cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oquawka (Illinois)
Oquawka  Illinoiseko herri bat da. Henderson konderrian kokatua dago. 2010ean 1,371 biztanle zituen, 3.8 kilometro koadrotan banatuta.
Ernesto urakana (2006)
Ernesto urakana 2006ko 45 ekaitza, eta denboraldiko lehen urakana izan zen.
NGC 5501
NGC 5501 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Daboia palaestinae
Daboia palaestinae Daboia generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Espainiako Sustapen Ministerioa
Espainiako Sustapen Ministerioa (Ministerio de Fomento) ondorengo arlo hauek bere ardurapean dituen Espainiako Gobernuko ministerioa da: itsas, lehor eta aireko garraio-azpiegiturak; garraio horien kontrola, antolaketa eta kudeaketa administratiboa; posta-zerbitzuen antolaketa eta zuzendaritza; astronomia, geodesia, geofisika eta kartografiari lotutako zerbitzuen zuzendaritza eta sustapena. Egun, Sustapeneko ministroa José Luis Ábalos da, PSOEko kidea.
Aurreko izenak
Ministerioak aurretik izandako izenak:
Rineloricaria hoehnei
Rineloricaria hoehnei Rineloricaria generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
FK Sileks
FK Sileks (mazedonieraz ФК Силекс, izen osoa Fudbalski klub Sileks) Ipar Mazedoniako Errepublikako futbol talde onenetakoa da, Kratovo hirikoa. Ipar Mazedoniako 3 liga eta 2 kopa irabazi ditu.
Historia
1965ean sortu zen baina talde apala izan zen Jugoslaviaren garaian. Emaitzarik onena 1990eko Jugoslaviako Kopako final laurdenak izan zituen.
Mazedoniako txapelketak abiatu zirenerako talde bikaina osatu zuen eta lehen hiru ligatan bigarren egin ondoren hurrengo hirurak irabazi zituen. Garai hartakoak ditu bere bi kopa garaipenak ere.
Bi hamarkada titulurik lortu gabe egon ondoren 2020an bigarren egin zuen Ligan eta 2021ean Kopa irabazi zuen, baina urte berean maila galdu zuen. 2021-22 denboraldian bigarren mailan zegoela Kopako finalera iritsi zen eta penalti jaurtiketatan galdu zuen. Hala ere urte hartan lehen mailara igotzea lortu zuen.
Marigny (Marne)
Marigny Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 48 etxebizitza zeuden, 41 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 6 hutsik zeuden. 47 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 41 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 33 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 58 ziren, horien artean 45 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 45 pertsona aktiboetatik 40 lanean zeuden (23 gizon eta 17 emakume) eta 6 langabezian zeuden (5 gizon eta 1 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Marigny udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 720 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Atletismo
Atletismoa lasterketa, jauzi, jaurtiketa eta ibilketa proba jakin batzuk egitea dakarren kirol bat da. Modu antolatuan antzinako olinpiar jokoetatik egin izan du gizakiak, K.a. 776. urtetik alegia. Munduan atletismoa arautzen duen erakunde nagusia World Athletics (2019a arte Atletismo Federazioen Nazioarteko Elkartea, IAAF ) da, 1912an sortua.
== Probak ==
Lasterketak
Pista ofizialetan lehenengo kaleak (barnealdean) 400m-ko luzera dute. Bi zuzenguneen luzera 84 m ingurukoa izan ohi da eta bi kurben erradioa 36,5mkoa. Pista bi ardatzekiko simetrikoa izaten jarraitzen, aurreko neurriak aldatu daitezke.
Korrikalariak erlojuen kontrako aldera egiten dute korri. Zuzengunearen hasieran 3 metroko eta bukaeran 17 metroko tartea egon beharko luke korrikalariak balaztatzerakoan segurtasun handiagoa izan dezaten.
Lehenengo kalearen barnealdean 5cm-ko altuera eta zabalera duen metalezko zintarria dago. Hala ere eremua mugatzen duen marra zuri bat pintatu behar da zintarriren azpian, lasterketa jakin batzuk direla eta, kono edo banderez (20cm-ko altuera, gutxienez) pistaren jatorriko ibilbidea markatuz, bata bestearen artean 4 metroko distantzia edukiz gehienez.
Kaleen neurriak kanpoko lerrotik zenbatzen dira. Kale bakoitzak 1,22m-ko zabalera du (±1cm) eta alde bakoitzean 5 zentimetroko zabalera duen marrak ditu. Maldari dagokionez, ezin da gainditu 1:100 (barnealdera) eta 1:1000 (lasterketaren norabidera). Segurtasun eremuak metro 1 baino gehiagokoak dira barnealdean eta metro 1-ekoak kanpoaldean, gainera, ezin da ez materialik, ez oztoporik egon bertan. Pistaren drainatze sistema ere pistaren maila berdinean egon behar da.
Oztopoen lasterketa egiteko behar den putzua bigarren kurbaren barnealdean edo kanpoaldean egon behar da eta eduki behar dituen neurriak hauek dira: 3,66m x 3,66m x 0,70m. Zuzengunea hasi aurretik, kale bakoitzaren zenbakia egon behar da margotuta, metro erdiko luzeraz eta lasterketaren noranzkoan irakurgarria izanez. Lasterketa batean korrikalaria bere kaletik hasi eta lasterketaren zehar kalez aldatzen denean (800m-ko lasterketa), prisma edo konoak jartzen dira kale bakoitzaren eskuinean, kale aldaketa hori non egin daitekeen zehazteko. Igarobide bat ere egon behar da, pistaren kanpoan hasten diren probak (maratoia, maratoi erdia, ibilketa atletikoa) eta barruan amaitzen diren probak lotzeko.
=
Pistaren neurriak ===== Zuzenguneak: 84,39m (zuzengune bakoitzak) x 2 = 168,78m (2 zuzenguneak)
Kurbak:
Guztira: 168,78m (2 zuzenguneak) + 231,22m (2 kurbak) = 400m
Jauziak
Luzera: Luzera jauziko kaleak 40 metro inguruko luzera du eta lasterketa kaleen azabalera berdina edukitzen du (1,22m). Jauzi egiteko taularen neurriak (0,20 m ± 0,02) x (0,10 m ±0,01) dira. Erorketa eremua hareaz beteta egon behar da, 2,75m-ko zabalera eduki behar du gehienez eta jauzi egiteko taulatik 10 m baino gutxiagora egon behar du.
