cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vigueron
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Vigueron udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 212 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oba erreka
Oba erreka Dimako Oba auzoan jaio eta Indusi errekarekin elkartu ondoren Arratia ibaira urak esertzen dituen erreka da.
Turtmann-Unterems
Turtmann-Unterems Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Thyrsitops lepidopoides
Thyrsitops lepidopoides Thyrsitops generoko animalia da. Arrainen barruko Gempylidae familian sailkatzen da.
Capinzal do Norte
Capinzal do Norte Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Arroxela
Arroxela (frantsesez La Rochelle) Itsas Charente (17) departamenduko hiriburua da, Ozeano Atlantikoaren ertzean dagoena. Frantzia mailan arrantzari dagokionez Arroxelako portuak garrantzi handia du.
Joanes Leizarragak hiri honetan argitaratu zuen Testamentu Berria 1571ean, euskarazko lehen Biblia.
Historia
X. mendean lehenbizi agirietan agertu zenean herrixkak Rochella (gaskoizko Roche- haitz- hitzaren txikigarria) zuen izena. XI. mendean hiri-gutun (charte de commune) lortu zuen.
Ré uhartetik gertu bere kokapen estrategikoari esker, Euskal Herria eta Bretainia arteko portu nagusi bilakatu zen eta Ingalaterra eta Hansarekin merkataritza-harreman estuak landu zituen. Ehun Urteko Gerran ingelesen eskuetan izan zen 1372an, Arroxelako guduan Gaztelak ingelesak menderatu arte.
Merkataritza-harremanak eta Parisetik urrun egoteak erreforma bultzatu zuen hirian eta protestanteen hiriburu bilakatu zen. 1571n bertan babestu ziren higanotak Joana III.a Nafarroakoak zuzenduak. Karlos IX.a Frantziakoak autonomia hau bukatzeko asmoz, hiria setiatu zuen baina ingelesen laguntzari esker hiria eustea lortu zuen.
Bigarren Mundu Gerran, alemaniar kriegsmarinek portuaren garrantzi estrategikoaz ohartu eta itsaspekoentzat base handia eraiki zuen. Berriro setiatua, hiria Paris baino bederatzi hilabete beranduago errenditu zen. Askatua izateko Frantziako azken hiria izan zen.
Herri eta hiri senidetuak
Arroxelak honako hiri senidetuak ditu :
Tribolonotus
Tribolonotus Scincidae familiako narrasti genero bat da. Ginea Berrian, Bismarck uhartedian eta Solomon uharteetan bizi dira.
Avesta udalerria
Avesta Suediako udalerria da. n kokatua dago. 668,99 km² ditu eta 22,843 biztanle ditu.
Ijimaia
Ijimaia Ateleopodidae familiaren barruan sailkatzen den arrain genero bat da.
Paloma O'Shea
Paloma O'Shea Artiñano, I. O'Sheako markesa, (Getxo, ) bizkaitar filantropo eta mezenas da.
Gurasoak José O'Shea Sebastián de Erice eta María Asunción Artiñano Luzarraga izan zituen. Gaztetan, Bilboko kontserbatorioan piano ikasi zuen eta Frantzian bukatu zituen bere ikasketak. Sei anai-arrebak ditu, tartean Covadonga O'Shea kazetaria edo Iñaki O'Shea politikari ezker-abertzalea. Emilio Botín santandertar bankaria ezkondu ondoren musika utzi zuen. Sei seme-alaba izan ditu: Ana Patricia, Emilio eta Francisco Javier bankariak, Paloma artista, Carolina historialaria eta Carmen.
Antzara
Anserinae edo antzara, Anatidae hegazti familiako azpifamilia baten izena da. Beltxargak, antzara gisa ezagututako beste hegazti batzuk eta brantak azpifamilia honetakoak dira.
Espezieetako bat, Anser anser, etxaldeetan bizi da eta bere gibelarekin patea egiten da.
Khea
Ivo Alfredo Thomas Serue (Mar del Plata, Buenos Aires probintzia, Argentina, 2000ko apirilaren 13a) Khea izenarekin ezaguna, argentinar abeslari bat da.
Biografia
2019ko maiatzean, hilean 14 milioi entzule lortu zituen Spotifyn, munduko 180 entzun gehien zituen tokian kokatuz.
Myadestes unicolor
Myadestes unicolor Myadestes generoko animalia da. Hegaztien barruko Turdidae familian sailkatua dago.
Bovernier
Bovernier Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Acigné
Acigné (bretainieraz Egineg) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Bovernier
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Wangen (Alsazia)
Wangen Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Wangen udalerrian erroldatutako biztanleak 702 ziren. Familiak 250 ziren, horien artean 59 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 43 bakarrik bizi ziren emakumeak), 78 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 101 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 291 etxebizitza zeuden, 257 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 247 etxeak ziren eta 42 apartamentuak ziren. 257 etxebizitza nagusietatik 206 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 56 etxek lau zituzten eta 150 etxek bost zituzten. 201 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 97 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 136 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 438 ziren, horien artean 332 aktiboak ziren eta 106 inaktiboak ziren. 332 pertsona aktiboetatik 318 lanean zeuden (164 gizon eta 154 emakume) eta 15 langabezian zeuden (8 gizon eta 7 emakume). 106 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Wangen udalerrian 256 unitate fiskal zeuden, 685 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.234 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Wangen udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 320 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Notre-Dame-des-Champs (Parisko metroa)
Notre-Dame-des-Champs Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 6. barrutian kokatuta dagoena.
