cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Irena Krzywicka
Hasierako urteak
Irena Varsoviako Unibertsitatean graduatu zen Poloniar Filologian, baina ez zen doktoretu tesiaren zuzendariarekin izan zuen gatazka tarteko. Unibertsitatean zegoela bere lehenengo saiakera argitaratu zuen Kiść bzu.
Iberiar katamotz
Ezaugarriak
Bere hortz-formula 3/3, 1/1, 2/2, 1/1 = 28 da.
Tamaina
Katamotz txikia da, ipar-katamotzaren erdia pisatuz. Arrek, normalean, 12,8 kg pisatzen dute batezbestez (20 kg-ko arrak topatu diren arren), emeek 9,3 kg-ko pisua dute batezbestez.
Hedapena
2006-an katamotz nukleo edo talde emankor bakarrak Sierra Morenako Sierra de Andújarreko parke naturalean (katamotz mota hauek gehien biltzen duen gunea), Doñanako parke naturalean eta Cerdeña eta Montoroko parke naturaletan soilik zeudela estimatu zen. Oso populazio urriak egon litezke beste gunetan ere, baina ale txikiz osatutako populazioak beti ere; Madrilgo hegoaldeko, Toledoko, Ciudad Real eta SIerra de Alcarazeko mendi eta lautada gunetan besteak beste.
Irena Krzywicka
Hasierako urteak
1923an Irena Jerzy Krzywickirekin ezkondu zen, Ludwik Krzywicki soziologoaren eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailearen semea. Krzywickitarrek ezkon-harreman irekian egotea erabaki zuten. Ezkondu eta gutxira, Krzywicka Korsikara joan zen bere maitalearekin, Walter Hasenclever alemaniar poeta eta antzerkigile ospetsuarekin. Bere senarrarekin bi seme izan zituen: Piotr eta Andrzej.
Iberiar katamotz
Populazioak
XX. mende amaierako populazioak (edo gehienak bederen) litekeena da desagertuak izatea gaur egun.
Irena Krzywicka
Jarduera feminista
Krzywickak hainbat eleberri idatzi eta H. G. Wellsen, Max Frischen eta Friedrich Dürrenmatten lanak itzuli zituen. Tadeusz Boy-Żeleński ezagutu zuen eta laster maitemindu ziren, maitale bihurtuz. Sexu hezkuntzari eta jaiotzaren kontrolari buruzko ezagutzak zabaltzen egindako lanagatik Poloniako gerra aurreko ekintzaile feministarik ospetsuena egin zen. Bere iritziak eskandalagarritzat jo ohi ziren abortuaren, emakumeen sexualitatearen eta homosexualitatearen inguruan hitz egiten zuenean.
Iberiar katamotz
Populazioak
2005. urtean Doñanan eta Sierra Morenan 200 ale baino ez zirela estimatzen zen (bi guneak batera zenbatuta), eta populazioak geografikoki zatituak zeuden, bere bizirautea erabat zailduz.
Irena Krzywicka
Jarduera feminista
Krzywickak eta Boy-Żeleńskik klinika bat ireki zuten Varsovian eta bertan, gurasoei gurasotasun-plangintzari buruzko dohako informazioa ematen zuten. Eskuineko ekintzaileen erasoen jomuga bihurtu zen Krzywickak "nazioa kaltetzen" zuela esanez. Horrez gain Jan Lechoń, Maria Dąbrowska eta Jarosław Iwaszkiewicz bezalako idazle liberalek Krzywickaren lanetan sexu gaiak nagusi izatearen aurka agertu ziren.
Iberiar katamotz
Populazioak
Dena den, iberiar katamotza babesteko eta berreskuratzeko lanak direla medio, animalia honen joera iraultzen hasi da pixkanaka. Beste lanekin batera adibidez, untxien ugalketa eta iberiar katamotzen gunetan askatzeko lan intentsiboak egon ziren (felido hauen oinarrizko harrapakina). Horrela, 2007. urtean 200 ale baino gutxiagotik 220-250 alera igarotzea lortu zuten (2 urtetan). Eta gaur egun (2018), 450 alez osaturiko bi populazio garrantzitsu ezagutzen dira, horri populazio txikiagoak gehitu behar zaio Gaztela-Mantxako mendigunetan.
Irena Krzywicka
Bigarren Mundu Gerra eta emigrazioa
Bigarren Mundu Gerran Polonia okupatu zutenean, Krzywickak izen faltsu batekin ezkutatu zen, zeren eta naziek bere izena sarraskitu beharreko markatutako pertsonen zerrendan jarri baitzuten. Lurpeko Herri Armada erresistentzia ekintzetan lagundu zuen. Bere gertuko hiru pertsona hil ziren gerran: bere senarra (beharbada Katyngo sarraskian), Boy-Żeleński (Lviven eraila) eta Piotr semea.
Iberiar katamotz
Habitat
Katamotz iberiarra mediterraneoko basoetan bizi da, iberiar penintsulako gune txiki eta mugatuetan. Iberiar penintsulan, zoritxarrez, kontserbaturiko basagune gutxi geratzen dira gaur egun. Orain dela urte batzuk katagorri batek iparraldetik penintsulako hegoaldera joan zitekeen bitartean, egun, baso eta babesa eskeini ahal zion zuhaitz gune exkasak geratzen dira.
Latexezko eskularru
Latexezko eskularru hautseztatuak latexezko erreakzio alergikoak sor ditzakete, hala nola dermatitis larria eta asma. Kasu honetan, hautsik gabeko latex sintetikozko eskularruak erabiltzea gomendatzen da, adibidez, nitrilozko edo binilozko eskularruak.
Irena Krzywicka
Bigarren Mundu Gerra eta emigrazioa
1945 eta 1946 bitartean Krzywickak Poloniako Parisko enbaxadan egin zuen lan, baina azkenean Poloniara itzuli zen. 1962an Polonia utzi zuen bere semearen ibilbidean laguntzeko, Ford Fundazioaren beka jaso baitzuen. Lehenik Suitzara joan ziren, eta gero Frantziara. Denbora luzez bizi izan zen Bures-sur-Yvetten, eta han ere hil zen. 1992an Krzywickak bere autobiografia argitaratu zuen: Wyznania gorszycielki.
Green Meadows (Ohio)
Green Meadows Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Clark konderrian dago, Ohio estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fenilalanina
Fenilalanina (Phe) proteinen osagaia den aminoazido esentzialetako bat da, beraz dieta bidez hartu beharrekoa. Azido 2-amino-3-fenilpropanoiko honen formula kimikoa HO2CCH(NH2)CH2C6H5 da eta UUU ea UUC kodonen bidez adierazten da.
Caromb
Caromb Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ain't Got No, I Got Life
Hitzak euskaraz
Badut bizia, Badut nire askatasuna Ohhh Badut bizia!
Fenilalanina
Molekula hidrofobikoa da, hau da, uretan disolbagaitza bere albo katean bentzeno bat baitu.
Fenilalanina ugaztunen esnean dago eta eragin analgesiko eta antidepresiboa du. Egituralki tirosina, dopamina eta adrenalinaren antza du.
Caromb
Biztanleria
2007an Caromb udalerrian erroldatutako biztanleak 3.186 ziren. Familiak 1.280 ziren, horien artean 354 pertsona bakarrekoak ziren (144 bakarrik bizi ziren gizonak eta 210 bakarrik bizi ziren emakumeak), 458 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 400 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 68 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.641 etxebizitza zeuden, 1.321 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 139 bigarren erresidentzia ziren eta 181 hutsik zeuden. 1.405 etxeak ziren eta 226 apartamentuak ziren. 1.321 etxebizitza nagusietatik 884 bere jabearen bizilekua ziren, 391 alokairuan okupaturik zeuden eta 46 doan lagata zeuden; 9 etxek gela bat zuten, 75 etxek bi zituzten, 258 etxek hiru zituzten, 432 etxek lau zituzten eta 547 etxek bost zituzten. 1.014 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 685 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 511 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Iberiar katamotz
Habitat
Aintzinean Portugalen ere aurki zitezkeen, egun, herrialde horretan iraungitua edo desagertua dago.
Laroquebrou
Laroquebrou Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Limerick konderria
Limerick konderria (gaeleraz Contae Luimnigh) Irlandako hegoaldean dago kokatuta, Munsterreko probintzian. 2.755 km2-ko azalera dauka eta 191.809 biztanle zituen 2011an. Limerick/Luimneach dauka hiriburu eta hiri nagusia (ia 91.000 biztanle 2006an).
Natura
Shannon ibaiak eratzen duen estuarioaren hegoaldean kokatzen da konderria. Gaelerazko Luimneach hitzak lautada esan nahi du, eta halakoa da lurraldea, baina barnealdean mendilerroek inguratzen dute. Hego-ekialdeko muturrean Galtymore (919m) mendia dago, hauxe da konderriko punturik altuena.
Laccaria bicolor
Laccaria bicolor Hydnangiaceae familiako onddo espezie bat da.
Laroquebrou
Biztanleria
2007an Laroquebrou udalerrian erroldatutako biztanleak 986 ziren. Familiak 429 ziren, horien artean 139 pertsona bakarrekoak ziren (60 bakarrik bizi ziren gizonak eta 79 bakarrik bizi ziren emakumeak), 175 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 83 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Reno
Reno Ameriketako Estatu Batuetako hiria da, Nevadako laugarren populatuena dena eta estatu haren ipar-mendebaldean dagoena. Washoe-ko konderriaren hiri nagusia da.
2008n 217.016 biztanle zituen.
Laroquebrou
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Iberiar katamotz
Portaera
Katamotz bakartiar eta nomada da, ugalketa garaian soilik elkartzen dira beste sexuko katamotzekin. Katu honek zaratarik egin gabe zelatatzen ditu bere harrapakinak eta mugimendu azkar baten bitartez ehizatzen ditu, beste batzuetan ordez, harrapakina bera gertutik igarotzen uzten du azkeneko erasoa eman arte.
Reno
Center for Basque Studies
Nevadako Unibertsitatearen barruan Center for Basque Studies izeneko zentroa sortu zuten 1967an, euskara eta euskal kultura ikertzeko helburuarekin.
Hiri senidetuak
Reno ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Iberiar katamotz
Portaera
Katamotz hauek tenperaturek gora egiten dutenean atseden gehiago hartzen dute, euria egiten duenean kontrakoa gertatzen da, aktiboagoak ikusten baitzaie.
Caromb
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Iberiar katamotz
Elikadura
Iberiar katamotza untxietan trebatua den ehiztari edo haragijale bakartzat jotzen da, bere elikaduraren %80-90 eskeiniz.
Limerick konderria
Hiri nagusiak
Limerick da hiriburua. Konderriko herri gehienak bere inguruan pilatzen dira.
Laroquebrou
Etxebizitza
2007an 597 etxebizitza zeuden, 446 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 85 bigarren erresidentzia ziren eta 66 hutsik zeuden. 460 etxeak ziren eta 137 apartamentuak ziren. 446 etxebizitza nagusietatik 284 bere jabearen bizilekua ziren, 148 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 106 etxek hiru zituzten, 118 etxek lau zituzten eta 189 etxek bost zituzten. 144 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 239 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 111 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Caromb
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.027 ziren, horien artean 1.398 aktiboak ziren eta 629 inaktiboak ziren. 1.398 pertsona aktiboetatik 1.270 lanean zeuden (718 gizon eta 552 emakume) eta 128 langabezian zeuden (50 gizon eta 78 emakume). 629 pertsona inaktiboetatik 200 erretiraturik zeuden, 201 ikasten zeuden eta 228 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Limerick konderria
Historia
Aztarna megalitikoek erakusten dute k.a. 3.500-3.000 urteen inguruan jadanik Gur aintziraren ingurua populatua izan zela. Zeltak k.a. 400 urtean iritsi ziren eta hauek hainbat túatha edo erresuma txiki eratu zituzten lurraldean.
Laccaria bicolor
Sinonimoa: Laccaria farinacea
Poltsa (militarra)
Poltsa edo poltsikoa, galdara edo eltze modura ere ezaguna– borroka-indar jakin baten talde bat da, aurkako indar batzuek beren oinarri logistikotik eta lagunarteko beste indar batzuekin isolatuta geratu direnak. Gerra mugikorretan –hala nola, blitzkriegean– irtenguneak poltsikoetan moztu ohi ziren; ostean, suntsipen-guduen ardatz bihurtu zirenak.
Poltsiko terminoak inguratutako indarrek nahita inguratuak izan direnaren konnotazioak ditu; bestalde, posizio gotortu baten ondoriozko inguratzeari setioa deitu ohi zaio.
Sobietar doktrina militarra
Sobietar doktrina militarrak hainbat inguraketa-tamaina bereizten zituen:
Kessel
Alemanezko kessel hitza (euskaraz, lit.: pertz) inguratutako indar militar bat izendatzeko erabili ohi da; kesselschlacht terminoak, bestalde, (euskaraz, lit. pertz-gudua) pintza-mugimenduari egiten dio erreferentzia.
Cerco
Gaztelaniako cerco hitza (euskaraz, lit.: hesi edo setio) indar militar baten inguratzeari izendatzeko erabiltzen da. Bolivia eta Paraguairen arteko Chacoko Gerran (1932–1935) bereziki ohikoak izan ziren cercosak; hala, inguratze-guduak erabakigarriak izan ziren gerraren emaitzarako.
Limerick konderria
Historia
IV eta XII mendeen artean Uí Fidgenti Erresumak gaur egungo konderriaren lurraldea osatzen zuen gutxi gorabehera. Tartean, IX mendean vikingoak etorri ziren eta Limerick herria sortu zuten, Hlymrekr izena eman ziotelarik. XII mendean anglo-normandiarrak iristean Cork eta Kerryn agintzen zuen FitzGerald dinastia hiberno-normandiarrak eskuratu zituen erresumako lurrak.
Caromb
Diru sarrerak
2009an Caromb udalerrian 1.342 unitate fiskal zeuden, 3.276,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.768 euro zen.
Poltsa (militarra)
Motti
Motti finlandierako argot militarra da, guztiz inguratuta dagoen etsaiaren unitatea deskribatzeko erabiltzen dena. Inguratze-taktikari, bestalde, motitus deritzo (euskaraz, lit.: "bloke isolatu" edo "motti-eraketa").
Limerick konderria
Historia
XVII mendeko Irlandako gatazkek ere kolpatu zuten konderria, bai 1641eko matxinadak eta baita 1689-91 arteko Gilendar gerrak ere. Azken honetan bi setio jasan zituen. 1845-49 arteko Irlandako Gosete Handiak emigrazio masiboak sorrarazi zituen konderria hustuz.
