cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Martin-de-Mailloc
Biztanleria
2007an Saint-Martin-de-Mailloc udalerrian erroldatutako biztanleak 838 ziren. Familiak 292 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 35 bakarrik bizi ziren emakumeak), 82 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 144 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Martin-de-Mailloc udalerrian 310 unitate fiskal zeuden, 883,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.119 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 4 iturginak.
2000. urtean Saint-Martin-de-Mailloc udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 220 hektarea erabiltzen.
Buchfart
Buchfart Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Martin-de-Mailloc
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Runcu Salvei
Runcu Salvei Errumaniako udalerri bat da, Bistrița-Năsăud konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Xamontarupt
Xamontarupt Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Xamontarupt udalerrian erroldatutako biztanleak 152 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 80 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 73 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 44 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 49 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 33 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 95 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 66 lanean zeuden (34 gizon eta 32 emakume) eta 7 langabezian zeuden (5 gizon eta 2 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Xamontarupt udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 160 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.858 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Xamontarupt udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 129 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Santsol
Santsol ([s̺ants̺ol] euskaraz Euskaltzaindiaren arabera; Santzol [s̺ants̻ol] euskaraz lehen) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 0 biztanle zituen. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 69 kilometrora dago.
Izena
Euskaltzaindiak 1979an argitaratutako herri izendegian Santzol forma proposatu zuen herriarentzat, baina 1990eko Nafarroako Herri izendegian herriaren gaztelerazko izenak (Sansol) ez duela euskarazko parekiderik adierazi zuen akademiak. Gerora, hori zuzendu zuen eta Santsol zela erabaki, dagoeneko arau mailarekin.
Litekeena da herriaren izena San Zoilo herriko elizaren santuaren izenetik etortzea, Sanctus Zoilus bere forma latinezko zaharrenetik agian.
Inguru naturala eta kokapena
Herria, Nafarroa mendebaldean kokatzen da, N-111 errepidean Lizarra-Biana norabidean.
Santsolek Desojorekin egiten du muga iparraldean, El Bustorekin ekialdean, Torres del Riorekin mendebaldean eta hegoaldean.
Etxajaun
Etxajaun euskal mitologiako izakia da. Gauez agertzen da eta etxearen babeslea da.
Santsol
Inguru naturala eta kokapena
Donejakue bidearen adar bat igarotzen da herritik.
Klima eta landaredia
Klimaren ezaugarriak mediterraneo kontinentalari motako klimari dagozkio. Urteko batez besteko tenperatura 12 gardu ingurukoa da, eta prezipitazioak 500 eta 800mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 60 inguru dira herrigunean, eta 100 egun udalerriko gunerik menditsuenetan.
Udalerriko jatorrizko artadiak ia erabat desagertu dira gaur egun, eta landaturiko Alepo motako pinuek 11 hektarea hartzen dituzte.
Historia
Los Arcosko Bostirien parte zelarik, Gaztelaren parte izatera igaro ziren 1463. urtean, Nafarroako gerra zibilaren kontestuan baina Nafarroako Erresumak independentzia galdu aurretik, eta herria ez zen Nafarroara itzuli 1753. urtera arte.
Herriko arkitektura dotoreena, elizan eta hainbat etxe eta jauregitan ikus daitekeena, 18. mendekoa.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko hiru etorkin baino ez ziren bizi herrian, biztanleriaren %2,52a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
Azken agintaldietan Santsoleko alkate kargurako Francisco Javier Díaz de Ilarraza aukeratu dute, zerrenda independente batzuen izenean. 2007an Grupo Independiente de Sansol (GIS) bere taldeak udaleko bost zinegotziak lortu zituen.
2011ko udal hauteskundeetan Díaz de Ilarrazak alkate kargua gorde izan zuen, kasu honetan Agrupación Independiente de Sansol (AIS) izeneko zerrendarekin; AIS aurkeztutako zerrenda bakarra izan zen eta beste hiru kide zinegotzi bihurtu ziren.
Udaletxea
Gaur egungo udaletxea 1960ko hamarkadaren hasieran eraiki zen, errepidetik gertu Alde Zaharrean dagoen orube batean. Eraikina adreiluzkoa da, eta kokapen honen aurretik, udal bulegoak elizaren ondoan egon ziren, herriguneko gunerik altuenean. Udalak alkatea eta lau zinegotzik osatzen dute.
Alkateak
Hauek izan dira Santsoleko azken alkateak:
Ondasun nabarmenak
Santsoleko eliza nagusia San Zoilo eliza da. Estilo barrokoko eraikin honek, antzinako eliza (XVI. mendea) baten egitura erabiliz eraiki zen. Aipagarri dira elizako dorrearen altuera, forma karratu eta kanpaientzako gorputz bakarrarekin. Barrukaldean, San Pedroren egurrezko irudi gotiko bat eta Gurutzatuaren beste irudi erromanista bat daude.
Herriaren erdigunean estilo barroko hainbat jauregi daude. Aipagarri da "El Palacio" izeneko jauregi klasikoa. Bi zatiz osatuta, jauregiaren fatxadan hiru armarri ageri dira.
Proisa graffiti (Pasai San Pedro)
Proisa graffiti Pasai San Pedroko gune bat da non aldiro-aldiro graffiti artistikoak margotzen diren. Proisa gunea San Pedroko frontoiko frontisaren atzealdean dago. Arte efimero honen hainbat irudi sarean ikus daitezke eta elkarrizketak egiteko kokagune moduan ere erabili izan da geroago, Berri Txarrak taldearekin esaterako.
Gaiak
Euskal kultura, nazioartekoa, eta kaleko pertsonaiak izaten dira graffitien gaiak. Adibidez hauek:
Myiopagis viridicata
Myiopagis viridicata Myiopagis generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Clifford Shull
Clifford Glenwood Shull (Pittsburg, Pennsylvania, 1915eko irailaren 23a - 2001eko martxoaren 31) estatubatuar fisikaria izan zen.
