cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rafael Curruchiche
Biografia
2019ko ekainaren 24an, Erika Aifan epaileak Rafael Curruchiche fiskalaren kontrako ikerketa eskatu zuen Jimmy Morales presidente ohiaren legez kontrako finantziazioa oztopatu zuelako. Hilabetera, Guatemalako Fiskal Nagusiak, Consuelo Porrasek salaketaren txostena jaso zuen eta barne gaiak lantzen dituen fiskaltzara bidali zuen.
2021ean, Juan Francisco Sandoval ordeztu zuen Guatemalako Zigorgabetasunaren Aurkako Fiskaltza Bereziaren zuzendaritzan. Guatemalako Fiskal Nagusiak, Consuelo Porras, izendatu zuen. Jordan Rodas, orduko Giza Eskubideen Prokuradoreak izendapena gaitzetsi zuen.
2022an, José Rubén Zamora kazetaria Curruchicheren aginduz atxilotua izan zen, baita Samari Carolina Gómez Diaz, FECIren langile ohia, eta Erika Aifan epailea bera ere. Urte berean, Amerikako Estatu Batuek Engel Zerrendan sartu zuten Curruchiche, ustelkeria handiko kasuak desegiteagatik.
Nozizepzio
Nozizepzioa prozesu neuronal bat da, zeinaren bidez ehunentzat kaltegarriak izan daitezkeen estimuluak kodetu eta prozesatzen diren. Nerbio-sistema zentral eta periferikoaren jarduera aferentea (sentsore) da, nozizeptore edo "minaren errezeptore" izeneko nerbio-bukaera aske espezializatu batzuen estimulazioaren ondorioz sortzen dena, sistemaren atalasetik gorako aldaketei soilik erantzuten diena.
Nozizepzioak hainbat erantzun autonomo aktibatzen ditu, eta izaki sentigarriengan minaren esperientzia subjektibo bat izatea eragin dezake. Neurona nozizeptiboek estimulu biziei erantzuteko ekintza potentzialak sortzen dituzte, eta tiroaren maiztasunak minaren intentsitatea baldintzatzen du.
Ardo koloreko limazela
Ardo koloreko limazela (Limacella delicata edo Limacella vinosorubescens) Amanitaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarria. Onddo hau gutxi ezagutzen da.
Sinonimoa: Limacella glioderma.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikora, ondoren kanpai itxurakoa, geruza likatsu batekin, marroi-gorrixka edo haragi-laranja zurbil kolorekoa. Ertza zertxobait ildaskatua du, eta inoiz errezel zuriko hondarrak izaten ditu.
Orriak: Zabalak, biribildu-atxikiak, zurbilak eta horixkak.
Hanka: 4 - 8 x 0,4 - 0,8 cm-koa. Zurixka edo haragi koloreko ñabardurekin, eraztun leunaren goialdean arrosa, flokosoa eta ezkatatsua behean. Eraztun iletsua, tentea, erorkorra, ia ikusten ez den itzuliarekin.
Haragia: Zurbila, zapore gozokoa, irin usain handikoa.
Jangarritasuna
Jangarria.
Nahasketa arriskua
Onddo hau gutxi ezagutzen da.
Sasoia eta lekua
Uda aurreratuan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan eta inoiz koniferoetan ere bai, taldekoia da, ilaretan ateratzen da.
Marta Luxán
Marta Luxán Serrano (Bilbo, Bizkaia, 1970) soziologo eta demografoa, EHUko irakaslea, demografia eta familiarekin lotutako gaiak lantzeaz gain, ikerketa metodologia feministan aritua da (SIMReFeko kidea 2008tik) eta mugimendu sozialekin lotutako gaiak ere aztertzen ditu, adibidez Joxemi Zumalabe Fundazioarekin.
Biografia
Soziologian lizentziatua (1993, UPV/EHU) eta Demografian doktorea (2000, Universitat Autònoma de Barcelona). 1993-2000 bitartean Centre d’Estudis Demogràfis (UAB) ikerketa zentroan aritu zen, ikerketa-beka eta kontratu ezberdinekin. 2001 urtean UPV/EHUra bueltatu zen doktorego ondorengo bekarekin eta ordutik bertan aritu da lanean. Soziologia eta Gizarte Langintza irakasle agregatua da eta Ikasketa Feminista eta Generoko Masterraren Batzorde Akademikoko kidea ere bai.
Ikus, gainera
Antropologia Feminista Ikerketa Taldea
Empar Pineda Saria
Lucrecia Hernández Mack
Lucrecia Hernández Mack (Guatemala, 1973ko azaroaren 16a) mediku zirujau eta politikaria da. 2016ko uztailean, Guatemalako Osasun Ministerioko lehen emakume ministro bihurtu zen. 2017ko abuztuaren 27an, Jimmy Morales presidenteak Iván Velásquez Guatemalako Zigorgabetasunaren aurkako Nazioarteko Batzordeko burua bota ondoren, dimisioa eman zuen. Egun legebiltzarkidea da Movimiento Semilla alderdi politikoaren eskutik.
Sistema somatosentsorial
Sistema somatosentsoriala organismoen sistema bat da, bere barnean, harrera- eta prozesu-zentroak dituena. Zentro horien funtzioa estimulu-modalitateak, hala nola ukimena, tenperatura, propiozepzioa (gorputzaren posizioa) eta nozizepzioa (nozizeptoreak: minaren berri ematen dute) sortzea da. Errezeptore sentsorialek larruazalean, epitelioan, muskulu eskeletikoan, hezur eta artikulazioetan, barne-organoetan jarduten dute. Ukimena bost zentzu tradizionaletako bat den bitartean, ukimenaren hautematea hainbat modalitatek osatzen dute. Medikuntzan, lagunarteko "ukimena" terminoaren ordez "zentzu somatikoak" erabili ohi dira, tartean dauden mekanismoen aniztasuna modu egokian islatzeko.
Lucrecia Hernández Mack
Biografia
1990an, 16 urte zituela, Presidentzia Estatu Nagusiko komando berezi batek haren ama, Myrna Mack antropologoa erahil zuen. Lucrecia ezkerreko militantetzat eta feministatzat hartzen du bere burua eta bere herrialdearen eta familiaren historiak guztiz markatua sentitzen da. "Nire ama lanetik irtetzen ari zela erasotu zuten. Lehendakaritzako Estatu Nagusiaren aginduak eta ekimenak zirela eta, hainbat egunez jarraitu zuten eta astearte arratsalde batean labankada sartu eta kalean hiltzen utzi zuten."Medikuntza eta kirurgia ikasi zituen Guatemalako San Carlos Unibertsitatean ( 1992- 1999 ) eta, ondoren, Osasun Publikoko masterra garatu zuen Rafael Landívar Unibertsitatean (2001-2003). Mexikoko Unibertsitatean aritu zen Mexiko Hiriko Xochimilco Unitatean, Osasun Kolektiboko Zientziei buruzko doktorego-tesia prestatzen (2012-2016).
Sistema somatosentsorial
Sistemak estimuluei erreakzionatzen die, hainbat errezeptore erabilita: termorrezeptoreak, mekanorrezeptoreak eta kimiorrezeptoreak. Errezeptoreetatik informazioa transmititzeko, bizkarrezur-muineko eta garuneko traktuen bidez nerbio sentsorialak erabiltzen ditugu.
