cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jose Mari Quesada Lasarte
Biografia
1950eko hamarkada ren amaieran, San Luis Gonzaga parrokiaren inguruan gazte mugimendu handia izan zen. Jose Marik eta bere lagunek haien mendi irteeretan eta bestelako ekintzetan parte hartzen hasi ziren eta, pixkanaka, kontzientzia politikoaren sorrera etorri zen. 1958an atxilotu zuten lehenengo aldiz, eta Meliton Manzanasen polizia-etxetik Martuteneko espetxe ra bidali zuten egun batzuetarako. Handik 1962ra sei bider atxilotu zuten; Ederrena etxeko bizitokian manta bat prest izaten zuen, poliziak etortzen zirenean ziegara eramateko.
Militantzia
Quesada ETA-ko lehen militanteetako bat izan zen. 1961ean eginiko polizia-txosten batean Quesada (Jaime gerra-ezizena erabiltzen zuena) erakundearen organigraman bigarren agertzen zen, Txillardegiren azpitik. Izan ere, ETA-ren sorreran Donostiako Antigua auzoko hainbat kidek parte hartu zuten: Txillardegi, Rafa eta Jose Antonio Albisu, Pontxo Iriarte, Iñaki Balerdi, Valentin Angiozar, Eduardo Ferran... eta Jose Mari Quesada, zuzendaritzaren enkarguz kide berrien erakartzeaz arduratzen zena.
1961ean, gudari frankista ohien tren baten kontrako ekintza egin zuten eta Espainiako ikurrin bi erre zituzten; ostean, poliziak operazio handi bat burutu zuen Gipuzkoa n eta Bizkaia n; ETAren sare gehiena erori zen, "seigarren adarra" (ekintzailea) barne; poliziek ez ziren Quesadaraino ailegatu, baina Euzko Gaztedi eta ETA erakundeetako jende asko espetxeratu zuten, bere lagun guztiak barne. ETAren zuzendaritza berria Ipar Euskal Herria n kokatu zen, eta I Asanbladan (1962ko maiatza, Beloken) Araba n eta Nafarroa n hedatzea erabaki zuten: Quesadak Nafarroaren kargua hartu zuen; Eneko Irigarairekin izan zen Hendaian, eta Julen Madariaga, Pontxo Iriarte eta Jose Antonio Albisurekin aritu zen lan honetan. Eta Nafarroara apropos zuzendutako "Iratxe" izeneko argitalpena martxan jarri zen, (lehengo "Zutik" izenekoaz aparte).
Errepresioa
1962ko abuztuaren 18an, talde anarkista bat Franco Donostian hiltzen saiatu zen, ETAren laguntza logistikoarekin; atentatuak huts egin zuen, baina erantzuna errepresio operazio handia izan zen. Atxilotutakoen artean Quesada zegoen; ordurako bazekiten ETAkidea zela, eta Donostian Manzanas eta Lopez Arribas torturatzaile en eskuetatik igaro zen; gero Madrilen tratu txarrek Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusia erakundearen Puerta del Solgo egoitzan jarraitu zuten; handik egun askotara Carabanchelgo espetxera heldu zenean, beste presoek txunditurik hartu zuten: burua kolpeekin itxuragabetua zuen, errotula k bistan, ezin zen ibili, eta prakak hanketara itsatsita zituen. Gerra Kontseilu a egin zioten, "ETAren bileretan parte hartzeagatik, Nafarroako arduraduna izateagatik, eta preso politikoen (sic) senideen artean 8.000 pezeta banatzeagatik".
Espetxean, euskara hobetu zuen Rafa Albisuren laguntzaz (Mikel Antza ren aita), baina buruko min handiak izaten hasi zen; espetxe-kideek gogoratzen dutenez, 28 urte bakarrik izan arren, hilabete gutxitan ile guztia zuritu zitzaion. 1963ko urrian atera zen, Francoren errejimenak Joan XXIII aita santuaren heriotzarengatik emandako indultu orokorrarekin. Quesadak burkideekin harremana atxiki zuen, baina osasunak ez zion laguntzen: min handiak zituen. Hurrengo urteetan hiru operazio egin zizkioten, bat belarrian eta bi burmuinean, denak buruan jasotako kolpeen ondorioekin lotuak. 1967an bere minek okerrera egin zuten, eta memoria galtzen hasi zen; azaroan Donostia Ospitalean hartu zuten, eta bere lagunek eta senideek lagundu zuten harik eta 1968ko urtarrilaren 29an hil zen arte. 33 urte zituen eta, ospitaleko zuzendariak familiari baieztatu zionez, bere heriotza torturaren ondorio zuzena izan zen. Handik hil gutxira etorriko zen Txabi Etxebarrietaren hilketa.
Osteopatia
Osteopatia gaixotasunei aurre egiteko sendabide- sistema bat da, barruko organoen eta hezurduraren gaitzen arteko harremanean oinarritzen dena. Osteopatia jatorriz sendagintza alternatiboa da, herrialde batzuetan sendagintza arauduntzat aintzatetsi dena. Osteopatia ehunen eta gorputz-egituren higikortasun murriztuak osasunaren gaineko eragin kaltegarria daukalako hipotesian oinarritzen da. Osteopatek euren eskuekin halako disfuntzioak hauteman eta, berriro ere, higikorrago egiten ei dituzte. Maila-txikian sendabide-sistema honen eraginkortasunari buruzko ikerketa zientifikoak egiten ari dira.
Hura antzinako grezieratik dator, osteo (ὀστέον) "hezur" esan nahi duena, eta patia (-πάθεια) "sentikor" edo "erantzuten duena" esan nahi duena.
Osteopatia anatomia, enbriologia, neurologia eta fisiologiaren abiaburuetan oinarritutako eskuzko metodoa da. Ikerketa eta sendabidea minari osorik helduz egiten dira. Horretarako, hezur- eta gihar-sistema (hezurrak, giltzadurak eta giharrak), organo-sistema (barne-organo odol-hodidunak eta sistema linfatikoa) eta sistema kraniosakrala (burezurrak, meningeak, bizkarrezur-muinaren mintza eta isurkari zerebroespinalaren sistema) higidura-urritasunak hautemateko aztertzen dira. Abiapuntua gorputza bakarra eta osoa dela da (holismo). Aitatutako hiru sistemak zeharo nahaspilatuak daude, eta elkarri eragiten diote.
Osteopatarenera joateko arrazoirik ohikoenak bizkarreko mina (lunbalgia, ziatika) eta estresarekin lotutako arazoak izaten dira.
Twisp (Washington)
Twisp Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Okanogan konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Villanova sull'Arda
Villanova sull'Arda Italiako udalerri bat da. Piacenzako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Garbinet (TRAM Alacant)
Garbinet Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, Alacant udalerrian dagoena.
Villanova sull'Arda
Mugakideak
Villanova sull'Ardak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ancistrus clementinae
Ancistrus clementinae Ancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoa
Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoa (ingelesez, Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights - OHCHR), Nazio Batuen sistema barruan dagoen erakundea da. Haren helburua munduan giza eskubideak zabaltzea eta babestea da. Haren egoitza Genevako Wilson jauregian dago (Suitzan). New Yorken ere Nazio Batuen egoitzan bulegoa du ere bai.
