cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Doroteo Ziaurritz
Doroteo Ziaurritz Aginaga (Tolosa, 1883ko otsailaren 6a - Donibane Lohizune, 1951ko irailaren 2a) gipuzkoar sendagilea eta politikaria izan zen. Tolosako alkate izan zen (1931-1932), eta euskaltzale sutsua. Ez zuen idazkirik utzi. Euzkadi Buru Batzarreko lehendakari hautatu zuten 1935. urtean, eta Alderdi Jeltzaleko lehendakari izan zen 1936-1951. urteetan. Ipar Euskal Herrira erbesteratu behar izan zuen Espainiako Gerra Zibilean, eta gerrako zaurituei eta Iparraldera alde egindako euskaldunei laguntzeko batzordeetan lan egin zuen.
Valenzuela (Filipinak)
Valenzuela, izen ofiziala Valenzuela Hiria, Filipinetako hiria da, Luzon uhartean dagoena, Hiriburu Nazionalaren Eskualdean. 2015ean 620.422 biztanle zituen.
682 Hagar
682 Hagar asteroide gerrikoan aurkitutako 682. asteroidearen izena da. 1909ko ekainak 17an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1909 HA zen.
Antena
Antena uhin elektromagnetikoak jasotzeko edo igortzeko gailua da edozein haririk gabeko edo irrati komunikazioko (EN radio) sistematan erabilia (adibidez AM, FM, telebista digitala edo WiFi). Jasotze antenak ez konfinatutako uhin elektromagnetikoak, kable baten barruan konfinatutako uhin elektromagnetiko edo energia elektriko bihurtzen ditu; aldiz, igortze antena batek alderantzizko prozesua gauzatzen du, energia elektrikoa uhin elektromagnetiko bihurtu.
Antena hargailura edo transmisorera konektatutako eroaleez osatutako gailua da. Hasteko, igortze fasean, transmisoreak antenari aplikatutako korronte oszilakorrak eremu elektriko eta magnetiko oszilakorra sortzen ditu antena inguruan. Ostean, denborarekiko aldakorrak diren eremu hauek energia igortzen dute antenatik kanpo uhin elektromagnetiko bezala, hauek irrati uhinak izango dira. Bukatzeko, hargailuan, kanpotik datozen eremu elektriko eta magnetikoak antenako elementuen elektroiak mugiarazten dituzte korronte oszilakorra sortuz antenan. Bete behar dituzten helburuen arabera mota askotako antenak daude: igorri beharreko potentzia norabide guztietara hedatzea edo norabide zehatz batera zuzenduta egotea, beste zerbitzu batzuk oztopatu gabe.
Antenen ezaugarriak gailuaren dimentsioen eta jasotako edo igorritako irrati-maiztasun uhin luzeraren arteko erlazioaren mende daude. Dimentsioak uhin luzera baino txikiagoak badira oinarrizko antenak dira; bi parametro hauek maila berekoak direnean antena erresonanteak izango dira eta dimentsioak uhin luzera baino handiagoak izatekotan norabide zehatzeko antenak.
Heinrich Hertz fisiko alemaniarrak 1888an lehenengo antena sortu zuen James Clerk Maxwellen uhin elektromagnetikoen teoria frogatzeko.
Antenen parametroak
Helburuaren arabera antenaren ezaugarriak kontuan izan behar dira; batez ere, irradiazio diagrama eta irabazi parametroetan, hauetan oinarritzen baitira antenari aplikazio bat eman baino lehen. Hala ere, hurrengoak dira antena parametro ohikoenak:
Irradiazio diagramak
Antenaren Irradiazio ezaugarriak adierazten dituen grafikoa da, ohikoena igorritako potentzia dentsitatea irudikatuta agertzea da; baina, fase edo polarizazio diagramak ere egon daitezke.
Diagrama hauekin antena mota eta zuzenkortasuna ezagutu daiteke (antena isotropikoa, norabide zehatzeko antena, norabide orotako antena...)
Bi motatako diagramak egon daitezke: polarrak eta kopolarrak. Lehenengoan, diagrama nahi den polarizazioarekin marraztuta egongo da; bigarrenean ordea, kontrako polarizazioarekin agertuko da.
Diagrama hauetan lortu daitekeen informazioa hurrengoa da:
Zuzenkortasuna
Antena irradiatzen duen noranzko maximotik igortzen duen intentsitate eta potentzia total berdineko antena isotropiko baten intentsitatearen arteko erlazioa da:
Irabazia
Parametro honek irradiazio diagramaren zuzenkortasun maila neurtzen du. Irabazia (G) handia denean potentzia noranzko zehatz batera zuzenduta egongo da, ostera, irabazia txikia izatekotan potentzia angelu handiago batean irradiatuko da noranzko zehatza galduz.
Irradiazio diagramaren leku konkretuetan zuzenkortasunaren eraginez sortzen den potentzia multzokatzean sortzen da:
Irabaziaren beste definizio bat: noranzko maximoan antenak irradiatutako eta antena isotropiko edo uhin erdiko dipolo batek irradiatutako intentsitateen arteko erlazioa.
Alaskaren erosketa
Alaskaren erosketa (ingelesez Alaska Purchase; errusieraz Продажа Аляски, Prodazha Alyaski) 1867an AEBek Errusiar Inperioari Alaska lurraldea erosi zionekoa izan zen. Gai honek estatubatuar politikarien artean nagusiki aldeko jarrera izan zuen, halere aurkariek Sewarden Gutizia (Seward's Folly) izena eman zioten, erosketa William H. Seward estatu idazkariaren bidez burutu baitzen, eta AEBtako Senatuak akordio bidez onartua.
Errusiak Alaskako Lurraldea saldu egin nahi zuen, Britainiar Inperioarekin gerra piztuz gero hark bereganatzeko beldur baitzen. Ordurarte, Errusiak Alaskan burututako jarduera nagusiak larruen salerosketa eta alaskarrak kristautzeko misiolaritza izan ziren. Erosketa honek AEBei 7,2 milioi dolarren trukean 1.518.800 km2-ko lurraldea gehitu zion.
Antena
Irabazia
Irabaziaren unitateak dBd edo dBi dira, uhin erdiko dipolo edo antena isotropiko batean oinarritu den arabera:
Uhin erdiko dipolo baten irabazia 2.15 dBi direnez dBi-tan kalkulatutako irabazia dBd-ak baino 2.15 dezibel handiago izango da:
Irabazi handiko antenek seinale kalitate hobeetan eta distantzia handietan lan egiten dute, baina, norabide-zehaztasuna kontuan izan behar da. Antena parabolikoak dira honen adibide, hauek satelite konexioetan erabiltzen dira. Ostera, irabazi txikiko antenek distantzia txikietan lan egin behar dute, baina, noranzkoa ez da hain zehatza izan behar, adibidez, telefono eta irrati mugikorretan erabiltzen diren hari antenak. Irabazi parametroa ez da anplifikazio irabaziarekin nahastu behar, bigarren honek sisteman dauden anplifikadore ostean potentziaren hazkuntza neurtzen baitu.
