cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikel Laboa
Agertokietara eta diskogintzara itzultzea
Horren lekuko da hurrengo diskoa, 6 (Elkar, 1985). Estilo irekiera nabarmena (Lizardi') eta instrumentazio aberatsagoa (Negu hurbilak) ditu diskoak. Sorterriko koblak kantuarekin Joseba Sarrionandiarekin harreman berezia hasiko zuen. Horrez gain, zazpigarrenlekeitioa grabatu zuen: Itsasoa eta lehorra.
Haiz zuzen ere, hurrengo diskoa lekeitioen bilduma izan zen, Lekeitioak (Elkar, 1988). Baga Biga Higa eta Itsasoa eta lehorra izan ezik, berriro grabatu zituen ordu arteko lekeitio guztiak. Halaber, bi kantu berri zeuden: Iñaki Salvadorrek pianoan moldatutako Haika mutil, eta Joseba Tapiak grabatutako Iñaki Malbadiren Albiztur izeneko fandangoa, Trikitixa izenpean. Hurrengo bi diskoetan —12 (Elkar, 1989) eta 14 (Elkar, 1994)—, 6 lanean irekitako ildotik segituko zuen. Testuetan Sarrionandia (Hegazti errariak; Oroitzen zaitudanean, ama; Gure oroitzapenak...) eta Atxaga (Antzinako bihotz...) ziren nagusi. Eta lekeitioen sorkuntzak ez zuen etenik: Cherokee, eta Camarónen eta John Cageren omenezko Mugak.
Orbaibar
Bertako biztanleak orbaibartarrak dira. Ibarburua Katalain herri hustua da, gaur egun Garinoain udalerrian.
Izena
Orbaibar edo Orbaibarra beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Mikel Laboa
Agertokietara eta diskogintzara itzultzea
Gero bat gaurdanik abestia Ruper Ordorikarekin eta Igor Elortzaren hitzekin grabatu zuen 2003ko Korrikarako.
Orbaibar
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Mikel Laboa
Azken diskoa eta azken kontzertua
Osasun arazoen ondorioz, hurrengo diskoaren grabazioa eta argitalpena asko atzeratu zen. Xoriek 17 (Elkar, 2005) Laboaren estudioko azken diskoa izan zen. Hor, James Joyce, Billie Holiday, Jacques Brel, Atahualpa Yupanqui eta Jesus Artze omendu zituen abesti banarekin; herri kantu batzuk berriro grabatu zituen (Xoxo beltza); eta Lisabö rock taldearekin Orduan kantu apurtzailea egin zuen. Gainera, Ruper Ordorika eta Xabier Montoia izan zituen ahotsetan laguntzaile Langile baten galderak liburu baten aurrean kantuan, beste zenbait kolaboratzaileren artean.
Orbaibar
Etimologia
Izen guztiak jatorri berekoak dira: Orba. Euskaraz edo erromantzez, ibar honen izena Orba izenaz eta "haran" eraikuntzaz osatzen da (euskaraz ibar bezala, atzizki moduan, eta erromantzez Val edo Valle eran, aurrizki edo hitz bereizi gisa).
Kontuan izan behar da, euskaraz, Baldorba forma (erromantze-bertsioa ortografia-arauetara egokitzea) ez dela harritzekoa, nahiz eta haren erabilera ez dagoen aitortua, eta Euskaltzaindiak toponimo ofiziala finkatu aurreko XX. mendeko testuetara mugatzen dela.
Mikel Laboa
Azken diskoa eta azken kontzertua
Azkenik, gaixotasun luze baten ostean, 2008ko abenduaren 1ean zendu zen, 74 urte zituela, Gipuzkoako Poliklinikan. Gipuzkoako Foru Aldundiak Gipuzkoako Urrezko Domina eman behar zion urte berean, 2008ko abenduaren 23an jaso behar baitzuen. Donostiako udalak, berriz, hiriko urrezko domina eman zion.
Orbaibar
Etimologia
Autore batzuek beste herri batzuekin, hala nola Orbaizeta, Orbara edo Orbaitz herriekin, duten harremana adierazten dute, jatorri eta esanahi ezezaguneko sustrai komun bat partekatzen dutelarik.
Beste autore batzuek Oru edo Uru bezalako lehen idatzitako euskal hitza aipatzen dute, dokumentuen arabera, "orube" esan nahi duena, eta Arüe, Orube edo Oruezabal bezalako izen anitzetan agertzen da. Koldo Mitxelenak posible ikusten du oinarri hori Orbe, Orbegozo, Oieregi edo Orueta izenek osatutakoetan.
Azkenik, aipatu behar da Valentziar Herrialdean Orba izeneko udalerri bat dagoela, ibarra honen berdin-berdina. Kasu hau, Orbaibarren berdina izan daitekeena edo izan ez daitekeena, Ur-Obia adierazpen arabieratik dator, zeinaren esanahia "ura menditik isurtzen den tokia" baita. Orbaibarren kasuan, zentzua izan lezake, eremu hori Iruñeko Erresuma eta banukasitar musulmanen arteko muga izan baitzen urte askoan, eta inguru horretan erreka eta ibai ugari jaiotzen baitira, Zidakos edo Leotz kasu.
Mikel Laboa
Oihartzuna eta oroimena
Omenaldi kutsuko beste lan batzuk ere izan dira. Iñaki Salvadorrek Zilbor hestea disko instrumentala (Elkar, 1992) osatu zuen Laboaren kantuekin, eta Tanttaka antzerki taldeak izen bereko antzezlana osatu zuen dantza eta musika uztarturik. Beste maila batean, 1995. urtean Euskal Herri osoa zeharkatu zuen bederatzigarren Korrikak Laboa omendu zuen, eta horren harira Mikel Laboa liburua argitaratu zuen AEK-k. Bestetik, Julio Medem zinemagileak Laboaren doinuak baliatu zituen Euskal Pilota. Larrua harriaren kontra filmerako.