Laccaria bicolor
Ez da toxikoa, baina bere haragia kalitate kaskarrekoa da.
Limerick konderria
Kirolak
Errugbia da kirol maiteena Limerickeko konderrian. 2006 eta 2008an Heinecken Cup Europako txapelketa handia irabazi zuen Munster Rugby taldearen egoitzetako bat Limericken dago, bestea Corken. Irlandako liga handian dabiltzan elkarte ugari Limerickekoak dira, hala nola, Shannon, Garryowen, Old Crescent eta Young Munster. Shannon RFC da All-Ireland errugbi liga gehien irabazi dituen taldea, 9 hain zuzen ere.
Laccaria bicolor
Deskribapena
Kapela: 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa; ganbil-laua, erdialdean zertxobait hondoratua; kolore okre-arrexka du eta azala ezkatatsua.
Limerick konderria
Kirolak
Joko gaelikoek ere jarraitzaileak badituzte. Limerick GAA taldeak zazpi aldiz irabazi du hurlingaren txapelketa nagusia. Futbol gaelikoari dagokionez bi garaipen ditu txapelketa nagusian, biak ere XIX mendearen bukaeran lorturikoak.
Laccaria bicolor
Deskribapena
Orriak: Lodiak, arrosa-haragi kolorekoak.
Hanka: Oro har, liraina da, luzetara haritsua, kapelaren kolore berekoa, oinarria izan ezik, kolore moreko kotoi eremu bat baitu.
Haragia: Morea oinaren oinarrian.
Etimologia: Laccaria terminoa Erdi Aroko latinetik dator, tindatzen, esan nahi duen "laccare" hitzetik. Orrien koloreagatik.
Caromb
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 69 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 13 igeltseroak, 5 margolariak, 3 zurginak, 8 iturginak, 8 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 6 ile apaindegiak, 8 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
Laccaria bicolor
Jangarritasuna
Jangarri kaskarra.
Caromb
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 4 okindegiak, 1 liburu denda zen, 1 altzari denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
Iberiar katamotz
Elikadura
Horrez gain, anatidoak, ungulatuak, eperrak, ugaztun txikiak eta beste hegaztiak ere ehizatzen ditu.
Caromb
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Caromb udalerrian 177 nekazaritza-ustiategi zeuden, 924 hektarea erabiltzen.
Daniela Albizu
Daniela Albizu Berasategi (Urruña, Lapurdi, 1936ko maiatzaren 23a - ) irakaslea eta euskal idazlea izan zen. Donibane Lohizuneko Ravel ikastetxean eta Hendaiako Irandatz izenekoan luzaz ibilia. Bizitza guztia eman zuen euskararen eta euskal kulturaren alde. Urruñako herriko etxean zinegotzi izan zen, Herritarrak mugimendu abertzalearen izenean. Artikulugintzan, kulturgintzan eta itzulpengintzan lan ugari plazaratu ditu. Lapurdiko Gure Irratian irratsaio aunitz egina da. Elkarrin ibilia da bakegintzan lagundu nahian, bai eta Ikas elkartean ere, euskararen irakaskuntza eta pedagogia bultzatzeko asmoz. Aipaturiko elkartean lehendakaria izan zen zenbait urtez.
Lignou
Lignou Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Iberiar katamotz
Elikadura
Harrapakin hauek urtaro ezberdinetan eman daitekela esan beharra dago, untxiak pasiboago eta topatzeko zailago dauden urtaroetan edo hilabetetan. Untxia aktiboa den garaietan ia elikadura guztia karraskari hauetan oinarrituta dago (%80-90).
Caromb
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Iberiar katamotz
Ugalketa
Araldia urtarrila eta otsaila bitartean ematen da. Animalia bakartiarra izan arren, araldi osoan bere bikotearekin egon ohi da.
Caromb
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Caromb udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 46 ikaslekin.
Laroquebrou
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Daniela Albizu
Hasiera-hasieratik euskara baturanzko bidea jorratu zuen. Hori dela eta, euskal aditz batuaren aldeko apustua egin zuen. Lexikoa eta erramoldeak, berriz, lapurtera bizi-bizitik hartzen zituen.
Familia
Ama, Nizeta Berasategi Mintegi, gipuzkoarra zuen, Idiazabalgo Urtsuaran auzokoa; aita, berriz, Leon Albizu Perez de San Roman, arabarra, Ilarduia herrikoa. Aitak, Espainiak hartara deituta, Marokoren aurkako gerrara joan beharra saihesteko jo zuten Ipar Euskal Herrira.
Leon biziki hargin ona zen, eta eskualdeko baserrietan konponketak eta eraikinak egiten aritu zen, gehienbat. Ez zioten dirurik ematen, baserrietako mozkinak baizik, eta horrela bizi izan ziren lehen urte zail haietan. Bere eskuz altxatu zuen, Urruñarako bidean, ezker aldean, orduz geroztik albizutarren etxe eta habia izan den Iturrialde izeneko etxe handi ederra. Bitxikeria gisa, aipa dezagun berak egin zuela Kalbariomendiko gailurrean dagoen gurutze handia. Bitxia da, Leonek, komunista izaki, Urruñan den gurutzerik handiena egin baitzuen.
