cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Donostiako Renfe Aldiriak
Ustiapena
Sarea Renfe Operadorak ustiatzen du ADIFek kudeatutako trenbide eta geltokietan.
Batez besteko denborak
Ibilbideko batez besteko denborak adierazgarriak dira, eta trafikoaren edo beste ezusteko batzuen arabera alda daitezke.
Flota
Sarean 13 ibilgailuk egiten dute lan guztira.
Tarifikazioa
Sareak tarifa propioak ditu, lineari aplikatzekoak.
Guneak
Lineak Donostiako Renfe Aldiriaren 6 gune zeharkatzen ditu:
Bidaiariak
2007an, Donostiako Renfe Aldiriak sareak 6 milioi bidaiari izan zituen, eta hurrengo urtean% 18 baino gehiago jaitsi zen. 2011. urtean, zerbitzuak gora egin zuen berriro, 7 milioi bidaien muga gaindituz.
Loiolako Erriberak
Donostiako Renfe Aldiriak, Donostiako metroarekin batera, Gipuzkoako garraiobide nagusia da. Honako geltoki hauek partekatzen dituzte: Irun (Kolon Euskotrenentzat), Irungo Bentak (Bentak Euskotrenentzat), eta Herrera (Herrera Euskotrenentzat). Hala ere, guztiak Donostia ekialdean daude, eta Errenteriatik kanpo ez dago bakar bat ere. Beraz, gaur egun, Gipuzkoatik etorri eta Donostiako mendebaldera joan nahi duten bidaiariek Errenteriatik igaro behar dute. Hori konpontzeko, Eusko Jaurlaritzak, ADIF -ekin batera, Loiolako Erriberak auzoan trukagailu bat sortzea bultzatu zuen, eta lineen artean. Gaur egun azterketa-fasean dago.
Astigarraga
Astigarraga sareko bi geltokiren inguruan dago, Martutene eta Hernanin. Egia da ez duela geltoki propiorik, eta hori trena udalerritik igarotzen dela. Hasiera batean, Euskal-Y eraiki zenean, Donostiako abiadura handiko geltokia udalerri horretan kokatzea erabaki zen, baina azkenean proiektua baztertu egin zen, Donostiako geltokiaren kaltetan. Hala ere, Eusko Jaurlaritzak udalerrian geltoki bat eraikitzeko konpromisoa hartu zuen, nahiz eta Madril—Hendaia burdinbidean izan, azkenean gertatuko den bezala. Donostiatik gertu geltoki bat egongo da, baina abiadura handiko trenbideak ere izango ditu, trenak Euskal Y-tik Donostiako geltokiraino eta alderantziz sartu ahal izateko.
Geltokiak egokitzea
Sareko geltoki askoren antzinatasuna dela eta (XIX. mendearen amaiera), geltoki batzuk ez daude mugikortasun urriko pertsonentzat egokituta edo ez dute lurpeko pasabiderik trenbideak gainditzeko. Hori dela eta, ADIF sareko geltokiak prestatzen ari da, egungo beharretara egokitzeko.
Trenak ordeztea
Gaur egun sarean dauden trenak Renfe 447 dira, nahiz eta unean-unean Renfe 446 trenak erabiltzen diren. Hala ere, RENFEk Renfe Civia trenekin lan egin nahi du. Horretarako, geltoki batzuetako nasak egokitu behar dira. Behin egokiak direnean, apurka-apurka Renfe 447 -en ordez Renfe Civiak jarriko dira.
.tz
.tz Tanzaniari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.
Erregistroak hirugarren mailan egin daitezke, bigarren mailako domeinu hauek erabiliz:
Kanpo estekak
Toppdomän
Tuterako Gudua
Tuterako Gudua Iberiar Penintsulako Gerran gertatu zen, 1808ko azaroaren 23an gertatua. Bertan, Lannes mariskalak zuzendutako armada frantsesak erabat hartu zuen mendean Castaños jeneralak zuzendutako armada espainiarra.
33.000 soldadu eta miliziano espainiar 30.000 frantziar setiatzen saiatu ziren, baina ezin izan zuten, eta 4.000 erori eta 3.000 preso hartu zituzten. Hain ospetsua izan zen borroka, ezen frantziarrek Parisko Garaipen Arkuan grabatu baitzuten.
Errusiako eremu babestuak
Errusiako eremu babestuak (Особо охраняемые природные территории, literalki « bereziki babestutako eremu naturalak ») izen bereko 1995eko legearen arabera antolatzen dira.
Kategoriak
Legeak kategoria hauek ezartzen ditu:
Eremuen guztizko azalera
2019ko maiatzaren 21ean, The Moscow Times egunkariak World Wildlife Fund erakundearen txosten bat aipatu zuen, eta esan zuen Errusia munduan lehen postuan dagoela babestutako eremu natural kopuruagatik, bereziki babestutako eremu natural 63,3 milioi hektarearekin. Dena den, artikuluak ez zuen WWFko txostenarekin lotu eta aldez aurretik jasotako datuetan oinarrituta egon daiteke.
Parke Nazionalak
2020an 64 parke nazional zeuden Errusian. Parke hauen azalera osoa 174.233,41 km2-koa da, edo 14,12 milioi hektarea itsasoko urak kenduta.
Ramsar lekuak
Ramsarko hitzarmena 1977ko otsailaren 11n sartu zen indarrean Sobietar Batasunean; Errusiari aplikatzen zaio Sobietar Batasunaren ondorengo estatu gisa, azken hau 1991n amaitu zenetik.
2020ko urtarrilean, herrialdeak 35 Ramsar gune zituen, 103.237,67 km2-ko azalera hartzen zutenak.
