalkulatuko dugu:
= 0,9 (%90)
Diagnostiko klinikoan %80ko edo gehiagoko sentikortasuna exijitzen zaio proba bati fidagarria izateko
Egoera epidemiko batean oso garrantzitsua da gaixo guztiak zuzen diagnostikatzea, berrogeialdian sartzeko, adibidez. Holako kasuetan funtsezkoa da proba klinikoak sentikortasun handia izatea.
Langeac
Langeac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Langeac udalerrian erroldatutako biztanleak 3.943 ziren. Familiak 1.766 ziren, horien artean 731 pertsona bakarrekoak ziren (269 bakarrik bizi ziren gizonak eta 462 bakarrik bizi ziren emakumeak), 547 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 347 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 141 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 2.527 etxebizitza zeuden, 1.810 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 285 bigarren erresidentzia ziren eta 432 hutsik zeuden. 1.748 etxeak ziren eta 775 apartamentuak ziren. 1.810 etxebizitza nagusietatik 1.074 bere jabearen bizilekua ziren, 671 alokairuan okupaturik zeuden eta 64 doan lagata zeuden; 21 etxek gela bat zuten, 156 etxek bi zituzten, 409 etxek hiru zituzten, 630 etxek lau zituzten eta 593 etxek bost zituzten. 1.106 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 868 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 512 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.222 ziren, horien artean 1.476 aktiboak ziren eta 746 inaktiboak ziren. 1.476 pertsona aktiboetatik 1.300 lanean zeuden (681 gizon eta 619 emakume) eta 176 langabezian zeuden (101 gizon eta 75 emakume). 746 pertsona inaktiboetatik 305 erretiraturik zeuden, 122 ikasten zeuden eta 319 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Langeac udalerrian 1.870 unitate fiskal zeuden, 3.769 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.337 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 280 komertzioetatik, 8 erauzte enpresak ziren, 12 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 25 eraikuntza enpresak ziren, 69 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 25 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 13 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 24 zerbitzu enpresak ziren, 39 administrazio publikoko enpresak ziren eta 29 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 74 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 2 funerariak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 1 igeltseroa, 4 margolariak, 4 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 2 eraikuntza enpresak, 11 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 2 aldi baterako lan enpresak, 17 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 34 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 5 harategiak, 2 liburu dendak, 4 arropa dendak, 2 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 2 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 3 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Langeac udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 402 ikaslekin.
Psammophis orientalis
Psammophis orientalis Psammophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Langeac
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Loubès-Bernac
Loubès-Bernac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Loubès-Bernac udalerrian erroldatutako biztanleak 391 ziren. Familiak 148 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 66 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 257 etxebizitza zeuden, 150 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 96 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 251 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 150 etxebizitza nagusietatik 119 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 88 etxek bost zituzten. 143 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 91 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 55 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 252 ziren, horien artean 140 aktiboak ziren eta 112 inaktiboak ziren. 140 pertsona aktiboetatik 128 lanean zeuden (72 gizon eta 56 emakume) eta 12 langabezian zeuden (2 gizon eta 10 emakume). 112 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 62 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Loubès-Bernac udalerrian 149 unitate fiskal zeuden, 309 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.685 euro zen.
Errezeta
Errezeta, sukaldaritzako prozedura baten deskribapen ordenatua da. Lehenik eta behin, beharrezkoak diren osagaien zerrenda bat egin ohi da, eta, ondoren, plater bat edo edari berezi bat prestatu ohi da. Kasu batzuetan, erabili beharreko sukaldeko tresna egokien zerrenda, formula horren kostua, balio nutrizionala, jatunen kopurua eta emaitzaren argazkia ere sartu ahal dira. Batzuetan, errezetetan deskribapen sozial bat sartzen da, edo kritika gastronomiko bat, edo errezeta sortzaileari edo sortzaileei buruzko datu jakingarri batzuk. Testuarekin batera irudiak eskaini ohi dira.
Loubès-Bernac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Errezeta
Errezetak testu gehi irudiekin eman ohi ziren hasieran, baina gaur egun beste hainbat formatu erabili ohi dira: audioak, bideoak, aurkezpen digitalak, etab.
Loubès-Bernac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Loubès-Bernac udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.085 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Trinorfolkia cristata
Trinorfolkia cristata Trinorfolkia generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Agama mehelyi
Agama mehelyi Agama generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Bradley (Maine)
Bradley Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Penobscot konderrian kokatuta dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Arranomendi
Arranomendi izenak hainbat adiera ditu:
Callechelys papulosa
Callechelys papulosa Callechelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Trinorfolkia incisa
Trinorfolkia incisa Trinorfolkia generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Poligono baten kanpo-angelu
Poligono baten kanpo-angelua poligono baten ondoz ondoko aldeen artean, lehenaren luzapenak eta bigarrenak perimetroaren kanpotik eratzen duten angelua da. Alegia, perimetroari jarraituz gero, erpin bakoitzean egin behar den biraketaren munta.
