cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Musakola
Musakola Arrasateko (Gipuzkoa) auzoa da. Mondragoetik Bergara aldeko irteeran dago, Legarreko etxeetan hasi eta Garratz baserria eta Kataide industrialderaino iristen da. Bertakoek Zigarrola eta Ziorla ere deitzen diote. 1950eko hamarkada arte baserri auzo bat zen, baina industrializazioarekin batera erabat aldatu zen auzoaren itxura. Gaur egun 2.600 bizilagun inguru bizi dira Musakolan, etxe multzotan sakabanatuta: Zerrajerako etxeak, San Antolin, San Lorentzo, Santa Teresa, Legarre…, eta, albo batean ez bada bestean, industrialdez eta tailerrez inguratuta. Astoa da Musakolako sinboloa.
Jaiak
Musakolako jaiak maiatzaren 15ean ospatzen dira, San Isidro egunean. Izan ere, nekazarien patroia da Musakolako zaindaria.
Baserriak
Gaur egun 15 baserri daude Musakola auzoan, garai batean baino dezente gutxiago. Hauek dira:
Elizak
Bi eliza daude Musakolan:
Udal hauteskundeetako emaitzak
2007ko maiatzaren 25ean udal hauteskundeak izan ziren. Egun hartan, 2.251 hautesle zeuden Musakolan (%100), baina 802 abstenitu egin ziren (%35,63). Alderdien botoak horrela banatu ziren :
Auzo alkatetzak
Musakolak bi auzo alkate ditu: bat kalekoa eta bestea baserriez arduratzen dena.
Enpresak
Enpresa eta tailer asko dago Musakolan, batzuk handi samarrak eta ezagunak, hala nola, Astore, Eroski, JMA, Joma eta Roneo.
Zerbitzuak
Enpresak bai, baina zerbitzuak ere baditu Musakola auzoak:
Trichogaster labiosa
Trichogaster labiosa Trichogaster generoko animalia da. Arrainen barruko Osphronemidae familian sailkatzen da.
Park konderria
Park konderria honako konderrietako bat izan daiteke:
Vermandovillers
Vermandovillers Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vermandovillers udalerrian erroldatutako biztanleak 111 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 50 etxebizitza zeuden, 43 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 50etxeak ziren. 43 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 61 ziren, horien artean 47 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 47 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (24 gizon eta 17 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Badbergen
Badbergen Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Trichogaster lalius
Trichogaster lalius Trichogaster generoko animalia da. Arrainen barruko Osphronemidae familian sailkatzen da.
Bowie (Maryland)
Bowie Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Prince George's konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Concerto delle donne
Concerto delle donne edo Concerto delle Dame (literalki, emakumeen edo damen taldea), Errenazimentu amaierako emakume abeslarien talde profesional bat izan zen. Italiako Ferrara hirian aktiboa izan zen. Bere birtuosismo tekniko eta artistikoagatik ospe handia izan zuen. Taldea Ferrarako dukea zen Alfontso II.a Estekoak sortu zuen, 1580an, eta aktibo egon zen 1597an gortea desegin zen arte. Giacomo Vincenti editore musikalak emakume hauek goretsi zituen virtuose giovani (gazte birtuosoak) bezala, garaiko iruzkingileen sentimenduaren berri emanez.
Jatorria
Taldearen jatorria, 1570eko hamarkadan, dukearen isilpeko musika informalaren testuinguruan, elkarrentzako musika jotzen zuten kortesanoen talde zaletu batean dago. Taldea eboluzionatuz joan zen, gorteko zirkulu txikiko kideentzako eta bisitari garrantzitsuentzako kontzertu formalak ematen zituen emakume abeslarien talde profesional bat bihurtu arte. Bere interpretazio-estilo bereizgarria, apaindura handiko kantua, Ferrarako gortean ospe handia ekartzeaz gain, garaiko konpositore bikainak motibatu eta inspiratu zituen.
Garrantzia
Taldea Musica reservataren joeran kokatzen da.
Benemérito de las Américas (udalerria)
Benemérito de las Américas Mexikoko udalerri bat da. Chiapas estatuan kokatua dago. 2010ean 0 biztanle zituen 0 km²ko azaleran. Herriburua da.
María del Mar Rodriguez Carnero
Maria del Mar Rodriguez Carnero Malagan jaio zen 1975eko urtarrilaren 18an. Chambao taldeko kideetako bat da eta La Mari bezala ezagunagoa da.
Biografia
2002an kaleratu zuten lehen diskoa Chambaorekin. 2005az geroztik Lamari da taldeko liderra. Urte horretan, bularreko minbizia diagnostikatu zioten, baina denbora gutxiren buruan osatu zen. Ebakuntza egin eta hiru hilabetera taldearekin biran zebilen berriro.
Minbizia gainditu izanak bizitzaren ikuspegia aldatu diola esan izan du behin baino gehiagotan. Con cáncer tambien se crece liburua argitaratu zuen, gaixotasunaren garaiko bizipenak kontatuaz. Enamorá de la vida, aunque a veces duela liburua ere idatzi zuen bere ahizpa Aurorarekin.
Guztira zortzi disko kaleratu ditu Chambao taldeak. Azkena aurten bertan, taldearen izen bera jarri diotelarik. Guk taldearen klasiko bat aukeratu dugu. Pokito a poko kantua, 2005eko irailean Fuengirolan emandako kontzertutik hartua.
