cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kortxea
Isatsa, berez neuma deitua, beti plikaren eskuinalderantz doa, eskuinerantz kurbaturik. Plika gorantz begira dagoenean, isatsa goikaldeko muturrean abiatzen da eta beherantz kurbatzen da; plika beherantz begira dagoenean, berriz, isatsa behealdeko muturretik abiatzen da eta gorantz kurbatzen da.
Zenbait kortxea (edo kortxeaerdi, fusa edo fusaerdi) bata bestearengandik oso gertu eta pultsu unitate berean daudenean, plikak lerro sendo batekin lotzen dira, orokorrean horizontala dena (lotu behar diren nota ezberdinen norantza orokorraren arabera), 2. irudian agertzen diren notetan bezala.
Gaztelu
Gaztelua harresiz, murru gotorrez, dorrez eta abarrez babestu eta sendotutako eraikuntza edo eraikuntza multzoa da. Jauregitik ezberdina da, jauregia ez baitago gotortua, eta gotorlekutik ere ezberdina da, gotorlekuan ez baita errege edo jauntxorik bizi. Erdi Aroan, Europako gizarte feudalean ugari ziren gazteluak ; erregearen edo jauntxoaren bizileku izaten ziren eta gehienetan goragune irisgaitzetan egon ohi ziren. Gazteluak harresi bat edo gehiago izaten zituen inguruan, babeserako zenbait dorre, ate nagusia, sarrerara heltzeko zubi altxagarria, patioa erdian eta barrundegiak patioaren inguruan, eta jabearen bizileku izaten zen egoitza edo dorre nagusia. Baoak gezileihoak izaten ziren maiz, argi gutxi sartzen uzten zutenak baina babeserako aproposak zirenak.
Hitza
Gaztelu hitza "gotorleku" esan nahi duen latineko castellum-etik eratorria da (era berean, castellum hitza castrumen —plaza gotortu— txikigarria da).
Aurrekariak
Erromatar gotorlekuak, castrum delakoak, behin behineko eraikuntzak soilak izan zitezkeen, kanpainan ari ziren armadek lurrean eraikiak, baina baita ere harrizko eraikuntza iraunkorrak, esaterako Hadrianoren Harresia Ingalaterran edo Limesak Alemanian. Erromatar gotorlekuak oinplano angeluzuzenekoak ziren, eta erpin biribileko dorreak zituzten. Vitruvio arkitekto erromatarra izan zen dorre biribilen abantaila hirukoitza adierazten lehena: harriaren erabilera eraginkorragoa, ahari-buruen aurkako babes hobea (harresia konpresioan lan egiten baitu) eta tiro eremu hobea.
Erdi Aroa
Lehen gazteluak IX. mendekoak diren arren, euren jatorria zaharragoa da eta aurrekariak dituzte Grezia klasikoko arkitektura militarrean. Goi Erdi Aroan, oholesi soilak erabiltzen ziren babes-lerro bezala, baina armen eta teknika militarren bilakaerak sistema hau baliaezin bihurtu zuen. Gerago, harrizko eraikuntzan oinarritu zen babesa, honek sendotasuna eta garaiera ahalbidetzen baititu.
Gaztelu feudalak Erdi Aroan ugaritu ziren arren, ez zituen soilik funtzio militarrak betetzen, jauntxo eta erregeen bizileku ere baziren, denborarekin benetako jauregi gotortu izatera iritsiz. Herriguneetan egon zitezkeen arren, ohikoena toki estrategikoetan kokatuak egoten ziren, normalean gune garaietan eta hornikuntzarako ur-ibilgu batetik gertu, bertatik beraien babesa eta mende zuten lurraldeen defentsa antolatu ahal izateko.
Etxebizitzen konpaktazio hau garrantzi militar eta sozial batekin egin zen. Castrum hauetako asko, aurretik biztanle gabeko goraguneetan ezarri ziren, mendixkak edo beste elementu geografikoetan, eskualdeki kontrola emanez. Hala ere askotan aurretik zeuden zurezko kanpamendua erabiltzen ziren. Gazteluaren buruak, noble batek, botere militarraren kontrola zeukan. Gazteluari beste egitura militarrak gehitu zaizkien, aipagarriena harresiak izanik. Aldaketa hauek herri harresituak sortu zituzten
Alde sozialetik, fenomeno hau dago guztiz lotuta feudalismoaren hedapen eta sorkuntzarekin. Feudalismoren hedapenarekin lekuko noblezia kontrola izaten hasiko da. Botereak fenomeno hau bultzatuko du. Horrela bertako botereak inguruko biztanleria kontrolatuagoa izateko leku baten ingurua. Honekin lurraldeak zatituak izaten hasiko dira. Honek bi ondorio ekarriko ditu. Lehena nekazal-hirigintza baten sorkuntza izango da. Hau erlazionatuta egongo da ere hazkunde demografikoarekin. Jaunek hau erabiliko dute bere aldera ere. Fenomeno hauek bultzatu zutenak ez zuten bakarrik hiriaren kontrola baita inguruko lurrena. Ondorioz zentro hauen inguruko lurrak beste modu batean zatituko dira. Zatiketa hau ordena feudalren baldintzetara moldatuko da.
Fenomeno honek guztiz aldatu zuen paisaia. Gaztelu bakoitzak inguru zehatz bat kontrolatzen zuen. XI. mendean lurralde guztiak zatituak zeuden. Lurralde guztiak gaztelu baten kontrolpean zeuden. Honek eraldatu zuen guztiz paisaia. Ez da bakarrik biztanleriaren kontrola egiten, leku zehatz batean izanik, paisaiaren kontrola egiten da ere. Botere feudalek produkzioaren eta biztanleriaren kontrola eskuratu eta berrantolatu zuten.