Albizutarrek lau seme-alaba munduratu zituzten: Beñat, Pierrot, Mariana eta Daniela, eta handitu ahala, lauek Urruñako plaza gibeleko eskolan ikasi zuten. Danielak maistra izateko ikasketak Baionan burutu zituen eta bukatu zituelarik, Donibane Garazi ondoko herrixka ttipi batera igorri zuten, bertako eskolako maistra izan zedin.
Laroquebrou
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 569 ziren, horien artean 387 aktiboak ziren eta 182 inaktiboak ziren. 387 pertsona aktiboetatik 354 lanean zeuden (195 gizon eta 159 emakume) eta 33 langabezian zeuden (12 gizon eta 21 emakume). 182 pertsona inaktiboetatik 79 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 68 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Laroquebrou udalerrian 394 unitate fiskal zeuden, 781 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.882 euro zen.
Daniela Albizu
Irakaslea
Danielak, haurra zelarik, euskararen aurkako jarrera eta debekuak ezagutu zituen eskola frantsesean. Orduan deliberatu zuen euskaraz eta euskararen alde egitea. Maistra ikasketak bukatu zituen eta berehala lanean hasi zen Garazi aldean. Han, berriz ere, frantses administrazioak euskararen aurka erabiltzen zuen jokaera makurra topatu zuen. Joko zikin horretan lagundu beharrean, euskaldunen auto-estima garatzen eta orduz kanpo, hango gaztetxoak euskaraz alfabetatzen ahalegindu zen. Handik hainbat urtetara, irakasle titulua atzeman zuen eta orduz geroztik Donibane Lohizuneko Ravel eta Hendaiako Irandatz lizeoetan aritu zen frantsesa, espainola eta euskara irakasten.
Laroquebrou
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 69 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Reithrodontomys megalotis
Reithrodontomys megalotis Reithrodontomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Neotominae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Iberiar katamotz
Ugalketa
4 asteren bueltan katamotz amak zuloz edo gotorlekuz aldatzen du, eta 2 hilabetetan kumeak amari bere ehizatara laguntzeko gai dira, beti ere, zaratarik egin gabe begiratzen geratzen badira.
Daniela Albizu
Zinegotzia Urruñan
1983ko udal hauteskundeetan zinegotzi atera zen Herritarrak mugimendu abertzalearen ordezkari gisa. Abertzaleek Urruñan izan duten lehen zinegotzi abertzalea izan zen. Bederatzi urte luzez, aurre egin zion Daniel Poulou auzapez eskuindarrari. Bere autobiografia labur batean kontatzen duenez Poulou beti trufaka aritzen omen zitzaion: ''Vous voyez bien, Madame Pilotte, il n´y a que vous qui demandez ça! ''
Lignou
Biztanleria
2007an Lignou udalerrian erroldatutako biztanleak 137 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Iberiar katamotz
Iraute egoera
Iberiar katamotza 1986. urtean arriskuan zegoen espezie moduan sailkatu zen, 2002. urtean arrisku maila handiagoa duen arrisku larri bezalako sailkapenera aldatu zen. Hortik aurrera, urteetako kontserbazio lanei esker bere kopurua egonkortu eta poliki-poliki berreskuratzen joan da, iberiar penintsulako katamotzaren kontserbazioaren aldeko kontzientziazio lanak ere ikaragarriak izan dira XXI. mendea hasi denetik hona. Hori guztiagatik, 2015. urtean, iberiar katamotza arrisku larriko sailkapenetik arrisku deritzon sailkapenera aldatu zen berriro ere, animalia honen etorkizunari erreala den itxaropena emanez. Hala eta guztiz ere, katu honen aldeko lan intentsiboek aurrera jarraitu behar dute itxaropen hori benetan errealitate bihurtzeko, eta berriro ere arrisku larriko sailkapen edo zerrenda beltz horretan ez sartzeko.
Daniela Albizu
Zinegotzia Urruñan
2020ko ekainaren bukaeran izan ziren udal bozketan, Filipe Aramendi abertzalearen zerrenda atera zen garaile. Danielak urte zail haietan ereindako haziak horrelako emaitza ekarri zuen.
Lignou
Etxebizitza
2007an 79 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 79etxeak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren eta 13 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lizardi baserria
Lizardi baserria Irunen dagoen XVI. mendeko baserri bat da.
Lignou
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lizardi baserria
Ezaugarriak
Lapitze auzoan dago baserria, autobidetik metro gutxira, Arretxe-Ugalde industrialdearen ondoan. Bi solairu eta teilatupeko eraikuntza da, fatxada nagusiarekiko perpendikularra den gailurra duena. Honek zabalera handia du, eta, bertan, egurrezko armazoia nabarmentzen da. Beheko solairuko izkinak eta baoen inguruak harlanduzkoak dira. 2011ean aldaketa garrantzitsuak izan ditu, zorte gutxikoak ipar aldean, bere jatorrizko irudia hutsaldu dutenak.