Hirukoitza: Jauzi hirukoitza luzera jauziaren eremu berdinean egiten da, aldaketa batekin. Nazioarteko lehiaketetan jauzia egiteko taula 11 metrotara egon behar da emakumezko proban eta 13 metrotara gizonezkoan.
Altuera: Altuera jauzia igarobide erdizirkular batean egiten da, gutxienez 20 m-ko erradioa eta 3 x 5 m-ko koltxoneta batean. Listoi a zurez, metalez edo beirazko zuntzez egina dago eta bi muturretan euskarri lauak ditu egonkortasun handiagoa edukitzeko. Gainera, 2kg-ko pisua eta 4m-ko luzera eduki dezake gehienez.
Pertika: Pertika jauzia egiteko kalea luzera eta hirukoitza egiteko kaleak duen neurri berberak ditu (40m-ko luzera eta 1,22m-ko zabalera). Atletak pertikarekin jauzi egiteko, pertika oldar-kutxa batean sartu behar du eta horretarako koltxonetaren aurrean oldar-kutxa bat dago kokatuta. Listoiaren ezaugarriak altuera jauziaren antzerakoak izan ohi dira eta listoia eusteko bi zutoin kokatzen dira listoiaren mutur bakoitzean. Horrez gain, koltxoneta 6,5m x 5m-koa da.
Jaurtiketak
Diskoa: Disko jaurtiketa 2,5m-ko zirkulu batean egiten da. Gainera, kaiola deritzon egitura bat du eta erorketa eremuak 85 metroko erradioa eta 54,72ko korda du.
Mailua: Mailu jaurtiketa egiteko zirkuluak 2,135m-ko diametroa du. Gainera beste jaurtiketetan baina erradio handiagoko erorketa eremua du, 90 metroko erradioa eta 61,56-ko korda edukiz.
Xabalina: Xabalina jaurtiketa egiteko eremua 30 eta 36 metroko igarobide bat da, eta 4 m-ko zabalera eta 8 m-ko erradioa duen arkua du. Erorketa eremuari dagokionez, 100 metroko erradioa eta 50 metroko korda du.
Pista estalia
Lasterketen pistaren luzera aire librearen erdia izan ohi da, hau da, 200 metroko luzera du bira bakoitzak lehenengo kaleko barnealdetik. Gainera, 6 kaleko pistak izaten dira normalean eta bi kurbetan peraltea egoten da. Beraz, eraztunaren barnealdean, belarra egon ordez 60 metroko luzera duen zuzengunea egoten da 60 m eta 60 m hesi egin ahal izateko. Honez gain, atletak helmugara iritsi eta gero, metro batzuetako eremua dago frenatu ahal izateko.
Pistaz kanpo
Pistaz kanpo ere txapelketa eta proba ezberdinak egiten dira. Horien artean mendi-krosak daude, izenak dioen bezela, mendian edo zelaiean egiten diren lasterketak dira. Ibilketa atletikoa ere pistatik kanpo egin daitezkeen probak dira, bide edo errepideetan eta maratoi edo maratoi erdiak ere errepideetan egin ohi dira.
Ekipamendu eta materiala
Atletismoko probaren arabera ekipamendu askotarikoa behar da. Abiadurako probei dagokienez, irteera takoak beharrezkoak dira. Hesi eta oztopo lasterketetarako hesiak eta oztopoak erabiltzen dira proba garatu ahal izateko eta lasterketei hasiera eman ahal izateko, pistola erabiltzen da.
Akziodunen Batzar Orokor
Akziodunen Batzar Orokorra sozietate anonimo batean dagoen administrazio eta kontrolatze organo bat da. Bertan, sozietatearen funtzionamendurako garrantzitsuak diren erabakiak hartzen dira. Batzarrean hartutako akordioak batzarreko aktan jasoko dira.
Atletismo
Ekipamendu eta materiala
Jaurtiketa probak egin ahal izateko ere material anitz erabili behar dira. Xabalina jaurtiketa egin ahal izateko, xabalinak behar dira. Pisu jaurtiketa egiteko, normalean magnesioa erabiltzen da bolak jaurtitzerakoan irrist ez egiteko. Disko eta mailu jaurtiketa k egiteko, babes kaiola behar da jaurtiketa zirkuluaren inguruan eta jaurtiketa bakoitza egiteko, diskoak eta mailuak behar dira. Kategoria eta sexuaren araberako artefaktuak izaten dira. Arroparen aldetik, gorako partean kamiseta edo «top» deritzon arropa eta beheko aldean galtza motzak, elastikoak edo kuleroak erabiltzen dira. Gainera, gorputz osoko jantziak, «body-ak», ere erabiltzen dira txapelketetan. Oinetakoei dagokienez, tartanean egiten diren probetan hiltzezko zapatilak erabiltzen dira. Zapatila hauek azken hamarkadetan berrikuntza handiak izan dituzte. Karbonozko zola edukitzen dute abiadurazko probetarako eta pisu gutxiko zapatilak izaten dira. Iltzeei dagokienez, zapatilaren aurreko aldean izaten dira, altuera jauzi eta xabalina jaurtiketetan izan ezik. Azken hauetan iltzeak zola guztian zehar jartzen dira, hau da, aurrean eta atzean. Luzerari dagokionez, probaren arabera aldatzen dira ere, 6mm eta 9mm-ko iltzeak izaten dira normalean erabiltzen direnak. Jaurtiketa zirkuluan egiten diren probak burutu ahal izateko ordea, hiltzerik gabeko zapatilak erabiltzen dira. Baina ez dira zapatila arruntak. Irrist ez egiteko bereziak dira zapatila hauek, zorua material ez-irristakor batez eginik dutelako.
Erakundeak
1912an atletismoko nazioarteko gobernu organoa osatzen hasi zen, Atletismo Federazioen Nazioarteko Elkartea, IAAF. 1970ko hamarkadaren amaieran amateur mailatik profesionaltasunerantz egindako kirolaren mugimendua aitortzen hasi zen. Horregatik, 2001ean erakundearen izenetik kendu zen amateur hitza eta «International Association of Athletics Federations» izena izatera pasa zen. Azkenik, 2019an World Athletics izena hartu zuen. World Athletics-ek 215 nazio eta lurralde kide ditu sei kontinenteetan (edo eremu elkarteetan). Sei eremu elkarteak Afrika, Asia, Europa, Hego Amerika, Ipar Amerika eta Ozeania dira.
