cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dien Bien Phuko gudua
Guda
1953ko azaroaren 20an, bi frantses batailoi jausgailuaz jaurti ziren Dien Bien Phuren gainera, Lai Chau probintzian, Txinatik gertu. Hiru egun geroago, 9.000 soldadu zeuden Christian de Castries koronelaren agindupean. Bederatzi gotorleku ezarri zituzten herriaren inguruan, eta emakumezko izenak jarri zizkieten: Béatrice, Gabrielle, Élianne, Huguette, Dominique, Dominique 2, Claudine, Anne-Marie eta Isabelle. Bi hilabetez, vietnamdarrek ez zekitela zirudien, baina Vo Nguyen Giap jeneralak jada erabaki zuen frantziarrei aurre egitea, guduak gerraren fisonomia aldatuko zuela sinetsita, nahiz eta, urte batzuk geroago aitortu zuenez, ez zuen uste erabakigarria izango zenik.
Ho Chi Minhek Giapi indar guztia tropa frantziarren aurka jaurtitzeko agindu zion, AEBek gero eta konpromiso handiagoa hartu zutela jakinda. Txinatarren babesa behin betikoa izan zen: otsailean eta martxoan elikagaien eta material belikoaren hornidura handitu egin zen. Viet Minhek erabili zituen hainbat kalibretako artilleria pieza gehienak Koreako gerran estatubatuar eta hegokorearrei harrapatuak izan ziren.
Erasoaldiak gelditu eta setio geldo eta arduratsu bat hasi zen, lubakien eta tunelen bidez, etsaiarengana hurbiltzeko, bajak murriztuz. Frantziako partean, elikagaiak eta munizioak urritzen hasi ziren, eta garnizioak, lehen egunetatik, aireko hornidura arazotsua zela ikusten zuen. Vietnamdarrek bi lurreratze pistak kaltetu zituzten, eta hornigaiak jausgailuetan jaurti behar izan zituztenez, horietako asko etsaien eskuetan erori egin ziren.
Frantziako agintearen erabaki okerra izan zen Dien Bien Phi aukeratzea. Herria haran baten hondoan zegoen, eta inguruko mendiak kontrolatu gabe, tranpa hilgarri bat izan zen. Gotorlekuaren egoera etsiaren aurrean, Parisko Gobernuak Paul Ely Estatu Nagusiko burua Washingtonera bidali zuen AEBko esku-hartze bat eztabaidatzeko. Buitre operazioaren helburua Dien Bien Phuren gaineko presioak arintzea zen, Vietminhen posizioetara eta hornikuntza lerroetara gaueko bonbardaketa masiboak eginez. Baina proiektuak ez zuen Eisenhower presidentearen onespenik izan. Apirilaren 8an, berriz, Washingtonek Parisi eragozpena egin ziola jakinarazi zuen egunean, John Foster Dulles Estatu idazkariak Georges Bidault kantziler frantziarrari bi bonba atomiko jaurtitzeko aukera eskaini zion.
Frantziako Gobernuak uko egin zion eskaintzari. Viet Minheko bost dibisioz inguratuta (50.000 gizon), frantziarrek kontraeraso ausartak egin zituzten martxoaren amaieran, baina ez ziren nahikoak izan guduaren bilakaera aldatzeko. Isolatuta, milaka kilometrora, airez ebakuatu ezinik, espedizio frantziarra suntsitua izan zen: nazioarteko prentsak egunero-egunero kontatzen zuen, gainera.
Apirilaren 22an, vietnamdarrek haran gehiena kontrolatzen zuten eta jausgailu jaurtiketak ia ezinezkoak ziren. Horrez gain, montzoiaren etorrerak hegaldiak ezinezko bihurtu zituen. Frantsesek eraso masiboak jasan zituzten maiatzaren 1ean eta 6an, eta ia gotorleku guztiak banan-banan galdu. Maiatzaren 7an, Giapek azken erasoa agindu zuen. Arratsaldeko lehen orduetan, De Castriesek Hanoiri esan zion vietnamdarrak leku guztietan zeudela eta, amaiera hurbiltzen ari bazen ere, amaierara arte borrokatuko zirela. Azkenean, frantziar garnizioko 20.000etatik 2.293 hil eta 11.721 preso izan ziren: haietako batzuk gosez eta gaixotasunez hil ziren atxiloaldian. Horietako asko ez ziren frantsesak, legionarioak baizik: senegaldarrak edo vietnamdarrak eta espainiar talde txiki bat. Vietnamdarren artean, 7.900 hildako eta 15.000 zauritu izan ziren, erasotzaileen ia erdia.
Batailaren ondoren
Garaipenak gerraren amaiera ekarri zuen Genevako akordioekin. Vietnam banatuta geratu zen: iparraldean, Ho Chi Minhen agintaritzapean; eta hegoaldean, Bao Dai enperadore zela. Bi urte geroago, bi aldeak elkartzeko hauteskundeak aurreikusten ziren, baina Estatu Batuek, akordioak sinatu gabe zeudela, Ngô Đình Diệm —akordioaren aurka zegoen— babestu zuten. Diệmek erregimen autoritarioa ezarri zuen eta oposizi osoa jazartzen hasi: budistak, kaodaistak eta komunistak. Gauzak horrela, 1958an borrokak berpiztu ziren, eta 1960 Hego Vietnamgo Askapenerako Nazio Frontea (Viet Cong) sortu zen.
Giap aurreko taktika errepikatzen saiatu zen, baina AEBetako aire-ahalmen handiak eragotzi zion balentria errepikatzea.
Bataila hartan, lehendabiziko aldiz, nazio-askapeneko indarrek XX. mendean taktika konbentzionalen bidez garaitu zuten Europako herrialde kolonial bat. Ez zen azkena izan.
