cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jean Hubeau
Biografia
1934an, Erromako Saria irabazi zuen La Légende de Roukmani kantatagatik, 1935ean Llouis-Diémer piano-saria, eta urte horretan bertan idatzi zuen orkestrarako bere lehen lana, Tableaux hindous. 1937an, Arte Ederretako Akademiaren beka bati esker, Vienara joan zen, eta orkestra-zuzendaritza ikasi zuen, Felix Weigartner eta Josef Kripsekin batera. Garai hartan, musikagile-karrera eta pianoko bakarlari-karrera hasi zuen. 1938an grabatu zuen lehen diskoa, Franz Schuberten musikaz osatua. 1942an, Versailleseko kontserbatorioko zuzendari izendatu zuten, eta 1957an, Parisko Kontserbatorioko ganbera-musikako irakasle izateko deitu zioten. Hogeita bost urtez aritu zen lan horretan, eta Frantziako zenbait instrumentista-belaunaldi prestatu zituen.
Irakasle-lanez gainera, ospe handia izan zuen ganbera-taldeetan piano-jotzaile gisa. Haren grabazioek —Fauréren (1970) eta Schumanen (1981) ganbera-musika guztia eta Dukasen eta Fauréren piano-musika (1991) grabatu zituen— sari garrantzitsuak jaso zituzten. Irakasle- eta pianista-jarduna zela-eta, gero eta gutxiago aritu zen musikagintzan, baina, hala ere, hiru ballet (Trois Fables de la Fontaine, 1945; La Fiancée du diable, 1945; Un coeur de diamant, 1949) eta zenbait kontzertu, sonata eta abar idatzi zituen (pianorako, Variations 1933, Conte fantastique d´Espagne 1936, Concerto héroïque, eta abar) eta baita zenbait filmetako musika ere.
Xabier Oleaga
Euskaldunon Egunkaria kasua
Espainiako Auzitegi Nazionalak aginduta, 2003an Oleaga atxilotu zuten, ETAri laguntzeaz akustatuta, Guardia Zibilak eta orduko Espainiako Gobernuak abiatutako operazio baten barruan. Oleagak torturak salatu zituen. Oleaga akusazio haietaz guztiez absolbitu zuten 2010ean, jasandako guztia jasanda, egunkari hartako Martxelo Otamendi, Iñaki Uria, Txema Auzmendi eta Joan Mari Torrealdai lankideekin batera.
Cantinflas
Mario Fortino Alfonso Moreno Reyes, askoz ere ezagunagoa Cantinflas ezizenaz (1911ko abuztuaren 12a, Mexiko Hiria - 1993ko apirilaren 20a, Mexiko Hiria) antzerki eta zinemako mexikar aktore eta umorista bat izan zen. 1957ko Urrezko Globo Saria irabazi zuen.
Cantinflas, Mexikoko auzo behartsuetatik irtendako pertsonaia eroxka eta maltzurkeriarik gabeak, ospe itzela eman zion Mario Morenori. Itxura ere nahastezina zuen: begi biziak, bibote bitxia, galtzak erdi eroriak, mugimendu xelebreak...Askotan Charlot mexikarra deitu izan zaio, eta Charlie Chaplinek berak garaiko komikorik onena zela erran zuen.
Zineman oso ibilbide luze eta oparoa izan zuen, bere film garrantzitsuenen artean honako hauek daudelarik: El supersabio (1948, Miguel M. Delgado), Si yo fuera diputado... (1951, Miguel M. Delgado), Around the World in Eighty Days (1956, Michael Anderson), El padrecito (1964, Miguel M. Delgado), Por mis pistolas (1968, Miguel M. Delgado), El patrullero 777 (1977, Miguel M. Delgado), edota El barrendero (1981, Miguel M. Delgado).
Torrejón de Ardozko aire-basea
Torrejón de Ardozko aire-basea Espainiako aireportu militarrik nagusienetariko bat da, 1992ra arte Espainiako Aireko Armadak eta Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadak elkar erabili zutena. AENAk ere aireportu zibil moduan (Madril-Torrejón aireportua) erabili zuen, baina hegaldi guztiak Madril-Barajas aireportura bidali zituen. Europar Batasuneko Sateliteen Zentroak bertan du egoitza.
Brontze
Brontzea edo burdinoria kobrea eta eztainua oinarritzat dituzten zenbait nahasturaren izena da. Eztainuaren proportzioa % 3 ingurukoa izaten da. Horretaz gain beste zenbait metal gehi dakioke, betiere material nagusia kobrea den arren: besteak beste, zinka, aluminioa, antimonioa edo fosforoa gehitzen zaizkio, lortu nahi diren propietateen arabera. Brontzeak kobreak baino ahalmen mekaniko hobeak izaten ditu.
Kobre eta zink metalak oinarritzat dituzten nahasturei letoi esaten bazaie ere, askotan hauek eztainua ere dutenez, ez dago oso argi bien arteko muga non dagoen, baina oro har, nahasturak zinka baino eztainu gehiago badu brontze izena ematen zaio.
Gizakiak sistematikoki ekoizten hasi zen lehen metal-nahastura izan zen, Brontze Aroan hain zuzen. Aplikazio ugari ditu, korrosioa eta marruskadura jasaten dituzten piezetatik hasi, eta musika instrumentuetaraino (kanpaia, gong-a, piano korda...). Milaka urtetan armagintza eta tresnagintza material nagusia izan zen eta historian zehar bitxigile eta eskultore ugarik erabili izan dute. Aurrekoaz gain, brontzezko txanpon eta piezak antzinako ekonomietan oinarrizkoak izan ziren eta garrantzitsuak dira baita gaur ere.
Historia
Brontzearen erabileraren hasiera oso garrantzitsua izan zen edozein zibilizaziorentzat, teknologiaren historiako metal-nahasturarik berriztatzaileena da eta. Erremintak, armak eta etxegintzako hainbat material ere brontzea dute osorik edo parte batean, mosaikoak adibidez.
Hasieran kobrea eta artsenikoa nahastuz, nahastura naturalago bat egiten zuten, artseniko-brontzea. Nahastura hori, % 2 artseniko zuena, Brontze Aroaren hastapenetan erabili zen. Baina geroago ohikoagoa izan zen kobrea eta eztainua erabiltzea, "benetako brontzea" lortzeko. Eztainua, herrialde askotan ez zegoenez, beste toki batzuetatik ekarri behar izaten zuten.
Kobrea eta eztainua erraz nahas daitezke baina halako osagaiak dituzten meategiak, oso gutxitan egoten dira elkarrengandik gertu: Iranen eta Thailandian ezagutzen dira meategi misto garrantzitsuenak. Horietaz aparte, eztainua leku gutxitan aurki daiteke, eta meategietara iristeko bidaiek, merkataritza eta elkartrukatzea sustatu zuten Brontze Aroan.