Kategoriak
Atletismoan pertsona ezberdinen ezberdintasun anitzen ondorioz, kategoria asko sortu behar izan dira. Sailkapen hau, lehiakide bakoitzak gaitasun antzekoa duten arerioak edukitzeko egiten da. Kategoria jakin baterako kirolarien hautatzea eztabaida iturri izan ohi da, lehiakideen, erakundeen eta ikusleen artean. Eztabaida hauek, batzuetan kategorizatze zaila izan daitekeelako gertatzen da.
Gizon eta emakume sailak
Kategoria banaketarik garrantzitsuena generoaren araberako sailkapena da. Gizonezkoen sailaren aldean, emakumezkoaren sailaren garapenak gatazka ezberdinak eragin ditu hautagarritasunari dagokionez.
Adina
Atletismoan adina lehiatzeko gaitasunaren zehaztapen esanguratsua da, kirol hau egiteko gaitasuna, orokorrean, haurtzaroa n eta nerabezaroa n areagotu doa. Beraz, heldutasun era iritsi arte ez dira gaitasun guztia izaten eta 30-35 urte ingurutik aurrera, normalean, gaitasuna galtzen joaten dira, batez ere indar eta abiadurazko probetan. Iraupen luzeko probetan aldiz, 30-35 urte ingururekin gaitasunak areagotu daitezke.
Ondorioz, adin kategoria ezberdinak sortu ziren kirolari gazteagoak eta helduagoak lehiaketetan parte hartzeko. Nazioarte mailan 3 kategoria nagusi daude atleta gazteentzat: 18 urte azpikoak (jubenil maila), 20 urte azpikoak (junior maila) eta 23 urte azpikoak (promesa maila). Gainera, Euskal Herriko eta Espainiako arautegiak deritzon moduan, 16 urte azpikoak (kadete maila) eta 14 urte azpikoak (infantil maila) ere existitzen dira. Adin txikiagokoak ere badaude, hasi berri edo kimu eta benjamin mailakoak. Bestalde, 23 urte eta 35 urte bitartekoak kategoria absolutua n parte hartzen dute. Azkenik, 35 urtetik gora master maila hasten da. Master maila azpikategoria ezberdinetan dago banatua 5 urteko tarteekin, hau da, 35-39, 40-44, 45-49... urte tarteetan banatzen dira eta Espainiako, Europako eta munduko txapelketak azpikategoriaka lehiatzen dira. Atleta helduetariko bat Stanisław Kowalski da. 1910 urtean jaiotako poloniarrak munduko errekor andana ditu, bere azpikategorietan atleta gutxi (edo beste inor) egoten dira eta. Kirolarien adina eta ondorioz parte hartu dezakeen kategoria, dokumentazio ofizialaren bitartez zehazten da, herrialde bakoitzeko nortasun-agiria edo pasaportea erabiliz. Herrialde batzuetan honek dakarren arazo ezberdinen ondorioz hainbat iruzur egon dira historia guztian zehar adinaren ondorioz, batez ere Afrika eta Asia Hegoaldea n. Gertakari nabarmenetako bat Thomas Longosiwa olinpiar dominaduna izan zen, pasaporte faltsua eman baitzuen 2006an Atletismoko Munduko Junior Txapelketa n (20 urte azpikoentzat) 24 urte zituela. India n adibidez, ezagunak egin dira Dharampal Singh Gudha eta Fauja Singh iraupen luzeko korrikalariak. Biek 100 urte baino gehiago zituztela esaten dute, baina ezin da ziurtatu beraien adin zehatza, ez dagoelako erregistrorik.
Elbarritasuna duten atletak
Batzuetan, elbarritasuna duten kirolariek elbarritasun gabeko kirolarien aurka lehiatzeko maila lortzen dute. Legez itsua zen Marla Runyan 2000 eta 2004ko Olinpiar Jokoetan aritu zen eta urrezko domina lortu zuen 1500 m-etan 1999ko Panamerikako Joko etan. Oscar Pistorius, anputatu bikoitza, semifinalista izan zen 2011ko Munduko Txapelketa n eta zilarrezko domina irabazi zuen Hegoafrika ko taldearekin 4 × 400 metroko erreleboan. Master kategorian aldiz, ohikoagoa da kirolari paralinpikoak ikustea, adibidez, Blind Ivy Granstrom-ek Masters munduko errekor ugari ezarri zituen.
Bestelako eztabaidak ere badaude, adibidez, kirolari batzuei beren desgaitasun maila areagotzea leporatzen zaielako, zailtasun txikiagoko kategorietan lehiatu ahal izateko. Adimen urritasuna duten kirolariek debekatuta zuten kirol paralinpiko guztietan lehiatzea egiaztapen arazoengatik 2000ko Udako Paraolinpiadetatik. Arazo hau 12 urtez egon zen konpondu gabe eta 2012ra arte ezin izan zuten txapelketa horietan parte hartu.
Atletak
Euskal Herriko atleten artean aipatzekoak dira Diego Garcia, Martin Fiz, Maite Zuñiga eta Naroa Agirre. Beste europar batzuen artean bestela oso famatuak izan dira Sebastian Coe, Daley Thompson eta Linford Christie britainiarrak, Sergei Bubka ukrainiarra eta Marita Koch alemaniarra, beste hainbaten artean.
Ameriketakoak, Jesse Owens, Bob Beamon, Carl Lewis, Edwin Moses, Florence Griffith eta Evelyn Ashford estatubatuarrak eta Merlene Ottey, Asafa Powell eta Usain Bolt jamaikarrak nabarmentzekoak dira.
Afrikakoen artean, azkenik, ospetsuak dira Saïd Aouita eta Hicham El Guerrouj marokoarrak, Paul Koech eta Catherine Ndereba kenyarrak, eta Haile Gebrselassie eta Kenenisa Bekele etiopiarrak.