Biosfera erreserba
Errusiak 2020an Unescok aitortutako 46 biosfera erreserba zituen.
Gizateriaren Ondarea
2019an, Errusiak 11 gune natural zituen Gizateriaren Ondare gisa.
Theodor Plievier
Theodor Otto Richard Plievier (Berlin, Alemania, 1897ko otsailaren 12a - Avegno, Suitza, 1955eko martxoaren 12a) alemaniar eleberrigilea izan zen.
Biografia
Sozialismoaren aldekoa zen, eta Alemaniaren militarismoa kritikatu zuen lehen eleberrietan: Des Kaisers Kulis (1932, Enperadorearen esklaboak). Errusian bizi izan zen 1933-1945 bitartean, eta Alemaniara itzuli zen gero. Ospe handia izan zuen trilogia bat eman zuen argitara Alemanian: Stalingrad (1945), Mosku (1952) eta Berlin (1954).
Marengo (zaldia)
Marengo (1793–1831) Napoleon Bonaparteren zaldietako bat izan zen, ezagunena garaian eta artelanetan. arabiar zaldi gris txiki samar bat zen, 1,45 metro garai zen soin gurutzean. Marengo izena eman zioten Marengoko guduaren omenez, Napoleonek gidatu zuen garaipenagatik.
Ezaugarriak
Marengo azkarra, bizkorra eta balen aurka ausart gisa deskribatua izan da. Gudan zortzi aldiz zauritu zuten. Valladolidetik Burgosera arteko 129 kilometroko distantzia bost ordutan egin ahal izan omen zuen. Napoleon gaonean eraman zuen Austerlitz, Jena eta Wagrameko guduetan. Errusiako kanpainatik bizirik atera zen, baina handik erretiratu zirelarik indar inperialak, behin irrist egin zuen eta Enperadorea lurrera bota zuen orduan. Harrezkero, Napoleonek ez zuen luzaroan ibili eta ez zuen Elbara eraman bere lehen desterruan.
Hala ere, Elbatik Ehun Egunetan itzultzean, berriz Marengo erabili zuen Napoleonek.
Waterlooko guduan, Napoleonek Marengo aukeratu zuen berriro zaldi zaldi gisa, baina gerrialdeko zauri bat izan zuen borrokaren hastapenetan, eta ondoren Enperadoreak zaldiak aldatu zituen. Napoleonen azken gudu eta derrota izan zen hura, eta Marengo soldadu ingelesek harrapatu zuten. Lord Petrek Ingalaterrara eraman zuen, non azkar sendatu zen zaurietatik. Angerstein jeneralak erosi zuen, eta bere jabegoan hil zen
Marengo 38 urte zituela. Hezurdura Londresko Armadaren Museo Nazionalean dago ikusgai orain.
Lee Strasberg
Lee Strasberg, Israel Lee Strassberg jaioa (Budzanów, Austriar Polonia, 1901eko azaroaren 17a - New York, 1982ko otsailaren 17a) estatubatuar antzezle, zuzendari eta antzerkiko irakaslea izan zen. Polonian jaio zen, familia judu batean, eta haiekin batera joan zen New Yorkera. Laster hasi zen antzezlanetan antzezten. 1923an New Yorken Konstantin Stanislavskiren antzerki taldearen lana ikusi ahal izan zuen eta American Laboratory Theatren ikasi zituen bere teknikak. 1931n Group Theatre eta "metodo" izeneko teknika sortu zituen New Yorken. 1947an zenbait kidek Actors Studio sortu zuten eta Strasberg zuzendari bihurtu zen 1951n. Aktore ugariren irakasle izan zen: Anne Bancroft, Dustin Hoffman, Montgomery Clift, James Dean, Marilyn Monroe, Jane Fonda, Paul Newman, Ellen Burstyn, Al Pacino, Robert De Niro, Geraldine Page, Eli Wallach...
Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista
Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista(Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija / Социјалистичка Федеративна Република Југославија; Socialistična federativna republika Jugoslavija) edo Jugoslavia Europako hego-ekialdeko eta erdialdeko estatu sozialista-plurinazionala izan zen, 1945ean sortu eta 1992an desegin zena. Gaur egungo Eslovenia, Kroazia, Bosnia-Herzegovina, Ipar Mazedonia, Serbia, Kosovo eta Montenegro hartzen zituen. Ipar-mendebaldean Italia eta Austria zituen, Hungaria eta Errumania iparraldean, Bulgaria ekialdean, Grezia eta Albania hegoaldean, eta Adriatikoa mendebaldean. 255.804 kilometro koadroko eremua hartzen zuen, eta 23,2 milioi biztanle zituen 1991n. Hiriburua Belgrad zen.
Herrialdea 1945ean sortu zen, Bigarren Mundu Gerraren ostean, eta gerra aurreko Jugoslaviako Erresumaren ondorengoa izan zen. Hasieran Jugoslavia Federal Demokratikoa izena eman zitzaion, Jugoslaviako Herri Errepublika Federala 1946an, eta Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista 1963an. Gerra Hotzaren garaian, Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimenduko kide garrantzitsua izan zen.
Izena
Jugoslavia izena serbokroazierazko bi hitzen elkartzetik sortu zen: jug («hegoaldea») eta slavia («eslaviarren lurraldea»; hots, «Hegoaldeko eslaviarren lurraldea» esan nahi du), eta XIX. mendetik aurrera erabiltzen hasi zen.
Mugak
Iparraldean, Italia, Austria eta Hungariarekin zuen muga; ekialdean, Errumania eta Bulgariarekin; hegoaldean, Albania eta Greziarekin; eta mendebaldean, Adriatikoarekin.