Crouttes
Crouttes Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Crouttes udalerrian erroldatutako biztanleak 288 ziren. Familiak 108 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 187 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 67 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 182etxeak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 96 bere jabearen bizilekua ziren eta 15 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 72 etxek bost zituzten. 106 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 168 ziren, horien artean 112 aktiboak ziren eta 56 inaktiboak ziren. 112 pertsona aktiboetatik 106 lanean zeuden (63 gizon eta 43 emakume) eta 6 langabezian zeuden (6 emakume eta 6 emakume). 56 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Crouttes udalerrian 105 unitate fiskal zeuden, 273 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.359 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Crouttes udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.176 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Williams (Iowa)
Williams Iowako hiri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 344 biztanle zituen, 2.25 kilometro koadrotan banatuta.
Seuil (Ardenak)
Seuil Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Behatoki Handiak programa
Behatoki Handiak programa NASAk abian jarritako lau teleskopio espazialek osatzen dute. Behatoki handi bakoitzak gainerakoen antzeko tamaina eta kostua du, eta guztiek egin dizkiote ekarpen garrantzitsuak astronomiari. Misio bakoitza espektro elektromagnetikoaren eremu batean zentratzen da.
Anas albogularis
Anas albogularis Anas generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Behatoki Handiak programa
Gaur egun, Hubble teleskopioa eta Chandra behatokia soilik daude operatibo. Compton behatokia 2000. urtean erraustu zen lurraren atmosferan eta Spitzer espazio teleskopioa berriz, 2020. urtean deskonektatu zen.
Seuil (Ardenak)
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 89etxeak ziren. 74 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek hitu gela zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 113 ziren, horien artean 84 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 84 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (42 gizon eta 38 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Seuil udalerrian 74 unitate fiskal zeuden, 158 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.172 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Fernando Elortondo
Fernando Elortondo (Venado Tuerto, 1966ko maiatzaren 28a), pilota munduan Elortondo bezala ezaguna, argentinar pilotari ohia da, palan aritutakoa.
Seuil (Ardenak)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Fernando Elortondo
Munduko Pilota Txapelketan hiru aldiz parte hartu zuen: 1986an, 1990ean eta 1994an urrezko domina bana lortuz. Bartzelonako Olinpiar Jokoetan ere domina bera lortu zuen.
Seuil (Ardenak)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Seuil udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 808 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
.lv
.lv Letoniari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.
Erregistroak bigarren mailan eta baita hirugarren mailan ere egin daitezke, azpidomeinu hauetan oinarrituz:
Kanpo estekak
Toppdomän
Caecilia pachynema
Caecilia pachynema Caecilia generoko animalia da. Anfibioen barruko Caeciliidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Pierre Brambilla
Pierre Brambilla (Villarbeney, 1919ko maiatzaren 12a - Grenoble, 1984ko otsailaren 13a) italo-frantziar txirrindularia izan zen. Bigarren Mundu Gerra bete betean harrapatu zuen. Bere osaba txirrindulari profesionala izan zen, baita ere. Cesare Brambilla zuen izena.
Errementari
Errementaria, halaber arotza ( Ipar. eta Naf. ), batzuetan sugina, eskuz burdinazko eta beste metalezko piezak lantzen dituen lanbidea da. Maiz erabiltzen duten teknika bat pieza sutan gori-gori jartzea da, bigundu eta horrela kolpez eta tiraka landu egin ahal izateko.
Errementariaren ofizioa askotan ferratzailearena ere izan ohi da, ferrak egiteaz gain, zaldiei ferrak jartzeko lana ere egiten dutenean.
Prozesua
Orokorrean, burdina berotzen da kolore gori-goriz jartzeko gero forjatu ahal izateko. Errementariek, burdina berotzen dute mailuarekin lantzeko eta moldatzeko gai izateko.
Metalak berotzeko, propanoa, egurra, ikatza edo gas naturalak erabiltzen dituzten sutegitan egiten da. Metalak hartzen duen kolorearen arabera berotzean, oso garrantzitsua da bere tenperatura eta malgutasunari buruzko informazioa ematen duelako. Lehenengo gorri kolorea hartzen du, gero laranja eta gero horia horregatik, errementariak, leku ilunetan lan egiten dute kolorea ongi ikusi ahal izateko.
Errementariak erabiltzen duten teknika guztiak hauek dira: forjatu, soldatu, tenplatu, distira metalikoak eman eta erreparaketak.
Pertzeptzioa
Distira metalikoak oso garrantzitsuak dira edozein objektuetan, txikian edo handian. Distira hori metalaren balioa asko igotzen du eta gero eta detaile gehiago, gero eta ordu gehiagoko prozesua balioa handitzen. Horregatik, Indian, Afrikako, Europako eta Asiako herrialde batzuetan arte bezala sailkatu da.
Funtzioak
Errementaritza ezinbestekoa da herri baten azpiegitura egiteko, hagaxkak, habeak eta xaflak bezalako piezak. Dekorazioetarako ere oso baliagarriak dira.
Burdinarekin askotariko objektuak sor daitezke: altzariak, burdin sareak, eskailerak, leihoak, eskulturak, erlijio- eta dekorazio-artikuluak, sukaldean egunero erabiltzen diren tresnak (kazolak, zartaginak, eltzeak eta koilarak). Material horri ematen zaion beste erabilera bat armak ekoiztea da.
Errementarien zeregin berezi bat zaldien apatxak edo kaskoak ferratzea da. Errementari horiek burdina beltzarekin lan egiten dute bereziki, berotzen diren bitartean metalaren gainazalean uzten den oxido-geruzuzeengatik, kolorea hartzen.
Erremintak
Errementariek herreminta asko erabili dute denboran zehar baina bakarrik erreminta batzuk forma eta funtzio orokorra mantendu dute denbora pasa ahala.
Forja burdinerian metalari beroa ematen zaion lekua da. Hemen bildu eta kontrolatzen da lanerako behar den suaren bolumena.
Ingudea burdinazko edo altzairuzko bloke handi bat da, eta denboran zehar findu egin da gaur egun arte.
Aurrekoak dira errementariek erabiltzen dituzten oinarrizko tresnak.
Kurrikak metal goriari eusteko erabiltzen dira. Forma eta tamaina tarte batean aldatzen dira.
