cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inauteri
Inauteria erritu moduan
Beste batzuen arabera, udaberriaren hasierarekin lotzen dituzte, eta, beraz, jai hauek duten kutsu kristaua ondorengo bilakaera bati zor zaio. Inauterietan izaki mitologiko gaiztoak uxatzen ziren eta zarata handia ateratzeko baimena zegoen. Kristautasunak jaiak bereganatu eta arestian aipatu diren jaiaren denbora-mugak jarri bide zituen.
Inauteri tradizionalak eta hiriko inauteria
Hiri inauteriak XIX. mendearen bukaeran moldatu ziren eta ikuskizun moduan eratu ziren, desfile nabarmen eta luxuzkoak antolatuz eta horietan miresmena eta lilura bilatuz, askotan turismoari begira. Hiri inauteri horiek Errenazimentutik Aro Modernora arte Europako errege-gorteetan ospatzen diren maskara-dantzaldietan dute jatorri, XIX. mendean hirietako burgesiako klaseek garapen bidean ziren hirietara moldatu zutena. Ameriketan ospatzen diren inauteriak ere hiri inauteriak dira gehienetan eta horietan bereziki nabarmena da Rio de Janeiroko inauteria.
Antzinako tradiziozko inauteriak, berriz, Europan ospatzen dira gehienbat, han eta hemen herri txiki bakanetan, eta jarraipen biziarekin Euskal Herriko eta Espainiako zenbait eskualdeetan. Hala ere, herri txikietako antzinako inauteriak galbidean daudela eta berezko izaera galdu dutela esan daiteke. Batzuen ustez, inauteri tradizionalak galdu egin dira; esaterako, Julio Caro Barojaren hitzetan: "Inauteria hil egin da, hil egin da, eta ez urtero berpizteko garai batean bezala". Nolanahi ere, desberdintasun nabarmenak daude oraindik ere tradizioari jarraiki ospatzen jarraitzen den tradiziozko inauterien eta bereziki hirietan ospatzen diren inauterien artean. Diferentzia moduan, hiri inauterietako disfrazak eta antzinako inauterietako mozorroak bereizi izan dira: hiri inauterietan eder edo umore itxura izatearren pertsonak mexikarrez edo txinatarrez disfrazatu egiten diren bitartean, antzinako inauterietan mozorroaren helburua nortasuna erabat ezkutatzea litzateke, ordena irauliz burutzen diren ekintzak anonimatuan utzi eta pertsonaren erabateko bihurketa lortzeko. Gainera, mozorro tradizionala iraunkorra da eta urtez urte errepikatu egiten da eta askotan belaunaldiz belaunaldi ere bai. Beste alde nabarmena antolakuntzari buruzkoa da: antzinako inauterietan herritarrak ziren modu autonomoan inauteriak antolatzen zituztenak, baliabide eskasekin, askotan erabilgarriak ez ziren jantziekin eta urtez urte erabiltzen diren maskara eta bestelako osagarriekin; hiri inauterietan, berriz, udalak eta jai-batzordeak dira ikuskizunak antolatu eta askotan konpartsen gastu handiko mozorroak eta azpiegiturak finantzatzen dituztenak.
Euskal Herria
Euskal Herrian inauteriak antzinatik ospatzen dira. Hala ere, Hego Euskal Herrian, Francoren diktadurak jai hauek debekatu eta galzorian jarri zituen. Toki batzuetan, Tolosan esaterako, jarraipena izan zuten garai hartan Udaberri jaiak izena hartuta.
Gipuzkoan, Tolosa (ikus Tolosako inauteriak) eta Donostiako hiri inauteriak dira jendetsuenak. Herri askotan, kaldereroen jaia ospatzen da inauterien aurreko asteetan. Donostian, artzainak eta inudeak izeneko jaia ere ospatzen da inauterien aurreko igande batean.
Inauteri tradizionaletan ospe berezia dute Ituren eta Zubietako inauteriak, Lantzeko inauteriak, Unanuko inauteriak eta Zalduondokoak. Antzuolan sorgin dantza izeneko dantza tradizionala egiten da, non mutilak neskaz mozorrotzen diren. Enkarterrin Carrascoliendas izenarekin ospatzen dira inauteriak eta parte-hartzaileek oilar beltz bat eskuan, koplak abesten zituzten oilar beltzaren historia eta orduko kontuei buruz .Zuberoan maskaradak izaten dira inauteri garaian. Maskarada bi taldetan banatuta dago, beltza eta gorria. Bigarrena guztiz ordenatua da eta bertan dantzari finek hartzen dute parte. Lehenengoa zikina eta baldarra da.
Espainia
Espainian oso ezagunak dira Cádiz eta Tenerifeko inauteriak. Cádizen chirigota izeneneko kantari taldeak agertzen dira eta mozorrotuta joateaz gain umorezko kritika soziala egiten dute kantuz. Tenerifen desfilea da ekitaldi ikusgarriena, Rio de Janeiroko inauteriaren antzera. Hiri-inauteri horietaz gainera, inauteri tradizionalak baduade; esate baterako, zamarrón izeneko pertsonaia arrunta toki askotako inauterietan.
Frantzia
Mende askotan zehar Parisko inauteriak famatuenetakoak izan baziren ere, XX. mendean zehar bertan behera geratu ziren, harik eta XX. mendearen bukaeran arrakasta handiz berreskuratu ziren arte. Ospetsuak dira, orobat, Dunkerque, Annecy, Granville eta Limoux hirietako inauteriak. Karibeko Martinika eta Guapalupeko inauteriak bertako inauterien ezaugarriak dituzte.
Italia
Veneziako inauteriak dira Italia osoan ezagunenak. 1268tik ospatzen dira, gutxienez. XVII. mendeko jantzi landu eta ikusgarriekin mozorrotzen dira, maskara landuekin.
Erresuma Batua
Londresko Notting Hill auzoan milioi bat eta erdi pertsona biltzen dituen desfilea ere egiten da. Bertako Karibeko immigranteek ekarritako inauteria da eta Brasilgo inauterien antzekoa da.
Ameriketako Estatu Batuak
Bereziki frantziar kolonizazioan jatorri duten inauteriak ospatzen dira hiri batzuetan, Mardi gras izenarekin. Ospetsuena New Orleans hiriko inauteria da, baina beste hiri batzuetan ere ospatzen dira, hala nola Mobile eta Pensacolan.
Brasil
Munduko inauteri ezagunenak dira, bereziki Rio de Janeiroko inauteria. Han, karroza landu eta koloretsuekin desfile ikusgarriak egiten dira, sanba musikak lagunduta dantza eginez etengabe.
Pinebluff (Ipar Carolina)
Pinebluff Ipar Carolinako herri bat da. Moore konderrian kokatua dago. 2010ean 1,337 biztanle zituen, 6.87 kilometro koadrotan banatuta.
Wei Meng
Wei Meng (Laizhou, 1989ko ekainaren 14a) kirol-tiratzaile txinatarra da, plater-tiroketan lehiatzen dena.
