cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaztelu Berria (Baiona)
Gaztelu Berria (frantsesez Château Neuf) Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen gaztelu bat da. Hiri honetako Baiona Ttipia auzoan kokatua dago.
Historia
XIII. mendean ingelesek eraiki eta XIV. mendean Karlos VII.a Frantziakoak berreraiki zuen.
Klingon
Klingon, klingon hizkuntzaz tlhIngan, Star Trek zientzia fikziozko frankiziako estralurtar izaki eta herri bat da. Klingon hizkuntzan mintzatzen dira. 1967an Gene L. Coon gidoilariak sortu zituen.
Izaera zakar, basati eta bortitzekoak dira. Klingon gizartea feudalismoa, autoritarismoa eta militarismoan oinarritzen da.
Arraza honen gauza garrantzitsuenetarikoa guda egitea eta armada potenteak eukitea izango zen, beren historian hainbat guden erregistru daude hauxe frogatzen dutena.
Gudetan hildako gudariek beren ohorea handitzen dute, guda gauza sakratu eta garrantzitsu izanda, gudan borrokatzea Klingon gehienen ametsa da, konfliktu iskiludunetan gauza gorena.
Montefuradoko geltokia
Montefurado Galiziako Lugoko probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
3802 Dornburg
3802 Dornburg asteroide baten izena da. abuztuaren 7an aurkitu zuen F. Börngen-ek Tautenburg Behatokia Behatokitik.
Orbitaren ezaugarriak
3802 Dornburg asteroidearen orbitak batezbeste 2,69 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,401 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,98 distantziara. Eszentrikotasuna 0,108 da, eta makurdura orbitala 6,56ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.6 da.
René Clément
René Jean Clément (Bordele, - Monako, ) frantziar zinema zuzendaria izan zen, ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria bitan irabazi duen frantziar zuzendari bakarra dena.
Leporinus piau
Leporinus piau Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
NGC 6233
NGC 6233 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
John Frederick Kensett
1838ra arte New Havenen aritu zen grabatzaile, eta urte horretan New Yorkera joan zen bankuko billeteen grabatuan lan egitera. 1840an 1840tik 1847ra Europan izan zen Asher Brown Durand, John William Casilear eta Benjamin Champneyrekin margolaritza ikasten.
Estatu Batuetara itzulita, New Yorken ezarri zuen bere estudioa. Ipar-ekialdean eta Mendi Harritsuetan bidaiatu zuen paisaiak margotzeko. Hudson Eskolako eta Diseinuko Akademia Nazionaleko kide izan zen. Arte Museo Metropolitanoaren sortzaileetako bat ere izan zen.
Bere lan nagusia Ingalaterra Berriko eta New Yorkeko estatuko paisaiak izan ziren. Thomas Coleren eragina izan zuen, baina kolore hotzagoak eta eszenografia ez hain dramatikoa erabiltzeagatik bereizi zen. Geroago, bere estiloak luminismorantz eboluzionatu zuen.
La herida luminosa (filma)
La herida luminosa 1997ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Josep Maria de Sagarraren izen bereko antzezlanean oinarrituta.
Donjimeno
Donjimeno Ávilako udalerria da, Arévalo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 104 biztanle zituen.
Xabier Azanza
Jaiotzez bizkaitarra bada ere, aspalditik Nafarroan bizi da. 2002tik Nafarroako Ikastolen Federazioaren lehendakari izan zen. Ikasketaz, lan harremanetako diplomatua eta zuzenbidean nahiz lanaren zientzietan lizentziatua da. Halaber, 2002az geroztik Mondragon korporazioan Jangarria enpresaren giza baliabideetako zuzendari izan zen.
Petrovskaita
Petrovskaita sulfuro motako minerala da.
Ezaugarriak
Petrovskaita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.
Bideo
Bideoa irudiak mugimenduan grabatzen dituen sistema da. Telebistaren kume bat bezala kontsideratu daiteke. Etimologikoki, latinetik dator, videre aditzetik hain zuzen ere, eta bere esanahia "nik dakusat" da.
Historia
Hasieran zinemako euskarri berdina erabiltzen bazen ere, bideoak askatasun eta arintasun handia eskaini zion telebistari. Ondoren etxeetara ere heldu zen teknologia hau. Video Home Sistem delakoarekin, (VHS)arekin, 1980ko hamarkadan, futboleko nazioarteko lehiaketak eta olinpiaden zabalkundeari lotuta, telebista berriekin batera, etxe gehienetara zabaldu zen tresna hau: ia-ea ezinbestekoa zen famili moderno batean bideoa edukitzea.
XXI. mendean bideoak batez ere Internetaren bidez argitaratu eta partekatu egiten dira. Bideoak argitaratzeko, munduarekin partekatzeko, badaude euskarri informatiko zentralizatu boteretsuak munduan, YouTube eta Vimeo bezalakoak, eta baita deszentralizatu eta federatuak ere PeerTube bezalakoak.
Dena den, XXI. mendean sakelako telefono adimentsu gehienek badute bideoak grabatzeko aukera eta bideo asko argitaratu gabe sare sozialen bidez partekatzen dira.
Formatuak
Hainbat formatu egon badaude ere, eta beraien arteko lehia eta konpetentzia, gaur egun ia sistema guztiek bideo digitalera jo dute.
Wikimedia Commonsen, esate baterako, .webm eta .ogv formatu irekiak dira gaur egun gehien erabiltzen diren formatuak.
Formatu ohikoak, oso zabalduak: .mp4, .avi, .mkv...
The Great Gatsby (2013ko filma)
The Great Gatsby (euskaraz Gatsby Handia) 2013ko Baz Luhrmannek zuzendutako amodiozko thriller film bat da. 1925eko Francis Scott Fitzgerald idazlearen Gatsby Handia eleberrian oinarritua dago. Leonardo DiCaprio, Tobey Maguire, Carey Mulligan, Joel Edgerton, Isla Fisher eta Jason Clarke aktoreek antzeztu zuten, bestalde Bollywoodeko Amitabh Bachchan aktoreak film honetan bere Hollywoodeko lehenbiziko antzezpena egin zuen.