Sutegia metalezko piezak berotzeko ikatza jartzen den erreminta da, forjatu ahal izateko eta forma emateko unean xaflakortasuna izan dezaten. Sutegi horrek airea injektatzen duen haizagailu batekin funtziona dezake, ikatza erre eta metala landu ahal izateko.
Historia
Industria iraultza hasi baino lehen, errementaria herriko edozein auzotar bat izan ahal zen. Masako ekoizpen teknikak, errementarien lana gutxitu dute munduan African, Indian eta Hego ekialdeko Asian izan ezik, oraindik errementari tradizionalak mantentzen.
Mitologia grekoan, errementari famatu bat Hefesto izan zen (Vulcano erromatarrentzako) bere sutegia sumendia zena non jainkoen armak forjatzen zituen. Hortaz, artisautza, eskultura eta suaren babeslea zen.
Périgueux
Périgueux frantsesez edo Periguers okzitanieraz Frantziako hego-mendebaldean eta barrualdean dagoen hiria da, Dordoinako departamenduan eta Akitania Berriako eskualdean kokatutakoa. Departamenduko prefektura dauka eta 29.416 biztanle zituen 2007ean.
Isle ibaiak hiria zeharkatzen du eta Périgord blanc delakoaren erdigunea da.
Ondarea
Vesunna antzinako hiri erromatarraren gainean eraikitakoa da Périgueux, eta gaur egun haren ondar batzuek zutik diraute, ondare horren zati bat museo baten barruan ikusgai dagoelarik. Aipatzekoa da Arte eta Arkeologia museoa halaber.
Bestela, Saint-Fronteko katedral erromanikoa azpimarratzekoa da, eta estilo berekoa da Saint-Étienne eliza, hiriko lehendabiziko katedrala izandakoa.
Musika
Bestelako jaialdien artean nabarmena da "Festival Sinfonia en Périgord" izenekoa, 1990etik abuztuan antolatzen dutena eta musika barrokoari dedikatutakoa.
Hiri aglomerazioa
2006an 64.441 biztanle zituen hiri-aglomerazioak, eta bederatzi udalerrik osatzen du Périgueux berarekin batera: Champcevinel, Chancelade, Coulounieix-Chamiers, Marsac-sur-l'Isle, Notre-Dame-de-Sanilhac, Trélissac, Bassillac eta Boulazac.
Paul Thomas Anderson
Paul Thomas Anderson (Los Angeles, Kalifornia, 1970eko ekainaren 26a) estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigile bat da.
Sibila eritrearra
Sibila eritrearra, greziar mitologiako apaiz andere profeta zen, Jonian bizi zena, Anatoliako penintsularen mendebaldean. Kaldeakoa zen, Babiloniatik hegoaldera zegoena. Berosus eta Erimantaren alaba zen.
Apolodoro Atenaskoa jakintsuak, bere burua aipatzen du sibila honen ekintzen erreferente bezala, Troiako Gerraren igarle bezala, hiriaren suntsipenarena eta Homeroren lan ez leialarena bezala bermatzen duena.
Esaten denez, sibila eritrearrak ospetsu egin zituen akrostikoak, landare hostoetan idatzitako hitz neurtuen bidez.
Vulaines-lès-Provins
Vulaines-lès-Provins Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vulaines-lès-Provins udalerrian erroldatutako biztanleak 61 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 35 etxebizitza zeuden, 24 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 33 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 24 etxebizitza nagusietatik 15 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 45 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 36 lanean zeuden (21 gizon eta 15 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 3 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Vulaines-lès-Provins udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 903 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ekialde Urruneko Errepublika
Ekialde Urruneko Errepublika (errusieraz Дальневосто́чная Респу́блика, ДВР, Dalnevostotxnaia Respublika, DVR), batzuetan Txita Errepublika deitua, Blagovextxensken ezarritako nominalki independentea zen estatu bat izan zen 1920ko apirilak 6an, Errusiako Ekialde Urruna eta Baikal Lakuaren ekialdea hartzen zuena. Nominalki independentea zen arren, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboak kontrolatu zuen estatu harresi bezala. Laburki aipatzen da Boris Pasternaken lan ospetsua den Zhivago doktorean.
Japoniarrek 1922an Vladivostok ebakuatu ondoren, Ekialde Urruneko Errepublika Errusian berbarneratua izan zen.
Giurdignano
Giurdignano Italiako udalerri bat da. Lecceko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Giurdignanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Guagnano
Mugakideak
Guagnanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Emma Ellingsen
Emma Ellingsen (Tønsberg, Norvegia, 2001eko irailaren 9a) modelo, aktore eta youtuber norvegiarra da.
Bizitza
Tønsbergen jaio zen 2001eko irailaren 9an. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu eta Tobias izena jarri zioten. 9 urte zituenean bere burua emakume transgenerotzat zuela jakinarazi zien senide eta lagunei. 2014an Født i Feil Kropp (euskaraz: Gorputz okerrean jaioa) telebista-dokumental norvegiarrean agertu zen, Norvegiako haur transgeneroei buruzkoa.
2018az geroztik Norvegiako TV 2 kateak ematen duen Generasjon Z telesaileko protagonistetako bat da.
2020an Emma izeneko liburua argitaratu zuen.
Trachonurus sulcatus
Trachonurus sulcatus Trachonurus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Guarako Mendilerroa eta Arroilen Natura Parkea
Guarako Mendilerroa eta Arroilen Natura Parkea (gaztelaniaz Parque Natural de la Sierra y Cañones de Guara, eta aragoieraz Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoan dagoen Huescako probintzian kokatzen den natura parke bat da. 47.450 hektareatan zehar hedatzen da. Gainera, bere inguruko babes eremuak beste 33.775 hektarea gehitzen dizkio.
Abiego, Adahuesca, Aínsa-Sobrarbe, Alquézar, Arguis, Barcabo, Bierge, Boltaña, Caldearenas, Casbas de Huesca, Colungo, Huesca, Loporzano, Nueno eta Sabiñánigo udalerriak hartzen ditu, Alto Gállego, Hoya de Huesca, Somontano de Barbastro eta Sobrarbe eskualdeetan banatzen direnak.
