cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afganistango historia
Sobietarren aurkako erresistentzia Afganistanen eta mendebaldeko laguntza
Afganistango matxinoen haserreak, batzuetan, mugak gainditu zituen, eta ez zuen zibilen bizitza errespetatu, lurra-airea misil estatubatuar batekin hegazkin komertzial bat eraitsi zutenean bezala. Hegazkin horretan zihoazen 52 pertsona zibilak erasoan hil ziren. Albiste hori erasoa gertatu eta egun batzuetara zabaldu zen, eta matxino afganiarren ezein taldek ez zuen bere gain hartu hegazkin komertzialaren aurkako erasoaren egiletza.
Marie-Blanqueko mendatea
Historia
Frantziako Tourraren pasabidea izan da urte askotan zehar. Lehendabizikoz 1978ko ekitaldian egin zuten.
Afganistango historia
Sobietarren aurkako erresistentzia Afganistanen eta mendebaldeko laguntza
FIM-92 Stingerra ezinbestekoa izan zen matxino afganiarrentzat inbasore sobietarren eta haien kolaboratzaile afganiarren aurkako borroketan. Misil horren eraginkortasuna 1985eko urrian Afganistango gerrillariek Kabulgo aireportuaren aurka antolatu zuten erasoan erakutsi zen –oso zainduta zegoen aireportua–. Matxinoek, aireportua kontrolpean hartu ez bazuten ere, 2 Mig hegazkin eta 4 borroka-helikoptero erortzea lortu zutela.
Sobietar Batasunaren eta bere sateliteen porrota Afganistanen
Soldadu desertoreek eta errebelde islamiarrek tropa sobietarren aurka borrokatu zuten Jellabab herrian, Kabul eta Pakistango mugaren artean. Halaber, borrokek jarraitu zuten: Herat eskualdean, Irango mugatik gertu; Ghazni, herrialdearen erdialdean, eta Mazar-i-Xarif sobietar mugatik gertu. Afganistango Armadaren desertzioak ugariak ziren tropa sobietarrak ez zirelako fio Afganistango laguntzaileekin.
Quincieu
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Afganistango historia
Sobietar Batasunaren eta bere sateliteen porrota Afganistanen
Sobietar Batasuneko biztanleriaren ezjakintasunak aurrera ziharduen, Gobernu sobietarrak ez baitzuen Afganistango gerrari buruzko informaziorik ematen. Sobietar Batasuneko zentsura informatiboa 1981eko erdialdera arte apaldu zen, noiz eta sobietar telebistak Afganistango gerraren ondorio latzak erakusten zituen dokumental bat aurkeztu zuen arte. 1983an, zentsura askoz gehiago apaldu zen Sobietar Batasunean, BBCren entzuketek baieztatzen baitzuten Mosku Irratiak Afganistango inbasore sobietarren aurkako oposizio gero eta gehiago hitz egiten zuela. 1985. urtearen erdialdean, Armeniako 200 familia-gurasok beren seme-alabak Afganistanera bidaltzearen aurka egin zuten jendaurrean. 1987ko abenduan, polizia sobietarrak Yuli Vorontsov disidentea buru zuen manifestazio bat desegin behar izan zuen Defentsa Ministerioaren aurrean.
NGC 4376
NGC 4376 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Afganistango historia
Sobietar Batasunaren eta bere sateliteen porrota Afganistanen
Armada Gorrian ere desertzioak zeuden; Kabulgo Estatu Batuetako enbaxadan, ezkutuan sartu zen soldaduaren kasuan bezala. Soldadu sobietarrek ere uko egin zioten beren nagusien aginduak betetzeari (Kandaharren exekutatutako hogei soldaduen kasuan bezala) matxinatuen aurka borrokatzeari uko egiteagatik. Sobietar miliziako beste desertore batzuk Sobietar Batasunera itzultzera behartuak izan ziren, Igor Rijiov eta Oleg Flan kasu Erresuma Batuan iheslari zeudenak.
Beteranoen eta Afganistanen borrokatu zen sobietar taldean parte hartu zutenen kasuan, Sobietar Batasunean gizarte-arbuioaren adierazpenak aurkitu zituzten. Sobietar herritarrek afganiartzat jotzen zituzten, eta haien itzulera abestiak eta filmak inspiratzen zituen fenomeno soziala bihurtu zen.
1980ko Moskuko Olinpiar Jokoak
Cyrus Vance AEBko Estatu idazkariak iragarri zuenez, Estatu Batuek otsailaren 15a arte itxaron zuten Olinpiar Jokoei boikota egiteko.
1980ko otsailaren hasieran, Estatu Batuek ofizialki eskatu zuten Moskuko Olinpiar Jokoei boikota egitea sobietarrek Afganistanen egin berri zuten inbasioaren aurrean. Hala ere, Nazioarteko Olinpiar Komiteak Mosku izango zela 1980ko Olinpiar Jokoen egoitza berrestu zuen.
Txinako Herri Errepublikak bat egin zuen Sobietar Batasuneko hiriburuan Olinpiadak boikotatuko zituzten herrialdeekin. Boikot olinpikoaren adierazpen horiek gorabehera, gero eta isolamendu handiagoa zegoen nazioartean Estatu Batuek proposatutako aukera horren inguruan.
Mosku 80 Joko Olinpikoak egiten ari ziren bitartean, Afganistango goi funtzionarioak hil zituzten. Sobietarrek Afganistan inbaditu izanaren aurka Mendebaldeak egindako protestak logikoak zirela pentsa zitekeen, baina Nicolae Ceaușescu Errumaniako presidentearen iritziak harridura sortu zuen, tropa sobietarrak Afganistandik erretiratzea eskatu baitzuen.
Babrak Karmal-en gobernua
Moskuk zailtasunak zituen Babrak Karmal presidentearen figura inposatzeko eta Afganistango buruzagi erlijiosoen aurrean sinesgarri bihurtzeko. Sobietar aholkulariek propaganda-kanpaina handi bat egin zuten erlijio-buru musulmanen babesa erregimen berrirako irabazteko. Moskurako irudi independente bat sortzeko, inskripzio eta eslogan komunistak ezabatu ziren Kabulgo kaleetatik; presoak askatu, eta Babrak Karmalek neurri populistak ezarri zituen herriaren borondatea lortzeko.
Sobietarren inbasioaren bigarren hilabetean, Kabulgo kaleak gerra-legepean zeuden, eta dendak itxita. Afganistandarrek eta sobietarrek patruilatze handiak egin zituzten Kabulgo kaleetan. Afganistango merkatariak greban jarri ziren; elikagai eskasia zegoen, eta istilu ugari Afganistango hiriburuko kaleetan. Afganistango Armadak Kabulgo merkatarien grebari amaiera eman zion merkatariak dendak irekitzera behartzeko indarra erabiliz. Kaos horren aurrean, afganiar askok ihes egin behar izan zuten beren herrialdetik.
