cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prentsa, irratia eta telebista Nafarroan eta Iparraldean
Ikusle kopuruak
Igandetan iparraldeko kirolak 11,30ean aipatzen dira Zuen kintzea emankizunean, ordu laurden batez.
TVPI
Kate berria 2001ean sortu zen TVPI (Euskal Herriko eta Landetako telebista), lehenik kablez eta orain uhinez. Egun oroz ordu beteko emankizuna egiten du, gehienbat gaurkotasunezko lotura duten erreportajeekin. Hiru aldiz ematen dute gauero.
Iparraldeko berezitasun bat: irratiak berak legezkoak izan ez diren garaietan, bi astetan behin agertzen zen Berriak aldizkariak sortu zuen telefono berriketaria, Les informations téléphoniques zeritzona. Egunero, bi edo hiru minutuz entzun zitezkeen eguneko albisteak telefonoz.
Internet ere berriketari bilakatu zaigu, eta egunkari ala irrati zenbaitek erabiltzen dute jadanik. Horrela, egunean berean munduko alde guzietan ezagutzen dira hemengo albisteak.
Euskal editoreak
Joan Agirre Sorondo
Eguneroko prentsa grina handiz irakurtzen duen irakurlea da euskalduna, baina liburuak oso zuhurki irakurtzen dituen irakurlea ere bada. Liburuak irakurtzeari asteko 5,8 ordu eskaintzen dizkio. Emakumeek gizonek baino zerbait gehiago irakurtzen dute, eta batez ere 35 eta 44 urte bitartekoak.
Etxeko liburutegiak. Paper inprimatua %99,3 etxeetan dago. Hori bai, %2,3ak hamar izenburu baino gutxiago dituen bitartean, %42,6ak ehun baino gehiago dituela aitortzen du.
Liburu eta egunkari-irakurleak
Bi euskaldunetatik batek liburu bat irekitzen du irakurtzeko asmotan gutxienez hilabetean behin. Hori adierazten dute azken urteetan Euskal Editoreen Gremioaren ekimenez egindako irakurketa ohiturei buruzko ikerketek. Liburuak irakurtzen dituztenen %52 55 kontrajarria dago prentsa orokorra irakurtzen dutenen %71rekin, edo gutxienez hilean behin aldizkariak edo aldizkako argitalpenak irakurtzen dituela aitortzen dutenen %50arekin.
Gu zein jarreretan gauden argitzen ere laguntzen du. Izan ere, Estatu osoan, liburuak irakurtzen dituztenen portzentajea %43 eta %52 artean kokatzen da. Egunkariak irakurtzen dituztenak %41 eta %55 artean daude, eta aldizkariak irakurtzen dituztenak, berriz, %34 eta 48 artean (1999ko datuak).
Azken buruan, euskalduna eguneroko prentsa grina handiz irakurtzen duen irakurlea da, baina liburuak oso zuhurki irakurtzen dituen irakurlea ere bada. Liburuak irakurtzeari asteko 5,8 ordu eskaintzen dizkio. Emakumeek gizonek baino zerbait gehiago irakurtzen dute, batez ere 35 eta 44 urte bitartekoek. Hiri eremuetan bizitzea, ikasketa maila eta egoera soziala dira liburuen irakurketak gure artean dituen indizeetan eragina duten hiru faktoreak.
Gaztelania eta euskara
Inkesta berak erakusten du euskaldunak funtsean oraindik ere gaztelaniaz irakurtzen jarraitzen dutela: %69,5ak gaztelaniaz baino ez du irakurtzen, eta %13,3ak nahiago du gaztelaniaz irakurtzea.
Euskaraz nahiz gaztelaniaz irakurtzen dutela aitortzen du inkesta egindakoen %15,1ak. Euskaraz %2,1ak baino ez du irakurtzen. Azken horiek batez ere gazteak dira (16 eta 24 urte bitartekoak), ikasketa maila onekoak, eta, bereziki, gipuzkoarrak. Euskaraz irakurtzen duten irakurleen %47k dio beren motibazio nagusia hizkuntzaren perfekzionatzea dela dio, eta %46,2k, berriz, aisialdi edo ihesbide hutsa.
Euskaraz irakurtzen den etxeetan, batez besteko, euskarazko 23 liburu daude.
Etxeko liburutegiak
Etxeen %99,3ean dago paper inprimatua. Hori bai, %2,3k hamar izenburu baino gutxiago dituen bitartean, %42,6k ehun baino gehiago dituela aitortzen du. Logikoki, ikasketa mailak eta estatus sozialak etxeetan liburu gehiago edo gutxiago egotea baldintzatzen du. Hori horrela, goi mailako ikasketak dituztenek lehen mailako ikasketak dituztenek baino hiru aldiz liburu gehiago irakurtzen dituzte, eta bigarren mailako ikasketak dituzten horiek baino bi aldiz gehiago.
Azkenik, adierazi behar da hiriburuak direla, etxe bakoitzeko 187 liburuko batez bestekoarekin, herriek eta tamaina txikiagoko hiriek baino liburu hornidura askoz ere handiagoa duten nukleo gisa nabarmentzen direnak.
Liburutegi publikoak
Liburutegi publikoei dagokienez, Europako mailetatik urrun bagaude ere, egia da aurrerapen handiak egin ditugula. Gaur egun hiritarren %32k aitortzen du gutxienez urtean behin joan ohi dela liburutegi batera. Horietatik %19k liburuak maileguan hartu ditu noizbait. Ikasleak dira, 16 eta 24 urte bitartekoak, establezimendu kultural horiek gehien erabiltzen dituztenak.
Ekoizpena eta merkaturatzea
Euskal Autonomia Erkidegoa 1996tik bosgarren postuan dago argitaratutako titulu kopuruari dagokionez, Katalunia, Madril, Valentzia eta Andaluziaren atzetik. Gaur egun, makinetan urtero sartzen den titulu-kopurua 3.000 ingurukoa da. Erdia baino zerbait gutxiago euskaraz. Titulu bakoitzetik 3.500 aleak gainditzen ez dituen tiradak argitaratzen dira.
Euskaraz nahiz gaztelaniaz, haurrei eta gazteei zuzendutako liburuak dira euskal argitalpen ekoizpenean eragin gehien dutenak (%43 inguru). Ondoren dago unibertsitatekoa ez den testu liburua. Poltsikoko liburuak presentzia eskasa du gure artean: urteko tituluen %10 baino ez. Beste euskarriek, digitalak adibidez, geroz eta espazio gehiago dute merkatuan, nahiz eta oraindik ez den papereko euskarri tradizionalarentzako lehiakide nabarmena.
