cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cardigango gaztelua
Cardigango gaztelua (galeseraz Castell Aberteifi eta ingelesez Cardigan Castle) Galesko Cardigan hirian dagoen gaztelu bat da. 1100. urte aldera normandarrek eraiki zuten. Gaur egun gaztelu honen hondakinak daude eta zaharberritze lanetan daude.
Stenocercus
Stenocercus Tropiduridae familiaren barruan sailkatzen den narrasti genero bat da. Hego Amerikan aurki daiteke.
Edward Tyson
Edward Tyson (1650 - 1708ko abuztuaren 1a) anatomia konparatiboaren sortzaile izateagatik ezaguna den britainiar sendagile eta jakintzaria izan zen.
Oxford-eko unibertsitatean egin zituen lehen ikasketak (bachelor of arts) 1670 arte eta doktoretza-tesia (MD) 1677an eskuratu zuen Cambridgeko unibertsitatean. 1684ean Londresko Bethlem Ospitaleko sendagile eta buru izendatu zuten, Erresuma Batuko lehen ospitale psikiatrikoa. 1679an Royal Society-ko kide izendatu zuten.
1680an fozenidoak ugaztunak zirela argitu zuen eta 1698an txinpantze baten disekzioaren ostean Orang-Outang, sive Homo Sylvestris: or, the Anatomy of a Pygmie Compared with that of a Monkey, an Ape, and a Man argitaratu zuen. Bertan txinpantzeek gizakiekin tximuekin baino antza handiagoa zutela ondorioztatu zuen, bereziki burmuinen anatomia aztertzerakoan.
Stella McCartney
Stella Nina McCartney (Lambeth, Londres, 1971ko irailaren 13a - ) moda diseinatzaile britainiarra da. Paul McCartney The Beatles bandako kide ohia eta Linda McCartney argazkilaria eta animalien eskubideen aldeko defentsan aritzen den aktibistaren alaba da.
Biografia
Stella McCartney Londresen jaio zen 1971ko irailaren 13an. Aita Paul McCartney, The Beatles bandako kide ohia, izan zuen eta ama, berriz, Linda McCartney argazkilaria izan zuen, bikotearen bigarren alaba izan zelarik. Amaren aldeko bi amonek Stella izena zuten eta haien izena eman zioten jaioberriari.
Haurtzaroan, herrialde asko bisitatu zituen Stellak, gurasoak The Wings bandako kide baitziren. Haiekin batera ibili ziren hona eta hara Stella, Heather (Paul McCartneyk adoptatu egin zuen), Mary ahizpa zaharrena, eta James anaia gazteena. Aitaren hitzetan, The Wings bandaren izena Stella jaio zeneko une zailetan etorri zitzaion, amari zesarea egiten ari zitzaion bitartean, aita errezo batean ari baitzen, on the wings of an ange.
Ospe handiko bikotea izanik ere, McCartney senar-emazteak bere seme-alaben bizitza ahalik eta normalena izan zedin saiatu ziren eta Stella eta bere senideak Ekialdeko Sussexeko eskola publikoan ikasi zuten.
Stella Royal British Legiongo kidea da. Bere ahizpa zaharrenez eta bere anaia gazteaz gain, ahizpaorde gazteago bat du, Beatrice Milly McCartney, 2003ko urriaren 28an jaioa, bere aitaren eta Heather Millsen alaba hain zuzen ere.
2003ko abuztuaren 30ean, Stella Alasdhair Willis editore britaniarrarekin ezkondu zen, Eskoziako Isle of Buten dagoen Mount Stuart Houseeko kapera katoliko batean, Marquess of Buteren antzinako etxea zena. McCartneyen ezkontzako soinekoa, bere amak 1969ko martxoan Paul McCartneyekin ezkontzeko erabili zuen soinekoaren bertsio eguneratu bat izan zen. Soinekoa berak diseinatu zuen Tom Fordekin batera, Guccin bere nagusia zena. Gwyneth Paltrow, Liv Tyler, Pierce Brosnan eta Madonnaren parte-hartzea ere izan zuen ezkontzan.
Hasierak
13 urte besterik ez zituen Stellak moda diseinuan arreta jarri zuenean eta, orduan egin zuen lehen jaka.
3 urte geroago, Christian Lacroixekin hasi zen lanean eta Savile Rowekin saiatu zen bere gaitasunak hobetzen. 90eko hamarkadan moda diseinuaren ikasketak jarraitu zituen eta, 1995ean, graduazio bilduma aurkeztu zuen, bere lagun ziren Naomi Campbell, Yasmin Le Bon eta Kate Mossen laguntzarekin. Gainera, aitaren Stella May Day abestia jarri zion ondoan eta ikuskizunak arrakasta izugarria izan zuen.
1998an, bere ahizpa Maryren ezkontzako soinekoa diseinatu zuen, Alistair Donald telebistako ekoizlearekin ezkondu zenean.
Begetariano zorrotza, McCartneyek ez ditu animalia larruak erabiltzen bere diseinuetan eta animalien eskubideak defendatzen dituen PETA erakundearen alde egiten du. Hainbat diseinuk naturarekiko errespetua adierazten duen esaldiak ditu, Adidasen jaka batek adibidez, begetariano kirolarientzako bakarrik da gai baitarama mahukan.
Chloé, Gucci, CARE
1997ko martxoan, Parisko Chloè markaren sormen zuzendaria zen Karl Lagerfeldek egin zion elkarrizketa.
Hasiera hori izan bazuen ere, Stellak arrakasta kritiko eta komertziala lortu zuen.
Kolaborazioak
2004an, Madonnaren jantzitegia diseinatu zuen Re-Invention Tourerako. Era berean, Annie Lennoxena bere udako birarako eta Gwyneth Paltrow eta Jude Lawena Sky Captain and the World of Tomorrow filmerako.
Urte berean, kirol erropa lerro bat ere atera zuen, Adidasekin elkarlanean. Igeriketa, tenis eta negu kirolak izan zituen xede eta korrika egiteko edo potsa informalak ere bai.
2007ko urtarrilean, Adidasentzako lanari Gym Yoga izeneko lerroa erantsi zion, yoga praktikatzeko lerro berezia. Udaberri-udako denboraldian atera zuten eta ballet eta dantza jantzietan inspiratu zen, bi geruzako tirantedun kamisetak, eskote sakonak, tiro baxuko galtzak edo goma malguko zapatak bereizgarri. Arrakasta handiko elkarlanak izan ziren hauek.
2005ean, H&Mrekin kolaboratu zuen eta arropa informal eta osagarriez osatutako bildumak izugarrizko arrakasta izan zuen. Azaroan jaurti zuten eta, atera zen egun berean, berehala agortu zen dena.
2007ko martxoaren 12an, McCartneyen 42 piezako edizio mugatua jarri zuten salgai Australiako 100 Target dendatan, Txinan ekoiztu zituztelarik. 30 eta 200 dolar artean zeuden prezioak eta histeria handia izan zen bilduma erostera hurbildu ziren emakumeen artean. Gainera, izan zen espekulaziorako erabili zuena ere, kopuru handiak erosi eta eBayn saltzen jarriz.
