cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garapen Jasangarrirako 2. helburua: goserik ez
Argazkiak
Goseteak arazo klimatologikoen ondorio izan ziren, eta euriteen erregimenean aldaketak izan ziren, lehorteak eta uholdeak tartekatuz. Baina britainiarren administrazioak ere eragin zituen, indiarrek euren biziraupen eta elikadurarako produktuekin landatutako lurrak, te eta kotoi landaketekin ordezkatuak izan zirenean. Halaber, barne-merkataritzaren murrizketek eta indiarrek jasaten zituzten zerga handiek eta Afganistanekiko gerra negargarriak inflazio handia eta Indiako produktuen esportazio handia eragin zuten Erresuma Batura.
Historian zehar gertatutako gauza denak atzean utzita, hasieran esan dudan bezala, oraindik ere badaudela leku asko eta asko non jendeak ezin duen behar bezala elikatu.
2013ko abenduan gerra zibila piztu zen Hego Sudanen. 2015ean bake akordio bat negoziatu bazen ere, indarkeria berriro piztu zen urte bereko apirilean. Unity estatuko biztanleriaren zati handi bat lekualdatua izan zen, eta aktore humanitarioek ezin izan zuten eremu kaltetuenetara sartu. Orduz geroztik, asaldura politikoak eta etengabeko gatazkak, segurtasun falta orokorrarekin, inflazioarekin, elikadura-defizitarekin eta ekonomia ezegonkorrarekin batera, larrialdi humanitarioa eragin dute.
Gosetea ofizialki izendatu zuten Sudango Hegoaldean zenbait gunetan otsailaren amaieran: 100.000 pertsonak gose-maila katastrofikoak eta hiltzeko arriskua dituzte Unity estatuan.
Aurreko hondamendiari aurre egiteko sortu da GJH goserik ez helburua, horretarako ere hainbat ONG eta talde daude. Horrez gain, Covid-19k eragindako munduko osasun-larrialdiak eragin handia izaten ari da populazio ahulenen artean, eta haren aurpegi beldurgarrienetako bat gose  larrialdia da.
Mustelus mangalorensis
Mustelus mangalorensis Mustelus generoko animalia da. Arrainen barruko Triakidae familian sailkatzen da.
Tatsuya Suzuki (1993)
Tatsuya Suzuki (鈴木 達也, 1993ko uztailaren 8a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Iwate Grulla Morioka.
Opiter Verginio Trikosto
Opiter Verginio Trikosto (latinez Opiter Verginius Tricostus) erromatar kontsul bat izan zen, K.a. 502an kargu horretarako aukeratua.
Trikostok, kargukide zuen Espurio Kasiorekin, aurunkotarren aurkako gerran, Pometia hiria hartu zuten. Honen ondorioz, berak eta bere kargukideak garaipen bat lortu zuten. Beste tradizio batek, Kameria latindar hiriaren konkistatzaile egiten du.
Bourgneuf (Savoia)
Bourgneuf Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Magazine (Arkansas)
Magazine Arkansasko hiri bat da. Logan konderrian kokatua dago. 2010ean 847 biztanle zituen, 4.4 kilometro koadrotan banatuta.
Bourgneuf (Savoia)
Biztanleria
2007an Bourgneuf udalerrian erroldatutako biztanleak 598 ziren. Familiak 219 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 50 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 108 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 239 etxebizitza zeuden, 222 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 220 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 222 etxebizitza nagusietatik 175 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 60 etxek lau zituzten eta 124 etxek bost zituzten. 189 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 87 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 124 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 373 ziren, horien artean 298 aktiboak ziren eta 75 inaktiboak ziren. 298 pertsona aktiboetatik 288 lanean zeuden (154 gizon eta 134 emakume) eta 11 langabezian zeuden (6 gizon eta 5 emakume). 75 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bourgneuf udalerrian 235 unitate fiskal zeuden, 650,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.839 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Bourgneuf udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 258 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Savigny-le-Sec
Biztanleria
2007an Savigny-le-Sec udalerrian erroldatutako biztanleak 818 ziren. Familiak 298 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 115 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 139 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 535 ziren, horien artean 375 aktiboak ziren eta 160 inaktiboak ziren. 375 pertsona aktiboetatik 361 lanean zeuden (191 gizon eta 170 emakume) eta 14 langabezian zeuden (4 gizon eta 10 emakume). 160 pertsona inaktiboetatik 89 erretiraturik zeuden, 47 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Savigny-le-Sec udalerrian 302 unitate fiskal zeuden, 857 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.949 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 3 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren eta 1 iturgina.
2000. urtean Savigny-le-Sec udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 435 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chikkaballapura barrutia
Chikkaballapura barrutia Indiako barruti bat da, Bengaluru dibisioan, Karnataka estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Kirkpatrick-Fleming
, 'Cill Phàdraig nam Fleamach', Eskoziako herri eta parrokia zibil bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Massiola
Massiola Italiako udalerri bat da. Verbano-Cusio-Ossolako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Massiolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Freswick
dota Kirsa, 'Freasaig', Eskoziako Highland eskualdeko herrixka bat da, Caithness barrutian. Freswick badian dago, eta ipar-ekialdean Skirza arrantzale udalerria du.
Falls City (Nebraska)
Falls City Nebraskako hiri bat da. Richardson konderrian kokatua dago. 2010ean 4,325 biztanle zituen, 7.89 kilometro koadrotan banatuta.
Hernia
Hernia motak
Hiru eratako herniak bereizten dira:
NGC 562
NGC 562 galaxia espiral bat da, Andromeda konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Symphodus melanocercus
Symphodus melanocercus Symphodus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Zer duzu, Nuria?