Carnegie Institutuan (gaur egun, Carnegie Mellon Unibertsitatea) egin zituen ikasketak, eta 1937an graduatu ondoren, New Yorkeko Unibertsitatean sartu zen, eta doktoregoa eskuratu zuen 1941ean. Ondoren, Texas Company (Texaco) konpainiaren laborategian hasi zen lanean, eta gerra ondoren, Oak Ridge Laborategi Nazionalean (Tennessee) sartu zen. Bere lan-jarduera nagusia, dena den, Massachusettseko Teknologia Institutuan eraman zuen aurrera; hango fisika nuklearreko irakasle izan zen, eta neutroien barreiadurari buruzko garrantzizko ikerketak egin zituen, gai baten barruko atomoen kokagunea zein den ezagutzeko oso baliagarriak. Ikerketa horietarako lehen urratsak 40ko hamarraldiaren amaieran egin zituen, Oak Ridgen. 1946tik 1955era bitartean, eta Ernest Wollan lankidearekin batera, atomoaren egitura aztertzeko tresnak prestatzen jardun zuen, eta 1948an beirazko difraktometro bat osatu zuten; horren bidez fisiozko erreaktore batek igortzen zituen neutroien artean lastertasun jakin batean mugitzen zirenak bereiz zitezkeen. 1956. urtean, Massachussetseko Teknologia Institutuan, esperimentaziorako lehenengo erreaktorearen programa zientifikoaren zuzendari izendatu zuten; kargu hartan zen bitartean, oinarrizko lanak egin zituen neutroien optikari buruz, eta beiren terferometroa asmatu zuen; 1986an hartu zuen erretiroa. 1994an Fisikako Nobel saria jaso zuen, Bertram N. Brockhouse zientzialariarekin batera, neutroien barreiaduraren inguruko tekniketan egindako lanengatik. Ikerketa horien bidez, aurrerapen handiak egin ahal izan dira materiaren egituraren ezaguerari dagokionez, eta aplikazio zabala dute industrian.
Demolition Man
Demolition Man (euskaraz Eraustzailea) 1993ko Marco Brambilla italiar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko ekintza filma bat da. Sylvester Stallone, Wesley Snipes, Sandra Bullock, Benjamin Bratt, Rob Schneider, Nigel Hawthorne eta Denis Leary aktoreek antzeztu zuten.
Death Game
Knock Knock (2015) berregokitzapena izan zuen, Keanu Reeves aktoreak antzeztua.
Demolition Man
Argumentua
1996. urtea, Los Angeles hirian Simon Phoenix (Wesley Snipes) gaizkile arrikustsua espetxe kriogeniko batean izoztu dute. 2032an poliziak zeharo txepelak, biguin eta onegiak diren mundu batean esnatuko da, Phoenixek bere gaiztakeriak inongo kezkarik gabe egin ditzazken gizartee bakezalea. Hura atzeman dezakeen bakarra John Spartan da (Sylvester Stallone), 1996an Phoenix atzeman zuen polizia, harekin batera izoztua izan zenez, etorkizunean ere atzeman dezan bere lozorrotik esnatuko dute.
Death Game
Argumentua
1975, AEB, San Frantzisko hiria. George Manning (Seymour Cassel) berrogei urteko negoziogizon arrakastatsu eta ezkondua etxean bakarrik gelditu berri da, Karen (Beth Brickell) emazteak familia larrialdi bategatik aldegin beharra izan duelako.
Georgek urtebetetze festa batean dagoela aprobetxatuz, Agatha (Sondra Locke) eta Donna (Colleen Camp) neska gazte ederrekin nesketan egin eta haiekin larrua jotzeko asmoz bere etxera eramango ditu. Baina bertaratzean, bere zoritxarrerako berak uste baina bestelako motako emakume arriskutsuak direla jabetuko da.
Slatina (Kladno barrutia)
Slatina Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 602 biztanle ditu eta 5,21 kilometro koadroko azalera. Kladno barrutian dago.
Ballinahown
Ballinahown edota Ballynahown (Baile na hAbhann) Irlandako udalerri bat da, Westmeath konderrian dagoena. 2006ko erroldaren arabera 3.256 biztanle zituen.
Salva
Salva Errumaniako udalerri bat da, Bistrița-Năsăud konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Slatina (Kladno barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1287 urtean egin zen.
Salva
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Slapy (Prague-West barrutia)
Slapy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 833 biztanle ditu eta 20.23 kilometro koadroko azalera. Prague-West barrutian dago.
London Canal Museum
London Canal Museum Londresko Islington udalerrian kokaturik dagoen museoa da, Regent's Canal ubidearen ertzean. Londresko ubideen inguruko informazioa eta historia azaltzea du helburu.
Historia
Museoa 1992an ireki zen 1863ko eraikin viktoriar batean. Gatti's Ice House ("Gattiren izotz etxea") izeneko eraikin hau Norvegiatik zetorren izotza gordetzeko erabili zen XIX mendean. Ikusgai daude izotza biltzen ziren bi putzu.
Museoa
Londresko ubideen inguruko informazio ugari erakusten du eta bisita gidatuak ere egiten dira ubideetan zehar, bai oinez eta baita itsasontziz ere.
1083 Salvia
1083 Salvia asteroide gerrikoan aurkitutako 1083. asteroidearen izena da. 1928ko urtarrilak 26an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1928 BC zen.
Hollandale (Minnesota)
Hollandale Minnesotako hiri bat da. Freeborn konderrian kokatua dago. 2010ean 303 biztanle zituen, 1.13 kilometro koadrotan banatuta.
Jean Echenoz
Jean Echenoz (Okzitaniako Orange (Vaucluse), Frantzia, 1947ko abenduaren 26) idazle eta eleberrigilea. Beste artean Goncourt Saria 1999an eta Médicis Saria 1983an eskuratu ditu. Azkeneko nobelak euskaratuak izan dira.
Rhinella multiverrucosa
Rhinella multiverrucosa Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Jean Echenoz
Biografia
Jean Echenoz soziologia eta injinerutza zibila hiri desberdinetan: Rodez, Digne-les-Bains, Lyon, Aix-en-Provence, Marsella eta Paris; 1970tik azken hiri horretan bizi da. Literatura bere pasio nagusia izan da. Urtetako zalantzak izan ondoren, 1979an, 32 urte zituelarik, bere lehenengo liburua kaleratu zuen: Le méridien de Greenwich. Lan hori Jérôme Lindonek eramaten duen Minuit argitaletxearekin atera zuen eta geroztik haiekin jarraitu du lanean. Lehenengo urtetan L'Humanité egunkarian idatzi zuen ere bai. Musika izan da, bestetik, Echenozen zaletasun handia. Pasio hori familiatik datorkio: aiton-amonak zein ama musika klasikoaren jarraitzaileak izan dira. Idazleak kontrabaxua jotzen du.
Rhinella martyi
Rhinella martyi Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Jean Echenoz
Biografia
Dagoeneko hamasei eleberri kaleratu ditu eta hamar sari jaso ditu. Frantzian erreferentziako idazlea da. Zineman ere lan egin du, hiru gidoi idazten, batetik, Un an (2006) filmean parte hartzen, bestetik.