Banda zabalera
Antena parametroak ezaugarri zehatz batzuk lortzen duteneko maiztasun tartea da. Mota desberdinak daude: inpedantzia banda zabalera, polarizazio banda zabalera, irabazi banda zabalera, etab.
Inpedantzia
Uhin elektromagnetikoak antena sistemaren atal desberdinetatik igarotzean inpedantzia desberdintasunak aurkituko ditu. Atal bakoitzean aurkitutako inpedantziaren arabera uhinaren energia zati bat islatuko da sorgailuan uhin geldikorrak sortuz.
Uhin geldikor ratioa (SWR) potentzia maximoen eta minimoen arteko ratioa neurtzeko erabiltzen den magnitudea da. Sistemaren atal bakoitzeko inpedantzia desberdintasuna gutxituz, inpedantzia-berdintasuna bilatuz, SWR gutxituko da eta hurrengo atalera transferituko den potentzia maximizatuko da. SWRak 1:1 erlazioa daukanean egoera ideala izango litzateke.
Sarrera inpedantzia
Antenaren borneetako inpedantzia da; hau da, sarrerako tentsioaren eta korrontearen arteko erlazioa:
Z = {V}/{I}
Inpedantzia zenbaki konplexu bat da, non alde erreala antenaren erresistentzia den eta alde irudikaria erreaktantzia; beraz, antena erresonantea izango da sarrerako erreaktantzia zero denean. Antena erresistentzia irradiazio eta galera erresistentzien gehiketa da.
Efizientzia
Igorritako eta emandako potentziaren arteko erlazioa da. Era berean, efizientzia irabazia eta zuzenkortasunaren arteko erlazioa ere izan daiteke:
Efizientzia parametroa (e) magnitude adimentsionala da.
Irradiatu ez den potentzia bero bihurtzen da; beraz, transmisoreak 100 W-eko potentzia % 80 efizientzia daukan antena batera igortzen badu, bertan 80 W-ko uhin elektromagnetikoa irradiatuko da eta 20 W bero izango da.
Atze-aurreko erlazioa
Noranzko batean irradiatutako potentzia maximoko eta aurkako noranzkoan irradiatutako potentziaren arteko desberdintasuna da.
Parametro hau antena hautatzeko momentuan erabakigarria izan daiteke antenak sortu dezakeen atzeko interferentzia larria izan daitekeelako.
Gainera, erlazio honekin antenaren ukatze gaitasuna neurtu daiteke; hau da, antenak atzeko aldetik izan ditzakeen interferentziei ukatzeko gaitasuna, nahiz eta atzetik jasan dezaketen interferentzia kopurua txikia izan.
Irradiazio erresistentzia
Antena bati potentzia ematen zaionean potentziaren zati bat irradiatzen da eta beste zatia bero bihurtzen da, efizientzia atalean aipatu den bezala.
Antena irradiazio erresistentziagatik ordezkatzen bada, honek bere lana egingo luke; hau da, erresistentziak potentzia bera irradiatuko luke.
Hau ezin da zuzenki neurtu irradiatutako potentziaren eta korronte karratuarekiko erlazioa delako:
Parametro hau ohm-etan (Ω) neurtzen da.
Elkarrekikotasuna
Aipatutako parametroak berdinak dira antena batean, bai hartzeko, bai igortzeko erabiltzen denean. Osagarri ez elkarkariak dituzten antenak, mikrouhinen maiztasunetako zertan sistemetan erabiltzen direnak, elkarrekikotasunaren salbuespenak dira.
Lasana (Texas)
Lasana Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Factory system
Factory system edo euskaraz, fabrika sistema, industrian aritzeko sistema bat izan zen. Ingalaterran XVIII. mendean lehen aldiz erabili zen fabrikatzeko era hau. Fabrika berri hauetan,kapitala, ekoizteko baliabideak (makinak) eta langileak (lan indarra) zentralizatu egin zirela esan nahi du. Horiek ziren hiru ekoizpen faktorerik garrantzitsuenak eta ordura arte etxeko industrian eta hainbat neurritako inguru geografikoetan banaturik zeuden. Lehenengo aldiz, eraikin bereziak egin ziren makinak eta langileak sartzeko.
Aldaketa honek oztopo eta zailtasunak izan zituen batez ere lehenengo urteetan. Besteak beste, sistema honek, Ned Luddek gidatutako luddistak izan zituen aurrez aurre.
Miguel Urabaien
Miguel Urabaien Cascante (Iruñea, - ib., ) nafar kazetari eta zinema kritikaria izan zen. Nafarroako Unibertsitatean eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean irakaslea izan zen. 1953 eta 1971 artean El Pensamiento Navarron eta 1971 eta 1999 artean Diario de Navarran film kritikak idatzi zituen.
Lourdes Otaegi
Lourdes Otaegi Imaz (Beizama, Gipuzkoa, 1959ko urtarrilaren 30a) Euskal Filologian doktorea, Literaturaren Teoriako irakasle agregatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Bereziki Xabier Lizardi eta gerra aurreko hainbat euskal idazle aztertu ditu, bai eta gerraondokoak ere, gehienbat olerkariak. Bestalde, euskal literaturari buruzko ikuspegi orokorrak eman ditu ezagutzera Internet eta formatu digitalean.
Hanibal I.a Kartagokoa
Hanibal I.a Kartagokoa edo Hanibal Magon (, ḤNBʿL) (Kartago, K.a. 471 inguru-Akragas, K.a. 406) kartagotar buruzagi eta errege izan zen. Ezaguna da Sizilian egindako ekintza militarrengatik.
Biografia
Hanibal Magon Giskoneren semea eta Hamilkar I.aren biloba zen.
Kartagoko senatuak Hanibal armadetako komandante eta Siziliako Epikrazia Punikoaren gobernadore hautatu zuen K.a. 411n. Bere aitona Hamilkar mendekatzeko irrikan zegoen, K.a. 480. urtean Siziliako greziarrek Himerako guduan garaitu eta hil zutelako.
K.a. 409ko maiatzean, Himera setiatu zuen eta Dioklesek zuzendutako Sirakusako errefortzuak garaitu zituen. Dionisio Sirakusako izango zen tiranoak, ere parte hartu zuten borroka horretan. Porrota honen ondoren Dioklesek bere tropetatik gelditzen zena erretiratu zuen eta inolako indargarririk gabe, Hanibalek Himera erraz konkistatu eta birrindu zuen. Ondoriozko bake itunak Kartagoko Epikraziaren eta Greziako lurraldeen arteko muga berria ezarri zuen, eta mugako herria Agrigento bihurtu zen. Hanibalek konkistatutako Greziako hiriek Kartagori zergak ordaintzera behartu zizkien.
Himerako batailaren ostean, bakea aldarrikatu zen. Baina Hermokratesek Dionisio suhiaren laguntzarekin Selinunte berreraiki zuen K.a. 406. urtean, eta kartagotarren aurkako erasoak egin zituen, berriro Hanibalen arreta erakarriz.