Sergnano
Sergnano Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Orbaibar
Armarria
Orbaibarreko armarriak honako blasoi hau du:
Mikel Laboa
Oihartzuna eta oroimena
2013ko martxoan, EHUk Mikel Laboa katedra sortu zuen, sortzailearen inguruko ikerketa eta sormen lan bultzatzeko xedez. 2014ko uztailean, ikuskizun bat prestatu zuen Dantzaz konpainiak Lekeitioko hondartzan, Laboaren omenez eta 'Itsaslaboa: txoriak, zoroen itsasoa' izenaz. 2018ko abenduaren 2an, Donostiako Antiguako plaza bat haren izenean berrizendatu zen.
Orbaibar
Bandera
Orbaibarreko banderak Orbaibarreko armarria dauka hondo gorri baten gainean.
Sergnano
Mugakideak
Sergnanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mikel Laboa
Lanak
Laboaren lanetan, bada bitxikeria bat: disko guztiak zenbakituta daude, batetik hamazazpiraino, baina hamahirurik gabe, Ez Dok Amairu taldearen omenez.
Orbaibar
Ingurune naturala eta kokapena
Ibarra, Nafarroa erdialdean kokatzen da, Erriberriko merindadearen iparreko muturrean eta Erriberriko merindadea Zangozako eta Iruñeko merindadeekin batzen den tokian.
Miguel Boyer
Miguel Boyer Salvador (Donibane Lohizune, 1939ko otsailaren 5a - Madril, Espainia, 2014ko irailaren 29a) Lapurdin jaiotako espainiar ekonomialari, irakasle eta politikaria izan zen. 1982tik 1985era bitarte Espaniako Ekonomia eta Ogasun ministro izan zen.
Mikel Laboa
Lanak
Laboaren abestien artean, Txoria txori da munduan ezagunena: Joan Baez abeslariak euskaraz kantatu zuen, eta Donostiako Orfeoiak Euskal Herriko Gazte Orkestrarekin ere abestu du.
Julio Medem donostiarraren Euskal Pilota. Larrua harriaren kontra dokumentaleko soinu banda ere Mikel Laboarena da.
MIkel Laboa Unibertsitateko katedra
Mikel Laboa Katedra Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren arteko hitzarmenaren bidez eratu zen 2014an, euskal artea eta folkloreari buruzko ikerkuntza eta arte-sormena bultzatzeko, Mikel Laboaren lanaren alde ugariak abiaburutzat harturik. Katedraren jarduera-egitasmoak arreta berezia eskaintzen die musika, dantza eta bertsolaritzari. Jone M. Hernández García zen Katedraren zuzendaria 2022an eta hiru ziren laguntzaile iraunkorrak: Pio Perez, Juan Kruz Igerabide, eta Gidor Bilbao.
Abestiak
Ruper Ordorika bi mila eta zortzikoa,
gauza ttikien erresumatik
Apofis
Apofis edo Apep, egiptoar mitologian, Duatean bizi ziren indar gaiztoen eta ilunpeen ikurra zen.
Piztiak bizi diren lekuan
Piztiak bizi diren lekuan (Where the Wild Things Are), Maurice Sendak idazle eta ilustratzaileak idatziriko album ilustratu bat da.
Lan hau ingelesez argitaratu zen lehen aldiz 1963. urtean. Hasieran gizarteko haurren jokabide ez eredugarria erakusten zuela esan zen arren Haur eta Gazte Literatura ko klasiko bihurtu da, eta hainbat hizkuntzatara itzuli ondoren inoizko obrarik salduenetako bat da.
Mikel Laboa
Abestiak
partitu da maisua.
Orbaibar
Ingurune naturala eta kokapena
Oro har, ur gutxi dago, eta oso errekasto gutxik zeharkatzen dute. Ibar historiko-administratiboa ez dator bat haran geografiko batekin. Erliebearen morfologia higadurak biribildutako mendien nahasketa bat da, altuera gutxikoa, eta muino txikien arteko laborantza-eremuena. Ekialdeko eta iparraldeko zatiak dira menditsuenak. Aitzitik, laborantza-lur gehienak hegomendebaldean daude.
Apofis
Ikonografia
Suge erraldoi bat bezala irudikatua izan zen, suge ataldun herensuge bezala edo dortoka, krokodilo edo kaiman handi bat bezala.
Mikel Laboa
Abestiak
Ume ixilen hondartzan edo
Apofis
Mitologia
Suge erraldoi bat zen, hautsezina eta boteretsua, funtzio bezala, Ra eguzki jainkoak gidatutako eguzki txaluparen ibilbidea geldiaraztea zuena, egun berrira iristea eragozteko, eta, horretarako, zenbait modu erabiltzen zituen: zuzenean erasotzen zuen txalupa, edo arrastan zihoan txalupak behea joko zuen harea bankuak eratzeko. Guzti honek, xede bakarra zuen: Maata edo Ordena kosmikoa haustea.
Apofis, geldiarazteko berarekin borroka egin behar zen gaizkia zen, baina ez zen sekula suntsitua izango, soilik kaltetua edo menderatua zen, bestela, eguzki zikloa ezingo baitzen egunero gertatu eta mundua desagertu egingo bait litzateke. Antzinako egiptoarrentzako, funtsezkoa zen gaizkiaren kontzeptua existitzea, ongia posible izateko.
Mikel Laboa
Abestiak
paradisuko ostatuan,
Orbaibar
Klima eta landaredia
Klimaren ezaugarri mediterraneoak bai batez besteko tenperaturan (12,5 gradu) bai batez besteko prezipitazioetan (600-900mm batez beste) ikusten dira. Aldaketa termikoa handia da, eta 20 gradurainoko aldea egon daiteke udaberriko eta udazkeneko egun askotan. Udan bi hilabete idor izaten dira, uztaila eta abuztua. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartean dira.
Gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta mantendu den guneetan ameztiak nabarmentzen dira. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera egindako birlandaketen ondorioz, Austriatik ekarritako pinu lariziarren (Pinus nigra) eta beltzen 351 hektarea daude.
Estazio meteorologikoa
Barasoain udalerrian dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Banaketa
Orbaibarrak 7 udalerri ditu:
Halaber, ibarrean 7 kontzeju ditu:
Mikel Laboa
Abestiak
non entzungo ote da orain
Apofis
Mitologia
Egiptoarrek, zeruak kolore gorria hartzen zuenean, Apofisek jasandako zaurien ondorioz zela uste zuten. Eklipseak ere bere eraginez gertatzen zirela interpretatu zuten, Duateko bere borrokan.