Geologiari esker, eskaladan eta arroil jeitsieran jarduteko leku egokia da.
Joan II.a
Joan edo Joanes II.a (Erroma, 470 - † ibidem., 535eko maiatzaren 8a) Eliza Katolikoaren 56. Aita Santua izan zen 533 eta 535 urteen bitartean. Kargua lortu zuenean izenaz aldatu zuen, horrela egiteko lehendabiziko aita santua izanik.
Allactaga williamsi
Allactaga williamsi Allactaga generoko animalia da. Karraskarien barruko Allactaginae azpifamilia eta Dipodidae familian sailkatuta dago.
Williamsburg (Iowa)
Williamsburg Iowako hiri bat da. Iowa konderrian kokatua dago. 2010ean 3,068 biztanle zituen, 9.68 kilometro koadrotan banatuta.
Fernando Abadía
Fernando Abadía (?, 1968), pilota munduan Abadía bezala ezaguna, argentinar pilotari ohia da, palan aritutakoa.
Munduko Pilota Txapelketan bitan parte hartu zuen: 1990ean eta 1994an urrezko domina bana lortuz. Bartzelonako Olinpiar Jokoetan ere domina bera lortu zuen.
Warmeriville
Warmeriville Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Warmeriville udalerrian erroldatutako biztanleak 2.145 ziren. Familiak 788 ziren, horien artean 144 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 104 bakarrik bizi ziren emakumeak), 236 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 356 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 845 etxebizitza zeuden, 798 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 819 etxeak ziren eta 25 apartamentuak ziren. 798 etxebizitza nagusietatik 671 bere jabearen bizilekua ziren, 119 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 56 etxek hiru zituzten, 193 etxek lau zituzten eta 543 etxek bost zituzten. 633 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 279 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 457 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Warmeriville udalerrian 795 unitate fiskal zeuden, 2.198,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.145 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 84 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 21 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 8 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Warmeriville udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.740 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lucia Areitioaurtena
Lucia Areitioaurtena Isasi-Isasmendi (Ermua, Bizkaia, 1925eko abenduaren 10a - Donostia, Gipuzkoa, 2019ko otsailaren 5a) euskal erraketista profesionala izan zen 7 urtez. Herrian Lucia Erromaretakua bezala zen ezaguna.
Biografia
Ermuko tren-geltoki ondoan jaio zen Lucia. Amak trenaren erromaren kargua zuen eta hortik zetorkion goitizena. Garai hartako beste neska askok bezala, Eibarko frontoian ikasi zuen pilotan.
Erraketista ibilbidea
15 urterekin erraketista profesional gisa Bartzelonara jokatzera joateko kontratua egin zioten. 1941ko azaroaren 10ean abiatu ziren lagun bat eta biak Kataluniara. Han gosea pasatzea suertatu zitzaien. Gerra oste gogorra zen. Barrio Txinoan bizi ziren, leku arriskutsua zen eta zaindari batekin ibili behar izaten zuten partidak jokatu ondoren.
Luciak erraketista jardun zuen garaian, hain zuen 1943. urteko estatistika baten arabera, jokamolde guztiak kontuan hartuta (eskua, pala, erremontea,zesta...) 1.432 pilotari profesional zeuden eta horietatik erdia baino gehiago, 734 zehazki emakume erraketistak ziren. 1947. urteko beste datu baten arabera, urte hartan 737 erraketista profesional zebiltzan kantxetan.
Estatuan Madril eta Bartzelona izan ziren erraketaren gune indartsuenak. Espainiar Estatuan 37 frontoi izatera iritsi ziren eta bakoitzean 30-40 erraketista aritzen ziren. Egunero jokatzen zituzten partidak, punta-puntan ez zebiltzanek arratsaldez eta gauez, eta, onenek, gauez bakarrik. Horrek esan nahi du egunero betetzen zirela frontoiak.
Erraketari agur
Euskal erraketista nabarmenen artean kontsideratuta, zazpi urtez Bartzelonan jokatzen jardun ondoren, hangoak amaituta, Ermuan ile-apaintzaile jarri zen. Eugenio Unamunorekin ezkonduta, 4 seme-alaba izan zituen. Real Sociedad futbol-taldeko Asier Riesgo atezainaren amama da. Azken urteetan Donostian bizi izan zen.
Omenaldiak
Emakumezkoen kirol profesionalean aitzindariak izan ziren erraketistak, historiak ahaztu egin dituen arren. Halere, azken urteotan merezitako hainbat omenaldi jaso dituzte.
Moskuko metroa
Moskuko metroa (errusieraz: Московский метрополитен, Moskovski metropoliten), Lur azpiko jauregia ezizenaz ezaguna, Moskuko lur azpiko garraiobide edo metroa da, eta Mosku eta inguruko herriak batzen dituen garraiobidea. Errusiako hiriburuaren gune asko lotzen ditu eta munduko metrorik erabilienetakoa da. Garraio sistemak Moskuko erdigunea eta bertako aldiriak lotzen ditu. Koltsevaia lerroak zirkulu baten gisan lotzen ditu gainontzeko lerro guztiak.
250 geltoki ditu eta 438,6 km luze da, lerro guztien batura eginda. Munduko hirugarren metrorik luzeena da, New York eta Londreskoaren ostean. 1935an ireki zen eta ezaguna da geltokiek duten diseinuagatik. 40 geltoki baino gehiago kultur ondareko objektu gisa aitortzen dira. Errealismo sozialista izenaz ezagutzen den korrontearen hainbat artelan daude bertan.
Iraultzaren aurreko proiektuak
Moskun metroa eraikitzeko lehendabiziko asmoak Errusiako Inperioaren garaikoak dira. 1875. urtean, Kurski tren geltokitik Lubianskaia eta Trubnaia plazetan zehar Maryina Rostxarainoko lerro bat jartzeko ideia agertu zen. Garai hartan eragin handia zuen Eliza Ortodoxoak proiektuaren aurka egin zuela esaten zen ("Jainkoaren irudi eta antzera sortutako gizakiak bere burua umiliatzen du infernura jaitsiz"), baina arrazoi ofiziala garraio mota honen desegokitasun ekonomikoa zen.