Aro Modernoa
XVI. mendetik aurrera, feudalismoaren gainbeherarekin eta monarkia absolutuen sendotzearekin, gazteluen jabe zen nobleziak bertan behera utzi zituen gorteko jauregien mesedetan. Arrazoi honegatik, eta bere funtzio militarrean zaharkituta geratu zirelako, gazteluek interesa galdu zuten, horietako asko hondatuz.
Gaztelu berrien eraikuntza XVI. mendearen amaieran gelditu zen arren, ez ziren nahitaez guztiak erabilera gabe gelditu. Batzuk tokiko administrazio eta kulturan erabilera mantendu zuten eta eraikin publiko bihurtu ziren, beste batzuk, oraindik, familia aristokratikoen bizileku izaten jarraitzen dute, eraldaketa sakonak jasan ondoren. Honen adibide nabarmen bat Ingalaterrako Windsor gaztelua da, XI. mendean sortua eta Erresuma Batuko errege-erreginen bizilekua dena. Dorretxeak, gazteluekin lotura estua duten eraikin motak, XIV. eta XVII. mendeen artean eraikitako egoitza iraunkorrak izan ziren babes dorreak.
XIX eta XX. mendeak
Erromantizismoa agertu zenean, Erdi Aroari buruzko zaletasuna handitu zen, eta hortaz gazteluekikoa. Arkitektura neogotikoaren garapenarekin, gaztelu zaharrak berritu egin ziren, eta hare gaztelu itxurako eraikuntza berriak eraiki. Gaztelu hauen adibideak dira, besteak beste, Neuschwanstein (1869) Alemanian. Euskal Herrian aipatzekoak dira Abadia jauregia Hendaian (1860-1880), Butroeko gaztelua Gatikan eta Erriberriko gaztelua. Eliza eta katedral neogotikoak Erdi Aroko adibideak zintzoki imitatzen zituzten bitartean, gaztelu itxurako eraikuntza berriak jatorrizkoen desberdinak ziren oso, Erdi Aroko etxe hotz eta ilunak gaur egungo estandarrekin ez baitatoz bat.
Europatik at
Europatik urruti dauden eremuetan, antzeko egiturek partekatzen dituzte gazteluen ezaugarri ugari, nahiz eta garai eta egoera ezberdinetan sortu diren eta bilakaera eta eragin ezberdinak jasan dituzten.
Japoniako shiroak (城) adibidez, garapen prozesu erabat ezberdina izan zuen, modu guztiz ezberdinean eraikiak eta eraso ezberdinei aurre egiteko diseinatuak. XII-XIII. mendetik aurrera eraikitako europar gazteluak, oro har, harrizkoak ziren bitartean, shiroak, nagusiki, zurez eginak zeuden XVI. mendera arte. Oinplano laukizuzeneko gorputz bakarreko eraikin erraldoiak dira, harrizko oinarri garaiekoak. Shiroa bertikalki garatzen da, pagoda itxurarekin, zenbait solairu garatuz.
Indiari dagokionez, bertako biztanleak Mendebaldearekin harremanetan egon ziren zenbait garaitan, eta Erdi Aroa hasi eta mende batzuetara Asia Hegoaldean ere gazteluak eraiki zituzten jaun feudalek. Shiroak bezala, indiar gotorlekuak ere (durga edo durg sanskritoz) Europako gazteluen ezaugarri komunak partekatzen zituzten: jauna bizitzeko gelekin dorre eta harresiekin, eta garnizoi izaerarekin.
Funtzioa
Gazteluak hainbat funtzio betetzen dituzte. Funtzio nagusi bat militarra izango litzateke. Honela, jarduera militarretarako eraikin bat da, gaztelua. Lurraldea kontrolatzeko erabiltzen zen bezala, bertan, jaun feudalak edo erregeak kokatzen ziren. Funtzio praktikoari dagokionez, lurraldeak kontrolatzeko edota defentsa estrategikoa egiteko balio zuen, bertatik etsaien lurraldeari erasotzeko edo konkista ezberdinak sendotzeko.
Gutxi izanda ere, defentsa gisa, biztanleriari babesa emateko ere balio zuen, horrek babesleku funtzio bat beteko zuen. Esan behar da, X. mendean zehar, egoera berriak bizitzen hasi zirela, eraikuntza berean defentsaren eta biztanleriarentzat bizilekuaren beharrak konbinazioa emanez. Gaztelua, harresiz inguraturik zegoen, eta barrualdean dorre nagusia, arma-gizonentzako babesak, ukuiluak, siloak eta defentsarako beste egitura batzuez osatuta zegoen. Hala ere, egitura hori beste urrats bat da, gazteluaren eboluzio prozesuari dagokiona, erromatarren garaian sortu eta XIX. mendera arte eraldatuz joan zena. Gazteluan, bestetik, zelatari funtzioa zegoen, hau da, leku bat zaintzen zuen pertsona zen hau eta normalean gazteluaren goiko zatian dagoen puntu egoki batetik zaintzen zuen gaztelua eta bere ingurua, arriskurik edo mehatxurik izanez gero abisatu ahal izateko.
Nahiz eta gazteluak, funtzio ezberdinak dituzten eraikin mota ezberdinez osatuta egon, gazteluaren egitura gehienak funtzio defentsiborako elementuak izango ditu, hala nola, harresi bat, lubaki bat, zubi altxagarri bat, dorre nagusi bat edo hesi batzuk. Aipatu behar da, IX. mendera arte, gazteluetan erabilitako materialak zura eta buztina zirela oraindik, eta horrela eraikitako esparru hauek, batez ere, babesleku funtzioa betetzen zutela.
