cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1. FC Köln
Historia
1948ko otsailaren 13an, sortu zen Kölner Ballspiel-Club 1901 eta SpVgg Sülz 07 futbol taldeak elkartzean. Eskualdeko liga hainbatetan irabazi zuen, eta Alemaniako txapelketa ere bai 1962an. 1963/19664 denboraldian jokaturiko Bundesligaren lehen edizioan, txapeldun izan zen. Urterik onena 1978an bizi izan zuen, bere bigarren liga eta hirugarren kopa irabazi baitzituen. 1986an, UEFA Kopako finalista izan zen.
Kaledoniar baso
thumb|250px|right|Kaledoniar basoa Glen Feshie haraneko Allt Ruadh kokalekuaren gain. Kaledoniar basoa, Eskoziako antzinako eta berezko baso a da. Gaur egungo basoa azaleraz murritzagoa da, gizakien etorrera eta kokapenaren aurretik zegoen jatorrizko basoa baino, hamabi eremu ingurura mugatuz.
Eskoziar pinuek osatzen dute.
Rudolf Dassler
Rudolf Rudi Dassler (1898ko martxoaren 26a, Herzogenaurach, Bavaria - 1974ko urriaren 27a, Herzogenaurach, Bavaria) alemaniar kirol oinetakogile eta enpresaburu bat izan zen. Nagusiki Puma alemaniar kirol enpresaren sortzailea izateagatik ezaguna da. Adolf Dassler kirol zapatagile eta enpresaburuaren anaia zen.
1. FC Köln
Uniformea
Kolore gorria eta zuria konbinatzen ditu ekipamenduan.
Rudolf Dassler
Biografia
Adolf anaiarekin batera Adidas kirol ekipamendu enpresan lanean jardun eta Bigarren Mundu Gerra igaro ondoren, anaien desadostadunen ondorioz Rudolfek Adidas utzi eta bere kirol ekipamendu enpresa sortu zuen. Enpresa honek hasiera "Ruda" izena jaso zuen (Rudolf Dassler), baina handik gutxira gaur egungo Puma izenera aldatu zuen.
1. FC Köln
Euskal taldeen aurkako partidak
FC Köln-ek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:
Rudolf Dassler
Biografia
Rudolfen zuzendaritzapean Puma nahiko maila apaleko enpresa bat izan zen, baina bere seme Armin Dassler zuzendaritzara iristean mundu mailako kirol merkatura hedatu zen.
Rhêmes-Notre-Dame
Rhêmes-Notre-Dame Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 641
NGC 641 galaxia bat da, Fenix konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Rhêmes-Notre-Dame
Mugakideak
Rhêmes-Notre-Damek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sally Shlaer
Biografia
Cleveland, Ohio, da bere jaioterria. Shlaer-ek  Matematikan graduatu zen 1960an Stanford Unibertsitatean eta orduan hasi zen graduondoko ikasketekin Australiako Unibertsitate Nazionalean.
Stanford-en Fortran-ez eta mihiztatze-lengoaiaz programatzen hasi zen Los Alamos Laborategi Nazionalean. 1977an Lawrence Berkeley Laborategian software-garapen arloko proiektu-kudeatzaile bihurtu zen, bertako Badia Inguruko Trafiko Sistema Arinaren proiektua berak zuzendu zuen.
Lawrence Berkeley Laborategi horretan ezagutu zuen Stephen J. Mellor-ekin softwarea garatzeko Shlaer–Mellor metodoa garatu zuen Shlaer-rek. Metodo horrekin geroago UML exekutagarria kontzeptua sortu da 2000ko hamarraldian. 1985ean enpresa bat elkarrekin sortu zuten software garatzeko (Project Technology Inc). Association for Computing Machinery elkarteko kidea ere izan zen Shlaer.
Argitalpenak
Artikuluak, aukeraketa bat:
Duplex (etxebizitza)
Duplex hainbat solairuko eraikin batean, bi solairuko etxebizitza da, barne eskailera duena. Era berean, hiru solairukoak triplex izena dute eta fourplex, quadplex edo quadruplex edo lau solairu dituztenak.
Anarchias leucurus
Anarchias leucurus Anarchias generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Finantza-hezkuntza
Finantza-hezkuntza diruak munduan nola funtzionatzen duen ulertzeko gaitasuna da: pertsona batek nola lortzen edo irabazten, administratzen eta inbertitzen duen dirua. Hau da, finantza-hezkuntza gizabanakoari bere finantza-baliabide guztien gaineko erabaki informatuak hartzeko aukera ematen dioten trebetasun eta ezagutzei dagokie. Gaur egun, Australian, Kanadan, Japonian, Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan, finantza pertsonalekiko interesa handitzea estatuko programen helburu nagusietako bat bihurtu da.
Espainiako Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalak honela definitzen du: «Finantza-hezkuntzak aukera ematen die banakoei finantza-kontzeptu eta -produktuen ulermena hobetzeko, iruzurrari aurrea hartzeko, haien inguruabar eta beharretara egokitutako erabakiak hartzeko eta gehiegizko zorpetzearen edo arrisku-posizio desegokien ondoriozko egoera desegokiak saihesteko».
Nazioarteko Emaitzak
2005. urtearen amaieran, ELGAk ikerketa bat argitaratu zuen, finantza-hezkuntzari buruzko hainbat inkesta aztertzen zituena. Inkesta horiek erakundeko kide diren herrialdeetan egin ziren, eta, besteak beste, honako datu hauek aurkitu ziren:
Asia, Pazifikoa eta Ekialde Hurbila
Pazifikoko Asiako, Ekialde Ertaineko eta Afrikako emakume kontsumitzaileei egindako inkesta baten arabera, kontsumitzaile horiek diruaren administrazioa, finantza-plangintza eta inbertsioa ulertzen dituzte modu sinple batean.
Australia
2011n, Balioen eta Inbertsioen Australiako Batzordeak Finantza Hezkuntzako estrategia bat argitaratu zuen australiar guztien finantza-ongizatea eta finantza-hezkuntzako mailak hobetzeko. Estrategiak lau ardatz nagusi ditu:
ASICek MoneySmart webgunea du, Finantza Hezkuntzarako Fundazioa eta diruaren kudeaketa ulertzera zuzendutako beste webgune batzuk ordezkatu zituena.
Balioen eta Inbertsioen Australiako Batzordeak MoneySmart Teaching website du Interneteko atarian irakasle eta hezitzaileentzat. Atari horrek lanbide-ikaskuntza eta beste baliabide batzuk ematen ditu hezitzaileei finantza-hezkuntza irakaskuntza- eta ikaskuntza-programetan integratzen laguntzeko.
Saudi Arabia
SEDCO Holdingek hezkuntza finantzarioaren beharrari aurre egiteko programa bat abiarazi zuen, Saudi Arabian pertsonei beren dirua modu eraginkorragoan nola erabili irakatsiko dien programa baten behar masiboari erantzuteko. Programak finantza-ezagutzak ematen dizkie Saudi Arabiako herritarrei. Oinarrizko finantza-trebetasunak irakatsi ziren, hala nola aurrekontua, aurrezkia eta kreditu-txartela. Horrela, eguneroko bizitzan finantza-erabaki adimendunak hartzeko beharrezkoak diren bizi-trebetasunak emango zaizkie ikasleei.