Oscar Sarietarako bi izendapena jaso eta biak irabazi zituen: Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Catherine Martin eta Beverley Dunn) Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Catherine Martin).
Argumentua
1922, New York hiriko goi mailako gizartean Jay Gatsby (Leonardo DiCaprio) nabarmentzen hasiko da. Gizon misteriotsu, erakargarri eta aberatsa, ondorioz hiriko aberats eta boteredunak Gatsbyk Long Islanden duen etxalde handiko festetan ohikoak izatea ekarriko du. Gatsby duela urte batzuk aldegiten utzi zion bere laztanarekin obsesionatua bizi da, Daisy Carraway (Carey Mulligan). Haren amodioa berreskuratzeko asmoz, bere bizilagun berria den Nick Carrawayrekin (Tobey Maguire) adiskidetuko da, hain zuzen ere, Daisyren lehengusua.
Vulkaniar (Star Trek)
Jatorriz Vulkano planetakoak dira. Beren bizimodua osoki arrazoia eta logikan datza. Antzina espezie griñatsu eta oldarkorra izan arren, oraindik eta gizakiak baina gehiago, denborarekin logika, meditazioa eta emozioen gabezian oinarritutako bizimodua beraganatu zuten, gizarte oparoa eta teknologia aurreratua lortuz. Vulkaniar agurraz agutzen dira.
Fisikoki kasik gizakiak bezalakoak dira, baina belarri eta bekain puntadunak dituzte, bai eta aurpegi serio eta emoziorik gabea ere.
O Barco de Valdeorrasko geltokia
O Barco de Valdeorras Galiziako Ourenseko probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
L'Aiguillon-sur-Mer
L'Aiguillon-sur-Mer Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 2.355 etxebizitza zeuden, 1.145 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1.131 bigarren erresidentzia ziren eta 79 hutsik zeuden. 2.236 etxeak ziren eta 76 apartamentuak ziren. 1.145 etxebizitza nagusietatik 834 bere jabearen bizilekua ziren, 288 alokairuan okupaturik zeuden eta 24 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 76 etxek bi zituzten, 333 etxek hiru zituzten, 367 etxek lau zituzten eta 363 etxek bost zituzten. 905 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 661 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 329 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Errentak eta okupazioa
2007an batez besteko errenta 9,5€/h zen. Goi karguen kasuan 21,1€/h zen (22,1€/h gizonen artean eta €/h emakumeen kasuan), erdi-mailakoak 13,1€/h (14,4€/ h gizonentzat 11,6 emakumeentzat), enpleatuentzat 8,3€/h (8,8€/h gizonen kasuan eta 8,3€/h emakumeen kasuan) eta langileentzat 8,5€/h (8,7€/h gizonek eta 7,4€/h emakumeek).
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.134 ziren, horien artean 672 aktiboak ziren eta 462 inaktiboak ziren. 672 pertsona aktiboetatik 594 lanean zeuden (303 gizon eta 291 emakume) eta 80 langabezian zeuden (22 gizon eta 58 emakume). 462 pertsona inaktiboetatik 297 erretiraturik zeuden, 53 ikasten zeuden eta 112 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an L'Aiguillon-sur-Mer udalerrian 1.212 unitate fiskal zeuden, 2.339 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.094 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 144 komertzioetatik, 5 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 28 eraikuntza enpresak ziren, 31 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 8 finantziazio enpresak ziren, 11 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 55 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 10 igeltseroak, 6 margolariak, 5 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 7 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 18 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 3 okindegiak, 3 harategiak, 3 arraindegiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean L'Aiguillon-sur-Mer udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
See No Evil, Hear No Evil
See No Evil, Hear No Evil (euskaraz Ez Ikusi, Ezta Entzun Ere) 1989ko Arthur Hiller estatubatuar zinema zuzendariaren komedia filma bat da. Richard Pryor eta Gene Wilder aktoreek lapur-hiltzaile hirukote bat atzeman asmoz dabilen itsua eta gorraren paperak antzeztu zituzten.
Natur Historia (Plinio)
Natur Historia edo Historia Naturala, latinez Naturalis Historia, Plinio Zaharra erromatar idazle eta militarrak latinez idazlan bat da, gaur egun arte ezagutzen den Antzinako Erromako garaiko idazlan bakar handiena, honetan garai hartan zen jakintza guztia biltzea helburu izan zen.
See No Evil, Hear No Evil
Argumentua
New York, Wally (Richard Pryor) itsua da, Dave (Gene Wilder) berriz gorra. Gizon bat heuren prentsa-saltokiaren aurrean hiltzen dutenean, hilketaren susmagarri nagusiak bilakatuko dira. Beren errugabetasuna frogatu asmoz hilketareen kasua elkarlanean ikertuko dute: Wallyk Daveren bere entzumena lagako dio, aldizm Davek Wallyri beere ikusmena lagako dio.
Natur Historia (Plinio)
Natur Historia idazlana ondorengo entziklopedien eta eskola-lanen eredutzat hartu zen, bai bere aurkibidea, nahiz jorratutako arlo kopurua eta jatorrizko idazleei eginiriko erreferentziengatik ere.
Idazlan hau Tito enperadoreari eskeinia dago.
Testuingurua
Gaurdaino biziraun duen Plinio Zaharraren idazlan bakarra da eta hark idatzitako azkena. Idazlanaren lehen hamar liburuak K.o. 77. urtean argitaratu zituen, baina K.o. 79. urtean Vesubio sumendiaren erupzio batean hil zenerako bildumaren gainontzeko liburuak oraindik errebisatzeke eta argitaratzeke zituen, lan hori hura zendu ostean Plinio Gaztea ilobak burutu zuen.
