cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Los Bañales
Artisau auzoa
Termekin batera, aurretik indusketarik egin ez zaion aztarnategiko lursail bat ikertu zen 2009 eta 2012 bitartean. Bertan, artisau- eta industria-izaerako espazio bat aurkitu da, erabilera publikoko itxura monumentaleko beste espazio batzuk aprobetxatuz eraikia, eta beste eraikuntza batzuetako material arkitektonikoak berrerabiliz.
Espazio horretan, bai bizitegi-gelak, bai industriakoak diruditen beste batzuk ikusten dira, hala nola labeak edo biltegiratze-eremuak. Horrek pentsarazten du artisau-lantegiak dituzten etxebizitzak izan daitezkeela, eta hezurretan egindako objektu asko aurkitu direla kontuan hartuta, baliteke produktu horiek fabrikatzen eta saltzen zituen denda bat izatea (tabernae).
Arkupedun kalea
Layana herritik Los Bañalesera iristen den bisitariak ikusten duen lehen gauza bi zutabe toskanar kolosal dira Hainbat hamarkadatan, hiriaren forora edo merkatu baten zati batera (macellum) iristeko izan zela uste izan zen, baina, berez, bi zutabe horiek —eta beste batzuk, zeinetatik oinarriak bakarrik kontserbatzen diren — bi kaleren bidegurutzean kokatutako arkupe baten parte izango ziren Zutabe horietatik, oraindik ere, espaloiaren zati bat gordetzen da. Bidegurutze horretako izkinetako batean etxe monumental bat zegoen, eliteko famili batena izango zena, segunuenik. Erdiko peristiloa duen etxebizitza da, eta gela nagusiak irekitzen zaizkio. Geletako harrizko zokaloaren zati batzuk kontserbatzen dira, hormak horietan finkatuta egongo ziren.
Eremu horren ondoan, eskailera baten hondarrak ere kontserbatu dira, beherago dagoen terraza batera eramanen luketenak, gaur egun laborantza-eremu batera. Multzo hori guztia 70eko hamarkadan induskatu zen, azken aldiz eta partzialki.
El Pueyoko etxebizitzak
Erromatarren aurreko garaiko herrixkak aurretik okupatua zegoen El Pueyoko azalera profitatu zutren erromatar garaian, eta etxebizitzek batez ere bigarren terraza. Hortxe nabari daitezke gaur egun, etxesailak (insulae). Etxe horietako fatxadetan, batzuetan etxabe komertzialak (tabernae) eduki behar izan zituztenak, angelu zuzenean ederto ipinitako eta tamaina handiko blokeak ikus daitezke eraikinaren gune nagusietan; barrualdeko erdiko zokaloak, berriz, harlanduxkaz eta ortostato perpendikularrez egin ziren, hormari sendotasun handiagoa emateko. Eredu erromatarrarentzat egitura atipikoa dute eta horrek pentsarazten du hiriko eremu horretako biztaleriaren iraupen luzeak garai desberdinetara egokitutako egiturak izan zirela, hasi mende batzuk lehenagotik erromanizaziora arte eta hiri erromatarraren egitura publikoak desegin eta mende batzuk geroago arte.
Jose Galiayk hondeatuta eta Antonio Beltránek dokumentatuta, bigarren terraza horren zati bat berriro aztertzen ari dira. Azken indusketetan terraza inguratzen zuen harresiaren zati bat aurkitu dute, dorreetako baten basamentuarekin eta harresiko ate baten ate-orpoa.
Ur hornidura
Akueduktuko zutabeetako harlanduetako batzuetan aurkitu diren marken arabera, Mazedoniako IIII. legioak parte hartu zuen. Jakin badakigu legio hori, VI Victrix-a eta X. Geminarekin batera, Caesaragusta eta Pompaelo arteko bidea eraikitzen aritu zen K.a. 9. eta 5. urteren artean. Hori dela eta, urte horietan bertan eraikiko zen ziurrenik akueduktua, hiriaren lehen garapen monumentalarekin bat etorriz.
Ubidearen goiko zatia: zutabeak
Los Bañaleseko aztarnategi arkeologikoaren osagai aipagarrienetako bat da akueduktua. Obra hori, itxuraz zakarra izan arren, erreferentzia bat da Espainiako akueduktu erromatarren artean, eraikuntza-sistema dela eta.
Puy Foradadotik —tradizioaren arabera, ura pasatzeko zulatuta egon zelako (horadado/foradado), izen hori duen muinoa— hirira arte hedatzen da. Uraren bidea hasierako muinoa utzi eta 350 m inguruko sakonune txiki bat gainditzen du gailur harritsu bati bermatuta (neurri batean pilareen gainean), eta beste puntu batzuetan arrokan bertan landutako kanal batean (specus) jarraitzen du. Oraindik ezin izan da zehaztu zein puntuan barneratzen den Los Bañales hirian.
Akueduktuaren zati altu horretatik, ustez izan behar zituen 70 pilareetatik 32 kontserbatu dira. Inguruko hareharri-harlanduez eraiki ziren eta harlanduek pilare bakoitzean kopuru eta lodiera aldakorra dituzte, behar den altueraren arabera, bata bestearen gainean lehorrean jarrita eta eremuan azaleratzen den hareharri-geruzaren gainean jarrita. Pilare bakoitzean, orekatzeko behar diren zimendatze-kaxak landu ziren.
Pilare bakoitzaren goiko harlanduak U formako beheratze bat dute, ura garraiatuko lukeen ubideari edo hodiari eutsiko liokeen dintelari eusteko balioko lukeena. Pilare bakoitzaren goiko partetik 90 cm ingurura, zulatze horizontal bat agertzen da alde batetik bestera. Horri esker, eskoramendu-sistema bat sortuko litzateke dintela bi pilareen arteko baoaren erdian bermatzeko, eta, hartara, sendotu egingo litzateke egitura.
Akueduktu berezi horren goiko zatia harrian bertan zizelkatutako specus atalekin osatzen zen. Urbide horretatik metro batzuk berreskuratu dira eta ikusten denez, muino batzuen hegala aprobetxatu zituzten, behar den maila mantenduz eta ura igarotzen jarraitzeko malda egokiarekin ura garraiatzen jarraitzeko.
Ibilbideko osagaien kota guztiak kontuan hartuta, akueduktu osoak %0,1etik beherako malda konstantea zuela kalkulatu da; hau da: metro bateko aldea ibilbideko kilometro bakoitzeko. Horrek esan nahi du zutabeen arteko altuera-diferentzia milimetro gutxikoa zela.
Bertako kondaira baten arabera, akueduktua Deabruak eraiki zuen :
Uharka
Hori dela eta, eta Cubalmena izeneko alderdian presa bat egon zitekeela aipatzen zuten aurreko kanpaina arkeologikoetako ohar batzuk kontuan hartuta, gunea ikertu da Ikerketa Planearen baitan, eta presa hori badagoela egiaztatu da, gaur egungo Los Bañaleseko aztarnategiaren erdigunetik 2 km baino gehixeagotara, Biotako udalerrian.
