cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moelona
Bizitza
1905ean Cardiffera joan zen bizitzera. Lehen eleberria (Rhamant o Ben y Rhos) idatzi zuen 1907an eisteddfod baterako, baina 1918ra arte ez zen argitaratu. 1912ko Eisteddfod Nazionalean sari bat irabazi zuen Teulu Bach Nantoer eleberri didaktikoarengatik.
Cardiffeko Britainiar-Frantziar Elkartean sartu zen, eta Alphonse Daudeten lanetako hainbat galeserazko aldizkarietarako itzuli zituen.
1917an, John Tywi Jones apaiz baptista eta argitaratzaile alargunarekin ezkondu zen.
Letania
Letania, mendebaldeko kristautasunean eta judaismoaren zenbait adarretan, liturgia otoitza da, batek esaten eta gainerakoek erantzuten dituzten erreguen multzo batek osatua. Hitza latinezko litania hitzetik dator, "erregu" esan nahi duena. Eliza ortodoxoan eta Ekialdeko Eliza katolikoetan bere baliokideak ektenia du izena.
Plasmodium
Plasmodium Plasmodiidae familiako protista generoa da. Organismo mikroskopikoak eta bizkarroiak dira. Bi ostalaritan bizi izaten dira: artropodo odol-xurgatzaile baten digestio-aparatuan, eta ornodun baten globulu gorrietan. Globulu gorrietan bizi diren bitartean sexugabeak izaten dira, eta intsektuen digestio-aparatuan bizi diren bitartean aldiz, sexudunak edo esporak.
Sexugabeko aldia gizakiaren gibelean eta globulu gorrietan ematen dutenak dira plasmodiorik ezagunenak, gizakiari paludismo edo malaria eragiten baitiote. Anopheles edo beste intsektu batek gizakiari plasmodio-bizkarroiak sartzean, haiek aurrena odolean kokatzen dira, eta odoletik gibelera igarotzen dira. Han izaten dute lehen ugalketa, zatiketa bidezkoa, milaka bizkarroi txiki sortzen dituena. Bizkarroi txiki horiek odolera igarotzen dira gero, eta berriro ugaltzen hasten dira. Bigarren ugalketa horrek dirauen denboraren arabera izaten dira sukarraldiak 48 ordukoak edo 72 ordukoak. Espezierik garrantzitsuenak lau dira:
Ferrera Erbognone
Ferrera Erbognone Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ferrera Erbognonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Assumpció Maresma
Assumpció Maresma i Matas (Arenys de Mar, 1956) kataluniar kazetari eta gidoilaria da.
Kataluniako Generalitateko Kultura Saileko prentsa arduradun gisa lan egin du. Prentsa eta dokumentazio arduraduna ere izan da Bartzelonako Zinemaldiko eta Kataluniako Zinema Bulegoan. Acció zinema-aldizkariaren zuzendaria. El Temps aldizkariaren zuzendaria (1992-1995). VilaWeb egunkariaren editorea, 1995etik, Vicent Partalekin batera egunkari digital hau sortu zuen urtea.
Antoni Clavé
Antoni Clavé (Bartzelona, 1913eko apirilaren 5a - Saint-Tropez, 2005eko abuztuaren 30a) katalan margolari, eskultore eta artista grafikoa izan zen.
Bartzelonako Arte Ederretako Eskolan egin zituen ikasketak. Espainiako Gerra Zibilean Frantziara erbesteratu zen eta hantxe bizi izan zen harrezkero. Litografia lan ugari egin zituen; zenbait liburutarako irudiak egin zituen (Rabelaisen Gargantua, 1953; Meriméeren Carmen, 1946), baita antzerkirako dekoratuak ere. Haren pintura Soutine eta Rouault pintoreenarekin konparatu izan da.
Air France Hop
Air France Hop (NAZE: A5, NAGE: HOP eta Callsign AIR HOP), lehen HOP! deitua, frantziar airelinea erregionala da. 2013an sortu zuten Air Franceren airelinea txikiak- Airlinair, Brit Air eta Régional- bilduz. Bere basea Nantes Atlantiko aireportuan du.
Hamaika Gara
Hamaika Gara Betagarri taldearen estudioko zazpigarren albuma da. 2006ko azaroaren 8an kaleratu zuten.
Langileak
eta
In Salahko probintzia
In Salah (ولاية عين صالح) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 131.220 kilometro koadro ditu eta 50.392 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua In Salah da. Guztira 2 barruti eta 3 udalerri (In Ghar, In Salah eta Foggaret Ezzaouia) ditu.
Laetitia Casta
Laetitia Casta (Pont-Audemer, 1978ko maiatzaren 11 - ) aktore eta modelo frantziarra da. Frantzian Marianneren pertsonifikaziotzat hautatu dute.
Bordj Baji Mokhtarreko probintzia
Bordj Baji Mokhtar (ولاية برج باجي مختار) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 120.026 kilometro koadro ditu eta 16.437 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua Bordj Badji Mokhtar da. Guztira barruti bat eta bi udalerri ditu.
2019ko azaroaren 26an, erabateko wilaya (probintzia) bihurtu zen.
Probintziako delegatuak
Bordj Badji Mokhtarreko wilayako wali-delegatuaren kargua hainbat pertsona politiko nazionalek okupatu dute sortu zenetik.
Udalerriak
Daira hau bi udalerrik osatzen dute : Bordj Badji Mokhtar eta Timiaouine.
Osasuna
Daira honetan badira ospitale, tratamendu-gelak, polyclinics eta amatasun-unitateak.
Daira honetako biztanleen kontsulta espezializatuak eta ospitalizazioak Adrar Wilayako ospitaletan egiten dira:
Tratamendu-gelak
Daira honetan tratamendu-gelak guztira 171 dira, Adrar Wilayakoak direnak.
Poliklinikak
Daira honetan poliklinikak guztira 29 dira Adrar Wilayakoak direnak. .
Chuuk (estatua)
Chuuk estatua Mikronesiako Estatu Federatuetako estatuetako bat da. Besteak, ekialdetik mendebalderantz, Kosrae, Pohnpei eta Yap dira. Estatuko uharte nagusia Chuuk da. Nomwisofo, Hall uharteak, Namonuito atoloia, Pattiw, Goi Mortlock uharteak eta Nomoi uharteak ere bertan daude.