Singapur
Singapurren, Hezkuntza Institutu Nazionalak Finantza Hezkuntzako Irakasleen Zentroa ezarri zuen 2007an. Zentro horren helburua zen eskola-maisuei ahalmena ematea finantza-hezkuntza ikasketa-planeko irakasgaietan sartzeko. Zentroaren helburua da hezitzaileei ahalmena ematea beren ikasleak finantza aldetik adimendunak izan daitezen, erabaki informatuak hartzeko eta beren finantza pertsonalen kudeaketan diziplina erabiltzeko. Finantza Hezkuntzako Irakasleen Zentroak konpromisoa hartu du kalitate handiko hezkuntza-programak etengabeko hobekuntzarako ikerketa integratuarekin gidatzeko, ebidentzian oinarritutako praktikak ahalbidetzeko.
Singapurreko gobernuak, Ekonomia Ministerioaren bitartez, Finantza Hezkuntzako Institutuaren sorrera finantzatu zuen. Institutu honen helburua da Singapurreko biztanleentzat oinarrizko finantza-trebetasunak eraikitzea, lan egiten duten helduentzako eta haien familientzako doako finantza-hezkuntza inpartzialeko programen bidez. Landutako gaiak, besteak beste, hurrengoak dira:
Belgika
Finantza eta Merkatu Zerbitzuetako Agintaritzaren zeregina da aurreztaileen eta inbertitzaileen, aseguratutako pertsonen eta akziodunen finantza-hezkuntza hobetzen laguntzea, finantza-erakundeekin dituzten harremanetan posizio hobean egon daitezen. Ondorioz, beren profilera egokitzen ez diren produktuak erosteko joera txikiagoa izango dute.
Espainia
Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalak eta Espainiako Bankuak finantza-hezkuntza herritarrengan sustatzeko programan Finantza Hezkuntzako Plan bat aurkeztu zuten. Helburua herritarren finantza-kultura hobetzen laguntzea da, finantza-erabaki informatu eta egokiak hartzeko tresnak, trebetasunak eta ezagutzak emanez.
Erakunde ofizialez gain, Finantza Hezkuntza sustatzeko ekimen pribatuak sortu dira.
Erresuma Batua
Erresuma Batuak finantza-hezkuntzari eskainitako erakunde berezi bat dauka Finantza Aholkularitza Zerbitzua izenekoa.
Ikerketa batek 5,300 elkarrizketa egin zituen Erresuma Batuan, 2005ean. Txostenak lau gai identifikatzen ditu:
Erresuma Batuan ongintzako erakunde ugari daude finantza-hezkuntza hobetzeko lanean, hala nola MyBnk, Citizens Advice Bureau and the Personal Finance Education Group.
Kanada
Hainbat inkesta nazional egin ondoren, emaitzek erakutsi zuten inbertitzaileak kapital-merkatuei eta inbertsio-iruzurrei buruz hezteko eta informatzeko beharra dagoela.
2005ean, Columbia Britainiarreko Balore Batzordeak Enron Hipoteken Azterlana finantzatu zuen. Txostenaren arabera, inbertitzaileak erretirora baliabide egokirik gabe hurbiltzen dira, eta adin ertaineko gizonek inbertsio-iruzurraren aurrean arriskua zuten. Txostenak iradokitzen du inbertitzaileentzako hezkuntza are garrantzitsuagoa izatea erretiroa lortu aurretik.
Estatu Batuak
Estatu Batuetan, nazioaren finantza-hezkuntzako ahalegin gehienak Jumpstart Koalizioa izeneko irabazi-asmorik gabeko erakunde nazional baten bidez administratzen dira. Estatu bakoitzak, bere aldetik, bere antolaketa propioa du, ekitaldiak egiten dituena eta kideei gazteentzako finantza-hezkuntza sustatzen laguntzen diena
Erakunde askok lagundu diote finantza-hezkuntzaren mugimenduari, baina horiek definizio desberdinak izan daitezke finantza-hezkuntzaren arloan. Finantza Hezkuntzari buruzko Aholku Batzorde Presidentzialaren txosten batean, egileek finantza-hezkuntza trinkoaren definizioa egiteko eskatu zuten, eta, horren bidez, finantza-hezkuntzako programak ebaluatu ahal izateko. Finantza-hezkuntza honela definitu zuten: "finantza-baliabideak finantza-ongizaterako eraginkortasunez kudeatzeko ezagutza eta trebetasunak erabiltzeko gaitasuna".
2010eko uztailean, Estatu Batuetako Kongresuak Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) sortzeko baimena eman zen. Aipatutako CFPB finantza hezkuntza sustatzeaz arduratu da, Konpromiso eta Hezkuntza Taldearen bitartez.
Finantza Hezitzaileen Kontseilu Nazionala finantza-hezkuntzako baliabideak dituen enpresa bat da, eta finantza-hezkuntzari, trebakuntzari eta sustapenei buruzko ikastaroak eskaintzen ditu. Finantza Hezitzaileen Kontseilu Nazionalak finantza-zerbitzuak ematen ditu, besteak beste, finantza-hezkuntzako programak, finantza-hezkuntzako ikasketa-planak, hezkuntzako finantza-mintegiak...
Ameriketako Estatu Batuetako finantza-hezkuntzako programen onurak identifikatzen hasi diren hainbat ikerketa daude dagoeneko, eta arlo horretan hobeto prestatuta dauden pertsonak izateko beharra berrikusten dute.
Mexiko
Mexikon, finantza-hezkuntza sustatzeaz arduratzen den gobernu-erakunde nagusia Finantza Zerbitzuen Erabiltzaileak Babesteko eta Defendatzeko Batzorde Nazionala da (Condusef), Finantza Zerbitzuen Erabiltzailea Babesteko eta Defendatzeko Legearen 5. artikuluan ezarritakoaren arabera.
Ekimenak barne indartzea proposatzen du finantza publikoen saneamenduaren alde, baliabideen kudeaketa eraginkorra izan dadin eta herrialdeko biztanleei kontu garbiak eskaini ahal izateko. Honako puntu hauek proposatzen dira legean:
Crenicichla nickeriensis
Crenicichla nickeriensis Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Hokkaidoko poni
Hokkaidoko ponia, japonieraz Hokkaido washu (北海道和種) edo Dosanko (道産子), Japoniako bertako zaldi arraza bat da. Bere jatorria uhartediko iparraldean kokatutako Hokkaido uhartean dago. Antzinako arraza da eta egun oso abelburu gutxi daude.
Japongo bertako zortzi zaldi arrazetatik gehienak poniak dira, Hokkaidoko Ponia, Kiso ponia, Misaki ponia, Miyako ponia, Noma ponia, Tokara ponia, Taishuh eta Yonaguni ponia.
Zaldi mota hau bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Arrazaren historia
Antza Hokkaidoko ponien arbasoak Japoniako Honshu uhartetik ekarri zituzten 1600–1867 artean.