Udako bi Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, brontzezko domina lortuz Tokio 2020an, plater-tiroketa proban, eta laugarren postua Rio de Janeiron 2016an, proba berean.
Paw Paw (Mendebaldeko Virginia)
Paw Paw Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Morgan konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kaftoun
Kaftoun (arabieraz eta ofizialki كفتون) Libanoko herri txiki bat da eta Nahr el Jaouz (Intxaur edota Intxaurrondo ibaia) ibaiaren iparraldeko erriberan dago Koura barrutian, ipar Libano. Herriak hirurehun biztanle ditu gutxigorabehera, hirurogeita hamalau etxeetan bereizita. Herriko biztanle gehienak kristau ortodoxoak dira (Eliza ortodoxoa).
"Kaftoun" izenak "hondeatua" edota "zizelkatua" esan nahi du arameraz. Asirieraz, Kftuna hitzak "ganga-formakoa" esan nahi du. Hitzaren jatorri biengatik, herria Theotoseko Monasterioagatik izendatua izan dela ondorioa atera daiteke. Monasterioa, Nahr el Jaouz ibaiaren erriberako harri gorrizko sakanetan hondeatua izan zen.
Kaftounek hiru eliza historikoak ditu: San Pokas-eko Eliza, San Sergio eta San Bacchus-eko Eliza VI. mendean eraikita eta Theotokos Monasterio ezagunagoa. Monasterioak XI. mendeko alde-bikoitzako ikono bizantziar (Bizantziar arte) bat dauka.
Polychrus gutturosus
Polychrus gutturosus Polychrus generoko animalia da. Narrastien barruko Polychrotidae familian sailkatuta dago.
Esklerosi
Gaixotasuna, normalean hantura bat edo askoren ondorioz, perfusio arazo edo zahartze-prozesuetan sortutako ehun kalte bategatik dator. Era berean, gaixotasun autoimmune batek ere esklerosi bat ekar dezake. Emaitza ehun konektibo hori gogortzea dakar, ekoizpena kontrolik gabe dagoelako. Eragindako organoak gogortzen dira eta elastikotasuna galtzen dute.
Hona hemen esklerosi mota batzuk:
Hatton (Aberdeenshire)
Hatton edota Hatton of Cruden, Eskoziako herria da, Aberdeenshire konderrian dagoena.
Arantzazu (Oñati)
Arantzazu Oñatiko (Gipuzkoa) hegoaldean dagoen mugako auzoa da. Oso menditsua da eta udalerri horretako auzorik garaiena 700 metro ingururekin. Mendebaldean Oñatiko Araotz auzoa dauka mugakide; iparraldean, Uribarri (Oñati); eta hegoaldean, Narbaxa (Donemiliaga) eta Arriola (Asparrena) herri arabarrak. Arabarako mendi-pasabide tradizional nagusia Artiako lepoa izan da.
Megalitoen presentziak iradokitzen du tokia bidegurutzea izan dela Historiaurretik.
Auzuneak
Arantzazuk barne hartzen ditu beste auzune txikiago batzuk: Kortakogain (bertan dago auzoko elkarte gastronomikoa edo topagunea), Duru-Mallako saroiak eta Arriona eta Bellotzakoak.
Frantziskotarrak eta santutegia
Arantzazuko santutegia auzoko ikur nagusia da, Euskal Herri osoko mailan erreferentziazko lekua izan dena eta dena. Euskal kulturaren motorrretako bat izan zen Arantzazu XX. mendeko bigarren erdian eta hori arrazoi soziologikoengatik gertatu zen. 1960an eta 1970ean, oso euskaldun gutxi zeuden Hegoaldeko hiriburuetan eta zeuden gutxi haiek herri txikietatik joanak ziren, hizkuntza galtzen ari ziren, lotsatu egiten ziren euren hizkuntzaz... Eta horien ondorengo batzuk izan ziren euskal kultura modernizatzen zutenetako asko. Txillardegi Donostian, adibidez, Aresti Bilbon, Emilio Lopez Adan Gasteizen, edo Parisen Txomin Peillen eta Jon Mirande daude. Baina gutxi ziren, eta zegoen indar soziologiko apurra herri txikietan zegoen: jende pobrea izaten zen, eta seminarioetara joaten ziren ikastera, hori izaten zelako ikasteko egoten zen aukera bakarra, eta belaunaldi hori izan zen euskararen modernizazioaren pisu nagusia eraman zuena, Pruden Gartziak Arantzazuko belaunaldia izena eman zion.
Besteak beste, euskara batua sortu zuten bertan 1960ko hamarkadan, eta eraikinari dagokionez Jorge Oteiza, Eduardo Txillida, Nestor Basterretxea eta beste artista batzuen lana ere oso azpimarratzekoa da.
Gandiaga Topagunea
2006an "Gandiaga Topagunea" izeneko zentroa zabaldu zuten, Bitoriano Gandiaga fraide eta idazlearen omenez, bertan batzarrak eta bestelako jardunaldiak antolatzeko xedearekin. "Baketik" elkarteak ere bere egoitza bertan eduki zuen, taldea desagertu zen arte.
2011an, bestela, Arantzazuko parketxea edo Aizkorri-Aratz parke naturaleko interpretazio zentroa zabaldu zuten Gandiaga II eraikinean.
Negozio-erregistroaren salbuespen
Negozio-erregistroaren salbuespenak 803 arauan, Froga Arau Federalaren arauan (FAF), oinarritzen dira. Batzuetan enpresa sartzeko araua esaten zaio.
Arantzazu (Oñati)
Inguru naturala
Halaber, auzoa ohiko abiapuntua da Urbia aldera eta Aizkorrira igotzeko, bai eta Aloñako mendilerrora iristeko ere Duruko kortetatik. Bestelako txangoak egiteko ere aukera ematen du.
Negozio-erregistroaren salbuespen
Salbuespenaren irismena
Negozioen erregistroak, salbuespenaren ondorioetarako, ezagutzak dituen pertsona batek egindako unean edo gertu dauden edo egindako informazioaren arabera egindako ekintzen, gertaeren, baldintzen, iritzien edo diagnostikoen idazkera edo erregistroak dira. negozioaren ohiko ikastaroa eta erregistro hori egiteko ohiko jarduera izan bazen, informazio iturriak edo prestatzeko egoerak fidagarritasun falta dela adierazten ez badu.
Arantzazu (Oñati)
Inguru naturala
Santutegiaren inguruan ditugu hegoaldean Aitzabal (752 m), Bellostegi (792 m), Erbizaskun (884 m), Gazteluaitz (917 m) eta Arriona (934 m), mendebaldetik ekialdera. Hegoalderago, Elgeako mendilerroa zabaltzen da bere haizerrota modernoekin. Santutegi aldetik gertuen dauden tontorrak, mendebaldetik ekialdera ere bai: Gaboño edo Artia (1.176 m), Keixtui-Gaña (1.132 m), Gainlabur (1.086 m) eta Larrangoiti (1.126 m).