Hanibalek, 65 urte zituela, Agrigentora joan zen bere seme Bomilkar eta Himilkon ilobarekin batera eta hiria setiatu zuen. Operazio militarrak hasi ziren bitartean, izurria kartagotar armadaren artean zabaldu zen, eta han Hanibal zein Bomilkar hil ziren, armadaren agindua Himilkonen utzita.
Kanpo estekak
Livius.org: Hannibal
Sestao Sport eta River taldeen ibilbide historikoa
Sestao Sport Club eta Sestao River Club taldeen ibilbide historikoa.
Historia
Sestao Sport Club 1916 urtean sortu zen. Ibilbide bikaina izan zuen, bigarren mailan 17 denboralditan jokatu zuen. 1996ko udan ordea desagertu egin zen diru arazo larrien ondorioz eta talde berria sortu zen, Sestao River Club, maila beherenetik hasi behar izan zuena.
Datuak
2023-24 barne.
Jose Ramon Uriarte (txirrindularia)
José Ramón Uriarte Zubero (Igorre, 1967ko urtarrilaren 21a -) euskal txirrindulari ohia da, 1990 eta 1999 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean sei garaipen lortu zituen.
Palmaresa
1987
1989
1992
1993
1994
1997
1998
Emaitzak lasterketa nagusietan
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, erretiratu zen
Veremunda Olasagarre
Veremunda Olasagarre Irurtzun (Iruñea 1912ko martxoaren 8a - Iruñea, 1970ko ekainaren 26a) ekintzaile sozialista izan zen. Haren senarra zen UGTko buru Juan Arrastia.
Bizitza
Veremundaren aita Atarrabiako Udalaren idazkaria zen, Jose Olasagarre Jorge. Gaztetatik sozialista izan zen, eta horrela ezagutu zuen senarra izango zuena, Juan Arrastia, UGTko buruzagia. 1932an ezkondu ziren.
Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, ezkutatu egin behar izan zuen. Frankistek haren senarra harrapatu eta 1937an Torrelavegan fusilatu zuten. Veremundak, bestetik, frankisten torturak sufritu ondoren, bere bi seme-alabekin Frantziara ihes egin zuen. Handik atzera Bizkaira itzuli zen. Hego Euskal Herria frankisten esku erori eta gero, hirurak berriro ere Frantziara joan ziren, eta handik haurrak Iruñera bidali zituen.
Familia berriro Bartzelonan elkartu zen, 1940an. Katalunian urte batzuez bizi izan ondoren, azkenik Iruñera itzuli ziren. Iruñean bere ondasun guztiak garaileen eskuetan ziren ordurako; eta, gainera, Veremundak 200 pezetako isuna ordaindu behar izan zuen, «senarrak Estatuari sortutako kalteak ordaintzeko». 1970ean Iruñean hil zen.
Keta (argipena)
Keta terminoak hainbat adiera du:
Mary (elefantea, Tennessee)
Mary (1916ko irailaren 13an hila Erwinen, Tennessee, AEB ; Mighty Mary goitizenaz ere ezaguna) bost tonako Asiako elefante eme bat zen. Erwin herrien urkatuta hil zuten, bezperan esperientziarik gabeko langile bat hil ondoren elefanteak.
Bizitza eta heriotza
Ez da ezer ezagutzen Maryren jatorriari buruz. Sparks World Famous Shows zirkuko elefante gisa agertu zen. Bere heriotzaren inguruabarrengatik egin zen ezaguna.
1916ko irailaren 11, Tennesseeko Kingsporten zela zirkua, bertako hoteleko langile bat, Red Eldridge, kontratatu zuten elefanteen zaintzaile izateko. Biharamunean, prestakuntzarik gabe, Eldridgek enkargua jaso zuen ureztaleku batera eramateko Mary, eta ondo ezagutzen ez den intzidentean elefanteak lurrera bota zuen langilea eta burua zapaldu zion, bertan hilez.
Herriko bizilagunek "Hil elefantea!" oihukatuz lintxamendu saiakerari ekin zioten, baina sheriffak eragotzi zuen hori, elefantea zirkuaren jabetza zen bitartean. Charlie Sparks zirkuko zuzendariak kasuak eragin zezakeen finantza porrotarri aurre egitea erabaki zuen Mary publikoki exekutatzeko proposatzea.
1916ko irailaren 1ean, Mary trenez eraman zuten Erwin herrira. Ikusleen begien aurrean eta geltokian bertan (2.500 pertsona, bertako ume gehienak barne) Mary lepotik urkatu zuten merkantzia-bagoi batean muntatutako garabi industrial bat erabiliz. Lehenengo saiakerak porrot egin zuen katea apurtu eta Mary lurrera erori zenean, aldaka hautsiz. Animalia urkatzeko bigarren saiakera arrakastatsua izan zen. Ondoren, trenbidearen ondoan lurperatu zuten gorpua.
Ondorengoak
Istorioaren benetakotasuna eta exekuzioren argazki bat ere zalantzan jarri izan dute, baina lekukotasun gehigarriek baieztatu dute gertatu zena.
Kasua XX. mendean AEBetan animalien tratu txarren adibide gisa sarri aipatua izan da, elefanteak protagonista izan dituzten beste kasu batzuekin batera: 1885ean tren-makina baten aurka talka eginez hil zen Jumbo zirkoko elefantea edo 1903an elektrokutatu zuten Topsyren kasua.
NGC 5929
NGC 5929 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Dustin (Oklahoma)
Dustin Oklahomako herri bat da. Hughes konderrian kokatua dago. 2010ean 395 biztanle zituen, 1.53 kilometro koadrotan banatuta.
Akitaniako Dukerria
Akitaniako dukea jatorrizko Frantziako parea zen.
Historia
675ean Txilderiko II.a merovingiar erregea hil zenean sortu omen zen. Hala ere, zaila da bere egoera zehaztea 877 baino lehen bai dukerritzat bai konderritzat hartzen zelako. Ordutik Akitaniako erresuma bi dukerritan banatu zen: Gaskoniakoa eta Akitaniakoa (gero Guienakoa izango zena). Dukerri biek 1058an berriro elkartuko ziren, nahiz eta Guiena izena noizbehinka dukerria izendatzeko erabili.
1204an Leonor Akitaniakoa hil zenean, bere seme zen Ingalaterrako Joanes I.a erregeak dukerria jarauntsi zuen (Frantziako erregeak zuzenean zituen lurraldeak baino handiagoa zena). Honek garrantzi handia zuen Ehun Urteko Gerran.
Orihuela–Miguel Hernandez geltokia
Orihuela–Miguel Hernandez Valentziar Herrialdeko Baix Segura eskualdeko tren geltoki bat da, Orihuela udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
Jatorrizko geltokia 1884ko maiatzaren 11an inauguratu zen Alacant-Murtzia burdinbidea martxan jarri zenean. Lanak Compañía de los Ferrocarriles Andaluces konpainiak egin zituen, honela bere sarea bere jarduera gune nagusitik kanpo hedatzen zuelarik. Alqueríasen, Madriletik Zaragoza eta Alacanterako Burdinbide Konpainiaren Chinchilla Mendi-Aragoi-Cartagena burdinbidearekin lotzen zen, Alacant Murtziarekin lotzea ahalbidetu zuena. 1941ean, zabalera iberiarreko trenbide-sarea nazionalizatu zenean, RENFEk kudeatzen zuen geltokia.
