cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bizantziar literatura
Sofronio Jerusalemgoa
Sofronio Jerusalemgoa (Σφρόνιος) Jerusalemgo patriarka. Damasko n jaio zen 560 inguruan, eta erretorika erakutsi zuen han. Monje eginda, monasterio asko bisitatu zituen Egipton, Palestinan eta Erroman, Jerusalemera itzuli eta Teodosioren monasterioan 619. urtearen inguruan geratu zen. Kaltzedoniako kontzilioa n hartutako jarrerak defendatu ondoren, 634 patriarka egin zen zen. Jerusalem ematea Umar I.a kalifa rekin negoziatu behar izan zuen 637an.
Idazlanak:
Inazio Diakonoa
Inazio Diakonoa. Monje eta idazlea. 770 inguru jaio zen. Tarese patriarkaren ikasle eta kolaboratzailea, Inacio diakonoa ordenatu eta skeuophylax egin zen. Bere baztertzearen ondoren, ikonoklaste n alde egin zuen eta Nizea ko metropolita egin zen. Ondoren, damutu egin zen jarrera horretaz, eta Olinpo mendi ra joan zen monje. Bere lanak, erretorika jaso samarrekoa, antzinate klasikokoei ematen die atxikimendua, batez ere Sofokles eta Euripides i.
Idazlana:
Simon Metafrestes
Idazlanak:
Eustakio Tesalonikakoa
Idazlana:
Joan Tzetzes
Joan Tzetzes (Ιωάννης Τζέτζης). Poeta eta gramatikaria. 1110 inguruan jaioa, nahiko gutxi bizi izan zen Konstantinopla n idazle gisa. Bere liburutegia saldu behar izan zuen bizirauteko, eta bere oroimenean konfiantza izan zuen, bere obran 400 autore zahar baino gehiago aipatzen baititu. Prodromo lankidea bezala, bigarren aldiko poeta "herrikoien" parte da. Lan hagiografiko bakarra zor zaio.
Idazlana
Chiliades izeneko historia-liburua. 12.674 bertso biltzen dituen bilduma da, zenbait gertaera literario, historiko eta teologiko gogorarazten dituena. Batez ere, autorearen erudizio zabala aipa daiteke, eta eguneroko bizitzako hainbat eszena modu errealista eta umoretsuan deskribatzen ditu.
107 gutun hainbat pertsonaiarentzat, askotan irudizkoak.
Homerori buruzko iruzkin ugari (Iliada eta Odisea ri buruzko alegoriak, Exegesia, Antehomerika, Homerica eta Posthomerica).
Gregorio II.a Ziprekoa
Gregorio II.a Ziprekoa (Γρηγόριος ὁ Κύπριος). Konstantinoplako patriarka. Zipre n jaio zen, 1283an, familia noble batean, baina klase ertainekoa. Zipreko eskola latindar batean trebatzen saiatu ondoren, gurutzatu en eskuetan, Nizea rantz abiatu zen, eta Jurgi Akropolitas ekin ikasi zuen. Errekonkistaren ondoren, Konstantinoplara joan zen. 1283an patriarka bihurtuta, uko egin zion Filioque klausula onartzeari eta mendebaldeko eta ekialdeko Elizak elkartzeari. 1289an dimisioa eman behar izan zuen. Gregoriok zeregin garrantzitsua izan zuen XII. mendeko berrikuntzan, eta bere autobiografiak (genero berria garairako) garai hartako kultura- eta eskola-giroaren ideia ona ematen digu.
Idazlana
Apokrifoak
Gauza miresgarriekiko gustuak, kroniketan eta hagiografietan ere aipatua, apokrifo izendatutako lanak (άπόκρυφα, lit. « [liburu] ezkutuak edo baztertuak) egitera eraman zuen, batez ere, Eliza kristaua ren lehen mendeetan; bai formagatik bai edukiagatik, Itun Zahar reko edo Berri ko liburuen antzekoak dira, baina Elizek ez dituzte Jainkoak inspiratutzat hartzen. Eskrituretan jasotako gertaeren xehetasunak garatu edo irudika ditzakete; batzuk Eliza primitiboan ugaritu ziren doktrina heretikoetako bat edo bestea justifikatzeko idatzi ziren.
Gehienetan siriera z eta arabiera z idatziak, greko ra itzuli ziren eta herri-literaturaren parte dira. Itun Berrirako bereiz daitezke ebanjelio apokrifoak (Joanen Protoebanjelioa, Tomasen Ebanjelioa, Jose arotzaren historia) eta apostoluen bizitzarekin zerikusia duten ekintza apokrifoak (Pseudo-Klementina Petri, Paulo, Ander eta Joan apostoluen bidaiak aipatzen dituena; Tadeo apostoluaren historia).
Hala, Santiagoren Protoebanjelioa, hasieran Mariaren Natibitatea, Santiagoren Errebelazioa edo Santiagoren Ebanjelioa izenburua zuena, II. mendearen bigarren erdian idatzi zen; Ama Birjina ren gaztaroa, Jose rekin ezkon-hitza eta Jesus en jaiotza aztertzen ditu. Haren helburua zen, ezbairik gabe, Mariak Jesus Pantera izeneko soldadu erromatar batekin izandako harreman baten ondorioz sortu izanaren teoria ezeztatzea. Grekozko 140 eskuizkribu inguru daude gaur egun, eta haien ospearen lekuko dira.
Hala ere, idatzi apokrifoak ezagunagoak izan ziren eslaviar literaturan eta Kaukasoko eta Ekialdeko literaturan bizantziar literaturan baino, Elizaren hierarkiak gogor epaitu baitzituen.
Nobela
Bertsoz idatzitako nobelen ondoan, Bizantzion oso ezagunak zirenak, hala nola Zipriano Antiokiakoa, Eudoxia enperatrizari zor zaiona (c. 400-460), Antzinatearen amaieratik, abentura-nobelak daude. Bikote gazteen maitasun zailak kontatzen dituzte, zailtasun ugari dituztenak, baina babesle boteretsuei esker garaipena lortzen dute.
Akiles Tazioren Leuzipa y Klitofonteren historia
Hala, II. mendean, Akiles Tazio k, Alexandriako grekoak, bere bizitzaren amaieran kristautasunera bihurtu eta gotzain bihurtuko denak, Leuzipa y Klitofonteren historia idatzi zuen, zortzi liburutako maitasun-historia. Segur aski K.o. I. mendekoa, Tiro ko eta Bizantzio ko bikote gazte baten abenturak kontatzen ditu nobelak, batez ere Egipto n eta Asia Txikia n.
Heliodoro Emesakoaren Etiopiarrak edo Teagenes eta Kariklea
Heliodoro Emesakoa k, III. edo IV. mendean bizi izan zen grezierazko idazle siriarrak, Etiopiarrak edo Teagenes eta Kariklea idatzi zuen. Hamar liburutan banatuta dago nobela. Etiopia ko printzesa baten, Kariklearen, istorioa kontatzen du. Amak utzi egin du, eta, Delfos en hazi eta apaiz egin ondoren, Teagenes izeneko gazte tesaliarra aurkitu du Atenasko gimnasia-jolasetan. Delfosetik irtetean, bi gazteek itsasoz ihes egin eta ekaitz batek Egiptora botatzen ditu. Mila abentura eta gero, Etiopian elkartu dira. Han, Kariklea printzesa ezagutzen dute, eta bi gazteak ezkonduko egin dira.
