cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Père-en-Retz
Diru sarrerak
2009an Saint-Père-en-Retz udalerrian 1.622 unitate fiskal zeuden, 4.149,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.489 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 185 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 6 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 38 eraikuntza enpresak ziren, 42 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 11 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 11 higiezinen enpresak ziren, 20 zerbitzu enpresak ziren, 21 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 69 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 5 igeltseroak, 7 margolariak, 11 zurginak, 7 iturginak, 4 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 5 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 6 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 13 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 5 okindegiak, 1 harategi zen, 1 zapata-denda zen, 2 elektrotresna dendak, 1 bitxi-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Père-en-Retz udalerrian 91 nekazaritza-ustiategi zeuden, 5.184 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1, 3 botika eta anbulantzia 1  bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Père-en-Retz udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 425 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bison uriformis
Bison uriformis Pleistozenoan Europan, Euskal Herrian zein gure inguruan bizi izan zen eta egun desagertutako bisontearen espeziea da.
Bison uriformis zenbait harpetako labar-artean agertzen da marraztuta, eta bere aztarnak eta hondakinak Bison priscusen zein Bison bonasusen hondakinekin batera agertzen dira euskal zein Gune frankokantaurikoaren aztarnategi arkeologikoetan. Bison uriformis, Bison bonasus baino lehen bizi omen zen Gune frankokantauriko honetan.
Datu gutxi dago espezieari buruz.
Ezaugarriak
Dirudienez Bison uriformis zenbait ezaugarri ezberdin bazeukan Bison priscus eta Bison bonasusekin konparatuz gero.
Bere adarrak okerrak ziren eta puntak gora begira zeuden, "S" itxurako bihurgune txiki batekin. Beste ezaugarri nabarmena bere bizkarrean, soingurutzearen gainean, zeukan tamaina handiko konkorra. Antza konkor-koipetsua zen.
Konkor hau nabarmena agertzen da, esate baterako, Asturiasko Peñamellera herriko Coimbreko leizean marrazturik agertzen den bisontean. Zalantzarik gabe tamaina eta errealtasun handiko labar-pinturak Bison uriformis bat errepresentatzen du. Bisontearen pinturak 1,24 metorko luzera dauka eta harriaren erliebea erabiltzen du animaliaren benekotasuna areagotzeko.
Blida
Blida (البليدة; ⵍⴻⴱⵍⵉⴷⴰ) Aljeriako hiria da, izen bereko probintziako hiriburua dena. 1535ean moriskoek sortua, bere lorategi ospetsuengatik "arrosen hiria" (مدينة الورود) esaten diote.
Herriak
Hurrengo herriek udalerria osatzen dute:
Centrolabrus trutta
Centrolabrus trutta Centrolabrus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Shoichiro Sakamoto
Shoichiro Sakamoto (阪本 翔一朗, 1995eko abuztuaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
Gizon Ospetsuen Panteoia
Gizon Ospetsuen Panteoia (Panteón de Hombres Ilustres) Madrilgo panteoia da, Patrimonio Nacionalak kudeatuta. Fernando Arbós y Tremanti arkitektoak diseinatuta, Atochako Gure Amaren Basilikaren barnean dago. Parisko Panteoia bezala, gizon ezagunen gorpuak hartzeko tenplu bezala eraiki zuten.
Shoichiro Sakamoto
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Zweigen Kanazawa.
Montaldo di Mondovì
Montaldo di Mondovì Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Montaldo di Mondovìk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Santiago Bernabéu estadioa
Santiago Bernabéu estadioa Espainiako Madril hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Real Madrid taldearen zelaia da.
Grimselita
Grimselita karbonato motako minerala da.
Paština Závada
Paština Závada Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 7,33 km²ko azalera du eta 229 biztanle 2017ko datuen arabera.
Grimselita
Ezaugarriak
Grimselita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Paština Závada
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1402. urtekoa da.
Santiago Bernabéu estadioa
Kokalekua
Chamartín barrutian dago, Castellana pasealekuan.
Eraikina
1947ko abenduaren 14an inauguratu zen eta gaur egun 81.044 ikusleentzako edukiera du.
Monte Sereno (Kalifornia)
Monte Sereno Kaliforniako hiri bat da. Santa Clara konderrian kokatua dago. 2010ean 3,341 biztanle zituen, 4.2 kilometro koadrotan banatuta.
Turon de Néouvielle
, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.035 metroko garaiera du. Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago.
Leviathan (1989ko filma)
Leviathan 1989ko George P. Cosmatos greziar-italiar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Peter Weller, Richard Crenna, Amanda Pays, Daniel Stern, Ernie Hudson, Michael Carmine, Lisa Eilbacher eta Hector Elizondo aktoreek antzeztu zuten.
Turon de Néouvielle
1787ko abuztuaren 2an Henry Reboul eta Ernest Vidal frantziar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten. Gertaera honen omenez, Reboul Vidal Tontorrari mendizale horietako baten izena eman zitzaion.
Asnotz
Asnotz Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
Leviathan (1989ko filma)
Alien (1979), The Thing (1982), The Abyss (1989) eta DeepStar Six (1989) filmeen antzeko mustruo edo izaki izugarri bati buruzko istorioa agertzen du.
Argumentua
Estatubatuar meatzari talde bat itsaspean mineral eta harribitxiak ateraz lanean ari dira, baina halako batean Leviathan izeneko sobietar ontzi hondoratu batekin topo egingo dute. Meatzarien ontzia torpedeatua izango da, eta meatzariak itsaspean norbaitek genetikoki eraldatutako eta odol egarriz dagoen izaki izugarri bat dagoela ohartuko dira.
Asnotz
1940n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artzibarko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak asnoztarrak ziren.
Izena
Asnotz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Inguru naturala eta kokapena
Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan.
Klima
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.
Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.