1902an, Piotr Balinski eta Evgeni Knorre ingeniariek 155 milioi errubloko kostua zuen proiektu bat proposatu zuten, baina udalak baztertu egin zuen, ogasunari irabazien zati garrantzitsu bat tranbiak ekarri baitzuen.
1902an bertan, A. Antonovitx, N. Golinevitx eta N. Dmitriev trenbide ingeniariek Moskuko hiriko trenbiderako proiektua garatu zuten. Knorre eta Balinskiren proiektuak ez bezala, bai lurpeko eta bai lur gaineko lerroak zituen.
1913an, Moskuko Udalak hiru diametroz osatutako lurpeko trenbide baten proiektua garatu zuen.
1916ko M. Polivanov ingeniariaren proiektuaren arabera, lurpeko hiru diametroko tunelak trenbide nagusien bideekin konektatzen ziren.
Moskuko metroaren eraikuntza
Moskuko metroaren hirugarren plangintzak atzeratu egin ziren Bigarren Mundu Gerraren garaian. Metroaren bi atal abian jarri ziren Teatralnaia-Avtozavodskaia (hiru geltoki guztira, tunel baten bitartez Mosku ibaia zeharkatuta) eta Kurskaia-Izmailovski Park (4 geltoki). Moskuko setioaren garaian, 1941eko udazken eta neguan, aire-erasoen babesleku gisa erabili ziren geltokiak, eta Ministroen kontseiluak Maiakovskaia geltokira eraman zituen beren bulegoak. Stalinek hitzaldiak eman zituen publikoki hainbat alditan. Txistyje Prudy geltokia harresiztatu, eta Aire Defentsa bertan egokitu zen. Gerraren ondoren, metroko laugarren eraikitze fasea hasi zen.
Gerra Hotzaren garaian, Arbatskaia (gaur egun Arbatsako-Pokrovskaia) lerroa eraiki zen. Bertako geltokiak oso sakonak dira, babesleku gisa erabili nahi baitziren gerra nuklear bat hasiko balitz.
Moskuko metroa SESBen desagerpenaren ostean
2009ko abenduaren 26an, Miakinino geltokia ireki zen, Moskuko oblastan dagoen Moskuko metroko lehen geltokia.
2010eko maiatzaren 15ean, metroaren 75. urteurrenaren harira, irekiera-datak eta arkitektoen izenak markatzen duten oroigarrizko plakak jarri ziren geltoki guztietan (garai hartan 180 zeuden).
2014ko abenduaren 2an, doako Wi-Fi eskuragarri egin zen Moskuko metroko lerro eta geltoki guztietan.
2015eko irailaren 21an, Kotelniki geltokia ireki zen. Moskun eta beste bi herritan (Kotelnikin eta Lubertsyn) irteerak dituen Moskuko metroko geltoki bakarra da.
2021. urte hasieran, emakumezko gidariak kontratatu ziren lehen aldiz. Sobietar garaitik, gizonezkoek bakarrik gidatzen zituzten metroko trenak. Lanbide hori Errusiako gobernuak sortutako emakumeen osasunerako kaltegarritzat jotzen diren lanbideen zerrendan zegoen.
Ezaugarriak
Moskuko metroa 438,6 km luze da lerro guztien luzera batuta. 14 lerro eta 250 geltoki ditu guztira, eta astegun buruzuri batean 8 milioitik gora bidaiari mugitzen ditu batetik bestera. Hala ere, bidaiarien zirkulazioa lasaiagoa da asteburuetan. Moskuko metroa Errusiako federazioaren menpeko enpresa da. Geltokien arteko batez besteko distantzia 1800 metrokoa da: laburrena Delovoi Tsentr eta Mezhdunarodnaia geltokien artekoa da (502 m) eta luzeena, berriz, Krylatskoie eta Strogino geltokien artekoa (6,627 m). Distantzia luzeei esker 41,55 km/h abiadura hartzen dute trenek batez beste.
Moskuko metroaren hasierako eraikitze lanetan 155 m-ko geltokiak diseinatu ziren, 8 bagoi gelditzeko adina leku egon zedin. Salbuespen bakarrak Filiovskaia lerroan daude, Delovoi Tsentr, Mezhdunarodnaia, Studentxeskaia, Kutuzovskaia, Fili, Bagrationovskaia, Filiovski Park eta Pionerskaia geltokietan zehazki, seina bagoi sartzen baitira bertako geltokietan. Hain zuzen ere, lerro horretako Filiovskaia geltokia ezaugarri hori betetzen ez duen bakarra da.
Moskukoak sobietarrak izandako hainbat hiritako metroen antz handia du. Hau da, San Petersburgo, Minsk, Kiev, edota Budapest, Sofia eta Varsovia hiriko metroen antzekoa da.
Moskuko metroa mugikortasun mugatua duten pertsonentzako egokitzapena lantzen ari da. Entzumen-urritasuna duten bidaiarientzat informazio-seinaleak eta piktogramak ditu. Itsuak orientatzeko erosotasunerako, geltokietako iragarkiak gizonezkoen eta emakumezkoen ahotsez egiten dira (gizonezkoen ahotsa hirigunerantz mugitzean, eta emakumezkoena kontrako noranzkoan). Geltoki askok gurpil-aulkirako sarbidea dute. Metroak Bidaiarien Mugikortasun Zentro bat du, desgaitasuna dutenekin, adinekoekin eta haur txikiak dituzten gurasoekin doako lan egiten duena.
Moskuko metroa 05:25ean irekitzen da eta 01:00etan ixten da. Irekitze ordu zehatza geltoki desberdinetan aldatzen da lehen trenaren etorreraren arabera, baina geltoki guztietako sarrerak eta transferentzia-korridoreak aldi berean ixten dira.