Longosen Dafnis eta Kloe
Garai berekoak dira Dafnis eta Kloe, Longo sen eleberria, poesia pastoralak inspiratua. Dafnisen (haur aurkitutako gazte ahuntzaina) eta Kloeren (bera ere artzaina eta haur aurkitua) arteko maitasuna kontatzen ditu. Elkarrekin maiteminduta, ezin izango dute maitasuna bizi ezuste ugari pasatu eta guraso naturalak aurkitzeko bira ugari egin arte.
Barlaam eta Josafat
Eleberri hauen ekialdeko inspirazioa autorea eta data egiazkoak ez diren lan batean ere aurkitzen da, Barlaam eta Josafat en. «Arimaren onerako» idatzita, kontakizuna, zeinaren bilbeak fede kristau aren printzipioak paganismo aren aurrean dituen abantailak garatzen baititu, Josafat printze indiarra ermitau batek nola bihurtzen duen kontatzen du, eta nola lortzen duen gero bere aita bihurtzea. Siddhartha Gautama ren ikasle baten konbertsioaren egokitzapen kristaua da; printze boteretsu baten semea, Gautama bere jauregian giltzapetuta bizi da, munduko itsusikeriekin kontaktuan egon ez dadin. Ihes egitea lortu du, eta Gautamak zahartzaroa, eritasuna eta heriotza ezagutzen ditu. Esperientzia horrek, basamortuan, aszeta-bizitza baitarama, Iluminazioa edo iratzartze espirituala lortzen laguntzen dio.
Historia honen zehar ikusten diren zenbait ezaugarrik, hala nola Urretxindorra eta ehiztaria edo Adarbakarretik ihesi dabilen gizona, pentsarazten dute indiar legenda Persia tik iritsi zela Mendebaldera, eta grekora itzuli zela Eutimio Ivirongo monjeak egindako bertsio georgiar batetik abiatuta.
Kontakizun honen ospearen testigantza ematen du Juan VI.a Kantakuzeno k eta Nemanjatarren dinastia serviarreko zenbait kidek Joasaf edo Josafat izena hartuko dute eta historiako heroi gisa irudikatuko dira Kosovo ko Studenikan (Istok) eta Gračanica n.
Panfletoak eta satirak
Bertso-lerroz nahiz prosaz, Antzinate klasikoa n ospe handia izan zuen satira k indar berri bat hartu zuen XI. mendeko bizantziar literaturan, nahiz eta genero txikia izan, eta parodia edo alegoria forma hartzen dute. Ez zituen handiak barkatu, ez kleroa, ezta basileusa ere. Zenbait enperadorek, hala nola Teodoro II.a Laskaris ek, baliabideak izango dituzte bere kontu adeitsuegiei iseka egiteko.
Beste genero batzuek bezala, antzinako autoreak imitatu zituen, batez ere Luziano, Konstantinoplan oso miretsia baitzen. Horixe da, adibidez, Luzianori denbora luzez esleitutako Philopatris izeneko elkarrizketa baten kasua. Haren benetako egilea ezezaguna da oraindik. Trefon pagano kristautuaren eta haren lagun Kritias oraindik paganoaren arteko kristautasunaren eta paganismoaren merezimenduei buruzko eztabaida gisa aurkezten da. Autorea aukera horretaz baliatzen da Nizeforo Fokas en agintaldian (963-969) gertatutakoak aipatzeko; izan ere, Elizaren jabetzei eraso egin zitzaien, kalifa fatimiden, ruteniar ren eta bulgariar ren aurkako gerrak finantzatzeko. Gauza bera gertatzen da XII. mendekoa den Timarionekin ere. Ustez hilda zegoen Timarion baten infernura jaistea deskribatzen du. Hildakoen erresumaren deskribapenari esker, garaiko ohituren eta zenbait pertsonaiaren erretratua egin daiteke, hala nola Teofilo enperadorea rena (829-842) eta Mikel Psellos ena.
Zenbait idazle:
Teodoro Prodomo
Teodoro Prodromo (Θεόδορος Πρόδρομος). Poeta Irene Hungariakoa eta Joan II.a ren gortean. Konstantinopla n jaio zen, 1100 inguruan, eta Nikolas Kalikles ek sortutako genero panegirikoa modan jarri zuen. Bere lanean, tragedia klasikoaren parodia egiten du, bere garaiko eguneroko bizitzako gorabeherei burla eginez. Joan II.a hil zenean poeta saritu postua galdu ondoren, Konstantinoplako Aposto Santuen elizara erretiratu eta Nikolas izeneko monje egin zen.
Idazlanak:
Nikolas Kabasilas
Nikolas Kabasilas (Νικόλαος Καβάσιλας). Teologo laikoa, 1322an Tesalonika n jaioa, 1397an hila.
Joan V.a Paleologoa ren eta Joan VI.a Kantakuzeno ren arteko gerra zibilean, Emanuel Kantakuzeno ren aurkako enbaxadan parte hartu zuen, hiriaren errendizioa negoziatzeko. Baina errendizio horren kontrako zelote ek aristokraziaren aurkako matxinada antolatu zuten. Kabasilasek ihes egin zion heriotzari, eta Konstantinoplara ihes egin zuen babesteko. Gregorio Palamas ekin adiskidetu ondoren, urtebete eman zuen berarekin Athos mendia n. Bizitza politikotik alde egin zuen Joan V. Paleologo ak Joan Kantakuzeno suntsitu zuenean. Laiko, hiriburuko monasterio askorekin harremanak izaten jarraitu zuen beti.
Idazlana:
Musika eta poesia
Prosazko literatura irakurtzera baino gehiago deklamatzera zuzenduta zegoen bezala, poesia jatorriz kantatua zen. Musika sarritan testuaren aurretik joaten zen eta IX. mendera arte ez zen doinu zaharren gainean testu modernoak jartzen hasi. Musika horrek ez zuen harmonia lehenesten, melodia eta erritmoa baizik, flautarekin edo lirarekin batera. Melodiari tolestu behar zitzaion bertsoa; honek bertsogintza akats ugari eragiten ditu eta, askotan, ondorengo kopistei egozten zaie.
Gainerakoan, poesia mota guztietako gaiak, historia, zuzenbidea edo Eskritura Santua, hobeto atxikitzeko prozedura mnemoteknikoa baino ez zen. Ez da harritzekoa poesia honek iritzi negatiboak izatea “poesia-arnasarik eta emozio zintzorik ezagatik”.