Idazlana
Idazlan erraldoi hau 37 liburuetan banatua dago, eta bere tematika ez da gaur egun historia naturala gisa ezagutzen dugun esparrura mugatua; idazleak adierazten duen bezala, "natur mundua, edo bizitza" barne hartu nahi ditu. Jorratzen dituen zientzien artean honakoak daude: astronomia, matematika, geografia, etnografia, antropologia, giza fisiologia, zoologia, botanika, nekazaritza, baratzezaintza, farmakologia, meatzaritza, mineralogia, eskultura, margolaritza eta harribitxiak.
Wings (filma)
Wings (euskaraz: "Hegalak"') gerra filma da, William A. Wellman estatubatuar zinemagileak 1927an zuzendu zuena. Clara Bow, Charles "Buddy" Rogers, Richard Arlen eta Gary Cooper izan ziren aktore nagusiak.
Bi Oscar sari irabazi zituen: film onenarena eta ingenieritza efektu onenena. 2012an, The Artist-ek film onenaren Oscar saria jaso zuen arte, 84 urte luzez sari hori irabazi zuen azken film mutua izan zen.
Argumentua
Jack Powell (Charles «Buddy» Rogers) eta David Armstrong (Richard Arlen) Sylvia (Jobyna Ralston) izeneko neska gaztea maitemintzeko lehia bizia duten bi gazte dira (berez Sylvia Davidetaz (Richard Arlen) maitemindua dago, biak ere maila sozial berdinekoak eta zein ala zein aberatsagoak). Lehen Mundu Gerra hastean, bi gazteak AEBtako Aire Armadan izen emango dute. Nahiz eta berak ez jakin, Powellek bere langile mailako auzoan berataz maiteminduta dagoen neska bat laga du: Mary Preston (Clara Bow), bere lagun onena eta bizilaguna, ezkutuan berarengatik txora-txora egina dagoenez, gerra frontean erizain gisa lan egiteko bolondres aurkeztuko delarik.
Bi gizon eeta hegazkin pilotu hauen arteko lehia latza geerra frontean elkarren arteko adiskidetza bilakatuko da, bertan pilotu kideak baidira.
Aldo Civico
Aldo Civico AEBetako Columbiako Unibertsitateko Center for International Conflict Resolution ("Nazioarteko Gatazkak konpontzeko Zentroa", CICR) instituzioko zuzendari italiarra da. Euskal Herriari buruzko Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetakoa da.
Biografia
Aldo Civicok Zientzia Politikoak ikasi zituen Bolonian (Italia) eta Antropologian doktoregoa atera zuen Columbiako Unibertsitatean.
1991 eta 1995 artean Leoluca Orlando Palermoko alkatearen aholkulari politikoa izan zen. 1995 eta 1999 artean Alemaniako hedabide batzuetan kazetari independente aritu zen.
2000n AEBetara heldu zen. New Yorkeko Columbiako Unibertsitateko Center for International Conflict Resolution (CICR) delakoan zuzendari bihurtu zen. 2001etik Kolonbiako gatazka armatuari buruzko azterlana bertan egiten ari da; 2005 eta 2007 artean estatu horretako gobernua eta ELN (Ejército de Liberación Nacional) gerrilla taldearen arteko elkarrizketan bitartekari aritu zirenetakoa izan zen. Irabazitako esperientziagatik 2007tik USAID Colombiaren eta AEBetako Estatu Sailaren gatazkak konpontzeko estrategietarako aholkularia bihurtu zen.
2008ko AEBetako presidentea aukeratzeko kanpainan Barack Obama eta Hillary Clintonen mendebaldeko hemisferiorako aholkulari informala izan zen.
Euskal Herriaz
2010ean Bruselako Adierazpena sinatu zutenen artean egon baino lehen, bera buru den CICR Juan José Ibarretxek bultzatutako "Konpondu" ekimenari buruzko txosten baten egilea izan zen.
Francisca de Assis Martins Wood
Francisca de Assis Martins Wood (Lisboa, 1802ko urriaren 4a - 1900eko azaroaren 27a ), Francisca Wood izenez ere ezaguna, idazle, editore, kazetari, itzultzaile eta feminista portugaldar bat izan zen. A Voz Feminina (1868-1869) astekariaren erredaktorea izan zen. Geroago O Progresson ere(1869) kolaboratu zuen, Europa osoan emakumeek bakar-bakarrik argitaratutako lehen aldizkari feminista.
Arrotxapea zubia
Arrotxapea zubia edo Larruginen zubia (gaztelaniaz Puente de la Rochapea edo Puente de los Curtidores) Nafarroako Iruñea hiriburuko zubi bat da.
Trie-la-Ville
Trie-la-Ville Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Arrotxapea zubia
Kokalekua
Arrotxapeako Errotazar kalea, eta Santo Domingoko aldapa eta Larruginen aldaparen artean kokatua dago.
Francisca de Assis Martins Wood
Biografia
Francisca Wood Lisboan jaio zen 1802ko urriaren 4an. Narciso Martins eta Teresa de Jesus Martinsen alaba zen. Jaio eta hilabetera, Lisboako Santos-o-Velho antzinako parrokiako elizan bataiatu zuten. Han bizi izan zen hamalau urte bete arte.
Trie-la-Ville
Biztanleria
2007an Trie-la-Ville udalerrian erroldatutako biztanleak 335 ziren. Familiak 126 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 51 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Francisca de Assis Martins Wood
Biografia
Nerabe zela, Ingalaterrara emigratu zuen gurasoekin, eta han bizi izan zen hainbat hamarkadaz. Bere gutunen bidez gaztetatik Londresko elite intelektualaren zirkuluetan ibili zela eta bertan hainbat adiskide egin zituela jakin izan da, geroago urte askotako korrespondentzia izan zuelako mugimendu feministako hainbat pertsona ospetsurekin, hala nola Marie Goegg, Lydia Becker eta Victoire Léodile Béra, André Léo ezizenaz ezaguna, edota Theodore Stanton, Elizabeth Cady Stanton feminista estatubatuarraren eta Henry Stanton abolizionistaren semea.
Arrotxapea zubia
Kokalekua
Aldiz, Iruñeko harresietako igogailua eraiki aurretik hau ezinezkoa zen, Arrotxapea zubia iragan eta Alde Zaharrera iristeko bi aukera besteri ez zeuden: bata, eskuinera jo eta harresiaren behealdetik iragan eta Alde Zaharrera Curtidores aldapan gora igo eta Ate Berritik sartzea zen; bestea, ezkerretara jo eta Ronda pasealekua eta Santo Domingoko aldapatik gora joanez.
Trie-la-Ville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Arrotxapea zubia
Historia
Erdi Arokoa zubia da, nahiz eta ondoren egin dizkioten aldaketa guztiek noiz eraiki zuten jakitea eragozten duten. Zubia zabaltzeko eta, hartara, ibilgailuak igarotzeko lanak egin zituzten. Edonola era, badirudi Arrotxapea auzoari lotuta sortu zutela eta XVIII. mendea baino lehenago jada zubia bazegoela egiaztatzen duten dokumentuak badaude. Garai batean, eskulangileek larruazalak zintzilik jartzen zituzten zubi honetan, eta horregatik iruindarrek beste Curtidores zubia izenez ere deitzen hasi zitzaizkion.
Francisca de Assis Martins Wood
Biografia
1852ko uztailaren 17an William Thorold Wood-ekin ezkondu zen Londresen, erlijio-zeremonia protestante batean. Willian musika irakasle, konpositore eta argitaratzailea zen, eta Charles Thorold Wood ornitologo ingelesaren semea, Anthony Wilson Thorold Rochesterko apezpikuaren lehengusua, eta John Thorold, Lincolnshireko bibliofilo, aristokrata eta politikariaren iloba. Bere familiako beste zenbait kide garrantzitsu, urte batzuk lehenago, Portugalen finkatu ziren; haien artean, Julius Wood, Funchal-en ministro presbiterianoa izan zena eta Robert Reid Kalleyrekin batera pairatu zuen jazarpen erlijiosoagatik 1843an Madeiratik ihes egin zuena, edo Porton bizi ziren hainbat enpresaburu eta merkatari ingeles.
Trie-la-Ville
Etxebizitza
2007an 153 etxebizitza zeuden, 131 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 146etxeak ziren. 131 etxebizitza nagusietatik 112 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 70 etxek bost zituzten. 103 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 55 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 66 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Arrotxapea zubia
San Ferminak
San Fermin jaietan, zezenak Gaseko kortetatik zubia hau zeharkatuz Santo Domingoko kortetara eramaten dituzte (Santo Domingoko aldaparen hasieran), handik goizeko 8etan zezenak Iruñeko entzierroan ateratzen direlarik.
Francisca de Assis Martins Wood
Biografia
1860ko hamarkadan, Francisca Wood Portugalera itzuli zen senarrarekin eta bi seme-alabekin. Lisboako Lapa parrokiako etxe batean bizi izan ziren eta auzo berean 'Luso-Britânica' tipografia ireki zuten. Garai hartan, Portugalen emakumezkoen emantzipazioari buruzko eztabaida zabaldu zen eta hainbat gai hasi ziren lehen aldiz jorratzen, adibidez, sufragioa, emakumeen hezkuntza, dibortzio-legea, jabetza-eskubidea eta finantza-independentzia, eta baita emakumeek orduan sarbiderik ez zuten lanbideetan jarduteko eskubidea ere. Francisca Woodek Ingalaterran genero berdintasunaren aldeko erreforma garrantzitsuak ikusi zituen, eta Portugalera itzuli zenean herrialde hartako hainbat pertsona ospetsuk, atzerritar zein bertako, antolatutako gau-ekitaldi eta literatur areto femeninoetara joaten hasi zen, eta horrela ezagutu zituen Antónia Pusich, Guiomar Torrezão eta Maria Amália Vaz de Carvalho, besteak beste.
Trie-la-Ville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Francisca de Assis Martins Wood
Biografia
Handik gutxira, Francisca Wood emakumeen eskubideen alde publikoki militatu zuten Portugalgo lehen ekintzaileetako bat izan zen. Harekin batera, hainbat emakume izan zituen borroka kide, adibidez, Carolina Michaëlis de Vasconcelos, Maria Carvalho, Alice Pestana, Alice Moderno, Angelina Vidal, Antónia Pusich eta Guiomar Torrezão. Mugimendu honek etengabeko kezka agertu zuen emakumeen gizarte- eta genero-rolean ez ezik legezko terminoetan ere zegoen menderakuntza-estatusagatik, portugaldarrentzat lortutako eskubide asko ukatu egin baitzitzaizkion emakumeari. Bestalde, Francisca Wood konturatu zen Portugalen emakume askok ez zutela inongo interesik adierazten eskubide-berdintasunaren aldeko borrokan, gaia ia tabua zela, eta egoera hori batez ere sistema patriarkalaren eta katolikoaren ondorio zela ulertu zuen. Sistema horrek, mendeetan zehar gizartean erroturik, etekin handia atera zion emakumeek gizartean paper aktiboa lortzeko pairatzen zuten aukera ezari, ama edo emazte gisa ez bazen; izan ere, hezkuntza-sistemak, garai hartan, ikasketak izateko edo karrera bat jarraitzeko eta bere independentzia lortzeko edozein aukera mugatzen zuen.
Trie-la-Ville
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 235 ziren, horien artean 165 aktiboak ziren eta 70 inaktiboak ziren. 165 pertsona aktiboetatik 150 lanean zeuden (86 gizon eta 64 emakume) eta 15 langabezian zeuden (7 gizon eta 8 emakume). 70 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Euskal Herriko sukaldaritza
Euskal Herriko sukaldaritza Euskal Herrian sortutako plater eta elikagaietan oinarritutako sukaldaritza da. Euskal Herriko sukaldaritzaren osagai nagusiak parrillaz egindako okela eta arraina, marmitako, bakailao, Baionako xingarra, Tolosako babarrunak, Ezpeleta eta Lekeitioko piperrak, pintxoak, Idiazabalgo gazta, txakolina edo sagardoa dira.
Ezaugarriak
Alde batetik itsasotik hartutako elikagaiek eta bestetik Ebro haran emankorrean hazitakoek eragin handia izan dute euskal sukaldaritzan. Euskal Herriko orografia menditsuak eskualdez eskualde zatitu du gastronomia: kostaldetan arrain eta itsaskiak nagusiak izan dira, barnealdean, berriz, natural eta umatutako okelak, barazki eta lekak edo ibaietako arrainak eta bakailao idorra. Frantzia eta Espainiako eragina handia ere bada Ipar eta Hego Euskal Herriko sukaldaritzan. Hego Euskal Herrian funtsezkoa den txakolina edo Ipar Euskal Herrian funtsezkoak diren biskotx edo pastiza eta Baionako xingarra ia ezezagunak dira beste aldean.
Francisca de Assis Martins Wood
Biografia
1868an, Francisca Wood A Voz Feminina astekariko zuzendari nagusi gisa lan egitera gonbidatu zuten. Han feminismoaren printzipioak zabaltzeko eta Portugalgo mugimenduarekin lotutako aurreiritziak desmitifikatzeko lan egin zuen, eta bere senarrarekin batera bi urtez kudeatu zuen aldizkaria. Aldizkariak bere lau orrialdeetan emakumeei beren kezkak azaltzeko ahotsa emateko xedea zuen. Bertan, erradikaltzat jotako gaiak jorratu ziren, hala nola, John Stuart Mill-en genero parekidetasunaren doktrinak, Erresuma Batuan 1832 eta 1867an onartu ziren Erreforma Legeak eta kausa feministarekin zerikusia zuten beste hainbat gai eta albiste. Aldizkariak lehen zenbakitik "emakume askea gizon askearekin batera" leloa erabili zuen. Publikazioko kolaboratzaile, editore eta idazle guztiak emakumeak ziren, horregatik eta jorratzen zituzten gaiengatik, Europako lehen aldizkari feministatzat hartzen da.
Trie-la-Ville
Diru sarrerak
2009an Trie-la-Ville udalerrian 128 unitate fiskal zeuden, 326 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.789 euro zen.
Euskal Herriko sukaldaritza
Ezaugarriak
Gertuko sukaldaritzek ez ezik urrunekoek ere eragina izan dute euskal gastronomian. Euskaldunek laster ikasi izan zituzten etorkinek edo esploratzaileek ekarritako elikagai eta teknikak. Adibidez, Espainia eta Portugaletik botatako juduek Baionan oraindik ezaguna den txokolate eta gozoki industria sortu zuten, baita gozoki eta pastel ohitura ere. Euskaldunek Amerikatik ekarritako patatak eta piperrak landatzeari ekin zioten, Ezpeletan edo Garesen famatu bihurtu zirenak.
Sukaldaritza eta gastronomia euskal kulturaren ezaugarri nagusiak dira, non eta Laudion Gastronomia Museoa sortu izan duten.
Jateko erak
Euskal Herrian sortutako plater eta elikagaiez gainera, Euskal Herriak baditu janariak prestatu eta jateko era propioak, inguruko herrietan egiten ez direnak:
Euskal sukaldaritza berria
1970 eta 1980ko hamarkadetako euskal sukaldariek, Frantziako nouvelle cuisine mugimenduak bultzatuak, euskal sukaldaritza berria sortu zuten : sukaldaritza tradizionalean oinarrituta baina plater arin eta modernoagoak sortuz. Juan Mari Arzak donostiarra belaunaldiko sukaldari nagusi bihurtu zen eta haute cuisine horizontalki (jatetxeetatik pintxoetara) eta bertikalki (Euskal Herritik Espainiara) zabaldu zen. Horrela, Euskal Herria Michelin Gidak izar gehien dituen toki bihurtu zen. 2018an Euskal Herriko 37 jatetxek irabazi dituzte Michelin izarrak.
Euskal sukaldari nagusiak
Hona hemen euskal sukaldari nagusien zerrenda:
Nazioarteko euskal sukaldaritza
Euskal sukaldaritza sukaldaritza berriaren sukaldariei esker eragin handi izan du mundu mailan, batez ere Frantzian eta Espainian non begirune asko dioten. Mundu mailan famatua den Ferran Adrià sukaldari kataluniarrak euskal sukaldariek asmatutako tekniketan oinarritu du bere lana. Karlos Argiñanok, telebista eta liburuen bitartez euskal sukaldaritza ezagutarazi zuen. Estatu Batuetan Teresa Barrenetxeak New Yorken "Marichu" jatetxea eratu zuen eta liburu bi idatzi ditu ("The Basque Table" eta "The Cuisines of Spain") bertan euskal sukaldaritza ezagutarazteko. Euskal diaspora bizi den hiri askotan ere (Buenos Aires, Boise edo Bakersfield ) euskal jatetxe asko daude eta hau bertoko sukaldaritzan ere eragina izan du.
Sukaldaritza eskolak
Sukaldari profesionala izateko Euskal Herrian badaude zenbait eskola:
Trie-la-Ville
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 margolaria.
2000. urtean Trie-la-Ville udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 603 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Francisca de Assis Martins Wood
Biografia
Garai berean, Francisca Woodek atzerriko idazle feministen hainbat lan itzuli zituen; Charlotte Brontërenak, adibidez. Horrez gain, Grimm anaien haurrentzako hainbat ipuin ere itzuli zituen, eta 1868an bere nobela bakarra argitaratu zuen: "Maria Severn".
Atletismoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoak jauzi hirukoitz
Gizonezkoen jauzi hirukoitza 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko abuztuaren 3tik abuztuaren 5era bitarte ospatu zen. 19 herrialdeko 32 atletek hartu zuten parte.
Paroy (Sena eta Marne)
Paroy Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Paroy udalerrian erroldatutako biztanleak 172 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 65 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 6 bigarren erresidentzia ziren. 69 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 65 etxebizitza nagusietatik 61 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 48 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 26 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 114 ziren, horien artean 90 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 90 pertsona aktiboetatik 83 lanean zeuden (44 gizon eta 39 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Paroy udalerrian 69 unitate fiskal zeuden, 184 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.921 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lipscomb (Texas)
Lipscomb Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lipscomb konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gartxu hostozabal
Gartxu hostozabala edo gartxu arrunta (Phillyrea latifolia) Oleaceae familiako espezie baten izen arrunta da, Mediterraneoan jatorria duena.
Hosto-iraunkorreko zuhaixka honek 9 metroko altuera ere izan dezake. Bere loreak udaberrian eta fruituak udazkenean agertzen dira.
NGC 6234
NGC 6234 galaxia bat da, Ophiuchus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Salina (Oklahoma)
Salina Oklahomako herri bat da. Mayes konderrian kokatua dago. 2010ean 1,396 biztanle zituen, 2.56 kilometro koadrotan banatuta.
Hella Haasse
Hella S. Haasse ( Hélène Serafia Haasse jaioa; Batavia, Herbehereetako Ekialdeko Indiak - gaur egun Jakarta, Indonesia -; 1918ko otsailaren 2a - Amsterdam, Herbehereak ; 2011ko irailaren 29a). Herbehereetako idazlea izan zen. Antzezlanak, olerkiak eta saiakerak idatzi zituen, baina batez ere eleberrigile gisa egindako lanagatik izan zen ezaguna.
Granges-le-Bourg
Granges-le-Bourg Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Hella Haasse
Gaztaroa
Ama Katherina Diehm Winzenhöhler pianista izan zuen eta aita Willem Hendrik Haasse, finantza ikuskatzailea. Haasse-k Ekialdeko Indietan igaro zuen haurtzaroaren zatirik handiena, 1924tik 1928ra izan ezik. Urte horietan bere ama Davosera (Suitza) joan zen sendabide bat jarraitzera, eta bitartean bera atona-amonekin bizi izan zen Herbehereetan.
Irakurketaren eta antzerkiaren maitale, hamaika urterekin idatzi zuen bere lehen eleberri historikoa. Bere bigarren hezkuntzako urteetan poesia deskubritu zuen. 1938an Herbehereetara bidaiatu zuen Amsterdamen antzerkia ikastera eta 1943an diziplina horretan graduatu zen. Hala ere, 1944an, Jan van Lelyveld, Propria Curesen erredaktorearekin ezkondu zen urtean, Haassek bide hori alde batera utzi eta denbora osoz aritu zen idazten. Hasiera batean poesia, antzezlan txikiak eta kabaret testuak idatzi zituen, eta beranduago, prosan aritu zen.
Granges-le-Bourg
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Hella Haasse
Herbehereetako Ekialdeko Indien eragina
Oeroeg (1948) eleberri laburrak lehen postua lortu zuen idatzi zen lehiaketan, eta honek egileari ezagutzera emateko aukera eman zion. Istorioa Indonesian kokatzen da eta jorratutako gaia kolonizatuen eta kolonizatzaileen arteko elkarrekiko eraginean datza. 1993an Hans Hylkemak Oeroeg zinemara egokitu zuen.
Granges-le-Bourg
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Hella Haasse
Herbehereetako Ekialdeko Indien eragina
Indietan igarotako urteak inspirazio iturri dira beste liburu batzuentzat ere. Los señores del te (1992) eleberria, beharbada bere obrarik handinahi eta preziatuena, Javan tea lantzeko nekazaritza-ustiategi bat sortu eta garatzeari buruzkoa da.
Granges-le-Bourg
Etxebizitza
2007an 160 etxebizitza zeuden, 146 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 145 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 146 etxebizitza nagusietatik 116 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 16 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 88 etxek bost zituzten. 123 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 67 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 239 ziren, horien artean 173 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 173 pertsona aktiboetatik 155 lanean zeuden (85 gizon eta 70 emakume) eta 17 langabezian zeuden (5 gizon eta 12 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Granges-le-Bourg udalerrian 146 unitate fiskal zeuden, 356,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.654 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Granges-le-Bourg udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Donvidas
Donvidas Ávilako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 295 biztanle zituen.
Porte des Lilas (filma)
Porte des Lilas 1957ko René Clair frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, René Falleten La Grande Ceinture eleberrian oinarrituta.
Argumentua
Artiste pobrezian bizi da, Juju etxekidearekin batera. Baina Barbier kriminala bere etxean bilatuko du babes.
Fosforo
Fosforoa (grezieraz: phôs, "argi"; eta phoros, "eramaile") elementu kimiko bat da, P ikurra eta 15 zenbaki atomikoa dituena. Nitrogenoaren taldeko ez-metal multibalentea da eta, nitrogeno, artseniko, antimonio eta bismutoarekin batera, fosforoa pnictogeno gisa sailkatzen da. Oso erreaktiboa denez, fosforoa ez da inoiz elementu aske modura agertzen naturan eta, kasu gehienetan, fosfato moduan konbinatzen da hainbat metalekin. Fosforo-forma batek (fosforo zuriak) distira arin bat sortzen du oxigenoarekin kontaktuan dagoenean eta, horregatik, fosforo izena grezierazko Φωσφόρος hitzatik dator, Artizarra planetari erreferentzia eginez. Prozesu hau kimioluminiszentzia edo luminiszentzia hitzarekin ezagutzen da gaur egun, nahiz eta maiz fosforeszentzia hitzarekin nahasten den.
Historia eta etimologia
Fosforoa 1669an aurkitu zuen Hennig Brand alkimista alemaniarrak, filosofoen harriaren bila zebilela. Horretarako, gernua erabiliz egin zituen bere esperimentuak, metabolismoan sortzen diren hainbat fosfato biltzen dituena. Hasiera batean, Branden prozesua gernua airean uztean oinarritzen zen, kirats desatsegina bota arte. Ondoren, irakiten zen, pasta moduko solido bat emanez, eta sortutako lurrunak ura erabiliz kondentsatzen ziren. Urrea edo bestelako metal preziatuak lortu beharrean, Brandek fosforoa lortu zuen, zeina iluntasunean distiratzen zuen (kimiolumuniszentzia) eta erretzean sugar distiratsu bat ematen zuen. Hori dela-eta, laster Europako gorteen interesa piztu zuen, eta propietate magikoak eman zitzaizkion.
Nahiz eta Brandek fosforoaren aurkikuntza isilpean gorde, zazpi urte geroago beste alkimista alemaniar batek, Kunckelek, fosforoa aurkitu zuen berriro, eta Boyleri nola ekoitzi eta aplikatu behar zen erakutsi zion. Nolanahi ere, azken kimikari honek Branden prozesua hobetu zuen erreakzioan harea erabiliz (baina oraindik gernua oinarrizko material gisa izanez):
4 NaPO3 + 2 SiO2 + 10C →  2 Na2SiO3 + 10 CO + P4
Urte batzuk geroago, Johann Kunckel kimikariak Suedian fosforoa sintetizatea lortu zuen, eta Ambrose Godfrey-Hanckwitz-ek fosforoaren isolaketarekin negozio bat sortu zuen. Fosforoa aurkitu zen 13. elementua izan zen.
Isotopoak
Badaude esperimentu zientifiko biologikoak egiteko batez besteko bizitza egokiak dituzten fosforoko bi isotopo erradioaktibo :
Beta partikulen energia altuak X izpien emisio sekundarioa sortzen du beruna bezalako dentsitate handiko materialetan, Bremsstrahlung izenekoa. Hori dela-eta, erradiaziotik dentsitate baxuko materialekin babestu egin behar da, hala nola plastikoak, ura edo egurra (gardentasuna behar ez denean).
Alotropoak
Fosforo elementalak hainbat alotropo ditu, arruntenak zuria, gorria eta beltza izanik. Hala ere, fosforo morea eta fosforo eskarlata alotropoak ere ezagutzen dira.
Fosforo zuria (P4) alotropoen artean egonkorrena, erreaktiboena, lurrunkorrena, dentsitate txikienekoa eta toxiko ena da. Lau atomoz osatutako egitura tetraedrodun eko molekulez osatuta dago. Egitura honek eraztun-tentsio handiak pairatzen ditu eta, ondorioz, oso ezegonkorra da. Oso sukoia eta piroforikoa da airearekin kontaktuan jartzen denean, bai eta oso toxikoa ere. Erretzen denean (30°C ingurutan hartzen du sua) jariatzen duen usaina berakatzaren antzekoa da, eta difosforo pentoxidoz (fosforo-atomoen eta beren erpinen artean oxigenoa txertatzen denean sortzen diren P4O10 tetraedroak) osatutako kanpo-geruza zuria eratzen du. Fosforo zuria ez da uretan disolbatzen, baina bai karbono disulfuroan. Iluntasunean, eta oxigenoarekin kontaktuan dagoenean, distira berdexka ematen du. Aipatzekoa da difosforo izeneko alotropoa (P2) muturreko baldintzetan sor daitekeela P4-tik abiatuta (826,85 °C-eko tenperatura gainditzean, alegia). Fosforo zuria pixkanaka-pixkanaka fosforo gorri bihurtzen da. Izan ere, normalean fosforo zuriko lagin guztiek fosforo gorriko gutxiengo proportzio bat dute, kolore horixka ematen diena. Ondorioz, fosforo horia bezala ere ezagutzen da. Hala ere, fosforoko alotropo batetik besterako eraldaketa 250 ºC-tan osatzen da, edota eguzki-argitan esposizio luze baten ondoren. Tratamendu honen ondorioz, fosforoak tentsio gutxiago duen eta egonkorragoa den atomoen sare amorfo bat osatzen du. Gehiago berotuz gero, fosforo gorriaren egitura ordenatzen da eta kristal bihurtzen da. Fosforo beltzak erreaktibotasun gutxieneko alotropoa da. Fosforo metalikoa ere esaten zaio, eta grafitoaren antzeko egitura du. Fosforo zuria presio altuetan berotuz lortzen da (12.000 atmosfera edo 1,2 gigapascal inguru). Ingurumen-baldintzetan ere ekoitz daiteke, gatz metalikoak katalizatzaile gisa erabiliz (adibidez, merkurioa).
Hope (Indiana)
Hope Indianako herri bat da. Bartholomew konderrian kokatua dago. 2010ean 2,102 biztanle zituen, 2.46 kilometro koadrotan banatuta.
BNSF Railway
BNSF Railway salgaiak garraiatzen dituen estatubatuar trenbide-enpresa da.
1995ean sortua, "1. Klasea" izeneko zazpi tren konpainietako bat da, bere mozkinak 277,7 milioi dolarretik gorakoak baitira. Ameriketako Estatu Batuetako trenbiderik handiena du.
Fosforo
Alotropoak
Fosforo morea fosforo gorria egun batez 550ºC-tik gora suberatuz lortzen da. 1865ean, Hittorf-ek fosforoa berun urtutik birkristalizatzen zenean, forma gorri/more misto bat lortzen zela aurkitu zuen. Beraz, forma hau batzuetan "Hittorf-en fosforoa" (edo fosforo morea edo α-metalikoa) bezala ezagutzen da. Azkenik, fosforo eskarlata karbono disulfuroko eta fosforo zuriko disoluzio bat eguzkiaren argitan lurruntzen utziz gero lortzen da. 1. taulan fosforoko alotropo nagusien propietateak ikus daitezke
1- taula. Fosforoko alotropoen propietate esanguratsuenak.
