cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dilophosaurus
Sailkapena
Dilophosaurus wetherilliren harreman ebolutiboen hipotesi ugari egon dira Wellesek hasiera batean taxona, besteak beste, Megalosauria, Coeluridae eta Carnosauria teropodo jurasikoen taldeetan sartu zuenetik, gorputz-adarren neurketen ratioetan oinarriturik eta Triasiko berantiarreko teropodo ezagunetan baino aski garatuago den fase bat erakusten duten taxonaren ezaugarri anatomikoak aipatuz. 1988an, Gregory S. Paul paleontologoak Dilophosaurus Ceratosauria subordenaren barnean Coelophysidae deitu zion familian sartu zuen Coelophysis, Elaphrosaurus eta Liliensternusekin batera. Gainera, Liliensternus eta Dilophosaurus batera taldekatu zituen Halticosaurinae subfamilian, besteen oinarrizko diseinu lirainari eta hezurduraren hainbat xehetasuni eutsi zioten arren, hainbat xehetasunetan (esaterako, abeteropodoen antzeko orkatila eta oina) garatuagoak baitziren. 1994an, Thomas R. Holtz paleontologoak Ceratosauria talde handiagoaren barneko teropodo goiztiarrenak barnean hartzen zituen Coelophysoidean sartu zuen, baina Coelophysidaetik banandurik. Hipotesi honi geroko analisi filogenetikoetan ere eutsi zitzaion; edonola ere, duela gutxiko kontsentsua da Dilophosaurus Coelophysoideako kidea ez dela, eta Dilophosaurus wetherilli eta zelofisoideoak Averostratik kanpoko neoteropodoak direla, besteak beste, Zupaysaurus rougieri, Dracovenator regenti, Cryolophosaurus ellioti eta Tachiraptor admirabilis taxonekin batera, baina denak Coelophysoidea baino garatuagoak izanik.
Bestalde, ikerketa gehienek generoa monotipikotzat jotzen badute ere, Wellesek zalantza adierazi zuen 1964an bildu zuen espezimen handia Dilophosaurus wetherilliren genero berekoa ote zen eta, horregatik, espezimena deskribatzeari uko egin zion, burezurraren, ornoen eta, batez ere, femurraren proportzioen desberdintasunek genero desberdin bi zirelako ondoriora eroan zutela adieraziz. 2020an, Adam D. Marsh eta Timothy B. Rowe paleontologoek, azken tresna kladistikoez baliaturik, hezurdurak hainbat generori zegozkielako hipotesia probatu zuten hezurdura bakoitzean zeuden ehunka ezaugarri anatomiko identifikaturik eta bata bestearekin konparatuz. Analisi estatistikoaren emaitzek erakusten dute, Wellesek susmatu zuenaren aurka, animalia guztiak hain antzekoak direla, ezen genero bakarra ez ezik, espezie bakarra izan behar baitute. Marshek eta Rowek ezaugarri anatomiko hauek askoz ere datu-base handiago batera ere gehitu zituzten, Dilophosaurus mundu osoko beste espezimenekin konparatzen zituena. Prozesu honek dinosauro-taldeen historia ebolutibo goiztiarra eta banaketa biogeografikoa argitu zituen eta Dilophosaurus zehaztasun handiagoz kokatu zuen bizitzaren zuhaitzean. Ikerketa honetan Dilophosaurus wetherilli ez zen jaso Ceratosauriaren barneko Coelophysoideako kide goiztiar gisa, ezta Averostratik kanpoko zelofisoideo gisa; Dilophosaurus wetherilli, aitzitik, Averostraren zurtoin-taldean kokatu zen, baina Cryolophosaurus ellioti eta Zupaysaurus rougieri baino garatuago Averostraranzko norabidean. Gandordun dinosauro teropodoak barnean hartzen dituen Dilophosauridae monofiletiko bat ere ez zuten jaso; beraz, teropodo goiztiarren klado txiki batentzako apomorfismoa (hau da, ezaugarri eratorria) izan barik, litekeena da Averostraren zurtoin-taldeko kideen hezur nasalen eta lakrimalen garapena ezaugarri hauek ere badituzten zeratosauro eta tetanuro goiztiarren plesiomorfismoa izatea. Marshek eta Rowek lorturiko emaitzak hurrengo kladograman biltzen dira:
Paleobiologia
Dilophosaurus Jurasiko goiztiarrean bizi izan zen, Lurreko biziaren ia hiru laurden (dinosauro goiztiarren aurka baliabideengatik lehiatzen ziren narrasti handi gehienak barne) desagertzea ekarri zuen Triasiko amaierako desagerpen masiboa baino 5-15 milioi urte inguru geroago. Desagerpen masiboa Pangea superkontinentearen hasierako hausturak eragin zuen segur aski, Ozeano Atlantikoaren iparraldea kremailera bolkaniko baten moduan zabaldu ahala. Triasiko berantiarrean eta Jurasiko goiztiarrean zehar, Ipar Amerikako plaka tektonikoa iparralderantz higitu zen klima subtropikal batetik klima idorreko gerriko batera, ondorioz, Dilophosaurus bizi izan zen kokapena gaur egungo Costa Ricako gutxi gorabeherako latitudetik gaur egungo Mexikoko iparraldera mugitu zen. Beraz, Kayenta Formazioa sortu zuen ingurunea lehorra zen urtaroaren arabera, areazko dunek animaliak loratzen ziren ingurune hezeagoetara (eta ingurune hezeotatik) migratzen zutelarik.
Kayenta Formazioan aurkituriko beste organismo batzuen fosilek Dilophosaurusek ekosisteman zer txoko zeukan erakutsi dute. Bizi zen ibai-oasiko (basamortu batean zeharreko koniferoz inguraturiko ibaia) super-harrapakaria zen. Dilophosaurus wetherillik Kayenta Formazioa sortu zuten ibai-sistemetan arrainak eta harrapakin txikiak har bazitzakeen ere, hezur maxilarraren eta premaxilarraren arteko artikulazioa hasiera batean uste zena baino askoz ere sendoagoa da, eta ez dago zalantzarik beso indartsuak harrapakaritzan eta sarraskia jatean gorputz handiko harrapakinei eutsi eta eurak manipulatzen laguntzeko gauza zirela.
