cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Silvana Roth
Ibilbide politikoa
1973ko maiatzaren 25etik 1976ko martxoaren 24ra bitartean, Juan Domingo Peron gobernuaren kargu zegoenean, eta gero haren emazte Isabel, diputatu nazionala izan zen justiziaren alde, harik eta Berrantolaketa Nazionaleko Prozesua ezarri zen arte, Jorge Rafael Videla buru zuela eta azken diktadura militarra ere esaten zitzaion arte. 1976tik 1981era jazarri eta zaindua izan zela esaten zuen:"Etxean preso egon nintzen, eta denbora luze samarrean zelatatu ninduten. Gero, Malvinas, hauteskundeak, hautapen-porrota ... eta bai, nazioaren diputatu gisa kobratu ez nuena ordaintzen jarraitu behar izan zidaten. Hortik bizi naiz. Bestela, boloak egiten ibili beharko nuke telebistako kanaletan. Menemismoak ez du gizarte-politikarik. Eta orain iristen direnek, Aliantzakoek, hondamendia ekarriko dute. Gogoratu zer esaten dizudan. Badirudi politikariak herritar arruntaz ahaztu direla. Linboan bizi dira. Eta zuri, jende arruntaren eguneroko arazoak arduratzen ez bazaizkizu, hobe da politikan ez aritzea. Ez da batere erraza izan, baina guztiarekin bizi tako bizitza izan da. Orain, goizetan, ispiluan neure buruari begiratzen diodanean, gogoan dut Medeak Jason likidatzeko aukeratzen zuen esaldia: 'Zahartzaroa zain duzu,'"
Azken urteak
1997an, komunikabideetatik urrun, Abel Posadasek bere azken elkarrizketetako bat egin zion Luis Maria Campos etorbideko bere departamentuan, eta gero Boulogne Sur Merrera joan zen bizitzera. Azken urteetara arte, noizbehinka agertu zen telebistako erreportajeetan, bereziki Eva Perónen urteurrenetan, haren lagun mina izan baitzen. 2001ean Zilarrezko Kondor bat lortu zuen eta 2003an Argentinako Aktoreen Elkarteak (AAA) Ibilbide Ohoragarrirako Podestá Saria eman zion. 2006an, Argentoresek, Irratiaren Nazioarteko Eguna ospatuz, Susini saria eman zion artista askori bezala, eta urte horretan bertan omenaldia egin zion Bauen Hoteleko Areto Kontsularreko Aktoreen Gizarte Ekintzak, Guido Gorgatti eta Dora Ferreirorekin batera.
Aldakako ebakuntza egin zioten Portako klinika batean, eta 87 urte zituela hil zen 2010eko apirilaren 2an, Buenos Airesen. Haren gorpuzkiak Argentinako Aktoreen Elkartearen panteoian ehortziak izan ziren, Chacarita hilerrian.
Noyelles-lès-Vermelles
Noyelles-lès-Vermelles Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Noyelles-lès-Vermelles udalerrian erroldatutako biztanleak 2.033 ziren. Familiak 716 ziren, horien artean 149 pertsona bakarrekoak ziren (46 bakarrik bizi ziren gizonak eta 103 bakarrik bizi ziren emakumeak), 189 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 325 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 53 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 766 etxebizitza zeuden, 734 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 32 hutsik zeuden. 693 etxeak ziren eta 70 apartamentuak ziren. 734 etxebizitza nagusietatik 411 bere jabearen bizilekua ziren, 304 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 53 etxek bi zituzten, 95 etxek hiru zituzten, 195 etxek lau zituzten eta 390 etxek bost zituzten. 631 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 369 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 280 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.344 ziren, horien artean 928 aktiboak ziren eta 416 inaktiboak ziren. 928 pertsona aktiboetatik 786 lanean zeuden (451 gizon eta 335 emakume) eta 142 langabezian zeuden (72 gizon eta 70 emakume). 416 pertsona inaktiboetatik 89 erretiraturik zeuden, 145 ikasten zeuden eta 182 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Noyelles-lès-Vermelles udalerrian 788 unitate fiskal zeuden, 2.124,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.799 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Enpatia
Enpatia pertsona batek besteen pentsamenduak eta emozioak hautemateko duen gaitasuna da, bestea antzekotzat hartzean oinarritua, hau da, gogo propioa duen antzeko banakotzat hartzean oinarritua. Gainera, pertsona bat bere ikuspuntutik ulertzean datza, edo bere sentimendu zein pertzepzioak zeharka sentitzean. Enpatia moten artean enpatia kognitiboa, enpatia afektiboa, enpatia somatikoa eta enpatia espirituala bereizten dira.
Etimologia
Enpatia hitza greziera klasikoko ἐμπάθεια (empatheia, “sentimendu bizia edo min handia” esan nahi duena) terminotik dator, ἐν (en, “barruan”) aurrizkitik eta πάθος (pathos, “sentimendua” edo “sufrimendua”) errotik eratortzen dena. Hermann Lotze eta Robert Vischer-ek termino hori egokitu zuten alemaneko Einfühlung (barruan sentitzen) eratzeko. 1909an, Edward B. Titchenerrek Einfühlung ingelesera itzuli zuen "empathy" gisa.
Orokorra
Enpatia hitzak definizio sorta zabala izan du, batzuetan kontraesankorrak haien artean. Definizio horiek fenomeno mota ugari barne hartzen dituzte, besteak beste, beste pertsona batzuk zaintzea eta haiei laguntzeko nahia; beste pertsona baten emozioekin bat datozen emozioak sentitzea; eta beste pertsona bat pentsatzen edo sentitzen ari dena bereiztea. Enpatiak beste pertsona batzuen egoera emozionalak ulertzea eskatzen duenez, emozioak ezaugarritzeko moduaren araberakoa da. Adibidez, gorputz sentsazioek ezaugarritzen badituzte emozioak, orduan beste baten gorputz sentsazioak ulertzea izango da enpatiaren funtsa. Bestalde, emozioek sinesmen eta desirak badituzte ezaugarri, orduan sinesmen eta desira horiek ulertzea izango da funtsezkoena enpatian. Norbera beste pertsona baten lekuan jartzeko gaitasuna prozesu sofistikatua da. Hala ere, beste batzuengan emozioak hautemateko oinarrizko gaitasuna jaiotzetikoa da, eta modu inkontzientean eskura daiteke.