2008ko urte hasieran, Le Sportsacentzako poltsal atera zituen. 30 eta 40 arteko estilo ezberdinek osatu zuten bilduma eta 200 eta 500 $-ren artean saldu ziren. Bidairako poltsak, maletak, poltsak eta haurrentzako eta haurrak dituzten amentzako osagarriak aurkeztu zituen.
2009an, Stellak Gap enpresarekin haurren arroparen diseinu baterako kolaborazioaren berri eman zuen. Urte hartako azaroan jaurti zuen bilduma eta hau GapKids eta babyGap dendetara eraman zen Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan, Erresuma Batuan, Frantzian, Irlandan eta Japonian.
Bere marka propioarekin hasi zenetik, McCartneyk zenbait artistekin ere kolaboratu du proiektu batzuetan, horien artean, Reem Alasadi, Gary Hume, R. Crumb, Jeff Koons, David Remfry eta Ed Ruscha.
Beša (Michalovceko barrutia)
Beša (Bés) Eslovakiako udalerri bat da, Michalovceko barrutian kokatuta. 19,54 km²ko azalera du eta 369 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1260. urtekoa da.
Jouxtens-Mézery
Jouxtens-Mézery Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Apoarmatu istilzale
Apoarmatu istilzale (Emys orbicularis) Europako alderik handienean dagoen ur gezatako dordoka bat da, iparraldean eta erdialdeko zenbait tokitan izan ezik. Ingalaterratik desagertua Asiako hegoaldean eta Afrikako ipar-mendebaldean ere topa daiteke. Euskal Herriko uretan ere bizi da.
Itxura
Helduen oskola zapala, 20-30 cm-koa izaten da. Obal formakoa, atzetik, zabalagoa da. Gazteek erdiko gila bat dute eta plastrona nahiko malgua da; helduena zurrunagoa da, baina hauek, gorantz eta beherantz mugitzen laguntzen dien aurreko zeharkako txanga bat dute. Orokorrean, emeak arrak baino handiagoak dira. Hori gertatzen da emeek, heldutasuna atzeratuz, hazteari denbora luzeagoa eskaintzen diote eta. Dimorfismo sexuala badago. Estaltzea errazteko, arren isatsa luzeago da eta plastrona sakonduagoa.
Azala iluna dute orban edo marra argiez estalia, askotan horiak. Bere gorputz-adarrak luzeak dira eta oin palmatuak dituzte igeriketarako ondo moldatuak. Jaioberriak oso txikiak dira, silueta biribilduagoa,isatsa luzeagoa eta marka biziagoak dituzte.
Ohiturak
Ur geldietan eta hareazko eta belartsuak diren hondoak dituzten ibaien meandroetan bizi da. Bere janaria bai lurrean bai uretan bilatzen du. Orojalea da baina intsektu, har, molusku eta arrain txikiak jaten ditu batik bat.
Luzaroko bizitza dute eta 100 urte baino gehiagoko adinera irits daitezke.
Ugalketa
Gorteiatzea ikustea zaila da. Ez da oso konplexua ,arra emearen atzetik ibiliko da heldu arte eta,uretan estaltzea burutu ondoren, emeak, maiatza-ekainean, eguzkitsu eta babestuta dagoen toki bateko habian 3-18 arrautza errungo ditu; batzuetan 600 m baino gehiagoraino mugituko da egokia den tokia aurkitu arte. Hori egiteak, bizirik irauteko, harraparitza-arrisku handiak ditu berekin. Kumeak 8-10 aste pasa ondoren jaioko dira.
Finn Christian Jagge
Finn Christian "Finken" Jagge (Oslo, 1966ko apirilaren 4a - ib., 2020ko uztailaren 8a) norvegiar eskiatzailea izan zen. Zazpi garaipen lortu zituen Eskiko Munduko Kopan eta urrezko domina irabazi zuen slalomean 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan. Norvegiako txapelketa ere zortzi aldiz irabazi zuen. 2000n erretiratu ondoren, Norvegiako emakumezkoen eski taldea entrenatu zuen 2005 eta 2007 artean.
Tursan
Tursan Okzitaniako lurralde historikoa da, Landetan dagoena. Hiri nagusiak Aire-sur-l'Adour eta Geauneko bastida ditu.
Iparraldean Petites-Landes, mendebaldean Chalosse, hegoaldean Bearno eta ekialdean Armañac ditu.
Plumieux
Plumieux (bretainieraz Pluvaeg) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Meridiana
Ostertza eta plano meridianoaren arteko mozketak, plano horizontalean, meridiana izeneko lerro bat adierazten du. Zeru-esferarekin duen mozketak, iparralde eta hegoalde puntu kardinalak adierazten ditu. Bere perpendikularrak, zeru esfera, ekialde eta mendebalde puntu kardinaletan mozten du.
Myron richardsonii
Myron richardsonii Myron generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Akysis prashadi
Akysis prashadi Akysis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Akysidae familian.
Ikus, gainera
]
La Revoltosa
La Revoltosa (eusk. «Neska bihurria») Ruperto Chapíren akto bakarreko zarzuela da. José López Silva eta Carlos Fernández Shawek idatzia, Madrilgo Zarzuelako Antzokian estreinatu zuten 1897ko azaroaren 25ean.
Converse konderria (Wyoming)
Converse konderria (Converse County) Wyomingko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Douglas da. 2010eko zentsuaren arabera 13,833 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Converse konderriak 1,104,648 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,639 ura dira. Beste 110,201 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,25 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 13,833 pertsonetatik 13,499 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 867 dira. 43 beltzak edo afroamerikarrak. 88 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 41 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 157 pertsonek kokatzen zuten.
Tregaron
Tregaron Galesko Ceredigion konderriko udalerri bat da. 2011ko erroldaren arabera 1.173 biztanle zituen, horietako % 68,8 galesera hiztuna zelarik.
Glukogeno
Glukogenoa glukosa unitatez egindako polisakaridoa da. Animaliengan dago eta erreserba funtzioa betetzen du. Egitura kimikoari eta betetzen duen funtzioari dagokionez antz handia du almidoiarekin, hori dela eta "animalien almidoi" deritzo. Gibelean eta giharretan pilatzen da.
Egitura kimikoa
Glukogenoa homopolisakarido bat da, α-D-glukopiranosen katea baita. Molekula oso adarkatua da eta beraz glukosen artean lotura O-glikosidiko desberdinak agertzen ditu, zati lerrokatuetan maltosa molekulek α(1→4) loturak dituzte eta adarkadura puntutan isomaltosak agertzen dira α(1→6) loturarekin. Adarrak 12 glukosaz behin kokatzen dira. Landareen almidoiaren osagai nagusia den amilopektina antzekoa da baina ez da hain adarkatua, honek 24-30 glukosatik behin ditu. Bere pisu molekularra oso handia da, glukogeno molekula batek 100.000 glukosa molekula baino gehiago izan ohi ditu.