Historia
Lehen Mundu Gerraren ondoren, 1918an, sortu zen hegoaldeko eslaviarren estatu modernoa, Austria-Hungariako Inperioaren parte izandako Balkanetako lurraldea (Esloveniarren, Kroaziarren eta Serbiarren Estatua) Serbiako Erresumari batu zitzaionean. Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresuma izen ofiziala hartu zuen, Petri I.a Karageorgevic errege zela. Neuillyko (1919), Saint-Germaingo (1919) eta Trianongo (1920) hitzarmenetan zehaztu ziren estatu berriaren mugak.
1941ean, Dragiša Cvetković-en gobernuak Adolf Hitlerren eta Benito Mussoliniren ordena berria onartu eta hitzarmen bat izenpetu zuen Alemaniarekin eta Italiarekin. Petri II.ak erregetzaren ardura hartu zuen urte horretan bertan eta, gudaroste aliatuen aldera lerratuko zelakoan, Jugoslavia inbaditzeko agindua eman zuen Hitlerrek. Alemaniarren aurkako erresistentzia sutsua izan zen oro har Jugoslaviako bazter guztietan, eta nazien aurka jarri zen herria, Europako gainerako bazterretan ez bezala. Bi agintari nabarmendu ziren horretan: Draža Mihajlović serbiar koronela eta, batez ere, Josip Broz Tito kroaziar buruzagi komunista.
1944an Jugoslaviako herriak, sobietar gudarostearen laguntzaz, Belgrad hiria hartu ondoren, gobernu berri bat osatu zen Jugoslavian, Tito zuena buru, eta erbesterako bidea hartu behar izan zuen Petri II.ak. Jugoslavia Federal Demokratikoa, Jajcen antolatu zen Jugoslaviaren Askapenerako Kontseilu Antifaxista Nazionalaren (AVNOJ) bilera batean sortu zen, 1943ko azaroaren 29tik abenduaren 4ra bitartean, erbestean zen errege-familiarekin negoziaketan ziharduten bitartean. 1945ean, ezkerreko herri fronteak irabazi zituen hauteskundeak eta Jugoslaviako Errepublika sortu zen. 1945eko azaroaren 29an estatu sozialista aldarrikatu zen. 1946ko urtarrilaren 31n, Jugoslaviako Herri Errepublika Federalaren konstituzio berria onartu zen, herria sei errepublikatan antolatzen zuena: Bosnia-Herzegovina, Eslovenia, Kroazia, Mazedonia, Montenegro eta Serbia. Lehenengo presidente eta lehen ministroa Ivan Ribar eta Josip Broz Tito izan ziren, hurrenez hurren. 1953ko urtarrilean Tito aukeratu zuten presidente, eta 1963an "bizitza guztirako presidente" izendatu.
Alderdi Komunista gidari zela, nazionalizazio egitarau zabal bati, nekazaritza eraberritzeari eta deszentralizazio sakon bati ekin zien Jugoslaviako gobernuak, eta errespetatzen hasi ziren herri desberdinen hizkuntza eta kultura eskubideak. Horrezaz gainera, sobietarrena ez bezalako sozialismorako bidea aukeratu zuen Titok, eta 1948an hautsi zituen Stalinekin zituen loturak. Beste ekialdeko herrialde komunistek ez bezala, Jugoslaviak Sobietar Batasunarekiko bide propioa egitea erabaki zuen, eta ez zen inoiz Varsoviako Itunaren kide izan. Ez eta NATOkoa ere, Lerrokatu Gabeko Mugimendua sortu zuen bere ekimenez 1956an. Marxismoaren ideologiaren barnean betiere, autogestioa bultzatu zuen Titok ekonomian eta bakearen aldeko apustua egin zuen atzerrian: Triesteko lurraldearen arazoa (1954), Grezia eta Turkiarekiko hitzarmenak (1954), eta Ekialdeko estatuen alderako irekitze prozesua. Jugoslavia izan zen lerrotu gabeko estatuen mugimenduaren aitzindari nagusia, Tito 1980an hil zen arte, batez ere. Bestalde, 1960an onera etorri ziren berriro ere Sobietar Batasunaren eta Jugoslaviaren arteko harremanak, baina ordura arteko jokamolde bereziari eutsi zion Titok. 1974an, konstituzio edo lege nagusi berri bat idatzi zen Jugoslavian. Bi biltzar nagusi izan zituen aurrerantzean Jugoslaviak: Ganbera Federala eta Errepubliken Ganbera. Ganbera federalak bizitza guztirako hautatu zuen Tito errepublikako presidente.
Titoren politika moldeak nagusitu ziren Jugoslavian 1980an hil zen arte. Haren heriotzaren ondoren, errepubliken arteko tentsioak handituz joan ziren. Urte batzuen buruan, gero eta arazo handiagoak izan zituen Jugoslaviako lehendakaritzak sistema federalari eusteko, eta 1985. urtetik aurrera zalantzan jartzen hasi ziren Jugoslaviako ekonomia sistema mistoa, merkatu-ekonomia erabatekoaren alde; bestalde, asko indartu ziren tokian tokiko higikunde abertzaleak. 1989tik aurrera, independentziaren alde agertu ziren Jugoslaviako errepubliketako ordezkariak, eta guztiz indartu zen serbiarren artean Serbia Handiaren aldeko joera. Ekonomia egoera larria zela, egitura politikoak hautsi ziren, eta 1990eko otsailean erabat hautsi zen Jugoslaviako Komunisten Liga. Gorabehera handien eta gudu militar lazgarri askoren ondoren, independentzia lortu zuten 1991. urtean Eslovenia, Kroazia, Bosnia-Herzegovina eta Mazedonia, eta Serbia Handiaren asmoari leial eutsi zioten Serbiako eta Montenegroko errepublikek. 1991n, Eslovenia eta Kroaziako gerra bukatu ondoren, Europan azken berrogeita hamar urteetan izan den gerra gogorrena piztu zen aspaldidanik gizatalde desberdinak (musulmanak, kroaziarrak eta serbiarrak) bilduak zituen Bosnia-Herzegovinan. 1991tik aurrera ez dago Jugoslaviarik. 1992an, gelditzen ziren bi errepublikek, Serbiak eta Montenegrokm Jugoslaviako Errepublika Federala sortu zuten. 2002an izena aldatu zitzaion eta Serbia eta Montenegro izena hartu zuen herrialde horrek.