Olaztiko geralekua
Olazti Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku bat da, Olazti udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1862ko urtarrilaren 26an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
Geralekua 1862ko urtarrilaren 26an inauguratu zen Gasteiz - Olazti tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Gaur egun, geralekua itxita dago, bidaiaririk ez dagoelako, baita Araia eta Altsasuko geltokietatik gertu dagoelako ere.
Sarbideak
Geralekura iparraldetik iristen da, Ameztia kalean.
Geralekua
Geralekua Olatzagutiatik gertu dago, autobidearen inguruan.
Zerbitzuak
Tren batek ere ez du geralekuan geldialdirik egiten.
Etorkizuna
ArabaTran proiektuaren barruan, Euskotrenek Miranda Ebro - Altsasu lineak bide horretatik zirkulatuko du, eta, beraz, berriro ireki ahal izango da.
Hirmula
Hirmula Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da. Ilmola eta Liedakkala herrixken artean dago, Kemijoki ibaiaren ekialdeko ertzean.
Charmois (Meurthe eta Mosela)
Biztanleria
2007an Charmois udalerrian erroldatutako biztanleak 155 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 67 etxebizitza zeuden, 65 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 1 hutsik zegoen. 65 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 65 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 123 ziren, horien artean 69 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 69 pertsona aktiboetatik 66 lanean zeuden (37 gizon eta 29 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 gizon). 54 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Charmois udalerrian 66 unitate fiskal zeuden, 160 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.774 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Charmois udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 267 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Paulding konderria
Paulding konderria honako konderrietako baten izena izan daiteke:
Txildeberto II.a
Txildeberto II.a (570 - 595) 575 eta 595 urteen artean saliar frankoen errege izan zen.
Austrasiako erregea 575-595 urteetan eta Burgundiakoa 593-595 bitartean, Sigeberto I.aren eta Brunhildaren semea. Burgundiako errege Gontranekin egin zuen bat erregearen anaia Txilperiko I.aren aurka borrokatzearren. 593. urtean Gontran hil zenean Txildeberto bihurtu zen Burgundiako errege.
Sortosville-en-Beaumont
Sortosville-en-Beaumont Frantziako udalerria da, Mantxa (departamendua)Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sortosville-en-Beaumont udalerrian erroldatutako biztanleak 311 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Töölö
Etu-Töölö, hegoaldeko barruti bat da, eta bertan dago Finlandiako Legebiltzarra. Taka-Töölö iparraldeko barruti bat da, eta Meilahti eta Laakso barrutien ondoan dago. Jende askok kontrakoa uste duen arren, Töölö ez da Helsinkiko barruti bakar baten ere izen ofiziala.
Sortosville-en-Beaumont
Etxebizitza
2007an 162 etxebizitza zeuden, 130 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 156 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 130 etxebizitza nagusietatik 106 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Töölö
Töölö, 1920 eta 1930 bitartean eraikia izan zen, Helsinkiko biztanleria hedatzen hasi zenean, eta, ondorioz, etxe gehiago eraikitzeko beharra zegoen. Horren aurretik, Töölö, etxalde eta basoz beteta zegoen.
Sortosville-en-Beaumont
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 165 ziren, horien artean 116 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 116 pertsona aktiboetatik 104 lanean zeuden (64 gizon eta 40 emakume) eta 12 langabezian zeuden (3 gizon eta 9 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Töölö
Töölö beti izan da barruti bezala errespetatua, eta apartamenduen prezioak altuak dira, bereziki Etu-Töölön. Parke asko ditu, Töölönlahti handia barne. Töölö, kulturan ere aberatsa da; Finlandiako Opera Nazionala, Finlandiako Museo Nazionala, Animalia Museoa eta galeria txiki ugari ditu.
Sortosville-en-Beaumont
Diru sarrerak
2009an Sortosville-en-Beaumont udalerrian 134 unitate fiskal zeuden, 317,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.665 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Sortosville-en-Beaumont udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 715 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Txildeberto III.a
Txildeberto III.a (670 - 711) 695 eta 711 urteen artean saliar frankoen errege izan zen.
Neustria, Austrasia eta Burgundiako erregea izan zen, Teodoriko III.aren semea. Anaia Klovis IV.aren ondorengoa izan zen eta Pepin Gaztearen gidaritzapean gobernatu zuen. Dagoberto III.a izan zen haren seme eta ondorengoa.
Ömer Lütfi Akad
Ömer Lütfi Akad (Istanbul, Otomandar Inperioa, 1916ko irailaren 2a - 2011ko azaroaren 19a) turkiar zinema zuzendaria izan zen.
1946an zinema eta antzerki kritika egiten hasi zen zenbait aldizkaritan. Beste batek hasitako film bat amaitu ondoren, Vurun Kahpeye (1949) zuzendu zuen, bere benetako opera prima, Turkiako zinemagintzan oso garrantzitsua, aurrekoak antzerkiarekiko zuen mendekotasuna hautsi baitzuen eta korronte errealista abiarazi. Kanun Namina (1952) eta Öldüren Sehir (1953) filmekin bide beretik jarraitu zuen, eta bietan nabaria da Carnéren eta Frantziako gerra arteko errealismoaren eragina. 1966ko Hudutlarin Kanunu da, hala ere, bere maisu lana; bertan kontrabando istorio bat hartzen du aitzakiatzat jarduera horren atzean dauden arazoei buruzko ikuspegi interesgarria eskaintzeko. Hortik aurrera tarteka egiten ditu film onak, esate baterako Vesikali Yarim (1968), edota landatik hirirako exodoari buruzko trilogia: Gelin (1973), Dügün (1974) eta Diyet (1975). Turkiako zinemagile gazteek maisutzat jo zuten Akad.