Gazteluak bestelako funtzioak betetzen zituen defentsatik kanpo. Honela, Europa osoan zehar, batzuen ustez, boterearen eta aberastasunaren adibideak ziren. Honela gazteluaren beste funtzio bat, aginte gune eta administrazioaren erdigunea izango litzateke, hau da, politika n aritzeko eta gizartea kontrolatzeko gunea zen. Bertan aristokrazia, noble eta jauntxoen boterea maila elkartzen zen. Funtzio politikoari dagokionez, nobleziak gazteluen kontrola izaten hasiko dute, horrela, beraien menpean zeuden biztanleriak kontrolatuagoa izateko. Kontu sozialaren aldetik, nobleek biztanleriarengan duten kontrol horretan ikusi ahal dugu, nola beraien menpe egon nahi duten lurralde oso bat kontrolatzeko.
Ezaugarriak
Gazteluak mota askotakoak izan daitezke. Gazteluen egiturari begira, badira ezaugarri batzuk amankomunean izango dituztela eta beste batzuk berriz ezberdinak izango dira. Dauden gazteluak hartuta, azkenean izan dituen aldaketa guztiak kontuan izanda, honen bitartez, elementu bakoitzaren ezaugarriak ikusi daitezke.
Gaztelua eta bere harresia tamaina eta oinplano ezberdinetakoak izan daitezke. Honen eragile nagusiak hiru dira. Hasteko, gazteluaren funtzioaren arabera, hots, soilik defentsiboa edo jendea bizitzeko tokia. Ondoren, populazioaren arabera, hots, bertan bizi den pertsonen arabera handiagoa edo txikiagoa izango da. Azkenik, orografiaren arabera, gaztelua nun dagoen kontuan hartuta, adibidez, haran batekoa edo mendi magalean dagoena forma ezberdinekoak izango dira. Gaztelu guztiek badituzte hainbat elementu berdin. Hala, hasieratik sortu ziren bi elementu, denek izango dute. Elementu hauek dorrea eta harresia izango dira. Hasieran, tokiaren arabera, bi elementu hauek harriz edo egurrez eginda zeuden. Mediterraneo inguruko lurraldeetan, hots, Bizantziar Inperioa, Musulmanen lurraldetan eta Hispanian harriz eginda zeuden eta gainontzeko tokietan, egurrez. Dena den, urteak aurrera joan ala, denak harriz egiten hasiko dira, hauek iraunkorrago eta puskatzeko zailago izateko. Bestetik, gerra egiteko modua aldatzen joan zenez, harresiei defentsarako hainbat elementu sartu zitzaizkien, beste dorre gehiagoz aparte, baita ere, almenak, matakanak, etab, ezarri zitzaien harresiei. Beste elementu defentsibo bat, lubanarroak izango dira, eta harresiaren barrura sartu ahal izateko zubi altxagarri baten bitartez pasa beharko da. Honi ere, lotuko zaizkio zubi altxagarria defendatzeko beste dorre batzuk.
Dorreei dagokionez, funtzio eta oinplano ezberdinekoak aurkitu daitezke Erdi Aroan. Badira, dorretxeak, soilik dorrea aurkitzen den tokia, badira dorreak harresiez inguratua eta baita ere, dorrea hiri batekin eta harresiz inguratua. Oinplanoari dagokionez, mota askotakoak aurkitu daitezke, adibide ugarienak, oinplano zirkularra, karratua edo laukizuzenak dira.
Gaztelua ez da bakarrik harresia eta dorrea. Honen barruan, badira baita ere beste funtzio ezberdin dituzten eraikuntza batzuk. Dorreak, funtzioz defentsiboa izateaz gain, noblearen edo jaunaren etxea zen, honetan bere bizitzarako egiturak eta gelak aurkituko dira. Kontuan izanda administrazio gune bat zela baita ere, lan honetarako gela bat egon behar zen ere bai. Beraz, gaztelu edo dorrearen gune garrantzitsuena aretoa edo gela handia zen. Honetan, bertako nobleak kanpoko jendeari harrera egiten zien eta oturuntzak egiten zituzten. Gela honen alboan, sukalde handia zegoen, handiak izan behar ziren bertan oturuntza handietarako janaria prestatu behar zutelako. Bestetik, noblearen egongela aurkitzen zen, bertan baita ere, berarentzat eta bere familiarentzako egongelak aurkitzen ziren. Honetaz gain, askotan eliza edo kapera txiki bat zuen apaiz pribatuekin, meza jasotzeko. Amaitzeko gazteluen sotoan, gehienetan espetxea aurkitzen zen.
Dorrearen kanpoaldean ere, beste hainbat elementu aurkitu ditzakegu. Harresiaren barruan eta dorrearen magalean, patioaren inguruan zehazki, bertan lan egiten zutenen etxe bizitzak zeuden, hala nola, zerbitzari, sukaldari, soldaduenak. Baita ere artisauen lantegiak, biltegiak, zaldiak gordetzeko tokia, landa eremu txiki bat, etab.
Gazteluen arkitekturan honako osagai bereizgarri eta funtsezko hauek aipa daitezke:
Mota
Mota bat gailur lau bat duen lur-tontor bat da. Maiz artifiziala zen, nahiz eta batzuetan goragune natural bati gehitzen zitzaion. Donostiako Motako gazteluaren izenak zerikusia du, muino baten gainalde goratuan eraikita baitago.