Lucrecia Hernández Mack
Biografia
Osasunaren Sarbide Publiko eta Unibertsalerako Aliantzarekin (ACCESA) eta nazioarteko hainbat erakunde espezializatutan aholkulari gisa lan egin du, hala nola Osasunaren Erakunde Panamerikarrean, Osasunaren Mundu Erakundean, Guatemalan.
Sistema somatosentsorial
Prozesua, batez ere, garun-azalaren lobulu parietaleko biraketa poszentralean dagoen eremu somatosentsorial primarioan gertatzen da.
Lucrecia Hernández Mack
Biografia
Osasun publikoaren aldeko aktibista, Otto Pérez Molinaren gobernuan kontrako #RenunciaYa protestetan parte hartu zuen.
Sistema somatosentsorial
Laburbilduz, sistema neurona sentsorial bat estimulu espezifiko batek (beroa, adibidez) bultzatzen duenean aktibatzen da; neurona hori estimulua jaso duen gorputzaren eremuari bereziki dagokion garunaren eremu batera igarotzen da.
Lucrecia Hernández Mack
Osasun Ministro
2016ko uztailaren 27an, Alfonso Cabreraren ordez izendatu zuten Osasun Ministro. Lanpostuaz jabetzean, bere lehen helburuen artean, osasun publikoko zerbitzuen kolapsoa geldiarazi eta aurreko bi urteetan egin ez ziren txertaketa-estaldurak berreskuratzea zeuden.
Yosemite ur-jauzia
Yosemite ur-jauzia, Yosemite Falls, AEBetako Yosemite Parke Nazionalan dagoen ur-jauzi bat da, Kalifornia estatuko Sierra Nevada mendilerroan. Parke nazionaleko turismogune nabarmenetakoa da, bereziki udaberrian, urak bere maila gorenean jauzi egiten duenean.
Lucrecia Hernández Mack
Argitalpenak
Hurrengo argitalpenetan parte hartu du:
Ixcán
Ixcán Guatemalako Errepublikako udalerria da, Quicheko Departamenduaren iparraldean dagoena bereziki Franja Transversal Norte izeneko petrolio eremuan. 1575 km2 azalera du eta Playa Grande du udal buru. Bertako biztanle gehienak 1970ean Franja Transversal Norte delakoa sortu ondoren lurraldera iritsi ziren talde etniko indigenetakoak dira.
DIN 31635
DIN 31635 Deutsches Institut für Normung-en araua da, 1982an onartua arabiar alfabetoa karaktere latindarretara ekartzeko. Mendebaldeko arabiar ikasketen arloan arabiera erromanizatzeko gehien erabiltzen den araua da.
Ixcán
Antolaketa politikoa
Udalerria zazpi mikroeskualdetan banatzen da, honela:
Kokapen geografikoa
Ixcán Quicheko departamentuan dago eta mugakide hauek ditu:
Klima
Ixcángo udalburuak klima tropikala du (Köppen sailkapena: Af).
Mekanorrezeptore
Mekanorrezeptorea kinada mekanikoekiko (ukipena, presioa, grabitatea) sentikorra den egitura espezializatua. Giza azal glabroan bost mekanorrezeptore mota nagusi daude: Paciniren korpuskuluak, Meissnerren korpuskuluak, Krauseren korpuskuluak, Merkelen nerbio-bukaerak eta Ruffiniren korpuskuluak. Iledun larruazalean, halaber, mekanorrezeptoreak ere badira, eta, izatez, aire-presioak soinu bihurtzen duten kokleako zelulak guztien mekanorrezeptorerik sentikorrenak dira. Hori guztia animaliaren eta bere espeziearen habitatari dagokio. Nerbio-amaiera libre edo kapsulatuei dagozkien egiturak ere badira, transduktore gisa jarduten dutenak, hau da, estimulu mekaniko, kimiko edo elektromagnetiko bat nerbio-bulkada bihurtzeko gaitasuna dutenak.
Ixcán
Historia
Lehen lurralde babesgabea zen eta hiriguneetatik urrun zegoen; beraz, ez zen jendeztatu; hain zuzen, 1882 eta 1896 artean Mexikorekin mugak egin zirenean, Guatemalako Mugen Batzordearen ehunka langile hil ziren, eskualdea osasungaitza zelako.
Mekanorrezeptore
Sentsazio-mekanismoa
Mekanorrezeptoreak neurona sekundarioak dira, estimulu mekanikoei ekintza potentzialak jaurtitzen erantzuten dietenak. Transdukzio somatosentsorialean, neurona aferenteek bizkarrezur-muinera sinapsiaren bidez mezu bat transmititzen dute. Bertan, bigarren mailako neuronek seinalea talamora bidaltzen dute, eta hirugarren mailako neuronekin sinapsia egiten dute konplexu bentrobasalean. Hirugarren mailako neuronek seinalea kortex somatosentsorialera bidaltzen dute.
Ixcán
Historia
Erdialdeko Amerikako independentziaren ondoren, 1825ean, Guatemalako Estatuko Batzarrak herrialdeko lurraldeak banatu zituen, eta Ishcáni esleitu zizkion —orduan esaten zitzaion bezala— Totonicapán/Huehuetenango saila eta 9. barrutiko Jacaltenangoko zirkuitua (Totonicapán), epaiketa bidezko justizia emateko. 1838ko apirilaren 3tik aurrera, kreol liberalek Los Alto Estatu gisa ezarri zuten eskualdearen zati izan zen, harik eta Rafael Carrera mestizo jeneral kontserbadoreak 1840an indarra hartu zuen arte.
Mugen Hitzarmena Mexikorekin
Bi herrialdeetako ordezkariek 1877ko abenduaren 7an Mexikoko hiriburuan egindako hitzarmenari jarraiki, bi ingeniari-batzorde izendatu zituzten, nazio bakoitzeko bat muga ezagutu eta bi herrialdeen arteko negoziazioetarako balioko zuen plano bat egin zezaten. Tacaná sumendiaren eta Ozeano Barearen arteko mugaren mapa bakarra egin zen arren, Justo Rufino Barrios eta Matías Romero presidenteen bilera egin zen. 1883ko azaroan, mugaren trazadurari eta inguruko plano topografikoaren jasotzeari ekin zitzaion, eta Miles Rock astronomoa eta haren laguntzaileak izan ziren Guatemalako batzordeko burua, Edwin Rockstroh, Felipe Rodríguez, Manuel Barrera eta Claudio Urrutia. Lehen urtean Ixbul muinora baino ez zen iritsi, eta hurrengoan Usumacinta ibaira edo Chixoy ibaira iritsi nahi izan zen, baina oso zaila izan zen, inguru horretan ez baitzegoen biderik. Jasateko zailena Ixcán eskualdeko babesgabea izan zen, sei hilabetean hirurehun laguntzaile inguru hil baitziren. Eta, azkenik, Chixoy ibaia uste baino ekialderago zegoela ikusi zuten, eta Cobándik hurbil aurkitu zuten, Mexikoko mugatik oso urrun. Ez Urrutiak ez Rockstroh-ek ez zuten jarraitu batzordearekin. 1884 eta 1895 artean Peteneko mendebaldeko eta iparraldeko lerroen azterlan eta trazaduretan lan egin zuen.
