cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Viana
Antso VII.a Azkarra
1219ko Vianaren berreraikitze eta birpopulatzean, defentsa izan zen arrazoi nagusia: Nafarroako muga indartzeko gotorleku bat eraikitzea, Logroñoren —Gaztelako hiri handienaren— aurrean. Horretarako, inguruko herrixketako biztanleak bereganatu zituen, Arranoaren Forua delakoaren bitartez. Gainera, hiri berriak bere muinotik ikusbidean zuen garai hartako bide kultural, ekonomiko eta politiko nagusia: Done Jakue bideko edo Frantses bidea deritzon adarra.
Hiriberri (Artzibar)
Bertako biztanleak hiriberritarrak dira.
Izena
Hiriberri toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Hiriberri (literalki "hiri berria") herri berri bat bezala sortu zen Arrietatik gertu. Euskal Herriko beste Hiriberriekin nahastea erraza denez, laster hasi zen d'Arrieta (Arrietakoa) edo prope Arrietam (Arrietaren parean) deiturak gehitzen, Artzibarren bertan bi Hiriberri zeudelako: hau eta Hiriberri-Saratsu. Saratsu azkar despopulatu zenez, herri honek pixkanaka Iriverri Vallis d 'Arci (Hiriberri Artzibarrekoa) bezala onartua izatea lortu zuen.
Doncières
Biztanleria
2007an Doncières udalerrian erroldatutako biztanleak 149 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Viana
Antso VII.a Azkarra
Gaztelu batez, harresiaz eta bi elizaz hornitu zuten Viana. Erromatarren kanpamentu mitikoetatik ikasitako hirigintza-ereduen arabera eraikia izan zen hiriak, Erdi Aroan, setio eta gatazka ugari jasan zituen, eta Gaztelaren menpe geratu zen tarte laburretan. Garai horretatik du «txit noblea eta txit leiala» titulua.
Hiriberri (Artzibar)
Etimologia
Horrela, gaur egun Hiriberri besterik ez da erabiltzen, nahiz eta izen bereko beste herri batzuetatik bereiztea egokia den kasuetan, hala nola administrazioarenetik, Artzibar abizena erabiltzen den. Gaztelaniaz eta Nafar erromantzez, euskal izena hitzez hitz itzuli zen erromantzera, Villanueva eta Villanueva de Arce formekin.
Doncières
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Viana
Vianako Printzea
Ingalaterrako erregeak Galesko Printzerriarekin, Frantziakoak Delfinerriarekin eta Gaztelakoak Asturiasko Printzerriarekin egin zuten bezala, Nafarroakoak, Karlos III.a Nobleak, 1423ko urtarrilaren 20an Vianako Printzerria eratu zuen, nafar tronuko oinordeko guztiek titulu horren jabe izan zitezen.
Hiriberri (Artzibar)
Armarria
Hiriberriko armarria Artzibarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
Doncières
Etxebizitza
2007an 61 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 53 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 57 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 38 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Hiriberri (Artzibar)
Geografia
Arrieta Artzibarrean dago.
Viana
Vianako Printzea
Hiru urte zituela, 1424eko abuztuan, bere ama doña Blancaren besoetan, Karlos printzeak Lizarrako merindadeko mendebaldean kokatutako bere hamahiru hiri eta gazteluen jabetza hartu zuen (besteak beste Guardia,gaurko Arabako Errioxan dena, eta San Vicente de la Sonsierra, “picao” direlakoengatik ezaguna den Errioxako hiria).
Doncières
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 104 ziren, horien artean 75 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 75 pertsona aktiboetatik 65 lanean zeuden (38 gizon eta 27 emakume) eta 10 langabezian zeuden (6 gizon eta 4 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Hiriberri (Artzibar)
Inguru naturala eta kokapena
Artzibar kokatzeko ez dago ahobatezko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.
Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Aroan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan.
Klima
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibarren gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.
Viana
Vianako Printzea
Bere bizitza osoa, etengabeko borrokan eman zuen. Nafarroako Erreinuko gobernadore, Kataluniako gobernadore nagusi, bere aldekoak ziren beaumontarrek errege aldarrikatua, Bartzelonan hil zen 1461ean. Katalanek kanonizatu nahi izan zuten. Pobleteko monasterioan lurperatua da. Historialari batzuek diotenez, Margarita Colón andrearekin Mallorcan izan zituen amodio-harremanetatik sortu zen Amerikaren aurkitzailea.
Hiriberri (Artzibar)
Klima
Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilan eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu larizioak dira.
Viana
Cesare Borgia
Haren deitura italierazkoaz ezagutzen dugu, baina Aragoi eta Valentziako Borgiatarretakoa zen eta haren aita Alejandro VI.ak elizgizon karrera egitera bultzatu zuen.
Hiriberri (Artzibar)
Estazio meteorologikoak
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Doncières
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Hiriberri (Artzibar)
Historia
Bere izenagatik, Hiriberri populatzea nahiko modernoa da, nahiz eta 1366an aipatua izan sei bizilagun edo suekin. Elizaren inguruan erdialdeko auzo bat du, eta apur bat aldenduta dagoen beste bat, seguruenik geroagokoa dena. Demografiari dagokionez, etxeen zenbaketetan sei zituen 1366an, eta ohikoa izan zen mendeetan zehar, 1587an sei, 1819an bostera jaistea. Biztanleei dagokienez, badirudi maximoa 1887koa dela, 130 biztanlerekin (1858ko datuak falta dira), eta jaitsiera motela izan zuen, 1960-70 bitartean kolpe handia izan baitzuen, 70 erroldatutik 30era jaitsi baitzen; ondoren, 43ra igo zen 1986an, eta berriro jaitsi egin zen 2012an.
