cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barbara Kruger
1970. hamarkada
Bere sormen prozesuan, Krugerrek oso estilo pertsonala markatu zuen: orokorrean, lelo kritiko batzuk zuri-beltzez egindako argazkien gainean. Letrak beti argi ikusten dira eta gorriak, zuriak edo beltzak izan ohi dira. Futura Bold Oblique tipografia erabiltzen du. Bere lanetako esaldi askotan ingelesezko izenordainak erabiltzen ditu, hala nola "you", "Your", "I", "We" eta "they".
1980.hamarkada
1980. hamarkadan Krugerren lanek ikusgarritasun handiagoa lortu zuen dokumenta VII.ean, 1982 ko Veneziako Bienalean eta 1983 ko Whitneyn izan zuen parte-hartzeari esker. Bere lana artearen esparru komertzialaren zati izaten hasi zen. Komertzialki artearen munduan sartzearen eraginez hainbat kritika jaso zituen, berak kritikatzen zuen kontsumo-gizarte hori baitzen.
Dipturus canutus
Dipturus canutus Dipturus generoko animalia da. Arrainen barruko Rajidae familian sailkatzen da.
NGC 381
NGC 381 izar kumulu bat da, Cassiopeia konstelazioan. Caroline Lucretia Herschelek aurkitu zuen n.
Coulsonita
Coulsonita oxido motako minerala da eta spinel subtaldearen kidea da.
Ústí (Přerov barrutia)
Ústí Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 561 biztanle ditu eta 3,31 kilometro koadroko azalera. Přerov barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1056 urtean egin zen.
Ortale
, Korsikako iparraldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Exnaboe
, Eskoziako Shetland uhartediko etxalde bat da, Mainland uhartean.
NGC 2000
NGC 2000 izar kumulu bat da, Mensa konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Machaeropterus deliciosus
Machaeropterus deliciosus Machaeropterus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cotingidae familian sailkatua dago.
Telmatobius vilamensis
Telmatobius vilamensis Telmatobius generoko animalia da. Anfibioen barruko Telmatobiidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Gerard O'Neill
Gerard Kitchen O'Neill (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1927ko otsailaren 6a - Redwood City, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1992ko apirilaren 27a) fisikaria izan zen.
Biografia
Itakako eta Princetongo unibertsitateetan egin zituen ikasketak. Azkeneko horretan eskolak eman zituen gero, 1985ean erretiroa hartu zuen arte. 1960ko hamarraldiaren bukaeran, espazioan bizileku burujabeak ezartzeko proiektua prestatu zuen. Leku horiek Ilargiaren eta Lurraren artean izango ziren, distantzia berera batetik zein bestetik, eta Eguzkiaren indarra baliatuko zuten energia gisa. The High Frontier (1976, Goiko muga) liburuan zioen ezinbestekoa izango zela gizaki batzuk Lurretik kanpo bizi behar izatea.
Bestalde, goi-mailako zenbait eskola-liburu idatzi zituen: Elementary Particle Physics: An Introduction (1979, Fisikako oinarrizko elementuak: Sarrera; David Chengekin batera); 2081: A Hopeful View of the Human Future (1981, 2081: Gizakiaren etorkizunaren ikuspegi itxaropentsua); The Technology Edge: Opportunities for America in World Competition (1983, Teknologiaren abantaila: Estatu Batuen aukerak Munduko Lehian).
Nemadactylus gayi
Nemadactylus gayi Nemadactylus generoko animalia da. Arrainen barruko Cheilodactylidae familian sailkatzen da.
Tatsuya Masushima
Tatsuya Masushima (増嶋 竜也) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo, Ventforet Kofu, Kyoto Sanga FC, Kashiwa Reysol, Vegalta Sendai eta JEF United Chiba. 2005eko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.
Barbus carpathicus
Barbus carpathicus Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Peyre (Landak)
Biztanleria
2007an Peyre udalerrian erroldatutako biztanleak 194 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 79 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 93etxeak ziren. 79 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 61 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 119 ziren, horien artean 92 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 92 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (53 gizon eta 36 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Peyre udalerrian 85 unitate fiskal zeuden, 208 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.031 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.
2000. urtean Peyre udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 561 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bertso berri
Bertso berriak tradiziozkoak ez direnak dira. Herri mailako kantutegietan bi multzo nagusi dira: kantu zaharrak eta bertso berriak. Berriak une batean sorturikoak dira, bertsolari batek jarriak. Zabaltzeko bide desberdinak erabil dezake: ahoz-ahozkoa, grabazioak, bertso paperak...
NGC 422
NGC 422 izar kumulu bat da, Tucana konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Direktorio
Informatikan, direktorioa edo katalogoa fitxategien multzo antolatua da. Ingurune grafikoetan direktorioari karpeta ere deitzen zaio. Izan ere, karpeta batekin irudikatzen dira, bulego bateko fitxategiak gordetzen dituen karpeta bat bailitzan.
Antolaketa eta atzipena
Fitxategien kontrola eta antolaketa burutzeko ezinbestekoak dira direktorioak (sistema batzuetan direktorioak fitxategi bereziak dira). Direktorio batek fitxategi bakoitzeko sarrera bat dauka. Han bere izena, mota, tamaina, sortze edo aldatze data, jabea (multierabiltzaile sistemetan) eta abar daude.
Ortiporio
, Korsikako iparraldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Direktorio
Antolaketa eta atzipena
Direktorio egiturarik sinpleena, direktorio bakar bat izatea da erabiltzaile guztien fitxategi guztientzako. Sistema honen desabantailak asko dira (izen bereko fitxategiak, antolaketa eza...). Gaur egun (2007) ez da existitzen halakorik. Ideia honi hobekuntza bat eginez erabiltzaile bakoitzeko direktorio bat izatea da. Fitxategien izenen gatazka konpontzen du baina ez da ona fitxategi asko dituen erabiltzaileentzako.
Orduan behar dena, egitura orokor bat da, zuhaitz-direktorio bat hain zuzen. Nahi adina behar ditugun direktorioak, hierarkikoki antolatuta.
Direktorioen eta fitxategien bide-izenak
Fitxategi-sistema zuhaitz-direktorio bat bezala antolatzen bada, fitxategiak deitzeko moduren bat egon behar da. Ohizkoenak bi dira.
Lehenengoan fitxategi bakoitzari bere bide absolutuarekin deitzen zaio. Hau bakarra izan behar da eta direktorio nagusitik (erroko direktoriotik) fitxategira doazen direktorioen izenez osatzen da, azkenik fitxategia dagoelarik. Adb:”/usr/liher/egiteko.txt”. Bide absolutua beti hasten da direktorio nagusitik eta bakarrak dira.
