cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Transhumanismo
Transhumanismoaren hazkundea
Lehen transhumanista deiturikoak 1980. urtearen hasieran bildu ziren formalki Los Angeles ko Kaliforniako Unibertsitatea n, pentsamendu transhumanistaren gune nagusi bihurtu zena. Han, FM-2030 ek eskolak eman zituen bere ideia futuristei buruz. Natasha Vita-Morek Breaking Away aurkeztu zuen EZTVren lokalean, transhumanista eta beste futurista batzuekin batera. 1980ko film esperimentala da, muga biologikoen suntsiketaz diharduena, lurreko grabitatearekin konparatuz. 1982an, Vita-Morek Transhumanist Arts Statement idatzi zuen, eta sei urte geroago TransCentury Update kable bidezko telebista saioa ekoitzi zuen transhumanitateari buruz, ehun mila ikusle baino gehiago izatera iritsi zen programa.
Extropiano Institutuarekin alderatuta, WTAko kideen ustez, gizartean izan duen eragin teknologikoaren ondorioz, beharrezkoa da gizarte-gaiei eta alderdi teknikoei arreta bera ematea. Bereziki kezkatzekoa da gizarte-klase eta eskualdeetako klase guztiek giza hobekuntzarako teknologiak berdintasunez erabili ahal izatea. 2006an, liberalismo libertarioaren eta goranzko ezker liberalaren arteko mugimendu transhumanistaren barruko borroka politikoa eman zen. 2006an, Institutu Extropianoko zuzendaritza kontseiluak erakundearen operazioak geldiarazi zituen eta bere misioa "funtsean osatua" zegoela adierazi zuten. Honek World Transhumanist Association utzi zuen mugimendu transhumanistaren erreferente nagusi bezala.
Humanity Plus edo Asociación Transhumanista Mundial irabazi-asmorik gabeko erakundea da, eta nanoteknologia n, ingeniaritza genetikoan eta zibernetika n oinarritutako teknologien bidez giza gaitasunak errotik hobetzeko aukeren eztabaida sustatzeko lan egiten du. Jatorriz Nick Bostrom eta David Pearcek sortu zuten 1998an.
Manifestu transhumanista
Lehen adierazpen transhumanista FM-2030ek egin zuen 1978an Upwingers Manifestuan, etorkizunari buruzko ikuspegi baikor gisa eta ezkerrak eta eskuinak etorkizun positibo batean beharrezko aldaketak egingo ez zituztela dioen ideia politikoaren erreferentzia gisa.
1990ean, transhumanista libertarioentzako kode formalago eta zehatzago batek Extropiaren Printzipio Transhumanisten forma hartu zuen, estropismoa transhumanismoaren eta neoliberalismoaren sintesi bat delarik. Eta azkenik, 1999an, Munduko Elkarte Transhumanistak, bere kideak demokrazia liberalaren bertuteez erabat konbentzituta dauden zentristak izanik, Deklarazio Transhumanista idatzi eta onartu zuen:
Teoria
Eztabaida kontua da transhumanismoa "posthumanismoaren" adar bat ote den, eta nola posthumanismoa kontzeptualizatu behar den transhumanismoarekin lotuta. Azken honek, sarri, posthumanismoaren aldaera edo forma aktibista bati erreferentzia egiten dio, kontserbadurismo, kristautasun, eta progresismo kritikengatik. Transhumanismoaren eta posthumanismoaren ezaugarri filosofiko komun bat espezie adimendun berri baten etorkizuneko ikuspegia da, zeinetarantz gizateriak eboluzionatu egingo duen, gizateria osatuz edo hura ordeztuz. Transhumanismoak perspektiba ebolutiboa nabarmentzen du, batzuetan animalia-espezie oso adimentsu baten sorrera hobekuntza kognitiboen bidez (goratze biologikoa) barne hartuz, baina eboluzioaren azken helburua "etorkizun posthumano" bat da.
Hala ere, adimen artifiziala sortzearen ideiak, adibidez, Hans Moravec robotika ko ikertzaileak proposatutakoak, transhumanismoan eragina izan du. Moravec-en ideiak eta transhumanismoa "posthumanismoaren" aldaera "konplize" edo "apokaliptiko" gisa ere karakterizatu dira, eta "posthumanismo kulturalarekin" kontrastatu dira humanitateetan eta artean. Transhumanistak humanismoa ren eta Ilustrazioa ren jarraipen gisa autodefinitzen dira.
Humanista sekular batzuek transhumanismoa librepentsamendua ren ondorengo humanistatzat hartzen dute eta transhumanistak korronte humanistatik desberdinak direla argudiatzen dute, giza arazoak konpontzeko ikuspegi teknologikoetan eta heriotzaren moraltasunaren gaian ikuspegi espezifikoa dutelako. Beste aurrerakoi batzuek argudiatu duten arren posthumanismoa, bai bere forma filosofikoan edo aktibistan, justizia soziala ri buruzko kezketatik, erakundeen erreformatik eta Ilustrazioaren beste kezka batzuetatik nartzisismorantz urruntzearen baliokidea da, perfekzionismoaren bila giza gorputzak duen garrantziaren bitartez. Ikuspuntu horretan, transhumanismoa humanismoaren, Ilustrazioaren eta politika aurrerakoiaren jomugak alde batera uztea da.
Ikuspuntu horretan, transhumanismoa humanismoaren, Ilustrazioaren eta politika aurrerakoiaren jomugak alde batera uztea da.
Helburuak
Transhumanismoaren aldeko teoriko eta jarraitzaile askok mundu osoan pobrezia, gaixotasunak, ezintasunak eta malnutrizioa murrizteko arrazoia, zientzia eta teknologia aplikatzea bilatzen duten arren, transhumanismoa bere ikuspegi partikularrean bereizten da giza gorputzak modu indibidualean hobetzeko teknologien aplikazioan. Transhumanista askok aktiboki baloratzen dute etorkizuneko teknologiek eta gizarte-sistema berritzaileek bizitza ororen kalitatea hobetzeko duten ahalmena, eta, aldi berean, sortzetiko gaixotasunak ezabatuz sistema politiko eta legezko demokratikoetan finkatutako berdintasuna gauzatzen saiatzen dira.
