cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aizkraukle udalerria
Aizkraukle udalerria (letonieraz Aizkraukle novads), Letoniako errepublika banatuta dagoen 110 udalerrietako bat da, herrialdearen hego-ekialdean kokatua. 102 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 8.130 biztanle zituen. 2009an sortu zen, herrialdearen lurralde berrantolatze baten ondoren. Udalerriaren hiriburua Aizkraukle hiria da.
Demografia
Udalerriko biztanleria, orotara, 8.130 biztanlez osatua dago. Udalerri honen hedadura 102 kilometro karratu ingurukoa da. Biztanle dentsitatea kilometro karratuko 80 biztanlekoa da.
Mollweiden formulak
Trigonometrian, Mollweiden formulak, edo antzinako testu batzuetan Mollweiden ekuazioak, Karl Mollweiden omenez izendatuak, triangeluaren aldeen eta angeluen arteko erlazio batzuk dira. Triangeluen bazpenaren emaitza egiaztatzeko erabil daitezke.
Izan bitez a, b eta c triangelu baten hiru aldeen luzerak, eta α, β eta γ haien aurkako angeluen neurriak, hurrenez hurren. Mollweiden formulak hauek dira: eta: Identitate horietako bakoitzak triangeluaren sei neurri erabiltzen ditu: hiru angeluak eta hiru aldeetako luzerak.
Gramercy (Louisiana)
Gramercy Louisianaeko herri bat da. St. James parrokian kokatua dago. 2010ean 3,613 biztanle zituen, 5.26 kilometro koadrotan banatuta.
Melanotaenia synergos
Melanotaenia synergos Melanotaenia generoko animalia da. Arrainen barruko Melanotaeniidae familian sailkatzen da.
Pedionomus torquatus
Pedionomus torquatus Pedionomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pedionomidae familian sailkatua dago.
Castalian Springs (Tennessee)
Castalian Springs Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sumner konderrian kokatuta dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Otter Ferry
, 'An Oitir', Eskoziako etxalde bat da, Cowal penintsulan eta Argyll eta Bute konderrian. Bertan, ferryentzako kai bat dago.
Esneki zikin
Esneki zikina (Lactarius turpis) Russulaceae familiako onddoa da.
Amoniakoarekin, baita lurrunarekin ere, morexka biziz tindatzen da, horri esker, zalantzarik gabe antzeman daiteke. Jangarri kaskarra, batzuek parrilan, edo gatzunetan kontserbatuta kontsumitzen dute.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 20 cm arteko diametrokoa, zahartzean erdian hondoratzen den lau-ganbila. Ertz mehea eta kiribildua, bukaeran zuzendu egiten da. Azala likatsua du eguraldi hezean eta belusatua lehorrean, Hori-oliba koloretik arre-oliba kolorera, eremu edo orban ilunagoekin eta harizpi ilunekin, hauek itxura zikina ematen dioten sare irten bat osatzen dute.
Orriak: Atxikiak edo dekurrenteak, estu eta meheak, hasieran zurixkak baina kolore berdexka-argiko tonuak hartzen dituzte, eta gero krema-gorrixkak, apurtutako lekuetan orban beltzekin.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Laburra, sendoa, kapelaren kolore berekoa eta batzuetan fosetekin.
Haragia: Lodia, trinkoa, zurixka, airearekin tonu marroi arinak hartzen ditu; usain leuna eta zapore garratza.
Esnea: Ugari, zuria, ez da kolorez aldatzen edo kolore hori-berdexka arinekin. Hasieran gozoa eta gero garratza.
Etimologia: Lactarius terminoa “lac”, “lactis”, esnetik dator, esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. Turpis epitetoa latinetik dator eta traketsa esan nahi du. Bere zikin koloreagatik.
Jangarritasuna
Jangarri oso kaskarra.
Nahasketa arriskua
Lactarius blennius delakoaren antz handia du, baina espezie hau txikiagoa da, eta kapelak ez du orban beltzik, gris-berdexka kolorera pasatzen den esnea du, eta pagadietan agertzen da.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean ateratzen da, leku heze eta ilunetan koniferetan eta urkietan edo baso nahasietan.
Banaketa eremua
Europa, Siberia; eta sartua Australian eta Zeelanda Berrian.
Ekodiseinu
Ekodiseinua edo diseinu ekologikoa, ingurugiroaren hobekuntza helburu duen produktu edo zerbitzu baten diseinuan datza, bai produktua sortzerako prozesuan, bai erabiltzen den bitartean, eta baita hondakin bezala izango duen tratamenduan ere. Hau da, arreta berezia jartzen zaio produktuaren bizi-ziklo osoko ingurumen-inpaktuari. Diseinu jasangarriarekin du harreman oso estua.
Produktu ekodiseinatuak sustatu eta erabiltzearen arrazoiak asko eta anitzak dira, besteak beste gastuak gutxitzea, marketin berdea, abantaila konpetitiboa, desberdintzapena, balio erantsia... baina batez ere, motibaziorik handiena, ingurumenaren gaineko eraginaren txikiagotzea izan ohi da, produktuaren bizi-ziklo guztian zehar, produktua sortzen denetik, erabilera eman eta hondakin izan arte.
Ekodiseinua dagoeneko frogan jarri den metologia bat da, eta martxan jarri diren proiektuak direla eta, Europan eta Erdialdeko Amerikan adibidez, ikusi da ingurugiroaren hondamendia % 30 eta % 50 gutxitu daitekeela. Giza biziraupeneko premiei erantzuteko modu bat ere bada; izan ere, klima-aldaketa eta eztanda demografikoa direla eta, beharrezkoa izango da datozen urteetan aldaketa kultural eta teknologiko sakona gertatzea.
Ekodiseinuaren printzipioak
Ekodiseinuak autoritatearen esku-hartzea behar izaten du (arauak, arautegiak, zuzentarauak), gizarte osoaren interesen ordezkari den aldetik, gero eta mugatuagoak diren baliabideen testuinguru berri honetan giza produkzio-jarduerak arautzeko.
Ekodiseinuaren irizpideak
Ekologian oinarritutako printzipioak dituen objektuak diseinatzeko jarraitu beharreko irizpideen adibideak energia, ura eta, oro har, baliabideak aurreztea izan daitezke, hondakinak eta kanpoko emisioak minimizatzea, edo iturri berriztaezinetati k datozen erregaiak erabiltzea.