Arturo Ripstein
Arturo Ripstein (Mexiko Hiria, 1943ko abenduaren 13a) Mexikoko zinemagilea da. Aita zinema-ekoizlea zuen. Lehen film luzea, Tiempo de morir (1966), García Márquezek eta Carlos Fuentesek idatzitako western bitxi bat izan zen. Film independenteak, produkzio handiko filmak eta eleberrien egokitzapenak egin ditu. Bizirik irauteko zailtasuna eta baztertuen aldeko atxikimendua adierazten ditu bere filmetan. El lugar sin límites (1977) eta El imperio de la fortuna (1985) ditu film bikainenak. Beste film batzuk: Foxtrot (1975), La viuda negra (1977), La mujer del puerto (1991), Principio y fin (1993), Profundo carmesí (1998), La perdición de los hombres (2000), La virgen de la lujuria (2002), Las razones del corazón (2011).
Oreka taidunaren teoria
Oreka taiduna —zenbaitetan oreka puntuatua edo oreka etenduna ere deitua— Stephen Jay Gould eta Niles Eldredge paleontologoek 1972an proposatutako eboluzioaren arloko teoria bat da.
Oreka taidunaren teoriaren zehaztasunak, espeziek eboluzionatzeko ematen duten denborarekin zerikusia du. Eldredge eta Goulden arabera, espezie baten existentziaren denbora gehienean, hau, egonkor edo oso aldaketa txikiekin mantenduko litzateke (estasi aroak), espeziatze prozesuan aldaketa ebolutiboak metatuz (espezie berri baten eraketa), geologiari dagokionez, iraultza genetiko laburra izango litzatekeena. Ez da aldaketa ebolutiboaren pixkanakako izaera eztabaidatzen baizik eta bere erritmoaren uniformetasuna ukatzen dela. Teoria sintetikoaren eta oreka taidunaren teoriaren arteko ezberdintasunak, ez dira soilik eboluzioaren denborara mugatzen (azkarra edo motela), baizik eta baita, hau gertatzen den modura ere. Honela, neodarwinistek, eboluzioa, denboran, patroi lineal edo filogenetiko baten arabera garatzen dela defendatzen dute, oreka taidunaren aldekoek, mosaikozko eboluzio bat defendatzen duten bitartean, hau da, adartua. Neodarwinisten ideia, espezie batetik besterako oinordekotza lineala da. Oreka taidunaren aldekoentzat, berriz, antzinako espezie batek, oinordeko espezie ugari ematen ditu, eta hauek, aldi berean, iraungi edo adartzen jarraitzen dute.
Erregistro fosilean, sarri ikusten da espezieak, denbora batez egonkor mantentzen direla, ondoren, iraungi edo ia bat-batean eraldatzeko. Gradualismoak azaltzen du hau, erregistro geologikoaren perfekzio ezagatik, oreka etendunaren teoriaren arabera, gertaera hau, espezieek eboluzionatzen duten moduaren ondorio zuzen bat izango litzatekeen bitartean, ia ezinezko bihurtuz trantsizio formen fosilizazioa. Ezinezkotasun hori gorantz doa, teoriak dioenez, espeziazioa, batez ere, krisi egoeratan gertatzen bada, sakabanaketa mugatuko eta ale gutxiko biztanlerietan.
Biotz-begietan
Biotz-begietan (gaur egungo idazkera estandarrean, Bihotz-begietan) Xabier Lizardi olerkariak idatzitako euskarazko poesia liburua da, 1932an argitaratua. 19 olerki edo poemak osatzen dute liburua, eta euskara garbiaren presentzia nabaria du. Hitzaurrea Orixek egin zion.
Iosu Eskiroz
Iosu Eskiroz Redín, pilota arloan Eskiroz deituraz ezaguna (Makirriain, Ezkabarte, Nafarroa Garaia, ) esku huskako pilotari profesionala da. Ederki jotzen du pilota ezkerrarekin. Atzelari aritzen da, Asegarce enpresarekin. Ez da jo handiko pilotaria, baina bai oso langilea eta oso segurua. Teknikoki pilotari ona da.
Albert Fert
Albert Fert (Carcasona, 1938ko martxoaren 7a) frantziar fisikaria da. Paris-Hegoaldeko Unibertsitateko irakaslea da.
2007an Fisikako Nobel Saria jaso zuen, Peter Grünberg alemaniarrarekin batera, magnetoerresistentzia erraldoiaren inguruan egindako aurkikuntzengatik. Bere ikerketari esker nabarmen handitu ziren disko gogorren edukiera eta aplikazioak.
2020tik UPV/EHUko irakasle eta ikertzailea da. Askoz ere energia gutxiago erabiltzen duten mikroprozesadoreen belaunaldi berri bat lortu nahian ari da.
EHUko ikasturte hasierako hitzaldia eman zuen 2021ean "Two passions: research and teaching" izenburuarekin ("Bi grina: ikerkuntza eta irakaskuntza")
Antonio Ferrandis
Antonio Ferrandis Monrabal (1921eko otsailaren 28a, Paterna - 2000ko urriaren 16a, Valentzia) zinema, telebista eta antzerkiko espainiar aktore bat izan zen. Nagusiki Verano azul (1981) telesailan Chanquete arrantzale erretiratuaren papera eta Volver a empezar (1982) filmean antzezteagatik ospetsua da.
Ivoy-le-Pré
Ivoy-le-Pré Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ivoy-le-Pré udalerrian erroldatutako biztanleak 864 ziren. Familiak 369 ziren, horien artean 118 pertsona bakarrekoak ziren (51 bakarrik bizi ziren gizonak eta 67 bakarrik bizi ziren emakumeak), 114 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 125 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 522 etxebizitza zeuden, 376 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 89 bigarren erresidentzia ziren eta 57 hutsik zeuden. 494 etxeak ziren eta 25 apartamentuak ziren. 376 etxebizitza nagusietatik 256 bere jabearen bizilekua ziren, 107 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 38 etxek bi zituzten, 72 etxek hiru zituzten, 122 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 267 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 167 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 167 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 551 ziren, horien artean 404 aktiboak ziren eta 147 inaktiboak ziren. 404 pertsona aktiboetatik 359 lanean zeuden (195 gizon eta 164 emakume) eta 46 langabezian zeuden (21 gizon eta 25 emakume). 147 pertsona inaktiboetatik 61 erretiraturik zeuden, 33 ikasten zeuden eta 53 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ivoy-le-Pré udalerrian 387 unitate fiskal zeuden, 900 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.466 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Ivoy-le-Pré udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, 5.285 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ana Laguna
Ana Laguna (Zaragoza, 1954ko maiatzaren 16a) dantzari espainiar-suediarra da. María de Ávilaren jarraitzaile historiko garrantzitsuenetako bat da eta Europako balet garaikidean karrera sendoa du. Bere karrera ia osoa Stockholmen, Suedian egin du, Cullbergen lerroen barruan.