Filosofo transhumanistek argudiatzen dutenez, giza izaera hobetzen eta hobetzen saiatzeko agindu etiko perfekzionista ez ezik, gizateriarentzat posible eta desiragarria ere bada giza osteko existentziaren fase batean sartzea, non gizakiek beren etorkizuna prozesu ebolutibo gisa kontrolatuko duten. Fase horretan, bilakaera naturala nahita egindako aldaketak ordezkatuko luke.
Zenbait teorikok, Raymond Kurzweilek kasu, berrikuntza teknologikoaren erritmoa bizkortzen ari dela uste dute, eta datozen 50 urteetan aurrerapen teknologiko erradikalak ez ezik, berezitasun teknologiko bat ere gerta daitekeela, funtsean gizakien izaera alda dezakeena. Aldaketa teknologiko masibo hori oro har aurreikusten duten transhumanistek diote desiragarria dela. Hala ere, batzuek aldaketa teknologiko oso azkarraren balizko arriskuekin ere badute zerikusia, eta aukerak proposatzen dituzte teknologia aurreratua modu arduratsuan erabiltzen dela ziurtatzeko. Adibidez, Bostromek asko idatzi du gizadiaren etorkizuneko ongizaterako arrisku existentzialari buruz, sortzen ari diren teknologiek sor ditzaketen arriskuak barne.
Pertsona askok transhumanista guztiak hilezkortasunerako ahalegintzen direla uste badute ere, hori ez da nahitaez egia. Hank Pellissierrek, Institute for Ethics and Emerging Technologies (2011-2012) erakundeko zuzendari nagusiak, orain Kris Notarok (2012-) maneiatua, inkesta transhumanistak egin zituen, eta 818 inkestatutatik,% 23.8k ez zuten hilezkortasuna nahi. Arrazoietako batzuk aspergarria izango zela zioten, Lurraren superpopulazioa, eta "beste bizitzara joan nahi zutela."
Etika
Transhumanistak diziplina arteko ikuspegietan sartzen dira muga biologikoak gainditzeko aukerak ulertu eta ebaluatzeko, futurologiara eta etikaren hainbat arlotara joz. Sistema naturalen babestean balio morala jartzen duten filosofo, gizarte-kritikari eta aktibista askok ez bezala, transhumanistek "naturala" denaren kontzeptu espezifikoa problematiko gisa ikusten dute, eta hori oztopo bihurtzen da aurrerapenarentzat. Horrekin bat etorriz, defendatzaile transhumanista garrantzitsu askok transhumanismoaren kritikoak aipatzen dituzte eskuinean eta ezker politikoan, modu bateratuan, "Biokontserbadoreak" edo "bioludistak" bezala, azken terminoak XIX. mendeko anti-industrialistak aipatzen ditu, eskuzko giza langileen ordezkapenaren aurka zegoen mugimendu sozial bat izan zena.
Askok uste dute transhumanismoak giza hobekuntza bidegabea eragin dezakeela bizitzaren esparru askotan, bereziki arlo sozialean. Hori esteroideen erabilerarekin alderatu daiteke, non atleta batek kiroletan erabiltzen baditu, abantaila bat duen egiten ez dutenen aldean. Egoera bera gerta daiteke pertsonek inplante neuronal jakin batzuk dituztenean, eta horrek abantaila ematen dienean lantokian eta hezkuntza-alderdietan.
Joerak
Askotariko iritziak edo jarrerak daude pentsamendu transhumanistaren barruan. Pentsalari transhumanista nagusietako askok etengabe berrikusten eta garatzen ari diren ikuspuntuak dituzte. Transhumanismoaren korronte bereizgarri batzuk alfabetikoki identifikatu eta zerrendatzen dira hemen:
Transhumanista batzuek gorabidean diren teknologietatik hautemandako onuren ikuspegi abstraktu eta teorikoa hartzen badute ere, beste batzuek giza gorputza aldatzeko proposamen zehatzak eskaini dituzte, heredagarriak barne. Transhumanistak maiz giza nerbio sistema hobetzeko metodoei buruzkoak dira. Batzuek nerbio-sistema periferikoa aldatzea proposatzen duten arren, burmuina pertsonaren izendatzaile komuntzat hartzen da eta, beraz, asmo transhumanisten helburu nagusia da.
Teknologia interesgarriak
Transhumanistek teknologia berrien sorrera eta nanoteknologia, bioteknologia, informazioaren teknologia eta zientzia kognitiboa bezalako teknologien konbergentzia babesten dute, baita etorkizuneko teknologia hipotetikoak ere, besteak beste, errealitate simulatua, adimen artifiziala, superadimena, transferentzia mentala, burmuineko kontserbazio kimikoa eta krionikoa. Haiek uste dute gizakiek teknologia horiek erabil ditzaketela eta erabili behar dituztela supergizaki bihurtzeko, edo gizakiak baino gehiago.
Beraz, ezagutza-askatasuna, askatasun morfologikoa eta askatasun prosortzailea askatasun zibil gisa aitortzen eta/edo babesten laguntzea, partikularrei beren burua eta beren seme-alabak hobetzeko teknologiak erabiltzeko aukera bermatze aldera. Batzuek uste dute giza hobekuntzarako teknikek eta beste teknologia berri batzuek giza hobekuntza erradikalagoa erraztu dezaketela beranduenez. mendearen erdialdean. Kurzweil 'sen La singularidad está cerca liburuak, eta Michio Kaku ren La física del futuro bi liburuak ere, giza hobekuntzarako hainbat teknologia sustatzen dituzte, eta teknologia horiek giza arrazan nola eragin dezaketen azaltzen dute.
Extropianismoa
Mugimendua jarraituta, bere jarrera defendatzen duten printzipioak iritsi ziren. Hasieran, transhumanistak proakzio-printzipioarekin ezagutzen ziren, hau da, gainerakoen gainean ideia baten hazkundea sustatuz. Max Morek proposaturik, gizakiaren hobekuntzan oinarritu zuen bere filosofia, sentimendu anarkokapitalista bat babestuz. Estropianismoak, etengabeko eraldaketa eta hazkuntza defendatzen du gogamenaren eta giza gorputzaren borondatez. Estropianismoak, edo arrotzaren filosofiak, etengabeko eraldaketa eta hazkuntza defendatzen du gogamenaren eta giza gorputzaren borondatez. Zientzia eta teknologia gizakiari mugarik gabe hazteko aukera emango diona dela deritzo, giza eboluzioaren eta aurrerapenaren idealekin lan eginez. Mugimendu politiko transhumanista zaharrena izateagatik aitortu zuten.