1996an, Alacanten RENFEko merkataritza-burua zen Ramón Porrero Garcíak autobus-geltoki bat eraiki zuela ikusita, intermodal horren ideia bururatu zitzaion, garai hartan Orihuelako Udaleko Hirigintza arduraduna zen Jesús Roca jaunarekin batera. Hirigintza eta Herri Lan Saileko zuzendari nagusi Pablo Solano, Porrerorekin ideia garatu zuena. 1998an geltoki berri bat eraikitzen hasi zen, diseinu modernokoa, 1999 eta 2000 artean martxan jarri zena. Esparru intermodalak autobus-geltoki baten berezko trenbide-zerbitzuak lotzen ditu.
2010ean, Miguel Hernandez olerkariaren jaiotzaren mendeurrena ospatzeko, Espainiako Sustapen Ministerioak Orihuela–Miguel Hernandez izeneko geltokiari bere izena gehitzea erabaki zuen.
2012ko urriaren 1ean, geltokiko zerbitzu guztiak egungotik 300 metrora zegoen behin-behineko esparru batera eraman ziren, Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbidearen Orihuela-Beniel tarteko lanak zirela eta. Instalazioek ia 6 000 metro koadroko azalera dute, eta 240 metroko luzera duten bi nasa dituzte.
Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbidearen Orihuela-Beniel tarteko lanak amaitu baino pixka bat lehenago, 2015eko otsailean, geltokia jatorrizko eraikinera lekualdatu zen, eta lur gainean geratu zen trenbide berrietatik metro batzuetara. Trenbide horiek lurpetik igarotzen dira Orihuela hirigunea zeharkatzen duten zatian, Segura ibaiaren eta Arnevako pasabidearen artean. 2021eko otsailaren 1an Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbidearen Montfort Cidekoa-Orihuela tartea martxan jarri zen.
Barchovice
Barchovice Txekiako udalerri bat da, Kolíngo barrutian kokatua. 2018ko datuen arabera 232 biztanle zituen 17,74 km²ko azaleran.
Banaketa administratiboa
Barchovice udalerria honako herriek osatzen dute:
Pedro Antequera Azpiri
Bizitza
Zuzenbidean eta Filosofia eta Letretan lizentziatu zen. Lanbidez, Liburutegi Nazionaleko artxibozaina izan zen Arte Ederretako sailean. 1919 urtean Donostian finkatu zen. Bertan, Lizariturry y Rezola produktu kimikoen enpresaren lan grafikoen ardura hartu zuen, eta han diseinatu zuen Lagarto Xaboiaren kartel klasikoa. 1934 urtean berriz Madrilera itzuli zen. Antza, Madrilen kokatzea erabaki zuen, beren lanbide-aukerak handitzeko, eta bertan Espainiako Gerra Zibilaren hasierak harrapatu zuen. Batik bat joera politikoko karikaturak eta ilustrazioak egin zituen garai hartan. 1937 urtean UGT sindikatuko kide egin zen eta ondoren Izquierda Republicana partiduan sartu zen. ‘’Politica’’ agerkariko lanak utzi eta Ikerketa Militarraren Zerbitzuko Prentsa Bulegoan lan egiten hasi zen. 1939 urtean, Francoren gudarosteak Madril okupatu ondoren, Alacantera abiatu zen handik Parisera eta ondoren Argentinara joateko asmoz. Dirudienez, Buenos Airesko ‘’La Nación’’ egunkarian lan egiteko aukeraren bat zuen. Baina ontziratu aurretik atxilotua izan zen eta, berriz Madrilera itzuli zen, non atxilotu eta kartzelatu zuten Conde de Torero kartzelan. Bertan, hainbat, pintorerekin, musikarirekin, arkitektorekin, idazlerekin eta irakaslerekin batera egon zen, eta horien erretratuak egin zituen. Kartzela hartan hain zuzen, laguna zuen David Álvarez Flores. 1940ko uztailean fusilatu zuten eta Antequera Azpirik Cuéllar (Segoviakoa) eta Las Comendadoras eta Yeserías (biak Madrilekoak) kartzeletan zeharreko bidaldiari ekin zion, 1943an baldintzapean askatu zuten arte. Kartzelaldietan, emazteak bidalitako materialari esker jarraitu zuen marrazkiak eta akuarelak egiten. Irtendakoan, ate asko itxi zizkioten eta ezin izan zuen berreskuratu bere lan ibilbidea. Sinatu gabeko publizitate lanak egin zituen eta hurrengo hamarkadan Buenos Aireseko ‘’La Nación’’ eta Madrilgo ‘’ABC’’ eta ‘’Blanco y Negro’’ agerkarietan argitaratu zituen bere lanak.
Francisco Espoz
Francisco Espoz Ilundain, Francisco Espoz Mina izenaz ezagunagoa, (Idotzin, 1781eko ekainaren 17a – Bartzelona, 1836ko abenduaren 24a) nafar militar eta politikaria izan zen. Frantzisko Xabier Mina bere iloba izan zen.
Pedro Antequera Azpiri
Lanak
Madrilgo ‘’El Imparcial’’ egunkariak antolatutako karikatura lehiaketan, bigarren saria eskuratu zuen hogei urte zituela. 1913 eta 1916 urteetan bakarkako erakusketak antolatu zituen. Bestela, taldeko erakusketetan parte hartu izan zuen: Umoristen Madrilgo Aretoak eginikoak 1915 eta 1918 urteetan, baita Bartzelonan 1918an ere. Hainbat aldizkaritan argitaratu zituen bere lanak ondorengo urteetan, besteak beste, ‘’La Esfera’’ edo ‘’ Mundo Gráfico’’. Donostian, 1927an, bere lanen erakusketa egin zuen Lagarde arkitektoraren estudioan eta 1931n Salón Yacaré delakoan. Era berean, Donostiako honako agerkarietan azaldu ziren bere lanak: ‘’La Voz de Guipúzcoa’’ eta ‘'El Día’’.
Francisco Espoz
Bizitza
Idotzinen jaio zen 1781eko ekainean, nekazari euskaldunen sendi apal batean. Frantsesen inbasioa gertatu ondoren, 1809an bere iloba Frantzisko Xabier Minak gidatutako "Nafarroako lurreko kortsarioak" (gaztelaniaz: Corso terrestre de Navarra) izeneko gerrillan sartu zen oldezko gudari. 1810ean iloba espe hartu zutenean, Espoz gerrillako buru jarri zen haren ordez. Izugarrizko gogortasun, zuhurtasun, ankerkeria eta goranahi handiak erakutsi zituen berehala, ederki ezagutzen zituen bere gizonak eta inguruko lurrak. Nafar dibisioaren diziplinari eusteko, lehiakideak eta adiskide izandakoak fusilatu behar bazituen, ez zen kikiltzen. Ezinean eduki zuen frantses gudarostea Nafarroan, Aragoin eta Gipuzkoan. 1812an landa-marexal izendatu zuten.
