cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Itoizko Koordinakundea
Itoizko Koordinakundeak borroka luzea egin zuen epaitegietan, eta behin baino gehiagotan aldeko epaiak jaso zituen, baina urtegia egin zen. Itoizko Koordinakundea gutxi azaldu da azken urteetan; hala ere, Koordinakundeko kide Patxi Gorraizen hitzetan, adi daude: «Arriskuei buruzko datu berriak agertzen diren bakoitzean agertuko da Koordinakundea, egia ezkutatzen duten bakoitzean». Halaxe, Koordinakundeak 2008an salatu zuenez, Itoizko larrialdi planak ez du inor ebakuatzeko balio.
Pseudomyrophis nimius
Pseudomyrophis nimius Pseudomyrophis generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Anilius scytale
Anilius scytale Anilius generoko animalia da. Narrastien barruko Aniliidae familian sailkatuta dago.
Uranio hexafluoruro
Uranio hexafluoruroa ezagutzen den gas astunena da. Bere formula UF6 da. Fluoruro edo silikatoa uranioarekin konbinatuz eratzen da.
Erabilerak
Bere molekulen pisuari esker, zentrifugatua erabil daiteke 235U eta 238U isotopoak bereizteko, modu honetan, uranio aberastua lortuz. Hau, gasa sortzeko protoiekin konbinatzen da; astunegia kontsideratzen da gas hau, erositako protoien ondorioz.
Toxikotasuna
Uranio-hexafluoruroa oso toxikoa da, eta — uranioaren isotopoaren arabera — oso erradioaktiboa ala gutxiagoa. Uretan egonda — gorputzeko fluidoarekin ere bai —, uranio hexafluoruroak azido fluorhidriko oso korrosiboa sortzen du.
Munduko Natura Funtsa
Munduko Natura Funtsa edo Naturarentzako Mundu Funtsa (World Wildlife Fund for Nature edo WWF) nazioarteko gobernuz kanpoko erakunde bat da, ingurumenaren kontserbazioari, ikerlanei eta oneratzeari buruzko gaietan lanean diharduena. Lehen, Basa Bizitzaren Mundu Funtsa (World Wildlife Fund) zuen izena, eta horixe du oraindik ere izen ofiziala Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan. Munduko erakunde kontserbazionista beregain handiena da, bost milioi bazkide baino gehiago baititu mundu osoan. Munduko 90 estatutan lan egiten du, kontserbaziorako eta ingurumenerako 1300 bat proiektu aurrera eramateko.
Swiss International Air Lines
Swiss International Air Lines (NAZE: LX, NAGE: SWR eta Callsign Swiss) Suitzako nazioarteko airelinea da. 2002an Swissair porrot egin zuenean, Crossair erregional nazioarteko mailara pasa eta hurrengo urtean Swiss International Airlines Ltd. bilakatu zen.
Swiss Star Alliance aliantzaren kidea da eta bere basea Züricheko aireportuan dago.
36. Oscar Sariak
36. Oscar Sarien ekitaldia 1964ko apirilaren 13an Santa Monicako Santa Monica Civic Auditorium biltzargunean egin zuten 1963. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Jack Lemmon izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.
Izendapen eta Sariak
Garaileak letra lodian agertzen dira.
Placidochromis pallidus
Placidochromis pallidus Placidochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Agnes Block
Agnes Block, Agneta Block izenaz ere ezaguna (1629ko urriaren 29a, Emmerich am Rhein - 1704ko apirilaren 20a, Amsterdam) Herbehereetako menonita, arte bildumagile eta hortikultorea izan zen. Berarentzat lan egin zuten marrazkilari ospetsuen lore eta intsektuen margolanekin bildutako album sorta bat gordetzeagatik ezaguna da.
Vijverhof
Lehenengo senarra hil ondoren, Agneta Blockek Loenenen landa etxea erosi zuen Vecht ibaiaren ondoan, eta bitxikeria ugarirekin apaindu zuen, lorategiak barne, landare exotikoz beteak. Akuarelarekin margotzea gustatzen zitzaion, batez ere bere lorategian (hain zuzen ere, Artearen Historiarako Herbehereetako Institutuak artista plastiko eta margolari gisa jasota dauka, nahiz eta bere lanetako bat ere ez zaidun orain arte iritsi). Block-ek bere albumak edertzeko artistak kontratatu zituen. Zoritxarrez, bere bildumak eta lorategiak ez dute iraun gaur egun arte, baina egindako ikerketek bere hiru albumetako jatorrizko orrialde asko aurkitu dituzte geroko bildumetan.
Alida Withoos eta bere anaia Pieter Withoos Vijverhofen bizi zirela, landareak margotzen zituzten Hoorn eko artista ugarietako batzuk ziren. Agnes Blocken semeordeak udako etxea zuen Purmerenden, Hoorn ondoan. Hoorneko beste margolari batzuk ziren Johannes Bronkhorst, Herman Henstenburgh eta Alida eta Peter Wihtoosen aitaren laguna zen Otto Marseus van Schrieck.
Vijverhofen bizi ziren eta Agnes Blocken albumetan ekarpenak egin zituzten beste hiri batzuetako margolariak izan ziren: Maria Sibylla Merian, bere alaba Johanna Helena Herolts-Graff, Pieter Holsteyn II, Nicolaas Juweel (Rotterdam, 1639 - Rotterdam, 1704), Jan Moninckx, Maria Moninckx, Herman Saftleven, Rochus van Veen, Marino Benaglia Venetiano eta Nicolaes de Vree.
Agnes Blockek gutunak elkartrukatzen zituen maiz beste hortikultoreekin, esate baterako, Jan Commelinekin.
Houston (Delaware)
Houston Delawareko herria bat da. Kent konderrian kokatua dago. 2010ean 5,485 biztanle zituen, 0.87 kilometro koadrotan banatuta.
Huron herria
Huron herria, huronak edo huroiak, baita wyandot edo wendat izenez ezagunak ere, Ipar Amerikako herri irokes hiztun bat da. Irokes herrien barnean sailkatua dago.
Izena
Beren izendapenari buruzko hainbat teoria daude:
Bizimodua
Mila lagun inguruko komunitateetan bizi ziren, irokesen antzera beren bizimodua nagusiki arto, babarrun eta kalabaza ereinketan oinarritzen zen, horri ehiza eta arrantza gehituz. Egurrezko kanoak eraikitzen oso trebeak izaki, beren lurraldeen mugetatik haratagoko merkatal harremanak ezarri zituzten.