Transhumanismo liberala
Zoltan Istvanek gizarte zientifiko bat proiektatzen du, gerren amaiera eta transhumanitate berrien potentzialarekin bat datozen kirol praktiken sorrera. Mugimendu politiko internazionalista bat da, atzerriko partaidetza onartzen duena bere taldean. "Transhumanist Party" izan zen AEB ko mugimenduaren jarrera liberala onartzera eraman zuen lehen alderdi politiko transhumanista; haren leloa da "Ameriketako politikaren lehen lerroan zientzia, osasuna eta teknologia jartzea". Defendatzen dituen balioen artean, askatasun morfologikoa sustatzea bilatzen du, hau da, bakoitzaren gorputzaren gaineko subiranotasun indibidualaren printzipioa sustatzea, denek beren buruaz erabakitzeko aukera izan dezaten, besteei minik egin gabe. Eskubide ororen gainetik askatasun indibidualaren garapena baieztatzen duen doktrina politikoa defendatzen du. Zientziarekin eta teknologiarekin lan egin ahal izateko proiektua ere ematen dute, giza ezintasun guztiak eta beharrezkoak ez diren sufrimendu guztiak desagerrarazteko.
Tekno baikortasuna
Kurztweilek sustatuta, aurrerapen teknologikoaren aldeko pentsamendu bat da, Singularity Unviersity izeneko talde bat eratzea lortu duena, superadimen artifizial bat garatzeko asmoz. Ray Kurztweilen ekimenak teknologia "mundu hobea" eraikitzeko erabiltzeko gogoa nabarmentzen du."Singularitatea izango da gure existentziaren eta pentsamendu biologikoaren eta gure teknologiaren arteko fusioaren gailurra, gizakia izaten jarraituko duen baina gure sustrai biologikoak gaindituko dituen mundu bat sortuz. Post-Singularitatean, ez da bereizketarik egongo gizakiaren eta makinaren artean edo errealitate fisikoaren eta birtualaren artean. Horrelako mundu batean gizatiarra izaten jarraituko duen zalantzarik gabe galdetzen bada, hauxe izango da erantzuna: gure espeziea da, berez, bere irismen fisiko eta mentala egungo mugetatik harago zabaldu nahi duena. Raymond Kurztweil"
Transhumanismoa hedabideetan
Hedabideak eta zientzia fikzioa ez dira inoiz atzean geratzen mugimendu berri bat esploratzeko orduan. Teknologiak hobetutako gizakiaren pentsamendua, batzuentzat, jomuga bat da, eta, beste batzuentzat, amesgaizto bat. Hainbat kasutan, mugimendua pertsona batek edo robot batek irudikatzen du, eta pertsona horiei laguntzeko eta laguntzeko prest dago. Beste batzuetan, gizarte distopiko bat bezala adierazten da, non etsai teknologiko batek gizakiak suntsiketa hutsaren azpitik jartzen dituen. Hala ere, badira bi jarrera ideologikoak irudikatzen dituzten lanak, eta, termino bera jorratu arren, transhumanismo desberdina erakusten dute.
Literatura
Jada 1984an, transhumanismoari buruzko posizio ideologiko oso indartsu bat nabarmendu zen William Gibson ek idatzitako Neuromante (1984) lanarekin. Neuromante cyberpunk generoari forma eman zion lehen eleberri handitzat hartzen da, ikuslea mikroprozesadore ek inbaditu eta informazioa lehengaia den etorkizun batean murgilduz.
Lan baten eta bestearen arteko bi urteko aldearekin, William Gibsonek Neuromanteren ondorengo bi liburuak kaleratu zituen, honela Sprawlen Trilogia osatuz. Conde Cero (1986) etorkizunean garatuko da, non pertsonak ziberespaziora bitarteko neuronalen bidez konektatzen diren eta gizarteak mundua menderatzen duten multinazionalak eta adimen artifizialak sarean dituen. Trilogiak bere azken liburua Mona Lisa Acelerada (1988)rekin lotzen du.
Gai transhumanistak zuzenean landu eta eztabaida piztu duten eleberri garrantzitsuenak hauek dira: Bruce Sterlingen Schismatrix (1985), Greg Bearren Blood Music (1985), Octavia Butlerren The Xenogenesis Trilogy (1987-1989); Iain Banksen La Cultura (1987-2000); Nancy Kressren Mendigos en España (1990-1994); Greg Eganen lan asko 90eko  hamarkadaren hasieratik, hala nola Ciudad permutación (1994) eta Diaspora (1997); Linda Nagataren The Bohr Maker (1995); Jacek Dukajen Extensa (2002) eta Jacek Dukajen Perfekcyjna niedoskona Dan Brown "Inferno" ren oraintsuko best sellerra (2013) kontingente transhumanista bat errealitate bihurtzen duen ikuspegi batean zentratutako epika bat da, superpopulazioaren arazoaren zuzenketa bere gain hartzen duena alterazio genetikoaren bidez, mugak eta paradigma soziologikoak gaindituz. Eleberriak azaltzen duenez, mugimendu transhumanista zientziaz lagundutako filosofia berrien errealitatea da, eta laster gutxitua izateari utziko dio. Natasha Vite-More bere The Transhumanist Reader: Classical and Contemporary Essays on the Science, Technology, and Philosophy of the Human Future (2013) lanagatik ere ezaguna da.
Zinema eta telebista
Ikus-entzunezko lanak berez kontuan hartuta, bi bitarteko garrantzitsu nabarmendu ditzakegu. Nahiz eta zinemak eta telebistak ez izan irismen bera eta ez izan gauza bera, hedabide batean sortutako lan asko egokitu egin ziren bestean funtzionatzeko.
Komunikabide horietako kasu ezagunenen artean, transhumanismoari buruzko hainbat jarrera ideologiko daude. Batetik, Yo, robot, pertsonak eta robotak jada elkarrekin bizi diren gizarte batean hasten da, baina gero makina bat krimen baten susmagarri nagusia da. Hala ere, ikusle askok uste dute balizko etorkizun baterako ikuspegia dela robotaren trebetasunak pertsonen gainetik lehenesteko lanean jarraitzen bada.
Mugimendu transhumanista esplizitu bat sortu aurreko hamarkadetan, elementu transhumanista sakabanatuak agertu ziren fikzio zientifikoko hainbat lanetan, hala nola A. E. van Vogten Slan (1940), Robert A. Heinleinen Lazarus Long (1941-87), Isaac Asimoven Yo, robot (1950).