Estazio meteorologikoak
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Jaurerri bat izan zen, eta mendeetan zehar etxejabeei errentan emanda egon zen, halako moldez non garai batzuetan hutsik baitzegoen errentaririk ez zegoelako, 1886an adibidez, etxe nagusia erre zenean, eta hainbat urtez, konpondu arte, hutsik egon zen. Beti izan du biztanle gutxi. 1366an bi etxe aipatzen dira, 1819an hiru izatera iritsi zirenak. Biztanleria handiena 1786ko 20 biztanleen eta 1860ko 32 biztanleen artean kokatzen da, 1886an erre zenean 18ra jaitsiz, eta 1930era arte ez da berreskuratzen, orduan zazpi erroldatu berriro idazten baitira. Ez dago biztanleriaren daturik 1940ko hamarkadatik, urte horretan azken zifrak bederatzi erroldatu baitzituen.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Montaldo Roero
Montaldo Roero Italiako udalerri bat da. Cuneoko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Montaldo Roerok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aequidens metae
Aequidens metae Aequidens generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Kloratita (taldea)
Historia
Kloratita, 2003an Zorrotzan sortutako punk-rock musika taldea da. Hasiera batean, gustoko taldeen bertsioak egiten hasi ziren, baina pixkana-pixkana beraien kantu propioak ere sortzeari ekin zioten.
Euskal Herri osoan 50 kontzertu inguru eman ondoren, 2004an beraien lehen diska grabatu zuten Tala estudioetan(Inoiz baino gehiago... ). Diskaz gain, liburuxka bat ere egin zuten.
2006an berriz, bigarren lana kaleratu zuten Etikaz mintza gaitezen... izenburupean. Diska grabatzeaz gain, DVD bat eta liburu bat ere kaleratu zituzten.
2007an oraingoz beraien azken lana den Inoiz baino gehiago... komunismoa  diska kaleratu zuten. Disko honek, "Etikaz mintza gaitezen..." bigarren diskoko "Komunismoa" abestiaren bertsio luzea, "Inoiz baino gehiago..." lehenengo diskoko abestiak Gasteizko gaztetxean zuzenean grabatuak eta Venezuelari buruzko zenbait korte jasotzen ditu. Diskoak, Venezuelako Sontizon taldearen "A cada 11 le llega su 13" diskoarekin batera "Gora Venezuela sozialista! Gora Euskal Herria sozialista" disko bikoitza osatzen du.
Beraien lan propioez gain, hainbat bildumetan ere parte hartu dute Kloratitakoek. Hala nola, AHTaren aurkako bildumetan edo Gazte Mugiko bildumetan.
Taldekideak
<li> Alberto - Ahotsa. <li> Iraitz - Ahotsa. <li> Gaizka - Bajua. <li> Saul - Bateria. <li> Ekaitz - Gitarra.
Diskoak
<li> Inoiz baino gehiago... (MusikHerria, 2004). CD eta liburua. <li> Etikaz mintza gaitezen... (MusikHerria, 2006). CD, DVD eta liburua. <li> Inoiz baino gehiago... komunismoa (MusikHerria, 2007).
Bildumetako partehartzeak
<li> "Espetxetik" abestia Gazte Mugiko CD bilduman (2005). <li> "Gu geu izateko..." abestia Euskal Herriko I. Okupazio kongresuko Erradikala izan sistema honen kontra CD bilduman (2005). <li> "Gazte eta Errebelde" abestia Gazte eta Errebelde CD bilduman (2005). <li> "Makina zikina" abestia Kriminalizazioare EZ! CD bilduman(2005). <li> "Historia ez da bukatu..." abestia ''MusikHerria 1. bilduma'' CD bilduman (2005). <li> "Alienaziorako hitzak" abestia Urtez urte sokak apurtuz CD bilduman (2006). <li> "Ama lurra" abestia AHT eta beste proiektu txikitzaileak gelditu CD bilduman (2006). <li> "Etika" abestia Musikagidako CD bilduman (2006). <li> "Komunismoa" abestia Etxe hutsak okupatuz, eskubideak gauzatu CD bilduman (2007).
Kanpo estekak
🇪🇺 Kloratitaren webgune ofiziala 🇪🇺 MusikHerria diskoetxearen webgunea
Enriqueta O'Neill
Enriqueta O'Neill de Lamo (Madril, 1909ko martxoaren 27a - Bartzelona, 1972ko azaroaren 17a) aktorea eta idazlea izan zen, eta Regina Flavio ezizenarekin argitaratu zituen bere lanak 1942 eta 1970 artean. Lidia Falcón idazle eta politikoaren ama izan zen.
Biografia
1909ko martxoaren 27an jaio zen Madrilen. Enrique O'Neill Acosta, jatorri irlandarreko mexikar diplomatikoa, eta Regina de Lamo y Jiménez espainiarraren (Nora Avante ezizenez) alaba zen. Idazle, pianista eta sindikalismoaren eta kooperatibismoaren defendatzaile sutsua zen, eta Lluis Companysen kolaboratzailea. Ahizpa idazle bat ere izan zuen, Carlota O'Neill (Laura de Noves ezizenez), baita bere aitaren aurreko ezkontza bateko hainbat anai-arreba ere. Carlos Lamo y Jiménez amaren aldeko osaba Rosario de Acuña idazle eta kazetariaren lagun sentimentala izan zen.
Abeslari eta aktore gisa lan egin zuen, eta César Falcón idazle, kazetari eta politikari peruarra ezagutu zuen. Gizon ezkondua zen, eta Lidia Falcón O'Neill alaba jaio zen 1935ean. 1936ko uztailean, Virgilio Leret Ruiz koinatua, militarra eta ingeniaria, hil ondoren, Carlota ahizpa atxilotu eta kartzelaratu egin zuten hainbat urtez. Bera Bartzelonan jarri zen amarekin batera, eta han lan bat lortu zuen zentsore gisa, kazetari eta ingelesezko eta frantsesezko itzultzaile gisa lan eginez. José Bernabé Olivak, orduan Bartzelonako Prentsa Idazkari Probintzialarekin zuen harremanari esker, bere ahizpa askatu ondoren, iloben zaintza berreskuratzea lortu zuen, eta Bartzelonako Kristo Erregearen misiolariek zuzendutako zentro batean hasi ziren ikasten. 1942an, bai bera, bai haren ama eta ahizpa eleberriak idazten hasi ziren. Ama 1947an hil zen, eta ilobak nagusitu zirenean, ahizpak Espainiatik alde egitea erabaki zuen, eta Venezuelara jo zuen lehenik, eta Mexikora gero, han jarri baitzen behin betiko.