Motak goraguneari bakarrik erreferentzia egiten dio, baina maiz egitura gotortu batek koroatzen zuen, adibidez dorre batek, eta gainalde laua oholesiz inguratua egoten zen. Ohikoa zen lubanarro batez inguratua egotea eta zubi altxagarri batek berau zeharkatzea, Bayeuxko tapizan Dinango gaztelua deskribatzen duen bezala.
Harresia
Esparru osoa harresi garai eta lodi batez inguratuta dago, eta gainaldean oro har ingurabidean ibili daiteke. Luzera osoan zehar, kuboak edo dorreak tartekatzen dira, tiro-angeluak ugaritzeko eta hormak hobeto babesteko. Horma guztiak almenaz amaituta egoten dira, defendatzaileak babesteko. Ohikoa da, halaber, matakanak eta garita hegaldatuak edukitzea, erasotzaileen aurkako tiro-baldintzak hobetzeko. Harresiaren oinean eta kanpoaldetik inguratuz, batzuetan, babes erreten bat irekitzen da, etsaia hurbiltzea eragozteko; zubi altxagarriekin igarotzen dira. Babes-uztai bat baino gehiago egon daiteke harresituta, egitura kontzentrikoa eratuz.
Dorre nagusia
Oro har, multzoko beste eraikuntzak baino garaiagoa da, eta 40 metro izatera irits daitezke.
Arma plaza
Arma plaza harresi edo oholesi barnean dagoen esparru ireki eta laua da. Kasu batzuetan, monasterioetako kalostrak gogorarazten dute, nahiz eta erabilera guztiz ezberdina izan. Arma plaza edo patioaren inguruan gela edo eraikuntzak daude, hala nola kapera (halakorik dagoenean), harrera-gela, soldaduen kuartelak, armategia eta abar. Gaztelurako sarrera arma plazatik egiten da; bertatik gainerako geletara sartzen da, baita leotzetara ere, edota ihesbide sekretuetara ere, jauntxoarentzat erreserbatuta egon ohi direna. Halaber, esparru zabal hau garnizoiaren instrukzio militarrerako erabiltzen da.
Lubanarroa
Lubanarroa edo babes erretena gaztelua inguratzen edo banatzen duen lubakia da, eta lehorra edo urez betea egon daiteke. Helburu nagusia babesa areagotzea da (setio-dorreak hormetara iristen saihestea, horma azpiko tunelak industea eta abar) baina apaingarria ere izan zitekeen. Urezko lubanarroak eremu lau eta beheretan eraiki ziren batez ere, eta, oro har, zubi altxagarri batek gurutzatu zituen, nahiz eta askotan harrizko zubiek ordezkatu dituzten.
Barbakanak
Barbakana babes gehigarriko gotorgune aurreratua da, batez ere sarbideak, poternak, zubi-buruak edo puntu ahuleko beste edozein leku babesten dituena. Eraikuntza nagusiari lotuta daude eta maiz ilargierdi itxura dute.
Almenak
Almena harresi edo dorreen gainaldean eginiko irtenune bertikala da, erasoa bada defendatzaileak bertan gordetzeko. Gazteluaren perimetroko hormak koroatzen ditu tarte erregularretan eta itxura askotakoak daude, nahiz eta ohikoenak laukizuzenak izan. Gazteluen eta Erdi Aroko bestelako arkitekturako ezaugarri nagusietako bat dira.
Matakanak
Matakanak egitura irten bat osatzen duen galeria bat da, bai hormari atxikia bai koroatze gisa (dorre, gortina-horma, harresi eta abarretan), zeinaren zorua zulatua dagoen. Bertatik jaurtigaiak botatzen ziren (geziak, harriak, ura irakiten edo hondar beroa) hormaren oinarria erasotzaileengandik babesteko. Matakanetako zulo horiei esker, soldaduek aginduak transmititu edo, ateari su emanez gero, garrak itzali ahal zituzten.
Uraska
Uraska edo putzua ura gordetzeko biltegia da, maiz ura ekarriz lortzen dena, nahiz eta askotan euri-ura ere biltegiratzeko aukera ematen zuen. Orokorrean lur azpian eraikia zegoen.
Gizartea
Jauna gazteluan bizi zenez, honen mendeko lur eta jabegoen administrazio lekua zen. Jaunak bere azpitik zeuden pertsonen laguntza zuen, bere maizter boteretsuenen laguntzarik gabe jaun batek bere boterea ahultzen baitzuen.
Jaun arrakastatsuak aldian-aldian gortean elkartzen ziren azpiko gizarte-mailan zeudenekin, baina ez zetozenak eragina ahultzea espero izaten zuten. Jaurerri batzuk oso luze-zabalak izan zitezkeen eta ez zen praktikoa jaun bakar batek bere ondasun guztiak erregulartasunez bisitatzea. Horretarako, ordezkariak izendatzen zituzten administrazio lanak egiteko bertan, bereziki errege-erreginen kasuan, batzuetan herrialde ezberdinetan lurrak baitzituzten.
Jaunak zerbitzari talde bat izaten zuen, janaria prestatzeko eta bizitokiak atontzeko. Zerbitzariak zuzentzeko ganberazain bat izan ohi zuen, diruzaina lurren eskriturez arduratzen zen bitartean. Errege-erreginen gazteluak funtsean berdintsu funtzionatzen zuten, eskala askoz handiagoarekin eta ospe handiagoko posizioekin bazen ere.
