cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harriet Lane
Harriet Rebecca Lane Johnston (Franklin konderria, Pennsylvania, 1830eko maiatzaren 9a – Narragansett, Rhode Island, 1903ko uztailaren 3a), James Buchanan, Estatu Batuetako 15. presidentearen iloba zen. Bere osabaren agintaldian, hau inoiz ezkondu ez zenez, Lehen Dama kargua hartu zuen.
Thouars-sur-Garonne
Thouars-sur-Garonne Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thouars-sur-Garonne udalerrian erroldatutako biztanleak 195 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
San Roke kaleko 4. zenbakidun eraikina
'''San Roke kaleko 4. zenbakidun eraikina''' (lehen 12. zenbakia) Moreda Arabako eraikina da.
Thouars-sur-Garonne
Etxebizitza
2007an 106 etxebizitza zeuden, 80 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 104 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 80 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 73 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
San Roke kaleko 4. zenbakidun eraikina
1998ko irailaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Thouars-sur-Garonne
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
San Roke kaleko 4. zenbakidun eraikina
Deskribapena
Eraikuntza San Roke kalea eta Vianarantzko errepidearen artean dago, bi kaleen artean dagoen sestra desberdintasunera egokituz. San Roke kaletik eta Vianarantzko errepidetik sarrera izan arren, sarrera nagusia San Roke kaletik du.
Laukizuzendun oineko tarteko etxe bat da, San Roke kalerantz behe solairuko altuerarekin eta Vianaranzko errepide aldera behe solairua eta bi gehiago. Fatxada nagusia, iparraldera ematen duena, bederatzi dobeladun eta klabean eskudetedun puntu erdiko arku batez antolatzen da; ezkerralderantz leiho edo bano batekin, arkuz landutako dintelaz eta sarreraren arkuaren gainean ganbarari dagokion leihotxo batez. Behealdeko kalera ematen duen fatxada dobeladun sarrera arku batez antolatzen da behe solairuan, goiko solairuetan aireztatze hutsunez eta bi balkoi-atez dagokien burdin landuzko balkoiarekin.
Thouars-sur-Garonne
Diru sarrerak
2009an Thouars-sur-Garonne udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 197 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.277 euro zen.
San Roke kaleko 4. zenbakidun eraikina
Deskribapena
Fatxadak harlanduz eginak dira. Hegala egurrezko gapirioduna da, moduratutako eta landutako harrizko erlaizaren gainean egonik.
Deskribapena XVI. mendeko berpizkundeko eraikin bati dagokio, San Roke kalean mantentzen direnetatik zaharrenetako bat. Egurrezko barne egitura du, hau kontserbazio egoera onean egonik. Bi sestra desberdinen arteko kokapenak irtenbide tekniko eta tipologiko bereziak hartu beharra izan du ondoriotzat barneko lurraren kontrako gune batzuen erabilera zerbitzu, nekazal biltegi, lurperatutako upelategi, eta abarretara bideratuz.
Thouars-sur-Garonne
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Thouars-sur-Garonne udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 297 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anestesia orokor
Anestesia orokorra anestesiko orokorrak diren sendagaien bidez lortutako pertzepzioaren erabateko galera da. Gaixoa egoera honetara heltzeko hainbat sendagairen konbinazioak egitea beharrezkoa da, pertzepziorik eza, amnesia eta analgesia lortu behar baitira. Horretarako anestesistak kasu bakoitzean teknika eta prozedura egokienak aukeratuko ditu.
Jonesville (Virginia)
Jonesville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lee konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Anestesia orokor
Deskribapen orokorra
Anestesia orokorra hainbat pauso kontuan hartzen dituen prozesu konplexua da:
Ebaluazio aurreanestesikoa
Ebakuntzaren aurretik, anestesistak gaixoarekin hitz egiten du sendagaiaren dosi eta konbinaketa egokienak eta zainketak zenbaterainokoa izan behar duen ezartzeko, prozedura modu seguru eta eraginkorrean egingo dela ziur egoteko. Guzti hau erabakitzerako orduan, gaixoaren adina, pisua, mediku historiala, momentu horretan hartzen ari den sendagaiak, aurretik erabili izan dituen anestesikoak eta barau denbora oso garrantzitsuak izango dira. Anestesistaren galderei zuzen eta zehatz erantzun behar zaie, honek prozedura eta sendagai egokiak aukeratu ahal izateko. Esaterako, alkoholiko, drogazale edo automedikatzen den gaixo batek ez badio hartzen dituen substantzien berri ematen anestesistari, elkarrekintza sendagailogikoak sor litezke eta hau oso arriskutsua izan daiteke. Ohiko erabilera duten sendagai batzuek, sildenafiloa kasu (Viagra©), gaixoaren bizitza arriskuan jar dezakete bere erabilera ezkutatuz gero.
Ebaluazio honen alderdi garrantzitsu bat gaixoaren arnas bideen azterketa da, ahoa eta faringeko ehun bigunak ondo daudela ziurtatu behar da. Arnas bideetan arazoren bat duen gaixo bati hodi endotrakeal bat jarri behar bazaio, metodo alternatiboren bat erabili beharko da, zuntz optikoaren intubazioa esaterako.
Aurremedikazioa
Anestesistak ebakuntza aurretik aurremedikazio bat eman dezake injekzio edo aho bidez, gaixoak lo hartu eta erlaxatu dadin.
Gehien erabiltzen diren sendagaiak narkotikoak izan ohi dira (fentaniloa bezalako opiazeoak) eta lasaigarriak (midazolam bezalako bentzodiazepinak).
Indukzioa
Anestesia orokorra ebakuntza gelan edo bertara eraman aurretik gela berezi batean administratzen da.
Anestesia orokorra zain bidetik administratutako sendagai baten bidez edo anestesiko lurrunkor bat arnastuz induzi daiteke. Zain bidetik injektatzen denean sendagaia, azkarrago lortzen da anestesia. Honekin anestesiaren kitzikapen aldia ekiditen da eta horrela, anestesiaren indukzioak dituen zailtasunak murrizten dira. Anestesistak arnas indukzioa erabiltzea erabaki dezake bide parenteralak aurkitzeko zailtasunak daudenean edo gaixoak horrela nahiago duelako (esaterako umeetan).
