cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Siemkowice udalerria
Siemkowice Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Pajęczno barrutian kokatuta. 99,98 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4837 biztanle zituen.
Xosé Henrique Rodríguez Peña
Orenseko Arkitektoen Eskolaren buru eta Museo do Pobo Galegoko kidea izan zen. 2006an, hil zen minbiziak jota.
Politikan
1960an ikasle mugimenduak diktaduraren aurka egiten zituen ekitaldietan parte hartzen zuen. 1979ko udal-hauteskundeetan Unidade Galega koalizioaren zerrendan aurkeztu zen, Partido Galeguistaren kide izanik.
Partido Galeguista desegin zenez, 1983an Coalición Galegara atxiki zen. 1985an Coalición Galegako udal gaietako idazkari hautatu zuten. Urte bereko hauteskunde autonomikoetan, diputatu hautatu zuten. 1987an, Coalición Galegatik banandu zen eta Partido Nacionalista Galegoren sorreran parte hartu zuen.
1989an, Partido Nacionalista Galegoa Bloque Nacionalista Galegora atxiki zen. 1991ko udal-hauteskundeetan Ourenseko zinegotzia hautatu zuten BNGko zerrendan zegoelarik.
1992ko Ekainaren 7an, Partido Nacionalista Galegoren IV. Biltzarrean, PNGko presidente hautatu zuten. 1993an, hauteskunde autonomikoetan, diputatu hautatu zuten. 1997ko eta 2001ekoetan berriz hautatu zuten.
2253 Espinette
2253 Espinette asteroide baten izena da. uztailaren 30an aurkitu zuen G. Van Biesbroeck-ek Williams Bay Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1932 PB izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2253 Espinette asteroidearen orbitak batezbeste 2,284 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,647 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,92 distantziara. Eszentrikotasuna 0,279 da, eta makurdura orbitala 3,88ºkoa da.
Kurtus gulliveri
Kurtus gulliveri Kurtus generoko animalia da. Arrainen barruko Kurtidae familian sailkatzen da.
Ambystoma ordinarium
Ambystoma ordinarium Ambystoma generoko animalia da. Anfibioen barruko Ambystomatidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
St Albans
St Albans Erresuma Batuko Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen Hertfordshire konderriko hiria da.
Hiri honetan San Albans katedrala kokatzen da.
Ergoiena
Ergoiena ([eɾɣo.iena]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Sakanan dagoena, Nafarroako hiriburu Iruñetik 44,5 kilometrora. 0 biztanle zituen. urtean.
Inguru naturala eta kokapena
Ergoiena Iruñeko merindadearen mendebaldean dago. Lizarragako mendateak Etxarri-Aranatz (Sakana) eta Lezaun (Lizarrerri) lotzen ditu. Urbasako mendilerroa, bestalde, herriaren ekialdean altxatzen da.
Herriak Etxarri Aranatz, Uharte Arakil eta Arbizurekin egiten du muga iparraldean, eta Urbasa mendilerroarekin hegoalde, mendebalde eta ekialdean.
Klima eta landaredia
Klima azpiatlantiar motakoa da eta ezaugarrien artean, eurite ugariak, neguko hotza eta uda garaiko lehorte txikia daude. Izan ere, abuztuko hilabetea idor jo daiteke. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa, eta prezipitazioak 1.400 eta 1.800mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak, bestalde, 120 eta 160 inguru dira, garaieraren arabera euriak ugariagoak direla.
Herriak
Ondoko herri hauek osatzen dute Ergoiena: Lizarraga (herriburua), Dorrao eta Unanu.
Historia
1500. urtean Nafarroako erregeek Ergoiena Etxarri Aranatzetik bereizi zuten. Horrek iskanbilak sortu zituen herriek partekatzen zituzten santuen prozesioak zirela eta, baina epaileek horiek elkarrekin eta janaria erdibana jarriz egin behar zituztela erabaki zuten. Ergoienaren bereizte horretan, udalerria osatzen duten hiru herrien artean ere liskarrak hasi ziren zerga arazoengatik.
Udalerri modernoa 1857ko erroldan agertu zen lehen aldiz; hiru herrien bat-egiteaz sortu zen.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko zazpi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,64 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
Azken agintaldietan, Ergoieneko alkatea Askogain herri ekimenekoa izan da. 2007an Tomas Andueza Elso izan zen. Beste hautesle elkarte bat aurkeztu zen, Batzarramendi. Boto baliogabeak hiru izan ziren (emandako guztien %1,03) eta boto zuriak bederatzi (%3,14). Abstentzioa %29,78 izan zen.
2011n ere aipatu bi zerrendak aurkeztu ziren, zinegotzi banaketa berarekin. Maria Isabel Senar Berastegi aukeratu zuten alkate; udal horretan kargu hori izan duen bigarren andrazkoa da, Olatz Berastegiren ostean.
Euskara
Koldo Zuazo hizkuntzalariaren sailkapenaren arabera, Ergoieneko hizkera nafarrera euskalkiaren hego-sartaldeko azpimotan kokatuta dago. Lizarraga Ergoieneko euskara izeneko liburuan luze eta zabal aztertzen dute udalerriko euskara, alde linguistikoa (lexikoa, deklinabidea, aditzak eta fonetika) eta etnologikoa (toponimia, esaera zaharrak, kantak eta etxeen izenak) deskribatuz.
Penne (Abruzzo)
Penne Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pennek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Guy Poulou
Guy Poulou (Ziburu, Lapurdi, 1940ko azaroaren 15a - Donibane Lohizune, 2021eko urriaren 30a) lanbidez dentista eta Ziburuko auzapeza izan zen.
Biografia
Guy Poulou, 2001az geroztik izan zen Ziburuko auzapez. 2002an eta 2008an UMPrekin irabazi zituen hauteskundeak, bietan lehen itzulian, baina tirabirak izan zituen alderdian, eta hurrengo udal bozetan UMPtik kanpoko zerrenda eskuindar bat aurkeztu zuen: Aupa Ziburu. Dentista izanik lanbidez, 2005era arte jardun zuen zeregin horretan; baita soldadutzan ere.
2014ko abenduaren 16an, Eneko Aldana Douat, Ziburu Biziko zerrenda buruak, herriko kontseiluan egindako galderari, mehatxuz erantzun zion Guy Poulou Ziburuko auzapezak. Abenduaren 26an, Ziburu Bizi alderdi abertzaleak «gogorki» gaitzetsi zituen Guy Poulouk esandakoak.
