cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert Ley
Erakundeak Alemaniako sindikatu guztiak biltzen zituen eta Leyk diru kopuru handia bereganatu zuen. Taldea Alemaniako erakunderik ustelena bihurtu zen.
Gerra garaian Adolf Hitlerren zirkulu intimoko kide izan zen. 1945eko maiatzean harrapatu zuten estatubatuarrek, eta Nurenbergeko epaiketetan auzipetu zuten. Ley 1945eko urriaren 25ean urkatu zen, epaiketa hasi aurretik.
Giovanni Battista Gaulli
Giovanni Battista Gaulli (Genoa, 1639ko maiatzaren 8a - Erroma, 1709ko apirilaren 2a), Bacciccio edo Baccicia ere esaten zaio, italiar Barroko eta Rokokoko margolaria izan zen.
Lan erlijioso eta mitologikoak margotu zituen, eta batez ere Erromako Gesù elizarako margotu zituen freskoengatik da ezaguna.
Fanderia (Errenteriako auzoa)
Fanderia Errenteriako auzo berrienetarikoa da. Agustinak eta Gabierrota auzoen artean kokatzen da, azken honetaz Oiartzun ibaiagatik bereiziz.
Auzo honen eraikuntzak polemika handia sortu zuen Errenterian 1990eko hamarkadako bigarren erdialdean, Fanderia Errenteriako erdialdetik hurbil geratzen zen berdegune bakarra zelako, ibaiaren ondoan zelaiak zeudelarik. Hori dela eta, Fanderia herri parkea lelopean mobilizazio ugari egin zen herri honetan. Gaur egun, auzo honetan kirol instalazio ugari (piszina, frontoia, etab.), Oiartzuneraino doan bidegorria eta Ertzaintzaren koartela daude.
Aubigny (Allier)
Aubigny Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aubigny udalerrian erroldatutako biztanleak 118 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Koichi Hashigaito
Koichi Hashigaito (橋垣戸 光一, 1982ko martxoaren 30a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka eta Ehime FC.
Aubigny (Allier)
Etxebizitza
2007an 56 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 56etxeak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 8 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 36 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Donald Barthelme
Donald Barthelme (Filadelfia, 1931ko apirilaren 7a - Houston, 1989ko uztailaren 23a) estatubatuar idazle postmodernista izan zen.
Aubigny (Allier)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 81 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 48 lanean zeuden (24 gizon eta 24 emakume) eta 14 langabezian zeuden (11 gizon eta 3 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Aubigny udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Costa eta ENEL auzia
Costa eta ENEL auzia Europar Batasuneko Justizia Auzitegia k 1964ko uztailaren 15ean hartutako erabaki historikoa da. Flaminio Costa, italiar herritar batek, energia elektrikoaren sorkuntza nazionalizatzen zuen lege bat aurkaratu zuen, eta monopolio bat eman zion E.N.E.L-ri, Italiako Estatuko energia elektrikoko enpresa bati. Auzitegiak ebatzi zuen Europako Ekonomia Erkidegoa ren itunek lege nazionalen gainetik zegoen ordenamendu juridiko autonomoa sortzen zutela, eta Europar Batasun eko zuzenbide aren nagusitasunaren printzipioa ezartzen zutela estatu kideen zuzenbide nazionalaren gainetik.
Aurrekariak
Italia n elektrizitatea sortu, banatu eta saldu izana nazionalizatu zenean eta E.N.E.L enpresaren aldeko monopolioa sortu zenean sortu zen kasua. Enpresa hori Estatuko enpresa gisa sortu zen 1962an. 1963an, Costa herritar italiarrak lege horren legezkotasuna aurkaratu zuen Italiako auzitegietan, eta argudiatu zuen industria elektrikoaren nazionalizazio ak Erromako Tratatua eta Italiako Errepublikaren Konstituzioa urratzen zituela, bera elektrizitate-enpresa baten akzio en jabe izan zelako eta Italiako sektore elektrikoa ren nazionalizazioaren aurka agertu zelako. Horregatik, protesta moduan elektrizitatearen faktura ordaintzeari uko egin zion, eta Estatuko E.N.E.L enpresak ez ordaintzeagatik salatu zuen.
Hala ere, Italiako auzitegiek uko egin zioten beren erreklamazioari, eta adierazi zuten lege nazionalak lehentasuna zuela Europar Batasuneko zuzenbidea ren aurretik. Orduan, Costak Europar Batasuneko Justizia Auzitegia n aurkeztu zuen kasua, Italiako legeak Europako Ekonomia Erkidegoaren itun etan ezarritako Erkidegoko zuzenbidea urratzen zuela alegatuz. Horren ondorioz, Auzitegiak erabaki historikoa hartu zuen 1964an, Europar Batasuneko zuzenbidearen nagusitasun-printzipioa ezarri baitzuen estatu kideen zuzenbide nazionalaren gainetik.
Sententzia
Erkidego Europarren Justizia Auzitegiak (EEJA) 1964ko uztailaren 15ean eman zuen "Costa contra E.N.E.L" auziaren epaia. Epaitzan, auzitegiak puntu nagusi batzuk ezarri zituen. Printzipioz, Erkidegoko zuzenbidearen nagusitasuna; izan ere, EEJAk adierazi zuen Europako Ekonomia Erkidegoaren (EEE) arauek eta erregelamenduek lehentasuna dutela estatu kideetako lege nazionalen gainetik. Horrek esan nahi du Erkidegoko zuzenbidearen eta lege nazionalen arteko gatazkarik egonez gero, Erkidegoko zuzenbidea gailentzen dela eta auzitegi nazionalek aplikatu behar dutela.
Bestalde, auzitegiak adierazi zuen estatu kideetako herritarrek eskubidea dutela Erkidegoko zuzenbidetik eratorritako eskubideak auzitegi nazionalen aurrean argudiatzeko eta baliarazteko. Horrek esan nahi du herritarrek auzitegi nazionaletara jo dezaketela Erkidegoko zuzenbideak babestutako eskubideak baliarazteko, eta auzitegi nazionalek Erkidegoko zuzenbidearen erabateko eraginkortasuna bermatzeko betebeharra dutela beren jurisprudentzian. Gainera, auzitegi nazionalek beren jurisdikzioan Erkidegoko zuzenbidea erabat aplikatzen dela eta eraginkorra dela bermatzeko betebeharra dutela ezartzen du, nahiz eta horrek Erkidegoko zuzenbidearen aurkakoak diren lege nazionalen xedapenak aplikatzeari uztea ekarri.
