cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ingeles lorategi
Bilakaera historikoa
Parke horien osagaiak ziren zelai zabalak, basoak eta zenbait arkitektura-elementu, hala nola Hawksmoor-ek Castle Howard-en diseinaturiko mausoleo klasikoa. Konposizioaren erdian etxea kokatzen zen; horren atzean, lorategi formalak eta simetrikoak, frantses lorategiaren estiloari jarraitzen ziotenak, beren tamaina eta itzeltasunarekin bisitaria hunkitzeko asmoz diseinatuak, Versaillesko jauregiko lorategien ildotik.
Baina ingeles lorategi izenarekin ezagun egin zen estilo berriaren sortzaileak William Kent (1685?-1748) eta Charles Bridgeman (1690-1738) paisaia-diseinatzaileak izan ziren.
Unbeko mendilerroa
Mendilerroan dagoen Unbe mendiak ematen dio izena mendilerroari.
Eyguians
Eyguians Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Alpe Garaiak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Don't Look Now
Don't Look Now, italieraz A Venezia... un Dicembre rosso shocking (euskaraz Ez Begiratu Orain edo Venezia... Abendu gorri txundigarria), 1973ko Nicolas Roeg ingelesak zuzendutako thriller film bat da. Daphne du Maurier ingeles idazlearen Not After Midnight, and other stories (1971, Ez Gauerdi Ondoren, eta beste kontakizun batzuk) kontakizun bildumako izenburu berdineko istorio laburrean oinarritua dago. Julie Christie eta Donald Sutherland aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
John Baxter arkitektoa eta Laura emazteak jazo berri den Christine (Sharon Williams) alabaren heriotzaren tragedia gainditzeko Veneziara bizitzera joan dira, bertako antzinako eliza bat zaharberritzeko arduradun egin baidute. Beren eginaldian zehar, Heather (Hilary Mason) eta Wendy (Clelia Matania) ahizpa adinduek haien alabarekin komunikatzen direla esan eta arriskuan daudela aipatuko diete.
UY Scuti
Ezaugarri fisikoak
UY Scuti izar aldakor erdierregular bat da, 740 egun inguruko periodo batekin, denborarekin bariazio arinak izaten dituelarik. Izar hau hautsez eta gasez ia erabat ilundua zegoen, hau baino txikiagoa den VY Canis Majoris izar hipererraldoi gorriaren gas lainoarenn antzekoa. Honen ondorioz, izar honen benetako tamainari buruzko auzia oraindik eztabaidatzen ari da, eta orain arte estimatutakoa baino txikiagoa izan liteke.
Eyguians
Biztanleria
2007an Eyguians udalerrian erroldatutako biztanleak 250 ziren. Familiak 109 ziren, horien artean 39 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 23 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
UY Scuti
Tamaina
1. Merkurio < Marte < Artizarra < Lurra
Eyguians
Etxebizitza
2007an 135 etxebizitza zeuden, 112 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 106 etxeak ziren eta 25 apartamentuak ziren. 112 etxebizitza nagusietatik 78 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 100 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
UY Scuti
Tamaina
2. Lurra < Neptuno < Urano < Saturno < Jupiter
3. Jupiter < Proxima Centauri < Eguzkia < Sirius
4. Sirius < Polux < Arturo < Aldebaran
5. Aldebaran < Rigel < Antares < Betelgeuse
6. Betelgeuse < VY CMa < NML Cyg < UY Sct.]]
Villars-en-Pons
Villars-en-Pons Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
UY Scuti
Tamaina
2012ko udan, Txileko Atacamako basamortuko Very Large Telescopeko astronomoek, Galaxiaren erdigune inguruan zeuden hiru izar supererraldoiren parametruak neurtu zituzten: UY Scuti, AH Scorpii eta KW Sagittarii izan ziren hiru izar supererraldoi horiek. Hiru izarrak gure eguzkia baino 1000 aldiz handiagoak zirela ebatzi zuten, ezagutzen diren izarrik handienetakoetan bihurtuz. Izarren tamainak Rosselanden erradioa erabiliz definitu ziren, sakontasun optikoa 2/3 den kokapena.
Eyguians
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
UY Scuti
Tamaina
UY Scuti izan zen neurtutako hiru izarren artean handiena, 1708 ± 192 eguzki erradioarekin. Honek, izar honen erradioa edozein izarren erradioarik handiena izatea eragiten du, eta, gutxi gora-behera, Betelgeuserena baino 1,925 aldiz handiagoa.
Eyguians
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 155 ziren, horien artean 117 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 117 pertsona aktiboetatik 110 lanean zeuden (60 gizon eta 50 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
UY Scuti
Tamaina
Argiaren abiaduran bidaiatuko lukeen objektu hipotetiko batek zazpi ordu beharko lituzke izar honi bira osoa emateko, gure eguzkia inguratzeko 14,5 segundu bakarrik beharko lituzkeen bitartean.
Eyguians
Diru sarrerak
2009an Eyguians udalerrian 107 unitate fiskal zeuden, 230 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.811 euro zen.
UY Scuti
Masa
Uy Scutiren masa ere oraindik zehaztu gabea da, ez bait du bere masa grabitate interferentzia bidez neurtzen lagun dezakeen izar lagun ikusgairik. Izarren eboluzioaren modeloek UY Scuti bezala supererraldoi gorri etapara iritsi den izar baten hasierako masa (eratu zenean zuen masa) 25 eguzki masakoa dela adierazten dute (40koa izar ez birakarientzako). Eta ziurrenik kopuru horren erdia galdu du.
Villars-en-Pons
Biztanleria
2007an Villars-en-Pons udalerrian erroldatutako biztanleak 563 ziren. Familiak 216 ziren, horien artean 47 pertsona bakarrekoak ziren (30 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 89 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Eyguians
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Eyguians udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 364 hektarea erabiltzen.