Écurie
Écurie Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Brian Epstein
Brian Samuel Epstein (Liverpool, 1934ko irailaren 19a - Londres, 1967ko abuztuaren 27a) musika-enpresaria eta The Beatlesen managerra izan zen. "Bosgarren Beatle' deitua izan zen.
Écurie
Biztanleria
2007an Écurie udalerrian erroldatutako biztanleak 399 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 39 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 39 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 66 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Babe Ruth
Bere ibilbide profesional osoan (1914-1935) guztira 2.217 lasterketa eta 714 home run lortu zituen. Bere errekor eta pasadizoei esker, estatubatuar ikono bat bilakatu zen.
Écurie
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Babe Ruth
1942ko The Pride of the Yankees filmean bere burua antzeztu zuen.
Brian Epstein
Familia judu batean jaio zen eta familiaren musika dendaz arduratu zen. The Beatles taldea 1961ean ezagutu zuen Cavern Cluben emandako kontzertu batean. Kontratatu egin zituen, bere itxura aldarazi zien eta George Martini enkargatu zion bere diskoak ekoiztea.
Helsinkiko Olinpiar Estadioa
Helsinkiko Olinpiar Estadioa (Helsingin Olympiastadion; Helsingfors Olympiastadion) Finlandiako estadiorik handiena da. Töölö barrutian dago, Helsinkiko erdialdetik bi kilometrotara.
Écurie
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Brian Epstein
Gerry and the Peacemakers, Billy J. Kramer and the Dakotas, Tommy Quickly edo Cilla Black bezalako taldeak ere aurkitu zituen.
Helsinkiko Olinpiar Estadioa
Gaur egun, estadioa, musika kontzertu eta kirol lehiaketa batzuetarako erabiltzen da. Estadioa, 1952ko Udako Olinpiar Jokoetako lehiaketa askotako gune izan zen. Estadio hau, 1983 eta 2005eko Munduko Atletismo txapelketen egoitza izan zen, eta, gainera, Finlandiako futbol selekzioak, bere etxeko partiduak, bertan jokatzen ditu.
Écurie
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 276 ziren, horien artean 218 aktiboak ziren eta 58 inaktiboak ziren. 218 pertsona aktiboetatik 206 lanean zeuden (107 gizon eta 99 emakume) eta 13 langabezian zeuden (10 gizon eta 3 emakume). 58 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 28 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Brian Epstein
Epstein medikamentuen gaindosiak jota hil zen 1967ko abuztuan.
Helsinkiko Olinpiar Estadioa
Historia
Estadioaren eraikuntza 1934an hasi eta 1938an amaitu zen. 1990-1994 tartean berriztu zen, eta gainera, oso-osorik modernizatu zuten 2005eko Munduko Atletismo txapelketarako. 1952ko Olinpiar Jokoetan, estadioak, 70.000 pertsonentzako tokia zuen. Gaur egun, berriz, 40.000rentzako.
Estadioko dorrea, 72 metroko altuera duena, publikoarentzako irekita dago, eta Helsinkiren ikuspegi ikusgarri bat eskaintzen du.
Écurie
Diru sarrerak
2009an Écurie udalerrian 157 unitate fiskal zeuden, 403 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.357 euro zen.
Trichogaster microlepis
Trichogaster microlepis Trichogaster generoko animalia da. Arrainen barruko Osphronemidae familian sailkatzen da.
Écurie
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Écurie udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 530 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kankakee konderria (Illinois)
Kankakee konderria (Kankakee County) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kankakee da. 2010eko zentsuaren arabera 113,449 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Kankakee konderriak 176,472 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,245 ura dira. Beste 175,227 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 64,29 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 113,449 pertsonetatik 93,385 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 10,167 dira. 16,998 beltzak edo afroamerikarrak. 187 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1,030 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 103 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,714 pertsonek kokatzen zuten.
Maravilla Tenejapa (udalerria)
Maravilla Tenejapa Mexikoko udalerri bat da. Chiapas estatuan kokatua dago. 2010ean 0 biztanle zituen 0 km²ko azaleran. Herriburua da.
Nortrup
Nortrup Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pena jauregia
Historia
Erdi Aroan Penako Andre Mariaren kapera izan zen Sintra gaineko muinoan, kondairaren arabera bertan azaldu baitzen amabirjina. Erregeentzako oso eremu kuttuna zen eta jeronimotarren ordenaren eskutan utzi zuten eta hauek monasterio txiki bat altxatu zuten. Mendeetan zehar meditatzeko leku lasaia izan zen.
1755eko Lisboako lurrikarak monasterioa suntsitu egin zuen baina marmolezko kapera zutik gelditu zen. 1838an Fernando II.a erregeak berreskuratu zuen, ondoan dagoen Mairuen gazteluarekin batera, eta bertan errege familiarentzako udako jauregia izango zena eraikitzea erabaki zuen. Wilhelm Ludwig von Eschwege arkitekto alemaniarrari enkargatu zion diseinua eta honek Rhin ibaiertzeko gazteluen antzeko jauregia egin zuen. 1842 eta 1854 artean eraiki zen, baina 1847rako gazteluaren ia dena egina zegoen.