The Dressmaker (2015eko filma)
The Dressmaker 2015eko Jocelyn Moorhouse australiar zinema zuzendariak zuzendutako filma da.
Argumentua
1950eko hamarkadan, Myrtle "Tilly" Dunnage Parisen urte luzez lan egin duen dotorezia handiko modista bat da. Ibilbide arrakastatsuaren ostean, Australiako Outbacken dagoen bere jaioterrira itzultzea erabakiko du, zabalik jarraitzen duten zauriak sendatu eta herritik joatera behartu zutenen gaineko mendekua hartzeko asmoarekin.
NGC 1537
NGC 1537 galaxia bat da, Eridanus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Donostia
Donostia (izen ofiziala: Donostia / San Sebastián) Gipuzkoako hiriburu eta udalerri nagusia da, eta Euskal Herriko hiri jendetsuenen artean laugarrena,. urtean biztanle zituen eta. Metropoli eremuak, berriz, 400.000 bat biztanle ditu. Kantauri itsasoaren ertzean dago, Bizkaiko golkoaren magalean.
Hego Euskal Herriko hiriburuetatik Donostiak du euskaldunen ehunekorik handiena: % 33,5. Administrazio, kultura, hezkuntza eta turismoaren zentro garrantzitsu bat da Euskal Autonomia Erkidegoan, eta 2016an Europako kultura-hiriburua izan zen. 2014an, National Geographic aldizkariak munduko hiri zoriontsuenen artean kokatu zuen Donostia.
Herritarrak
Donostiako herritarrak donostiarrak dira. Halere, Donostiako herri-kultura, eta batez ere Parte Zaharrekoan, bi ezizen erabili izan dira: San Bizente elizaren inguruan jaio edota bizi direnentzat, koxkeroak; eta Santa Maria elizaren inguruan jaio edo bizi direnentzat, josemaritarrak. Burla egiteko ezizentzat, berriz, donostiarrei kaskarinak (hau da, «burugabeak, gauzak pentsatu gabe egiten dituztenak») edo ñoñostiarrak («Donostiako aberaskumeak, señoritoak, txepelak»)  deritze, eta hiriburuari, Ñoñostia.
Geografia
Donostia Urumea ibaiaren bokalean dago, Igeldo, Urgull eta Ulia mendien artean, eta hiru hondartza ditu: Ondarreta, Kontxa eta Zurriola. Elkarren ondoan dauden lur horiez gainera, hiru barrendegi ditu hiriak: hego-mendebaldean, Zubieta auzoaren zati bat; hego-ekialdean, Landarbaso mendialdea; eta hegoalderago, Urdaburu mendialdea.
Geologia
Hiria Kontxako badiaren inguruetan zabaltzen da, Bizkaiko golkoaren kostaldean. Donostiako kostaldea Hondarribitik Oriora Eozenoko hareharrizko flysch delakoak osaturiko mendikateak zeharkatzen du: Ulia, Urgull, Igeldo mendia eta Mendizorrotz ekialdetik mendebaldera. Mendikatea etena duen eremuetan Zurriola, hain zuzen Urumea ibaiaren bokalean, Kontxa eta Ondarreta hondartzak daude. Kontxako badiako sarreran, Santa Klara uhartea dago.
Parte Zaharra eta erdialdeko zabalgunea San Bartolome gaina eta Urgull mendia lotzen zituen tonboloaren gainean eraiki ziren; eta Gros auzoa osatu aurretik, hareatza zabala zegoen han. Amara auzoko lurretan, berriz, Urumea ibaiak sortutako padura zegoen. Eremu hauetan izan ezik, Donostiako udalerria 50-100 metroko kareharrizko muino txikietan kokatua dago gehienbat, muino batetik bestera kareharriaren higaduraz sortutako ibar txikiak dituela (Ametzagaina, Aiete, Añorga, Igara). Udalerriaren ekialdean dagoen San Marko-Txoritokieta mendia diapiro-egitura bat da.
Sismologiari dagokionez, Donostiak badu arriskurik. Izan ere, lurrikaren sorgune ez den arren, uhin sismikoen anplifikazio eremu baten barruan daude hala Donostia osoa nola haren metropoli eremuaren zati handi bat. Hala, bada, hainbat kilometrotara sortutako lurrikarek eragin handia dute Donostian; halaxe erakutsi dute Iruñeko 1903ko lurrikarak, Martesko (Huesca) 1923koak, Turruncúngo (Errioxa) 1929koak eta Eretako (Okzitania) 1967koak.