Beste modua, bide erlatiboa da. Berton kontzeptu berri bat daukagu, lan-direktorioa. Erabiltzaileak direktorio bat lan-direktorio bezala finkatzen du. Honela erro direktoriotik hasten ez diren bide-izenak, lan-direktorioaren barruan egongo balira hartzen dira, bide-izen absolutua osotuz. Lan-direktorioa esleitzeko beste era bat dago, uneko direktorioa hartzea lan-direktorio bezala, Windows-ek, MSDOS-ek eta UNIX-ek egiten duten legez. Adb: “/usr/liher” direktorioan baldin bagaude lanean (orduan lan-direktorioa = “/usr/liher” da) eta “egiteko.txt” tekleatzen badugu ”/usr/ liher/egiteko.txt” bide-izen absolutua bezala hartzen du sistema eragileak. Bide-izenak bereizteko bai zatiketa ikurra “/” (UNIX-en), bai alderantzizko barra “\” (Windows eta MSDOS-en) erabiltzen dira.
Direktorioen eragiketak
Direktorioekin lan egiteko agindu bereziak ematen dizkigute sistema eragileek: CREATE, DELETE, OPENDIR, READDIR (UNIX), CLOSEDIR (memoriatik direktorioaren indizeak askatzen ditu) RENAME, LINK (UNIX) ETA UNLINK (UNIX).
Cousinita
Ezaugarriak
Cousinita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Reinsdorf (Turingia)
Reinsdorf Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ústí (Vsetín barrutia)
Ústí Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 624 biztanle ditu eta 5,43 kilometro koadroko azalera. Vsetín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1285 urtean egin zen.
Valoisko etxea
Valoisko leinua (frantsesezko ahoskera: ) Kapeto leinuaren adarra izan zen, 1328 eta 1589 artean Frantzian erreinatu zuena. 1363 eta 1482 artean leinu honen zenbait kide Borgoinako dukeak izan ziren.
Jean-François Raffaëlli
1870. urtean hasi zen margotzen, aldez aurretik musikarekiko eta antzerkiarekiko interesa agertu ondoren. 1871n Jean-Léon Gérôme ikaslea izan zen hiru hilabetez.
1876tik margo kostunbristak egin ondoren, bere garaiko jendea, nekazariak, langileak eta trapu-biltzaileak margotzen hasi zen. Edgar Degasek 1881eko eta 1882ko erakustaldi inpresionistetan parte hartzera gonbidatu zuen. Claude Monet aurka agertu zen, Raffaeli margolari errealista baitzen eta ez inpresionista.
1889an ohorezko legioa jaso zuen eta aldirietako jendea margotzeari utzi eta Parisko kale eszenetan zentratu zen.
Julio Cortázar
Julio Florencio Cortázar Descotte (Ixelles, Brusela, Belgika, 1914ko abuztuaren 26an - Paris, 1984ko otsailaren 12a) argentinar idazlea izan zen, naziotasunari uko egin ziona diktadura militarra zela-eta. Amerikako gaztelaniazko idazlerik famatuenetakoa da. Grandísimo Cronopio ezizena eman zitzaion, bere pertsonaia baten izena zela eta. Istorio laburrak edo ipuinak landu zituen batez ere, hala nola Bestiario edo Final de juego. Bere libururik ezagunena Rayuela eleberria da.
Bizitza
Bruselan jaio zen, 1914ko abuztuaren 26an, haren aita, Julio José Cortázar, Argentinako Gobernuak Belgikan zuen enbaxadako funtzionarioa baitzen. Lehen Mundu Gerran familia Suitzan babestu zen, eta Bartzelonan geroago. 1918an Buenos Airesera itzuli ziren. Han egin zituen ikasketak, eta 1932an irakasle titulua lortu zuen. Ondoren, eskola maisua izan zen Buenos Airesko probintziako zenbait herritan, hala nola Bolívar eta Chivilcoyn. Poesia idazten hasi zen, Julio Denis izenordea hartuta, eta 1938an Presencias soneto bilduma argitaratu zuen.
1944an Mendozara aldatu zen, eta literatura eskolak ematen hasi zen Cuyoko Unibertsitatean. Baina 1946an Juan Domingo Perónek presidentetzarako hauteskundeak irabazi ostean, irakasle postua utzi zuen. Garai hartan bere lehen ipuinak idazten hasi zen, Jorge Luis Borges maisutzat eta ardaztzat zuen Buenos Airesko literatura ingurunean. Izan ere, Borgesek, errealismo erromantikoa baztertuta, ateak zabaldu baitzizkion fikzio fantastikoari. 1949an prosan idatzitako poema bat ere argitaratu zuen, Los reyes, minotauroren mitoari buruzko aldaera. 1951n, berriz, bere lehenengo kontakizun liburua kaleratu zuen, Bestiario (1951), elementu irrazionalez betetako mundu bat aurkeztuz hizkuntza argi eta eutsi baten bidez.
Urte hartan bertan, Frantzia ko gobernuaren beka bati esker, Paris a joan zen, bai peronismo aren ezinikusiak bultzatuta, bai mugak gainditu beharrak akuilatua. Frantziako hiriburuan bizi izan zen aurrerantzean, eta UNESCOren itzultzaile lan egin zuen. Edgar Allan Poe eta Marguerite Yourcenar-en lanak itzuli zituen, besteak beste, maisutasunez itzuli ere. Haren obraren parte bat argitaratuta bazegoen ere Buenos Airesen, Parisko aldian hasi zen haren ospea nazioartera zabaltzen.
Aktibismo politikoagatik ere nabarmendu zen Cortázar. Kuban iraultzaileak nagusitu zirenean, bidaia egin zuen Habanara, Fidel Castrok gonbidatuta, eta iraultzaren aldezle eta zabaltzaile izan zen harrezkero, iraultzaren aldeko saiakerak eta artikuluak idatziz eta hitzaldiak eginez. Nikaraguan ere izan zen, Fronte Sandinistak aginpidea lortu zuenean, eta han bizitakoaren berri emanez idatzi zuen Nicaragua tan violentamente dulce (1984).
Literatura ibilbidea
Cortázarren fantasiaren ikuspegian nabarmena da bere maisu handi Poe ren eragina, baina haren literaturaren handitasuna hizkuntzaren erabileran datza; alegia, idazlea pertsonaien hizketa moduan eta esaldi eginen eta modismoen erabilera inoiz isekazkoan oinarritutako sedukzio estrategia batez baliatu zen. Cortázarrek Argentinako erdiko klaseko jendearen hizketa modua birsortu zuen, beste batzuek auzo pobreetakoa birsortu zuten bezala. Hori zuen fantasia egunerokotasunean tartekatzeko modua, bilbearen ifrentzuan dauden errealitateetara ihes egin nahiz bezala.
Cortázarren lanek Frantziako surrealismoaren eragin handia dutela esan ohi da. Haren ipuinek bi espazio paralelo aurkezten dituzte: kontakizunean gertatzen diren gauzen bertsio errealista naturala erakusten du batean, eta gertakari horien berorien bertsio naturaz gaindikoa bestean. Ezaugarri horiek berak aurki daitezke haren ipuin liburuetan: Historias de Cronopios y de Famas (1962), Buenos Aires karikaturizatu bati buruzko oharren eta inprobisazioen bilduma umoretsu bezain samurra, Las armas secretas (1964) eta Octaedro (1974).
Baina behin betiko ospea eleberri batek eman zion, haren maisulantzat hartzen dena: 1963an argitaratutako Rayuela, esperimentala hizkuntzari dagokionez, eta Paris zein Buenos Airesen girotua. Liburu horretan, munduari buruzko ikuspegi zatikatua eta anbiguoa, batetik, eta argentinar emigranteen eta frantsesen arteko kontrapuntua, bestetik, halako friso polifazetiko batean elkartzen dira. Liburua abentura espiritual zoragarria da eta hitzaurrean idazleak irakurlea gonbidatzen du kontakizunaren prozesuan parte hartzera, kontakizunaren materia ordenatzeko modu desberdinak iradokiz. Errealitateari antz emateko eta gauzak adierazteko formula desberdinak proposatzen dituen liburua da eta, argitaratu zenean, kritikaren goraipamen eta laudoriozko hitzen artean, baina baita eztabaida handien artean ere, Carlos Fuentes mexikar idazleak liburua Pandoraren kutxarekin konparatu zuen. Rayuela, eztabaida handiak piztu bazituen ere Latinoamerikan, abangoardiaren eta modernotasunaren ordezkari nagusi bilakatu da.
Ahalegin berritzaile horren bidetik, 62, Modelo para armar (1968) idatzi zuen gero. La vuelta al dia en ochenta mundos (1967) eta Ultimo round (1969) lanetan collage teknikaz baliatu zen eta egunkari zatiak, iruzkinak, prosa eta poesia nahastuta erabili zituen, generoen muga ortodoxoak hausteko ahaleginean. Geroko lanen artean aipagarriak ditu, besteak beste, eleberri bat, Libro de Manuel (1973), ipuin bildumak, Octaedro (1974), Alguien que anda por ahi (1977), Un tal Lucas (1979) -denetan autobiografikoena- eta bidaia liburu berezi bat, Les Autonautes de la cosmoroute (1982). Azken hau Carol Dunlop, hirugarren emaztearekin batera idatzi zuen.
Julio Cortázarrentzat kontakizunaren legeak haustea ez zen lizentzia hutsa, idazteko modu bat baizik. Libro de Manuel-en muturreraino eraman zuen lege hauste hori, bere konpromiso politikoa eta ezkerreko ideologia agerian uzteaz gainera. Azken batean, Cortázarren kontakizun guztiak eguneroko errealitatearen islaren eta ikerketa metafisikoaren artean oreka lortu nahiaren inguruan mamitu ziren, eta horrek ateak zabalik uzten zituen liburuak era desberdinetan interpretatzeko.
1983ko bukaeran bidaia egin zuen Buenos Airesera, eta oso harrera beroa egin zioten. Handik gutxira, 1984ko otsailaren 12an, Parisen hil zen, leuzemiak jota.
Idazlanak
Idazlan nagusien zerrenda.
Llansadwrn
, Galesko komunitate eta udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Tywi ibaiaren ibarrean dago, A40 errepidean, eta Llanymddyfri eta Llandeilo udalerrien artean.
2001eko erroldaren arabera 517 biztanle zituen.
Nemadactylus macropterus
Nemadactylus macropterus Nemadactylus generoko animalia da. Arrainen barruko Cheilodactylidae familian sailkatzen da.
Los Ajaches
Los Ajaches antzinako sumendi formazio bat da, Lanzarote uhartearen hegoaldean dagoena. Papagayo lurmuturretik (Lanzaroteko hegoaldeko muturra) Playa Quemada ingurura (uhartearen erdialde-ekialdea) hedatzen da.
Geologia
Formazioa hamaika milioi urte ingurukoa da. Geologoek uste dute sumendi horien hasierako altuera 4000 metrotik gorakoa izan zela (Teide baino gehiago gaur egun), baina gaur egun ez dira 400 metrotik gorakoak. Horrek erakusten du zer higadura-prozesuk desegin dituzten formazio horiek.
Morfologia
Altuera eta modelatze leunekoa, nahiz eta uharte hego-ekialdeko labarrek hautsita egon, haran zabal eta ibai artekoak ditu, hala nola Femésekoa — bertan dago izen bereko populazioa —, lurzoru naturalaren edo harearen gainean lehorreko belardi, tipula, leguminoso, sandia, papaia eta tomatez zipriztinduta. Mendi-mazelak ez daude terrazaz josita, Famara mendigunean bezala, eta kolore zurixka dira, kalitxez josita.
Hego-mendebaldeko muturrean, iparraldean Uga eta Yaiza artean dagoen mugan, kubo formako etxe zuriak eta laboreen berdea nabarmentzen dira paisaian, labazko basamortu baten hondoan.
Hegoaldeko sektore honetako elementurik aipagarrienak Janubioko gatzagak, Playa Blanca (berriki turismo masiboak hartu du), Papagayoko hondartzak eta Rubicón lautadaren erdian isolatuta dagoen Montaña Roja dira.
Babesa
Mendigunea naturagune babestua da, eta monumentu natural kategoria du. Gainera, hegaztientzako babes bereziko eremu (HBBG) izendatu dute, eta, definizioz, sentsibilitate ekologikoko eremu.
Euli-hiltzeko
Euli-hiltzekoa zenbait intsektu hiltzeko erabiltzen den tresna da (euliak, eltxoak, sitsak...). Normalean kolpe batez hiltzen ditu baina gaur egun ere merkatuan euli-hiltzeko elektrikoak ere saltzen dira; azken hauek deskarga txiki batez erretzen ditu.
Deskribapena
Euli-hiltzeko arruntena material arinez egindako lauki txiki bat (10 zm. inguru) eta heltzeko eskuleku bat (30 zm-koa) du. Materiala arina eta malgua izan behar da, plastiko arinak edo alanbre bezalakoak. Lauki txikiak edo parak xareta bat du. Eskulekuari esker xareta airean azkarrago mugitzen da eta horrek kolpea errazten du. Xaretari esker, bestetik, intsektuak ez du arriskua nabaritzen.
Ústí nad Orlicí
Ústí nad Orlicí Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 14.163 biztanle ditu eta 36,36 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Orlicíko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1405 urtean egin zen.
Telmatobius yuracare
Telmatobius yuracare Telmatobius generoko animalia da. Anfibioen barruko Telmatobiidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Barbus castrasibutum
Barbus castrasibutum Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Alamedako markesaren jauregia
Alamedako markesaren jauregia Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da.
Kokalekua
Alde Zaharrean dago, Errementari kalearen 27. zenbakian, San Pedro elizatik hurbil. Jesusen Mirabeen Sortzailearen kalera begira dagoen aldea ere badu.
Los camioneros
Los camioneros (euskaraz Kamiolariak) Espainiako telesaila bat izan zen. Mario Camusek zuzendu zuen, Pedro Gil Paradelaren gidoiak eta Antón García Abrilen musika zuelarik. Telesaila honetako protagonista Sancho Gracia aktorea izan zen, atal bakoitzean beste hainbat aktore tartekatzen zirelarik.
Kustodia
Kustodia, lanpapeko edo eguzki saindua liturgia katolikoan erabiltzen den metalezko ontzia da, gehienetan urrezkoa edo zilarrezkoa, eliza katoliko batean ostia santua jendaurrean erakusteko erabiltzen dena, sinestunek adora dezaten. Latinez ostensorium ere esaten zaio ( latinez ostendere, "erakusteko").
Los camioneros
Telesaila estreinatu zen garaian nahiko ezaguna egin zen, gainera garai hartako espainiar gizartea nahiz aldaketak ikusteko parada ona ere bada. 1973ko Urrezko TP saria irabazi zuen, Espainiako telesaila onenaren saila irabaziz. 2013ko otsailean La 2 katean berriz ere aireratu zuten.
Estratu (hodeia)
Hodei genero honek bi espezie ditu:
Alamedako markesaren jauregia
Historia
Gutxienez XVIII. mendekoa da, 1735an Ramon Maria Urbina, Alamedako markesa zenak, zaharberritu baitzuen. Gaur egun Silva-Verástegui familiaren jabetzakoa da, hortaz XVII. mendekoa izatea baliteke..
Los camioneros
Argumentoa
Paco (Sancho Gracia) bere adiskide eta lankide Lorenzo (Carlos Otero) delakoarekin batera Espainia guztiko errepide eta bideetan barna kamioi bat gidatzen duen kamiolaria da, lanbide honetan giro, pertsona eta istorio ugari ezagutuko ditu, maiz ezusteko abentura askotan sartua egonen delarik.
Kustodia
Deskribapena
Zutoin edo oina duen ontzi bat izan ohi da. Bere forma desberdinak dira, baina ohikoenetako bat eguzkiarena da, izpi batzuk zabalduko balitu bezala, hortik Ipar Euskal Herrian duen euskarazko izenetako bat, eguzki sainduarena. Beste forma batzuk kriseilu baten antzekoak izan daitezke, edo eraikuntza arkitektoniko konplexuak irudikatzen dituztenak ere badaude, aberats eta handienen kasuan.
Dipturus cerva
Dipturus cerva Dipturus generoko animalia da. Arrainen barruko Rajidae familian sailkatzen da.
Alamedako markesaren jauregia
Eraikina
Estilo barrokoa du. Oinplano laukizuzena du, eta Alde Zaharra dagoen muinoaren malda gaindituz eraiki zen. Kanpoaldetik eta Errementari kalera begira margoz apaindutako fatxada du.
Alboan hormez inguraturiko lorategia du.
Kustodia
Deskribapena
Ostiari eusteko erdialdeko tokiari lunula esaten zaio (gaztelaniaz viril).
Champs-sur-Yonne
Champs-sur-Yonne Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Lagorchestes asomatus
Lagorchestes asomatus Lagorchestes generoko animalia da. Martsupialen barruko Diprotodontia ordeneko animalia da. Macropodinae azpifamilia eta Macropodidae familian sailkatuta dago.
Otsein (etxetresnak)
Otsein etxetresna elektrikoen euskal marka bat izan zen, bereziki goitik kargatutako garbigailuena, Mayc euskal enpresak sortua 20. mendean, eta Candy multinazionalak erosi ondoren desagertua 2014an. 1951 eta 2014 urteen artean ekoiztu ziren Otsein gailuak, Bergaran (Gipuzkoa).
NGC 433
NGC 433 izar kumulu bat da, Cassiopeia konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Tunica konderria (Mississippi)
Geografia
Tunica konderriak 124,508 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,749 ura dira. Beste 117,758 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,66 da.
Otsein (etxetresnak)
Historia
Mayc 1941 urtean sortu zen, eta 1951ean egin zuen bere lehen garbigailua Otsein izenarekin. Otseina edo etxean laguntzeko den morroia, hori euskarazko izenaren arrazoia. Goiko tapa batetik kargatzen ziren garbigailu sendoak ziren. Sukaldeak, berogailuak eta arropa-lehorgailuak ere egin zituzten 1950eko hamarkadatik aurrera.
700 langile zituen lantegiak Candyk erosi zuenean. Ekoizpenak jarraitu zuen Otsein Hoover markarekin, baina askoren aburuz, garbigailuak kalitatez oso azpitik egon ziren Otsein produktu jatorrizkoek zeukatanerarekin alderatuta. 2014an Candyk erabaki zuen Bergarako bere lantegia eta Otsein garbigailuen lerroa itxiko zirela. Protestak gora-behera, itxiera gauzatu zen, geratzen ziren 170 langileetarik 150 kaleratuz.
Tunica konderria (Mississippi)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 10,778 pertsonetatik 2,731 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 245 dira. 7,894 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 72 pertsonek kokatzen zuten.
Champs-sur-Yonne
Biztanleria
2007an Champs-sur-Yonne udalerrian erroldatutako biztanleak 1.578 ziren. Familiak 660 ziren, horien artean 204 pertsona bakarrekoak ziren (116 bakarrik bizi ziren gizonak eta 88 bakarrik bizi ziren emakumeak), 236 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 192 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Eric Hobsbawm
Dr Eric John Blair Hobsbawm (1917ko ekainaren 9a - 2012ko urriaren 1a) Ingalaterrako historialari eta idazle marxista izan zen. Historialari eta intelektual britaniar marxisten artean, Hobsbawm zen irakurle, eragin eta errespetu gehien eta handiena zituena.
Champs-sur-Yonne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Eric Hobsbawm
Alexandrian jaio bazen ere, Vienan eta Berlinen hazi zen, harik eta bere familia ihesean Londresa joan arte 1933an, Hitlerrek boterea eskuratu zuenean. Ingalaterran, Cambridgeko Unibertsitatean ikasi zuen.
Champs-sur-Yonne
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Eric Hobsbawm
Hobsbawm Britania Handiako Alderdi Komunistaren kidea izan zen denbora luzean, baita Alderdi Komunistako Historialarien Taldekoa ere. Hogei liburutik gora idatzi bazituen ere, batik bat ezaguna da Frantziako Iraultzatik Sobiet Batasuna desagertu bitarteko historia lau liburukoagatik (The Age of Revolution, The Age of Capital, The Age of Empire, The Age of Extremes). Niall Ferguson historialariak esan zuen laukote hori abiapunturik hoberena zela historia garaikidea ezagutu nahi dutenentzat.
Champs-sur-Yonne
Etxebizitza
2007an 764 etxebizitza zeuden, 670 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 52 bigarren erresidentzia ziren eta 42 hutsik zeuden. 693 etxeak ziren eta 64 apartamentuak ziren. 670 etxebizitza nagusietatik 422 bere jabearen bizilekua ziren, 230 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 48 etxek bi zituzten, 170 etxek hiru zituzten, 188 etxek lau zituzten eta 256 etxek bost zituzten. 535 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 329 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 275 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.026 ziren, horien artean 714 aktiboak ziren eta 312 inaktiboak ziren. 714 pertsona aktiboetatik 666 lanean zeuden (352 gizon eta 314 emakume) eta 48 langabezian zeuden (24 gizon eta 24 emakume). 312 pertsona inaktiboetatik 137 erretiraturik zeuden, 99 ikasten zeuden eta 76 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Champs-sur-Yonne udalerrian 688 unitate fiskal zeuden, 1.590 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.199 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 95 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 23 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia, 4 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 3 liburu dendak eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Champs-sur-Yonne udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Henri Pichette
Henri Pichette (Châteauroux, -  Paris, ) frantses idazlea izan zen.
Biografia
Ama frantsesa zuen, eta aita quebectarra, eta bere karreran eragin handia izan zuten Bigarren Mundu Gerraren garaiko gaztetako bizipenek. Bizikizun haiek eraginda eman zuen argitara 1947. urtean Apoemak olerki-liburua, Lautréamont, Rimbaud eta Artauden tradizioari jarraituz idatzia. Berrikuntza bilatu zuen, hizkuntzari zein ekintzei dagokienez, eta bilaketa horrek eraman zuen surrealisten zuzeneko eraginpera. Antzerkiari dagokionez, urte hartan bertan eman zuen argitara Epifaniak, Pichetten maisulantzat hartua den obra. Lan arras originala eta sakontasun liriko handikoa da; gerra eta maitasunaren gaiak nahasten ditu, askatasun estilistiko paregabearekin, eta bere garaian eskandalua sortu zuen arren, hari esker lortu zuen Pichettek XX. mendearen bigarren erdiko frantses antzerkigintzaren eraberritzailearen ospea. Gérard Philiperen omenez idatzia zen (hark interpretatu zuen, gainera) eta hari gorazarre egin zion Gérard Philiperen hilobia obran (1961). 1952an Nuklea osatu zuen, Parisko Antzoki Nazionalerako, eta oso harrera ona izan zuen ikusleen aldetik. 1960ko hamarraldian joera berria hartu zuen bere olerkigintzak, bai edukiari eta bai formari dagokionez, katoliko egin zenez gero. Horrela, 1961ean Odak norberari argitaratu zuen eta Odak elurrari 1967an, sentiberatasun handiko idatziak, haurtzaroko oroitzapenetan eta izadian oinarrituak; 1982an Eskaintza olerkiak idatzi zituen, bere azken lanak ezaugarritu dituen arrandiaren kutsua nabarmen ageri dutenak.
Kustodia
Historia
Kustodiak hasi ziren sortzen 13. mendearen erdialdean Gorpuzti jaia finkatu zuenean katolizismoak, Bolsenako Korporalaren mirari eukaristikoa ziurtatu ondoren. Gorpuzti edo bestaberriko prozesioetan erabili ohi da halaber kustodia.
Susú Pecoraro
Susú Pecoraro, jaiotzaz Susana Raquel Pecoraro (Buenos Aires, Argentina, 1952ko abenduaren 4a), zinema eta telebistako aktore argentinarra da.
Biografia
Buenos Airesen jaio zen, 1952ko abenduaren 4an. Arte Dramatikoko Kontserbatorioan egin zituen ikasketak (1970-1975).
Kustodia
Historia
Baina objektuaren forma kanonikoak ez ziren finkatu 15, mendera arte. Bereziki, 15. mendearen erdialdetik aurrera, dorre txiki edo ojiba-formako tenplete (ia beti zilarrezkoa) forma hartu zen, pinakuluz eratuak, eta oinarri batek eutsia. Erdian, zilarrezko edo urrezko ardatz arteko espazio bat sortu zen, bertan ostia agerian jartzeko. Errenazimentu garaian, tenplete gisakoak eraiki ziren, eta 16. mendearen amaieratik aurrera hasi ziren gaur egun eguzki erradiatzaile gisa gehien erabiltzen direnak.
Susú Pecoraro
Biografia
1977an, ikasketak amaitu eta gutxira, unitate eta telenobela askotan hasi zen lanean. Zinemako lehen partaidetza Allá lejos y hace tiempo (1978) filmean izan zuen. Gero La fiesta de todos, Mis días con Verónica, Señora de nadie eta El arreglo egin zituen.
1984an Camila lanean protagonista izan zen, María Luisa Bembergek zuzendutako filma, eta Imanol Arias espainiarrarekin kartela partekatu zuen. Oscarrerako izendatu zuten 1985ean film atzerritar onenaren film hau, eta haren ondotik etorri ziren Tacos altos (1985), Los amores de Kafka (1987), Sur (1988), ¿Dónde estás amor de mi vida que no te puede hallar? (1992), Las cosas del deseo (2. zatia) (1995), La balada de Donna Helena (mediometrajea, 1995), Historias clandestinas en La Habana (1997), Roma (2004), 18-J (2004), Cara de queso-mi primer ghetto - (2006) eta Verdades verdaderas (2011).
Antzerkian hainbat lanetako protagonista izan zen: Yo argentino (1976), El cuarto de Verónica (1977), Nosotros dos somos tres (1980), Vanidades (1980), Sin testigo (1989), El taller del orfebre (1981), Orinoco (1991), La noche de la iguana (1995), Monologos de la vagina, Porteñas (2003) eta La Duda (2006).
Eric Hobsbawm
Hobsbawmen auzi kutunenetakoa tradizioaren garapena zen. Nazio-estatuaren inguruan tradizioen eraketa aztertu zuen bere lanetan. Haren ustetan, tradizio franko asmatzen dute nazioko goi-mailakoek nazioaren garrantzia eta izatea bera justifikatzeko.
José Luis del Valle
José Luis del Valle Iturriaga (Bilbo, - Madril, ) bizkaitar abokatua izan zen. Madrilgo Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta bertan lan egin zuen. Atlético de Madrideko presidentea izan zen (1935-1936).
Falkner (Mississippi)
Falkner Mississippiko herri bat da. Tippah konderrian kokatua dago. 2010ean 514 biztanle zituen, 13.1 kilometro koadrotan banatuta.
Machaeropterus regulus
Machaeropterus regulus Machaeropterus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cotingidae familian sailkatua dago.
Hungaria
Hungaria (hungarieraz: Magyarország, ), ofizialki Hungariako Errepublika (hungarieraz: Magyar Köztársaság, ), Erdialdeko Europako estatu itsasgabea da. Austria, Eslovakia, Ukraina, Errumania, Serbia, Kroazia eta Eslovenia ditu mugakide. 93.028 kilometro koadroko eremua du, eta 2014an 9.877.365 biztanle zituen. Hiriburua Budapest du.
KHEE, NATO eta Europar Batasuneko kidea da, eta Schengen estatua. Bertako hizkuntza ofiziala hungariera (magyar) da, fino-ugrikoa. Europar Batasuneko hizkuntza ofizialen artean, jatorri indoeuroparra ez duten lau hizkuntzetako bat da: beste hirurak finlandiera, estoniera eta maltera dira.
Mugak
Hungaria Erdialdeko Europako Panoniako ordokian dago. Iparraldean Eslovakiarekin du muga, ekialdean Errumaniarekin, hegoaldean Serbiarekin, hego-mendebaldean Kroaziarekin, mendebaldean Esloveniarekin, ipar-mendebaldean Austriarekin eta ipar-ekialdean Ukrainarekin.
Erliebea
Eremuaren erdia baino zertxobait gehiago ordokiak dira. Zabaldi eskualde nagusiak Hungariako Ordoki Txikia, mendebaldean, eta Hungariako Ordoki Handia, hego-ekialdean, dira. Azken horren puntu gorena itsas mailatik 183 metro baino ez da. Transdanubia muinoz eta mendi txikiz osatutako eskualdea da. Bertako mendebaldean dago Alpokalja, Alpeen ekialdeko zerrenda, eta baita Transdanubiar Mendiak, erdialdean, eta Mecsek mendiak, hegoaldean, ere. Eskualdeko tontorrik garaiena Írott-kő da (882 m). Herrialdeko mendi garaienak Karpatoetan daude, iparraldean, Eslovakiako mugan; garaiena Kékes da (1.014 m)
Hidrografia
Bi ibai nagusik iparraldetik hegoaldera zeharkatzen dute lurraldea: Danubio (Alpe mendietan sortzen diren Rába eta Drava adarrekin) mendebaldean, eta Tisza (Karpato mendietan du iturburua) ekialdean. Danubioz haraindi Balaton aintzira dago, Erdialdeko Europako aintzirarik handiena. Munduko laku termal handiena, Hévíz lakua, Hungarian dago.
Klima
Bertako klima kontinentala da, hezetasun gutxiko uda beroekin eta elur ugariko negu hotzekin. Urteko batez besteko tenperatura 9,7 °C da, udakoa 27/35 °C eta negukoa 0/−15 °C. Muturrekoak 42 °C eta −29 °C dira. Urtean metatutako prezipitazioaren batez bestekoa 600 mm inguru da. Hegoaldeko eskualde txiki batean, Pécs inguruan, klima mediterraneoa dela esaten da baina, berez, uda beroxeagoak baino ez ditu.
Lehen urteak
Egungo Hungariak hartzen duen lur eremuan gizakia Historiaurreaz gero bizi da. K.a. III. mendean Tène kulturako zelta herriak heldu ziren lur horietara eta K.a. I. mendean daziarrak izan ziren, harik eta erromatarrek lurraldea hartu zuten arte, K.a. I. mendearen eta K. o. II. mendearen artean.
Migrazio Garaian, magyarren etorreraren aurretik, beste herri franko kokatu ziren erromatarrek deitutako Panonia lurraldean. Haien artean, lehenetako bat hunoak izan ziren, Atilaren agindupean inperio boteretsua osatu zutenak. Haien ostean, ostrogodoak eta lombardiarrak joan ziren. 560ko hamarkadan, abaroek erresuma bat eratu zuten lurralde horretan. Nagusitasun militarra edukita, bi mendez ondoko guztiei egin zieten eraso. Azkenean, Karlomagnoren frankoek mendebaldean eta bulgariarrek ekialdean garaitu zituzten. Hala ere, ez batek, ez besteek, ezin izan zuten estatu iraunkorrik antolatu. Izan ere, handik gutxira (896an) magyar batu berriak finkatu ziren bertan, Árpád buru zutela.
Erdi Aroa eta Aro Modernoa
Erdi Aroan Hungariako Erresuma oso zabala izan zen, egungo Eslovakia, Transilvania, Voivodina eta Eslavonia hartzen zituena. Bela III.a erregearen agintaldiaren (1172-1196) ondoren, aitonen semeek gero eta indar handiagoa lortu zuten erregeen kaltetan. 1241ean mongolek beretu zuten erreinua, eta jende asko hil zuten. Ordu arte aginpidean egon zen Arpad dinastia desagertu zenean, Anjou etxeko Karlos I.ak lortu zuten agintaritza (1308). Karlos I.aren ondorengoak, Luis I.a Handiak (1342), Balkanen iparralderaino hedatu zuen erreinua, eta Buda hirian (Budapest, gero) jarri zuen gortea.
1526ko Mohácseko guduak amaiera eman zion Hungariako Erresumari, nahiz eta lurralde txiki batek independentziari eutsi zion, Pózsony (Pressburg, gaur egun Bratislava) hiriburua zuela. 1686. urtean, Austriako habsburgotarrek turkiarrak kanpora egotzi zituzten eta mendean hartu zuten lurraldea. Nolanahi ere, Hungaria austriar probintzia bat zen administrazioari zegokionez, eta alemana hizkuntz ofizial izendatu zuten (1780). Austriak indarrean jarri zuen zentralismoak Hungariaren independentzia nahia suspertu zuen eta herria matxinatu egin zen.
XIX. mendea
1848an, Lajos Kossuthen gidaritzapean, iraultza liberala izan zen, eta hungariarrek independentzia aldarrikatu zuten austriarren kontrako garaipena lortu ondoren; hala ere, austriarrek matxinada gogor zanpatu eta aginpidea eskuratu zuten berriro, Errusiaren laguntzarekin. Errepresio politikoaren garaia hasi zen, 1860ko hamarkadarako apaldu zena.
Austriaren eta Prusiaren arteko gerran, Sadowako guduan (1866) austriarrak galtzaile atera zirenean, Austria-Hungariako Inperioaren indarra ahuldu egin zen eta Frantzisko Josef I.a enperadoreak nolabaiteko autogobernua eman behar izan zion lurraldeko zati bati. Honela, 1867tik aurrera, enperadore bakarra izan arren, bi erresuma sortu ziren, Austriakoa eta Hungariakoa. Hungarian, boterea aristokrazia lurjabe boteretsuaren esku zegoen. Lurraldearen magiarizazioa bultzatu zuen Budapest hiriburu berritik.
XX. mendea
Lehen Mundu Gerran Austria galtzaile izan zen eta handik gutxira desegin zen Austria-Hungariako Inperioa. 1919ko azaroaren 16an, Mihály Karolyiren gidaritzapean zegoen batzorde nazionalak errepublika independente izendatu zuen Hungaria. Urte bereko martxoaren 21ean, Karolyiren gobernu sozialdemokrataren ordez sobietar errepublika ezarri zen indarrean, eta Béla Kun errepublikaren buru. Kun-en gobernu komunistak eliza katolikoari aurre egin behar izan zion eta oposizioko indar guztiak gogor zapaltzen ahalegindu zen. Miklós Horthy almiranteak, Errumaniako gudarosteak lagunduta, erregimen komunista kentzea lortu zuen 1919ko abuztuaren 4an, eta parlamentu monarkia ezarri zen berriro. 1920ko uztailean Hungariak eta aliatuek Trianonen izenpetu zuten hitzarmenaren arabera, Hungariako eremua 325.411 km² izatetik 92.963 km² izatera laburtu zen.
1920tik aurerra, Miklós Horthy erregeordea izan zen, botere diktatorialekin. Ondorengo urteetako ekonomia krisiak eskuindarren erreakzioa izan zuen ondorio, eta István Bethlen kontserbadorearen gobernualdian sindikalistak eta juduak esetsi zituzten (izualdi zuria). 1938an Hungariak eta Alemania Nazik bat egin zuten eta Eslovakiako hegoaldea eta Karpato-Ruthenia lurraldea berreskuratu zuten hungariarrek. Ardatzarekin aliatuta ere, Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek Hungaria okupatu zuten aliatuekin bere kasa bakea sinatzen saiatu zenean. Alemaniak Bigarren Mundu Gerra galdu zuenean, Hungariak hartutako lurraldeak atzera itzuli behar izan zituen eta 330 milioi dolar ordaindu indemnizazio gisa.
Bigarren Mundu gerra amaiatu zelarik, sobietar armadak Hungaria okupaturik zuen. 1947an komunistek lortu zuten aginpidea, eta eratu zen konstituzio berriak Herri Errepublika bilakatu zuen herrialdea. Urte hartatik aurrera SESB-ren politika ereduari jarraitu zitzaion. 1956an, Imre Nagy lehen ministro erreformazalea burua zela, iraultza piztu zen. Europako sortaldeko nazioek ez zuten esku hartu eta sobietar gudarosteak gogor zanpatu zuen matxinada, eta jende asko hil. Hurrengo urteetan ekonomiaren egoera hobetuz joan zen, industria indartzearekin batera, Hungariako Langileen Alderdi Sozialistako buru János Kádár komunistaren gidaritzapean.
Azken urteak
János Kádárek arazo handiei aurre egun behar izan zien 1986an, gazteen martxa bat gogor zapaldu zuenean, eta bi urte geroago, Budapesten herritarrak erreformak eskatzen hasi zirenean. Gobernuak prentsa zentsura lasaitu behar izan zuen, eta sindikatuak eta alderdi politikoak baimendu zituen.
1986 eta 1988 bitartean Danubion presa handi bat eraikitzearen aurkako protestak egin zituzten hungariar eta austriar ekologistek. Presa egitea Hungaria eta Txekoslovakiaren proiektu bat zen, eta Austriaren babesa zuen. Tirabira askoren ondoren, gobernuak proiektua bertan behera uztea erabaki zuen azkenean.
1989ko urtarrilean Legebiltzarrak greba eskubidea, manifestazio eskubidea eta elkarte politikoak sortzeko eskubidea onartu zuen legez. Urte hartan bertan Hungariako Langileen Alderdi Sozialistak alderdi bakarreko sistema arbuiatu zuen. 1989ko martxoan hauteskundeak egitea eta sobietar gudarostea Hungariatik joatea eskatu zuten 100.000 pertsonak Budapesten. Alderdi Sozialistak eta oposizioak Hungariako Errepublika aldarrikatzea eta alderdi bakarreko gobernu sistema deuseztatzea hitzartu zuten. Varsoviako Ituneko herrialdeen artean Hungaria izan zen Gerra Hotzaren nazioarteko loturak hausten aurrena. 1989. urtearen bukaeran Hungariako Langileen Alderdi Sozialista Hungariako Alderdi Sozialista bihurtu zen, baina sektore batek lehengo izenari eutsi zion.
1990eko hauteskundeetan Hungariako Foro Demokratikoak botoen % 43 eskuratu zuen eta gobernua antolatu zuen bi alderdi txikiren laguntzarekin; Alderdi Sozialistak eta Langileen Alderdi Sozialistak, berriz, botoen % 10,3 eta % 3,5 eskuratu zituzten. Hungariako Lehen Ministroa eta Txekoslovakiako eta Poloniako presidenteak Krakovian elkartu ziren 1991. urtearen bukaeran, herrialde horien elkarren arteko lana sustatzeko. Hiru agintariek NATOrekin, Mendebaldeko Europar Batasunarekin eta Europako Ekonomia Erkidegoarekin harremanak sendotzeko asmoa azaldu zuten. Garai hartan Hungariak zuen Europa osoko kanpo zorrik handiena: 1990ean familia batek oinarrizko kontsumo gaiak erosteko pertsona baten soldataren % 75 behar zuen; hurrengo urtean, soldataren % 90. Hungariako 10 milioi biztanleetatik 2 milioi behartsu ziren. Krisi egoera hartan, manifestazio nazionalistak eta xenofoboak ugaldu ziren. Foro Demokratikoko lehendakariordeak, István Csurka idazleak, manifestu bat plazaratu zuen, komunistei, liberal sartaldetarrei, ijitoei eta juduei leporatuz klima soziala usteltzearen erantzukizuna. Handik egun gutxira manifestazio handi bat egin zen (70.000 pertsona inguru), alderdi politiko desberdinek deitua, demokraziaren alde eta erradikalismoaren aurka. Justiziak, bestalde, berrogeita zortzi neonazi kondenatu zituen ijitoei eta atzerritarrei eraso egiteagatik.
1993ko urrian, Péter Borossek hartu zuen Lehen Ministro Jozsef Antallen lekua. Budapesten, kutsadura handia zela eta, hamar egunez haurrak kalera ez ateratzea gomendatu zen. 1994ko martxoan, hauteskunde kanpainaren erdian, gobernuak irrati publikoko 129 kazetari kaleratu zituen, eta bertan behera utzi behar izan ziren estatuko hiru irratietan hogeita hamar bat kultura eta politika programa. Maiatzeko hauteskunde orokorretan Gyula Hornen Hungariar Alderdi Sozialistak botoen % 54 eskuratu zituen, 386 aulkietatik 208. Demokrata Libreen Aliantzak, berriz, aurreko hauteskundeetan baino hogei aulki gutxiago eskuratu zituen (70), eta Foro Demokratiko ofizialista 165 aulki izatetik (botoen % 43), 37 izatera igaro zen (botoen % 10). Horn izendatu zuten Lehen Ministro. Urtearen bukaeran udal hauteskundeetan berretsi zuten komunistek beren nagusitasuna. 1995eko martxoan, baina, defizitari aurre egiteko neurri ekonomiko gogor batzuk onartu ondoren, herritarren babesa galdu zuen.
1997ko lehenengo hilabeteetan Hungaria NATOn sartzeko negoziazioak hasi ziren. Hungariak bere lurraldean arma nuklearrak jartzea eta NATOko gudarosteak hartzea onartu zuen. Azaroan, erreferendum bidez, boto emaileen % 85ek herrialdea NATOn sartzearen alde bozkatu zuen. Hautesleen erdiak, ordea, ez zuen parte hartu bozketan. 2000. urtean Ferenc Mádl (independentea) hautatu zuen Biltzar Nazionalak lehendakari, eta 2002ko parlamenturako hauteskundeetan sozialisten (MSzP, Hungariako Alderdi Sozialista) eta demokrata liberalen (SzDSz, Demokrata Askeen Batasuna) koalizioak irabazi zuen, gehiengoarekin; Péter Medgyessy izendatu zuten Lehen Ministro. MSzP alderdia, aurreko alderdi bakarretik sortua (alderdi komunista), politika liberal eta europazalea zuen. SzDSz alderdi liberala zen, ekonomian eta gizarte ekintzan. Horrela bada, emakumeen, homosexualen eta gutxiengo etnikoen eskubideak babesten zituen.
Politika
Hungaria ganbera bakarreko ordezkatze bidezko demokrazia da. Biltzar Nazionalak (hungarieraz: Országgyűlés) 199 kide ditu (386 1990-2014 bitartean), lau urtetik behin aukeratzen direnak. Biltzar Nazionalak botere legegilea du, gobernuak edo legebiltzarrak berak proposatutako legeak onartzeko.
Lehen ministroa (miniszterelnök) gobernuburua da, eta Biltzar Nazionalak aukeratzen du. Legebiltzarrean eserleku gehien dituen alderdiko burua izan ohi da. Berak izendatzen ditu gobernuko ministroak, eta berak bakarrik kargugabetzen ahal ditu. Errepublikako presidentea (köztársasági elnök, államelnök edo államfő) estatuburua da, eta Biltzar Nazionalak, bost urtetik behin, aukeratzen du. Auzitegi konstituzionalak (15 kide) legeen konstituzionaltasuna epaitzen du.
Banaketa administratiboa
Administratiboki, Hungaria 19 konderritan (megyék, singularrean: megye) banaturik dago. Horiez gain, Budapest főváros (hiriburua) izeneko unitate administratibo berezi batean dago. NUTSeko 3. mailako unitate administratiboak dira.
Konderri horiek 175 barrutitan (járások, singularrean: járás) banatzen dira. Budapest 23 barrutitan (kerületek, singularrean: kerület). 1996tik konderriak eta hiriburua 7 eskualdetan bildurik daude, arrazoi estatistikoak direla eta. Hauek Hungariako 2. mailako NUTSak dira.
Gainera, 23 hirik konderri eskumenak dituzte (singularrean: megyei jogú város). Hiri horietako alkateek botere bereziak dituzte, baina euren konderriaren barnekoak dira (ez dira independenteak).
Biztanleria
2014an Hungariak 9.877.365 biztanle zituen, 107 biztanle kilometro karratuko dentsitatearekin. Biztanle gehienak hirietan bizi dira (% 71,2 2015ean). Adineka, berriz, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak, % 14,8; 15-64 urte bitartekoak, % 66,6; eta 65 urtetik gorakoak, % 18,6. Bizi itxaropena 75,9 urtekoa da, 72,2 urtekoa gizonezkoena eta 79,8 urtekoa emakumezkoena (2016ko zenbatespena).
Banaketa etnikoa
Biztanle gehien-gehienak magiar jatorriko hungariarrak dira. Gainerakoak alemaniarrak, eslovakiarrak, serbiarrak, kroaziarrak, ijitoak eta errumaniarrak dira.
Hizkuntzak
2011ko datuen arabera, hungariera biztanleriaren % 99ren lehen hizkuntza da.