Jurisprudentzia-mugarria
Epai honen ezaugarria «Batasunaren Zuzenbidearen giltzarri» izan da, Erkidegoko Zuzenbideak barne-zuzenbidearen gainetik duen lehentasun-printzipioa aitortzen lehena delako. Aitorpen hori berresteari lotuta dago.
Erkidegoko ordenamenduaren autonomia. Epaiak, zehazki, honako hau adieraziko du: «Erkidegoko zuzenbidearen lehentasuna 189. artikuluak berresten du [gero, EBFT ren 249. artikuluak, orain, EBFT ren 288. artikuluak]; artikulu horren arabera, erregelamenduek «nahitaezko» indarra dute, eta «zuzenean aplikagarriak dira estatu kide bakoitzean»; xedapen horrek ez du inolako erreserbarik, eta ez luke irismenik izango, baldin eta estatu batek, bere kabuz, ondorioak suntsi baditzake Erkidegoko arauen aurka doan legegintzako egintza baten bidez. Kontuan hartuta elementu horien multzotik ondorioztatzen dela Tratatuak sortutako Zuzenbideari, iturri autonomo batetik sortutakoari, ezin zaiola aurka egin, bere jatorrizko izaera berezia dela-eta, barne-arau bat, edozein dela ere, jurisdikzio-organoen aurrean, aldi berean arau horrek Erkidegoko izaera galdu gabe eta Erkidegoaren beraren oinarri juridikoa zalantzan jarri gabe; kontuan hartuta, beraz, estatuek Tratatuaren xedapenei dagozkien eskubide eta betebeharrak Erkidegoaren alde transferitzeak, Tratatuaren barruko ordenamendu juridikoaz ari garela, haren subiranotasuna behin betiko mugatzea dakarrela, eta horren aurka ezin dela nagusitu Erkidegoaren kontzeptuarekin bateraezina den aldebakarreko egintza bat».
Jurisprudentziaren bilakaera eta garapena
Ildo beretik, Costa vs. E.N.E.L epaia eman eta urte gutxira, eta Erkidegoaren izaera autonomoari eta oinarri juridikoari buruzko ideiak berretsiz, EEJAk honako hau gehituko du: «oinarrizko eskubideen urraketak alegatzean, estatu kide bateko Konstituzioak formulatzen dituen moduan, edo egitura konstituzional nazional batek ezin du eraginik izan Erkidegoa edo, bere ondorioetarako, estatu horren lurraldean» (1970ko abenduaren 17koa, Internationale Handelsgesellschaft mbH, 11/70, 3. atala ). Printzipioaren aitorpenaren ondorio praktikoa, Simmenthal epai ospetsuan ezarri zen bezala, honetan datza: «Bere eskumenen esparruan, Erkidegoko Zuzenbideko xedapenak aplikatzea, arau horien eraginkortasun osoa bermatzera behartuta dago, eta, hala badagokio, ez dira aplikatuko bere ekimenez, legeria nazionalaren aurkako edozein xedapen, nahiz eta ondorengoak izan, aldez aurreko indargabetzea eskatzera edo itxarotera behartuta egon gabe edo beste edozein konstituzio-prozeduraren bidez» (otsailaren 9ko 1978ko martxoa, as. Simmenthal, 6/77, 24. atala ). Ikus, halaber, EEJAak: 22koak 1989ko ekainaren a. Fratelli Costanzo, C-103/88, 31. atala; 1998ko urriaren 22a, IN. CO. GE '90 eta beste batzuk, C-10/97tik C-22/97ra metatutako gaiak, 20. atala. Interesgarria da gogoratzea 2007ko abenduaren 13an sinatutako Lisboako Ituna onartu zuen Gobernuen arteko Konferentziaren Azken Aktari erantsitako adierazpenetan, 17. zenbakiko
Adierazpenak, «lehentasunari buruzkoak», besteak beste, honako hau gogorarazten duela: Justizia Auzitegiak behin eta berriz emandako jurisprudentziaren arabera, Europar Batasuna, Tratatuak eta Batasunak onartutako Zuzenbidea, estatu kideen zuzenbidearen gainetik daude, aipatutako jurisprudentziak ezarritako baldintzetan». Eta «lehentasun-printzipioa etorkizuneko Tratatuan sartuta ez egotea ez da inola ere aldatuko printzipioa eta Justizia Auzitegiaren jurisprudentzia». Kontuan izan behar da kontu handiz erabilitako terminoa ez dela «nagusitasuna», baizik eta «lehentasuna».
Hvozdnica
Hvozdnica Eslovakiako udalerri bat da, Bytčako barrutian kokatuta. 8,73 km²ko azalera du eta 1184 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1250. urtekoa da.
Pello Jauregi
Pello Jauregi Etxaniz (Pasaia, 1958) irakasle eta ikertzailea da, euskararen erabilera zabaltzeko Euskaraldia, Belarriprest eta Ahobizi kontzeptuen asmatzaile eta teorizatzailea ere bada. Soziolinguistika Klusterrak martxan jarri zuen Aldahitz ikerketaren zuzendaria da. 2020ko Abbadia saria eman zion Gipuzkoako Foru Aldundiak.
Hizkuntza ohituretan aldatu ahal izateko bideak aztertu ditu bere ikerketa taldearekin, baita metodologia praktiko bat sortu ere aldaketa horiek martxan jartzeko. Eusle, metodologia horren erakusle da eta Euskaraldiaren oinarrian dago, baita Lasarte-Orian (Gipuzkoa) 2016an egindako Baietz 40 egun euskaraz herri-erronkarenean ere.
Trapeze (filma)
Trapeze (euskaraz Trapezioa) 1956ko drama-filma da, Carol Reed ingeles zinemagileak zuzendu zuena. Max Cattoren The Killing Frost eleberrian (1950) oinarriturik dago. Burt Lancaster, Tony Curtis eta Gina Lollobrigida izan ziren antzezle nagusiak.
Argumentua
Mike Ribble (Burt Lancaster) zirku bateko izar nagusia da, munduan jauzi hirukoitza egitea lortu duten sei akrobatetako bat. Tino Orsini (Tony Curtis) zirkuko izar berria bilakatu nahi duen akrobata gaztea da. Etorkizunean Tino akrobata bikaina izan daitekela ikusirik, Mike lanbidearen sekretuak erakusten hasiko zaio. Lola (Gina Lollobrigida) akrobata eder eta manipulatzailearen etorrerarekin maitasun triangulua eratuko da, Mike eta Tinoren arteko adiskidetasuna kolokan jarriko duena.