Mantenua
Zain bideko anestesikoen iraupena 5-10 minututakoa izaten da, horren ondoren pertzepzioa berez berreskuratzen da. Ebakuntzak dirauen bitartean anestesia mantendu egin behar da ordea. Normalean hau, gaixoak oxigeno, oxido nitroso eta anestesiko lurrunkor baten nahasketa arnastuz lortzen da. Hauek biriketatik odolera eta bertatik burmuinetara iristen dira gaixoa lo mantenduz. Beraiekin batera zain barneko anestesikoak erabiltzen dira osagarri moduan, opiazeo eta lasaigarri hipnotikoak. Ebakuntza amaitu ondoren, anestesikoen administrazioa eten egiten da. Anestesikoaren kontzentrazioa burmuinean maila batetik behera dagoenean, pertzepzioa berreskuratuko du gaixoak (normalean 1-30 minutu barru, aldakorra baita kirurgia motaren arabera).
Aurreko mendeko 90eko hamarkadan anestesiaren mantenurako metodo berri bat garatu zen Glasgow-n, Erresuma Batuan. TCI (Target Controlled Infusion edo helburu kontrolatuko infusioa) izena eman zitzaion eta bertan ordenagailuz kontrolatutako xiringa bat erabiltzen da propofolaren infusiorako ebakuntzak dirauen bitartean. Honela, ez da anestesiko lurrunkorren beharrik eta sendagai kantitate zehatzagoa erabiltzen da. Metodo honek hainbat abantaila ditu; anestesia ondorengo susperraldia azkarragoa da, ebakuntza ondorengo goragale eta gorakoak murriztu egiten dira eta gainera, hipertermia gaiztoa izateko arriskua gutxitzen da.
Anestesiatutako gaixoei beste sendagai batzuk ere ematen zaizkie eragin arbuiagarriak tratatu edo konplikazioak ekiditeko. Farmako hauen artean daude antihipertentsiboak hipertentsioaren tratamendurako, efedrina eta fenilefrina bezalako sendagaiak hipotentsioarentzat, albuterola asma tratatzeko edo epinefrina eta difenhidramina erreakzio alergikoak tratatzeko. Batzuetan glukokortikoide edo antibiotikoak erabiltzen dira hantura eta infekzioak prebenitzeko, hurrenen hurren.
Paralisia
Paralisiak anestesia sakonik gabe gorputzeko barrunbe handien kirurgia baimentzen du, esaterako abdomen edo toraxarena. Intubazio endotrakeala errazteko ere erabiltzen da.
Azetilkolina neuronek askatzen duten eta giharrak uzkurtzea eragiten duen neurotransmisore naturala da. Blokeatzaile neuromuskularrek azetilkolina hau bere hartzaileekin lotzea galarazten dute, bere eragina blokeatuz. Arnasa hartzeko beharrezkoak diren giharren paralisiak, hau da, diafragma eta toraxeko saihetsarteko giharrenak, arnasketa artifiziala beharrezkoa bihurtzen du. Laringeko giharrak ere paralizatu egiten direnez, hodi endotrakeal baten bidez babestu behar dira arnas bideak.
Paralisiaren zainketa nerbio periferiko kitzikatzaile baten bitartez egitea errazagoa da. Etenkako gailu honek pultsu elektriko laburrak bidaltzen ditu larruazalean zehar nerbio periferikoraino, honek giharraren uzkurketa aztertzen duen bitartean.
Gihar erlaxatzaile hauen eraginak sendagai antikolinergikoen bidez iraultzen dira, azetilkolinaren hartzaileekin lotzen baitira modu itzulgarrian.
Gaur egun erabiltzen dira gihar erlaxatzaileen zenbait adibide pankuronioa, bekuronioa, atrakurioa, mibakurioa eta sukzinilkolina dira.
Arnas bideen kontrola
Anestesia orokorrak eragindako pertzepzio ezak, arnas bideen babesle diren erreflexuen (eztula), arnas bideen iragazkortasunaren eta zenbait kasutan anestesiko, opiazeo eta erlaxatzaile muskularren eraginez, arnasketa patroiaren galerak dakartza.
Arnas bide bat irekita mantendu eta aldi berean arnasketa parametro egokien barnean erregulatzeko, gaixoa lokartu eta gero "arnasketa hodi" bat jartzen zaio arnas bideetan. Aireztapen mekanikoa baimentzeko, hodi endotrakeala erabiltzen da (intubazioa), hala ere maskarak ere erabil daitezke.
Zainketa
Zainketan teknologia desberdinak erabili behar dira indukzioa, mantenua eta anestesia orokorra modu egokian kontrolatzeko.
Anestesiaren aldiak
Anestesiaren lau aldiak 1937an deskribatu ziren. Gaur egun erabiltzen diren sendagai eta teknikek anestesiaren susperraldia azkarragoa eta segurtasun marjina handiagoa lortu badituzte ere, oinarri hauek mantendu egiten dira.
Lehenengo aldia
Anestesia. Indukzio bezala ere ezagutzen da, sendagaien lehen administraziotik pertzepzioaren galera induzitzen den momentura arteko aldia da. Bertan gaixoa amnesia gabeko analgesiatik amnesiadun analgesiara pasatzen da. Une honetan gaixoa hitz egiteko gai da.
Bigarren aldia
Anestesia. Kitzikapen aldia bezala ere ezaguna, pertzepzioaren galeraren ondorengo aldia da non eldarnioa eta zirrara diren nagusi. Aldi honetan arnasketa eta bihotz maiztasuna irregularrak izan daitezke. Gainera, nahigabeko mugimenduak, gorakoak eta begi-niniaren zabalkuntza ager daitezke. Hauek guztiak arnasketa arriskuan jar dezaketenez, aldi honen denbora laburtu eta lehenbailehen hurrengo aldira igarotzeko ekintza azkarreko sendagaiak erabiltzen dira.
Hirugarren aldia
Anestesia kirurgikoa. Aldi honetan gaixoaren gihar eskeletikoa erlaxatu egiten da eta arnasketa lasaia bihurtzen da. Kirurgia has daiteke.
Laugarren aldia
Anestesia. Gaindosi bezala ere ezaguna, aldi honetan gaixoari sendagai gehiegi eman zaio. Arnasketaren etetea eta kolapso kardiobaskularra gertatuko dira, hilgarria izango da laguntzarik izan ezean.
