cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Intibucá (Hondurasko departamendua)
Intibucá Hondurasko 18 departamenduetako bat da. Bere hiruburua La Esperanza da. 3.072 km²ko azalera du eta 2005eko kalkuluen arabera 202.140 biztanle bizi ziren.
Udalerriak
Departamendua 17 udalerritan banatzen da:
Vilviestre del Pinar
Vilviestre del Pinar Burgosko udalerria da, Sierra de la Demanda eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 751 biztanle zituen.
Alfa Centauri
Alfa Centauri, eguzkiarengandik gertuen dagoen izar sistema da, haien artean, batez beste, 4,36 argi-urteetako distantzia dago.
Hiru izarrez osatutako sistema da eta Centaurus konstelazioan dago. 1752. urtean, Nicolas Louis de Lacaillek, izar bikoitza zela konturatu zen.
Alfa Centauri sistema
Sistemako hiru izarrak, interakzio grabitatorioari esker loturik mantentzen dira, haien artean bira eginez. Alfa Centauri A, eguzkia bezala, izar horien motakoa da. Alfa Centauri B, berriz, K motako izarra da. Bi izar hauek, haien artean orbitatzen dute eta haien orbitak 80 urte irauten du. Hirugarren izarra, Proxima Centauri da, nano gorri bat, eta aurreko bi izarren inguruan orbitatzen du, baina oso distantzia handira, bere orbitak, gutxi gorabehera milioi bat urte iraun baitezake. Gainera, oso tamaina txikiko izar gorria da eta potentzia handiko teleskopio batekin ikus daiteke, soilik.
Planetak
Badaude zantzuak pentsatzeko hiru izar hauen artean badagoela planetaren bat.
Haucourt-en-Cambrésis
Haucourt-en-Cambrésis Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Haucourt-en-Cambrésis udalerrian erroldatutako biztanleak 199 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 85 etxebizitza zeuden, 77 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 85etxeak ziren. 77 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren eta 10 alokairuan okupaturik zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 67 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Haucourt-en-Cambrésis udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 216,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.427 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Haucourt-en-Cambrésis udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 276 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anglars e Nosac
Anglars e Nosac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Anglars-Nozac udalerrian erroldatutako biztanleak 292 ziren. Familiak 126 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 39 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 198 etxebizitza zeuden, 129 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 46 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 189 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 129 etxebizitza nagusietatik 106 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 58 etxek bost zituzten. 97 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 68 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 178 ziren, horien artean 134 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 134 pertsona aktiboetatik 123 lanean zeuden (64 gizon eta 59 emakume) eta 11 langabezian zeuden (4 gizon eta 7 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Anglars-Nozac udalerrian 127 unitate fiskal zeuden, 293 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.476 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Anglars-Nozac udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 290 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Felix Zubiaga Atxa
Felix Mateo Zubiaga Atxa (Arrankudiaga, - ) bizkaitar futbolaria izan zen, Athleticen ibilitakoa.
Eucinostomus havana
Eucinostomus havana Eucinostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Gerreidae familian sailkatzen da.
Santi Cosma e Damiano basilika (Erroma)
Santi Cosma e Damiano basilika (Kosme eta Damian deunena) Erromako foroen gune zaharrean kokatutako eliza kristaua da.
Vespasianoren foroko Campitelli rionian barruan kokatutako eliza katolikoa da, Bakearen Foroa izenaz ere ezaguna den ingurunean kokatua. Erroma klasikoko tenplu eta eraikin zahar izandako batzuk ditu oinarrian, eraldatua berreraikuntzetan. Eraikin zirkularra da, Via dei Fori Imperiali kaletik duelarik sarbidea. Gaur egun tituli kategoria duen Erromako elizetako bat da, diakono kardinal baten egoitza.
Historia
Tenplua kristautasunerako berrerabili zen 527. urtean. Ostrogodoen errege Teodoriko Handiak eta bere alaba Amalasuntak dohaintzan bi eraikin eman zizkioten Felix IV.a Aita Santuari, Bakearen Foroko liburutegia zeritzona (Bibliotheca Pacis) eta Romuloren tenplua. Bi eraikinen baturatik sortu zuen Felix IV.ak basilika berria, eta dedikatu zen Kosme eta Damian santuen izenean. Greziako martiriak ziren hauek, osagileak eta anaiak. Kastor eta Polux bi anaien antzinako kultu paganoarekin alderatzen zuen gurtza zen hura, eta izatez hantxe zen inguruan Erromako Kastor eta Poluxen tenplua.
Mosaikoak
Basilikan VI eta VII mendeetako bizantziar estiloko mosaiko garrantzitsuak daude, absidean. Mosaikoak garai hartako maisulanak dira. Erdian Kristo dago, zeruetatik jaisten Parusiaren unean, San Petrik Kosme eta Teodoro santuak aurkezten dituela (eskuinean), eta San Paulok Damian eta Felix IV.a aita santua aurkezten dituelarik; bigarren honek elizaren maketa darama eskuan (ezkerrean).
Akrilonitrilo-butadieno-estireno
Akrilonitrilo-butadieno-estirenoa (ABS) polimero termoplastiko arrunta da. Beira-trantsizioko tenperatura 105 °C ingurukoa du. ABS amorfoa da eta, beraz, ez du benetako fusio-punturik. Estirenoa eta akrilonitriloa polibutadienoaren presentzian polimerizatzen denean sortzen da ABSa. Finean kopolimeroa da. Osagaien proportzioak aldatu egin daitezke: % 15-35 akrilonitrilo, % 5-30 butadieno eta % 40-60 estireno. Emaitza polibutadieno-kate luze bat da poli(akrilonitrilo-estireno)zko kate laburragoekin gurutzatua. Ondoko kateetako nitrilo taldeek, polarrak direnez, elkar erakartzen dute eta kateak lotzen dituzte; ondorioz, ABSa poliestireno purua baino sendoagoa da. Estirenoak gainazal distiratsu eta iragazgaitza ematen dio plastikoari. Polibutadienoa, substantzia gomatsua denez, gogortasuna ematen du tenperatura baxuetan ere.
