cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ma Chung-pei
Ma Chung-pei; txineraz 馬中珮; pinyin, Mǎ Zhōngpèi (Taiwan, Txina, 1966) taiwandar-estatubatuar astronomoa, astrofisikaria eta kosmoloagoa da. Judy Chandler Webb Kaliforniako Unibertsitatean astronomia eta fisikako irakaslea da (Berkeley). 2011 eta 2016 bitartean ezagutzen ziren zulo beltz handienetako batzuk aurkitu zituzten taldea zuzendu zuen.
Biografia
Ma Taiwanen jaio zen. Lau urterekin hasi zen biolina jotzen. Taipei Municipal First Girls goi-mailako bigarren hezkuntzako eskolara joan zen eta Taiwango Biolin Lehiaketa Nazionala irabazi zuen 1983an. Gero Massachusettseko Teknologia Institutura (MIT) joan zen eta fisika-zientzietako lizentziatura jaso zuen 1987an. MITen fisikako doktoretza lortu zuen 1993an. Partikulen kosmologia teorikoa eta fisikoa ikasi zuen Alan Guth eta Edmund W. Bertschinger doktorego-aholkulariekin. Taiwanen nerabe zela, 16 urte zituela, biolin-lehia nazionala irabazi zuen Taipéin, eta biolin-eskolak ere hartu zituen unibertsitateko urteetan MITen, Bostongo Ingalaterra Berriko Musika Kontserbatorioan.
Ibilbidea
1993tik 1996ra, doktoratu ondoko beka bat lortu zuen Kaliforniako Teknologia Institutuan. 1996-2001 bitartean irakasle elkartu eta laguntzaile izan zen Pensilvaniako Unibertsitatean. Han egon zen bitartean, Lindback saria irabazi zuen irakaskuntza goraipatuan. Berkeleyko Unibertsitateko Astronomia Saileko astronomia-irakasle izan zen 2001ean.
Bere ikerketa-interesak unibertsoaren eskala handiko egitura, materia iluna eta mikrouhinen hondo kosmikoaren erradiazioa dira. 2011ko zulo beltz ezagunenak aurkitu zituen taldea zuzendu zuen.
The Astrophysical Journalen kosmologiako editore zientifikoa da.
Jon Odriozola (kazetaria)
Jon Odriozola Gómez (Barakaldo, 1955-Bergara, 2022ko irailaren 22a) euskal kazetari eta idazlea. komunista errepresaliatu politikoa izan zen. Egin eta Gara egunkarietan lan egin zuen.
Biografia
Odriozola ODEA ikasle erakundeko eta Bizkaiko PCE(r)ko militantea izan zen, eta errepresio politikoa jasan zuen 1977an. Bere emaztea Maite Aristegi zen eta bi alaba zituen. Minbiziaz hil zen 2022an.
Platanus
Lehenengo aleak Paleozenon agertu ziren.
Ekialdeko plantano
Ekialdeko platanoa (Platanus orientalis) Platanaceae familiako zuhaitz-espeziea da, hego-ekialdeko Europan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duena. 30-40 metroko altuera ere izan dezake. Ibaien ertzetan aurkitzen dugu maiz modu naturalean, beste zuhaitz-espezie batzuekin batera, haltzak, sahatsak eta makalak, esaterako, baina lur lehorretan behin ezarriz gero arrakastazko biziraupena izateko kapaza da.
Hudson Austin
Hudson Austin (1938ko apirilaren 26a - 2022ko irailaren 24a) grenadar militar eta politikaria izan zen.
New Jewel alderdiko kidea izan zen eta entrenamendu militarrak jaso zituen Guyanan, Trinidad eta Tobagon eta Sobietar Batasunean. 1979an Maurice Bishopen zuzendaritzapean Herri Gobernu Iraultzaileak ezarri zuen iraultzan parte hartu zuen. Iraultzaren ondoren, Grenadako armada zuzendu zuen.
Tragocephala
Tragocephala zeranbizido (Cerambycidae) koleopteroen, hau da, longikornioen kakalardo generoa da, Lamiinae azpifamiliakoa.
Hudson Austin
1983ko urriaren 14an Bernard Coarden estatu-kolpea eta Maurice Bishopen kargugabetzea eta hilketa babestu zituen. Bost egun geroago, Coard lehen ministro berria kargutik kendu eta Kontseilu Militar Iraultzailea eratu zuen.
Gobernu militarrak sei egun iraun zuen, 1983ko urriaren 25ean Estatu Batuek uhartea inbaditu zuten arte. Austin atxilotu zuten eta 1986an heriotza-zigorra ezarri zioten, baina 1991n zigorra biziarteko kartzela-zigorrarekin konmutatu zuten. Azkenean, 2008ko abenduan askatu zuten.
Mudumalai Parke Nazionala
Mudumalaiko parke nazionala eta bizitza basatiaren santutegia Indiako parke nazionala da, Tamil Nadu estatuan kokatua. Tigrearen erreserba ofizial izendatua dago halaber. Nilgiri mendien ipar-mendebaldean dago, Nilgiri barrutian, Kongu Nadu eskualdean. Bere mugak Karnataka eta Kerala estatuekin partekatzen ditu. Parke nazionala bost mendikatetan banatuta dago: Masinagudi, Thepakadu, Mudumalai, Kargudi eta Nellakota.
Eremu babestuan arriskuan dauden eta zaurgarriak diren hainbat espezie bizi dira, besteak beste elefante indiarra, Bengalako tigrea, gaur idiak eta lehoinabar indiarra. Eta berean, 266 hegazti-espezie daude, egoera kritikoan dauden bi putre barne: Gyps bengalensis bizkar zuriko putrea, eta Gyps tenuirostris moko zorrotzeko putrea.
Nilgiri mendiak, Mendebaldeko Ghat mendien barruan, 6.000 kilometro koadrokoa eskualdea da, Mudumalaiko parke nazional osoa barne, eta UNESCOren Gizateriaren Ondare izateko hautagaia da.
Salma Solaun
Salma Solaun (Gasteiz, Araba, 2005eko martxoaren 2a) gimnasia erritmikoan, banakako zein taldekako modalitatean, lehiatzen den kirolaria da.
Kirolari ibilbidea
Salma Solaun txiki-txikitan hasi zen gimnasia erritmikoan. Hiru urte besterik ez zituen, Gasteizko Beti Aurrera Klubean sartu zenean. Espainiako txapelduna izan zen, bere lehen estreinaldian (2015), Espainiako Taldekako txapelduna urte horretan bertan, eta Espainiako txapeldun absolutua, Alebinetan, 2016. urtean.
Banakako modalitatean, Moskuko Munduko Junior Txapelketan (2019) brontzezko domina lortu zuen zinta ariketan. 2021ean, lesio larria izan zuen ezkerreko belaunean, eta, horren ondorioz, galdu egin zuen Japonian urte horretan bertan jokatutako munduko txapelketa. Teresa Gorospe kideak ordezkatu zuen.
Indarberritu ondoren, Espainiako taldekako selekzioarekin lehiatu zen, senior kategorian eta zilarrezko domina lortu zuten Tel-Aviven (Israel) jokatutako munduko txapelketan, zinta eta pilotekin. Horrez gain, brontzezko hiru domina eskuratu zituen 2022ko Gimnasia Erritmikoko Munduko Txapelketan, Bulgariako Sofia hirian, eta zilarrezko domina bat 2022ko Gimnasia Erritmikoko Europako Txapelketan.