Austineko Texaseko Unibertsitatean dagoen espezimen bat lepo luzeko Sarahsaurus herbiboroaren banako bi aurkitu ziren harrobi berean aurkitu zen. Dinosauro hauek Megapnosaurus izeneko dinosauro karniboro txikiagoarekin eta Scutellosaurus izeneko dinosauro korazatuarekin batera bizi izan ziren. Kayenta Formazioan aurkituriko animaliarik ohikoena Kayentachelys dortoka goiztiarra da, arrain hezurdun ezkatatsuekin, ur gezatako zelakantoekin eta arrain birikadunekin batera igeri egiten zuena. Ugaztunen ahaide goiztiarrak ere, esaterako, kastoreen itxurako tritilodontidoak eta arratoien itxurako morganukodontidoak, Dilophosaurusentzako harrapakinak izan zitezkeen. Wellesen ustetan, taldeetan bizi zen animalia zen, lehenengo hiru espezimenak elkarrengandik oso hurbil aurkitu baitzituzten. Segur aski, familiek osatzen zituzten talde txikietan mugitzen ziren alde batetik bestera, azkar bidaiatzeko eta mugitzeko gauza zirela-eta lurralde handia hartuz. 2018an, Philip J. Senter eta Corwin Sullivan paleontologoek Dilophosaurus wetherilliren besoen hezurrak manipulatu zituzten artikulazio bakoitzaren mugikortasun-maila zehazteko eta euren erabileraren gaineko hipotesi funtzionalak probatzeko. Besoen mugikortasun-mailari dagozkion emaitzen artean, hurrengoak lortu zituzten: humeroa eskapularekiko ia posizio paraleloraino atzera daiteke, ezin da ia posizio bertikala baino urrunago luzatu eta 65º baino ezin da goratu; ukondoa ezin da humeroarekiko angelu zuzenetik gora luzatu; supinazioa eta pronazioa erradio-ulna lotunearen mugitzeko ezintasunak galarazten ditu eta esku-ahurrek erdirantz ematen dute; eskumuturrak mugikortasun mugatua dauka, eta hatzak flexioan elkarrengandik urruntzen dira eta oso hiper-luzagarriak dira. Ondorioz, Dilophosaurus wetherilli ez zen gauza bere besoak atzaparkada bidez aztarrika egiteko, krokatze eta tiratze bidez aztarrika egiteko, elkarren aurka kokaturiko esku bateko hatzen artean objektu bati eusteko, zuzenean paparraren azpian edo alboranzko nahiz aurreranzko distantzia txikira kokaturik ez zegoen objektu bat krokatu edo heltzeko, besoak zeharkako arku handi batean kulunkatzea zekarren erakustaldi bat egiteko, besoak alboetarantz luzatuz orekari eusteko, paparra, sabela edo aurkako besoaren urruneko erdia ez zen edozein gorputzeko gainazal hazkatzeko edo arrakala txikiak zundatzeko erabiltzeko. Hala ere, Dilophosaurus wetherilli bazen gauza bere besoak esku-ahurrak, hatzak edota erpeak erabiliz esku birekin objektu bati heldu eta eusteko, zentimetro gutxiko diametroko objektu bati esku batekin heldu eta eusteko, zuzenean paparraren azpian edo aurreranzko nahiz alboranzko distantzia txikira kokaturiko objektu bat krokatu edo heltzeko, objektu bat ahora eroateko, besoak kaxa torazikoaren alboetan zeharreko arku parasagital batean kulunkatzea zekarren erakustaldi bat egiteko, paparra, sabela edo aurkako besoaren urruneko erdia hazkatzeko edo objektu bati paparrerantz oratzeko erabiltzeko.
Beste teropodoak bezala, Dilophosaurus wetherilli bipedoa zen. Edonola ere, froga iknologikoek iradokitzen dute, Dilophosaurus wetherillik bere eskuak lurrean jartzen zituenean, kontaktuak eskuaren atzeko ertza eta ez esku-ahurraren gainazala zekarrela, segur aski erdirantz ematen zuten esku-ahurrak eta eskuaren pronazioa egiteko ezintasuna zirela eta. Beraz, hatzen hiper-luzapena ez zen lokomoziorako eta gorputzaren egonkortasunari eusteko garrantzitsua, beste teropodoetan bezala. Beraren esangura funtzionala hatzen dislokazioa eragin zezaketen harrapakinen ahalegin bortitzak saihestea izan zitekeen, hatzen mugikortasun pasiborako maila handia baimentzen baitzuen. Eskapularen mugikortasun-maila mugatuak eta besoen luzera txikiak harrapakariaren paparraren azpian sar zitezkeen harrapakin txikiak edo harrapakariaren ahoarekin eraitsiriko harrapakin handiagoak erasotzeko orduan baino ez zuten eskuz harrapatzeko aukera ematen. Gainera, Dilophosaurus wetherilliren buruaren eta lepoaren luzera handiek muturra eskuak iris zitezkeena baino askoz ere aurrerago luzatzeko aukera ematen zuten, harrapakinarekiko lehenengo kontaktua ahoarekin eskuekin baino askoz ere probableago bihurtzen zutena.
Guiseniers
Guiseniers Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Guiseniers udalerrian erroldatutako biztanleak 415 ziren. Familiak 151 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 75 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Mametz (Somme)
Mametz Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mametz udalerrian erroldatutako biztanleak 165 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 68 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 68etxeak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 55 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 10 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gurdwara
Gurdwara, sikh erlijioko jarraitzaileen gurtza tokia da. Gurdwara bakoitzak, Adi Granth liburuaren kopia bat du, eta gurtzarako elkargune bezala balio du, baita errezitazioa, kantua eta idazteun sakratuaren argipenerako ere.
Mametz (Somme)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 110 ziren, horien artean 81 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 81 pertsona aktiboetatik 76 lanean zeuden (45 gizon eta 31 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gurdwara
Eraikin hauetan, erantsita, amankomuneko sukalde bat eta, batzuetan, eskola bat dute. Etxe pribatuetan, gela bat uzten da bereziki gurtzarako, hau ere gurdwara deitzen delarik. Sarri, sikhen guruen bizitzarekin lotura duten gurdwaratara erromesaldiak egiten dira, bereziki Urrezko Tenplura.