Ospedaletto Euganeo
Ospedaletto Euganeo Italiako udalerri bat da. Paduako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Negozio-erregistroaren salbuespen
Salbuespenaren irismena
Negozioa 803 arauan erabiltzen da edozein negozio, erakunde, elkarte edo lanbide, edozein dela ere irabazi asmorik gabe. Beraz, erregistro horiek pentsa litezke erlijio eta ongintzako erakundeetakoak, ospitaleetakoak, ikastetxeetakoak eta baita erakunde kriminalenak ere.
Deutschland 83
Deutschland 83 germano-estatubatuar telesail dramatikoa da, Anna eta Joerg Wingerrek Sundance Channelerako sortua.
Negozio-erregistroaren salbuespen
Arrazoia
Salbuespenaren oinarrizko arrazoia da langileek betebeharra dutela negozioaren gertaerak behatu, salatu eta erregistratzean. Azpian dagoen ustea da fidagarritasun berezia erregistroak egiten eta gordetzen diren erregulartasunak ematen duela, baita langileek erregistro zehatzak gordetzeko pizgarria ere (baja edo beste zehapenaren mehatxupean). Salbuespena funtzioak erregistroa langileen epaitegietako lekukotza ordezkatzeko aukera ematen du, baina langileak lekukoa eman dezakeena soilik ordezka dezake. Aitorlearen eskuragarritasuna (testigantza erregistroarekin ordezkatzen ari den langilea) ez da garrantzitsua salbuespen honen ondorioetarako.
Arantzazu (Oñati)
Inguru naturala
Arantzazu (ibaia) edo Oñati ibaia harkaitz hauetan sortzen da.
Ospedaletto Euganeo
Mugakideak
Ospedaletto Euganeok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Negozio-erregistroaren salbuespen
Erregistroko adierazpenen fidagarritasuna
Epaileak agerian utzi behar du erregistroa ohiko jardunean egin zela, hau da, ohiko ohitura zela sarrera hori egitea eta parte-hartzaileak hura erregistratzeko betebeharra zuela (legearen arabera edo bere enplegua). Erregistroa egintza, gertaera edo eragiketa eragindako unean edo gertu izan behar da. Gainera, erregistroak gaiaren barnean egon behar du, parte-hartzailearen ezagutza pertsonalaren barruan edo informazioa parte-hartzaileari helarazteko betebeharra duen norbaiten ezagutza pertsonalean.
Deutschland 83
2018an Deutschland 86 eta 2020an Deutschland 89 jarraipenak izan zituen.
Negozio-erregistroaren salbuespen
Erregistroko adierazpenen fidagarritasuna
Azken puntu hau Johnson v. Lutz, 253 (1930), negozioaren erregistroa langile batek berak lortutako informazioari buruz informazioa hori emateko negozioaren betebeharra zuen informatzailearengandik egiten denean bakarrik onartzen dela zioen. Johnsonek poliziaren txostenen onargarritasuna landu zuen zehazki, eta txosten horiek epaitegian erabiltzeko muga ezarri zuen. Poliziak informatzailearen deklarazioak behar bezala erregistratzeko betebeharra bazuen ere, informatzaileak berak ez zuen gertaerak zuzen jakinarazteko betebeharrik eta, beraz, informatzailearen deklarazioa onartezina zen entzumena.
Deutschland 83
Sinopsia
Martin Rauch Alemaniako Errepublika Demokratikoko mugazaina da, eta 1983an errekrutatu zuen HVAk, Stasiko kanpo-inteligentziako departamentuak, Alemaniako Errepublika Federalean sartzeko.
Negozio-erregistroaren salbuespen
Auzirako prestatutako erregistroak onartzeari buruzko mugapena
Palmer Hoffmanen aurka kasuan, 318 AEBn 109 (1943), Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak erabaki zuen istripu bat izan zela, trenbide-konpainia batek sortutako istripu-txosten bat, biktimak auzi bat hasi aurretik prestatutakoa, onartezina zela, ez baitzegoen prest ohiko negozioan. Trenbideetako bidaiak ziren, eta ez auziak, trenbidearen negozio nagusia, eta, beraz, txostena ez zen nahikoa fidagarritzat jotzen frogetan onartua izateko.
Izaera bereziko lan harremanak: nahitaezko lanorduetatik alta ematetik salbuetsita
Derrigorrezko laneguneko erregistroaren salbuespenen artean, izaera berezia duten lan harremanak daude. Gidaren arabera, goi zuzendaritzako langileak dira (bitarteko zuzendaritzak, konfiantza postuak edo erantzukizun bereziak betetzen dituztenak). Ministerioarentzat lanerako denbora librean eskuratzeko erregimena dute. Kasu horietan, kontratuko betebeharren barruan daudela ulertzen da.
Lanaldi erregistroaren inguruko erregimen zehatz edo jakin bat duten langileak: lanaldi partziala
Lanaldi partzialeko nahitaezko erregistroaren beste erregimen mota batzuen araberako salbuespenetarako. Langileen Estatutuak dioenez, lanaldi partzialeko lana da hau: "lanaldi osoko langile konparagarriaren lanaldia baino gutxiago". Hau da, langile bakoitza da astean 40 ordu betetzen ez dituena.
Garraio Mugikorra, Merkataritza Itsasontzia eta Trenbideetako langileak: dagoeneko araututa daude
Gida berean zehazten da denboren antolaketa berezia duten hainbat lan daudela. Hauek kamioietako langileak dira, hala nola, hiriarteko ibilbideetako gidariak. Baita treneko eta aireko garraioan ere, lanegunetan ordutegiak eta atsedena hornitzeko xedapen bereziak baitituzte. Kasu bera gertatzen da Merkataritza Itsasontziko langileekin. Horientzat guztientzat, irailaren 21eko 1561/1995 Errege Dekretuak haien lanaldia zehazten du. Errege dekretu horretan inskripzioa egin behar den zehazten ez bada ere, gidak egun horretan izena ematen dutela defendatzen badu. Hau, benetan lan egindako orduak balioztatzeko. Lan horien mugikortasun testuingurua kontuan hartuta, urrunetik erregistratzeko aplikazioak daude.
Erlijioso (argipena)
Erlijioso hitzak adiera zenbait ditu:
Negozio-erregistroaren salbuespen
Socios trabajadores de cooperativas, trabajadores autónomos: no se aplicará el registro de asistencia
Egunaren iraupena, asteko gutxieneko atsedena, oporrak eta urteko oporrak arautzen dituzte. 83. artikuluaren arabera. Lanaldia, asteko atsedena, oporrak, oporrak eta baimenak honako hau dio:
"Estatutuek, Barne Araudiak edo, halakorik ezean, Batzarrak lanaldiaren iraupena, asteko gutxieneko atsedena, oporrak eta urteko oporrak arautuko dituzte, edozein kasutan gutxienez honako arau hauek errespetatuz. :
Ordutegi malgutasuna eta eguneko banaketa irregularra: azken salbuespena
Azkenik, derrigorrezko lanorduei buruzko gidak malgutasunez lan egiten dutenen atal bat du. Haientzat, orduen erregistroak ez du bere lana burutzeko muga izan behar.
