cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fuji mendia
Historia
1936an Fuji-Hakone-Izu Parke Nazionala izendatu zuen gobernuak gertu dauden hiru eremuak babesteko.
1966an Boeing 707 hegazkin batek turbulentzia gogorren erruz hegoa hautsi eta Fujitik gertu istripua izan zuen eta 11 pertsona hil ziren.
2013an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen "artista eta erromesen inspirazio iturri" zela argudiatuz. Fuji mendiaren inguruan dauden 25 toki hartzen ditu izendapen honek, mendia beraz gain santutegiak, tenpluak, inguruko aintzirak eta Miho no Matsubara pinudia besteak beste.
Geografia
Honshu uhartearen erdialdean kokaturik dago, Tokiotik mendebaldera. Hiru hiri txiki ditu inguruan, Shizuoka prefeturako Gotenba eta Fujinomiya eta Yamanashiko Fujiyoshida.
Gailurreko kraterrean zortzi tontor daude, altuena Ken-ga-mine da, 3.776 metrotako garaieran.
Klima
Fuji mendiaren gailurrena tundrako klima dago. Inoiz jaso den tenperatura baxuena -38 °C da (1981eko otsailean) eta altuena 17'8 °C (1942ko abuztuan).
Igotzeko bideak
Urtero 300.000 mendizalek igotzen dute Fuji mendia (2009ko datua), gehienek uztailean eta abuztuan. Urritik maiatzera izaten diren tenperatura baxuek mendizaleak uxatzen dituzte, izan ere heriotzak izan baitira honen erruz. Japoniarrei egunsentian iristea gustatzen zaie (御来光 goraikō) eguneko lehen eguzki izpiak bertan ikusteko.
Lau bide hasten dira gorantz eta bakotzak bost "geltoki" ditu altuera desberdinetan kokaturik; Kawaguchi, Subashiri, Gotenba eta Fujinomiya bideak. Bosgarren geltoki garaiena Fujinomiya da (2.300 m inguruan) baina biderik erabiliena Kaweaguchikoa da. Subashiri eta Gotenba bideek errautsez estalitako zatiak dituzte eta horregatik jende gutxien hartzen dutenak dira. Bosgarren geltokiti gora bidea asfaltatu gabe dago eta beste bost geltoki daude gailurrera bidean, guztira 10 beraz.
Gizateriaren Ondare
Hauek dira 2013 urtean Fujisan, toki sakratua eta argialdi artistikoaren iturria multzoan UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen leku garrantzitsuenak:
Enhydris jagorii
Enhydris jagorii Enhydris generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Gobiesox eugrammus
Gobiesox eugrammus Gobiesox generoko animalia da. Arrainen barruko Gobiesocidae familian sailkatzen da.
Espartakisten Liga
Espartakisten Liga (Spartakusbund) Lehen Mundu Gerra amaieran Alemanian antolatu zen mugimendu iraultzaile marxista bat izan zen. Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg edo Clara Zetkin ziren sortzaileetako batzuk.
1918a izan zen bere garai handiena, Alemanian iraultza piztu zenean Errusiako boltxebikeen antzeko zerbait lortu nahian. Espartako izena eman zioten, Erromako esklaboen iraultza lideratu zuenaren omenez. 1918ko abenduan, Komintern-ekin egin zuen bat eta Alemaniako Alderdi Komunista izena hartu zuen (KPD - Kommunistische Partei Deutschlands).
1919ko urtarrilaren 1ean, Espartakisten Ligak edo KPDk iraultza komunista txiki bat egin zuen, Luxemburg eta Liebknecht aurka bazeuden ere, langileen laguntza ez zutelako bateratzea lortu. Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak, armadak eta talde paramilitar ultraeskuindarrek, Friedrich Ebert kantzilerra buru, erraz lortu zuten iraultza espartakista itzaltzea. Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg eta beste asko erori ziren betirako Freikorpsen bortxakeriaren azpian, gorpuak errekan agertu ziren eta hurrengo asteetan ere heriotzak eragiten geratu gabe jarraitu zuten.
Lehen esan bezala, Espartakisten Ligaren hondarrak Alemaniako Alderdi Komunistan (KPD) bildu ziren eta bere egunkariak Die Rote Fahne (Bandera Gorria) bizirik jarraitu zuen.
Devotio Moderna
Devotio Moderna (euskaraz: Debozio Modernoa) Behe Erdi Aroan sortutako mugimendu erlijiosoa izan zen. Kristau humanismoarekin lotura estua zuen, humanismo eta kristautasuna uztartzen zituelarik. Kristau humanismoak norbanako testuen ikasketaren aldekoa zen, Jaungoikoarekin harreman pertsonala izateko. XV. mendeko laikoek inprentaren sorrerari esker Eskritura Santuak ezagutu zituzten. Herbehereetako hirietan XIV. eta XV. mendeetan zabaldu zen.
Batzutan luteranismo eta kalbinismoaren sorreran eragina izan zuela esan dute adituek. Erasmo Rotterdamgoa mugimendua honen barnean hezia izan zen. Deventerreko zen Geert Grotek sortu zuen baina oinarrizko printzipioak Tomas Kempisek ezarri zituen. Mugimenduaren barnean bi komunitate ezberdinak sortu zituzten: laikoez osaturiko Amankomuneko Bizitzaren Ermandadadea etan erlijio-gizonez osaturiko zenbait monasterio Windesheim inguruan.
Aquidauana
Aquidauana Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jussas
Jussas Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Jussas udalerrian erroldatutako biztanleak 101 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 49 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 3 hutsik zeuden. 48 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 45 etxebizitza nagusietatik 35 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 8 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Erythropygia paena
Erythropygia paena Erythropygia generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Jussas
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 54 ziren, horien artean 40 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 40 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (22 gizon eta 13 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia edo BTN22 bertsolaritza txapelketa izan zen. 2022ko udazkenean hasi zen jokatzen eta finala Iruñean jokatu zen Nafarroa Arenan abenduaren 18an. 2021ean jokatzekoa zen, baina atzeratu zen COVID-19 pandemiagatik. Maialen Lujanbiok irabazi zuen, Amets Arzallusekin buruz-burukoan kantatu ostean. Hirugarren txapela izan zen Lujanbiorentzat eta hirugarren buruz-burukoa Arzallusentzat.
Jussas
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Jussas udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 280 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia
Bertsolariak
Bertsolari guztien biografiak eta datuak Bertsozale elkartearen gunean ikusi.
Barachois (argipena)
Barachois Kanadako hitz bat da, euskarazko "barratxoa" hitzetik datorrena.
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia
Gai-jartzaileak
Gai-jartzaileen biografiak eta datuak Bertsozale elkartearen gunean ikusi.
