cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berthouville
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Berthouville udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 770 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leongo geltokia
Geltoki zaharra
Geltokiko eraikina, Eduardo Saavedra y Moragas ingeniariaren proiektuari jarraituz eraiki zen, bidaiarientzako eta bulegoentzako eraikin bat diseinatu zuena, "Ipar" konpainiak bere geltokietan jarraitutako ereduan oinarritua eta vienar "sezesionismo" deritzonaren elementuekin. Tren-instalazioak zeuden lursailak 33 hektareako eremua zuen eta Leongo Udalak laga zuen. Geltokia, ofizialki, 1863ko azaroan inauguratu zen, 1870ean, andeak estaltzen zituen metalezko markesina bat erantsiz. Markesina horrek kristalezko manparak zituen alde batean.
Eraikin nagusia inguruko beste instalazio batzuek osatzen zuten, hala nola trenbide-lantegiek, sailkapen-geltoki batek, zamalanetarako eta salgaietarako kaiek, trenbide-ekonomato garrantzitsu batek eta trenbide-hondartza zabal batek.
Geltoki berria
Multzoa modernoa eta funtzionala da, eta 1 273,6 metro koadroko azalera hartzen du. Geltoki terminal gisa duen konfigurazioaren ondorioz, burualdeko nasa bat eta beste hiru nasa ditu, bi albo eta erdiko nasa bat, nasa horretatik sortzen direnak. Hirurek luzera ezberdina dute: 190 metro mendebalderago dagoenak, 485 metro erdikoak eta 236 metro azkenak. Nasa horietara lau bide sartzen dira, eta maniobrak egiteko beste lau bide daude. Geltoki mugatuaren ereduak nabarmen zaildu du geltokiaren trenbide-funtzionamendua aurreko geltokiarekiko, eta, ondorioz, atzera egiteko maniobrak egin behar izan dira tren iragankorretan, eta mugatu egin da Leonen tren-konposizioak aparkatzeko eremua. Konplexutasun hori areagotu egiten du Valladolid-Leon abiadura handiko burdinbidea delakoaren zerbitzuak, nazioarteko zabaleran, bi zabaleretarako bideak gordetzera behartzen baitu, bere funtzionaltasuna mugatuz. 2017an geltoki historikoko trenbide-hondartza zaharraren azpian pasabide-tunel berri bat eraikitzen hasi ziren, Asturias eta Galiziara zihoazen trenen atzerakada ezabatzeko. Tunel horretan lurpeko nasa berri bat eraiki zen, zirkulazio-ahalmena handitzeko eta geltokiaren egoera terminalari amaiera emateko. Horretarako, ataria handitu egin da, nasa berri horri zerbitzua eman ahal izateko. Nasa berriak zabalera mistoko bi bide izango ditu, bai UIC zabalera duten trenentzat, bai zabalera iberikoarentzat. Geltokiko bidaiari-eraikinak atari zabala, armairuak, ontziratzeko gunea, kafetegia, komunak, merkataritza-gune txiki bat eta administrazioko eta zerbitzuko hainbat bulego ditu. URBAQ Arquitectos SL enpresak diseinatua.Kanpoaldean ordainpeko aparkaleku bat eta hiriko autobusen geltokiak daude.
Bi Kun
Bi Kun (Jinzhou, 1995eko azaroaren 12a), belan lehiatzen den txinatarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020an (Tokio), eta brontzezko domina lortu zuen RS:X ekitaldian.
Chilatherina lorentzii
Chilatherina lorentzii Chilatherina generoko animalia da. Arrainen barruko Melanotaeniidae familian sailkatzen da.
Stralsundeko Andre Maria eliza
Stralsundeko Andre Maria eliza (St.-Marien-Kirche Stralsund) estilo gotikoko eliza luteranoa da, Stralsunden dagoena, Alemaniako ipar-ekialdean. Adreiluzko arkitektura gotikoaren adibide asanguratsua da. 1549-1569 eta 1573-1647 bitartean, munduko eraikinik garaiena izan zen. Organo nagusia, Friedrich Stellwagenek 1653 eta 1659 bitartean egindakoa, Europako organo barrokorik famatuenetako bat da.
Bizikleta
Bizikleta edo txirrindua  gizakiaren indarraz, bi gurpilen gainean eta pedalei eraginez dabilen ibilgailua da. XIX. mendean sortua eta hainbat aldaerez garatua, garraiobide merketzat erabili zen XX. mendean, herrialde pobre eta klase sozial apaletan bereziki, askotan autoa nagusitzen zen bitartean. Ariketa fisikoa eskatzen duen gailua izanik, osasuntsua izateaz gainera, txirrindularitza izenez biltzen diren kirolak ere sortu dira bizikleta oinarritzat harturik. XX. mendearen bukaerako kezka ekologikoak garraiobide jasangarri bilakatu du, bereziki hirietan; hartara, bizikleta bideak egin dituzte, eta bizikletaz ibiltzea sustatzen duten proiektu anitz garatu dira, hala nola bizikleta maileguak.
Bizikletaren historia
Bizikleta terminoa 1860ko hamarkadan Frantzian sortu bazen ere, aurretik bizikletaren aurrekaritzat jo daitezkeen gailuak asmatu ziren. XVIII. mendean zehar gizakiaren hanken indarrez mugitzen ziren lau gurpiletako gurdiak eraiki ziren, baina egungo bizikletaren parekotzat jo daitekeen lehenengo gailua Karl Drais alemaniarrak 1813an asmatutako gailua izan zen, draisienne izenekoa, bi gurpilekoa baina pedalik gabekoa eta gailua hankaz aurrera bultzatuz mugitzen zena. Berak belozipedo izena eman zion, gerora 1870eko hamarkadara arte gizakiaren hankaren indarrez mugitzen ziren gailu guztiak izendatzeko termino moduan erabiliko zena. Bizikletaren lehenengo aurrekaritzat jo daitekeen gailu honek oso zabalkuntza eskasa izan zuen, ordea, bere asmatzaileak ibilbide luzeak ere egin zitezkeela frogatzeko ahaleginak egin zituen arren eta parke eta lorategietan bakarrik erabili zen.
Porrot horren ondoren, 1860ko hamarkadara arte itxaron behar izan zen egungo bizikletatik gertu zegoen gailu bat aurkitzeko. 1861 urtean Pierre Michaux artisauak bere semea draisienne bat baliatzeko zituen zailtasunak ikusita, aurreko gurpilarekin batera jiratzen zuten pedalak eta balaztak gaineratu zizkion. Arrakasta ikusita, hurrengo urteetan milaka michaudine izeneko bi gurpileko belozipedoak ekoizten dituzte. Hasiera batean Michaux eta bere bazkideekin lan egin zuen Pierre Lallement, bere aldetik, Estatu Batuetara joan eta, bertan bizikleta modelo baten patentea erregistratu ondoren, berehala zabaldu zen bizikletaren erabilera.