Zer duzu, Nuria? Gloria Llobetek idatzitako ipuina da. Bi familien bizitzak lotzen ditu, bata Nuriaren familia (bere gurasoak bananduta daude) eta bestea Daviden familia (bere ama hil dena). Nuriak ez du begi onez ikusten bere ama eta Francesc (Daviden aita) elkarrekin bizitzea eta horrexegatik, gatazka sortzen da haien artean. Azkenean, ordea, egoera onartzen bukatzen du.
Bibliografia
ELKARLANEAN S.L., 1996. ISBN 9788483315866
NGC 564
NGC 564 galaxia bat da, Cetus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Raúl Alfonsín
Raúl Ricardo Alfonsín (Chascomús, Buenos Airesko probintzia, 1927ko martxoaren 12a – Buenos Aires, 2009ko martxoaren 31 ) argentinar abokatu, estatuburu eta giza eskubideen bultzatzailea izan zen. Argentinako presidente konstituzionala izan zen 1983tik 1989ra.
Bizitza
1949ko otsailaren 4an Maria Lorenza Barrenetxe euskaldunen ondorengoarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituen.
1976 eta 1983 bitartean iraun zuen diktadura osteko hauteskunde demokratikoak irabazi zituen, herritarren %51,7ko babesarekin; peronistek, berriz, %45koa izan zuten.
Bere agintaldian diktaduraren arrastoak ezabatzea eta demokrazia ezartzea egin zuen bere lehentasuna. Horrela, militarren amnistia legea bertan behera utzi eta erregimenarekin zerikusirik izan zituztenak atxilotzeko bidea ireki zuen. Bere agintaldiko lehendabiziko astean, junta militarrak epaitzeko bidea emango zuten lege proiektuak sinatu eta CONADEP, Desagertutakoen Batzorde Nazionala, sortu zuen. Hala ere, militarren presioek Puntu eta Amaierako Legea eta Zor den Obedientziaren Legea indarrean jartzera begartu zuten; horiei esker, diktadura garaian gehiegikeriak egiteaz akusatutako ehunka militar zigorgabe gelditu ziren.
2009an hil zen, birikako minbiziak jota, 82 urterekin.
Chittorgarh barrutia
Chittorgarh barrutia Indiako barruti bat da, Udaipur dibisioan, Rajastan estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Norphlet (Arkansas)
Norphlet Arkansasko hiri bat da. Union konderrian kokatua dago. 2010ean 844 biztanle zituen, 5.4 kilometro koadrotan banatuta.
Simon eta Simon
Simon eta Simon (Simon & Simon) 1980ko hamarkadako estatubatuar telesaila bat da. 1981eko azaroaren 24a eta 1989ko urtarrilaren 21 bitartean CBS telebista katean aireratu zen. Bertan antzezle nagusiak Gerald McRaney eta Jameson Parker aktoreak izan ziren.
Euskal Herrian 1980ko hamarkadaren bigarren erdialdean eta 1990eko hamarkadako hasieran ETB1 katean euskaraz aireratu zen.
Argumentua
Telesaila aurkako izaera duten bi anaietan oinarritzen da: Rick Simon (Gerald McRaney) eta A.J. Simon (Jameson Parker). Rick Vietnamgo gerrako beteranoa da, hortaz kaleko giroaz eta bizitzan bere anaiak baino eskarmentu handiagoa du, aldiz A.J izaera intelektualagoa du. Rickek bere anaiarentzat maila baxuagoa dutela uste duen gauzak gustukoak ditu: adibidez, bere kamioneta sendoa, aldiz A.J. diseinu zalea da, ondorioz 1957ko Chevrolet Bel Air kirol autoaren jabea da, beranduago Chevrolet Camaro Z28 kirol auto bat izango duelarik. Rick izpiritu askeko gizona denez itsasontzi batean bizi da, justizia bere eskuz hartzearen aldekoa delarik, aldiz A.J.-ri gizartearen arauen barnean jokatu eta bizitzea gustukoa du. Biak elkartu eta detektibe agentzia bat sortuko dute.
1982an telesailaren ekoizpena eten egin zen, ekoizleek Magnum P.I. telesaila ospetsua sortzeko ideia baitzuten. Halere, Simon eta Simon telesailak audientzia aldetik izandako arrakastaren ondorioz telesaila berrekitea erabaki zuten, maiz bi telesailen arteko argumentua eta pertsonaien arteko gurutzaketak ere emititu zirelarik.
Corematodus taeniatus
Corematodus taeniatus Corematodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Dukala-Abda
Doukkala-Abda (arabieraz: دكالة عبدة‎) Marokoko 16 eskualdetako bat da. Marokoko ipar-ekialdean kokatuta dago, kostaldean eta 13.285 km2 ditu, 1.984.039 biztanlerekin 2004ko zentsuan. Hiriburua Safi da.
Hiru probintzia ditu bere barnean:
Langholm
, 'Langaim' eta 'Langhowm', Eskoziako udalerri bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Armstrong klanaren egoitza historikoa da, leinu honen ondorengoetako batzuk Neil Armstrong astronauta eta Ilargia zapaldu zuen lehenbiziko gizakia da.
Alsaziako Rallya
Alsaziako Rallya edo Frantzia-Alsazia Rallya, Rallye d'Alsace eta Rallye Frankreich, Frantziako Alsazia eskualdean burututako Munduko Rally Txapelketako rally lasterketa bat izan zen. 2010-2014 artean burutu zen.