Biografia
Zaragozan ikasi zuen María de Ávilarekin. Mats Ek dantzari eta koreografo suediarrarekin, 1985etik 1993ra bitartean Cullberg taldeko zuzendari artistikoa izan zenarekin, ezkondu zen.
Lan ibilbidea
1974an, Stockholmeko Cullberg Ballet-en parte hartu zuen, Birgit Cullberg-en eta Mats Ek-en zuzendaritzapean. Ana Lagunaren errepertorioan Mats Ek, Jirí Kylián, Christopher Bruce, Maurice Béjart, Nacho Duato, Pierre Perrault, Ohad Naharin eta William Forsythe koreografiak daude. Nederlands Dans Theater (1980-81) lanean urtebete eman ondoren, Ana Laguna Cullberg Balletera itzuli zen, eta hantxe jarraitu zuen Mats Ek-en ekoizpenen rol nagusiak dantzatzen.
Valderoure
Valderoure Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Valderoure udalerrian erroldatutako biztanleak 384 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 521 etxebizitza zeuden, 176 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 313 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 326 etxeak ziren eta 175 apartamentuak ziren. 176 etxebizitza nagusietatik 105 bere jabearen bizilekua ziren, 57 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 25 etxek bi zituzten, 64 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 122 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 99 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 233 ziren, horien artean 157 aktiboak ziren eta 76 inaktiboak ziren. 157 pertsona aktiboetatik 131 lanean zeuden (75 gizon eta 56 emakume) eta 26 langabezian zeuden (13 gizon eta 13 emakume). 76 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Valderoure udalerrian 191 unitate fiskal zeuden, 388,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.602 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 41 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren eta 8 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 3 margolariak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Valderoure udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Trim gaztelua
Trim gaztelua Irlandako Meatheko konderrian dagoen Trim udalerrian kokatuko gaztelu bat da. Boyne ibaiaren ertzean dago.
Historia
Hugh de Lacy eta haren semea zen Walter de Lacy normandar zaldunek 1174-1206 bitartean eraiki zuten. XIII mendearen bukaeran Gela handi bat gehitu zioten.
Erdi Aroan Trim Meatheko konderriko administrazio erdigunea bihurtu zen. The Pale eremuaren iparraldeko muga ere bazen. XV mendean zazpi aldiz bildu zen Irlandako parlamentua Trimeko gazteluan. XVI eta XVII mendeetan garrantzi ekonomikoari dagokionean behera egin bazuen ere toki militar garrantzitsua izaten jarraitu zuen, toki estrategikoan kokaturik baitzegoen.
XVIII mendean Plunkett familiaren eskuetara iritsi zen. Plunkettarrek bazituzten inguruan Dunsany gaztelua eta Killeen gaztelua ere. 1993an estatuak erosi zuen gaztelua, jadanik aztarnak gelditzen ez baziren ere.
Heliozentrismo
Heliozentrismoa (grekeraz: ἥλιος-helios «eguzkia» eta κέντρον-kentron «erdigunea») eredu astronomiko bat da. Eredu honen arabera, Eguzkia erlatiboki geldirik dago, eta unibertsoaren erdian kokatuta dago; eta Lurra eta beste planeta guztiak Eguzkiaren inguruan biraka dabiltza. Historikoki heliozentrismoa eta geozentrismoa (lurra erdian kokatzen da, eta eguzkiak ematen dio bira lurrari) kontrako ikuspegiak ziren. Lurra eguzkiaren inguruan biratzen delako ideia K.a III. mendekoa da. Garaiko astronomoen artean arrakastarik izan ez zuen arren, Arkimedesek Zirkuluaren neurriaz liburuan aipamena egin zuen.
Pizkundean, XVI. mendean, Nikolas Koperniko poloniar katoliko eta matematikariak sistema heliozentrista aurkeztu zuen bere De revolutionibus orbium coelestium liburuan 1543an. Antzinean Aristarko Samoskoak ere proposatu zuen teoria hori, Eguzkiaren tamaina Lurrarena baino askoz handiagoa zela ikusita. Heliozentrismoak zalantzan jarri zuen ordu arte indarrean izan zen Klaudio Ptolomeoren teoria geozentrikoa, hau da, Eguzkia eta gainontzeko planetak Lurraren inguruan biratzen zirelako teoria. Koperniko mugitzen ari zen Lur baten ideian oinarritu zen planeten mugimendua azaltzeko. Sistema heliozentrikoan, errazagoa da planeten posizioak zuzen kalkulatzea eta, horregatik, Kopernikok ez zuen inongo zalantzarik izan 2.000 urte baino gehiago iraun zuen teoria geozentrikoarekin apurtzen. Horrek markatu zuen Zientziaren historiaren kopernikar iraultza. Hurrengo mendean, Johannes Keplerrek heliozentrismoari orbita eliptikoen ideia erantsi zion. Haren lanak teleskopio batetik egindako behaketetan oinarritu ziren, eta ondoren Galileo Galileik aurkeztu zituen.
William Herschelek, Besselek eta beste hainbat astronomok egindako behaketekin unibertsoaren erdian Eguzkia dagoela onartu zuten. 1920an Edwin Hubblek unibertsoa askoz ere gauza konplexuagoa zela frogatu zuen: gure galaxia Esne Bidea dela eta mila milioi galaxia gehiago daudela.
Funtsezko hipotesiak
Kopernikoren teoriaren funtsezko hipotesiak honako hauek dira: Ezin da zalantzan jarri teoria geozentrikoko 2000 urteak ez zirela Kopernikoren liburua argitaratu bezain pronto amaitu. Bi sistemen arteko trantsizioa pixkana-pixkana eman zen, Pizkundeak eta neoplatonismoak inspiratutako gizarte behar batek gobernatua.
