cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arabiera
Arabiera klasikoaren antzekoa denez, arabiera estandar modernoak milurteko bat egiten du atzera egunero hitz egiten den hizkuntzatik, dialekto eta aldaera asko baititu. Ikertzaileek diotenez, dialekto horietako batzuetako hiztunek ez dute elkar ulertzen. Eguneroko hizkuntza kalean eta familian ikasten da, baina hizkuntza formala, eskolan. Hala ere, haur eskolako umeekin egindako ikerketek erakutsi dute hizkera formala ulertzeko gaitasuna dutela. Arabiera estandar modernoaren eta dialektoen arteko aldea latin aren eta gaztelaniaren artean dagoenaren antzekoa dela esan ohi da. Hala ere, arabiera estandar modernoa kultura audiobisualean erabiltzen da, latina ez bezala.
Erdi Aroan, arabiera literarioa kulturaren bektore garrantzitsua izan zen Europan, bereziki zientzia, matematika eta filosofian. Ondorio gisa, Europako hizkuntza askok maileguak hartu zizkioten. Haren eragina, batez ere hiztegian, argia da gaztelanian, eta pixka bat ahulagoa portugesean eta katalanean, baina baita euskaran ere, batez ere al-Andalusen arabiar kulturak eman zituen ia zortzi mendeen ondorioz. Sizilierak arabieratiko 500 bat hitz ditu, Ipar Afrikatik bertaratutako IX. eta X. mendeeta ko konkisten ondorioz. Hizkuntza balkanikoek, baita grezierak eta bulgarierak ere, asko dituzte, Otomandar Inperioarekin izandako kontaktua zela kausa.
Historian zehar, hizkuntza askotan eragina izan du, hala nola persiera, turkiera, gaztelania, urdua, kaxmirera, kurdua, bosniera, kazakhera, bengalera, hindia, malaiera, maldivera, indonesiera, paxtua, punjabera, tagaloa, sindhiera eta hausa n. Era berean, arabierak hitz asko mailegatu ditu beste hizkuntza batzuetatik, bereziki greziera eta persieratik Erdi Aroan eta ingelesa eta frantses etik gaur egun.
Pazko matxinada
Galerak
Biktima gehienak, bai hildakoak nahiz zaurituak, zibilak ziren. Bi aldeek, britainiarrak nahiz matxinatuak izaki, zenbait kasutan heuren aginduei men egin ez zieten zibilak tiroz eta nahita hil zituzten, tartean kontrolguneetan gelditu ez ziren zibilak daude. Hortaz gain, britainiar soldaduek bai mendekuz nahiz etsipenez zibilak hil zituzten bi kasu badaude, lehenbizikoa Portobello Barracks kokalekuan, bertan sei zibil afusilatuak izan ziren, eta bigarrena North King Street kalean, bertan 15 zibil erailak izan ziren.
Halere, hildako zibil gehienak artileria, ametragailu eta su-lehergailuen ondorioz hil ziren. Britainiarrek arma mota horiek masiboki erabili zituzten, hortaz, matxinatuek baina zibil gehiago hil zituztela dirudi. Irlandar Errege Errejimenduko ofizial baten arabera, "haiek (britainiar soldaduek) edonor etsaitzat zuten eta mugitzen zen edozerri tiro egiten zioten".
Arabiera
Deskribapen linguistikoa
Literatur hizkerari arabieraz al-luga al-Fuṣḥà deritzo ("hizkerarik ele-ederrena"), eta poesia aurreislamdarra, Koraneko hizkuntza, literatura klasikoa eta arabe estandar modernoa (gaur egungo literaturan eta hedabideetan erabiltzen dena) barne hartzen ditu.
Hizkera dialektalak, tokian tokikoak, al-luga al-`ammiyya ("hizkuntza orokorra") izenaz izendatzen dira. Batzuen eta besteen arteko erdibideko hizkerak ere daude.
Pazko matxinada
Atxiloketak eta exekuzioak
Denetara britainiarrek 3.430 gizon eta 79 emakume atxilotu zituzten, hala ere gehienak gerora aske utzi zituzten. Maiatzaren 2an Cork konderrian britainiarrek Kent anaiak atxilotzen saiatzean, tiroketa jazo eta RICko polizia bat eta Richard Kent hil ziren. Aldiz, Thomas eta William Kent anaiak atxilotuak izan ziren.
Baztan
Historia
Erromatarrek Novenpopulania probintzian sartu zutela uste da. XI. mendetik behintzat Iruñeko Erresumaren barnean zegoen. Elizaz, berriz, Baionako elizbarrutian egon zen, 1567an Iruñekoan sartu zuten arte.
Arabiera
Fonologia eta idazketa
Arabierak eskuinetik ezkerrera idazten den idazteko modu propio eta berezia du: arabiar alfabetoa. Ahal den heinean, hitzaren barnean hizkiak euren artean lotu behar dira, baina hori ez da beti posible izaten. Beraz, letra gehienak lau moduz idatz daitezke: bakanduta, hitzaren hasieran, hitzaren barnean eta hitzaren bukaeran.
Salbuespen gutxi batzuk alde batera utziz, grafema bakoitzak fonema bat ordezkatzen du, hau da, ez dago hizki muturik, ez isildutakorik, ezta kokalekuagatik forma aldatzen duenik ere. Salbuespenak usadio erlijiosoaren ondorio dira.
Baztan
Historia
Koroak, Antso VII.a Azkarraren erregealditik (1154-1234) bederen, zergak jasotzen zituen Amaiurko eta Ainhoako postuetan. Ez ordea laborarien petxak, Arizkunen eta Almandozen izan ezik. Hori dela eta, biztanle askok kapareen pribilegioen antzekoak zeuzkatela uste da.
XII. mendean Lapurdiko mugan Salbatore monasterioa kokatu zen, inguru hurbilean eragin handia izan zuena. Monasterioaren menpeko izan ziren Urdazubi eta Zugarramurdi herriek, auzi luzeen ondoren, bai Baztandik, bai mojengandik askatzea erdietsi zuten. Zugarramurdi 1667an bihurtu zen udalerri eta Urdazubi 1774an.
Fosfoferrita
Fosfoferrita fosfato motako minerala da eta Fosfoferrita taldearen kidea da.
Arabiera
Fonologia eta idazketa
Ez du hizki larririk: 1920ko hamarkadan ezartzeko saio bat egin zen, baina ez zen onartu. Izen nagusiek batzuetan esanahia dutenez, eta betiere gaizkiulertuak saihesteko, maiz parentesi edo kakotx artean idatzirik agertzen dira.