Eskuindar sutsua zen Poulou. Maiz izan dira kritikatuak Poulouren egin-moldeak. Batik bat, sumina piztu eta hautsak harrotu zituen auzapezak Ziburuko Kaskarotenea ikastolaren auzian hartutako jarrerak. Orduan Poulouk zaldu zuen, ez zela ikastolen kontra, baina nabarmendu zuen Ziburuko ikastolaren aferak ez zuela aterabiderik. 2012an sortu zuten ikastola, eta, handik bi urtera, hitzarmena ez zietela berrituko erabaki zuen Poulouk. Neurri gogorrak hartu zituen ikastolaren kontra: auzitara jo zuen orain dauden lur eremutik kanporatzeko, eta, azkena, argindarra kendu zien, zentroa hustu zezaten.
Poulou familia
Michel Poulou lehengusua alkate izan zen 1981etik 1989ra bitartean, eta Michelen aita eta Guyren osaba Jean Poulouk 1946-1971 eta 1977-1981 urteen artean agindu zuen Ziburun. Lehen Mundu Gerran hil zen haren aitona, Julien Poulou.
North Plains (Oregon)
North Plains Oregongo hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 1,947 biztanle zituen, 2.32 kilometro koadrotan banatuta.
Břeclav
Břeclav Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 24.797 biztanle ditu eta 77,11 kilometro koadroko azalera. Břeclaveko barrutian dago.
Sebastian (Texas)
Sebastian Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Willacy konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Siemyśl udalerria
Siemyśl Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Kołobrzeg barrutian kokatuta. 107,31 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3767 biztanle zituen.
Pyxis
Pyxis izan daiteke:
Maslow piramidea
Maslow piramidea gizakiaren motibazioei buruzko teoria bat da, Abraham Maslow psikologoak 1943 urtean plazaratutakoa. Teoria honetan, gizakiaren beharrak eta desirak horiek betetzeko premiaren arabera sailkaturik daude: piramidearen oinarrian behar fisiologikoak daude, hala nola jatea eta edatea; horiek aseta, gizakiak babesa eta segurtasuna bilatzen ditu; ondoren gizarte atxikimenduaren motibazioa sortzen da, elkartzea eta partehartzea bilatuz; jarraian, gizartearen onespena eta azkenik, autoerrealizazioa bilatzen ditu, piramidearen gailurrean. Beharren mailakatze honek gizakien jokabidea azaltzen du hainbat arlotan. Enpresetan adibidez, Maslowek enpresaburuen jokabidea kritikatzen zuen, horiek langileen behar fisiologikoak asetzen bakarrik saiatzen baitziren, goi mailako beharrak kontuan hartu gabe. Horrela, enpresak aurrera egiteko langileari bere sormena eta ekimena garatzen lagundu behar zitzaiola baieztatzen zuen, langileen parte hartzea bultzatzen zuen antolakuntza baten bitartez.
NGC 6733
NGC 6733 galaxia bat da, Pavo konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Monument Valley
Monument Valley Utah eta Arizona (Estatu Batuak) arteko hegoaldeko mugan kokaturik dagoen bailara zabala da, 36º59' Iparraldera eta 110º16' Mendebaldera zehatz-mehatz. Bailara, Navajoen erreserban dago eta U.S. Route 163 errepidetik iritsi daiteke. Bailarak navajo hizkuntzan duen izena Tsé Bii' Ndzisgaii da eta bere esanahia «Arroken Bailara» da.
Literatura erotikoa
Literatura erotikoa genero literario bat da non erotismoarekin eta sexuarekin lotutako testuak sailkatzen diren. Horren barruan mota askotako testuak aurki daitezke, muturreko pornografiatik anbiguotasun handiko testuetara. Pornografia eta erotismo artean bereiztea ez da lan erraza. Esan ohi da pornografia harreman sexualen deskribapen hutsa eta gordina den bitartean, erotismoa poetikoagoa zein leunagoa izango litzateke. Dena dela, bien arteko lotura zuzena den bitartean, biak bereiztea oso zaila da eta askotan eztabaida horren atzean aurreiritziak eta jarrera moralizatzaileak ezkutatzen dira. Genero honen barruan ipuinak, eleberriak, antzerki-lanak eta sexuari buruzko eskuliburuak kokatzen dira. Historikoki lehenengo testu erotikoak oso zaharrak dira. Esaterako, hor ditugu Egiptoko papiroak, Bibliaren "Abestirik Ederrena" eta Kama Sutra. Euskal Literaturan oso berandu hasi da genero hau lantzen; beste gauza askotan bezala antzindaria Jon Mirande izan zen.
Llafranc
Llafranc, Kataluniako Palafrugell udalerrian dagoen Costa Bravako herri bat da, Baix Empordà eskualdean.
Oñatiko Udal Liburutegia
Oñatiko Udal Liburutegia Kultur etxean dago, Santa Marina plazako 1n. 1963 sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarearen parte hartzaile da.
Llafranc
Kostalde harkaiztsu batean dagoen herria da, Calella de Palafrugell udalerriaren alboan.
Sieniawa udalerria
Sieniawa Poloniako Behe Karpatoetako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, an kokatuta. 127,65 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 7049 biztanle zituen.
Břehov
Břehov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 156 biztanle ditu eta 10,11 kilometro koadroko azalera. České Budějoviceko barrutian dago.
Cartagogena
Cartagogena Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Cartagogena ferruminata da.
Libra
Libra izan daiteke:
François Girardon
François Girardon (Troyes, Frantzia, 1628ko martxoaren 17a - Paris, Frantzia, 1715eko irailaren 1a) frantses eskultorea izan zen.
Biografia
François Anguierrekin ikasi ondoren, Erroman osatu zituen ikasketak. Versaillesko jauregirako egindako apaingarri-multzoengatik da batez ere ezaguna.