Gerra amaitzean Fernando VII.aren aurka matxinatu zen, Cadizko Konstituzioa berrezarri nahian, eta azkenean erbesteratu egin behar izan zuen. 1820ko iraultzari esker, erdiuhartera itzuli eta Donezteben Konstituzioa aldarrikatu zuen urte hartako martxoan. Handik egun batzuetara Iruñean sartu eta Nafarroako komandante jeneral izendatu zuten.
Pedro Antequera Azpiri
Lanak
Argentinan, ‘’La Nación’’ eta ‘’Caras y caretas’’ agerkarietan argitaratu zituzten haren testuak eta marrazkiak. Gartzela urteetan (1939-1943) jarraitu zuen marrazten eta margotzen. Maiz, erregimenak presoak egindako lanak baliatu zituen espetxeak apaintzeko, are gehiago eraikin erlijiosoak baziren; Conde de Torenoren gartzelako egonaldiaren kasuan, erakusketak ere egin omen ziren. Gerra ostean, zailtasunak zailtasun, zenbait argitaldarik jaso zituzten bere lanak, besteak beste, ‘’ABC’’, ‘’Blanco y Negro’’ eta Argentinako ‘’La Nacion’ egunkarientzat jarraitu zuen lanean.
Francisco Espoz
Bizitza
1821eko urtarrilean Galiziako komandante jeneral izendatu zuten, eta sona errepublikazalea lortu zuen ardura hartan. Ordurako framazonerian sartua zebilen. 1822ko uztailean errealisten aurka borrokatzera bidali zuten Kataluniara. Bere indar handia eta gehiegizko krudelkeriak oihartzun handia izan zuten, erregezaleak menderatu ondoren Castellfollit de Riubregós herri txikia suntsitu zuenean, adibidez. Absolutismoa berrezartzeko frantziarrak Espainian sartu zirenean, bere aginduetara zegoen Bartzelonako gotorlekuan amore eman eta Ingalaterrara erbesteratu zen.
Pedro Antequera Azpiri
Lanak
Bestalde, haur eta gazteei zuzendutako lanak ere egin zituen:.
Francisco Espoz
Bizitza
Ingalaterran eta Frantzian zeuden erbesteratuen azpikeria askotan esku hartu zuen. 1830eko Frantziako iraultzaren ondoren, inbasio liberal baterako garaia iritsia zela iritzi eta Berako espedizio ezaguna gidatu zuen urrian, Jauregi "Artzaia"rekin batera. Espedizio haren porrotaren ondoren, biek erbesteratu egin behar izan zuten berriro.
Pedro Antequera Azpiri
Lanak
1952 urtean Madrilgo Arte Ederretako Zirkuluan haren marrazki eta olio-pinturen erakusketa esanguratsua izan zen, non hiriko agertokiak nabarmendu ziren. Aipagarria ere bere ezaugarria izango den ikuspuntua, gainetik hartutakoa. Margolanen artean, honako hauek aipa daitezke: Bestalde, teknika artistikoen inguruko testu hauek argitaratu zituen:
Francisco Espoz
Bizitza
Karlistaldia piztean, Maria Kristina erreginordeak emandako amnistiaz baliatu zen, eta Nafarroako erregeorde izendatu zuten handik gutxira. 1834ko irailean haren esku utzi zuten karlisten aurkako borroka Euskal Herrian. Bi urte geroago hilko zuen gaixotasuna hartua zuen ordurako. Zumalakarregirekin borrokatu zen Larremiarko guduan, eta ozta-ozta ez zuten preso hartu. Porrot militarrek suminduta zeukaten, eta karlistek Lekaroz inguruan ezkutatutako kanoi batzuk kosta ahala kosta aurkitzeko irrikatan zebilen. Horregatik, informazioa eman nahi ez zioten herritar batzuk fusilarazteko eta herriari su emateko agindu zuen. Eliza eta hiru etxe baino ez ziren salbatu. Handik egun gutxira bere kargua utzi zuen.
Pedro Antequera Azpiri
Diseinu-lanak
Donostian
Francisco Espoz
Bizitza
1835eko urrian Kataluniako kapitain jeneral izendatu zuten, bere gaixotasunaren ondorioz denbora gehienean ohean etzanda egon behar zuen arren. Arrakasta militar gehiago ere izan zituen, baina Cabreraren ama fusilatzeko aginduak eta antzeko neurri ankerrek ilundu egin zuten haren entzutea. Bartzelonan hil zen 1836ko abenduan.
Ozaze
Ozaze Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Zühararekin batera Ozaze-Zühara udalerria osatu zuen.
Toponimia
Frantsesezko toponimoa Ossas da. Historian zehar toponimoa idazteko itxura ezberdinak erabili dituzte:
Biztanleriaren bilakaera
Iturria : Cassini proiektua
Ikustekoak
XIX. mendeko San Ziprianoren eliza.
NGC 5930
NGC 5930 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Paladseita
Ezaugarriak
Paladseita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5 da.
Soinu-paisaia
Soinu-paisaia (soundscape) inguruneak sorturiko edo eraturiko soinuek edo soinu-konbinazioak eraturiko paisaia da. Kontzeptua R. Murray Schafer kanadar pentsalariak asmatu zuen 1970eko hamarkadan eta, haren ustez, ekologia akustikoari loturik dago.
Naturaren ingurune akustikoari loturiko soinuek osatuko lukete -naturarenak, gizakiok egindakoak, baita tresnen bidez egindakoak ere-. Industrializazioak eragindako soinuak, berriz, kutsadura akustikoaren kontzeptuari loturik lirateke, ingurune naturalean eragin handia baitute.
Zuzenean harturiko soinuak ez ezik, soinu-paisaiak ere grabazio-estudioan sor daitezke, ingurune-akustikoak sortuz, bai hotsak konbinatuz bai musikarekin nahasiz. Estudioan eraikitako soundscape horiei lotutako praktika "musika elektroakustikoaren" edo "musika konkretuarekin" erlazionatu izan da, musika estilo horiek txertatu bait zituzten inguruneko soinuak lehen aldiz musika konposizioetan. 70eko hamarkadatik landa grabaketa (field recording) edo "fonografia" bezala ezagutzen da inguruneko soinuak bildu eta haiekin artelanak egiteko praktika.
Lehenengo soinu-paisaia Walter Rultmannen Week-End film itsua (irudirik gabea) izan zen, 1939an argitaratua.
Juan Mari Zubizarreta Larrañaga
Juan Mari Zubizarreta Larrañaga (Izengoitia: Etxeberritxo ; Azkoitia, 1855eko maiatzaren 15a - 1905eko uztailaren 22a ) gipuzkoar bertsolaria izan zen.
Bizibidez espartingilea zen. Bat-bateko bertso gutxi egin zuen, Udarregirekin batera, baina bertsopaper ugari atera zuen. Erlijio-gaiko bertsoak egin zituen, batez ere. Bertso-sail ezagunenak hauek ditu: Zubizarretak bere bizi-moduari jarriak (1903), San Martin de Loinazen bertso berriak, Cubako gerrari eta, batez ere, Muatz´ko eriotza edo Azpeitiko urkamendiaren gañian jarriak (1900).