Poesia erlijiosoa
Hasieratik, Eliza kristauak poesia sartu zuen liturgian himno edo ahapaldi laburretan (troparia, sing. troparion), txandakako kantu-egitura (antiphona) zutena. Troparia-en ordez, VI. mendetik aurrera, poema erritmiko landuagoak erabili ziren, kontakia (sing. kontakion). Bibliako pasarte batean edo San Joanen bizitza-atal batean oinarritutako aholkuek 22 ahapaldi izan ditzakete, guztiak eredu berean osatuta eta leloarekin bukatuta (efumnion). Konpositore handiena, zalantzarik gabe, Erroman Meloda izan zen. Tropariak, jatorri paganoak zituztelako eta liturgian gaizki integratzen ziren egiturak zituztelako, ordezkatu ziren eta kanones-ek (sing. kanon), kantu liturgiko zabalagoak, zenbait estrofatako zortzi edo bederatzi oda izan ditzaketenak, bakoitza bere erritmo eta forma melodiatsuarekin, hartu zuten haien lekua. Erregu bat baino gehiago, kanonak gorespen-himno izan nahi zuen. Konpositore ezagunenak Ander Kretakoa, Joan Damaskokoa, Teodoro Estudita eta Joan Mauropo izan ziren. Kanon berriak XI. mendetik aurrera estilo-ariketa gisa idatzi ziren arren, ez ziren sartu liturgian. Erretorikaz tindatuta egon arren, erlijio-poesia gehiago hurbiltzen zen ahozko hizkuntzara hizkuntza ofizialera baino. Kontakia eta kanonak laguntzen zituen musika desagertu egin da.
Zenbait egile:
Erroman Meloda
Erroman Meloda (Ῥωμανὸς ὁ Μελωδός ; VI. mendea), himmografo eta poeta bizantziarra. Siriako familia judu batean jaio zen, 493. urte inguruan. Beirut en diakono egin zuten Konstantinopla ko Theotokosen elizan finkatu baino lehen, non, agerpen batean, Ama Birjina k poesia sakratuaren dohaina transmititu baitzion. 1000 kontakia baino gehiago konposatuko zituen, baina 89 bakarrik iritsi dira gaur egunera. Bera 555 inguruan hil zen. Haren ereserkiek Itun Zahar reko edo Itun Berri ko historiak edo santuen bizitzako pasarteak kontatzen dituzte, baina gai garaikideak ere jorratzen ditu, hala nola Nika matxinada gogorarazten duen Lurrikarei eta suari buruz. Ondorengoek hartutako estiloaren kontra, berea sinplea da eta sistema tonikoak metro helenikoa ordezkatzen du.
Idazlana:
Akatistoa Jainkoaren Amari, Konstantinopla barbaroen eskuetatik salbatu zuen Ama Birjinari akatistoa edo zutik abesten den ereserkia.
Joan Damaskokoa
Joan Damaskokoa (grekera z: Ιωάννης Δαμασκήνος, arabiera z : سرجون التغلبي), teologoa eta Elizako aita. 676 inguru jaio zen Damasko ko arabiar jatorriko familia handi batean. Kalifa ministro gisa zerbitzatu ondoren, ikonoklasten aldekoa zen Leon III.a enperadorea rekin eztabaida bat izan ondoren, mundutik erretiratu zen, eta Palestina ko San Sabas monasteriora erretiratu zen. 749ko abenduaren 4an hil zen. Hiereiako kontzilio ikonoklastak anatema tzat jo zuen hil ondoren, eta Leon XIII.a aita santuak Eliza katolikoko doktore-mailara eraman zuen. Haren anaia, Komas, himnografo ezaguna izan zen.
Bere lana:
Pege gnoseos (Ezagutzaren iturria). Bilduma honek hiru zati ditu: sarrera, doktrina heretikoak ezeztatzea, Islam a eta ikonoklasia barne, eta Jainkoa, munduaren sorrera, Kristoren haragitzea, sakramentuak eta abar aztertzen dituen fede ortodoxoaren azalpena.
Irudi santuak kritikatzen dituztenen aurkako tratatua. Leon III.a ren ediktuaren aurrean idatzitako tratatua, irudiak gurtzea debekatzen duena. Joanek zenbait lan idatzi zituen ikonoak defendatzeko, eta sei taldetan sailkatzea proposatu zuen.
Teodoro Estudita
Teodoro Estudita, teologoa eta erreformatzaile monastikoa. Goi-mailako funtzionarioen familia batean jaio zen 759. urtean (aita sazelarioa zen zalantzarik gabe, finantza ministroa), eta hezkuntza arduratsua jaso zuen. Osabak, Platonek, familia osoa konbentzitu zuen erlijio-bizitza besarkatzeko. Teodoro bere kide estu bihurtu zen fundatu zuen Sakkudiongo monasterio berrian. 794. urtean apaiz ordenatu zen, eta osaba monasterioko higumeno bezala ordezkatu zuen. Hainbat enperadorerekin izan zituen gatazkak beste hainbat arrazoi zirela medio: Konstantino VI.a enperadorea ren ezkontza ez-legitimoa, Nizeforo I.a ren garaian Jose apaizaren birgaitzea edo Leon V.a rekin ikonoklasmo aren berrezartzea. Azken gatazka horretan, ikonoduloen buru bihurtu zen. Anatolia n Smymesera erbesteratuta, Leon V.aren ondorengoa irudiak gurtzera itzultzea lortzen saiatu zen. Azken urteak San Trifon penintsulan igaro zituen, Kaltzedonia tik gertu, eta gero Prinkipo uhartean, non 826. urtean hil baitzen.
Bere idazlanak:
Legamia natural
Legamia naturala esne-bakterioen (lactobacillus) eta legamien kultura sinbiotiko baten bitartez lortutako nahastura da, bihi osoko irinez eta urez osatutako ore batean garatzen dena. Handik lortutako orea legamia naturalezko ogia egiteko erabiltzen da, bere zaporea ematen diona, okin-legamiaren ezberdina. Legamia naturalezko ogia bereziki garratza izan daiteke, esne-bakterioek azido laktiko eta azido azetikoa ekoizten dutelako (hartzidura laktikoa); garraztasun hori nabariagoa edo arinagoa izango da, legamia naturala nondik lortzen den eta zelan gordetzen den.
Bizantziar literatura
Jose Himnografoa
Jose Himnografoa (Ίωσὴφ ό ὑμνογράφος), monje eta poeta erlijiosoa. Sizilia n jaio zen (segur aski Palermo n) 816. urtean, eta familiarekin ihes egin behar izan zuen musulman ek irla hartu zutenean. Peloponeso n ezarria, Tou Latomouko monasterioan sartu zen eta bertan kaligrafo gisa lan egin zuen. Laster Gregorio Dekapolita ren arreta lortu zuen eta Konstantinopla aldera abiatu zen berarekin. Aita santuarekin batera misio baten arduraduna, pirata arabiarrek harrapatu eta Kreta n espetxeratu zuten. Askat ueta gero, Konstantinoplara itzuli zen, eta han sortu zuen San Bartolome monasterioa. Inazio patriarkari lagundu ondoren, Krimea ra erbesteratu zuten Bardas zesarrak eta Fozio k. Konstantinoplara itzuli zen 867. urtean, eta bere monasterioaren zuzendaritza hartu zuen Santa Sofiako sakristau izan baino lehen (σκευοφύλαξ).