Lehenagotik egin zituen zenbait lan, Sarazinen tankerari jarraituz, baina berrikuntza eta originaltasun handirik gabeak, ofizialismoaren baitakoak. Versaillesen lanean hasi zenez gero asmatu zituen forma berriak eta hartu zituen garai hartako joeren ezaugarriak, adibidez, Apoloren galeriarako egindako lanetan. Le Brunekin lan egin zuen lorategi haietan. Teknika eta estilistika berezia eta dotoretasuna ageri du Apollon servi par les nymphes (1666-1675) multzoak, eta Poussinen eragina nabarmentzen da bai lan horretan bai Ninfen bainua (1670 ing.) eskulturan.
Versaillesko lanez gainera, oroigarrizko monumentuak egin zituen, besteak beste, hauek: Richelieuren hileta-monumentua (1675-1677), Sorbonako elizan; Parisko hiriaren eskariz, Luis XIV.aren zaldi gaineko estatua (Frantziako Iraultzan desegina).
Kurtus indicus
Kurtus indicus Kurtus generoko animalia da. Arrainen barruko Kurtidae familian sailkatzen da.
Ambystoma rivulare
Ambystoma rivulare Ambystoma generoko animalia da. Anfibioen barruko Ambystomatidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
NGC 6734
NGC 6734 galaxia bat da, Pavo konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Reinosako geltokia
Reinosako Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, Reinosa udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Lépron-les-Vallées
Lépron-les-Vallées Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lépron-les-Vallées udalerrian erroldatutako biztanleak 84 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 36 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 36etxeak ziren. 32 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 7 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 53 ziren, horien artean 39 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 39 pertsona aktiboetatik 34 lanean zeuden (24 gizon eta 10 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Lépron-les-Vallées udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 595 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
North Powder (Oregon)
North Powder Oregongo hiri bat da. Union konderrian kokatua dago. 2010ean 439 biztanle zituen, 1.67 kilometro koadrotan banatuta.
Beryllophantis
Beryllophantis Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Beryllophantis cochlias da.
Lilian Baylis
Lilian Mary Baylis Cons (Marylebonen, Londres, 1874ko maiatzaren 9a - Lambethen, ibidem, 1937ko azaroaren 25a) antzerki ingelesaren ekoizle eta zuzendaria izan zen. Londresko Old Vic Sadler's Wells antzokiak zuzendu zituen, baita opera-konpainia bat ere, English National Opera (ENO) bihurtu zena; antzerki-konpainia bat, National Theatre bihurtu zena; eta balet-konpainia bat, azkenean The Royal Ballet bihurtu zena.
Biografia
Lilian Baylis Marylebonen jaio zen, Londresen, Ingalaterran. Haren gurasoak Newton Baylis eta Elizabeth (Liebe) Cons izan ziren. Bera sei neba-arrebetatik zaharrena zen eta musikaz eta emanaldiz inguratuta hazi zen. Ama abeslari eta piano-jole arrakastatsua zen. Baylis-en hezkuntza arteetan oinarritzen zen. Goiz hasi zen musika jotzen eta irakasten. St. Augustine-ko Kilburn eskolara joan zen. Biolin eskolak ere hartu zituen, profesional garrantzitsuekin, hala nola John Multiplady Carrodus, Covent Gardeneko lehen biolin nagusia izan zena.
Hegoafrika
1891n, Baylis familiak Hego Afrikara emigratu zuen, "The Gypsy Rebelers" konpainiari bira bat egiteko eta han jarduteko epe luzeko kontratua eskaini ziotenean. Nerabezaroan, Lilianek biolina eta mandolina jotzen zituen "The Gypsy Rebelers" filmean. Bere amaren dantza eta musikako ikasleei ere erakutsi zien. Bere bizimodua aurrera ateratzeko kontzertu askotan jotzen zuen. Baylis gaixotu zenean eta giltzurrunetan ebakuntza egin behar izan ziotenean, bere familia bere osasunaz arduratu zen, batez ere Jamesonen atxiloketaren ondoren herrialdea krisian zegoelako. Baylis Londresera itzuli zen bere onera etortzeko, eta izeba Emma Consek lan bat eskaini zion The Royal Victoria Hall-en eta Coffee Tavern-en ("The Old Vic" ), hark kudeatzen baitzuen. Bere nerabezaroa Hego Afrikan igaro ondoren, Baylisek atzean utzi zituen bere familia, hurbileko lagun asko eta senargaia.
Londresera iritsi ondoren, 12 urteko Beatrice Gordon Holmes ezagutu zuen, bizitza osorako lagun bihurtuko zena. Baylisek maitasun-harremana izan zuen Holmesen osaba batekin Johannesburg-en, eta Holmesekin txantxetan aritu zen esanez: "Badakizu, maitea, osaba Jackekin ezkondu izan banintz, zu izango zinatekeen iloba".
Old Vic
Hasieran, Baylisek interesa zuen operan, beste edozein arte-mota baino nahiago baitzuen. Charles Corrirekin indarrak batu zituen Old Vic en operak antolatzeko eta egiteko, orkestra txiki batekin eta baliabide mugatuekin. Rosina Filippik eta haren senarrak, Matheson Lang eta Hutin Brittonek eta Sir Philip Ben Greetek antzezlanak aurkeztu zizkioten Old Vic-i. William Shakespeareren lanak maiz irudikatzen ziren, eta Baylisek esan zuen Old Vic Londresko "Shakespeareren etxea" zela. First Folio argitaratu zeneko 300. urteurrenaren aurreko aldian, Baylisek Shakespeareren lan guztiak ekoitzi zituen, baita ziur aski sarrera-salmenta handirik sortuko ez zutela zekienak ere. Shakespeareren lanak Old Vicen egiteko tradizioak urte askoan iraun zuen, eta John Gielgud eta Laurence Olivier bezalako artistak soldata baxuekin lan egiteko prest zeuden, Shakespeareren paper handiak interpreta bazitzaketen.