Viana
Cesare Borgia
1492an Iruñeko apezpiku zela, anaia baten heriotzak norabidea aldarazi zion eta Aita Santuaren armadako kapitain buru izatera ailegatu zen. Ondoren, Fernando Katolikoak Gaztelara ekartzea agindu zuen. Ihes eginik, 1506an iritsi zen Iruñera. Handik laster, bere koinatua zen Juan Labritekoak nafar armaden kapitain nagusi izendaturik, Vianako gaztelua setiatu zuen, eta 1507ko martxoaren 12an hil zuten. Santa Mariako aldarean zegoen hilobi eder bat bazen haren oroimenean, eta hortik hartu zuen 1523an Johanes de Bargota aipatzen zuen Antonio de Guevarak bere hilartitza. Elizatik atera eta 1953 arte ez zuten itzuli bere harmailadira.
Doncières
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra eraikuntza enpresa zen.
Hiriberri (Artzibar)
Demografia
biztanle zituen Hiriberrik.
Viana
Cesare Borgia
1965ean busto bat dedikatu zitzaion -Orduna eskultore erronkariarrarena- Sor Simona Oroz edo San Frantzisko Plazan. Gaurko vianarrek busto horri maglia rosa edo maillot horia paratzen zioten Miguel Indurainek proba horietakoren bat irabazten zuenean.
Doncières
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Doncières udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Tulcea
Tulcea (bulgarieraz, errusieraz eta ukraineraz: Тулча, Tulcha; turkieraz: Hora-Tepé edo Tolçu) Errumaniako hiri bat da, Tulceako konderriko hiriburua. Dobruja eskualdean dago, Danubio ibaiaren ertzean. 2002. urtean, 91.875 biztanle zituen.
Historia
Hiria K.a. VIII. mendean sortu zuten traziarrek; "Aegyssos/Aegyssus" izena zeukan. I. mendean erromatarrek eskuratu zuten, eta harresiz eta dorrez gotortu zuten: oraindik aztarnak daude. IV-V. mendeetan bizantziarren esku egon zen; gerora, bulgariarrenean, Genovakoen esku, eta Valakiakoen menpe egon zen aldi batez, 1416. urtean Otomandar Inperioak konkistatu zuen arte. 1848. urtean ontziola zeukan hiri txiki bat zen; hiri-izaera 1860. urtean eman zioten, probintziako hiriburu izendatu zutenean. Errumanian 1878. urtean sartu zen, Dobruja osoarekin batera.
Geografia
Danubioren deltak lurraldeko eremu gehiena hartzen du; izan ere, gaur egun Europako Biosfera erreserba handiena da: hegazti-mota ugari bizi dira bertan, besteak beste.
Arrantza da jarduera-ekonomiko nagusia. Aker ontziolan egiten dute lan hiriko biztanle askok.
Doncières
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hiriberri (Artzibar)
Politika
Hiriberriko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Alicia Mendive Arbeloa da.
Kontzejua
Hiriberriko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Alicia Mendive Arbeloa da.
Kontzejuburuak
2011tik, Hiriberrik 2 kontzejuburu izan ditu:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artzibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Erroibar ibarrekin hitz egiten zena.
Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik darrai.
Viana
Hiri titulua
Vianak hiri titulua Nafarroako Felipe VI.ari (Espainiako IV.ari) erosi zion. Nafarroako bederatzi hirietako bat da. Gaztelua eta Soto Galindoko lurrak eskuratu zituen, gaur egun duen herri lurrik handiena.
Pizkundean eta Barrokoan Vianak harresia eskuratuko du "Erregearena zen-, kale gehiago egin, atariak erantsi, elizak zabaldu, eraikiko ditu etxeak, plazak, udaletxea, zezenetarako balkoiak, iturriak, Frantziskotarren komentua eta Ebroren ertzean Recajoko errota. 1592an Enrique ? humanista eta soldaduak herri honetatik igarotzean hauxe adierazi zuen: "Bada Eskualdean ogi ugari eta ardo on eta merkea franko, Vianako ardandegia Nafarroako Erresuma osoa ardoz hornitzeko gai da behar izanez gero, eta hemen Gaztelan baino merkeagoa da dena".
Aipamen honen ildotik, 1752an, Caracasko Gipuzkoar Konpainiak uxual edo pattar destilategi bat eraiki zuen. Iruñean 1665ean, goian aipatutako erregearen hileta zela medio antolatutako lehiaketan Francisco Alesónek, Vianako seme zen jesuita historialari prestuak, irabazi zuen saria euskarazko poema batekin.
Napoleondar Gerrak eta Karlistaldiak
XIX. mendea Iruñea-Logroño Errepidearen eraikuntzarekin hasi zen. Handik pixka batera San Pedro eliza kuartel nagusitzat hartu zuten frantsesek. Gudaroste kantonatuentzat eta pasadizokoentzat –frantsesak, ingelesak, portugesak, gerrillak, Minaren Nafarroako Dibisioa- eman behar ziren razioek orube eta herri-lurrak saldu beharra ekarri zuten. 1834ean Tomas Zumalakarregi gipuzkoarrak "Alberguería" deritzan lautadan –hiriaren hegoaldean- estreinatu zuen bere lantza luzeko zalditeria. Done Jakue bideko leku hori izango zen 1875ean karlista eta liberalen arteko preso trukaketarik handienaren gertaleku. Bien bitartean San Pedro eliza erori eta Recajoko lursail handia saldu beharra izan zen. Mende bukaeran urtegia egin zen, udal abere-saila eskuratu, Foruen iturrira ura ekarri, eta 1897ko azaroaren 24an herrira argi-indarra iritsiko da. Gutxigatik ez zuen argi-indarra ikusi Francisco Navarro Villoslada vianarrak, bi urte lehenago hil baitzen Amaya o los vascos en el siglo VIII liburuaren idazlea eta Nafarroako Euskara Elkargoko kide zena.