Planeten mugimenduak teoria heliozentrikoan
Teoriak, Lurra espazioan, orbita eliptiko batean, beste edozein planeta bezala mugitzen zela iradokitzen zuen, eta planeten zeruko mugimendu zaila, Lurraren translazio eta errotazio mugimenduen konbinaketaren emaitza zela. Mende asko lehenago, Aristarko Samoskoa eredu heliozentriko bat aurkezten saiatu zen arren, eta Kopernikok Pizkunde garaian gauza bera egin arren, egia esan, Ptolomeoren ereduak, planeten mugimenduak, garaiko astronomo eta astrologoak konformatzeko haina zehaztasunez deskribatzen zituen. Baina Koperniko eta bere eredua interesatu zitzaien gainontzeko zientzialariak erakarri zituena, sistema beraren sinpletasuna zen. Hala eta guztiz ere, Keplerren lanak iritsi arte ez zen planeten mugimenduaren eredu on bat agertu.
Kopernikoren ereduan, bi goiko edo beheko konjuntzioen arteko tartea, planeta barnekoa bada, eta bi bateratze edo oposizioren artekoa, planeta kanpokoa bada, aro orbitala deitzen da. Antzinatetik ezagutzen da aro hori planeta guztientzat. Aro sinodiko horretan, planeten konfigurazio ezberdinak errepikatzen dira. Kopernikoren ideiak, Ptolomeoren ereduaren krisi testuinguru batean agertzen dira, oraindik akatsak izaten jarraitzen zuena, eta geroz eta zailagoa egiten ari zen epiziklo berriak sartuz. 1500ean, Kopernikok astronomiako doktoretza lortu zuen, Erroman. Hurrengo urtean, Paduan medikuntza ikasteko baimena lortu zuen (Galileok ikasketak eman zituen unibertsitatea, ia mende bat beranduago). Mediku bezala graduatu zenik sekula dokumentatu ez den arren, mediku bezala lan egin zuen sei urtez Heilsbergen. 1504tikaurrera, Frauenburgeko diozesiko kanonigoa izan zen. Urte hauetan zehar Theophylactusen gutunak grezieratik eginiko itzulpena argitaratu zuen (1509), finantzak ikasi zituen eta 1522an, txanponaren erreformei buruzko memorandum bat idatzi zuen.
Koperniko, heliozentrismoaren aurkitzaile edo benetako garatzailetzat har ezin daitekeen arren, funtsezko funtzio bat bete zuen bere ondorengo zientzialarien inspiratzaile bezala. Benetako iraultza oraindik etortzeko zegoen, Galileo, Kepler edo Descartes bezalako zientzialariek gai honi buruzko eztabaidak sortzerakoan, zeintzuk epistemologia, filosofia eta teologia berrantolatzera eramango zuten. Hain zuzen ere, Galileok Jupiterren ilargien behaketak izan ziren balantza Kopernikoren iraultzaren alde okertuko zuten froga sendoak.
Lehen ikusmoldeak
Zerua begiratzen duen edonori iruditu diezaioke lurra leku bakar batean geldirik dagoela eta zerua ekialdetik sartu eta mendebaldean sartzen dela. Gehiago aztertzen badugu ordea, mugimendu konplexuagoak ikusten dira. Esaterako eguzkia eta ilargia irteten diren lekua urtean zehar aldatu egiten dela, edo izar eta planeta batzuk hilabete askotan desagertu egiten direla, edo planetak batzuetan atzeko izarren kontrako mugimenduan mugitzen direla. Aipatutako mugimendu honi “planeten atzerakoitasuna” deitzen zaio.
Mugimendu hauek hobeto aztertzen eta ulertzen joan ahala, deskribapen hobeak egin ahal izan ziren, ezagunena teoria geozentrikoa (ptolomeotarra) izan zen, K.o II. mendean goia jo zuena. Ptolomeotar sistema, sistema astronomiko sofistikatu bat zen, planeten posizioa zehaztasun handiz kalkulatzeko balio zuena. Ptolomeok Almagesto lanean adierazi zuen mugimenduak aztertzeko tresna matematiko sinple bat nahikoa dela. Hala ere, lurraren errotazioaren ideia baztertzen zuen, arrazoituz horrek haize ikaragarriak sortuko lituzkeela. Bere planetaren hipotesiak, ordea, egokiak ziren, lurraren, eguzkiaren eta izarren distantzia zehatza neurtzeko gai izan baitzen. Hartara, izarrak 20 unitate astronomikotan ezarri zituen.
Pitagorikoak
Unibertsoaren modelo geozentrikoa Filolao pitagorikoak proposatu zuen (K.a 390. urte inguruan). Filolaoren arabera, unibertsoaren erdian “su zentrala”  dago eta honen inguruan dauden lurra, eguzkia, ilargia eta planetak mugimendu zirkular uniformeak egiten dituzte. Eguzkiak su zentralaren inguruan biratzen du urtean behin eta izarrak geldirik daude; lurrak beti alde berdina ezkutatzen du su zentralarekiko, hauek lurrarekiko ikusezinak bihurtuz. Mugimendu zirkular uniformearen kontzeptu pitagorikoa zeruko mugimenduak izendatzeko erabili zen 2000 urtez gutxi gorabehera. Kopernikok hauek aipatu zituen esanaz Lurra geldirik zegoelako ideia ez zela berria, ez eta iraultzailea ere.
Heraklides Pontikok (K.a. IV. mendea) zeruko esferaren eguneroko mugimendua azaltzen zuen lurraren errotazioaren bidez. Esaten denez, Merkuriok eta Artizarrak Eguzkiaren inguruan biratzen zuela sinesten zuen, eta hauek beste planetekin batera Lurraren inguruan biratzen zutela.
Aristarko Samoskoa
Sistema heliozentrikoa proposatu zuen lehen pertsona ezaguna Aristarko Samoskoa izan zen (K.a 270. urtea). Eratostenesen antzera, Lurraren tamaina kalkulatu zuen eta, Eguzkiaren eta Lurraren distantziak kalkulatu zituen. Aristarkok ondorioztatu zuen Eguzkia Lurra baino sei edo zazpi aldiz handiagoa dela eta ehunka aldiz bolumen handiagoa duela.
Aristarkok uste zuen izarrak urrun zeudela eta hau oinarri hartuta, Lurra Eguzkiaren inguruan biratzen zenean, eguzkiak ez zirela mugitzen pentsatzen zuen. Antzina pentsatzen zena baino urrunago daude izarrak, eta beraz teleskopioarekin bakarrik ikus zitekeen.
