cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kordoi-zeramika kultura
Suediar-norvegiar Gerra-aizkora kultura
Suediar-norvegiar Gerra-aizkora kultura edo Itsasontzi formako Gerra-aizkora kultura K.a. 2800. urtearen inguruan agertu zen eta 3.000 hilobi inguru aurkitu dira Eskaniatik Uppland eta Trøndelageraino. Hasieran, gerra-aizkorak estatusen adierazgarriak ziren. Harri landuaren tradizioek jarraitzen dute eta migrazio handiak ez dira nabaritzen, ezta bortizki egindakoak ere. Kontinenteko kulturak aldatu ahala, kultura honen itxura zaharrak eten ziren, beraz, Eskandinaviako nekazariek aldaketa horiek onartu zituzten sare berean zeudelako. Sakabanaturiko eta defentsarik gabeko kokalekuek adierazten dute bertako biztanleak erasotzaileak zirela. 3.000 aizkora inguru aurkitu dira Eskandinaviatik, Norrlandetik eta Norvegiako iparraldetik sakabanaturik. Ez dira ezagutzen 300 kokaleku baino gehiago baina haien aztarnak eskasak dira, nekazaritzako alorretan kokatuta egotean, desagertu direlako. Einar Østmok aipatu zuen Zirkulu polar artikoan, Lofotenen, kokalekuak daudela, gaur eguneko Tromsø hiriko iparraldean. Suediar-norvegiar Gerra-aizkora kultura oinarritu zen aurreko Inbutu-formako ontzien kulturako nekazaritza praktika berberetan, baina metalak agertzeak sistema soziala aldatu zuen. Hori ondorioztatzen da Inbutu-formako ontzien kulturak hilobi megalitiko kolektiboak zituela, non sakrifizio ugari egiten baitzituen, baina Guda-aizkora kulturako banakako hilobiak zituen, sakrifizio indibidualak egiten zirenean. Ikuspegi berri bat eman zitzaion kulturari 1993an, Turinge herrian (Södermanland) heriotz-etxe bat induskatu zenean. Zurezko hormetan, buztinezko hogei ontzi, sei lan-aizkora eta gudu-aizkora baten aztarnak aurkitu ziren, guztiak kulturaren azken alditik zetozenak. Gutxienez, sei pertsonen errausketaren aztarnak aurkitu ziren. Hau izan da Eskandinaviako errausketarik lehen aztarna, Erdialdeko Europarekin harreman estuak erakusten dituena. Germaniarrak eskualdean sartzeari dogokionez, Einar Østmo-k azpimarratzen du Eskandinaviako Atlantikoko eta Ipar Itsasoko kostaldeko eskualdeak eta baltiar inguruak itsas ekonomia kementsu batekin elkartu zirela, hedapen geografiko zabalagoa eta kultura hurbilagoa ahalbidetuz. Honela, lotura handiago izan zuten itsas aldeko herriekin barnealdeko kultura kontinentalekin baino. Berak nabarmentzen du garai honen hainbat erliebetan, "milaka" itsasontziek erakusten direla. Hau bezalako itsasoko kulturentzat, itsasoa herriak banatu beharrean, autobidea zen.
Erdi Dnieper eta Fatyanovo-Balanovo kulturak
Kordoi-zeramika kultura ekialdetik hedatu zen Erdi Dnieper kultura dira eta goiko Volgan, Fatyanovo-Balanovo kulturen zehar. Erdi Dnieperreko kulturak oso aztarna urriak badituen ere, estepatik Europako Erdialdea eta Iparraldea iristeko bide errazena da. Gudu-aizkora kulturen eta indoeuropar hizkuntzen arteko lotura zuzena bada, Fatyanovo superstratum indoeuroparra duen kultura Uraliko substratuaren gainean litzateke eta indoeuropar hizkuntzetan identifikatutako mailegu batzuk argituko lituzke. Tesi Indo-uraliarr a. Hala ere, Häkkinenen arabera, uraliar-indoeuropar kontaktuak Kordoi-zeramika kulturaren garaian hasten dira eta uraliar hedapena geroago gertatu zen goiko Volgako eskualdean. Häkkinenek onartzen du Fatyanovo-Balanovo kultura indoeuropar goiztiarra dela, baina bere substratua (Volosovoko kulturarekin identifikatutakoa) ez dela ez uraliarra ezta indoeuroparra ere. Badirudi genetika Häkkinenen alde dagoela.
Gramont (Tarn eta Garona)
Gramont Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gramont udalerrian erroldatutako biztanleak 156 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 117 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 37 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 71 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 67 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 107 ziren, horien artean 69 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 69 pertsona aktiboetatik 63 lanean zeuden (36 gizon eta 27 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
San Frantzisko Asiskoaren monumentua (Iruñea)
San Frantzisko Asiskoaren monumentua Nafarroako Iruñea hiriburuko monumentu bat da. [
Gramont (Tarn eta Garona)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Gramont udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.309 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
San Frantzisko Asiskoaren monumentua (Iruñea)
Monuementua
1926an hiru fraide frantziskotarrek plaza honetan San Frantzisko Asiskoaren omenezko monumentu bat egin zedin eskatu zuten. Udalak eskaera onartu eta Ramón Arcaya nafar eskulturgileak egin zuen eta 1927ko irailaren 25ean inauguratu zen. Monumentuko estatuak 220 cm-ko garaiera du.