Sadler's Wells antzokia
1925ean, Baylisek kanpaina bati ekin zion Sadler's Wells Theatre abandonatua berriz irekitzeko. Azkenean, Shakespeareren produkzio batekin Noche de reyes, inaugurazio-ekitaldia egin zuen 1931ko urtarrilaren 6an. John Gielgudek Malvolioren paperean eta Ral Richardson Toby Belcheren paperean parte hartu zuten. Sadler's Wellsek erosi zuenean, Baylisek dantza-konpainia baterako planak garatu zituen, 1928tik zuen nahia. Ninette de Valois kontratatu zuen operetako dantza-maila eta Old Viceko antzerki-lanak hobetzeko. Hainbat urtez, "Vic-Wells" izeneko opera-, antzerki- eta balet-konpainiak Old Vic eta Sadler's Wellsen artean ibili ziren, baina 1935, balet-konpainia, orain Margot Fonteyn eta Robert Helpmann barne hartzen zituena, Alicia Markova eta Anton Dolinen agerraldi bereziekin, Sadler's Wells-en jo ohi zuten. Musika zuzendaria Constant Lambert izan zen, baita De Valoisen lan berrien koreografia eta Frederick Ashton izarrena ere. Gaur egun balet-konpainiaren ondorengoak Royal Ballet eta Birmingham Royal Ballet dira. Sadler's Wells Theatre dantza-leku nagusia da.
Ezagutzea eta heriotza
Baylisek ohorezko maisutza jaso zuen Oxfordeko Unibertsitatean 1924an antzerkian egindako lanagatik. Unibertsitateak emakume bati emandako mota horretako laugarren ohorea izan zen. 1929an Ohorezko Kideen Agindua jaso zuen, nazioari emandako zerbitzuagatik. 1934an, Birminghameko Unibertsitateak ohorezko doktoretza eman zion Baylisi. Greater London Council-en plaka urdin batek Baylis omentzen du bere etxean, 27 Stockwell Park Road Stockwell-en, Londresko hegoaldean eta Lilian Baylis Teknologia Eskola, Kennington, bere omenez.
Gaixotasun luze baten ondoren, Baylis bihotzekoak jota hil zen 1937ko azaroaren 25ean, 63 urte zituela Lambethen, Londres hegoaldean, Old Vic-ek Macbethen ekoizpena estreinatu baino lehen. Protagonista Laurence Olivier eta Judith Anderson dira. Hilerrian eta East Londoneko errauskailuan erraustu zuten, eta errautsak berak eskatuta zabaldu ziren. Lilian Baylis-en oroitzapenezko plaka bat dago St Paul's aktoreen elizan, Covent Gardenen bihotzean.
Legatua
1985ean, English National Operak hezkuntza- eta hedapen-sail bat sortu zuen, "Baylis programa" izenekoa, Lilian Baylis-en omenez. Baylis programa (orain ENO Baylis) hamar urtez zuzendu zuten Rebecca Meitlis eta David Sulkin zuzendari fundatzaileek. Ondorengo zuzendariek Steve Moffitt eta Alice Π-Farlow sartu zituzten. Lilian Baylis-en tradizioan, ENO Baylis-en lana operan berriak direnei buruzkoa da. Urtero 12.000 pertsona inguru sartzen ditu proiektu, ekitaldi, ikastaro eta antzezpenen sorta zabal batean, operari eta antzerki musikalari sormenezko erantzunak emateko, komunitateekin lan berriak egiteko eta banakako sormena ENO ekoizpenei sarbidea emateko bitarteko gisa aztertzeko; eta ikaskuntza eta garapena sustatzeko, artisten parte-hartzearen eta baliabideen lankidetzaren bidez.
Gaur egungo Sadler's Wells Theatre-k 200 jarlekuko aretoa du, eta National Theatre-k Lilian Baylis Terrace bat du. Old Vic-eko goiko zirkuluari Lilian Baylis Circle deritzo. West Hampstead-eko eraikin bat, EINek saiakuntza eta jantzietarako erabiltzen duena, Lilian Baylis House da. Vauxhall-en, Lillian Baylis bigarren hezkuntzako eskolak ere bere izena hartzen du bere omenez. Lilian Baylis Rose bat dago, eta Royal Victoria Hall Foundation-ek Lilian Baylis saria ematen die etorkizun handiko ikasleei. Waterlooko geltokiaren ondoko kale batek Baylis Road du izena.
Putnisita
Putnisita mineral bat da.
Ezaugarriak
Putnisita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 - 2 da.
Sadko (Ilia Repin)
Sadko, tbaita ere Sadko urpeko erresuman (Садко в Подводном царстве), Ilia Repin margolari errealistaren olioa mihise gaineko lana da. Margoa 1876an egin zuen, Frantziara egindako bidaia batean.
Errusiar poema epiko batean oinarrituta, Sadko merkatari eta musikariaren pertsonaia mitikoa deskribatzen du, Urpeko Erregearen alabetako bat aukeratu behar duena harekin ezkontzeko. Tsesarévich Aleksandr Aleksandrovitxek, etorkizuneko Alexandro III.a tsarrak erosi zuen. Egun San Petersburgoko Errusiar Museoko bilduman dago.
Gaia
Sadkoren gaia bilina batena da, ahozko poema epiko bat, Errusiako ipar-mendebaldean grabatua. Sadko merkatari eta musikaria Urpeko Erregearen erresumara eraman dute emanaldi bat emateko. Urpeko Erregeak bere musikarekin dantza egin ondoren, ekaitz suntsitzaile bat eraginez, Sadkori eskatzen zaio erregearen alaba sirenetako bat hauta dezala bere emaztetzat hartzeko. Santu baten aholkuari jarraiki, Sadkok hiru aldiz hirurehun alaba baztertzen ditu azkena onartu aurretik, Chernavushka. Repinek Sadkó margotu zuen eskuinean, erdi gizaki diren eta erdi uretakoak diren emakumeen prozesio bati begira; baztertutako sirenak atsekabetuta daude.
Teknika
Zeruertz altu batekin kontrapikatutako planoan egina dago. Margolana olioz margotuta dago mihise gainean, eta 322,5 zm × 230 zm-ko neurriak ditu. Teknikoki lan konplexua zen, elementu ugariekin.
2254 Requiem
2254 Requiem asteroide baten izena da. abuztuaren 19an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 QJ izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2254 Requiem asteroidearen orbitak batezbeste 2,342 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,991 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,693 distantziara. Eszentrikotasuna 0,15 da, eta makurdura orbitala 5,04ºkoa da.
Pescosansonesco
Pescosansonesco Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
2254 Requiem
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.3 da.
Transvaal
Transvaal Hegoafrikako ipar-ekialdeko eskualde historikoa da. Pretoria zuen hiriburu. Egun, Gauteng, Ipar-mendebaldea, Limpopo eta Mpumalanga probintzien artean zatitua dago. Bertan dago Witwatersrand, Hegoafrikako multzo industrialik handiena.