Zientzia modernoaren ikuspuntua
Keplerren hiru legeek (1600. urte hasiera) matematikoki deskribatzen dute Eguzkiaren inguruko orbiten mugimenduak. Heliozentrismoaren hipotesiaren hiru froga nabarmen eman ziren 1727an Bradleyren eskutik, 1838an  Friedrich Wilhelm Bessel-en eskutik eta 1851an Focaulten eskutik. Besselek izarretako paralaxia zero baino handiagoa zela frogatu zuen. Urte berean Friedrich Georg Wilhelm Struvek eta Thomas Hendersonek beste bi izarren paralaxia neurtu zuten, zehazki esanda Vega eta Alpha Zentaurirena.
Heliozentrismoaren ideia egiazkoa ez dela pixkanaka ondorioztatzen joan zen. Eguzkia ez zela unibertsoaren erdigunea baizik eta izar bat beste askoren artean Giordano Brunoren ekarpena izan zen. XVIII eta XIX. mendeetan zehar Eguzkia izar bat zenaren ideia gero eta nabariagoa zen. XX. menderako  galaxia asko zegoenaren gaia jada ez zen eztabaidagai.
Abiadura absolutuaren kontzeptua, geldialdian egotea kontuan hartuta kasu partikular bezala, erlatibitatearen printzipioan oinarritua dago, baita edozein unibertsoaren erdigune ere koordenada natural bezala. Mach-en printzipioaren formulazio batzuk kontuan hartzen dute egonaldiak unibertsoaren masa distantziekin alderatuz propietate bereziak direla.
Geozentriko eta heliozentriko adjektiboen erabilera modernoa
Kalkulu modernoetan, geozentriko eta heliozentriko terminoak arrazoi praktikoengatik hartutako koordenatu sistemak izendatzeko erabiltzen dira. Sistema horietan, jatorria Lurraren masen zentroa, Lurra-Ilargi sistema, Eguzkia, Eguzkitik hasi eta planeta guztiak eguzki sistema osoa kontuan hartuta aukera daiteke. Dena dela, koordenatu geozentriko edo heliozentrikoen aukeraketak soilik inplikazio praktikoak ditu, filosofikoak eta fisikoak alde batera utzita.
Hegoaldeko Ibai Gorria
Ibai Gorria, Hegoaldeko Ibai Gorria edo Red River Estatu Batuetako hegoaldeko ibaia da, izenaz ere ezaguna dena. 2.044 kilometro luze da eta 169.890 km2-ko ibai-arroa du. Ontziz ibil daiteke. Mexiko Berriko estatuko ekialdeko goi-ordokietan du iturburua (Llano Estacado) eta Texas eta Louisianako estatuak alderik alde igaro ondoren, Baton Rouge hiriraino heltzen da. Leku horretan bi adarretan banatzen da ibaia; Atchafalaya izeneko adarrak Mexikoko golkoan isurtzen du ura, eta Old River izeneko adarrak Mississippi ibaiarekin bat egiten du. North Fork Red River, Salt Fork Red River, Little River, Pease River, Sulphur River, Wichita River eta Washita River dira Red ibaiaren adar nagusiak.
Bitxikeri gisa, 1948ko Howard Hawks zinema zuzendariaren Red River filmak ibai hau izendatzen du.
Ruth B.
Ruth B., izen osoa Ruth Berhe, (Edmonton, Alberta, Kanada, 1995eko uztailaren 2a- ) pop abeslari eta kantautore kanadarra da. Pianoa jotzen du.
Luigi Carnera
Luigi Carnera (Trieste, 1875eko apirilak 14-Florentzia, 1962ko uztailak 30), astronomo italiar bat izan zen.
Ruth B.
Biografia
Ruth Berhe Edmonton hirian jaio zen. Nerabezaroan arropa denda batean lan egiten zuen bitartean Vine plataforma digitalean hainbat abesti ipini zituen. Aurreneko bideoa 2013ko maiatzaren 9an eskegi zuen. 2014 urtean Once Upon a Time teleseriearen soinubandako abesti zati baten bertsio bat egin zuen eta astebetean 84.000 like jaso zituen. Jarraitzaileek kanta osoa abesteko eskatu zioten eta "Lost Boy" abestiak dagoeneko 300 milioi stream lortu ditu Spotify-en eta platinozko abesti laukoitza bihurtu zen 2018an.
Arrakasta itzela izanik EP bat grabatzera animatu zen, The Intro izena izan zuena. Lau abesti ditu eta tartean "Lost Boy" dago. 2016an disko luzea grabatzea pentsatu zuen. Joel Little ekoizle zeelandaberritarrarekin grabatu zuen. Lorde abeslariari aurreneko diskoa grabatu zion ekoizle bera da. Diskoa atera aurreko singleak "If This is Love" eta "Dandelions" izan ziren. 2017ko maiatzaren 5ean atera zen Safe Haven diskoa eta Juno Sarietan eta Kanadako musika irratien sarietan "artista debutari onenaren saria" eskuratu zuen. Horretaz gain "urrezkoa diskoa" izan zen Kanadan. Abestirik entzunena "Superficial Love" izan zen.
Luigi Carnera
Ondoren, Potsdamera, Estrasburgora eta Argentinara pasa zen, non, 1905ean, Oncativoko (Cordoba) "Behatokia" eratzen lagundu zuen (benetan, La Platako Unibertsitate Nazionalaren mende zegoen eta Nazioarteko Elkarte Geodesikoak bultzatutako Latitude Estazio bat), honetako lehen zuzendaria izan zelarik. 1908an, Oncativoko Sociedad Italiana Unione e Benevolenzaren sortzaileetako bat ere izan zen. Urte horretan bertan, Italiara itzuli zen, Genovako Itsas Armadaren Institutu Hidrografikoan lan egiteko. 1919an, Triesteko behatokiko zuzendari bihurtzen da, italiar eskuetara pasa berri zen hiria. 1932 amaieratik 1950ean jubilatu zen arte, Napoliko Capodimonte Behatokiaren kargu egon zen. Hiri honetako Itsas Institutuan (gaur egun Parthenope Unibertsitatea dena) Astronomia Orokor eta Esferiko eta Astronomia Geodesikoko klaseak eman zituen.
Ruth B.
Biografia
2018an Juno sarietan Urteko artistarik onenaren saria jaso zuen. 2019ko martxoan EP berria atera zuen, Maybe I'll Find You Again.