Edizio publikoari dagokionez, gutxitze mantso baina etengabea gertatu da. Gaur egun euskal argitalpenen %13 baino gehiago izaera instituzionalekoa da. Estatuko ia administrazio publiko guztietan ere nabarmentzen da joera hori.
Euskal liburuen merkatuak liburu dendetan fokalizatuta egoten jarraitzen du. Horietan gauzatzen diren salmenta guztien erdia baino gehiago, azalera handiko saltokien %10 baino ez dira. Egoera hori iraul daiteke, baldin eta merkatuaren askatasun mehatxua gauzatuko balitz. Izan ere, publikazio orotarako nahitaezko prezio bakarra kenduko litzateke. Erraz aurreikus daiteke balizko horretan azalera handiko saltokiek ez luketela eragozpen handirik izango bezero berriak erakartzeko helburuarekin kostuaren azpitik dauden prezioak aplikatzeko. Eta horrek ondorio suntsigarriak lituzkete liburu saltzaile txikiarengan.
Edizioa, lehen zena eta orain dena
Euskal argitalpenaren egoerari buruzko azterketa bikain baten autore den Joan Mari Torrealdairen eskutik euskal editoreen mundu konplexuan sartzen gara. Autore horri zor diogu euskal argitalpenak XX. mendetik bizi duen bilakaera historikoari buruzko sarrera bikaina.
Euskal Herrian, 1936ko Gerra Zibilaren aurretik, bazeuden argitaletxe garrantzitsuak. Adibidez, Tolosako Lopez Mendizabal, Zornotzako Jaungoiko-zale, Donostiako Martin y Mena edo Durangoko Elosu. Horiek guztiak dagoeneko desagertuak dira.
Editore horietako askok, autoreek bezalaxe, 1937an herrialdea utzi behar izan zuten, eta erbestean sortu zituzten kulturalki elikatzeko euskal argitaletxeak. Horietako batzuk Ekin bezain garrantzitsuak, Buenos Airesen 1942an sortua.
Penintsulan, gatazka amaitu ondoren hirurogeiko hamarkadara arte batez ere erlijio-gaien editoreak eta urte zailenei aurre egin zieten enpresa gipuzkoar pare bat besterik ez ziren egon: Itxaropena, inprenta argitaletxe zarauztarra, Frantzisko Unzurrunzagak 1932an sortua, eta Auñamendi, Estornes familiakoa. Euskal kultura maitatzen duen eta 50 urteetako muga gainditua duen edonoren kultur ibilbidea osatzen dute Auñamendiren poltsikoko liburu txikiek. Liburu horiek azal gogorra eta aurrealde zuria zuten. Horiei esker ezagutu genituen euskaldunon antropologia eta historia zein folklorea eta tradizioak.
Tinta horren itzalpean ikusi zuten argia liburu garrantzitsuek, besteak beste, Jorge Oteizaren Quousque tandem…! lanak (1963), J.M. Barandiaranek zuzendutako El mundo en la mente popular vasca, eta, jakina, Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco-k.
Oroitzapen berezi bat zor diegu, halaber, Gabriel Celaya eta bere Cuadernos de Poesia Norte ekimenei. Gabriel Celayak 1947tik «barruko erbesteko» autoreen sorkuntza poetikoak poeta unibertsal bikainenekin batera bildu zituen. Donostiako Agora  argitaletxea ere azpimarratu behar da; bertan 1957tik aurrera zenbait idazle handi ezagutzera eman ziren.
Hirurogeiko hamarkadan eta hirurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran beste argitaletxe batzuk sortuz joan ziren, argitaldari belaunaldi berri baten ondorengo: Lur, Jakin, Irakur Sail, Etor, Gordailu, Gero, Elkar, Txertoa, Kriselu, Luis Haranburu… Batzuek bizitza motza izan zuten; beste batzuk berregituratu egin ziren, eta oraindik ere argitaratzen jarraitzen dute.
J.M. Torrealdaik bere azterlanean dio gure herriko argitalpen modernoaren historia, estricto sensu, hirurogeiko hamarkadaren erdialdean hasi zela, erregimen frankistak behera egin zuenean.
Alde batetik, liburua despolitizatu egiten da, edo gutxienez ideologikoa denak pisua galtzen du; beste alde batetik, argitaletxe desberdinen arteko liskarrak pixkanaka baretuz joan ziren, eta lehia askeko eremu batean sartu ziren.
Pertsonalistak eta atomizatuak
Euskal argitaletxe gehienak, lehengoak eta oraingoak, pertsona bakarreko ekimenen edo borondate-lehiaketa murriztu baten ondorioz sortu ziren. Horri beren neurri eta merkatu ikuspegi txikia gehitzen badiogu, sektoreko enpresak pertsonalismo nabarmen batean murgildu zirela agertzen da. Gauzak horrela, eta egungo argitaletxe gehienak sortzaileen eskuetan daudela kontuan harturik, inork ez daki zer gerta daitekeen horien kudeaketaz erreleboa etortzean eta arduratzera bigarren belaunaldi bat pasatzen denean.
Argiletaletxe profesional eta iraunkorrak
Hain da nabarmena sektorearen atomizazioa, non ez den erraza bereizten argitaletxe profesionalizatu egonkor baten eta beste noizbehinkako, egokierazko ekimen baten artean. Jose Manuel Galanek Analisis Estructural de sector editorial español liburuan zehazten dituen irizpideetan oinarrituz, editoreak bete behar dituen hiru baldintza aipatzen ditu Torrealdaik. Lehenengo, urteko ekoizpena kontuan hartuta, editore profesionala da urtero gutxienez bost liburu erregistratzen dituena. Bigarren faktorea da bizirik duen funts editoriala, hots, salmenta katalogoan dituen obrak, eta horretarako hirurogeitik ehunera titulu behar dira, eta hirugarren alderdia da jardueraren jarraitutasuna. Horretarako antzinatasuna konputatzen da, bosgarren urtetik aurrera.
Jatorria
Lanean diharduten lau argitaletxe euskaldunetatik bat 1970 baino lehenago jaio zen. Jatorria anitza da. Zenbait argitaletxe inprenta izanez hasi ziren. Izan ere, inprentak argitaratzen zituzten XIX. mendeko eta XX. mende hasierako liburu gehienak. Erro historikoko beste kasu bat zen liburu denda/argitaletxeena. Txertoa argitaletxea (Donostiako Easko liburu-denda), Zabaltzen argitaletxea (Donostiako Bilintx liburu denda) edo Leopoldo Zugaza argitaletxea (Durangoko Itz liburu denda) dira eredu hori duten zenbait adibide oso ezagun.