Hasierako belozipedo modelo hauek pedalak aurreko gurpilaren ardatzean zituzten. Pedalei eragindako biraketa bakoitzean ibilitako distantzia handitu nahian, 1870eko hamarkadan zehar gero eta aurreko gurpil altuagoak egiten hasi ziren eta batzuetan metro t'erdira ere heltzen ziren: biziklo izeneko belozipedo berezi horiek zabalkuntza handia izan zuten Europan eta Ipar Amerikan, baina gizonezkoei zuzenduriko luxuzko produktu moduan bereziki. Praktikan ez ziren oso erabilgarriak, oso arriskutsuak ziren (bidean edozein koska jota, txirrindulariak kolpe handia hartzen baitzuen) eta jolas eta erakustaldi moduan erabiltzen ziren batez ere. Alternatiba moduan, egungo bizikleten oso antzekoak ziren segurtasun bizikletak garatu ziren 1880ko hamarkadan. Bizikleta hauetan bi gurpilen tamainak berdindu eta egun bizikleta guztietan erabiltzen kate bidezko transmisioaren bitartez, trakzioa atzeko gurpilera aldatu zuen, pedalkada bakoitzeko atzeko gurpilari biraketa batzuk eman eta ibilitako distantzia nabarmen gehituz; bizikletaren pneumatikoa ere aldatu zen, barruan kamara sartuz, hiriko bideetan ibiltzeko aproposagoa. 1888. urtean, John Boyd Dunlop eskoziarrak asmatu zuen eta azkar batean mundu osora hedatu zen. Urte berean, Nottingham hirian, Raleigh Bicycle Company sortu zen, eta munduko bizikleta ekoizlerik handiena bihurtu zen, urtean 2 milioi bizikleta baino gehiago eginez.
Bizikletan izandako berrikuntza hauek guztiz arrakastatsuak izan ziren eta bizikletaren zabalkuntza handia ekarri zuten. Aldi berean, masazko ekoizpenak kostuak gutxitu eta bizikleta gizarte-klase guztietara zabaldu zuen. Emakumeak ere bizikletaz ibiltzen hasi ziren eta batera eta bestera ibiltzeko ematen zuen askatasuna dela garai hartan mugimendu feministak bultzatu egin zuen.
Bizikleta ibilgailu erabiliena da. Flying Pigeon empresa txinatarrak 500 milioitik gora bizikleta egin ditu eta ibilgailu modelo baten ekoizpen handienaren errekorra dauka. Konparaketa moduan, hurrengo ibilgailurik salduena Honda Super Club motorra da eta 60 milioi motor saldu dira, eta autoetan, Toyota Corolla da salduena 35 milioi baino gehiagorekin.
Bizikletaren atalak
Bizikletaren elementuak koadro izeneko egitura bati eransten zaizkio. Bizikletaren erabilera zein den, koadroa altzairu, aluminio, titanio edo karbono zuntzez eginak izan ohi dira eta oro har sendotasuna, zurruntasuna eta aldi berean arintasuna bilatzen da. Aurrealdean, urkila izeneko pieza mugikorra eransten zaio, non aurreko gurpila eransten den.
Bizikleta eskulekuaz gidatzen da. Eskulekua eskuinera nahiz ezkerrera mugituz, urkila eta aurreko gurpila ere norabide horretan mugitzen dira. Bizikleta batzuetan, eskulekua potentzia izeneko pieza berezi batez lotzen da koadrora, eskulekua aurreratzen duena. Mota askotako eskulekuak daude, txirrindulariaren jarrera nolakoa izatea nahi den: mendiko bizikletetan eskuleku lauak erabili ohi dira, lasterketa-bizikletetan berriz eskulekuak beherantz luzatzen dira, txirrindulariak makurtu eta jarrera aerodinamikoagoa har zezan. Hiriko bizikletetan, eskulekuak atzerantz luzatzen dira, txirrindularia zutikoago egon dadin. Potentziaren luzera ere kontuan hartu behar da txirrindulariaren jarrera erabakitzerakoan. Gainera, eskulekuan kokatu ohi dira balaztak, aldagailuak, txirrina eta bestelako osagarriak. Txirrindulariak bizikletan duen jarrerari eragiten dion beste faktore bat zelaren kokapena.
Bizikleta bateko bi gurpilak ezberdinak dira: aurreko gurpila gehienetan urkilarekin batera mugitzen da eta bizikleta gidatu egiten du ezkerretara eta eskuinetara. Atzeko gurpilaren biraketak bizikleta mugiarazi egiten du, pedalkadaz transmititutako indarrari esker: pedalkada bakoitzean platerak bira bat ematen du eta kate bidezko transmisioaren bitartez, atzeko gurpileko pinoia, txikiagoa denez, zenbait bira ematen ditu, atzeko gurpila ere emango dituena.
Errepideko bizikleta
Bizikleta hau abiadura handia hartzeko diseinatua dago. Eskulekua bi posizio ditu. Normalean, goiko aldetik eusten da, baina abiadura handian joatean behetik eusten da aerodinamiko-agoa delako. Gurpilak oso estuak dira (2 zentimetro inguru) errepidearen kontrako erresistentzia ekiditeko. Munduko lasterketarik ospetsuenak bizikleta honekin egiten dira. 1903. urtean egunkari frantziar batek herrialdera bira emateko lasterketa ospatu zuen eta hau da, gaur egun, txirrindularitzaren lasterketa garrantzitsuena: Frantziako Tourra. Miguel Indurain nafarrak, bost aldi jarraian irabazi zuen. XX. mendean hainbat lasterketa eratu ziren. Munduko honenak, Frantziako Tour-a, Italiako Giro-a eta Espainiako Vuelta dira. Bitxikeri moduan, Espainiako Vuelta-ko 1950, 60, eta 70ko hamarkadetan Bilbo eta Donostia hirietan zuen jomuga edo helmuga. Gurean, Euskal Bizikleta, Euskal Herriko Itzulia, Donostiako Klasikoa, Udaberriko Sari Nagusia, Urkiolako Igoera, Getxoko Zirkuitua izan dira garrantzitsuenak. Afizionatu mailan, Bizkaiko Bira itzuli handienetakoa izan zen eta herrialde askotako selekzioak parte hartzen zuten. Itzulia irabazten zuenak profesional mailara pasatzen zela esaten zen. Julian Gorospe-k irabazi zuen lehenengo ekitaldia, eta gero, Roberto Laiseka, Erik Dekker, Igor Gonzalez de Galdean o eta Mikel Elgezabal, besteak beste. 1990ko hamarkadan, Euskadi taldea eratu zen gurean, eta gero, Euskaltel-Euskad i taldea bihurtu zena ikaragarrizko lasterketak burutu zituen. Nahiz eta euskal herriko txirrindulari gehienek taldera pasatzen ziren profesional bihurtzeko batzuk atzerrira joan beharra izaten zuten eta gehienetan gero etxera hurbiltzen ziren. Honen eredu, Iñigo Chaurreau (Polti taldea, Italian) eta Iñaki Barrenetxea (Tonissteiner-Saxon taldea, Belgikan) dira, besteak beste.