Antzinako Egipton, material metalikoak kobrearekin nahasten zuten kobrea, artseniko, eztainua, urrea eta zilarrarekin. “Erresuma Berria”n dauden hilobietan, edo Karnakeko tenpluan aurki daiteke horren inguruko informazioa, hor ikus daiteke eta, k.a. XV. mendeko fundizioa.
Grezia klasikoaren garaian, beraien marmolaren tradizio eskultorikoan, badakigu ere brontzezko fundizio teknika garatuak egin zituztela, K.a V.mendean eginiko Riaceren brontzeak horrela frogatzen baitu.
Etxe zuria gauez
Etxe zuria gauez Vincent van Goghek 1890eko ekainaren 16an, Auvers-sur-Oisen sortutako olio-pinturaren izenburua da. Sei aste geroago margolaria hil zen. San Petersburgoko Hermitage Museoan gordeta dago. Tamainua 59.5 x 73.0 zm.koa da.
Historia
Pinturak historia zurrunbilotsua du. Suitzan hainbat aldiz erakutsi zuten 1920ko hamarkadan, baina hamarkadaren amaieran Otto Krebs industrialari alemaniarraren bilduma pribatuan desagertu zen. Bere eskurapenetako asko laster naziek arte "endekatutzat" joko zuten estilokoak ziren, eta horrek lagundu zuen Krebsek bere bilduma isilpean gordetzen.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren galdu egin zela uste izanik, pintura Hermitageko artxiboetan zegoen, 1995ean berriz agertu baino berrogeita hamar urte lehenago, gerra amaieran sobietarrek arpilatutako artelanak erakusten zituen erakusketa batean agertu zenean. Van Goghen Krebs bildumako beste hiru lan ere erakutsi ziren harekin batera: Paisaia etxearekin eta nekazariarekin, Goiza, lanera irteten (Millet batetik abiatuta), eta Madame Trabuc-en erretratua.
Deskribapena
Arratsean beste margolanetan agertzen den etxea ikusten da. Hiru emakume ikusten dira. Dena dela, lanaren elementu nagusiak izarra eta leiho gorriak dira. Begetazioak margolana iluntzen du, kutsu ekaiztsu honi emanez.
Etxe Zuriak 20: 00ak inguruan pintatu omen zuen, "izarra" pinturan jarri zelako. Texasko Estatu Unibertsitateko Donald Olson eta Russell Doescher astronomoek kalkulatu zuten pinturako izarra Venus izan behar zela, 1890eko ekainean gaueko zeruan distiratzen zuen bezala.
Azalpena
Hermitage Museoaren arabera, pinturak "Van Goghek zuen tentsio psikologiko handia adierazten du"; leihoetako bik, etxe bateko "begitzat" hartzen direnek, zipriztin gorri "kezkagarriak" dituzte, izarra, patuaren seinale, van Goghen larritasun egoeraren sinbolo gisa ikusten den bitartean.
Monesterio
Monesterio Badajozko udalerria da, Tentudía eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 4.378 biztanle zituen.
Pradoko Museoaren luzapena
Pradoko Museoaren luzapena Rafael Moneo arkitekto nafarrak diseinatutako eraikin bat da, Madrilgo Pradoko Museoaren handitzea ahalbidetu zuena. 2007an inauguratru zen.
Argitaletxe
Argitaletxe bat elkarte edo enpresa bat da, jarduera nagusitzat liburu edo forman ezarritako dokumentuen ekoiztea eta zabaltzea duena.
Verfeil (Garona Garaia)
Verfeil Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Verfeil udalerrian erroldatutako biztanleak 2.969 ziren. Familiak 1.119 ziren, horien artean 238 pertsona bakarrekoak ziren (107 bakarrik bizi ziren gizonak eta 131 bakarrik bizi ziren emakumeak), 347 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 456 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 78 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.939 ziren, horien artean 1.503 aktiboak ziren eta 436 inaktiboak ziren. 1.503 pertsona aktiboetatik 1.387 lanean zeuden (752 gizon eta 635 emakume) eta 116 langabezian zeuden (36 gizon eta 80 emakume). 436 pertsona inaktiboetatik 159 erretiraturik zeuden, 159 ikasten zeuden eta 118 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Verfeil udalerrian 1.159 unitate fiskal zeuden, 2.974,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.488 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 187 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 33 eraikuntza enpresak ziren, 37 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 13 higiezinen enpresak ziren, 24 zerbitzu enpresak ziren, 24 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 59 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 8 igeltseroak, 4 margolariak, 4 zurginak, 4 iturginak, 7 argiketariak, 7 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 3 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Verfeil udalerrian 58 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.187 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Verfeil udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 431 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Macrotis lagotis
Macrotis lagotis Macrotis generoko animalia da. Peramelemorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Thylacomyidae familian sailkatuta dago.
Clyde (Missouri)
Clyde Missourieko herrixka bat da. Nodaway konderrian kokatua dago. 2010ean 82 biztanle zituen, 0.4 kilometro koadrotan banatuta.
Rosebud konderria (Montana)
Rosebud konderria (Rosebud County) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Forsyth da. 2010eko zentsuaren arabera 9,233 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Rosebud konderriak 1,301,989 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,301 ura dira. Beste 1,297,688 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,71 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 9,233 pertsonetatik 5,869 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 313 dira. 23 beltzak edo afroamerikarrak. 3,077 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 42 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 219 pertsonek kokatzen zuten.
Satyrium esculi
Satyrium esculi Lycaenidae familiako intsektu lepidoptero espezie bat da, Theclinae azpifamiliakoa eta Satyrium generokoa.
Deskribapena
Tximeleta txiki bat da, goiko aldea marroia duena, atzeko hegoetan isats bat duena, eta emeak kobre koloreko marka diskretu bat du aurreko hegoetan. Satyrium esculi f. powelli emean eta Satyrium esculi f. ilioides emean, aurreko hegala kobrezkoa da, marroiz inguratua, eta atzeko hegalak orban laranjazko lerro submarginal bat du.
Bizi zikloa
Maiatza eta abuztuaren artean ikusten diratximeleta helduak. Ondoren arrautzak jartzen dituzte eta udazkenean beldarrak jaiotzen dira. Negua igarotzeko Crematogaster cruentatus inurriek artatzen dituzte beldarrak.
Landare ostalariak
Haren landare ostalariak Quercus (Quercus ilex eta Quercus coccifera) dira
Ekologia eta banaketa
Ipar Afrikan (Tunisia, Aljeria eta Maroko), Iberiar penintsulan (Espainia, ipar-mendebaldean izan ezik eta Portugal), Frantziako hegoaldean eta Balear uharteetan, Ibizan eta Mallorcan dago.
Șimian (Bihor)
Șimian Errumaniako udalerri bat da, Bihor konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Irun Basket
Irun Basket Irungo saskibaloi taldea da. 2001. urtean sortu zen, saskibaloi zale talde baten bidez.