Hidrologia
Urumea ibaia Goizueta, Hernani eta Astigarraga herrietatik igaro ondoren, hiria zeharkatuz itsasoratzen da bokale bat sortuz. Bokalean nabariak dira itsas gorabeheren eragina, Loiola eta Martutene auzoetaraino. Hori dela eta, ohikoa da, uholdea dagoenean, auzo horietan ibaiko urak gainezka egitea. Urumea ibaiak bere ibilbidean osatzen dituen zeharruneetatik nabaria da hirian Kristinaenea lorategia inguratzen duena. Aipatu behar da Oria ibaia ere, Gipuzkoako ibairik luzeena, Zubieta auzotik igarotzen dena, itsasoratzetik kilometro gutxitara. Añorga errekak ere Antigua, Ibaeta, Igara eta Añorga auzoak zeharkatzen zituen garai batean, baina egun lur azpian dago bideratuta hirira sartzean.
Landaredia
Landaredi potentzialean, gizakiaren eraginaren ezean balizko hartan alegia, batez ere lizarra eta haritza aurkituko lirateke, eta ezkia, zumarra, gaztainondoa, astigarra, pagoa, zumea eta haltza neurri txikiagoan, betiere hezetasun mailaren arabera eta azpiko basoan, hurritza, elorri beltza eta garoak. Belardi eta soroek ere oparotasun eta aniztasun nabaria erakusten dute. Oro har, Donostiako landaredia klima ozeaniko heze bati dagokiona da, tenperatura hotzepelekin, Kantauri isurialde osoaren antzera.
Dena den, egungo landaredia gizakiak gogor eragindakoa da: hiriko urbanizazioak antzinako basoak eta baserri lurrak ordeztu ditu neurri handi batean. Hirigunetik at soroak eta baratzeak dira, baserrien ustiapenen ondorioz, antzinako landaredia ezabatu dutenak. Ulia eta Igeldoko gune batzuetan, otea, garoa eta txilarra dira nagusi, antzinako basoaren galtzearen ondoren garatu den landaredia. Bertakoa ez den pinu beltzaren (Pinus radiata) gune batzuk ere badaude, Zubieta eta Landarbaso aldean, Euskal Herriko beste gune batzuetan baino neurri txikiagoan ordea. Hala ere, antzinako landarediko guneak daude oraindik ere Igeldon, Urgullen, Ulian, Igarako erreka inguruetan, Añorgan, Ametzagainan, Basozabalen eta Aieteko zenbait tokitan. Haltzak, berriz, baditugu Urumea ibaiaren ibilbidean, Martutene aldean, eta Oria ibaiaren ertzetan, Zubieta aldean.
Mugak
Iparraldean, Donostiak osoki Kantauri Itsasoarekin egiten du muga; ipar-ekialdean, Kantauri Itsasoa eta Pasaiarekin; ipar-mendebaldean, Kantauri Itsaso, Igeldo eta Oriorekin; ekialdean, Astigarragarekin; hego-ekialdean, Hernani eta Astigarragarekin; hegoaldean, Lasarte-Oria eta Hernanirekin; hego-mendebaldean, Lasarte-Oriarekin; eta mendebaldean, berriz, Usurbilekin.
Klima
Donostiak, euskal kostalde guztiak bezala, klima ozeanikoa du. Köppen klima sailkapenaren arabera, Donostiako klima hotzepel hezea eta urtaro lehorrik gabea (Cfb kodeaz) da. Tenperatura hotzepelak, hezetasun nabaria eta euri ugari izaten dira Donostian urte osoan zehar. Hala ere, uda eta negua nabari bereizten dira tenperaturari dagokionez. Euria, berriz, urte osoan izaten da eta neguaren eta udaren arteko aldeak txikiak izaten dira. Elurra, ordea, oso gutxitan egiten du, urtean behin-edo, eta 5-10 alditan izozten du urtean. Enbata ugari izaten dira. Urrian eta martxoan ur biziak izaten dira, hau da, maila handiko itsas gorabeherak.