Luigi Carnera
{| align=right
Juan Ramón Jiménez
Juan Ramón Jiménez (Moguer, Huelva, 1881eko abenduaren 23a – San Juan, Puerto Rico, 1958ko maiatzaren 29a) espainiar olerkaria izan zen.
Rubén Darío poeta nikaraguarrak eragin berezia eduki zuen berarengan. Bestela, Ramón María del Valle-Inclán, Jacinto Benavente, Antonio Machado eta Manuel Machado idazleekin harreman estua eduki zuen. Hiru garai desberdintzen dute bere lan poetikoan: Garai sentikorra (Platero y Yo, bere lanik ezagunena), intelektuala (Diario de un poeta recién casado) eta egiazkoa (Animal de fondo).
1936an erbesteratu behar izan zen, Espainiako Gerra Zibila zela kausa eta Ameriketako Estatu Batuetan, Kuban eta Puerto Ricon bizi izan zen. Azken herrialde hartan hil zen.
1956an Literaturako Nobel Saria lortu zuen: holakorik erdiesten 11 gaztelaniazko idazleen eta 5 espainiar idazleen artean dago.
Berak esanak
"Bakardadean ez da hara eramandakoa besterik aurkitzen".
Fenwick Island (Delaware)
Fenwick Island Delawareko herria bat da. Sussex konderrian kokatua dago. 2010ean 5,132 biztanle zituen, 0.85 kilometro koadrotan banatuta.
Brion (Isère)
Brion Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Atributu (argipena)
Atributua erabilera ezberdinak dituen terminoa da:
Brion (Isère)
Biztanleria
2007an Brion udalerrian erroldatutako biztanleak 128 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 63etxeak ziren. 53 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 76 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 60 lanean zeuden (33 gizon eta 27 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 14 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brion udalerrian 53 unitate fiskal zeuden, 130 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.870 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 igeltseroa.
2000. urtean Brion udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 308 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Siphlophis leucocephalus
Siphlophis leucocephalus Siphlophis generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Rosita Segovia
Rosita Segovia, jaiotzaz Rosa Balcells Font (Bartzelona, 1922ko otsailaren 2a - ib., 2003ko irailaren 24a), dantza klasikoko eta dantza espainiarreko dantzari katalana, koreografoa eta dantza espainiarreko irakaslea izan zen. Dantza espainiarraren irudi katalan garrantzitsuenetako bat da.
Biografia
Pauleta Pàmiesek l'Ocellet lanean aurkeztu zuen.
Alicia Alonsoren baletarekin dantzatu zuen, 1936-37 denboraldian. Bartzelonako Gran Teatro del Liceoko lehen dantzaria izan zen, eta ia hogei urte iraun zuen Antonio 'el bailaor'-ren konpainiako dantzari izarra izaten.
Dantzaria
Dantzari profesionala izan zen Lizeoko Antzoki Handian hamabi urtetan, eta hamabietan lehen dantzaria izan zen, Joan Magrinyàren bikote artistikoa. Geroago, hogeita hamarrean, Kubara joan zen Pro-Arte Musikalak gonbidatuta Fernando eta Alberto Alonso koreografoekin lan egitera herrialdeko dantza-konpainia nazionalera, Alicia Alonsoren Balet entzutetsura, eta Kuban, Mexikon eta Estatu Batuetan dantzatu zuen.
1949an Bartzelonara itzuli zen Nina Verchinina eta Olga Morosotarekin dantzan. 1950ean Lizeoko lehen dantzaria izan zen. 1953an, Antonio Ruiz Solerrek, Antonio el bailarín-ek, bere dantza-konpainia sortu zuen, eta Rosita Segovia aukeratu zuen dantzari izar gisa, munduari bira hainbat aldiz egin zutela. Protagonista izan zen balet ezagunenetako bat El sombrero de tres picos Milángo Scalan izan zen, Manuel de Fallaren musikarekin, Léonide Massineren koreografiarekin eta Picassok dekoratuta. 1954ko Bruselako Erakusketa Unibertsalera, La vida breve, Victòria de Àngels-ek kantatua. El amor brujo, Puerta de Tierra, Pas a quatre (Antoniok koreografiatua, Pablo Sorozabalen musikarekin) eta Fantasía galaica ere nabarmendu zituen. 1969an, berrogeita zazpi urte zituela, erretiratu egin zen.
Dantza eskoletako irakasle eta zuzendaria
1970ean, dantza klasiko eta espainiarreko eskola ireki zuen Bartzelonako Josep Tarradellas etorbidean, Escuela de danza Rosita Segoviaren. Gaur egun ere funtzionatzen jarraitzen du, beste izen batekin: Flamenkita. Hiru urte geroago, 1973an, sukurtsal bat ireki zuen Miamin, eta handik Espainiako Ballet Español Rosita Segovia konpainia osatu zuen ikasleekin.
Jose Luis Zumeta
Jose Luis Zumeta Etxeberria (Usurbil, Gipuzkoa, 1939ko apirilaren 19a - Donostia, 2020ko apirilaren 22a ) margolaria zen. Gaur taldearen sortzaileetako bat izan zen 1966an Ruiz Balerdi, Basterretxea, Txillida, Mendiburu, Oteiza, Sistiaga eta Ariasekin. Informalismoaren jarraitzaile zen; espresionismo abstraktua eta arte figuratiboa ere landu zituen. Ikusgarriak dira Zumetaren kolore gorriak, horiak eta urdinak, eta haren pinturaren aldien artean aipatzekoa da Papiroak izeneko saila. Abstrakzioaren bidetik jarraitu zuen azken urteetan, betiere bere lanean ohikoak diren kolore deigarriak erabiliz eta formatu handiko lanei aparteko garrantzia emanez.
Rosita Segovia
Estiloa
Segoviaren estiloa zorrotza zen, oso aurkeztua, diziplinatua eta teknika bikainekoa; baina, jaio zenetik, ikuskizunei arima eta bizitza eman behar zitzaiela jakin zuen. Bere interpretazioak oso adierazgarriak izan ziren beti, eta oso garrantzitsua izan zen dantzan aktore onaren osagai bat eranstea.
Jose Luis Zumeta
Hala, bada, Zumetaren lanetan hainbat kode eta aldi ageri dira, 1960ko hamarraldian kolore zerrendaz egindako koadroetatik hasita, alla prima estiloko berriagoetaraino. Aldian aldiko kode horiek, eta bere garaian Gaur taldean, gero Ez Dok Amairun eta kultura asteetan, geroago Homenaje a las víctimas del franquismo omenaldian, eta azkenik Nueva Etiopía liburu-diskoan parte hartu izanak, bestalde, gizartetik zetozkion zantzuen adi egon izan zela adierazten du.
