cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erreluktantzia magnetiko
Definizioak
Sistema internatzionalean unitate eratorria henry da ( induktantziaren unitate bera, nahiz eta bi kontzeptuak guztiz desberdinak izan).
Fluxu magnetikoak itxitako begizta bat osatzen du beti, Maxwellen ekuazioak deskribatzen duen moduan, baina begizta bidea inguruko materialen erreluktantziaren araberakoa da.Erreluktantzia txikien duen bidea zeharkatzen du. Airean zein hutsean erreluktantzia handia sortzen da, erraz magnetizatzen diren materialak, esate baterako burdin bigunak erreluktantzia txikia dute. Fluxu kontzentrazioa erreluktantzia txikiko materialetan aldi bateko polo indartsuak sortzen dituzte eta horrek indar mekanikoak sortarezten ditu. Indar horiek materialak fluxu handiagoak dituzte eskualdeetara mugitzera bultzatzen ditu, erakarpen indar bat baita.
Zirkuitu magnetiko uniforme baten erreluktantzia honela kalkulatu daiteke:
Aplikazioak
Errezeloa ere aplikatu daiteke:
Bessais-le-Fromental
Bessais-le-Fromental Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 195 ziren, horien artean 130 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 130 pertsona aktiboetatik 112 lanean zeuden (61 gizon eta 51 emakume) eta 18 langabezian zeuden (8 gizon eta 10 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bessais-le-Fromental udalerrian 144 unitate fiskal zeuden, 285 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.044 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 iturgina, 4 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Bessais-le-Fromental udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.716 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1946ko Espainiako Itzulia
1946ko Espainiako Itzulia Itzuli Handi honen 6. edizioa izan zen. 1946ko maiatzak 7 eta 30 artean ospatu zen, 23 etapatan banatutako 3797 kilometroko ibilbidea eginez. Itzulia Madrilen hasi eta amaitu zen.
48 txirrindularik hasi eta 29k amaitu zuten proba.
Garailea izan zen Dalmacio Langarikak proba, batez beste, 27,679 kilometro orduko abiaduran bete zuen.
Edizio honetako berrikuntza bezala, Espainiako Itzuliaren historiako lehen taldekako erlojupekoa ospatu zela nabarmendu behar da, Herbehereetako taldeak irabazi zuena.
5. etaparen ondoren, Manuel Costa bihurtu zen lider bi faborito nagusiak ziren Julián Berrendero eta Dalmacio Langarikari 22 minutu ateraz. Desabantaila handi hau gora-behera, bi txirrindulariak denbora jaten joan zitzaizkion, Langarikak 18. etaparen ondoren lider bihurtzea lortu zuelarik, hala, itzulia Madrilen amaitu arte mantenduz.
Dalmacio Langarika bera, bost etapa garaipenekin, edizio honetan etapa gehien irabazi zituen txirrindularia izan zen.
Sailkapenak
Hiru sailkapen jokatu ziren: Nagusia, mendikoa eta taldekakoa, puntukakoa desagertu egin baitzen. Honakoak izan ziren emaitzak:
<br style="clear:both" /> <br style="clear:both" />
Tenisa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak bikoteka
Partidak 3 matchetik onenera jokatzen dira, eta hirugarren matchak 10 puntuko desenpatea du.
Berberiar zaldi
Berberiar zaldia Ipar Afrikako Berberiako bertako zaldi arraza baten izena da. Basamortuko zaldia da, oso indartsu eta zaildua. Inguru hartara ondo moldatua. Berberiar zaldia antzinako zaldi arraza bat da. Hainbat adituentzat, berberiarra Magrebeko zaldi indigena besterik ez da. Bere hedapen eremua Libian, Tunisian, Aljerian eta Marokon dago, Saharako eskualde bereganatuz. Ez da zela zaldi tipikoa, eta oso izaera handikoa da, baina badauka ere, bereziki azken garaietan, beste hainbat zaldi arrazen nahasketa.
Ekialdetik mendebaldera arabiar zaldiaren tipoa desmarratzen joaten da eta ekialdeko zaldien antza handiagoa hartzen du, berberiar zaldiaren ezaugarriak hartu arte.
Arrazaren historia
Ezezaguna da arrazaren jatorria. Batzuentzat jatorri hori Ipar Afrikan, Magrebiar herrialdetan, VIII. mendean izan ziren inbasio musulmandarretan dago. Arabiarrek ekarritako zaldiak bertako arrazekin nahastutzerakoan.
Ezaugarriak
Berberiar zaldia basamortuko zaldi arabiarara baina apur bat altuagoa da, eta hankak luzeagoak dauzka. Alturea batez beste 150 zentimetrokoa dute soingurutzera, poniak izateko muga mugan.
Marion Ramsey
Marion Ramsey (Filadelfia, Pennsylvania, 1947ko maiatzaren 10a - Los Angeles, Kalifornia, 2021eko urtarrilaren 7a) estatubatuar aktorea eta abeslaria izan zen. Police Academy film-sailean Laverne Hooks polizia-agentearena egiteagatik zen ezaguna.
Kortex prefrontal
Kortex prefrontala burmuineko lobulu frontalen aurreko zatia da, eta gune motorra eta aurre-motorraren aurretik dago. Burmuin-eskualde hori kognitiboki konplexuak diren portaeren plangintzan inplikatuta dago, nortasunaren adierazpenean, erabakiak hartzeko prozesuetan eta unean uneko portaera sozial egokiaren egokitzapenean. Burmuin-eskualde horren funtsezko jarduera pentsamenduak eta ekintzak barne-helburuen arabera koordinatzea da.
Chanalelha
Chanalelha Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chanaleilles udalerrian erroldatutako biztanleak 212 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 189 etxebizitza zeuden, 97 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 74 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 187 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 97 etxebizitza nagusietatik 89 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 68 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Birgasifikazio zentral
Instalazioak
Birgasifikazio prozesua burutzeko hurrengoak dira beharrezkoak: petrolio-hobia ustiatze-instalazioekin, likuefakzio zentrala, eta birgasifikazio zentrala. Gasa garraiatzeko hodiak eta gasontziak erabiltzen dira.