Munduko Kopako hainbat domina ere irabazi zituen.
Martirien Mausoleoa (Polloe)
Martirien Mausoleoa Donostiako Polloeko hilerrian frankistek altxatu zuten eraikina da. Mausoleoan, Aranzadi Zientzia Elkartearen arabera, 36ko gerran hildako hainbat militar frankistaz gain (euren izen-abizenak dituzten hilobiak daude han), gutxienez hamazazpi miliziano antifaxista daudela, hamazazpi gorpu horiek identifikatu baitzituzten. Ordea, mausoleoan beste 70-80 gorpu daude identifikatu gabe, eta litekeena da gorpu horiek ere errepublikanoenak izatea. 1936ko uztailaren 22tik 25era bitartean hil ziren guztiak, matxinatuek Donostiako hiriburua militarki okupatu aurreko borroketan.
2022ko maiatzean, Oroimen historikoaren Legea betez, mausoleoko plaka frankista kendu zuten. Han testu hau irakurtzen zen: "A la memoria de los asesinados por defender sus ideales, de Dios y España. Una oración por sus almas”.
Urte bereko irailean, frankistek Donostia hartu zutenetik 86 urte bete zirenean, iragarri zuten gunearen esanahia aldatuko zutela: Eusko Jaurlaritzak, Gogora Institutuaren bidez, hamazazpi miliziano horien izenak izango dituen plaka bat jarriko duela; udalak, bere aldetik, eskultura bat jarriko du. HB Bilduk, bestetik monumentua eraistea eskatu zuen, “ikur frankista bat delako”. Miliziano horiek ideologia desberdinetakoak ziren: sozialistak, anarkistak, komunistak.
Antonio Salado
Ibilbidea
''2022ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.''
Alabortza
Alabortza Pasaiako badian dagoen senadi eta hondartza txiki bat da, Alabortza ibaiak urak badiara isurtzen duen tokian dagoena, badiaren ezkerrenaldean. Hondarra itsasbehera denean bakarrik ageri da.
2005etik pasaitarrek egun bat antolatzen dute hondartza garbitzeko.
Karmele Soler
Karmele Soler Bontigui (Donostia, ? - ) donostiar makillatzailea da.
Ibilbidea
Aita futbolari profesionala zuen, eta ama estetizista; hark kutsatu zion makillajerako zaletasuna. Jaioterrian ikasi zuen estetika, eta bi urte geroago Madrilera jo zuen, Juan Pedro Hernández makillatzailearekin makillaje profesionala ikastera Estudio 24n. Alfredo Landaren eskutik Romana González makillatzailearen merezidun izatea lortu zuen José Luis Garciren Sesión continua (1984) filmean. Geroago, Zinemarako Makillajea espezialitatea egin zuen Parisko Societé Française de Maquillage delakoan. Bere lehen pauso profesionalak Miramongo EITB Donostia estudio hasi berrietan egin zituen, eta harrezkero ez dio inoiz etxe horretan lan egiteari utzi.
2015ean euskal zinemagintzako pertsona baten ibilbidea saritzen duen Zinemira Saria jaso zuen. Ibilbide luzea egina du zinemaren munduan Solerrek, eta titulu ugari jasoak. 2012. urtean Goya sari bat eskuratu zuen Pedro Almodovarren La piel que habito filmean egindako lanagatik.
Erretze
Erretzea erre aditzari dagokion ekintza da. Erretzean, substantzia bat erre egiten da (normalean, tabako, baina, besteak beste, opio edo marihuana ere izan daiteke), eta, jarraian, haren kea probatu edo arnasten da, batez ere errekuntzaren bidez substantzia aktiboak askatzen direlako (nikotina, adibidez), eta substantzia horiek biriken bidez gorputzak xurgatzen dituelako.
Erretzeko ekintza erritual desberdinen parte izan daiteke, trantzeren bat eragin dezake edo "argiztapen espirituala" lortu dezake, substantzia motaren arabera.
Lauren Beukes
Lauren Beukes (Johannesburg, 1976ko ekainaren 5a) hegoafrikar nobelagile, ipuin-idazlea, kazetaria eta telebistako gidoilaria da.
Erretze
Erretzeko metodoak
Gaur egun, zigarreten bidez erretzen da gehien, batez ere industrialki manufakturatutako zigarreten bidez, baina eskuz biltzeko formatuan ere badaude (tabako bildua). Erretzeko beste modu batzuk, hain arruntak ez diren arren, pipak, zigarroak, nargileak eta bongak dira.
Lauren Beukes
Ibilbidea
Johannesburg-en Roedean Eskolara joan zen, eta Lurmutur Hiriko Unibertsitateko sormen-idazketako titulu bat dauka. Kazetari independente gisa aritu zen hamar urtez, horietarik bi AEBetan, New Yorken eta Chicagon.
2022 artean, bere arrakasta handiena Shining Girls eleberria izan da, denboran bidaiatzen duen serieko hiltzaile bati buruzko nobela. 2022an izen bereko telesaila ekoitzi zen liburuan oinarrituta.
David Soto Ruiz
David Soto Ruiz (Ablitas, Nafarroa Garaia 1992ko uztailaren 13a) euskal herritar futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da, baita hegaletan, ezkerrean batez ere. Murchanteren harrobian hazi zen.
Ibilbidea
''2022ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Aitor Aranzabe
Aitor Aranzabe Etxabe (Zaldibia, Gipuzkoa, 1998ko ekainaren 28a -) euskal herritar futbolaria da. Ezker hegalean aritzen da oro har.
Victoria Kaspi
Biografia
Kaspi Austinen jaio zen, Texasen, baina familia Kanadara joan zen zazpi urte zituela. Gradu-ikasketak McGill Unibertsitatean egin zituen 1989an, eta Princetongo Unibertsitatera joan zen graduatu ondoko ikasketak egitera. 1993an lortu zuen doktoretza, Joseph Taylor Nobel Saria irabazi zuen astrofisikariak gainbegiratuta. Kaliforniako Teknologia Institutuan lan egin ondoren, Masusachl Institutuko Proultsio Laborategia, 1999. McGillen, McGilleko Kanadako lehen ikerketa-katedra izan zuen, eta 2006an Astrofisikako Lorne Trottier irakasle izendatu zuten. Kanadako Ikerketa Aurreratuko Institutuko kidea ere bada.
Kaspi judua da. David Langleben senarra kardiologoa da McGillen eta kardiologiako burua Montrealeko Juduen Sir Mortimer B. Davis Ospitale Nagusian.
Ikerketa
Kaspik gainerako G11.2–0,3 supernobarekin lotutako pulsarrari buruz Sagittarius konstelazioan egindako behaketek, X Izpien Chandra Behatokia erabiliz, erakutsi zuten pulsar supernobaren zentro zehatzean zegoela, txinatarrek 386 ce-tan behatua. Pullsar hori supernoba-hondar batekin lotutako bigarren pulsar ezaguna baino ez zen izan; lehena Karramarroaren nebulosarena izan zen, eta haren azterketek nabarmen indartu zuten pullarren eta supernoben arteko lotura. Gainera, behaketa horrek zalantzan jarri zituen pulsarrak biraketa-abiaduragatik datatzeko aurreko metodoak; metodo horiek supernobak baino 12 aldiz adin handiagoa eman zioten pulsarrari.
