cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villetelle
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 901 ziren, horien artean 669 aktiboak ziren eta 232 inaktiboak ziren. 669 pertsona aktiboetatik 602 lanean zeuden (325 gizon eta 277 emakume) eta 67 langabezian zeuden (27 gizon eta 40 emakume). 232 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 92 ikasten zeuden eta 85 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villetelle udalerrian 480 unitate fiskal zeuden, 1.389,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.447 euro zen.
Gemuño
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 169 biztanle zituen.
Villetelle
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 88 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 31 eraikuntza enpresak ziren, 13 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 36 zerbitzu publikoetatik, 10 igeltseroak ziren, 7 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 4 argiketariak, 3 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2000. urtean Villetelle udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pilchowice udalerria
Pilchowice Poloniako Silesiako voivoderriko landa-udalerri bat da, Gliwice barrutian kokatuta. 69,83 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 11698 biztanle zituen.
Flama del Canigó
Flama del Canigó (euskaraz: Canigóko sugarra) Herrialde Katalanetako hainbat tokitan urtero, ekainaren 22 eta ekainaren 23 bitartean, udako solstizioarekin batera ospatzen den ohiturazko jai katalana da. Festa Canigó mendiaren tontorrean sua berritzearekin hasi eta herrietako Donibane suak piztearekin amaitzen da, bolondresek sua Herrialde Katalanetatik banatu ondoren. Ospakizunak Pirinioetako udako solstizioko suaren jaiekin lotura du, hala nola, Isilgo, Alinseko, Durroko, Vilallerreko, Barruerako, El Pont de Suerteko eta Andorrako fallekin eta Arango haranako crema d'eth Haro jaiarekin. Hala ere jai honek kultura katalanaren iraunkortasuna eta bizitasuna sinbolizatzen du ororen gainetik.
Matilde Pérez Mollá
Matilde Pérez Mollá (Quatretondeta, Alacant, 1858 - 1936 ) espainiar politikaria izan zen, 1924ko urrian Espainiar estatuko lehen emakumezko alkate bilakatu zen. Quatretondeta-ko alkate izan zen Alacanteko gobernadoreak hala izendatuta. Herritarren bozka bidez aukeratutako Espainiar estatuko lehen emakumezko alkatea María Domínguez Remón izan zen, 1932ko uztailaren 28an hartu zuen Gallur-ko alkate kargua ( Zaragoza ).
Alkatea
Bere jaioterriko alkate kargua hartu zuen Alacanteko gobernadore Cristino Bermúdez de Castro jeneralak aukeratuta, Primo de Riveraren diktadura garaian.
Bere agintaldian zehar, ( 1924ko urriaren 27a - 1930eko urtarrilaren 1a ) ia sei urtez udalerria modernizatu egin zen, herriko lehen errepidea eraiki zen, herria Gorga herriarekin lotzen zuena, eta argindar elektrikoa kaleetan eta etxeetan instalatu zen. Emakumeari politikaren munduko ateak ireki zizkion emakume aitzindaria izan zen espainiar estatuan. Herria hobetzeko agindutako neurriak betezen zirela gainbegiratzen zituen zaldi gainean joanda.
Aitortza
2004an, Quatretondetako udalak, María Magdalena Chiquillo alkate zela, Perez Mollari aitortza publikoa egin zion omenaldi-ekintza batean, kale bat eskaini zitzaion eta plaka bat jarri zen jaio zen etxeko fatxadan.
Wewoka (Oklahoma)
Wewoka Oklahomako hiri bat da. Seminole konderrian kokatua dago. 2010ean 3,430 biztanle zituen, 12.49 kilometro koadrotan banatuta.
Zelotypia
Zelotypia Hepialidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Zelotypia stacyi da.
Lucian Blaga
Lucian Blaga (Sebeș, Errumania, 1895eko maiatzaren 9 - 1961eko maiatzaren 6a) Errumaniako olerkaria izan zen.
Biografia
Argitaratu zuen lehenengo liburuarekin arrakasta handia izan zuen: Gurutzeko poemak (1919). Tradizioarekiko loturak hautsi, eta errumaniarren barne-espiritua hasi zen bere obretan kantatzen: Zamolxe (1921, antzerkia), Urrats handia (1924, olerkia), Ametsaren gorazarrea (1929), Avram Iancu (1934, antzerkia), Ustekabeko ibiliak (1943, olerkia).
Goetheren Fausto itzuli zuen errumanierara.
Fowlerichthys radiosus
Fowlerichthys radiosus Fowlerichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Antennariidae familian.
Andreas Stihl
Andreas Stihl (1896ko azaroaren 10a, Zürich - 1973ko urtarrilaren 14a, Rohrbron, Baden-Württemberg) suitzar jatorriko ingeniari eta asmatzaile bat izan zen. Stihl enpresaren sortzailea izan zen, etxe hau mundu mailan motozerra nahiz landa edo mendi lanetan jarduteko gailu eta lanabesen liderra da.
Stihlek bere enpresa 1926an Alemaniako Stuttgart hiritik hurbil dagoen Cannstatt udalerrian sortu eta kokatu zuen.
Idoia Bilbao
Idoia Bilbao (Bilbo, Bizkaia, 1970), gidoilari eta kazetaria da.
Ibilbidea
Historia lizentziatura ikasten hasi zen. 1992 urtean, irratsaio bateko irabazle izan zen, eta ordutik komunikabideetan lanean hasi zen.
Telebistan, kameren aurrean eta atzean lan egin du, gidoilari bezala eta aurkezle bezala, batez ere prentsa arrosaren munduan.
ETB ko Pásalo, Lo qué faltaba eta Algo pasa con López saioetan tertuliakide izan zen.
Ana Rosa Quintana eta Terelu Campos en gidoilari izan da. Aquí hay tomate, Salsa Rosa, En Antena, Gran Hermano eta Vuélveme loca espainiar estatuko programa entzutetsuetan lan egin du.
Irratian ere lan egin du.
Pingguita
Pingguita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Pingguita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.
Hannappes
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 83 etxebizitza zeuden, 67 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 82 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 67 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 8 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 94 ziren, horien artean 55 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 55 pertsona aktiboetatik 47 lanean zeuden (28 gizon eta 19 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Morocco (Indiana)
Morocco Indianako herri bat da. Newton konderrian kokatua dago. 2010ean 1,129 biztanle zituen, 2.93 kilometro koadrotan banatuta.
Hannappes
Diru sarrerak
2009an Hannappes udalerrian 67 unitate fiskal zeuden, 153 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.884 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2000. urtean Hannappes udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 497 hektarea erabiltzen.
NGC 6385
NGC 6385 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Latin
Latina antzinako hizkuntza da; hasiera-hasieratik Lazio (Latium Vetus) eskualdeko hizkuntza, Tiber ibaia zuen iparraldean, Apenino mendilerroa ekialdean, Tirreniar itsasoa mendebaldean eta Volskoen eskualdea hegoaldean mintzatua, baina askoz ere gehiago hedatu zen Erromatar Errepublika eta Erromatar Inperioaren hizkuntza ofizial bilakatu zenean.