Ratamosa (Texas)
Ratamosa Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bacoor
Bacoor, ofizialki Bacoor Hiria, Filipinetako hiria da, Luzon uhartean dagoena, Calabarzon eskualdean. 2015ean 600.609 biztanle zituen.
Bitterfeld
Bitterfeld Alemaniako udalerria da. Saxonia-Anhalt estatuan dago, Anhalt-Bitterfeld barrutian. 2016an 40.964 biztanle zituen.
683 Lanzia
683 Lanzia asteroide gerrikoan aurkitutako 683. asteroidearen izena da. 1909ko uztailak 23an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1909 HC zen. Bere izena Heinrich Lanzgatik jasotzen du, Heidelbergeko Zientzia Akademiarako funtsak eman zituen industrial alemaniarra.
Dni Baskijskie
Dni Baskijskie (euskaraz Euskal Egunak) Poloniako Poznań hiriko Adam Mickiewicz Unibertsitateko Neofilologia Fakultateko eta Etnologia eta Kultur Antropologia Institutuko euskara eta euskal kultura ikasle-irakasleek 2000. urteaz geroztik urtero antolatzen duten jaialdia da. Euskal gaiei buruzko hizketaldiak antolatzeaz gain, euskal kultura ezagutarazten dute, besteak beste, euskal dantzak, musika, bertsolaritza eta gastronomia.
Earlsboro (Oklahoma)
Earlsboro Oklahomako herri bat da. Pottawatomie konderrian kokatua dago. 2010ean 628 biztanle zituen, 23.76 kilometro koadrotan banatuta.
Ijitoak Euskal Herrian
Ijitoak (egiptanotik eratorria, «Egiptokoa» ), buhameak (bohemiarretik), motxaileak edo erromaniak Erdi Aroan Euskal Herria iritsi zen etnia bat da, ziurrenik Indiako ipar-mendebaldetik. Ijitoen presentziaren lehenengo testigantza 1435ekoa da eta geroztik jazarpen eta ez-ulertuetan oinarritutako historia izan dute.
Euskal kulturan eragina izan dute, ia sei mendetako eraginaren ondorioz. Alde batetik, euskararen egitura sintaktikoa eta erromanieraren hiztegia batzen zituen erromintxela izeneko nahasketa hitz egin dute. Bestetik, inauterietako pertsonaiak ere sortu dituzte, Zuberoako maskaradako buhamea edo kaldereroak ijitoen parodian oinarritutako jaiak dira. Kaskarotak ere ijito eta agoten nahasketaz sortutako taldea zen. Ijitoen aurkako sentimenduaren ondorioz, euskaraz ijito hitza maltzur eta iruzurti hitzen sinonimotzat hartzen du Euskaltzaindiaren hiztegiak.
Gaur egun talde heterogeneoa da, jatorri eta kultura ezberdinetakoa. Zenbat ijito dagoen zehaztea zaila da, baina Euskal Autonomia Erkidegoan 14.000 inguru dira (3.000 Araban, 8.000 Bizkaian eta 3.000 Gipuzkoan). Nafarroan 7.000 inguru dira, 2007an egindako estimazio baten arabera. Ipar Euskal Herriko daturik ez dago, baina komunitate garrantzitsuak daude gaur egun eta 1.000 baino gehiago izan daitezke.
Lehen kontaktuak
Ijitoen jatorria Indian dagoela diote azterketa genetikoek, eta Balkanetara XII. mende ingurura iritsi zirela. Hala ere, lehenengo testigantza idatzia 1322koa da Grezian, eta XIV. mendera arte ez ziren iritsi Europako beste leku batzuetara. 1416an Sigismundo Bohemiakoak ibiltzeko baimen bat eman zien, Otomandarren inguruan zuten informazioaren truke eta Martin V.a aita santuaren aukeraketaren ostean, ijitoak penitentzian ari zen herria zenaren mitoa hedatu zen. Baliteke mito hau ijitoek eurek sortu izana: euren bekatuak zirela eta, Aita santuak penitentziara zigortu zituen, nomadak izatera eta inoiz ez egitera lo ohe batean. Trukean, Aita santuak kristauei eskatzen zien janaria, dirua eta garagardoa ematea. Baimen horrekin Europa osora hedatu ziren eta, leku askotan, Bohemiarekin lotzen zien "buhame" hitza erabili zen. Mitoarekin, arrazoi bat ematen zitzaion euren nomadismoari. Aragoira 1425an iritsi ziren eta bertan Alfontso V.a Aragoikoak baimena eman zien Donejakue bidea egiteko, bidean aurkitu zitzaketen traba guztiak pasatzeko aukera emanik.
Ijitoak, lehen aurkezpen modura, erromes gisa aurkezten zuten euren burua. Euren kontakizunaren arabera, zazpi urtez ibili behar ziren mundutik Familia Santua Herodesengandik ihesi ari zenean egiptoarrek ez zutelako lagundu. Garaiko gizartean erromesei laguntzea kristauen ohituretako bat zen eta begi onez ikusi zituzten Europa osoan zehar. Erromesaldiaren edo "turkiarren beldurraren" aitzakiarekin hamarkada batzuetan zehar mugitu ziren Europa osoan zehar, baita Euskal Herritik ere. XVI. mendearen hasierarekin euren egoera okertu zen, ordea.
Jazarpenaren hasiera
Erdi Aroaren amaierak ijitoen bizimoduaren aurkako jazarpena ekarri zuen. Jazarpenaren arrazoiak ezberdinak ziren: euren bizimodu nomada, askoren ogibide eza, prostituzio zein lapurreta salaketak eta espioi izan zitekeela pentsatzea, adibidez. Nafarroako Erresuman ez ziren eman ijitoen aurkako neurri zehatzak, baina bai Espainia zein Frantzian, eragin handia izango zituzten neurriak Euskal Herriko ijitoengan. Izurri Beltzak eragiten zuen beldurrarekin, 1480an eta 1508an ijitoei Tuteran sartzea debekatu zitzaien.
Errege-erregina Katolikoek 1492an Granadako Erresuma garaitu eta Espainiaren batasun prozesua hasi zuten. Urte horretan bertan Errege Katolikoek Granadako Ituna sortu zuten, juduak Espainiatik kanporatzeko aginduarekin. Euren helburu nagusia homogeneitate kulturala zen, eta, horretarako, 1499an Ijitoen Aurkako Lege Pragmatikoa sortu zuten. Lege honetan ijitoei errari izatea debekatzen zitzaien, eta ogibide ezagunak hartzea edo zerbitzari gisa aritzea eskatzen zitzaien. Ez bazuten betetzen, ehun kolpe eman behar zitzaizkien eta deserriratu; bigarren aldiz belarriak moztu eta kate bat jartzen zitzaien.