Nekropolia
Erromatar inperioko edozein hirik bezala, Los Bañalesek bere nekropolia izan zuen kanpoan. Haren hondakinak hirigunetik hego-mendebaldera identifikatu dira, hau da, hiriaren bizkarrean, bertatik zein handik distantzia txikira iristeko moduan.
Azterketa arkeologikoen ondorioz —oraindik ez da eremu horretan induskatu—, egiaztatu ahal izan da nekropolian hilarri laukizuzenak eta buru triangeluarrekoak, hileta-aldareak, idulkiak eta, bereziki, cupaea zeudela.
Cupaeak (latinez, singularrean, cupa eta pluralean, cupae) oinplano luzanga eta estalki zilindrikoa dituen hilobi-monumentu mota berezia dira, lurrean etzanda jarritako barrika bat imitatuz (kupa “barrika” esan nahi du latinez). Erromatarren Inperioko eskualde batzuetan erabili ziren I. eta III. mendeetan, eta oso ohikoa izan zen eremu horretan. Bere tonel-formaren azpian zulo bat zuen, hildakoaren errautsekin kutxa bat sartzeko, eta alboan zulo bat zuen, familiakoek eskaintzak eta libazioak egin zitzaten, eta alboetako batean oroitzapenezko inskripzio bat zizelkatzen zen.
Cupae-ak ez ziren ohikoak izan Los Bañaleseko nekropolian bakarrik, baizik eta, batez ere, inguruko landa eremuko lur-sialetan, eliteen villae-ek okupatuak. Aurkikuntzak handituz joan dira azken urteetan, 2009an landa-eremua berrikusten hasi zirenetik.
Hilobi-monumentuak
Los Bañales hiriaren babesean, eta handik igarotzen zen bidetik ez oso urrun, bertako eliteetako luxuzko finka batzuek beren hilobi-barrutietan eraikitako hileta monumentuak zituzten, eta horien froga batzuk iritsi zaizkigu.
Landa populazioa
Tokiko eliteak, nekazaritza-ustiategi handiak zituenak, harreman aktiboa zuen hiriarekin, bere produktuen merkatu gisa eta langile-iturri gisa erabiliz. Hiriari lotutako landa-barruti handiak zeuden —vici—, non artisau-taldeak zeuden, eta pixka bat urrunago eta estrategikoki kokaturiko villae-ak; inguruko baliabideak aprobetxatzen zituzten lursail oparoak ziren, eta, kasu batzuetan, instalazio berezi garrantzitsuak zituzten, hala nola termak edo nekropoliak; villae horietako batzuk.
Musealizazioa eta berreraikuntza birtualak
Aragoiko Gobernuak hala erabakita, bi multzo epigrafikoak hareharriz egindako errepliken bidez babestu ziren. Erreplika horiek Hargintzako Lantegi Eskolak egin zituen, Sádaban egon zena 2012 arte.
2013ko udan, Layanako Udalak, Uncastillo Fundazioaren aholkularitzarekin, landa-paisaia erromatarrari buruzko interpretazio-zentro berritzaile bat inauguratu zuen, De Agri Cultura izenekoa. Interpretazio-gune hori K.o. XI. mendeko Erdi Aroko dorretzarrean dago. Eremu hori domotizatua da, eta bisitariari aukera ematen dio Los Bañales inguruko erromatarren garaiko ekoizpen-sistemen, bizitza ekonomikoaren eta nekazarien gizartearen berri izateko.
2014. urtean, Pablo Serrano Basterra, Los Bañaleseko Uncastillo Fundazioaren ikerketa-planaren bekaduna, lanean aritu da, proiektuaren talde zientifikoaren aholkularitzarekin, eta Blender ondare arkeologikoaren birsorkuntza birtualerako tresna informatikoaren erabilerari esker, Forum Renascens proiektuan. Proiektu horrek, 3D teknologiaren bidez, proposatutako lanaren antzeko itxura eta bizitza eman nahi dio foroari.
2015etik aurrera, eta Caja Navarra Fundazioaren, "La Caixa" Gizarte Ekintzaren eta Tuterako UNEDen lankidetzari esker, Los Bañalesek etengabe hazten ari den Museo Birtual bat du Sketchfab plataforman. Museoak era guztietako material arkeologikoak -egituretatik hasi eta kultura materialeko objektuak- 3Dn digitalizatzeko lanak biltzen ditu, ez bakarrik Los Bañalesetik, baita Cinco Villaseko beste gune arkeologiko batzuetatik ere. Hiru dimentsioko ereduen egilea, ohar pedagogiko eta informatiboak barne, Pablo Serrano Basterra da, Javier Andreu Pintadoren koordinaziopean.
2015eko apirilaren 17an, Los Bañaleseko Erromako I. Asteburuko programaren barruan, hiriko sistema hidraulikoari buruzko bi ikus-entzunezko aurkeztu ziren Biotan. Lehenbizikoa Álvaro Bonet aragoiar errealizadore gazteak zuzendutako erreportaje bat da, eta bigarrena, berriz, Blenderren Pablo Serranok egindako berregite infografiko bat, zeinaren zatiak ere agertzen baitira lehen ikus-entzunezkoan.
2016ko urtarrilean, dokumentazio fotogrametriko zehatzetik abiatuta eta antzeko monumentuen eta erromatarren garaiko hileta errituen jarraipena egin ondoren, Los Bañales proiektuaren infografista den Pablo Serranok Atiliotarren monumentuaren 3Dko berreraikuntza egin du, Los Bañaleseko bideo-kanalean ikus daitekeena. Mugikorretarako aplikazio bat ere aurkeztu zen 2018an.
Erreferentziak
}}
Eduardo Ponce Vivanco
José Eduardo Ponce Vivanco (Arequipa, 1943ko martxoaren 8a) Peruko diplomazialaria da.
Biografia
José Eduardo Ponce Mendozaren eta Maria Laura Vivanco Manriqueren semea.
Diplomazia eta Nazioarteko Harremanak ikasi zituen Peruko Akademia Diplomatikoan eta Nazioarteko Goi Mailako Ikasketen Unibertsitate Institutuan Genevan.
Karrera diplomatikoa
Zerbitzu Diplomatikoan sartu zen 1968an.
1971tik 1975era Peruko Enbaxadako bigarren idazkaria izan zen Ekuadorren, Jorge Morelli Pando enbaxadorea buru zela. Hori horrela, Peru-Ekuador Batzorde Ekonomiko Iraunkorreko kidea izan zen.
Perura itzulita, Kanpo Arazoetarako Ministerioan lan egin zuen Ekuador, Kolonbia eta Venezuelako Gaietarako Zuzendaritzako Saileko buru gisa.
Peruko ordezkari iraunkorra izan zen Montevideon kokatutako Latinoamerikako Integrazio Elkartearen (ALADI) aurrean.
1990etik 1994ra Peruko enbaxadore izan zen Ekuadorren.
1994an Nazioarteko Politikarako sailburuorde eta Kanpo Harremanetarako idazkari nagusi izendatu zuen Alberto Fujimori presidenteak. Horrela, Itamaratyko Bake Deklarazioaren negoziazioa zuzendu zuen.
1995ean Peruko enbaxadore izendatu zuten Erresuma Batuan, kargu horretan 1999ra arte egon zen.
