cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
X izpi
Hogeigarren mendetik haratago
1920 eta 1950 bitartean garatu ziren X izpi makinak, helburu komertzialekin batez ere; eta 1950eko hamarkadan garatu zen X izpi mikroskopioa.
Hogeigarren mendearen bigarren erdian bultzada handia izan zuten X izpiak beren onerako erabili zituzten alorrek, hala nola astronomiak (behatokietan, esaterako, unibertsoan ekoizten diren X izpien tarteko erradiazioa biltzeko), eta armadak.
X izpi indartsu eta ahulak
Fotoi-energia altua duten X izpiak (5-10 keV baino gehiagokoak) X izpi indartsuak deitzen dira; energia baxuagokoak (eta ondorioz uhin-luzera handiagoa dutenak), aldiz, X izpi ahulak dira. Haien barneratze-gaitasuna dela eta, X izpi indartsuak maiz erabiltzen dira objektuen barnealdeen argazkiak ateratzeko, hala nola erradiologian edo aireportuetako segurtasunean. X izpien uhin-luzerak atomoaren tamainaren antzekoak direnez, asko erabiltzen dira kristalen estrukturak aztertzeko ere, X izpien kristalografia dela medio. Bestalde, aireak erraz xurgatzen ditu X izpi ahulak.
Gamma izpiak
Ez dago inolako adostasunik X izpiak eta gamma izpiak desberdintzeari dagokionez. Ohikoena da modu honetan bereiztea bi erradiazio hauek: X izpiak elektroiek igortzen dituzte, eta gamma izpiak nukleo atomiko batek. Definizio honek zenbait arazo ditu, beste prozesu batzuek ere sor ditzaketelako honelako energia altuko fotoiak, edo batzuetan ez delako prozesu hori ezagutzen. Ohiko alternatiba bat da bi erradiazio hauek haien uhin-luzeraren arabera (edota maiztasun edo fotoi-energiaren arabera) ezberdintzea, uhin-luzera arbitrario batetik behera (10-11 m edo 0.1 Å) gamma izpiak direla kontsideratuz. Askotan termino bat edo bestea erabiltzen da arrazoi historikoengatik, erabilitako neurketa-teknikaren ondorioz edo haien erabilerak direla eta. Adibidez, medikuntza eta industria-helburuekin sortutako gamma izpiak, 6-20 MeV tartekoak, X izpitzat har daitezke testuinguru honetan.
Propietateak
X izpien fotoiek atomoak ionizatzeko eta lotura molekularrak apurtzeko beste energia daramate. Honengatik, X izpiak erradiazio ionizatzaileen barruan daude eta, ondorioz, izaki bizidunon ehunentzako kaltegarriak dira. Erradiazio oso altuko dosi bat jasoz gero denbora tarte laburrean, erradiazio gaixotasun bat sor daiteke, eta erradiazioa ahula izanez gero, minbizia izateko probabilitatea igotzen da. Medikuntzaren ikuspuntutik, orokorrean minbizia izateko arriskua askoz txikiagoa da X izpien bidezko miaketaren onurekin alderatuta, eta horregatik dira X izpi bidezko erradiografiak hain ohikoak oraindik. Erradiazio honen ionizazio-ahalmena maiz erabiltzen da minbiziaren tratamenduan, zelula gaiztoak hiltzeko erradioterapiaren bitartez.
X izpi indartsuak objektu nahiko lodiak zeharkatzeko gai dira, gehiegi xurgatu edo sakabanatuak izan barik. Honengatik, askotan erabiltzen dira objektu opakuen irudiak ateratzeko. Honen aplikazio nagusiak erradiografian eta aireportuetako segurtasunean ikusten dira, baina honelako teknikak oso garrantzitsuak dira industria edo ikerkuntzan ere. Barneratze-sakonera zenbait magnitude-ordenatan aldatzen da X izpien espektroan zehar, eta honi esker, fotoien energia nahi den helbururako zehatz daiteke, sakonera eta irudi-kontraste aproposak lortuz.
X izpiek argi ikusgaiak baino uhin-luzera askoz laburragoak dituztenez, mikroskopio arrunt batekin ikus daitezkeenak baino tamaina askoz txikiagoak ikusi ahal dira haiekin. Propietate hau X izpien mikroskopian erabiltzen da, kalitate handiko irudiak lortzeko, baita kristalografian ere, kristalen atomoen posizioak zehazteko.
Ikusgaitasuna
X izpiak orokorrean giza begiarentzat ikusezinak badira ere, posible da ikustea baldintza berezi batzuetan. Röntgen-en 1895ko aurkikuntzatik denbora gutxira, Brandes fisikariak begian sortutakoa zirudien distira urdinxka-gris bat ikusi zuela esan zuen X izpi hodiekin lanean aritu ostean. Hau entzundakoan, Röntgen-ek berak ere distira hori ikusi zuela esan zuen, eta behin baino gertatu ez zitzaionez, erabilitako X izpi hodiaren akatsen baten ondorio bezala baztertu zuela saiakera hori.
Geroxeago konturatu zen ustezko akastun hodi hori zela distira ikusgaia ekoizteko behar beste energia zeukan bakarra, eta esperimentua errepikatu zuen. Gaur egun ez da gizakien X izpiak ikusteko gaitasunaz hitz egiten, agian, izpiok ikusteko esperimentuak berarekin duen erradiazio ionizatzaile esposizioa ekiditeko asmoz. Oraindik ez dakigu begiaren zein mekanismo zehatzek eragiten duen ikusgaitasun hau: ohiko irudi detekzioa izan liteke (erretinako errodopsina molekulen kitzikapenagatik), erretinako nerbio zelulen zuzeneko kitzikapena, ala izpion zeharkako detekzio moduren bat, besteak beste.
Materiarekiko elkarrekintza
X izpiek materiarekin dituzten elkarrekintzak hiru motatakoak dira: efektu fotoelektrikoa, Compton efektua eta Rayleigh efektua. Interakzio hauen indarra X izpien energia eta materiaren konposizioaren araberakoa da. Normalean materialaren propietate fisikoak ez dira oso garrantzitsuak, X izpien fotoien energiak lotura kimikoenak baino askoz handiagoak direlako. Efektu fotoelektrikoa (edo xurgapen fotoelektrikoa) elkarrekintza mekanismo nagusia da X izpien erradiazio ahulean, baita erradiazio indartsuaren energia baxuenetan ere. Energia altuenetan, aldiz, Compton efektua da nagusi.
Compton efektua
Compton efektua elkarrekintza nagusia da X izpi eta ehun bigunen artean, irudi medikoen arloan. Efektu hau dispertsio inelastiko mota bat da, X izpien fotoi eta kanpo geruzetako elektroiaren artean. Fotoiaren energiaren zati bat elektroiaren dispertsioan erabiltzen da, eta honen eraginez atomoa ionizatu egiten da, eta X izpiaren uhin-luzera handitu. Sakabanatutako fotoia edozein norabidetan atera daiteke, baina probabilitaterik handiena hasierako norabidearen antzeko batek izango du, bereziki energia altuko X izpientzat. Dispertsio-angelu ezberdinentzako probabilitateak Klein-Nishina formularen bidez kalkulatzen dira, eta transferitutako energia sakabanatze-angelutik zuzenean lor daiteke, energiaren eta momentuaren kontserbazioak erabiliz.
Rayleigh efektua
Rayleigh efektua dispertsio elastikoko mekanismo nagusia da X izpietan. Efektu hau hurbilpen ona da ingurune ezberdinetan argiaren sakabanaketa nola gertatzen den azaltzeko, dispertsio-partikulek tamaina txikia duten kasuan. Honek, adibidez, zerua urdina zergatik den azaltzen du: gure atmosferak gehiago sakabanatzen dituelako uhin-luzera laburreko erradiazioak (argi urdina) luzeak baino (gorria).
X izpien ekoizpena
Behar beste energiadun kargatutako partikulek (elektroiek edo ioiek) material bat jotzen duten bakoitzean X izpiak ekoizten dira.
X izpiak X izpi hodi deritzenetan ekoitz daitezke. Hodiotan potentzial diferentzia handien bidez katodo bero batetik elektroiak askatzen eta azeleratzen dira abiadura handiak lortzen dituzten arte. Elektroiek metalezko beste xafla baten, anodoaren, aurka talka egiten dute X izpiak ekoitziz. Metalezko xafla hauek osatzeko materialik erabilienak tungstenoa, renioa eta molibdenoa dira medikuntzan; eta kristalografian, aldiz, kobrea eta kobaltoa. Energiaren kontserbazioaren legetik, badakigu ekoitzitako X izpi fotoiaren energia maximoa azeleratutako elektroiaren energiak mugatutakoa dela: partikulak izango duen energia zinetiko maximoa elektroiaren kargaren eta hodian zeharreko potentzial-diferentziaren arteko biderketarekin bat etorriko da. Hortaz, hodian ezarritako potentzial-diferentzia 100 kV bada, elektroiak izan ahalko duen energia zinetiko maximoa 100 keV izango da. Elektroiak anodora heltzen direnean X izpiak bi prozesu atomikoren ondorioz sor daitezke:
1. X izpi karakteristikoen igorpena (edo X izpi elektrolumineszentzia): elektroiak behar beste energia badu, metalezko xaflako atomo baten beste elektroi bat kanpora dezake bere aurka talka egiten duenean. Modu honetan, energia altuagoko elektroiak orbital altuagoetatik jaits daitezke hutsune hori betetzera, X izpi fotoiak igorriz; eta maiztasun diskretu gutxi batzuetako X izpi deritzogun igorpen espektroa osatuz.
2. Bremsstrahlung: fenomeno hau elektroien dispertsioaren ondorioz sortutako erradiazioan oinarritzen da. Kasu honetan X izpiek espektro jarraitua osatzen dute, eta izpien maiztasuna talka egiten duten elektroien energiak mugatua dago.
Detektagailuak
X izpien detektagailuak forma eta funtzio askotakoak dira, euren helburuaren arabera. Irudi-detektagailuak (erradiografietarako erabiltzen direnak, adibidez), hasiera batean argazki-plaketan oinarritzen ziren, eta gero argazki-filmetan. Gaur egun, detektagailu digitalekin ordezkatzen dira gehienbat, hala nola irudi-plakekin eta panel lauko detektagailuekin. Erradiaziotik babesteko, ionizazio-ganberak erabili ohi dira esposizio zuzenaren arriskua ebaluatzeko; eta dosimetroak, aldiz, pertsona batek izan duen erradiazio-dosia neurtzeko. X izpien espektroak uhin-luzerazko espektrometroekin edota energiaren sakabanatzea erabiltzen duten espektrometroen bidez neur daitezke. X izpien difrakzioaren aplikazioetarako (X izpien kristalografia, adibidez), asko erabiltzen dira fotoiak zenbatzeko detektagailu hibridoak.
Neurketa unitateak eta esposizioa
Esposizio deritzo X izpien ionizazio kapazitate neurriari:
Hala ere, erradiazio ionizatzaileak materiarengan (bereziki izaki bizidunen ehunetan) duen eragina lotuago dago hauetan jarritako energia kantitatearekin sortutako kargarekin baino. Xurgatutako energia neurri honi xurgaturiko dosia deritzogu:
Dosi baliokidea erradiazioak giza ehunean duen eragina da. X izpien kasuan xurgatutako dosiarekin bat dator.
Erabilera medikoa
Röntgenek X izpiak hezur-egiturak identifikatzeko erabil daitezkeela aurkitu zuenetik, asko erabiltzen dira irudi medikoen arloan. Lehen erabilera medikoa gai honi buruzko artikulua argitaratu eta hilabetera izan zen, Erresuma Batuan egindako ebakuntza batean; eta 2010era arte, irudi medikoen bost bilioi azterketa burutu ziren mundu osoan. 2006an, irudi medikoen bidezko erradiazioarekiko esposizioa erradiazio ionizatzailearekiko esposizio osoaren % 50 izan zen Estatu Batuetan.