Villars-en-Pons
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
UY Scuti
Supernoba
Egungo izar eboluzioaren modeloetan oinarrituta, UY Scuti helioa fusionatzen hasi da, eta nukleoaren inguruko oskol baten hidrogenoa fusionatzen jarraitzen du. UY Scutiren kokapenak sakonki Esne Bidearen diskoaren barnean, metaletan aberatsa den izar bat dela iradokitzen du.
Don Tancredo
Tauromakian, Don Tancredo Espainian XX. mendeko lehen erdialdean egiten zen lantze bat da. Zezena ateratzean, zuriz eta era barregarrian jantzitako pertsona bat oinarri baten gainean jartzen zen zutik, zirkinik ere egin gabe. Horrela, zezenak ez zuen berarengan erreparatzen, estatua edo zelakoan, eta ez zen beraren aurka oldartzen. Lantze berriarekin ospetsu bihurtu nahi zuen Tancredo López toreatzailea izan zen, eta hortik datorkio izena. Gerora, dirua eta ospea nola edo hala irabazi behar zuten pertsona xumeak ziren tauromakia modaliatte honetan harduten zutenak, oso arriskutsua baitzen, harrapaketa ugariek erakutsi zutenez. XX. mendeko erdialdera debekatua izan zen. Lantzearen izenetik dontancredismo terminoa sortu zen gazteleraz, geldotasunezko jarrera adierazteko.
Villars-en-Pons
Etxebizitza
2007an 259 etxebizitza zeuden, 214 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 255 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 214 etxebizitza nagusietatik 159 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 111 etxek bost zituzten. 208 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 94 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 342 ziren, horien artean 263 aktiboak ziren eta 79 inaktiboak ziren. 263 pertsona aktiboetatik 232 lanean zeuden (135 gizon eta 97 emakume) eta 31 langabezian zeuden (12 gizon eta 19 emakume). 79 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villars-en-Pons udalerrian 224 unitate fiskal zeuden, 547,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.685 euro zen.
UY Scuti
Supernoba
UY Scutik hurrengo milioi bat urteetan litioa, karbonoa, oxigenoa neona eta silizioa fusionatu beharko ditu nukleoan. Honen ondoren, bere nukleoa burdina sortzen hasiko da, bere nukleoan erradiazio eta grabitate oreka etenez eta supernoba bezala kolapsatuz. UY Scuti bezalako izarrek tenperatura beroagoetara eboluzionatzea espero da, izar aldakor urdin argitsu, hipererraldoi hori edo Wolf-Rayet izar bihurtuz, bere kanpo geruzak kanporatu eta IIb, IIn edo Ib/Ic motako supernoba bezala eztanda egin aurretik nukleoa agerian utziko duen izar haize indartsu bat sortuz.
Villars-en-Pons
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Eyguians
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Villars-en-Pons
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Villars-en-Pons udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 600 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Micrococcus
Micrococcus generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, koko itxura dutenak. Koko hauek txikiak dira (hortik izena), ohikoa izanik lau zelulako taldeak eratzea (tetradak). Gehienak ez dira mugikorrak, eta inoiz ez dute esporarik sortzen.
Morfologia eta zenbait ezaugarri biokimikoren aldetik antz handia du Staphylococcus generoarekin, nahiz eta GC kopuruari dagokionez oso desberdinak izan (Micrococcus-ek GC kopuru handia du, eta Staphylococcus-ek txikia).
Micrococcus-en ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:
Genero honen espezie batzuek pigmentuak ekoizten dituzte. Pigmentuak foto-babesleak dira, eta hauei esker Micrococcus-ek erresistentzia handia dio eguzki-argiari. Airean denbora asko irauteko gaitasuna ematen diote pigmentuek bakterioari (ohikoa da mikrobio honek laborategiko hazkuntza-inguruak kutsatzea, atmosfera esterilean lan egiten ez bada). Micrococcus luteus-ek pigmentu horia sortzen du, eta Micrococcus roseus-ek gorria.
Agarra duten hazkuntza-inguruetan hazten diren kolonia horiek edo gorriek, koko Gram positiboz osatuek eta aerobio hertsiak direnek Micrococcus izateko probabilitate handia dute.
Micrococcus ez da patogenoa. Asko jota, espezie batzuk oportunistak izan daitezke zenbait kasutan.
Dangerous Beauty
Dangerous Beauty (euskaraz Edertasun Arriskutsua) 1998ko Marshall Herskovitz estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako biografia drama film bat da. 1992an Margaret Rosenthal idazlearen The Honest Courtesan ("Gortesau Zintzoa") liburuan oinarritua dago, hau era berean, Veronica Franco veneziarraren biografia bat da. Catherine McCormack, Rufus Sewell, Oliver Platt, Moira Kelly, Fred Ward eta Jacqueline Bisset aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
XVI. mendean, gorteko emagalduek zenbait pribigilegio zituzten: luxuzko arropak jazten zituzten, poesiak konposatu eta Veneziako Errepublika gobernatzen zuten gizonekin Estatu gaiak eztabaidatzen zituzten. Veronica Franco (Catherine McCormack) gorteko emagaldua Marco Venier (Rufus Sewell) jauntxoaz maitemindu da, baina ezin du berarekin ezkondu, jada Marco beste emakume batekin hitzarmenez ezkontzera baidoa. Orduan, bere amaren aholkuz (Jacqueline Bisset), Veronica hiriko gortesau eder eta erakargarriena bilakatuko da.
Viktória Varga
Viktoria Varga (Tatabánya, Hungaria, 1981eko apirilaren 17a) hungariar kirolaria da, eta halterofilian aritu zen.
Ibilbidea
Zilarrezko bi domina irabazi zituen Europako Halterofilia Txapelketan, 2001ean eta 2002an. 2004ko Atenasko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta laugarren postua lortu zuen 75 kilotik gorako (+75 kg.) kategorian.