Ebakuntza ondorengo zainketa
Ebakuntza ondoren hotzikarak izatea ohikoa da. Kirurgia ondoko mina handitu eta eragozpenak sortzeaz gain, oxigenoaren kontsumoa, katekolaminen askapena, gastu kardiakoa, bihotz maiztasuna, presio arteriala eta begi barneko presioa handitzen dituela frogatu da. Hau ekiditeko neurri desberdinak hartzen dira, esaterako, giro tenperaturaren igoera (bai aire beroa erabiliz, bai gaixoa estalki beroekin estaliz edo baita zain barneko isurkariak erabiliz ere). Anestesiaren amaiera ebakuntza ondorengo mina lasaitzeko plan batekin ematen da. Horretarako sendagai analgesikoak erabiltzen dira, aho bidetik, larruazalpetik edo zain-barnetik. Ebakuntza txikietan parazetamola edo ibuprofenoa bezalako sendagaiekin nahikoa izaten da. Oinazea handiagoa denean tramadola bezalako opiazeoak erabiltzen dira (gogorrak ez direnak).
Ebakuntza kirurgiko handietan hainbat sendagairen konbinazioak erabil daitezke mina tratatzeko. Farmako horietako bat morfina izan daiteke (opiazeo gogorra).
Anestesia orokorraren adibide bat
Anestesia orokorrean sendagai desberdinen konbinaketak ematen dira, sendagai horietako batzuk hainbat alditan ematen dira, anestesiaren aldi desberdinetan helburu zehatz batekin. Hona hemen anestesia orokorraren benetako adibide bat:
Heriotza -tasak
Orokorrean, anestesia orokorrarekin miloi bat administrazioko bost heriotza izaten dira. Heriotza hauek odoljario handi, sepsi eta organoen (bihotz, birika, gibel, giltzurrun) akatsekin erlazionatuta egoten dira. Anestesiarekin zuzenean erlazionatutako heriotzen arrazoi nagusiak ondokoak dira:
1980ra arte Estatu Batuetan 10.000 administrazioko heriotza bat egoten zen, beraz, arrisku esanguratsua zuen anestesiak. Honek eztabaida ikaragarria sortu zuen gizartean, eta hortik aurrera anestesiaren akatsen arrazoiak ulertu eta emaitzak hobetzeko ahalegin handia egin zen. Gaur egun, anestesia garai hartan baino hamar aldiz seguruagoa dela uste da. Hala ere gai polemikoa izaten jarraitzen du honek, Estatu Batuetan ez baitira honi buruzko datuak argitaratzen.
Joan XI.a
Joan edo Joanes XI.a (Erroma, 910 - † ibidem., 935eko abendua) Eliza Katolikoaren 125. Aita Santua izan zen 931 eta 935 urteen bitartean.
Oso gazte bilakatu aita santu, ama Marozia orduko Erromako andreetako bat zuen. Aita, berriz, Liber Pontificalisen arabera, Sergio III.a izan zuen.
Gluiras
Gluiras Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Folgaria
Folgaria Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gluiras
Etxebizitza
2007an 427 etxebizitza zeuden, 177 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 239 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 406 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 177 etxebizitza nagusietatik 144 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 13 etxek bi gela zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 52 etxek lau zituzten eta 85 etxek bost zituzten. 116 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 96 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Folgaria
Mugakideak
Folgariak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gluiras
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 227 ziren, horien artean 138 aktiboak ziren eta 89 inaktiboak ziren. 138 pertsona aktiboetatik 122 lanean zeuden (73 gizon eta 49 emakume) eta 16 langabezian zeuden (8 gizon eta 8 emakume). 89 pertsona inaktiboetatik 54 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gluiras udalerrian 157 unitate fiskal zeuden, 345 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.099 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Gluiras udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 567 hektarea erabiltzen.
Bonnal (Doubs)
Biztanleria
2007an Bonnal udalerrian erroldatutako biztanleak 25 ziren. Familiak 15 ziren, horien artean 5 pertsona bakarrekoak ziren (5 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 5 bakarrik bizi ziren emakumeak), 5 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 5 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Gluiras
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Bonnal (Doubs)
Etxebizitza
2007an 21 etxebizitza zeuden, 14 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 18 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 14 etxebizitza nagusietatik 12 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek hitu gela zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 8 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 16 ziren, horien artean 10 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 10 pertsona aktiboetatik 9 lanean zeuden (5 gizon eta 4 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 4 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dino De Laurentiis
Agostino Dino De Laurentiis (1919ko abuztuaren 8a, Torre Annunziata, Campania - 2010eko azaroaren 10a, Los Angeles, Kalifornia) italiar zinemako filma ekoizle bat izan zen. Gaur egun nazioartean oso ospetsuak diren filma ugari ekoiztu zituen.
Alpetar marmota
Alpetar marmota edo Pirinioetako marmota (Marmota marmota) Europan aurki daitezkeen bi marmota espezietan handiena da, baita gure kontinenteko karraskaririk handiena ere. Sciuridae familian sailkaturik dago katagorriekin batera, baina bai itxura eta baita portaera aldetik ere, ez dute animalia hauekiko antz handirik. Pirinioetako animaliarik ezagunenetariko bat da, ia mendizale guztiek ikusi, edo gutxienez entzun, dutena.
Ezaugarriak
Marmota karraskari handia da,3´4-5´7kg-ren artean pisatzen du. Buru txikia eta belarri motzak ditu.
Marmota alpetarra 50-58 cm luze da buztanik gabe, eta 13-16 cm-ko buztana izan ohi du, gainerako karraskariekin alderatuta nahiko txikia dena. 3,4-5,7 kg artean pisatu ohi dute, nahiz eta 8 kg-ko indibiduoak ere ezagutu izan diren. Burua eta gorputza sendoak dira, hankak txikiak, eta belarriak txikiak, hotzari aurre egiteko moldatuak. Larruazala arre grisaxka da eta sabel aldea horixka izan ohi da. Buztanaren amaiera, aldiz, iluna izan ohi da.
Burua eta gorputza sendoak ditu, hanka txikiak eta belarri txikiak (hotzari aurka egiteko)
Marmotak oso lagunkorrak dira. Soinu ezberdin asko erabiltzen dituzte beraien artean komunikatzeko, gehienbat arriskua dagoenean. Janaria biltegiratzen dute eta negua lo ematen dute. Egunean 23 ordu egiten dute lo. Lo dauden bitartean 10 aldiz orduko arnas egiten du. Lo ez dagoenean berriz, 2100 aldiz egiten du arnas. 2-20 kideko familietan bizitzen dira, normalean bikotea eta bere umeak.