Sugeen gurtza
Suge guztiak ziren bere irudikapena, kobra izan ezik, Eguzkiaren ikurra zena. Egipton, kobra, berpizte ikur bat zen, faraoien animalia babeslea zelarik, eta, Buto hirian, bere izaera mesedegarriagatik gurtuak ziren.
Izen teoforoak
Bere izena, Egiptoko XV. dinastiako zenbait faraoi hiksok izan zuten, Apofis I.a eta Apofis II.a kasu.
Mikel Laboa
Abestiak
Euskaldun jendea negarrez dago
Orbaibar
Banaketa
Gainera, beste 11 leku batzuk ere badaude, hala nola:
Apofis
Astronomia
Egiptoar mitologiako pertsonaia honengatik, 99942 Apophis asteroideak hartzen du izena, teoria batzuen arabera, 2029 eta 2036 bitartean, Lurraren aurka talka egin lezakeena.
Telebista
Stargate SG-1 telesaileko pertsonaia bati ere izena eman zion: Apophis izenekoa.
Mikel Laboa
Abestiak
Eskiulatik Berangora, kandelak iziotu dira,
Piztiak bizi diren lekuan
Argumentua
Istoria honetan Sendakek mutiko batek munstroen mundura egindako bidaia baten gorabeherak kontatzen dizkigu.
Orbaibar
Banaketa
Bestalde, 2 etxalde daude ibarrean:
Mikel Laboa
Abestiak
Atahualpak eta Etxahunek
Piztiak bizi diren lekuan
Argumentua
Max izeneko mutiko txiki bat, bihurrikeriak egiten aritu da etxean; horregatik, amak afaldu gabe logelara bidali du. Bat batean, Maxen logela, modu misteriotsu batean oihan handi bat bihurtzen hasi da. Kontakizunak aurrera egin ahala, protagonista oihanean barneratzen doa, eta bertan aurkitu duen itsasoa zeharkatuz piztiak bizi diren uharte batera heldu arte. Basatiak bezain maitagarriak diren munstro haiekin jolasean aritu da, harik eta beraien errege bihurtu den arte. Denbora igaro ahala, bakarrik sentitu da eta etxekoen falta sumatu du; orduan, etxera bueltatu da. Logelara bueltatzerakoan, janari bero eta goxoa usaindu du jangelatik, bere zain.
Interpretazioa
Album hau argitaratu izan duten argitaletxeek, hiru urtetik aurrerako irakurleei gomendatu izan diete liburua. Baina, album ilustratu hau haur zein helduentzat egokia izan daitekela esaten da, helduek interpretazio anitzak egiten baitituzte kontakizunaren inguruan. Hain ezaguna eta irakurria izan den album honek kontakizun soil batez haratago, istorio aberats bat gordetzen du, zeina modu askotara interpretatua izan dena, irakurle ezberdinen kriterioen arabera.
Lycodes toyamensis
Lycodes toyamensis Lycodes generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Piztiak bizi diren lekuan
Interpretazioa
Kontakizun honetan Maxek egiten duen bidaia hori, protagonistaren irudimenean eginiriko bidaia sinboliko bat da, leku eta denbora mitikoan zehar egiten duena. Bidaia hori joan etorriko bidaia bat da, protagonistak errealitatetik fikziora egiten duen bidai bat; zigortuta dagoen denbora pasatzeko modu bat izan daiteke, edota bere beldurrei aurre egiten saiatzeko modu bat. Izan ere, kontakizunean zehar agertzen diren elementu eta pertsonaiek zerbait errepresentatzen dutela esan daiteke: batetik, piztiak haurraren beldurrak izan daitezke, edota pertsonaia helduen irudiak; bestetik, janari beroa etxearekin eta segurtasunarekin lotzen duen elementutzat hartzen da.
Sebastes ventricosus
Sebastes ventricosus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Piztiak bizi diren lekuan
Ilustrazioak
Piztiak bizi diren lekuan album ilustratu bat da, erabat ikusgarria eta estetikoa. Bertan, istorio poetiko zein samurra kontatzen da, umorez, ekonomiaz, eta testu-ilustrazioen arteko erabateko oreka zein harmonia markatuz. Bikaintasunez bateraturiko liburua izanik xehetasun txikiena ere artistikoki pentsatuta dago: diagramazioarekin egindako jolasa, formatua, orrialde bakoitzak duen giro magikoa, tentsio argumentala eta hitzen, hotsen eta errepiken konbinazioa. Hau lortu ahal izateko, irudiak izugarrizko indarra du. Egileak ilustrazioen tamainarekin egiten du jolas, hauek handituz eta txikituz joaten baitira istorioak aurrera egiten duen heinean. Hasieran, irudia oso txikia da, eta pixkanaka hau handituz joaten da ipuinaren bi orriak bete arte; une horretan, istorioa bere puntu gorenera iristen da. Hortik aurrera, irudia txikituz doa bere hasierako tamainara iritsi arte. Ilustrazioekin egindako jolas honek Maxen mundu fantasiosoa irudikatzen du, irudien tamaina handitzean, bere munduan geroz eta gehiago barneratzen delarik.
Piztiak bizi diren lekuan, autoreak koloretan egindako lehen album eredugarria izan zen; alde batetik, bai argumentua eta baita ilustrazioak ere bikainak zirelako, eta bestetik, irudien eta textuaren arteko lotura aparta zelako. Sendak-ek testuaren eta irudiaren arteko erlazioa testu kontsultibo bezala definitzen du; hau da, irudiak eta hitzak kode bakoitzak sortzen dituen hutsuneak betetzen dituela adierazte du, batak bestea osatuz. Albumaren inguruan ikasi duten teorikoek diotenez, autorearen lan bakoitzean hitzak eta irudiak diskurtso egituratu bat osatzen dute.
Albumaren estetikari dagokionean, urrats aurrerakoi eta berria ezarri zuen Sendak ilustratzaileak. Grafismo aldetik erritmo berria eman zion kontakizunari, marrazkiek orri osoa betetzen zuten, eta irudiek indar narratzaile handia hartu zuten.
Horrez gain, autoreak zenbait baliabide eta elementu erabiltzen ditu irakurlearengan sentsazio bat edo beste sorrarazteko: Max agertzen den eszenatoki ezberdinetan ilargiaren presentziarekin jolasten du, denbora errealaren eta Maxen barne denboraren arteko mugak lausotuz. Bestalde, baliabide grafikoak konbinatuz, markoen erabilera urruntze-sentsazioak sorrarazteko, edota hitz eta soinuen errepikapenak testu sentsazioak sortzeko, Sendak-ek narrazio zirraragarri bat muntatzen du eta haurren barne-munduko beldur eta haserreekin konektatzen du. Azkenik, koloreen eta argiaren erabilerarekin jolasten du haurtzaroaren alde iluna irudikatzeko.
Album ilustratuei dagokienez, autoreak dio ilustrazioak testuaren hedapena izan daitezkeela, eta horregatik, garrantzitsua dela ilustratzailea obra egiteko prozesuaren kolaboratzaile aktibo izatea, eta ez idazlearen oihartzun soila. Izan ere, ilustratzaile izatea, albumaren parte izatea da, garrantzia edukitzea eta espresatzeko beste modu bat adieraztea.
Egitura
Album honek amets baten egitura du eta istorioa azaltzeko erabiltzen den textuaren egitura oso sinplea da, ilustrazioak hartzen baitu garrantzi handiena. Ez dago parodia, tabu, edota ezkutuko mezu nabaririk, ezta hiztegi konplexurik ere. Testua berezi egiten duena, ordea, Sendak-en beste lan askotan bezala, istorioaren erritmoa da. Bereziki poetikoa izan gabe, testua oso erritmikoa da eta oso garrantzitsua da erritmo hori antzematen eta ahoz gora irakurtzerakoan errespetatzen jakitea, hor baitago obraren muinetako bat. Zentzu honetan, oso garrantzitsuak dira esaldien puntuazioa, luzera eta albumean duten kokapena. Hizkuntza oso gutxi dago eta esaldiak motzak eta arruntak dira, ekintzak argi markatzen direlarik. Istorioak aurrera egin ahala, irudiak gero eta indar handiagoa hartzen du, zenbait eszenetan testurik ez egotera iritsi arte eta honek istorioak helarazten duen tentsio eta erlaxazio uneekin bat egiten du.
Head of the Harbor (New York)
Head of the Harbor  New York estatuko herri bat da. Suffolk konderrian kokatua dago. 2010ean 1,472 biztanle zituen, 7.27 kilometro koadrotan banatuta.
Piztiak bizi diren lekuan
Albumaren eragina
Liburua hainbat hizkuntzetara itzuli zen, eta gaur egun Haur eta Gazte Literatura ko klasikotzat jotzen da, kanonen barruan aurkitu daiteke askotan.
Kritikak
Guraso eta pedagogo gutxi batzuen ustetan bere munstroek haurrak izutu zitzaketen arren, orokorrean oso kritika onak jaso dituen artista da Maurice Senda k. Haur eta Gazte Literatura n kontsakratu zen obra honekin, eta obituarioen arabera, azken mendeko ipuinlari eta ilustratzaile onena izan zen.
Orobat, aipatutakoaz gain, bere araua hausteko joera, umeak zer behar duen dioen gizartea zalantzan jartzekoa, eta beste estetika bat lantzeko nahia eta interesa goraipatzen zaizkio.
Filma
Gutxi dira ipuin hau ikus-entzunezko lan bihurtzen saiatu direnak. Hain zuzen ere, 2009 arte, 1973 ko laburmetrai bat zen gisa honetako saiakera bakarra. Gene Deitch-ek zuzendutako si minutuko lana dugu, jatorrizko ilustrazioei mugimendua eman eta soinu efektu eta musika gehitzen zaizkiona.
Esan bezala, hori zen ipuin honen ikus-entzunezko bertsio bakarra 2009. urtean Spike Jonz ek bere pelikula atera zuen arte. (Pelikularen wikipediako orria txertatu)
101 minutuko lan honetan, jatorrizko ipuinaren bertsio zabaldu bat ematen zaigu, gizaki, mozorrotutako aktore eta zenbaitetan teknologiak sortutako irudien bitartez.
Esan daiteke haurrentzat idatzita dagoen ipuin batetik abiatuta, helduentzat ere oso atsegina izan daitekeen pelikula dela.
Mikel Laboa
Abestiak
zabaldu dute berria:
Haiekin dela, kantuan ari,
jakin dadila Donostian,
Lekeition eta Baztanen ere
Euskal Herri guztian.
Orbaibar
Banaketa
Azkenik, lurraldean 16 herri hustu daude:
Historia
Erriberriko merindadeko ibar hau administrazio-unitate bat izan zen XIX. mendera arte. Izena ekialdeko mugan dauden Orba mendietatik datorkio. Kondairak gorabehera, esan daiteke musulmanek ez zutela beren lurraldea erabili Iruñerriranzko inbasioen ohiko bide gisa, zeren eta, karraskoz eta artez osatutako baso mediterraneo trinkoak oso zaila egiten baitzuen igarotzea. Gergako gaztelua, Untzuetik gertu dagoena, Goi Erdi Aroan ibar osoa hartu zuen edukitzaren egoitza izan zitekeen.
1431 baino lehen, lau korredutan banatuta zegoen: Barasoaingoa (Barasoain eta Garinoain), Basondokoa (Untzue, Etxague, Bariain, Orizin, Oloritz, Soltxaga, Eristain eta Mendibil), Leozko (Leotz, Uzkita, Hiriberri, Olleta, Artariain, Iratxeta, Orisoain eta Santsomain) eta Puiukoa (Amatriain, Makirriain, Bezkitz, Benegorri, Santsoain eta Puiu). Ibarreko errege ordezkaria azpimerinoa zen, eta, Joan II.aren kontzesioz, bertakoa izan behar zuen. Ibarreko gobernua azpimerinoa buru zuen batzar batek zuzentzen zuen, Katalaingo baselizan iltzen zena eta toki bakoitza bere erregidore batek ordezkatzen zuena.