Baztan
Historia
1393an Karlos III.ak elizondarren kaparetasuna onartu zuen. Haren ondoregoek, Blanka eta Joanes II.ak, zerriak mendian bazkatzeagatik petxak kobratu nahi izan zituzten. Horren aurka Haranak Kontuen Ganbarara jo eta auzia irabazi zuen. Horren ondoren Vianako Printzeak baztandarren kaparetasuna onartu zuen.
Fosfoferrita
Ezaugarriak
Fosfoferrita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 3,5 da.
Baztan
Historia
XIV. mendetik aurrera populazioa azkarki emendatu zen. Bi arrazoi izan ziren horretarako: baliabide naturalen ustiapen handiagoa eta, batez ere, kapare izateak baztandarrentzat zekarren onura.
Arabiera
Fonologia eta idazketa
Hizkuntza europarren zeinuak ere bereganatu ditu, baita kasu batzuetan moldatu ere: puntua (.), kakotxa edo koma (،), puntu eta kakotxa (؛), galdera marka (؟), harridura marka (!) etab. Azken biak, euskaran bezala, esaldiaren bukaeran bakarrik idazten dira. Azkenik, eten puntuak bi dira, gure hiruren ordez.
Morfosintaxia
Aditzek erro bat dute, eta hortik aurrera beste hitzak sortzen dira, adibidez: idatz errotik, كتب (KTB):
Pazko matxinada
Atxiloketak eta exekuzioak
Maiatzaren 2an britainiar gerra kontseiluak matxinadan parte hartu zutenen aurkako epaiketa militi ekin zaitzaien, haietako 90 lagunek heriotz zigorra jaso zuten. Haietako hamabosten (Irlandako Errepublikaren Aldarrikapena sinatu zuten zazpiak barne) heriotz zigorrak Maxwell jeneralak baieztatu eta maiatzaren 3a eta 12a bitartean Kilmainham Gaol espetxean fusilatuak izan ziren (tartean larriki zauritutako Connolly bera ere bai, tiro batek txonkatila birrindu eta zutik egon ezin zitekenez, aulki baten eserita eta lotuta fusilatu zuten). Halere, fusilatu guztiak ez ziren matxinadako goi buruzagiak izan: William Pearsek bere burua "nire anai Patrick Pearsen laguntzaile pertsonala" gisa deskribatu zuen; John MacBride matxinada hasi arte ez zuen hura jazoko zenaren berririk izan, baina hamabost urte aurretik Boer Gerretan borrokatu zen beteranoa zenez, bere guduzelaiko eskarmentua beharrezkoa zela eta parte hartzea erabaki zuen; Thomas Kentek ez zuen guztiz parte hartu baina matxinada jazo eta aste batera RICko polizia bat bere arrebaren etxean sartu eta hura hil zuenez exekutatua izan zen. Matxinada hartatik bizirik ateratzea lortu zuen buruzagi nabarmen bakarra 3. Bataloiko Eamon de Valera komandatea izan zen, bere estatubatuar herritartasunari zela medio, AEBekin gatazka politikorik ez pizteko britainiarrak hura fusilatzera ez baitziren ausartu. Gerra kontseiluaren presidentea Charles Blackader izan zen.
Arabiera
Morfosintaxia
كتب KaTaBa: Idatzi zuen
Baztan
Historia
1665ean, Amaiur Baztandik bereizi zen eta hala segitu zuen, 1969an itzuli zen arte.
Arabiera
Morfosintaxia
إكتتب iKtaTaBa: Izena eman zen
Baztan
Historia
Mugatik hurbil egonik, Espainiaren eta Frantziaren arteko gerren ondorioak pairatu zituen, latzenak Hogeita Hamar Urteko Gerrakoak eta Frantziako Iraultzako Gerretakoak.
Lehen Gerra Karlistan Elizondoko Arizkunenea jauregia Karlos Maria Isidroren egoitza izan zen (1834). 1835ean, Ziga eta Elizondoko gatazken ostean, Espoz Mina jeneralak Lekaroz herriari su eman eta herritar andana fusilatu zuen. Hiru etxe eta eliza baino ez ziren erre gabe geratu. Bigarren Gerra Karlistan Arsenio Martínez-Campos buru zuten liberalak Arxuriko guduan nagusitu ziren eta gerrari amaiera eman.
XX. mendea
1913an eskualdean inoiz izandako hondamendi larriena izan zen, Autza mendian izandako bat-bateko euri-jasa izugarri batek eragindako oldeak Elizondo eta Erratzu herriak suntsitu eta bi emakume eraman zituelako. Uholdeak 18 zubi hondatu zituen Bidasoa ibaiaren ibilbidean. Egun, ura heldu zen maila erakusten duen plaka dago Elizondoko Jaime Urrutia kalean.
Arabiera
Morfosintaxia
كتاب KiTāB: liburu
Pazko matxinada
Atxiloketak eta exekuzioak
1914ko Britainiar Defentsa Araudiaren 14B legea ezarriz, 1.480 lagun Irlandatik erbesteratuak eta Ingalaterra eta Galesko espetxe eta barneratze esparruetan sartu zituzten, preso haietako askok ez zuten matxinadarekin zerikusirik izan, tartean Arthur Griffith bera. Frongocheko barneratze esparrua bezalako barneratze eesparruak "Matxinadaren Unibertsitateak bilakatu ziren, bertan irlandar presoek matxinadaren porrotaren zergatiez gogoeta egin, etorkizunerako mugimendu errepublikarra antolamendua eta Irlandaren independentzia borrokaren urratsei buruz hausnartu eta ordurarte itzalean zeuden buruzagi berrien agerraldia izan zen, azken hauen artean Michael Collins, Terence McSwiney eta J. J. O'Connell. Matxinadaren goi buruzagien exekuzioak bederatzi eguneko epean jazo ziren:
Baztan
XX. mendea
Francoren heriotzak (1975) ez zuen ageriko aldaketarik ekarri haranera, ordu arteko diktaduraren aldean. 1978an, udalak eratu ziren, eta ordutik hurrengo bi hamarkadetan erregimenari lotutako agintariek babesa jasotzen jarraitu zuten, eta udal gobernu organoetan agintzen. 1983an, orduko udal agintarien eta zenbait herritarren oposizio gogor batez, ikastola sortu ahal izan zen.