Estuditaren eskolakoa zen, eta Itun Zaharre ko parafrasien kanon zehazgabeak aldatzen lagundu zuen, gai unitate bat zuten kantiko bihurtuz, eta oda guztien bidez garatzen zena. Kontakionaren ahapaldi-kopurua murriztu zuen, poesia akrostikoarekin harmonizatzeko.
Bere obra:
Legamia natural
Ogia hartzitzeko balio izan ohi du, legamia komertziala existitu aurretik. Gari edo zekale bezalako zerealetan oinarrituta, okinek betidanik gordetzen dute legamia naturala, dela isurkari-egoeran, dela masa-zati gisa, egunero ogia egiteko.
Bizantziar literatura
Jose Himnografoa
Bizantzioko himnografo emankorrena: 1.000 kanon baino gehiago, 8.000 eta 9.000 oda bitarte. Ehunka kanonek daramate “Jose” izena akrostikoan, bederatzigarren odan. Hein handi batean, Paraklitiki edo Greziako Elizaren liturgia-liburuari forma ematen dio, asteko egun guztietako elizkizun liturgikoak biltzen dituena.
Joan Mauropo
Joan Mauropo (Ἰωάννης Μαυρόπους), poeta, himnografoa eta gutun eta hitzaldien egilea. Paflagonia n jaio zen, 1000. urtearen inguruan, eta Konstantinopla ra joan zen. Han, 1028. urtearen inguruan, goi-mailako eskola bat sortu zuen, garaiko espiritu handiak bildu zituena, hala nola Mikel Psellos eta Nizetas Gramatikaria. Konstantino IX.a ren gorteko erretorikoa; etsaitu egin zen bere diskurtsoen ondorioz non erretorika arma politiko gisa erabi baitzen, eta Eukaitako metropolita izendatu zuten. Handik, gutun asko idatzi zizkion Psellosi erbestealdiaz gogoratzeko. Erbestealdi hartan erlijio-gaiak landu zituen, kanon eta santuen bizitza asko idatziz. Konstantinoplara itzuli, eta 1070. urtean hil zen Hagia Petrako monasterioan.
Idazlana:
Poesia profanoa
Herri-hizkuntzako poesia duela mende batzuetatik existitu bazen ere, latindarrek Konstantinopla hartu ondoren (1204) askatu zuen forma gramatikalen mugetatik, eduki lexikoaren eta erreferentzia mitologikoen murrizketetatik, eta irudimena eta emozioa agerrarazi zituen. Hala, epigramaren eta mantendu ziren panegiriko ofizialen ondoan, satira eta parodia, poesia didaktikoak eta erregutzaileak bigarren arnasaz gozatu zuten genero berri bat agertu zenean, eskakizun poema. Eskakizun-poema horretan, poeta deitoratu egiten da bere zorteagatik, eta boteretsuei eskatzen die bizirauten lagun diezaiotela, eta alendrexiar poeten maitasun poesia berrizta dadila.
Poema edo nobela bertsoetan ugari daude laugarren gurutzada ren ondoren (1198-1204), eta Mahai Biribilaren zikloa ri berriro ekiten diote. Hala, frantsesek okupatutako eskualde batean, Belthandros eta Chryzantzaren poema agertzen da. Haren pertsonaiek batzuetan izen frantsesak dituzte, batzuetan grekoak. Amodioaren Gazteluan Belthandrosek askatuko duen emandako printzesa bat dago giltzapetuta. Baina poemak poesia proventzarraren gai bat gogoratzen badu ere, bi gazteen ezkontza Konstantinoplako patriarkak bedeinkatuko du, eta erromatarren erregea Antiokiako erregeak hartuko du. Era berean, XIV. mendearen amaieran idatzitako Phorios eta Platziaphlora (Flora eta Lorezuri) berriro agertzen da Proventzako kondaira baten italiar bertsioa.
Zaldun-poesia horrekin batera, XII. mendetik aurrera, herri-hizkuntzan, askotariko generoen poemak garatzen dira: poema didaktikoak, satirikoak edo lirikoak, atsotitzak, ipuinak, etab. Hala, ikusten da nola erauzten den poesia, eduki nahiko gordinaren ondorioz izan daitekeena, eta Mendebaldeko hizkuntza nazionalean gertatzen denaren antz handiagoa duena, goi mailako hizkuntza grekoan egindakoaren aldean.
Bai zalduna, bai herrikoia, garaiko poesiak “bertso politikoa” erabiltzen du (πολιτικός στίκος, lit. « hiriaren bertso », ulertuz, «fama txarreko bertsoak») 15 silabako bertsoa, hitzen azentoan oinarritua, bokalen luzeran oinarritu ordez, aurretik egiten zen bezala. Bertso bakoitzak zesura bat du zortzigarren silabaren ondoren, eta derrigorrezko azentua hamalaugarren silaban. Horrelako bertsoak lehen aldiz agertu ziren VI. mendea baino lehen, eta kontakien arrastoak aurkitzen dira. Gaur egun oraindik Greziako folkloreko hainbat abestitan dago.
Zenbait autore
Panopoliseko Nono
Panopoliseko Nono (Νόννος ὁ Πανοπολίτης ), poeta grekoa, Egipton V. mendean jaioa. Oso gutxi dakigu bere bizitzaz, besteak beste, kristautasunera bihurtutako autore paganoa ote zen edo paganismoak limurtu zuen autore kristaua.
Idazlana:
Jurgi Pisidiakoa
Jurgi Pisidiakoa (Γεώργιος Πισίδης), poeta grekoa, VII. mendearen lehen erdian bizi izan zena. Pisidia jaioterria utzi ondoren, Konstantinoplako Elizaren diakonoa izan zen, eta Santa Sofia Basilikako sakristaua (skeuophulax) eta artxibozaina (chartophulax) ere bai. Heraklio enperadorea ren garaikidea da, eta haren balentriak eta kristau-fedea ditu ardatz.
Bere obra:
Joan Geometra
Joan Geometra edo Kyriotas (Ίωάννης Γεωμέτρης), poeta, soldadu eta monje, X. mendearen bigarren zatian bizi izan zen. Errenazimentu mazedoniarraren irudi nagusietako bat. Heziketa ona jaso ondoren, armadan ibili zen monje egin aurretik. Nizeforo II.a Fokas en (enperadore 963-969), Joan I.a Tzimiskes (enperadore 969-976) eta Basilio II.a ren lehen urteek (enperadore 976-1025) biltzen dituzten garai nahasiak bizi izan zituenez, bere lanak Bizantzioren, eta bulgariar ren eta rus en arteko gatazkei buruzko aipamen ugari biltzen ditu, baita Bardas Skleros en eta Bardas Fokas en matxinadak ere.