Auzoak
Mendeetan, Donostiako harresiek kale estuak dituen Donostiako Parte Zaharra inguratu zuten. 1863. urtean harresiak eraitsi zirenean hasi zen Donostia hiria zabaltzen, gaur egun ezagutzen den hiria osatu arte. Antonio Kortazarren Hiriko Plan Orokorrak etxadi karratu erregularrak taxutu zituen egungo Boulevardetik Mendeurrenaren plazaraino. Lehen zabalgune hura 1900. urtean egin zen. Artean hiriak zubi bakarra zuen, Santa Katalina zubia, hain zuzen. XX. mendearen lehen erdian hiria Gros aldera zabaltzen hasi eta Antiguako zabalgunea ere osatzen hasi. Urte haietan Urumea ibaia bideratu eta beste azpiegitura batzuk ere eraiki ziren, hala nola Maria Kristina zubia eta Zurriola zubia. 1950eko hamarkadan Amara auzoa osatu zen, Antso Jakitunaren hiribidearen inguruan lehendabizi, eta, 1960ko hamarkadaren ondoren, Amara Berria auzoa osatuz. Urte horietan izandako hazkunde demografiko itzelaren ondorioz, Altza, Bidebieta, Egia eta Loiola auzoek zabalkunde handia izan zuten, zoritxarreko handikeriazko urbanismo batez. XX. mendearen hondarretan eta XXI. mendearen hasieran, besteak beste, Loiolako Erriberak, Benta Berri, Errotaburu, Ibaeta eta Berio izeneko auzoak osatu ziren. Egun, Parte Zaharra eta Igeldo baserri-auzoa dira antzinako itxura erakusten duten bakarrak.
Hau da indarrean dagoen auzoen zerrenda ofiziala, 2010eko HAPO arena: Badira halaber Udalaren beste sailkapen batzuk, eta haietan agertzen diren beste auzo nabarmenak, HAPOarentzat unitate txikiak direnak: Horietaz gain, Donostiak baditu hiru barrendegi ere: Zubietakoa, Landarbasokoa eta Urdaburukoa.
Historia
Gerora, egungo Parte Zaharreko herrigunean erromatarren garaiko giza kokaguneak egon ziren, Santa Teresa komentuan egin diren indusketetan aurkitutako aztarnek adierazten dutenez (K. o. 50–200 urte bitartekoak).
Hiriaren sorrera
Donostiari (bertako monasterioari) buruzko lehendabiziko aipamenak X eta XI. mende hasierakoak diren arren, Nafarroako Antso Jakitunak 1180. urte aldera eman zion hiri-gutuna, lehenagokoa ez ote den adierazi izan bada ere. Jose Luis Orellak azaldu du hiri-gutun hori Lizarrako 1164ko foru hedatuan oinarritu zela: artikuluen % 60 inguru. Hala ere, bere berezitasun handiena itsasorako forua izatea da, Antso Jakitunak Nafarroaren itsas merkataritzaren portu nagusi bihurtu nahi baitzuen Donostia. Hauxe da Europako lehendabiziko itsas forua, eta bertan biltzen dira Europako itsas lege zaharrenak.
Baiona luzaroan Nafarroaren portu izan zen, baina XI. mendean baliorik gabeko portu bat zuen, landetako hareak itsutua. Horrek emigrazio handi bat eragin zuen Baionatik eta Gaskoiniatik (gaskoiak, «franko» deituak), Urgull magaleko hareatzan finkatu zena Erregearen abantailek erakarrita: Orioraino, libre ziren merkataritzan aritzeko. Ordurako, Santa Maria eta San Bizente Antiguakoa aipatzen dira, eta Antso Jakitunak Izurungo monasterioa eman zien dohaintzan. Lehena bertako «nafar»en eliza zen, eta bigarrena, berriz, – gaskoiena, Manuel Lekuonak azaltzen duenez. Gero eta handigoa zen, ordurako, itsas merkataritza Europa iparraldearekin. 1200. urtean Alfontso VIII.a Gaztelakoak Nafarroa inbaditu zuen, eta Gipuzkoan portu garrantzitsuak eskuratu: Mutriku, Getaria, Donostia, Hondarribia, etab. Konkista hori sendotzeko, Gaztelako erregeak berretsi egin zuen Donostiaren nafar forua 1204an.
Gaztelako koroaren pean
Gaztelako koroaren eskuetan geratuta ere, Donostiak jarraitu egin zuen Nafarroaren itsas merkataritza-bideetan, eta Antso IV.a Gaztelakoak, XIII. mende amaieran, berretsi egin zituen nafar merkatariek hiribilduan zituzten pribilegioak. Nafar produktuen isuri horrez gain, Donostiak Gipuzkoan barrena heldutako Gaztelako salgaiak itsasoratzen zituen. Horrek oparoaldi bat ekarri zuen, eta Donostiak autonomia handia agertu zuen. Donostiarrek, orduan, hiru ainguraleku nagusi zituzten: Kontxa, Zurriola eta Pasaia (Pasage). Horietatik abiatzen eta sartzen ziren koka motako itsasontziak, garai hartan arrakasta handikoak, Atlantikoko kostaldeko itsas trafikoan erabiltzen baitziren Flandesera bidean. Haien sotoetan ekartzen zituzten oihalak, apaingarriak, tinduak, eta zirtzilkeriak. 1266tik aurrera, hiriak hainbat sute jasan zituen. Donostiaren mugetan Usurbil eta Orio sortu ziren 1371 eta 1379an. Gainera, hainbat istilu izan zituzten donostiarrek Hernaniko olagizonekin. 1397. urtean, Donostiak Gipuzkoako Ermandadea sortzen lagundu zuen oinaztarren eta ganboatarren arteko lehia bete-betean, zailtasunak ekartzen baitzizkien donostiarrei barne merkataritzan. 1459an, Donostia guztiz sartu zen Gipuzkoan.