Brunswick-Lüneburgeko Dukerria
Dukerria 1235an sortu zen, Welf leinuak Saxonian zituen alodio lurretatik, eta Oton I.a Brunswick-Lüneburgekoari eskaini zion enperadorea feudo gisa. Oton I.a Henrike Lehoiaren biloba zen. Izena lurraldean zeuden bi hiri nagusietatik dator: Brunswick eta Lüneburg. Erdi Aroa bukatu zenerako dukerria hainbat zatitan banatua zegoen, Welf leinuaren ahaide ezberdinen artean, baina agintariek jarraitu zuten erabiltzen "Brunswick-Lüneburgeko duke" titulua, euren titulu propioarekin batera. Dukerria osatzen zuten printzerriak, hala ere, mantendu ziren Germaniako Inperi Santua 1806an desegin zen arte. 1814-15eko Vienako Kongresuaren ondotik lurraldeak Hannoverko Erresuma eta Brunswickeko dukerrian barneratu ziren.
Quan Hongchan
Quan Hongchan txineraz 全 红婵, (Zhanjiang, Guangdong (Txina), 2007ko martxoaren 27a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina eskuratu zuen 10 m-ko plataforman, Chen Yuxi herrikidearen (zilarrezkoa) eta Melissa Wu australiarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
Le Pian-sur-Garonne
Le Pian-sur-Garonne Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Pian-sur-Garonne udalerrian erroldatutako biztanleak 657 ziren. Familiak 254 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 97 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 101 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 283 etxebizitza zeuden, 258 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 279 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 258 etxebizitza nagusietatik 194 bere jabearen bizilekua ziren, 54 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 163 etxek bost zituzten. 214 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 107 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 136 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 424 ziren, horien artean 329 aktiboak ziren eta 95 inaktiboak ziren. 329 pertsona aktiboetatik 308 lanean zeuden (165 gizon eta 143 emakume) eta 21 langabezian zeuden (7 gizon eta 14 emakume). 95 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 igeltseroak, 1 zurgina, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Le Pian-sur-Garonne udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 380 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Le Pian-sur-Garonne udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 330 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Karlota Mecklenburg-Strelitzekoa
Karlota Mecklenburg-Strelitzekoa (1744ko maiatzaren 19 - 1818ko azaroaren 17a) Jurgi III.a Erresuma Batukoaren emazte gisa Britainia Handiko eta Irlandako erregina izan zen 1761ko ezkontzatik bi erresumak elkartu ziren arte, 1801ean. Hortik aurrera Britainia Handia eta Irlandako Erresumako erregina izan zen 1818an hil zen arte. Hannoverko printzesa hauteslea zen ere Germaniako Erromatar Inperio Santuan, bere senarra 1814ko urriaren 12an Hannoverko errege izendatu zuten arte. Hannoverko erregina ezkontidea izan zen, beraz.
Grianan Aileachkoa
Grianan Aileachkoa edo Grianan Aileach (ingelesez Grianan of Aileach edo soilik Ailech; irlanderaz Grianán Ailigh) Irlandako Donegalgo konderrian kokatzen den monumentu historikoen multzo bat da, Grianan izeneko 244 metro garaierako muino batean eraikia dagoelarik. Inishowen penintsulako mugaren ertzean dago, Derry hiritik 11,25 kilometro ipar-mendebaldera.
Idazle ugarik Aileachko "erret gotorleku" nagusia zenaren lekutzat hartzen dute. Multzo honetako monumentu nagusia Burdin Aroko harrizko gotorlekua da. Orokorrean Aileachko Erresumaren kokalekutzat hartu izan da, nahiz eta gaur egun honen hiriburua ekialderago zegoela uste den. Uste denez, iparraldeko Ulaidheko Erresuma ("Ulstergo Erresuma") eta Oiriallako Erresuma zirenak Aileachko Erresumaren mende egongo ziren. Aileachko benetako estatusa edozein zela ere, Grianan lehendabiziko irlandar buruzagien (K.o. 800 - 1200 K.o.) agintearen kultura eta politika gune garrantzitsua zen.
Irlandar mitologia eta kondairen arabera gotorleku honen eraikitzailea Tuatha Dé Dananntarren Daghda errege nagusia izango zen. Erregeraen Aeah semearen hilobia gotorlekuaren erdigunean legoke, gotorlekua berriz hilobi hau inguratuz eraikia izango litzateke. Hau egia izan ala ez, inork ez daki bertan hilobirik dagoe; aztarna arkeologikoak ez daude, nahiz eta hurbil dauden zenbait harripiloak hilobi hau seinalatu dezaketen.
XII. menderako Aileachko Erresuma etengabeko borrokaldi eta beheraldi batean murgildurik zegoen, antzinako bere lurraldeen gehiengoa Normandarrak inbaditu zutelarik. 1101ean gotorlekua hau bera Muirchertach Ua Briain Munstergo Erregeak suntsitu zuen. 1177. urte inguruan Normandarrak dagoeneko behin batean Aileachko Erresumaren lurrak ziren zati handi baten jabe ziren.
La Chaux-du-Dombief
La Chaux-du-Dombief Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Chaux-du-Dombief udalerrian erroldatutako biztanleak 531 ziren. Familiak 212 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 270 etxebizitza zeuden, 211 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 224 etxeak ziren eta 42 apartamentuak ziren. 211 etxebizitza nagusietatik 169 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 130 etxek bost zituzten. 161 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 129 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 358 ziren, horien artean 283 aktiboak ziren eta 75 inaktiboak ziren. 283 pertsona aktiboetatik 262 lanean zeuden (148 gizon eta 114 emakume) eta 21 langabezian zeuden (9 gizon eta 12 emakume). 75 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Chaux-du-Dombief udalerrian 210 unitate fiskal zeuden, 549 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.389 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 zurginak, 1 eraikuntza enpresa, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean La Chaux-du-Dombief udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
El Franco
El Franco Asturiasko ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Eo-Naviako eskualdean kokatutakoa.