Banaketa etnikoa
Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistak nazioak (narodi) eta nazionalitateak (narodnosti) definitzen zituen; lehenbiziko terminoa gehiengo indigenenei egokitzen zitzaien, eta bigarrena gutxiengoei eta etorkinei. Errepublika bakoitzak bazuen bere gehiengo nazional argia:
Errepublika osoa kontuan harturik, serbiarra zen etnia nagusia, biztanleriaren % 36, % 20 ziren kroaziarrak, % 9 musulmanak, % 8 esloveniarrak, % 6 mazedoniarrak, eta % 2,5 montenegrotarrak; garrantzitsuak ziren talde ez eslaviarrak Kosovon (albaniarrak % 90) eta Vojvodinan (hungariarrak bereziki).
Nazioen aniztasuna faktore garrantzitsua izan zen federazioaren disoluzioan. Titoren heriotzaren ondoren, nazionalismoak berpiztu ziren, eta federazioaren porrota ekidinezina izan zen. Nazioen aniztasun horrek, eta nazionalismoen erradikalizazioak Jugoslaviako Gerrak sortarazi zituen. Gerra horietan izugarrizko garbiketa etnikoak eta zibilen kontrako sarraskiak gertatu zirelarik.
Erlijioa
Erlijioari dagokionez, ortodoxoak ziren erlijiodunen % 41 (serbiarrak nagusiki), katolikoak % 32 (kroaziarrak nagusiki), eta musulmanak % 18.
San Juan kalea (Donostia)
San Juan kalea Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen kale bat da. Parte Zaharrean dago, Bulebarrean hasi, Bretxa merkatuaren parean eta Bretxa plaza eta Zuloaga plaza zeharkatu ondoren, Salamanka pasealekua eta Pasealeku Berriaren elkargunean amaitzen da, Gipuzkoako Argazkilari Elkartearen egoitzaren parean.
Parte Zaharreko muga
Kale honen ezaugarri nagusia Parte Zaharraren eta Ekialdeko Zabalgunearen arteko muga markatzen duela, beste garaietako harresien mugak, alegia. Kale horren zenbaki bakoitiak Parte Zaharrekoak dira; bikoitiak, Zabalgunearenak.
Los Ángeles ikastetxea
Kale honetan eraikuntza interesgarrien atzealdeak edo alboak ikus daitezke (Bretxa, San Bizente...) baina ikastetxe horren fatxada zen zuzenean kale honetan irekitzen zena. Eskola hori Lasalletarrek gestionatzen zuten (1911. urtetik - 1977 arte) eta auzoko benetako erreferentea zen. Gaur egun, eraikina birmoldatu egin da eta Donostiako Orfeoiaren egoitza da.
Beste leku interesgarriak
San Juan kalearen inguruan, bestetik, honako eraikin eta leku interesgarri hauek daude:
Aizecourt-le-Bas
Aizecourt-le-Bas Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aizecourt-le-Bas udalerrian erroldatutako biztanleak 57 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 30 etxebizitza zeuden, 24 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 28 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 24 etxebizitza nagusietatik 20 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 8 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 33 ziren, horien artean 23 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 23 pertsona aktiboetatik 18 lanean zeuden (10 gizon eta 8 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
2000. urtean Aizecourt-le-Bas udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Martzilla
Martzilla Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erriberagoiena eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 61,7 kilometrora. Altuera 281 eta 403 metro artekoa da, eta 21,90 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Bere gaztelu eta ardoengatik, bere bi elementu bereizgarrienengatik, batez ere ezaguna, Aragoiko Erriberako herri hau da Erribera Garaiko egituratzaile nagusia, zeharkatzen duten azpiegitura nagusiekin lotzen baitu. Erriberako ia herri guztietan ez bezala, Martzilla ez dago ez amildegi baten babesean, ez inongo ibaik zeharkatzen ez duen arren, Aragoi eta Arga ez daude urruti. Beste ezaugarri bereizgarri bat gazteluaren iraupena da, Nafarroa konkistatu ondoren gaztelarrek inguruko gainerako gazteluak suntsitu baitzituzten, baina Martzillak berea mantentzea lortu zuen.
Bertako biztanleak martzillarrak dira.
Izena
Martzilla toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Dokumentazioa ikusita, izenaren antzinako forma Marcela izan zela ikus daiteke, bigarren silaban nabarmenduz. Hortik Marciella formara igaro zen, -e- azentuatuaren diptongazioarekin, eta, azkenik, diptongoa -i- hizkira murriztu zen (latinetik gaztelaniarako bilakaera bera castellum > castiello > castillo hitzean). Marcela pertsona-izenarekiko harremana ez da doakoa, ondo dokumentatutako antroponimoa baita, eta Markalain bezalako Nafarroako beste herri batzuen izenetan arrastoa utzi baitu.
Interesgarria da Marcela jatorrizko izenaren /k/ soinuan ("Markela" latin klasikoan ahoskatua) Mar c illa izenpean jartzea, erromantze giroan espero den bezala, eta Mar k alain'" euskal hiztunen eremuan gordetzea. Azken kasu horretan, -ain atzizkia gehitzen zaio, euskaraz, propietatea adierazten duena, erromantzean existitzen ez dena.
