cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Echo (Oregon)
Echo Oregongo hiri bat da. Umatilla konderrian kokatua dago. 2010ean 699 biztanle zituen, 1.5 kilometro koadrotan banatuta.
Arro sedimentario
Sorrera mekanismoak
Arro sedimentarioek eta plaken tektonikak harreman estua dute. Plaka litosferikoak elkarrengana hurbildu (konpresioa), elkarrengandik aldendu (estentsioa) edo norantza ezberdinetan mugitu daitezke elkarrengandik urrundu gabe (zizaila). Mugimendu horiek modu ezberdinean modelatuko dute erliebea eta beraz, higadura eta sedimentazioa modu ezberdinean gertatuko da ere aktibo den mekanismoaren arabera.
1- Konpresioa (Laburtzea): Mekanismo honen bidez plaka litosferikoen ertzak elkarrengana hurbiltzen dira. Horren ondorioz, tolesak, zamalkadurak magmatismo/bulkanismoa garatzen da eta litosferaren loditzea gertatzen da ere. Laburtzean parte hartzen duten litosferen izaeraren arabera, erliebe forma ezberdinak sortuko dira: Orogenoak (Bi plaka kontinentalen artean), fosa eta arku bolkanikoa (Plaka ozeaniko eta kontinentalaren artean), edo fosa eta irla arku bolkanikoa (Bi plaka ozeanikoren artean).
2- Estentsioa (Luzatzea) : Mekanismo honen bitartez plaka litosferikoen ertzak elkarrengandik hurruntzen dira. Litosfera apurtu eta findu egiten da eta honekin batera faila normalak garatzen dira. Kontinente guneko estentsio guneetan Rift-ak aurkitzen dira. Hauen garapenean, denboraren poderioz, rift eremuan mantua azaleratu daiteke, litosfera ozeaniko berria sortuz; bizkar ozeanikoa lurrazal ozeaniko osotzen diren magmen irteera gunea da, plaken arteko muga berria izanik.
3- Zizaila: Mekanismo honen bitartez plaka litosferikoak ez dira elkarrengandik ez aldentzen ez hurbiltzen indar tektonikoen elkarzut. Konpresio eta estentsio eremuetan ez bezala, plaken arteko mugan zehar gertatzen da aldentze-mugimendua. Mugimendu horiek marruskadura handia eragiten dutenez sismikoki oso gune aktiboak dira.
Arro motak
Arro mota ezberdinak sailkatzeko hainbat irizpide daude; barneratzen dituen sedimentuen arabera, geometria, paleogeografia...etb. Baina, erabiliena, momentuan eragiten ari diren indarren arabera sailkatzen dituena da. Honen arabera lau arro mota bereiz daitezke, sorrera mekanismoek baldintzatuta.
1.Lurrazal egonkorreko arroak
Dinamika gutxien pairatzen duten arroak dira. Erakusten duten subsidentzia oso motela, iraupen eta hedapen handikoa da, “sag” izenekoa hots; garai batzuetan sedimentaziorik ez egotea gerta daiteke, subsidentziarik gabeko uneak adieraziz. Baina, orokorrean jarraitasun handia gordetzen dute erregistroan. Forma aldetik ekidimentsionalak eta ehunka kilometrotako zabalerakoak. Hauek dira desberdindu daitezkeen mota ezberdinak:
Kontinenteen barneko “Sag” arro zabalak. Basamentu ezberdinetan garatzen dira: kristaltsuak, terraneak, konpresio-luzapen gune zaharrak. Eremu hau, eratzen duten prozesu onartuak plaka barneko esfortzuak eta, topografia dinamikoaren aldaketak subdukzio-eremuei lotuta, besteak beste.... Adibidez: Afrika
Kontinente-ertzeko “Sag” arro zabala. Oso gutxi luzatzen den kontinente gaineko arroa da. Ertz pasiboaren garaikide eta oso gutxi failatutako basamentua garatzen du. Hauek, aurrekoak baino iraupen txikiagoa daukate. Adibidez: Chad Arroa Arro ozeanikoa. Drift-aren ostean sortzen da, kontinente ertz pasiboekin batera. “Sag” motako subsidentzia motela. Adibidez: Marianak
2.Muga dibergenteetako arroak
Orokorrean estentsioarekin lotutakoak. Prozesu nagusia luzapena izanik hasierako fase batean zartatze kontinentala “rifting” eta bukaerako fasean ertz pasiboa garatzen da. Historia honen eboluzioa aztertuz eboluzio graduala bereiz daiteke:
Kontinenteen barneko zartatze-arroak edo Rift intrakratonikoak. Honen barnean Rift aktiboak eta aulakogenoak bereizten dira. Gainera, Rift simetriko edo asimetrikoak izan daitezke. Adibidez: Goi-Rhin graben. Kontinente-ertzeko riftak edo rift perikratonikoak. Lurrazal ozeanikoa sortu baino lehen eratzen da. Honetan ere Rifting hasierakoa (kratoi aldera) eta rifting gazteagoko (ozeano-aldera) bereizketa egiten da. Adibidez: Atlantiarreko rifta Ertz pasiboetako arroak. Kontinente-ertzeko arroak edo “Sag” ozeanikoak izan daitezke. Rift-fasearen amaierako etengunearen ondorengo sedimentazio-historia erakusten dute. Adibidez: Itsaso Gorria
3.Muga konbergenteetako arroak
Konpresioarekin erlazionatutako arroak:Subdukzio eremutakoak (ozeano-barnekoak eta ozeano-kontinentekoak). Honen barruan lau eredu bereizten dira, bakoitza bere xehetasunekin: A- Fosak eta akrezio-guneka, B- Arkuaurreko arroa C-Arkuen barneko arroak D-Arkuen osteko-atzeko-arteko arroak Adibidez: Shimanto akrezio-gunea Kolisio eremutakoak (kontinente-kontinente): Honen barnean ere lau eredu bereizten dira: Itsastar mugatuak (hondakin arroak), Lurralde-aurreko arroak (foreland), Foreland eremuko arroak eta Foreland osteko arroak.
4.Urratze-arroak
Zizaila mekanismoek kontrolatutako eremua. Ertz transkurrenteak lurrazalean eragiten duten pleken arteko urratze-mugak dira. Arro hauek bihurguneetan, mailakatze-guneetan eta failen lotura-guneetan.
Faila-bihurguneko arroak: Trantentsionalak eta transpresinalak. Adibidez: Ridge arroa.
Faila-mailakatuetako arroak (overstep-arroak): trantentsionalak eta transpresionalak. Adibidez: Soria Arroa.
Arro transrotazionalak. Adibidez: Los Angeles Arroa.