Carassioides argentea
Carassioides argentea Carassioides generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Box Butte konderria (Nebraska)
Box Butte konderria (Box Butte County) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alliance da. 2010eko zentsuaren arabera 11,308 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Enpatia
Sailkapena
Enpatiak bi alderdi nagusi ditu: enpatia afektiboa eta enpatia kognitiboa.
Box Butte konderria (Nebraska)
Geografia
Box Butte konderriak 279,158 kilometro koadro ditu. Horietatik 659 ura dira. Beste 2,785 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,05 da.
Enpatia
Sailkapena
Enpatia afektiboa eta kognitiboa elkarren artean independenteak dira: emozionalki oso enpatikoa den norbaitek ez du zertan ona izan besteen ikuspuntuak ulertzen.
Box Butte konderria (Nebraska)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 11,308 pertsonetatik 10,721 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,157 dira. 49 beltzak edo afroamerikarrak. 328 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 175 pertsonek kokatzen zuten.
Chirnsidebridge
, Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Enpatia
Enpatiaren oinarri neuronalak
Enpatiaren eta garunaren atal desberdinen arteko erlazioa ezagutzea ahalbidetu duten hainbat ikerketa egin dira. Honela, enpatiaren prozesuan gehien inplikatzen den eremu neuronaletako bat kortex prefrontal mediala da. Honen funtzioa informazio soziala prozesatzea da, norbere ikuspuntua beste baten ikuspuntuarekin alderatzeko helburuarekin.
Kortex prefontal medialaz gain, badira enpatian parte hartzen duten garuneko beste egitura batzuk. Batetik, beheko zirkunboluzio frontalak funtzio garrantzitsua betetzen du beste banakoen emozioen antzematean, enpatiaren prozesuaren hasiera ahalbidetzen duena. Aurreko kortex zingulatuak eta aurreko intsulak ere funtzio bera betetzen dute, baina emozio bakarra antzematen dute: mina. Bi egitura hauek pertsona batek beste bat mina jasaten ari dela ikustean aktibatzen dira, eta mina norbere gorputzean sentitzen denean bezala funtzionatzen dute.
Bestetik, eskuin lotura tenporoparietala enpatiaren beste oinarri neuronaletako bat da. Honek beste pertsona baten ikuspuntua hartzea ahalbidetzen du, haren erreakzio emozionalak edo mina irudikatzeko; aurreko egiturek betetzen duten funtzioaren antzekoa da. Area hau zehazki agentzia eta autokontzientziaren zentzuan parte hartzeaz arduratzen da, banakoak sortzen dituen seinaleak bere ingurukoekin alderatzen baititu, kutsadura emozionala ahalbidetuz.
Beheko zirkunboluzio frontalak, aurreko kortex zingulatuak eta aurreko intsulak betetzen dituzten funtzioek enpatia afektiboa sentitzea posible egiten dute. Lotura tenporoparietalak, berriz, enpatia kognitiboa esperimentatzeko aukera ematen du.
Garapena
Bi urterekin, umeak enpatiazko funtsezko jarrerak erakusten hasi ohi dira, beste pertsona baten egoera emozionalarekin bat datozen erantzun emozionalak emanez. Batzuetan besteak kontsolatzen dituzte edo haienganako kezka agertzen dute. Lehenago ere, urte bakarrarekin, haurrek enpatiaren aztarna batzuk erakusten dituzte; ulertzen dute, beren ekintzekin gertatzen den bezala, besteen ekintzek ere helburu batzuk dituztela. Bi urteko umeak, gainera, jolas moduan besteak engainatzen saiatzen dira, eta horrek besteen usteak zein diren jakitea eskatzen du.
Ikerketa batzuek diote ingurumen faktoreek, hala nola haziera estiloak eta harremanek, haurren enpatiaren garapenean eragiten dutela.
Autismoa
Enpatiaren eta autismoaren arteko erlazioa ikerketa eremu konplexua da. Erlazio horretan hainbat faktore ezberdinek hartzen dute parte.
Oro har, autismoaren espektroko banakoek kezka enpatiko gutxiago erakusten dute, eta sufritzen ari den norbaiten aurrean laguntzazko erantzun gutxiago edo laguntzarik eza agertzen dute. Aldi berean, kontrol taldeekin alderatuta angustia pertsonalaren maila handiagoa adierazi ohi dute. Bi faktore horien konbinazioak, hau da, kezka enpatiko txikiagoa eta angustia maila handiagoa izateak, enpatiaren murrizketa orokorra ekar dezake. Simon Baron Cohenek proposatzen du autismo klasikoa duten gizabanakoek enpatia emozional zein kognitiboaren gabezia dutela. Aitzitik, beste ikerketa batzuek ez dute inolako frogarik aurkitu pertsona autistek besteen oinarrizko intentzio edo asmoak ulertzeko arazoak dituztela erakusten dutenik; horren ordez, datuek adierazten dute emozio konplexuagoak ulertzerakoan edo besteen ikuspuntuak hartzerakoan dituztela arazoak.
Autismoaren espektroko nahasmenak gehiago lotzen dira enpatia kognitiboaren gabeziarekin, hots, besteen ikuspuntua ulertzeko gabeziarekin; psikopatia, ordea, enpatia emozional ezarekin lotuagoa dago. “Enpatia-nahasmendu” hauek enpatizatzearen garrantzia azaleratzen dute, enpatia gabeziaren ondorio batzuk erakusten baitituzte.
Carassioides macropterus
Carassioides macropterus Carassioides generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Enpatia
Psikopatia
Psikopatia jokabide antisozial eta oldarkorrek ezaugarritutako nortasun-nahasmendu bat da, erruduntasun-sentimendu eta enpatia eza bezalako gabezia emozionalekin batera.
Hainbat ikerketak korrelazio negatibo sendoa aurkitu dute psikopatiaren eta enpatia afektibo ezaren artean. Ikerkuntza batzuek adierazten dutenez, psikopatia maila altua adierazten duten banakoek besteen emozioak ondo hautematen dituzte, baina enpatia emozialaren gabezia erakusten dute.