XX. mendea
Lehenbiziko urteetan emigrazio handia nabari da, filoxera izurriteak eta ia etengabeko lehorteek eraginik. 1908an "Gremio de Obreros y Asociados" delakoa sortu zen, kutsu katolikokoa; 1919an jornalarien artean lur-sailak banatzen hasten dira; Errepublika iristerako kanilako ura bazen etxe guztietan; Autonomia-Estatutuei dagokienean, berriz, udalak, gehien bat tradizionalista, hiriburutik emandako agindu eta gorabeherei loturik ibiliko da. 1940-1950eko hamarkadaren azkenean ardo eta oliogintzako kooperatiba sortu zen, eta Salobreko bigarren urtegia bukatu.
Ekonomia
Aguilar Kodes eta Azuelo udalerrien artean, Las Llanas de Codés izeneko gunean, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak eraikitako Codés Azuelo izeneko parke eolikoa dago. Instalatutako potentzia 43,20 megawatt da, eta parkearen jabea Acciona Energia da gaur egun.
Ardogintza
Gaur egun Viana da Errioxako ardoaren ekoizle nagusietakoa "Errioxa Baxua" azpieskualdean.
Demografia
XX. mendean zehar Vianak ez zuen gora-behera handirik izan biztanle kopuruari dagokionez. 1950eko hamarkadara arte jaitsiera txikia jasan zuen, baina ondoren berreskuratu egin zuen populazioa eta 3.400 biztanleen bueltan egon zen mendearen bukaera arte. XXI. mendearen lehen hamarkadan, berriz, hazkunde esanguratsua izan zuen, ia % 20 biztanle gehiago irabazi baitzituen.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 241 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 6,49 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).
Udaletxea
Foruen plazaren mendebaldean dago, elizaren ondoan. Eraikina Juan Raón arkitekto frantsesak diseinatu zuen XVII. mendean. 1688an eraikitzen amaitutako udaletxeak, estilo barrokoko fatxada dauka, erdi puntuko arkudun galeria baten gainean altxatua. Eraikuntzaren bigarren zatian, balkoi korritua dago eta alboetan bi dorre. Udala alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute.
Udal hauteskundeak
1979tik alkatetzan PSN eta UPNren arteko alternantzia egon da. 1999tik, ordea, Vianako alkatea PSN alderdiko Gregorio Galilea Aratzuri da.
Solano konderria (Kalifornia)
Solano konderria (Solano County) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fairfield da. 2010eko zentsuaren arabera 413,344 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Viana
Udal hauteskundeak
2011ko udal hauteskundeetan ere PSN izan zen bozkatuena baina boto jaitsiera handia izan zuenez (hiru zinegotzi gutxiagorekin geratu zen), gehiengo osoa galdu zuen; hala ere, Galileak alkate kargua mantendu zuen. UPNk bi zinegotzi irabazi zituen eta Nafarroa Baik bat irabazi zuen.
NA-4133
NA-4133 edo Irurtzungo tren geltoki zaharreko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, N-240 nafar errepidearen 20,18 kilometroan hasi eta Irurtzungo tren geltoki zaharrera arte doa. Errepidea 0,27 kilometro luze da.
Viana
Udal hauteskundeak
2015eko udal hauteskundeetan, berriz, aldaketa gauzatu zen, eta PSNk alkatetza galdu zuen. UPN izan zen alderdirik bozkatuena, eta alderdi horretako José Luis Murguiondo bihurtu zen alkate. UPNk lau zinegotziak mantendu zituen, baina PSNk bi galdu zituen (hirurekin geratu zen), eta Nafarroa Bairen ondorengoa zen Geroa Bai alderdiak bat galdu zuen (batekin geratu zen). Horren truke, alderdi berriak agertu ziren udalbatzan: Viana Aldatu herri plataformak bi zinegotzi eskuratu zituen, eta Euskal Herria Bildu koalizioak zinegotzi bat lortu zuen. 2017an, tentsio handiaren erdian, ordu arteko Jose Luis Murgiondo UPNko alkatearen lekua hartu zuen PSOEko Yolanda Gonzalezek, PSN, Geroa Bai eta Cambiemos Vianaren babesaz.
Solano konderria (Kalifornia)
Geografia
Solano konderriak 234,703 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,867 ura dira. Beste 212,836 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 413,344 pertsonetatik 267,984 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 99,356 dira. 58,743 beltzak edo afroamerikarrak. 1,864 amerikar natiboak ziren eta 3,243 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59,027 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 1,463 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21,020 pertsonek kokatzen zuten.
Viana
Alkateak
Hauek izan dira Vianako azken alkateak: a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
b 2017. urtean Jose Luis Murguiondo Pardo gaitasungabetu zuten.
Garraioak
La Vianesa izeneko autobus konpainiak Viana eta Logroño batzen dituen linea ustiatzen du. Linea honek zortzi zerbitzu egiten ditu Logroñotik Vianara, eta bederatzi kontrako norabidean.