Taldea
Denboraldi honetan, Irun Basket taldeak 9. lekuan bukatu du liga, sortu zenetik bere posizio honena. Lehenengo aldiz, igoerako fasean izan zen kategoriako talde gogorragoekin jokatuz, eta bi partidu irabaztea lortu zuen.
Denboraldi honetan, taldeak baja garrantzitsuak ditu (Martín, Joseba, Chiquilicuate, Javi eta Iban). Aurpegi berriak daude ere bai: Javier Vaquero eta Iñaki Arruabarrena pibotak, Ibon Moreno-Arrones hegalekoa eta José Manuel Cámara, azken honek komarkako entrenatzaile ospetsuenetako bat.
Oronomis
Oronomis Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Pyrausta xanthothysana da.
Clarias nigromarmoratus
Clarias nigromarmoratus Clarias generoko animalia da. Arrainen barruko Clariidae familian sailkatzen da.
Ezkaroze
Ezkaroze (aezkeraz: Ezkarotz) Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 82,0 kilometrora. Altuera 719 eta 1310 metro artekoa da, eta 29,27 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Zaraitzu ibaxako ibarburua da eta Errartea kiñoian kokatuta da, baina 1846tik udalerri independentea da. Bertako biztanleak ezkaroztarrak dira.
Izena
Ezkaroze edo Ezkarotz toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Ezkaroze -oz amaiera duten euskal toponimoen sortakoa da. Julio Caro Barojak defendatzen zuen toponimo horiek -oz atzizkiari lotutako izen propio batetik zetozela, eta -iz edo -ez bezalako beste atzizki batzuk -icus atzizkiaren bilakaeratik sortu zirela. Atzizki horrek Iberiar Penintsulako latinezko hizkuntzetan erabilitako patronimikoak ere sorrarazi zituen. Caro Barojak uste zuen toponimoa Scaurus, Scatius edo Scarus ezizenarekin lotuta egon zitekeela. Hala ere, udalerri honen izenaren erregistro zaharrenek (XI. mendea) Escaloz, Escaloçe, Eschaloçe bezala aipatzen dute, eta, horren ondorioz, Ricardo Zierbide bezalako beste filologo batzuek garai galiar-erromatarreko izen propio batean pentsatzen dute.
Julio Caro Barojaren ustez, toponimiari aplikatutako -oz, -ez e -iz atzizkiek adierazten zuten antzinaroan tokia atzizkiari lotuta agertzen zen pertsonaren jabetzakoa izan zela, eta Erdi Arotik Erromatar Inperioaren garaira arteko jatorria izan zezakeela.
Portugal
Portugal, izen ofiziala Portugalgo Errepublika, Europako hego-mendebaldeko estatua da, Iberiar penintsularen mendebaldean dagoena. Iparralde eta ekialdean Espainiarekin du muga, eta mendebalde zein hegoaldean, Ozeano Atlantikoarekin. Portugal kontinentalaz gain, Portugalgo Errepublikak bi uhartedi ditu Ozeano Atlantikoan: Madeira eta Azores. 1986tik Europar Batasuneko kidea da eta 1999tik, Eurogunekoa.
Hiriburua Lisboa da eta hiri nagusiak, Porto, Vila Nova de Gaia, Braga, Amadora, Funchal eta Coimbra.
Eskualde naturalak
Portugalgo lurraldean bi alderdi nagusi daude, bai egituraz, bai klimaz, Tajo ibaiak (portugesez, Tejo) bi erditan bereiziak: Tejo ibaitik iparraldera dagoen erdia mendiez eta ibar sakonez osatua da gehienbat, eta hegoaldeko erdia, berriz, garaiera txikiko muinoez eta ordokiez. Halaber, Portugalen mendean daude Madeira eta Azores uhartediak.
Ezkaroze
Geografia
Ezkaroze Zaraitzu ibaxan barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Aezkoa eta Erronkaribar ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Zaraitzu ibaiak, Irati ibaiaren adarrak.
Ingurune naturala eta kokapena
Ezkaroze Zangozako merindadearen ipar-ekialdean kokatzen da, Iratiko oihanetik hurbil. A-21 autobideak Iruñarekin lotzen du eta NA-140 errepideak Auritz eta Izabarekin. Zaraitzu ibaiak herria zeharkatzen du.
Portugal
Eskualde naturalak
Iparraldea, Galiziako mugaren eta Duero ibaiaren (portugesez Douro) arteko lurraldea, menditsua da, 1.500 m inguru garai diren mendilerroez osatua eta ibar sakonez hautsia. Douro eta Tejo ibaien artean lurraldearen batez besteko garaiera are handiagoa da: 600 m Douro Garaian eta 1.000 m Guardako goi ordokian. Ibar hondoak, ordea, itsas mailan daude ia-ia. Alderdi horretan Iberiako iparraldeko goi-ordoki zabala hedatzen da, eta alderdi batzuetan, Iberiako Erdialdeko Sistemaren mendebaldeko adarra osatzen duten mendilerroak nabarmentzen dira. Horietako batean dago, Serra da Estrelan hain zuzen ere, Portugalgo mendi garaiena, uharteetakoez landa: Torre mendia, 1.993 m.
Ezkaroze
Klima eta landaredia
Ezkarozek klima atlantiko eta mediterraneoaren ezaugarriak dauzka, zenbat eta iparralderago edo hegoalderago egin tenperatura eta prezipitazioak gehiago aldatzen dira. Urteko batez besteko tenperaturak 6 eta 10 gradu bitartekoak dira, eta prezipitazioak 1.400 eta 1.800mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 130 inguru izaten dira.
Portugal
Eskualde naturalak
Portugalgo itsasbazterra 845 km luze da. Iparraldeko erdian zelaia, zuzena eta hareatsua da, eta Porto hiritik hegoaldera zabalduz doa Beira lurraldean barrena. Alderdi batzuetan aintzira txikiak eratu dira. Carvoeiro lurmuturretik hegoaldera berriz hautsiagoa da. Algarveko kostako mendebalean labartsua da, eta ekialdean berriz hareatsua eta zelaia. a.
Ezkaroze
Estazio meteorologikoak
Zaraitzun dagoen Ezpartza udalerrian, itsasoaren mailatik 695 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Erdi Aroa
Ezkarozeren historiak Zaraitzuko ibaxaren historiarekin bat egiten du. VIII. mendetik aurrera, ibarreko biztanleek autonomia politikoari eta subiranotasunari eutsi zieten. Ibar osoak alkate bakarra zeukan, "alkate nagusi" izenarekin deitua.
