cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zibilizazio
Sistema konplexuak
Sistemen teorikoek hirien arteko harreman mota asko aztertzen dituzte, harreman ekonomikoak, kultura-trukeak eta harreman politiko- eta diplomatiko-militarrak barne. Esfera horiek, askotan, eskala ezberdinetan gertatzen dira. Esaterako, merkataritza-sareak (XIX. mendera arte) kultura-esparruak edo esparru politikoak baino askoz ere handiagoak ziren. Merkataritza bide zabalak, Erdialdeko Asiatik eta Indiako Ozeanoan zeharreko zetaren bidea barne, ondo ezarrita zeuden duela 2.000 urte, eta Erromatar Inperioa, Persiar Inperioa, India eta Txina lotzen zituzten zibilizazio horiek ia harreman politiko, diplomatiko, militar edo kulturalik ez zutenean. Urrutiko merkataritza horren lehen froga antzinako munduan dago. Uruk aroan, Guillermo Algazek argudiatu izan du merkataritza harremanek Egipto, Mesopotamia, Iran eta Afganistan lotzen zituztela. Geroago, Ur-eko Errege Hilerrian aurkitutako erretxina Mozambiketik iparralderantz saltzen zela iradoki izan da.
Historia
Giza historia zibilizazioen segida gisa duen nozioa guztiz modernoa da. Esplorazioen Europako Aroan, sortzen ari zen modernitatea oso kontrajarria zen aurkitutako herri askoren Neolito eta Mesolito etapako kulturekin.
Hirien iraultza
Hasieran, Neolitoa, hala, bizirauteko laborantza aldakorrekin lotu zen, non nekazaritza etengabeak lurzoruaren emankortasuna agortzea ekarri zuen, eta, ondorioz, kokagunetik gero eta gehiago urruntzen ziren soroak landu behar ziren, azkenean kokagunea bera mugitzera behartuz. Ibai-haran erdi-lehor nagusietan, urteko uholdeek urtero lurzoruaren emankortasuna berritzen zuten, eta, ondorioz, populazio-dentsitateak nabarmen igo zitekeen. Horrek bigarren mailako produktuen iraultza bultzatu zuen, non jendeak haragirako ez ezik, esnetarako, artiletarako, simaurretako eta golde eta gurditarako ere erabiltzen zituen etxeko animaliak, Eurasiako lurraldean zehar zabaldu zen garapena.
Sortaldeko korridoreko Natufian kultura iraultza Neolitikoko lehen kasua da, K.a. 11.000.etik aurrera zereal-laboreak landatu zirela frogatuta dagoelarik. Neolitoko lehen teknologia eta bizimodua Mendebaldeko Asian ezarri ziren lehenik (adibidez, Göbekli Tepen K.a. 9.130 ingurutik aurrera); geroago, Txinako Ibai Horia eta Yangtze arroetan (adibidez, Peiligang eta Pengtoushan kulturetan), eta, nukleo horietatik, Eurasian zehar hedatu ziren. Mesopotamia da duela 7.400 urtetik aurrera garatu zen lehen zibilizazioen gunea. Eremu horiek izan ziren «gizakiaren historiako garapen garrantzitsuenetako batzuk inspiratu zituenak, besteak beste, gurpilaren asmatzea, lehen hirien eraikuntza eta idatzizko idazkera kurtsiboaren garapena». Antzeko iraultza neolitiko aurrezibilizatuak ere modu independentean hasi ziren Hego Amerikako ipar-mendebaldean (Caralgo zibilizazioa) eta Mesoamerikan. Itsaso Beltzaren eremua Europako zibilizazioaren sorleku da. Solnitsata gunea (K.a. 5500 - K.a. 4200) Europako hiririk zaharrena dela uste da: historiaurreko harriz gotortutako (harresia) asentamendua (historiaurreko hiria). Munduko lehen urrezko tresnak K.a. IV. milurtekoak dira, hala nola 4569 urtetik 4340ra bitartean ehorzketa-gune batean aurkitutakoak eta munduko historiaurreko aztarnategirik garrantzitsuenetako batean, Bulgariako Varna lakutik gertu dagoen Varnako nekropolian, zeina, ustez, ongi datatutako urrezko tresnarik zaharrena izan daitekeen.
Gaur egun baino 8.200 urte lehenagoko Gertaera Lehorra eta 5.900 urteko euritartekoak (Bond ere deitua) eskualde erdi-lehorrak lehortu, eta basamortuen hedapen handia eragin zuten. Klima-aldaketa horrek komunitateen arteko indarkeria endemikoaren kostu-onura erlazioa aldatu zuen, eta harresirik gabeko herri-komunitateen alde batera utzi, eta lehen zibilizazioekin lotutako hiri harresituak agertu ziren. Hiri iraultza horrek soberakin transferigarrien metaketari hasiera eman zion, eta horrek ekonomiak eta hiriak garatzen lagundu zuen. Estatuaren indarkeriaren monopolioarekin, soldadu klasea eta gerra endemikoa agertzearekin, hierarkien garapen azkarrarekin eta giza sakrifizioaren agerpenarekin lotu zen.
Hiri-iraultza zibilizatua, aldi berean, sedentarismoaren garapenaren, aleen, landareen eta animalien etxekotzearen, kokaleku iraunkortasunaren eta gizarte-sektore jakin batzuen eskala-errendimenduak eta ekoizpen-soberakinaren metaketa errazten zuten bizimoduen garapenaren mende egon zen. Kultura konplexuetatik zibilizazioetarako trantsizioa (oraindik eztabaidatua den arren) badirudi estatu-egituren garapenarekin lotuta dagoela, zeinetan boterea gehiago monopolizatu baitzuen giza sakrifizioa praktikatzen zuen elite klase menderatzaile batek.
Neolitoaren amaiera aldera, Kalkolito Aroko K.a. 3600. inguruan, Mesopotamiatik hasita, hainbat zibilizazio elitista agertzen hasi ziren hainbat sorlekutan, Brontze Aroan zehar eskala handiko erresuma eta inperiotara hedatuz (Akadtar Inperioa, Egiptoko Inperio Zaharra, Neo-Sumeriar Inperioa, Asiria Erdiko Inperioa, Babiloniar Inperioa, Hitita Inperioa eta, neurri batean, elamitarren, hurriten, amorriten eta Ebla lurralde-hedapenak).