Euskaraz, /z/ eta /s/ soinu frikatiboak (gaztelaniaz "z" edo "c" eta "s" hizkiekin adierazten dira) afrikarretan bihurtzeko Nafarroako euskaldunen ohiko erabilera, euskaraz "tz" eta "ts" irudikatuak hurrenez hurren, aurretik kontsonanteak daudenean l, n edo r betetzen da, eta hurbileko beste toponimo batzuetan ere ikus daiteke, hala nola Faltzes (Falces/Faltzes) edo Berbintzana (Berbinzana/Berbintzana) kasuan.
1964ko Baionako Euskal Idazkaritzaren Euskal Herriko leku-izenen zerrendan Martzilla nolabait euskaratuta, eta 1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Martzilia forma proposatzen zuen, eta 1990ean Martzilla aukeratu zuen arren.
Armarria
Martzillako armarriak honako blasoi hau du:
Armarri hori 1942an sartu zuten, eta, lehenago, armarriak eta zigiluak honako blasoi hau zuten:
Bandera
Martzillako banderak Martzillako armarri dauka hondo gorri baten gainean.
Geografia
Martzilla Erriberagoiena eskualdean dago, Aragoiko Erribera eremu naturalean.
Inguru naturala eta kokapena
Erriberriko merindadearen hegoaldeko muturrean dago, Tuterako merindadearekin mugan. Herrira heltzeko AP-15 autobidearen irteera zuzena edo NA-128 errepidea Caparroso-Azkoien norabidean hartu daitezke. Aragon ibaiak herria zeharkatzen du.
Geografiaren aldetik, Aragoiko Erribera eskualdean dago, hau da, Aragoi ibaiaren ibilguaren behereneko aldean.
Klima eta landaredia
Martzillak klima mediterraneo-kontinentala dauka, negu hotz (urtarrileko batez besteko tenperatura 5,4 gradukoa) eta uda sargoriekin (abuztuko batez besteko tenperatura 22 gradutik gorakoa). Prezipitazioak eskasak dira (450mm urtero), eta gehienbat udazken eta udaberrian pilatzen dira. Urteroko egun euritsuak 60 inguru izaten dira eta iparreko ziertzo haizeak maiz jotzen du Martzillan.
Estazio meteorologikoa
Martzillan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Faltzes pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 295 metrora, Nafarroako Gobernuak 1920n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Erromatarren nekazaritza-hiribildu txiki baten balizko presentzia izan ezik, gaur egun herria dagoen tokian, aurkitutako zeramika-aztarnen arabera, benetan ez da ezagutzen Martzilla herri bihurtu zela adierazten duen daturik, ez lehenago, ez erromatarren garaian. Garai gerrazale haietan, herriak mendietan kokatzera behartzen zituzten eskualdeko naturalak, abantaila estrategikoak eskaintzen baitzituzten (Faltzes, Funes, Azkoien, Kaparrotsu...); beraz, Arga eta Aragoi ibaien arteko ibarrean ez zen inor bizi. Hau oso leku hezea izan behar zuen (ez da egokia inolako giza kokalekutarako) eta zuhaitzez beteta egongo zen, oihan trinko batez ez esatearren, non animalia asko gordeko baitziren. Lautada inguratzen duten mendien magaleko biztanleak inguru horretara jaitsiko ziren ehiza ugari lortzeko (erbiak, untxiak, basurdeak, orkatzak, oreinak, garduñak, azeriak, otsoak, eperrak, galeperrak...), eta Martzillako ibarrean ehizatzen ziren Antso V.a Ramiritzen garaian (1076) edo Tibalt II.a Nafarroakoaren garaian (1265), Faltzes edo Arlaskoen menpeko erromatar nekazaritza-hiribildu txiki baten presentzia adierazten duena, aldi baterako edo agian modu iraunkorrean, barbaroak eskualdean sartu arte iraungo lukeena. Ziur aski, landa-hiribildu horren presentziak Gundemar errege bisigodoak Martzilla fundatzea ekarriko zuen 610. urte inguruan, leku horretan monasterio bat jarriz.
Erdi Aroa
Funesibarrean ematen zituen zaintza-zerbitzuen ondorioz, Alfontso I.a Nafarroakoa erregeak uren aprobetxamendu askea eman zien bere biztanleei 1102an errota bat egiteko. Ondoren, Calahorrako forua zabaldu zuen, geroago Viguerako eta Funesibarreko Foruan garatu zena. Historialariek data hori eztabaidatzen dute, nahiz eta historioriografia modernoenak 1110ean onartzen duen.
1160an, Antsa Leongoa, Nafarroako Antso VI.a Jakitunaren emazteak, moja bernarden komentu zistertar bat sortu zuen Martzillan, eta haren dohaintza berretsi zuen errege nafarrak 1181. urtean. Ondoren, Tibalt II.a Nafarroakoak eta Karlos II.a Nafarroakoak beren pribilegioak berretsi zituzten. Karlos III.a Nafarroakoaren erregealdian, Piarres Azkoiengoak eskatuta, zistertarren establezimendua kendu eta Olibako monasterioari erantsi zioten.
Martzillak modu nabarmenean parte hartu zuen 1212ko Navas de Tolosako guduan. Hiribilduko tropek Fermin Martzillakoa kapitaina eraman zuten buru, Antso VII.a Nafarroakoaren ondoan borrokatuz, eta honek kateak armetan eramateko pribilegioa eman zien, egunean jatorria duen pieza heraldiko nafarra.