Aplikazio gehienetan, ABSa -20 eta 80 °C bitartean erabil daiteke, tenperaturaren arabera aldatzen baitira bere propietate mekanikoak.
Propietateak
ABSren propietate mekaniko garrantzitsuenak talkarekiko erresistentzia eta zailtasuna dira. Hainbat aldaketa egin daitezke talkarekiko erresistentzia, zailtasuna eta beroarekiko erresistentzia hobetzeko. Talkarekiko erresistentzia handitu egin daiteke polibutadienoaren proportzioak handituz, baina horrek aldaketak eragiten dizkie beste propietate batzuei. Talkarekiko erresistentzia ez da azkar galtzen tenperatura baxuagoetan. Kargapeko egonkortasuna bikaina da karga mugatuekin.
Beraz, osagaien proportzioak aldatzean, hainbat ABS presta daiteke: estrusiorako ABSa, injekzio bidezko moldaketarako ABSa edo talkarekiko erresistentzia handiko eta ertaineko ABSa. Oro har, ABSak ezaugarri erabilgarriak ditu -20 – 80 °C tenperatura-tartean. Propietateei, neurri batean, materiala prozesatzeko erabiltzen diren baldintzen bidez eragingo zaie. Adibidez, tenperatura altuko moldekatzeak distira eta beroarekiko erresistentzia hobetzen ditu eta talkarekiko erresistentzia eta sendotasun handiagoak lortzeko tenperatura baxuan moldekatzen da.
Zuntzak (eskuarki, beira-zuntzak) eta gehigarriak erretxina-pikorrekin nahasten dira produktua sendotzeko eta gehienezko funtzionamendu-tenperatura 80 °C-raino igotzeko. Pigmentuak ere gehitu daitezke, lehengaiaren jatorrizko kolorea boli zeharrargitik zurira bitartekoa baita. Polibutadieno-edukiak eragin handia du polimeroen zahartze-ezaugarrietan eta ohikoa da antioxidatzaileak integratzea konposizioan. Beste faktore batzuen artean, erradiazio ultramorea ere kontuan aintzat jo behara dago eta hartaz babesteko gehigarriak erabiltzen dira.
ABSa azido akuosoen, alkalien, azido klorhidriko eta fosforiko kontzentratuen, alkoholen eta animalien, landareen eta mineralen olioen aurka erresistentea da, baina azido azetiko glazialak, karbono tetrakloruroak eta hidrokarburo aromatikoek puztu egiten dute eta azido sulfuriko eta nitriko kontzentratuek eraso egiten diote. Esterretan, zetonetan eta etilen diklorurotan disolbagarria da.
René Jacobs
René Jacobs (Gante, 1946) belgikar kontraltoa, orkestra-zuzendaria eta musikologoa da. Goi-mailako ikasketak Ganteko Unibertsitatean egin zituen, eta musika eta kantua ikasi zituen aldi berean. Alan Curtisi esker, veneziar opera ezagutu zuen, Francesco Cavalliren Erismena kantatzeko enkargua eman baitzion hark. Gustav Leonhardt eta Alfred Dellerrek horretara bultzatuta, antzinako musikaz zaletu zen, eta kontraltoaren errepertorioa eta tinbrea indartzeko lanak egin zituen. 1977an, Concerto vocale taldea sortu zuen, eta talde horrekin italiar, frantses eta alemaniar errepertorio barrokoa aztertu zituen: Cavalliren La Calisto (1994) lanaren grabazioak oso kritika onak izan zituen. Schola Cantorum Basiliensiseko irakasle, Innsbruckeko Jaialdiko zuzendari artistiko eta antzinako musikako aholkulari (Berlingo Staatsoperren) izan da. Lan handia egin du antzinako partitura ahaztuak berreskuratzeko, bai kantari gisa bai orkestra-zuzendari gisa. Opera barrokoa ere lantzen du. 2011n, III. Traetta Saria eman dio Traetta Societyk Europako musika-ondarea berreskuratzeko egin duen lanagatik.
Tatsuya Kawahara
Tatsuya Kawahara (川原 達也, 1985eko abenduaren 16a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Omiya Ardija eta Thespa Kusatsu.
Jaimy Gordon
Jaimy Gordon (Baltimore, 1944ko uztailaren 4a) idazle estatubatuarra da. 2010ean National Book Award izeneko literatura saria irabazi zuen Lord of Misrule eleberriari esker.
Akrilonitrilo-butadieno-estireno
Mekanizazioa
ABSa erraz mekanizatzen da. Mekanizatzeko ohiko teknikak torneaketa, zulaketa, fresaketa, zerraketa, trokelaketa eta zizailaketa dira.
Halaber, tailerreko tresna estandarrekin ebaki daiteke..
Aplikazioak
ABSren pisu arina eta injekzio bidez moldekatzeko eta estrusio bidez prozesatzeko ahalmena oso erabilgarriak dira drainatze-, hustubide- eta aireztatze-hodien sistemak bezalako produktuak fabrikatzeko.
Musika-tresnak, hala nola flauta gozoak, oboeak eta plastikozko klarineteak, eta teklatuetako teklak ABSz eginak izan ohi dira. Beste erabilera batzuk hauek dira: golfeko makilen buruak, autoen molduren eta kolpe-leungailuen osagaiak, inhalagailuak, lainoztagailuak, xurgatu ezin diren josturak, tendoien protesiak, botikak emateko sistemak, trakeazko hodiak, sistema elektriko eta elektronikoetarako kaxak, babes-kaskoak, ur bizietako kanoak eta maleta eta kutxa babesleak.
Harizpi moduan ateratzen denean, ABSa 3D inprimagailueta n usatzen da.
