cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peru tximaluze
Heinrich Hoffmannen biografia
1829tik 1832ra Heinrichek Heidelbergeko unibertsitatean medikuntza ikasi zuen. Bere lagun eta ikaskideen artean Friedrich Hecker zegoen, nork 1848ko iraultzan parte hartu zuen.
Tentsio errepikakorrak
Pronatzaile borobilaren sindromea
Nerbio ertainaren konprimitzea ematean agertzen da, besoaren pronatzaile borobilaren sabelalde muskularren artean igarotzean.
Peru tximaluze
Heinrich Hoffmannen biografia
1833an Halle unibertsitatean doktoretza egin zuen. 1834tik aurrera Frankfurteko Txiroen Ospitalean egin zuen lan. 1840an Therese Donnerekin ezkondu eta urtebete beranduago Carl Philipp semea jaio zen.
Tentsio errepikakorrak
Diagnostikoa
Tentsio errepikakorrak ebaluatzen dira hainbat teknika bidez. Honek barne hartzen ditu indarra neurtzeko esfortzu-probak, Finkelstein-en testa Quervain-en tendinitisarentzako, tunel karpianoaren sindromearentzat Tinel-en haztapena eta nerbioaren eroapen abiadura proba nerbio bat konprimituta dagoen ikusteko. Irudi bidezko teknika batzuek ere erakutsi dezakete nerbioen konpresioa, adibidez X izpiak erabili ohi dira esku muturrerako, eta erresonantzia magnetiko bidezko irudigintza zati torazikoan, zerbikalean eta brakialean.
Peru tximaluze
Heinrich Hoffmannen biografia
1842an Hoffmannen lehenengo argitalpena kaleratu zen: Poemak. 1843an Die Mondzügler izeneko komedia argitaratu zuen Hoffmannek. 1844an Peru tximaluzearen (Struwwelpeter) lehenengo bertsioa idatzi eta gabonetan hiru urteko semeari oparitu zion. Alaba Antonie Caroline jaio zen.
Tentsio errepikakorrak
Tratamendua
Gaixotasun honentzako ez dago tratamendu azkarrik. Gaixotasuna goiz diagnostikatzea garrantzitsua da bere kaltea mugatzeko. Normalean muskulu esfortzuetan, lotailuen zaintiratuetan… lehenengo 24-48 orduetan deskantsua, izotza, konpresioa eta goratzea gomendatzen dira. Honek mina eta hantura jaisten lagundu dezake.
Peru tximaluze
Heinrich Hoffmannen biografia
1845ean 3 eta 6 urte arteko umeentzako istorio barregarriak eta marrazki dibertigarriak izenean Peru Tximaluze argitaratu zen. 1847an egun ezagutzen ditugun hamar istorio laburreko liburua osorik kaleratu zen, Peru Tximaluzeren bosgarren edizioa. 1848an bigarren semea, Eduard, jaio zen. Hoffmannek Frankfurteko parlamentuan (Vorparlament) parte hartu zuen.
Tentsio errepikakorrak
Tratamendua
Preskribatutako tratamenduetan hasierako fasean analgesiko, biofeedback, fisioterapia, erlaxazioa eta ultrasoinu terapia erabiltzen dira. Maila baxukoak direnak batzuetan bakarrik konpondu daitezke, eta aldiz, larriak direnak, tratamendu erasotzaileagoak beharko dituzte, kirurgia adibidez. Ikusi da kirola egiteak gaixotasun hau pairatzeko arriskua gutxitzen duela.
Celleno
Mugakideak
Cellenok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pseudacanthicus serratus
Pseudacanthicus serratus Pseudacanthicus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
1941eko Zumaiako tren istripua
1941eko Zumaiako tren istripua urte hartako otsailaren 15ean Zumaian egondako tren istripua izan zen. Arratsaldean Donostiatik Bilbora zihoan tren bat Bilbotik zetorren beste tren batekin bat egin zuen Zumaiako San Migel Artadiko zubian. Egun hartako haizete gogorrak bagoiak mugitu eta trenetako bat Urolara erori zen, barruan hainbat pertsona zeudela. Guztira 31 pertsona hil ziren ibaian itota.
Morrison (Illinois)
Morrison  Illinoiseko hiri bat da. Whiteside konderrian kokatua dago. 2010ean 4,188 biztanle zituen, 6.38 kilometro koadrotan banatuta.
Ralph Ellison
Ralph Waldo Ellison (Oklahoma City, AEB, 1914ko martxoaren 1a - New York, AEB, 1994ko apirilaren 16a) Estatu Batuetako idazlea izan zen.
Biografia
Bigarren Mundu Gerraren ondoren The invisible man (Gizon ikustezina, 1952) arrakasta handia izan zuen eleberria eman zuen argitara. Arraza beltzekoa izaki, gutxik bezala jakin zuen zuriek beltzekiko duten itsutasuna adierazten.
Unibertsitateko irakaslea zen, eta saio ugari idatzi du Estatu Batuetako kultura berriari buruz. Autobiografia saio bilduma bat argitaratu zuen 1964. urtean (Shadow and Art, Itzala eta Artea, 1964).
Potsdam (Ohio)
Potsdam Ohioko herri bat da. Miami konderrian kokatua dago. 2010ean 288 biztanle zituen, 1.15 kilometro koadrotan banatuta.
Castiglione in Teverina
Castiglione in Teverina Italiako udalerri bat da. Viterboko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Erripuarierazko Wikipedia
Erripuarierazko Wikipedia (Wikkipedija) Wikipediaren erripuarierazko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 10.612 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 89.a zen.
Durham (hiria)
Durham (ingeles arruntean eta bertokoan  ahoskatua) Ingalaterrako ipar-ekialdeko izen bereko Durham konderriko hiriburua da. Wear ibaiaren ertzean kokatua dago eta 2001eko erroldaren arabera 43.123 biztanle zituen.
Fibrodisplasia osifikatzaile progresibo
Fibrodisplasia osifikatzaile progresiboa (FOP), gaixotasun hereditario autosomiko gainartzailea da,  muskulu eskeletiko, faszia, zurda eta lotailuen hezurtze progresiboa sortzen duena. Hots, organismoko egitura batzuk (giharrak edo zurdak adibidez) hezur bihurtzen dira.
Historia
XIX. mendeaz geroztik gaixotasun honi buruzko erreferentziak aurkitu dira literatura medikoan. Bertan, "harrizkoak bihurtu ziren" gaixo batzuk deskribatzen dira. Posible da, kasu hauetako batzuk FOP-ak eragindakoak izatea.
Aro modernoan ezagutzen den  kasurik ezagunena, Harry Raymond Eastlack Jr. -ena da (Filadelfia, 1933). Gaixotasuna, Harryk hamar urte zituenean hasi zen garatzen eta ez zen gelditu bere heriotzara arte, zeina pneumonia baten ondorioz izan zen 1973an. Puntu horretan, bere gorputza guztiz hezurtua zegoen, mugi zezakeen gorputzeko atal bakarra ezpainak ziren.
1969an Münchemeyer rek gaixotasuna deskribatu zuen, nahiz eta sintoma klinikoen lehen aipamena Guy Patin ek egin zuen 1692an.