Erentzun ikastola
1977an sortu zuten herriko ikastola (Xabier Antoñana izan zen sortzaileetako bat), eta hurrengo urtean abian jarri zen 17 ikaslerekin. Ordutik, aldaketa eta hobekuntzen gastuei aurre egiteko, 1992an, 2007an eta 2016an Nafarroa Oinez jaia antolatu du ikastetxeak. Gaur egun, 116 ikasle eta 13 irakasle ditu.
Jaiak eta ospakizunak
2007ko urriaren 21ean ospatu zen Nafarroa Oinez Vianan 100.000 partaiderekin.
Vianar ospetsuak
2014ko abenduaren 27an, Joan Manuel Serrat abeslaria Vianako 'seme kuttun' izendatu zuten herriarekin 50 urte baino gehiagotik zuen loturagatik.
Transkaukasiako Sobietar Errepublika Federatibo Sozialista
Transkaukasiako Sobietar Errepublika Federatibo Sozialista (errusieraz: Закавказская Сове́тская Федерати́вная Социалисти́ческая Респу́блика, ЗСФСР) Sobietar Batasuna osatzen zuten errepubliketariko bat izan zen; 1922–1936 bitartean iraun zuen. "Transkaukasiako Errepublikak" esaten zitzaien Georgiak, Armeniak eta Azerbaijanek osatzen zuten. Tiflis zen hiriburua.
Lurraldez, 186.100 km²-ko azalera zeukan Transkaukasiako Sobietar Errepublika Federatibo Sozialistak. Sobietar errubloa zerabilten, eta errusiera zen hizkuntza ofiziala.
Errusiar Inperioa 1917. urtean desegin zenean, Kaukasoko probintziek euren estatu federala sortu zuten, Transkaukasiako Errepublika Demokratiko Federala, baina 1918. urtean hori ere desegin egin zen. Hurrengo urteetan gerra zibilak jasan zituzten, Armada Gorriak ere parte hartuta, eta Sobietar Errepublika bihurtu ziren. 1922. urteko abenduan lurralde guztiak errepublika bakarrean bateratu zituzten, Transkaukasiako Sobietar Errepublika Federatibo Sozialista eratuz hain zuzen ere.
1936. urteko martxoan Transkaukasiako Sobietar Errepublika Federatibo Sozialista desegin zen, eta hauek sortu ziren: Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista, Georgiako Sobietar Errepublika Sozialista eta Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialista.
Pristimantis altamazonicus
Pristimantis altamazonicus Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Chloroceryle amazona
Chloroceryle amazona Chloroceryle generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcedinidae familian sailkatua dago.
Callicebus ornatus
Callicebus ornatus Callicebus generoko animalia da. Primateen barruko Callicebinae azpifamilia eta Pitheciidae familian sailkatuta dago
Gvozdarus balushkini
Gvozdarus balushkini Gvozdarus generoko animalia da. Arrainen barruko Nototheniidae familian sailkatzen da.
Eoarkearra
Eoarkearra duela 3.800 milioi urte hasi eta duela 3.600 milioi urte amaitu zen garai geologiko bat izan zen. 200 milioi urteko iraupena izan zuen eta Arkear eoiaren lehen garaia izan zen. Bere aurreko garaia Hadear eoia izan zen, eta, ondorengoa, Paleoarkearra. Erregistro geologikoko era denbora geologikoko Eoarkear aroak bat datoz harkaitz estratuen sailkapen sistema bikoitzean. Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak gaur egun ez du zehazten aro honen behe muga, behin-behinean duela 4.000 milioi urte ezarri dena, ezta Hadear eoiarena ere.
Izena bi greziar hitzetik dator: Eos (egunsentia) eta archios (antzinakoa). Lehen superkontinentea, Vaalbara, garai honen amaiera aldera agertu zen, duela 3600 milioi urte. Era berean, Lurreko harkaitz eraketarik antzinakoena, Groenlandiako Isuako gerriko goikortikala, garai honetan sortu zen, duela 3800 milioi urte. Litekeena da lehen zelulak, ziuraski bakterioak, garai honetan agertu izana, garai honetako mikrofosil fidagarririk ezagutzen ez den arren.
Ekialdeko Ordu-eremu
Ekialdeko Ordu-eremua (ingelesez Eastern Time Zone (ET), frantsesez Heure de l'Est (HE)) Ipar Amerikako ordu-eremu bat da.
Neguko ordutegian, Ekialdeko Ordu Zona estandarrean edo normalean UTC-5 ordu-zona izendapena erabiltzen da, baina udako ordutegiarekin izendapena aldatzen da: Ekialdeko Ordu Zona aitzinatua  edo UTC-4 ordu-zona.
Proyart
Proyart Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Proyart udalerrian erroldatutako biztanleak 607 ziren. Familiak 215 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 75 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 87 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 279 etxebizitza zeuden, 225 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 279etxeak ziren. 225 etxebizitza nagusietatik 180 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 131 etxek bost zituzten. 193 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 86 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 112 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 382 ziren, horien artean 286 aktiboak ziren eta 96 inaktiboak ziren. 286 pertsona aktiboetatik 246 lanean zeuden (144 gizon eta 102 emakume) eta 41 langabezian zeuden (20 gizon eta 21 emakume). 96 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Proyart udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 636 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.227 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Proyart udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 612 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Anna Maria Pierangeli
Anna Maria Pierangeli, herrialde anglofonoetan Pier Angeli ezizenez ere ezaguna (Cagliari, 1932ko ekainaren 19a - Beverly Hills, Kalifornia, 1971ko irailaren 10a) italiar aktorea izan zen.
Zineman 1950ean debutatu zuen Vittorio De Sicarekin. Hurrengo urtean Teresan antzeztu zuen, bere lehen film estatubatuarra, eta Urrezko Globoa irabazi zuen. 1950eko hamarkadan MGM eta Warner Brosen filmetan agertu zen. eta 1960ko hamarkadan Europan eta Britainia Handian bizi eta lan egin zuen.
Marisa Pavan ahizpa bikia ere aktorea da.
Hixam III.a
Abd ar Rahman IV.aren anaia izan zen. Yahya al-Mutali hil eta gero urtebetez jaberik gabe izan ondoren, 1027an tronua lortu zuen, "Al-Muttad bi-llah" (Alahrengan konfiantza duena) ezizena hautatuz. Hiriburua Banu Hamuden eskuetan zegoenez, 1029ra arte ezin izan zuen Kordoban sartu.
Hakam ibn Said bisir izendatu zuen eta honen zerga-politikak matxinada eragin zuen kalifa-herrian. Matxinadaren ondorioz, kalifa erbesteratu zen. Horrela hasi ziren taifa erresumak.
Corydoras oiapoquensis
Corydoras oiapoquensis Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Brinkola-Zegamako Estazio Megalitikoa
Brinkola-Zegamako Estazio Megalitikoa Aizkorriko mendilerroaren iparraldearen mendi-adar dauden aztarna megalitikoen multzoa da. Guztira bederatzi dira ezagutzen direnak.
Historiaurreko monumentuak
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.
Kokapen geografikoa
Geografikoki Legazpiko Brinkola auzoa eta Zegamaren artean, hauek estazio honi izena emanez. Estazio honetak monumentuak, orotara bederatzi, 800 metrotatik gora aurkitzen dira. Udalerri hauetan daude monumentuak: Gabiria, Legazpi, Oñati, Segura eta Zerain.
Sailkatutako monumentuak
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:
Trikuharriak
Guztira bost dira:
Tumuluak
Guztirahiru dira:
Zista
Guztira bat:
Egoera legala
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bederatzi monumentu aipatzen dira.
Boisdinghem
Boisdinghem Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Boisdinghem udalerrian erroldatutako biztanleak 214 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 82 etxebizitza zeuden, 77 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 81etxeak ziren. 77 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 144 ziren, horien artean 107 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 107 pertsona aktiboetatik 97 lanean zeuden (58 gizon eta 39 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Boisdinghem udalerrian 80 unitate fiskal zeuden, 226 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.041 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Boisdinghem udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 549 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa
Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa. Tumulu megalitiko batzuk aurkitu dira Udana eta Deskarga mendatean.
Remilly-sur-Lozon
Remilly-sur-Lozon Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa
Historiaurreko monumentuak
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.
Kokapen geografikoa
Legazpi inguruko Deskarga eta Udana. Litologikoki hareharrizkoa da eta bertan kokatzen dira estazio honetako 4 megalitoak. Udalerri hauetan daude monumentuak: Legazpi, Oñati eta Antzuola.
Sailkatutako monumentuak
Estazio honetan tumulu megalitikoak aurkitu dira:
Remilly-sur-Lozon
Biztanleria
2007an Remilly-sur-Lozon udalerrian erroldatutako biztanleak 656 ziren. Familiak 258 ziren, horien artean 73 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 56 bakarrik bizi ziren emakumeak), 73 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 86 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 26 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 302 etxebizitza zeuden, 260 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 298 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 260 etxebizitza nagusietatik 188 bere jabearen bizilekua ziren, 70 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 80 etxek lau zituzten eta 133 etxek bost zituzten. 203 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 129 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 89 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 368 ziren, horien artean 255 aktiboak ziren eta 113 inaktiboak ziren. 255 pertsona aktiboetatik 226 lanean zeuden (125 gizon eta 101 emakume) eta 29 langabezian zeuden (13 gizon eta 16 emakume). 113 pertsona inaktiboetatik 40 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Remilly-sur-Lozon udalerrian 265 unitate fiskal zeuden, 650 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.441,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 35 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 2 iturginak eta 3 ile apaindegiak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Ange-Gardien (Quebec)
Ange-Gardien Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Montérégie eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Rouville konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 2,42 biztanle zituen 89.90 kilometro koadroko azaleran.
Remilly-sur-Lozon
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Remilly-sur-Lozon udalerrian 34 nekazaritza-ustiategi zeuden, 520 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa
Tumuluak
Guztira lau dira:
Remilly-sur-Lozon
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Michelle Jenner
Michelle Jenner Husson (Bartzelona, 1986ko irailaren 14a -) aktore kataluniarra da. Miguel Angel Jenner bikoiztailearen alaba da.
Satui-Arrolamendiko Estazio Megalitikoa
Egoera legala
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan lau monumentu aipatzen dira.
Michelle Jenner
Biografia
1986ko irailaren 14an jaio zen Bartzelonan. "La Salle de Bonanova" eskolan ikasi zuen, non antzerki, kantu eta dantza klaseetara joan zen.
Bi urte zituela, bere amak castingetara eraman zuen eta publizitate eta moda publizitate lanak egin zituen.
Sei urterekin bikoizten hasi zen, hasieran ume asko behar zituzten filmetan, baina harrezkero paper garrantzitsuagoak eman zizkioten.
Batxilergoa bukatzean Bartzelonako Nancy Tuñon antzezpen eskolara joan zen. Han, bakarrik hiruko lehenengo kurtsoa bukatu ahal izan zuen, Madrila joan behar izan baitzuen "Los Hombres de Paco" telesailaren atalak filmatzera.