Guiseniers
Etxebizitza
2007an 179 etxebizitza zeuden, 148 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 177 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 148 etxebizitza nagusietatik 129 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 81 etxek bost zituzten. 92 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 76 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Gurdwara
Espainian, Bartzelona, Madril edo Palma de Mallorca moduko hirietan, zenbait gurdwara daude, non, igandero, sikhismoaren jarraitzaileak biltzen diren.
Mametz (Somme)
Diru sarrerak
2009an Mametz udalerrian 64 unitate fiskal zeuden, 178 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.440 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Mametz udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 560 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Guiseniers
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 278 ziren, horien artean 202 aktiboak ziren eta 76 inaktiboak ziren. 202 pertsona aktiboetatik 185 lanean zeuden (94 gizon eta 91 emakume) eta 17 langabezian zeuden (8 gizon eta 9 emakume). 76 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Guiseniers udalerrian 151 unitate fiskal zeuden, 425 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.761 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Guiseniers udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.136 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Noblella myrmecoides
Noblella myrmecoides Noblella generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Urrezko Tenplua
Urrezko Tenplua (punjabieraz ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ edo ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ), Harimandar Sahib, Darbar Sahib, Hari Mandir edo Harimandar ere deitua, beste aldaera batzuen artean, Indiako Punjabeko Amritsar hirian dagoen tenplu sikh bat da. Sikhek tenplu sakratuena bezala eta bizitzan behin egin beharreko erromesaldiaren helmuga bezala dute, otoitz egin eta bere erregutzeak eskaintzeko. Gaur egun, gainera, mundu osoan turismo erreferentzia handia bihurtu da.
Etimologia
Tenplua mendebaldeko munduan nagusiki Urrezko Tenplua bezala ezagutzen da, baina posible da Amritasarreko Urrezko Tenplua bezala itzulia aurkitzea. Hala ere, bere benetako izena Harimandir Sahib da, punjabieratik datorrena eta literalki Jainkoaren Tenplua esan nahi duena, non Hari-k jainkoa esan nahi duen eta Mandir-ek tenplua.
Erasoa
1984ko ekainak 3tik 6rarte Indiako Armadak Urrezko Tenplua eraso zuen Izar Urdina operazioan, lehen ministroa zen Indira Gandhik agindutakoa, Jarnail Singh Bhindranwale buruzagi sikhak bere saiakera independentistan okupatu ondoren. Operazioaren buru Kaldip Singh Brar jenerala zegoen, Infanteriako 9. Dibisiokoa eta, operazioan zehar, tenplua hartuta zutenek uko egin zioten alde egiteari. Honek bi indarren arteko borrokak eragin zituen eta bertan zauritutako eta hildako mordoa egon ziren.
Matxitxakoko itsasargia
Matxitxakoko itsasargia Bermeon dagoen itsasargia da, izen bereko lurmuturrean hain zuzen ere.
Bermeok hiru itsasargi izan ditu: bata Lamiar puntaren mendebaldean dagoen Errosapeko itsasargia (1912) eta Matxitxakon bi, antzinakoa (1852an eraikia) eta egungoa.
Lurmuturrean, itsasoaren mailatik 122 metrora, eta hogei metroko dorrean, lurmuturreko itsasargia dago. Antzina itsasargizaina zegoen arren, gaur egun automatikoa da, eta lainoaz ohartzeko abisua emateko gai da. Itsasargiko argia 30 itsas miliatan ikus daiteke.
Rafael de La Cerda ingeniariak 1909an itsasargi berria eraiki zuen, 1852an altxatutako eraikuntza berria ordezkatuz. 1854tik 1863ra Bizkaiko itsasargizainen eskola izan zen. Matxitxako lurmuturreko itsasargian, Bizkaiko azken itsasargizaina jubilatu zen.
1937an 4.000 watteko lanpara monofasiko batekin elektrifikatu zuten, 1955ean 3.000 watteko trifasiko batekin ordezkatua.
Les Pilles
Les Pilles Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Pilles udalerrian erroldatutako biztanleak 252 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 177 etxebizitza zeuden, 117 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 143 etxeak ziren eta 32 apartamentuak ziren. 117 etxebizitza nagusietatik 76 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 60 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 71 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 170 ziren, horien artean 124 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 124 pertsona aktiboetatik 102 lanean zeuden (54 gizon eta 48 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Pilles udalerrian 97 unitate fiskal zeuden, 220,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.442 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 4 igeltseroak, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Les Pilles udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 90 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Glauconycteris argentata
Glauconycteris argentata Glauconycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Vinicius de Moraes
Marcus Vinicius da Cruz e Mello de Moraes ( ahoskatua; Rio de Janeiro, - ib., ), O Poetinha ezizenaz ezaguna, brasildar poeta eta musikagilea izan zen, bossa nova landu zuena. Garota de Ipanema abesti ezagunaren sortzailea izan zen.
Zalophus wollebaeki
Zalophus wollebaeki Zalophus generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Otariidae familian sailkatuta dago..
Kevin Tillie
Kévin Peter Patrice Tillie, (Cagnes-sur-Mer, Itsas Alpeak), 1990eko azaroaren 2a), boleibolean lehiatzen den kirolari frantziarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen boleibolean Frantziako taldearekin, ROC taldearen eta Argentinaren aurretik.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Stephen Boyer, Antoine Brizard, Daryl Bultor, Barthélémy Chinenyeze, Trévor Clévenot, Jenia Grebennikov, Nicolas Le Goff, Yacine Louati, Earvin N'Gapeth, Jean Patry, Kevin Tillie eta Benjamin Toniutti-k.
Heteronarce mollis
Heteronarce mollis Heteronarce generoko animalia da. Arrainen barruko Narkidae familian sailkatzen da.
Cypseloides niger
Cypseloides niger Cypseloides generoko animalia da. Hegaztien barruko Apodidae familian sailkatua dago.
Pulcifer (Wisconsin)
Pulcifer Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Shawano konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mercedes Kareaga
Mercedes Kareaga Gisasola (Eibar, Gipuzkoa, 1908ko abenduaren 15a - Eibar, Gipuzkoa, 1997ko otsailaren 26a) gizarte ekintzailea eta ongilea izan zen.