1408an Martzillako jaurerria Olibako monasterioaren jabetzakoa zen, baina 21 urte beranduago Karlos III.a Nafarroakoa erregeak mojak erbesteratu eta jaurerriaren jabetza Piarres Azkoiengoari eman zion. Ondoren, Martzilla eta inguruko lur guztiak Faltzesko markesen oinordekoen eskuetan geratu ziren. Jaurerriko jabe berriek, estilo gotikoko gotorleku-jauregi bat eraiki zuten herrian.
Aro Modernoa
1516an, Fernando Katolikoak lau urte lehenago Nafarroa konkistatu ondoren, Joanes III.a Nafarroakoak Erresuma birkonkistatzeko egindako saiakera geldiarazteko, Cisneros kardinalak, Gaztelako erregeordeak, Nafarroako gaztelu eta plaza gotor guztiak suntsitzea agindu zuen, Iruñea izan ezik. Agindua erregeorde berriak bete beharko luke, Antonio Manriquek, Naiarako dukeak. Martzillako plazak, Ana de Velasco Faltzesko markesa eta Martzillako anderearen erabakiaren ondorioz, Villalba koronelaren setioari eraginkortasunez eutsi zion, hark agintzen baitzuen gotorlekuak suntsitzeko Nafarroan zehar ibili zen zutabea.
Espainiako Ondorengotza Gerran, Nafarroa Garaiak leial eutsi zion Filipe V.a Borboikoari. Hala ere, Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren tropek Erresumaren zati bat okupatu zuten 1710ean, eta Martzilla ere mehatxupean egon zen. Urte horretako irailaren 28an, Martzillak laguntza eskatu zion Nafarroako Erresumako Aldundiari, etsaien indarrak gertu zeudelako. Urte horren amaieran Melungo kondeak erregegaiaren tropak bota zituen, eta Nafarroa Filipe V.aren alde geratu zen behin betiko.
Herriko jaun gisa, markesa zen alkatea eta hiru errejidoreak izendatzen zituena XIX. mendearen lehen erdira arte. Parrokiako apaiz bikarioa eta bere bi onuradunak errege hornidurakoak ziren, eta Balrbastroko kabildoarenak, zeinak herriko abade izaera baitzuen eta bere hamarrenen erdia jasotzen baitzuen; aurkezpena bat edo beste egiten zuen, hutsik geratzen zen hilabetearen arabera.
Aro Garaikidea
1811. urtean Karizeko Gorteek "jaurerritik datozen pribilegio esklusibo, pribatibo eta debekatzaileak" indargabetzeari buruz dekretatu zutenaren arabera, Martzillan, 1820ko ekainean, parrokia-elizako presbiteriotik Faltzesko markesaren aulki bat eta haren morroientzako banku bat kendu ziren, eta, harrezkero, udaletxeko kideak izan ziren bertan. Halaber, markesaren gotorleku txiki bat eraitsi zuten. Alkateak horren guztiaren berri eman zion nagusitasunari.
1847an Martzillak iraileko azken zortzi egunetarako azoka pribilegioa zuen eta herriak 40 mutil zituen eskola zeukan, eta 30 neska zituen beste eskola. Kaparrotsura joateko zubia zegoen arren, Alesbes, Azkoien eta Tafallara joateko txalupaz igaro behar zen ibaia. XIX. mendearen amaieran, garapen industrialak eraginda biztanleria asko hazi zen. Iruñetik zetorren burdinbidearen geltokia, herritik bi kilometrora zegoen, eta horrekin batera azukre-industria eta erremolatxa-industria garatu ziren. Xaboi fabrika bat, irin errota bat eta lau olio zeuden. Azoka irailaren 29tik urriaren 8ra zen.
Nafarroako herri gutxik bezala, Martzillak garapen demografiko eta ekonomiko ikusgarria izan zuen XIX. eta XX. mendeetan. Herritik bi kilometrora geltokia zuen Iruñerako trenbideaz gain, hogeiko hamarkadan azukre-fabrika handi bat zuen, mende hasierako erremolatxa-gorakadaren adierazgarri; alkohol- eta irin-fabrika bana, gaseosa eta izotzezko bi fabrika, landare-kontserben fabrika bat eta bi zentral elektriko. Ospitalea mantentzeko fundazio bat zegoen, hiribilduaren bizitzan antzinatik egon zena. 1912an, Gurutze Gorriaren tokiko batzordea eratu zen, bazkide askorekin eta osasun-material modernoarekin.
Demografia
biztanle zituen Martzillak.
Ekonomia
Nekazaritzak 303 pertsona enplegatzen ditu, nahiz eta askorentzat nekazaritza jarduera nagusia ez izan. Udalerriaren azaleraren hiru laurden, laborantza lurrak dira. Sekain eta lur ureztagarriak antzeko azalera dute, olibondo, mahasti eta fruta-arbolek garrantzi gutxi izan dute beti eta gaur egun apenas aurki daiteke labore horietan erabilitako lurrik Martzillan. Landatzen diren barazkien artean, zainzuria, ilarra, azalorea, tomatea eta piperra daude. Herriko janari izoztuen enpresa, bertako lehengaiak erabiltzen ditu.
Lur amankomunen azalera txikia da inguruko beste herrietan duten garrantziarekin alderatuz, 313 hektarea (erroldatutako azaleraren %14,7 baino ez). Horietatik 64 hektarea sekain lurrak dira, eta beste 48 hektarea lur ureztagarriak.