Liburuak saltzetik ekoiztera doan ibilbidea da, halaber, liburuak banatzetik edo merkaturatzetik heldu diren argitaletxeak. Horien adibide dira esaterako Sendoa eta Ediciones Vascas (gaur egungo Lur argitaletxea), La Gran Enciclopedia Vasca delakoaren banatzailea.
Gehiegi sakondu nahi ez bada ere, elkarte berriak eman dituzten argitaletxeak aipatuz osatuko dugu atal hau. Elkarte berri horiek argitaletxeak banatzetik nahiz elkartzetik sortuak dira. Azkenik, estatu mailako enpresen ordezkaritzak diren argitaletxeak daude: Giltza Edebé edo Zubia Santillana.
Izateko modu bat
Euskal Herrian 1976 eta 1994 artean argitaratuta dauden 12.575 izenburuetatik, %45,6 argitaletxe pribatuei dagokio; %13,63 erakunde publikoei; %10,5 Euskal Herritik kanpoko argitaletxeei; %10,48 erlijio argitaletxeei; liburu guztien %7,11 hezkuntzaz arduratzen diren erakundeek ekoizten dute; %6,11 elkarteek, kulturalak nahiz beste izaera batekoak; %2,41 dagozkie finantza etxeei, eta, azkenik, gainerakoek –beste zenbait argitaletxek– argitaratu zuten %4,61.
Gaur egun, euskal argitaletxeen %66,8k berrehun liburu baino gutxiagoko katalogo bizia dute. Horrek adierazten du argitaletxe txikiak direla, eta, horregatik, jarduera-alor nahikoa mugatukoak. Torrealdaiek dioen bezala: «Editorearen kasuan, tamaina ez da soilik neurriari dagokion zerbait, kudeatzeko modu bat ere bada, baliabide propioen gabezia, hornitzaileekin negoziatzeko modu bat da, merkatuan egoteko modu bat. Horrek administrazioekiko mendekotasuna eragiten du, liburu motak eta ekoizpen kopuruak ere zerikusi handia dute».
Lurraldea eta xedea
Gipuzkoa da argitalpenetan mugimendu handieneko lurraldea, eta hori errealitate bat da: Euskadin argitaratzen duten enpresen erdia baino gehiagok lurralde historiko horretan dute egoitza.
Bestalde, Bilbok gure artean ezarri diren argitaletxe espainiarrak erakarri ditu: S.M., Anaya, Edebé, Santillana. Araban argitalpenak batez ere erakundeetan pilatzen dira.
Nafarroak argitaletxe gutxi baina oso interesgarriak diru, Pamiela, Igela eta Txalaparta adibidez. Bidasoaren iparralderantz, Iparraldean, egoera askoz ere apalagoa da, eta zenbait argitaletxek erakartzen dute ekoizpen guztia: nahikoa sarritan Bidasoaren hegoaldean argitaratutako lanetatik xarma gehiena dutenen frantseseko itzulpenetan oinarrituta.
Aktibismo politiko eta kulturala, beste garai batean argitaletxe asko sortzeko motibazio nagusia izan zena, gaur egun ez da hainbeste kontuan hartzen, eta enpresa izaera handiagoa duten irizpideak dira garrantzitsuenak. Irizpide horiek beste edozein sektoreren irizpideetara berdindu daitezke. Izan ere, unearen arabera, enpresa xedeak bereiziz eta zehaztuz joan dira. Lehen, argitalpen motak baino gehiago ideologiak zehazten zituen diferentziak; gaur egun, aldiz, argitalpen jarduera bereizi bat planteatzen da, merkatuan eskaria duen ondasun kultural batzuen ekoizpenera xedaturik.
Arazoak, estrategiak
Euskal argitalpenek arazoak eta mugak dituzte, eta horiei erantzuteko irtenbide anitzak bilatzen ditu. Argitaldariei egiten zaizkien inkesta guztietan daude arazo ekonomikoak, lehengo postuan.
Euskal liburua –eta bereziki euskaraz idatzitakoa–, normalean, defizitarioa da. Hori nahiko logikoa da, kontuan harturik tiradek oso gutxitan gainditzen dituztela bost mila aleak; batez besteko argitalpena hiru mila alekoa dela, eta, horietatik, urtean seiehun bat besterik ez direla saltzen. Urritasun hori dela eta ekoizpena asko garestitzen da, argitalpenaren koste orokorrak ale gutxi batzuen artean banatu behar direla kontuan hartzen bada.
Gauzak horrela, euskarazko liburuaren kostuak gaztelaniazko liburuaren antzekoak badira ere, merkatuaren mugak direla eta lehenengokoen tiradak askoz ere txikiagoak dira bigarrenekoak baino, eta, ondorioz, baita etekinak ere. Horregatik, liburu bakoitzari kostu handiagoa jarzen zaio. Azken buruan, irabazi tartea askoz ere txikiagoa da euskarazko liburuen kasuan gaztelaniazkoen kasuan baino.
Horri gehitu behar zaio eroslea gaztelaniazko liburuen preziora ohituta dagoela, eta ez zaiola ulergarria egiten euskaraz argitaratutako liburuak garestiagoak izatea. Angel Lertxundik zioen bezala, gaur egun merkatuan milaka liburu daude gin tonic baten prezio berean, baina gin tonikaren «itzal soziala» liburuaren baino hedatuagoa dago. Eta liburuak, oro har, garesti izatearen ospea badu ere, euskal liburuak are gehiago. Merkatuaren logikan liburu autoktonoak desabantaila du, lehiatzea zaila deneko eremu batean jokatuz. Horrela, euskal editoreak errentagarritasun txikiagoarekin konformatu behar du.
Hala ere, liburu guztiek ez dute arazo bera jasaten. Beste modu batekoak dira hiztegiak, entziklopediak, eta formatu handiko eta ondo ilustratutako liburuak. Horiek inbertsio handiagoa behar dute, eta salmentako arazoa dute. Ezin dira liburu denden sarearen bidez saldu, eta kreditu salmentako sistemetara jo behar da. Horrek banaketa erakunde garestien bitartekaritza ezinbestekoa eskatzen du.