Leo-Cedarville (Indiana)
Leo-Cedarville Indianako herri bat da. Allen konderrian kokatua dago. 2010ean 3,603 biztanle zituen, 9.62 kilometro koadrotan banatuta.
Pazko matxinada
Dublindarren erreakzioa
Hasiera batean, dublindar ugari matxinada piztu izana eta gertatutakoaz asaldatuak eta harrituak zeuden. Aste guzti horretan zehar Dublin hirian egon zen James Stephensen arabera "Hiritar hauetako bakar bat ere ez zegoen matxinada honetarako prest. Matxinatuen eskuz hain azkar sortu zenez inor ez zen alde bat edo bestearen alde jartzeko gai izan".
Sugden (Oklahoma)
Sugden Oklahomako herri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 43 biztanle zituen, 0.56 kilometro koadrotan banatuta.
Arabiera
Morfosintaxia
كاتبة KāTiBa: idazlea (emakumea)
Wudang mendiak
Wudang mendiak (txinera sinplifikatuz: 武当山; txinera tradizionalez: 武當山; Pinyineraz: Wǔdāng shān) Txinako Hubei probintziaren ipar-mendebaldean daude. Mendi gailurrik nagusiena Tianzhu (Zeruko Habea) da eta inguruan dituen gainerako 72 tontorretan gailentzen da. Wudang mendietako antzinako etxe multzoa UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1994an.
Pazko matxinada
Dublindarren erreakzioa
Hiriburuko hainbat eremuetan Irlandar Boluntarioen aurkako joera nabarmena egon zen. South Dublin Union eraikina eta Jacob's lantegia okupatzean, matxinatuek eraikin horien okupazioaren aurka agertu ziren zibilekin borrokak izan zituzten. Irlandar Boluntarioek zibil hauek tirokatu eta jipoitu zituzten eremuetan oso gaizki ikusiak izan ziren. "Banaketaren emakumeen" aldetik Irlandar Boluntarioen aurkako joera garbia egon zen (herri hizkeran hala deituak, britainiar gobernuak heuren senar nahiz semeak Lehen Mundu Gerran britainiar armadan borrokatzeagatik Britainiar Armadak trukean emandako "banaketa dirua" jasotzen zuten irlandar emakumeak baitziren), zer esanik ez irlandar unionisten aldetik. Bestalde, irlandar nazionalismoaren barnean ere, Irlandako Alderdi Parlamentarioa moderatuko kideek matxinada euren alderdiarekiko traiziotzat jo zuten.
Wudang mendiak
Mendi hauetan taoismoarekin erlazionatutako hainbat borroka arte sortu omen ziren, zeinetan Wudangquan edo Wudai Pai edo Wudang borroka estiloa, eta erlazionatutako beste estilo batzuk, Pa Kua Chuan, Ba Ji Quan, Tai Chi Chuan, eta abar nabarmentzen diren. Elezaharrak txinatar borroka arteen barneko estiloen jatorria egozten dio Wudang mendietako eskualdeari.
Baztan
Ekonomia
Nekazaritzak (zuhainak, fruta-arbolak) ez du garrantzi handirik; abeltzaintza (behiak eta ardiak), zerbitzu sektorea (administrazioa, irakaskuntza, osasuna, merkataritza, ostalaritza) eta industria (zurgintza, elektrizitatea, harrobi eta marmol-hobiak, elikagaiak) eta eraikuntza dira udalerriko ekonomi jarduera nagusiak.
Pazko matxinada
Dublindarren erreakzioa
Matxinadak heriotz eta suntsiketa ugari erein izanak, bai eta hiriko elikagaien horniketa mozteak ere ez zuen matxinatuen aurkako joera konpontzeko askorik lagundu. Errendizioaren ondoren, dublindar askok britainiarrek kaletik preso zeramatzaten irlandar boluntarioei txistu egin, zaborrak bota, iraindu eta "hiltzaileak" eta "gose ekartzaileak" deitu zieten. Robert Hollandek gerora oroitutakoaren arabera irlandar boluntarioak errenditzera zihoazen unean "oso aipamen itxusiak jaso eta jende txiroenen txistuak eentzun beharra izan zituzten". Hollanden senide eta lagunek ere irain eta itxuskeriak jasan behar izan zituzten, Holland gainontzeko irlandar boluntarioekin Kilmainham auzunean barna preso zeramatzatela zaintzapean zituzten britainiar soldaduek kaleko jendeak jipoitzetik hiltzeaz salbatu zituztela ere aipatu zuen.
Baztan
Demografia
Nekazaritzari lotutako udalerria izanik, Baztanek egonkor mantendu zuen populazioa XX. mendearen lehen erdialdean. Bigarren erdialdean, berriz, biztanle kopurua beheraka hasi zen eta mende amaierarako populazioaren % 20 galdua zuen.
XXI. mendearen hasieran, komunikazioak hobetzearekin batera, populazioa igotzen hasi zen.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 455 etorkin bizi ziren herrian, biztanleen % 5,80 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).
Politika
2007ko udal hauteskundeetan, Baztango alkatea Nafarroa Bai koalizioko Virginia Aleman Arraztio atera zen. Baztango udaleko hamahiru zinegotzietatik zazpi lortu zituen eta, hortaz, gehiengo osoa udalean. Ezker abertzalearen zerrenda Espainiako Auzitegi Nazionalak legez kanpo utzi zuen. Baliogabeko botoak 780 izan ziren (emandako guztien % 16,80) eta 147 boto zuri izan ziren (botoen % 3,81). Abstentzioa % 37,02koa izan zen.
Pazko matxinada
Dublindarren erreakzioa
Halere, garaitutako matxinatuen aurkako joera ez zen orokorra izan. Jendearen artean unionisten presio edo mehatxuen ondorioz irlandar boluntarioak txalokatu edo haiekiko atxikimendurik agertu ez zuten dublindarrak ere bazeuden, haiek kaleetan barna preso zeramatzaten unean isilpeko ikusle izatera derrigortuak egon ziren. Frederick Arthur McKenzie kanadar kazetariak idatzi zuenez, hiriko eremu txiroenetan "matxinatuen aldeko joera handia egon zen, batez ere garaituak izan ziren unetik aurrera". Thomas Johnson irlandar politikari laboristaren arabera, "ez dago matxinatuen aldeko seinalerik, baina haieko miresmena orokorra da, bai haien kemen nahiz estrategiarengatik".