Gaur egun
Gaur egun AEBetako Michigan, Wisconsin eta Ohion 5.900 kide eta Kanadako Quebeceko erreserbetan 3.000 kide inguru bizi dira.
Petidina
Petidina, orokorrean meperidina deitua, nerbio-sistema zentralaren depresore gisa jarduten duen narkotiko analgesiko bat da, intentsitate ertaineko edo altuko mina arintzeko erabiltzen dena.
Petidina opioide sintetikoen taldekoa da, zehazkiago fenilpiperidinen familiakoa (fenilpropilaminen familiako botikez bestelako egitura eta propietate farmakologikoak dituen familia, metadona kasu). Beste opioide batzuek bezala, zenbait egun eman ondoren bat-batean hartzeari uzten bazaio mendekotasuna eta abstinentzia-sindromea sortzen ditu; beraz, dosia pixkanaka kendu behar da.
Opioideen artean kanal ionikoak blokeatzeko propietatea du, horrela analgesia ere ematen du mekanismo anestesiko lokal baten bidez.
NGC 2223
NGC 2223 galaxia espiral bat da, Canis Major konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Ainara Otxotorena
Ainara Otxotorena Iriarte (Hernani, Gipuzkoa, 1984ko maiatzaren 3a ) irakaslea eta politikaria da.
2023ko ekainaren 17an Mañariko alkate bilakatu zen bigarren aldiz, 2023ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.
Irakasle
Magisteritza ikasketak egin zituen Donostian eta Goi Mailako Haur Hezkuntzako zikloa Ordizian. 2010etik Mañariko haurreskolan hezitzaile eta koordinatzaile lanetan dihardu.
Politikari
2019ko urtarrilaren 14tik 27ra bitartean egindako barneko prozesu parte-hartzailean Mañariko EH Bilduren komunitateak  zerrendaburu izateko proposatu zuen Ainara Otxotorena Iriarte, eta hauteskunde batzordeak proposamena egin ondoren, bere burua prest agertu zuen alkategai izateko.
2019ko ekainean alkate bilakatu zen, Endika Jaio koalizio kideari erreleboa hartuz, Euskal Herria Bilduk 189 botu lortu ondoren, EAJk 163 eskuratu zituen bitartean.
2023ko ekainaren 17an Mañariko Udalean egindako osoko bilkuran, Ainara Otxotorena Mañariko alkate izendatu zuten. Otxotorenak EH Bilduko lau zinegotzien bozka jaso zuen eta horrela, bere bigarren legegintzaldia hasi zuen alkate gisa.
Izendapen egunean honako adierazpenak egin zituen:
Bara
Bara izan daiteke:
Vallauris
Vallauris Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2007an 30.645 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vallauris udalerrian erroldatutako biztanleak 30.645 ziren. Familiak 12.713 ziren, horien artean 3.944 pertsona bakarrekoak ziren (1.563 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.381 bakarrik bizi ziren emakumeak), 3.873 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 3.861 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.035 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 18.868 etxebizitza zeuden, 13.048 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4.884 bigarren erresidentzia ziren eta 936 hutsik zeuden. 4.816 etxeak ziren eta 13.978 apartamentuak ziren. 13.048 etxebizitza nagusietatik 7.504 bere jabearen bizilekua ziren, 4.921 alokairuan okupaturik zeuden eta 623 doan lagata zeuden; 1.167 etxek gela bat zuten, 2.959 etxek bi zituzten, 4.690 etxek hiru zituzten, 2.599 etxek lau zituzten eta 1.633 etxek bost zituzten. 9.113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7.379 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 3.480 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 18.711 ziren, horien artean 12.793 aktiboak ziren eta 5.918 inaktiboak ziren. 12.793 pertsona aktiboetatik 10.657 lanean zeuden (5.850 gizon eta 4.807 emakume) eta 2.136 langabezian zeuden (1.173 gizon eta 963 emakume). 5.918 pertsona inaktiboetatik 2.005 erretiraturik zeuden, 1.493 ikasten zeuden eta 2.420 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vallauris udalerrian 12.296 unitate fiskal zeuden, 27.605,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.225 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2.627 komertzioetatik, 7 erauzte enpresak ziren, 32 janari enpresak ziren, 25 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 5 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 198 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 331 eraikuntza enpresak ziren, 631 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 68 garraio enpresak ziren, 185 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 77 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 69 finantziazio enpresak ziren, 234 higiezinen enpresak ziren, 417 zerbitzu enpresak ziren, 196 administrazio publikoko enpresak ziren eta 152 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 652 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 2 posta bulegoak, 11 banku bulegoak, 2 funerariak, 43 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 4 ibilgailuen alokairu bulegoak, 8 autoeskolak, 86 igeltseroak, 64 margolariak, 27 zurginak, 47 iturginak, 52 argiketariak, 10 eraikuntza enpresak, 38 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 123 jatetxeak, 95 higiezinen agentziak, 14 tintoreriak eta 19 apaindegiak.
2009an zeuden 225 establezimendu komertzialetatik, 4 supermerkatuak, 7 brikolaje denda handika, 5 120 m2 baino gehiagoko dendak, 7 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 27 okindegiak, 12 harategiak, 3 kongelatu-dendak, 5 arraindegiak, 9 liburu dendak, 24 arropa dendak, 21 etxerako tresna dendak, 5 zapata-dendak, 7 elektrotresna dendak, 22 altzari dendak, 42 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 8 drogeria, 3 lurrin-dendak, 4 bitxi-dendak eta 9 lore-dendak ziren.
The Wild Colonial Boy
The Wild Colonial Boy ("Kolonietako Mutil Basatia") irlandar eta australiar abesti herrikoia da. Abesti honen bertsioak kontaezinak dira eta musika talde ugarik burutu dituzte: The Clancy Brothers, The Dubliners, The Pogues, etab... John Ford zuzendariaren The Quiet Man filmaren tabernako sekuentzian bertako herriko mozkorti eta zurruteroek ere abesti hau abesten dute.
Vallauris
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vallauris udalerrian 50 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 5 haur-eskola eta 5 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Vallauris udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 739 ikaslekin.
Landare-zorri
Landare-zorria Aphididae familiako intsektu hemiptero eta Sternorrhyncha azpiordenekoa da. Landareetan agertzen diren zomorro txikiak dira. Landarez elikatzen dira eta ez dira gizakiontzat parasitoak. Beraz, baratzetan, parke, lorategi eta balkoietan aurki ditzakegu. Hala ere, batzuk birusen eramaileak dira.