Pristimantis altamnis
Pristimantis altamnis Pristimantis generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Negenborn
Negenborn Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Armagh (Quebec)
Armagh Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Chaudière-Appalaches eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Bellechasse konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsoaren arabera 1,491 biztanle zituen 168.36 kilometro koadroko azaleran.
Gvozdarus svetovidovi
Gvozdarus svetovidovi Gvozdarus generoko animalia da. Arrainen barruko Nototheniidae familian sailkatzen da.
Khosr
Khosr ibaia Tigrisen ibaiadarra da, eta zuzenean igarotzen da antzinako Mesopotamiako iparraldeko Ninive hiriaren erdialdetik. Senaqueriben erregealdian, harresiak eraiki ziren Khosr ibaiaren ertzen luzera osoan, bere uholdeak eragozteko.
Kakhetia
Kakheti edo Kakhetia (კახეთი, Kakheti), Georgiako 11 eskualdeetako bat da. Hiriburua Telavi da.
Eskualdea zortzi udalerrik osatzen dute.
Nerea Mujika
Nerea Mujika Ulazia (Durango, 1960ko ekainaren 13a) irakasle eta kultura eragile euskalduna da. Deustuko Unibertsitateko irakaslea da, eta Gerediaga Elkarteko presidente gisa, Durangoko Azokaren arduraduna.
Lan akademiko eta profesionala
Nerea Mujika geografiako lizentziatua da eta historiako doktorea da (Nafarroako eta Deustuko Unibertsitateetan). Pianoko Erdi Mailako Gradua lortu zuen (1980). Deustuko Unibertsitateko irakasle titularra da eta Bilboko campusean irakasten du 1983tik, hasieran Geografia eta Historiako lizentziaturan eta Euskal Filologiako lizentziaturan irakatsi zuen eta 2008tik  Turismo graduan ikasgai hauek ematen ditu: “Lurraldeari lotutako turismo baliabide eta produktuak”, “Nazioarteko Helmuga turistikoak”, “Destinos turísticos de España” eta “Gradu amaierako lana” zuzentzen du.Unibertsitate horretan Euskal Gaien Institutuko zuzendaria izan zen 2011tik 2016ra.
Durangaldeko geografia eta Toponimia gaiak ere ikertu eta landu izan ditu. 1987tik 2009ra toponimia eta kartografian aritu da lanean Deustuko Toponimia iker-taldeko zuzendaria izanik.
Eusko Jaurlaritzaren Euskararen Aholku Batzordeko Toponimia Batzorde Bereziko kidea izan da 1996tik 2019ra.
2021etik Euskaltzaindiako euskaltzain urgazlea da. Onomastika batzordeko kidea izan da (2021-23).
2004. urtetik Gerediaga Elkarteko presidentea da, eta elkarte horren zeregin publiko ezagunena Durangoko Azoka izanik, kultura proiektu honen arduradun eta eledun gisa aritu ohi da.
2015ean Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da gizarte zientziak eta zuzenbidea arloan.
Azken ikerketa "Bizkaiko Kultura turismoaren diagnosia eta lan lerro berriak" izan da.
Lasaitasun
Lasaitasuna, batzuetan bakea ere deitua, estutasunik, grinarik eta kezkarik ez duen pertsonaren egoera eta jokabidea da, gehienetan atseginez hartzen dena. Filosofia eta erlijio batzuetan helburu gisa hartzen da, zoriona eskuratu edo jainkotasunarekin bat egitearren. Antzinako Greziako filosofian ataraxia deitzen zaio eta passaddhi budismoan.
Sanatruzes
Sanatruzes Partiakoa (Sanatruk ere deitua, K.a. 157-K.a. 70) Partiako erregea izan zen K.a. 77tik K.a. 70 arte. Arsazidar dinastiakoa, Mitridates II.a Partiakoa K.a. 88an hil ondoren etorri ziren urte nahaspilatsuen ondoren, errege izendatua izan zen sakarauka edo saka esziten aldetik, partiarrekin lotutako tribu indoeuropar bat, K.a. 77an egungo Iran inbaditu zutena. Sanatruzesek 80 urte zituen tronuratu zenean, eta zazpi urteko erregealdia izan zuen. Bere ondorengoa, bere seme Praates III.a izan zen.
Sanatruzes tradizio bizantziarrean
John Malalasen Chronographiaren barnean, beste Sanatruzes bat aipatzen da (Sanatrutzio), Mitridates IV.a Partiakoaren semea eta denbora laburrez Partiako errege izango zena 115. urtean.
Corydoras ornatus
Corydoras ornatus Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Valtierra
Valtierra (gaztelaniaz eta ofizialki; Balterra euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroako udalerria da. Tuterako merindadeko herri hau Nafarroako hiriburutik 85 kilometrora dago, eta. urtean 0 biztanle zituen.
Izena
Udalerriaren izen ofiziala Valtierra bada ere, hainbatean Balterra erabili izan da. Azken hau izan da herriko testu zaharretan agertzen den herriaren izena ere.
Galiziar
Galiziarrak edo galegoak Galiziako herritarrak dira , bere arbasoak edozein izanda ere. Multzoari < > deitzen zaio eta esanahi anitzeko kontzeptua da. Antropologiaren ikuspegitik, ikerketa genetikoek erakutsi dute jatorriz Europa erdialdekoak direla eta Iberiako beste herriak baino Mediterraneoko eragin gutxiago dutela, euren biztanleen isolamenduagatik eta kokapen geografikoarengatik. Hizkuntza eta kultura propioa izanda, galiziarrak etnia bezala onar daitezke edo ez norberaren arabera
Valtierra
Inguru naturala eta kokapena
Herria, Nafarroa hegoaldean kokatzen da, Tuterako merindadearen iparraldean, eta Ebro ibaitik gertu, historikoki estrategikoa izan den kokagunean. NA-134 errepideak udalerria zeharkatzen du.