Garrantzi handia hartu zuen Erromaren hedapenarekin, eta Erromatar Inperioko hizkuntza ofiziala izan zen Europako zati handi batean, iparraldeko Afrikan eta Ekialde Hurbilean, grezierarekin batera. Gainerako indoeropar hizkuntzak bezala, latina fusio motako hizkuntza flexiboa zen, egungo hizkuntza erromantzeek baino sintesi nominal handiagoa zuena. Hizkuntza atzizkien bidezko flexioz menderatzen zen, preposizioen erabilerarekin konbinatuta batzuetan, harengandik eratorritako hizkuntza modernoetan, berriz, preposiziodun eraikuntza analitikoak menderatzen dituzten bitartean. Flexio nominala, berriz, generoa eta numeroa markatzera bakarrik murriztu da, eta deklinabide kasuak izenordain pertsonaletan bakarrik kontserbatzen dira (horiek, gainera, ordena finkoa dute aditz-sintagmatan).
Eliza katolikoak hizkuntza liturgiko ofizial gisa erabiltzen du (dela erromatar errituan, dela beste erritu latindarretan), nahiz eta Vatikanoko II. Kontziliotik, gainera, tokiko hizkuntzak onartzen diren. Animalia eta landare erreinuen sailkapen zientifikoko izen bitarretarako ere erabiltzen da, baita Zuzenbidearen munduko figurak edo erakundeak izendatzeko, Corpus Inscriptionum Latinarumeko erredakzio-hizkuntza gisa eta, osorik edo zati batean, hizkuntza horretan argitaratutako aldizkari zientifikoetako artikuluetan ere.
Historia
Erromatarren jatorrizko hizkuntza latina zen. Alfabetoa ere garatu zuten, greziarrean oinarrituta. Idatzizko lehen arrastoak, izan ere, K.a. VI. mendekoak dira. Iritsi zaigun literatura gehiena latin klasikoan dago idatzia, hau da, K.a. I. mendeko latin dotoreaz, baina jende arruntak latin arruntean hitz egiten zuen. Denboraren poderioz, bi hizkera motak banandu, eta bakoitzak bere hiztegia, gramatika zein ahoskera garatu zuen. Inperioaren hedapenak hizkuntza ere hedatu, eta sakabanatu zuen. Mendeekin batera, Inperioaren ahultzeak lagunduta ere, hizkuntza, tokian tokian, era ezberdin batera garatu, eta zatitu zen, eta hizkuntza erromantzeak deritzenei hasiera eman.Greziera, hala ere, goi-mailakoen hizkuntza bilakatu zen, erromatarrek ikasten zuten literatura gehiena hizkuntza hartan baitzegoen; Ekialde Erdian, Bizantziar Inperioa izan zen eremuan, latina ordezkatu zuen. Latinak, hizkuntza hila bada ere, hiztunak ditu. Eliza Katolikoak mezatarako erabili zuen, eta, Vatikano Hirian, ofiziala da oraindik ere. Erabilpen arruntik ez duen arren, mende askotan zehar, Europako nazioarteko hizkuntza izan zen unibertsitatean eta diplomazian. XIX. mendean frantsesak hartu zuen haren lekua, eta, XX.ean, ingelesak. Hala ere, pisu handia du egun ere, erlijio, lege zein zientzia-hiztegietan.
Latinaren historiaren aldiak
Latinaren historia K.a. VIII. mendean hasi zen, eta, gutxienez, Erdi Aroraino iristen da; aldi hauek bereiz daitezke:
Jatorria eta hedapena
Latina K.a. 1000. urtearen inguruan agertzen da Italiako erdialdean, Tiber ibaiaren hegoaldean, Apeninoak ekialdean eta Tirreniar itsasoa mendebaldean, Latium (Lazio) izeneko eskualde batean, nondik datorren hizkuntzaren izena eta bertako lehen biztanleena, latinoak; hala ere, idatzizko lehen testigantzak K.a. VI. mendekoak dira, adibidez, Duenos idazkuna eta antzeko beste batzuk.
Erromako lehen mendeetan, sortu zenetik K.a. IV. mendera arte. Latinak, lurralde hedadura mugatua zuen: Erroma eta Italiako zati batzuk, eta biztanleria urria. Nekazari eta artzainen hizkuntza zen.
Hala erakusten dute erlijio-kultuaren, zuzenbidearen edo bizitza militarraren termino askoren etimologiek. Stipulare, stipatik eratorria (lastoa), edo emolumentum, emolere (alea ehotzea) hitzetik eratorria, zuzenbidearen hizkuntzan.
Zentzu honetan, latindarrek, gutxienez aro klasikotik behintzat, sermo rusticus (landa eremuko hizkuntza) bat aipatzen zuten, sermo urbanusaren kontrakoa, latinaren dialekto barietate honen kontzientzia hartuz. «Landa eremu latinoan edus (antxumea) esaten da hirian haedus  esaten dena, hitz askotan bezala gehitutako a batekin».
Etruriar menderatzearen eta galiarren inbasioaren ondoren (K.a. 390), hiria Italiako gainerako lurraldeetara hedatu zen Errepublika gisa. K.a. IV. mendearen amaieran, Erroma bere bizilagun italikoei gailendu zitzaien. Etruriarrek beren arrastoa utzi zuten Erromako hizkuntzan eta kulturan, baina Magna Grezian zeuden italiarrek eragin handiagoa izan zuten latinean lexiko aberatsa emanez.
Erroma hiriko latina Lazioko beste lekuetako aldaki batzuei gailendu zitzaien, eta horietatik ia ez zen ezer geratu latin literarioan. Ondorioz, latinak oso desberdintasun dialektal gutxi zituen, grekoak ez bezala. Beraz, latina hizkuntza unitariotzat jo dezakegu.
Ondoren, Italiatik kanpo, probintzia deituriko lurralde berriak konkistatu ziren; Zesar Galiekin hasi, eta Trajanok Daziaraino (Errumania) iritsi zen; beraz, latinaren hedapena lurralde handi batean eta hiztun berrien kopuru eskerga bat gehitzea suposatu zuen.
Erromaren lurralde-hedapenarekin batera, latina literatura-hizkuntza eta lingua franca gisa garatu zen, lehenago grezierak izan zuena. K.a. II. mendetik Plauto eta Terentziorekin, K.a. 200. urtera arte Apuleiorekin, aldaketa nabarmenik ez duen latin forma bat dugu.