Teknikak
Mendeetan zehar kirol marken hobekuntza materialetan egindako berrikuntzen eta proba bakoitzaren tekniken berrikuntzen ondorioz gertatu dira. XVIII.mendea ren amaieran Ameriketako Estatu Batuetao jeneral batek «crouch start» teknika asmatu zuen. Teknika honekin lasterketen irteera kukubilkoz egiten hasi ziren. Historiako 100 metroko lehen Olinpiar Jokoetako irabazleak, Tom Burke k, metodo hau erabili zuen.
Hesi lasterketei dagokienez, 1900. urteko Olinpiar Jokoetan, Alvin Kraenzlein estatubatuarrak berrikuntza bat egin zuen hesien arteko pauso kopurua murriztuz.
1920eko hamarkadan, estatubatuarrek teknika berri bat aurkeztu zuten luzera jauzian. «Hitch kick» izena hartu zuen eta airean batidak egitean datza. Pisu jaurtiketan, Parry O´Brien estatubatuarrak 180º-ko biraketa teknika asmatu zuen. Bigarren Mundu Gerra eta gero entrenatzaile sobietarrek jauzi teknika ezberdinak garatu zitzten proba ezberdinetarako. Altuera jauzia izan da historian zehar teknikoki gehien aldatu den probetako bat. Valeri Brumel izan zen "arrabol bentrala" erabili zuen lehenetariko atleta, eta "artazi" teknika ordezkatu zuten. Urte batzuk gerago, altuera jauziaren iraultza gertatu zen Dick Fosbury estatubatuarraren teknikaren ondorioz. Teknikak bere abizena hartu zuen izen modura eta teknika hau erabiliz 1968ko Mexikoko Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen. "Fosbury" teknika bizkarrez jauzi egitean datza. Hau da, listoia goruntz begira pasaz. Berrikutza hau orain arteko garrantzitsuena izan da, gaur egun teknika hau erabiltzen delako profesional mailan eta beste inork ez duelako beste teknikarik aurkitu gehiago saltatu ahal izateko.
Entrenamenduak
1920eko hamarkadan, Paavo Nurmi iraupen luzeko finlandiar korrikalariak era askotako entrenamendu metodo bat asmatu zuen, abadura eta erresistentzia saio zorrotzetan oinarrituta. Azken adibide honetan oinarrituta, Gösta Holmer suediarrak fartlek sistema asmatu zuen. Sistema honekin atleta bakoitzak bere kabuz egokitu dezake entrenamendua bere gaitasun, trebetasun eta nahiera. Holmerrek Suedian naturaz inguraturik zegoen entrenamendu pista bat sortu zuen, muino eta oztopoekin (zuhaitzen enborrak, ibaiak,...).
1950eko hamarkadan, Alemania ko mediku batzuek denbora-tartekako entrenamendu teknika sortu zuten. Sistema zorrotz honen bidez, Europa Ekialdeko korrikalariek abantaila lortu zuten beste korrikalariekin alderaturik, besteak beste, Emil Zatopek txekiarra, Olinpiar Jokoetan hainbat domina irabazi zituen korrikalaria.
Alemaniako Errepublika Demokratikoak, antzemate goiztiar politikari, goi mailako prestakuntzari eta biomekanika ri eta fisiologia ri buruzko ikerketei esker, goi mailako esprinter asko eduki zituzten. Aldi berean, Zeelanda Berria n «Jogging-a» sortu zen, eta baita erresistentzian oinarritutako programa intentsiboa ere. Metodo hau, besteak beste, Peter Snell iraupen luzeko korrikalariak erabili zuen 1960ko hamarkadan. Hamarkada berdinean, Herb Elliot australiarrak, Melbourne n, gerra aurreko metodo suediarra berreskuratu zuen.
Okruschita
Okruschita mineral bat da eta roscherita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Okruschita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Gaudí Sariak
Gaudí Sariak "Acadèmia del Cinema Català" elkarteak urtero Bartzelonan banatzen dituen premioak dira, banatutako irudiak Antoni Gaudí arkitektoaren omenez eginda daudelarik. 2009an lehenengo aldiz banatu zituzten, 2002an sortutako "Premi Barcelona de Cinema" ordezkatuz.
Euskararen Etxea
2004ko abenduaren 3an zabaldu zuten, eta Eusko Jaurlaritza, Bizkaiko Foru Aldundia eta Bilboko Udala erakundeek diruz lagunduta dago.
Gaudí Sariak
Hautagaiak Katalunian egindako pelikuletan lan egin dutenak izan daitezke, katalanez zein beste hizkuntza batzuetaz egindakoak, bertako zuzendariak, aktoreak eta abar izan edo kanpokoak.
Euskararen Etxea
Lehenengo solairua
Euskararen Interpretazio Zentroa (EIZ) dago. Euskararen bizi indarra eta aniztasuna transmititu nahi ditu erakusketak. Bisita ludiko bat egiten du bisitariak hainbat pantailatan zehar ikus-entzunezko informazioarekin jolasten. Irudi, soinu, jolas, argi eta ispilu ikusgarriek ingurune txundigarri osatzen dute, Euskaldunekk, azken 50 urtetan egin dituzten urratsekin, ingurune moderno horretan euskara bizirik eta ondo kokatuta dagoela transmititu nahi du erakusketak.
Ardatz nagusia alde batetik euskara batua eta euskalkien arteko unibertsoa da, eta bestetik hizkuntza eta hiztunen historia erakusten dute.
Datuak beste hiru hizkuntzatan jaso daitezke: gaztelaniaz, ingelesez eta frantsesez.
Bigarren solairua
Multimedia Gordailua edo Mediategia, Euskarazko Unibertsitate Liburuen Gordailua eta Areto Balioaniztuna daude solairu honetan.
Hirugarren solairua
Euskal Idazleen Elkartea, Mendebalde Kultura Alkartea eta Euskara Elkarteen Federazioa (Topagunea) elkarteek solairu honetan dituzte bulego nagusiak.
Laugarren solairua
Bizkaiko Ikastolen elkarteak bertan dauka egoitza nagusia.
Mingot
Mingot Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 34 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 33etxeak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 24 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 23 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 57 ziren, horien artean 43 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 43 pertsona aktiboetatik 39 lanean zeuden (20 gizon eta 19 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Mingot udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fiamignano
Fiamignano Italiako udalerri bat da. Rietiko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fiamignanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Las Araucarias
Neguko estazioak, eskia eta snowboarda praktikatzen den lekuan, 350 hektareako arlo eskiagarria, 1.550 eta 1.950 m bitarteko altitudeak, eta hiru teleski —200, 650 eta 1350 m luze— eta 950 m-ko teleaulki bat ditu.