1895ean beste hitzarmen bat egin zen Emilio de León Guatemalako ministroa eta Mexikoko gobernuaren artean, eta Guatemalako batzorde berri bat antolatu zen. Aukera horretan, batzordeko burua Urrutia ingeniaria izan zen, eta haren laguntzaileak Manuel Amezquita, Fabián Ortiz eta Ricardo Walker ingeniariak izan ziren, Rafael Aldana, Abraham Flores, José Víctor Mejía De León eta Francisco Reyes laguntzaileekin batera. Urte hartako irailean, Petenen buru izan ziren, eta han bildu ziren Mexikoko batzordearekin. Bi batzordeek trazatutako lerroak aztertu ondoren, behin betiko hitzarmenera iritsi zen 1896ko urtarrilean, muga mugatzen zuten hamabost monumentu eraiki zirenean.
Guatemalako gerra zibila
1982ko martxoaren 23an Lucas Garcíaren porrotaren ondoren, Efraín Ríos Montt jenerala, Horacio Maldonado Shaad eta Francisco Gordillo koronelekin batera heldu zen boterera.
Guatemalako gerra zibilaren ondorioz, berrogeita hamar mila pertsona inguru, ihes egin zuten edo lekuz aldatu zituzten matxinoak izatea leporatuta, Quicheko saileko oihan-eremuetara eraman zituzten, urte horiek kanpoko mundutik eta gobernuaren kontroletik kanpo pasatuz. Hamarkada bat geroago, erdiak gutxi gorabehera han zeuden oraindik, baina 1987tik 1989ra bitartean Amachel eta Sumalen arteko matxinadek bost mila pertsona inguru atera zituzten handik. Geroago, beste batzuk Erresistentziako Populazio Komunitateetatik (CPR) kanpo ezarri ziren, Uspantanen iparraldean. 1992aren erdialdean, Mendilerroko CPRko hamazazpi mila biztanle inguru zeuden, eta sei mila inguru Ixcánen, hau da, hogeita hiru mila inguru.
Etnikoki, Ixcángo CPR gehienak k'icheak ziren; Mendilerroko komunitateetan, berriz, ixilak ziren gehienak, eta gainerakoak Chajuliakoak, Cotzalekoak eta K'icheak ziren, baita mazelak ere. Bisitatutako komunitateek nabarmendu zuten jatorri guztietako kideen bizikidetza berdintasunean.
1994ko urtarrilean, Ixcángo CPRek jakinarazi zuen otsailaren 2tik aurrera Ixcán eta Xalbal ibaien artean, Ixcán Grande Kooperatibako lurretan, aurreko kokalekuetan, modu baketsuan finkatzeko asmoa zutela, eta CPRko kide gehienak Kooperatiba horretako kideak zirela. Halaber, CIDHi eskatu zioten giza eskubideei dagokienez egoera egiaztatzeko. 1994ko martxoaren 9an eta 10ean, Quiché izan ziren CPRak Giza Eskubideen Iberoamerikako Batzordeko (IDEH) kideek bisitatu zituzten; Santiaguito, San Luis, San Francisco, Los Altos eta La Esperanza (Ixcán) eta Cabá eta Santa Clarako (Sierra) CPRek bisitatu zituzten komunitateak. Batzordea Centro Veracruz (Ixcán) eta Asunción del Copón (Sierra) inguruko herrietara joan zen, baita CPRetako batzuen "lantegietara" ere, eta elkarrizketa egin zuen lurralde horietan lanean ari ziren patruila militarrekin. Bidaia horietan, Ordezkaritzak inguruko beste herri batzuk ere ikusi zituen, baita Armadak Hirugarren eta Laugarren Herrian utzitako kuartelak ere.
Salazartarren jauregia (Muskiz)
Bizkaiko mendebaldean, Muzkiz herrian, Muñatoizko San Martin gazteluaren ondoan Salazartarren jauregia edo Muñatoiz-Salazar jauregia dago. Muskizko Salazartarren Jauregia, ondoan dagoen Muñatoiz Gazteluarekin batera, Monumentu Historiko-Artistiko izendatu zuten.
Muir glaziarra
Muir glaziarra, AEBetako Alaska estatuan dagoen glaziar bat da, Glaziarren Badiako Parke Nazionala eta Erreserban dagoena. John Muir naturalistaren omenezko izena darama. Bere amaierako atalak 700 metro zabal ditu, nahiz eta etengabeko atzerakadan egon. 1980ko hamarkadaren erdialdera glaziarra itsasorarte ailegatzen zen, 60 metroko garaieran amaituz, honetatik izotz masen erorketen ondorioz icebergak sortuz.
Glaziarraren hedadura asko murriztu da, 1870 inguruan, Izotz Aro Txikian, bere hedadura handiena izan zuen, orduz geroztik gero eta gehiago txikiagotuz.
Clydesdale zaldi
Clydesdale eskoziar arrazako zaldia da. Bere jatorri-eremutik hartzen du izena, Clydesdale edo Clyde ibaiaren harana; haren zati handi bat Lanarkshire konderriaren barruan dago.
Arrazaren jatorria XVIII. mendera arte urrutiratzen da, Flandriako hazitarako zaldiak Eskozian inportatu eta bertako behorrekin parekatu zirenean; XIX. mendean, «Shire» zaldiaren odola sartu zen Arrazarentzat, Clydesdale izenaren lehen erabilera, 1826an erregistratu zen; zaldiak Eskoziako inguru handi batera eta Ingalaterrako iparraldera hedatu ziren. 1877an, arrazaren elkartea eratu ondoren, munduko herrialde askotara, milaka Clydesdale zaldi esportatu ziren, batez ere, Australiara eta Zeelanda Berrira. XX. mendearen hasieran, kopurua jaisten hasi zen, bai asko Lehen Mundu Gerran erabiltzeko eraman zirelako, bai nekazaritzaren mekanizazioa gero eta handiagoa zelako. 1970eko hamarkadan, Rare Breeds Survival Trust-ek arraza desagertzeko zaurgarritzat jo zuen. Geroztik kopuruak apur bat igo dira,
Pentland Hills
Pentland Hills, Eskoziako Edinburgh hiriburuaren hego-ekialdean dauden muino batzuk dira. Mendilerroak 30 kilometro luze inguru ditu eta Biggar udalerritik Clyde ibaira hedatzen da.
Clydesdale zaldi
Zaldi handia eta indartsua da, nahiz eta, gaur egun, ez den lehen bezain astuna. Tradizionalki, zamaketarako erabiltzen zen, bai nekazaritzan, bai errepideko garraioan ere. Gaur egun, gurdi zaldia da nagusiki. Desfileetan edo prozesioetan ibili edo gidatu daiteke; batzuk danbor-zaldi gisa erabili izan ditu Household Cavalry-k, eta, Estatu Batuetan, Anheuser-Busch garagardotegiak zortziko talde parekatua erabiltzen du publizitaterako.