Goi Mandatariaren funtzioak
Goi Mandataria giza eskubideen ardura duen Nazio Batuen funtzionario nagusia da. Idazkari Nagusiaren Albokoaren maila du eta zuzenean Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiaren agindupean dago. Kargua 1993ko Vienako Adierazpena eta Ekintza Programan sortu zen.
Funtzio nagusiak:
-Giza Eskubideen aldeko mundu mailako mugimendua zuzendu behar du, biktimen bozeramalea eta aginte morala izanik. Mundu osoan zehar ibili behar du Giza Eskubideak zabaltzeko asmoz.
-Giza Eskubideen krisialdiak gertatzen direnean publikoki adierazpenak egitea.
-Giza Eskubideen alorreko hezkuntza zabaldu behar du eta zenbait gaietan prebentzio lanak egin behar ditu: pertsonen trafikoaren aurrean, homosexualitatearen jazarpenaren aurka, bioteknologiaren aurrean...
-NBEn esparru guztietan Giza Eskubideen arauak eta kontzeptuak zabaltzea.
Goi Mandatarien zerrenda
1994. urtetik hainbat goi mandatari izan dira, egungoa Michelle Bachelet da, 2018ko irailean hasi zen karguan.
Bechererita
Bechererita sulfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Bechererita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
NGC 4511
NGC 4511 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Racing Club de France
Racing Club de France edo RCF (izen osoa Racing Club de France Colombes 92) Frantziako futbol talde onenetakoa izandakoa da, baina gaur egun txapelketa amateurretan hartzen du parte. Parisko Colombes auzoko taldea da eta etxeko partidak Stade Yves-du-Manoir zelaian jokatzen ditu.
Historia
1882an sorturiko kirol elkartea da, Frantziako zaharrenetakoa. 30. eta 40. hamarkadatan talde indartsua izan zuen eta Parisko taldeen artean erreferentzia bihurtu zen. Liga bat eta bost kopa eskuratu zituen.
60. hamarkadaren hasieran ere bolada ona izan zuen 1961 eta 1962ko ligatan bigarren egin baitzuen. Hala ere berehala diru arazoak izan zituen eta mailaz jeitsiarazi zuten. Honegatik hainbat birfundazio ezagutu behar izan ditu eta horrela hainbat izen eduki ditu historian zehar:
Joshua Slocum
Joshua Slocum (1844ko otsailaren 20a, Mount Hanley, Eskozia Berria - 1909ko azaroaren 14a, itsasoan galdua), kanadar itsasgizon eta abenturazale bat izan zen, erretiroa hartu arte marinela eta merkatal-ontzien kapitaina izan zen. Kanadan jaio arren, estatubatuar herritartasuna ere bereganatu zuen.
Munduari itsasoz eta ontzi batean bakarka bira eman zion lehenbiziko gizasemea, Spray itsasontzian, ondoren balentria hori eta bere bizipenei buruzko Sailing Alone Around the World (Munduari Bira Bakarka Nabigatuz) liburua argitaratu zuen, bidaiari eta bereziki nabigaziozaleen artean idazlan ezaguna.
1909an barkarka burututako beste itsasbidai batean zehar galdutzat joa izan zen.
Furious (2017ko filma)
Furious edota Legend of Kolovrat, errusieraz Легенда о Коловрате edota Legenda o Kolovrate (euskaraz Sumindua edota Kolovrateko kondaira) 2017ko Ivan Shurkhovetskiy errusiar zinema zuzendariak zuzendutako fantasia eta ekintza historia film bat da. Ilya Malakov, Polina Chernyshova, Aleksei Serebryakov, Aleksandr Ilyin Jr. eta Yulia Khlynina aktoreek antzeztu zuten.
Idaho Falls (Idaho)
Idaho Falls Idahoko hiri bat da. Bonneville konderrian kokatua dago. 2010ean 56,813 biztanle zituen, 578.84 kilometro koadrotan banatuta.
Persepolis
Persepolis (Περσέπολις, «persiar hiria»; antzinako persieraz: Pars; gaur egungo persieraz: تخت جمشید, [ˌtæxtedʒæmˈʃiːd] Takht-e Jamxid, literalki, Jamxid-en tronua. Persiako Akemenestar Inperioaren hiriburua izan zen, akemenestar dinastiaren garaian. Irango Fars probintziako Xiraz hiritik 70 kilometro ingurura dago, Pulwar ibaiak Kur edo Kyrusen bere urak isurtzen dituen tokitik gertu.
UNESCOk Persepolisko hondakinak Gizateriaren Ondare izendatu zituen 1979an.
Historia
Persiako Akemenestar Inperioaren lehen hiriburua Pasargada izan zen, baina, K. a. 512 inguruan, Dario I.ak jauregi multzo erraldoi horren eraikuntza hasi zuen, ondoren, haren seme Xerxes I.a eta haren biloba Artaxerxes I.ak hedatua. Akemenestar erregeen hiriburu administratiboak Susa, Ekbatana eta Babilonia ziren bitartean, Persepolisek hiriburu zeremoniala izatearen funtzioa mantendu zuen eta han ospatzen ziren Urteberri eguneko jaiak. Urruneko lurralde menditsu batean eraikia, Persepolis ez zen errege bizileku oso gomendagarria eta nagusiki udaberrian bisitatzen zen.
K. a. 330ean, Alexandro Handiak Ekialdeko bere kanpainan, Persepolis hartu eta arpilatu zuen, baita Xerxesen jauregia erre ere, beharbada persiarren aurkako mendekuzko gerra panhelenikoaren amaiera sinbolizatzeko.
K. a. 316an, Persepolis oraindik Persiseko hiriburua zen, Mazedoniar Inperio berriaren probintzia. Hiria pixkana-pixkana gainbehera joan zen Seleukotar Inperioaren aldian eta ondorengo garaietan. III. mendean, gertu zegoen Istakhr hiria, Sasandar Inperioaren erdigune bihurtu zen.
Eraikuntza
Pasargadan Ziro II.aren lana jarraitu ondoren eta Susan abian jarritako eraikuntza lanekin batera, Dario I.ak beste hiriburu bat ezartzea erabaki zuen; erabaki hori, orokorrean, akemenestarren adar nagusitik bereizteko nahia zela interpretatzen da, izan ere, Pasargada adar nagusi horrekin oso lotuta baitago.
Mislata
Mislata Valentziako Erkidegoko udalerria da, Horta Oest eskualdean eta Valentziako probintzian kokatua.
Persepolis
Eraikuntza
Eraikuntza gehienak, baina, ondorengo erregeen erregealdietan egin bide ziren. Darioren ondorengoek eraikuntzak amaitu eta osatu zituzten: seme Xerxes I.ak multzoari Nazio Guztien Atea, Hadixa eta baita Tripilona ere gehitu zizkion; [Artaxerxes I.a]]ren erregealdian, [[K. a. 460]]an, 1149 artisau aurkitzen ziren lanetan. Tokia eraikitzen jardun ziren K. a. 424 arte gutxienez, eta, beharbada, Persiar Inperioa erori zen arte: ate bat amaitu gabe geratu zen, baita, ustez, Artaxerxes III.aren erregealdian eraikitako jauregi bat ere.
Mislata
43.336 biztanle zituen 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera.
Persepolis
Eraikuntza
Beste antzinako eraikuntza monumental batzuk ez bezala, erromatar eta greziarrak kasu, Persepolisen eraikuntza ez zen esklaboekin aurrera eraman: langileak inperioko bazter guztietatik bertaratuak ziren, adibidez, Babilonia, Karia, Jonia edo Egiptotik.
Suntsipena
Akemenestar Inperioaren bihotzean zuen kokapenagatik babestua, Persepolisek ez zuen defentsa sendorik. Gainera, Kuh-e Rahmataren oinean zuen posizioa, puntu ahul bat da, haren garaiera txikiaren ondorioz, terraza eta lurraren artean. Albo hori harresi batek eta dorreek babesten zuten.
Alexandro Handiak Persepolis konkistatu eta suntsitu izanari buruzko informazioa nagusiki antzinako historialarien testuetatik dator, batez ere Diodoro Sikulo, Plutarko eta Kinto Kurtzio Ruforen aldetik.
Zenbait elementu arkeologikok euren epaiak berresten dituzte, baina hiriaren suntsipenaz azaldu zuten bertsioa eztabaidatu da: Duruyk zalantzan jartzen du "konkistatzailea hil eta gutxira, Pauzestes satrapak Filipo eta Alexandroren arimak bertan sakrifikatzen dituela ikusten baitugu".
Plutarko, Diodoro Sikulo eta Kinto Kurtzio Ruforen arabera, Persepolisen erorketaren ondoren, bertako biztanleen hilketa eta bertako aberastasunen arpilaketa etorri ziren. Tiridatasek, altxorraren zaintzailea zenak, Alexandroren aurrera, haren armada hurbiltzen ari zelarik, amore emate gutun bat eramanarazi zuen, Persepolisen garaile gisan sar zedin eskainiz; horrela, Alexandrok berehala bereganatu ahal izango zituen hiriko aberastasunak. Testuek, baina, ez dute mazedoniarraren erantzunik aipatzen. Diodorok eta Kintok, aldi berean, mazedoniar armada 4.000 greziar preso moztuekin edo persiarren aldetik tratu txarrak jaso zituztenak topatu izanari erreferentzia egiten diote, Persepolisa zihoazela. Hiria K. a. 331n hartu ondoren, Alexandrok bere armadaren zati bat utzi eta aurrera jarraitu zuen. Ez zen Persepolisa handik denbora batera arte itzuli. Garaipenaren ohoretan hartutako mozkorraldi egun baten amaieran, Persepolis errea izan zen konkistatzailearen aginduz K. a. 330ean. Suntsipen horren arrazoiak eztabaidagarriak dira. Alexandro ardoz mozkorrak Xerxes I.aren jauregira lehen zuzia bota zuela kontatzen dute Plutarko eta Diodorok, Taisekek konbentzitua, Ptolomeoren emaztea izan zenak; Ptolomeok berak bigarrena bota zuen. Taisek akuilatu omen zituen Alexandro eta bere soldaduak, horrela Xerxes erregeak Atenas arpilatu izana mendekatzeko. Hipotesi horiTripilon eta Hadixeko suntsipenaren intentsitateak berrets litzake. Xerxes erregeak eraikitako eraikin horiek beste batzuek baino sutea gehiago jasan behar izan zituzten. Egile batzuek diotenez, presoen gorputz adarrak moztuta ikusi izanak Alexandroren tristezia eta haserrea eragin zuten: hura mendeku hartzeko beste arrazoi bat izan bide zen.
Egia esan, historialariek, gaur egun, Persepolisen suntsipenaren arrazoia politikoa zela diote, eta Alexandrok ondo pentsatutako erabakia izan zelakoan daude. Garaileak hartu zituen hiriak —bereziki Babilonia— salba zitzan agindu zuenean, persiarrekin bakeak egiteko inongo keinurik aurreztu gabe, Persepolisen, persiar testuinguruak adierazitako irismen sinboliko handiko keinu bat egin zuen: akemenestar boterearen bihotz ideologikoa, beti persiar hiriburuetan zegoen. Biztanleriak, bere gogoz edo derrigorrean, konkistatzaile berriaren mende zegoela erakutsi zuen, baina, hala ere, ideologikoki, oraindik Dario III.arekin lotua zegoen, subirano legitimoa zena, eta ez zegoen batere gustura konkistatzaileekin. Erabakia, beraz, persiar santutegi dinastikoa erretzea izan zen, biztanleriari, botere aldaketa argi adierazteko. Duruyk "Alexandrok, Ekialde osoari, santutegi nazionalaren suntsipen honekin, persiar domeinuaren amaiera adierazi nahi izan zion" dio.
Antzinako idazkiek, bere jokaeragatik damutua zegoen Alexandroren damua aipatzen dute. Briantentzat, damu honen atzean, Alexandrok, politikoki porrot egin izana onartzen zuela dago.
Persepolisen suntsipenak, akemenestar boterearen ikurraren amaiera adierazten du. Lehen Persiar Inperioa erabat desagertu zen Dario III.aren heriotzarekin, bere dinastiako azken enperadorea izan baitzen. Helenizazioa seleukotarrekin hasi zen. Persepolis baina, oraindik erabilia izan zen ondorengo persiar dinastien aldetik. Terrazaren oinean tenplu bat dago, beharbada akemenestarrek eraikia eta seleukotarrek berrerabilia, ondoren fratadarek.
Beheko hiria, pixkana-pixkana utzia izan zen, handik gertu zegoen Istakhr hiriaren mesedetan partiar garaian. Partiar dinastiako azken errege persiarren edo sasandar dinastiako lehen erregeei eman ahal zaizkien grafitiak, baina, tokia, persiar monarkiari lotua geratu zela adierazten dute, sinbolikoki behintzat. Beste alde batetik, pahlevieran idatzitako inskripzio batek, Hormizd I.a edo Hormizd II.aren seme batek, oturuntza bat ospatu eta Persepolisen gurtza zerbitzu bat eman zuela kontatzen du, gurtza leku bezala jarraituko zuena K. a. 330eko sutetik zenbait mendetara. Persepolis, aldi berean, erreferentzia arkitektoniko bezala hartu zen sasandar eraikuntzen elementu batzuentzako, Firuzabaden jauregia kasu.
Lehen bisitak hondakinetara: bidaiarien garaia
Sasandarrek, hondakinak st stwny (ehun zutabeak) persiera ertainezko izenpean ezagutzen dituzte), eta XIII. mendetik Chehel minār izenpean (berrogei zutabeak). Gaur egungo Takht-e Jamxid izena, dirudienez, erliebeen interpretazio batetatik dator Jamxid heroi mitikoarekin lotzen dituena. Tokiak, mendebaldetarren bisita asko jaso zituen XIV. mendea eta XVIII. mendea bitartean. Hasierako behaketa anekdotiko soilak, pixkana-pixkana, geroz eta deskribapen xehetuagoko lanengatik ordeztu ziren.