Historia
1961ean, Batasunak Commonwealtharen zati izateari utzi zion eta Hegoafrikako Errepublika osatu zuen. PWV deritzona, Pretoria, Witwatersrand eta Vereenigingek Transvaalen osatutako eremua (gaur egun Gauteng), Hegoafrikako motor ekonomikoa bihurtu zen, orain ere hala delarik.
1994an, Hegoafrikan sufragio unibertsal bidez eginiko lehen hauteskundeen ondoren, Estatuaren banaketa administratiboa berrantolatu egin zen, eta Transvaal jada ez da existitzen probintzia independente bezala.
Geografia
Antzinako Transvaal probintzia Vaal ibaia hegoaldean eta Limpopo ibaiaren artean iparraldean dago. 1994ra arte indarrean egon zen aurreko banaketa administratiboaren arabera, Transvaalen mugak honako hauek dira: hegoaldetik Orange Estatu Askea eta KwaZulu-Natal probintzia, mendebaldetik Lurmutur probintzia eta Betxuanalandia (ondoren Botswana), iparraldetik Rhodesia (ondoren Zimbabwe), eta ekialdetik Portugaldar Erdialdeko Afrika (ondoren Mozanbike) eta Swazilandia. Hego-mendebaldetik ezik, muga hauek muga naturalek adierazten dituzte.
Bantustan asko (lurjabe zuriek apartheid garaian beltzentzako mugatutako eremuak) osorik Transvaal barnean zeuden: Venda, KwaNdebele, Gazankulu, KaNgwane eta Lebowa. Boputatsuana, Lurmutur probintzia eta Orange Estatu Askearen zati batzuk ere Transvaalenak izan ziren.
Mairie d'Aubervilliers (Parisko metroa)
Mairie d'Aubervilliers Parisko metroaren geltokia da, Aubervilliers udalerrian kokatuta dagoena.
Opera (argipena)
Opera hauetako bat izan daiteke:
Břehy
Břehy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.026 biztanle ditu eta 11,31 kilometro koadroko azalera. Pardubiceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1056 urtean egin zen.
Nyssa (Oregon)
Nyssa Oregongo hiri bat da. Malheur konderrian kokatua dago. 2010ean 3,267 biztanle zituen, 4.01 kilometro koadrotan banatuta.
Biclonuncaria
Biclonuncaria Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Biclonuncaria dalbergiae da.
Limousinera
Limousinera (okzitanieraz: lemosin) Limousin inguruan hitz egiten den okzitanierazko dialektoa da, Charente eta Dordoinako zenbait eskualdetan mintzatua.
Okzitanierazko lehen agiriak, adibidez 1000. urte inguruan idatzitako Boecis, limousineraz idatzi ziren. Frantziak ezarritako frantsesen aldeko jarrerak hizkuntza galtzeko egoerara eraman du.
Adibideak
Hona hemen Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren 1. artikulua:
Balacet
Biztanleria
2007an Balacet udalerrian erroldatutako biztanleak 19 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak) eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 40 etxebizitza zeuden, 11 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 29 bigarren erresidentzia ziren. 39 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 11 Etxebizitza nagusi guztiak euren jabeen bizileku ziren;4 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten eta 1ek lau zituen. 2 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 12 ziren, horien artean 7 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 7 pertsona aktiboetatik 5 lanean zeuden (3 gizon eta 2 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 5 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra administrazio publikoko enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ambystoma rosaceum
Ambystoma rosaceum Ambystoma generoko animalia da. Anfibioen barruko Ambystomatidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Androniko IV.a Paleologo
Androniko IV.a Paleologo (Konstantinopla, – ib., ) Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen 1376-1379 bitartean. Turkiarren eta genovatarren laguntzaz, bere aita Joan V.a errege agintetik kendu zuen (1376), nahiz hiru urte geroago haren nagusigoa berriz ere onartu behar izan zuen..
Fang
Fang Kamerunen, Ekuatore Ginean eta Gabonen bizi den talde etno-linguistikoa da, fangera izeneko bantu hizkuntzan mintzatzen dena. 2.600.000 fang inguru dira gaur egun. Nekazariak dira; beste gauza askoren artean banana eta artoa lantzen dute. Buruzagi batek eta ahaide zaharrenek osatutako batzorde batek gobernatzen du fang herria. Poligamia onartzen dute. Arte oparoa izan zuten kolonizazioa arte. Zurezko estatuak dira herri horren artearen adierazpen nagusia, eta maskarak bikain egiten dituzte.
Putoranita
Putoranita mineral bat da eta talnakhita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Putoranita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Pianella
Pianella Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Stargate (filma)
Stargate (frantsesez Stargate, la porte des étoiles, euskaraz Stargate, izarretako atea) 1994ko Roland Emmerich alemaniar zinema zuzendariak zuzendutako abentura eta zientzia-fikziozko filma bat da. Kurt Russell, James Spader, Jaye Davidson eta Viveca Lindfors aktoreek antzeztu zuten.
Pianella
Mugakideak
Pianellak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Stargate (filma)
Honako jarraipen hauek izan ditu: Stargate: The Ark of Truth (2008) eta Stargate: Continuum (2008). Bestalde, filma honetan oinarrituta Stargate SG-1 (1997-2007) eta Stargate Atlantis (2004-2009) telesailak sortu ziren.
Siennica udalerria
Siennica Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Mińsk barrutian kokatuta. 110,87 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 7457 biztanle zituen.
Stargate (filma)
Argumentua
Kolonel batek (Kurt Russell) eta zientzialaria batek (James Spader), biak ere asmo ezberdinek bultzaturik, Egiptoko arkeologia indusketa batean topatu berri duten eta "Izarretako Ataria" deritzon gailu baten aurkikuntza inbestigatuko dute. Militar taldea batek lagundurik Ataria zeharkatu eta urrutiko planeta batera ailegatuko dira.
NGC 6735
NGC 6735 galaxia bat da, Aquila konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
IF Elfsborg
IF Elfsborg (izen osoa Idrottsföreningen Elfsborg) Suediako Borås hiriko futbol taldea da. Sei aldiz irabazi du Suediako liga eta hiru aldiz kopa. Bi Intertoto Kopa ere baditu palmaresean.