Latinaren estratuak
Penintsula italikoan garatzean, talde latindarren jatorrizko hizkuntzan eragina izan zuen antzinako Italian zeuden beste hizkuntza-talde batzuetako hiztunekin izandako kontaktuak, baita hizkuntza italikoen beste azpitalde batzuetako hiztun indoeuroparrak, batez ere osco-umbra adarrekoak (oskoak, umbriarrak, samnitak, pizenoarrak...); italikoak ez ziren hizkuntza indoeuroparren hiztunak (mesapiarrak, greziarrak, zeltak), zein hizkuntza preindoeuroparretako hiztunak (etruriarrak, ligurak, nuragikoak...) ere. Hiru eragin soziolinguistiko mota bereizten dira:
Bereizketa hori, agian, ez da guztiz eraginkorra; adibidez, etruskoa aldi berean substratua, adstratua eta superestratua izan zitekeen garai ezberdinetan.
Substratu eragina
Antzinako Italiako eskualdeetan latina zabaldu zenean, beste hizkuntza batzuetako jatorrizko hiztunak ziren, bai talde italikoko indoeuroparrak (latina, esaterako), bai indoeuropar eta aurreindoeuropar hizkuntzetako beste talde batzuetakoak, azkenean latinarekin parekatu zirenean substratuko nolabaiteko eragin linguistikoa izan zutenak. Batzuetan, hizkuntza horiek adierazteko, substratu mediterraneoa aipatzen da, zeinak latinari indoeuroparrek iritsi zirenean ezagutzen zituzten landare eta animalia batzuen izena eman zioten. Oso hizkuntza ezezagunak dira, hondakin idatzi gutxi batzuk baino ez baitira geratzen, batzuk oraindik deszifratu gabe. Erroma hirian eta inguruetan, latin arkaikoaren substratu bat hizkuntza etruskoa izan zen argi eta garbi.
Mota horretako gertakariak dira bokalarteko kontsonanteen edo [y] frantsesaren, euskararen (edo antzeko hizkuntzaren baten) lenizioa egozten zaion eragin zeltikoa, zeinari egozten baitzaio [f] espainolaren [h]ko aspirazioa, edo eragin eslaviarra bokal errumaniarren zentralizazioan.
Superestratu eragina
Garai baten zehar, Erromak jatorri etruriarreko populazio handia izan zuen; beraz, etruskoa substratu hizkuntza zein superestratu hizkuntza izan zen, gutxienez, erromatar monarkiak eta, neurri txikiagoan, erromatar errepublikak hartzen zuen garaian. Etruskoaren eragina bereziki nabarmena da lexikoaren zenbait arlotan, hala nola antzerkiarekin eta igarkizunarekin loturikoan. Erromak galiar zisalpinoen inbasioak ere jasan zituen, nahiz latinean eragin zeltaren zantzu garrantzitsurik ez dagoen. Badira ebidentzia batzuk osko-umbriar hizkuntzen mailegu lexiko zuzenak hiztegian, eta horiek dira substratu motako eragin nagusiak latin klasikoan.
Bestalde, erromatarrek antzinatik herri germaniarrekin kontaktuak zituzten arren, ez dago eragin lexikoko fenomenorik latin klasikoan. Mendebaldeko hizkuntza erromanikoekin ez bezala, V. eta VIII. mendeen artean, mailegu lexiko ugari jaso zituzten mendebaldeko zein ekialdeko germaniarretik. Hori ez dator bat latinak antzinako aleman-garaiaren aurrekoarekin izan zuen eragin sakonarekin. Era berean, gaur egun germanieraz hitz egiten duten eskualdeen toponimian, erromatarren administrazioaren arrasto ugari daude, hala nola Kolonian. Mendebaldeko Erromako elementu germaniarrak Behe Inperioaren garaitik datoz, eta latin berantiarreko superestratu nagusia osatzen dute. Jarioa ez zen eten hizkuntza erromantzeen eraketan. Godo, alemaniar, burgundiar, franko eta lombardiar herriek hizkuntza erromantzeetan duten eragina toponimia eta antroponimiaren eremuan ematen da gehienbat. Hortik kanpo, maileguen kopurua nahiko txikia da.
Adstratu eragina
Latindarrekin bizi izan ziren herriekin kontaktuan egotearen ondorioa da, haiek menderatu gabe eta haien mende egon gabe. Eragin mota hori gehiago nabaritzen da estiloan eta lexikoan hizkuntzaren aldaketa fonikoetan baino. Osko, umbriar eta grekoaren adstratoak alfabetoaren eta mitologiaren arduradunak dira, erromatarrek jainko heleniarrak mailegatu baitzituzten, latinezko izenekin hala ere.
Grezieraren adstratua: atiko eta Joniera hizkuntzen mailegu eta kalkoren sarrera masiboak erne jarri zituen latindarrak oso azkar, Katon Maior buru zutela K.a. III. mendean. Baina latindar literaturaren Urrezko Aroan, erromatarrek amore eman zuten antzinako grezieraren nagusitasun nabarmenaren aurrean. Horazioren bertso ospetsuek laburbil dezakete sentimendu hori: «Graecia capta ferum victorem cepit et artis/intulit agresti Latio» («Grezia konkistatuak bere garaile basatia konkistatu zuen, eta arteak Lazio landatarrean sartu zituen»).
Helenismoen sarrera masibo hori ez zen literaturara, zientzietara edo arteetara mugatu; hizkuntzaren arlo guztietan izan zuen eragina: lexikoan, gramatikan eta estiloan; greziera, beraz, hizkuntza erromantzeetako hitz askotan aurki dezakegu.
Aro Klasikoaren ondoren, kristautasuna faktore indartsuenetako bat izan zen latin mintzatuan greziar elementu berri batzuk sartzeko. Adibidez, παραβολή (parabola). Hitz hori terminologia erretorikoaren barruan aurkitzen dugu, baina hortik ateratzen da kristauek erabiltzen dutenean eta parabola zentzua hartzen duenean, hau da, Jesusen bizitzaren predikua. Apurka-apurka, hitzaren zentzurik orokorrena hartzen ari da, Erromania osoan hitza (verbum) esan nahi zuen elementua ordezkatzen duena. Paraboletik (parabolare, parolare) datorren aditzak, Erromaniaren zati handi batean, hitz egin (loquor) esan nahi zuen aditza ordezkatzen du.
Literatura
Latinezko literaturak, batik bat, Antzinako Erromako literatura lanak biltzen ditu, kultura erromatarrak literatura grekoko lanak ere sortu zituela kontuan hartu behar bada ere. Erdi Aroan, latina kultura hizkuntza nagusia izan zen Europan, eta, horrela, literatura oparoa sortu zen latinez: erlijio, filosofia eta historia gaiei buruz, batez ere Tomas Akinokoaren lumaz, esaterako. Pizkundetik aurrera, latinak nagusitasuna galdu zuen; horrela, lan erlijioso, filosofiko (Spinoza, kasu) eta zientifikoetara mugatu zen; aldiz, literatura lan nagusiak hizkuntza nazionalean idazten ziren. Egun, komunikazio tresna izaera ia guztiz galdu badu ere, zenbait idazlek beren sormen lanak latinez idazten dituzte.