Intsula
Intsula edo lobulu intsularra giza garunaren sakonaldean kokatzen den egitura bat da.
Anatomia
Erdialdean, intsulako zentroko edo erdiko ildoa izango dugu.
Intsula lobulu guztia inguratuz, ildo zirkularra dugu. Horretaz gain, intsularen kortexak bekoki, pareta eta loki kortexarekin jarraipena du. Intsula gainetik estaltzen duten hemisferioaren zati ezberdinei operkulu deritze.
Odoleztapena
Erdiko arteria zerebrala lateralerantz abiatuko da Silbioren  kanalaren barnetik, eta bi adarretan banatuko da.
Funtzioak
Lobulu intsularraren funtzioa oraindik ez da ondo ezagutzen, baina badirudi gehienbat adikzioekin zerikusia duela. Izan ere, ikusi izan da tabakoarekiko mendekotasuna duten pertsonengan eremu hau lesionatuz gero adikzio maila murriztu egiten dela.
Intsulinara aferentzia nozizeptiboak eta reisensitiboak heltzen dira. Oro har, erabakiak hartzeko prozesuekin, emozioekin,arretarekin eta sistema linbikoarekin erlazionatzen da.
Adikzioak
Lobulu intsularrak mendekotasunekin duen erlazioa, intsulak sistema linbikoarekin duen erlazioan oinarritzen da. Ikerketek intsularen eta errekonpentsa sistemaren arteko erlazioa seinalatu dute. Izan ere, lobulo intsularrak emozio eta kognizioaren integrazioa burutzen du. Honegatik, lobulu intsularrak drogekiko adikzio eta craving/irrika (kontsumorako nahi kontrolaezina) konduktak eragiten dituela ikusi da.
Dastamenaren eta usaimenaren pertzepzioa
Dastamenaren area sentsitibo primarioa  intsularen beheko aldean eta kortex parietalean kokatzen da. Puntu honetan dastamen informazioa kontsiente bilakatzen da.
Gainera, intsula ere erlazionatu da usaimenaren pertzeptzioarekin.
Erraien kontrola eta somatopertzepzioa
Lobulu Intsularrak errai eta organoen erregulazioan funtzio garrantzitsua betetzen du. Zehazki, hainbat esperimentutan egin den lobuluaren manipulazioak erakutsi du, honek presio arterialean eta bihotz maiztasunean aldaketa handiak eragiten dituela. Horrez gain, digestio aparatutik datozen sentsazioetan parte hartzen du, eta baita aparatu honen, zein arnasketa sistemaren  kudeaketan.
Funtzio bestibularra
Funtzio bestibularrak oreka eta ingurunearekiko gorputzaren kontrola hartzen ditu. Funtzio honek intsulako lobuluan zuntz aferenteak ditu, beraz, intsulak ere parte hartuko du orekan.
Informazio pertzeptibo eta emozionalaren integrazioa
Lehen aipatu dugun bezala, oso behaketa desberdinen arteko lotura-eremu gisa jarduten du, batez ere pertzepzioaren eta emozioaren arteko loturari dagokionez.
Hortaz, hein handi baten, garuneko gune honi esker gure esperientzietatik ikasi egiten dugu, sentsazio subjektibo atsegin zein desatseginak erlazionatzen ditugulako egiten zein esaten dugunarekin, eta modu horretan, hautematen dugunaren bidez portaerak ondorioekin lotzen ditugu.
Enpatia eta emozioen antzematea
Intsulak emozioen antzemate eta enpatian eragin handia du. Izan ere, ikerketa batzuetan ikusi da intsularik ez duten banakoek emozien ezaezagutzan gabeziak dituztela, batez ere, arazoak dituzte poza, harridura eta mina detektatzen. Gainera, ikerlari batzuek emozio eta enpatia gabezia hau autismo, muturreko normatsunaren nahasmen eta portaera arazoekin lotu dituzte.
Patologia
Intsularen kalteen lehengo sintomak laringeko eta eztarriko minarekin hasten dira normalean. Hala ere, bekoki eta Loki eremuetara azkar hedatu daitezke, bertako kalteak ere eraginez.
Gainera, kaltetutako intsularen zatiaren arabera, sintomak desberdinak izan daitezke, baina nabarienak emozio somatosentsorial ezatseginak, laringearen hertsadura, listuaren hiperjariaketa eta sintoma disfoniko eta disartritikoak. Intsularen aurreko zatian sortutako kalteak hasieran asintomatikoak izan daitezke, baina oso azkar hedatu eta sintoma larriak eragin ditzakete: sintoma hipermotorrak eta, atzeko intsulara iristen bada, sintoma somatosentsorial kontralateralak.
Bestalde, kalte hauek ere gaixotasun neuropsikiatrikoekin ere lotuta daudela ikusi da: depresioa, antsietatea, adikzioa, autosmoa eta eskizofrenia. Baita ere arazo kognitibo, autonomiko eta hizkuntzaren arazoak sor ditzakete.