Mustelus mento
Mustelus mento Mustelus generoko animalia da. Arrainen barruko Triakidae familian sailkatzen da.
Crocothemis
Espezieak
Genero honen barnean espezie hauek daude :
Farnam (Nebraska)
Farnam Nebraskako herri bat da. Dawson konderrian kokatua dago. 2010ean 171 biztanle zituen, 1.74 kilometro koadrotan banatuta.
Corvisart (Parisko metroa)
Corvisart Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 13. barrutian dagoena.
Kento Dodate
Kento Dodate (土館 賢人, 1992ko abuztuaren 23a - ) Japoniako futbolaria da.
Churu barrutia
Churu barrutia Indiako barruti bat da, Bikaner dibisioan, Rajastan estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Mergozzo
Mergozzo Italiako udalerri bat da. Verbano-Cusio-Ossolako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Mergozzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Symphodus ocellatus
Symphodus ocellatus Symphodus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Gillock
, Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian. Wick eta Thurso udalerrien artean dago. Edinburgh hiriburutik 262 milia iparraldera dago.
Zaramaga Futbol Elkartea
Zaramaga Futbol Elkartea (gazteleraz, Club de Futbol Zaramaga) Gasteizko futbol taldea da, Zaramaga auzokoa. 1972an sortua, egun Arabako Erregional Preferentean dabil.
Datuak
2023-24 denboraldia barne.
Middlebie
, Eskoziako etxalde eta parrokia bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Ishikawaita
Ishikawaita oxido motako minerala da eta samarskite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Ishikawaita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.
Vieux-Condé
Biztanleria
2007an Vieux-Condé udalerrian erroldatutako biztanleak 10.724 ziren. Familiak 4.060 ziren, horien artean 1.136 pertsona bakarrekoak ziren (391 bakarrik bizi ziren gizonak eta 745 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.061 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.437 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 426 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 4.395 etxebizitza zeuden, 4.175 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 213 hutsik zeuden. 4.111 etxeak ziren eta 274 apartamentuak ziren. 4.175 etxebizitza nagusietatik 2.228 bere jabearen bizilekua ziren, 1.786 alokairuan okupaturik zeuden eta 162 doan lagata zeuden; 54 etxek gela bat zuten, 249 etxek bi zituzten, 541 etxek hiru zituzten, 1.224 etxek lau zituzten eta 2.108 etxek bost zituzten. 2.698 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.914 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.197 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 6.884 ziren, horien artean 4.338 aktiboak ziren eta 2.546 inaktiboak ziren. 4.338 pertsona aktiboetatik 3.520 lanean zeuden (2.112 gizon eta 1.408 emakume) eta 818 langabezian zeuden (417 gizon eta 401 emakume). 2.546 pertsona inaktiboetatik 469 erretiraturik zeuden, 739 ikasten zeuden eta 1.338 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vieux-Condé udalerrian 4.052 unitate fiskal zeuden, 10.624 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.304 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 230 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 25 eraikuntza enpresak ziren, 63 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 17 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 18 zerbitzu enpresak ziren, 44 administrazio publikoko enpresak ziren eta 19 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 63 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 2 posta bulegoak, 4 banku bulegoak, 3 funerariak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 2 zurginak, 6 iturginak, 6 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 11 ile apaindegiak, 11 jatetxeak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 28 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 4 harategiak, 2 liburu dendak, 3 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 2 kirol-dendak, 1 lurrin-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 6 lore-dendak ziren.
2000. urtean Vieux-Condé udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 266 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 5 osasun-zentro, 5 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Vieux-Condé udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea, 1hezkuntza orokorreko lizeoa eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 645 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 212 eta lizeo teknologikoetan 160.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gills (Caithness)
Gills, Eskoziako Highland eskualdeko kostaldeko baserriz osatutako arrantzale herri bat da, Caithness barrutian. Gills badiaren gain dago.
Gould (Arkansas)
Gould Arkansasko hiri bat da. Lincoln konderrian kokatua dago. 2010ean 837 biztanle zituen, 3.9 kilometro koadrotan banatuta.
Didier Drogba
Didier Yves Drogba Tébily (Abidjan, Boli Kosta, 1978ko martxoaren 11) futbolari afrikarra da. 2002a geroztik, Boli Kostako futbol selekzio nazionalarekin internazionala da. Gaur egun Chelsea FC futbol talde ingelesean jokatzen du.
Bethesda (Gales)
Bethesda Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdearen hegoaldean dagoen udalerria da. Ogwen ibaiaren ertzean kokatzen da eta A5 errepideak zeharkatzen du, Snowdoniako mugan dagoelarik. Bertakoek udalerri honi sarritan Pesda deitzen diote. Udalerri honen aldamenean harrobi bat kokatzen da. Bangor hiritik 6 milatara dago.
2011ko erroldaren arabera 4.735 biztanle zituen.
NGC 565
NGC 565 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. George Mary Searleek aurkitu zuen n.
Martigny (Itsas Sena)
Martigny Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Martigny udalerrian erroldatutako biztanleak 487 ziren. Familiak 172 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 58 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 82 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 184 etxebizitza zeuden, 175 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 175 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 175 etxebizitza nagusietatik 124 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 89 etxek bost zituzten. 139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 340 ziren, horien artean 257 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 257 pertsona aktiboetatik 237 lanean zeuden (127 gizon eta 110 emakume) eta 20 langabezian zeuden (8 gizon eta 12 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Martigny udalerrian 181 unitate fiskal zeuden, 471,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.653 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak eraikuntza enpresenak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 iturgina.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arcadio Arteaga
Arcadio Quirico Arteaga Oñate (Bilbo, – ?) bizkaitar futbolari eta entrenatzailea izan zen.
Mouswald
, 'Moosal', Eskoziako baserri giroko herri bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Bina Shah
Bina Shah (Karatxi, Pakistan, 1972) pakistandar kazetaria eta idazlea. Ingelesez idazten du.
Biografia
Hiru neba-arrebetako nagusiena da. Shah, Karatxin jaio zen eta bertan bizi da. Psikologiako titulua lortu zuen Wellesleyko unibertsitatean, eta Hezkuntza Teknologiako maisutza Harvard Graduate School of Education-en (AEB).
Iowako Unibertsitatean bizi izan zen, eta 2011n Nazioarteko Idazkuntza Programako Fall Residency-n parte hartu zuen.
Ibilbidea
Shahek lau eleberri eta bi ipuin-bilduma idatzi ditu. Slum Child eleberria 2008an argitaratu zen, ingelesez eta beste hizkuntza batzuetan ere argitaratu da. Iritzi-zutabe bat idazten du New York Times Internacional-en eta hilabetekari bat Dawn-entzat, Karatxin argitaratzen den Pakistango egunkari bat. Fikzioa eta ez-fikzioa Granta, The Independent, Wasreiti, Critical Muslim, InterlitQ, the Istanbul Review, Asian Cha eta And the World Changed bildumetan argitaratu dira. Wellesley College eta the Harvard Graduate School of Education-eko tituluak ditu, eta Iowa’s International Writing Program unibertsitateko ikaslea da. A Season For Martyrs eleberria 2014. urtean argitaratu zen.
Literatura ibibidea
Shahen lehen liburua 2000. urtean argitaratu zen, Animal Medicine, ipuin-liburukia. Bere lehen eleberria, Where They Dream in Blue, 2001ean Alhamran argitaletxean argitaratu zen. Bigarren eleberria, The 786 Cybercafé, Alhamran argitaratu zen 2004an. 2005ean, "The Optimist", historia labur bat argitaratu zen And the World Changed (Women Unlimited/OUP) izeneko antologian; "A Love Affair with Lahore" izeneko saiakera bat argitaratu zuen Bapsi Sidhwak, City of Paksin and Splendour - Wings izeneko antologian. 2007an, Alhamrak bere bigarren ipuin-bilduma argitaratu zuen, Blessings.
Laugarren eleberria, A Season For Martyrs, Delphinium Books-ek argitaratu zuen (2014ko azaroa) kritika onak lortuta. 2010ean, Il Bambino Che Credeva Nella Libertak ere argitaratu zuen Italian Newton Comptonek. Eleberri horretarako, Un Mondi di Bambini lanagatik Internazionale saria eman zioten, Almalfi Costa Festival Literarioren kategorian, fikzio itzulirako 2010ean.
Serverette
Biztanleria
2007an Serverette udalerrian erroldatutako biztanleak 287 ziren. Familiak 114 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 45 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 194 ziren, horien artean 102 aktiboak ziren eta 92 inaktiboak ziren. 102 pertsona aktiboetatik 94 lanean zeuden (51 gizon eta 43 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 92 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 55 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Serverette udalerrian 111 unitate fiskal zeuden, 237 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.655 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 zurgina eta 3 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lurrin-denda bat zen.
2000. urtean Serverette udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.116 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gizarte kontrol
Jatorria eta bilakaera
Amerikako Estatu Batuetan, XIX. mendearen amaieran sortutako kontzeptu bat da. Garai hartan jazo zen industrializazioak eragin zuen jende asko hirietara migratzea lana bilatzeko. Testuinguru horretan kokatu behar da kontrol sozialaren jatorria, sortu zen immigranteen masak kontrolatzeko asmoarekin.
Migrazioak suposatzen zuen ezberdintasun kulturalak gainditzeko integrazio bide soziologikoen beharra ikusi zen, zeintzuk jokabidearen arauen garapenetik abiatuz, bermatuko zutenak elkarbizitza sozial antolatu bat.
Honen eraginez, kontrol sozial terminoa agertu zen; kontzeptu hau Edward Ross-ek erabili zuen lehendabiziko aldiz ordenarekin eta gizarte antolakuntzarekin erlazionatutako arazoak azaltzeko.
Chicagoko Eskolak (Park, Mead, Dewey, Burgess, Shaw...) kontrol sozialaren bilakaeran eragin nabarmena izan zuen. Horrek erreferentzia egiten dio elkarrekintza prozesuei, komunikazio sozialaren oinarri gisa.
Kontzeptua
Kontrol soziala gizarteetako ordena mantentzeko sortutako praktiken, jarreren eta balioen multzoa. Gerta daiteke batzuetan kontrol soziala era bortitz batean egikaritzea, baina badaude bestelako moduak, esate baterako, aurreiritziak, balioak eta sinesmenak.
Ernesto Morenoren arabera, kontrol soziala mekanismo eta instantzien multzo bat da, zeinak gizarteak, era batean zein bestean, erabiltzen dituen bere kideek jardun dezaten arau, balio eta pauta kultural menderatzaileen arabera.
Hezkuntzaren ikuspuntutik, kontrol soziala sozializazio prozesuaren hedapen bat da.
Kontrol sozialak erreferentzia egiten dio talde eta gizarte batek autoerregulatzeko egiten duen ahaleginari. Kontrol sozialaren zeregin garrantzitsuena arauen barneraketa da. Arauak ez badira barneratzen, kontrol sozialek esku hartzen dute; bai informalek, gehien bat gizarte modernoetan, bai formalek, zigorrak ezarriz.