Proiekzio-erradiografiak
Erradiografia proiektiboa, X izpien erradiazioa erabiliz bi dimentsioko irudiak sortzean datza. Hezurrek kaltzio-kontzentrazio handia dute eta elementu honek nahiko zenbaki atomiko handia duenez (Z = 20), hezurrek modu eraginkorrean xurgatzen dituzte X izpiak. Honen ondorioz detektagailura hezurren itzalean iristen diren X izpien kopurua murrizten da, eta argi eta garbi ikusten dira erradiografian. Halaber, birikak eta hauen barruan harrapatutako gasa oso ongi bereizten dira, ehunarekin alderatuta xurgapen txikiagoa dagoelako; ehun moten arteko desberdintasunak, aldiz, zailagoak dira ikusteko. Proiekzio-erradiografiak baliagarriak dira hezur-sistemaren patologiak detektatzeko, bai eta ehun bigunetan gaixotasun-prozesu batzuk detektatzeko ere. Adibide nabarmen batzuk izan daitezke, hain arrunta den toraxeko erradiografia, biriketako gaixotasunak (pneumonia, birikako minbizia edo birikako edema) identifikatzeko erabil daitekeena; eta, erradiografia abdominala, hesteetako buxadura, aire askea (errai-zulaketetik) eta likido askea (aszitisean) detekta ditzakeena. Gainera, X izpiak behazun-kalkuluak (oso gutxitan izaten direnak erradiopakuak) edo giltzurrun-kalkuluak (sarritan, baina ez beti, ikus daitezkeenak) detektatzeko ere erabil daitezke. Erradiografia sinple tradizionalak ez dira hain erabilgarriak ehun bigunen irudiak lortzeko, hala nola, garunarenak edo muskuluenak. Era berean proiekzio-erradiografiak asko erabiltzen dira inplante ortopedikoen arloan; adibidez, belaun-, aldaka- edo sorbalda-inplanteen inguruko hezurrarekiko kokapena ebaluatzeko. Hori bi dimentsiotan ebalua daiteke erradiografia sinpleetatik abiatuta, edo hiru dimentsiotan “2D-tik 3D-rako erregistroa” izeneko teknika erabiltzen bada. Teknika honek, ustez, erradiografia sinpleetatik inplantearen posizioa ebaluatzearekin lotutako proiekzio-akatsak deuseztatzen ditu.
Orobat hortz-erradiografia ahoko arazo arrunten diagnostikoan erabiltzen da, txantxarretan, esaterako. Diagnostiko medikoaren aplikazioetan, energia baxuko X izpiak (ahulak) erabiltzea ekiditen da, gorputzak erabat xurgatzen baititu, erradiazio-dosia handituz irudiaren eraketari lagundu gabe. Beraz, X izpien iragazki deritzon metalezko orri mehe bat, askotan aluminiozkoa, jarri ohi da X izpien hodiaren leihoaren gainean, espektroaren energia baxuko zatia xurgatzeko. Teknika honi sortaren gogortzea esaten zaio, espektroaren erdigunea energia altuagoko X izpietara lekualdatzen baitu. Sistema kardiobaskularraren irudi bat sortzeko, arteriak eta zainak barne (angiografia), intereseko eskualde anatomikoaren hasierako irudi bat hartzen da. Eskualde bereko bigarren irudi bat hartzen da, eremu horretako odol-hodietan iododun kontraste-agente bat injektatu eta gero. Ondoren, bi irudi hauek digitalki alderatzen dira, odol-hodiak delineatzen dituen iododun kontrastea bakarrik utziz. Erradiologoak edo zirujauak irudi anatomiko normalekin alderatzen du lortutako irudia, odol-hodian kalterik edo buxadurarik dagoen zehazteko.
Ordenagailu bidezko tomografia
Ordenagailu bidezko tomografia (OTA) irudi medikoen modalitate bat da, non tomogramak edo gorputzaren eremu espezifikoen ebaketak lortzen diren hainbat norabidetan hartutako X izpien irudi multzo handi batetik abiatuta. Zeharkako irudi hauek gorputz barruko hiru dimentsioko irudi bakarrean konbina daitezke, hainbat medikuntza-disziplinatan helburu diagnostiko eta terapeutikoekin erabiltzeko.
Fluoroskopia
Fluoroskopia medikuek edo erradioterapeutek erabiltzen duten irudi-teknika arrunt bat da, fluoroskopio baten bidez denbora errealean mugitzen diren irudiak lortzeko balio duena. Fluoroskopio bat X izpien iturri batek eta pantaila fluoreszente batek osatzen dute, eta pazientea haien artean jartzen da. Hala ere, fluoroskopio modernoek pantaila X izpien irudi-intensifikatzaile eta CCD bideo-kamera banatara akoplatzen dute, irudiak monitore batean grabatzeko eta erreproduzitzeko. Metodo honetarako kontraste-material bat erabil daiteke, hala nola bihotzeko kateterismoa (arteria koronarioen buxadurak aztertzeko) eta barioaren irensketa (hestegorriko eta irensteko nahasmenduak aztertzeko).
Erradioterapia
X izpiak tratamendu bezala erabiltzeari erradioterapia esaten zaio, eta neurri handi batean minbiziaren tratamendurako erabiltzen da (zainketa aringarria barne). Irudiak lortzeko bakarrik erabiltzen direnak baino erradiazio-dosi altuagoak behar dira. Energia baxuko X izpi sortak azaleko minbiziak tratatzeko erabiltzen dira, eta energia altuko sortak, berriz, gorputz barruko minbiziak tratatzeko (hala nola garunekoa, biriketakoa, prostatakoa eta bularrekoa).
Efektu kaltegarriak
Diagnostiko klinikoetarako X izpi esposizioak minbizia eta garapen arazo arriskua areagotzen ditu pazienteengan. Bai Munduko Osasun Erakundearen minbiziaren ikerkuntzarako nazioarteko agentziak eta bai Estatu Batuetako gobernuak X izpiak kartzinogeno bezala sailkatu ditu, eta gutxi gorabehera egungo Estatu Batuetako minbizia kasuen % 0,4 tomografien ondoriozkoa dela estimatzen da. Ez dago esperimentalki ez epidemiologikoki frogaturik erradiazioarentzat muga dosi bat dagoenik, hau da, X izpiekiko esposizioa beti da kaltegarria neurri handiago edo txikiago batean. Minbizia jasateko arriskua 1100 mGy-rekiko esposizioan has daiteke, esaterako. Bizitzan zehar egindako erradiografia gehigarriek pertsona estandarrak 75 urte betetzean minbizia izateko probabilitatea % 0,6 eta % 3 artean areago dezaketela estimatzen da. Gorputzak xurgatutako erradiazio kantitatea erradiografia motaren eta gorputzeko atalaren menpekoa bada ere, tomografiek eta fluoroskopiek gainerako erradiografiek baino erradiazio kantitate handiagoak ematen dizkiote giza gorputzari.
X izpiak are kaltegarriagoak dira umekientzat, horregatik ekiditen dira erradiografiak haurdun dauden pazienteekin. Orokorrean ultrasoinu bidezko prozedurak erabiltzen dira kasuotan, erradiaziorik ez darabiltenez gero; baina muturreko kasu batzuetan, erradiografiak onura gehiago izango baditu kalteak baino, egiten dira erradiografiak. Erradiazio honekiko gehiegizko esposizioak fetuari ez ezik, amaren ugaltze-organoei ere egin diezaieke kalte.
Arrisku hori perspektiban ikusteko, bularreko erradiografia arrunt batek pertsona bat ingurugiroko 10 eguneko esposizioaren baliokidearen eraginpean jarriko luke, eta hortzetako erradiografia batek egun batekoarenean. Tomografia batek, aldiz, 2-3 urteko ingurugiroko erradiazioaren eragina izango luke pazientearen gorputzean, eta 4-5 urte arteko esposizioarena bularrean soilik. Estatistikei jarraituz, Estatu Batuetako biztanle batek % 40ko probabilitateaz gara dezake minbizia bere bizitzan, ingurugirotik jasotako erradiazioaren eraginez soilik. Buruan egindako tomografia bakar batek pazienteari 40 urtez jasoko lukeen ingurugiroko erradiazioaren baliokidea emango lioke, % 19 eta % 32 arteko neurketa-erroreaz eskaneo metodoaren arabera.
Leukotrieno
Leukotrienoak eikosanoideen taldeko molekulak dira, lipidoak beraz.
Historia
Bengt Samuelsson biokimikari suediarrak izendatu zituen 1979an. Leukozitoetan aurkitu ziren eta hiru lotura bikoitz azaltzen dituztenez "leuko" eta "trieno" hitzak elkartu zituen.
Motak eta funtzioak
Hainbat leukotrieno ezagutzen dira, hauek dira garrantzitsuenak:
Bola joko
Bola jokoa edo bola-jokoa areto kirola da. Kirol edo joko hau jokalari bakoitzak bola edo pieza bat jaurtita (normalean egurrezkoa) ahalik eta txirlo gehien botatzean datza. Joko-eremuak edo pistak 19,20 metroko luzera du eta 1,06 metroko zabalera. Horretaz gain, jaurtiketa egiteko 4,60 metroko eremua dago. Hasiera batean joko-eremua pinu amerikarraren zurezko listoi ekin egiten zen (27,17 milimetroko zabalerako 39 listoiekin). Gaur egun pista sintetikoak erabiltzen dira, jokalarien jaurtiketetan erreferentzia gisa erabiltzen diren listoien lerroak simulatuz. Bola esferikoa da eta indar gutxirekin eta zailtasun gabe hartu ahal izateko hiru zulo ditu. Bolaren pisua 4,08 eta 7,25 kilo artekoa izaten da eta 218,3 milimetroko diametroa izan ohi du.
Bowlingeko jokalari profesional onenetako bat Earl Roderick Anthony estatubatuarra da, kirol honen zabalkuntzan neurri handi batean lagundu zuena.
Historia
Bola jokoa, era batera edo bestera jokaturik, munduko joko zaharrenetarikoa da; jokoaren lehen aztarnak Antzinako Egiptoko ume koskor baten hilobi batean aurkitu zituen Sir Flinders Petrie arkeologo ingelesak. Hala ere, Kristo aurreko 2.000. urte aldera, antzeko joko bat garatu zen erromatar eskualdeen artean. Joko hark harrizko objektuak beste batzuetatik ahal bezain gertu jaurtitzea eskatzen zuen. Joko hura ezaguna egin zen soldadu erromatarren artean, eta, azkenik, italiar bocce an eboluzionatu zuen. Bola jokorako lehen arau estandarizatuak New York en ezarri ziren 1894ko irailaren 9an (bola jokoa New Yorkera iritsi eta 50 urtera). Gaur egun, 95 milioi pertsonak praktikatzen dute kirol hau munduko laurogeita hamar herrialde baino gehiagotan, eta hazten jarraitzen du entretenimendu elektronikoaren bidez, bideo-jokoen bidez adibidez.
Euskal Herriari dagokionez, bola jokoa herri kirol bat da, jatorria nekazaritza- edo itsaso-lanetako jardueretan ez duen herri kirol bakanetariko bat hain zuzen ere. Arruntagoa izan da Hegoaldean azken mendeetan, bereziki Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, eta maila apalago batean Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian. Euskal Herrian jokatzen diren aldaeretan, txirloen forma, kopurua eta kokapena aldatzen dira, hala nola bolaren forma eta bolatokiaren trazadura. Beste alde batetik, herri kirola izateaz gain badago Bolajokorako Euskal Federazioa.
Partida
Ohiko bola joko bat 10 jokoz osatuta dago, non, osoa egin ezean (10 txirloak bolaren jaurtiketa bakar batekin eraistea), joko bakoitzak bi jaurtiketa dituen; kasu horretan, ez da berriro joko horretan jaurtitzen. Joko mota batzuetan osoak 15 puntu balio ditu eta erdiosoak (bi jaurtiketatan 10 txirloak eraistea) 13. Azken jokoa berezia da, aurreko jokoko jaurtiketen emaitzen arabera, jaurtiketa gehigarri bat edo bi egin baitaitezke. Hori gertatuko da hamargarren jokoan bi jaurtikekin (erdiosoa edo spare) edo jaurtiketa batekin (osoa edo strike) txirlo guztiak botatzea lortzen bada, hurrenez hurren.
Boloak (guztira 10) elkarrengandik 30,5 zentimetrora daude, pistaren amaieran eta triangelu aldeberdina ren forman kokatuta.
Split izeneko jokaldi bat dago, bi txirlo edo gehiago zutik egotean datzana (1 zenbakidun txirloa eraitsia izan behar da) horietako edozeinen artean gutxienez bolo bateko distantziara (adibidez 7-10 boloak, egiteko zailena kontsideratzen dena, pistaren mutur bakoitzean aurkitzen baitira ). Markagailuan, Splita egin dela adierazteko, jaurtiketa horretan botatako txirlo kopuruaren gainean zirkulu bat agertuko da.
Kokapena
Hutsegite-lerrotik lau bat pausora jarri. Bolari bi eskuekin eutsi gerri eta bularraren arteko altuera erosoan, besoa angelu zuzenean eta sorbaldarekin lerroan duela.
Urratsak
Normalean lau urrats ematen dira. Jarraian eskuina den pertsona batek eman beharreko urratsak deskribatzen dira (ezkerra den pertsona batek urrats hauek egin beharko lituzke baina kontrako hankarekin hasita):
Haycockita
mineral bat da eta talnakhite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Haycockita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Bola joko
Puntuazio-sistema
Eraitsitako birla bakoitzeko puntu bat gehituko zaio jokalariaren markagailuari, betiere honako baldintza hauek betetzen ez badira:
Gehienezko puntuazioa 300 puntukoa da, eta hori lortzeko ondoz ondoko 12 strike lortu beharko lirateke (1. jaurtiketatik 10. jaurtiketara eta azkenari dagozkion beste biak).
Jokalariak falta lerroa zapaltzen edo zeharkatzen badu, zero bat idatziko zaio markagailuan (berdin du marra lehen edo bigarren jaurtiketan zapaldu duen).
Adibidez: zure lehen jaurtiketan strike (X) lortzen baduzu, lehen jaurtiketan 10 puntu gehituko lirateke, eta 10 puntu horiei ondorengo bi jaurtiketetan lortzen dituzun puntuak gehituko litzaizkioke (30 puntu segidako 3 strike egiten badira; hori da joko bakoitzeko lortu daitekeen gehiengoa). Bigarren jokoan beste strike (X) bat lortu ordez spare (/) bat lortzen baduzu, lehen jaurtiketan 20 puntu edukiko zenituzke (lehenengo jaurtiketako 10 puntuak gehi hurrengo bi jaurtiketen artean lortutako 10 puntuak).
Beste alde batetik, lehen jokoan edo beste edozein jokotan (ez du zertan lehenengoa izan behar), spare lortzen bada (esaterako: zuk tiro batean jaurti (9) eta hurrengo jaurtiketan geratu zitzaizun boloa botatzen baduzu (/), zuk spar-a lortuko duzu "9 /"; horrek esan nahi du zuk 10 birla bota dituzula), 10 bolo horiei hurrengo jaurtiketan botatzea lortzen duzun txirlo kopurua gehitzen zaio. Hurrengo jaurtiketan 8 txirlo botatzen badituzu, "9 /" lortutako laukian (18) txirlo jarriko dira puntuazio gisa.
Jokalari profesional batek, partida batean bataz beste 200 puntu baino gehiago lortu ohi ditu. Hasiberri batentzat, ordea, 150 puntu baino gehiago lortzea ez da lan erraza izaten.
Zapatak
Bowlingeko zapatak ekipamenduaren ezinbesteko zati bat dira; izan ere, bolatoki batean ezin da kaleko oinetakorik erabili jokatzeko, pistak leunak izaten direlako eta hondatu egin daitezkeelako. Bowlingeko oinetakoek zola berezi bat dute, jaurtiketan ezkerreko oina irristatzea ahalbidetzen duena (eskuinak diren jokalarietan), eskuineko oina ez irristatzeko frenatzen duen bitartean.
Gama altuko zapatetan, zolak eta takoiak trukatzeko aukera dago; modu honetan, bolatoki bakoitzean irristatze onena eskaintzen duena aukera daiteke. Bolatoki bakoitzak lerradura-baldintza desberdinak izan ditzake eremuaren arabera (lehorragoa edo hezeagoa), tenperaturaren arabera, hurbilketa-eremuan erabiltzen diren garbiketa-produktuen arabera... Mota askotako markak daude oinetakoetan, hala nola Brunswick, Dexter, Etonic, Storm, Uriel, etab.
Bolak
Oinarrizko bi bola mota daude: bola erreaktiboak eta erremate-bolak (edo spar-bolak):
NGC 149
NGC 149 galaxia bat da, Andromeda konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Bola joko
Erremate-bolak
Erremateko bolak material plastiko batez eginak daude, eta ez dute efekturik hartzen jaurtitzean, pistako olio-baldintzak alde batera utzita zuzen jaurtitzeko bikainak egiten dituena. Bigarren jaurtiketa egin behar denean erabili ohi dira (birla bat edo bi geratzen direnean).
Bolatokiko bolak, orokorrean, erremateko bolak izaten dira.
Bola erreaktiboak
Bola erreaktiboak erretxin erreaktiboz edo partikulak kargatzen dituen erretxinaz egindako estalki batekin fabrikatzen dira. Partikula hauek diamantezkoak, karbonozkoak eta polimero ezberdinezkoak izan daitezke. Bola horiek hartzen duten efektuaren erantzunkizuna hari ematen zaion estalkiari eta leunketari zor zaio gehienbat.
Bola erreaktiboen nukleoak (core) asimetrikoak izan ohi dira; horrela, bolak biraketa-erradiorik gustukoena izaten du eta alde horretara biratzeko joera izango du erradio horren arabera. Beraz, nukleoaren tamainak, formak eta dentsitateak eragin handia dute bolaren forman.
Olioztatzea
Pistaren gainazala olioz lubrifikatu behar da bolak pistan eragiten duen higadurarengatik (bola pistaren gainazalean irristatzen denean). Denborak aurrera egin ahala, olioztatze patroi ezberdinak sortzen hasi ziren. Hauek beren luzeraren arabera neur daitezke: laburra, ertaina eta luzea:
Olioztatze laburra
Olioztatze laburra deritzogu pistak lehen 36 oinetan baino ez duenean olioa.
Olioztatze ertaina
Pistan 36 oin eta 40 oinen artean olioa dagoenean izaten da.
Olioztatze luzea
Olioztatze luzea pistan 40 oinetik aurrera olioa dagoenean gertatzen da.
Maggie Roswell
Maggie Roswell, jaiotzaz Mary Margaret Nena Roswell (Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1952ko azaroaren 14a) estatubatuar aktorea eta bikoizketa-aktorea da. Los Simpson izeneko telesail animatuan egindako lanagatik da ezaguna, non Mona Simpson fikziozko pertsonaiari ahotsa jarri dio. Besteak beste, Maude Flanders, Helen Lovejoy, Miss Hoover eta Luann Van Houtenen pertsonaiei ahotsa jarri die.
Ibilbidea
1999ko denboraldiaren ondoren, Roswell ez zen berriz agertu 2002ko denboraldira arte. Denbora horretan, Marcia Mitzman Gavenek ordeztu zuen, Maude Flandersen pertsonaia izan ezik, Roswell joatean hil egin baitzen.
1997an Roswellek Annie Sarietarako izendapena jaso zuen, "Banakako lorpenik onena: Emakumezkoen Ahotsaren Emanaldia Telebistako Produkzio batean" kategorian, Simpsondarren Shary Bobbins umezainaren lanarengatik. Simpsoncalifraguisticexpiala (Annoyed Grunt) atalean seriearen zortzigarren denboraldiko egin zuen lanarengatik.
Izar gonbidatu gisa hainbat agerraldi egin ditu Estatu Batuetako serieetan, besteak beste, Love, American Style, M*A*H, L.A. Law eta Murphy Brown.
Heroi bizitza bat
Heroi bizitza bat Richard Strauss konposatzaile alemaniarrak idatzitako olerki sinfoniko bat da. 1.898. urtean amaitu zuen. Musikalan hau Willem Mengelberg eta Concertgebouw Orchestra orkestrari eskeinitakoa izan zen.
Instrumentazioa
Musikalan hau, piccolo, 3 zehar txirula, 3 oboe, korno ingelesa, 3 klarinete Mi bemol eta Si bemolean, klarinete baxua Si bemolean, 3 fagot, kontrafagota, 8 korno Fa eta Mian, 5 tronpeta Si bemol eta Mi bemolean, 3 tronboi, tuba tenorea Si bemolean, tuba, tinbalak, bonboa, txindatak, erredobleko danborra, danbor talde tenorea, 2 harpa, tam-tama eta kordentzat idatzia dago.
Apistogramma nijsseni
Apistogramma nijsseni Apistogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Sporophila leucoptera
Sporophila leucoptera Sporophila generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Rimeize (Lozère)
Rimeize Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lozère departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 353 etxebizitza zeuden, 224 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 98 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 333 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 224 etxebizitza nagusietatik 179 bere jabearen bizilekua ziren, 42 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 130 etxek bost zituzten. 188 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 136 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 392 ziren, horien artean 298 aktiboak ziren eta 94 inaktiboak ziren. 298 pertsona aktiboetatik 291 lanean zeuden (166 gizon eta 125 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 94 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rimeize udalerrian 240 unitate fiskal zeuden, 625 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.535 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 higiezinen enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Rimeize udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.680 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Moeche
Moeche Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Ferrolgo eskualdean kokatzen den udalerria da.
Jhonatan da Silva Pereira
Jhonatan da Silva Pereira (1989ko urtarrilaren 31a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tochigi SC.
La Altura
La Altura Villaverde Turtziozko auzoa da. Administratiboki Kantabrian dagoen arren, berez Bizkaiko barrendegia da, eta horregatik Euskal Herrikoa dela jo ohi da; zehazki, Bizkaiko Enkarterri eskualdekoa.
Keely Hodgkinson
Keely Nicole Hodgkinson (2002ko martxoaren 3a) 800 metroetan espezializatutako atleta ingelesa da. 19 urte zituela, 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen, Kelly Holmesek 1995ean ezarritako britainiar errekorra hautsiz. Hodgkinsonen Tokioko emaitza eta bere pista estaliko junior marka, 36 urtez 20 urtez azpiko emakumezkoen munduko lehen errekorra izan zena, 20 urtez azpiko Europako errekorra dira, 800 metrotan 20 urtez azpiko emakumezko laugarren eta bigarren azkarrena bihurtuz. hurrenez hurren. 2021ean, Diamond Leagueko txapeldun izan zen, eta inoizko emakumezkoen 800 metroko Europako Pista Estaliko txapeldun gazteena eta baita Europako Atletismoko Indoor Txapelketako tituluaren bigarren britainiar gazteena ere.
10 urterekin, Hodgkinsonek 14 lasterketa jarraian irabazi gabeko bolada bat zuen jada. Bere klubeko 11 errekor ditu 60 metrotik milia bateko distantzietan, adin kategoria ezberdinetan. 2015ean pausatu behar izan zuen, 2017an Ingalaterrako Txapelketan lehen urrea lortu zuen, 17 urtez azpikoen kategorian 800 metrotan lehiatuz. 2018an, 16 urterekin bere proban Europako U18ko txapeldun bihurtu zen eta Ingalaterrako U20ko titulua irabazi zuen. Urtebete beranduago, Hodgkinsonek brontzea lortu zuen 20 urteazpiko Europako Txapelketan.
Estatistikak
Munduko Atletismoko profiletik hartutako informazioa.
Cordylus imkeae
Cordylus imkeae Cordylus generoko animalia da. Narrastien barruko Cordylidae familian sailkatuta dago.
Riedwihr
Riedwihr Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Riedwihr udalerrian erroldatutako biztanleak 375 ziren. Familiak 136 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 157 etxebizitza zeuden, 142 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 139 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 142 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 102 etxek bost zituzten. 133 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 243 ziren, horien artean 195 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 195 pertsona aktiboetatik 186 lanean zeuden (101 gizon eta 85 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Riedwihr udalerrian 139 unitate fiskal zeuden, 390 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.885 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 1 argiketaria.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
MATESA auzia
MATESA auzia Espainian izandako eskandalu politiko-ekonomiko handienetakoa izan zen, frankismo amaierakoa. MATESA (MAquinaria TExtil del Norte S.A.) 1956an sortutako familia-enpresa zen.
Iruzurra
1957an IWER izena emango zion iruteko makina baten patenteak erosi zituen. 100 bat patente garatu ondoren, atzerrian saltzen joan zen. Argentinako industria ministroa Espainiara etorri zenean, nazioarteko zabalpen hori oso urria izan zela geratu zen begi bistan, 1.500 makinatatik 120 bakarrik saldu baitzituzten. Besteak Argentinara bidali ziren, esportatzen zen itxura egiteko eta horretarako ematen zen dirulaguntza kobratu ahal izateko. Hau dena, dokumentuak manipulatuz eta kapitalak ilegalki mugituz egin zuten. 1964. urteaz geroztik, MATESAk legalak ez ziren dirulaguntzak kobratu zituen, zenbait urtetan ia-ia bere finantziazio orokorraren laurdeneraino iritsi zelarik.
1969ko uztailaren 23an egin zuen eztanda; MATESA enpresari salaketa egin ondoren, Juan Vilá Reyes enpresaria eta beste akzionista batzuk atxilo hartu zituzten.
Jonquières (Aude)
Jonquières Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
MATESA auzia
Kalteak
1983ko El País egunkariaren hitzetan, iruzur egindako 9.800 milioi pezeta eta bankuari zor zion 1.300 milioiko interesa kobratzeko arduratu zuten batzordeak 6.900 milioi besterik ez zuen eskuratzea lortu eta aseguru etxeetatik kobratu zena izan zen guztia. MATESAri ezin izan zitzaion ezer kobra eta Vila Reyesi ere ezer gutxi.
Epaia
Vilá Reyesi egotzi zitzaion epzigorra: 223 urteko kartzela zigorra ere jarri zioten eta beste 9.600 milioiko kalte ordainak itzuli behar zituen. 1976ko otsailean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen jarritako zigorra.
Vilá Reyes kondenatu bakarra izan zela esan dezakegu, Francoren ministro izandako Mariano Navarro Rubio, Juan José Espinosa San Martín eta Faustino García Moncó indultatuak izan baitziren.
1969an, eskandalua argitara atera zenean, enpresa enbargatu egin zuten. Lanean jarraitu zuen, baina epategiko administratzaile baten pean. 1983an enkantean atera zuten eta aurreko langileak izan zirenek 66.000 milioi pezetan hartu zuten. Enpresa berriko zuzendari nagusia Vílá Reyes izendatu zuten.
Eragin politikoak
Eskandalu hau apartekoa izan zen, prentsan izan zuen trataeragatik. Manuel Fraga zen Informazio ministroa garai hartan eta, frankismo garaiko iluntasuna hautsiz, gertatutakoa zabaldu egin zuen. Era berean, ez zen ohikoa izan ikerketa batzordearen osaketa eta egin zuen informe zorrotz hura: Mariano Navarro Rubio, Juan José Espinosa San Martín eta Faustino García Moncó, ministro ohiak eta López Rodó ministroaren gorabeherak kontatzen ziren zehatz-mehatz.
MATESA auzia eta Opus Dei
Herriaren aurrean bistan geratu zen falangista eta teknokraten artean zegoen lehia, frankismoaren zatiketa. Egia esan, Opus Deik bi aldetan banatuta zeuzkan kideak, iruzurra egin zutenean eta ezagutarazi zutenean eta, Vilá Reyesek esan zuenez, bera ez zen Opus Deikoa. Hala ere, Francori ez zitzaion gustatu gobernuan zeuden ika-mikak jendaurrean agertzea eta, fraudea egin zutenak kritikatu bazituen ere, salatu zituztenak ere bai eta Fraga eta José Solís Ruiz apartatu egin zituen gobernutik.
Jose Miguel Beñaran Argala
Jose Miguel Beñaran Ordeñana —Argala ezizenez ezaguna— (Arrigorriaga, Bizkaia, 1949ko martxoaren 7a - Angelu, Lapurdi, 1978ko abenduaren 21a) ETAko kide eta buruzagi historikoa izan zen, erakundearen barruan leninistarik nabarienetarikoa. Bere autoaren azpian jarritako lehergailu batez hil zuten Espainiako zerbitzu sekretuek. Ekintza Batallon Vasco Español erakunde parapolizialak hartu zuen bere gain.
Bizitza
Arrigorriagan jaio zen, Arratia bailara euskaldunaren eta Bilbo industrialaren arteko erdibidean. Ama, Felicidad Ordeñana Uriarte, Arantzazukoa, euskalduna zuen, baina etxean gaztelaniaz soilik egiten zuen. Aita, Pablo Beñaran Ormazabal, Arrigorriagakoa, abertzalea zen, eta ez zekien euskaraz, guraso euskaldunak izan arren. Lau seme-alaba izan zituzten: Jose Miguel (1949), Maite (1951), Iñaki (1952) eta Pablo (1955).
Eskola frankistako giroaz gain etxean giro abertzalean hazi zen. Hirurogeiko hamarkadako erdialdeko grebek eta errepresioak eman zizkioten klase sistemaren ikuspegia. Teoria marxista ikasteari ekin zion gaztetatik.
Euskal nazioaren kontzientziaren berpizkundea izan zen 1960ko hamarkada: ikastolak, jaialdiak, euskara ikastaroak... Giro horretan bete betean murgildu zen Jose Miguel Beñaran. 1968an ETAn sartu zen, lagun taldeko hainbatekin batera. Ingeniaritza ikasketak egiten aritu zen, baina ikasketa horiek utzi eta banketxean lanean hasita, giza zientziak ikasteari ekin zion.
Une batez erakundea uztekotan izan zen: guraso biak gaixorik, lana, ikasketak, 1970ean aita hil zen... Baina 1970eko maiatzean bere izena atera zioten poliziek atxilotu bati, eta ihes egin behar izan zuen. 21 urte zituen Beñaranek.
Klandestinitatean
Hasiera batean Oñatin hartu zuen aterpe, bertako familia baten etxean. Bertan Iñaki ezizena ere hartu zuen. Urte batzuk egin zituen Oñatin eta beste leku batzuetan ezkutuan.
1969an Bilbon Artekale kalean eta Kantabrian, Mogrovejon (Camaleñon) ETAren zuzendaritza taldea ia osorik atxilotu ostean, eztabaida ugari piztu zen erakundearen barruan eta 1970eko abuztuan Itsasun egindako Seigarren Biltzarretik hiru talde sortuko ziren: ETA V, ETA VI eta Celulas Rojas.
Garai horretan Argala Fronte Kulturalean egituratuta zegoen. Ez zen Itsasuko biltzarrean izan eta hasiera batean bere egituraren barruan jarraitu zuen, ETA VI.aren ildoan.
1970eko abenduan Burgosko prozesua egin zen. Abenduaren 2an ETA V.ak Behil kontsula bahitu zuen Donostian. Bere aldetik ETA VI.ak presoak espetxetik ateratzeko ekintza prestatu zuen: "Operación Botella". Argalak parte hartu zuen ekintza honetan: kanpotik zulo bat egin zuten kartzelaraino. Satorrak, oztopo ugari gainditu ondoren, kartzela barruraino sartu ziren baina azkenean ihesaldia burutu ezinik gelditu zen ihes egin behar zuten presoetara iristeko hormigoi murru bat zulatu ezinean.
ETAren adar desberdinen arteko jarrerak argitzen joan orduko Argala ETA V.ean sartu zen 1971ko urtarrilean. Argalak ikuspegi marxistatik teoria bat eraikitzeko ahalmena gehitu zien ETAren berrosatzean hainbat militanteri, hala nola Txomin Iturberi eta Eustakio Mendizabali. Argala antolaketa lanetan Parisen aritu ondoren, Bizkaira itzuli zen, herrialde horren Fronte Kulturalaren arduradun, bere bizilekua Eibar-Elgoibarren kokatuta.
Fronte Kulturalean jarduteak baina, ez zuen esan nahi Fronte Militarrean aritzen ez zenik: 1971ko irailaren 30ean Bergarako Banco de Vizcayaren sukurtsalean egindako atrakuan parte hartu zuen Eustakio Mendizabal eta beste burkide batzuekin batera: 10 milioi pezeta eskuratu zuten.