Misio arkeologikoak: zientzialarien garaia
XIX. eta XX. mendeetan ugaldu egin ziren Persepolis aztertzeko misio zientifikoak.
Oraindik ez dira Persepolisko egitura guztiak industu. Bi muino geratzen dira Hadix eta TatxXararen ekialdean, horien jatorria ezagutzen ez dena.
Azken garaietako historia
1971n, Persepolisen, monarkiaren 2500 urteak ospatu zituzten zeremonia handiak egin ziren hiru egunez. Mohammad Reza Pahlavi Sahk, nazioarteko pertsonaia garrantzitsu ugari gonbidatu zuen. Zeremonien handitasunak, oturuntzetarako Frantziatik etorritako 200 zerbitzari mugiarazi zituena, polemika handia sortu zuen prentsan, eta Sahren irudia zikintzen baino ez zuen lagundu. Gastu guztiak kontutan hartuta, kopuru osoa AEBetako 22 milioi dolar baino gehiagora iritsi zen, eta finantzaketa, beste egitasmo batzuen kaltetan egin zen, urbanistikoak zein gizartekoak. Gainera, jaiak, Sahren kontrakoen errepresioarekin lagundu ziren.
Persepolis oso toki hauskorra da, honen mantentzea giza aktibitateak oso arriskuan jartzen duelarik. Nekazaritzak eratutako kutsadurako zenbait osagai kimikoren toxikotasuna planteatu da. Tokiaren babesaren programa bat berriki hasi da, higadura eta bisitarien igarotzeak eragindako kalteak mugatzeko asmoz: Apadanako ekialdeko eskailera bezalako elementuren batzuk babesteko estalpe batzuk jarri dira, eta igarotokien lurzorua estaltzea aurreikusita dago. Pasargadatik gertu egongo den hesi baten eraikitzeak polemika piztu du Irango arkeologia ministerioa eta kultura eta ondarearen ministerioaren artean. Uren goraldiak, lurraldeko toki arkeologiko asko kaltetu litzake. Gainera, bere ibilbidea Persepolis eta Naqsh-e Rostametik igaro daitekeen trenbide baten eraikuntzak, kalteak ekar ditzake. Aldi berean, Persepolis, sarri, antigoaleko gauzen trafikoarekin zerikusia duten lapurreten biktima da. Museoaren zabaltze bat aurreikusita dago, oraindik erabat zehaztu gabe dagoena: Izan ere, tokia Gizateriaren Ondare izendatu izanak, edozein aldaketa debekatzen du.
Arkitektura
Persiarrek, ez zuten berezko arkitektura propiorik: artzain eta zaldizkoen herri erdi nomada bat zen. Baina, hori bai, Ziro II.ak sortu zuenetik, Akemenestar Inperioa eraikuntza monumentalez hornitzen da. Hasieran, konkistatu zituzten herrietan inspiratutakoak, akemenestar arkitektoek eragin hauek barneratzen dituzte eta laster proposatzen dute jatorrizko arte bat. Pasargadan, plan orokorrak, oraindik eragin nomadak bere eraikin luzeekin erakusten baditu, parke handi batean sakabanatuta daudenak, berrogeita hamar urte geroago, Persepoliskoa, arrazionalizazio eta orekaren froga da: plano karratua sistematizatua da, zutabeak oso zorrotz jarriak dira (6x6 Apadanan, 10x10 Ehun Zutabeen Jauregian...) eta Harem-erako gela txiki eta jauregietako eranskari gehienak hartzen ditu. Arkupeetatik alboetarako trantsizioak dorre angeluarrek lotzen dituzte Apadanan. Bi ate handiek eta pasabide ezberdinek eraikin nagusietarantz banatzen dute zirkulazioa.
Eraikuntza hauek jatorrizko sorpenak dira, euren estiloa, menderatutako zibilizazioen elementuen konbinaketaren emaitza delarik. Ez da hibridazio bat, baizik eta, hobekiago esanda estilo berri bat sortzen duten estilo fusioa. Inperio osoko langile eta arkitektoen egite jakintzaren emaitza, persiar arkitektura, ohiko erabilerakoa, errituala eta enblematikoa da. Persepolisek, honela, iturri anitz hauen lekuko diren elementu asko erakusten ditu.
Izan ere, Jonia inperioaren satrapien artean gehitzearekin batera, persiar arkitekturan greziar joniar eragin nabarmena ikusten da, bereziki ikusgai dena Persepolisko jauregietako arkupe eta gela hipostiloetan. Joniar estiloaren gorakada, bat-batean ezereztua da persiar inbasioaren ondoren, baina oso modu distiratsuan agertzen da Persian, monumentu handien bidez. Arkitekto lidiar eta joniarrak kontratatzen dira Pasargadako lanetarako, ondoren Persepolis eta Susakoetarako. Eurak dira elementu nagusienak egiten dituztenak, eta, honela, grezieraz idatzitako graffitiak daude Persepolistik gertu dauden harrobietan, harginen nagusien izenak aipatzen dituztenak. Paper protagonista bat dute persiar estiloaren piztean. Greziarren parte-hartzea zutabeen altxatzean eta jauregien apainduran Persian, Susako inskripzioan aipatzen da, eta gauza bera egiten du Plinio Zaharrak. Persepolisko zutabeak, hain zuzen ere, joniar estilokoak dira, ildokatutako fuste mehe batekin: diametroa, altueraren hamargarren zatia baino gutxiago da, Persepolisko zutabe bakar batek ere ez du 1,9 metroko zabalera baino gehiago. Kapitel batzuek greziar brontzezko grifo arkaikoetan inspiratutako grifoak daramatzate.
Erraz ezagutzen diren Egiptoko faraoien estiloko elementuen artean, ateetan kanpora irteten diren erlaitzen eusteak aipa daitezke, baita kapitelen hasiera ere. Batzuk, egiptoarrei ematen diete, baita ere, arkupearen ekarpena.
Ekialde Ertainean persiarren aurretik jada bazegoela, zurezko sabai eta eusguneentzako sortutako barne espazioen printzipioa, gela hipostiloa jauregiko elementu zentrala izatera iristen da. Greziar tekniken ekarpenak, persiar arkitekturari, eraikuntza ezberdinak espazioak funtzio ezberdinak dituen tokietan ondo burutzea ahalbidetzen dio: Gune zabalak zutabe fin eta garaien bidez hustea, Persiako propioa den iraultza arkitektoniko bat da. Gela hipostiloak jendetzarentzako dira, eta ez apaizentzako bakarrik, Grezia eta Egipton gertatu izan zen bezala. Zutabe gehienak zurezkoak ziren, eta, noiz behinka, harrizko oinarri baten gainean egoten ziren, guztiak desagertu egin dira. Altuera nahiko errespetagarria zenean bakarrik erabiltzen zen harria zutabeak egiteko, Apadanan edo Nazio guztien atean adibidez. Egundaino mantendu diren harrizko zutabeak, oso heterogeneoak dira eta inperioko zibilizazio ezberdinen eragina adierazten dute, beharbada, oso xaloa ez dena: kanpai erako oinarria akemenestarren sorkuntza bat da, baina, inongo zalantzarik gabe, hititar inspiraziokoa, ildokatutako fustea joniarra da, kapitela, itzelezko neurria izan dezakeena, zutabearen luzera osoaren heren bat hartuz, egiptoar estiloko kapitel batetik hasten da, honi, boluta bikoitzeko zutabe karratu batek jarraitzen diolarik, asiriar motiboetan inspiratua dagoen irandar sorkuntza bat, multzo osoa, inposta teriomorfo batekin koroatzen da, inportatutako beste motibo bat, kasu honetan Mesopotamiatik, baina, habeak eusteko bere funtzioa, ordu arte ikusi gabea da. Han, inperioaren dibertsitatearen laburpen bat ikus daiteke.