Bideoak
Hokkaidoko poni bat zaldi-txapelketa batean
Pteropus ornatus
Pteropus ornatus Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Pune barrutia
Pune barrutia Indiako barruti bat da, Pune dibisioan, Maharashtra estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Lore bat, zauri bat
Lore bat, zauri bat Xabier Letek 1978an plazaratutako diskoa da. Abeslariaren txalotuenetariko bat izan zen. Herri Gogoa bilduman agertu zen. Azala Jose Luis Goikoleak egin zuen. Albumaren izenburua Salvador Allenderen alaba zen Beatrizi (1943-1977) eskainitako abesti sentikorretik hartu zuen abeslariak.
Abestiak
Abestien artean abeslarien benetako klasikoak daude. Abesti batzuk multzoka grabatu zituen:
Mitsuo Kato
Mitsuo Kato (japonieraz: 加藤 光雄, 1953ko urtarrilaren 22a - ) Japoniako futbolaria da.
Juba II.a
Juba II.a (Iuba; Ιóβας (Ιóβα) edo Ιουβας; K.a. 52 edo 50- K. o. 23) Numidiako erregea eta ondoren Mauritaniakoa izan zen. Bere lehen emaztea Kleopatra Selene II.a izan zen, Ptolomeotar dinastiaren azken oinordekoa, Kleopatra VII.a Egiptoko erreginaren eta honen maitale zen Marko Antonio erromatar triunbiroaren semea zena.
Lehen urteak
Juba II.a Numidiako Juba I.a erregearen seme bakar eta oinordekoa zen. Juba I.a Afrika iparraldeko errege berbere bat zen. Aldiz, Juba II.aren ama ezezaguna da. K.a. 45ean bere amak bere buruaz beste egin zuen Tapson, egungo Tunisian Julio Zesarren aurka porrot egin ondoren, Numidia erromatar probintzia bihurtu zenean.
Ikasketari buruzko dedikazio honen ondorioz, heziketarik hoberena zuen erromatar hiritarretako bat bihurtu zen, eta 20 urterekin bere lehen lana idatzi zuen, Erromatar Arkeologia izenekoa. Zesar eta Oktavioren mesedea gozatu zuen, azken honen ondoan borrokatuz Aktiumeko guduan K.a. 31n.
Berrezarpena tronuan
Oktabio Augustok Juba II.a Numidiako tronuan berrezarri zuen K.a. 29 eta K.a. 27 bitartean, Juba II.a Erromaren aliatu leial bihurtuz. K.a. 26 eta K.a. 20 bitartean Augustok Kleopatra Selene II.arekin ezkontzera konprometitu zuen, ezkon sari handi bat emanez eta erregina bezala berretsiz.
Alabaina, Juba II.ak eta Kleopatra Selenek ez zuten elkarrekin denbora askoan gobernatu Numidian, tokiko biztanleria Jubaren aurka baitzegoen honen gehiegizko erromatartzeagatik, desordena zibilak eragin zituena. Bikoteak orduan Numidia utzi zuen eta Mauritaniara joatea erabaki zuen.
Mauritania
Mauritaniara joan zirenean, hiriburua Iol Zesarea bezala berrizendatu zuten (egungo Cherchell, Aljeria). Zesarea eta Volubilisko eskultura eta eraikuntza proiektuek egiptoar, greziar eta erromatar arkitektura estiloen nahasketa aberats bat izan zuten.
Kleopatrak Juba II.arengan eragin zuen gobernu politika on bat egiteko. Juba II.ak arte eszenikoak, ikerketa zientifikoa eta historia naturalaren ezagutza bultzatu eta babestu zituen, eta mauritaniar komertzioa bultzatu zuen. Mauritaniak Mediterraneo guztiarekin salerosi zuen, bereziki Hispania eta Italiarekin, arraina, mahatsa, perlak pikuak, alea, altzarientzako zura eta senatoreen jantziendako tinte gorrindola esportatuz.
Jubak espedizio bat bidali zuen Uharte Gorrindoletara tinduaren (gorrindol getulikoa) antzinako prozesu feniziarrak berrezartzeko asmoz. Tingis (egungo Tanger) Herkulesen Zutabeetako hiri bat zena, gune komertzial handi bat bihurtu zen. Gadesen (egungo Cádiz) eta Cartago Novan (egungo Cartagena) Hispanian Juba II.a Augustok ohorezko Duovir izendatu zuen. Duovirra nagusiki trafiko komertzialarekin lotutako kolonia edo hiri erromatar bateko magistratu bat zen, eta Patronus Colonaie ere izan zen.
Beste gune geografiko batzuk esploratzea ere agindu zuen, Atlas Garaia, Madeira uhartea eta Kanariar uharteak kasu.
Era berean, mauritaniar txanponaren balioa eta kalitatea antzinaroko munduan errekonozitua zen. Plutarko historialari greziarrak bere garaiko estadistarik hoberenetako bat bezala deskribatzen du.
19an Juba II.ak bere seme Ptolomeo elkar gobernari izendatu zuen, 23an hil baino lehen, bere lehen emaztearekin lurperatua izan zelarik Mauritaniako Errege Mausoleoan. Ptolomeok 40 arte gobernatuko zuen, bere lehengusu bigarrena zen Kaligula enperadoreak Erromara eginiko bisita batean hilarazi zuenean. Mauritania, orduan, Inperiora erantsia izan zen, erromatar probintzia bihurtuz.
Ezkontzak eta seme-alabak
Lehen ezkontza Kleopatra Selene II.arekin (K.a. 40-K. o. 6)
Bigarren ezkontza Glafirarekin (Kapadoziako printzesa eta Arkelao Ktistesen alaba).
Lanak
Juba II.ak liburuak latinez eta grezieraz idatzi zituen historia, historia naturala, geografia, gramatika, margolaritza eta antzerkiari buruz. Soilik bere lanen zatiak mantendu ziren, honen lekukotzak beste egile batzuen lanetan geratuz. Gainera, liburutegi garrantzitsu bat bildu zuen gai ugarirekin, inongo zalantzarik gabe bere ekoizpen propio ugaria osatu zuena.
Arabiari buruz izeneko bere gidak arrakasta handia izan zuen Erroman, gainera, Asiriarrei Buruz, Libiari Buruz eta Erromaren Historia idatziz. Gramatikari dagokionez, Lexikoaren endekapenari buruz eta Antzekotasunak idatzi zituen. Artean, Margolaritzari buruz eta Antzerkiaren Historia bat idatzi zituen. Faunari buruz, berriz, Animali pozoitsuei buruz eta Fisiologiak.
Plinio Zaharrak Juba II.ari 65 aldiz erreferentzia egiten dio autoritate bezala Naturalis Historia izeneko bere lanean, eta Atenasen monumentu bat eraiki zen Jubaren idazkien errekonozimendu bezala.
Ezaguna da, baita ere, Atlas Garaian aurkitu zuen tartiku bati buruzko liburu bat idatzi izanagatik, Euphorbia deitu zuena eta bere mediku pertsonalari eskainia. Beranduago, bere izen zientifikoa Euphorbia regis-jubae (Euphorbia Juba erregearena) izango zen, bere omenez (gaur egun Euphorbia obtusifolia ssp regis-jubae da). Arecaceae familiako Jubaea generoa ere bere omenez izendatua izan zen.