Chanalelha
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 114 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 74 lanean zeuden (45 gizon eta 29 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Birgasifikazio zentral
Funtzionamendua
Petrolio-hobitik gas naturala erauzten da, eta likuefakzio prozesua ezartzen zaio, hau da, beroa kentzen zaio -160 °Cra heldu arte. Hala, gas natural likidotua (GNL) lortzen da, zeinak gas naturalak baino bolumen askoz txikiagoa baituen. Prozesu honen ondoren GNLa gasontzietan kargatu eta helmugako instalazioetara garraiatzen da.
Chanalelha
Diru sarrerak
2009an Chanaleilles udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 203 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.910 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 garraio enpresa zen.
Birgasifikazio zentral
Funtzionamendua
Helmugan birgasifikazio zentrala dago. Zentralaren kaian gasontzia porturatzen da, eta GNLa deskargatzen da, beso eta ponpa batzuen laguntzaz. GNLa itsasontzitik tangetara bidaltzen da, tangetan metatzen delarik.
Chanalelha
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 zurgina.
Birgasifikazio zentral
Funtzionamendua
Tangak barrutik altzairu kriogenizatuz eginda daude, eta perlitaz isolatuta, eta kanpotik hormigoi eta altzairuzko beste tanga batez inguratuta daude. Hala, tenperatura mantentzen da eta gasak egoera likidoan segitzen du.
Chanalelha
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chanaleilles udalerrian 37 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.792 hektarea erabiltzen.
Birgasifikazio zentral
Funtzionamendua
Birgasifikazio prozesuan GNLa tangetatik lainoztagailu sistemetara garraiatzen da, non berriro gas bihurtuko baiten, horretarako itsasoko uraren bitartez GNLa berotuz. GNLa -145 °Ctik 0 eta -10 °C arteko tenperaturara igotzen da, tutu batzuetatik pasaraziz. Hala, GNLa gas natural bihurtzen da.
Monreith
, 'Am Monadh Rèidh', Eskoziako kostaldeko herri bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Birgasifikazio zentral
Funtzionamendua
Azkenik, erregulazio estazioetan gasa prozesatzen da, presioa erregulatuz eta gas-ihesak egotekotan gasa antzeman ahal izateko neurriak hartuz, hala nola gasari usaina eman.
Birgasifikazio zentralak Euskal Herrian
BBGtik hurbilen dauden birgasifikazio zentralak Ferrolgo Mugardoskoa, eta martxan ez dagoen Gijóngo El Musel dira.
Softwarezko sintetizadore
Softwarezko sintetizadorea garai bateko sintetizadoreen funtzionamendua emulatuz soinuak sortzeko softwarea da, gainera berezko soinuak baino gehiago eta hobeak sor ditzake. Softwarezko sintetizadoreen artean Propellerheadsen Reason 3-rako Malstroom eta Cubaserako Halion aipa daitezke
Gaur egun instrumentu klasikoen soinua emulatzen saiatzen diren enpresak daude. Esate baterako, Native Instrumentsen FM7 modeloa, B4 ( Hammond B3 organo birtuala), PRO 53 (SC Prophet 5 birtuala), Electric Piano ( Rhodes birtuala), edota sampler birtualen erabilera: Battery ( Egiazko soinudun erritmo-kaxa birtuala eta hardware erritmo-kaxa klasikoen emuladorea), Kontakt ( Sampler birtuala), Acoustic Piano ( Kontzertuetako piano akustiko birtualak), eta ABSynth sintetizadore iraultzailea.
Buccinasco
Buccinasco Italiako udalerri bat da. Milango probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Buccinascok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Trichonotus blochii
Trichonotus blochii Trichonotus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichonotidae familian sailkatzen da.
Atropoides olmec
Atropoides olmec Atropoides generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Geologo
Geologo bat geologia ikertzen duen pertsona da, zeinak Lurraren estruktura eta prozesu fisikoak ikertzen dituen. Azken urte hauetan Eguzki sistemako gainontzeko planetak ere ikertzen dituzte.
Geologiak hainbat jakintza arlo ezberdin dituenez bere baitan lan ugari egiten dituzte geologoek. Ingenieritza geologikoa egiten dutenek eraikuntzetan egon daitezkeen arriskuak ikertzen dituzte; petrolioa eta lurrazpiko ura, gas naturala eta mineral ezberdinak bilatzen dituzte; lurrikarak eta tsunamiak ikertzen dituzte eta bizitzaren historia eta eboluzioa ikertzen dute.
Daboia mauritanica
Daboia mauritanica Daboia generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Plectrypops retrospinis
Plectrypops retrospinis Plectrypops generoko animalia da. Arrainen barruko Holocentridae familian sailkatzen da.
Joseba Goñi
Joseba Goñi Alzueta (Bilbo, Bizkaia, 1941 – 2007ko abenduaren 25a) idazle, abade katoliko eta ekintzailea izan zen.
Herria 2000 Eliza aldizkariaren zuzendari izan zen urteetan Goñi, 1980tik aurrera, eta Goienetxe estartako bere etxea hamaika urtez erabili zuen aldizkariaren egoitza gisa. Hori eta Nati Antuñanorekin ezkondu eta lau seme-alaba izan baino lehen, abade izan zen Goñi.
Bere bizitzan zehar, hainbat herri ekimenetan ere parte hartu izan du: NATOren aurka, autodeterminazioaren alde, torturaren aurka, Europa Herrietako Oinarriko Kristau Elkartean ...
Goñi Herria 2000 Elizan zela, "Euskadi. La Paz es posible" liburua atera zuten; indarkeriaren jatorria eta zergatien inguruan aldizkarian argitaratu izan zituzten artikuluen bilduma zen liburua. "10.000 ale baino gehiago saldu ziren, eta azkenik Espainiako Gobernuak bahitu egin zuen. Kontua da bortxakeriaz joera guztietako iritziak batzen zituela", zioen Goñik berak 1987an Laura Mintegik Argia astekarirako egin zion elkarrizketan.
Nampula probintzia
Nampula Mozambikeko 10 probintzietako bat da. Bere hirubura Nampula da. 2007an 3.888.356 biztanle zituen eta bere azalera 81.606 km2koa da.
José Ramón Arteta
José Ramón Arteta Foruria (Ispaster, 1934ko uztailaren 3a) musika klasiko konpositore bizkaitarra da.
Biografia
Gerardo Arteta Altoarana eta Crispina Foruria Uriarteren semea, lehen hezkuntza Aita Sakramentinoetan egin zuen eta gero Giza Zientziak, Filosofia eta Teologia ikasi zituen. Ostean magisteritza ikasketak burutu zituen.
1958an Tolosara joan zen bizitzera eta Eskolapioetan irakasle bezala lanean hasi zen. Esther Ibarrolabururekin ezkondu zen eta haurrak izan zituen: Gerardo eta gaur soprano den Ainhoa Arteta.
Musika ibilbidea
Tomás Aragüesen eta Víctor Zubizarretaren ikaslea izan zen Bilboko Kontserbatorioan. Kantu gregorianoa eta polifonia sakroa ikasi zuen Samuel Rubio-rekin. Ahots-hezitzaile ikasketak ere egin zituen.
1973an kontrapuntu, fuga eta konposizioa ikasketak abiatu zituen Francisco Escudero-rekin.
1976an, Tolosako Eresoinka Abesbatza sortu eta zuzendu zuen, kalitate handiko haur-talde bat sortzeko helburuarekin; abesbatzarekin hainbat sari lortu zituzten besteak beste, 1983ko Unicef lehen sari nazionala. Parisen, Kosta Urdinean, Grezian edo Jugoslavian hainbat aldiz izan ziren. 1990ean, Lekeitioko Itxas Soinua Koruaren zuzendaritza hartu zuen.
2006an, Eresoinkaren sorreraren 30 urteurrena zela eta, Tolosan omenaldi bat jaso zuen. Hainbat abeslari prestatu ditu, hala nola Ainhoa Arteta, Amaia Arberas, Amaia Urteaga, Beñat Egiarte, Naroa Enekotegi edo Marife Nogales. Gaur egun haurrentzako ahots hezkuntza eskola bat sortzeko lanean ari da.
Koki Negi
Koki Negi (根木 洸希, 2000ko maiatzaren 17a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Haplochromis parvidens
Haplochromis parvidens Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
New Galloway
, 'Baile Ur Ghall-Ghaidhealaibh', Eskoziako udalerri bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
Thomas Graham (Lynedocheko 1. baroia)
Thomas Graham (Perthshire, 1748ko urriaren 19a - Londres, 1843ko abenduaren 18a) eskoziar aristokrata, politikaria eta britainiar armadako ofiziala izan zen.
Hayato Murotsu
Hayato Murotsu (室津 颯斗, 2000ko apirilaren 12a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Ovophis zayuensis
Ovophis zayuensis Ovophis generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Tréziers
Tréziers Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tréziers udalerrian erroldatutako biztanleak 113 ziren. Familiak 53 ziren, horien artean 10 pertsona bakarrekoak ziren (5 bakarrik bizi ziren gizonak eta 5 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 71 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 48 etxebizitza nagusietatik 35 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 1ek bi zituen, 12 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 30 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen eta 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
2000. urtean Tréziers udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 177 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hammonton (New Jersey)
Hammonton New Jerseyko herri bat da. Atlantic konderrian kokatua dago. 2010ean 14,791 biztanle zituen, 105.9 kilometro koadrotan banatuta.
Kortex motor
Kortex motorrak borondatezko funtzio motorrak planifikatzeko, kontrolatzeko eta gauzatzeko prozesuez arduratzen diren kortex zerebralaren eremuak hartzen ditu.
Kortex motorra zenbait zatiz osaturik dago eta lobulu frontalean dago, erdiko artekaren aurrean. Barneaurreko artekak bi kortex motor garrantzitsuenak hartzen ditu: lehen mailako motorra eta aurre-motorra.
Informatikari euskaldunen bilkurak
Informatikari Euskaldunen Bilkurak (IEB) bi urterik behin Udako Euskal Unibertsitateko Informatika sailak antolatzen dituen biltzarrak dira. Informatikan sortzen diren gai berriak aztertzen dira, eta informatikari euskaldunek azaltzen dute azkenaldian egin duten ekarpen berri interesgarria. Beti 100-200 izaten dira parte hartzaileak, eta hainbatetan 250 pertsona biltzera ere iritsi da. Informatikarekin lotura duten hainbat arlotatik etortzen dira horiek, irakaskuntza, industria, administrazioa eta komunikabideak, nagusiki. Besteak beste gai hauek landu dira: robotika, telefono mugiorrerako aplikazioak, sare sozialak, burujabetza teknologikoa, Informatikaren irakaskuntza, informatika irakaskuntzan...
Parte hartzaileak informatikariak izaten dira, zentzu zabalenean hartuta: software-garatzaileak, erabiltzaile, irakasle, ikasle, teknikari eta abar.
Bilkura hauetan sortutako eztabaida eta gogoetek eragina izan dute geroago Euskal Herrian arlo horietan gertatu den garapenean.
Urteetan zehar hainbat erakunde izan dira bilkura hauen babesle: Miramon parkearen eskutik berrikuntzako sailetatik diru-laguntza lortu baitu Eusko Jaurlaritzan, SPRI Taldean, eta Gipuzkoako Foru Aldundian. eta Donostiako Udalean.
Sorrera eta helburuak
Lehenengo bilkura 1996. urtean antolatu zen, eta honela definitu zen orduan bilkura hauen hasierako helburua:
Orduko editoreak, kalkulu-orriak, datu-baseak ezin zitezkeen erabili euskaraz. Geroago hutsune horiek bete ziren, gaur egunean oso normaltzat ikusten da oinarrizko programa horiek euskaraz erabili ahal izatea, baina orduan erronka bat zen hori lortzea. Informatikari euskaldunen lehen bilkurak hutsune horren presentzia salatu zuen eta eragin zuen konponketa bat bilatze aldera.
UEUko Informatika saila
Udako euskal Unibertsitateko Informatika saila 1983an sortu zen. Ordura arte UEUko Fisika Sailean aritzen ziren informatikariak, Informatikaz euskaraz egin ziren lehen urratsak Klaudio Harluxet behe-nafarreraren eskutik etorri ziren, euskarazko informatikan aitzindaria izan zen. Berak idatzi zituen informatikari buruz euskaraz argitaratu ziren lehenengo artikuluak. 1975. urtean, Elhuyar aldizkarian argitaraturiko «Informatikaren hiztegi laburra» izeneko artikuluan, 74 hitzeko bilduma proposatu zuen, informatikaren oinarrizko azalpenarekin batera. Aldizkari berean bi urte geroago beste artikulu bat argitaratu zuen, René Harluxet lehengusuarekin. Han ekin zioten Claude E. Shannonen informazioaren teoriari (informatikaren oinarri den teoria), informatikarekiko euskararen balizko zailtasuna gezurtatuz.
Ohiko parte hartzaileen artean hauek daude: Iñaki Alegria, Olatz Arbelaitz, Aitzol Astigarraga, Xabier Arregi Iparragirre, Xabier Artola Zubillaga, Iratxe Esnaola Arribillaga, Luistxo Fernandez, Maite Goñi, Inma Hernaez, Gorka Julio, Edurne Larraza, Elena Lazkano, Igor Leturia, Montserrat Maritxalar, Olatz Perez de Viñaspre, Kepa Sarasola, Alain Urizar...
Informatika sailak, 1983an sortu zenetik, 400 hitzaldi baino gehiago eta emandako ikastaroak 90 baino gehiago dira.
Ekitaldien zerrenda
1996z gero bi urterik behin antolatu dira bilkura horiek, informatikaren munduan agertzen diren ekarpen eta fenomeno berriak komunitate euskaldunen ikuspuntutik aztertzeko, eta haien erabilera interesgarrietan eragiteko. Antolatu diren ekitaldiak hauek izan dira:
Malagako metroa
Malagako metro sarea Andaluziako Malaga udalerrian dagoen metro zerbitzua da. Sareak bi lineak osatzen dute, "Y" ardatz bat osatzen dutenak.
Lehen bi lineak 2014ko uztailaren 30ean inauguratu ziren partzialki.
23 geltokietatik, 1an Malagako Renfe Aldirietarekin lotura dago eta 2 lineak gelditzen dute.
Historia
Malagako metroak 1990eko hamarkadan eman zituen lehen urratsak, metropoli-eremuaren zirkulazio-kaosa hobetzea ahalbidetuko zuen metro arineko sare bat sortzeko aukera planteatu zenean. Lehenengo proposamenek ibilgailu mota eta plataforma mota egokiak iradokitzen zituzten, eta komenigarriagotzat jotzen zuten hiriko erdiguneetan lurpeko zatiak egitea eta zati periferikoetan lur gaineko trazadurak egitea.
2001eko urriaren 30ean, Andaluziako Juntako Herri Lan eta Garraio Sailak Malagarako metro-sarearen informazio-azterlana eskatu zuen, hasiera batean 4 linea proposatu zituen Garraio Plan Intermodala oinarritzat hartuta. Azterlan horretan metroaren lineak, trazadurak eta azpiegitura asmatu zituzten, baita beste alderdi batzuk ere, hala nola eskariaren aurreikuspenak. Gainera, nazioarteko zabalerako bide bikoitzeko sistema bat erabiltzea erabaki zen, batez beste 500 metroko distantzia geltokien artean eta irisgarritasun maila handia. Espainiako Gobernuak, Andaluziako Juntak eta Malagako Udalak finantzatuko dute.
Lehenengo fasean, 1. eta 2. lineen eraikuntza zehaztu zen, eta gainerako lineen garapena geroko faseetarako utzi zen. Lanak eta bi lineen ustiapena 30 urtez esleitzea FCC buru zuen aldi baterako enpresa-elkarte bati egokitu zitzaion. Elkarte horretako kide ziren Andaluziako Junta (AOPJA), Sando, Cajamar, Constructora Vera, Cointer eta Comsa Emte, 136,5 milioi euroko kapital sozialarekin.
1. linea
2009ko otsailean El Perchel-Barbarela zatiaren lanak hasi ziren; 2009ko apirilean Barbarela-Ciudad de la Justicia zatiaren eraikuntza eta 2010eko urrian MA-20 autobidearen azpiko zatiaren eraikuntza.
malaga 1linea, 2014ko inaugurazio partzialean, El Perchel geltokiraino bakarrik zegoen zerbitzuan, amaitu gabeko bi azken zatiekin, hiriaren erdigunetik gertuen zeudenak, bata obretan eta bestea proiektuan.
2. linea
2005eko azaroaren 17an Andaluziako Juntak bigarren linearen eraikuntza-proiektua aurkeztu zuen. Proiektu horrek ez zuen barne hartzen linearen hasierako zatia, erdigunetik Malaga−María Zambranoko geltokiraino, 2010eko uztailera arte konpondu ez ziren alderdi batzuengatik.
Zati honetako lanak 2006ko urtarrilean hasi ziren Martín Carpena-El Perchel geltokien artean, Cadizko errepide barrutian, Velázquez etorbidea eta Sostoa Héroe kalea kaltetuz, pantaila-hormak eraikitzeko teknika erabiltzean, alboko eraikinetan kalteak saihesteko formula aukeratua, tunelagailu erabileraren kaltetan.
malaga 2linea, 2014ko inaugurazio partzialean, El Perchel geltokiraino bakarrik zegoen zerbitzuan, amaitu gabeko bi azken zatiekin, hiriaren erdigunetik gertuen zeudenak, bata obretan eta bestea proiektuan.
Erdiguneko tartea
Lanak 2010eko urtarrilean hasi ziren El Perchel eta Guadalmedina arteko zatian. Lanak geldialdi ugari jasan zituen, Andaluziako Juntako Sustapen Kontseilaritzak zati horretan proiektuaz arduratzen den enpresa eraikitzaileari ordaindu ez ziolako.
Andaluziako Juntak, 2012. urtearen erdialdera arte, Guadalmedina-La Malagueta zatian pantaila-hormak eraikitzeko metodoarekin jarraitzearen aldeko apustua egin zuen, eta, ondorioz, hiriko bide-ardatz nagusietako batean trafikoa eten beharko zen urtebetez baino gehiagoz. Gainera, zati honen eraikuntza konplexua izango litzateke, lurpean aztarna arkeologiko esanguratsuak aurki daitezkeelako eta zulaketek Alameda Principaleko ehun urtetik gorako fikzioen sustraietan eraginik izan ez dezaten. Andaluziako Juntak eta Malagako Udalak 2010eko udan adostu zuten zentro historikoaren azpiko azken zatiaren proiektua idaztea, baina Elena Cortés Jiménez sailburu berriak 2012ko urritik atzera bota zuen, eta horrek azpiegituraren etorkizunari buruzko zalantza eta eztabaida handia piztu zituen. Alameda Principalaren azpiko zatian pantailak eraikiko dira, etorkizunean beste trenbide-tunel baterako bigarren mailako indusketa errazteko adinako sakonerarekin (metrorako edo Malagako Renfe Aldirien sarea luzatzeko).
Zati berrien betearazpena etetea
2012. urtearen amaieratik, Andaluziako Juntako Sustapen Saileko kudeatzaile berriek (Espainiako Ezker Batua alderdi politikokoak), Elena Cortés Jiménez sailburu berria buru zutela, aldebakarrez erabaki zuten zazpi urte lehenago onartutako eta adostutako proiektuarekin ez jarraitzea, Saileko aurreko titularrek eta Malagako Udalak, malaga 1eta malaga 2linearen zatiak amaitzeko proposamena eta El Palo aldera egingo den luzapena birformulatuz. Alameda Principal, Malagako parkea eta gainerako ibilbidea. Aldaketa berri horiek eta malaga 1eta malaga 2lineen azken zatietarako diseinu berriak polemika eta eztabaida handia sortu zuten, Malagako Udalaren, herritarren sektore handien eta Malagako hiriko elkarteen aurkakotasun irmoarekin topo eginez.
2013ko martxoan, lan geldirik zegoen Guadalmedina, La Marina eta La Malagueta malaga 1eta malaga 2lineen azken hiru zatietan, Andaluziako Sustapen Kontseilaritzaren eta Malagako Udalaren planteamenduen artean desadostasun sakonak zeudelako. Hori dela eta, malaga 1eta malaga 2lineak urte horretako azken hiruhilekoan baino ez ziren martxan jarriko. Egun horretan ere ez ziren epeak bete, eta inaugurazioa bertan behera geratu zen.
Inaugurazioa
malaga 1eta malaga 2lineen inaugurazioa 2009ko otsailerako aurreikusita zegoen, beranduago, eta epeak ez betetzeagatik, metroaren irekiera partziala 2011ko azaroaren 11n proposatzen zuen egutegi berri bat aukeratu zen, egun horretan, zatiak ere inauguratu ez zirelarik, lanak berriz atzeratzeagatik.
2013ko urriaren 31 izendatu zen malaga 1eta malaga 2lineak partzialki inauguratzeko data berri gisa, El Perchel geltokitik linea bakoitzaren amaieraraino, gainerako zatirako azken irtenbidea adosteko zain.
Metroa ofizialki 2014ko uztailaren 30ean inauguratu zen. Inauguratutako zatiek 12 kilometroko luzera zuten eta 17 geltoki zituzten, trazaduraren % 19 gauzatzeke geratuz.
2. linearen jarraipena
Malagako metroaren lehen proiektuek eskala handiagoko obra bat egiteko aukera aurreikusten zuten, hiriburutik igarotzen den Guadalmedina ibaiaren ibilgua hirirako birgaitzeko eta aprobetxatzeko. Proposamen horrek ibaiaren ibilguaren ondoko bideak berregituratzea proposatzen du, bai eta ibilgua bera aprobetxatzea ere, berdeguneak eraikitzeko, bideak berrantolatzeko eta hiriaren erdigunea (Guadalmedinako geltokia) iparraldekoarekin lotuko lukeen metro-linea baten tunelak hartzeko. Proiektu hau ere "Guadalmedina Planarekin" erlazionatu da. Gaur egun, Malaga hiritik igarotzen den ibaiaren ibilguari buruz ez dago aurrekontuan aurreikusitako jarduerarik, eta hura egokitzeko nola jardun behar den adierazten duen ideia-lehiaketa bat baino ez dago.
Andaluziako Juntak eta Malagako Udalak ez dute bat egiten metroa Hospital Civilaren eremura eramateko moduan; proposamenak lurpeko ohiko metro batetik, tranbia batetik edo IAB batetik igarotzen dira. Gaur egun, proiektua geldirik dago, Andaluziako Juntak erdigunetik Hilera eta Santa Elena kaleen arteko bidegurutzeraino lurpeko tranbia bat defendatuz, non azalera aterako litzatekeen ibilbide osoan zehar (Eugenio Gross eta Blas de Lezo kalea) Hospital Civilaraino.
Geltokiak
Malagako metroak 17 geltoki ditu guztira, horietatik 5 lurrazalean eta 12 lurpean.
Ustiapena
Sarea Metro de Málaga SA enpresak usiatzen du Andaluziako Juntak kudeatutako bide eta geltokietan.
Flota
Malagako metroak 14 unitate mugikor ditu konposizio modularrarekin. Bi trakzio-buru eta bidaiarientzako hiru modulu dituzte, 221 pertsonako edukiera dute eta mugikortasun urriko pertsonen beharretara egokituta daude.
Lehiaketa CAF enpresak irabazi zuen, eta une horretan Urbos 2 tranbian oinarritutako diseinu baten irudiak aurkeztu zituen, Sevillako metroaren antzekoak, baina azkenean Malagako metroak Urbos 3 izango ditu, serie modernoagoa. Tren arinaren eredu horrek 70 km/h-ko puntako abiadura du, eta Euskal Herriko tailerretan egiten da.
Metroko unitateek Italdesign estudio turinarrak bakarrik diseinatutako Malagako dekorazio-elementu adierazgarriak dituzte, hala nola Malagako jakaren begi feniziarra, kolore eta motibo pikassiarrak eta Tauro konstelazioa, metro-sare honen planoaren antzekoa dena.
Tarifak
Era berean, erabilera bakoitzerako hainbat garraio-titulu daude:
Etorkizuna
Gaur egun ez dago Malagako metrorako onartutako handitzerik. Gaur egun egiten ari diren lanak ez dira sarearen handitze bat, baizik eta hasierako proiektuaren jarraipen bat, proiektatutako sarea amaitutzat ematea ahalbidetuko duena, 2019rako planeatua zegoena, baina 2022rako atzeratu dena.
Aireporturako luzapena
Iberiar Penintsulako beste hiri askotan (Valentzia, Madril, Bartzelona, etab.) eta Europan gertatu den prozesuari jarraituz, Málaga-Costa del Sol nazioarteko aireportua metroarekin lotu nahi da egunen batean, malaga 2linea luzatuz. Gainera, metropoli-izaera dela eta, eta ahalik eta biztanle gehienei laguntzeko, zabaltze horri esker, linea horri eutsi ahal izango litzaioke Alhaurin de la Torreko hurrengo geralekuraino, 40 000 biztanle inguru baititu, eta metropoli-eremuko herri horretan proiektatutako etorkizuneko aireportu-hiriraino.
Beste lineen eraikuntza
Etorkizuneko 3. linea bat sortzeko proiektu bat aztertzen ari da, baina ez da inoiz baieztatu formalki gauzatuko denik; izan ere, aldiriko trenen sarea handitzea ere proposatu da. Hasierako proiektuak linea osoa lurperatzea aurreikusten zuen, baina lur gainean egiteko aukera ere planteatu zen. Espainiako Sustapen Ministerioak 2004an Malaguetara aldiriak eramateko aukera proposatu zuen, eta hortik metro eta aldiriekin bateragarria zen lurpeko trazadura El Paloraino eramatea. Metroaren handitze hori Itsasertzeko Trenarekin batera planteatu da.
Nordperd
Nordperd Alemaniako lurmuturra da, Rügen uhartean dagoena. Uharteko ekialdeko muturra da eta koniferaz beterik dago.
Palnackie
, Eskoziako herri bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.
The Tamarind Seed
The Tamarind Seed (euskaraz Tamarindoaren Hazia), 1974ko Blake Edwards estatubatuarrak zuzendutako amodiozko espioitza drama film bat da. Evelyn Anthony idazlearen 1971ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Julie Andrews eta Omar Sharif aktoreek antzeztu zuten.
Kobaltaustinita
Kobaltaustinita fosfato motako minerala da eta adelite-descloizite taldearen kidea da.
The Tamarind Seed
Argumentua
Bere senarra auto istripu batean zendu ondoren, Judith Farrow (Julie Andrews) Erresuma Batuko Barne Ministerioko langileak bere ezkontz bizitzaren azken aldian bizitako hoztasunaren errudun sentitzen da. Horregatik, Barbados uharteetan oporraldi batean ezagutu berri duen Feodor Sverlo (Omar Sharif) Parisko sobietar enbaxadako kolonelarekin hasi duen maitasun harremana mantentzea ez zaio erraza egingo. Aldi berean, harreman honek Erresuma Batuko Inteligentzia Zerbitzua eranaiarazi eta alerta-egoeran jarri du, sobietarrak Judith erakarri eta kontraespioitza egitera bultzaraziko duela uste baidu.
Kobaltaustinita
Ezaugarriak
Kobaltaustinita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
FC Shakhter Karagandy
FC Shakhter Karagandy (kazakhera‎z «Шахтер» футбол клубы) Kazakhstango futbol talde onenetakoa da, Karagandy hirikoa. Azken urteotan bi liga eta kopa bat eskuratu ditu.
VilaWeb
VilaWeb Katalan Herrietan sortutako lehen informazio ataria edo egunkari digitala da, guztia katalanez argitaratzen dena.
1996ko maiatzean abian jarri zen, gaur egun bere zuzendari den Vicent Partalek eta Assumpcio Maresmak fundatuta.
NGC 1083
NGC 1083 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Pristilepis oligolepis
Pristilepis oligolepis Pristilepis generoko animalia da. Arrainen barruko Holocentridae familian sailkatzen da.
Niassa probintzia
Niassa Mozambikeko 10 probintzietako bat da. Bere hirubura Lichinga da. 2007an 1.096.406 biztanle zituen eta bere azalera 129.056 km2koa da. Mozambike osoan populazio dentsitate txikiena duen probintzia da.
Haplochromis paucidens
Haplochromis paucidens Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Elaphe bimaculata
Elaphe bimaculata Elaphe generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Tom Sizemore
Thomas Edward "Tom" Sizemore Jr. (Detroit, 1961eko azaroaren 29a - Burbank, Kalifornia, 2023ko martxoaren 3a) estatubatuar aktorea izan zen.
Born on the Fourth of July, Harley Davidson and the Marlboro Man, Passenger 57, True Romance, Natural Born Killers, Strange Days, Heat, Saving Private Ryan, Red Planet, Black Hawk Down, Pearl Harbor filmetan antzeztu zituen taldeko rolengatik nabarmendu zen.
Tortura Euskal Herrian
Euskal Herriko ingurugiro gatazkatsuaren barnean, tortura kasuak ugariak izan dira, dela Francoren diktaduraren garaian, dela trantsizio garaiaz geroztik. Euskal Memoria Fundazioak hainbat garaitako 4.716 tortura testigantza dokumentatu ditu, torturaren «iraunkortasunaren eta zigorgabetasunaren» erakusgarri.
EHUk Eusko Jaurlaritzarentzat egindako ikerketa batek 4.113 kasu ikertu zituen, Espainiako Poliziaren 1.792, Guardia Zibilaren 1.785, eta Ertzaintzaren 336. Paco Etxeberriak aurkeztu zuen txostenean, ehunekotan, frankismoaren garaiko torturak %26a dira eta %74a Franco hil eta gerokoak.
Euskal Memoria fundazioak aldiz, azken 50 urteetako 9.600 tortura kasu baino gehiago jaso zituen Oso latza izan da liburuan. Euskal Herriko gatazkaren errealitatea islatzen duen lana dela azaldu zuen fundazioak. Biltzen diren tortura kasu gehienak azaleratu gabekoak izan zirela esan zuten eta dokumentatu gabe zeuden salaketak sartu zituzten.
Torturak gehienak Euskal gatazkarekin dute harremana, nagusiki Hego Euskal Herrian eman dira eta gehienbat polizia espainiarrek egin dute.
Agian, euskaldunen artean torturarekin lotura gehien duten lekuak, Gipuzkoan Intxaurrondoko koartela eta Bizkaian La Salveko koartelak dira nahiz eta askoz leku gehiagotan jaso.
Terrorismoaren Aurkako Legearen arabera, atxilotua inkomunikaturik hiru egunetan (72 ordu) eduki dezakete. Baina bost egunetara (120 ordu) ere luza daiteke epe hori. Inkomunikazioko epe luze hau torturarekin lotu egin dute torturaren aurka dauden erakunde askok.
Frankismo garaian
Gaur egun, orokorrean onartu egiten da Francoren diktadurapean tortura latzak egon zirela. Frankista epaiturik ez badira egon, Frankismoko krimenen aurkako kereila ezberdinak daude, Argentinan besteak beste
1977ko Espainiako Amnistia Legearen ondorioz, torturak barkatuak eta "ahaztuak" izan ziren Espainiako legediarentzat.
Frankismoa eta gero
1980ko hamarkadan, euskal gizartean oihartzun handia izan zuten tortura kasu andana gertatu zen, ETAren eta Komando Autonomoetako kideen edo ustezko kideen aurka, besteak beste. Mikel Zabaltza gazte orbaiztarraren kasua ezaguna izan zen, Guardia Zibilak atxilotu ondoren, hilda agertu baitzen Bidasoa ibaian, eskuak eskuburdinez lotuta zituela. Polizien arabera ihes egin bazuen ere, aurrerago torturaren ondorioz hil zutela jakin zen, Zabaltzak biriketan zuen ura zela eta, besteren artean.
1980ko hamarkadatik aurrera, ETAri aurre egiteko asmoa azalduz, atxilotuen inkomunikazioa ahalbidetzen duen legea dago indarrean Espainian, Lege antiterrorista gisa ezagutzen dena. Horren arabera, "terrorismo" gaiekin lotutako atxilotuak bost egunez egon daitezke poliziaren eskuetan, epailearen aurretik pasa arte. Lege hori nazioarteko hainbat erakundek salatu dute hainbatetan, "tortura errazten duelako". Inkomunikazio egoera hori egun gehiagotara luza dezake epaileak, espetxean modu horretara egoteko. Lege hori, ETAko ustezko kide edo laguntzaileez gain, Dena da ETAko kideei (Euskaldunon Egunkariko langileei, esaterako) ezarri zaie Euskal Herrian.
1990eko eta 2000ko hamarkadan ere tortura kasuak izan ziren, batzuk besteak baino ezagunagoak. Ospetsuenen artean, Unai Romano gasteiztarraren kasua dago. Hedabideetan Romanoren aurpegia erabat ubeldua erakusten zuten argazki batzuk erakutsi ziren. Epaitegiek, beste batzuetan gertatu bezala, salaketa atzera bota zuten eta Romanoren aurka ekin zuten. Martxelo Otamendi Berriako zuzendariaren kasua ere aipagarria da. Kasu horretan, Otamendi inkomunikazio egoeratik atera berria zegoela, ETBko kameren aurrean salatu zuen Goardia Zibilak torturatu zuela. Espainiako estatuak bere tortura salaketa ikertzen ez zuela-eta, Otamendik Europako Giza Eskubideen epaitegira jo zuen.
Torturaren Aurkako Taldeak bildutako datuen arabera, 733 euskal herritar torturatu zituzten 2000. urtetik 2012ra bitartean. 2010eko abenduan lau guardia zibil 4 urtera arteko espetxe zigorrera zigortu zituen Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak 2008an Igor Portu eta Mattin Sarasola torturatzeagatik. Torturen ondorioz, Igor Portuk 27 egun eman zituen Donostia Ospitaleko Zainketa Intentsiboen Unitatean. Torturatuak izanagatik, Espainiako Konstituzio Auzitegiak, 2022ko ekainean, berretsi egin zuen Portu eta Sarasolari ezarri zieten kondena.
2014ko abenduaren 9an, Herria 2000 Elizak, Euskal Herriko Apaizen Koordinadorak eta Kristau Elkarte Herritarrak bilkura egin zuten Gasteizen Euskal Elizari, eta gotzainei, tortura gaitzesteko eskatzeko.
Guardia zibilen umeak eta tortura
Torturak batzuetan koarteletan zirenez, polizien umeak ere ikusten zuten hau. Ion Arretxerentzat umiliagarriena izan zena umeen ostikadak eta isekak izan ziren.
Tortura isilaraztea
Espainiako justizia sistema hainbatetan saiatu da tortura salaketak isilarazten, tortura salatzen zutenak epaitegian salatuz edota tortura deitoratzen zuten buruzagi politikoen aurka eginez. Esaterako, Arnaldo Otegik, 2003an Espainiako erregea "torturatzaileen buruzagia" zela salatzeagatik, urtebeteko espetxe zigorra jaso zuen; baina, 2011n, Europako Giza Eskubideen Epaitegiak Espainia zigortu zuen, Otegiren adierazpen askatasuna urratzeagatik.
Memoria Osoa, Egia Osoa izeneko egitasmoan elkartu ziren hainbat pertsona tortura Euskal Herrian auzia isiltasunetik ateratzeko.
Tortura hitzaren tabua espainiar alderdientzat
Franco hil eta gero, kontuan hartu behar da ez zela poliziaren eta funtzionarioen aldaketa bat egon. Hau da, askotan titulu edo izendapenak aldatu ziren baina Francoren garaiko polizia eta buruzagi militar berberak egon ziren bai Espainiako trantsizio garaian baita ere hurrengo urteetan. Hori ondo azaltzen du Manuel Vázquez Montalbán 1984ean egindako azalpenetan. Bere garaikidea zen Rodolfo Martín Villa, 1978ko Sanferminetako sarraskia zuritzeko hauxe ere esan zuen: "Gurea akatsak izango dira, besteena krimenak".
Torturen tabuarekin lotuta, 2012an, El País egunkariak, tortura ia-ia ez zeudela eta salaketak, ETAren aldeko propaganda zela adierazi zuen.
Honekin eta beherago dauden esaldiekin esan behar da Espainiako gobernariak "tortura" hitzak nekez erabili (eta egon dela aitortu) dutela. Are gehiago, torturatuak izan direnak epaiketa jaso dute gezurretan zeudela esanez.
Nahiz eta tortura bolo-bolo erabili Euskal Herrian, Espainia mailan ez da inoiz erabilia izan.
2018ko abuztuan Espainiako Alderdi Popularraren buruak, zera esan zuen: "Espainian ez dira polizia gehiegikeriak egon baizik eta ETAk eraildako polizia eta guardia zibil asko."
Hala eta guztiz, goardia zibil gutxi batzuk torturak egon zirela onartu dute baina ez dira ez zigortuak izan ez eta epaituak izan. Manuel Pastrana Guardia zibil erretiratuaren esanetan, ETAri aurre egiteko bide legezkoak eta legez kontrakoak erabili zituen estatuak. "Niretzat, ez dago ezberdintasunik; kontua ETArekin bukatzea zen, eta lortu genuen"
Inpunitatea
“Hego Euskal Herriko tortura kasuak oso desberdinak dira Espainiako Estatuko beste kasuekin alderatuz gero”. Hori adierazi dio Pau Pérezek, Espainiako Torturaren Prebentziorako Mekanismo Nazionaleko aholkulariak, Publico egunkariari. “Euskal Herrian praktikatzen den tortura entrenatua da, hotza. Atxilotua nahasten, iraintzen eta lotsarazten dute bertan”. Eraso fisikoetatik harago doan jazarpena nabarmendu du Pérezek.
Zenbait taldek torturak behar bezala ikertzeko publikoki eskatu dute.
Tortura salatzeagatik epaituak
Torturatuak salatu dutenak sarritan epaituak izan dira. Hori gertatu zitzaien besteak beste Euskaldunon Egunkariaren itxieran salaketa aurkeztu zutenei baina batzuetan baita ere beraien alde jarri zirenei. Batzuetan Gobernu Espainiarrak salaketa ipiniko zuen mehatxua egin arren ez zuen ezer egin Iñaki Anasagasti eta EAJ alderdiari gertatu zitzaion moduan.
"ETAren torturen eskuliburua"
2003. urtean Euskaldunon Egunkariaren itxiera eta geroko atxilotutakoen torturen salaketa eta gero, lehenengo aldiz "ETAren eskuliburua" hitzak (gaztelaniaz "Manual de ETA") agertu ziren prentsan lehenengo aldiz. 1998ko Araba Komandoari inoiz aurkeztu edo agertu ez zen ETAren eskuliburu bat omen zegoen. Eskuliburu honen arabera "Gomendatzen da tratu txarrak salatzea. Salaketaren ondorioz prentsa eta alderdi oportunistaren eta zalantzatiren bat beraiekin (atxilotuekin) bat egin ahalko du”.
Goikoarekin lotuta, 2008ko urtarrilean Igor Portu eta Mattin Sarasolaren atxiloketen ondoren, eta torturak zantzuak dituztela ikusi eta gero, Espainiako hedabideetan bertsio hau agertu zen: ETAren aginduz, atxilotutako guztiak torturatuak izan direla esan behar dute. Bost urte lehenagokoa pixka bat aldatu zen. Orain, Araba Komandoko eskuliburuan (Zutabe agertzen da idatzi batzuetan) ETAk, atxilotutakoei zer egin behar duten esaten die. "ETAren torturen eskuliburua"an torturak salatu behar dituzte bai hala bai. Eskuliburu horren berri barra-barra eman arren, ez zen inoiz agertu eta ez zuten inoiz erakutsi.
Torturatzaile profesionalak
Gaur egun argi dago torturatzaileen izenak errepikatzen direla urtez urte eta hamarkadaz hamarkada. Frankismoan bertan eta frankismotik aurrera, torturatzaile berdinak torturatzen jarraitu zuten inpunitate osoarekin.
Frankismoan behin eta berriz errepikatzen den eskema da. Nola atxilotzen dituzten, nola egiten dieten lehen galdeketa, nola eramaten dituzten Donostiako Gobernu Zibilera hurrena. Behin eta berriz errepikatzen diren izenak dira López Arribas, Palomo, Gabalcon, Pérez Abril, Meliton Manzanas eta Eymar koronela. Gogortasunean graduz gora eta behera, eta graduazioan behetik gora doan eskema baten modukoa da. Polizia soilekin hasi, nagusiarekin jarraitu, eta arduradun gorenarekin amaitu. Frankismoa eta gero baita ere, torturatzaile komandoak zeuden, torturatzaile profesionalak eta bere lana torturatzea zen. Ion Arretxeren iritzian, Espainiako herritarrek badakite tortura egon bazegoela baina hipokrisia hutsagatik ukatu edo beste alde batetara begiratzen zutela.
Ion Arretxeren hitzetan, Lasa eta Zabala torturatu zuten pertsona berdinak izan ziren bere torturatzaileak.
Emakume torturatuak
Emakume torturatuen kasua, torturetan aldaera bat zegoen. Bortxaketa mehatxuak (edo, bortxaketak besterik gabe Nekane Txapartegiri gertatu zitzaion moduan) sarritan sufritzen zituzten.
13/13 Sumarioan kokaturik, Naia Zuriarrainek askotariko torturak salatu zituen 2010ean Guardia Zibilen eskuetan bost egunez atxilotua izan zenean; bere testigantza zehaztasunez eskaini zuen hamar urte geroago.
Dominak torturatzaileei
Torturatzaile gehien-gehienak ez dira epaituak izan. Are gehiago, soldata hobetu eta dominak jaso dituzte. Agian adibide ospetsuenak Meliton Manzanas, Manuel Sánchez Corbí eta Antonio González Pacheco (Billy el Niño) dira.
Giza Eskubideen Europako Auzitegia
Europar Batasuneko Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainia zenbaitetan kondenatu du gehienbat torturak ez ikertzeagatik edo torturatuak izan direnak ez entzuteagatik. Hala eta guztiz, Espainiako Gobernu ezberdinek garrantzia kendu diote.
Espainiako Gobernu ezberdinek berdin jarraitzen dute, Gobernuaren arabera "ETAk ia 900 pertsona hil zituen eta Espainiak bakarrik bederatzi aldiz kondenatu dute "
Torturatu ospetsuak
Azpian daudenak torturatuak izan zirenean jende ezaguna zen. Beste batzuk jasan zituzten torturak eta gero bihurtu ziren ezagunak. Kontuan hartu behar da, Espainiako gobernu ezberdinek ez dutela inoiz torturen hitza era argian onartu ez frankismo garaian ez eta gaur egun (2018) ere. Askoz jota, "tratu txarrak" hitzak erabili dituzte.