Politika
Martzillako udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Mario Fabo Calero da, Navarra Sumako hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Egungo banaketa
Martzillako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Mario Fabo Calero da, Navarra Suma zerrendakoa. Zinegotziak 10 daude:
Batzordeak
Martzillako Udalan 9 batzorde ditu. Horietako bakoitzaren buruan hautetsi bat dago:
Alkateak
1979tik, Martzillak 7 alkate izan ditu:
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus bi geldialdi ditu zeharkarrikan: bat Tafallarantz eta bertze bat ibilbideko amaiera. Bertzalde, Autobuses Olloqui autobus konpainiak Martzilla Calahorrarekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
Gainera, Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.
Euskara
Koldo Zuazok, 2010ean, Martzilla ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Elezaharrak
Kondairaren arabera, Ana de Velasco markesak adoretsu egin zien aurre 1516an Cristobal Villalba koronelaren arma-jendeari, Cisneros kardinalak agindutako herriko gaztelua eraistea eragotziz, gaztelarrek, Nafarroa konkistatu ondoren, gaztelu gehienak eraistea agindu baitzuten.
Martzilarrak Faltzesko markesa andreak agintzen zuen. Villalba koronelaren etorreraren berri izan zutenean, Ana andreak janariz hornitzeko eta defentsarako prestatzeko agindu zuen. Gaztelura iritsi zenean, harrera bikaina egin zion, oturuntza prestatu zuen eta gaztelarrak mozkortu egin ziren. Jasotako tratua zela eta, Cristobal Villalbak gotorlekutik irteten utzi nahi izan zion bere ondasun eta morrontzekin. Heroiak harrotasunez erantzun zion berak ematen ziola bizia, eta sarkinak atxilotzeko agindu zien bere gizonei. Armarik gabe eta lotsatuta, gaztelarrek Gaztelutik alde egin behar izan zuten, Ana de Velasco andrearen maltzurkeriak umiliatuta. Poema batek Villalbaren abentura kontatzen du eta honela amaitzen da:
Miraria izan zen, ez dakit Baina bere loriaren distira Martzillan zapaldua izan zen. Gaztelua suntsituko zuela zin egin zuen... ''... Eta gazteluak zutik dirau.''
Gastronomia
Plater naturalak lurreko produktu tipikoez osatuta daude, hala nola barazki menestrak, pikillo piperrak, baratxuri samurrak, eta kozinatutako eta ondutako barazki bikainak, hala nola kardua, bai egosteko dena, bai entsaladan jaten dena (barietate gorria), txikoria, aza, azaloreak, zainzuriak, orburuak eta abar. Okeletan arkumea txilindron erara, kaldereteak eta arkume saihetsak txingarretan dastatu beharko ditugu. Era berean, ez ditugu ahaztuko San Blas eguneko ohiko erroskoak, gogorrak dira, eta tradizio erlijiosoak zintzurrerako, espartinetarako (hostore) eta feriako zurrupatzaileetarako (makila batez eutsitako karamelu gorria eta era askotakoak) propietate sendagarriak ematen dizkie.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Sugny
Sugny Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sugny udalerrian erroldatutako biztanleak 87 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 51 etxebizitza zeuden, 39 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 49etxeak ziren. 39 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 30 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 53 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 34 lanean zeuden (20 gizon eta 14 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sugny udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
El barco (telesaila)
El barco euskaraz Itsasontzia Espainian ekoiztutako telesail bat da, Antena 3 telesail katearen eskutik, Globomediak ekoiztuta. 2011ko urtarrilaren 17an estreinatu zen, eta ia 5 milioi ikusle izan zituen, hortik aurrera astelehenen, lehenengo aukera izan da, apirilaren 25era arte, hor denboraldia amaitu zen eta. Maiatzaren 2an 2.denboraldiaren aurrerapena emititu zen. Antena 3, 2. denboraldia bat egongo dela adierazi zuen, bere audientzia onagatik, irailaren 8an estreinatu dena 4 pertsonai berriekin.
Argumentua
Estrella Polar deituriko itsasontzi batean igotzen dira, ikasle eta tripulatzaile batzuk, bi hilabeteko bidaia egiteko, baina gau bertan, munduan katastrofe bat gertatu zen, Suitzak eraginduta, partikula azeleragailuaren ezabapenagatik, eta horren ondorioz Lurra desagertzen da...
Kokhanok (Alaska)
Kokhanok Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lake and Peninsula Boroughn kokatuta dago, Alaska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Blue Mound (Kansas)
Blue Mound Kansasko hiri bat da. Linn konderrian kokatua dago. 2010ean 275 biztanle zituen, 1.64 kilometro koadrotan banatuta.
Armento
Armento Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Armentok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bette Midler
Bethany Ann Midler (Honolulu, Hawaii, 1945eko abenduaren 1a), ezagunagoa Bette Midler izenez, estatubatuar aktorea eta abeslaria da.
Automobil Fabrikatzaileen Nazioarteko Erakundea
Automobil Fabrikatzaileen Nazioarteko Erakundea (frantsesez: Organisation Internationale des Constructeurs d'Automobiles), normalean OICA deitua, Parisen (Frantzian) egoitza duen automobil fabrikatzaileen federazioa da. Fabrikatzaileen arteko komunikazioa koordinatzen du, baita nazioarteko hainbat automobil erakusketa ere.
Iruzur
Zuzenbidean, iruzurra onura edo probetxu bat lortzeko helburua duen engainu edo azpikeria da, bereziki legeak zigortzen duena. Legeak maula zigortzen du, ondarearen aurkako delituen kategorian.