Aro Berriko finantza iraultza
Aro Berriko finantza iraultza esaten zaio XVI. mendean hasi eta ondorengo bi mendeetan zehar garatzen joan ziren mundu finantzarioko berrikuntza eta asmakizun multzoari. Kontzeptu edo termino historiografiko hau ez dago oso zabalduta, naiz eta izendatzen duen prozesu historikoa eta fenomenoa guztiz onartuta egon.
Prozesu honek elementu desberdinen garapenak izan zituen baina denak elkarren artean eragiten ziren eta ezaugarri bakoitzaren garapenak gainontzekoak garatzen ere laguntzen zuen, edo aukera berriak sortzen zituzten. XVI. mendean oso astiro hedatu ziren Europan zehar italiarrek merkataritzan eta finantza tekniketan egindako aurrerapenak, eta aurrekari hauetatik diruaren izaera berri bat sortuko zuten prozesuak hasi ziren. Alde batetik banku-sistemaren garapena eman zen Europa iparraldeko potentzia ekonomiko berrietan, batez ere Herbehereetan, Suedian eta Ingalaterran. Bestalde, XVII. mendean banku-erakunde berriak sortu ziren Amsterdam, Stockholmo eta Londresen, sektore publikoa eta pribatua finantzatu ahal izateko, banku zentral modernoen aitzindariak izanik. Balore-merkatuen garapena (burtsa), zor publikoa negoziatzeko sortu zena, finantza-iraultzaren garaian garatu zen eta hauekin batera sozietate anonimoen akzioak ere negoziatzen ziren. Hauez gain berrikuntza finantzarioa sozietate anonimoen agerpenak eta akzioen burtsa burbuilek osatzen dute. Azkenik, finantza-berrikuntza aseguru modernoen sorrera ere eman zen. Prozesu osoaren amaieran, diruaren eta finantzen izaera guztiz aldatuta geratu zen.
Lehen banku zentralen sorrera XVII. mendean
XVI. mendera arte nazioarteko funtsen mugimenduak eta merkatarien arteko ordainketen konpentsazioak truke-letren bidez antolatzen ziren. Oso garrantzitsua izan zen truke-letra, Europa osoan zehar zabaldu eta merkaturatzea modernizatu baitzuen, eta XVI. mendearen amaierarako, letra hauek merkatarien artean negoziatu zitezkeen. Era berean, XVI. mendean, ohiko praktika bihurtu zen kreditu-tresnen bankuetako deskontua, eta, beraz, merkatariek likidezia berreskuratzen zuten letren mugaeguna baino lehen, prezio baten truke. Europako merkatariak eta finantzariak azoketara joaten hasi ziren gero eta gehiago, eta sasoiko finantza-zentro handiak bihurtu ziren. Izan ere, estatuen finantza-beharren hazkundeak (merkataritzaren gorakadarekin batera) finantza-jarduera handiak eragin zituen. Estatuen zorpetzeak mailegu-emaile handien aberastea ahalbidetu zuen; lehenik Alemaniako Fuggerrena, eta gero Genovako eta Portugalgo bankariena.
Finantza-berrikuntza kreditu zabalak emateko ahalmenarekin batera garatu zen, merkataritza-eragiketen ordainketak erraztearekin batera. Bankak erreserba frakzionarioak praktikan jartzen hasi ziren, eskaintzak beraien erreserba metalikoen gainetik mailegatuz (hau da, aktiboen zatiketa bat). Bezero batzuek utzitako dirua aprobetxatzen zuten beste batzuei maileguak emateko. Horrek bi ondorio izan zituen. Alde batetik, bankuek errentagarritasun handiagoa lortu zuten aurrezleen eta inbertsoreen arteko finantza-bitartekaritzatik lortutako finantza-marjinari esker, eta maileguen truke kobratzen zituzten interes aktiboen eta besteren baliabideengatik ordaintzen zituen pasiboen arteko aldeari esker eratu zen. Bestetik, banku-erreserba zatikatuari esker, kreditua (aktiboan) sortu ahal izan zen, eta, horrela, banku-dirua ere (banku-pasiboaren gordailuek osatua). Erreserba frakzionarioa posible izan zen gordailuzain guztiak aldi berean beren gordailu guztiak kentzera joateko probabilitate txikiagatik. Hala ere, beste arrisku bat ekarri zuen, kreditu espantsioaz sortutako inflazioa eta krisi garaietako insolbentzia (paniku bankarioak).
Laburbilduz, XVII. mendeko banku-berrikuntzak honako hauek izan ziren: 1) banku-transakzioen garapena txanpon-mugimendurik eragin gabe, hauek kontuko oharpen hutsak zirenak; 2) erreserba frakzionarioetan oinarritutako banku-jarduera, erreserba metalikoen gainetik kredituak ematea ahalbidetzen zuena, eta 3) banku zentralek billeteak jaulkitzea, baita emisio-monopolioa ere.
Banku-berrikuntza horiek diruaren izaera aldatu zuten. Eduki osoko txanponak gero eta gutxiago erabili ziren, eta bankuen erreserba metaliko bihurtzen hasi ziren, moneta-eskaintza gobernuari emandako maileguen eta kredituen emakidaren bidez biderkatu ahal izateko. Erreserba frakzionarioak ere arrisku berria izan ziren gordailuentzat, bankuek gordailuak itzultzeko erreserba nahikorik ez zeukatelako. Berrikuntza hori garrantzitsua izan zen, bankuek etekinak bi modutara handitu ahal izan zituztelako. Lehenengoa, finantza-marjina handituz, hau da, besteen baliabideen kostuen (interes pasiboak) eta inbertsioen diru-sarreren (interes aktiboak) arteko aldea handituz. Bigarrena, likidezia-koefizientea murriztea, hau da, emandako kredituen eta haien erreserba metalikoen arteko erlazioa handitzea; horretarako, bankuko jardunbide egokien murrizketari aurre egin behar zioten bezeroen konfiantza gordetzeko eta bankuko panikoak saihesteko behar adina erreserba metaliko mantentzea.