Gizakientzako arriskua
ABSa egonkorra da polimeroa erabiltzeko eta prozesatzeko baldintza normaletan ez da deskonposatzen eta, hortaz, kartzinogenoen eraginpean egoteko arriskua esposizio-mugen oso azpitik dago. Hala ere, 400 °C-tik gorako tenperaturetan, ABSa deskonposatu egin daiteke bere osagaietan: butadienoa (gizakientzako kartzinogenoa), akrilonitriloa (agian gizakientzako kartzinogenoa) eta estirenoa.
Voisins-le-Bretonneux
Voisins-le-Bretonneux Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 12.153 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Voisins-le-Bretonneux udalerrian erroldatutako biztanleak 12.153 ziren. Familiak 4.216 ziren, horien artean 817 pertsona bakarrekoak ziren (448 bakarrik bizi ziren gizonak eta 369 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.045 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.981 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 373 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 4.358 etxebizitza zeuden, 4.279 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 59 hutsik zeuden. 3.003 etxeak ziren eta 1.334 apartamentuak ziren. 4.279 etxebizitza nagusietatik 3.079 bere jabearen bizilekua ziren, 1.132 alokairuan okupaturik zeuden eta 68 doan lagata zeuden; 283 etxek gela bat zuten, 371 etxek bi zituzten, 435 etxek hiru zituzten, 728 etxek lau zituzten eta 2.462 etxek bost zituzten. 3.835 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.558 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.510 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 8.632 ziren, horien artean 6.368 aktiboak ziren eta 2.264 inaktiboak ziren. 6.368 pertsona aktiboetatik 6.060 lanean zeuden (3.271 gizon eta 2.789 emakume) eta 308 langabezian zeuden (155 gizon eta 153 emakume). 2.264 pertsona inaktiboetatik 499 erretiraturik zeuden, 1.306 ikasten zeuden eta 459 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Voisins-le-Bretonneux udalerrian 4.113 unitate fiskal zeuden, 11.976,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 32.514 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 638 komertzioetatik, 6 janari enpresak ziren, 6 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 15 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 31 eraikuntza enpresak ziren, 142 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 20 garraio enpresak ziren, 28 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 56 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 40 finantziazio enpresak ziren, 38 higiezinen enpresak ziren, 149 zerbitzu enpresak ziren, 74 administrazio publikoko enpresak ziren eta 32 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 27 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 1 kongelatu-denda zen, 5 liburu dendak, 3 arropa dendak, 1 kirol-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 2 lurrin-dendak eta 3 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 5 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 6 haur-eskola eta 7 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Voisins-le-Bretonneux udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 791 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Pierre-de-Mons
Saint-Pierre-de-Mons Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gwanda barrutia
Gwanda barrutia Hegoaldeko Matabeleland probintzian kokatzen da, Zimbabwen.
Saint-Pierre-de-Mons
Biztanleria
2007an Saint-Pierre-de-Mons udalerrian erroldatutako biztanleak 1.032 ziren. Familiak 366 ziren, horien artean 85 pertsona bakarrekoak ziren (35 bakarrik bizi ziren gizonak eta 50 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 150 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 23 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 401 etxebizitza zeuden, 380 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 388 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 380 etxebizitza nagusietatik 260 bere jabearen bizilekua ziren, 113 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 16 etxek bi gela zituzten, 57 etxek hiru zituzten, 108 etxek lau zituzten eta 199 etxek bost zituzten. 328 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 145 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 209 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 674 ziren, horien artean 520 aktiboak ziren eta 154 inaktiboak ziren. 520 pertsona aktiboetatik 451 lanean zeuden (229 gizon eta 222 emakume) eta 67 langabezian zeuden (33 gizon eta 34 emakume). 154 pertsona inaktiboetatik 56 erretiraturik zeuden, 53 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Pierre-de-Mons udalerrian 384 unitate fiskal zeuden, 1.003,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.768 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren, 3 zurginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 tintoreria.
2000. urtean Saint-Pierre-de-Mons udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 460 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Oibar (ibar)
Oibar Euskal Herriko udalerri zaharra eta ibar bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Zangozerria eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 42,9 kilometrora. Altuera 380 eta 1036 metro artekoa da, eta 162,64 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Zangozerriaren mendebaldeko zatia hartzen du, bai Lerga eta Eslabako lautada hegoaldean, Zangoza eta Tafalla arteko korridore natural gisa balio duena, bai Bizkaia ibarra, iparraldean. Ez dago ibai nagusirik, Errotaxar, Zare eta Bizkaia bezalako erreka bana baizik, guztiak Aragoi ibaian ibairatzen dira, Galipentzu, Kaseda eta Zangozatik banatzen duena. 1845 arte udalerri independentea izan zen, historian zehar bere hedadura aldatu egin zelarik, Uxue, Donamartiri Untz, Esa edo Petillaraino iritsi zelarik, nahiz eta denboraldi laburretan izan. 1846an, egungo sei udalerrietan banatu zen, horietako batzuek herri bat baino gehiago biltzen dituzten arren.
Bertako biztanleak oibartarrak dira. Ibarburua Oibar herria da.
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Oibarrek, Nafarroako beste hainbat ibarratan ez bezala (Erroibar, Lizoainibar, Artzibar edo Erronkaribar), ez dio -ibar herri baten izenari gehitzen, Oibar izenan jada -ibar partikula baitago. Horregatik, herriak eta ibarrak izen bera dute, baina ez dira nahastu behar. Batzuetan ibarrari Oibarko ibarra deitzen zaio, baina Euskaltzaindiaren arabera ez da zuzena.
Herriaren izenaren jatorriari dagokionez, Oibar, Mikel Belaskok zalantzazkotzat jotzen du, baina ibar hitzaren ondoan dagoen partikula ezezagun batek osatzen duela dio. Patxi Salaberrik ere ez du herri honen izenari buruzko azalpen osorik aurkitzen, baina euskarazko eta erromantzeko izendapenari buruzko datu interesgarriak ematen ditu. Jakina denez, Aibar da erromantzez erabiltzen den izena, eta Oibar euskaraz. Biak antzinatik erabili izan dira, baina zaila da zehaztea bi aldaeretatik zein den zaharrena, nahiz eta Salaberrik esan nahi duen euskal forma dela forma primitiboa. Salaberrik Oibar izeneko beste leku batzuk aipatzen ditu Imozko Erason, Orbaibarran eta Gipuzkoako Zarautzen.