Oakland (Oregon)
Oakland Oregongo hiri bat da. Douglas konderrian kokatua dago. 2010ean 927 biztanle zituen, 1.88 kilometro koadrotan banatuta.
IF Elfsborg
Historia
1904ko ekainaren 26an sortu zen Borås Fotbollslag izenarekin. Dena dela, kirol talde ugarik Borås izena zutenez 1906an IF Elfsborg izena eman zioten. 30. hamarkadan talde indartsua osatu zuen eta hiru liga irabazi zituen. Garai hartako Sven Jonasson aurrelariak 1934 eta 1938ko Munduko Txapelketak jokatu zituen Suediako selekzioarekin.
40. hamarkadan ere puntan egon ondoren 1954ean bigarren mailara jeitsi zen. 1960an 22 partidatatik 20 irabaziz berriz ere lehen mailara igo zen eta 1961ean laugarren liga eskuratu zuen. Sven Andreasson zuen entrenatzaile.
XXI mendea bikain hasi du dagoeneko bi liga eta hiru kopa irabaziz. Azken tituluak 2012ko liga eta 2014ko kopa dira. 2005ean Borås Arena estadioa estreinatu zuen. 2020an bigarren egin zuen Ligan.
Tamariu
Tamariu, Kataluniako Palafrugell udalerrian dagoen Costa Bravako herri bat da, Baix Empordà eskualdean. Antzina senaiaren inguruan hedatutako arrantzale herria zen, baina 1980ko hamarkadatik aurrera bertako turismoak bultzada jaso eta hotel, apartamentu eta akanpaleku baten kokalekua da.
Ambystoma silvense
Ambystoma silvense Ambystoma generoko animalia da. Anfibioen barruko Ambystomatidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Břest
Břest Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 918 biztanle ditu eta 10,8 kilometro koadroko azalera. Kroměřížko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1490 urtean egin zen.
Jesus Zarate
Jesús Zárate Moreno (Málaga, Kolonbia, 1915 - Bogota, Kolonbia, 1967) kolonbiar idazlea, kazetaria, abokatua eta diplomazialaria izan zen.
Espainian, Estatu Batuetan, Kuban, Mexikon eta Suedian karguak izan zituen bere herrialdeko misio diplomatikoetan. 1972an, ospea hartu zuen bere bigarren eleberriaren hil osteko agerraldiarekin, La cárcel, ezohiko Eleberriko Planeta saria irabazi zuena. Gertaera horren ondorioz, argitaletxeak lehiaketaren oinarriak aldatzea erabaki zuen eta, horrela, hildako idazle espainiar edo latinoamerikar baten hil osteko lanak etorkizunean saria irabaztea eragotzi zuen. Sariaren zenbatekoa bere seme-alabek jaso zuten, eskuizkribu argitaragabea lehiaketara bidali baitzuten. Jesús Zárate Morenok lau ipuin liburu argitaratu zituen Kolonbian hil aurretik.
Lanak
Ipuina
Eleberria
Antzerkia
Datu-baseak kudeatzeko sistema
Datu-baseak kudeatzeko sistema (euskaraz DBKS, gaztelaniaz SGBD eta ingelesez DBMS) datu-base fisikoaren eta bere erabiltzaileen artean dagoen programa bilduma da.
Sarrera
Erabiltzaileek datu-basea atzitzeko, bertako datuak irakurri, aldatu edo ezabatzeko, egiten dituzten eskaerak DBKSk onartu eta bideratzen ditu, horretarako zenbait eragiketa eta tresna eskaintzen ditu. DBKSk datu-basearen erabiltzaileak hardware mailako xehetasunetatik babesten ditu, programazio-lengoaiek programatzaileekin egiten dutenaren antzera.
Aplikazio eta erabiltzaileei zerbitzatzeko sistema informatikoek erabilitako datuak, aplikazioekiko modu independentean egituratuak eta biltegiratuak egon behar dira. Hau lortzen da, bitartekari egiten duen software baten bidez (DBKS). DBKS-a datu basea sortu, antolatu eta erabiltzaileek edo aplikazioek egiten dituzten atzipen eskaerak erantzuteaz ardurazten da.
Datu-definizio lengoaiak (DDL)
Datu-basearen diseinua erabaki eta bere eskema kontzeptuala lortu ondoren, Datu-Definizioa Lengoaia (DDL) deitzen dugun lengoaia erabiliko da eskema kontzeptual hori DBKSk ulertzeko moduan definitu ahal izateko. Hortaz DDL lengoaiaren bitartez datu-basearen entitateak eta beraien arteko erlazioak deskribatu eta izendatuko dira. Kontzeptuala bezala, barneko eskema eta erabiltzaileen kanpoko bistak edo eskemak ere definitu beharko dira. DDLen bidez egindako definizioak DDL konpilatzaileak aztertu eta prozesatu ondoren, DBKSren katalogoan gordeko dira. Datu-basearen edozein datu, erlazio edo ezaugarri aldatu baino lehen, DBKSk katalogo horretan begiratu beharko du. Fitxategi berezi honek metadatuak edukiko ditu, datuei buruzko datuak eta DBKSk erabiliko du.
Datu-maneiatze lengoaiak(DML)
Datu-basearen eskemak konpilatu eta katalogoan gorde ondoren, bere datuekin lan egin ahal izateko DBKSk ulertuko duen eragiketa multzoa behar dugu. Eragiketa multzo hori Datu-maneiatze Lengoaiaren sintaxiak definitzen duena izango da.
Kanpo estekak
Datenbank
Taphozous theobaldi
Taphozous theobaldi Taphozous generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae azpifamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago
Atypichthys strigatus
Atypichthys strigatus Atypichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Kyphosidae familian sailkatzen da.
Saint-Quentin-les-Marais
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 46 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 46etxeak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 7 etxek hitu gela zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 83 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (36 gizon eta 23 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Břestek
Břestek Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 811 biztanle ditu eta 14,18 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Saint-Quentin-les-Marais
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa batena zen.
2000. urtean Saint-Quentin-les-Marais udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Picciano
Picciano Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Piccianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
2255 Qinghai
2255 Qinghai asteroide baten izena da. azaroaren 3an aurkitu zuen Purple Mountain Behatokia-ek Nanking Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 VK izena zeraman.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.6 da.