Produktu baten sorkuntzari aplikatutako ekodiseinuaren helburuen artean, produktu hori osatzen duten materialen aniztasuna murriztea dago, bere erabilera amaitzean, material hauen sailkapena eta bereizketa errazteko, material birziklagarrien erabilera areagotzea edo, aldi berean, berreskuratze-kanaletatik datozen osagaiak maximizatzea.
Produktu ekodiseinatuen ezaugarriak
Ekodiseinuaren bidez sortutako produktuen ezaugarri nagusien artean, beraien bizi-zikloan zehar kontsumitzen duten energia dago, baita desmuntaia, berreskuratzea eta, hala badagokio, suntsitzea ere. Beste era batera esanda, ezaugarri hauek lau alderdi sinple baina garrantzitsutara murriztu daitezke:
Ekodiseinuak produktu baten birdiseinua ere hartzen du kontuan, eta aurreko produktu horri emaitza hobeago bat egin dezaketen estrategiak aplika dakizkioke. Produktu horietako gehienak eraberritzeari lotuta daude, beraz, bereziki garestiak izan daitezke oraindik merkaturatzeko hasierako fasean daudelako. Etorkizunean berriz, eko-diseinu hoiek ez dira bakarrak eta esklusiboak izango, bizitzaren parte izango dira eta prezio irisgarrietan merkaturatuko dira.
Ekodiseinua Erdialdeko Amerikan proiektu bat da, Delft Unibertsitateko, Holanda eta Costa Ricako CEGESTI ekodiseinu sisteman oinarritutako proiektu bat, Herbehereetako Errege Enbaxadaren babesari esker egina.
Ekodiseinuaren helburuak
Helburu nagusia erantzukizun soziala duten produktuen garapen jasangarria sustatzea da.
Osagarri gisa, proiektuaren helburu espezifiko gisa honako hauek aurkitu ziren:
Produktuen ekodiseinua, urrezko 10 arauak
2005ean bildu eta argitaratu zituzten urrezko 10 arauak bi irakasle suediarrek, enpresen politika eta jatorrien eskuliburuetan ingurumen-arloan aurki daitezkeen jarraibide ugarien laburpen pedagogiko gisa deskribatzen dira. Funtsean, garatu beharreko produktuaren arabera interpretatu eta pertsonalizatu beharreko arau generikoen bilduma da.
Arau bakoitza ingurumena errespetatzen duten produktuen garapenean kontuan hartu beharreko aspektu zehatz bati lotutako epai zehatza da. Hauek dira arauak:
10 urrezko arau horiek generikoak dira eta ondoren aldaketak edo egokitzapenak egin behar izaten dira, garatu beharreko produktua edo jarduera oinarritzat hartuta, diseinu-prozesuan zuzenean erabili ahal izateko. Pertsonalizazio hori diseinatzaileek egitea gomendatzen da, ingurumen-adituen, kudeatzaileen eta marketineko adituen laguntzarekin. Era berean, azken hauen esku-hartzea, bezeroekin eta produktuaren garatzaileekin batera, funtsezkoa da arau horien aplikazioari heltzeko, kasu batzuetan kontraesan txikiak egon baitaitezke haien artean. Kasu horietan, irtenbiderik onena gida batzuk ezartzea da gatazkak eta iritzi ezberdinak adierazteko, eta aipatutako alderdien artean elkarrizketa irekia ezartzea.
Escobar de Polendos
Escobar de Polendos Segoviako udalerria da, Tierra de Pinares eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 210 biztanle zituen.
Nanterre
Nanterre Frantziako iparraldean kokatuta dagoen hiria da, Frantziako Uhartearen eskualdean dagoena eta Senako Gainak departamenduaren hiriburua dena.
Biztanleria
2007an Nanterre udalerrian erroldatutako biztanleak 88.875 ziren. Familiak 32.347 ziren, horien artean 11.096 pertsona bakarrekoak ziren (5.252 bakarrik bizi ziren gizonak eta 5.844 bakarrik bizi ziren emakumeak), 6.059 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 10.705 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4.487 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 35.721 etxebizitza zeuden, 33.649 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 445 bigarren erresidentzia ziren eta 1.627 hutsik zeuden. 5.262 etxeak ziren eta 29.807 apartamentuak ziren. 33.649 etxebizitza nagusietatik 9.094 bere jabearen bizilekua ziren, 22.907 alokairuan okupaturik zeuden eta 1.648 doan lagata zeuden; 3.400 etxek gela bat zuten, 6.670 etxek bi zituzten, 11.277 etxek hiru zituzten, 7.899 etxek lau zituzten eta 4.404 etxek bost zituzten. 15.128 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17.297 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 4.516 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Errentak eta okupazioa
2007an batez besteko errenta 13,6€/h zen. Goi karguen kasuan 24,3€/h zen (26,2€/h gizonen artean eta 21,3€/h emakumeen kasuan), erdi-mailakoak 13,3€/h (13,5€/ h gizonentzat 13 emakumeentzat), enpleatuentzat 9,7€/h (9,7€/h gizonen kasuan eta 9,9€/h emakumeen kasuan) eta langileentzat 9,8€/h (10,1€/h gizonek eta 8,7€/h emakumeek).
Tating
Tating Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Nanterre
Diru sarrerak
2009an Nanterre udalerrian 33.634 unitate fiskal zeuden, 88.018 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.278 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5.095 komertzioetatik, 121 erauzte enpresak ziren, 54 janari enpresak ziren, 3 coque eta refinazio enpresak ziren, 40 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 3 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 146 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 517 eraikuntza enpresak ziren, 1.101 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 323 garraio enpresak ziren, 301 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 363 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 272 finantziazio enpresak ziren, 215 higiezinen enpresak ziren, 1.040 zerbitzu enpresak ziren, 398 administrazio publikoko enpresak ziren eta 198 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 932 zerbitzu publikoetatik, 2 poliziaren kasernak ziren, 6 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 5 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 7 posta bulegoak, 47 banku bulegoak, 8 funerariak, 77 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 6 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 11 ibilgailuen alokairu bulegoak, 12 autoeskolak, 63 igeltseroak, 74 margolariak, 35 zurginak, 86 iturginak, 66 argiketariak, 105 eraikuntza enpresak, 37 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 10 aldi baterako lan enpresak, 183 jatetxeak, 65 higiezinen agentziak, 10 tintoreriak eta 11 apaindegiak.