Akemenestar jauregi guztiek bezala, Persepoliskoek, sistematikoki, adobezko harresiak zituzten, harrigarria dirudiena eraikuntza harria ugari aurki daitekeen eskualde batean. Izan ere, Ekialdeko herri guztien amankomuneko ezaugarri bat da, harrizko harresiak tenplu eta harresientzat bakarrik erabili dituztenak. Eta, beraz, Persepolisko harresietako bakar bat ere ez da egundaino mantendu. Oraindik zutik dauden elementu bakarrak ateen markoak eta harrizko zutabeak dira.
Bere eraikuntza bi mendez luzatu zen arren, Persepolisek, akemenestar artearen bereizgarri den estilo batasun nabarmengarri bat adierazten du: Pasargadan hasia, Darioren erregealdian amaitua Persepolisen ez da eboluzio nabarmenik nabaritzen ez arkitekturan ezta apaindura eta tekniketan ere. Bakarrik azken errege hilobiek galdu dute bereizpen hori Naqsh-e Rostamekoekiko, inongo zalantzarik gabe, leku faltagatik, baina bere baxuerliebeak Dariorenen berdin-berdinak dira.
Eskultura
Akemenestar eskulturaren formarik ezagun eta hedatuena baxuerliebea da, bereziki Persepolisen adierazten delarik. Sistematikoki, eskailerak, jauregien plataformetako alboak eta baoen barnealdeak apaintzen dituzte. Uste denez, erabiltzen zen, baita ere, gela hipostiloen apainduran. Egiptoar eta asiriar inspirazioak ikus daitezke, baita greziarra ere, egite moduaren fintasunagatik. Antzinako ekialdeko irudikapenen estereotipo gehienak daude: pertsonaia guztiak profilez irudikatuta daude. Perspektiba noiz behinka ikus badaiteke, plano ezberdinak, orokorrean, bata bestearen gainean islatuak dira. Pertsonaia, animalia eta zuhaitzen arteko proportzioak ez dira errespetatzen. Gainera, isozefalia edo buruberdintasun printzipioa, oso zorrotz jarraitzen da, baita eskailera maila ezberdinetan ere. Irudikatutako gaiak, inperioko herrien ordezkarien desfileez osatuta daude, noble persiar, guardiak, audientzia eszenak, errege irudikapenak eta borroka irudiak, non benetako heroi batek animalia mitologiko edo benetakoen aurka borrokatzen duen. Baxuerliebe hauek nabarmengarriak dira bere egitearen kalitateagatik, xehetasun bakoitza fintasun handiz islatzen da. Oso gutxi ezagutzen da konkor biribildun eskultura akemenestarrei buruz. Dariorena, Susan aurkitutakoa da ezagunena, baina ez da adibide bakarra. Herodoto eta Plutarkok erreferentzia egiten diete Darioren emazte zen Artistonaren urrezko estatua bati Herodotoren kasuan eta Persepolisen bertan dagoen Xerxes I.a erregearen estatua handi bat Plutarkoren kasuan.
Dena dela, apaindurako elementu asko, goierliebetzat har daitezke. Batez ere, benetako animalia edo animalia mitologikoen irudikapenerako erabiltzen da, sarritan, ate eta kapiteletan elementu arkitektoniko bezala. Nagusiki zezenak dira, ateen zaindari bezala irudikatzen direnak, baita Ehun Zutabeen gelako arkupean ere. Zutabeetako kapitelak, animalien protomeen inpostetan amaitzen dira: lehoiak, zezenak, grifoak... Animaliak oso estilizatuak daude, inongo aldaketarik barik. Goierliebean eginiko estatua batzuk aurkituak izan dira, txakur bat irudikatzen zuena bezala, Apadanako dorre angeluar bat apaintzen zuena.
Pandolfo Petrucci
Pandolfo Petrucci (Siena, 1452ko otsailaren 14a - San Kiriko, 1512ko maiatzaren 21a) Italiako tiranoa izan zen. Merkataria zen. Erbestean izan ondoren, Sienara itzuli eta hango familia ahaltsu bateko alabarekin, Aurelia Borgheserekin, ezkondu zen. Zenbait kargu izan zituen bere esku, eta azkenean, aginpide osoa lortu zuen. 1503an, Cesar Borgiaren kontrako konplot bat antolatu zuela-eta, erbestera alde egin zuen, baina Frantziako Luis XII.aren laguntzari esker itzuli eta berriro agintari izan zen. Agintari absolutista eta tiranoa izan bazen ere Sienako artea indartzeko lan handia egin zuen.
Persepolis
Margolaritza
Koloreen erabilera gaitzetsia izan da, sarritan, pigmentuek denboran zehar jasaten dituzten aldaketa ugariengatik. Klimaren eragina, geruzen hauskortasuna edo pigmentu organikoen suntsipena, dira arrazoi nagusiak. Beste aldaketa batzuk, erabilpenengatik, kontserbazio tratamenduengatik eta lanen zaharberritzeagatik gerta daitezke. Garbiketak, berniz emateak, geruza babesleak, baita koloredun ukituak ere, tindaketa faltsuen agerpenaren arrazoiak izan dira, edo objektuak kaltetzeena. Erabilpen hauek, lanen batzuetan, egungo margoen osagai artifizialen ebidentziek bezala, zientzialariak, akemenestar eskultura eta objektuetako koloredun arrastoak zuhurtzia eta xehetasun osoz aztertzera behartzen ditu.
Persepolisko jauregi eta eraikin gehienetako lan askotan kolore askoren erabilpenaren ebidentziak, Persepolisen, margo polikromoen nonahikotasun eta aberastasunaren lekuko dira. Ez dira bakarrik objektuetan mantentzen diren pigmentu arrastoetan dauden frogak bakarrik, baizik eta froga sendoak, pikorrak eratzen dituzten margo aglomeratuak bezala, ontzietan barra-barra aurkitu diren kolorezkoak, lekuko toki anitzetan.