Kaspi-k Rossi X-ray Timing Explorer-ekin egin zuen ikerketak erakutsi zuen gamma leuneko errepikagailuak, gamma izpi irregularren arrastoen iturri astronomikoak, eta X izpi anomaloen purlarrak, eremu magnetiko altuko errotazio geldoko pulsareak, biak magneto gisa azal zitezkeela.
Hark ere lagundu zuen pulsarra ezagutzen, ezagutzen den biraketa-abiadurarik azkarrena erabiliz, PSR J1748-2446ad, pulsarre-kontzentrazio handiko izar-kumuluak, eta (Green Bank teleskopioa erabiliz) biraketa geldoko pulsarraren "birziklatze kosmikoa", milisegundoko pulsarrean.
Sariak eta ohoreak
Kaspik Annie Jump Cannon Award saria irabazi zuen Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoaren Astronomian 1998an, Kanadako Fisikarien Elkartearen Herzberg Domina 2004an, Steacie Saria 2006an, Kanadako Errege Elkartearen Rutherford Memorial Domina 2007an, eta Torebin Vicx Priel zientzia-saria 2007an. 2010ean, Royal Societyko bazkide izendatu zuten. Kaspik John C. Polanyi saria jaso zuen 2010ean. 2016. urtean, Gerhard Herzberg Kanadako Urrezko Domina jaso zuen Zientzia eta Ingeniaritzagatik, sari hori jaso zuen lehen emakumea. 2016. urtean, Kaspi Kanadako Ordenako kide izendatu zuten, Kanadako bigarren ohore zibil altuena.
Aitor Aranzabe
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Karen Masters
Karen Masters (Birmingham, Erresuma Batua, 1979) astrofisikako irakasle elkartua da, galaxiaren eraketan interesa duena eta Haverford Collegen (Pensilvania) lan egiten duen astronomoa. Galaxy Zoo herri-zientziaren proiekturako proiektu-zientzialaria da, eta sailkapenak erabiltzen ditu galaxien bilakaera aztertzeko.
Hezkuntza
Masters Birminghamen jaio zen eta Nuneaton King Edward VI Collegen izan zen. Oxfordeko Unibertsitatean Fisikan graduatu zen 2000n. Astronomiako doktoretza Cornell Unibertsitatean jaso zuen 2005ean, "Galaxy flows in and around the Local Supercluster" izenburupean, Martha P. Haynes eta Riccardo Giovanelliren zuzendaritzapean.
Ikerketa
2005ean, Masters Harvard Unibertsitatera joan zen doktoratu ondoko ikertzaile gisa lan egitera John Huchrarekin, tokiko unibertsoaren mapa osoa egiteko proiektu batean. Masters-ek "inoiz sortu ez den 3-D mapa aurkitu zuen tokiko unibertsoan (380 milioi argi-urtera arte)" 2011n, Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoaren 21. bileran. Two-Micron All-Sky Surveyren datuak erabiliz sortu zen mapa. 2008ko urrian Portsmoutheko Unibertsitateko Kosmologia eta Grabitazio Institutura joan zen. Gruber Foundation-ek IAU bekadun izendatu zuen 2008an. 2010ean, Mastersek Carrera Temprana Leverhulme beka jaso zuen, "Do bars kill spiral galaxies?" izeneko proiektuarengatik. Maila handiagoko irakasle numerario seniorra izan zen 2014. urtean, eta irakasle elkartua 2015. urtean. Galaxiaz kanpoko astronomian aritu da lanean, eta 2018an Pensilvaniako Haverford Collegek irakasle elkartu izendatu zuten.
Masters Zientzialari Bozeramailea da, eta Sloan Digital Sky Survey-rako Hezkuntza eta Konpromiso Publikorako zuzendaria.
Konpromiso publikoa
Galaxy Zoorako She's An Astronomer orria koordinatu zuen, emakume astronomoen istorioak bilduz.
George Burns
George Burns, Nathan Birnbaum jaioa (New York, 1896ko urtarrilaren 20a - Beverly Hills, 1996ko martxoaren 9a) estatubatuar komiko, aktore, idazle eta abeslaria izan zen.
Bere karrerak vaudeville, zinema, irratia eta telebista hartu zituen. Gracie Allen emaztearekin lan egin zuen "Burns eta Allen" bikotea osatuz. 1975ean taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen The Sunshine Boys filmean egindako lanagatik.
Alkolea (argipena)
Alkolea izenak, Mutrikuko toponimo bat izanik, hainbat adiera du:
Elixabete Etxanobe
Elixabete Etxanobe Landajuela (Otxandio, Bizkaia, 1978) bizkaitar abokatu eta politikari jelkidea da, 2023ko uztailetik aurrera Bizkaiko ahaldun nagusia. Lehen emakumea da kargu horretan. Zuzenbidean lizentziatua, bere ibilbide profesionala Administrazio Publikoan finkatu du. Durangoko Udaleko karrerako funtzionarioa da 2004tik. 2006tik EAJren alderdikidea da, eta Otxandioko zinegotzia izan zen legealdi batez. 2013an Eusko Jaurlaritzako Toki Administrazioekiko Harremanetarako eta Administrazio Erregistroetako zuzendari izendatu zuten. 2019an, Erakunde Harremanetarako sailburuorde izendatu zuten Gobernantza Publiko eta Autogobernu Sailean. 2020an, Urkulluren III. gobernuan gertatutako moldaketen ondoren, Segurtasun Sailera igaro zen Administrazio eta Zerbitzuen sailburuorde gisa. 2021ean Herri Administrazioko eta Erakunde Harremanetarako foru diputatua izendatu zuten Bizkaiko Foru Aldundian. 2023ko foru hauteskundeetan, EAJren hautagaia izan zen Bizkaiko ahaldun nagusi izateko, eta 2023ko uztailean ahaldun nagusi izendatu zuten.
Ikasketak
Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean, Ekonomia espezialitatean (2001). 2002an Abokatutza Masterra gauzatu zuen, Zuzenbide Pribatuko espezialitatean, CEU San Pablo Unibertsitatean. 2015ean, Oinarrizko Eskubideei eta Botere Publikoei buruzko masterra egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Ikasketa horietaz gain, ikastaro ugari egin ditu Zuzenbide Administratiboan espezializatzeko, bereziki, administrazio-kontratazioko eta administrazio publikoetako ondareari buruz.
Ibilbidea
2001etik 2003ko abuztura arte jarduneko abokatua izan zen Madrilgo abokatu-bulego batean. 2003ko urritik 2004ko otsailera arte Otxandioko Udaleko idazkari-kontu hartzailea izan zen. 2004ko otsailetik Durangoko Udaleko karrerako funtzionarioa da. 10 urtez aritu izan da udal horretan, 2013ra arte, Idazkaritza, Kontratazio eta Ondareko teknikari gisa. 2007 eta 2011 bitartean, bestalde, Otxandioko Udaleko zinegotzia ere izan zen.