Historia
Clydesdale izena Clydesdaletik hartzen du, Lanarkshireren izen zaharra, Clyde ibaiagatik ezaguna. XVIII. mendearen erdialdean, Flandriako garaño-zaldiak Eskoziara inportatu, eta bertako behorretan ugaldu ziren; ondorioz, lehendik zegoen tokiko saldoa baino handiagoak ziren moxalak sortu ziren. Horien artean, Lochlylocheko John Paterson batek Ingalaterratik inportatutako izenik gabeko garaño beltz bat eta Hamiltoneko dukearen jabetzako marroi iluneko garaño bat daude.
Nabarmendutako beste garaño bat izan zen 16.1 hands Blaze izeneko leinu ezezaguneko garaño-entrenatzailea. XIX. mendearen hasieran hasi ziren moxal hauen genealogiaren idatziak agertzen, eta, 1806an, gerora bere jabearen baserriaren izenaz, Lampits, ezagutzen den Lampits behorra ―moxal eme bat― jaio zen, bere leinua zaldi beltzeraino zeramana. Behor hori, gaur egun bizi diren ia Clydesdale guztien arbasoetan ageri da. Bere moxaletako bat Thompson's Black Horse ―Glancer izenez ezagutzen dena― izan zen, eta horrek eragin handia izango zuen Clydesdale arrazan.
Clydesdale izenaren lehen erabilera, arrazari erreferentzia eginez, 1826an izan zen, Glasgowko erakusketa batean. Haien jatorriari buruzko beste teoria bat da XV. mendean Eskoziara ekarritako zaldi flandriarren ondorengoa dela, XVIII. mendearen amaieran zabaldu zena. Hala ere, teoria horren egileak berak ere onartu zuen litekeena dela arrunta izatea haien arbasoen istorioa.
Eskozian, 1837ko idatzizko erregistroekin, auzoen arteko zaldien kontratazio sistema bat omen zegoen. Programa hori tokiko nekazaritza hobetzeko elkarteek osatzen zuten; arraza-ikuskizunak antolatzen zituzten garaño onena aukeratzeko, eta, haren jabeari, diru-sari bat ematen zioten. Gero, jabeari eskatzen zitzaion, diru gehigarri baten truke, garañoa eremu berezi batera eramatea bertako behorrak ugaltzeko. Sistema horren eta erosketaren bidez, Clydesdaleko garañoak Eskozia osora, eta Ingalaterrako iparraldera bidali ziren. Bertako behorrekin gurutzamendu zabalaren bidez eta garaño horiek ezarritako eremuetan, Clydesdale mota zabaldu zuten, eta, 1840. urterako, eskoziar zama-zaldiak eta Clydesdale zaldiak bat eta bera ziren. 1877an, Clydesdale Horse Society of Scotland elkartea sortu zen, eta, 1879an, American Clydesdale Association (geroago Clydesdale Breeders of the USA) izena hartu zuen, zeinak AEBko zein Kanadako arraza zaleei zerbitzatzen zien. 1882an argitaratu zen lehenengo zaldi erregistro-liburu amerikarra. 1883an, iraupen laburreko Select Clydesdale Horse Society elkartea sortu zen Clydesdale Horse Societyrekin lehiatzeko. Arraza hobetzen ziharduten bi hazlek hasi zuten, eta haiek ere Clydesdale zalditan Shire odola sartzeaz arduratu ziren, hein handi batean.
XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran, Clydesdale zaldi ugari esportatu ziren Eskoziatik, eta, 1911n bakarrik, 1.617 zaldi utzi zuten herrialdea. 1884 eta 1945 artean, berriz, 20.183 zaldiren esportazio-ziurtagiriak eman ziren. Zaldi horiek Britainiar Inperioko beste herrialde batzuetara esportatu ziren, baita Ipar eta Hego Amerikara, Europa kontinentalera eta Errusiara ere.
Lehen Mundu Gerrak milaka zaldiren errekrutatzea ekarri zuen gerra esfortzurako, eta, gerraren ostean, baserriak gero eta mekanizatuago zeuden heinean, arrazen kopuruak behera egin zuen. Gainbehera horrek gerra artean ere jarraitu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ostean, Ingalaterrako Clydesdale zaldi-ugaltzaileen kopurua 1946an 200etik gora izatetik 1949an 80ra jaitsi zen. 1975erako, Rare Breeds Survival Trust-ek desagertzeko zaurgarritzat jo zuen, hau da, 900 eme-ugaltzaile baino gutxiago geratu ziren Erresuma Batuan.
XIX. eta XX. mendeetan Eskoziatik esportatutako zaldi asko Australiara eta Zeelanda Berrira joan ziren. 1918an, Commonwealth Clydesdale Horse Society sortu zen arrazaren Australiako elkarte gisa. 1906 eta 1936 artean, Clydesdale zaldia hainbeste hazi zen Australian, ezen beste zama-arraza batzuk ia ezezagunak ziren. 1960ko hamarkadaren amaieran: «Clydesdale zaldi bikainak hazten dira Victorian eta Zelanda Berrian; baina, lehengo lekuan behintzat, komenigarritzat jotzen da mota horri eustea Ingalaterratik maiz inportatuz». 25.000 Clydesdale baino gehiago erregistratu ziren Australian 1924 eta 2008 artean. Clydesdale zaldiaren ospeak «Australia eraiki zuen arraza» deitzera eraman zuen.
1990eko hamarkadan, kopuruak gora egiten hasi ziren. 2005erako, Rare Breeds Survival Trust-ek arraza "arrisku" egoerara eraman zuen, Erresuma Batuan 1.500 eme ugaltzaile baino gutxiago baitzeuden. 2010. urterako, berriz, "zaurgarri" izatera pasa zen. 2010ean, berriz, Clydesdale zaldia "behatu" gisa sailkatu zuen American Livestock Breeds Conservancy-k; hau da, AEBen urtero 2.500 zaldi baino gutxiago erregistratzen zirela eta mundu osoan 10.000 baino gutxiago zeudela esan nahi zuen horrek. 2010ean, munduko kopurua 5.000koa zela kalkulatu zen, eta horietatik 4.000 inguru AEBn eta Kanadan , 800 Erresuma Batuan eta gainerakoak beste herrialde batzuetan, besteak beste, Errusia, Japonia, Alemania eta Hegoaldeko Afrikan.
Ezaugarriak
Clydesdale zaldiaren osaera asko aldatu da bere historian zehar. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan, Shire, Pertxeroi eta Belgikako zaldi trinkoa baino txikiagoa zen. 1940ko hamarkadan hasita, hazkuntzako animaliak hautatu ziren desfileetan eta ikuskizunetan ikusgarriagoak ziren zaldi altuagoak sortzeko. Gaur egun, Clydesdale zaldia 162tik 183 bitarteko altuera du eta 820tik 910 kg bitarteko pisua du. Ar heldu batzuk handiagoak dira, 183 cm baino garaiagoak dira, eta 1.000 kg arterainoko pisua du. Arrazak aurpegiko profil zuzena edo apur bat ganbila du, eta kopeta eta mutur zabala.