Armarria
Oibarko armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Oibarko banderak Oibarko armarria dauka hondo gorri baten gainean.
Geografia
Mendialdea Beherean kokatua da. Iparraldean, Izkoko mendiak altxatzen dira, Aragoi ibaiaren arroa Elortz ibaiaren arrotik bereizten duena. Ibarreko altuera garrantzitsu batzuk Lantxurda (1037 m), Gasu (1035 m), Juliomendi (1002 m), Erbiñagaburua (999 m) eta Izko (976 m) dira.
Klima eta landaredia
Oibarko klima mediterraneo motakoa da, nahiz eta iparraldean klima kontinentalaren ezaugarriak izan. Iparraldeko gune menditsuenetan prezipitazioak ugariagoak dira, urtero 800mm inguru, baina zenbat eta hegoalderago urriagoak, herrigunean, esaterako, 500mm euri baino ez dira jausten urtero. Batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa da eta urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartekoak.
Oibarko basoak asko gutxitu dira denboraz, gaur egun, jatorrizko haritzen eta arteen hedadura 223 hektareakoa baino ez dela. Arteei eta haritzei XIX. mendetik birlandatutako pinu lariziar austriarrak batu arren, basoak herriko azaleraren %7,1 baino ez ziren XX. mendearen amaieran.
Estazio meteorologikoak
Oibar ibarran dagoen Oibar ibarburuan, itsasoaren mailatik 556 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, urte berean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Lerga udalerrian, itsasoaren mailatik 612 metrora. Oibarren dagoen neurgailuak balio zehatzagoak ematen dizkie ibarreko herri gehienei, hobeto asimilatzen baitira bertako baldintza klimatikoetara. Lergakoak, bere aldetik, ibarreko goialdeak aztertzea ahalbidetzen du.
Historia
Ibarrean, balio handiko historiaurreko eta erromatarren aztarnak aurkitu dira. Horien artean nabarmenena, zalantzarik gabe, Eslabako Santakrizko aztarnategia da. Han, erromatar garaiko elementurik nabarmenena Maximianoko miliarioa da (238. urtekoa), 1,95 x 2 metrokoa. Baina hemen dauden ere toskanar kapitelak, korintoarrak, fuste zatiak...
Bestalde, Lergan Lergako hilarri baskoi ospetsua aurkitu zen, zaldun, lantzari eta beste irudi baten azpian izkribu bat dakarrena. Horri esker, II. edo III. mendean Lergan euskaraz egiten zela, garai hartako euskararen aldaera bat egiten zela, akitanieraz egiten zela, pentsa dezakegu. Hilarriko testua da: VMMESA HARFI NAR.HUN. GE. SI. A.BI. SVN. HA. RI. FI. LIO ANN. XXV. T.P.
Erdi Aroa
IX. mendearen erdialdean, Oibar ibarburua, Iruñeko Erresumaren gotorleku garrantzitsuenetakoa zen. Banukasitarren familia buruzagietako bat, Muhammad ibn Lubb, bere familiaren aurka oldartu eta Zaragoza, Balterra, Tutera eta Deiuko handitu zituen bere jabetzak. Iruñeko Erresuman sartu eta Gartzia Enekoitz erregearen aurka borrokatu zen. 882. urtean, Oibarko gaztelua suntsitu egin zuen, eta gaur egun gotorlekutik ezer ez da geratzen, gaztelua zegoen lekuari "inguraketa" deritzo.
Ibar hau asko sufritu zuen agramondarren eta beaumontarren borroketan, Nafarroako Erresumaren heriotzaren aitzindari izan ziren XV. mendean zehar. 1271n Henrike I.a Nafarroakoa erregeak betiko ordaindu zizkien Eslabako laborariei bertan zituen lursail guztiak, petxarekin eta erroldarekin, urteko 1200 soldatarekin.
Aro Modernoa
Nafarroa konkistatu zenean, Eslabako eta Oibarreko gazteluak eraitsi zituzten, eta uste da Zaren, Agezan eta Lergan beste gotorleku defentsibo batzuk ere egon zitezkeela.
Garai modernoetan, Oibar herriak izena ematen dion eta buru duen ibarra osatzen zuten Ageza, Arteta, Epaiz, Eslaba, Ezporogi, Galipentzu, Gardalain, Getadar, Julio, Leatxe, Lerga, Loia, Moriones, Sabaitza, Usunbeltz eta Zare. Zenbait dokumentuk, batzuetan, honako herri hauek biltzen dituzte ibarrean: Irunberri, Izko, Peña, Rocaforte eta Xabier.
Aro Garaikidea
Iberiar Penintsulako gerran, Frantzisko Espotz Mina oso aktibo egon zen inguru horretan, Eslaba, Leatxe eta Lerga herrietatik ibiliz. Frantzisko Xabier Mina izan zen frantziarren aurkako borrokan nabarmendu zen beste pertsona bat.
1844an, Oibar herriak ibarretik bereiztea lortu zuen Nafarroako Foru Aldunditik, komunitateko gainerako kideak aurka egon arren; baina 1846an gauzatu zen neurria, eta, aldi berean, ibarra osoa desegin zen hainbat udalerritan. Desintegrazioa honela egin zen. Herri bakoitzak udalerri independente bat osatu zuen, eta herri hustuen kasuan, udalerri hurbilenetan sartu ziren. Hala ere, Bizkaia ibarra, alde batetik, eta Ageza, bestetik, geratu ziren, ez baitzuten beren kontura udalerri bat osatzeko adina biztanle. Hori dela eta, horiek guztiek Ezporogi udalerria osatu zuten, udalerri artifizial horretako udalburua (orain udal-barrutia deitzen dena) Ezporogi herrian finkatu baitzen, udalerrian kokapen zentrikoago batekin (Ageza, Moriones eta Ezporogi artean). Dena den, Ezporogi berehala hustu zen, eta, beraz, gaur egun udalaren egoitza Agezan dago, baina udalburua Ezporogin dago oraindik. Morionesek Bizkaia ibarreko ibarburu-ohiaren estatusa du.
2018an, Izkoko mendietan, Eslaba udalerrian, haize-sorgailuen prototipo bat instalatu zen, Iberiar Penintsulako aerosorgailurik handiena eta munduko handienetako bat izatearen berezitasuna duena. Prototipoa Nafarroako enpresa batena da, Nabralift, eta 160 metroko buje altuera izango du, Iruñeko Singular eraikinak neurtzen duenaren bikoitza baino gehiago.
Demografia
biztanle zituen Oibar ibarrek.
Ekonomia
Ibarreko jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza da. Hau da, ibarreko biztanle gehienak lehen sektorean aritzen dira. Industrian eta zerbitzuetan aritzen diren biztanleek inguruko herrietan egiten dute lan. Landatzen diren laboreen artean, zerealak, larreak, olibondoak eta mahastiak aipagarri dira.
Horrez gain, ibarraren ekialdean, Ezporogi, Leotz eta Ibargoiti bitartean, "Ibargoiti" izeneko parkea dago, instalaturiko potentzia 28,08 megawattekoa da.
Garraioa
La Veloz Sangüesina edo "Zangozar Azkarra" izeneko autobus konpainiak Oibar Zangoza, Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Oibar ibarraren herriak atzerakada-eremuan sailkatu ziren, non euskarak hain atzerakada handia izan zuen, non bertako hiztunik apenas geratzen zen.
Koldo Zuazok, 2010ean, Oibar ibarraren herriak ez-euskal-eremuan sailkatu ziren.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Oibar ibarraren herriak eremu ez-euskalduneko udalerriak ziren, eta hori zela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak Lerga eta Oibar udalerriak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 41 udalekin batean.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Chermignon
Chermignon Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Sceloporus cautus
Sceloporus cautus Sceloporus generoko animalia da. Narrastien barruko Phrynosomatidae familian sailkatuta dago.
Harry Houdini
Harry Houdini, jaiotzez Ehrich Weiss, (Budapest, Hungaria, 1874ko martxoaren 24a - Detroit, AEB, 1926ko urriaren 31) ilusionista eta ikuskizun-gizona izan zen.
Aspronema
Aspronema Scincidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan bizi dira.
Harry Houdini
Gaztaroa
Judu-jatorriko sendi batean jaio zen; Ehrich-ek 4 urte zituenean, AEBra joan eta berehala New Yorken kokatu ziren. Ez zuen haurtzaro samurra izan, eta, 11 urte zituelarik, arazo ekonomikoak zirela-eta, lanean hasi behar izan zuen. 15 urterekin magialaritza-ikuskizunei ekin zien, bere anaietako baten, Hardeen Weissen, laguntzaz. Asko irakurri eta ikasi zuen, eta izena aldatzea erabaki zuen, Jean-Eugène Robert-Houdinen omenez (magialaritza-munduan oso ezaguna zen Robert Houdin frantziar magialaria bezala).
Hasieran karta-jokoak eta horrelakoak egiten bazituen ere, berehala hasi zen trapezista lanetan eta, batez ere, eskapologian. Garai hartan, espiritistak boladan zeuden, lotuta zeuden pertsonak mamuei deitzen zieten bitartean, egiazko bizipenak zirela frogatu nahian. Houdini berehala ohartu zen "egiazko bizipenen" faltsukeriaz, eta ikuskizuna izan zitekeela pentsatzen hasi zen.
Metamorfosia
Ilusionista lotu eta zaku batean sartzen zuten, hori gero kutxatzar batean eta dena lotu eta giltzapetuta uzten zuten. Laguntzailea kutxatzar gainera igotzen zen, errezel bat altxatuz ezkutatzen zen, eta "3, 2, 1..." esan eta errezela erortzen uzten zuen. Laguntzailearen ordez, Houdini agertzen zen. Kutxatzarra ireki, sokak askatu eta zakuan laguntzailea zegoen. Bada elkartrukea 10.000 bider egin zuela esaten duena.
Laguntzailea Beatrice Rahner izan ohi zen, eta magialaria harekin maitemindu egin zen, eta, 1894 a aldera, berarekin ezkondu. Ez zuten seme-alabarik izan.
Eskuburdinak
Soka, kate eta giltzarrapoak askatzeko Houdinik zuen trebetasunak ikusleak liluratzen zituen. Europan zehar ibili zen 4 bat urtetan, eta arrakasta itzela lortu zuen han eta hemen. Garai horretan eman zioten Eskuburdinen Errege ezizena.
Esne-upela
Upel estu batean sartzen zuten, errezel baten atzean eta, handik pixka batera irteten zen. Ikusleak larri egoten omen ziren ordulari handiak minutuak erakusten zituen bitartean. Egia esan, berehala irten eta egunkaria irakurtzen egoten omen zen, orkestrak musika jotzen zuen bitartean, zirrara handiagoa lortzeko. Une egokia iristen zenean, errezela altxatu eta, irten berria balitz bezala agertzen zen.
Gorputz-trebaketa
Bere biografoek diotenez, egunero hartzen zuen izotzezko bainua. Hiru minutu arnasarik hartu gabe egoteko gai omen zen. Horregatik, trukoari baino gehiago, trebaketari egotzi behar zaizkio bere lorpenak.
Houdini eta heriotza
Heriotzak itsututa bizi ei zen. Gero eta erronka arriskutsuagoak egiten zituen. Ikusle askok alde egin behar izaten zuten, tentsioari ezin heldurik. Datu kuriosoa da ia ito zelarik zazpi urte zituenean, ilusio gehienak ur azpian egiten zituela, barrikatan, akuarioan, errekan, beti heriotza gertu.
Egile-eskubideak
Txinatar Torturaren Ganbera patentatu zuen lehenengo ilusioa izan zen. Bost urtez lan egin zuen bizipen horretan, eta berritzaile ikusten zuen bere burua. Esne-upelaren lana kopiatu ziotenean, salatu egin zuen. Atsegin zuen, aldi berean, beste magialari lehiakideen ikuskizunetara joan eta trukoak ikusleei kontatzea, barregarri uzteko. Hala ere, esan beharra dago beraren lanik ezagunenetakoa, metamorfosia, ez zela berea, John Nevil Maskelyne-rena baizik, ospea berak eman bazion ere.
Nazioarteko entzutea lortua zuen, baina Houdini ez zuen etsi eta gehiago nahi izan zuen. Beraz, kutxa itxietan zubitik behera ur hotzetara erori bota eta handik onik irtetea lortu zuen. Ama beti joaten zen semearen ikuskizunetara, eta, hil zenean, Houdinik izugarrizko erauntsia jasan zuen.
Helduaroa
Bere zaletasunetan ibiltzeko beta ere hartu zuen. 1910ean Australia biplanoz zeharkatzen lehena izan zen.
Filmak ere egin zituen, antzezle aparta ez bazen ere. Ikusle asko kamera-trukoak zirelakoan bazeuden ere, bere trebeziaren agiri grafiko apartak daude.
Zinema-enpresaburu izaten ere saiatu zen, baina ez zuen jarraitu.
Liburu ugari idatzi zituen, bere lana deskribatuz eta garai guztietako magialaritza bilduz.
Bere azken urteak espiritistak jazartzeari eman zizkion. Antzokietan eskaintzen zuten bere lana, eta bere amaren espirituarekin hitz egin nahi zuen batek haserretu zuen erabat. Mozorro baten atzean ezkutaturik askotan, hantxe agertzen zen Houdini amarruak argituz eta iruzurra erakutsiz.
Överkalix udalerria
Överkalix Suediako udalerria da. n kokatua dago. 2919,47 km² ditu eta 3,409 biztanle ditu.
Harry Houdini
Houdini eta Sir Conan Doyle
Garai honetakoa da bien arteko adiskidetza eta ondorengo haserrea. Ezagutu bezain laster oso lagun egin ziren, baina berehala sortu zen ika-mika. Conan Doylek mundu paranormalean sinesten zuen, eta Houdini erabat aurka zegoen. Idazlea Houdiniren trebetasuna paranormala zela sinestera iritsi zen, eta Houdinik ezin zuen uste hori jasan.
Častá
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1240. urtekoa da.
Överkalix udalerria
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Harry Houdini
Heriotza
Hardeen anaiari zera esan omen zion: - Nekatuta nagok. Uste diat honek irabazi egin didala...
1926ko urriaren 31ko gauean hil zen, Halloween gauen, 52 urterekin. Sendagileen arabera, hiltzeko arrazoia peritonitisa izan zen. Beharbada heste sobreak egunak izango zituen hazita ikasleen bisita baino lehen.
Hileta egun gutxi barru izan zen. Bi mila lagun inguru bildu ziren, bere ikuskizunetara etortzen ziren bezala. Hale ere, azken ilusioa falta zen oraindik.
Houdini Kodea
Urte asko eman ondoren paranormala zenaren aurka, bere heriotza profitatuz azken erronka bat zuen pentsatuta. Isileko kode bat asmatu zuen, eta bere emaztearekin partekatu. Isilik gordetako 10 hitz ziren, Conan Doyleren gutun batetik atera zituenak, gainera. Hil eta gero mediumen batekin hitz egin beharko balu, hitz horiek erabiliko zituen; horrela, Bessek senarrarekin hitz egiten ari zela garbi jakingo zuen.
Asko izan ziren Houdiniren espirituarekin harremanetan jarri zirela baieztatzen zuten espiritistak, baina emazteak ez zuen sekula Houdiniren kodea jaso. Albiste faltsuak ere argitaratu ziren, emazteak baiezkoa esan zuela-eta, baina ez zen egia izan. 10 urte geroago, emazteak azken saioa egin zuen, eta ez zuen arrakastarik lortu. Houdiniren argazkiaren aurrean piztuta zeukan kandela itzali zuen sinbolikoki. Orduz geroztik, urriaren 31 denean, magialariek Houdiniren espirituari deitzen diote.
Chippis
Chippis Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Asier Goiria
Asier Goiria Etxebarria (Amorebieta, Bizkaia, 1980ko irailaren 19a - ) euskal herritar futbolaria da. Aurrelari postuan jokatzen du.
2008/09 denboraldian lehen mailan jokatuko du aurrenekoz, Numantzia taldearekin.
Turdus simillimus
Turdus simillimus Turdus generoko animalia da. Hegaztien barruko Turdidae familian sailkatua dago.
Bryaninops discus
Bryaninops discus Bryaninops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Kalix udalerria
Kalix Suediako udalerria da. n kokatua dago. 3712,06 km² ditu eta 16,230 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mesothelae
Mesothelae Araneae (armiarma) azpiorden bat da. Arthrolycosidae eta Arthromygalidae familia desagertuak eta Liphistiidae familia biltzen ditu. Prosomaren alde bentralean bularhezur bat dute. Alde dortsalean plakak ditu eta opistosomako alde bentralekoko errenkadak erdialdean daude. Ez ditu pozoi guruinik. Bi birika pare dituzte.
Hidrograma-iragatea
Hidrograma
Hidrograma bat grafiko bat da, zeinak denboran zehar informazio hidrologiko baten aldakuntza erakusten du, hala nola: ur-maila, emaria, sedimentu karga, eta abar. Ibai, erreka edo ubide baterako, normalean emaria denboraren aurrean adierazten du; hau da, fluxu baten deskargaren grafikoa (L3/T) da, denboraren arabera. Hauek ekaitz-hidrogramak eta urteko hidrogramak izan daitezke, eta horiek, aldi berean, iraunkorretan eta aldizkakoetan banatzen dira. Hurrengoak behatzeko aukera ematen du:
Zulo beltz
Argiak ere ihes egitea ekiditen duten grabitazio-eremu indartsuegiak dituzten objektuak XVIII. mendean aztertu zituzten lehen aldiz John Michellek eta Pierre-Simon Laplacek. 1916an, Karl Schwarzschildek erlatibitate orokorraren lehen soluzio modernoa aurkitu zuen, zulo beltz baten ezaugarria izango zena. David Finkelsteinek 1958an argitaratu zuen lehen aldiz "zulo beltzaren" interpretazioa, ezerk ihes egin ezin dion espazioko eskualde gisa. Zulo beltzak jakin-min matematikotzat hartu ziren luzaroan; 1960ko hamarkadara arte ez zuten frogatu lan teorikoek erlatibitate orokorraren aurreikuspen generikoa zirela. 1967an Jocelyn Bell Burnellek neutroi-izarrak aurkitu izanak grabitatez kolapsatutako objektu trinkoekiko interesa piztu zuen, balizko errealitate astrofisiko gisa. Ezagutzen zen lehen zulo beltza Cygnus X-1 izan zen, hainbat ikertzailek modu independentean identifikatu zutena 1971n.
Hidrograma-iragatea
Hidrograma
1mm prezipitazio batek esan nahi du m² bateko azalera batean litro bat euri-ur erori dela (1L/m²).
Hidrogramak erabilgarriak dira, besteak beste, hainbat korronte edo arro hidrografikoren deskarga-denborak eta emari gailurrak alderatzeko, uholdeen aurrean erantzuteko gaitasunen arteko desberdintasunak ezagutzeko.
Hidrograma Unitarioa: arro batek denboran banatutako euri-sarrera bat nola itzultzen duen deskribatzen duen prezipitazio-unitate bati erantzuteko oinarrizko kurba. Sarrera-irteera erlazio hori lineala delako printzipioan oinarritzen da, hau da, linealki batu daitezkeela. "S hidrograma" batean oinarrituta eraikitzen da, eta, aldi berean, hainbat ekaitz eta haien hidrograma errealak desglosatuta eraikitzen da.
Zulo beltz
Zulo beltz baten presentzia beste materia batekiko eta erradiazio elektromagnetikoarekiko elkarrekintzaren bidez ondoriozta daiteke, argi ikusgaia bezala. Zulo beltz batean erortzen den edozein materiak kanpoko akrezio disko bat osa dezake, marruskadurak berotua, quasarrak osatuz, unibertsoko objekturik distiratsuenetako batzuk. Zulo beltz supermasibo batetik hurbilegi igarotzen diren izarrak "irentsi" baino lehen distira egiten duten ildoetan txikitu daitezke. Beste izar batzuek zulo beltz baten inguruan orbitatzen badute, orbitek zulo beltzaren masa eta kokapena zehaztu dezakete. Behaketa horiek alternatiba posibleak baztertzeko erabil daitezke, hala nola neutroi-izarrak. Horrela, astronomoek izar-zulo beltz izateko hautagai ugari identifikatu dituzte sistema bitarretan, eta ezarri dute Sagitario A* izeneko irrati-iturriak, Esne Bidearen nukleoan, 4,3 milioi eguzki masako zulo beltz supermasiboa duela.
Hidrograma-iragatea
Hidrograma
Hidrograma Sintetikoa: aztertutako arroaren parametro fisikoak (eremua, ibilgu nagusiaren luzera, batez besteko malda eta abar) barne hartzen dituzten formulen arabera kalkulatutako hidrograma unitarioa. Hidrograma sintetiko ezagunenak dira: USDAren triangeluarra, Schneiderrena, Clarkena.
Zulo beltz
2016ko otsailaren 11n, LIGO Lankidetza Zientifikoak eta Virgo lankidetzak iragarri zuten grabitazio-uhinen lehen detekzio zuzena, zulo beltzen fusioaren lehen behaketa. 2019ko apirilaren 10ean, zulo beltz baten eta haren inguruen lehen irudi zuzena argitaratu zen, Event Horizon Telescopek (EHT) 2017an Messier 87ko zentro galaktikoko zulo beltz supermasiboaz egindako behaketen ondoren. 2021etik aurrera, zulo beltz bat dela uste den gorputz ezagunik hurbilena 1.500 argi-urteko distantziara dago. Orain arte Esne Bidean dozena pare bat zulo beltz baino aurkitu ez badira ere, ehunka milioi daudela uste da, eta horietako gehienak bakartiak dira eta ez dute erradiazio-isuririk eragiten. Beraz, grabitazio-lenteen bidez bakarrik detekta daitezke.
Hidrograma-iragatea
Hidrograma-Iragatea
Hidrograma-iragatea, emarien igarotzea ere deitua, ur-ibilguaren puntu zehatz batean emari jakin baten denbora eta magnitudea zehaztu ahal izateko erabiltzen den prozedura matematiko bat da. Horretarako, beharrezkoa da ur-emarien hidrograma ezagunak izatea, azterlanetik gorako puntu batean edo gehiagotan. Hidrograma-iragatea ur-ibilgu batean egin daiteke, hau da, ibai batean, ureztatze edo drainatze kanal batean, pitzadura batean, etab., eta, hidrograma, aztertzen ari den lekuaren prezipitazioaren edo izotza urtzearen ondorio izan daiteke. Hidrograma-iragateak egiteko bi sistema-eredu erabiltzen dira: bata, sistema agregatuen iragate eredua (lumped), hidrologiko gisa ere ezagutzen dena, eta, bestea, sistema banatuen eredua (distributed), hidrauliko gisa ere ezagutzen dena. Iragate hidrologikoan, fluxua ur-ibilgu bateko tarte oso baterako denbora-funtzio bat bezala kalkulatzen da. Iragate hidraulikoan, fluxua funtzio gisa ere kalkulatzen da, baina aldi berean ur-ibilguaren zeharkako hainbat sekziotan. Hidrograma-iragatea ur-mailak NAMO kotatik gora izango duen nivela jakiteko erabiltzen da, eta, horrela, presak izango duen super biltegiratzearen bolumena kalkulatu ahal izango da.
Zulo beltz
Historia
John Michell ingeles geologoak aipatu zuen lehen aldiz argiak ere ihes egin ezin liezaiokeen objektua, 1783. urtean Royal Societyra bidalitako gutun batean. Garai hartan Newtonen grabitate teoria eta ihes-abiaduraren kontzeptua aski ezagunak ziren. Michellek eguzkiaren dentsitate berbera eta 500 aldiz erradio handiagoa zuen objektuak, azalean argiaren abiaduraren adinako ihes-abiadura izango zuela suposatu zuen, eta ondorioz ikusezina izango zela. Hauek izan ziren haren hitzak (itzulita):
Hidrograma-iragatea
Hidrograma-Iragatea
Era berean, hidrograma-iragatea honela adieraz dezakegu: demagun deposituan emaria bat-batean handitzen dela sarreran, eta hori irteeran islatuta ikusiko dugu modu arinduan, emari maximo txikiena bezala, eta atzeratuta atzeratutako emari maximoa bezala. Kanal baten kasuan, antzeko portaera ikus dezakegu. Lehenik eta behin, suposatu egingo dugu ubide huts bat daukagula eta haren mutur batetik edozein ur-bolumen bat sartzen dugula. Jario dugun ur-bolumen horrekin sortu dugun hidrogramak (marrazkiaren A posizioa) hasieran gailur altuagoa edukiko du eta iraupen txikiagokoa izango da, eta aurrerantz egin ahala, ur-bolumen berdina kanalaren B eta C puntuetatik igaroko da, gero eta hidrograma lautuago batekin, hots, gero eta hidrograma luzeago eta baxuago batekin. Kontuan izan behar dugu suposatzen dugula ez dela ur-bolumen galerarik (infiltrazioak direla eta edo ebaporazioa dela eta) gertatzen, ondorioz hiru hidrograma ezberdinen azalerak balio berdina izanik. Kasu honetan, atzerapena kanalaren zehar urak egiten duen ibilbideari egokituta egongo da.
Hidrograma baten iragatea kalkulatzea C puntuaren hidrograma lortzea da, A puntuko hidrogramaren datuetatik abiatuta. Beste moduan esanda, depositu baten irteera hidroghrama lortzea, honen sarrera hidrograma ezagututa. Prozedura hau oso erabilgarria da hurrengo kasu praktikoetan: adibidez, uholde baten karaktere katastrofikoa zuzenki erlazionatuta dago hidrogramaren gailurraren altuerarekin, emari maximoarekin, hain zuzen. Horren ondorioz fundamentala da kalkulatzea nola gailur hori txikitzen joaten den ur-behera jarraitzen dugun heinean.
Igerileku Nibelatuaren Metodologia
Hidrograma-iragateetan erabiltzen den prozedura honen helburua ur-azalera horizontala duen urtegi batetik irteerako hidrograma bat lortzea da, sarrerako hidrogramaren ezaugarriei eta biltegiratzearen eta irteerako emariaren ezaugarriei jarraituz. Sistema agregatuen barruan dago, eta analisirako behar den informazioa sarrera hidrograma eta emaria biltegiratzeko ezaugarriak dira.
Sistema Agregatuen Trantsizioa
Sistema hidrologiko baterako, hidrograma-iragatea eredu kontzeptualak adierazten du. Eredu kontzeptualak I(t) sarrera, Q(t) irteera eta S(t) biltegiratzea lotu behar ditu, dentsitate konstanteko fluxu ez-iraunkorrerako jarraitutasun integralaren ekuazioan.
Jarraitutasuna denbora diskretuan
Denbora horizonte osoa Dt tarteetan zatituko den ustea egiten da, eta tarte horiek j bidez indexatuko dira, hau da, t = 0, Dt, 2Dt, ..., j Dt, (j + 1) Dt. Jarraitutasun integralaren ekuazioa berridazten da, ondoren j balorea duen denbora tarte batean integratzeko. Jarraitutasun-ekuazio berria denbora diskretuan lortuz: Ij eta Qj izango dira sarrerako eta irteerako fluxu-bolumenak, hurrenez hurren, j baloreko denbora tarte batean. Ij + Ij+1 balioak sarrera hidrogramatik lortutako balioak izango dira; eta Qj + Sj balioak, berriz, j balorea duen denbora tartearen arabera ezagutuko dira, aurreko denbora tartean sortutako kalkuluetatik abiatuta. Ondorioz, ekuazioan bi ezezagun daude, Qj+1 eta Sj+1, eta horiek isolatuz joango dira 2/Dt biderkatzean, berrantolatzera eta emaitza gisa lortzera pasatuz: Qj+1 irteerako emaria zenbatetsi ahal izateko, aurreko ekuazioaren arabera, irteerako emaria - biltegiratzeko funtzioa ezarri behar da. Funtzio horrek 2S/Dt + Q eta Q balioak erlazionatuko ditu, eta horrek bere soluzioa aurkezten du altuera - bolumena erlazioa eta irteerako emaria - igotzea erabiliz. Kontuan izan behar dugu Dt-ren balioa sarrera hidrogramak duen tartea izango dela. Irteerako emaria vs ur-azaleraren igoera adierazten duen funtzioa lortzeko, presak duen zabortegiaren ekuazioa erabiliko da, kontrolik gabeko gandor librekoa ezagunenetako bat izanik.
Super Biltegiratzearen Bolumena
Super biltegiratzearen bolumena zenbatetsi ahal izateko, sarrerako hidrograma, zabortegiaren hidraulika eta presaren ontziaren kurba bereizgarriak izan behar dira.
Azterketarako, presa NAMO kotaraino beteta dagoela jotzen da, uraldirik handiena gertatzen ari den bitartean. Aurkitu nahi diren ezezagunak irteerako hidrograma eta gainezkabidearen gastua izango dira, eta, emaitza horiekin, super biltegiratzearen bolumena kalkulatu ahal izatea espero da.