Epidemiologia
Mundu osoan 3.300 pertsonek pairatzen dute gaixotasun hau gutxi gorabehera. Horregatik, gaixotasun arrarotzat kontsideratzen da.
Etiologia
Gaixotasun genetiko bat da, guraso baten edo bien - bakarrak transmititzea nahikoa da gaixotasuna jasateko - akasdun gene baten transmisioa oinarri dudena. Kausa, mutatutako gene baten aktibazioa da (ACVR1 genea hain zuzen), kartilago ehuna edo hezur ehuna sortzeko informazioa duena.
Sintomak
Hezurtze hauek brote bezala sortzen dira haurtzarotik. Muskulu, zurda eta lotailu hantura jasan eta hezurtu egiten dira ostean, mugimenduaren galera eragiten duela ondorioz. Gaixotasunaren lehenengo aztarnak bizkarrezur inguruan ematen dira, lepo inguruan normalean, eta artikulazioetara eta muskulu multzo desberdinetara zabaltzen joaten dira denborarekin, hala nola, ukondo eta belaunetara. Bizkarrezurrean behera egiten dute, beraz, oinak azkenak izango dira hezurtzen. Gaixotasun hau pairatzen duten umeek behatz lodi deformeak izaten dituzte arrazoi ez-ezagunengaitik. Batzuetan lotailu bat falta zaie behatzetan eta beste kasu batzuetan bulto nabarmen bat ageri da behatz txikiaren lotailuan.
Gaixotasunak aurrera egin ahala, deformitate, ezintasun funtzional eta portaera-asaldura desberdinak agertzen hasten dira. Bestalde, aurpegiko muskuluak eta bizi-funtzioetarako beharrezkoak diren muskuluak (diafragma, arnasteko eta bihotza, odol-zirkulaziorako) ez dute gaixotasunaren eraginak jasateko arriskurik.
Mugikortasun galera larria da eta gaixoa erabat immobiliza dezake fibrodisplasiak. Pazienteen laurden batek gortasuna eta burusoiltasuna garatzen dute.
Sintoma hauek hiru eta bost urte bitartean hasten dira eta gaixotasunaren eboluzioa nolakoa izango den jakitea ezinezkoa da, latentzia- eta larriagotze-faseak baititu. Badaude faktore batzuk zeintzuek gaixotasun honen garapenean eragina duten; hala nola gihar traumatismoak, injekzio intramuskularrak, ebakuntza kirurgikoak, anestesia lokalaren beharra duten tratamendu odontologikoak...
Diagnostikoa
Diagnostikoa behaketa klinikoa eta erradiologikoaren bidez burutzen da, hala ere, fosfatasa alkalinoa ren eta hezurraren fosfatasa alkalino espezifikoaren maila altuen bidez broteak klinikoki neurtu daitezke. Proba genetikoek diagnostikoa baieztatzen dute.
Diagnostiko diferentzialak barruan hartzen ditu, besteak beste, hurrengoak: hezurren heteroplasia progresiboa, osteosarkoma, linfedema, ehun bigunen sarkoma, desmoide tumoreak...
Diagnostiko parentala ez dago oraindik eskuragarri.
Tratamendua
Gaur egun ez da existitzen gaitz honen kontrako tratamendu farmakologiko zein kirurgiko eraginkorrik. Hezurra kirurgia-tekniken bidez erauzteko saiakerek hezurren aparteko hazkuntza eragin dezakete. Gainera, anestesiatuta dauden bitartean, gaixoek arazoak izan ditzakete intubazioarekin, biriken gaixotasun murriztatzaileekin eta aldaketak jasan ditzakete bihotzeko. Saihestu egin behar dira erortzeko arriskua areagotzen duten ekintzak, baita ehun bigunetako lesioak ere. Hala ere, gaixoen bizi-kalitatea hobetzeko moduak daude, kortikosteroideak hartuz hantura murrizteko.
Pronostikoa
Bizi-itxaropena, gutxi gorabehera, 40 urtekoa da. Gaixoen gehiengoa gurpil-aulkia erabiltzen hasten da 20 urterekin.
Trioceros deremensis
Chamaeleo deremensis Trioceros generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Kharkiv
Kharkiv (Харків, ahoskatua) —lehen Kharkov (Ха́рьков,  ahoskatua)— Ukrainako ipar-ekialdeko hiria eta Kharkiveko oblastaren hiriburua da. Kieven ondoren, Ukrainako bigarren hiririk handiena da. 2005ean 1.464.740 biztanle zituen. Kharkiv Handian (hiria eta aldiriak) oblasteko biztanleen 2/3 bizi dira. Hiria gaur egun Errusiar Federazioaren eskuetan dago, Ukrainako inbasioaren ondorioz.
Kharkiv 1654an sortu zen, Kharkiveko gotorlekua bezala. Hasieran oso herri txikia bazen ere, industria, merkataritza eta ukrainar kulturaren zentro izateraino hazi zen Errusiar Inperioaren pean. XX. mendearen hasiera batez ere etnikoki errusiarrak zirenak bizi ziren hirian, baina Sobietar Batasunaren hiriaren ukrainizazio prozesuaren ostean, herri honek gehiengoa eskuratu zuen. Kharkiv izan zen Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistaren lehen hiriburua, 1919ko abendutik 1934ko urtarrilera, Kievera hiriburua mugitu aurretik.
Gaur egun Ukrainako industria, merkataritza, garraio, zientzia eta kultura gune garrantzitsuenetako bat da. Hainbat museo, antzoki eta liburutegi daude, Deikundearen eta Jasokundearen katedralak daude, Derzhprom eraikina dago Askatasunaren Plazan, eta Kharkiveko Unibertsitate Nazionalak bertan du egoitza. UEFA Euro 2012aren egoitzetako bat izan zen.
Industriak paper garrantzitsua du Kharkiveko ekonomian, batez ere makinerian eta elektronikan zentratuta. Ehunka fabrika daude hirian zehar, tartean Morozov Diseinu Bulegoa eta Malyshev Tanke Fabrika, 1930etik 1980ko hamarkadara munduko tanke enpresarik handiena. Khartron enpresak industria aeroespaziala eta nuklearra laguntzen du eta Turboatomek energia ekoiztetxeetarako turbinak egiten ditu. Antonov hegazkin enpresa ere Kharkiven dago.
Klima
Klima kontinental hezea du, Dfb Köppen klima sailkapenean. Negu hotz eta elurtsuak eta uda beroak izaten dira. Urtarrila da hilabeterik hotzena (batez besteko tenperatura: −4,6 °C) eta uztaila beroena (batez besteko tenperatura: 21.3 °C). Tenperatura minimo absolutua, -35.6 °C, 1940ko urtarrilean neurtu zen eta maximo absolutua, 39.8 °C, 2010eko uztailean. Urteko batezbesteko plubiometria 519 mmkoa da.
Historia
1654 eta 1659 artean ukrainiar kosakoek gotorleku bat eraiki zuten Kharkiv eta Lopan ibaien elkargunetik gertu. Hori izan zen hiriaren hasiera. 1655ean 2.000 lagun, 600 kosako barne, bizi ziren bertan. 1659 eta 1765 artean Kharkiveko erregimentuaren hiriburua izan zen. 1765ean, Katalina II.a Errusiakoak Sloboda Ukrainako errejimentu kosakoak ezeztatu ondoren, probintziako gobernuaren egoitza bilakatu zen.