Finantza iraultza eta zor merkatua Aro Berrian
Monarkiak, epe motzean, nazioarteko finantzari handien maileguak jasoz finantzatu ziren. Hauek, aldi berean, euren jatorrizko hiri eta herrialdeetan mailegu-hartzaileen erroldak edo zinak ematen zituztelarik, ondoren erregeari mailegatzen zizkioten kopuru handiak biltzeko. Diru-sarrerak handitzeko, azaldu den bezala, monarkek benetako jabetzak (errege-lurrak eta basailuak) saltzeari ekin zioten, ofizioak saltzeari (justizia-administraziorako) eta zerga partikularrak biltzearen errentamenduari. Monarkia absolutuen garapen komertzial eta finantzario txikiagoak eta arduragabekeria fiskalak Espainian eta Frantzian XVII. eta XVIII. mendeetan zor publikoaren merkatua garatzea eragotzi zuten. Ogasun ministroak ere saiatu ziren hau egiten eta zor publiko ezberdinak jaulki zituzten, rentes eta tontines deituak, edo zinak eta errege baleak.
Finantza-iraultza horren emaitza izan zen, XVIII. mendearen erdialdean, burtsan zor publikoaren merkatu sendoa garatzea, eta horren tituluak oso likidoak izatea.
Sozietate anonimoen sorrera eta akzioen burtsa
Sozietate kolektiboak egon arren, sozietate pertsonalek enpresa-egoera menderatzen jarraitzen zuten. XVI. mendearen erdialdean, akzioen bidezko lehen gizarte anonimoak (join stock companies) sortu ziren Holandan. 1555ean Russia Company sortu zen, 1581ean Levant Company eta 1600ean East India Company. Lehen aldiz sozietate anonimoak zeuden, kapital komun batekin, bazkide ezberdinek emandakoa eta akzioen bidez ordezkatua. Itsasoz haraindiko merkataritza-negozio handiek eskatzen zituzten kapital-kopuru izugarriak biltzeko modua izan zen. Bestalde, sozietate anonimoek enpresa-arriskuak bazkideen artean banatzea ahalbidetu zuten, akzioen proportzioan, eta inbertitzaileen arriskuak dibertsifikatzea ere bai, hainbat enpresaren akzioak eros zitzaketelako. Erantzukizun mugatuko sozietateak zirenez bazkideek emandako kapitala bakarrik konprometitzen zuten konpainiarengan, eta, beraz, inbertitzaileak ez ziren hondatzen porrot eginez gero, akzioetan ordezkatutako kapitala bakarrik galtzen baitzuten, gainerako ondarea mantenduz.
Aro Modernoko hirugarren finantza-berrikuntza gizarte anonimoen sorrera eta burtsen espekulazioa (akzioen burbuilak) izan zen. Sozietate anonimoak Herbehereetako merkataritza-kapitalak asmatu zituen Asiako espezien merkataritzaren kontrola lortzeko tresna gisa, Portugal baztertuz. Merkataritza merkantilistak Estatuaren zerbitzura zeuden eta Probintzia Batuetako gobernuaren pribilegioarekin lan pribatuak egitea lortzen zuten konpainia hauek.
Gertakarizko praktikan oinarritutako aktibitate aseguratzaileen sorrera
Historian zehar giza espezieak beti hartu izan ditu prebentzio-neurriak hondamendi handiak gertatu ondoren. Froga bat, suteen aurkako aseguruak Londresen 1666ko sute suntsitzailearen ondoren garatzen hasi zirela da. 1680an Nicholas Barbonek suteen aurkako aseguruen lehen konpainia ezarri zuen, eta 1710ean aseguruen lehen konpainia sortu zen sozietate anonimo gisa. Horrek bidea ireki zion gainontzeko enpresen sorkuntzari, 1720an bi konpainia berri sortu ziren, bizi-aseguruetan eta itsas aseguruetan espezializatuak. Finantza-antolamenduari dagokionez, konpainia primadun horiek oso sinpleak ziren eta banaketa-printzipioari jarraitzen zioten, pay as you go izenaz ezagutzen dena, hau da, urtero ezbeharrengatiko konpentsazioak primetatik lortutako urteko diru-sarrerekin ordaintzen ziren, behin lankidearen onurarako tarte bat erreserbatu ondoren. Sistema hau funtsezkoa izan zen lehen konpainien garapenean. Aseguru modu primitibo guztiak, senipartea inbadituta, aseguratzaileek gertaera baten inguruan egindako apustuetan oinarritzen ziren, orduan ez baitzegoen estali beharreko arriskuak ebaluatzeko eta aseguruei kobratu beharreko primak finkatzeko oinarri teoriko egokirik.
Galeus eastmani
Galeus eastmani Galeus generoko animalia da. Arrainen barruko Scyliorhinidae familian sailkatzen da.
Aro Berriko finantza iraultza
Gertakarizko praktikan oinarritutako aktibitate aseguratzaileen sorrera
Garai hartan, ordea, estatistikan oinarritutako teknika seguruak aplikatzea ahalbidetuko zuten printzipio teorikoak aurkitzen ari ziren. Izan ere, 1660ko hamarkadan, aseguru-jardueraren sorrerarako oinarri teorikoak ezartzen hasi ziren, hala nola Blaise Pascal eta Pierre de Fermaten garapena probabilitatearekin lotutako kontzeptuetan, bizi-itxaropenaren kalkulua orduko matematiketatik abiatuta, 1705ean Jacob Bernoullik zenbaki handien legearen garapena… Azken batean, ez ziren merkatariak izan, matematikariak baizik, aseguru modernoaren teoria asmatu zutenak.
Printzipio hauen aplikazio praktikoa (berrikuntza) eskoziar elizgizon batzuek egin zuten (Robert Wallace eta Alexander Webster), 1740an, finantza printzipio egokietan oinarritutako lehen aseguru funts modernoa garatu zutenak, ordura arte egindako merkataritza apustuak alde batera utziz. Alargunen eta umezurtzen pentsioak ordaintzeko, errentagarrigo inbertituko zen funts bat sortzea proposatu zen, eta pentsio horiek funtsaren errentagarritasunari esker ordainduko ziren. XIX. mendearen hasieran, aseguru modernoen printzipioak hain hedatuta zeuden Ingalaterran, Napoleonen aurka borrokatu ziren soldaduen bizitzak ziurtatzeko erabili zirela.
Cynoglossus interruptus
Cynoglossus interruptus Cynoglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Cynoglossidae familian sailkatzen da.