Donostia mugako hiri
1489an, sute latz batek hiria kiskali egin zuen, baita aro berri baten hasiera iragarri ere. Harrezkero, hiria gerra-gotorleku bihurtzen hasi zen, Gaztelaren eta Frantziaren artean. Gaztela-Aragoiko errege-erreginek donostiarrak babestu zituzten, hainbat zergatatik salbuetsi eta abar. 1521ean, laguntza eman zion Komuneroen Matxinadaren kontra eta enperadorearen tropei Nafarroako gudan. Karlos V.ak Muy Noble y Muy Leal titulua esleitu zion, eta hainbat erlijio-erakunde sortu ziren hirian ordutik aurrera. Hiribilduaren oparoaldiak mendearen bigarren erdira arte iraun zuen. Hala ere, Karlos V.a eta bere oinordekoak (Filipe II.a eta Filipe III.a) gerra gehiagotan sartu ahala, Donostiaren egoera okertzen joan zen, erregeon ontzi- eta eskifaia-eskaera hertsatzaileengatik. Arrantza-kanpainei dagokienez, 1580eko lekukotasun baten arabera, 13-14 itsasontzi ateratzen ziren Ternuara urtero Donostiatik, bakoitzean 70-100 marinelekin.
1597an, berriz, izurrite bubonikoak hiria eta Pasaia astindu zituen, baita 650 hildako utzi ere Donostian, eta 364 Pasaian. Gorabeheron erdian zorpetuta zebilela eta, udalak zerga berriak jarri zizkion artileari portuetan (bereziki Pasaiakoan), baita ondorio larriak eragin ere. Iruñetik zetorren barrualdeko merkataritzak iparraldeko bidea hartu zuen, eta Baiona bihurtu zen nafar artilea itsasoratzeko portua. Ordura arteko Donostiako ontziolak ontziola handi eta espezializatuagoen beharrez Pasaiara lekualdatzen joan ziren. 1682an, Kontsulatua eta Kontratazio Etxea sortu ziren Donostian.
Ameriketara begira
1713ko Utrechteko Ituna oso kaltegarria izan zen hiriarentzat, donostiarrek Ipar Atlantikoko arrantza-urak galdu baitzituzten. Gainera, ez zuen bakea ekarri, Frantziaren etsaigoa baizik. 1719. urtean, lehendabizikoz, Berwick dukea buru zuen 26.000 gerlariko frantziar armadak Donostia hartu zuen, setioa jarri ondoren. Donostiaren berreraikuntza-lanetan, Plaza Berria sortu zuten Donostiaren erdian, olgeta eta merkaturako.
1728an, Caracasko Gipuzkoar Konpainia sortu zen. Baldintzak mesedegarriak ziren nola gipuzkoarrentzat, hala Erregearentzat, aduana-zergarik gabe sartuko baitziren Ebron zehar inportatutako gaiak; bereziki, kakao estimatuak, tabakoak, larruak eta espezieak. Negozioa biribila zen, eta Donostia aberastu egin zen urte horietan. Ontzigintzak eta burdinolek lanean jarraitu zuten bete-betean. Euskaldunak eskifaietan sartzen ziren kopuru handitan eta, Konpainiaren ekimenez, hainbat enpresa eta elkarte sortu eta sustatu ziren Gipuzkoan, Euskal Herrian eta Espainian. Euskalerriaren Adiskideen Elkartea ere sortu zen Konpainiaren epelean (1765). Aldiz, Karlos III.a erregeak 1778an Venezuelarekiko merkataritza liberalizatzeko emandako aginduak egoera politiko-ekonomikoa gaiztotu zuen, eta Konpainiaren amaiera ekarri.