Peruko enbaxadore izan zen Brasilen 1999tik 2001era
2006ko urrian Peruko ordezkari iraunkor izendatu zuten Genevan egoitza duten nazioarteko erakundeetan. 2006ko abenduaren 1ean hartu zuen kargua. 2009ko abendura arte egon zen karguan.
2010ean Peruko Akademia Diplomatikoko errektore izendatu zuten.
Francesco Guicciardini
Francesco Guicciardini (Florentzia, Italia, 1483ko martxoaren 6a - Arcetri, Italia, 1540ko maiatzaren 22a) historialaria eta politikaria izan zen. Florentziako Errepublikaren aldeko diplomazia lanetan aritu zen (bereziki Espainian, Fernando Katolikoaren aurrean), eta Klemente VII.aren eta Lorentzo Mediciren garaian kargu garrantzizkoak izan zituen.
Haren obren artean, aipatzekoak dira: Ricordi politici e civili (1525ean hasia), Storie fiorentine (1508an hasi eta bukatu gabea) eta Storie d´Italia (1535ean hasia), bere garaiko gertakariak jasotzen dituena.
Txurrumurru
Txurrumurru Aiako harria mendiguneko mendi bat da. Mendilerro hori osatzen duten hiru mendi edo gailurretan erdialdean kokatzen dena da, hiruetan ere garaieraz erdikoa da, 821 metro baiditu. Era berean hiru mendietan maldatsuena eta amildegi gehien dituena da, batez ere beste bien artean baitago. Aiako harri osoa bezala, Txurrumurru mendia ere granitozkoa da.
Izena
1896ko Irungo planoaren arabera mendi honi Aiako harria deitzen zitzaion; eta, Txurrmurru izenaz, gaur egun Erroilbide mendia denari deitzen omen zitzaion. Halere, gerora, Aiako harria izena mendigune osora hedatu zen.
Txurrumurru izena inguruan dagoen iturburu batetik etorriko litzateke, hau Euskal Herriko mitologiarekin estuki lotua dago. Ur purrusta hau Zulu Muru izeneko lekuan jaio da ("Mururen zuloa"), leku hau Puiako Maiaren bizilekua litzateke, hots, Mari jainkosaren bizilekua. Honek Mariren bizilekua den Euskal Herriko beste mendiekin lotuko luke: Anboto, Larrunarri edota Murumendi.
Mitologia
Puiako Maiak negualdea Aiako harriko gailurretan biziz iragaten omen zuen, aldiz udaldea itsasotik hurbil egoten omen zen, Jaizkibel mendiko isatslabar eta amildegietatik hurbil. Bi urtaro eta mendi hauen arteko zeharkaldian zerua suzko igitai modura gurutzatzen omen zuen.
Ohiko bideak
Txurrumurru mendira igotzeko hoiko bideak honako hauek dira: Elurretxe (1 ordu 30 min.), Aritxulegi (2 ordu) eta Bokamina pasabideko oina (45 min.).
Iratxe García
Iratxe García Pérez (Barakaldo, 1974ko urriaren 7a) euskal herritar politikaria da.
Biografia
2000ko Espainiar Hauteskunde Orokorretan Valladolideko probintzian hautatua izan zen Espainiako Kongresurako. 2004 eta 2009ko hauteskundeetan, europar legebiltzarkide hautatu zuten PSOEren zerrendan.
Ekintza politikoak
Esteban Gonzalez Pons (PP) eta Javier Nart (Ciudadanos) europarlamentariekin batera, Iratxe Garciak hitzaldi bat eragozteko eskatu zioten Europako Parlamentuko lehendakariari. Hau zen hitzaldiaren gaia: " Katalunia eta erreferendumari buruzko epaiketa: erronka bat EBrentzat". Konferentzian parte hartzekoak ziren 2019ko otsailean Quim Torra Kataluniako Generalitateko presidentea eta Carles Puigdemont presidente ohia, Ralph Packet flandriar eurodiputatuak eta Esloveniako Atzerri ministro ohi Ivo Vajglek gonbidatuta.
Iratxe Garciak PP eta Ciudadanosekin batera salatu zuen Puigdemont "ordena konstituzionala iraultzeko plan baten egilea" izan zela: "Puigdemont jauna ez da jazarria izan bere ideiengatik. Oraingo presidente erregionalak, Torra jaunak, ideia berberak defendatzen ditu. Hala ere, bere aurrekoak ez bezala, legearen barruan jokatu du".
Iratxek eta gainerakoek bere helburua lortu zuten, katalanek ezin izan baitzuten hitz egin. Kataluniako politikariei hitzegiteko eskubidea kentzea horrela arrazoitu zenː Carles Puigdemontek hitz egiten bazuen arrisku handia omen zegoen. Besteak beste segurtasunerako mehatzuak omen zeuden eta istiluak egon ahal ziren bai parlamentu barruan baita kanpoan ere. Hala eta guztiz hitzaldia bai eman zuten parlamentuaren kanpoaldean egun eta ordu berean.
Eztabaidatua
Iratxek kritika gogorrak jaso ditu lau etxebizitza dituelako eta PSOEn soldata altuenetarikoa duena delako eta hegazkinean lehen mailan bidaiatzen alde bozkatu zuelako.
20.000 especies de abejas
20.000 especies de abejas 2023ko film dramatikoa da, Estibaliz Urresola Solagurenek idatzia eta zuzendua. Protagonistak Sofía Otero, Patricia López Arnaiz, Ane Gabarain eta Itziar Lazkano dira. Trans haurrei buruzkoa da filma, eta Lucía zortzi urteko neskatoaren istorioa kontatzen du, bere genero-identitatearen bila dabilena. Uda batez, erlezaintzarekin lotutako etxalde batean, bere feminitatea aztertzen hasten da bere familiako emakumeekin batera, zeinek bere buruaz ere gogoeta egiten duten.
Gidoiaren ernamuina 2018an Ekai Lersundiren suizidioa izan zen. Ondarroako 16 urteko mutiko transexuala zen Ekai Lersundi, inoiz iritsi ez zen tratamendu hormonal baten zain zegoena. Ekaik gutun bat idatzi zuen, tristea eta, aldi berean, itxaropentsua iruditu zitzaion Urrusolari. Erabaki hori hartu zuen sufrimendua azaleratzeko, eta haren atzetik zetozen belaunaldiek agertoki errazagoa eta onartuagoa aurkitzeko itxaropenarekin.
Urrezko Hartza eskuratzeko hautatu zuten Berlingo Nazioarteko 73. Zinemaldian, eta 2023ko otsailaren 22an estreinatu zen mundu osoan. Lucíaren paperarengatik, Sofía Oterok Protagonista Interpretazio Onenaren Zilarrezko Hartza irabazi zuen. Film honekin lehen aldiz entzun zuten euskara Berlinale jaialdian, harrera oso ona izan zuen eta Alemaniako zinema aretoen ordezkariek eta Berliner Morgenpost egunkariak saritu zuten. Film luze onenaren Teddy sarirako ere izendatu zuten filma. Estibaliz Urresola Solaguren zuzendaria Berlingo zinemaldiko Opera Prima Onenaren GWFF sarirako izendatu zuten. 2023ko apirilaren 21ean estreinatuko da Espainiako zinemetan.
Sinopsia
Cocok 8 urte dauzka. Jaiotzean Aitor izena jarri zioten, baina ez da eroso sentitzen egotzi dioten identitate horrekin. Bere ama Ane lanez aldatzear dago, eta bikotekidearengandik banatzeko prozesua hasi du; eta bere krisi profesional eta sentimentala distantzia apur batekin ikusi nahian, udako oporrak amonaren etxean igarotzea erabakiko du. Cocorekin eta bere bi anaia nagusiekin joango da haren amaren etxera: bertan bizi dira amona Lita eta izeba Lourdes. Izebak erlauntzak ditu, eta, eztia ekoizteaz gain, erleen ziztadetan oinarritutako sendakuntza teknikak erabiltzen ditu. Coco bere identitatea zalantzan jartzen hasiko da, eta Lucia dei diezaiotela eskatuko du. Bere inguruak oso era ezberdinetan erantzungo dio haurraren erabakiari, eta emakume bakoitzak bere beldur eta zalantzei aurre egin beharko die.
Ekoizpena
Azken aktore-taldea hauek osatu zuten: Sofía Otero (Lucía), Patricia López Arnaiz (Ane), Ane Gabarain (Lourdes), Itziar Lazkano (Lita), Sara Cózar (Leire), Martxelo Rubio (Gorka), Miguel Garcés, Unax Hayden eta Andere Garabieta.
Laudio eta Hendaia izan ziren filmatzeko tokiak.
Ainhoa Urien
Ainhoa Urien Telletxe (Abadiño, Bizkaia, 1995eko uztailaren 18a) idazlea eta pilotaria da
20.000 especies de abejas
Estreinaldia
20.000 especies de abejas-en estreinaldia 2023ko otsailaren 22an izan zen, Berlingo Nazioarteko Zinemaldiaren 73. edizioan. Espainian, 2023ko apirilaren 21ean estreinatuko da.
Ainhoa Urien
Biografia
Ainhoak Zelaietako Herri Eskolan ikasi zuen 12 urtera arte, ondoren DBH Traña-Matienako institutuan eta Batxillerra Durangoko Fray Juan de Zumarraga institutuan.
20.000 especies de abejas
Estreinaldia
2023ko urtarrilaren 14an jakinarazi zen Luxbox-ek (Parisen du egoitza) filmaren nazioarteko salmenta-eskubideak erosi zituela, eta BTeam Picturesek estreinatuko duela Espainian.
Ainhoa Urien
Biografia
Filosofia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, Donostian.
Mondragon Unibertsitatean (Aretxabaleta) berriz, Euskal Kulturgintzaren Transmisioa (EKT). Euskal kultur sorkuntza eta kritika feminista graduondokoa, UEUn (Eibar).
Idazlea eta pilotaria izateaz gain, bertsozalea ere bada.
20.000 especies de abejas
Harrera
Rotten Tomatoes webgunean, filmak % 100eko onarpen-kalifikazioa du, 8 erreseinen arabera, eta batez besteko kalifikazioa 6,7/10 da.
Ainhoa Urien
Biografia
Abadiñoko bertso-eskolan aritua. 2017an gai-jartzaile hasi zen, Eskolartekoan, Bizkaiko Taldekakoan eta Durangaldeko Kopla Txapelketan.
Idazle ibilbidea
Idazle sena betidanik izan du. Umetan irakurzaletasun handia eta idazteko grina. Lehenengo ipuina 12 urterekin idatzi zuen, eta Abadiñoko Ipuin Lehiaketako irabazle suertatu zen.
20.000 especies de abejas
Harrera
Alfonso Riverak, Cineuroparako egin zuen kritikan, Estibaliz Urresola Solagurenen idazlana goraipatu zuen, "zinemagileak aniztasuna, esplorazioa eta eraldaketa aztertzen ditu sentsibilitate estratosferiko batekin". Patricia López Arnaiz, Ane Gabarain eta Sofía Oteroren interpretazioak goraipatuz, Riverak idatzi zuen: "aktoreen lana bikaina da, baina ez dago Sofía Otero goraipatzeko adjektibo nahikorik (erne egon, ezinezkoa da bere talentuari men ez egitea)". Nicholas Bellek, IonCinema.com-en, 3/5ekin kalifikatu zuen filma, eta honela idatzi zuen: "Hunkigarria da eta sentimentalegia izan gabe, Solagurenek erleen aniztasun titularra erabiltzen du, gure benetako rolek zeregin garrantzitsua dutela iradokitzeko, biziraupenetik benetako oparotasunera igaro nahi badugu". Jordan Mintzer-ek, The Hollywood Reporterrekoak, "adin nagusikoa" definitu zuen filma eta antzezpenak goraipatu zituen: Sofía Oteroz, "Otero maitagarria, pantailan debuta egiten duena, filmaren pieza nagusia da argi eta garbi" eta Patricia López Arnaizez, berriz, hauxe idatzi zuen: "esfortzurik gabe interpretatzen du ama bat adin ertaineko krisi baten erdian, eta krisi hori ere eraldatzaile bihurtzen da". Amaitzeko, Mintzerrek zera esan zuen: "20.000 erle-espezie Aneren maitasunera itzultzen dira behin eta berriz; are nabarmenagoa da filmaren amaieran, bere seme txikiaren erabaki ausarta tinko defendatzeaz gain, hark ahaldunduta dagoela dirudienean. Gu bezala."
Ainhoa Urien
Idazle ibilbidea
Gaur egun Anboto astekariko zutabigilea da. Bere zenbait poemak Maiatz aldizkarian argitaratuko ditu. Bere lehen liburua ''Poesia, zaurien ukendu. Xabier Leteren arrastoa'' 2020an argitaratu du. 2009ko udan, Ainhoak 14 urte bete zituenean Xabier Leteren Egunsentiaren esku izoztuak poema liburua oparitu zion amak baita koaderno berde bat ere, forma geometriko doratu eta gorriekin, ordutik bata zein bestea mimo handiz irakurri, zikindu eta gorde omen ditu, erabiliaren erabiliaz sentimenduz eta bizipenez bete eta ajatu diren arte, lehen liburua borobildu duen arte.
Pilotari ibilbidea
Pilotan, ume-umetatik ibili da, Abadiñoko Atxarte Pilota Elkartean lehenengo, eta gero, palan hasteagaz batera, Abadiñoko Tornosolo taldean, bai trinketean (paleta argentinarraren modalitatean) eta baita frontoian ere (ezker horman gomazko paletarekin). Gaur egun, Hernaniko Palistak klubean aritzen da palista moduan.
Pilotari ibilbidea palista izatearekin ere uztartzen du, gaur egun, palan jokatzen baitu, batez ere federazioak antolatutako txapelketetan eta txapelketa herrikoietan.
Ansioko geltokia
Ansio Bilboko metroaren 2. lineari dagokion lurpeko geltokia da, Barakaldoko Arteagabeitia-Zuazo barrutian kokatuta dagoena. 2002ko apirilaren 13an inauguratu zen, eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 2. tarifa-gunean dago.
