cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dora Salazar
Erakusketak
Erakusketak antolatu ditu munduko hainbat hiritan: Paris, Berlin, Ohio, Erroma, Madril, Bartzelona, Valentzia... Erakusketa anitzetan ez ezik, Dora Salazarren obra hainbat tokitan dago ikusgai: Nafarroako eta Arabako Artium Arte Ederretako Museoetan, Bizkaiko Batzar Nagusietan, Zarauzko Itsas Pasealekuan Serie Estructura Forma lan saritua eta Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean.
Sariak
Sari ugari eskuratu ditu:
Ali Aguilar
Alison Paige Aguilar (Roseville, Kalifornia, AEB, 1995eko abuztuaren 28a) softbol jokalari estatubatuarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion, zilarrezko domina irabazi zuen AEBko selekzioarekin. Unibertsitateko softbolean jokatu zuen Washingtonen 2014tik 2017ra, non hiru aldiz First Team All-Pac-12 eta National Fastpitch Coaches Associationeko Bigarren eta Hirugarren Talde All-American izendatu zuten azken bi urteetan. Cowles Kopa irabazi zuen National Pro Fastpitch-eko Scrap Yard Dawgs-ekin 2017an. Profesionalki ere jokatu zuen Japonian.
Hastapenak
Aguilar Rosevillen (Kalifornia) jaio zen Mark eta Kristin Aguilar gurasoengandik. Orangevaleko (Kalifornia) Casa Roble High School-en graduatu zen 2013an 3,8 GPArekin eta lau sari softbolean.
Unibertsitatea
Aguilar unibertsitateko softbolean jokatu zuen Washingtonen. Washingtonera bateatzaile gisa joan zen, baina Heather Tarr-ek, Huskyen entrenatzaileak, alde egin behar zuela erabaki zuen, Aguilarrek trantsizioa egin zuen, eta herrialdeko bateatzaile onenetarikoa bihurtu zen; 2016an, junior denboraldian, 21 home run egin zituen.
Profesionala
Aguilar hamahirugarren sailkatu zuen Scrap Yard Dawgs-ek 2017ko NPF aurreikuspenean. Taldean egin zuen lehen denboraldian, Cowles Cup irabazten lagundu zion taldeari; programaren historiako lehen txapelketa izan zen.
Empuré
Empuré Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Empuré udalerrian erroldatutako biztanleak 119 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Lignières-la-Carelle
Lignières-la-Carelle Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Empuré
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Lignières-la-Carelle
Biztanleria
2007an Lignières-la-Carelle udalerrian erroldatutako biztanleak 375 ziren. Familiak 132 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Empuré
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 76 ziren, horien artean 42 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 42 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (22 gizon eta 19 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Lignières-la-Carelle
Etxebizitza
2007an 141 etxebizitza zeuden, 134 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 138 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 134 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 114 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 88 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Pilar de la Oliva
María Pilar de la Oliva Marrades (Alzira, 1956ko apirilaren 2a) espainiar magistratua da. Valentziako Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiko lehendakaria 2010etik, berriz hautatu zuten 2016. urtean.
Lignières-la-Carelle
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Pilar de la Oliva
Biografia
1982an hasi zen karrera judizialean, eta Teruelgo Calamochako Lehen Auzialdiko eta Instrukzioko 1. Epaitegira bidali zuten; ondoren, Llíria, Mataró eta Castelló de la Planako epaitegi mistoetara. 1987an, Valentziako Instrukzioko 10. Epaitegiko magistratu titular izendatu zuten. De la Oliva Valentziako Erkidegoko Zuzenbide Zibilean eta valentzieraren ezagutzan espezializatuta dago. Independente eta moderatu fama du.
Lignières-la-Carelle
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 265 ziren, horien artean 202 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 202 pertsona aktiboetatik 191 lanean zeuden (104 gizon eta 87 emakume) eta 11 langabezian zeuden (8 gizon eta 3 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Pilar de la Oliva
Biografia
2015ean, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak antolatutako Macrocausas izeneko ikastaro bateko zuzendaria izan zen, eta zenbait ikastaro, jardunaldi eta mintegitan ere parte hartu du hizlari gisa.
Lignières-la-Carelle
Diru sarrerak
2009an Lignières-la-Carelle udalerrian 139 unitate fiskal zeuden, 385 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.888 euro zen.
Empuré
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra eraikuntza enpresa zen.
Pilar de la Oliva
Euskadiko Justizia Auzitegi Nagusiko lehendakari
2010eko irailean, hiru hautagai aurkeztu ziren Botere Judizialaren Kontseilu Nagusian, Valentziako Erkidegoko Auzitegi Nagusiko buru izateko. Pilar de la Oliva, Pedro Castellano eta Javier Lluc. 2010eko azaroaren 5ean, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren Osoko Bilkurak Valentziako Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiko lehendakari Pilar de la Oliva aukeratu zuen, eta Juan Luis de la Rúa gainditu zuen. Auzitegi Judizial Independenteak Gürtel kasuaren adar valentziarraren izapideetan parte hartzeko errekurtsoa jarri zion, edo José de Madaria beste hautagai bati.
Empuré
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Empuré udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 590 hektarea erabiltzen.
Lignières-la-Carelle
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lignières-la-Carelle udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 432 hektarea erabiltzen.
Pilar de la Oliva
Euskadiko Justizia Auzitegi Nagusiko lehendakari
2015. urtean emakume bakarra zen, Estatuaren Justiziako Auzitegi Nagusi bateko lehendakaria baitzen, eta bigarrena epailetzaren historia osoan. 2016ko urtarrilaren 28an, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak berriro hautatu zuen Valentziako Goi Auzitegiko lehendakari 2021era arte, 21 botoetako 12rekin, gainerako 9ak Alacanteko Probintzia Auzitegiko lehendakari Vicente Magro Servetek lortu baitzituen.