Oso gihartsu eta sendoa da; lepo arkuduna; soin-gurutze altua, eta sorbalda makurtua du. Arraza-elkarteek arreta handia jartzen diote apatx eta hanken kalitateari, baita mugimendu orokorrari ere. Haien ibilaldiak aktiboak dira, altxatutako apatxak eta potentzia eta kalitate inpresio orokorrarekin. Clydesdale zaldiak kementsuak dira, Clydesdale Horse Society-k «gurdiaren eta ikuspegiaren alaitasun» gisa deskribatzen duen moduarekin.
Clydesdale zaldiak linfedema kroniko progresiboa izateko arriskua duela identifikatu da, gizakien linfedema kronikoaren antzekoa den hantura progresiboa, hiperkeratosia eta gorputz-adarretako fibrosia barne hartzen dituen seinale klinikoak dituen gaixotasuna. Beste osasun kezka bat hanka behe aldeko larruazala da, non luma astuna duen. Lagunartean «Clyderen azkura» deitua, hazteri mota batek eragindakoa dela uste da. Clydesdale zaldia ere ezaguna da eguzki-erredurak garatzen dituela aurpegiaren inguruko edozein azal arrosan (pigmentatu gabea).
Clydesdale zaldiak gaztaina kolorekoak izan ohi dira, baina Sabino zaldiaren antzeko eredua (gaur egun frogatu ezin den KIT mutazioa) ere agertzen dira: beltza, grisa eta gaztaina. Gehienek marka zuriak dituzte aurpegian, oinetan eta hanketan ere, eta, noizbehinka, gorputzeko orbanak (normalean, sabelaren beheko aldean). Hanken beheko aldean ere, luma zabala dute. Marka horiek sabino zaldi-genetikaren ondorioa dela uste da. Clydesdale zaldi hazle batzuek aurpegian eta hanketan marka zuriak nahi izaten dituzte, gorputzean markarik gabe.
Marka-multzo ezin hobea lortzen saiatzeko, sarritan, hanka zuri bakarra duten zaldiak lau hanka zuri eta gorputzean sabino zalduaren ezaguerak duten zaldiekin gurutzatzen dituzte. Emaitza, batez beste, nahi den marka zuri kopurua duen moxala izaten da. Clydesdale zaldiak ez du Sabino 1 (SB1) generik, beste arraza askotan sabino zaldiaren adierazpenak eragiteaz arduratzen dena, eta ikertzaileek teorizatzen dute beste hainbat gene ere izan zitekeela eredu horien erantzule.
Erosle askok prima bat ordaintzen dute zaldi marroi-gorrixka eta beltzengatik, batez ere, lau hanka zuriak eta aurpegiko marka zuriak dituztenengatik. Kolore espezifikoak, beste ezaugarri fisiko batzuen aldean, hobetsi ohi dira, eta erosle batzuek sendotasun arazoak dituzten zaldiak ere aukeratzen dituzte desiratzen duten kolorea eta marka baldin badute. Erosleek ez dituzte sabino zaldiak bezalakoak nahi, nahiz eta zama-zaldiei buruzko idazle batek teorizatu nahi diren koloreak eta ile-ehundura mantentzeko beharrezkoak direla. Arraza-elkarteek, dena den, ez dagoela kolore txarrik adierazten dute, eta gorpuzkera eta orbanak dituzten zaldiak gero eta onartuago daude.
Erabilerak
Clydesdale zaldia, jatorriz, nekazaritzarako, ikatza garraiatzeko Lanarkshiren eta garraio astunetarako Glasgown erabili zen. Gaur egun, Clydesdale zaldia oraindik garraioetarako erabiltzen da: nekazaritzarako, egurgintzarako, gidatzeko... Erakusketarako eta gainean ibiltzeko ere erabiltzen da, baita gozamenerako gordetzen ere. Clydesdale zaldi ezagunak da gurdi-zerbitzuetan eta zaldiekin egindako desfiletan bere oin zuri eta lumatsuengatik.
Karroza-zaldiekin batera, Clydesdale zaldia ikuskizuneko zaldi gisa ere erabiltzen da. Eskualdeko eta estatuko azoketan, baita nazioko erakusketetan ere, lerro eta arnesen klaseetan erakusten dira. Arrazako kide ospetsuenetakoak Budweiser Clydesdalen krokadurak osatzen dituzten taldeak dira. Zaldi hauek Budweiser Breweryren jabetzakoak izan ziren Estatu Batuetako debekuaren amaieran, eta, harrezkero, arrazaren zein markaren nazioarteko ikur bihurtu dira. Budweiser hazkuntza-programak, bere kolore eta konformazio estandar zorrotzekin, arrazaren itxuran eragina izan du, Estatu Batuetan jende askok uste baitu Clydesdale zaldia beti marroi-gorrixkara marka zuriekin izan dela.
Clydesdale zaldi batzuk ibiltzeko erabiltzen dira, eta zaldi-zela azpian ikus daitezke, baita gidatzen ere. Beren jarrera lasaia dela eta, entrenatzeko oso errazak eta pista-zaldi apartekoak izateko gai direla frogatu dute. British Household Cavalry-k Clydesdale eta Shire zaldiak danbor-zaldi gisa erabiltzen ditu zeremonia eta estatuko ekitaldietan desfile buruan. Zaldiak kolore deigarrikoak dira, piebald, skewbald eta roan barne. Horretarako erabili ahal izateko, danbor-zaldi batek, gutxienez, 173 cm-ko altuera izan behar du, eta ibilaldiko musikari-ofiziala eta bakoitzak 56 kilo pisatzen duen zilarreztatutako bi danbor eramaten ditu.
XIX. mendearen amaieran, Clydesdale zaldiaren odola gehitu zitzaion Irish Draft arrazari, gainbeheran zegoen arraza hura hobetzeko eta indarberritzeko asmoz. Hala ere, ahalegin horiek ez ziren arrakastatsuak izan, Irish Draft zaldien hazleek uste baitzuten Clydesdale zaldien odolak beren zaldiek latzagoak eta hanken behealdean akatsak izateko joera zekartela. Clydesdale zaldiak, Britainia Handian, Gypsy zaldia garatzen lagundu zuen. Clydesdale zaldia, zamako beste arrazekin batera, Australian Draft zaldia sortzeko ere erabili zen. XX. mendearen hasieran, Dales Poni zaldiekin gurutzatzen ziren sarritan, tamaina ertaineko zama-zaldiak sortuz, bagoi komertzialek eta artilleria militarra tiratzeko erabilgarriak.
Rhodocollybia fodiens
Rhodocollybia fodiens (sinonimoa: Collybia fodiens) Marasmiaceae familiako onddo espezie bat da.
Erdipurdiko jangarria, haragi haritsua. Espezie oso urria Euskal Herrian.
Deskribapena
Kapela: 6 eta 8 cm arteko diametrokoa, erdian kolore marroi-gorrixka du eta ertzerantz zurbildu egiten da. Ganbila, nahiko lodia, batzuetan titi apur batekin.
Hanka: Sendoa, hasieran zuria, gero okre koloreko orbanekin zikintzen da. Ildaskatua luzetara, erdian lodiagoa eta behealdean sustrai itxurarekin.
Haragia: Zurixka, usain eta zapore gabea. Nahiko trinkoa kapela eta zuntzuna oinean.