Terminoaren historia
«Gizarte-kontrol» terminoa, soziologian, Albion Woodbury Smallek eta George Edgar Vincentek sartu zuten lehen aldiz 1894an; hala ere, garai hartan, soziologoek gaiarekiko interes puntuala baino ez zuten erakusten.
Filosofo sozial batzuek, gizarte-kontrolaren garapenean, zeresana izan dute, hala nola Thomas Hobbesek bere Leviathan lanean, gizarte-ordena aztertzen duena eta Estatuek botere zibil eta militarra erabiliz nola gauzatzen duten hura; Cesare Beccaria-k ere, On Crimes and Punishments lanean, argudiatzen du jendeak delituzko jokabideak saihestuko lukeela bere ekintzek zigor gogorragoak eragingo balituzte, eta baieztatzen du zigor gogortzeak gizarte kontrol modura jokatuko lukeela. Émile Durkheim soziologoak ere aztertu zuen gizarte-kontrola De la Division du Travail Social obran, eta desbideratzearen paradoxaz eztabaidatzen du, esanez, lehenik eta behin, kontrol soziala dela legeak betetzera behartzen gaituena.
Gizarteak zenbait zigor erabiltzen ditu sozialki onargarritzat jotzen den portaera estandarra betearazteko. Pertsonek eta erakundeek gizarte-kontrola gizarte-arauak eta arauak ezartzeko erabiltzen dute, kideak edo lagunak, familiak, estatu- eta erlijio-erakundeak, eskolak eta lantokiak gauza ditzaketenak. Kontrol sozialaren helburua gizartean ordena mantentzea eta gizartean desbideratu edo ez desiragarritzat jotzen direnen adostasuna bermatzea da.
Soziologoek kontrol sozialaren oinarrizko bi forma identifikatzen dituzte:
Goian laburki definitu bezala, kontrol soziala betearazteko bideak informalak edo formalak izan daitezke. Edward A. Ross soziologoak dio sinesmen-sistemek giza jokabidearen gaineko kontrol handiagoa dutela gobernuek ezarritako legeek baino, sinesmenek zein forma hartzen duten axolarik izan gabe.
Gizartearen kontrola gizartearen barneko ordenaren oinarrietako bat bezala kontsideratzen da.
Motak
Bi gizarte kontrol bereiz daitezke: kontrol informala eta formala. Gerta daiteke bi kontrol hauek batzuetan kontraesatea.
Informala
Instituzionalizatuak ez dauden kontrol motak dira informal izena hartzen dutenak. Mota hauen barnean aurki daitezke familia, lagunak, hedabideak, arau moralak eta antzekoetan garatu ohi direnak. Ez daude idatziz jasota arauen eta legeen antzera, baina garrantzitsuenak dira, hauen bidez transmititzen direlako arauak, balore determinatzaileak eta ohiturak. Sozializazio prozesuaren bitartez balore batzuk jasotzen dira eta horiek pertsonak formatzen dituzte, eta adierazten diete zer den ondo eta gaizki dagoena, baliogarriagoak izanik delitua ekiditzeko. Hauen funtzio nagusia legeak eta ordena publikoa mantentzea da. Bere funtzioa betetzeko portaera zehatz batzuk debekatzen ditu (diskriminazioa, irainak...). Kontrol informal guztiek ez dituzte ondorio berdinak.
Kontrol soziala eskolan
Kontrol soziala kulturaren, sozializazioaren eta instituzionalizazioaren antzera, hezkuntza sistemen barnean oso garrantzitsua da. Irakasleen eta ikasleen artean gertatzeaz gain, irakasle taldeen artean ere jazotzen da, praktika pedagogikoak instituzionalizatzean.
Desbideratze soziala
Talde edo gizarteko gehiengoak onartzen dituen arauetatik kanpo jokatzeak dakarren ondorioa da, gaitzetsia edo onetsia izan daitekeena; gizarte baten kideek arauen urrapen moduan kontsideratzen duten jarrera. Gerta daiteke urratze hori osoa ez izatea; horregatik, desbideratzea arau zehatz batekiko eta horrek sortzen duen erreakzio sozialekiko gertatzen da.
Desbideraketak gizartearen egonkortasuna mehatxatzen eta babesten du, aldi berean. Gizartea ondo funtzionatzeko gizartekideei jakinarazi behar zaie zeintzuk diren haiengandik espero diren portaerak. Hauetatik kanpo geratzen diren jarrerak desbideratutzat hartuko dira. Baina batzuetan onartuak izan daitezke, horrela pertsona batzuen jokabide desbideratua gizarte osora zabalduz eta jokamolde desiragarri bihurtuz.
Arauak
Bakea eta ordena mantentzeko modu instituzionalizatu bat da. Zigorra honen ondorio bat da, negatiboki edo positiboki instituzionalizatua eta arauak errespetatzearen edo ez errespetatzearen eraginez.
Cohen-ek honela definitu zuen araua: ''Gizarte bakoitzak bere kideak motibatzeko haien jarrera araura egokitzeko sari-zigor sistema bat garatu dute. Santzio positiboak ematen dira norbanakoaren portaera arauarekin bat datorrenean, eta negatiboak aldiz, bat ez datorrenean, zigor moduan ezartzen dira. Santzio hauek ahalbidetzen dute kontrol soziala mantentzea. Sariak eta zigorrak ez dira berdinak kontrol informal eta formaletan. Soziologo askoren ustez, informalen sariek eta zigorrek eragin handiagoa dute eta eguneroko bizitzan maizago aplikatzen dira''.