Eztabaida
Transhumanismoari egindako kritikek eta proposamenek bi forma nagusi dituzte: helburu transhumanisten egiatasuna zalantzan jartzen dutenak (kritika praktikoak); eta proposamen transhumanistak edo azpiko transhumanismoa sostengatzen duten printzipio moralak edo munduaren ikuspegia zalantzan jartzen dutenak (kritika etikoak, berez). Hala ere, bi korronte horiek batzartu eta gainjarri egiten dira batzuetan.
Kritikariek edo aurkariek askotan helburu transhumanistak humanismoaren edo giza balioen aurkako mehatxutzat hartzen dituzte. Batzuek giza izaera hobetzeko ikuspegi transhumanistaren defentsa irmoak gizarte-aldaketaren edo gizarte-arazoen arreta eta baliabideak desbidera ditzaketela argudiatzen dute, baina batzuetan desadostasun handiak daude inplikatutako printzipioen inguruan, gizadiari, giza izaerari eta asmo transhumanisten moraltasunari buruzko ikuspuntu dibergenteekin.
Programa transhumanistaren kritika ezagunenetako batzuk fikziozko eleberri eta filmei buruzkoak dira. Hauek, analisi filosofikoen ordez irudizko munduak aurkeztu arren, argumentu formalenetako batzuentzat ukitu harri bezala erabiltzen dira.
Bideragarritasuna
Max Dublin soziologoak Futurehype: The Tyranny of Prophecy liburuan ("etorkizunaren gehiegikeria: profeziaren tirania" bezala itzul daitekeena), aurrerapen teknologikoari buruz iraganeko hainbat iragarpen huts egiten ditu, eta iragarpen futurista modernoak ere desegokiak izango direla argudiatzen du. Transhumanismoan zientifismoa, fanatismoa eta nihilismoa bezala ikusten duena ere kritikatzen du, eta milurteko erlijioen eta teoria marxisten arteko paralelismo historikoak aurkitzen ditu.
2002ko Redesigning Humans: Our Inevitable Genetic Future liburuan ("gizakiak birdiseinatzen: gure etorkizun genetiko saihestezina"), Gregory Stock biofisikaria, mugimendu transhumanistarekiko bere begikotasunak gorabehera, eszeptiko ageri da gizateriaren cyborguizazio baten bideragarritasun teknikoari edo balizko ospeari buruz, Raymond Kurzwzek aurrez aipatu bezala. XXI. mendean zehar, gizaki asko sistema mekanikoetan sakonki integratuko direla uste du, baina biologikoak izaten jarraituko dute, eta formaren eta izaeraren aldaketa nagusiak ez dira cyberwaretik etorriko, genetika, metabolismoa eta biokimika ren manipulazio zuzenetik baizik.
Gehiegizko konfiantza
Lehenengo kategoria gizakiek beren burua Jainkoaren lekuan jartzearen ondorioz ustez desegokia den horretan oinarritzen da. Ikuspuntu hau, Batikanoa ren 2002ko Komunioa eta erantzunkidetasuna: Jaungoikoaren irudira sortutako gizakiak deklaratzean oinarritzen da, non "gizakiak gizaki gisa duen identitate genetikoa aldatzea, izaki infrahumanoen ekoizpenaren bidez, erabat ezmorala" dela adierazten den, horrek, "Gizakiak bere izaera biologikoa izateko eskubide osoa" duela suposatuko lukeelako. Aldi berean, supergizaki baten edo espiritualki nagusi den izaki baten sorrera "pentsaezintzat" jotzen dute, benetako perfekzioa erlijio-esperientziatik bakarrik etor daitekeelako. Hainbat eliza eta izendapenetako teologo kristau ek eta aktibista laiko ek transhumanismoaren antzeko objekzioak adierazi dituzte, eta kristauek transhumanismoaren joera erradikal batzuek agintzen dutena lortuko dutela baieztatzen dute, hala nola bizitza amaigabearen hedapena edo sufrimenduaren abolizioa. Ikuspuntu horretan, transhumanismoa "zerua lurrean" sortzen saiatzen diren mugimendu utopikoen lerro luzearen beste ordezkari bat baino ez da.
Beste kritika bat, nagusiki, genetikari buruzkoa da, Jeremy Rifkin ek honela definitzen zuena: "Dauden organismoak modernizatzea eta beste organismo guztiz berri batzuk diseinatzea, haien jarduna hobetzeko asmoz", eta, zehazkiago, enbrioien giza aldaketa genetikoaren bidez helburu transhumanistak lortzeko saiakerak, "Diseinuzko haurtxoak" sortzeko.
Biokonplexutasunaren gaia azpimarratzen da, bai eta jatorri biologiko ebolutiboa duten produktuen garapena bideratzeko ahaleginen aurreikusezintasuna ere. Argudio hau, bereziki Stuart Newman biologoak egina, animaliengan ingeniaritza genetikoaren transferentzia nuklear zelular eta germinalak morfologiari eta enbrioien garapenari berez kalte egiten dioten akatsen aurrean oinarritzen da. Ondorioz, argudiatzen denagatik, arrisku onartezinak sortuko lituzke metodo horiek giza enbrioietan erabiltzeko. Esperimentuak egitea, bereziki garapen bidean dauden gizakiengan ondorio biologiko iraunkorrak dituztenak, gizakiengan ikerketa zuzentzen duten printzipio onartuen urraketa izango litzateke. Bestalde, espezie baten emaitza esperimentalen hobekuntzak direla eta, ezin dira automatikoki espezie berri batera transferitu esperimentaziorik egin gabe, garapenaren etapa goiztiarretan gizakien manipulazio genetikorantz inolako bide etikorik ez dagoela baieztatzen da.
Hala ere, ikuspuntu praktiko batetik, giza izaeraren ikerketari buruzko nazioarteko protokoloak ez dira legezko oztopo transhumanistek ingeniaritza genetikoaren bidez beren gaitasunak hobetzeko egiten dituzten ahaleginetarako. Kirsten Rabe Smolensky lege adituaren arabera, dauden legeek euren seme-alaben genoma hobetzea aukeratzen duten gurasoak babestuko lituzkete.
Helburu transhumanistak babesten dituzten pentsalari erlijiosoek, Ronald Cole-Turner eta Ted Peters teologoek kasu, lehen argudioa arbuiatzen dute, kosorkuntzaren doktrinak, aldiz, ingeniaritza genetikoa erabiltzera behartzen duela giza biologia hobetzeko.