Euskal literatura
Euskal literatura euskaraz egindakoa da, Euskal Herriko idazleek gaztelaniaz, frantsesez edo beste hizkuntza batez egindako produkzioa barne hartzen ez duena. Historikoki, XVI. mendeko bigarren erdira arte, literatura ahozkoa eta herrikoia izan zen, eta ezaugarri horiek haren hasieran nabarmenak dira oso. Idatzizko literatura nahiko berantiarra izan zen, batez ere inguruko erromantze hizkuntzekin alderatuta. Euskara hutsean argitaratutako lehendabiziko liburua Bernart Etxepareren Linguae vasconum primitiae izan zen, 1545an kaleratua, euskal literaturaren hastapenetako idazki garrantzitsuena. Mende erdi geroago edo, Joan Perez Lazarragakoren eskuizkribua idatzi zen, (argitaratu bazen; ez da inprimaturiko alerik inoiz aurkitu); orduko euskara ikertzeko baliabide ezin baliotsuagoa zaigun arren, bere garaian eraginik gabekoa izan zela dirudi, dakigula 2004 arte ez baitzen argitaratu.
XVI. eta XVII. mendeetan, erlijio gaiak nagusitu ziren idatzizko literaturan; hala ere, amodiozko poesia, gramatika, kronika, apologia-testuak, eta abar egiteko saioak ere izan ziren. Historian zehar, euskal literaturak garatzeko oztopo handiak aurkitu zituen: euskararen aldaerek hizkuntz literario batua sortzea zaildu zuten, administrazioan ez zen inoiz hizkuntza ofiziala izan, eliteek axolagabetasuna erakutsi zuten eta, batez ere, XVIII. mendearen hasieratik aurrera, administrazioan eta hezkuntza arloan erabiltzea debekatu zen. Frankismoan debekua gogorragoa izan zen, eta jendaurrean euskara erabili zutenek gorriak ikusi zituzten.
Ezaugarri nagusiak
Euskararen izen-galtzeak bete-betean ukitu zuen euskal literatura idatzia, hori batez ere erabilitako gaietan eta lengoaiaren erabileran nabaritzen da. Horrexegatik lehendabizikoz argitaratutako liburuan euskararen aldeko aldarrikapena eta euskal idazleei ama hizkuntza erabiltzeko gonbidapena zen. Aipatzekoa da aita Larramendiren jarraitzaileek zenbait mende geroago gai bera erabiltzea. Hurrengo belaunaldiak, erromantizismoarenak, euskarari eta euskal literaturari lehenengo bultzada handia eman zien: Peru Abarka eleberri kostunbrista argitaratuz eta Iparragirre, Bilintx edo Agosti Xaho idazleak, besteak beste, sortuz.
Erromantizismoa zela kausa, jakintsu, pentsalari eta idazle atzerritar batzuek (tartean Wilhelm von Humboldt, Luis Luziano Bonaparte, Hugo Schuchardt, Wentworth Webster, Victor Hugo edo George Borrow) ordurako ahoz mantendutako euskal mito eta kondairak biltzeari ekin zioten. Hain izan ziren onak haien prozedurak eta mapak, ezen gaur egun ere erabiltzen baitira.
XIX. mendeko bukaeran, Euskal Pizkundea Sabin Aranaren abertzaletasunaren eta euskaltzaletasunaren hedapenaz batera etorri zen. Hego Euskal Herriko lau foru aldundiek Eusko Ikaskuntza sortu zuten, horrek beste jarduera batzuen artean, Euskaltzaindia sortu zuen. Anton Abbadiak euskal literatura bultzatzeko asmotan lore jokoak asmatu zituen. Orduan, hizkuntza batzeko lehendabiziko saiakerak egin ziren, nahiz eta proposamenak baino ez izan. Espainiako Gerra Zibilak mugimendu kultural horren desagerpena ekarri zuen: idazle eta intelektual batzuk, adibidez Aitzol edo Lauaxeta fusilatu zituzten, euskaltzale askok Ipar Euskal Herrira edo Amerikara ihes egin zuten babes bila edo Elizan ziren. Euskara 1960ko hamarkadara arte debekatu egin zuten eta argitalpenak kontrol zorrotz pean izan ziren.
Arantzazuko Biltzarrean (1968) berriro hasi ziren euskara batzeko proposamenak. Euskararen aldeko mugimendu kulturalek, ikastolek edo Ez Dok Amairu taldeak hizkuntza literarioaren eraberritze prozesua bultzatu zuten. Antzinako idazleen kostunbrismoa, abertzaletasuna eta puritanismoa bertan behera utzi zituzten eta Europan modan zeuden literatura mugimenduei hurbildu ziren. Jon Mirande, Ramon Saizarbitoria eta Txillardegik literatura erlijiosoaren patroi zurrunak hautsi eta Europara eraman zuten euskal literatura. Era berean, bertsolaritzak urrezko aroa bizi izan zuen. Bigarren Euskal Pizkundearen idazle nagusiak Bernardo Atxaga, Saizarbitoria, Anjel Lertxundi, Arantxa Urretabizkaia eta abar izan ziren. Horiek guztiek gai askotarikoak erabili, teknikak berritu eta euskara batua finkatu zuten.
Historia
Beste hizkuntzetan ez bezala, euskal literaturaren deborazko banaketa ez du parekorik Europako mugimenduekin erromantizismo arte, batez ere, Ipar Euskal Herria eta Hego Euskal Herriak bere historia propioa dutelako eta bien artean txandaketa bat sortu zelako, hau da, alde bateko idazleek beste aldera ihesi zuten bere lana jarraitzeko, adibidez, Frantziako Iraultzan edo Espainiako Gerra Zibilean. Hau da Ipar Euskal Herriko literaturan pizkundea asko zor zion Gaztelako Erresumak hasitako euskararen aurkako kanpainari eta, alderantziz, Espainiako Ilustrazioa.
Hasiera
Euskaraz idatzitako lehendabiziko hitzak, balio literariorik gabekoak, Akitaniako hilarrietan aurkitutako izenak dira: Sembe (gaur egungo euskaran, «seme»), Cison («gizon»), Nescato («neskato»), Anderexo («andere, andre»), Bihox («bihotz») eta abar. Erdi Aroan, Donemiliaga Kukulako glosetan Izioqui dugu eta Guec ajutu ez dugu hitzak ageri dira.