Ibarrak agaramondar kausarekiko zuen leialtasunak gaztelu eta etxe gotortuen suntsipen ugari eragin zituen 1516an, Cisneros kardinala Gaztelako erregeordearen aginduz. Nafarroako konkista burutu ondoren, Fernando Katolikoak 16 urtez kuartelik eta aletxorik gabe geratzeko pribilegioa eman zien Orbaibarrako biztanleei. Hala ere, bakea berrezarrita, harana neurriz kanpo hazi zen XVI. mendearen lehen erdian. Lurraren pobreziak eta gainpopulazioak erreserba demografiko bihurtu zuten Erdi Aro osoan, eta XVI. mendetik gaur egun arte etorkin askok jarraitu zuten bertatik irteten.
1639an lau diputatu aukeratu ziren, bat korredu bakoitzeko, ibarra azpimerinoarekin batera goberna zezaten. Organismo berriak XIX. mendera arte iraun zuen, 1645 eta 1657 bitartean izan ezik, garai horretan diputatu bakarra aukeratu baitzen ibar osoaren ordezkari gisa. 1665ean Barasoainek hiribildu titulua lortu zuen arren, ez zen haranetik erabat banandu. Zatikatze orokorra 1846an gertatu zen, eta sei udalerri sortu ziren: Barasoaingo Korreduak Barasoain eta Garinoain sortu zituen; Leozkoak udalerri bat osatu zuen bere lurraldearekin eta Basondoko eta Puiuko hainbat herriekin (Orisoain izan ezik, bere kontura bat osatu baitzuen). Untzue (Basondokoa), Puiu (Puiukoa) eta Santsoain (Puiukoa) bertze hiru udalerriak osatu zituzten. 1852an Leotz udalerriko Basondoko Korreduko herriak independitzatu egin ziren eta zazpigarren udalerri bat osatu zuten: Oloritz. Azken urte hauetako landa-exodoaren ondorioz, Santsoain desagertu egin da, eta Leozko zati bihurtu da.
1810eko abenduan, Iberiar Penintsulako gerrapean, 1500 infante eta hirurehun oinezko zutabe frantziar bat Orbaibarretik igaro zen, Irunberrirantz, han zegoen Frantzisko Espotz Mina gerrillariak ustekabean harrapatzeko asmoz.
Demografia
biztanle zituen Orbaibarrak.
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko eta lineak zerbitzua ematen diote ibar honi.
Autobus zerbitzuak lan egin dezan, eta lineak eskariaren araberako lineak baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.
NGC 2553
NGC 2553 galaxia espiral bat da, Cancer konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Orbaibar
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Barasoain, Oloritz, Orisoain eta Untzue udalerriak izarbeibarrera euskalkian sailkatu ziren. Besteak atzerakada-eremuan ziren, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Koldo Zuazok, 2010ean, Orbaibar ibarraren herriak ez-euskal-eremuan sailkatu ziren.
Stigmatochromis melanchros
Stigmatochromis melanchros Stigmatochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Orbaibar
Euskara
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da izarbeibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Orbaibarreko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Orbaibar eremu ez-euskalduneko inarra da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2010eko erroldaren arabera, herritarren %6,58k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 9,99k.
Meza
Meza apaizek eukaristia ospatzeko egiten duten kristau zeremonia da. Kristau liturgiaren ekitaldi garrantzitsuenetakoa da. Halaber, genero musikal sakro edo erlijiosoa da, koralaren konposizioa, musika, liturgia eukaristikora eramaten duena.
Insulasaurus wrighti
Insulasaurus wrighti Insulasaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Meza
Meza katolikoaren osagaiak
Euskal Herrian hedatuen dago kristatutasun katolikoaren kasuan, hauek dira mezaren osagai nagusiak.
Hasierako erritua
Elkarte osoari prestatzen da Jaunaren Hitza entzuteko eta eukaristia ospatzeko. Atal hauetaz osatzen da:
Hitzaren liturgia
Bibliaren hiru irakurgai irakurtzen dira: Itun Zaharrekoa, Itun Berrikoa eta Ebanjelioetakoa. Gero Kredoa errezatzen da.
Euskaristiaren liturgia
Hasieran, opagaiak aurkezten dira: ogia eta ardoa. Esker-ematearen otoitzaren ondoren, sagarapena egiten da. Zati inportanteak dira, orobat, Gure Aita errezatzea, eta mezara etorritakoek elkarri bakea opa izatea. Meza-emaileak ogia zatitu ondoren, sinestunen jaunartzea izaten da.
Amaierako erritua
Meza-emaileak amaierako bedeinkapena ematen du, normalean kanta batekin agurtzen da.
Meza (argipena)
Meza hitzak adiera zenbait ditu:
Orbaibar
Euskara
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean ibarreko udalerri guztiak) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak Garinoain, Leotz, Puiu eta Untzue udalerriak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 39 udalekin batean.
Abestak
Oi Baldorba! abesti ezaguna, Juan Antonio Urbeltzek sortua eta Benito Lertxundik kantatua. Hauek dira abestiaren lehenengo hitzak:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Elkton (Virginia)
Elkton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Rockingham konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Courcelles (Nièvre)
Courcelles Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 188 etxebizitza zeuden, 107 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 185 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 107 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 122 ziren, horien artean 86 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 86 pertsona aktiboetatik 74 lanean zeuden (39 gizon eta 35 emakume) eta 12 langabezian zeuden (7 gizon eta 5 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Courcelles udalerrian 100 unitate fiskal zeuden, 206 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.045,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bombus perezi
Bombus perezi erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Irabiako uharka
Irabiako uharka Iratiko oihanaren erdialdean dagoen urtegia da, Orbaizeta eta Otsagabia udalerrien lurretan kokatuta (Aezkoa eta Zaraitzuko mugan, beraz). Irati ibaiaren emaria udan kontrolatzeko erabiltzen da, ibai horrek duen zentral hidroelektriko kopuru handia dela-eta (8 zentral, 40 kilometroko luzeran).
1922an eraiki eta 1940-1942 tartean berriztu zuten, 40 metroko horma eraikiz.
Urtegiak 14 hektometro kubikoko edukiera du eta erabilera hidroelektriko soilerako da, ez ureztatzeko.