Transhumanistek eta ingeniaritza genetikoa ren aldeko beste batzuek ez dute erabat arbuiatzen bigarren argudioa, zalantza handia baitago gizakiengan ingeniaritza genetikoa n egindako esperimentuen emaitzen inguruan. Hala ere, transhumanistek diote arriskurik handiena ingeniaritza genetikoa ez erabiltzean datzala, gaur egungo teknologiek ingurunea mehatxatzen dutelako eta gaizaki asko konpon daitezkeen arrazoiengatik hiltzen delako. Horrek esan nahi du giza hobekuntzarako teknologien onura potentzialek arrisku potentzialak gainditzen dituztela; beraz, inperatibo moralak, baten bat egonez gero, teknologia horiek ahal bezain laster erabiltzen hastea izango litzateke. Gainera, transhumanistek gehitzen dute "natura aldatzea" gizakiek milaka urtetan zehar onura tangibleekin egin duten zerbait dela. Kodifikatuta daude Bioinformatika ko aurrerapen esponentzialek, Hughesen arabera, ingeniaritza genetikoak gizakiengan izan ditzakeen eraginak aurreratzea ahalbidetuko dute, aldez aurretik eredu birtual batean esperimentatuz. Bere aldetik, Gregory Stock osasun publikoko irakasleak kromosoma artifizialak dauden ingeniaritza genetikoko teknikak baino aukera seguruagotzat jotzen ditu.
Deshumanizazioa
Jeremy Rifkin ekintzaile biopolitikoak eta Stuart Newman biologoak onartu dute bioteknologia k organismoen identitatean aldaketa sakonak egiteko ahalmena duela. Hala ere, gizakiak genetikoki aldatzearen aurka daude, gizakiaren eta bere sorkuntzaren arteko muga desagertuko den beldurrez. Keekok Leeve filosofoaren ustez, aldaketa hauek modernizazio azkar baten emaitza dira, non teknologia naturala artefaktual bihurtzeko erabili den.
Reason aldizkarian, Ronald Baileyk animaliei buruzko ikerketa alarmismoan erori izana leporatu die kritikari horiei, esperimentu horiek gizakiarenak bezalako adimena edo burmuina duten izaki azpikulturalak sortzera eramango dituztela agertzen dutenean. Baileyk ikerketa horien helburu bakarra aurrerapen medikoak lortzea dela azpimarratzen du.
Beste erantzun bat nortasunaren teorikoek ematen dute, transhumanistek, Isaac Asimov idazleak Frankensteing o konplexua deitu zuenaren tankerako antropomorfobia baten aurka egiten baitute. Bere ikuspegiaren arabera, edozein giza klon, animalia-klon aldatua edo adimen artifizial a, bere buruaz jabetzen dela frogatzen duena, errespetua, duintasuna eta herritartasun-eskubideak merezi dituen pertsonatzat hartuko litzateke. Ondorioz, argudiatzen dute arazoa ez legokeela ustezko munstroak sortzean, baizik eta faktore/higuinean eta izaki horiek munstro gisa epaitu eta tratatuko lituzkeen espezismo an.
Avdeevita
Avdeevita mineral bat da eta beryl taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Avdeevita mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Dolegna del Collio
Dolegna del Collio Italiako udalerri bat da. Goriziako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Dolegna del Colliok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Valcourt (Marne Garaia)
Valcourt Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Valcourt udalerrian erroldatutako biztanleak 635 ziren. Familiak 265 ziren, horien artean 65 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 41 bakarrik bizi ziren emakumeak), 90 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 86 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 288 etxebizitza zeuden, 271 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 264 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 271 etxebizitza nagusietatik 225 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 164 etxek bost zituzten. 227 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 106 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 142 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 458 ziren, horien artean 339 aktiboak ziren eta 119 inaktiboak ziren. 339 pertsona aktiboetatik 303 lanean zeuden (158 gizon eta 145 emakume) eta 36 langabezian zeuden (21 gizon eta 15 emakume). 119 pertsona inaktiboetatik 50 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Valcourt udalerrian 267 unitate fiskal zeuden, 650 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.574 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 5 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina, 3 iturginak eta 2 argiketariak.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oporów udalerria
Oporów Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Kutno barrutian kokatuta. 67,85 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2610 biztanle zituen.
Ballinrobe
(irlanderaz Baile an Róba) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena. 2006ko erroldaren arabera 3.682 biztanle zituen.
East Village (Manhattan)
East Village, AEBetako New York hiriko auzo bat da, Manhattan barrutiko East Side eremuan. Bowery eta Third Avenue etorbidearen ekialdean dago, 14. Kalea (iparraldean) eta Houston Street (hegoaldean) artean.
1960ko hamarkadatik artista, musikari, bohemio eta hippien bizileku bilakatu da, auzoari berezko nortasuna emanez.
Moenkhausia dichroura
Moenkhausia dichroura Moenkhausia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
2008ko Iparraldeko Bertsolari Txapelketa
2008ko Iparraldeko Bertsulari Xapelketa edo 2008ko Iparraldeko Bertsolari Txapelketa Iparraldeko Bertsulari Xapelketaren lehenengo edizioa izan da. Urriaren 18 eta azaroaren 15 bitartean ospatu zen. 16 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 3 finalaurreko eta finala ospatu ziren. 2008ko edizioaren leloa "Ereiteko tenorea" izan da. Finala Donibane Lohitzuneko Jai Alai pilotalekuan ospatu zen azaroaren 15ean.
Two People
Two People 1973ko Robert Wise estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
2008ko Iparraldeko Bertsolari Txapelketa
Ordura arte, Ipar Euskal Herriko bertsolariek urteetan zehar Nafarroako Bertsolari Txapelketan parte hartu izan zuten.
Two People
Argumentua
Evan Bonner, Vietnamgo Gerrako desertore, Marrakexen Deirdre McCluskey modeloa ezagutu eta honekin maitemintzen da.
2008ko Iparraldeko Bertsolari Txapelketa
Amets Arzallus izan da txapelduna, Sustrai Colina txapeldunorde eta Miren Artetxe hirugarren sailkatu direlarik.
Bertsolariak
Orotara 16 bertsolari izan dira Iparraldeko lehen txapelketan. Mixel Aire 64 urterekin eskarmentu handiena duena izan da. Gainerakoei dagokionez, batez bestez 21 urteko adina dute.