Intsulako asaldurak eta giza jokaerak (eritasun psikiatrikoak, emozioak, menpekotasuna)
Giza-jokaerek kognizioaren, sentimenduen eta motibazioaren arteko elkarrekintza dinamikoa dakarte eta hauen disfuntzioak nahaste psikiatriko asko eragiten ditu. Lobulu intsularra nahaste psikologiko askoren eragile komuna dirudi, hauen artean antsietatea, psikopatia, anorexia nerbiosoa, eskizofrenia eta bipolaritatea (adibidez, pertsona bipolarren intsulako gai grisa nahiko gutxituta dagoela aztertu da) daude.
Horrez gain, intsulan kirurgiaren bat jasotako gaixoek beldurra bezalako emozioak antzemateko arazoak erakutsi dituzte, baina soilik intsularen kortexik gabeko pazienteentzat izan da zaila poztasuna eta harritasuna somatzea.
Menpekotasunei dagokienez, intsula tabakoarekin harremandu egin da, eta intsularen egituraren asaldurak organismoaren nikotina beharrak ezabatzen ditu. Izan ere, erretzaileak diren eta intsularen kortexean iktus bat izaten duten pertsonek erretzeari uzteko bost aldiz probabilitate handiagoa erakusten dute gainerako erretzaileek baino. Azken datu honek, lobula intsularreko errekonpentsa sistemak  adikzioekin duen erlazioaren garrantzia bermatzen du.
Méré (Yvelines)
Méré Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 1.703 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Méré udalerrian erroldatutako biztanleak 1.703 ziren. Familiak 627 ziren, horien artean 112 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 216 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 275 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 703 etxebizitza zeuden, 631 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 46 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 662 etxeak ziren eta 36 apartamentuak ziren. 631 etxebizitza nagusietatik 537 bere jabearen bizilekua ziren, 75 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 65 etxek hiru zituzten, 112 etxek lau zituzten eta 427 etxek bost zituzten. 531 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 237 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 364 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.096 ziren, horien artean 751 aktiboak ziren eta 345 inaktiboak ziren. 751 pertsona aktiboetatik 713 lanean zeuden (382 gizon eta 331 emakume) eta 38 langabezian zeuden (13 gizon eta 25 emakume). 345 pertsona inaktiboetatik 96 erretiraturik zeuden, 165 ikasten zeuden eta 84 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Méré udalerrian 625 unitate fiskal zeuden, 1.762 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 29.863 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 152 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 15 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 37 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 13 higiezinen enpresak ziren, 22 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 31 zerbitzu publikoetatik, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 autoeskola, 4 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 3 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe eta 6 higiezinen agentziak.
2000. urtean Méré udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Bazile-de-Meyssac
Saint-Bazile-de-Meyssac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Bazile-de-Meyssac udalerrian erroldatutako biztanleak 156 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 70 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 94etxeak ziren. 70 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 57 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 79 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 57 lanean zeuden (35 gizon eta 22 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Bazile-de-Meyssac udalerrian 64 unitate fiskal zeuden, 136 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.346 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Saint-Bazile-de-Meyssac udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 183 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rumex
Rumex Polygonaceae familiako landare loredunen genero bat da. 200 espezie ezagutzen dira, urtekoak, urte bikoak eta iraunkorrak direnak.
Perranporth
, 'Porthperan', Ingalaterrako Kornualles konderrikoiparraldeko kostaldeko herri bat da.
Jacaleapa
Jacaleapa Hondurasko El Paraíso departamenduko udalerri bat da. 123 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 3915 biztanle zituen.
Sasihistoria
Sasihistoria kontakizun historikoa zalantzan jartzen saiatzen den diskurtso mota bat da, historiografiaren prozedurak eta teknikak errespetatzen ez dituen ikerketa metodologiko bat erabiliz. Sasihistoria ikerketa alboratzearekin ezaugarritzen da; hau da, soilik aurretiko postulatuekin bat datozen gertaerak aztertu eta hipotesiak egokitu egiten dira teoriara moldatu daitezen. Aldi berean, datazio-teknikak, dokumentuak kontrastatzeko teknikak nahiz testuak aztertzeko teknikak alde batera uzten dira, baita aldez aurreko lanak nahita baztertzen ere. Beste ikerlariekin hitz egiteari uko egin ohi zaio eta gertaerak, nahiz zenbaitetan prozesu historikoak ere, jada gainditutako ikerketa-moduak erabiliz aztertzen dira.
Gainera, hausturagile, antiakademiko, sentsazionalista eta ustezko konspirazioen aurkitzaile gisa agertu ohi da. Oro har, alde batera uzten dira frogapenak, intsinuazio eta susmoen mesederako.
Kasu batzuetan, kriptohistoria terminoa erabiltzen da, 'kriptozoologiarekin' analogiaz, okultismoarekin zerikusia duen testu historikoa adierazteko.
Sasihistoria, sasizientzia kontzeptutik eratorria da eta sasiarkeologiarekin erlazionatzen da askotan. Kontzeptu hauen erabilera maiz gainjarri egin daiteke.
Definizioa eta etimologia
Sasihistoria terminoa XIX. mendearen hasieran sortu zen, eta beraz, sasiezagutza eta sasizientzia terminoak baino zaharragoa da hitza. 1815eko adierazpen batean, Homero eta Hesiodoren Lehiaketa izendatzeko erabiltzen da, Homero eta Hesiodo poeta grekoen arteko fikziozko lehia deskribatzen duen ustezko narrazio historiko bat dena. Terminoaren zentzu gutxiesgarria, historiografiaren lana faltsu edo alferrikako gisa izendatzen duena, 1815eko beste ziurtagiri batean aurkitzen da. Sasihistoria sasizientziaren antzekoa da; izan ere, bi faltsifikazio-motak ikerketa intelektualaren eremurako ezarritako ikerketa-estandarrak bete nahian lortzen dira, baina ez bata ta ez besteak ez dituzte betetzen. Gainera, sasizientziak honen parte izan nahi du, bere onargarritasunerako laguntza-ebidentzia gutxi eskaintzen dituen arren.