Azken urteetan euskal merkatuan, espainiarrean bezala, guraize motako ekoizpenerako joera nabari da: urteko titulu kopurua gehitu egiten da, baina tiradak geroz eta txikiagoak dira. Horrela, arrakastarekin emateko aukerak areagotu egiten dira, eta porrota gertatuz gero arriskuak murriztu egiten dira.
Presentziak eta gabeziak
Editore gehienentzat arazo nagusia merkatuaren muga izanik ere, eta bigarrena arazo ekonomikoa, askok adierazten dute liburuaren politikarekiko egonezina; hau da, erakunde publikoetatik egiten den kudeaketak sorturiko kezka. Arrazoi handiarekin, liburu espainolak merkatuan, komunikabideetan eta gizartean presentzia bikaina duela argudiatzen da. Euskal irakurlea industria handi horrek eskaintzen diona kontsumitzera eta horrekin bizitzera ohituta dago. Hala ere, euskal liburuak, eta bereziki euskaraz idatzitako liburuak, ez du presentzia hori, zeren eta askoz ere pisu gutxiago du gizartean nahiz kulturan, eta liburu denda askotan testigantzazkoa besterik ez den espazio bat okupatzen du.
Euskal editoreen elkartea
Elkarte hori 1984an sortu zen. Sorrerako asanbladan helburutzat zehaztu ziren euskal kultura euskarazko ekoizpenaren bidez sustatzea, elkarteko kideen interesak ordezkatzea, kudeatzea eta defendatzea, eta, azkenik, euskal kulturari Estatuan eta atzerrian bide berriak irekitzea.
Kide izateko beharrezkoa da katalogoaren %25 baino gehiago euskarazko liburuek osatzea, eta jardueraren hasieratik eta azken urteetara arte euskaraz argitaratu dela ziurtatzea. Elkartean kide atxiki daitezke, halaber, aurreko atalean ez badaude ere, euskarazko lan bat baino gehiago argitaratu duten editoreak.
Gaur egun Elkartea 20 argitaletxek osatzen dute. Horien euskarazko ekoizpenak euskal liburuaren merkatuaren %95 erakartzen du. Euskal Editoreen Elkarteak Liber Azokan eta Frankfurteko Liburu Azokan parte hartzen du. Bertan, autoreak aurkezten ditu, eta euskal literatura atzerrian sustatzeko eta hedatzeko jarduera kulturalak antolatzen ditu. Era berean, euskal literaturaren hedapena bultzatzeko helburuarekin, EEEk urtez urte argitaratzen du argitaletxeetara eta agente literarioetara zuzendutako eskubideen gida bat, Nazioarteko Azokatan banatzeko. Euskal Editoreen Elkarteak, halaber, euskarazko liburua ezagutarazteko plataforma baliagarritzat, komunikabideak nabarmentzen ditu.
Euskal editoreen elkartea. Gremio de editores de Euskadi
Elkarte profesional horren bokazioa da Euskadiko argitaletxeetako profesionalen interesak defendatzea eta liburua sustatzea. Elkarteak, 35 argitaletxek osatuak, honako hauei buruzko laguntza eskaintzen die kideei: laguntza teknikoa eta aholkularitza fiskaltasunari, jabetza intelektualari, egile eskubideei, laguntzei eta diru laguntzei, lan kudeaketari eta abarri buruz. Gremioak zuzenean parte hartzen du Liber Azokan eta Frankfurteko nazioarteko liburu azokan, eta, Espainiako Editoreen Elkarteen Federakuntzaren bidez, munduko zortzi azoka garrantzitsuenetan dago. Logikoki, Euskadiko Liburu Azoken Kanpainaren antolamenduan parte hartzen du zuzenean.
Era berean, Euskadiko Editoreen Elkarteak Madrilgo Editoreen Elkarteak eta Kataluniako Editoreen Elkartean antolatzen dituzten eginkizun komertzialetan parte hartzen du, eta Editoreen Elkarteen Federazioak antolatzen dituen ikastaroetan. Tokiko eremuan ere ematen dira trebakuntza ikastaroak, argitaletxeetako langileei zuzenduak.
Elkarteak urtero argitalpenari buruzko azterketa bat egiten du Euskal Autonomia Erkidegoaren eremuan. Azterketa horretan sektoreko zenbateko garrantzitsuenak jasotzen dira: salmenta kopuruak, argitaratutako liburuak, katalogoan dauden liburuak, argitalpen ildoak, merkaturatzeko bideak eta abar. Era berean, Editoreen Elkarteen Federazioak urtero antolatzen duen liburuaren barruko merkataritzaren azterketan parte hartzen du.
Ondorioa
Alde batetik, hasieran esan dugun bezala, irakurketen mailaketan, gure artean, gainerako Estatuko mailen gainetik daude. Irakurtzeko ohiturei buruzko azterketen arabera, horrek are gehiago azpimarratzen du eskualde bateko irakurketa indizeak eskualde horren garapen ekonomikoarekin eta bertako biztanleriaren heziketa mailarekin duen harremana.
Bestalde, hemengo argitalpen ekoizpena eta Europako batez bestekoa alderatzeko moduan daude. Hori kantitateari dagokionez, zeren eta kalitateari dagokionez ezin esan dezakegu gure ingurukoekiko atzeratuta gaudenik. Leku orotan bezala, hemen liburu on batzuk argitaratzen dira, erdipurdiko nahikoa liburu argitaratzen da, eta liburu eskas ugari.
Gurea, dudarik gabe, ez da argitalpen-industria handi bat. Baina autoreak ditugu –batzuen batzuk ospe handikoak–, argitaldari esperientziadunak ditugu, eta merkatua ere badago. Hau da, euskal liburuaren bizitasunerako baldintza objektiboak ematen dira. Baina gure liburua merkatuan guztiz lehiakorra izatera, eta benetan kulturarentzako plataforma izatera iritsi dadin, oraindik egiteko lan asko geratzen da aurretik.
Piliocolobus rufomitratus
Piliocolobus rufomitratus Piliocolobus generoko animalia da. Primateen barruko Colobinae azpifamilia eta Cercopithecidae familian sailkatuta dago
Aceros cassidix
Aceros cassidix Aceros generoko animalia da. Hegaztien barruko Bucerotidae familian sailkatua dago.
Els Joglars
Els Joglars katalan antzerki-talde independentea da.
Mimoen talde klasiko gisa sortu zuten 1963an, baina urte gutxiren buruan hitza ere erantsiz joan ziren. Sortu zenetik Albert Boadella izan du zuzendari. 80ko hamarraldiaz geroztik, Espainiako antzerki-taldeen ereduetako bat bihurtu da. Taldearen ezaugarririk nabarmenenak, alde batetik, umore kritiko, lotsagabe eta adeigabea, eta bestetik, espazio-denbora aukeren bilaketa etengabea (italiar erara) dira.