Lapurdiko espioi batek Filipe II.a Espainiakoari Frantzisko Xabierkoak bere amari eta frai Joan Zumarraga Mexiko Hiriko apezpikuak arrebari euskaraz idazten zietela esan zion.
Euskara testu literario batean lehenengoz 1542an François Rabelaisek erabili zuen, ondoko lanaren bertsioetan Pantagruel, roy des Dipsodes, restitué à son naturel, avec des faictz et prouesses espoventables, composez par feu M. Alcofribas, abstracteur de quinte essence. [Pantagruel, Dispodes-en erregea, molde naturalean kontatua, gertakari eta balentri izugarriekin, muinaren abstraktazaile zegoen Alcofribas jaun zenak apailaturik] tituluarekin, Pantagruel eta Panurge-en topaketaren pasartean. Panurge-ek baliatzen dituen munduko hizkuntzen litanian gehitzen dira parte bat ingelesez eta parte bat euskaraz.
Testua, arkaikoa, fonetikoki idatzia eta kopiatzaileen akatsez betea, ulergaitza da. Bere egiazko erran-nahia eztabaidan da oraino.
Lamiñen Sistema
Lamiñen Sistema deritzona Amoroto eta Berriatuako lurretan (Bizkaia) hedatzen den lurpeko galerien konplexua da.
Kokapena
Mereludiko karst txikiaren ekialdeko mugan, Lamiñen Sistemak kareharrizko multzo ia osoa zeharkatzen du, Atxarre (267 m) eta Gaztelukoatxa (183 m) mendi tontorren azpitik. Ur kaptazio guneak (Elizburu eta Idarreta basarrien artean) polje edo haran itsua osatzen du; han biltzen diren uren drainatze bide nagusietako bat dugu Lamiñen Sistema (bestea Atxurra kobazuloarena da).
Euskal literatura
Eresiak
Kopla hauek hileta-kantak edo eresiak ziren. Hileta-elizkizunetan eta gaubeilan erostatzaileek (Foru Zaharrean profazadas) bertsoak moldatzen zituzten jendearen aurrean. Horiek, Lekuona edo Koldo Mitxelenaren aburuz, bertsolari mutuak ziren.
Lamiñen Sistema
Deskribapena
Lamiñen Sistemak gutxienez hiru maila ditu: bi fosilak, eta bat aktiboa. Gaur egunean kobazulo bitatik sar daiteke bertara: Armiña eta Lamiñak I; lurpeko ibaiak azken honetatik irtetzen du.
Armiñako sarrera kenduta (bertan zabor ugari aurkitzen baitugu), Lamiñen Sistemako galeria sarea nahikoa ondo kontserbatua dago, are gehiago kontuan hartzen badugu Bizkaiko koba bisitatuenetakoa izango dela. Egia da azken urteetan graffitiak eta triskantzak egin direla, beheko galerietan ere bai, baina halere kobazuloaren kontserbazo maila oraindik ona da, bere edertasunaren zati handia gordetzen duelarik.
Euskal literatura
Eresiak
Orduko kronistek mota honetako kopla asko bildu zituzten, batzuek herri tradizioan luzaroan zirauten eta beste asko transkribatuak ziren, adibidez:
Baladak
Baladak edo erromantzeak mota askotako gaiak (hilak, batailak, suteak, amodio eta desleialtasuna, eta abar) jorratzen zituzten beti epika arloan. Herri literaturak sortuak ziren eta oroimenak ekarri zigun gaur egunera arte. Zaila da esatea noizkoak diren balada hauek, nahiz eta batzuek ekintza historikoak (1448ko Arrasateko sutea) edo benetako pertsona famatuen bizitza (Bereterretxen khantoria) jorratzen duten. Gainera, daukagun transkripzioak mende ezberdinetakoak eta euskalki ezberdinetakoak izan ohi dira.
Egile ezezagunekoarenak izanda, ziur asko orduko koblakariek eginak ziren; koblakarien ohitura XIX. mendean Etxahun, Jose Maria Iparragirre edo Joan Ignazio Iztuetak mantendu zuten. Balada nagusiak honako hauek ziren:
XVI. mendeko lehendabiziko liburuak
XVI. mendetik, gaur egun, zortzi dira euskal idazlan ezagunak: zazpi liburu inprimatu eta eskuizkribu bat (Lazarragarena). Zortzi horietatik biren originalik ez dugu, gainera. Adituen ustez agian noizbait luzatu ahalko den zerrenda labur horren egiletzat ageri zaizkigu euskal literaturako lehendabiziko idazleak; eta, haien artean gailen, Bernart Etxepare, Joan Perez de Lazarraga eta Joanes Leizarraga.
Estreinako euskal idazlea dugun Bernart Etxeparerengan, XII. eta XIII. mendeetako proventzar literaturaren eragina nabari da. Honek 1545an Bordelen Linguae vasconum primitiae argitaratu zuenean bertsolaritzaren ereduak erabili zituen lau gai nagusiak lantzeko: erlijioa, amodioa, autobiografia eta euskararen gorespenak. Hurrengo mendean, Oihenartek bere L'art poétique basque liburuan Etxepareren moduko beste poeta bi bazirela aipatu zuen: Joan Etxegarai —pastoralen egile— eta Arnaut Logras.
Joan Perez de Lazarragak bere eskuizkribua utzi zigun, 1567tik 1602ra bitartean idatzia eta 2004an agertua. Gorteko lirika tradizionalaren, artzain eleberriaren eta euskal eredu tradizionalen eragina du. Lazarragak prosa eta poesia batzen ditu, antzinako Arabako euskalkia erabilita.
1562an idatzi zen ezagutzen den euskarazko lehen hiztegia, Nicolao Landuchio italiarrak Gasteizen sortua adituen ustez, hiru euskaldunen laguntzaz. Arabako euskararen lexikoa ikertzeko idazki bakanetakoa da, Lazarragaren eskuizkribuarekin batera.
Joanes Leizarragak lan ikaragarri egin zuen Biblia euskaratzen: euskara batua bilatu zuen hiztun guztiek uler zezatela eta euskara jasoa erabili zuen, ordurako ezezaguna euskal literaturan. 1571ean, Arroxelan, hugonoteen hiriburuan, argitaratu zuen Jesus Krist Gure Jaunaren Testamentu Berria.