Idazlana:
Hainbat epigrama sortu zituen bulgariar rekin eta rus ekin izandako gerrei buruz; idazlan horietan Nizeforo II.a laudatzen du, progymnasmata-tan, haritz baten gaineko ekphrasis batean, non ama batek seme-alabengatik duen maitasunaren garrantzia azpimarratzen duen, Ama Birjina ren ohorezko himnoak eta otoitzak eta Gregorio Nazianzokoa ri eta San Pantaleon i buruzko hitzaldiak. Paradeisos ere egozten zaio, epigrama monastikoen bilduma.
Joan Mauropo eta Teodoro Prodromo
Joan Mauropo eta Teodoro Prodromo (ikus gorago).
Manuel Files
Manuel Files, Androniko II.a ren eta Androniko III.a ren gorteko poeta. Familia inperialarekin lotua, Androniko II.aren alaba Mariaren ezkontza tartariar rekin negoziatzeko Urrezko Horda ko khan arenganako enbaxadan hartu zuen parte 1293 an. Idazle emankorra, poema ugari idatzi zituen bertso ianbiko etan eta bertso politikoetan.
Bere obra:
Diyenis Akritas
Bizantziar literaturari berez dagokion epopeia bakarra Basilio Diyenis Akritasen balentriak dira (eskuarki, Digenis Akritas – Διγενής Ακρίτας / Digenếs Akrítas). Seguruenik XII. mendetik XV. mendera bitartean idatzia bertso politikoetan, gaur egunera zenbait bertsiotan heldu da; urteetan zehar izandako bertsioen ugaritasunen arrazoia nobleen batzarretan aedo ibiltariek errezitatzen zituztela da, zalantzarik gabe. Sei eskuizkribu greko daude eta eslaviar bat (Devgenievo Dejanie). Bertsio batzuk ondo antolatuta daude, eta garai hartako bizantziar hizkuntzaren purutasuna islatzen dute; beste batzuk, berriz, ahozko hizkuntzatik hurbilago daude eta irregulartasunak dituzte bertsogintzaren arloan.
Epopeiaren gaia Zilizia eta Kapadozia ko mugetan, IX. eta X. mendeetan, muga-zaindarien (akritai) eta sarrazeno en artean egiten ziren borrokak ziren; hauei gehitu behar zitzaizkien apelateak, bi aurkarien kontura bizi ziren gaizkile-taldeak.
Hiru zatitan banatutako zortzi kantu dira, tonuak eta izaerak bereizten dituenak. Lehen zatiak lehen hiru kantuak biltzen ditu, eta Diyenis Akritasen gurasoen ezkontza kontatzen du; Diyenisen aitak, Siriako emirrak, Kapadozia hartzerakoan, Andronik Dukas estratega bizantziarren alaba bahitu eta berarekin ezkondu zen. Bigarren zatia, hurrengo hiru kantua, Diyenisen balentriei buruzkoa da. Diyenisek azkenean Eudoxia konkistatu zuen, nahiz eta aitaginarreba izango zenak erresistentzia handia jarri (IV. kantua). V. eta VI. kantuek hainbat pasarte dituzte, besteak beste, Diyenisen maitasun-istorioak arabiar gazte batekin, Diyenisek Eudoxia bahitu nahi duten apelateen kontra borrokatzen du, eta bien bitartean bere maitea aurkitu du.... Hirugarren zatian (VII. eta VIII. kantuak), Eufrates ibaia ren ertzean, jauregian zoriontsu bizi den bikotea ikusiko dugu. Diyenisen balentria bakarrak ehizako balentriak dira, eta heriotza tragikoa, ehizaldi horietako batetik itzultzean bainu izoztu bat hartu ondoren.
Moreako kronika
Bada beste epopeia bat, Moreako kronika edo Moreako konkistaren liburua (Χρονικόν τοΰ Μορεός). Bizantziar Inperioko eremu geografikoan kokatzen bada ere, Peloponeso aren konkistaren eta Moreako printzerria ren sorreraren kontakizuna da, XIV. mendean poeta franko batek idatzitakoa; idazle honek, gurutzatuen ondorengoen helenizazio progresiboaz konturatzean, haien arbasoen gertakari handiak ekarri nahi dizkie gogora. Grekoa hizkuntza besterik ez du, historiatik eta epopeiatik badu eta, Moreako printzearen gorteko ohitura feudalen deskribapenek, berriz, zaldun-poema baten itxura ematen diote.
Troiako gerra
XV. mendeko poema anonimo bat ere aipa daiteke, Troiako gerra (Διήγησις γεναμένη έν Τροία), Benoît de Saint-Maure ren Troiaren eleberriaren ia hitzez hitzeko itzulpena. Bizantziar Iliada baten antzekoa, errimarik gabeko 1.166 bertso-lerro politikotan idatzitako poema honek, XIV. mendean idatzia seguru asko, hiru zati ditu. Gerra aurretik gertatutakoak kontatzen dituen lehen zatia Pariseko haurtzaroarena da; bigarrena, gerran bertan gertatutakoarena eta, hirugarrena, gerraren eta Akilesen doluaren ondorengo gertaerena da.
Antzerki erlijiosoa
Antzerkia, antzina entretenitzeko modu gisa hartzen zen bezala, ez zen horrela Bizantzion, non paganismoari lotutako moraltasun ezaren sinonimo baitzen. Hala ere, antzezlan batzuk idatzi ziren, deklamazio luzeak aitzaki bezala erabiliz, batez ere teologoen arteko polemiketarako ikonoklasia ren garaian. Bakarra iritsi zaigu: Kristo sufrikarioan (Χριστός πάσχων), seguru asko X. edo XI. mendean idatzia. Kristoren nekaldiaren kontakizun elkarrizketatua galilearren bi koru-erdirekin, antzezkizuna 2460 bertsoz osatuta dago, eta horietatik herena Euripides, Eskilo eta Likofron i hartutakoak. Paper nagusia Ama Birjina rena da, gurutzeko bidean mina adierazten.
Hala ere, «antzerki jakintsua» zen, eta ia ez zuen herria ukitzen; izan ere, Mendebaldean bazen «antzerki erlijioso eta herrikoia», «misteriozko antzelan en»en antzekoa zena. Haiek bezala, homilietatik eratorria da, eta markoa liturgia da, non solaskideek predikatzaileari erreplika ematen baitiote, betiere kantu, tropo eta himno herrikoi erritmatuekin batera. Festa batzuk, hala nola Elias profetarena, aukera ziren hainbat elizatan jolas eszenikoak berreskuratzeko; egun oso bat iraun zezaketen, hala nola Hiru gazte labean, X. mendean aipatua eta Santa Sofian XV. mendean oraindik ere antzezten zena.
Oharra
Aipatutako idazleen biografia eta idazlanetarako 'Alexander Kazhdan ( dir. ), Oxford Dictionary of Byzantium'', New York et Oxford, Oxford University Press, 1991, 1re  éd. , 3 tom. ( ISBN 978-0-19-504652-6 et 0-19-504652-8, LCCN 90023208) '''.
Arceburgo
Arceburgo Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Sari-ehiztari
Sari-ehiztaria sari gisa eskaintzen den dirua kobratzeko lan egiten duen pertsona bat da, batez ere delinkuenteak jazarri eta atxilotzeagatik.