Kretazikoan sortu ziren, duela 100 miloi urte. Azpifamiliarik kopurutsuena Aphidinae deitzen da eta 4.700 diren espezie guztien erdia suposatzen du.
Ezaugarriak
Oso txikiak diren zomorroak dira. Gorputz biguna eta anka luze eta meheak ditu. Espezie bakoitzak bere kolorea dauka:
Elikadura
Zomorro hauen elikadura landareetan oinarrituta dago. Landareen izerdia zurrupatzen dute, izan ere, ahoa bereziki prestatuta dute horretarako. Ahoarekin ziztatu eta zurrupatu egiten dute.
Ernalketa
Emeak arrak baino handiagoak dira eta bere bizitzako fasearen arabera hegodunak ala apteroak (labe-zomorro formakoak) izan daitezke.
Ernalketa elikatzen ari diren landarean bertan ematen da eta ernalketa bi mota ditu:
Landare-zorri kumak helduen antzerakoak dira, metamorfosi sinplea izan ohi dutelako. Kumei ninfa deitzen zaie.
Landare-zorri ernalketa udazkenean ematen da baina arrautzak hibernatu egiten dute hurrengo udaberria heldu arte. Ernalketa sexual bakarrik baldintza egokiak ematen direnean gertatzen da. Askotan partenogenetikoa gertatzen da kolonizazio bortitz bat sortzeko. Izan ere, astebetean 150 ninfa izan ahal dituzte. Janaria agortzen hasten denean lehenengo eme hegodunak agertzen dira zonaldez aldatu ahal izateko.
Nekazaritzan sortzen duten arazoak
Zomorro honen landareetako izurriteak oso kaltegarria izan ohi dira, bereziki kolonizatzaileak dira eta, gainera bere ziztadaren bitartez birusak garraiatu ditzaketelako eta onddoen garapenaren arduradunak direlako ere.
Landare-zorria kate trofikoan
Ezaguna da nekazarien artean landare-zorrien harrapakariak, hauen bitartez izurriteen kontrol biologikoaren metodoa martxan jarri daitekeelako. Harrapakari nagusia marigorringo izan ohi da. Bestetik, inurriekin sinbiosia n bizi dira, izan ere, landare bat inurriz inguratua dagoenean landare-zorriz beteta egon ohi da ere. Inurriek abeltzaintza moduko jarduera bat egiten dute zorri hauekin. Inurriek landare-zorriak "jezten" dituzte barruan dituzten likido azukredunak edateko eta landare-zorriak. "Jezteko" inurriek atzeko antena batzuk eragiten dizkiete eta ondoren likidoa ateratzen zaie. Guzti honen ordez, inurriek marigorringoez babesten dute, garbitzen dituzte, ninfak lekuz aldatzen dituzte eta exoeskeletoak kentzen dizkiete muda egiterakoan.
Pylorobranchus hoi
Pylorobranchus hoi Pylorobranchus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Bonn Münster basilika
Bonn Münster basilika (alemanez Das Bonner Münster edo Münsterkirche) Bonneko eliza nagusia da. Estilo erromanikoan eraikia dago eta katolikoa da.
Aurrekariak
Basilikaren azpian aurkituriko nekropoliak eta hainbat jainkosen aldareak, dagoeneko erromatarren garaian leku erligiosoa bazela erakusten dute. Egurrezko tenplu txiki baten aztarnak ere aurkitu dira.
Bonngo merovingiar aberatsentzako hilerri bihurtu zen VI mendean. Karlomagnoren garaian San Kasio eta san Florentzio kolegiata eraiki zen eta Koloniako lehen apezpikua izan zen Hildebold izendatu zuten bertako buru. VIII mendean toki gehiago behar zela eta zabalkuntza lanak egin zituzten, batez ere hilerrian.
Basilika
1050an kolegiata zaharra bota eta katedral berria eraikitzen hasi ziren. renanian gurutze latinoa eta hiru nabe zituen lehenengotako eliza izan zen. XIII mendean bukatu zen eraikuntza 92 metrotako altuera duen dorrearekin.
Historian zehar hainbat kalte jasan izan ditu (suteak, bonbaketak...) eta sarritan berriztatu behar izan da. Honek basilikaren barnealdeko estilo nahasketa ekarri du, erromanikoaz gain gotikoa eta batez ere barrokoa agertzen delarik.
Julia Garner
Julia Garner (New York, 1994) estatubatuar aktorea da. Bere ospea batez ere zor dio Ruth Langmore pertsonaiari, Netflix-eko Ozark telesailetako rol nagusietako bat dena. Kritikak asko txalotu du lan hori, eta Emmy bat ere lortua du hargatik.
Bere karrera hastapenetan agertu izan da, besteak beste, The Perks of Being a Wallflower (2012) eta Sin City: A Dame Kill For to (2014), filmetan, eta protagonista nagusia izan da hauetan: Electrick Children (2012), We Are What We Are (2013), Grandma (2015), Tomato Red (2017) eta The Assistant (2019).
Bizitza pertsonala
Garner Bronx auzoan jaioa da, New York, hirian. Bere ama, Tami Gingold, terapeuta da, eta aktore komiko gisa karrera arrakastatsua izandakoan da Israelen. Bere aita, Thomas Garner, margolaria eta arte irakaslea da. Julia Garner judua da. 2019ko abenduan Julia Garner ezkondu egin zen Mark Fosterrekin Foster the People indie-pop taldeko abeslariarekin.
Centre Island (New York)
Centre Island  New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 410 biztanle zituen, 2.82 kilometro koadrotan banatuta.
Userkaf
Userkaf, Egiptoko V. dinastiako lehen faraoia izan zen, K.a. 2479 eta K.a. 2471 bitartean gobernatuz, Jürgen von Beckerathen arabera.
Shepseskafen oinordekoa eta Egiptoko IV. dinastiako faraoi bat izan zen Dyedefraren alaba zen Neferhetepen balizko semea (Reuser eta Rudydyedeten semea, Westcar Papiroaren arabera). Mizerinoren alaba zen Khentkaus I.arekin ezkondu zen, honela, bere tronuratzea legitimatuz. Bere balizko semeak, Sahura eta Neferirkara Kakai dira.
Userkaf deitua Abidoseko Errege Zerrendan eta Saqqarako Errege Zerrendan. Turineko Errege Kanonaren arabera, zazpi urteko erregealdia izan zuen. Palermoko Harriak, bi urtetik behin eginiko hiru abere errolda aipatzen ditu, 6 edo 7 urte beraz, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, Userkeresek 28 urteko erregealdia izan zuela dioen arren.