Latinez idatzitako liburuen multzoak Antzinako Erromako kultura-ondare iraunkorra gordetzen du. Erromatarrek poesia, komedia, tragedia, satira, historia eta erretorika liburu ugari ekoiztu zituzten, beste kultura batzuen antzera, bereziki grezierazko literatura helduenaren antzera. Mendebaldeko Erromatar Inperioa erorita ere latinak oso paper garrantzitsua betetzen jarraitu zuen mendebaldeko europar kulturan.
Latinezko literatura, normalean, aldi desberdinetan banatzen da. Lehenengoari dagokionez (literatura primitiboari, alegia), bizirik dirauten lan gutxi batzuk baino ez dira geratzen, adibidez, Plauto eta Terentzioren liburuak garai guztietako autore ezagunenen artean kontserbatu dira. Beste asko, latin klasikoko autore gailen gehienak barne, desagertu egin dira, nahiz eta batzuk mende batzuk geroago aurkitu diren.
Latin klasikoaren garaia (latinezko literatura bere gailurrean oso aintzat hartzen denean) banatzen da: Urrezko Aroa (gutxi gorabehera K.a. I. mendearen hasieratik K.a. I. mendearen erdira arte hartzen duena) eta Zilarrezko Aroa (K.a. II. mendera arte hedatzen dena). II. mendearen erdiaren ondoren idatzitako literatura, eskuarki, izen-belztua eta bazter utzia da.
Pizkundean, autore klasiko asko berraurkitu zituzten, eta, nahita, haien estiloa imitatu zuten. Baina, batez ere, Zizeron imitatu zen, eta bere estiloa latinaren gailur perfektutzat hartu izan da. Erdi Aroko latina, askotan, latin txartzat hartu izan zen; edonola ere, latinezko literaturako lan handi asko antzinaroaren eta Erdi Aroaren artean sortu ziren, nahiz eta antzinako erromatarrena izan ez.
Erromatar literatura latinoak bi zati ditu: literatura indigena eta literatura imitatua:
Latin kultua eta latin arrunta
Plauto, Terentzio, Zizeron, Tito Livio, Virgilio, Horazio, Ovidio, Seneka eta Plinio Zaharra bezalako idazleen literatura hizkuntza latin kultua izan zen K.a. III. eta K.o. II. mendeen artean, oso gutxi hitz egiten zen arren. Erromatar herri gehienarentzat ia ulertezina zen, bere ordez, herri hizkuntza hitz egiten baitzuen, latin arrunta (vulgus , herria), zeina nahiko gutxi idazten zen.
Plebeius sermoak oso hiztegi txikia zuen, eta erromatarrak nagusi ziren probintzia desberdinetako hitzak hartu zituen, sermo nobilisek ezagutzen ez zituenak. Era berean, latin arruntean gertatu ziren hitz askoren esanahiaren murrizketa, beste batzuen esanahiaren zabaltzea, latin literarioan ohiko terminoen esanahiaren aldaketa edo, beste kasu batzuetan, esanahiaren aldaketa bezalako fenomenoak.
Erdi Aroa
Erromatar Inperioaren erorketaren ondoren, latina, oraindik mende batzuetan zehar, estatu erromatarraren ondorengo munduan idatzitako hizkuntza bakarra bezala erabili zen. Erregearen kantzilertzan, Eliza katolikoaren liturgian edo monasterioetan idatzitako liburuetan, latina zen erabilitako hizkuntza bakarra. Latina oso zaindua izan zen, baina, pixkanaka, haren ahozko espresioak eragina izan zuen. VII. mendean, latin arrunta bereizten hasi zen protorromantzea sortuz eta, ondoren, egungo hizkuntza erromantzeen lehen faseak sortuz.
IX. mendeko pizkunde karolingioarekin, garaiko pentsalari handienak, Pablo Diakonoa lombardiarra edo Alcuino York ingelesa kasu, bere inperioko kultura eta irakaskuntza berrantolatzeaz arduratu ziren. Latinari dagokionez, erreformek, honenbestez, idatzizkoa berreskuratze zuzenagora jo zuten, eta horrek behin betiko aldendu zuen hizkuntza erromantzeek izan zuten bilakaeratik.
Gero, sortutako lehen unibertsitate gutxirekin, Europa osotik zetozen pertsonek emandako irakaskuntzak latinez ziren zorrozki. Baina halamoduzko latina, Zizeron edo Horazioren hizkuntza zenik esan ezin zitekeena. Unibertsitateetako jakintsuek latin berezi bat landu zuten, eskolastikoa, garaiko filosofiaren ñabardura landuetan kontzeptu abstraktu eta aberatsak adieraztera egokitua. Latina jada ez zen mundu erromatarrean izan zen komunikazio-hizkuntza; hizkuntza bizia eta nahitaezkoa zen oraindik.
Pizkundea
XIV. mendean, Italian, antzinako latinarekiko interesa piztu zuen mugimendu kultural bat sortu zen: humanismoa. Petrarcatik hasita, Poggio Bracciolini, Lorenzo Valla, Marsilio Ficino eta Coluccio Salutati izan ziren bere adierazlerik garrantzitsuenak. Hemen, hizkuntza klasikoaren azterketa sakonak egiten hasi ziren, filologia klasikoaren sorrera markatu zutenak.
Aro Modernoa
Aro Modernoan, latina oraindik kulturaren eta zientziaren hizkuntza gisa erabiltzen da, baina, pixkanaka, tokiko hizkuntzek ordezkatzen dute. Latinez idatzi zuten, adibidez, Nikolas Kopernikok eta Isaac Newtonek. Galileo izan zen latinez ez beste hizkuntza batean idatzi zuen lehen zientzialaria (italieraz, 1600. urte inguruan), eta Oersted, berriz, latinez idatzi zuen azkenetakoa, XIX. mendearen lehen erdian.
Gramatika
Hitz batek bere kasuan har ditzakeen formen multzoari flexio-paradigma esaten zaio. Substantiboen eta adjektiboen flexio-paradigmei deklinabideak esaten zaie latinezko gramatikan; aditzen flexio-paradigmei, berriz, konjugazioak. Latinez, flexio-paradigma aldatu egiten da hitza atxikita dagoen gaiaren arabera. Izenak eta adjektiboak bost deklinaziotan multzokatzen dira; aditzak, berriz, oinarrizko lau konjugazio-motatan.
Substantibo edo izenak
Latinez, substantiboak, adjektiboak (flexio-nominala) eta izenordainak (flexio-pronominala) forma ezberdinak hartzen dituzte perpausean duten funtzio sintaktikoaren arabera, kasu gramatikal bezala ezagutzen diren formak. Latin klasikoan, substantibo, adjektibo edo izenordain bakoitzak har dezaketen sei forma daude (kasuak):
Latinaren bilakaera: latin arrunta
Latin arrunta (latinez: sermo vulgaris) edo latin berantiarra Erromatar Inperioko probintzietan hitz egiten zen latinaren dialektoei erreferentzia egiteko erabiltzen den terminoa da. Zehazkiago, terminoak berantiar aldiari egiten dio erreferentzia, dialekto horiek elkarrengandik bereizi arte eta hizkuntza erromantzeen aldi goiztiartzat hartzeko adina hartzen duena. Gutxi gorabehera IX. mendeari eman ohi zaion bereizketa.
Gramatikaren esparruan, honako fenomeno hauek nabarmendu behar dira: aditz sisteman, forma konposatuak sortzea (normalean, habere eta beste aditz baten partizipio iraganaren arteko konbinazioaren bidez) lehendik zegoen paradigma sintetikoarekin paraleloan, eta pasiboa izan  aditz laguntzailearekin eta uztartzen den aditzaren partizipioarekin eraikitzea (frantsesak eta italiarrak egoera eta mugimendua adierazten duten aditzez osatutako denboretan ere izan  erabiltzen dute aditz laguntzaile gisa).
Ralston (Wyoming)
Ralston Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Park konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Latin
Latinaren bilakaera: latin arrunta
Latinezko deklinabidearen sei kasuak murriztu egin ziren, eta, ondoren, prepositibozko esaldiekin ordezkatu ziren (errumaniera modernoak hiru kasuko sistema mantentzen du, agian, eslaviar eraginagatik; XVIII. mendera arte Suitzako erromantxeen aldaera batzuek ere kasu zuten). Latinez artikulurik ez bazegoen, erromantzeak determinatzaileetatik abiatuta garatu zituzten; beti proklitikoak dira, errumanieraz izan ezik, hizkuntza horretan substantiboari atzeratzen baitzaizkio.
Erakusleei dagokienez, hizkuntza erromantze gehienek hiru deiktiko dituzte: «hurbiltasuna» (hau), «distantzia ertaina» (hori) eta «urruntasuna» (hura) adierazten dutenak. Hala ere, frantsesak, errumanierak eta desagertutako andaluziar erromantzeak bi termino baino ez dituzte bereizten: bata «hurbiltasunerako» eta bestea «urruntasunerako». Genero neutroa alde guztietan desagertu zen Errumanian, Galizian eta Asturiasen izan ezik. Izan ere, bertan, konta ezinak diren substantibo batzuk daude amaiera neutroarekin (-o) eta amaiera propio berarekin adjektiboan konta ezin diren substantiboekin edo materiazkoak direnekin bat datorrenean eta -a, -o, -u edo kontsonantean amaitzen direnean. Ordena sintaktikoa elementuek latinaren berezko perpausean duten disposizio askeari dagokio. Hala ere, subjektuaren + aditzaren + objektuaren antolamendu sintagmatikoa agintzen du (nahiz hego-ekialdeko hizkuntzek subjektuaren kokapenean malgutasun handiagoa ahalbidetzen duten).
Latinaren erabilera modernoa
Gaur egun, latinak erritu latinezko Eliza katolikoaren hizkuntza liturgiko ofizial gisa erabiltzen jarraitzen du. Hizkuntza hilaren estatusak (eboluzioaren mende ez dagoena) erabilera berezia ematen dio erabilera liturgiko eta teologikoetarako, hitzen esanahiak egonkor mantendu behar direlako. Horrela, diziplina horietan erabiltzen diren testuek mende ezberdinetako irakurleentzat duten esanahia eta zentzua gordetzen dute. Gainera, hizkuntza hori Egoitza Santuko irrati eta prentsa hedabideetan erabiltzen da. Aita santuak hizkuntza horretan ematen ditu bere mezuak; Egoitza Santuaren argitalpen ofizialak latinez dira, eta, horietatik, beste hizkuntza batzuetara itzultzen dira. 2012ko azaroan, Benedikto XVI.a aita santuak Latinitate Akademia Pontifizioa sortu zuen mundu osoan latina indartzeko. Eliza anglikanoan, 1559an Otoitz Liburu Komun Anglikanoa argitaratu ondoren, latinezko edizio bat argitaratu zen unibertsitateetan erabiltzeko 1560an, Oxfordekoan bezala, non liturgia oraindik latinez ospatzen den. Oraintsuago, 1979an, Estatu Batuetako Otoitz Liburu Komunaren latinezko edizioa agertu zen.
Bestalde, sailkapen biologikoko espezieen eta taldeen nomenklaturak latinezko terminoekin edo latinizatuekin egiten jarraitzen du; gainera, Filosofia, zuzenbide eta medikuntzaren terminologiaz gain, latinezko termino, lokuzio eta laburtze asko gordetzen dira. Herri-kulturan, oraindik ere, unibertsitateetako edo beste erakunde batzuetako leloetan ikus daiteke idatzita, eta erromatarren garaian garatzen diren filmen elkarrizketetan ere entzun daiteke, hala nola Sebastiane eta Kristoren Pasioa.
Gil García
Gil García Ávilako udalerria da, Piedrahita eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 40 biztanle zituen.
Ramón García Sanz
Ramón García Sanz (Zaragoza, 1948 - Hoyo de Manzanares, 1975eko irailaren 27a), Frente Revolucionario Antifascista y Patriota talde armatuaren kidea izan zen Francisco Francoren diktadura garaian. ETA erakunde armatuko Juan Paredes Manot (ezizenez, Txiki) eta Angel Otaegi kideak, FRAP erakunde armatuko José Luis Sánchez Bravo eta Xosé Humberto Baena kideekin batera fusilatu zuten, guda-kontseilu batean epaitu ondoren. Fusilatzeak gizarte erreakzio eta protesta biziak eragin zituen Euskal Herrian, Espainian eta nazioartean. García Sanz Madrilgo Hoyo de Manzanares herrian hil zuten.
Gerra-kontseiluak eta kondenak
Madrilgo El Goloson, irailaren 18an, gerra-kontseilu sumarisimoa egin zen abuztuaren 16an Carabanchelen Antonio Pose Rodríguez goardia zibila hil zuten FRAP-eko militanteen aurka. Aurretik, irailaren 11 eta 12an, FRAPeko beste kideen aurkako gerra-kontseilu sumarisimoa egina zen Madrilen. Bigarren honetan José Fonfrías Díaz 20 urteko kartzela zigorrera kondenatu zuten eta beste 5 kide heriotza zigorrera, baina haietako hiru barkatu zituzten eta kartzelara bidali: Concepción Tristán López eta María Jesús Dasca Pénelas (haurdun zeudelako biak) eta Manuel Cañaveras de Gracia. Beste biak, berriz, Ramón García Sanz eta José Luis Sánchez-Bravo Solla, fusilatu egin zituzten Hoyo de Manzanaresen.
Uda hartan hamaika pertsonak jaso zuten heriotza zigorra. Hala ere, irailaren 26ko Ministro-kontseiluak kondenatutako sei barkatu zituen eta beste bostei ezarritako zigorrak betetzeko agindu. Exekuzioak biharamunean egin ziren.
Fusilamenduak bertan behera uzteko saiakerak
Saiakera asko egin ziren exekuzioak bertan behera uzteko. Bartzelonako Abokatu Elkargoan protesta bat baino gehiago egon zen eta Vatikanoak ere mugimenduak egin zituen. Paulo VI.ak klementzia eskatzen zuen mezua bidali zuen. Suediako lehen ministro Olof Palme Stockholmeko kaleetara atera zen, kondenatuen familientzako laguntza eske. Nicolás Franco diktadorearen anaiak ere ondo pentsatzeko eskatu zion eta Otaegiren amak Jubany kardenala, Iniesta apezpikua eta Vicente Enrique y Tarancón kardinala bisitatu zituen.
Exekuzioa
Irailaren 27an bete ziren indultua ez zuten jaso heriotza zigorrak Hoyo de Manzanaresen (Madril) burututakoa, José Luis Sánchez Bravo eta Xosé Humberto Baena militanteekin batera. Ramón García Sanz hogeita zazpi urte zituen.
Hoyo de Manzanaresen fusilamenduak hamar goardia zibil edo polizi, sarjentu bat eta teniente batek osatzen zituzten hiru tropelek egin zituzten, denak borondatez. 09:10ean, poliziek Ramón García Sanz fusilatu zuten. Handik hogei minutura, José Luis Sánchez Bravo eta, handik gutxira, Xosé Humberto Baena. 10:05ean, dena bukatuta zegoen, jada. Exekuzio publikoa zen, baina familiak ezin izan zuen bertan egon. Erretorea izan zen gertuko bakarra eta horrela kontatu zuen une latz hura: Goiz hartan bertan eman zien lur hiru gorpuei Hoyo de Manzanaresen. Geroago, Sánchez Bravoren gorpuzkinak Murciara eraman ziren eta García Sanzenak, berriz, Madrilgo kanposantu zibilera.
Protestak
Irailaren 26an Ministroen kontseiluak aho batez eta Francisco Francoren ildoak jarraituz ,11 heriotza zigorretatik 5 aurrera eramatea erabaki zuenean, zirrara ez zen nolanahikoa izan. Hala ere, Espainiako prentsak erregimenaren eskuzabaltasuna goraipatu zuen, 6 indultuak eman zituelako eta, Hubo clemencia izenburupean, erregimenari men egiten zion, inongo erreparorik gabe.
Salbuespen egoeran zegoen Euskal Herrian, greba orokorrerako deia egin zuten eta arrakastaz jarraitu zioten, paroak zabaldu ziren espainiar hiri askotan eta exekuzioak kondenatzen zituzten protestak mundu osoan.
Chistian Grobet suitzar abokatuak epaiketetan izandako irregulartasunak salatu zituen. Txikiren gerra-kontseiluan behatzaile izan zen Giza-Eskubideen Nazioarteko Federazioaren eta Giza-Eskubideen aldeko Suitzar Ligaren izenean eta horrela zion irailaren 12ko informean:
Luis Echeverría Mexikoko lehendakariak Espainia Nazio Batuen Erakundetik botatzea eskatu zuen eta mendebaldeko 12 herrialdek enbaxadoreak erretiratu zituzten Madrildik. Hiri bat baino gehiagotan, manifestariek espainiar enbaxadari eraso egin zioten eta Lisboakoa, adibidez, erre egin zuten.
Erregimenak manifestazio erraldoiarekin erantzun zuen, elkartasuna erakutsiz. José Ignacio San Martín teniente koronelak prestatu zuen eta fisikoki oso ahul agertzen zen Francisco Franco -azken agerraldi publikoa izango zuen-, orduan Asturiasko printze zen Joan Karlos Borboikoaren ondoan.
San Leon (Baiona)
San Leon Lapurdiko Baiona hiriburuko auzoa da. Baiona Handia eta Marracq auzoen artean kokatua dago.
Iturriaga jauregia
Iturriaga jauregia Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen jauregi bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusiko 17. zenbakian. Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxearen alboan eta Pilliku plazaren parean dago.
Bertan, gaur egun, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa dago, Donejakue Bideari buruzko interpretazio zentroa da, Kostaldeko Donejakue bidea udalerri honetatik igarotzen baita.
Eraikina
Lehen solailuan, kanpora ematen duten bi leiho erlaizdun ditu eta eraikinaren barnean janben aldera alboko aulki jarraituak, bi baoen artean XVII. mendeko Iturriaga familiaren armarria duena.
Bigarren solairuan, kanpora ematen duten hiru leiho erlaizdun, fatxada erlaitz molduradun batek ixten du, bi izkinatan bi gargola zilindriko dituela.
Paul Vieille
Paul Marie Eugène Vieille (Paris, Frantzia, 1854ko irailaren 2a - Paris, Frantzia, 1934ko urtarrilaren 14a) frantses fisikaria izan zen.
Biografia
Kerik gabeko bolbora asmatu zuen, nitrozelulosa gai indartsu baina egonkortasun gutxikoa jaurtigaien bultzatzaile bihurtzeko ahaleginean. Zenbait gai disolbagarrirekin nahasi zuen nitrozelulosa, eta hala asmatu zuen B bolbora 1885ean. Hartatik sortu dira geroztik asmatu diren kerik gabeko bolbora eraginkor guztiak.
Bestalde, talka-uhinei buruzko garrantzi handiko ikerketak egin zituen, Marcellin Berthelot kimikariarekin batera.
Morristown (Indiana)
Morristown Indianako herri bat da. Shelby konderrian kokatua dago. 2010ean 1,218 biztanle zituen, 6.08 kilometro koadrotan banatuta.
Pilliku plaza
Pilliku plaza Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen plaza bat da. Orioko Alde Zaharrean dago, eta Kale Nagusiak zeharkatzen du.
Leku interesgarriak
Plaza honetan honako eraikin eta monumentuak daude:
Pilica udalerria
Pilica Poloniako Silesiako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Zawiercie barrutian kokatuta. 142,71 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 8725 biztanle zituen.
Carmen Martín
Carmen Dolores Martín Berenguer, ezagunagoa Carmen Martín izenez (Roquetas de Mar, Almeria, 1988ko maiatzaren 29a) almeriar eskubaloiko jokalaria da. Eskuin-muturrean jokatzen du Suediako IK Sävehof taldean.
Klubei dagokienez, Europako txapelduna izan da 2016. urtean, CSM Bucuresti taldearekin, eta txapeldunordea, 2011n, Itxako kirol taldearekin, eta, gainera, hainbat titulu nazional lortu ditu.
Erabateko nazioartekoa da Espainiako selekzioarekin, eta harekin lortu zuen brontzezko domina Londresko 2012ko Olinpiar Jokoetan eta Brasilgo 2011ko Munduko Txapelketan; zilarrezkoa, berriz, 2008ko Mazedoniako Europako Txapelketan eta Hungariako eta Kroaziako Europako Txapelketan.
Ezkertiar jokalaria, bere kalitate teknikoa eta eskuineko muturretik eta kontraerasotik golak markatzeko duen gaitasunagatik nabarmentzen da. Gainera, penalti-jaurtiketetan (7 metro) %90etik gora asmatu iizan du. Munduko eskumako muturrean jokatu duen jokalaririk onena dela esan ohi da.
Ziniskaren alabak (Hijas de Cynisca) kirol-arloko genero-desberdintasunari buruzko dokumental luzean parte hartu zuen beste 13 kirol arloko emakumerekin batera.
Hastapenak
Llanos de Marín HLHIn ikasi zuen, Roquetas de Mar udalerrian (Almeria). 7 urte zituela hasi zen eskubaloian. 2005ean C.B. Roquetas taldearekin Ohorezko mailan (ABF Liga) egin zuen debuta.
Mar Alicante taldea
Bere lurraldeko taldean hiru urte eman ondoren, 2008ko udan, Mar Alicante Eskubaloi Taldearekin sinatu zuen, eta bertan mundu mailako ospea lortu zuen. Alacanteko taldearekin Esteban Roig-en agindupean egon zen. Lehen urtean (2008/2009) Erregina Kopa jokatu zuen, baina final-laurdenetan Elda Prestigio taldeak kanporatu zuen bere taldea 24-25 emaitzarekin. Ligako bosgarrenak izatean EHF Kopan plaza bat izan zuen. Hurrengo urtean Dara Calvalho, Nuria Benzal eta Verónica Verdú fitxatu zituzten Mar Alicantek lehen aldiz Europako lehiaketari aurre egiteko. Alderdiak ZRK Kikindar taldearen aurka jokatu zuen, eta bi partidetan hiru golen aldearekin galdu zuen. Erregina Kopan finalera iritsi ziren Elda Prestigio eta CLEBA Leon kanporatu ondoren. Lizarrako Itxako talde nafarrak, ordea, 33-28 irabazi eta txapelduna izan zen finalean. Ligan laugarrenak izan ziren, eta Europako plaza lortu zuten berriro, ordukoan Europako Errekopa izenekoan. Han, bere lagun onenetako batekin egin zuen topo, Beatriz Fernández Ibáñezekin.
S.D. Itxako (Nafarroa)
2010ean, Itxakorekin sinatu eta, 2011-12 denboraldiaren amaierara arte jokatu zuen. 2010/2011 denboraldia izan zen Nafarroako klubaren historiako denboraldirik arrakastatsuena. Espainiako Superkopako txapelduna izan zen (28-21 irabazita Mar Alicante bere klub ohiari), Erregina Kopa irabazi zuten (29-21 irabazi zion Elda Emakumezkoen Eskubaloi Klubari) eta berriro ere ABF Ligako titulua irabazi zuen. Lizarrakoek urtea amaitzeko, Emakumezkoen EHF Txapeldunen Ligako lehen finala galdu zuten Norvegiako Larvik HK indartsuaren aurka, 46-45 (23-21 lehen partidan eta 24-25 bigarrenean).
2011/12 denboraldian bere taldeak, berriz ere ABF Ligako titulua eskuratu zuen, baita Erregina Kopa Bera Bera eskubaloi taldeari 35-26 irabazi ondoren. Espainiako Superkopa titulua, ostera, Champions League-n, lehen itzulia gainditu ondoren, Maind Round-en galdu egin zuen. Hainbat urte arrakastatsu izan ondoren, jokalarien eta teknikarien jakinarazpen batek ordainketa arazoak salatu zituenean, agerian utzi ziren Klubaren arazo ekonomikoak. Hori zela eta, jokalari garrantzitsu askok, besteak beste Carmen Martín, alde egin zuten.
Mecalia Atletico Guardés (Pontevedra)
2014. urtean, Esloveniako taldeak 2013ko Serbiako Munduko Txapelketan Espainiako selekzioarekin izandako lesioaren ondoren, kontratua bertan behera uzteko mehatxua egin zionean, Pontevedrako Mecalia Atlético Guardés Taldearekin sinatu zuen. Ikusmin handiz hartu zuten Galizian eta ABF Ligara itzultzean. Galizian hiru hilabeteko egonaldia laburra izan arren, oroitzapen ona eta zenbaki onak utzi zituen: 35 gol 10 partidatan, batez beste 3,5 gol partidako. Gainera, taldeak 4. postua lortu zuen Ligan.
OMZ Bucuresti (Errumania)
Bukaresten aritutako azken denboraldian, OMZ Bucurerest taldearekin hirugarren aldiz baliozkotu zuen Ligako titulua. Hala ere, taldeak porrot egin zuen defentsan EHFko Txapeldunen Ligan eta hirugarren postuan amaitu zuen Montenegroko KK Budukitnost Podgorica brontzezko domina lortzeko jokatutako partida irabazi ondoren. Carmen Championseko zazpikote onenean izan zen, muturreko jokalaririk onena izendatu baitzuten, eta, halaxe, Errumaniako etapari amaiera bikaina eman zion.
OGC Nice Handball (Frantzia)
2017ko martxoaren 7an, jakinarazi zen Frantziako Eskubaloi Ligako OGC Nice Handball eta Linnea Torstensson lankideak urte bereko ekainetik aurrera bi denboralditarako fitxatu zutela. Bi denboraldi egin zituen Kosta Urdinean, nahiz eta klubak ez zuen lortu txapelketa kontinentaletan lehiatzerik, eta bere historiako sailkapenik onena lortu zuen: lehen denboraldian laugarrenak izan ziren, eta 2018-19an txapeldunordeak izan ziren, Metz Handball ahalguztidunaren aurrean finala galduz. Horri esker, Europan lehen aldiz lehiatzeko txartela lortu zuten. Era berean, Frantziako Kopan, finalerdietara iristea lortu zuten Carmen Martín taldean egon zen bi urteetan.
Bo Hopkins
William "Bo" Hopkins (Greenville, Hego Carolina, 1938ko otsailaren 2a - Van Nuys, Kalifornia, 2022ko maiatzaren 28a) estatubatuar aktorea izan zen. Ehun film eta telebista saio baino gehiagotan agertu zen berrogei urteko ibilbide batean. Taldeko aktorearekin nabarmendu zen Sam Peckinpahk zuzendutako filmetan.
Carmen Martín
Bukarestera itzuli
2019ko martxoan, kanpaina bukatzean Nizako taldearekin kontratua amaitu ondoren, CSM Bucuresti taldera itzultzea jakinarazi zen. Bi urte geroago, Cristina Neagu edo Nora Mørk bezalako jokalariekin aldagela partekatu zuen, gogoratzen den talderik indartsuenetako batean. 2022an Suediako IK Sävehof taldearekin fitxatu zuen arte.
Hautaketa nazionala
Espainiako eskubaloiko emakumezkoen selekzioa 200 aldiz izan da nazioartean, eta 697 gol sartu ditu. Hala, hautaketaren historian nazioartekotze gehien izan dituen seigarrena da, eta 30 urte eskasekin laugarren golegile handiena.
2005eko urriaren 14an, 17 urte besterik ez zituela, Miguel Ángel Floridok deitu zuen lehen aldiz Kostrenan (Kroazia) lehiatzeko. Europako Emakumezkoen Eskubaloi Txapelketa izan zen selekzioarekin jokatu zuen lehen txapelketa. Lehen fasean, Herbehereak eta Frantzia irabazi zituzten, eta Danimarkaren aurka galdu. Hala ere, azken partida galdu arren, hurrengo fasera pasatu ziren, bi garaipen eta porrot batekin. Bigarren txandan Kroaziaren aurka irabazi egin zuten, baina anfitrioia zen Suedia eta Errusiaren aurka galdu, eta ezin izan ziren finalerdietara pasatu. Bederatzigarren postuan amaitu zuten txapelketa.
2007ko Emakumezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketarako hautatu zuten. Lehen fasea Kongoren, Japoniaren eta Hungariaren aurka jokatu zuen, eta bigarren talde gisa pasatu ziren hungariarrekin berdindu eta beste bi partidak irabazi ondoren. Hurrengo fasean, Alemaniaren eta Errumaniaren aurka galtzen hasi ziren. Ondoren, Hego Korea gailendu zuten eta azken partidan kanporatutakoen aurka, Poloniaren aurka, jokatu zuten final-laurdenetarako sarrera lortzeko, baina 29-30 galdu eta txapelketatik kanpo gelditu ziren.
2008ko Emakumezkoen Europako Eskubaloi Txapelketan, bi partidatan berdinduta hasi ziren, Norvegiaren eta Ukrainaren aurrean, baina Norvegiaren atzetik taldeko bigarrenak izan ziren. Bigarren txandan, ordea, irabazi egin zieten Errumaniari eta Hungariari, eta Danimarkarekin galdu, eta finalerdietara iritsi ziren Alemaniaren aurka. Partida zaila izan zen, baina 32-29 irabazi zuten, baina finala galdu egin zuten norvegiarren aurka. Han hasi zen Carmen Martínen 'doktoretza' selekzioarekin eta mundu mailan.
2009an, Txinan jokatutako Emakumezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketan parte hartu zuen. Lehen fasean, taldekako lehenengoak izan ziren, eta partida guztiak irabazi zituzten. Hurrengo txandan Hungariarekiko berdinduta amaitu zuten, Errumaniari irabazi eta Norvegiak garaitu zituen. Norvegiaren atzetik taldeko bigarren gisa pasatu ziren, eta finalerdietan Frantziaren aurka jokatu zuten, 27-23k galduta. Brontzea eskuratzeko borrokan Norvegiari aurre egin eta 26-31 gailendu ziren. 2009ko Mediterraneoko Jokoetan ere parte hartu zuen, Pescaran (Italia).
2010eko Emakumezkoen Europako Eskubaloi Txapelketan, Errumaniaren aurka galtzen hasi ziren. Gero Serbiari irabazi zioten, baina Danimarkaren aurka galdu egin zuten eta lehen fasea taldeko hirugarren gisa amaitu zuten. Bigarren fasean Errusiari irabaztea lortu zuten, baina beste bi partidak galdu zituztenez, kanporatuak izan ziren eta azkenean hamaikagarrenak amaitu.
2011n, Brasilen 2011ko Emakumezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketarako deitu zuten. Talde-fasean, bigarren postuan geratu ziren Errusiak, bere partida guztiak irabazi baitzituen. Hurrengo fasean Montenegrori 23-19 irabazi zioten, eta final-laurdenetan Brasili 27-26. Finalerdietan, ordea, etorkizuneko txapeldunari, Norvegiari, aurka jokatu eta 30-22 irabazi egin zuten. Brontzezko domina lortzeko borrokan, Danimarkaren aurka 18-24 irabazi. Bakarka, Carmen Martín aukeratu zuten Txapelketako eskuin muturreko jokalaririk onena, eta, gainera, goleatzaile handiena izan zen, 45 gol, 9 partidatan.
2012an, talde nazionaleko kide izateko hautatu zuten,Espainian jokatutako Txapelketan bi postu zeuden Londresko 2012ko Udako Olinpiar Jokoetara Olinpikoetara joateko. Espainiak plaza bat lortu zuen eta bestea Kroaziarako izan zen. Olinpiar Jokoetarako ere hautatu zuten eta hirugarrenak izan ziren B taldean, Frantziaren eta Hego Korearen atzetik. Final-laurdenetan Kroaziaren aurka borrokatu ziren eta 25-22 irabazi. Finalerdietarako sailkatu ziren Montenegroren aurka, faboritoa zen Frantzia kaleratu zuen Montenegroren aurka. Partida oso berdinduta aritu ondoren, azkenean Montenegrok 27-26 irabazi zuen. Hala ere, brontzearen aldeko partida geratzen zen, Espainiako taldeak berriro Korearen aurka lehiatu zuena. Aurreko ligan Koreak 27-31 irabazi zuen, baina ordukoan Espainiak 29-31 irabazi zuten. Hala ere, Carmenek ezin izan zuen pistan arrakasta izan; izan ere, talde-faseko partidan, Suediaren aurka, min hartu zuen, jokalari suediar bat belaun gainera erori baitzitzaion, eta alboko barruko lokailua hautsi baitzitzaion. Hori dela eta, Marta López Herrerok ordeztu behar izan zuen.
2012ko Emakumezkoen Eskubaloiko Europako Txapelketan, urte amaieran Serbian, bigarren ligatxora pasatzea lortu zuten, baina azkenak izan ziren. Hantxe ikusi zen Macarena Aguilar zentral nabarmena falta zela, lehen txandako partida batean min hartu baitzuen.
Berriro ere, Serbian egin zen Emakumezkoen Eskubaloiko Munduko Txapelketarako (2013) deitu zuten, non 2011ko Brasilgo hirugarren postua defendatzen zuten. Beste lesio bat, ordukoan sorbaldan, Norvegiaren aurrean lehen partidan (zelaian hiru minutu baino ez zeramatzala), lehiaketako gainerako zatia galdu zuen. Talde mailan (Carmenik gabe), gerrariek arazo askorik gabe igaro zuten lehen fasea, Polonia, Argentina, Paraguay eta Angola irabazi ondoren eta Norvegia indartsuaren aurka baino ez zuten galdu. Final-zortzirenetan, ordea, kanporatuak izan ziren, berriz ere Hungariaren aurka (aurreko Europako txapelketan ere irabazi egin zien), 28-21era, eta hamargarren postuan amaitu zuten txapelketa.