2013an Toki Administrazioekiko Harremanetarako eta Administrazio Erregistroetako zuzendaria izendatu zuten, Eusko Jaurlaritzako Herri Administrazio eta Justizia Sailean, Josu Erkorekaren gidaritzapean Urkulluren I. gobernuan. 2016an kargu bera mantendu zuen Urkulluren II. gobernuan, Gobernantza Publiko eta Autogobernu Sailean. Etapa horretako lanik aipagarriena 2016ko Euskadiko Toki Erakundeei buruzko Legearen izapidetzean, negoziazioan eta onarpenean parte hartzea izan zen. Azpimarratzekoa da, bestalde, lege horren garapen-dekretuetako biren lanketan egindako lana, besteak beste, 2019an Euskadiko toki-erakundeetan hizkuntza ofizialen erabilera instituzionala eta administratiboa normalizatzeari buruzkoan. Aldi horretan bere gain hartu zuen, halaber, fundazio, elkarte edo elkargo profesionalen gaineko erantzukizuna, horien guztien erregistroak bere zuzendaritzaren mende baitzeuden.
2019an, Erakunde Harremanetarako sailburuorde izendatu zuten. 2020ko urritik aurrera, Urkulluren III. gobernuan gertatuko moldaketen ondoren, Administrazio eta Zerbitzuen sailburuorde izendatu zuten Segurtasun Sailean, berriro ere Josu Erkorekaren gidaritzapean. 2021eko martxoan utzi zuen kargua, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak haren foru gobernuan zenbait moldaketa iragarri ondoren. 2021eko martxoaren 17tik aurrera Bizkaiko Foru Aldundiko Herri Administrazioko eta Erakunde Harremanetarako foru-diputatua da, Ibone Bengoetxea ordezkatuz.
2022ko irailean, Unai Rementeriak ez zela 2023ko foru hauteskundeetan EAJren hautagai izango jakinarazi zuen, 2015eko inbestidura saioan hartutako hitzari jarraituz. Horren ondoren, EAJren Bizkai Buru Batzarrak Etxanobe proposatu zuen ahaldun nagusirako hautagai izateko. Alderdikideek hautagaitza onartu ondoren, EAJk maila horretako karguren baterako proposatutako lehen emakumea bilakatu zen. 2023ko Bizkaiko Batzar Nagusietarako hauteskundeetan Etxanobe buru zuen hautagaitza izan zen garaile, botoen %38,41 eta 23 eserleku lortuta. Aurreko hauteskundeekin alderatuta bi diputatu gutxiago eskuratu arren, EAJk gobernu-ituna berretsi zuen PSE-EErekin, gehiengo osoa ziurtatuz. 2023ko uztailaren 5ean egin zen diputatu nagusia hautatzeko inbestidura saioa. EAJ eta PSE-EEren aldeko 31 boto lortuta, Bizkaiko ahaldun nagusi izendatu zuten. Historiako lehen emakumea da kargu horretan. Diputazioa berritu eta historian emakume gehien duen Bizkaiko Gobernua osatu du.
Bizitza pertsonala
Otxandion bizi da. Ezkonduta dago eta seme eta alaba bikiak ditu. Euskaraz, gaztelaniaz, ingelesez eta frantsesez hitz egiten du.
Raúl Chasco
Raúl Chasco Ruiz (Iruña, Nafarroa Garaia, 2003ko irailaren 13a) Euskal herritar futbolaria da. Ezker atzelari gisa jokatzen du. Lezaman eta Txantrearen harrobian hazia da.
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Coptops
Coptops Lamiinae koleoptero Chrysomeloidea azpifamilia da, Cerambycidae familiakoak.
Tofane
Geografia
Tofane mendiak hiru gailur ditu, Tofana di Mezzo (3.244 m), Tofana di Dentro (3.238 m) eta ''Tofana di Rozes (3.225 m).
Historia
Paul Grohmann mendizale austriarrak igo zituen hiru gailurrak 1863 eta 1865 artean, tokiko gidek lagunduta.
Osasun mental
Osasun mentalak ongizate emozional, psikologiko eta soziala batzen ditu. Ezagutza, pertzepzioa eta portaeran eragina du. Era berean, pertsona batek estresa, pertsonen arteko harremanak eta erabakiak hartzea nola lortzen duen ere zehazten du. Osasun mentalak ongizate subjektiboa barne hartzen du, norberaren efikazia, autonomia, gaitasuna, mendetasun intergeneratiboa eta norberaren potentzial intelektual eta emozionalaren egikaritzea, besteak beste. Psikologia positiboaren edo holismoaren perspektiben ondorioz, osasun mentalak barne har dezake pertsona batek bizitzaz gozatzeko gaitasuna izatea, eta bizitzaren jardueren eta erresilientzia psikologikoa lortzeko ahaleginen arteko oreka sortzea. Ezberdintasun kulturalek, ebaluazio subjektiboek eta teoria profesionalek "buruko osasuna" definitzen dute. Osasun mentaleko arazoekin zerikusia duten zantzu goiztiar batzuk loaren sumindura, energia falta eta zeure buruari edo beste batzuei kalte egitea dira.
Bhitarkanika Parke Nazionala
Parke nazionala 1998ko irailean sortu zen, Bhitarkanikako bizitza basatiaren santutegiaren eremu nagusiaren barruan. Santutegi delakoa 1975ean sortu zen, eta 672 kilometro karratuko babesgunea markatzen du. Santutegia Indiako bigarren mangladi-ekosistema handiena da.
Pauline Guelle
Euskal Herria Zuzenean (EHZ) jaialdiko lehendakaria ere izan da.
Bhitarkanika Parke Nazionala
Indiakoak bertakoak diren hiru krokodilo espezieak (zingira-krokodiloa, gabiala eta itsas krokodiloa), hiruak aurki daitezke parke honetan, puntu bakarra hori gertatzen dea Indian.
Antelao
Antelao Dolomitak mendikatean kokatutako bigarren mendi garaiena da. Italiaren ipar-ekialdean kokaturik dago Cortina d'Ampezzo herritik gertu. 3.264 metrotako altuera du eta gailurrak 1.734 metrotako prominentzia du.
Geografia
Marmolada mendia da mendikateko garaiena, eta hari "Dolomitetako erregina" esaten dioten bezala Antelaori "Dolomitetako erregea" ezizena ematen zaio.
Historia
Matteo Ossi ehiztariak igo zuen lehenengoz aldiz 1850. urtean eta 1863. urtean Paul Grohmann mendizale austriarrarekin batera igo zuen berriz.
Ibai Sanz
Ibilbidea
''2022eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Maurice Bishop
Eric Gairy lehen ministroa kargutik kendu eta bere burua lehen ministro izendatu zuen. Gobernuan Kubarekin harremanak izan zituen eta nazioarteko aireportu bat eraikitzen hasi zen. Langileen eta emakumeen eskubideak defendatu zituen eta arrazakeriaren eta apartheidaren aurka borrokatu zen. Aldiz, ez zuen hauteskunderik egin eta prentsa librea eta oposizioa zapaldu zituen.
Speke mendia
Gailurrak
Ruwenzori mendikateko gainerako mendien itxura du eta altuera desberdinetako lau gailur ditu:
Le Reculet
Le Reculet Jura mendietako bigarren gailurrik altuena da.