Hainbat errege eta aristokraten eskutatik pasa ondoren 1889an Portugalgo gobernuak eskuratu zuen eta 1910ko iraultzaren ondoren museo bihurtu zen. Juregia berehala bihurtu zen Portugalgo monumenturik bisitatuena. XX mendean zehar bere kolore biziak galduz joan zen eta mende bukaerarako erabat grisa zen. Horregatik berriz kolore biziz margotu zuten eta aldiro berreztatze lanak izaten ditu.
1995 urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Arkitektura
Hainbat estiloren nahasketa dauka, hala romantizismoa, nola neo-gotikoa, neo-manueldarra, neo-islamikoa edo neo-pizkundekoa.
Gazteluaren gehiengoa haitzaren gainean dago. Lau ataletan bereiztu daiteke egiturari dagokionean:
Pena parkea
Pena jauregia inguratzen duen baso zabala da. 200 hektareatako azalera dauka eta jauregiarekin batera sortu zuen Fernando II.ak. Landaretza exotikoa du, toki urrunetatik ekarritako espezieak dituena: sekuoia, Lawson altzifrea, magnolioa, ginkgoa, Japoniako cryptomeria eta Australia eta Zeelanda Berriko hainbat iratze eta iratze-zuhaitz.
Parkeko bidexka estuek labirinto egitura daukate eta hainbat toki tatik ikuspegi ederrak aurkitzen dira.
Feculas–Nafarroa geltokia
Feculas–Nafarroa Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki bat da, Lodosa udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
Geltokia 1863ko abuztuaren 31an ireki zen, Nafarroa eta Bizkaia Errioxa eta Araba bidez lotu nahi zituen trenbidearen Castejon-Haro zatia ireki zuenean, Castejondik Bilborako Burdinbide Konpainia delakoak, Castejon-Bilbo burdinbidea.
Berehala, konpainia hondatu egin zen eta Norteko Konpainiak bere gain hartu zuen. Iberiar Penintsulako Iparraldeko burdinbideen konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Geltokia
Alcanadreko errepidean dago, Lodosatik mendebaldera, herrigunetik urrun. Castejón-Urduña tartean zegoen, Castejón eta Bilbao lotu nahi zituen trenbidean, baina geroago ireki zen, eta Inabonos ongarri-fabrikaren eskutik etorri zen. Fabrika horri zerbitzua ematen dio. Horretarako, bi solairuko geltoki berezi bat eta altuera txikiko erantsitako dorrea eraiki ziren alboetako batean, aire modernistarekin. 2008an, babesleku bat gehitu zitzaion, bidaiarientzako eraikinaren aurrean zegoena. Hiru bide eta bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea erdikoa bereziki estua.
Etorkizuna
Ez dago etorkizuneko planik geltoki hau oraingoz barne hartzen duenik.
Chibokeko bahiketa
Chibokeko emakume eskolari egindako erasoa 2014ko apirilaren 14an Boko Haram taldeak Chiboken, Borno (Nigeria ipar ekialdea) egindako bahiketa da.
Testuingurua
Boko Haram (hausa hizkuntzan: bóokòo haram, "ekialdeko hezkuntza bekatua da" moduan itzulia Nigeria jasaten ari den mendebaleko eragina estatuko ustelkeriaren sorburu ikusten du. Talde honek egindako erasoetan milaka pertsona hil dira. 2013ko maiatzaren 13an, Nigeriako Gobernuak Larrialdi egoera ezarri zuen Borno estatuan talde honen aurka borrokatzeko. Talde honetako kide asko hil eta atxilotu dituzten. Hala ere, mendietan indartsu izaten jarraitzen dute. Taldearen helburu nagusia zibilak dira.
2010tik hainbat hezkuntza gune eraso dituzte eta ehundaka ikasle hil dituzte. Taldeko ordezkari batek Gobernuak islamiar hezkuntza jarri arte borrokan jarraituko zutela adierazi zuen. Ondorioz, 10.000 haurrek ezin dute eskolara joan, batez ere, emakumeek.
2014ean erasoak gogortu egin ziren. Otsailean, taldeak Doron Baga eta Izghe herrietako gune kristauak erasotu zituzten. Otsailean, Gobernu Federalaren Buni Yadiko egoitzan 59 ikasle hil zituzten. Hurrengo hilabetean, Giwako base militarra eraso zuten eta taldeko kide atxilotuak askatu zituzten.
Abujako atentatuaren egun berean eskola bahiketa egin zuten, 88 pertsona hiliz. 2014an, Boko Haram taldeak 4000 pertsona inguru hil ditu.
Erasoa
Apirilaren 15ean, bigarren hezkuntzako eskola baten aurkako erasoa egin zuen talde batek. Segurtasun zaindarien aurka tiro egin zuten eta gazte kopuru handi bat bahitu eta Sambisako basora eraman zituzten. Zenbait etxe ere erre zituzten. Segurtasun arazoengatik, eskola lau astez itxita egon zen. Emakumezko ikasleek fisikako azterketa zuten baina bertan behera gelditu zen.
Ondorioak
Ihes egitea lortu zutenen arabera, bahituek Boko Haram taldeko kideekin ezkondu egin behar izan zuten edo bestela, 2000 nairaren truke (12,5 dolar) saldu egiten ziren. Bahituetako asko Txad eta Kamerunera eraman zituzten, Nigeriarekin muga egiten duten estatuetara. Lurralde hauetako biztanle askok taldeko kideei jarraitu die bahitutako emakumeak agintariek askatu ahal izateko.