Donibane Garazi
Donibane Garaziko saioa lehenengo finalaurrekoa izan zen. 2008ko urriaren 18ko 17:00etan ospatu zen herriko zineman.
Luhuso
Luhusoko saioa bigarren finalaurrekoa izan zen. 2008ko urriaren 25eko 17:00etan ospatu zen herriko salan eta 400 bertsozale inguru gerturatu ziren saioa ikustera.
Donibane Lohitzune
Finala Donibane Lohitzunen ospatu zen, Jai Alai pilotalekuan, 2008ko azaroaren 15eko 17:00etan. 1.500 bat lagun bertaratu ziren.
Buthiers (Sena eta Marne)
Buthiers Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Buthiers udalerrian erroldatutako biztanleak 750 ziren. Familiak 296 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 96 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 431 etxebizitza zeuden, 307 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 94 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 425 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 307 etxebizitza nagusietatik 255 bere jabearen bizilekua ziren, 44 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 74 etxek lau zituzten eta 162 etxek bost zituzten. 239 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 131 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 154 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 495 ziren, horien artean 361 aktiboak ziren eta 134 inaktiboak ziren. 361 pertsona aktiboetatik 331 lanean zeuden (188 gizon eta 143 emakume) eta 30 langabezian zeuden (16 gizon eta 14 emakume). 134 pertsona inaktiboetatik 54 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Buthiers udalerrian 319 unitate fiskal zeuden, 765 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.007 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 40 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa eta 4 jatetxeak.
2000. urtean Buthiers udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 780 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rolling (Wisconsin)
Rolling Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Langlade konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Carlos Echazarreta Iñiguez
Carlos José Ramón Echazarreta Iñiguez (1934ko azaroaren 11) Pichilemu udalerriko 27. eta 30. alkatea izan zen, 1963ko maiatza eta 1967ko maiatza bitartean eta Augusto Pinocheten erregimen militarreko lehen hilabeteetan zehar, iraila eta 1973ko azaroa bitartean. 1967an Carlos Rojas Pavezek ordezkatu zuen eta 1973an Mario Urrutia Carrascok hartu zuen. Echazarreta Pichilemuko erregidore ere izan zen 1959 eta 1973 artean hainbat agintalditan.
Biografia
Carlos Echazarreta Iñíguez 1934ko azaroaren 11n jaio zen Recoletan, Txileko Santiagoko metropolitar eskualdean, Carlos Echazarreta Larraínen —Pichilemuko 21. alkatea— eta María Iñíguez Infanteren semea. Bere aita bezala, Carlos José Ramón baserritarra bihurtu zen. DBHko ikasketak San Ignacio ikastetxean egin zituen.
Karrera politikoa
1959an, Echazarreta Iñiguez Pichilemu udalerriko erregidore aukeratu zuten, Alderdi Kontserbadore Batuaren ordezkari gisa, lau urteko agintaldirako, non Héctor Greene Valverde, Alberto Araneda Concha eta Sergio Morales Retamalekin kargua partekatu zuen bitartean. Basilio Sánchez Beguiristain alkatetzan. Pichilemuko alkate hautatu zuten 1963ko maiatzaren 19an; Manuel Córdova Moralesek, Héctor Greene Valverdek, Osvaldo Vidal Vidalek eta Washington Saldías Fuentealbak osatu zuten bere kontseilua. 1967an, gaur egun demokrata kristau gisa, Carlos Rojas Pavezen alkatetzarako erregidore hautatu zuten, eta Washington Saldías Fuentealba, Flavio Álvarez Jorquera eta Mario Moraga Cáceresekin partekatu zuen kargua. Berriro ere, 1971n Pichilemuko erregidore aukeratu zuten 1971–75 aldirako, eta 1973an Augusto Pinochet Ugarteren estatu kolpeak eten zuen. Agintaldi horretan, Echazarretak erregidore kargua Osvaldo Vidal Vidal, Jorge Díaz García eta Francisco Lorca Espinozarekin partekatu zuen, Washington Saldías Fuentealba alkatetzaren bitartez. 1973ko irailaren 29an, gobernuko juntak Pichilemuko alkate izendatu zuen, eta kargua izan zuen 1973ko azaroaren 10era arte, orduan Mario Urrutia Carrasco bere ordez izendatzeko dekretua eman zen arte.
2012an, Pichilemuko agertoki politikora itzuli zen, Independenteen Alderdi Erregionalistako (PRI) Pichilemuko zinegotzi izateko aurkeztuz. Hauteskundeetan, 7.169tik 98 boto (%1,37) lortu zituen Echazarreta Iñiguezek, eta ez zen hautatua izan.
Aitor Kortabitarte
Aitor Kortabitarte Luengo (Bilbo, 1992ko uztailaren 3a) futbolari bizkaitarra da.
Carlos Echazarreta Iñiguez
Beste lan batzuk
Echazarreta Iñiguez Pichilemuko Aereo Klubaren ( Club Aéreo de Pichilemu, CAP) kide sortzailea izan zen, bertako zuzendarietako bat eta, noizbait, presidentea.
Bizitza pertsonala
Guillermo de la Cuadra Gormazek 1982an Familias chilenas (Txileko familiak) liburuaren arabera, Carlos Echazarreta Iñiguez María Inés Bezanilla Infanterekin ezkondu zen lehen ezteietan; bikotea 1996an dibortziatu zen eta Echazarreta Eliana Guzmán Lyonekin ezkondu zen gero. Echazarretak seme-alabak izan ditu bere ezkontzetan.
Aitor Kortabitarte
Estatistikak
''2015eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Elena Francisen kontsultategia
Elena Francisen kontsultategia 1947 eta 1984 urteen artean Espainian emititutako irrati-saioa izan zen. "Elena Francis, lehen influencer eta hainbat emakume-belaunaldiren ahotsen oihartzuna izan zuen erregimenaren tresna izan zen."