Sari-ehiztariak Estatu Batuetan
Horrela, sari-ehiztaria da fidatzaileek beren bezeroa epaiketara joateko duten modua. AEBetan, sari-ehiztariek urtean 31.500 iheslari inguru harrapatzen dituzte, epaiketara joateko betebeharra hausten dutenen % 90 (eta horrelako fidantzek estaltzen zituzten).
Figura hori arautzen duten legeak estatuz estatu aldatzen dira, nahiz eta orokorrean antzekoak izan. Horrela, estatu gehienetan iheslariaren jabetza pribatuan sar daitezke, epailearen agindurik gabe, atxiloketa egiteko. Estatu batzuetan ez zaio inolako entrenamendurik eskatzen, ezta lizentziarik izatea ere, eta fidatzaileak emandako eta bere izenean diharduena dioen agiri bat baino ez dute behar. Beste estatu batzuetan entrenamendu-ikastaro bat eskatzen zaie, beste batzuetan ezin dute suzko armarik eraman, etab.
Kentuckyn ezin dute operatu, estatu horretan ez baitago fidatzailearen figurarik. Louisianan, berriz, arropa identifikatzaileak eramatea eskatzen zaie. Hori dela eta, iheslariak sari-ehiztarien eskubideak jarduteko mugatuago dauden estatuetara ihes egiten saiatzen dira.
Niltava sumatrana
Niltava sumatrana Niltava generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
San Xoán de Río
San Xoán de Río Ourenseko udalerria da, Terra de Trives eskualdean dagoena.
Morben
, Galesko herrixka bat da, Powys konderrian. Powys, Ceredigion eta Gwynedd konderrien arteko mugan dago.
Han Kan (kraterra)
Han Kan Merkurioko krater bat da. 55 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2012an jarri zion. Han Gan (720-780) margolari txinatarraren omenez eman zitzaion.
Carbonita
Carbonita Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Squalus grahami
Squalus grahami Squalus generoko animalia da. Arrainen barruko Squalidae familian sailkatzen da.
Ogi zuri
Ogi zuria gari-irin finduarekin egindako ogi mota da, hau da, zahia (alearen geruzarik kanpokoenak ehotzearen ondorioz) eta, askotan, galorratza ere bai, kendu zaizkiona. Gari-irin osoarekin egindako osoko ogiarekin kontrastean, zati horiek utzi egiten dituzte.
Luehdorfia
Luehdorfia tximeleta genero bat da. Papilionidae familian sailkatuta dago.
Erythrolamprus tristriatus
Erythrolamprus tristriatus Erythrolamprus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Pisu jaurtiketa
Pisu jaurtiketa atletismoaren proba modernoa da, altzairu zko bola astuna ahalik eta urrutien jaurtitzean datza.
Randy Barnes estatu batuarrak gizonezkoen munduko markarik onena izan zuen 1990ean (23,12 m) Atlantako Joko Olinpiko etan. Emakumezkoena Natalya Lisovskaya sobietar rarena da (22,63 m) 1987 an.
Historia
Pisu-jaurtiketari buruzko lehenengo aipamena K. a. VII. mendeko testu grekoa da. Iliada n aipatu zen, XXIII kopla-sortako 826 eta 836. kopletan, Patroklo ren omenez egindako Hilketa Joko etan.
Jaurtiketa modernoa Irlanda ko eta Eskozia ko lehiaketa tradizionaletan jaio zen indar erakustaldi gisa. XVIII. mendea ren erdialdean proba hau estandarizatzeko saiakera bat egin zen: 16 libra ko (7.260 kg) kanoi bala inglesak jaurtitzen zituzten 7 oineko (2.125 m) aldea zuen karratu batetik. Neurri eta pisu hauek gaur egun mantentzen dira.
Bala
Balaren pisua 7,26 kg-koa da gizonezkoetan eta 4 kg-koa emakumezkoetan. Pisu hori partaideen adinaren arabera alda daiteke; gizonezko jubenil en kategorian 6 kg jaurtitzen dituzte eta emakumezko jubenilen kategorian 4 kg; gizonezko juniorren kategorian 5 kg jaurtitzen dituzte eta emakumezkoen senior mailan 3 kg.
Teknika
Pisu- jaurtiketaren teknika zehatz mehatz azaltzeko beharrezkoa da ondorengo aldi hauek bereiztea eta banan banan aztertzea baita lantzea ere :
1.  Hasierako posizioa:
Jaurtilari guztiek ez dute erabiltzen, baina irudian ikusten duguna akademikoena da eta “T posizio” izenaz ezagutzen dugu.
-       Atleta tente eta jaurtiketaren noranzkoari bizkarra emanez jartzen da, gorputzaren pisua eskuineko hankan duela, oina guztiz bermatua eta oin-punta metalezko uztaia ukituz.
-       Eskumako haka guztiz luzatuta eta gorputzaren pisua gainean.
-       Oin-zola guztia lurrean ezarrita.
-       Aldaka eta sorbalda lerroak jaurtiketa norabideari elkarzut daude.
-       Eskuineko sorbaldak, erlaxatuta, tresnaren pisuari eusten dio
-       Ezkerreko besoa sorbalda baino zertxobait altuago, erdi tolestuta eta aurrerantz proiektatua.
-       Burua bizkar hezurraren jarraipena da, baina begirada lurrera orientatuta dago, oinetatik 2-3 metrora, jaurtiketaren kontrako noranzkoan.
2. Pisuari heltzea:
Erdiko hiru atzamarrek helduko diote pisuari, izan ere, atzamar txikia eta erpurua orekatzaileak dira soilik. Behin pisua era egokian hartuta dugula, pisua masailaren eta lepoaren kontra jarri beharko dugu, gorputzarekin bat egiteko jarreran. Ukondoa pisuaren aurka, sorbaldaren eta enborraren alboaren arteko erdibidean.
3. Desplazamendua:
Kukubiko posizioan enborra aurrerantz inklinatua egongo da eta ezkerreko hankaren belauna eskuineko hankaren zangosagarraren ondoan pasatuko da. Hortik, ezkerreko hankak(hanka kulunkari) estentzio horizontal aktiboa egingo du, euskailua bilatuz. Mugimendu honek pelbisa eta sistema osoa beherantz eta atzerantz tiratzen du.
Hanken parte-hartze azkarrari eta orpotik pasatzeari esker, bi hanken arteko angelua irekitzen da. Aldi berean, enborra jaurtigailuarekin Aurrera eramaten da, aldakak lurrarekiko paralelo mantenduz.
Beso librea gorputzaren aurrean mantentzen da, enborraren posizio itxia bermatuz eta sorbaldak aldakaren atzean, jaurtiketaren norabidekiko perpendikularrak mantenduz.
Eskuineko hanka, flexio azkar baten bidez, zirkulu erdira iritsiko da, metatartsoarekin. Aldi berean, ezkerreko oina euskailu ondora iritsiko da, abiadura galerak saihestuz.
4. Jaurtiketa bera edo tiroa:
Zirkulu erdira iristean, eskuineko hankak gorputzaren masa galgatzen du eta norabidearen aldaketaren ondorioz hanken giharrek lagapen txiki bat izango dute.
Hanken errotazio honek, aldaken aurrerapena laguntzen du, jaurtigailua lerro berean mantentzen den bitartean. Horrela, “alboko posizio” deritzogunera iritsiko gara. Alboko posizio hori denbora txiki batez mantendu eta hortik aurrera metatutako energía elastikoa askatu egiten da.
Aldakak eta sorbaldak jaurtiketaren norabidera begira dauden momentuan posizio frontalera iritsiko gara eta une horretan, ezkerreko sorbaldaren blokeoa sortuko da.
Gorputzaren estentsioa egin ondoren, beso jaurtilariaren estentsioa iritsiko da. Ukondoa sorbaldaren altueran kokatuta egono da, gorputz osoak jaurtigailuaren atzean jarraituko duela eta eskumuturraren alboko flexioa bermatuz.
1.  Hasierako posizioa: '''5. Amaiera eta ondorengo errekuperazioa:'''
Behin pisua eskutik irtenda zirkulutik i 1. Hasierako posizioa: rteera saihesteko eta oreka berreskuratzeko “kontramugimendua” egiten da. Hau da, eskuineko oina ezkerrekoa egon den tokira abiatuko da, eta ezkerrekoa, aldiz, atzerantz.
Jaurtiketa eta erorketa
Jaurtiketa eremua 2.137 m-ko (7 oin) diametro a duen zirkulu baten barruan dago, normalean zementu zkoa, eta aurrealdeko mugan egur rezko ertz bat izan ohi du. Pisua erortzen den eremuari Erorketa Gune a deritzo eta jaurtiketa gunearekin sortzen den angelu ak 40º ditu.
1896 ko Atenaseko Joko Olinpiko etan eta 1900 eko Pariseko Joko Olinpiko etan lurrean margotutako edo zintaz egindako plataforma laukizuzen batetik jaurti zuten pisua. Gaur egun erabiltzen den zirkulua mende amaieran hasi ziren erabiltzen, baina 1904 ko San Luiseko Olinpiar Joko etara arte ez zen nazioarteko lehiaketetan erabili. San Luiseko Joko Olinpikoetatik aurrera, belar edo lur gainean (ez zementuan) kare zuriz margotzen zituzten marrak, eta egurrezko ertz batekin zementuzko jaurtiketa zirkulua inguratzen zuten. Beranduago eta 1952-53 denboraldira arte, errautsezko gainazal bat erabiltzen hasi ziren. 1952-53 denboraldian jaurtitzailearen mugimendua errazten duen egurrezko ertza duen zementuzko zirkulua erabiltzen hasi ziren.
Sandiás
Sandiás Ourenseko udalerria da, Limia eskualdean dagoena.
Pisu jaurtiketa
Jaurtiketa eta erorketa
Erorketa gunea hasiera batean 65º-koa zen. 1973an 45º-ra murriztu zen, 1979 an 40º-ra eta 2004 an 34,92º-ra, eta horixe da gaur egun erabiltzen den erorketa angelua.
Sandiás
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.498 biztanle zituen.
Pisu jaurtiketa
Errekorrak
- 2019ko urrian eguneratua.
Gizonezkoak
2019ko urrian eguneratua.
Emakumezkoak
2019ko urrian eguneratua.
Gizonezkoak
Dominadunak ikusteko ondoko estekara jo:.
Glossogobius illimis
Glossogobius illimis Glossogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Amparo de São Francisco
Amparo de São Francisco Brasilgo udalerri bat da, Sergipe estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Berriac
Berriac Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Ain-Diabeko zirkuitua
Ain-Diabeko zirkuitua, Marokoko Ain Diab herrian dagoen motor lasterketa zirkuitu bat izan zen. Bertan, 1957-1958 artean 1 Formulako Marokoko Sari Nagusia ospatu zen.
Niltava vivida
Niltava vivida Niltava generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Askatasunaz gabetzeko zigor
Askatasunaz gabetzeko zigorra epaile edo auzitegi batek prozesu penal baten ondorioz ezarritako zigor mota bat da. Zigor horren arabera, errudunari kendu egiten zaio bere benetako askatasun pertsonal anbulatorioa (hau da, nahi duen lekutik mugitzeko askatasuna), eta, zigor hori betetzeko, kondenatua establezimendu berezi baten barruan giltzapetuta geratuko da.
Zigor penalik arruntena eta zorrotzena da mendebaldeko ordenamenduetan, subjektuaren askatasuna kentzea dakar, eta, gabezia horren mailaren arabera, honako hauek bereiz daitezke:
Zigor askatasun-gabetzaileak amaiera-eperik ez duenean, biziarteko espetxealdi gisa ezagutzen da.
Blhovce
Blhovce Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 18,74 km²ko azalera du eta 791 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1240. urtekoa da.
Couperin (kraterra)
Couperin Merkurioko krater bat da. 80 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2015ean jarri zion. François Couperin (712-770) musikariaren omenez eman zitzaion.
Maurice Chevalier
Maurice Auguste Chevalier (Paris, 1888ko irailaren 12a - Paris, 1972ko urtarrilaren 1a) Belgikako jatorria zuen aktore eta abeslari frantsesa zen.
Gaztetandik kantatu zuen kafe aretoetan (Marseilla, Paris). 1909. urteaz geroztik oso ospetsua egingo zen bikotea osatu zuen Mistinguett vedettearekin. Lehen Mundu Gerra amaitutakoan arrakasta handia izan zuen (Valentine, Mapomme, Prosper), eta bi gerren arteko munduko chansonnier ospetsuena bilakatu zen. Zineman ere aritu zen: Le silence est d’or (Ixiltasuna urrezkoa da, 1947) eta Gigi (1958). 1960. urtean bere oroitzapen liburua eman zuen argitara C’est l’amour (Maitasuna da) titulupean.
Squalus griffini
Squalus griffini Squalus generoko animalia da. Arrainen barruko Squalidae familian sailkatzen da.
Alt Zauche-Wußwerk
Alt Zauche-Wußwerk Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ehun mila
Ehun mila 100.000 zenbakia da, 100 × 1.000 eginez ateratzen den emaitza. Bestela esanda, 105 balio du.
Old Sparky
Old Sparky (euskaraz: "txinparta zaharra") aulki elektrikoaren goitizena da Arkansas, Connecticut, Florida, Georgia, Illinois, Kentucky, Nebraska, New York, Ohio, Oklahoma, Hego Carolina, Texas, Virginia eta Mendebaldeko Virginia AEBetako estatuetan. Old Smokey zen New Jerseyn, Pennsylvanian eta Tennesseen erabiltzen ziren aulkien ezizena. "Old Sparky" aulki elektrikoak orokorrean aipatzeko erabiltzen da batzuetan eta ez estatu zehatz batena.
Aintreeko zirkuitua
Aintreeko zirkuitua, Ingalaterrako Liverpool hiritik hurbil dagoen motor lasterketa zirkuitu bat izan da. Bertan, 1955-1962 artean 1 Formulako Erresuma Batuko Sari Nagusia ospatu zen.