Maiatzaren 2an, poliziak ez zekien non zeuden bahituak eta zenbat ziren. Maiatzaren 4an, Goodluck Jonathan presidenteak bahiketatik lehenengo aldiz hitz egin zuen eta bahituen bila zebiltzala adierazi zuen. Presidenteak bahituen familiak kritikatu zituen informazio gutxi emateagatik eta hiritarrek, berriz, estatua ezer gutxi egiteagatik.
Maiatzaren 5ean, Boko Haram taldeko Abubakar Shekau buruzagiak bideo bat argitaratu zuen bahiketa onartuz. Bideoan bahiketa justifikatu zuen.
Egun gutxira, taldeak 12 eta 15 urte arteko beste gazte talde bat bahitu zuen estatuaren ipar ekialdean.
Nazioarteko komunitatearen erreakzioaren ondoren, maiatzaren 12an, taldeak bideo bat grabatu zuen. Bertan bahitutako 130 emakume azaltzen ziren. Taldeko presoak askatzekotan askatuko zituztela emakumeak adierazi zuten bideoan. Halaber, emakumeak eurek nahi zutelako islamdar bihurtu zirela ere adierazi zuten.
Kurkuma
Kurkuma (Curcuma longa) Zingiberaceae familiako landare-iraunkor belarkara errizomatsua da. Tamil Nadun du jatorria, Indiako hego-ekialdean, eta 20 °Ctik 30 °C arteko tenperatu behar du eta euri bolumen handia hazi ahal izateko. Landareak urtero ateratzen dira euren errizomak hartzeko eta aurreko urteetako errizomekin birsortzen dira.
Ez direnean freskoak hartzen errizomak 30-45 minutu artean egosten dira eta, ondoren, labeetan lehortzen dira. Prozesu honen ostean Tamilen sukaldaritzan eta curry askotan erabiltzen den espezia laranja-horixka eskuratzen da. Bere osagai aktiboa kurkumina da, gaixotasun batzuen sendagai gisa ere ikertzen ari dena.
Kurkumaren nekazaritza garrantzitsua da Indian.
Etimologia
Izena hizkuntza semitarretatik dator, eta harremana du hebreerako כרכום (karkōm), aramerako ܟܟܘܪܟܟܡܡܐ (kurkama) eta arabierako كركم (kurkum) hitzekin. Azken honek arabieraz azafrai eta kurkuma esan nahi du. Sanskrito klasikoan ere कुङ्कुमं (kunkumam) hitza erabiltzen zen azafrai esateko, eta hala agertzen da Sushruta Samhita liburuan. Ziurenik honek ere semitar jatorria du.
Sukaldeko erabilera
Sustraia lehortu ondoren hauts bihurtzen da. Kolore horixka du ematen die prestaketei eta zapore berezia. Curryan erabiltzen da.
Lapazandegi
Lapazandegi baserria Donostian dago, Ulia auzoan, Mirakruz gainetik igotzen den Ulia pasealekuan. Bertan dagoen iturburua 1850an hasi zen Gipuzkoako hiriburua urez hornitzen. Bidebietan auzoan dagoen Moneda baserriko urak ere urte berean hasi ziren erabiltzen. Lapazandegitik gertu dagoen Soroborda ur-biltegia 1869an eraiki zen Moneda baserriko ura bildu eta banatu ahal izateko.
Sigeberto I.a
Sigeberto I.a (c. 535 - Vitry, c. 575) 561 eta 575 urteen artean saliar frankoen errege izan zen.
Lapazandegi
Iturria izen bereko baserriaren lurren beheko aldean dago. Gorago parean dagoen bidezidorra aspaldiko bide bakarra zen orduan. Bidezidor horretan iturriaren parean baino altuago aspaldiko ur-biltegi txiki bat dago oraindik. Horraino ponpatzen zen ura motor txiki batekin.
Sigeberto I.a
Austrasiako errege merovingiarra, Klotario I.aren semea eta Brunhildaren senarra. Tours, Poitiers, Vendômois eta Soissonseko lurraldeak lotu zizkion bere erreinuari. Bere anaiorde Txilperikoren erreinua konkistatzea lortu zuen. Bere maitale Fredegundak hil zuen.
Lapazandegi
Hiria uraz hornitzeko beharra beti egon da lotuta biztanleriaren hazkuntzarekin. Lapazandegiko urak bideratu zirenean 10.000 lagun bizi ziren Donostian. Hirira ura eramateko historian zehar egin diren urratsak eta une horietako bakoitzean zein zen biztanleria ikus daitezke taula honetan:
Menslage
Menslage Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Korazatu
Korazatua edo koraza-ontzia tona askoko gerraontzi bat da, koraza eta kanoi asko dituena, horien artean bateria nagusi bat, kalibre handiko kanoiekin. Gurutze-ontzi baino handiagoa da eta koraza eta kainoi handiagoak ditu. Armadetan itsasontzi handienak izan ziren. 1875 urtetik hasita Bigarren Mundu Gerraraino erabili ziren itsasoko menpekotasuna lortzeko, baina aireontziek, misil gidatuek, eta beste armek eragina handia izan zuten haien nagusitasuna amaitzeko.