Rosita Segovia
Estiloa
Emakume ederra, fina eta dotorea zen. Artista gisa, bere adierazpen-paleta oso aberatsa zen, bai dantza klasikoan edo boleran fina eta findua izan zitekeen, baita sustrai ezaguneneko palo flamenkoa interpretatzean ere.
Andrena haemorrhoa
Andrena haemorrhoa erle espezie bat da, Andrena generoan eta Andrenidae familian.
Rosita Segovia
Erreferentziak
<references responsive="1" group="">
Jose Luis Zumeta
Bizitza eta lanak
1939koa, Espainiako Gerra Zibila bukatu eta Bigarren Mundu Gerra hasi zen urtekoa da Zumeta, gerra ondorengo pintorea, beraz. Fraideen kolegioan egin zituen lehen ikasketak, eta han erakutsi ere marrazkigintzarako zuen trebetasuna. Orduan beste asko bezala, lanean hasi behar izan zuen hamalau urterekin. Fraideen eskutik Gráficas Valverde lantegian hasi zen marrazkilari (1953-1958), eta lantegi hartan, Donostiako Arte eta Lanbide Eskolan eta Gipuzkoako Artisten Elkartean eman zituen marrazkigintzako eta pinturako lehen urratsak.
1958an, Espainiako urrezko domina lortu zuen Madrilen, Pintura Joven lehiaketan. Baina, garai haietan, Espainian zen giroak etorkizun estua eskaini ziezaiokeen hemeretzi urteko gazte bati, eta are estuagoa pintura landu nahi zuenari. Lehenbailehen soldadutza egin zuen (boluntario); eta, erbestera joatea erabakirik, 1959aren azkenaldean Parisa aldatu zen, beraz, Ascensio Martiarenarekin ikasten ibili eta gero.
NGC 2219
NGC 2219 galaxia bat da, Monoceros konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Jose Luis Zumeta
Bizitza eta lanak
Parisen, Rafael Ruiz Balerdirekin bizi izan zen garaian, Ameriketako abstrakzioa eta Europako abangoardiako joerak ezagutu zituen. Parisen ezagutu zituen hurbilagotik Mantegna, Rembrandt eta beste zenbait klasikoren obrak, eta aldiz eta estiloz bere nahietatik hurbilagoko iruditu zitzaizkion Cézanne batenak edo Paul Klee, Picasso, Tàpies eta abarrenak eta –Cobra mugimenduko edo ez– Van Velde, Gorky, Pollock, Jorn, Appel, eta gainerako espresionistenak eta, oro har, abangoardisten aitzindarienak ere.
1960an itzuli eta Hondarribian jarri zen lanean, Remigio Mendibururekin; garai hartan espresionismoa landu zuen, kolore puruak erabiliz. 1960an lehen talde-erakusketa eta 1961ean lehen bakarkakoa egin zituen; geroztik erakusketa askotan parte hartu zuen.
Stockholm eta Londresen lan egin zuen 1962-1963 bitartean. 1964an Euskal Herrira itzuli zenerako barrundatua zuen gero gidari ibili izan duen ideia, artista batek formak eta koloreak erabili behar dituela dioena, eta bat baino gehiago tenkarazi ere zuten Zumetaren urte horietako koadro abangoardista, zeharkako zerrenda gorri, zuri, hori, beltz eta urdinez taxutuek.
1966an Gaur taldearen (Jorge Oteiza buru zuen talde abangoardista) sorreran esku hartu zuen, eta Zumetaren lanak abstrakziora jo zuen, kolore biziekin batera, ñabardura zehatzak eratuz. Gaur taldearekin Donostian (Barandiaran galerian), Bilbon (Arte Ederretako Museoan) eta Gasteizen (Fernando Amaika Museoan) egin zituen erakusketak. Aurrerantzean ere, 1960ko hamarraldia bitartean bederen, bat-batean eta barruaren eraginera pintatu izan zuen; kolore biziekin batean ñabardura zehatzak eta ohiko ez diren kontrasteak eratuz, eta airean zintzilik diruditen formak taxutuz.
1967 ingurutik aurrera, ordea —Homenaje al Guernica de Pablo Picasso koadroagatik Euskal Herriko Pinturako lehenengo saria irabazi zuen urtea—, eztabaidak zer esana bezala, koloreen eta formen arteko borrokak molde berriak sortarazi zizkion sormenezko askatasun egarri hartan. Pintura eta eskultura uztartu beharrez edo, ordu arteko Euskal Herriko pintura formalistan inoiz erabili ez ziren materialez eta kolore konbinaketaz eratuak dira aldi horretako obrak: zerrenda gorri, berde, zuri eta horiz margotutako zur erliebedunak, besteak beste.
Izatez, indar eta adierazgarritasun handiko obrak ziren, baina ez nonbait, eta tamalez, garai hartako jende arruntak artelantzat hartzeko modukoak, 1968an Bilboko Grises galerian egin zuen erakusketa handian koadro bakarra eta hura 8.000 pezetatan saldu izana da horren lekuko. Joera horri eta berak esandako «aurrean dudan espazioa hustuz edo hari ingurua janez pintatzen dut» esaldian nabari den eskultoreari hesirik jarri izan ez balie, agian ate berri bat zabalduko zuen Euskal Herriko eskulturan ere, izan ere, ez baitira aipatu diren horiek hiru dimentsiotan egin zituen lan bakarrak. Ezagunagoak eta bikainagoak dira, besteak beste, Usurbilgo pilotalekuaren atzean (145 m2) eta Pasaiako portuan 1973-1976 bitartean egin zituen zeramikazko erliebe handiak, ibiliago ziren bideak jarraituz onduak. Gauza edo irudi izatera iristeko puntuan pintzelaren eta bat-bateko kolore kontrastearen magiaz geldiarazitako forma kiribilez edo zurrunbilo puskaz osatua dirudi garai horretako zenbait koadrok.
Hainbat erakusketa eta aste kulturaletan parte hartu ere egin zuen aldi berean (1970-1975). Mexikon, New Yorken, Madrilgo Ateneoan eta Durán galerian, Bilboko Mikeldi galerian eta Gasteizko Eder Arte galerian egindako erakusketak dira aipagarrienak. Aste kulturaletan, berriz, 1971tik 1973a bitartean parte hartu zuen.