Ofikleido
Ofikleidoa edo figlea (frantsesetik bugle, ophicléideek eragina; grezieratik hophis, sugea eta kleis, giltza) metalezko haize musika tresna bat da, letoizko hodi luze batez eratua, erditik tolestua, diametroa gehitzen doana bere ahokaduratik kanpairaino, eta airearen igarotzea itxi eta ireki egiten duten giltzekin.
Musika tresna hau jotzen duen pertsonari ere figle esaten zaio.
Funtzionamendua
Ofikleidoa, giltzadun kornetak eta quinticlave deituriko ofikleido altua bezala (bere familiako beste bi partaideak), beste haizezko musika tresnek ez duten moduko digitazio sistema bat du. Giltza guztiak, bat izan ezik, ohi itxita egoten dira eta jotzaileak giltzari dagokion palanka zapaltzen duenean bakarrik irekitzen dira. Justu kanpaiaren azpian dago tonu zuloen estalkirik handiena, baina ohi irekita egoten da eta palanka zapaltzen denean bakarrik ixten da.
Historia
Badaude ofikleido edo figlea 1817an asmatua eta 1821ean Jean Hilaire Asté musika tresna egileak patentatua izan zela dioten berriak. Orkestra erromantikoan, metalen sekzioko egiturako muina da, Pizkundeko serpentoiaren ordez. Bere inguruan tolesten den hodi luze batez eratua dago, eta ahoko batekin interpretatzen da, metalezko gainontzeko haize musika tresnetan bezala. Hasiera batean, bederatzi giltza zituen, eta, ondoren, beste hiru gehitu zitzaizkion, hamabira heldu arte. Ofikleidoaren familiaren musika tresna ezberdinak Si bemol, Do, Mi bemol edo Fan afinatuak egon daitezke. Familia honetako musika tresnarik ohikoena, Si bemol edo Doan afinaturiko figle baxua da.
Ofikleidoa, tuba eta eufonio edo bonbardinoagatik ordeztua izan zen, Italia aldean XX. mende hasierara arte ezaguna izaten jarraitu zuen arren, eta oraindik gaur egun, profesionalki joa da. Azken figle handienetako bat Sam Hughes izan zen.
Washington Allston
Washington Allston (Georgetown, Hego Carolina inguruan, 1779ko azaroaren 5a - Cambridge, Massachusetts, 1843ko uztailaren 9a) estatubatuar olerkari eta margolaria izan zen.
Georgetownetik gertu dagoen Waccamaw ibaiko arroz-plantazio batean jaio zen. Harvardeko Collegen ikasi zuen eta 1801ean Ingalaterrarako ontziratu zen. Benjamin West buru zuten Londresko Errege Akademietan ikasi zuen. Frantzian eta Italian zehar ibili zen museoak bisitatzen, eta han Washington Irving eta Samuel Taylor Coleridge ezagutu zituen. 1813an The Sylphs of the Seasons, with Other Poems argitaratu zuen Londresen.
Bere emaztea 1815ean hil zen eta Allston 1818an itzuli zen Estatu Batuetara eta Massachusettsen bizi izan zen hurrengo hogeita bost urteetan.
Margolanen lehen erakusketa 1827an egin zuen. Ameriketako Estatu Batuetako aitzindaria izan zen paisaien margolaritzaren mugimendu erromantikoan. Argiaren eta kolore atmosferikoaren erabilera ausartagatik ezaugarritu zen.
1841ean Monaldi argitaratu zuen eta 1850ean Lectures on Art, and Poems.
Livinské Opatovce
Livinské Opatovce Eslovakiako udalerri bat da, Partizánskeko barrutian kokatuta. 5,01 km²ko azalera du eta 242 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1340. urtekoa da.
Saphenophis atahuallpae
Saphenophis atahuallpae Saphenophis generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
La Gripperie-Saint-Symphorien
La Gripperie-Saint-Symphorien Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Gripperie-Saint-Symphorien udalerrian erroldatutako biztanleak 450 ziren. Familiak 176 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 72 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 214 etxebizitza zeuden, 175 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 210 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 175 etxebizitza nagusietatik 157 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 93 etxek bost zituzten. 112 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 86 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 291 ziren, horien artean 198 aktiboak ziren eta 93 inaktiboak ziren. 198 pertsona aktiboetatik 166 lanean zeuden (101 gizon eta 65 emakume) eta 31 langabezian zeuden (13 gizon eta 18 emakume). 93 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Gripperie-Saint-Symphorien udalerrian 194 unitate fiskal zeuden, 508 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.929 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak eta 1 zurgina.
2000. urtean La Gripperie-Saint-Symphorien udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 903 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Tongaichthys robustus
Tongaichthys robustus Tongaichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Gempylidae familian sailkatzen da.
La Gripperie-Saint-Symphorien
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fisika nuklear
Fisika nuklearra atomoaren nukleoa aztertzeaz arduratzen den fisikaren adarra da. Bere zereginen artean daude: nukleo atomikoa osatzen duten funtsezko partikulen (protoia eta neutroia, hots, nukleoiak) izaera eta euren elkarrekintzak egiaztatzea, nukleoaren ezaugarriak sailkatu eta azaltzea, desintegrazio nuklearrak azaltzea eta erreakzio nuklearrak aztertzea. Fisika nuklearra ez da fisika atomikoarekin nahastu behar.
Nukleoak hainbat partikulaz daude osatuta (goian aipatutako funtsezko protoi eta neutroiaz gain). Kristalak ez bezala, txikiegiak dira elementu periodikoak bezala deskribatzeko. Hau dela eta, nukleoak teorikoki azaltzea ez da erraza eta normalean saiakuntzetarako proposatzen diren nukleo ereduak izaera nuklearraren ezaugarri ia guztiak azaltzen dituzte.
Agnos
Agnos Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Vieille-Église-en-Yvelines
Vieille-Église-en-Yvelines Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vieille-Église-en-Yvelines udalerrian erroldatutako biztanleak 782 ziren. Familiak 270 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 83 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 133 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 300 etxebizitza zeuden, 275 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 286 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 275 etxebizitza nagusietatik 246 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 205 etxek bost zituzten. 233 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 196 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 549 ziren, horien artean 388 aktiboak ziren eta 161 inaktiboak ziren. 388 pertsona aktiboetatik 368 lanean zeuden (198 gizon eta 170 emakume) eta 21 langabezian zeuden (4 gizon eta 17 emakume). 161 pertsona inaktiboetatik 48 erretiraturik zeuden, 64 ikasten zeuden eta 49 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vieille-Église-en-Yvelines udalerrian 266 unitate fiskal zeuden, 758 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 29.751 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 11 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Vieille-Église-en-Yvelines udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra psikiatriko zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mendiola
Mendiola izenarekin leku bat baino gehiago izendatzen dira:
Igarapé Grande
Igarapé Grande Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Destroyer (2018ko filma)
Destroyer 2018ko Karyn Kusama estatubatuar zinema zuzendariaren akziozko filma da.
Sinopsia
Erin Bell gaztetan Kaliforniako mafian infiltratu zen LAPDko polizia bat da. Esperientzia horrek arrasto sakona utzi dio, eta, gaindituta dagoela uste duenean, iragana etorriko zaio berriro bila.
Guentherus
Guentherus Ateleopodidae familiaren barruan sailkatzen den arrain genero bat da.
Legado en los huesos (filma)
Legado en los huesos 2019ko Fernando González Molina nafar zinema zuzendarien thriller filma da. Dolores Redondo donostiar idazlearen Baztango Trilogia osatzen duen izenburu berdineko bigarren eleberrian oinarritua dago.
Charrat
Charrat Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brega
Brega Brasilgo musika mota herrikoi bat da. Jatorriz, izendapenak mespretxuzkoa zen ("modaz pasatakoa" esan nahi zuen), baina denboraren poderioz bereganatua izan, eta azkenean bere esanahi ezkorra galdu zuen. Genero honetako nusikari eta abeslari onenak Brasilgo ipar-ekialdeko eskualdekoak dira, tartean Reginaldo Rossi eta Falcão, taldeen artean Banda Calypso dago.
Bilbao Arraunlari Beteranoak
Bilbao Arraunlari Beteranoak Bilbon 2019. urtean sorturiko arraun talde bat da arraunlari beteranoak biltzen dituena.
Ibilbidea
Elkartea 2019. urteko abenduan sortu zen baina COVID-19 pandemiaren eraginez 2020ko beteranoen denboraldia bertan behera gelditu zen. 2020ko uztailean elkartean Arraunlari Beteranoen I. Topaketa antolatu zuen.
2021. urtean izan dute aurreneko denboraldia. Neguan jokatu zuten aurreneko txapelketa, Euskadiko distantzia luzekoa eta brontzezko domina lortu zuten. 2021ean bertan aurreneko titulua eskuratu du, Bizkaiko txapelketa.
Oba
Oba Dimako auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 45 biztanle ditu.
Covadonga O'Shea
Covadonga O'Shea Artiñano (Getxo, 1938ko apirilaren 29a) bizkaitar kazetaria da.
Gurasoak José O'Shea Sebastián eta María Asunción Artiñano Luzarraga izan zituen. Gaztetan Filosofia eta Letrak ikasi zituen Nafarroako Unibertsitatean. Sei anai-arreba ditu, tartean Paloma O'Shea, Emilio Botín bankariaren emaztea, edo Iñaki O'Shea ezker abertzaleko politikaria. Telva aldizkariaren sortzailea, El País, El Mundo, ABC edo El Correo Español egunkarientzat ere idatzi du. Opus Deiren numerarioa, ezkongabe dago.
Wataru Sumida
Wataru Sumida (隅田 航, 1988ko maiatzaren 23a - ) Japoniako futbolaria da.
Joselândia
Joselândia Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ludvika udalerria
Ludvika Suediako udalerria da. n kokatua dago. 1647,81 km² ditu eta 26,441 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Pardon-de-Conques
Saint-Pardon-de-Conques Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Pardon-de-Conques udalerrian erroldatutako biztanleak 503 ziren. Familiak 184 ziren, horien artean 39 pertsona bakarrekoak ziren (30 bakarrik bizi ziren gizonak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 85 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 199 etxebizitza zeuden, 187 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 197 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 187 etxebizitza nagusietatik 163 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 23 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 124 etxek bost zituzten. 170 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 342 ziren, horien artean 254 aktiboak ziren eta 88 inaktiboak ziren. 254 pertsona aktiboetatik 229 lanean zeuden (131 gizon eta 98 emakume) eta 24 langabezian zeuden (9 gizon eta 15 emakume). 88 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 33 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Pardon-de-Conques udalerrian 199 unitate fiskal zeuden, 553 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.368 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 10 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Saint-Pardon-de-Conques udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 222 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lepiota castanea
Lepiota castanea Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Sindrome parafaloidianoa eragiten du. Amanitina pozoia du.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran kanpai itxurakoa gero zabaldu egiten da, lau samar geratu arte, titi zabal batekin. Gaztaina koloreko azala du, laster hondo okre-arrosa koloreko ezkata arrexka kolorekoetan banatzen da.
Orriak: Estu, meheak, libreak, zuriak, ukitzean arre-gorrixkaz zikintzen dira.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Haragia: Mehea, hauskorra, zurixka.
Etimologia: Lepiota hitza grezierazko "lepis" "lepidos" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. Castanea epitetoa, kapelaren gaztaina koloreagatik du.
Toxikotasuna
Toxikoa. Batzuek hilgarritzat jotzen dute, Lepiota helveola eta beste Lepiota txiki batzuen antzeko toxikotasuna duela uste dute.
Nahasketa arriskua
Ez da erraza beste Lepiota txiki batzuekin nahastea. Kapela eta oina oso bereizgarriak dira.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, koniferoen basoetan; baina hostozabalen basoetan ere aurki daiteke. Ohikoa da Iberiar Penintsulan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, japonia, Australia, Argentina.
John Cale
John Davies Cale (Ammanford, Carmarthenshire, 1942ko martxoaren 9a-) rock musikari eta konpositore galestar emankorra da, The Velvet Underground taldekidea izan zena. 1965etik aktiboan, Lou Reed, Brian Eno, Patti Smith eta The Stoogesekin ere elkarlan egin izan du.
Federiko Garralda
Federiko Garralda Argontz (Otsagabia, 1881 - 1929ko urria) albaitari eta euskal idazlea izan zen. Ziriako Garralda idazlearen semea izan zen.
Lavans-lès-Dole
Lavans-lès-Dole Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Federiko Garralda
Bizitza
Federiko Garralda 1881ean jaio zen, Otsagabiko Garralda etxean (Zaraitzu, Nafarroa), albaitari tradizioko familia karlista eta oso kristau batean. Ziriako Garralda Sanzet eta Viktoria Argontz zituen gurasoak, eta sei anai-arreba izan zituen, denak euskaldunak. Zaraitzuera babesteko lanean jardun zuten anai-arreba horietako batzuek, Tiburtziok, esaterako, anaia zaharrenak. Aitaren eta aitonaren moduan, Otsagabiko albaitaria izan zen Federiko. Aitak bezala, konpromiso handia hartu zuen Zaraitzuko euskara defendatzeko, euskalkiaren gainbehera sumatzen hasi zenean. Gizon humanista ere izan zen, eta letrak zientziak bezainbeste landu zituen, eta, horregatik, jarduera bikoitza izan zuen: albaitaria eta literatoa. Jakin badakigu historiazalea eta hizkuntzazalea ere izan zela. Euskara eta gaztelania ongi jakiteaz gain, frantsesez ere bazekien, eta esperantoa ikasteko ere interesa erakutsi zuen (ez dakigu zenbaterainokoa, ordea). Euskara aldarrikatu eta defendatu zuen, garaiko elkarte aktiboenekin batera, eta batez ere zaraitzuera ezagutarazten saiatu zen, hamabost artikulu eta idazki ugari eginda. Lan horrengatik uste zuten askok Federiko zela «Sarasaitzu‘ko euskal-idazle ikasiena eta langil̄eena».
Lavans-lès-Dole
Biztanleria
2007an Lavans-lès-Dole udalerrian erroldatutako biztanleak 323 ziren. Familiak 122 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Federiko Garralda
Albaitari gisa
Zaragozan ikasi zuen, eta, bere jardunean, abereen garatxoen kontrako produktu bat asmatu zuen: Garitxailzalea. Horrez gain, 1923an Asociación Nacional Veterinaria Española elkarte sortu berrian bazkidetu zen, eta beste albaitari batzuk saritzeko diru-bilketetan parte hartu zuen, birritan gutxienez. Urte berean, abereen garatxoak kentzeko produktua asmatu eta merkaturatu zuen, Garitxailzaléa («garatxo hiltzailea») izenekoa. Behin baino gehiagotan iragarri zuten produktua La Semana Veterinaria aldizkarian. Urte batzuk geroago irakaskuntzan ere aritu omen zen, eta osasun-abere irakasle gisa ibili zen hara eta hona. Abere-lehiaketa baten antolakuntza lanetan aritu zen Otsagabian 1927ko urrian
Lavans-lès-Dole
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zaindari ikusezina
Zaindari ikusezina (El guardián invisible) Dolores Redondoren eleberria da, Baztango Trilogia arrakastatsuaren aurrenekoa.
Federiko Garralda
Albaitari gisa
Honetaz gain, liburuan diotenez, jakintza horrengatik miresten zuten haren lankideek. Hark zuen lanari lotutako kontakizunak behin eta berriro ageri dira zaraitzueraz egin zituen testuetan. Are, abelgorriaren ezaugarriei eta historiari buruzko tratatu sakon bat itzuli zuen frantsesetik euskarara.
Lavans-lès-Dole
Etxebizitza
2007an 137 etxebizitza zeuden, 125 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 117 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 125 etxebizitza nagusietatik 92 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 108 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zaindari ikusezina
2013an Josu Zabaletak Erein argitaletxearentzat euskaratu zuen.
Lavans-lès-Dole
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Pop barroko
Pop barrokoa edota rock barrokoa pop rock musikaren azpigenero bat da. Musika klasikoa, pop orkestrala eta musika barrokoaren nahasketatik sortu zen. 1960ko hamarkadaren erdialdera AEB eta Erresuma Batuan lehenbizikoz agertu zen, orkestrak osatzen dituzten musika-tresnekin egindako moldaketa izateagatik nabarmentzen da, tartean biolinak, biolontxeloak, txirulak, harpak eta tronpetak, bai eta barroko garaiko usadiozko musika-tresnak diren klabizenbaloak eta organoak ere.
Borgon Nuòu
Borgon Nuòu Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Fertxu Izquierdo
Fertxu Izquierdo Jimenez (Iruñea, Nafarroa, 1975) euskal idazlea da. 2000 urtetik aurrera Mao Tse Punk fanzine eta brigadetako partaidea. Mao Tse Punk fanzinean argitaratu zituen bere lehen olerkiak eta narrazio laburrak. 2002. urtean hainbat sari literario eskuratu zituen: Uitziko "Orixe" saria (poesia), Lasarteko udalaren poesia saria edota Iruñeko Udalaren Egile Berrientzako Lehiaketa (poesian betie ere). Iruñeko Udalaren Egile Berrientzako Lehiaketan saritua izan zen, era berean, 2003 eta 2004. urteetan.
2004. urtean Gaztezulo aldizkariak antolatutako Xelebre press kazetaritza saria eskuratu zuen. 2006an Atarrabiako Udalaren Narrazio saria.
Sasi ardi
Sasi ardia edo sasi-ardia Euskal Herriko mendietan bizi den bertako ardi arraza bat da.
Fertxu Izquierdo
2007. urtean Joseba Sarrionandiak aldizkari ezberdinetan argitaratutatako zinema artikuluak bildu, aztertu eta Egan aldizkarian Joseba Sarrionandia pantailaren aurrean saiakera lana argitaratu zuen. Urte berean Gerratearen aztarnak, bere lehen poesia liburua ere argitara eman zuen. Era berean, Iruñeko Udalak bere lehen eleberria idazteko beka eman zion eta, horren ondorioz, 2008. urtean Mendeko borroka nobela argitaratu zuen.
Lavans-lès-Dole
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 206 ziren, horien artean 150 aktiboak ziren eta 56 inaktiboak ziren. 150 pertsona aktiboetatik 145 lanean zeuden (88 gizon eta 57 emakume) eta 5 langabezian zeuden (5 emakume eta 5 emakume). 56 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Borgon Nuòu
Biztanleria
2007an Bourganeuf udalerrian erroldatutako biztanleak 2.948 ziren. Familiak 1.270 ziren, horien artean 530 pertsona bakarrekoak ziren (194 bakarrik bizi ziren gizonak eta 336 bakarrik bizi ziren emakumeak), 352 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 283 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 105 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Fertxu Izquierdo
2017an 39 idazle nafar liburuaren koordinatzaile izan zen.
Sasi ardi
Ardi gogorrak dira, oso landatarrak eta bizitzeko baldintza erdi basatietan moldatzen dira mendian, askotan oso leku sastrakatsu eta gaitzetan. Sasi ardiak sarritan ia artzainen zaintzarik gabe moldatzen dira irauteko.
Zaindari ikusezina
Sinopsia
Amaia Salazar inspektoreak bi eginkizun ditu: Baztan inguruan, eta batik bat, Elizondo inguruan gertatzen ari diren neska nerabeen hilketak argitu, eta, hain larria ez badirudi ere, eleberriak aurrera egin ahala, hil ala bizikoa gertatuko zaio Amaiari bere iraganarekin, eta iragana esaten dugunean, amarekin, izan (eta dituen) arazo larriak konpontzea.
Federiko Garralda
Idazle eta euskaltzale gisa
Federikoren literatura Ziriako eta Tiburtzio Garraldaren eraginez sortu zen, hau da, aita eta anaiaren euskal kontzientziaren aldeko lanaren ondorioa izan zen. Alta, hiru senideek ez zuten euskara salbatzeko ikuspuntu berbera. Ziriako eta Tiburtzioren aburuz, aurreko euskaltzaleen pentsamenduari segituz, hizkuntza salbatzeko aski zen dotrina euskaraz irakastea, baita mezetan eta aitorpenetan euskararen sustapena bultzatzea ere. Federiko, aldiz, hizkuntza modernizatu beharraz jabetu zen: euskara bizirik zegoen, eta bizirik jarraitzeko eboluzionatu beharra zuen, XX. mendeko testuingurura egokituz. Euskara erabili behar zen erregistro akademikoan eta zientifikoan, eta estetikoan ere bai, eta hala egin zuen haren artikuluetan.
Fertxu Izquierdo
2021ean Basurde zurien zain poesia lana argitaratu zuen.
2022an Ordu txikitan album ilustratua argitaratu du, Irantzu Piquero ilustratzailearekin batera.
Lavans-lès-Dole
Diru sarrerak
2009an Lavans-lès-Dole udalerrian 126 unitate fiskal zeuden, 331,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.384 euro zen.