Finantzaz haratago
Finantzaz haratago Finantza Etiko eta Alternatiboetako Hezkuntzaren Euskal Sarea da, EAEn finantza etiko eta alternatiboetako hezkuntza sustatu eta zabaldu egiten duen plataforma. Gaur egun sare honetan parte hartzen duten erakundeak hauexek dira: Elkarcredit, Finantza Etikoak Elkartea (EAEn Fiare Proiektua Babesteko Elkarte Ohia), Mugarik gabeko Ekonomilariak eta Oikocredit.
Helburuak
Hezkuntza finantzario kritikoaren bitartez ekonomia eraldatzaileak babestea da sarearen helburuetako bat. Horrez gain, irakasleak eta gizarteak jasotako hezkuntza ekonomiko eta finantzarioari buruzko hasunarketa kritiko eta konstruktiboa eraiki nahi du.
Puéchabon
Puéchabon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Finantzaz haratago
Helburuak
Gaur egungo hezkuntza sisteman ikuspegi finantzario tradizionalak duen garrantziari aurre egiteko Finantzaz Haratagotik ikasgeletan erabili daitekeen material alternatiboa argitaratzen dute, egungo sistemari buruz ikuspegi kritikoa sustatzeko, ekonomia eraldatzaileen aldeko apustua egiteko eta sozialagoa eta jasangarriagoa den mundu baten alternatibaren adibidea erakusteko. Etorkizunera begira, sarearen erronka nagusieneteko bat eragin politikoa izatea da, hezkuntza-sistea hobetzeko gaitasuna izateko.
Puéchabon
Biztanleria
2007an Puéchabon udalerrian erroldatutako biztanleak 445 ziren. Familiak 178 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (22 bakarrik bizi ziren gizonak eta 30 bakarrik bizi ziren emakumeak), 61 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 13 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 289 etxebizitza zeuden, 186 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 58 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 280 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 186 etxebizitza nagusietatik 144 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 39 etxek hiru zituzten, 59 etxek lau zituzten eta 77 etxek bost zituzten. 112 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 76 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 96 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 275 ziren, horien artean 181 aktiboak ziren eta 94 inaktiboak ziren. 181 pertsona aktiboetatik 158 lanean zeuden (85 gizon eta 73 emakume) eta 24 langabezian zeuden (10 gizon eta 14 emakume). 94 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Puéchabon udalerrian 189 unitate fiskal zeuden, 463,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.659 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Puéchabon udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 320 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tenosinobitis
Tenosinobitisa ematen da flexoestentsio errepikatuak ematen direnean tendoiaren lekak jariatzen duen likido sinobiala murriztuko da, eta ondorioz bere zorroaren barruan tendoiaren marruskadura emango da, hanturaren adierazgarri diren lehen sintomak diren beroa eta mina agerraraziz. Horrela, labainketa geroz eta behartuagoa izango da, eta mugimendu hauen errepikapenak, narriatzen ari diren beste ehun fibrotsu batzuen hantura eragin dezake, egoera kronifikatuz eta azkenean mugimendua eragotziz.
Kasu berezi bat De Quervain sindromea da, hatz lodiaren tendoi abduktore luzean eta hedatzaile laburrean agertzen da, eskuaren heldualdi gogorrak biraketekin edo desbiderapen erradial eta kubital errepikatuekin konbinatzean.
Tenosinovitis-aren beste aldaera bat tenosinovitis estenosante digitala da, eskuko hatzamar baten hedapenaren blokeoan datzana, giltzadura metakarpofalangikaren aurpegi ahurrean agertzen den oztopo batengatik. Honek, tendoi flexorak edo tolestzaileak afektatzen ditu, maila honetako polea fibrotsu batetik pasatzen direnean.
Kasu hauetan, tendoiaren edo bere lekaren hantura eta handipena, eragindako sinovits-aren ondorioz agertutako atxikiduren presentziarekin batera, espazio arazo bat eragiten du, tendoiaren eta bere lekaren labainketa arruntean eragiten duena.
Ezten FCR
Ezten FCR arrisku-kapitaleko funtsik garrantzitsuenetakoa da, Euskal Herriko Arrisku Kapitalaren Sozietatearen mendekoa. Eusko Jaurlaritzak estrategikotzat jo dituen sektoreetan inbertitzeko instrumentua da. Funts horrek enpresetako lehen urteetan inbertitzen du.
2003ko abenduaren 31n, 26 milioi eurotik gorako kapitala zeukan kudeaketan eta 33 enpresetan parte hartzen zuen. Funts horrek parte hartutako enpresetako batzuk dira honako hauek: Aguas de Bilbao, S.A., Energía de Bilbao, S.A., Bodegas Baigorri, S.A., eta Papelera Etxezarreta, S.A.
Funts horiek dinamikoak dira inbertitzeko eta desinbertitzeko garaian. Elkarteak dioenez, 2003ko irailetik abendura artean Eztenek desinbertitu egin zuen Guasco I+G taldean, zeinen helburua mikroenergiako plantak garatzea zen. Kide kooperatiban berriz, MCC Desarrollo SPE, S.A.ren bitartez parte hartzen zuen. Hala ere, enpresa hauetako akziodunen artean sartu da: Game Pro, S.A. (bideo-jokoen gaia jorratzen duen Bilboko enpresa) eta Rotartica, S.A. (klimatizazioko ekipamenduak fabrikatzen dituzte eta Gas Natural eta Fagor enpresek %50eko partizipazioa daukate). Beste enpresa hauetan ere hartu ditu partizipazioak: Inversiones en Concesiones Ferroviarias, S.A. eta VR Specialty Valves Research, S.A. (Lezamako enpresa).
Ergersheim
Ergersheim honako udalerrietako bat izan daiteke:
Florence urakana (2006)
Florence urakana 2006ko 6. ekaitza, eta denboraldiko bigarren urakana izan zen.
Shiloh (Ohio)
Shiloh Ohioko herri bat da. Richland konderrian kokatua dago. 2010ean 649 biztanle zituen, 2.34 kilometro koadrotan banatuta.