Alaba gazte hasi zen idazten eta politikarekiko interesa pizten agertzen, eta legez kanpoko propaganda egiteagatik kartzelaratu zutenean, Enriquetak ezin izan zuen jasan eta bere buruaz beste egin zuen 1972ko azaroaren 17an Bartzelonan, 63 urterekin.
Kitzikazank
Kitzikazank Amikuzeko antzerki talde amateurra da, 2004 urtean sorturikoa. Mattin Irigoienen zuzendaritzapean zazpi aktorek osatzen dute: Aña Arregi, Amaia Elixerri, Laida Harluxet, Battit Kastillon, Iban Lamark, Pettan Prebende eta Maitena Thikoipe.
Orbey
Orbey Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Kitzikazank
2008an Euskal Herriko hainbat herritan Loreak mendian, ondarkinak lurpean eta bideak gainean antzezlana plazaratu zuten. Hainbat bertsolarik ere hartu izan zuten parte Kitzikazank talderen emanaldietan, hala nola, Maialen Lujanbio, Andoni Egaña, Uxue Alberdi, Amets Arzallus, Jesus Mari Irazu, Iñaki Zelaia, Sustrai Kolina, Kristine Txoperena, Ekhi Erramundegi, Jon Martin, Patxi Iriart eta Xiberoko Bertso Eskolako kideek.
Orbey
Biztanleria
2007an Orbey udalerrian erroldatutako biztanleak 3.631 ziren. Familiak 1.453 ziren, horien artean 442 pertsona bakarrekoak ziren (180 bakarrik bizi ziren gizonak eta 262 bakarrik bizi ziren emakumeak), 434 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 476 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 101 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.909 etxebizitza zeuden, 1.482 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 264 bigarren erresidentzia ziren eta 163 hutsik zeuden. 1.125 etxeak ziren eta 773 apartamentuak ziren. 1.482 etxebizitza nagusietatik 1.000 bere jabearen bizilekua ziren, 420 alokairuan okupaturik zeuden eta 62 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 103 etxek bi zituzten, 269 etxek hiru zituzten, 315 etxek lau zituzten eta 782 etxek bost zituzten. 1.163 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 673 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 622 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.192 ziren, horien artean 1.646 aktiboak ziren eta 546 inaktiboak ziren. 1.646 pertsona aktiboetatik 1.530 lanean zeuden (839 gizon eta 691 emakume) eta 115 langabezian zeuden (54 gizon eta 61 emakume). 546 pertsona inaktiboetatik 156 erretiraturik zeuden, 205 ikasten zeuden eta 185 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Orbey udalerrian 1.499 unitate fiskal zeuden, 3.539 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.915 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 180 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 9 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 23 eraikuntza enpresak ziren, 33 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 33 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 9 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 25 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 44 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 autoeskolak, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 6 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 12 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
Lilli Suburg
Lilli Suburg ( Rañusa Manor 1841eko abuztuaren 1agreg./uztailaren 20ajul. – Valga 1923ko otsailaren 8a), estoniar kazetari, idazle eta feminista izan zen. 1882an, Lehen Hezkuntzako eskola pribatu bat ezarri zuen Pärnun; 1885ean, Viljandira eraman, eta han ikasle gehiago izan zituen. 1887-1894an, Linda emakumezkoen lehen aldizkaria sortu eta argitaratzen hasi zen. Bere aldizkaria saldu behar izan zuenean, Suburg Letoniara joan eta eskola bateko zuzendaritzan aritu zen 1907 arte.
Orbey
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 5 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
Black Rob
Robert Ross (Buffalo, 1969ko uztailaren 12a - Atlanta, 2021eko apirilaren 17a), Black Rob izenarekin ezagunagoa, Bad Boy Entertainment diskoetxeko kide zen rapero amerikarra izan zen.
Lilli Suburg
Bizitza goiztiarra eta hezkuntza
Caroline Suburg, Lilli izenez ezaguna, 1841eko abuztuaren 1ean jaio zen Estoniako, Ute-Vändra herrian. Bere gurasoak Eva eta Toomas Suburg izan ziren. Jaio eta gutxira, familia Vana Vändra herrira joan zen. Han, Toomas ikuskatzaile lanetan aritu zen, eta Eva gaztagile. Hasiera batean Rõusa Manor herriko eskolan hezi zuten alaba baina, azkenean, bikotea gai izan zen jabetza osoa alokatu eta alaba eskola pribatu batera bidaltzeko.1852tik 1859ra, Suburg-ek Marie von Ditmar-ek Pärnun zuzendutako eskola pribatuan ikasi zuen, eta, ondoren, hiriko nesken istitutuan hasi zen ikasten. Ikasketak ia hamarkada batez eten zituzten, osasun-arazoengatik; izan ere, erisipela gaixotasuna diagnostikatu zioten. [2][3] Garai horretan, Suburg ohean egon behar izaten zen hilabete luzez, eta alemaniako literatura, pedagogia eta emakumeari buruzko hainbat liburu irakurri zituen. Ahal izan zuen guztietan, anai-arreba gazteenei erakutsi zien. Haren gurasoek baso handi bat erosi zuten Sikanatik hurbil, eta bertan Toomas ganadua zaintzen hasi zen. Landetxea Waldburg finkako enpresa batera zabaldu ondoren, familia etxe berrira aldatu zen.