2009an zeuden 175 establezimendu komertzialetatik, 10 supermerkatuak, 3 brikolaje denda handika, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 18 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 34 okindegiak, 14 harategiak, 2 kongelatu-dendak, 3 arraindegiak, 14 liburu dendak, 22 arropa dendak, 8 etxerako tresna dendak, 6 zapata-dendak, 8 elektrotresna dendak, 4 altzari dendak, 4 kirol-dendak, 3 lur eta paretak apaintzeko dendak, 3 drogeria, 8 lurrin-dendak, 1 bitxi-denda zen eta 8 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 3 tratamendu laburretarako ospitale, 3 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, 7 psikiatriko, 2 urgentzia zentro, amatasun-klinika 1 bat, 7 osasun-zentro, 29 botika eta 5 anbulantzia zegoen.
2009an 20 haur-eskola eta 22 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Nanterre udalerrian 8 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 2 hezkuntza orokorreko lizeo eta 2 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 3.680 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 1.662 eta lizeo teknologikoetan 568.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anek idatzi dit zutaz
Anek idatzi dit zutaz Mikel Urdangarinek bakarka egindako 7. diskoa da, 2007. urtean argitaratutakoa.
Kantuen doinu eta hitzak
Mikel Urdangarinek idatzitakoak dira honako kantuen hitzak salbu:
Loužnice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1358 urtean egin zen.
Lovčice (Hradec Královéko barrutia)
Lovčice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 689 biztanle ditu eta 10,25 kilometro koadroko azalera. Hradec Královéko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1407 urtean egin zen.
Peraltilla
Peraltilla (gaztelaniaz eta ofizialki Peraltilla eta aragoieraz Peraltiella) Huescako Somontano de Barbastro eskualdean dagoen udalerria da.
2007an 184 biztanle zituen.
Eivissa (argipena)
Eivissa izenak adiera hauek ditu:
Vlotho
Vlotho Alemaniako herri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan, Herford barrutian eta Detmoldeko eskualdean kokatua dagoena.
Geografia
Vlotho, Weser ibaiaren ibilguan zehar dagoen herri bat da, Wiehengebirgeren hegoaldean kokatua, mendebaldean, Ravensberger konderria, Lipperlandekin hegoaldean eta Weserberglandekin ekialdean muga eginez. Weser ibaiak ekialdetik iparralderantz igarotzen du herria, eta, udalerriaren iparrekialdeko zatia, Uffeln alegia, herriaren gainontzeko zatitik banatzen du. Udalerriko tokirik garaiena, Bonstapel da, 342 metrorekin eta udalerriaren hegoekialdean kokatua.
Udalerri mugakideak
Mendebaldean, Herford eta Löhne herriekin, Bad Oeynhausen eta Porta Westfalica herriekin iparraldean, Kalletalekin ekialdean eta Lemgo eta Bad Salzuflen herriekin hegoaldean muga egiten du.
Historia
Vlothori buruzko lehen aipamen historiak 1185. urtekoak dira. 1248. urtean, Vlothok hiri estatusa lortu zuen, baina, ondoren, galdu egin zuen izurri eta gerrarengatik. 1600. urtetik aurrera, Vlotho toki industrial bihurtu zen. Paper industria zen nagusi eta asko nabarmentzen zen herri hau arlo honetan. 1650. urtean, Vlothok, azoka bat izateko eskubidea lortu zuen, eta, 1719an, herri independente bihurtu zen. Portua eraiki ondoren, ehungintza, makina eta zigarro industria toki bihurtu zen. 1875ean, tren geltokia eraiki zen eta, 1928an, zubi batek hartu zuen ferryaren lekua, Weser ibaia gurutzatzeko orduan. 1969an, Vlothoren hiri zaharra Exter eta Valdorf herrixka edo auzoekin batu zen. 1973an, Uffeln, Vlothori batu zitzaion
Ekonomia
Herriko ekonomia gehiena, turismoaren ondorioa da. Makina industria ere badago
Ondasun nabarmenak
Vlothoko XIII. mendeko gaztelua
Zurbizar
1947ko Józef Motykaren monografian 451 espezie bereizten dira. Kategorizazio taxonomikoa oraindik ez dago argi. Finlandian aitortutako espezieen kopuruak behera egin du arrazoi horrengatik: 1951n 34 ziren, 1963an 25 eta 2000. urtean 12. Hala ere, 600 espezie baino gehiago daude oraindik, eta Parmeliaceae generoko generorik handiena da. (Erref. Wirtz, N. et al 2006.)
Usnea oso sentikorra da airearen kutsadurarekiko, bereziki sufre dioxidoa. Egoera txarrean oso gutxi hazten dira, milimetro gutxi baino ez guztira, bizirik irautea lortzen badute. Airea garbi dagoenean, 10-20 cm haz daiteke.
Usnea herri-medikuntzan erabili izan da gutxienez milurteko batez. Espezie askoren azido usnikoa (C 18 H16O7) antibiotiko indartsua dela uste da. Horrek, likenaren egitura filamentosoarekin konbinatuta, esan nahi du Usnea zauriak tratatzeko erabil daitekeela material antzu edo antibiotiko modernorik aurkitzen ez bada.
Grand Cane (Louisiana)
Grand Cane Louisianaeko herri bat da. De Soto parrokian kokatua dago. 2010ean 242 biztanle zituen, 2.93 kilometro koadrotan banatuta.
Mystus chinensis
Mystus chinensis Mystus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Jon Mikel Arano Aramendi
Jon Mikel Arano Aramendi —Jon Arano edo Mikel Aramendi sinatu ohi du— (Itsasondo, Gipuzkoa, 1961eko azaroaren 21a) euskal idazlea da, kazetaritzan eta olerkigintzan nabarmendu dena.
Txikitatik izan da irakurzale amorratua, eta kazetaritzan sartuta dabil oso gaztetatik, idatziz (Argia, Egin, Diario Vasco, Gara, Egunkaria, Berria eta beste) nahiz ahoz (Herri Irratia, Euskadi Irratia). Kantillape, Goierritarra eta Ostiela! aldizkariak sortzeko lanetan parte hartu du, eta hiruretan izan da zuzendari.