Aulnay-sur-Mauldre
Aulnay-sur-Mauldre Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aulnay-sur-Mauldre udalerrian erroldatutako biztanleak 1.151 ziren. Familiak 419 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 203 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 44 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 468 etxebizitza zeuden, 429 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 433 etxeak ziren eta 32 apartamentuak ziren. 429 etxebizitza nagusietatik 381 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 37 etxek bi zituzten, 60 etxek hiru zituzten, 92 etxek lau zituzten eta 235 etxek bost zituzten. 356 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 139 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 263 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 799 ziren, horien artean 596 aktiboak ziren eta 203 inaktiboak ziren. 596 pertsona aktiboetatik 561 lanean zeuden (301 gizon eta 260 emakume) eta 35 langabezian zeuden (13 gizon eta 22 emakume). 203 pertsona inaktiboetatik 77 erretiraturik zeuden, 74 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Aulnay-sur-Mauldre udalerrian 421 unitate fiskal zeuden, 1.151,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.655 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 1 ile apaindegia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alfafara
Alfafara Valentziako Erkidegoko udalerria da, Comtat eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 413 biztanle zituen.
Saint-Gauzens
Saint-Gauzens Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Gauzens udalerrian erroldatutako biztanleak 725 ziren. Familiak 264 ziren, horien artean 45 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 30 bakarrik bizi ziren emakumeak), 93 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 22 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 302 etxebizitza zeuden, 274 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 297 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 274 etxebizitza nagusietatik 232 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 186 etxek bost zituzten. 209 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 166 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 473 ziren, horien artean 351 aktiboak ziren eta 122 inaktiboak ziren. 351 pertsona aktiboetatik 321 lanean zeuden (176 gizon eta 145 emakume) eta 30 langabezian zeuden (17 gizon eta 13 emakume). 122 pertsona inaktiboetatik 58 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Gauzens udalerrian 296 unitate fiskal zeuden, 798,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.266 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 4 margolariak, 3 zurginak, 1 argiketaria eta 2 eraikuntza enpresak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Saint-Gauzens udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.550 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Croulebarbe
Croulebarbe (52), Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Gobelins (13) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 19.526 biztanle zituen.
Paradisu Zinema (diskoa)
Paradisu Zinema, Joxe Ripiau taldearen estudioko hirugarren diskoa da. Disko honetako kantu bakoitza film batean dago inspiratua, nahiz eta beti-beti kantuaren letra zuzen-zuzenean film batekin lotuta ez egon. Adibide gisa, Kabilia hautsia da coraçao kantua dago: Robert Mulliganen To Kill a Mockingbird filmarekin lotuta egonik, berez Lounès Matoub kantari kabiliarraren hilketa salatzen du.
Disko hau gainera, kantutik kanturako tarteak pelikula ezberdinetako sampleekin josita daude.
Atticora fasciata
Atticora fasciata Atticora generoko animalia da. Hegaztien barruko Hirundinidae familian sailkatua dago.
Indukzio matematiko
Matematikan, indukzio matematikoaren printzipioa, n-ren menpean dauden proposizioak egia diren ala ez froga tzea ahalbidetzen duen arrazonamendua da. Kontuan harturik, n zenbaki arrunt infinituko multzoa ren barruan dagoela.
Arrazonamendua hurrengoa izango litzateke:
Toy
"Toy" Netta Barzilai israeldarrak 2018ko Eurovision lehiaketan kantatu zuen abestia da. Lehiaketa irabazi zuen Israelek abestiarekin, hain zuzen.
Indukzio matematiko
P propietatea betetzen duen n zenbaki arrunt bat hartuz, frogatu behar da edozein zenbaki n, P propietatea izanik, inplikatzen duela n+1 zenbakiak ere propietatea beteko duela. Beraz n baino handiagoak diren zenbaki guztiak P propietatea beteko dute.
Historia
K.a. 370. urtean. C. Platonen Parmenideak froga induktibo inplizitu baten adibide goiztiar bat izan dezake. Kontrako teknika iteratu bat, gorantz beharrean beherantz kontatuz, soriteen paradoxan aurkitzen da, non argudiatzen zen 1.000.000 harea alek multzo bat osatzen bazuten, eta meta batetik ale bat kenduta pila bat bezala uzten bazuten, orduan hondar ale bakar batek (edo alerik ere ez) multzo bat osatzen duela.
Toy
Hitzak eta kritika politikoa
Ingelesez "jostailu" esan nahi du abestiak. Nagusiki ingelesez dira hitzak, baina badu esaldi solterik hebreeraz. Emakumeen kontrako jazarpena du gaitzat kantuak, eta leloak dio 'ez naiz zure kopina', baina hori dela eta purplewashing egiteaz akusatua izan da. Gaiak kontraste egiten du Israelek Palestina okupatuz Israelek egiten duen jazarpen nazionalarekin, eta Netta Barzilai militar boluntarioa izanik eta Jerusalemen okupazioaren aldekoa agertuz (Eurovisionen bertan, irabazi eta berehala ), kritika politikoak pilatu ziren kantuaren inguruan.
Indukzio matematiko
Historia
Indian, indukzio matematiko bidezko lehen froga inplizituak Bhaskararen "metodo ziklikoan" eta al-Karajik 1000 urte inguruan idatzitako al-Fakhrin agertzen dira. C. Sekuentzia aritmetikoei aplikatu zien, binomioaren teorema eta Pascalen hirukiaren propietateak frogatzeko.
Hala ere, antzinako matematikari hauetako batek ere ez zuen esplizituki adierazi indukzioaren hipotesia. Antzeko beste kasu bat (Vaccak idatzi zuenaz bestera, Freudenthalek kontu handiz frogatu zuen bezala) Francesco Maurolicorena izan zen bere Arithmeticorum libri duo-n (1575) lanean, zeinak teknika erabili baitzuen lehen n oso bakoitien batura n2 dela frogatzeko.
Netta (argipena)
Netta izenak hainbat adiera du:
Indukzio matematiko
Historia
Indukzioaren lehen erabilera zorrotza Gersonidesek egin zuen (1288-1344) [11] [12]. Indukzio-printzipioaren lehen formulazio esplizitua Pascalek eman zuen bere Traité du triangle arithmétique (1665) lanean. Beste frantses batek, Fermatek, antzeko printzipio bat erabili zuen zabal-zabal: zeharkako proba jaitsiera infinituaren bidez.