Etimologia: Collybia terminoak txanpon txikia esan nahi du. Fodiens epitetoa latinetik dator, zanga esan nahi duen " fodio" hitzetik. Bere oin ildaskatuagatik?
Jangarritasuna
Ezin da jan haragi zuntzunagatik.
Nahasketa arriskua
Lehen begiratuan, Collybia fusipes edo Collybia distorta delakoekin nahas daiteke, baina hauengatik bereizten da bere oin ildaskatu eta sendoagatik.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, konifera basoetan.
Banaketa eremua
Europan, batez ere Eskandinavian, Finlandian eta Errusian, baina ez iberiar penintsulan edo Euskal Herrian.
Euskal Herriko txirrindularitzaren urrezko aroa
Euskal Herriko txirrindularitzaren urrezko aroa, gurean izan ziren txirrindularitzaren momentu honenetako urteak izan zen. Gutxi gora behera, 1990ko hamarkada eta 2000ko hamarkadak dira. Urte hauetan, Itzuli handietako podiumetan Euskal txirrindulariak egon ziren edota podiumaren lehian izan ziren. Ezagunenak, Miguel Indurain, Joseba Beloki , Abraham Olano edota Unai Osa dira. Gainera, gure lasterketak Munduko honenen artean zeuden amateur eta profesionalen artean eta atzerriko selekzioak eta txirrindulari honenak entortzen ziren. Amateur mailan, Bizkaiko Bira zegoen eta irabazleak profesionaletara pasa ohi zen. Profesionaletan, Eibarko Bizikleta, Donostia Klasikoa, Udaberriko Klasikoa, Urkiola Igoera, Getxoko Zirkuitua eta beste lasterketa asko zeuden. Errepideaz aparte, Mendi Bizikletan, Iñaki Lejarreta Munduko txapelduna izan zen Junior mailan eta Espainiako Kopa eta diploma olimpikoa eskuratu zituen, besteak beste, eta Roberto Lezaun bi aldiz Munduko Txapelduna izan zen taldeka. Ziklo-krossean, David Seco Espainiako eta Euskal Herriko Txapelketen errekorra lortu zuen. Pistan, Unai Elorriaga k Europako txapelduna eta UCI-ko irabazlea puntuaketan izan zen bi urte desberdinetan. Gainera, Euskadi Txirrindularitza Fundazioa eta Euskaltel Euskadi-ren sorrera eta momentu gorenak historiako momentu hauetan izan ziren.
Insel aintzira
Insel aintzira (Inselsee) Alemaniako Rostock barrutian, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan dagoen aintzira da. 11.4 metroko altueran dago eta 458 hektareako eremua du.
Lakua Schöninsel izeneko 60 ha-ko uharte txiki batek bi zatitan banatzen du. Aintziraren iparraldea nahiko laua den arren, hegoaldeko batez besteko sakonera 6 m-koa da. Uhartea kontinentearekin lotzen da zubi baten bidez.
Aintzira Güstrow herriaren mugan dago, hirigunearen hegoaldean.
Insel hegoaldeko ertzean Ernst Barlach eskultore alemaniarren estudioa dago. 1930eko hamarkadan Barlachek erabili zuen eta gaur egun museo gisa funtzionatzen du.
Ostruka Arrautz globoa
Ostrukaren globoa, gaur egun arte Mundu Berria irudikatzen duen lurbira-globo antzinakoena da. 1504ean egina, ustez, Hunt-Lenox globoaren kopia bat da. Italiar Pizkundeko objektu baliotsuenetako bat da. Izena bi ostruka arrautz elkartuaz egina delako datorkio.
Stefaan Missinne jabeak liburu batean Leonardo Da Vincik egina dela argudiatu du, horregatik maiz Da Vinci globoa ezizenaz ere ezaguna da.
Sandra Torres
Sandra Julieta Torres Casanova (Melchor de Mencos, Petén, Guatemala, 1955eko urriaren 5a) politikaria da. Álvaro Colom, bere senarra, Guatemalako lehendakaria zelarik, Guatemalako lehen dama izan zen (2008-2011). Guatemalako lehendakaritzarako hautagai izan zen 2015 eta 2019an. Unidad Nacional de la Esperanza (UNE) alderdiko idazkari nagusia, 2012-2021 aldian eta 2022tik aurrera.
Biografia
Estatuko gaietan aditua, batez ere Guatemalako estatukoak, eta gizarte politika. 2003ko otsailaren 20an bigarren aldiz ezkondu zen Álvaro Colom Caballeros ingeniari industrialarekin, gero Guatemalako presidente izan zenarekin, eta buruzagi aldekoa zela ezagutu zuen politikagintzan.
2011ko Hauteskunde Orokorrak
2011n, Álvaro Colomekin dibortziatu zen, Guatemalako lehendakaritzara postulatu ahal izateko; izan ere, herrialde horren eraketak ez zion uzten, presidente ohi baten ezkontidea baitzen. Bere esaldi famatua aipatzen da: "'Herriarekin ezkontzeko banatu nintzen'."Baieztapen horrek aurrez pentsatutako dibortzioa izateko susmoak sortu zituen.
2011ko Hauteskunde Orokorretan parte hartzeko asmoa agertu zuen, baina Guatemalako Konstituzioak, bere 186. artikuluko c) hizkiak debekatu egiten baitie presidentearen eta txandako lehendakariordearen senideei beren hautagai-zerrendak lehendakaritzarako postulatu ahal izatea.
Bere hautagaitzaren aurkako sektoreek dibortzioaren aurkako babes-errekurtsoak aurkeztu zituzten justizia-gortean. Errekurtso horiek baztertu egin ziren eta dibortzioa Guatemalako Konstituzionaltasun Gorteak berretsi zuen.
Baháʼí transliterazioa
Bahá'í transliterazioa arabieraz zein persierazko hitzak erromanizatzeko bahá'í fedean erabiltzen den sistema da. Puntu edo lerro azpiko letrak edo azentuak ditu, jatorrizko terminoen transliterazioa ahalik eta zehatzena izan dadin.
Sandra Torres
2011ko Hauteskunde Orokorrak
Hala ere, 2011ko ekainaren 29an, Hauteskunde Auzitegi Gorenak (TSE) adierazi zuen ez zuela onartzen Sandra Torresen hautagaitza inskribatzea, eta argudiatu zuen Konstituzioaren 186. artikulua aplikatzen dela, hauxe dioena: "Lehendakaritzako hautagaiak inskribatzeko ziurgabetasuna".
2011ko abuztuaren 8an, ofizialki geratu zen hauteskundeen lehiatik kanpo, Guatemalako Konstituzionaltasun Gortearen ebazpenaren arabera.
Baháʼí transliterazioa
Halare, mendebaldeko hizkuntzetan ohikoak diren arabierazko hitzetan ohiko idazkera erabiltzen dute eta ez transliterazioa.
Sandra Torres
2015ko Hauteskunde Orokorrak
2015eko Hauteskunde Orokorretan berriro aurkeztu zen, baina ez zuen garaipena lortu.
