cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prokarioto
Bakterioen genoma
Bakterioen genoma gatza molekula zirkularra izaten da eta nahiko txikia, genoma eukariotikoekin konparatuz. DNA sekuentzia gehiena RNA molekuletan transkribatzen da; esan dezakegu beraz, genoma osoa genez okupatuta dagoela. Geneak lerrotzen dira bata bestearen atzean eta DNAren bi harizpietan egon daitezke. Bakterio gehienek 1000-4000 gene izaten dituzte. Escherichia coli (E. coli) putaduna]]ak esate baterako, hobeto ezagutzen den bakterioak, 4289 gene dauzka. Sekuentzia erregulatzaileak ordea, hau da, geneen adierazpena kontrolatzen dituztenak, oso urriak dira bakterio-genometan.
Aurkitu den genomarik txikiena Mycoplasma genitalium bakterioarena da, bakarrik 468 proteina ezberdinak kodetzeko informazioa dauka. Mikoplasmak bakteriorik sinpleenak dira, hortaz, gaur egun existitzen diren zelularik sinpleenak. Ez dute horma zelularrik, oso txikiak dira, bizkarroiak eta batzuek eragile patogenoak dira (gizakiarengan pneumonia eragiten dute). Bestalde batzuetan zelula prokariotoek genomaren kopia bat baino gehiago gordetzen dituzte. Badirudi egoera hau oso erabilgarria izan daitekeela mutazioak eliminatzeko: kopia normalaren sekuentzia erabil daiteke DNA molekula akastuna konpontzeko.
Zelula horma
Bakterio gehienek mintzaren gainetik bigarren estalki bat agertzen dute: zelula horma hain zuzen. Hormak zelularen barruko presio osmotikoa jasaten du (presio osmotikoa, metabolitoen kontzentrazioagatik askoz handiagoa da barruan kanpoan baino), eta horrela apurtzeko arriskutik babesten dio zelulari. Gainera euskarri mekaniko gisa jokatzen du zelularen itxura mantenduz eta beste zelulekiko elkarrekintzak baimenduz. Beste aldetik, ikuspuntu medikutik, paretak garrantzi handia dauka zeren eta antibiotiko gehienek, bakterio infekziosoen aurka erabiltzen diren sendabideek, horma zelularra desegiten baitute.
Horma bakterianoa mintz plasmatikoa baino askoz lodiagoa da. Bi horma zelular mota bereizten dira, bakoitzaren osagaiak eta egitura ezberdinak izanik:
Horma-motaren arabera bakterioak modu desberdinez tindatzen dira eta irizpide honen arabera bakterioetan bi talde bereizten dira: gram positiboak eta gram negatiboak. Lehenak euren pareta zurrunagatik tindatzen dira gram tindaketa metodoa erabiltzen denean; besteak ordea, peptidoglikanozko geruza finagoa dutenez, tindakaria galtzen dute.
Ugalketa
Bakterioen ezaugarri harrigarrienetako bat ugalketa gaitasuna da. Elikagaien murriztapena ez badago, 1-3 orduko zatitzen dira. E. coli-ren bikoizpen-tasa esateko 20 minutukoa da, baldintza ezin hobeak baldin badira. Ugalketa-tasa hau kontuan hartuz 24 ordutan zelula bakar batetatik milioi batzuk sortuko lirateke.
Ugalketaren mekanismoa oso sinplea da: zelularen erdian inbaginazio bat sortzen da, konstrikzio hau gero eta sakonago egiten da, eta azkenik zelula bitan banatzen da. Zelularen fisioa gertatu baino lehen genoma bikoiztu egin da. Bikoiztu ondoren DNA molekula mintz plasmatikoari lotuta geratzen da, badirudi horrela DNA molekula berriak errazago banatzen direla bi zelula alabetan. Ugalketa-mota hau asexuala da, hau da, ez dago material genetikoren elkartrukerik eta sortzen diren bi zelula alaba berdin-berdinak dira.
Inguruneko baldintzak txarrak badira zenbait zelula prokariotok ugaldu gabe luzaroan egon daitezke (ehun urte baino gehiago). Era berean bakterio batzuek endosporak sor ditzakete. Endosporak zelularen barruan sortzen diren erresistentzia-egiturak dira: jarduera metabolikoa blokeatuta dago eta horrela muturreko tenperatura eta lehortasuna jasan dezakete. Inguruneko baldintzak aldatu direnean endospora metabolikoki aktibo bihurtzen da, ugaltzen da eta bakterio berriak sortzen ditu.
Plasmidoak
Genoma birikoa zelularen zitoplasman aske ere gera daiteke, hauek plasmidoak ditugu, DNA molekula oso txikiak eta zirkularrak. Plasmidoek ere geneen garraiatzaile moduan jokatzen dute. Geneen transferentzia horizontalak garrantzia handia izan du bakterioen eboluzioan, gaitasun berriak garatzeko eta bakterio-mota desberdinak sortzeko. Ikuspuntu medikutik ere fenomeno hau oso garrantzitsua da: honetan datza antibiotikoen kontrako erresistentzien agerpena. Antibiotikoak bakterioak eliminatzeko erabiltzen diren produktuak dira, baina mutazio baten ondorioz, bakterioa antibiotikoarekiko erresistente bihur daiteke, hau da, antibiotikoaren eragin toxikoa gainditzea lortzen du. Gaitasun berri hau plasmidoen bidez bakterioen artean barreiatzen da, eta ondorioz, oso epe laburrean, antibiotikoaren eraginkortasuna murriztuta geratuko da.
Metabolismoa
Historia ebolutiboan zehar bakterioen dibertsifikatzea izugarria izan da. Egiturari dagokionez oso gutxi aldatu egin dira, orduan. Bakterioek energia lortzeko eta osagai zelularrak eraikitzeko erreakzio metaboliko anitz asmatu egin dituzte.