Geroago, garapen independente bat gertatu zen Kolonaurreko Ameriketan. Peru kostaldeko Caralgo zibilizazioaren urbanizazioa K.a. 3200. inguruan sortu zen ; ezagutzen den hiri maia zaharrena, Guatemalan, K.a. 750. ingurukoa da, eta Mexikoko Teotihuacan munduko hiri handienetako bat izan zen 350. urtean, 125.000 biztanle ingururekin.
Aro Axiala
Brontze Aroaren kolapsoari Burdin Aroak jarraitu zion K.a. 1200. inguruan, eta zibilizazio berri batzuk sortu ziren, eta K.a. VIII eta III. mendeean arteko aldian bukatu zen; Karl Jaspersek Aro Axiala izendatu zuen, eta trantsizio kritiko baten garaia bezala ikusten da, zeinak zibilizazio klasikora daraman.
Modernitatea
Modernitaterako trantsizio teknologiko eta kultural garrantzitsua, gutxi gorabehera, 1500. urtean hasi zen Mendebaldeko Europan, eta, hasiera horretatik, zientziaren eta zuzenbidearen ikuspegi berriak azkar hedatu ziren munduan zehar lehenagoko kulturak egungo gizarte teknologiko eta industrialean sartuz.
Zibilizazioen erorketa
Zibilizazioak tradizioz bi modutan amaitzen direla esan daiteke: hedatzen ari den beste zibilizazio batean txertatuz (adibidez, Antzinako Egipto greziar helenistikoan sartu zen bezala, eta gero erromatar zibilizazioetan), edo eroriz eta bizimodu sinpleago batera itzuliz, Aro Iluna deritzonean gertatzen den bezala.
Zibilizazioaren kolapsoari buruzko azalpen asko eman dira. Batzuek adibide historikoetan jartzen dute arreta, eta beste batzuk, berriz, teoria orokorrean.
Etorkizuna
Samuel Huntington politologoak argudiatu du XXI.mendearen ezaugarri definitzailea zibilizazioen talka izango dela. Huntingtonen ustez, zibilizazioen arteko liskarrek ordezkatuko dituzte XIX eta XX. mendean bereizi ziren nazio-estatuen eta ideologien arteko gatazkak. Ikuspegi horiek gogor jarri dituzte zalantzan Edward Said, Muhammed Asadi eta Amartya Sen bezalako beste batzuek. Ronald Inglehartek eta Pippa Norrisek argudiatu dute mundu musulmanaren eta Mendebaldearen arteko benetako zibilizazioen talka Mendebaldeko balio sexual liberalagoen arbuioak eragiten duela ideologia politikoaren desberdintasunak baino, nahiz eta ikusten duten tolerantzia falta horrek demokrazia (egiazkoa) baztertzea ekar dezakeela. Identity and Violencen Senek zalantzan jartzen du jendea erlijioak eta kulturak bakarrik definitzen duten ustezko zibilizazio baten ildotik banatu behar ote den. Argudiatzen du horrek ez dituela kontuan hartzen pertsonak osatzen dituzten beste identitate asko eta desberdintasunetan zentratzen dela.
Derrick Jensen kultur kritikari eta egileak dio zibilizazio modernoa ingurumena eta gizateriaren bera menderatzera bideratzen dela berez kaltegarria, jasangaitza eta autosuntsitzailea den modu batean. Bere definizioa, linguistikoki eta historikoki defendatuz, zibilizazioa «hirien hazkuntzara eramaten duen eta sortzen den kultura...» gisa definitu du, hiriak gisa definitu baitute «gutxiago edo gehiago modu iraunkorrean bizi den jendea dentsitate handiko leku bat», nahikoa janaria eta bizitzeko beste beharren ohiko inportazioa eskatzeko. Zibilizazioek gero eta baliabide gehiago inportatzeko duten premia hori, bere ustez, gehiegizko ustiapenetik eta bertako baliabideen murriztapenetik dator. Horregatik, zibilizazioek berez hartzen dituzte politika inperialistak eta hedatzaileak eta, horiek mantentzeko, oso militarizatuak, hierarkikoki egituratuak eta hertsaduran oinarritutako kultura eta bizimoduak.
Kardaxov eskalak zibilizazioak beren aurrerapen teknologikoaren arabera sailkatzen ditu, zehazki, zibilizazio batek aprobetxa dezakeen energia kopuruaren arabera neurtuta. Eskala hipotetikoa baino ez da, baina energia-kontsumoa ikuspegi kosmikoan jartzen du. Kardaxoven eskalak gaur egun ezagutzen diren baino askoz aurreratuago dauden zibilizazioetarako hornidurak ematen ditu.
Humanoak ez diren zibilizazioak
Egungo adostasun zientifikoa da gizakia dela Lurrean sortu diren zibilizazioak sortzeko gaitasun kognitiboa duen animalia espezie bakarra. Azken pentsamendu-esperimentu batek, hipotesi silurianoak, ordea, aztertzen du «erregistro geologikoan zibilizazio industrial bat antzematea posible izango den» kontuan hartuta kuaternarioaren aurreko aroei buruzko informazio geologiko eskasa dagoela.
Astronomoek Esne Bidearen galaxiaren barruan eta kanpoan dauden zibilizazio adimentsu komunikatuen existentziari buruz espekulatzen dute, normalean, Drakeren ekuazioaren aldaerak erabiliz. Adimen horien bilaketak ere egiten dituzte, hala nola teknomarkatzaile izeneko aztarna teknologikoen bitartez. Proposatutako exoarkeologia eremu proto-zientifikoa gizakiak ez diren zibilizazioen artefaktuen aztarnak aztertzeaz arduratzen da atzerriko gizarteen iraganeko bizitzak berreraiki eta interpretatzeko, horiek zientifikoki deskubritu eta baieztatzen badira.