Babrak Karmalen erregimenaren aurkako etsaigoaren adierazpenak eta sobietarren presentzia berriz hasi ziren Afganistango hainbat hiri garrantzitsutan. Kabulgo biztanleria ia gauero igotzen zen bere etxeetako teilatuetara, eta handik «Allah ajbar !» (Ala da handiena') oihukatzen zuten. 1980ko apirilaren 26tik 29ra bitartean, sobietarren aurkako ikasleen matxinadan parte hartzen ari ziren Afganistango 57 ikasle inguru hil zituzten Kabulgo kaleetan.
Babrak Karmalek lau presidentetza nagusi sortu zituen Afganistango Armadarekin boterea banatzeko eta Afganistango Alderdi Komunistarekin ika-mikak saihesteko. Hedabide diplomatikoek ohartarazi zutenez, sobietarrak ez zeuden prest Babrak Karmali beste aukera bat emateko. Hala ere, Afganistango Alderdi Komunistaren Jalq fakzioko zenbait buruzagi (Babrak Karmal Afganistango presidentea buru duen Partxam fakzioaren aurkakoa) harremanetan jarri ziren musulmanekin.
Kontzesio politiko guztien gailurrean, Babrak Karmalek lehen ministro kargua utzi zuen, eta, kargurako, Ali Kishtmad sultana izendatu zuen Afganistango Alderdi Komunistaren barneko frakzio antagonikoak bateratzeko.
Pravda egunkariak gogor kritikatu zuen Babrak Karmalen gobernua, eta, hortik aurrera, Afganistango presidentearen zortea zalantzazkoa izaten hasi zen.
Xinhua albiste agentzia txinatarraren arabera, sobietarrek kargutik kendu zuten Babrak Karmal presidente ohia, eta Kabulgo espetxe batean sartu. Informazio hori zabaldu ondoren, presidente ohia Moskura eraman zuten tratamendu medikoa jasotzeko.
Ondoren, Babrak Karmal eta Mohammad Najibullah   izan ziren presidenteak. Azken horrek, gerra geldiarazteko, «adiskidetze nazionala» izeneko politika burutu zuen, baina Sobietar Batasunaren desegiteak (monarkiaren garaitik Afganistango bazkide ekonomiko nagusia izan zenak) gobernuari eragin zion, desegin baitzen, eta Estatu Islamikoak ordezkatu zuen.
Marie-Blanqueko mendatea
Historia
Hona hemen 1978. urte ondoko pasabideak:
Afganistango historia
Mohammad Najibullahren gobernua
Mohammad Najibullahk, sobietar inbaditzaileen onespenerako, Afganistango erresistentziaren aurkako ekintza militarrak areagotuko zituela agindu zuen. Ameriketako Estatu Batuek, ordea, Afganistango presidente aldaketa irudi kontua baino ez zela esan zuten, eta gerrilla musulmanak, berriz, inbaditzailearen partetik peoi aldaketa baino ez zela.
Afganistanen, oposizio handia sortu zen Mohammad Najibullahren igoeraren aurka. Kargua hartu zuen egunean, tropa sobietarrek zaintza handia ezarri zuten gobernuaren eraikinetan. Kabul hiriburuan, Babrak Karmal babesten zuten hainbat manifestazio egin ziren, agintari sobietarrek desegindakoak. Adierazpen publiko horien aurrean, Mohammad Najibullahk Babrak Karmal Kontseilu Iraultzaileko buru izendatu zuen.
Afganistango gobernu boterearen berregituraketan, Kontseilu Iraultzaileko (Parlamentua) presidente hautatu zuten Mohammad Najibullah 1987ko urriaren 1ean, eta, hala, herrialdeko presidente izaten jarraitu zuen. Bere kudeaketa berrian, Konstituzio proiektu berri bat diseinatu zen, non islama Afganistango erlijio ofiziala izango zen, eta lau alderdi politiko legeztatu ziren: Langileen Erakunde Iraultzailea, Herriaren Alderdi Islamikoa, Nekazarien Justiziaren Alderdia eta Herri Alderdi Demokratikoa.
Eskaintza eta lorpen demokratiko horiek guztiak gorabehera, matxino afganiarrek ez zuten inoiz serio hartu Mohammad Najibullahren gobernua, eta Sobietar Batasunarekin zuzenean hitz egitea eskatzen zuten.
Sobietar Batasuna Afganistandik erretiratu zenean, bere gobernua ez zela sozialista izango plurala baizik eskaini zuen Mohammad Najibullahk. Eskaintza horrek, ordea, ez zuen askorik balio izan, alerta-egoera ezarri behar izan baitzuen matxino afganiarrek bere erregimenaren aurkako erasoak egiten jarraitu zutelako. Egoera horren aurrean, Mohammad Najibullah sobietarren aldeko gobernura itzuli zen komunistak ez ziren eta Gerrarako Kontseilu Gorena osatzen zuten bere gobernuko kideak kargutik kenduz, baina aldaketa horiek guztiek matxinada afganiarraren morala altxatzea baino ez zuten lortu.
Sobietar tropen pixkanakako erretiroa Afganistandik
1980ko erdialdean, sobietarren tropak Afganistandik erabat erretiratzeko aukera deskribatzen zuten zurrumurruak sortu ziren. Erretiro ez mugatuak harridura sortu zuen NATOren goi-zuzendaritzan, eta Mendebaldeko gogoak gainezka egin zuen. Hala ere, askoren gogogabetasunerako, tropen erretiratze mugatua baino ez zen, eta, horren ondorioz, Mendebaldeko Zazpi Potentziek Afganistango tropa sobietarren erabateko erretiroa eskatu zuten. Azkenean, erabateko erretiroa aukera urrun bat zela baieztatu zen, eta Sobietar Batasunak infanteria dibisio bat –gehienez ere 10.000 gizon– eta 108 borroka-gurdi baino ez zituen erretiratu Afganistandik. Leonid Brezhnevek Sobietar Batasuneko kideen erretiratze partziala azaldu zion Komite Zentralari eta hori erreakzionarioen aurka lortutako garaipenengatik eta Afganistango bizitza normaltasunera itzultzen zelako zen.
1983an, Juri Andropovek, Leonid Brezhneven ondorengoak, Afganistango Armada Gorriarentzat irteera ohoretsu bat bilatu nahi zuela adierazi zuen bere aurrekoaren hiletetan.