Husqvarna
Husqvarna Group ( ahoskatua) korporazio multinazional bat da, egoitza nagusiak Stockholm eta Huskvarna hirietan dituena. Jatorria Suediako Huskvarna herriko moskete-fabrika batean du. Basogintzako, nekazaritzako eta lorezaintzako makinak egiten eta merkaturatzen ditu batez ere. Baita eraikuntzarako, salbamendurako eta garbiketarako makinak, norbera babesteko ekipamendua eta kaleko arropa eta osagarriak ere.
Karrikiri (ganadutegia)
Karrikiri (gaztelaniaz Carriquiri idatzia, C bikoitza duen etxearen burdina eta guzti) zezen suharren ganadutegia da, 1850ean Nazario Karrikiri enpresaburuak sortua. Iruñeko Sanferminetan toreatu zen lehen ganadutegia izan zen, eta hortik hartu zuten izena Sanferminetako zezenketetako zezenik suharrenari urtero ematen zaizkion sariek. Karrikiriren ondorengoek 1908an saldu zuten jabetza.
Urte askoan Tutera inguruan egon zen kokatua ganadutegia, baina 21. mendean “Vega de Hornillos” eta “Valcuevo” finketan bazkatzen dira, Alconchel udalerrian daude, Badajoz probintzian.
Karrikiri ganadutegiko inoizko zezen ezagunena Llavero izan zen, indultua lortu zuena Zaragozan 1860an, ezten-hagaren 53 sastakada jaso ondoren eta 10 zaldi hil ondoren.
Conflans-sur-Lanterne
Conflans-sur-Lanterne Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Conflans-sur-Lanterne udalerrian erroldatutako biztanleak 653 ziren. Familiak 285 ziren, horien artean 95 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 59 bakarrik bizi ziren emakumeak), 83 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 87 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 333 etxebizitza zeuden, 292 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 271 etxeak ziren eta 62 apartamentuak ziren. 292 etxebizitza nagusietatik 194 bere jabearen bizilekua ziren, 91 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 14 etxek bi zituzten, 42 etxek hiru zituzten, 96 etxek lau zituzten eta 139 etxek bost zituzten. 204 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 143 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 106 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Abuztuaren 4
Abuztuaren 4a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamaseigarren eguna da, 217.a bisurteetan. 149 egun falta dira urtea amaitzeko.
Conflans-sur-Lanterne
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Abuztuaren 4
Kanpo estekak
Abuztuaren 3 | Urteko egutegi | Abuztuaren 5
Thomas Barras (arraunlaria)
Thomas Elliott Barras –Tom Barras izenarekin ezaguna– (Staines-upon-Thames, 1994ko Urtarrilaren 7a) arraunean lehiatzen duen britainiar arraunlaria da. Tokion, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, zilarrezko domina lortuz skull laukoitza proban (Harry Leask, Angus Groom eta Jack Beaumontekin batera).
Conflans-sur-Lanterne
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 429 ziren, horien artean 310 aktiboak ziren eta 119 inaktiboak ziren. 310 pertsona aktiboetatik 285 lanean zeuden (162 gizon eta 123 emakume) eta 25 langabezian zeuden (9 gizon eta 16 emakume). 119 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 44 ikasten zeuden eta 40 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Orangeville (Illinois)
Orangeville  Illinoiseko herri bat da. Stephenson konderrian kokatua dago. 2010ean 793 biztanle zituen, 1.63 kilometro koadrotan banatuta.
Conflans-sur-Lanterne
Diru sarrerak
2009an Conflans-sur-Lanterne udalerrian 288 unitate fiskal zeuden, 649,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.711 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 5 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Conflans-sur-Lanterne udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rineloricaria isaaci
Rineloricaria isaaci Rineloricaria generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Merkataritza-erregistro
Merkataritza-erregistroa bertan izena emandako enpresa eta merkataritza-sozietateei publizitatea ematea helburu duen administrazio erakunde bat da. Han, banakako enpresariak, merkataritza sozietateak eta beste entitate batzuk inskribatzeaz gain, Legeak eta Erregelamenduak adierazitako beren egintza eta gorabeherak ere inskribatuko dira. Merkataritza erregistroaren funtsezko funtzioa publizitatea ematea da. Erregistroa publikoa da eta beraz, edozein pertsonak Erregistroan sarrera du interesatzen zaizkion Erregistro datuak ezagutzeko.
Trebiñu
Trebiñu (ofizialki Condado de Treviño) Burgos probintziako (Gaztela eta Leon, Espainia) ipar-ekialdeko udalerri bat da, Gasteizen hegoaldera dagoena. Udalak zenbaitetan izenaren balizko bertsio elebiduna —Condado de Treviño/Trebiñuko Konderria— erabiltzen du; baina Euskaltzaindiak Udalaren izen ofizialaren euskal ordaina Trebiñu Konderria dela zehaztu du.
260,71 kilometro koadro eta 1.460 biztanle ditu (2010), hainbat herrixkatan banaturik. Geografikoki Araban egon arren eta bere biztanle gehienek Arabako parte izatearen aldarria hainbatetan azaldu arren, administratiboki Burgosko parte da. Argantzonekin batera Trebiñuko barrendegia osatzen du. Udalerri burua izen bereko herria da.
Klima
Trebiñu klima ozeanikoaren eta klima mediterraneoaren arteko trantsizio gunean dago, Araba gehiena bezala. Gehiago zehaztuz, Trebiñuko klima submediterraneoa da, alegia, klima epela baina iparralderago baino euri gutxiagorekin.
Udalerriaren garaieraren ondorioz, tenperaturak iparralderago eta hegoalderago baino apur bat baxuagoak dira oro har. Bestalde, itsasotik hurbil ez dagoenez, klimak ezaugarri kontinentalak edukitzea eragiten du, hau da, oszilazio termikoa itsasotik hurbilagoko eskualdeetan baino handiagoa da urtean zehar.
2008tik 2011ra (3 urte) Trebiñu herriko estazio meteorologikoan egin diren neurketen batez bestekoak hauek dira:
Kontuan izan balio hauek ez direla oraindik esanguratsuak, normalean 30 urteko datuak erabiltzen baitira batez bestekoak kalkulatzeko. Prezipitazioari dagokionez, fidagarriagoa izan daiteke Gasteizko eta Miranda de Ebroko estazioen datuei erreparatzea, Trebiñun bien arteko balioa baitago. Gasteizen batez beste urtean 823 mm prezipitazio botatzen du, eta Mirandan 521 mm.