Bere zortzi jabeek edo sortzaileek Leireko abadiari eman zioten 1046an Santa Maria monasterioa, 1034an bertan lursail bat eskuratu baitzuen dohaintza bidez. 1072an, Orhi mendiko godalet batzuen besterentzearen lekuko gisa agertu ziren 19 herritar; geroago bezala, bigarren lekuan dago herria, Otsagabiaren ondoren, Zaraitzuko Unibertsitateko kideen artean. Gizarte-egoera bilauko bizilagunek beren urteroko paparra Nafar Koroari ematen zioten, ibaxako gainerakoekin batera, harik eta Leonor I.a Nafarroakoak 1469an hari kaparetasun pribilegio kolektiboa eman zion arte.
Larrea mendiaren inguruetako batean, hegoaldera begira, duela urte asko biztanlerik gabeko gotorlekua egon zen, Zaraitzu ibaxaren zati bat, ibaxa horren izen bereko ibaiak iparraldetik hegoaldera zeharkatzen zuena. Gotorleku horren agintea eta alkatetza Antso VII.a Azkarraren erregealdian egiten zuten, hau da, Ezkarozeko jaun Ramon Ezpartzakoa jaunaren, Artiedako jaun Semeno Artiedakoaren semearen, erreinaldi horretan eta erregeen erregealdian Tibalt I.a Nafarroakoa eta haren seme Tibalt II.a Nafarroakoa, azken honen bigarren gurutzadan hil zena. Ezparzatarren izendapena, eskualdeko ospetsuenetako bat eta jada desagertuta dagoen bere oinetxea, Nafarroako Erresumako Gortean oso leinu gisa distiratu zuen. Gizon horietako bat, aipatutako bi horien artean egon zitekeena, Antso VII.a Azkarra erregearekin joan zirenen artean dago, Navas de Tolosako guduan.
Portugal
Flora
Zuhaiztiek lurraldearen heren bat hartzen dute gutxi gorabehera. Itsasaldeko alderdi hareatsuetan pinudiak eta eukalipto zuhaiztiak landatu dira. Halaber, iparraldeko mendietan pinuak dira nagusi. Hegoaldea berriz landaredi mediterraneoak hartzen du: olibondoak, artea, artelatza. Mahastiak eta almendrondoak lurralde osoan daude, ipar-ekialdeko mendietan izan ezik, baina ugariagoak dira hegoaldean. Algarven, Mediterraneo motako basoa galdu den alderdietan, sastrakadi trinkoak hartu du haren tokia.
Ezkaroze
Aro Modernoa
Ezkaroze herria sorginkeria prozesu batean murgilduta egon zen 1539an. Auzitegiek bidalitako legelaria Camus komisario gaztea izan zen. Akusatuen artean, Lope Ezpartzakoa Zaraitzuko alkatea bera, Otsagabiko lau sorgin eta Ezkaroze, Espartza, Itzaltzu eta Jaurrietako beste batzuk zeuden. Lope Ezpartzakoak egozten zitzaizkion gertaera fantastikoei emandako erantzuna zentzuzko eredua eta fede lanbide sentitua da. Errege Kontseiluak erbesteratutako hilabete batzuetako epaiak eman zituen ustezko sorgin horien aurka.
Portugal
Klima
Portugalgo klima Ozeano Atlantikoaren eraginpean dago eta, oro har, samurra da: euritsua eta epela iparraldean eta lehorra eta oso beroa hegoaldean. Ozeanoaren eragina nabarmenagoa da itsasaldean, udako beroak eta neguko hotzak samurtzen baititu. Ipar-ekialde menditsuan hotz-beroak gorabehera handiagoak ditu: udak laburrak dira eta neguan elurra eta izotza izaten da. Hegoaldera ahala, klima mediterraneoa nagusituz doa, eta Algarvek Mediterraneoko klima du bete-betean, oso uda bero eta negu epelekin. Euri askoz gehiago izaten da iparraldean hegoaldean baino. Batez beste 500 mm euri izaten dira urtean, 2.500 mm iparraldeko mendietan, eta 500 mm baino gutxiago sei-zazpi hilabetez guztiz lehorra den Algarven.
Ezkaroze
Aro Modernoa
1793ko martxoan Frantziako Konbentzioak gerra deklaratu zion Espainiako Erresumari. Urte bereko ekainean Zaraitzu ibaxan hasi ziren liskarrak. Haraneko alkateak 300 gizoni izena ematea proposatu zuen, baina plan hori ezin izan zen gauzatu hornikuntza eta mantenu arazoak zituelako, mugako portuak gordetzera mugatuz. Ekainaren 26an, goizaldean, tropa frantziarrak ikusi ziren Orhin, eta berehala egokitu ziren defentsarako, eta Otsagabia, Itzaltzu eta Ezkarozeko 180 gizon joan ziren arriskuaren lekura. Goizaldeko hiruretan tiroketa hasi zen, eta Bikendi Adote ibaxako alkateak idatzi zuenez, etsaia arbuiatzeaz gain, Erroimendiko zelaira ere jazarri zuten, elur ekaitz baten erdian. Biharamunean, jende guztia bildu zen bailaran, eta 450 gizon ere bildu ziren. Frantziarrak zirikatu zituzten, baina hauek ez zuten erantzun. Gainera, Erronkaribarretik milizianoen hiru konpainia heldu ziren, eta zaraitzuarrak beren herrietara erretiratu ziren, 24 herrikide utziz tropak indartzeko. Hurrengo egunetan barrakoiak egin ziren soldaduentzat eta gotorlekuak leku estrategikoetan.
1845era arte, ibaxako alkateak gobernatu zuen, erregeordea izendatzen zuena, baita herriko alkateak ere, honek bere bizilagunen artean aukeratzen zuena. Herriak berak ere haien artean aukeratzen zituen errejidoreak. 1802an Ezkarozeko irin-errota bat eta batan bat zituen Zaraitzu ibaiaren gainean. 1847an eskola bat zuen, eta bertako irakasleak 1400 erreal jasotzen zituen. Artileak, gazta, ganadua eta larruak esportatzen zituen; oihalak egiten ziren. 1845az geroztik, Zaraitzuko besteengandik erabat bananduta geratu zen Ezkaroze. Gure mendean zerrategia eta ehungintza zituen, baita errota ere.
Portugal
Historia
K. a. VI. mendean Europako erdialdeko herri zeltak gaur egun Portugalgo iparraldeko erdian finkatu eta bertako biztanleekin nahastu ziren. Haien ondorengoak, lusitaniarrak, gogor borrokatu ziren erromatarren konkistari aurre egiteko, baina K. a. 61. urtean Julio Zesar (K. a. 100-K. a. 44) jeneralaren gudarosteek Lusitania mendean hartu zuten. Erromatarrek oso eragin handia izan zuten lurraldean.
Ezkaroze
Demografia
biztanle zituen Ezkarozek.