Mikel Aramendi kazetaria eta Joxe Luis Aramendi itzultzailea ditu lehengusu.
Bizitza
Zeruko Argian argitaratu zituen aurreneko poemak. Urte batzuk geroago, bi poema liburu atera zituen: Bileterik gabe (1985) eta Malezia sorta (1991).
1992an, Eustakio Mendizabalen poemak apailatu eta argitaratu zituen, ''Hitz etena. Eustakio Mendizabal Txikiaren Olerkiak'' liburuan.
1995ean, Paperzaleak kultura elkartea sortu zuen. Haren bitartez argitaratu zen Ostiela! aldizkaria, harik eta 2006an, 40. zenbakia kaleratu eta gero, aldizkaria plazaratzeari uztea erabaki zuten arte, «euro-prezioei eutsi ezinda».
Euskal Idazleen Elkartearen enkarguz, Komatxo artean literatura irratsaioa sortu eta koordinatu zuen bi urtez (1998 eta 1999), Herri Irratian.
2002an, merkaturatzeko ohiko zirkuituak erabiliz euskaraz argitaratu den lehenengo aldizkari pornografikoa kaleratu zuen, argazkien lagungarri literatura testu erotikoak ipinita: Pornolore, larrugintzako eskuliburua (Ostiela! aldizkariaren 26. zenbakitzat argitaratua).
2007an, Joseba Jaka V. Literatura Beka jaso izanari esker, Zeruak eta ifrentzuak poema liburua argitaratu zuen, aurrekoa atera zuenetik hamasei urte igarota. Jon Arano askoz helduago ageri da, aurrekoan egindako isekez eta hitz gogorrez damututa, gaztetan gauza asko «pentsatu gabe» eta «indarrez» egin zituelakoan. Hitz jokorako eta hitz berrien asmaketarako joera ageri du liburuan, eta beste hainbat idazleren testuen aipamenez josita dago.
Eleanor Pairman
Eleanor "Nora" Pairman, Nora Brown izenez ere ezaguna, (Broomieknowe, Lasswade, Eskozia, 1896ko ekainaren 8a - White River Junction, Vermont, 1973ko irailaren 14a) eskoziar matematikaria izan zen eta Massachusetts-eko Radcliffe College-n matematikako doktoretza lortu zuen hirugarren emakumea izan zen. Geroago bizitzan metodo berriak garatu zituen ikasle itsuei matematika irakasteko.
Bizitza eta ibilbidea
Pairman Eskoziako Broomieknowe-n, Lasswade -n, lau neba-arrebetatik gazteena zen. Gurasoak Helen eta John Pairman, Eskoziako Gorte Gorenetako abokatua. Aita lau urte baino ez zituela hil zen eta arazo ekonomikoak izan zuen familiak.
Lasswade Goi Mailako Eskolan (1903-1908) joan zen George Watson-en Ladies College-ra (1908-1914). 1914an Scottish Leaving Certificate azterketak amaitu ondoren, Edinburgoko Unibertsitatean hasi zen matematika ikasten. 1917an graduatu zen matematika eta filosofia naturalaren lehen mailako ohoreekin, eta, ondoren, hiru urteko Vans Dunlop beka bat eman zioten, edozein unibertsitatetan ikasketak jarraitzeko aukera eman ziona. Bekari esker, Edinburgoko Unibertsitateko graduondoko ikaslea izan zen, 1918an, Londresko University College-ko Karl Pearson-en laborategira joan aurretik. Pairman-ek bi artikulu irakurri zituen Edinburgoko Matematika Elkartearen bileretan 1918 hasieran.
Michael Dacher
Michael Dacher (Peiting, 1933ko abuztuaren 21a – 1994ko abenduaren 3a) alpinista eta muturreko eskalatzaile alemaniarra izan zen. 1979an bera eta Reinhold Messner K2ra igo ziren denbora errekor batean eta oxigeno ekipamendurik gabe.
Eleanor Pairman
Bizitza eta ibilbidea
Bere irakasleetako batek, Cargill G. Knott-ek, gomendio-gutun bat idatzi zuen esanez:"'Aukera egokiarekin karrera bikain eta erabilgarriaren promesa guztiak ditu.'"Pairman 1919ko urriaren 12an iritsi zen New Yorkera eta Cambridge -ra joan zen (Massachusetts) Radcliffe College-n ikastera, gizonezkoen Harvard College -rekin oso lotutako emakumezkoen unibertsitatean. Han George David Birkhoff-ekin ikasi zuen. Bere tesiak "Fredholm-en ekuazio integral homogeneo linealaren soluzioari buruzko hedapen-teoremak bigarren motako nukleo mota ez-simetriko bereziarekin/ Fredholm-en ekuazio integral homogeneo linealaren soluzioari buruzko hedapen-teoremak bigarren motako nukleo mota ez-simetriko bereziarekin"" izenekoa izan zen eta 1922an doktoretza lortu zuen. Doktoretza egin zuenean, Radcliffe College-n matematikan doktoregoa lortu zuen hirugarren emakumea izan zen. Urte horretan bertan graduko ikaskide batekin ezkondu zen, Bancroft Brown.
Michael Dacher
Nepalgo Khadambas herriko eskola batek, Katmandutik 80 kilometro ekialdera, bere izena darama.
Eleanor Pairman
Bizitza eta ibilbidea
Bikotea 1922an Hanover-era joan zen bizitzera, Bancroft-ek Dartmouth College -n irakasle postu bat hartu ahal izateko, garai hartan gizonezkoen eskola bat zen, gizonezkoen fakultatea zuen, baina noizean behin emakumeak graduondoko ikasle gisa onartzen zituen. Geroago, 1927an Pairman-ek Rudolph E. Langer ikaskide izan zenarekin batera egindako lan bat argitaratu zuen.
Askoz beranduago, Pairmanek matematika irakatsi zuen Dartmouthen denbora partzialean, 1955eko irailetik 1959ko ekainera arte.