Hondamenditik turismo-hirira
Tentsio politiko handiaren erdian, 1794ko abuztuan, frantses iraultzaileak Donostiara sartu ziren, eta Gipuzkoaren independentzia-aldarrikapen bat ere gertatu zen Donostiako burgesiak bultzatuta. Espainiako agintariek Donostiako udala zigortu zuten ustez (espainiar) «abertzaletasun» epela erakusteagatik (Iruñea, 1796). Une horretan, hiria hizkuntzaz erabat euskalduna zen, baita elebakar ugari ere tartean. Ordurako, gaskoi hizkuntza azken hatsetan zen Donostian. Iberiar Penintsulako Gerra azkenetan zela, Wellingtongo dukeak zuzendutako britaniar eta portugaldar tropek setioa jarri zioten Donostiari eta, 1813ko abuztuaren 31n, hirira sartu eta kiskali zuten, baita biztanleriaren zati bat sarraskitu ere. Irail hasieran, Donostiako familia aberatsenek hiria berreraikitzea erabaki zuten, Pedro Manuel Ugartemendiaren zuzendaritzapean.
1828an, Donostiak berreskuratu zuen Amerikarekin salerosketan aritzeko eskubidea. Lehen Karlistaldia piztu zen handik gutxira, eta karlistek Donostia inguratu eta bonbardatu zuten. Donostiak foruen gehiena galdutako Nafarroari atxikitzea eskatu zuen, 1841ean. 1863an, Donostiako harresia eraitsi eta hiribilduak gotorleku militar izateari utzi zion, herritarren pozerako. 1845etik, Espainiako Errege Gorteak udak oporretan ematen zituen Donostian, eta udal kabildoak zerbitzuen eta gerora «tourismo» deitu zutenaren hiria izatearen alde egin zuen. Eliteen oporraldietarako Biarritz hartu zuten eredu, Gainera, 1864an burdinbidea heldu zen Donostiara.
1872an, Bigarren Karlistaldia piztu zen, eta Donostia Gipuzkoako hiri liberal bakarra izan zen. 1875ean, gertutik eraso egin zioten indar karlistek, eta hiriaren setioak 1876ko otsailaren 18ra arte iraun zuen. Gerraostean, kultur jarduera handiko garai bat hasi zen donostiarrentzat; adibidez, danborrada eta, pixka bat geroago, Euskal Festak (1896). 1872an bertan, Santa Katalina zubi neoklasikoa eraiki zen; 1882an, Donostiako Kasinoa; 1887an, Gipuzkoako Foru Aldundia, etab. Egungo erdialde osoaren bokazioa eliteen eta burgesiaren bizileku eta atsegin izatea zen eta, beraz, herritar xumeak beste auzo batzuetan geratu ziren.
Belle Époquetik gerraoste arte
XX. mendearen hasieran, Donostia udako hiriburu eta probintziako gune administratibo eta politikoa zen. Elektrizitatea eta kaleetako argiztapena ere heldu zen (1899), baita tranbiak ere luze gabe, automobilekin batera. Lehen Mundu Gerra garapen eta aberastasun handiko aldia izan zen Donostiarentzat. Bertako Kasinoan europar bizitzako pertsonaia ugari agertu ziren: Mata Hari, Leon Trotski, Ravel, etab. «Belle Epoque» garaia izan zen. 1904an, Itun Ekonomikoa berritzeko gatazka politikoen epelean, askotariko alderdi politikoek Liga Foral Autonomista sortu zuten, eta 1923ra arte sindikatuen hainbat protesta eta istilu izan ziren. 1930ean, berriz, Espainiako hainbat politikari Donostiara bildu ziren, eta Donostiako Ituna sinatu, 1931ko apirilean Espainiako II. Errepublika ekarriko zuena. Donostiak joera aurrerazalea hartu zuen gehienean, baita euskal autonomia-estatutuaren aldekoa ere.
Neolamprologus devosi
Neolamprologus devosi Neolamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Jaun ta Jabe
Jaun ta jabe Igeldo ekoiztetxeak Euskal Telebistarako sortutako umorezko telesaila da. (sitcom). 1995 eta 1997 urteen artean, ETB 1ean eman zuten. Zuzendaria eta gidoigile nagusiak Eneko Olasagasti eta Carlos Zabala izan ziren.
Donostia
Belle Époquetik gerraoste arte
1936ko otsaileko hauteskundeetan, Fronte Popularrak irabazi zuen Donostian. Uztailean, Donostian ere Gerra Zibila hasi zen: Loiolako kuartelaren matxinada itoa izan zen, baina hilabete eta erdian, Donostia Altxamenduko indarren eskuetan erori zen. Donostiako 30.000tik gora herritarrek ihes egin zuten Beorlegi koronelaren indarrak (nazionalak) Donostiara sartzerakoan (1936ko irailaren 13an). Bertan geratutakoek, errepresio bereziki gogorra jasan zuten; ehunka izan ziren luze gabe fusilatuak (400dik gora), eta errepresio gogorrak jarraitu zion. Urte kritikoak izan ziren hurrengoak, elikagai eta gasolina eskasia zegoen, tabakoaren errazionamendua, industrietan material falta, ilarak gai asko eskuratzeko (cartilla delakoa). 1939an Musika Hamabostaldia sortu zen. Gipuzkoako gobernadore zibilari botere bereziak eman zitzaizkion jarduera politiko guztien kontrol eta errepresiorako. 1947an, Donostiako udalbatza Kasinora lekualdatu zen eta, hurrengo urtean, bertan behera geratu zen ofizialki gerra-egoera.