Glukogenoa disolbagarria da uretan. Aipatutako adarkadurek disolbagarritasun hori areagotzen dute.
Funtzioa
Glukogenoa animalien erreserba energetikoa da. Gibelean eta gihar-zeluletan pilatzen da batez ere, eta glukogenesi izeneko prozesuan sortzen da. Gibelaren masaren %10a hartzen du eta muskulu ehunen masaren %1-a. Garuneko glia zeluletan ere agertzen da.
Zelulek glukogenoa pilatzen dutenean glukosa askeek eragingo luketen presio osmotikoari aurre egiten diote. Bakuolatan gordetzen dute glukogenoa eta bere erabateko hidrolisiak glukosa ugari ematen duenez, energia behar handia duenean erabiltzen du, glukosa katabolizatuz.
Glukogenoaren kontrol hormonala
Bestalde, ornodunen odolean dagoen glukosa kopurua hormona batzuek kontrolatzen dute. Zehazki, glukagoiak glukogenoaren hidrolisia eragiten du, eta horren ondorioz odolean agertzen den glukosa kopurua igo egiten da. Intsulinak, berriz, kontrako efektua du: glukogenoaren pilaketa bultzatzen du, gibelean gordetzen dena. Horren ondorioz odoleko glukosa maila jaitsi egiten da.
Katarismo
Katarismoa kataroen doktrina da, gnostikoa den mugimendu erlijiosoa. Mugimendua Alemanian sortu zen, X. mendean. Garai berean eta XIII. mendean Frantziako Languedoc eskualdean eta Albi inguruan (horregatik "albitar" ere deitzen zaie).
Munduan bi iturburu daudela irakasten zuten: ongiarena (mundu izpirituaren sortzailea) eta gaizkiarena (mundu materialarena).
Mundu hau gaizkiaren iturburutik sortu bide denez, haien arabera gizon-emakumeek munduaren eta haragiaren zorigaiztotik atera beharra daukate, zorionekoak izango badira.
Domingotarrak izan ziren haien etsai sutsu eta erasoaldi gogor eta luzeen ondoren, Inkisizioak eta Inozentzio III.ak haien kontra bultzatutako gurutzadak desagerrarazi zituen, XIV. mendean.
Iturri batzuen arabera, agoteak gurutzada honetatik ihesi ziren kataroak ziren.
Esloveniako historia
Aurrehistoria
Duela 250.000 urteko giza aztarnak aurkitu dira indusketa arkeologikoetan. Ljubljanako paduretan duela 4.500 urteko palafitoen hondarrak ere aurkitu dira: 2011n UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen. Bertan munduko zurezko gurpil zaharrena kontsideratzen dena ere jaso da. Burdin Aroan iliriarrek eta zeltiarrek bertako lautadak okupatu zituzten.
Saltus Vasconum
Saltus Vasconum (lat. «baskoien basoa») Antzinako Erromaren garaian, erromatartzearen garaian gaur egungo Euskal Herriaren, bereziki gaur egungo Nafarroa Garaiaren Kantauri isurialdea izendatzeko erabili zen izendapena izango litzateke. Interpretaziorik ohikoenean, saltus vasconum mendialdea izan zen, iristeko zaila eta usadiozko abeltzaintza sostengu nagusia zuena. Alderdi horri kontrajarria, Ager Vasconum delakoa beste aldea izaten zen, hau da, iristeko errazak ziren eremuak. Terminoa Plinio Zaharrak aipatu zuen Naturalis Historia bere liburuan.
Esloveniako historia
Erromatarren garaia
Erromatarrek lurralde horiek konkistatu zituztenean, Dalmatia, Pannonia eta Noricum probintzien artean geratu zen, Venetia et Histria (X eskualdean) barnean. Hiru hiri nagusi izan ziren: Emona (Ljubljana), Poetovio (Ptuj) eta Celeia (Celje). Italiatik Pannoniara zihoazen errepide militarrek lurraldea zeharkatu zuten. Aro hori hunoen erasoekin bukatu zen, V. eta VI. mendeetan.
Eslaviarren kolonizazioa
Badirudi egungo esloveniarren arbaso eslaviarrak gaur Eslovenia den eremura VI. mendean iritsi zirela. VII. mendean, Samo erregeak Alpeetako eta mendebaldeko eslaviarrak batu zituen eta Karantaniako Dukerria sortu zen (lehen estatu esloveniartzat har daiteke: gaur, Karintia du izena), baina 745ean independentzia galdu zuen, Frankoen Inperioaren menpe eroritakoan. Horren ondorioz, hainbat eslaviarrek kristautasuna besarkatu zuten. VIII. mendearen erdialdetik aurrera, zati bat bavariarren agindupean geratu zen eta bestea, avaroen eskuetan, harik eta 806an Karlomagnok guztia eskuratu eta bere inperioaren barnean sartu zuen arte.
Saltus Vasconum
Terminoaren agerpena
Terminoa Plinio Zaharraren Naturalis Historia lanaren IV. liburukiaren 110. atalean agertzen da:
Esloveniako historia
Eslaviarren kolonizazioa
Gutxi gorabehera 1000. urtean, eslovenierazko lehen dokumentua idatzi zen, Freising eskuizkribua: hortaz, latindar alfabetuaz baliatu zen lehen eslaviar hizkuntza da.
Habsburgotarren menpe
Magyarrek inbaditu zuten Eslovenia X-XI. mendeetan. XIV. mendean zehar, lurralde gehienak Habsburgoren mende egon ziren eta zati txiki bat Veneziako errepublikaren menpe. Habsburgotarrek hasieran Celjeko kondeak izan zituzten aurkari, baina dinastia esloveniar honen azken kondea 1456an ondorengorik gabe hil zen eta beren lurrak habsburgotarren esku geratu ziren. Haien eraginez, germaniartzea oso sakona izan zen garai hartan. Hala ere, esloveniarrak gehiengoa osatzen zuten Karniola, Gorizia eta Gradiscako lurraldeetan, baita Istria, Karintia eta Estiriako zati batzuetan ere, baina hirietan batez ere alemaniar kultura eta hizkuntza zuten.
Polioptila guianensis
Polioptila guianensis Polioptila generoko animalia da. Hegaztien barruko Polioptilidae familian sailkatua dago.
Vanini
Vanini Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Hylomyscus vulcanorum
Hylomyscus vulcanorum Hylomyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Muridae familian sailkatuta dago.
Esloveniako historia
XX. mendea
1918an, Austria-Hungariako Inperioaren gainbeherarekin batera, esloveniar gehienek, kroaziarrek eta serbiarrek Esloveniar, Kroaziar eta Serbiarren Estatua sortu zuten, berehalaxe Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresuma izango zena. 1929an berriro ere izena aldatu eta Jugoslaviako Erresuma bilakatu zen.
