cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Organo zirkunbentrikular
ORGANO SENTSORIALA
Organo baskularreko kapilareek ez dute muga hematoentzefalikorik, beraz, bertako neuronek zirkulazio sistemikoko faktoreei erantzun dakieke. Neuronak osmohartzaile setikorrak dira sodio eta odoleko presio osmotikoarekiko. Lamina terminaleko neurona hauek nukleo supraoptiko eta nukleo parabentrikularretara bideratzen dira, bertan basopresinaren neurona jariatzaileak erregulatzeko. Ez hori bakarrik, neurona hauek nukleo preoptiko medialera ere proiektatzen dira, egarriaren kontrola burutzeko helburuarekin. Odol bolumen baxua agertzen den kasuan, giltzurrunetan errenina jariatzen da, zeinak angiotentsia II-aren jariatzea eragiten duelarik. Honek organo baskularreko hartzaileak estimulatzen ditu, baita organo subfornikaleko hartzaileak ere, atzeraelikadura positibo bati hasiera emanaz.
Fornixaren alde bentralean aurkitzen da, Monro zulo edo zulo interbentrikularratatik gertu. Azken horiek albo bentrikuluak III. bentrikuluarekin komunikatzen dituzte. Aipatu bezala, organo subkomisuralak ez beste guztiek kapilare fenestratuak aurkezten dituzte.
Organo subfornikalak endotelina hartzaileak ditu, zeinak kaltzio kanalen bidez basokonstrikzioa eta glukosaren metabolismo tasa altuak erregulatzen dituen. Prozesu askotan hartzen du parte, besteak beste osmoerregulazioan, erregulazioa kardiobaskularrean eta homeostasia energetikoan. Prozesuen gehiengoak likidoen orekan eragiten dute, hormona ezberdinen jariapenaren bidez, bereziki angiotentsina edo basopresina.
ORGANO JARIATZAILEA
Organo subkomisurala garunaren guruin bat da, III. bentrikuluaren bizkarraldean dagoena, Silvioren akueduktuaren sarreraren atzeko ertzaren azpian. Ornodunen burmuineko egitura konstanteenetako bat da, gizakiarena barne, fetu-garaian eta haurtzaro goiztiarrean bakarrik aurkitzen dena.
Jariakina likido zefalorrakideora isurtzen da, eta, nagusiki, glukoproteinaz osatuta dago, zeinak Reissnerren zuntza izeneko zuntz-egitura bat osatuz kondentsatzen edo metatzen dira. Zuntz hori hazi egiten da, bere mutur zefalikoari molekula berriak gehituz, garuneko akueduktuan zehar, IV. bentrikuluan eta bizkarrezur-muinaren erdiko kanalean zehar, bere mutur kaudaleraino iritsi arte, non sakabanatu eta odol-hodi lokaletara iristen den. Jariakinaren beste zati bat disolbatuta gelditzen da likido zefalorrakideoan. Azken honek libreki zirkulatzen du, eta, teorikoki, nerbio sistemaren edozein eremutara irits daiteke.
Komisura azpiko organoaren jariaketa barne-ingurune batera isurtzeak (likido zefalorrakideora, hain zuzen ere), eta odola bezalako beste barne-ingurune batera iritsi ahal izateak, funtzio desberdin ugari burutzeko gaitasuna ematen dio organoari. Hala eta guztiz ere, aurkitu zirenetik ia mende bat igaro den arren, organo subkomisuralaren eta Reissnerren zuntzaren eginkizun funtzionala oraindik ezezaguna da. Azken urteotan, gero eta azterlan gehiagok egiaztatzen dute neuronen garapenean eta bereizketan inplikatuta daudela.
Neurohipofisia dientzefaloaren III. bentrikuluko zoruaren ebaginazio gisa garatzen da, infundibulu gisa ezagutzen dena. Neurohipofisia hiru zatitan banatu ohi da: Eminentzia ertaina, infundibulua eta pars nervosa; horietatik azkenak du jariatze funtzioa.
Alde batetik, hormona antidiuretikoa (ADH) edo basopresina hormona aurkitzen dugu neurohipofisian. Bolumen plasmatikoa igotzeko estimulu gisa jariatzen da, eta horrek presio arteriala igotzea eragiten du. Hau, giltzurrunetan uraren birxurgapena areagotzeren ondorioz gertatzen da, II akuaporina proteina mintzera translokatzearen bidez. Basokonstrikzio handia ere eragiten du, eta, beraz, basopresina ere deitzen zaio.
Bestalde, oxitozina neurohipofisian metatzen den bigarren hormona da. Honek bularreko guruinen zelula mioepitelialen uzkurdura estimulatzen du, eta bularrak esnea kanporatzea eragiten du. Hau, xurgatzearen bidez estimulatzen da, seinaleak transmititzen baitira hipotalamora (atzeraelikadura) oxitozina gehiago ekoiz dezan. Gainera, umetokiko muskulu leunaren kontrakzioak eragiten ditu eta erditzearen amaierako espasmo tipikoak ere.
Hipotalamoaren oinarrian kokatuta dagoen hipotalamoaren eremua da, non hainbat hormona hipotalamiko estimulatzaile eta inhibitzaileen arteko interakzioa gertatzen den (hormona hauek funtzio antehipofisiarioa modulatzen dute).
Eskualde hori funtsezko bitartekari moduan jokatzen du  sistema endokrino eta neuralen artean; sistema hauek ugalketaren, estresaren, laktantziaren, hazkundearen eta tiroide sistemaren eta sistema metabolikoaren erregulazio hipotalamiko-adenohipofisiarioan inplikatuta daude.
Bi organo zirkunbentrikular, hau da, eminentzia media (ME) eta lamina terminalaren organo baskularra (OVLT), hipotalamoaren barruan daude eta erregulazio neuroendokrinoan sartuta daude. Gainera, eminentzia mediak, bere aldetik, neurona-seinaleak ere bidaltzen ditu, organo endokrino periferikoak atari hipofisiaroko sistemaren (sistema portal hipofisiarioaren) bidez erregulatzeko, sistema hori baita garunaren atariko (portal) sistema bakarra.
Guruin pineala, gorputz pineal edo epifisi bezala ere ezagututa, egitura txikia eta organo endokrino bakoitia da. Guruin hau umetoki barneko bizitzaren (bizitza intrauterinoaren) bigarren hilabetean sortzen da, dientzefaloaren sabaiaren ebaginazio gisa. Bere funtzioen artean garrantzitsuena melatoninaren jariapena da; loa eragiten duen eta funtzio endokrino batzuk erregulatzen ditu hormona honek. Kanpoan argiaren intentsitatea gutxitzen denean, hipotalamoko gune suprakiasmatikoak seinaleak bidalizko dizkio guruin pinealari, melatoninaren ekoizpena aktibatuz.
Esan bezala, guruin pineala ornodun gehienetan dientzefaloaren sabaian kokatuta dago, zehazki goiko kolikuluak eta III. bentrikuluaren atzeko pareta banatzen dituen ildoaren gainean. Gainera komisura habenularrari eta atzeko komisurari lotuta egongo da, zurtoin pineala izeneko formazio pedikular baten bidez. Aipatu beharra dago guruin hau likido zefalorrakideoz (LZR) edo likido zerebroespinalez bustita dagoela, baita piamaterrez inguratuta ere, kapsula bat osatzen duena (kapsula horretatik trenkadak proiektatzen dira eta haietatik odol-hodi asko sartzen dira).
Inerbazioari dagokionez nerbio-sistema zentralean sortutako zuntz sinpatikoen bidez inerbatuta dago, eta guruinaren inerbazio bide nagusia kate parabertebralaren goiko gongoil zerbikala (SCG) da. Bestalde, baskularizazioa atzeko garun-arterietatik dator. Arteria horietatik sortzen dira geroko arteria koroideoak, kapsula pineala inguratzen dutenak eta bertan sartzen direnak.
Patologia
Organo zinkubentrikularrak odolean dauden patogenoekiko sentikorrak dira eta horien garunaren sarreraren portala izan daitezke. Hau da, barrera hematoentzefalikoaren faltan, odolean agertzen diren patogenoez infekta daitezke plexu koroideoa eta organo zirkulubentrikularra. Inflamazioan izango dute eragina organo zinkubentrikularrek, baita sepsis, estres, tripanosomiasi, entzefalopatia autoinmune, amiloidosi sintemiko eta infekzio prionikoa bezalako patologietan ere. Hala ere, ez dakigu zehatz mehatz zein den horien funtzioa edo erlazioa neuroendekapenezko gaixotasunetan; hala nola Alzheimer edo esklerosis multiple bezalakoetan.
Irurozki
Bertako biztanleak irurozkiarrak dira.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Zaragoza — Iruña — Euskal Y burdinbidea Euskal Herriko eta Iberiar Penintsulako abiadura handiko burdinbide bat izango da, Nafarroa Garaiko abiadura handiko burdinbide nagusia. Zaragoza–Delicias geltokia eta Euskal Y-a lotuko ditu; lotura hori Gipuzkoako Ezkio herrian edo Arabako Gasteiz hiriburuan gertatuko da.
Irurozki
Izena
Irurozki toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Armarria
Irurozkiko armarria Urraulgoitiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Burdinbidearen inaugurazioa 2024rako dago aurreikusita, nahiz eta kolektibo eta alderdi politiko ugarik irrealistatzat jo duten.
Irurozki
Geografia
Irurozki Urraulgoiti ibarran dago.
Inguru naturala eta kokapena
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
214 kilometroko azpiegitura horrek 3 000 eta 4 000 arteko milioi euro bitarteko aurrekontua du. 2016. urtea arte, 86 milioi euro gastatu dira.
Alberto Elli
Alberto Elli (Giussano, 1964ko martxoaren 9a), italiako txirrindulari ohia da.
Irurozki
Klima
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Izena
Azpiegituraren izen ofiziala Nafarroako abiadura handiko korridorea da, Nafarroako Gobernuaren arabera. Hala ere, "Nafar korridorea" eta "AHT" izendapenak ezagun egin dira.
2000ko Udako Olinpiar Jokoak
2000ko Udako Olinpiar Jokoak gertakari honen XXVII. edizioa izan ziren. Australiako Sydney hirian ospatu ziren, 2000ko irailaren 15etik urriaren 1era arte. Bigarren aldia izan zen jokoak Australian ospatzen zirela eta 10.651 kirolarik 28 kirol ezberdinetan parte hartu zuten.
Irurozki
Klima
Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Izena
Sektore espainolistek uste dute izen herrikoi egokia "AVE" edo "Nafarroako AVE" izan beharko litzatekeela, Iberiar Penintsulako gainerako lurraldeetan egin zen bezala, trenari nazionalitate bat emateko ahaleginean. Hala ere, izen hori gaur egun ez da erabiltzen ukitutako biztanleen artean.
2000ko Udako Olinpiar Jokoak
Egoitzak
Sydneyn kirol gehienen lehiaketak egin bazituzten ere, beste hirietan ere izan ziren:
Irurozki
Estazio meteorologikoak
Urraulgoitin dagoen Eparotz lekuan, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Izena
Era berean, izen okertzat jotzen da, "AVE"-k Alta Velocidad Española (euskaraz: Espainiako Abiadura Handia) markari egiten baitio erreferentzia, Renfe Operadorearena. Burdinbide berritik Eusko Trenbideetako eta Société Nationale des Chemins de fer Françaisko trenak ere igaroko direnez, ez da tren bat eraikitzen ari, burdinbide bat baizik.
Irurozki
Historia
Dagoeneko 1106. urte inguruko abizen lokatibo gisa agertzen da. Mende beraren amaieran Errodrigo Argaitzek bertan zuen jauregi bat, kollazo eta errotarekin. Agian, lursail isolatuen errenta gisa, 1280an, Koroak urtean 8 soldatako 3 diru jasotzen zituen ardoaren salmentagatik, 1 kahitze 3 lapurreta eta erdi gari eta 2 garagar kahitze, baina XV. mendearen hasieran herritar guztiak kapareak ziren eta, beraz, jaun-kargarik gabeak.
1835-1845eko udal-erreformetara arte, Urraulgoiti ibarreko diputatuek eta tokiko errejidoreek gobernatu zuten, bizilagunen artean txandaka aukeratzen baitziren etxeen artean (14 1802an eta 16 1847an). Azken data horretan 50 gari-lapurreta zituen eskolak, auzotarrek hornitzen zuten kuratoa, lokalak eta hauek egoera txarrean zeuden, Agoitz eta Irunberritik posta jasotzen zuen eta irin-errota bat zuen.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Aurrekariak
1997ko urtarrilaren 7an, Nafarroako Gobernuak behin betiko onartu zuen "udalaz gaindiko Garrantzizko Plan Sektoriala, Iruñerrian trenbide-azpiegiturarako lursailak erreserbatzeko, Noaindik Zuastirainoko akueduktu-tartean, eta bidaiarien geltokia birkokatzeko". Horri esker, aurrerantzean Iruñerrian burdinbidea eraikitzeko beharrezkoak diren desjabetzeak egin ahal izango dira. Antzeko onarpenak egin ziren Nafarroa Garaiko gainerako zatietarako.
Irurozki
Demografia
biztanle zituen Irurozkik.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Aurrekariak
2006ko abenduan, Espainiako Senatuak Euskal Y-a eraikitzeko ezarritako ordainketa sistema ezeztatu zuen Nafarroako Foru Erkidegorako. Alderdi Popularra, Ezker Batua, Eusko Alkartasuna, eta Partito Aragonés alderdiek baiezko botoa eman zuten; aitzitik, Espainiako Langile Alderdi Sozialista, Konbergentzia eta Batasuna, Euzko Alderdi Jeltzalea, Entesa Catalana, eta Kanariar Koalizioa alderdiek kontrako botoa eman zuten. Kontrakoak gehiengo izanik, ezeztatu egin zen Alderdi Popularrak aurkezturiko proposamena. Horrela, burdinbidearen eraikuntza oraindik zehaztu gabe dago.
Irurozki
Politika
Irurozkiko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Maria Camino Echauri Sierra da.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Aurrekariak
2007ko udazkenean, Jose Luis Rodriguez Zapatero eta Miguel Sanz akordio batera heldu ziren, urte amaiera baino lehenago burdinbidearen eraikuntza adosten zuen agiri bat sinatzeko
Irurozki
Kontzejua
Irurozkiko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Maria Camino Echauri Sierra da.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Aurrekariak
2013ko maiatzean, Nafarroako Gobernuko Herri Lanetarako kontseilari Luis Zarraulquik jakinarazi zuen Iruña eta Castejon arteko trenbidea baizik ez zela izango abiadura handikoa Nafarroa Garaian, Euskal Autonomia Erkidegoko Euskal Y-arekin eta Aragoiko bidearekin lotura izan gabe. Nahiz eta bakartutako 70 kilometroko zatia izan, Nafarroako Gobernuak ez du proiektua baztertuko. Kontseilariak adierazi zuenez, abiadura handiko trena eremu guztietan eraikitzea ekonomikoki ezinezkoa da, eta aukera merkeago baten alde egingo dute: abiadura handikoak izango ez diren oraingo trenbide zatietan, hirugarren errei bat jarriko dute; horrela, Europako zabalera duten trenek trenbide horietatik ibili ahalko dira, nahiz eta abiadura handian ez izan. AHT Gelditu! taldeko kide Gorka Ovejerok esan zuen halako zati txikian abiadura handiko trenak ez duela zentzurik, eta zortzi minutu besterik ez zela aurreztuko tarte horretan abiadura handia jartzearekin.
Irurozki
Kontzejuburuak
2011tik, Irurozkik kontzejuburu bat izan du:
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Aurrekariak
2016an, azpiegituran 86 milioi euro gastatuta zeudelarik, Nafarroako Kontuen Ganberak adierazi zuen oparoaldian proiektatutako azpiegitura dela, geroztik garaiak errotik aldatu direla, eta Nafarroa Garaiak trenbidearen lanak aurrera eramatearren espainiar estatuarekin egindako hitzarmena «osatugabea eta zaharkitua» dela.
Irurozki
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulgoiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Eraikuntza
2013ko uztailaren hondarrean, Zaragoza-Iruña-Euskal Y abiadura handiko burdinbidea eraikitzeko ezinbestekoa den ingurumen eraginaren adierazpena baliogabetu egin du Madrilgo Justizia Auzitegi Nagusiak, Sustrai Erakuntza fundazioak Nafarroako 2010ean aurkeztutako helegiteari buruzko epaia ematean. Izan ere, adierazpen hori 2004an egina zen, eta bost urtera iraungitzen da adierazpen mota hori. Sustrai Erakuntzak Nafarroako Gobernuari behin eta berriz ohartarazi zion arazo horretaz, baina Nafarroako Gobernuak ingurumen eraginaren adierazpena oraindik baliozkoa zela adierazi zuen 2011n. Sustrai Erakuntzari arrazoi eman dion epai horren aurka, helegitea aurkez dakioke Espainiako Auzitegi Gorenari; eta hark epaia berresten badu, abiadura handiko burdinbidea eraikitzeko lanak bertan behera utzi beharko lirateke ingurumen eraginaren adierazpena berriro egin arte.
Irurozki
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Eraikuntza
2021eko otsailaren 11an, Nafarroako Gobernuko orduko lehendakari Maria Chivitek Nafar Erriberako alkateekin izandako bilera batean iragarri zuen Erriberako abiadura handiko geltokia, Tutera izango zena, ezingo zela izan Tuterako tren geltoki zaharra (Nafarroako Tutera izenez ezagutzen dena), txikiegia baitzen, bere ustez. Horregatik, kokaleku egokia aztertzen ari zirela iragarri zuen.
Euskal Y-arekiko lotura
Nafarroako Foru Erkidegoko eta Euskal Autonomia Erkidegoko arduradun politikoak Nafarroako Korridorea eta Euskal Y-a lotzeko prest agertu ziren. Horretarako, Iruñetik Ezkio-Itsasoraino joango litzatekeen trenbide berri bat eraiki beharko zatekeen. Lotune horrek Aralar eta Aizkorri mendilerroen artean tunel luze bat eraiki beharra ekarriko zukeen.
Anna Politkovskaia
Anna Stepanovna Politkovskaia (А́нна Степа́новна Политко́вская; Га́нна Степа́нівна Політко́вська; New York, 1958ko abuztuaren 30 - † Mosku, 2006ko urriaren 7) kazetari errusiarra zen, oso ezaguna Vladimir Putinen, Errusiako presidentearen, politika gogor kritikatzeagatik.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Euskal Y-arekiko lotura
Trenbide berri hori eraikitzeko bi aukera aztertu ziren. Bata, Irurtzun eta Uharte Arakil zeharkatzen dituen trenbidea erabiltzea; eta bestea, iparralderago Beteluko udalerrian zehar trenbide berri bat eraikitzea.
Anna Politkovskaia
Bizitza
Politkovskaia 1958an jaio zen New Yorken nahiz eta bere familia sobiet-ukrainar jatorrizkoa izan. Bere gurasoak Nazio Batuen Erakundean diplomatikoak ziren. Moskuko Estatu-Unibertsitatean kazetaritza ikasi zuen eta 1980an graduatu zen. Ondoren, Izvestia izena duen egunkarian hasi zen lanean. 1999ko ekainaz geroztik bere hilketara arte Novaia Gazetan zutabeak idazten zituen.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Euskal Y-arekiko lotura
2013an, Nafarroako Foru Gobernuak erabaki zuen abiadura handiko loturarik ez egitea, baizik eta oraingo abiadura arrunteko loturak baliatzea.
Anna Politkovskaia
Bizitza
Bere bizitzan zehar hainbat sari jaso zituen, Vladimir Putin eta Txetxeniako gatazkari buruzko hainbat lan argitaratzeagatik. Sari hauen artean azpimarragarriena 2004an jaso zuen. Nazioarteko Kazetaritzaren Vazquez Montalban saria da.
2006ko urriaren 7an tiroz hilda aurkitu zuten bere etxebizitzako igogailuan, ustez norbaitek hil ondoren.
Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbidea
Erriberako geltokia
Nafa Erriberako abiadura handiko geltokia Tuteran egongo da, eskualde horretako hiriburuan.
Kontrakotasuna
Euskal Y-arekin bezala, gauzatzen ari den proiektuak kritikak eta gaitzespena eragin ditu Nafarroako, Gipuzkoako eta Arabako gizarteen zati batean, eta modu axolagabean edo kontrakoan hartu dute. Alderdi, sindikatu, herriko talde, udalerri eta erakunde ekologista asko proiektuaren aurka agertu dira, eta manifestazio eta protesta ugari egin dituzte.
Kritikatutako gaien artean, diote azpiegitura ez dela Nafarroaren egituratzailea eta ez duela barne-zerbitzurik ematen; aitzitik, Frantziar eta Espainiar Estatuetako hiriburuekin batzeko balio duela, lurraldeko biztanleen gutxiengo bati mesede eginez, eta trenbide-azpiegitura oinarrizkoena, berriz, baldintza txarretan mantentzen dela.
Azpiegiturari, haren egokitasunari eta ustiapen-moduari buruzko eztabaida desitxuratu egin da, eta, kasuren batean, aldarrikapen politikoen esparruan beste gai batzuekin batera erabilitako gaia izatera iritsi da.
Aurkako erakundeak
Proiektuaren aurka agertu diren erakundeen artean, alderdi politikoak, sindikatuak,ekologistak eta abar aurki daitezke. Hona hemen erakunde esanguratsuenetako batzuk: Oposizio hori egiteko, aipatutako kolektiboez gain, oposiziogileak biltzeko elkarte edo plataforma batzuk sortu ziren:
Talde guztiak ez daude erabat kontra; izan ere, proiektua birplanteatuko balitz edo hobekuntzak egingo balira, azpiegituraren aurkako jarrera nabarmen aldatuko litzateke. Adibidez, Nafarroako Ezker Batuak, Aralarrek eta sindikatu gehienek "tren sozial" baten alde egiten dute, ingurumenarekin hain kaltegarria ez dena; edo udal batzuek ordainen bat eskatzen dute beren herritik igaroko den azpiegitura bat (geldialdi bat, inbertsio handiagoak...) eskura ez izateagatik.
Aurkako taldeak oso heterogeneoak dira eta ez dituzte helburu berak bilatzen: batzuek protesta egiten dute, beren ustez proiektu egokia ez delako; beste batzuek mugikortasunean eta hazkundean oinarritutako egungo garraio-ereduaren aurka daudelako; beste batzuek, berriz, zuzenean kaltetzen dituztelako lurren desjabetzeak eta okupazioak, etab.
Protesta ekintzak
2018ko martxoaren 14an, Sakanako AHT Gelditu! Elkarlana plataformak Abiadura Handiko Trenaren proiektua bertan behera uzteko eskatu zuen, eta egungo trenbidea eguneratzeko tren "publiko eta sozial" baten alde egin zuen. Geroago, irailaren 29an, 250 lagun joan ziren Azkoiengo AHTaren obretara, haiek geldiaraztea eskatzeko. Triziklo batek lagundu zuen martxa musika ekipo batekin. Gainera, hainbat kartelek giroa alaitu zuten. 2,5 kilometroren ondoren, Guardia Zibilaren patruila batek bidea moztu zien, eta antolakuntzak manifestua irakurri zuen. Bitartean, beste alde batean, "Lanak gelditu" leloa zeraman hogei bat pertsonako talde batek, heliozko puxikek eutsita, obretako zulo bat pikoz eta palaz bete eta 15 zuhaitz landatu zituzten.
2019ko otsailaren 16an, Erdialdea Trenaren Alde taldeak martxa bat deitu zuen Tafallako kaleetatik Abiadura Handiko Trenaren aurrean tren sozial "erraza eta merkea" eskatzeko. Manifestazioan parte hartu zutenek "bai tren sozialari" leloa idatzi zuten, letra handiz; izan ere, plataformaren helburua Foru Erkidegoak tren publiko eta soziala izatea da, eta horrek AHTari uko egitea eta trenbide-korridore berri bat eraikitzea eskatzen du.
2020ko maiatzean, zenbait kolektibok, besteak beste Orain Ardurak, AHTn inbertitzen dena Osasuna eta Gizarte Eskubideetara bideratzeko eskatu zuten. Arlo horietan inbertsio handiak garrantzitsuagoak zirela argudiatu zuten, batez ere testuingurua kontuan hartuta: COVID-19 pandemia. Manifestua sindikatuek eta hainbat taldek babestu zuten, eta erizainen kolektiboko Sira Garciak eta Patxi Biskert aktoreak irakurri zuten euskaraz. Ekimena Gasteiz, Bilbo eta Donostian ere aurkeztu zen. Gainera, ekainaren 26an, Tafallan, abiadura handiko trenaren aurkako kontzentrazioa egin zuten, baina ez zuten gelditu. Erdialdea Trenaren Aldea deitzaileek lanak gelditzea eta osasun arloan aurreikusitako dirua inbertitzea eskatu zuten.
2021eko otsailaren 7an, Tafallako tren geltokiaren aurrean beste elkarretaratze bat egin zen, eta, horren bidez, baztertu egin zen abiadura jandiko urenari zerbitzua emateko bide berri bat eraikitzea, eta Nafarroako Gobernuari eskatu zitzaion bide konbentzionala hobetzeko apustua egin zezala, Errioxan erabaki zuten bezala, abiadura handiko trenbidearen finantziazio faltagatik.
Bathybates minor
Bathybates minor Bathybates generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Polson (Montana)
Polson Montanako hiri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 4,488 biztanle zituen, 10.72 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 327
NGC 327 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Barisia
Barisia Anguidae familiako narrasti genero bat da. Mexikon bizi dira.
Antiguako San Juanak
Antiguako San Juan jaiak ekainaren 10etik 23ra ospatzen dira. Jai hauek nahiz eta luzeak izan ez dira jardueraz betetako egunak izaten eta 10etik 23ra hainbat egunetan ez da ezer antolatzen. Jaiegun garrantzitsuena 23a da, beste hainbat auzotan bezala San Juan gaua ospatzeko sutea egiten baita eta egunean zehar buruhandiak, kantu-jirak eta abar egon ohi baitira. Jai hau udararen hasiera ospatzeko sortua izan da Juan el Bautista sermolariaren oroimenean. Antzina, suteak egitearen helburua eguzkiari indar handiagoa ematearena zen, egunak mozten hasten baitzen. Antiguako San Juan jaien ohiko egitaraua:
Lower Dibang Valley barrutia
Lower Dibang Valley barrutia Indiako barruti bat da, Arunachal Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Balkanetako Bigarren Gerra
1913ko ekainak 1ean Greziak eta Serbiak amaitutzat eman zuten ordura arte Bulgariarekin izan zuten aliantza, urte horretako ekainak 29an Balkanetako Bigarren Gerra eragin zuena.
Londresko Itunak tirabirak eragin zituen balkaniar aliatuen artean, bereziki Serbia eta Bulgariaren artean. Tirabira hauen arrazoietako bat Bulgariak bulgariar kontrolpean zeuden Mazedoniako zenbait guneren jabetzari buruzko Serbiaren aldarrikapena ez zuela errekonozitzen zen. Gainera, Serbiak mendeku hartu nahi zuen Adriatikoko kostaldean lurralderik lortu ez izanagatik.
1913ko ekainak 29an, bere gobernuaren aginduetara lan egiten ez zuen general batek serbiar posizio defentsiboak eraso zituen. Bulgariar gobernuak eraso honen berri ez zuela adierazi zuen arren, Greziak eta Serbiak Bulgariari gerra deklaratu zioten uztailak 8an.
Negoziaketetan zehar Serbiak Albania inbaditu zuen, eta soilik austriar ultimatum baten ondoren erretiratu zen.
Honen ondorio izan zen bake hitzarmenaren arabera, Bukaresteko Hitzarmena deitua eta errumaniar hiriburuan abuztuak 10ean sinatua, Bulgariak bere lurraldearen zati handi bat galdu zuen, horien artean Errumaniari eman zitzaizkion 7.700 kilometro karratu. Beste konpentsazio batzuen artean, Mazedoniaren zatirik gehiena Serbia eta Greziaren zati izatera pasa zen. Bulgariak ere bere lurraldearen zati handi bat eman behar izan zion Otomandar Inperioari beranduago akordio batzuen arabera.
Balkanetako Gerrek eragin sakona izan zuten Europako historian zehar. Otomandar Inperioaren eta Bulgariaren desagerpenak ere, Europa hego-mendebaldean oso arriskutsuak ziren tirabirak sortu zituen.
Bake hitzarmenek Serbiar estatu indartsu eta anbiziotsu bat sortzea erraztu zuten, baina ondoko Austria-Hungariako Inperioan serbiarren aurkako gorroto eta beldurra ere sortu zuten. 1914an, Austriako artxidukea eta tronu inperialaren oinordekoa zen Franz Ferdinand Austriakoaren hilketak, Austria-Hungariari Serbia inbaditzeko aitzakia eman zion, hala, Lehen Mundu Gerra abiaraziz.
BRT Menditarrak
BRT Menditarrak Nafarroa Garaiko errugbi kluba da, Baztango eta Ultzamaldeko jokalariz osaturik dagoena. 1978an sortu zen, Baztan Rugby Taldea izenarekin, eta 1978-79ko denboraldian egin zuen debuta Gipuzkoako Ligan. Etxeko partidak Lekarozko ikastetxeko errugbi zelaian jokatu ohi ditu.
Historia
Baztan Rugby Taldea 1978an sortu zen. Bultzatzaile nagusia Xabier Soubelet izan zen, errugbian aritu nahi zuten baztandar gazte batzuk elkartu zituena. Lehenbiziko partida Oronoz-Mugairiko San Martin eskolako zelaian jokatu zuten, Donibane Lohizuneko institutoko ikasle talde baten kontra; neurketa aise galdu arren, hirugarren denbora gogoangarria izan omen zen. Hurrengo bi partidetan, Atlético San Sebastián eta Zarautz taldeetako beteranoen aurka lehiatu ziren.
1978-79 denboraldian, Gipuzkoako Ligan jokatu zuen; izan ere, garai hartan BRT eta CRUN ziren Nafarroa Garaiko errugbi talde bakarrak. Jokalariek atorra berdea, galtza zuriak eta galtzerdi gorriak jazten zituzten eta, besterik ezean, Hernaniko Landare-Tokira joan behar izaten zuten etxeko partidak jokatzera. Lander Santamaria izan zen lehenbiziko presidentea, Xabier Soubelet entrenatzailea eta Rafa Olaizola kapitaina. Baina, 1979-80 denboraldian berriz ere Gipuzkoako Ligan aritu ondoren, taldea desegin zen.
Zazpi urteko itzalaldiaren ondoan, 1987an berpiztu zen Baztan Rugby Taldea. 1987-88an, denboraldi txukuna egin zuen Nafarroako Ligan, eta hirugarren postuan amaitu. Urte haietan, Lino Plazaren ahaleginari esker, bai C.D. Arquitecturak, Espainiako txapeldunak, bai Espainiako errugbi selekzioak prestakuntza egonaldiak egin zituzten Gartzaingo Hotel Baztanen, eta baztandarrek punta-puntako talde horien aurka jokatzeko parada izan zuten.
Aduna
Aduna Gipuzkoako Tolosaldea eskualdean kokaturik dagoen herri euskalduna da, UEMA mankomunitatearen kidea dena. 6,9 km2-ko herri txikia da, 472 biztanle zituena 2020an, eta itsaso gainetik 128 metrora dago.
Kento Kawata
Kento Kawata (川田 拳登, 1997ko uztailaren 9a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Omiya Ardija.
Aduna
Geografia
Udalerria Oria haraneko muino batean estrategikoki kokatuta dago, Donostialdearen eta Tolosaldearen arteko giltzadura den Andoain herriaren ondoan, Donostiatik 15 kilometro hegoaldera eta Tolosatik 9 iparraldera. Garrantzia handiko bi bide azpiegituretatik gertu dago: A-1 errepidetik eta A-15 Leitzarango autobiatik hurbil, alegia.
BRT Menditarrak
Historia
Lau urte geroago, 2001ean, berriz ere taldea osatzea lortu zuten. Baztandarrekin batera, Ultzamaldeko, Bertizaranako, Malerrekako eta Bortziriko errugbizaleak elkartu ziren, eta Ipar Euskal Herriko trebatzaile eta jokalari batzuen laguntza ere izan zuten. Lagun talde horren xedea, errugbian aritzeaz gain, eskualdeko haur eta gazteei kirol alternatiba bat eskaintzea zen: errugbia eta herri kirola. Baliabide handirik gabe, dena auzolanean eginez, aitzina egitea lortu zuten.
Aduna
Udalerri mugakideak
Adunarekin muga egiten duten udalerriak honako hauek dira: Andoain, ipar-ekialde eta ekialdean; Villabona, hegoaldean; eta Zizurkil, mendebalde eta ipar-mendebaldean.
BRT Menditarrak
Historia
2003-04 denboraldian, Nafarroako Liga irabazi ondoren, Lehenengo Nazionalera igo zen. Gastuei aurre ahal izateko, Larraintzarko pilotalekuko gaupasa antolatzen hasi zen, eskualdeko gazteen artean arrakasta handia bildu zuena. 2005ean, Lehenengo Nazionaleko C multzoko bigarren postuan geratu zen eta, ondorioz, Ohorezko B mailara igotzeko fasea jokatu zuen; lehenbiziko kanporaketan C.R. Sant Cugat talde indartsua egokitu zitzaion, eta kataluniarrak gailendu ziren.
Aduna
Historia
25 urte iraun zuen auzi baten ondoren borroka amaitu egin zen eta Aduna Donostiaren zati bilakatu zen, nahiz eta bien arteko distantzia handia izan. XIX. mendean, 1883an hain zuzen, hiribildu izendapena eskuratu zuen eta Donostiatik banandu zen.
BRT Menditarrak
Historia
2013-14ko denboraldian, aurrekontu arazoak zirela-eta, uko egin zion maila nazionalean aritzeari eta Euskal Ligan parte hartu zuen; eta baita txapelketa irabazi ere. 2010eko hamarkadaren amaieran taldearen etorkizuna kolokan egon zen jokalari eskasiagatik, eta 2018-19 denboraldian Euskal Ligako bigarren mailara jaitsi zen. COVID-19 pandemiak ere estualdian jarri zuen kluba, baina 2021-22koan indarberriturik itzuli zen, eta bigarren mailako txapela eskuratu.
Aduna
Ekonomia
Aduna herri nekazaria izan da, baina gaur egun industriak du garrantzia. Oria ibaiaren ertzean dozena bat enpresa nabarmentzen dira. Adunaren kokapen estrategikoak, Nafarroako autobidea eta A1(Madril-Irun) elkartzen diren gunean egoteak, ekarri ditu enpresak Oria ertz horretara. Denak enpresa txikiak dira, Unipapel izan ezik; horrek 100 langile baino gehiago baititu. Hala ere, enpresa horietan lana egiten dutenen kopurua adunarrena baino haundiagoa da. Horrek Adunak per capita errenta  handia edukitzea ekarri du. Duela urte gutxi arte igeltsuzko meategi batzuk ere ustiatzen ziren.
2017an sektore ekonomikoak honela banatzen ziren: lehen sektorea % 0,7; bigarren sektorea % 58,2; hirugarren sektorea % 38,2; eta eraikuntza % 2,9.
Demografia
Adunaren herri barruan herriko biztanle guztien % 40 baino ez da bizi. Beste auzoak Elbarrena eta Goiburu dira, lehenengoa herrigunea baino beherago eta bigarrena gorago kokaturik.
2019an 480 biztanle zituen. Horietatik % 14,38k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak % 1,46 ziren.
Politika
2005eko hauteskundeetan EHAK alderdi komunista gailendu zen botoen % 48,9rekin, EAJ - EA koalizioaren aurretik. Udaletxea Adunako Elkarte Herritarra taldearen esku geratu zen.
2007an alkate izan zen berriz Arantza Aburuza, baina EAEren eskutik.
2015eko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioak gehiengo osoa eskuratu zuen, ia boto guztiak jasoz. Emaitzen ondorioz, Josu Amilibia hautatu zuten berriro alkate.
2019ko udal hauteskunde etan EH Bilduk 230 boto lortu zituen. Josu Amilibia hautatu zuten alkate.
Euskara
Adunako Maria Luisa Zabalarentestigantza, etxez etxe diru eske joaten ziren ijitoen ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.
Adunan euskalduna da biztanleriaren % 82,95, eta euskararen erabilera % 61,7 da. Adunako euskara gipuzkera n katalogaturik dago, zehatzago, erdiguneko gipuzkeraren parte den Tolosaldeko euskara n (erdiguneko euskara). Azpieuskalki hau Beterri ko hizkerek eta Tolosaldekoek osatzen dute.
Kirolak
Adunako kirol azpiegitura bakarra frontoi handi bat da. Umeek jolasteko bi parke ere baditu.
Ondasun nabarmenak
Herri honetako nabarmenena herri barrutia da, Andre Maria Jasokundearen eliza elizarekin, bertako parrokia. 1599an eraikia, chapitel bat dauka dorrean, oso arraroa Gipuzkoako elizetan. Barnean, Pedro Latijerakoaren lana (XVII. mendea) dauka eta alboko kapelan Kristo bat. Elizaz gain udaletxea, oinetxe dorrea (XV. mendea baino lehenagokoa), eta frontoia dira eraikin nabarmenak. 1760. urteko hilerri zaharra ere ikusgarria da.
Agramonte, Aitzarte, Aizpea, Apakintza, Galarraga, Galarregi, Lardi Ozin, Olatza, Segotegi, Sonola, Txantxane, Ulanberro edo Zabale baserriak euskal eraikuntzen eredu dira.
Ibilaldiren bat egin nahi bada, Belkoain (488 m) mendira igo daiteke herrian bertatik ateratzen den bide baten bidez. Gailurrera iritsi baino lehen, erdialdean, egonaldia egiteko leku aproposa dago haritzez, pagoz eta mahaiez betea. Mendi-gailurrean bista paregabeak daude.
Poplar (Montana)
Poplar Montanako hiri bat da. Roosevelt konderrian kokatua dago. 2010ean 810 biztanle zituen, 0.72 kilometro koadrotan banatuta.