Orbey
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Orbey udalerrian 50 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.518 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu luzeetarako ospitale 1, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Eustakio Iraola "Famao"
Eustakio Iraola Gaztelumendi, ezizenez «Famao», Donostiako traineru estropadetako patroi bat izan zen.
Orbey
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Orbey udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 442 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Black Rob
Karrera musikala
Bere ibilbidea Cru's Da Dirty 30 bezalako diskoak grabatzen hasi zen eta Lil Kim, Busta Rhymes, LOX eta Total bezalako artistekin lan egiten hasi zen, 2000n bere lehen diskoa kaleratu aurretik, Life Story. Bere lehen singlea, "Whoa!", Arrakasta handia izan zuen.
Eustakio Iraola "Famao"
Garaipen nagusia, Donostiak bere gidaritzapean 1945ean lortutako Espainiako Traineru Txapelketa izan zen.
Kirol ibilbidea
1930 eta 1940ko hamarkadako hainbat Kontxako Banderatan parte hartu zuen, gehienetan Amaikak Bat (Donostia) traineru donostiarraren patroi lanetan. Emaitza onena 1940an zuen: bigarren postua lortu zuen, baina bigarren jardunaldian irabazle gertatuta.
Black Rob
Karrera musikala
Life Story platinozko maila lortu ondoren, bere bigarren lana, Black Rob Report, itxaropenetatik behera geratu zen.
Eustakio Iraola "Famao"
Kirol ibilbidea
"Famao" patroiaren urterik onena 1945 izan zen, Sindicato de Pesca de Guipuzcoa izenpean Teresita traineruarekin donostiarren lehen Espainiako Traineru Txapelketa irabazi baitzuen. Donostiarrak hasieran sailkatuta ez bazeuden ere, Pasai San Pedrok uko egin zion txapelketan parte hartzeari eta haren lekua Donostiak bete zuen. Txapelketa jokatu behar zen egunean oso itsaso txarra zegoen eta donostiarrak eta hondarribitarrak baino ez ziren ausartu ateratzera.
Igeriketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan
Igeriketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoak Tokioko Ur Zentroan ospatu ziren, 2021eko uztailaren 24tik abuztuaren 1era bitarte, Tokion, maratoi igeriketa izan ezik, abuztuaren 4-5ean ospatu zela.
Lilli Suburg
Ibilbidea
Gaixotasunak orbainak utzi zituen Suburgen aurpegian, eta une horretatik aurrera ez zuen inoiz onartu argazkia ateratzea orbainak estaliko zizkion bufandarik gabe. 1869an, irakaskuntza-ziurtagiria lortzeko behar ziren azterketak berreskuratu eta osatu zituen. 1872rako, Carl Robert Jakobson ezagutu zuen, esnatze nazionalistan murgilduta zegoen idazle eta pedagogista. Jakobsonen laguntzarekin, Suburg bere bizitzan oinarritutako, Liina izeneko ipuin batean hasi zen lanean, eta 1877an argitaratu zuen. Hurrengo urtean, berriz ere Jakobson-en bultzadarekin, Suburg Pärnu Postimees egunkarian editore lanetan hasi zen. Egunkaria, kontserbadorea izanagatik ezaguna, Suburgen eragina dela eta, politikoki posizio erradikalago batera mugitu zen.
Laye
Laye Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Alpe Garaiak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Lilli Suburg
Ibilbidea
1880an, Suburgek Anna Wiegandt gazte umezurtza hartu zuen, nahiz eta garai hartan emakume ezkongabe batentzat mugimendu ez oso ortodoxoa izan. Horrekin batera, familiaren ekonomia aldatu egin zen. Bere baliabideen gainetik bizi izan ondoren, Toomasek ganadua saldu eta lurraren zati txiki bat bakarrik atxikitzea erabaki zuen. Eva eta alabak elkarren aurka jarri ziren,eta, handik gutxira, Suburg eta haren alaba Pärnura joan ziren bizitzera. Han nesken eskola pribatu bat ezartzeko asmoa zuen, ikasle estoniarrei beren hizkuntzan irakasteko. Une hartan indarrean zegoen araudiak debekatu egiten zuen estonieraz erlijioa ez zen edozer irakastea, eta Suburg erakundea ikastetxe aleman gisa irekitzera behartua sentitu zen. 1882an, Eskolari laguntzeko, batzar, hitzaldi eta emanaldiak antolatu zituen, baina tokiko eliteek bere lana gaitzetsi zuten. [3][5]
Igeriketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan
Guztira 37 proba egongo dira, 18 genero bakoitzean eta bat mistoa, inoizko kopururik altuena. Gizonezkoen 800 metro libre, emakumezkoen 1.500 metro libre eta 4x100 metroko errelebo mistoa sartu ziren 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.
Gizonezkoak
Sailkapen fasean parte hartu eta domina lortu zuten igerilariak.
Emakumezkoak
b Sailkapen fasean parte hartu eta domina lortu zuten igerilariak.
Proba mistoak
c Kanporaketetan parte-hartu zuten baina ez finalean.
Laye
Biztanleria
2007an Laye udalerrian erroldatutako biztanleak 224 ziren. Familiak 102 ziren, horien artean 30 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 34 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 30 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Black Rob
Heriotza
2021eko apirilaren 17an, larunbatean, raperoa osasun arazo larriengatik hil zen, TMZ informazio plataformaren arabera.
Zentzumenen parkea
Zentzumenen parkea Nafarroako Noain udalerrian dagoen parke bat da.