Zigor sistema
Kontrol sozialak saritzen edo zigortzen du ezarritako arauak errespetatzea edo urratzea, santzio sistemaren bidez.
Crenicara latruncularium
Crenicara latruncularium Crenicara generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Felix Wankel
Felix Heinrich Wankel ( Lahr, Badengo Dukerri Handia (Alemaniar Inperioa), 1902ko abuztuaren 13a – Heidelberg, Baden-Württemberg (Mendebaldeko Alemania), 1988ko urriaren 9a) alemaniar ingeniari mekaniko eta asmatzailea izan zen, gero Wankel motoreari izena emango ziona.
Biografia
Felix Heinrich Wankel Lahren jaio zen, Badengo Dukerri Handian (Alemaniar Inperioa), 1902ko abuztuaren 13an. Aita Erresuma Batuan hil zen eta Wankelek ezin izan zuen ikasi, inprenta batean lanean aritu zelarik. 1926ko krisiaren ondorioz, langabezian geratu zen, baina, amaren pentsioa erabiliz, bera eta bere lagunaren artean tailer mekaniko bat sortzea lortu zuten. Motor birakariaren ideian murgildurik, Mercedes eta BMW-rekin elkarlanean aritu zen.
1933an, ideia liberalak zituela-eta, kartzelan sartu zuten, baina BMWren zuzendariek askatzea lortu zuten. II. Mundu Gerraren ondoren, frantsesek makineria eta apunteak errekisatu zizkioten eta ez zituen 23 urte geroagora arte berreskuratu.
1936an, Wankel Emma "Mi" Kirin-ekin ezkondu zen, baina bikoteak ez zuen ondorengorik izan.
Ingeniari aleman hau Wankel izeneko motor errotatiboaren asmatzailea izan zen, zilindrorik gabeko barne-errekuntzako motor bat, aurreko diseinuekin alderatuta hobekuntza nabariak zituena, nahiz eta ez duen erabilera handirik izan automobilgintzan.
Autodidakta erabat, matematika ez zuen inoiz ondo menderatu; oso gazte izan zuen motor errotatiboaren ideia, barne-konbustioko motorra fabrikatzeko xedean, esperimentatzen aritu zen garaian. Nolabaiteko ospea eman zion bere asmakuntzak eta, 40. hamarkadan, Alemaniako itsas armadaren itsaspekoentzako balbulak eta atetilak diseñatzeko aukera izan zuen. Egindako lan honen ondorioz, Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, kartzelan sartu guten.
1957ra arte, NSU Motorenwerke AG-rentzat lanean ari zen arte, itxaron behar izan zuen bere izena eramango zuen motorraren lehenengo eredu funtzionala eraikitzeko. Patente zati bat eskuratu zuen urte horretan bertan; Curtiss-Wright enpresa estatubatuarrak hobekuntzak egin zizkion diseinuari eta, hurrengo urtean, Mazda enpresa japoniarrak hura erabiltzeko lizentzia eskuratu zuen. Mazda auto deportiboen RX seriea da, gaur egun, Wankel motorra erabiltzen duen bakarra, motorraren errendimenduarekin arrakasta nahikoa izaten. Bere asmakizunei esker, 1969an, Wankelek honoris causa doktoretza jaso zuen Municheko Teknologia Unibertsitatearen eskutik.
Sekula ez zuen gidatzeko baimenik lortu, miopia handia baitzuen, baina Wankel motorra zuen NSU Ro 80 baten jabea zen eta gidatzen zuen, hala ere.
Heidelbergen hil zen 1988an, 86 urte zituenean.
Heriotzaren ondoren, Felix Wankel fundazioak bere jabego higiezina Volkswagen AG-ri saldu zion. Dokumentazioa Mannheim-go Technoseum-en dago artxibatuta eta, Altlußheim-en, AUTOVISION·Tradition&Forum erakusketa dago, 80 bat motor birakari eta Wankel motorra duten auto asko ikusgai daudelarik.
Samba barrutia
Samba barrutia Indiako barruti bat da, Jammu dibisioan, Jamnu eta Kaxmir estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Miazzina
Miazzina Italiako udalerri bat da. Verbano-Cusio-Ossolako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Miazzinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Isoclasita
Isoclasita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Isoclasita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 da.
Penpont
, Eskoziako herri bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Ham (Caithness)
Ham, Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Caithness barrutian.
Hemidactylus frenatus
Hemidactylus frenatus Hemidactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Olio-palmondo
Olio-palmondoa (Elaeis guineensis) arecaceae familiako landare monokotiledoneoa da. Jatorriz Mendebaldeko eta Erdialdeko Afrikakoa bada ere, mundu osoko eskualde tropikaletan lantzen da palma olioa ekoizteko.
Deskribapena
20 eta 25 metro arteko zuhaitza da, baina landutakoak gehienez 15 metrokoak izaten dira. Enborra (estipea) zilindrikoa eta ez adarkatua. Hostoak pinatuak eta 5-7 metro luze dira, txorten sendo eta arantzadunarekin. Estipearen gaineko aldean irteten dira, koroa simetriko bat eratuz ernamuinaren inguruan. Infloreszentziak (espadizeak) hosto-galtzarbeetan ateratzen dira. Zuhaitz monoikoak dira, hots, oin berean infloreszentzia unisexual ar eta emeak izaten dituzte.