Tito Verginio Trikosta
Tito Verginio Trikosta Zelimontano (latinez Titus Verginius Tricostus Caelimontanus) erromatar kontsula izan zen K.a. 496an Aulo Postumio Albo Regilenserekin, baita Verginia genseko kidea ere.
Irabiako uharka
Itzulia
9 kilometro baino pixka bat gehiagoko ibilbidea da urtegiari buelta osoa emanda joaten dena, gora-behera txikiak dituena (ia 50 metro eskaseko desnibelarekin). Bide gehiena pistatik doa, eta 2.5 ordu inguruko iraupena du. Abiapuntura iristeko, urtegiaren parkinera alegia, Orbaizetatik 3 kilometrotara ateratzen den pista batetik joan behar da, beste 8 km direla aparkalekuraino.
Beste bidezidor bat abiatzen da leku beretik, "Los Paraísos" izena dauka eta 4.6 kilometroko luzera dauka (110 metroko desnibela).
Tito Verginio Trikosta
Bere cognomena, Trikosta Zelimontano, ez da iturri guztietan agertzen, eta erabat falta da Tito Livio eta Dionisio Halikarnasokoaren lanetan, honen ondorioz, Verginio Trikostaren adarrekoa izatea zalantzazkoa delarik.
Tito Livioren arabera, bere kide Postumiok, kontsulaldiari uko egin zion, berataz susmatzen baitzuen, eta, ondoren, Postumiok, diktadore kargua jaso zuen. Dionisiok, gertaera hauei buruz ez du informaziorik ematen, baina Postumio diktadore bezala izendatu izana aipatzen du, eta, ondoren, Tito Ebuzio Helva bere magister equitum bezala.
Tito Liviok aipaturikoa alde batera utzita, Dionisiok, Regilo lakuko gudua, Verginio eta Postumioren kontsulaldian birkokatzen du. Verginiok, Aulo Postumio, Tito Ebuzio eta Aulo Semproniorekin batera, erromatar armadaren laurden bat zuzentzen du. Guduan, erromatar armadaren eskuineko muturraren buru izan zen, eta, beraz, zuzenean Sexto Tarkinioren aurka borrokatu zuen.
Verginio hau, K.a. 486an kontsula izan zen Prokulo Verginio Trikosta, eta K.a. 494ko kontsula izan zen Aulo Verginio Trikosta Zelimontano baldin bada, ez dago aurrekari gehiagorik.
Santa Teodosiako lizarra
Santa Teodosiako lizarra Arabako Done Bikendi Harana herrian kokatuta dagoen aparteko zuhaitz sailkatua da.
Guztira 23 metroko altuera duen lizar arrunt bat da, 13 zuhaitzez osatuta dagoen eta Santa Teodosia baseliza babesten duen lizardi bateko ale nabarmenena da.
"265/1994 DEKRETUA, maiatzaren 16koa, Euskal Autonomi Elkarteko zuhaitz batzuk zuhaitz apartekotzat jotzen dituena" dekretuak izendatu zuen lizar hau apartekotzat, ezaugarri aipagarritzat tamaina nabarmenduz.
Hempstead (New York)
Hempstead  New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 53,891 biztanle zituen, 9.54 kilometro koadrotan banatuta.
Sesto ed Uniti
Sesto ed Uniti Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sesto ed Unitik honako udalerri hauekin egiten du muga:
The Spy Who Loved Me (filma)
The Spy Who Loved Me (euskaraz Maite Izan Ninduen Espioia) 1977ko Lewis Gilbert ingeles zinema zuzendariaren espioitza filma bat da. Ian Fleming idazlearen The Spy Who Loved Me eleberrian oinarritua dago, James Bond pertsonaia protagonista delarik. Bertan, Roger Moore, Barbara Bach, Curd Jürgens, Richard Kiel, Caroline Munro, Geoffrey Keen, Walter Gotell eta Bernard Lee aktoreek antzeztu zuten.
Filma hau Austriako Alpeak (hasierako kredituen aurreko eszenak), Egiptoko Gizehko piramideak, Bahamak (urpezko eszenak) eta Italiako Sardinia uhartean (Strombergen basea) filmatua eta girotua izan zen.
Argumentua
Bi nuklear itsaspekoen desagerketu ondoren britainiar eta sobietar zerbitzu sekretuetako bi agente onenek gertakari hori ikertzeko agindua jaso dute: James Bond (Roger Moore) eta Amasova maiorra (Barbara Bach). Desaherketa horren atzean Stromberg aberatsa dago (Curd Jürgens), honen asmoa gizateria suntsitu eta itsaspean zibilizazio berri bat sortzea delarik.
NGC 2554
NGC 2554 galaxia bat da, Cancer konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Villiers-sur-Chizé
Villiers-sur-Chizé Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villiers-sur-Chizé udalerrian erroldatutako biztanleak 155 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 78 etxebizitza zeuden, 66 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 78etxeak ziren. 66 etxebizitza nagusietatik 57 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 89 ziren, horien artean 71 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 71 pertsona aktiboetatik 64 lanean zeuden (39 gizon eta 25 emakume) eta 7 langabezian zeuden (1 gizon eta 6 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villiers-sur-Chizé udalerrian 69 unitate fiskal zeuden, 172 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.318 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2000. urtean Villiers-sur-Chizé udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.026 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
It Could Happen to You
It Could Happen to You (euskaraz Zuri Gerta Dakizukeen) 1994ko Andrew Bergman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko drama-komedia film bat da. Nicolas Cage, Bridget Fonda, Rosie Perez, Isaac Hayes, Seymour Cassel, Stanley Tucci eta J.E. Freeman aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
New York hiria. Charlie Lang (Nicolas Cage) bihotz oneko polizia bat da. Egun batez, kafetegi batean bere lankidearekin zeozer hartzen ari dela, Yvonne Biasi zerbitzariari ordaintzeko nahiko dirurik izan ez eta Yvonnek ordaindu gabe joateko esaten dionean, Charliek erosi berri duen loteria txartela sarituz gero, ordainetan sariaren erdia emango diola hitzemango dio. Zorionez, eta nahiz eta bera eta Muriel (Rosie Perez) emaztearen harridurarako, lau miloi dolarrekin saritua izango da.