Lignou
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 89 ziren, horien artean 66 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 66 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (31 gizon eta 24 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Urdanibiako Antso ospitalea
Urdanibiako Antso ospitalea edo Sortzez Garbiko Andre Mariaren Ospitalea XVII. mendean eraiki zen Irungo ospitale bat da.
Laccaria bicolor
Nahasketa arriskua
Laccaria bicolor delakoarekin, honek ere oinaren oinarria amatista kolorekoa du, baina orri moreak ditu ez arrosa kolorekoak.
Laroquebrou
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 23 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 margolaria, 2 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 3 albaitariak eta 4 jatetxeak.
Urdanibiako Antso ospitalea
Ezaugarriak
Oinplano angeluzuzeneko eraikin honek, hiru altuera eta lau isurkiko estalkia ditu. Gaur egun izkinetako harlanduzko zintarriak, bai eta solairuen arteko hutsuneak osatzen dituzten harlanduak ere bistakoak dira. Gainerako fatxadak zuriz margotutako emokadura du.
Laroquebrou
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 3 harategiak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen eta 1 drogeria zen.
Laccaria bicolor
Sasoia eta lekua
Udazkenean basoetan. Ugaria da.
Iberiar katamotz
Mehatxuak
Felido iberiar honen mehatxurik handiena gizakia da, eta gizakiak eragindako hilketa aktibo (nahita eragindakoak) eta pasibo (nahigabe eragindakoak).
Montrose (Pennsylvania)
Montrose Pennsylvaniako borough bat da. Susquehanna konderrian kokatua dago. 2010ean 1,617 biztanle zituen, 3.3 kilometro koadrotan banatuta.
Laroquebrou
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Laroquebrou udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 384 hektarea erabiltzen.
Daniela Albizu
Emazte langile eta militantea
Hego Euskal Herriko iheslari bat etxean aterpetzeagatik, frantses poliziek atxilotu zuten eta Fleury Mérogis presondegira eraman. Han bi hilabete egin zituen. 2009. urtean Alkartasuna Fundazioak Euskal Herriaren alde egindako lan bikainaren saria eman zion eta 2011n Herritarrak mugimendukoek omenalditxoa egin zioten Urruñan izan den lehen zinegotzi abertzaleari. 2015eko otsailaren 26an zendu zen.
Iberiar katamotz
Mehatxuak
Iberiar penintsula Europako gune eraikienetarikoa da, eta urtez urte basoak eta ingurune askea galtzen joan dena. Urtero, katamotz hauek kotxeekin talka eginez hiltzen dira, baita beste animaliak ehizatzeko jartzen diren zepoengatik ere. Horri legez kanpoko ehiza gehitu behar diogu, eta horrekin guztiarekin ulertu genezake animalia hau desagertzeko arriskuan egotearen zergatia.
Laroquebrou
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta 2 anbulantzia zegoen.
Daniela Albizu
Idazlanak
Idazteko biziki euskara ederra eta herrikoia erabiltzen zuen. Euskalgintzan sekulako lan handia egin zuen ehunka artikulu plazaratuz, itzulpenak eginez, Gure Irratia-rako saioak burutuz, gazteendako euskarazko material pedagogikoa sortuz eta euskarazko lau liburu eder argitaratuz. Horretaz gain, badu bosgarren liburu bat, kartzelan zegoela eskuz idatzirik, nehoiz argitaratu ez dena. Elkar argitaletxerako ere, euskal kultura eta etnografiazko zenbait liburu itzuli zituen espainoletik frantsesera, besteak beste, Koldo San Sebastianen eta Antxon Agirre Sorondoren liburuekin egindako itzulpen eder eta zuzenak.
Iberiar katamotz
Mehatxuak
Beraz, gizakiak eragindako mehatxuak:
- Habitataren suntsipena
Lignou
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lignou udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 656 hektarea erabiltzen.
Iberiar katamotz
Mehatxuak
- Legez kanpoko ehiza
Laccaria bicolor
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Txile..
Daniela Albizu
Alabaren istripua
Bizitzan arras momentu minberak bizitu behar izan zituen. 1990. urtean, auto istripu batek Tolosako unibertsitatean ikasten ari zen Domena alabaren bizia moztu zuen. Ikaragarri gogorra izan zen eta Daniela saminean murgildurik ibili zen luzaz. Honela zioen “Domenari bihotz osoz”  izeneko olerkian: ''“Ene sabelean sortua / hor zaitut berriz etorria, / Domena ene maiteñoa. / Betetzen didazu, ARGIA, ene izaite guzia.”  ''Orduz geroztik, Domenaren oroitzapena beti ukan zuen bihotzean estekaturik.
Laroquebrou
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Laroquebrou udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 168 ikaslekin.
Dragoi Ehiztaria
Dragoi Ehiztaria 2012 urtean Zurriola Groupek eta Kubako Zinematografia Institutuak ekoiztu eta Patxi Barkok zuzendutako euskal filma da.