Von Richthofen and Brown
Von Richthofen and Brown edota The Red Baron (euskaraz Von Richthofen eta Brown edota Baroi Gorria) 1971ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra film bat da. Gidoia Joyce Hooper Corrington eta John William Corrington gidoigileek idatzi zuten. John Phillip Law eta Don Stroud aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Lehen Mundu Gerra, Manfred Von Richthofen (John Phillip Law) alemaniar hegazkin pilotu ospetsuaren bizitza azaltzen da, Oswald Boelcke hezitzaileak pilotatzen irakatsi zionetik, bere lehenbiziko garaipenetatik igaroz, gerra heroi bilakatu zen arte, horrek beste alemaniar pilotu nabarmenen inbidia erakarri zion, tartean Hermann Göring bera (Barry Primus). Baroi Gorriaren ospeak Roy Brown (Don Stroud) RAFeko kanadar pilotua harekin zeruan borrokatzeaz obsesionatuko du eta hura lurreratzeko helburua besterik ez du izango.
Hizkuntza natural
Hizkuntza natural terminoa erabili ohi da bereziki giza hizkuntzaz mintzatzeko. Bere esanahia gizakiak sortutako hizkuntza formalei kontrajartzen zaio.
Hizkuntza formalarekiko ezberdintasunak
Hizkuntza formalean ez bezala, non kate edo perpaus baten esanahia bere aspektu edo formaren menpe baino ez dagoen, hizkuntza naturaletan semantika edo esanahi espezifiko edo kontestualak parte hartzen dute perpausaren zuzentasun eta esanahian. Honek bere ikerketa zailtzen du.
Komunikazio arauak existitzen direnez, hizkuntza natural zehatz bat ere definitu daiteke, sortu eta erabili daitezkeen perpaus sorta gisa.
Canis Maior
Canis Maior edo Txakur Handia —Canis Major— zeruko mugimenduaren ondorioz, ehiztari handia den Orioni jarraika ari dela dirudien hego hemisferioko konstelazio bat da. II. mendean Ptolomeok 48 konstelazioetan sartu zuen, eta gaur egun 88 konstelazio modernoen artean dago. Bere izenak latinez "Txakur Handia" esan nahi du, Canis Minor konstelazioarekin kontrastean; bi irudiak zeruan zehar Orion ehiztaria konstelazioari jarraituz irudikatzen dira. Esne Bidea Canis Majorretik igarotzen da eta kumulu ireki batzuk bere mugen barruan daude, batez ere M41.
Canis Majorren Sirius dago, gaueko zeruko izarrik distiratsuena, "txakurraren izarra" bezala ezagutzen dena. Eguzki-sistematik hurbil dagoelako du distira handia. Aldiz, konstelazioko beste izar distiratsuak distantzia handiko eta argitasun handiko izarrak dira. 1,5eko magnitudearekin, Epsilon Canis Majoris (Adhara) konstelazioko bigarren izarrik distiratsuena da, eta gaueko zeruko muturreko erradiazio ultramorearen iturririk distiratsuena. Ondoren, Delta (Wezen) 1,8ko supererraldoi zuri-horia, Beta (Mirzam) erraldoi zuri-urdina 2,0ra, Eta (Aludra) 2,4ra eta Omicron2 3,0ra, eta Zeta (Furud) bitar zuri espektroskopikoa 3,0ra. VY Canis Majoris hipererraldoi gorria izar ezagun handienetakoa da, eta RX J0720.4-3125 neutroi izarrak 5 km eskaseko erradioa du.
Mendebaldeko astronomian
Antzinako Mesopotamian, babiloniarrek Sirius KAK.SI.DI deitzen zuten, Orionera begira zegoen gezi bat bezala ikusten zen, Canis Major hegoaldeko izarrak eta Puppis zati bat arku bat bezala ikusten ziren bitartean, BAN izenekoa Hiru Izarren taulatxoetan, K.a. 1100. urte ingurukoak. Ondorengo MUL.APIN izeneko astronomia eta astrologia babilonikoaren bilduman, gezia, Sirius Ninurta gerlariarekin ere lotu zen, eta arkua Ixtarrekin, Enlilen alabarekin. Ninurta ondorengo Marduk jainkosari lotua zegoen, zeinaren arabera Tiamat ozeanoko jainkosa arku handi batez hil omen zuen, eta Babiloniako jainkosa nagusia bezala gurtzen zuten. Antzinako greziarrek arkuaren eta geziaren ordez txakur bat jarri zuten zeruan.
Greziar mitologian, Canis Majorrek Lelape txakurra irudikatzen zuen, Zeusek Europari egindako opari bat, edo batzuetan Dianaren ninfa zen Prorisen zakur-ehiztaria, edo Aurorak Zefalori oparitutakoa, hain ezaguna bere abiaduragatik, non Zeusek zerura igo baitzuen. Halaber, Orionen ehiza-txakurretako bat irudikatzen zuela ere esaten zen, Lepus erbiaren atzetik zebilena edo Orioni Taurus zezenaren aurka borrokatzen laguntzen ziona, eta halaxe aipatzen dute Aratos, Homero eta Hesiodok. Antzinako greziarrek txakur bakarra aipatzen dute, baina erromatarren garaian, Canis Minor Orionen bigarren txakurra bezala agertzen da. Beste izen alternatibo batzuk Canis Sequens eta Canis Alter dira. Canis Syrius 1521eko Alfontsotar Taulak erabilitako izena izan zen.
Erromatar mitoak Canis Major aipatzen du Custos Europae bezala, Europa zaintzen duen txakurra, baina Jupiterrek zezen moduan egindako bahiketa ekidin ezin duena, eta Janitor Lethaeus bezala, "txakur zaindaria". Erdi Aroko astronomia arabiarrean, konstelazioa al-Kalb al-Akbar bihurtu zen, "Txakur Nagusia", Edmund Chilmead XVII. mendeko idazleak Alcheleb Alachbar bezala transkribatua. "Kalb al-Jabbär, Erraldoiaren Txakurra" bezala aipatzen da ere, Orioen erraldoiari erreferentzia eginez. Tunisiako merazigen artean, artzainek sei konstelazio ikusten dituzte, urtaro lehor eta beroaren igarobidea markatzen dutenak. Horietako batek, Merzem izenekoak, Canis Major eta Canis Minor izarrak ditu eta bi asteko beroaren iragarpena da.