Michael Shermer eta Alex Grobman idazleek sasihistoria honela definitzen dute: "iraganaren berridazketa, egungo helburu pertsonal edo politikoetarako". Beste idazle batzuek definizio zabalagoa hartzen dute; Douglas Allchin-ek, zientziaren historialari batek dio, aurkikuntza zientifikoaren historia modu sinplifikatuan aurkezten denean, drama gehiegizkoarekin eta zientzialari idealizatuekin, horrek okerreko estereotipoak sortzen dituela zientziaren funtzionamenduari buruz, eta, izatez, sasihistoria bat dela, errealitateetan oinarrituta egon arren.
Ezaugarriak
Robert Todd Carroll-ek obra sasihistorikoak identifikatzeko irizpideen zerrenda bat garatu du. Honela dio: "Sasihistoria, historia da zera kontutan hartuta:
Nicholas Goodrick-Clarke-k nahiago du "kriptohistoria" hitza. Beharrezko bi elementu identifikatzen ditu, hala nola "Lehen mailako iturrien ezjakintasun osoa" eta "zehaztugabetasun eta baieztapen zoroak" errepikatzea.
Hauek dira sasihistoriaren beste ezaugarri komun batzuk:
Sasihistoria adibideak
Hauek dira teoria sasihistorikoaren kategoria komun batzuk, adibideekin. Kontuan izan kategoria bateko teoria guztiak ez direla nahitaez sasihistorikoak; sasihistoriatzaileak erakartzen dituzten kategoriak dira.
Antzinako estralurtarrak, teknologia zaharrak eta lur galduak
Immanuel Velikovskiren Worlds in Collision (1950), Ages in Chaos (1952) eta Earth in Upheavalen (1955) liburuek, "bat-bateko best-seller" bihurtu zirenek, frogatu zuten mitologia zaharrean oinarritutako sasihistoriak finantza-arrakasta ikaragarrirako potentziala zuela, eta etorkizuneko lanen arrakasta-eredu bihurtu zen.
1968an, Erich von Däniken-ek Chariots of the Gods? argitaratu zuen, eta bertan, kanpoko espazioko antzinako bisitariek piramideak eta beste monumentu batzuk eraiki zituztela dio. Harrezkero, antzeko baieztapenak egiten dituzten beste liburu batzuk argitaratu ditu. Baieztapen horiek guztiak sasihistoria gisa sailkatu dira. Era berean, Zechariah Sitchinek liburu ugari argitaratu ditu. Liburu horien arabera, Nibiru planetako izaki estralurtar batek, Anuncinaki izenaz ezagutzen dena, Lurra bisitatu zuen antzina, urrea eta genetikoki eraldatutako gizakiak bilatzeko, esklabo gisa zerbitzatzeko. Hark dio gertaera horien oroitzapenak sumertar mitologian eta mundu osoko beste mitologia batzuetan erregistratzen direla. Espekulazio horiek ere sasihistoria gisa sailkatu dira.
Astronauta zaharren hipotesia are gehiago zabaldu zen Estatu Batuetan Ancient Aliens telesailaren bidez. Ronald H. Fritze historia-irakasleak ikusi zuen von Däniken-ek eta Ancient Aliens programak sustatutako baieztapen sasihistorikoak ezagunak direla AEB-tan. "Oroimen eta jatortasun gutxiko pop-kultura batean, estralurtarrak eta piramideak eta galdutako zibilizazioak modak bezala birziklatzen dira "
Graham Hancock autoreak liburuen lau milioi kopia baino gehiago saldu ditu, tesi sasihistoriko hau sustatuz: antzinako munduko monumentu nagusi guztiak, Stonehenge, Egiptoko piramideak eta Pazko uharteko moaiak barne, antzinako superzibilizazio bakar batek eraiki zituela, Hancock-en arabera K.a. 15000tik 10000ra bitarte egin zutelarik aurrera, zibilizazio modernoarekin alderatuz, ezagutza teknologiko eta zientifiko berdin edo hobearekin. Lehenik, argumentu horren forma osoa 1995eko Huellas de los dioses salmenta-arrakastan argitaratu zen, herri-txalotzea irabazi zuena, baina erdeinu akademikoa ordea. Christopher Knightek, antzinako zibilizazioek gaur egungoek baino teknologia aurreratuagoak zituztela dioten baieztapen sasihistorikoak azaltzen dituzten hainbat liburu argitaratu ditu, Uriel's Machine (2000) barne.
Lemuria izenez ezagutzen den kontinente galdu bat Ozeano Barea n inoiz existitu zela dioen baieztapena ere sasihistoria gisa sailkatu izan da.
Sasihistoria antisemita
Khazar-en teoria akademiko marjinalak dioenaren arabera, Europa ko judu gehienak Erdialdeko Asia tik datoz. Adostasun akademiko orokorra gorabehera, teoria hori berdin sustatu da antisemitek eta antisionistek bultzatuta, juduak Europan eta Palestinan elementu bitxia direla argudiatuz.
Holokaustoa ukatzea eta, oro har, genozidioa ukatzea sasihistoria gisa sailkatzen dira. Holokaustoa ukatzearen defendatzaile nagusiak David Irving eta beste hainbat dira, Holokaustoa, Holodomorra, Armeniako genozidioa eta beste genozidio batzuk gertatu ez zirela edo handizkaturik agertu zirela argudiatzen dutenak.