Indukzioaren hipotesia Jakob Bernoulli suitzarrak ere erabili zuen, eta ordutik oso ezaguna egin zen. Hasierako tratamendu formal modernoa ez zen XIX. mendera arte iritsi, George Boole, Augustus de Morgan, Charles Sanders Peirce, Giuseppe Peano eta Richard Dedekindekin.
Indukzioaren bidezko froga
Izan bedi n zenbaki arrunten multzoa definituriko propietatea: P(n)
Toy
Musika eta plagioa
Abestia Doron Medalie eta Stav Beger-ek idatzi eta konposatu zuten eta ekoizpena Begerrena izan zen. Doinu errepikakor eta itsaskorra duen kantua da, eta batzuek berehala igarri zioten antza zuela duela urte batzuetako kantu ezagun batekin: Seven Nation Army, The White Stripes taldearena. Plagio salaketak haizatu ziren ondorioz.
Indukzio matematiko
Indukzioaren bidezko froga
Izendatutako propietatea n zenbaki arrunt guztietarako beteko da, hurrengo bi baldintzak betetzen badira:
\qquad(i) Oinarrizko kasua: n=1 denean, P(n) egia izango da.
Toy
Musika eta plagioa
Eurovision igaro eta hilabete batzuetara, kantuaren egile eta The White Stripes-eko partaide Jack Whitek akordio bat erdietsi zuen Toy kantuaren sortzaileekin. Universal Music disketxeak aurkeztu zuen demanda Whiteren izenean, eta akordioaren detaileak pribatuan gorde ziren arren, logikoena dirudi egile-eskubideetan banaketa bat gertatzea, Whiteren aurreko autoretza aitortzen duena.
Indukzio matematiko
Indukzioaren bidezko froga
\qquad(ii) Edozein n=k izanik, P(k) egiazkoa bada (hipotesia), P(k+1) ere egia izango da (tesia).
Beraz, honekin froga daiteke P(n) egia dela n arrunt guztietarako
1. adibidea
Fogatu nahi da P(n) egia dela, n zenbaki arrunt guztientzako.
P(n) -k adierazten du, n baino txikiagoak edo berdinak diren zenbaki arrunt guztien batura.
(i) OINARRIZKO KASUA: Frogatu behar da n=1 betetzen dela. Horretarako:
Eskuineko aldea ebatziz,
P(1) = 1 frogatu nahi zen bezala.
Horretarako, demagun P(k) egia dela. Beraz, frogatu behar da P(k+1) egia izango dela.
Indukzio hipotesia (P(k) egia da) erabiliz, ezkerreko terminoa berridatzi daiteke:
Aurrekoa garatuz,
Horrela frogatuta gelditzen da P(k+1) egia dela. Orduan, esan daiteke P(n) bete egiten dela n zenbaki  arrunt guztietarako.
2. adibidea
Fogatu nahi da P(n) egia dela, n zenbaki arrunt guztientzako.
(i) OINARRIZKO KASUA: Frogatu behar da n=4 betetzen dela; izan ere n<4 den edozein zenbaki naturaletarako ez da baieztapena betetzen. Horretarako:
(ii) n=k hartuz, suposatuz P(k) egia dela, frogatuko dugu P(k+1) kasuan ere ezberdintza beteko dela n>4 edozein zenbaki arruntetarako. Hau da, ondorengo ondoriora iritsi nahi gara:
Orain argi ikus dezakegu izango dela. Hori dela eta ondorengo ondorioa lortu dugu:
Jakinik dela, frogatu nahi genuen adierazpenera iritsi gara:
Bestelakoak
Praktikan, indukzio bidezko frogek egitura desberdinak izan ditzakete, frogatu nahi dugun propietatearen araberakoa izaten baita.
Charles Sanders Peirce
Charles Sanders Peirce (Cambridge, Massachusetts, AEB, 1839ko irailaren 10a - Milford, Pennsylvania, AEB, 1914ko apirilaren 19a) Estatu Batuetako zientzialaria, filosofoa eta logikaria izan zen.
Odd Man Out
Odd Man Out (euskaraz Gizon Bitxia Kanpoan) 1947ko Carol Reed ingeles zinema zuzendariak zuzendutako film beltz bat da. F. L. Green idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. James Mason, Robert Newton, Cyril Cusack, Kathleen Ryan eta F. J. McCormick aktoreek antzeztu zuten.
Charles Sanders Peirce
Biografia
Kimika-ikasketak egin zituen Harvardeko unibertsitatean. Astronomia-lanak egin zituen, fotometriazkoak batez ere (1878, Photometric Researches). Pendulua erabiliz Lurraren neurketak eta grabitatearen azterketak egin zituen. 1867an Ameriketako Arteen eta Zientzien Akademiako kide hautatu zuten, 1877an Zientzietako Akademia Nazionalekoa eta 1880an Londresko Matematika Elkartekoa.
Odd Man Out
Muntatze onenaren Oscar Sariaren (Fergus McDonell) izendapena jaso zuen.
Indukzio matematiko
Oinarrizko kasua 0 edo 1 ez denean
Baieztapena b zenbaki natural batetik aurrera betetzen dela frogatu nahi dugunean, indukzio bidezko froga ondorengo itxura hartuko du:
Odd Man Out
Argumentua
Ipar Irlanda. Johnny McQueen (James Mason), IRAren antzeko irlandar erakunde nazionalista eta klandestino bateko buruzagia da. Kathleen Sullivan (Kathleen Ryan) eta haren amomanren etxean ezkutatua dago, erakundeari bere ekintzak burutzen jarraitzeko adina diru lortzeko lapurreta bat prestatzen. Baina gauzak okertu egingo dira: Johnny zauritua dago, ezin daiteke ezkutalekura itzuli, eta hiriko karriketan desagertuko da. Berehala, poliziak Johnny atzemateko maila zabaleko ehizari ekingo dio eta hiri osoa kontrolpean hartuko du, polizia inspektoreak (Denis O'Dea) Johnny eta bere taldekideak atzemateko asmoa baitu. Honela, gaua aurrera doan heinean, Johnnyk bere burua gero eta inguratuagoa ikusiko du. Bitartean, Kathleen Johnnyren bila aterako da.
Indukzio matematiko
Oinarrizko kasua 0 edo 1 ez denean
(i) Oinarrizko kasua: n=b denean, P(n) egia izango da.
(ii) Edozein izanik, P(k) egiazkoa bada (hipotesia), P(k+1) ere egia izango da (tesia).
Adibidez, 2n ≥ n + 5 beteko dela edozein n ≥ 3 -rako, aurreko egituraz baliatuko gara.
Indukzio sendoa
Indukzio sendoan ematen den aldaketa, hasierako hipotesia sendoago edo indartsuago izatea litzateke. Modu honetan, suposatuz P(n) egia dela edozein n< m+1 -rako, frogatuko dugu P(m+1) kasuan ere baieztapena betetzen dela. Hala ere, nahiz eta hartutako hipotesia sendoagoa izan, horrek ez du esan nahi indukzio matematikoaren ohiko egitura baino ondorio garrantzitsuago batera helduko garenik. Izan ere,  'sendoa'  hitzak hipotesiari egiten dio erreferentzia. Beraz, bi metodoak baliokideak izango dira. Azken egitura honetan, P(0) kasua frogatzea falta zaigu, eta batzuetan,  oinarrizko kasu gehigarriak frogatzea komenigarria izaten da, argumentu orokorra aplikatu ahal izateko; adibidez Fibonacci Fn'  zenbakietarako.
Ana Revenga
Ana Leonor Revenga Shanklin (Espainia, 1963ko apirilaren 1a) Espainiako ekonomialaria da. Munduko Bankuan lan egin zuen eta BBVA Mikrofinantzak Fundazioaren Patronatuko kide, ISEAK Fundazioaren patronatuko lehendakari eta EsadeEcPolen Aholku Batzorde Teknikoko kidea da.
Biografia
Ekonomia eta Matematikan graduatu zen Wellesley College (AEB) Unibertsitatean eta Ekonomiako doktore-tesia Harvardeko Unibertsitatean egin zuen. Ondoren, Genevako (Suitza) Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatera joan zen, eta han Giza Eskubideen Ziurtagiria lortu zuen.
Ibilbide profesionala
2017. urteko abendura arte, Munduko Bankuaren Taldeko ekonomialari laguntzaile nagusia izan zen, eta aurretik Munduko Bankuko Ekitate eta Pobrezia Praktikaren zuzendari globala. Bere 27 urteko ibilbidean, Munduko Bankuan kargu tekniko eta zuzendaritzako ugari izan zituen Asian, Pazifikoan, Europan, Erdialdeko Asian, Latinoamerikan eta Karibean. Ekonomiako Lankidetza eta Garapenerako Erakundeko (ELGA) aditua ere bada. 2011n, hauxe esan zion EFE agentziari:"'Emakumeak politikan parte hartzea tresna ahaltsua da genero-berdintasuna sustatzeko... Emakume bat presidente izateak hesi garrantzitsu bat hausten du, emakumeak jarrera hori hartzeko duen gaitasuna erakusten baitu, eta, gainera, diseinatzen ari diren politika-motetan eragiten du, eta, funtsezko zerbait, etorkizuneko belaunaldien helburuetan eragiten du... Genero-berdintasunak onura ekonomikoak eta hazkunde-onurak dakartza garatu nahi duten herrialdeetan... Emakumea gizonarengana hurbiltzen da etxetik kanpo lan egindako ordu kopuruan, baina ez ditu etxe barruan lan egindako orduak murrizten'."Beste lan batzuk hauexek dira: 2018an, Brookings Institutioneko ikertzaile seniorra eta Georgetowneko Unibertsitateko irakasle asoziatua, EsadeEcPoleko (Center for Economic Policy) Kontseilu Tekniko Aholkulariko kidea, 2020ko martxotik BBVAko kontseilari independentea, BBVA Microfinantza Fundazioaren patronatuko kidea eta ISEAK (Iniciative for social economic analysis and knowledge) patronatuko lehendakaria.
Caiçara do Norte
Caiçara do Norte Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Naohiro Tamura
Naohiro Tamura (田村 直弘, 1978ko uztailaren 3a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka eta Sagan Tosu.
Lartzabal
Lartzabal Errenteriako auzo bat da, nahiz eta zati bat Oiartzungo lurretan dagoen. Azken herri horretako Arragua auzoarekin elkartuta dago ia. Auzoaren izenak Lartzabal baserrian du jatorria.
Lartzabalen dago Oiartzualde osorako zerbitzua egiten duen Osakidetzako anbulatorioa, besteak beste.
Bronkiektasia
Bronkiektasia biriketako aire-bideen etengabeko hantura eragiten duen gaixotasuna da. Eztul kronikoa, muki produkzio gehiegizkoa dira sintoma ohikoenak arnasteko zailtasuna, eztul egiterakoan odola botatzea eta toraxeko minarekin batera. Sintoma hauek eta beste batzuekin batera, oso ohikoa da biriketako infekzioak izatea.
Sarrera
Gaixotasun infelzioso zein beste hainbat arrazoigatik gerta daiteke, hauetako batzuk: pneumonia, tuberkulosa, sistema immuneko arazoak eta fibrosi kistikoa (gaixotasun genetikoa). Fibrosi kistikoak kasu ia guztietan bronkiektasi larria eragiten du. Gaixotasunaren eragilea fibrosi kistikoa ez den kasuetan ordea, honen eragilea askotan ezezaguna da.
Bronkiektasiak aire-bideen (bronkioen) haustura edo endekapena eragiten du hantura erantzun gehiegizko baten ondorioz. Hanturaren ondorioz sekrezioak kanporatzeko gaitasuna txikitzen da eta aire-bideetan mukia pilatzen da. Sekrezio hauen kantitatea handitzeak, biriketan bakterio kantitatearen gorakada dakar, eta honek beste infekzio batzuk izateko aukera handitzen du, airebideen are eta gehiagoko blokeoarekin batera.
Hasierako diagnostikoa pazientearen sintometan oinarrituta egiten da eta ordenagailu bidezko tomografia erabiliz baieztatzen da. Pazientearen egoerak modu esanguratsuan okerrea egiten duen kasuetan, gaixotasunari jarraipena egiteko mukiaren hazkuntzak egitea urtean behin lagungarria izan daiteke.
