cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kibi
Bit kantitate handiak izendatzeko terminoak sortu izan dira SI aurrizki estandarrak erabilita 10 zenbakiaren potentzietarako; adibidez, kilo = 103 = 1000 (kilobit edo kbit), mega- = 106 = 1 000 000 (megabit edo Mbit) eta giga = 109 = 1 000 000 000 (gigabit edo Gbit). Aurrizki horiek maizago erabiltzen dira byte-multiploetarako, kilobyte (1 kB = 8000 bit), megabyte (1 MB = 8 000 000 bit ), eta gigabyte (1 GB = 8 000 000 000 bit ).
La Bresse
Ekonomia jarduerak
2000. urtean La Bresse udalerrian 33 nekazaritza-ustiategi zeuden, 310 hektarea erabiltzen.
Kibi
Hala ere, arrazoi teknikoak direla medio, konputagailuetako memorien edukiera neurtzeko askotan bi zenbakiaren potentziak erabiltzen dira, esaterako, 228 = 268 435 456 byte. Zenbaki baldar horien erabilera sahiestearren, jendeak askotan SI aurrizkiak erabiltzen ditu gutxi gorabeherako zenbakiak adieratzeko, adibidez, erabiltzen da kiloaurrizkia 210 = 1024 zenbakiaren ordez, mega 220 = 1 048 576 zenbakiaren ordez, giga 230 = 1 073 741 824  zenbakiaren ordez, eta abar. Adibidez, ausazko sarbidezko memoria zko txip batekin edukiera 228 byte izango litzateke baina 256-megabyteko txipa esan ohi da. Ondoko taulan erakusten dira desberdintasun horiek.
La Bresse
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Kibi
1998an, Nazioarteko Batzorde elektroteknikoa k (IEC) estandar bat argitaratu zuen helburu horrekin, hots, aurrizki bitarrezko serie bat 1024 zenbakia 1000 ordez erabiltzen den kasuetarako:
La Bresse
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. La Bresse udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 343 ikaslekin.
Myotis evotis
Myotis evotis Myotis generoko animalia da. Chiropteraren barruko Myotinae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
2021eko Kontxako Bandera
2021eko Kontxako Bandera gizonezkoentzat Banderaren 126. ekitaldia izan zen, eta emakumezkoentzat Banderaren 14.a. Urte horretako irailaren 5 eta 12an jokatu zen.
Gizonezkoetan Santurtzik bere laugarren Bandera eskuratu zuen, 36 urteren ondoren. Emakumezkoetan Arraun Lagunak taldeak donostiarrentzako bandera lortu zuen 71 urteren ondoren, eremuko jardunaldi bateko eta bietako errekorra eginez gainera.
Lehiaketa
COVID-19 pandemiaren ondorioz ikusle kopuru txiki batek baino ezin izango du estropada zuzenean ikusi, 2.700 sarrera saldu ziren.
Harrison (Illinois)
Harrison Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Jackson konderrian dago, Illinois estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
2021eko Kontxako Bandera
Lehiaketa
Lehenengo jardunaldian faboritoak oso berdinduta aritu ziren eta marka bikainak egin zituzten. Gizonezkoetan 1.74 seguntutako tartea izan zen Hondarribia eta Santurtziren artean, gipuzkoarrek 3 segundutako zigorra izan zuten irteera ustela egiteagatik. Emakumezkoetan lehenengo txandan Oriok eremuko errekorra ezarri zuen eta bigarren txandan Arraun Lagunakek oriotarrena hobetu zuen, bien artean 1.64ko tartea ezarriz.
Parnaso
Parnaso (grezieraz Παρνασσός, Parnassós) kareharrizko mendia da, Grezia erdialdean dagoena, eta, 2.457 metroko garaierarekin, Delfos herriaren gainean altxatzen dena, Korintoko golkoaaren iparraldean. Bere inguruetan, sekulako ikuspen panoramikoa eskaintzen du, olibondoz beteak, Stereá Elláda edo Grezia Solidoa izeneko lurraldean nagusi delarik. Magalak, izei zefaloniarrez estalirik daude, eta, hauen azpian, udan, kolorez betetzen dira larre basatiak. Saiak eta arrano beltzak oso arruntak dira, baita ere neguan Pindo menditik jaisten diren otsoak ere.
Parnaso izenak, itxuraz, bere etimologia aurregrezierazko substratuan du (pelasgo ere deitua), -ssos atzizki bezala duenez, oso ohikoa toponimoetan (Knossos, Korinthos, Zakinthos...). Beste alde batetik, Parna-rentzako hititar hizkuntzan etxe esan nahi duen hitzaren erro berbera proposatu da.
Parnaso mitologian
Greziar mitologian, Parnaso Poseidon jainkoa eta Kleodora lamiaren semea izan zen, doriar eta foziarren lurraldeen artean hedatzen den mendikatearen heroi eponimoa.
Greziarren artean Musen eta Apoloren bizitokitzat joa, literaturan zein olerkaritzan, Parnaso, olerkarien aberri sinbolikotzat hartzen da.
Selonia
Selonia (Sēlija; Sėla), baita Augšzeme ("Goierri") ere, Letoniako eskualde kulturala da, Semigaliako ekialdean dagoena. Hiri nagusia Jēkabpils du. Seloniera galdurik izan arren, biztanle batzuek latgalieraz egiten dute.
Parnaso
Parnaso mitologian
Parnasoren hegoaldeko magalean daude Kastaliaren iturria eta Delfoseko Apoloren Tenplua, non Delfoseko orakulua zegoen
Valdarachas
Valdarachas Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
Odorrana wuchuanensis
Odorrana wuchuanensis Odorrana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Elxeko Dama
Elxeko Dama (Dama d'Elx; Dama de Elche) kareharrian zizelkaturiko soingain iberiar bat da, K. a. IV. eta K. a. V. mendeen artean datatua dagoena. 56 zentimetroko altuera du, eta, bere bizkarrean, 18 zentimetroko diametroa eta 16ko sakonera duen barrunbe bat du, segur aski, erlikiak, objektu sakratuak edo errautsak hildakoarentzako ofrenda bezala sartzeko balio zuena. Beste toki batzuetan aurkitutako izaera erlijiosoko beste irudi iberiar askok ere, zulo bat dute atzean, eta, Elxeko Dama bezala, euren sorbaldak, arinki aurrerantz bihurturik daude.