Lasara (Texas)
Lasara Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Willacy konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 6593
NGC 6593 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Pottsita
Pottsita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Pottsita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Hulan Barrutia
Hulan Barrutia (txinera sinplifikatuz: 呼兰区; pinyineraz: Hūlán Qū), Harbin osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 620.000 biztanle bizi ziren 2.185,9 kilometro koadroko azaleran.
Vuostimo
Vuostimo Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Iparren kokatzen den herrixka da, Kemijoki ibaiaren mendebaldeko ertzean eta Pelkosenniemi udalerritik pare bat kilometrora.
Komunitate birtual
Komunitate birtual edo Digital komunitate zibertaldeak edo ordenagailu bidezko sare sozialak dira. Interes amankomunen bat partekatzen duten pertsonen multzoak dira. Ekintza horiek gizakien zati handi baten jarduera arrunta izan da, betidanik, baina espazio fisikoan. Interneten testuinguruan, zibertaldeak edo komunitate birtualak sortzea ere ohikoa bihurtu da. Komunitate horiek Community manager batek kudeatzen du. Ataria zein komunitate birtuala terminoak gauza bera definitzeko erabiltzen dira kasu askotan.
Kontzeptua Howard Rheinholdek erabili zuen lehen aldiz, The Virtual Community: Homesteading on the Electronic Frontier (1993) liburuan.
Komunitateen helburuak
Komunitate birtualaren helburu nagusiak honako hauek dira:
Amanda Jones
Amanda Jones, jaiotzez, Amanda Theodocia edo Theodosia Jones (East Bloomfield, New York, 1835eko urriaren 19a -Brooklyn, New York,1914ko martxoaren 31) poeta eta asmatzaile estatubatuarra izan zen, emakumeen eskubideen aldeko irakasle eta ekintzailea, Jones izeneko huts-metodo bat asmatu zuelako ezaguna.
Lehen urteak eta hezkuntza
Henryren eta Mary Almaren (Mott) alaba izan zen. Hamabi neba-arrebetatik laugarrena izan zen. Hamabost urterekin eskolatik atera ondoren, irakasle lanetan hasi zen. Geroago, AEBko gerra zibileko gerra-abestien idazle eta poeta gisa ezagutarazi zen.
Berritzailea izan zen latako elikagaiak kontserbatzeko eta olioa erregai gisa erabiltzeko teknologiaren alorrean. Women 's Canning and Presering Companyko gerente gisa, emakumeak baino ez zituen kontratatu. Poeta gisa hainbat poema bilduma argitaratu zituen, besteak beste, Ulahi: And Other Poems (1861), A Prairie Idyl, and Other Poems (1882), Rubaiyat of Solomon, and Other Poems (1905) eta Poems, 1954-1906 (1906). Bere lanik garrantzitsuena Ulahi: An Indian legend versfied poema epikoa da.
Espiritualismoaren eragina
Thomas Dicken idazkien eta mugimendu espiritualistaren eraginpean, 1854an Jones espiritismora bihurtu zen eta mediuma zela pentsatu zuen. 1869an Chicagora joan zen, espirituek hantxe nahi zuten ustean, eta han aldizkako argitalpen batzuetarako idatzi zuen, besteak beste, Western Rural, Univarse, Interior eta Bright Sides-en.
Patenteak eta asmakizunak, 1872-1880
1872an, Jonesek hutsean ontziratzeko prozesu bat garatu zuen elikagaiak kontserbatzeko, Leroy C. Cooley de Albany irakaslearen laguntzarekin, Emily ahizparen koinatua baitzen. Hurrengo urtean bost patente lortu zituen bere prozesuari zagokionez, eta horietako bitan asmatzaile bakarra izan zen. Beste asmakizun bat garatu zuen, olio-erregailu bat, 1880an patentatua. Hala ere, asmakizunetan oinarritutako negozioak ezartzeko saiakerek ez zuten arrakastarik izan, eta berriro idatzi zuen. 1882an A Prairie Idyll argitaratu zuen.
Women's Canning and Presering Company Fundazioa - 1890
Emakumearen eskubideen eta sufragioaren defendatzaile handia izan zen, eta 1890ean Chicagon Women's Canning and Presering Company izeneko enpresa sortu zuen, emakumeak baino ez zituena kontratatzen.
Bere emakume-langileei zuzendutako hitzaldi batean, Jonesek zera esan zuen:"«Emakumeen industria da hau. Inork ez du, ez gure ekintzen aldeko botorik emango, ez gure transakzioak egingo, ez gure liburuak eramango, ez emakumeen soldatei buruzko iritzia emango, ez gure fabrikak gainbegiratuko. Eman diezaiegun gizonei edozein lan egoki, baina eutsi diezaiogun gobernu-botereari. Enpresa prestakuntza-eskola bat da, emakume langileentzat, zeu beste guztiekin. Hemen bada misio bat, bete dadila!»."Enpresa horrek 1893an porrot egin zuenean, Chicago utzi eta ni ahizpa zituen Junction Cityra (Kansas) joan zen.
Ondorengo bizitza
Jonesek lanean jarraitu zuen bere bi asmakizunekin, eta 1903, 1905 eta 1906ko ontziratze-prozesuari buruzko patenteak lortu zituen, baita 1904, 1912 eta 1914an olio-erregailuarekin zerikusia zuten beste patente batzuk ere. Noizean behin literatura-lanak argitaratzen jarraitu zuen, hala nola Rubaiyat of Solomon and Other Poems 1905ean.
Hispaniar-estatubatuarren Gerraren ondoren, Estatu Batuetako Itsas Armada ikatz-ontzietatik petroliorako trantsizioa ikertzen hasi zen. 1904an, 489 orrialdeko txosten bat argitaratu zuten, ikatzaren eta petrolioaren arteko konparazioa luze eta zabal zehazten zuena. Jonesi eskatu zitzaion Engineer-en txostenaren berrikusketa teknikoa idazteko: With which is Introduated Steam Engineering. Haren obituarioaren arabera, eskuzabaltasunez ordaindu zitzaion 1904 eta 1905ean lau artikulu egiteagatik.
1910ean A Psychic Autobiography autobiografia argitaratu zuen, espiritismoarekiko interesean oinarritua. Bizitzaren amaieran, Brooklynera (New York) joan zen negoziei ekiteko, eta hantxe hil zen gripe edo neumoniagatik 1914an, 78 urte zituela. Who's Who in America delakoan sartu zen, 1912-13an, eta Woman's Who's Who in America-n, 1914-15ean.
Clevelandeko (Ohio) Riverside hilerrian lurperatuta dago, William nebaren lurzatian.
Lana
1854an utzi zuen irakaskuntza, bere lehen poema Ladies' Repository de Cincinnatik argitaratu ondoren. 1861ean Ulah, and Other Poems argitaratu zuen; bertsoen bigarren liburua, Poems, 1867an argitaratu zen. Haren osasuna ahula izan zen 1859an tuberkulosia izan zuenetik. Poems argitaratu ondoren, urtebete eman zuen Wisconsingo ama alargunaren etxean sendatzen.