Thorailles
Thorailles Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Korazatu
Haien diseinua hasieratik kontuan hartu behar izan zen, azken berrikuntzak beti abangoardian izateko. Izena 1880Ko hamarkadan erabiltzen hasi zen, plakekin blindatua zegoen gerraontzi bat definitzeko. Gaur egun, ordea, hasierako korazatu haiek “pre-dreadnought” izenaz ezagutzen dituzte historialariek. 1906 urtean HMS Dreadnought britainiar korazatua eraiki zen: korazatuen era berri bati hasiera eman zion eta hortik aurrera data horietako korazatuak dreadnought izenaz ezagutu ziren.
Thorailles
Biztanleria
2007an Thorailles udalerrian erroldatutako biztanleak 134 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 71etxeak ziren. 53 etxebizitza nagusietatik 49 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 88 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (31 gizon eta 28 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Thorailles udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 151 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.780 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Laurel (Maryland)
Laurel Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Prince George's konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kendall konderria (Illinois)
Kendall konderria (Kendall County) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Yorkville da. 2010eko zentsuaren arabera 114,736 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Kendall konderriak 83,481 kilometro koadro ditu. Horietatik 514 ura dira. Beste 82,966 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 137,44 da.
Trichopodus cantoris
Trichopodus cantoris Trichopodus generoko animalia da. Arrainen barruko Osphronemidae familian sailkatzen da.
Brookings (Hego Dakota)
Brookings Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Brookings konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gurutz Jauregi
Gurutz Jauregi Bereziartu (Urretxu, 1946 - ) konstituzio-zuzenbideko katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean, non errektoreorde eta dekanoa ere izan zen. Demokrazia, nazionalismo eta ETAren historia ikertzeagatik da ezaguna.
Zuzenbideko Irakaslea
Euskal Herriko Unibertsitateko errektoreorde, Zuzenbide Fakultateko dekano, eta Konstituzio eta Administrazio Zuzenbideko Departamentuko zuzendari izan da.
Irakasle bisitaria izan da Europako, Estatu Batuetako eta Latinoamerikako hainbat unibertsitatetan: Oxford (Erresuma Batua), Consiglio Nazionale delle Recerche (Erroma), Reykjavik; Reno, Puerto Rico (AEB); Dominikar Errepublika, Bolivia, Peru, Txile, Brasil, Guatemala eta Mexiko.
Ikertzailea
Nazio Batuen Erakundeko aholkulari zientifikoa izan da.
Ikerketa lan gehienak gai hauen inguruan egin ditu: euskal nazionalismoa, nazioaren teoria, demokraziaren teoria, edo Europar Batasuneko integrazio politikoa.
2007az geroztik, 40 ikertzaile baino gehiago dituen talde baten buru da, Eusko Jaurlaritzak finantzatuta, Europar Batasuna eta Oinarrizko Eskubideak aztergai dituena.
Hamalau liburu idatzi ditu eta berrogeita hamar liburu baino gehiagotan parte hartu du edo zuzendari izan da; hogeita hamar artikulu baino gehiago idatzi ditu, gaztelaniaz, euskaraz, katalanez, ingelesez, frantsesez, italieraz, alemanez, edo portugesez. -
Euskarazko hiztegiak
Partu hartu zuen UZEIren hiztegi hauen argitalpenean:
37P/Forbes
37P/Forbes gure eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. 1929ko abuztuak 1ean aurkitu zuen Alexander Forbes Irvine Forbesek Hegoafrikatik.
Bere nukleoak 1,9 kilometroko diametroa du.
Sobrado
Sobrado izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
Ilmola
Ilmola Finlandiako Keminmaa udalerrian dagoen herrixka bat da. Hirmula eta Liedakkala herrixken artean dago, Kemijoki ibaiaren ekialdeko ertzean.
Meatzerreka
Izena datorkio bertan egondako meatzeetatik, bereziki altzairua ekoizteko erabilitakoak XV. eta XVI. mendeetan.
Trichopodus leerii
Trichopodus leerii Trichopodus generoko animalia da. Arrainen barruko Osphronemidae familian sailkatzen da.
Grandrif
Grandrif Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Grandrif udalerrian erroldatutako biztanleak 186 ziren. Familiak 89 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 13 bakarrik bizi ziren emakumeak), 18 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 265 etxebizitza zeuden, 94 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 146 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 263 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 94 etxebizitza nagusietatik 86 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 33 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 113 ziren, horien artean 74 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 74 pertsona aktiboetatik 69 lanean zeuden (35 gizon eta 34 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Grandrif udalerrian 83 unitate fiskal zeuden, 169,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.782 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Grandrif udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 272 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1965eko azaroaren 9ko Itzalaldi Handia
1965eko Itzalaldi Handia 1965eko azaroaren 9an Ameriketako Estatu Batuetan gertaturiko itzalaldia da.
Bat-batean, argia joan egin zen eta ekialdeko kostaldeko 8 estatu geratu ziren ilunpean, New York barne. 14 bat orduz dena geratu zen eta milioi askoko galerak eragin zituen horrek. Arrazoia Kanada eta AEBetako ipar-ekialdea lotzen zituen 375 mila voltioko sarea kolapsatu zela izan zen. Akats bat baino gehiago izan zen sarearen babes automatikoan eta horrek gainkarga bat eragin zuen.
Lehenengo hutsegitea Queenstongo (Ontario) Sir Adam Beck estazio hidroelektrikoan izan zen eta eskariaren piko batek jokoz kanpo utzi zuen zerbitzua. Gehiegizko energia New Yorkera birbideratuko zen.
Ondorioz, AEBetako eta Kanadako ipar-ekialdeko 36 milioi pertsona energia elektrikorik gabe geratu ziren eta iluntasunak 128 mila kilometro karratu hartu zituen kosta hartan. Hau da, estatu hartako bosten bat geratu zen ilunpean; milioi bat denbora luzez egon zen igogailuetan, metroan, eskailera mekaniko edo tren elektrikoetan harrapatua ; Washingtonen 800 bat mila pertsona geratu zen horrela. Abioiek zirkuluak egiten aritu behar izan zuten lur hartu ezinik.
Irratiek bakarrik jarraitu zuten martxan, larrialdi ekipoak baitzituzten, eta emititzen jarraitu zuten, instrukzioak ematen eta biztanle aztoratu eta nahigabetuak lasaitzen saiatzen.
Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island, Connecticut, Vermont, New York, New Jersey, Pennsylvania eta Kanadako hainbat guneetako milioika pertsonentzat, bizitza osoko gaurik luzeena izan zen hura.
Vlad Drakula
Vlad III.a paldoztatzailea, baita ere Vlad Țepeș, Vlad Drakula edo Draculea, Vlad Drakulen semea, (Sighişoara, 1431ko azaroaren 8a - Bukarest, 1476ko abenduaren 14a) Valakia eskualdeko printzea edo vovoida izan zen (gaur egun, Errumaniaren hegoaldean dago lurralde hau). Bram Stoker idazle irlandarrak pertsona historiko honetan oinarrituta asmatu zuen bere Drakula eleberriko protagonista den izen handiko pertsonaia hilezkorra: Drakula kondea. Etsaien kontrako bere balentriengatik ere oroitua da, otomandarren aurrerapena mozteagatik Europan, baina odolzaletasunak estali du bere irudia.
Sarrera
Sighişoara burgu edo hirian jaio zen (Transilvanian), esan bezala 1431ko azaroaren 8an eta gudaldian hil zen 1476an abenduaren 14an, Bukarest inguruan. Ezaguna da baita ere Vlad Țepeș (“tse'pe” ahoskatuta) edo Vlad paldoztatzailea ezizenarekin.
Izaera igargaitz eta gogorreko printzea izan zen, garai hartako Europa Ekialdeko gogorrena dudarik gabe. Batzuentzat kristautasuna eta herrialdearen interesak eta independentzia zaindu zituen heroia izan zen. Beste batzuentzat, aldiz, pertsona ankerra eta atseginagatik jendea torturatu eta hiltzen zuena. Kondaira asko daude bere bizitzari buruzkoak.
Vlad III.a Valakiako voivoda edo buruzagi militarra izan zen. Hamazazpi urte izan zituen arte, kanpoko inbaditzaileak ziren otomandarren esku egon zen bahituta. Hamazazpi urterekin askatu zuten momentuan, Valakiako tronua jaso zuen, baina gero kendu egin zioten. 1456an, Belgradeko setioaren ondoren, bere aurkaria zen Vladislav II.a hil ostean, berriro lortu zuen eserlekua 1462a arte. Buruzagitza galduta, erbesteratuta bizi izan zen 1474an kargua berreskuratzen saiatu bitartean, baina ez zuen berriro lortu printzetza 1476a arte. Urte horretako abenduan hil zen otomandarren aurka borrokan, bere Moldaviar guardiak inguratura.
Kondaira beltza
Vlad III.a hiru gauzengatik egin zen ezaguna:
Țepeș ezizenak adierazten duen moduan, paldoan sartu egiten zituen etsaiak, hau da, zigortuari hesola bat sartzea. Tortura eta zigor teknika horretan, puntarik gabeko eta 3,5 m luze zituen hesola edo makila bat sartzen zitzaion zigortutako pertsonari, uzkitik edo baginatik ahoraino edo sorbaldaraino (sufrimendu izugarria zekarkion zigortuari). Ondoren iltzatu egiten zitzaion makila gorputzera, pixkanaka eta minez hil zedin. Orotara, errege izan zen zazpi urteetan, modu horretan, gutxienez ehun mila pertsona hilarazi zituela esaten da: etsaiak, traidoreak, edozein delitu egindakoak eta haien guztien familiak (ume txikiak barne) eta bere soldaduak ere.
Hungariar gortean egondako Aita Santuaren bidali batek horrela zioen:
Vlad-ek, Valakia bere herria babestu asmoz, hungariarren nahiz turkiarren lagun eta etsai bihurtu zen aldian-aldian behin eta berriro, herrialde hauek biek nahi baitzuten Valakia meneratu. Ia gehienetan armada txikia zeukan Vladek eta, horregatik, gerrilla motako estrategia erabiltzen zuen etsaien kontra (lurrak eta uztak errez, ur putzuak pozoituz, turkiarren kanpalekuetara tuberkulosia zuten gaixoak bidaliz, etab.).
Bere ekintzak Michel Beheim koblakari alemaniarrak abestu zituen 1463an egindako bere Von ainem wutrich der hies Trakle waida von der Walachei lan poetikoan.
Biografia
Vlad Valakia-ko printzea zen. Valakia Danubioren eskualdean zegoen printzerri zahar bat zen, geroago, Moldaviarekin elkartuta, Errumaniako erresuma sortu zuena. Gaur egun, Valakia bi lurralde geografikotan banatuta dago: Mutenia (Olt ibaitik ekialdera dagoena) eta Oltenia (Olt ibai horretatik mendebaldera dagoena).
Vlad II.a "Drakul"en hiru semeetatik bat izan zen. Vlad II.ari, aitari, "Drakul" izena jarri zioten, 1428an Dragoiaren Ordenan onartu zuelako Segismundo Luxemburgekoak, Alemania, Bohemia eta Hungariako errege ere zenak. Errumaniako mitologian dragoirik ez zegoenez, eta "drac" ‘dragoia’ esan nahi zuen hitz hungariarrak eta "dracul" hitz errumaniarrak (‘deabrua’ esan nahi duenak), antzeko soinua zutenez, horrela ezagutu izan zitzaion. Hortik bere semeari jarritako izena eratortzen da: “Drakula” edo Drăculea, alegia, ‘Drakul-en semea’, hots, ‘Dragoiaren edo deabruaren semea’.
Umearo oso gogorra izan zuen Vlad III.a Drakulak eta horrek geroko bere izaera markatu zuen. 1444an, 13 urte zituelarik eta bere anaia Radu "Ederra"rekin batera, bere aitak turkiar sultanari eman zizkion bahitu gisa: bere menpekotasuna adierazteko garantia gisa. Vlad II.a Drakulen traizioa ekidin asmoz, Murat II.ak, sultanak berak, hazi zuen Vlad III.a Drakula (Mehmet II.aren aitak eta horrexegatik Mehmet II.ak anaiatzat izan zuen Vlad III.a Drakula), Adrianopolis. Egniojsor, Ened eta Ninfamen hirietan bizi izan zen sultanarekin.
1447an, Iancu de Hunedoara-koak Vlad Drakularen aita kolpeka hila zuen eta anaia Mirceari begiak erre zizkion burdina gori batekin eta gero bizirik lurperatu zuen. Gizon horrek Boiardoek (bertako aristokrata batzuek) aginduta egin zituen bi hilketak eta, horrexegatik, Vlad Drakulak betirako gorrotoa izan zien.
Vlad Drakula erbestetik 1448an bueltatu zen eta urte horretako irailean turkiarrek Valakiako printze-aulkia lortzen lagundu zioten (aurretik, hilabete gutxi batzuetan bada ere, Transilvaniako printze izatera iritsi zen baita). Hala ere, hungariarrek, bere aitaren aspaldiko aliatua izandako eta hungariar nobleen burua zen Joan Hunyadi-ren aginduz, printze-aulkitik kendu zuten.
Zortzi urtean zehar, Valakia inguruko lurretan bidaian aritu zen, batetik, printze-aulkia berreskuratzeko laguntza bila eta, bestetik, estrategia politiko-militarra ikasten. Bere lehengusua zen Esteban III.a "Handia" Moldaviakoa-rekin jarri zen harremanetan garai hartan, besteak beste, eta aurrerago Moldaviako vovoida bihurtu zenean laguntza emango zion.
Joan Hunyadi (Ioan de Hunedoara) beraren gortean izan zen ere. Huyandi-k turkiarrak nola ezagutzen eta gorrotatzen zituen ikusita, barkamena eman zion eta bere kontseilari gisa hartu zuen. Horrela, Valakiako printze-aulkiarentzat hungariarren hautagaia bihurtu zen.
Printzealdia (1456-1462)
Vlad-ek ikusi zuenean hungariarrek turkiarrak bidali zituztela, Valakiako printze-aulkia zeukan Vladislav II.ari eraso zion (azken honek bere boterea eta vovoida kargua hungariarren, alemaniar jatorriko populazioaren eta turkiarren babespean baitzeukan). Transilvania-ko soldaduekin garaitu zuen eta Târgușor (Valakiako hiriburu zaharra zen Târgoviște edo Târrgovişte-tik gertu dagoen hiria) hiriko enparantza nagusian hilarazi zuen —alegia, bere anaia hil zuten leku berean—. Behin 1456an printze edo vovoida bihurtuta, erresuma kristauek karguan onetsi zuten.
Noble boiardoen aurkako mendekua
Bere printzealdiaren lehen uneetan, bere aurka zirenak suntsitzen aritu zen: erailez eta nobleziaren indar ekonomikoa gutxituz.
Gainera, haien aurkako mendeku odoltsua egin zuen. 1459an Pazko-afari erraldoi bat antolatu zuen eta jantzirik onenekin joatera gonbidatu zituen boiardoak. Afaria amaitu zenean, zaharrenak paldoztatu eta gazteenak Târgoviște-ra joanarazi zituen, Arges ibaiaren ondoan zegoen mendi tontor batean zegoen gaztelu erorira. Oinez joanarazi zituen eta asko bidean hil ziren, baina bizirik iritsi zirenak han Drakularen gaztelua eraikitzera behartuak izan ziren eta nekearekin hiltzen joan ziren Vlad Drakularen aurrean eta haren pozerako.
Paldoztatzea
Valakiako nobleen boterearen beste oinarrietako bat saxoi jatorriko jendea bizi zen Transilvaniako hiri autonomoekin zuten lotura zen. Vlad-ek hiri horiek Valakian zituzten pribilegioak kendu zituen eta eraso ere egin zituen. Era horretan, berari zergarik ordaindu nahi izan ez zioten edo berarekin merkataritzan aritu nahi ez zuten hiriekin oso ankerra izan zen: Kronstadt (Brasov) eta Hermannstadt (Sibiu) hiri transilvaniarretan biztanleak multzoan paldoztatu zituen.