Eskultura hau, Alacanteko probintziako Elx hiritik gertu aurkitu zen, non arabiarrek Alcúdia deitu zuten muino bat dagoen, antzinatean, ibai batek ia erabat inguratzen zuena. Grezieraz Helike izeneko finkapen iberiar bat zela ezagutzen da, erromatarrek, Ilici Augusta Colonia Julia deitu zutelarik. Arabiarrak iritsi zirenean, hiria, beherago kokatu zuten zati lauan, Ilici izen erromatarra mantenduz, Elx soinuak arabiartu zuena.
Espainiako hiriburu den Madrilgo Arkeologia Museo Nazionalean erakusten da.
Eskulturaren deskribapena
Bere jantzia, erabat iberiarra da. Liho finezko tunika urdin bat eta apain-orrazi batek eutsitako mantila bat (tiara itxura izan dezakeena) daramatza, azken hau, bularraren gainean zeharka erortzen dena. Mantila hau gorrixka zen, eta bertan, oraindik, gastatutako margo hondarrak geratzen dira. Mantilaren gainean, oihal sendo eta astuneko mantu batek estaltzen zuen. Marroi kolorekoa zen, azpil gorri batekin. Ezpainek ere, euren jatorrizko kolore gorriaren hondarrak mantentzen dituzte. Kareharri finez egina dago, laranja kolorekoa, eta aurpegiak, harri honen kolore naturala du, bere larruazalaren balizko kolorea.
Damak, iberiarren bereizgarri diren bitxi batzuk daramatza: belarriak estaltzen dituen eta bekokia estutzen dion larru tira batetara lotutako katetxo batzuetatik zintzilik dauden gurpil batzuk. Esferatxo eta filigranadun lepoko eta koroa batzuk. Euren jatorria, K. a. VIII. mendean Jonian izan zuten eta ondoren Etruriara pasa ziren bitxien erreprodukzioak dira. Azken analisietan, bizkarreko tolesduretako batean, urrebitsezko zati txiki bat aurkitu zen. Honek, eskulturako bitxiak, urrebitsez estaliak zeudela pentsarazten du.
Artemidoro Efesokoak, Iberiako kostaldeetatik K. a. 100. urte inguruan bidaiatu zuen Estatu gizonak, iberiar emakumea deskribatzen du egundaino iritsi den testu batean, eta non argi nabari daitekeen Elxeko Damaren deskribapena, duen antza dela eta.
Aurkikuntza lekua
1897ko abuztuaren 4an aurkitu zen. Haziendako langileak, l'Alcúdiako muinoaren hego-ekialdeko magala luerauzten ari ziren, nekazaritza asmoekin. Tokiko elezaharraren arabera, Manuel Campello Esclápez, Manolico ezizenekoa, 14 urteko mutiko bat (datu hau ez dator bat bere jaiotza ziurtagiriarekin) eta lanetan laguntzen ari zena izan zen aurkitzailea. Antonio Maciáren pikotxa erabiliz eta langileen atsedenaldi bat probestuz, zulatzen hasi zen.
Damaren soingaina aurkitu zen tokia, gaur egun, urteen igaroan, balio handiko txatal ugari aurkitu diren aztarnategi bat da, jatorri iberiar eta erromatarreko txatalak, zibilizazio hauen testigutza direnak. Herrixka iberiar-puniko bat aurkitu da, erromatar estolderia, mosaiko, harresi eta etxe erromatarrak, baita zimenduak ere, mosaiko bat eta lanpara bat San Abdonen irudiarekin, ustez, V. mendekoa den basilika kristau batekoak. Azken testigutza arkeologiko hau, Toledoko kontzilioen kodexek babesten dute, non Illici herrotik kontziliora joandako gotzainez hitz egiten den.
Elxeko Campello doktorearen nekazariek euren hamaiketakoa hartzen ari ziren, Manolico gazteak, l'Alcúdiako muinoko lubetan jarraitzen zuen bitartean. Aitzurkada bat jo ondoren, lurra ez zen zeozer gogorra jo zuela ohartu zen (oraindik ikus daiteke aitzurkadaren seinalea). Langileei deitu zien, eta, guztien artean, harea artean zulatzen hasi ziren. Honela agertu zen Elxeko Damaren soingaina. Une horretatik, Manolicok, mairu erregina bezala bataiatu zuen.
Bertsio hau, baina, Pedro Ibarrak urte bereko abuztuak 14an idatzitako txotenarekin ez dator bat. Txosten honen arabera, Antonio Maciá izan zen bere pikotxarekin Dama jo zuena.
Jazoerak
Campello doktorea, Asunción Ibarrarekin ezkonduta zegoen, Aureliano Ibarra Manzoniren alaba, azken hau, XIX. mendeko humanista bat zelarik, zaletu gisa arkeologian ere aritzen zena, eta bere lan lurretan iberiar objektu eta hondakin ugari aurkitu zituena, baita Elx hiriko beste toki batzuetan ere. Honekin, oinordetza bezala bere alaba Asuncióni utzi zion bilduma oso baliotsu bat osatzen joan zen, bera hiltzen zenean, bere alabak, bilduma Historiaren Errege Akademiari saltzeko egin beharreko tramite guztiak egiteko enkarguarekin batera, azkenik, Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean jartzeko. Testamentuan, bilduma, oso-osorik erosi behar zela esaten zen.
Aureliano hil zenean, bere alaba, testamentuan jarritakoa betetzeko prestatu zen, eta oinordetza zein zen esan zien Madrilgo arduradunei. Akademia, osoko bilkuran bildu zen 1891ko martxoak 18an Antonio Cánovas del Castilloren presidentziapean. Kontua aztertzea proposatu zen eta batzorde bat izendatu zen maiatzak 17an. Batzordekideak, Juan de Dios de la Rada eta don Juan de Vilanova izan ziren, Elxera laster joango zirenak egin beharreko tratua egitera. Bilduma erostearekin ados agertu ziren, hiru epetan ordaindua izango zena. Baina, epeetako bat, Elxeko Dama aurkitu zen egunetik gertu amaitu zen, eta, ordutik aurrera, auzi bat egon zen, bere jabea, Asunción Ibarra, ez baitzegoen gainontzeko eskulturei gehitzearekin ados, eta Akademia ez baitzegoen ordaintzen jarraitzearekin ados.
Bere aldetik, Pedro Ibarra Ruizek, (hildako Aurelianoren anaia eta Elxeko udal artxibatzailea) aurkikuntza berriagatik zuen irrikagatik, argazki bat egin zuen, honen kopiak José Ramon Meliá akademikoari, Arkeologia Museo Nazionaleko zuzendaria zen Juan de Dios de la Rada eta Emil Hübner arkeologo alemaniar ospetsuari bidali zizkiolarik. Guztiek erosi nahi zuten.
Elxen, mundu guztiak ezagutzen zuen aurkikuntza, eta hizketagai zen. Familiaren lagunak, etxera bisitatzera zihoazen, baina gainontzeko pertsonek ezin zuten gauza bera egin, eta, beraz, eskuzabaltasun adierazpen bat eginez, Dama balkoian erakutsi zen, herriko biztanle guztiek ikus zezaten.
Abuztua iritsi zen, hilabete honetako 14an eta 15ean, Elxeko Misterioa ospatzen zelarik. Pedro Ibarrak, jaialdi hau ikus zezan, bere etxera gonbidatu zuen Pierre Paris frantziar arkeologoa. Arkeologoak soingain iberiarra ikusi zuenean, benetako harribitxi bat zela jakin zuen, eta Parisko Louvre museoko arduradunak informatu zituen, berehala erantzun zutenak, diru kopuru handi bat eskainiz: garaiko 4.000 franko. Asunción Ibarra ados ez zegoen arren, iberiar soingaina saldu egin zen, eta, 1897ko abuztuak 30ean, iberiar jainkosa, ondo paketatua abiatu zen Frantziako hiribururantz. 40 urtez, Elxeko Dama, Europako museorik garrantzitsuenetako batean erakutsi zen, Louvren. 1939an Bigarren Mundu Gerra hasi ondoren, eta segurtasun neurri gisa, Montaubaneko gaztelura eraman zen, Tolosa Okzitaniatik gertu, Frantzia hegoaldean, Paris baino toki seguruagoa baitzen.
Elxeko Dama 1941ean berreskuratu zuen Espainiak, Philippe Pétain mariskalaren Vichyko Gobernuarekin artelanen elkartruke bat eginda. Oso akordio desorekatua izan zen, Espainiaren mesedetan. Trukearen barnean, Soulten Sortzez Garbia (Jean de Dieu Soult frantziar mariskalak lapurtu zuelako da izen horrekin ezaguna), Bartolomé Esteban Murillok egina, ere sartu zen (Dama bezala, Louvre museoarena zen), bai eta Guarrazarreko altxorraren zenbait atal ere (Parisko Erdi Aroaren Museo Nazionalarena zen); eta, horietaz gain, Osunako iberiar eskulturen hondakinak. Horien truke, Espainiak Frantziari Diego Velazquezek margotutako Mariana Austriakoaren erretratu bat eman zion, Pradoko Museoak horren kopia ia zehatz bat zuelarik (kalitate gutxiena zuela uste zen bertsioa eman zen, batzuen ustez lantegiko kopia soil bat baino ez dena), eta Grekoaren lan bat, Toledoko Santa Cruzeko Museokoa. Horregatik, izatez, Pradoko Museoarena da (E433 katalogo zenbakia), non 30 urtez egon zen, Espainiara itzuli zenetik, 1971n Espainiako Arkeologia Museo Nazionalera eraman zen arte, non gordailu bezala dagoen. Bitartean, 1965ean, Elxeko Dama Elxera itzuli zen, Elxeko Misterioaren zazpigarren mendeurrena zela eta.
Carmen Calvo Kultura ministroak, 2006ko urtarrilaren 19an, denbora batez, Dama, aurkitua izan zen herriari ematearen erabakia adierazi zuen. Une honetatik, 2006ko maiatzak 18an amaitu zen prozesu bat abiarazi zen, non Elxeko Damak, Elxeko Historia eta Arkeologia Museoaren (Altamirako Gaztelu-Jauregian) eta "Ilicitik Elxera, 2500 urteko historia" erakusketaren inaugurazioa presiditu zituen, azken hau, hiriko egoitza ezberdinetan egin zena.
La conquista di Granata
La conquista di Granata 1850ean Emilio Arrieta nafar konposatzaileak sorturiko opera bat da. Hiru ekitaldiko obra honek Temistocle Soleraren libretoa zuen eta 1850eko urriaren 10ean estrainatu zuten Madrilgo Erret-Jauregiaren Antzokian.
Juan Antonio Urbeltz
Juan Antonio Urbeltz Navarro (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1940ko urriaren 20a) folklorista eta kultura gizona da. Euskal dantza eta musika tradizionala berreskuratzen lan handia egin du, Marian Arregi emaztearekin batera. Gaur egun Donostian bizi da. Oi Baldorba! abesti ezagunaren letra sortu zuen.
1958an Goizaldi dantza taldea n parte hartu zuen. 1965ean Argia taldera igaro zen, eta talde hori zuzendu zuen urte askoan. Folkloreari buruzko hizlari eta publizista, Euskal Koreografia Atlasaren osaketa zuzendu zuen. Halaber, Goierriko brokel dantzari eta Otsagabiko dantzei buruzko ikerlanen egilea da. 1967an Argia taldea Cáceresko (Espainia) Nazioarteko Folklore Jaialdira aurkeztu zen; bi urte geroago, Middlesbrough hirikora (Britainia Handia). Aranzadi Zientzia Elkarteko eta Euskal Herriaren Adiskideen Elkarteko kide da, eta Eusko Ikaskuntzako Folklore saileko presidente izan zen.
Bere lorpen handienetako bat da antzinako axuri beltza dantzaren berreskuratzea.
1985ean Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura zuzendari izendatu zuten. Dantzariak eta Deia argitalpenetako lankide izan zen, eta Dantzak idazlanaren egile da. Hona hemen bere idazlanetako batzuk: Notas sobre las danzas tradicionales de los vascos, Bilbo, 1978; Música militar en el País Vasco; El problema del zortziko, Iruñea, 1989; Danzas de Guipúzcoa eta Alardeak, Donostia, 1995.
2007an maiatzaren hasieran Urbeltzek Jimeno Jurío Saria irabazi zuen, eta maiatzaren 13an eman zioten, Artaxoako Zirkuluan.
2015 urtean Gipuzkoako Urrezko Domina jaso zuen.
Dantza (2018) Telmo Esnal zinema zuzendariaren filmean koreografoa eta filma egiteko eragile nagusietako bat izan zen Esnal eta Koldobika Jauregirekin.
Abadiñoko gudua
Abadiñoko gudua Bizkaiko izen bereko herrian Bigarren Karlistaldian egindako gudua izan zen. 1876ko otsailaren 15ean eman zen eta karlisten eta liberalen arteko azken gudu garrantzitsua izan zen Bizkaian. Liberalak nagusitu ziren.
Phaethornis anthophilus
Phaethornis anthophilus Phaethornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Santander
Santander —edo, izen historiko gisa, Sanandere— Kantabriako hiriburua da, Bizkaiko golkoan dagoen Santanderko badiaren ertzean kokatutako kostaldeko hiria da. 2009an 183.466 biztanle zituen eta 35 km²-ko azalera du. Bestalde, Santa Cruz de Bezana eta Camargo udalerriekin mugatzen du.
Euskarazko testu berezi, historia lan edo eleberrietan Sanandere ere erabili daiteke.
Piélagos
Piélagos Kantabriako udalerria da. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 20.081 biztanle zituen eta 88 km²-ko azalera du.
Santander
Historia
K. a. 26. urtean Portus Victoriae Iuliobrigensium izenez erromatar portu gisa sortua izan zela uste da, halere, hainbat historialarien arabera, erromatar hiri hori Santoña udalerria izatea ere baliteke. Gaur egungo izena San Emeterio santutik eratorria da: San Emeterio (Sancti Emetherii > Sancti Emderii > Sanct Endere > San Andero > Santendere > Santanderio > Santander... euskaraz Sanandere, betiere San Zeledonioren kondairaren arabera, honek dionez Calahorra hirian San Emeterio eta San Zeledonio martiriei kristautasuna ez ukatzeagatik burua moztu omen zieten, ondoren musulmandarren aurrerakadatik babestu asmoz hauen buruak eta erlikiak harrizko txalupa batean leku honetara ekarri zituzten. Bestalde, baliteke izenaren jatorria askoz ere soilagoa izatea eta "Sanct Ander" hitzan egotea: San Ander edo San Andres.
Piélagos
Herriak
Pielagos, honako herriek osatzen dute:
Santander
Historia
1187ko uztailaren 11an Alfontso VIII.a Gaztelakoak San Emeterioko abadea herriaren jaun izendatu eta hiri bilduari foru bat eman zion, honen bidez itsas trafikoa, arrantza eta merkataritza erraztu asmoz, abadetxeak jarduera hauekin tributuak bereganatzen baizituen. 1248an Santanderrek, Bizkaiko golkoko beste hainbat udalerriekin batera Sevilla hiria konkistatzeko guduan parte hartu zuen, sarri gisa Torre del Oro delako dorrea eta Guadalquivir ibaia daramatzan armarria jaso zuelarik.
1296ko maiatzaren 4ean Bizkaiko golkoko hainbat udalerri hauekin batera Paduretako Ermandadea osatu zuen: Castro Urdiales, Laredo, Gasteiz, Getaria, Donostia, Bermeo eta Hondarribia. Honekin Santanderren helburua Euskal Herriko kostaldeko udalerriek Flandria eta Ingalaterrarekin zuten Gaztelako artile eta hirinaren merkataritzako nagusitasunari aurre egitea izan zen.
XVIII. mendean Ameriketarako irteera portu modura ere garrantzia handia hartzen joan zen. 1755eko urtarrilaren 9ean Fernando VI.a Espainiakoak Hiri titulua eman zion.
XIX. mendean itsasgintza, irin, azukre, garagardo, eta abarren inguruko industria berriak sortuz joan ziren. 1851an burdinbidea eta trena ailegatu eta aurretik Gaztelarekin zituen harremanak oraindik gehiago estutu zituen. Bestaldetik, XIX. mendearen amaieraldera turismoa iritsi zen, hainbat bainuetxe eta hotel ireki zirelarik. Alfontso XIII.a Espainiakoak bere udaldiko egoitza bilakatu zuen, horren lekuko 1908an hiriak errege honi eraiki eta oparitutako Magdalenako jauregia da.
1893ko azaroaren 3an Cabo Machichaco bilbotar lurrunontzia bere sotoan 51 tona dinamita eta ontzigainean azido sulfuriko biltegiak zituela Santanderreko portuan lehorreratu zen. Eguerdi aldera sute baten berri eman zen, garai haietan segurtasun neurriak etengabe apurtzen zirenez, ontzira beste ontzietako eskifaiak, suhiltzaileak eta ikusleak hurbildu ziren. Handik gutxira leherketa handi bat jazo zen, ondorioz 590 hildako eta 525 zauritu izan zirelarik.
1941eko otsailaren 15etik 16rako gauean portutik gertu dagoen Cadiz kalean sute bat piztu zen. Hego haizeak lagundurik, bi egunetan zehar sute handi batek hiri honetako alde zahar osoa kiskali zuen (denera 37 kale eta 14 hektarea, hiriko dentsitate handiena zuen gunea), bertako kale estu eta egurrezko egiturek erretzea oraindik gehiago erraztu zutelarik. Oraingo honetan suhiltzaile bat hil zen. Dena dela, sute honen arrazoietako bat 1941eko zikloia izan zela aipatu ohi da.
Demografia
'''Biztanleriaren bilakaera 1900. urtetik aurrera'''
Petit-Bersac
Petit-Bersac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Petit-Bersac udalerrian erroldatutako biztanleak 175 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 129 etxebizitza zeuden, 81 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 40 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 125 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 81 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 30 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 66 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 115 ziren, horien artean 76 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 76 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (40 gizon eta 31 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Petit-Bersac udalerrian 78 unitate fiskal zeuden, 184 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.559 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 zurgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Petit-Bersac udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 590 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maiestatezko plural
Ahozko hizkuntzan edo idatzizkoan, maiestatezko plurala norbere burua aipatzean datza, hiztuna edo idazlea izan, pluraleko lehen pertsona erabiliz eta "gu" izenordaina erabiliz, "ni"re ordez.
Erabilera hori Antzinako Erroman zabalduta zegoen, eta herrialde askotako tradizioan iraun du adierazpen formal gisa. Bereziki, errege-erreginak eta aita santuak (hortik maiestatiko izena, maiestateari dagokiona edo dagokiona) izan dira adierazpen-modalitate hori erabili dutenak, erakundearen «irudiarekin» lotzen den heinean. Otomandar eta ingeles monarkietan ere erabili izan da. Hitz egiten edo idazten duen pertsonaren bikaintasuna, boterea edo duintasuna aditzera emateko erabiltzen da gehien.
Historia
Hasieran, Erdi Aroko errege guztiak aurkeztu eta beren dokumentu handiak singularrean zuzentzen zituzten («nik, Alfontsok,... ko erregeak erabaki dut ...»). XII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, gero eta ohikoagoak izan ziren erregea pluralean agertzen zen korrespondentziak eta dokumentuak (... ri ematea erabaki dugu), eta hori Elizako goi hierarken imitazio estilatu gisa sor zitekeela uste da, aita santuek plural maiestatikoa erabiltzen baitzuten.
XIII. mendearen amaieran eta XIV. mendearen hasieran estilo berri bat sortu zen: erregeak ez zuen soilik plural maiestatikoa erabiltzen, baizik eta bere dokumentuak «nos, Carolus, ...» (latinez) («gu, Karlos, ...») -rekin hasten zituen, eta tradizio horrek Aro Modernoak oso sarreraraino jarraitu zuen.
Apaltasun-plurala
Maiestatezko pluralaren erabilera eta apaltasun-pluralaren erabilera bereizi egin behar dira; izan ere, hiztuna talde hipotetiko batean sartzeko erabiltzen da, eta hiztun horrek azaltzen duen ideia talde horri egozten zaio. Pluralaren beste modu horiek irakurleak edo entzuleak sartzeko erabiltzen dira. Azken plural-mota hau matematikari buruzko liburuetan erabili ohi dena da, eta beste zientzia-liburu batzuetan imitatu egiten da.
Oedipina alfaroi
Oedipina alfaroi Oedipina generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Udazkenaren balkoitik
Udazkenaren balkoitik Joan Mari Irigoienek 1987an kaleratutako eleberria izan zen, Ereinek argitaratua.
Bere laugarren eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen.
Araiako geltokia
Araia Euskal Herriko Arabako tren eta autobus geltoki bat da, Asparrena udalerrian kokatuta dagoena.
Hécourt (Eure)
Hécourt Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Araiako geltokia
Geltokia 1862ko urtarrilaren 26an ireki zen.
Egoera
Geltokia Madril—Hendaia burdinbidearen 523,69 kilometro-puntuan dago, 581,49 metroko altueran, Agurain eta Egino geltokien artean. Tartea bide bikoitzekoa da eta elektrifikatuta dago.
Hécourt (Eure)
Biztanleria
2007an Hécourt udalerrian erroldatutako biztanleak 337 ziren. Familiak 122 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 31 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Araiako geltokia
Historia
Geltokia 1862ko urtarrilaren 26an inauguratu zen Gasteiz - Olazti tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
2008. urtean, Miranda Ebroko iparraldeko tarteak Bloke Automatiko Banalizatua (BAB) inauguratu zuen, CTC eta guzti, Miranda Ebro eta Altsasu arteko tartean dagoen eskuzko Bloke Elektrikoa (BEM) ordezkatuz. Horren ondorioz, Araia edo Langraiz bezalako geltoki askok zirkulazio-langileak izateari utzi diote.
Thymelaeaceae
Thymelaeceae Malvales ordenako familia kosmopolita da, barnean 50 genero eta 898 espezie dituena.
Piney Mountain (Virginia)
Piney Mountain Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Albemarle konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hécourt (Eure)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Araiako geltokia
Geltokia
Tarte honetako beste geltoki batzuk bezala, Dulantzi edo Agurain kasu, Iparraldeak eraikitako antzinako bidaiarien eraikina, 80ko hamarkadan, sinpleago eta funtzionalago batengatik ordezkatua izan da. Hiru nasa ditu, bat albokoa eta bi erdikoa, eta bertara iristeko lau bide daude. Beste bi trenbide geltokiaren alboetan hiltzen dira. Nasa aldaketak pasabide altu bati esker egiten dira.
Etorkizuna
ArabaTran proiektuaren barruan, Euskotrenek Miranda Ebro - Altsasu lineako geltokietako bat izango litzateke.
Hécourt (Eure)
Etxebizitza
2007an 157 etxebizitza zeuden, 125 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 153 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 125 etxebizitza nagusietatik 103 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 79 etxek bost zituzten. 91 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 55 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 60 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
1842 Hynek
1842 Hynek asteroide gerrikoan aurkitutako 1842. asteroidearen izena da. 1972ko urtarrilak 14an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 AA zen. Bere izena aurkitzailearen aita zen Hynek Kohoutekgatik jasotzen du.
Urkiaga
Urkiaga Nafarroa Garaiko iparraldeko mendi lepoa da, Nafarroa Behereko mugatik hurbil, Baztan eta Erroibarren artean dagoena. Handik igarotzen den NA-138 errepideak Eugi eta Urepele lotzen ditu. 890 metroko garaiera du.
Hécourt (Eure)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 215 ziren, horien artean 164 aktiboak ziren eta 51 inaktiboak ziren. 164 pertsona aktiboetatik 146 lanean zeuden (81 gizon eta 65 emakume) eta 18 langabezian zeuden (6 gizon eta 12 emakume). 51 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Hécourt udalerrian 128 unitate fiskal zeuden, 343 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.147 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Hécourt udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Valdearenas
Valdearenas Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
Myotis fimbriatus
Myotis fimbriatus Myotis generoko animalia da. Chiropteraren barruko Myotinae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Aegithalidae
Aegithalidae familiako hegazti paseriformea da, hamaika espezietako eta lau generoetako bat, leku menditsuetan bizi dena.
Generoa
Leptopoecile
Psaltriparus
Psaltria
Garmendia eta zaldun beltza
"Garmendia eta zaldun beltza" Kirmen Uribe bizkaitarrak haur literaturaren arloan argitaratutako lehenengo liburua da.
Lan hau Ipar Amerikara joandako Garmendia pertsonaia ondarrutarraren trilogiaren osagaia da.
Domingo Etxeberri
Domingo Etxeberri Zelaiandia (Donostia, Gipuzkoa, XVII. mendea) politikaria izan zen.Filipe III.a Espainiakoa eta Filipe IV.a Espainiakoa erregeen idazkaria izan zen.
Oedipina alleni
Oedipina alleni Oedipina generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Rivanna (Virginia)
Rivanna Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Albemarle konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Naomi Campbell
Naomi Elaine Campbell (Londres, 1970eko maiatzaren 22a) britainiar top-model ohia da. Bere belaunaldiaren modelorik ospetsuenetariko bat izan zen.
Valdeavellano
Valdeavellano Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 101 biztanle zituen.
Pici (pasta)
Picia Toskanan eskuz egiten den spaghetti mota bat da, batez ere Siena eta Grossetoko probintziatan. Bere errezeta oso sinplea da: ura, irina eta oso arraultza gutxi. Tradizionalki etxean egindako errezeta bat da, eskuz egiten den masaren luzatzetik eratorria. Kondimento tipikoak haragi ragua, edo all'aglione izeneko saltsa, tomate eta baratxuriarekin. Seinako probintzian zizak, karbonara edo bestelakoak ere egiten dira.
Immunoeskasia
Immunoeskasia edo immunourritasuna immunitate-sistemaren ahulezian oinarritutako patologia da. Patologia horretan immunitate-sistemak ez du erantzun egokia ematen mikrobio patogenoen aurrean, eta gaixoek infekzioak harrapatzeko joera handia dute. Era berean, immunoeskasia dutenen artean minbizia sarriagoa da.
Immunoeskasia bi motakoa izan daiteke:
Immunoeskasia eragiten duten immunitate-sistemaren akatsak era askotakoak izan daitezke. Immunitate-sistemaren elementu bat edo bestea kaltetuta egon daiteke. Ohikoenak honako hauek dira:
Sortzetiko immunoeskasiaren atzean 5 adibide hauetako bat egon daiteke. Hartutako immunoeskasiaren kasuan, aldiz, T eta B linfozitoen funtzionamendu okerra egon ohi da.
Saint-Parthem
Saint-Parthem Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Parthem udalerrian erroldatutako biztanleak 430 ziren. Familiak 188 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (34 bakarrik bizi ziren gizonak eta 30 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 9 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 287 etxebizitza zeuden, 195 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 76 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 273 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 195 etxebizitza nagusietatik 158 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 102 etxek bost zituzten. 170 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 93 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 81 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 239 ziren, horien artean 174 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 174 pertsona aktiboetatik 159 lanean zeuden (88 gizon eta 71 emakume) eta 17 langabezian zeuden (8 gizon eta 9 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Parthem udalerrian 178 unitate fiskal zeuden, 396,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.160 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Saint-Parthem udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 728 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Semigalia
Semigalia (Zemgale; Semgallen; Semigalia; Žiemgala; Zemgāl) Letoniako eskualde kulturala da, herrialdeko erdialdean eta hegoaldean dagoena. Hiri nagusia Jelgava du. Askotan Seloniarekin batera agertzen da.
Eskualdeak Jelgava hiria eta Auce, Baldone, Dobele, Engure, Iecava, Jaunpils, Ozolnieki, Rundāle, Tērvete, Tukums eta Vecumnieki udalerriak ditu barnean.
Swadesh zerrenda
Swadesh zerrenda oinarrizko berbak biltzen dituen zerrenda bat da (207 berba bertsio luzeenean), Morris Swadesh (1909-1967) hizkuntzalariak paratu zuena. Harremana ei duten bi edo hizkuntza gehiagoren arteko alderatzea ahalbideratzen du, euren arteko lotura denboran zehar nolakoa izan den balioetsiz. Hizkuntzalaritza konparatiboaren, glotokronologiaren eta hizkuntzalaritza estatistikoaren tresnetako bat da.
Erkaketa horrek antzekotasunak agerian lagako ditu, beti ere erabilitako errepertorioak fidatzeko inferentziak eragiten baditu. Hori berori izan zen Swadeshen kezka nagusia zerrenda proposatu zuenean. Denborak baino kontrolpean ez dauden hainbat eraldaketak gauzatu ohi dute hizkuntza baten lexikoaren bilakaera. Kulturazko arrazoiek eragiten dituzte transformazio horiek: teknologiaren hedapenak, politikak bultzatutako aldian aldiko dinamikek eta harreman ekonomikoek.
Aukeratutako berbak edozein kulturatan ezagunak dira (hona adibideak: ura, harria, emakumea,...). Kanpoko mailegu batek nekez ordezkatuko ditu, hain dira oinarrizkoak.
Swadesh zerrenda
Hona 207 itemek osatutako zerrenda, euskarazkoa eta ingelesezkoa lagun.
Phaethornis eurynome
Phaethornis eurynome Phaethornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Ziza
Ziza Tricholoma, Lyophyllum eta Rhodopaxillus generoetako perretxikoak izendatzeko erabiltzen den hitza da.
Ziza onddo batean esporak garraiatzen duen gorputz atala da, kasu gehienetan janaria dagoen lekuan edo bere gainean lurzorutik ateraz hazten dena. Zizak ez dira kategoria taxonomiko bat, eta askotan onddoen eta zizen artean ezberdintzen da sukaldean, nahiz eta denak diren Fungi erreinuko elementuak.
Euskalkien artean hainbat definizio, eta ez beti bateragarriak, aurki daitezke. Horrela, hizkera batzuetan ziza, perretxiko eta onddo hitzen sinonimo dira. Beste hizkera batzuetan, ordea, genero eta familien artean ezberdintasuna egiten da.
Abebe Bikila
Abebe Bikila (ge'ez alfabetoan: አበበ ቢቂላ) (Jato, Amhara, 1932ko abuztuaren 7a - Addis Abeba, 1973ko urriaren 25a) distantzia luzeko lasterketetan aritzen zen etiopiar atleta izan zen. 1960 eta 1964ko Olinpiar Jokoetan maratoiko urrezko domina irabazi zuen.
Biografia
Abebe Bikila Etiopiako herrixka bateko ahuntzain baten semea zen. 17 urterekin Addis Abebara joan eta Haile Selassieren Guardia Inperialean sartu zen. Onni Niskanen suediar prestatzailearen eskutik, 1960ko Olinpiar Jokoetako maratoian aritzeko entrenatu zen. Lasterketaren egunean, kirol-oinetakoek min ematen ziotela eta, oinutsik laster egitea erabaki zuen. Bikilak, lasterketa irabazteaz gain, munduko errekorra hautsi zuen, 2:15:16.2 denborarekin. Garaipen horrekin, Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazten zuen Saharaz hegoaldeko Afrikako lehen atleta bilakatu zen.
Lau urte geroago, Tokioko Olinpiar Jokoetan, berriro urrezko domina eskuratu zuen. Orduan ere munduko marka berria ezarri zuen: 2:12:11. 1968ko Olinpiar Jokoetan, lesio baten, eta oxigeno urritasunaren ondorioz, 17. kilometroan proba utzi behar izan zuen. Urte bat geroago, zirkulazio-istripu batean paraplegiko geratu zen.
Koru
Koruko Andre Maria
Donostiako Parte Zaharreko basilikak Koruko Andre Maria du deitura, koruan dagoen Ama Birjinaren omenez. Horregatik, donostiar ugari Koruko izena dute.
Merced kalea (Iruñea)
Merced kalea (mapa batzuetan, Mesede kalea) Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da, Nabarreriako burguan.
Kokalekua
Compañia kalea eta Xabier kalearen arteko kalegurutzean hasi, Compañia plaza parean, eta Joanes Albretekoa kalean amaitzen da, Labrit pilotalekuaren parean.
Telleria kalea kale honekiko elkartzut batzen zaio.
Historia
Nabarreriako beste inguruak bezala, Pompaelo hiri erromatarraren parteetako bat zen. Labritera ematen duen aldean harresiz kanpoko ingurua zegoen. Bertan aurkitu da Erromatar Inperio garaiko lurperatzen bat, adibidez. Cardo Maximus kalea Dormitaleria bazen ere, Merced kalea horrekiko paraleloa da. Kaleko 6-8 eta 5-9 zenbakien azpian aurkitu dira III-IV. mendeko erromatar harresiaren zati bat eta zortzi metroko diametroa zuen dorre bat. Harresiak 4,5 metro zabal eta 0,8-1,1 metroko altuera zuen, baina Labriten zegoen hegiaren gainean eraikita zegoenez, haritz enborrezko zutabeak zituen zimentu gisa. Badirudi harresi horiek azkar eraiki zirela, ziurrenik erasoen beldur; izan ere, material asko berrerabili ziren, tartean hilobietako harriak, euren epigrafeekin. Valerius, gens Aemilia eta Elio Atiano izeneko hiru pertsonen epigrafeak aurkitu dira.
1154an Antso VI.a Nafarroakoak baimena eman zuen juduak Nabarrerian kokatzeko. Iruñeko judutegia harresien aurkako alde horretan ezarri zen, tartean Merced kalean. Kalearen amaieran "Iturri zaharra" izeneko atea ireki zitzaion harresiari. 1276an Nabarreriako gerran juderia suntsitu zen, eta lau urte beranduago kexatu ziren, eurek ez zutelako gerran parte hartu, baina euren auzoa kaltetu zelako. 1325ean juderia berriz altxatuta zegoen, eta kristauen erasoak ez jasotzeko babes bat eraikia harresiaren kontrako aldean. Merced kalearen ekialdeko aldeak "Barrio de Suso" izena zuen garai horretan. Kaleak bi izen zituen: juderiaren barnekoa Kale Nagusia zen eta alde kristauak Rua de los Peregrinos, Compañia kalearekin batera. Sinagoga 1542an eraitsi zen eta bertan eraiki zen Mercedeko komentua ; hala ere, izenak izen, Dormitaleria kalean dago eraikin hori. Kalearen 57-59-61 zenbakietan egindako ikerketa arkeologiko batean menorah bat aurkitu zen.
Herri kulturan
Merced kalean jaio zen Aitor Etxarte Berezibar; horren ondorioz, bere seme Hedoi Etxartek poesia bat eta abesti bat eskaini zion bideo batean.
Montanel
Montanel Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montanel udalerrian erroldatutako biztanleak 367 ziren. Familiak 164 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 212 ziren, horien artean 146 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 146 pertsona aktiboetatik 141 lanean zeuden (84 gizon eta 57 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montanel udalerrian 163 unitate fiskal zeuden, 382,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.310 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Montanel udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.160 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Neoscopelus microchir
Neoscopelus microchir Neoscopelus generoko animalia da. Arrainen barruko Neoscopelidae familian sailkatzen da.
Myotis findleyi
Myotis findleyi Myotis generoko animalia da. Chiropteraren barruko Myotinae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Aitor Sarasua
Aitor Sarasua Maritxalar (Aretxabaleta, 1967ko ekainaren 21a - Itsasu, 2018ko azaroaren 14a) 1990eko hamarkadan aktibo jardundako bertsolaria izan zen. 1998az geroz plazetako bertsolaritzatik urrundua, Bertsozale Elkarteko eragiletza lanetan ibili zen, bereziki Iparraldeko Bertsularien Lagunak elkartean, Lapurdira bizitzera joan zenean. Maddi Sarasua bertsolariaren eta Ainhoa Sarasuaren aita zen.
Biografia
Aitor Sarasua Aretxabaletan jaio zen familia euskaldun eta euskaltzale batean, sei senidetatik hirugarrena. 7 urte zituela hasi zen Almen ikastolako bertso-eskolan, Eskoriatzan, bertan Xanti Iparragirre, Patxi Goikolea eta Joanito Akizu irakasle zituela. Aitorrekin batera, hantxe ziren Jon anaia, Felix Iñurrategi geroago mendizale ezaguna izango zena, Arantzazu Loidi eta Jon Iñaki Isazelaia, besteak beste. Patxi Goikolearen iritziz, Aitor Sarasua “oso mutiko lasaia eta umoretsua zen”. Ikasle gisa, berriz, “ona, eta bertsoak erraz kantatzen zituena”. Xanti Iparragirrek, bestalde, horrela gogoratzen zuen Aitor: “Bertsolari gisa biziki maite nuen. Zerbait bixia bazuen, ateraldi ederrak egiten zituen. Bixitasun bat atzematen nion. Asko maite nuen haren zorroztasun hori”.
Gaztetatik eskolarteko txapelketa askotan aritu zen. Haietako bitan, Osinalde eta Xenpelar, finalista izan zen.
Aitor Sarasuak hamazortzi urte zituela, eta aprobetxaturik Xabier Euskitze laguna Lekarozen ikasten zuela, Nafarroan, Jon Sarasuarekin batera Urepelera egin zuten hirurek txango, bertan Xalbador bertsolari miretsia ezagutzeko asmoz. Euskitzek Berria egunkarian kontuatu zuenez, bidean galdu, eta ohi baino denbora dezente gehiago behar izan zuten helmugara iristeko. Hiruzpalau egun pasatu zituzten han, kanpin denda batean.
Hogei urte inguru zituela, Arrasate Euskaldun Dezagun AED elkarteko bertso-eskolan aritu zen buru-belarri. Arrasate Telebista lokalean ere zenbait albistegi eta saio berezi aurkeztu zituen, beti ere ordezko aurkezle moduan.
Gaixoaldi luze baten ondoren hil zen Aitor Sarasua, Von Hippel Lindau (VHL) sindromeak eragindako gaixoaldi degeneratiboa, pixkanaka mugitzeko gaitasun barik utzi zuena. Ezaugarri genetikoek sortutako gaitza da, gorputzean hainbat tumoreren hazkundea eragiten duena.
Bertsogintza
Debagoieneko Almen ikastolako bertso-eskola aitzindarian aritua, 7 urtetatik, anaia eta lagun artean. Jon Sarasua bertsolariaren anaia zen. Gaztetxotatik eskolarteko txapelketetan abiatua, gero gaztetan txapelketa askotan izan zen partaide, sekulan onenetakoa izan gabe: Artxanberri eta Pello Errota (1983, 1985, 1987an), Errexil saria (1984an eta 1988an), Fernando Amezketarra (1985), Leniz bailarako txapelketa (1988 eta 1989an), Lizardi saria (1982-1985), Osinalde saria (1987-1989), Xenpelar saria (1983-1986). Leniz bailarako txapela jantzi zuen 1989an Osinalde eta Xenpelar sariketetako finalista izana da. 1993an Txapelketa Nagusian hartu zuen parte.
Hogei urte inguru zituela, Arrasateko AEDko bertso-eskolako lagunarteak eutsi zion bere bertsozaletasun eta gaitasunari.
Diskogintza
Bertso jarri musikatuekin diskoa kaleratu zuen, Jon Sarasua anaiarekin batera, 1995eanː Fauna txiki bat bertso berritan (Elkar).
2011ko abenduan, Debagoienean egin zen toberarako, disko hartako doinu eta moldeak berreskuratu zituen Sarasuak, Arrasateko herriari gaiztakeria batzuk egozteko; Arratus Kampanzaris deitzen die arrasatearrei bertsoak. (Aitor Sarasuaren fitxan, ahotsari klikatuz hor duzue kantua.)
“Hegotik Iparrerantz” omenaldia
2019ko martxoaren 16an, “Hegotik Iparrerantz” izeneko ekitaldi bikoitza antolatu zen Aretxabaletan, Aitor Sarasuaren jaioterrian, beronen omenez. Ekitaldia herritar batzorde batek antolatu zuen, Aretxabaletako Udalaren eta herriko zenbait elkarteren laguntzarekin.
Goizez, mojen komentu izandakoan lagunarteko omenaldia egin zitzaion ehun bat lagunen aurrean, eta bertan Aitor Sarasuaren lagunek, lankide ohiek, zaintzaileek eta familiartekoek anekdotak, bertsoak, kantuak eta ikus-entzunezko materiala partekatu zuten, denak bertsolari ohiarekin lotuak.