Liburuak
Jonesek sei liburu argitaratu zituen bere bizitzan zehar.
Lalleu
Lalleu (bretainieraz An Alloz) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Campo Volantin pasealekua
Campo Volantin pasealekua Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen pasealeku bat da. Uribarri barrutiko Gazteleku auzoan dago. Pasealeku hau Bilboko udaletxean hasi eta Salbeko plaza eta Unibertsitateen etorbideak bat egiten duten lekuan amaitzen da, Salbeko zubiaren azpian. Bilboko itsasadarrareen eskuinaldean dago, ezkerraldeko Uribitarte pasealekuarekin Zubizuri bidez lotzen da.
Eraikin eta eskultura interesgarriak
Campo Volantin pasealekuan honako eraikin eta eskultura nabarmen hauek daude:
Interpol
Interpol, berez International Police izenaren laburdura dena eta izen osoz euskaraz Polizia Kriminalaren Nazioarteko Erakundea - INTERPOL nazioartean estatuetako polizien arteko koordinazioa erraztea helburu duen erakundea da. ICPO akronimoa ere erabiltzen da.
Ezaugarriak
1923an International Criminal Police Commission izenaren pean sortua, 1956an eman zitzaizkion orain dituen izen oso eta laburtuak.
188 estatu dira erakunde honetako kideak eta guztien artean 59 bat milioi dolarreko aurrekontua eskaintzen diote. Bere egoitza nagusia Lyonen (Frantzia) dago; lehenago Saint-Clouden (Senako Gainak) egon ziren. Nazio Batuen Erakundearen atzetik bigarren nazioarteko erakunderik handiena da.
2010ean bere idazkari orokorra lehenago Ameriketako Estatu Batuetako Ogasun Sailan ardurak izan zituen Ronald Noble da. Bere aurretik hamabost urtez (1985-2000) kargu hori okupatu zuen Raymond Kendall askoren harridurarako 2010eko martxoan Euskal Herriko egoerari buruzko Bruselako Adierazpena sinatu zutenen artean dago. Presidentziari dagokionez Jackie Selebik, Hegoafrikako Polizia Zerbitzuko arduradun gorenak 2004an kargua hartu zuen baina 2008ko urtarrilaren 13an utzi egin zuen; geroago bere herrian kondenatu zuten, ustelkeria kasuekin lotura izan eta droga trafikatzaile batengandik dirua jasotzeagatik. Arturo Herrera Verdugo txiletarrak ordezkatu zuen 2008ko urrian erakundeak egin zuen batzarra arte ; harrezkero Khoo Boon Hui singapurtarrak okupatzen du kargua.
Printzipioz politikoki neutrala izan behar duen bere lana mantentzeko, erakundearen konstituzioak ez du baimentzen zenbait estatu kidetan eraginik ez duten delituetan esku hartzea ezta politika, armada, erlijioa edo arrazakeriarekin zerikusia dutenetan ere Bere lana batez ere izen hauek ematen zaizkien eremu hauetan kokatzen da: segurtasun publikoa, terrorismoa, antolatutako krimena, gizateriaren aurkako krimena, ingurumenaren kontrakoa, genozidioa, gerra krimena, pirateria, droga ilegalen ekoizpena, droga-trafikoa, armen trafikoa, gizakien trafikoa, diru-zuritzea, haurren pornografia, finantza krimena, krimen informatikoa, jabetza intelektualaren kontrako krimena eta ustelkeria politikoa.
2008an Interpoleko idazkaritza orokorrak 84 estatutako 588 langile zituen. Interpolen webgune publikoak hilabetero batez besteko 2.2 milioi bisita izan zituen. Urte berean erakundearen "ohar gorriek" 718 lagunen atxiloketa ekarri zuten.
Historia
Erakundea sortzeko bidean eman zen lehen urrats aipagarria 1914ko Lehen Nazioarteko Polizia kriminalaren Kongresua izan zen; hamalau estatutako polizia eta abokatuak Monakon bildu ziren. Hala ere Lehen Mundu Gerrak ekimen hau atzeratu zuen.
Erakundearen aitzindaria 1923an sortu zen Austrian, "Nazioarteko Polizia kriminala" (International Criminal Police, ICP) izenaren pean. 1938ko Anschlussaren ostean erakundea Hirugarren Reicharen menpean jausi zen eta batzordearen egoitza Berlinera lekualdatu zen 1942an; bere artxiboak nazien eskuetan egoteak zein eragin izan zuen ez dago argi. Edozein kasutan 1938 eta 1945 arte Interpoleko presidenteen artean Otto Steinhäusl, Reinhard Heydrich ("Azken Konponbidea" bultzatu zuen Wannsee Bileran garrantzi handia izan zuena), Arthur Nebe (Einsatzgruppen taldeetako liderra) eta Ernst Kaltenbrunner (Nurenbergeko epaiketen ostean exekutatutako SSko gradurik gorena) SSetako general alemaniarrak egon ziren.
1945ean Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gero, Europako aliatuek erakundea International Criminal Police Organization izenarekin bersortu zuten; Belgika, Frantzia, Eskandinavia eta Erresuma Batuak esku hartu zuten. Bere egoitza berria Parisko aldirietan dagoen Saint-Clouden ezarri zen eta bertan egon zen 1989 arte; urte horretan egun Lyonen duen egoitzara lekualdatu zen.
Kideak
Bere 188 estatu kideak NBEn onartutako gehien-gehienak dira. Kide ez direnak batez ere Ozeaniako estatu batzuk (Kiribati, Mikronesiako Estatu Federatuak, Palau, Salomon Uharteak, Tuvalu, Vanuatu) dira, eta horiez gain Ipar Korea.
NBEko kideak izan gabe Interpolen dauden beste herrialde batzuk:
Arduradun gorenak
Bi goi-kargu daude erakundean:
Idazkari nagusiak
Oskar Dressler 	1923-1946
Louis Ducloux 	1946-1951
Marcel Sicot 	1951-1963
Jean Népote 	1963-1978
André Bossard 	1978-1985
Ronald Noble 	2000–gaurdaino
Presidenteak
Johann Schober 	1923-1932
Franz Brandl 	1932-1934
Eugen Seydel 	1934-1935
Michael Skubl 	1935-1938
Otto Steinhäusl 	1938-1940
Reinhard Heydrich 	1940-1942
Arthur Nebe 	1942-1943
Ernst Kaltenbrunner 	1943-1945
Florent Louwage 	1945-1956
Agostinho Lourenço 	1956-1960
Richard Jackson 	1960-1963
Fjalar Jarva 	1963-1964
Firmin Franssen 	1964-1968
Paul Dickopf 	1968-1972
William Leonard Higgitt 	1972-1976
Jolly Bugarin 	1980-1984
John Simpson 	1984-1988
Ivan Barbot 	1988-1992
Norman Inkster 	1992-1994
Björn Eriksson 	1994-1996
Toshinori Kanemoto 	1996-2000
Jesús Espigares Mira 	2000-2004
Jackie Selebi 	2004-2008
Arturo Herrera Verdugo 	2008ko urria arteko behin-behinekoa
Europolekiko lehia
Europaren eraikuntzaren ikuspegitik Interpolek izan duen bilakaera aztertzea interesgarria da. 1999 europar hutsa den egitura bat sortu zen, Europol. Erakunde horrek 1976an sortu zen TREVI taldearen erreleboa hartu zuen.