Lege hauek Nafarroako konkistaren ostean jarri ziren martxan. Nafarroan egindako lehen legea ijitoen aurka 1549koa da, Tuterako Korteei eskatuz ijitoak Nafarroan aurkituz gero 100 kolpe eman eta deserriratzeko. 1569an beste lege bat egin zen, "benetako pobreen eta ijitoen artean" desberdintzeko. 1553an Lizarran eta 1569an Iruñean berriro ere ijitoen aurkako legeak onartu ziren. Hala ere, lege hauek ez ziren betetzen, orokorrean. 1572an Nafarroako Gorteek aurretik onartutako legeek inongo jarraipenik ez zutela esan onartu eta berriro ere betearazteko agindua eman zuten.
1573an Faltzes eta Larragako herritar ijito batzuk kexu ziren Alpujarretako Matxinadaren aurkako gerran parte hartu eta gero ez zitzaielako herrira bueltatzen uzten. Ez zitzaienez aurkitu "delitu nahikorik" herrira sartzen utzi zitzaien, beti ere "euren hizkuntza eta janzkera" albo batera uzten bazuten. Hizkuntza eta jantzia uztea ohikoa zen uniformetasuna bilatzeko, baina garai hartan ijito askok euskaraz egiten zuten. Adibide bat Uztariz izeneko ijito baten aurkako epaiketan aurkitzen dugu, 1597an. Gerratan parte hartzea ere aukera bat da. 1590ean, adibidez, Ibañetan preso zeuden ijitoek argudiatu zuten kalbinisten aurka borrokatzeko antolatu zituela Luxako jaunak.
Nolanahi ere, ijitoen eta bertakoen arteko liskarrak geroz eta handiagoak ziren. Herri askotan ez zituzten nahi, eta herrien kanpoaldean edo eliza eta baselizatan sartzen ziren. 1580an Olibako monasterioan gelditu zen ijito talde bat, eta Zarrakazteluko herritarrak euren aurka jo zuten, baina gutxiago zirenez Olibako eta Leireko monasterioko monjeek istilua gelditu behar izan zuten. Hurrengo egunean Caparroso, Mélida eta Sádabako herritarrak euren bila joan ziren, baina ez zituzten harrapatu. Bardean urte luzez izan ziren babesean.
Euskal foru-lurraldeen kezka nagusia Aitoren seme izatea zen, eta horregatik ez zuten uzten jada bertakoa zen inork etxea bertan hartzea. Askotan judu, morisko, ijito eta agotak nahasten ziren, odol eta familia purutasuna babesteko helburuarekin. Mendeetan zehar, behin eta berriz sortu ziren legeak purutasuna ez zuten pertsonak herrietatik kaleratzeko. Gipuzkoan, purutasun horren bila, ijitoak kaleratzeko eskatu zuten Batzar Nagusiek 1577an Tolosan, 1578an Hernanin, 1579an Elgoibarren, 1580an Getarian ... behin eta berriz egin behar honek argi uzten zuen ez zirela nahi bezala betearazten. Bizkaian antzeko egoera eta legeak egin ziren, baita Araban ere. 1573an Gasteiztik kaleratzeko agindua berretsi zuten.
1538an Lapurdi eta Nafarroa Beheretik kaleratu zituzten ijitoak. Karlos IX.a Frantziakoakoak ijitoak debekatu zituen 1561ean. Edozein ijito aurkituz gero hiru urtez galeretara bidaltzeko eskatu zuen, nahiz eta herri baketsu gisa onartu.
Hala ere, dena ez zen jazarpena. Askotan ofizio zehatza zuten, beste batzuetan ordaintzen zitzaien jaiak animatzeko. Balmasedan 1517an herria uzteko eskatu zitzaien, baina 1559an jaietan dantzatzeko ordaindu zitzaien. Lekeition 1558an dirua eman zitzaien herrian ez geratzeko, eta 1559an Corpus egunean dantzatzeko. Tuteran ere egun horretan ijitoen dantza bat egiten zen. Dokumentazioa ikusita, ijitoek ez zuten euren burua ijito gisa aurkezten, jazarpenari aurre egiteko gipuzkoar, nafar edo frantses gisa aurkezten zuten euren burua; hala ere, abizenak alderatuz, gipuzkoar zein nafarrak antzeko familietakoak zirela ikus daiteke.
XVII. mendea
Nafarroak zituen hegoaldeko eta iparraldeko mugetan ganadu-lapurretan ibiltzen ziren ijito batzuk, eta euren aurkako zigorrak handitu zituzten. 1675an Nafarroako errege-ordeari eskatu zioten baimena emateko herrietan etxeak eduki eta ogibide zehatz batzuk hartzeko. Errege-ordeak ez zien etxea edukitzeko baimenik eman ez bazuten Elizako "betekizunak" eta ogibidea ondo ikasten. 1678an "Betiereko Legea" (Ley Perpetua) idatzi zen; lege horretan ikusten da bazeudela hainbat ijito herrietan bizitzen zeudenak. Hortik aurrera nekazaritza ez zen edozein ogibide izatea debekatu zitzaien, baita 1.000 biztanletik beherako herrietan bizitzea ere.
1604an Tolosan egindako Batzar Nagusietan Gipuzkoatik kaleratzea adostu zen, berrio ere 1651ean Mutrikun eta 1654an Hernanin ospatutako bileratan, baita 1684ko azaroaren 11an Gipuzkoako Foru Aldundiaren aginduz, beti ere ogibide finkorik ez bazuten. Gipuzkoan, garai honetan, mendi inguruetan bizi ziren asko, batez ere mugako zonaldetan. Askotan emakumeak baserrietara hurbiltzen ziren erditu behar zutenean, laguntza bilatzeko. Horren ondorioz, ijito asko bataiatzen ziren, nahiz eta gero ez ziren Elizaren parte, ez ezkontzen.
Araban ere jaietan parte-hartzeko debekua jarri zitzaien 1626an, 5.000 marabediko isunpean. Ondoren, lege hauek gogora ekarri ziren 1628an, 1651n, 1668an, 1682an eta 1686an. 1682an ijitoak kanporatu, gartzelaratu eta izan zitzaketen ondasun guztiak kentzeko legea onartu zen, eta hartu ezin bazituzten, hiltzeko baimena ematen zen.
XVIII. mendea
1766an Nafarroako Estatu Orokorrak debekatu zuen "buhameak" etxe, etxalde edo bordetan babestea; pentsa daiteke, beraz, garai horretan ohikoa zela ijitoak etxe edo etxaldetan gordetzea.
1780an eskari anonimo batek Nafarroako Gorteei eskatu zien ijitoen aurka egindako gehiegikeriak gelditzeko. Gorteek egindako memoria batean ijitoen aurka ekiteko arrazoiak ematen zituzten, tartean ez zirela erlijiosoak, ez zutela etxerik eta "nahi bezala bizi zirela". Horren ondorioz, berriro ere Nafarroatik kaleratzea eskatu zuten Gorteek, ez bazuten ogibide edo etxe finko bat. Hala ere, aldaketa nabarmen bat egon zen lege horretan: karitate batzordeak eratu ziren eta umeak hezteko eskolak sortu.