Saltus Vasconum
Geografiaren interpretazioa
Baskoien lurraldeari buruz Ager eta Saltus terminoak agertu zirenez, bi eremu horiek bereizi dira garai horretako euskal lurraldea zatitzeko. Euskarak bizirik iraun izana erromatartze ahularekin lotu izan da, eta euskara bereziki bizirik egon denez Saltusarekin bat egiten zuen lurraldean, erromatartzerik gabeko eremutzat hartu da.
Esloveniako historia
XX. mendea
1941ean naziek Jugoslavia inbaditu zuten. Esloveniarren garbiketa etnikoa egiten saiatu ziren, horretarako Serbiara 7.500 esloveniar erbesteratuz eta beste 10.000 Koaziara (biak ere nazien aldeko estatuak ziren); era berean, alemaniar kolonoak eraman zituzten, herri hustuak populatu eta germanizatzeko. 30.000 - 40.000 alemaniarrekin frontean aritzera ere behartu zituzten. Esloveniera eskoletan debekatu zuten eta adierazpen publikoak minimora mugatu. Premurje eskualdea Hungariari eman zitzaion eta Gorizia, Italiari. Erresistentzia esloveniarra eratu zen eta partisanoen laguntzaz, naziak garaitu zituztenean mendekuz milaka alemaniar, kroaziar eta serbiar akatu zituzten eta hobi komun ugari eratu ziren hiri nagusien inguruan. Bigarren Mundu Gerraren ostean, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistaren parte izan zen Eslovenia.
Saltus Vasconum
Geografiaren interpretazioa
Interpretazio horren arabera, erromatarren administrazioan bi alor oso desberdinak izan ziren Saltus eta Ager delakoak. Saltusa mendikoa, basokoa, bazter xamarrean geratzen da. Agerrean, berriz, azaltzen da bere aniztasunean erromatarren administrazioa.
Geografikoki, Saltusa, funtsean Gipuzkoa eta Bizkaia zirela esan izan da, eta baita, Mediterraneoko isurialdean, Jakatik Iruñerainoko marra eginez, iparraldera geratzen diren lurrak. Hal ere, baskoien lurraldearen mendiko eremuari erreferentzia bat denez, Bizkaia autrigoia eta Gipuzkoa barduliarra ez lirateke, zentzu hertsian definizioan dartuko. Uste da lurralde menditsu honetan bizi zirenak erromatarren gizarteari muzin eginez zeudela, eta erromatarren aldetik ere, ez zuela interes berezirik esparruak. Martín Duqueren arabera, bisio honek balio izan du pentsatzeko euskalduna modu independentean, basoan eta erromatartu gabe bizi zena zela eta, kontrastean, Ebro ibarrean kanpoko eraginaren menpe bizi izan direnak bizi zirela, XX. mendean egindako interpretazio politikoak indartuz.
Saltusa eremu gisa
Eztabaida piztu zen une horretara arte salbuespen gisa hartzen zirenak balantzan jartzerakoan. Adibidez, merkataritzarako toki interesgarriak detektatu dira, hala nola meatokiak: Arditurriko (gaurko Oiartzunen inguruan) burdina, beruna eta zilarra; edota Somorrostroko burdina, interesekoak ziren eromatarrentzat. Portuak ere, nahiz eta Saltus horretan kokatuak izan, beharrezkoak ziren erromatarrentzat eta, honela, Kantauri aldean zeudenen izen zenbait ezagunak zaizkigu: Oiasso baskoien lurraldean eta Flaviobriga, Tritium, Menosca edo Lapurdum kostaldean gertu. Nekazaritza uste baino hedatuago zegoen, eta Iruñea bera nekazaritza gune garrantzitsua zen.
Nekazaritza
Mito horretan lagundu du Estrabonek idatzi zuen Geographia izenburuko obra. Bertan agertzen diren datu asko aurreko iturrietatik hartu bazituen ere (Posidonio, Asklepiades eta Artemidoro). Ezkurra baino ez zutela jaten zioen testu horretan :
Horregatik interpretatu izan da espezie asko erromatarrek ekarri zituztela, bereziki Agerrean landatzeko. Baina palinologia ikerketek demostratu dute erromatarrek ekarriak pentsatzen ziren gaztainondo, intxaurrondo, olibondo, sagarrondo, babak eta mahatsondoak jadanik bazirela Euskal Herrian eta, horietako batzuk etxekotuta zeuden erromatarrak iritsi zirenerako.
Era berean, Saltusean egongo litzatekeen Iruñeak eta bere eskualdeak, gari nahikoa sortzen zuten Ponpeiok negua bertan pasa eta bere armadarentzako zerealak biltzeko lekua izateko.
Meatzaritza
Erromatarrek meatzaritza bultzatu zuten Saltus Vasconumean. XIX. mendetik hau ezaguna bazen ere, urte luzez anekdotiko gisa jo zen, eta ez zen izan 1980ko hamarkadara arte Arditurriko erromatar meatzeak berriro ikertzen hasi zirena. Meatze hauek, Oiasso hiriari lotuak, Aiako Harrien arbela guztietan zehar daude, eta ez soilik Arditurrin. Zilarra, beruna eta beste mineral batzuk ustiatzen ziren bertan, Oiartzun, Irun, Lesaka eta Bera hartzen dituen eremu zabal batean. Arditurrirekin batera, Oiassotik gertu zeuden San Fernando, San Narciso eta Belbio izeneko meatzeak, eta Lesakan bilatzen da Endarlatsan ote zegoen antzeko gunerik.
Arditurriri dagokionez, antzinako deskribapenen arabera, 46 galeria eta 82 putzu zeuden kanpoaldean, eta barne zulaketa ugari. Denetara 15-18 kilometro galeria zeuden. Hainbat egileren kalkuluen arabera, meategi horretan egindako indusketa lanetan (ia bi milioi metro kubo lur mugitu ziren) 400-600 gizon behar izan ziren, egunero-egunero lanean, 200 urtez. Galeria zaharretan terra sigillata kopuru handiak aurkitu dira (alegia, erromatar zeramika), eta baita kriseiluak eta txanponak ere, Augustoren garaietatik K. o. II. menderainoko kronologiarekin. Alabaina, erauzitako meak (gordinik seguruenera) kanpora eramateko irteera naturala Irun izango zen (K.a. I. mendearen azken laurdenean kokatu da hiriaren fundazioa, eta kronologia hori bat dator Arditurrin aurkituriko diruarekin), eta orobat Bidasoa ibaiaren bokalea, ez Pasaian, ez Oiartzungo ibarrean ez baita aurkitu erromatar hondakinik. Higer edo Asturiagako kaian berriz, Bidasoaren bokalean, itsasontzi bat aurkitu zen urpean, burdin mea zuena. Hori bat dator beste ideia zahar batekin, alegia, Bidasoa eta Deba ibaien bitarteko gaurko gipuzkoar eremua eta Belateko iparraldeko nafar eremua Galia Akitaniaren mendekoak zirela ekonomian, ez hego eta mendebaldeko eremu hispaniarren mendekoak.