Baztan
Politika
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetan, UPN eta Bilduk bosna zinegotzi atera zituzten. Lehena zerrendarik bozkatuena izan bazen ere, Baztango Ezkerrak (I-Etik hurbil, 2 zinegotzi) Bilduko Garbiñe Elizegiri eman zioten botoa eta hark eskuratu zuen alkatetza. NaBai 2011k abstentziora jo zuen. PSNk ez zuen hautetsirik lortu.
2015eko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bilduk (Bilduren ondorengoak) zinegotzi bat galdu zuen eta bostekin geratu zen, baina lehena izan zen botoen kopuruan; UPN alderdiak, berriz, zinegotzi bat galduta, bosti eutsi zien; Nafarroa Bai koalizioaren ondorengoa Geroa Baik zinegotzi bat gehiago eskuratu zuen; Baztango Ezkerrak biak mantendu zituen; eta Baztan Auzolanean herri plataformak bat lortu zuen. Euskal Herria Bilduren hautagai Joseba Otondo hautatu zuten alkate, haren zinegotzien eta Baztango Ezkerraren bi zinegotzien botoei esker.
Udaletxea
Gaur egun udaletxea ezartzen den gunea Urdazubiko monasterioaren jabetza izan zen XVII. mendearen amaierara arte. Eraikinak estilo barroko-klasikoa du eta inguruko harri gorri ilunezko fatxada. 1986 eta 1987. urteen artean erabat zaharberritu zen, bai barrutik bai kanpotik, eta bertan 63 milioi pezeta inbertitu ziren. Udala alkateak eta hamalau zinegotzik osatzen dute.
Zinpeko alkateak
Baztan osatzen duten 15 herriek zinpeko-alkate bana dute. Zinpeko alkateak eguberri aurreko igandean hautatzen dira bi urteko agintaldirako.
Pazko matxinada
Sinn Féin alderdiaren nagusitzaren hasiera
Maxwell jeneralak berehalakoan "sinn feiner arriskutsu guzti horiek atxilotzeko" asmoa adierazi zuen, bai eta "nahiz eta oraingo matxinada honetan zerikusirik ez izan, aurretik mugimenduan aktiboki parte hartu dutenak" barne, honek gerora sekulako garrantzi bereganatuko zuen Sinn Féin alderdia matxinada horren antolatzailea izan zenaren okerreko uste hedatu eta faltsua agertzen du.
Arabiera
Morfosintaxia
مكتبة maKTaBa: liburutegi
Pazko matxinada
Sinn Féin alderdiaren nagusitzaren hasiera
Berez, matxinada eman zen unean 1905an Arthur Griffithek sortutako alderdi txiki hau ez zen independentista ezta errepublikarra ere, gaur egun harrigarria baldin badirudi ere, sortzez autogobernua eta monarkiaren aldeko alderdi nazionalista moderatua zen, baina matxinadaren ondoren bertan parte hartu eta bizirik ateratzea lortu zuten errepublikarzaleak Sinn Féin alderdian masiboki infiltratzen hasi ziren. 1917ko urrirako, bere antolaketa trebetasun eta barne-mugimenduei esker, espetetxetik atera berri zen Michael Collins, Sinn Feín alderdiko buruzagitza batzordeko kide bilakatu zen, aldiz, Éamon de Valera, Irlandar Boluntarioak eta Sinn Feín alderdiko presidente bikoitza izendatu zuten.
Janet Leigh
Bizitza
Musika eta psikologia ikasketak hasi zituen Kalifornian. Bere edertasuna zela eta, Norma Shearer antzezlea txunditu eta beronen bidez hasi zen zineman lan egiten: Metro Goldwyn Mayer zinema enpresarekin kontratua sinatu eta hainbat film egin zituen 1947az geroztik. Bere antzezle ahalmenari esker mota guztietako filmetan lan egin ahal izan zuen, baina Touch of Evil (1958) eta, batez ere, Psycho (1960) filmek eman zioten osperik handiena. Azken honi esker, Urrezko Globo bat eta Oscar izendapen bat jaso zituen.
Pazko matxinada
Sinn Féin alderdiaren nagusitzaren hasiera
Ondorioz, Sinn Féin alderdiak independentismorako bira emateaz gain, ordurarteko alderdi txiki honek irlandar errepublikar mugimenduaren barnean garrantzia hartzeaz gain beste erakundeei protagonismoa kendu zien (IRB, ICA edota Irlandar Boluntarioak), etengabe hazten joan eta bi urte eskasetan ordurarte Irlandan nagusi zen John Redmond politikariaren Irlandako Alderdi Parlamentarioa alderdi irlandar nazionalista moderatua gainditu eeta herrialde guztiko alderdi politiko nagusia bilakatuz. Noski, guzti honek ordurarte inorentzat berebiziko garrantzirik ez zuen Sinn Féin alderdia britainiar gobernuaren eta armadaren eraso bortitzen jomuga berri bilakatu zuen.
Janet Leigh
Bizitza
Janet Leighek antzeztutako beste film batzuk dira: Emakumetxoak (1947); Houdini (1953); Printze Ausarta (1954); Bikingoak (1958); Hiru sofa baten gainean (1966); Harper (1966) eta The Fog (1978).
Arabiera
Morfosintaxia
اكتب uKTuB!: Idatz ezazu!
تكتبون taKTuBūna: Idazten duzue (bi pertsona, emakumeak)
Pazko matxinada
Sinn Féin alderdiaren nagusitzaren hasiera
1917ko apirilaren 19an Plunkett kondeak deituriko bilera batean Sinn Féin alderdiaren lidergoaren pean irlandar errepublikar mugimendu zabal bat osatzea erabaki zen, 1917ko urriaren 2ean alderdiaren Ard Fheis urteroko biltzar nagusian egitasmo hori burutzea formalki berretsi zen. 1918ko Erreklutamenduaren Krisiari esker Sinn Féin alderdiak 1918ko abenduaren 14an ospatu zen Erresuma Batuko Legebiltzarrerako Hauteskunderako irlandar gizartearen gehiengoaren babesa jaso zuen, ondorioz Sinn Féinek sekulako arrakasta lortzeaz gain Irlandako alderdi politiko bozkatuena bilakatu zen. 1919ko urtarrilaren 21ean Sinn Féineko legebiltzarkide berriak elkartu, legezkanpoko Dáil Éireann (Irlandako Legebiltzarra) legebiltzarra osatu eta 1916ko Pazko matxinadako Irlandako Independentziaren Aldarrikapenarekin bat egin zuten.