Simon Baron Cohenen arabera, psikopatiak ez dakar inolako arazorik enpatia kognitiboari dagokionez, psikopatia duten banakoek besteen emozioak eta ikuspuntuak ulertzeko arazorik ez izatea ekarriko lukeena. Aldiz, berak dioenez, psikopatia enpatiaren alderdi nagusiaren gabeziarekin estu-estu loturik dago, hau da, enpatia afektiboaren gabeziarekin. Horrek barne hartzen du besteen sufrimendua eta emozioak sentitzeko gaitasuna (kutsadura emozionala), eta, beraz, nahasmendu hau duten banakoek ezin dute besteen sufrimenduagatik atsekaberik sentitu. Enpatia afektiboaren eta kognitiboaren disoziazio hori gaizkile agresiboengan frogatu da.
Beste nahasmendu batzuk
Ohiz kanpoko erantzun enpatikoak beste hainbat nahasmenekin ere lotzen dira.
Nortasun-nahasmendu nartzisistaren diagnostiko irizpideen artean enpatia falta sartzen da, besteen sentimendu eta premiak hautemateko nahi ezarekin edo ezintasunarekin batera.
Nortasun-nahasmendu eskizoidearen ezaugarrietako batzuk hoztasun emozionala eta besteekiko enpatikoa eta ulerkorra izateko ezintasuna dira.
Dave Grossmanek, bere On Killing liburuan, azaltzen du entrenamendu militarrak, artifizialki, soldaduengan despertsonalizazioa sortzen duela, enpatia ezabatuz beste gizaki batzuk hiltzea errazagoa egiteko helburuarekin.
Aurreiritzi enpatikoa eta enpatia gehiegikeria
Ikerketa batzuek proposatzen dute erraztasun handiagoa dugula gure antzekoak direnekin enpatizatzeko. Hau da, geroz eta antzekoagoak izan bi banako, orduan eta errazagoa izango da elkarrekin enpatizatzea. Bereziki, kultura eta bizi-baldintza antzekotasunekin areagotzen da enpatia. Esperimentu batean, gizonezkoen bi talde osatu zituzten bakoitzak defendatzen zuen futbol taldearen arabera. Ondoren, parte-hartzaile bakoitzak deskarga elektriko arin bat jasan zuen. Talde bereko parte-hartzaileenganako enpatia handia erakutsi bazuten ere, beste taldeko banakoenganako enpatia gutxi sentitu zuten.
Paul Bloom psikologoak, Against Empathy liburuaren autoreak, azpimarratzen du aurreiritzi enpatiko horrek tribalismoa eta erantzun bortitzak ekar ditzakeela "tribu" edo gizarte-talde bereko pertsonei laguntzeko. Adibidez, aurreiritzi enpatiko hori demagogoek erabiltzen dutenean. Alternatiba moduan “erruki arrazionala” proposatzen du autoreak; horren adibide bat karitatezko donazioak arrazionalki erabakitzeko altruismo efektiboa erabiltzea da, komunikabideetako irudienganako erantzun emozionaletan oinarritu ordez.
Enpatia gehiegikeriak sortutako nekea
Gehiegizko enpatiak “enpatia gehiegikeriak sortutako nekea” eragin dezake, batez ere altruismo patologikoarekin loturik dagoenean. Arazo honen ondorioak nekea, burn-out sindromea, erruduntasun sentimendua, lotsa, antsietatea eta depresioa izan daitezke.
Paul Bloomek adierazten du enpatia handiko erizainek denbora gutxiago igaro ohi dutela haien pazienteekin, sufrimendua ikustearekin loturiko emozio negatiboak sentitzea ekiditeko helburuarekin.
Etika
2007an argitaratutako The Ethics of Care and Empathy liburuan, Michael Slote filosofoak besteen zaintzan funtsatutako teoria etiko bat proposatzen du, enpatian oinarriturikoa. Berak baieztatzen duena da motibazio moralaren oinarrian erantzun enpatikoa dagoela, eta egon beharko lukeela. Honela, autoreak dio esanahi moraleko egoerekiko dugun erreakzio naturala enpatiaren bidez azaltzen dela. Horregatik, haren arabera, enpatiaren mugak eta betebeharrak, moraltasunarekin batera, naturalak dira. Betebehar natural hauek familia eta adiskideekiko eta denboran zein espazioan gugandik hurbil daudenekiko betebehar enpatiko eta moral handiagoa dakarte. Pertsona horiekiko dugun betebehar moralak naturalki handiagoa dirudi guretzat urruneko jende ezezagunarentzat baino. Slotek azaltzen du hau enpatiaren prozesu naturalagatik dela. Bestetik, ekintzak okerrak direla dio baldin eta soilik baldin besteenganako guztiz garatutako kezka enpatikoaren gabeziaren bat erakusten badute agentearen aldetik.
Fenomenologia
Fenomenologian, enpatiak zerbaiten esperientzia deskribatzen du, bestearen ikuspuntutik, norberaren eta bestearen arteko nahasketarik gabe. Enpatia sentitzean, sentitzen dena ez da "norberaren" bizipena, nahiz eta norberak sentitzen duen. Hau da, sentitzen dena bestearen bizipen gisa sentitzen da.
Historia
Keith Jenkins bezalako historialari postmoderno batzuek eztabaidatu dute ea posible den iraganeko pertsonekin enpatizatzea. Jenkinsen arabera, iragana atzerriko herrialde bat bezala denez eta iraganeko baldintza epistemologikoak ezagutu ezin ditugunez, iraganeko banakoekin enpatizatzea ezinezkoa zaigu. Bestetik, Jenkinsek azaltzen du gaur egun enpatiak hain posizio pribilegiatua duela gizarte modernoaren diskurtso liberal nagusiarekin harmoniaz bat datorrelako, eta John Stuart Mill-en elkarrekiko askatasunaren kontzeptuarekin lotu daitekeelako.