Epai irizpideak
Epai irizpideek hainbat faktore hartzen dituzten kontuan, gaia, hizkera, neurria, errima eta oinak, doinua, testua, baliabide paratestualak eta hartutako denbora kasu.
Epaile taldea
Epaileen biografiak eta datuak Bertsozale elkartearen gunean ikusi.
Lehen fasea
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko lehen fasea Getxon hasi zen 2022ko irailaren 24an eta Lizarran amaitu zen urte ereko urriaren 9an. Lehenengo fasean 36 bertsolari aritu ziren kantuan, bakoitzak bere herrialdeko txapelketan lortu zuen sailkapenari esker. Lehen fase honetan sei bertsolariko sei saio egin ziren, eta hauetatik 19 pasatuko ziren finalaurrekoetara: saio bakoitzean nagusitu ziren sei bertsolariak zuzenenan, eta gainerakoen artean puntu gehien batzen dituzten hamahiruak finalaurrekoetara pasatu ziren.
Getxo
Lehen saioa Getxon ospatu zen, irailaren 24an. Alaia Martin izan zen txapelduna, eta zuzenean sailkatu zen finalaurrekora, 738 puntu lortuta.
Gotaine-Iribarne
Gotaine-Iribarnen, lehen faseko hirugarren saioa izan zen. Herriko Gelan jokatu zuen 2022ko urriaren 1eko 17:00etan eta 650 lagun bildu dira bertan. Nerea Ibarzabalek eskuratu zuen zuzeneko sailkapena, 738 puntu eskuratuta.
Gasteiz
Gasteizen, lehen faseko laugarren saioa izan zen. Europar Biltzar Jauregiko Maria de Maeztu entzunaretoan jokatu zuen 2022ko urriaren 2ko 17:00etan. eta 650 lagun bildu ziren bertan. Haritz Mujikak lortu zuen zuzeneko sailkapena, 695,5 punturekin.
Lizarra
Lizarran, lehen faseko seigarren eta azken saioa izan zen. Aitor Bizkarrak eskuratu zuen zuzeneko sailkapena, 693,5 punturekin.
Finalaurrekoa
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalaurrekoa bi itzulian banatuta dago. Lehenengo itzulian, 24 bertsolari aritu ziren lehian, 2017ko BTN finaleko parte hartu zutenak sailkatuak eta taldeak lehenengo fasean sailkatutakoak. Sei bertsolariko lau talde osatu ziren. Saio bakarrera lehiatu zen, eta talde bakoitzeko irabazlea zuzenean pasa zen hurrengo fasera; eta gainerakoen artean puntu gehien batzen zituzten hamalauekin osatu zen bigarren itzulian arituko zen taldea.
Elizondo
Elizondo, finalaurreko lehen faseko lehen saioa izan zen. Baztan pilotalekuan jokatu zuen 2022ko urriaren 22an. Alaia Martin zuzenean sailkatu zen bigarren faserako.
Donibane Garazi
Donibane Garazin izan zen finalaurreko lehen faseko bigarren saioa. Jai Alain jokatu zuen 2022ko urriaren 22an. Oihana Iguaran sailkatu zen zuzenean bigarren fasera.
Irun
Irunen, finalaurreko lehen faseko hirugarren saioa izan zen. Ficoban jokatu zuen 2022ko azaroaren 5ean. Sustrai Colinak lortu zuzen zuzeneko sailkapena hurrengo faserako.
Durango
Durangon, finalaurreko lehen faseko laugarren saioa izan zen. Landako gunean jokatu zuen 2022ko azaroaren 12ko 17:00etan. Aitor Mendiluze izan zen zuzenean sailkatutakoa.
Amurrio
Amurrion, finalaurreko bigarren faseko lehen saioa izan zen. 2022ko azaroaren 19an lehiatu zen, Bañueta kiroldegian. Alaia Martinek eskuratu zuen puntu kopururik handiena, 676 punturekin.
Baiona
Baionan izan zen finalaurreko bigarren faseko bigarren saioa, 2022ko azaroaren 26an Laugan.
Bilbo
Bilbo jokatu zen hirugarren eta azken finalaurrekoa, 2022ko abenduaren 3an Bilbao Arenan. Amets Arzallus izan zen saioaren irabazlea, 662 punturekin.
Finala
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala 2022ko abenduaren 18an jokatuko da Navarra Arenan. 2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusia irabazi zuen Maialen Lujanbiok eta finalaurrekoan sailkatutako Aitor Mendiluze, Alaia Martin, Amets Arzallus, Beñat Gaztelumendi, Joanes Illarregi, Nerea Ibarzabal eta Sustrai Colina.
Egin beharreko lanak
Goizeko lanak hauek izan ziren:
Arratsaldekoak, berriz, hauek:
Lan horiek egindakoan erabaki zen zein bi bertsolari pasatuko ziren buruz burukora: Ametz Arzallus eta Maialen Lujanbio
Han, ondoko lanak egin zituzten biek:
Emaitzak
Buruz-burukora Amets Arzallus eta Maialen Lujanbio iritsi ziren. Bigarrenak eskuratu zituen puntu gehien ariketa gehienetan
Cynthia McLeod
Cynthia Ferrier jaiotza-izenaz, Johan Ferrier Surinamgo lehen presidente izan zenaren alaba da. Horrez gain, Kathleen Ferrier herbehereetar politikariaren ahizpaordea da.
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia
Babesleak
Bertsozale Elkartearen urteko jardueraren BABESLEAK honakoak dira:
Bertsozale Elkartearen ELKARLAN ERAKUNDEAK honakoak dira:
Gregorovce
Gregorovce Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 9,84 km²ko azalera du eta 822 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1248. urtekoa da.
Enhydris longicauda
Enhydris longicauda Enhydris generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Sirdal
Sirdal Norvegiako udalerria da. Vest-Agder konderrian kokatua dago. 1554.72 km² ditu eta 1,757 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Emilie de Ravin
Emilie de Ravin (Mount Eliza, Australia, 1981eko abenduaren 27a) aktorea da.
Dra Abu el-Naga
Dra Abu el-Naga, antzinako Tebaseko nekropoli baten ondoan, Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean, El Tarid eta Deir el-Bahari artean, Erregeen Haranetik gertu, Luxor inguruan kokatuta dagoen egiptoar herri bat da.
Laurehun eta hemeretzi
Laurehun eta hemeretzi (419) laurehun eta hemezortziaren ondoren eta laurehun eta hogeiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Emilie de Ravin
Bizitza
Oso gaztetatik balleta ikasten ibili ondoren, hamabost urterekin, Australiako ballet eskola entzutetsu batean sartzea lortu zuen. Bitartean, aktore ikasketak egin zituen, eta Australiako telesail batean bere karrera profesionala hasi zuen. Urte batzuk geroago, AEBetara joan zen bizitzera, eta han telebista eta zinemarako hainbat lanetan parte hartu zuen.