Baháʼí transliterazioa
Sorrera
ʻAbdu'l-Bahá bizi zen garaian, mendebaldeko bahá'íek arabierazko hitz bera era askotara transliteratzen zuten. Adibidez, Baháʼu'lláh izenaren idazkera modu askotara egiten zuten. ʻAbdu'l-Bahák 1906an Bahaʼo'llah idazteko eskatu zien (eta ez Beha, eta geroago, 1921ean BahaʼUllah
Sandra Torres
2019ko Hauteskunde Orokorrak
2019ko Guatemalako Hauteskunde Orokorretan, berriz ere parte hartu zuen, Alejandro Giammattei medikuak presidentetzarako bigarren itzulian garaitu zuen.
2023ko Hauteskunde Orokorrak
Guatemalako 2023ko Hauteskunde Orokorretarako hautagai izan daiteke, azken inkestetan bigarrena baita bozkatzeko asmoan.
Baháʼí transliterazioa
Sorrera
Shoghi Effendik, erlijioaren burua eta itzultzaile nagusia 1921etik 1957ra bitartean, transliterazio-sistema bat sortu zuen Genevan  Orientalisten Nazioarteko Hamargarren Biltzarrean 1894ko irailean egindako bileran onartutako sisteman oinarrituta. 1923ko zenbait gutunetan ohiko izenak nola idatzi behar ziren azaldu zien mundu osoko bahá'íei. Transliterazio normalizatu baten beharra ikusi zuen: etorkizunean nahasmenik izan ez dadin, eta gai honetan uniformetasuna ziurta dezagun, gaur egun bahá'í literaturak horren behar handia du eta.
Ezaugarriak
Shoghi Effendik xehetasun batzuk aldatu zituen, hala nola digramak erabili zituen kontsonante azentudunen ordez (adibidez: sh, š-ren ordez), edo eguzki-kontsonanteen asimilazioa al artikuluan eta haren ahoskera (adibidez, ar-Raḥím: as-Ṣádiq eta ez al-Raḥīm, al-Ṣādiq).
Arau horien arabera, hauek dira hitz arruntenen idazkera: Bahá'í, Báb, Bahá'u'lláh eta ‘Abdu’l‑Bahá. Azentu-markak erabili zituen bokal luzeak bereizteko, eta norabide desberdinetako apostrofeak, ayin (‘) eta hamza(’) bereizteko, hurrenez hurren.
Persieraren eragina handia izan zen sistema honen eraketan.
Transliterazio taula
Persieraz arabieraz baino hizki gehiago erabiltzen dira. Letra horien izena persieraz bakarrik azaltzen da.
Hizki aldatuak
Ez dira benetako letrak, baizik eta fonema diakritikoak edo hizki baten bestelako forma ortografikoak.
Baso erreetako egur-ziza
Baso erreetako egur-ziza (Pholiota highlandensis) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Pholiota carbonaria
Ez da kontsumitzen, errefauaren usaina du.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, arre-horixka edo arre-gorrixka, batzuetan ertza argiagoa izaten du, eta bertan errezel hondarrak izaten ditu; likatsua, muzilagoduna hezetasunarekin, eguraldi lehorrarekin distiratsua; ganbila eta titi txiki batekin, ondoren laua.
Orriak: Finak, meheak, nahiko estu, Itsatsiak, arrosa-hori kolorekoak perretxikoa gaztea denean, eta oliba-arre kolorekoak zahartzean.
Hanka: Hasieran hori zurbil kolorekoa gero arrexka, kapelaren koloreko ezkatez apainduta.
Haragia: Horixka, zapore gozokoa eta errefau usain arinekoa.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Pholiota spumosa delakoarekin, hau horiagoa da eta koniferoen basoetan hazten da.
Egur-ziza horilaranja
Egur-ziza horilaranja (Pholiota flammans) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Baso erreetako egur-ziza
Sasoia eta lekua
Martxotik urrira, sua izan den lekuetan. Oso ohikoa Bizkaian.
Egur-ziza horilaranja
Mingotsegia da sukaldean erabiltzeko. Jangarritasuna polemikoa da, autoreen arabera.
Baso erreetako egur-ziza
Banaketa eremua
Mundu osoan.
Egur-ziza horilaranja
Deskribapena
Kapela: 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, sufre-hori kolore eder batekoa edo hori deigarri batekoa, erdigunea iluntxoagoa du, hasieran hemisferikoa, ganbila ondoren; azala hezea du eta kolore horiko ezkata tentez estalita dago.
Orriak: Hasieran horiak, gero laranja-herdoil bizi kolorekoak, meheak, nahiko estu, Itsatsiak edo libreak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: 3 - 7 x 0,5 - 1 cm-koa, horia, zilindrikoa, hondo horiaren gainean ezkata horiz estalia, eraztunetik oinaren oinarriraino doazenak, betea, gero barnehutsa. Goialdean dagoen eraztuna ere ezkatatsua da.
Haragia: Lodia, horia, okre bihurtzen da ebakietan; errefauaren usain ahulekoa, eta zapore mikatzekoa.
Etimologia: Pholiota terminoak belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. Flammans epitetoa latinetik dator, "flammans" hitzetik, alegia, sukoia, sutsua, zuzko. Bere kolore biziengatik.
Jangarritasuna
Ez da jateko modukoa, garratza delako.
Nahasketa arriskua
Beste Pholiota hori eta ezkatatsuekin nahas daiteke, Pholiota adiposa bezalakoekin, honen kapela muzilagoduna da eta handiagoa da.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, ale ugariko taldetan, sortak osatuz, usteltzen ari diren koniferoen motzondo edo egurretan. Nahiko urria.
Banaketa eremua
Europa, Errusia eta Japonia.
Suge-ziza zuriska
Suge-ziza zuriska edo drosofila zuriska (Psathyrella candolleana) Coprinaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Drosophila candolleana.
Ez da kontsumitzen, haragi urria du eta kalitate txikikoa.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, kolore zurixkakoa, eguraldi lehorrean, erdigunean okre samarra, ez oso mamitsua, kanpai itxurakoa, ia laua, heltzean titi pixka batekin, gainazala pruinaduna hasieran, ondoren leuna. Ale gazteetan errezelaren hondarrak ditu ertzean.
Hanka: Hauskorra, barnehutsa, 3 - 6 x 0,2 - 0,4 cm-koa, zuria, errezel hondarrekin, zilindrikoa, oinarrirantz pixka bat lodituta, fibrilosoa, goialdean ildaskatua.
Haragia: Zuria, mehea, ahula, hauskorra, usain eta zaporerik gabea.
Etimologia: Candolleana epitetoak Agustin Pyramus de Candolle botanikari suitzarra aipatzen du.
Jangarritasuna
Jateko ona, baina ez da mamitsua eta zapore gutxikoa da sukaldean estimua izateko.
Nahasketa arriskua
Psathyrella hydrophila delakoarekin, baina hau arrexka da. Drosophila proxima oso antzeko espezie txiki bat da.
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udazkenean, parke, lorategi eta zelaietan, hainbat zuhaitzen motzondoetan, basoko bideen ondoan, gehienetan ale askoko taldeetan.
Banaketa eremua
Mundu osoa.