Flavio Filostratok honela oroitzen zuen bere pasadizoetako bat: "Eta Jubaren tratatuan elefanteek jazarriak direnean elkar laguntzen dutela irakurri dut, eta ahitu arte defendatzen direla, eta arriskutik kanpo daudenean, euren zariak aloearen zuhaitzaren malkoekin igurzten dituzte, zutik mantenduz, euren inguruan, medikuak bezala". (Apolonio Tianakoaren Bizitza, Loeb Classical Library, II. Liburua, XVI. atala).
1989ko Andaluziako Itzulia
1989ko Andaluziako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 35. edizioa izan zen. 1989ko otsailak 7 eta 12 artean ospatu zen, sarrerako bat eta 5 etapatan banatutako 928,70 kilometroko ibilbidea eginez. Malagan hasi eta Granadan amaitu zen.
Garailea izan zen Fabio Bordonalik proba, batez beste, 36,941 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Erregulartasunaren sailkapena Paolo Rossolarentzat izan zen, mendikoa Peter Hilserentzat, tarteko helmugena Sabino Angoitiarentzat, eta taldekakoa Zahorrentzat.
Jerusalemgo sinodoa
Jerusalemgo Sinodoa Ekialdeko Eliza Ortodoxoaren bilkura, 1672an Betleemen egin zena. Sinodorako deia Dositheosek egin zuen, Eliza Ortodoxoa katolikotasunetik eta protestantismotik bereizteko. Zirilo Lukarisen Confessio liburua atzera bota zen eta La Confessio de Dositheus onartu zen ortodoxoen dotrina ofizialtzat.
Cephalopoda
Cephalopoda edo zentzu zabalean zefalopodoak (grezieraz κεφαλή (kephalé), "burua" eta ποδός (podós), "oina" → oinak buruan) molusku filoen ornogabe klasea da. 700 espezie inguru daude, ezagunenak olagarro, txibia edo txoko izanik. Aipatutako guztiak coleoidea klasekoak dira.
Cephalopodak goi-kanbriarretik gaur egunera arte diraute. Guztiak itsastarrak eta nektonikoak dira, hau da, desplazatzeko zakatz barrunbeko ura bortizki kanporatzen dute sifoiaren bidez. Lokomozio mota hau bertikala da (gora eta behera desplazatzen dira).
Morfologia
Zefalopodoek kanpoko zein barneko maskorra eduki dezakete (adb. Nautilusak eta txibiak, hurrenez hurren). Badaude maskorrik ez duten zefalopodoak ere (olagarroa, adb.). Maskorra sifunkuluaren bidez komunikatuta dauden hainbat ganbarez osatua dago. Ganbarak septuek banatzen dituzte. Kontuan eduki behar da dimorfismo sexuala dutela; kontuz ibili behar da beraz arra eta emea espezie ezberdinetakoak bezala ez katalogatzeko.
Prut
Prut Ekialdeko Europako ibai luzea da, Ukrainan jaio ondoren ia 700 km-tan zehar Errumania eta Moldaviaren arteko muga markatzen duena.
Cephalopoda
Morfologia
Zefalopodoak harrapakariak dira, eta oso harrapakari onak gainera. Hori eboluzio-abiadura handiari esker da: adibidez, begiak oso garatuak dituzte eta abiadura handiak har ditzakete. Bestalde, honek fosil gida bikainak egiten ditu paleontologoentzat.
Prut
Ibilbidea
Iturritik ahoraino hurrengo udalerriak zeharkatzen ditu: Delatyn, Kolomyia, Sniatyn, Chernivtsi, Novoselytsia, Darabani, Lipcani, Ungheni, Leova, Cantemir eta Cahul.
Cephalopoda
Kanpo morfologia
Protomaskorra lehenik sortu zen ganbera da, denetarik txikiena. Akrezioz hazten joaten da (kaltzita zatiak bilduz maskorra eratzeko), eta ilargi-hilabetero (gaur egun 28 egun; antzina 14 egun) septu bat eratzen du ganbarak banatzeko. Azken ganbara da denetarik handiena eta bertan bizi da animalia; bizi ganbara deritzo. Bizi ganbara ez diren beste ganbara guztiei fragmokonoa izena jarri zaio.
Maskorra bi eratakoa izan liteke:
Barne morfologia
Sifoiak sinpleak izan daitezke, edo egitura endosifonal bat (kaltzitazko gandor bat) eduki dezakete, animalia babesteko. Sifoia hiru lekutan egon daiteke kokatua: septuaren erdialdean, alde dortsalean edo alde bentralean (gogoan eduki behar dugu alde bentrala, bizi ganbarak beste birak ukitzen ez dituen aldean dagoela kokatua).
Joan-Ramon Laporte
Joan-Ramon Laporte i Roselló (Bartzelona, 1948) Bartzelonako farmakologia ikertzailea eta katedraduna da, Josep Laporte i Sala unibertsitate irakaslearen semea. Farmakologiako katedraduna izan da Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta Vall d 'Hebrongo Unibertsitate-Ospitaleko farmakologiako burua da. Osasunaren Mundu Erakundearen (OME) zentroko laguntzailea ere bada. Butlletí Groc-eko zuzendaria da.
Kataluniako Farmakologia Institutuko zuzendaria, bere esperientzia medikamentu en nahi gabeko ondorioen aurkikuntzaren eta ebaluazioaren alorrean garatu du. Ikertu eta aztertu ditu medikamentuen erabilera eta auditoretza. Sendagai berrien ebaluazio-protokolo eta ebaluazio-txostenen kontuetan aditua da. Sendagaien ikerketa-protokolo zorrotzen defendatzailea da.
2012ko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeei dagokienez, 78. zenbakia izan zen, ICV-EUiA Bartzelonako barrutiko zerrendatik independente gisa, eta 2015. urtean Barcelona en Comú aldeko manifestua sinatu zuen.
Farmakologia alorreko ehunka artikulu zientifiko argitaratu ditu. Dibulgazio lanetan ere nabarmendu da, hainbat hitzaldi publikotan parte hartuz eta prentsan artikuluak argitaratuz eta elkarrizketei erantzunez.
Oihartzun handia izan zuen 2022ko otsailean Espainiako txertoen kudeaketari eta txertaketa-planari buruzko Diputatuen Kongresuko Ikerketa Batzordearen aurrean egin zuen agerraldia.
Nestea
Nestea, Nestlé suitzar elikagai enpresaren jabetzakoa den eta Coca Cola estatubatuar freskagarri enpresak ekoitzi te hotzezko edari bat da.
Munduko herrialde ugaritan salgai dago, baina bere merkatu nagusiak AEB, Mexiko, Kanada, Australia, Taiwan, Italia, Espainia, Suitza, Alemania eta Vietnam dira.
Salemgo sorginkeria prozesua
Salemgo sorginkeria prozesua 1692ko otsailetik 1693ko maiatzaren artean Massachusetts koloniako Salem herrian jazotako hainbat ustezko sorginkeria kasu eta ondorengo prozesua eta epaiketak izan ziren.