Sesto al Reghena
Sesto al Reghena Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sesto al Reghenak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Moenkhausia pyrophthalma
Moenkhausia pyrophthalma Moenkhausia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Cregganbaun
(irlanderaz An Creagán Bán) Irlandako herri bat da, Mayo konderrian dagoena.
Victoria (Buenos Aires)
Victoria San Fernando barrutiko hiri bat da, Argentinako Buenos Aires probintziaren iparraldean eta Buenos Aires Handiaren zati bat.
Mugak
Luján ibaia, Del Arca, Quintana, Uruguay, Reconquista ibaia, Hipólito Yrigoyen, Malvinas Argentinas, Roberto Payró, Pasteur, García Mansilla eta Virreyes.
Toponimia
Geltokiaren izena Victoria erreginaren omenez eman zioten. Bere erregealdian, trenbide ingelesak eraiki ziren, guztiak kapital ingelesarekin.
Óscar Landerretche
Óscar Alfredo Landerretche Gacitúa (1949ko urriaren 18a) Txileko ekonomista, akademikoa eta politikoa da. Estatu-ministro izan zen Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidentearen gobernuan.
Familia eta ikasketak
Aita Karabinerosen ofiziala zen eta ama Valparaísoko Liceo N°1 de Niñas lizeoko irakaslea. Aitaren eta amaren aldetik euskaldunen ondorengoa da.
Valparaísoko Barrako Eduardo Lizeoan ikasi zuen. Ingeniari komertzialaren eta Ekonomia Zientzietako batxilergoaren titulua lortu zuen Txileko Unibertsitatean; ondoren, Andeetako Unibertsitateko (Bogotá) ekonomia-magister bat lortu zuen, eta, ondoren, Ekonomia Politikoan doktoratu zen Oxfordeko Unibertsitatean (Ingalaterra).
Trini Morenorekin ezkondua, Óscar ekonomialariaren aita da.
Karrera politikoa eta publikoa
Txilera itzulita, 1991n, Ekonomia Ministerioko Ekoizpen Garapeneko Dibisioko burua izan zen, Ekoizpen Garapeneko Ministerio arteko Batzordeko idazkari exekutiboa, Colbúneko zuzendaria Txileko Estatua ordezkatuz (1992) eta Normalizazioko Institutu Nazionaleko presidentea (1994).
1997an Ekonomiako idazkariorde izendatu zuten. Hurrengo urtean, ministroa izan zen Energiaren Batzorde Nazionalaren (CNE) presidentea, hain zuzen ere herrialdearen erdialdean eta hegoaldean lehorte larri batek eragindako energia-krisi larrian.
Enpresa-arloan, estatuko presidenteorde exekutiboa izan zen Produkzioa Sustatzeko Korporazioa (Corfo), Petrolioaren Enpresa Nazionalaren direktorioko presidenteordea, Sercotec-eko direktorioko lehendakaria, Meatzaritzako Enpresa Nazionaleko (Enami) presidenteorde exekutiboa eta Estatuaren izenean Quebrada Blanca meatzaritza-konpainiako zuzendaritzako kidea.
Gaur egun, Txileko Unibertsitateko Gai Publikoen Institutuko Graduondoko Eskolako akademiko gisa ari da lanean. Eskola horretako zuzendaria izan zen, Federico Santa María Unibertsitate Teknikoko MBA irakaslea, Talkako Unibertsitateko Ekonomia eta Negozio Fakultateko irakasle hizlaria eta Txileko Unibertsitateko Gobernu eta Kudeaketa Publikoko Eskolako irakaslea.
An Fál Carrach
An Fál Carrach (ingelesez Falcarragh) Irlandako Donegalgo konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. Gaeltacht eremuan dago, hots, irlandera hiztunen eremuan, hain zuzen, gaur egun ere udalerri honetan irlanderra erruz mintzatzen da. Udalerri honi bertakoek batzutan Na Crois Bhealaí deitu ohi diote ("Bidegurutzea").
Pierre Bidart
Pierre Bidart (Baigorri, 1947ko abuztuaren 22 - Sofia, 2010eko irailaren 16) Euskal Herriko antropologoa izan zen. Ikerketa lan ugariren egile, politikaren alorrean euskal departamenduaren eta abertzaletasunaren kontrako jarrera erakutsi zuen eta aldi berean Ipar Euskal Herriari buruzko hainbat ikerketa egin edota bultzatu zituen.
Biografia
Paris-X Unibertsitatean Estatuko Doktorea zen Giza Letra eta Zientzietan. Paue eta Aturriko Herrietako Unibertsitatean Antropologia irakaslea izan eta gero Bordeleko Unibertsitatean (Bordele II Unibertsitatean hain zuzen) irakasteari ekin zion. Antropologiaren alorrean Unibertsitateetarako Ministerioaren menpean dagoen Goi Mailako Irakaskuntzaren Zuzendaritzako aditua zen. 2006tik Udako Antropologia Unibertsitatea antolatu zuen Irisarrin.
Politika mailan PSren hautagaia izan zen zenbait aldiz: 1988an Baigorriko kantonamenduan Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorrerako eta 1993an Frantziako Biltzar Nazionalerako, departamenduko 4. hautesbarrutian.
Lanak
Ekialdeko Europako zein Euskal Herriko gizarteen aztertzailea izateaz gain eskualdeko arkitekturaz ere ikerketa lanak egin zituen. Lan aipagarrien zerrenda:
Bere omenez
2011ko irailean Paue eta Aturriko Herrietako Unibertsitateak Angeluko Montaury auzoan duen campusean zabaldutako ikasleentzako etxebizitza eraikinari "Pierre Bidart" izena eman zitzaion.