Centrolene bacatum
Centrolene bacatum Centrolene generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Écouché
Écouché Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Écouché udalerrian erroldatutako biztanleak 1.389 ziren. Familiak 616 ziren, horien artean 240 pertsona bakarrekoak ziren (108 bakarrik bizi ziren gizonak eta 132 bakarrik bizi ziren emakumeak), 180 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 148 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 776 ziren, horien artean 586 aktiboak ziren eta 190 inaktiboak ziren. 586 pertsona aktiboetatik 525 lanean zeuden (267 gizon eta 258 emakume) eta 61 langabezian zeuden (30 gizon eta 31 emakume). 190 pertsona inaktiboetatik 57 erretiraturik zeuden, 55 ikasten zeuden eta 78 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Écouché udalerrian 600 unitate fiskal zeuden, 1.267,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.663 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 72 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 28 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 2 margolariak, 2 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 4 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2000. urtean Écouché udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Écouché udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 234 ikaslekin.
Ismene
Ismene (Ἰσμήνη, Ismēnē) greziar mitologian, Edipo eta bere ama zen Jokastaren alaba izan zen.
Ismene pertsonaia mitologikoa da eta hainbat tragediatan agertzen da, tartean Sofoklesen Antigona eta Edipo erregea.
Zentrosoma
thumb|350px|Animalia zelula tipikoaren eskema, osagai azpizelularrak erakusten. [[Organuluak:
(1) nukleoloa
(2) nukleoa
(3) erribosoma (puntu txikiak)
(4) besikula
(5) erretikulu endoplasmatiko pikortsua
(6) Golgiren aparatua
(7) zitoeskeletoa
(8) erretikulu endoplasmatiko leuna
(9) mitokondrioak
(10) bakuoloa
(11) zitoplasma
(12) lisosoma
(13) zentrioloak zentrosoman]] Zentrosoma animalia zeluletan mikrotubuluen zentru antolatzaile garrantzitsuena eta ziklo zelularraren erregulatzailea den organulua da. Zentrosomak animalia zelulen mitosian paper garrantzitsua duen arren, ez da beharrezkoa.Onddo eta landareek beste mikrotubuluen zentru antolatzaile batzuk erabiltzen dituzte.
Zentrosoma perpendikularki kokatutako bi zentriolok eta hauek inguratutako matrize perizentriolarra izeneko gai amorfoak osatzen dute. Matrize perizentriolarrak mikrotubuluen nukleazio eta anklaiaren arduradunak diren proteinak ditu. Gainera, zentrosomako zentriolo bakoitza 9 mikrotubulu hirukotez osatuta dago, non hirukoteak elkarren artean nexina proteinaren bidez loturik dauden.
Paragloborotalia kugleri
Paragloborotalia kugleri Paragloborotalia generoko foraminifero espezie bat da. Akitaniar estaiaren hasiera markatzen duen foraminiferoa da. Foraminifero planktoniko bat zen.
Secenans
Biztanleria
2007an Secenans udalerrian erroldatutako biztanleak 148 ziren. Familiak 65 ziren, horien artean 19 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 15 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 70 etxebizitza zeuden, 63 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 7 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 63 etxebizitza nagusietatik 49 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 93 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (33 gizon eta 28 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Secenans udalerrian 64 unitate fiskal zeuden, 153 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.030 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fontenay-lès-Briis
Fontenay-lès-Briis Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fontenay-lès-Briis udalerrian erroldatutako biztanleak 1.713 ziren. Familiak 608 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 182 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 290 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 652 etxebizitza zeuden, 614 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 583 etxeak ziren eta 64 apartamentuak ziren. 614 etxebizitza nagusietatik 525 bere jabearen bizilekua ziren, 69 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 12 etxek gela bat zuten, 27 etxek bi zituzten, 71 etxek hiru zituzten, 127 etxek lau zituzten eta 377 etxek bost zituzten. 536 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 213 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 380 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.190 ziren, horien artean 922 aktiboak ziren eta 268 inaktiboak ziren. 922 pertsona aktiboetatik 856 lanean zeuden (453 gizon eta 403 emakume) eta 67 langabezian zeuden (36 gizon eta 31 emakume). 268 pertsona inaktiboetatik 77 erretiraturik zeuden, 118 ikasten zeuden eta 73 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fontenay-lès-Briis udalerrian 654 unitate fiskal zeuden, 1.829,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 26.662 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 60 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 11 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 15 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 10 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 5 igeltseroak, 2 margolariak, 3 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Fontenay-lès-Briis udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 393 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Digestio aparatuaren fisiologia
Animalia zelulanitzetan nutrizioa batez ere digestio-aparatuan burutzen da. Bertan, digestio edo liseriketaren ondorioz agertzen diren tamaina txikiko molekulak heste-mukosan xurgatzen dira. Hortik zirkulazio-aparatura heldu eta organismoaren ehun eta zelula guztietara iristen dira.
Nahiz eta nutrizio prozesuan digestio aparatua ezinbestekoa izan, organismoaren beste aparatu batzuek ere parte hartzen dute. Kontuan hartu behar da elikagaiak eta oxigenoa organismoaren zeluletara iritsi behar direla, bertan prozesu katabolikoen bidez energia kimikoa sor dadin. Zeregin horretan jarduten duten sistema organikoak hauek dira:
Digestio-aparatuaren fisiologian lau fase nagusi daude:
Digestio-aparatuaren zati bakoitzak zeregin espezifikoa du:
Ingestioa
Ingestioa eta digestioa bereizi daitezkeen faseak diren arren, kronologiko aldi berean hasi ohi dira, murtxikapenarekin batera hasten baita digestioa:
Murtxikapena
Ekintza mekanikoa da, ahoa, ezpain, hortz, hagin, mihi, barail eta muskulu murtxikatzaileen (muskulu masetero, tenporal eta kanpoko eta barneko pterigoideoak) bidez burututakoa. Murtxikapenaren bidez burututako indarra nahikoa izango da elikagai gehienak birrindu eta apurtzeko. Murtxikapena eta listu-guruinek jariatutako listuaren ekintzaren ondorioz boloa sortuko da.