Frankismoaren garaian, katalanez mintzatu ezin zirenez, zentsura ekiditeko antzezteko bide berriak asmatu behar izan zituzten: 70eko hamarraldira arte antzerki mutuak egin zituzten, baina berritzaileak, aurrerakoiak eta oso barregarriak zirenez, mimo klasikoen mugak gainditu zituzten. 1974an bi hizkuntzatan antzezten hasi ziren, katalanez eta gaztelaniaz. Garai hartan antzeztu zuten beren obra nagusietako bat: Alias Serrallonga. Baina lehenago ere eginak zituzten ehunka antzezlan Espainian eta Espainiatik kanpo: Mimodramas (1963), L´art del mim (1964), Deixebles del silenci y pantomimes de Music-Hall (1965), Mimetismes (1966), Calidoscopi (1967), El diari (1968), El joc (1970), Cruel urbis (1972) eta Maridóus (1973).
1977an taldea epaitu eta kondenatu egin zuten, La torna antzezlanean preso politiko baten hilketaren parodia egiteagatik; ondorioz, bertako kideek atzerriratu egin behar izan zuten. Haietako batzuek, Albert Boadella zuzendari zutela, M-7 Catalónia eratu zuten Frantzian.
Espainiako trantsizio-garaian Kataluniara itzuli, eta Bartzelona inguruko herri batean finkatu ziren. Harrezkero, lan nabarmen, ironiko eta poetikoak antzeztuz aritu dira etengabe: Bye bye Beethoven (1987), Yo tengo un tío en América (1991), Ubu president (1995), La Trilogía (2011) eta 2036 Omena-G (2010), besteak beste.
Kutxatila aneroide
Kutxatila aneroidea edo Vidie kapsula pareta meheko kutxatila metalikoa da, barnean neurri baterainoko huts partziala egin zaiona, presio atmosferikoak zapaldu ez dezan gailu berezi bat daukana eta presio-aldaketekin batera deformatzen dena. Barometro aneroidearen sentsore elementua da, atmosferako presioa neurtzeko tresna eta Lucien Vidie fisikari frantsesak 1844an asmatu zuena.
Thraupidae
Thraupidae Passeriformes taldeko hegazti familia bat da. 400 bat espezie ezagutzen dira.
Logan konderria (Colorado)
Logan konderria (Logan County) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sterling da. 2010eko zentsuaren arabera 22,709 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Logan konderriak 477,818 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,636 ura dira. Beste 476,181 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,21 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 22,709 pertsonetatik 21,305 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3,551 dira. 881 beltzak edo afroamerikarrak. 177 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 117 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 201 pertsonek kokatzen zuten.
Honfleur (Quebec)
Honfleur Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Chaudière-Appalaches eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Bellechasse konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 765 biztanle zituen 50.95 kilometro koadroko azaleran.
Gregorio Salvador Caja
Gregorio Salvador Caja (Cullar-Baza, Granada, Espainia, 1927ko uztailaren 11 - Madril, 2020ko abenduaren 26a) espainiar lexikologoa eta dialektologoa izan zen.
Biografia
Filosofia eta Letrak ikasi zituen Granadako Unibertsitatean, eta Filologia Erromanikoa izan zuen espezialitatea. 1953an Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean lortu zuen doktoregoa.
1950-1960 urte-bitartean Atlas Lingüístico y Etnográfico de Andalucía laneko sei liburukiak egiten aritu zen Manuel Alvarrekin batera. 1959an Espainiako Hizkuntza eta Literatura katedra lortu zuen, eta irakasle aritu zen 1961-1966 urte-bitartean Algecirasko, Cartagenako eta Astorgako institutuetan. 1966an, Tenerifeko La Lagunako Unibertsitateko Espainiar Hizkuntzaren Gramatika Historikoko katedra lortu zuen. 1967an, Unibertsitate horretako Filosofia eta Letretako Fakultateko dekano hautatu zuten, eta kargu horretan aritu zen 1973 arte. Hiri horretako Letretako Fakultatearen baitan Semantika Estrukturaleko Eskola sortu zuen. Marylandeko eta Mexikoko unibertsitateetako irakasle gonbidatua izan da, halaber. 1975ean Granadako Unibertsitateko Letretako Fakultatera joan zen, eta 1979an Madrilgo Unibertsitate Autonomora.
Hainbat lan egin zituen Leongo, Kanariar Uharteetako, Mexikoko eta abarretako hizketa-moduari buruzkoak. Analisi-metodo gisa Kopenhageko Zirkuluko teoria linguistiko-estrukturalak erabili zituen, eta horietan oinarrituta literatura-ikerketak argitaratu ditu, García Lorca, Blas de Otero, Miguel Hernández, Antonio Machado eta Juan Ramón Jiménezen lanen inguruan. 1986an, Real Academia Españolako kide hautatu zuten.
Zenbait liburu idatzi zituen; besteak beste, Semántica y Lexicología del Español (Espainieraren semantika eta lexikologia) eta Estudios dialectológicos (Ikerketa dialektologikoak). 1987an, Aldizkari Artikuluetako Sari Nazionala eman zioten, «La mujer cantada» artikuluarengatik.
Euskarari buruz
Xabier Kintanak Euskaltzaindian sartzeko egin zuen hitzaldian Gregorio Salvadorren hitzak eztabaidatu zituen. Gregorio Salvadorrek esana baitzuen Bilbao eta oro har Euskal Herri osoa, euskalduna izan baino lehen beti erdalduna izan dela. Euskal Herrian bertan ere, Bilboren jatorrizko euskalduntasuna ukatzeraino heldu barik ere, inoiz, gaurko Bilbao erabat erdalduna dela esan da, eta Irufiea, Baiona edo Gasteizen pare aurkeztu nahi izan zaigu, hau da, erdal eremu baten erdian kokatua balego bezala eta euskal enbor biziarekin loturarik ez baleuka legez.
Helen Clark
Helen Elizabeth Clark (Hamilton, 1950eko otsailaren 26a) Zeelanda Berriko politikaria da. 1999tik 2008ra lehen ministroa izan zen, eta 2009tik Nazio Batuetako Garapen Programaren administraria da.
Saruman
Saruman Zuria J. R. R. Tolkien idazleak sortutako fikziozko pertsonaia bat da, bereziki Eraztunen Jauna eleberrian agertzen dena, antagonista nagusi gisa. Saruman bost Istarien (Azti bilakatu ziren Maiar direlakoak) burua da, bostetan boteretsuena denez gero. Istariak Eguzkiaren Hirugarren Aroko mila urte iragan zirenean Valinor lurraldetik Portu Grisetara ailegatu omen ziren, valarrek bidalita, Sauron Jaun Ilunari aurre egiteko eginkizunarekin. Beranduago, ordea, Sauronen botereaz jabetu nahi du, eta botere-goseak itsuturik Erdialdeko Lurraldea kontrolatu nahian bukatzen du. Sarumanek paper garrantzitsuagoa du Bi Dorreak eta Erregearen Itzulera liburuetan, trilogiako bigarren eta hirugarren liburuetan, hurrenez hurren. Bere Portu Grisetara iritsi aurreko istorioa Silmarillion eta Amaitu Gabeko Ipuinak lanetan kontatzen da labur.
Helen Clark
Biografia
Zeelanda Berriko lehen ministro kargua hartu zuen bigarren emakumea izan zen. Lehenengoa, eta Helen Clarken aurrekoa, Jenny Shipley izan zen. Hiru hauteskunde irabazi zituen jarrian. Irakeko inbasioaren aurkakoa izan zen. Haren agintaldian Afganistanera tropak bidali zituen berreraikitze-lanetan laguntzeko. Zeelanda Berriko azken hogei urteetako politika antinuklearra sostengatu zuen.
2008an hauteskundeak galdu zituen, eta 2009ko apirilean Nazio Batuetako Garapen Programaren administrari izendatu zuten.
Saruman
Sarumanek liburuko beste pertsonaia askok bezala boterearen galbidea adierazten du, jakinduriarekiko eta agintearekiko obsesioa bere akabua da; are gehiago, zuzentzeko aukera eskaintzen diotenean uko egiten dio. Bere izenak, antzinako ingelesezko særu man hitzetik eratorria, euskaraz «gizon trebe» esan nahi du. Hau teknologia eta industria naturarekin lotura estuagoa duten indarrekin garaituak izan daitezkenaren adibide da. Sarumanen ikurra esku zuri bat da, eta Druidaren pertsonaiak bere itxuran eragin handia du.
Helen Clark
Biografia
Raoul Wallenberg Nazioarteko Fundazioko ohorezko kidea da. 2014an Forbes aldizkariak egindako zerrendaren arabera, munduko 23. emakumerik ahaltsuena izan zen. .
Saruman
Zinema
Peter Jackson zuzendariak zuzendutako Eraztunen Jaunaren trilogiako filmetan, Saruman Zuria pertsonaia Christopher Lee aktoreak antzeztu zuen. Geroago, Jacksonen zuzendaritzapean burutu zen Hobbita trilogian, Tokienen Hobbita liburuan oinarritua, Leek berriz ere Sarumanena egin zuen lehen eta azken filmetan.
Oti italiar
Oti italiarra (Calliptamus italicus) Acrididae familiako ortopteroa da, jatorriz Erdialdeko Asiakoa baina Mediterraneo itsasertzetatik Europa Mendebalderaino iritsi dena. Euskal Herrian ere aurkitzen da.
Deskribapena
Oti italiarrak sexu dimorfismo nabarmena dauka, arrek 14-26 milimetro arteko luzera hartzen dute eta emak handiagoak dira 21-40 milimetro artekoak. Kolore barietate handia ere azaltzen du, baina orokorrean gorputza grisa edo marroi gorrizta izaten da eta hegoak gorriak edo arrosak. Hanka jauzkarietan marra ilunak agertzen ditu.
Elikadura
Espezie polifagoa da, basa landareez gain laboreak ere jaten dituena, lekadunak bereziki. Oti italiar gazteek argi-belarra atsegin dute.
Elikagaia
Txinan oti italiarrak hazten dira elikagai izateko. Helduak zein larbak jaten dituzte.
Marta Rovira
Marta Rovira i Vergés (Vic, Osona, 1977ko urtarrilaren 25a) kataluniar politikari eta abokatua da. Alaba baten ama da halaber.
Pompeu Fabra Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatua eta Kataluniako Unibertsitate Irekian Politika zientzian eta Administrazio publikoan lizentziatua da.
Pristimantis inusitatus
Pristimantis inusitatus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kremailera-tren
Kremailera-tren esaten zaio burdinbide mota jakin bati, zeinean trena trenbideari mekanikoki akoplatzen zaion kremaileradun hirugarren errail baten bidez.
Aplikazioak
Aipatutako disposaketak ahalbidetzen du aldapa handiko guneetan erabiltzea, %8 baino gehiagokoak, eta zeinetan gurpil eta errailak itsaspen bidez funtzionatzea ezinezkoa den, marruskadura faltagatik.
Oro har mendi-trenetan erabiltzen da, turistentzako lineetan eta baita errusiar mendietan hasierako igoeran eta bestelako igoera handietan.
Asmakuntza
1812an John Blenkinsop ingeniari ingelesak lokomotor batentzako kremailera trenbideak eraiki zituen. Geroago, 1862an Niklaus Riggenbach mekaniko suitzarrak kremailera hirugarren errail batean jarri zuen.
Engranaje sistemak
Engranaje sistema ezberdinak esistitzen dira. Ezagunenak hurrengoak dira: Marsh, Riggenbach, Strub, Abt, Locher eta Lamella (von Roll izenez ere ezaguna).
Gaur egun kremailera-tren gehienek Abt sistema erabiltzen dute.
Cristián Undurraga
Cristián Undurraga Saavedra (Txileko Santiago, 1954ko urriaren 13a) Txileko arkitektoa da.
Langlingen
Langlingen Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Cristián Undurraga
Biografia
Undurragak arkitektura ikasi zuen Unibertsitate Katolikoan, eta 1977an ohorezko titulua lortu zuen; hurrengo urtean, Anita Devésekin batera, Undurraga Devés Arquitectos estudioa sortu zuen. Bulego horren lana Txileko Bienalaren hainbat bertsiotan aitortu da ordutik aurrera.