Tronura, Heliopoliseko apaiz boteretsuen laguntzarekin iritsi zen, Westcar Papiroaren arabera. Ra, Horus eta Hathor jainkoen tenpluetako apaizei, lur eta ondasun ugari ematea agindu zuen. V. dinastiaren hasieran, IV. dinastiako kargu altu askok, euren postuetan jarraitu zuten, baina deszentralizazio handiago bat nabaritzen da, apaizen eta nomoetako buruzagien botere handiagoaren ondorioz.
Userkafek, eguzkiaren gurtza berrezarri zuen Eguzki Tenpluen ekarpenarekin. Erregea, jada ez da izango Ra jainkoa bera, baizik eta "Raren semea", Ptah jainkoaren gurtza atzean utziz.
Beni Abbesko probintzia
Beni Abbes (ولاية بني عباس) Aljeriako wilaya edo probintzietako bat da. 424.948 kilometro koadro ditu eta 50.163 biztanle 2008ko erroldan. Hiriburua Beni Abbes da. Guztira 6 barruti eta 10 udalerri ditu.
Daniel Cifuentes
Daniel Cifuentes Alfaro (Madril, 1980ko uztailaren 13a-) futbolari espainiar ohia da. Cadizen jokatzen zuen eskuineko hegalekoa gisa.
Placidochromis phenochilus
Placidochromis phenochilus Placidochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Dieidolycus leptodermatus
Dieidolycus leptodermatus Dieidolycus generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Jean M. Auel
Jean Marie Auel, ezkongabetan Jean Marie Untinen (Chicago, Illinois, 1936ko otsailaren 18an jaioa) estatubatuar idazle bat da, Earth 's Children liburuak idatzi dituena, historiaurreko Europan girotutako eleberri sorta bat, denbora honetako giza jarduerak esploratu eta Cro-Magnonek neanderthalgoekin izan zituzten elkarreraginak jorratzen dituena. Haren liburuek 45 milioi kopia baino gehiago saldu dituzte mundu osoan.
Lehen urteak
Auel 1936an jaio zen, Chicagon. Finlandiar jatorrikoa da, Neil Solomon Untinenen eta Martha Wirtanenen bost seme-alabetatik bigarrena.
Portlandeko Unibertsitatera joan zen Auel. Ikaslea zenean, Mensara batu zen eta Tektronixen lan egin zuen langile (1965-1966), zirkuitu-plaken diseinatzaile (1966-1973), idazle tekniko (1973-1974) eta kreditu-kudeatzaile (1974-1976) gisa. Portlandeko Unibertsitateko MBA bat lortu zuen 1976an. Ohorezko tituluak jaso zituen honako Unibertsitateengandik: bere alma mater, Pazifikoko Unibertsitatea, Portlandeko Estatu Unibertsitatea, Maineko Unibertsitatea eta Mount Vernon College for Women.
Karrera eleberrigile gisa
1977an, Auelek ikerketa zabal bat hasi zuen liburutegian Izotz Aroari buruz, bere lehen libururako. Biziraupen klase batean hartu zuen parte izotzezko koba bat eraikitzen ikasteko, eta metodo primitiboak ikasi zituen sua egiteko, larrua ondu eta harriak zizelkatzeko trebezia aborigenetan aditua den Jim Riggsengandik.
Azkenean liburu baten ordez saga bat idatziko zuela erabaki zuen. 1980an argitaratutako The Clan of the Cave Bear liburuak arrakasta handia izan zuen. Liburuak Ayla zuen protagonista, lurrikara baten ondoren umezurtz geratzen den Cromañon neskatila, eta Neanderthalgo gizaki talde batek jasotzen du. Bere hurrengo liburuak aurrekoaren jarraipen gisa sortu ziren; hala ere, liburuki ezberdinen artean argitaratzeko denbora hamabi urtera arte atzeratu da.
The Clan of the Cave Bear literatura sari askotarako izendatua izan zen, lehen eleberri onenaren American Booksellers Association-en izendapen bat barne. Geroago, izen bereko filmerako gidoi baterako ere egokitu zen.
2008ko urrian, Frantziako Kultura eta Komunikazio ministroak Auel izendatu zuen Arte eta Letren Ordenako ofizial.
Bizitza pertsonala
Jean Marie Untinen Ray Bernard Auelekin ezkondu zen bigarren hezkuntza amaitu ondoren. Bost seme-alaba dituzte, eta Portlanden bizi dira, Oregonen, Goose Hollow auzoan.
Lanak
1990erako, Auelen lehen hiru liburuak, bere Earth 's Children seriean, mundu osoan 20 milioi kopia baino gehiago saldu eta 18 hizkuntzatara itzuliak izan ziren; Crown Publishersek 25 milioi dolar ordaindu zizkion Aueli The Plains of Passage eta ondorengo bi liburukiengatik. 2002ko maiatza aldera, bosgarren liburuaren argitalpenaren koskan, serieak 34 milioi liburu saldu zituen jada.
Eurowings
Eurowings (NAZE: EW, NAGE: EWG eta Callsign EUROWINGS) alemaniar low cost airelinea da. Lufthansak 1994an sortu zuen eta kontinente arteko hegaldiak ere egiten ditu. Eurowings markak hainbat airelineak erabiltzen dute: Eurowings, Eurowings Europe, Germanwings edota SunExpress Deutschland.
Ramón Rubial
Ramón Rubial Cavia (Erandio, Bizkaia, 1906ko urriaren 28a - Bilbo, 1999ko maiatzaren 24a) metalurgiaren langilea eta politikari sozialista garrantzitsua izan zen.
1978tik 1979ra, Eusko Kontseilu Nagusiaren kideek, euren artean adostuta, erakunde horretako presidente hautatu zuten, 1980ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak egin eta Eusko Jaurlaritzaren osaketa eta Jesus Maria Leizaolaren ondorengo lehendakaria bozkatuko ziren aldi baterako neurri gisa, hain zuzen ere, hauteskunde horien emaitzen ondorioz, Eusko Kontseilu Nagusiko presidente karguan ordezkatu zuen Carlos Garaikoetxea nafar politikaria lehendakaria izendatu zen.
Biografia
1920an UGT sindikatuan militatzen hasi zen eta 1922an PSOEn izena eman zuen. Espainiako Gerra Zibilean borrokatu zen, errepublikaren alde, eta 1937an atxilotu eta 30 urteko kartzelaldia ezarri zioten. Hasiera batean, denbora batez Donostiako Ondarretako espetxean giltzapetuta egon zen.
