cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antso I.a Lope Gaskoiniakoa
Biografia
Lehendabizikoz eta Lupus Antso izenaz baskoien dux tituluaz agertzen da Hau da, litekeena da euskalduna izatea. 801an Luis Errukitsuaren armada zuzendu zuen, Bartzelona setiatu eta konkistatu zuena. Ziur asko gaskoien gudarosteak zuzendu zituen. Ermoldus Nigellus moje akitaniarrak Carolus Handiaren nutritustzat hartzen du, agian frankoen gortean hezia izanagatik. Batzuen ustez, aipamen honek Carolus Handiak gaskoiak bakean mantentzeko eta bere dukea izateko bidalia izan zela esan nahi du.
Litekeena da Lope Centullo, Xemen I.a, eta Gartziaren anai nagusia eta Aznar eta Antso II.aren aita izatea. Bere balizko alaba edo iloba zen Antsak Emenon Poitiersko kondea ezkondu zuen. Antso 812 baino lehen hil zen, oinordekoa Xemen bere anaia izanik.
Rambo: Last Blood
Rambo: Last Blood (euskaraz Rambo: Azken Odola), 2019ko Adrian Grunberg estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza thriller film bat da. Sylvester Stallone, Paz Vega, Sergio Peris-Mencheta, Adriana Barraza, Yvette Monreal, Joaquín Cosío eta Oscar Jaenada aktoreek antzeztu zuten.
Rambo frankiziaren filmeetako bat da.
Argumentua
AEB, Arizona. John Rambo (Sylvester Stallone) arrantxo batean eta garai txarra bizitzen ari da, baina baten bere lagun baten alabak festa batera hoateko asmoz Mexikoko muga zeharkatu eta mexikar droga kartel batek bahitu duela jakitean, hortaz, Rambo hura erreskatatzera joatea erabakiko du.
Kateb Yacine
Kateb Yacine (كاتب ياسين, ahoskatua; Konstantina, 1929 - 1989) aljeriar olerkari, eleberrigile eta antzerkigilea izan zen, frantsesez idazten zuena. Aljeriako Independentziaren Gerrak eragin handia izan zuen haren lanetan eta, oro har, Aljeriako bizimodua agertu zuen lan horietan. Bere lehen eleberria, Nedjma, 1956an argitaratu zuen; lan hartan Frantziaren mendeko Aljeriako gizartearen egoera eta klanen arteko bereizketa eta indarkeria agertu zuen, tarteka elezaharrak eta agertzen direla. Kronologia-gorabehera handiak eta kontalari ugari dira eleberri horretan; kontaera horrek eragin handia izan du Marokoko idazle gazteengan. Eleberri haren ondorengo beste lan batzuetan gai hura bera landu zuen, Aljeriako bizitza, alegia, bai gizarte-ikuspegitik eta bai nazio-ikuspegitik; baita bizitza pribatuaren ikuspegitik ere. Azken lanetan langileriaren eta kapitalismoaren arteko borroka islatu zuen, batez ere. Lan nagusiak: Soliloques (1946), La cercle des représailles (1959), Le Polygone étoilé (1966), L´Homme aux sandales de caoutchouc (1970).
Ophisops
Ophisops Lacertidae familiaren barruan sailkatutako narrasti genero bat da. Asiako hegoaldetik Europako hegoaldera hedatzen dira.
Mimus dorsalis
Mimus dorsalis Mimus generoko animalia da. Hegaztien barruko Mimidae familian sailkatua dago.
Baraigne
Baraigne Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Corgengoux
Corgengoux Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Cravans
Cravans Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Corgengoux
Biztanleria
2007an Corgengoux udalerrian erroldatutako biztanleak 336 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Cravans
Biztanleria
2007an Cravans udalerrian erroldatutako biztanleak 686 ziren. Familiak 254 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 101 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 93 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Corgengoux
Etxebizitza
2007an 136 etxebizitza zeuden, 126 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 136etxeak ziren. 126 etxebizitza nagusietatik 122 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 7 etxek hitu gela zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 75 etxek bost zituzten. 92 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 70 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Cravans
Etxebizitza
2007an 327 etxebizitza zeuden, 259 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 29 hutsik zeuden. 317 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 259 etxebizitza nagusietatik 183 bere jabearen bizilekua ziren, 68 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 74 etxek lau zituzten eta 144 etxek bost zituzten. 220 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 126 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 116 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tywardreath
, 'Ti War Dreth', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri bat da.
Corgengoux
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 216 ziren, horien artean 176 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 176 pertsona aktiboetatik 166 lanean zeuden (96 gizon eta 70 emakume) eta 10 langabezian zeuden (4 gizon eta 6 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Cravans
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 401 ziren, horien artean 300 aktiboak ziren eta 101 inaktiboak ziren. 300 pertsona aktiboetatik 260 lanean zeuden (143 gizon eta 117 emakume) eta 40 langabezian zeuden (18 gizon eta 22 emakume). 101 pertsona inaktiboetatik 45 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Romelfing
Biztanleria
2007an Romelfing udalerrian erroldatutako biztanleak 367 ziren. Familiak 136 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Corgengoux
Diru sarrerak
2009an Corgengoux udalerrian 137 unitate fiskal zeuden, 383 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.314 euro zen.
Cravans
Diru sarrerak
2009an Cravans udalerrian 257 unitate fiskal zeuden, 620 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.237 euro zen.
Romelfing
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Cravans
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 4 igeltseroak, 3 margolariak, 2 zurginak, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
James Cook
James Cook (Marton, Yorkshire, Ingalaterra, 1728ko azaroaren 7agreg./urriaren 27ajul.- Hawaii, 1779ko otsailaren 14a) Erresuma Batuko nabigatzailea, esploratzailea eta Royal Navyko kapitaina izan zen.
Cravans
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Cravans udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 594 hektarea erabiltzen.
James Cook
Armadan sartu zen bere gogoz, eta karrera bikaina egin zuen. Kartografoa izan zen iparraldeko Atlantikoan. 1768. urtean bere lehenengo bidaia handian abiatu zen Endeavour ontzian. Besteak beste, Australiako ekialdeko kostaldea, Zeelanda Berria eta Hawaii esploratu zituen, eta Ternuako lehenengo mapak ere berak osatu zituen.
Cravans
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Breza (Eslovakia)
Breza  Eslovakiako udalerri bat da, Námestovoko barrutian kokatuta. 22,52 km²ko azalera du eta 1628 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1580. urtekoa da.
Corgengoux
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina eta 2 iturginak.
2000. urtean Corgengoux udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 726 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
James Cook
Bizitza
1745ean, Cookek etxea utzi zuen, Staithes arrantzale herrixkan dendari izaten ikasteko. Urte eta erdian han aritu ondoren, nagusiari dendarako gustatu ez zitzaiola, Whitby hirira eraman eta John eta Henry Walkerri aurkeztu zien mutila. Armadore garrantzitsuak ziren haiek, eta ikatzaren negozioan ari ziren. Horrela sartu zen Cook Ingalaterrako kostaldean zehar ikatza garraiatzen zuen ontzidi hartan, itsasoko lanaren ikasle.
Veryan
, 'Elerghi', Ingalaterrako Kornualles konderriko kostaldeko parrokia zibil eta herri bat da.
Discovery espedizioa
Bere aurkikuntza zientifikoek eragin handia izan zuten geologian, McMurdoko haran lehorrak aurkitzearekin, zoologian, Crozier lurmuturrean pinguino enperadoreen kolonia aurkitzearekin eta biologian, meteorologian eta magnetismoan. Balentria geografikoei dagokionez, Eduardo VII.aren penintsularen eta goi-ordoki antartikoaren aurkikuntzak nabarmentzen ziren, azken hau Mendi Transantartikoen ibilbidea jarraituz. Hala ere, espedizioak ez zuen Hegoburura iristeko ahalegina egin, nahiz eta hegoalderako posizio maximoa —Farthest South— lortu zuten, 82º 12'-ko latitudean.
Geroko espedizioen aitzindaritzat jotzen denez, britainiar espedizio antartikoa eskualde antartikoko britainiar esplorazioen historiako mugarri bat izan zen. Behin amaituta, arrakasta handikotzat katalogatu egin zuten, nahiz eta gero, Discovery ontzia eta bere tripulazioa izotzetik eskatzeko misio garestiagatik. eta bere lorpen batzuen egiazkotasunagatik eztabaidan jarri zuten. Zenbait zientzialariek ondorioztatu dute proiektuaren hutsegite nagusia teknika hobeak erabiltzeko ezintasuna izan zela eta, beraz, bidaia polar eraginkorra lortzeko, funtsean eskiak eta txakurrak maneiatzea, hurrengo espedizio britainiarretan jarraituko zuen gabezia Antartikako "garai heroikoan" zehar.
James Cook
Bizitza
Hiru urtez ikasten aritu ondoren, Baltiko itsasoko merkataritza ontzietan hasi zen lanean, eta hantxe egin zuen gora. 1755ean, Friendship bergantinaren komandante izateko aukera eskaini zioten, baina laster sartu zen Erregeren Itsas Armadan, boluntario.
1755ean, Britainia Handiko Erresuma armaz hornitzen ari zen, Zazpi Urteko Gerraren hasiera izango zenerako. Cookek bere ibilbidea azkartzeko aukera ikusi zuen zerbitzu militarra eginez, baina behetik hasi beharko zuen berriro. Horrela, able seaman (bi urteko esperientzia duen marinela) izan zen HMS Eagle ontzian, Hugh Palliser kapitainaren agindupean.
1759. urtean Quebec hiriaren konkistan hartu zuen parte; eta ondoren, 1762-1767 bitartean, San Laurendi golkoaren eta Ternuaren mapa hidrografikoak egin zituen.
1762an Elizabeth Battsekin ezkondu zen, eta sei seme-alaba izan zituzten: James, Nathaniel, Elizabeth, Joseph, George eta Hugh. Itsasoan ez zebilenean, Cook Londresko East Enden bizi ohi zen.
Bidaiak
Zazpi Urteko Gerraren garaian, Cookek Quebec hiriaren setioan parte hartu zuen. Han, topografia eta kartografiaren esparruan zuen trebezia erakusteko aukera izan zuen eta San Lorenzo ibaira sartu ahal izateko mapa gehienak berak egin zituen, era honetan, Wolfe jeneralari Abrahamgo lautadetan bat-bateko sarrera ahalbidetu ziolarik.
1763 eta 1767 artean Ternuako kostaldearen kartak egin zituen; 1763 eta 1764 artean, ifar-ekialdeko itsasartekoak; 1765 eta 1766 artean, hegoaldekoak, Burin penintsula eta Ray lurmuturraren artean; eta, 1767an, berriz, mendebaldeko kosta.
5 denboraldi hauetan zehar, eskala handiko eta oso zehatza zen lehen mapa osatu zuen. Era berean, Cooken topografiarako trebezia sakontzen joan zen eta honek Royal Navy eta Royal Societyren arreta piztu zuen. Londresko Royal Society elkarteak aginduta hiru bidaldi egin zituen Ozeano Barera:
Lehenengo bidaia (1768-1771)
1768an, Cook Ingalaterratik irten zen, HMS Endeavour ontzia bere agindupean zuela. Atlantiko Hegoalderantz nabigatu zuen, Hornos lurmuturra zeharkatu, Ozeano Barerantz abiatu zen eta 1769ko apirilaren 13an, Tahitira iritsi. Hor, iragatea behatu behar zuen, ekainaren 3rako aurreikusia baitzen. Gotorleku eta behatoki txiki bat eraikitzen jardun ziren, egun hura iritsi arte.
Royal Householden Nevil Maskelynen laguntzaile Charles Green izan zen lan hartarako izendatu zuten astronomoa eta, misioaren helburua betez gero, gainontzeko planeten distantziak ere kalkulatu ahal izan ziren.
Green, Cook eta Solanderrek bakoitzak bere aldetik egin zituzten neurketak eta desberdintasuna handiegia izan zen. Garaiko tresneria erabili zuten, baina metodoek ez zuten errorea baztertzen. Gerora, emaitzak munduko beste behatzaiile batzuenekin konparatu zirenean ere ezin izan ziren behin betiko ondoriorik atera.
Behaketak bukatuta, Cook bidaiaren bigarren heburuari lotu zitzaion: 1606an bai Willem Janszoon holandarrak eta baita Luis Váez de Torres espainiarrak ere mende eta erdi azkarrago deskubritu zuten Terra Australis kontinentearen bila joan behar zuen Ozeano Barean. 1762an britainiarrek Manila okupatu zutenean bereganatutako espainiar mapen laguntzarekin eta Ozeano Barea ondo ezagutzen zuen Tupaia tahitiarraren aholkuak jarraituz, Cook Zeelanda Berrira iritsi zen, hara iristen zen bigarren europarra izan zelarik (1642an Abel Tasman iritsita zegoen). Errore gutxi zuen Zeelanda Berriko kostaren mapa egin zuen eta Tasman ikustera iritsi ez zen Cook itsasartea deituko zutena deskubritu zuten.
Haize bortitzek iparralderantz bultzatu zituen eta, lurra ikusi zutenean, Cookek Punta Hicks izena eman zion, Leuit Hicksek ikusi zuelako lehengoz. Australia hegoaldean zeuden.
HMB Endeavour iparralderantz abiatu zen, kostan zehar, lurra bistan. Cook kartografia egin eta aurkitzen zituen lekuei izenak ematen joan zen. Australiako flora eta fauna ere dokumentatu zuten eta, bidaia honetan, Cookek bertako indijenekin harremana izan zuen.
Cookek iparralderantz jarraitu zuen eta mapak egiten ere bai. 1770eko ekainaren 11n, HMB Endeavourrek arazoa izan zuen Koral Hesi Handiarekin topatu zenean. Ontziak kalte larriak nozitu zituen eta zazpi bat asteko atzerapena jasan zuen hondartzan konpontzen aritu ziren bitartean. Tarte horretan, Joseph Banks, Herman Spöring eta Daniel Solanderrek australiar floraren lehen bilduma handia osatu zuten.
Romelfing
Etxebizitza
2007an 172 etxebizitza zeuden, 146 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 149 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 146 etxebizitza nagusietatik 125 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 101 etxek bost zituzten. 128 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
James Cook
Lehenengo bidaia (1768-1771)
Eskifaia bertako aborigenekin harremanetan egon zen, normalean bake giroan. Guugu yimithirr tribuarekin, gangarootik kangaroo hitza (kanguro) ingeles hizkuntzara igaro zen; hasieran ez zen animalia izendatzeko, Ez dut ulertzen ingelesei behin eta berriro erantzun zieten erantzuna baizik.
Konponketa lanak bukatu eta gero, bidaiak aurrera egin zuen, iparraldean zegoen York lurmuturretik Torres itsasarteraino, 1604an Luis Váez de Torresek egin zuen bidea Australia eta Papua Ginea Berria artean. Une honetan, eskorbutoak ez zion oraindik gizonik eraman eta hori nabarmentzeko gauza zen XVIII. mendeko itsas bidaia batean. Beste itsasgizon batzuek egin ohi zuten bezala (Urdanetak, adibidez,), gaitza zergatik etortzen zen garbi ez bazekiten ere, garrazki eta sauerkrauta hartzera behartzen zituen.
Gero, konponketa beharrean zirela-eta, Bataviarantz abiatu zen, Ekialdeko Herbeheretar Indietako hiribururantz. Jakina zen malaria broteak ohikoak zirela han eta maldizioa bete egin zen, gehienak erori baitziren gaixotasunean. Disenteriak ere zigortu zituen eta horrela erori ziren Tupaia tahitiarra, Banksen idazkaria, Herman Spöring zientzialaria, Charles Green astronomoa edo Sydney Parkinson ilustratzailea.
Bidaiatik itzuli zirenean, Cooken egunerokoak argitaratu zituzten eta heroi bilakatu zen zientzialarien artean.
Bigarren bidaia (1772-75)
Itzuli eta gutxira, Cook karguz igo zuten, lugarteniente (Lieutenant) izatetik, komandante (Master and Commander) bilakatu zen, fragata kapitaina eta berriro deitu zion Royal Societyk Terra Australis mitikoaren bila joateko. Lehen bidaian Zeelanda Berriari bira egin zionean, frogatuta geratu zen ez zegoela hegoaldetik kontinente handi batera itsatsita, baina elkarteko hainbat kidek kontinente hura nonbait izan behar zuela uste zuen oraindik.
Estimulu (fisiologia)
Animaliek erregulazioko eta kontroleko bi sistema dituzte: nerbio-sistema eta endokrinoa. Nerbio-sistema nerbio-ehunak osatzen du eta, batik bat,erantzun azkarra behar duten inguruarekiko harremanaz arduratzen da,adibidez, lokomozioaz. Sistema endokrinoak gorputz-jarduerak hormonen bidez kontrolatu eta erantzun motelagoak sortzen ditu, baina gehienetan iraunkorragoak. Bi sistema horietan, erregulazio-sistema berbera da: hasierako estimulu batek erantzuna eragiten du. Hartutiko informazioak organismoaren erantzuna eragiten du, eta estimulu esaten zaio. Kanpoko eta barruko estimuluak errezeptoreek hartzen dituzte.
Errezeptoreak
James Cook
Bigarren bidaia (1772-75)
Bidaia horretan, Cook HMS Resolution ontziaren buru izan zen eta Tobias Furneaux, HMS Adventurerena. Espedizioa Zirkulu Polar Antartikoa zeharkatzen lehenetakoa izan zen, 1773ko urtarrilaren 17an, 71º 10' hegoalderantz. Antartikoko lainoan, bi ontziak banandu egin ziren eta Furneaux Zeelanda Berrirantz joan. Han maorien aurkako borrokak izan zituen eta gizon batzuk galdu zituen. Gero Britainia Handirantz abiatu zen eta Cook Antartida esploratzen segitu zuen.
Rosa Aierbe
María Rosa Aierbe Iribar (Hernani, Gipuzkoa, 1954ko maiatzaren 16a ) historialaria eta unibertsitateko irakaslea da. Historian doktorea da (Bartzelonako Unibertsitatean) eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle titularra Zuzenbidearen eta Erakundeen Historian.
Estimulu (fisiologia)
Sentimen-organoak
Romelfing
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Rosa Aierbe
Aierbe doktoreak 2020an euskaraz gorde diren poema zaharrenak aurkitu zituen, Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoan, Oñatin, ikerketa bat egiten ari zela. Horrek ez du esan nahi euskaraz idatzi ziren lehen poemak direnik. Aurretik tradizio luzea bazegoela dirudi, baina testuak galdu direla dirudi. Hala hasten da egile anonimo duen poema: «Ene laztan gozo ederra/ penaz penaçen naçu...» (Ene laztan gozo ederra/ penaz penatzen nauzu).
Romelfing
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 239 ziren, horien artean 174 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 174 pertsona aktiboetatik 157 lanean zeuden (89 gizon eta 68 emakume) eta 17 langabezian zeuden (7 gizon eta 10 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Romelfing udalerrian 144 unitate fiskal zeuden, 356,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.470 euro zen.
James Cook
Bigarren bidaia (1772-75)
Cook Antartidako kontinentea aurkitzeko gertu ibili zen, baina iparralderantz itzuli zen, Tahitirantz, hornidura bila.
Romelfing
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
James Cook
Bigarren bidaia (1772-75)
Berriro ahalegindu zen hegoalderantz, kontinente ezkutu harren bila, baina alferrik.
Romelfing
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
James Cook
Bigarren bidaia (1772-75)
Arrakasta izan zuten K1 kronometroa erabiltzen, prezisio handiagoz neurtu baitzuten longitudea
Itzulitakoan, Cook berriro igo zen karguz. Kapitain izateaz gain, ohorezko erretiroa eman zioten Royal Navyn (Greenwich ospitalean ofizial izan zen), baina Cook ez zitekeen itsasotik urruti bizi. Horregatik egin zuen bere hirugarren bidaiaren plana, iparmendebaldeko pasabidea aurkitzeko xedean. Mendebalderantz joatekoa zen eta Atlantikoa zeharkatu eta, aldi berean, beste bidaia bat antolatu zen kontrako norabidean.
Hirugarren bidaia (1776-79)
Azken bidaian, Cook berriro izan zen HMS Resolution ontziaren buruzagi eta Charles Clerke, HMS Discoveryrena. 1778an, Hawaii uharteak bisitatzen zituen lehen europarra izan zen eta Sandwich izena eman zien, Royal Navyren buru zenaren omenez.
Urtarrilaren 17an esploratzaileak Kealakekuako badiara itzuli zirenean, 10.000 biztanlek egin zien harrera. Makahiki festa ospatzen ari ziren, Lono jainkoaren omenez. Cook jainko hura ote zen irudipena izan zuten eta, horregatik, izugarrizko harrera egin zien etorriberriei. 3 aste geroago, otsailaren 4an, joan ziren handik, baina hurakan batek harrapatu zituen eta Resolutionen mastak kalteak jasan zituen, Hawaiira itzultzera behartuz.
Ekialderantz bidaiatu zuen eta Ipar Amerikaren mendebaldeko kosta esploratu. Mapak egiten joan zen, Kaliforniatik Bering itsasartera arte. Saiakera bat baino gehiago egin arren, Cookek ezin izan zuen hura zeharkatu.
1779an, Hawaiira itzuli zen eta, otsailaren 14an, Kealakekua Bayn biztanle batzuk txalupatxo bat lapurtu zien. Lapurreta ez zen arraroa paraje haietan eta, biztanleren bat hartu ohi zen lapurrek gauzak itzuli arte. Kasu horretan, Cookek Hawaiiko errege Kalaniopuu hartzea pentsatu zuen. Indigena askorekin lehiatu behar izan zuen eta tiro batzuk bota beharrean izan ziren, baina, gorabehera hartan, Cook hil egin zuten.
Clerkek hartu zuen espedizioaren ardura eta Bering itsasartea zeharkatzeko azken ahalegina egin zuen. Resolution eta Discovery 1780ean Londres a itzuli ziren.
Estimulu (fisiologia)
-Ukimen-organoak:Batzuek ukimen-sentzazioak hartu eta kontaktuz edo presioz estimulatzen dira; beste zenbaitek mina eta beste batzuek beroa edo hotza nabaritzen dituzte. Errezeptore horiek askeak edo kapsula barrukoak izan daitezke.
Galeria (presak)
Galeriak presaren gorputzean utzitako irekidurak edo pasabideak (lehen txikiak zirenak, baina orain handiagoak egiten direnak) dira, zeinek presaren barnealdetik igaro ahal izatea baimentzen duten. Zenbait motatakoak eta presaren ardatzarekiko paraleloak edo elkartzut izan daitezke, hainbat kota ezberdinetan. Galeriak malda handiko pasabideen bidez (eskailerak normalean) edo igogailuekin osatutako ardatz bertikalen bidez lotzen dira. Galerien forma eta tamaina betetzen duten funtzioaren eta presaren tamainaren araberakoa dira. Oso galería handiak badira, bere izena aldatzen da eta leiza izena hartzen dute (hau presa oso handietan azaltzen da). Era laburtu batean azalduz, galeriak bi funtzio nagusi dituzte. Alde batetik, ihesak bildu eta bideratu. Horretarako kanal bat izan ohi dute. Bestetik, mantentze lanak era egoki batean burutu (ekipo hidromekanikoen funtzionamendua, etab.). Hori dela eta, tamaina dexentea dute periodikoki bisitatu ahal izateko. Normalean galeriei konektatuta hustubideak deituriko orifizio bertikalak daude, hutsak direnak hormigoizko presetan eta oso iragazkorrak material soltezko presetan. Hemen iragazitako ura kontzentratu egiten da, presa osoan zehar ematen diren presio interstizialak murrizteko. Normalean galeria batean amaitzen dute hurrengo helburuak direla eta: ura bideratzeko eta filtrazio mailaren kontrola izateko.
Estimulu (fisiologia)
-Oreka-organoak: Azkartzeak, errotazioak eta norabide-aldaketak nabaritzen dituzte. Ornogaberik gehienek estatozisto izeneko eraketak dituzte, eta horiek aldagarriak dira taldearen arabera, oinarrizko egitura antzekoak izan arren. Ornodunetan, oreka-organoak belarrian daude, eta aldaketa txikiak dituzte.
- Entzumen-organoak: Soinuak hartzen dituzte.Insektuek kordotonal izeneko organoak dituzte, eta horien artean espezializazio bat dago: Johnstonen organoak, antenetan. Ornodunetan, batzuk ultrasoinuak hartzen dituzte, eta, horrela, orientatu egiten dira leku ilunetan edo gauez; euren soinuen ohiartzunak jasotzen dituzte radar antzekoak dira; adibidez, sagusarren kasuan.Ornodunen belarria bera funtzio bikoitzeko egiruraren barrukoa da; izan ere, entzumenerako erta orekarako organoa da.
- Usaimen-organoak: Gas egoeran dauden substantzia kantitate oso txikiak nabaritzen dituzte, baina urruneko iturretatik iritsitako tanta edo partikula oso txikiak ere, eta usain deritzen sentzazioak sortzen dituzte. Ornogabeek hainbat eratako usaimen-egiturak dituzte, eta horiek, gehienbat, leku jakinetan pilatzen dira; adibidez, antenetan edo tentakuluetan nahiz mantuko ertzetan. Ornodunek ere hainbat eratakoak dituzte, eta horiek, arrainen kasuan izan ezik, ahoarekin daude komunikaturik.
Galeria (presak)
Galerien funtzioak
Galeriak eskaintzen dituzten funtzioak hurrengo hauek dira:
Galerien sailkapena
Galeriak betetzen duten funtzioaren arabera sailka daitezke, baina lerrokaduraren arabera baita ere. Egindako funtzioaren arabera galeriak lehen ikusi dugun moduan sailka daitezke: drainatze funtzioko galeria, ikuskapen funtzioko galeria, zulaketa funtzioko galeria, ateen eta kontrol-ekipoen funtzionamenduko galeria eta, azkenik, eraikuntzaren osteko morteroko (lechada) galeria. Lerrokaduran oinarrituta, galeriak ardatzarekiko paraleloak eta presako ardatzarekiko normalak (elkartzut) bezala sailkatzen dira. Hona hemen lerrokadurarekiko sailkapena:
Energia elektrikoa sortzen duten presen galeriak
Presek hainbat galeria mota izan ditzakete: drainatze galeria, ikuskapen galeria, ateen galeria etab. Presa hidroelektriko batek presa “normal” baten galería berdinak ditu, bat gehituta: presio galeria. Presa hauen galerien sailkapenaren barruan gehien nabarmentzen dena presio galeria da, hain zuzen. Galeria hau urtegiko ura bideratzen duen tunel bat da, sarrerako dorretik turbinaraino, jauzi hidroelektriko batean. Oro har, hormigoiz estalitako kanal bat da eta turbina baino lehen atal blindatu batean amaitzen da. Presio galeria baten tratamendua seguruenik galeria guztien artean osatuena da, eta egin beharreko lana irudikatzeko balio du.
Lurpeko galeria eta leizetako tratamenduaren burutzea:
Presio galería baten tratamenduak 2 fase ditu: lehenengoa, arroka eta hormigoia kontaktuan dauden lekuen injekzio betegarria; eta bigarrena, tunelaren inguruan kontsolidazio halo bat finkatzea. Arroka eta hormigoi kontaktuetan hutsuneak sor daitezke hormigoia ipintzean, batez ere hormigoiaren pisua dela eta, hormigoi hori arrokatik bereizteko joera duen lekuetan. Galeria baten exekuzioak beti suposatzen du hutsune bat sortzea masan (macizo), horrela arrokaren ingurua deskonprimatuz eta pitzadurak sortuz. Fenomeno hau eraikuntza metodoaren bidez handitu egin daiteke (leherketak, zulaketa, etab.). Arroka eta hormigoiaren arteko ukipenaren tratamendua atzealdean zulatutako taladro laburren bidez eta mortero lodi baten edo zementuzko mortero baten injekzioaz burutzen da. Galeriaren inguruko masaren kontsolidazioa taladro erradialeko sekzioak zulatuz eta morteroa injektatuz lortzen da. Blindatutako atalak arroka eta hormigoia kontaktuaren injekzio gehigarri bat behar du. Injekzio hau oso presio baxu batean egiten da armaduran bertan dauden zulo hariztatu batzuen bidez. Ondoren, armadura osoa gomazko mailu batekin jipoitzen da injekzioari ihes egin zezaketen hutsuneak aurkitzeko, eta behin kokatuta daudenean, armaduran hariztatutako zulo berriak ireki eta ondoren injektatzen dira. Prozesu hau egitearen zailtasuna hurrengo hau da: hutsune guztiak betetzea, baina, gehiegizko presioa dela eta, armadura "zimurtu" gabe. Azkenik, armadurari jarraitasuna emateko asmoz, tapoiak izorratzen dira. Lan hori oso delikatua da, eskuz egindakoa baita, horrexegatik oso espezializatuta dauden langileak behar ditu. Presa handiagoetan, leize bat injektatzeak (adibidez leize zentralak) presio galeriaren jarraibide berberak jarraitzen ditu baina eskala handiago batean.
Bibliografia
fitted%20with%20lifts
Cheilopogon nigricans
Cheilopogon nigricans Cheilopogon generoko animalia da. Arrainen barruko Exocoetidae familian sailkatzen da.
Mimus parvulus
Mimus parvulus Mimus generoko animalia da. Hegaztien barruko Mimidae familian sailkatua dago.
Nephrurus vertebralis
Nephrurus vertebralis Nephrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Carphodactylidae familian sailkatuta dago.
Hermenches
Hermenches Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Monte Alegre de Goiás
Monte Alegre de Goiás Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Warbstow
, 'Lannwarburgh', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri eta parrokia zibil bat da.
Estuardo Maldonado
Estuardo Maldonado (Pintag, Pichincha probintzian, 1930) ekuadortar pintore eta eskultorea da. Konstruktibismoko kidea da. Guayaquileko Arte Ederretako Eskolan ikasi ondoren, Erromara joan zen beka bati esker, eta han osatu zituen ikasketak. Europan, Klee marrazkilariaren lana ezagutu zuen; soiltasunak duen ahalmena eta zeinuen aukerak erakutsi zizkion hark. 1970eko hamarraldian, bere estiloa indartzen hasi zen, eta S zeinura iritsi zen, oinarrizko zeinuaren bilaketa bidez. Garai horretakoak dira Zezena eta kondorra eta Zezenak lanak. Hainbat erakusketatan parte hartu du, batez ere, Europan, eta munduko galeria garrantzitsuenetan erakutsi ditu bere lanak. Horien artean, aipatzekoak dira eraikin publikoetan egindako horma-irudiak Erroman, Rio de Janeiron, Parisen, Bolonian, Caracasen, Quiton eta Guayaquilen. Sari ugari jaso ditu, besteak beste, Erromako Arte Elkarteko Nazioarteko saria (1961) eta Arte Sakratuko Bi Urteko lehenengo saria. Hainbat lan egin du altzairu koloreztatuarekin.
Corumbiara
Corumbiara Brasilgo udalerri bat da, Rondônia estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jose Sainz Basabe
Jose Sainz Basabe (Madril, 1869 - Bilbo, 1948) arabar jatorrikoa zen, haurtzaroan, Gasteizko San Pedro elizako abesbatzan abesten zuen.
Madrilen eta Erroman musika ikasketak sakondu ondoren, Bilbora iritsi eta gutxira, Nikolas Ledesmaren adiskide sendo egin zen; bera da 1894an Bilboko Udal Musika Banda eraiki eta 30 urtetan zehar zuzendu zuena.
Jesus Guridi ezagutu eta berehala, mutilaren nolakotasuna egiaztatuz, babestu eta musika jakintzan lagunduz gain, Bizkaitar Institutoan kontzertuak antolatu zizkion.
Lovatens
Lovatens Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nerodia paucimaculata
Nerodia paucimaculata Nerodia generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Cheilopogon olgae
Cheilopogon olgae Cheilopogon generoko animalia da. Arrainen barruko Exocoetidae familian sailkatzen da.
Week St Mary
, 'Gwigvaria', Ingalaterrako Kornualles konderriko parrokia zibil eta herri bat da.
Jardim (Mato Grosso do Sul)
Jardim Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Adimen
Adimena oroimen eta pertzepzioa ren funtzioetatik esperientzia eskuratu, egoera berrietara egokitu, komunikatu, kontzeptu abstraktuak maneiatu eta ingurunean sortzen diren egoeretara egokitu eta arazoak konpontzeko ahalmena da. Alde anitzeko kontzeptua da adimena; hala ere, adimena edo adimenaren alderdi zenbait neurtzeko frogak eratu dira, psikometria izeneko arlotik, adimen-koziente bat eskuratzeko. Adimena ere funtzio mentalekin lotuta dago.
Sarrera
Bestalde, giza emozioen azterketa gai klasikoa da pentsamendu filosofikoaren historiatik, eta gaur egun filosofiak eta arlo psiko-sozialek onartzen dute emozioak aztertu eta ezagutu behar direla gizakiaren jokabidea eta existentzia ulertzeko.
Adimen terminoa ulertu ahal izateko, funtsezkoa da atzera begirako ikuspegi batetik ulertzea, giza pentsamenduaren eboluzioaren barnean definitu ahal izateko. Hiru etapa historiko bereiz daitezke: ikuspegi enpirikoa, psikometrikoa eta adimen anizkoitz ena. Gaur egun, adimenaren kontzeptua eraldatzen ari da eta abstrakzioa, planteamendu korapilatsuak ulertzea edo ezagutza orokor zabalak menperatzeaz haratago doa. Izan ere, bizitzaren hainbat alderdi ere barne hartzen ditu, hala nola, perspektiba, bat-batekotasuna, sormena, norberaren trebetasun sozialak eta emozionalak, besteak beste.
Giza adimena
Pertsona baten adimena hainbat aldagaik osatzen dute (arreta, behatzeko gaitasuna, memoria, ikaskuntza, gizarte-trebetasunak...), eta aldagai horiei esker eguneroko bizitzaren erronkei aurre egitea ahalbidetzen da. Gure eguneroko jardueretatik lortzen dugun errendimendua, neurri handi batean, jarduera horiei eskaintzen diegun arretaren araberakoa da, baita une bakoitzean adierazten dugun kontzentrazio-gaitasunaren araberakoa ere. Baina kontuan izan behar da errendimendu egokia izateko beste funtzio askok ere parte-hartzen dutela: egoera emozional egonkorrak, osasun psiko-fisiko onak edo aktibazio-maila normal batek, batik bat.
Ikuspegi enpirikoari dagokionez, badakigu historikoki pertsonak distiratsu, burutsu edo adimentsu gisa kalifikatu direla eta, bestela, ergeltzat jo izan dira. Pertsona batek eguneroko bizitzako erronkei aurre egiteko duen gaitasun handiago edo txikiagoaren aurrean duen jarrerari buruzko adierazpen horiek enpirikoak eta taldearen kultura-ingurunearekin lotutakoak baino ez ziren. Zalantzarik gabe, jendeak sarritan hitz egiten zuen adimenaren kontzeptuaz, nahiz eta definizio argi eta zientifikorik egon ez, baina argi dago pertsonak gai zirela besteek beren komunitatean arrakasta lortzeko zituzten gaitasunak bereizteko, dela agintari, pentsalari, gerlari, artisau eta abarren moduan.
Gai honetan, Alfred Binet psikologo frantsesaria nabarmentzen da, zeinak mende honen hasieran ikuspegi psikometrikoari eusten dion, giza adimena neurtzeko lehen test zientifikoa arrakastaz sortu baitzuen. Bi arazo aztertzeaz arduratzen zen ministerio-batzorde bateko kidea zen: adimen-atzerapeneko egoeren diagnostikoa eta ezohiko haurren hezkuntza. Han Teodoro Simon doktorearekin elkartu zen, adimen urriko haurrekin lan egin baitzuen. Ikerketetan zehar ondorioztatu zuten, oro har, adin jakin batzuetan garapen mentaleko maila jakin batzuk lor zitezkeela, eta horrek «adin mentalaren» kontzeptua sortu zuen, adin kronologikoarekin bat etor zitekeena edo ez. Adimenaren lehen eskalek adimen-adina ebaluatzen zuten, hau da, maila intelektuala adin-taldearen batez bestekoaren arabera neurtzen zen. Horrela jakin zitekeen haur bat besteen gainetik, azpitik edo maila berean zegoen. Adin mentala adin kronologikoarekin zatituz, zifra bat lortzen zen (adimen-kozientea), ehunez biderkatuta adimenaren neurria ematen zuena. Gaur egun, oraindik erabiltzen den metodoa da adimen-kozientea. Batez bestekoa 100 da, eta biztanleriaren ia erdiak 90 eta 110 artean puntuatzen du. Hau da, 100eko adimen-kozientea estatistikoki normaltzat jotzen da, 15 puntuko aldakuntzarekin: 100 ± 15 (hau da, 85 eta 115 artekoa). Biztanleriaren adimen-banaketak kurba normal edo Gauss kurba (kanpai kurba) forma du, populazioen beste trebetasun eta ezaugarri asko bezala. Adimen-kozientean 85 puntu baino gutxiago duen pertsona bat estatistikaren normaltasunaren azpitik jotzen da, eta 115 baino gehiago duen pertsona bat normaltasunatik gora.
Ertha Pascal-Trouillot
Ertha Pascal-Trouillot (Pétion-Ville, Haiti, 1943ko abuztuaren 13a) haitiar abokatua, idazlea, irakaslea eta politikaria izan da. 1990eko martxoaren 13a eta 1991ko otsailaren 7a bitartean Haitiko behin behineko presidentea izan zen. Hori dela eta, herrialdeko historiako lehen emakume gobernuburua izan zen.
Adimen
Giza adimena
Badirudi pertsona baten adimen-kozienteak eragin handia duela genetikan, ingurumen-aldagaietan eta esperientzia pertsonaletan. Eta ezaugarri-aldagaitzat hartzen da, hau da, haurtzarotik konstante irauten du.
Izanak izan, ez da erraza giza adimen-modu bakarra onartzea. Howard Gardner rek 1994an adimen anizkoitzen tesiari eutsi zion. Adimenak arazoak konpontzeko edo testuinguru kultural batean edo komunitate jakin batean garrantzitsuak diren produktuak egiteko behar den trebetasuna eskatzen duela berretsi zuen.
Orain dela denbora gutxi arte, adimenak arazo matematikoak ebazteko bakarrik balio zuelaren ideia nabarmentzen zen, eta alde batera utzi izan da adimena zoriontasunari edo gizarte-bizikidetza onari eragiten dioten arazoak ebazteko gaitasuna ere badela.
Adimen motak
Howard Gardnerrek, Harvard Unibertsitateko ikertzaile eta neuropsikologoak, eta Neurologiako irakasleak Boston Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean, adimena honela definitzen du: "Komunitate- edo kultura-testuinguru jakin baterako balio handia duten produktuak sortzeko edo arazoak ebazteko gaitasuna".
Gardnerren definizioaren garrantzia bikoitza da: Lehenik, adimenaren eremua zabaltzen du eta bikaintasun akademikoaz haratago doa. Bizitzaren erronkei aurre egiteko espediente akademiko ona izatea ez da nahikoa. Adimen-gaitasun handiko pertsonak daude, baina, adibidez, lagunak ondo aukeratzeko gai ez direnak. Aitzitik, eskolan akademikoki zailtasunak dituzten ikasleak badaude, gerora negozioen munduan edo bizitza pertsonalean arrakasta dutenak.
Negozioetan edo kiroletan arrakastatsua izateak adimentsua izatea eskatzen du, baina alor bakoitzean adimen mota desberdina erabiltzen dugu. Ez hobea, ez okerragoa, baina desberdina. Beste era batera esanda, Albert Einsten ez da Michel Jordan baino azkarragoa, baina bere adimenak eremu desberdinetakoak dira.
Bigarrenik, Gardnerrek gaitasun gisa definitzen du adimena. Duela urte gutxi batzuk arte, adimena jaiotzetikoa eta aldaezina zela pentsatzen zen. Adimentsu jaiotzen zen ala ez, eta hezkuntzak ezin zuen hori aldatu. Hain barneratuta zegoen ideia hori non desgaitasun mentala zuten pertsonek ez baitzuten hezkuntzarik jasotzen, alferrikako ahalegina zela uste baitzen.
Gardnerren arabera, Psikologiak eta Hezkuntzak denbora gehiegi eman dute adimenaren azterketa azterketa-aretoan ikertzen, mundu erreala sakonago behatu beharrean. Hau da, pertsonek arazoak konpontzeko eta kultura aldatzen duten produktuak sortzeko moduari gehiago erreparatu behar liokete.
Halaber, Gardnerrek baieztatzen du adimena hobeto erakusten dela mekanikari batek karburagailuarekin arazo bat nola konpontzen duen edo kontagailuak dilema finantzario bat nola konpontzen duen aztertzean, proba baten edozein emaitzarekin baino. Trebetasun, talentu eta abilezia mota asko behatu ondoren, Gardner doktoreak, azkenean, zazpi oinarrizko adimenen zerrenda sortu zuen (duela gutxi zortzigarren bat gehitu zuen). Bere aburuz, adimen mota desberdinen arteko harreman funtzional bat eragiten dute. Hurrengoak dira Gardnerrek deskribatzen dituen adimen motak :
1) Hizkuntza-adimena
Hizkuntza-adimenak ahozko komunikazioren gaitasunaz haratago doa, komunikatzeko beste modu batzuk integratzen baititu, hala nola, idazkera eta imintzioak. Komunikatzeko gaitasun hau hoberen menperatzen dutenek hizkuntza-adimen hobea dute. Adimen mota hau hurrengo lanbideetan bereziki azaleratzen dira: politikari, idazle, poeta eta kazetari, besteak beste. Ikasleen kasuan, istorioak idaztea, irakurtzea, errimak sortzea, aho-korapiloak eta beste hizkuntza batzuk erraz ikasten dituztenek mota honetako adimenean nabarmentzen dira.
2) Adimen logiko-matematikoa
Adimen mota hau arrazonamendu logikorako gaitasuna eta arazo matematikoen ebazpenari lotzen zaio. Bestela esanda, zenbakiekin modu eraginkorrean lan egiteko eta behar bezala arrazoitzeko gaitasuna da. Eskema eta erlazio logikoekiko sentikortasuna, baieztapenak eta proposamenak, funtzioak eta horiekin lotutako beste abstrakzio batzuk barne hartzen ditu.
Zientzialari, ingeniari, matematikari, kontalari eta sistemen analisietan, besteak beste, ikusten den adimena da. Garatu duten ikasleek erraz aztertzen dituzte planteamenduak eta arazoak. Zenbakizko kalkuluetara, estatistiketara eta aurrekontuetara gogotsu hurbiltzen dira.
Adimen-koziente (IQ) proba ospetsuak adimen mota honetan oinarritzen dira eta, maila txikiago batean, hizkuntza-adimenean.
3) Adimen musikala
Musika-formak hautemateko, bereizteko, eraldatzeko eta adierazteko gaitasuna da. Erritmoarekiko, tonuarekiko eta tinbrearekiko sentsibilitatea barne hartzen du. Konpositore, orkestra-zuzendari, musika-kritikari, musikari eta entzule sentikorretan parte hartzen du.
Adimen mota hau gehiago garatuta duten ikasleak naturaren soinuek eta era guztietako doinuek erakartzen dituzte. Abesten, txistu egiten, oinarekin konpasari jarraitzen, klaseetan daudenean edo ikasten ari direnean objekturen bat erritmikoki jotzen edo astintzen dutenean gozatzen dute.
4) Adimen espaziala
Hiru dimentsiotan pentsatzeko gaitasuna da. Aukera ematen du kanpoko eta barruko irudiak hautemateko, birsortzeko, eraldatzeko edo aldatzeko, espazioa zeharkatzeko edo objektuek zeharkatu eta informazio grafikoa sortzeko edo deskodeatzeko. Galdutakoa edo traspapelatutakoa aurkitzen dutenak edo etxean dena non dagoen dakitenak dira. Mekanikariengan, pilotuengan, itsasgizonengan, artistengan eta arkitektoengan bereziki garatua dago, besteak beste.
5) Gorputz eta zinestesi adimena
Tresnak maneiatu edo hainbat emozio adierazteko behar diren gorputz eta mugimendu gaitasunei egiten die erreferentzia. Koordinazio, trebetasun, oreka, malgutasun, indar eta abiadurako trebetasunak barne hartzen ditu, baita gaitasun zinestesikoa eta neurri eta bolumenen pertzepzioa ere. Marrazkilari, mekanikari, zurgin, atleta, dantzari, kirurgialari eta artisauetan agertzen da, besteak beste. Oro har, kirol-jardueretan, dantzan, gorputz-adierazpenean edo keinuetan nabarmentzen diren ikasleengan hautematen da. Baita tresnak maneiatzen trebeak diren ikasleetan ere.
6) Adimen interpertsonala
Beste pertsona batzuekin modu egokian erlazionatzea eta horiek ulertzean datzan gaitasuna da. Pertsona, lagun eta senide batekin edo gehiagorekin elkarreragiten dute. Sentimenduekiko sentsibilitatea eta ulermena dute, komunikatzaile onak dira, beste pertsona batzuen ikuspuntuak eta egoera emozionalak erraz ezagutzen dituzte.
Irakasle, psikologo, terapeuta, abokatu eta pedagogoen profilak izan ohi dira adimen mota honetan altuen puntuatzen dutenak.
7) Adimen intrapertsonala
Nork bere burua ulertzeko gaitasuna da. Pertsona hauek erraz onartzen dute nor diren eta zer lor dezaketen munduan. Halaber, haien indarguneez eta bizitzako helburuak lortzeko dituzten ahuleziez jabetzen dira. Ez dira nahitaez lotsatiak edo barnerakoiak, baina bakardadea bilatzeko premia handia dute gogoeta egiteko. Beren konfiantza naturala ere abantaila da zailtasunak gainditzeko.
Daniel Golemanek, Harvardeko psikologo, idazle eta irakaslea, Gordnerrek deskribatutako adimen inter- eta intra-pertsonalez osatutako kontzeptu berria deskribatu zuen: Adimen emozionala. Golemanen arabera, adimen emozionala hurrengo osagaiez osatuta dago:
- Autoezagutza emozionala (edo norberaren kontzientzia):
Gure emozioen ezagutza eta horiek guregan eragiteko modua barnebiltzen ditu. Gure gogo-aldarteak gure portaeran nola eragiten duen jakitea garrantzitsua da, baita gure bertuteak eta gure ahulguneak zeintzuk diren ezagutzea ere.
Gure barne-prozesuak ezagutzeak berebiziko garrantzia du, eta, horretarako, bi trebetasun bereziki garatzen ikasi behar da: geure emozioak identifikatzen jakin behar dugu, eta beren izenez aipatu. Hori da adimen emozionalaren oinarria.
- Emozioen kudeaketa:
Sentimenduak egokiak izateko kudeaketa egokia egitea norberaren kontzientzian oinarritzen den gaitasuna da. Emozioen erabilera adimentsua ekintza eraginkor eta ez suntsitzaile baterako bidea bilatzean datza. Beraz, bulkadak kontrolatzen ikasi behar da, erantzun egokiak bilatuz.
- Norberaren motibazioa:
Emozioak helburu baten inguruan antolatzea funtsezkoa da arreta jartzeko, automotibaziorako, lidergorako eta sormenerako. Egoera etsigarriak, frustrazioak edo porrotak jasateko gai izateko garrantzitsua da.
- Besteen emozioak aitortzea:
Enpatia pertsonek besteen emozioak ezagutzeko duten oinarrizko trebetasuna da, besteek sentitzen dutena eta aurpegiaren adierazpenagatik, keinu batengatik, erantzun txar bategatik adieraz daitekeena, gure inguruko pertsonekin lotura errealagoak eta iraunkorragoak ezartzen lagun diezagukeena. Izan ere, besteen emozioak ezagutzea da besteekiko elkarreragin hobea izateko lehen urratsa.
- Harremanak maneiatzea:
Edonor ohartu daiteke besteekiko harreman ona dela gure bizitzarako eta lanerako gauzarik garrantzitsuenetako bat. Eta ez bakarrik jatorrak iruditzen zaizkigunak tratatzea, baizik eta arrakastaz tratatzen jakitea goragoko edo beheragoko mailan daudenekin, gure buruzagiekin, edo edonorrekin. Harreman sozial guztien oinarria besteekin ditugun harremanak lantzea da. Beste pertsonen emozioekiko sentsibilitate-maila zenbat eta handiagoa izan, orduan eta arrakasta handiagoa izango dugu harremanetan.
8) Adimen naturalista
Ingurumeneko elementuak, objektuak, animaliak edo landareak bereizteko, sailkatzeko eta erabiltzeko gaitasuna da. Gure ingurunea behatzeko, esperimentatzeko, hausnartzeko eta zalantzan jartzeko abileziak biltzen ditu.
Albaitari, botanikari, ekologista eta paisajistetan nabarmentzen da adimen mota hau, besteak beste. Animaliak eta landareak maite dituzten ikasleengan ematen da, baita mundu naturalaren eta gizakiak egindakoaren ezaugarriak ezagutu eta ikertzea gustatzen zaien ikasleengan ere.
Garrantzitsua da azpimarratzea pertsona bakoitzak zortzi adimenak dituela eta modu desberdinetan erabiltzen dituela eguneroko bizitzan. Era berean, kontuan izan behar da pertsona bakoitzak bere erara erakusten dituela zortzi adimen horiek. Pertsona batzuk horietako batzuetan nabarmentzen dira, eta beste batzuek zailtasun bereziak dituzte hainbat adimenetan, baina gehienak tartean daude: erraz adierazi ahal ditugun adimen bat edo gehiago ditugu, beste adimen batzuk tarteko mailakoak dira guretzat eta, azkenik, adimen bat edo gehiago zaila egiten zaigu erabiltzea.