Erliebea
Trebiñuren erliebeak ez dauka garaiera handiko mendirik, baina oso gora-beheratsua da ia udalerri osoan. Ihuda ibaiaren arroaren goiko aldean kokaturik egonik, mendilerroz inguraturik dago hego-mendebaldean izan ezik. Erliebea berdintzen den toki nagusia Añastro inguruak dira, mendebaldean, Argantzonekin muga egiten duen tokian.
Udalerriaren punturik gorena Butxisolo mendia da (1.135 metro), Kapilduiren mendigunean dagoena, ipar-ekialdean. Punturik baxuena, berriz, udalerriaren mendebaldeko ertzean Zadorra ibaiak muga egiten duen tokian dago, Manzanos eta Burgeta herrien artean (470 metro).
Udalerriko mendilerro nagusia Gasteiz mendiak dira. Iparraldeko muga ia modu perfektuan markatzen du mendilerro horrek. Garaiera txikiagoa du mendebaldean; ekialderantz joz gero, apur bat garaiagoak diren mendiak aurkituko ditugu. Bertako mendi nagusietako batzuk, mendebaldetik ekialdera: Bustu (978 m), Zaldiaran (978 m), Arrieta (1.001 m), San Cristobal (1.045 m) eta Butxisolo (1.135 m).
Udalerriaren ekialdean, Ihuda ibaiaren lehen ibaiadarrak Bernedoko udalerriaren baitan daude, nahiz eta geografikoki Trebiñuren haran berean egon. Markiz eta Arluzea herrien lurrak dira horiek. Eskualde horren hegoaldean, aldiz, Trebiñuko udalerria Izki ibaiaren bailaran sartzen da, hain zuzen Obekuri eta Baxauri herrietan.
Hegoaldeko mugetan mendilerro bat osatzera iristen ez diren zenbait mendi daude, ibai arroaren mugan: Moraza (1.054 m) eta La Rasa (977 m) inguruetako muinoak dira. Ingurune honetan badaude geografikoki Ihuda ibaiaren arrokoak diren baina Trebiñuko udalerrikoak ez diren bi herri: Faidu eta Baroja.
Udalerriaren mendebaldean beste bi muinotxo daude, Ihuda ibaiaren bi alboetan, ibaia udalerritik irteten den tokian. Ibaiaren iparraldean San Formerio (752 m) dago, hain zuzen udalerriaren patroia denaren baseliza dagoen tokia; eta hegoaldean Cerro (900 m) mendiaren mendilerrotxoa dago.
Hidrologia
Ihuda ibaia Bernedo udalerrian dagoen Okinan jaio, eta berehala Trebiñun sartzen da Saseta paretik. Hegoalderantz doa, eta Markizko errekaren urak jazotzen dituen lekuan mendebalderantz egiten du, Urarten. Ondoren, udalerria zeharkatzen du ekialdetik mendebaldera. Azkenik, Burgeta parean udalerritik irten eta Berantevillan sartzen da.
Trebiñu herria bera Ihuda ibaiaren ertzean dago, muino baten pean. Ibaiaren adar nagusiak, Trebiñuko udalerriaren barruan, hauek dira: iparraldetik Saratsu, Ibia, Askartza eta Arrieta ibaiak; hegoaldetik Barruntia eta Riorrojo ibaiak.
Mendebaldeko muturrean, Zadorra ibaiak muga egiten du Trebiñu eta Erriberagoitia artean.
Trebiñun urtegi nagusi bat dago, Arrietako urtegia, batez ere nekazaritza lurrak ureztatzeko erabiltzen dena. Bertako urak muinoetan estrategikoki kokatutako erregulazio baltsen bidez banatzen da nekazarien artean.
Landaredia
Trebiñuko landaredia hiru faktore nagusik baldintzatzen dute:
Trebiñuko mendilerroak ekialdetik mendebaldera luzatzen dira, nagusiki ipar-mendebaldekoak diren haizeen aurrean hesi modura jokatuz. Hori dela eta, itsasotik datozen euri-fronteek euria mendien ipar isurialdean uzten dituzte gehien bat, eta hegoaldeko mazeletara prezipitazio gutxiago iristen da, Foehn efektuaren ondorioz. Horren eraginez, mendietako iparraldean hezetasun gehiago behar dituzten basoak daude: pagadiak eta hariztiak, eta hegoaldean artadiak, karraskalak eta erkameztiak. Baxauri eta Obekuri inguruetan ameztiak daude, alboan dagoen Izkiko natura parkean gertatzen den bezala.
Ihuda ibaiaren eta bere adarren ibarretako lurrak nekazaritzarako luberritu ziren, eta orain udalerriaren azalera gehienean laboreak ereiten dira. Hala ere, XX. mendeko nekazaritza krisiaren eraginez, lursail asko, batez ere gune malkartsuetan daudenak, utzi egin dira. Toki horietan landaredia leheneratzen hasi da, eta ipurudiak, sastrakadiak eta txilardiak sortu dira. Beste toki batzuetan, udalerriko muino askotan adibidez, mota bereko landaredia dago, baina kasu horietan higaduraren eraginez da.
Mendiko gune batzuetan, Gasteiz mendietan, abeltzaintzarako erabiltzen diren larreak eta belardiak daude. Bestalde, Gasteiz mendietan eta Izki inguruko mendietan zura ekoizteko egin diren baso landaketak ikus daitezke.
Historiaurrea
Mesolitoan sartuta (duela 10.000 urte), Saseta inguruetan dagoen Mendandia aztarnategia aipatu behar da. Oso aztarnategi garrantzitsua, bertan harrizko tresnen 18.000 hondar eta zeramikako zatien 1.000 hondar aurkitu. Toki honetan bi arotako aztarnak daude, zaharrenak Mesolitokoak eta berrienak Neolitokoak, orain dela 7.200-6.400 urte ingurukoak. Bigarren multzo honetan daude zeramikako piezak, datazioen arabera Iberiar penintsulako lehenak direnak.