Izarrak
Canis Maior konstelazioa bere izar distiratsu ugariengatik nabarmentzen da. Horien artean dago Sirius (Alpha Canis Majoris), gaueko zeruko izarrik distiratsuena, baita 2,0tik gorako magnitudea duten beste hiru izar ere. Gainera, uste da beste bi izarrek beste guztiak gainditu zituztela gaueko zeruan: Adhara (Epsilon Canis Majoris) -3,99ra distiratu zuen duela 4,7 milioi urte, eta Mirzam (Beta Canis Majoris) -3,65eko maximora iritsi zen duela 4,42 milioi urte. Beste bat, NR Canis Majoris, distiratsuena izango da -0,88 magnitudearekin 2,87 milioi urte barru.
Johann Bayer alemaniar kartografoak Alfatik Omikronera bitarteko greziar letrak erabili zituen konstelazioko izar garrantzitsuenak etiketatzeko, gertuko hiru izarri Nu letra esleituz eta Xi eta Omikron urrunago zeuden biri. Ondorengo behatzaileek, berriz, Erdialdeko Europatik bereizten zailak ziren beste izar batzuk izendatu zituzten konstelazioaren hegoaldeko zatietan. Bayerren herrikideak, Johann Elert Bodek, geroago Sigma, Tau eta Omega gehitu zituen; Nicolas Louis de Lacaille astronomo frantziarrak, izarrak a-tik k letrara gehitu zituen (gaur egun bat bera ere erabiltzen ez den arren). John Flamsteedek 31 izar zenbakitu zituen, Lacailleren Delta Columbae 3 Canis Majoris izendatuz (Flamsteedek ez zuen Columba beste konstelazio bat bezala onartu). Bi izar ere etiketatu zituen (10 eta 13 Canis Majoris), Kappa1 eta Kappa2 izenekin, hurrenez hurren, baina ondorengo kartografoek, Francis Bailyk eta John Bevisek kasu, alde batera utzi zuten lehen izarra, ahulena, eta Kappa2 utzi zuten Kappa bakar bezala. Flamsteeden Nu1, Nu2, Nu3, Xi1, Xi2, Omikron1 eta Omikron2 oraindik erabiltzen dira.
Sirius gaueko zeruko izarrik distiratsuena da, -1,46ko itxurazko magnitudearekin, eta Lurretik gertuen dagoen izarretako bat, 8,6 argi-urteko distantziara. Bere izena grezierazko hitzetik dator, "kiskalgarria" esan nahi duena. Sirius ere izar bitar bat da; bere kide Sirius B nano zuri bat da 8,4-10.000 aldiz ahulagoa Sirius A baino Lurreko behatzaileentzat. Biek 50 urtean behin orbitatzen dute. 1993an hurbildu ziren azkenekoz, eta 2020. eta 2025. urteen artean izango dute banantze handiena. Sirius izan zen Egiptoko egutegi zaharraren oinarria. Izarrak Txakur Handiaren ahoa markatzen zuen Bayerren izar atlasean.
Siriusen alboan Beta eta Gamma Canis Majoris daude. Mirzam edo Murzim ere deitua, Beta zefeida izar aldakorra da, zuri urdinxka eta 2,0 magnitudekoa, eta ehunen batzuk aldatzen da sei orduko epean. Mirzam Lurretik 500 argi-urtera dago, eta bere izen tradizionalak "iragarle" esan nahi du, Siriusen "iragarle" gisa duen posizioari erreferentzia eginez, hau baino minutu batzuk lehenago ateratzen baita. Gamma, Muliphein bezala ere ezaguna, 4,12 magnitudeko izar ahulago bat da, egia esan, B8IIe espektro motako kolore zuri urdinxkako erraldoi bat, Lurretik 441 argi-urtera dagoena. Iota Canis Majoris, Sirius eta Gamma artean kokatua, Beta Cephei aldakortzat sailkatu den beste izar bat da, 4,36tik 4,40ra bitarteko magnitudearekin 1,92 orduko epean. B3Ib espektro motako izar supererraldoi zuri urdinxka da, eguzkia baino 46.000 aldiz argitsuagoa, eta 2.500 argi-urteko distantziara, Sirius baino 300 aldiz urrunago.
Epsilon, Omicron2, Delta eta Eta Canis Majoris Al Adzari Erdi Aroko tradizio arabiarreko "birjinak" deituak izan ziren. Bayerren atlaseko txakurraren eskuineko izterrean Epsilon Canis Majoris dago, Adhara bezala ere ezaguna. 1,5eko magnitudearekin, Canis Majorreko bigarren izarrik distiratsuena eta zeruko 23. izarrik distiratsuena da. B2Iab espektro motako supererraldoi zuri eta urdin bat da, Lurretik 404 argi-urtera dagoena. Izar hau zeruan ezagutzen den muturreko iturri ultramorerik distiratsuenetako bat da. Izar bitar bat da; sekundarioa 7,4ko magnitudekoa da. Bere izen tradizionalak "birjinak" esan nahi du, izar taldetik Epsilonera bakarrik transferitua izan baita. Oso gertu dago Delta Canis Majoris, Wezen ere deitua. Supererraldoi zuri eta hori bat da, F8Iab espektro motakoa eta 1,84 magnitudekoa, Lurretik 1605 argi-urtera. "Pisua" esan nahi duen izen tradizionalarekin, Wezen Eguzkia baino 17 aldiz masiboagoa eta 50.000 aldiz argitsuagoa da. Eguzki Sistemaren erdian egongo balitz, Lurreraino hedatuko litzateke, bere diametroa Eguzkiarena baino 200 aldiz handiagoa baita. 10 milioi urte baino ez dituela, Wezen hidrogenoa bere nukleoan fusionatzeari utzi dio. Kanpoaldeko bilgarria hedatzen eta hozten hasia da, eta datozen 100.000 urteetan supererraldoi gorri bihurtuko da, nukleoak gero eta elementu astunagoak batu ahala. Burdinazko nukleo bat duenean, kolapsatu eta supernoba gisa ustiatuko da. Adhara eta Wezen artean Sigma Canis Majoris dago, Boorong eta Wotjobaluk izenez ezaguna, K7Ib espektro motako supererraldoi gorria, 3,43 eta 3,51 magnitudeen artean irregularki aldatzen dena.
Aludra ere deitua, Eta Canis Majoris B5Ia espektro motako supererraldoi zuri urdinxka da, Eguzkia baino 176.000 aldiz argiagoa eta 80 aldiz handiagoa da. Alfa Cygni motako izar aldakor gisa sailkatuta, Aludrak bere distira 2,38 eta 2,48 magnitudeen artean aldatzen du 4,7 eguneko aldi batean. 1.120 argi-urteko distantziara dago. Adhararen mendebaldean Zeta Canis Majoris edo Furud dago, 3,0 magnitudekoa, Lurretik 362 bat argi-urtera. Bitar espektroskopikoa da, eta 1,85 urtean behin orbitatzen dute elkarren artean. Espektro konbinatuak B2.5V espektro motako izar nagusi bat adierazten du.
Saint-Hilaire-de-Clisson
Saint-Hilaire-de-Clisson bretainiako udalerria da. Administratiboki Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan dago, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Hilaire-de-Clisson udalerrian erroldatutako biztanleak 1.840 ziren. Familiak 652 ziren, horien artean 119 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 71 bakarrik bizi ziren emakumeak), 179 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 324 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 30 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 696 etxebizitza zeuden, 664 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 688 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 664 etxebizitza nagusietatik 558 bere jabearen bizilekua ziren, 105 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 18 etxek bi zituzten, 88 etxek hiru zituzten, 161 etxek lau zituzten eta 396 etxek bost zituzten. 579 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 195 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 433 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.215 ziren, horien artean 980 aktiboak ziren eta 235 inaktiboak ziren. 980 pertsona aktiboetatik 927 lanean zeuden (497 gizon eta 430 emakume) eta 53 langabezian zeuden (26 gizon eta 27 emakume). 235 pertsona inaktiboetatik 98 erretiraturik zeuden, 73 ikasten zeuden eta 64 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Hilaire-de-Clisson udalerrian 704 unitate fiskal zeuden, 1.985,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.170 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 4 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 arraindegia zen.
2000. urtean Saint-Hilaire-de-Clisson udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.540 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nazio Askapenerako Fronte Sandinista
Nazio Askapenerako Fronte Sandinista edo FSLN (jatorrizko izena, gaztelaniazkoa: Frente Sandinista de Liberación Nacional) Nikaraguako alderdi politiko ezkertiarra da, Carlos Fonsecak beste batzuen artean Kubako Iraultzaren garaian sortutakoa gerrilla moduan eta Anastasio Somozaren ondorengoak borrokatuz.
Izena Augusto César Sandino (1895-1934) iraultzaile nazionalistari hartu zion haren omenez. Alderdiak Managua hiriburuan egoitza nagusia dauka.
Historia
1962. urtean sortu zen erakundea, bere lehen helburua borroka armatuaren bidez Somozaren gainbehera lortzea izanik. 1974. urtetik aurrera areagotu zituzten ekintza armatuak estatuaren iparraldean, eta 1977. urtean hiru adarretan banatu zen FSLN: Guerra popular prolongada (Tomás Borge) eta Tendencia proletaria (Carrión, Wheelock), marxista-leninistak biak, eta Terceristas (Daniel eta Humberto Ortega, Edén Pastora, Tirado). 1978. urtetik aurrera Somozaren aurkako eraso gogorrak bideratu zituen fronteak (nazioko jauregiaren okupazioa) eta hiru adarrak batzeko urratsak eman ziren (1979). 1979. urtean hasi zen Nikaraguako gerra zibila eta urte berean Fronte Sandinistak Nikaragua osoa konkistatu zuen. Batasun nazionaleko gobernua eta gudaroste sandinista eratu zituzten ondoren. Nikaraguako aginpidean izan zen 1979. urtetik 1990. urtea arte eta 2007tik aurrera.
Herrialdeko buruzagitza
Daniel Ortega herrialdeko presidente birritan izan da, 1985etik 1990era lehenengoz eta 2007tik aurrera bigarrenean.
Algorta (Uruguai)
Algorta Uruguaiko herri bat da, Río Negro departamenduan dagoena.
Geografia
Herria Río Negro departamenduaren iparraldean dago, Paysandú departamenduarekiko mugatik hurbil, Haedo mendilerroan eta Negro eta Don Esteban Chico erreken iturburuetatik hurbil. Era berean, Fray Bentos - Paso de los Toros eta Salto - Paso de los Toros trenbideen elkargunean dago, eta ruta nacional 25 errepidearen ondoan. Gutxi gorabehera 140 km errepidez bereizten da Fray Bentos departamenduko hiriburutik eta hurbilen dagoen hiria Guichón da, 23 km ipar-ekialderantz Paysandú departamenduan.
Historia
Herria 1885ean sortu zuten, trenbidearen etorreraren ondorioz. Bere izena tren geltokia eraiki zen soroen jabearengandik dator, Carlos Algorta zen eta horretarako lurrak eman zituen. Bere lehen kolonoen artean Sebastián Piñeiro Farinha, Aquiles Tonarelli italiarra (bertako negozio baten jabea, 1888an sortu zuena), Beloqui, Zanoniani eta Heguito daude.
Herria 1929ko uztailaren 24ko 8.448 Legeak hiribildu kategoriara eraman zuen ofizialki.
Biztanleria
2011ko erroldaren arabera, herriak 779 biztanle zituen.
Ekonomia
Algorta baso-eremu batean dago, eta horrek Brasilgo kapitaleko Aguia nekazaritza-industria-multzoa eta Aserradero Algorta zerrategia instalatu ditu, eremu horretako enplegu-iturri nagusiak eta bertako langabezia ia zero izatea eragiten dutenak.
Grabitazio unibertsalaren legea
Grabitazio unibertsalaren legea masa dun gorputzen arteko elkarrekintza grabitatorioa deskribatzen duen lege fisikoa da. Isaac Newton-ek (1643-1727) formulatu zuen bere Philosophiae Naturalis Principia Mathematica lanean (1687an argitaratua), non, lehen aldiz, bi masek elkar erakartzen duten indarraren erlazio kuantitatiboa formula batez adierazi baitzuen. Grabitazio unibertsalaren legeak dioenez, r distantziara dauden bi objektuetan (m_1 eta m_2 masakoak) modulu bereko erakarpen-indar bana sortzen da, biak masak lotzen dituen norabidean baina aurkako noranzkoetan, indarraren modulua masen biderkaduraren proportzionala izanik, eta distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala, hots:
Formula horretan ageri den horri grabitazio unibertsalaren konstantea deritzo eta balio hau du:
Grabitazioa da Lur reko gorputzen erorketaren kausa, baita zeruko gorputzen higiduren sortzailea ere, hala nola planete n, satelite natural en eta satelite artifizial en higidurena.
Newtonen aurreko lanak
Newtonen aurretik ere agertu ziren gorputzen arteko erakarpen-legeari buruzko zenbait ideia, baina ez zuten pentsatu indarra distantziaren funtzioan txikiagotzen zenik. Hala ere, Euklides en garaietan bazekiten iturri batek igorritako argi-intentsitatea aldatu egiten zela distantziaren alderantzizko balioaren arabera. Erdi Aroan, Roger Bacon-en (1214-1294) aburuz, urruneko elkarrekintza guztiak izpi lerrozuzenetan hedatzen ziren, argia kasu.Tycho Brahe-k (1546-1601) planeten higidura aztertzeko eskatuta, Johannes Keplerrek planeten higidura deskribatzen zuten hiru lege proposatu zituen Astronomia nova (1609) izeneko lanean; gaur egun, Keplerren legeak deritze. Geroago, Harmonices Mundi (1619) liburuan, Keplerrek hau idatzi zuen: «Eguzkitik indar bat baletor bezala gertatzen da dena».
Bestalde, Baconen analogia optikoaren bidetik, Eguzkitik datorren eta planeten gainean ziharduen virtus movens batek (“bertute higiarazlea”) lege berari jarraitu behar zion. Bere bigarren legetik Johannes Kepler-ek (1571-1610)ondorio oker hau atera zuen esanez ezen Eguzkiak planetetan duen virtus movens-a Eguzkiaren distantziarekiko alderantziz proportzionala zela.Geroago, Ismael Boulliau-k (1605-1691) analogia optikoa bultzatu zuen azkeneraino 1645ean argitaratutako Astronomia Philolaïca lanean. Bertan zioenez, erakarpen-legea distantziaren karratuarekiko alderantziz proportzionala zen. Baina Boulliaurentzat erakarpena erradioaren perperdikularra zen; Newtonentzat, ordea, erradioaren norabidekoa. Bestetik, Robert Hooke-k (1635-1703), Naturako Zientzien Royal Society elkarteko idazkariak, 1672an onartu zuen erakarpena karratuaren alderantziko proportzioan txikiagotzen zela «An attempt to prove the motion of the Earth from observations» ("Behaketetatik abiatuta Lurraren mugimendua probatzeko saiakera") izeneko lanean, optikarekiko analogia oinarri hartuta. Handik gutxira, 1674ko idazki batean, argi eta garbi azaldu zuen grabitazioaren printzipioa.
Oinarri horien gainean, Keplerren hirugarren legetik aurrera eginez, Isaac Newtonek grabitazioari buruzko teoria garatu zuen. Newtonek 1687an argitaratu zuen bere funtsezko lana, Philosophiæ naturalis principia mathematica (Filosofia naturalaren printzipio matematikoak) izenburupean. Bertan fisika berri baten oinarriak jarri zituen, Keplerren legeek iradokitako masen erakarpen unibertsalaren legetik abiatuta.
Hookeren lanak eta jatorrizko ideiaren autoretzari buruzko eztabaida
Newtonen liburua Royal Society elkartean aurkeztu zuenean, Robert Hooke-k plagioa leporatu zion Newtoni, zehazki, grabitatea bi gorputzen zentroen arteko distantziaren karratuaren alderantzizko karratuaren ideia berea izan zelakoan.
Hookeren aldarrikapena zela eta, Newtonek berretsi egin zuen ezen ideia hori ez zela berea bakarrik izan, baizik eta garai hartan zenbait autorek jadanik susmatua zutela horrelako menpekotasun bat; eta bi autoreri eskertu egin zizkien espreski bere ideien aurreko lanak.
Grabitazio-indarraren adierazpen matematikoa
Aurreko paragrafoetan, Newtonen legea indarraren moduluaren bidez aurkeztu da; baina kontuan hartu behar da, indarra magnitude bektoriala dela.
Newtonen legearen forma bektoriala
Indar grabitatorioa forma bektorialean idazteko, erreferentzia-sistema batean bi masen posizio-bektorea k kontsideratuko ditugu lehenik, eta horien bidez masen arteko distantziari dagokion bektorearen modulua (distantziaren neurria, alegia) eta batetik besterako norabidearen bektore unitarioa definituko ditugu honelaxe:
Gauzak horrela, hauexek izango dira grabitazioaren kausaz masa bietan eragiten ari diren indarren adierazpen bektorialak:
Newtonek ezin izan zuen ezarri grabitazio unibertsaleko konstantearen balioa, grabitatezko elkarrekintzaren forma matematikoa baino ez baitzuen ondorioztatu; aren balioak oso txikia izan behar zuela ondorioztatu zuen, besterik ez.
Handik denbora gutxira garatu ziren konstantearen balioa kalkulatzeko behar ziren teknikak, eta gaur egun ere zehaztasun gutxiagoz ezagutzen diren konstante unibertsaletako bat da. Lehenengo neurketa aski zehatza Henry Cavendish-ek (1731-1810) egin zuen 1798an. Gaur egun, askoz teknika zehatzagoak erabiliz, emaitza hau lortu da:
Grabitazio-indarraren legeak antz handia du Coulomb-en legea rekin —indar elektrostatikoari buruzkoa— kasu bietan, indarraren modulua elkarrekintzan dauden magnitudeen balioen —masak Newtonen kasuan eta karga elektrikoak Coulombenean— proportzionala eta bi partikulen arteko distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala baita.