1944an ihes egiten ahalegindu zen, baina harrapatu eta Melitón Manzanasek basaki torturatu zuen. 1956ko abuztuaren 23an askatu zuten eta klandestinitatean lan egiteari ekin zion. Alderdi sozialistaren presidentea izan zen 1976tik 1999an hil arte. 1977an Bizkaiko senatari bihurtu zen eta 1978tik 1979ra Eusko Kontseilu Nagusiaren Presidentea (lehendakariaren baliokidea).
Gaur egun, Txurdinagan PSE-EEk daukan egoitzak haren izena du. Halaber, Guggenheim Bilbao Museoaren kanpoaldean, itsasadarraren pasealekuan, haren omenezko estatua dago.
Eider Gardiazabal PSOEko politikaria eta europar legebiltzarkidea haren iloba da.
Toki izenak
Bilbon bizi izan tokitik gertu, bere irudi bat jarri du udalak, eta Abandoibarreko kaleetako bati bere izena ipini zaio. Oro har Espainiako hainbat herrik Ramón Rubial gogoratzen dute zenbait ekintzen bitartez:
Denbora
Denbora iraganetik, orainetik, etorkizunera, itxuraz atzeraezina den segida batean gertatzen den existentziaren eta gertaeren sekuentzia jarraitua da. Gertaerak sekuentziatzeko, gertaeren iraupena edo haien arteko tarteak alderatzeko eta errealitate materialean edo esperientzia kontzientean magnitudeen aldaketa-tasak kuantifikatzeko erabiltzen diren hainbat neurketaren magnitude bat da. Askotan denbora laugarren dimentsio gisa aipatzen da, hiru dimentsio espazialekin batera.
Denbora oso gai garrantzitsua izan da denbora luzean erlijioan, filosofian eta zientzian, baina esparru guztietan zirkulartasunik gabe aplika daitekeen definizioak sistematikoki saihestu ditu adituak. Hala ere, negozioek, industriak, kirolek, zientziek eta arte eszenikoek denbora-nozioren bat dute beren neurketa-sistemetan. Fisikan, denbora operazionalki honela definitzen da: "erloju batek markatzen duena".
Erlatibitate orokorrak denboraren izaera fisikoari heltzen dio espazio-denborako gertaerekiko. Gertaeren adibide dira bi partikulen arteko talka, supernoba baten eztanda edo kohete baten etorrera. Gertaera bakoitzari bere denbora eta posizioa adierazten duten lau zenbaki eman dakizkioke (gertaeraren koordenatuak). Hala ere, zenbakizko balioak desberdinak dira behatzaileentzat. Erlatibitate orokorrean, orain zer ordu den galdetzeak behatzaile jakin batekin soilik du zentzua. Distantzia eta denbora estuki lotuta daude, eta argiak distantzia zehatz bat zeharkatzeko behar duen denbora berdina da behatzaile guztientzat, Michelsonek eta Morleyk lehen aldiz jendaurrean frogatu zuten bezala. Erlatibitate orokorrak ez du denboraren izaera lantzen mekanika kuantikoa aplikatzen den tarte oso txikietarako. Gaur egun, ez dago erlatibitate orokor kuantikoaren teoria onarturik.
Denbora funtsezko zazpi magnitude fisikoetako bat da, bai Nazioarteko Unitate Sisteman (SI), bai Kopuruen Nazioarteko Sisteman. SIren oinarrizko denbora-unitatea segundua da, zesio-atomoen trantsizio elektronikoaren maiztasuna neurtuz definitzen dena. Denbora beste magnitude batzuk definitzeko erabiltzen da, abiadura adibidez, eta, beraz, denbora magnitude horien arabera definitzeak definizioaren zirkulartasuna ekarriko luke. Denboraren definizio operatibo bat, zeinaren arabera gertaera zikliko estandar baten edo bestearen errepikapen-kopuru jakin bat behatzea (mugimendu askeko pendulu baten igarotzea, esaterako) segundua bezalako unitate estandar bat baita, oso baliagarria da bai esperimentu aurreratuak egiteko, bai bizitzako eguneroko gaietan. Gertaera baten behaketak deskribatzeko, leku bat (espazioan duen posizioa) eta denbora bat idatzi ohi dira.
Denboraren definizio operatiboak ez du jorratzen zein den denboraren funtsezko izaera. Ez du aztertzen zergatik gerta daitezkeen gertaerak espazioan aurrera eta atzera, eta gertaerak, berriz, denboraren aurrerapenean bakarrik gertatzen diren. Espazioaren eta denboraren arteko harremanari buruzko ikerketek etengabeko espazio-denbora definitzera eraman zituzten fisikariak. Erlatibitate orokorra da espazio-denboraren funtzionamendua ulertzeko esparru nagusia. Espazio-denboraren ikerketa teoriko eta esperimentaletan egindako aurrerapenei esker, denbora zabaldu daitekeela frogatu da, batez ere zulo beltzen ertzetan.
Zer ordu den zehazteko sistema asko daude, besteak beste, Posizionamendu Globaleko Sistema, satelite bidezko beste sistema batzuk, Denbora Unibertsal Koordinatua eta batez besteko eguzki-denbora. Oro har, ordu-sistema desberdinetatik lortutako zifrak desberdinak dira.
Kontzeptua
Newtonek honelaxe azaldu zuen denbora zer den:
Izatez, kontzeptu hau Newtonek baino lehenago Galileo Galileik azaldu zuen Dialogo Sopra i Due Massimi Sistemi del Mondo, liburuan.
Gaur egun ere ez da erraza denbora zer den definitzea, nahiz eta intuitiboi uler dezakegun. Fisikaren ikuspuntutik, denbora-tarteen neurketaren bidez zehazten da, denbora-tarteak baitira neur ditzakegunak, portaera errekipakorra duten sistema fisikoak erabiliz, fenomeno periodiko erregularrek erloju modura joka dezaketelako. Benetan definitzen dena, unitatea da, segundoa, denboraren neurketa nola egiten den zehaztuz; baina hori denbora-unitateei dagokien atalean egingo dugu.
Beraz, denboraren neurketaren historia laburra eginez saiatuko gara denbora zer den ulertzen.
Neurketaren historia
Oro har, denboraren neurketari kronometria deritzo. Hitz hau grezierazko «χρονος» (denbora) eta «μετρια» (neurketa) hitzetatik sortua da; denbora magnitude fisikoa izanik, denbora neurtu egin daitekeela adierazten du. Historian zehar hainbat saio egin dira denbora neurtzeko, gero eta zehatzagoak, garai bakoitzean tresna eta baliabide bereziak erabiliz. Bi baliabide nagusien historiak aipatuko ditugu laburki: egutegien eta denbora-neurgailuen historiak. Egutegiak egun, urte eta mendeetako periodo luzeak neurtzeko asmatutakoak izan dira, eta denbora-neurgailuak denbora-tarte txikiagoak zehatz neurtzeko, adibidez erlojuak.