<!--
1. Funtzio orokorra
2. Incastellamento
4. Gazteluak iberiar penintsulan: Hisn musulmanak Erdi Aroan, Iberiar penintsulan bi gaztelu mota nagusi aurkitzen dira: erresuma kristauetako jaun feudalen gazteluak eta al-Andaluseko ḥiṣn-ak.
Kontuan eduki behar dena da al-Andaluseko eraikin gotortu hauen terminologia ezin dela erresuma kristauetako gazteluarekin zuzenean alderatu, izan ere, ḥuṣūn hitzak (ḥiṣn-en plurala) hirietako aljama-etako gotorlekuei edo landa eremuko gotorlekuei egiten die erreferentzia. Hau da, kontzeptua gazteluarekin alderatu daiteke nahiz eta anakronikoa izan baina terminologia guztiz bestelakoa da.
Egitura arkitektoniko hauek defentsarako eta lurraldearen kontrolgune zein biztanleriaren antolatzaile nagusi gisa funtzionatzen zutela esaten da. Espazio islamiarrek ez zuten antolamendu feudal bat, horregatik landa eremuko gotorleku hauek nekazal-talde eta Umma-ren boterearen arteko bitartekariak izango ziren.
Lurraldeko eremu garaietan eraiki ziren incastellamento prozesu batean, hau da, nekazal-taldeen gotortzeko saiakeran. Ordea, ez dago garbi prozesu horretan egitura hauen eraiketa eta mantentzea estatuaren lana izan zen ala ez. Esan bezala hisn hitzez ezagutzen dira hegoaldeko “gaztelu”-ak, baina arabiar hiztegia oso oparoa da gotorlekuez hitz egiterakoan tipologia ezberdinak sailkatzen direlarik. Honen adibide dira, besteak beste qal`a, qaṣr, burŷ, eta qaṣaba kontzeptuak. Termino bakoitza ez da aldi ez testuinguru berdinean ematen, lehenaren esanahiak, qal`a-renak, biztanleria konkistatzailearen asentamendua deritzo eta kontzeptu goiztiarra da; hurrengo biak castrum eta turris hitzen itzulpenak dira hauek aristokrazia bisigodoen villae-ak desagertu zireneko lekuetan eman ziren ezarmenduak izango liratekeen. Azkena, euskaraz alkazarra izango zena, hiriko gailur altuenean eraikitzen den eraikin gotortua izango zen. Hala eta guztiz ere, eztabaida handiak daude terminologiaren erabileraren inguruan.
Hisn hitza izan da ordea denboran zehar iraun duen bakarrenetakoa, baina bere esanahia aldatuz joan da denboraldi, inguru kultural, geografiko eta historikoaren arabera. Adibidez, hasierako hisn-a, konkista aurretikoa eta ondoren emirraldikoa, incastellamento prozesuaren ondorio zuzena izan zen; ordea gerora, estatu mailako fortifikazio bat izatera pasa zen ..
->
Euskal Herriko gazteluak
Erdi Aroko gaztelu asko Nafarroako Erresumaren defentsa egiturak dira, euskal erresuma horrek egungo Euskal Herri ia osoan eta gehiagoan hedatzen zenekoa; tenentzia eskualdeen buru izaten ziren eta, bertan, nafar erregeorde edo tenentea bizi zen. XIII. mendetik aurrera, beste gaztelu batzuk hasi ziren ugaltzen: dorretxeak, jaun feudalen egoitza. Gaztelu horien gehiengoak higadura, hausturak eta txikizioak jasan zituzten, suteak ez zirenean. Horregatik, geroztik hainbat aldaketa eta eranskin egin izan zaizkie Aro Moderno eta Garaikidean batzuetan, jatorrizko forma ezkutatzeraino.
Andechy
Andechy Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Andechy udalerrian erroldatutako biztanleak 245 ziren. Familiak 91 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 30 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 34 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 110 etxebizitza zeuden, 95 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 106 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 95 etxebizitza nagusietatik 78 bere jabearen bizilekua ziren eta 17 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 82 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 54 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 165 ziren, horien artean 118 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 118 pertsona aktiboetatik 107 lanean zeuden (67 gizon eta 40 emakume) eta 12 langabezian zeuden (6 gizon eta 6 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Andechy udalerrian 102 unitate fiskal zeuden, 262,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.044 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak iturgina ziren.
2000. urtean Andechy udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Juri Luzhkov
Juri Mikhailovitx Luzhkov (errusieraz: Ю́рий Миха́йлович Лужко́в) (Mosku, 1936ko irailaren 21a - Munich, 2019ko abenduaren 10a) politikari errusiarra izan zen. Moskuko alkatea izan zen 1992tik 2010era. Luzhkov Errusia Batua alderdiaren sortzaileetako bat izan zen.
Biografia
Juri Mikhailovitx Luzhkov 1936ko irailaren 21ean jaio zen Moskun (Sobietar Batasunaren hiriburua zenean). Bere aita, Mikhail Andrejevitx Luzhkov, 1930eko hamarkadan Tver Oblast izeneko herri txiki batetik Moskura joan zen arotz bat zen.
Luzhkov Marina Bashilovarekin ezkondu zen 1958an, eta bi seme izan zituzten: Mikhail eta Alexander. Marina 1989an hil zen, eta 1991ean berriro ezkondu zen Jelena Baturinarekin. Baturina enpresaria da, eta diru ugari irabazi du Moskun egin dituen negozioei esker, horietatik asko bere senarra buru zen udaletxearekin. Baturinarekin Luzhkovek bi alaba izan zituen: Elena (1992) eta Olga (1994).