Enpresak eta kudeaketa
2009ko Wired to Care liburuan, Dev Patnaik estrategia-aholkulariak argudiatzen du gaur egungo enpresa-praktikan akats garrantzitsu bat dela enpatiarik eza korporazio handien artean. Bere esanetan, enpatiarik gabe, enpresa barruko pertsonek erabaki intuitiboak hartzeko zailtasunak izaten dituzte. Enpresek bezeroenganako enpatia zentzua sor dezaketela dio, Nike, Harley-Davidson eta IBM "Enpatia Irekiko Organizazioak" delakoaren adibide gisa aipatuz. Enpresa horiek, dioenez, lehiakideek baino azkarrago ikusten dituzte aukera berriak, aldaketara errazago egokitzen dira eta langileei beren lanetan misioaren zentzu handiagoa eskaintzen dieten lantokiak sortzen dituzte. Marie Miyashiro erakunde-aholkulariak ere, The Empathy Factor liburuan, enpatia lantokira ekartzearen alde egiten du, eta komunikazio ez-bortitza hori lortzeko mekanismo eraginkor gisa iradokitzen du. Gainera, Lidergo Sortzailearen Zentroak egindako ikerketa baten emaitzen arabera, enpatia modu positiboan lotzen da langileen lan jardunarekin.
Psikoanalisia
Heinz Kohut psikoanalistak honela definitzen du enpatia: psikoanalisiaren esparruan, beste gizaki batzuei buruzko datuak biltzeko metodo primarioa. Autore honen hitzetan, «Enpatiak gure behaketen eremua definitzen du funtsean» (1977:306). Kohutek enpatia oxigenoa bezala irudikatzen du, zeinarekin garatzen ari den haurra izaki osasuntsua izateko bizi den, arnasten duen eta hazi egiten den, eta, aldi berean, heldua maitasun- eta lan-harremanetan loratzen den. Honela, batetik, enpatia beste pertsonaren egoerari buruzko informazioa biltzeko metodo bat da, eta enpatiarik gabe besteaz egiten den irudia ez da osoa. Eta, bestetik, besteen norberarekiko enpatia gizabanakoa humanizatzen duena da, eta gizabanako batek bestea galtzen duenean, gizabanakoa apatiko, letargiko, eta deprimitua geratzen da. Kohutek proposaturiko metaforara itzuliz, enpatia norbanakoaren eta bestearen arteko harremanak bizitzeko behar duen oxigenoa da.
Enpatia funtsezkoa da psikoanalisirako, edo, zehatzago esanda, Kohuten psikoanalisiaren eredurako, “norberaren psikologia” ere deitua. Enpatia gutxiegirekin edo gaizki zuzendutako zein desitxuratutako enpatiarekin, hazten ari den pertsona (haurra) ezin da guztiz osatu. Enpatia ezaren kasu larrietan, ondorioak ospitaleratzea, urruntze emozional handia eta haurren autismoaren antzeko konektibitaterik eza izan daitezke, besteak beste. Hain larriak izan ez arren oraindik porrot handitzat jo daitezkeen kasuetan, gurasoen eta seme-alaben arteko harremaneko enpatia faltaren ondorioen artean honako hauek daude: nortasun-nahasmenduekin loturiko arazoak, nartzisismoaren ezaugarriak, edo estatusaren eta gauzen ideal materialisten bilaketa konpultsiboa.
Enpatia beste espezieengan
Animalien portaerari eta neurozientziari buruzko ikerketek adierazten dute enpatia ez dela gizakietara mugatzen (hala ere, ikerketa horien interpretazioa, hein batean, ikertzaileek hartzen duten enpatiaren definizioaren araberakoa da).
Primateetan enpatiaren antzeko portaerak hauteman izan dira, bai gatibutasunean, bai naturan, eta bereziki bonoboetan, askok primaterik enpatikoentzat hartu izan dutena. Zanna Clay eta Frans de Waal ikertzaileek bonoboaren garapen sozio-emozionala aztertu zuten. Gaitasun askoren arteko elkarrekintzan zentratu ziren, hala nola enpatiarekin loturiko erantzunean, eta bonobo gazteen hazkuntzaren aurrekariek gertaera estresagarriei erantzuteko moduetan izandako eraginetan; bai beren buruarekin loturiko gertaeretan (adibidez, borroka bat galtzea), eta baita beste batzuen gertakari estresagarrietan ere. Bonoboek, bizirauteko mekanismo gisa, elkarren arteko kontaktua bilatzen dutela aurkitu zuten. Bonoboek gorputz-kontaktu gehiago bilatzen zuten beste bonobo batzuk sufritzen ikusi ondoren, haiek bizituriko gertaera estresagarri propioen ondoren baino.
Dasyornis broadbenti
Dasyornis broadbenti Dasyornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Dasyornithidae familian sailkatua dago.
Enpatia
Enpatia beste espezieengan
Amak hazitako bonoboek bonobo umezurtzek baino kontaktu fisiko gehiago bilatu zuten besteen gertaera estresagarri bat ikusi ondoren. Aurkikuntza honek erakusten du garapen sozioemozional arrakastatsuan amaren eta seme-alabaren arteko atxikimenduak eta erlazioak duten garrantzia, portaera enpatikoen garrantziarekin batera.
Txinpantzeetan ere ikusi da jarrera enpatikoa, beren portaera naturalaren hainbat alderditan. Adibidez, txinpantzeek naturaltasunez erakusten dituzte jokabide agresiboen biktimenganako kontsolamenduzko joerak, bai ingurune natural zein ez-naturaletan. Teresa Romero buru zuten ikertzaileek aire zabalean banatutako bi txinpantze taldeetatako portaera enpatikoak aztertu zituzten. Bi taldeetan ikusi ziren kontsolazio ekintzak. Txinpantzeen eta gizakien artean aurkitutako antzekotasun bat erantzun enpatikoa ahaideen artean beste banakoen artean baino handiagoa izan zela da. Familiakoak ez ziren txinpantzeen artean ere kontsolamendua ikusi zen arren, gizakiekin bezala, txinpantzeek gertukoengan erakutsi zuten kontsolamendu eta kezka handiena. Bestetik, orokorrean, txinpatze emeengan arrengan baino kontsolazio joera handiagoa hauteman zen. Horren salbuespen bakarra izan zen goi-mailako arrek emakumeen gisako kontsolamendu maila erakutsi zutela. Uste da hori goi-mailako txinpantze arren estatus autoritarioaren ondorio dela.
Txakurrek giza espeziearekiko erantzun enpatikoak agertzen dituztela defendatu izan da askotan. Custance eta Mayer ikertzaileek txakur talde bat hartu, eta txakur bakoitza bere jabearekin eta arrotz batekin jarri zuten. Parte-hartzaileak hitz egiten ari zirenean, txakurrek ez zuten inolako portaera aldaketarik erakutsi; aldiz, parte-hartzaileek negar-plantak egitean, txakurrek haiengana bideratu zuten beren jokabidea, negar-plantak egiten ari zena jabea zein arrotza izan. Negar-plantak egiten ari zirenean, txakurrak parte-hartzaileengana modu otzanean hurbildu ziren, parte-hartzaileak usainduz, miazkatuz eta laztanduz. Txakurrek erantzun enpatikoak jabearengana bakarrik zuzendu ez zituztenez, uste da txakurrak orokorrean hurbiltzen direla sufrimenduzko joera korporala erakusten duten gizakiengana. Horrek iradoki dezake txakurrek enpatiarako gaitasun kognitiboa dutela, baina, era berean, posible da txakur etxekotuek sufritzen ari diren gizakiak kontsolatzen ikasi izana, belaunaldiz belaunaldi, portaera espezifiko horrengatik sarituak izanez.
Txitak sufritzen ikustean, etxekotutako oiloek (Gallus gallus domesticus) erantzun emozionala eta fisiologikoa erakusten dute. Oiloekin eta txitekin egindako ikerketa batek aurkitu zuenez, txita arriskuan zegoen baldintzetan oiloaren bihotz-maiztasuna azkartu egiten zen, alarma hotsak egiten zituen eta gorputzeko tenperatura handitu egiten zitzaion, txitaren egoerarekiko erreakzioa edonolakoa izanda ere. Hala ere, oiloek estresak eragindako hipertermia egoera arriskutsuarekiko beren erreakzioa txitarenarekin bat zetorrenean bakarrik jasan zuten.
Gizakiek beste espezie batzuekiko enpatia izan dezakete. Ikerketa batean aurkitu zutenez, gizakiok beste organismo batekin enpatizatzeko dugun gaitasunak korrelazio negatiboa du bi espezieek arbaso komun bat izan zutenetik igarotako denborarekin. Bestela esanda, espezie bat zenbat eta filogenetikoki hurbilago egon giza espeziarengandik, orduan eta aukera gehiago dugu harekiko enpatia eta errukia sentitzeko.
Polythlipta
Polythlipta Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Polythlipta macralis da.
Hauchecornita
Ezaugarriak
Hauchecornita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: Ni₉BiSbS₈. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Lucile Randon
Lucile Randon (Alès, 1904ko otsailaren 11 - Toulon, 2023ko urtarrilaren 17a), Ahizpa André izenez ezaguna, frantziar moja eta pertsona superzentenarioa izan zen. 118 urte eta 340 egun zituela hil baitzen.
Asterido
Asteridoak landare loredunen klado bat da, barnean 80 000 espezie inguru dituena. Asteridae eta Sympetalae azpiklase tradizionalen baliokidea da.
Lucile Randon
Familia protestante batean jaio eta gaztetan katolizismora bihurtu zen. Maistra izan zen. 1944an moja katoliko ordenatu izan zen eta ospitaleetan lan egin zuen 1979an erretiroa hartu zuen arte. Hala ere, adinekoak zaintzen jarraitu zuen 100 urte bete zituen arte.
2022ko apirilaren 19an bere garaiko munduko pertsona bizirik zaharrena bihurtu zen, aurretik zeukan Kane Tanaka japoniar emakumea 119 urterekin hil eta gero.
Asterido
Sailkapena
Hona hemen APG IV sistemaren kladograma:
Víctor Zubizarreta
Víctor Zubizarreta Arana (Bilbo, 1899 – ibidem., 1970eko azaroaren 11a) bizkaitar musikagile, organo-jole eta pedagogoa izan zen.
Laster lotu zion musika jotzeari eta hamabi urte besterik ez zituela San Nikolas elizaren organoa jotzen zuen. Gero Madrilen ikasi zuen.
Tanganikallabes stewarti
Tanganikallabes stewarti Tanganikallabes generoko animalia da. Arrainen barruko Clariidae familian sailkatzen da.
Víctor Zubizarreta
Lorenzo Perosi italiar musikagile ospetsua izan zuen laguna. 1926an Bilbon Schola Cantorum Santa Cecilia sortu zuen.
Ber lanik ezagunenak Fantasía vasca orkestrarako, Kardin balleta, biolin eta pianorako bere Sonata eta Rapsodia vasca edo Preludio vasco dira. Azkenak oraindik ospetsuak diren Ama begira zazu edo Agur ene maitia abestiak ditu.
Francisco Núñez Muley
Francisco Núñez Muley (Granadako Erresuma, 1490 inguruan-1568 inguruan) Errege Katolikoek Granadako Erresuma, moriskoen komuniatearen ordezkaria eta defendatzailea izan zen. Kristautako Granadako gizartean goi mailako pertsonaia izan zen.
Biografia
Granada nazarian jaioa, kristauek Granada menderatu zutenean bi urte zituen. Bere familiak Benimerines leinuarekin lotura zuen eta hortik Muley abizena zetorren; "muley" jatorriz Al-Andalusen eta Magreben printze pareko tratamendua zen. Granadako musulman guztiak bezala, oso goiz, kristaua egitera behartu zuten. Francisco Núñez Muley Granadako apezpikua zen Hernando de Talaveraren morroia izan zen eta urte askoan Espainiako erregeen kortesaua izan zen; zehatz-mehatz Elisabet I.a Gaztelakoa eta Errando II.a Aragoikoarekin, Karlos Habsburgokoarekin eta Filipe II.a Espainiakoarekin.
Behin erlijio musulmana debekatuta, Núñez Muleyk moriskoen kultura babesteko helburuarekin lan handia egin zuen. Gaztelako Erresumak haien izaera ezabatu nahi zuen bitartean, Núñez Muleyk behin eta berriro ere haien hizkuntza eta ohituren alde hartu zuen jarrera. Zentzu horretan 1566an Memorial ezagun bat idatzi zuen. Núñezen lanek ez zuten inongo arrakasta izan. Errege Katolikoek nazariekin sinatutako Granadako hitzarmenak ez zituzten errespetatu, puskatu zituzten, eta, ondoriz, Alpujarretako guda piztu zen. Gertaera ilun horiek moriskoen kanporatzearekin bukatu zen, 1609an.
Hitzarmenen haustura
1554an Guadixen apezpikuen kontzilioa bildu zen; apezpikuek eskaera hauek egin zituzten:
Memoriala
Egoera horretan, gaztelarren hitzarmenak gordetzeko asmorik ez zutela ikusita eta zetorren errepresioaren aurrean idazki bat prestatu zuen Granadako Kantzelergori eta Errege Audientziei aurkezteko. Dokumentu horretan Núñez Muleyk moriskoen elementu kulturalak defenditu zituen, beste lurraldetakoekin konparatuz, esatetako Galizia eta Kataluniakoekin. Haren hitzetan ohitura eta kultura horiek ez zuten kristautasuna arriskuan kartzen.
Beatriz Matar
Beatriz Matar (Buenos Aires, Argentina, 1954ko irailaren 30a) argentinar antzezlea da, zinema- eta antzerki-aktorea, antzerki-irakaslea, -zuzendaria eta -idazlea. Batez ere antzerki munduan aritzen da.
Artearekiko harremana
Arte Dramatikoko Eskola Nazionalean ikasi zuen, eta bertan Juan Carlos Gené eta Augusto Fernandes mailako aktoreekin batera prestatu zen. Geroago, irakasle izan zen. Paper laburrak izan zituen zenbait filmetan, eta Pajarito Gómez -una vida feliz- (1965) filmean nabaritu zen. Film horretan egindako emanaldiagatik, aktore onenaren Cóndor de Plata saria jaso zuen.
Ondoren, antzerkirantz jo zuen, interpretea, egilea eta zuzendaria izateko.
Aktore lanetan aritu zen, besteak beste, Noel Cowarden Lo que no fue, Harold Pinterren El Sirviente eta Antón Txekhoven testuei buruzko El Reino de las Mujeres, Zuzendu zituen lanen artean, San Martin Antzoki Orokorrean Molièreren Tartufo, eta Argentinako Elkarte Hebraikoaren aretoan Miserias y terrores del Tercer Reich.
Ballyhalbert
Ballyhalbert, formalki Talbotston eta Halbertston (Baile Thalbóid; Ulsterko eskozieraz: Talbotstoun) Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena. 2011n 1.026 biztanle zituen.
Beatriz Matar
Artearekiko harremana
2003an Picadilly aretoan Como en un Tango lana zuzendu zuen Maria Florentino eta Ruben Stellarekin. Hurrengo urtean Me muero por ella zuzendu zuen Edgardo Nievas eta Katia Alemannekin eta zuzendari eta egile gisa San Martin Antzoki Orokorrean La traición del recuerdo Luisa Kuliokekin. Zuzendu zuen beste lanetako bat Herriko Antzokian Elisa Fernández Navarroren Las mujeres siempre son izan zen.
Antzezlanen idazlea
Hogei antzezlan baino gehiago idatzi zituen; La situación erótica Madrilgo Liberarte aretoan estreinatu zen 1998an eta 2003an La amante de Lawrence lanarekin. Bestalde, Los helicópteros no existen UNICEFek nerabeentzat interesgarritzat jotzen du. 2004an estreinatu zuen Areto Multiteatroan Los nietos nos miran Juana Rottembergena antzerki-bertsioa, Graciela Dufau eta Hugo Urquijoren zuzendaritzapean. Bere Molière-ren Las preciosas ridículas bertsioa, Más ridículas que preciosas izan zen egokitutako izenburua, ikasle ohi batzuen antzerki-tailerretako idatzi zuena, Alejandro Velazco-ren zuzendaritzapean antzeztu zuten Boedo XXI antzokian.
Zacharias Ursinus
Zacharias Ursinus (Breslau, 1534ko uztailaren 18a – Neustadt an der Weinstraße, 1583ko maiatzaren 6a) alemaniar teologo protestantea izan zen, Heidelbergeko Kristau-ikasbidea egitean esku hartzeagatik ezaguna; litekeena da haren egile nagusia izatea.
Beatriz Matar
Antzezlanen idazlea
1994tik 1996ra bitartean, María Herminia Avellanedak zuzendutako Alta Comedia telebista-ziklorako gidoiak idatzi zituen.
NA-7122
NA-7122 edo Irurreko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-7120 nafar errepideko 15,75 kilometroan hasi eta Gesalatzen dagoen Irurre kontzejura arte doa. Errepidea 1,59 kilometro luze da.
Beatriz Matar
Antzezlanen idazlea
La tarea de ser actor (1997) ere idatzi zuen, antzerki-irakasle gisa izandako esperientzia, filmetarako abestiak eta hainbat gairi buruzko kazetaritza-artikuluak azaltzeko.
Tomești (Timiș)
Tomești Errumaniako udalerri bat da, Timiș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zacharias Ursinus
Biografia
Ursinus Breslaun, bere jaioterrian, irakasle izan zen (1558-60). 1561ean, Frederiko III. printze hautesleak, Vermigliren aholkatuz, Palatinatuan Erreforman laguntzeko deitu zion, eta Heidelbergeko Collegium Sapientiae delakoan irakasle esleitu zuen. Bertan 1562-63an, Printzearen aginduz, Heidelbergeko Kristau-ikasbidearen lehenengo zirriborroak egin zituen, eta, beste teologo eta elizbururekin batera, idazkiaren azken berrikusketan esku hartu zuen.
Tomești (Timiș)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Zacharias Ursinus
Biografia
Ursinusen metodoa eskolastikoa zen; haren teologia, kalbindarra.
Microgale longicaudata
Microgale longicaudata Microgale generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Oryzorictinae azpifamilia eta Tenrecidae familian sailkatuta dago.
Oko dorreak
OKO (errusieraz: ОКО), Moskuko Moskuko Nazioarteko Finantza Gunean eraikitzen dagoen erabilera anitzeko etxe orratza multzoa da. Dorre garaienak "Iparraldeko dorrea" 335 metro eta 85 solairu izango ditu, eta "Hegoaldeko dorreak" 195 metro eta 49 solairu.
Eraikinetan, etxebizitzak, bulegoak eta hiru izarretako hotel bat eraikiko dira besteak beste.
Liao Qiuyun
Liao Qiuyun, txineraz 廖 秋云, (Yongzhou (Txina) 1995eko uztailaren 13a) halterofilian lehiatzen den kirolari txinatarra da.
Olinpiar Jokoak
Tokio 2020ko Joko Olinpikoetan zilarrezko domina lortu zuen ≤55 kilo kategorian, bi jasoalditan 223 kilo jasoz; Hidilyn Diaz filipinarraren (urrezko domina) eta Zulfiia Txinxtanlo kazakhstandarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.
Tamara Clavería
Tamara Clavería (Bilbo, 1984) Gizarte integratzailea, AMUGE Elkarteko kide eta lehendakaria da.
Biografia
Hamalau urte zituela eskolatik atera zuten gurasoek etxeko ekonomian lagundu zezan, ahizta txikia nagusitzean ikasketak berreskuratu zituen eta Gizarte Integratzaile titulatu zen. Emakume ijitoen hezkuntza defendatzen du eta herri ijitoaren egoera hobetzeko erreminta dela ziurtatzen du. AMUGE - Asociación de Mujeres Gitanas elkarteko kidea da, bertatik arrazakeria salatu egiten du eta feminismo barneratzaileago baten alde egiten du. Bizkaiko SOS Arrazakeriarekin batera ijitoek pairatzen duten diskriminazioa salatu du, eta Unesco Etxea bezalako erakundeekin elkarlanean aritzen da. Durangon antolatutako Euskal Herriko V. Jardunaldi Feministetan parte hartu zuen, eta ondoren 2019ko azaroaren 25ean mugimendu feminista autonomoak ospatutako ekitaldian hitz egitera gonbidatua izan zen.
Àngels
Àngels, artikuluaz Els Àngels (katalanez "aingeruak") hitzek adiera batzuk dituzte.
Villy-lez-Falaise
Biztanleria
2007an Villy-lez-Falaise udalerrian erroldatutako biztanleak 245 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 111 etxebizitza zeuden, 94 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 111etxeak ziren. 94 etxebizitza nagusietatik 88 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 12 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 75 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 54 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 155 ziren, horien artean 119 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 119 pertsona aktiboetatik 115 lanean zeuden (60 gizon eta 55 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Csíkszenttamás
Csíkszenttamás (lagun artean Szenttamás; Tomești) Errumaniako udalerri bat da, Hargita konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Villy-lez-Falaise
Diru sarrerak
2009an Villy-lez-Falaise udalerrian 103 unitate fiskal zeuden, 284 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.931 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Villy-lez-Falaise udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 936 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Clappers (Scottish Borders)
Clappers, Eskoziako herri txiki bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Springfield (Massachusetts)
Springfield Ameriketako Estatu Batuetako Massachusetts estatuko 3. hiririk handiena da eta Ingalaterra Berriko laugarrena, Boston, Providence eta Worcesterren atzetik. 2008. urteko erroldaren arabera, 153.064 biztanle zituen Sprinfieldek.
Historia
Ameriketako Estatu Batuetako lehenengo Springfield izena zuen hiria da. Baina honetaz gain, Basketball Hall of Famerengatik ere bada ospetsua. Hiri honetan baitago egoitza eta gainera, hiri honetan hain zuzen, James Naismithek saskibaloia asmatu zuen.
Senidetutako hiriak
Springfield ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Torrelodones
Torrelodones Espainiako udalerria da, Madrilgo probintzian. 21.231 biztanle ditu 21 kilometro koadroko azaleran. Guadarramako mendilerroaren eta Madrilgo eremuaren artean dago eta horregatik bi eskualdeei lotuta agertzen da sarri. Bataz beste 845 metroko altueran dago. Iparraldean Hoyo de Manzanares, ekialdean Madrilekin (Monte de El Pardo tartean dagoelarik), hegoaldean Las Rozas eta mendebaldean Las Rozasekin egiten du muga.
Elkarrekiko informazio
Definizioa
Formalki, X eta Y zorizko aldagai diskretuen elkarrekiko informazioa horrela defini daiteke:
Torrelodones
Udalerri honetan dago Casino Gran Madrid, 1981ean ireki zuten Madrilgo Erkidegoko lehenengo kasinoa. Oso garrantzitsua da herriko ekonomiarentzat eta probintziako errentarik altuenen artean dago herri hau.
Elkarrekiko informazio
Definizioa
non p(x,y) X eta Y aldagaien baterako dentsitate funtzioa den eta p(x) eta p(y) X eta Y aldagaien bazterreko dentsitate funtzioak (marjinalak), hurrenez hurren.
Clintmains
, Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Elkarrekiko informazio
Definizioa
Logaritmo funtzioa 2 oinarrian erabiltzen bada, elkarrekiko informazioa bitetan neurtuko da.
Kontzeptu intuitiboa
Intuitiboki, elkarrekiko informazioak X eta Y aldagaiek partekatzen duten informazioa neurtzen du; zehazki, aldagai bati buruzko informazioa izateak beste aldagaiaren ziurgabetasuna (entropia) zenbat txikitzen duen neurtzen du.
Aldagaiak independenteak badira, bat ezagutzeak ez du besteari buruzko informaziorik emango eta ondorioz, haien arteko elkarrekiko informazioa zero da. Beste muturrean, bi aldagaiak berdinak badira, informazio guztia partekatzen dute eta beraz, bata ezagutuz gero bestea ere ezaguna bihurtzen da. Hori dela eta, haien elkarrekiko informazioa haietako baten (Xren edo Yren) ziurgabetasuna (entropia) izango da; bi aldagaiak berdinak badira, entropia bera dute, noski.
Hortaz, elkarrekiko informazioak mendekotasuna neurtzen du zentzu honetan: da baldin eta soilik baldin X eta Y zorizko aldagaiak independenteak badira. Izan ere, X eta Y independenteak direnean, betetzen da, eta ondorioz:
Entropiarekin duen erlazioa
Elkarrekiko informazioa horrela ere adieraz daiteke:
non \Eta(X) eta \Eta(Y) bazter-entropiak (edo entropia marjinalak) diren, \Eta(X|Y) eta \Eta(Y|X) baldintzazko entropiak diren eta \Eta(X,Y) baterako entropia den. Venn-en diagramaren bidez ikus daiteke kontzeptu horien eta multzoen arteko bilduraren, ebakiduraren eta diferentziaren arteko parekotasuna.
Komunikazio-kanal baten testuinguruan adibidez, irteerako Y seinalea sarrerako Xren bertsio zaratatsua dela interpretatuz gero, irudian azaltzen da kontzeptu horien interpretazioa zein izango litzatekeen.
denez, erlaziotik  ondorioztatzen da.
ren definiziotik abiatuz, ondoren zehazten diren urratsei jarraituz lortzen da erlazioa:
Atalaren hasieran aipatutako gainerako identitateen frogak ere antzeko moduan egiten dira.
erlazioa modu intuitiboan horrela interpreta daiteke: \Eta(Y) entropiak Y aldagaiaren ziurgabetasuna neurtzen badu, orduan \Eta(Y|X) baldintzazko entropiak X ezagutu ondoren oraindik Y aldagaiari buruz geratzen den ziurgabetasuna neurtzen du. Hortaz, berdintzaren eskuin aldeko kenketa horrela interpreta daiteke: X ezagutzeak eragindako Y-ren ziurgabetasunaren murrizketa. Ideia hori bat dator elkarrekiko informazioaren esanahi intuitiboarekin: aldagai bat ezagutzeak beste aldagaiari buruz ematen duen informazioa (murrizten duen ziurgabetasuna).
Bi aldagaiak berdinak diren kasuan, denez,  betetzen da. Hortaz, baiezta daiteke, hau da, aldagai batek bere buruari buruz ematen duen informazioa gutxienez beste edozein aldagaik ematen duena adinakoa da.
Baldintzazko elkarrekiko informazioa
Batzuetan beharrezkoa gertatzen da bi zorizko aldagairen elkarrekiko informazioa kalkulatzea, hirugarren aldagai baten baldintzapean.
Sinplifikatuz, zera lortzen da:
X, Y eta Z zorizko aldagai diskretuen baterako banaketak izanik, bi aldagairen arteko elkarrekiko informazioa hirugarren aldagai bati baldintzatzeak hura handitu ala txikitu dezake, baina beti beteko da:
Elkarrekiko informazio haztatua
Elkarrekiko informazioaren formulazio tradizionalean,
(x,y) bikotearen bidez adierazitako gertakaria dagokion p(x,y) probabilitatearen bidez haztatzen da. Horrek esan nahi du, gertakariak haien artean baliokideak direla, gertatzeko duten probabilitatean izan ezik. Baina zenbait aplikaziotan gertakari guztiek ez dute garrantzia maila bera.
w(x,y) funtzioa p(x,y) probabilitateari biderkatuz, gertakarien probabilitate batzuek beste batzuei baino garrantzi handiagoa izatea lortzen da.
Landaul
Landaul (bretainieraz Landaol) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Pardalotus punctatus
Pardalotus punctatus Pardalotus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pardalotidae familian sailkatua dago.
Platytesis
Platytesis Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Platytesis semifurva da.
Uegitglanis zammaranoi
Uegitglanis zammaranoi Uegitglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Clariidae familian sailkatzen da.
Lirac
Lirac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Bissingen an der Teck
Bissingen an der Teck Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Lirac
Biztanleria
2007an Lirac udalerrian erroldatutako biztanleak 827 ziren. Familiak 320 ziren, horien artean 67 pertsona bakarrekoak ziren (39 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 103 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 126 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 372 etxebizitza zeuden, 329 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 352 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 329 etxebizitza nagusietatik 243 bere jabearen bizilekua ziren, 79 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 51 etxek hiru zituzten, 95 etxek lau zituzten eta 159 etxek bost zituzten. 267 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 128 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 184 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 555 ziren, horien artean 406 aktiboak ziren eta 149 inaktiboak ziren. 406 pertsona aktiboetatik 379 lanean zeuden (207 gizon eta 172 emakume) eta 28 langabezian zeuden (11 gizon eta 17 emakume). 149 pertsona inaktiboetatik 59 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 59 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lirac udalerrian 348 unitate fiskal zeuden, 899,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.369 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Lirac udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 231 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nathalie Arthaud
Nathalie Arthaud (Peyrins, Drôme, 1970eko otsailaren 23a - ) frantziar politikari bat da.
2008 geroztik, ezker iraultzailea den Langile Borroka alderdiko bozeramailea da. 2008tik 2014a arte, Vaulx-en-Velineko zinegotzia izan zen.
Bizitza pribatua
Auto antolatzaileak zituen gurasoak. Bera aldiz, irakasle agregazioduna da ekonomia eta kudeaketa arloan. Bigarren mailako irakaskuntzan ari izan da lanean, Rillieux-la-Papeko Albart Camus kolegioan lehenik eta ondotik Pariserrian. 2011tik, Aubervillierseko Le Corbusier lizeoan lan egiten du.
2017ko frantziar lehendakari hauteskundeetan bere burua presentatu zuenean, kanpaina egiterakoan, bere lanean lan egiten segitzen zen hautagai bakarra izan zen, astean klaseak bi goizez emanez.
Bizitza politikoa
2007ko frantziar lehendakari hauteskundeen denboran, Nathalie Arthaud Arlette Laguilleren bozeramailea zen. 2008tik 2014ra, gazteez arduratzen zen Vaulx-en-Velineko zinegotzia zen, Frantziako Alderdi Komunista, " Initiative citoyenne " eta Alternatiboak alderdiek eramandako zerrenda batean hautatua.