Tronsanges
Tronsanges Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tronsanges udalerrian erroldatutako biztanleak 361 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 39 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 23 bakarrik bizi ziren emakumeak), 54 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 187 etxebizitza zeuden, 149 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 182 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 149 etxebizitza nagusietatik 133 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 78 etxek bost zituzten. 116 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 83 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 234 ziren, horien artean 193 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 193 pertsona aktiboetatik 179 lanean zeuden (98 gizon eta 81 emakume) eta 15 langabezian zeuden (5 gizon eta 10 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tronsanges udalerrian 155 unitate fiskal zeuden, 374 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.940 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Tronsanges udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 712 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Villa Las Estrellas
Villa Las Estrellas (Izarrak Hiria) Txileko herri bat da, Antártica Komunan, Antártica Probintzian, Magallanes y la Antártica Chilena eskualdean. Eduardo Frei Montalva Lehendakaria basean, base militar bat, George erregearen uhartean dago. Handiena da, eta Antartikako bi asentamendu zibiletako bat (bestea Argentinako Esperanza basea izanik). 120 biztanle ditu udan, eta 80 neguan.
Komunitatea
Villa Las Estrellas-ko biztanleak komunitateak eskaintzen dituen 90 m²-ko hamalau etxebizitzetan bizi dira.
Hezkuntza
Biztanle gazteek F-50 "Villa Las Estrellas" Eskolan ikasten dute, 1.tik 8. mailarako Lehen Hezkuntzako eskolan; bi irakasle dira komunitateko, gutxi gorabehera, 15 umeen heziketaren arduradunak. Gainera, haurtzaindegi bat dago sei ikasleekin eta monitore batekin. 291 Zenbakidun liburutegiak eskatuta eskuragarriak diren liburuen eta aldizkarien bilduma bat dauka.
Gobernua
Txileko Erregistro Zibila eta Identifikazio Zerbitzuaren Bulegoak erregistroko bulego ofizial gisa lan egiten du berezko erantzukizun guztiekin.
Badago Correos de Chile postetxe bat, udan posta langile bat duena eta neguan basearen komandantea. Bulegoak gutun guztiak Punta Arenas-tik jasotzen ditu eta posta-biltegi eta errepikagailu lana egiten du Antartikako Txileko instalazio guztietarako zein beste herrialde batzuetarako. Hemendik hegazkinez edo helikopteroz entregatzen dira. Postetxea, halaber, oso erakargarria da turistentzat eta filatelia zaleentzat, hirira bidaiatzen direnak postalak eta gutunak Antartikako zigilu batekin bidaltzeko.
Herria Piloto Pardo-ko auzo-erroldan dago.
Merkataritza eta turismoa
Kreditu eta Inbertsio Bankuaren sukurtsal bat urte osoan zehar funtzionatzen du langile bakar batekin. Santa María Reina de la Paz kapera katolikoak King George Island osoko pertsonak erakartzen ditu.
Dontzeila laranja
Dontzeila laranja (Melitaea didyma) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da. Nymphalidae familiako tximeleta bat da.
Banaketa
Europan erdi eta hegoaldean aurkitzen da, Afrikan Mediterraneoko kostaldean eta Asian Ekialde Hurbilean, Erdialdeko Asian, Txinan eta Mongolian aurkitzen dugu.
Imagoa
Tamaina ertaineko tximeleta da, 30-42 mm-ko hegal zabalera dituena. Kolore laranja biziko tximeleta da, orbain marroi ilunak hainbat lerro osatuz dituena. Lerro ilun horien kopurua eta zabalera aldakorra da aletik alera. Emeak handiagoak izan ohi dira eta kolore laranja ahulagoa dute, marroiz edo grisez estaliak batzutan.
Azpialdean aurreko hegalak laranjak dira eta atzekoak zuriak lerro laranjekin.
Beldarra
Gorputzez zuria eta laranja da eta ile mototsez estalita du.
Bizi zikloa
Negua beldar gisa igarotzen du eta martxotik urrira ikusten da tximeleta. Bi edo hiru belaunaldi ere izan ditzake urte berean.
Kolia berdexka
Kolia berdexka (Colias phicomone) Pieridae familiako lepidopteroen espezie bat da, Europa hegoaldeko mendialdetan aurkitzen dena, Kantauriar mendikatea, Piriniotan, Alpeetan eta Karpatoetan.
Deskribapena
Tamaina ertaineko tximeleta bat da, 40-48 mm-o hegal-zabalera duena. Tximeleta arra hori-berdexka argia da grisera difuminatzen dena eta emea ia zuria da. Biek ere badute puntu beltz bana aurreko hegaletan eta puntu zuri bana atzekoetan. Hegalen ertzak gorrixkak dira. Hegalen azpialdea horixkagoa da.
Beldarra berde-urdinxka da eta alboetan lerro horiak ditu.
Bizi zikloa
Ekainetik abuztura ikusten dira tximeletak hegan eta belaunaldi bakarra izaten du. Arrautzak banan banan jartzen ditu lekadunen hostoetan, horietaz elikatzen baitira beldarrak. Lurrean hibernatzen dute eta udaberrian pupak eratzen dituzte eta handik tximeleta belaunaldi berria jaiotzen da.
Habitata
Mendialdeko malda harritsuetan eta zelaietan aurkitzen da, 1.300 eta 2.100 metro arteko altueratan.
Egiptoko espedizioa
Napoleonen Egiptoko kanpaina edo Egiptoko espedizioa deitzen zaio Frantziako Lehen Errepublikaren operazio militar bati, zeina Napoleon Bonaparteren agindupean Egipton garatu zen 1798tik 1801era bitartean.
Bonaparte eta bere espedizioko militarrekin batera kanpainaren parte izan ziren Commission des sciences et des arts delakoaren 167 zientzialari, ingeniari, artista eta abarrak; horietako gehienak Institut d'Égypte, Egipto aztertzeari eskainitako erakunde zientifikoko kide fundatzaileak ere izan ziren, 1798an Kairon. Espedizioaren emaitzak Description de l'Égypte testu eta irudi bilduman argitaratu ziren. geroago egiptologiaren oinarria ezarri zuena.