Heterospingus xanthopygius
Heterospingus xanthopygius Heterospingus generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Lilli Suburg
Ibilbidea
1885ean, Viljandi ko bere jarraitzaileek Suburg-i eskatu zioten eskola lekuz aldatzeko; ikastetxe handiago bat alokatu eta ikasle gehiago erakarri ahal izan zituen. Berrogeita hamar neska barnetegian bizi ziren, eta, oro har, ikasleen kopurua %80 handitu zen. Alemanez irakastea eskatu zitzaion arren,  Jakobson, Lydia Koidula eta Friedrich Reinhold Kreutzwald estoniarren lanak sartu zituen ikastaroetan;  ikasleei beren kulturaren zentzua eta iritzi independentea garatzen lagundu zien. Bi urteren buruan, Suburg ikasketa-plana zabaldu nahian zebilen, eta agintariengana hurbildu zen, neska helduei bost urtez alemana eta bi urtez errusiera irakazteko baimen eske. Eskaera baztertu egin zuten, eta Suburgek eskolako zuzendaritza bere alabari ematea erabaki zuen. Wiegandt berriro jarri zen harremanetan agintariekin, eta beste sei urtez irakasten jarraitzeko baimena lortu zuen. Garai horretan, 1892an, Errusierak formatu alemana ordezkatu zuen.
Cheilinus abudjubbe
Cheilinus abudjubbe Cheilinus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Ouchamps
Ouchamps Frantziako udalerri bat da, Loir eta Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
FC Santa Claus
FC Santa Claus Finlandiako hirugarren mailan dagoen Rovaniemiko futbol taldea da. 1993. urtean sortu zen talde honek, Saarenkylän tekonurmi futbol-zelaian jokatzen ditu partiduak. Azken urteetan Kakkonen ligako C taldean aritu da Lappiko talde hau.
Beerenberg
Beerenberg, Jan Mayen uhartean dagoen geruza-sumendi aktibo bat da, Groenlandiako itsasoa eta Norvegiako itsasoaren artean. 2.277 metroko garaiera du eta gailurrean kilometro inguru bateko diametroa duen kraterra dauka.
Eustakio Iraola "Famao"
Mitxelenaren bertsoa
Koldo Mitxelena hizkuntzalari errenteriar ezagunak bertsoak jarri zituen kartzelan, Donostiak 1940ko Kontxako Banderan irabazitako estropadaren harira: bigarren igandean garaile atera zen Famaok gidatutao Donostiako trainerua, eta, kartzelan hain pozik zeudenez donostiarrak, haiei burla egiteko bertso batzuk idatzi zituen. Hona sail horretako bertso bat, hain justu Famao aipatzen duena:
FC Santa Claus
Rovaniemin dagoen Bizar Zuriren herrixkak babesten duenez talde hau, gabonetako pertsonaia honen izena darama taldeak.
Lilli Suburg
Ibilbidea
Bestalde, Suburgek argitaratzen jarraitu zuen, eskolan lanean zegoen bitartean, eta emakumezkoen aldizkari bat argitaratzeko beharrezko baimenak lortzen saiatu zen. Azkenik, 1888an, Linda, Estoniako lehen emakume-aldizkaria, argitaratzeko onespena lortu zuen. Aldizkariak emakumearen hainbat gai jorratu zituen: legezko eskubideak, gurasotasuna, emakumearen hezkuntza eta garapen espirituala, besteak beste. Argitalpen horretan, halaber, estoniar garrantzitsuen artikuluak, hainbat feministek emakumeen sufragioari buruz itzulitako lanak eta hezkuntza zein zientzia-garapen berriei buruzko albiste eta eztabaidak ere sartu ziren. Eztabaidatutako gaiak oso erradikalak izan ziren garai hartarako; kritikak jaso zituen beste komunikabide batzuen aldetik. Suburgek aldizkaria argitaratzen jarraitu zuen, zailtasun finantzarioek 1894an saltzera behartu zuten arte.
Ouchamps
Biztanleria
2007an Ouchamps udalerrian erroldatutako biztanleak 811 ziren. Familiak 302 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 91 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 115 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 363 etxebizitza zeuden, 312 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 360 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 312 etxebizitza nagusietatik 284 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 75 etxek lau zituzten eta 183 etxek bost zituzten. 238 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 95 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 197 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 547 ziren, horien artean 399 aktiboak ziren eta 148 inaktiboak ziren. 399 pertsona aktiboetatik 368 lanean zeuden (181 gizon eta 187 emakume) eta 31 langabezian zeuden (20 gizon eta 11 emakume). 148 pertsona inaktiboetatik 60 erretiraturik zeuden, 61 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ouchamps udalerrian 309 unitate fiskal zeuden, 821,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.298 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 2 zurginak, 2 iturginak eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Ouchamps udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 740 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lilli Suburg
Ibilbidea
1899an, Wiegandtek Viljandiko eskola itxi zuenean, Jaan Lammasekin ezkondu zen eta bikoteak Suburg Letoniako Omuli herrixkara eraman zuen haiekin bizitzeko. Amak eta alabak eskola bat ireki zuten berriro, 1907an, Lammasen alaba jaio zen arte. Suburgek 1900ean bere azken ipuina argitaratu zuen, Linda, herriaren alaba (Linda, rahva tütar). Estoniako lehen feministetako bat zela aitortu eta 1916an Tartuko Emakumeen Elkarteko ohorezko kide egin zen arren, ez zuen 1917an Artun egindako lehen emakume-biltzarrera joateko aukerarik izan.
Furusato
Gaia
Nahiz eta japonierazko furusato hitza "jatorrizko lurraldearen", "jaioterriaren" edo "antzinako etxearen" baliokidea izan eta Takanoren jaioterria Nakano izan (Naganoko prefekturan), letrak ez dirudi leku jakin bati erreferentzia egiten dionik. Horren ordez, bere jaioterritik urrun lan egiten duen pertsona bat da abestiaren protagonista, eta bere jaioterriko mendi eta ibaiekiko nostalgia adierazten du.
Lilli Suburg
Heriotza eta legatua
Azken urteetan, Suburg Valgako ahizpa Laura bisitatzera joaten zen aldizka. 1923ko otsailaren 8an, bertan hil, eta Vändrako (et) hilerri zaharrean, Estonian, lurperatu zuten. Vändrako Emakumeen Elkartea bere hilobiaz arduratu zen, eta 1926an Estoniako Emakumeen Elkarteen Batasunak (Eesti Naisorganisatioonide Liit) oroitarri bat jarri zuten bere omenez. Gainera,1982an, oroitzapenezko plaka bat jarri zioten bere eskola eta Viljandiko Linda argitaletxearen bulegoa egon zen eraikinean.
Furusato
Historia
Naganoko 1998ko Neguko Joko Olinpikoen amaiera-ekitaldian interpretatu zen, eta, 2014an, abestiaren ehungarren urteurrena ospatzeko, Saito Kinen Festival Matsumoton (2015etik Seiji Ozawa Matsumoto Festival, OMF) orkestra-akonpainamendua zuen haur-abesbatza batek interpretatu zuen Naganon, Seiji Ozawaren zuzendaritzapean.
2014an Il Divo taldeak Japonian zehar eginiko biran, abestiaren bertsioa egin zuen. Abestia 2014ko abenduaren 1an plazaratutako Live in Japan musika-diskoan jaso zuten.
Laye
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 314 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 182 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 113 etxeak ziren eta 201 apartamentuak ziren. 100 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 56 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Laye udalerrian 118 unitate fiskal zeuden, 247 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.953 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Solido
Egoera solidoa edo gotorra deformazioarekiko eta bolumen aldaketekiko erresistentea den materiaren egoera bat da. Presioa konstante mantenduz eta tenperatura baxuan, solidoek gehienetan kristal-egiturak osatzen dituzte. Horri esker, indarrak jasan ditzake itxura batean deformatu gabe. Hortaz, multzo zurrunak, konprimiezinak, gogorrak eta erresistenteak izan ohi dira. Bolumen konstantea daukate eta ez dira hedatzen.
Laye
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 2 jatetxeak.
Solido
Ezagutzen den solidorik arinena material artifizial bat da: aerogela, 3 mg/cm3 edo 3 kg/m3-ko dentsitatearekin; beira, 1,9 g/cm3-ko dentsitatearekin; dentsitaterik trinkoena duena, berriz, metal bat da: osmioa (Os), 22,6 g/cm3-ko.
Laye
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Laye udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 528 hektarea erabiltzen.
Zentzumenen parkea
Kokalekua
Herrigunean dago, Noaingo udaletxearen alboan, eta
Laye
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zentzumenen parkea
Historia
2006ko ekainaren 12an inauguratu zen.
Pinpirin
Pinpirina edo kolaioa (Galeus melastomus) ur gaziko arrain kartilaginosoa da, Scyliorhinidae familiakoa.
Ipar-ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi da. Mielgaren antzeko arrain hau jateko ez da oso aintzat hartua. Bizkaian itsuki ere diote.
Solido
Deskribapen mikroskopikoa
Atomoak, molekulak edo ioiak osatzen dituzten solidoak errepikapen-eredu ordenatu batean, edo modu irregularrean egon daitezke. Osagaiak eredu erregular batean dituzten materialei kristalak esaten zaie. Kasu batzuetan, ordenamendu erregularrak eskala handian jarrai dezake etengabe, diamanteetan adibidez, non diamante bakoitza kristal bakarrekoa den. Ikusteko eta manipulatzeko bezain handiak diren objektu solidoak gutxitan izaten dira kristal bakar batez osatuak, normalean, kristal indibidual ugariz osatuak izaten dira, klasto izenaz ezagutzen direnak, eta horien tamaina nanometro gutxi batzuetatik metro batzuetaraino alda daitezke. Material horiei polikristal deitzen zaie. Metal arrunt gehienak eta zeramiko asko polikristalinoak dira.
Beste material batzuetan, ez dago irismen luzeko ordenarik atomoen posizioan. Solido horiei solido amorfo esaten zaie; adibide batzuek poliestirenoa eta beira dira.
Solido bat kristalinoa edo amorfoa izatea kasuan kasuko materialaren eta hura eratzeko baldintzen araberakoa da. Hozte geldoaren bidez sortzen diren solidoek kristalinoak izateko joera dute, eta azkar izozten direnak, berriz, amorfoak izateko joera handiagoa dute. Era berean, solido kristalino batek hartzen duen kristal-egitura espezifikoa material horren eta hura sortzeko moduaren araberakoa da.
Objektu komun asko, izotz-kubitu bat edo txanpon bat kasu, kimikoki guztiz berdinak diren bitartean, beste material komun asko elkarren artean lotutako substantzia ezberdinez osatuta daude. Adibidez, harri tipiko bat mineral eta mineraloide ezberdinen agregatua da, konposizio kimiko espezifikorik gabe. Zura material organiko naturala da, batez ere lignina organikoaren matrize batean txertatutako zelulosazko zuntzez osatua. Materialen zientzian, material konposatzaile bat baino gehiagoko konpositeak nahi diren propietateak izateko diseina daitezke.
Solido motak
Solido baten atomoen arteko indarrek forma desberdinak har ditzakete. Adibidez, sodio klorurozko kristala (gatz arrunta) sodio eta kloro ioiek osatzen dute, eta lotura ionikoen bidez lotuta mantentzen dira. Diamantean edo silizioan, atomoek elektroiak partekatzen dituzte, eta lotura kobalenteak osatzen dituzte. Metaletan, elektroiak lotura metaliko bidez partekatzen dira. Solido batzuk, bereziki konposatu organiko gehienak, Van der Waalsen indarrarekin elkartuta mantentzen dira, molekula bakoitzean karga elektronikoko hodeia polarizatzearen ondorioz. Solido-moten arteko desberdintasunak haien loturen arteko desberdintasunen ondorio dira.
Metalak
Metalak indartsuak, trinkoak eta eroale onak izaten dira, bai elektrizitatearenak, bai beroarenak. Taula periodikoko elementu gehienak, borotik poloniora doan lerro diagonal baten ezkerraldean daudenak metalak dira. Osagai nagusia metal bat duten bi elementuren edo gehiagoren nahasketei aleazioak esaten zaie.
Historiaurretik, gizakiak hainbat helburutarako erabili ditu metalak. Metalen indarrak eta fidagarritasunak, orokorrean, eraikinen eta bestelako egituren eraikuntzan erabiltzera eraman ditu, baita ibilgailu gehienetan, aparatu eta erreminta askotan, hodietan, trafiko-seinaleetan eta trenbideetan ere. Burdina eta aluminioa dira gehien erabiltzen diren egitura-metalak. Lurrazalean ere metal ugarienak dira. Burdina, batez ere aleazio moduan erabiltzen da, altzairua, % 2,1 arteko karbonoa duena, eta horrek burdina purua baino askoz gogorragoa egiten du.
Metalak elektrizitatearen eroale onak direnez, baliotsuak dira tresna elektrikoetan eta energia gutxi galdu edo desegiten duten korronte elektrikoa distantzia luzeetan garraiatzeko. Horrela, sare elektrikoak kable metalikoetan oinarritzen dira elektrizitatea banatzeko. Etxeko sistema elektrikoak, adibidez, kobrez kableatzen dira propietate eroale onak dituztelako eta mekanizazio erraza dutelako. Metal gehienen eroankortasun termiko handiak sukaldeko tresnetarako ere balio du.
Elementu metalikoen eta horien aleazioen azterketa egoera solidoaren kimikaren, fisikaren, materialen zientziaren eta ingeniaritzaren zati garrantzitsua da.
Solido metalikoak elektroi partekatu eta deslokalizatuen dentsitate handi batek lotzen ditu, lotura metaliko gisa ezagutzen dena. Metal batean, atomoek erraz galtzen dituzte kanpoko elektroiak (balentzia) ioi positiboak osatuz. Elektroi askeak solido osoan zehar banatzen dira, eta solido hori ioien eta elektroi-hodeien arteko interakzio elektrostatikoen bidez lotzen da. Elektroi askeen kopuru handiak eroankortasun elektriko eta termikoko balio handiak ematen dizkie metalei. Elektroi libreek ere argi ikusgaiaren transmisioa eragozten dute metalak opakoak, dirdiratsuak eta distiratsuak izan daitezen.
Metalen propietateen eredu aurreratuenek ioi-nukleo positiboek elektroi deslokalizatuetan duten eragina hartzen dute kontuan. Metal gehienek kristal-egitura dutenez, ioi horiek sare periodiko batean egoten dira. Matematikoki, nukleo ionikoen potentziala hainbat ereduren bidez trata daiteke, errazena izanik elektroi ia libreen eredua.
Mineralak
Mineralak solido naturalak dira, presio handiko prozesu geologikoen bidez sortuak. Benetako mineral gisa sailkatua izateko, substantzia batek kristal-egitura bat izan behar du, eta propietate fisiko guztiak uniformeak izan behar ditu. Mineralen osaera elementu puru eta gatz sinplenetatik milaka forma ezagun dituzten silikato oso konplexuetara aldatzen da. Aldiz, arroka-lagin bat mineralen eta/edo mineraloideen ausazko agregatua da, eta ez du konposizio kimiko espezifikorik. Lurrazaleko arroka gehienak kuartzoz (SiO2 kristalinoa), feldespatoz, mikaz, kloritaz, kaolinitaz, kaltzitaz, epidotaz, olibinoaz, augitaz, hornblendaz, magnetitaz, hematitez, limonitaz eta beste mineral batzuez osatuta daude. Mineral batzuk (kuartzoa, mika edo feldespatoa adibidez) ohikoak dira, eta beste batzuk, berriz, munduko leku gutxi batzuetan baino ez dira aurkitu. Mineral multzo handiena silikatoena da, alde handiarekin (harri gehienak ≥% 95 silikato dira), neurri handi batean silizioz eta oxigenoz osatuak, aluminio, magnesio, burdina, kaltzio eta beste metal batzuen ioiak gehituz.
Zeramika
Solido zeramikoak konposatu ez-organikoz osatuta daude, normalean elementu kimikoen oxidoz. Kimikoki inerteak dira, eta, sarritan, ingurune azido edo kaustiko batean sortzen den higadura kimikoa jasateko gai dira. Zeramikazko materialek, oro har, tenperatura altuak jasan ditzakete, 1000 eta 1600° C artean (1800 eta 3000° F bitartean). Salbuespenak herdoildu gabeko material ez-organikoak dira, hala nola nitruroak, boruroak eta karburoak.
Lehengai zeramiko tradizionalen artean, buztinezko mineralak daude, hala nola kaolinita; material berrienen artean, aluminio oxidoa dago (alumina). Zeramika aurreratu gisa sailkatutako zeramikazko material modernoek, silizio-karburoa eta tungsteno-karburoa hartzen dituzte. Biak urradurarekiko erresistentziagatik baloratzen dira, eta horregatik erabiltzen dira meatze-eragiketetan birrintze-ekipoen higadura-plakak bezalako aplikazioetan.
Zeramikazko material gehienak, hala nola alumina eta bere konposatuak, hauts finetatik sortzen dira, eta ale fineko polikristalino bat sortzen da, argia barreiatzeko erdigunez beteta dagoena eta argi ikusgaiaren uhin-luzerarekin aldera daitezkeenak. Beraz, material opakoak izaten dira material gardenak ez bezala. Hala ere, nanoeskalako teknologia berriak (adibidez, sol-gel) zeramika garden polikristalinoak ekoiztea ahalbidetu du, hala nola alumina gardena eta alumina konposatuak, potentzia handiko laserrak bezalako aplikazioetarako. Zeramika aurreratua medikuntzan eta industria elektriko eta elektronikoan ere erabiltzen da.