Eskema
Emakumeentzako saioa, hogeita hamar minutukoa, Elena Francis andreari irratikideek bidalitako korrespondentziaren inguruan egituratzen zen, eta hark, kontseiluen bidez, ia erabat emakumezkoak ziren publiko baten zalantzei, kontsultei eta konfidentziei erantzuten zien. Planteatutako gaiak etxeko gaietatik hasi (sukaldaritza edo lorezaintza, esaterako) eta osasuna, edertasuna eta arazo sentimental edo psikologikoak ziren. Victor Herbert-en Indian Summer saioaren sintonia gogorarazten da bereziki. Antenan eman zituen 36 urteetan, hainbat formatu eta denbora hartu zituen kontsultategiak, 30 minutu eta ordubete bitartekoak. Kanta dedikatuak jartzen ziren, autobiografiak eta santuen bizitzak irakurtzen ziren imitatu beharreko eredu gisa, baina saioaren egitura nagusia entzuleen galderak irakurtzea eta aholku ematea zen. Gutun batzuk, hala eskatuz gero, postaz erantzuten ziren, Francis andrea existitzen zela eta ez zela legenda hutsa baieztatzeko.
Historia
Berrogeiko hamarkadan sortu zen saioa, Espainiako irratsaioen edukiak berritzeko garaia. Negozio kosmetikoan interesak zituen familia batekoa zen Francisca Besek inspiratu zuen kontsultategiaren ideia. 1947an hasi ziren emititzen Radio Barcelonan, eta handik 1966ra arte emititu zen. Ondoren, Radio Peninsularrek eta Radio Intercontinentalek emititu zuten. Audientzia-indizeen beherakada zela eta, saioa 1984ko urtarrilaren 31n desagertu zen.
Taldea
Programaren hasieratik kontsulten erantzunak (zazpi inguru eguneroko emanaldi bakoitzean) gidoilari-talde batek idazten zituen, eta lan hori Juan Soto Viñolo kazetariari esleitu zitzaion esklusiboki 1966az geroztik. Jasotako miloitik gorako gutunetatik 60.000 batek jaso zuten erantzuna. Elena Francisi ahotsa eman zioten esatariei dagokienez, lehena María Garriga izan zen, gero Rosario Caballék ordezkatu zuena. Hala ere, pertsonaian ezagunena eta luzeena Maruja Fernández izan zen.
Ondorioak
Elena Francisen irrati-kontsultategia soziologia-fenomeno hutsa izan zen hainbat hamarkadatan Espainian, eta zenbait belaunaldiren kultura sentimentalaren parte izan zen. Hala ere, emisioak hasi zirenetik 35 urte igaro arte, 1982an Gerard Imbertek Elena Francis, un consultorio para la transición liburua argitaratu arte, ez zen argitu pertsonaiarik ez zegoela. Errebelazioak nahasmen handia eragin zuen Espainiako gizarte batean, komunikabideen artifizioen aurrean une horretan ere xaloa eta 30 urte baino gehiagoan Elena Francis benetako emakumea zela sinetsi zuena. Azken unera arte, programaren arduradunek zera esaten zuten: "Elena Francis existitzen zela, erakunde fisikoa zela. Oso emakume duina da, oso prestatua eta bere intimitatea oso maitalea', eta gaur egun 68 eta 70 urte bitartekoa. Ezin da Elena Francisekin hitz egin, 'ez baitu elkarrizketarik ematen eta ez baita jendaurrean azaltzen'."
Kritikak
Elena Francisen atzean Bartzelonako "Instituto de Bella Francis" zegoen. Institutu horrek 'Elena Francis' pertsonaia sortu zuen bere produktuen publizitatea egiteko. Elena andrea fikziozko izakia zen, eta aholkulari-talde batek erantzuten zien kartei; besteak beste, apaiz batek eta psikologo batek. 36 urtez, kontsultategiaren erantzunak beti emakume otzana, men egiten duenetakoa zuen helburu. Saioak emakume, ama eta emazte kontserbadoreak, frankismoaren ideologia eta moral zituen emakumeak ziren eredu. Kontsultategiaren arabera, emakumeek pairamena, jasamena, beste alde batera begiratzea, ez ikustearena egitea, pazientzia izatea, gauzak aldatuko zirelakoan itxarotea edo seme-alabengatik eta familiarengatik sakrifikatzea. Saioa kontsultategi sentimentalaz mozorrotutako erregimen frankistaren doktrina baino ez zen izan, nahiz eta Francisco Francori berari ere biziraun —1947 eta 1984 artean eman baitzen saioa. Hil eta gero ere, ez zen eguneratu, eta gerraosteko moral bat ezartzen jarraitu zuen; izan ere, destapea, dibortzioa, feminismoa eta abortuaren legearen aldeko borroka oso azkar etorri ziren aldatzen ari zen Espainia baten alde. Gutunek etxekoandre bakartien panorama deskribatzen zuten, etxerako eta etxeko lanetarako baztertuak eta mundu errealarekin lotura gutxi zutenak. Behin neskato batek “sexu-jardueraren arauak” galdetu zizkion Elenari. Francisek hauxe erantzun zuen: “Jarduera horrekin lotuta dago emakumearen funtziorik garrantzitsuena, hau da, amatasuna”.
Homosexualitateari zegokionez, Francisen arabera, "emazteek konpon zezaketen nahastea" zen. Hala, senarra homosexuala dela eta gaien tabernetara zihoala egiaztatzen zuen emakume bati hauxe esan zion: “Zurrumurruei kasu gehiegi ez egiteko. ''Ezer gertatu ez balitz bezala egin, senarrak galdutako konfiantza jaso zezan. Arreta handiagoa izan senarrarekiko, baina ez zedila horretaz konturatu. Sortu giro atsegina etxean, berak ez zezan irteteko beharrik sentitu''”. Beste homosexualitate kasu batzuetan, Elena andreak uste zuen hoberena medikuarengana joatea zela, "nahasmendua" sendatzeko.
Kontsultategiko gutunak eta gidoiak
2005ean, milioi bat gutun baino gehiago aurkitu ziren Fradera de Cornellá de Llobregat familiarena den Can Tirell masian. Garai hartan, Donostiako Udaleko teknikari batzuk eraikina bisitatu zuten, eraikina zaharberritzeko eta udal-ekipamendu bihurtzeko. Fradera familiak urteetan okupatzen ez zuen masia hori inguruko urbanizazioaren sustatzaileek erosi zuten, eta Cornellá de Llobregateko Udalari laga zioten.