Kronologia alternatiboak
Kronologia alternatiboa ekitaldien sekuentzia berrikusia da, akademikoek onartutako mundu-historiaren denbora-lerro estandarretik desbideratzen dena. Kronologia alternatiboaren adibide bat Anatoly Fomenko-ren Kronologia Berria da. Kronologia horren arabera, erregistratutako historia k.o. 1.000. urtearen inguruan hasi zen, eta puntu horren aurretik ustez gertatu ziren gertaera guztiak ez ziren inoiz benetan gertatu, edo gertaeren kontaketa zehaztugabeak dira. Beste adibide bat, ez hain muturrekoa, David Rohl-en Kronologia Berria da, Egipto zaharraren eta Israelen historiarako onartutako denbora-lerroak oker daudela dioena.
Faltsifikazio historikoa
VIII. mendean, Konstantinoren Dohaintza izenaz ezagutzen den agiri faltsifikatu bat, ustez Erroma ren gaineko autoritatea eta Erromatar Inperioaren zati mendebaldarra Aita Santu ari transferitu ziona, zabalki hedatu zen. XII. mendean, Monmoutheko Geoffrey-k Historia Regum Britanniae lan sasihistorikoa argitaratu zuen, herri britainiarraren historia eta jatorria deskribatu nahi dituena. Aurreko zelten tradizio mitikoak laburbiltzen ditu liburuak, Arturo errege mitikoaren balentriak puzteko. Guillermo de Newburgh historialari garaikideak 1190. urte inguruan idatzi zuen: "nahiko argi dago gizon horrek Arturori eta haren ondorengoei buruz idatzi zuen guztia, edo baita Vortigernen aurrekoei buruz ere, batetik berak eta bestetik beste batzuek asmatu zutela ".
Berrikuspen historikoa
Shakespeare-en autoretzaren auzia teoria marjinala da, eta esaten du William Shakespeare-ri esleitutako lanak Stratford-upon-Avon herriko William Shakespeare huraz gain, norbait gehiagok idatziak direla. Antzeko teoria marjinal errebisionista bat Jesusen mitoaren teoria da, Nazareteko Jesusen figura historikoa inoiz existitu ez zela eta honen existentzia lehen kristauek asmatu zutela dioena. Gaur egun, argudio horrek oso babes gutxi du erlijio guztietako jakintsuen eta historialarien artean, eta sasihistorikotzat deskribatu izan da. Errebisionista konfederatuek ("Gerra Zibileko errebisionista" ere esaten zaie), Konfederazioaren Kausa Galduak eta neo-konfederatuek argudiatzen dute estatu konfederatu en motibazio nagusia estatuen eskubideak eta gobernu mugatua mantentzea zela, esklabotasuna gorde eta zabaldu beharrean.
Berrikuspen etnozentrikoa
Ideia afrozentrikoenak (hau da, Afrika eta kolonaurreko Ameriken arteko harreman-teoriak, ikus Antzinako Egiptoko arrazari buruzko eztabaida) sasihistoriko gisa identifikatu dira, 1990eko eta 2000ko nazionalista hinduek argitaraturiko “ariar indigenen” inguruko teoriekin batera. Mistizismo germanikoaren eta nazien okultismoa ren barruan garatutako "kriptohistoria" ere sasihistorikotzat jo izan da.
Eguzki-hizkuntzaren teoria ideologia sasihistorikoa da, eta hizkuntza guztiak proto-turkiar baten ondorengoak direla baieztatzen du. Teoria, hein batean, turkiar hizkuntzan mailegu arabiarrak zilegiztatzeko pentsatua izan dela esan daiteke, hitz horiek turkiar hitzetatik eratortzen direla esatean.
Teoria sasihistoriko nazionalista askok antzinako Israelgo Hamar Tribu Galduei buruz hitz egiten dute. britainiar Israelismoa, anglo-israeldarra ere esaten zaiona, mota horretako adibiderik ezagunena, erabat ezeztatu dute historialariek, hainbat azterketa-eremuren sorta zabal baten ebidentzia erabiliz.
Sasihistoria arrazista
Josiah Priestek eta XIX. mendeko beste idazle estatubatuar batzuek narrazio sasihistorikoak idatzi zituzten, afroamerikar eta bertakoen erretratu oso negatiboak idatziz. Priest-en lehen liburua The Wonders of Nature and Providence, Displayed (1826) izan zen. Kritikari modernoek Estatu Batuetako sasihistoria modernoaren lehen lanetako bat dela uste dute. Priest-ek eraso egin zien bertako amerikarrei American Antiquities and Discoveries of the West-en (1833) liburuan eta afroamerikarrei Slavery, As It Relates to the Negron (1843) liburuan.
Kolonaurreko kontaktu-teoria transozeanikoak
Kolonaurreko harreman transozeanikoari buruzko teoria gehienak, Ameriketako iparraldeko presentzia eta egiaztatutako beste ezagutza batzuk alde batera utzita, sasihistoria gisa sailkatu dira, Amerikak benetan arabiarrek edo musulmanek aurkitu zituztela baieztatuz. Gavin Menzies-en liburua (1421): Txinak mundua aurkitu zuen urtea, Txinako marinelek Amerika aurkitu izanaren ideia defendatzen duena, sasihistoria lan gisa sailkatu izan da.
Psikohistoria
Gertaera historiko batzuen motibazio psikologikoak aztertzea da psikohistoria; psikoanalisia edo beste diziplina psikologiko batzuk erabiltzen ditu, antropologiarekin eta soziologiarekin lankidetzan, talde eta nazioen portaera sozial eta politikoen jatorri emozionala aztertzeko. Haren bultzatzaile nabarmenena Lloyd deMause da, The Journal of Psychohistory-ren sortzailea, eta hazkuntza-motak aztertzen aritu da. Zenbait historialarik sasihistoria gisa sailkatu dute, beste batzuek ez bezala.
Sasihistoria erlijiosoa
Michael Baigent, Richard Leigh eta Henry Lincoln-en Enigma sakratua (1982) liburuak erakutsi nahi du zenbait figura historiko, hala nola Godofredo de Bouillon, eta aristokrata garaikideak Jesusen ondorengo zuzenak direla. Historialariek sakon aztertu dute liburua, eta sasihistoria gisa sailkatu dute. Orain badakigu bertan erabilitako taula genealogikoak faltsuak direla. Hala ere, liburua nazioarteko best-seller bat izan zen eta El código Da Vinci nobela arrakastatsuaren inspirazio izan zen.
Sasihistoria erlijiosoaren beste adibide bat, David Bartonen eta beste batzuen idatzietan aurkituriko tesia da, esanez Estatu Batuak soilik kristau-nazio gisa eraiki zirela. Historialari tradizionalek, aldiz, jarrera tradizionalaren alde egiten dute, hau da, Estatu Batuetako guraso fundatzaileek eliza eta estatua bereizita mantentzeko asmoa zutela.
Noeren ontzia ren bilaketak ere sasihistoria gisa sailkatu dira.
Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa
Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa 2005. urtetik Oñatin dagoen titulartasun publikoko artxiboa da. Gipuzkoako Foru Aldundiko artxibo historikoa eta Estatuko administrazioaren erdi-mailako artxiboa da. Hori horrela, bere funtzio nagusia diputazio gipuzkoarrak zein Estatuko administrazioak Gipuzkoan dituen lurralde ordezkaritzek sortutako dokumentazioa zaindu, antolatu, kudeatu eta kontserbatzea da.
2005.ean jarri zen martxan eta gaur egun, bere titulartasuna estatuaren esku egon arren, 2018tik bere kudeaketa Gipuzkoako Foru Aldundiaren esku dago. Eskumen aldaketa horri esker, Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoa probintziako artxibo historiko honetan barneratua izan zen eta horren ondorioz, protokoloen artxiboak Oñatiko Unibertsitateko eraikina utzi eta eraikin berrira mugitu zen.
Funtsak
Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoaren funtsa nagusiak ondorengoak dira:
Notario funtsak
Notario funtsak eskribauek edo notarioek haien eginkizunetan sortutako agirien bildumak dira. Eskribau eta notarioek partikularrek bultzatutako ekintza juridikoen testigantza ematen dute, ekintza horiei balore juridikoa ematearren (salmentak, ahalordeak, testamentuak, ezkontzak, etab.). Ekintza horien testigantza bakoitza notario eskritura bat da eta hauek protokolo deituriko liburuetan batzen dira (notario batek urte batean sortutako eskriturak jasotzen dira protokolo batean). Artxiboan Gipuzkoako 3 notario barrutiko protokoloak kontserbatzen dira (Tolosako barrutia, Gipuzkoako Artxibo Orokorrean kontserbatzen da):
Eugenio Arraiza
Eugenio Arraiza Rodríguez-Monte (Iruñea, - Iruñea, ) nafar kultura-ikertzaile eta eragilea izan zen.
Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa
Gipuzkoako Hipoteka Kontularitzen funtsak
Gaur egungo jabetza erregistroen aurrekari zuzenak dira. Gipuzkoan Hipoteka Kontularitzak 1768tik 1862ra bitartean funtzionatu zuen. Bertan, hainbat ekintza juridiko jasotzen ziren (salerosketak, jaraunspenak,…), non mailegu baten berme moduan ondasun higiezinak (etxeak, baserriak, lursailak…) jartzen ziren. Erregistroaren helburua, erosleen eskuetara pasatzen ziren ondasun higiezin horien egoera jakitea zen, alegia, hauek zein karga edo hipotekari egin behar zioten aurre jakitea. XVIII eta XIX. mendeko Gipuzkoan ondasunak hipotekatzea horren ohikoa zenez, Gipuzkoako historiarako funts hauek duten garrantzia begi-bistakoa da, bai baserri eta etxeen nondik norakoak jakiteko, bai eta ekonomia zein gizarteari dagozkion hainbat arlo ikertzeko ere. Funts honetan Azpeitiko, Bergarako, Donostiako eta Tolosako barrutietako agiriak biltzen dira.
Eugenio Arraiza
Aita Eugenio Arraiza arkitektu zuela, Zientzia zehatzak eta Marrazketa teknikoa ikasi zituen Madrilgo Unibertsitatean (1953-1954), eta ikasketak Zaragozako Unibertsitatean jarraitu zituen. Alabaina, erlijioaren deiari kasu egin eta Loiolan, Erlijioaren filosofia (1959-1961) eta Teologia (1964-1967) Deustuko Unibertsitatean ikasi zituen. 1973 eta 1974an Alcor argitaletxearekin eta Andalán aldizkariarekin lan egin zuen, eta ondoren Servicio de Información bibliográfica delakoan jardun zuen eta Librería IBI sortu zuen Zaragozan.