Bada, halaber, meagintzaren arrastorik Altamira, Zubelzu eta Ollakintan (Irunen), Adarraren inguruan (Urumea ibaitik gertu), eta erromatar galeria bat Etxeko-Errekan. Baskonien eremutik urrunagi, burdina Udalaitz mendiaren inguruetan erauzten zen, Eskoriatzan. Eskoriatzan bertan erromatar hondakinak aurkitu dira.
Baigorriko ibarreko meategi aberatsak ere ustiatu zituzten erromatarrek. Emankorrenetako bat Astoeskoriako zilardun galenaren ustialekua zen, Bankan, berrogeita hamar bat galeria zituena. Erromatar diruak aurkitu dira han (K.a. 43-K.a. 36koak). Diodorok zioenez, Julio Zesarren garaian akitaniarrak oso trebeak ziren meagintzan, eta Pliniok aipatzen du bazirela akitaniarrak Hispainiako hegoaldeko meategietan.
Esloveniako historia
Independentzia
1980ko hamarkadarako, Esloveniako Errepublika independentziara eraman zuen dinamikan sarturik zegoen. Italiaren eta Austriaren mugan egoteak, eta emaitza ekonomiko bikainek (Jugoslavia ohi osoko biztanleriaren % 8 besterik ez izan arren, Federazio osoko BPGaren heren bat zegokion Esloveniari) mendebaldeko Europarekiko hurbiltasun-sentimendua piztu zuten esloveniarrengan. 1989an sortu zen, oposizioko alderdien artean, Esloveniar Batasun Demokratikoa (DEMOS) izeneko koalizioa, helburuetako bat Jugoslaviaren egitura federala aldatzea eta aniztasun politikoa ezartzea zuena. 1990eko otsailean, Esloveniako komunistak nabarmen aldendu ziren Jugoslaviako Liga Komunistatik. Urte bereko apirilean, DEMOS koalizioak irabazi zituen legebiltzarrerako hauteskundeak eta Milan Kucan Berrikuntza Demokratikoa alderdiko buruzagia (komunista erreformista) hautatu zuten lehendakari. Handik aurrera, Esloveniak geroz eta nabarmenago heldu zion independentziarako bideari. Lehendabizi, Jugoslaviako Federazioa konfederazio bihurtzen saiatu ziren; gero, zuzenketak proposatu zizkioten konstituzioari, eta, azkenean, burujabetza osoa aldarrikatu zuten.
Saltus Vasconum
Meatzaritza
Bestetik, Plinio Zaharrak Naturalis Historia bere liburuan adierazi zuen Kantabriako itsas parteak hainbeste burdina zuen, non burdinazkoa zen mendi malkartsu eta garaia bazegoen. Adituen ustez, horrek esan nahi zuen erromatarrek gertuko Trianon meategiak zituztela. Hala ere, Flaviobriga ondoan izanda ere ez da erromatar aztarnarik aurkitu Muskizen. Bizkaian bertan, Ereñoko marmol gorrizko harrobiak zeuden. Nafarroan Lantz aldean aurkitu dira mea ustiaketen hondakinak.
Esloveniako historia
Independentzia
1990eko erreferendumean, biztanleen % 90ek independentziaren aldeko botoa eman zuen. Esloveniako komunikabideak gero eta haserreago zeuden Jugoslaviako armada federalarekin, eta udalerriek erreklutatze paraleloak antolatu zituzten, lurraldearen defentsarako. 1991ko ekainaren 25ean, Esloveniak eta Kroaziak beren independentziak ofizialki aldarrikatu zituzten. Jugoslaviako gobernu federalak, Ante Markovic kroaziarra buru zuela, ez zituen aldarrikapen horiek onartu, eta gudaroste federalari esku har zezan agindu zion. "Hamar eguneko gerra" deitu zuten, eta lehen gudaldietako erronka kanpoko mugen kontrola ziurtatzea izan zen. 1991ko ekainaren 28an su-etena adostu zuten hiru hilabeterako. Baina urrian, Esloveniak berretsi egin zuen burujabetza osoaren aldeko borondatea, eta Europar Batasuneko arbitratze-batzordeak aitortu egin zion eskubide hori. Alemaniak urte bereko abenduan onartu zuen Eslovenia nazio independente gisa, eta ondoren, 1992ko urtarrilean, beste hogeita hamar bat herrialdek gauza bera egin zuten, Europar Batasunekoak barne zirela. 1992ko maiatzean sartu zen Eslovenia Nazio Batuen erakundean.
Saltus Vasconum
Hiriak
Saltus Vasconum gisa izendatu den horretan, Euskal Herriko mendialdea, hainbat hiri edo herri erromatar izan ziren, inoiz okupatu ez zenaren ideia ezeztatzen dutenak. Gaur egungo Nafarroan zeuden Pompaelo (Iruñea), Summo Pyreneo (Ibañeta), Iturissa (Auritzetik gertu), Alantone (Atondotik gertu), Araceli (Arakil) eta Iluberri (Irunberri) ; eta kostaldean izango genituzke lehen aipatu diren Lapurdum (Baiona), Oiasso (uste baino handiagoa zen portua, baskoien lurraldean), Menosca, Tritium eta Flaviobriga (Castro Urdiales, Kantabrian). Gainera, Lapurdin zein Gipuzkoan dauden bi Getaria udalerrietan cetaria egiten zela uste da, hau da, arrain kontserbak. Foruko erromatar herrixka eta beste herri askotan aurkitu diren etxaldeak eta arrastoek erakusten dute erromatarren presentzia nabarmena zela.
Esloveniako historia
Independentzia
1992ko legebiltzarrerako hauteskundeak kristau demokratek eta demokrata liberalek irabazi zituzten, Janez Drnovšek buru zutela, eta azken horrek gobernu-koalizio bat osatu zuen 1993ko urtarrilean, bera lehen ministro zena. Lehendakaritzari Milan Kucanek eutsi zion. Nazioarteko Diru Funtsean sartu eta Munduko Bankuko kide egin ondoren, 1996ko ekainean, Esloveniak elkartze-hitzarmen bat sinatu zuen Europar Batasunarekin, baina ez zen berretsi 1997ko uztaila arte, prozesuak atzerapena izan batzuen. 1996ko azaroko hauteskundeetan izandako emaitzak zirela-eta, gobernu berria eratzea ez zen erraza izan. Azkenean, 1997ko otsailean, Janez Drnovšek lehen ministro hautatu zuten, Alderdi Demokrata Liberalaren eta Esloveniako Herri Alderdiaren (Europar Batasunean sartzearen aurkakoa) arteko koalizioaren buruan. Azaroan, Milan Kucan errepublikako lehendakari berriro aukeratu zuten.
Saltus Vasconum
Saltusa leku zehatz gisa
Beste interpretazio baten arabera, Saltusa ez zen leku geografiko zehatz bat, baizik eta, garai hartan, herri bakoitzak erabiltzen eta ustiatzen zuen basoa. Azken finean, garaian aipatzen diren herri guztiek (baskoi, autrigoi, barduliar, karistiar...) Ager eta Saltus bat izango zuten, aipatzen den distribuzioari kasu eginez. Eta banaketa hori ipar-hego norabidean egingo litzateke, ez ekialde-mendebalde, herrientzat logikoa izango litzatekeena.