Dra Abu el-Naga
Hondakin arkeologikoak
Daniel Boltzek, alemaniar-egiptoar misioko zuzendariak, Dra Abu el-Nagako nekropolian, Nubkheperra Intef edo Intef V.a faraoiarena zen piramide baten oinarri baten aurkikuntzaren berri eman zuen 2001ean.
Ingurua, XIX. mendean industu zen arren, aurkikuntza hauen txostenak galdu egin ziren. British Museumean ikus daitekeen Egiptoko XX. dinastiako Abbott papiroagatik aurkitu ahal izan zen, garai honetako lurperaketak azpimarratzen zituena.
Berriki zaharberritutako hilobiak:
Dyehutu proiektua
CSICeko Jose Manuel Galanek zuzendutako misio arkeologiko espainiar-egiptoar batek, indusketak egiten ditu Dra Abu el-Nagan 2002tik, K. a. 1500 inguruan datatuak dauden goi dignatario talde baten hilobiak ikertu eta zaharberritzeko.
Hatshepsut erreginaren goi dignatario bat zen Dyehutyren hilobian, kontserbazio egoera bikainean dauden ofrenda multzoak, eta garaiko hil errituetako eskenak irudikatzen zituzten margoak aurkitu dira, urez beteriko pitxer bat eta lore sorta bat daramaten pertsonak erakusten dituzten margoak.
Luis Carlos dos Santos Martins
Luis Carlos dos Santos Martins, Maranhão (1984ko ekainaren 19a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu eta Tokyo Verdy.
Heste lodi
Heste lodiaren atalak hauek dira: itsua, goranzko kolona, zeharkako kolona, beheranzko kolona, sigmoidea eta ondestea. Digestio hodiaren amaieran uzkia dago. Heste lodiak, heste meharrarekin alderatuta, motzagoa eta zabalagoa da, haustroak eta teniak ditu eta barnealdea estaltzen duen mukosak ez du biloxkarik.
Heste meharra baino lodiagoa eta laburragoa da eta digestio-hondakinak deshidratatzen doa eta gorotz bihurtzen ditu.
Garapena
Heste lodia haurdunaldiaren hasierako fasean garatzen hasten da. Bere hazkunde-erritmoa nahiko lineala da. Haurdunaldiko hamabigarren astean 5 cm-ko neurria lortzen du, 10 cm-koa hamalaugarrenean, 15 cm-koa hamazazpigarrenean eta 20 cm-koa hogeigarrenean, eta jaiotzen den unean 66 cm-ko batez besteko neurriraino hazten jarraitzen du. Une horretan, batez besteko zabalera 1,7 cm-koa da itsuan eta 1,0 cm-koa gainerakoan.
Anatomia
Topografikoki, heste lodia itsuan hasten da, papila ilealean, hau da, eranskin primitiboan. Itsua intraperitoneala da, baita eranskin bermiformea ere. Goranzko kolona atzeko hormari atxikitzen zaio eta, bigarren mailan, atzera operitoneala egiten da. Gibelaren oinarrian, kolonak norabidea aldatzen du gibeleko angeluan, eta zeharkako kolon bihurtzen da, luzera aldakorrekoa, atzeko abdomen-hormari zeharkako mesokolonak lotuta. Angelu bikainean norabidea aldatu eta beheranzko kolon bihurtzen da.
Enbriologia
Enbriologikoki, flexura kopuru txikiena duen hesteetako hasierako heldulekuaren zatitik dator. Hesteak 270º-ko biraketa positiboa osatzen duenean (erlojuaren orratzen kontrakoa) goiko arteria mesenterikoaren ardatzaren inguruan, heste lodiaren hasiera eskuineko hilobi iliakoan dago. Puntu finko bat dagoela kontuan hartuta (gerora uzkia sortuko duen estolda primitiboa), heste primitiboak egiten duen ibilbideak ederki marrazten du helduaren etorkizuneko marko kolikoa. Marko kolikoak kokapen inframesokolikoa duten heldulekuak eta heldulekuak biltzen ditu.
Heste lodiaren irrigazioa
Heste lodiaren eskuineko aldeak goiko arteria mesenterikoaren adarrak jasotzen ditu. Zeharkako kolonaren erditik aurrera, ezkerreko aldeak beheko arteria mesenterikoaren adarrak jasotzen ditu:
Goiko eta beheko mesenterikoen adarrak anastomosatu egiten dira zeharkako kolonean. Zainek arterien antzeko bidea daramate, eta beheko zain mesenterikoan elkartzen dira, goiko zain bikain eta mesenterikoarekin batera, gibeleko porta-zaina osatzeko.
Heste lodiaren inerbazioa
Bikoitza da, sistema intrintsekoa eta estrintsekoa. Nerbio-sistema intrintsekoa: nerbio-sistema enterikoaren zati diren Plexo Enterico delakoaren zatiak ditu, eta honako hauek osatzen dute:
Heste itsua
Itsua heste lodiaren hasierako zatia da, heste meharreko ileonarekin lotua, eta bere hondoan apendizea duena; digestio-hodiaren zenbait lekutan agertzen den irekigune bakarreko egitura da. Zaku itxura du, eta, atzealdean, luzapena, apendize bermiformea (edo apendizea bakarrik), aurrekari belarjaleen eboluzio oroitzapena, eta horrek ez du digestio funtziorik.
Kolona
Kolona heste lodiaren zatirik handiena da, heste itsutik ondesteraino luzatzen dena. Kolona sabelaren behealdean kokatzen da, eta heste meharra arku-itxuran inguratzen du.
Kolonak hondakinak desegiteko bakterioz osatutako flora du eta bere funtzio nagusia ileonetik ura, gatzak, bitaminak, sodioa... xurgatzea dira. Bestalde, haren eginkizun nagusia heste barneko gaia ondestera bultzatzea da, handik uzkian barrena kanpora iraitzia izateko.
Ondorengo lau atalez osatuta dago:
Goranzko kolona
[[Fitxategi:Colon scheme.svg|thumb|284x284px|Kolon zatiak:
]] Goranzko kolona eskuineko ilion-hobian hasi eta eskuineko edo gibel-aldeko tolesean bukatzen da. Gutxi gorabehera 15-25cm neurtzen ditu. Peritoneo atzekoa izango da, hau da, peritoneko kanpokoa, hortaz, ez du mugikortasun handirik izango. Kokapenari dagokionez, eskuineko giltzurrunaren aurrean eta gibelaren behealdean aurkitzen da. Gainera, gibelaren errai-aldean aztarna bat uzten du.