Ibilbide profesionala
1953tik 1958ra, Luzhkovek GUBKIN Errusiar Estatuko Oil and Gas Ingeniaritza Unibertsitatean ikasi zuen. 1958tik 1964ra zientzialari gisa egin zuen lana, eta 1968an bat egin zuen Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistarekin.
1977an Moskuko hiri-kontseiluko kide izendatua izan zen. Handik aurrera, Moskun kargu desberdinak izan zituen.
1991ean, Gavriil Kharitonovitx Popovek irabazi zituen Moskuko zuzeneko lehen hauteskundeak, baina bere alkatetzak ez zuen arrakasta izan eta 1992an uko egin zion karguari. Boris Jeltsinek izendatu zuen Luzhkov alkate, 1992ko ekainaren 6an. 1996, 1999 eta 2003ko hauteskundeetan berrautatua izan zen.
Luzhkoven agintean azpimarragarria da Moskuko garraiobide-sistemaren hedakuntza eta hobekuntza: hiriko errepide gehienak pasagune, zubi, tunel eta abarrekin hobetu ziren; Moskuko metroa hiriaren mugetatik at hedatu zen; auto-pilaketak eragozteko ingurabide-autobide berriak egin ziren.
Politika
Juri Luzhkov kontserbadorea eta tradizionalista zen. Errusiako Eliza ortodoxoaren jarraitzailea izan zen. Berak agindu zuen 1994. urtean Moskuko Kristo Salbatzailearen katedrala berreraikitzea.
Aktibismo homosexualaren aurkakoa zen, eta alkatea zenean, behin baino gehiagotan debekatu zituen Gay eta lesbianen harrotasun martxa.
Kargu-uztea
Juri Luzhkoveren alkate-kargua Errusiako presidenteak (Dmitri Medvedevek) eten zuen 2010eko irailaren 28an (Luzhkov Austrian oporretan zegoela), bi buruen arteko ustezko gatazka pertsonalen ondorioz.
Pioi
Partikulen fisikan, pioia (pi meson grezierazko izenaren laburdura) 1947an aurkitu ziren hiru partikula subatomikoren izena da: π0, π+ eta π−. Pioia mesoirik arinena da.
Oinarrizko propietateak
Pioiek zero espina dute, eta lehen belaunaldiko quarkez osatuta daude. Goi quark batek eta behe antiquark batek osatzen dute π+ pioia, behe quark batek eta goi antiquark batek π− pioia osatzen duten bitartean, lehenaren antipartikula dena. Goi quark-antiquark eta behe quark-antiquark konbinaketak π0 pioia osatzen dute bere antipartikula propioa dena.
π± mesoiak 139,6 MeV/c2ko masa du eta 2,6 × 10−8  segundoko batez besteko iraupena. Nagusiki muoi bat eta neutrino bat sortuz desegiten da.
π0 pioia apur bat arinagoa da, 135,0 MeV/c2eko masa eta batez besteko iraupen laburragoa duelarik, 8,4 × 10−17  segundokoa. Nagusiki bi fotoi sortuz desegiten da.
Nukleoen egonkortasuna
Masa atomiko zehatz batetik beherako masa duten eta neutroi eta protoi kopuruaren arteko (zenbaki atomikoa) oreka duten nukleo atomiko gehienak egonkorrak dira. Hala ere, isolatutako neutroiak eta neutroi edo protoi gehiegi dituzten nukleoak ezegonkorrak direla jakina da.
Nukleoen egonkortasun honen azalpena pioietan dago. Isolatuki, neutroiak, elkarreragin nuklear ahularen bidez honako desegite hau jasan dezakete:
Baina nukleo atomikoaren barnean neutroi eta protoien arteko hurbiltasunak honako erreakzio hauek elkarreragin nuklear indartsuaren bidez askoz azkarragoak izatea eragiten du:
Honek nukleoko neutroiak uneoro protoi bihurtzea eragiten du, eta protoiren batzuk neutroi. Honek, (1) erreakzioa gertatzeko ia astirik ere ez du uzten, hala, nukleo atomikoetako neutroiak neutroi isolatuak baino egonkorragoak izatea azaltzen delarik. Protoi eta neutroien kopurua desorekatua badago, une bakoitzean neutroi gehiago egoteko aukera agertzen da, eta hala (1) erreakzioa gertatzea errezago izatea.
Antonio Ortiz Alonso
Antonio Ortiz Alonso (Basauri, - Aranda de Duero, ) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.
Brageac
Brageac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brageac udalerrian erroldatutako biztanleak 75 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 65 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 63 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 33 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 43 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 24 lanean zeuden (15 gizon eta 9 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Brageac udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zuberoako bizkonderria
Zuberoako bizkonderria Zuberoak Erdi Aroan izan zuen antolaketa izan zen.
Historia
Batzuen ustez, Zuberoako bizkonderria IX. mendean sortu zen eta Aznar bihurtu zen lehenengo bizkondea izanda. Besteen ustez, berriz, Antso III.a Nagusiak sortu zuen 1023an, lehendabiziko bizkonde Antso Gilen izanik.
Maule leinuak XIII. mendera arte iraun zuen gobernuan bai Nafarroako erregearen menpean (Alfontso I.ak Mauleko gaztelua indartu zuen ; Antso VI.a Jakintsuak Erriberrin bizkondea epaitu zuen bere nagusia zelako ) bai, Akitaniako dukepean eta normalean inguruko erresumen artean independentzia mantendu nahian.