Epaiketa aurrekariak
Nahiz eta sorginkeriari lotutako prozesuak lehenagotik existitu Ipar Amerikako kolonietan (Connecticut, Boston eta Springfield-en izan ziren ezagunenak), hauek ez zuten Salemgo kasuaren neurria izango. Esaterako, aurreko epaiketak oso banatuak egon ziren denboran zehar eta, gainera, ez zen bikote bat baino gehiago egon salatuta epaiketa bakoitzean.
Sorginkeria kasuak
Salem herrixka 1672an izan zen fundatua, familia batzuk Salem hiri komertzialera mezatara joateaz nekatu zirenean. Hori hobeto kontrolatzeko, 1689an Samuel Parris ministroa herrixkara bidali zuten bizilagunen desegonkortasuna baretu zezan. Hala ere, baretzeko aginduak eman ordez Parrisek diskurtso bortitz bat zeraman, bere kontran zeuden pertsonen aurka borrokatu behar zutela esanez, hauek "maltzurrak" zirela argudiatuz.
1692ko urtarrilean Betty Parris eta Abigail Williams, Samuel Parrisen 9 urteko alaba eta 11 urteko iloba hurrenez hurren, eta Ann Putnam, herrixkako gizon boteretsuenetariko baten 12 urteko alaba, era arraro batean portatzen hasi ziren: garaiko testigantza batzuen arabera, haien gorputzean hozkadak eta imurtxi anitz agertu ziren izaki ikusezin batzuen eraginez, eta haien gorputza modu antinatural batean tolesten zen. Deabruaren influentzia zela argudiatu zuten medikuek, Ingalaterra Berrian puritanismoak izugarrizko garrantzia izango zuen testuinguru batean.
Hiru nesken gaitzaren jatorria konprobatzeko, Mary Sibleyk (Salemgo biztanlea zena) "sorginaren pastela" prestatu zuen Tituba eta Johnen laguntzaz, Parrisen etxean lan egiten zuten esklaboak alegia. Txakurrari emango zioten pastela eta, honek nesken sintoma berdinak bazituen, orduan madarikatuak zeudela esan nahi zuen. Sibley, ordea, Deabruarekin paktua egiteagatik salatu egin zuten eta, nahiz eta berehala barkatu, herrixkan sorginen agerpenen ideia askoz gehiago hedatu zen.
Denbora pasa ahala, hasieran kasu gutxi zirenak biderkatu egingo ziren, eta apenas hilabete batean jada hamar bat afektatu egon ziren, guztiak neskak, baina adin desberdinetakoak. Hortik gutxira, Betty, Abigail eta Annek Tituba, Sarah Osborne eta Sarah Good salatu zituzten, esanez haiek zauritu zituztela, baina emakumeok ezetz esan zuten. Hala ere, bortizkeria medio, Titubak sorginkeria karguak onartu zituen, eta itaunketak eta azterketak egiten hasi ziten. Gertakari horiekin guztiekin herrixkan beldurra geroz eta gehiago handiagotuko zen, eta uztez Jaungoikoaren alde ez zeudenen kontra joko zuten. Gainera, hiru haurrek oraindik arragoako jokatzea erabaki zuten haien fama aprobetxatuz, beldurra pizteko.
Epaiketak
Nahiz eta hiru neskek onartu istorioak dibertitzeko asmatu zutela, William Phips gobernadoreak epaiketekin jarraituko zuen, 150 pertsona baino gehiago inplikatuz. Hau izango zen Ipar Amerikako historiako sorginkeria epaiketarik handiena, guztira 28 sorgin errudun izendatu zituztelarik. Horietatik bostek onartu egin zuten, eta askatuak izan ziren, eta haurdun bat barkatu egin zuten. Guztira 19 sorgin urkatu zituzten, eta horietariko baten senarra harrien azpian ehortzita hil egin zuten.
Epaiketen gehiegikeriak ikusita, Increase Matherrek, Harvardeko presidenteak, Phips gobernadoreari gelditzeko agindu zion eta honek, epaituetako bat bere emaztea zela ikusita, jaramon egin zion.
Nahiz eta gehienak libre atera, izan ihes egin zutelako edo izan barkatuak izan zirelako, akusatuen kopuru handi bat goi-mailako pertsonak izan ziren, Salemgo herrixkaren sorreraren testuinguruari lotuta. Hala ere, hildako gehienak beste klase batzuetako pertsonak ziren, influentziarik ez zutenak.
Prozesuaren kausa posibleak
XVII. mendeko Ingalaterra Berria puritanoan Deabruaren eta sorginen presentzia benetakoa zela uste zen. Horrek hiru nesken bat-bateko jarrera ezohikoari azalpen irrazional bat emango zion. Hala ere, hurrengo urteetan azalpen zentzudunagoak eman zitzaizkion "sorginkeria" kasuei eta, nahiz eta teoria ugari egon, ondoren aipatutako hirurak dira jarraitzaile gehien dituztenak. Horietariko bat nesken adina izan zen, hirurak oso gazteak, eta arreta deitu nahi zutela. Horretarako istorio batzuk sortu zituzten, denbora pasa ahala kontroletik aterako zirenak eta biztanleriaren histeriagatik "benetakoak" bihurtuko zirenak.
Linda Caporael psikologoak Salemgo dieta-ohituran jarri zuen kausa. Izan ere, Salem herrixkako dieta zekalean oinarritzen zen, zingiratsua zen ingurumen batean. Horrek guztiak zekale-ainoaren agerpena erraztuko zuen, LSD drogaren osagaietako batek duen onddoa honela ergotismoa eraginez. Caporaelek ikerketa bat egin zuen hiru nesken eta droga kontsumiltzaileen jarrerak alderatuz, eta oso antzekoak zirela ondorioztatu zuen.
Epaiketen ondorioak epe luzera
Nahiz eta inguruan kuriositatea piztu eta benetako beldurra sortu, epaiketek garaian berezko garrantziarik ez zuten izan, biktima kantitatea oso altua izan ez zelako. Hala ere, hurrengo hamarkadetan eragina izango zuten: Eliza-Estatuaren arriskua agerian geratuko zen, Aita Fundatzaileek guztiz errefusatuko zutena, bai eta Ingalaterra Berriko intolerantzia ere.
Horrez gain, epaiketetan zehar akusatuen ahulezia eta babes falta ere nabaria izan zen, Aita Fundatzaileek konponduko zutena Amerikako Estatu Batuetako Bill of Right itunean. Hemen errugabetasun-presuntzioa, epaimahai baten presentzia, aholkularitza juridikoa eta bestelako babes instrumentuak babesten ziren eta estatubatuarren oinarrizko eskubide bihurtuko ziren, XVII. mendean zehar zerbait pentsaezina zena.
Mermoz (Tolosa Okzitaniako metroa)
Mermoz Tolosa Okzitaniako metroaren geltokia da, Tolosa Okzitania udalerrian kokatuta dagoena, rue Jean-Mermoz eta rue Henri-Desbals artean hain zuzen.
Historia
1993ko ekainaren 26an ireki zen Mermoz geltokia, Belmont eta Bassa-Comba arteko tolosa alineako gainerako geltokiekin batera.