Kontsumoaren gizartearen hasieratik gaurdaino
1950ko urteen amaieran hasita, hainbat zerbitzu publiko hobetu ziren; adibidez, hezkuntzan eta osasun-arloan. Aldi berean, etorkinak ugari heldu ziren Hego Euskal Herritik eta Espainiako hainbat tokitatik. Hirigintza anabasan erori zen etxegileen diru-goseak eta kontrol politiko faltak bultzatuta. 1953an lehenengo Donostiako Zinemaldia egin zen. Bertatik igaro ziren Ava Gardner, Vittorio Gassman, Charlton Heston... 60ko urteen gizarte-aldaketen testuinguruan, herritarren kezkak artearen eta kulturaren arlotik bideratu ziren hasieran. Auzo-elkarteak sortu ziren. 1960ko hamarkadan, Donostia euskal kulturaren berpizkundearen eta euskal mugimendu nazionalistaren gunea bihurtu zen. Manifestazioak ugaritu egin ziren eta, 1968ko abuztuan, lehenengoz, salbuespen-egoera dekretatu zen; gehiago etorri ziren hurrengo urteetan, 1975 arte. Aldi berean, hiriaren ikur bihurtutako Haizearen orrazia eraiki zen, Eduardo Chillidarena (1974).
Diktadorea hil ondoko urteak tentsio handikoak izan ziren. 1977an, Amnistiaren Legea onartu zen, eta euskal preso politiko ugari itzuli ziren. Hala ere, grebak, manifestazioak eta liskarrak poliziekin ugaldu egin ziren; ETAren bi erakunde armatuek hilketa eta indarkeria ekintza ugari egin zituzten aldi horretan, baita erregimenari lotutako beste talde ilun batzuek ere. 1976ko abenduan, Erreala eta Athletic futbol-taldeen arteko derbiko ikurrinaren aldarrikapenaren ondoren, legeztatu egin zen azkenik 1977ko urtarrilean. 1979ko ekaineko hauteskundeetan, EAJko Jesus Maria Alkain izan zen Donostiako alkate hautatua, demokratikoki aukeratutako lehenengoa eta lehendabiziko abertzalea. Urte hauek beheraldi urteak izan ziren, ekonomiaren gainbehera tartean, gatazka eta indarkeria sozio-politiko handikoak eta hirigintza zabar eta zekenekoak. 1981ean, Itun Ekonomikoa berrezarri zen. Bestalde, futbolean herritarrak poz batean ziren Errealak 1980, 1981 eta 1982. urteetan Espainiako Ligan irabazitako postuekin, inoiz lortutako onenak.
Jaun ta Jabe
Estreinatu zutenean, ikusleen datuak oso apalak izan zituen. Asko aldatu zuten egunez. Geroago udan eman zuten, eta orduan goia jo zuen. Hiru denboraldi iraun zuen.
Sinopsia
Bi eta bat sitcomen talde berak sortuta, argumentu nagusia hemen politikarekin lotuago dago. Joxe Antonio Arizkorreta sukaldaria, Jose Ramon Soroizek antzeztua, lehendakari aukeratua da telebistan lortutako itzalari esker. Bere eginkizun berriak arazo asko sortuko dizkio bai familiarekin bai inguruko lankideekin (politikariak eta Ajuriaeneko langileak).
Donostia
Kontsumoaren gizartearen hasieratik gaurdaino
Ramon Labaien 1983an hasi zen alkate-lanetan. Auzo-elkarteek ere protagonismo handiagoa hartu zuten udalean. 1991n, PSOEko Odon Elorza gailendu zen hauteskundeetan, Donostiako inoizko alkate gazteena. Hirigintza eta zerbitzuen hainbat proiektu estrategikori heldu zitzaien orduan. 1993an, Ertzaintzak Espainiako Polizia Nazionala ordezkatu zuen Donostiako zaintza-lanetan, baina, aldi berean, ETAk PPko Gregorio Ordoñez zinegotzia hil zuen. ETAren su-etenekin batera eta Baiona-Donostia eurohirian kokatuta, hiriaren itxuraldaketa eta turismoa sendotu egin ziren. 2011n, EH Bilduko Juan Karlos Izagirre hasi zen alkate-lanetan eta, berehala, Donostia 2016ko Europako kultura hiriburu hautatu zuten, Poloniako Wroclaw hiriarekin batera; gero, hiriburutza hori Eneko Goiaren agintaldian (EAJ) gauzatu zen.