Grabitazioaren energia potentziala
Hona hemen M masako gorputz batetik R distantziara dagoen m masako gorputz batek duen energia potentziala grabitatorioa adierazten duen kalkulua, grabitazio-eremuak sortzen duena:
Formula hori Coulomben legetik datorren energia potentzial elektrostatikoa ren antzekoa da, masen ordez karga elektrikoak jarrita eta grabitazio-konstantearen ordez, konstante elektrikoa. Hala, grabitazioan egiten diren kalkulu guztiak elektrostatikan ere errepikatzen dira.
Grabitatearen azelerazioa Lurrean
Grabitazio unibertsalaren legearekin batera, Principia-n Newtonek emandako mekanikaren bigarren legea kontuan hartuz, alegia, masa batean indar batek sorturiko azelerazioa masaren proportzionala,
eta adierazpen horretan m masa horrek M masaren elkarrekintzan jasaten duen grabitazio-indarraren balioa ordezkatuz, Lurra ren zentrotik d distantziara dagoen m masak jasaten duen azelerazioa kalkula daiteke:
Ikus daitekeenez, azelerazio hori m masarekiko independentea da, baina indar grabitatorioa eragiten duen M masaren eta masa bien arteko d distantziaren araberakoa: azelerazio horri puntu horretako grabitatearen azelerazioa deritzo.
Gorputz masiboenaren nagusitasuna
Gorputz txiki batek, m, beste gorputz askoz handiago baten, M \gg m, grabitazioaren kausaz jasaten duen azelerazioari buruz esan dezakegu ezen, gorputz txikienak handienak baino azelerazio askoz handiagoa izango duela. Horregatik, higiduraren azterketa gorputz askoz handiagoaren erreferentzia-sistematik egin ohi da. Argi dago, beraz, zergatik kontsideeratzen den Lurrak orbitatzen duela Eguzkiaren inguruan, eta ez alderantziz; izan ere, Eguzkia ren masa Lurrarena baino 3.000 aldiz handiagoa da, eta elkar-erakarpenaren ondorioz Eguzkiak jasandako azelerazioa hutsala da Lurrak jasandakoaren konparazioan. Arrazoi beragatik, Ilargia k Lurraren inguruan orbitatzen du.
Gorputz esferiko trinko eta uniforme baten barneko grabitazioa
Grabitazio-indarraren intentsitatea distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala izatearen ondorioetako bat da ezen, R erradioko gorputz esferiko trinko eta uniforme baten kasuan, esferaren barnean zentrotik d<R distantzia batera dagoen grabitazio-indarra d erradioko esferaren barruan dagoen masaren araberakoa baino ez dela. Izatez, hori Gaussen legea ren ondorioa da.
Horrek esan nahi du, esfera horretatik kanpo dagoen masak ez duela indar netorik eragiten puntu horretan. Hortaz, gorputzaren barruan, grabitazio-indarra kalkulatzeko kontuan hartu behar d erradioari dagokiona bakarrik. Alegia, \rho balioko dentsitatea gorputz trinko uniformearen kasuan,
dela kontuan izanik, honako hau izango da puntu horretako grabitatea:
Hots, barneko puntuen grabitatea d distantziarekiko proportzionala da; bestela esanda, gorputzaren barruan grabitazio-indarra handituz doa gorputzaren zentrotik urruntzen garen heinean —zentroan indarra nulua da— gainazalera iritsi arte, bertan maximoa izanik. Eta hortik aurrera distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala da.
Arrazoibide horrek esfera homogeneoetarako balio du soilik, hau da, dentsitate uniformeko esferetarako. Gure planetaren kasuan, Lurrak nukleo metaliko bat du ("nifea"), mantua eta lurrazala baino askoz dentsoagoadena, eta, beraz, grabitazio-eremuaren intentsitate maximoa nukleoaren eta mantuaren arteko mugan gertatzen da.
Oskol huts baten barnealdea
Gorputz esferikoa oskol hutsa den kasuan, gorputzaz kanpoko edozein puntutan sortutako grabitazio-indarra masa guztia zentroan kontzentraturik balego sorturiko berbera izango litzateke, hots, d\geq R denean,
Aldiz, oskolaren barnealdeko puntuetan ez dago grabitazio-indarrik, puntuari dagokion esfera kontzentrikoaren barruan ez baitago masarik. Alegia, r<R, denean da.
Planeten higiduraren azalpena eta Neptunoren aurkikuntza
Newtonen grabitazioaren legeak Keplerren hirugarren legea azaltzeko aukera eman zuen. Lege horrek zioenez, «Planetak orbita osatzeko behar duen periodoaren karratua Eguzkirako batez besteko distantziaren kuboarekiko proportzionala da». Gainera, Newtonen legeak erabiliz, ezin hobeto deskribatzen dira eguzki-sistema ren planeten higidurak eta baita Ilargiarena eta Lurretik bidalitako satelite artifizialean ere.
Leegearen zehaztasuna erakusten duen gertaeretako bat da 1800. urtearen inguruan ezagunak ziren planeten orbitak aztertzean gertatutakoa. Ordurako William Herschel-ek (1738-1822) Urano planeta aurkitua zuen 1781an. Garai hartan Neptuno eta Pluton aurkitu gabe zeuden oraindik, baina Newton eta Keplerren legeek adierazten zutenarekin alderatuta, astronomoek irregulartasunak hauteman zituzten Urano ren orbitan, batez ere, eta baita Saturno ren eta Jupiter ren orbitetan ere, neurri txikiagoan. Hori dela eta, astronomo batzuek uste izan zuten irregulartasun haiek oraindik aurkitu gabe zegoen kanpoko planeta baten existentziaren ondorio zirela.