Galiziar
Galiziako hizkuntza galiziera bada ere, galiziar gehienak elebidunak dira, gaztelania bigarren hizkuntza izanik. Galiziar asko, emigrazioaren ondorioz, mundu zabalera zabaldu dira.
Valtierra
Inguru naturala eta kokapena
Valtierrak Bardearekin egiten du muga iparraldean, Arguedasekin ekialdean, Cadreita eta Errioxarekin mendebaldean, eta Tutera eta Castejónekin hegoaldean.
Galiziar
Ohikoa da Galiziatik kanpo, bereziki Amerikako estatu askotan, esaterako, Argentina, Txile, Venezuela, Brasil, Uruguai eta Kuban galiziarren ondorengoak aurkitzea. Historikoki, galiziar herriaren emigrazioa hainbat faktorek eragin dute: politika, ekonomia eta arrazoi sozialak. XIX. mendeko galiziar diasporaren ondorioz, egun 10 milioi pertsona, galiziarren ondorengoak, daudela pentsatzen da, horietako asko Europan eta Amerikan. Horietatik milaka Centros Galegos delakoetan biltzen dira. Hauek elkartzeak dira eta asko XIX. mende bukaeran sortu ziren. Jatorri galiziarreko pertsona gehien dituen estatua Argentina da. Bertan, 100.000 galiziar baino gehiago daude eta galiziarrek bosgarren probintziatzat jotzen dute.
Valtierra
Klima eta landaredia
Ebro ibaiaren arroan kokatua, Valtierrak klima mediterraneoaren ezaugarriak ditu, zehazki, mediterraneoko klima kontinentalizatua. Tenperaturak hotzak izaten dira neguan, eta beroak udan, urteko batez besteko tenperatura 14 °C-koa da.
Galiziar
Etimologia
Galaikoen lehen erreferentzia historikoa K.A. 136. urtean dago, Dezimo Junio Bruto buruzagi erromatarra Erromara itzuli zenean - aurretik ezezagunak ziren bi herriren kontra borroka armatua irabazi ondoren: lusitaniarrak eta galaikoak. Gallaecus (galaiko) izendapena jaso zuen egin zuen espedizio militarrarengatik. Lehen kontaktu hauen ondoren, mundu greko-latindarrak izendapen hau hartuko du, Estrabonek, Pliniok eta Apianok egin zuten bezala. Gallaecus izendapen hori eraldatuz joango zen hurrengo 13 mendean, eta galego bihurtuko.
Valtierra
Klima eta landaredia
Prezipitazioak urriak dira, 450mm inguru jausten dira urte osoan zehar. Prezipitazioak nahiko irregularki banatzen dira urte osoan zehar, dena den, udaberrian eta udazkenean ugariagoak izaten dira. Iparreko edo "Ziertzo haizea", haizerik ohikoena izaten da urtean zehar. Udazken amaieratik, udaberri hasiera arte, eta Ebro ibaiaren arro guztian gertatu bezala, laino itxiko egunak izaten dira, eta tenperaturek nekez egiten dute 2-3 gradutik gora egun osoan zehar.
Galiziar
Etimologia
Gatazkatsuagoa da gallaicus (galaiko) kontzeptuaren berezko esanahia. Honen inguruan jardun zuen lehena Isidoro Sibiliakoa izan zen, VII. mendean. Haren ustez, galaiko izenarekin aipatzen zen biztanleek azal zuria zutela, Galiako biztanleenaren antzekoa. Ondorengo autore askok hitz horren jatorria bilatu nahi izan zuten: Alfontso X.a Jakitunak, Ramón Barros Sivelok edota Manuel Murguíak. Egun kontzeptua zelta eta indoeuropar hizkuntzekin lotzen bada ere, berezko esanahiak ezezaguna izaten jarraitzen du.
Valtierra
Klima eta landaredia
Jatorrizko landaredia ia erabat desagertu da gizakiaren eragina dela eta. Gaur egun, udalerri gehienean nekazaritza lurrak eta zuhaixkak baino ez daude. Ebro ibaiaren ertza da gunerik aberatsena eta espezie gehien biltzen dituena, lertxundiak batez ere.
Galiziar
Biztanleria
INEren arabera, 2009ean, Galiziako biztanleak guztira 2.796.089 ziren. Horietatik 1.145.488 A Coruñako probintzian, 355.195 Lugoko probintzian, 335.642 Orenseko probintzian eta 959.764 Pontevedrako probintzian. Hiririk populatuenak Vigo, A Coruña, Lugo, Santiago de Compostela, Pontevedra eta Ferrol ziren hurrenez hurren.
Galizian bizi diren 2,8 milioi galiziarrez gain, Espainiako beste lekuetan milioi bat galiziar baino gehiago bizi dira. Madrilgo Erkidegoan 300.000 baino gehiago bizi dira, nahiz eta ofizialki 77.880 galiziar dauden. Katalunian 200.000 baino gehiago bizi dira, nahiz eta ofizialki 77.754 diren. Kanarietan, 80.000 baino gehiago dira nahiz eta ofizialki 26.455 izan eta Euskal Autonomia Erkidegoan 46.884 dira. Hala ere, erroldaren kontuengatik, ofizialki Galiziatik kanpo baina Espainian 370.079 galiziar bizi dira.
Galiziar askok Galiziaz kanpoko hiri handietan egiten dute lan, hala nola Madrilen eta Bartzelonan. Hala ere, euren jatorrizko herrian daude erroldatuta; beraz, estatistiketan ez da ageri haien benetako bizilekua.