Galen Clark
Galen Clark (1814ko martxoaren 28a, Shiptoon, Kanada - 1910eko martxoaren 24a, Oakland, AEB), kanadar-estatubatuar kontserbazionista eta idazle bat izan zen.
Kaliforniako Mariposa Grove sequoia erraldoien basoan topatu zuen lehen gizon zuria izateagatik ezaguna da, bai eta John Muir eskoziar kontserbazionistarekin batera Yosemite Parke Nazionalaren aldeko babes eta mantentze lanak burutzeagatik ere.
Egur-ziza aldakor
Egur-ziza aldakorra (Kuehneromyces mutabilis) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Jangarria. Sendagarria delako, landatu egiten da. Kontuz, ez nahastu Galerina marginata toxikoarekin.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran ganbila, gero laua; titi txiki bat du; gainazal leuna eta higrofanoa du. Kolore kanela-arrea du, baina denbora hezean eta zahartzean argitu egiten da.
Orriak: Horixkak, zahartzean arre-kanela kolorera pasatzen dira. Adnatak eta estu.
Hanka: Kapelaren kolore berekoa eta oinarrian ilunagoa. Hasieran betea, gero barnehutsa; zilindrikoa, mintzezko eraztun iheskor batekin. Eraztunetik oinarriraino, zuntzezko orbantxo txiki batzuk ditu.
Haragia: Zurixka, biguna eta usain atseginekoa.
Etimologia: Kuehneromyces terminoa Robert Kühner-i (1904-1997) eskaini zitzaion, "myces" hitz grekoa gehituta. Mutabilis epitetoa latinetik dator, aldakor esan nahi duen "mutabilis" hitzetik. Hezetasuna aldatzean kolorea aldatzen duelako.
Jangarritasuna
Jateko ona den bezala kontsideratuta dago.
Nahasketa arriskua
Armillaria mellea delakoarekin, baina erraz bereizten da, Kuehneromyces mutabilis espezieak eraztunaren azpia ezkatatsua duelako eta kapela leuna. Kontuz Hypholoma capnoides perretxikoarekin eta batez ere hilgarria den Galerina marginata espeziearekin.
Sasoia eta lekua
Udatik neguaren hasiera arte. Hostozabalen eta koniferoen enborretan ale askoko taldetan agertzen da.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Afrika, Asiako iparraldea, Australia, Zeelanda Berria.
All the Beauty and the Bloodshed
All the Beauty and the Bloodshed 2022ko Laura Poitras estatubatuar zinema zuzendariaren film dokumentala da. Filmak Urrezko Lehoia irabazi zuen Veneziako 79. Zinemaldian.
Hunt-Lenox globoa
Hunt-Lenox globoa edo Lenox globoa, 1510ko data du eta ezagutzen den hirugarren lur-bira antzinakoena da. 1492ko Erdapfelen eta 1504ko Ostruka Arrautz globoaren ondoren egina baita. Gaur egun AEBetako New Yorkeko Liburutegi Publikoan gordea dago.
Bere jatorria ezezaguna da, 1855ean Parisen Richard Morris Hunt arkitektoak James Lenox liburu bildumatzaileari eman zion, eta honek New Yorkeko Liburutegi Publikoan bildumatu.
Tony Jacklin
1983tik 1989ra Europako taldeko kapitaina izan zen Ryder Cup txapelketan eta bi garaipen eta berdinketa bat lortu zituen.
Arturo H. Medrano pinakoteka
Arturo H. Medrano Pinakoteka (Pinacoteca Arturo H. Medrano) arte museo bat da Tegucigalpan, Hondurasen, Hondurasko artisten margolanen 1920ko hamarkadatik aro garaikideraino gordetzen dituena. Pinakotekak 700 artelaneko bilduma du, eta margolanez gain, eskultura, marrazki eta argazki batzuk ere baditu.
Historia
Museoa 1993ko ekainaren 3an sortu eta ireki zen Hondurasko Banku Zentralaren egoitza zaharrean, Tegucigalpan. Museoa ez zen jendearentzat ireki 1993ra arte, baina 1920an sortu zen, Banku Zentralak bere lehen pieza erosi zuenean. 1993ra arte, margolanen bilduma bankuaren bilduma pribatu gisa mantendu zen. Banku Zentralak Indar Armatuen Bulebarrean duen egoitza berria inauguratu zenean, 2016an, museoa eraikin berrira aldatu zen. Hiriaren erdialdeko gune zaharra 2014an jarri zuen bankuak salgai.
Izena
Museoak Arturo H. Medrano du izena, abokatu bat eta Hondurasko Abokatuen Elkarteko lehen presidentea izan zena.
Bilduma
Museoak 700 artelan inguru ditu, batez ere margolanez osatuak, baina baita eskultura, marrazki eta argazki batzuez ere. Bere bilduma Hondurasko artean espezializatu zen 1920ko hamarkadatik aro garaikideraino. Lehen obra pinakotekak 1920an erosi zuen, Pablo Zelaya Sierra artistaren "Las campesinas" olio-lana. Beste artista batzuk, beren obrak museoan erakusten ari direla, Arturo Luna, Carlos Zúñiga Figueroa, Confucio Montes de Oca, Horacio Reina, José Antonio Velásquez, Maximiliano Ramírez Euceda eta Moisés Becerra daude.
Gizakien Salerosketaren Aurkako Ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena
Gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena
Hitzarmenaren xedea da:
Hitzarmenak jarraipen-mekanismo bat ezartzen du, GRETA edo Gizakien Salerosketaren aurkako Ekintzan Adituen Taldea, estatu alderdiek hautatutako 10-15 kidek osatua.
Arturo H. Medrano pinakoteka
Bilduma
Museoak ere aldi baterako erakusketak antolatzen ditu Hondurasko Banku Zentralaren sukurtsaletan, Choluteca, La Ceiba eta San Pedro Sulan dituen bulegoetan.
Gizakien Salerosketaren Aurkako Ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena
Gizakien salerosketaren aurkako ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena
Emakumeen aurkako indarkeriari eta etxeko indarkeriari aurrea hartzeko eta haien aurka borrokatzeko konbentzioan ere gogorarazten da Konbentzioa.
Europako Kontseluko herrialde sinatzaileak
Hitzarmena 2005eko maiatzaren 16an sinatu zen eta 2008ko otsailaren 1ean sartu zen indarrean. 2017ko ekainaz geroztik, Europako 47 estatuk berretsi dute. Europako Kontseiluko estatu guztiek berretsi dute Ituna, Errusia izan ezik.
Europako Kontseluko kidek ez diren sinatzaileak
2013an, Bielorrusia, Europako Kontseiluko kidea ez den estatua, Hitzarmenari atxiki zitzaion. 2021ean, jakinarazi zen Israel, Europako Kontseilukoa ez den estatu bat, konbentzioarekin bat egingo zuela.
Porfirio Lobo
Porfirio Lobo Sosa edo «Pepe Lobo» izenaz ezaguna (Trujillo, 1947ko abenduaren 22a), Hondurasko politikari eta katedraduna da; Hondurasko Biltzar Nazionaleko lehendakaria 2002tik 2006ra bitartean, eta Hondurasko Errepublikako bederatzigarren presidente konstituzionala (2010-2014), herrialdearen Aro Demokratikokoa.