cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Munduko Futbol Txapelketa
Munduko Futbol Txapelketako une gogoangarriak
Brasilgo orduko egunkariek “tragedia nazionaltzat” jo zuten gertatutakoa. Brasileko futbol-historiako gertaera beltz horren ondoren, ordea, Canarinharen urrezko aroa hasi zen. Edson Arantes Do Nascimento, “Pelé” ezizenez ezaguna, buru zutela selekzio brasildarrak Suedia (1958), Txile (1962) eta Mexikoko munduko txapelketak (1970) irabazi zituen.
Aurrerapen teknologikoei esker, 1970eko Munduko Kopa izan zen telebistan koloretan eman zen aurrenekoa. Horrek asko ugaldu zuen txapelketaren ikusle-kopurua eta oso ospetsu bihurtu zuen mundu osoan: geroz eta selekzio gehiagok ematen zuten izena sailkapen-faseetarako, txapelketa ofizialean lehiatzeko itxaropenez.
“Jainkoaren eskua” eta “Mendeko gola”
1986ko txapelketa ere oso gogoan dute zaletuek. Orduko protagonista Diego Armando Maradona argentinarra izan zen, joko-erakustaldi gogoangarria izan zuen-eta. Final-laurdenetan Argentina eta Ingalaterra arerio ziren. Zelaian jokalariak ziren lehiakide, baina zelaitik kanpo ere bazen lehia: Malvinetako Gerra zela-eta etsaituta zeuden ingeles eta argentinar gobernuak.
Maradonak txapeldun bihurtu zuen bere taldea “Jainkoaren eskua” gisara ezagutzen den lehendabiziko gol oso eztabaidatsu bati eta “Mendeko gola” izeneko beste bati esker. Munduko Txapelketa bigarren aldiz irabazi zuen Argentinak orduan… Eta orduz geroztik hor dabil hirugarren garaipenaren bila. 90 hamarkadako urteetatik aurrera txapelketa are modernoago egin zen. 1998an Frantzia izan zen etxeko taldea, eta frantziar zaletuen zorterako bere taldea etxean irabazten ikusi ahal izan zuten: Les Bleus taldekoek Brasili irabazi zioten, Zinedine Zidane gidari zutela.
Asiar kontinentean izan zen aurreneko Munduko Txapelketa 2002koa izan zen. Hego Koreak eta Japoniak elkarrekin antolatu zuten. Eta berriro irabazi zuen Canarinhak, Ronaldo izar bihurturik. Japoniako Yokohama Nazioarteko Estadioan Brasil txapeldun izan zen bosgarren aldiz; 2018an, Errusian, Frantziak lortu zuen bere bigarren garaipena.
Historia (txapelketa femeninoa)
FIFAren lehendakaria izan zen João Havelangeek bultzatu zuen Emakumezkoen Munduko Futbol Txapelketa egiteko egitasmoa. Hamabi talde aurkeztu ziren 1991ean eta Txinan jokatu zen txapelketa. Estatu Batuetako selekzioa izan zen lehenengo txapelduna. 1995ean ere hamabi talde izan ziren Suedian eta europarren arteko finalean Norvegia nagusitu zen.
Hurrengo bi ekitaldiak Amerikako Estatu Batuetan jokatu ziren, lehenengoan etxekoak nagusitu ziren Txinari penalti jaurtiketatan irabazita eta bigarrenean Alemaniak irabazi zuen urrezko golari esker.
2007an berriz ere Txinara itzuli zen txapelketa eta Alemaniarrek bigarren garaipena eskuratu zuten jarraian. 2011ekoa Alemanian jokatu zen eta etxekoak faborito ziren arren Japoniak eta Estatu Batuek jokatu zuten finala. Japoniarrek penalti jaurtiketetan lortu zuten garaipena.
Márcio Rodrigues
Márcio Rodrigues (1978ko abenduaren 20a - ), Magrão ezizena duena, Brasilgo futbolari ohia da.
Habana
Habana (La Habana, ahoskatua) Kubako hiriburua, probintzia, portu nagusia eta merkataritza gune garrantzitsuena da. 728,26 km²ko eremua du eta 2012an 2.106.146 biztanle zituen. Karibeko hiri jendetsuena da.
Diego Velázquez de Cuéllar espainiarrak sortu zuen 1515 ean, San Cristóbal de La Habana izenarekin. 1982 an, UNESCOk Habana Zaharra eta gotorlekuak Gizateriaren Ondare izendatu zituen.
Munduko Futbol Txapelketa
Historia (txapelketa femeninoa)
2015ean Kanadan jokatu zen Munduko Futbol Txapelketa eta final ikusgarri batean Estatu Batuak nagusitu zitzaion Japoniari. 2019an Frantzian jokatu zen eta Estatu Batuetako selekzioak laugarren titulua eskuratu zuen, Herbehereen aurka jokatutako finalean.
Datuak eta estatistikak (gizonezkoena)
2018ko datuak barne.
Habana
Geografia
Habana Kubako ipar-mendebaldeko itsasaldeko badia batean dago, Ozeano Atlantikoa Karibe itsasoarekin lotzen dituen Floridako itsasartearen hegoaldean. Badiaren ahoa estua eta luzea da eta oso portu natural segurua da. Haren kokapena dela eta, Mexikoko golkoaren sarreran, Hego Amerikatik Estatu Batuetara doan itsas bidean, denbora luzean Karibeko porturik handienetarikoa izan da.
Bydgoszcz
Bydgoszcz (polonieraz ahoskatua; Bromberg,  ahoskatua; Bydgostia, Brombergum) Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko eta izen bereko eskualdeko hiriburua da. Polonia ipar-mendebaldean dago, Brda ibaiaren ertzean, Vistula ibaiaren bilgunetik hurbil. Burdinbide eta ibai biltoki garrantzitsua da. Janari industria, industria kimikoa eta ehungintza dira jarduera nagusiak.
Habana
Geografia
Hiria badiaren mendebalde eta hegoaldeko muino apaletan hedatzen da. Almendrares ibaiak hegoaldetik iparralderako norabidean zeharkatzen du. Ekialdean dagoen kareharrizko goragunearen gainetan (60 m) El Morro eta La Cabañako gotorleku kolonialak daude. Mendebaldeko beste goragune baten gainean Printzearen gaztelua eta Habanako Unibertsitatea daude.
Klima
Habanak alisioek eta itsasoaren hurbiltasunak leundutako klima tropikala du; Köppen klima sailkapenaren arabera, negu lehorreko sabanako klima (Aw) da. Urtean zehar, tenperaturak oso egonkorrak dira: urteko batez bestekoa 25,2 °C da; urtarril eta otsaileko batez bestekoa 22 °C da; eta abuztukoa, 28 °C. Urtean pilatutako prezipitazioa 1.200 mm ingurukoa izaten da. Urtaro euritsua ekainaren eta urriaren bitartekoa da, eta urtaro lehorra, abenduaren eta apirilaren artekoa.
Hiriaren garapena
Ez dago ziur jakiterik San Cristóbal de La Habanaren lehenbiziko (1514-1515eko) kokalekua. Uhartearen hegoaldeko itsasbazterrean zegoen, Surgidero de Batabanotik gertu edo Mayabeque ibaiaren ertzean. Zenbait urte geroago, kokalekua iparraldeko kostaldera aldatu zuten, Habanako badia itsasoarekin lotzen duen kanalaren mendebaldeko urbazterrera, hots, gaur egungo tokira.
Habanako zaharrak (Habana vieja) jatorrizko kale estuak ditu. Gune zahar horren inguruan, XVIII. mendean hiria mendebalde eta hegoalderantz garatu zen eta kanalaren beste urbazterrean, Regla herria hazten hasi zen. XIX. mendean, hiria arras zabaldu zen mendebalderantz eta hegoalderantz, La Vivora, Luyano eta beste auzo berri batzuk sortu baitziren.
XX. mendeko lehen hamarkadetan, aldaketa esanguratsuak izan zituen, nagusiki Estatu Batuetako goi klaseen aisialdi leku bilakatu baitzen. Hotel, gune komertzial eta luxuzko auzoekin batera, txabola gune handiak ere sortu ziren. 1970. urtetik, Habana hiriaren kanpoaldean nekazaritza sustatu zen, 30.000 hektareako Cordón de la Habana lekuko; alor horietan, kafea, fruitu tropikalak, barazkiak eta abar lantzen dira. Hori guztia bultzatzeko, Kubako gobernuak ureztatze sarea eraiki zuen.
Nandopsis haitiensis
Nandopsis haitiensis Nandopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Auztarri
Auztarri edo Austangaina Nafarroako mendia da, Abodiko mendilerroaren mendebaldean dagoena.
Habana
Hiriaren lehen urratsak
1514. urtean, Diego de Velázquezen aginduz, San Cristóbal de la Habana herria sortu zen irlako hego kostaldean, Batabanotik gertu, baina haren kokalekua ez zen bizileku egokia; horrez gain, oso arriskutsua zen itsas nabigaziorako. Arrazoi horiek zirela eta, 1518. urtean berrogei eta hamar kolono iparraldera mugitu ziren, gaur egun Almendares ibaiaren uhubiaren ondoan. Hurrengo urtean, berriro kokalekuz aldatu eta gaur egungo tokira joan ziren, badiaren babespean.
Indiako flotak Habanan gelditzen ziren, bidaian hasteko eguraldi onaren zain; beraz, bertan denbora luzea eman behar zuten eta garraiatzen zituzten bitxiek eta merkantziek jende anitz erakartzen zuten. Biztanleak gehiago zirenez, kultiboak emendatuz joan ziren, batez ere esklabo beltzak erabiltzen zituzten lan gogorretarako. Haietan tabakoa nagusitu zen, eskari handia baitzegoen. Hiria garatuz joan zen eta bestelako industriak sortu ziren, hala nola, ontzitegiak eta ontziak konpontzeko industriak.
Habana hiriburu
1553an, Habana Kubako hiriburu bihurtu egin zen eta horrek hazkundea bizkortu zion. Horrexegatik, piraten helburu izan zen: 1555. urtean, Jacques de Sores pirata frantziarrak suntsitu eta uztak erre zituenez, Kubako gobernadoreek Habanan gotorlekuak eraikiarazi zituen, piratengandik babesteko.
Handituz zihoan zen heinean, Habanak zenbait izurrite jaso zituen:
Hala eta guztiz ere, populazioa emendatuz joan zen: 1600. urtean, 4.000 biztanle zituen; 1700.ean, berriz, 30.000.
Ingalaterraren okupazioa
1762. urtean, tropa britainiarrek hiria hartu zuten, zenbait hilabetez setiatu ostean, baina denbora laburrean egon zen ingelesen eskuetan, Versaillesko Ituna zela eta, espainiarren eskuetara itzuli baitzen.
XX. mendean
1898. urtean, Kuba Espainiako parte izateari utzi zion, eta Habanak hedakuntzen segiitu zuen, orain, Estatu Batuen eraginpean. Hiriaren ondoan, gune industrial handiak sortu ziren, eta bere populazioa handituz joan zen (1960. urtean 1.500.000 biztanle). Hiriak zabalkunde handia izan zuen Batistaren agindupean, estatubatuarren aisialdi leku gisa.
Ondasun nagusiak
Habanak interes historiko eta turistiko handia du, bere eraikin militarrak eta kolonialak direla besteak beste.
Eraikin militarrak
Habanako hiriaren garapena bere kaiaren garapenari oso lotura egon da, XVI eta XVII. mendeetan, harresi eta gotorlekuak eraiki ziren piratetatik babesteko.
Gotorlekuak ondorengoak dira:
Eraikin zibilak
Hiriaren historiako lehen urteetan, lastozko eta buztinezko eraikinez osatuta zegoen: aduana, hots, harriz egindako lehena 1582an amaitu zen; hurrengo urteetan, hiriaren garrantzia handituz joan zen heinean, eraikuntza garrantzitsu asko eraiki ziren. Eraikin zibilen artean:
1950. urtetik aurrera, aldaketa politikoekin bat, beste eraikuntza korronte bat ageri zenez, eraikuntza multzo handiak eta miresgarriak eraiki ziren.
Herri eta hiri senidetuak
Habana ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago: Habana Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI) (portugesez: União de Cidades Capitais Ibero-americanas) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz:
Boonsboro (Maryland)
Boonsboro Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Washington konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ziaxares
Ziaxares ( Uvaxštra; Κυαξάρης) Herodotoren esanetan, Mediako hirugarren erregea izan zen K.a. 625 eta 585 artean. Fraortesen semea, bere agintaldian Mediar Inperioaren urrezko aroa bizi zen estratega ona zelako. Lehendabizikoz, militarrak zatitu eta arkulari, zaldun eta lantzari gudarosteak sortu zituen.
Étienne Bonnot de Condillac
Étienne Bonnot de Condillac (Grenoble, 1714ko irailaren 30a - Lailly-en-Val, 1780ko abuztuaren 3a) frantziar filosofo eta epistemologo izan zen. Psikologia eta adimenaren filosofia aztertu zituen.
Orratz handi
Orratz handia (Syngnathus acus) Syngnathidae familiako ur gaziko arraina da, ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena.
Étienne Bonnot de Condillac
Gabriel Bonnot de Mablyren anaia izan zen. Apaiz ordenatu eta Mureauko abade izendatu zuten. Bizitza osoa eman zuen pentsamendu espekulatiboan, Parmako gortean tutore izan zen aldi batean izan ezik. Parisen Denis Diderotekin harremanetan jarri zen eta Rousseauren laguna izan zen. Italiatik itzultzean, Frantses Akademiako kide hautatu zuten 1768an.
Frederick Marryat
Kapitain Frederick Marryat (Westminster, Londres, 1792ko uztailaren 10a - Langham, Norfolk, 1848ko abuztuaren 9a) Royal Navyko ofiziera eta eleberrigilea izan zen.
Aitzindari bat izan zen itsas eleberrietan. Banderekiko itsas seinaleetako Marryateko Kodea asmatu zuen ere. Napolean Gerretan eta 1812ko angloamerikar gerran parte hartu zituen.
Klaus Bonsack
Klaus-Michael Bonsack (Waltershausen 1941eko abenduaren 26a - Innsbruck, 2023ko martxoaren 5a) alemaniar luge lasterkaria izan zen.
Lau domina irabazi zituen Neguko Olinpiar Jokoetan. 1964ko jokoetan Alemaniako talde bateratuarekin lehiatu zen eta banakako proban zilarrezko domina irabazi zuen. 1968ko eta 1972ko Jokoetan Alemaniako Errepublika Demokratikoko taldea lehiatu zen. 1968an, urrezko domina lortu zuen binakako proban, Thomas Köhlerrekin batera, eta brontzezko domina banakako proban. 1972an, brontzezko domina irabazi zuen binakako proban, Wolfram Friedlerrekin batera.
Urrezko domina bat, zilarrezko bi eta brontzezko bi ere lortu zituen munduko txapelketetan.
Franciszek Rychnowski
Franciszek Rychnowski (Velehrad, Txekiar Errepublika, 1850eko urriaren 3a - Lviv, Polonia, 1929), poloniar kimikaria izan zen.
Nandopsis ramsdeni
Nandopsis ramsdeni Nandopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
NGC 1494
NGC 1494 galaxia espiral bat da, Horologium konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Olarizuko etxaldea
Olarizuko etxaldea Vitoria-Gasteizko hego-ekialdean, Olarizuko parkean, kokaturik dagoen etxe bat eta haren inguruko lursailak dira.
XX. mendean jatorrizko erabilera, aziendak haztearena, galdu egin zen, eta hurrengo urteetan biltegi gisa erabili zen. Ondoren abandonaturik geratu zen, eta pixkanaka erortzen hasi zen. 1987. urtean Gasteizko Udalak etxea berrerabiltzea erabaki zuen, eta konpontze lanak hasi zituen. 1995ean Udalaren mendeko Ingurugiro Gaietarako Ikastegiaren egoitza bihurtu zen, eta hala izaten jarraitzen du.
Evair
Evair Aparecido Paulino (1965eko otsailaren 21a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
The Last Frontier (1955eko filma)
The Last Frontier (eusk. 'Basamortu basatia') 1955eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Javier Ruescas
Javier Ruescas (Madril, 1987ko abenduaren 14a - ) espainiar idazle eta youtuberra da. Gazte eleberriak idazteagatik ospetsua da. Bere eleberri ospetsuena Bereth-en ipuinak da.
Biografia
Javier Ruescas Madrilen, 1987ko abenduaren 14an jaio zen. Betidanik gustatu zaio irakurtzea. 11 urterekin hasi zen idazten. Nagusitan izurde hezlea izan nahi zuen baina azkenean kazetaritza ikasi zuen, lizentziatu zen 2010ean.
15 urterekin hasi zen idazten bere lehengo eleberri luzea, Los protectores de Imeth. Bi urte eta gero amaitu zuen El Zafiro de Kefto, trilogiako lehengo liburua. 2009an argitaratu zuen bere lehengo eleberria, Bereth-en ipuinak. 2010ean, Gazte literaturako saria jaso zuen. Urte horretan, Bereth-en ipuinen bigarren zatia argitaratu zuen.
Tempus Fugit-ekin hasi zen ospetsua izaten gazte literaturan. 2011an, Berteh-en ipuinak-ren hirugarren parte argitaratu zuen. Eta 2013an argitaratu du bere eleberri garrantzitsuena eta ospetsuena; Play,(Lehengo partea da trilogia baten barruan.) eta eramango da zinemara. Urte horretan ere argitaratzen du Pultsazioak. Eleberri honek Francesc Mirallesekin batera idatzita dago.
Bai Play, bai Pultsazioak eleberri hoberen artean izan ziren aukeratuta 2012an eta 2013an. 2015ean Elektro trilogia hasten da, Manu Carbajo zuzendariarekin, zeinen bere jarraipena, Aura, ere argitaratu zuen urte horretan eta Nemesis 2016an. Nemesis horrekin amaitzen da trilogia. 2016ko maiatzaren 12an argitaratu zuen Taupadak, hau ere Francesc Mirallesekin batera idatzita.
Benthenchelys indicus
Benthenchelys indicus Benthenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Gaztanbidea
Gaztanbidea Nafarroako mendia da, Abodiko mendilerroaren ekialdean dagoena. Ollokiako mendilepotik 40 minutu eskasetan iristen da, eski estazioaren sarbidetik.
Wendy
Wendy James Matthew Barrie idazleak "Peter and Wendy" (Peter eta Wendy) elaberrian sortutako pertsonaia da.
Wendy George Darlingen alaba eta John eta Michaelen arreba nagusia da. Istorioaren hasieran, ez zuen hazi nahi. Horregatik, Peter Panek Sekula Betiko Lurraldeara eraman zuen, bere nebekin batera. Hala ere, han bere alde helduena agertu zen eta ume galduak zaindu zituen, baita ipuinak kontatu ere. Umeek euren “ama” izatea eskatu zioten.
Salomonelaps par
Salomonelaps par Salomonelaps generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Bigarren Gerra Punikoa
Bigarren Gerra Punikoa Kartagok eta Erromak elkarren aurka K.a. 218tik K.a. 202raino egindako gerra izan zen. Puniko izena erromatarrek eman zioten, punicus hitzak «kartagotar» esan nahi baitzuen latinez.
Aurrekariak
Lehen Gerra Punikoaren ostean, Kartagok Sizilian zeuzkan hiriak galdu egin zituen. Hori zela kausa, saiatu zen Hispanian hedatzen. Hamilkar Barkak hasita, Hasdrubalek eta Hanibalek jarraitu zioten politika honi.
K.a. 219an, Hanibalek, Sagunto, Erromako hiri aliatua, eraso zuen. Hanibalek bere aliatuak, tokiko tribuak, defenditzen ari zen. Izan ere, Saguntok aldameneko tribu horiei eraso egiten zien. Hanibalek Ebro ibaia (Erroma eta Kartagoren arteko adostutako muga) zeharkatutakoan, Erromak gerra deklaratu zion.
Gerra Italiako frontean
Hanibalek ustekabean harrapatu nahi zituen erromatarrak. Horretarako, negu horretan bertan 40.000 soldadutako armada Italiara Alpeetan zehar eraman zuen. Ezinezkoa zirudiena egin zuen Hanibalek, larrutik ordainduta hala ere: udaberrian, Po ibaiaren haranean, 26.000 gizon (eta 37 gerra-elefantetik 3 baino ez) geratzen zitzaizkion.
Erromatarrek eraso zuten orduan, armada ongi osaturik ez zebilenean. Tizinio ibaiko batailan ordea Hanibalek eskuratu zuen garaipena. Publio Kornelio Eszipion kontsula larri zauriturik suertatu zen. Trebia bataila are okerragoa izan zen: erromatar armadaren heren bat hil baitzen. Honela, Italiako Iparraldea Kartagok kontrolpean izan zuen. Hanibal saiatu zen tribu zeltiarren babesa lortzen, baina askok Erromaren alde jo zuten. Baserriak erre Hanibali eman baino nahiago zuten. Hala eta guztiz ere, Hanibalek armada indartu ahal zuen, 50.000 soldadu izatera iritsiz.
Hurrengo urterako, Gaio Flaminio izendatu zuten kontsul. Honek Arretium zelada bat jarri zion Hanibali, baina kartagoarrak, jakinaren gainean, saihestu zuen zelada eta Erromara abiatu zen. Flaminiok atzetik jarraitu zion. Tasimene lakuko batailan erabateko porrota jaso zuen Erromako armadak. Hanibalek orduan, Erroma eraso ordez, jeneralek aholkatzen zioten bezala, hegoaldera jo zuen, Erdi Italian babesik ez zuelako eta hegoaldeko greziarrak matxinatzea nahi zuelako.
Tinpano-kaxa
Tinpano-kaxa edo barrunbe tinpanikoa erdiko belarriaren zati nagusia eratzen duen barrunbea da, entzumen-tronparen eta gelatxo mastoideoen artekoa; hezurtxo-katea hartzen du barnean. Nagusiki hezur-labirintoaz inguratua dago, bere kanpoko alboko gainazalean izan ezik, non kanpoko entzunbidearekin komunikatzen den, non tinpano-mintzak banatzen duen.
Bigarren Gerra Punikoa
Gerra Italiako frontean
Erroman, Fabio Maximo zaharra diktadore izendatu zuten. Batailetan borrokatu beharrean, Hanibalen hornikuntzak etetea hobestu zuen. Hori zela eta, soroak eta baserriak birrindu zituen. Politika hori gaitseztuta, erromatarrek Fabioren lekuan beste bi kontsul jarri zituzten, zeinek Hanibal berehala menderatuko zutela agindu zuten. Inoizko armadarik handiena bilduta (50.000 soldadukoa) Hanibali Cannaeko guduan aurre egin zioten. Ondorioa erromatarren erabateko suntsipena izan zen. 16.000 soldadu erromatar baino ez omen ziren bizirik atera. Erromatarrek, etsiturik, giza-sakrifizioak berreskuratu zituzten (haren historian zehar azkenak), jainkoen babesa lortzeagatik.
Bataila horrek Hanibalek nahi zuen matxinadak eragin zituen. Hurrengo hiru urteetan Kapua, Sirakusa eta Tarento hiriek haren alde egin zuten. Mazedoniak ere gerra deklaratu zion Erromari, baina mazedoniarren armada ezin izan zuen Italiara igaro.
Erroman, Fabio Maximo kontsul izendaturik, haren irizpideei jarraitu zitzaien. Italiako frontean, gainerako urteetan buruz buruko batailak saihestu zituzten.
Gerra Hispaniako frontean
Bitartean, erromatarrek gerra Hispaniara eraman zuten. Pixkanaka, Erromak kostaldea menderatu ahal izan zuen, eta, K.a. 211an, Sagunto ere bai. Honi esker, kartagotarrek laguntza eta errefortzuak Hispaniara, eta ez Italiara, bidali behar zituzten.
Erromak Kapua eta Sirakusa ere menderatu zuen. Bigarrenean, Arkimedesek asmatutako defentsa sistemarengatik, sitioak urtebetea iraun behar izan zuen.
4. linea (Tolosa Okzitaniako IAB)
'''Tolosa Okzitaniako igarotze azkarreko autobusaren 4. linea''' sarean aurreikustako bederatzi lineetako bat da. Cors Dillion eta Bassa-Comba geltokiak lotzen du.
Bigarren Gerra Punikoa
Gerra Hispaniako frontean
Hanibalen anaiak, Hasdrubalek, Betis ibaian Erromako armada garaitu zuen, erromatarren buruak, Publio eta Gneo Eszipion anaiak hilik suertatuz. Hala ere, ezin izan zuen erromatarren armada Hispaniatik bota. Hurrengo urtean, Publioren semea, Publio Kornelio Eszipion izenekoa ere, kontsul izendatuta (zilegizko adina ez bazuen ere), Hispaniara bidali zuten. Honek zuzenetik Kartagok Hispanian zuen hiri garrantzitsuena, Kartago Nova, eraso zuen, eta K.a. 209an, konkistatu. Hasdrubal, Hispania galdutzat jota, Italiara joan zen anaia laguntzera. Erromatarrek kartagotarren etorrera aurreikusirik, garaitu zituzten Metauro ibaiko batailan (K.a. 207an). Hispanian geratzen ziren Kartagoko armada apurrak hurrengo urtean menderatu zituzten, eta Hispania Erromako probintzia bihurtu zen.
4. linea (Tolosa Okzitaniako IAB)
2019ko urtarrilaren 7an inauguratu zen Cors Dillion eta Bassa-Comba geltokien artean, linea Tolosa Okzitanian eraikitzen zortzigarrena izan zen.
Bigarren Gerra Punikoa
Gerra Afrikako frontean
Erromara bueltatzerakoan, heroi handi baten harrera jaso zuen Eszipionek. K.a. 205ean kontsul izendaturik, Kartago bera erasotzea erabaki zuen. Afrikan, numidiarren babesa eskuratu zuen, Kartagoko agindua arbuiatzen zuten eta.
Hanibal Italiatik abiatu zen Eszipionen armadari aurre egiteko. Zama batailan (K.a. 202an) Eszipion atera zen garaile. Kartagok bakea eskatu behar izan zuen. Eszipionek Afrikano goitizen irabazi zuen honela.
Gerraren amaiera ez zen aho batez txalotu. Batzuek uste zuten Kartagok, erabat birrindu ezean, Erroma mehatxatzeko indarra berreskuratuko lukeela. Hala ere, gerra ordainketa gogorrak pagatu behar izan zituen Kartagok. Haren itsas armada 10 ontzira murriztu zen, piratei aurre egin ahal izateko. Erroma, ordea, indartsuago atera zen gerratik.
Boothbay (Maine)
Boothbay Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lincoln konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Helcogrammoides cunninghami
Helcogrammoides cunninghami Helcogrammoides generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Mobutu Sese Seko
Mobutu Sese Seko Nkuku Ngbendu wa Za Banga, jaiotza-izenaz Joseph-Désiré Mobutu (Lisala, 1930eko urriaren 14a - Rabat, Maroko, 1997ko irailaren 7a), Kongoko militar eta politikaria izan zen. 1965-1997 bitartean, Zaireko diktadore militarra, kleptokrata eta presidentea izan zen.
Bizitza
Joseph-Désiré Mobutu Kongoko Lisala probintzian jaio zen 1930eko urriaren 14an. Ikasketak 1950. urtean amaitu zituen, eta 1956an L'Avenir egunkarian hasi zen idazten. Actualités Africaines izeneko argitalpeneko erredaktore buru ere izan zen. Independentzia eskatzen zuen Kongoko Mugimendu Nazionalean hasi zuen politika ibilbidea, eta 1960an Bruselan parte hartu zuen Kongoko Errepublikaren subiranotasuna lortzeko negoziaketetan.
1960ko uztailean, Kongo independentearen lehenbiziko gobernuko estatu idazkari izendatu zuen Patrice Lumumba lehen ministroak. Irailaren 14an, armadako komandante buru kargua eman zion Joseph Kasa-Vubu presidenteak. Ordu batzuk geroago, Mobutuk estatu kolpe bat jo zuen, CIAren eta Belgikaren babesarekin. Haren gizonek Lumumba atxilotu eta Moïse Tshomberen esku utzi zuten. 1961eko urtarrilaren 17an, Tshombek Lumumba hilarazi zuen.
1965eko azaroan, beste estatu kolpe bat jo zuen, eta estatuko gidaritza hartu zuen, Kasa-Vubu kargutik kenduz. 1970ean presidente aukeratu zuten zazpi urterako. 1977an eta 1984an berriro hautatu zuten presidente. Bere agintaldian Zaire izendatu zuen Kongoko Errepublika, eta bandera, moneta eta herrialdeko izenak aldatu zituen. 1990ean, nazioarteko presioen eraginez, alderdi aniztasuna eta demokratizazioa iragarri zuen. Minbiziak jota, 1996an Suitzara joan zen, eta bitartean oposizioa haren kontra bildu zen Laurent-Désiré Kabilaren buruzagitzapean. Mobutu saiatu zen Kabilarekin akordioren batera iristen, baina azkenean uko egin behar zion aginteari, eta Marokora erbesteratu zen 1997an, hil baino lehentxeago.
Hogeita hamar urte iraun zuen diktaduran, 8.000 milioi dolarreko dirutza bereganatu zuen. 1996ko maiatzean haren dirua izozteko agindua eman zuen Suitzako Gobernuak, baina orduko oso berandu zen, Mobutuk ia diru guztia beste leku batean gorde baitzuen.
Fundación Gabo
Fundación Gabo, aurretik FNPI - Fundación Gabriel García Márquez para el Nuevo Periodismo Iberoamericano, irabazi asmorik gabeko erakundea da, Gabriel García Márquezek sortu zuen eta Cartagena de Indiasen (Kolonbia) du egoitza. 1995az geroztik,Iberoamerikan kalitatezko kazetaritza sustatzen aldera proiekziorako ekimenak zuzentzen ditu, besteak beste, tailerrak, sariak, bekak eta argitalpenak egiten ditu
Ekimenak
Fundazioak sustatzen dituen ekimenen artean aipamen berezia merezi du Kazetaritzako Gabriel García Márquez Saria, Medellingo alkatetza, Bancolombia eta SURAren arteko elkarlan publiko-pribatuari esker emandako saria:
Bethan Gwanas
Bethan Gwanas (1962ko urtarrilaren 16a - ) galeseraz soilik idazten duen idazle galestarra da. Gazteentzako, helduentzako eta galesera ikasle hasiberrientzako eleberriak idatzi ditu.
Frantsesean graduatua da Aberystwytheko unibertsitatean. 1985ean Urdd Eisteddfodeko koroa irabazi zuen. Bethesdan, Cardiffen, Nigerian eta Frantzian bizi ondoren, Rhydymainera itzuli da.
Idazle ospetsua izan aurretik, frantsesezko, ingelerazko eta kanpo jardueretako irakaslea izan zen. Halaber, Radio Cymrun ikerketa laguntzaile eta ekoizle bezala egin zuen lan.
Gora Alagordy
Gora Alagordy Tian Shan mendikateko mendia da, Kazakhstan eta Txina arteko mugan dagoena. Dzungariako mendietako tontor honek 4.622 metroko altuera du.
Þingvellir
Þingvellir (islandieraz ahoskatua; euskaraz: Thingaren Zelaiak) Islandiako Bláskógabyggð udalerrian dagoen eremua da, Reykjanes penintsulatik eta Hengill sumendi-eremutik gertu dagoena. Þingvellirren ezaugarri historiko, kultural eta geologikoak direla eta, herrialdeko turismo-gune nagusienetariko bat da. Bertan herrialdeko aintzirarik handiena den Þingvallavatn dago.
Ni naiz Ali
Ni naiz Ali (I Am Ali) Clare Lewins estatubatuar zinema zuzendariaren film dokumentala da, Muhammad Ali boxeolariaren bizitzan oinarrituta. Argiak euskaratu zuen.
Sinopsia
Pop kulturaren ikono moduko bat bilakaturik, Mohamed Ali iragan mendeko zenbait borrokaren katalizatzailea izan zen: inperialismoaren eta gerraren kontrakoa zein afro-amerikarren askatasunen eta eskubideen aldekoa, besteak beste.
Azken horien artean dago 2014. urtean Clare Lewinsek zuzendu zuen I am Ali hau. Kirolarien artxibo pertsonaletik erabilitako material ikusi gabeak eta bere ingurukoen testigantzek osatzen dute egitura klasikoko dokumental interesgarri hau.
Þingvellir
2004an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Jean-François Cerquand
Jean-François Cerquand (Épinal, 1816ko martxoaren 21a - 1888ko maiatzaren 13a) frantziar erudito eta idazlea izan zen, historian, mitologian eta etnografian aditua.
Greziar mitologian aditua, Pauen akademiako inspektorea zela, Zuberoa eta Nafarroa Behereko ikasleei bertoko kondairak biltzea eskatzen zien eta 1874 eta 1883 artean "Bulletin de la Société des Sciences, Lettres et Arts" aldizkariaren lau aleetan argitaratu zituen.
Benthenchelys pacificus
Benthenchelys pacificus Benthenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Maxux Aranzabe
Maxux Aranzabe Urruzola (Alkiza, 1966ko azaroaren 8a) hizkuntzalaria, Ixa taldeko ikertzailea eta Euskal Hizkuntza eta Komunikazioa saileko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean. Ixa Taldeko bere jardunean zientziak eta letrak uztartzen ditu: hizkuntzalaritza (letrak) eta informatika (zientziak).
Montet
Montet honako lekuetako bat izan daiteke:
Maxux Aranzabe
Deustuko Unibertsitateko EUTG Eskolan Euskal Filologian lizentziatu zen 1989an, eta Euskal Filologian doktore-gradua lortu zuen 2008an EHUn. Gaur egun, irakasle agregatua da EHUn, eta Ixa taldeko kidea da 1999tik. Bere argitalpenak hizkuntza naturalaren prozesamenduaz ari dira batez ere. Testu zientifiko-teknikoen alderdi tematikoak, diskurtsiboak, lexikoak eta gramatikalak ere landu ditu azken urteetan.
Besteak beste Miren Azkarate eta Patxi Altuna izan zituen irakasle. Euskal Filologiako doktorea da, eta lexikografia, corpusgintza, sintaxi konputazionala dira haren lan esparruak.
Irakaslea Unibertsitatean
EHUko Gipuzkoako campusean irakasten du Kimikako Graduan. Zehazki, bere irakasgaiak hauek dira: i) Idatzizko komunikazio zientifiko-teknikoa euskaraz, eta ii) Ahozko komunikazio zientifiko-teknikoa euskaraz.
Udako Euskal Unibertsitatean, eta Euskal Herriko Unibertsitatean master mailan lexikografia konputazionala eta sintaxi konputazionala ere irakatsi ditu.
Muga
Muga estatu, herrialde, lurralde, udalerri, herri, auzo edo lursailen arteko banaketa lerro geografiko, administratibo edo politikoa da. Estatuen arteko muga batzuk irekiak dira eta estatu larrialdi kasuetan ez beste zaintza mugatua dute, Schengen eremuan kasu. Beste muga batzuk ordea, oso estuki zainduak daude, batez ere gatazkagune politiko edo militarrak dauden estatu, herrialde eta eskualdeetan.
Minda
Minda abereen gernuaz, gorotzaz, azpien eta janariaren hondakinez eta urez osatutako nahaste likidoa da. Tradizionalki ongarria eta konposta ekoizteko erabili izan da.
Maxux Aranzabe
Ikertzailea hizkuntzaren prozesamenduan
Sintaxi konputazionalaz gain, oro har, euskararen corpusgintzan eta lexikografian ere aditua da Aranzabe.
Muga
Estatuen arteko mugetan aduanak daude. Lursailen kasuan mugarriek mugak adierazten dituzte.
Muga politikoak
Muga politikoak giza agentziaren bidez ezartzen dira. Horrek esan nahi du, muga politiko batek ibai edo mendikate bati jarrai diezaiokeen arren, ezaugarri horrek ez duela automatikoki definitzen muga politikoa, gurutzatzeko oztopo fisiko garrantzitsua izan badaiteke ere.
Maxux Aranzabe
Argitalpenak
2014an "Birformulazioa eta birformulatzaileak euskaraz" izeneko liburua argitaratu zuen UPV/EHUn beste hauekin batera: Xabier Alberdi Larizgoitia, Pello Salaburu Etxeberria, Julio Garcia Garcia de los Salmones, Mikel Iruskieta Quintian, Miren Azkarate Villar, Maxux Aranzabe Urruzola, Jose Mari Arriola Egurrola, Ines M. Garcia Azkoaga, eta Maribi Unamuno Garate.
Muga
Muga politikoak
Muga politikoak, askotan, lurrean ikusten diren ezaugarri fisikoen arabera sailkatzen dira.
Muga naturalak
Muga naturalak komunikaziorako eta garraiorako oztopo naturalak dituzten ezaugarri geografikoak dira. Muga politikoak oztopo historiko eta natural horien formalizazioa izaten dira maiz.
Maxux Aranzabe
Argitalpenak
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak sorturiko lanak 25 baino gehiago dira.
Udako Euskal Unibertsitateko kidea
Udako Euskal Unibertsitateko Hizkuntzalaritza Sailean ere aritu izan da irakasle gisa hainbat urtez. Esaterako, 2017an "Euskarazko denbora-informazioaren azterketa prozesamendu automatikorako" hitzaldia eman zuen Begoña Altuna-rekin, eta 2016an "Dibulgaziozko testuak idazteko estrategiak" hitzaldia.
Muga
Muga naturalak
Hona hemen maiz muga naturalak osatzen dituzten ezaugarri geografiko batzuk:
Historian zehar, aurrerapen teknologikoek garraioaren eta komunikazioaren kostuak murriztu dituzte muga naturalen bidez. Horrek murriztu egin du muga naturalen garrantzia denborarekin. Horren ondorioz, azken aldian formalizatu diren muga politikoak, hala nola Afrikakoak edo Ameriketakoak; Europakoak edo Asiakoak berriz, ez dira muga naturaletara egokitzen,.
Alec Derwent Hope
Alec Derwent Hope (Cooma, Hegoaldeko Gales Berria, 1907ko uztailaren 21a - Canberra, 2000ko uztailaren 13a) australiar poeta izan zen. Sydneyko eta Oxfordeko Unibertsitateetan egin zituen ikasketak, eta Sydneykoan irakasle aritu zen. 1968an alde batera utzi zuen irakaskuntza, eta poesia idazten hasi zen. Haren lehen poema-liburua, Noragabeko uharteak, 1955. urtean argitaratu zen. Gero beste asko etorri ziren: Poemak (1960), Beranduko uzta (1975), Kontinentea alderrai (1979), Itsas andreak (1987) eta Orfeo (1991). Hoperen poesian erritmo eta forma tradizionalak nagusitzen dira, eta gizakiaren bizitzaren gorabeherak dira gai nagusia. Poesiaz gainera, Australiako literaturari buruzko azterketa kritikoak idatzi zituen.
Antzerkia
Obras de teatro
Maxux Aranzabe
Udako Euskal Unibertsitateko kidea
2009an "Morfologia eta sintaxiko ariketak konputagailuaren bidez" izeneko ikastaroa eman zuen Kepa Sarasolarekin.
Transferentzia: produktu erregistratuak
Ixa Taldeak hizkuntza prozesatzeko 27 produktu erregistratu ditu 27 urtetan. Produktu horien artean honako hauen garapenean parte-hartze zuzena izan du Aranzabek:
Sariak eta errekonozimenduak
Hainbat sari lortu ditu Maxux Aranzabek Ixa Taldeko kide moduan; besteak beste hauek:
NGC 1495
NGC 1495 galaxia espiral bat da, Horologium konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Cabra
Cabra (gaztelaniaz, portugesez eta galizieraz ahuntza) izan daiteke:
Les Genevez
Les Genevez edo Les Geneveys honako Suitzako lekuetako bat izan daiteke:
Alfanhui
Alfanhuiren langintzak eta ibilerak (Industrias y andanzas de Alfanhuí) Rafael Sánchez Ferlosio idazle espainiarrak idatzitako eleberri pikaresko bat da. 1951n argitaratu zen, El Jarama  baino lau urte lehenago.
Alfanhui, funtsean, haurtzarotik heldutasunerako iragatze erritu mitikoaren kontaketa da. Gerraosteko Espainian, eleberrigintzak ekarpen handirik egiten ez zuen garai batean, Sánchez Ferlosioren narrazioak harridura sortu zuen, ez bakarrik estilo txukuna eta argumentu interesgarria zituelako, baizik eta bereziki eleberri pikaresko espainiarra berreskuratzeko saiakera izan zelako. “Gaztelako kontakizuna, egiazko gezurrez betea” (eskaintzan adierazten duenez), Alfanhui errealismo magikoko lehen kontakizun espainiarra izan zen.
Liburua Eskarne Mujika Gallastegik itzuli zuen euskarara eta Ibaizabal argitaletxean argitaratu zen 1995ean, Literatura Unibertsala bildumaren barruan.
Argumentua
Egun batean Alfanhui izeneko mutiko ikusmin, ausart eta pikaroa, Alcalá de Henareseko etxetik abiatzen da norabide argirik gabe; haren azken helburua amonaren etxea da. Bidaia erreal, literario eta magikoa Guadalajaran hasten da, Guadarramako mendilerroa igaro eta Palentzian amaitzen da. Bidaiaren ondorioz Alfanhuik road movie surrealista honetako gainerako pertsonaiak ezagutuko ditu: taxidermia maisua, haize-orratzeko oilarra, baso gorriko erraldoia, doña Tere berritsua, don Zana txotxongiloa, Alfanhuiren amona, eta aldi berean fantastikoa eta egunerokoa den mundu bateko beste hainbat pertsonaia.
Analisia
Camilo José Cela idazleak "adinik gabeko liburua" zela esan zuen. Eta hain zuzen ere, kritikari batzuek adierazi dutenez, Celaren La Colmena lanak itzal egin zion Alfanhui nobelari, eta horregatik ez zuen merezitako aitorpena jaso. Hala ere, liburu-ipuin-hitzarmen honen aberastasuna dela eta, literatura-aniztasunaren adibide bitxi gisa aztertu egin da: eleberri pikareskoa, XX. mende erdialdeko Espainiako landatar gizartearen anatomia, "commedia dell'arte" delakoaren espainiar ibilbidea (Juan Benetek emandako definizioaren arabera) edo prosopopeiaren paradigma ederra. Liburuan zehar, Grimm anaien lanetan, Andersenen lanetan eta Mila gau eta bat gehiago lanean bezala, eta Cervantesen estiloari jarraituz, edozein objektuk dauka hitz egiteko, sentitzeko, hausnartzeko, mugitzeko edo gauza probetxugarriak irakasteko gaitasuna.
Bizkarraundi
Bizkarraundi Nafarroako mendia da, Abodiko mendilerroaren mendebaldean dagoena.
Nandopsis tetracanthus
Nandopsis tetracanthus Nandopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
KREEP
KREEP akronimo bat da, K (potasioaren ikur atomikoa), REE (Lur arraro) eta P (fosforoaren ikur atomikoa) hizkiak batuz sortua. KREEPa Ilargiko zenbait talka-arroilen eta arroka basaltikoen osagai geokimikoa da. Bere ezaugarri aipagarriena, elementu "bateraezin" (magmaren kristalizazioaren aldi likidoan kontzentratzen direnak) deritzenen eta beroa ekoizten duten elementuen (uranio, torio eta potasio erradioaktiboa, besteak beste) arteko kontzentrazio "hobetua" da. Ezaugarri hori 40K erradioaktiboa edukitzeari zor dio.
Serenade (1956ko filma)
Serenade 1956ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Zettabyte segundoko
ZB edo zettabyte segundoko segundo batean 1.000 zettabyte edo 1021 byte adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Informatikan erabiltzen da gehien bat.
Serenade (1956ko filma)
Argumentua
Damon Vincentik Kaliforniako mahasti batean lanean dihardu Kendall Hale izeneko emakume aberats batek kantari entzuten duenean. Neskak mutila izar batean bihurtu dezakeela uste du, baina aurki harekin aspertu eta eskultore batengatik utziko du. Damon abeslariarekin maitemindu da eta Kendallek uzten duenean, mutilak Metropolitanen eskaintzen dioten arrakastarako aukera zapuzten du, Mexikora alde egin eta gaixotu egiten da.
Zettabyte segundoko
Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.
Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz Kibibyte ( 1 KiB=1024 byte ). Egun (2007) unitate honen erabilera ez da zabaldu.
Multzo berdineko unitateak:
ZB eta Zb ez dira berdinak
Zb-k zettabit (10 21 bit) adierazten du aldiz ZB-k zettabyte (10 21 byte). Halaber, ez da nahastu behar Zb/s edo zettabit segundoko, ZB/s edo Zettabyte segundokorekin.
Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.
Boscawen (New Hampshire)
Boscawen Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Merrimack konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kamakura shogunerria
Kamakura shogunerria (鎌倉幕府) shogunek, 1185etik (edo 1192tik, ofizialki onartu zenean), 1333 arte ezarri zuen lehen erregimen militar feudal japoniarra izan zen. Boterea, Kamakura herrian zentralizatua zegoen, shogunerriko hiriburua zena, eta, garai hau, Kamakura garaia bezala ezagutzen da.
Shogunerriaren ezarpena
Shogunerria ezarri aurretik, botere zibila, Japonian, nagusiki, Enperadoreengan eta euren erregeordeengan zentralizatua zegoen, ohi, gortetik eta euren alde egiten zuten klan aristokratikoen babesarekin izendatuak. Kontu militarrak, gobernu zibilak bultzatuak egin ziren. Baina, Taira klanak, Genpei Gerrari, Minamoto klanaren alde amaiera eman zion Dan-no-Urako guduan porrota jasan ondoren, Minamoto no Yoritomok lortu zuen boterea 1185ean, eta nazioko de factoko gobernaria bihurtu zen. Botere militarraren nagusitasuna gobernuan berretsi zuen, eta shogun titulua, 1192an eman zioten, ezarri zuen gobernu sistema, bakufu bezala formaldu zen bitartean (literalki, denda gobernua). Japoniar probintziak, shugo (守護, 'shugo'?), daimyoen aurrekari izan ziren babesle berrien ordenapean, entitate erdi autonomo bihurtu ziren. Babesleak, nagusiki, probintzia ezberdinetako familia boteretsuen artetik aukeratuak izan ziren, edo titulua, jeneral bati eta bere familiari ematen zitzaion kanpaina arrakastatsu baten ondoren. Eurak euren kontuez arduratzen ziren arren, teorian, autoritate zentralaren mende egotera behartuak zeuden, shogunari euren leialtasuna adieraziz.
Shogunerriaren usurpazioa
Kamakura shogunerria, 1333an amaitu zen, Hojo klanaren porrota eta suntsipenarekin. Garaipen honek, baina, ez zuen askorik iraun, Ashikaga Takaujik shogun kargua hartu baitzuen, Ashikaga shogunerria abiatuz.
Eraginak
Japonian gobernatu zuen lehen shogunerria izan zen, eta eragin zabala izan zuen, gobernu militar bat ezarri baitzen, klase gerlarien igoerara eraman zuena, aurretik, aristokrazia baino gutxiago eta hauen mendekotzat hartzen zirenak. Garai honetan agertzen da bushido kontzeptua eta Zen, Nichiren eta Jodo Shinshu eskola budistek, geroz eta partaide gehiago lortzen dituzte. Herri literatura, goitik behera aldatzen da, monogatariarekin, nobleei buruzko istorio tragiko erromantikoak, samuraiei buruzko epopeia erromantiko tragikoengatik aldatzen dituena.
Michael Albasini
Michael Albasini (1980ko abenduaren 20a) suitzar txirrindulari ohia da. 2003tik 2020ra izan zen profesionala.
Palmaresa
2005 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Micruroides euryxanthus
Micruroides euryxanthus Micruroides generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Astiages
Astiages (Ἀστυάγης; akadieraz: Ištumegu) Herodotoren esanetan, Mediako laugarren eta azken erregea izan zen K.a. 585 eta 550 artean. Ziaxaresen semea, Ziro Handia bere bilobak tronua kendu zion.
Willard Van Dyke
Willard Van Dyke (Denver, Colorado, 1906ko abenduaren 5a - 1986ko urtarrilaren 23a) estatubatuar argazkilaria eta zinemagilea izan zen.
Ikasketak Berkeleyko (Kalifornia) Unibertsitatean egin zituen. Aprendiz gisa hasi zen Edward Westonen lantegian eta adiskide batekin galeria-estudio bat zabaldu zuen Oaklanden. Ansel Adams eta Edward Westonekin f/64 taldearen sorreran parte hartu zuen. Talde hori argazkilaritza puruaren aldekoa zen. Zuri beltzeko lanetan maisutasun handia erakutsi zuen. Sail horretan aipagarriak ditu Life eta Harper’s Bazaar lanak.
1940ko hamarkadaren hasieran, hainbat film dokumental egin zituen. Eguneroko bizitzako irudiak erakusten zituen horietan, herri txiki bateko bizitza, musikagile baten bizimodua edo gaur egungo arkitektura. 1943-1945 bitartean Van Dyke gerrako informazio bulegoko film saileko buru izan zen eta 1947. urtean film bat egin zuen Weston maisuari buruz. 1965ean New Yorkeko Arte Modernoko Museoko cinëma saileko arduradun izendatu zuten. Hogei urtez aritu zen zineman lanean eta ez zen argazkilaritzara itzuli 1975. urtea arte, Edward Westonen erakusketa handi bat antolatzeko. 1977an, ordea, kargu ofizialak utzi eta argazkilaritzari ekin zion.
Micrurus collaris
Micrurus collaris Micrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Thomas Malthus
Thomas Robert Malthus (Dorking, 1766ko otsailaren 14a - Bath, 1834ko abenduaren 29a) ekonomialari ingelesa eta apaiz protestantea izan zen. Demografiaren sortzailetzat jotzen da.
Biografia
Thomas Malthus ekonomia oparoko familian jaio zen, zortzi semealabetatik bigarrena izanik. Bere aita David Hume filosofoaren lagun gertua zen. 1784tik aurrera Cambridgeko Unibertsitatea ospetsuan garatu zituen goi mailako ikasketak eta 1797an apaiz anglikanoa izendatu zuten. Hiru semealaba izan zituen Harriet Eckersall emaztearekin.
Teoria
Bere lanik garrantzitsuena, Biztanleriaren printzipioaren saiakera, alegia, 1798an argitaratu zuen. Bertan, tesi iraultzailea garatu zuen Malthusek, esanez munduko biztanleria progresio geometrikoan hazten dela, bizibideen hazkundeak progresio aritmetikoa jarraitzen duen bitartean. Ondorioz, gizateria ogibiderik gabe aurkituko da momentu jakin batean, Malthusen hondamendia gisa ezagutzen den zorigaiztoko unean, hain zuzen.
Teoria hauek direla eta, baliabideak mugatuak diren heinean, gizakia suntsipenera kondenatuta dagoela ziurtatu izana egotzi zaio, idatzita utzi ez bazuen ere. Berak adierazi zuena zera izan zen, gizakiaren birsortze-gaitasuna eta elikagaien ekoizpenaren arteko borroka etengabea izango zela. Biztanleriaren inguruko ideiok ekonomia zientzia iluna gisa ezagutzera eman izana bultzatu zuten.
Kapitalismoaren jarraitzaileek Malthusen ideiak defendatu dituzte maiz. Zentzu horretan, eskuin-muturreko idealak piztea ere egotzi zaio, baita arrazakeria ere.
Eragina
Malthusen saiakera seminala 1838an irakurri ondoren otu zitzaion Charles Darwini hautaketa naturalaren teoria garrantzitsua, berak aitortu bezala.
John Maynard Keynes ekonomialari ezagunak bere ideien aitzindaritzat jo zuen Malthus.
Gabriel Arestik ere aipatu zuen haren 1970eko Harrizko herri hau lanan barnako Ekainaren 26 egun olerkian, honakoa esanez:
Larrialdi-egoera
Larrialdi-egoera arrisku edo larrialdi bat dela-eta oinarrizko eskubide eta askatasun batzuk murriztu edo bertan behera utzi dituen herrialdearen egoera da. Salbuespen-egoera horretan, gobernuak beretzat gordetzen du defentsa edo segurtasun nazionalaren indarrez herritarren zenbait eskubideren egikaritza mugatzeko edo eteteko boterea. Eskubide murriztuak askatasun eta segurtasun pertsonalari, bizilekuaren bortxaezintasunari eta biltzeko eta igarotzeko askatasunari buruzkoak izan daitezke; sistema demokratikoetan, Konstituzioak aurreikusten du Legebiltzarraren zeregina izango dela horiek deitzea eta amaitzea. Espainiako legealdian alarma-egoera diote. Frantzian, berriz, état d'urgence diote eta zazpi aldiz ezarri dute 1955 eta 2015 artean, azkenekoz 2015eko azaroko Parisko atentatuen ondorioz.
Dulantzi ibaiko parkea
Dulantzi ibaiko parkea Gasteizko Eraztun Berdea eratzen duten parkeetako bat da, Dulantzi ibaiaren azken zatia hartzen duena, Gamarraren eta Salburuaren artean. 2001ean sortu zen parkea, ingurune hori hobetzeko hainbat lan eginda. Egun, Salburuko hezeguneen eta Zadorra ibaiaren arteko igarobide ekologiko garrantzitsua da, hau da, bi ekosistema baliotsu horiek lotzen ditu, eta bizidunen espezieei bi gune horien arteko igarobide egokia ematen die.
Hasierako egoera
Lanak hasi baino lehen, ibaiaren azken zatia oso estua zen 1970eko hamarkadan egindako lanak zirela kausa. Ibairen alboetan industriagune bat zegoen, eta inguru osoa hondatuta zegoen.
Egokitze prozesua
Ibaia egokitzeko prozesua 2001. urtean hasi zen, hiru irizpide nagusitan oinarrituta:
Hala, bada, Dulantzi ibaiaren azken zatia nabarmen aldatu zen, lan haien azken erremate gisa ibilbide berria egin baitzen ibaiaren alboan. Ibilbidearen diseinuak, hiriaren ertza zen heinean, hiri izaera eta ibaiertzeko ibilbideari lotutako izaera naturala konbinatu eta graduatu nahi izan zituen. Horrela, paseatzeko bi maila (bakoitza altuera batean) egin ziren, toki bakoitzerako material espezifikoak aukeratu ziren eta landaredia kontu handiz oneratu zen, hain desberdinak ziren bi gune horien arteko lotura oso leku txikian egin ahal izateko.