Aipaturiko kolore horiek ez ziren bakarrik elementu arkitektonikoetan erabiltzen (harresiak, erliebeak, zutabeak, ateak, lurzoruak, eskailerak, estatuak, etab...), baizik eta baita ehun eta beste apaindura batzuetan ere. Bernizatutako adreiluak, okre gorriz koloreztaturiko karezko lurren estalkia edo berde-grisaxka koloreko igeltsuzko lurrak, margotutako zutabeak eta beste zintzilikatze batzuk apaintzen zituzten, horrela, kolore anitzez, jauregien barnealde eta kanpoaldeak. Irango hiriburua den Teherango Museo Nazionalean kontserbaturik dagoen Darioren estatuan gorri koloreko arrasto gutxi aurkitu da.
Aurkitutako kolore aniztasunak, aberastasun polikromoaren ideia bat ematen du: beltza (asfaltoa), gorria (beira gorri opakoa, bermiloia, okre gorrizko hematitea), berdea, urdin egiptoarra, zuria, horia (okrea edo urrea). Landare pigmentuen erabilera, irudikatua da, baina oraindik ez da pigmentu horien erabileraren frogarik aurkitu.
Terraza
Persepolisko jauregi multzoa, 450 metroko luzera, 300 metroko zabalera eta 14 metroko garaiera duen terraza baten gainean dago, bi metroko lau maila dituena. Sarrera, delegazioentzako erreserbaturiko mailan amaitzen da. Nobleen auzoak maila garaiago batean daude. Zerbitzuei eta administrazioari erreserbaturiko auzoak, behereneko mailan daude. Errege auzoak, mailarik gorenean daude, guztiek ikusteko moduan. Eraikuntzarako harririk erabiliena, kareharri grisa da. Eraikuntzen antolaketak, plano ortogonal edo plano hipodamiko zorrotz bat jarraitzen du.
Terrazaren ekialdeko aldea, Kuh-e Rahmatak osatua dago, honen pareta harritsuan, tokia domeinatzen duten errege hilobiak zulatuta daudelarik. Beste hiru aldeak, euste harresi batez eratuak daude. Harresi honen garaiera, 5 metrotik 14 metroraino doa. Harresia, landutako harri handiekin osatua dago, morterorik gabe elkartuak daudenak eta iltze metalikoen bidez finkatuak. Mendebaldeko fatxada da multzorako sarrera, eta terrazarako sarrera nagusia du, eskailera monumental baten eran.
Lur harritsuaren berdinketa, sakonuneak lur eta harriekin betez ziurtatua dago. Azkeneko terrazaketa, euren artean, iltze metaliko bidez elkartutako harri astunekin egina dago. Prestaketaren lehen zati honetan zehar ur abdukzio eta drainatze sarea abian jartzen da, batzuetan, arrokan bertan tailatua. Blokeak, beran eta meatzaritza tresnen bidez zizelkatu eta formateatuak izan dira, harriak, azal lauetan zatitzea ahalbidetuz. Harrien altxaketa eta kokaketa, zurezko hagen bidez ziurtatuak izan dira.
Hegoaldeko fatxadan, hiru hizkuntzetan eginiko inskripzio kuneiformeak aurkitu dira. Testua, elamiteraz idatzia, Susako jauregiko inskripzio batekin alderatua da.
Inskripzio hauek, beharbada, multzoaren hasierako sarrerarekin bat letozke, eskailera monumentala eraiki eta Nazio guztien atea gehitu aurretik.
Terrazaren antolaketak, hau pentsatu izanak, erasoren bat gertatuz gero ere, tokiaren defentsarako aginduak kontutan hartu dituela iradokitzen du. Harresi batek eta dorreek osatzen zuten perimetroa, ekialdean, lubeta bat eta dorreen bidez gotortua. Harresien angelutasunak, defentsan ari direnei, kanpoaldeko ikus-eremurik handiena hartzea ahalbidetzen die.
Terrazak, eraikin erraldoi mordo bat jasaten du, ondoko menditik ekarritako kareharri grisez eginak. Eraikin hauek, kolomadi eta zutabeen erabilera ugariagatik bereizten dira, horietako asko, oraindik zutik daudelarik. Espazio hipostiloak jarraikakoak dira, bere neurria edozein dela ere. 99, 100, 32 edo 16 zutabe dituzten gelak lotzen dituzte, aldakorrak diren aldaerez jarraituak (20x5 Altxorraren Gela baterako, 10x10 Ehun Zutabeen Jauregirako...). Eraikin hauetako batzuk, ez dira amaituak izan. Langileek erabilitako material eta hondarrak ere aurkitu dira, garbitu gabe geratu direlarik. Margoa izateko balio izan zuten ontzien zatiak, kasualitatez argitara eman ziren 2005. urtean, Apadanatik gertu. Margoak jauregiak apaintzeko erabili zirela lekukotzen duten zantzu ezagunak berresten dituzte.
Eskailera nagusia (edo Persepolisko eskailera)
Terrazara, mendebaldeko fatxadatik sartzen da, eskailera monumental baten bidez, simetrikoa, eta ondoren elkartu egiten diren elkarrengandik urruntzen diren bi zatikoa. Sarrera honek, Xerxesek gehitu zuena, terrazaren hegoaldeko jatorrizko sarreraren lekukoa hartzen du. Eskailera, orduan sarrera garrantzitsu bakarra bihurtzen da. Bigarren mailako beste sarrera batzuk beharbada existitu ziren ekialdeko zatian, hauen altuera, txikiagoa zena, lurraren okerdura zela eta. Iltzeekin elkartutako moztutako harrizko bloke trinkoekin eraikia dago. Tarte bakoitzak, 111 maila ditu, 6,9 metroko zabalera eta 31 zentimetroko sakonera dutenak, 10 zentimetroko okerdurarekin. Behealdeko zatiak, zaldizkoak eta euren zaldiak sartzea ahalbidetzen du. Harriren batzuekin, bost maila zizelkatu ahal izan ziren. Eskailera, goian itxia zegoen zurezko ateen bidez, hauen gontzak, lurrean zizelkaturiko albeoloetan biratzen zutelarik. Nazio guztien aterantz irekitzen zen patio txiki batean amaitzen zen.
Nazio Guztien Atea
Nazio Guztien Atea, edo Xerxesen Atea, Darioren seme eta ondorengo izan zen Xerxes I.ak eraiki zuen. Ate honen eraikuntzaren ustezko data, K. a. 475. urtea da.
Inkom (Idaho)
Inkom Idahoko hiri bat da. Bannock konderrian kokatua dago. 2010ean 854 biztanle zituen, 19.12 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 4513
NGC 4513 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Heinrich Louis d'Arrestek aurkitu zuen n.
Persepolis
Nazio Guztien Atea
Mendebaldeko sarrerak, gainleihoak osatzen dituzten bi zezen erraldoik zaindua, 5,5 metroko garaiera du eta asiriar inspiraziokoa da, 24,7 metro karratuko erdiko harrera gela batera ematen du. Harresiak haitzurdinezko eserlekuek inguratzen dituzte. Teilatua, 18,3 metroko garaiera zuten lau zutabek jasaten zuten, palmondoak irudikatzen. Zizelkaturiko euren tontorrek, palmondo hosto estilizatuak irudikatzen zituzten. Mendebaldeko sarreran, bi irteera gehitzen dira: Bata, hegoalderantz, Apadanako patiorantz irekitzen dena, eta bestea ekialderantz, prozesioetako biderantz irekitzen da. Azkeneko hau, hegodun giza-zezenak edo lammasuak irudikatzen dituzten bi estatua erraldoik zaintzen dute. Irudi babesle hauek, Tripiloneko zutabeetako kapiteletan ere daude. Amaitu gabeko atearen gainleihoen oinarrian, oinen arrastoak ikus daitezke. Nazio Guztien Atearen sarrera bakoitza, bi joguneko zurezko ate batek ixten zuen, hauen gontzak, lurrean zizelkaturiko albeoloetan biratzen zutelarik. Ateak, metal preziatuekin apainduak zeuden.
Inskripzio kuneiforme bat dago grabaturik mendebaldeko fatxadako zezen edo lamasusen gainean. Inskripzio hori inperioko hiru hizkuntza ofizialetan dago idatzita: antzinako persieraz, babilonieraz eta elamiteraz, alegia.
Inskripzio horrek pentsarazten du Xerxesek Nazio Guztien Ateari izen hori jarri ziola Akemenestar Inperioa eratzen zuten erresuma eta herri ugariengatik. Inskripzio hori lammasuen gainean ere agertzen da.
Prozesioen bidea eta Amaitu gabeko atea
Terrazaren iparraldeko zatia ekialdetik mendebaldera inguratuz, prozesioen bideak, Nazio Guztien Atetik antzerako eraikin batetara daroa: Amaitu Gabeko Atea, Amaitu Gabeko Jauregia ere deitua. Izen honen zergatia, Alexandro Handiak tokia suntsitu zuenean, amaitu gabe zegoela da. Ate hau, terrazaren iparrekialdeko angeluan dago, eta lau zutabe ditu. Ehun zutabeen jauregirantz irekitzen den patio batean amaitzen da. Bere bi aldeetatik, harresi bikoitz batek inguratzen zuen, Apadana eta jauregi pribatuak begiradetatik babestuz. Gaur egun, harresi hauen behealdea baino ez da geratzen, baina, batzuen ustetan, bere garaiera, lammasuen estatuen antzerakoa zen. Bidearen alboko gela batean, zati batean zaharberriturik dauden bi grifo buru ikus daitezke. Dirudienez, grifo buru hauek, ez ziren zutabeen gainean egon. Beharbada, beste lanen batetarako erabiltzeko ziren.
Apadana (edo Darioren audientzia gela)
Apadana, Dario Handiak eraiki zuen. Bere eraikuntzaren hasieraren data, K. a. 515. urtea izango litzateke, zimentuetan sartutako harrizko kutxetan aurkitutako urre eta zilarrezko bi taulatxoren arabera. Dariok, bere izena eta bere inperioaren xehetasuna grabarazi zituen. Apadanaren eraikuntzak, luze jo zuen, eta Darioren seme zen Xerxes I.ak amaitu zuen. Apadana, 100 zutabeen jauregiarekin batera, Persepolisko eraikuntza monumentalik handi eta konplexuena. Terrazaren mendebaldeko zatiko erdialdean dago. Maila altu batean kokatua, terrazatik sar daiteke, iparraldeko eta ekialdeko aldeen basamentuak inguratzen dituzten malda bikoitzeko bi eskailera monumental paralelo eta simetrikoren bidez.
Jauregia
Jauregiak, 60,5 metroko luzera duen oinplano karratu bat du. 72 zutabez osatuta dago, eta, 72 zutabe horietatik, 13k, oraindik zutik diraute. Zutabeak, 20 metro inguruko garaierakoak, beharbada, harriak behar zen garaieran kokatu ondoren, eramatea ahalbidetzen zuten lurrezko arrapalen bidez eraikiak izan ziren. Arrapalak, zutabeak aurrera zihoazen ahala altxatu behar ziren, ondoren, lurra kendu egiten zen. Joniar eraginaren lekuko dira. Apadanaren zutabeek, Samoseko Hera jainkosaren tenpluko diametro berbera eta antzeko altuera dute, gainera, antzerako ildokatzeak dituzte.
David Stronach arkeologoaren arabera, Apadana bezalako jauregi baten eraikuntzak, bi funtzio nagusi zituen. Bere neurriengatik, 10.000 pertsona har zitezkeen, erregearen audientzia errazten zuena. Beste alde batetik, bere altuerak, erregeari, lautadetan gertatzen ziren zeremonia eta desfileak ikustea ahalbidetzen zion. Susan eginiko indusketetan, hau ere Dario I.ak eginikoa den jauregi batean, Apadana jauregiaren lauza bat eman da argitara, jauregiaren ardatzean kokatua, hegoaldeko harresiaren parean. Aipaturiko bi jauregiek, antzerako kontzeptua dute. Litekeena da Apadanaren lurzorura finkaturiko tronu baten esistentzia. Gainera, gertu aurkitzen ziren bi pasabidek, erregeari, ondoko errege apartamendu eta auzoetara erretiratzea ahalbidetzen zioten.
Iparraldeko eskailera
Iparraldeko eskailera, Xerxes I.a erregeak gehitu zuen, Nazio Guztien Atetik Apadanara sartzea erraztu ahal izateko. Eskailera honetako erliebeetan, ekialdeko eskaileran agertzen diren gai berberak agertzen dira, baina askoz kaltetuagoak daude.
Erdialdeko hormatalak, hasieran, Xerxes I.a, Dario I.a eta funtzionario bat erakusten zituen. Azken hau, ganzabara deritzona izan zitekeen (Altxorraren gobernaria, alegia), edo kiliarka deritzona (goardiako komandante ofiziala). Erliebe hau, altxorrera eramana eta zortzi goardia erakusten dituen beste bategatik aldatua izan da. Eskaileran, hiru hizkuntzatan idatzitako inskripzio batek, neurri handi batean, Nazio Guztien Ateko testua bildu du, eraikinaren izena zehaztu gabe.
Tachara
Jauregira, gela batetatik sartzen da, ate baten bidez, non erliebe batek goardiak irudikatzen dituen. Gela honen jarraian, harreragela nagusirantz irekitzen den beste ate bat dago, honen gainean, gaizkia animalia forman borrokatzen duen erregea irudikatzen duen erliebe bat dagoelarik. Gai hau, jauregiko beste ate batzuetan, 100 zutabeen Jauregian eta Harenean ere dago. Gaizkiaren irudia, lehoi, zezen edo kimera erako animalia batek sinbolizatzen du. Irudi motak, lanaren funtzioarekin harremanen bat izan lezake, edo gai astrologikoekin.