Baina ez da batere Zumetarena aurkikuntza berriren bat egin eta lotaratzea. Goraxeago aipatu diren molde horiek landu eta 1979-1980ko urteetara iristean ere (Abuelos y nietos en la costa), bada, aldi horrek ere eman zuela ematekoa iruditu zitzaion nonbait, eta bidegurutze larri baten aurrean aurkitu zen. Ez zen kultura berrikuntza informalismoarekiko leialtasunean oinarritu zuen batentzat barruak eskatzen zionera aldatzea urradurarik gabe gertatzekoa.
Hainbeste urte irudien eta forma hutsen arteko muga estuan ibili ondorengo nekeak, ordea, eta gizarteko egoera zertxobait aldatu izanak ere bai agian, mintzaera argiagoz-edo espresatzea eskatzen zioten nonbait, aurreko guztiari uko egin gabe baina esan zezakeena herrietako plazetan ulertzeko moduan esatea, alegia.
Yesterdays (Guns N' Roses)
Yesterdays (euskaraz Atzoak) Guns N' Roses estatubatuar rock musika taldearen abesti bat da. 1991an Use Your Illusion II diskoan kaleratu zuten.
Jose Luis Zumeta
Bizitza eta lanak
Carlos Martinez Gorriaranen iritzian, XX. mendean Euskal Herriko pinturan egin den gauzarik ederrenetakoak dira papiro horiek.
Molde berri horietara jotzean, ordea, ez zien betiko uko egin aurreko kolore gorri, beltz, urdin eta hori bizi haiei: inon ezer adierazi gabe, baina 1985etik aurrera, teknika eta modu berrien bila abiatu zen. Tenperak eskaintzen zion aisetasun hura olioak eskaini ote ziezaiokeen probatu nahi zuen orain, horrekin barruko zirrarak bat-batean adieraz ote zitzakeen, alegia. «Olioz pintatzeko, denbora geldiarazi behar izan dut, modu berrietara moldatu, mantsoago eta bizi arnasa gutxiagoz ari. Barruak, ordea, borondateak eta ahaleginak parterik izan gabe, bat-batean eta denboratik at, gauzak ager daitezela eskatzen dit. Horretara ahalik gehiena hurbildu nahirik eta mirari hori nola gauzatuko nabil» zioen, Maya Agirianok 1990ean egin zion elkarrizketa batean.
Bi urte lanik erakutsi gabe eman ondoren, 2000. urtean erakusketa guztiz berezi bat ireki zuen Bilboko Uribitarte kaiko biltegi frankoan. Erdi abandonatutako eraikin horretan formatu handiko 50 lan aurkeztu zituen. Lehendik ere, prestatuak zituen erakusketak Zumetak espazio hain handitan, Donostiako San Telmon edo Bilboko Arte Ederretako Museoan, esaterako. Erakusketa hartan 1999an egindako Gernika lana aurkeztu zuen, Picassoren izen bereko margolanean oinarritutako 7,80 metro zabal eta 3,59 metro luze dituen obra erraldoia, bere gainerako lanak baino figuratiboagoa, horretan ere kolore biziak -batez ere gorria- nagusi zirela. 2000. urtean bertan Donostiako San Martin Azokan ere izan zituen bere lanak ikusgai, eta 2001. urtean Donostiako Musika Hamabostaldiko kartela egin zuen.
Sergei Vasilievitx Gerasimov
Sergei Vasilievitx Gerasimov (Серге́й Васи́льевич Гера́симов; Mozhaysk, egungo Moskuko oblasta, 1885eko irailaren 26agreg./irailaren 14ajul. - Mosku, 1964ko apirilaren 20) sobietar eta errusiar margolaria izan zen.
Bizitza
Konstantin Korovin artistaren ikaslea zen Gerasimov, eta artista gazte gisa, Makovets taldearekin elkartu zen. Bere lehen akuarelak maisulantzat hartzen dira, eta modernismorako joera erakusten dute, baina joera hori ez da hain nabarmena ondorengo lanean. 1920. eta 1930. hamarkadetan, Vkhutemas estatuko arte-eskolan irakatsi zuen, kartelak diseinatu eta obrak margotu zizkion gobernu komunista berriari, geroago errealismo sozialista izenaz ezaguna zen estiloan.
Hala ere, pentsalari liberal gisa ezagutu zuten arte errusiarraren munduan, eta haren pinturek inpresionismoaren eta bestelako mugimendu modernoen eraginak erakusten zituzten. Iosif Stalinen garaian, joera horiek Aleksandr Gerasimov bere nemesi (eta ironikoki homonimoaren) aurkakotasun estetikoan jarri zuten.
Stalinen garaian, Sergei Gerasimov Artista Errusiarren Batasuneko zuzendari kargutik kendu zuten, eta Aleksandr Gerasimovek ordeztu zuen. Bigarren Mundu Gerraren garaian, Sergey Gerasimov, Surikov Arte Institutuko irakasle eta ikasle gehienekin batera, Moskutik Samarkandako karabanen hiri zaharrera joan ziren.
Gerasimoven lan ezagunenetako batzuk garai hartan margotu ziren, eta Samarkandako antzinako ekialdeko hiriaren eszenak erakusten dituzte. Pintura horietako asko ikusgai daude gaur Moskuko Tretyakov galerian. Stalinen heriotzarekin eta Nikita Khrustxoven igoerarekin, Sergei Gerasmimov Errusiako Artisten Batasuneko buru gisa berrezarri zuten, 1964an hil zen arte.
Surikoveko Arte Institutuan harremanetan jarri eta irakatsi zituen Gerasimoven ikasle ospetsuenetako batzuk hauek dira: Fedor Z. Zakharov, Vladimir Stozharov, Alexei eta Sergei Tkatxiov, Yury P. Kugatx, Aleksei Gritsai, Geli Korzhev eta beste sobietar artista garrantzitsu asko.
Cattaraugus (New York)
Cattaraugus  New York estatuko herri bat da. Cattaraugus konderrian kokatua dago. 2010ean 1,002 biztanle zituen, 2.89 kilometro koadrotan banatuta.
Cove (Arkansas)
Cove Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Polk konderrian kokatuta dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Davidijordania poecilimon
Davidijordania poecilimon Davidijordania generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.