Zebra arrunt
Zebra arrunta edo lautadetako zebra (Equus quagga) Equus generoko animalia da. Perisodaktiloen barruko Equidae familian sailkatuta dago. Marra zuri eta beltzak dituen zaldi itxurako animalia ezaguna da.
Hiru zebra espezieen artean zabalduena da eta Afrikan (Etiopiatik Hegoafrikaraino) bizi da, zatikaturiko eremuetan, horregatik hainbat azpiespezie ditu. Lautada zabalak eta sabana ditu gustuko, bestalde basamortuak eta oihanak ekiditzen ditu.
Taxonomia
Pieter Boddaert naturalista herbeheretarrak deskribatu zuen 1785. urtean eta quagga izena eman zion. John Edward Gray zoologo britainiarrak Equus generoaren barnean sailkatu zuen 1824an. XXI. mendean quagga eta zebra arrunta espezie berekoak zirela ebatzi zen eta Equus quagga espeziearen barnean hainbat azpiespezie sailkatu ziren:
Burua
Garezurraren aurrealdea ahurra da eta muturra ganbila. Lepo sendoa du, arrek emeek baino sendoagoa. Belarriak goraka ditu eta punta borobiltsua dute. Lepotik bururaino igotzen zaion ilajea oso tentea da eta isatsaren amaieran ere ile mataza du.
Zebrek 40 piezatako hortzeria dute; hamabi ebakortz landaretza mozteko, lau letagin eta gainerakoak haginak dira, elikagaia murtxikatzeko erabiltzen dituztenak. Goiko ezpaina inguruko landare materiala apartatzeko erabiltzen dute, horrela errazago ebakitzeko jango duten belarra. Begiak alboetara dituztenez ikusmen angelu zabala dute. Gaueko ikusmena ere badute, ez ordea beren harrapariek bestekoa. Dena dela entzumena oso ona dute. Usaimena ere bikaina dute, bereziki kea detektatzeko gaitasun handia duena, horrek sute baten aurrean garaiz ihes egiteko aukera ematen die.
Koloreak
Zebren ezaugarri nabarmenena kolorea da, marra zuri eta beltzak ditu. Burutik hasita marrak bertikalak dira, baina atzeko hanken aldean horizontal bihurtzen dira. Zebra bakoitzak marra desberdinak ditu, ez daude patroi bera duten bi zebra. Afrika hegoaldeko azpiespezieek marra marroiak azaltzen dituzte tartekatuta. Zebra jaioberriek marra zuri eta marroiak izaten dituzte eta marra marroiak iluntzen joaten dira adinean aurrera egin ahala.
Hainbat patroi berezi ere aurkitu izan dira. Badira zebra "beltzak", marra beltz lodiak eta zuri finak dituztenak, eta badira albinoak ere, hauen kasuan marra beltzek urre kolorea dute. Zebra albinoak Kenya mendiaren magalean aurkitu dira.
Hedadura
Afrika ekialdean eta hegoaldean aurkitzen da, Hego Sudanetik hasi eta Etiopiatik behera Mozambikeraino eta handik hegoaldeko herrialde ugaritan aurkitzen da, Namibia eta Angola artean Ozeano Atlantikoraino iritsiz. Neolito aroan Aljerian ere izan zela uste da.
Sabana eta lautada zabalak hobesten ditu eta basamortuak eta oihanak ekidin. Gainerako afrikar ekidoak baino urarekiko menpekotasun handiagoa du eta hezetasun ertaina duten ekosistemak atsegin ditu. 10-12 kilometro ibiltzen ditu bataz beste ur iturrien bila. Kenya mendian 4.300 metrotarainoko altueran ere aurkitzen dira.
Zebrak nomadak dira. Beren migrazioetan 30-600 km2 arteko azalerak ibiltzen dituzte. Egunez dira aktiboak eta denbora gehiena jaten pasatzen dute. Hautsetan iraulkatzea, elkar igurztea eta atsedenaldiak hartzea ere atsegin dute. Gauez aktibitatea jaisten dute, baldin eta harraparirik inguruan ez badute. Taldeak lo hartzen du baina beti izaten da zebraren bat zelatan.
Elikadura
Zebrak belarjaleak dira. Belar luzeak zein sortu berriak jaten dituzte. Themeda triandra, Cynodon dactylon, Eragrostis superba eta Cenchrus ciliaris espezieak dituzte gustuko. Sasoi lehorrean lur azpian dauden errizomak eta kormoak bilatzen dituzte elikatzeko.
Beste belarjale espezie batzuk baino elikadura esparru handiagoa dute eta sarritan landarez ongi horniturik dagoen eremura lehenengo iristen den ugaztuna izaten da. Zebrek aurreneko bazka egin ondoren belarjale espezializatuagoak sartzen dira ingurune hartara, ñu urdina eta Thomson gazela esate baterako. Zebren digestio aparatua ez da hausnarkariena bezain efizientea baina bi aldiz azkarrago egin dezakete digestioa.
Harraparitza
Zebraren harrapari nagusiak lehoia eta hiena pikarta dira. Lehoiek heldu bakartuak erasotzen dituzte, hienek aldiz taldea erasotzen dute eta zebra bat bakartzen dute ondoren harrapatzeko. Nilotar krokodiloek ere jaten dituzte zebrak ibaiertzera ura edatera hurbiltzen direnean. Gepardoak eta likaonak ere harrapa dezakete, hain ohikoa ez bada ere.
Zebrek lehoia inguruan sumatzen dutenean zirkulu erdi bat osatzen dute. Harraparia 100 metrotako distantziara mantentzen saiatzen dira. Semental batzuek eraso faltsuak ere egin ohi dituzte lehoiak uxatzeko. Gepardo, likaon edo hiena bakartiei metro eskas batzuetaraino hurbiltze uzten diete ordea. Harrapariarengandik ihes egiteko zebrak lasterka egiten du. 60-70 km/h abiadura har dezake galopan.
Hiena pikartek edo likaonek taldea erasotzen dutenean zebrak euren taldea trinko mantentzen saiatzen dira eta elkarlanean ale ahulenak babesten dituzte, zebra kumeak eta gazteak bereziki. Horrez gain sementalek erasoak egiten dituzte hiena eta likaonen aurka.
Egitura soziala
Zebra arrunta animalia soziala da eta haremak osatzen ditu. Harem horietan ar bat, hainbat eme eta haien kumeak izaten dira. Haremak egonkorrak izaten dira eta urteak irauten dute. Emeen artean hierarkia dago. Alfa emea da sasoi bakoitzean kopulatzen duen aurrenekoa. Eme berriak taldean sartzerakoan aurrez zeuden emeek borroka egiten dute beren estatusa mantentzeko. Arrak eme guztiak estali behar ditu harem barruan mantendu nahi baditu.