Esloveniako historia
Independentzia
2004ko martxoaren 29an NATOn sartu zen, eta urte bereko maiatzaren 1ean, Europar Batasunean.
Saltus Vasconum
Saltusa leku zehatz gisa
Saltusaren aipamena Oiassorekin lotuta egiten denez, baliteke ere Saltus horrekin Arditurriko meatze-inguruneari erreferentzia egitea, hau da, Oiasso hiriari dagokion basoa ; izan ere, Plinioren aipamenean esaten da Saltus Vasconum hori Oiassotik (Irun) Pirinioetarantz dagoela.
Beste interpretazio baten arabera, Saltus izenekoa hori ez zen baso bat, baizik eta pasabide bat. Kasu honetan, Bidasoa ibaia zeharkatzen zuen egurrezko zubia izan liteke, Pirinioetan Orreagatik zihoan bide nagusiaren alternatiba bat.
Ostertz astronomiko
Ostertz astronomikoa begiraletik igarotzen den planoa da, eta lerro zutarekin elkarzutak dira. Plano honen zeru-esferarekin mozketa Ostertz izena hartzen duen zirkulu maximo bat da. Zeru-esfera hain handia denez, berdin dio lurrazalean edo Lurraren erdigunean egon. Horregatik, zeru garbidun toki batean eta behar diren baldintzekin: ikuspena oztopatzen duten eraikin edo mendirik gabe, beti ikusten da zeru esferaren erdia. Ostertz astronomiko, hemisferio hau (ikus daitekeen esferaren erdia) mugatzen duen zirkuluari deritzo. Ostertz astronomikoa Lurrarekiko tangentea den planoak zeru esferan moztutako zirkulua dela egiazta daiteke. Eta plano hau Lurraren erdigunetik igaroko balitz bezala da, izarren distantzien aldean, gauza berbera da. Orokorrean, ostertza, atari zabalean, itxuraz, zerua, lurretik edo uretik banatzen duen lerroari esaten zaio.
Astrologia
Etimologia
Astrologia latin goiztiarreko hitza da, grezierako ἀστρολογία hitzetik eratorria eta "izarren kontaketa" esan nahi du. Grezierako forma, astron edo "izar" (grezieraz: ἄστρον) eta -logia edo "ikasketa, ikerketa"(grezieraz: -λογία) osagaiek eratzen dute.
Hasiera batean astrologia eta astronomia bat zetozen eta sinonimotzat hartzen ziren arren, baina berpizkundeaz geroztik (XIV. mendetik XVII. mendera) bi terminoen arteko desberdintzapena eman zen. Amaieran, astrologiak "izarren eragina eta hauen harremana giza-zoriarekin aztertzen duen praktika" esanahia hartu zuen; astronomiak , "argizagiak aztertzen dituen zientzia" esanahia zuen bitartean.
Historia
Kultura askok, indiarra, txinatarra, maia besteak beste, garrantzia berezia eman diete gertaera astronomikoei; horregatik, lurreko gertaerak zeru-sabaiaren behaketan oinarrituta iragarpen-sistemak garatu dituzte. Horrela, mendebaldean ohikoa izan da astrologia horoskopo-sistema batean eta karta astralaren interpretazioan edo irakurketan oinarriturik. etorkizuna aurresatea.
Gure aroaren aurreko bigarren milurtekotik behintzat existitzen da astrologia, eta badirudi nekazaritza-egutegiak direla horren sustraiak, urtaroen aldaketak aurresateko eta zeruko zikloak interpretatzeko erabiltzen baitziren.
Roy van den Berg
Roy van den Berg (Kampen, Overijssel, Herbehereak, 1988ko irailaren 8a) pistan eta BMX txirrindularitzan aritzen den atleta herbeheretarra da.
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen taldekako esprint proban urrezko domina lortuz (Harrie Lavreysen, Jeffrey Hoogland eta Matthijs Büchlirekin batera.
2019 eta 2021 urteen artean, hiru urrezko domina irabazi zituen Pistako Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, eta 2016 eta 2019 urteen artean, Europako Pistako Txirrindularitza Txapelketan hiru domina. 2019ko Minskeko Europako Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen taldekako esprint proban.
BMXn brontzezko domina lortu zuen 2009ko Europako Txapelketan.
Astrologia
Antzinaroa
Duela 25.000 urteko aztarnak daude, hezurretan eta kobazuloetako paretetan, non frogatzen baita gizakiek ilargi-zikloak aztertu zituztela aldaketak neurtu, erregistratu eta aurreikusten saiatzeko. Ilargiak mareatan eta ibaietan zuen eragina erregistratzeko lehen pausoa izan zen; eta lehen urratsa egutegi adostu bat sortzeko.
Astrologia ezagutza-sistema integratu gisa erabiltzearen ebidentzia zaharren eta eztabaidaezinena da Mesopotamiako lehen dinastiari dagozkion erregistroei esleitzen zaiena (K.a. 1950-1651). Astrologia horrek badu nolabaiteko paralelismoa helenistikoarekin —gaur egun mendebaldeko astrologia deitua—, zodiakoa barne. Hala ere Babilonian zeruko gertaerak seinaletzat hartzen ziren, eta ez gertaeren ziotzat.
Txinako sistema astrologikoa Zhou dinastian sortu zen (K.a. 1046-256) eta Han dinastian (K.a. II. mendetik K.o. II. mendera) egin zuen aurrera. Sistema astrologiko horretan, tradizio txinatarrean ezagutzen diren elementu guztiak bildu ziren: yin-aren eta yang-aren doktrina, bost elementuen teoria, zerua eta lurra, konfuzianismoaren morala; dena bildu zen medikuntza tradizional txinatarraren, feng shuiaren, printzipio filosofikoak formalizatzeko.
Egipto helenikoa
Alexandro Handiak, Egipto hartu ondoren, Alexandria fundatu zuen. Bertan Babiloniako astrologiako eta Egiptokoa uztartu ziren horoskopoko astrologia sortuz. Zodiakoa hamar graduko hogeita hamasei dekanotzetan zatitzeko Egiptoko sistema erabili zen eta sistema grekoa eguzki-zeinutarako eta lau elementuetan arreta jartzeko.
Grezia eta Erroma
Alexandro Handiaren konkisten ondorioz Siria, Babilonia, Persia eta Asia Zentralaren sinesmenak iritsi ziren Greziara. K.a. I. menderako bi astrologia-mota zeuden Grezian; batetik horoskopoan oinarrituta zegoena, iragana, oraina eta geroa deskribatzen zituena; eta bestaldetik astrologia teurgikoa, arima izarretarantz igotzeari garrantzia ematen ziona.
De divinatione idazkian Zizeronek baztertzen ditu astrologia eta igarpenak egiteko bestelako teknikak, baina oso interesgarria da garai hartako Erroman zientifikotasuna ulertzeko zuten modura hurbiltzeko.