XIX. mende hasieratik Ukrainar pizkunde kulturalaren zentro garrantzitsua izan zen. 1869an burdinbideak Donbasseko ikatz hobiarekin lotu zuen eta handik aurrera garapen industrial handia izan zuen. Biztanleria ere asko hazi zen: 50.300 biztanle 1861ean, 174.000 1897an eta 244.700 1914an. 1917ko abenduan Kharkiv izan zen Ukrainako Errepublika Sozialista Sobietarra aldarrikatu zen lehen hiria. Ukrainako ESSren hiriburua izan zen 1934an Kievera aldatu zen arte. Bigarren Mundu Gerran borroka latzak izan ziren bertan eta suntsiturik gelditu zen. 1940 apirila eta maiatzean NKVDren egoitzan 3.800 poloniar preso inguru hil zituzten (Katingo sarraskiaren barnean). Alemaniarrak hirian sartu baino lehen, 400.000 biztanle Asiako Errusiara ebakuatu zituzten. 22 hilabete iraun zuen alemanen okupazio garaian milaka biztanle, tartean judu asko, erailak izan ziren. Beste asko gosez, hotzaz eta gaixotasunen ondorioz hil ziren.
Gaur egun, Kharkiveko raionaren eta Kharkiveko oblastaren hiriburua da.
Demografia
Osaketa etnikoari dagokionez 1926an ukrainarrak %38 ziren, errusiarrak %37 eta juduak %19,5. 1959an ukrainarrak %48 ziren, errusiarrak %40 eta juduak %9. Azkenik, 2001eko erroldaren arabera, ukrainarrak %70,7 ziren, errusiarrak %25,6, juduak %0.4% eta bielorrusiarrak %0.5.
Ekonomia
Kharkiv Ukrainako makinagintza zentrorik garrantzitsuena da. Produktu sorta zabala ekoizten da: diesel tren-makinak, makina-erremintak, meatzaritzako makineria, traktoreak eta laborantzako makineria, bizikletak, sorgailuak, lurrun-turbinak eta elementu elektriko ugari. Besteak beste, aipagarriak dira "Turboatom" (Турбоатом), munduko turbina ekoizle handienetakoa, "Electrotyazhmash" (Електроважмаш) , sorgailu eta motor elektrikoen fabrika erraldoia, "Kharkov State Aircraft Manufacturing Company" , Antonov hegazkinak egiten dituena eta "Malyshev Factory" (Завод імені В.О. Малишева), ekipamendu astunen fabrikatzailea. Azken hau Sobiet Batasuneko tanke ekoizle garrantzitsuenetako bat zen. Industria arinak ere daude, elikagaiak eta kontsumoko artikuluak produzitzen dituztenak.
Garraioa
Kharkiv Ukrainako garraio zentro nagusietako bat da.
Hiri garraioa
Kharkiveko metroa 1975eko abuztuan zabaldu zen. Gaur egun metro sareak 35,5 kmko luzera du, hiru linea eta 26 geltokirekin. 2007an 278,3 milioi bidaiari izan zituen. Autobus, trolebus, tranbia eta minibusek (marxrutne taksiek) osatzen dute hiri garraio sarea.
Burdinbidea
Lehenbiziko trenbidea 1869an zabaldu zen. Aurreneko trena 1869ko maiatzaren 22an iritsi zen eta ekainaren 6an Kursk–Kharkiv–Azov linea jarri zen martxan. Gaur egun Kharkiv Ukrainako tren lotune garrantzitsuena da.
Errepideak
Garrantzi handiko errepide gunea da. Bertan elkartzen dira Mosku, Kiev eta mendebaldeko Ukraina, Zaporizhia eta Krimea eta Rostov Don eta Kaukasoko errepideak.
Aireportua
Kharkiveko Nazioarteko Aireportua hiriaren hego-ekialdean dago. 1950eko hamarkadan eraiki zen, baina, UEFA Euro 2012 dela eta, 2008 eta 2011 artean modernizazio lan handiak egin dira.
Kultura
Kharkivek erakargarritasun turistiko eta kultural ugari ditu: sei antzoki handi eta antzerki talde asko, museoak, kontzertu aretoak, liburutegiak (Estatuaren "Korolenko" zientzia liburutegiak 6,5 milioi ale ditu), zirkoa eta zoologikoa. Kirolari dagokionez, 19 estadio, 850 kirol zelai, 363 gimnasio, 19 igerileku, 40 tenis zelai eta golf klub bat daude.
Monumentuak
Hiriko monumentu aipagarrienetako batzuk hauek dira :
Hiri senidetuak
Kharkiv ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Rhydyfro
, 'Rhyd-y-fro', Galesko hegoaldeko udalerri bat da, Neath Port Talbot konderrian.
Morrisonville (Illinois)
Morrisonville  Illinoiseko herri bat da. Christian konderrian kokatua dago. 2010ean 1,056 biztanle zituen, 2.68 kilometro koadrotan banatuta.
Powell (Ohio)
Powell Ohioko hiri bat da. Delaware konderrian kokatua dago. 2010ean 11,500 biztanle zituen, 12.77 kilometro koadrotan banatuta.
Txinako Harresi Handia
Txinako Harresi Handia (, "Gotorleku (harresi) Luzea") txinatar inperioa iparraldeko mongoliar eta mantxuriar nomaden erasoetatik babesteko eraiki ziren harresi multzoa da. Guztira, oso luzea da, 6.400 km inguru ditu eta Koreako mugatik Gobiko basamorturaino luzatzen da, zazpi probintzia zeharkatuz. Batez beste, 6-7 metro garai eta 4-5 metro zabal da.
Ustea zabalduta badago ere, Harresi Handia ezin da espaziotik ikusi, eta are gutxiago Ilargitik.
Bere balio arkitektoniko handia, garrantzi historiko eta estrategikoarekin alderatu daiteke soilik. Harresi Handia Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk 1987an.
Historia
Harresia Qin dinastiako Lehenengo Enperadorearen garaian hasi zen erakitzen. Mila urteren buruan eraikitako hainbat horma luzatzearen emaitza da; Ming dinastiaren garaian amaitu zen eta gaurko egoera garai hartakoari dagokio.
Lau eraberritze nagusi izan ditu mendeetan zehar:
Qin dinastia aurreko garaia
K.a. VIII. mendean, "Udaberrien eta udazkenen garaia" deritzonaren hasieran, Txinak sistema feudala zuen indarrean. Lurraldea printzeek zuzendutako ehunka feudo edo estatutan banatzen zen, teorian Zhou dinastiako erregeen agindupean bilduta. Baina, denborarekin, feudo hauek batzen joan ziren, K.a. VI. mendean printzerri handiak eratuz. Horietako batzuk Chu eta Wu izan ziren. Horrela, Txina erresuma independente indartsuetan zatitua gelditu zen: Erresuma gudukarien aroaren hasiera izan zen.