Errepublika zuzentzen zuen Direktorioak ezarritako espedizioaren helburuak hauek ziren: Egipto Frantziako probintzia bihurtzea, Mediterraneoko britainiar nagusitasuna amaitzea eta Frantzia Ekialde Hurbileko merkataritzan nagusi izatea. Garai hartan Egipto Otomandar Inperioko parte zen, baina Mamelukoen bey agintarien dinastiak agintzen zuen
Louis-Alexandre Berthier Gobernu Batzordearen informazio militarraren arduraduna izan zen nominalki, baina Bonapartek kanpainaren kontrol eta aginte zorrotza izan zuen eskuetan, eta etengabeko harreman sekretua mantendu zuen Talleyrandekin, gerora Atzerri ministro izango zenarekin, itzuli ondoren estatu kolpe bat prestatzeko. Hain zuzen ere, espediziotik itzuli zenean Bonaparte gertatu zen Parisen Brumarioko estatu-kolpes 1799an, non Bonapartek Frantziako estatuaren botere nagusia eskuratu zuen.
Espedizioaren prestaketa eta Maltaren konkista
Espediziorako prestaketak Toulon, Marsella, Genova, Korsika eta Civitavecchia-n egin ziren eta, funtsean, Louis Berthier Napoleonen kabinete buruak antolatu zituen.
280 merkantzia-ontzik 28.200 infanteria, ingeniari eta artillero, 2.800 zalditeria eta 60 landa eta 40 setio-kanoi garraiatu zituzten. François-Paul Brueys d'Aigalliersen aginte gorenaren menpeko 13 ontzi, lau fragata eta kanoiontzi ontzidiarekin batera joan ziren. Dibisioko komandanteak Desaix (abangoardia), Reynier (eskuineko hegala), Kléber (erdian), Menou (ezkerreko hegala), Bon (erreserba) eta Murat (zalditeria) izan ziren.
Flota ekainaren 9an iritsi zen Maltatik, eta espedizioaren lehen konkista hori izan zen: Maltako Ordenak ez zuen ahaleginik egin armada kristau baten aurka borrokatzeko, eta ekainaren 10ean L'Orient ontzian sinatu zuten errendizio agiria. Napoleon Maltan izan zen 12an eta 13an.
Chailly-en-Bière
Chailly-en-Bière Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Egiptoko espedizioa
Egiptoko lehen garaipena
Gero, flota berarekin Egiptora itsasoratu zen eta Abukirren lehorreratu zen indar osoarekin. 1798ko uztailaren 2an Alexandria hartu zuten. Piramideetako guduan 1798ko uztailaren 21ean guztiz garaitu zuren, otomandar-egiptoar armada, Mourad Bey eta Ibrahim Beyren menpeko elite mamelukoak ihesi jarri zituzten eta ostean, Kairo eta Egipto osoa okupatu zituzten frantziarrek.
NGC 4144
NGC 4144 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Egiptoko espedizioa
Egiptoko lehen garaipena
Napoleonek egiptoarrei eta Kairoko herriari bi aldarrikapenetan deklaratu zien frantses inbasioaren helburua herrialdea esklabotasunetik askatzea zela mamelukoen eta haien bey autokratikoen esplotaziotik askatzeko. Biztanleak, eta beren familia, etxe eta ondasunak babestuta egongo zirela agindu zuen. Baita bizimodua eta erlijioa errespetatuko zirela eta Dīwān autonomoa ezarriko zela aginterako, bertako egiptoarrek osatua.
Nelson almirantearen kontraerasoa
Garaipenaren gozoak ez zuen asko irain. 1798ko abuztuaren 17an, Egiptoko kostaldean zegoen frantziar ontzidia erabat suntsitu zuten britainiarrek Nelson almirantearen agindupean Abukir-eko itsas guduan. Ondorioz espedizioarentzat itzulerako garraioa ezinezko bilakatu zen eta Frantziarekiko konexioa eten egin zen. Napoleonen kontrako altxamendua ere gertatu zen zuen Kairon 1798ko urriaren 22an eta 23an, baina errepresio gogorrarekin erantzun zuten frantziarrek: 14 buruzagi harrapatu zituzten, 5 xeikh exekutatu, 2.500 matxinatu inguru hil omen ziren. .
Chailly-en-Bière
Biztanleria
2007an Chailly-en-Bière udalerrian erroldatutako biztanleak 2.144 ziren. Familiak 770 ziren, horien artean 159 pertsona bakarrekoak ziren (67 bakarrik bizi ziren gizonak eta 92 bakarrik bizi ziren emakumeak), 240 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 310 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 61 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Egiptoko espedizioa
Nelson almirantearen kontraerasoa
Bien bitartean, Talleyrand Atzerri ministroa ez zen Konstantinoplako Ate Gorenera bidaiatu, adostu bezala, espedizioa Otomandar Inperioaren aurka zuzenduta ez zegoela ziurtatzeko. Britainiar eta Errusiako presiopean, Otomandar Inperioak (orduan Selim III.a sultanaren menpe) azkenean gerra deklaratu zion Frantziari.
Siriako kanpaina
1799ko otsailean, Napoleonek Siriara zuzendu zuen bere kanpaina militarra, 14.000 gizonekin Egiptoren konkistaren defentsa egiteko, bere aurka osatutako armada otomandarrari aurreko egiteko. Zenbait gudutan arrakasta izan zuen Bonapartek, baina Al-Arish-en setioan hasierako arrakastak,
baina Jafaren setioan erakutsitako ankerkeriak ez zien onik ekarri bertako biztanlegoaren artean jarraitzeko orduan.
Borroketan hildako asko izateaz gain, frantziar soldaduen artean izurrite bubonikoa agertu zen, eta Napoleonek Egiptora erretiratu behar izan zuen. Hala ere, han 1799ko uztailean otomandarrak garaitu zituen Abukirreko guduan.
Parisera itzuli da Bonaparte estatu-kolpea ematera
Bitartean, Frantziaren barne-egoera izugarri okertu zen gobernuaren kudeaketa txarragatik eta militarki bigarren koalizioarekin izandako liskarrengatik. Austria kontraerasora igaro zen, frantziarren Italiako konkistak eta errepublika baten sorrera desegiteko.