Lehen indoeuroparrak
Goi Brontze Aroan (Kristo aurreko 1.000 urte inguruan) eskualdera lehen tribu indoeuroparrak iritsi ziren, eta haiekin batera, metalurgia iritsi zen. Talde nagusia zeltak izan ziren, K. a. 800. urte inguruan. Kultura honen bereizgarri diren kastroak eraiki zituzten Santuste (Ozilla) eta San Formerio (Pangua) bezalako gune garaietan, babes modura.
Antzinako Erroma
Erromatarren garaiko aztarnak aurkitu dira Argoten eta Uralden. Sasoi hartan Trebiñu Burdigala (Bordele) eta Asturica Augusta (Astorga) lotzen zituen Iter XXXIV erromatar galtzadaren eta inguruko hiri handiena zen Veleiaren eraginaren pean zegoen, eta bertan asentamendu erromatar txikiagoak sortu ziren. Dirudienez, sasoi hartakoa da Trebiñu toponimoaren jatorria izan daitekeen trifinium hitza, baina orduan bailarako herri nagusia deitzeko soilik erabiltzen zen, ez bailara osoa. Trifinium hitzak eskualdean hiru tribuk (karistiarrek, barduliarrek eta autrigoiek) muga egiten zutela esan nahi du, itxura batean.
Argoten K.o. I. mendetik V. mendera arte egon zen erromatarren presentzia. Etxeko tresnen hondarrak aurkitzeaz gain, dolium eta amphora izeneko edukiontziak, eta eraikuntzarako materialak aurkitu ziren. Horrez gain, aldare-harri bat ere aurkitu da. Urarten, bestalde, zenbait hondakindegi aurkitu ziren, nekazaritzara dedikatutako establezimendu nahiko handi batenak izan daitezkeenak, I. mendetik V. mendera arte okupatuta egon omen zena. Etxeko hornidurak, eraikuntzarako materialak, animalien hondarrak, etab. aurkitu ziren bertan.
Goi Erdi Aroa
Goi Erdi Aroan datatutako aztarnategien artean, ezagunena Lañuko Las Gobas eta Santorkaria izeneko guneetan existitzen diren koben multzoa da. Herri honetako haitz labarretan gizakiak eginiko koba batzuk existitzen dira, eta bere jatorriari buruzko hipotesi tradizionala Erdi Aroan sortutako mugimendu zenobitikoaren ondorioz ermitauen bizileku zirela izan da. Agustin Azkaratek 2007an gidatutako lanetan, hala ere, beste hipotesi batzuk indar gehiago zutela ondorioztatu zuen. Alde batetik, kokagunearen sorrera VII. mendean omen dago, eta hainbat mendez erabili zen, IX. mendearen amaieran utzi egin ziren arte. Harrian egindako koba hauen inguruetan beste eraikin batzuen aztarnak aurkitu dira, mendi mazeletan. IX. mendetik aurrera kobak bizileku modura utzi eta hilerri gisa erabiltzen hasi ziren. Bertako bizilagunak Lañu herria sortu zutenak izango omen ziren. Beren funtzioari dagokionez, ez da baztertzen haietako koba batzuk ermitauen bizileku izatea, baina kasu gehienetan baserritarren asentamenduak zirela ondorioztatu da. XVI. mendean berriro okupatu ziren, orduan nekazaritzarako erabilera emateko.
Udalerriaren mendebaldeko beste herri batzuetan eta ingurukoetan ere sasoi honetan okupatuta egon ziren koba artifizialak aurkitu dira: Faidun, Sarratxon, Urarten eta Markizen.
Goi Erdi Aroaren hasieratik, Erromatar Inperioaren erorketaren ondoren, jadanik ez da antzinako tribuez hitz egiten kronika zaharretan, eta Trebiñu eta Araban bizi den jendeari buruz aritzean, baskoiez hitz egiten da. Aro honetan eskualde osoa bazterreko kokapenean geratu zen, iparraldean bizi ziren frankoen eta hegoaldean zeuden bisigodoen artean, eta euskararen presentzia asko indartu zen. Donemiliagako goldea agirian ageri den Trebiñuko herrien izenetan ikusten denez, XI. mendean Trebiñuko herri askoren izenek euskal jatorria zuten, batez ere udalerriaren ekialdekoek. Trebiñuko aipamena (eskualdeak Rigo de Ivita, egungo euskaran "Ihuda ibaia", izena dauka dokumentu horretan) hauxe da:
Trebiñuren fundazioa
XI. eta XII. mendeetan Udako lurraldea Nafarroako erresumaren mende egon zen. 1161. urtean Antso Jakituna Nafarroakoak eman omen zion hiribildu titulua. Hala izatekotan, Nafarroako Erresumaren hiribildu arabar zaharrena litzateke. Aipatutako muinoaren gailurrean, gaur egun telekomunikazio-antena andana jasotzen dituen horretan, Nafarroako Erresumaren gaztelu bat zegoen, 1199. urteko eraso gaztelarrak konkistatu ezin izan zuena. Fundazio hau Nafarroaren eta Gaztelako Erresumaren arteko tirabiretan ulertu behar da, sasoi hartan eskualdea mugako tokian baitzegoen.
Shreve (Ohio)
Shreve Ohioko herri bat da. Wayne konderrian kokatua dago. 2010ean 1,514 biztanle zituen, 2.2 kilometro koadrotan banatuta.
Trebiñu
Konderriaren sorrera eta Arabako Ermandadea
1366ko apirilaren 8an Henrike II.a Gaztelakoak Pedro Manrique I.a Larakoari eman zizkion dohaintzan Udako lurraldeak, jaurerri gisa goberna zezan. 1453an Pedro Manriqueren birbiloba batek, Diego Gómez Manriquek, Trebiñuko konde izendapena jaso zuen Gaztelako erregearengandik.
1417an Trebiñuk, Gasteizek eta Agurainek ermandade baten sorrera sustatu zuten, nobleziaren gehiegikerien eta gaizkileen aurka egiteko. Arabako lehen ermandadea izan zen hau. Hala ere, batasun honek ez zuen iraun eta laster desegin zen. Arabako Ermandadea sortzeko behin betiko saialdia 1458an izan zen, baina orduan Trebiñuk ez zuen parte hartu eta, horrela, gaur egungo Arabako probintziaren ernamuina izan zenetik kanpo geratu zen.