Ekonomia
Ezkarozeko jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza da. Horrela, udalerriko laborantza lurren %32 patata berandukoaren produkziorako erabiltzen dira. Lurren ehuneko bera abelburuak elikatzeko larretarako erabiltzen da. Basogintzak ere garrantzia handia izan du historikoki, ibaxako beste udalerrietan bezala. Gaur egun, herriko basoetan pinuak daude batez ere, eta urtero 700 eta 900 metro kubiko bitarte egur ateratzen dira basoetatik.
Politika
Ezkarozeko udaletxea erdigunean dago, eta idazkaria, era berean, Orontzeko eta Jaurrietako Udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotziak osatzen dute. Egungo alkatea Pablo Mikeleitz Compains da, Jasule hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Bempflingen
Bempflingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
La usurpadora
La usurpadora Salvador Mejia Alejandrek ekoiztutako Mexikoko drama erromantiko telenovela da eta 1998an otsailaren 9tik uztailaren 24ra emititu zuen Canal de las Estrellas katean. Gabriela Spanic eta Fernando Colunga aktoreek antzeztu zuten, eta Venezuelan hasitako La intrusa nobelan oinarrituta zegoen. bera izan zen Radio Caracas Televisionren 1971ko La Usurpadora telenovelaren remake bat, Marina Baura eta Raúl Amundaray aktoreek antzeztu zutena. Libertad Lamarque protagonista izan zuen azken telenoveletako bat izan zen hau, eta hemen Abuela Piedad Brachoren pertsonaia irudikatu zuen. Ikuskizunaren premisa gaztetan banandu ziren ahizpa bikien bikotearen inguruan kokatzen da eta helduak direnean ahizpa gaztea senarra eta bere familia aldi baterako utzi nahi dituen bikia aberatsaren "ordezko" gisa jokatzera behartua dago. luxuzko bizitza maitale anitzekin. Telenovelak arrakasta handia izan zuen Mexikon 38,4ko balorazioarekin eta mundu osoko hainbat hizkuntzatara esportatu eta eraman da.
Gabriela Spanic-ek rol bikoitza du protagonista/antagonista nagusi gisa, Fernando Colunga protagonista gisa. Chantal Andere, Dominika Paleta, Azela Robinson, Mario Cimarro eta Juan Pablo Gamboa izan ziren antagonistak.
Ezkaroze
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Egungo banaketa
Ezkarozeko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Pablo Mikeleiz Compains da, Jasule zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:
Alkateak
1979tik, Ezkarozek 3 alkate izan ditu:
Garraioa
Nafarroako Autobus Konpainiak Zaraitzu Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Zaraitzuko herri guztiak sailkatu zituen, ekialdeko behe-nafarrera euskalkian, hegoaldeko Pirinio ibarretik bakarra.
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Zaraitzuera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Zaraitzuko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, 2 zaraitzuerazko euskaldun behintzat baziren Otsagabian eta Jaurrietan, 93 eta 86 urtekoak.
Janzkera
Ohiko janzkerari dagokionez, Zaraitzu ibaxak adierazpen aberatsa du, kanpoko modismoen eraginei aurre egin dien nortasun errotua transmititzen duena. Jantzi horietako batzuk egun seinalatuetan ikusten dira oraindik, jaiak, erromeriak eta beste ekitaldi batzuk direla eta. Nafarroako artxiboan dagoen 1817. urteko dokumentu baten arabera, Zaraitzu ibaxako bizilagunak eta bertakoak beren jantziagatik bereizten ziren. Oihal horiek beraiek egiten zituzten beren aziendaren artilearekin, eta beren etxeetan garbitzen, iruten eta ehuntzen zituzten. Oihalezko piezak, gero, batanatuak, ehunduak eta tindatuak izaten ziren. Haiek ebaki, josi eta egiten zituzten arropak.
Apretagileak
1860tik aurrera, Erronkaribar eta Zaraitzu ibarretako neskek Zuberoako Maulera bidaiatzen zuten abarketaren sasoia lantzeko. Lana gogorra zen. Urtez urte udazkenetik udaberrira arte lan egiten zuten, eta horregatik ziren ezagunak "enarak" bezala. Abarketaren merkatuak garai oso bat markatu zuen Maule-Lextarreko ekonomian, eta ibar horien emigrazioak biztanleria nabarmen handitu zuen. Apretagile batzuk 14 urterekin joaten ziren beren adinari buruz gezurretan lan egitera.
Portugal
Historia
K. o. V. mendean, sueboak eta alanoak sartu ziren, baina gero bisigodoen mendean geratu ziren. 711. urtean, arabiar osteak Iberiar penintsulan lehorreratu zirenean, bisigodoen inperioa suntsitua izan zen.
Strathfoyle
Strathfoyle (Srath na Feabhail; Ulsterko eskozieraz: ) Ipar Irlandako udalerri bat da, Derry konderrian dagoena. 2001ko erroldaren arabera 1.581 biztanle zituen.
Portugal
Portugalen sorrera
X. menderako, Asturias eta Leongo erregeek Mondego ibaiaren iparraldeko lurraldea eskuratua zuten eta Portugalgo konderria sortu zuten, Asturias-Leongo erreinuaren agindupean. 1105ean Alfontso VI.a (1040-1109), Leon eta Gaztelako erregeak, Henrike Burgundiakoari Portugalgo konderria eman zion, ezkonsari gisa, Teresa bere alabarekin ezkondu zenean. Teresa eta Henrikeren semeak, Alfontso Henriquesek, musulmanei irabazi zien Ouriqueko guduan (1119) eta lurralde osoa bere mendean geratu zen, Algarve izan ezik. Handik gutxira, Leongo eta Gaztelako erregeetatik bereizirik, Portugalgo errege izendatu zuten: Alfontso I.a Portugalgoa (1139-1158).
Alfontso III.ak (1248-79) musulmanak egotzi zituen Algarvetik. Fernando I.a Ederra Portugalgo erregea 1383an hil zenean ondorengotza guduak izan ziren: nobleziak Joanes I.a Gaztelako erregearekin ezkondua zegoen Fernando I.a Ederraren alaba, Beatriz, ezarri nahi izan zuen aginpidean, baina burgesiak eta nekazariek berriz Joan Avizkoaren alde egin zuten. 1385. urteko abuztuaren 14an, Joan Avizkoaren gudarosteak Gaztelako eta Portugalgo nobleziaren parte handi baten gudarosteak suntsitu zituen Aljubarrotako guduan. Hala, Portugalek burujabetasun osoa erdietsi zuen Joan I.a Handia (1358-1433) erregearen aginpidean.
Itsas bidaia handiak
Aljubarrotako guduak nobleziaren gainbehera eta burgesia eragile baten gorakada ekarri zituen. Joanes I.a erregearen semeak, Henrike Nabigatzailea printzeak, europarren konkistei eta mundu berri baten antolakuntzari bide eman zioten itsas bidaia handiak eragin zituen Atlantikoan. 1415. urtean portugaldarrek Ceuta konkistatu zuten. 1419an Madeira uhartedia aurkitu eta hartu zuten, 1427an Azoreetara iritsi ziren, eta 1456an Cabo Verdera.
Joanes II.a (1481-1495) eta Manuel I.a (1495-1521) erregeen aginpidean, Iparraldeko Afrikako lurraldeak konkistatzeari utzirik, portugaldar itsasgizonak, salerosleek nahi bezala, Indiarako bidea aurkitzen saiatu ziren Hegoaldeko Afrikatik barrena. 1488an Bartolomeu Dias itsasgizonak "Ekaitzen lurmuturra" (gaur egungo Esperantza Oneko lurmuturra) inguratu zuen, eta hamar urte geroago, Vasco de Gama Indiara iritsi zen.
1500. urtean, Pedro Alvares Cabral Brasilera iritsi zen. 1506an Ormuz hartu zuten; 1510ean, Goa;1511n, Malaka; 1518an, Zeilan; 1543an, Japoniara iritsi ziren; eta 1557an, Macaura. XVI. mendearen erdialderako Portugalek Europako beste edozein herrialdek baino lurralde gehiago hartuak zituen Afrikan, Ozeano Atlantiko zein Indiako ozeano aldeko kostaldeetan, Indian, Asiako hego-ekialdeko uhartedietan, Txinan eta Japonian. Ekialdeko Indiarekiko merkataritza, espezien salerosketan oinarritu zena, oso onuragarria izan zen Portugalentzat.
Espainia eta Portugal koroa baten azpian: 1581-1640
Sebastian erregeak (1557-1578) Afrika iparraldearen konkista hasi zuen berriz ere, baina mairuek Ksar el-Kebirreko guduan hil zuten. Ondorengorik ez zuenez, Filipe II.a Espainiako erregeak Portugalgo koroa beretzat eskatu zuen. Berriz ere herria bitan zatitu zen: noblezia Espainiako erregearen alde eta herria Antonio, Cratoko priorearen alde agertu ziren. Espainiako gudarosteak erraz menderatu zituen aurkariak, eta 1581ean Filipe II.a Portugalgo errege izendatu zuten Tomarreko gorteetan, Filipe I.a Portugalgoa izenarekin.
Batasunak 60 urte iraun zuen, eta denbora horretan hasi zuen Portugalek gainbehera, herbeheretar eta ingeles gero eta indartsuagoen aurkako lehian. Holandak eta Ingalaterrak Portugalen koloniei eraso egin zieten, merkataritza eragotzi zioten, eta Brasilgo kostaldearen parte bat kendu zioten. 1640ean, Katalunian Segalarien Gerra zela eta, erregeak Portugali laguntza eskatu zionean portugaldarrek uko egin zioten eskaera hura betetzeari. Hala, noblezia eta burgesia, Bragantzako dukearen gidaritzapean bat eginik, Espainiaren aurka matxinatu ziren. Abenduaren 15ean Bragantzako dukea Portugalgo errege izendatu zuten: Joanes IV.a (1640-1656). Filipe IV.a Espainiakoak, ahaleginak ahalegin, ez zuen galdutako lurraldea berriro irabazterik izan. 1668an Espainiak Portugalen burujabetasuna ezagutu zuen.
XVIII. mendea
XVII. mendearen erdialdetik aurrera Portugalen nagusitasuna Asian desegin egin zen, hango herrien suspertzearen eta, batez ere, herbeheretar gero eta indartsuagoen erasoen aurrean. Hala, Portugalen eta ekialdeko Indien arteko merkataritza harremanak ahulduz joan ziren. Aitzitik, Brasilek gero eta garrantzi handiagoa izan zuen Portugalgo ekonomiarentzat. Brasilgo azukre, urre eta diamanteen salerosketari esker Portugalek urte oparoak izan zituen berriz ere. Nolanahi ere, Portugalen ekonomiak ez zuen hobekuntza nabarmenik izan, oparotasun hura ez baitzen herriaren modernizazioa bideratzeko erabili.
Halaber, Portugalen ahalmen militarra urria zen, eta bere burujabetasuna eta koloniak gordetzeko Ingalaterra lotu zitzaion politikan eta ekonomian. Josef I.a erregearen agintaldian (1750-1777) Pombalgo markesa gailendu zen. Erregeak esku handia eman zion Pombali eta hark despotismo ilustratuaren politika bideratu zuen Portugalen. Pombalek Elizaren ahalmena mugatu zuen, erregearen aurka zegoen nobleziari aurre egin zion, 1755eko lurrikarak suntsitutako Lisboa berriro eraikiarazi zuen, jesuitak kanporatu zituen (1759), erreformak bideratu zituen gudarostean eta hezkuntzan.
1792an Maria I.a erreginak (1777-1816) bere kargua utzi zuen adimen eritasun baten kariaz, eta haren seme Joanesek bete zuen erreginaren tokia 1816an errege egin zuten arte.
XIX. mendea: Portugalen gainbehera
Portugalek ez zuen, Europako beste herrialde batzuek bezala, Frantziak Ingalaterrako ekonomia suntsitzeko hari ezarritako blokeoaren politika betetzen. Hortaz, Napoleonek, Espainiarekin Portugalen partiketa hitzartu ondoren, Portugal konkistatzea erabaki zuen. 1807an frantses gudarosteak, Junot mariskalaren gidaritzapean, Espainian barrena Portugalen sartu ziren. Portugalgo errege-familia eta gorte osoa Lisboan itsasoratu eta, Ingalaterrako itsas gudarostearen babesean, Brasila ihes egin zuten. Portugaldarrak eta espainiarrak frantsesen kontra matxinatu ziren. Handik gutxira, Ingalaterrako Wellington dukeak frantsesei hiru gudutan irabazi ondoren Portugaletik kanpora egotzi zituen.
1820an, matxinada militar baten ondorioz liberalismoa nagusitu zitzaion absolutismoari. Joanes VI.ak 1821ean itzuli zen Portugalera eta konstituzio liberal bat onartu behar izan zuen. Brasil Joanesen seme Petriren agindupean geratu zen. Petri I.ak Brasilen burujabetasuna aldarrikatu zuen 1822ko irailaren 7an eta bere burua enperadore izendatu zuen. Portugalek 1825. urtean ezagutu zuen Brasilen burujabetasuna.
Joanes VI.a 1826an hil ondoren, XIX. mende osoan zehar, liberalen eta absolutisten arteko borrokak izan ziren, ekonomiaren krisi larri batekin batera. Petri V.a (1853-1861) eta Luis I.a (1861-1889) erregeen aginpidean Portugalgo alderdi politiko nagusiek txandaka gobernatu zuten, eta istiluak, zertxobait bederen, baretu ziren. Karlos I.aren agintaldian (1889-1908) errepublikaren aldekoek gero eta indar handiagoa hartu zuten. 1908ko otsailaren lehenean errepublikazale batzuek Karlos erregea eta haren ondorengoa, Luis Filipe, hil zituzten atentatu batean. Manuel II.a izendatu zuten errege (1908-1910).
Lehen Errepublika: 1910-1926
1910. urteko hauteskundeetan errepublikazaleak atera ziren garaile Lisboan eta Porton. Urriaren 4an iraultza hasi zen eta Manuel II.a Britainia Handira erbesteratu zen. 1911n errepublika konstituzioa onartu zen. Hala ere, ezegonkortasuna zen nagusi Portugalgo ekonomian zein gizartean. Portugalek 50.000 soldaduz osatutako gudaroste batekin parte hartu zuen Lehen Mundu Gerran. Ekonomiaren egoerak okerrera egin zuen, baina herrialdeak bere koloniak gorde ahal izan zituen. 1926an, Manuel Gomes da Costa jeneralak estatu kolpea jo eta errepublika desegin zuen.
Salazar aginpidean: 1932-1970
1926ko estatu kolpearen ostean, ia 50 urtean Portugalek ez zuen demokraziarik izan. Estatu kolpetik hilabete gutxira, Óscar Carmona jeneralak hartu zuen aginpidea. 1928an, lehendakari izendatu zuten eta karguari eutsi zion, 1951n hil zen arte. Carmonak Portugalgo finantza arazoak konpondu nahi zituen. Hala, esku handia eman zion António de Oliveira Salazar, Coimbrako unibertsitateko ekonomia irakasleari. Harrezkero, Salazar Portugalgo agintari nagusia izan zen. 1932tik aurrera finantza ministro eta lehen ministro izan zen, eta gerra eta kanpo arazoetako ministro 1936tik 1947ra.
Salazarrek konstituzio berri bat eginarazi zuen, 1911. urtekoaren ordez, eta korporatibismoan oinarritu zuen bere politika, Italiako faxismoaren eraginpean. Salazarrek bat egin zuen Franco diktadorearekin Espainiako Gerra Zibilean, eta Bigarren Mundu Gerran Azore uharteak utzi zizkien Britainia Handiko eta Estatu Batuetako gerra-hegazkinei.
Bien bitartean, Portugalen kolonietan burujabetasunaren aldeko higikundeak hasi ziren, gobernuak gogor zapaldu zituenak. Indiak Goa, Daman eta Diu hartu zituen 1961ean eta Afrikan, berriz, Angolan eta Mozambiken, gerrilla gerrak hasi ziren. 1968an, Salazar ezindurik, Marcelo Caetanok hartu zuen haren tokia. Caetano Portugalgo sistema politiko ekonomikoa biguntzen ahalegindu zen. 1970etik aurrera Portugalek ez zuen kolonietako gerra gogor luze hari eusteko bitartekorik ez ahalmenik, eta krisi latz batean murgildua geratu zen.
Krabelinen Iraultza eta Hirugarren Errepublika
1974ko apirilaren 25ean, ofizial gazte batzuek osatutako talde bat gobernuaren aurka matxinatu zen eta Junta de Salvação Nacional batzordea sortu, António de Spínola jeneralaren ardurapean. Batzorde hark oinarrizko eskubideak eta demokrazia ekarri zituen Portugalera. 1975ko apirilaren 25ean, Legebiltzarrerako lehendabiziko hauteskunde libreak egin ziren Portugalen. Alderdi sozialista, zentro-ezkerrekoa eta Herri Alderdi Demokratikoa (zentro-eskuinekoa) atera ziren garaile. 1976an, konstituzio berria onartu zen. Mario Soares sozialistak gobernua osatu zuen eta António Ramalho Eanes jenerala izendatu zuten errepublikaren lehendakari. Bestalde, Angolak eta Mozambikek burujabetasuna lortu zuten.
Ezkaroze
Apretagileak
Maulera iristean, etxe beretan bizi ohi ziren, eta etxejabeei ordaindu egiten zieten lo egin eta jateagatik. Denek partekatzen zuten lehen platera, bigarrena neskek erosi behar zuten. Bertakoekin euskaraz komunikatzen ziren, euskalkiak nahiko antzekoak baitira. Tailerretan, bakoitzak lan bat egiten zuen. Batzuek oihala josten zuten, beste batzuek soka jartzen zuten, etab. Bizi zuenak dioenez, batzuetan besoetako minagatik ezin zuten lorik egin, egunean zehar egindako ahaleginagatik.
Gertaera bitxi eta garratzak gertatu dira abarketen inguruan. Eaurtar batek dioenez, urtebetez, nesketako batzuk Gabonak pasatzeko itzultzea erabaki zuten, baina ez ziren Jaurrietara iritsi, ezta Maulera itzuli ere. Handik irten eta ez ziren hona iritsi. Abodi mendilerroa, elur-ekaitz batekin, oztopo fisiko gaindiezina da. Udaberrian, elurra joan zenean, hilda agertu ziren denak Abodin, Paso Zabalean, eskutik helduta.
Tradizioak
Ogi bedeinkatuaren tradizioa, Zaraitzun, antzina-antzinakoa da, eta oraindik bizirik dirau ibaxako herri batzuetan (Otsagabia, Ezpartza, Jaurrieta, Ezkaroze, Orontze, etab.). Igandero, herriko familia batek eramaten du ogia xerratan moztuta igandeko mezara. Ogia, herriko etxe bakoitzetik astero txandakatzen joango den egurrezko artesa batean lekualdatzen da. Ogi hau mezaren sagaratzean bedeinkatzen da eta honen ondoren fededun bakoitzari banatzen zaio. Duela urte gutxi arte, Otsagabian, ogia gizonei bakarrik banatzen zitzaien, baina udalaren erabaki batek tradizioa aldatzea eragin zuen eta, gaur egun, gizonen eta emakumeen artean banatzen da. Ogia sagaratu ondoren, salacenkoek ekitaldiari buruzko abesti bat abesten dute. Ohitura da, halaber, ogi honen zati bat etxe bakoitzera eramatea. Entregatzeko unean, honela zioen bere artean: "Bakea eta ogia izan itzazu urte osorako".
Hildakoen argia duela urte gutxi arte mantendu den tradizioa da, ibaxako herrietan. Zaraitzuar baten hileta-egunean, familiak maindire zuri bat jartzen zuen elizaren albo batean. Bere gainean argizaiolak jartzen ziren, handiak eta txikiak. Argizari horiek oihal beltz batean bildutako egur zati bat -hildakoa heldua bazen behintzat- edo zuria -hildakoa haurra bazen ere- ziren, argizarizko kordoia biltzen zuena. Heriotzaren hurrengo urtean, senide batek egunero eraman behar zuen mezatara argizari txikia. Gantzudura Santuaren garaian ere, gaixoaren senide hurbilenek hildakoen argizaria edo argia eraman behar zuten.