Egutegiak
Objektu paleolitiko batzuek iradokitzen dute gizakiak ilargiaz baliatzen zirela denbora nolabait neurtzeko, nahiz eta ez dagoen zehaztasunik erabilera horretaz. Guregandik hurbilago, badakigu zibilizazio sumeriarrak 60 zenbakian oinarrituriko zenbaketa sistema sexagesimala (edo hirurogeitarra) erabili zuela astronomian, agian egutegi bat atonduz urteak 60·6 = 360 egun zituela, garai hartan Lurraren orbitaren urteko zikloa horixe zela kotsideratu baitzuten, K.a. 1500.urtea baino lehenago.
Erromatarren egutegia Julio Zesarrek K.a, 45. urtean eginiko errefometan oinarritu zen. Dena den, egutegi juliarra ez zen oso zehatza, solstizioak eta ekinokzioak aurreratu egiten baitziren 11 egun urtero, gutxi gorabehera. Azkenik, Erdi Aroa atzen utzita, Gregorio XIII. aita santuak zuzenketa egokia sartu zuen 1582an, egutegi gregoriarra finkatuz; orduz geroztik mendebaldeko lurraldeetan horixe da erabili izan duguna.
Denbora-neurgailuak
Historian zehar askotariko tresnak erabili dira denbora-tarte txikiak neurtzeko, beti ere fenomeno erritmiko edo periodikoetan oinarriturik.
Antzinaroko tresnak
Agian antzinaroko neurgailurik zehatzean ur-erlojua edo klepsidra izan zen. Horrelako bat Amenhotep I.a faraoi egitoarraren (K.a. 1525-1504) hilobian aurkitu zen. Gaueko orduetan ere neur zitezkeen denbora-tarteak, nahiz eta horretarako eskuz bete behar osatu behar zen uraren fluxua. Arabiar asmatzaile eta ingeniariek hainbat hobekuntza gehitu zizkioten ur-erlojei, eta horrela erabili ziren Erdi Aroan ere. Bestalde, oso antzinatik, jakintsuak konturaturik zeuden Eguzkiak argiztatzean objektuekin atzean sortzen den itzala denbora neurtzeko erabil zitekeela. Horrela sortu ziren eguzki-erlojuak. Horretarako, objektu luze baten itzala aztertzen zen, zeinari greziarrek gnomon izena eman zioten geroago: grezieraz “γνώμων” ("gnomon”) hitzak “gidari”, “adierazle” edo “maisu” esan nahi zuen. Gnomonaren itzala orduen araberako eskala graduatu baten gainean proiektatzen zen, eta horrela aldiuneko ordua zein zen jakin zitekeen. Gnomonaren arazoa egunez baino ezin erabili ahal izatea zen
Erdi Aroan harea-erlojuak hasi ziren arruntki erabiltzen. Gaur egun ere erabiltzen dira, balio jakineko denbora-tarte jakin prozesuak kontrolatzeko. duten Historiako gertakari batekin loturiko bitxikeria modura, 1522an Lurra lehen aldiz itsasoz inguratu zuen espedizioan, itsasontzi bakoitzak hamazertzi harea-erloju erabili zituen.
Erloju mekanikoak
Txinatarrek lehenengo erloju mekanikoak asmatu zituzten XI. mendean, funtzionamendu iraukorrerako ihes-mekanismo batez horniturik. Erdi Aroan Europan ere hasi ziren egiten lehenengo erloju mekanikoak. Richard de Wallingfordek (1292-1336), horrelako bat eraiki zuen 1330. urte inguruan, planetario astronomiko modura erabiltzeko. Geroago, Errenazimendu tik aurrera, Galileo-k (1564-1642) eta, bereziki, Huygens-ek (1629-1695) aurrerapen handiak egin zituzten, pendulu-erlojua asmatuz eta hobetuz, denboraren neurketa zehatzagoak egin ahal izateko.
Oro har, erloju mekanikoak higidura oszilakor retan oinarriturik daude. Higidura hori iraunkortzeko, energiaz hornitu behar dira erlojuak modu era kontrolatu desberdinetan, hala nola grabitatez, pendulu batez, malguki en bidez, elektrizitate z… Izatez, erlojuen neurketa higidura edo oszilazioen kopurua kontatuz egiten da.
Kronometroak
Erloju mekanikoen artean aipamen berezia merezi dute kronometroek. Kronometroak doitasun handiko erlojuak dira, segundoa baino frakzio txikiagoak ere neurtzeko (segungo milarenak, adibidez. Gehienbat kirol-lehiaketetan erabiltzen dira, eta normalean doitasunaren kontrolerako zentroetan ziurtaturik egoten dira.
Erloju digitalak
Orain arte aipatutako erloju mekanikoak “analogikoak” izaten dira; alegia, pantaila biribilean orduan minutuak edo segungoak adierazten dituzten orratzak dituzte. Erloju digitaletan, ordea, unean uneko ordua zenbaki bidez adierazten da. Erloju digitalen funtzionamendua elektronikoa izan ohi da, eta gaur egun geroeta sofistikatuagoak bihurtzen ari dira, orduaz gain hanbat motatako informazio gehigarriak ematen dituzten kontugailu txikak izanik.
Erloju atomikoak eta GPSa
Gaur egun, pertsona eta objektuen kokapenak lokalizatzeko ezaguna den GPS sistema ere erabil daiteke gure planetako erloju guztiak sinkronizatzeko.
Neurtutako denbora-tarte txikiena
Zuzenean neurtu ahal izan den denbora-tarte txikiena atosegundoa izan da. Atosegundoa segundoaren azpimultiplo bat da, honako balioa duena:. Izugarri txikia, noski; halere, attosegundoa Planck-en denbora baino 10^{28} aldiz handiagoa da.
Izaera fisikoa
Denboraren neurketari esker, gertaerak zein aldiunetan gertatu diren zehaztu daiteke aldiune zehatzetan, baita prozesuak zein denbora-tartetan gertatu diren ere. Erreferentzia-sistema bateko puntu jakinean dagoen behatzaileak kronometro bat duela, bertan jazotzen diren gertaeren kronologia —grezierazko “χρόνος” (denbora) eta  λόγος (azterketa) hitzetatik— egin dezake, hau da, gertatu diren hurrenkeran ordena ditzake gertaerak.