Estiloa
Orokorrean, Echenozen estiloa ekonomikoa da, hau da, ez ditu luzera handiko lanak egiten. Nahiz eta laburtasun hori, deskripzioak garrantzi handia du. Umoreak eta ironiak presentzia handia dute haren lanetan. Oso ohikoa da haren narrazioek oinarri historikoa izatea: Maurice Ravelen biografia Ravel liburuan, Emil Zátopek korrikalaria Courir (2008) eleberrian, etxean aurkitutako dokumentu zahar batzuk 14 (eleberria)n...
Myiopagis cotta
Myiopagis cotta Myiopagis generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Buchholz (Turingia)
Buchholz Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
1084 Tamariwa
1084 Tamariwa asteroide gerrikoan aurkitutako 1084. asteroidearen izena da. 1926ko otsailak 12an aurkitu zuen Sergei Belyavskyk Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1926 CC zen.
Pseudoscaphirhynchus hermanni
Pseudoscaphirhynchus hermanni Pseudoscaphirhynchus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Acipenseridae familian.
Slatina (Ústí nad Orlicíko barrutia)
Slatina Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 447 biztanle ditu eta 4,29 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Orlicíko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
Vadelaincourt
Vadelaincourt Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vadelaincourt udalerrian erroldatutako biztanleak 58 ziren. Familiak 25 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 14 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 7 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 33 etxebizitza zeuden, 26 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 30 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 26 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 23 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Helena Lopes da Silva
Helena Lopes da Silva (Cabo Verde, 1949ko urtarrilaren 30a - Lisboa, 2018ko irailaren 8a) zirujaua, Portugalgo kolonia ohien askapenaren aldeko borrokalaria, aktibista feminista, Ezkerreko Blokearen sortzailea eta Portugalgo hauteskundeak zuzendu zituen lehen emakume beltza izan zen.
Ibilbidea
Cabo Verden jaioa. 1967an, Portugalera joan zen unibertsitatera sartzeko. Porton, ikasleen mugimenduan aritu zen, talde trotskista batean eta Portugalgo kolonien askapen borrokan hazi zen, Cabo Verdeko nazio askapenaren borrokan trebatuz.
Vadelaincourt
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
Helena Lopes da Silva
Ibilbidea
Porton bi urte eman ondoren, Lisboara joan zen, Ginea eta Cabo Verderen Independentziarako Alderdi Afrikarrean (PAIGC) sartu zen, erakunde klandestinoa Estatu Berrian. Liga Komunista Internazionalistako eta Alderdi Sozialista Iraultzaileko (PSR) kide izan zen eta, bietan, Lopesek kausa feministen aldeko borrokan jarraitu zuen. Emakumeen eskubideen eta abortuaren eskubidearen aktibista izan zen, eta Abortuaren eta Kontrazepzioaren Kanpaina Nazionalaren (CNAC) sorreran parte hartu zuen, "Ser Mujer" taldean, Abortuaren despenalizazioaren aldeko Baiezko Mugimenduan eta Médico pela Escolha mugimenduan.
Vadelaincourt
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vadelaincourt udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Helena Lopes da Silva
Ibilbidea
1994an, PSRren hautagaitzaren buru izan zen Europako hauteskundeetan, eta horrek zerrendako lehen lider beltza bihurtu zuen Portugalgo hauteskundeetan. Portugalen eta Europan arrazismoaren eta xenofobiaren arazoak agerian utzi zituen kanpainak. Handik bost urtera, 1999an, Ezkerreko Blokea sortu zuen eta alderdiaren fundazio-aitorpena sinatu zuten 248 pertsonetako bat izan zen.
Vadelaincourt
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Helena Lopes da Silva
Ibilbidea
Cabo Verdeko Estatu Kontseiluaren parte izan zen, Jorge Carlos Fonseca presidenteak gonbidatuta sartu zen. Bere ibilbide politikoarekin batera, Medikuntzan lizentziatu zen 1975ean Lisboako Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean, eta kirurgia orokorreko esku-hartzeak egin zituen 1981 eta 1987 artean. Horrez gain, Lisboako Unibertsitate Berriko Osasun Publikoko Eskola Nazionalean Osasun Kudeaketako Masterra ikasi zuen.
1982 eta 1983 artean, Calouste Gulbenkian Erizaintza Eskolako Zuzendaritza Batzordeak gonbidatuta, Patologia Mediko-Kirurgikoko Katedra irakatsi zuen eta 1981etik 2016ra Lisboako Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Kirurgiako irakasle laguntzaile bisitaria izan zen. Santa María Ospitaleko graduondoko kirurgia-laguntzaile ere izan zen (1998-2016) eta Kirurgia Anbulatorioko 1 Taldea zuzendu zuen 20 urtez.
Medikuntza Eskolako irakaslea izanik eskolaz kanpoko suturei buruzko ikastaro bat koordinatu zuen, "AEFMUL Suturei buruzko Tailerra", eta doan koordinatzen jarraitu zuen erretiroa hartu ondoren ere. Ordem dos Médicos de Portugal-eko Espezialitate Kirurgikoen Elkargoko kidea izan zen 1993az geroztik, eta kolaborazioa eta harreman iraunkorra izan zuen Cabo Verdeko Medikuen Elkargoarekin eta herrialdeko osasun sistemarekin.
Ballykeeran
Ballykeeran (Bealach Caorthainn) Irlandako udalerri bat da, Westmeath konderrian dagoena.
Rhinella nesiotes
Rhinella nesiotes Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Osasun arreta unibertsal
[[File:Universal health care.svg|thumb|300px|Osasun arreta unibertsaleko sistemak dituzten estatuak (11-2010).
Holloway (Minnesota)
Holloway Minnesotako hiri bat da. Swift konderrian kokatua dago. 2010ean 92 biztanle zituen, 3.59 kilometro koadrotan banatuta.
Osasun arreta unibertsal
{{Legend|#3CE67B|Nolabaiteko osasun arreta unibertsala duten estatuak.}} {{Legend|#FFD0D0|Osasun arreta unibertsala ezartzeko lanean ari diren estatuak.}}]]
Osasun arreta unibertsala munduko herrialde askotan aplikatzen den sistema da, gobernuek kudeatua eta gehienetan zergen bidez ordaindua, herritar guztiei osasun laguntza eskaintzeko helburu nagusia duena.
Osasun arreta unibertsalik ez dute eskaintzen Afrikako herrialde gehienetako gobernuek, Maroko, Aljeria, Tunisia, Libia, Egipto eta Hegoafrikan izan ezik.