Crêt de la Neige
Geografia
Geneva hiritik 17 km eskasera dago eta mendi gailurretik hiriaz gain Léman aintzira ere ikusten da. Igoera tradizionala Tiocan behatokitik abiatzen da.
Coptops rufa
Coptops rufa Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Coptops generokoa. James Thomson ikerlariak 1878an identifikatu zuen.
Habitat
Andaman uharteetan eta Nikobar uharteetan bizi da.
Baker mendia (Uganda)
Baker mendia Rwenzori mendikatean kokatutako mendia da. 4.844 metrotako altuerarekin Ugandako mendien artean hirugarren altuena da eta Afrikako bosgarrena. Baker mendiak hainbat gailur ditu, denetan altuena Edward Peak izenekoa da.
Historia
Konjo leinuak Kiyanja izenarekin ezagutzen du mendia baina europarrek Sir Samuel Baker esploratzaile eta naturalista britainiarraren izena ezarri zioten. Baker mendiaren lehenengo igoera Luis Amadeo de Saboyak egin zuen 1906an.
Ala Masevich
Ala Guénrijovna Masévich Zhgenti (Tbilisi, Georgia, 1918ko urriaren 9a - Mosku, Errusia, 2008ko maiatzaren 6a) sobietar irakaslea eta astronomoa izan zen.
Biografia
Masevich (edo Massevitch) Tbilisin jaio zen, gurasoak Natalia A. Zhgenti erizain georgiarra eta Genrikh C. Massevitch abokatua izan ziren. Masevich Josif N. Friedlanderrekin ezkondu zen eta alaba bat izan zuten elkarrekin, Natasha Josifovna Friedlander.
Moskuko Estatuko Unibertsitate Pedagogikoan graduatu zen.
Irakasle
SESBk o Zientzia Akademiako Astronomia Kontseiluko lehendakariorde izan zen 1952an, eta Víktor Hambardzumyanekin lankidetza estuan lan egin zuen. Geodesia espazialeko irakasle izan zen Moskuko Geodesia eta Kartografia Institutuan, 1972an.
Astronomo
Lehen satelite errusiarretako batzuk (1956–57) behatzeko taldeak antolatzen egindako lanagatik da ezaguna. Sputnik 1 jaurti ondoren, Errusiak Nazioarteko Astronautika Federazioaren Kongresuan delegatu zuen 1957an, eta sateliteen jarraipen optikoari buruzko dokumentu bat aurkeztu zuen.
1952tik 1987ra Sobietar Batasuneko Zientzien Akademiako Kontseilu Astronomikoko lehendakariorde ospetsua izan zen. Akademiako agintaldian, 1957an talde bat zuzendu zuen Sputnik barne hartzen zuten satelite sobietarrak monitorizatzeko.
1987an Akademia utzi eta Astrosovietetako presidente izan zen, SESBeko Zientzia Akademiako Astronomia Kontseilua.
Bryan Ferry
Bryan Ferry (Washington, 1945eko irailaren 26a) ingeles abeslari eta egile abeslaria da.
1980an Roxy Music taldea sortu zuen Londresen lagun batzuekin. 1973tik bakarkako ibilbide paraleloa jarraitu zuen eta 1982an taldea desegin zuen.
Pastel de massa tenra
Pastéis de massa tenra, Portugalgo gastronomian ezaguna den haragi enpanadilla da. Normalean etxeetan soberan geratzen diren haragiak aprobetxatzeko prestatzen den errezeta.
Errezeta
PASTÉIS DE MASSA TENRA
Orearentzako
Bakailao enpanadilla k
Betegarria
PRESTAKETA
OHARRA
Janet Akyüz Mattei
Janet Akyüz Mattei (Bodrum, Turkia, 1943ko urtarrilaren 2a – Boston, AEB, 2004ko martxoaren 22a) turkiar-estatubatuar astronomoa izan zen. Izar Aldakorreko Behatzaileen Ameriketako Elkarteko (AAVSO) zuzendari izan zen 1973tik 2004ra arte.
Hezitzaileentzako datu basea eta astronomo ez profesinalek Hubble espazio-teleskopikoan sartzea lortu zuen.
Biografia
Mattei Bodrumen, Turkian, jaio zen. Bella eta Baruk Akyüzek osattzen zuten judu turkiarren familia batean, eta American Collegiate Instituten ikasi zuen, Izmirr-en. Estatu Batuetara joan zen unibertsitate-ikasketak egitera. Walthameko, (Massachusetts), Brandeis Unibertsitatera joan zen, beka bati esker. Ikasketak amaitu ondoren, Massachusettseko Nantucketeko Maria Mitchell behatokian Dorrit Hoffleitekin lan egitea eskaini zioten.
Egoera begetatibo iraunkor
Egoera begetatibo iraunkorra garun-lesio larria jasan ondoren kontzientzia-zantzurik erakutsi gabe zenbait aste eman dituen pazientearen egoera da. Garun-lesio larria jasan ondoren kontzientzia-zantzurik erakutsi gabe urtebete baino denbora gehiago eman duen pazientearen egoera, edo garuneko isuria jasan ondoren kontzientzia-zantzurik erakutsi gabe hiru hilabete baino denbora gehiago eman duen pazientearen egoera, berriz, egoera begetatibo etengabea da.
Janet Akyüz Mattei
Biografia
Leander McCormick Behatokian lan egin zuen Charlottesvillen, Virginian, 1970etik 1972ra, eta Virginiako Unibertsitateko Astronomiako Maisutza jaso zuen 1972an. Bere gradua jaso ondoren, Mike Matteirekin ezkondu zen. Egeoko Unibertsitateko Astronomiako bere Ph.D.a Izmirren (Turkia) jaso zuen 1982an.
Karrera
30 urtez baino gehiagoz AAVSOko zuzendari gisa aritu zenean, mundu osoko astronomo amateurrek egindako izar aldakorren behaketak jaso zituen. Astronomo amateurren eta profesionalen arteko behaketa-programa garrantzitsu asko koordinatu zituen. Hezkuntzan ere interes handia erakutsi zuen, adibidez, Hands-On Astrophysics (HOA) proiektuaren bidez. Proiektu horrek astrofisikan interesa piztu zien hezitzaileei eta ikasleei, eta zientzia horrekin lotutako eskola-proiektu ugari sortu zituen. Bere zuzendaritzapean, hezitzaileentzako elkartearen datu-basea egin zen eta, horrez gain, astronomo ez-profesionalak Hubble espazio-teleskopioan sartzea lortu zuen.
Heriotza
Leuzemiaz hil zen Bostonen 2004ko martxoan.
Hartutako kalte zerebral
Hartutako kalte zerebrala (HKZ), inolako kalte zerebralik gabe jaioa izanik, bizitzan zehar funtzionamendu kognitiboa, emozionala, jokabidekoa eta/edo fisikoa kaltetzen duten garuneko lesioak dira.
Kausak
Arrazoi nagusiak hauek dira:
Olatu arteko txalupa arraroa
Olatu arteko txalupa arraroa Ines Osinaga eta Joseba Sarrionandiaren artean antolatzen dituzten poesi musikatuzko ekitaldiak dira. Joseba Sarrionandiaren hitzekin Gose musika taldearekin 2014an Ines Osinagak argitaratutako Gosariak diskoko abestiak eskaintzen dituzte. Ekitaldian Joseba Sarrionandiak sarrera bat egiten dio abesti bakoitzari, testuingurua azalduz eta olerkia ulertzeko pistak emanez. Ines Osinagak abestiak kantatzen ditu eta hainbat musika-tresna jotzen ditu; perkusioa eta beste soinu lagungarriak kantatzen hasi baino lehenago grabatzen ditu zuzenean, gero kantatuko duenean hainbat tresna eta ahots aldi berean entzun daitezen. Joseba Sarrionandiak Habanan sortu zituen dozena bat testu, Atlantikoa zeharkatu eta Euskal Herrira heldu zirenak eskuz esku, konplizez konplize, sekretu bat konpartitzen dutenen artean sortzen den zirrara hori lagun. Amaia Apaolaza zegoen artean, bere hutsunea utzi zuen. Testuok Gose taldearen eskuetara iritsi ziren eta kantu bihurtu zituzten. Habanan jaio eta Euskal Herrian hazi ziren kantuok "tabako, ardo ta kanelaz". Joseba Sarrionandiaren poema asko musikatu dituzte hainbat abeslarik, 2022an 101 kantu zeuden 57 diskotan banatuta). Baina Sarrionandiak ez ditu hainbeste olerki sortu kantua izateko asmoarekin; normalean poesia idatzi du, eta poesiak hartu zituzten gero kantu bihurtzeko. Gose taldearentzat, Ines Osiganarentzat, preseski, kantuak idatzi zituen, eta Ines Osinagarekin batera aurkezten ditu ezker-eskuin 2022az geroztik.
Ander El Haddadi
Ander El Haddadi Arrillaga (Donostia, 1997ko ekainaren 16a) Euskal Herritar futbolaria da, marokoar jatorrikoa, Aita bertokoa baitu. Aurrelari gisa aritzen da.
Estatistikak
''2022ko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.''
Nelumbo
Nelumbo lore ikusgarriak dituen uretako landareen generoa da. Kideei loto deitzen zaie eskuarki, nahiz eta "loto" izena beste landare eta landare-multzo batzuk izendatzeko erabiltzen den, loto generoa barne, zeinarekin ez duen inolako loturarik. Kanpoko itxuragatik, Nymphaeaceae (igebelarrak) familiakoen antzekoak dira, baina Nelumbo ez da Nymphaeaceae-ren ahaidea. "Nelumbo" hitza sinhalazko නෙළුම් neḷum hitzetik dator, bertoko lotoa- Nelumbo nucifera- duen izen herrikoitik hain zuzen ere.
Gaur egun bi loto-espezie daude: ekialdeko, hegoaldeko eta hego-ekialdeko Asiako Nelumbo nucifera, bietan ezagunena dena. Eskuarki landua da; elikagai gisa jaten eta txinatar medikuntza tradizionalean erabiltzen dute. Espezie hau India eta Vietnamgo lore nazionala da.
Bestea Nelumbo lutea da, Ipar Amerikako eta Karibeko espezie bat hain zuzen ere. Bi espezie alopatriko horiek gurutzatuz hibridoak sortu dira.
Kretazeoko, Paleogenoko eta Neogenoko estratuetan hainbat espezie fosil daude Eurasia osoan eta Ipar Amerikan.
Martina Zuricalday
Maria Ramona Martina de Zuricalday Eguidazu (Bilbo, Bizkaia, 1839ko azaroaren 11 - ib., 1932ko otsailaren 17a) bilbotar enpresaburua izan zen, pasteltxoen -txokolategien aitzindaritzat hartua Euskal Herrian.
Biografia
Martina de Zuricalday 1839ko azaroaren 11n Bilbon, artean 10.000 biztanle zituen herrian, jaio zen. Artxiboen arabera, egun berean bataiatu zuten Santiago parrokian. Aitaponteko Tomás de Letona izan zen eta aitaren moduan txokolategilea zen. Eugenio de Zuricaldayren eta Vicenta de Eguidazu Tipularren alaba izan zen. Urte batzuk lehenago, 1930ean, Bilboko Correo kalean gozotegia eta txokolate-fabrika ireki zituen emaztearekin batera, familia-etxebizitzaren eraikinaren etxabeetan.
Bere espiritu independientea gorabehera, ezin izan zen sasoiko arau sozial zorrotzetatik libratu, eta 16 urte baino ez zituenean, 1856ko azaroaren 2an bataiatutako eliza berean, Santigo parrokian, ezkondu egin zen bera baino zortzi urte zaharragoa zen Jose Bayorekin. Gurasoek jarritako gozotegia eta txokolate- lantegia bere gain hartu zuen. Berak kontrolatzen zituen eskaerak eta berak egiten zituen kontuak. Langileen soldatak eta ordutegiak ere kontrolatzen zituen. Kobratzen zituzten orduak baino ordu gehiago ez zezaten sartu zaintzen zuen. Emakume aurreratua izan zen. Aitzindaria izan zen Bilbon txokolateaz eta gozotegiaz zerikusia zuen guztian, hamalau seme-alaba izanda eta etxekoandrearen lanak baztertu gabe.
Aita testamenturik egin gabe hil zen. Bost neba-arrebetatik, Martina izan zen familiako negozioaz interesatu zen bakarra, José Bayo senarrarekin batera. 1882an aita hil ondoren, neba-arreben partaidetza eskuratu eta Sombrerería kaleko beste leku batera eraman zuen negozioa. Gozotegi horri bere izena jarri zion, eta bilgune bihurtu zen Bilbon mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran. Martinak zabaldu zuen bilbotarren artean merienda egiteko ohitura.
1896an alargun geratu zen, 57 urte zituela. Ramón Bayo semearen izenean jarri behar izan zuen establezimendua, garai hartako arauen ondorioz emakume bat ezin baitzen negozio baten jabe izan. Hala ere, horrek ez zuen eragotzi berak zuzentzea negozioa une oro, hari lotutako alderdi guztiez arduratuz.
80 urterekin 1920an ekintzaile handia zela erakutsi zuen Martinak. Bilboko beste hiru saltokirekin (La Dulzura, Caracas eta Chocolate Aguirre, Agirre lehendakariaren familiarena) bat egin zuen, Bilboko Txokolateen lantegia sortzeko, Chobil izenez ezagunagoa, Espainiako sektoreko bigarren garrantzitsuena izatera iritsi zena. Martinak ez zuen bakarrik txokolatea egin, gozoak eta opilak ere egin baitzituen. Bere egunean Alfontso XII.a Borboikoa eta Maria Kristina Austriakoa errege-erreginek gonbitatuak zituztenerako txokolateak eta azukarilloak eskatzen zituzten, gero Alfonso XIII.ak ere bai. Bere errezetak gaur arte mantendu dira. Horietako bat sokonusko turroia, adibidez, Bilboko turroia, Gabonetako turroi desiratuena izaten jarraitzen du, baita mantekilazko bolloak eta arroz pastela ere, 200 urte inguru pasatu badira ere, ospetsuak izaten jarraitzen dute.
Lan Oinarrien Erregelamenduko 9. artikulu
II. Errepublikako denboraren "Chocolate Bilbainos" (Bilbo, Verdes) Sozietate Anonimoaren Lan Oinarrien Erregelamenduko 9. artikuluak beste zentro batzuen antzeko lan-diziplina ezartzen zuen:"'Debekatuta dago lanorduetan egunkariak edo liburuak irakurtzea, ozenki hitz egitea edo horretarako arrazoirik ez dagoenean, jatea, kantatzea edo isiltzea, eztabaidatzea, lanpostua arrazoi justifikaturik gabe uztea, hitz itsusiak blasfematzea edo ematea, lankideei edo nagusiei hitzez edo egitez huts egitea'."Orduan, José Antonio Aguirre buruzagi nazionalistaren familiarena zen, eta araudi berean ikusten da familia-soldataren sistema hartua zuela. Etekinetan, erretiroetan, istripu-, gaixotasun- eta amatasun-aseguruetan parte hartzea ere goraipatu zuen Eusko Langileen Alkart–Solidaridad de Obreros Vascos elkarteak. Enpresa zahar hori eta haren sortzailearen izena M. de Zuricaldayren bilobak gozotegien izenean iraun du.
2004ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2004ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 22.Edizioa izan zen. Azaroaren 5etik 28ra ospatu zen Soreasu antzokian.
Edizio honetan antzerki amateur rak pisu berezia izan zuen. Alde batetik, udalak, herriko antzerkigileekin elkarlanean, "Maritxu nora zoaz..." antzerki lana produzitu eta estreinatu zuen. Bestalde, herriko antzerkilariak omendu zituen eta Azpeitiko antzerki amateurrari buruzko liburua argitaratu zuren Pako Aristi k, "Bokadillobaten truke" izenekoa.
Gainera, azaroan zehar, Kaito Telebista k herriko antzerkilarien antzerki emanaldiak eskaini zituen, urteetan zehar grabatutakoak. Hain zuzen, Antxieta Antzerki taldea renak, Lakrikun antzerki taldea renak eta Epa Pepa ren bat ikusi ahal izan zituzten herritarrek. 2004ko Ikusleen saria Lakrikun Antzerki Taldea ren "Greban gaude" lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Oihana Lopez eta Iñaki Uranga izan ziren, lehiaketa bidez.
Coptops annobonae
Coptops annobonae Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Coptops generokoa. Aurivillius ikerlariak 1910ean identifikatu zuen.
Habitat
Annobongo uhartean, Ekuatore Ginean bizi da.
Coptops andamanica
Habitat
Andaman uhartetan bizi da.
Hur Gorostiaga
Hur Gorostiaga Badiola (Donostia, 1972ko abuztuaren 4a) euskal kazetaria da eta Seaskako zuzendaria 2008tik.
Kanboko Xalbador ikastetxean eta Baionako Bernat Etxepare Lizeoan  ikasi zuen.
Euskaldunon Egunkarian (1993-2002)
Euskaldunon Egunkarian zortzi urtez lan egin zuen 1993tik 2001ra arte. Urte horietan i milatik gora albiste idatzi zituen egunkarian.
Joanes Illarregi
Joanes Illarregi Marzol (Leitza, Nafarroa Garaia, 1999) nafar bertsolaria da.
Biografia
Leitzako Bertso-eskolan hezia, gazte-gaztetatik hasi zen bertsotan eta Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa hirutan irabazi zuen. 2022an Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean sartu da, aro berrian finalean izango den lehen bertsolari nafarra da.
Hur Gorostiaga
Le journal du Pais Basque / Euskal Herriko kazetan (2001-2008)
Frantsesez zetozen idatzirik orrialde gehienak, euskaraz artikuluren bat ere bazegoen arren. Lehen zuzendaria Hur Gorostiaga izan zen, eta azkena Antton Etxeberri. Lerro editorialak funtsean bat egiten zuen Hego Euskal Herriko Gara egunkariarekin.
Seaskako zuzendaria
2008an Seaskako zuzendari izendatu egin zuten. Kargua bere gain hartu zuen, Pantxika Ibarboure-ri lekukoa hartuta.
Iparraldeko ikastolen federazioa da Seaska. Lapurdin, Behe Nafarroan eta Zuberoan haurren euskarazko hezkuntza segurtatzea du helburu. 1969an sortu zenetik 16 lehendakari izan ditu, eta hauek izan dira Seaskako hiru zuzendariak:
Colomby de Gex
Colomby de Gex Jura mendietako hirugarren gailurrik altuena da. 1.688 metro neurtzen ditu eta Frantziako Ain departametuan kokaturik dago, Suitzako mugatik oso gertu.
Gailurretik oso gertu Fernand Fluckiger abiadore suitzarraren omenezko plaka bat dago, 1932ko ekainaren 2an bertan erori eta hil zena.
Karen Jean Meech
Karen J. Meech (AEB, 1959) astronomo estatubatuarra da Hawaiiko Unibertsitateko Institute for Astronomy institutuan. Meech oso aktiboa da profesionalekin eta zaleekin lankidetzan aritzeko eta zientzietako irakasleak prestatzeko.
Hezkuntza
Astronomia planetarioan espezializatu zen, bereziki urrutiko kometen azterketan eta horiek eguzki-sistema goiztiarrarekin duten erlazioan.
Ibilbidea
Towards Planetary Systems (TOPS) irakasle eta ikasleentzako institutu-programaren sortzailea izan zen. Programa horrek Ozeano Bareko uharteetan zientzia-irakasleak hezten laguntzen du. 1987an, Massachusettseko Institutu Teknologikoak doktoratua lortu zuen Planeten Zientzietan, eta 1981ean, Rice Unibertsitatean. Hainbat sari jaso ditu bere ibilbidean, Astronomiako Annie Jump Cannon saria 1988an eta Estatu Batuetako Astronomia Elkartearen H. C. Urey saria 1994an.
Deep Impact misioan ikertzekide izan zen, eta gero Discovery de la NASA-EPOXI eta Stardust-NExT misioetan koikertzailea izan da. Xede horietarako guztietarako, Lurrean oinarritutako eta munduaren espazioan oinarritutako behaketa-programak koordinatu ditu. Hawaiiko Unibertsitateko NASAko Astrobiologia Institutuko ikertzaile nagusia izan zen, eta "Ura eta mundu bizigarriak" ikertzen ditu. III. Dibisioko (Sistema Planetarioen Zientzia) Nazioarteko Batasun Astronomikoko lehendakaria da.
Arracht
Arracht (irlanderaz Munstro, euskarazko ahoskera "Arraj"), 2019ko Tomás Ó Súilleabháin irlandarrak zuzendutako drama film bat da. Irlandako Gosete Handiaren garaian girotua dago eta Dónall Ó Héalaí, Saise Ní Chuinn eta Dara Devaney aktoreek antzeztu zuten.