Habitata
Ingurune menditsuan bizi den animalia da. Pirinioetan 1.300 eta 2.800 metro arteko garaieretan daude, nahiz eta kolonien %67 1.800 eta 2.400 metro arteko garaieretan aurkitu diren. Harkaitz bloke handidun belardi malkartsuetan bizi ohi da eta beren bizi-ingurunea hainbat faktoreren menpe dago, elikagaien eskuragarritasuna, intsolazioa (hegoaldera begira dauden ingurune eguzkitsuak, batez ere), harrapariengandik ihes egiteko ikuspen ona eta zulatzeko lur erraza.
Aipaturiko faktoreetatik garrantzia handiena duena, itxura denez, malden orientazioa da. Hegoaldera begira dauden larreek eskuragarritasun trofiko oparoagoa eskaintzen dute eta honenbestez, marmotek distantzia laburragoak burutu behar dituzte jatekoa lortzeko. Ondorioz, ehizatuak izateko probabilitatea asko jaisten da. Indibiduo gazteen biziraupena elurraren menpekoa da, eta iparraldera begira dauden maldetan elurrak denbora gehiagoz irauten du.
Marmota alpetarra bizi den mendietan, behealdeko muga basoek ezartzen dute, eta goialdekoa, berriz, larreen periodo begetatiboaren laburtasunak. Izan ere, marmotek 5 hilabete behar dituzte, gutxienez, urteroko ziklo biologikoa burutzeko eta 2.400 metrotik gora, landarediaren eskuragarritasuna laburragoa da.
Joegoldsteinita
Joegoldsteinita mineral bat da eta linnaeita subtaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Joegoldsteinita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Alpetar marmota
Habitata
Pirinioen mendebaldean, hainbat marmota taldek, ingurune karstikoak kolonizatzea lortu dute. Hauetako adibide garbi bat da Larrako mendigunea. Kasu hauetan, animaliek urak kareharrian sorturiko zulo eta arrakalak erabiltzen dituzte eta indusketek ez dute apenas sakonerarik izaten. Jokaera hau, batez ere, kolonizazioaren hasieran eman zen, eta gaur egun, lur sakoneko zelaietan ere induskatzen dituzte beren zuloak.
Ugalketa
Emeek hiru urterekin lortzen dute heldutasun sexuala, eta 2-3 kume izaten dituzte aldiko. Haurdunaldiak 33-34 egun iraun ohi du eta jaioberriek 30 gramoko pisua izan ohi dute. Ilerik gabe eta begiak itxita jaiotzen dira. Bi aste pasa ondoren, ilez estalirik, lehen aldiz gordelekutik irteten dira. Hilabete izan arte,berriz,ez dira gordelekutik jan eta jolastera irteten. Gazteek gutxienez, bi urtez irauten duten familiarekin, baina eme nagusiak ugaltzen da bakarrik. Hibernazioaren ondoren ugaltzen dira. Arrek elkarren artean borroka handik izan ohi dituzte, elkarri segika eta “boxeatzen” ibiltzen direlarik. Emeek koloniako edozein ar onartzen dute. Kopula gertatu aurretik, bikotea garrasika eta elkarri kolpeka aritu ohi da, atzeko hanken gainean tenteturik eta aurreko hankekin elkarri helduta hozka egin nahian.
Bizimodua
Marmotak, normalean, talde txikietan bizi ohi diren animaliak dira, baina ez da arraroa familia batzuk bat egin eta talde handiak sortzea
Egunez ibiltzen diren animaliak dira marmotak. Egunaren zati handiena janari bila jarduten dute eta oso animalia sozialak dira. Beren taldekideak ez diren indibiduoekin harremanak izan ditzakete. Eguneko aktibitate zikloa bimodala da, aktibitate handieneko muturrak goizean eta iluntzean izan ohi baitira. Egunaren hasieran gordelekuaren sarrera nagusiaren kanpoaldean kokatzen dira elkar garbitzeko. Ondoren, elikagaiak bilatzeari ekiten diote eguerdira arte, normalean. Intsolazio handieneko orduak gordelekuan sarturik igaro ohi dituzte. Iluntzean berriz ere janaria bilatzeari ekiten diote.
Urriaren amaieratik apirilaren amaierara arte hibernatzen dute animalia hauek. Lur azpian sorturiko gordelekuetan, hotzarekiko isolatzen dira eta gorputzeko tenperatura 4,6 eta 7,6 arteko tenperaturara jaisten da. Era berean, arnas erritmoa minutuko 2-3ra jaisten da eta bihotz-taupada bakarra izan ohi dute hamar minutuko. Negurako erreserbak pilatze aldera, marmotek landare ugariren zurtoin eta sustraiak jaten dituzte eta larruazalaren azpian gantz geruza lodia eratzen dute.
Marmotak hibernazioa bukatzerakoan elurraren presentzia ohikoa izan ohi da hainbat lekutan.
Elikadura
Loredun landare belarkarez elikatzen dira, bereziki. Normalean dieta belarjalea duten arren, landare-espezie batzuk oso gogoko dituzte loraldian dauden garaian, bereziki Fabaceae, Asteraceae eta Apiaceae familiakoak. Gramineoen kontsumoa askoz ere txikiagoa da, eta zurezko landareena ia hutsaren hurrengoa.
Harkaitz blokedun larreetan elikatzen dira batez ere animalia hauek. Badirudi loraketaren hasieran dauden landareekiko preferentzia dutela. Udaberriaren amaieran, batik bat zelai harritsuetan hazten diren landarez elikatzen dira.
Loretan dauden landareak jaten dituzten arren, ez dago argi loreak marmoten elikagai gustukoenak diren. Zurtoina, loreak, fruituak eta haziak, berriz, ez dituzte horrenbeste atsegin (%24), baztertzen dituztela garbi dago. Dieta ezberdina da familia edo eremu bateko landarediaren arabera. Kumeak dituzten familia batean, eme helduaren beharrizan energetiko eta metabolikoak asetzeko aldakortasunak egon daitezke.
Elikatzeko modua: bi eskuak erabili ditzakete elikagaia manipulatzeko.