1152an Leonor Akitaniakoak Henrike II.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zenean Zuberoa eta Lapurdi ingelesen eskuetan geratu ziren. Hauek ohiturak errespetatu bazituzten ere. XIII. mendean Zuberoa matxinatu egin zen eta 1307an Henrike III.a Ingalaterrakoak Zuberoako bizkonderriarekin amaitu zuen. Ordutik aurrera, ingelesek Gaskoniatik kontrolatu zuten herrialdea. Bizkondeak Nafarroako Erresumara ihes egin zuen.
Zuberoako bizkondeen zerrenda
Hona hemen Zuberoako bizkondeen zerrenda :
Frequent Wind operazioa
Frequent Wind operazioa izan zen Saigon go (Hegoaldeko Vietnamgo hiriburua) langile estatubatuarren eta vietnamdarren ebakuazioaren azken fasea, Viet Cong eta Ipar Vietnamgo tropek Saigon erortzean hiria hartu aurretik. Operazioa 1975eko apirilaren 29tik 30era bitartean egin zen, Vietnamgo gerraren azken egunetan. 7000 lagun baino gehiago eraman zituzten helikopteroz Saigongo hainbat lekutatik. Aireko zubi horrek argazkiak eta filmazioak utzi zituen, eta irudimen kolektiboan grabatu ziren, batez ere estatubatuarren artean, herrialdearen porrotaren epilogo gisa. Historiako helikoptero bidezko ebakuaziorik handiena izan da.
Ebakuazioa Ameriketako Estatu Batuetako enbaxadetan aurreikusitako prozedurak ziren. Martxoaren hasieran, Tan Son Nhat aireportutik aireratzen ziren hegazkinak zituzten inguruko herrialdeetara joaten hasi ziren langile zibilak. Apirilaren erdialdean, egoera okertu egin zen, eta, ondorioz, helikopteroen erabilera masiboarekin ebakuatzeko aukera aurreikusi zuten kontingentzia-planek. Frontearen berehalako kolapsoa hurbildu ahala, 7aren Task Force 76 delakoa. Estatu Batuetako 7. flota Vũng Tàu itsasertzaren aurrean elkartu zen ebakuazioa laguntzeko eta, beharrezkoa izanez gero, aireko laguntza emateko. Ebakuazioan ez zen aireko laguntzarik behar izan, ipar vietnamdarrek astebetez Saigon kanpoaldean egin baitzuten aurrera, Estatu Batuekin zuzeneko konfrontaziorik izan ez zedin, ia oposiziorik gabeko ebakuazio estatubatuarra ahalbidetu baitzuen, eta Hegoaldeko Vietnamgo gobernuak bere kabuz kolapsa zezan.
Apirilaren 28an, Tan Son Nhat aireko basea, aireportutik gertu, Vietnamgo Aireko Armada Herritarraren artilleria eta aireko erasoarekin bonbardatu zuten. Hegazkinen bidezko ebakuazioa amaitu eta Frequent Wind operazioa hasi zen. Ebakuazioa, batez ere, DAO gunean egin zen, apirilaren 29ko 14:00etatik aurrera, eta gaur horretan bertan amaitu zen, helikopteroen arma arinetan kalte txikiak eginez. Estatu Batuek Saigonen zuten enbaxadak bigarren mailako ebakuazio-puntu bat izateko asmoa zuen, enbaxadako langileentzat bakarrik, baina, handik gutxira, milaka hegovietnamdar izan zituen etsi-etsian, eta ateetan pilatu ziren ebakuatzeko zain. Enbaxadaren ebakuazioa apirilaren 30eko 07:53an amaitu zen. Hala ere, estatubatuar batzuk enbaxadan egon ziren nahita edo atzean geratu ziren, hirugarren herrialdeetako beste 400 nazionalekin batera.
Milaka hegovietnamdar, batez ere Hegoaldeko Vietnamgo gobernuko funtzionarioak eta Estatu Batuetako kolaborazionistak, itsasoz eta airez ebakuatu zituzten, familiekin batera. Hegoaldeko Vietnamgo kolapsoarekin, hainbat ontzi, helikoptero edo hegazkin militar lapurtu zituzten Vietnamgo ofizialek, eta ebakuazio-flotaraino iritsi ziren itsasoz edo hegan. Iristen ziren helikopteroak itsasontzien estalkiak oztopatzen hasi ziren, eta asko bordatik behera bota ziren lurreratze berriak egiteko. Beste helikoptero batzuetako pilotuei esaten zitzaien lurreratu egin behar zutela, zibilak lehorreratu eta, ondoren, berriz aireratu eta itsasora bota, eta handik erreskatatu. Tan Son Nhat aireportutik hegazkinez egindako ebakuazioan 50.493 pertsona ebakuatzea lortu zen —2.678 vietnamdar umezurtz barne—, baina «Frequent Wind»en 1.373 estatubatuar, 5.595 vietnamdar eta beste nazionalitate batzuk ebakuatu ziren helikopteroan. Guztira, 138.869 vietnamdar atera ziren operazio horretan edo beste batzuetan, eta Estatu Batuetan errefuxiatu gisa amaitu. Grumman F-14 Tomcat ehiza supersonikoaren bataioa ere egin zuten.
Primulazeo
Primulazeoak (Primulaceae) 24 bat generotan banaturiko 1000 espezie dituen landare loredunen familia da. Landare belarkarak dira, gehienbat Ipar Hemisferioko eskualde hotz eta epeletan bizi direnak. Espezie asko (Primula, Cyclamen, Lysimachia ) apaingarri gisa kultibatzen dira. Beste batzuk herri medikuntzan (pasmo-belarra, Coris monspeliensis) edo koloregaiak lortzeko erabiltzen dira.