Napoleonek Brumarioko estatu kolpea eman zuen Parisen, baina berak hasitako espedizio eta abenturak jarraitzen zuen Egipton. Frantziak Egiptotik libre ateratzeko negoziatu zuen otomandarrekin. Baina Britainia Handiak baldintzarik gabeko errendizioa eskatu zuenean, gerrak jarraitu zuen. Kléberrek otomandarrak garaitu zituen berriro 1800ko martxoan Heliopolisen, eta Kairo berriro okupatu eta errepresioz zigortu zuten frantziarrek. Horrek erreakzioa eragin zuen, musulman batek hil zuen Kleber Kairon 1800ko ekainean. Menouk hartu zuen oinordekoa.
Kanpainaren amaiera eta porrota
Hurrengo urtean, 1801eko martxoaren 18an, Abercrombie eta Hutchinson jeneralen agindupean zeuden 17.000 soldadu britainiar Abukirren lehorreratu ziren. Yussuf Pasharen menpeko otomandar armadak 20.000 gudari baino gehiago batu zizkion armada haro, 6.000 albaniar eta jenisario barne. Frantziako tropek, hainbat herri eta gotorleku okupatu zituztenak, 16.000 gizon omen ziren. Martxoaren 21ean lehen gudu bat galdu zuten Alexandriatik gertu, eta hiria bera inguratu zuten.
Kairok kapitulatu zuen ekainaren 27an eta Alexandriak 4 egun geroago. Lortutako errendizio baldintzen arabera, Frantziako tropek Egiptotik alde egin behar izan zuten, baina beren ekipamendua eraman ahal izan zuten. Espedizioko zientifikokoek, ordea, euren dokumentuak eta oharrak entregatu beharko zituztela adostu zen. Sutsuki protesta egin zuten zientzialariek eta ingelesei entregatu beharrean itsasora botako zituztela mehatxatu zuten. Azkenean dokumentazio horri eustea lortu zuten.
Spilimbergo
Spilimbergo Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Spilimbergok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Egiptoko espedizioa
Kanpainaren amaiera eta porrota
Espedizioaren hasierako ia 30.000 parte-hartzaileetatik, ia 20.000 gizon hil ziren, besteak beste, Kléber, Caffarelli du Falga eta Bon jeneralak eta Brueys almirantea. Frantziak Mediterraneoko flotaren zati handi bat galdu zuen (11 lineako ontzi eta 2 fragata), baita arma eta ekipamendu ugari ere.
Penol
Penol Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Penol udalerrian erroldatutako biztanleak 307 ziren. Familiak 125 ziren, horien artean 31 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 23 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 39 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Chelydridae
Chelydridae Cryptodiraren barruan sailkatutako dortoka familia bat da. Amerika eta Asiako hegoalde eta hego-ekialdean bizi dira.
Generoak
eta honako genero fosilak:
Penol
Etxebizitza
2007an 145 etxebizitza zeuden, 127 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 130 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 127 etxebizitza nagusietatik 104 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 82 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 68 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Sandown (New Hampshire)
Sandown Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Rockingham konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Penol
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 195 ziren, horien artean 146 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 146 pertsona aktiboetatik 130 lanean zeuden (71 gizon eta 59 emakume) eta 16 langabezian zeuden (6 gizon eta 10 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Penol udalerrian 130 unitate fiskal zeuden, 319,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.570 euro zen.
Chailly-en-Bière
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 897 etxebizitza zeuden, 801 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 50 bigarren erresidentzia ziren eta 46 hutsik zeuden. 786 etxeak ziren eta 97 apartamentuak ziren. 801 etxebizitza nagusietatik 628 bere jabearen bizilekua ziren, 157 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 18 etxek gela bat zuten, 63 etxek bi zituzten, 108 etxek hiru zituzten, 148 etxek lau zituzten eta 464 etxek bost zituzten. 637 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 303 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 451 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.442 ziren, horien artean 1.018 aktiboak ziren eta 424 inaktiboak ziren. 1.018 pertsona aktiboetatik 948 lanean zeuden (516 gizon eta 432 emakume) eta 69 langabezian zeuden (39 gizon eta 30 emakume). 424 pertsona inaktiboetatik 139 erretiraturik zeuden, 151 ikasten zeuden eta 134 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chailly-en-Bière udalerrian 777 unitate fiskal zeuden, 2.058 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.632 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 103 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 22 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 15 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia, 1 albaitaria, 4 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Chailly-en-Bière udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Penol
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 2 iturginak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Penol udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 495 hektarea erabiltzen.
Korakoide apofisi
Korakoide apofisia sorbalda-hezurraren goiko ertzean kokatua dagoen tamaina handi samarreko apofisia da, erdi-flexionatutako hatz baten forma duena (bele-mokoaren antza duelako hartzen du izen hori grezieraz). Bertan lotzen da bularreko muskulu txikia. Apofisi korakoideak larruazalaren bidez hazta daitezke eta bere hausturak nahiko arraroak dira.
Penol
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Schistura sokolovi
Schistura sokolovi Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Tabako mosaikoaren birusa
Tabako mosaikoaren birusa (ingelesez Tobacco Mosaic Virus edo TMV), landareak infektatzen dituen RNA birus bat da, bereziki tabakoa eta Solanaceae familiako landareak. Infekzioak hostoetan orbain nabarmenak eragiten ditu, hortik bere izena.
Aurkitutako lehenbiziko birusa izan zen. Jada XIX. mendearen amaieraldera gaixotasun honek tabako landaketak kaltetzen zituela jakin arren, 1930eko hamarkadararte ez zen infekzioa sorrarazten zuen agentea birus bat zela zehaztu ahal izan.
Historia
1935ean Wendell Meredith Stanley izan zen birusa kristalizatu zuena eta horregatik 1946an Kimikako Nobel Saria jaso zuen. 1939an Gustav Kausche, Edgar Pfankuch eta Helmut Ruskak lehenengo argazkiak atera zizkioten birusari mikroskopio elektronikoz. 1955ean ikusi zen birusaren RNA eta kapsidearen proteinak berez miiztatzen zirela birus funtzionala osatzeko.
Rosalind Franklin kristalografoak hilabetez lan egin zuen Stanleyrekin eta Bruselako 1958ko erakusketarako birusaren eredua eraiki zuen. Birusa barrutik hutsa zela eta material genetikoa kate bakarreko RNA zela iradoki zuen. Franklinen heriotzaren ondoren horrela zela ikusi zen.