Fruitua arrautza-formako drupa mamitsua eta eseria da, 4x2 cmkoa. Mamia edo mesokarpoa, hori laranjakara, ia %50ean lipidoz osaturik dago. Hortik ateratzen da palma olioa. Hezurra edo endokarpoa oso gogorra da. Barneko hazia, palmiste deitua, lipidotan oso aberatsa denez gero, palmiste olioa produzitzeko erabiltzen da.
Fruituak mordotan bildurik egoten dira. Mordo bakoizak 200-2000 drupa izaten ditu eta, batez beste, 23 kgko pisua.
Banaketa
Mendebaldeko eta Erdialdeko Afrikan du jatorria: Kamerun, Boli Kosta, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Ghana, Ginea, Sierra Leona eta Uganda. Mundu osoko eskualde tropikaletan lantzen da, Hego-ekialdeko Asian batez ere.
Habitata
Zaila da olio-palmondoaren berezko habitata zein den zehaztea, ez delako oihan primarioetan hazten, bakandutako basoetan baizik. Gehienetan eraldatutako oihanetan eta ibai zein erreka bazterretan hazten da. Espezie kolonizatzailea da eta basoen mozketa eta erreketak mesede egiten diote.
Laborantza
Afrikako zenbait eskualdetan oraindik ustiategi tradizionalak dauden arren, olio-palmondoarena, bereziki, esportaziora bideratutako ekoipen industriala da. Munduko ekoizle handienak Indonesia eta Malaysia dira, alde handiz. Hauen ondotik Thailandia, Nigeria, Kolonbia, Papua Ginea Berria, Boli Kosta eta Ekuador daude.
Olio-palmondoaren laborantzak eragin kaltegarri handia du ingurumenean: basogabetzea, emankortzaile eta pestiziden erabilera eta bioaniztasun galera. Bertako biztanleek ere kalteak jasaten dituzte, enpresa handiak beren lurrez jabetzen direlako. Askotan giza eskubideen urraketak gertatzen dira.
NGC 566
NGC 566 galaxia bat da, Pisces konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Ramón Otero Pedrayo
Ramón Otero Pedrayo (Ourense, 1888ko martxoaren 5a - 1976ko apirilaren 10a) galiziar idazle eta politikaria izan zen. Geografiako katedraduna izan zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean. Galiziako kulturaren pizkundea sustatu zuen; Nós aldizkariko kidea izan zen, eta Partido Galeguistako diputatua. Galegoz eta gaztelaniaz idatzi zuen; eleberria, ipuina, antzerkia eta saiakera landu zituen. Oteroren idazkera barrokoa da, landua oso, kultura-aipamen asko dituena eta Galiziako tradizioarekin bat egiten duena. Idazlan nagusiak: Os camiños da vida (1928, Bizitzako bideak), hainbaten iritziz galegozko eleberririk onena; Arredor de sí (1930, Norberaren inguruan), autobiografia eta bere belaunaldiaren erretratua. Geografia eta historia ere landu zituen.
Mary Agnes Chase
Bi urte zituela, aita hil zitzaion, eta familia Penelandiara joan da bizitzera.' 1903an hasi zen lanean USDAn, Washingtonen.
Sufragio femeninoaren aldeko aktibista izan zen eta sozialista. 1915ean eta 1918an atxilotu eta prozesatu egin zuten.
Montecrestese
Montecrestese Italiako udalerri bat da. Verbano-Cusio-Ossolako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Montecrestesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eurypterida
Eurypterida, artropodoen Merostomata klaseko ordena iraungitua da. Inoiz izandako artropodorik handienak izan ziren eta gaur egun 250 espezie baino gehiago ezagutzen dira .Ordoviziarraren hasieran (467 milioi urte dela) azaldu ziren eta Permo-Triasiar iraungipen masiboan desagertu ziren, duela 251 milioi urte.
Symphodus rostratus
Symphodus rostratus Symphodus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Eurypterida
"Itsas eskorpioi" izena eman zaie eskorpioiekiko duten itxuraren antzekotasunarengatik, baina ez dute harreman filogenetikorik gaur egungo eskorpioiekin eta itsasoaz haratago ur gezatan ere bizi izan ziren. Handienek 2'5 metrotako luzera hartzen zuten. Fosilak Ipar Amerikan eta Europan aurkitu izan dira.
Etimologia
Eurypterida izena grekerazko eurús (εὐρύς), "zabala", eta pteron (πτερόν), "hegoa", hitzen elkarketatik dator eta "hegal zabala" esan nahi du. Igeri egiteko erabiltzen zituen apendize zabalei egiten die erreferentzia.
Aurkikuntzen historia
1818. urtean Samuel L. Mitchillek Westmoreland inguruan (New Yorkeko estatua) aurkitutako alearen inguruan egin zuen aurreneko euripterido baten deskribapena. Oker zegoen ordea, siluru bat zela esan baitzuen. 1825ean James E. DeKayk ale bera aztertu eta artropodoa zela esan zuen. Eurypterus remipes izena eman zion eta trilobiteen eta brakiopodoen tarteko espezimen bat zela iradoki zuen.
1839an laugarren espezimena aurkitu zen Eskoziako harrobi batean eta Louis Agassizek deskribatu zuen. Pterygotus ("hegodun arraina") izena eman zion eta aurrekoak baino nabarmen handiagoa zen. Harrobiko langileek serafin ("aingeru") ezizena eman zioten fosilari.