Errege bainugelan ate bat irekitzen da. Zeremonia baterako prestatua dagoen errege baten irudiarekin apaindua dago, eta eguzkitako bat eta euliuxatzaile bat duten bi zerbitzarik jarraitzen dute. Erregea koroatua dago, harribitxiekin apaindutako jantzi aberats batekin jantzia. Eskumuturrekoak daramatza, eta bitxiak, mototx egindako bere bizarretik zintzilik daude. Beste erliebe batek, ziuraski, eunuko bat adierazten du, tokiko bizarrik gabeko irudikapen bakarra dena. Ukendu botila bat eta ahozapi bat daramatza. Uraren zirkulazioa, gelaren erditik igarotzen zen lurrean estalitako kanal baten bidez ziurtatua zegoen. Gelaren lurzorua tapizatzen zuen zementu gorriaren arrastoak ikus daitezke. Jauregia, bere alboetan dauden beste bi gela txikiz ere osatuta dago. Hegoaldeko arkupea, beste jauregiek inguratzen duten patio batetara irekitzen da. Ate eta leiho bakoitzeko ateburu bakoitzean, honako inskripzio bitxi hau grabatuta dago:
Tachara izena, hegoaldeko arkupeko gainleiho bakoitzaren gainean dagoen hiru hizkuntzetan idatzitako inskripzio batetik dator:
Hala ere, zalantzazkoa da, bere esanahi zehatza ezagutzen ez den hitz honek, eraikina bera izendatzea: Persepolisko beste toki batzuetako zutabeen oinarrietan aurkitu da, Xerxesen inskripzioak daramatzatenak eta hitza aipatzen dutenak:
Tripylona
Bere izena, bere hiru sarrerengatik jasotzen du. Tripylona, edo Xerxesen audientzia harreragela edo Erdiko Jauregia, Persepolis erdian dagoen jauregitxo bat da. Iparraldetik sartzen da bertara, zizelkaturiko eskailera baten bidez, honen erliebeek, nagusiki, mediar eta persiar goardiak adierazten dituztelarik. Beste erliebe batzuk, nobleak eta oturuntza batetarako korrikalariak irudikatzen dituzte. Tripyloneko hegoaldeko eskailera, Irango hiriburua den Teheranen kokaturiko Irango Museo Nazionalean dago. Pasabide bat ekialderantz irekitzen da, honako hau erakusten duen erliebe batekin apaindutako ate batetara:
Erliebe honek, argi uzten dio mundu guztiari, Dariok, bere seme Xerxes tronurako oinordeko legitimo bezala adierazteko nahia.
Hadixa
Hadixa, edo Xerxesen jauregia, Tripylonetik hegoaldera dago. Tachararen antzerako oinplano batean eraikia dago, baina bi aldiz handiagoa. Bere erdiko harreragela, harri eta zurezko hogeitamasei zutabez osatuta zegoen. Tamaina eta diametro handiko zuhaitz enborrak ziren. Enbor horietaz, gaur egun jada ez da ezertxo ere geratzen. Ekialdetik eta mendebaldetik, gela eta pasabide txikiez inguratuta dago, hauen ateek, zizelkaturiko erliebeak dituztelarik. Bertan, eguzkitako baten azpian, Xerxes I.a, estalpean jartzen duten zerbitzariez lagunduta irudikatzen duten errege prozesioak daude. Jauregiaren hegoaldeko zatia, euren funtzioa eztabaidagarria den apartementuez osatua dago: garai batean, erreginarenak bezala deskribatuak, Altxorraren biltegi edo eranskintzat hartzen dira. Hadisheko terrazara, ekialdean zegoen eskailera monumental batetatik sartzen zen, tarte bikoitzekoa, lehenik banandu egiten zirenak, eta, ondoren, elkartu, eta, elkartzen ziren zatiak zituen eskailera txikiago bat mendebaldean. Biek ala biek, Tacharako hegoaldeko eskailerak duen apaindura berbera dute: zezenak eta lehoiak, persiar goardiak, hegodun diskoa eta esfingea.
Hadix, lau aletan, arkupe eta eskailera gainean dagoen hiru hizkuntzatan idatzitako inskripzio batean agertzen den antzinako persierazko hitz bat da: "Jauregia" esan nahi du. Arkeologoak dira jauregi honi hadix izena ematen diotenak, jatorrizko izena ez baita ezagutzen. Xerxesi egin zuela, erabat ziurra da, honek, aipaturiko lau inskripzio hauetaz gain, bere izena eta tituluak, gutxienez hamalau aldiz grabarazi baitzituen.
100 Zutabeen Jauregia
100 Zutabeen jauregiak, Tronuaren gela ere deitzen dena, 70 metroko luzera duen karratu forma du: Persepolisen diren jauregi guztien artean, 100 zutabeen jauregia deritzon hauxe da handiena. Partzialki industu zenean, hiru metro baino gehiagoko sendoera zuen zedro errauts eta lurrezko geruza batetaz estalia zegoen. Suteagatik oso kaltetua, zutabeen oinarriak eta ateetako gainleihoak baino ez dira zutik geratu.
Bi zezen erraldoik eratzen dituzte zutabe nagusien oinarriak, 18 metrokoak, sarrerako arkupeko teilatua eusten zutenak, jauregiaren iparraldean. Bertara, modu aberatsean erliebeekin apaindutako ate batetatik sartzen zen. Irudikapenen artean, horietako batek, gauzen ordena deskribatzen du, goitik behera, honako hauek erakutsiz: Ahuramazda jainkoa, erregea bere tronuan, ondoren, soldadu hila mordo bat eusten. Erregeak, beraz, bere Ahuramazdaren boterea erabiltzen du, babesten duena, eta bere boterea daraman armadari agintzen dio.
Jauregia, kontserbazio egoera oso onean dauden erliebe ugariekin apainduta dago. Aipaturiko erliebe hauek, zezenak, lehoiak, loreak eta ezkurrak irudikatzen dituzte.
Jauregiko hegoaldeko ateak, aurrekoaren erabat ezberdina den erliebe bat du. Inperioa osatzen duten nazio ezberdinek erregeari emandako sostengua sinbolizatzen dute. Beheko bost hilarak osatzen dituzten soldaduak, nazio askotakoak dira, bere arma eta jantziengatik ezagutu daitezkeenak. Altxorrera itzulia, mezu hau, zehazkiago, zerbitzarientzat zuzendua dago, eta ate honetatik igarotzen diren aberastasunak, inperioaren kohesioaren ondorio direla gogorarazten die. Idazkera kuneiformean idatzitako taulatxo batzuk, zergen artxibategiak xehetzen dituzte, honela, ate hauetatik igarotzen ziren aberastasunen estimazio bat emanez.
Altxorra
] Dario I.ak eraikia, terrazaren hegoekialdeko angeluan aurkitzen diren gela sail batzuk osatzen dute Altxorra. Gela horiek, 10.000 metro karratuko hedadura batean hedatzen dira. Altxorra, bi gela nagusiz osatuta dago. Bataren teilatua, 100 zutabek eusten zuten, eta, bestearena, 99 zutabek, guztiak zurezkoak. Altxor hau eraiki zuten langileei ordaindutako soldata eta mozkinen kopurua xehe-mehe azaltzen duten zur eta buztinezko taulatxoak aurkitu dira. Plutarkoren arabera, 10.000 mando eta 5.000 gamelu behar izango zituen Alexandro Handiak, Persepolisko Altxorra eramateko. Taulatxo batzuen arabera, 1348 pertsona ari ziren Altxorrean lanean K. a. 467an.