Gutunak oso egoera txarrean zeuden eta, desinfektatzeko eta desintsektatzeko tratamendu baten ondoren, ehun mila baino gehiago erreskatatu ahal izan ziren, eta 2007ko martxoan Baix Llobregat eskualdeko arxiu-an (Sant Feliu de Llobregat) sartu ziren, Artxiboko historialari eta zuzendariak, Mari Luz Retuertak, aztertu eta kontserbatzeko. Horietatik %10 inguru katalogatu eta digitalizatu dira. Kontsultategiko gidoi gehienak Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Komunikazio Liburutegiko eta Hemeroteka Orokorreko Radio Barcelonako Gidoien Bilduman gorde dira.
Elena Francis, lehen influencerra (2023) erreportaia
Martxoaren 8aren harira, kontsultategi hau sortu zuen fenomenoa aztertu zen Elena Francis, lehen influencerra (2023) erreportaian. La 2 katean ikusi ahal izan zen dokumental hori, eta RTVEren Play katalogoaren barruan sartu zen. Pepa Fernández, Mara Torres, Macarena Berlín edo Nieves Herrero bezalako esatari eta kazetarien laguntza izan zuen saioak. Denek Espainiako uhinen sexu-aholkulari haren 'argiak eta itzalak' aztertu zituzten. Fikziozko pertsonaia bat zen, eta hainbat pertsonak osatu zuten antena-emanaldian.
Enara arrunt
Enara arrunta (Hirundo rustica) Hirundinidae familiako hegazti migratzailea da. Gainaldea beltz urdinkara distiratsua, kopeta eta lepoa gorriztak, eta bularra eta sabela zuri horixkak ditu. Buztan luzea eta urkila-formakoa du, oso bereizgarria. Hegan harrapatzen dituen intsektuez elikatzen da. Giza eraikinetan egin ohi du habia. Ipar hemisferioan ugaltzen da, eta hego hemisferioan iragaten du negua. Munduan banaketa eremu handiena duen enara da, Europa, Asia, Afrika, Amerikan bizi baita.
Izenak eta etimologia
Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera, aitzineuskaraz *eNala edo *eLana< izan zitekeen, eta zelterarekin lotuko litzateke *aNela (Irlandako ainnell 'enara'). Aldiz, Ander Egurtzegiren eta Borja Ariztimuñoren ikerketaren arabera berreraiketa zuzenak *erlana (cfr. erlai) eta *ernala (cfr. ernara) dira, eta azken buruan erromantzeetako zenbait izenekin lukete lotura, latinezko hirundo-ren eratorri txikigarri batetik abiatuta: *erundéla > *erunnéla > *er(u)néla > *ernala > *erlana.
Arrunt txori ezaguna denez, ez da harritzekoa izen eta aldaera ugari izatea euskaraz: ainara, ainhia, azpizuri, beletxiko, bragaro, elai, enabera, enara, erlai, ernara, hegabera, hegoazpizuri, iñara, ipurzuri, kulentriña, mitxigu, ninera, txenara, zagaro.
Deskribapena
Txori txiki eta liraina da, 17-19 zentimetro luze, buztana barne. 32-34,5 zentimetroko hego-luzera dauka, eta 17-20 gramoko pisua. Buztan luzea du, urkila-formakoa, kanpoaldeko bi lumak, kanpo-errektrize biak, izugarri luze eta finak baitira, eta hegal indartsu, estu eta zorrotzak. Bizkarra eta burua urdin metalkarak ditu, kopeta eta paparoa gorriak, eta bularra eta sabelaldea zuriak. Marra urdin lodi batek bereizten du paparoa bularraldetik. Emea arraren antzekoa da, baina buztaneko lumak motzagoak dira, eta koloreak apur bat hitsagoak.
Subespezieak
Handbook of the Birds of the World lanaren arabera, zortzi subespezie bereizten dira:
Banaketa
Ipar Hemisferioan ugaltzen da, itsas mailatik 2700 metroko garaieraraino. Zehazki, Ipar Amerikan, Europan, Asiako iparralde eta erdialdean, Afrikako iparraldeko muturrean, Ekialde Hurbilean, Txinan eta Japonian da habiagilea. Euskal Herri osoan aurki daiteke. Ugariagoa da Hegoaldeko probintzietan, Araba eta Nafarroa Garaian habia egiteko leku aproposagoak aurkitzen baititu, baina gainontzeko bost lurraldeetan ere erraz aurki daiteke herri handietatik aldentzen bagara.
Espezie migratzailea da. Hego Amerika, Afrika, Asiako hegoaldea, Indonesia eta Mikronesia dira negu-toki nagusiak.
Habitata
Enara arruntak eremu irekiak behar ditu bizitzeko, hala nola, nekazaritza-lurrak, larreak, belardiak eta hezeguneak, gehienetan 1000 metroko garaieratik behera, leku batzuetan 3000 metroraino iristen bada ere. Garrantzi handia du ibai eta aintziraren bat hurbil izateak. Herri eta baserrietako giza eraikuntzen barnean egiten du habia, ukuilu, aletegi, estalpe edo garajeetan. Hiriak sahiestu ohi ditu, eta Europakoetan enara azpizuriak ordezten du. Honshūn, ordea, hiri-hegaztia da. Negu-tokietan ere saihesten ditu oihanak, eta multzo handiak biltzen dira hezeguneetan, eta arto edo azukre-kanabera sailetan.
Bizimodua
Espezie antropofiloa, gregarioa eta migratzailea da. Enara arrunt gehienek eskualde tropikal edo ekuatorialetan igarotzen dute negua. Lehenbizkoak otsailean iristen dira hego-mendebaldeko Europara, baina gehienak martxo erdialdetik aurrera heltzen dira gurera. Beti ere, ierketa batzuen arabera, gero eta lehenago itzultzen dira Afrikatik. Lehenik arrak iristen dira eta, kantu eta borroken bidez, habiagintzako lurraldeaz jabetzen dira. Uda amaieran, multzo handiak ikusten dira argiaren kableetan pausatuak. Eztei-ondoko migrazioa irailaren erdialdetik urriaren hasierara arte izaten da.
Elikadura
Talde txikietan aritzen da ehizan eta, sorbeltz eta enara azpizuriekin izan zezakeen konpetentzia ekiditeko, ehiza-esparrua banatzen dute. Sorbeltzek goi-goian dauden intsektuak harrapatzen dituzte, enara azpizuriek erdikoak eta enara arruntek lur ingurukoak. Habiatik hurbil dauden zelai eta putzuetan ehiza egitea gogoko du. Intsektu hegalariek osatzen dute dietaren %99, diptero, ortoptero, anisoptero, koleoptero eta sitsek batez ere.