Charliek hitzemanari leial izan, eta nahiz eta bere emaztea sumindu, zerbitzariari sariaren erdia emango dio. Halere, emazte petral eta handigurak bestelako asmoa du. Charliek ordurarte ekonomikoki larri eta estu zebilen Yvonne zerbitzariak ere bihotz ona duela ohartuko da, emandako diruarekin lan egiten duen kafetegia erosi eta bertan jateko adina diru ez duten bezeroentzat dohainik jateko mahai bat ipini baitu.
Sebastes viviparus
Sebastes viviparus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Haines City (Florida)
Haines City Floridako hiri bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 21,490 biztanle zituen, 23.2 kilometro koadrotan banatuta.
Chélieu
Chélieu Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chélieu udalerrian erroldatutako biztanleak 642 ziren. Familiak 220 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 29 bakarrik bizi ziren emakumeak), 57 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 106 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 266 etxebizitza zeuden, 228 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 250 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 228 etxebizitza nagusietatik 197 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 60 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 107 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 80 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 139 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 420 ziren, horien artean 323 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 323 pertsona aktiboetatik 301 lanean zeuden (168 gizon eta 133 emakume) eta 21 langabezian zeuden (7 gizon eta 14 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 46 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chélieu udalerrian 231 unitate fiskal zeuden, 669 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.798 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 2 zurginak, 2 argiketariak eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Chélieu udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 430 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
A-64
A-64 edo Pirinioetako Autobidea edo Piriniotarra Frantziako hego-mendebala eta Ipar Euskal Herria zeharkatzen dituen autobidea da. E-80 bide europarraren tarteunea da. Bidesaridun autobidea da, kontzesionarioa "Autoroutes du sud de la France" enpresa izanda.
Ekialdetik mendebaldera, Tarbes eta Pauen bidez Tolosa eta Baiona lotzen ditu. Bere 291 kilometroko ibilbideak 2x2 (Tolosatik gertu 2x3) errei ditu.
Lycodes turneri
Lycodes turneri Lycodes generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Ellenboro (Mendebaldeko Virginia)
Ellenboro Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Ritchie konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Meza-liburu
Meza-liburua mezaren ospakizuna zehaztasunez azaltzen den liturgia-liburua da. Bi motako meza-liburu daude, aldareko meza-liburua, meza ospatu ahal izateko xehetasun guztiak biltzen dituena eta apaizei zuzendua, eta fededunaren meza liburua, laburragoa eta eskuliburu erakoa.
Hizkuntza sintetiko
Hizkuntzalaritzaren esparruan, eta zehazki hizkuntza-tipologiaren alorrean, hizkuntza sintetiko bat (malgukari) edo, kontrara, analitikoa den ebazteko perpausaren baitan erlazio sintaktikoak adierazteko moduari erreparatzen zaio. Hizkuntza sintetikoetan gramatika-formak eratzeko hizkiak edo afixuak (atzizki, aurrizki edo artizkiak) erabiltzen dira eta hitzok modu autonomoan funtzionatzen dute.
Motak
Hizkuntza sintetikoen baitan bi azpitalde nagusi daude: flexio hizkuntzak eta aglutinatzaileak edo fusio hizkuntzak. Flexio hizkuntzetan hitz erro bati propietate gramatikala ematen dioten morfemak gehitzen zaizkio eta, aldiz, aglutinazioa hitz bakar batean bi morfema edo gehiago konbinatzea da. Morfema horiek erantsitako informazioak hitz baten kategoria gramatikala zein den adierazi dezakete, adibidez, hitz bat perpauseko subjektua edo objektua den. Hizkuntza sintetikoak, flexio hizkuntzak zein fusio hizkuntzak izan, polisintetikoak edo oligosintetikoak izan daitezke, baina hizkuntza polisintetiko gehienak aglutinatzaileak edo fusio hizkuntzak dira.
Flexio hizkuntzak
Besteak beste, honakoak dira flexio hizkuntzak:
Fusio hizkuntzak edo aglutinatzaileak
Besteak beste, honakoak dira fusio hizkuntzak:
Ezaugarriak
Hizkuntza sintetikoetan hizkuntza analitikoetan baino morfema gehiago dago hitz bakoitzeko. Bestela esanda, hizkuntza analitikoek hitzeko morfema proportzio txikiagoa dute, aditz laguntzaile gehiago erabiltzen dituzte eta informazio gramatikala transmititzeko gehien erabiltzen dena hitz ordena da.
Herkimer (New York)
Herkimer  New York estatuko herri bat da. Herkimer konderrian kokatua dago. 2010ean 7,743 biztanle zituen, 6.7 kilometro koadrotan banatuta.
Stigmatochromis modestus
Stigmatochromis modestus Stigmatochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Halictus rubicundus
Halictus rubicundus erle espezie bat da, Halictus generoan eta Halictidae familian.
NGC 2555
NGC 2555 galaxia espiral bat da, Hydra konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Lev Landau
Lev Davidovitx Landau (Ле́в Дави́дович Ланда́у; 1908ko urtarrilaren 22agreg./urtarrilaren 9ajul. – 1968ko apirilaren 1a) jatorri jududun fisikari sobietar nabarmena izan zen, fisika teorikoko hainbat arlotan funtsezko ekarpenak egin zituena. Bere lorpenen artean, mekanika kuantikoko dentsitate matrizearen metodoaren aurkikuntza, superfluidotasunaren teoria, bigarren ordenako fase-trantsizioen teoria, supereroankortasunaren Ginzburg-Landau teoria, plasma fisikan gertatzen den Landau moteltzearen azalpena, elektrodinamika kuantikoko Landau poloa edota neutrinoen bi osagaietako teoriaren garapena nabarmendu daitezke. 1962an fisikako nobel saria jaso zuen, superfluidotasunaren teoria matematikoan egindako garapenagatik, zeinak 2,19 K (-270,96 °C) baino tenperatura baxuagoan dagoen helio likido II-ren propietateak azaltzen dituen.