1985eko azaroan, Mikhail Gorbatxov buruzagi sobietarrak adierazi zuen Sobietar Batasunak bere tropak Afganistandik erretiratu nahi zituela beste estatuek neutraltasuna bermatu bezain laster. Babrak Karmal Afganistango presidenteak, adierazpen horren aurrean, Der Spiegeli adierazi zion bere herrialdean tropa sobietarren presentzia beharrezkoa izan zela eta haiek erretiratzea bere gobernuak Sobietar Batasunarekin negoziatuko zuela. Adierazpen horiek gorabehera, tropa sobietarren erretiratzeak urrun zirudien, eta Moskuk beste bide batzuk bilatu zituen Afganistanen kaosa kontrolatzeko, hala nola bere akatsen onarpen publikoa eta matxino afganiarrekiko elkarrizketa, baita komunistak edo Sobietar Batasunaren aldekoak ez ziren pertsonaiak sobietarren aldeko gobernuan integratzea ere.
1986an, Gorbatxovek, Frantziako L’Humanite egunkari komunistari egindako elkarrizketa batean, Sobietar Batasunak Afganistango gerrari amaiera eman nahi ziola eta tropa sobietarrak laster aterako zirela herrialde horretatik adierazi zuen. Zirudienez sobietarren estrategia Afganistanen gobernu plurala eratzean eta gobernu horrek herriaren babesa irabazi eta herrialdearen barruko antagonismoak bateratu ahal izango zituenean zetzan. Hala ere, Babrak Karmalen gobernuak erabat egin zuen huts helburu horretan, eta sobietar estrategak etsi zituen Afganistango gobernuarekiko kritikak Sobietar Batasunetik bertatik iristeraino.
1986ko uztailaren amaieran, Gorbatxov buruzagi sobietarrak Afganistanen zeuden bere herrialdeko tropak murriztuko zituela iragarri zuen. Zazpi mila soldadu sobietarrek herrialdea utzi zuten urte hori amaitu baino lehen. Hala ere, gobernu txinatarrak bere atsekabea adierazi zuen, eta tropen erretiroak berehalakoa izan behar zuela adierazi zuen.
Sobietar Batasunak jakinarazi zuen 1986ko urriaren 15etik aurrera sei erregimentu erretiratuko zituela Afganistandik, eta Afganistango gobernuak kazetariak gonbidatu zituen gertaera horren lekuko izatera. Afganistango gobernuak 1986ko amaieran eskaini zuen su-etenerako eskaintza, baina matxinoek errefusatu egin zuten. Hala ere, Kabulek 1987ko urtarrilaren 15etik aurrerako su-etenean jarri zuen azpimarra. Afganistango matxinoen ezezkoaren aurrean, Sobietar Batasunak eskualdea baketzeko ahaleginak blokeatzea leporatu zien Estatu Batuei
Afganistango matxinada indartzeko arrazoi nagusia
Bitartean, Kabul hiriburua gerra ekintzen agertoki bihurtu zen, non matxino afganiarrak aireko misilak erabili zituzten. Estatu Batuek matxinoei emandako jaurtigai horiek hainbat enbaxada harrapatu zituzten.
1987an, Afganistango matxinoek Piandzh (Tajikistan) sobietar herria eraso zuten, Moskuk baieztatu zuen bezala. Afganistango matxinoek Sobietar Batasuneko muga zeharkatu zuten berriro, eta, oraingoan, bi soldadu sobietar hil zituzten, TASS albiste-agentziaren arabera.
Sobietarren bakearen porrota
Afganistango gobernuak su-etenerako proposamena bete nahi zuen adostutako egunean, baina hiru egun geroago, Afganistango gerrillak uko egin zion negoziazio-eskaintzari. Gaitzespen horren erakusgarririk argiena Abdulahad Arezdigiren hilketa ian zen, matxinoen adiskidetzeaz arduratzen zen buruzagia.
1987ko irailean, Sobietar Batasuneko lehen ministrordea. Yuli Vorontsov Kabulera joan zen Afganistan eta Pakistanen arteko elkarrizketetan parte hartzeko. Elkarrizketa horietan, tropa sobietarren erretiro-egutegiaz hitz egin zen.
1987ko amaieran, perestroikaren ondorioak Afganistanen sentitu ziren, txandakako presidenteak botere-postuak utzi eta batzar batek konstituzio berri bat diseinatu baitzituen.
Eduard Xevardnadze ministro sobietarrak 1988ko urtarrilaren 29an iragarri zuen Afganistango Sobietar Batasunaren erretiroari buruzko negoziazioek akordio orokor bat zutela. 1987an, Thailandiako Kanpo Arazoetako Ministerioko bozeramaile batek aukera hori zabaldu zuen. Bitartean, Afganistango matxino taldeetako zazpi buruzagiek behin-behineko gobernu bat osatzeko asmoa agertu zuten Islamabaden. Kremlineko buruzagi Mikhail Gorbatxovek iragarri zuen litekeena zela maiatzean tropa sobietarrak Afganistanetik erretiratzen hastea. Horren aurrean, Mohammad Najibullah Afganistango presidenteak iragarri zuen ez zuela boterea utziko tropa sobietarren erretiroaren ondoren.
Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistak, barne komunikatu batean, Sobietar Batasunak Afganistango inbasioan egindako zenbait akats onartu zituen.
Moskuko agintariek Aliantza Islamikoa gerrilla taldearekin harremanetan jarri ziren matxinoak harrapatutako 313 soldadu sobietarren askapena lortzeko. Harreman hori ez zen bakarra izan, agintari sobietarrek beste gerrilla talde batzuekin harremanetan jarri baitziren soldaduak askatzeko.
George Shultz, AEBko Estatu idazkaria, Sobietar Batasunean izan zen bi potentziek Afganistango gatazkari buruz zituzten jarrerak fintzeko.
Pakistango hiriburua, Islamabad, Sobietar Batasunaren eta gerrilla taldeen arteko topagunea izan zen hainbat gai jorratzeko, gehienak, herrialdean bakea lortzeko baldintzekin lotutakoak. Sobietarrek matxinoen gerrilla talde nagusitzat hartzen dituzte Mujahidin afganiarrak. Sobietar Batasunak Afganistan inbaditu zuenetik ia bederatzi urte igaro ondoren, gerrilla taldeak eta Sobietar Batasuneko ordezkariak negoziatzera bildu ziren. Matxinoek ez ezik, Zahir Xha Afganistango errege ohiak ere negoziatu zuen inbaditzaileekin.