Emakume aurreratua eta kementsua izan zen, berdintasunaren eta pertsona behartsuak gizartean integratzearen alde lan egitera dedikatu zuena bere bizitza. Aurrera eramandako egitasmo ugariren artean, hiru nabarmendu daitezke: 1951n Goi Argi Sociedad Femenina Eibarresa sortu zuen, Espainian emakumeentzat sortutako lehen elkartea; 1964an Patronato eibarrés de beneficencia infantil y obras sociales deiturikoa eta, azkenik, 1973an ezgaitasun mentala zuten pertsonei lana emateko Cayetano Careaga tailer babestua, bere aitaren omenezko izena daramana.
Biografia
Mercedes Kareaga Eibarko Estaziño kalean jaio zen 1908ko abenduaren 15ean. Ama Emilia Gisasola zen (Organistaneko Emilia bezala ezagutua) eta aita Cayetano Kareaga, grabatzaile eta damaskinatzaile ospetsua. Hamalau urterekin Providentziako Mojen Aldatzeko ikastetxean -Madre Loyola zeritzon mojak zuzenduta- Magisteritza ikasketak hasi zituen, bukatuko ez zituen arren. 16 urteko neskatoa zela katekista bezala hasi zen, doktrina erakusten, 1936 urtera arte: hezitzaile eta gizarte ekintzaile bezala. Aita tailerduna zen eta Mercedesek bertan egiten zuen lan, lantegiaren kontabilitateaz arduratuz.
1936an, Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz, Eibar utzi behar izan zuen bere familiarekin, Bilbon lehendabizi eta Asturiasen ondoren babesa bilatuz. Militar matxinatuak iristerakoan, Mercedes  itsasontzi batean Frantziara aldetzen ahalegindu zen, baina Almirante Cervera gurutzaontziak (El Chulo del Cantábrico ezizenetik ere ezagutua) ihesa moztu zion eta Eibarrera itzuli behar izan zuen. Bere herrian, zigor modura, eskolak garbitzera behartu zuten.
Gerra ostean buru belarri ekingo zion gizarte lanetan, Eibarko emakumeen formazioa helburu. 1943an andre gazteei ezkontzarako hitzaldiak ematen topatzen dugu eta Acción Católica taldekoei: 9 parte-hartzailerekin hasitako hitzaldi zikloak, bigarren urterako 60 kide zituen. Mercedes 12 urtez egon zen borondatezko lan hori egiten. Antzerkiak ekarriko zituen, txangoak antolatu, behar izana zutenentzat janaria bildu eta banatu…
Goi Argi elkartea
Estatu espainiarreko emakumeen lehen elkartea izango zena, Mercedesen eta ondoan zuen laguntzaile talde fidelaren ekimenez sortu zen 1951eko martxoaren 19an, emakumeen formazioa eta aisialdirako gune bat izateko xedearekin. Gizonezkoak ezin ziren bertara sartu, eta horrek nolabait errezeloa sortu zuen agintarien artean, Gipuzkoako Gobernu Zibiletik elkartearen irekiera oztopatuz. Donostiako gotzainarengana jo zuten Goi Argikoek, eta honen zein Eibarko alkatearen esku hartzea ezinbesteko izan ziren debekuak bertan behera geratzeko. Euskarazko izena baina onartu ez eta Sociedad Femenina Eibarresa deituko zuen 24 urtez, 1975an jatorrizko Goi Argi berreskuratu zuen arte.
Orduko Dos de Mayo eta gerora Toribio Etxebarria izango zen kalean, 19. pegoran, lehen solairu osoa erosi zen elkartearen egoitza kokatzeko, hein handi batean herritarren artean zabaldutako 250 pezetako partaidetzei esker.
Sukaldaritza, joskintza, osasuna… bazkideen interesen harirako hitzaldiak emango ziren bertan. Denborarekin herrian talde kulturalak sortzen joan eta berbaldiok hauen esku geratzen joan ziren heinean, Mercedes gizarte ekintzekin zentratu zen: tonbolak, diru-bilketak, lore-salmentak… Ekimenokin ateratako diru-etekinak elkartasuneko norabidea izan zuten beti.
Patronato eibarrés
1962an Eibarren poliomilitisez gaixotutako kasu ugari eman ziren. Errehabilitazio-gune bat sortzeko premia ikusi eta 1964an Patronato eibarrés de beneficiencia infantil y obras sociales deiturikoa eratu zen, Mercedes Kareaga tarteko zelarik. Urteen poderioz, dibertsifikatzen joan zen Patronatoak eskainitako laguntza ildoa: ume atzeratu eta gormutuentzat eskolak, premia bereziko pertsonentzat tailerrak, Legarreko ospitalea berrizteko “Operación Ladrillo” deituriko ekimen arrakastatsua, haurtzaindegia, tramiteak burutzeko alargun eta jubilatuei zuzendutako aholkularitza.
2012an itxi zen.
Cayetano Kareaga tailerrak
Mercedesek urritasun maila desberdinak zituzten pertsonenganako sentsibilitate handia zuen, euren mugak kontutan hartzen zekien eta dohainak balioan jartzen ahalegintzen zen beti, hezi eta gizartean integratzeko aukera eskaintzea helburu. Eibarko Estaziño kalean, aurretik aitaren tailerra egondako leku berean 1973an babestuko tailer hauek zabaldu ziren, esan bezala premia bereziko pertsonei lan-aukera eskaintzeko asmoz. Harrera oso ona izan zuen Mercedesen gertuko lan taldean tailerrez tailer gazteontzako behar eske joan zirenean eta herriko hainbat lantegitarako piezak egingo zituzten bertan.1991n Gureak taldearen barruan sartu zen Eibarko tailerra.
Mercedes Kareaga Gisasola, Eibarko Pagei kaleko bere etxean hil zen 88 urteko zela.
Hizlari ibilbidea
EAJ-PNV ren Eibarko batzarra sortzen parte hartu zuen eta Emakume Abertzale Batzako (EAB) militantea izan zen. 1931an egin zuen bere lehen agerpena hizlari gisa eta handik aurrera herri ugaritan aritu zen: besteak beste, Eibarren bertan, Deba, Donostia, Zumaia, Zarautz, Mutriku, Gasteiz, Amurrio, Durango, Gernika, Bakio, Arrigorriaga, Leitza, Lekunberri, Zangoza... Mitinak partekatu zituen, esaterako Polixene Trabudua, Julene Urzelai, Elbira Zipitria, Pilar Landaburu, Arantzazu Barrena, Jose Antonio Agirre edota Telesforo Monzónekin. Orduko prentsan kazetaritza artikuluak idatzi zituen Karega´tar Eskarne izengoitia erabiliz, besteak beste Argia, Euzkadi eta El Día kazetetan. 1933an politika utzi zuen, arrazoi ezezagunak tarteko; urte horretatik aurrera ez da agertzen bere aipamenik EABko ezta EAJko ekitaldeetan.
Engyprosopon obliquioculatum
Engyprosopon obliquioculatum Engyprosopon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bothidae familian.
Leili Muuga
Leili Adamovna Muuga (Лейли Адамовна Мууга; Maima, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1922ko azaroaren 14a - Viimsi, Estonia, 2016ko abuztuaren 1a) sobietar eta estoniar margolaria izan zen. SESBeko Artisten Batasuneko kidea izan zen, baita Estoniako Sobietar Errepublika Sozialistako Artisten Batasuneko ohorezko kidea ere.
Murugarren
1857ko errolda arte bere udalerria izan zuen baina harrezkero beste hainbat herrirekin batera Lizarrerriko eskualde honen batasun naturalaren isla den Deierri udalerriaren barruan dago.
Engyprosopon osculus
Engyprosopon osculus Engyprosopon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bothidae familian.
Ugar
Ugar Deierriko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 40 biztanle ditu.
1857ko errolda arte bere udalerria izan zuen baina harrezkero beste hainbat herrirekin batera Lizarrerriko eskualde honen batasun naturalaren isla den Deierri udalerriaren barruan dago.
Antonio Maria Bucareli Urtsua
Antonio Maria Bucareli Urtsua (Sevilla, 1717ko urtarrilaren 21 - Mexiko Hiria, Espainia Berria, 1779ko apirilaren 9a), Vallehermosoko markesa eta Jerenako kondea, euskal jatorriko espainiar militarra eta kolonia administraria izan zen. 1771-1779 bitartean Espainia Berriko erregeordea izan zen. Espainia Berriak izan zuen gobernari hoberenetakotzat hartzen da.
Biografia
Sevillan jaio zen, 1717an, aita Luis de Bucareli y Henestrosa, Vallehermosoko markesa, eta ama Ana Urtsua, Gerenako kondesa, zirela. Azken hau, abizenak adierazten duen moduan, euskal jatorrikoa zen, Pedro Urtsua Arizmendiren iloba, hain zuzen ere
15 urte zituela armadan sartu zen, kadete gisa. Urtebete baino lehen lotinantorde maila zeukan. Italiako zenbait kanpainatan parte hartu ostean, 1740an kapitain eta 1744an koronel izendatu zuten. Ondoren, Milanerria, Piemonte eta Lombardian borrokatu zen, eta Nizako ebakuazioan (1745-1746) esku hartu zuen. Gerra amaitu zelarik, zalditeria eta dragoi erregimentuen ikuskari nagusi izendatu zuten, eta 1748an Logis mariskal (ostatulekuen arduradun).
1766-1771 bitartean Kubako gobernadorea izan zen. Urte horietan Morro, Atarés eta San Carlos de la Cabañako gotorlekuak bukatu ziren. Bucarelik administrari arduratsua eta oso zentzuzkoa zela erakutsi zuen.
1771ean Espainia Berriko erregeorde izendatu zuten. Bere agintaldian, finantzak onbideratzeko helburuz, politika ekonomiko zorrotza ezarri zuen. Meatze-auzitegia sortu eta sektore honentzako ordenantza berriak idatzi zituen. Bestalde, erregeorderriko babes sistema hobetzen saiatu zen, San Juan de Ulúa (Veracruz) eta Peroteko gotorlekuak eraikiz.
Kaliforniako misio frantziskotarrak lagundu zituen. Bera agintean egon zen urteetan San Antonio de Padua (1771) San Gabriel (1771), San Luis Obispo de Tolosa (1772), San Francisco (1776), San Juan Capsitrano (1776) eta Santa Clara de Asís (1777) sortu ziren. Horrezaz gain, Tubacetik Montereyrainoko bidaia arrakastaz egina zuen Juan Bautista Anzak, 1776an San Frantziskoko badiaraino iritsi eta izen bereko hiria sortu zuen.
Errusiarrak Ipar Amerikan egiten ari ziren aurrerabideak kezkaturik, Ipar Pazifikoko itsasaldea esploratzeko erabakia hartu zuen. Juan Pérez (1774) eta Bruno Hezeta (1775) buru zuten bi espedizio antolatu zituen; hauek iparralderantz abiatu eta Ipar Amerikako mendebaldeko itsasbazterra aztertu zuten, errusiarren arrastorik ere topatu gabe. 1779n, berriz, Ignacio Arteaga eta Juan Francisco de la Bodega y Cuadrak Alaskako itsasertza esploratu zuten.
Bucareli Mexiko Hirian hil zen, 1779ko apirilaren 9an, pleuresiak jota.
Rogliano
Rogliano izan daiteke:
Heteronarce prabhui
Heteronarce prabhui Heteronarce generoko animalia da. Arrainen barruko Narkidae familian sailkatzen da.
Glauconycteris beatrix
Glauconycteris beatrix Glauconycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Polonia (Wisconsin)
Polonia Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Portage konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ekonomia marxista
Ekonomia marxista Karl Marxen eta Friedrich Engelsen lanetan oinarritutako ekonomia eskola da. Politika ekonomiko klasikoaren kritikatik abiatuta sortutako korronte bat da.
Eskola honetako oinarrizko kontzeptu gehienak Marxek garatu zituen bere lan nagusia den Das Kapital ("Kapitala") liburuan, hala nola lan indarra, lunpenproletariotza, proletario eta burgesia (klase sozial zentzuan), klase-borroka, gainbalioa, materialismo historiko, esplotazioa eta lan-balioaren teoria.
Marxismoak ekonomia klasikoari egiten dion kritika
Marxen analisi ekonomikoak, bere garaiko ekonomisten lana hartu zuen abiapen puntu gisa, Adam Smith, Thomas Robert Malthus eta David Ricardo.
Smithek argumentatu zuen, merkatu ekonomiaren ezaugarririk garrantzitsuena gaitasun produktiboen hazkuntza azkarra zela. Smithek zion, etengabeko hazkuntzan zegoen merkatu batek, lanaren banaketa handiago bat estimulatzen zuela, eta honek berriro ere, produktibitate handiago bat.
Marx ados dago Smithekin, kapitalismoaren ondorio nagusia produkzio gaitasunen hazkuntza dela esaten duenean.
Malthusek zion, demografiaren hazkuntza zela langileei biziraupen soldata urriaren arrazoia. Marxek orduan teoria alternatibo bat eratu zuen kapitalismoak soldatak biziraupen mailetara eramaten zituela argudiatuz. Ricardok kapitalismoaren barneko banaketaren teoria bat garatu zuen; hau da, nola produkzioa klaseetan banatzen den gizartearen barnean. Bere obrak zion, objetu baten balioa, objetu hori ekoizteko erabili den lanaren balioaren berdina dela. Marxek asko idatzi zuen Das Kapitalen, Ricardoren teorietatik abiatuta
Metodologiaː materialismo historikoa
Gueorgui Plejanov teoriko errusiarraren arabera ("marxismoaren aita errusiarra" ezizena duena) Marxek bere lanetan historiaren ikuskera materialista edo materialismo historikoa analisi metodo bezala garatzen du. Ez da "materialismo dialektiko" terminoarekin nahastu behar, Marxek erabiltzen duen eta Engelsek teorikoki sakontzen duen sistema filsofikoa dena.
Idazle askok azpimarratzen dute, materialismo historikoak iraultza bat markatu zuela gizakien pentsakeran eta gizartearen oinarriak ulertzeko aurreko formekin apurtu zuela.
Materialista
Ulertzeko era honek dionez, gizakien historia istripu multzo baten jarraipena da, arrazoik gabe zein arrazoiarekin gertatu direnak. Honek erakusten duenez, historia oinarri ekonomikoari atxikituta dagoen klase-sozial desberdinen arteko borrokaren fruitua da.
John Bellamy Fosterrek baieztatzen du materialismo historikoa garrantzitsua dela historia ikuspegi zientifiko batetik ikusteko, metodo zientifikoa jarraituz, sinesmen-sistemek ez bezala, ez dituztelako beraien sinesmenak egiaztatu ezin diren hipotesi eta gertakarietan oinarritzen.
Historizista
Marxen hitzetan, "zentzu bat badago gizakiaren historian", belaunaldi bakoitzak aurrekoaren ekoizpen-indarrak jasotzen dituelako, eta aldi berean, hurrengoari pasa aurretik gehiago garatzen dituelako. Marxek, historia ez dela garapen jarrai bat, baizik eta mgimendu historikoaren motorrak diren gatazkak sortzen dituzten garapen multzo bat delaren ideia ezarri zuen. Gatazka hauek Hegelen tesi batean ikusi daitezke.
Arrazional-zientifikoa
Bere teoriak garatzeko, dokumentu ofizialak kontsultatzeaz gain, Marxek ekonomia datuak eskatzen zizkion bere lagun Engelsi, honek datu berriak eta zehatzak lortzeko aukera baitzuen.
Estadistika ofizial eguneratuen erablerak, analisi interdiziplinar eta kritikoak eta bere "pluralismo ideologikoak" Marx eta bere metodoa soziologia zientzia moduan ikustearen aitzindari bihurtzen dute.
Dialektika
Marxisten artean desberdin erabiltzen den logika dialektikoa, Hegelek sortutako eta Marxek erabili zuen metodoa da. Dialektika harremana eta aldaketan zentratzen da, unibertsoa objetu dinamiko, elkarrekin harremanen dauden eta etengabeko aldaketan eta mugimenduan dauden konposatu multzoa bezala ikusten du. Dialektikaren osagai bat abstrakzioa da; batek objetuak abstraitu ditzake, baina ohikoagoa da, erlazioak edo aldaketa prozesuak abstraitzea. Abstrakzio bat zabala edo estua izan liteke, generalitateetan edo aspektu espezifikoetan zentratu daiteke eta hainbat ikuspegitatik egin daiteke. Adibdez, salmenta bat erosle edo saltzailearen ikuspegitik abstraitu daiteke. Beste osagai bat kategorien dialektikaren dedukzioa da. Marxek Hegelen teknika erabiltzen du, ekonomiarako formak direnaː merkatuko forma, forma monetarioa, kapitalaren forma... sistematikoki deduzituak izan behar direnak, eta ez kanpotik, ekonomista burgesek egiten duten bezala.
Merkantzia
Merkantziak bi alde desberdin dituzte, Marxek izendatzen dituen bezala, erabileraren balioa eta kanbioaren balioa.
Merkantzia baten erabileraren balioa, helburu praktiko bat asetzeko erabilgarritasuna da; adibidez, janariaren erabilera balioa elikagaiak aportatzea eta zapore gozoa ematea da. Kanbioaren balioa berriz, merkantzia batek beste batekiko duen erlazioa da eta harreman sozialengatik kondizionatuta dago.
Merkantziek beraien artean kanbioaren balioaren bitartez erlazionatu baldin badaitezke soilik, jabetza komun bat ezarri behar zaie merkantzia guztiei harreman hau onartzeko. Marxek argudiatu zuen merkantzia guztiek komunean duten ezaugarria gizakien lana delaː denak gizakiaren lanarekin ekoiztuak dira.
Marxek konklusio gisa, merkantzia baten balioa, hura ekoizteko sozialki behar izan den giza-lanaren kantitatea dela da. Horrela Marxek lan balioari buruzko teoria bat hartu zuen bere aurreko Ricardo eta MacCullochek egin zuten bezala; Marxek teoriaren existentzia aurkitu nahi zuen, obra anonimo batera iritsi zen arte, Some Thoughts on the Interest of Money in General, and Particularly the Publick Funds, Londresen 1739-40 aldera argitaratua.
Balioaren teoria
Marxek lanaren balioaren teoria bat hartu zuen, merkantziaren balioa hura ekoizteko sozialki behar izan den kantitateak erakusten duela diona. Mozkinak ateratzeko, kapitalistek lan-indarra etosten dute, bere balioaren azpitik. Horrela, soldatak nibel erlatiboki baxuetan mantentzen dira; langilea eta bere familiaren biziraupenerako bakarrik ematen duena.
Glencoeko sarraskia
Glencoeko sarraskia (Massacre of Glencoe; Eskoziako gaeleraz: Mort Ghlinne Comhann) Iraultza Loriatsuaren ondoren eta 1689ko Lehen Jakobiten matxinadaren barnean Eskoziako Lur Garaien mendebaldean dagoen Glen Coe haranean jazotako sarraskia da. Glencoe harana Fort William udalerriaren hegoaldean dago.
Adi Granth
Adi Granth (punjabieraz "liburu nagusia"), sikhismoko testu sakratu bat da.
Glencoeko sarraskia
Gertakaria John Graham of Claverhousekoaren aginduz gauzatu zen. Sarraskia haranaren hiru kokagune ezberdinetan hasi zen (Invercoe, Inverrigan eta Achnacon), hala ere hilketa gehienak MacDonaldarrak ihesi zihoazela egin ziren. Erasotzaileak sarraski hau burutzeko Glencoeko Mac Donald klaneko kideek euren gonbidatuei eskainitako abegikortasunaz baliatu ziren, denera MacDonald klaneko 39 gizon erail zituztelarik. Bestalde, beste 40 emakume eta haur ere hil ziren, haien etxebizitzei sua eman eta barnean kiskali baitzituzten.
Adi Granth
Sikh guruen eta santu hindu eta islamiarren 6.000 ereserki ingururekin osatua dago. Gurtzaren dokumentu nagusia da gurdwara guztietan. Egunera, modu erritualean, ireki eta itxi egiten da, eta, une berezietan, etengabe irakurtzen da.
Ekonomia marxista
Balioaren teoria
Marxek langile batek ekoizten duen balioa eta bere soldataren arteko desberdintasuna, ordaindu gabeko lan era bat da, gainbalio izenez ezagutua. Horrez gain, Marxek argudiatzen du merkatuek erlazio sozialak eta ekoizpen-prozesuak iluntzen dituztela; honi merkantziaren fetitxismoa dei egin zion. Pertsonak oso konziente dira merkantziez eta generalean, ez dute errepresentatzen duten erlazio eta lanetan pentsatzen.
Adi Granth
Lehen aldiz, Arjan Guruak bildu zuen 1604an, nork, bere ereserki propioak eta bere aurrekoenak sartu zituen, santuen kantuez gain. 1704an, Gobind Singh Guruak, azken gurua izan zena, ereserki gehiago sartu zituen, eta, bera hil ondoren, guru gehiago ez zirela onartu behar ezarri zuen, eta Adi Granthak hartuko zuela guruaren tokia.
Ekonomia marxista
Balioaren teoria
Marxen analisiak krisi ekonomiko periodikoen kontsideraziora zuzentzen dute, gaur egun ziklo ekonomiko deituak. Robert Heilbronerrek The Worldly Philosophers-en dio "krisi ekonomikorako
Adi Granth
Gehienbat, punjabieraz edo hindiz idatzia, Mantra Mul edo oinarrizko otoitza du, baita Japjia ere (idazteun garrantzitsuena, Nanak Guruak idatzia) eta kantatuak diren ragen arabera antolatutako ereserkiak.
Ekonomia marxista
Gaur egungo ekonomia marxistaren teoria
Ekonomia marxista beste hainbestek eraiki dute, Marxen heriotzaren ondoren. Das Kapital en bigarren eta hirugarren bolumenak, bere lagun eta lankide zen Friedrich Engelsek editatu zituen, bere oharretan oinarrituta. Gainbalioaren teoria liburua Karl Kautskyk editatu zuen.
Lokiz mendilerroa
Lokiz mendilerroa Nafarroako mendebaldean dago, Lizarrerrian, Ameskoak (iparraldean), Lana (hegoaldean) eta Allin (ekialdean) haranen artean zehazki. Mendebaldean Araban sartzen da eta Harana eta Kanpezu ko haranak banatzen ditu.
22 kilometroko luzera eta 140 km2-azalera dauzka. Urruti ez daukan Urbasa-Andia natura parkea bezala, ezaugarri karstikoa du, kareharriek osatuta.
Mendiak
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
Santiago
Goialdean Lokizko Santiago izeneko baseliza dago, gutxienez 1357an euren existentzia idatziz jasota dagoena. Antzinean San Cucufate izena hartu zuen. Sardegi (958 m) tontorretik eta Ganuzako mendatetik hurbil dago.
San Kosme eta San Damian baselizak ere hemen inguruan daude.
Ikazkintza
Natura ingurune hauekin oso lotuta egon da tradizionalki ikazkintza. Montxo Armendariz zuzendari nafarrak 1982an bertako ikazkin batzuen istorioa zinemaratu zuen, "Tasio" pelikula ezagunean. Abuztuan ospatzen dute Bilorian "Ikazkinaren eguna", bizimodu hau gogorarazteko.
Fauna eta flora
Lokiz natura muga bioklimatikoa baita. Goiko zonaldeetan eneko pagoak eta haritzak topatzen ditugun bitartean, beherago arteak, gurbitzak, abaritzak eta sabinak daude. Faunari dagokionez, orkatzak eta basurdeak nabarmentzen dira, bai eta hontz handiak, sai arreak eta belatzak ere.
Hegaztiak
2022ko maiatzaren 29n Gauzatik Aramendiara, eta Artabiatik egindako behaketa batean 85 hegazti-espezie hauek ikusi ziren: Haitz-usoa (etxe-usoa) 8, Pagausoa 5, Sorbeltz arrunta X. Sai zuria 3, Sai arrea X, Arrano sugezalea 1, Arrano txikia 1, Miru gorria 6, Zapelatz arrunta 2, Okil berde iberiarra 2, Belatz gorria 1, Belatz handia 1, Urretxoria 2, Mika arrunta X, Belatxinga mokohoria 26, Belabeltza X, Amilotx urdina X, Kaskabeltz handia X, Kutturlio arrunta 1, Sasi-txori arrunta X, Haitz-enara X, Enara arrunta X, Enara azpizuria X, Txio lepazuria 1, Txio iberiarra 1, Txinbo kaskabeltza X, Erregetxo bekainzuria X, Gerri-txori arrunta 1, Txepetxa 2, Arabazozo pikarta X, Birigarro arrunta 2, Zozo arrunta X, Txantxangorria X, Urretxindorra 1, Buztangorri iluna 5, Pitxartxar burubeltza 2, Etxe-txolarrea X, Harkaitz-txolarrea 1, Buztanikara horia 1, Buztanikara zuria X, Txonta arrunta X, Txorru arrunta X, Txoka arrunta 5, Kardantxilo a X, Txirriskila arrunta X, Gari-berdantza X, Hesi-berdantza 1, Okil handia 1 , Eskinosoa 1 , Amilotx mottoduna 2 , Sasi-txinboa 1 , Garrapoa 1 , Arabazozo beltza 5 , Buztanzuri arrunta 2, Belatxinga mokogorria 2, Euli-txori grisa 2, Kaskabeltz txikia 2, Buztanluzea 3, Urubi arrunta 1, Euli-txori beltza 2, Gerri-txori arrunta/basoetako gerri-txoria 2, Txinbo burubeltza 1, Antzandobi arrunta 1, Kukua 1, Okil ertaina 1, Erroia 1, Pinu-kaskabeltza 2, Pirripioa 2, Hegatxabal arrunta 3, Txio arrunta 1, Errekatxindorra 2, Garraztarroa 2, Tuntun arrunta 6, Uda-txirta 3, Gailupa 2, Eper gorria 9, Basoetako gerri-txoria 1, Antzandobi kaskagorria 1, Zozo-txinboa 1, Baso-txinboa 1, Lepitzulia 2, Okil txikia 3, Txinbo papargorrizta iberiarra 1, Berdantza horia 1.
Metamorfosis (básicamente lento)
Metamorfosis (básicamente lento) Doctor Deseo musika taldearen bederatzigarren diskoa da, zuzeneko lehenengoa, 2005. urtean taldeak argitaratua.
Grabaketa eta abestiak
2004 urtean Rómpeme con mil caricias, cielo... rómpeme diskoa atera zuen eta honen bira amaitzeko hainbat antzokitan kabaret estiloko kontzertua eman zuen bere historiako kantu ezagunenekin. Azkena Arriaga antzokian izan zen eta bertan grabaturiko kontzertua zuzeneko diska batean plazaratu zuen taldeak. Bilbo Zaharreko "La Palanca" kabaretari egin nahi izan zion omenaldia eta era berean disko biribil bat atera nahi izan zuten, 2006an taldearen 20. urteurrena betetzen zelako.
Aiora Errenteriaren (Zea Mays) kolaborazioa izan zuen hainbat abestitan, Mikel Piris saxoan eta Ander Lipus-ek ere parte hartu zuen ikuskizunean.
CD-an 19 abesti biltzen dira eta DVD-ak 25 abesti ditu.
Azala
Antzerki eszena bat agertzen da zuri beltzean. Bertan, Michelangeloren Pietàren itxuran dauden bi aktore ageri dira. Koldo Serrak Abrázame abestiarentzako egindako bideoklipetik ateratako fotograma bat da.
Itsas txakur txanodun
Itsas txakur txanodun (Cystophora cristata) Cystophora generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Phocidae familian sailkatuta dago..
Glencoeko Mac Donald klana
1689an Glencoeko sarraskian sarraskituak izan ziren.
Habia
Habia bizkaieraz kabia deitua, animalia askok ugaldu eta kumeak zaintzeko erabiltzen duten babestokia da. Animalia obiparoek (hegazti, narrasti, arrain eta intsektuek) euren arrautzak bertan jarri eta inkubatzen dituzte; ugaztunek, berriz, bertan erditzen dute. Denek ala denek habian hazten dituzte kumeak.
Oro har, material organikoz egindakoak izaten dira (adarrak, belarra, hostoak...), eta adarren gainean egon daitezke edo zuhaitz baten zuloren batean, pitzadura batean edo harkaitzean, lur gainean edo sastraka artean. Zenbait espezie errazago ugal daitezen zenbaitetan zurezko kaxak ere jartzen dira. Orokorrean, espezie bakoitzak habia egiteko estilo propioa du kokapen, forma zein materialei dagokienez; hala ere, espezie batzuek habia bera partekatzen dute, eta zenbait kasutan habien lapurreta ere gertatzen da.
Comedias kalea
Comedias kalea Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da.
Izena
Izena XVIII. mendean kale honetan Komedien Etxea zegoelako zor dio, Iruñeko lehenbiziko antzoki egonkorra izan zena. Antzoki hau armaila eta eserlekuz osatua zegoen, ohiko antzerkigileen lanen artean, adibidez, Lope de Vega eta Calderon de la Barcaren antzezlanak taularatu ohi ziren, antzerkilan hauek ikuslegoaren algarak eta iskanbila sortarazten zuten.
Gerora, jada 1841ean, Gazteluko plazan, Antzoki Nagusia eraiki zen.
Kokalekua
Pozo Blanco kalea eta San Nikolas kalearen arteko gurutzaduran hasi eta Sarasate pasealekuan amaitzen da, Baleztena etxea, Nafarroako jauregia eta Foruen monumentuaren parean. Bere ibilbidearen bigarren herenean Lindatxikia kalea hasten da.
Arroze
Arroze Larzabale-Arroze-Zibitze udalerriko herriska bat da, Nafarroa Behereko Oztibarre eskualdean. Herri honek 1841 arte aparteko udalerria osatu zuen.
Comedias kalea
Kokalekua
Gazteluko plazaren inguruan doazen kaleetako bat da.
Arroze
Herritarrei "arroztar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 18 km daude.
Izenaz
Euskaraz "Arrotze" ere biltzen dena dokumentazio historikoan ez da forma desberdin askotan agertzen: oro har auzo-erdaretan (okzitaniera eta hortik frantsesezko aldaera ofiziala, espainiera) Arros gisa ageri da; zaharragoa (1100ekoa) da Arrosium forma.
Etimologiaren aldetik bada eztabaidarik, Jean-Baptiste Orpustanek "harri" hitzetik eratortzen baitu baina Patxi Salaberriren ustez Gipuzkoako Arroa edo Nafarroa Garaiko Arroitz herrietako izenekin gertatzen den bezala Arro antroponimoa izan daiteke oinarria. Arròs toponimoa gaskoieraren eremuan (hau da, euskararen eraginpean sortutako okzitanierarena) oso ugaria da: Arango haranean, Gersen, Bearnon...