Federiko Garralda
Idazle eta euskaltzale gisa
1911n Ziriakoren lehenengo artikulua «Nola den Sarasaitzuko euskara egungo egunean» argitaratu eta gero, Federiko euskalkiaren enbaxadorea bihurtu zen. 34 urte zituela, zaraitzuera ezagutarazi zuen Hego Euskal Herrian. 1915etik 1927ra bitartean, 13 artikulu idatzi zituen euskaraz, gehienak Donostiako Euskal Esnalea aldizkarian. Beste testu bat idatzi zuen gaztelaniaz, euskal izenburuduna (Ni len!, 1927), Euskalerriaren Alde euskal kultur aldizkarian. Azkenik, «Aurrendako dostatzia, da osasuna bilatzia» haur-jolasen bilduma idatzi zuen, eta Iruñeko Udalak argitaratu eta saritu zuen lan hori 1926an. Bilduma horrek umeendako 13 ipuin zituen, eta bi zatitan banatua zegoen.
Borgon Nuòu
Etxebizitza
2007an 1.616 etxebizitza zeuden, 1.298 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 103 bigarren erresidentzia ziren eta 216 hutsik zeuden. 958 etxeak ziren eta 641 apartamentuak ziren. 1.298 etxebizitza nagusietatik 678 bere jabearen bizilekua ziren, 568 alokairuan okupaturik zeuden eta 52 doan lagata zeuden; 23 etxek gela bat zuten, 155 etxek bi zituzten, 279 etxek hiru zituzten, 373 etxek lau zituzten eta 468 etxek bost zituzten. 708 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 641 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 338 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lavans-lès-Dole
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 2 zurginak eta 1 iturgina.
2000. urtean Lavans-lès-Dole udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Borgon Nuòu
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.637 ziren, horien artean 1.074 aktiboak ziren eta 563 inaktiboak ziren. 1.074 pertsona aktiboetatik 909 lanean zeuden (492 gizon eta 417 emakume) eta 165 langabezian zeuden (71 gizon eta 94 emakume). 563 pertsona inaktiboetatik 194 erretiraturik zeuden, 134 ikasten zeuden eta 235 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Sasi ardi
Ardi hauen ohiko erabilera nagusia haragitarako izan da, bereziki arkumeak aprobetxatuz. Gaur egun sasi ardiak oro har ez dira jezten, arkumeek hazteko esnea behar baitute. Hala ere gaur egun gero eta garrantzi gehiago ematen zaio sasi ardiaren erabilerari laguntzaile gisa mendiko larre eta ekosistemak mantendu eta kontserbatzeko.
Borgon Nuòu
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 209 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 14 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 24 eraikuntza enpresak ziren, 59 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 16 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 11 higiezinen enpresak ziren, 18 zerbitzu enpresak ziren, 26 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 30 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 2 liburu dendak, 6 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 2 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 2 bitxi-dendak eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Bourganeuf udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 671 hektarea erabiltzen.
Sasi ardi
Hiruki itxurako burua duten ardiak dira honakoak, belarri tente eta txikikoak, profil zuzenekoak eta begi handiak eta oso espresiboak. Bular aldean ez daukate artilerik, eta hanka finak dauzkate. Adardunak edo adargabeak izan daitezke eta lehen esan bezala, ez dute talderako joerarik erakusten.
Borgon Nuòu
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Federiko Garralda
Idazle eta euskaltzale gisa
Badirudi beste bi idazki ere egin zituela: «El Castillo de Irati» eta «El producto de la oveja navarra es para los navarros». Bi lanak gaztelaniaz idatzi zituen, eta badakigu bazirela, sarituak izan zirelako, baina ez ziren argitaratu.
Ezaugarri orokorrak
Federiko Garraldaren literatura askotarikoa da eta arlo dezente lantzen du. Badira asmakizunak, txisteak, ipuinak, elkarrizketa kostunbristak, Otsagabiko egun garrantzitsuen kronikak eta ibarraren historiarekin lotutako mugarri historikoak. Horrez gain, abelgorriari buruzko albaitari tratatu bat (frantsesetik gaztelaniara itzulitako testu baten amaitu gabeko euskaratze-lana) eta Otsagabiko garai hartako haur-jolasen bilduma. Gaiak ere era askotakoak dira: euskararen galera, abelgorriaren zaintza, zerri-hiltzearen eguna (matatxerria), Muskildako Amaren debozio erlijiosoa, indianoen bidaiak Ameriketara; Pirinioetako artzainen transhumantzia Erriberara… Badira gertaera historikoak ere, Erronkari ibarreko biztanleen Abderramanen aurkako gerra, adibidez, Otsagabiko gari-jotzearen ohiturak, eta supazterreko dibertimendua (txisteak, asmakizunak eta haur-jolasak).
Abos
Abos (izen ofiziala eta frantsesezkoa; gaskoiz Abòs) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerri bat da, Okzitaniako Bearno eskualdekoa.
Federiko Garralda
Ondarea
1929ko urrian zendu zen eta beherala gorazarrea idatzi zion, Pablo Fermin Irigaraik, Larrekok, Federiko Garraldari. Beste adibide bat aipatzearren, 1934ko ekainaren 14an,Zaraitzuko euskal festetan, Federiko Garraldaren hilondoko irakurketa ere antolatu zituzten, beste jarduerekin batera (meza, antzezlanak, etab.).
Hondarribia Blues Festival
Hondarribia Blues Festival urtero egiten den blues festibala da. 2006tik aurrera antolatzen du Hondarribiko udalak hainbat erakundeen -publiko eta pribatu- laguntzarekin.