Rhiwfawr
, Galesko hegoaldeko 40 etxez osatutako herrixka bat da, Neath Port Talbot konderrian. Cwmtwrch udalerriaren gain dago.
Txinako Harresi Handia
Qin dinastia aurreko garaia
Garai hartan, hainbat estatuk harresiak eraikitzeko konpromisoa hartu zuten, alboko eta atzerriko herriengandik babesteko. Honela, K.a. V. mende inguruan Qi estatua harresi bat eraikitzen hasi zen, oraindik ere atal batzuk zutik mantentzen direnak. K.a. IV. mendea erdialdean Wei estatuak, bere mendebaldeko mugan, Qitik gertu, beste harresi bat eraikitzen hasi zen. Gerora, Yan eta Zhao estatuek imitatu egin zituzten.
Garai hartako harresiak buztin-hormak ziren, non lur edo buztinezko geruzak bata bestearen gainean ezartzen ziren, zurezko junturak kenduz. Metodo honekin azkar eraiki zitezkeen horma sendoak, mendeetan iraun ahal zutenak.
Qin dinastiaren garaia
Ez dago erregistro historikorik Qin dinastiako harresiaren luzera eta trazadura zehatza adierazten duenik. Baina historialarien artean eztabaida egon arren eta gertaera historikorik egon ez arren, Qin dinastiak eraikitako Harresi Handia herri irudimenean mantentzen da, "Hamar mila li-ko harresia" ezizena duen lan kolosala bezala (Qin dinastiako li balioan 5.760 km inguru).
Han dinastiaren garaia
K.a. 210ean. Qin Shi Huang enperadorea hil zen, eta sortu zuen dinastiak urte gutxi baino ez zuen iraun. K.a. 202an. Liu Bang-ek nekazari jatorriko soldadu ohi batek bere burua enperadore izendatu zuen Han Gaozu izenarekin. Xiang Yu jeneralaren aurkako bere aurreko oinordetza-gerrak ahulduta, Gaozuk Qin dinastiako Harresiaren mantenua utzi zuen. Baina Xiongnutarrak, orain konfederazio batean elkartuta, muga mehatxatzen hasi zirenean, Gaozuk, Qin Shi Huangen antzera hormak erabiliz eraso egin beharrean, bakea lortzen saiatu zen omenaldiak eta "batasun harmoniatsua" (heqin) erabiliz, hau da, Xiongnu buruzagientzat txinatar printzesaz hornitzea. Hainbat hamarkadatan gauza bera egingo zuten haren ondorengoek. Harresi Handia, ordea, ez zegoen erabat utzita: Han Wudi enperadorearen agindupean, gomendatu zitzaion tuntian mugak (kokaleku militar-nekazari motak) ezartzea harresi txikiz babestuak, eskualdea kolonizatzeko eta Xiongnu erasoaldiak eragozteko.
K.a. 134an. Xiongnu eta txinatarren arteko statu quo hautsi egin zen eta, bere arbasoek ez bezala, Han Wudik, Xiongnu konfederazioaren aurka erasotzea erabaki zuen. K.a. 129an hasi zuen lehen erasoa eta ondoren beste asko egin. Wudik, Qin dinastiaren harresiaren zatiak berrezarri eta konektatu zituen, eta ondoren, Zetaren Bidea bihurtuko zenaren errepidez hedatu zuen. K.a. 119an Xiongnuak, Barne Mongoliako Gobi basamortuan zehar kanporatuak izan ziren, eta gaur egun mantentzen den 400 km luzeko harresi zati berri bat eraiki zen.
Hiru Erresumen garaitik (220) Yuan dinastiaren amaieraraino (1300) harresiak ez zuen aldaketa eta hedapen handirik izan, higatutako sektoreak berreraikitzetik haratago. Eraikitze garai txikiak nabarmentzen dira V. mendetik VII. mendera eta XI. mendetik XIII. mendera.
Ming dinastiaren garaia
Harresi Handia kontzeptu bezala berriro berpiztu zen Ming dinastian, Oiratek Tumuko guduan 1449an txinatar armada garaitu ondoren. Mingtarrek ez zuten garaipen argirik izan eta estrategia berri bat hartu zuten tribu nomadak hiriburutik urrun mantentzeko, Txinako iparraldeko mugan zehar harresiak eraikiz.
Aurreko gotorlekuetan ez bezala, Ming dinastiaren eraikuntza indartsuagoa eta landuagoa izan zen, adreiluak eta harria erabili baitziren lur zapalduaren ordez. Urtetan izandako mongoliarren inbasioen ondorioz, baliabide dezente bideratu ziren hormak konpondu eta indartzera. Pekin hiriburutik gertu dauden Ming atalak bereziki sendoak eta erresistenteak dira.
Ming dinastiaren amaieran, Harresi Handiak inperioa defendatzen zuen mantxu inbasioaren aurka, 1600 inguruan zena. Yuan Chonghuan-en aginte militarraren pean, Ming armadak mantxu aurrerapena blokeatu zuen Shanhaiguan pasabide gotortuan, Txinako bihotzean sartzea eragotziz. Mantxuak, azkenean, Harresi Handia zeharkatzeko gai izan ziren 1644an, Wu Sangui jeneralak Shanhaiguan pasabideko ateak ireki zituenean. Wu Sangui jenerala Shun dinastiako gobernarien jardueren aurka zegoen, denbora labur batez Ming dinastiaren oinordekoa izan zena. Mantxuek berehala okupatu zuten Pekin, eta sortu berria zen Shun dinastia eta gainontzeko erresistentzia garaitu zituzten, Qing dinastia ezartzeko.
Qingtarrak gobernari zirela, Mongolia inperioari atxiki zitzaion eta, beraz, Harresi Handiaren eraikuntza eta honen konponketak eten egin ziren, beharrezkoak ez zirelako.
Ezaugarriak
Harresia igarotzen den probintziak, udalerriak eta eskualde autonomoak honako hauek dira (alfabetikoki, egituraren adarkadurak ez baitu jarraipena egiteko aukerarik ematen): Gansu, Hebei, Henan, Hubei, Hunan, Jilin, Liaoning, Mongolia, Barne Mongolia, Ningxia, Pekin, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Sichuan, Tianjin eta Xinjiang.
Ming dinastiaren harresia ekialdeko muturrean abiatzen da, Shanhai pasagunean, Qinhuangdao, Hebeiko probintzian. Bederatzi probintzia zeharkatu ondoren, mendebaldeko ertzean amaitzen da Jiayu pasabidean, Gansu probintzian. Jianyu pasabidea Zetaren Biderako atea zen. Harresia haraino iritsi arren, zaintza dorreak Zetaren Bidean zehar segitzen dute. Harresiaren eraikuntza prozesuan, bertan lan egiten zuten langileak inguruko lapur eta gaizkileen mehatxupean zeuden eta asko hil ziren han; horregatik, askotan Harresi Handiari munduko hilerririk luzeena esaten zaio.
Luzera
Harresia oso luzea da, 6.400 km baititu. Beste datuen arabera 8.851 omen ditu guztira, horietatik 2.331 naturalak (mendiak eta ibaiak) eta beste 359 lubakiak. Beste ikerketa arkeologiko baten arabera, horma osoak, bere adar guztiekin, 21.196 kilometro liuze da, nahiz eta % 30 bakarrik egon ikusgai.