Egitura eta ezaugarriak
Zilindro itxurako kapsidea duen birusa da. 2.130 kapsomeroz osaturik dago modu helikoidalean ezarrita daudenak. Kapsomero bakoitzak 158 ainoazido ditu eta lau alfa helizek osatzen dute. Kapsidearen barruan dagoen RNA kate bakarrekoa da, 6.400 base dituena.
Genomari dagokionez RNA kate horrek lau entzima kodetzen ditu; RNA helikasa eta RNA polimerasa (zelula ostalaria infektatzerakoan material genetikoaren erreplikazioa egiteko) eta gainerako biak mugimenduko proteina bat eta kapsidea osatzen duen proteina dira.
Tenperaturarekiko jasangarritasun handia duen birusa da. Lehorturiko hosto batean 50ºCtik gora 30 minutuz iraun dezake kalterik jasan gabe.
Birusaren zikloa
Infektaturiko landareen hostoak erortzerakoan birusa bertan gelditzen da eta beste landare batekin kontaktu zuzena badu landare berria infektatuko du. Bektoreak ere erabil ditzake landareen artean zabaltzeko, afido, matxinsalto edo giza kontaktuaren bidez. Behin landare zelula bat infektatu duenean kapsidetik RNA askatu eta erreplikatzen hasten da helikasa eta polimerasa erabiliz. Material genetikoa behin eta berriz erreplikatzeaz gain proteinak ekoizten ditu birus berriak osatzeko elementuak ekoiztuz. Zelulatik zelulara plasmodesmo bidez transmititzen da. Floemara igarotzen bada azkarrago zabalduko da landarean zehar.
Ostalariak eta sintomak
Mahatsondoa edo sagarrondoa ere infektatu ditzake baina ez die kalterik ia eragiten. Azkenik onddo fitopatogenoak infektatzeko gaitasuna ere badu birusak, Colletotrichum acutatum, C. clavatum eta C. theobromicola esate baterako.
Cross (Mayo konderria)
(irlanderaz An Chrois) Irlandako herri bat da, Mayo konderrian dagoena.
Korunia plaza (TRAM Alacant)
Plaça La Corunya Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, Alacant udalerrian dagoena.
Luberoita
Ezaugarriak
Luberoita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.
Ar-Men itsasargia
Ar-Men itsasargia (bretainieraz Tour-tan ar Maen eta frantsesez Phare d'Ar-Men, bretainiera Ar Men, "Harkaitz" esan nahi du) Bretainiako mendebaldeko Raz lurmuturraren aurrean dagoen Raz de Sein itsasartean kokatzen den itsasargi bat da. Hain zuzen ere, Île de Sein uhartean dago.
1867-1881 bitartean eraiki zen. 1990ko apirilaren 10ean itsasargia 250 watteko lanpara halogeno batez elektrifikatu eta automatizatu egin zen
The Wicker Man (2006ko filma)
The Wicker Man (euskaraz Zumitzezko Gizona) 2006ko Neil LaBute estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako film bat da. Nicolas Cage, Ellen Burstyn, Kate Beahan, Frances Conroy, Leelee Sobieski, Molly Parker eta Diane Delano aktoreek antzeztu zuten.
1973ko izenburu berdineko britainiar filmaren berregokitzapena da, eta hura bezala David Pinner idazlearen Ritual (Errituala) eleberrian oinarritua dago.
Argumentua
Edward Malus (Nicolas Cage) polizia trafiko istripu batetik osatzen ari dela, duela urte batzuk inongo azalpenik gabe utzi zuen Willow (Kate Beahan) neskalagun ohiaren gutun bat jasoko du, honetan misteriotsuki desagertu den bere alaba topatzeko laguntza eskatzen dio.
Edward berehala Willow dagoen Washington estatuko kostaldeko uharte batera bertaratuko da, bertan, erritual bitxiak burutzen dituen biztanle komunitate ilun eta pagano bat bizi da.
Planina leizea
Planina leizea (Planinska jama) Esloveniako leizea da, Postojnako leize ezagunetik gertu dagoena, Postojna udalerrian bertan. Sarreran gaztelu txiki bat egon zenez Gaztelu txikiaren leizea (Malograjska jama) ere eman izan zaio tradizionalki.
Egitura
Unica ibaiak sortu du eta sarreratik 500 metrotara Postojnako leizetik datorren Pivka ibaiarekin eta Rakov Škocjan haranetik datorren Rak ibaiarekin bat egiten du. Postojnako eta Planinako sistemak batera hartuta 31 kilometrotako luzera duen sistema eratzen da.
Pseudorabdion longiceps
Pseudorabdion longiceps Pseudorabdion generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Guilhem Figueira
Guilhem Figueira (batzutan Guillem edo Figera idatzita) (Tolosa Okzitania, 1195-1250) koblakari eta trobadore okzitaniarra izan zen, Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren enperadorearen garaian aritutakoa, 1230. hamarkadan.
Biografia
Aimeric de Peguilhan eta Guillem Augier Novellarekin sarritan kolaboratu zuen. Jostun baten semea zen Albitarren aurkako Gurutzadaren ondoren, Tolosatik Lonbardiara erbesteratu behar izan zuen. Garai horretan Frederiko II.a Aitasantuaren etsai amorratua zen eta heren gortean babesa aurkitu zuen.
Esteroide
Egitura eta biosintesia
Karbonoz, hidrogenoz, oxigenoz eta nitrogenoz osatuta daude. Egitura ziklikoa dute, hau da, karbonozko lau eraztun fusionatuak dituzte. Gainera, hainbat talde funtzionalez osatuta daude. Beraz, atal hidrofilikoak (urarekin elkartzen direnak) eta hidrofoboak (ura deuseztatzen dutenak).
Esteroideak terpenoetatik ekoizten dira. Eskualeno izeneko triterpenoa da jatorrizko molekula. Hau ziklatzen denean lanosterola sortzen da, esteranoaren lau eraztunak dituena, eta hortik abiatzen da gainerako esteroide guztien sintesia.
Garrantzi biologikoa
Ugaztunengan hainbat betebehar oso garrantzitsu dituzte. Esaterako:
Sailkapena
Esteroide ezagunenak hauexek dira:
Esteroide batzuk
Hormona esteroideak
Giltzurrunen mintza ere osatez dute, glukogenoaren sintesia eta koipe, proteinen (kortisol) eta iraitz aparatuarentzako lagungarri dira. Giltzurrunetan dauden zelulak ere aktibatzen ditu, gatz mineralekin kontaktua dituztenekin batez ere. Emakume eta gizonezko sexu hormonetan (testosterona, estrogenoak...) eragina dute, hauen konportamendua, hazteko gaitasuna eta erreproduzitzekoa kontrolatzen baitute.
Ezaugarriak
Hormona esteroideak hainbat propietate partekatzen dituzte:
Esteroide sintetikoak
Esteroideak gizonezkoen testostetoraren deribatuak dira. Izen osoa "Esteroide"(droga mota) "Anabolikoak"(prozesu baten erdian sartu)"Androgenoak"(gizonezkoen muskuluen sustaketa). Testosteronaren deribatu hauek muskuluen hazkuntza bizkortu eta gorputzeko masa handitzen dute.
Esteroide anabolikoak ahotik edo injektatu egiten dira. Atletek eta toxikomanoek ez dituzte hartzen etengabe, hilabeteko epealdi batean hasi, gero denboraldi batean utzi eta gero berriz hasi. Batzuetan,kontsumitzaileak nahastu egiten dituzte, beraien eraginkortasuna handitzeko. Hau stacking izena du.
Pertsonek esteroideak hartzen dituztenean, batez ere beraien muskuloak handitzeko da baina askotan ez dituzte droga honen ondorio sekundarioak ezagutzen. Esteroideak hartzen hasten diren pertsona askok betidanik pertsona ahulak izan direnak dira, izan ere, beti ahulenak sentitu direnez momentu bat heltzen da noiz beraien muskuluak garatu nahi dituzten eta hau modu azkarrean lortzeko, esteroideak hartzen hasten dira.
Hainbat atletek ere, errendimendu handiagoa lortzeko hauek erabiltzen dituzte nahiz eta hau ilegala izan; hori dela eta, hainbat kirolariek "antidoping" testak izan eta gero, beraien kiroletatik kanporatuak izaten dira. Honen adibide bezala, Ben Johnson edo Marion Jones dauzkagu atletismoan; hauei olimpiadetan lortutako medailak eta errekorrak kendu zizkieten. Floyd Landis ere badugu honen adibide bezala txirrindularitzan.
Eragina
Esteroideek eragin ezberdina dute pertsona bakoitzan. Hala ere, gehienetan hasieran bere eragina sexurako antsiak handitzea eta masa muskularra asko haztea da. Baina esteroideak hartzen denbora asko egonda bere eragin sekundarioak oso kaltegarriak izan daitezke gure gorputzarako eta gure izaerarako. Izan ere, honelako suplementoak hartzea, naturalki gure gorputza hauek sortzeko erabiltzen zuen organoa ez garatzea dakar.
Azken honekin batera beste hainbat arazo dakarte, gehienbat itzulezinak direnak. Horregatik, esteroideak hartzeari uzteko, erredukzio bat egitea gomendatzen da gradualki, mediku baten laguntzaz.
Arazoak
Gizonek honelako ondorioak jasotzen dituzte: barrabilen txikitzea, espermatozoideen produkzioaren jaitsiera, burusoilkeria, senoen garapena, eta prostatako minbizia izateko aukera gehiago. Horrela maskulinitatea murriztu dezakete.
Emakumetan berriz, hauek izaten dira: aurpegiko ilearen hazkuntza, gizonezkoek jasotzen duten bezalako burusoilkeria, hilerokoaren irregulartasuna, klitoria handitzea eta ahotsaren engrosamendua.
Helduen beste ondorio latzgarri batzuk honako hauek izan daitezke: azalak kolore horia hartzea (Ikterizia), aknearen agerpena, eskizofrenia eta kontrolik gabeko konbultsioak gorputz osoan zehar. Hauetaz gain, gibelean ere kalte handia sorrarazten du, tendoi eta muskuluetako lesioekin batera; eta arazo kardio baskular ugari eragiten dituzte esteroideek.
Droga hauek nerabe batek kontsumitsumituko balitu, honen hezurren hazkuntza geldituko zen eta nerabezaroan egoten diren aldaketak azkarrago agertuko ziren nerabeen gorputzetan.
Normala izaten da esteroideak hartzen hasten den pertsona baten portaera aldatzea, droga hauek eragin psikologiokoak baidituzte. Pertsona hauen agresibitatea gora egiten du. Hau onuragarria izan daiteke atleta baten entrenamendurako, baina gimnasiotik kanpoko biolentzia ekar dezake.
Moenkhausia robertsi
Moenkhausia robertsi Moenkhausia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Tramonti di Sopra
Tramonti di Sopra Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Tramonti di Soprak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Schistura sombooni
Schistura sombooni Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
NGC 4145
NGC 4145 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Crossmolina
edota Crosmolina (irlanderaz Crois Uí Mhaoilíona) Irlandako herri bat da, Mayo konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 1.069 biztanle zituen.
Indiako ekonomia
Indiako ekonomian egiten dute usadiozko laborantzak, nekazaritza modernoak, eskulanak, industria moderno sorta zabal batek, eta horien inguruko zerbitzu ugariek.
Sanford (New York)
Sanford Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Broome konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Indiako ekonomia
Eredu ekonomikoa: sozialismoa eta kapitalismoaren artean
Biztanle aktiboen % 67 nekazaritzan ari dira lanean, eta nazio produktu gordinaren % 25 sortzen duteNoizko datuak?. Indiako Errepublikak sozialismoaren eta kapitalismoaren arteko bide bat aurkitu du, eta sarritan baita asmatu ere, nahiz eta politika hori auzitan jarri den azken hamar urteotan.