Sobietar Batasuneko indar armatuen erretiro formala
Pravda egunkari sobietarrak, tropa sobietarrak Afganistandik erretiratzen hasteko eguna bezala, maiatzaren lehena markatu zuen. Zazpi gerrillari taldeek, albiste horien aurrean, behin-behineko gobernu bat osatuko zutela iragarri zuten, tropa sobietarrek alde egin eta berehala boterea hartuko zuena. Hala ere, Afganistango presidenteak ohartarazi zien ez zuela boterea utziko ekitaldi hori amaitu ondoren. Afganistango agintariek bazekiten tropa sobietarrak joan ondoren matxinada indartsuagoa izango zela eta bizirauteko aukerak bilatzen zituela. Are gehiago, herrialdea bitan zatitzeko plana diseinatzera ere iristen da.
Afganistango gobernuak Pakistango egutegia onartu zuen tropa sobietarren erretirorako.
Sobietar soldaduak Afganistandik erretiratzen hasi ziren heinean, gerrilla indartu egin zen Afganistango armadak abandonatutako baseak hartuz, hiriak konkistatuz eta Afganistango hiriburuaren aurkako erasoak areagotuz.
Sobietar tropen erretiratzea ez zen hain erraza izan, eta haiek, afganiar lurraldea utzi baino lehen, hainbat hiri bonbardatu zituzten zibil asko hilez. Lekukoek zioten tanke sobietarrak inolako ardurarik gabe igarotzen zirela gorpuen gainetik. Egoera horren aurrean, James Bakerrek Estatu Batuek Kabulen duten enbaxada ixtea erabaki zuen. Beste herrialde batzuek ere beren ordezkaritzak ixtea erabaki zuten. 1989. urtearen hasieran, oraindik, Mosku herrialdea hustu ala zatitu pentsatzen ari zen.
Azken soldadu sobietarrek 1989ko otsailaren hasieran utzi zuten Kabul, Mohammad Najibullahren gobernua gerrilla islamiarrari aurre egiteko prest zegoen alderdikideei armak banatuz. Bitartean, Eduard Xevardnadze Sobietar Batasuneko ministroak Afganistanen irtenbide politiko bat bultzatu nahi zuen, baina Mohammad Najibullahren gobernuari laguntzeari uztearen truke ezin izan zuela gerrilla islamiarra armaz hornitzea blokeatu adierazi zuen. Gogoratu behar da 1987ko apirilean The Washington Postek adierazi zuela Estatu Batuek 600 misil antiaireko Stinger eman zizkiotela gerrilla afganiarrari, eta CIAk 250 milioi dolar jaso zituela gerrilla afganiarra finantzatzeko.
Kabulgo aireportuan sobietar talde bat bakarrik geratu zen; bitartean, sobietarrek uzten zituzten posizio militarrak gerrilla taldeek hartzen zituzten. Gudu gogorrak sortu ziren, eta zibil askok Pakistanen bilatu zuten babesa, zeinak bere mugak itxi zituen afganiar gehiago sar ez zitezen.
1989ko otsailaren 14an, Armada Sobietarra formalki erretiratu zen Afganistandik, aireportuaren kontrola afganiarren esku utzita. Sobietarrik gabeko lehen egunean, Kabul nahiko lasai egon zen. Hala ere, Afganistango matxinada ezin izan zen ados jarri trantsizio gobernu bat osatzeko.
Mohammad Najibullahren gobernuaren erortzea
Sobietar tropen erabateko erretiroaren ondoren, Afganistango armada Mohammad Najibullahren gobernua defendatzen saiatu zen Sobietar Batasunaren babesik gabe. Gerrillari taldeak Kabul hiriburuari erasotzeko kontzentratu ziren Afganistango milizian eta biztanleria zibilean baja asko eraginez. Mujahidin espioitza-iturrien arabera, 1987ko urriaren 30ean, estatu-kolpe saiakera bat egin zuten Babrak Karmalen aldekoek. Eraso horrek agerian utzi zuen Alderdi Komunistaren zatiketa sakona. Sobietarrek Kabulen zuten enbaxadoreak esku hartu behar izan zuen ordena jartzeko, eta Mohammad Najibullahren aldekoek amore ematea eragin zuen zatiketak hazten jarrai ez zezan.
Bere erretiro militarraren ondoren, Sobietar Batasunak Mohammad Najibullahren gobernuari laguntza ematen jarraitu zuen armamentuarekin. Hala ere, Afganistango presidenteak gero eta etsai gehiago zituen, Afganistango matxinadan ez ezik bere gobernuan zeudenak ere. Adibidez, bere Defentsa ministroa, Xha Nawaz Tanari, gerrilla taldeekin harremanetan jarri zen, eta estatu kolpe bat ematen saiatu zen. Saiakerak porrot egin zuen, baina matxinatuek Afganistango armadaren defentsari eutsi zioten. Defentsa ministroak, porrot egin zuela ikusita, Pakistanera ihes egin zuen.
Mohammad Najibullahk kontraeraso gogor bat hasi zuen gerrilla afganiarraren aurka scud misilak jaurtiz posizio zibilen aurka. Gertaera horiek afganiar asko Iranera ihes egitera bultzatu zuen.
George Bush Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak gerrilla talde afganiarrentzako dirulaguntza kendu egin zuen, 1992rako aurrekontuetan ez baitzen sartu normalean ematen zen dirulaguntza.
Erasoak eraso, gerrilla afganiarrak Mazar-i-Xarif hiria hartu zuen, Afganistango garrantzitsuenetako bat. Mohammad Najibullahren erregimena kolapsatzen hasi zen, eta gerrillari taldeak elkarren aurka borrokatzen hasi ziren. Ahmed Xha Masud eta Gulbudin Hekmatiar gerrillari talde nagusien buruzagiak Kabul hiriburutik lehiatu ziren. Gardez, Mohammad Najibullahren jaioterria, eta beste hiri garrantzitsu batzuk mujahidinen menpe zeuden. Kabul gudu-zelai odoltsu bihurtu zen, non milizia sunitak eta Xiiak aurrez aurre jarri ziren. Aurrerapen horien aurrean, Afganistango presidenteak dimisioa emango zuela iragarri zuen, behin NBEk babestutako trantsizio-kontseilu bat osatuta.
Buranudin Rabbanik kargutik kendu zuen Afganistango lehen ministro Abdul Sabur Farid (Hezbi Islami gerrilla talde erradikalak gobernu koalizioan duen ordezkaria) gerrilla talde horrek Kabulen erasoaldi gogorra hasi zuelako.
Prentsan zabaldutako bertsioen arabera, Babrak Karmal Afganistango presidente ohia eta Abdul Rashid Dostum jenerala hegazkin istripu batean hil ziren Kabulera bidean zihoazela. Abdul Rashid Dostumek berehala gezurtatu zuen zurrumurru hori, eta Babrak Karmal non zegoen ez zekiela esan zuen.
Afganistan lege islamikoetara itzuli zen, emakumeei aurpegiak agerian ekartzea eta alkohola saltzea debekatzen ziena.
Fundamentalismoa (1992-2001)
1992an, herrialdea zatituta gelditu zen gerra-jaunen artean (mujahidinetatik edo antzinako armada profesionaletatik zetozen buruzagi militarrak milizien agintean etsaien aurka borrokatzen zutenak).
1994ko urriaren amaieran, talibanen fakzioa hegoaldeko Kandahar probintzian sortu zen, Afganistango armadak harrapatutako Pakistango konboi baten erreskatean, eta 1996tik aurrera nagusitu zen. 1995eko otsailean, milizia berriak Hezbi Islami taldeko buru Gulbudin Hekmatiar garaitu zuen Kabulgo bitartekaritzetan. Gerrilla talde berri horren agerpenak NBEren bake plana zapuztu zuen, zeina Afganistango presidente Burhanudin Rabbani-k boterea entregatzea eta buruzagi gerrillarien batzar bat eratzea baitzen. Gulbudin Hekmatiarren irteera lasaigarria izan zen Afganistango presidentearentzat, geroago esan baitzuen Hezbi Islami garaitzen lagundu ziela talibanei. Babesa garesti aterako zitzaion Burhanudin Rabbaniri, talibanek matxinoen gerrilla-talde garrantzitsuena garaitu eta hilabete baino gutxiagora Kabulen aurkako erasoari ekingo baitzioten. Hala ere, hiriburua hartzeko eta Burhanudin Rabbaniren gobernua agintetik kentzeko lehen saiakerak porrot egin zuen. Tropa ofizialek Kabuletik 25 kilometro hegoaldera dagoen Txarasjab hiriko kuartel nagusiraino atzerarazi zituzten talibanak, eta hiria hartu, eta milizia berria hegoaldera ihes egitera behartu zuten.
Hala ere, Herat hiria hartzean, talibanak berpiztu; kolpe latza eman Afganistango gobernuari, eta Kabulen aurkako beste eraso bat prestatu zuten. Erresistentzia ofiziala gogorra izan zen, eta Herat hiria berreskuratu zuen. Kabulen aurkako erasoaldian, berriz, talibanek soldadu afganiar asko harrapatu zituzten.
Kabul bonbardaketen eta suzirien bidezko erasoen agertoki belikoa bihurtu zen, eta baja zibil asko izan ziren. Horren ostean, Burhanudin Rabbanik eta Gulbudin Hekmatiarrek gobernu berri bat osatzeko eta talibanen mehatxuari aurre egiteko aliantza bat deitu zuten. Hala ere, ahalegin politiko hori gorabehera, milizia berriaren aurrerapenek ez zuten etenik; talibanek Jalalabad hiria hartu, eta herrialdearen erdia kontrolpean zuten. 1996ko irailean, Pakistanekiko mugan dagoen Kunar probintzia hartu zuten.
Herrialdearen erdia baino gehiago kontrolpean zutela, talibanak Kabulera joan ziren berriro. Saiakera berri horretan, gobernuko indarrek porrot egin zuten matxinada berriaren aurrean. Talibanak ez ziren gogo biziz hartuak izan, eta Mohamad Najibullah presidente ohia hil zuten, haren hilotza herriaren aurrean azaldu zutelarik.
Harrezkero, erregimen berriak emakumeen askatasuna zorrotz murriztuko zuten arauak ezarri zituen (burka erabiltzeko betebeharra, esaterako). Kontrol-neurri horiek hainbesteraino iritsi ziren, ezen etxeetako leihoak prestatu behar baitziren etxeko emakumeak kanpotik inork ikus ez zitzan. Oinetako isilak erabiltzera behartuta zeuden, eta ezin zuten askatasunez hitz egin.
Talibanen gobernuaren urteetan, emakumeek debekatuta zuten lan egitea edo kalera irtetea familiako gizon baten laguntzarik gabe. Karrera profesionala zuten emakumeek, mediku edo abokatuek, beren lanak galdu zituzten, eta etxean giltzapetuta gelditu ziren. Beraz, soldatarik ematen zuen gizonik ez zegoen familian, eskean edo gosez hil beharrean zeudela izan zen ondorio zuzena. Gainera, ospitaleak eta emakumeentzako osasun-arreta urriak ziren, gizonezko medikuek ezin baitzituzten artatu. Depresio kasuak modu kezkagarrian igo ziren emakumeen artean, baita suizidio kopurua ere. Emakume askok nahiago izan zuten bere buruaz beste egin zapalkuntzan eta bidegabekerian bizi baino. Gaizki jantzita zeuden emakumeak publikoki zigortzen zituzten.
Askatasuna murriztuta ikusi zuten bakarrak ez ziren emakumeak izan. Alkohola noizbehinka edo ohituraz edaten zutenek ere, edozein edari hordigarri edanez gero, zintzilikaturik hiltzeko mehatxua zuten aurrean. Gobernu berriak umiliatu, eta katigatu zituen apustu-jokalariak ere. Debeku guztien gailurra izan zen Kabulgo biztanleei hiria uzten ez uztea.
Talibanek emakume afganiarrei ematen zieten tratua nazioarteko behaketa eta protesta gogorren arrazoia izan zen.
2001eko martxoaren 10ean, Ahmad Xhah Massoud komandanteak baieztatu zuen Bamijango kolosoen erabateko suntsipena, aireko misil, tanke eta dinamitarekin. Nazioarteko komunitateak mobilizatzen jarraitzen zuen arren, talibanek zioten dagoeneko estatuen % 80 suntsituta zeudela, eta, Kofi Annani, NBEko idazkari nagusiari, suntsituta zeudela baieztatu zioten. Nazioarteko erreakzioak berehala etorri ziren, eta UNESCOko zuzendari nagusiak, Koïtxiro Matsuurak, ekintza gaitzetsi, eta kulturaren aurkako krimentzat jo zuen. Horrela, muturreko gobernu batek, nazioarteko ezintasunaren aurrean, 1.500 urte inguruko erlikiak suntsitu zituen. Omar mularen mehatxua CNN albiste-kateak zabaldu zuen gero mundura.
Shelter Now International kasua ===== 2001eko abuztuaren hasieran, talibanen erregimenak Shelter Now Internationaleko (SNI) 24 misiolari atxilotu zituen, eta kristautasuna predikatzea leporatu zien, heriotzarekin zigortzen zen delitua. Atxilotuen artean, 16 afganiar, 4 alemaniar, 2 australiar eta 2 estatubatuar zeuden. Egoera horren aurrean, Kabulek baimena eman zien tartean zeuden atzerritarren herrialdeetako diplomatikoei herrialdean sartzeko. Hala ere, talibanek ohartarazi zuten ez zela errukirik izango atxilotuentzat. Diplomatikoak Afganistanen zeudela, talibanek ez zien haiekin biltzeko baimenik eman , eta ez zieten luzaroago geratzeko baimenik eman; beraz, Afganistan utzi behar izan zuten herrikideak ikusi gabe. Baina talibanen erregimeneko Kanpo Arazoetako ministro Wakil Ahmed Mutawakilek iragarri zuen Nazioarteko Gurutze Gorriari, CICR, atxilotuak bisitatzeko baimena emango zitzaiola. . Ia hilabetez atxilotuta egon ondoren, Afganistango gobernuak baimena eman zien atxilotuei beren herrialdeetako diplomazialariak eta senideak hartzeko. Noor Mohamed Saqib Auzitegi Goreneko presidenteak iragarri zuen epaiketan atxilotuen erruduntasuna frogatuz gero urkatuak izan zitezkeela. Epaiketan, Afganistango agintariek irudiak eta eskapularioak erakutsi zituzten delituaren zantzu gisa. Diplomatikoek eta atxilotuek oso prozesu nahasia ikusi zuten. 2001eko urrian, aliatuek egindako bonbardaketetan, Alemaniako Kanpo Arazoetako Ministerioak adierazi zuen Afganistanen atxilotutako kooperante kristauak ez zeudela bonbardaketen eraginpean. 2001eko azaroan talibanek atzerriko misiolariak askatu zituzten.
Talibanek, Afganistandik kanpo, finantza-kolpe gogorra jaso zuten, Frantziak eta Alemaniak herrialde horietan irekitako banku-kontuak izoztu baitzituzten.
Abdul Haq, Estatu Batuen babesa zuen mujahidina, tribuetako buruzagi nagusiak batera altxatzeko asmoa zuen, baina talibanek ezustean harrapatu, eta segada batean hil zuten.
Estatu Batuetako bonbardaketen laguntzarekin, Iparraldeko Aliantzak hiru barruti hartu zituen Mazar-i-Xarifetik gertu. Iparraldeko Aliantzako indarrek Kabul ustekabean hartu zutenean, oposizioko borrokalariek beren preso talibanak fusilatu zituzten, nahiz eta haiek zaurituta egon edo euren biziaren aldeko aldarria egin. Herat (talibanen azken gotorlekua) Iparraldeko Aliantzaren agintepean erortzean, talibanen erregimenaren amaiera ekarri zuen; ekintza horretan, oposizioko indarren buru Ismail Khan jenerala izan zen.
NATOren esku-hartzea (2001etik)
2001ean, AEBk eta bere aliatuek Afganistan inbaditu zuten Dorre Bikien atentatuen erantzule zen Al Kaida nazioarteko erakunde paramilitarra desegiteko helburuarekin. Talibanak erraz bota zituzten boteretik, baina haiek erresistentziara igaro ziren oraindik martxan dagoen gerra batean.
Tony Blair Erresuma Batuko lehen ministroa Europako buruzagi nagusiekin bildu zen 2001eko azaroaren hasieran, Downing Streeteko egoitza ofizialean, Estatu Batuei laguntza militarra emateko. Lehen ministro britainiarra protagonista oso garrantzitsua izan zen Europako gainerako buruzagiak Afganistanen parte hartzera konbentzitzeko.
Italiako RAI telebista-kateak –Italia gerran dago– esaldiarekin iragarri zuen Etxe Zuriak onartu zuela Italiaren ekarpena, hau da, Askatasun Iraunkorreko Operaziorako giza baliabideak eta hegazkinak.
Baina Tony Blairren Londresen gerra-kabinete bat osatzeko ekimenak Europar Batasuneko zenbait kide haserretu zituen, proposamen hori Europar Batasunean eztabaidatu behar zela aldarrikatzen baitzuten.
2012ko urriaren hasieran, motor batean zihoan erasotzaile suizida batek ISAFeko hiru kide eta beste hamaika pertsona hil zituen bonba bat leherrarazi zuen, eta horrek erakutsi zuen Afganistango erresistentzia indartsu zegoela
Boterea eta demokrazia Afganistanen
NBEk, Estatu Batuek eta Errusiak gobernu bat diseinatu zuten Afganistanerako. Pakistango presidente Pervez Muxarrafek ohartarazi zuen alderdi etniko eta tribalek ez bazuten berehala gobernu bat osatzeko lan egiten Afganistan anarkian erortzeko arriskuan zegoela Kabulen Iparraldeko Aliantzako tropak ustekabean sartu zirelako. Pakistango presidenteak harridura adierazi zuen nazioarteko koalizioak etnia anitzeko gobernua ezartzeko planik ez zuela ikusita, eta nazioarteko bake indarra eta desmilitarizazio prozesua diseinatzeko eskatu zuen. Bere behin-behineko gobernuan, Hamid Karzaik Kabulen bildutako Afganistango tribu buruzagiei agindu zien eskualdeko segurtasuna berrezarriko zuela. Bere behin-behineko kabinetean, Abdul Raxid Dostum uzbekistandarra sartu zuen, zeina bandoz azkar aldatzeagatik bereizten zen.
Tirabira askoren artean, Afganistango Batzar Handia edo Loja Jirga inauguratu zen, eta gerra-jaun nagusien, behin-behineko kabineteko kideen eta Mohamed Zahir Xhah errege ohiaren babesarekin, Hamid Karzai behin-behineko presidenteak karguan jarraitu zuen. Hamid Karzaik, presidentetzan, boterea fakzioen artean banatu zuen Afganistanen egonkortasuna lortzeko. Ameriketako Estatu Batuek azpimarratu zuten Bonneko Akordioetan ezarritako egutegia errespetatu behar zela eta 2004an egin behar zirela Afganistango presidentetzarako hauteskundeak. Hamid Karzai, 2004ko urriaren 9ko hauteskundeetan, demokratikoki aukeratutako lehen presidentea zen Afganistanen.
Demokrazia praktikan jartzea ez da erraza, eta arrisku asko dakarzkie demokrazia gauzatzen ahalegintzen direnei. 2010eko hauteskunde legegileetan, talibanek Hauteskunde Batzordeko hogeita hamar langile bahitu zituzten.
Afganistango gerra multinazionalaren luzapenaren ondorioak Mendebaldeko gobernuetan
2006. urtearen amaieran, Michèle Alliot-Marie Frantziako Defentsa ministroak adierazi zuen Frantziako tropa bereziak Afganistandik erretiratzen ari zirela. Gatazkaren luzapenak eta finantza-krisiak François Hollanderen kanpainako promesa bihurtu zuten Afganistango tropen erretiroaren aukera.
George Brownek, Afganistango gerra defendatzean, iritzi publikoaren gaitzespena jaso zuen. The Independent aldizkariak egindako inkestak zioen britainiarren erdiak baino gehiagok uste zuela gerra ezin zela irabazi. Afganistanen izandako soldadu britainiarren bajen errekorrak iritzi publikoaren gogoa murriztu zuen. Britainiarrek Afganistanen zuten parte-hartzea kontserbadoreen eta laboristen arteko eztabaida gogorren puntua izan zen, eta hauteskunde gai bihurtu zen.
Alemanian, 2008ko amaiera arte, Bundestag-ek babes osoa eman zion Angela Merkel kantzilerrari, harik eta Alemaniako Estatu Nagusiko buruari, Defentsa idazkariari eta Franz Josef Jung Alemaniako Lan ministroari bere postuak kendu zizkien gerra gertakariei buruzko ezkutuko informazioaren eskandalua sortu zen arte. Hori dela eta, Angela Merkel kantzilerra eta Karl Theodor zu Zuttenberg Defentsa ministroa Kunduz probintzian gertatutako sarraskiari buruzko ikerketa batzorde parlamentario baten aurrean deklaratzera deitu zituzten. Horst Köhler Alemaniako presidente federalak dimisioa aurkeztu zuen Afganistango gerrari buruz Deutschland Radio irrati publikoarentzat egindako adierazpen batzuen ondorioz. Afganistango gerraren gaiak zatiketa eta higadura eragin zuen Angela Merkelen gobernuan.
Herbehereak Afganistanen parte hartzeak krisi politikoa eragin zuen gobernuan. Herbehereetako tropek Afganistanen izango zuten etorkizunari buruzko eztabaidak, kristau-demokraten –Herbehereetako tropak Oruzgango probintzian geratzearen aldekoak zirenak– eta laboristen –berehalako erretiroaren lehian zeudenak– artean, krisi sakon batera eraman zuen Jan Peter Balkenenderen gobernua.
Talibanen atentatu baten ondorioz, Kabulen sei paraxutista italiarren heriotzak banaketa sakona eragin zuen Italiako gobernuan, non Umberto Bossi, Lega Norteko liderra, bezalako ahotsek urtea amaitu baino lehen hiru mila militar italiarren itzulera eskatu zuten.
Espainian, Europako finantza-krisiaren ondorioz, iritzi publikoko hainbat ahots Espainiak Afganistango gerran giza bizitzetan eta finantza-bizitzetan izandako kostuak zalantzan jartzen hasi ziren. Finantza-krisiaren eta aurrekontu-doikuntzen ondorioz, bake-misioetarako baliabideak ustekabeen funtsetik atera ziren. Gai horrek eztabaidak eragin zituen Mariano Rajoy eta Jose Luis Rodriguez Zapateroren artean, eta PPko eta PSOEko politikarien artean. Espainiako ezkerreko ordezkariek Espainiako tropak Afganistandik ateratzeko egutegi bat eskatu zuten.
Afganistango lurraldea eta inguruabarrak ondo ezagutzen zituzten zenbait analistak eta pertsonak mendebaldeko misioa porrota zela baieztatzen hasi ziren.
Afganistanen aliatu izan ziren partaideek desberdintasun sakonak izan zituzten beren artean, hala nola Espainiak eta Italiak, non italiarrek espainiarrei leporatu zieten borroketan haien laguntzarik ez izatea.
Italiako tropek Afganistanen parte hartzeak kolapsoaren ertzean jarri zuen Romano Prodiren gobernua.
Estatu Batuetako botere politiko eta militarrak talka egin zuten Stanley McChrystal NATOko buruak Barack Obama presidentea eta haren kolaboratzaileak kritikatu zituenean Rolling Stone aldizkarian. Finantza-krisiaren ondorioak gobernuaren aurrekontuan eragina izaten hasi ziren, eta Barack Obama presidenteak iragarri zuen gerrarako gastua murriztu egingo zuela.
NBEk, bere aldetik, Afganistango espetxeetan muturreko tortura kasuak antzeman, eta salatu zituen, eta, 2011ko urrian, agintariei presoak ematea utzi zuen. Torturen eskandaluaz gain, militar batek Qalai-i-Naw basearen aurkako erasoari buruzko bideo bat saldu zuen, eta horrek adierazten zuen armada multinazionalean ez zegoela erabateko kontrolik. Bideo hori zabaltzeak areagotu egin zuen Afganistango mendebaldeko indarren jardunari buruzko iritzi publikoaren haserrea.
Eskualdea baketzeko ahaleginak eta indar multinazionalak erretiratzeko lehen urratsak 2014an
Joe Biden AEBko presidenteordeak, Bruselan, NATOren aliatuen aurrean, talibanekin negoziatzea merezi zuela esan zuen.
2010. urtearen hasieran, Nazioarteko Komunitateak babesa adierazi zuen talibanekin bake konferentzia bat egiteko, eta negoziazio horien bitartekaria Abdullaa bin Abdelaziz Saudi Arabiako erregea izango litzateke. Nazioarteko funts bat eratzeko asmoa zegoen oinarrizko talibanak armak enpleguaren eta lurren truke uztera konbentzitzeko. Stanley McChrystal jeneralak, ISAF Segurtasunerako Laguntza Indarren buruak, Gordon Brown Erresuma Batuko lehen ministroak eta Hamid Karzai Afganistango presidenteak Afganistango matxinoekin negoziatzeko bideak irekitzea proposatu zuten.
Nazioarteko Komunitateak 350 milioi euroko funtsa eratuko zuen bost urtean, armak uztea erabakitzen zuten eta erakunde terrorista bateko kide ez ziren talibanak Afganistanen birgizarteratzeko Hamid Karzai presidenteak zituen planak finantzatzeko. Afganistango matxinoek eszeptizismoa agertu zuten Afganistani buruz Londresen egindako konferentziaz, eta adierazi zuten irtenbide bakarra nazioarteko tropak erretiratzea zela.
Hamid Karzaik batzorde bat sortu zuen, Mohamad Sarwar Danish justizia ministroa buru zuela, espetxeetan zeuden talibanen zigorrak berrikusteko.
Hilabeteetako elkarrizketa sekretuen ondoren, talibanek Qatarreko bulego politikoa ireki zutela iragarri zuten –2012ko hasieran–, eta horrek erakutsi zuen nazioarteko komunitatearekin hitz egiteko prest zeudela.
NATOk, 2013an, Afganistanen zeuden soldaduen kopurua murriztea, eta, 2014an, tropak erabat erretiratzea zuen helburu. Plan hori Bamijan probintzian hasiko zen 2011ko uztailean. 2012an, NATOko tropak Afganistango Armada Nazionalaren barruan batailoietan sartuko ziren herrialdeak 2014an bere erabateko subiranotasuna eskura zezan.
Europako zenbait potentzia aliatuk 2014a baino lehen erretiratzeko erabakia hartu zuten. Adibidez, François Hollande presidenteak 2012ko amaieran Frantziako tropa guztiak erretiratzea erabaki zuen. Julia Gillard lehen ministroak, Afganistan ahalik eta lasterren ebakuatzeko joerari jarraituz, jakinarazi zuen Australiako tropak 2013an erretiratuko zirela. Frantziako tropak Afganistandik berehala erretiratzea François Hollanderen hauteskunde promesa bat izan zen, eta horrek atzerriko tropen erretiro desordenatua eragin zezakeen. Hori saihesteko, NATOk plan bat ezarri zuen, non Frantziak bere tropak kendu ahal izango zituen ezarritako denboran, baina Afganistango Armada trebatzeko elementuak mantentzeko konpromisoa hartu zuen.
2014an, Afganistango nazioarteko indarren erretiroari begira, Estatu Batuek eta bere aliatuek honako hau egin zuten: Barack Obamak iragarritako tropa estatubatuarren irteera mailakatua ; Hillary Clinton Estatu idazkariak Haqqani klanarekin hitz egitearen aldekoa zela adierazi zuen, eta uko egin zion talde terroristatzat jotzeari eta Estatu Batuek haiekin harremanak izan zituztela onartzeari ; Barack Obama AEBko presidenteak atzerriko tropak erretiratu eta hamar urterako lankidetza estrategikorako akordio bat sinatu zuen Hamid Karzai Afganistango presidentearekin ; bestalde, AEBko armadak urteak zeramatzan Parwango atxilotze zentrotik isilpean askatzen gune gatazkatsuenetan lasaitasuna lortzeko helburuarekin ; Estatu Departamentuak, Marc Grossman bere mandatariaren bitartez, kanal ofizial eta estraofizialak bilatu zituen talibanekin hitz egiteko ; 2012ko uztailean ere, Estatu Batuetako gobernuak lehentasunezko aliatu estatusa eman zion Kabuli , eta, Tokion egindako konbentzio batean, herrialde aliatuek 13 mila milioi dolar eman zizkioten Afganistani, baldintza hauekin: ustelkeriaren aurkako borroka jarraitzea eta sistema judiziala eta emakumeen eskubideak hobetzea. Hamid Karzai Afganistango presidenteak ere talibanekin hitz egin nahi izan zuen, eta Pakistani babesa eskatu zion matxino horiekin komunikatzeko kanal bat irekitzeko.
Afganistango eta Ameriketako Estatu Batuetako gobernuek lankidetza estrategikoko itun bat sinatu zuten 2014an Estatu Batuetako tropak erretiratu ondoren talibanak boterera itzul ez zitezen. Beste akordio bikain bat zen Estatu Batuek konpromisoa hartzen zutela Afganistan ez erabiltzeko plataforma gisa hirugarren herrialdeei erasotzeko.
Narkotrafikoa eta droga-kontsumoa Afganistanen
Afganistango gobernuaren eta nazioarteko komunitatearen gerra eta debekuak gorabehera, opioa Afganistango BPGaren erdia da NBEren arabera.
Senliseko Kontseiluak ohartarazi zuenez, nazioarteko komunitateak droga desagerrarazteko ezarritako politikek atsekabea sortu zuten tokiko biztanleen artean.
Ustelkeria Afganistanen
Polizia afganiarrak Pakistanen prostituitu behar zituzten 85 haur erreskatatu zituen. UNICEFek haurren lapurretaz ohartarazi zuen.
Estatu Batuetako Kongresuaren txosten baten arabera, Pentagonoaren milioika dolar Afganistanera bideratzen zituzten xantaiak eta eroskeriak ordaintzeko.
Tolo TV telebista-kateak Omar Zakhilwal finantza-ministroaren banku-kontuak erakutsi zituen, eta agerian utzi diru kopuru handiak jasotzen zituela negozio-gizon afganiarrengandik.
Atzerriko esku-hartzea eta Afganistango aberastasun naturalak
2010. urtearen erdialdean, Estatu Batuek mineral-meategi erraldoien aurkikuntzaren berri eman zuten, eta Kabulgo gobernuak onartu zuen aurkikuntza horrek gerraren dinamika alda zezakeela
Talibanak
«Trantsizio prozesua amaitu arte —azpimarratu zuten— Kabul hiriaren segurtasuna beste aldearen esku dago, eta horrek mantendu egin behar du». Erradikalek bere komunikatuan azpimarratu zuten: «hiriburua oso populatuta dagoenez, Emirerri Islamiarreko mujahidinek ez dute hirian indarrez edo gerrarekin sartzeko asmorik, baizik eta negoziazio baten bidez modu baketsuan, prozesu iragankor bat modu seguruan osatzen dela ziurtatzeko, bizitza, jabetza edo inoren ohorea arriskuan jarri gabe eta kabuliarren bizitzak arriskuan jarri gabe».
Kabulen erortzea
2021eko talibanen erasoaldiaren esparruan, Kabul hiria talibanen esku geratu zen urte horretan bertan, tropa estatubatuarrak erretiratu ondoren. Afganistango gobernuak boterea modu baketsuan entregatu zuen, eta Axraf Ghani presidenteak, bere gobernuko goi ofizialek eta mendebaldeko hainbat herrialdetako enbaxadetako langileek herrialdea utzi zuten.
Talibanek etxeratze-agindua ezarri zuten hiriburuan. Hainbat herrialdek talibanen gobernua onartu zuten, eta, ondorengo egunetan istiluak sortu ziren Afganistango hainbat hiritan. Panjxir probintziako haranetan, talibanen aurkako erresistentzia armatuko mugimendua antolatzen aritu ziren Ahmad Massoudek (Ahmad Xah Massouden semea) zuzenduta eta Amrullah Saleh Afganistango presidenteordeak lagunduta.