Lignou
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Daniela Albizu
Iheslarien laguntzailea
Bere militantzia politikoak Hegoaldetik zetozen iheslariak laguntzera eta aterpetzera eraman zuen. Polizia frantsesek 2003an atxilotu eta Fleury- Mérogis-eko presondegira eraman zuten. Bertan egon zen bi hilabete luzez. Horrela kontatu zuen “Loretan ez nuzu batere lorietan” olerki autobiografikoan: ''“Loretan deitzen da… gaztelu bat, Parisen inguruan. / Loretan, holako izenarekin ederra daiteke! / Errazu uste duzula! Harresi lodi eta gorak… / leihoek burdin hagak dituzte / (…) / Eta zu gaztelu hortan egon zira? / Bai, bortxaz, bi hilabetez baizik, zorionez. / A, ulertzen hasia naiz! / Loretan: Fleury, Fleury-Mérogis, Allée des Peupliers, Sainte-Geneviève-des-Bois herrian den presondegia. / Hor direnak ez dira batere lorietan! ''
Laroquebrou
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dragoi Ehiztaria
Kuban eta Donostian grabatutako film hau euskaraz inoiz egindako filmarik garestiena izan zen, izan ere, 2.500.000 € aurrekontua izan zuen. Bi bertsio banatu ziren: bat gaztelania hutsera bikoiztua eta bestea euskarazko eta gaztelaniazko elkarrizketekin
Daniela Albizu
Gartzelan
Gartzelan zegoela, kuku batek bisita egin zion behin, leihoko barroteen artera igota. Danielak honela kontatu zigun “Kukua” izeneko olerkian: ''Zer hotza dunan hemen! Alta, maiatzean gauden. / Baaa! Parisen haiz! Euskal Herria goxoagoa dun ! Hala pentsatzen ari zela, leihotik hurbildu zen kuku bat / eta bi burdin hagen artetik kanpora begiratu./ (…) / ''
Dragoi Ehiztaria
Estreinatzekotan zela, Patxi Barko zuzendariak filmean zuen ardurari uko egiten ziola jakinarazi zuen prentsa-ohar batez, Angel Amigo gidoilari eta ekoizlearekin desadostasunak tarteko zirela.
Urdanibiako Antso ospitalea
Ezaugarriak
Ospitaleko fatxada nagusia Urdanibia Plazan dago.
Berny-en-Santerre
Berny-en-Santerre Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Dragoi Ehiztaria
Zuzendaria filmaren postprodukzio-lanetik baztertu egin omen zuen Amigok, nahiz eta biek izenpetutako kontratuan esan lan hori zuzendariaren eginkizuna zela. Horrenbestez, zuzendariak adierazi zuen muntaiaren azken emaitza Zurriola Group Entertainment ekoiztetxearena zela, ez berea. Gainera, Amigoren gidoia "eskasa" eta "erdipurdikeriaz betea" zela esan zuen.
Nicotera
Nicotera Italiako udalerri bat da. Vibo Valentiako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Urdanibiako Antso ospitalea
Historia
1644 eta 1649 urteen artean Pedro de Aranburu kapitainak eraiki zuen. 1652an, Urdanibia eta Topaldako Antsok berreraikitzea agindu zuten, bere testamentu-klausularen arabera, eta Sortzez Garbiko Andre Mariaren Ospitale deitu zitzaion. 1796.urtean Konbentzioaren gerraren ondorioz jasan zituen kalteak konpondu ziren eta XIX. mendean zaharberritze lanak izan zituen. Gaur egun, Udal Euskaltegiaren egoitza da.
Dragoi Ehiztaria
Sinopsia
Gorka (Asier Hormaza) ETA-pmko kide eta 1980ko hamarkadan Nikaragua eta El Salvadoreko gerretan borrokan ibilitako bat, ez da gai Aitor semeak iraganaz egiten dizkion galderei erantzuteko.
Bernard Housset
Bernard Housset (Donibane Garazi, ) baxenafar apaiza da. Baionako seminarioan egon zen ikasle. 1996an Montaubango apezpiku izendatu zuten eta hamar urte geroago Arroxelakoa.
Nicotera
Mugakideak
Nicoterak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Berny-en-Santerre
Biztanleria
2007an Berny-en-Santerre udalerrian erroldatutako biztanleak 146 ziren. Familiak 54 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 66 etxebizitza zeuden, 56 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 62 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 56 etxebizitza nagusietatik 36 bere jabearen bizilekua ziren eta 19 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 8 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 51 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Joxemari Iriondo
Joxemari Iriondo Unanue (Azpeitia, Gipuzkoa, 1938ko ekainaren 10a) kazetaria da, eta lan handia egin du bertsolaritza, trikitia eta euskal kantagintza zabaltzen. Loiolako Herri Irratian izandako 22 urteko jardunean artxibo dokumental aparta osatu zuen, irratiko estudioan bertan zein hamaika bertso saio, erromeria eta kantaldietan egindako zuzeneko grabazioez osatua. Euskal kantagintza berriari bultzada handia eman zion Iriondok, eta Ez Dok Amairu taldearen sorreran parte hartu zuen. 2010ean, ohorezko euskaltzain izendatu zuten. Euskaltzaindiko Herri Literatura batzordeko kide da. 2018an Euskal Kazetaritza Saria jaso zuen.