Espezieen arteko elkarrekintzak
Marmota hainbat etsai dituen animalia da. Marmoten harrapari nagusiak Pirinioetan Arrano beltza (Aquila chrysaetos), zakurra (Canis familiaris) eta azeria (Vulpes vulpes) dira. Ugatza (Gypaetus barbatus) ere marmotez elikatzen da noizbehinka. Frantziako Pirinioetan hilik aurkituriko hartz baten urdailean ere marmota bat agertu zen. Predazio kasurik erregistratuta ez dagoen arren, marmotek alarma-oihuak egin edo ihesean hasten dira belatz gorrien (Falco tinnunculus) eta belatxinga mokohorien (Pyrrhocorax graculatus) presentzia detektatuz gero.
Onuragarritasuna
Desagertzeko arriskuan dauden animalia batzuen elikagaia direnez, animalia horiek janari faltagatik ez dira galtzeko arriskuan egongo.
Moissy-Moulinot
Moissy-Moulinot Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Moissy-Moulinot udalerrian erroldatutako biztanleak 26 ziren. Familiak 8 ziren, horien artean 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 21 etxebizitza zeuden, 9 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 21etxeak ziren. 9 etxebizitza nagusietatik 7 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 3 etxek bost zituzten. 9 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 6 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 17 ziren, horien artean 16 aktiboak ziren eta1 inaktiboa zen. 16 pertsona aktiboetatik 15 lanean zeuden (7 gizon eta 8 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). Pertsona inaktibo bakarra ikasten zegoen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Attonitus ephimeros
Attonitus ephimeros Attonitus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Pila
Pila (elektrikoa) gailu elektrokimiko bat da, energia elektrikoa sortzeko erreakzio kimiko batean askaturiko energia kimikoa erabiltzen duena. Ohiko piletan, erreaktiboak pila fabrikatzean sartzen dira. Pilak ahitzen direnean, tentsioa ahuldu eta pila aldatu behar da.
Funtzionamendua
Pila disoluzio elektrolitiko batean sartua dagoen metal baten oxidazioaren bidez energia elektrikoa ekoizten duen sorgailu bat da. Elektrolitoa isurkari eran dagoenean pila hezea dela esaten da, eta elektrolitoa inguru porotsu batean xurgatua dagoenean pila lehorra dela. Pila heze mota asko dago, baina ezagunena pila voltaikoa da (Alessandro Voltak asmatu zuelako ematen zaio izen hori). Pila mota honetan potentzial elektrolitiko desberdina duten bi metal eroale elektrolito batean sartuta jartzen dira, eta horrela korronte elektrikoa sortzen da. Hasierako pila voltaikoek zinka eta kobrea erabiltzen zituzten elektrodo gisa, eta gesalez hezetutako papera elektrolito gisa. Gaur egun ore erdi solidotuak erabiltzen dira elektrolito gisa; elektrodoak berunezkoak, nikelezkoak, zinkezkoak eta kadmiozkoak izan daitezke. Pila lehorrak ere mota askotakoak dira, baina gaur egun hiru motakoak erabiltzen dira gehienbat:
Hondakina
Pilak hondakin berezi, toxiko eta arriskutsuak dira. Pilak ez dira inoiz zaborrontzira bota behar. Euren bilketa gaikakoa egin behar da, haiek garbigunera eramateko edo horiek biltzen dituen denda batera eramateko.
Pilek ahalmen kutsagarri handia dute, eta birziklatzeak ahalmen hori kontrolatzea dakar. Adibidez, botoi-pila baten merkurioak 600.000 litro ur kutsa ditzake; horrek arrisku larriak dakartza, baita osasunarentzat ere. Piletan jasotako lehengaiak aprobetxa daitezen errazten du.
Garbiguneetan eta bestelako bilguneetan pilak utzi eta gero, pilok zentral birziklatzailera eramaten dira; bertan, merkurioa eta beste metal batzuk (zinka, kadmioa, beruna, zilarra) berreskuratzen dira.
Aragon (Georgia)
Aragon  Georgiako estatuko hiri bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 1,249 biztanle zituen, 2.91 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 3116
NGC 3116 galaxia bat da, Leo Minor konstelazioan. Johann Palisaek aurkitu zuen n.
Trachylepis aureopunctata
Trachylepis aureopunctata Trachylepis generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Fenilefrina
Fenilefrina agonista adrenergiko selektibo bat da (hau da, hartzaile adrenergikoak modu selektiboan estimulatzen ditu), nagusiki aringarri gisa eta begi-ninia luzatzeko eta presio arteriala areagotzeko agente gisa erabiltzen dutena. Berriki pseudoefedrinaren ordezko gisa erabili da, baina ahotik hartutako fenilefrina aringarri gisa ez da plazebo bat baino eraginkorragoa.
Fenilefrina 1927an patentatu eta 1938an merkaturatu zuten.
NGC 3115
NGC 3115, Ardatz galaxia (ingelesez Spindle galaxy) galaxia bat da, Sextans konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Zulo beltz supermasibo bat aurkitu den laugarren galaxia da. Galaxiarekin konparatuz zuloak duen tamaina ikaragarria dela eta lehenetarikoa izan zen aurkikuntza. Zulo beltza k gertuko izarrengan duen eragina ikusteko bezain hurbil dago. Inguruko izarren errotazio azkar eta ausazko abiadura handiek NGC 3115-ren zulo beltzaren masa, eguzkiaren masa baino mila milioi aldiz handiagoa dela iragartzea ahalbidetzen du.
NGC 3115 Esne bidea baino pare bat aldiz handiagoa da. Izarrik gehienak zaharrak dira eta oso gas gutxi dago izar berriak sor daitezen. Horrek esan nahi du gainera, zulo beltza elikatzeko materia gutxi dagoela eta ondorioz, berau inguratzen duen gas distiratsuko disko bat dauka. Hala ere, uste da galaxiaren sorreran zulo beltzak gas kantitate handiak irentsi zituela Quasar bat sortuaz.
Gdów udalerria
Gdów Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Wieliczka barrutian kokatuta. 108,72 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 17865 biztanle zituen.
Alcobendasko Klasika
Alcobendasko Nazioarteko Klasika (Clásica Internacional de Alcobendas) Madrilgo Erkidegoko Alcobendas hirian eta inguruko herri eta hirietan ospatzen zen etapakako txirrindularitza lasterketa bat zen.
1984an sortu zen, eta 2008 arte ospatu zen, 1988 eta 1990ean izan ezik. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik UCI Europe Tourraren zati zen 2.1 mailan.