Gaur egun ezagutzen diren bakterio gehienek arnasketa erabiltzen dute energia sortzeko: oxigenoaren laguntzaz materia organikoa oxidatzen da CO2 askatuz eta ATP sortuz. Hauek prokarioto heterotrofoak eta aerobioak dira. Anaerobioek ere molekula organikoen oxidazioz atera dezakete energia baina oxigenorik erabili gabe. Talde honetan hartzidurak betetzen dituztenak sartzen dira. Bakterio-mota guztiak kontuan izanik esan dezakegu ia edozein molekula erabil dezaketela materia organikoaren iturri moduan: azukreak, aminoazidoak, hidrokarburoak,... baita metanoa ere.
Bakterio batzuek ez dute molekula organikoen beharrik, hauek autotrofoak dira: beraiek materia organikoa sintetizatzen dute CO2 atmosferikoa erabiliz. CO2 finkapenak energia eskatzen du eta bakterioek estrategia ugari garatu dituzte energia hori lortzeko. Autotrofo batzuek argi energia erabiltzen dute; hauek, beraz, fotosintesia burutzen dute; baina bakterio autotrofo ez-fotosintetizatzaileak ere badaude: energia materia ez-organikoaren oxidaziotik ateratzen dute. CO2 finkapenaz gain zenbait bakterio nitrogenoaren finkapena burutzeko gai dira. Funtzio metaboliko hau bereziki garrantzitsua da nitrogenoa molekula biologikoetan sartzeko modu bakarra baita. Azkenik aipatu behar dugu beren jarduera metabolikoaren ondorioz zenbait bakterio produktu espezifikoen ekoizleak direla: ak esateko sufre elementala ekoizten dute (SH2-aren oxidazioz) eta metanogenoak metanoa sortzen dute.
Zianobakterioak
Prokariotoen artean fotosintesi-mota desberdin daude batez ere karbonoa finkatzeko erabiltzen den gaitasun erreduktorearen iturriaren arabera. Zenbait bakteriok, landare-zelulak egiten duten moduan, ur molekuletatik ateratzen dute gaitasun erreduktorea. Hauek zianobakterioak dira: zelula hauek ur molekulak apurtzen dituzte; hidrogenoa CO2 erreduzitzeko erabiltzen dute eta oxigenoa hondakin bezala askatzen dute. Bide fotosintetiko berbera landare-zelulen organulu espezifikoetan, kloroplastoetan hain zuzen, burutzen da. Izan ere gaur egun onartzen da zianobakterioak kloroplastoen aitzindariak direla.
Zianobakterioak egiturari dagokienez bakteriorik konplexuenak dira. Tamainaz handiagoak dira eta zitoplasman mintz asko pilatuta gordetzen dituzte; barne-mintz hauek tilakoideak deritze. Tilakoideetan hain zuzen kokatuta daude fotosistemak eta klorofila, fotosintesia burutzeko beharrezkoak diren proteina-konplexuak eta pigmentu berdea.
Elkarte zelula-anitzak
Bakterioak betidanik izaki zelulabakar moduan definitu egin dira. Hala ere bakterioz osatutako zenbait elkarte multizelular aspalditik ezagutzen ziren: zianobakterioak esate baterako, zuntzezko egiturak sortzen dituzte ; era berean, Myxobacterium bakterioak 100.000 zelulez osatutako eta esporak gordetzen dituzten erresistentzia-egiturak sortzeko gai dira. Luzaroan onartu da egitura hauek salbuespenak besterik ez direla, baina gaur egun, paradigma hau aldatzen ari da: badirudi bakterio asko libre bizi direnean behintzat (eta ez laborategiko baldintzetan) elkartu eta egitura antolatuak sortzeko gai direla. Egitura hauek “biofilmak” deitzen dira euskarri solido batean sortzen direnean.
Bakterio-elkarteek agerian utzi dute zelula prokariotoen arteko komunikazioaren garrantzia. Badirudi bakterio-elkarteak zelula indibidualek ekoiztutako seinaleen eraginez antolatzen direla: seinaleek zelulen gene adierazpena aldatzen dute eta ondorioz zelulen portaera ere aldatzen da. Izatez bakterio-elkarteek gaitasun berriak azal ditzakete: biofilmak moduan gure ahoan hazten diren bakterio patogenoak erresistenteagoak dira eta beren eliminazioa askoz zailagoa izango da. Honen guztiaren ondorioz gaur egun bakterioak izaki sozialak moduan ikusten hasi gara.
Kolonizazio gaitasuna
Beren aniztasun metabolikoari esker bakterioak edozein lekutan bizi daitezke. Zianobakterioek esateko mundu osoa kolonizatu egin dute: gure bainugelan daude eta baita putzuak estaltzen dituzten bakterio-alfonbra berdeak osatuz ere. Zenbait bakterio organismo baten barruan bizi izaten dira: E. coli gure hestean aurki daiteke. Beste batzuek, klamidiak esateko, zelula eukariotoen barruan bizi izan behar dute.
Bestalde bakterioak muturreko baldintzak aurkezten dituzten ingurunetan aurkitu egin dira :
Ozeanoetan ere bakterioak oso ugariak dira. Gainera itsasoaren hondoan, 3.000 metroko sakoneran, bakterioak aurkitu dira. Hauek itsaspeko geyserren ondoan bizi dira, 150°C-tan eta ingurune honetan hazi eta ugaltzeko ez ezik, beste organismo eukariotiko eta multizelularrak sustatzeko ere gai dira.