Schizodon altoparanae
Schizodon altoparanae Schizodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Pazko matxinada
Michael Collinsen partehartzea
1916ko Pazkoko matxinada jazo zen egunetan matxinatuen artean ordurarte ezezaguna zen Michael Collinsen izena ezagun bilakatzen hasi zen. Irlandar Errepublikar Anaitasuneko erakundearen barnean, buruargia eta maila handiko antolatzailea zela erakutsi zuen, gainotzeko errepublikarren begirune handia lortu zuen, eta Plunkett kondearen finantza ahokulari gisa oraindik onespen gehiago irabazi zuen. Azken hau, Joseph Mary Plunkett, Pazko matxinadako antolatzaileetako bat izango zenaren aita zen.
Arabiera
Numero gramatikala
Singularra, duala eta plurala ageri dira.
Baztan
Batzar Nagusia
Baztango administrazio-erakunde gorena da. Haren eginkizun nagusia herri-lurrak (azaleraren % 84) zaindu eta gobernatzea da. Batzar Nagusia honako hauek osatzen dute: Udaleko alkateak, hamabi zinegotziek, hamabost herrietako alkateek eta lau junteroek (Baztango Unibertsitateko kuartel bakoitzetik bat). Kuartelak hauek dira: Baztangoiza (Amaiur, Arizkun, Azpilkueta, Erratzu), Elizondo (Elbete, Elizondo, Lekaroz), Erberea (Arraioz, Gartzain, Irurita, Oronoz-Mugairi) eta Basaburua (Almandoz, Aniz, Berroeta, Ziga). Urtean lau ohiko bilkura egiten ditu.
Pazko matxinada
Michael Collinsen partehartzea
Pazko Astelehenean matxinada izan zenean, 25 urte besterik ez zituen Michael Collins gaztea Dublingo Postetxe Nagusian, Patrick Pearse eta beste irlandar abertzaleen batzuekin batera britainiar soldaduen aurka borrokatu zen. Matxinada irlandar abertzaleentzat sekulako galera edo porrot militar itzela bilakatu zen (haietako askok itxaroten zuten modura). Nahiz eta irlandar matxinatu askok Pazkoko matxinada gauzatu ahal izate soilarekin bakarrik erabat pozik egon (Patrick Pearsen "odol sakrifizioaren teorian" sinistuz), Collins bezalakoek guzti hartan ordurarteko irlandar nazionalismoaren historian zehar irlandar matxinatuen aldean ohikoa zen erdi-ipurdiko amateurismoa, babes eza eta antolamendu eza besterik ez zuten ikusi. Bereziki ezaguna izan zen St. Stephen Green Parkeko irlandar abertzaleen kokagunearen kasua, ez baitzuten inongo ihesbiderik hasieratik bukaeraraino. (Irlandako independentzia Gerran, Michael Collinsen obsesioetako bat kokaleku finkoak saihestea izan zen, Talde Mugikor (Flying Columns) ezagunak sortuz. Talde Mugikor hauek gerrilla moduan jokatzen zuten: bat-batean eraso, eta ondoren ekintza lekutik azkar-azkar alde egiten zuten, galerak txikituz eta etekinak handituz. Irlanda osoko Talde Mugikor hauetako ospetsuena, Tom Barry matxinatuaren Cork Mendebaldeko Talde Mugikorra izan zen (West Cork Flying Column).
Arabiera
Arabiera eta Islama
Arabiera klasikoa Koran liburu sakratuaren hizkuntza da. Oso erlazioa estua dute arabierak eta islam ak, Korana arabieraz idatzita dagoelako; hala ere, arabiera klasikoa ez da musulman gehienen ama hizkuntza, arabiar herrialdeetan hizkuntzaren dialektoak hitz egiten direlako, baina gai dira Korana ulertzeko.
Pazko matxinada
Michael Collinsen partehartzea
Michael Collins, 1916ko Pazkoko matxinadako beste partaide batzuen antzera, atxilotua izan zen, eta britainiarrek fusilatzeko kinka larrian egon zen (britainiarrek Collins ez hiltzeko arrazoi nagusia bere izena Pazko matxinadaren antolatzailea nagusienen artean bilatu ez izana izan zen). Horrenbestez, Collins, matxinada hartako beste hainbat partehartzaileekin batera, Galesko Frongocheko barneratze esparruan preso sartu zuten. Hemen izan zen, bere adiskide garaikideen esanetan, errepublikar mugimenduaren barnean bere lidergo maila sendoa gauzatu zen garaia. Garai honetarako jada Collins jadanik Pazkoko matxinada aurreko Sinn Fein alderdi nazionalista txikiaren buruetako bat bilakatu zen.
Urteurrena
Matxinadak 1916ko apirilaren 24ko Pazko astelehenatik apirilaren 29ko larunbata arte iraun zuen, hortaz, berez 2016ko apirilaren 24tik apirilaren 29ra bitartean matxinadaren 100. urteurrena ospatu beharko litzateke, baina Pazkoa urtero dataz aldatzen den jaieguna izanik, 100. urteurrenaren jaia 2016ko martxoaren 28ko Pazko astelehenatik apirilaren 3ko larunbatera ospatu zen.
Dublingo autobus turistikoetan Postetxe Bulego Nagusiaren eraikuntzaren aurretik pasatzerakoan, beti aipatzen duten gertaera da.
Baztan
Ordenantzak
Erdi Arotik Baztango gobernuaren oinarria izan dira. Bertan arautzen dira, besteak beste, herri-lurren erabilera, batzarrak, herrietako alkateen izendapena eta eskumenak, auzolanak eta Batzar Nagusiaren antolakuntza.
Batzarra
Auzokoen bilera da, haraneko 15 herrietako bakoitzean egiten dena. Bertan aztertzen dira herrian zein Baztan osoan interes publikoa duten gaiak.
Garraioak
La Baztanesa autobus konpainiak Erratzu-Iruñea, Erratzu-Donostia eta Iruñea-Hondarribia-Donostia lineak betetzen ditu.
Euskara
Baztango bertako hizkuntza euskara da (eskuara, hango hizkeran). Koldo Zuazo, Koldo Mitxelena, Salaburu eta bertze hainbat euskalarik adierazi dutenez, nafar-lapurteraren eta nafarreraren arteko mintzaira bat egiten da Baztango herri guztietan, Oronoz-Mugairin izan ezik, han nafarrera hutsean egiten baitute. Euskararen Nafar Institutuak baztanera izendatzen du hango euskalkia. Baztango hizkera Mariano Izetak eta, berrikiago, Pello Salaburuk aztertu dute. 2008an, biztanleen % 77,22 ziren euskaldunak.
Literatura
Dolores Redondo (1969-) donostiar idazlearen Baztan Trilogia (Zaindari ikusezina, Hezurren ondarea eta Ekaitzari eskaintza) Baztanen girotuak daude.
Urtarrilan, bestetik, 2015etatik, (H)ilbeltza edo Euskal Nobela Beltzaren Astea antolatzen da.
Zinema
Udalerri eta haran hartan film hauek filmatu edo girotu dira:
Laxoa
Laxoa pilota jokoaren aldaera bat da, gaur egun jokatzen direnen artean aldaerarik zaharrena. XX. mendean erabat galdu zen, baina, gaur egun, Baztanen eta Malerrekan jokatzen da, 1960ko hamarkadan egindako berreskuratze ahaleginari esker; berreskuratze horretan, erabakigarria izan zen Jesus Jaimerena iruritar apaizaren lana. Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernua laxoa kultura ondasun izendatzea aztertzen ari da.
GR 11 ibilbidea
Pirinioetako hegoaldeko isurialdea aldenik zeharkatzen duen GR 11 ibilbidea udalerri horretatik igarotzen da.
Museo etnografikoa
Jorge Oteiza - Baztango Museo Etnografikoa Elizondoko herrigunean kokatuta dago, Puriosenea izeneko hiru solairuko etxetzar batean. Landa edo baserri mundua eta XIX. mendeko folklorea, jantziak eta musika erakusten ditu.
Musika
Bailaran sorturiko musika proiektu azken artean, azken urteotan, Kaskezur taldea eta Pottoka eta Olaia Inziarte abeslariak daude.
Dantzak
Mutil-dantza, irri-dantzak edo jostaketakoak eta sagar-dantza hango adierazgarrienak dira.
Baztandarren Biltzarra
1963tik urtero eta Done Jakue Egunaren, uztailaren 25a, aurreko edo ondorengo iganean Baztandarren Biltzarra ospatzen da, Baztango 15 herrien anaikidetza jaialdia. Hamabost herriek beren karrozak eramaten dituzte Elizondoko karriketan, jantzi tradizionalak eta abar erakutsiz. Bazkaldu baino lehen, plazan mutil-dantza jendetsua egiten dute.
Castellar
Castellar leku ezberdinen izena da:
Sendai
Sendai (仙台市), Miyagi prefeturako hiriburua da, Tōhoku eskualdeko hiri handiena eta Japoniako 12.a. 2014ko erroldaren arabera hiriak 1.070.757 biztanle ditu.
2011ko martxoaren 11an hiriko kostaldeko gune batzuk suntsitu zituen lurrikara ezagunak eta ondorengo tsunamiak.
Historia
Duela 20.000 urtetik jadanik populatua zegoen sendairen ingurua, baina hiriaren historia 1.600an hasi zen Date Masamune daymioak bere lurraldea zabaldu eta toki egokiagoa zela iritziz egoitza bertan ezarri zuenean. Izan ere, Edotik iparraldera zihoan kostaldeko errepide nagusian zegoen Sendai. Tokugawa Ieyasuk baimena eman zion Aoba mendiaren oinean gaztelua eraikitzeko. Aoba mendian mila buda estatu (sentai, 千体) zituen tenplua zegoen eta honek eman zion izena hiriari. Denbora pasa ahala Honshu uhartearen iparraldeko hiri handiena bihurtu zen.
1887an Tōhoku trenbidea iritsi zen Sendaira eta honek modernismoa ekarri zuen. Esate baterako 1907an Tōhokuko unibertsitate inperiala eraiki zen eta 1913an emakumeak onartu zituen, hau egiten zuen Japoniako lehen unibertsitatea izanik. 1925ean herrialdeko lehenengo metro linea ere bertan ezarri zen, Tokiokoa baino bi urte lehenago. XX mendearen hasieran Japoniako hiri berdeena kontsideratua izan zen parke, lorategi eta basoen kopurua zela eta.
Bigarren Mundu Gerran amerikaren gerra presoen gartzela egon zen bertan, hala ere hegazkin amerikarrek bonbakatu egin zuten 2.755 pertsona hilez eta 11.933 etxe suntsituz. Gerra ondoren instalazio militar guztiak parke bihurtu zituzten.
Hainbat lurrikara izan ditu azken aldian, aipagarrienak 1978ko Miyagiko lurrikara eta 2011ko Sendaiko lurrikara eta tsunamia. Azken aldi honetan Sendaiko kaia oso kaltetua izan zen baina hilabete bakarrean konpondu eta berriz ireki zuten.
Geografia
Ōu mendien eta Ozeano Barearen artean kokaturik dago Sendai, Oshika penintsularen hegoaldean. Hiriaren ekialdea laua da, erdialdea muinotsua eta mendebaldea menditsua, punturik garaiena Funagata mendia (1.500m) da. Mendi gehienak bolkanikoak dira eta ur-termaleko onsenak ugariak dira inguruan.
Hirose ibaia 45 kilometro egin ondoren Sendain itsasoratzen da. 50. hamarkadararte sarritan egiten zuen gainez eta urak hartzen zituen hiriko auzoak, baina dike eta urtegiak eraiki eta egoera nabarmen kontrolatu da.
Kirolak
Tohoku Rakuten Golden Eagles beisbol taldea Japoniako txapelduna izan zen 2013an.
NGC 6300
NGC 6300 galaxia bat da, Ara konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Saccolaimus peli
Saccolaimus peli Saccolaimus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae azpifamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago
Sendai
Herri eta hiri senidetuak
Sendai ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Saint-Maurice-Colombier
Saint-Maurice-Colombier Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Maurice-Colombier udalerrian erroldatutako biztanleak 868 ziren. Familiak 340 ziren, horien artean 66 pertsona bakarrekoak ziren (35 bakarrik bizi ziren gizonak eta 31 bakarrik bizi ziren emakumeak), 141 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 125 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 377 etxebizitza zeuden, 345 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 372 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 345 etxebizitza nagusietatik 318 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 13 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 81 etxek lau zituzten eta 226 etxek bost zituzten. 305 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 118 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 204 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 539 ziren, horien artean 397 aktiboak ziren eta 142 inaktiboak ziren. 397 pertsona aktiboetatik 371 lanean zeuden (195 gizon eta 176 emakume) eta 26 langabezian zeuden (11 gizon eta 15 emakume). 142 pertsona inaktiboetatik 64 erretiraturik zeuden, 33 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Maurice-Colombier udalerrian 361 unitate fiskal zeuden, 928 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.314,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sierra Gorda (Txile)
Sierra Gorda Txileko iparraldeko komuna bat da, Antofagasta eskualdeko Antofagasta probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 2.356 biztanle zituen.
Clear Lake (Washington)
Clear Lake Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Skagit konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
2019ko uztaileko Europako bero-bolada
2019ko uztaileko Europako bero-bolada mendebaldeko Europan 2019ko uztailaren 21 eta 28 artean egondako gertakari meteorologikoa izan zen. Beroak sei hildako eragin zituen hainbat herritan, horietako bost Frantzian eta bestea Belgikan. Alemanian, Luxenburgon, Herbehereetan eta Erresuma Batuan ere nabaria izan zen.
Afrika iparraldetik etorritako aire beroak bete-betean harrapatu zuen Europa mendebaldea uztailaren amaieran. Belgikan errekor historikoak lortu zituzten: Angleur herrian 40,2 °C-raino iritsi ziren termometroak. Hilaren 24an Bordelen ere errekor historikoa lortu zuten: 41.2 °C
Euskal Herrian ere nabaritu zen eta erakundeek abisua eman zuten beroagatik.
Tourdun
Tourdun Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tourdun udalerrian erroldatutako biztanleak 98 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 62 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 45 etxebizitza nagusietatik 42 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 1ek bi zituen, 6 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Pescocostanzo
Pescocostanzo Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Tourdun
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Tourdun udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Pescocostanzo
Mugakideak
Pescocostanzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fuligo cinerea
Fuligo cinerea Physaraceae familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio. Mukien itxura du.
Sinonimoak: Enteridium cinereum, Reticularia cinerea.
Deskribapena
Karpoforoa: Mixomizete hau, esne-gatzagiaren antzeko masa erretikulatu eta apartsu gisa aurkezten da. Karpoforo hau garatzen den azaleraren formara egokitzen da; adartxoak, hostoak, belarrak, etab. zuri zikin kolorekoa, morea batzuetan.
Haragia: Karpoforoa heltzean, plasmodio egoeratik hauts itxurako masa irregular batera pasatzen da, kolore beltzekoa, sare zuri zikin koloreko batez estalia.(Buillard-ek, 1773an, horregatik deitu zion genero honi "Reticularia").
Etimologia: Cinerea epitetoa koloreagatik du.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Fuligo septica delakoarekin nahas daiteke, honek kolore horia du. Baita Fuligo violacea espeziearekin ere, hau morea da.
Oharra: Linnék "Mucor" deitu zion Fuligo generoari, itxuragatik.
Sasoia eta lekua
Gehienetan udan eta udazkenean, adaxketan, egur zatietan eta basoetako motzondoetan. Arrunta.
Banaketa eremua
Europa, mundu osoko hainbat uharte (Hawaii, Maurizio, Komoreak, Done Petri eta Done Paulo uhartedia, Karibeko uharteak eta abar.), Ipar eta Erdialdeko Amerika, Txile, Argentina, Errusia, Australia, Zeelanda Berria.
Summer School (1987ko filma)
Summer School (euskaraz Udako Eskola), 1987ko Carl Reiner estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Mark Harmon eta Kirstie Alley aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, Freddy Shoop (Mark Harmon) institutu bateko gimnasia irakasleak udako oporraldia Hawaiien Robin Bishop (Kirstie Alley) neskalagunarekin batera igarotzeko asmoa du. Baina Phil Gills (Robin Thomas) institutuko zuzendari ordeak ikasle ezegokituei klaseak ematera derrigortzen duenean bere hasierako asmoak alde batera utzi beharko ditu. Jarduera hori uste baina zailagoa egingo zaio.
Hotz-bolada
Hotzaldia edo hotz-bolada eremu zabal bateko aire-hozte nabarmena edo aire oso hotzaren inbasioa da. Egun batzuetako batez besteko tenperatura minimo eta maximo zehatzak gainditzen direnean gertatzen da, ikuspuntu meteorologiko batetik. Ez da nahastu behar egun jakin batean gerta daitekeen hotz punta batekin. Eskualdeko klimaren araberakoa da; hala, Donostian eta Berlinen ezberdinak lirateke hotzaldia definitzeko irizpide zehatzak.
Euskal Herrian, hotzaldiak azaroa eta apiril artean gertatu ohi dira, normalean abenduan, urtarrilean eta otsailean. Gerta liteke beste hilabetetan hotzaldi bat izatea baina ohiz kanpokoak dira.
NGC 6301
NGC 6301 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Schizodon australis
Schizodon australis Schizodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Lewisville (Indiana)
Lewisville Indianako herri bat da. Henry konderrian kokatua dago. 2010ean 366 biztanle zituen, 0.66 kilometro koadrotan banatuta.
Gas negar-eragile
Gas negar-eragilea arma kimiko mota bat da. Aurrenekoz Lehen Mundu Gerran (1914-1918) erabili zuten. Gaur egun herritar zibilen aurka erabiltzen dira manifestazio eta istiluetan, negarra, narritadura eta behin-behineko itsutasuna sorrarazteko. Efektu hauek sortzen dituen edozein konposatu kimiko konposatu negar-eragiletzat jo daiteke, baina istiluen aurkako erabilera duten gas negar-eragileek toxikotasun baxuko konposatu kimikoak dituzte, ez hilgarriak. Gaur egun gas hauek gerra batean erabiltzea Genevako Konbentzioak urratzea litzateke.
Osagai kimiko ohikoenak bentzilo bromuroa edo CS gasa (o-clorobenzilideno malononitrilo) dira. Begien eta arnasketa aparatuaren narritadura sortzen du. Aerosol edo granada moduan erabil daiteke. Bere erabilera oso zabaldua dago herrialde askotako segurtasun indarren artean, atxiloketak egiteko, istiluak kontrolpean mantentzeko edo manifestazioak desegiteko.
Ez dago gas negar-eragile arrunten aurkako antidoto berezirik. Narritadura arintzeko aurpegira bota behar da bikarbonato sodikoa limoiarekin, edota gaseosa. Esnea edatea ere ona izan daiteke ahoko eta eztarriko narritaduraren aurka, baina begietan esnea jartzea arriskutsua izan daiteke.
Erdialdeko Lituaniako Errepublika
Lur hauek Poloniak eta Lituaniak erreklamatzen zituzten eta matxinada honen bidez Poloniar estatua koltxoi-estatu bat lortu zuen, Lituania Erdiko Errepublika, alegia. Errepublikaren agintari bakarra Żeligowsky bera izan zen. 1922 urtearen hasieran elekzioak egon ziren errepublikan eta Poloniarekin elkartzeko emaitza eman zuen eta horrela gertatu zen.
Batzuk poloniari lotutako estatu bat soilik zela zioten. Hasieran Poloniako gobernua adierazpen hauek gezurra zirela esan zuen baina azkenean Jozef Piłsudski k Żeligowsky ri "matxinatzeko agindua" eman ziola onartu zuen lurrak konkistatu zedin.
2079 Jacchia
2079 Jacchia asteroide gerrikoan aurkitutako 2079. asteroidearen izena da. 1976ko otsailak 23an aurkitu zuen Harvard Unibertsitateak Oak Ridge Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1976 DB zen. Bere izena Luigi Giuseppe Jacchia italiar-estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.
Russell Braddon
Russell Reading Braddon (Sydney, 1921eko urtarrilaren 25a – Urunga, Hegoaldeko Gales Berria, 1995eko martxoaren 20a) australiar idazle eta gerra-presoa Bigarren Mundu Gerran izan zen.
Malaysiako Kanpainan esku hartu zuen Bigarren Mundu Gerran, eta japoniarren preso hartu zuten Pudu eta Changiko zapalketetan eta Birmaniako trenbidean 1942-1945 bitartean.
Gerraren ondoren zuzenbidea ikasten hasi zen Sydneyko Unibertsitatean, baina ez zituen ikasketak amaitu. 1949an Ingalaterrara joan zen buruko arazoak izan eta duizidatse saiakerak egin ondoren.
Eleberriak, biografiak, ipuinak, telebistako gidoiak eta egunkarietako artikuluak idatzi zituen. Irrati eta telebistako esataria ere izan zen.
Lanak
Eleberriak
Indochine (filma)
Indochine ( ahoskatua) 1992ko Régis Wargnier frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Argumentua
1930eko hamarkadako Frantziar Indotxinan Éliane Devriesek plantazio bat du. Camille vietnamdar alaba adoptatuarekin bizi da eta mugimendu nazionalistaren hedapena ikusiko du.
3836 Lem
3836 Lem asteroide baten izena da. irailaren 22an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1979 SR izena zeraman. Ondoren Stanisław Lem (1921-2006), poloniar idazlea omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3836 Lem asteroidearen orbitak batezbeste 3,993 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 3,417 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 4,57 distantziara. Eszentrikotasuna 0,144 da, eta makurdura orbitala 3,93ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 10.6 da.
Zeruko Tenplua
Zeruko Tenplua (txinera sinplifikatuz: 天坛; txinera tradizionalez: 天壇; Pinyineraz: Tiāntán; mantxurieraz: Abkai mukdehun) Txinako Beijing hiriburuan dago. Zeruko Tenplua, Beijingo inperioko opari-aldarea UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zuen 1998an.
Banaketa hipergeometriko
Probabilitate teorian eta estatistikan, banaketa hipergeometrikoa N elementuko multzo edo populazio batean, elementu guztiak bai eta ez (emakume/gizon, akastun/akasgabe, ...) motakoak direlarik kontuan hartutako ezaugarria zein den, x elementu zoriz erauzten badira itzulerarik gabe, x elementu laginean dauden bai motako elementu kopuruaren probabilitate banaketa da. Itzulerarik gabeko laginketa ebazkizunetan erabiltzen da.
Elementuak hartzen diren multzoko osaketa taula honetan azaltzen da, x lagineko baiezkoak izanik banaketa hipergeometrikoak aztertzen duen kopurua:
Banakuntza hipergeometrikoaren probabilitate funtzioa hau da, koefiziente binomialak erabiliz eta Laplaceren erregelan oinarrituz:
Labur, X zorizko aldagai batek banaketa hipergeometrikoari jarraitzen diola, N,m,n parametroak izanik, honela adierazten da:
Adibidez, 200 unitateko ontzi batean (N=200) 30 unitate akastun (m=30)eta 170 unitate akasgabe (N-m=170) daude. Zoriz 10 unitate aukeratzen dira itzulerarik gabe.
10 unitatetan dauden akastunen kopurua honela banatzen da:
2 akastun izateko probabilitatea hau da:
Akastun kopuru posibleak 0tik 10era bitartekoak dira.
Propietateak
H(N,m,n) banaketa hipergeometriko baten itxaropen matematikoa, batez bestekoa alegia, hau da:
Bariantza berriz, hau da:
Quintana-Ranerosko geltokia
Quintana-Raneros Espainiako Leongo probintziako tren geltoki bat da, Santovenia de la Valdoncina udalerrian kokatuta dagoena.
Pierre-Levée
Pierre-Levée Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Quintana-Ranerosko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Pierre-Levée
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 177 etxebizitza zeuden, 153 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 166 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 153 etxebizitza nagusietatik 123 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 128 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 295 ziren, horien artean 227 aktiboak ziren eta 68 inaktiboak ziren. 227 pertsona aktiboetatik 211 lanean zeuden (118 gizon eta 93 emakume) eta 16 langabezian zeuden (7 gizon eta 9 emakume). 68 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pierre-Levée udalerrian 157 unitate fiskal zeuden, 446 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.633,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 5 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 arropa denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Pierre-Levée udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 936 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nafarroako Arartekoa
Nafarroako Arartekoa (Gaztelaniaz, Defensor del Pueblo de Navarra) Nafarroako Foru Komunitateko Arartekoa nafarren funtsezko eskubideen eta herri libertateen alde lan egiten duen erakundea da Espainian. Nafarroako Parlamentuak hautatzen du Nafarroako Arartekoa.
Uztailaren 3ko 4/2000 Foru Legeak araututa dago erakundea, eta ondoren martxoaren 7ko 3/2005 Legearen eta otsailaren 21eko 3/2008 Foru Legearen bidez aldatu zen 4/2000 Foru Legea.