Ar gazteen taldeak ere badira, hamabost ale ingurukoak, eta adinaren araberako hierarkia dute. Talde hauek ere egonkorrak dira, harem berria sortzeko soilik ateratzen dira helduenak bertatik. Harema eratzeko prestaketatan denbora ugari pasatzen dute, elkarrekin borrokak, eskertza eta lehia erritualak burutuz.
Migrazio garaietan ar gazteen talde ugari elkar daitezke ehunka zebratako taldeak osatuz. Haremaren atzetik joaten dira. Haremak ere elkartu daitezke talde handiagoak eratuz.
Komunikazioa
Zebren artean sei dei ezberdin deskribatu dira. Espeziearen quagga izena bera ere dei horietako baten onomatopeia da. Bi aurpegi espresio ere zehaztu dira, elkarri eskertzekoa bata eta mehatxatzekoa bestea.
Primateek egiten duten antzera zebrak ere elkar garbitzen ikusten dira. Lepoa, gurutzea eta bizkarra hortzekin eta ezpainarekin garbitzen dute. Emeek eta pottokek egiten dute gehien, baina taldeko tentsioak askatzeko ere erabiltzen dira.
Ugalketa
Hazitarako aleek Flehmen postura erakusten dute emearen erantzunaren bila eta honek hankak zabaldu eta isatsa altxatzen du estalia izateko. Haurdunaldiak urtebete irauten du eta kume bakarra jaiotzen da. Taldearen babesean erditzen du lurrean albo batera etzanda. Kumeak 30-35 kg pisatzen ditu jaiotzerakoan. Jaio bezain laster altxatzen da eta astebetera belarra jateko gai da.
Pernumia
Pernumia Italiako udalerri bat da. Paduako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zebra arrunt
Ugalketa
Emeak gainerako zebrak uxatzen ditu bere kumearengandik. Beranduago taldekideekiko loturak hartzen hasiko da. Pottokak bere amak duen estatusa izango du taldean, hazitarako aleak ez ditu onartzen bereak ez diren kumeak hiltzera iritsi dateke.
Pernumia
Mugakideak
Pernumiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Zebra arrunt
Ugalketa
Zebra pottoken hilkortasuna handia da lehenengo urtea bete artean, gehienbat harraparien erasoen erruz. Emeak hiru urterekin iristen dira heldutasun sexuala izatera, arrek bost edo sei urte behar dituzte.
Kontsebazio maila
Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundeak zebra ia galzoriko espezie kontsideraturik dauka. 500.000 aletako populazioa duela estimatzen da baina aurkitzen den 17 herrialdetatik 10etan populazioa beherantz egiten ari da. Etiopian, Malawin, Hegoafrikan eta Angolan egonkor mantentzen da, Botswanan, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Kenyan, Rwandan, Somalian, Hego Sudanen, Tanzanian, Ugandan, Zambian eta Zimbabwen beherantz egiten ari da eta Burundin eta Lesothon dagoeneko desagertu da.
Populazioaren beherakadaren arrazoi nagusia ehiza da. Haragia eta larrua lortzeko ehizatzen dira. Beste mehatxu bat habitataren galera da, nekazaritzak ingurunea aldatu egiten baitu. Abeltzaintzak ere eragina du, alde batetik abereekin elikagaiekiko lehian sartzen delako eta bestetik abeltzainen lurrak hesitu egiten direlako eta zebren migrazio bideak mozten dituztelako. Horretaz gain herrialde batzutan dauden gerra zibilek ere eragina badute zebren populaziotan.
Dagoeneko azpiespezie bat desagerturik dago, quagga izenekoa. XIX. mendeko kolono herbeheretarrek eta ondoren afrikanerrek ehizatu zuten. Azken quagga Amsterdamgo Zoologikoan hil zen 1883en urteko abuztuaren 12an.
Afrikan dauden babes erreserbatan ugari dira zebrak. Tanzanian Serengeti Parke Nazionala, Kenyan Tsavo eta Masai Mara, Zimbabwen Hwange, Namibian Etosha eta Hegoafrikan Kruger.
Gartzia
Gartzia euskal jatorriko abizena da, gaztelerazko idazkerarekin (García) oso ohikoa Espainian ere, eta horrexegatik askok euskarazkotzat hartzen ez dutena. Euskaltzaindiak TZ-rekin idazteko gomendioa ontzat eman zuen 1994an, eta 1998an Euskal deituren izendegian sartu zuen.
Zebra arrunt
Zebra egungo kulturan
Antzinatik izan da Afrikako arte eta kulturaren parte. Hegoafrikako harkaitzetan duela 20.000-28.000 urteko margoetan agertzen da. Kondaira ugari kontatzen dituzte aborigenek zebrek haien marrak nola lortu zituzten azaltzen dituztenak.
Botswanako animalia nazionala da. Hango armarrian agertzen da eta banderaren erdiko marrek ere zebra irudikatzen dute. Zimbabweko Shona leinuarentzat zebra totem animalia da, elandarekin, bufaloarekin, lehoiarekin eta tximuarekin batera. Zebraren marrek apaintzen dute emakumezkoan heldutasunera igarotzeko domba eskola.
Gartzia
Historikoki, euskarazko edo gaztelaniazko testuak agertu baino lehenagoko latinezko testuetan ere agertzen da deitura maiz, eta lehen aipuak Nafarroako Erresumakoak dira, 789. urtekoak eta Nafarroa Beherean, hain zuzen.
Deiturak badu ponte-izen gisako parekidea euskaraz: Gartzea.
Zebra arrunt
Zebra egungo kulturan
Literaturan eta zineman ere presentzia handia izan du zebrak, Afrika errepresentatzen duen animalia exotiko gisa. Aipatzekoak dira Sheena, oihaneko erregina (Sheena, Queen of the Jungle) komikia eta hurrengo filma hauek; Fantasia (1940), The Lion King (1994), Madagascar (2005), Racing Stripes (2005) eta Khumba (2013).
Gartzia
Etimologia
20. mendearen hasieran Ramón Menéndez Pidal eta Antonio Tovar hizkuntzalari espainiarrek deituraren etimologia euskaran aurkitu behar zela uste zuten; baina, iturria hartz animalia izenean zetzala pentsatu zuten, beharbada Otsoa deituraren hurbiltasunagatik.
Uste hori okerra dela uste dute geroagoako etimologia adituek, eta abizenaren forma zaharragoan, Garzea/Gartzea, gaztea hitza dagoela pentsatzen dute. Alfonso Irigoienek defenditu zuen bereziki ideia hau. Horretara, latinezko Iuvenis, frantsesezko Lejeune, italierazko Giovane, ingelesezko Young edota alemanezko Jung deituren parekoa da.
2020ko Kontxako Bandera
2020ko Kontxako Bandera gizonezkoentzat Banderaren 125. ekitaldia izan zen, eta emakumezkoentzat Banderaren 13.a. Urte honetako irailaren 6 eta 13an jokatu zen. Iazko garaile berak izan ziren gizonezko zein emakumezkoetan. Hondarribiak 14. bandera eskuratu zuen, hirugarrena jarraian eta Oriok bigarrena emakumezkoetan.