Empuré
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lignières-la-Carelle
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pilar de la Oliva
Bat etortzea
2019an Teresa Gisbert hautatu zuten Valentziako Erkidegoko fiskal nagusi, eta, horren ondorioz, Valentziako justiziako kargu nagusiak lau emakumek hartu zituzten: Pilar de la Oliva, Gabriela Bravo (Justizia sailburua), Auxiliadora Borja Abiol (abokatuen dekanoa) eta Laura Oliver (prokuradoreen dekanoa).
Saint-Folquin
Saint-Folquin Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Folquin udalerrian erroldatutako biztanleak 2.267 ziren. Familiak 812 ziren, horien artean 128 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 80 bakarrik bizi ziren emakumeak), 264 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 400 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 868 etxebizitza zeuden, 815 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 38 hutsik zeuden. 852 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 815 etxebizitza nagusietatik 657 bere jabearen bizilekua ziren, 144 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 83 etxek hiru zituzten, 204 etxek lau zituzten eta 507 etxek bost zituzten. 689 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 298 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 458 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.577 ziren, horien artean 1.058 aktiboak ziren eta 519 inaktiboak ziren. 1.058 pertsona aktiboetatik 960 lanean zeuden (558 gizon eta 402 emakume) eta 98 langabezian zeuden (35 gizon eta 63 emakume). 519 pertsona inaktiboetatik 162 erretiraturik zeuden, 177 ikasten zeuden eta 180 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Folquin udalerrian 804 unitate fiskal zeuden, 2.267 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.802 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 57 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 ile apaindegia eta 5 jatetxeak.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 1 harategi zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Folquin udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.152 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Towanda Rebels
Towanda Rebels komiko, artista, idazle eta feminista-bikotea da, Zua Méndezek (Madril, 1985) eta Teresa Lozanok (Madril, 1986) sortua. Emakume horiek emakumeen eta nesken sexu-esplotazioari aurre egiten diote, sare sozialen bidez, #HolaPutero kanpainaren bidez. Kanpaina hori 2017an jarri zuten martxan, eta bideo batean salatzen zuten sexu-esplotazioaren arduradun zuzena edo puteroa, hots, emakume kontsumitzailea. Bi emakume horiek hitzaldiak ematen dituzte Espainia osoan, prostituzioak mundu osoko emakume eta neskentzat duen eraginari buruzkoak.
Ibilbidea
Towanda Rebels 2017an jaio zen YouTuben, dibulgazio eta prestakuntza feminista kanal gisa, fikziozko sortzaile izateaz gain.
Lehen kanpainen artean, #YoTecreo, Manadaren biktimari laguntzeko (2017) eta #HolaPutero (2017) daude. Kanpaina horrek prostituzioaren kontsumitzaileak salatzen ditu, eta galdetzen dute ea gizonek emakumeak erosteko eskubidea duten, prostituzioaren aurka, ia milioi bat erreprodukzio eginda YouTuben, baita  #MafiaReproductiva  eta #ManadaPorno, alokairuko sabelen eta pornografiaren negozioaren aurka ere, hurrenez hurren. #Hola Putero kanpainak prostituzioaren bezeroengan jartzen du fokoa. Kanpainak Getafeko Udalaren martxoaren 8ko saria jaso zuen.
2018an, "Hola, guerrera" argitaratu zuten. Liburu horretan, feminismoaren historiaz gain, beste gai batzuk ere aipatzen dira: bortxaketaren kultura, prostituzioa, matxismo instituzionalizatua, kosifikazioa, pornoa, etab.
2019ko urrian Resetearas seriea aurkeztu zuten Purple Trama produkzio-etxea sortu. 2020an, Sex Toy, la rebelión de las muñecas (Sex Toy panpinen matxinada) obra estreinatu zuten. Banakako esperientzia batetik abiatuta, konpromiso kolektibora iristeko, feminismoa agenda politikoan kokatzen ari den indarkeriak salatuz.
Kideak
Zua Méndezek (Madril, 1985), Humanitateetan lizentziatua, eta Teresa Lozanok (Madril, 1986), kazetaritzan lizentziatua.
Urdail-hesteetako odoljario
Urdail-hesteetako odoljarioa traktu gastrointestinaleko hemorragia mota bat da, hestegorri, urdail, duodeno, heste mehar, kolon eta ondestean sor daitekeena. Odol gorria edo beltza (hematemesia), gorozkien bidez odol gorria kanporatzea (errektorragia) edo gorotz beltzak (melenak) dituzten okadek adierazten dute.
Sintomak aldakorrak dira galdutako odol-bolumenaren arabera, odoljario larriek larruazalaren zurbiltasuna, arnasestua eta konortea galtzea eragiten dute. Odoljario jarraitu txikiek anemia ferropenikoa eta nekea eragin dezakete. Batzuetan sintomak arinak dira edo oharkabean pasatzen dira.
Valdesamariu
Valdesamariu (leonesez) edo Valdesamario (gaztelaniaz) Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 214 biztanle zituen.
Masanori Suzuki
Masanori Suzuki (鈴木 将方, 1968ko irailaren 15a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Júbilo Iwata.
Natalia Arroyo
Natalia Arroyo Clavell (Espluges de Llobregat, Herrialde Katalanak, 1986ko apirilaren 14a) kataluniar futbolari ohi eta entrenatzailea da.
2020-2021 denboralditik, Reale ko entrenatzailea, Gonzalo Arconada ren tokian. Ezaguna izan da iritzi emaile lanean, Gol telebista katean, besteak beste. Era berean, Katalunia ko selekzioko entrenatzailea da 2014az geroztik.
Espainiako Emakumezkoen Futbol Superligan nahiko hasiera ona osatzen ari da Nataliak zuzendutako taldea.
Euskara
Berria egunkariari emandako elkarrizketa batean aitortu duen bezala, oso garrantzitsutzat jo du euskara. Euskara ikasten ari da Antiguako AEK n, eta Euskaraldia ren bigarren edizioaren sasoian Belarriprest txaparekin azaldu da.