2000 arte egun bakarreko proba bat zen. Ordutik aurrera, hiru eguneko proba bat izatera pasa zen. Espainiako Vueltarekin batera, Unipublicek antolatutako txirrindularitza lasterketa bakarra izan zen.
Jordan (Wisconsin)
Jordan Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Green konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bibiparo
Bibiparoak edo bizierditzaileak ernalketaren ostean enbrioi edo umekia emearen sabel barruko umetokian garatzen duten bizidunak dira; umekiak umetokian jasotzen ditu garapenerako beharrezkoak dituen elikagaiak eta oxigenoa, harik eta aski hazia eta heldua denean jaiotzen den arte. Bibiparismo forma garatuena ugaztun plazentaridoena (hots, karendunena) da; monotremak erruleak dira, eta martsupialioek ez dute karenik eta umetokitik kanpo amaitu behar du umekiak garapena. Bibiparoak dira, halaber, zenbait narrasti, arrain eta anfibio.
Landareetan, berriz, bibiparo esaten zaie ama landarearengandik banatu baino lehen hazia ernamuintzen zaien landareei; hori da, adibidez, mangladi batzuen kasua.
Moroni
Moroni (موروني, Mūrūnī) Afrikako hiria da, Komoreetako populatuena eta hiriburua dena, Komora Handia uharteko mendebaldeko kostaldean kokatutakoa. Portua da eta aireportua dauka Hahayan (HAH kodea) 30 kilometrotara.
Julia Grant
Julia Boggs Dent Grant (1826ko urtarrilaren 26 - 1902ko abenduaren 14), Ulysses S. Grant Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen emaztea zen. Bi agintalditan, 1869tik 1877ra AEBtako lehen dama izan zen.
Kinto Fabio Vibulano
Kinto Fabio Vibulano (latinez Quintus Fabius Vibulanus), erromatar kontsula izan zen bi alditan. Lehen aldiz K.a. 485ean, Servio Kornelio Maluginenserekin, eta, bigarrenean, K.a. 482an, Gaio Julio Iulorekin.
Vibulano, Fabia genseko familiarik antzinakoenaren izena zen. Euren eragina hain handia zen, Erromatar Errepublikaren lehen garaietan, familiako hiru anai, zazpi urtez jarraian, K.a. 485etik K.a. 479 arte, kontsul izan zirela. Abizen hau daraman genseko azken kidea, Kinto Fabio Vibulano izan zen, K.a. 412an kontsul izan zena. Vibulano honek, Ambusto agnomena hartu zuen, eta bere ondorengoek, Vibulano izena alde batera utzi eta, bere ordez, Ambusto izena hartu zuten. Modu berean, Ambusto, denbora baten ondoren, Maximogatik aldatua izan zen.
Kinto Fabiok, K.a. 485ean, arrakastarekin eraman zuen volskoen eta ekuoen aurkako gerra, baina, harrapakina euren soldaduen artean banatu ordez, saldu egin zuen, eta, salmenta honekin lortutako dirua, estatuaren altxorrean jarri zuen. Urte honetan, Espurio Kasio hiltzera zigortua izan zen.
K.a. 482an, Fabio Vibulano bigarren aldiz izan zen kontsul, kasu honetan Gaio Julio Iulorekin. Bi kontsulak, Veii hiriaren aurka joan ziren, baina, etsaia agertu ez zenez, hauen lurrak suntsitzen aritu ziren, ondoren etxera itzuliz. K.a. 480an, Kintok, bere anaia Markoren agindupean borrokatu zuen etruriarren aurka, eta guduan hila izan zen.
ND Gorica
ND Gorica  (izen osoa Nogometno Društvo Gorica) Esloveniako futbol talde onenetakoa da, Nova Gorica hirikoa. Esloveniako 4 Liga eta 3 Kopa irabazi ditu.
Historia
1947an sortu zuten taldea Šempeter pri Gorici hirian. 1963an Nova Goricara aldatu zen. Jugoslaviko garaian maila apalean ibili zen baina Esloveniako txapelketan hasi zirenean lehen mailan kokatua izan zen eta ordutik arrera beti egn da goren mailan. 1996an lehenengo liga irabazi zuen, bai eta superkopa ere. Guztira 4 liga eta 2 kopa irabazi ditu. 2016-17 denboraldian 2. postuan amaitu zuen liga. Ordutik mailaz jeitsi eta igo ibili da.
Flukonazol
Flukonazola 1981ean patentatu eta 1988an merkaturatu zuten.
Europar Batasuna
Europar Batasuna (EB) batez ere Europan kokatuta dauden 27 estatuz osaturiko batasun politiko eta ekonomikoa da. 4.233.255 km2 ditu eta 447 milioi biztanle inguru. Europar Batasunak barne-merkatu bakarra garatu du legedi sistema estandarizatu batekin; lege horiek estatu-kide guztiei eragiten diete legearen esparruan, eta soilik esparru horretan, estatuek hala erabakita. Europar Batasuneko politikek pertsonen, produktuen, zerbitzuen eta kapitalaren mugimendu askea baimentzera bideratzen dira eta barne-arazoak konpontzeko justizia komun bat izatera ; politika bateratuak daude gaur egun merkataritza, nekazaritza, arrantza eta eskualde-garapenean. Schengen eremuaren barruan bidaiatzeko pasaporte kontrolik ez dago. 1999an Euro txanpona sortu zen, 2002tik EBko 19 kidek erabiltzen duten txanpon bateratua.
EB eta europar herritartasuna Maastrichteko Ituna indarrean jarri zenean sortu ziren, 1993an. EBren jatorria Europako Ikatz eta Altzairuaren Erkidegoan eta Europako Ekonomia Erkidegoan daude, hurrenez hurren 1951eko Parisko Itunean eta 1957eko Erromako Itunean sortu zirenak. Hasieran Europar Komunitateak deitu zenaren barnean zeuden herrialdeei Seien Europa deitzen zaio: Belgika, Frantzia, Italia, Luxenburgo, Herbehereak eta Mendebaldeko Alemania. Komunitateen ondoren sortu ziren erakundeek kide berriak izan zituzten, eta politika eremu berriak batu zizkioten. EBren azken aldaketa konstituzional nabarmena, Lisboako Ituna, 2009ean jarri zen indarrean. Orain arte herrialde bakarrak utzi du EB edo haren aurreko erakundeetako bat, Erresuma Batuak 2020an, 2016ko ekainean egindako erreferendumean irtetearen aldekoek irabazi ostean.