Atentatuak
Moskuko metroaren historiako lehen atentatua 1977ko urtarrilaren 8an gertatu zen. Izmailovskaia eta Pervomaiskaia geltokien artean zihoan tren batean lehergailu bat piztu zen. Ezkutuan izan den auzitegiaren epaiaren ostean, akusatuak fusilatu zituzten.
Bigarren atentatua 1996ko ekainaren 11n gertatu zen Tulskaia eta Nagatinskaia geltokien artean. Leherketak 4 pertsona hil zituen. Krimen hau oraindik argitu gabe dago .2000ko abuztuaren 8an, Puxkinskaia geltokiko lurpeko pasabidean izandako leherketak 13 pertsona hil zituen. 2004ko otsailaren 6an, Avtozavodskaia eta Paveletskaia geltokien artean leherketa bat geratu zen. Terrorista batek leherketa-suizida gauzatu zuen eta 41 pertsona hil zituen.
2004ko abuztuaren 31n, beste atentatu bat gertatu zen Rizhskaia geltokiaren atarian. Terrorista batek bere burua leherrarazi zuen. 10 pertsona hil ziren.
2010eko martxoaren 29ko goizean bi atentatu gertatu ziren Moskuko metroan. Lehena 07:56an izan zen Lubianka geltokian, eta bigarrena 08:39an Park Kultury geltokian. Bi emakume terroristek leherketa-suizidak gauzatu zituzten.
Kaleko txakurrak
1990eko hamarkadaren amaieran hasita, kaleko animalien esterilizazio programa bat abiarazi zenean, metro geltokietan eta kale azpiko pasabideetan kaleko txakurrak bizi ziren. Horrek gatazkak eragiten zituen. Esaterako, 2001ean, Mendeleevskaia geltokian, arraza-txakur baten jabeak Maltxik izeneko kaleko txakur bat hil zuen, eta horrek eztabaida gogorrak eragin zituen. Geroago, Okhotny Riad geltokian, pertsona ezezagun batek kaleko txakur bat bultzatu zuen iristen zen tren baten gurpilen azpira eta bizkarrezurra mindu zion. 2008an, Errusiako Ekologia eta Eboluzio Institutuaren arabera, egunero 500 kaleko txakur inguru zeuden metroan. 2009an, Moskuko hiriko agintariek txakurrak udal aterpetxeetan jartzeari ekin zioten, kaleko animaliak metroko instalazioetatik kentzen hasi ziren.
Lachnellula subtilissima
Lachnellula subtilissima Hyaloscyphaceae familiako onddo espezie bat da. Ez du balio sukalderako.
Moskuko metroa
Kaleko txakurrak
2007ko otsailaren 17an Mendeleevskaia geltokian, "Sinpatia" eskultura inauguratu zen Maltxik txakurraren oroimenean.
Lachnellula subtilissima
Sinonimoa: Trichoscyphella calycina.
Moskuko metroa
Logotipoa
Moskuko metroaren lehen logotipoa 1935ean jarri zen martxan. M letra larria zen МЕТРО (Metro) testuarekin parekatuta. Ez dago logotipoaren egileari buruzko informazio zehatzik, beraz, sarritan Samuil Kravets eta Ivan Taranov lehen geltokietako arkitektoei egozten zaie. Gaur egun, gutxienez hamar aldaera ezberdinekin, Moskuko metroak oraindik ez du onartutako logotiporik. 2013ko urrian saiakera egin zen nazio mailan marka-irudi lehiaketa bat abiarazteko, eta iragarpenaren ondoren hainbat orduz itxi zen. Antzeko lehiaketak, DesignContest diseinu enpresak urte hartan independenteki antolatutakoak, emaitza hobeak eman zituen, nahiz eta metroko arduradunek ez zuten ofizialki onartu.
Lachnellula subtilissima
Deskribapena
Karpoforoa: 1 eta 7 mm bitarteko diametrokoa, gutxi-asko kopa ireki baten itxuran, hanka nabarmen bat du oinarrian;
Moskuko metroa
Lerroak
Moskuko metroaren lerroek ezaugarriok dituzte:
Lachnellula subtilissima
Deskribapena
Himenioa edo barruko aldea: hori-arrautza kolorekoa edo hori-laranja kolorekoa; kanpoko aldea trinkoa da, eta ertzeraino iristen diren ile zuriek estaltzen dute.
Moskuko metroa
Tren biltegiak
Gaur egun, Moskuko metroa 20 biltegi elektrikoek hornitzen dute.
Lachnellula subtilissima
Deskribapena
Haragia: Ezdeusa, txikia eta haragi gutxikoa. Usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Subtilissima epitetoa latinetik dator, leuna, txikia, esan nahi duen "subtilis" hitzetik. Neurriengatik?
Foro Boarioa
Foro Boarioa (Forum Boarium edo Bovarium), Tiber ibaiaren ezkerraldeko ibarrean zegoen Antzinako Erromako toki bat zen, Aventino eta Kapitolio muinoen artean. Foro Boario bezala, toki berean zegoen plaza bat ere ezagutzen zen, non animalia merkataritza egiten zen.
Zesio
Zesioa elementu kimiko bat da, Cs ikurra eta 55 zenbaki atomikoa dituena. Robert Bunsenek eta Gustav Kirchhoffek aurkitu zuten 1860. urtean. Metal alkalino urre-zilarkara biguna da. Bere urtze-puntua 28 °C-etan dago eta, beraz, giro-tenperaturatik hurbil likido den metaletako bat da, rubidio, frantzio, merkurio eta galioarekin batera. Elementu honen erabilera nabarmenena ordulari atomikoetan da.
Foro Boarioa
Deskribapena
Aipaturiko eremuaren mugak honako hauek ziren: Zirku Nagusia hego-mendebaldean, Velabroa ipar-mendebaldean, non Janoren Arkua eta Argentarioen Arkua aurkitzen ziren, azken hau, eremurako sarrera zen ate monumental bat, Vicus lugariusa, Kapitolioaren maldara iparraldean, Tiber ibaia mendebaldean eta Aventinoa hegoaldean. Tokia, VIII (Forum Romanum) eta XI (Circus Máximus) augustoar eskualdeen artean banatua zegoen.