Zeramika teknikoa da egoera solidoan dauden material, pieza eta gailu zeramikoak sortzeko zientzia eta teknologia. Hori beroaren eraginez, edo, tenperatura baxuagoetan, soluzio kimikoetatik abiatuz prezipitazio-erreakzioak erabiliz egiten da. Terminoaren barruan sartzen dira: lehengaiak garbitzea, konposatu kimikoak aztertzea eta ekoiztea, osagaietan eratzea eta horien egitura, osaera eta propietateak aztertzea.
Ikuspegi mekanikotik, zeramikazko materialak dira: hauskorrak, gogorrak, konpresioarekiko indartsuak eta ahulak zizaila eta tentsiorako. Material hauskorrek trakzioarekiko erresistentzia handia izan dezakete, karga estatikoa jasaten baitute. Gogortasunak material batek mekanikoki huts egin aurretik zenbat energia xurgatu dezakeen adierazten du, eta hausturarekiko tinkotasunak (KIc denotatua) deskribatzen du berezko akats mikroestrukturalak dituen material batek pitzadurak hazi eta hedatuz hausturari aurre egiteko duen gaitasuna. Material batek hausturarekiko erresistentzia-balio handia badu, hausturaren mekanikaren oinarrizko printzipioek iradokitzen dute litekeena dela haustura harikorra izatea. Haustura hauskorra oso bereizgarria da zeramikazko eta bitrozeramikazko material gehienetan, eta KIc-ren balio baxuak (eta sendotasunik gabeak) izaten dituzte.
Zeramikaren aplikazioen adibide gisa, zirkonioaren muturreko gogortasuna labana-orriak fabrikatzeko erabiltzen da, baita ebaketa industrialeko beste erreminta batzuetan ere. Alumina, boro-karburoa eta silizio-karburoa bezalako zeramikak erabili dira balen aurkako txalekoetan kalibre handiko errifleen tiroei aurre egiteko. Silizio nitrurozko piezak zeramikazko bola-errodamenduetan erabiltzen dira, gogortasun handia dutenez higadurarekiko erresistenteak baitira. Oro har, zeramikak ere kimikoki erresistenteak dira, eta altzairuzko kojineteek oxidazioa (edo herdoila) izan dezaketen ingurune hezeetan erabil daitezke.
80ko hamarkadaren hasieran, zeramikaren aplikazioen beste adibide bat da Toyotak 6.000 °F-tik (3.300 °C-tik) gorako funtzionamendu-tenperatura zuen zeramikazko motor adiabatiko baten ekoizpena ikertu zuela. Zeramikazko motorrek ez dute hozte-sistemarik behar, eta, beraz, pisua nabarmen murriztea, eta, ondorioz, erregaia eraginkorragoa izatea ahalbidetzen dute. Motor metaliko konbentzional batek, erregaiak askatutako energiaren zati handi bat hondar-bero gisa desegin behar du pieza metalikoen fusioa saihesteko. Gas motorreko turbinarako ere zeramikazko piezak garatzen ari dira. Zeramikaz fabrikatutako turbina-motorrek modu eraginkorragoan funtziona dezakete, hegazkinei autonomia eta karga erabilgarri handiagoa emanez erregai kopuru jakin baten truke. Hala ere, motor horiek ez dira fabrikatzen zeramikazko piezak behar besteko zehaztasunez eta iraunkortasunez fabrikatzea zaila eta garestia delako. Prozesatze-metodoek akats mikroskopikoen banaketa zabala eragin ohi dute, eta, sarritan, zeregin kaltegarria izaten dute sinterizazio-prozesuan; ondorioz, pitzadurak ugaritu egiten dira, eta azken akats mekanikoa gertatzen da.
Bitrozeramika
Bitrozeramikazko materialek propietate asko dituzte, bai beira ez-kristalinoekin, bai material kristalinoekin eta material zeramikoekin. Beira bat bezala eratzen dira, eta, ondoren, partzialki kristalizatzen dira tratamendu termiko baten bidez, fase amorfoak zein kristalinoak sortuz. Horrela, ale kristalinoak ale arteko fase ez-kristalino batean txertatuta daude.
Bitrozeramika sukaldeko tresnak egiteko (jatorrian CorningWare izenez ezagutzen direnak), eta talka termikoarekiko erresistentzia handia eta likidoekiko iragazkortasun oso txikia duten sukaldeko plakak egiteko erabiltzen da. Zeramika kristalinoaren faseko hedapen termiko negatiboaren koefizientea beira fasearen koefiziente positiboarekin oreka daiteke. Puntu jakin batean (~% 70 kristalinoa), bitrozeramikak zero inguruko hedapen termikoko koefiziente garbia du. Bitrozeramika mota horrek propietate mekaniko bikainak ditu, eta tenperatura-aldaketa errepikatuak eta azkarrak jasan ditzake, 1.000 °C-rainokoak.
Bitrozeramika modu naturalean ere gerta daiteke tximista batek Hondartza-harea gehienetan dauden ale kristalinoak jotzen dituenean (kuartzoarenak, adibidez). Kasu horretan, tximistaren muturreko eta berehalako beroak (~2.500 °C) sustrai moduko egitura hutsal eta adarkatuak sortzen ditu fusio bidez eta fulgurita deritzenak.
Solido ionikoak
Atomo elektropositibo batek, atomo elektronegatibo batekin elkartzean, balentzia elektroiak ematen dizkio eta konposatu ioniko solido bat lortzen da. Elementu elektropositiboa oxidatzen da katioia sortuz eta elementu elektronegatiboa berriz, erreduzitzen da anioi bihurtuz. Katioia eta anioia erakarpen elektrostatikoaren bidez lotzen dira. Lotura horri lotura ioniko deritzo.
Solido ionikoak elektronegatibotasun oso desberdineko atomoen artean sortzen dira: metal alkalino, lurralkalino edo trantsiziozkoak, halogeno edo oxigeno taldekoekin (besteak beste, haluroak, oxidoak eta sulfuroak). Batzuetan, elementuen elektronegatibotasun-diferentzia ez da oso handia eta lotura ez da izango ioniko purua, izaera kobalente edo metalikoa izango du.