Federiko Garralda
Ondarea
Gerra zibila eta gero, batez ere Frankismoaren lehenengo aroan, euskal idazleen memoria ezkutatuta egon zen. Hala ere, 1960ko hamarkadan, hainbat euskal idazle gogoratu zituzten berriz Euskal Herriko egunkariek. Aingeru Irigarai k, Apat-Etxebarnek (Larrekoren semeak) Zaraitzuko euskara, euskaltzaleak eta Federiko Garraldar bera aipatu zituen Diario de Navarra-ren artikulu batean.
Hondarribia Blues Festival
Hondarribia Blues Saria
Urtero festibalak Hondarribia Blues Saria ematen du parte hartzen duen artista edo talde bati. Hauek dira saria jaso duten artistak:
Federiko Garralda
Ondarea
Azken hamarkada hauetan, Joxe Miel Bidador eta Kike Diaz de Ulzurrun bezalako idazleek gogoratu dute hainbat liburu eta artikulutan nor zen eta zer egin zuen Federikok. Horrez gain, idazle zaraitzuarraren inguruko liburu bat argitaratu da berriki: ''Euskal pizkundea Zaraitzuko ibarrean. Federiko Garralda Argontz eta haren ingurua (1881-1929).''
Wilma Rudolph
Wilma Rudolph (Clarksville, Tennessee, AEB, 1940 - 1994) estatubatuar atleta izan zen. Esprinterra zen, Olinpiar Joko bakar batean hiru urrezko domina irabazi dituen lehen emakume estatubatuarra.
Biografia
Haurtzaro gogorra izan zuen. Familia pobre batean sortua zen, eta pobreziari eta beltza izateagatik jasan behar izan zuen diskriminazioari aurre egin behar izan zien. Horrez gainera, lau urterekin elbarri gelditu zen, eta ezin izan zuen zortzi urte arte berriro oinez ibili. Baina sendatu egin zen, eta Bigarren Hezkuntzako ikasle zenerako, saskibaloiko jokalari bikaina zen, bere bizkortasunagatik nabarmendu ohi zena.
Sasi ardi
Urtarrilaren erdialdera erditzen dira. Amatasun ona erakusten dute eta erditze onak izaten dituzte. Apirilaren hasiera aldean baserritarrek basora eramaten dituzte ardiak eta han egoten ohi dira modu estentsiboan azaroa arte, orduan berriro biltzen baitituzte baserriko ingurunean.
Wilma Rudolph
Biografia
Dena dela, atletismoan lortu zituen garaipenik handienak, hain zuzen ere 1960ko Olinpiar Jokoetan, Erroman. 200 m-ko munduko errekorrari esker parte hartu ahal izan zuen Olinpiar Joko haietan, eta urrezko hiru domina irabazi zituen (bera izan zen hori lortzen lehena); urrea lortu zuen 100 eta 200 m-ko lasterketetan eta 4 x 100 m erreleboetan, bere taldearekin.
Sasi ardi
Izenaren etimologia
Etimologia argia du, sasi eta ardi izenak elkartuta eratua baita; beraz, sasietan dabilen ardia esan nahi du, eta halaxe da. Sasi ardiak baso, sastraka eta sasietan bizi dira, beste ardi arrazarentzat gaitzak diren toki eta bazkalekuetan.
Wilma Rudolph
Biografia
1961ean, Stuttgarteko Munduko Txapelketan, 100 m-ko errekorra finkatu zuen. Urte hartan utzi zituen alde batera lehiaketak.
Sasi ardi
Izenaren etimologia
Hegoaldean mutur gorri ttipia izena ere erabiltzen da, sinonimo gisa.
Lapurdin eta Nafarroa Beherean xaxi ardia, gorri tipia edo manexa ttipia ere deitzen dute. Izen horietan guztietan nabarmentzen da ardi arraza honen tamaina txikiagoa, beste ardi arrazekin (ardi latxa, kasu) konparatuta.
Oiartzun aldera, bada esaera zahar bat: «Sasi-ardia: txikia baina gogorra».
Jatorria
Sasi ardi arrazaren eboluzioa bere inguruko garapen eta aldaketa sozioekonomikoei lotuta egon da. Aldaketa hauek baldintzatu dituzte bere ingurua eta abere hauek ustiatzeko erak.
Sasi ardia Ardi latxa muturgorriren ekotipo edo barietatetzat hartua izan da, baina berezko ezaugarri morfologikoekin. Sasi ardia betidanik ezaguna eta bereizia izan da bere eremuan baserritarren zein artzainen aldetik. Oso ingurune latzean bizi ohi dira, erdi basati, larra, sasi, txilar eta oteen artean, beste bazkarik gabe.
Inguru horietan, hautaketa naturalak bere eboluzioa baldintzatu du artzainen esku hartzea baino, eta era honetan beraien berezko ezaugarriak garatu dituzte, ardi arraza bat sortu arte.
Nahiz eta lehen aipatu dugun moduan sasi ardiak betidanik izan diren ezagunak artzainen artean, arrazaren onarpen ofiziala askoz beranduago etorri zen.
Arrazaren aurreneko aipamen bibliografikoa 1997.en urtekoa da. M. Gomez Fernandezek sasi ardiaren deskribapen laburra egin zuen orduan. Urte berean sasi ardia espainiar Estatuko interes bereziko ardi arrazen katalogoan sartu zuten.
Egungo egoera
Arraza onarpen ofiziala eman eta gero (mugaz bi aldetan emandako onarpena izan zen, Frantziar eta Espainiar erakundeen zein Euskal Herriko hegoaldeko bi gobernu autonomoen aldetik) Euskal Herriko herrialdeetan sasi ardia hazteko elkarteak sortu ziren. Nafarroakoa Sasiko deitzen da, eta Euskal Autonomia Erkidegokoa Sasi Ardi Hazleen Elkartea. Elkarte horiek muga administratiboen gainetik elkarlanean eta ardi erdi basatien euskal arraza honen etorkizuna kudeatzeko asmoz lanean dihardute.
Mitologia eta sinesmenak
Euskal Herrian sinesmen multzo handia dago aharien eta ardien inguruan. Gauza normala da, kontutan hartuz euskal kultura zaharrean artzaintzak izan duen garrantzia.
Kopurua, egoera eta banaketa geografikoa
60. hamarkadatik aurrera, haien banaketa eremuan, industria garapena gertatu zen eta, horren ondorioz, landa inguruneak baserri lanetarako uzten joan ziren poliki-poliki eta basoberritzeko koniferak sartu.
Produkzioa hobetzeko, ahari latxa mutur-gorriak sartu ziren sasi ardiekin nahasteko, gorpuzkera handiagokoak eta otzanagoak zirenak, artaldea aiseago gobernatzeko. Horregatik jatorrizko populazioa nahasi da, eta gaur egun sasi ardi bakar batzuk baino ez dira gelditzen.
90eko hamarkadan, orografia zaileko eskualde hauetan esnetarako behien produkzioa uzten hasi zen, eta belardi asko libre gelditzen hasi ziren baserrien alboan. Belardi horiek ardiak neguan, hots, erditze garaian bazkatzeko erabiltzen hasi ziren. Ustiapen sistema "hobetua" esaten zaio honi, izan ere, sistema tradizionalean herri lurrak besterik ez baitzen erabiltzen, urte osoan.
Egun Malerrekan, Aiako Harriaren inguruetan eta Bortzirietan daude Nafarroa Garaiko sasi ardiak. Leitza, Goizueta, Arano, Ezkurra, Arantza, Lesaka eta Bera herrietan.
Itziarren, Aizarnan, Elgoibarren, Ataunen, Zaldibian eta Azkoitian daude sasi ardien taldeak.
Ockelbo udalerria
Ockelbo Suediako udalerria da. n kokatua dago. 1129,03 km² ditu eta 5,847 biztanle ditu.
Sasi ardi
Ezaugarri orokorrak
Pisu ertain edo arineko animaliak dira. Hiruki formako eta soslai zuzeneko burua, adierazkorra eta artilerik gabekoa. Belarri txikiak, horizontalak edo pixka bat jasoak, adi dagoen uneetan atzerantz zuzenduak. Gorputz-enbor luzea eta triangeluarra, harmonikoa, artile zuriz estalia. Udaberrian eta udan lepo azpia eta paparra artilerik gabe geratzen dira. Gorputz adar finak eta mugimendu bizkor eta arinak, sasi artean jauzika ibiltzeko aproposak.
Ockelbo udalerria
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sasi ardi
Burua
Ondo proportzionatua eta erabat triangeluarra aurretik nahiz albotik ikusita, sakona. Baraila-arkua nabarmena da eta atzeratuta dago. Adarduna edo adarrik gabekoa, arretan nahiz emeetan, baina emeen adarrak, egonez gero, txikiak dira. Kopeta zabal eta laburra. Kopeta eta sudur aldea apur bat zapalduta dago. Ohi baino atzerago kokatutako belarriak, txikiak, horizontalak edo pixka bat jasoak, alerta uneetan atzerantz zuzenduak. Orbita nabarmenak, almendra formako begi handiak, malko-bide labur baina nabarmenetan luzatzen direnak. Aurpegi luzea, gorrixka, albotik ikusita zuzena edo apur bat ganbila, mutur ondo proportzionatuan amaitua. Ezpain irmoak, meheak, ilunak, eta ezpain-komisura sakona. Sudur zuloek inguruan ile zurixka dute.
Luzera eta lodiera ertaineko lepoa emeetan, laburragoa eta gihartsuagoa arretan. Sekzio biribilekoa, gaineko eta azpiko ertzak zuzenak eta paraleloak ditu. Tente eduki ohi dute, 45º-ko angeluan. Ez du girgilorik ez tolesik. Lepoaren behealdean lepoko gorrixka eta ileduna dute.
Gorputz-enborra
Triangeluar samarra, luzea, sakona. Saihetsak kakotuak dira eta bularraldeari triangelu forma ematen diote. Soingurutze lausoa, bizkar eta gerrialdeko lerroarekin bat egiten duena. Honek gora egiten du apur bat, zabala eta horizontala da. Bular estua, sakon bezain zabala, eta bularrezur ez oso nabarmena. Zerra karratua, apur bat eroria, luzera- eta zabalera-diametroak berdintsuak dituena, baita aurreko eta atzeko zabalera-diametroak ere, inklinazio txikikoa. Isats iletsua.
Gorputz-adarrak
Hanka-jarrera egokia, hanka meheak, luzera ertainekoak. Bai hezurrak bai giltzadurak oso sendoak dira.
Aurrekoak: luzera ertaineko sorbalda, oso inklinatua (ia bertikala), eta saihetsekin etenunerik gabe elkartua, plano berean. Beso ondo proportzionatua. Luzera ertaineko besaurrea, mehea. Belaun luzea baina gutxi markatua, bat egiten duena kanabera oso mehe eta luzearekin. Belaunaren perimetro bertsuko hazkoskorrak, eta apatx txikiak, oso markatuak, ireki samarrak eta ondo taxutuak.