Takumu Fujinuma
Takumu Fujinuma (藤沼 拓夢, 1997ko ekainaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Omiya Ardija.
Honeaita
'''Honeaita]] =
mineral bat da.
Ezaugarriak
Honeaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Grondona
Grondona Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Grondonak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Peutingerren taula
Peutingerren taula, Tabula Peutingeriana, Erromatar Inperioaren errepide sarea adierazten duen eskuizkribu bat da. Viena hirian dagoen Austriako Liburutegi Nazionalan ikusgai dago. Jatorrizko mapa IV. mendetik aurrera marraztu zen, 328an sortutako Konstantinopla hiria agertzen baita, baina gaur egungoak haren kopiak besterik ez dira. Europaz gain, Iparraldeko Afrika eta Asiaren zati bat (India) agertzen dira. Izena XV-XVI. mendeko Konrad Peutinger alemaniar diplomatikariari zor dio.
Edfuko tenplua
Edfuko tenplua Horusi (belatz jainkoa) eskainitako tenplua da, K.a. 237. urtetik K.a. 57. urtera bitartean eraikia. Egiptoko Edfu (Latopolis grezieraz) herrian nahiko ondo kontserbatzen da.
Edfuko tenplua Edfu hirian Nilo ibaiaren mendebaldean kokatutako antzinako egiptoar tenplu bat da, greko-erromatar garaian Apololinópolis Magna izenez ezagutzen zena, Horus-Apolo jainkoaren jainkoari eskainia Edfuko tenplua Edfu hirian Nilo ibaiaren mendebaldean kokatutako antzinako egiptoar tenplu bat da, greko-erromatar garaian Apololinópolis Magna izenez ezagutzen zena, Horus-Apolo jainkoaren jainkoari eskainia Egipton ondoen kontserbatutako tenplua da eta bigarren garrantzitsuena Karnak-en ondoren. 137 metro luze da, 79 metro zabal eta 36 metro garai, eta tenpluen ohiko eraikuntzaren araberakoa da: piloa, patioa, 2 areto hipostil, eskaintzak egiteko ganbera bat, erdiko gela eta santutegia. Tenpluaren argiztapena bereizgarria da: gero eta gela txikiagoak dauzka, argia gero eta gutxiago pasatzen uzten dutenak, santutegi ilunenera iritsi arte. Azken horrek argia ardatzetik baino ez du jasotzen. Zutabeen eta sabaiaren artean irekidura txiki batzuk badaude, argia gela jakin batzuetara pasatzen uzteko. Hegoaldera begira dago.
Hain zuzen ere, tenpluaren eraikuntzari buruz idatzitako testuek "bere eraikuntzari buruzko xehetasunak ematen dituzte eta, halaber, tenplu honen eta beste batzuen interpretazio mitikoari buruzko informazioa gordetzen dute, hala nola, Sorkuntza Uhartea". Horus eta Seth-en arteko antzinako gatazkarekin zerikusia duen drama sakratua." Edfu-Project alemaniarrak itzuli zituen. Tenpluak pareta bikainak ditu, irudi egiptoarren dekorazio oparoarekin. Zutabe ikusgarriak dituen barne-patioa du, eta barruan aldarea, lekuaren puntu neuralgikoa dirudiena. Txalupa sakratuaren gela ere badago, euskarriarekin bakarrik, eta paretetan margotuta ikus daiteke; txalupa hori faraoien aurrean bakarrik erabiltzen zen, eta Denderako tenpluko Hathor jainkosaren txaluparekin lotzen zen urtero. Beste leku batzuetan bezala tenpluak nilometroa dauka, ibaiaren ur-goraldia neurtzeko balio duena.
Sartzerakoan, lehenengo bi zutabeetan, Horusen estatua dago, kontserbazio egoera ezin hobean.
Gainbehera
Edfuko tenpluaren erabilera erlijiosoa bertan behera geratu zen Teodosio I.aren ediktutik; hark debekatu egin zuen kultu ez-kristaua egitea Erromatar Inperioan, 391ean. Beste leku batzuetan bezala, tenpluko erliebe asko Egipto menderatu zuten kristauek suntsitu zituzten. Atondo hipostiloaren sabai belztua, oraindik ikusten dena, une hartan paganotzat hartu ziren irudi erlijiosoak suntsitzeko sortutako suteen ondorioa omen da.
Aurkikuntza
Tenplua Auguste Mariettek induskatu zuen XIX. mendean. Zati batean hondarrez estalita zegoen, eta beste zati bat inguruko nekazariek etxe gisa erabiltzen zuten, ganadua ere bertan bilduz.
Esanahi erlijiosoa
Edfu tenplua Denderako Horus eta Hathori eskainitako tenplu handiena da.Horusi eskainitako hainbat jai sakraturen erdigunea izan zen. Urtero, "Hathor hegoalderantz bidaiatzen zuen Denderako bere tenplutik Edfu-n Horus bisitatzera, eta ezkontza sakratua markatzen zuen gertaera hau jai eta erromesaldi handi baterako aukera izan zen".
Historia
Edfu Helenistiko garaian eraikitako tenpluetako bat izan zen, Dendera, Esna, Kom Ombo eta File barne. Bere tamainak garaiko oparotasun erlatiboa islatzen du.Gaur egungo tenplua, "K.a. 237 ko abuztuaren 23an, hasiera batean zutabe-areto batez, bi zeharkako aretoz eta kaperez inguratutako santutegiaz osatuta zegoen" Eraikuntza garaian hasi zen. Ptolomeo III.aren erregealdia eta K.a. 57an amaitu zen. K. Ptolomeo XII.aren erregealdian. Tenplua tenplu zaharrago eta txikiago baten lekuan eraiki zen, hau ere Horus-i eskainia, nahiz eta aurreko egitura ekialdetik mendebaldera orientatuta zegoen gaur egun dagoen bezala ipar-hegoaldetik beharrean. Hondatutako piloia egungo tenpluaren ekialdean kokatuta dago; Inskripzioak aurkitu dira Ramses I.a, Seti I.a eta Ramses II.aren Erresuma Berriaren garaian eraikitzeko programa bat erakusten dutenak. Edfu tenplua Ptolomeo VIII.ak eskaini zuen K.a. 142ko irailaren 10ean. C.5 Aurrealdea K.a. 140 eta 124 artean eraiki zen eta 36 m-ko altuera duen zutabe eta piloi batek inguratutako patio baten eraikuntza k.a. 116-71 bitartean egin zen. Piloiek eskailera eta ganberen sistema korapilatsu bat jasotzen dute, fatxadan jarritako zirrikituetatik argia jasotzen dutenak.5 Patioaren ekialdeko aldean Ramses III.aren piloi baten aztarnak daude, Niloko kaiari begira dagoena.
Nectanebo II.aren naos bat, aurreko eraikinaren aztarna, santutegiaren barruan gordetzen da, eta libre geratzen da, tenpluko gainerako santutegiak kapera berriez inguratuta dauden bitartean.
Mendeetan zehar, tenplua berrogei metroko altuerara lurperatu zuten Nilo ibaiak basamortuko hondar eta lokatz geruzaren azpian. Bertakoek etxeak eraiki zituzten tenpluaren lurretan. 1798an tenpluko piloien zatirik garaienak bakarrik geratu ziren ikusgai, Frantziako espedizio batek dokumentatu zuenean. 1860an, Auguste Mariette egiptologo frantsesa Edfu tenplua hondarrez askatzen hasi zen.
Edfu tenpluko itsasontzi sakratuaren aretoa.
Gaur egun, Edfu ia osorik dago eta Antzinako Egiptoko tenplu baten adibiderik hobekien kontserbatutakoa da. Tenpluaren garrantzia arkeologikoak eta kontserbazio-mailak Egiptoko erakargarri turistiko bihurtu du eta gurutzaldi-ontzi askorentzat maiz gelditzen da Nilo ibaian. 2005 ean, tenplurako sarbidea berritu zen informazio bulegoa eta zolatutako aparkalekua gehituz. 2006 amaieran argiztapen sistema sofistikatua gehitu zen gaueko bisitak ahalbidetzeko.
Templuaren atalak
Piloia. Bi piloi-dorreak lau ganberako solairutan banatuta daude, 145 mailatako eskailera baten bidez lotuta. Ptolomeo XII.a Neo Dionisos Horus eta Hathori presoak sakrifikatzen zituen irudiekin apainduta daude, granito beltzez egindako 2 belatz aurretik.
Areto hipostiloaren atzean eskailera baten bidez terrazekin lotzen den eskaintza-ganbera dago, eta atzean erdiko aretoa, Min jainkoaren ermita dagoen tokian.Erdiko aretoaren ostean, nabearekin sartzen da santutegira, granito grisezko monolitoa. 4 metro inguruko altuera zuen, bertan Horusen irudia eta baliteke itsasontzi bat kokatuta zegoen idulkia. Nabea tenplu zaharrago batena izan daiteke. Kanpoko horman Bi Lurraldeetako nomeen zerrenda agertzen da. Santutegiak 10 gela txiki ditu kanpoaldean izen bat grabatuta. Hauek dira:
Kanpoaldean, tenpluaren eta harresiaren itxituraren arteko korridorean, tenpluaren eraikuntzarekin lotutako gai erlijioso edo alegoriko ezberdinen inskripzio ugari daude, baita nilometro bat ere. Mamisi oso egoera txarrean dago eta Horusen jaiotzaren inguruan dabiltzan eszenekin apainduta dago.
Sainte-Marie-la-Blanche
Sainte-Marie-la-Blanche Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Marie-la-Blanche udalerrian erroldatutako biztanleak 779 ziren. Familiak 296 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 120 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 112 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 317 etxebizitza zeuden, 301 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 291 etxeak ziren eta 26 apartamentuak ziren. 301 etxebizitza nagusietatik 256 bere jabearen bizilekua ziren, 40 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 13 etxek bi gela zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 159 etxek bost zituzten. 218 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 117 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 171 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 513 ziren, horien artean 387 aktiboak ziren eta 126 inaktiboak ziren. 387 pertsona aktiboetatik 363 lanean zeuden (185 gizon eta 178 emakume) eta 24 langabezian zeuden (7 gizon eta 17 emakume). 126 pertsona inaktiboetatik 62 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Marie-la-Blanche udalerrian 313 unitate fiskal zeuden, 819,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.382 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
2000. urtean Sainte-Marie-la-Blanche udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 312 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Guazzora
Guazzora Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Guazzorak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Tinieblak
Ohikoena Tinieblak Aste Santuaren azken hiru egunen (Ostegun Santua, Ostiral Santua eta Larunbat Santua) bezperako iluntze edo gauean.
Tinieblak ospatu izan dira Eliza Katolikoaren Erromatar errituan, Anglikanismoan, Protestantismoan, eta Mendebaldeko Erritu Ortodoxoan.
Euskal Herrian
Euskal Herrian 20. mendera arte iraun zuen ohitura katoliko honek. Antzuolako lekukotasun batek honela deskribatzen du : "Elizako aldarean hamabi kandela hori eta bat zuri pizten ziren. Hamabiak Jaungoikoaren apostoluak ziren, eta zuria Jaungoikoa bera. Hau kandelen erdian jartzen zen. Salmoak bezala abestuz, kantu bakoitzaren bukaeran koruan zeudenek hankekin joten zuten koruko lurra adierazi nahian sakristauari, kantu hura bukatu zela eta kandela bat emendatzeko. Eta orduan sakristauak kaputxatxo bat zeukan burdinazko kirtendun batekin, kandelak emendatzen joaten zen. Beraz, kantu bakoitzean kandela bat emendatzen zen."
Errituaren azken parteak ere garrantzia zuen Euskal Herriko tiniebletan: herriko mutil gazteak zain egoten ziren azken kandela itzaltzearekin matraka zaratasua emateko. Arrasateko lekukotasun batek honela deskribatzen du : "Teniolak ziren, Aste Santuan mutilak elizara piloan biltzen ginen abagunea. Elizako atarian irauten genuen azkenengo kandelak itxungitzen ziren arte. Aldareko bi kandelak itxungitzeko falta zirenean sartzen ginen bolaran. Batzuek harriz betetako poteak eskuetan zituztelarik, kandela guztiak itxungitzen zirenean, bankuetako oholak gora jaso eta joka, eta poteetako harriekin abarrosik handiena ateratzen saiatzen ginen".
Hain zuzen ere, Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera teniola jo esamoldea matraka ematearen sinomimoa da.
Desberdintasunak elizkizun kanonikoarekin
Euskal Herriko lekukotasun horiek deskribatzen dutena desberdina da officium tenebrarum kanonikoko formarekin. Liturgia horretan kandelak 15 dira, eta tenebrarium argimutil bereziak 15erako du tokia hain zuzen, zazpi alde banatan eta bat goian. Era berean, azken kandela, goikoa, ez da itzaltzen eta iluntasun osoa ez da egiten, beraz.