Lehiaketa
Lehenengo jardunaldian Hondarribiak garaipen argia lotu zuen Zierbenaren aurretik eta emakumezkotan Orio eta Donostiarra parez pare ibili ziren. Bigarren jardunaldian ez zen sorpresarik izan eta biek ala biek nagusitasun handiz irabazi zuten.
K.a. 810eko hamarkada
Kristo aurreko 810ko hamarkadak K.a. 819etik K.a. 810. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
Pawleys Island (Hego Carolina)
Pawleys Island Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Georgetown konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zebra arrunt
Zebra egungo kulturan
Oinezkoek errepidea eta kaleak gurutzatzeko erabiltzen duten igarobideari ere zebra-bidea deritzo, asfalto grisaren gainean marra zuriz osaturik baitago.
Lakebogaita
Lakebogaita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Lakebogaita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Małogoszcz udalerria
Małogoszcz Poloniako Gurutze Santuko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Jędrzejów barrutian kokatuta. 146,05 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 11675 biztanle zituen.
Oxynoemacheilus frenatus
Oxynoemacheilus frenatus Oxynoemacheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Probeta
Probeta laborategian bolumenak neurtzeko erabiltzen den ontzi bat da. Pipetak baino bolumen handiagoak neurtzen ditu, eta azkarrago gainera, baina zehaztasun txikiagoarekin. Hala ere, erlenmeyer matraze edo hauspeakin ontziak baino zehatzagoa da.
Zentimetro batzuetako diametroa duen hodi zilindriko gardena da. Graduatuta dago, 0 ml-tatik hasi eta probetaren bukaeraraino bolumen desberdinak adierazten dituzten markekin. Beheko aldean itxita dago eta euskarri gisa funtzionatzen duen oinarri bat du. Goiko aldea aldiz, irekia da eta bertatik neurtu nahi dugun likidoa botatzen da. Gainera, neurtutako likidoaren isurketa errazten duen erpin bat du. Normalean 25 edo 50 ml-takoak izaten dira, baina tamaina desberdinetakoak daude, baita 2000 ml-takoak ere.
Ankilita-(La)
Ezaugarriak
Ankilita-(La) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 4,5 da.
NGC 3829
NGC 3829 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Tirso Olazabal
Tirso Olazabal Lardizabal, Arbelaitzeko kondea (Irun, 1842ko urtarrilaren 28a - Donibane Lohizune, 1921eko azaroaren 25a) gipuzkoar politikari karlista izan zen.
Bordelen eta Parisen egin zituen ikasketak. Gaztetandik izan zituen ardura publikoko karguak. Gorteetako diputatu hautatu zuten 1867 eta 1869. urteetan, eta Bigarren Karlistada piztu zuen Veveyko batzarreko kide izan zen Gipuzkoako ordezkari gisa. Oste karlistak armez eta jaurtigaiez hornitu zituen. Karlos erregegaiak Arbelaitzeko kondea tituluaz eskertu zizkion haren zerbitzuak. Gerra amaitu ondoren diputatu hautatu zuten 1891. urtean eta senatari 1893. urtean alderdi integristaren eskutik.
Bineta
Bineta bat komunikazio helburu duen irudi bat da. Liburu, egunkari, aldizkari eta kidekoetan, hasieran edo kapitulu amaieretan, jartzen den irudi apaingarria izan daiteke, edo komikietako edozein irudi, bere bakardadean hartuta.
Bineta liburu edo kideko argitalpen batean ezartzen den irudia da, askotan lauki baten barruan sarturik agertzen dena, eta batzuetan testua ere izaten duena.
Lewitz poni
Lewitz ponia, (alemanieraz: Lewitzer), Alemaniako bertako zaldi arraza moderno bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.
Carlos Zabala
Carlos Zabala Zabaleta (Donostia, 1962 - ) euskal aktore, zuzendari eta gidoigilea da.
Lewitz poni
Arrazaren azpi taldeak
Arraza honetan hiru azpitalde sortu dituzte erabilera ezberdinentzako:
Carlos Zabala
Biografia
Aktore gisan, The Hit (1984), Rumbo norte (1987), Ánimo... ¡vaya papelón! (1990), Vacas (1991) eta Santa Cruz, el cura guerrillero (1991) filmetan hartu du parte. Hainbat urtez Eneko Olasagastirekin elkarlanean aritu izan da lanean, eta horren emaitza dira Euskal Herrian ekoitzi diren telesaio arrakastatsuenetako batzuk, hala nola, Bi eta Bat eta Jaun eta Jabe. 1994. urtean, Maité filma elkarrekin zuzendu zuten, gidoia ere bien artean idatzi ondoren. 1999. urtean, Zabala-Olasagasti bikoteak Sí, quiero filmaren gidoia sortu eta zuzendu zuten. Urte hartan bertan, Eneko Olasagastik zuzendu zuen Ertzainak telesaileko atalen batzuetan ere aritu zen zuzendari lanetan. 2000. urtean, Carlos Zabalak Etxaldeko erregea animaziozko proiektu berritzailea zuzendu zuen, animazioko irudiak eta benetako pertsonaiak uztartu zituena, Gregorio Muro animazio-arduradunarekin batera.
Tentazioa ekoiztetxearen sortzailetako bat da. Konpainia horrentzat, Ez da hain erraza lana zuzendu du Fernando Bernuésekin batera.
Pinehurst (Ipar Carolina)
Pinehurst Ipar Carolinako herrixka bat da. Moore konderrian kokatua dago. 2010ean 13,124 biztanle zituen, 36.17 kilometro koadrotan banatuta.
K.a. 820ko hamarkada
Kristo aurreko 820ko hamarkadak K.a. 829etik K.a. 820. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
Xamar
Juan Carlos Etxegoien Juanarena "Xamar" (Garralda-Xamarrena etxekoa, 1956ko azaroaren 27a) irakasle eta idazle nafarra da.
Biografia
Xamar goitizena jaio eta hazi zen baserritik datorkio, Xamarrena baserritik. Frankismoaren garaian jaioa, gaztelera izan zuen ama hizkuntza eta 20 urte zituela hasi zen euskara ikasten.
Magisteritza ikasi zuen eta irakasle lanetan aritu da batez ere.
Ibilbide literarioa
Erreferentziazko hainbat liburu idatzi ditu eta irudiz hornitu euskararen historiari buruz. Orhipean: Gure herria ezagutzen, Pamiela, (1992), du lanik ezagunena, espainolera, frantsesera, ingelesera eta katalanera itzuli baita. Liburu honek modu didaktikoan erakusten ditu Euskal Herriko historiaren, geografiaren, ohituren, kirolen eta, oro har, kultura tradizionalaren hainbat alderdi. Beste lan batzuk ere baditu: 1898, Garralda (Fundación Pablo Mandazen, 1998) eta ''Orekan. Herri eta hizkuntzen ekologiaz'' (Pamiela, 2001). Hirugarren lan hau gizakiaren eta hizkuntzaren arteko harremanei buruzkoa da. Soziolinguistikari buruzko ikerketa berriak eta, bereziki, Jose Maria Sanchez Carrionen Txepetxen teoria ekolinguistikoak zabaltzeko bide gisa ulertu zuen lana egileak. Bilboko Zenbat Gara euskara elkarteak bere egin ditu eta eztabaida sortu dute.