Matematika braillez irakastea
1950. urte inguruan, Pairman ikasle itsuei matematika irakasten. Horertarako Braille ikasti zuen eta gero Nemeth kodigoa matematikarako, batez ere geometria azaltzeko eta bere josteko makina eta etxeko beste gauza batzuk erabiliz diagramak egiten ikasten hasi zen. Bere alaba Margaretek geroago idatzi zuen: "'Geometria arazo berezi bat zen, benetan diagramak behar dituzulako. Braille paperean egiten da kartulina mehea bezala. Beraz, era guztietako tresnak bildu zituen, hala nola, zizaila arrosa eta pastel gurpilak eta halakoak, eta hatzekin senti daitezkeen diagramak sortu zituen, Braille ikurrak bezala. Antza denez, inork ez zuen inoiz horrelakorik egin.'"Pairman-en suhia Thomas Streeter-ek Hannoverra egindako bisitari buruz idatzi zuen, bere lanetako batzuk erakutsi zizkiotenean:"“Harvard-eko graduondoko ikasle bat itsua zen eta liburu jakin bat behar zuen Braillen jarri, eta ikur matematikoz beteta zegoen. Zer egin? Josteko makina, noski! Matematika idatzia zuen eta makinaren ondoan zeukan. Braille paper zati bat jarri zuen oinaren azpian eta sinboloak erreproduzitzen hasi zen papera orratzaren azpian gidatuz. Hark idatzitakoaren ispilu irudia izan behar zuen.'"1959 inguruan, Hanover Gazette-k bere artikulu bat argitaratu zuen, Pairman bi testu matematiko transkribatzeko prozesuan zegoela esaten zuena, bata Boston College-ko lehen ikasle batena eta bestea, taldeen teoriari buruzko erreferentzia-liburua, ondorengo baterako zuzendua, graduondoko ikastaroa New Yorkeko Columbia Unibertsitatean. Artikuluak esaten zuen astean hiru ordu Dartmoutheko matematikako ikasleekin ohiko eztabaidetan ari zela eta, antza, udaberriko hiruhilekoaren amaieran, ikastaroaren irakaskuntza hartu zuela. Pairman-en alabak Margaretek idatzi zuen geroago: "“Braille proiektu hauek poztasun handia eman zioten, baina benetan zoriontsua zen irakasten ari zenean. Eta horretarako aukera gutxi izan zuen, jakina, bere garaiari aurrea hartuta bizi baitzen. Gizonezkoentzako soilik zen unibertsitate komunitate batean sartuta zegoen eta ezkondutako andreek profesionalki funtzionatzea ia ezinezkoa zen mundu batean.'"
Portavadie
, 'Port a' Mhadaidh', Eskoziako udalerri bat da, Cowal penintsulan eta Argyll eta Bute konderrian.
Eleanor Pairman
Bizitza pertsonala
1922ko abuztuaren 10ean, Pairman Bancroft Huntington Brown (1894-1974) ezkondu zen Roselean, Broomieknowe-ko Pairman etxean, Eskozian, eta ondoren Eleanor P. Brown izena hartu zuen, Nora Brown izenez ezaguna bihurtuz. Bere senarra Harvardeko graduondoko ikaslea zen eta 1922an doktoregoa ere jaso zuen. Elkarrekin, lau seme-alaba izan zituzten, John Pairman (j. 1923), Barbara (1925-1979), Joanna, umertan hil zena (1935-1935) eta Margaret Wylde (j. 1937). Bizirik iraun zuten bere bi semeek doktoretza propioak lortu zituzten.
Pairman bularreko minbiziarekin borroka luze baten ostean hil zen 1973ko irailaren 14an, 77 urte zituela, White River Junction-en, Vermont-en. Bere senarra, bi ahizpa, hiru seme-alaba, zazpi biloba eta birbiloba bat geratu ziren. Bere senarra hurrengo urtean hil zen.
Hautatutako argitalpenak
Pairman-ek bere karreran zehar parekideen berrikuspeneko hainbat lan idatzi zituen edo kolaboratu zituen, besteak beste:
Ana Tijoux
Anamaría Tijoux Merino (Lille, Frantzia, 1977ko ekainaren 12a), ezagunagoa Anita Tijoux edo Ana Tijoux izenez, franko-txiletar rap-abeslaria eta abestigilea da.
Gonzalo Sobejano
Gonzalo Sobejano Esteve (Murcia, 1928ko urtarrilaren 10-New York, 2019ko apirilaren 10) idazle espainiarra ezaguna izan zen: poeta, kritiko literarioa eta Literatura irakaslea.
Ana Tijoux
1990eko hamarkadaren amaieran egin zen ezaguna Latinoamerikan Makiza rap-taldeko emakumezko rap abeslari gisa. 2006an bakarkako musika ibilbideari ekin zion.
Gonzalo Sobejano
Biografia
Bere lehenengo ikasketak Murcian egin zituen. Ondoren, Madrilen, gerra ondorengo unibertsitatea ezagutu zuen. Dena dela, garaiko izen handiak izan zituen irakasle moduan: Dámaso Alonso, Rafael Lapesa eta Manuel Muñoz Cortés. Doktoregoa ere Madrilen egin zuen. Ondoren, beka bati esker, Parisera joan zen.
1951an Heidelbergera joan zen. Han bere emaztea izango zen Helga ezagutu zuen. Helga idazlearen laneatan ezinbesteko laguntzailea izan zen. Heidelbergtik Mainzeko Unibertsitatera joan zen eta, geroago, Koloniako Unibertsitatera. 1963an Ameriketako Estatu Batuetan hasi zen irakasten: New Yorkeko Columbia Unibertsitatean, geroago Pittsburgko Unibertsitatean Pennsylvaniako Unibertsitatea Filadelfian, 1986 arte. Azken urte horretan Columbiakora itzuli zen baina katedratiko moduan. Beste unibertsite askoan irakasle gonbidatua bezala ibili zen, bestetik. AEBetako beka ugari lortu zuen, besteak beste, Guggenheim beka eta Pennsylvaniako Unibertsitatea ren Lindback Award for Distinguished Teaching beka.
Literaturan gerraondorengo estetizismotik poesia deserrotura igaro zen. Murciako Polo de medina poesia saria eskuratu zuen.
Obra
Liburu eta edizio komentatuen egilea izan zen. Honna hemen bere lan ezagunenak:
Melanotaenia trifasciata
Melanotaenia trifasciata Melanotaenia generoko animalia da. Arrainen barruko Melanotaeniidae familian sailkatzen da.
El Espinar
El Espinar Segoviako udalerria da, Comarca de Segòvia eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 9.535 biztanle zituen.