Euroeskualde
Euroeskualdea delakoa europar politikan bi edo europar herrialde gehiagoen arteko mugaz gaindiko elkarlana ahalbideratzen duen egitura bat da. Euroeskualdeak normalki ez daude gobernu legegile edota gobernu erakunde bakar bati atxikiak, ez dute berezko botere legegilerik eta heuren eskumenak maiz tokian-tokiko edo eskualdeko gobernu edota agintaritzen menpe daude. Sarri mugaz gaindiko amankomunak diren interesak bultzatu eta mugen bi aldeetako biztaleen onuraren alde elkarlana sustatzeko tresna dira. Nahiz eta "euroeskualde" hitzak antzeko esanahia izan, ez dira Europako berezko eskualdeekin nahastu behar.
Euroeskualdeen zehaztapenak
Euroeskualdeak identifikatu ahal izateko Mugazgaindiko Europar Eskualdeen Elkarteak honako zehaztapen hauek ezartzen ditu :
"Euroeskualdea" legedi marku jakin bati lotzea zaila da, hauek estatuen mugei muzin eginez lan egiten baidute, eta baldintza gainera ezaugarri batzuk estatu edo herrialde batetik bestera asko aldatzen baitira.
Izendapen arauak
Euroeskualdeak izendatzeko araudia euroeskualde motak bezain anitza da. Euroeskualdeak deitzeko leku bakoitzeko hizkuntza ofizialen izendapenek honako hitzak erabili ohi dituzte: euregio, euregion, euroregion, europaregion, euroregiune, grand region, regio edo council.
Charles Ferdinand Ramuz
Charles Ferdinand Ramuz (Cully, Vaud kantonamendua, Suitza, 1878ko irailaren 24a - Pully, Suitza, 1947ko maiatzaren 23a) frantsesko poeta, eleberrigile eta saiakera-egilea izan zen. Parisen bizi izan zen 1902-1914 urteetan, eta Suitzan hartu zuen gero bizilekua. Oso idazle oparoa izan zen, eta hainbat genero landu zituen.
Poesia-lanen artean aipagarriak dira ondorengoak: Le petit village (1903, Herri txikia); Chansons (1914, Kantuak); Le grand printemps (1917, Udaberria); eta Salutation paysanne (1921, Laborarien agurra). Eleberrigintzari dagokionez, nabarmentzekoak dira Aimé Pache, peintre vaudois (1911, Aimé Pache, Vaud-eko pintorea); Le règne de L´Esprit malin (1917, Izpiritu gaiztoaren erresuma); Terre du ciel (1918, Zeruko lurraldea); eta La grande peur dans la montagne (1926, Mendian izandako beldur handia). Stravinskiren musika duen Histoire du soldat edo Soldaduaren historia idatzi zuen 1918. urtean. 1945ean argitaratu zen Ramuzen Egunkaria.
Ocean's Eleven
Ocean's Eleven (euskaraz Oceanen Hamaikak) 2001eko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko filma bat da. Harry Brown eta Charles Lederer idazleen Ocean's 11 eleberrian oinarritua dago. Soinu banda David Holmes iparirlandar musikariak moldatu zuen.
Filma hau berez, 1960ko Ocean's 11 filmaren berregokitzapena da. Lortutako arrakastaren ondorioz bi jarraipen ditu: Ocean's Twelve (2004) eta Ocean's Thirteen, denera Ocean's deituriko trilogia osatuz. Trilogiak spin-off bat du: Ocean's 8 (2018).
Argumentua
Danny Ocean (George Clooney) espetxetik atera bezain azkar lapurreta handi bat egin behar duela pentsatu du. Bere hiria laga eta Las Vegasera doa, hango kasinoetako bat lapurtzera, hain zuzen ere, bere emazteohiaren (Julia Roberts) bikotea (Andy García) zuzendaria den kasinoa. Lapurreta hori gauzatzeko hamar lankide trebez inguratu da. Lapur talde guztiak Oceanen Hamaikak (Ocean's Eleven) izena hartzen duelarik.
Ocean's Eleven
Erreklutamentu ordena jarraituz:
Sarreaus
Sarreaus Ourenseko udalerria da, Limia eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.629 biztanle zituen.
Glossogobius intermedius
Glossogobius intermedius Glossogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Erythrolamprus typhlus
Erythrolamprus typhlus Erythrolamprus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Albert Parkeko zirkuitua
Albert Parkeko zirkuitua, Australiako Melbourne hirian dagoen motor lasterketa zirkuitu bat izan da. Bertan, 1996tik 1 Formulako Australiako Sari Nagusia ospatzen da.
Léopold Eyharts
Léopold Pierre Paul Eyharts (Biarritz, Lapurdi, 1957ko apirilaren 28a - ) Europar Agentzia Espazialeko (ESA) astronauta da, Euskal Herrian lehena.
Biografia
Biarritzen jaio eta gaztetandik Arrangoitzen bizi izan da. Ingeniaritza ikasketak Frantziako Aire Armadaren Akademian amaitu zituen 1979an, Salon-de-Provencen. 1998ko urtarrilaren 29an Soyuz TM-27, STS-122 espazio-misioan parte hartu zuen.
Nant Glas
edota Nant-glas, Galesko udalerri bat da, Powys konderrian. Elan Haranan dago, Rhayader eta Llandrindod Wells udalerrien artean. Willow Globe Antzokia udalerritik hurbil dago.
Joakin Gamio
Joakin Gamio (Ziga, Baztan, 1807 aldean - XX. mende hasiera) nafar apaiza eta pilotaria izan zen. 1846ko abuztuaren 9an Irungo Urdanibia plazan jokatu zen laxo partida famatuari loturik dago haren izena; desafio hark gipuzkoar eta lapurtar pilotariak jarri zituen aurrez-aurre 12.000 ikusleren aitzinean. Berak bildu zuen Jean Erratxun Gaskoia desafioan parte har zezan, eta bera ere aritu zen partidan, Lapurdiko taldean. Norgehiagoka irabazi ondoan, Frantziara erbesteratu behar izan zuen, apezpikuaren baimenik gabe jokatu zuelako. Zenbait denboraren buruan, zaldi eder baten gainean itzuli zen herrira, Irungo garaipenaren saritzat jasoa zuena.
Trogonidae
Trogonido Trogoniformeen ordenako izen bereko familiako hegaztiez eta txoriez esaten da. Ordenako familia bakarra da. 22-42 cm luze izan daitezke. Oso kolore ikusgarriko lumak dituzte, ukitu leunekoak eta finak. Isats luzea dute mota gehienek, arrak batez ere. Hanketako atzaparrak bi aurrera eta bi atzera bihurtuak dituzte, eta aurrenekoa eta bigarrena atzera bihurtuak. Erdialdeko Amerikan eta Hego Ameriketan, Afrikan, Saharaz hegoalderako lurraldeetan eta hegoaldeko Asian bizi dira. 40 bat hegazti mota biltzen dira familia honetan; horietan ezagunena ketzala da.
Beceda de Saut
Beceda de Saut Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.