1843an Hermann Burmeisterrek trilobiteen eta antzekoen taxonomia argitaratu zuen eta krustazeoen taldean sartu zituen. Euripteroen hiru espezie ezagutzen ziren orduan eta hirurak aipatu zituen. Hurrengo urteetan ale berriak aurkituz joan ziren eta 1893an Malcolm Lauriek Anatomy and Relations of the Eurypterida lanean euripteridoen arteko harreman filogenetikoak eta antzeko taldeekin zituztenak (trilobite, krustazeo, eskorpioi eta araknidoak) zehazten saiatu zen. 1912an John Mason Clarke eta Rudolf Ruedemann paleontologoek egin zuten aurreneko zuhaitz filogenetikoa eta bi talde zehaztu zituzten; Eurypteridae eta Pterygotidae. Era berean euripteridoak eta ferra-karramarroak Merostomata klasearen barnean kokatu zituzten.
Hermitage (Arkansas)
Hermitage Arkansasko herri bat da. Bradley konderrian kokatua dago. 2010ean 830 biztanle zituen, 2.8 kilometro koadrotan banatuta.
Eurypterida
Tamaina
Aurkitu den euripterido handiena Alemaniako Prüm hirian azaldu zen. Jaekelopterus rhenaniae espezieko alebaten kelizeroa da eta aztertu ondoren 2'5 metro inguruko luzera kalkulatu zaio. Delta batetako padura eta zingiratan biziko zela uste da. Bi metrotik gorako espezieak ugari dira eta ikerketu izan da halako tamaina handiarekin nola izango zuten posible mugitzea, arnasa hartzea edota exoeskeletoa mudatzea. Eraikuntza arina izango zutela pentsatzen da, kutikula fina eta mineralizatu gabea izango zutela.
Euripterido gehienak handiak ziren arren bazeuden tamaina txikia hartzen zuten espezieak ere. Alkenopterus burglahrensis da espezierik txikiena, 2'03 cm baino ez.
Gorputzaren atalak
Kelizeratuen antzera gorputzak bi tagma edo atal zituen, prosoma (burua eta toraxa) eta opistosoma (abdomena).
Prosoma oskol batek babesten zuen eta begi konposatuak zituen, trilobiteen antzekoak, bai eta bi ozelo (begi sinple) ere. Oskola zabala eta zapala zen. Prosomatik sei apendize ateratzen zitzaizkien. Ahotik gertu dagoen aurreneko apendize pareak kelizeroak dira eta gaur egungo armiarmetan bezala pintzak dituzte elikagaia manipulatu eta ahora eraman ahal izateko. Gainerako apendize pareak lokomoziorako erabiltzen zituzten hankak ziren. Aipatzekoa da atzera joan ahala apendizeak handiagoak zirela eta seigarren apendizeari begiratuta bi multzo handi bereizten dira, hanka itxurakoa dutenak (Stylonurina azpiordena) eta arraun itxurakoa dutenak (Eurypterina azpiordena).
Taxonomia
Euripteridoen kokapen sistematikoa aspalditik eztabaidagai izan da. Kelizeratuak direla garbi dago eta badirudi filogenetikoki gertuago daudela Xiphosura ordenetik araknidoetatik baino.
Euripteridoen barnean bi multzo handi bereizten dira, Stylonurina azpiordena eta Eurypterina azpiordena. Jarraian agertzen den kladograma Erik Tetliek osatu zuen 2007an.
Lokomozioa
Euripteridoen aurreneko bost apendizeak hanka artikulatuak ziren eta seigarrenean zegoen ezberdintasuna. Stylonurinoen sei apendize pareak hanka indartsuak ziren eta gaur egungo karramarroen antzera ibiliko zirela pentsatzen da. Euripterinoen kasuan seigarren apendize oparea handia eta zapala zen eta igeri egiten zutela uste da. Laban itxurako isatsa lema gisa erabiliko zuten. Aurreko bost hanka pareak ordea txikiak ziren eta narrasean joateko baino ez zieten balioko. Alde bentrala gorantz begira igeri egiten zutela esan izan da baina begien posizioak ezeztatu egin du.
Hainbat iknofosil aurkitu dira espezieen lokomozioa hobeto zehazteko balio izan dutenak.
Elikadura
Euripteridoen digestio aparatuan ez da aztarnarik aurkitu eta itxura abiapuntutzat hartuz estrapolatu da haien elikadura estrategia. Ikusmen estereoskopikoa zuten, animalia handiak ziren eta apendize arantzatsuak zituzten, horrek guztiak iradokitzen du haragijaleak zirela. Espezie batzuetan apendize arantzatsuak espezializazio handikoak dira gainera. Dirudienez harraparitza ez zen espezie handien estrategia esklusiboa, txikienek ere jokaera berdina izango zutela uste da.
Koprolito batzuk aurkitu dira Ohioko ordoviziar garaiko geruzetan. trilobite zatiak zituzten batzuk eta Megalograptus ohioensis espeziearen koprolitotan espezie bereko zatiak aurkitu dira, kanibalismoaren zantzua litzateke. Lanarkopterus dolichoschelus espeziearen koprolitotan agnatu (barailarik gabeko arrainak) zatiak ikusi dira.
Arnasketa
Animaliok bost zakatz pare zituzten eta alde bentralean kokaturik zeuden. Segmentuko apndizeekin kutxa erara babestuta zituzten. Zakatzak bigunak ziren, belakien antzekoak, eta arantza txikiak eta inbajinazioak zituzten azalera handitzeko balio zutenak.
Etologia
Azkar ugaltzen ziren euripteridoak. Badirudi talde txikiak osatuz bizi zirela. Gero eta ebidentzia gehiago daude espezie batzuk bizimodu anfibioa zutela frogatzen dutenak. Gaur egungo karramarroen gisa itsasertzean lehorrera ateratzeko gaitasuna izango zuten.