Munduko txirrindulari honena Eddy Merckx belgikarra izan da dudarik gabe. Bost Tour eta bost Giro irabazi zituen hainbat eta hainbat lasterketen artean. Historiako beste txirrindulari handienetakoak ondoko hauek dira; Bernard Hinault, Fausto Coppi, Jaques Anquetil, Miguel Indurain,Gino Bartali, Jan Ullrich eta Christopher Froome dira.
Pistako bizikleta
Bizikleta hau ez ditu galgarik ezta aldagailurik. Horrez aparte, errepidekoaren antza handia dauka. Pistako txirrindularitza egiteko belodromoa behar da eta gurean dagoen garrantzitsuena Donostia-koa da. Bizkaian, Zalla eta Trapagaran-ko herrietan belodromoak daude baita ere. Lasterketak proba desberdinak ditu; Omnium, Puntuaketa, Madison eta Scratch. Pistan ibilitako txirrindulari honena hemen, Unai Elorriaga bizkaitarra izan da. Unaik, Omnium probetan 3 domina eskuratu ditu Europako txapelketetan, eta estatu mailan hainbat domina proba guztietan eskuratu ditu.
Inkisidore
Inkisidorea (latinez inquirere < quaerere, "bilatu"; "bilatu" edo "ikertu" egiten duen hura) Inkisizioaren hiru auzitegietako bakoitzan jarduten zuen elizgizona zen. Eliza Katolikoaren erakunde honek katolizismoarentzat heresia, heterodoxia eta sorginkeria zena ezabatzeko helburua zuen, horretarako zentsura, zigor juridikoak (isuna, konfiskazioa eta sanbenitoa), espetxea, tortura eta heriotz zigorra (su ematea, urkatzea eta buru ebaketa) erabiltzen zituen.
Bizikleta
Mendiko bizikleta
XX. mendeko bigarren partean sortu zuten, eta gurpil lodiagoak izateagatik bereizten da batik bat. Eskulekua laua da eta beste bizikletak baino luzeagoa, eskuak aldendu-agoak izanik. Gainera indargetzaileak ditu. Hasieran, aurrealdean bakarrik zuten baina gero atzealdekoa asmatu zen baita ere. Biak izatea, bizikleta astunegia izatea dakartza eta beraz jeisteko bakarrik erabili izan dira. Zirkuituak laburrak izaten dira baina Ziklo-krosekoak baino luzeagoak. Normalean, 5 eta 8 kilometro bitartean egoten dira zirkuituen luzera, normalean mendi handietan eta zirkuitu bariatuetan. Euskal Herrian egon diren lasterketa handienak, Euskadiko Opena, Hego Euskal Herriko Kopa eta Arabako Challengea izan dira. Lehenengo biak bateratuta daude gaur egun. Euskal herritarren artean, Iñaki Lejarreta (Munduko Txapeldun Juniorra 2001ean, Diploma Olinpikoa Beijing 2008ean) berriztarra nabarmendu zen Durango-n entrenatzen zebilenean auto batek harrapatu zuen arte. Munduko txapelduna izan zen junior mailan, eta profesional bihurtu zen Orbea taldean. Orbea, mendi eta errepideko txirrindulari taldeak izan ditu, eta mendi bizikletan, munduko talderik honenetarikoa izan da Iñaki Lejarretarekin batera, Julien Absalon (Munduko Txapelduna) taldean izan zuten eta.
Guibemantis tornieri
Guibemantis tornieri Guibemantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bizikleta
Beste bizikleta motak
Trizikloa: hiru gurpil dituen bizikleta da. Oreka askoz handiagoa dauka baina bihurguneak azkar pasatzea zaila da bizikleta honekin. Umeak bizikletan ibiltzen ikastean bizikleta honekin hasten dira lehenengo.
Tandem a: bat baino gehiagorentzako bizikleta da. Normalean bi txirrindularientzat egiten da baina, hiru edo gehiago izan daitezke ere. Aurrean doanak bideratzen du bizikleta eta aldagailua erabiltzen dut, eta besteek pedalei bakarrik eragiten diete. Aurrera joatearen erresistentzia pertsona bakarrekoa da, baina energia bat baino gehiagorena, eta beraz, ondo koordinatuta badaude, urrunago eta abiadura handiagoan joan daitezke.
BMX: mendi bizikletako beste mota bat da. Gurpilak eta koadroa tamaina txikikoak dira. Jauziak eta abiadura txapelketak egiten dira bizikleta honekin. Oso leunak dira.
Kargako bizikleta: Herbeherean asko daude honelakoak. Batzuk atzean dute karga eramateko lekua baina beste batzuk atzean eta aurrean dute lekua.
Bizikleta publikoak
XXI. mende-ko lehen urteetan, ingurumena zaintzeko asmoarekin hainbat hirik bizikleta publikoen alde egin dute. XX. mende-ko azken urteetan bidegorri batzuk eginda zeudela baliatuta, diru gutxigatik txirrindulak alokatzeko aukera eman zioten hiriko biztanleei. Nahiz eta lehenengo momentuan paseatzeko txirrindula normalak jarri ziren, gero txirrindula elektrikoak jarri zituzten. Bilbo hiria, adibidez, Bilbaobizi programa ezarri zuen 2018. urtearen azkenengo asteetan.
Bizikletak kulturan
Bizikletak filme askotan garrantzi handia izan dute. Adibidez honako hauetan: Ladri di biciclette (Bizikleten lapurra) eta Il Postino (Postaria)(Italiarrak), Le Vélo de Ghislain Lambert (Ghislain Lambert-ko bizikleta)(Frantziarra), Muerte de un ciclista (Txirrindulari baten hilketa) (Espainia), E.T. the extra-terrestria l ( E.T. Extra-lurtarra)(Amerikarra), Wadjda (Bizikleta orlegia) (Saudi Arabiarra).
Huehuecoyotl
Huehuecoyotl edo Ueuecoyotl (nahuatlez koiote zaharra esan nahi duena) azteka mitologian dantza, musika eta kantuaren jainko tranpati bat da. Borboitar Kodexa izeneko testuan giza esku eta oinak dituen dantzan ari den koiote bat bezala irudikatua da, txindata batzuekin lagunduta.