Europol ez da Interpolen adar bat, erabat aparteko erakundea baino; Europar Batasunaren estatu kideen borondatez sorturikoa da. Hala ere beste faktore batzuek ere zerikusia izan dute Europolen sorreran; Europako estatuek batzuetan AEBek mundu mailako erakundean mantentzen duten jarrerarekin ez dute beti bat egiten. Edozein kasutan bi taldeek kolaborazio estua dute.
Tipperary
Tipperary (irlanderaz Tiobraid Árann), Irlandako hego-mendebaldean dagoen Tipperary konderriko udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 5.065 biztanle zituen. Limerick eta Waterford hiriak lotzen dituen N24 errepidean kokatzen da.
Musika
Lehen Mundu Gerran ospetsu bilakatu zen It's a Long Way to Tipperary abestiak udalerri hau aipatzen du.
Rawicz udalerria
Rawicz Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Rawicz barrutian kokatuta. 134,25 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 30234 biztanle zituen.
Summitville (Indiana)
Summitville Indianako herri bat da. Madison konderrian kokatua dago. 2010ean 967 biztanle zituen, 1.27 kilometro koadrotan banatuta.
Julian Iantzi
Bizitza
1960ko hamarkadan, Julianen gurasoek —Angel Iantzi eta Txelo Mitxelena— Lesakatik Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuten, bizimodu hobe baten bila. Hogeita hiru urte igaro zituzten han, hamahiru artzaintzan eta beste hamar etxalde batean. Euren hiru seme-alabak Kalifornian jaio ziren eta Dixon udalerrian bizi izan ziren Lesakara itzuli arte. Bi arrazoi nagusitu ziren Lesakara bueltatzeko bidea hartzerakoan; batetik, familia Lesakan izatea, eta bestetik, seme-alabak eskolaratu behar izatea.
Telebista-aurkezleak zazpi urte zituela, euskaraz eta ingelesez baino ez zuen hitz egiten. Gainera, Espainian frankismoak gogor eraso zion euskarari. Segur aski garai hartako debekuek eranaraziko zioten gaur egungo euskal zaletasuna. Horrexek motibaturik, Mintzapraktika programaren partaide da eta euskararen aldeko hainbat hitzaldi eman izan ditu Euskal Herriko toki askotan.
Lana hedabideetan
Julianen telebistako ibilbidea Euskal Telebistako casting batean bere burua ezagutarazi zuenean hasi zen. Ondoren, Canal 4k eman zion bere lehen aukera. Harrezkeroztik, ETBn hartu zuen ospea askotariko reality show-ak aurkeztuz: Basetxea, Begia gose, Sorginen laratza, La flecha amarilla eta El conquistador del fin del mundo''.
Espainiako telebista kateetan ere aritua bada ere (Antena 3, Cuatro) El conquistador reality-aren bidez lortu du izena zabaltzea. Abentura-reality show-aren gidari, hamasei partaideak zuzentzen ditu Faro les Eclaireurseraino, munduaren azken muturreraino, hain zuzen ere. Partaideek (zortzi emakumezko eta zortzi gizonezko bi taldetan banatuta; nahiz eta azken urtealdian hogeita lau partaide eta hiru talde izan diren) Patagoniako klima gogorrari, bizi baldintzei zein proba gogorrei aurre egin behar diete. 2005ean lehen aldiz eman zen telesaioaren helburua ikurrina El Faro del Fin del Mundo-raino eramatea da.
Landavran
Landavran (bretainieraz Landavran) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Bohušice
Bohušice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 143 biztanle ditu eta 5,26 kilometro koadroko azalera. Třebíčeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1353 urtean egin zen.
Trichothyrsa
Trichothyrsa Heliodinidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Trichothyrsa flammivola da.
God Bless America
God Bless America (euskaraz Jainkoak bedeinka dezala Amerika) 1918an Irving Berlinek konposatutako estatubatuar abesti bat da. Beste ereserki askoren inspirazioa da, "This Land Is Your Land" abestiarena kasu.
Ereserki modernotzat hartzen da bere letra eta melodia gogoangarriagatik, Ameriketako Estatu Batuetako ereserki nazionalaren konplexutasun eta abstrakzioaren aurka. "God Bless America"k otoitz itxura hartzen du, bakea eta Jainkoaren bedeinkapenak nazioarentzat eskatuz.
Elgin (Oregon)
Elgin Oregongo hiri bat da. Union konderrian kokatua dago. 2010ean 1,711 biztanle zituen, 2.56 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 6594
NGC 6594 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Kati
Kati Mali hego-mendebaldeko Koulikoro eskualdeko hiria da. Bamakotik 15 kmra dago. 2009an 114.983 biztanle zituen.
Juujärvi
Juujärvi Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka bat da. Hegoaldean dago, Kemijoki ibaiaren ertzean eta Rovaniemi hiriburuko mugatik gertu.
Aplocheilus blockii
Aplocheilus blockii Aplocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aplocheilidae familian.
Kemijärvi (herrixka)
Kemijärvi herrixka, Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen herrixka nagusiena eta biztanle gehien dituena da.
Acheng Barrutia
Acheng Barrutia (txinera sinplifikatuz: 阿城区; pinyineraz: Āchéng Qū), Harbin osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 234.057 biztanle bizi ziren 2.452,1 kilometro koadroko azaleran.
Recz udalerria
Recz Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Choszczno barrutian kokatuta. 180,37 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5645 biztanle zituen.
Bohuslavice (Jihlavako barrutia)
Bohuslavice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 140 biztanle ditu eta 3,75 kilometro koadroko azalera. Jihlavako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1288 urtean egin zen.
Landéan
Landéan (bretainieraz Landean) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Joseba Ituarte
José Francisco "Joseba" Ituarte Goenaga (Lasarte-Oria, ) gipuzkoar futbolari ohi da, atezain moduan aritzen zena.
Ipnops meadi
Ipnops meadi Ipnops generoko animalia da. Arrainen barruko Ipnopidae familian sailkatzen da.
Thrasydoxa
Thrasydoxa Acrolepiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Thrasydoxa tyrocopa da.
Poubaita
Poubaita mineral bat da eta aleksita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Poubaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Gibeleko zain zentral
Gibeleko zain zentralak gibeleko zainetan drainatzen diren lobulutxoen edo sinusoide hepatikoen erdialdeko zainak dira.
Elkton (Oregon)
Elkton Oregongo hiri bat da. Douglas konderrian kokatua dago. 2010ean 195 biztanle zituen, 0.6 kilometro koadrotan banatuta.
Sunman (Indiana)
Sunman Indianako herri bat da. Ripley konderrian kokatua dago. 2010ean 1,049 biztanle zituen, 3.03 kilometro koadrotan banatuta.
Shangzhi
Shangzhi Hiria (txinera sinplifikatuz: 尚志市; pinyineraz: Shàngzhì shì), Harbin osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 598.000 biztanle bizi ziren 9.000,0 kilometro koadroko azaleran.
Azaroaren 5
Azaroaren 5a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta bederatzigarren eguna da, 310.a bisurteetan. 56 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Azaroaren 4 | Urteko egutegi | Azaroaren 6
Grégoire Joanategi
Bizitza
Izturitzen jaio zen; Bazilio Joanategi, hau ere Beloken beneditar eta idazlea, osaba zuen. Grégoire bederatzi urterekin Belokeko eskolan sartu zen. Hogeita zazpi urterekin Lehen Mundu Gerrara joan zen, baita osorik egin ere.
Bigarren Mundu Gerran Belokekoei nazien kontra erresistentzian aritzen zirenak Hego Euskal Herrira pasatzen laguntzeko eskatu zieten; Joanategik lan hauek egiten Orion sarean parte hartu zuen. 1943ko abenduaren 14an, okupazio alemaniarraren garaian, Belokeko priorea zela Jean-Gabriel Hondet fraidetxeko buruzagiarekin batera Gestapok atxilotu zituen. 1944ko urtarrilaren 14 arte Baionako kartzelan izan zituzten, SSren zaintzapean. Handik lehen Bordeleko Fort du Hara eta gero Compiègnera igorri zituzten, Buchenwald (egun Turingia) kontzentrazio-esparrurako bidean. Hango 48, 61 eta 45 zenbakiko Block delakoetan sartu zuten. 1945ean Buchenwaldetik Dachaura (Bavaria) bidalita, 26 Blockean; nazien gainbehera zen eta apirilaren 29an Aliatuak esparruan sartu eta oso baldintza kaskarretan zeuden presoak liberatu zituzten.
1951n frantses estatuak Joanategi eta Hondet saritu zituen.
Lanak
Bere bizipen latz guztiak frantsesez jaso zituen 1960an idatzitako liburu batean. Marzel Etxehandik komentukideak 1995ean euskaratu zuen:
Bohuslavice (Náchodeko barrutia)
Bohuslavice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.002 biztanle ditu eta 14,12 kilometro koadroko azalera. Náchodeko barrutian dago.
Spring Garden-Terra Verde (Texas)
Spring Garden-Terra Verde Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Nueces konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Landujan
Landujan (bretainieraz Landujan) Ille eta Vilaine departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Alcalatén
L'Alcalatén Valentziar Herrialdeko eskualdea da, l'Alcora hiriburua duena. Iparraldean Alt Maestrat eta Aragoi ditu, ekialdean Plana Alta, hegoaldean Plana Baixa eta mendebaldean Alto Mijares.
9 udalerrik osatua, 648,7 km²ko azalera du eta 2008an 16.991 biztanle zituen.
Bohuslavice (Náchodeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1353 urtean egin zen.
Alcalatén
Eskualde historikoa
Tinença d'Alcalatén izeneko eremu historikoa egon zen. Gaurko eskualdeko udalerrien artean Atzeneta del Maestrat, Benafigos eta Vistabella del Maestrat ez ziren esparru honetan, Alt Maestrat eskualde historikoaren barruan zeudelako. Emili Beüten "Comarques naturals del Regne de València" (1934) lanean hala agertzen dira.
3993 Šorm
3993 Šorm asteroide baten izena da. azaroaren 4an aurkitu zuen A. Mrkos-ek Kleť Behatokitik.
Orbitaren ezaugarriak
3993 Šorm asteroidearen orbitak batezbeste 2,287 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,891 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,683 distantziara. Eszentrikotasuna 0,173 da, eta makurdura orbitala 5,46ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.6 da.
Miguel Ferrer
Miguel José Ferrer (Santa Monica, Kalifornia, 1955eko otsailaren 7a - ibidem, 2017ko urtarrilaren 19a) estatubatuar aktorea izan zen. Aita José Ferrer aktorea izan zen eta ama Rosemary Clooney abeslaria. George Clooney zen bere lehengusua. Musikan hasi zen eta bateria jo zuen Keith Moonen Two Sides of the Moon abestian. Bere lagun Bill Mumyrekin Comet Man komiki pertsonaia sortu zuen eta eleberri grafiko bat idatzi zuten (The Dreamwalker). 1970eko hamarkadan hasi zen telebistarako paperetan antzezten. Bere lanik nabarmenena Twin Peaks sailan izan zen. Zineman RoboCop, Traffic eta Iron Man 3 filmetan antzeztu zuen.
NGC 6597
NGC 6597 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Bier (Maryland)
Bier Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Allegany konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Irving Thalberg
Irving Grant Thalberg (New York, 1899ko maiatzaren 30a - Santa Monica, Kalifornia, 1936ko irailaren 14a) estatubatuar zinema ekoizlea izan zen.
Idazkari lanetan hasi zen Universal Picturesen. Ondoren konpainia zuzendu zuen Los Angelesen eta ehunka filmen ekoizpena gainbegiratu zuen. Han Louis B. Mayerrekin elkartu zen eta Metro-Goldwyn-Mayer konpainia sortu zuten. 1925ean produkzio buru izendatu zuten eta MGM Hollywoodeko estudiorik handiena bihurtu zuen. Kalitatea eta arrakasta komertziala uztartu zituen, eta gidoiak aukeratzeko, aktoreak aukeratzeko eta film errentagarriak ekoizteko trebetasunagatik nabarmendu zen.
Marsupialia
Orokorrean 270 bat espezie daude, 70 Amerikan, batez ere Hego eta Zentro Amerikan; zarigueia eta arratoi marsupiala esaterako; eta 200 Australian, Zelanda Berrian eta inguruko irletan; kanguroa, walabia, bilbia, bandicota, wombat, koala, tasmaniako deabrua eta martsupial planeatzaileak esaterako. Hauetaz gain, iraungitako espezie asko daude, tasmaniako tigrea esaterako.
Martsupial hitza, latinerazko marsupium hitzetik dator, “poltsa” esanahia duena. , Gainera, espezie askoren izen zientifikoak  “poltsa” edo “poltsiko” esanahidun grekerako aurrizkiez eta ugaztun Europearren izen zientifikoez osatuta zeuden: Thyla-cinus poltsadun txakurra.
Taxonomia
Australia eta Zelanda Berriko martsupialen dibertsitatea ez zen narbarmena izan 1770ko hamarkadararte, nahiz eta ezezaguna izan.
Europarrek zarigueia bat ez zen eta poltsadun ugaztun bezala antzeman zuten lehengoetariko espeziea ekialdeko kangurutzar grisa (Macropus giganteus) izan zen. Espezie hau karraskari saltari oso handi bat zela erabaki zen, hemendik aurrera martsupial asko plazentadun ugaztunekin parekatu ziren hauekin erlazionatutako izenak erabiliz nahiz eta ez izan inolako erlazio ebolutibo edo genetikorik. Honen adibide koala hartza, Tasmaniako otsoa eta tigrea dira. (Ugaztun martsupial eta plazentadunak arbaso komuna dute, baina indenpendenteki garatu dira eboluzio konbergetnea emanez)
18. Mendean anatomiaz gain sailkatzerako orduan beste ezaugarri batzuk kontuan izan behar zituztelaz konturatu ziren, esaterako neuroanatomia edo ugalketa. Erabaki honek martsupial eta ugaztun plazentadunen arteko desberdintasun nabarmenagoa onartzea baimendu zuen.
Gaur egun dakigunez, martsupialek ugaztunen klasearen barneko zazpi orden bizi eta gutxienez suntsitutako beste lau orden osatzen dituzte.
Australiako marsupialak: Australidelphia superordena
,, ,
Filogenia
300 bat espezie sailkatu dira eta gaur egun hauen arteko erlazio filogenetikoa ikertzen ari da. Antzekotasun anatomiko, morfologiko eta molekularrei esker Hego Amerikako Microbiotheriedae eta Australiako espezie askoren (Peramelidae eta Thylacomyidae esaterako) arteko erlazioa eazagutu da.
Anatomia
Martsupialak, monotrematuak eta plazentadun ugaztunek ugaztunen barneko 3 azpiklaseak osatzen dituzte. Hiru azpiklaseek esnea ekoizten dute kumeak elikatzeko, baina ezberdintzen dituen ezaugarri nagusia kumeak eukitzeko modua eta ondorioz ugal-aparatuaren egitura eta anatomia da.
Martsupialen taldea oso dibertsoa da tamaina, elikadura eta habitatari dagokionez, honek espezien arteko ezberdintasun anatomikoak eragiten ditu espezie bakoitza bere nitxora egikitu den ahala. Tamainari dagokionez, 7g pisatzen duen eztiaren zarigueiatik 120 kg pisa dezakeen kangurutzar griserarteko espezieak daude. Dieta espeziearen anatomoan eragin handia du elikagaiei, harrapakinei edo harrapakariari egokitzen baitira; martsupialen barnean orojaleak, haragijaleak, belarjaleak, intsektujaleak, frutajaleak eta nektarrez elikatzen diren espezieak ere badaude. Habitatak banakoaren kamuflatzeko eta bizitokian erraz mugitzeko gaitasunean eragina du, espezie asko zuhaitzetan bizi dira, beste batzuk lurrean zuloak eginez eta beste batzuk paramoetan.
Garezurra
Martsupialek orokorrean, antzeko tamaina eta ekologiadun plazentadun ugaztunen antzeko garezur egitura dute; aurpegiaren eremua handia da, baina garezurreko barrunbea txikia da.
Hala ere, garezur bat matsupial batena dela identifikatzeko hainbat ezaugarri kontuan hartu daitezke. Martsupialen sudurreko hezurrak handiagoak dira eta atzealderantz handitzen dira; entzumen bulla (tinpanoaren inguruko kartilagoa), agertzen denean, alisfenoidetik sortzen da; lagrimaleko hezurra orbitatik arago luzatzen da, aurpegirantz; hezur jugala (msailalboan) masailezurraren artikulaziorantz luzatzen da eta paladarrean gutzienez bi zulo egoten dira, koaletan eta Tarsipes rostratus-etan ezik. Azken espezie hauetan behe masalezurra aurrerantza dago horrela janariaren prozezamendua erraztuz, koaletan adibidez eukalipto hostoak digeritzeko hainbat aldiz regurgitatu eta mastikatu behar dituztelako.
Hortzeria
Hortzeria martsupial baten garezurra identifikatzeko erabiltzen den ezaugarririk nabariena da, plazentadun ugaztunekiko dituzten ezberintasunengatik. Hortzeriaren egituta eta antolamenduan ezberdintasun nabariak egon arren, martsupialen eta plazentadun hortzen garapen bera dute. Antzekotasun honek oraindela 130 bat milioi urteko bi azpiklaseen arteko senidetasuna azaltzen du.
Hortzkerian oinarrituta bi taldeetan banatzen dira martsupialak: Diprotodonteak eta Polyprotodontoak. Lehenengoan azpian bi ebakortz dituzten espeziean sartzen dira, orokorrean belarjaleak direnak (makropodoak, koalak, wonbatak, zariguieiak, planeatzaileak…) eta bigarrenean bi ebakortz baino gehiago dituztenak eta orokorrean orojale, intsektujale eta haragijaleak direnak (dasyuridoak, numbatak, Amerikako zarigueiak, sator martsupialak, bandikutak…).
Martsupialen hortzeria diseinu eta ordezkapen berezia dute, bakarrik hirugarren goiko eta beheko aurreko haginak ordezkatzen dira bigarrean hagin batengatik. Martsupial gehienek 40 eta 50 arteko hortz kopurua dute, pare bat espeziek ezik (wonbatek 24 eta numbatek 52). Martsupialen oinarrizko formula dentala 15/4, C1/1, PM3/3 eta M4/4 da.
Martsupial baten hortzei begira, espezieak identifikatzeaz gain, hauen dieta ere definitu daiteke, honi esker fosilei begira desagertutako espezieak identifika daitezke eta gainera hauen habitat eta ekologia ondoriozta daitzke; esaterako, Thylacoleo carnifex edo leio martsupiala haragijalea zela jakin ahal izan zen. Haragijaleen kasuan, masaileko hortzak zorrotzak dira filan ordenatuta daude haragia moztea erraztuz. Belarjaleen kasuan haginak lauak izango dira janaria errazago hausnartzeko.
Makropodoetan prozesu berezi bat ematen da haginen progrsio izenekoa, prozesu honetan masaleko lehenengo hagina gastatzen denean muda bat ematen da: hagina erortzen da eta hagin berria filaren atzealdean atertazen da eta fila osoa aurrerantz mugitzen da. Prozesu hau janari urratzailea jaten duten espezietan ikusi da, orokorrean belarjaleetan.
Hankak
Hankak eta hatzak oso ezberdinak dira espezien artean, normalean espeziearen habitat eta dietari egokituta. Aurreko anketan askotan 5 atzamarrak kontserbatu dira baina ez beti; erpuruak kontserbatzen dituzten espezieak normalean zuhaitzetara eskalatzeko behar dituzten espezie arboreoak dira, lurreko martsupial txikietan nahiz eta erpua kontserbatu tamaina murriztua izan ohi dute. Beste kasuetan, kanguroa esaterako, erpurua guztiz galdu da honen behar ezaren ondorioz. Erpuaz gain aurreko hanketan ez daude aldaketa askorik, hala ere, zuloak egiten dituzten espezie batzuetan, hirugarren eta laugarren hatzak luzeagoak dira zulaketa errazteko, zuhaitzetako beste espezie intsektujaleetan laugarrena luzeagoa da enborretatik larbak eta intsektuak lortzeko.
Atzeko hanketan bariaziorik handiena kanguroetan eta sagu kanguroetan ikusi daiteke, espezie hauetan laugarren hatza luzeagoa da hankaren ardatz nagusia osatuz, adaptazio honek oinaren muginedu laterala murrizten du baina aurrerantzako abiadura eta salto indarra asko hobetzen du.
Arrak
Ugaztun gehienetan bezala, martsupial ar gehienak emeak baino handiagoak eta gihartsuagoak dira. Arren ugal-aparatua plazentadun ugaztunen oso antzekoa da, organo eta egitura komunak dituzte: Ernal-hazia sortu eta gordetzeko barrabilak, esperma hodiak, likido seminalaren guruin jariatzaileak eta zakila. Barrabilak espezie gehienetan kanpoaldean daude barrabil.zorroaz babestuak. Plazentadun ugaztunek barrabilak zakilaren atzeakdean dituzte; ostera, martsupialek aurrekaldean dituzte. Espezie batzuetako arrek bi muturdun zakila dute emearen baginari egokitzeko. Makropodoen familiako espezieak dira ernal-hazia ekoizten duten espezie bakarra. isurketa eta gero emearen zulo genitourinarioan eta baginan kuagulatzen da tapoi seminala eratuz.
Emeak
Martsupialen eta plazentadun ugaztunen emeen ugal aparatuen arteko ezberdintasun nagusiak umetokien eta hodi genitalen kokapena dira. Diferentziazio hau enbrioiaren garapenean emanten da; izan ere, tammar baten eta gizaki baten enbrioien ugal aparatuak konparatuz gero ia berdinak dira. Beste ugaztunek bezala bi obulutegi eta bi obiduktu dituzte baina martsupialen kasuan umetokia bitan banatuta dago eta baginak erdiko kanal bat eta bi kanal lateral ditu. Lateraletako baginak esperma garraiatzeko balio dute (hau parekatzeko arren bi burudun zakila) eta kurbatuta daude beraien artean gernu-hodiak igaro ahal izateko, erdiko kanala erditze kanala da. Didelphimorphia, Dasyuromorphia, Peramelemorphia eta diprotodontian askotan erdiko kanala trantsizionala da eta erditu baino lehenago eratzen da. Bagina uzkiarekin eta gernubidearekin batera kloaka izeneko irekigune komuna dute.
Ernalaldia, erditzea eta garapena
Martsupialek ernalaldi oso laburra dute, plazentadun ugaztunena hilabetekoa da; martsupialena, aldiz, 9-42 egunekoa izaten da, espeziearen arabera. Kume jaioberriek amaren masaren %1-a dute, espezie txikienetan 4-5g eta handienetan 800g izanik. Kumeak egoera enbrioniko batean jaiotzen dira kloakatik, gero dituzten gaitasun murriztuekin amaren ugatzetara heldu behar dira esneari eta espezie batzuetan amaren poltsaren babesari esker guztiz garatu ahal izateko.
Ernalaldian emeek plazenta garatzen dute kumea umetokian dagoen bitartean hornitzeko. Ernalaldia askoz motzagoa eta espezializatuagoa izan behar denez martsupialen plazenta ugaztun plazentadunenaren ezberdina da. Jaioberria nahiz eta egoera enbrionikoan egon, bere kabuz mugitzeko eta poltsa eta ugatzak antzemateko gai izan behar da, horretarako gaitasun sentsorial eta neuromuskular minimoak izan behar ditu. Jaioberriak hilegabeak dira, normalean ahoa nahiko garatua dago elikadura ezinbestekoa baita bere garapenerako, erretinako pigmentua ikusi daiteke baina oraindik ez du ikusmenik garatu, birikiek ez dituzte albeolorik, bihotzeko barrunbeak ez daude guztuz banatuak, aurreko hankak atzekoak baino askoz garauakoak daude hauek erabili beharko baititu poltsara heltzeko. Jaioberriaren garunaren garapen gehiena jaio eta gero ematen da. Kume jaioberria amaren poltsara heldu behar da, honetarako zarigueia eta kanguro amak bertikalki esertzen dira erditzean, bere posizioa aldatuz gero kumea igotzen jarraituko du, honek esan nahi du jaioberriak grabitatea antzeman dezakeela eta hau erabiltzen duela poltsara heltzeko. Organoak ez dira guztiz garatuta egongo erditzetik 30 egun igaro arte.
Poltsa gabeko martsupialetan kumeak ugatzetara eransten dira 4-10 asteetan, gero gordelekuan uzten dira asteetan independienteki bizitzeko gai diren arte. Poltsadunetan aldiz, kumeak poltsan guztiz garatzeaz gain, babesleku bezala erabiliko dute bere gaztaroan. Kanguro handietan esaterako, kumeak poltsan 230 egunez egongo dira, behin guztiz garatuta egon hurrengo 5-8 hilabeteetan gutxinaka ateratzen joango dira, amarengandik asko ez urrunduz.
Emea erditu bezain laister arrekiko harkorra izango da. Enbrioi berria fase goiztiar baterarte garatzen da, blastozitoa, eta gero diapausa enbrioniko batean sartuko da, makropodoetan blastozitoen garapena eragozten da fase honetan. Lehenengo kumeak janari solidoaz elikatzen hasten denean blastozitoa garatzen amaituko da eta jaioko da poltsa 4 astez libre egon denean. Mekanismo honek bi kume batera poltsan egotea eragozten du eta kume bat galduz gero honen ordezkapen azkarra errazten du. Garapen fase ezberdineko kumeak elikatzeko, emeak esne mota ezberdinak ekoiztu ditzake, kume bakoitzak behar dituen mantenugaiekin.
Biogeografia eta historia ebolutiboa
Lehenengo martsupialak oraindela 120 bat milioi bat urte bantu ziren plazentadun ugaztunekin zuten arbaso komunetik hegoaldeko Gondwana superkontinentean, gaur egungo Australia, inguruko irlak, Hego Amerika eta Antartikak osatzen zuten. Gaur egun martsupialak bakarrik Australian, inguruko irletan eta Amerikan bizi dira. Beste kontinenteetan desagertutako espezie martsupialen fosilak aurkitu izan dira, Asian Oligozeno garaikoak eta Afrikaren iparraldean Miozenokoak. Gainera Madagaskar irlan Kretazeo berantiarreko fosilak aurkitu dira (gutxi gora behera martsupialen eta beste ugaztunen artean banaketa eman zen garaikoak), honek iradokitzen du martsupialek izan zuten hedapena uste izan dena baino oraindela denbora gehiago eman zela. Gondwanaren plaka tektonikoen erabateko banaketa Paleogenoan gertatu zen, oraindela 45 bat milioi urte.
Amerika
Amerikaren hegoaldeko martsupialen dibertsitatea altu mantendu zen Paleozenoko erdialdetik (oraindela 60 milioi urte), izan ere garai honetan Hego Amerika beste masa kontinentaletik isolatuta egon zen, ondorioz martsupialen populazioak izugarrizko erradiazioa jasan zuen kontinente osoan. Egoera hau mantendu zen “Amerikako Truke Biotiko Handia” eman zen arte oraidela 3 milioi urte (Pilozenoan), truke hau Ipar eta Hego Ameriken artean berragertu zen loturak eragin zuen (zentro amerika).
Hego Amerika ez bezain beste baina Ipar Amerika martsupialen dibertsifikaziorako gune oso ona izan zen garai batean, hala ere oraindela 15-20 milioi urte guztiz desagertu ziren Ipar Amerikako martsupial endemikoak. Iparraldearen eta hegoaldearen arteko lotura eman zenean iparraldeko ugaztun plazentadunek Hego Amerika inbaditu zuten (hartzak, katuak, mapatxeak…). Inbasio masibo honen ondorio nagusia Amerikako martsupialen dibertsitatearen izugarrizko beherapena izan zen. Galpen handiena jasan izan zuten espezieak haragijale handiak izan ziren, borhyaenidoak eta  thylacosmilidoak esaterako, horregatik gaur egun martsupialen ondarea Amerikan gehien bat orojale ertain eta txikiena da. Ipar Amerika Mexikotik gora inbaditzea lortu zuen martsupial bakarra Virginiako Zarigueia izan zen eta azkenengo milioi urtean eman zen. Gaur egun Mexikoren hegoekialdean eta Zentroamerikan 13 bat espezie martsupial daude, batzuk hango endemikoak direnak, gainerako 60 bat espezieak Hego Amerikakoak dira.
Australia
Gaur egun Australian bizi diren martsupialen oinordekoak Gondwanaren egoalderantz emigratu zuten Paleozenoan (65-60 milioi urte) eta Amerikako martsupialekiko egoera nahiko ezberina izan zuten. Martsupial espezie hauek izugarrizko erradiazioa izan zuten, gutxienez 7 orden eta 31 familia garatuz. Australian aurkitu diren fosilik zaharrenak Paleozeno-Eozeno garaikoak dira (55-50 milioi urte) eta Murgonen Queensland aurkitu ziren. Fosil hauek ikertzean Hego Amerikako espeziekin erlazioa zutela jakin izan da. Erradiazioa eman zen garaian eta eremuan klima beroa eta hezea zen, hegoaldeko basoen hedapena ahalbidetuz.
Martsupial Australiaz gain inguruko Ozeaniako irla askotan ere aurkitzen dira, esterako Zelanda Berrian, Tasmanian eta Ginea Berrian; gutxienez 3 orden, Dasyuromorphia, Peramelemorphia eta Diprotodontia, Australiatik irten ziren irla huetara. Ginea Berria kolonizatu zuten lehenengo espezieak Bandikutak eta 2 edo 3 porodontidae familia izan zirela uste da.
Australian ez dira Oligozenoko fosilik aurkitu arrazoi ezezagunengatik; baina Miozeno goiztiarrean aurkitutakoek erakusten dute Queenslanden, hegoaldean eta Tasmanian izugarri ugariak eta dibertsitate handikoak izan zirela martsupialak, gainera gehien bat haragijaleak, orojaleak eta intsektujaleak zirela. Garai horretan berotegi-efektua eman zen, ondorioz basoen hedapen handi bat gertatu zen eta martsupialek habitat handiagoarekin eta konpetentzia oso baxuarekin kontinente osoan zehar hedatu ziren. Miozenoan, oraindela 16-15 bat milioi urte lehortea eman zen Australian eta ondorioz zuhaitzetako martsupialen dibertsitateak jaitsiera jasan zuen, Miralinids, wynyardiid eta yingabalanadis espezieen desagerpena emanez. Hurrengo 10 milioi urteetan zehar lehortea areagotu zen eta kontinentea sabana batean bilakatu zen, kanguro eta wonbaten hedapena eraginez. Pleistozenoan zehar espezie erraldoi asko zeuden, martsupial leoiak, haragijaleak eta martsupial errinozeronteak esaterako.
Uranophenga
Uranophenga Acrolepiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Uranophenga lemniscata da.
Swayzee (Indiana)
Swayzee Indianako herri bat da. Grant konderrian kokatua dago. 2010ean 981 biztanle zituen, 1.21 kilometro koadrotan banatuta.
Aplocheilus dayi
Aplocheilus dayi Aplocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aplocheilidae familian.
3994 Ayashi
3994 Ayashi asteroide baten izena da. abenduaren 2an aurkitu zuen M. Koishikawa-ek Ayashi Station Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1988 XF izena zeraman. Ondoren Ayashi omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3994 Ayashi asteroidearen orbitak batezbeste 2,516 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,441 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,592 distantziara. Eszentrikotasuna 0,03 da, eta makurdura orbitala 14,68ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.7 da.
Subway (jatetxea)
Subway janari lasterreko jatetxe kate edo frankizia bat da. Jatetxe kate honen espezialitatea sandwich, ogitarteko, entsalada eta pizzak zerbitzatzea da. Jatetxe kate hau Doctor's Associates, Inc. enpresaren jabetzakoa da.
Historia
1965eko abuztuaren 28a Estatu Batuetako Connecticut estatuko Bridgeport hirian Fred DeLuca enpresaria eta Peter Buck ostalariak sortu zuten. Aldiz, bere egoitza nagusia estatu horretako Milford hirian kokatzen da.
Bohuslavice (Šumperk barrutia)
Bohuslavice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 524 biztanle ditu eta 3,97 kilometro koadroko azalera. Šumperk barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1361 urtean egin zen.
Allobates fuscellus
Allobates fuscellus Allobates generoko animalia da. Anfibioen barruko Aromobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.