Ate nagusiak
Ate edo pasabide nagusiak:
Materialak
Ming dinastiaren garaian, eraikuntza lekuaren inguruan aurkitzen ziren materialak erabili ziren harresia egiteko. Pekin inguruan kareharria erabili zen. Beste leku batzuetan granito edo adreilua erabili ziren. Funtsean, buztinezko eta hareazko horma luze bat zen, adreiluz edo harriz estalia. Horrek oso sendo bihurtu zituen setio-armen inpaktuen aurka.
Qin dinastia garaiko harresiaren materialari dagokionez, lehengaia lur eskuragarritasunaren araberakoa da eta zaintza-dorreen, kuartelen eta pasabideen diseinua eta kokapena berriz, eskualdearen konfigurazio fisikoak eskaintzen zituen abantaila estrategikoetan oinarrituta. Hormak legar birrinduz eta kanaberaz osatutako geruza txandakatuetan eraiki ziren, eta buztinez estali higaduratik babesteko eta eskalatzeko zailagoa egiteko.
Dorreak
Zaintza dorreak eta gotorlekuak eraiki ziren harresiaren luzera osoan, edo zuzenean hormetan integratuak, Xiongnu eraso bat eragozteko ke seinale sistema batekin. Indarberritzekoak azkar irits zitezen, armadak argia erabiltzen zuen, batez ere zalditeria deitzeko. Harresi Handia merkataritza bide nagusietatik igarotzen zen ere, eta horrek aukera ematen zion inportazioak kontrolatzeko. Dorre bakoitzak eskailera bakarra eta sarbide zailekoa du, etsaia nahasteko moduan. Kuartelak eta administrazio-zentroak distantzia-tarte handiagora kokatu ziren. Harresiaren luzera gehiengoan almenak daude goiko lerroan, 30 cm garai inguru eta 23 cm zabal inguru diren babes-hutsarteekin.
Atalaiako Gainak
Mendilerroan dagoen Atalaia mendiak ematen dio izena mendilerroari.
Txinako Harresi Handia
Defentsa
Garaiko ohizko armez gain, arma bereziak garatu ziren harresiaren defentsarako. Gaur egun hauen erreplikak harresian erakusten dira.
Egoera
Turistek bisitatzen dituzten hormaren zatiak egoera egokian mantendu dira, edo eraberritu egin dituzte, baina leku askotan harresia etxeak eraikitzeko harrien iturri izan denez, hondatuz joan da. Zati batzuk grafitiz bete dira eta beste batzuk besterik gabe bota egin dituzte azpiegiturak egin ahal izateko. Txinako hainbat hiri eta probintziatan, ondarea babesteko legeak egiten ari dira.
Harresiaren mendebaldeko tarte asko buztinez eraiki zirenez, adreiluz eta harriz eraiki beharrean, higadura handiagoa jasaten dute. Adibidez, Gansu probintziako harresiaren 60 kilometro baino gehiago gal litezke datozen 20 urteetan, hondar ekaitzek eragindako higaduraren ondorioz. Leku horietan, harresiaren garaiera bost metro baino gehiagotik bi metro baino gutxiagora murriztu da. Harresiko irudi ospetsuenen ezaugarri diren zaintza-dorreak erabat galdu dira bertan.
Ilargitik ikusgai
Mito horri buruzko erreferentziarik ezagunenetakoa William Stukeley ingelesak 1754an idatzitako gutunean agertzen da. Stukeley-k idatzi zuen "Harresi sendo hau [ Hadrianoren Harresia ], laurogei milia [130km] luze dena, Txinako Harresiak baino ez du gainditzen, zeinak Lurreko globoan irudi zoragarria den eta Ilargian antzeman daitekeen." Baieztapena Henry Norman-ek ere aipatu zuen 1895ean, "Bere adinaz gain, ospea du gizakiek egindako lan bakarra izatea Ilargitik ikusi daitekeena." Norman, Henry, The Peoples and Politics of the Far East, 215 or. (1895)..
Askotan gezurtatu izan da Harresi Handia ilargitik ikus daitekeelako baieztapena, baina oraindik ere herri kulturaren errotuta dago oso. Adibide gisa, Harresi Handiak Ilargitik duen itxurazko zabalera 3 kilometrora ikusitako giza-ile ba bezalakoa izango litzateke.
Juan José Laborda
Juan José Laborda Martín (Bilbo, ) bizkaitar politikari eta historialaria da. PSOEren kidea, 1977 eta 2004 artean Burgosko probintzia ordezkatu zuen Espainiako senatuan. 2012an ''El Señorío de Vizcaya. Nobles y fueros, c.1452-1727'' liburua argitaratu zuen.
Morton (Illinois)
Morton  Illinoiseko herri bat da. Tazewell konderrian kokatua dago. 2010ean 16,267 biztanle zituen, 33.55 kilometro koadrotan banatuta.
Pseudacanthicus spinosus
Pseudacanthicus spinosus Pseudacanthicus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Tone Wieten
Tone Wieten (1994ko martxoaren 17an jaioa) herbeheretar arraunlaria da. Europako txapelduna, olinpiar bikoitza, olinpiar dominaduna eta munduko txapelduna da. Munduko txapelketa irabazi zuen 2019ko Munduko Arraun Txapelketan, gizonezkoen skull laukoitzean. Herbehereetako zortzikoarekin brontzezko domina irabazi zuen 2015eko Munduko Arraun Txapelketan. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio de Janeiron, brontzezko domina irabazi zuen Herbehereetako zortzikoan zegoen. Herbehereetako gizonen skull laukoitzeko taldean, Tokion, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen Herbehereetako taldearekin Dirk Uittenbogaard, Abe Wiersma eta Koen Metsemakersekin batera, eta proba horretako munduko markarik onena ezarri zuten.
Emiliano Romagnolo Wikipedia
Emiliano Romagnolo Wikipedia (Vichipedèia) Wikipediaren emiliano romagnolo hizkuntzako edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 761 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 186.a zen.
Powhatan Point (Ohio)
Powhatan Point Ohioko herri bat da. Belmont konderrian kokatua dago. 2010ean 1,592 biztanle zituen, 3.81 kilometro koadrotan banatuta.
3251 Eratosthenes
3251 Eratosthenes asteroide baten izena da. irailaren 24an aurkitu zuen C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels-ek Palomar Behatokitik.
Orbitaren ezaugarriak
3251 Eratosthenes asteroidearen orbitak batezbeste 2,663 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,356 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,97 distantziara. Eszentrikotasuna 0,115 da, eta makurdura orbitala 12,75ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.3 da.
Trioceros feae
Chamaeleo feae Trioceros generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Cellere
Cellere Italiako udalerri bat da. Viterboko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cellerek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eskoriatza Kirol Elkartea
Eskoriatza Kirol Elkartea Eskoriatzako kirol kluba da, 1964an sortua. 1995 artean futbol taldea izan bazuen ere gaur egun saskibaloian eta areto-futbolean ari da nagusiki. Manuel Muñoz kiroldegian jokatzen ditu etxeko partidak.
Gizonezkoen taldea
1950. hamarkadan Eskoriatzako futbol talde bat aritu zen Gipuzkoako behe mailatan. 1951-52 denboraldian hasi zen jokatzen Lurraldeko 2. mailan eta 1953an lehen mailara igo zen. 1957. urterarte iraun zuen talde honek eta ondoren desegin zen.
Enuma Elish
Enuma Elish munduaren jatorria azaltzen duen olerki babiloniar bat da. Enuma Elishek akadikoz "Goian -ean" esan nahi du, eta olerkiko lehen bi hitzak dira. Niniven dagoen Asurbanipalen (K.a. 669-K.a. 627) liburutegiko hondakinetan aurkitutako taulatxo batzuetan idatzia dago.
Eskoriatza Kirol Elkartea
Gizonezkoen taldea
Eskoriatza Kirol Elkartea ofizialki 1964. urtean sortu zen eta 1970-71 denboraldian egin zuen debuta Gipuzkoako Lurraldeko 2. mailan. 1983an 1. mailako txapelduna izan eta Gipuzkoako Preferentera igo zen (gaur egun Ohorezko maila izena duena). Ordutik bertan ibili zen (1987-88 denboraldian ezik) 1995erarte. 1995ean Orioko Futbol taldearen aurka promozio partidan galdu ondoren desagertu egin zen futbol taldea. Emaitzarik onena 1988-89ko seigarren postua izan zuen. Partidak Almeneko zelaian jokatzen zituen.
Enuma Elish
Edukia
Taulatxoetako bakoitzak K.a. 1200ean dataturiko idazkera kuneiformezko karakterezko 115 eta 170 lerro bitartean ditu. Olerkia bi lerroko bertsoez osatuta dago, eta bigarrenaren funtzioa lehena oposizio bidez nabarmentzea da. Adibidez:
Eskoriatza Kirol Elkartea
Emakumezkoen taldea
2017an emakumezkoen Arizmendi Futbol Taldeak (Arrasate-Aretxabaleta) Euskal Ligara igotzea lortu zuen eta denboraldi berrirako Aretxabaleta Kirol Elkarteak eta Arrasateko Futbol Taldeak bat egin zuten proiektuarekin eta Eskoriatzako eta Leintz Gatzagako neskak ere batu zitzaizkien.
Enuma Elish
Edukia
Kosmogonia honen arabera, zeruak eta lurrak izena izan aurretik (izena ez izateak ez zela existitzen esan nahi zuen), ur gaziko jainkosa zen Tiamatek eta ur gezako jainkoa zen Apsuk jainko familia bat sortu zuten euren uren nahasketarekin, eta hauek, era berean, beste jainko batzuk sortu zituzten. Jainko berri hauek Apsu aztoratzen zuten, guztiak suntsitzea erabaki zuena. Baina horietako bat, Enki edo Ea izenekoa, Apsuren nahiei aurre hartu zien aztikeria bat eginez eta bere gainera ametsa isuriz, ondoren hiltzeko. Eak, edo Nudimmudek, jainko parrizidak, Damkinarekin batera, Marduk izan zuen, Babiloniako jainkoa. Aldi berean, Tiamat mendeku har zezan eta matxina zedin konbentzitua izan zen, bere senar berria zen Kinguri botere handia ematea erabaki zuen, eta patuaren taulatxoak eman zizkion. Jainkoek Marduk izendatu zuten Tiamaten aurka borrokatzeko, "jainkoen printze edo jainko goren" izendatua izateko baldintzarekin onartu zuen, azkenik, Tiamat garaitu eta hil zuen. Ondoren, Kinguri patuaren taulatxoak kendu zizkioten. Mardukek, poz algaraka, lan bikainak egitea planeatu zuen eta Eari esan zizkion. "Odola oreatuko dut eta hezurrak sortuko ditut. Izaki basati bat sortuko dut, "gizaki" deituko da. Jainkoen zerbitzura egon beharko du, eurak lasai bizi ahal daitezen". Kingu hiltzera zigortua izan zen matxinadaren buruzagia izateagatik, eta, honen odolarekin, Eak gizadia sortu zuen. Marduken omenez eraiki zen Esagila Etemenankin.
Olerkia Ordena eta Kaosaren arteko betiereko borroka da, Kaosaren aurka borrokatzen duen gerlariaren eredua erakusten baitu, sekula garaitzerik lortzen ez duen arren, hala, borroka etengabea delarik. Horregatik, argia eta ordenaren jainkoa den Mardukek Tiamat garaitu behar du, iluntasuna eta Kaosa irudikatzen duena.
Eskoriatza Kirol Elkartea
Saskibaloia
Emakumezkoen senior saskibaloi taldea Gipuzkoako erregional mailetan ari da jokatzen. 2021ean jokalari eskasia zuela eta Arrasateko Ointxe! taldearekin bat egin eta Saski Goiena taldea sortu dute.
Bitxikeria
Sociedad Deportiva Escoriaza izeneko futbol talde bat existitu zen Zaragozan, Espainiako 2. mailan jokatzera iritsi zena. Manuel Escoriaza enpresagizonak sortu zuen 1921ean eta Material Móvil y Construcciones S.A.-ko langileez osatu zen futbol taldea. 1953-54an Bigarren mailan denboraldi bat egin ondoren taldea desegin zen CAF-ek enpresa bereganatzean.
Rock & Ron
Albumak 14 abesti ditu, horietatik 10 berriak direnak. Beste laurak aurretik izan zituzten hainbat eskaera zirela eta grabatuak zituzten: Txori Barrote 25 Urte, Bilboko Txori Barrote konpartsaren 25. urteurrena zela eta; Klik, 2011ko urriaren 2an Azpeitian ospatu zen Kilometroak jaialdirako; Ikasle Eguna 2010, Ikasle Abertzaleak 2010eko azaroaren 6an Amurrion antolaturiko Ikasle Eguna jaialdirako; eta Erregina Remix, Esne Beltzako DJ Zigorrek (DZ) eginiko beraien lehen albumeko Gauaren Erregina abestiaren remix bat.
Diska Usurbilen, Gipuzkoan, grabatu zuten Haritz Harreguyren Hi-Gain estudioetan, 2011ko iraila eta urria bitartean. Ikasle Eguna 2010 abestia 2010eko abuztuan grabatu zuten Elkar estudioetan, eta Klik abestia, 2011ko ekainean Elkar estudioetan ere.
Albumak DVD bat dakar, taldeak 2010. urtearen amaieran Kubatik egin zuen biraren dokumentalarekin, Juantxo Belokik ekoiztua.
Klaudio Gotiko
Marko Aurelio Klaudio Gotiko (Marcus Aurelius Claudius Gothicus; 214ko maiatzaren 10 - 270eko urtarrila), erromatar enperadorea izan zen 268tik hil zen arte.
Haren jatorria ez dago garbirik. 268ko irailean godoak garaitu zituen jeneral erromatarra zen Klaudio. Hilabete horretan ere tronua eskuratu zuen, Galieno, aurreko enperadorea, egoera ezezagunetan hil baitzen. Klaudiok, halere, boterea eskuratutakoan, Galienoren familia bizirik utzi zuen. Erromako etsaiekin ez zen hain errukior. Hori zela eta, ospe handia lortu zuen.
Agintean
Garai horietan, Erromatar Inperioa arrisku bizian zegoen. Latzena godoen inbasioa izan zen. Haien kontra, garaipen handiena eskuratu zuen. Erromako kondairan handienetako bat. Enperadore izatekoa zen Aurelianorekin batera zalditeria gotikoa suntsitu zuen Naissus batailan. Gotiko goitizena jaso zuen horregatik. Godoak Danubioren bestaldera eraman zituen, eta mende bat beranduago arte ez zuten berriro arazorik eman.
Aldi berean, beste germaniar batzuek, alamaniarrek, Alpeak zeharkatu zituzten. Benacus lakuko batailan garaitu zituen Klaudiok. Hortik Galietako Inperioa eraso zuen. Hispania eta Rodano ibaiaren gaineko kontrola berreskuratu zuen. Lortutako garaipenek Aurelianoren Galietako Inperioa bukaerara eraman zuten.
Nolanahi ere, Klaudiok ezin izan zituen galdutako lur guztiak berreskuratu. Bandaloen kontrako kanpaina prestatzen ari zela, izurrite batek hil zuen 270ko urtarrilean. Zendu baino lehen Aureliano izendatu zuen enperadore, nahiz eta Kintilo anaiak bolada batez boterea hartu zuen.
Erromako Senatuak jainkotu zuen Klaudio, III. mendeko bakanetako bat.
Manuel Olaizola Lertxundi
Manuel Olaizola Lertxundi (Orio, 1861eko apirilaren 23a - Orio, 1941) oriotar patroi handietako bat izan zen, 1901ean Orioren Kontxako Banderen garaipenak abiatu zituena. Kontxako 5 Bandera lortu zituen guztira.
Kirol ibilbidea
Manuel Olaizolak 1890an egin zuen debuta Kontxako Banderan. Bost traineruren artean hirugarrenpostuan gelditu zen Orioko trainerua. 1895ean postu bera errepikatu zuen.
1901eko maiatzaren batean Orioko Bale ezaguna ehizatu zuten bost traineruetako patroietako bat izan zen eta urte bereko irailaren 8 eta 9an Donostiako uretan oriotarrentzako lehenengo Kontxako Bandera eskuratu zuen Manuel Olaizolak, ohorezko txandan Donostiako San Jose traineruari 37 segunduko abantaila atereaz. San Antonio zen erabilitako traineruaren izena. Hurrengo urteetan Kontxako Banderak ez zuen jarraipen handirik izan eta antolatu zenetan bizpairu traineruk baino ez zuten parte hartu. Orioren hurrengo agerpena 1909an izan zen eta Manuel Olaizola txopan zuela erraz irabazi zuen.
1910an Orio eta San Pedro bakarrik aurkeztu ziren, lehenengoan Manuel Olaizola patroi, bigarrenean Manuel Arrillaga "Aita Manuel". Aurreneko aldiz bi gunetako denborak batu ziren eta bigarren egunean traineruak trukatuta egin zuten arraun. Lehenengo igandean oriotarrek 18 segunduko abantaila atera zuten eta bigarrenean San Pedro nagusitu bazen ere bi segunduren aldeaz Bandera Oriok eskuratu zuen.
1911ko Kontxako Bandera istilutsua izan zen. Getaria, Orio eta Donostia aurkeztu ziren eta lehenengo egunaren ondoren Orio eta Getaria sailkatu ziren lehen bi postuetan, Olaizolaren oriotarrek itsaso oso txarrarekin 2 minutu eta erdiko aldea atera ziotelarik. Bigarren egunerako Getariarrek bi arraunlari aldatu zituzten eta horrekin konforme ez zeudenez oriotarrek kexa azaldu zuten. Epaileek getariarrei arrazoia eman zieten eta oriotarrek protesta egiteko erretiratzea erabaki zuten. Emandako irudi txarra aitzaki hartuta 1915 arte ez zen berriz Kontxan traineru estropadarik antolatu.
1915ean Orio zen faborito nagusia baina donostiarrek irabazi zuten Bandera. Oriotarrei iseka egiteko Orio irudikatzen zuen hilkutxa batez aritu ziren kaleetan zehar. Hurrengo urtean Oriok irabazi zuen Bandera eta finalean Donostiarrei abantaila handia zeramakiotela ikusita arraunlari batzuk atzerantz ere aritu omen ziren burla egin asmoz.
Azkenengo bandera 1919an jokatu zuen Manuel Olaizolak. Hiru traineru aritu zein baino zein patroi handiagoaz, Orio Olaizolarekin, San Pedro Aita Manuelekin eta Donostia Kirikorekin. Orden honetan bukatu zuten estropada.
Bitxikeriak
1928an "Ciaboga" arraun aldizkariak ezaguna bihurtu den elkarrizketa egin zion orduan 67 urte zituen Manuel Olaizolari. Bertan esaten denez elkarrizketa euskaraz egin behar izan zion kazetariak, Olaizolak ez baitzituen gazteleraz egindako galderak ulertzen.
Civita Castellana
Civita Castellana Italiako udalerri bat da. Viterboko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Barnsley Football Club
Barnsley Football Club Ingalaterrako South Yorkshire eskualdean dagoen Barnsley hiriko futbol taldea da. Taldeko jokalari eta jarraitzaileak Tykes ezizenaz ezagutzen dira, euren maskotaren izena Toby Tyke deitzen delarik. Taldea hasieran batean 1887an Barnsley St. Peter's izenaz sortua izan zen.
Denboraldi bakarra egin du Lehen mailan, 1997-98, eta 76 bigarren mailan, Ingalaterrako kluben artean gehien egin dituena.
Titulu bakarra 1912ko Kopa du. Aurrez 1910an finalera iritsi zen baina Newcastle Unitedek garaitu zuen.
Trioceros ituriensis
Chamaeleo ituriensis Trioceros generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Godre'r Graig
, 'Godre'r-graig', Galesko hegoaldeko udalerri eta hauteskunde eremu bat da, Neath Port Talbot konderrian. Ystalyfera parrokiaren barnean dago.
2011ko erroldaren arabera 1.644 biztanle zituen.
Glaris
Glaris (alemanez Glarus, italieraz Glaris, italieraz Glarona, erromantxeraz Glaruna) Suitzako ekialdean dagoen hiria da, izen bereko kantonamenduaren hiriburua dena. 1861ean sute batek ia osorik suntsitu zuen hiria. Arte museoan (Kunsthaus) XIX. eta XX. mendeetako margolarien bilduma handi bat da.
Hiri senidetuak
Glaris ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Kanpo estekak
ref>Euskaltzaindia - Europako hiri eta eskualdeen izenak
Kintilo
Kintilo (Marcus Aurelius Claudius Quintillus; † 270), erromatar enperadorea izan zen 270ean. Klaudio Gotiko enperadorearen anaia ere bazen.
Ez dago garbi Kintilok boterea eskuratzeko era. Badirudi, anaia hil ostean, legioek enperadore aldarrikatu zutela, eta, ondoren, Senatuak onetsi zuela.
Klaudio Gotikok, hala ere, Aureliano hautatu omen zuen enperadore. Danubioko legioek Aurelianori Augusto titulua eman zioten.
Kintiloren agintaldiaren iraupena ere ez dago garbirik. Iturri batzuek diote 17 egunekoa izan zela. Beste batzuek, ordea, 6 hilabetekoa. Haren heriotzaren kausa ere zalantzan dago. Soldaduek hil omen zuten diziplina militar zorrotza zela eta. Beste batzuek suizidioa aipatzen dute, eta beste batzuek Aurelianoren kontrako borroka. Denak bat etortzen dira Aquileia hirian hil zela esaterakoan.
Anexio
Anexioa herrialde edo beste entitate politiko batek lurralde bat bereganatzea da. Kolonizazioan ez bezala, anexioak ez dira justifikatzen arrazoi ekonomiko, erlijioso edo ideologikoengatik, baizik eta bertako populazioen asimilazioan. Historian ohikoak izan dira burututako anexioak eta maiz indarkeriaz burutu eta gerra bat sorrarazi dute.
Dún Laoghaire
Dún Laoghaire (Gaeleraz Dún Laoghaire-Ráth an Dúin ere ezaguna Dún Laoire bezala). Irlandako Errepublikako kostaldeko hiri bat da, Dun Laoghaire-Rathdowneko konderrian kokatzen da eta Dublin hiriburutik 12 km hegoalderantz kokaturik. Hiri honen garrantzia bere kaian oinarritzen da izan ere ferriek egunero hiri hau eta Britainia Handia lotzen dituzte, pertsonentzat zein autoentzat.
Etimologia
Dún Laoghaire izenak Lóegaire-ren gotorlekua esan nahi du eta V mendean Irlandako erregea izan zen Lóegaire mac Néilli egiten dio erreferentzia.
Historia
Dún Laoghaire 1820an sortu zen, nahiz eta aurretik ere bazen izen bereko herrixka txiki bat Dunleary izenekoa.
1807an Galesko printzearen tropak zeramatzan itsasuntziak haitzen kontra jo zuen eta 400 pertsona hil ziren bertan. Ganorazko kai bat eraiki behar zela erabaki zen orduan eta 1816rako jadanik bukatua zegoen. 1821ean Jurgi IV.a Erresuma Batuko erregea etorri zen eta ordutik Kingstown izena izan zuen. Berehala iritsi zen Dublinekin lotuko zuen trenbidea ere, 1834ean.
1921ean Irlandak independentzia lortu bezain laister Kingstownek izena aldatu eta Dún Laoghaire izena hartu zuen.
Garraioa
DART trenbide sareak hiri hau Dublinekin lotzen du eta Dublineko bus sarea (Dublin Bus) oso erabilia da hiri honetan ere.
Kirolak
Itsasoaren ertzean egonik belauntzien sei elkarte eta bi arraun elkarte daude. Honetaz gain golfa ere aipatu behar da.
Harlandu
Harlandua eraikuntzan erabiltzen den harria da, gehienetan laukizuzen itxurakoak. Tamaina handikoak eta astunak dira, eta ezin dira esku hutsez altxa. Txikiagoak badira eta, hortaz, eskuz altxagarriak, harlanduxka izena hartzen dute.
Harlanduak lau alde landuak izaten ditu, edo behintzat hiru. Baina bada era bat, harlandu errustikoa izenekoa, zeinean murruan ikusten den aldea latz eta landugabe uzten dena.
Harlandu bakoitzaren garaiera, bi errenkadaren artekoa, estekadura mota desberdintzen du:
Pseudancistrus barbatus
Pseudancistrus barbatus Pseudancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Proctorville (Ohio)
Proctorville Ohioko herri bat da. Lawrence konderrian kokatua dago. 2010ean 574 biztanle zituen, 0.62 kilometro koadrotan banatuta.
Civitella d'Agliano
Civitella d'Agliano Italiako udalerri bat da. Viterboko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Joseph Gallieni
Joseph Simon Gallieni (Saint-Béat, 1849ko apirilaren 24a - Versailles, 1916ko maiatzaren 27a) frantziar militarra izan zen.
Jatorri korsikar eta italiarreko familia batean jaio zen eta akademia militarretan ikasi zuen. 1870ean Frantzia-Prusia Gerran parte hartu zuen. Sedango guduan borrokatu zuen eta Bazeillesko guduan harrapatua izan zen.
1876an Frantziako armada kolonialean hasi zuen ibilbidea Senegalen eta Niger Garaira egindako espedizio bateko buru izan zen. Reunionen eta Martinikan ere izan zen. 1886an Sudan Frantseseko gobernadore izendatu zuten eta Mahmadu Lamineren matxinada zanpatu zuen.
1892tik 1896ra Frantziako Indotxinan egon zen koronel. Han arrakastaz borrokatu zen nazionalisten aurka.
1896tik 1905era Madagaskarreko gobernadore frantsesa izan zen. 1897an monarkia ezabatu eta Ranavalona III.a erregina erbestera bidali zuen.
1905ean Frantziara itzuli zen Lyongo gobernadore militarraren postura. Bosgarren Armada zuzendu zuen 1914an erretiratu zen arte.
Altuna etxea (Azpeitia)
Altuna etxea Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen eraikin bat da. Azpeitiko Alde Zaharrean dago, Plaza Nagusia eta Plaza Txikiaren artean, eta Azpeitiko udaletxearen alboan.
Historia
Altuna familiak XIV. mendean eraiki zuen. Familia horrek Urrestillan zuen haien oinetxea, eta beste etxe hau babestoki moduan sortu zuen, Azpeitiara joaten zirenean arropaz aldatzeko toki bat izateko (hortik "Jantzi etxea" izena zetorkion. Beste izen "Kalengoen" zen). XVII. mendean, Juan Pérez Altuna, alarguna, Katalina Gorostegirekin ezkondu zen eta etxe horretan bizitzera aldatu ziren; horrek etxea osatzeko beharra sortu zuen. Baina benetan haien semea, Antonio Altuna Gorostegi, jauregi itxura etxeari emango ziona izango zen. Antonio Altuna izan zen mudejar estiloa sartu zuena, esaterako, Antxieta jauregiaren estiloa imitatuz. Baita harlanduak sartu zituen fatxadan zein beste aldetan ere. Etxearen egitura biribiltzeko, 1680an, atearen buruan, Altuna etxearen harrizko armarria jarri zen. Armarri hori XIX. mendearen hasieran frantsesen beldurrez kendu egin zuten; dirudienez, frantsesek armarriak zituzten etxean botatzen zituztela zurrumurrua zabaldu zen eta hori izan armarria pikatzeko justifikazioa. 1720. urtean, bestetik, Altunatarren oinordekoa zen Manuel Altunak etxea utzi zuen eta, geroztik, alokatua izan zen. 1813an beheko aldean aldaketak egin ziren eta denda bat sortu zen. Halaber, albo batean balkoiak ireki ziren, horrela, jauregiaren oreka puskatuz.
Etxe honen ondoan herrian sartzeko lau ateetako bat zegoen. XIX. mendean atari hori bota egin zuten, egungo Plaza Nagusia sortzeko.