Liburua
2021. urtean, ‘Les noies juguem a tot!’ ('¡Las chicas juegan a todo!') liburua aurkeztu du, Elisa SanJuanekin idatzitakoa; marrazkiak Roger Zannirenak dira. Larousse argitaletxeak argitaratu du.
Helen Keller
Helen Adams Keller (Tuscumbia, Alabama, 1880ko ekainaren 27a - Easton, Connecticut, 1968ko ekainaren 1a) idazle, aktibista eta hizlari estatubatuarra izan zen.
1882an, 19 hilabete zituela, sukar baten ondorioz gor eta itsu geratu zen. Horren ondorioz komunikatzeko gaitasuna galdu zuen. Hala ere bere kasa hainbat zeinu asmatu eta idazle izatera heldu zen. 12 liburu eta hainbat artikulu idatzi zituen.
Aktibista moduan eskubide zibil eta politikoen aldeko lana egin zuen. Sozialista zen eta horren ondorioz FBIk espiatu zuen.
1915ean Helen Keller International izeneko fundazioa sortu zuen munduko itsuen alde.
Biografia
Helen Keller Adams 1880ko ekainaren 27an jaio zen, Tucumbia (Alabama) izeneko herrixka batean eta 1968ko ekainaren 1ean Easton herrian zendu zen. Bere aita, Arthur Henley Keller kapitaina, prentsako editorea zen eta ama, Kate Adamas Keller, landaketara dedikatu zen.
Haurtzaroa eta gaixotasuna
1882ko otsailean, 19 hilabete zituela, sukar batek eraginda gor eta itsu geratu zen. Horren ondorioz komunikatzeko gaitasuna galdu zuen, hau da, mutu funtzionala deritzona alegia. Sukarra izan aurretik ibiltzeko eta hitz batzuk esateko gaitasuna zuen, baina gaixotasunak ikusmenetik eta entzumenetik at utzi zuen Helen. Hurrengo urteak oso gogorrak izan ziren bai Helenentzat baita bere familiarentzat ere, denbora luzez Helen kontrolatu ezinik egon baitziren; hala nola, neskaren jarrera ezkorra, eta agresibitateagatik.
Hellenek 6 urte zituela, gurasoak etsita Baltimorera laguntza eske joan ziren. Bertako medikuak Helen beste pertsonak bezala diziplina eta hezkuntza jasotzeko askatasun osoa zuela aipatu zien gurasoei, horretarako gorren hezitzaile espezialista batengana joatea aholkatu zien, Alexander Graham Bellengana zehazki. Honek Michael Anagnosen iritzia nahi zuen. Gizon hau, gaur egun Perkinseko itsuen eskola denaren zuzendaria baitzen. Helenen kasua ikusita, eskolako ikasle ohi batengan pentsatu zuen kasu larri hartarako. Emakume hori Anne Sullivan zen. Annek bost urte zituela ikusteko gaitasuna galdu zuen Trakoma izeneko gaixotasun bategatik. Ondorioz, lehen aipatutako Perkins eskolara joan zen. Pare bat ebakuntza egin ondoren ikusteko gaitasuna berreskuratu zuen eta goi mailako ikasketak egin zituen. Annek Heleni komunikatzeko gaitasuna eta askatasuna eman zion. Helenen bizitzak izugarrizko bira eman zuen, gauzen esanahia, komunikazioa... ikastea lortu baitzuen. Helen idazle izatera heldu zen, eta 12 liburu eta hainbat artikulu idatzi izan zituen.
Anne Sullivan irakasle pertsonala eta laguna izan zen Helenen bizitza guztian zehar. Hasiera ez zen oso ona izan Helenen jarrera ezkorra eta diziplina faltagatik, baina Annek gogor egiten zuen hau aldatzearren. Horretarako etxeko lorategian zuten etxola batera joan ziren biak denbora batez, etxeko presioa zela eta. Annek Helenen eskua harturik gauzen izenak esku alfabetoaren bidez erakusten zizkion, baina Helenentzat jolas bat bezala zen. Eskuan egiten zizkion hatzen mugimenduak ez baitzuten zeresanik neskarentzat. Saiatuz eta itxaropena galdu gabe Anne eta Helen lorategian zuten ur-bonbarekin zeudelarik, Helenek “ura” hitza ikasi zuen. Handik aurrera Helenen aldaketa izugarria izan zen: komunikatzeko gaitasuna landu zuen Anneren laguntzarekin eta behin hori lortuta, irakurtzen ikasi zuen. Hatz puntekin alfabetoa ikasiz, eta geroago Braille sistemarekin idazteko makinetan idatziz. Horretarako ere Anneren laguntza ezinbestekoa izan zuen. Aipatzekoa da, Helenek ere hitz egiten ikasi zuela, bere hatzak Anneren ezpainetan jarriaz eta eztarriko bibrazioak sentituz. Gogora dezagun, sukarra izan aurretik hitz batzuk esaten zituela. Hala ere, ez zuen hitz egiteko trebetasun handirik izan, baina hitz egiten ikasteko zuen irrika eta ametsa asetu zituen.
Ikasketak
Helen Cambridgeko eskolara joan zen 1896an. 1900.urtean, Radcliffko unibertsitatean sartu zen. Bertako bizitza oso zaila suertatu zitzaien bai Anneri baita Heleni ere. Lan pilaketa izugarria baitzen. Unibertsitatean zeuden bitartean Helen bere bizitzari buruz idazten hasi zen, Braille bidez idatziz. 1903an The Story of My Life liburua argitaratu zuen. Nahiz eta hasieran arrakastarik ez izan, geroago obra klasikoa bilakatu zen.
1904ko ekainaren 28an Helen unibertsitatean graduatu zen. Urte berean, San Luiseko erakustaldi batean jende aurrean lehen aldiz hitz egin zuen. Helen eta Anne hurrengo urteetan hitzaldiak ematen ibili ziren hara eta hona haien esperientziak eta bizitzak kontatuz. Helenek bere bizitza kontatzen zuen bitartean Annek esandako esaldi bakoitza interpretatzen zuen jendearengana argi eta garbi iristeko. Helen eta Annek haien bizitza hitzaldietan eta liburuen salmentetan oinarritu zuten. 1918an liburuen eskaera gutxitu arren, Helen eta Annek bidaiatzen jarraitu zuten, lehen aipatutako hitzaldiak emanez.
Laguntzaileak
Anne Helenen bizitzaren oinarria bihurtu zen, baita Helen Anneren bizitzarena ere. Anne John Macyrekin ezkondu zen 1905.urtean. 1914.urte inguruan Anneren osasuna okertzen joan zen. Ondorioz etxean laguntzeko Polly Thompson izeneko emakume bat kontratatu zuten. Ez zuen esperientziarik pertsona gor eta itsuekin, baina Helenen gertuko pertsona bat bilakatuko zen beranduago. Helen, Anne eta John Forest Hillsera joan ziren (New York. 1915.urtean Helen Keller International izeneko fundazioa sortu zuen George Kesslerrekin batera. Forest Hillseko etxea, fundazioarentzat lana egiteko erabiltzen zuen, bertan diru kontuak eramateko besteak beste, baina ez zen diru bilketaz soilik arduratzen, itsuen bizi-kalitatea eta baldintzak hobetzeko kanpainak egiten zituen. Garai hartan egoitzetan baztertuak izaten baitziren inongo eskubiderik gabe. Bere etengabeko kemena oinarrizkoa izan zen hauen baldintzak aldatzeko.
Anne Sullivan 1936an hil zen. Izugarrizko aldaketa izan zen Helenentzat Anne gabe aurrera jarraitzea, baina Polly Thompson bere alboan egon zen laguntzeko 1957.urtean buruko isuri bat jasan zuen arte. Ez zen guztiz errekuperatu eta handik gutxira, 1960.urtean, Polly ere hil egin zen. Polly hil ondoren Winnie Corbally izango zen Helen hil arte ondoan edukiko zuen pertsona.
Ekintza politikoak
Keller mundu mailan hizlari eta idazle famatua bilakatu zen. Gaigabezia duten pertsonen babesle gisa oroitzen da beste era askoren artean. Bakezalea, sozialista eta jaiotza kontrolaren aldekoa zen. 1915.urtean, lehen aipatu dugun bezala, Helen Keller International (HKI) erakundea George Kessler eta berak sortu zuten. Erakunde hau ikusmenaren, osasunaren, eta elikaduraren ikerketan oinarritzen zen. 1920.urtean American Civil Liberties Union(ACLU) izeneko erakundea sortzen lagundu zuen. Erakunde honek, Ameriketako Estatu Batuko legeak eta Konstituzioak pertsona bakoitzaren banakako eskubideak defendatzen eta zaintzen zirela ziurtatzea zuen helburu. Helen Annerekin batera berrogei herrialde baino gehiagotan izan ziren. Japoniarrek gustuko zuten antza, behin baino gehiagotan bisitatu baitzuten Japonia.
Bere garaiko Ameriketako Estatu Batutako presidenteak ezagutu zituen Helenek. Grover Clevelandik hasi eta Lyndon B. Jonhson arte. Pertsonai ospetsu batzuen laguna ere izan zen, hala nola, Alexander Graham Bell, Charles Chaplin eta Mark Twain. Keller eta Mark sektore batzuek oso erradikalak bezala kontsideratu zituzten XX.mende hasieran, eta ondorioz, haien iritzi politikoak ezkutatu nahi izan zituzten.
Partidu Sozialistako Eugene V. Debsi laguntza eman zion presidentziarako kanpaina guztietan. Keller Alderdi Sozialistako kide bat izan zen eta langileriaren alde idatzi zuen 1909tik 1921 arte. 1912.urtean Helen Munduko Langile Industrialekin batu zen.
Obrak eta sariak
Helenek guztira hamabi liburu argitaratu eta hainbat artikulu idatzi zituen. Bere lehen lanetako bat, 11 urterekin burutu zuen, 1891.urtean, The Frost King izenekoa. Lan honen inguruan salaketak izan ziren, Margaret Canbyren The Frost Fairies obraren plagioa zelakoan. Ikerketa egin zen honen inguruan eta Helenek kriptomnesia bat esperimentatu zuenaren hipotesia azaldu zuten, hau da, Helen obraren istorioaz gogoratzen zen bere subkontzientean zuelako, baina ez zuen oroitzen istorio hura The Frost Fairies zela eta obrak idazlea zuela. 22 urterekin, 1903.urtean hasieran aipatu bezala, bere autobiografia kaleratu zuen, Anne Sullivan eta Anneren senarraren laguntzarekin unibertsitatean zelarik, The Story of My Life. Helenek berak idatzitako hitzak daude bertan eta 21 urte arteko bizitza kontatzen du. 1908.urtean beste obra bat argitaratu zuen, The World I Live In. Bizitzarekiko sentitzen zuena kontatzen digu irakurleoi. Out of the Dark 1913.urtean argitara eman zen eta horretan sozialismoaren inguruan mintzatu zen.
Bere Autobiografia espirituala, My Religion izenekoa, 1927 urtean kaleratu zen, Light in My Darkness liburuarekin batera. Emanuel Swedenborgen irakaskuntza defendatzen zuen; Emanuel teologoa eta kristaua zen eta Bibliaren irakaskuntzei interpretazio espirituala ematen zien. 1957. urtean "The Worked Miracle" izeneko drama pelikula aurkeztu zen, bertan Anne Sullivanek Helenen lehenengo komunikazio formak erakusten zituen, Helen neskatila bat zelarik. 1959.urtean obra hau Broadwayen aurkeztu zuten eta arrakasta izugarria izan zuen hurrengo urteetan. 1964.urtean Helenek Lyndon Johnsonek emandako sari gorena jaso zuen: "Presidential Medal of Friendship" izenekoa. Urte bat geroago “Hall of Fame”ko emakume nagusia hautatu zuten New Yorkeko Nazioarteko Azokan.
Akita txakurraren bizitakoa
Akita txakurra: Japoniako txakur arraza bat da. Izen hau Japoniako herri txiki bati zor dio. Helen Kellerrek 1937.urtean Japoniara egindako bidai batean Akita bisitatu zuen eta bertako Hachiko izeneko txakur famatuagatik galdetu zuen. Txakur hau 1935ean hil zen. Berak Akita txakur bat eduki nahi zuenez, Kamikaze-go izeneko txakur bat oparitu zioten. Honek hilabete bateko bizitza zuen. Gaixotasun batengatik hil egin zenean, Japoniako gobernuak opari ofizial modura bere anaia zen Kenzan-go oparitu zion 1938.urtean. Helen Kellerrek aldizkari batean honako adierazpenak egin zituen orduan: "noizbat aingeru bat izan bada lurrazalean, hori Kamikaze izan da. Badakit ez dudala beste edozein animaliarengandik jasoko hainbesteko goxotasunik. Akita txakurrak gustatzen zaizkidan gaitasun guztiak ditu, gentila da, soziala eta konfidantzazkoa".
Bere bizitzako azken urteak
Helenek 1961ean lehenengoz garuneko hodietako istripu bat eduki zuen, ondoren gehiago eduki zituelarik. Honen ondorioz bizitza publikoa alde batera uzten joan zen eta bere bizitzako azken urteak Arcan Ridgeko bere etxean igaro zituen. Kellerrek 87 urte zituela, bere heriotza baino pixkat lehenago, bere lagun bati zera esan zion: "urte ilun eta isil hauetan, Jainkoak nire bizitza ezagutzen ez dudan asmo batentzat erabiltzen aritu da, baina egunen batean ulertuko dut eta orduan asetuta sentituko naiz". 1968ko ekainaren 1ean, Arcan Ridgen, Helen Keller lotan zegoelaik hil egin zen. Bere gorpua Bridgeporten erre zuten eta bere hileta Washington D.C.ko Katedral Nazionalean egin zuten. Geroago bere errautsak Anne Sullivan eta Polly Thomsomnenak zeuden lekutik gertu utzi zituzten.
Helen Kellerren bizitzaren antzezpenak
Helen Kellerren bizitza askotan antzeztua izan da. 1919. urtean lehenengo antzezlana egin zen Deliverance izeneko film mutuan, pelikula honetan bere bizitza kontatzen zen estilo melodramatiko batean. Baina berari benetan eginiko omenaldia 1957.urtean idatzi zen Langile Miragarria izeneko antzezlana izan zen, hau bere autobiografian (Nire Bizitzaren Historia) oinarritua dago. Drama bat da eta Anne Sullivanek komunikatzen nola irakasten dion ikusten da. 1959ko urriaren 19an obra hau Broadwayen aurkeztu zen eta arrakasta handia eduki zuen, ia hiru urtez egon baitzen han ikusgai. 1962an zinemara eraman zen lana eta Oscar Sarietarako izan ziren Helen Kellerren papera egin zuena eta Anne Sullivanen papera betetzen zuena. Aktoresak hauek izan ziren: Patty Duke eta Anne Bancroft hurrenez hurren. Biek Oscarra irabazi zuten. Ondorengo urteetan antzezlan gehiago egin dira bere bizitzari buruz, gehienak aipatutako horretan oinarrituta.
Mouffy
Biztanleria
2007an Mouffy udalerrian erroldatutako biztanleak 116 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 55 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 71etxeak ziren. 55 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Samaris chesterfieldensis
Samaris chesterfieldensis Samaris generoko animalia da. Arrainen barruko Samaridae familian sailkatzen da.
Mouffy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 65 ziren, horien artean 48 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 48 pertsona aktiboetatik 42 lanean zeuden (21 gizon eta 21 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mouffy udalerrian 57 unitate fiskal zeuden, 131 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.427 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Mouffy udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.253 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rhipidura brachyrhyncha
Rhipidura brachyrhyncha Rhipidura generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.
Sipplingen
Sipplingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Labeo batesii
Labeo batesii Labeo generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Betelu (botilako ura)
Betelu markako ura, botilako ura da, Betelun (Nafarroa Garaia) kokatutako enpresa batek botilaratua eta banatua. Betelun Dama Iturria deritzon iturri hidrotermal naturaletik sortzen den ura botilaratzen da, eta herrian egon zen bainuetxea itxi ondoren (1866tik 1965era egon zen bainuetxea irekita), 1967an sortu zen ura botilaratzeko negozioa.
Michel Le Tellier
Le Tellier Parisen jaio zen. Zerbitzu publikora sartu eta maître des requêtes bihurtu zen, eta, 1640an, Piedmonteko administrari izatera iritsi zen. 1643an, Julio Mazarinorekin zuen adiskidetasunaren ondorioz, kontu militarretarako estatu idazkari izendatua izan zen, administrari eraginkor bat izan zelarik. Aktiboki parte hartu zuen Frondarekin lotutako arazoetan.
Agudos do Sul
Agudos do Sul Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Mosketari
Mosketariak, Aro Modernoan, mosketez armaturiko soldaduek eraturiko unitate militarrak izan ziren, Europa eta Asiako armadetan erabili zirenak.
Frantzian, Antzinako Erregimenaren garaian, subirano eta agintarien guardia pertsonala osatu zuten.
Mosketari taldea, Frantzian
Mosketari taldea, Frantzian, Luis XIII.a Frantziakoak sortu zuen 1622an, eta bere jatorria haren aitaren erregimentu batean du, karabinak erabiltzen zituena.
Luis XIII.a, konpainia, mosketez hornitu zuen, honek, mosketari izen herrikoia eman ziolarik. Guardia berria, 100 mosketariz eta 3 ofizialez osatua zegoen, infanteria eta zalditeria formazioetan banatua.
Handik gutxira, guardia, Luis XIII.aren gerra ministroa zen Michel Le Tellierrek erreformatu zuen, nork, armadan, urte kopuru zehatz bat betetzea agindu zuen, mosketarien taldean sartu aurretik, eta, bereziki, nobleei, hauek ofizial maila lortu baino lehen. Noble askok zerbitzu hau egitea bilatu zuten, mosketarien konpainien zati izateak suposatzen zuen pribilegioagatik. Errege Guardiaren zati izan ziren, hau, gainera, Garde du Corps edo guardia pertsonalaz eta Suitzar Guardiaz edo jauregiko guardiaz osatuta zegoelarik. Mosketarien betebehar zehatza zen erregea babestea, erregea jauregitik kanpo zegoenean.
Walter Henrique de Oliveira
Walter Henrique de Oliveira (1968ko urriaren 21a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Júbilo Iwata eta Consadole Sapporo.
Épiais-lès-Louvres
Épiais-lès-Louvres Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Mosketari
Mosketari taldea, Frantzian
Sortu eta gutxira, Richelieu Kardinalak bigarren mosketari konpainia bat sortu zuen, bere babes pertsonalerako. Kardinala, 1642an hil zenean, konpainia, haren ondorengo izan zen Julio Mazarino kardinalarengana pasa zen, honek, lau urte geroago, 1646an, taldea desegin zuelarik.
Épiais-lès-Louvres
Biztanleria
2007an Épiais-lès-Louvres udalerrian erroldatutako biztanleak 76 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Mosketari
Mosketari taldea, Frantzian
Mosketariak, berriz agertu ziren 1657an, 150 gizoneko konpainia bat bezala. Mazarino 1661ean hil zenean, kardinalaren mosketariak, orduan, Luis XIV.a Frantziakoagana pasa ziren.
Alderdi Progresista (Espainia)
Alderdi Progresista (Partido Progresista) liberalismoaren sektore progresistenak bildu zituen espainiar alderdi politikoa izan zen. Maria Kristina Borboikoaren erregeordetzan jada sortua, 1838an formalki eratu zuten. 1854 eta 1856 artean gobernatu zuen Baldomero Espartero bere buruzagia izanda. 1869an demokrata monarkikoekin bat egin zuen eta Alderdi Demokrata-Erradikal sortu zuen.
Mosketari
Mosketari taldea, Frantzian
Bi konpainiak, 1664an berrantolatu ziren. Batek Mosketari Grisak izena hartu zuen, eta besteak, Mosketari Beltzak, euren jantzien koloreagatik. Aldi berean, konpainia bakoitzeko partaide kopurua bikoiztu egin zen.
Épiais-lès-Louvres
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mosketari
Mosketari taldea, Frantzian
Mosketariak, Antzinako Erregimeneko konpainia militar ospetsuenen artean zeuden, eta, hasiera batean behintzat, konpainiak, nobleentzat erreserbaturik zeuden.
Épiais-lès-Louvres
Etxebizitza
2007an 41 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 6 hutsik zeuden. 31 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 16 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 18 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Mosketari
Mosketari taldea, Frantzian
1776an, Luis XVI.a Frantziakoaren erregealdian, konpainia, desegina izan zen, arazo ekonomikoak medio. 1789an birmoldatua, handik gutxira berriz desegina izan zen Frantziako Berrezarpenak, mosketariak birsortzen ditu 1814an, ondoren, behin betirako desegiteko, 1816an.
Euren izena, ondoren, Alexandre Dumasen eleberri batzuetan ezaguna egin zen, Hiru mosketariak eta Hogei urte geroago eleberrietan bereziki.
Épiais-lès-Louvres
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Cadreitako geralekua
Kadreita Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku bat da, Kadreita udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1861eko maiatzaren 16an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
1878ko apirilaren 1ean, bere egoera ekonomiko txarrak Norteko Konpainiarekin bat egitera behartu zuen, Altsasutik haratagoko trenbideen jabea zena eta burdinbidea Gasteiz, Donostia, Bilbo edo Burgosekin lotuz.
1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak Norteko Konpainia sortu berrian integratzea ekarri zuen, RENFE enpresa publikoa sortu zen.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Geralekuan zerbitzua ematen zuten distantzia ertaineko zerbitzuak 2010eko urtarrilaren 1etik aurrera utzi zioten geralekuari; beraz, estazioa itxita dago teknikoki, nahiz eta sarekoa izan.
Geralekua
Geralekua Kadreitako mendebaldean dago. Eraikin fakultatibo bat du, gaur egun erabiltzen ez dena, eta nasa bat ekialdean.
Betelu (argipena)
Betelu izenak hainbat adiera du:
Épiais-lès-Louvres
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 57 ziren, horien artean 49 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 49 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (25 gizon eta 18 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden eta 2 ikasten zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Épiais-lès-Louvres udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Betelu (argipena)
Euskal deitura ere bada Betelu, adibidez pertsona hauena:
Ilargi arroka
Ilargi arrokak Lur planetako Ilargian eratutako arrokak dira. Ilargi arroka gehienak Lurreko arroken antza handia dute, bereziki oxigenoaren isotopoen kopuruari dagokionez. Hala ere, Ilargi arrokek burdin gutxi izan ohi dute eta ez dute potasioa edo sodioa bezalako elementu hegazkorrik. Gainera, ez dute urik.
Ilargian topatutako mineralen artean armalkolita dago. Izen hori Apollo 11 misioko hiru astronauten omenez jarri zen: Armstrong, Aldrin eta Collins.
Ilargiaren formazioa
Ilargiaren formazioari buruzko hipotesirik onartuena talka handiaren hipotesia da zeinak Ilargia Marteren tamainako “tea” eta lurraren arteko talka baten ondorioz sortu zen. Beraz ilargia bi planeten arteko talkaren sortutako “hondakina” da.
Talka horren ondorioz, energia kantitate oso handia askatu zenez ilargiaren zati bat guztiz urtuta egon zen ilargi magmazko ozeanoak sortuz. Ikerketa askoren ondoren, magmako ozeano hau eguzki sistema baino 70 milioi urte geroago sortu zen.
215 milioi urteren ostean magma ozeanikoaren kristalizazioa gertatu zen. Kristalizazioa, disoluzio aseak edo oso kontzentratuak hoztuz, solidotuz edo lurrunduz, edo prezipitazioz edo sublimazio-kondentsazioz kristalak eratzea da. Ez dakite zein zen bere sakonera baino ikerketa ezberdinek diotenez, 500km-ko sakoneran zegoen magmazko ozeano hau.
Kristalizazioaren ondorioz sortutako lehen mineralak burdinezko, magnesiozko, olibinozko eta piroxenozko silikatoak izan ziren. Mineral hauek inguruan zuten materialaren dentsitatearekin alderatuz dentsitate handiagoa zutenez hondoratu egin ziren. Dentsitate gutxiagoko feldespatoko plagioklasa ere sortu zen eta magmako ozeanoaren gainean kokatu zen anortosita mendiak sortuz eta lehenengo ilargi azala sortuz. Magmazko ozeanoaren fasea duela 4400 milioi urte bukatu egin zen.
Azala sortzen zen heinean, beste magma mota batzuk ere egon ziren noritak eta trokolitak sortu zituztenak. Hauek goi lautaden hondoetan sortzen hasi ziren baina ez da ezagutzen zein sakoneran. Arroka magmatiko hauetako batzuek geratzen ziren magmako ozeanoko gainerakoekin kimikoki erreakzionatu zuten (KREEP) eta beste batzuk anortositak disolbatu zituzten. Ilargiaren aro hau, duela 4000 milioi urte bukatu zen.
Ilargi arroken konposaketa
Arestian aipatu bezala, Lurre ko arrokek ez bezala, ilargiko arrokek ez dituzte osagai bolatilak ez mineral hidratatuak. Gainera, ilargiko arroka ugarik anortita mineralaren kontzentrazio altuak erakutsi dituzte, lurrean ez bezala. Hala eta guztiz ere, Lurreko arroken antza handia dute, bereziki oxigenoaren isotopoen kopuruari dagokionez.
Ilargi arrokak bi talde nagusietan sailka ditzakegu: ilargiaren goi lautadetan (terrae deiturikoak) aurkitutakoak eta ilargi-itsasoetan aurkiturikoak (mare edo behe lautadak deiturikoak). Izen hauek Johannes Keplerrek esleitu zituen, latinezko hitzetan oinarrituz.
Ilargiaren gainazala estaltzen duen erregolitoak argia gehiago islatzen du itsasoak osatzen dituen basaltoak baino, ondorioz, goi lautadak argiak dirudite eta behe lautadak ilunak ageri dira.
Goi lautadetako arrokak
Goi lautadak batez ere arroka mafiko plutonikoez osatzen dira. Bretxa (angeludun klastoak dituen arroka sedimentarioak) regolitikoak ere aurki ditzakegu.
Goi lautadetako arroka igneo nagusiak hiru taldetan sailkatu daitezke: talde anortositiko ferrikoa, talde magnesikoa eta talde alkalikoa:
Goi lautadetako arrokak konplexutasun handikoak dira. Gehienak beste arroka batzuen nahasketa konplexuak dira, arrokak urtu, nahastu eta talka egitearen ondorioz, Ilargiaren lehen 500 milioi urteetan zehar. Arroka hauei bretxa izena ematen zaie. Hauetako batzuk hainbeste nahasi izan dira non bretxak dituzten bretxen barruan. Anortosita, norita eta troktolita gehienak, bretxen barruan dauden arroka pusketak dira.
2013ko Andaluziako Itzulia
2013ko Andaluziako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 59. edizioa izan zen. 2013ko otsailak 17 eta 20 artean ospatu zen, sarrerako bat eta 3 etapatan banatutako 543,3 kilometroko ibilbidea eginez.
Ilargi arroka
Goi lautadetako arrokak
Goi lautadetako bretxa gehienak, bereziki talka edo inpaktu ondorioz sortutakoak, periodo berdinean datatzen dira. Horrek iradokitzen du, ilargiak periodo horretan zehar meteorito bonbardaketa handiak izan zituela.
Ilargiko bretxa ugari eta zenbait arroka igneo Lurrean arruntak ez diren elementu batzuk dituzte. Normalean elementu hauek ez dira arroka osatzen duten mineralen osagai fundamentalak. Magmaren kristalizatze prozesuan azaltzen dira, oraindik likido egoeran dagoen zatia elementu berezi hauetan aberasten da. Elementu hauek dituzten arrokak KREEP izena hartzen dute. Akronimo hau arroken osagaien siglez osatuta dago: potasio (K), lurreko elementu ezohikoak (Rare-Earth Elements, REE) eta fosforoa (P). Gaur egun, KREEP arrokak ilargiaren historia geologikoaren hasieran zegoen magma ozeanoaren kristalizazioaren azken arrastoak direla uste da.
Ilargi-itsasoetako arrokak
Ilargi-itsasoek Ilargiaren gainazalaren %16 osatzen dute. Batez ere basaltoz eratzen dira eta titanioan eta burdinean aberatsak izan ohi dira. Basaltoa meteoritoen inpaktuen ondorioz azaleratutako labatik dator. Titanioa eta burdina ilmenita mineral oxido moduan dute. Aztertutako lehen ilargi arroka laginek ilmenita asko zuten, ondorioz, “titanio ugariko basaltoak” deitu zieten, arroken titanio kontzentrazio ezohikoa zela eta. Apollo 12 misioak ekarritako basaltoek titanio kontzentrazio baxuagoak zituzten, beraz, “titanio urriko basaltoak” izena ezarri zieten. Hurrengo misioek eta automatizatutako sobietar misioek ekarri zituzten laginen titanio kontzentrazioa are eta txikiagoa zen eta “titanio oso urriko basaltoak” izena jarri zieten. Honengatik guztiarengatik, behe lautadetako arrokak hiru multzotan sailkatu daitezke duten titanio kantitatearen arabera: titanio ugarikoak, titanio urrikoak eta titanio oso urrikoak.