Asiako hego-ekialdeko herrialde gehienak kanpoan gelditzen dira, Irak, Yemen eta Afganistanekin batera.
Latinoamerikan, bestela, Karibeko herrialdeak Kuba izan ezik, Erdialdeko Amerikako guztiak Costa Rica eta Panama izan ezik, Guyana, Surinam, Ekuador, Bolivia eta Paraguai kanpoan daude.
Europa
Europako herrialde guztiek, Albania eta Mazedoniako Errepublika izan ezik, eskaintza unibertsala ematen dute. Espainia, Britainia Handia, Islandia, Norvegia, Suedia eta Finlandiaren kasuan gobernua da kudeatzaile bakarra.
Alemania
1883 eta 1889 artean Otto von Bismarck enperadore prusiarrak legeak ezarri zituen historiako lehenengo osasun sistema publiko modukoa abiatzeko.
Alemanian gaur egun BPGren %10.7a osasungintzara dedikatuta dago (2005).
Britainia Handia
1948an "National Health Service" delakoa sortu zuten Britainia Handian, William Beveridge jaunak bultzatuta. 1980ko hamarkadan hala ere sistema krisialdian sartu zen, Margaret Thatcher eta laboristen artean borroka latzak eraginez.
Frantzia
Frantzian Britainia Handiaren atzetik joan ziren berehala, eta 50 urte geroago Lionel Jospinek erreforma handia egin zuen osasun eskaintza unibertsala zabalduz. 2000. urtean, OMEk frantziar sistema munduko hoberentzat hartzen zuen, japoniarra, suediarra eta herbeheretarraren aurretik. 2005ean BPGren %11.2a osasungintzara bideratzen dute eta osasun gastuen %80a gobernuak ordaintzen du.
Espainia
Espainian, frankismoaren baitan segurantza sozial unibertsala abian ipini zuten 1963an. Gero etorri ziren 1978ko konstituzioa eta hurrengo urteetako erreformak eta deszentralizazioa. 1984an Osakidetza sortu zuten EAEn eta 1990ean Osasunbidea NFEan. 2006an estatu espainiarraren BPGren %8.4a osasun arloan aplikatzen da.
AEB
1965ean AEBetan lehenengo iraultza gertatu zen esparru honetan: adinekoei eta elbarrituei eskainitako "Medicare" seguru publikoa eta "Medicaid" (behartsuen %40 inguruk jasotzen duena gaur egun) abian ipini zituzten. Aurrerapauso txikia baino ez zen izan, izan ere Estatu Batuek Mendebaleko beste herrialde batzuekin alderatuta haur heriotza tasa altuagoa eta bizitza-itxaropena txikiagoa daukate gaur egun eta hango gobernuak biztanleen %30a baino ez du babesten, 80 milioi pertsona gutxi gora-behera. Are gehiago, estatubatuarren %15ak (45 milioi inguruk) ez dauka osasun arretarako aukerarik, eta horrek eragiten du urtero 100.000 heriotza ebitagarri inguru.
Barack Obamak lortu zuen 2010ean erreforma handiagoa Kongresuak onartzea, unibertsalizazioaren bidean. Ordura arte, bere herrialdea zen bakarra garatutakoen artean horrelako eskaintzarik gabe.
Charles Thomson Rees Wilson
Charles Thomson Rees Wilson (Glencorse, Midlothian, - Edinburgh, ) eskoziar fisikari eta meteorologoa izan zen. Cambridgeko unibertsitateko irakasle eta Cavendish Laboratoryko ikertzaile izan zen. Irradak, eguratseko elektrizitatea, X eta α izpiak eta ioiak aztertu zituen bereziki. Ionizazio ganbera bat asmatu zuen, zatiki ioituak ikusteko moduan jartzen dituen tresna. 1927an, Fisikako Nobel saria irabazi zuen Arthur H. Comptonekin batera.
Sundamys
Sundamys Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Slatina (Znojmoko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1573 urtean egin zen.
Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa 1994az geroztik urtero egiten duten lasterketa da, Espainiako txapeldun izendatzen duena.
Crocidura turba
Crocidura turba Crocidura generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae azpifamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.
Miles Davis
Biografia
Altonen jaio zen, Illinoisen, eta East St. Louis-en ekialdean hazi zen. Davis Juilliard-en ikastera New Yorkera joan ondoren, Charlie Parker saxofoi-jotzailearen bebop boskotean debutatu eta 1944tik 1948ra beraiekin jo zuen. Handik gutxira, Birth of the Cool grabatu zuen Capitol Records-entzat, funtsezkoa izan zena cool jazza garatzeko. 1950etako hasieran, Davisek hard bop-eko lehen piezak grabatu zituen Prestige Records-en zegoela, baina ausaz grabatu zuen heroinarekiko mendekotasuna zela eta.
Newporteko Jazzaldian itzulera arrakastatsuaren ondoren, epe luzeko kontratu bat sinatu zuen Columbia Records-ekin, eta Round About Night albuma grabatu zuen 1955ean. John Coltrane saxofoi-jotzailearekin eta Paul Chambers baxu-jotzailearekin egin zuen lehen lana izan zen hori eta biak 1960ko hamarkadaren hasieran zuzendu zuen seikotearen funtsezko kideak. Garai horretan, tartekatu zituen jazzeko orkestra-kolaborazioak egin zituen Gil Evans-ekin, Sketches of Spain (1960) esaterako, eta banda-grabazioak, Milestones (1958) eta Kind of Blue (1959). Azken grabazio hori da inoiz izan den jazz-album ezagunenetako bat, eta Estatu Batuetan bost milioi kopia baino gehiago saldu ditu.
1961ean My Prince Will Come (1961) diskoa kaleratu zuen baita Blackhawk kontzertuetan aritu ere. Seven Steps to Heaven 1963ko disko arrakastatsuan taldekide ezagunak bildu zituen: Ron Carter baxua jotzen, Herbie Hancock pianoa eta Tony Williams bateria. 1964an Wayne Shorter saxofoi-jolea gehitu zen taldera. post-bop generoko aitzindarietako bat izan zen E.S.P. (1965) eta Miles Smiles (1967) albumekin trantsizio elektrikoari ekin baino lehen. 1970eko hamarkadan, rock, funk, erritmo afrikarrak eta musika elektronikoan ere murgildu zen etengabe aldatzen ziren musikariekin, Joe Zawinul teklatu-jotzailea, Al Foster bateria-jotzailea eta John McLaughlin gitarra-jotzailea, besteak beste. Denboraldi hori, 1969ko Silent Way diskoarekin hasi eta 1975ko Aghartako kontzertuaren grabazioarekin amaitu zen tartea bere jarduneko polemikoena izan zen. Jazz-fusio garaiko 1970eko Bitches Brew diskoak arrakasta komertzialera eraman zuen atzera.
Osasun arazoengatik bost urteko etenaldi baten ondoren, bere ibilibidea segitu zuen 1980ko hamarkadan, musikari gazteagoekin eta poparen eraginarekin. The Man with the Horn (1981) eta Tutu (1986) garai hartako disko azpimarragarrienak dira. Mundu osoan kontzertuak eman zituen, arte-bisualetan, zinean eta telebistan kolaborazioak egiten zituen bitartean.
1991n hil zen, garuneko isuri baten, pneumoniaren eta arnas gutxiegitasunaren eragin konbinatuaren eraginez.
Belgika
Belgika (België, Belgique, Belgien), izen ofiziala Belgikako Erresuma, mendebaldeko Europako estatu burujabea da. Iparraldean Herbehereak ditu, Alemania ekialdean, Luxenburgo hego-ekialdean, Frantzia hego-mendebaldean, eta Ipar itsasoa ipar-mendebaldean. 30.528 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 11,6 milioi biztanle zituen 2022an. Brusela hiriburua eta hiri nagusia da.
Monarkia konstituzional federala da. Bi eskualde nagusik osatzen dute: Valonia frantsesduna hegoaldean, eta Flandria nederlanderaduna iparraldean: tartean, Bruselako eskualdea dago. Hizkuntza ofizialak nederlandera, frantsesa eta alemana dira, eta katolizismoa erlijio nagusia da.
1830 ean lortu zuen burujabetasuna, Herbehereetatik bereizita, erlijioa aitzakia harturik. Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran alemanen mendean egon zen. Harrezkero, eta bere txikitasunean, herrialde moderno eta teknologian aurreratua bilakatu da, Europar Batasunaren barruan. Azken urteotan, krisi ekonomikoak, flandriarren eta valoniarren arteko tirabirak eta eskuin muturraren gorakadak kinka larrian jarri dute herrialdearen barne egoera eta izatea bera.
Ekonomian, garrantzi handikoak dira industria (elikagaiak, siderurgia, ehungintza) eta, batez ere, zerbitzuak. Hartara, zerbitzuek ematen dute Belgikako barne produktu gordinaren % 77,2, industriak % 22,1 eta nekazaritzak % 0,7 (2017).
Mugak
Belgika Europako ipar-mendebaldean dago, ipar latitudeko 49°30 eta 51°30 artean, eta ekialde longitudeko 2°33 eta 6°24 artean. Iparraldean 478 kilometroko muga du Herbehereekin; ekialdean 133 kilometrokoa Alemaniarekin; hego-ekialdean 130 kilometrokoa Luxenburgorekin; eta hegoaldean eta hego-mendebaldean 556 kilometrokoa Frantziarekin. Ipar-mendebaldean Ipar itsasoa du (66,5 kilometroko itsasertza).
Erliebea
Hiru alde nagusi bereizten dira: itsasaldeko lautada, erdialdeko goi-ordokia eta, hegoaldean, Ardenetako mendigunea. Itsasaldeko lautada polderrez (dike eta ubideen bidez Ipar Itsasoari irabazitako eremuak) eta duna z osatuta dago. Erdialdeko goi-ordokiak 100 eta 200 metro arteko garaiera du; haran emankorrak dira, ibai ugarik zeharkatuak. Ipar-ekialdean Campineko zabaldi hareatsua dago. Ardenetako muinoak eta goi-ordokiak malkartsuagoak dira eta baso trinkoz estalita daude; haitzulo eta arroila txikiak ere daude. Mendebaldean Frantzian ere sartzen da mendigune hori, eta ekialdean Alemaniako Eifel mendiekin loturik dago, Hautes Fagnes goi-ordokiaren bitartez. Bertan dago herrialdeko mendirik garaiena: Signal de Botrange (694 metro)
Hidrografia
Ibai nagusiak hiru dira: Eskalda (350 km luze, horietako 200 km Belgikan), Mosa (925 km luze, 183 km Belgikan) eta Yser (78 km luze, 50 km Belgikan). Hirurek iturburua Frantzian dute, eta Ipar Itsasora isurtzen dira. Brusela-Eskalda, Brusela-Charleroi, Erdialdeko kanala (Mosa-Eskalda) eta Albert kanala (Anberes-Lieja) ubide nabigagarri garrantzitsuak dira.
Klima
Klima ozeanikoa da, oro har, Cfb Köppen klima sailkapenaren arabera, gogorragoa mendialdean. Bruselaren ondoko Uccleko estazioan, urteko batez besteko tenperatura 10,4 gradukoa da; urtarrila hilerik hotzena da (3,3 °C) eta uztaila, beroena (18,4 °C). Urteko prezipitazioak 852 mm ingurukoak dira, ongi banatuak urte osoan: handienak abuztuan (79,3 mm) eta txikienak, apirilean (51,3 mm).
Independentzia aurreko Belgika
K. a. 57an, Julio Zesarrek Galiaren ipar-mendebaldea konkistatu zuen; bertan belgae izeneko herri zelta bizi zen. K. a. 22an, Zesar Augustok Galia Belgika erromatar probintzia sortu zuen, Sena eta Rhin ibaien artean; Durocortorum Remorum (egun Reims, Frantzia) zen hiriburua. Erromatarrek galtzada garrantzitsuak eraiki zituzten probintzian zehar, hala nola Boulogne-Kolonia eta Reims-Treveris artekoak, eta latina bilakatu zen administrazioaren hizkuntza. Kristautasuna IV. mendearen hasieratik aurrera hedatu zen; Tongeren izan zen lehenbiziko apezpikutegia. IV. eta V. mendeetako migrazioetan, frankoak kokatu ziren eskualde hartan, eta bertan eratu zuten lehenbiziko erresuma frankoa. Txilderikok Tournain ezarri zuen hiriburua; haren seme Klovis I.ak bataioa hartu zuen 496 aldean, eta Parisera lekualdatu zuen gortea.
843an sinatutako, Verdungo Hitzarmenaren arabera, Luis Errukitsuaren hiru semeen artean banatu zen Karolingiar Inperioa. Egungo Belgikaren lurraldeei dagokienez, Lotario I.ak jaso zituen Eskalda eta Rhinen arteko lurrak (Lotaringia), eta Karlos Burusoilak Flandria. 923ean, Lotaringia Ekialdeko Frantziari lotu zitzaion. XI. eta XII. mendeetan, lurraldea zenbait konderri eta jaurerri feudaletan banaturik zegoen: Flandriako, Namurko, Hainauteko, Luxenburgoko eta Loongo konderriak, Brabanteko eta Linburgoko dukerriak eta Liejako Printzerria. Flandria Frantziako Erresumaren parte zen, eta gainerako lurraldeak Germaniako Erromatar Inperio Santuaren mende zeuden.
X. mendetik aurrera, merkataritza bideak sendotuz joan ziren. Haien ondoan hiri berriak sortu eta zaharrak suspertu ziren. Urteko feriek garrantzi handia hartu zuten. XII. mendetik hara, produktu batzuk kanpora saltzen hasi ziren, hala nola Flandesko ehunak eta Valoniako metalurgia-lanak. Hiri batzuek, Gantek, Brujasek eta Ypresek adibidez, hiri gutuna eskuratu zuten. Zistertar abadia ugari eraiki ziren urte haietan: Orval (1132), Ten Duinen (1139), Villers (1146), Aulne (1147), Ter Doest (1174), Val-Saint-Lambert (1191). XIV. mendea izan zen Flandesko hirien garairik oparoena. Bertan ekoitzitako oihalak ontziz eramaten ziren Baltikorantz, Hansaren portuen bitartez. Leku estrategikoan kokatua, finatza gune garrantzitsu bihurtu zen Brujas, eta bertako portuak berealdiko ontzi-trafikoa zeukan.
XIV-XV. mendeetan, Borgoinako dukeen esku gelditu ziren egungo Belgikako lurralde guztiak, Liejako eta Stavelot-Malmedyko printzerriak eta Tournai izan ezik. Frantzia eta Inperio Santuaren artean estatu indartsu bat eratzea zen haien asmoa. Urte horietan, 1400-1450 bitartean batez ere, ekonomia, kultura eta arte loraldia gertatu zen Borgoinar Herbehereetan. Filipe Onberak gauzatu zuen lurralde horien guztien bateratze administratiboa. Hiri handiek, ordea, beren autonomia gorde nahi izan zuten, politika zentralista horren aurka. XV. mendearen amaieran, Brujasen gainbehera hasi zen, eta Anberes bilakatu zen Flandesko merkataritza-hiri nagusi.
Rhinella nicefori
Rhinella nicefori Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Belgika
Independentzia aurreko Belgika
1477an amaitu zen Borgoinar Herbehereen independentzia, Maria Borgoinakoa Maximiliano I.a Habsburgokoarekin ezkondu zenean. Maria eta Maximilianoren iloba Karlos Habsburgokoak oinordetu zituen lurralde horiek, Espainiako Koroa eta Inperio Santuarekin batera. 1521ean Tournai eta egungo Herbehereetako probintzia batzuk ere bereganatu zituen. Eskuratu berriko eskualde horiek eta Borgoinar Herbehereek osatutako estatu multzoari Espainiar Herbehereak (edo Hamazazpi probintziak) izena ematen zaio. Hura zen Europan kapitalismoak indar gehien zuen herrialdeetako bat, eta Pizkundearekin eta Humanismoarekin loturiko arteak eta ideiek zabalkunde gehien izan zutenetakoa. Hura zen, beraz, Erreforma Protestantea errotzeko gune egokienetako bat. Karlos Habsburgokoak aurre egin bazion ere, kalbinismoa azkar hedatu zuen Espainiar Herbehereetako iparraldean.
Corlăteni
Corlăteni Errumaniako udalerri bat da, Botoșani konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Buhla
Buhla Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Corlăteni
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Belgika
Independentzia aurreko Belgika
XVII. mendean Espainiak etengabeko gerrak izan zituen, bai Frantziaren aurka, bai Probintzia Batuen aurka. Horren ondorioz, Hegoaldeko Herbehereak guduzelai bilakatu ziren, eta herrialdea suntsiturik geratu zen. Miseria garaia izan zen, artean Inperio Santuaren mende zegoen Liejako Printzerrian izan ezik. Gudu horietan Zeelandako Flandria, Ipar Brabante eta Maastricht aldea konkistatu zituzten Probintzia Batuek, eta Artois, Frantziar Flandria eta Hainauteko hegoaldea bereganatu zituen Frantziak. 1714an, Espainiako Ondorengotza Gerraren ostean, Habsburgotar monarkiak eskuratu zituen Hegoaldeko Herbehereak; handik aurrera, Austriar Herbehereak izena eman zitzaien. 1794an, Frantziako Iraultzako Gerretan, Frantziako Errepublikak beretu zituen; frantsesen nagusitasuna 1815ean amaitu zen, Napoleon erabat azpiratua izan zenean.
Independentzia ondoko Belgika
1815ean, Herbehereetako Erresuma Batua sortu zuten Napoleonen aurkako aliatuek, Probintzia Batuak, Austriar Herbehereak eta Liejako Printzerria bateraturik, hizkuntza eta erlijio berezitasunak kontuan hartu gabe, eta Gilen Orangekoa ezarri zuten errege. 1830ean, ordea, hegoaldeko valoniar eta flandriar katolikoak matxinatu eta Herbehereetatik bereizi ziren (Belgikako Iraultza). Monarkia konstituzionala ezarri zen, Leopoldo I.a errege zela. Leopoldo I.a 1865ean zendu zen, eta Leopoldo II.a semea izan zen ondorengoa. Afrikako kolonizazioaren eragile nagusietako bat izan zen Leopoldo II.a; Kongoko Estatu Burujabea haren jabego pribatua izan zen, eta hilketak, bahiketak eta torturak erabili zituen bertako aberastasunak beretzeko. 1908an, Kongoko Estatu Burujabean gertatzen ari ziren izugarrikeriak ezagutu zirelarik, gobernuaren esku utzi behar izan zuen erregeak lurralde hura, harrezkero Kongo Belgikarra izena hartu zuena.
Leopoldo II.a 1909an hil ondoren, Alberto I.a tronuratu zen. Herrialde neutrala bazen ere, Lehen Mundu Gerraren hasieran, 1914ko irailean, Alemaniak Belgika inbaditu zuen, Frantziari erasotzea helburu zuen Schlieffen planaren barnean. Gerrako mendebaldeko fronteko bataila nagusietako batzuk mendebaldeko Belgikan gertatu ziren. Gerra ondoan, Versaillesko Itunaren bitartez, Eupen eta Malmedy bereganatu zituen, eta baita erdialdeko Afrikako Ruanda-Urundi kolonia ere. 1932an onartu zen lehenbiziko hizkuntza legea, herrialdea hiru eremutan banatu zuena: Valonia (frantsesa ofiziala), Flandria (flandesera ofiziala) eta Brusela (elebiduna).
Alberto I.a 1934an hil zen mendi istripu batean, eta haren seme Leopoldo III.a izan zen ondorengoa. 1940eko maiatzaren 10ean, Alemania Naziak herrialdea inbaditu zuen. Erregeak kapitulatzeko agindua eman bazuen ere, gobernuak —Parisen erbesteraturik zegoen— uko egin zion amore emateari. Alferrik izan zen, eta hilaren 28an baldintzarik gabe errenditu zen Belgika. 40.000 belgikar baino gehiago hil zituzten naziek, horietako erdiak juduak. 1944ko irailaren eta 1945eko otsailaren bitartean, Aliatuek herrialdea askatu zuten. Belgikar herriak naziekin kolaboratu izana egotzi zion Leopoldo III.ari, eta 1951n Baudouin semeari utzi behar izan zion erregetza.
1948an, Benelux izeneko ekonomia eta aduana batasuna eratu zuten Belgikak, Herbehereek eta Luxenburgok. Hiru urte geroago, hiru herrialde horiek, Frantziak, Italiak eta Mendebaldeko Alemaniak Europako Ikatz eta Altzairuaren Erkidegoa sortu zuten, Europar Batasunaren ernamuina.1960an, burujabetasuna onartu behar izan zion Belgikar Kongori (egun Kongoko Errepublika Demokratikoa). Ruanda-Urundiri dagokionez, 1961ean egin zen independentziarako erreferenduma, eta bi estatutan banatu zen 1962an: Ruanda eta Burundi.
Giovanni Papini
Giovanni Papini (Florentzia, 1881eko urtarrilaren 9a - Florentzia, 1956ko uztailaren 8a) italiar idazlea izan zen. Agnostiko eta ntiklerikala hasiera batean, 1921ean katoliko egin zen. Leonardo, Lacerba eta Anima aldizkariak sortu zituen besteak beste. Gai asko landu zituen, baina biografia da bereziki landu zuen generoa. Haren lan nagusiak Storia di Cristo  (1921), Dante vivo (1933), La felicità dell´infelice (1956) eta Giudizio universale  (1957) dira. Faxismoaren aldeko jarrera azaldu zuen.
Belgika
Independentzia ondoko Belgika
1960-1961eko neguan, Gaston Eyskensen gobernuaren austeritate politikaren aurkako greba orokorra egin zen, sei aste iraun zuena. Flandriar hiztunen eta frantses hiztunen arteko tirabirak areagotu ziren 1960ko hamarkadatik aurrera. Horren ondorioz, Lovainako Unibertsitate Katolikoa bitan zatitu zen 1968an: Katholieke Universiteit Leuven eta Université catholique de Louvain. Hainbat erreformen ondoren, konstituzio federala onartu zen 1993an; horren arabera, hiru eskualdez (Brusela, Flandria eta Valonia) eta hiru komunitatez (flandriarra, frantsesa eta germanofonoa) osatutako estatu federala da Belgika. Urte horretan bertan zendu zen Baudouin erregea; haren ondorengoa, Alberto II.a, 1993ko abuztuaren 9an koroatu zuten belgikarren errege.
Coșula
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Belgika
Politika
Belgika monarkia konstituzionala, ordezkaritzazkoa eta hereditarioa da. Estatuburua erregea da, eskumen mugatuak dituena, eta lehen ministroa da gobernuburua. Legebiltzarra ganbera bikoa da, Senatuaz (60 kide) eta Ordezkarien Ganberaz (150 kide) osatua. Lehenbiziko konstituzioa 1831n onartu zen, eta zazpi aldiz berrikusi da harrezkero, 1993an azkenekoz. Flandriera hiztunen eta frantses hiztunen arteko tirabiren ondorioz-edo, konstituzioaren azken aldaketa horretan estatu federal bilakatu zen.
Hiru eskualdek osatzen dute herrialdea (Flandria, Valonia eta Brusela) eta hiru komunitate daude (flandriarra, frantsesa eta aleman hiztuna), lurralde bakoitzean mintzatzen den hizkuntzaren arabera eraturik. Horrezaz gainera, lau hizkuntza-eremu daude (flandriera hiztuna, frantsesa hiztuna, elebiduna eta alemaniera hiztuna). Komunitate bakoitzak bere parlamentua eta bere gobernua ditu. Flandriako eskualdea eta komunitatea batu egin ziren eta parlamentu bakarra dago bi erakundeak ordezkatzeko. Valoniako eskualdea eta izen bereko komunitatea, berriz, bereizirik daude.
Banaketa administratiboa
Belgikako administrazioa hiru mailatan banatuta dago:
Biztanleria
2022aren hasieran Belgikak 11.584.008 biztanle zituen. Dentsitatea Europako handienetakoa da, 379 biztanle kilometro koadroko. Dentsitate hori ez da berdina alde guztietan: iparraldeko probintziek askoz handiagoa dute Ardenetakoek baino. Eskulade populatuena Flandria da, 2022an 6.698.876 biztanlerekin (Belgikako populazioaren % 57,8a), ondoren dator Valonia 3.662.495 biztanlerekin (% 31,6a), eta azkenik Brusela-Hiriburua eskualdea 1.222.637 biztalerekin (% 10,6a). Biztanle gehienak, % 98, hirietan bizi dira. Adinka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak % 17,2 dira, 15-24 urte bitartekoak % 11,2, 25-54 urte bitartekoak % 39,8, 55-64 urte bitartekoak % 13 eta 65 urtetik gorakoak % 18,8. Bizi itxaropena oso garaia da, 81,2 urtekoa; 78,6 urtekoa gizonezkoena eta 83,9 urtekoa emakumezkoena (2018ko zenbatespenak).
Banaketa etnikoa
Bi gizatalde nagusi daude Belgikan: flandriarrak (% 55) eta valoniarrak (% 44); eta askoz txikiagoa den beste bat, alemanak (% 0,4). 2011n biztanleen % 25 etorkinak edo etorkinen ondorengoak ziren: italiarrak (% 4,1), marokoarrak (% 3,7), frantziarak (% 2,4), turkiarrak (% 2), herbeheretarrak (% 2), eta beste herrialde batzuetakoak (% 12.8).
Hizkuntzak
Bi dira Belgikako hizkuntza nagusiak: biztanleen % 55k nederlandera dute ama hizkuntza, eta % 38k frantsesa. Nederlandera Flandrian mintzatzen da, Belgikako iparraldeko erdian, eta frantsesa, berriz, Valonia n, hegoaldeko erdian. Aleman hiztunak (% 0,4) ekialdean bizi dira. Biztanleen % 9 elebidunak dira. Hiriburua, Brusela, gizatalde guztien elkargunea da, eta han, nederlandera eta frantsesa ofizialak dira.
Aurrekoez gain, honako hizkuntza gutxitu hauek ere lurralde batzuetan mintzatzen dira: pikardiera, Valoniako Tournai eta Mons barrutietan; linburgera, Liejako probintziaren iparraldean; eta luxenburgera, Luxenburgo probintzian.
Erlijioa
Librepentsamenduak eta frankmazoneriak ahuldua izanda ere, katolizismoak eragin handia izan du Belgikako gizarte eta politikan independentzia adierazi zutenetik. Belgikako konstituzio laikoak kontzientzia-askatasuna babesten du eta, gobernuek horren alde egin dute. 2015eko Eurobarometroaren arabera egindako zenbatespenaren arabera, belgikarren % 60 kristaua da (% 52 katolikoa, % 2,1 protestantea, % 1,6 ortodoxoa, % 4,1 beste kristau sineste batekoa), % 5,2 musulmana, % 17,1 agnostikoa eta % 14,9 ateoa.
Osasuna
Gizarte-segurantzak eta zergek finantzatzen dute osasun-sistema. Nahitaezkoa da osasun-asegurua kontratatua izatea. Mediku eta ospitale gehienak sektore pribatuan aritzen dira. Gaixoak gastuak ordaintzen ditu, eta aseguru-etxeak geroago itzultzen dio. Osasun-sistema Gobernu federalak, hiru eskualdeek eta hiru komunitateek ikuskatzen eta finantzatzen dute. Beraz, sei osasun-ministerio daude, Flandriako eskualdekoak eta komunitatekoak bat egin zutelako.
Ekonomia
Belgika munduko herrialde industrializatu aurrenetako bat da. Gaur egun industrian eta merkataritzan ditu ekonomiaren bi oinarri nagusiak. Hala, biztanleen % 80,1 hirugarren sektorean aritzen da, eta ia % 18,6 bigarrenean. Nekazaritza-abeltzaintzak ez du % 1,3 baizik hartzen (2013ko datuak), baina oso etekin handiak ematen dituzte, herrialdeko elikagai beharren % 80 asetzen baitituzte gutxi gorabehera.
Meatzaritza
Garrantzi handiko harrikatz-hobiak izan ditu, baina gaur egun agorturik daude: 5,6 milioi tona ikatz atera ziren 1986an, 634.000 tona 1991n, eta 278.000 baino ez 1992an. Ikatza izan zen Belgikako ekonomiaren suspertzaile nagusia XIX. mendean. Meatze nagusiak Mosa-Sambre eskualdean zeuden, eta besteak beste Charleroi eta Lieja hirien hazkundea eragin zuten. Etorkin gehienak meatzetan aritzen ziren lanean. Azkenik, hobi sakonenak ustiatzeak zituen gastu ikaragarriak eta hidrokarburoen lehiak behartuta, bertan behera utzi ziren.
Industria
Europako herrialde industrializatuenetako bat da, duen kokaleku egokiari eta garraio azpiegiturari esker. Europa kontinentalean Industria Iraultzari ekin zion lehenengo herrialdea izan zen: kokalekuaz gainera, ikatza eta ehungintza (Erdi Aroan Flandriako hirien aberastasun-iturri nagusia) izan ziren iraultza hartako oinarri nagusiak. Industriak bultzada handia izan zuen Bigarren Mundu Gerraren ondoren, eta beheraldi bat gero, 1950eko hamarkadan, baina 1957an Europako Ekonomia Erkidegoan (Europar Batasuna, gaur egun) sartzeak eta inbertsioa sustatzeko gobernuak bultzatu zituen ekimenek berriro suspertu zuten.
Ikatz ekoizpenak sustatuta, garrantzi handiko siderurgia izan du oraintsu arte. Burdin eta altzairu asko ekoizten du, erdia baino gehiago kanpora saltzeko. Ehungintzak —garrantzi handiko jarduera, Erdi Aroaz geroztik— kotoia, artilea, lihoa eta ehun sintetikoak ekoizten ditu, batez ere Brujas, Brusela, Linburgo, Gante, Lieja, Kortrijk eta Malinasen. XX. mendearen bukaeran 46.000 tona kotoizko ehun, 32.000 tona artilezko ehun eta 38.000 tona raion eta zetazko oihal ekoizten ziren urtean.
Belgikako industria kimikoa kobalto eta erradio gatzen munduko ekoizle handiena da, eta munduko handienetako bat egur-mundruna, ongarriak eta plastikoak ekoizten. Garrantzizko beste industria batzuk dira: ontziolak (Anberes) eta trenak; diamanteak lantzeko industria (Anberes), munduko inportanteena; farmazia industria; argazki hornigaiak; beirazko gauzak; altzariak; alfonbrak (Sint-Niklaas); papera eta kartoia; zementua. Burdinarik gabeko metalen industriak, Kongoko Errepublika Demokratikoko (Belgikar Kongo ohia) lehengaiez horniturik, era askotako metalez —kobrea, zinka, beruna, platinoa, germanioa eta uranioa— hornitzen ditu industria metalurgikoak, kimikoak eta bestelakoak.
Energia
Argindarraren %35 erregai fosilen bitartez lortzen da, % 28 zentral nuklearretan, % 1 ur indarretxeetan, eta % 36 beste iturri berriztagarrien bitartez (2016-2017ko zenbatespenak).
Komikiak
Belgika osoa, baina batez ere Brusela hiriburua, Europa osoko komikigintzaren egoitza nagusietako bat da. Comanche, Lucky Luke, Pottokiak, Tintin (Kuifje) edo Spirou et Fantasio komikiak bertan jaio ziren.
Kirolak
Belgikan zale gehien duen kirola futbola da, eta RSC Anderlecht talde nagusia da; aipagarriak dira, orobat, Club Brugge KV, Standard Liège eta RKV Malinas, besteak beste. Zale ugari dituzte txirrindularitzak, tenisak, igeriketak eta judoak ere.
Slatina (Svitavyko barrutia)
Slatina Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 159 biztanle ditu eta 3,99 kilometro koadroko azalera. Svitavyko barrutian dago.