Zesio
Ezaugarri nagusiak
Zesioaren igorpen-espektroak bi lerro distiratsu dauzka espektroaren urdin aldean, eta beste hainbat lerro gorrian, horian eta berdean. Elementu kimiko guztien artean bigarren elektropositiboena eta alkalinoena da eta bigarren ionizazio-potentzialik baxuena dauka frantzioaren ondoren. Metal alkalino ez-erradiaktiboen artean arraroena da. Frantzioa bakanagoa da, baina oso erradiaktiboa da.
Foro Boarioa
Deskribapena
Antzinako hiriko azokagunea zen, Tiber ibaiaren harana zeharkatzen zuten bideek bat egin zuten tokian, eta Etruria Campaniarekin lotzen zuten bideek bat egiten zuten tokian kokatua, lehena etruriarrek domeinatutakoa eta bigarrena greziarrek. Bide elkarketa honetan, Tibertar Uhartea dago, zeharkatzeko erraza, eta, neurri batean, Erroma, dagoen tokian egotearen arduraduna dena. Inguru honetatik sarri ibiltzen ziren greziar merkatariak jada Erromaren sorreraren garaian, K.a. VIII. mendearen erdialdean. Ibaiaren ibarrak, Erromaren ibai portua eratzen zuen (portus Tiberinus), gainontzeko ingurua bezala, atzerritarrentzat irekia zegoena, eta, beraz, hiriaren perimetrotik kanpoalderakotzat hartua, eta Serviar Harresietatik kanpo kokatua. Hemen, oso antzinako santutegi bat zegoen, Herkulesen aldare nagusia, hasiera batean, Melkart jainko feniziarrarekin lotutako jainko bati eskainia, eta, ondoren, Herkulesi.
Zesio
Ezaugarri nagusiak
Zesioa lehertu egiten da ur hotzarekin kontaktuan, eta -116 °C-etik gorako izotzarekin ere erreakzionatzen du. Zesio hidroxidoa, CsOH, base oso sendoa da eta biziki erasotzen dio beiraren gainazalari. Sarritan konposatu hau "baserik sendoena" dela esan ohi da, baina izatez beste hainbat konposatu (hala nola, n-butilitioa edo sodio amida) sendoagoak dira.
Foro Boarioa
Deskribapena
Monarkiaren garaian, Sublizio Zubia eraikitzen da, zurezkoa, Anko Martzioren erregealdian, Servio Tuliok, bere erregealdian, eta Pyrgi etruriar itsas hiriko santutegi baten imitazio gisa, Fortuna eta Mater Matutaren omenezko bigarren tenplu bat eraikitzea agintzen duelarik (tenplu honen hondarrak, San Omobonoko gune sakratuan egindako indusketetan argitara eman direlarik).
Azoka zein Tiberreko portuak, denbora luzez jarraitu zuten hiriko perimetrotik at, ibaitik urrutien dagoen zatia, K.a. IV. mendean egindako harresien zabalkuntzaren barnean hartua den arren, Puerta Trigemina delakoa irekitzen zen tokian. Toki honetan gertatzen da, K.a. 212an, gladiadoreen arteko lehen borroka, Marko Giunio Bruto Peraren omenezko hil jokoen zati bezala.
Lachnellula subtilissima
Jangarritasuna
Ez du sukaldaritzarako balio.
Foro Boarioa
Deskribapena
Toki berean kokatua izan zen zezen bat irudikatzen zuen brontzezko estatua bat. Eskultura, Eginako konkistatik zetorren, Publio Sulpizio Galbaren eskutik, K.a. 210ean. Foro Boarioa, ziur aski bere izaera eta kokapenagatik, K.a. 213, K.a. 203 eta K.a. 196an suteen biktima eta K.a. 363, K.a. 202, K.a. 193 eta K.a. 192an uholdeen biktima izan zen. Tokian, zenbait gurtza eraikin zeuden: Jada aipatutako Herkulesen Aldare Nagusia, Matuta eta Fortunaren omenezko tenpluak kasu. Baita Portunusen Tenplua ere.
Anas gracilis
Anas gracilis Anas generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Lachnellula subtilissima
Sasoia eta lekua
Urte osoan ohikoa koniferoen adaxka erorien gainean, bereziki pinuen gainean.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Korea.
Sellaita
Sellaita haluro motako minerala da.
Ezaugarriak
Sellaita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.
Alec Douglas-Home
Alexander Frederick Douglas-Home (Londres, 1903ko uztailaren 2a - The Hirsel, Eskozia, 1995eko urriaren 9a) Britainia Handiko politikaria izan zen. Alderdi kontserbadoreko kidea. Diputatua izan zen 1931-1945 eta 1950-1951 urteetan, eta Kanpo Arazoetako ministro 1960tik 1963ra. Arma nuklearrak murriztuko zituen Moskuko Hitzarmena izenpetu zuen 1963an. Gero, lehen ministro izendatu zuten. Edward Heath lehendakariak Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuen 1970ean.
Jeanie Buss
Jeanie Marie Buss (Santa Monica, Kalifornia, 1961eko irailaren 26a) estatubatuar enpresaburua da. NBA saskibaloi-ligako Los Angeles Lakers taldearen jabe kontrolduna eta lehendakaria da 2017tik. 2020an NBAko eraztun bat irabazi zuen lehenengo emakume jabea bihurtu zen.
Cambridge
Cambridge Ingalaterrako Ekialdea eskualdean kokatutako hiria da, Cambridgeshire eta konderriko hiriburua da. Londrestik 80 km-ra dago ipar-ekialderantz.
124.000 biztanle zituen 2005ean.
Planeta osoan ezaguna da Cambridgeko Unibertsitatea, 1209an sortua eta ingelesezko munduko bigarren zaharrena Oxfordekoaren ondoren.
Aliquippa (Pennsylvania)
Aliquippa Pennsylvaniako hiri bat da. Beaver konderrian kokatua dago. 2010ean 9,438 biztanle zituen, 10.86 kilometro koadrotan banatuta.