Dean Kamen
Dean Kamen (Long Island, 1951ko apirilaren 5a) enpresaburu eta asmatzaile estatubatuarra da. Segway-ko eta iBOT-eko sortzailea. FIRST erakundearen sortzailea ere bada.
Asmakuntzak
Ziurrenik, Dean Kamen-en asmakuntzarik ezagunena Segway da, bi gurpileko garraio arin giroskopikoa eta elektrikoa, eta ordenagailuz kontrolatutako autokulunkarekin. Kamen iBOTaren asmatzailea da, lur orotako gurpil-aulkia, eta ordenagailu bidez kontrolatutako autokulunka duen giroskopio elektrikoa ere erabiltzen duena. FIRST erakundearen fundatzailea da, zeinen programak, eskolaurrerik aurrerako gazteei zientzia eta teknologiako aplikazioak irakasteko bideratuta dauden.
Agian SlingShot izan da gauzarik handiena, ur purifikatzaile unibertsala, Hirugarren Munduko gaixotasunen %50 konpon dezakeena.
Kyu
Kyu (級) japoniar hitz bat da, arte martzialetan zein Japoniako beste edozein praktika tradizionaletan erabiltzen dena. Ikebanan, go jokoan edo tearen zeremonian, adibidez, hasi berri baten garapen maila ezberdinak adierazteko, dan maila lortu aurretik.
Dan mailetan ez bezala, sistema hau erabiltzen den aktibitate guztietan parekagarria dena, kyu mailak, oso aldagarriak dira aktibitate batetik bestera.
Kyu mailak, goitik behera ematen dira, lehenengo kyura heldu arte (shokyu), lehenengo dan mailara heldu aurretik dagoen azken maila, baina, maila kopurua, oso ezberdina da. Honela, go jokalariek 30 kyu maila pasa behar dituzten bitartean, arte martzialen praktikatzaileek, ohi, sei baino ez dituzte pasa behar.
Ia kasu guztietan, kyu maila batetik hurrengora igarotzea, irakaslearen erabakiaren araberakoa da, beste goragoko entitateak tartean sartu gabe, dan mailekin gertatzen den lez.
Budo tradizionalenek, kyu eta dan mailez gain, arduren hierarkizazio bat ere badute: Oku iri, moguroku, gogmoguroku... menkyo kaiden edo Maisu Handia izeneko mailara heldu arte. Baita irakaskuntzarena ere: hanchi, shihan, kyoshi, renshi etab... Edonola ere, guztiak kyu mailatik hasten dira.
Aikidoan, maisu batzuk, hakamaren lorpena, kyu zehatz batekin lotzen dute, orohar, 3., 2. eta 1go kyuarekin. Hala ere, ez dago idatziriko araurik horretarako, eta, beraz, hakama nori eman, maisuak bakarrik erabakitzen du.
Kyū Shodokan Aikidoan
Shodokan Aikidoan, Kyu sistema ezberdina da, estetika aldetik, Aikikai Aikidoarekin alderatuz gero, ez baitago hakamarik erabiltzeko ohiturarik baizik eta ohiko dogi bat kolorezko gerrikoekin.
Hasi berriek, gerriko zuria eramaten dute, maila sistemarekin hasteko hainako maila hartzen duten arte, eta, honela, zortzigarren kyuan hasiz.
Hogeita Zazpien Manifestua
Hogeita Zazpien Manifestua Francisco Franco diktadoreari 1943ko apirilean igorritako gutun bat izan zen: Sinatzaileak I. legegintzaldiko (1943-1946) 17 prokuradore frankistak eta goi-karguetan ziren eta, haiekin batera, beste hamar pertsonak sinatu zutena, Espainian monarkia berrezartzea eskatuz. Espainiako Gerra Zibila amaitu ondoren eta Bigarren Mundu Gerra oso aurreratuta zegoenean, ideologia monarkikoko pertsona-talde batek diktadoreari erakunde monarkikoaren defentsa eta Joan Borboikoa nazioaren tronua hartzeko prest zegoela azaltzeko unea iritsi zela uste izan zuen eta horrela sortu zen dokumentua.
Sinatzaileak
Laureano López Rodó argitaratu zuen, dirudienez, dokumentua. Hauek ziren sinatzaileak:
Diktadorearen erantzuna
Ricardo de la Ciervaren arabera, Franco jeneralaren erreakzioa zuhurra izan zen, Ez zekien oso ondo ekimenak zuen indarra eta denbora pasatzen utzi zuen, hori argitu arte. 1943ko ekainaren 26an, azkenik, Batzorde Politikoa bildu zen, eta erabaki zuen sinatzaile guztiak Mugimenduaren Kontseilu Nazionaletik kanporatzea.
Huia sumatrana
Huia sumatrana Huia generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bethpage (Tennessee)
Bethpage Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sumner konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Dierrey-Saint-Julien
Dierrey-Saint-Julien Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dierrey-Saint-Julien udalerrian erroldatutako biztanleak 246 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 100 etxebizitza zeuden, 94 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 99etxeak ziren. 94 etxebizitza nagusietatik 80 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 78 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 137 ziren, horien artean 112 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 112 pertsona aktiboetatik 107 lanean zeuden (61 gizon eta 46 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dierrey-Saint-Julien udalerrian 102 unitate fiskal zeuden, 277 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.177 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Dierrey-Saint-Julien udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.800 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lovčice (Hodoníngo barrutia)
Lovčice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 803 biztanle ditu eta 16,45 kilometro koadroko azalera. Hodoníngo barrutian dago.
Tierz
Tierz Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da.
Lovčice (Hodoníngo barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1181 urtean egin zen.
Tierz
2005ean 243 biztanle zituen.
Bordelha
Bordelha Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bourdeilles udalerrian erroldatutako biztanleak 778 ziren. Familiak 281 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (60 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 101 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 441 etxebizitza zeuden, 294 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 109 bigarren erresidentzia ziren eta 39 hutsik zeuden. 429 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 294 etxebizitza nagusietatik 213 bere jabearen bizilekua ziren, 67 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 54 etxek hiru zituzten, 77 etxek lau zituzten eta 142 etxek bost zituzten. 221 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 141 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 122 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Grand Coteau (Louisiana)
Grand Coteau Louisianaeko herri bat da. St. Landry parrokian kokatua dago. 2010ean 947 biztanle zituen, 6.27 kilometro koadrotan banatuta.
Bordelha
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 424 ziren, horien artean 268 aktiboak ziren eta 156 inaktiboak ziren. 268 pertsona aktiboetatik 243 lanean zeuden (115 gizon eta 128 emakume) eta 25 langabezian zeuden (11 gizon eta 14 emakume). 156 pertsona inaktiboetatik 64 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 72 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bourdeilles udalerrian 278 unitate fiskal zeuden, 566,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.249 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 39 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 10 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2000. urtean Bourdeilles udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 944 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra psikiatriko zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eneko Arista
Kordobako emirren menpeko izatea erabaki zuen, eta hari bidaltzen zizkion atxilotutako karolingiar soldaduak. Tratua zuzenean Tuterako Banu Qasi familiarekin egin zuen.
Izena
Latinezko X. mendeko Rodako kodexean, Enekoren ezizena Aresta da. XIII. mendetik aurrera, Ariesta forma bildu zuten hainbat historiagilek haien lanetan, harik eta XIX. mendean gaztelaniaz eta euskaraz Arista eta Aritza formak gailendu zitzaizkion arte. Hala ere, XX. mendean alezta adierazteko, Nafarroako Erriberan ariesta hitza oraindik erabiltzen zen, hala nola euskarazko aresta eta arezta Nafarroan eta Iparraldean. Vianako Printzeak idatzi zuenez, Eneko berehala piztu eta sutan jartzen zen etsaia hurbil ikusterakoan, alezta eta sua bezala, hortik ezizena.
XIII. mendean, De rebus Hispaniae lanean Arista erabili zen, eta hitz hau ondorengo gaztelaniazko testuen artean zabaldu zen. Latin eta gaztelaniazko arista hitza euskaraz galpizarra edo gari bizarra da, eta baita alezta ere.
XVII. mendean Arnaut Oihenartek Arista ezizenaren jatorria beste era batera azaldu zuen: haren ustez Aristaren jatorria haritzeta zen. Honi jarraituz, mende horretan Josef Moretek haritza eta artearekin lotu zuen Arista, eta XIX. mendean Arturo Kanpionek bere lanetan Iñigo Aritza izena erabili zuen. Beraz, nafar historiagile eta euskaldunen artean, Eneko eta haritzaren arteko lotura aspalditik errotua dago.
Jatorria
Enekoren amaren izena ere ezezaguna da. Tradizioak Oneka izena zuela dio, baina ez dago honi buruzko iturririk. Aditu guztiek Musa ibn Furtun buruzagi muladia ere ezkondu zuela eta Musa ibn Musa izan zuela semea diote. Musa gaztea Tuterako Banu Qasien buruzagi bilakatu zenean, anaien arteko aliantza bere eremuetan burujabea izateko oso erabilgarria izan zen.
Biografia
Pirinio inguruetan egoera ezberdina izan arren, haranetan kristauak gutxiengoa ziren. Orduko euskaldun batzuk alderdi frankoen alde egiten zuten, hasieran Karlomagnok eta gero Luis Errukitsuak eutsirik. Beraskotar leinu aberatsa frankoen alderdiaren buruzagia zen.
799an, karolingiarren aldekoek Iruñeko gobernadore musulmana edo walia, Eneko Aristaren senidea zen Mutarrif ibn Musa, erail zuten. 806an, frankoek eskualdea kontrolpean zuten, Berasko Baskoia edo Gaskoia izeneko gobernadorearen bitartez. 812an, Luis Errukitsuak Iruñerantz bidali zuen espedizio bat. Itzulera ez zen loriatsua, haurrak eta emakumeak hartu baitzituzten bahitu Orreagako mendatea zeharkatzeko.
816an, Ibn Hayyanen esanetan, Abd al-Karim ibn Abd al-Wahid ibn Mugitek frankoen aldeko "Jaungoikoaren Etsaia" zen Berasko Baskoia (بلشك الجلشقي, Balašk al-Ŷalašqī), Iruñeko sahibaren (صاحب بنبلونة) aurkako espedizioa zuzendu zuen, alderdi kristau eta paganoa bildurik baitziren. Hiru eguneko gudu batean omeiarren aldeko alderdiak bere etsaiak menderatu eta Berasko hil zuten, eta baita Alfontso II.a Asturiaskoaren noblea zen Gartzia Lopez, Antso "Iruñeko zalduna" eta "Ṣaltān" izeneko zaldun paganoa ere. Frankoen aldekoen erabateko porrota erabilgarria izan zen Enekok baskoien buruzagitza lortzeko. 820an, Enekok Aragoin zegoen frankoen basailua zen Azeari I.a Garindoitzen ordez Gartzia "Gaiztoa" jartzeko.
Garai hartan Iruñea zenez baskoien hiri nagusia, Eneko Aristak bertan kokatu zuen bere gortea. Iruñea leku estrategikoa bilakatzearekin batera frankoen eta arabiarren jomuga ere bihurtu zen. Eneko Aristak ez zuen euskaldun guztiak aginte bakar batera ekartzea lortu, baina, baskoi-euskaldunak bizi ziren lurraldetara zabaldu zituen bere ekintza armatuak. Arabako lurraldeek etengabe jasaten zuten Asturias aldeko godoen, Kasio familiaren eta Zaragozako musulmanen erasoei aurre egin eta iparraldetik zetozen frankoei eutsi egin zien.
840. urtean Abd Allah ibn Kulayb Zaragozako wāliak Enekoren eremuak eraso zuenez, Musa ibn Musa bere anaia matxinatu zen. Gartzia Enekoitz bere semea aritu zen erregeorde- agian 841ean gaixotasun batek Eneko elbarritu utzi zuen eta - Orti Enekoitz (فرتون بن ونّقه, Furtūn ibn Wannaqo) bere osabarekin batera. Biek Musarekin bat egin zuten Kordobako emirerriaren aurka. Abd ar-Rahman II.a emirrak hurrengo urteetan zigor-kanpainak ordenatu zituen. 843an izandako gudu batean, Orti Enekoitz hil zen, Musak zaldia galdu eta oinez ihes egin behar izan zuen, Enekoren semea zen Garindo zauritua izan zen eta noble batzuk, artean Berasko Gartzez, bando aldatu eta Abd ar-Rahmanen alde egin zuten. Musulmanek, porrotaren ondorioz, haien tropak hiriburuan sartu zituzten. Bien bitartean Europan Verdungo banaketa adostu zuten urte hartako abuztuan.
Hurrengo urtean, 844an, Garindo Enekoitzek eta Musaren semea zen Lubb ibn Musak berriro kordobarren aurka egin zuten, eta Musa makurrarazi zuten. 845ean kanpaina labur bat egin ondoren, bakea adostu zuten. 850. urtean, Musa berriro matxinatu zen, Aristatarren laguntzarekin,. Urte hartan ere, Induo (adituen ustez Eneko) eta Mitio, "nafarren dukeen" ordezkariei harrera egin zieten Frantziako Gortean. Karlos Burusoila Frantzia eta Akitaniako erregearekin bake-ituna egin zuten. Eneko 237. islamiar urtean hil zen, hau da, 851ko amaieran edo 852ko hasieran, eta Gartzia Enekoitz (852-870) izan zuen ordezkaria.
Aragoiko koroaren sorrera
Aragoiko Koroaren zenbait iturri historigrafikok Eneko Aristaren biografia eta haren ondorengoak Aragoiko konderri eta ondoren erregetzaren sorrerarekin lotzen dituzte. Jeronimo Zurita historialariak (1512-1580) sortu zuen Anales de la Corona de Aragón lanean aipatzen dira istorio horiek, egiaztatzeko zail direnak.
Kondaira horrek dio adibidez Aragoiko Sobrarbe eskualdeko kristauak musulmanen erasopean zirela 9. mendean eta Eneko Arista Iruñeko errege beraien laguntzera joan zela. Gerturatzen ari zela, gurutze bat agertu zitzaion zeru urdinean, mairuen posizioa salatzen zuena, eta gurutzeari segika, segada egin zieten Aristaren nafarrek musulmanei. Ustekabeko erasoa garaipen konpletoa izan zen, eta mairuen odol isuriak gorriz tindatu zuen Soto izeneko arroila. Sobrarbeko bizilagun kristauek erregetzat hartu zuten Eneko Arista orduan. Eta gurutze mirarizkoa Aristaren ikur bihurtu omen zen. Gudu hartakoa eszena irudikatzen da San Juan de la Peñako Aragoiko errege-erreginen panteoiko karezko erliebe batean (ikus irudia).
Arista eta kristatutasuna
Jada Enekoren bizitzan zehar, monasterio batzuk zeuden Nafarroan. Hala zioen Eulogio Kordobakoak 848an eskualdea bisitatu zuenean. Wilesindo Iruñeko apezpikuari bidalitako Passio sanctorum martyrum Georgii monachi, Aurelii atque Nathaliae bere eskutitz ospetsuan, ez du bakarrik Enekoren kristautasuna (christicola princeps) goraipatu baizik eta Iruñetik gertu zeuden hiru monasterioaren izenak ere aipatu zituen: Siresa, San Zakarias eta Leire. Leirekoa IX. mendean eratu zuten eta, gero, bertoko monjek Enekok berak sortua zela aldarrikatu zuten. Monasterioaren artxiboetan dagoen agiri baten arabera, 842an Enekok monasterioari Esa herria eta gertuko eremuak eman zizkion (Ego rex Eneco concedo...), nahiz eta agiriaren egiazkotasuna zalantzazkoa izan. Tradizioak Eneko Leiren bertan lurperatu zutela dio.
Ezkontza eta seme-alabak
Lévi-Provençalen ustez, Banu Qasi bere senideen moduan, poligamoa izan zen. Beste adituek, berriz, Enekok Tota edo Oneka Beraskoitz, Berasko 816an hildako Iruñeko gobernadorearen alaba edo Azeari I.a Garindoitzen senidea, ezkondu zuela diote. Edonola ere, lau seme-alaba ezagun izan zituen:
Heriotza eta hilobiratzea
Eneko Aristaren heriotzaren data zehatza ez da ezagutzen, ezta ere bere hilobia non den. Nafarroako tradizioak dio Leireko monasterioan ehortzia dagoela, eta Aragoikoak berriz, Sobrarbe eskualdeko Araguas herrian ehortzi zutela, baina handik gero San Beturian monasteriora eraman zutela gorpua. Petri IV.a Aragoiko erregearen aginduz, Eneko Aristaren gurutzearen irudia zeraman urrezko zapi bat bidali zen 14. mendean monasterio honetara, Arista erregearen hilobia dotoretu zezan.
Eneko Aristarena izan zitekeen sarkofagoa San Beturianen dago oraindik, baina han ziren gorpuzkiak 1936an desagertu ziren bertatik.
Lovčičky
Lovčičky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 686 biztanle ditu eta 4,04 kilometro koadroko azalera. Vyškov barrutian dago.
Being the Ricardos
Argumentua
Lucille Ball eta Desi Arnaz mehatxupean daude Being The Ricardos kameren atzean dagoen draman, desprestigio politikoa eta tabu kulturalak direla eta. Bere harreman erromantiko eta profesionalaren ikuspegi argigarri baten bidez, pelikulak gidoilarien aretora eta soinu-estudiora eramaten du ikuslea, eta Ball eta Arnaz ate barrura zer gertatzen zaien erakusten du aste kritiko batean, I Love Lucy bere sitcom berritzailearen ekoizpenean.
Meliphaga
Meliphaga hegazti genero bat da. Meliphagidae familiaren barruan sailkatzen dira.
Humerana humeralis
Humerana humeralis Humerana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Erronkariko ardi
Erronkariko ardia gaur egun desagertutzat jotzen den Euskal Herriko bertako ardi arraza bat izan zen. Egun oraindik ere irauten duen Ansoko haraneko Ansoko ardiaren senide hurbila omen zen, eta Aragoiko ardia arrazaren ekotipotzat hartzen dute zenbait adituek.
Aragoiko ardia arrazak, mota nagusiaz gain, onartutako lau azpimota dauzka, eta beste zenbait ezbaian daude. Onartutakoak Erronkariko ardia, Ansoko ardia, Montenegrino ardia eta Turolense ardia dira. Lehen esan bezala, zenbaitzuentzat ordea ardi mota hauek arraza ezberdinak baino ez dira.