1783an Karlos III.a Espainiakoak santzio pragmatiko berria egin zuen, ijitoen aurkako neurriak erlatibizatuz. Lege honek ijitoen hiritartzea, nolabaiteko zibilizazio baten parte izateko saiakera egiten zen. Lege honen ondorioz ijitoen zentsua egin zen, baina baliteke datuak ere faltsuak izatea; 10.000 ijito inguru zeuden Espainian garai horretan, eta zentsuan beltzak, mulatoak eta mestizoak ere jasotzen ziren. Nafarroako Diputazioak bere 1780ko legea eta 1783koa kontrajarriak ez izatea aztertu zuen, hainbat kontraproposamen eginez, batez ere zigorrei dagokionez.
1788an Luzaiden zeuden ijitoen aurkako sarekada egin zen, baina ez zuten inor atxilotzea lortu, Donibane Garazira ihes egin baitzuten.
1802ko rafflea
Ilustrazioaren ideiak guztientzako eskubideak hedatzen zituen bitartean, Ipar Euskal Herrian ijitoen aurkako jarrera handitzen joan zen, bereziki Espainiak egindako jazarpenaren ondorioz muga aldean errefuxiatu ziren ijitoen populazioa asko handitu zelako. 1802an Ipar Euskal Herrian zeuden ijitoen aurkako raffle (sarekada) handi bat jarri zuten martxan, Frantzian modu honetan egindako handiena eta, gainera, bertako herritarren babesa izan zuena. Castellane ofizialak agindu zuen euskal ijito guztiak atxilotu eta itsasoz-haraindiko kolonietara eramatea. Cazebone komisarioak Nafarroako erregeordeari muga zaintzeko eskatu zion eta Baiona eta Mauleko agintariak Espainiako ordezkariekin bildu ziren mugaz haraindiko kooperazioa eskatzeko. Juan Vataneo de la Cruz, Baionan kontsula, izan zen kontaktatutako ordezkaria. Nafarroako muga ziurtatuta, Gipuzkoako ordezkariei ere idatzi zieten, ijito asko hortik alde egiten ari zirela ikusi baitzuten. Abenduaren 6tik 7rako gauean 475 ijito atxilotu zituzten, horietatik 195 hamabi urtetik beherako umeak, eta Baiona eta Donibane Garaziko kartzeletara eraman zituzten , lehenago Ziburu eta Donibane Lohitzunetik pasatuz. Denbora pasata, gizonak eta emakumeak bereizi zituzten eta Ameriketara eramango zituztela esan zieten, bertan lur-jabetza bat eta lurra lantzeko tresnak emanik. Gizonezkoak soldaduskara eraman zituzten eta emakume, ume eta zaharrak Arroxelan izan zituzten preso. Denbora pasata, libre utzi zituzten eta, pixkanaka, lehengo guneetara itzuli ziren.
Harremanak mendean zehar
Deportazioa helburu, 1806an berriro ere saiatu ziren guztiak atxilotu eta Louisianara eramaten. 1848an Maulek eskatu zuen etxebizitza finkorik ez zuten ijito guztiak Cayennera deportatzeko. Urte horretan bertan ijitoek euren erregina Catina Béhasque dela diote, Mehainen bizi dena, eta erregea identifikatu gabeko gipuzkoar bat da.
1857an Francisque Michelek Le Pays Basque, sa population, sa langue, ses moeurs, sa littérature et sa musique liburua idatzi zuen. Zazpigarren atala Les bohémiens du pays basque deitzen da. Liburu horretan dio ijitoen aurkako aurreiritzi gehien dituztenak eurekin kontakturik izan ez dutenak direla, eta eurak direla kondaira okerrak sortu ohi dituztenak. Fama ona duten ijitoen artean kaskarotak aipatzen dira, nahiz eta teknikoki kaskarot guztiak ez diren ijito (agotak, mairuak edo Antzinako Erregimeneko beste talde baztertuak ere bazeuden bertan). Liburuan aipatzen du kaskarotek ofizio egonkorrak izan ohi zituztela, baina beste ijito askok herriz herriko produktuen salmenta eta lapurreta txikiak txandakatzen zituztela, neguan hutsik geratzen ziren artzainen bordatan bizi zirela eta, udan, zelaietan egiten zutela lo. Ezkontza ez zen betirako instituzioa, eta bataiatuta egon arren erlijiorik ere ez zutela esaten du Michelek bere lanean. Haurrak eskolara bidaltzen zituzten, frantsesez idazten eta irakurtzen ikasteko, baina behin jaunartzea egina basora itzultzen ziren: "aitzean yaiac, aitzerat nahi" esamoldea erabiltzen zutela dio, "haitzetan jaioak, haitzetan nahi". Ipar Euskal Herriko ijitoen hiztegi bat aurkezten du liburuak, baita aitaren egiteko esamoldea ere :
1863an L'Espinassek Paueko epaitegian hitzaldia egin zuen Les bohèmiens du Pays Basque izenburuarekin. Ijitoen erretratu miserable bat egin zuen, eta zioen Espainiatik guztiak kanporatu eta gero Ipar Euskal Herrian ibili zirela eta mende erdiz lapurretak eta bestelakoak egiten jardun zutela; inork ez zuela jabetzarik eta Maule inguruan ez dela kasu bat bera ere ezagutzen non aita batek bere semeari zerbait utzi zion oinordetzan. 1860ko hamarkadan Ipar Euskal Herrian atxilotutako ijito gehienak eskale ibiltzeagatik kondenatu zituzten. Fiskalaren txostenaren arabera, 1859-60 urteetan 85 euskal ijito eraman ziren Frantziako barnealdeko departamenduetara eta euren 40 seme-alabak frantziar estatuaren esku geratu ziren. Hala ere, garai horretan badaude zentsatutako "buhameak": Irisarrin 1860an lau etxe eta hiru bordatan zentsatuta agertzen da talde bat; Bunuzen 17 pertsona daude zentsatuta Amailloteguy eta Sarraillarteguy etxeetan. Etxe horietako batek 1940eko hamarkadara arte iraun zuen, eta beti egon zen ijitoen eskuetan. Duzunaritze-Sarasketan 1847 eta 1889 bitartean ijito asko agertzen dira Larraburia etxean zentsatuta, alokairu bidez. 1867an bi bikote etxearen jabe izendatu zituzten, baina ez zen etxe bakarra ere (Larraldia, Petitenia, Curutcheta); hainbat ijitok bizitza sedentarioa hartu zutela adierazten du honek. Aipatutako bi familia horien seme-alabak euren artean ezkondu ziren, eta Duzunaritzen familia osatu zuten. 1860ko zentsuaren arabera, abizenik ohikoenak Nafarroa Behereko ijitoen artean Etcheverry/Etcheberry, Uhart, Aguerre/Daguerre eta Eyherabide ziren. Zentsu horretan ere ohiko ogibideak agertzen dira, gehienak ogibiderik gabe edo eskale gisa identifikatzen dira. Ijitoak Ipar Euskal Herriko biztanleriaren % 0,65 baino ez ziren.