Lecce
Lecce Italiako udalerri bat da. Lecceko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Leccek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Williamson (Iowa)
Williamson Iowako hiri bat da. Lucas konderrian kokatua dago. 2010ean 152 biztanle zituen, 0.83 kilometro koadrotan banatuta.
Pseudoraja fischeri
Pseudoraja fischeri Pseudoraja generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Arhynchobatidae familian.
Europar otso
Europar otsoa (Canis lupus lupus) Eurasiatik hedatzen den tamaina handiko otso azpiespeziea da.
Gaur egun, hedapen handiena duen otso azpiespeziea da, eta oso hedaturik dago Europako eta Asiako kontinenteen iparraldean. Siberian populazio handiak ditu eta Siberiako otso arrunta edo eurasiar otsoa munduko otsorik handiena kontsideratzen da, hots, azpiespezie honetako Siberiako populazioak.
Arrek 35-60 kilo artean pisatzen dute, baina 80 kiloko arrak ere neurtu dira (ehizatutako eurasiar otsorik handienak 87 kilo pisatzen zituen). Emeak %20 txikiagoak dira.
Sorbaldaraino 99 zentimetro garai da, munduko azpiespezietan garaiena.
Basmakzi
Başmakçı Afyonkarahisar probintziako barrutietako bat da. 369 km²ko azalera du eta 15.772 biztanle ditu.
Historia
Hititen garaian sortu zen, K.a. 1750-1200 urteen inguruan. Geroago Frigiarren kolonia bilakatu zen eta geroago Lidiarrek, Persiarrek, Makedoniarrek eta Seleuzidek kolonizatu zuten. Horren ondoren Pergamoko erregeek, Erromatarrek eta Bizantinoek okupatu zuten.
Turkiar tribuak Anatoliara 1071ean iritsi ziren, horietako, batzuk Basmakciarrak, Azerbaijanetik etorri ziren. Otomanoen garaian ere garrantzia eduki zuen. 1892ean lurrikara batek nahikoa suntsitu zuen baina ez zen inor hil.
Europar otso
Taldetan ehizatzen du eta harrapakin gogokoenak ungulatu handiak ditu, oreinak, altzeak eta basurdeak gehienbat. Harrapakinak nekez eta odolustuz hiltzen ditu taldearen indarrarekin, normalean, distantzia handietan zelatatzen ditu harrapakinak, taldeka hozkada zitalak ematen dizkieten bitartean (harrapakin handien kasuan).
Erreferentziak
IUCN-ko mehatxaturiko espezieen zerrenda gorria
Trachonurus villosus
Trachonurus villosus Trachonurus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Bethel (Washington)
Bethel Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kitsap konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Edmond Frémy
Edmond Frémy (Versailles, Frantzia, 1814ko otsailaren 28a - Paris, Frantzia, 1894ko otsailaren 3a) frantses kimikaria izan zen.
Biografia
Porlana, urrearen eta platinoaren osaera eta esnearen hartzidura ikertu zituen. Azido palmitikoa eta oleina bakandu zituen, eta lehen xaboi sintetikoetan egin zuen lan.
Pelouzerekin batera, Traité de chimie générale (1854-1857), Chimie élémentaire eta Abrégé de chimie liburu garrantzitsuak prestatu zituen. 1882tik aurrera, Encyclopédie chimique liburuan lan egin zuen.
Xerostomia
Xerostomia listu guruinak beraien lana behar bezala betetzen ez dutenean sortzen den aho lehorreko sentsazioa da. Behar adina baino listu gutxiago sortzen da, nahiz eta ez egon muga zehatzik jariatu beharko litzatekeen listu kopuruaren inguruan. Listu kopurua gutxitzearekin batera, ondorengo sintomak ere agertu daitezke, dastamenaren galera, murtxikatzeko arazoak, elikatzeko moduan aldaketak, lama sentsazioa ahoan, mihiko mina, pitzadurak ezpainetan, egarria, protesiak jartzeko arazoak...
Agertzen diren lehenengo sintomak, listua likatsu eta apartsu bilakatzea dira.
Xerostomiaren etiologia
Xerostomiaren eragile nagusien artean botikak daude, sendagaiek listu guruinen aldaketa sor dezakete. Beste alde batetik, kontrolatu gabeko diabetes mellitusa, irradiazioa, kimioterapia, aldaketa psikologikoak, terapia kirurgikoak, guruinen gaixotasunak eta gaixotasun autoimmuneak (lupusa edota Sjögrenen sindromea) dira xerostomiaren kausarik nagusiak. Beste eragile batzuk: sarkoidosia, C hepatitis infekzioa, behazun-zirrosia, fibrosi kistikoa, amiloidosia, hemokromatosia, Wegener gaixotasuna, A hirukoitzaren sindromea…
Egunean zehar 500ml listu sortzen dute guruinek, 200ml jaten dugun bitartean eta beste 300 ml-ak, atsedenaldian. Lo gauden bitartean, listu jarioa 0,1ml/min-koa izaten da, atsedenaldian, 0,3ml/min-koa eta jaten ari garen bitartean 4-5ml/min-koa. Atsedenaldian 0,12-0,16 ml/min-ko baino gutxiago isurtzen denean, hiposialia baten aurrean gaudela esaten da, hau da, behar adina baino listu gutxiago jariatzen dela, ahoa lehortzen delarik.
Europan, biztanleriaren %20-30ek pairatzen dute gaixotasun hau. Ikerketen arabera, xerostomia diagnostikatzen zaien pertsonak geroz eta gehiago dira, alkohol, tabako eta antidepresiboen erabilera desarauengatik.
Listu jariapena gutxitzean, elikagaiak herrestatzeko ahalmena galtzen du listuak. Ondorioz, txantxarra agertzeko arriskua handitu egiten da. Hortzoiari eragiten dieten gaixotasunak ere agertzeko arriskua areagotzen da, gingibitisa eta periodontitisa. Hortzetan metatuko den zikinkeria geroz eta gehiago izango denez, higiene maila egokia edukitzea oso garrantzitsua izango da.