Gaixotasunak okerrera egin dezake infekzioen ondorioz, eta kasu hauetan antibiotikoak erabiltzea gomendatzen da, hauetatik erabilienak amoxizilina, eritromizina eta doxiziklina dira. Gaixotasunak okerrera egitea sahiesteko ere erabil daitezke antibiotikoak. Airebide garbiketa teknikak, fisioterapia mota bat, gomendagarriak dira. Bronkodilatzaileak lagungarriak dira kasu batzuetan baina hauen erabilpenak orokorrean ez du hobekuntza esaguratsurik ekarri, eta arnastutako esteroideen erabilpenak ez du inolako hobekuntzatik ekartzen dutenik frogatu. Tratamenduan ebakuntzak nahiko ohikoak diren arren ez dira asko ikertu. Baina, gaixotasunak osasun arazo esanguratsuak ekar ditzakeen arren, gehiengoak eboluzio nahiko ona du.
Gaixotasunaren prebalentzia 1/1.000 eta 1/250.000 bitartekoa da helduetan, eta gaixotasuna ohikoagoa da emakumeen artean, eta adinean aurrera egin ahala. Prebalentziak behera egin du 1950etik aurrera, antibiotikoen erabilpenaren ondorioz. Talde etniko ezberdinen artean prebalentzia aldakorra da, eta ohikoagoa da adibidez ameriketako indigenen artean. Lehenengo aldiz Rene Laennec-ek deskribatu zuen 1813an.
Sintomak
Bronkoektasia pairatzen duten pertsona batzuk hori-berdia den karkaxa izaten dute, 240ml eguneko. Bronkoektasiaren beste sintometako bat izaten da odolez betetiko eztula, flemaren ausentziaren ondorioz. Honi bronkoektasi lehorra deitzen zaio. Baita ere kolorerik gabeko flema sortu daiteke. Ahoan usain txarra izatea beste sintometako bat da eta honek adierazten du infekzio aktibo bat dagoela. Amaitzeko, esan beharra dago bronkioetako infekzioak eta disnea izatea bronkoektasiaren seinale direla.
Bronkioen anatomia orokorra
Trakea baino beherago,  eskubiko eta ezkerreko bronkio nagusiak irteten dira. Eskubiko bronkio nagusia eskuinera eta albora abiatzen da birikaren eskubiko ildoaren bila. Hori egiteko, eskuineko birika arteriaren atzekaldetik eta azigos zainaren aurrekaldetik pasatzen da. Aldiz, ezkerrekoa, behera eta ezkerrera abiatzen da ezkerreko birika ildoaren bila, eta hori egiteko, ezkerreko birika arteriaren atzekaldetik pasatzen da.
Bi bronkio nagusiak ez dira berdinak. Eskubikoa ezkerrekoa baino laburragoa eta bertikalagoa da. Aldiz, ezkerrekoa, luzeagoa eta ez da hain bertikala. Honek garrantzia du arnas aparatuan, gorputz arrotzak sartzen direnean normalean eskubiko bronkioraino iristen baitira. Izan ere, ezkerrekoa baina bertikalagoa izanik, erraztasun handiagoa izango dute gorputz arrotzek eskubikora iristeko.
Bronkio nagusi hauetan, kartilagoak desberdinak dira. Ez dute C forma, baizik eta irregularragoak dira, txikiagoak dira eta guztiz estaltzen dute pareta osoa. Geruza muskularra ere desberdina da, ez baitago atzeko paretan bakarrik, baizik eta pareta osoa estaltzen du. Beraz, bronkio nagusi hauek parte hartu dezakete bronkokonstrikzio (airebideak estutzea) eta bronkodilatazio prozesuetan, zintzur-hesteak ez bezala.
Eskubiko eta ezkerreko bronkio nagusi hauek abiatzen dira biriketara eta biriken hilioan, gutxi gorabehera, berriro adarkatzen dira. Eskuineko bronkioak hiru bronkio lobular edo lobar ematen ditu: goikoa, erdikoa eta behekoa (eskuineko birikan hiru lobulo daudelako). Aldiz, ezkerrekoak bi bronkio lobar edo lobular ematen ditu: goikoa eta behekoa (ezkerreko birikan bi lobulo daudelako).
Bronkio lobar edo lobular hauek, berriro adarkatzen dira eta biriketako segmentuetatik hedatzen diren adarrak ematen dituzte, bronkio segmentarioak. Konkretuki, eskubiko goikoak 3 adar ematen ditu, erdikoak 2 eta behekoak 5, guztira 10 bronkio segmentario daude (eskubiko birikan 10 segmentu deskribatzen dira). Aldiz, ezkerreko bronkioak, bi bronkio lobar ematen ditu. Goiko bronkio lobarretik 4 bronkio segmentario sortzen dira eta behekotik 5, guztira 9 bronkio segmentario. Ondoren, bronkio segmentario hauek behin eta berriro adarkatzen dira. Sortzen diren hurrengo adarkadurak bronkit segmentario azpiko handiak dira. Bronkio mota hauen hiru belaunaldi sortzen dira eta sortzen diren hurrengo adarkadurak bronkio segmentario azpiko txikiak dira. Azken hauen 15 belaunaldi egoten dira.
Gero, momentu jakin batean bronkio batek paretan daukan kartilagoa galtzen du eta bronkioak bronkiolo bihurtuko dira. Bronkiolo hauek adarkatu egiten dira behin eta berriro eta sortzen den bronkioloa, bronkiolo terminala edo bukaerazko bronkioloa da. Azken hauetatik, arnas-bronkioloak sortzen dira, hiru aldiz adarkazen direnak (lehenengo, bigarren eta hirugarren mailakoak). Hirugarren mailako arnas bronkioloetatik albeolo hodiak sortzen dira. Hauek adarkatu egiten dira, albeolo zakuak sortzeko eta zaku hauetako paretetan albeoloak kokatzen dira. Azken hauetan, elkartruke prozesuak gertatzen dira.
Hartutako kausak
Hartutako kausa nagusienak tuberkulosia, pneumonia, gorputz arrotzak, bronkio eta biriketako aspergilosi alergikoa, eta bronkioetako tumeroak dira. Eragile infekziosoak ere egoten dira: Staphylococcus, Krebsiella, Bordettela pertussis eta nontuberculous mycobacteria.
Baita ere badirudi, amonioa edo beste gas toxiko batzuekin kontaktuan egotea, alkoholismoa, heroina eta alergikoak oso erlazionatuta daudela gaixotasun honen garapenarekin.
Guzti honetaz gain, hainbat faktore inmunologiko eta bizihoitura baita ere gaixotasunarekin erlazionatu dira:
Hala ere, fibrosi kistikoa ez duten kasuen %50ean eragilea ez da ezagutzen zein den.