Apaizgoa utzita eta 1979an Iruñera itzulirik, euskara ikasi zuen Arturo Campion euskaltegian. Geroztik kulturgintzan jardun du eten gabe. 1986tik Udako Euskal Unibertsitateko Talde Eragileko kide izan zen hainbat urtez, eta Nafar Ateneoa elkarteko hainbat sailetako batzordekidea izan da. Eusko Ikaskuntzako Idazkaria izan da Nafarroan (1980-1993) eta 1996an Eusko Ikaskuntzaren Nafarroako lehendakariorde izendatu zuten, eta urte eta erdi eman zituen karguan.
Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa
Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen artxiboa eta liburutegia
Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen artxibo funtsa eta liburutegia dira, 1480-1913 bitarteko agiriak biltzen dituena.
Eugenio Arraiza
Kultura zentzurik zabalenean ulertzen zuen Arraizak, bizimodu gisa ere. Herritarren bizitza hobetzeko asmoz, norbere kulturaren aterpean, kulturaren lanketari ekin zion alor edo agerpen kasik guztietan. Era askotariko ekimenak sustatu eta babestea xede, Euskokultur Fundazioa sortu zuen 2000. urtean. Aldi berean zeregin hauetan ziharduen, besteak beste: Bertsozale Elkarteko lehendakariorde (1983tik aurrera), Euskalerria irratiaren jabe den Iruñeko Komunikabideak S.A.ko idazkari (1984tik 2013ra) eta Euskal Kantuzaleen Elkarteko lehendakari eta lehendakariorde (1991tik eta hil arte).
Arturo Campion eta Zaldiko Maldiko eta Bertsolarien Lagunak elkarteetako bultzatzailea eta Haur Kantari Txapelketaren sustatzailea izan zen urtetan. Karrikiri elkartearen sorreran ere izan zen.
Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa
Estatuko administrazio periferikoaren funtsak
Gipuzkoan Estatuko administrazioak dituen ordezkaritzek sortutako funtsak dira. Behin dokumentu hauek fase aktiboa igarota, probintziako artxibora transferituak izaten dira. Hauen artean onodorengo funtsak aukitzen dira:
Familia eta ondarezko funtsak
Jauregui- Muñoz familiaren funtsa kontserbatzen da (1777- 1934).
Eugenio Arraiza
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-baseak, Eugenio Arraizaren 38 ekarpen bildu ditu. Horien artean liburu bat, 21 hitzaldi, 7 ikastaro eta 5 artikulu.
Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa
Merkataritza eta enpresa funtsak
Donostiako Tabako fabrikaren agiriak gordetzen dira (1883-2003).
Agiri ezagunak
Artxibo honetan gordetzen da Ene laztan gozo ederra... izeneko olerkiaren agiria. 2020an aurkitu zuten ikerlariek, gaztelaniazko notario agiri baten ertzetan idatzia.
Rosario Pi
Rosario Pi Brujas (Bartzelona, Katalunia, 1899ko uztailaren 29a - Madril, 1967ko martxoaren 22a) 1930eko eta 1940ko hamarkadetan Espainian eta Italian aktore, gidoilari, zinema ekoizle, zinema-zuzendari eta enpresaburu aritu zen. Espainiako zinemaren aitzindarietako bat da, Helena Cortesina, Margarita Alexandre eta Ana Mariscalekin batera.
Lan ibilbidea
Zinemagintzan hasi aurretik emakumeei zuzendutako jantzi denda bat izan zuen, baina ez zen ondo atera eta itxi egin zuen. Ondoren, Emilio Gutiérrez Bringas, enpresaburu mexikarra, eta Pedro Ladrón de Guevara enpresaburu espainiarraren laguntzarekin Star Films ekoiztetxea sortu zuen. 1931 eta 1935 artean, Star Films-ek Edgar Neville, Benito Perojo eta Fernando Delgadoren lehen hiru soinu-filmak ekoitzi zituen.
Filmak ekoizteaz gain, Rosario Pi-k zuzendari eta gidoilari gisa aritu zen. Doce hombres y una mujer (1934) film luzearen gidoilaria izan zen, Wenceslao Fernández Flórez idazlearen jatorrizko argudioan oinarritua. Eta Manuel Penellaren El gato montés operaren egokitzapena idatzi eta zuzendu zuen 1935ean. Bertan ijitoen bizitza erretratatu zuen eta 1930eko hamarkadako surrealismoaren eta arte abangoardistaren elementu batzuk sartu zituelako nabarmentzen da. Bestalde, historialari batzuek Luis Buñuelen Abismos de pasión (1953) filmetako aurrekari estilistikotzat jo dute filma.
1937an Molinos de viento filmatu zuen, María Mercader protagonista zuela. Haren proiekzioa eremu errepublikanoan zentsuratu zen, zuzendariak alderdi matxinatuarekin zuen kidetasunagatik. Espainiako Gerra Zibila hasi eta gero, Pik Parisera ihes egin zuen Mercaderrekin eta artistarentzat zenbait paper lortu zituen. Fox eta Hollywooden lan egiteko eskaintzak baztertu ondoren, biak Italiara joan ziren, eta han Cinecità estudioetan, Erroman, hasi ziren lanean.
Gerraostean, Espainiara itzuli zen, baina ez zuen bestelako lanik lortu.
Rosario Pi, beste filma bat zuzentzeko ideia inoiz utzi ez zuen arren, modaren negoziora itzuli zen eta jatetxe bat ireki zuen Madrilen. Rosario Pi 1967an hil zen.
Ibilbide zinematografikoa
Filmagintzan aritu zen Bigarren Errepublikan eta Gerra Zibilean.