Zeharkako kolona
Zeharkako kolona heste lodiaren eskuineko tolesean hasi eta ezkerreko toleserarte heltzen da. Ezkerreko tolesa eskuinekoa baino gorago kokatuko da, bertan gibelik ez dagoelako. Egiturari dagokionez, goranzko kolona baino luzeagoa da, 30-60cm ditu, eta ez da hain zuzena izango, apur bat aurrealderatz egiten baitu.
Beheranzko kolona
Beheranzko kolona ezkerreko tolesetik hasi eta sigmoide kolonerarte helduko da. Gutxi-gorabehera 20-30cm neurtzen ditu eta peritoneo atzeko, hau da, peritoneo kanpoko egitura izango da. Ondorioz, mugikortasun gutxi izango du. Beheranzko kolonak azken zatian sigmoide kolonarekin egingo du bat.
Sigmoidea
Kolon sigmoidea ezkerreko ilion-hobian dago eta beheranzko kolonaren beheko muga da. Ondoren ondestearekin egingo du bat. Egiturari dagokionez, “S” itxura du eta 20cm inguru ditu. Peritoneo barrukoa da bere sigmoide-mesokolona izango duelako.
Funtzioak
Elikagaien xurgapen gehiena heste meharraren horman zehar gertatzen da. Xurgapen-azalera handitzeko eta prozesua errazteko, mukosak hesteetako biloak esaten zaien proiekzio txikiak ditu, eta horietako bakoitzak, aldi berean, mikrobilotasun izeneko tolestura txikiak ditu. Iletsu bakoitzak odol- eta linfa-hodiak ditu, eta, horien bidez, xurgatutako substantziak odolera eta linfara pasatzen dira eta organismoaren beste zati batzuetara banatzen dira.
Heste lodiak, besteak beste, ura berriz xurgatzea du eginkizun, eta horrek hondakinak trinkotzea eragiten du, libratze-prozesuan uzkitik kanporatzen diren gorozkiak sortzeko. Heste lodiaren barruan bakterio onuragarri ugari daude, hesteetako mikrobiota izenez ezagutzen direnak, eta K bitamina eta B konplexuko bitamina batzuk sintetizatzen dituzte.
Beraz, heste lodiaren funtzioak honako hauek dira:
Lotutako gaixotasunak
Heste lodian hainbat gaixotasun  mota daude, eta hainbat taldetan sailkatzen dira.
Hesteetako hantura gaixotasunak
Lehenengo kategoria hesteetako hanturazko gaixotasunena da, batez ere Crohn-en gaixotasuna eta kolitis ultzeraduna. Nahasmendu horiek hesteetan berez dauden mikroorganismoekiko gehiegizko erreakzio immunitarioak eragiten ditu (hesteetako flora). Ezaugarri, sintoma eta kokapen desberdinak izan arren, Crohn-en gaixotasunak eta kolitis ultzeradunak antz handia dute, eta zenbait zientzialarik uste dute benetan gaixotasun beraren bi forma direla (nahiz eta ez den, ezta gutxiagorik ere, teoria onartuena). Denbora luzean zehar pentsatu zen hesteetako gaixotasun inflamatorioak disfuntzio immunitario idiopatiko baten ondorio ziren, baina 2000. hamarkadatik hona, adostasuna izan da kausa oraindik identifikatu gabeko patogeno bat edo gehiago direla, eta, pertsona kutsakorrak infektatzean, erantzun immunitarioa eragiten dutela, eta, azkenean, erantzun hori autoperpetuatu egiten dela. Hona hemen hautagaietako batzuk: Mycobacterium avis paratuberculosis (behi-aziendari antzeko gaixotasuna eragiten diona), «escherichia coli-ren aldaera itsasgarri-inbaditzaile bat, » Listeria monocytogenes, «Campylobacter jejuni», «Yersinia enterocolitica» , «salmonela» , «edo esunitos»
Minbiziak
Heste lodiko minbiziei «kolon eta ondesteko minbizia»  esaten zaie, nahiz eta koloneko minbiziaren eta ondesteko minbiziaren artean desberdintasun batzuk egon. Izan ere, badirudi eskuineko koloneko minbizien eta ezkerreko koloneko minbizien artean ere desberdintasun esanguratsuak daudela, eta horrek zenbait ikertzailek esan du, berez, bi patologia desberdin direla.
Kolon eta ondesteko minbizia munduan jende gehien hiltzen duen hirugarren minbizia da, biriketako minbiziaren eta bularreko minbiziaren ondoren. Horren arrazoia ez da hilkortasun erlatiboki moderatua izatea, baizik eta biztanlerian eragin handia izatea. Tumore hau herrialde garatu gehienetan ohikoenak diren hiruren artean dago, eta horrek beste minbizi hilgarriago baina ez hain arruntek baino jende gehiago hiltzea eragiten du.
Kolon eta ondesteko minbiziak hainbeste jende hiltzea eragiten duen gauzetako bat da askotan diagnostikatzen dela gaixotasuna aurreratuta dagoenean. Beste minbizi asko bezala, ez du sintomarik ematen metastatizatu duen arte eta kasu gehienetan sendaezina da. Osasun-agintariek sentsibilizazio-kanpainak egin dituzte kolon eta ondesteko minbizia izateko arrisku handia duten biztanleek (45 urtetik gorakoek, familian minbizi horren aurrekariak dituztenek, mutazio genetiko jakin batzuk dituztenek eta duela urte askotik hesteetako hanturazko gaixotasunak dituzten pertsonek) edozein tumore barreiatu aurretik detektatzeko aldizkako diagnostiko-probak egitearen garrantziari buruz. Sentsibilizazio-lan horren zati bat jendeari sintomak izan arte itxaron behar ez dela ulertaraztean kontzentratu da, orduan askotan beranduegi izaten baita. Kolon eta ondesteko minbizia detektatzeko gehien erabiltzen diren probak gorozkietan odola detektatzeko proba (merkeagoa eta egiteko errazagoa, baina ez hain eraginkorra) eta kolonoskopia dira, zeina tumore honen diagnostikoaren erreferentziazko estandarra baita.
Ezaugarri nagusiak
Apendizitisa larrialdiko ebakuntza (apendizektomia) behar duen patologia da. Ebakuntza honetan handituta dagoen apendizea erauzi egiten da. Ebakuntza egin ezean, kaltetutako apendizea apur daiteke peritonitis edo shock septikoa eraginez, ondorio oso larriak dakartzana (hilkortasun tasa handia).
Mundu osoan hedatuta dagoen patologia da, munduko biztanleen %7 inguruk bere bizitzan zehar apendizektomia bat izango duelako.