Valtierra
Historia
Kristo aurreko IX. eta II. mende bitarteko aztarnak azaldu dira Valtierratik hurbil. Torrazako nekropolian Burdin Aroaren lehen erdiko aztarnak eta Erromatarren garaiko hainbat arrasto ere aurkitu dira, Torrazako harriak ere erromatarren hilobi monumenturen baten zati izan zirela uste da. Nekropoliaren inguruetan, mosaikoak, ontziak eta txanponak bildu dira.
Galiziar
Biztanleria
Galiziako Xuntako estatistika erakunde ofiziala Instituto Gallego de Estadística (IGE) da.
Valtierra
Historia
Valtierra Musa ibn Musaren inperio musulmanaren zati izan zen. Errege hori Espainiako eta Ebroko hirugarren errege moduan ezagutu zen eta Erriberako herrien gainean agindu zuen. Erreinu musulmanaren aginteak VIII. mende eta XII. mendeen artean iraun zuen. 1110. urtean Alfonso Bataiatzailea erregeak Valtierra birkonkistatu zuen eta Sobrarbeko forua eman zion, herria berriz eratu zen. Ondorengo mendeetan, Valtierran musulman biztanle asko bizi izan ziren, eta meskita bat ere eraiki zuten. XV. mendean meskita eraitsi eta eliza eraiki zuten gainean, musulmanak lurraldetik kanporatu eta gero.
Galiziar
Emigrazioa
Iberiako beste eskualdeetan bezala, Galiziako historia modernoan emigrazio handia egon da. XIX. mendean eta XX. mende hasieran galiziar asko Espainiako beste lurraldeeta, Portugalera eta Amerikara joan ziren.
Gainera, Galiziako nekazaritza Espainiako atzeratuenetakoa da eta nekazaritzako produktibitatea asko jaitsi zen nekazari eta abeltzainek minifundioetan egiten zutelako lan. Minifundioa familiako ondorengoen artean lurra berdin banatzeko sortu zen, maiorazgoaren aurkakoa. Baina tasa demografiko handia belaunaldi oso gutxitan, lurra asko zatitu zen eta familiek bizirauteko arazoak izan zituzten.
Arrazoi hauengatik, Galizian emigrazio handia egon da. 1900 eta 1981 bitartean, 825.000 galiziar baino gehiagok alde egin zuten. Munduan, galiziar gehien dituen bigarren hiria Buenos Aires da. Horregatik, Espainiatik emigratutako guztiei galiziar deitzen zaie. Frankismoan, beste emigrazio aldi bat egon zen Frantzia, Suitza, Alemania eta Erresuma Batura.
Valtierra
Historia
1367ko apirilaren 12an Karlos II.a erregeak "Hiribildu Ona"ren titulua eman zion herriari, eta bertan eskubideak eta pribilegioak eskaini zituen. 1456an Joanes II.a erregeak, Peraltatarrei utzi zien herria jaurerri moduan, gerran eskainitako laguntza eskertzeko. Urteetan Peraltatarren morroi izan ostean, Karlos I.ak Valtierrak eskuraturiko eskubideak eta askatasuna itzuli zizkien herritarrei. Bakeak, dena den, ez zuen askorik iraun, eta ondorengo mendeetan, Konbentzio Gerrak eta Karlistadek eragina izan zuten herrian.
Aro modernoa
XVIII. mendearen hasieran, herriak 12.000 dukat ordaindu zituen Bardeako lurrak erabiltzeko eskubideagatik. 1836an herrian egindako asanbladak, eskubide hori betirako berretsi zuen. XIX. mendearen bigarren erditik XX. mendearen lehen zatira bitartean, herriko nekazaritzak garapen handia izan zuen, Bardeako lurrak erabili ahal izan zituztelako. Landatutako lurren azalera laukoiztu egin zen. XIX. mendearen erdian, herrian bi eskola zeuden, mutilen eskolan 80 umek ikasten zuten, eta bertako maisuak 4.000 erreal jasotzen zituen urtero. Nesken eskolan, 40 eta 50 neska bitartean ikasten zuten, eta bertako maistrak 1.600 erreal baino ez zituen irabazten urtean.
Ekonomia
Valtierrako biztanleria aktiboaren gehiengoak nekazaritzarekin zerikusia duten jardueretan ibiltzen da, nekazaritzatik ateratakoarekin bizi diren valtierrarrak askoz gutxiago dira. Gehienentzat nekazaritza, beste lanbide baten osagarria da. XX. mendearen amaieran udalerriko laborantza lurren herena (%32,6) lur ureztagarriak ziren. Horrez gain, udalerriaren azaleraren erdia, lur amankomunek osatzen dute.
Industria
Valtierrako industrialdea herrigunetik kilometro pare batera dago, Arguedasko udalerriaren mugan. Nafarroako gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuinsa elkartearen ekimenez eraiki zen. Industrialdea Arguedasko industrialdearen bigarren fase moduan eraiki zen 2003an eta gaur egun industrialdeko lursail guztiak beteta daude. Azpiegiturak gertu dauka Iruñea eta Zaragoza bitarteko autobiderako sarbidea. Valtierran dagoen industrialdearen bigarren fasearen ezaugarriak honakoak dira:
Boffzen
Boffzen Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Callicebus pallescens
Callicebus pallescens Callicebus generoko animalia da. Primateen barruko Callicebinae azpifamilia eta Pitheciidae familian sailkatuta dago
Valtierra
Industria
Azalera guztira: 35.514,84 m2