Hizkuntza eta hizkuntzaren inguruko gaiez arduratuta, han hemen ikastaroak egin ditu, hizkuntza herriaren bizitzaren muina dela ardatz harturik. Gaur egun, Euskokultur fundazioaren patronatuko kide da, besteak beste.
Sariak
2019. urtean Saiakera arloko Euskadi Saria irabazi zuen, Etxera bidean liburuagatik.
Piacenza d'Adige
Piacenza d'Adige Italiako udalerri bat da. Paduako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fraga
Fraga hurrengo gauzak izan daitezke:
Piacenza d'Adige
Mugakideak
Piacenza d'Adigek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aezkera
Aezkera ekialdeko goi-nafarreraren azpieuskalki bat da, Nafarroa Garaiko Aezkoa ibarreko berezko euskalkia. Pirinioetako Auritzera eta Zaraitzuera euskalkien artean dago, nafar-lapurtera euskalkitzat hartzen den arren.
1970. urtea, 535 aezkerazko euskaldun behintzat baziren. Euskarabidearen arabera, desagertzeko arrisku larrian dagoen euskalkia da, eta bere transmisio naturala eten egin da, nahiz eta bere egoera ez den zaraitzuerarena bezain desesperatua. Hala ere, iluna da aezkeraren etorkizuna, haraneko hainbat herritan (Abaurrepea, Aribe, Garaioa) bertako euskara erabat itzali delako, beste batzuetan itzaltzeko bidean dagoelako, eta aezkera dakiten hiztun gehien duten herrietan ere (Aria, Hiriberri eta Abaurregaina) transmisio-katea eten egin delako eta heldu edo adinekoen etxe barneko hizkuntza huts izatera jo duelako.
Herriko hizkeraren aztarna anitz dago Aezkoako toponimian, esaera zaharretan eta eguneroko hainbat hitzetan.
Małomice udalerria
Małomice Poloniako Lubuszeko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Żagań barrutian kokatuta. 79,59 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5265 biztanle zituen.
Aezkera
Historia
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Aezkoako herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkiko mendebaldeko azpieuskalkian. Pedro Irizarren kalkuluen arabera, 1860 eta 1870 artean 3 200 euskaldun inguru egongo ziren Aezkoan, guztiak aezkera hiztunak.
Hyphessobrycon minimus
Hyphessobrycon minimus Hyphessobrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Aezkera
Historia
1904an, Iruñeko gotzaindegiko Elizaren Gida eta langileen egoeraren arabera, 1904ko irailaren 1ean, Aezkera hitz egiten zen Aezkoako herri guztietan, Orbaxtatik Aburregeinara.
Luze Irigarairen 1935eko datuek, biztanleriaren datuekin konbinatuta, adierazten dute urte horretan Aezkoako 1 800 euskaldun izango zirela, guztiak ere aezkera hiztunak.
1930eko hamarkadan, Aezkoako azpieuskalkiak bere nagusitasuna galdu zuen gaztelaniaren mesedetan, asmo politikoko (Frankismoa) eta izaera ekonomikoko hainbat inguruabar sozialengatik, gaztelaniaren aurrerabidea errazten zutenak. Borondatezko berezko hizkuntzaren galera hori euskaraz hitz egiteko debekuarekin batera gertatu zen. Hala, 1937an erabat debekatu zen bide publikoan euskaraz hitz egitea. Hurrengo urtean, euskara erregistroetatik kanpo uzten da, eta horren atzetik daude auzitegiak, saltokiak, eskritura publikoak, aldizkariak, eskolak, irratiak... Horrela, herri landatarrenetan, edo batzuetan ezta hori ere, euskara familiartera bakarrik baztertuta geratu zen.
Ondorioz, 1970ean beste zenbaketa bat egin ondoren, Aezkoako 535 euskaldun aezkera mintzo ziren.
250 urtetik hona jasaten ari zen euskalduntze-ezaren prozesua 2000ko hamarkadan iritsi zen bere punturik kritikoenera, eta Aezkoan aezkera eta euskararen kontserbazio-egoera kritikoa izan zen. Gaur egun, bere transmisio naturala eten egin da, eta eremu pribatuan herri ezberdinetako pertsona gutxi batzuek baino ez dute hitz egiten. Hala ere, euskalkia edo, behintzat, euskalkiaren zati bat kontserbatzeko hainbat ekimen egiten ari dira, ibarreko haurrak euskara batuan heziak baitira.
Hiztegia
Hona hemen aezkerari dagozkion hitz batzuk: Gainera, herri gehienek aezkeraz dute izen tradizionala, eta gaur egungoak, euskara batuaz:
Konparaketa
Horiek bat datoz, alderdi fonetiko txikiren bat izan ezik, Koldo Artolak urte batzuk geroago bildutakoekin. Hemen Auritzera eta Zaraitzuera pareko euskalkietarekin batera aurkezten dira, bertan aezkera sartu baitzen hasiera batean.
Gurutze estali
Gurutze estali bat teilatu batez estalitako bideko gurutze mota bat da, guruztoki mota bat, egitura arkitektoniko kristau ireki bat.
Ezaugarriak
XV. mendetik aurrera, bideko gurutzeak teilatu batez babesten hasi ziren, lau edo hiru zutabez (eta batzuetan hormez) eutsiak.
Euskal Herriko gurutze estali nabarmenak
Beste batzuk:
Polychrus liogaster
Polychrus liogaster Polychrus generoko animalia da. Narrastien barruko Polychrotidae familian sailkatuta dago.
Tremors (filma)
Tremors (euskaraz Dardarak) 1990eko Ron Underwood estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Kevin Bacon, Fred Ward, Finn Carter, Michael Gross eta Reba McEntire aktoreek antzeztu zuten.
Nahel Merzouk hil ondorengo istiluak
Nahel Merzouken heriotzagatiko istiluak etengabeko matxinada eta desordena zibilak izan ziren Frantzian. Istiluak ekainaren 28an hasi ziren, Nahelen heriotzaren ondorioz. Polizia ofizial batek 17 urteko gazteari tiro egin zion, baina ez da jakinarazi nor izan zen; behin-behineko espetxealdian jarri zuten. Istiluek eta suteek gertakari oso larriekin jarraitu zuten hainbat egunez.
Tremors (filma)
Argumentua
AEB, Nevada. Basamortuan dagoen Perfection udalerriaren lurzoruaren azpian zeozer gertatzen ari dela dirudi. Telefono lineak eta errepideak etenik gelditzean, herritarrak izutzen hasiko dira, basamortuaren hondarpean bizirik dagoen eta edonor hiltzen duen izaki izugarri bat dagoela adierazten duten gertakariak jazotzen hasiko baitira.
Nahel Merzouk hil ondorengo istiluak
Gertaerak
Paris inguruko Nanterre hirian auto bat gidatzen ari zen 17 urteko gazte bat tiroz hil zuen ekainaren 27an Frantziako Poliziako agente batek. Bada, Nanterreko Fiskaltzak ondorioztatu zuen «legezko baldintzak» ez zirela bete gertakari horretan arma erabiltzeko, eta, beraz, polizia kartzelatzeko eskatu zuen. Handik gutxira, behin-behineko espetxealdian jarri zuten, nahita egindako homizidioa egotzita. Agenteak, ordea, poliziei azaldu zien «ibilgailuak ihes egitea eragotzi nahi» zuela; adierazi zuen arma atera eta zuzenean gazteari apuntatu ziola, autoa ez zezan berriro abiarazi, baina hark ez ziola jaramonik egin. Orduan egin zion tiro.
Longside
, Eskoziako udalerria da, Aberdeenshire konderrian dagoena. 2012ko erroldaren arabera 960 biztanle zituen.
Nahel Merzouk hil ondorengo istiluak
Gertaerak
Hilketak haserrea eragin du Frantzian, eta, atzo, gaztearen amak deituta, manifestazioa egin zuten Nanterren —6.200 lagunek parte hartu zuten, Nanterreko prefeturaren arabera—, gaztearentzat «justizia» eskatzeko.
Protestak
Herritarren erantzuna handia izan zen, jende oldea atera baitzen kalera; ehunka manifestarik Nanterreko karrikak zeharkatu zituzten Naheli omenez. Manifestazioaren ondoren, liskarrak izan ziren polizien eta manifestarien artean; Frantziako hedabideen arabera, agenteek negar gasa jaurti zieten herritarrei. Istilu are gogorragoak gertatu ziren hurrengo gauean Nanterren eta Parisko aldirietako beste hiri batzuetan. Gutxienez 180 lagun atxilotu zituzten. Manifestariek suziriak erabili zituzten protestetan. Frantzia iparraldean autobusak, tranbiak eta supermerkatuak erre zituzten; Paristik gertu, Neuilly-sur-Marne herrian, bestetik, Poliziaren zazpi auto erre zituzten. Fresneseko espetxean sartzen ahalegindu ziren manifestariak.
Hilketak harrabotsa eragin du Frantziatik kanpo ere; Bruselan, esaterako, kontzentrazioak eta protestak izan ziren atzo, harik eta estatuko indarren eta manifestarien artean liskarrak piztu ziren arte. Le Soir egunkariaren arabera, Belgikako hiriburuko Poliziak 64 lagun atxilotu zituen; horietatik 48 adingabekoak ziren.
Frantziako Estatuan izandako istiluen hirugarren gauean, 29an, 500 eraikin publiko eta 1.900 ibilgailu erre zituzten, nahiz eta Gobernuak 40.000 polizia eta jendarme mobilizatu zituen, eta bere lehentasuna "ordena errepublikarra berrezartzea" dela azpimarratu du. Guyanan beste hildako bat ere izan zen.
Macronen jarrera
Frantziako presidenteak «ardura» eskatu die istiluetan parte hartzen ari diren gazteen gurasoei. Gutxienez 875 pertsona atxilotu dituzte bart izandako liskarretan. Eliseoak esan du segurtasun neurriak egokitzeko prest dagoela, «taburik gabe».
Telstar
Telstar hainbat telekomunikazio sateliteren izena da. Telstar 1 munduko lehen merkataritzarako telekomunikazio satelite artifiziala izan zen, AEBk Lurraren orbitan jarria.
Orbitaratzea eta lehen emisioak
Delta suziri baten goiko zatian jarriz, orbitan jarri zuten 77 kilogramoko satelite artifizial hau. Telstarrek 2 ordu eta erdi behar izan zituen Lurraren orbita egiteko, hau da, munduari buelta bat emateko, eta 20 bat minutuz baino ezin zuen informazioa igorri, Ozeano Atlantikoaren gainean zegoenean zehazki.
Hurrengo konexioan, bi ordu eta erdi geroago, Europako hainbat paisaia agertu ziren: Big Ben, Eiffel dorrea, Kapera Sixtinoa, arrantzale siziliarrak eta zenbait orein Zirkulu polar artikoan. Satelite bidezko lehen komunikazio telefonikoa ere gauzatu zen gau hartan.
Hau izan zen gaur egun telekomunikabideen eremuan dugun guztia edukitzea ahalbidetu zuen lehen pausua eta ondoren etorri ziren gerokoak. 1963ko maiatzaren 7an jaurti zuten bigarren Telstar bat, hainbat prestazio hobetuta zituelarik.
Bere omenez egin zuten Adidas Telstar futbol baloia.
Peach Orchard (Arkansas)
Peach Orchard Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Clay konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Udaletxe Berria (Wiesbaden)
Udaletxe Berria (Neues Rathaus) Alemaniako Hesse estatuko Wiesbaden hiriko udaletxea da. Hiri honen erdigunean dagoen Schlossplatz enparantzan kokatzen da. 1883-1887 bitartean eraiki zen. Estilo neogotikoan egindako eraikin handia da.
Pine Knoll Shores (Ipar Carolina)
Pine Knoll Shores Ipar Carolinako herri bat da. Carteret konderrian kokatua dago. 2010ean 1,339 biztanle zituen, 5.76 kilometro koadrotan banatuta.
Tábor
Tábor (Tabor) Txekiar Errepublikako hegoaldean, Hego Bohemia eskualdean, kokaturik dagoen hiria da. Lužnice ibaiaren ertzean dago, Praga hiriburutik 90 km hegoaldera. 2013an 35.586 biztanle zituen, hortaz, České Budějovice hiriaren ondoren eskualdeko bigarren hiririk populatuena da. Hustar gerretan paper garrantzitsua izateagatik ezaguna da. Hiriak ondare historiko garrantzitsua du eta, gaur egun arte, alde zahar bikaina gorde izan du.
Pax (Mendebaldeko Virginia)
Pax Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Fayette konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
K.a. 830eko hamarkada
Kristo aurreko 830ko hamarkadak K.a. 839etik K.a. 830. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
NGC 3831
NGC 3831 galaxia bat da, Crater konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Arno (ibaia)
Arno Italiako Toskana eskualdea zeharkatzen duen ibaia da. 241 kmko luzera du eta 8.228 km²ko arroa drainatzen du. Arezzo, Florentzia eta Pisatik igarotzen da.
Geografia
1.385 metroko altueran jaiotzen da, Apeninoetako Falterona mendian, eta Liguriako itsasora (Mediterraneoa) isurtzen da, 241 kilometro egin ondoren. Bere arroa, 8.228 kilometro karratukoa da. Arezzo, Florentzia, Empoli eta Pisa dira zeharkatzen dituen hiririk garrantzitsuenak.
Ibarrak oso pitoreskoak ditu eta, ibaiaren gainean, balio artistiko handiko zubi ugari daude; horien artean, Florentziako Ponte Vecchio nabari da. Beste zubi batzuk Santa Trinità eta Ponte alla Carraia dira.