Loreak hermafroditak eta, Coris generoan izan ezik, erregularrak dira, bakartiak edo infloreszentzietan elkartuak (lore-buru, unbela edo panikuletan) ; askotan, hosto errosetaren erdian sortzen diren garetan (hostorik gabeko lore-zurtoinak, braktea babesleekin) antolatuak. Kaliza iraunkorra da, oinaldean soldatutako 5 sepaloz osatua. Korola ezkila-formakoa izaten da, soldatutako 5 (batzuetan 4) petaloz osatua, gehienetan horizontalak diren gingilekin. 5(10) lorezilak petaloekin soldatuta daude. Fruitua kutxatila erakoa da.
Generoak
Ondorengo generoak Primulazeoen baitan sartzen ohi ziren, baina, zenbait ikerlariren arabera (M. Källersjö et al., 2000 ) Myrsinaceae familiaren barnean egon beharko lirateke:
Auverse
Auverse Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Auverse udalerrian erroldatutako biztanleak 418 ziren. Familiak 166 ziren, horien artean 50 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 54 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 58 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 241 etxebizitza zeuden, 174 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 237 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 174 etxebizitza nagusietatik 125 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 92 etxek bost zituzten. 123 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 64 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 250 ziren, horien artean 186 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 186 pertsona aktiboetatik 162 lanean zeuden (96 gizon eta 66 emakume) eta 22 langabezian zeuden (12 gizon eta 10 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Auverse udalerrian 179 unitate fiskal zeuden, 450 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.413 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Auverse udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.743 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tarzy
Tarzy Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tarzy udalerrian erroldatutako biztanleak 143 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 68 etxebizitza zeuden, 59 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 67etxeak ziren. 59 etxebizitza nagusietatik 47 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 90 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (30 gizon eta 25 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tarzy udalerrian 56 unitate fiskal zeuden, 135 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.957 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
2000. urtean Tarzy udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 770 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mirepoix (Ariège)
Biztanleria
2007an Mirepoix udalerrian erroldatutako biztanleak 3.107 ziren. Familiak 1.429 ziren, horien artean 590 pertsona bakarrekoak ziren (202 bakarrik bizi ziren gizonak eta 388 bakarrik bizi ziren emakumeak), 392 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 285 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 162 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.831 etxebizitza zeuden, 1.458 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 124 bigarren erresidentzia ziren eta 250 hutsik zeuden. 1.390 etxeak ziren eta 436 apartamentuak ziren. 1.458 etxebizitza nagusietatik 849 bere jabearen bizilekua ziren, 564 alokairuan okupaturik zeuden eta 45 doan lagata zeuden; 19 etxek gela bat zuten, 117 etxek bi zituzten, 227 etxek hiru zituzten, 384 etxek lau zituzten eta 711 etxek bost zituzten. 878 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 713 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 462 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.834 ziren, horien artean 1.239 aktiboak ziren eta 595 inaktiboak ziren. 1.239 pertsona aktiboetatik 1.041 lanean zeuden (530 gizon eta 511 emakume) eta 198 langabezian zeuden (81 gizon eta 117 emakume). 595 pertsona inaktiboetatik 195 erretiraturik zeuden, 205 ikasten zeuden eta 195 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mirepoix udalerrian 1.489 unitate fiskal zeuden, 3.135,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.996 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 245 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 9 janari enpresak ziren, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 24 eraikuntza enpresak ziren, 70 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 26 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 14 higiezinen enpresak ziren, 22 zerbitzu enpresak ziren, 31 administrazio publikoko enpresak ziren eta 25 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 72 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 5 igeltseroak, 4 margolariak, 5 iturginak, 4 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 8 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 16 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 32 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 4 okindegiak, 5 harategiak, 2 liburu dendak, 5 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 2 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Mirepoix udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.080 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1, 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Mirepoix udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 600 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 509.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
La Ferrière-au-Doyen (Orne)
La Ferrière-au-Doyen Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Ferrière-au-Doyen udalerrian erroldatutako biztanleak 201 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 125 etxebizitza zeuden, 80 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 37 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 125etxeak ziren. 80 etxebizitza nagusietatik 61 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 113 ziren, horien artean 85 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 85 pertsona aktiboetatik 77 lanean zeuden (42 gizon eta 35 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Ferrière-au-Doyen udalerrian 78 unitate fiskal zeuden, 199 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.497 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak iturgina ziren.
2000. urtean La Ferrière-au-Doyen udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 590 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chambersburg (Pennsylvania)
Chambersburg Pennsylvaniako borough bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 20,268 biztanle zituen, 17.94 kilometro koadrotan banatuta.
Euchilichthys royauxi
Euchilichthys royauxi Euchilichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Gortnahoe
Gortnahoe (irlanderaz Gort na hUamha) Irlandako hegoaldeko Tipperary konderriaren ekialdean dagoen udalerria da.
Club de Mar de Castropol
Club de Mar de Castropol Asturiasko Castropol herriko arraun elkartea da. 1949. urtean sortu zen Eo ibaiaren ertzean eta emaitzarik onenak batel, trainerilla eta arraunketa olinpikoan lortu baditu ere trainerutan garaipenik izan du. Garai onena 1990. hamarkadan izan zuen.
Historia
1949. urtean sortu zen eta hasiera batean bateletan bakarrik aritu izan zen. Soto de Barco eta Avileskoak ziren bere aurkari asturiarrak, baina lehia handiena ibaiaren beste aldeko Ribadeoko galiziarrekin izan zuen. 1962. urtean Espainiako txapeldun izan zen lehenengoz eta gaur egun sei titulu ditu.