Landau eskola
Bere lorpen teorikoetaz gain, Landau fisikari teorikoen tradizio handi baten sortzaile nagusiena izan zen, Kharkoven zentratua izan zena eta batzuetan, "Landau eskola" deritzona. Dibisio teorikoaren buru izan zen Problema Fisikoen Institutuan 1937tik 1962 urtean kotxe istripu bat izan zuen arte, istripu honen ondorio izango ziren lesioetaz ez zen inoiz guztiz errekuperatu. Bere ikasleen artean Lev Pitaevskii, Alexei Abrikosov,Evgeny Lifshitz,Lev Gorkov, Isaak Khalatnikov eta Boris Ioffe aipa daitezke.
Colón salvadortar
Colón salvadortarra (gaztelaniaz: Colón salvadoreño), El Salvadorko Errepublikan 1919 eta 2001 bitartean zirkulazioan egon zen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea SVC zen eta bere sinboloa ₡. Colón salvadortar banako baten ehunena zentabo deitzen zen eta colón bakoitza 100 zentaboz osatuta zegoen. Kristobal Kolon nabigatzaile, esploratzaile, kartografo, almirante, erregeorde eta gobernadore orokorraren omenez izendatua izan zen.
Lev Landau
Landau eskola
Landauk "Minimo Teorikoa" izeneko ulermen azterketa bat garatu zuen, bere eskolan sartu ahal izateko ikasleek gainditu behar zutena. Azterketak fisika teoriko guztiko alorrak jorratzen zituen eta 43 ikaslek bakarrik gainditu zuten. Era horretan, bere ikasleak fisikari egokiak bihurtu ziren, perspektiba estudun espezialistak baino.
Colón salvadortar
Historia
1919an peso salvadortarra ordezkatu zuen. 2001 e ko lehenengo egunean berriz, estatubatuar dolarrak, colón salvadortarra ordezkatu zuen.
Lev Landau
Landau eskola
Kharkov-en ere izan zen, bere ikasle ohi eta laguna zen Evgeny Lifshitzekin Fisika Teorikoko Ikastaroa liburu ezaguna idazten hasi zuenekoa, fisika teoriko osoa jorratzen duen hamar liburukiz osaturiko lana. Berau, gradu mailako fisikako testu liburu garrantzitsu bihurtu eta oraindik oso erabilia da.
Purga Handia
Purga Handiaren garaian, Landau ikertua izan zen UPTI kasuaren barruan Kharkov-en, baina Moskura ihes egin zuen. Dena dela, 1938ko Apirilaren 27an atxilotua izan zen eta gulag lan esparru batean egon zen atxilotuta 1939ko Apirilaren 29an askatua izan zen arte; bere lagun zen Pyotr Kapitsa tenperatura baxuetako fisikari esperimentalak bere alde hitz egin ondoren.
Heriotza
1962ko urtarrilaren 7an, Landauren autoak beste norantzan zetorren kamioi baten aurka egin zuen talka. Lesio nabarmenak izan eta hiru hilabete egin zituen koman. Landau ez zen inoiz berreskuratu eta ohi zuena baino askoz sormen gutxiagoduna bihurtu zen. Bere 1968ko apirilaren 1eko heriotza ere istripuko ondorio izan zen.
Landauren zerrenda
Landauk hainbat kategoriatan sailkatu zituen fisikariak, zerrenda batean: lehen kategorian Niels Bohr, Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger mekanika kuantikoaren aitak, Isaac Newton eta beste fisikari historiko batzuk topa zitezkeen. Landauk bere burua 2,5 kategorian jarri zuen, baina geroago 2-ra igo zuen. David Mermin laugarren sailean zegoen, nahiko errespetagarri moduan kontsideratua zegoena. Dena dela, fisikari bakarrak lortu zuen 1 baino gutxiagoko kategoria (altuena), Albert Einstein fisikariak hain zuzen ere.
Notochelys platynota
Notochelys platynota Notochelys generoko animalia da. Narrastien barruko Geoemydidae familian sailkatuta dago.
Hizkuntza errepertorioa
Hizkuntza errepertorioa da hizkuntza komunitate bateko kideek pasiboki zein aktiboki eskura dituzten hizkuntz eta komunikazio baliabide guztiak (hizkuntza bateko edo gehiagoko aldaerak). Errepertorioaren aldaera horiek ez dira mugatzen euren jatorriengatik edo euren unitate estrukturalarengatik, baizik eta hizkuntz komunitate jakin batean duten erabilera edo eginkizunengatik. Soziolinguistikari ez zaizkio barruko mugak interesatzen, baizik eta hizkuntz desberdintasunek dakartzaten arazoak eta esanahi sozialak.
Hizkuntz errepertorioa deskribatzeko, honako elementuen arteko lotura erakutsi behar da: botere sozial eta politikoaren banaketa eta hitz egin eta idazteko modu zehatzen balioztatze eta ezarpena. Aipatutako bi faktoreak historikoki aldatzen dira. Kode edo aldaera bakoitzak azalduko du edo azaldu ahal izango du esanahi sozial jakin bat.
Éric Allatini
Eric Allatini (Salonika, Grezia, 1886ko ekainaren 1a - Auschwitz, 1943ko abenduaren 25a) idazle frantsesa izan zen.
Biografia
Salonikako komunitate juduan jaioan. Éric Allatini han bizi izan zen 12 urte arte. Familiak Frantziara emigratu zuen orduan. Éric Marseillan batxilergoko ikaslea izan zen, biolina jotzen ikasi zuen eta Aix-en-Provencen zuen Darius Milhaud lehengusuarekin harreman estua izan zuen. Hogei urte zituela, Éricek opera bat idatzi zuen, Les Saintes-Marie-de-la-Mer, Dariusek 1911n musikatu zuena.
Éric Allatini Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen eta bizipenak kontatu zituen Savoia ! La guerre des cimes liburuan (1917an argitaratua). Italiako armadaren parte gisa ere borrokatu zuen, Perugiara bidali zutelarik Garibaldi Brigadan.. Ofizial egin zuten eta azkenean Dolomitetara abiatu zen 82. brigadarekin. Istripu baten biktima izan zen eta erretiroa eman zioten.
1916an baimena eman zioten eta Parisera joan zen eta bertan ezkondu zen Hélène Kann-ekin, artearen eta literaturaren zaletuak senar-emazte biak. Hiru alaba (Titiana, Jocelyne eta Donatella) eta seme bat (Ariel) izan zituzten.