Huehuecoyotl tribu iparramerikarren koiote iruzurgilearen antzekoa da, narrazioan eta kantu koralean barne. Bi kulturetan txantxazalea da, bere trikimailuak sarri beste jainkoen batzuengan jokatzen dituena, baina sarri huts egiten dute, berari gainontzeko jainkoei baino kalte handiagoa eraginez. Jainko jaizalea, gizakien artean gerrak bultzatzen zituela ere esaten da, bere asperdura uxatzeko. Tezcatlipocaren familiako jainko mexika bat da, eta bere eraldatzeko botereak ditu. Jainkoen iragarpen txarrak zituztenek batzuetan Huehuecoyotlengana jotzen zuten euren patua arintzeko edo alderantzikatzeko.
Cuetzpallin egun sakratua (hamairukoaren barnean laugarrena dena, Huehuecoyotli zegokion.
Sarri Xolotlekin lotzen da.
2-Kloronaftaleno
2-kloronaftalenoa kloratutako hidrokarburo aromatikoa da, C10H7Cl formula duena. Konposatuak 1-kloronaftaleno isomeroa du.
Sintesia
Naftalenoa zuzenean kloratuz sintetizatzen da 2-kloronaftalenoa. Normalean bi isomero monokloratuekin batera deribatu bikloratu eta trikloratuak ere eratzen dira.
Ezaugarriak
2-kloronaftalenoa usainik gabeko solido sukoi zuria da. Ez uretan disolbatzen. Oxidatzaile sendoekin erreakzionatzen du.
Erabilera
2-kloronaftalenoa fulerenoak sintetizatzeko baliatzen da.
Lipinka
Lipinka Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 194 biztanle ditu eta 2,48 kilometro koadroko azalera. Olomouceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1396 urtean egin zen.
Industria litiko
Industria litikoaren aurkikuntza arkeologikoak, edo talde horretako tresnena, giza jarduera egon dela erakusten du, nahiz eta beste animalia batzuek ere (txinpantzeak, igarabak, sai zuriek) batzuetan erabiltzen dituzten harriak tresna gisa. Animaliek tresna hauek gizakiek bezala sortu dituztela esatea hipotesi bat izatetik ez da pasatzen.
Historiaurreko industria litikoak honako estadioak ditu:  (datazioa baliozko da Mundu Zaharrean):
Ezagutzen den industriarik zaharrena da: homininoek, gizakiaren arbasoak direnak gutxienez, erreminta mota hauek erabili dituzte gutxienez orain dela 2.800.000 urtetan. Esan daiteke erreminta litikoak eskuratzeak garrantzitsua izan zela gure jatorriaren garapenarentzat, lagunduz ingurugiro berrietara moldatzen eta elikagaien dieta aldatzea baimenduz (tuberkuluak edo belarjale handien proteinak dietan txertatuz).
Maxima (musika)
Maxima musikan biribilaren halako zortzi, karratuaren halako lau eta longaren halako bi irauten duen musika irudi bat da. Pentagraman idazterakoan, laukiluze huts bat bezala irudikatzen da, ezkerraldetik lerro bertikal bat irtetzen zaiona. Bere isiltasun baliokidea maxima isiltasuna da, pentagramako bigarren lerrotik laugarreneraino hedatzen den karratu ilun bat bezala irudikatzen dena.
Miguel Matxinandiarena
Miguel Matxinandiarena Sagasti (Agoitz, - Buenos Aires, ) nafar zinema ekoizlea izan zen, Argentinan lan egin zuena. 1915ean Ameriketara joan eta 1937an Estudios San Miguel ekoiztetxea sortu zuen.
Sid Going
Sidney Milton Going (Kawakawa, 1943ko abuztuaren 19a) zeelandaberritar errugbilari ohia da, uztartze-erdilariko postuan aritzen zena.
Jatorriz maoriarra da eta Azken Egunetako Santuen Jesu Kristoren Elizakoa da. Misiolaria, apezpikua eta Hamiltongo Tenpluko presidentea izan zen.
1965etik 1978ra North Auckland taldearekin jokatu zuen eta 29 partida jokatu zituen Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin. 1972-73 urteetan Zeelanda Berrian Britainia Handira eta Irlandara egindako biran taldeko kide nabarmenetako bat izan zen.
National Geographic (aldizkaria)
National Geographic geografia, natura, zientzia eta historia jorratzen dituen hilabetekaria da, argazki ikusgarriz hornitua. 1888an sortu zuen, National Geographic Society delakoak Ameriketako Estatu Batuetan. Bereizgarritzat du aldizkariaren azala inguratzen duen marko horia.
Beste hizkuntza batzuetan
Jatorrizko aldizkaria ingelesez argitaratzen badute ere, gaur egun ia beste 40 hizkuntzatan ere kaleratzen dute, besteak beste gaztelaniaz (1997tik) eta frantsesez (1999tik).
Margarida Lopes de Almeida
Margarida Lopes de Almeida, Margarida Lopes eta Margarida Fortunata de Almeida izenez ere ezaguna, Lia de Santa Clara, La Moça que Apregoa Versos, edo Arquimillonaria de la Poesía ezizenduna, (Río de Janeiro, Brasil, 1896ko apirilaren 7a - ib. ,1979ko ekainaren 20a) Brasilgo deklamatzaile, poeta eta eskultorea izan zen. Errezitatzaile bikaina izan zen, Brasilgo deklamazio-eskola berriaren sortzailea, eta "La Moça que Apregoa Versos" eta "Arquimillonaria de la Poesía" deitzen zioten. Júlia Lopes de Almeida idazle, nobelagile eta abolizionistaren eta Almeidako Filinto poetaren alaba zen, baita Almeidako Afonso Lopes poetaren arreba ere. Amaren aldetik, Adelina Lopes Vieira poeta eta kontalaria eta dramagilea izeko zuen.
Biografia
Margarida 1896ko apirilaren 7an jaio zen, Santa Teresa auzoko Aprazível kalean, Rio de Janeiron. Gurasoak, Academia Brasileira de Letras delakoaren sortzaileak, Júlia Lopes de Almeida nobelagilea eta Filinto de Almeida poeta izan ziren. Paula Macedoren eskolan ikasi zuen, auzoan bertan, eta 'Lia de Santa Clara' izengoitiaren pean ere idazle izan zen. Arteei, bereziki literaturari, lotutako familia batean jaio zen, eta txikitatik egon zen harremanetan poesiarekin. Etxean, besteak beste, Olavo Bilac, Raimundo Correia, Alberto de Oliveira, Paulo Barreto eta Artur de Azevedoren bisita ugari izan zituen.
Deklamazioa
Haurra zela, poemak deklamatzen aurkeztu zen hitzaldi batean, eta maiz parte hartu zuen Jornal do Commercio aretoko eta Belas-Arteetako Eskola Nazionaleko literatura-jaietan.
Deklamazio-ikuskizun hutsa egiteko, 1921ean Rio de Janeiron debuta egin zuen lehen artista izan zen.
Deklamatzaile bikaina izan zen, eta deklamazio-eskola berria sortu zuen Brasilen.
Eskultura
Beste lan batzuen artean, Margarida Lopes de Almeida Júlia Lopes de Almeidaren bustoaren egilea da. Júlia Lopes de Almeida 1939an egin zuen, brontzez, harrizko idoi ederren gainean, emakume brasildarrek portugesei eskainia, 1953ko martxoaren 28an inauguratua Lisboako Jardim Gomes Amorim-en (Praceta Avenida António José de Almeida) eta 1940ko Creoula brontzezko eskultura (Arte Ederren Museo Nazionalaren bildumakoa).
Portugalgo egonaldiak
1927an Funchalen egon zen, Madeira uhartean, eta Arriaga Antzokian, gero Baltazar Dias Udal Antzokia, emanaldia eskaini zuen. 1933ko abenduan, Brasilgo eskultore ospetsua, Lisboara iritsi zen Bagé lurrunontzian, Pariserako bidean.
1934ko apirilaren 22an Funchalera iritsi zen, Lisboatik Pariserako bidean zihoan Madril lurrunontziaren barruan, Savoy hotelean ostatu hartuta. Bi errezitaldi eman zituen Udal Antzokian, Portugalgo, Brasilgo, Espainiako eta Frantziako poeten interpretazioekin, eta, bigarren errezitaldiaren tartean, plaka oroigarri bat inauguratu zen, António Caldeira Coelho garai hartan Funchal gobernadore zibilak egindako hitzaldiarekin.
1946ko apirilaren 7an Funchalera itzuli zen Serpa Pinto ontzian, Lisboatik, Brasilgo Kanpo Harremanetarako Ministerioaren misio berezian.
Funchalera itzuli zen 1952ko azaroaren 2an, Vera Cruz ontzian, eta Lisboarantz abiatu zen Serpa Pinton, hil bereko 9an. Han São Luís Antzokian parte hartu zuen, Europan bira egin aurretik.
1961eko apirilean, Angola eta Mozambikeko bira batetik etorrita, Lisboako D. Maria II Antzokian parte hartu zuen.
Lochgair
, 'An Loch Geàrr', Eskoziako udalerri bat da, Argyll eta Bute konderrian.
Dahmker
Dahmker Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Elmenhorst
Elmenhorst honako udalerrietako bat izan daiteke:
Getariako Sardinazaleen Errege Konpainia
1756an, Pedro Cano Mucientes Gipuzkoako korrejidore zenean, Batzar Nagusiek lurraldean sardinaren industria eta kontsumoa zabaltzeko komisioa sortu zuten. 1757an korrejidoreak berak Batzarretan lurraldearen ekonomia indartzeko 11 proposamen aurkeztu zituen, tartean sardinen gazitze-industria garapena zegoen. Garai hartan, balearen eta bakailaoren arrantza aktibitatea behera zihoan.
Konpainiaren inguruko lehen erreferentzia 1764ko a da, Gipuzkoako Batzar Nagusiei Getariako herriak bidali zien gutunean. Gutun horretan empresa berriaren proiektua azaltzen da eta, baita ere, Karlos III.a Espainiakoa erregearen oniritziaren itxoitean zeudela bera martxan jartzeko. Batzarrek oso ondo hartu zuten proposamena eta Errege Kontseiluaren aurrean proiektua defenditu zuten. Erregearen aldeko onarpena laster heldu zen eta, gainera, enpresaren bost akzio erosi zituen (1764-1765). 1770an, bestetik, Batzarrek Ogasun Ministroari idatzi zioten erregeari egokitzen zitzaizkien 150 peso erabiltzeko. Dena dela, konpainia berriari gauzak ez zitzaizkion oso ondo joan. Koldo Larrañagaren hitzetan 1773an enpresaren zuzendaritzak Batzarrei laguntza eskatu zien zeren eta gastuak handiegiak baitziren eta, hori gutxi balitz, zuzendaria, Juan Lorenzo Etxaves Asur Romero hila zen ordurako. Memorial horren sinatzailea Juan Lorenzoren alarguna zen, Maria Josefa Beldarrain, beste zuzendariaren alaba, hau ere hila, Jose Beldarrain. Pentsatzekoa krisialdian zuzendari nagusien heriotzak zer ikusi handia izango zuela.
Hortik aurrera ez dago informazio handirik. Domingo Ignacio Egañak zuzentzen zuen El guipuzcoano instruido konpainiaren beste erreferentzia bat dago; horren arabera, 1777an kontuak Ahaldun Nagusiari aurkeztu zizkioten. Baina Xabier Alberdiren informazioaren arabera, enpresa 1773an desagertu zen eta, haren ordez, Bilbon, Kantauri Itsasoko Itsas-arrantzaren Konpainia Orokorra sortu zen. Alberdiren ustez, arrainaren prezioen gorabeherek eta inbertitzaileen interes faltak konpainiaren porrota ekarri zuten.
Malgutasun (argipena)
Malgutasun hitzak adiera zenbait ditu:
Vanellus lugubris
Vanellus lugubris Vanellus generoko animalia da. Hegaztien barruko Charadriidae familian sailkatua dago.
José Patiño
José Patiño y Rosales (Milan, 1667ko apirilaren 11 - San Ildefonso, 1736ko azaroaren 3a) espainiar politikaria izan zen. Garrantzi handiko lana egin zuen Filipe V.a erregearen kolonia-politika berriz bideratzen, haren aholkulari nagusia izan baitzen 1733tik aurrera.
Ni esposatzian
Ni esposatzian (Ni ezkontzean) Juam Manuel Lujanbio "Txirrita" bertsolariaren bertso sorta bat da.
José Patiño
Besteak beste, Venezuelako, Antilletako eta Filipinetako Konpainiak sortu zituen, eta Ferrolgo arma-biltegiaren eraikuntza hasi zuen, estatuaren politika merkantilistan kokatuta. Euskal Herriari begira, bera izan zen Gaztelako Koroaren solaskidea eta sinatzailea 1727ko Hitzarmenean, 1728ko Caracasko Gipuzkoar Konpainia ren sorrera ekarri zuena.
Hemibagrus chrysops
Hemibagrus chrysops Hemibagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Lipnice nad Sázavou
Lipnice nad Sázavou Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 657 biztanle ditu eta 11,14 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1409 urtean egin zen.
Vaison
Vaison Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vaison-la-Romaine udalerrian erroldatutako biztanleak 6.248 ziren. Familiak 2.849 ziren, horien artean 1.116 pertsona bakarrekoak ziren (433 bakarrik bizi ziren gizonak eta 683 bakarrik bizi ziren emakumeak), 903 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 593 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 237 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.771 etxebizitza zeuden, 2.948 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 476 bigarren erresidentzia ziren eta 346 hutsik zeuden. 2.450 etxeak ziren eta 1.311 apartamentuak ziren. 2.948 etxebizitza nagusietatik 1.506 bere jabearen bizilekua ziren, 1.353 alokairuan okupaturik zeuden eta 89 doan lagata zeuden; 136 etxek gela bat zuten, 338 etxek bi zituzten, 687 etxek hiru zituzten, 834 etxek lau zituzten eta 953 etxek bost zituzten. 1.904 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.546 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 867 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.595 ziren, horien artean 2.485 aktiboak ziren eta 1.110 inaktiboak ziren. 2.485 pertsona aktiboetatik 2.077 lanean zeuden (1.089 gizon eta 988 emakume) eta 408 langabezian zeuden (192 gizon eta 216 emakume). 1.110 pertsona inaktiboetatik 424 erretiraturik zeuden, 268 ikasten zeuden eta 418 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vaison-la-Romaine udalerrian 2.934 unitate fiskal zeuden, 6.220,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.608 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 792 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 14 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 31 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 88 eraikuntza enpresak ziren, 209 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 85 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 14 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 30 finantziazio enpresak ziren, 61 higiezinen enpresak ziren, 86 zerbitzu enpresak ziren, 105 administrazio publikoko enpresak ziren eta 60 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Mendiko txirrindularitza
Mendiko txirrindularitza bizikleta arrunt batek baino gurpil eta koadro indartsuagoak dituzten mendiko bizikletak baliatuz egiten den kirola da.
Vaison
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 228 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 9 banku bulegoak, 1 funeraria, 15 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 3 autoeskolak, 29 igeltseroak, 10 margolariak, 12 zurginak, 12 iturginak, 8 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 16 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 66 jatetxeak, 21 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 8 apaindegiak.
Mendiko txirrindularitza
Mendi bizikletako probak 1 edo 2 ordu ingurukoak izaten dira, normalean zirkuitu bati hainbat itzuli emanez.
Vaison
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 95 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 3 120 m2 baino gehiagoko dendak, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 5 harategiak, 1 arraindegi zen, 4 liburu dendak, 27 arropa dendak, 9 etxerako tresna dendak, 5 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 3 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 4 drogeria, 5 lurrin-dendak, 3 bitxi-dendak eta 5 lore-dendak ziren.
Mendiko txirrindularitza
Historia
XX. mendeko 80ko hamarkadan eratu zen kirol hau, Estatu Batuetan. Azkar hedatu zen, eta 1990. urtean, lehenengo mundu txapelketa egin zen Durangon (Estatu Batuak). Gurean, europako leku gehienetan bezala, 90eko hamarkadan izan zuen gorakada nabarmena eta talde eta txapelketa asko antolatu ziren. Mendiz Mendi eta Mendibike taldeak 1991. urtean eratu ziren, adibidez.
Vaison
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vaison-la-Romaine udalerrian 115 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.156 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 3 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Vaison-la-Romaine udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 673 ikaslekin.
Apomys gracilirostris
Apomys gracilirostris Apomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Vaison
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mendiko txirrindularitza
Historia
Gurean, Iñaki Lejarreta izan da txirrindulari onena espezialitate honetan. Orbea taldean zegoen auto batek Iurretan harrapatu zuen arte.
Gymnopis multiplicata
Gymnopis multiplicata Gymnopis generoko animalia da. Anfibioen barruko Dermophiidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Chilatherina pagwiensis
Chilatherina pagwiensis Chilatherina generoko animalia da. Arrainen barruko Melanotaeniidae familian sailkatzen da.
Ball (Louisiana)
Ball Louisianaeko herri bat da. Rapides parrokian kokatua dago. 2010ean 4,000 biztanle zituen, 20.94 kilometro koadrotan banatuta.
Teddy Kollek
Theodor "Teddy" Kollek (טדי קולק; Nagyvázsony, 1911ko maiatzaren 27a – Jerusalem, 2007ko urtarrilaren 2a) israeldar politikaria izan zen. Jerusalemgo alkatea izan zen 1965etik 1993ra.
Hungarian jaio zen familia judu batean eta 1918an Vienara joan ziren bizitzera. 1935ean familiak Palestinako Britainiar Mandatura emigratu zuen eta 1937an Teddy kibbutz baten sortzaileetako bat izan zen.
Urandi (leku izena)
Urandi, edo Urandia batzuetan, euskal hidronimo bat da, Euskal Herrian herritarrek beren eskualdeko ibai nagusiari deitzeko erabili izan dutena, ibai horren izen bereziaren ordez.
Egungo kasu ezagun batzuk Ugarana edo Errobi ibaiak dira, eskualde horietako herritarrek batzuetan U(r)andi deituak. Zarrakaztelu herrian (Nafarroa), halaxe deitzen zioten Aragoi ibaiari XII-XIV. mendeetan.
Teddy Kollek
Palestinan espioitza lanetan aritu zen eta harremanak estutu zituen Mossad eta CIAren artean. Politika nazionalean David Ben-Gurionen aliatua izan zen eta lehen ministroaren bulegoko zuzendari nagusia izan zen.
Jerusalemgo alkatea izan zen 28 urtez. Bere agintaldian Israel hiri modernoa bihurtu zen.
South Stream
South Stream (Южный Поток, Южен поток, Јужни ток/Južni tok, Južni tok, Déli Áramlat, Flusso Meridionale) Errusia Austria eta Italiarekin lotu behar zuen gasbide bat izan zen.
Gasbidea
Siberiatik hasita, hodiek Itsaso Beltzaren azpitik Bulgariara igaro eta handik Austriara eta Italiara iristen zen. Ukrainatik edo Iparraldeko Itsasotik (North Stream) doazen gasbideen alternatiba zen.
Skowhegan (Maine)
Skowhegan Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Somerset konderrian kokatuta dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
South Stream
Arrazoi teknikoa
Europako Batzordeak oztopo asko jarri zizkion proiektuari, gasbidearen jabea eta gasaren jabea enpresa bera izatea, kasu honetan Gazprom, EBren legearen aurkakoa zelako.
Arrazoi politikoa
Bruselak murriztu egin nahi zuen Errusiarekiko menpekotasuna eta ez zen beraz fio.
Ondorioak
Errusiak petrolioa eta gasa Txinara bideratzen aztertzen hasi zen eta Europa hegoaldeko lotura Turkia bidez egingo zuen.
Paralelo (geometria)
Bi dimentsioko geometrian, bi zuzen paraleloak dira elkar ebakitzen ez badute.
Hiru dimentsioko espazio euklidearrean, bi planok ez badute punturik partekatzen, paraleloak direla esaten da. Hiru dimentsioko espazioan elkartzen ez diren bi zuzenek, paralelo izatekotan, plano berean egon behar dute.
Definizioa
Paralelismoa, geometrian, dimentsio bateko edo gehiagoko edozein aldaera linealen (zuzenen, planoen, hiperplanoen, eta abarren) artean eginiko erlazioa da.
Plano kartesiarrean bi zuzen paraleloak dira, baldin eta malda bera badute edo ardatzarekiko perpendikularrak badira; adibidez, funtzio konstantea.
Plano afinean, bektore gidatzaile bera duten bi zuzen dira paraleloak.
Beha dezagun orain hiru dimentsioko espazio afin batean zuzen bat eta plano bat paraleloak izan daitezkeela. Horrela, plano batean dauden bi zuzen paraleloak dira baldin eta zuzen berdinak badira edo ez badute punturik partekatzen, eta era berean, espazioan bi plano paraleloak dira baldin eta bi planoak berdinak badira edo ez badute zuzenik partekatzen.
Bakartasun-axioma
Geometria euklidearra beste geometria batzuetatik desberdintzen duen axioma k honela dio:
Plano batean zuzen batetik kanpo dagoen puntu bakoitzetik zuzen paralelo bakarra pasatzen da.
Propietateak
P multzoa, hau da, planoan dauden zuzenen multzoa emanda honako erlazio bitarra definitu dezakegu:. Honek esan nahi du a b-ren paraleloa dela.
a, b eta c P planoko zuzenak izanda, hurrengo propietateak betetzen dira:
Beraz, planoetako zuzenen arteko paralelismoa baliokidetasun-erlazio bat da.
Espazioko plano paraleloen multzoetan froga daitezke aipaturiko propietate hauek.
Oharra: Bihurkor eta simetriko propietateak multzoen ebakiduraren ondorio dira, eta ez daude bakartasunaren axiomaren menpe.
Teoremak
Bi teorema hauetako propietateak eta propietate iragankorraren frogapenak bakartasunaren axioma erabiltzen dute.
Historia
Plano berean zehar inoiz elkartzen ez diren bi lerro paraleloak direlako definizioa Euclid's Elements liburuan agertzen da, liburuaren 23. definizioan, hain zuzen. Greziarrek beste definizio desberdin batzuei buruz egin zuten eztabaida, gehienak Euklidesen bostgarren postulatua azaltzen saiatzeko. Proklosek Posidoniori esleitzen dio lerro paraleloak lerro distantziakideak direla esaten duen definizioa. Sinplizio Ziliziakoak ere Posidoniusen lerro paraleloen definizioa aipatzen du, baita Aganisek definizio horretan egindako aldaketak ere.
XIX. mendearen amaieran, artean ere erabiltzen zen, Ingalaterrako bigarren ikastaroan, Euclid's Elements liburua ikasliburu gisa. Geometria proiektiboaren eta geometria ez-euklidearraren eremuetan egindako aurrerapenei esker, geometriari buruzko testu berriak idatzi ahal izan ziren, eta geometriari buruzko ordura arteko testuliburuen ordez erabiltzen hasi ziren. Testu berriek aurreko testuliburuekiko duten ezberdintasunik handiena lerro paraleloen definizioari dagokio; aldaketa honekin batera, hainbat kritika heldu ziren. Kritika horien artean, beharbada, gogorretako bat Charles Dodgson-ek (Lewis Carrol ezizenez ezagutua bera) idatzitako antzerki-lanean jasotzen da (Euclid and His Modern).
Terminoak eraldatu zituen lehenengo liburuetako bat James Maurice Wilsonek 1868an idatzitako Elementary Geometry liburua izan zen, norabidearen kontzeptu primitiboan oinarrituta. Wilhelm Killingren arabera, Wilsonek erabilitako ideia hori Leibnizek erabilitakoaren jarraipena zen. Wilson-ek norabide terminoa, nahiz eta definitu gabe, beste kontzeptu batzuk azaltzeko erabili zuen; adibidez, honako hau: "Elkar ebakitzen duten bi lerro norabide desberdinak dituzte eta norabide-desberdintasun horri bi lerroen arteko angeluari deritzo." Wilson-ek, hamabostgarren definizioan, lerro paraleloaren kontzeptua azaldu zuen; honela: "Norabide bera duten, baina lerro beraren gainean ez dauden bi lerro paraleloak dira". Augustus De Morganek aurreko definizioa aztertu eta akatsak zituela adierazi zuen. Akats horien artean, definizioaren oinarria eta definizio beraren erabilera daude. Dodgsonek ere gaitzetsi zuen Wilsonek erabilitako definizioa. Wilsonek bere lerro paraleloen definizioa aldatu zuen bere liburuaren hirugarren argitaralditik aurrera.
Beste erreformatzaile batzuk ere saiatu ziren paralelo kontzeptu horri buruzko definizio bat ematen, baina definizio horiek ez zuten funtzionatu. Zailtasun handiena zen, Dodgsonek adierazi zuen moduan, definizioa erabiltzeko beste axioma batzuk gehitu beharra zegoela. Posidoniusek lerro distantziakideei buruz emandako definizioak, Francis Cuthbertsonek bere Euclidean Geometry liburuan (1874) erabiliak, arazo bat zuten; izan ere, lerro zuzenetik distantzia finko batera dauden puntuak lerro bat balira azaldu behar dira. Arazo hori ezin zen frogatu, eta egia balitz bezala onartu behar zen.
Bi dimentsiotan (Planoan)
Izan bitez bi zuzen paralelo, l eta m, espazio euklidearrean. Orduan, honako propietateak baliokideak dira:
Propietate baliokideak direnez, horietako edozein har daiteke definizio moduan espazio euklidearrean, baina lehenengo eta hirugarren propietateek neurriaren teoria erabiltzen dutenez, korapilatsuagoak dira bigarrena baino. Horregatik, bigarrena da aukerarik ohikoena paralelotasuna definitzeko espazio euklidearrean. Beste propietateak Euklidesen paraleloen postulatuaren ondorioak dira.
Hiru dimentsiotan (Espazioan)
Hiru dimentsioko espazioan elkar ebakitzen duten bi zuzen ez dira zertan paraleloak izan. Baldin eta soilik baldin plano berean badaude dei daitezke paralelo; beste edozein kasutan zuzenak gurutzatzen direla esaten da.
Zuzen bat eta plano bat
Definizio horren baliokidea da honako hau: zuzen bat eta plano bat paraleloak dira baldin eta soilik baldin m zuzeneko p puntutik q planoan gertuen dagoen punturainoko distantzia p puntuaren hautapenarekiko independentea baldin bada.
Bi plano
Bi zuzen paralelok plano berean egon behar duten bezala, bi plano paralelok hiru dimentsioko espazio berean egon behar dute eta ezin dute puntu komunik eduki.
Izan bitez bi plano ezberdin, q eta r, hiru dimentsioko espazioan; orduan, paraleloak dira baldin eta soilik baldin q planoko p puntutik r planoan gertueneko dagoen punturainoko distantzia p puntuaren hautapenarekiko independentea baldin bada. Hau ez da inoiz gertatzen bi planoak hiru dimentsioko espazio berean ez badaude.
Geometria ez-euklidearrerako luzapena
Geometria ez-euklidearrean, ohikoagoa da geodesikoei buruz hitz egitea zuzenei baino. Edozein geometriatan, geodesia bat bi punturen arteko bide laburrena da. Geometria ez-euklidearrean (geometria eliptikoan edo hiperbolikoan) gorago aipatutako hiru propietateak ez dira baliokideak, eta bigarrena soilik da baliagarria, geometria ez-euklidearrean ez baitu neurririk erabiltzen. Ohiko geometrian hiru propietateek hiru kurba ezberdin definitzen dituzte: kurba distantziakideak, geodesia paraleloak eta geodesia perpendikular komun bat partekatzen dutenak.
Geometria hiperbolikoa
Geometria euklidearrean, bi geodesiak edo elkar ebakitzen dute, edo paraleloak dira. Geometria hiperbolikoan, bi geodesia plano berean izan daitezke:
Literaturan, geodesiko ultraparaleloak ez-ebakiak izenez ezagutzen dira. Infinituan elkar ebakitzen duten geodesikoaei limite paralelo deritze.
Zuzen ultraparaleloek perpendikular bakarra dute komun (ultraparaleloen teorema) eta perpendikular horren bi aldeetan dibergitzen dute.
Geometria esferikoa edo eliptikoa
Geometria esferikoan, geodesia guztiak zirkulu nagusiak dira. Zirkulu nagusiek esfera bi hemisferio berdinetan banatzen dute, eta zirkulu nagusi guztiek elkar ebakitzen dute. Horregatik, geodesia bat emanda, ez dago beste geodesiarik non biak paraleloak diren. Kurba distantziakideei latitudeko paralelo deritze; latitudearen analogoak dira.
Lipník (Třebíčeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1389 urtean egin zen.
Cristóbal Lekunberri
Cristóbal Lekunberri Gandarias (Leitza, - Donostia, ) nafar arkitektoa izan zen. Madrilen ikasi eta Bigarren Karlistaldian erbesteratu zen. Gasteizko Salestarren komentuaren lanak hasi zituen.
Vincent van Gogh
Vincent Willem Van Gogh ( nederlanderaz: [ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑn ˈɣɔx](entzun); Zundert, Ipar Brabant, 1853ko martxoaren 30a - Auvers-sur-Oise, Val-d'Oise, 1890eko uztailaren 29a) margolari postinpresionista herbeheretar ospetsua izan zen. Hamarkada bakarrean 2.100 artelan inguru egin zituen, haien artean 860 oleo-margolan, gehiengoak bere bizitzako azken bi urteetan margotuak.
Haren artelana paisaia, natura hil, erretratu eta auto-erretratu ek osatzen dute, kolore indartsu eta pintzelkada adierazgarri zein oldarkorrengatik bereiziak, gerora arte modernoaren oinarri izan zirenak. Bere buruaz beste egin zuen 37 urterekin gaixotasun eta txirotasunez beteriko bizitza baten ostean.
Familia dirudun batean jaioa, umetan izaera serio, isil eta adimenduna zuen, marrazten txikitan hasi zelarik. Gaztetan arte merkatari bezala egin zuen lan, asko bidaiatuz, baina Londresera bizitzera joatean beheraldia eduki zuen. Hori zela eta, erlijiorantz jo zuen, Belgikako hegoaldean misiolari protestante bezala jardunez. Gaixo eta bakardadean zegoen 1881ean margotzera bueltatu aurretik, bere gurasoen etxera itzultzean. Theo anai gazteak ekonomikoki mantendu zuen, bien artean gutun bidezko posta-truke luzea mantenduz. Bere lan goiztiarrek, gehienbat natura hil eta nekazarien erretratuak, geroagoko lanetatik bereizten diren kolore bizien seinale batzuk dituzte. 1886an Parisera joan zen, eta Émile Bernard zein Paul Gauguin bezalako abangoardismo mugimenduko partaideak ezagutu zituen, inpresionismoaren sentiberatasunaren aurkakoak zirenak. Bere lana garatu ahala, natura hil eta inguruko naturaren ikuspuntu berri bat eratu zuen. Margolanak argiagoak eta biziagoak bilakatzen joan ziren, eta 1888an Frantzia ko hegoaldean zegoen Arlesen egin zuen egonaldian, estiloak bere momentu gorena lortu zuen.
Denboraldi horretan, hainbat aztergai probatzeari ekin zion eta olibondo, gari-soro eta ekiloreak marraztu zituen.
Van Goghek pasarte psikotikoak eta eldarnioa jasaten zituen eta bere buru osasunaz kezkatzen zen arren, bere osasun fisikoa baztertu zuen nahikoa jan gabe eta oso zintzurkoia izanaz. Bere lagun Gauguinekin zuen harremana haserrealdi batean bizarra mozteko labainarekin ezkerreko belarriaren zati bat moztean amaitu zen. Ondoren, Saint-Rémy ko ospitale psikiatrikoetan denboraldi bat eman zuen. Senda-agiria eman ziotenean, Auvers-sur-Oise ra joan zen, Parisetik hurbil, non Paul Gachet sendagile homeopatikoaren ardurapean geratu zen. Depresioaz jarraitu zuen 1890eko uztailaren 27a arte: egun hartan, bere bularrari tiro egin zion errebolber batekin. Zaurien ondorioz, bi egun geroago hil zen.
Van Goghek bizi izan zen bitartean ez zuen arrakastarik lortu; ostera, zoro eta okertzat hartzen zuten. Bere buruaz beste egindakoan bilakatu zen ezagun, eta jendartean jenio ulertu gabetzat bezala ezagutua izan zen, erotasun eta bikaintasuna batzen zituen artista. XX. mendearekin batera hasi zen Van Goghen ospea handitzen, bere margotze estiloa Fauvista eta Expresionista alemaniarrek gorpuztu zutenean. Margolari ezagun, baina tragiko bezala gogoratzen da Van Gogh, izaera asaldatuak artistaren ideal erromantikoa mantentzen duena.