Heste-oklusioa
Heste-oklusioa hesteen eten mekaniko edo funtzional bat da, digestioaren produktuen joan-etorri normala saihesten duena. Heste mehetik eta duodenoraino edo itsuaren bolbulu baten ondorioz gerta daiteke. Heste-oklusioa kausa nagusia, kasuen %75 eragiten duena, aldez aurretik abdomeneko kirurgia batekin lotutakoak dira.
Kasu batzuetan tratamendu inbaditzailerik behar ez bada ere, hesteetako buxadura bat larrialdi kirurgikotzat hartzen dute.
Beste batzuk
Heste lodiko beste gaixotasun batzuk:
Kasu batzuetan, gaixotasunak laparoskopia baten bidez sendatu edo arindu daitezke. Beste batzuetan, kolektomia bat edo hemikolektomia bat egin behar da, interbentzio kirurgiko konplexuagoak, kolon osoa edo erdia erauztea dakartenak, hurrenez hurren. Gizakiak kolonik gabe bizi daitezke, baina askotan estoma bat behar izaten dute eta konplikazioak izaten dituzte, adibidez beherakoa kronikoa.
Lusitaniar
Lusitaniarrak (Lusitani) Iberiar penintsularen mendebaldean, Duero eta Tajo ibai arroen artean, Burdin Arotik aurrera bizi izan ziren indoeuropar herriak izan ziren. Lusitaniera, indoeuropar hizkuntzan mintzo ziren. Gogor eutsi zioten erromatar inbasioari. K.a. 29an Lusitania erromatar probintzia eratu zen, gaur egungo Portugalgo zati gehiena, Extremadura eta Salamancako probintziako zati txiki bat hartzen zituena. Gaur egun, portugaldar herriaren arbaso etniatzat jotzen dira lusitaniar herriak.
AccorHotels Arena
AccorHotels Arena, jatorrian palais omnisports de Paris-Bercy (POPB) edo soilik Bercy ezaguna, Parisko 12. barrutian dagoen erabilera anitzeko barruti bat da. Sena ibaiaren eskuinaldean dago, Frantziako Liburutegi Nazionalaren parean (eraikinaren ezkerraldean). Kirol-, musika- edo kultura-ekitaldietarako erabiltzen dute.
Piramide-forma du, eta kanpoko hormak belar maldatsuz estalita ditu. Sabaiko metalezko armazoia (Jean Prouvé ingeniariak egina) hormigoizko lau pilare erraldoik eusten dute. 55.000 m²-ko azaleratik, aretoak 3.500 eta 20.300 ikusle artean har ditzake ia kirol guztietara, baita nautikoetara ere, eta era guztietako ikuskizunetara. AccorHotels Arenak patinaje pista erraldoi bat ere hartzen du bere barnean. Areto nagusiak ikuskizunetarako funtzioak ere egiten ditu: operatik rock kontzertuetara.
Erythropygia coryphoeus
Erythropygia coryphoeus Erythropygia generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Al-Walid II.a
Omeiatarren gortean askok Waliden izendapenaren aurka egin zuten, honek bizitza immorala eramatearen ospea zuelako. Hala ere, kalifa egin zioten. Ia berehala hasi zen kontra egin ziotenei erasotzen, eta horrek etsaitasun handiagoa eragin zion bere buruari. 744ko apirilaren 16an hil zuten. Bere lehengusu Yazid III.ak ordezkatu zuen.
Gobiesox fluviatilis
Gobiesox fluviatilis Gobiesox generoko animalia da. Arrainen barruko Gobiesocidae familian sailkatzen da.
Guapiara
Guapiara Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Scania
Scania, Suediako ibilgailu komertzial enpresa ekoizle bat da, nagusiki kamioi eta autobusak ekoizten ditu, bai eta diesel motorrak ere, iraganean autoak ere ekoitzi izan ditu. 1891n sortua izan zen eta gaur egun Södertälje hirian egoitza nagusia du. Gaur egun Volkswagen alemaniar automobilgintza multinazionalaren jabetzakoa da.
Thimonville
Thimonville Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thimonville udalerrian erroldatutako biztanleak 162 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 57 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 63 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 57 etxebizitza nagusietatik 51 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 49 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 105 ziren, horien artean 69 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 69 pertsona aktiboetatik 67 lanean zeuden (37 gizon eta 30 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 36 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Thimonville udalerrian 57 unitate fiskal zeuden, 158 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.746 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
1961eko Espainiako Itzulia
1961eko Espainiako Itzulia Itzuli Handi honen 16. edizioa izan zen. 1961eko apirilaren 26 eta maiatzaren 11 artean egin zuten, Donostian hasi eta Bilbon amaituz 16 etapatan banatutako 2823 kilometroko ibilbidea egin ondoren.
Thimonville
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Thimonville udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Payo de Ojeda
Payo de Ojeda Palentziako udalerria da.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 77 biztanle zituen.
Cijara
Cijara Badajoz probintziako (Espainia) mankomunitate integrala da, Extremadurako Autonomia Erkidegoan kokatua.
Iparraldean Caceres probintziarekin egiten du muga, ekialdean Gaztela-Mantxako komunitatearekin eta hego-mendebaldean Siberiako mankomunitatearekin. Batzuetan, Cijarako Mankomunitatea eta ondoko Siberiako Mankomunitatea ezaugarri fisiko eta kultural komun batzuk dituen eremu geografiko bateko kide dira, eta Cijara Siberia Norte izenarekin bereizten da.
Toponimia
Ez dago adostasunik Cijara izenaren jatorriari buruz. La Jara eskualdearekin lotuta egon daiteke, Toledoko probintzian, Cijara mugarekin, eta iraganean Extremadura osatzen duten zenbait udalerriren parte izan ziren.
Historiaurrea
Erromatarren aurreko kokalekuen aztarnak daude Castro Cerro de la Barcan eta El Jardaleko aztarnategian.
Erdi Aroa
Eskualdea Toledoko erresuma musulmanekoa izan zen, Alfontso VI.a Leonek 1085. urtean konkistatu zuen arte. Hala ere, lurralde hori Toledoko hiriburutik hain urrun zegoenez, garai hartan ez zen Gaztelan sartu, baizik eta kristauen eta musulmanen artean geratu zen, hau da, mugan.
Eskualde horretako abangoardian, musulmanek gotorleku bat eraiki edo konpondu zuten, estrategikoki Herrera del Duquen kokatua. Toledoko kristauek oko kristauek beste gotorleku batzuk eraiki zituzten, hala nola Muroko gaztelua, Helechosa de los Montesen. 1212an, musulmanen porrota Navas de Tolosan zela, erritmo aldaketa handia gertatu zen errekonkistan. 1212 eta 1230 bitartean, eskualdeko lurrak Gaztelan sartu ziren.
Eskualdeko errekonkista Alfonso Téllez de Meneses zaldunak hasi zuen, Toledon bizi zen zaldunak, eta 1222an Muro gazteluan bizi izan zen, besteak beste. Handik urte batzuetara, 1226an, gaztelua Toledoko artzapezpikuari saldu zioten.
Horrela hasi zen Cijarak Toledorekiko zuen mendekotasuna, gaur egun elizak irauten baitu. Errekonkistarekin, errege kristauek, lurralde guztiak kontrolatu ezin zituztenez, berreskuratu zituztenak birpopulatu egin behar izan zituzten, eta haien administrazioa eman nobleziako kideei, ordena militarrei, eliza-erakundeei eta hiriei. Hiriei bereziki interesatzen zitzaien beren udal-jurisdikzioa ahalik eta gehien zabaltzea lur-eremu handien gainean. Hori dela eta, Cijaran Toledoko eta Talavera de la Reinako kontzejuek osatuko dute alfoz zabal bat, populatu eta defendatzeko. Castilblanco eta Valdecaballeros Talaverako kontzejukoak izan ziren. Herrera del Duque Belalcázar konderrikoa izan zen (geroago, Puebla de Alcocer bizkonderria).
Errege Katolikoek 1502an probintzia fiskalak sortu zituztenean, ia eskualde hori guztia, Castilblanco eta Valdecaballeros herriak izan ezik, Salamanca probintzian sartuko da, Extremadurako gainerako herriekin batera. Dagoeneko 1653an Extremadurako probintzia fiskala sortu zen, eta Ziza osatzen jarraituko du. Hala ere, horrek ez du inola ere hausten Toledoko kontzejuaren eskualde honen eta Toledoko artzapezpikutzaren mendekotasuna. Horregatik, Siberia antzinako mapa batzuetan agertzen da, Gaztela Berriko zati gisa, eta ez Extremadurako zati gisa.
Aro Garaikidea
1833ko Espainiako banaketa probintzialak Cijarako herri guztiak Badajoz probintzian sartu zituen. Probintzia-banaketa osatzeko, 1834an barruti judizialetan egindako azpizatiketa egin zen. Eskualdeko herriek Herrera del Duque taldea osatu zuten, Hegoaldeko Siberiako beste herri batzuekin batera. Herrera del Duqueko partida hamahiru herrik eta hamabost mila biztanletik gora osatzen zuten. Barruti judizialetako banaketa hori XX. mendearen bigarren erdira arte mantendu da.
Aldaketa demografikoek alderdi judizial zaharrak aldatzea ekarri zuten 1965etik aurrera. Puebla de Alcocerreko partida desagertu egin zen, eta haren herriak mugakideen artean banatu ziren. Gehienak, hiriburuarekin batera, Herrera del Duque-n sartu ziren. Harrezkero, antzeko sentimendua sortu da lehengo dibisioak bultzatu zuenaren aldean, eta Herrera del Duqueko partida berriko hamazazpi udalerriak, 24.000 biztanle eta 2.691,6 kilometro karratu dituztenak, Extremadurako Siberia osatzen dute.
Erliebea
Toledoko mendien hego-mendebaldean kokatutako mendilerro txikiz inguratutako lautada batek osatzen du eskualdea. Castilblanco dagoen eskualdearen erdian penillanurako erliebea dago. Hego-mendebaldeko mendilerroen magaletan daude Valdecaballeros eta Herrera del Duque. Ipar-ekialdean, eremurik menditsuenean, Helechosa de los Montes, Villarta de los Montes eta Fuenlabrada de los Montes daude. Lurraren %90 baino gehiago 400 eta 800 m. koten artean dago, eta altitude hori ekialdeko mendilerrorik handienetako bost puntutan baino ez da gainditzen: La Umbría mendilerroa, Los Castrejones, Cantosnegros, Santana eta Pico Montilla; azken hori da eskualdeko gehieneko kota, 940 metrokoa.
Mendilerro-multzo hori Toledoko mendien hegoaldeko estribazioetako bat da, Las Villuercas mendigunearekin lotura zuzena duena. Mendigune horrek malda handiak ditu, eta lubakiak, askotan, mendi-magalean.
Hidrologia
Ibaiak, urtegiak eta zingirak dira Cijararen ezaugarri nagusietako bat, eta, La Siberia eta La Serena eskualdeekin batera, Espainian barneko kostaldeko kilometro gehien dituen lurraldea osatzen dute. Eskualdeak bi urtegi handi ditu Guadiana ibaiaren ibilbidean: Cijara eta García de Sola. Bildutako ur kopuru handi hori XX. mendearen bigarren erdian, Badajoz Plana izenekoan, probintzian egindako jarduketen ondorioa da. Plan horren helburua eskualdeko nekazaritza hobetzea zen.
Erliebe malkartsuak hegalean akuiferoak egotea eragiten du, eta eskualdeko lurralde osoan barreiatutako iturburu asko elikatzen dituzte. Horietako batzuk komertzialki ustiatzen ari dira, uren kalitatea dela eta. Valdecaballerosen ere balneario bat dago, ur termalen propietate mineromedizinalak aprobetxatzen dituena. Probintzia osoko mota horretako establezimendu urrietako bat da.
Klima
Cijararen kokapen geografikoak, Meseta Zentralaren (klima kontinentalarekin), Atlantikoaren (klima leunagoa) eta Mediterraneoaren (epelagoa eta askoz lehorragoa) artean, trantsizio-zerrenda bihurtzen du lurralde hori, eta horietako bakoitzaren ezaugarri batzuk hartzen ditu. Eskualde barruan, tokiko mikroklimak ere sortzen dira, eta desberdintasun nabarmenak daude, mendilerroen orientazioaren ondorioz. Desberdintasun horiek nabarmenagoak dira prezipitazioei dagokienez, ez tenperaturei dagokienez.
Urtean 60-70 egun euri egiten du. Sasoiko prezipitazioen banaketa irregularra da, eta maximoak izaten dira urtarriletik martxora bitartean, baina desbideratze handiak izaten dira urte lehorren eta euritsuen arteko batez bestekoetan. Apirila-iraila seihilekoan udako lehorte handi eta luzea izaten da, idortasun nabarmena duena. Elurteak oso arraroak dira, eta, nolanahi ere, egun bat edo bi izaten dira, ordu bakar batzuetan, hiru edo lau urtean behin.
Eskualdeak urtean 2900 eguzki-ordu inguru izaten ditu, eta horren intentsitatea prezipitazioen alderantzizkoa da. Urteko batez besteko tenperatura 16 °C ingurukoa da. Hilik hotzena urtarrila da, 6-7 °C-koa batez beste, eta beroena, uztaila, 25-27 °C-koa. Urteko batez besteko anplitude termikoa 20 °C-tik gorakoa da. Maximo eta minimo absolutuak, hilabete hauetan ere, -2 °C eta 42 °C dira, hurrenez hurren, eta 44 °C-ko oszilazio termiko handia adierazten dute (klima kontinentalaren ezaugarri tipikoa).
Balantze termoplubiometriko horiei esker, negu leunak, udaberriak maiz laburrak eta luzeak eta agorraldi lehorra izaten dituzte, eta, oro har, Zizarako klima "mediterraneo subhezea" dela esan daiteke. Iparraldeko eta lehorreko aldaerak ditu, eta Atlantikoan eragin txikia du.
Flora
Inguruko jatorrizko ekosistema adierazgarriena baso esklerofilo mediterraneoa da (hosto gogor eta iraunkorreko zuhaitzak), eta artea da nagusi espazioaren zatirik handienean, gune mugatuagoetako artelatzarekin batera (batez ere, atalaseak eta lurzoru sakon batzuk), hezetasunari dagokionez zorrotzagoa baita. Beste kerdinea bat ere agertzen da (zuhaitz mota honi deitzen zaion familia): erkametza, espezie nahiko arraroa Extremaduran. Zuhaitz-geruza estadiorik puruenetan oihanpe trinko batek estaltzen du. Sastrakadi mediterraneoa osatzen du, eta espezie ugari ditu: gurbitza, durilloa, gartxu hostoestua, legeltxorra, cornicabra, mirto, abaritza, torbiskoa eta abar. Eskualdeko erdialdeko eta iparraldeko eremu zerratu zabalak erretxina-pinuz, pinazi-azienda eta eukaliptoz basoberritu dira. Gaur egun, haien basogintza ia utzita dago, errentagarritasun ekonomiko txikia edo batere ez baitu. Zingiren ertzak ere eukaliptoz, pinuz eta makal gutxiagoz basoberritu dira. Helburua ez da egurra ustiatzea, baizik eta lurzorua eta azaleko isurketagatik urtegira zuzenean isurtzen diren lurretatik arrastaka eraman daitezkeen materialak atxikitzea, eta, ondorioz, pixkanaka lohiz betetzea.
Fauna
Eskualdeko fauna bere aniztasunagatik nabarmentzen da, Extremaduran deskribatzen diren ia 500 ornodun basa espezie bizi baitira inguru horretan. Hegaztien artean, sai arrearen probintzia-populazioaren erdia baino gehiago Toledoko mendietako haitz-ebakietan dago. Gutxiago egiten dute habia arrano perpendikularrek eta benetako arranoek, sai zuriak, belatz handiak, hontz handiak, sai beltzak, arrano inperial iberikoak, zikoina beltzak... Eskualdeko urtegiek atxikitako ur ugaritasuna dela eta, uretako hainbat hegazti talde finkatu dira. Nabarmentzekoa da García de Solako urtegia, HBBE (Hegaztientzako Babes Bereziko Eremua) izendatu zena. Orain Zainketa Bereziko Eremua da, Extremadurako Natura eta Natur Guneak Babesteari buruzko 8/1998 Legearen bidez.
Ehiza-fauna, batez ere, Cijarako Erreserban dago; han, basurdeak, oreinak, adarzabalak (oso lokalizatuak) eta orkatzak bizi dira, ehiza larriko ehizakiak diren aldetik. Ehiza xehean eperrak, pagausoak, usoak, usapalak, erbiak eta untxiak daude.
Arrain-faunari dagokionez, arrantzaleek gehien preziatzen dituzten espezieak karpa, barboa, kizkurra, txabitxia, lutzia, boga, black-bass... dira, baina badira beste batzuk ere, kirolerako eta sukaldaritzarako interes txikiagokoak, baina garrantzi ekologiko handikoak: pardilla, cacho, colmilleja, calandino, gambusia...
Politika
Eskualdeko gobernu eta administrazio organoa Cijarako Mankomunitatea da. Mankomunitateko Batzar Orokorra udalerrietako alkateek eta zinegotzi batzuek osatzen dute. Mankomunitateko lehendakaria hura osatzen duten sei udalerrietako alkateen artetik aukeratzen dute. 2011-2015 aldian, Inés María Cabrera Babiano Mankomunitateko burua izan zen, Fuenlabrada de los Montesko alkatea, Alderdi Popularraren izenean. Cabrera 1969ko martxoaren 11n jaio zen, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsentseko Bibliotekonomia eta Dokumentazioan diplomatua eta Fuenlabradako udal-liburutegiko aldi etenen arduraduna, izan zen Mankomunitateko lehendakari bihurtu zen lehen emakumea. Gaurko presidentea Julia Sánchez Villa da, PSOEko Helechosa de los Montesko alkatea.
Ekonomia
Biztanleria-egitura hain desorekatua izanik, jarduera-tasa oso txikia da. Baina horrek ez du esan nahi eskualdearen erabateko eskasia ekonomikoa denik. Gutxi garatutako probintzia baten testuinguruan, zizareak ondo bizi dira sektore publikoaren transferentziei esker. Familiaren errenta erabilgarria Badajoz eskualdea baino txikiagoa da eta Merida eta Almendralejo eskualdeen antzekoa. Cijarako jendearen okupazioa aldatu egin da azken hamarkadetan. XIX. mendearen amaieran, %90 inguru nekazaritzan aritzen zen, %5 eta %6 artean artisauak ziren eta oso gutxik egiten zuten lan industrian eta zerbitzuetan. Gaur egun, zerbitzuen heren bat baino gehiago (%36,38), eta horren atzetik datoz nekazaritza (%31,03). Industriak eta eraikuntzak biztanleriaren %14,33ri eta %18,26ri, hurrenez hurren.
Lehen sektorea
Fuenlabrada de los Montesen ezti ekoizpen garrantzitsua da.
Hirugarren sektorea
Cijarako presa eta García de Sola urtegia eraiki zirenetik, 1960ko hamarkadan, landa-turismoan eta ekoturismoan oinarritutako industria turistikoa garatzen ari dira.
Natalia Paderina
Natalia Paderina, sortzez Natalia Akhmertdinova (Sverdiovsk, Errusia, 1975eko azaroaren 1a), Errusiako kirol-tiratzailea da. Emakumezkoen 10 metroko aireko pistolan zilarrezko domina irabazi zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan. Ekitaldi horretan, Nino Salukvadze Georgiako brontzezko dominarekin partekatu zuen podiuma. Georgia eta Errusia gerran zeuden orduan. Besarkatu eta eskua eman zioten elkarri. Horrekin, nonbait, bakearen aldeko keinua adierazi nahi izan zuten.
Ibilbidea
Olinpiar jokoetan izandako ibilbidea:
Cijara
Garraioak
Eskualdeko herri komunikatuenak Castilblanco, Herrera del Duque eta Fuenlabrada de los Montes dira, eta horietatik igarotzen da N-502 errepide nazionala. Helechosa de los Montes eta Bohonal de los Montes (BA-7101) eta Villarta de los Montes (BA-7216) lotzen dituzten mendietako errepideak Guadianako Ur Konfederazioaren titulartasunekoak dira eta egoera txarrean daude.
Cryptoblepharus juno
Cryptoblepharus juno Cryptoblepharus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Cijara
Hezkuntza
Titulartasun publikoko haur eta lehen hezkuntzako sei ikastetxe daude Cijarako Mankomunitatean: Faustino Plaza Guijarro, Helechosa de los Montes; Carlos V, Castilblanco; Manuel Ordóñez Maestro, Valdecaballeros; Fray Juan de Herrera, Herrera del Duque; Santa Ana, Fuenlabrada de los Montes; eta Nuestra Señora de la Antigua, Villarta de los Montes en.
Bigarren hezkuntzako institutu bat dago, Benazaire izenekoa, Herrera del Duquen. Bigarren Hezkuntza jasotzen dute Mankomunitateko ikasle guztiek.
Gizarte zerbitzuak
2017ko irailean, Extremadurako Juntako Osasun eta Gizarte Politiketako Sailaren ebazpenaren bidez, Cijarako Mankomunitateak hiru gizarte-langile izatetik lau izatera pasatu zen.
Gastronomia
Gastronomia askotarikoa da, baina ia ez da merkaturatzen. Oinarrizko ardatza zerria da oraindik, oraindik ere ugariak baitira etxeko hilketak. Aipagarriak dira ehizatik eratorritako produktuak ere: oreinaren edo basurdearen oreinak, basurdearen txorizoak, etab.
Plater tipikoen artean, hauek aipa ditzakegu: kakalardea (haragia edo arrain erreak, tipula, tomatea, piper berdea, ozpina, olioa eta gatza), salmorejoa Helechosa de los Montesen (ibaiko arrainekin), mamiak, eltzekaria, grepatxoa (baratxuri zuria eta neguko gazpatxuri betea), mamiak, tomate-zopa beteak, sagar-mendiak... Baliabide-eskasiak, garai batean, produktu marjinal ugari erabiltzea ekarri zuen, eta horietako gehienak oraindik ere erabiltzen dira: zainzuriak, perretxikoak, berroak, katagorriak, urkidiak, txikizioak, mitxoleten mojea, kumeak, txoritxoak, txoritxoak, txoritxoak, pikuak, landare usaintsuak eta sendagarriak...
Lurreko ardoak ere ez dira merkaturatzen, pitarrakoak deiturikoak, oraindik ere etxean ekoizten direnak. Castilblanon, era berean, gloria egiten da, mahats-muztioarekin eta pattarrarekin. Fuenlabrada de los Montesen, txapa urarekin, azukrearekin, pattarrarekin eta, batzuetan, anisarekin egiten da.
Zizaran tradizio handia dago gozogintzan. Batez ere Aste Santutik hurbil dauden egunetan edo jai garrantzitsuetan, honako hauek aurki ditzakegu: almendrondoak, kodeak, opilak, buñueloak, jakak (Herrera del Duque), tiradera-mantekadoak, txakurtxoak, pestiñoak, almendra-gazta (Fuenlabrada de los Montes), erroskilak, kandelatxoak, loreak eztiarekin, harroi-opilak... Eztia erabiltzen da gozokiak egiteko: arropak, ganbak, kaneloiak, kandelilla, etab.
Castilblanco gazta eskualdean egiten diren ardi-gazten izen generikoa da. Espainiako Gazten Katalogoaren parte den produktu berriena Ángel Muroren Practicón liburuan dago, 1894an argitaratua. Sukaldari, idazle eta gastronomo honek Espainiako onenetakotzat jotzen du Castilblanco gazta. Gazta ondua da, erdi ondua, ardi-esnearekin, koagulazio entzimatikoarekin eta ore prentsatuarekin egina, ez egosia, ez oso gazia. Forma zilindrikoa du eta ertza laua. Tamaina ertaina du, 1-1,5 kg-ko pisua.
Kirola
Cijarako Mankomunitatearen futbol txapelketa ospatzen da eskualdean. Lehen edizioaren finala 2016ko urtarrileko lehen asteburuan jokatu zen, El Tomillar estadioan (Fuenlabrada de los Montes), eta garaipena lortzeko lehian izan ziren AP Fuenlabrada eta SP Herrera. Irabazlea bertako taldea izan zen. SP Castilblanco hirugarren geratu zen.
Kan Kikuchi
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Gifu.
Lanbideen eta Memoriaren museo-etxea
Lanbideen eta Memoriaren museo-etxea Zangozerriko Oibar udalerrian dago. Oibarko Trilladora Elkarte zaharraren egoitza izan zen eraberritutako nekazaritza-eraikin batean kokatzen da. Gaur egun, Zangozerria eta Mendialdea Behereko kultura tradizionala, antzinako bizimoduak eta herriko kultura-ondare immateriala biltzen ditu, eta hari gisa ardoa, olioa eta zereala erabiltzen ditu, inguruko labore tradizionalak.
Bisitariak inguruko lanbide eta bizimodu zaharretara, Oibarko jendearengana eta Nafarroako gastronomia aberatsera hurbiltzen dituen zentroa da. Hemen mahatsa, olioa edo zereala nola lantzen den azaltzen da, eta hain urrun ez dagoen garai bateko aromak eta oroitzapenak aurkitzen dira.
Así me gusta a mí
«Así me gusta a mí» Chimo Bayo artistaren abesti eta singlea da. Rager Studion grabatua, singlea 1991ko ekainaren 24an argitaratu zuten. Abestiak, Espainiako "Ruta Destroy" edo "Ruta del Bakalao" delakoaren garaiko ikono bihurtu zen eta, berari esker, Bayok nazioarteko ospea lortu zuen, Israel eta Japonian zerrendetako lehen postua ere lortuz. Salmentak milioitik gorakoak izan ziren 40 herrialdetan baino gehiagotan. Gaztelaniazko hitzez gain, MDMAri buruzko hitz-jokoak zituen, lexikorik gabekoak, hala nola "¡¡Hoo! ¡Hoo ha! ¡Hea hoo! Chiquitan chiquitan tan tan". German Bouk ekoitzi zuen.