Basalto hauek lurrekoekiko antzekoak dira, baina, zenbait desberdintasun nabari dituzte. Adibidez, europio anomalia negatibo handia erakusten dute. Hau da, europio (Eu) elementuaren kontzentrazioa lurreko basalto mineraletan baino askoz baxuagoa da.
Aurretik aipatu bezala, itsasoetako basaltoa laba koladetan sortu zen. Kolada batzuk meheak ziren (metro bateko lodierakoak) eta lodienak 30 metrokoak ziren. Basalto arroka ugariek besikulak dituzte. Hauek zulo txikiak dira, zeinak laba solidotzerakoan askatutako gasek sortutako burbuilen ondorioz sortu diren. Zehazki gas horiek zein izan ziren ezezaguna da, baina, litekeena da karbono dioxido eta karbono monoxidoa (sulfuro kantitate txikiekin) izatea da.
Ilargiaren gainazala
Ilargi azalak kolore grisa du eta erregolitoak tapatzen du. Erregolitoa Ilargiaren gainetik dagoen sedimentu multzoa da. Honek, esan bezala, ilargiko hondo arrokatsua estaltzen du arroka zati, mineral pikorrez eta gainazaleko edozein partikula arinekin. Honek hainbat jatorri izan ditzake: meteoritoen talken ondorioz sortuak, mikrometeoritoek sortua edo eta eguzki erradiazioagatik sortua (egunean eta gauean ematen diren tenperatura aldaketa bortitzen ondorioz). Harea bustiaren antzeko ehundura du eta bolboraren usain antzekoa (hautsaren oxidazioaren ondorioz). Ilargiko itsasoen zonaldean lau edo bost metro sakonera hartzen du eskualde menditsuetan aldiz, hamar metrora edo gehiagora iritsi daiteke.
Halaber, ilargiko erregolitoa aztertuz, denboran zehar eguzkiaren aktibitatea deduzi daiteke. Eguzki haizea sortzen duten partikulek gehien bat helioa, neona, karbonoa eta nitrogenoa dute. Hauek ilargiaren kontra egiten dute talka eta mineraletan txertatzen dira. Hortaz, konposizioa aztertzean ikusi daiteke eguzkiaren aktibitatea denborarekin aldatu den edo ez.
Zoruaren konposaketari dagokionean, hainbat partikula ezberdinek osatzen dute hala nola arroka zatiak, monomineralen zatiak eta beira mota ezberdinak, baita partikula aglutinatuak eta sumendien eta talken ondorioz sortutako tantak ere. Aglutinatu hauek mikrometeoritoen talken ondorioz sortzen dira. Hauek ilargi zoruaren kontra talka egitean, urtu egiten du eta burdinazko zati txikiekin elkartzen du (eskala oso txikian). Burdin hori hauts partikuletako beirazko azalean dago egon ohi da.
Kimikoki bi ezberdintasun nabari daude ilargi erregolitoa eta lurreko lurra aztertuz. Lehenik eta behin ilargia ingurune oso lehorra da beraz zenbait substantzia ura daukatenak ez dira ilargian existitzen esate baterako buztina, mika edo anfibolak. Bestalde, ilargiko erregolitoa eta zorua erreduzitu egiten dira lurrean ordea, oxidatu egiten da. Erregolitoan zehazki hidrogenoa etengabe iristen ari delako gertatzen da (eguzki haizetik datorrena).
Datazioa
Ilargiko arrokak datazioko teknika erradiometrikoekin neurtu dira. Ilargiko itsasoko lagin basaltikoek gutxi gorabehera 3,16 mila miloi urte dituztela jakin da eta 4,44 mila miloi urte goi lautadetako arrokek, beraz, eguzki sistemaren sorrerako hasierako laginak dira. Beste datazio mota batekin, crater counting (kraterrak zenbatu) uste da lehen erupzio basaltikoak duela 1,2 mila miloi urte izan zela baina zientzialariek ez dute honen laginik. Hala eta guztiz ere, arrokarik zaharrenak 3,8 eta 4,28 bilioi urteen artean daude. Aipatzekoa da, ilargiko arrokak lurreko arrokak baino askoz ere zaharragoak direla.
Sabanejewia vallachica
Sabanejewia vallachica Sabanejewia generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Montijo (Portugal)
Montijo Portugalgo Setubalgo barrutian dagoen udalerria da. 2001eko erroldaren arabera 39.168 biztanle zituen eta 347,35 kilometro koadroko azalera. Udalerria zortzi herri edo "freguesiek" osatzen dute.
Bagual
Bagual (Gazteleraz: Bagual), Argentinako zen Txileko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Bagual arraza ponien sailkapen taldean sartzen da.
Bagual zaldiak basati bizi dira Txile eta Argentinako hego aldeko panpa zabaletan.
Etimologia
Txileko zein Argentinako Patagonian zein Uruguaien "bagual" izenak honako esanahia dauka; basatia bilakatutako zaldi zein behi azienda. Kantabriako montañesean zein Karrantzan "montxino" hitzaren esanahi berbera.
Kaohsiungo metroa
Kaohsiungo metroa (txineraz: 高雄捷運), Txinako Errepublikako Kaohsiung hirian dagoen garraiobide publikoa da. 2008ko martxoaren 8an zabaldu zen eta Taiwan uharteko bigarren metroa izan zen Taipeikoaren atzetik.