Geltokiak lanak izan ditu 2017-2019 urteen artean, tolosa alineako arraunak bikoizteko proiektuaren baitan, 26-52 metro artean. Lan horiek jada existitzen diren kaien antolamenduan oinarritu dira, oraindik ustiatu gabe baitaude.
Hiriko busa
Geltokia linearekin konekta da.
Oinetako
Oinetakoa oinak estaltzeko eta babesteko erabiltzen den edozein jantzi da; adiera hertsian, zapataren baliokidea da, baina badaude beste hainbat forma: zapatila, sandalia, espartina, bota eta abar. Normalean oinetakoak janzteko galtzerdiak erabiltzen dira.
Oinetakoak egiteko honako prozedurak jarraitzen dituzte:
Historia
Oinetakoaren sorkuntza, asmakizun gehienak bezala, behar bati erantzuteko sortu zen. Oin biluzian ibiltzean zituzten deserosotasun eta arazoei aurre egiteko. Lehen oinetakoak, lastoz eta larruz eginak ziren eta poltsa baten egitura zuten, soka batzuetaz baliatzen zirenak oinari eusteko. Ingurune beroko gizakiak, "sandalia" itxurako lastozko egiturak sortu zituzten eta bestalde ingurune hotzeko biztanleak, larruzko oinetakoak.
Ondoren oinetakoak zerbait oinak babesteko eta inguruko klimara egokitzeko izatetik, estatus sozial baten erakusle bilakatu ziren, luxuzko osagaia izate-arte. Egipton ere apaizek oinetako bereziak eman behar zituzten baita faraoiek ere beraien estatusa erakusteko.
Mendeak igaro ala oinetakoen garapena ere nabari hobetu zen. Asiriarrek larruzko oinetako luze batzuk erabiltzen asi ziren, belaunetarainokoak zirenak eta burdinazko zorua zutenak. Oraindik eta Erdi Arora arte oinetakoek ikuspuntu militarrean izango dute beraien garrantzirik handiena, Greziarrak ere lanketa honetan artisau trebeak izanik. Oraingoan erabiltzen zituzten materialak ere konplexuagoak ziren haritz azal eta hainbat fruituz eginiko tinduak erabiliz apaintzeko, landuagoak ziren larruak olioztatuz malguagoak izateko. Erdi aroan berriz burgesiaren eta luxuaren gorakada izango da garrantzitsuena. Militarki burdina, oiha l eta sarez eginikoak ziren bitartean, burgesian takoi altuak erabiltzen asi ziren, berriro ere beraien handitasuna erakutsiz. Moda ezberdinak bultzatzea lortu zuten burgesiaren barruan eta herritarrek zaharkituriko oinetakoak edo oin hutsik diraun zuten.
Korporazio ezberdinak edo eta "gremio" ezberdinak beraien partaidetza erakusteko eraman izan zituzten oinetako berdinak. Adibide izanik Luis XIV.a Frantziakoak berak eta bere ingurukoak oinetako zoru gorriak bultzatu zituen, kolore garestiena zelako. Erdi Aroan ere etxe barrurako oinetakoak sortzen dira, izan ere oin hutsik egotea zen ohikoena.
Industrializazioaren ondoren oinetakoen merkatuak hobekuntza ekarri zituen, produkzioa hobetuz eta eskuragarriagoak izanik. Erabilitako materiala ere aldatzen joan zen gaur egun-arte.
Materialak
Oinetako bat egiteko erabiltzen diren materialak aldatzen joaten dira oinetako motaren eta erabileraren arabera. Hauek dira gaur egun gehien erabiltzen diren materialak:
Kautxua
Gehienbat oinetakoen zolarako erabiltzen den materiala da. Kautxu mota ezberdin asko daude, eta mota bakoitzak propietate eta beraz gaitasun ezberdinak ditu: irristatzea, tortsioa, urratzea, pisua, dentsitatea edota trinkotzea. Beraz, kautxo mota ezberdinak elkar konbinatuz emaitza oso osoa lortu daiteke.
Plastikoa
Asko erabiltzen den materiala da, gainera hainbat ehun zein beste produktu lotzea eta oinetakoen parte izatea ahalbidetzen du.
Larrua
Larrua animalia ezberdinetatik lortzen da: behietatik, ahuntzetatik, ardietatik, txerrietatik edota hainbat narrastitatik. Bestalde, txarola bernizarekin estalitako larrua da. Honek erabilera handia du oinetakoen munduan eta material hau ez da zertan laua izan beharrik. Materiala txarol gisa definitzeko ezin da 0,15 mm-tako lodierara heldu.
Ehundura materiala
Soilik oinetakoen estaldura egiteko erabiltzen da eta oso material laua eta malgua da. Gainera hainbat plastiko zatiz osatuta egon daiteke (zabaleraz 5mm baino gutxiagokoak).
Egurra
Soilik oin-zola osatzeko erabiltzen da, malgutasun urriko materiala delako eta era berean gogorra delako.
Prozesua
Bi prozesu mota bereizten dira oinetakoen ekoizpenaren prozesuari buruz ari garenean: ekoizpen industriala eta artisaua. Garai batean, oinetakoak esku-hutsez egiten ziren eta nahiz eta erromatar garaian produkzioa nabarmen hazi, artean eskuz eginak izaten jarraitzen zuten.
Hala ere, bi prozesuetan egin beharreko urratsak oinarri-oinarrian berdinak dira:
Ekoizpen industriala
Ekoizpen industrialean, pertsona eta makinan arteko lan kooperatibo bat izaten da. Normalean, pabiloi industrial batean eramaten da aurrera ekoizpena. Lehen esan bezala pertsona eta makinan artean egiten da lana, langileak josteko makina erabiltzen dute oinetakoaren oihala josteko, edo oinetakoa egiteko behar duten materiala mozteko, mozketa automatikoa egiten duen makina erabiltze dute.
Ekoizpen prozesu guztia makinak erabiliz egiten da. Bertan erabiltzen diren materialak erdi mailako kalitatekoak izaten dira kasu gehienetan, hori oinetakoaren markaren arabera aldatzen da. Erabiltzen diren materialak hurrengo hauek izango lirateke: oihala, plastikoa, silikona, azala, etab...
Artisau-ekoizpena
Artisau-ekoizpenean ez da inongo makina edo aparaturik erabiltzen, ekoizten den guztia eskuz izaten da. Kasu gehienetan, oinetakoa ekoizten ari den pertsonak duen garaje txiki batean egiten da prozesua gisa. Produkzio hau egiterako garaian erabiltzen den materiala naturala eta kalitate onekoa izaten da kasu gehienetan.
Munduko ekoizle handienak
Covid-19aren ondorioz, hainbat sektorek bezala oinetakoen sektoreak ez zuen ihes egin honek utzi zituen ondorioetatik. 2019arekin alderatuta 4000 milioi pare gutxiago produzitu ziren, hau da, %15,8ko beheraka bat izan zuen ekoizpenak. Pandemiak ez zuen oinetakoen munduan soilik eragin, beste edozein produkziotan ere eragin zuen.
Txinak bere fabrikazioa murriztu behar izan zuen eta 2000 milioi pare murriztera heldu zen, baina Pakistan eta Bangladesh izan ziren ordea oinetakoen ekoizpena handitzen saiatu zirenak, %0,4ra igoz haien ekoizpena. India ere larri ibili zen herrialde bat ere izan zen. Munduko 10 oinetakoen ekoizle handienen artean ez da Europako herrialderik aurkitzen. Italia da 13. postua hartzen duen Europako lehenengo herrialdea. Espainia aldiz, 17. postuan kokatzen da.
Zapatagintza Euskal Herrian
XVIII. mende bukaeran industrializazioaren gorakada nabarmena izan zen Euskal Herrian. Honekin batera, zapatagintza sortu zen. 1830. urtean, Hazparnen, Oihalgintza eta zurgintzarekin batera, zapatagintzak gorakada handia izan zuen. Hasieran herritar gutxi batzuk egiten zuten lan artisaua zena, industrializatzen hasi eta langile talde berriak sortzen hasi ziren, 1850. urtean hain zuzen ere 800 langile ari ziren zapatagintzan lanean Hazparnen.
Hau izan zen zapaten salmenta garatzen hasi zen lehen herria eta pixkanaka salmenta hori zabaltzen joan zen, XVIII. mendean ia Frantzia guztian zapatak salduz. Industria garatzen zihoanez, XIX. mendean lantegiak sortzen hasi ziren Hazparneko etxebizitzetan. Hasiera baten zapatagile bakoitzak zapata osoa egiten zuen baina pixkanaka kate lana egitera pasatu ziren, langile bakoitzari zeregin bat ezarriz. Lantegi hauen jabeak, Amespil familiakoak ziren, eta gehienbat hauek ziren negozio berri honen buru. Familia honek etengabe egiten zuen lan gerrarako zapatila onak sortuz eta beraien enpresa edo lantegia handituz. 1930. urtean 1000 pertsona baino gehiago ari ziren lantegietan lanean.
Leninen mausoleoa
Leninen mausoleoa (errusieraz Мавзоле́й Ле́нина, Mavzoléy Lénina), baita Leninen hilobia izenez ere ezaguna, Errusiako Mosku hiriburuko Plaza Gorrian dagoen mausoleo bat da, bertan 1924 urteaz geroztik Vladimir Leninen gorpu baltsamatua ikusgai dago.
Mausoleoa Aleksei Shchusev arkitektoak diseinatu zuen eta 1930ean eraikitzetik amaitu zen. 1953an Iosif Stalin hil zenean ere bere balsamatutako gorpua Leninenaren alboan jarri zen, baina 1963ko urriaren 31an, eta Desestalinizazio kanpainian, Stalinen gorpua bertatik kendu eta Kremlingo harresiaren kanpoaldean lurperatua izan zen, mausoleoaren atzealdean.
Oinetako
Zapatak
Zapata izena, Turkiako hizkeratik datorren "zabata" terminotik dator. Zapataren oinarria, larruz ko estruktura batean eta goma zko zapata-zola batean dago, haiek baitira zapata osatzen dutenak.
Lehenengo zapatak, "larru-poltzak" ziren gehienbat, eta arroketa tik, harri etatik, ure tatik eta hotza tik babesteko erabiltzen zituzten. Zapatak paleolito garaian erabiltzen hasi ziren, k.a. 12.000. urtetik k.a. 15.000. urtera, gutxi gorabehera. Eguraldi hotza zegoen lurraldeetan zapatak bota forma hartuz garatu ziren, baina, eguraldi epela edo beroa egiten zuen lurraldeetan, mokasin forma hartu zuten.
Industria garatuz joan zen, plastikoa, larrua eta kautxoarekin batera, eta horri esker, gaur egun edonork jantzita eramaten dituzten zapatak egin daitezke.
Botak
Bota izena, frantsezko "botte" hitzatik dator. Boten estruktura, oina, orkatila, eta kasu askotan, hanka ren zati bat estaltzeko da.
Bota moten arabera, takoi edo takoa izan dezakete. Badira ere, lanerako botak direnak, material fuerteekin osatuta daudenak, langileak minik ez hartzeko, eta kirol botak, gehienbat mendira igotzeko eta kirol mota espezifiko batzuk jokatzeko erabiltzen direnak. Honekin batera ere, bota ortopedikoa k daude, oin arazoa zaintzeko tratamendu bezala erabiltzen direnak.
Mendikoak
Mendiko botak hainbat motatakoak izan daitezke, material eta funtzioaren arabera. Bota hauek oin guztia estaltzen dute gutxienez, eta bide zailetatik babesten dute. Larru zkoak, plastiko zkoak, iragazgaitzak, eta transpiragarriak daude, azkenengo hauek biak, Gore-Tex mintza bateri esker. Badaude beste mendi bota espezifikoak, mendi kirolaren araberakoak.
Kirolekoak
Kiroleko zapatilak, batez ere kirola edo ariketa fisiko a egiteko moldatuta dauden zapatilak dira. Hala ere, gaur egun, egunerokotasunean erabiltzen dira ere. Kiroleko zapatilen oinarria malgutasunean dago, gomarekin eta larru edo telakin osatua.
Uretakoak
Uretako zapatilak, batez ere, iragazgaitzak eta lokarri gabekoak dira, ura ez sartzeko. Zapatila hauek, gehienbat kautxo z eginak daude, baina badaude ere gomazkoak direnak.
Etxeko zapatilak
Etxeko zapatilak ezinbestekoak dira, kaleko zapatekin hainbeste denbora pasatu ondoren, oinei deskantsua emateko. Hauek material ezberdinez eginda egon daitezke, adibidez, apar biskoelastikoz, goma z eta feltro az.
Sandaliak
Sandaliak bereziki eguraldi beroan erabiltzeko sortu ziren. Sandaliak, oinetako mota irekiak dira, non oina arazorik gabe transpiratu dezake. Sandalia mota asko daude, baina gehienak larruz, gomaz edo kautxoz eginda daude.
Lokarridunak
Lokarriak material ezberdinekin eginak daude, baina zapatiletan, oina zapatilara ondo lotuta egoteko eginda daude.
Belkrodunak
Belkrodun zapatilak, lokarriak ez daramaten olanazko zapatilak dira. Belkro zko tira batzuk dituzte, lokarrien ordez, eta hauek ere, oinak zapatilei lotuta egoteko funtzioa dute.
Lokarririk gabeak
Lokarririk gabeko zapatilak, oina zapata barruan erreztasunez irristatu daiteken zapatak dira, oina zapatari lotuta ez baitago.
Espartinak
Espartinak, tela zko eta espartzu zko materialekin osatutako zapatila irekiak dira. Hala ere, badaude itxiagoak direnak.
Neurriak
XVIII.mendearen geroztik, berezko unitate bat erabiltzen da oinetakoen industrian: puntua. Eskualde bakoitzak neurri desberdinak zituen unitate honetarako, eta, beraz, Paris Point, Berlin Point, Vienako puntua aurki ditzakezu, maisu artisauak unitate horietan oinarritu ziren eremu zehatz horretako oinetakoak fabrikatzeko. Hala ere, oinetakoaren luzera zehazteko zenbakiek ez zuten garrantzi handirik izan XIX.mendearen amaierara arte, ekoizpen masiboa garatzen hasi zen arte.
Hiru zenbaki mota nagusi daude:
Europakoak
Napoleonen garaian (XIX. mendearen hasieran), Europa osoan zabaldu zen Parisko puntuaren erabilera, ⅔ cm-ren baliokidea, hau da, 6,667 mm. Neurri hau handiegia zenez, neurri erdiak sartu ziren: 40,5 zenbakia 27 cm-ren berdina da gutxi gorabehera.
Ingelesak
Ingelesezko zenbaketa-sistema heldu batentzako 22 cm inguruko luzerarekin hasten da (1 zenbakia, 33 frantsesaren baliokidea). Horri 22 cm edo 8,66 hazbete gehitzen zaizkio, zenbaki bakoitzeko 1⁄3 hazbete. 42 zenbaki frantsesa neurri metrikoen 28 zenbakiari eta ingelesezko numerazioko 8ari dagokio —22 cm + (8 × 0,846) = 28,77 cm—. Mutil helduen artean zenbakirik ohikoena 5.5 zenbakitik (39. zenbakia frantses sisteman) 11ra (46. zenbakia frantses sisteman) doa.
Onak
Oinetako bat aukeratzean, erosotasunari eta kalitateari erreparatu behar zaie.
Zenbait elementu ere kontuan hartu behar dira. Batetik, larrua, material honek oina transpirarazten du eta gutxiago tolesten da, azken honekin marka eta zimur gutxiago utziko ditu.
Bestetik, zolak lodia eta malgua izan behar du, baketazkoa edo larruzkoa, pausoak ematea eta oina tolestea errazagoa izan dadin, eta eskuz josi bada, kalikate hobekoa izango da.
Azkenik, oinetako pieza-kopurua, zenbat eta pieza gutxiago erabili oinetakoa egiteko orduan eta kalitate handiagokoa izango da.
Txarrak
Kalitate txarreko oinetakoak erraz hausten direnak dira, gehienbat azal sintetikokoak edo plastikozkoak. Hauek ez dute oina transpiratzen uzten, hau da, ez dio oinari arnasa hartzen uzten, oinak izerditzen dute eta usain txarrak areagotzen dira.
Mota honetako oinetakoek barne-josturengatik marruskadurak eragiten dituzte. Normalean zurrunak izaten dira, erosotasun handiagoa lortzeko leunak eta malguak izan beharko luketenean.
Oinetako horiek ez diote orpoari eusten, eta izerdiarengatik oina irristatzea eragin dezakete.
Ertainak
Kalitate ertaineko oinetakoak onak eta txarren tartekoak dira, hau da, bien ezaugarriak bateratuta. Kalitate oneko materiala erabili dezake baina eskulanaren gastuak murrizten. Eskuz egin beharrean, seriean egiten da makinekin.
Urtaroaren arabera
=== Neguko oinetakoak === Neguko klima,normalean, hotza eta euritsua izaten da ,horregatik, urtaro honetan erabiltzen diren oinetakoak,ehundura lodiagoa izaten dute eta uretarako izaten dira.Adibide batzuk,larruzko oinetakoak, Neguko botak edo Trekking oinetakoak izan daitezke.
=== Udako oinetakoak === Udako klima beroa izaten da eta normalean, hankak gustura edukitzeko, oinetako erosoagoak eta irekiagoak erabiltzen dira .Urtaro honetako oinetako erabilienak ,Sandaliak, Takoiak edo txankletak izaten dira.
=== Udaberri-udazkeneko oinetakoak === Udaberri-udazken urtaroetan,normalean,tenperatura igotzen hasten da, baina euria oraindik dago nabarmen.Horregatik, oinetako erosoagoak erabiltzen dira, baina euria kontuan hartzen.Oinetako erabilienak, kirol oinetakoak edo bota batzuk izaten dira.
Gizonezkoenak
Gizonezkoen oinak zabalagoak dira emakumeenak baino, baita nahiko zurrunagoak ere. Gainera, pisua gehiago jasan behar dute normalean.
Emakumeenak
Kasu honetan, ordea, oinetakoak ez dute hainbeste pisu jasan behar. Emakumeen oinak malguagoak dira, zabalagoak atzamarren inguruan baina orkatila estuagoekin. Bestalde, aldakak zabalagoak direnez, ibiltzean pisua banatzeko modua ezberdina da, orkatilaren barruko partean bilduz.
Beraz, emakumeen oinetakoak arinagoak eta malguagoak, dira, eta oinari egokitzeko diseinatuta daude.
Umeenak
Pertsona baten lehen urteetan, sexua ez du eragin handirik oinetakoetan. Orokorrean, umeen zapatak malguak eta zabalak dira, oinak aske mugitzeko eta giharrak era orekatuan hazteko. Profesionalek zapata hauek guztiz zapalak izatea gomendatzen dute ere, umearengan deformazioak ez sortzeko.
Unisex
Kontzeptu moderno bat da. Normalean, gizonezkoen eta emakumeen ezaugarriak biltzen dituzte, zapata eroso eta moldakorrak sortzen. Kasu batzuetan, gizonezkoen diseinuak hartzen dira eta neurri txikietara egokitzen dira.
Nike
Enpresa estatubatuarra den Nike Inc. markak kirolerako beharrezkoak diren materialak, jantziak eta oinetakoak produzitzen ditu. Material aldetik kirol mundua gehien hornitzen duen enpresa da, Adidas markarekin batera. Nike enpresa 1964an Blue Ribbon Sports (BRS) izenarekin sortu zen Phil Knight-en eta William Jay Bowerman-en eskutik. Lehen oinetakoak atletismoko pista baten korrika egiteko erabili zituen Phil Knight-ek.
Adidas
Adidas enpresa 1949an sortu zen Dassler anaien arteko eztabaidaren ondorioz. Adidasen lehen zapatilak Adidas Ass izenekoak izan ziren eta esan daiteke Ass zapatilak lehen esprint zapatilak izan zirela. Adidasek abiadura-lasterkariek erabiltzen zituzten oinetakoen oinarriak ezarri zituen eta kirol oinetakoak egiteari ekin zioten hainbat enpresentzako erreferente garrantzitsua izan zen.
Salomon
Salomon Francoise Salomonen eskutik sortu zen 1947an Frantzian. Hasiera batean Salomon enpresak eskiatzeko eskien parte batzuk egiten zituen bere tailerrean emaztearen eta semearen laguntzarekin. Gaur egun ordea Salomon markak mendiko zapatilak, eskaladarako zapatilak, eskiatzeko botak... egiten ditu.
Gucci
Gucci, Guccio Guccik (1881-1953) sortu zuen marka italiano bat da. Luxuzko arropa, oinetakoak, boltsak, bitxiak eta lurrinak lantzen dira bertan. 1920an ezarri zuen Florentzian lehen denda, bertan eskuz egindako larruzko artikuluak salduz. 1953an Guccio Gucci hil ostean bere hiru semeek jarraitu zuten aitak utzitako negozioarekin.