Hala, Urbain Le Verrier-ek (1811-1877) matematikoki kalkulatu zuten non egon behar zukeen balizko planeta ezezagun horrek, neurturiko irregulartasunak azaldu ahal izateko. Azkenik, Johann Gottfried Galle (1812-1910) astronomoak Neptuno aurkitu zuen 1846ko irailaren 23an, proposaturiko jarraibideei jarraituz eta aurrez ezarritako posiziotik hurbil bilatuz.
Grabitatearen azelerazioaren zuzenketa Lurraren ardatzaren inguruko biraketa-higiduraren kausaz
Orain arte, grabitazio-indarrek lurrazaleko gorputzetan duten azelerazio grabitatorioa aipatzean, ez dugu kontuan hartu Lurrak Ipar-Hegoa ardatzaren inguruan duen biraketa-higidura (birabete bat eguneko). Baina lurrazaleko tokiko erreferentzia-sistema ez-inertziala denez, partikulen dinamika aztertzean sistemari dagozkion inertzia-indarrak ere kontsideratu behar dira, eta horrela “pisua” eta “azelerazio grabitatorio eraginkorra” deritzen kontzeptuak sortzen dira.
Gorputzen pisua eta tokiko bertikala
Inertzia-indarrik garrantzitsuena lurrazaleko behatzaileek hautematen duten duten indar zentrifugoa da; beraren balioa  da, non \omega Lurrak Ipar-Hegoa ardatzaren inguruko biraketako abiadura angeluarra den, eta r behatzailearen tokiko puntutik ardatzerako erradioa. Agerikoa denez, bi poloetan indar zentrifugoa nulua da, F_z = 0, r=0 baita;  eta maximoa da ekuatorean,, R hori Lurraren erradioa izanik; tarteko \lambda latitudeetan balio du.
Masa bat sabaitik eskegita dagoen soka batean lotuta daukagula, soka horrek tentsioa jasaten du gorputzaren pisuari eusteko, orekan. Izatez “pisu” hori bi indar hauek bektorialki batuz lortzen da: batetik, Lurraren grabitazioaren erakarpen-indarra,, eta bestetik, indar zentrifugoa,. Bi indar horien batura bektoriala da gorputzen pisua, eta horren balioak definitzen du azelerazio grabitatorio eraginkorra,, honelaxe:
Eta hauxe da sokaren tentsioaren ekuazio bektoriala:
Hain zuzen, sokak definitzen du tokiko bertikalaren norabidea. Horixe da hormak orndo bertikal jartzeko igeltsariek darabilten plomua ren edo berun-hariaren oinarria.
Ondorioz, ekuatore tik hurbil dagoen behatzaile batek poloetatik hurbil dagoenak baino pisu txikiagoa neurtuko du, zeren eta azelerazio zentrifugoa txikiagoa baita poloetan neurtuta; gainera, Lurraren erdigunetik hurbilago egongo baita poloak txatartuta. Poloetan da eta ekuatorean,. Bestalde, horrek eragina du toki bakoitzeko bertikalaren definizioan, zeren \lambda latitudearen arabera, \alpha angelu txiki bat baitago bertikalaren eta erradioaren artean, eta  indarrek duten norabide desberdinen ondorioz. Nolanahi ere, konparaziorako ren modulua 1.000 baliokotzat harturik, -rena 0 \div 5 bitrtekoa izanik, \alpha angelua oso txikia da, eta lehen hurbilketa batean tokiko bertikalak erradioaren norabidea duela onartzen da.
Distantziarako elkarrekintza
Grabitazio unibertsalaren teoria proposatu zenean, arazo filosofiko nagusi bat agertu zen. Nola azal ote zitekeen distantziarako elkarrekintza hori? Alegia, nola ulertu kontakturik gabe eta distantzia handi batera dauden bi gorputzek elkarri indar bat egitea etengabe? Hasteko, nola egin ote zitekeen indar hori, elkar ukitu gabe?
Galdera horrentzako ezin ahal izan zuten erantzun egokirik eman bi mende pasatu arte, harik eta XIX. mendearen bigarren partean, arazo filosofiko berbera planteatzen zuen elkarrekintza elektromagnetikoa ulertzen hasi ziren arte. Horretarako elkarrekintzari zegokion “eremu fisikoa” deitu zuten kontzeptu berria asmatu zen arte.
Masa grabitazionala eta masa inertziala: baliokidetasun-printzipioa
Teoria horrek zekarren beste arazo handi bat masa kontzeptuaren bikoiztasunean zegoen. Hau da, Grabitazio Unibertsalaren legean, masa da gorputzaren kantitate jakin bat grabitazio-indarraren balioa definitzen duena, alegia grabitazioarekin lotuta dagoena; esango genuke horixe dela "masa grabitazionala". Baina, bestalde, Newtonen higidurari buruzko bigarren legearen arabera, indar batek gorputz jakin batean sortzen duen azelerazioa gorputzaren masa kontzeptuaren definizioa ere bada; alegia, masa kontzeptu honen definizioa gorputzaren inertzia rekin dago lotuta; horregatik "masa inertziala" dela esango dugu. Berdinak ote ziren bi masa horiek?
Praktikan, ez dago legerik, printzipiorik edo egitaterik bi masak gauza bera direla ezartzen duenik; halere, egindako neurketen arabera, esan daiteke bi masa horiek ia-berdinak direla, zehaztasun handiz). Argudio interesgarri bat ere badago: berdinak ez balira, gorputz batek jasaten duen azelerazioa ez litzateke bere masarekiko independentea izango.
Einsteinek Erlatibitate Orokorra ren barnean baliokidetasun-printzipioa postulatu zuen, masa grabitazionalaren eta masa inertzialaren arteko baliokidetza postulatzen duena. Printzipioaren arabera, honako sistema hauek baliokideak dira: a) grabitazio-indar uniforme baten eraginpean geldirik dagoen sistema; eta b) grabitaziorik ezean uniformeki azeleratua den sistema. Hau da, grabitazio-eremu uniformearen eragina eta azelerazioaren eragina guztiz baliokideak dira.