Demografia
2010ean 185.000 biztanle inguru zituen Donostiak; hots, Gipuzkoa osoko populazioaren % 26,5. Euskal Herriko bigarren hiririk handiena izan zen 1980ko hamarkadara arte, eta gaur egun laugarrena da, Bilbo, Gasteiz eta Iruñearen ondoren.
1940ko hamarkadaren ondoren oso azkar hazi zen, Euskal Herriko beste hiri batzuk ez bezala, Donostiaren hazkunde demografikoa jadanik nabaria izan zen XX. mendearen hasieratik, eta 1900etik 1950era hiru halako egin zen donostiarren kopurua. 1960 eta 1970eko hamarkadetan ere hazkundeak jarraitu egin zuen, baina 1980ko hamarkadan beherakada txiki bat izan zuen hiriak.
Biztanle kopurua % 0,5 eta % 1 artean hazi da urtero 1991az geroztik. Dena den, biztanleriaren hazkundea moteldu egin da: urtez urteko hazkundea % 1 baino nabarmen txikiagoa da azken urteotan.
2019an 181.652 biztanle zituen, horietatik % 23,92k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak % 11,29 ziren.
Ekonomia
Donostiaren jarduera ekonomiko nagusia zerbitzu-sektorean dago. Nekazaritzak, gehienbat Zubieta eta Igeldo auzoetan kokatua, % 0,1a soilik dakarkio ekonomiari. Industria eta eraikuntza sektoreek % 11,3a (industria 27 Poligonoan eta Rezola zementu lantegian biltzen da batez ere) eta gainontzeko % 88,6a zerbitzuei dagokie. Donostiako barne produktu gordina per capita 34.589 eurokoa izan zen 2012 urtean. Langabeziari dagokionez, Euskal Autonomi Erkidegoko hiriburuetan tasa baxuena dago Donostian. 2015ean, % 11,2koa zen (guztira, 10.418 langabetu). Sexuen arabera, emakumeen langabezia tasa % 12,7koa zen (5.657) eta gizonezkoena, berriz, % 9,9koa (4.761).
Adinaren araberako irakurketa egiterakoan, 45 urtetik gorakoek dute langabezia-tasa garaiena, 5142 langabetu baitira.
Gipuzkoako hiriburua izanda, lurraldeko administrazio eta hezkuntza gune nagusia da. Merkataritza-gune garrantzitsua ere bada, eta Gipuzkoako zein Gipuzkoaz kanpoko bezeroak erakartzen ditu. Hirigunean, Bretxako azoka, San Martin azoka eta Arcco Amara merkataritza-guneak nabarmentzen dira; aldirietan, berriz, Garbera eta Belartzako merkataritza-zentroak daude Intxaurrondo eta Añorga auzoetan. Euskal Herriko Unibertsitateko Ibaetako campusak eta Deustuko Unibertsitateko Mundaitzeko campusak, hainbat fakultaterekin, osatzen dute hiriko unibertsitate-eskaintza nagusia. Horien inguruan ikerkuntza-guneak ere badaude, Miramongo Teknologi Parkearekin batera. Zentro horietan nagusiki egindako ikerkuntza eta garapen jarduerak BPGaren % 2,86koa ekarri zuen guztira 2012an.
Donostiarren errenta auzoka
2016an, batez beste, 24.552 euroren diru sarrerak izan zituen 18 urtetik gorako donostiar bakoitzak; 20.206 euro, zergak ordaindu ondoren; batez beste 50.656 euroren diru sarrerak izan zituen Donostiako familia bakoitzak. Baina auzo batetik bestera izugarri aldatzen ziren gauzak. Altzak zuen batez besteko errentarik txikiena (16.575 euro), eta Miramon-Zorroagak handiena (40.850 euro): Altzak halako 2,5. Altzako batez besteko errenta % 3,1 hazi zen 2015etik 2016ra; Miramon-Zorroagakoa, berriz, – % 22. Eta Igeldokoa, Landarbasokoa eta Zubietakoa murriztu egin ziren. Beste horrenbeste gertatzen zen batez besteko familia errentari zegokionez, eta are gehiago. Hor ere, Altzak zuen batez besteko kopururik txikiena (34.440 euro) eta Miramon-Zorroagak handiena (111.522 euro): Altzakoa halako 3,2 zen datu hori. Ondorioz, Altzako familia oso batek baino diru sarrera handiagoa zuen Miramon-Zorroagako herritar bakar batek, eta aldea urtean 6.410 eurokoa zen.