Munduko gizakien %7,0 bizi dira EBn, baina 2017an Barne Produktu Gordina 19.670 bilioi dolarrekoa zen, munduko BGParen %24,6, eta %16,5 erosketa-ahalmena parekatzen bada. Gainera, EBko 27 herrialde kideek Giza Garapen Indizean goi-mailako emaitza dute, Nazio Batuen Garapen Programaren arabera. 2012an, EBk eskuratu zuen Bakearen Nobel saria. Kanpo Afera eta Segurtasun Politika erabilita, EBk nazioarteko harreman eta defentsan paper garrantzitsua du. EBk ordezkaritza diplomatikoak ditu mundu osoan zehar, ordezkaritza dauka Nazio Batuen Erakundean, Munduko Merkataritza Elkartean, G7an eta G20an. Bere paperaren garrantzia dela eta, superpotentzia berritzat hartzen da.
Aurrekariak
476an Erroma erori eta ondorengo mendeetan, Europako zenbait estatuk, euren burua desagertutako Erromatar Inperioaren translatio inperiitzat hartu zuten: Frankoen Inperioa (481-843) eta Germaniako Erromatar Inperio Santua (962-1806), beraz, mendebaldean Erroma berpizteko saiakerak izan ziren. Kontinenteari buruzko nazioz gaindiko gobernu baten filosofia politiko honek, antzinako Erromatar Inperioaren adibidearen antzekoa zena, Erdi Aroaren hasiera eman zion Renatio Inperii ("inperioaren zaharberritzea") kontzeptuari, Reichsidee ("ideia inperiala") edo Imperium Christianum ("kristau inperioa") formetan, erlijioan inspiratua. Erdi Aroko kristandadea eta aitasantutzaren botere politikoa  askotan aipatzen dira Europako integrazioa eta batasuna bultzatzen duten faktore gisa.
Kontinentearen ekialdean, Errusiar Tsarrerriak eta, ondoren, Errusiar Inperioak (1547-1917) Mosku Hirugarren Erroma eta ekialdeko tradizioaren oinordeko bezala izendatu zuten, Konstantinopla 1453an erori ondoren. Greziar ekialdearen eta latindar mendebaldearen arteko aldea jada zabaldu zen Erromatar Inperioaren zatiketa politikoarekin IV. mendean eta 1054ko zisma Handiarekin, eta Altzairuzko Teloiarekin zabalduko zen berriro (1945-91).
NGC 3117
NGC 3117 galaxia bat da, Sextans konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Europar Batasuna
Bigarren Mundu Gerra ondorengo testuingurua
Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gutxira arte, Estatuaren funtzionamendua eta bizitza politikoa konstituzioetan eta legeria nazionaletan oinarritzen ziren ia esklusiboki; horiek ezartzen zituzten estatu bakoitzean herritarrek eta alderdi politikoek zein Estatuak berak eta beraren erakundeek bete behar zituzten jokabide-arauak. Europaren kolapso osoak nagusiki, kontinente zaharraren gainbehera ekonomiko eta politikoarekin batera, sortu zituen hasiera berri baterako baldintzak, eta biziberritu zuen Europako ordenamendu berri baten ideia.
Lehen taldea: erakunde euroatlantikoak
Bigarren Mundu Gerraren ostean Ameriketako Estatu Batuek eta Europak elkarren artean egin zuten aliantzatik sortu ziren erakunde euroatlantikoak. Horrela, ez da kasualitatea Estatu Batuen ekimen baten ondorio izatea gerraosteko Europako lehen erakundea, Ekonomia Lankidetzarako Europako Erakundea (ELEE), zeina 1948an sortu baitzen. Estatu Batuetako garai hartako Kanpo Arazoetako ministro George Marshallek, 1947an, Europako estatuei eskatu zien berreraikitze ekonomikoaren ahaleginak bateratzeko. Horretarako, Estatu Batuen laguntza agindu zien; hura Marshall Planean gauzatu zen, eta oinarria izan zen Mendebaldeko Europaren berreraikitze azkarrerako. ELEEren helburu nagusia izan zen lehenengo estatuen arteko merkataritza liberalizatzea. Alderdi osagarri gisa, 1960. urtean (Estatu Batuak eta Kanada sartu ziren urtea), hirugarren munduko ekonomia sustatzea ezarri zen, garapenerako laguntzen bidez. ELEE ELGA bihurtu zen, eta, gaur egun, 35 kidek osatzen dute.
ELEEren ondoren, 1949an, NATO sortu zen, Estatu Batuekiko eta Kanadarekiko itun militarra. NATOren helburua dira defentsa eta babes kolektiboa. Sobietar eraginari aurre egiteko segurtasun-gerriko orokor baten barruan diseinatu zen, eta 1989an «altzairuzko oihala» erori eta Sobietar Batasuna zatikatu ondoren, gero eta areago bihurtuz joan da krisiak kudeatzera eta egonkortasuna sustatzera bideratutako erakunde (ikus, NATOren zabalpena). NATOk hogeita zortzi estatu kide ditu, horien artean EBko hogeita bi estatu kide (NATOko kide ez direnak: Austria, Suedia, Finlandia, Irlanda, Malta eta Zipre), eta horiez gain, Estatu Batuak, Kanada, Turkia, Norvegia, Islandia eta Albania. Segurtasun-politikaren arloko Europako estatuen arteko lankidetza indartzeko, Mendebaldeko Europar Batasuna (MEB) sortu zen, 1954an. MEBk ekarri zuen Europan segurtasun- eta defentsa-politikaren garapenaren hasiera. Hala ere, bere eginkizuna ez zen zabaldu, nazioarteko beste erakunde batzuei eman zitzaielako haren eskumenen zatirik handiena, batez ere NATOri, Europar Kontseiluari eta EBri. Ondorioz, MEB 2011ko ekainaren 30ean desegin zen.
Bigarren taldea: Europako Kontseilua eta ESLA
Europako erakundeen bigarren taldearen ezaugarria da ahalik eta estatu gehienek parte hartzeko aukera ematen duen egitura izatea. Horretarako, nahita onetsi zen erakunde horiek ez joatea estatuen arteko lankidetzatik harago.