Sailkapena: bacteria (eubakterioak) eta archaea (arkebakterioak)
Bi talde hauen arteko distantzia ebolutiboa prokarioto eta eukariotoen artean dagoena bezain handia da; izan ere zenbait ezaugarriri dagokionez arkeobakterioak eta eukariotoak gertuago daude
Egiturari dagokionez agian nabariena mintz-lipido desberdinak izatea da (kate hidrokarbonatuak esateko, ez dira gantz azidoak). Bestalde, gai genetikoak eta oro har prozesu genetikoek eukariotoen zenbait ezaugarri izaten dituzte. Bizimoduaren aldetik arkeobakterio batzuk metanogenoak dira (behien digestio-aparatuan sortzen den metanoa arkeobakterioek ekoizten dute), eta asko muturreko baldintzak jasateko gai dira: asko anaerobioak, termofiloak edota halofiloak dira. Ezaugarri hauengatik hasieran pentsatu zen arkeobakterioak prokarioto primitiboenak izango zirela (izan ere honetatik dator izena). Hala ere azken urteotan agertu da pentsatu zen baino askoz hedatuta daudela: eubakterioek okupatzen dituzten leku arruntetan ere hasi dira aurkitzen. Ozeanoan esateko, arkeobakterio asko aurkitu egin dira. Posible da beraz, datorren urteotako aurkikuntzek mundu prokariotikoari buruz dugun ikuspegia zeharo aldatuko dutela. Izan ere ikerlari askoren ustez ezagutzen diren bakterio-motak batez ere laborategian kultiba daitezkeenak dira, baina azken estimazioen arabera bakterio horiek espezie prokariotiko guztietatik %1a besterik ez litzateke izango.
Kaltegarriak ala onuragarriak?
Bakteriorik ezagunenetariko batzuk patogenoak dira. Hau logikoa da: mende askotan zehar bakterioek sortutako gaixotasunek (sifiliak, izurriak...) ondorio ikaragarriak izan dituzte. Egoera hau zeharo aldatu da antibiotikoen agerpenarekin, hala ere bakterio infekzioek osasun-arazo handia izaten jarraitzen dute. Oso ezagunak badira ere, espezie prokariotiko guztiak kontuan izanik, bakterio patogenoak gutxi dira; askoz gehiago onuragarriak dira. Alde batetik bakterioen jarduerak biosferan duen eragina funtsezkoa da. Bakterioak elementu kimikoen birziklapenean parte hartzen dute: nitrogenoaren finkatzaileak esateko ezinbestekoak dira molekula organiko nitrogenodunak sortzeko; era berean sufre bakterioak sufrearen ekoizle nagusiak dira. Bestalde bakterioen gaitasun metabolikoak industrialki aplika daitezke produktu asko ekoizteko. Era berean ekologia arloan bakterioak oso lagungarriak izan daitezke: oso produktu toxiko edo kaltegarriak metabolizatu ahal dituzte eta ondorioz eliminatu. Azkenik aipatzekoa da arkeobakterioak bereziki erabilgarri suertatu egin direla. Muturreko baldintzetan bizi direnez beren osagaiek oso ezaugarri molekular interesgarriak azaltze dituzte. Tenperatura altua jasaten duten entzimek esate baterako aplikazio asko daukate hainbat arlotan eta bereziki bioteknologian: polimerasaren katea-erreakzioa, PCR teknika ospetsua hain zuzen, Thermus aquaticus arkeobakteriotik lortutako entzima termoegonkor bati esker (Taq polimerasari esker) lortu zen garatzea.
Saint-Cyr-la-Rivière
Saint-Cyr-la-Rivière Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Cyr-la-Rivière udalerrian erroldatutako biztanleak 491 ziren. Familiak 169 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 89 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Angwin (Kalifornia)
Angwin Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Napa konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Cyr-la-Rivière
Etxebizitza
2007an 217 etxebizitza zeuden, 178 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 211 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 178 etxebizitza nagusietatik 154 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 107 etxek bost zituzten. 160 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 335 ziren, horien artean 247 aktiboak ziren eta 88 inaktiboak ziren. 247 pertsona aktiboetatik 225 lanean zeuden (129 gizon eta 96 emakume) eta 22 langabezian zeuden (8 gizon eta 14 emakume). 88 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Cyr-la-Rivière udalerrian 183 unitate fiskal zeuden, 489,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.466 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Saint-Cyr-la-Rivière udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 498 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cavalhon
Cavalhon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2007an 25.596 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cavaillon udalerrian erroldatutako biztanleak 25.596 ziren. Familiak 10.756 ziren, horien artean 3.960 pertsona bakarrekoak ziren (1.585 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.375 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.575 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 3.027 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.194 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 12.152 etxebizitza zeuden, 11.023 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 160 bigarren erresidentzia ziren eta 970 hutsik zeuden. 5.702 etxeak ziren eta 6.390 apartamentuak ziren. 11.023 etxebizitza nagusietatik 4.639 bere jabearen bizilekua ziren, 6.122 alokairuan okupaturik zeuden eta 261 doan lagata zeuden; 391 etxek gela bat zuten, 1.412 etxek bi zituzten, 2.867 etxek hiru zituzten, 3.498 etxek lau zituzten eta 2.854 etxek bost zituzten. 5.749 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5.750 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 3.148 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 16.359 ziren, horien artean 11.038 aktiboak ziren eta 5.321 inaktiboak ziren. 11.038 pertsona aktiboetatik 9.270 lanean zeuden (5.134 gizon eta 4.136 emakume) eta 1.767 langabezian zeuden (746 gizon eta 1.021 emakume). 5.321 pertsona inaktiboetatik 1.315 erretiraturik zeuden, 1.585 ikasten zeuden eta 2.421 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Sivignon
Sivignon Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sivignon udalerrian erroldatutako biztanleak 183 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 142 etxebizitza zeuden, 85 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 54 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 139 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 85 etxebizitza nagusietatik 73 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 66 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Jiřice u Moravských Budějovic
Jiřice u Moravských Budějovic Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 54 biztanle ditu eta 3,84 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.
Sivignon
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Jiřice u Moravských Budějovic
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1226 urtean egin zen.
Cavalhon
Diru sarrerak
2009an Cavaillon udalerrian 11.461 unitate fiskal zeuden, 26.887,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.049 euro zen.
Sivignon
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 96 ziren, horien artean 68 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 68 pertsona aktiboetatik 60 lanean zeuden (34 gizon eta 26 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Cavalhon
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2.152 komertzioetatik, 16 erauzte enpresak ziren, 34 janari enpresak ziren, 14 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 6 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 79 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 211 eraikuntza enpresak ziren, 629 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 100 garraio enpresak ziren, 150 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 29 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 99 finantziazio enpresak ziren, 104 higiezinen enpresak ziren, 287 zerbitzu enpresak ziren, 273 administrazio publikoko enpresak ziren eta 121 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 454 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 posta bulegoa, 16 banku bulegoak, 4 funerariak, 45 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 5 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 5 ibilgailuen alokairu bulegoak, 5 autoeskolak, 47 igeltseroak, 41 margolariak, 14 zurginak, 32 iturginak, 33 argiketariak, 8 eraikuntza enpresak, 39 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 17 aldi baterako lan enpresak, 84 jatetxeak, 30 higiezinen agentziak, 11 tintoreriak eta 9 apaindegiak.
Sivignon
Diru sarrerak
2009an Sivignon udalerrian 84 unitate fiskal zeuden, 175 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.462 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Cavalhon
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Cavaillon udalerrian 164 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.268 hektarea erabiltzen.
Sivignon
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak eta 1 higiezinen agentzia.
Cavalhon
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, psikiatriko 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 2 osasun-zentro, 15 botika eta 6 anbulantzia zegoen.
Sivignon
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sivignon udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 513 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cavalhon
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 6 haur-eskola eta 8 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Cavaillon udalerrian 4 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 1hezkuntza orokorreko lizeoa eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 2.067 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 1.056 eta lizeo teknologikoetan 795.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jennifer Jones
Phylis Flora Isley, (Tulsa, Oklahoma, 1919ko martxoaren 2a - Malibu, 2009ko abenduaren 17a), ezagunagoa Jennifer Jones izenaz, aktore estatubatuarra da.
Paraliparis balgueriasi
Paraliparis balgueriasi Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Fermin Diez de Ulzurrun
Biografia
Fermin Diez de Ulzurrunek Iruñea du jaioterri bezala, zehazki 1971. urteko Iruñea. Diseñatzaile industriala da, eta instalazio industrialen zuzenbidetzan egin zituen ikasketak Universitat Politécnica de Catalunya-n. Bestalde, Maslow Industries-en zuzendaria eta sortzailea da, sorkuntza artistikora, eta adimen eskubideeen kudeaketara eta babesera zuzenduta dagoen entitatea.
Artearen inguruko bere lorpenei dagokionez, Berlinen, Camagüey-n, Lisboan, Bartzelonan, Madrilen, Tarragonan, Pontevedran, Huescan, Bilbo, Iruñean eta Uharten izan ditu erakusketak, horietako batzuk oihartzun handikoak. Horietako gehienak, kapitalismoaren sistemaren eboluzioaren eta garapenaren inguruan mintzo dira. Hauen bitartez, gizarte antolakuntzan, bizimodu hegemonikoan eta bakoitzaren identatean kapitalismoak eta bere aldairek duten efektua analizatu eta kritikatzen du. Hau da, bere lana Performance arteen, eskultura eta argazkilaritzaren barnean sar dezakegu.
Obrak
Arte garaikidearen barnean, eta gehien bat eskultura, argazkilaritza eta perfonrmance arteen barnean.
15'
15’ izeneko obra, luzez izan da Diez de Ulzurrunen web orrialdean ikusten zen lehenengo gauza. Han ikusten den bideoan, artistak txorizo bokata bat jaten du, baina berarentzat, sorkuntza proszesua ez zen bokata jatea, baizik eta bokata hori jateko eman ziren jokuak, esperimentuak eta frogak. Hala ere, autoreak berak onartzen ditu ideia honetarako Andy Warhol etik datozkion influentziak. Hain zuzen ere, autoreak berak “Warholen insipiratua dago, hain zuzen ere” dio elkarrizketa batean.
Exposición
Bere beste lanetako bat da, kasu honetan Uharteko Arte Zentroan burutua, 2017ko abuztuaren 4tik irailaren 10era. Egun hauetan zehar, erakusketa garatzen zen aretoan bi ordenagailu jarri zituen. Ordenagailu hauek, gelan gertatzen ziren gauzak irudikatzen zituzten, aretoan bertan instalatuak zeuden segurtasun kamera batzuen bitartez. Bere web orrialdean bertan, autoreak, bere lan honen kritika uler dezakela dio, superfizialtasuna dela eta.
Hala ere, berarentzat ezer ez duen erakusketa honek, kontu intelektual bat erakusten du. Hasteko, kontu linguistikoaz aritzen da. Artelan hau “exposición” deitzen da, hau da, erakusketa. Hala ere, ez du ezer erakusten. Hau da, erakusketa kontzeptuaren begirada kritiko bat da. Erakusketek, sorkuntza lana kapitailismoan sartzen dute gehienetan. Eskaparate bat balira bezala tratatzen dute artea. Bere lana, berriz, ez du ezer erakusten. Erakusketa eza baino ez du erakusten. Eskaparateek kanpora begiratzen dute, eta artelan honek barnera.
Exposición”-ekin bukatzeko, azkeneko elementu batez hitz egiten du artistak. Erakusketa bat sorkuntza prozesu baten amaiera baldin bada, erakusketa hau prozesu baten hasiera baino ez da. Jendeak egiten du bere sorkuntza gelaren barnean. Bideoetan ikusi zen bezala, jendea dantzan aritu zen, edo bere seme alabekin futbolean jokatzen. Hau da, ez ziren bukatutako zerbait ikustera joan, baizike eta ez zegoen zerbait hastera.
Es Gibt Keine Alternative
Bere garaian Alemaniako kaltzilerra zen Angela Merkelen erretratu inbertitua da. Paperaren gainean jarritako burdin oxidoz egina dago, eta titulua, esaldiaren akronimoa da, E.G.K.A.. Esaldi honen esanahia, “ez dago alternatibarik” da. Kasu honetan, esaldi honek Margareth Thatcher-i eta bere neoliberalismoaren norantzari egiten dio erreferentzia. Artistaren ustez, Alemaniak ordezkatzen du Thacherren esaldi eta pentsakera horri, europar bloke komunitarioa neoliberalismo kapitalistan gidatzen krisialdi osteko Europan.
Beste artelanak
Hona hemen beste artenal batzuen zerrenda:
Dendrophryniscus berthalutzae
Dendrophryniscus berthalutzae Dendrophryniscus generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Villers-sur-Port
Villers-sur-Port Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villers-sur-Port udalerrian erroldatutako biztanleak 206 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 76 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 77 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 76 etxebizitza nagusietatik 55 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 58 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 45 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 132 ziren, horien artean 109 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 109 pertsona aktiboetatik 106 lanean zeuden (60 gizon eta 46 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villers-sur-Port udalerrian 70 unitate fiskal zeuden, 202 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.867 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Villers-sur-Port udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 420 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Llandegveth
, 'Llandegfedd', Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Jamul (Kalifornia)
Jamul Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Diego konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Meiji enperadorea
Meiji enperadorea (明治天皇) Japoniako 122. enperadorea izan zen. 1867-1912 bitartean erreinatu zuen.
Kōmei enperadorearen eta Nakayama Yoshikoren semea zen. Jaiotze izena Mutsuhito (睦仁) zuen arren, Japonian, arbasoen antzera eta ohiturak agintzen duen bezala, hil ondoko izenez izendatzen da beti: Meiji.
Biografia
Mutsuhito jaio zenean, 1852an, Japonia herri bakartua zen, industriaurrekoa eta feudala, non Tokugawa shogunerriak eta daimyōek botere handia zuten. Mutsuhito hil zenerako (1912), Japoniak iraultza politikoa, industriala eta soziala jasan zituen eta, horren ondorioz, herrialdearen eraldatzea etorri zen, munduko potentzia bilakatuz.
Monarkia parlamentarioa ezarri zuen, Japonia estatu moderno bihurtzeko asmotan. Inperioaren hedakuntzari hasiera eman zion, Txinan (Lehen Txina-Japonia Gerra, 1894-1895) eta Errusiako ekialdean (Errusia-Japonia Gerra, 1904-1905) garaipenak lortu eta Korea bereganatu (1910) ondoren.
Meiji berrezarkuntza
Meiji enperadorea Meiji Berrezartzearen buru sinbolikoa izan zen. Boshin gerra bezala ezagututako asaldaketan, Tokugawa shogunerria indar inperialek ezeztatu egin zuten. Horren ondoren, Meiji enperadoreak Japonia mendebaldar moldeko gobernu demokratiko bihurtu zuen. Honen ondorioz, Japon modernizatu egin zen, eta Pazifikoko beste herri batzuen gainetik jarri zen.
Meiji enperadoreak hartutako neurrien artean, ezagunenak dira hiriburua Kyototik Tokiora mugitzea, hezkuntza-sistemaren berritzea, Senatuaren ezarpena, Korearen anexioa eta Biltzar Nazionala inauguratzea, besteak beste.
Meiji enperadorea urte askoan bizi izan zen, eta agintean 40 urte baino gehiago igaro zuen.
Agulhasko itsaslasterra
Agulhasko itsaslasterra Indiako ozeanoko hego-mendebaldeko itsaslaster garrantzitsu bat da, Afrikako hegoaldeko kliman eragiten duena. Hegoafrikako Agulhas lurmuturretik hartzen du izena.
Afrikako ekialdeko kostaldean zehar doa, ipar-ekialdetik hego-mendebaldera, gutxi gorabehera Mozambikeko kanaletik Esperantza Oneko lurmuturrera bitartean.
Jiříkov (Děčíngo barrutia)
Jiříkov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 3.648 biztanle ditu eta 13,31 kilometro koadroko azalera. Děčíngo barrutian dago.
Agustindar Errekoletoen komentua (Iruñea)
Agustinar Errekoletoen komentua Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen emakumezko Agustindar Errekoletoen Ordenaren komentu bat da.
Jiříkov (Děčíngo barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1479 urtean egin zen.
Agustindar Errekoletoen komentua (Iruñea)
Kokalekua
Iruñeko Alde Zaharran dago, Errekoleten plaza, Errekoletak kalea, Takonerako aldapa, O-ko Andre Maria plaza, Iruñeko harresia eta Atari Berriaren artean.
Nafarroako Kultura Ondasuna izendatua dago.
Tantalita-(Fe)
Tantalita-(Fe) oxido motako minerala da eta columbita taldearen kidea da.
Agustindar Errekoletoen komentua (Iruñea)
Eraikina
Fatxada nagusia Errekoletoen plazara begira dago, neurri handietako hiri eremua dena, Filipe II.ak sinatutako lur sailaren emate agirian zehaztu zen arabera bertan inongo eraikinek ez altxatzeko agindua eman zen. Fatxada karmeldar arkitekturan ohikoa da, hiru solairuko garaiera duen orden erraldoiko pilastrez mugatutako paramentu bat du, eta goialdean, erdigunean okulu bat duen frontoi triangeluar batek koroatzen du, frai Alberto de la Madre de Diosek Madrilgo Sorkundeko komentuan kodifikatu zuen legez.
Vlorë konderria
Vlorë konderria (Qarku i Vlorës) Albaniako konderrietako bat da.
Agustindar Errekoletoen komentua (Iruñea)
Eraikina
Behe solairuan, almohadilatutako harlanduz erdi-puntuko arkuez osatutako arkupea dago, erdialdekoa gainontzekoak baina handiagoa, beste gainaldeko bi solairuetan eraikuntza material gisa adreilua erabili eta eremu ireki eta itxiak modu orekatuan banatzen dira.
Tantalita-(Fe)
Ezaugarriak
Tantalita-(Fe) oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 - 6,5 da.
Vlorë konderria
Konderriaren hiriburua Vlorë da.
Agulhasko itsaslasterra
Propietate fisikoak
Azaleko itsaslaster indartsuenetakoa da. Estua eta azkarra da. Urtean zehar ez du bolumen-aldaketa handirik izaten, eta haren abiadura maximoa 5 km/h-tik gorakoa da. Agulhasko itsaslasterraren iturriak Madagaskarko ekialdeko itsaslasterra eta Mozambikeko itsaslasterra dira.
Ozeano Atlantikoaren hego-ekialdera iristean, itsaslasterrak atzerantz egiten du Itsaslaster Zirkunpolar Antartiko ahaltsuarekin topo egitean. Itsaslasterraren ur epelak Atlantikoko ur hotzarekin topo egitean, zurrunbilo handiak sortzen dira; ondorioz, Atlantikoko ur hotzen parte batek atzera egiten du, eta Agulhasko ur epelaren parte batek ere atzera egiten du. Erretroflexio horien eraginez, ur-masa epel eta hotzak nahasi egiten dira, eta itsasoa biziki zakartzen. Mendebaldeko haizeek itsaslasterraren noranzko nagusiaren aurka egiten dute, eta olatu ikaragarriak eragiten dituzte. Itsasontzi ugari hondoratu dira inguru horietan.
Propietate biologikoak
Agulhasko itsaslasterrak konbergentzia-zona gisa jokatzen du. Azaleko urak hondoratu egiten dira, eta, ondorioz, itsaslasterretik hegoaldera dauden ur hotz eta mantenugai aberatsetan azaleratu egiten dira. Gainera, bi ur-moten konbergentziaren eraginez, planktonaren kontzentrazioa handitu egiten da itsaslasterrean bertan eta inguruetan. Bi faktore horien emaitza klorofila-kontzentrazio handia da. Beraz, ur horietako materia organikoaren ekoizpena inguruko uretakoa baino nabarmen handiagoa da.
Anuket
Anuket (Anukis grezieraz), uraren jainkosa da, Niloren jainkosa, bereziki Aswango ur-jauziena, bereziki gurtua zen eskualdea, baita haragikeriaren jainkosa ere, egiptoar mitologian.
Ikonografia
Papirozko zetro bat eta ankha zeramatzan lumazko koroa zilindriko bat zeraman emakumea. Bere animalia sakratua, gazela izan zen.
Mitologia
Nubiar jatorrikoa, "Nubiako gobernaria" zen eta "Estua" ezizena zuen arren, Niloren zintzurren antzera, haragikeriaren jainkosa izan zen, zelaiak emankortzen zituena uholde garaian. Garairen batzuetan, "Erregearen Ama" deitua izan zen, ama itxurarekin, erregeari titia ematen erakusten baitzen.
Anuketek, bere guraso Khnum eta Satisekin (batzuetan Satisen ahizpa bezala), Elefantinako hirukoa osatzen zuen Egiptoko Inperio Ertainaren garaitik, lehenago, Ra eguzki jainkoaren alaba bezala gurtzen zen arren.
Epitetoak
"Nubiako Gobernaria", Nebt Satet "Seheleko Anderea" Elefantinan eta "Estua" deitua izan zen.
Sinkretismoa
Isisekin identifikatzen zen Denderan eta Filae uhartean. Beranduagoko garaietan, Neftisekin identifikatua izan zen.
Gurtza
Elefantina, File, Komir, Deir el-Medinan eta ia Nubia osoan gurtua izan zen. Gurtza gune garrantzitsu bat, Sehel uhartean zegoen bere tenplua da. Bere jaia, Thot hilabeteko zazpigarren egunean ospatzen zen, Niloren goraldian: jendeak, ibaira, urrea, bitxiak eta objektu preziatuak botatzen zituen, bizi sorrarazle zen uragatik esker on bezala. Egun horietan, arrain zehatz batzuk jateko debekua eraginik gabe uzten zen, errituaren zati bezala jaten ziren arrainak.
Enrique Gaspar
Enrique Lucio Eugenio Gaspar y Rimbau (Madril, Espainia, 1842ko martxoaren 2a - Oloroe-Donamaria, Pirinio Atlantikoak, Frantzia, 1902ko irailaren 7a) diplomatiko eta idazle espainiarra izan zen.
El Mariachi
El Mariachi (euskaraz, 'Mariachia') 1992ko Robert Rodríguez estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko filma da. Haren lehendabiziko film luzea izan zen eta izugarrizko arrakasta izan zuen, 7.000 dolar estatubatuarreko aurrekontua izanik ere, bi milioi dolar lortu baitzituen.
Yaaku hizkuntza
Kenyako mintzaira Kuxitiko iraungi-hurrena da Yaaku hizkuntza.
Juri Knorozov
Juri Valentinovitx Knorozov (Юрий Валентинович Кнорозов; Kharkiv, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1922ko azaroaren 19a - San Petersburgo, Errusia, 1999ko martxoaren 30a) sobietar hizkuntzalaria, epigrafista, etnologoa eta maiazalea izan zen. Maien idazkera sistema argitzen izan zuen eginkizunagatik nabarmendu zen (ikus, maien idazkera).
El Mariachi
Argumentua
Mexikoko herri txiki bateko presondegitik atera bezain pronto, Azul (Reinol Martínez) ezizena duen gaizkile batek gitarra-kutxa bat armaz bete du, Moco (Peter Marquardt) drogaren mafiaburuaz mendekatzeko asmotan. Aldi berean, musikari gazte bat (Carlos Gallardo) beste gitarra-kutxla batekin hirira iritsi da.
New Albany (Pennsylvania)
New Albany Pennsylvaniako borough bat da. Bradford konderrian kokatua dago. 2010ean 356 biztanle zituen, 1.2 kilometro koadrotan banatuta.
Yaaku hizkuntza
50 Yaakudun baizik ez ziren 1983. urtean, adin handikoak guztiak.
Juri Knorozov
Bizitza
Juri Knorozov intelektualen familia batean jaio zen. 1939an Kharkiveko Unibertsitateko Historia Fakultatean ikasten hasi zen. 1941ean, Bigarren Mundu Gerran zehar, Hirugarren Reichak Kharkiv okupatu zuen. 1943an nazien okupaziotik alde egitea eta Moskura iristea lortu zuen Moskuko Estatu Unibertsitatean ikasketak jarraitzeko asmoz. Handik gutxira, Armada Gorrira deitu zuten.
Bigarren Mundu Gerran
Ondorioz, Knorozovek 1941ean ikasketak eten behar izan zituen Bigarren Mundu Gerra Ekialdeko Frontera hedatu zenean. 1943 eta 1945 bitartean Knorozovek Armada Gorrian zerbitzatu zuen artilleria-behatzaile.
1945eko maiatzean, gerra bukatzear zegoenean, Knorozovek eta bere unitateak Armada Gorria Berlinera aurreratzen lagundu zuten. Berlin hirian bertan, Berlingo guduaren ondoren, Knorozovek maien idazkera argitzeko interesa piztu zion liburua halabeharrez aurkitu zuen.
Maien idazkeraren inguruko ikerketak
1948an graduatu zen Moskuko Estatu Unibertsitatean. Knorozovek behin adierazi zuen:
Sergei Aleksandrovitx Tokarev maisuak adierazpenak probatu ahal zituen galdetu zionean, Knorozovek baiezkoa eman zion. Ondorioz, maien glifoak ikertzeari ekin zion, garai hartan ulergaitzak zirenak. 1955ean Historia Zientzietan doktorea lortu zuen arlo horretan egin zituen ikerketengatik.
1952an Knorozovek Sovietskaia Etnografia aldizkarian argitaratu zituen maien idazkera argitzen egin zituen ekarpenak Drevniaia pismennost Tsentralnoi Ameriki (Древняя письменность Центральной Америки, Erdialdeko Amerikako Idazkera Zaharra) izenburuko artikuluan. Bertan adierazi zuen antzinako maiek idatzitako glifoak logogramez eta zeinu fonetikoez osatuta zeudela, zeinean glifo bakoitzak kontsonante-bokal konbinazio bat adierazten baitzuen; hau da, silaba bat. Knorozovek ondo suposatu zuen kontsonante-bokal-kontsonante konbinaziodun hitz maia bat bi glifoekin irudikatzen zela, eta bigarren glifoaren amaierako bokala ahoskabetzen zela. Adibidez tzu eta lu glifoekin osatutako hitza tzul ahoskatzen zen, eta hitz horrek zaldun esan nahi du maien hizkuntzan.
Eric S. Thompsonek, garai hartako maiazalerik errespetatuenak, Knorozoven ekarpenen aurka egin zuen. Knorozovek berak onartu zuen deszifratu zituen gauzetako batzuk Cyrus Thomasek egin zituela XIX. mendean. Hala ere, Thompson antikomunista sutsua zenez, Knorozoven lana propaganda komunistatzat eta falazia zientifikotzat kalifikatu zuen. Thompsonen iritzi okerra 1975. urtera nagusitu zen, hil zen arte. Thompsonen jarraitzaileek ere, garai hartan maiazaleen komunitate zientifikoaren gehiengoa osatzen zutenak, Knorozoven ekarpenak baztertu zituzten. Bakarrik David H. Kelley eta Michale D. Coe estatubatuarrek onartu zuten Knorozoven metodoa egokia izan zitekeela. Azkenean, Linda Schele, David H. Kelleyy, Peter Mathews, Merle Greene eta Floyd Lounsbury epigrafistek Knorozoven metodo fonetikoa aplikatu zuten eta ondorioz Palenque gobernatu zuen dinastiaren historia deszifratzeko gai izan ziren.
1991ean maien lurraldea bisitatu ahal izan zuen lehen aldiz Guatemalan Galina Jerxova doktorearekin, baina herrialdetik alde egin behar izan zuten herio-mehatxuak jaso ondoren. 1994an Quetzalaren Ordena jaso zuen Guatemalan. 1995ean Arrano Aztekaren Ordena jaso zuen Mexikon.
Funtzioen konposaketa
Aljebra abstraktuan, funtzio konposatua bi funtzioren konposaketaren edo aplikazio jarraituaren emaitza den funtzioa da. Funtzio konposatu baten iturburu-multzoa bera eratzerakoan aplikatu den lehen funtzioaren iturburu-multzoa da eta irudi-multzoa aldiz, aplikatu den azken funtzioaren irudi-multzoa. Funtzio konposatuak, oro har, ez dira trukakorrak eta propietate jakin batzuk betetzen dituzte. Funtzio konposatuaren funtzio-mota hura eratzeko erabili diren funtzio-moten araberakoa izango da.
Definizioa
Matematikoki adierazita, ondorengoa dugu:
Izan bitez eta  funtzioak. f eta g-ren funtzio konposatu g \circ f honela definitzen da:";"Non A f funtzioaren iturburu-multzoa den, B f funtzioaren irudi-multzoa eta g funtzioaren iturburu-multzoa eta C B funtzioaren iturburu-multzoa. Funtzio konposatuari g konposatu f deritzo.
Enrique Gaspar
Besteak beste, antzezlanak, zartzuela eta eleberriak idatzi zituen.
Funtzioen konposaketa
Definizioa
Beraz, funtzio konposatu oro honela adieraz daiteke:
, non x barne A den.
Hori horrela, ondorengo moduan interpretatu daiteke funtzio konposatu baten aplikazioa:
Enrique Gaspar
Biografia
13 urterekin jada idatzia zuen bere lehenengo zartzuela, eta 14rekin La Ilustración Valencianako idazle zen. 15 urte zituela, Gaspar y Rimbauren amak bere lehenengo komedia antzeztu zuen. 21 urte zituenean Madrila joan zen, idazten jarduteko.
Longford konderria
Longford konderria (gaeleraz Contae an Longfoirt) Irlandako erdialdean dago kokatuta, Leinsterreko probintzian. 1.091 km²-ko azalera dauka eta 39.000 biztanle inguru zituen 2011an. Longford/An Longfort da hiriburua.
Funtzioen konposaketa
Propietateak
Ondoko funtzioak ditugularik,
Enrique Gaspar
Biografia
Idazle gisa bere urterik oparoenak 1868tik 1875era bitartekoak izan ziren, aristokraziarentzat baino, burgesentzako operak idatzi baitzituen. Garai honetan drama historikoak ere sortu zituen, eta gizarte-antzerkiaren aitzindari bihurtu zen Espainian.
Longford konderria
Natura
Shannon ibaiaren arroan kokaturik dago konderria. Lakuak (handiena Ree aintzira), zohikaztegiak, larreak eta hezeguneak dira Longfordeko konderria osatzen dutenak. Nahiko eremu laua da, izan ere mendirik altuena den Carn Clonhugh mendiak 279 metro baino ez baititu.
Enrique Gaspar
Biografia
23 urte zituela, Gaspar y Rimbau Enriqueta Batllés y Bertán e Lis-ekin, aristokrata ederra, ezkondu zen, bere gurasoen atsekaberako. Bigarren haurra jaio ondoren, diplomatikoen multzoan sartu zen, 27 urterekin.
Longford konderria
Historia
Farrell leinuaren lurrak izan ziren aintzina. XII mendean normandiarrek inbaditu eta Hugh de Lacy jabetu zen eremuaz. Honek gotorlekuak eta monasterioak eraiki zituen Longforden. XIV mendean ingelesen indarra ahulduz zihoan eta O'Farrelldarrek lurraldea berreskuratu zuten.
Enrique Gaspar
Biografia
Grezian eta Frantzian izan zen, eta ondoren Madrilen, eta azkenik kontsul bezala lan egin zuen Txinan, Macaon lehenengo eta ondoren Hong Kongen. Garai honetan operak idazten eta antolatzen jarraitu zuen, eta honez gain El Diario de Manila idatzi zuen.
Espainiara itzuli zenean Oloroe-Donamaria-ra joan zen bizitzera, nahiz eta bere familia Bartzelonan izan. Bartzelonan katalanez opera bat eman zuen eta geroago Frantzia hegoaldeko hainbat lekutan bizi izan zen. Bere emaztea Marseillen hil zen, bertan Enrique Gaspar y Rimbau kontsul zelarik. Osasunez oso ondo ez zebilela, Oloroe-Donamariara erretiratu zen bere alaba, suhi eta bilobekin. 1902an hil zen 60 urte zituelarik.
Zarzuela
Zarzuela Espainiako musika-antzerki genero bat da, opereta espainiarra. Bi alditan garatu zen, Aldi Barrokoan (1650-1790) eta Aro Modernoan (1845-1965). Abestutako zati eta hitz egindako zatiz tartekatzean datza bere berezitasuna. Gehienak gaztelaniaz idatziak dira, baina batzuk baita katalanez ere. Espainiatik kanpo, Kuba eta Filipinetan izan du arrakasta handia zarzuelak.
Funtzioen konposaketa
Adibidea
f (x)= x^2
Orduan, f eta g-ren funtzio konposatua,
Bestalde,
Ohartu, dela, hau da, funtzioen konposaketa ez da trukakorra.
Anastasia Maksimova
Anastasia Ivanovna Maksimova (Анастасия Ивановна Максимова; Petrozavodsk, Sobietar Batasuna, 1991ko ekainaren 27a) errusiar gimnasta artistikoa da.
Zarzuela
Historia
Artxiboen arabera, uste da Lope de Vega eta Calderon de la Barca olerkari espainiarrak izan zirela zarzuelak idatzi zituzten lehenengoak. El Golfo de las sirenas (1657, Calderon de la Barca) izan zen lehenengo obra.
Alaskako itsaslasterra
Alaskako itsaslasterra Ozeano Bareko ipar-ekialdeko itsaslaster bat da. Alaskako hego-ekialdeko kostaldean zehar eta Kanadako Columbia Britainiarrean zehar doan ur epeleko itsaslaster bat da. Itsaslasterraren jatorria Ipar Pazifikoko itsaslasterrean dago, azken horren parte batek iparralderantz egiten baitu Ipar Amerikako kontinentearen mendebaldeko kostaldera iristean. Alaskako golkoan dagoen erloju-orratzen noranzkoaren aurkako biraren parte bat da. Ozeano Bareko ur azpiartikoak ez bezala, Alaskako itsaslasterreko uraren tenperatura 4 °C-tik gorakoa da.
Anastasia Maksimova
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, (Rio de Janeiro), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen Errusia ordezkatuz, eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, (Tokio), zilarrezkoa lortu zuen ROC ordezkatuz; biak gimnasia erritmikoan Taldeka aparatu guztiak kategorian; Tokion, Bulgariako taldearen (urrezko domina) atzetik eta [Italia]]ko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Honako hauek osatzen zuten ROCeko gimnasta taldea: Anastasia Blizniuk, Anastasia Maksimova, Angelina Shkatova, Anastasiia Tatareva eta Alisa Tishchenkok. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
Alaskako itsaslasterra
Alaskako itsaslasterrak zurrunbilo handiak eragiten ditu erloju-orratzen noranzkoarekin bi tokitan: Karlota Erreginaren uharteetatik mendebaldera, eta Sitkatik mendebaldera.
IPPNW
Gerrate Nuklearra Prebenitzearen aldeko Nazioarteko Medikuak (International Physicians for the Prevention of Nuclear War edo IPPNW), munduan zehar dauden erakunde medikoen elkartea da.
Helburua
Helburu nagusiak hauexek dira:
Historia
1980ko abenduan sortu zuten Bernard Lown (Harvard) eta Evgueni Txazov (SESB) kardiologoek.
1984an UNESCOren Bakerako Hezkuntza Saria eskuratu zuen erakundeak eta 1985ean Bakearen Nobel Saria.
1990. urtearen inguruan 200.000 bat kide zeukan IPPNW-k, hirurogei herrialdetan. Erakundearen egoitza Bostonen (AEB) dago.
Longford konderria
Historia
1586an eta gehiago Bederatzi Urteko Gerraren ondoren ingelesek kontrola berrezarri zuten eta 1608an konderria Connachtetik atera eta Leinsterren sartu zuten. XVII mendean lurraldea kolonizatua izan zen.