Kimioluminiszentzia
Fosforoa 1669. urtean aurkitu zenean, ez zen ematen zuen distiraren mekanismoa ezagutzen, eta Robert Boylek 1680ko hamarkadan airearen "ahultzeari" egotzi zion. Hala ere, ia 100 urte geroago, 1974. urtean, R. J. van Zee- eta A. U. Khan-ek fenomenoaren azalpena lortu zuten. Fosforo solidoaren (edo likidoaren) gainazalean erreakzio bat gertatzen da oxigenoarekin kontaktuan dagoenean, eta argia igortzen duten bizitza laburreko HPO eta P2O2 molekulak sortzen dira. Erreakzioa geldoa da eta jatorrizko osagaien kopuru txikiak behar dira kimiolumineszentzia sortzeko.
Hamadan
Hamadan (, Hamadān, ), antzina Ekbatana, Irango mendebaldeko hiria da, Hamadan probintziako hiriburua, Teherandik 360 kilometro hego-mendebaldera dagoena. 2011n 525.794 biztanle zituen. Eskualdeko merkataritzagune nagusia da: artilea, larruak, kotoia, fruitu lehorrak. Bertan dago Avizenaren hilobia.
Denek dakite
Denek dakite 4 itzal musika taldearen 1. diskoa da, 2001. urtean Oihuka diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Taldeko gitarjolea zen Haritz Harreguyk grabatu eta ekoitzi zuen disko hau. 12 kanta ditu.
Hamadan
Geografia
Hamadan Alvand mendiaren magalean dago, 1.850 metroko garaieran, Kermanxahetik 190 kilometro ekialdera eta Isfahandik 530 kilometro ipar-mendebaldera.
Klima
Hiriak klima kontinentala dauka, Dsa Köppen klima sailkapenaren arabera.
BNSF Railway
Holdinga 1995eko irailaren 22an sortu zuten. Atchison, Topeka and Santa Fe Railway ("Santa Fe") eta Burlington Northern Railroad enpresak erosi eta 1996ko abenduaren 31n Burlington Northern and Santa Fe Railway izena hartu zuen. 2005eko urtarrilaren 24an izenaz aldatu eta BNSF Railway Company bilakatu zen.
Craigmillar gaztelua
Craigmillar gaztelua', Eskoziako Edinburgh hiriburuko Erdi Aroko gaztelu baten hondakina da, hiriaren hegoaldeko Craigmillar auzunean dagoena.
Terraube
Terraube Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gorteatze
Gorteatzea edo gortea egitea animalia batek beste sexuko kide bat erakarri eta kopulatzera limurtzeko portaera da. Espezie batetik bestera gorteiatzeko portaera desberdina den arren, ohikoak izaten dira karaktere sexual sekundarioak erakustea eta hots eta mugimendu bereziak egitea.
Terraube
Biztanleria
2007an Terraube udalerrian erroldatutako biztanleak 389 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Fosforo
Kimioluminiszentzia
Aipatzekoa da, fosforeszentzia hitzaren jatorria fosforoa den arren, fosforoari bere distira ematen dion erreakzioaren izen egokia lumineszentzia dela, eta ez fosforezentzia (aurretiaz jaso duen argia berriro igortzearekin lotura duen fenomenoa).
Terraube
Etxebizitza
2007an 196 etxebizitza zeuden, 152 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 193 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 152 etxebizitza nagusietatik 116 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 95 etxek bost zituzten. 82 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 242 ziren, horien artean 181 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 181 pertsona aktiboetatik 159 lanean zeuden (90 gizon eta 69 emakume) eta 22 langabezian zeuden (11 gizon eta 11 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Terraube udalerrian 151 unitate fiskal zeuden, 391 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.457 euro zen.
Fosforo
Fosforo (V)
Fosfatoek P-O-P loturak dituzten kateak eta eraztunak eratzeko joera erakusten dute. Polifosfonato ugari ezagutzen dira, nabarmenena gorputzaren energia-trasmisioetan parte hartzen duen Adenosin trifosfatoa (ATP) izanez. Fosforo pentoxidoa (P4O10) azido fosforikoaren anhidrido azidoa da, eta indartsu erreakzionatzen du urarekin. Metalezko katioiekin, fosfatoak gatz mota asko eratzen ditu, gehienak P-O-M motatako loturak dituzten egitura polimerikoak izanda. PCl5 eta PF5 fosforozko konposatu oso ohikoak dira. PF5 gas koloregabea da eta bere molekulek geometria trigonal bipiramidala aurkezten dute. Bere aldetik, PCl5 PCl4+ PCl6 formulazio ionikoa duen solido koloregabea da, lurrun fasean geometria trigonal bipiramidala onartzen duena. PBr5 isolatzen oso zaila da eta PI5 ez da oraindik aurkitu.
Terraube
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Fosforo
Fosforo (III)
Lau trihaluro simetrikoak oso ezagunak dira: PF3 gaseosoa, PCl3 eta PBr3 likido horixkak, eta PI3 solidoa. Fosforo (III) oxidoa (P4O6) P(OH)3-ren anhidridoa da, azido fosforikoaren tautomero minoritarioa.
Terraube
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak eta 1 jatetxe.
Fosforo
Fosforo (II) eta fosforo (I)
Konposatu hauek P–P motatako loturak dituzte. Adibide esanguratsuen artean, fosfatoen eta organofosforoen deribatuak topatzen dira. P=P lotura bikoitzak ere antzeman daitezke, nahiz eta ohikoak ez izan.
Terraube
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Terraube udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.917 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.