Talde honetakoa da Europako Kontseilua; 1949ko maiatzaren 5ean sortu zen erakunde politikoa, eta gaur egun 47 estatu kide ditu, egungo EBko estatu kide guztiak barne. Europako Kontseiluaren Estatutuan ez da federazio edo batasun bat eratzeko asmorik, eta ez da aurreikusten subiranotasun nazionaleko zatiak transferitzerik edo bateratzerik. Funtsezko gai guztietan, erabakiak aho batez hartzen ditu Europako Kontseiluak. Printzipio horren arabera, Estatu bakoitzak betoa jar diezaioke ebazpenak onesteari. Horrela, Europako Kontseilua nazioarteko lankidetza-organo bat da, bere egituraren ondorioz.
Europako Kontseiluaren esparruan, hitzarmen ugari egin dira ekonomia, kultura, gizarte-politika eta zuzenbidearen arloan. Garrantzitsuena eta ezagunena da 1950eko azaroaren 4ko Giza Eskubideak eta Oinarrizko Askatasunak Babesteko Europako Hitzarmena (Giza Eskubideen Europako Hitzarmena edo GEEH); Europako Kontseiluko 47 estatu kide atxiki zaizkio gaur egun arte. Hitzarmen horrekin gutxieneko irizpide bat ezarri zen, zeinak garrantzi praktiko handia izan baitzuen, estatu sinatzaileetan giza eskubideen babesa bermatzeko, baita babes judizialen sistema ere; horren babespean, herrialde kideetan egindako giza eskubideen urraketak kondenatu zitezkeen, Hitzarmenaren bidez Estrasburgon ezarritako organoen bidez: Giza Eskubideen Europako Batzordea eta Giza Eskubideen Europako Auzitegia.
Giby udalerria
Giby Poloniako Podlasiako voivoderriko landa-udalerri bat da, Sejny barrutian kokatuta. 323,2 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2792 biztanle zituen.
Europar Batasuna
Bigarren taldea: Europako Kontseilua eta ESLA
Talde honetakoa da Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakundea (ESLA) ere; 1994an sortu zen, eta, haren aurretik, Europako Segurtasun eta Lankidetzako Konferentzia egon zen. ESLAk, zeina 57 herrialdek osatzen duten, 1975eko Helsinkiko Aktan eta 1990eko Parisko Gutunean ezarritako printzipio eta helburuak lortzea du xede: Europako estatuen artean konfiantza sortzen duten neurriak sustatzea, eta, horrez gain, «segurtasun-sare» bat sortzea, gatazkak bide baketsuen bidez konpontzeko.
Hirugarren taldea: Europar Batasuna
Europar erakundeen hirugarren taldea Europar Batasunak osatzen du. Europar Batasunak estatu-elkarte tradizionalen aldean duen berritasuna da Estatu kideek beren subiranotasunaren zati bati uko egin diotela EBri emateko, eta eskumen propioak eman dizkiotela, estatu kideetatik independente. Bere eskumenak baliatzean, estatu kideen subiranotasun-egintzen baliokide diren egintza juridikoak onesteko ahalmena du EBk.
Europar Batasunaren sorrerako lehen harria Robert Schuman Frantziako Kanpo Arazoetarako ministroak ezarri zuen, 1950eko maiatzaren 9ko bere Deklarazioarekin: horretan aurkeztu zuen Europako ikatzaren eta altzairuaren industria bateratzeko Jean Monnetekin batera diseinatu zuen plana. Haren bidez, nolabait, abiarazi nahi zen «zibilizaziorako ezinbestekoa» den eta bera gabe «munduko bakea babestu ezin den» «Europa antolatu eta biziaren» aldeko ekimen historiko bat.
Maastrichteko Ituna
Maastrichteko Itunaren bidez Europar Batasuna sortzeak etapa berri bat inauguratu zuen Europaren integrazio politikorako. Tratatua 1992ko otsailaren 7an sinatu zen, Maastrichten, baina ez zen indarrean sartu 1993ko azaroaren 1a arte, berreste-prozeduran egon ziren zenbait oztoporen ondorioz (danimarkarrek lehen erreferendumean ez zuten onartu ; Edinburgoko Hitzarmenaren ondoren danimarkarrek onartu zuten ; Alemanian konstituzio-kontrakotasuneko errekurtsoa aurkeztu zen Tratatua parlamentuan berresteagatik). Tratatuak «Europako herrien arteko gero eta batasun handiagoa eratzeko prozesuaren etapa berri» gisa definitzen du bere burua. Europar Batasunaren eratze-egintza dauka, baina haren garapen osoa egin gabe. Europar Batasunak ez zituen Europako erkidegoak ordeztu, baizik eta lankidetza modu eta politika berriekin konbinatu zituen izen bakar baten barruan. Metaforikoki esan daiteke horrek ekarri zuela Europar Batasunak oinarri hartu zituen hiru zutabeak ezartzea. Lehenengo zutabea Europako Erkidegoak ziren: EEE (EE izena hartu zuen), IAEE (2002ra arte) eta EAEE. Bigarren zutabea zen atzerri- eta segurtasun-politika erkidearen alorreko Estatu kideen arteko lankidetza. Hirugarren zutabea zen justiziaren eta barne-gaien arloetako estatu kideen arteko lankidetza.
Europako Konstituzioaren bila
Horrek eragin zituen kritikek eztabaida bultzatu zuten EBren etorkizunari eta haren konfigurazio instituzionalari buruz, eta, haien ondorioz, Europar Batasunaren etorkizunari buruzko adierazpena onetsi zuten estatuburu edo gobernuburuek, 2001eko abenduaren 15ean, Laeken hirian (Belgika). Adierazpenean, EBk konpromisoa hartu zuen demokratikoago, gardenago eta eraginkorragoa izateko, eta Konstituzio baterako bidea irekitzeko. Helburu horiek gauzatzeko lehen urratsa izan zen «Europaren etorkizunari buruzko Konbentzioa» izenekoari Europako Konstituzio bat egitea enkargatzea; Valéry Giscard d’Estaing Frantziako presidente ohia zuen buru konbentzioak. Konbentzioak Europako Konstituzio bat eratzeko Tratatuaren proiektua egin zuen; 2003ko uztailaren 18an, Kontseilu Europarraren lehendakariari eman zioten ofizialki, eta 2004ko uztailaren 17an eta 18an onetsi zuten, Bruselan, estatuburu edo gobernuburuek, zenbait aldaketa eginda.