Bilbao Exhibition Centreren (BEC) ondoan kokatuta, azoka, kontzertu, ekitaldi eta partidak daudenean jendez betetzen da, bestela ez da oso erabilia. Geltokian Bizkaiko garraio publikoaren bezeroei arreta egiteko bulegoa dago.
Kokapena
Geltokia Barakaldoko Ansio zabalgunean dago, lehen Bizkaiko Labe Garaiak enpresaren fabrika bat kokatzen zen toki berean. Gaur egun Bilbao Exhibition Centre azoka, plaza bat, eta erabiltzen ez den autobus eta taxi geltokia dago.
Sarbideak
Geltokiak sarbide bakarra du, kaleko kotan, eta trenbideen gaineko bestibulura jotzen duena. Bestibulutik trenbideetara heltzeko eskailera mekaniko zein igogailuak daude.
Arkitektura
Antón Pagola eta Luis Uzcanga arkitektoek egindako geltokiak Sarrikoko geltokiaren antzeko itxura du. Lurrazpiko geltokia bada ere, sabaian duen kristalezko markesina bati esker, barnealdetik kanpoaldea ikus daiteke, eta argi naturala geltokiko nasetara heltzen da. Geltokiaren barruan galeria komertziala egiteko proposamena egin zen, eta nahiz eta lokalak eraiki ziren, proposamenak ez du inoiz aurrera egin. Aldiz, Peñotako eta Indautxuko geltokietan komertzio guneak gauzatu dira, eta Ansioko gune komertzialaren ordez Ansio gunea deritzon erabilera anitzeko espazioa sortu du Metro Bilbaok. Lokalak 580 metro koadroko azalera dauka eta aurkezpenak, ekitaldiak eta abar egiteko prestatuta dago.
Kanpoaldetik, estaldura hegan ari den kalatxori baten hegoetan oinarriturik dago. Geltokiak enparantza bat sortzen du, non autobus eta taxi geralekuak dauden.
Disuasio-aparkalekua
BEC sozietateak Bizkaiko Garraio Partzuergoarekin hitzarmena du Bilboko metroko erabiltzaileek Bilbao Exhibition Centreko aparkalekua disuasio-aparkaleku modura erabili ahal izateko. Hala, autoa utzi eta garraio publikoa erabiliz, hobaridun tarifa eskaitzen zaio bezeroari, hurrengo baldintzapenen barruan: bezeroak Creditrans sistemako garraio publikoren bat erabili behar du, autoa Bilboko metroko zerbitzu ordutegiaren barruan besterik ez da aparkatuta egongo, eta autoak ezin izango du 24 ordu baino gehiago aparkatuta egon.
Tarifak
Aurrean azaldutako baldintzak betetzen dituenarentzako, egun osorako aparkaldiak 0,70€ko kostua edukiko du.
Lotuneak
Geltokiaren kanpoaldean Kbus eta Bizkaibus zerbitzuak hornitzen dituzten bi autobus geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:
Aiguabarreig (Mequinensa)
Aiguabarreig, Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Mequinensa udalerrian dagoen naturagune babestu bat da, Sartaldeko Zerrenda eta Cinca Beherea eskualdean. Ebro, Segre eta Cinca ibaiak elkartzen diren lekuan dago, eta fauna migratzailearen ugalketa, neguko babesleku eta atsedenleku gisa garrantzia handia du.
Espainiako ibai elkargune handiena da eta Europako nagusienetakoa ere, horregatik biologia eta ingurumenari dagokionez interes handikoa tokia da.
Carlos Pauner
Carlos Pauner Gotor (Jaka, Huesca, 1964ko ekainaren 9a) lenengo alpinista espainiarra eta aragoiarra da hamalau zortzimilakoak igo dituena.
Zientzia kimikoetan lizentziaduna da Zaragozako Unibertsitatean, Ingurumen Kudeaketako masterra dauka, pilotu komertziala eta enpresaria.
NGC 5481
NGC 5481 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Norwood (Illinois)
Norwood  Illinoiseko herri bat da. Peoria konderrian kokatua dago. 2010ean 478 biztanle zituen, 0.75 kilometro koadrotan banatuta.
Belmonte in Sabina
Belmonte in Sabina Italiako udalerri bat da. Rietiko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Susana Blas Brunel
Susana Blas Brunel (Madril, 1969) arte garaikideko komisarioa eta historialaria da, ikus-entzunezko sorkuntzan espezializatua. Arte eta feminismoan aditua da. Ikertzaile gisa, bideo-artea, artea, generoa eta egungo artea dira haren eremu garrantzitsuenak. 2004ko otsailetik, bideo-artearen komisario erregularra da La Casa Envivdan, Videomix atalean. Gainera, ARES proiektuaren ikertzailea da, eta Televisión Española Metrópolis-en (TV2) kultura-espazioko erredaktorea.
Biografia
1992an, Artearen Historian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Artearen Historiako Fakultatean. Arte garaikideko komisario independente gisa, bideo-, arte- eta erakusketa-ziklo ugari sortu ditu, eta, horietan, bideoari eta identitateari buruzko diziplinak eta artisten lan bideografikoari buruzkoak batzen dira. Erakusketak komisariatu ditu Madrilen Reina Sofía Arte Zentro Nazionalean, La Casa Envivda, La Principal Tabacalera, PHuEspaña, besteak beste. 2016. urtean komisariotza zer den definitu zuen, Madriz aldizkarian egindako elkarrizketa batean. "'Artea komisariatzeak zenbait jarrera eta funtzio har ditzake. Batzuetan, proiektu baten fase guztietan “artistari lagundu eta ekarpenak egitea” esan nahi du, sorreratik hasi eta ekoizpenera eta aurkezpenera arte; beste hitz batzuetan, aurretiazko ikerketa batetik abiatzea esan nahi du (“tesi-komisarioetan”), ideia hori bultzatzen edo garatzen duten obra-talde bat bilduz, eta, beste kasu batzuetan, garai edo aldi bat hartzen da kontuan, eta ikerketa historikoaren planteamenduei jarraituz lan egiten da'."Mujeres en las Artes Visuales (MAV) elkartearen sortzaileetako bat izan zen 2009an, eta haren aholku-kontseiluko kide da. 2015ean, kudeatzaile onenaren MAV saria jaso zuen, bere elkarteak emana. Bere artikuluen artean, " Narrativas digitales y tecnologías de la imagen"/ Narratiba digitalak eta irudi-teknologiak" izenekoa nabarmentzen da.
Proiektuak
Komisarioek edo Blasek zuzendutako proiektuek ikuspegi feminista eta soziala dute. Komisariatu dituen proiektu, ziklo eta erakusketen artean, nabarmentzekoak dira bideoartearenak eta artearekin eta generoarekin lotutakoak. Konpromiso eta oihartzun sozial handieneko proiektuetako bat "Trabajadoras del arte y economía de cuidados. Una valoración desde la experiencia personal/ Zainketako arte eta ekonomiako langileak. Esperientzia pertsonalaren araberako balorazioa ".
Proiektu horietako batzuk nazioartera joan dira, hala nola "Mundo aparte: nuevo videoclip español Mundo aparte: bideoklip espainiar berria (2009-2011)", Cervantes Institutuak ekoitzia. "Videos XX" (Photoespaña, 2002), “El vertigo de Eva: una accesibilidad sentimental a las problemas de género/ Evaren bertigoa: genero arazoetarako irisgarritasun sentimentala”, "II Jornadas: Arte y Mujer en su entorno profesional/ II. Jardunaldiak: Artea eta emakumea bere ingurune profesionalean", Trocóniz Santacoloma Fundazioa, Bilbo. (2002). "Adolescentes/ Nerabeak" (Reina Sofía Museoa, 2003), "Vete a tu habitación/ Zoaz zure logelara" (La Casa Enpiztuta. Madril, 2003), "EL: nuevos masculinos?" (Juana Francés aretoa. Zaragoza, 2006), "Disparos eléctricos. Vídeo y Feminismo" (Montehermoso Kultur Etxea. Gasteiz, 2007), "El viaje dislocado" (MARCO. Vigo, 2007), "Sonrisas y Lágrimas/ Irribarreak eta malkoak" (Torrente Ballester zentroa. Ferrol, 2010), "Mundo Aparte: nuevo videoclip español" (Cervantes Institutua, 2009-2011), "Fábulas Problemáticas/ Alegi arazotsuak" (La Principal Tabacalera. Madril, 2011 eta AECID), "Dejar el Cuerpo/ Gorputza uztea" (La Bacía, Madril, 2013), "One Line.SERABILERA 33" (CEART, Madril, 2015), "De dobles cubiertas y guardas secretas/ Estalki bikoitzak eta ezkutuko zaindariak" (Masquelibros, Madril, 2015), "El Bosque Interior/ Barneko basoa" (Juana Francés aretoa). Zaragoza, 2015), "Soledad Córdoba, Devastación/ Soledad Córdoba, Suntsiketa" (Gema Llamazares galeria, Gijón 2016).
Sariak
2015ean, kudeatzaile onenaren MAV saria jaso zuen, bere elkarteak emana.
Antso IV.a Gartzeitz
Antso IV.a Gartzeitz edo Antso Peñalengoa, ezizenez Noblea (1039 aldean - 1076ko ekainaren 4a), Iruñeko erregea izan zen 1054-1076 bitartean,
Biografia
Gartzia III.a Sanoitz erregea eta Estefania Foixekoa erreginaren semea zen.
Aita Atapuercako guduan hil zenean errege bihurtu zen, hamalau urte zituela. Hamazortzi urte bete arte, amaren zuzendaritzapean egon zen. Ama 1058an hil zen eta Naiarako Andre Maria Erreginaren monasterioan hilobiratu zuten Gartzia bere senarraren ondoan.
Ramiro I.a Aragoikoa bere osabarekin bat egin zuen Zaragozako taifan buruzagia zen Al-Muqtadir mendean hartzeko. 1058an, 18 urterekin Ramiro I.a Aragoiko erregearekin itun bat egin eta aurre egin zioten Fernando I.a Gaztela eta Leongo erregeari.
Ordea, handik gutxira, Antso Ramirez Aragoiko erregearen semeak al-Muqtadir Zaragozako errege mairuarekin bat egin eta Ramiro I.aren aurka borrokatu zuen Grausen, Aragoiko erregearen heriotza ekarri zuen guduan (1063). Alexandro II.a Aita Santuak musulmanen aurkako gurutzada bat bultzatu zuen heriotza hori zela eta.
Zaragozarrak basailuen zergak ordaindu arren, azpijokoak egiten zituen iruindar errege eta Ramiro I.a Santxez ordezkatu zuen Antso Ramirez bere lehengusua aurrez aurre ipintzeko.
Mugako istiluek, bitartean, lehengo berean zirauten, eta Antso II.a Leon eta Gaztelako erregeak Iruñeko koroak Gaztelan zituen lurraldeak hartu, eta Nafarroako mugetara iritsi zen. Antso IV.ak Aragoiko Antso Ramirezen laguntza eskatu eta garai hartan euskaldunak bide ziren Bureba, Pancorbo eta Oka mendietan berrezarri zituzten mugak. Hiru errege Antso ari izan ziren gerra horretan (Hiru Antsoen Guda, 1067 ), hirurak Antso Nagusia Iruñeko erregearen bilobak. Gudan, Antso II.a Gaztelakoak eta Antso Aragoiko kondeak iruindarra mendean hartu zuten. Gerraren ondorioz ahuldu zen Antso IV.aren aginpidea Aragoiko koroaren aldera, Iruñeko erregeak al-Muqtadir Zaragozako errege mairua bere mendeko bihurtu zuen arren. Neurri horrek ez zuen ordu arte Zaragozako erregearen zergak jasotzen zituen Gaztelako koroaren gogoa batere bete, eta Alfontso VI.a Gaztelako errege berriak Errioxa hartu zuen 1074. urtean.
Hilketa
Antso IV.aren izaera zakarrak tirabira latzak sortu zituen Iruñeko Gortean bertan; hala, Alfontso VI.a gaztelarrak, Antso V.a Ramirez Aragoikoak eta al-Muqtadir Zaragozako buruzagiak lagunduta, Raimundo eta Ermesinda Antso IV.aren anai-arrebek, Iruñeko noble batzuek babestuta, Antso IV.a arroilatik behera bultzatu eta amildu zuten Funesko Peñalenen ehizan zirela, Alesbes herri nafarraren ondoan (1076ko ekainaren 4a). 16. mendeko Portugalgo errege-erreginen genealogia grafikoan, berriz, sastakatuz hil balute bezala ageri da eszena.
Hil ondoren, noble nafarrek ez zuten Raimundo anaia hiltzailea erregetzat hartu nahi izan, eta Raimundok Zaragozako gortera, eta Ermesindak Ramiro nebarekin batera Alfontso VI.arenera, ihes egin behar izan zuten. Hilketaren ondorioz, Alfontso VI.a Gaztelakoak Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Bureba eta Errioxa okupatu zituen eta Antso Aragoiko kondea Iruñeko errege bihurtu zen.
Ezkontza eta seme-alabak
1068 baino lehen Plazentzia Normandiakoa frantziar noblearekin ezkondu zen. Biek seme bi izan zituzten:
Elurretxe mendatea
Izena
Elurretxe mendateari izena bertan dagoen elurzuloak ematen dio.
Leku Interesgarriak
Mendate honen inguruan Ingelesen gaztelua eta Irusta edo Aiztondoko urjauzia ere kokatzen dira.
Abuztuaren 2
Kanpo estekak
Abuztuaren 1 | Urteko egutegi | Abuztuaren 3
Miliar
Miliarra mila milioi da, hau da, 109.
Rhinolekos schaeferi
Rhinolekos schaeferi Rhinolekos generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Bola joko (herri kirola)
Bola-jokoa, jatorria nekazaritza- edo itsaso-lanetako jardueretan ez duen herri kirol bakanetariko bat da. Jokoaren helburua da jaurtigai batekin (gehienetan bola esferikoak) itu batzuk (txirlo, birlo, pirla, pirle, birla, brila, txirla... deituak) eraistea, horretarako prestatutako ingurune batean (bolatoki, bolaleku, karrejo edo boladera). Jaurtigaia botatzen duen jokalariari bolari deritzo.
Aldaera asko dira Europa osoan eta, Euskal Herriari dagokionez, jokoa arruntagoa izan da Hegoaldean azken mendeetan, bereziki Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, eta maila apalago batean Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian. Euskal Herrian jokatzen diren aldaeretan, txirloen forma, kopurua eta kokapena aldatzen dira, hala nola bolaren forma eta bolatokiaren trazadura.
Amatrice
Amatrice Italiako udalerria da. Rietiko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bola joko (herri kirola)
Bolak hiru motakoak dira gehienetan: hiru zulokoak, esku zulokoak eta esku-azpikoak. Hiru zuloko bolek hiru atzamar sartzeko hiruna zulo izaten dituzte; esku zulokoek bi zulo izaten dituzte, batean atzamar lodia eta bestean eskuko gainerako atzamarrak sartzeko balio dutenak; azkenik, esku-azpikoek ez dute inolako zulorik; eta, aurreko bi motak baino arinagoak izanik, esku-azpiaren gainean jarrita jaurtitzen dira.
Amatrice
Mugakideak
Amatricek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bola joko (herri kirola)
Historia
Bola jokoa, era batera edo bestera jokaturik, munduko joko zaharrenetarikoa da; jokoaren lehen aztarnak Antzinako Egiptoko ume koskor baten hilobi batean aurkitu zituen Sir Flinders Petrie arkeologo ingelesak.
Amatrice
Historia
Aurkikuntza arkeologikoek erakutsi dute Amatriceko eremuan gizakiak Historiaurretik bizi izan direla. Era berean Antzinako Erromako hainbat eraikin eta hilobi ere aurkitu dira. Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorketarekin batera Spoletoko dukerri lonbardiarraren esku geratu zen, eta Ascoliko comitatusean txertatu zen. Farfako abadetxearen 1012ko paperetan Matrice izenarekin agertzen da, Tronto eta Castellano ibaien konfluentzian.
Bola joko (herri kirola)
Historia
Estanislao Labairuk eginiko Historia General del Señorio de Bizcaya lanean, zera dio Bola jokoari buruz:
Bizkaiko bola joko desberdinak aztertu dituen Zorrillaren arabera, aipu honek, Enkarterrian jokatzen den Oholtzar pasaboloa eta Zornotza aldeko jokoa edo Munadun erremonteari egiten dio erreferentzia, lehenean bola txiki eta hiru txirlo erabiltzen baitira eta bigarrenean hamar txirlo (bederatzi handi eta txiki bat) eta bola askoz handiagoak.
Amatrice
Historia
1265an Manfredo Sizialiakoaren agintaldian Amatrice Napoliko Erresumaren parte bilakatu zen. Azken hau Anjou etxea konkistatu zuenean herria matxinatu zen, baina Karlos I.a Anjoukoak 1274an berriro konkistatu zuen. Hala ere universitas gisa autonomia minimoa mantendu zuen. XIV. eta XV. mendeetan Norcia, Arquata eta L'Aquilarekin gatazka konstantean egon zen, eta bere tropek Braccio da Montoneren setioan parte hartu zuten. Anjou etxea eta Aragoiko Erresumaren arteko Napoliko Erresumaren gaineko kontrolaren gerretan Amatricek Aragoiko Erresuma aukeratu zuen. 1529an Filiberto Chalonekoak herria erasotu zuen eta Alessandro Vitelliri eman zion herria.
Bola joko (herri kirola)
Historia
XX. mende erdialdera arte aldaera desberdinek ez zuten arautegirik (asko oraindik arautu gabe daude) eta aldera beraren jokatzeko erak ere aldatu egiten ziren lekuaren arabera.
Lurralde desberdinetako lehen txapelketa Gasteizen egin zen, 1945eko abuztuaren 12an, bertako udala eta aurrezki kutxaren laguntzarekin. Araba osoko partaideek hartu zuten parte, 500 pezetatako hiru sari eta trofeo bat lortzeko deman, Pedro Sagredo izan zen irabazlea. 1965ean, Arabako bola jokorako federazioa sortu zen.
Amatrice
Historia
Beranduago Orsini eta Medici familien esku egon zen, 1737ra arte. Italiaren unifikazioaren ostean Abruzzoren barnean kokatu zuten, eta 1927an Laziok anexionatu zuen.
Chioninia stangeri
Chioninia stangeri Chioninia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Bola joko (herri kirola)
Gaur egun
Landa eremuetako emigrazioak eta denbora-pasa ohituren aldaketak ekarri zuen bola-jokoaren gainbehera, ohiko jokoa izatetik egun berezietan (tokiko jaiak, esaterako) bakarrik jokatzera pasa da leku askotan.
Dena dela, gaur egun, hainbat aldaera federaturik daude, eta hainbat klub jaio dira, aurreko joera negatiboari pixkanaka aurre eginez. Gipuzkoan, esaterako 2007-2008 denboraldian 38 klub eta 616 lizentzia zenbatzen zituen Gipuzkoako Kirol Behatokiak. Euskal Herriko Bola Joko federazioak (1986an sortu zena) honako 13 aldaera hauek ditu federatu moduan zerrendaturik : Arabar bola jokoa, Aiarako bola jokoa (Bolatoki izenarekin, hala deitzen baitzaio batzuetan, bolalekuari erreferentzia egiteko erabiltzen den izen euskaldunetik hartuta), Gesaltzako bola, Burgosko bola jokoa, Palentziako bola jokoa, Bowlinga, Calva, Oholtzar pasaboloa, Kanaleko hiru txirlo, Leongo jokoa, Bolo-palma, Toka, Zornotza aldeko jokoa edo Munadun erremontea eta Eskuzulo (hauek biak ere bolatoki izenaren pean) eta Hiru oholtzar. Askota, toka eta calva, ez dira bola jokoak kontsideratzen, nahiz eta bola jokoarekin antza handia izan, bola-jokoan tiratzaile ona izatea ez delako nahikoa, aurreko bi jokoetan ez bezala.
Amatrice
Historia
1639ko lurrikarak kalte oso handiak eragin zituen. Baina 2016ko abuztuaren 24an beste lurrikara indartsu batek herria erdi suntsituta laga zuen.
Bola joko (herri kirola)
Eragina arteetan
Zenbait euskal idazlek ere bola jokoarekin lotuta zenbait aipamen egin zituzten: Evaristo Bustintza, Kirikiño, idazleak aipatzen ditu bolalekuak bere Abarrak eta Bigarren Abarrak lanetan. Era berean, Errose Bustintzak ere Jentillen bola-lekua ipuina kontatzen du, bere Euskalerriko ipuñak lanean, azkenik, Barrensorok ere honako testua idatzi zuelarik Uztaro lanean:
Amatrice
Kultura
Herria famatua da bere amatriciana saltsagatik.
Bola joko (herri kirola)
Eragina arteetan
Idazle ohitura zale hauen lekukotasun eta ipuinetan oinarriturik, ondoriozta daiteke XX.mende hasieran, jokoa landa-eremuan ohikoa zela.
Margolaritzari dagokionez, Joaquín Sorolla margolari valentziarrak, Los bolos-Guipúzcoa (Bola jokoa-Gipuzkoa) izeneko artelana margotu zuen 1914ean. Bertan, bola jaurtitzera doan bolaria eta ingurua erakusten dira. Gaur egun, AEBetako Hispanic Society da lanaren jabea, baina artelana Bilboko Arte Eder Museoan egon zen ikusgai 2009 hasieran.
Aldaerak
Euskal Herrian, gaur egun, jokoaren dozenaka aldaera desberdinetara jokatzen da, desberdintasun handiak daudelarik batetik bestera: bola-mota, bolatokiaren... Horietatik batzuk, Euskal Herriko berezkoak dira, beste batzuk, Espainiar estatutik etorriko immigrazioaren ondorioz hasi ziren jokatzen bertan eta azkenik, jatorriz Euskal Herriko lurraldeetakoak ez diren, baina berezkotzat hartu daitezkeenak daude, Euskal Herriko gune batzuek jokoa sortu zen lekuarekin duten lotura estuaren ondorioz jokatzen baitira bertan.
Berezko eta kanpotik etorritako joko errotuak, geografikoki daude banaturik Euskal Herri mendebalde osoan, ez baita ohikoa bolatoki berean joko bat baino gehiagora jokatzea. Era berean, zonalde jakin batean, arraroa da joko bat baino gehiago aurkitzea, ez baldin bada hirietan, non historikoki jasandako migrazio handiagoaren eraginez, kanpoko hainbat joko ezberdin jokatzen diren.
Jarraian doana, gaur egunean Euskal Herrian jokatzen diren edo jokatu izan diren zenbait jokoren zerrenda da. Bertakoak eta kanpokoak direnak.
Aiarako bola jokoa
Aiarako bola jokoa, Aiararra edo erremontea izenekin ezagutua. Aldaera honetara jokatzeko oraindik erabiliak diren bolatoki aurki daitezke Aiaran (Beotegi, Luiaondo...) baina beste batzuk ere badaude Gueñes, Artziniega, Laudio (Erroke Deunan bi eta Gardean), Tertanga, Arakaldo eta Orozko aldean.
Jokatzeko hondoraturiko guneak, boladera edo karrajua izenekoa, 20–28 m-ko luzera eta 3,5–4,20 m-ko zabalera izaten du eta alde okerrez dago inguraturik, boladerari aska handi eta hondoratuaren itxura emanez. Jatorriz buztin gainean jokatzen zen arren, gaur egun, zurezko behea ere erabiltzen da. Jaurtiketa guneak 5 metrotara arteko luzera izan dezake eta bederatzi txirlo handiak kontrako muturrean daude kokaturik 3x3ko karratua osatuz. Birla txikiago bat ere egoten da (txikerra izena ematen zaiona), lau puntutako balioa duena. Birlak botatzeko erabilitako bolek atzamar edota eskuarentzat izaten dute zuloa, 28–30 cm-tako diametrodunak dira eta orokorrean 8–14 kg artean pisatzen dute, nahiz eta astunagoak ere erabili izan diren.
Jaurtitzaileak, bola ezker edo eskuineko aldatserantz botatzen du bola eta, jaurtiketa balioduna izateko, gutxienez birla txikia eta birla handietako bat bota behar du. Jaurtiketa ideal batean, bukaeran bolak errebote egin eta birla gehiago botatzen ditu. Beste birla batzuk emandako kolpearen ondorioz eroritako birlek ere puntu-zenbaketarako balio dute.
Ameskoako jokoa
Aldaera hau, Nafarroako Ameskoa eskualdean jokatzen den aldaera da. Jokatzeko, bolatoki gisa edozein zoru lau erabili daiteke (pilotalekuak edota elizetako portikoak, adibidez) eta sei txirlo erabiltzen dira. Hauek 25 cm altu eta oinarrian 4 cm-tako diametroa duten konoak dira, punta bolan bukatzen zaielarik. Hauek hirunaka bi lerrotan jartzen dira, lehen lerroko txirloen arteko distantzia bigarren lerrokoena baino txikiagoa izanik. Era honetan, bolariari begira geratzen den erpina faltako litzaioke triangelu bat osatzeko. Bolariak, 5 cm-ko diametroa eta 24 cm-ko luzera duen jaurtigaia erabiltzen du. Eta txirloetatik 24 oinetara kokaturik jaurtigaia hirutan botatzen du, helburua txirlo guztiak bat izan ezik botatzea delarik. Helburu honi ona edo txirla deritzo.
Jokoa apustuen bidez dinamizatzen da, jokalari guztiek egin dezaketelarik apustu jaurtitzailearen aurka. Bolariaren aurka jokatutako dirua zorua uzten da, txirloetatik hurbil. Bolariak txirla eginez gero diru guztia jasotzen du, baina ez badu lortzen, jokalari guztiei euren apustuaren zenbatekoa eman beharko die.
Txirlo eta jaurtigaiaren jabeak, irabazleari bere irabazien zati txiki bat eskatzen dio, materiala erabiltzearen truke.
Gran Enciclopedia Navarrak antzeko jokoa deskribatzen du, baina ume jokoa dela adieraziz, zerrategiko enparauekin eginiko txirloekin jokatzen dena. Karratu bat osatzen da lurrean txirloak bertan jarriaz, jaurtigaiarekin karratutik kanpora botatako txirlo kopurua delarik jaurtitzaileak lorturiko puntu kopurua, Katxete aldaeran gertatzen den antzera.
Arabar bola jokoa
Arabako edo lautadako bola jokoan, bolatokiak hiru alde nagusi ditu, zeinak guztiak dauden inguruko aldeak baino pauso bat baxuago:
Bolek ez dute heldulekurik, 2,1-2,5 kg artean pisatzen dute eta 16–17 cm inguruko diametroa dute. Lau txirlo egoten dira, triangelu forman kokaturik, erpina jaurtitzaileari begira dagoelarik. Parra-tik hurbilen dagoen txirloak kantoi izena du, atzera eta ezkerrera dagoenak karraka, atzera eta eskuinera dagoena guarda eta kantoiaren atzean dagoena medio txirloa da. Karraka eta guarda arteko distantzia 2,4 metrotakoa da.
Jaurtitzaileek bola lomara bota, bola bertan mantendu (erortzen baldin bada, baliogabetu egiten da jaurtiketa, zula deritzo honi) eta azkenean kantoi izena duen txirloa bota behar du puntuatzeko. Helburua lau txirloak botatzea da, baina bolak albo-hormetan errebote egin eta txirlo bat botaz gero ez du kontatzen. Garai batean, Asparrena eta Donemiliaga (ekialdean) eta Abornikano eta Uzkio (mendebaldean) artean, herri gehienek zuten aldaera honetako bolatokia, baina batzuk denborarekin galtzen joan dira. Gehien erabilitakoak, Zuia-Gorbeialdea ingurukoak dira, zeinak jaietan erabiltzen diren. Modalitate honetako 100 bolatoki baino gehiago daude Araban eta Bilbon bertan ere, Errekalde auzoan, Arabar bola jokorako den bolatokia aurki daiteke, 1950. urtean arabar batzuk eraikia.