Horretarako, erreferentziako hasierako aldiune bat finkatu ohi da, (t_0 = 0 aldiunea) eta gainerako aldiuneak hurrenkeraz ordena daitezke, noranzko bakarreko denboraren lerroan puntuak markatuz. Hain zuzen, instant batean jazotzen diren gertaerak (E_1,E_2...) puntu batez (t_1, t_2...) adieraz daitezke denbora-lerroan horretan (gertaera puntualak deritze); bestalde, prozesuak edo denbora-tarteak, segmentuez adierazten dira. Prozesuen iraupeneko denbora-tarteak denbora bi denboren zenbakien kendura modura adieraziko dira:.
Baldintza horietan, demagun E_1 eta E_2 gertaera puntualak, t_1 eta t_2 aldiuneetan espazioko P_1 eta P_2 puntuetan gertatu direnak, hurrenez hurren. Teoria fisiko guztiek, ondorengo hiru kasuetako bat eta bakarra betetzen dute:
Gauzak horrela, teoria fisikoetan gertaera puntualen ordena denborala iragan, orainaldi eta etorkizun kontzeptuek finkatzen dute.
Dena den, teoria fisiko guztiek ez dute denboraren izaerari buruzko iritzi bera. Horregatik, jarraian mekanika klasikoaren eta merkanika erlatibistaren ikuspuntuak aipatuko ditugu.
Unitateak
Nazioarteko SI sistemako denbora-unitatea segundoa da.
Hauxe da segundoaren definizio ofiziala,  Pisuen eta Neurrien Nazioarteko Bulegoa ren 13. batzar orokorrean (1968) erabakita :"«segundoa da zesio-133aren oinarrizko egoeraren bi maila hiperfinen arteko trantsizioari dagokion erradiazioaren periodoren iraupena.»"Geroago, 1997ko batzarrean zehaztu zenez, definizio horretan erreferentzia egiten zaio \text {0 K}-eko tenperaturan oinarrizko egoeran dagoen zesio-atomoari dagozkio.
Azkenik, Pisu eta Neurrien Nazioarteko Bulegoaren 26. batzar orokorrean (2018) SI sistemako unitateak zazpi konstante unibertsalen bidez birdefinitu ziren, baina aurreko batzarrean emaniko definizioaren forma baliokidean, honako zehaztapena eginez: "«segundoaren definizioa erabat lotuta dago zesio-133 atomoaren oinarrizko egoeran dagoen trantsizio hiperfinaren frekuentziarekin, zeina den»."Trantsizio hiperfinaren frekuentziari dagokion konstante unibertsal hori sinboloaz adierazten da. Ikus daitekeenez, horrek ez du aldatzen aurretik emandako segundoaren definizioa, zeren baliokidetza hauek baititugu:
Hau da, konstantearen balioa alderantzikatuz, segundoaren definizioa lortzen da.
Bestalde, bizimodu arruntean bestelako denbora-unitateak erabiltzen direnez, praktikan onartuta dago unitate horiek testu teknikoetan ere erabiltzea, nahi eta SI sistemakoa ez izan. Ondoko taulan horrelako batzuk erakusten dira, segundotan emanik duten balioa adierazirik.
Mekanika klasikoan
Mekanika klasikoan, bi gertaera puntualen arteko denbora magnitude "absolutua" da, erreferentzia-sistema guztietan balio berbera duena; bestalde, magnitude fisiko eskalarra da. Horrek esan nahi du, behatzaile guztientzat neurri bera duela, nahiz eta bakoitzak posizio ezberdinetik eta abiadura desberdinez neurtu. Horri denbora absolutua izena ematen zaio.
Ondorioz, iraganak, orainaldiak eta etorkizunak ere kontzeptu “absolutuak” dira, erreferentzia-sistema guztietan esanahi berbera dutenak, zeren denbora modu berean pasatzen baita guztietan, denboraren “izaera absolutua” onartzen baita. Bi gertaera puntual konkretu (E_1 eta E_2)  finkatuta, behatzaile guztiek (euren mugimendu-egoera edozein izanda ere) ados egongo dira esatean, ezen
Mekanika erlatibistan
Mekanika erlatibistan, ordea, denboraren “izaera erlatiboa” eduki behar da kontuan, zeren denboraren neurketa behatzailearen sistemaren araberakoa baita. Teoria erlatibistaren arabera, elkarrekiko higitzen ari diren bi erreferentzia-sistematatik gertaerak behatzen ari diren bi behatzailek ez dute aldiberekotasun berbera kontuan hartzen.
Denboraren izaera erlatibo hori Einstein en teoriaren bi postulatuen ondorioa da. Izan ere, bere erlatibitatearen teoria eraikitzeko, Einsteinek bi postulatu egin zituen aldi berean: batetik postulatu zuen, erreferentzia-sistemak baliokideak zirela naturako fenomenoak deskribatzeko, eta bestetik, argiaren abiadura berdina zela erreferentzia-sistema guztietan. Bi postulatu horiek batera onartzean, hasieran harrigarritzat hartu ziren ondorio batzuk atera zituen teoriatik, hauexek hain zuzen:
Denboraren zabalkuntza
Erreferentzia-sistema batean toki berean jazotzen diren bi gertaera puntualen arteko denbora-tarteari denbora propioa deritzo erlatibitatearen teorian, eta \Delta t_0 eran adierazi ohi da. Bestalde, aurreko sistemarekiko v abiaduraz higitzen ari den erreferentzia-sistematik bi toki desberdinetan jazotzen diren bi gertaera horien artean neurtzen den denbora-tarteari denbora inpropioa deritzo eta \Delta t eran adierazten da. Kontua da erlatibitatearen teoriaren aldiberekotasunaren erlatibotasunaren ondorioz, bi denbora horien artean erlazioa hau dagoela:
Beraz,  denez, denbora inpropioa denbora propioa baino luzeagoa da. Mekanika klasikoaren denbora absolutuaren izaeran ez bezala, mekanika erlatibistaren denbora erlatiboaren izaeragatik, denboraren zabalkuntza azaltzen da neurketan.
Gezia eta entropia
Denbora inoiz ez da gelditzen; aurrera doa beti. Izaera hori Termodinamika n erabili ohi den entropia kontzeptuarekin erlazionaturik dago, eta "denboraren gezia" izenaz ezagutzen da. Denboraren geziak esan nahi du, denboraren joana beti aurrerantz gauzatzen dela; alegia, denbora etorkizunerantz doala beti; hots, noranzko bakarrekoa dela.