Zabalaren bahiketa
1972ko urtarrilaren 19an ETAko talde batek (Txomin Iturbe, Mikel Lujua, Tomas Perez Revilla eta Argala) Lorenzo Zabala Suinaga enpresaburu eibartarra bahitu zuen Abadiñon. Ermuako Precicontrol enpresako langileak greban ari ziren, horietako batzuk Eibarko elizan gose greban ere, tartean Argalaren lagun batzuk, eta bahiketarekin langileen aldarrikapenak sustatu nahi izan zituen ETAk. Argalak idatzitako komunikatuak Acción de complemento y refuerzo a la lucha de la clase obrera vasca izenburua zuen. Ondoren langileen aldarrikapenak zerrendatu eta beroriek bete ezik urtarrilaren 28an Zabala hil egingo zutela zioen komunikatuak. Langileen aldarrikapenak oro har onartuta, urtarrilaren 22an askatu zuten Zabala Urkiola mendatean.
Zigorraren ondorioz Argala eta Wilson Madrilen erbesteratuta gelditu ziren. Ordurako Luis Carrero Blancori buruzko informazioa zeukaten eta Carrero bahitu eta bere ordainez presoak askatzea planteatzen hasi ziren. Plangintza azkar egin zen, jende gehiago joan zen Madrilera eta 1973ko maiatzerako dena prest zegoen. Arazo batzuengatik bahiketa atzeratu behar izan zen, gero apirilaren 19an Txikia hil zuten Algortan eta erakundeak bahiketa atzeratzea agindu zuen.
Abuztuan ETAren VI. biltzarraren lehen zatia burutu zen Ipar Euskal Herrian. Argala, Madrileko taldekideekin, biltzarrera joan eta irailean itzuli ziren Madrilera. Ipar Euskal Herritik bueltan Txikia komandoa izena hartu zuen Madrilen ziharduen taldea.
Denbora tarte honetan baimena eman zioten Argalari Bilbora joan eta bere familiarrekin hitzordu batzuk izateko ere.
Carrero Blanco maiatzaren 9an Gobernuko presidente izendatu eta segurtasun neurri handiagoak hartzean Alberto Ullastres Merkataritzako ministroa bahitzen saiatu zen ETAko komando bat azaroaren 7an. Bere etxera joan ziren, baina kanpoan zegoen egun horretan. Gauzak horrela, Carreroren bahiketa proiektua bertan behera utzita, azkenean Carrero hiltzeko ekintza bat burutzea erabaki zuten, bide batez, beste ekintza batzuk ere aztertzen ari ziren bitartean: Manuel Fraga hiltzea, Alfredo Semprun hiltzea, Segoviako espetxean kanpotik zulo bat egin presoak askatzeko... Irailaren 25ean arma denda batean hainbat arma eta material lapurtu zituzten, asmatutako talde iraultzaile baten progadanda paperak lurrean boteaz. Urriaren 2an Madrilgo Kapitania Nagusiko jagole bati metraileta lapurtu zioten...
"Operación Ogro"
Abenduaren 20an meza entzun ondoren Carrero Blanco bere Dodge Dart beltzean Claudio Coello kaletik zihoan soto batetik egindako zuloan 75 kilo goma-2k leherrarazi zutenean. Dinamitaz betetako auto bat bigarren lerroan utzi zuten aparkatuta, Carreroren autoa lehergailua zegoen lekuaren gainetik igaro zedin. Betean harrapatu zuten autoa eta alboko eraikinaren gainetik pasa ostean, eraikinaren beste aldera erori zen. Carrero Blanco eta bere gidaria hil ziren. ETAk hiltzeko asmoz egindako bigarren ekintza izan zen Carrerorena. Lehenean, Meliton Manzanas hil zuten, 1968ko abuztuan.
Behin baino gehiagotan aipatu da Argalak berak sakatu zuela Carrero hilko zuen dispositiboaren botoia, baina ez zen horrela izan. Argala, kalean zegoen botoia sakatu zuen militantearen ondoan, autoaren posizio zehatza adierazteko.
Carreroren hilketa konspirazio bat izan zela ere aipatu da, eta ezkerreko sektore batzuek ere kritika gogorrak egin zizkioten ETAri ekintza hori burutzeagatik. Argalak idatziko zuen Txikia Komandoaren izenarekin ETAk emandako erantzuna, biolentzia iraultzailearen zilegitasuna eta ekintza horren ekarpena azpimarratzen zituena.
Eva Forest komandoko kideekin bildu zen 1974ko martxoan eta "Operación Ogro" liburua argitaratu zuen ekintzaren gorabeherak azalduz. Liburrua Julen Agirre ezizenaz sinatuta argitaratu zen.
Bigarren zatiketa
Carrero Blancoren ekintzaren ostean Argala, taldeko kideekin batera Ipar Euskal Herrira itzuli zenean giroa nahasita zebilen erakundearen barruan eta zalantza handiak izan zituen batzuek eman nahi zioten norabidearen gainean. Bitartean, Argalak bigarren mailan jarraitzen zuen, artean diziplina faltagatik zigortuta.
1974. urtean erorketa asko izan zituen ETAk. Erakundea lau adarretan antolatuta zegoen: kulturala, politikoa, militarra eta langilea. Praktikan adar desberdinak nahastu egiten ziren, eta berregituraketa baten beharra sumatzen zen. Ekainean, III. Biltzar Ttipiaren ostean, Langile Fronteak erakundetik irtetea erabaki zuen, adar militarrekin zituen loturen ondorioz lan propio bat garatu ezinean.
1974ko uztailean euskaraz ikasteko ETAk antolatu zuen barnetegian parte hartu zuen Argalak, bitartean erakunde barruan eztabaida gogorrak ematen ari zirelarik.
Izan ere, III. Biltzar Ttipian bi ikuspegi desberdin nabarmendu ziren ETAren barruan, ETA (m) eta ETA (pm)arteko zatiketa ekarriko zutenak. Gainera, irailaren 13an Madrileko Rolando kafetegian ETAk jarritako bonba lehertu eta 11 lagun hil zituen; horietako bat polizia kidea zen. ETAk ez zuen ekintza bere gain hartuko, ETA-pm norabideko gehiengoa nagusitu eta ekintza ETAren gain hartzearen aurkakoak zirelako. Argalak kritika gogorrak egingo zien jarrera honengatik. Urrian egindako IV. Biltzar Ttipian ere kritika horiek berretsiko zituzten ETAren fronte militarrekoek eta egituraketari buruzko desberdintasunak zirela-eta, biltzarretik joan egin ziren. Horretara, zuzendaritzaren gehiengoa ETA pm izango zenaren ildoan kokatu eta erakundearen aparatuak euren kontrolpean gelditu ziren.