Jarritako eragozpenak Antzinaroan
Zizeroneren aipatutako eragozpenaz gain, Favorino eta Plotino filosofo grekoek ere eragozpenak jarri zizkioten astrologiaren balizko ahalmen iragarleari, ilargiaren, planeten eta izarren hainbat ezaugarritan oinarrituz haien arrazoibidea.
India
Indiako astrologia klasikoa garai honetan bildutako testuetan dago oinarrituta: Brihat Parashara Hora Sastra (IAST: Bṛhat Parāśara Horā Śāstra) eta Saravali (IAST: Sārāvalī).
Musulmanak
Abbastar 2. kalifa Al-Mansur-ek (712-775) Bagdad sortu zuen ikasketetarako gunea izan zedin, Bertan jarraitu zuten garatzen herentzia kulturala eta itzuli ziren astrologiaren inguruko testu helenikoak garaiko arabierara eta persierara. Geroago testu horiek, latinera itzulita, Europara iritsi ziren.
Euskal Herriko Idazleen Biltzarra
Euskal Herriko Idazleen Biltzarra, Euskal Idazleen Biltzarra edota Sarako Idazleen Biltzarra Lapurdiko Sara udalerrian urtero Pazko egunez ospatu ohi den topagune edo biltzarra da. Hastapenetik xede bera izan du: egun berean, toki batean, Euskal Herrian bizi edo honetaz ari diren idazleen biltzea, euskaldunak izan ala ez.
Astrologia
Europa
Astrologiaren inguruan Europan argitaratutako lehen liburua Liber Mundi Planetis et Climatibus (Planeten eta munduko herrialdeen liburua) izan zen, 1010 eta 1027 artean argitaratuta. Egilea Gerbert Aurillacekoa (945-1003), Silvestre II.a aita santua, izan liteke.
Euskal Herriko Idazleen Biltzarra
Sarako Turismo Bulegoak eta Euskal Kultur Erakundeak antolatzen dute eta Sarako kiroldegian ospatzen da.
Astrologia
Europa
Dante Alighierik, Jainkotiar komediaren Paradisuaren kantikan, erreferentzia egiten dizkie planeta astrologikoei zehaztasun handiarekin, baina astrologia tradizionala egokituz berak zuen kristautasunaren ikuspuntura.
Euskal Herriko Idazleen Biltzarra
Historia
Sarako Idazleen Biltzarra lehen aldikoz 1984ko Pazko astelehenez egin zen. Omordiako geletan ospatzen hasi zen, baina 1993tik aurrera herriko kiroldegian burutzen da.
Calotes ceylonensis
Calotes ceylonensis Calotes generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Euskal Herriko Idazleen Biltzarra
Historia
Biltzarrak arrakasta gero eta handiagoa bildu du. Lehen urtean 70 idazle bildu baziren, gaur egun 150 idazle inguru etorri eta bertaratutako orori heuren liburuak sinatu ohi diete. Lehen urtean 70 idazle bildu baziren, gaur egun 150 etortzekotan dira liburuen sinatzeko.
Astrologia
Jarritako eragozpenak Erdi aroan
VII. mendean Isidoro Sibiliakoak, Etymologiae u Originum sive etymologiarum libri viginti liburuan, bi atal bereizi zituen astrologiaren barruan, bat eguzkiaren, ilargiaren eta izarren mugimenduak deskribatzen dituena eta zientifikoa dena, eta beste bat aurreikuspenak edo igarpenak egiten dituena eta teologikoki okertzat jotzen duena. Nicole d'Oresmek (1323-1382) ere zalantzan jarri zuten astrologiak igarpenak egiteko duen ahalmena.
Euskal Herriko Idazleen Biltzarra
Historia
2016ko martxoaren 28an ospatutako ekitaldian, orotara, 11 argitaletxek, 22 elkartek eta ehun idazlek baino gehiagok parte hartu zuten.
Astrologia
Errenazimentua
Errenazimenduaren jakintsu batzuk astrologia-lanak egin zituzten garaiko boteretsuentzat, besteak beste Girolamo Cardano Ingalaterrako Eduardo VI.arentzat, John Dee Ingalaterrako Elisabet I.arentzat, Nostradamus Katalina Medici-rentzat. Astronomo garrantzitsuenak ere, Tycho Brahe, Johannes Kepler eta Galileo Galilei esaterako, astrologian ere aritzen ziren.
Ilustrazioa eta Aro modernoa
Ilustrazioaren pentsalarientzat astrologia sineskeriaren adibide arketipikoa izan zen. Astrologiaren aurkako borroka sekularismoaren eta arrazionalismoaren aldeko borrokarekin bat zetorren, obskurantismoaren aurkako borroka politikoaren barruan.
XVIII. mendearen amaieran, arrazionalismoaren gailentzearekin batera, astronomia eta astrologia bereizten dira erabat, astronomia ezagutza zientifikoaren barruan geratuz, eta astrologia kanpoan.
XX. mendean, espiritismoarekin batera, astrologiaren berpizkundea gertatu zen, areagotuko zena New Age filosofiaren arrakastarekin.
Zeru meridianoa
Zeru meridianoa edo tokiko meridianoa, zenit eta zeruko ipar polotik igarotzen den zirkulu maximo bat da. Plano meridianoa (meridiano dagoen planoa) eta ostertzaren planoaren arteko mozketak, plano horizontalean, meridiana izeneko lerro bat adierazten du. Zeru-esferarekin bere mozketak, iparralde eta hegoalde puntu kardinalak adierazten ditu. Bere perpendikularrak, zeru esfera ekialde eta hegoalde puntu kardinaletan mozten du. Azimuten jatorria, hegoalde puntu kardinala da.
Biloria (Lana)
Biloria Lanako kontzejua da. 1842ko erroldan, Lanako bost herrien arteko fusioa gertatu baino lehen alegia, udalerri independente moduan agertzen da.
Demografia eta biztanleria
Udalerri gisa agertzen den erroldan (1842koan) herriak 82 biztanle eta 16 etxe zituen. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 36 biztanle ditu.
Biloria fikzioan
Biloriako frontoian grabatu ziren Tasio filmeko zenbait sekuentzia.
Alfred Schmidt
Alfred Schmidt (Berlin, 1931ko maiatzaren 19a - Frankfurt, 2012ko abuztuaren 28a) filosofo alemaniarra izan zen.
Stenocercus aculeatus
Stenocercus aculeatus Stenocercus generoko animalia da. Narrastien barruko Tropiduridae familian sailkatuta dago.
Le Mont-sur-Lausanne
Le Mont-sur-Lausanne Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioaren hogeita batgarren emendakina
Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioaren hogeita batgarren emendakinak (XXI. emendakina) Estatu Batuetako Konstituzioaren hemezortzigarren emendakina indargabetu zuen, herrialde osoan alkohola debekatzea agindu zuena. Hogeita batgarren emendakina 1933ko otsailaren 20an proposatu zuen Kongresuak, eta estatu kopuru nahikoak 1933ko abenduaren 5ean berretsi zuen. Estatu Batuetako Konstituzioaren 27 emendakinen artean bakarra da, aurreko emendakina bat indargabetzen duen bakarra delako, baita emendakina hori berresten duten estatuko hitzarmenek berretsi duten emendakina bakarra delako ere.
Ruperto Chapí
Ruperto Chapí Lorente (Villena, - Madril, ) musikagile espainiarra izan zen. Opera ere idatzi arren (Las naves de Cortés, 1874), batez ere zartzuelak idatzi zituen (La Revoltosa, 1897). Emilio Arrieta nafarraren ikaslea izan zen.
2022ko Arabako Bertsolari Txapelketa
2022ko Arabako Bertsolari Txapelketa urte honetako apirilaren 1a eta ekainaren 11 bitartean jokatu zen. Arabako Bertsolari Txapelketa honetan, 30 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 10 saio eta finala jokatu ziren. Finala Gasteizko Europa biltzar-jauregian jokatu zen eta Peru Abarrategi Sarrionaindiak txapela eskuratu zuen Manex Agirrere Arriolabengoarekin buruz burukoa jokatuta.
Parte hartzaileak
2019ko finalean aritu ziren bertsolaritatik bostek eman zuten izena 2022korako eta hauei 25 bertsolari gehitu zitzaizkien, tartean Arabako Eskolarteko bertsolariak.
Bertsolariak (30)
=== Gai egile eta emaileak (11) ===
Final zortzirenetako saioak
Bost final zortziren jokatu ziren. 30 bertsolaritatik 18 sailkatu ziren finalerdietarako. Horietako bakoitzean 4 lan egin behar izan zituzten, 10 bertso puntuagarrirekin.
=== Lanak ===
Amurrio
Apirilaren 1ean jokatu zen Amurrioko Kultur Etxean.
Biasteri
Apirilaren 2an jokatu zen Biasteriko Antonio Mijangos Kultur Aretoan.
Heteromys nubicolens
Heteromys nubicolens Heteromys generoko animalia da. Karraskarien barruko Heteromyidae familian sailkatuta dago.
2022ko Arabako Bertsolari Txapelketa
Trebiñu
Apirilaren 3an jokatu zen Trebiñuko Gizarte Etxean.
Langraiz
Apirilaren 9an jokatu zen Langraizko Zentro Soziokulturalean.
Dulantzi
Maiatzaren 7an jokatu zen Dulantziko Micaela Portillo Kultur Etxeko aretoan.
Zigoitia
Maiatzaren 8an jokatu zen Zigoitiako Kultur Etxean.
Aramaio
Maiatzaren 14an jokatu zen Aramaioko Kultur Etxean.
Araia
Maiatzaren 28an jokatu zen Araiako Andra Mari aretoan.
Izarra
Maiatzaren 29an jokatu zen Izarrako Kultur Etxean.
Finala
Finala Gasteizko Europa biltzar-jauregian jokatu zen 2022ko ekainaren 11n. Bertan bost lan egin behar izan zituzten sei bertsolariek, guztira 13 bertso, eta beste bi lan gehiago buruz burukora sailkatutako Peru eta Manex, beste 6 bertso gehiago.
Lanak
=== Sailkapena ===
=== Epai irizpideak === Lanetan puntuazioak emateko zortzi irizpide daude: gaia, hizkera, neurria, errima eta oinak, doinua, testua, baliabide paratestualak eta denbora. Estekan informazio osoa ageri da azalduta, hala ere, adibide moduan hona irizpideetako bat: denbora.
Denbora
EZAUGARRI OROKORRAK
8.1. Gaia edo puntua ematen zaionetik bertsotan hasi arte edo saiokideari erantzuten hasteko, bertsolariak hartzen duen denboraz ari gara. Kantari hasi aurreko denbora luzeegiak oso itsusi ematen du. Halere, ariketa bakoitzaren berezitasunak kontuan hartuko dira denbora neurtzeko orduan. Ez dira berdinak bakarkako bertsoaldi baten aurreko denbora, edo puntuari erantzutekoa, edo binaka kantatu aurrekoa.
8.2. Bertsolariek, binakako lanetan, puntuari erantzuten eta banaka gai bat emanda ari diren jardunentzako denborari muga batzuk jartzea ebatzi da. Bat-batekotasuna da bertsolaritzaren ezaugarrietako bat, eta horri garrantzia ematea da helburua. Denbora erreferentzia hauek hartuko dira kontuan :
BINAKAKO lanak: Binaka ari direla, gehienez 30 segundo igaro baino lehen bota beharko da lehen bertsoa. Erantzuteko, ordea, 10 segundo utziko zaizkie bertsolariei, nahasmenik edo denbora gehiago luzatzeko arrazoirik ez badago (paperak nahastea, ezbeharren bat...).
PUNTUARI erantzutea: Erantzunak puntuaren jarraipena izan behar du. Ezin da etenik egon. Puntua jarri eta 5 segundorako hasi behar da puntuari erantzuten. Hasteko bizkortasuna saritu egingo da.
BANAKA: Lehen bertsoak denbora dexente eska lezake, baina muga bi minututan jarriko da. Hurrengo bertsoetan, 30 segundotik beherako tarteak hartu ahal izango ditu bertsolariak. Oro har, 3 bertsoak osotasunean egiteko erabilitako denbora hartuko da kontuan.
ONTZAT HARTUKO EZ DIRENAK
8.4. BINAKAKO lanetan, ez da ontzat hartuko 30 segundotik gora hartzea lehen bertsoa botatzeko, eta 10 segundotik gora hartzea erantzuteko.
8.5. PUNTUARI erantzutean, ez da ontzat hartuko bost segundo igaro ondoren hastea kantuan. 8.6. BANAKA hiru bertso kantatu behar direnean, ez da ontzat hartuko bi minututik gora pasatu ondoren hastea, eta hurrengo bertsoak kantatzen hasteko 30 segundotik gora hartzea.
Amen (2011ko filma)
Amen film hegokorearra da, Kim Ki-duk zinemagileak idatzia eta zuzendutakoa. Kim Ye-na da protagonista ia bakarra, baina presentzia maskaradun misteriotsu bat ere bada filmean, eta Kim Ki-duk bera omen da maskarapean ezkutatzen dena.
Europan filmatua, emakumezko gazte korear bat Europan zehar dabil, mutil-lagunaren bila. Presentzia arrotz bat ere agertuko da bilaketa horretan.
Filma lehiaketan estreinatu zen Donostiako Zinemaldiaren 2011ko edizioan.
Galbarra
Demografia eta biztanleria
Udalerri independente gisa agertzen den 1842ko erroldan herriak 65 biztanle eta 13 etxe zituen. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 48 biztanle ditu.
Akysis pulvinatus
Akysis pulvinatus Akysis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Akysidae familian.
Ikus, gainera
]
Bracovce
Bracovce Eslovakiako udalerri bat da, Michalovceko barrutian kokatuta. 9,62 km²ko azalera du eta 948 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1227. urtekoa da.