Termodinamikaren Bigarren Lege ak dioenez, sistema itxien (sistema isolatuen) berezko eboluzio espontaneoan entropia handiagotu egiten da beti denbora pasatu ahala; inoiz ez da txikiagotzen. Sistema natural guztien joera hori neurtzeko funtzioari entropia deritzo. Hain zuzen, Termodinamikaren Bigarren Legearen arabera, sistema isolatuen entropiak etengabeko hazkuntza du. Naturaren izaera horrelakoa da. Bestela esanda, Naturako denbora iraganetik etorkizunerantz doa beti, oraina zeharkatuz. Alderantziz esanda, Naturaren izaera fisikoak ez du ahalbidetzen etorkizunetik iraganera joatea, hau da, denboraren itzulezintasuna bermatzen du. Sistema fisiko isolatuen entropia hazi egiten da etengabe, heriotza termodinamikorako bidean; gainera, entropiaren eboluzio denborala  itzulezina da. Denboraren gezia entropiaren propietate esklusibo bat da, eta denboraren noranzkoa sistema itxien entropiaren hazkundearekin dago lotuta.
Unibertsoa, bere osotasunean kontsideraturik, sistema itxia bada. Horrek esan nahi du unibertso osoak entropia gero eta handiagorantz eboluzionatuko duela; hots, unibertsoaren eboluzioa beti dela hazkorra. Eta, dirudienez, entropia maximoraino iristeko bidean doa. Egoera horretara iritsiz gero, oreka termodinamikoa lotutakoan, paradoxa bat legoke, zeren, nolabait esateko, “heriotza termodinamikoa” lortuko bailitzateke eta denbora ez bailitzateke pasatuko; alegia, denboraren gezia bera ere desagertuko litzateke.
Juan Ignacio Cirac
Juan Ignacio Cirac Sasturain (Manresa, 1965eko urriaren 11) kataluniar fisikaria da, konputazio kuantiko eta informazio kuantikoaren alorrean aitzindaria eta aditua dena. Madrilgo Complutense Unibertsitatean fisika ikasi ondoren, Espainian, Austrian eta Alemanian lan egin du.
2013an Peter Zollerrekin batera Fisikako Wolf Saria eman zioten.
Gerenzago
Gerenzago Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Gerenzagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Anolis aequatorialis
Anolis aequatorialis Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Bombus atratus
Bombus atratus erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Fedibertso
Fedibertsoa ingelesetik mailegatutako nazioarteko hitza, bi hitzen arteko nahasketa edo konbinazioa da; portmanteau hitza da. Elkartu eta nahastu diren hitzak, federazioa eta unibertso dira.
Lagunartean erabiltzen hasi zen terminoa da, hainbat sare sozialetako zerbitzariek osatzen zuten ekosistema edo unibertsoa izendatzeko. Sare sozial horien ohiko helburu nagusia mikroblogak kudeatzea izaten da, mezu labur eta publikoak partekatzea.
Fedibertsoa software librearekin eta zerbitzari federatuekin eraikitze prozesuan dago. ActivityPub protokoloa erabiltzen da, gehienetan.
Burujabetza teknologikoa
Europan eragile asko kezkatuta agertu dira Interneteko sare sozialetan zenbait enpresa erraldoik lortu duten nagusitasunarekin. Fedibertsoko sare sozial libre eta federatuak kontuan hartzeko moduko alternatiba bezala aipatu izan dira.
Fedibertsoko kide batzuk
Badaude Fedibertsoaren ezaugarriekin bat egiten duten hainbat gizarte sare, bezero edo aplikazio:
Hobetu nahi izan diren ereduak
Interneten arrakasta handia lortu duten zenbait (gizarte sare zentralizatu, ez federatu, eta jabedunekoak), izan dira eredu nagusi.
Erronka izan da software librea erabilita eta sistema federatuak erabilita (eta ez zentralizatuak) hain arrakastatsuak izan diren ereduei alternatibak eskaintzea. Pribatutasuna babesteko-eta.
Euskaraz
Euskal Fedibertsoa hazten ari den komunitatea da. Horra adibide batzuk :
Cowpens (Hego Carolina)
Cowpens Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Spartanburg konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
La Buissière
La Buissière Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Buissière udalerrian erroldatutako biztanleak 661 ziren. Familiak 231 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 109 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 264 etxebizitza zeuden, 235 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 253 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 235 etxebizitza nagusietatik 195 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 63 etxek lau zituzten eta 142 etxek bost zituzten. 192 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 76 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 147 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 434 ziren, horien artean 342 aktiboak ziren eta 92 inaktiboak ziren. 342 pertsona aktiboetatik 320 lanean zeuden (174 gizon eta 146 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 92 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 48 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Buissière udalerrian 247 unitate fiskal zeuden, 688 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.239 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 igeltseroak eta 1 iturgina.
2000. urtean La Buissière udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 516 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Champlain (New York)
Champlain  New York estatuko herri bat da. Clinton konderrian kokatua dago. 2010ean 1,101 biztanle zituen, 3.6 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 2226
NGC 2226 galaxia bat da, Monoceros konstelazioan. Edward Emerson Barnardek aurkitu zuen n.
Un homme pressé
Un homme pressé 2018ko Hervé Mimran frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.
Hispano-arabiar artea
Hispano-arabiar artea Al Andalus eskualdean garatutako islamiar artea da, VIII eta XV. mende artean.
Monumentu nagusien artean daude:
Garaia
Arte islamdarra islam erlijioarekin oso lotuta zegoen. Mahomak VII. mendean Alaren gurtza hasi zuen eta, oso denbora gutxian, Iberiar penintsulatik Indiaraino zabaldu zen erlijioa. Garai hartan, Omeiatar Kaliferria nagusitu zen, eta konkista handienak lortu.
Musulmanak Iberiar penintsulara 711an heldu ziren, erreinu bisigodoa gerran zegoen garaian ondorengotza arazoak zirela-eta. Don Rodrigo aurreko erregea zen Witizaren familiarekin aurka zegoen. Azkeneko hauek laguntza eskatu zioten Afrika iparraldeko berbere tribu islamdarrei. Don Rodrigo irabaztean, ia esfortzurik gabe, musulmanak ia Hispania osoa bereganatu zuten, 722 urteraino. Musulmanek ez zuten indarkeria handiz euren legeak ezartzen, bakarrik leku estrategikoenak hartzera abiatu ziren, eta handik beste guztia kontrolatu.
Hauek dira Al Andalusen garai edo aro garrantzitsuenak: