cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jorge Oteiza
Euskal Herrira itzulera
1949an Felipe IV.ari Donostian monumentu bat egiteko lehian irabazle atera zen, monumentua sekula gauzatuko ez bazen ere. Orobat, Bilbon Studio Galerian eta Madrilen Biosca Galerian erakusten du bere obra.
Lalheue
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Jorge Oteiza
Hiperboloidetik Arantzazuko Apostoluen frisora
Halere, 1950. urteak markatu zuen Jorge Oteizaren jarduna: Arantzazuko santutegi berrirako irudiak egiteko enkargua ematen diote. Sáenz de Oiza eta Laorga arkitektoek egingo zuten arkitektura, Carlos Pascual Larak pintura –hura hiltzean, Lucio Muñozek pintatu zuen absidea–, Xabier Alvarez de Eulatek beirateak, Eduardo Txillidak ateak eta Nestor Basterretxeak kripta. Lehendabiziko apostoluak egiten hasi eta hurrengo urtean, Oteizaren irudiek debekua jasotzen dute, eta Arantzazuko errepideko bazterrean geratuko dira irudiok –batzuk osatuta, osatu gabe gainerakoak–, garai hobeak iritsi zain.
Lalheue
Etxebizitza
2007an 196 etxebizitza zeuden, 145 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 195 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 145 etxebizitza nagusietatik 123 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 106 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 89 etxetan bat baino gehiago zituzten.
NGC 6015
NGC 6015 galaxia bat da, Draco konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Lalheue
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Jorge Oteiza
Hiperboloidetik Arantzazuko Apostoluen frisora
1951ean Milanen IX. Hiru Urteko Sariko Diploma erdietsi zuen, eskultura saio baten bidez. Santanderko Udako Unibertsitatean Informe sobre la escultura contemporánea txostena aurkeztu zuen. Londresen jartzeko zen baina inoiz gauzatu ez zen Preso Politiko Ezezagunari Monumenturako nazioarteko lehiaketa irabazi zuen Oteizak: hutsune bat inguratzen duten bi zutiko eta zeharkako bat ziren monumentuaren osagarriak, eskultura hutsartea baita, zilindroaren hustuketaren bidez ateratzen diren bi pilare hiperboloideren eraginez eratzen den hutsartea, alegia. Hutsarte horrek, positibaturik, beste eskultura bat ekarriko zuen, Prometeo izenekoa, hain zuzen ere.
Lalheue
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 229 ziren, horien artean 168 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 168 pertsona aktiboetatik 155 lanean zeuden (82 gizon eta 73 emakume) eta 14 langabezian zeuden (6 gizon eta 8 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Jorge Oteiza
Hiperboloidetik Arantzazuko Apostoluen frisora
Arantzazuko lanaz eta Londresko monumentuaz hizkera espazial eta abstraktu berri bat erdietsi nahi zuen Oteizak, euskal abangoardia bat sortuko zuena. Historiaurrean eratu zen “euskal arima jatorrizkoa” izango da Oteizaren kezka gailenena orduan eta geroago. Une horretan idatzi du Androcanto y sigo poema-liburua, 1954an argitara emana. Hiperboloidea
Propósito Experimental
1954an, Arantzazu utzi behar izan zuelarik, eta 1959 arte, Juan Huarteren laguntzari esker, Propósito Experimental deituan lan egin zuen. Saio sorta bat zen guztia (klera, igeltsua, latorria, burdin haria, zura eta kartoi mehea erabili zituen aldi horretan bere ideiak moldatzeko, saio eta maketa txiki ugari), hutsunearen eta espazioaren eta denboraren izaera kulturan zein zen aztertu nahi zuen, hori baitzen, bere ustetan, arte esperimentalaren egiteko nagusia. Sorta horretatik guztitik, zirriborro gutxi batzuk bihurtuko ziren eskultura lan, harriz edo beltzez margoturiko burdin xaflaz eginak, materialak ahalik eta neutroena behar baitzuen izan.
Lalheue
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Jorge Oteiza
Malevitx unitateak
1954an, Romaní eta Sáenz de Oizarekin batera talde bat osatuz, Arkitekturako sari nazionala irabazi zuen. Eta urte horretan Valladolideko domingotarren elizako absideko eskultura egin zuen. Esperimentazio garai horretan, Madrilen egin zituen ikerketen unitate berri bat sortzen du, Malevitx izenekoa.
Lalheue
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria eta 1 iturgina.
Jorge Oteiza
Malevitx unitateak
Hortik sortuko ziren eskultura sorta berriak, Sao Pauloko Bi Urtekoan 1957an irabazle aterako zirenak. Obrarekin batera, argibideak ere bidali zituen Sao Paulora: La estatua como desocupación activa del espacio por fusión de unidades formales livianas. Sao Pauloko garaipen handiaren ondoren, Denise René galeristak –Txillidarekin lan egina zenak– eskaintza handia egin zion Ibarrolaren bitartez Oteizari bere obra zabaltzeko. Baina Oteizak ezezkoa eman zion, bere esperimentazioa ez zuelako eten nahi.
Urte horretan egin zuen Agiña ko monumentua Aita Donostia ren omenez. Inguruan harrespil batzuk dituen leku batean jarririk, Aita Donostiaren monumentuak, Oteizaren ustetan, historiaurreko gizakiaren asmo esperimentala ispilatzen du. Baina Oteizak amaitzear zeukan bere bilaketa, eta Caja metafísica número 1 barru-hutsa egitean, eskultura bertan behera uzteko erabakia hartu zuen 1959 urtean, errepikapenak eta kopiak ez egitearren. Izan ere, "artearen azkenaldia, abangoardia historikoen azken aldia osatzea" izan baitzen bere artearen egitekoa. "Aldaketen Legea" deituaz amaitzen du bere ikerketa: "adierazpenaren okupatzea/desokupatzea". Kaxa izeneko bere eskultura erradikalenak sotiltasun formal handienekoak dira: Homenaje a Velázquez obrako "euskal frontoia" triedroa edo Unidad Mínima obrako diedroa.
Halmstads BK
Halmstads BK (izen osoa Halmstads Bollklubb), Halmstad hiriko futbol taldea da. 4 Liga eta Kopa bat eskuratu ditu.
Jorge Oteiza
Malevitx unitateak
1960an, Nestor Basterretxearekin batera, erakusketa bat egin zuen Madrilgo Neblí galerian; geroago Bilbora ere eraman zuten. Liman eta Montevideon zenbait hitzaldi eman zituen. 1960-1962 bitartean erakusketak egin zituen Estatu Batuetan eta Kanadan, New Yorkeko Arte Modernoko Museoak antolatzen duen “Pintura eta eskultura berria Espainian” erakusketari esker.
Lalheue
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lalheue udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 468 hektarea erabiltzen.
Jorge Oteiza
Malevitx unitateak
Oteizaren jardueran aparteko garrantzia du 1963 urteak. Arantzazuko apostoluen lana geldirik zegoen artean, Vatikanoko aginteak debekaturik.
Lalheue
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jorge Oteiza
Euskal pentsamendua eta estetikaren ikerketa
Euskal pentsaera eta estetikaren ezaugarri nagusiak euskararen erroetan bilatzen saiatu zen. Quousque Tandem saiakeran euskal arimaren estetikaren interpretazioa aztertu zuen, historiaurreko artean eta antropologian erroak bilatzen zituena, berariaz asmaturiko sistema filologiko-poetikoen bidez. Antzinako gizakiak mundua nola ikusten zuen jakitea izan zuten helburu bere ikerketek, naturarekiko harreman eta ikuskera hori gizaki hark hizkuntzan eta artean nola zizelatu zuen jakin eta aditzera eman ahal izateko, euskal historiaurreko harrespil, zutarri eta trikuharriak ulertzeko. Huts eta harro hitzen estetika-etimologiak erabili zituen antzinako ikuskera horiek ulertzeko.
Oteizak berak idatziko du: "Atzeraka idazten dut. Aurreraka begira, baina atzera jotzen dudala, atzeraka noala". Oteizaren ustetan, atzera eginez, historiaurreko gizakiarekin, indoeuropar aurrekoarekin bat egitera jotzen du, kutsatu gabe dagoen gunera, aurreraka jotzeko, hau da, abangoardiara (azpititulu argigarri bat dakar liburuak 1963ko argitalpenean: Euskal arimaren ulerpide estetikorako saioa). Euskal estiloa izango zen euskal berpizkundea ekarriko zuena, munduko modernotasuna sor zezakeena. Liburuak oso arrakasta zabala izan zuen, gazteen artean batez ere.
Kultur eragile eta Euskal Herriko arte-mugimenduaren gidari jokatu nahi izan zuen Oteizak. 1964an Gabriel Aresti, Mikel Lasa, Joxe Azurmendi eta Juan San Martin (Otsalar) poeten antologia baterako hitzaurre jakingarria idatzi zuen. Ez Dok Amairu taldeari izena eman zion (1965) Azkuek Bizkaian jasotako herri ipuin batetik hartua eta Elorrioko Haur-Unibertsitatea sortzen saiatu zen. Hainbat talde artistikoen sortzaileetako bat izan zen: Hemen, Gaur, Orain, Danok, Baita (1966).
Ejercicios en un túnel liburua 1966an prest zeukan, Quosque Tandem...! lanaren haritik, baina zentsurak ez zion utzi argitaratzen (1982an argitaratuko zen). Kultura higikunde alternatibo bat sortu behar dela aldarrikatu zuen Oteizak: estetika hartzen zuen jakintza osotzat, giza esperientziaren oinarrizko batasun ontologikoa argitzeko gauza den jakintza bakartzat.
Eskulturagintzaren amaiera eta buelta Arantzazura
Eskulturagintzaren ikerketa eman zuen amaitutzat Oteizak 1959an, ez eskulturagintza bera, eskulturak egitea. Obra berriak, eta ugari gainera –batzuk lehenago hasiak– egingo zituen. Ideia zaharren aldaera berriak egingo zituen Laboratorio de Tizas delakoan; eta etorri ere hortik etorriko zen Arrasateko Lankide Aurrezkiaren egoitzaren aurrean ipinita dagoen Arri ernai zaitzailea (1974). 1968an Arantzazuko apostoluak egiteko ordua iritsi zitzaion: lehengo debekuak gainditurik, Oteiza Arantzazuko obran murgildu zen.
1966ean Gaur taldea sortu zen, eta lehen erakusketa antolatu zuen Donostian: euskal eskola zen, eta taldekide ziren Jorge Oteiza, Eduardo Txillida, Nestor Basterretxea, Jose Antonio Sistiaga, Amable Arias, Jose Luis Zumeta, Rafael Ruiz Balerdi eta Remigio Mendiburu. Estetikarenak baino gehiago gizartearen arazoak ziren artista guztiok elkartzen zituenak. Oteizaren eraginez, Orain taldea Araban eta Emen taldea Bizkaian sortuko ziren.
Oteizaren asmoa betidanik izan da Euskal Herrian artegintza bultzatzea, estetikaren garrantzia eskolara eta gizartera –are politikara– eramatea. Ameriketara joan aurretik azaldua zuen asmo hori, eta gerora ere behin eta berriz azaldu izan du. 1964an, Gernikan, Basterretxea eta Larruquerten Pelotari filma aurkeztean, Oteizak hitzaldi bat eman zuen: Importancia del artista en la vida del pueblo vasco. Eta Madrilen eskainiko duen hitzaldi sorta batean, ikerketa estetiko konparatuen nazioarteko laboratorio bat sortzeko adostasuna lortu zuen Giulio Carlo Arganekin.
Hurrengo urtean Bartzelonan ikasle euskaldunei eskaini zien hitzaldiak El arte como escuela política de tomas de conciencia du titulua. Loiolako jesuitei proposamen bat egin zien pabilioi bat ikastola esperimentaltzat eta Euskal Unibertsitate gisa ipini zezaten, arte lantegiak jarriz. Donostian gisa bertsuko proposamena egin zuen Kursaal Handian, eta Euskal Antropologia estetikoko museo proiektu bat aurkeztu zuen Gasteizen. Proiektu hauetatik guztietatik ez zen bakar bat aurrera atera. 1969an oraindik, Deban, beste ahalegin bat egin zuen Oteizak, Debako Eskola deitua sortuz. Baina Debakoak apenas iraun zuen hamar hilabete. Iruñean Ikusmen Arteen lantegia sortu nahi izan zuen (1978), eta Bilboko Arte Ederretako Fakultatea berritzeko planak egin zituen, Euskal Eskolaren mende jartzeko inolaz. Baina piztu bezala itzali ziren proiektu hauek guztiak ezerezean.
Altzuzan erretiroa
Gorabehera hauen guztien ondoren, Oteiza Altzuzara erretiratu zen, eta poesia eta ustezko aurreindoeuropar filologia bat (filologiaren zientzia hastapenak aintzat hartzen ez zituena) hasi zen lantzen. Gizakiaren barnera itzuliko den pedagogia bat indartu beharra eta proposamen linguistiko berri baten premia azpimarratuko ditu Oteizak behin eta berriro. 1974an Hondarribiko Txantxangorri galerian egin du bere ustetan “eskultore gisa egin duen azken erakusketa izango dena”.
Itxaropen handiak piztu zitzaizkion Oteizari, Franco hil eta gero, Euskal Kontseilu Orokorra sortu zenean: hark bere ideiak gauza zitzakeela pentsatu ere pentsatzeraino. Baina itxaropen horiek guztiak ustel atera zitzaizkion. 1979an, Sabino Arana Fundazioaren egoitzaren proiektua egiteko hautatu zuten –Basterretxearekin batera–; harako dirua biltzeko Sabino Aranaren buru irudia egin zuen, eta haren kopia ugari egin ziren. Halere, proiektu hori Oteizarik gabe burutu zen berriro. “Euskadi” aldizkariak bere izeneko saria eman zion Oteizari 1985ean, kulturaren alorrean urtetan egindako lana aitortuz. 1988an, Asturiasko Printzearen saria eman ziotenean, Cartas al Príncipe idaztean, berriro ere gai horiek beroriek, alegia, estetika hedatu beharrak eta horretarako eskolak sortu beharrak, pedagogia berria bilatu beharrak kezkatzen zuen, eta Ejercicios en un túnel liburuan azaldutako kezka berak azalduko zituen. Aukera horretan idatzi zuen gutun irekian, bere atsekabea eta samin mingotsa azaldu zituen Oteizak, herri agintariek jaramonik egin ez zietelako bere eskaintzei eta proposamenei. Urte berean Arte Ederretako domina jaso zuen.
Agustin Armendaritz
Agustin Armendaritz Murillo, Adrián Otatzu (Viana, - Madril, ) nafar politikaria izan zen, Alderdi Progresistaren kidea.
Jorge Oteiza
Altzuzan erretiroa
Donostian Ametzagaineko hilerri berria egiteko proiektua prestatu zuen 1986ean, eta Izarrak Alde proiektua aurkeztu. Baina proiektu hori ere bazterturik geratu zen. Urte berean poesia sorta bat eman zuen argitara, Theomaquias deitua: poesia mota benetan laburtua da, erritmo trumiltsuz idatzia, adierazpen minimoa erabiltzen duena.
Agustin Armendaritz
1840an gobernazio ministro izendatu zuten Evaristo Pérez de Castro presidentearen gobernuan. Urte berean, Nafarroa ordezkatu zuen Espainiako Kongresuan. 1853an Armendarizko markes izendatu zuten.
Jorge Oteiza
Altzuzan erretiroa
Poesia horien artean sartu behar da Existe Dios al noroeste (1990) ere. Urte berean, ordea, Parisko Georges Pompidou Zentroan egingo zen eskultura modernoko erakusketa handirako Oteizaren zenbait obra hautatu zituen Margit Rowellek, eta horrela iritsi zen Oteizaren obraren berrikusketa sakona, haren balioa eta eragina denen begien aurrean ipini zuena. 1992 Elegía a Itziar poema liburua idatzi zuen.
Azken urteak
Veneziako Bi Urtekorako hautatu zuten Susana Solanorekin batera 1988 urtean. Urte horretan bertan egingo da, azkenean, Caixak babesle, Oteizaren obraren erakusketa handia, Txomin Badiola eskultoreak prestatua, Propósito Experimental izenarekin. Lehen aldia da, gainera, 1978an Pelay Orozcoren biografia argitaratu zenetik, bere obrari buruz gogoeta berriak argitara ematen direna. Erakusketa hori ikustean iger daiteke Jorge Oteizak mende honetako eskulturan izan duen garrantzia: minimalismoa, arte povera eta kontzeptualismoa ezin uler daitezke guztiz Oteizarik gabe, joera horiek sortu baino lehen lan egin baitzuen bide horietatik. Horregatik, aipaturiko joera horiek euskal artistengana iritsi ziren arte, Oteizaren eragina axalekoago izan zen haiengan.
Bilboko Udalak eskatuta, Sáenz de Oiza eta beste zenbait arkitektorekin batera, Alondegi zaharrerako proiektua prestatzen du, Kubo bezala ezagutuko zen proiektu famatua. Baina Eusko Jaurlaritzak ez zuen onartu proiektu hori, eta berriro sutu zen Oteizaren amorrua. Oteizaren ustetan, Guggenheim Museoak baztertu zuen bere Alondegi zaharra, euskal abangoardia eta arte modernoa bere baitan hartuko zituen museoa, hain zuzen. Hala, 1992an, Euskal Erkidegoari agindua zion bere oinordekotza kendu eta Nafarroako Gobernuari eman zion, Altzuzan museo-fundazio bat sortzearen truke.
Nociones para una filología vasca de nuestro preindoeuropeo (1996), bere azken obran, Oteizak aurreindoeuropar hizkuntza teoriei helduko die: bere hainbat hizkuntza intuizio eta irudipen azaltzen ditu, latinak euskara «kutsatu» aurretiko izpiritu estetikoa oratu nahirik. Berriro ere atzera jo nahi du aurrera egiteko, jatorrira jo nahi du gaurko mundua ulertzeko. 1996an Eskulturako Anton Pevsner nazioarteko saria jaso zuen Jorge Oteizak, nazioartean ere bere obraren garrantzia aitortzen den seinale.
Altzuzako museoaren eraikuntza
Bere obraren zatirik handiena Altzuzako fundazio-museoan dago gordeta, baina Madrilgo Centro Nacional de Arte Moderno Reina Sofían eta Bilbo eta Gasteizko Arte Ederretako Museoetan era gordetzen dira bere hainbat obra. azken urteotan haren eskultura zenbait kokatu dira Euskal Herrian zein Euskal Herritik kanpo, kasu askotan lehendik zirriborratuta edo zeuden eskulturen bertsio monumentalak, baita obra originalak ere. Oteizaren eskultura lan nagusi batzuk Maternidad, Monumento al prisionero político desconocido, La tierra y la luna, Andra Mari, Poliedro vacío, Malevitch-i omenaldia, Desocupación de la esfera, Estela a Madoz, Irten ezin, Kaxa hustuak, Kaxa metafisikoak, Mallarmé-ri omenaldia eta Retrato de un gudari armado llamado Odiseo dira. Iruñeko kaleetan, besteak beste, Oteizaren sei eskultura kokatu ziren 1993tik 2000. urtea bitartean. Jorge Oteiza Fundazioa, Nafarroako Gobernua, Iruñeko udala eta hainbat enpresa eta finantza erakunderen arteko elkarlanari esker osatu zen ekimen bat 1993an jarri zen abian Odiseo obrarekin, eta horren ondoren etorri ziren Nafarroako Unibertsitate Publikoaren campusean kokatutako Homenaje a Saénz de Oiza Yamaguchi parkeko Monumento espiritual 1999ko Unidad triple y liviana eta Coreano eta, azkenik, 2000. urteko martxoan inauguratu zen Homenaje al espíritu Iturrama auzoan kokatutako 5 metro luze eta 1,5 metro zabaleko zutabea. 1997an Itziar lana jarri zuen Zumarragan; 1998an, Ordizian, 2 gaineko 1, multzo hirukoitza izenekoa, gaztetan lagun izan zuen Nikolas Lekuona ordiziar artistari eta ETAk hildako Yoyes ordiziar etakide ohiari eginiko omenaldi moduan; 1999an, Eibarren, Daniel Txopitea artegile zenduari eskainia; urtea berean, maiatzean, Jesús de Galíndezen omenetan eginiko eskultura ere jarri zuen Gasteizen, hiriko udalak aginduta, eta ekainean bere aitaren jaioterrian, Azkoitian, Batarrabi obra ezarri zuen, 675 urtean Azkotia egin dutenei eskainia. 1999ko ekainean jarri zuen halaber aspaldi honetan bizileku duen Zarautzen Bertsolaritzari Omenaldia eskultura San Pelayo auzoan, eta urte hartako irailean aurkeztu zen Jorge Oteizak oraingoz Donostian duen eskultura bakarra: alde zaharreko San Bizente parrokiko atari nagusian dagoen Pietà Oteizaren maketan oinarrituta Anda eskultoreak aluminioz egina. Azken urteotan, bestalde, Bartzelonan eta Terrassan ere kokatu dituzte Oteizaren eskultura berriak; azken egitasmoen artean, Debako (Gipuzkoa) Itziarren kokatzekoa duen eskultura aipa daiteke.
Bere bizitzaren azken urteetan ugaldi ziren bere lanaren erakuskertak. 2000ko maiatzean Oteiza y el espacialismo erakusketa inauguratu zen Iruñean, eskultore gipuzkoarrak 50eko hamarkadaren azken urteetan eginiko 30 eskultura biltzen zituena. 2000. urteko urrian, Alacanten, Oteiza: Paisajes y dimensiones erakusketa eratu ondoren, azaroan erakusketa guztiz bitxi bat inauguratu zuen Oteizak berak Orion, bere jaioterrian: Oteiza, marrazkiak, estanpak eta hitzak. Guztira 50 bat marrazki eta estanpa biltzen zituen, kasu askotan Oteizaren testuez lagunduak, azken urte eta hilabeteetan egindako hainbat lan barne; ondoren Valladoliden erakutsi zen erakusketa hau. 2000. urteko abenduan, berriz, Donostiako Kursaal Jauregian inauguratu zen erakustareto berriak Oteizari buruzko erakusketa zabala aukeratu zuen estreinako saiorako. 88 eskultura eta Alzuzako Klarionen Laborategia eginiko 230 pieza klarionez eginiko marrazkiak, alegia bildu zituen erakusketa hark, eta, hala, 1936an lehen erakusketa egiteko aukera eman zion Kursaalera itzuli zen Oteiza. 2001. urteko maiatzean, bestalde, horietako hainbat klarion eta Oteizaren 50eko eta 70eko hamarkadetako 40 eskultura erakutsi ziren Espacialato izenpean, baita bi lan sortu berri ere: Púlpito y memoria eta Oración lunar.
70eko hamarkadaz geroztik, Nafarroako Eguesibarren dagoen Altzuzan aurkitu zuen Oteizak lanerako eta atsedenerako leku egokia, eta bertan egonaldi eta lanaldi luzeak egin zituen bere emaztearekin batera. Han bertan hil zen, hain zuzen ere, Jorge Oteizaren bizitzan berebiziko garrantzia izan duen Itziar Carreño 1991n. 1992 urtean Oteiza Fundazioa sortu zen, honen eskutik Altzuzan (Eguesibarren) Oteiza Museoa eraiki zen, sortzaileak han baitzeukan bizileku eta lantegietako bat.
Polemista sutsu eta kritikari zorrotz agertu zen gehienetan agintarien kultur politikaren aurrean. Txillidarekin urteetako liskarrak bertan behera utzi zituen 1997an, hedabideek jasotako besarkada baten bidez hainbat urteko gorabeherak alboratuz.
Lanak
Oteizak bere bizitza osoan milaka artelan sortu zituen, adibidez, Altzuzako Oteiza Museoan jasota daude 1.800 eskultura eta lan esperimentaletan egindako 2.400 pieza. Txomin Badiolak 2015ean obra guztiaren katalogoa osatu zuen.
Idazkiak
1960an eskulturaren bidea alboan utzita Oteizak bere sormena poesiara bideratu zuen, eta hura ere oso oparoa izan zen. 2006an Gabriel Insaustik koordinatu zuen liburuan 800 orrialdetan ehundaka poesia jasotzen dira. Liburuak Jorge Oteizaren bizitzan editatutako olerkiak biltzen ditu eta, aparatu kritikoarekin batera, euskarazko itzulpena, ohar xehe bat eta hainbat testuren sarrera-testuak eskaintzen ditu.
Oteiza Museoa
Denboraldi luzean oso harreman txarrak izan zituen Oteizak EAEko agintari eta erakundeekin, eta, hortaz, gero eta denbora gehiago ematen zuen Nafarroan, 1992an bere obra guztia Nafarroako herriaren esku uztea erabaki zuen arte. Adierazia zuen ordurako bere etxean museo antzeko bat sortzea gogoko zuela, eta 1988an lehen hitzarmen bat ere bazen sinatua Altzuzako Kontzejuaren eta Nafarroako Gobernuaren artean, Oteizari eskainitako museo bat eraikitzeko bertan. Oteizak 1992an hartutako erabakiak dimentsio berria eman zion egitasmoari, eta horren ondorioz helburua ere zabaldu egin zen: museoaz gainera, Fundazio bat sortuko zen, Oteizaren ondare guztia artelanak zein material teoriko eta bibliografikoa sailkatzeko, gordetzeko, aztertzeko eta zabaltzeko, eta haurren prestakuntza estetikoa zein hizkuntza artistikoen eta euskararen ikerketarako zentro bat sortzeko, besteak beste. Fundazioaren estatutuak 1996an onartu ziren, 1993koak ez baitzituen Oteizak ontzat hartu. Akordioan aipatzen zen puntuetako bat zen Museoaren eta Fundazioaren egoitza izango zena Javier Sáenz de Oiza arkitektoak Oteizaren adiskide eta lankide izandakoak egingo zuela. Sáenz de Oiza 2000. urtean hil zen, lana amaitu gabe, baina esan daiteke Altzuzako Oteiza Museo-Fundazioa izan dela bere hilondoko obra. Besteak beste, 2001erako sailkatuta zeuden 1.662 eskultura, Klarion Laborategiko 2.138 maketa, 700 marrazki, 4.000 liburu Oteizak eginiko oharrez aberastuak asko eta asko, eta 2.425 eskutitz.
Oteizari buruzko lanak
Oteizaren itzala dela eta, bere bizitzari eta lanari buruzko liburu eta azterlan ugari eman dira argitara azken urteotan mundu osoan. Bere zuzeneko eskuhartzea dela eta, aipagarriak dira 1999an Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean Oteizari eskainitako jardunaldi batzuetan aurkeztu ziren hiru liburu: Oteizaren poemez osatutako Cansado y giratorio, Carlos Aurtenetxe poeta donostiarraren poemak eta Oteizaren marrazki originalek osatzen zuten Jorge Oteiza, la piedra acontecida, eta Felix Marañak paratutako Jorge Oteiza, elogio del descontento, Oteiza ezagutzeko obra egokia, kronika, artikulu eta elkarrizketa bidez Oteizaren ibilbide pertsonal eta artistikoa biltzen dituena. Helburu berberaz, Oteiza Museoa Fundazioak, Nafarroako Gobernuak eta Nafarroako Unibertsitate Publikoak, Jorge Oteiza, creador integral liburua aurkeztu zuten 2000. urtean. Liburua lau urte lehenago eginiko hitzaldi sorta batean oinarritzen zen, eta bertan hainbat kritikari, artista eta Oteizaren lagunek eskultore gipuzkoarri eta bere obrari buruz dituzten ikuspegiak biltzen dira.
Pamiela argitaletxeak Jorge Oteizaren Mentalidad vasca liburu argitaragabea kaleratu du 2017an. 1950eko eta 2000ko hamarkadetako testuak batu dituzte liburuan, eta bi zati ditu: Lehenengoan, ondoren Quousque tandem...! lanean garatu zituen ideiak daude bilduta. Bigarren zatian, berriz, gertuko zituen artistak eta baita berarentzat erreferente izan zirenak aztertzen dira. Oskar Alegria zinemagileak ere 2017an kaleratu du artista oriotarrak liburuen marjinetan eskuz idazten zituen oharrekin osatu duen argitalpena: Oteiza al margen izenburupean, haren gogoeta barne-barnekoenak eta haren pentsamendu zuzenaren dirdaiak jaso ditu, zinemari eta arteari buruzkoak gehienak. Alegriaren lan hau Punto de Vista Jaialdiak eta Oteiza Museoak argitaratu dute, eta bere baitan beste liburu batzuk dituen liburu gisa aurkeztu dute obra berri hau, Oteizak bere irakurgaien marjinetan osatzen eta ezeztatzen zituen pasarteak irakurriz gozatzeko aukera ematen baitu.
Bedřichov (Blanskoko barrutia)
Bedřichov Txekiako udalerri bat da, Blanskoko barrutian kokatua. 2018ko datuen arabera 249 biztanle zituen 6,28 km²ko azaleran.
Lanbide (Eusko Jaurlaritza)
Lanbide-Euskal Enplegu Zerbitzua Eusko Jaurlaritzaren erakunde autonomiaduna da, Euskal Autonomia Erkidegoan lana aktibatzeko tresna izateko asmoa daukana. Lanbideren helburuak lana bilatzeko prozesuan laguntza eta orientabidea eskaintzea dira.
Sacoué
Sacoué Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ediacara aztarnategia
Ediacara aztarnategia Hego Australiako Flinders mendietan dagoen aztarnategi paleontologiko garrantzitsua da, Adelaide hiritik 650 kilometro iparradera dagoena. Kanbriaurreko azken garaiko biotaren berri ematen duten fosil ugari aurkitu dira bertan, eta garai geologiko horri izena eman dio, Ediacararri alegia (duela 635 eta 542 miloi urte artekoa). Ediacaran bertan, duela 570 eta 542 milioi urte bitarteko estratuak aurkitu dira.
Sacoué
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 63 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 32 etxebizitza nagusietatik 25 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ediacara aztarnategia
Etimologia
Ediacara izena hasiera batean australiar aborigenen Idiyakra hitzetik etor zitekeela uste izan zen, "ur ertzeko eremua" esan nahi du. Ikerketa berriek Yata Takarra esaldiaren moldaera izan daitekeela erakutsi dute, "zelai harritsua" esan nahi du, eta Ediacarako sinklinalaren barrenean dagoen dolomiazko lautadari egiten dio erreferentzia.
Sacoué
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 44 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 34 lanean zeuden (18 gizon eta 16 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 informazio eta komunikazio enpresa zen.
Ediacara aztarnategia
Historia
XIX. mendean kobre eta zilar meategiak izan ziren bertan. 1946 urtean Reg Sprigg geologoak fosil bereziak aurkitu zituen bertan, gaur egun Ediacararreko biota izenaz ezagutzen dena. Hasiera batean marmokak iruditu zitzaizkion, Medusinites izena eman zien, baina ondoren fauna anitza aurkitu zuen. 2004an Zientzia Geologikoen Nazioarteko Elkarteak Ediacararra izendatu zuen eta bertako faunari Ediacararreko biota izena eman zion.
Sacoué
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sacoué udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 100 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ediacara aztarnategia
Garrantzia
Ediacara aztarnategiak iraultza handia ekarri zuen paleontologiaren mundura, Kanbriar garaiaren aurretik animaliarik ez zela uste baitzen. Honek erakutsi zuen kanbriarreko leherketaren aurretik Ediacararreko leherketa izan zela.
Ediacarako biota Australiaz gain platenako beste eremu batzuetan ere aurkitu da, Namibian, Ternuan (Kanada) eta Errusian besteak beste.
Kongruentzia (zenbakien teoria)
Zenbakien teorian, kongruentzia terminoa bi zenbaki oso a eta b, m\neq0 zenbaki arruntaz  —modulua deiturikoa— zatitzerakoan, hondar berdina dutela adierazteko erabiltzen da. Honako notazio hau erabiliz: Honela irakurtzen da: a kongruente b modulu m.
Adierazpen baliokideak
Kongruentziak hainbat modu matematikotan adieraz daitezke. Esate baterako, adierazpen hauek baliokideak dira:
Propietateak
Kongruentziak m moduluarekiko a eta b zenbakien arteko baliokidetasun-erlazio bat adierazten du, hurrengo erlazioak betetzen dituelako:
eta badira:
Gainera, a eta b elkarrekiko lehenak badira, beste zenbait propietate ere betetzen dituzte, besteak beste:
Kongruentzia klaseak
Edozein kongruentzia-erlazio bezala, n kongruentzia-modulua baliokidetasun-erlazio bat da, eta a zenbaki osoaren baliokidetasun-klasea, \bar{a_n} bidez adierazten dena, {…, a − 2n, a − n, a, a + n, a + 2n, …} multzoa da. Multzo hori, a modulo n-rekin kongruenteak diren zenbaki osoek osatzen dute. Baliokidetasun-erlazioa denez, baliokidetasun-klaseak defini daitezke. Klase bakoitzean m-rekin zatitzean hondar bera ematen duten zenbaki osoak daude. Beraz, m hondar desberdin daudenez, m baliokidetasun-klase daude. Bakoitzaren ordezkari modura 0, 1,. . . eta m − 1 zenbakiak har daitezke. Baliokidetasun klasea [a] bezala ere adieraz daiteke.
Kongruentzia linealak
motako ekuazioen ebazpen orokorrean, d = zkh(a, n) zatitzaile komunetako handienak b zatitzen badu, orduan x soluzioa aurki daiteke kongruentziarako: Euklidesen algoritmoak r eta s osoak sortzen ditu, non d = ra + sn. Hortaz, x = rb/d soluzio bat da. Gainerako soluzioak x modulo n/d -rekin kongruenteak diren zenbakiak dira.
Adibidez, ondoko kongruentziak 4 soluzio ditu:
zkh (12, 28) = 4-k 20 zatitzen duelako. Euklidesen algoritmoak ondokoa ematen du: (-2)*12 + 1*28 = 4, hau da, r = -2 eta s = 1. Beraz, soluzio bat x = -2*20/4 = -10 izango da, eta -10 = 4 mod(7). Beste soluzio guztiak ere 4 modulo 7-rekin kongruenteak izan beharko dira.
3666 Holman
3666 Holman asteroide baten izena da. apirilaren 19an aurkitu zuen J. C. Muzzio-ek Cerro Tololo Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1979 HP izena zeraman. Ondoren Matthew J. Holman omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3666 Holman asteroidearen orbitak batezbeste 2,198 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,007 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,389 distantziara. Eszentrikotasuna 0,542 da, eta makurdura orbitala 13,54ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 16.4 da.
St Buryan
St Buryan, 'Eglosborrie', Ingalaterrako Kornualles konderriaren mendebaldeko muturrean dagoen herri bat da. Penzance hiritik Land's End lurmuturrera doan B3283 errepidea hartu eta 8 kilometro mendebalderantz dago.
Zinema
Udalerri hau ezaguna baldin bada, bertan Sam Peckinpahk zuzendutako Straw Dogs (1971, "Lastozko Txakurrak") film ezaguna girotu zelako da, honetan Dustin Hoffman, Susan George, Peter Vaughan eta T. P. McKenna aktoreek antzeztu zuten.
Panquehue
Panquehue Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Valparaíso eskualdeko San Felipe de Aconcagua probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 14.890 biztanle zituen.
Toponimia
Panquehue hitzak Mapudungunez panguen lekua esan nahi du.
Howe (Oklahoma)
Howe Oklahomako herri bat da. Le Flore konderrian kokatua dago. 2010ean 802 biztanle zituen, 3.87 kilometro koadrotan banatuta.
Kattalin Miner
Kattalin Miner Perez (Hernani, Gipuzkoa, 1988ko urriaren 9a) gipuzkoar kazetaria, idazlea eta ekintzaile feminista da.
Prestakuntza akademikoa
Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziaduna eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Literatura Konparatuan masterduna da. Horrez gain, Gizon eta Emakumeen Berdintasuneko masterra egin zuen EHUn.
Idazlanak
2015ean Igartza Saria irabazi zuen Kafe beteak izenburuko eleberri proiektuagatik, baina 2017an eleberria argitaratu zenean Nola heldu naiz ni honaino izenburua jaso zuen. Bertan gaur egungo aktualitatearen erretratuaren deskribapen zehatz bat egiten du Jezabel izeneko emakume gaztearen bizitza kontatuz.
2019an Moio: gordetzea ezinezko zen saiakera liburu argitaratu zuen Tene Mujika beka irabazi eta gero. Bertan Aimar Elosegi Ansa gazte transexualaren suizidioaren inguruko memoria ariketa egiten du, bederatzi lagun elkarrizketatuz.
2020. urtean, Turista Klasea eleberria aurkeztu du. Kattalinek aitortuta, lana konfinamenduaren alaba da, etxean erabat itxita eta isolatuta ginenekoa
Euskal hedabideetan kolaborazioak egin izan ditu: EITB, Berria, Naiz eta Argian besteak beste.
Ekintzaile feminista
Miner Medeak taldeko kidea da eta ekintzaile feminista aktiboa da bai kalean bai hedabide zein sare digitaletan. 2015ean Donostiako Udal Hauteskundeetan PlaZ! zerrendako hautagaia izan zen.
Sukubo
Sukuboa (latinez succŭbus, euskaraz "azpian etzan") Europako mitologiaren arabera gizonezkoak erakarri eta haiekin harreman sexualak edukitzeko asmoz emakume ederren itxura hartu ohi duten deabruak dira. Sukuboen biktima gustukoenak bereziki gizon sentiberak, nerabeak eta fraideak izan ohi dira, haien amets eta fantasietan sartu ohi direlarik.
Pertsonaia hau banpiroaren oinarrietako bat da.
Itxura
Orokorrean sukubo hauek sentsualitate, limurtze gaitasun eta izakera handiko emakumeen itxura hartu ohi dute, biluzik eta naturazgaindiko edertasunez agertu ohi dira, sarritan deabruzko hegalekin. Noiz edo noiz deabrudun ezaugarriak ere eman ohi zaizkie: adarrak, hiruki itxurako muturrean amaitzen den buztana, suge begiak, letaginak, euren biktimen gorpuei biribilkatutako sugeak, eta abar. Maiz soilik euren biktimen ametsetan sartu ohi diren emakume erakargarri eta biluzien antzera irudikatu izan dira, behin biktima esnatu eta gero ere, emakume hura alboratu edo ahazteko gai ez dela gelditzen delarik.
Asmoak
Bertsio hedatuenaren arabera sukuboek euren biktimei odola edo bizi indarra edo gogoa kendu eta haietaz elikatzen da. Sarritan honek gizonengan ahuleria, min fisiko eta espiritualak nahiz heriotza bera ere ekar dezake.
Irailaren 25
Irailaren 25a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita zortzigarren eguna da, 269.a bisurteetan. 97 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Irailaren 24 | Urteko egutegi | Irailaren 26
Stratford-upon-Avon
Stratford-upon-Avon Ingalaterrako erdialdean dagoen Warwickshire konderriko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 25.505 biztanle zituen. Avon ibaiaren ertzean kokatua dago, Birmingham hiritik 35 kilometro ekialdera eta Warwick hiritik 13 kilometro hego-mendebaldera.
Mundu osoan William Shakespeare idazlearen jaiolekua izateagatik ospetsua da, ondorioz turismogune oso garrantzitsua da, urtero mundu osoko 3 milioi inguru bisitari edo turista bertaratzen direlarik. Royal Shakespeare Company antzerki konpainiak udalerri honetako Royal Shakespeare Theatre antzokian egoitza du.
Anshun
Anshun (txinera sinplifikatuz: 安顺, pinyineraz: Ānshùn), Guizhou probintzian dagoen prefektura mailako hiria da. 2000. urteko erroldaren arabera, 217.215 biztanle zituen.
Inguru naturala eta kokapena
Hiriaren mugakideak honakoak dira: Guiyang ipar-ekialdean, Qiandongnan ekialdean, Qianxinan hegoalde eta hego-mendebaldean, eta Liupanshui ipar-mendebaldean.
Hiriko punturik altuena itsasoaren mailatik 1.694 metrora dago, eta baxuena 1.102 metrora.
Klima
Urteko batez besteko tenperatura 14 gradukoa da eta prezipitazioak 1.360mm ingurukoak. Klima nahiko epela da orokorrean, udan ez du bero gehiegirik egiten eta neguan ere ez du Txina iparraldean besteko hotzik egiten.
Urteko euriteak maiatzetik urrira bitartean izaten dira ugarien, Asiako montzoiaren sasoian.
Llangréu
Llangréu (Langreo eta ofizialki Llangréu/Langreo) Asturiasko (Espainia) erdialdean dagoen udalerria edo conceyua da, Nalongo eskualdearen handiena. 2005ean ia 49.000 biztanle zituen, Printzerria osoaren bosgarren herririk populatuena izanda.
Meatzaritzak garrantzi handia eduki du herrian eta eskualdean azken hamarkadetan.
Parrokiak
Barros | Ciañu | La Felguera | La Venta | Lada | Riañu| Sama | Tiuya/Tuilla
Demografia
Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España]
Motibazio
Psikologian, motibazioa, izaki bizidun bati buruz, bere portaera eta jokabidea zuzendu egiten duten prozesuen multzoa da. Jarduera bat abiarazi eta, beharreko intentsitatean, horren jarraipena eragiten du, jarduera burutu arte. Motibazioa barne-prozesu bat da, inkontzientearekin lotua askotan, eta beraz, ez da zuzenean behatzen. Bestalde, motibazioaren gaia sarri aztertzen da lan eta hezkuntza moduan, pertsonen emaitzak gehitzeko helburuz. Halatan, lantokietan motibazioa piztu eta indartzeko metodologia eta teknika ugari garatu da.
Motibazioak azaltzen du zergatik hasten, jarraitzen edo amaitzen duten portaera jakin bat pertsonek edo animaliek une jakin batean. Motibazio-egoerak, oro har, eragilearen barruan jarduten duten indar gisa ulertzen dira, eta helburu bati zuzendutako portaeran parte hartzeko prestasuna sortzen dute. Sarritan esaten da egoera mental ezberdinak elkarren aurka lehiatzen direla eta egoerarik indartsuenak bakarrik erabakitzen duela portaera. Horrek esan nahi du zerbait egiteko motibatuta egon gaitezkeela benetan egin gabe. Motibazioa ematen duen egoera mental paradigmatikoa desira da. Baina baliteke beste egoera batzuek ere motibazioa ematea, hala nola egin behar denari buruzko sinesmenek edo asmoek.
Motibazioa intrintsekoa izan daiteke, jarduera berez interesgarria edo atsegina delako nahi bada, edo estrintsekoa, eragilearen helburua jarduera bera ez den beste kanpo-sari bat bada. Motibazio intrintsekoak estrintsekoak baino emaitza onuragarriagoak dituela argudiatu da. Motibazio-egoerak ere sailka daitezke, eragileak egiten duen bezala zergatik jarduten duen erabat jabetzen den, motibazio kontziente eta inkontziente gisa ezagutzen dena. Motibazioak lotura estua du arrazionaltasun praktikoarekin. Arlo honetako ideia nagusietako bat da ekintza bat egiteko motibatuta egon behar dugula, ekintza hori egin behar dugula uste badugu. Baldintza hori ez betetzea irrazionaltasun kasuetan gertatzen da, akrasia edo nahimenaren ahultasuna bezala ezagutzen direnak, non desadostasuna dagoen egin behar dugunari buruz ditugun sinesmenen eta gure ekintzen artean.
Motibazioari buruzko ikerketa hainbat eremutan erabili da. Negozioen arloan, gai nagusi bat lan-motibazioari buruzkoa da, adibidez, enplegatzaile batek zer neurri erabil ditzakeen bere langileak motibatuta daudela bermatzeko. Motibazioa ere bereziki interesgarria da hezkuntzako psikologoentzat, ikasleen ikaskuntzan berebiziko garrantzia duelako. Esparru horretan, arreta berezia jarri da motibazio intrintsekoaren eta kanpokoaren ondorioetan.
Definizioa
Motibazioa, eskuarki, honela definitzen da: pertsonak edo animaliak zergatik hasten, jarraitzen edo amaitzen duten nolabaiteko portaera une jakin batean. Era berean, honela defini daiteke: «pertsona batek behar bat asetzeko bitarteko jakin baterantz egiten duen seinalamendua edo enfasia, horrekin bitarteko edo ekintza hori abian jartzeko, edo ez egiteko, beharrezkoa den bultzada sortuz eta areagotuz» edo «portaeraren erro dinamiko» gisa; hau da, «ekintza bat bultzatzen duten barne-faktore edo determinatzaileak». Motibazioa barne-egoera bat da, jokabidea aktibatu, zuzendu eta mantentzen duena. Hitza latinezko motivus edo motus hitzetik dator, eta horrek mugimenduaren kausa esan nahi du.
CONMEBOL Libertadores
CONMEBOL Libertadores edo Libertadores Kopa urtero Hego Amerikan jokatzen den futbol txapelketa da, futbol kluben artean jokatzen den garrantzitsuena. CONMEBOLek antolatzen du eta irabazlea FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa jokatzeko sailkatzen da.
Historia
1960an abiatu zen txapelketa eta Club Atlético Independiente talde argentinarra da garaipen gehien lortu dituena.
30. hamarkadan jokatu izan zen Río de la Platako Kopan du abiapuntua. Orduan Argentina eta Uruguayko txapeldunen arteko partida jokatu izan zen. 1948an Hego Amerikako Txapeldunen Kopa jokatu zen Txilen eta CR Vasco da Gama brasildarra izan zen nagusi.
Azkenik 1960an gaur egungo txapelketari hasiera eman zitzaion. XXI mendean Mexikoko taldeek ere parte hartu dute gonbidatu gisa.
2004 artean Munduko talderik onena aukeratzeko Libertadores Kopako txapeldunak Kontinente arteko Futbol Kopa jokatu zuen Europako txapeldunaren aurka baina 2005etik aurrera Kontinente guztietako txapeldunen aurka jokatzen du.
2018ko finala Boca Juniors eta River Plate taldeen artean jokatuko da, biak ere Buenos Aires hirikoak. Ikusmin handia piztu zen baina finaleko bi partidak atzeratu behar izan ziren. Lehenengo partida Bocaren zelaian jokatzekoa zen baina euri handiak izan ziren eta finala biharamunean jokatu zen. 2-2 emaitzaz berdindu zuten. Itzulerakoa azaroaren 24an jokatzekoa zen baina Riverren zaleek Bocaren autobusari harriak bota zizkioten eta hainbat jokalari zauritu ziren. Istilu hauen eraginez CONMEBOLek finala Argentinatik kanpora jokatzea erabaki zuen, eta Madrilen jokatu zen, Santiago Bernabéu estadioan, abenduaren 9an. Partida 1-1 amaitu ondoren luzapenean River Platek eskuratu zuen garaipena.
Herrialdeka
2022ko datuak barne.
Eduardo Aznar Coste
Eduardo Aznar Coste (Areeta, 1920ko otsailaren 28a - Madril, 1981eko azaroaren 20a) euskal kirolari eta enpresaburua izan zen.
Biografia
Zuzenbidean litzentziatua, Neguriko Aznar familiakoa izan zen. Kirolari moduan, Olinpiar Jokoetan behin hartu zuen parte: Londresen hain zuzen ere.
Enpresaburu moduan Compañía Naviera Vascongada, S.A., Naviera Bilbaína, Compañía Española de Pinturas Internacionales, S.A., Compañía Nacional Hispánica Aseguradora, S.A. eta General Fábrica Española del Caucho, S.A. enpresen presidentea; Naviera Aznar, S.A.ren gerentea eta Compañía General de Asfaltos y Portlands, Banco Urquijo eta Minerales y Productos Derivados enpresetan batzarkidea izan zen.
Pararobertsita
Pararobertsita fosfato motako minerala da.
Itsas aintzira
Itsas aintzira edo albufera sakonera txikiko ur-masa da, itsaso zabaletik hareaz, legarrez edo uharriz osatutako kordoi batez bereizirik dagoena. Albufera hitzaren jatorria arabiarra da, البحيرة edo al-buhayra, "itsas txikia". Itsas aintziren ura, neurri batean edo bestean, gazia da, azken buruan itsasoaz komunikatuta baitaude. Jatorria, sarritan, badia baten ixtearen ondorioa izaten da: itsas sedimentuek eta ibaiek ekartzen dituztenak zamatzen doaz, badia kasik bete arte.
Morfologia aldetik oso desberdinak izan daitezke. Itsasaldiak oso indartsuak ez direnean itsas aintzirak luzeak eta estuak sortzen dira, Mediterraneo kasu. Kasu horietan itsasotik bereizten duen lur-zerrenda, hareaz edo lurraz sortutakoa, hondar-barra estu bat izaten da.
Ekologikoki interes handiko guneak izaten dira. Zoritxarrez giza-populazioetarako oso toki onak izaten dira eta oso ohikoa da ekosistema horiek oso degradatuta egotea edo arazo larriei aurre egin behar. Oso kilometro gutxitan kontraste handiak sortzen dira eta horrek landaredian eragin zuzena du. Hegazti migratzailetzat, bestetik, gelditzeko eta jateko espazio oso egokiak dira. Azkenik, iktiofaunaren ikuspuntutik, arrainentzako arrautzak jartzeko toki oso onak izaten dira.
Euskal Herriko itsas aintzirak
Gure kostaldearen orografia dela eta, ekosistema hauek ez dira oso ohikoak: itsasoak indar handiz jotzen du eta itsas ertzean itsas labarrak dira ugarienak. Aintzira hauentzat baldintza egokiak aurkitzeko Lapurdiko kostaldera jo behar dugu; han Landetako aintzira sistemari jarraituz, Euskal Herriko itsas aintzira nagusiak aurkituko ditugu: Aturri bokalearen ondoko Barreko urmaelak eta Txibertakoa, egun erabat urbanizatuta.
Irunen, Plaiaundiko Parke Ekologikoan azken hamarkadan berreskuratutako aintzirak ditugu, horietako bi ur gaziaz hornituta. Nahiz eta artifizialak izan, ekologikoki garrantzi handia dute.
Itsas aintzira ezagunak
Asko dira munduan ospetsuak. Esanguratsuenak Ramsar hitzarmenaz babestuta daude. Hona hemen batzuk:
Sérifontaine
Sérifontaine Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sérifontaine udalerrian erroldatutako biztanleak 2.531 ziren. Familiak 1.008 ziren, horien artean 265 pertsona bakarrekoak ziren (120 bakarrik bizi ziren gizonak eta 145 bakarrik bizi ziren emakumeak), 263 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 368 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 112 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.085 etxebizitza zeuden, 1.019 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 790 etxeak ziren eta 292 apartamentuak ziren. 1.019 etxebizitza nagusietatik 642 bere jabearen bizilekua ziren, 363 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 19 etxek gela bat zuten, 92 etxek bi zituzten, 206 etxek hiru zituzten, 345 etxek lau zituzten eta 357 etxek bost zituzten. 675 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 543 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 325 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.679 ziren, horien artean 1.225 aktiboak ziren eta 454 inaktiboak ziren. 1.225 pertsona aktiboetatik 1.073 lanean zeuden (591 gizon eta 482 emakume) eta 152 langabezian zeuden (69 gizon eta 83 emakume). 454 pertsona inaktiboetatik 120 erretiraturik zeuden, 174 ikasten zeuden eta 160 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sérifontaine udalerrian 1.022 unitate fiskal zeuden, 2.622,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.993 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 79 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Ekialdeko Lappi
Ekialdeko Lappi azpieskualdea (finlandieraz: Itä-Lapin seutukunta; ipar samieraz: Nuorta-Lappi guovlugielda) Lappi eskualdeko azpieskualdea da. 21.727,9 km² dauzka eta herrialdearen ipar-ekialdean dago, Errusiako mugan.