1991an Andrea Palladio Nazioarteko Arkitektura Saria jaso zuen La Casa del Cerro lanarekin (epaimahaia James Stirling, Rafael Moneo, Manfredo Tafuri eta Francesco Dal Co-k osatu zuten) eta 2004an Ekuadorreko Quito-ko Panamerikako Bienalean Casa Mirador lararekin. Urte berean Futuro Fundazioak saria eman zion Konstituzio eta Herritartasun plazen proiektuengatik La Moneda jauregiaren iparraldeko eta hegoaldeko fatxaden aurrean hedatzen dena, Santiago auzo zibikoan. 2005ean Urrezko Domina irabazi zuen Miamiko Nazioarteko Bienalean, Estatu Batuetan, La Casa del Lago lanagatik.
Alderney
2.400 biztanle daude, eta hiri nagusi eta hiriburua Saint Anne da. Han daude eliza, harri-zolazko kale nagusia, lehen eta bigarren mailako hezkuntzako eskolak, postetxea, hotelak, jatetxeak, banketxeak eta dendak. Biztanleriaren batez besteko adina altua da; izan ere, erretiroa hartutakoan bizilekutzat hartzen dute askok.
Cristián Undurraga
Biografia
Undurraga bere alma materreko Arkitektura Eskolako irakaslea izan da (1980-2004); bere lana Amerikan, Europan eta Asian argitaratu eta erakutsi da. Undurraga Devés monografiak nabarmenduz. Lana eta proiektua 1990-2000, Ediciones Universidad Católica de Chile (2000), Undurraga Devés Pro Architec, Ediciones Archiworld, Hego Korea (2006) eta Undurraga Devés, Ediciones Somos Sur, Kolonbia (2008).
2009an American Institute of Architects erakundeko ohorezko kide izendatu zuten.
Undurragak Txileko Santiagon diseinatu ditu, lehen aipatutako plazez gain, Violeta Parra eta Arte Plastikoen museoak, Las Condeseko udaletxea eta bestelako lanak diseinatu ditu.
Malaysiar herria
Malaysiar herria (Orang Melayu, jawi: اورڠ ملايو) hego-ekialdeko Asiako talde etnolinguistikoa da, batez ere Malaysiako penintsulan, ekialdeko Sumatran eta Borneoko itsasalden bizi dena. Larru horixkakoak edo beltzaranak dira, txikiak, hazpegiz mongoliarren eitekoak, eta ile beltz leuna dute. Austronesiar (malaysiar-polinesiar) familiako hizkuntzak erabiltzen dituzte.
Cristián Undurraga
Lanak
Chapel_del_Retiro
Alderney
Toponimoari dagokionez, latineko izena "Riduna" zen, baina eztabaida dago egungo "Alderney" formaren jatorriaz.
Historia
Kanaleko beste uharteen antzera, lurraldea Neolitoan bihurtu zen uharte, Mantxako kanaleko urek gora egin zutenean.
1204. urtean Frantziatik askatu ziren, eta britainiar erregeari leialtasun-zina egin zioten, Normandiako duke zen aldetik. Harrezkero ez zuten harreman handirik izan inguruko herriekin eta munduarekin. Gobernu britainiarrak XIX. mendean irlak gotortzeko lanei ekin zienean, langile ingeles eta irlandarrak eta britainiarren garnizioa uhartean kokatu ziren, eta laster ingelesdundu zen uharte osoa. Hala ere, portua amaitzeke geratu zen, baina orduko olatu-horma ikustekoa da.
Bigarren Mundu Gerran alemaniar armadak uhartea hartu behar zuelakoan, 1940. urtean biztanle guztiak erbesteratu egin zituzten; bost urtez egon ziren alemaniarrak bertan, 1945. urteko maiatzaren 16ra arte: sarraski-esparru bat, bunkerrak eta bestelako eraikinak egin zituzten irlan. Biztanleak abenduan itzuli ahal izan ziren Alderneyra.
Dibranchus velutinus
Dibranchus velutinus Dibranchus generoko animalia da. Arrainen barruko Ogcocephalidae familian sailkatzen da.
Alderney
Historia
Gerra osteko hurrengo bi urteetan uharteko bizimodua etxalde komunal baten moduan antolatu zen, baina biztanleak ez zeuden denak pozik, eta "Alderneyko Gobernuaren Legea" eman zuen Erresuma Batuak: Guerneseyren menpe geratu ziren zenbait administrazio- eta zerbitzu-funtzio.
Bizimodua asko aldatu zen XX. mendean: aireportua egin zuten; aurigniera egiten zuten azken hiztunak hil egin ziren, eta ekonomia ere aldatu egin da: finantza-zerbitzuak eta turismoa hazi egin dira, eta nekazaritza urritu.
Geografia
Kanaleko beste uharteen antzerakoa da Alderney: mendi malkartsuen inguruan hondartzak eta dunak daude. Klima epela dago, itsasoak leunduta, eta udan ere beroagoa da Britainiar uharteak baino. Uhartearen inguruan uharte txikiak daude, itsasontzietarako arriskutsuak, ur-lasterrek eramanda talka egin eta hondora joateko arriskua dagoelako.
Aireportua dago, trenbidea, eta itsasontziz ere lotuta dago inguruekin.
Aceros corrugatus
Aceros corrugatus Aceros generoko animalia da. Hegaztien barruko Bucerotidae familian sailkatua dago.
Here's a Health
Here's a Health edo Here's A Health To The Company (euskaraz Honatx brindisa edo Honatx lagunarteari brindisa) Irlandako abesti herrikoi bat da. Gaia irlandar emigrazioaren historia luzea du. Irlandako musikari eta musika talde ugarik abesti honen aldaera asko burutu izan dituzte, horien artean beharbada ospetsuna The Chieftains taldea litzateke.
Mesa konderria (Colorado)
Mesa konderria (Mesa County) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grand Junction da. 2010eko zentsuaren arabera 146,723 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Here's a Health
Uste denez, abesti hau The Parting Glass abesti herrikoiaren aldaera bat litzateke.
Maddi Sarasua
Maddi Sarasua Laskarai (Itsasu, 1995eko azaroaren 22a) bertsolari lapurtarra da, Aitor Sarasua bertsolariaren alaba.
Here's a Health
Hitzak
Of all the money e'er I had,
Mesa konderria (Colorado)
Geografia
Mesa konderriak 865,347 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,147 ura dira. Beste 8,622 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.
Here's a Health
Hitzak
I spent it in good company.
Maddi Sarasua
Ibilbidea
Hizkuntza-plangintzan ikasketak egin ditu, eta alor horretan, euskararen inguruan, lana egin izan du.
Here's a Health
Hitzak
And all the harm I've ever done,
Alas! it was to none but me.
Callionymus bifilum
Callionymus bifilum Callionymus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callionymidae familian.