Musika
Urteak zonbat egun tu abesti herrikoiak aspaldian herri honetako gazte batzuei jazotako ezbehar eta espetxeratzea kontatzen du.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Portugal
Krabelinen Iraultza eta Hirugarren Errepublika
1982an, konstituzioa berritu egin zen: lehendakariaren ahala murriztu zen eta gudarosteari demokrazia bideratzeko ardura kendu zitzaion. Hurrengo urtean, Alderdi Sozialistak irabazi zituen hauteskundeak eta Mario Soares hautatu zuten berriro gobernu buru. 1985ean, Aníbal Cavaco Silva sozialdemokratak hartu zuen Soaresen tokia. 1986an, ezkerraren laguntzarekin, Soares errepublikako lehendakari aukeratu zuten. Urte berean, Portugal Europar Batasunean sartu zen. Cavaco Silvaren aginpidean Portugalgo ekonomiak aurrerapen handia egin zuen. 1991. urteko hauteskundeetan, Mario Soares lehendakari sozialista atera zen irabazle eta urte hartako hauteskunde orokorretan sozialdemokratek lortu zuten, berriro ere, gehiengoa. Soaresek, beraz, bi agintaldiz iraun zuen lehendakaritzan eta etengabeko agintari aldaketa eten izanak egonkortasuna eman zion Portugalgo politikari. Soaresen agintaldiaren ezaugarri nagusiak ekonomiaren liberalizazioa eta Europako integraziora begirako politikak aurrera eraman izana dira. Ahalegin horretan aipagarriak izan ziren Cavaco Silva Lehen Ministroaren ekimenak, baina askoren iritziz zorrotzegi jokatu zuen eta zegokiona baino eskumen handiagoa bereganatu zuen.
Sozialdemokraten politikaren emaitzetan azpimarratzekoak dira 1986. urtean Portugal Europar Batasunean sartu izana, 1992ko lehen sei hilabetekoan Portugalek lortu izana Europar Batasunaren lehendakaritza eta urte bereko apirilean ezkutua Europako Diru Sisteman sartu izana. Abenduan, bestalde, Portugalek Maastrichteko Ituna berretsi zuen. Portugal Europar Batasunean sartu zenez gero, eta Europatik iristen ziren laguntzei esker bereziki, aurrerapen handiak egin ziren ekonomian, baina ekonomia hobetzearekin batera gizarteko giroa nahastu egin zen bitarte hartan, zenbait berrikuntza (pribatizazioak, ekonomia politika berria), Europako merkatu batuaren eskakizunak eta haren aurreko kezkak zirela eta. Horrela, ikasleen manifestazioak izan ziren hezkuntza sistemaren kontra, zerbitzuetako langileen protestak soldata igotzeko eskatuz, medikuen greba osasun zerbitzu batzuen pribatizazioaren kontra... Azkenik, 1995. urtean, hamar urtez zentro-eskuineko Alderdi Sozial Demokrata agintean egon ondoren, Alderdi Sozialistak irabazi zituen legebiltzarrerako hauteskundeak. Osasunaren eta hezkuntzaren alorrean sortu ziren gorabeherekin kezkatuta zeuden hautesleen botoari esker lortu zuen garaipena. António Guterres izendatu zuten lehen ministro, eta, 1996. urteko hauteskundeak irabazi ondoren, Jorge Sampaio sozialistak eskuratu zuen errepublikako lehendakari kargua. Harrezkero, sozialistek ordu arte sozialdemokratek egindako bideari jarraitu zioten, oro har, Europara begirako politika eginez eta pribatizazioak aurrera eramanez, baina osasungintzan, hezkuntzan eta gizartean gastuak igotzea lortu zuten.
Nazioarteko politikari dagokionez, 1999an Macau Txinaren esku uzteko hitzarmena sinatu zuen Portugalek, eta istiluak izan zituen Indonesiarekin, Ekialdeko Timorren burujabetasuna zela eta (Indonesiak Timor Ekialdekoa okupatu eta autodeterminazio eskubidea ukatu ziolarik).
XXI. mendea
2001eko hauteskundeetan Sampaiok berretsi egin zuen kargua eta oso erraz irabazi zituen hauteskundeak. Hurrengo urtean, ordea, aurreratu egin behar izan zituen hauteskundeak, batetik alderdi ekonomikoan egindako aurrerakuntza eskasen ondorioz, eta bestetik, alderdi sozialistaren kontra etengabeak zirelako korrupzio salaketak. 2002ko hauteskundeetan José Manuel Durão Barroso hautagai sozialdemokratak irabazi zituen hauteskundeak, eta gobernu koalizioa osatu zuen eskuinekoekin. Besteak beste, gastu publikoa gutxitu egingo zuela eta estatuko zenbait zerbitzu pribatizatu egingo zituela agindu zuen, osasuna barne. 2004. urtean Durão Barrosok lehen ministro kargua utzi eta Europar Batzordeko lehendakari bihurtu zen. Horrek ezegonkortasun politiko handia eragin zuen, eta ondorioz, Sampaiok parlamentua desegin eta hauteskundeetarako deia egin zuen. Alderdi Sozialistak irabazi zuen eta José Sócrates izendatu zuen lehen ministro. 2006ko hauteskundeetan, berriz, eskuin-erdialdeko Aníbal Cavaco Silva hautagaiak irabazi zituen hauteskundeak, baina lehendakari berriak gobernu sozialistarekin lankidetzan jarduteko asmoa azaldu zuen.
Politika
Portugal errepublika bat da. 1976an idatzi zen egun indarrean den konstituzioa eta 1997an berridatzi zen. Errepublikako lehendakaria bost urtez behin aukeratzen da; bera da estatuburua, aginpide betearazlearen buruzagia eta hark izendatzen du lehen ministroa, herrialdearen administrazio buruaren zereginak betetzen dituen karguduna. Lehen ministroak kontseilu ministroaren laguntzarekin agintzen du. Aginpide legegilea legebiltzarraren esku dago, eta haren onespena behar du gobernuak bere jardueran aurrera egiteko.
Lurralde banaketari dagokionez, Portugal 18 barrutiz osatutako 11 probintziatan dago banatua. Azore eta Madeira uhartediek, bestalde, autonomia dute, eta zeinek bere erakunde legegile eta betearazleak ditu. Azkenik, Macau (Txinako hegoaldeko kostaldeko lurraldea) 1999. urte amaiera arte Portugalen kolonia izan zen, baina Txinako Herri Errepublikarekin lorturiko hitzarmen batek agintzen zuen bezala, Txinaren esku geratu zen.
Hauteskundeak
Portugalgo parlamentuan (Errepublikako Asanblea), ondoko alderdi politikoek dute ordezkaritza: