cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bilboko Arte Ederren Museoa
Sarrera
Bilboko Arte Ederren Museoko bildumak 10000 pieza baino gehiagoko ondare multzo garrantzitsu bat gordetzen du: 1500 margo inguru, 400 eskultura, paper gaineko 6500 lan eta arte aplikatuko mila pieza inguru. XVIII. Mendetik gaur egun arteko Europako eskola  nagusien adibide nabarmenak gordetzen ditu, baita ere besteohiz kanpoko bilduma batzuk ere, hala nola, Ekialdeko artearen Palacio bilduma,  XIV-XVI. Mendeetako Manisesko zeramika bilduma, brontze etrusko, italiko, erromatar eta iberikoen Taramona-Basabe bilduma, K.a. VI. mendean datatuak.
Eskola espainiarreko margoak interés berezia du, ondorengo egileak biltzen dituelarik: Greko, Morales, Ribera, Murillo, Zurbarán, Paret eta Goya,, besteak beste. Margo flandriar eta holandarra ere garrantzia du, Gossart, Benson eta Coecke, Mandijn, Vredeman de Vries, De Vos, Jordaens, Van Dyck, Grebber edo Ruisdael modukoekin. 2012an museoak Lucas Cranach Zaharraren lan esanguratsu bat gehitu du bildumara: Lukrezia (1534). Gainera, artista euskaldunen  bilduma garrantzitsuena du eta zentzu horretan bere funts artistiko eta dokumental, ikerkuntza tradizoagatik eta artistenganako gertutasunagatik goreneko erreferentzia instituzioa da.
Aparteko aipua merezi du paperaren gaineko lanaren funtsak,
Durero, Van Meckenem, Georg Pencz, Goltzius, Rembrandt, Piranesi, Goya, Fortuny, Carlos de Haes, Cézanne, Picasso, Duchamp, Lipchitz, Utamaro, Hokusai, Rouault, Hockney, Allen Jones, Immendorff, Bacon eta Saura, eginiko estampa eta grabatuekin ,besteak beste.
Pi konderria
Pi konderria (txinera sinplifikatuz: 郫县; pinyineraz: Pí Xiàn), Chengdu osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 480.000 pertsona bizi ziren 437,0 kilometro koadroko azaleran.
Capracotta
Capracotta Italiako udalerri bat da. Iserniako probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Capracottak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Numb (U2)
Numb (euskaraz lokartu edota lokartua) U2 irlandar pop rock musika taldearen abesti bat da. 1993ko Zooropa diskoaren barnean argitaratu zuten.
Belfast Great Victoria Street geltokia
Belfast Great Victoria geltokia Ipar Irlandako Belfast hiriko tren geltoki nagusia da. Hiriaren erdigunean dago, Great Victoria Street etorbidean. Grand Opera House, Europa Hotela eta The Crown Liquor Saloon tabernatik hurbil.
Numb (U2)
Musika talde honen abesti ia gehienetan ez bezala, honetan ez zuen Bono abeslariak abestu, modu ezohikoan abesti osoa The Edge gitarrajoleak abestu zuen, bere delarik abestiaren bideokliparen protagonista nagusia, nahiz eta beste taldekideeak ere noizbehinka azaldu.
Somme-Bionne
Somme-Bionne Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Somme-Bionne udalerrian erroldatutako biztanleak 71 ziren. Familiak 31 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 42 ziren, horien artean 33 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 33 pertsona aktiboetatik 31 lanean zeuden (17 gizon eta 14 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 garraio enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Somme-Bionne udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bruno Ruiz de Apodaka
Bruno Ruiz de Apodaka Juarrero Espainiako Gerra Zibilean Araba n legez kanpoko exekuzio ugaritan aritutako karlista izan zen, gero urte askoan Gasteiz ko Udaltzain buru izan zena.
Ruiz de Apodaka oso famatua bihurtu zen eta arabar askok izua zioten, kolpisten menpeko kartzeletan zeuden presoak erailtzeko "paseo" gehienetan parte hartu zuelako, haiek exekutatzen zituzten patruilen arduradun gisa.
Datu biografikoak
Ogibidez zapatari a, "Juventud Obrera Católica" elkartearen lehendakari a izan zen. Espainiako II Errepublika ren azken urteetan "Casa Social Católica" elkartearen propaganda ekintzetan aritu zen, zenbait kale-istilutan parte hartuz. 1932an Errepublikaren aurkako kolpe saiakeraren ("sanjurjada") ostean izandako istiluetan, poliziak tiroz zauritu zuen. Zauri honen ondorioengatik, 1936ko kolpea ren ostean ez zen militarki mobilizatua izan; baina matxinatuei laguntzeko gogoz, Errekete Auxiliarrean izena eman zuen, karlisten erretaguardiako milizia n alegia. Erakunde honetan, tenientea eta errepresio ekintza parapolizialen arduradun bihurtu zen.
Iturri batzuen arabera, Sagrario Ruiz de Apodaka kazetaria Bruno Ruiz de Apodakaren alaba izan daiteke.
Errepresio jarduna
1936ko uztailaren 18 ko gauean, Apodaka Gobernu Zibilaren parean zelatan aritu zen, estatu kolpearen aurkari posibleen joan-etorriak apuntatuz. Gero, legez kanpoko exekuzioetan aritu zen nagusiki.
Prozedura beti berdintsua izaten zen: gauerdian, sistematikoki, Arabako Gobernu Ordezkaritza tik zenbait presoren askatasun aginduak jaulkitzen ziren; izen aukeraketa informatzaileen araberakoa izaten zen, agintari arduradunen borondate ona edo txarraren eraginpean. Agindu hau betez, presoa kartzelako atarira eramaten zen; han erreketez (Apodakaren aginduetara) edota falangistez (Eduardo Vallejoren edo Claudio Lengaran-en aginduetara) osatutako exekuzio-patruilek hartzen zuten. Teoriaz patruila hauek "kontrolik gabe" ziharduten, autoritateen bizkar alegia; praktikan, ostera, haiekin koordinaturik aritzen ziren. Horregatik artxiboetan, preso hauei buruz agertu ohi den azken informazioa haiei sinarazitako askatasun agindu bat izaten da.
Bruno Ruiz de Apodaka preso "askatu" hauek hartzen zituzten patruilen arduraduna zen, Alfonso Sanz Gomez probintziako polizia buruaren aginduetara; "paseoak" 1936ko abuztutik abendura burutu ziren, gehienak Apodakaren ardurapean, Azazetako sarraskia deritzona barne.
Espetxeetatik ateratako presoen erailketez gain, Apodakaren patruilek herririk herri ere ibili ziren, batzuetan aldez aurretik osatutako zerrenda bateko pertsonen bila, eta beste batzuetan bertatik bertara aukeratuz. Kasu batzuetan, erail beharreko pertsonak aurretik torturatu zituzten. Inoiz, halere, zenbait herriko alkate karlistek (Agurain, Berantevilla, Durruma) exekuzio patruilen lana eragotzi zuten, haien ardurapeko herritarrak babestuz.
Bere patruiletan parte hartu zuten beste zenbait pertsonaren izen edo ezizenak ezagutzen dira: Anuntzibai (goardia gasteiztarra); Del Pujo, "Turuta", "Betokerra".
1936ko azaroan, kolpistek Madril en aurka eginiko ofentsiba zela eta, Apodaka hara bidali zuten; pare bat hilabetez, hango exekuzioetan aritu zen.
Kondenak Epaitegi Militarren esku geratu zirenean, legez kanpoko exekuzio hauek amaitu ziren eta Apodaka beste ardura batzuetara pasatu zen, zalantzazko funtzionarioei buruzko depurazio txostenak eginez. 1938an, matxinatuek saria eman zioten, “Agente Auxiliar Interino del Cuerpo de Investigación y Vigilancia” izendatuz, Ordenu Publikoaren Ministeritzaren aginduetara, herritarrei buruzko txostenak egiteko eskumenarekin, eta hileko 312 pezetatako soldatarekin.
Gerra ostekoak
Ruiz de Apodaka Gasteizko Udaltzainburu izendatua izan zen, eta lan horretan jardun zuen 20 urte baino gehiagoz. Bere ezaugarria atxilotuei emandako tratu txarrak izan ziren; garai honetan heriotzaren bat ere eragin zuelarik. Gerrako errepresioan jardundako Anuntzibai ere lankide izan zuen. 1967an biak oraindik zerbitzuan zeuden.
Apodakaren arduretako bat gerrarengatik erbesteratuei buruzko informeak egitea izan zen, itzultzeko baimena eman edo ez erabakitzeko.
Ez zuen bere errepresio ekintzekiko damurik agertzen, are, 108 pertsona hil izanarengatik harro agertu ohi zen. Denborarekin, halere, zenbait biktimaren familiak oldartu zitzaizkion, eta egindakoa ukatzen hasi zen. 1957 inguruan, Angel Ruiz de Pinedo CNTko erbesteratuaren itzultzearen kontrako informea egin zuen, eta senideak etxera joan zitzaizkion, irainduz eta mehatxatuz; handik hilebetera bihotzekoa izan zuen. Kontatzen zenez, tik nerbioso bat omen zuen, ezin zuen lorik egin eta beldurrez bizi zen. Franco hil ostean, Clemen Abaitua (Azazetan eraildako Jose Luis Abaitua Perezen arreba) parkeko eserleku batean eserita zegoen; Apodaka ondoan eseri zitzaion eta, ahapeka eta hitz totelka esan zion: "Nik ez nuen zure anaia hil".
Apodakaren biktimak
Bere biktimen artean zenbait izen baieztatu dira:
Ansonia latiffi
Ansonia latiffi Ansonia generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Carlisle (Iowa)
Carlisle Iowako hiri bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 3,876 biztanle zituen, 14.4 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 7068
NGC 7068 galaxia bat da, Pegasus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Carovilli
Carovilli Italiako udalerri bat da. Iserniako probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Carovillik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Konstituzio plaza (Mexiko Hiria)
Konstituzio plaza (Plaza de la Constitución) Mexikoko Mexiko Hirian dagoen enparantza bat da. Hiri honetako enparantza nagusia da, herri hizkeran Zokaloa (El Zócalo) izenez deitua delarik.
Aldameneko kale eta etorbideekin batera 46.800 m²-ko azalera du (195 m x 240 m). Izena aldiz, 1812ko Espainiako Konstituziotik datorkio. Mexiko Hiriko Hirigune Historikoaren bihotz-bihotzean dago, Cuauhtémoc barrutiaren barnean.
Enparantza honetan hainbat eraikin nabarmen daude, esate baterako: Mexikoko Jauregi Nazionala edota Mexiko Hiriko katedrala.
XVI. mendearen hasieran Alonso García Bravo espainiar konkistatzaileak Tenochtitlan uhartea zetzan eremuan lehenbiziko aldiz eraiki zuen. Ondorengo mendeetan zehar hainbat zaharberritze eta eraldakuntza jasan izan dituelarik.
Červenka
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
Zientzia militar
Zientzia militarrean, sei ardatz nagusi zehazten dira: antolaketa, estrategia, teknologia, hezkuntza, historia eta geografia.
Zientzia militar terminoak indar armatuak erabiltzeko orduan kontuan hartu beharreko teoria, kontzeptu eta metodoen multzoa deskribatzen du normalean. Hala ere, diziplina akademiko gisa, gaizki definituta dago, historia, kanpoko gaiak, segurtasun-azterketak, lidergoa, eragiketen kudeaketa eta sistemen ingeniaritza eta zientzia fisiko eta sozialen beste elementu batzuk barne hartzen dituzten ikasketa-planen mosaiko batean oinarritzen baita. Azpimarratu behar da Estatu Batuetako Defentsa Sailaren hiztegiak ez duela definiziorik ematen ere. Kategorizazio iheskor horrek XIX. mendean terminoak izan zuen estatus apala islatzen du pixka bat, zientzia militarra maiz letra larriz erabiltzen zenean eta fisikaren, filosofiaren eta beste diziplina akademiko oso ezarrien ondoan jartzen zenean.
Magnesio
Magnesioa elementu kimiko bat da, Mg ikurra eta 12 zenbaki atomikoa dituena. Lurreko bederatzigarren elementurik ugariena da masaz. Lurrazalaren %2 inguru magnesioa da, eta uretan disolbaturiko hirugarren elementurik arruntena da. Magnesio-ioiak ezinbestekoak dira zelula bizidun guztientzako, eta giza gorputzean hamaikagarren elementurik arruntena da.
Naturan ez da ageri elementu aske gisa, gatz eran baizik. Aleazioetan erabiltzen da, aluminioarekin batera askotan. Magnesio-aluminio aleazioari "magnalio" deritzo.
Historia
1618an, Ingalaterrako Epsom herriko baserritar bat bere behiei inguruko putzu bateko ura ematen saiatu zen. Behiek ez zuten hango ura edan nahi, bere zapore garratza zela eta, baina baserritarra ur horrek azaleko zauriak sendatzeko gaitasuna zuela ikusi zuen. Hala, berria zabaldu eta substantziak "Epsomen gatzak" izena hartu zuen. Beranduago, zientziak arazo hartan esku hartu zuenean, ur haiek magnesio sulfato hidratatuz (MgSO4·7 H2O) osaturik zeudela jakin zen. Joseph Black zientzialari ingelesak onartu zuen magnesioa elementu gisa lehen aldiz, 1755ean.
Metala, berez, 1808an ekoiztu zen lehen aldiz, Humphry Davy zientzialari ingelesari esker. Magnesia (egun periklasa bezala izendatzen da, hau da, magnesio oxidoa baina mineral egoeran) eta merkurio oxidoa nahastuta zituen konposatu batetik bakantzea lortu zuen, elektrolisia baliatuz. Antoine Bussyk 1831ean prestatu zuen lehen aldiz era koherentean.
Ezaugarri nagusiak
Aurrez esan dugun bezala, magnesioaren zenbaki atomikoa hamabi da, hau da, nukleoan hamabi protoi ditu eta egoera neutroan, beste hainbeste elektroi. Taula periodikoan duen kokapenari dagokionean, lurralkalinoen taldean aurki dezakegu, hirugarren periodoan, ezkerrean sodioa eta eskuinean aluminioa dituela. Bere konfigurazio elektronikoarena neonaren antzekoa da, baina elementu honek baino bi elektroi gehiago dituenez, hirugarren energia mailako s orbitala betetzen du.
Atomoaren egiturari dagokionean, erradio handi samarra du bere periodoko beste elementuekin alderatuz gero, izan ere, protoi kopuru baxua du nukleoan, beraz, elektroiek ez dute erakarpen indar handirik jasotzen. Honek, geruza altuenetako elektroiak nukleotik urrun mantentzen ditu, bere periodoko beste elementuekin alderatuta. Magnesioaren erradio atomikoa taula periodikoko beste elementuenarekin alderatzen badugu ordea, txikia dela ikusiko dugu, izan ere, protoiek erakarpen indar handirik ez egin arren, barioa edo radioarekin alderatuta, magnesioa txikitzat har dezakegu, azken hauek geruza urrunagoak dituztelako. Ionizazio-potentzialak ere ez du egiten bereizgarri, lurralkalino guztien antzera, ez-metalenarekin edo gas nobleenarekin konparatzen badugu, txikia dela irudituko zaigulako. Gogoratu dezagun magnesioa metal bat dela eta zortzikotearen legea betetzeko, hobe izaten duela elektroiak askatu irabazi baino, beraz, ez du erresistentzia handirik jartzen beste elementu batek elektroiak kendu nahi badizkio. Elektronegatibotasunari buruz hitz egiten badugu, berdina esan dezakegu.
Aluminioaren dentsitatearen bi heren baino ez dituenez, pisu gutxiko ekintzak burutzean garrantzi handikoa eta oso erabilgarria izan ohi da. Bere ezaugarri kimiko eta metalurgikoei esker, egituraketekin loturarik ez duten beste hainbat aplikazio ere baditu.
Naturan erraz aurki dezakegu, besteak beste, dolomita, magnesita eta serpentina bezalako mineral harritsuetan. Horretaz gain, itsasoko uretan, lurpeko gesaletan eta hondo gazietan ere ugaria da. Laburbilduz, lurrazalean dagoen hirugarren egitura-metal ugariena dugu magnesioa, aluminioa eta burdinaren atzetik. Bere ugaritasun orokorrari dagokionean, unibertsoko bederatzigarren elementurik ugariena da.
Magnesioa kimikoki oso aktiboa den metal bat da, ura irakiten dagoenean bere hidrogeno atomoak tokialdatzeko gai baita eta bera baliatuz metal asko sortu daitezkeelako, erredukzio termikoaren bidez, haien gatz eta oxidoak oinarritzat hartuz. Metal gehienekin eta ia azido guztiekin konbinatzeko gai da. Bestalde, magnesioak batere edo oso gutxi erreakzionatzen du alkalinoekin eta hainbat substantzia organikorekin, hala nola, hidrokarburo, aldehido, alkohol, fenol, amina eta olio gehienekin. Katalizatzaile gisa erabiltzen bada ordea, magnesioak erreakzio organikoak azkartzeko balio du. Magnesioaren aleazioetan, nagusiki agertzen diren beste elementuak hauek dira: aluminioa, manganesoa, zirkonioa, zinka, lur arraroetako metalak eta torioa.
Magnesioarekin eginiko konposatuak askotan industria eta nekazaritza arloetan erabiltzen dira.
Erabilerak
Magnesioaren konposatuak, gehienbat bere oxidoa, labeetan material erregogor gisan erabiltzen dira, besteak beste, burdina, altzairua, burdinarik gabeko metalak, kristalak eta zementua eratzeko. Erabilera hau nekazaritzan, industria kimikoetan eta eraikuntzan ematen zaio.
Metalaren erabilera nagusia ordea, aluminioaren aleazioetan osagaitzat baliatzean datza, hala, aluminio-magnesio aleazioak edarien ontziak sortzeko erabiltzen dira. Horretaz gain, aleazio hori eta magnesioaren beste batzuk ibilgailu automobilen osagaietan (hagunetan eta bestelako makinarian) erabiltzen dira. Jarraian dituzue zerrendatuta magnesioari ematen zaizkion beste hainbat erabilpen:
Medikuntzan dituen erabilerak
Lehen aipatu dugun bezala, magnesioa medikuntzan elementu oso erabilia da, jarraian ikusiko duzuen bezala. Magnesio hidroxidoa Mg(OH)2 antiazido edo libragarri gisa erabili ohi da. Substantzia hau eskuratzea ez da batere zaila, magnesio oxidoa urarekin nahastuta lortu baitaiteke:
Magnesioa hesteetako iragatearekin loturiko digestio-aparatuko arazoak tratatzeko erabili daiteke, adibidez, heste narritakorraren sindromea. Termak dituzten zenbait etxeek (Châtel-Guyon herrikoa kasu) aurrez aipatutako arazoak sendatzea helburu duten tratamenduak eskaintzen dituzte, beraien termetako urak magnesioan aberatsak direlako.
Osteoporosia pairatzen duten gaixoentzat magnesioak zein kaltzioak berebiziko garrantzia dute, lo egitea errazten baitie. Horretaz gain, hipertentsioa duten gaixoei magnesio ugari hartzea gomendatzen zaie.
Betazalen funtzionamendua kaltetzen duten zenbait gaixotasun tratatzeko ere erabiltzen da, magnesio kloruro gisa.
Giltzurrunetako gutxiegitasuna duten gaixoei ere ematen zaie magnesioa, betiere mediku baten zaintzapean. Kaltzioz egindako blokeatzaile kardiakoak erabiltzen dituzten pazienteengan ere onurak ekartzen ditu, izan ere, koroko hodi-zabaltzaile efektua hobetzen du.
Magnesioa biologian
Magnesioak biologian, bai izaki bizidunengan eta baita ingurunearengan, eragin nabarmena du, Lur planetan ugaria izateaz gain, biziarekin lotura estua duelako.
Gizakiengan duen eragina
Magnesioa ez da bere osotasunean ikertu, baina zientzialariek ez dute uste minbiziaren edota mutazioen eragilea denik. Hori bai, magnesio oxidozko lurrunak sortzen dituzten errekuntza lanetan (soldadura, metalen galdaketa) denbora gehiegi eta babesik gabe aritzeagatik hurrengo sintomak ager daitezke: sukarra, hotzikarak, goragaleak, gorakoak eta giharretako minak. Sintoma hauek, normalean, ekintza burutu eta handik lau eta hamabi ordu artean agertzen dira, bi egun inguru irauten dute. Magnesio oxidozko lurruna magnesioaren errekuntzaren ondorioz sortzen den produktu bat da.
Ingurunearengan duen eragina
Gaur egun ez dago informazio handirik magnesio oxidoaren lurrunek ingurunean dituzten eraginen inguruan. Badakigu beste ugaztun batzuek lurrun hauek arnasten badituzte, gizakiok pairatzen ditugun ondorio berdinak jasan ditzaketela.
Zerotik hirura bitarteko espektro batean, magnesio oxidozko lurrunek 0,8ko balioa edukiko lukete, ingurunearentzako arriskuari dagokionean. Hiru puntuko balioak ingurunean kalte larriak eragin ditzakeela esan nahi du eta zero balioak, ez duela inolako kalterik eragiten. Eskala hau egiterako orduan kontuan hartu diren baldintzen artean ditugu substantziaren toxikotasuna, ingurunean era aktiboan mantentzeko duen ahalmena eta izaki bizidunen organismoetan metatzeko gaitasuna.
Beraz, magnesio hautsak ez dira, ustez, kaltegarriak ingurunearentzat. Magnesio oxidoak uretan duen toxikotasuna zenbaki zehatz baten bidez adierazi daiteke: 1000 ppm.
Ugaritasuna
Magnesioa Lurraren gainazaleko zazpigarren elementurik ugariena da, baina ez da modu askean ageri. Hirurogei mineral baino gehiagoren osagaia da, hauetatik, industriaren arloan, garrantzitsuenak hurrengoak dira: dolomia, dolomita, magnesita, bruzita eta karnalita. Eguzki-sistemako bederatzigarren elementurik ugariena ere bada, milioi bat masa zatitik 513 elementu honenak izaten baitira, gutxi gorabehera. Magnesio-24 isotopoa ugariena den arren, eguzki-sistemako elementurik ohikoenen artean hamabigarren postuan dugu magnesio-26 isotopoa. Datu zehatzetara jotzen badugu, lurrazaleko materialen kilo bat hartuz gero, orokorrean, 2.33×104 miligramo magnesio eskuratu beharko genituzke eta itsasoko urari dagokionean, litroko 1.29×103 miligramo magnesio, gutxi gorabehera.
Estatu Batuetan magnesio kloruroaren elektrolisi bidez eskuratu ohi da metal baliotsu hau. Metodo hau ez da berria, izan ere, Robert Bunsenek itsasoko uretatik eta gesaletatik jada bakantzen zuen magnesioa. Erabilera atalean aipatu berri dugun bezala, gizakiak askotan erabili izan du magnesioa (ikus irudia), planetako edozein lekutan kopuru handian aurki daitekeelako.
Isotopoak
Naturan, magnesioaren hiru isotopo egonkor daude: magnesio-26, magnesio-24 eta magnesio-25. Magnesio-26 isotopoa datazio erradiometrikoan erabiltzen da, Al-26 isotopoa bezala, zeinak senitartekoak diren. Meteorito batzuen CAI-etan (kaltzio eta aluminioan aberatsak diren inklusioak), eguzki-sistemako gorputzik zaharrenetan, aurreikusten zena baino kopuru handiagoan azaltzen da Mg-26 isotopoa, ziurrenik, Al-26 isotopoaren gainbeheraren ondorioz. Gorputz bitxi hauek eguzki-sistemako gainerako objektuetatik banandu ziren planeten sorkuntzaren aroan, horregatik, gainerako objektu handiek ez bezala, ez dituzte prozesu geologikorik jasan (prozesu geologikoetan egitura zaharrenak deuseztatu egiten dira) eta beraz, eguzki-sistemaren adina eta historiaren inguruko datuak gordetzen dituzte.
Gizakiak, beste hainbat elementurekin lortu duen bezala, magnesioaren hainbat isotopo ezegonkor sortzea lortu du. Jarraian dagoen taulan gehien irauten duten bost isotopoak zerrendatu dira, beraien ezaugarriekin batera. Gainerako isotopo guztiek minutu bat baino gutxiago irauten dute.
Lemont (Pennsylvania)
Lemont Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Centre konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gunn diodo
Gunn diodoa goi-frekuentziako zirkuituetan erabiltzen den diodo mota bat da. Diodo arruntak ez bezala, ez du P motako dopaketarik, eta N motako material erdieroalez egina dago. Gunn diodoak hiru eskualde ditu: horietatik bik N motako dopaketa handia dute eta eskualde horien artean N motako dopaketa txikiko geruza bat jartzen da, bi eskualde horiek bereizteko.
Gunn diodoek erresistentzia diferentzial negatiboko eskualde bat dute.
Galio artseniuroz egindako Gunn diodoak 200 GHz arte dabiltza. Galio nitrurozkoak berriz, 3 THz arte.
2417 McVittie
2417 McVittie asteroide baten izena da. otsailaren 15an aurkitu zuen Indiana University-ek Brooklyn Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1964 CD izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2417 McVittie asteroidearen orbitak batezbeste 3,183 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,472 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,895 distantziara. Eszentrikotasuna 0,223 da, eta makurdura orbitala 3,11ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.1 da.
Aizpea (leizea)
Aizpea edo Errotako Leizea haitzaren azpiko harpe txiki bat da, Aribe ko udalerrian dagoena (Nafarroa Garaia), Irati ibaiaren ezkerraldean, antzinako errotaren eta errepidearen ondoan, hamar bat metro gorago. 720-740 metroko altueran dago eta inguruko landaredia mugakoa da, atlantikoaren, mediterraneoaren eta piriniarraren artekoa. Ezaguna da bertan emakume baten hezurdura aurkitu zutelako, duela 4.600 urte ingurukoa, Nafarroan aurkitu den hilobiratu zaharrena.
Aurreneko indusketa 1988 an egin zen, eta aurrerago, beste pare bat, 1991 n eta 1993 an. Hiru mailako sekuentzia estratigrafikoa agertu zen (A. Cava 1993-1994, Barandiaran, 2001). b maila amaierako Mesolito tik Neolito ra doan tarteari dagokio, harpeak izandako okupazio handiena gertatu zenean. Aizpean islatzen den unea Mesolito bukaerakoa da, eta azken etapa batean elementu neolitikoak ere ageri dira. Antzekotasunak ditu Ebroko Arroko ereduarekin eta Pirinioetatik iparraldera agertutako elementu kontinentalekin.
Esan bezala, b) mailan aurkitu ziren aztarna gehien, horien artean 30 bat urteko emakume heldu baten hezurdura osoa. Harpeko bukaerako hormatik gertu zegoen lurperatuta, eskuinalderantz etzanda, gorputza bilduta, burua hegoaldea begira. Horrez gain, beste 1.400 aztarna inguru aurkitu ziren, tallak, 540 lanabes litiko, landuak (erdiak mikrolito ak), eta 75 objektu, hezurrez, adarrez edo oskolez eginak (orratzak, amuak, zintzilikari bat eta espatula bat). Horrez gain, animalien hondar ugari aurkitu ziren (ungulatuak, txoriak, ibaiko arrainak eta barraskiloak), baita landareenak ere (fruitu lehorrak eta mamitsuak).
Aizpeako emakumearen hezurdura Nafarroako Museoan ikus daiteke gaur egun. Honela deskribatzen du Museoaren fitxak: "Glaziazioa bukatuta, Epipaleolitoan (8.500-4.500 K.a.) klima aldaketak teknologiaren bilakaera eta bizimoduaren aldaketa eragin zuen. Lanabes litikoak askoz txikiagoak bihurtu ziren, geziak egiteko landutako pieza txikiak izateko (mikrolito geometrikoak). Habitatak ohikoenak harpeak izan ziren, ibaietatik gertu, eta talde ibiltariak ziren bertako bizilagunak, lagun gutxikoak. Garai horretakoa da Nafarroako Historiaurreko lehen hilobiratua, emakume bat, K.a. 4.600 urtekoa, gutxi gorabehera."
Červený Hrádek
Červený Hrádek Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 209 biztanle ditu eta 6,78 kilometro koadroko azalera. Jindřichův Hradeceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1287 urtean egin zen.
Zezen-marrazo
Zezen-marrazoa (Carcharias taurus) ur gaziko arrain kartilaginosoa da, Odontaspididae familiakoa. Espezimenik handienak 3 metroko luzera dute.
Barbentana
Barbentana Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Rodanoren Ahoak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Barbentane udalerrian erroldatutako biztanleak 3.757 ziren. Familiak 1.517 ziren, horien artean 417 pertsona bakarrekoak ziren (193 bakarrik bizi ziren gizonak eta 224 bakarrik bizi ziren emakumeak), 500 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 472 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 128 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Puerto Casado
Puerto Casado Paraguaiko udalerri bat da, Paraguai Garaiko departamenduan kokatua. 18223 km²ko azalera du eta 2017ko estimazioen arabera 6003 biztanle zituen.
Barbentana
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.797 etxebizitza zeuden, 1.581 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 82 bigarren erresidentzia ziren eta 133 hutsik zeuden. 1.534 etxeak ziren eta 242 apartamentuak ziren. 1.581 etxebizitza nagusietatik 1.094 bere jabearen bizilekua ziren, 423 alokairuan okupaturik zeuden eta 64 doan lagata zeuden; 33 etxek gela bat zuten, 116 etxek bi zituzten, 260 etxek hiru zituzten, 446 etxek lau zituzten eta 726 etxek bost zituzten. 1.158 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 705 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 732 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.446 ziren, horien artean 1.746 aktiboak ziren eta 700 inaktiboak ziren. 1.746 pertsona aktiboetatik 1.586 lanean zeuden (839 gizon eta 747 emakume) eta 160 langabezian zeuden (77 gizon eta 83 emakume). 700 pertsona inaktiboetatik 244 erretiraturik zeuden, 242 ikasten zeuden eta 214 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Barbentane udalerrian 1.619 unitate fiskal zeuden, 3.762,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.971 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 246 komertzioetatik, 5 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 14 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 30 eraikuntza enpresak ziren, 62 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 12 finantziazio enpresak ziren, 22 higiezinen enpresak ziren, 29 zerbitzu enpresak ziren, 28 administrazio publikoko enpresak ziren eta 17 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 61 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 6 igeltseroak, 7 margolariak, 6 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 6 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 2 liburu dendak, 3 arropa dendak, 2 altzari dendak, 1 kirol-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Barbentane udalerrian 67 nekazaritza-ustiategi zeuden, 462 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Tebasko Legioa
Tebasko legioa, hagiografia kristauak dioenez, ekialdeko erromatar armadako legio bat izan zen, Egiptoko Tebastik zetorrena; eta haren ofizialak (besteak beste, Maurizio Tebastarra) kristautasunera bihurtu ziren. Maximiano eta Diokleziano enperadoreek bagauda errebeldeen aurka borrokatzera deitu zuten legioa eta sarraskitua izan zen 285 eta 306 artean, Agaunum herrian (egungo San Maurizio), Valaisen (Suitza), legiokoen erlijioa urratzen zuten aginduak betetzeari uko egiteagatik. Ordutik, santu eta martiri katolikotzat gurtzen dira.
Barbentana
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tebasko Legioa
Legioaren jatorria
XIX. mendeko Amédée Thierry historialariaren arabera, legio hau betebeharrik ez zuten Ekialdeko hainbat armada-gorputzetatik sortua izan zitekeen, besteak beste, XXII. legioa edo Legio Deiotariana. Legio hau, bere ausardiagatik eta bere arrakastengatik "Zoriontsu" deitua, Tebasen (Egipto) kantonatua zegoela adierazten du, egungo Jerusalem den Aelia Capitolinara eramana izan aurretik, non bere ofizial nagusienetako hiru, Maurizio, Exuperio eta Kandido, kristautasunera bihurtu zituen Himeneo gotzainak. Behin Erroman, Kaio aita santuaren aurrean, enperadoreari desobeditzeko konpromisoa hartu zuten, enperadoreak, iragarri bezala, bagauden aurkako gerra kristauen aurkako jazarpen bihurtzea erabakiko balu.
Charles Robert historialariaren ustez – Rhin ibaiaren eta haren ondoko haranen defentsarako erromatar legioei buruzko 1867ko lanean –, tebastarrez osatutako bi legio zeuden erromatar armadan: I Maximiana Thebaeorum eta III Diocletiana Thebaeorum. Bi legio hauek Maximianok eta Dioklezianok sortu zituzten Afrika iparraldeko kanpainetarako, Egipto Behereko Koptos eta Busiris hiriak menderatu ondoren, hiru legio osatzeko bertako gazteak errekrutatu zituztenean: "I Jovia Foelix Thebaeorum", "I Maximiana Thebaeorum" eta "III Diocletiana Thebaeorum" izan ziren legioak.
Historia
Iturri bakar batek aipatua, berantiarra eta jatorri erlijiosokoa, eta erromatar aro inperialeko autore kristauek aipatua, tebastar legioaren sarraskiaren pasartea elezahartzat hartzen da, bereziki, legio hau, garaiko erromatar legioen zerrendan agertzen ez delako.
Elezahar batek dioenez, Maurizio Tebastarra, Agaunumen, bere agindupean zuen legioarekin zegoenean, berak eta bere ofizialek, enperadorea gurtzeari uko egin zioten zeremonia pagano batean. Bere kideekin batera exekutatua izan zen. Beste elezahar baten arabera, Maximiano enperadorekideak Tebasko legioa deitu zuen Valaiseko kristauak jazartzeko. Legionario gehienak kristauak zirenez, agindu inperiala betetzeari uko egin zioten eta sarraskituak izan ziren. Tebastar legioa Egiptoko Tebas eskualdeko 6500 soldadu koptok osatzen zuten.
Mende bat beranduago, ustezko sarraskiaren tokian Agaunumeko basilika eraiki zen. Martiriaren gorpuzkiak Teodoro Siongoak hobitik atera zituen, Oktoduroko lehen apezpiku ezaguna (gaur egungo Martigny) eta Agaunumeko santutegiaren sortzailea izan zena, San Maurizio izena hartu zuena. Santutegi hau, San Maurizioren abadia bihurtu zen 515ean, Segismundo burgundiar erregearen erregealdian. Burgundia Garaiko lehen erregea, Auxerreko Rodolfo I.goa, abadian koroatua izan zen 888an.
Treverisko kondaira baten arabera, Alemanian, legio tebastarra garaiko hiriaren iparraldean sarraskitua izango zen. Izan ere, martiriei egotzitako burezur asko aurkitu ziren San Paulino basilikako sotoan. Basilikaren sabaian, barroko fresko batzuek Tebasko legioaren sarraskia kontatzen dute. Baina eliza erromatar hilerri baten gainean eraiki zela frogatu zen.
San Victor Marseillakoa, tebastar legioko ofiziala, Agaunumeko sarraskian ihes egin eta Marseillan babestu zena, martiri hil zen hiri horretan. Errota baten errotarriaren azpian zapaldua izan zen 303ko uztailak 21ean (edo 304 beste iturri batzuen arabera), bere fede kristauari uko ez egiteagatik.
Devon Aoki
Devon Edwenna Aoki (New York, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1982ko abuztuaren 10a - ) aktore eta supermodelo estatubatuarra da.
Carpinone
Carpinone Italiako udalerri bat da. Iserniako probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Carpinonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nafar Herriaren Batasuna
Nafar Herriaren Batasuna (berezko izena, Unión del Pueblo Navarro), gaztelaniazko UPN siglaz ezagunagoa, Nafarroa Garaiko alderdi politiko erregionalista nagusia da. 1979an sortu zen, bereziki Nafarroako Foru Erkidegoa eta Euskal Autonomia Erkidegoaren batasunaren aurka zeuden Nafarroa Garaiko eskuineko espainiar nazionalisten joeren bategitetik. 1991tik 2008ra bitartean Alderdi Popularraren (PP) ordezkaria izan da Nafarroan; akordioa hautsi arte. 2015eko irailaren 27tik alderdiaren presidentea José Javier Esparza da.
Carpenter (Iowa)
Carpenter Iowako hiri bat da. Mitchell konderrian kokatua dago. 2010ean 109 biztanle zituen, 0.42 kilometro koadrotan banatuta.
Nafar Herriaren Batasuna
Egoitza nagusia Iruñean du, Vianako Printzearen plazan.
2015 arte Nafarroako Gobernua ia bi hamarkada luzez UPNren eskutan egon zen, baina 2015eko Nafarroako Legebiltzarrerako Hauteskundeen ondoren, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerra alderdiek koalizio aurrerakoi batean elkartu eta boteretik kanporatu zuten, ondorioz gaur egun oposizioan dago.
Ideologia
Bere burua alderdi eskuindar, kontserbadore, eta nafartzale gisa aurkezten du. Nafartzale (navarrista) eta foruzale terminoak monopolizatzen saiatu eta abertzale eta euskaltzale terminoekin kontrajartzeko joera ere badu, nahiz eta nabartzaleak eta foruzaleak diren nafar abertzale eta euskaltzaleak ere badaudela ongi jakin. Sortu zenetik, Nafarroako Foru Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoarekin bat egitearen aurka agertu da.
Hori dela eta, gogor agertu da erakunde publikoetan eta Nafarroa iparraldean ez beste Nafarroa guztian euskara eraginkorki erabiltzearen kontra. 2020ko ekainean, "pistolekin edo pistolarik gabe Nafarroa euskaldundu nahi izatea" leporatu zion Nafarroako Gobernuari. Bada, Euskaraldiaren kontra ere agertu dira, Navarra Suma koalizioaren barnean. Ahotan hartu izan dute diskurtso politikoan euskal ezaugarriak adierazten dituzten historiako eta geografiako elementuak, haien kontra gogor eginez eta historian Gaztela-Espainia aldeztuz. Euskal Herriko mapak edo Euskal Herria izena erabili edo erakustea gaitzesten ditu, adoktrinaziotzat joz.
Egungo legezko egoera linguistikoa, hiru eremutan (euskalduna, mistoa eta ez-euskalduna) banandutakoa, mantentzearen alde egiten du. UPNn izatez, politikari nafar euskaldun edo euskal hiztun bakan batzuk badaude, baina euskara egunerokotasunean erabili, hizkuntza praktikoa izan edo euskarazko hezkuntza eta bereziki D eredua Nafarroa osora hedatzearen aurka azaldu eta nafar elementu folklorikoa edo apaingarri soila izatea defendatu izan dute.
Sorrera eta lehen urteak
Espainiako Konstituzioa Onartzeko Erreferendumetik hilabetera, UPN 1979ko urtarrilaren 3an sortu zen, Iruñeko Gabriel Erdozain notario aurrean sinatutako eskritura bidez. Ideiak eta estatutuak Jose Angel Zubiaurrek prestatu zituen, Jesús Aizpun Tueroren mandatuz, Zubiaurrek Aizpúnen biografian azaldu bezala. Beraz, ez zen alderdiaren eraketa biltzarrik antolatu, notario aurreko egintza baizik. José Ángel Zubiaur, María Isabel Beriain, Ramón Echeberría, Javier Chourraut, Miguel Aramendía, eta Javier Gomara eman zuten izena akta horretan: azken hori presidente hautatu zuten. 1979ko martxoko hauteskundeetara aurkeztu eta eserleku bat lortu zuen, 28.000 boto bilduz eta, hartara, alderdiaren biziraupena bermatuz.
Urte horrexetako udal hauteskundeetan, Iruñean bost zinegotzi eskuratu zituzten, eta Nafarroako eskuineko bigarren indar bilakatu. Ekintza publikoak eta ardura publiko egokitu berriak "Aizpún klana" deitutakoaren abokatu bulegoko kideek eta senitartekoek bete zituzten. 1981ean egin zuten lehen biltzarra, Navarra unida lelopean. Une horretan, hainbat ardura esleitu ziren, ia denak ingurune haietakoak. Ospakizunak ez zuen aktarik utzi, Patxi Zabaletak jendarteko eta propagandako ekintza hustzat dauka.
UCDko kideen sarrera handia eta foru gobernua
Espainiako UCD zentro-eskuineko alderdiaren desagerpenarekin, 1983 an, alderdi horretako kideen bi herenak UPNn sartu ziren. 1987an Iruñeko alkatetza lortu zuten Javier Chorrautekin eta, 1991n, Nafarroako presidentetza. Espainiako PPrekin elkarlanerako akordioa sinatu zuten 1991n ere. Itun horren arabera, UPN alderdi horren ordezkaria izan zen Nafarroan eta, Espainiako mailako hauteskundeetan, UPN PPren taldearekin elkartu zen, talde berean egoteko.
1995 Juan Cruz Alli Arangurenek, garai hartako UPNko Nafarroako presidenteak, CDN sortu zuen, UPNtik zatiketa eraginez. Hurrengo hauteskundeetan, Allik gobernu taldea sortu zuen PSN eta EArekin, UPN oposiziora eramanda. UPNk irabazi zituen 1995eko maiatzeko hauteskunde horiek, baina jarrera erasokorra hartu zuen CDNrekin, eta gobernuz kanpora geratu zen.
Gobernuak EAEarekin egiteko asmo zuen organo komuna, 1980ko hamarkada hasieratik euskal abertzaleak ez ziren taldeek nola edo hala babestua, eta orduan UPNk, Miguel Sanz buruan zuela sutsuki aurka egin zion aukera horri, Madrilen Aznarrekin UPNk zuen hitzarmena berrituz eta Espainiako presidentearekin organo hori eragoztea adostuz. Hurrengo astean, Diario de Navarra egunkariak PSNren Suitzako finantza irregularrei buruzko informazio batzuk atera zituen. 1996an, Javier Otano gobernuko lehendakariak (PSN) Urralburu kasuan parte hartu zuela jakinarazi zen.
Otanoren dimisioarekin, PSNk muzin egin zion gobernuan jarraitzeari, eta Miguel Sanz lehendakaria izatea ahalbidetu zen. Hortik aurrera, Nafarroako presidentetza UPNren esku geratu da, azken urteotan bere zatiketa CDNrekin egindako hitzarmenari esker. 2007ko hauteskundeetan, UPN-CDN koalizioak gehiengo absolutua galdu arren, oposizioak (Na-Bai, PSN eta IUN-NEB) ezin izan zuen boterea eskuratu, PSOEk PSNri gobernu horretan parte hartzea galarazi baitzion. Hortaz, legegintzaldi horretan ere UPNk boterean segitu ahal izan zuen Nafarroan.
UPN-PP akordioa
1991tik 2008ra UPN eta Espainiako Alderdi Popularraren artean akordioa izan zen: haren arabera, UPN PPren ordezkaria zen Nafarroan, eta PP UPNrena Espainia ko eta Europako instituzioetan. Itun horri esker lortutako emaitza onak gorabehera, 2000ko urteetan, Miguel Sanzek autonomia gehiago eskatu zion PPri Espainiako Parlamentuan, batik bat Na-Baiko Uxue Barkosenak zirudielako nafarren ahots bakar. PPk muzin egin zion proposamenari.
Nolanahi ere, bi alderdien arteko benetako krisia 2008ko urrian gertatu zen. Espainiako Aurrekontu Orokorren bozketan UPNko diputatutak abstenituko zirela aditzera eman zuen Miguel Sanzek, PPk kontra bozkatzen bazuen ere. Gainera, PSNk jakinarazi zuen Nafarroan UPNren aurrekontuen alde bozkatzeko prest zegoela, Madrilen UPNk egiten zuena egiten zuela. Hala ere, urriaren 10ean UPNren Kontseilu Politikoak abstenitzeko erabakia hartu zuen.
José Luis Borau
José Luis Borau Moradell (Zaragoza, – ibidem, ) espainiar zinema zuzendari, ekoizle, aktore eta gidoigilea izan zen. 2008tik aurrera, Real Academia Españolaren kidea izan zen.
Nafar Herriaren Batasuna
UPN-PP akordioa
Diputatuen Kongresuko bozketan, UPNko diputatu batek, Carlos Salvadorrek, alderdiak esan zuen bezala egin zuen, baina besteak, Santiago Cerverak, ez zuen hala jokatu, horrela UPN eta PPren arteko ituna errespetatzen ari zelakoan. Horiek horrela, urriaren 22an, Alderdi Popularrak UPNrekiko harremanak "etetea" erabaki zuen. Askoren ustez, tartean Yolanda Barcina, ituna guztiz ez apurtzea oraindik posible bazen ere, UPNk Santiago Cervera eta Jaime Ignacio del Burgo alderditik bota zituen. Horrela, urriaren 28an PPk akordioa apurtutzat jo zuen, Nafarroako Alderdi Popularra sortuz.
Yolanda Barcinaren presidentetza
Yolanda Barcina 2009an bihurtu zen alderdiko buru, VIII. Batzarrean. Alberto Catalán buruordea izan zen, eta, Carlos Garcia Adanero, idazkari nagusia. 2011ko maiatzean hauteskundeak egin ziren Nafarroako Parlamenturako. UPN alderdirik bozkatuena izan zen eta 19 eserleku erdietsi zituen, aurrekoan baino 3 gutxiago. PPk —1987z geroztik bere izenarekin aurkezten zen lehendabiziko aldian— 4 lortu zituen. Emaitza horien ondorioz, UPNk eta PSNk gobernu hitzarmena adostu zuten, eta Yolanda Barcina Nafarroako lehendakari izendatu, PSNko Roberto Jiménez lehendakariorde zuela. Maiatz horretako udalerrietako hauteskundeetan UPNk Nafarroako zenbait alkatetza garrantzitsu eskuratu zituen, hala nola Iruñekoa, Tuterakoa, Tafallakoa, Lizarrakoa, Barañaingoa edo Zizur Nagusikoa.
José Luis Borau
Filmografia
Oharrak:
Nafar Herriaren Batasuna
Yolanda Barcinaren presidentetza
Alderdi Popularrarekiko harremana 2008an hautsi arren, UPN harekin batera aurkeztu zen 2011ko azaroan Espainian egin ziren hauteskunde orokorretara; Bilduk eserlekurik ez lortzeko, PPren esanetan. UPNk 1. eta 3. postuak lortu zituen Kongresuko zerrendan, eta 1.a eta 2.a Senatukoan. Halaber, hitzartu zen UPNko diputatuak talde mistoan sartuko zirela, baina Mariano Rajoyren hautagaitza eta haren aurrekontuak babestuko zituztela. Zerrenda bateratu horrek bi diputatu eskuratu zituen Kongresuan (bata, UPNkoa; bestea, PPkoa) eta 3 Senatuan. Hartara, Carlos Salvador izan zen berriz ere UPNko diputatu bakarra.
2012ko ekainaren 14an, Yolanda Barcinak Roberto Jiménez lehendakariordea gobernutik egotzi zuen, leialtasunik gabe jokatu zuela leporatuta. Berehala, PSNko bi kontseilariek (Anai Astiz eta Elena Torres) dimititu zuten. Gobernu hitzarmena modu horretan hautsita, UPNk ez zuen behar adina eserleku Parlamentuan legerik aurrera eramateko. Hortaz, 2013ko aurrekontuak 2012tik luzatu ziren. Testuinguru horretan, CANeko dieten eskandalua zabaldu zen. 2013ko martxoan jakinarazi zen Yolanda Barcinak eta Miguel Sanzek, besteak beste, 2010eko abuztutik 2011ko ekainera arte dieta bikoitzak kobratu zituztela egun berean CANeko Sortzaileen Batzorde Iraunkorrean, bi bileraren artean tarte bat utzita.
Parlamentuak dimititzeko eskatu zion Barcinari martxoaren 11n, baina Barcinak ez zuen dimititu. Martxoaren 17an, UPNren IX. Batzarrean, Alberto Catalán presidenteordearekin lehiatu zen Yolanda Barcina alderdiko presidentetza lortzeko, eta Barcina garaile irten zen, tarte txiki bati esker. .2014ko azaroan, Yolanda Barcinak adierazi zuen Nafarroako gobernuko presidentea izateko ez zela UPNren zerrendaburua izango 2015 eko foru hauteskundeetan, baina 2017 arte UPNko buru segituko zuela.
2014ko azaroaren 17an, José Javier Esparza Nafarroako Gobernuko kontseilariak adierazi zuen Nafarroako Parlamenturako UPNren zerrendaburu izateko hautagaitza aurkeztuko zuela .UPNn zatiketa handia zen. Azkenik, UPNko Kontseilu Politikoan botoa emandako 208 kideetatik 128k (% 61) bozkatu zuen Esparza, Foru Erkidegorako hurrengo hauteskundeetarako lehendakarigaia, Barcinaren ordez; Alberto Catalánek, berriz, 79 boto lortu zituen (% 39). 2015eko martxoan, Barcinak amaitutzat jo zuen UPNko krisia, baina urte bereko ekainean, Barcinak iragarri zuen politika eta UPNko presidentetza utziko zituela, hauteskundeen ondoren UPN Foru Erkidegoko gobernua galtzear zenean. UPN oposiziora pasa zen Nafarroa Garaian, 1996tik lehen aldiz.
Oposizioan, Navarra Suma
2016an, UPNk Mariano Rajoyren Espainiako gobernuaren aurrekontuen alde bozkatu zuen Espainiako Kongresuan PPrekin batera. 2018ko maiatzean, Rajoyren aurrekontuak ez babestearekin mehatxatu zuen baldin eta euskal presoak hurbiltzen bazituen. Hargatik, azkenean babestu egin zituen, "Nafarroarako babes ekonomikoa, foru erkidegoaren errealitate instituzional bereizia eta ETAren terrorismoaren biktimen errespetua" aipatuz.
2022ko otsailean, UPNk Espainiako Gobernu ezkertiarraren lan erreformari baiezkoa bozkatzea adostu zuen PSOErekin; ordainetan, PSNk Maya alkatearen aurrekontuen alde bozkatu behar zuen Iruñean, eta ez zuen arrazakeriagatik gaitzetsiko, PPrekin lerrokatzeko UPNren joera hautsiz. Aldiz, Espainiako Parlamentuan, Sayas eta García Adanero UPNko parlamentariek ezkutatu egin zuten lan erreformaren kontra bozkatzeko asmoa zutela. Hala egin zuten ere UPNko zuzendaritzaren aginduen kontra. Horren ondorioz, alderdiko kontseilu politikoak UPN ordezkatzeko ahalmena kendu zien eta bi urte eta erdiz kanporatu zituen alderditik. Martxoan, bi kide kanporatuek iragarri zuten plataforma politiko bat sortu zutela, 631 kidez osatua, Esparzak arbuiatu zuena. 2022ko abenduaren 12ko kongresuan, UPNk aho batez erabaki zuen hurrengo hauteskundeetan Navarra Sumaren formula ez errepikatzea, PSNra hurbiltzeko bidea irekiz.
Ansonia latirostra
Ansonia latirostra Ansonia generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Halo (gertaera meteorologikoa)
Halo bat troposferan suspentsioan dauden izotz partikulek eragindako efektu optiko bat da. Izotz partikula hauek, argia errefraktatzen dute, ilargia edo eguzkiaren inguruan kolore espektro bat eratuz.
Ezaugarriak
Erradioa, orokorrean, 22ºkoa da, 46ºko kasuak ere ematen diren arren, orokorrean, barnealderantz, kolore gorrixkak izateko ohitura dute, eta, kanporantz, horia, urdin argia eta berdea.