Here's a Health
Hitzak
And all I've done for want of wit
To mem'ry now I can't recall
So fill to me the parting glass
Good night and joy be with you all.
If I had money enough to spend,
There is a fair maid in this town,
That sorely has my heart beguiled.
Mesa konderria (Colorado)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 146,723 pertsonetatik 141,496 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 19,552 dira. 776 beltzak edo afroamerikarrak. 896 amerikar natiboak ziren eta 150 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1,059 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 133 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2,213 pertsonek kokatzen zuten.
Pristimantis ixalus
Pristimantis ixalus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Here's a Health
Hitzak
Her rosy cheeks and ruby lips,
I own she has my heart in thrall,
Oh, all the comrades e'er I had,
They're sorry for my going away,
And all the sweethearts e'er I had,
They'd wish me one more day to stay,
But since it falls unto my lot,
That I should rise and you should not,
I gently rise and softly call,
Hiroshimako Bakearen Memorialaren parkea
Hiroshimako Bakearen Memorialaren parkea (広島平和記念公園), Japoniako hiriburu den Hiroshima hiriko parkea da. Munduko lehen bonbardaketa atomikoa gogoratzeko eraiki zen, bai eta bonba nuklearren suntsipen indarra erakutsi eta munduaren bakea eskatzeko ere. Bertan dago UNESCOk 1996an Gizateriaren Ondare izendatu zuen Hiroshimako Bakearen Memoriala (Genbaku Dome).
Historia
Aintzina hiriaren erdigunea zena 1945eko abuztuaren 6ko bonba atomikoak erabat suntsitu zuen eta bertan eraiki zen parkea. Hainbat monumentu daude bertan barreiaturik, baita Bakearen Memorialaren museoa ere, ikusteak benetan merezi duena.
Genbaku Dome
Hiroshimako Bakearen Memoriala (Genbaku Dome) UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1996an. Aurrez 1915ean eraiki eta 1921ean ateak ireki zituenean Hiroshima prefeturako Merkatal Erakusketa Aretoa izena zuen eta Hiroshiman ekoizten ziren produktuak eta industria sustatzea zuen helburu. Bonba atomikoaren hipozentrutik 160 metro eskasera egon arren egiturak tinko iraun zuen eta 1966an bere horretan mantentzea erabaki zuten.
Haurren Bakearen Monumentua
Bonbaketan hil ziren haurrei dedikaturiko monumentua da eta Sadako Sasaki neskatoaren historiari omen eginez paperezko kurriloa eskuetan duen haurra du gailurrean. Neskak jakin zuen 1000 kurrilo egiten bazituen jainkoek desio bat oparituko ziotela, baina lana bete aurretik hil zen. Ordutik haurrera mundu osoko haurrek paperezko kurriloak bidaltzen dituzte Hiroshimara eta monumentuaren oinean ezartzen dira.
Atseden etxea
1929an eraiki zenean Taishoya kimono denda zen baina 1944ko gasolio eskasiarengatik gasolindegi bihurtu zen. 1945ean bonbak eztanda egin zuenean teilatua erori egin zen eta etxea erabat erre zen oinarria ezik. Bertan 47 urteko Eizo Nomura zegoen eta bizirik ateratzeaz gain 80 urtetik gorako adinarekin hil zen.
Hiroshimako Bakearen Memorialaren Museoa
Oso museo interesgarria da, eta 50 yenetako sarrera dauka, 30 euro zentimo inguru, helburua baita Hiroshima bisitatzen duten guztiek 1945ean gertatutakoaren historia ikustea. Gerra aurreko Hiroshima azaltzen du, bonba jaurtitzeko aliatuek egin zuten plana eta azkenik ondrioak ere agertzen ditu.
Halicmetus niger
Halicmetus niger Halicmetus generoko animalia da. Arrainen barruko Ogcocephalidae familian sailkatzen da.
Hiroshimako Bakearen Memorialaren parkea
Hiroshimako Nazioarteko Biltzar Aretoa
Hiroshimako Bakearen Memorialaren Museoaren mendebaldean kokaturik dagoen eraikina da.
Memorialeko zenotafioa
Parkearen erdialdean dagoen monumentua da eta bonbak hildako guztien izenak ditu idatzita bertan. Hau izan zen eraiki zen lehenengotakoa, 1952ko abuztuaren 6an hain zuzen ere. Arkuak biktimentzako teilatua sinbolizatzen du.
Ahnsbeck
Ahnsbeck Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hiroshimako Bakearen Memorialaren parkea
Memorialeko zenotafioa
Epitafioak zera dio: Atseden hartu bakean, ez dugu akatsa errepikatuko (安らかに眠って下さい 過ちは 繰返しませぬから). Tadayoshi Saika Unibertsitateko ingeles literatura irakasleak asmatu zuen.
L'Espluga Calba
L'Espluga Calba Kataluniako udalerria da, Garrigues eskualdean eta Lleidako probintzian kokatuta dagoena. 21,34 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 429 biztanle zituen.
Hiroshimako Bakearen Memorialaren parkea
Bakearen kanpaiak
Bakearen hiru kanpai daude parkean. Famatuena Japoniar kanpai handi bat da eta Haurren Bakearen Monumentuaren ondoan dago. 1964ko irailaren 20an ezarri zen eta azalean munduaren mapa dauka. Masahiko Katorik diseinatu zuen eta "ezagutu ezazu zure burua" inskripzioa dauka grekeraz, japonieraz eta sanskritoz, izan ere Greziako gobernuaren oparia izan baitzen eta esaldia Sokrates filosofoarena da. Makilak jotzen duen puntuan atomoaren irudia dago.
Bonba atomikoaren memorialaren muinoa
Identifikatu gabeko 70.000 biktimaren errautsak ditu barnean.
Biktima korearren zenotafioa
Hiroshiman hil ziren edo eragin nuklearra jasan zuten 400.000 biktimetatik 45.000 inguru korearrak ziren.
Bakearen ateak
2005ean gehitu zen eta 10 ate hauetan "bakea" hitza 49 hizkuntzatan idatzita dago. Ateek infernuko 9 zirkuluak sinbolizatzen dituzte, 10.ak Hiroshiman bonbak eragin zuen infernua erakutsi nahi du. Ate bakoitzak 9 metrotako garaioera dauka eta 2'6 metrotako zabalera.
Hope (Quebec)
Hope Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Bonaventure konderriko eskualde-udalerria da. 2011ko zentsoaren arabera 630 biztanle zituen 70.49 kilometro koadroko azaleran.