93. Oscar Sarietan Nazioarteko film onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen.
Argumentua
1845, Connemara, Irlandako Gosete Handiaren bezperan, Colmán Sharkey (Dónall Ó Héalaí), aita, senar eta ogibidez arrantzalea den gizasemeak herriko apaizaren gomendioz etxean kanpotar bati ostatu emango dio. Patsy (Dara Devaney), Napoleondar Gerretako soldadu ohia izurriak herrialdeko patata soroak suntsitu aurretik jaioterrira itzuliko da, horrek datozen urteetan milioika irlandarren heriotza ekarriko du. Colmánek, Patsy eta Seán (Eóin Ó Dubhghaill) anaiarekin batera, bertako jauntxo ingelesaren etxaldera joan eta herritarrei haren jabetzako lursailen alokairu ordaina jaitsi dezaien errugutuko dio, herritarrentzat oraindik eta okerragoa izan daiteken zorigaiztoa ekiditeko helburuz, baina lurjabeak eskaerari uko egingo dio.
Coptops vomicosa
Coptops vomicosa Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Coptops generokoa. Francis Polkinghorne Pascoe ikerlariak 1862an identifikatu zuen.
Thomas A. Hendricks
Thomas Andrews Hendricks (Fultonham, Ohio, 1819ko irailaren 7a - Indianapolis, Indiana, 1885eko azaroaren 25a) estatubatuar politikaria izan zen. AEBetako 21. presidenteordea izan zen 1885eko martxoaren 4tik hil zen arte.
Urtebeterekin Ohiotik Indianara joan zen familiarekin eta zuzenbidea ikasi ondoren abokatu gisa lan egin zuen Indianapolisen.
Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kide izan zen eta hainbat hautetsi eta instituzioetako kargu izan zituen. Estatu Batuetako Kongresuko kide (1851-1855) eta Senatuko kide (1863-1869), eta Indiana estatuko gobernadore (1873-1877) izan zen. Presidenteorde izateko hautagaia izan zen 1876ko hauteskundeetan, non demokratek boto popularra irabazi zuten, baina galdu egin zuten Hauteskunde Kolegion.
1884ko hauteskundeetan presidenteorde izateko hautagai izan zen berriro Grover Cleveland presidentegaiarekin batera. Agintaldia laburra izan zen, 1885eko martxotik 1885eko azaroan hil zen arte.
Garun-lesio
Garun-lesioa edo garuneko erasana garuneko zelulak suntsitzea edo endekatzea da. Garun-lesioak barneko eta kanpoko hainbat faktoreren ondorioz gerta daitezke. Lesio gehien izaten dituen lesio-motarik ohikoena garuneko lesio traumatikoa (GLT) da, eta, ondoren, kanpoko agente batek sortutako traumatismo fisikoa edo garezurreko traumatismoa. Hartutako kalte zerebral (HKZ) terminoa eremu horretan, erditzearen ondoren gertatzen diren garun-lesioak bereizteko, gaixotasun genetikoren batekin edo sortzetiko eritasunen batekin erlazionatutakoetatik bereizteko behar bezala erabiltzen da.
Oro har, garuneko erasanez ari garenean, traumatismo batek eragindako afekzio nabarmenaz ari gara; neurotoxikotasunaz ari garenean, berriz, kimikoki eragindako eragin neuronalaz ari gara.
Crow herria
Crow herria, crowak, Apsáalooke edo Absaroka, Ipar Amerikako amerindiar herri bat da, nagusiki gaur egungo AEBetako Montana estatuan bizi dena.
Siouar hizkuntz familiakoa den crow hizkuntzaz mintzatzen dira. Gaur egun 12.000 kide inguru dira, horietatik 2007an crow hizkuntzaz mintzazeko 3.000 kide gai ziren.
Nagore Muriel
Nagore Muriel Letamendia (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 2000) film-zuzendaria da.
Ikus-entzunezko komunikazio ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta bitartean bere bizitza profesionala garatu zuen. Bilboko Begira produkzio-etxean ari da editore, ekoizle eta community manager gisa. Hainbat bideoklip, sustapen-bideo eta film laburretan parte hartu du, beste hainbat funtziotan: script, editore, zuzendaritzako laguntzaile edo produkzio-buru.
Ibilbidea
Ikasketak: Ikus entzunezko komunikazioa. Multimedia produkzioa eta errealizazioa 2018 -2022 Euskal Herriko Unibertsitatean. Publizitatea eta harreman publikoak Unibertsitate berean 2019 - 2023.
Nagore Muriel gazteriaren epaimahaitik, film-zuzendari izatera igaro zen 2022an. Gradu Bukaerako Lan gisa sortu zuen proiektua eta Nest sailean hautagai izatera igaro zen.
Nest Donostia Zinemaldian zinema-ikasleentzat egiten den film laburren nazioarteko lehiaketa da, eta lehenengo aldia izan da EHUko lan bat hautatzen dutena.
Enpaste
Enpaste izan daiteke:
Nagore Muriel
Ibilbidea
2022ko Zinemaldiko Nest sarirako hautagaien artean, lehiaketaren 21. aldian: Mikele Landa Eigurenek zuzendutako Noizko basoa eta Nagore Muriel Letamendiaren Erro bi. izan ziren. "«21 urtean euskarazko lanik hartu ez izana bada hausnarketara eramaten zaituen zerbait», azaldu zuen Murielek."Halaber bada garrantzia duen beste kontu bat ere: emakumeek sortu dituzte Nesten proiektatutako euskarazko lehen bi lanak.
Fikzio lana da Murielena. Ikusleak gogoeta egitera bultzatu nahi ditu, heriotza eta hark biltzen duen guztia. Hala azaldu zuen: «Ama-alaben arteko gatazka bat da. Amari senarra hil zaion bezala, alabari aita hil zaio, eta kontatzen da bi pertsonaiek nola aurre egiten dieten heriotzari eta doluari». Dolua aurrera eramateko «modu desberdinak» daudela erakutsi nahi izan zuen: baserritik ihes egiteko beharra sentitu du alabak; elkarrekin egotekoa, berriz, amak.
Murielen filmean, isiltasunek hartzen dute garrantzia. Zuzendariaren arabera, dolua isilean egiten den prozesu bat dela irudikatzea zuen helburu. Eta gehitu zuen isiltasunaren bitartez askotan hitzez baino gauza gehiago esan daitezkeela. Abesti batekin amaitzen da, baina, filma: «Istorio guztia beste pertsona baten bidez kontatzen da».
Filmografia
2022- Erro bi (laburmetraia)
Lamiinae
Lamiinae koleoptero Chrysomeloidea azpifamilia da, Cerambycidae familiakoak. 20.000 baino espezie gehiago da, 3000 genero inguru, 80 tributan. Mundu osoan daude baina dibertsitate handiena tropikoetan erakusten dute.
Tribuak
Tribuen taxonomia aldatzen ari da. Hemen agertzen diren batzuk egun sinonimoak dira.
Genero batzuk
Acanthocinus
Aegomorphus
Anoplophora
Astylopsis
Ataxia
Coenopaeus
Cyrtinus
Dectes
Dorcaschema
Ecyrus
Eupogonius
Goes
Hemierana
Hippopsis
Hyperplatys
Leptostylus
Lepturges
Liopinus
Mecas
Microgoes
Moneilema
Monochamus
Neoptychodes
Nyssodrysina
Oberea
Oncideres
Oplosia
Palausybra
Plectrodera
Plectrura
Pogonocherus
Psenocerus
Pseudonemophas
Saperda
Spalacopsis
Sybra
Synaphaeta
Tetraopes