Joseba Iriondo kazetariaren aita da.
Biografia
Urrestilla auzoan jaio zen Joxemari Iriondo, 1938ko ekainaren 10ean. Mutil koskorra zela irratigintzak lilura piztu zion, baita euskararekin lotutako kontuek ere. Soldadutzan egin zituen lehen irratsaioak, Sidi Ifnin (Maroko) eta handik itzulitakoan, Loiolako Herri Irrati hasi berrian hartu zuten lanerako, 1961. urtean. Kontabilitatea eramaten zuen hasieran, baina pixkanaka kazetari lanak egitera pasatu zen. Herrietako informazioa jorratu zuen hasieran, eta geroago elkarrizketak eta euskal kulturarekin lotutako gaiak. Bertsozale eta trikitizale amorratua zen eta saioak eta erromeriak grabatzen hasi zen, ondoren irratian emateko. Beste batzuetan, trikitilariak, bertsolariak edota kantariak estudiora joaten ziren, grabatzera. Geroago, beste zeregin batzuk ere hartu zituen bere gain; esaterako, gai-jartzaile lanetan aritu zen hainbat urtez, bertsolari gazteen txapelketa antolatu zuen Herri Irratian eta 1962an, trikitilarien sariketa antolatzen hasi zen. Trikitia bultzatzeko egindako lanarengatik, EITBk omenaldia egin zion 2006. urtean, San Jose Eguneko Trikiti Jaialdian.
Beste zaletasun nagusia kantagintza zuen eta hor ere lan eskerga zor zaio, kantari berriak ezagutzera eman zituelako 60ko hamarkadan. Julen Lekuona, Lourdes Iriondo, Xabier Lete, Mikel Laboa, Benito Lertxundi, Oskarbi eta hain ezagunak egin ez ziren beste hainbat abeslari irratira eraman zituen, zuzeneko grabazioak egiteko. Halaber, Ez Dok Amairu taldea eratzeko bileretan parte hartu zuen. "Artze, Lourdes [Iriondo] eta hirurok bildu ginen, eta erabaki genuen bilera bat egin behar genuela euskaraz kantatzen zutenekin. Donostiako Iturriotz tabernan bildu ginen. Hamabost egunera beste bilera bat egin genuen, eta erabaki genuen talde bat sortu behar genuela. Izena gero onartu zen: Ez Dok Amairu. Nire borroka zen jesuitek eta zuzendariek nola hartuko zituzten kanta haiek. Oso ondo hartu zituzten, ez nuen inolako oztoporik izan. Niretzat zoragarria izan zen artista haiek denak grabatzea. Lanean jardundako 42 urteko unerik politena izan zen hori".
Hogeita bi urtez aritu zen Iriondo Herri Irratian lanean, eta 1975ean hura utzi eta TVEko Telenorte-n hasi zen beharrean, Euskalerria saioan astero erreportaje bat eginez. 1983an EITBn sartu zen eta 1985ean, ETBko zuzendari izendatu zuten. 1989tik 1998ra bitartean, EITBko irratietako burua izan zen. 2003. urtean erretiroa hartu zuen.
Hainbat biografia idatzi ditu: Lourdes Iriondo, Estitxu, Julen Lekuona, Inazio Eizmendi Basarri, Joxemari Aranalde, Auntxa eta Iturbidetarrak...
Hiru Erregeen Mahaia (irratsaioa)
Hiru Erregeen Mahaia Euskadi Irratiko kirol irratsaio bat da. Txetxu Urbieta zuzendaria da (Euskadi Irratiko kirol saileko zuzendari 2012tik) eta zuzeneko kirol kontakizunak eman ohi dira bertan.
Hainbat esatari eta kolabortzaile aritzen dira emankizunetan:
Maitane Urbieta. Reala
Manu Maritxalar, arraunaKepa Iribar, pilota
Jon Altuna denetarik
Andoni Urbistondo, denetarik
Juan Antonio Larrañaga, futbola
Gari Uranga, futbola
Txema Añibarro, futbola
Angel Garitano "Ondarru", futbolaIker Galarza, Reala Europan
Joseba Arzelus, soinu errealizazioa
Mirari Egurza, soinu errealizazioa
Julen San Martin, soinu errealizazioa
2016an Bi Bala taldeak saioaren sintonia izateko abestia grabatu zuen Tolosako Bonberenea etxe okupatuan, Ezpatak buru gainean abestia hain zuzen ere.
Berny-en-Santerre
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 75 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 75 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (33 gizon eta 28 emakume) eta 16 langabezian zeuden (5 gizon eta 11 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Berny-en-Santerre udalerrian 58 unitate fiskal zeuden, 144 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.713 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Berny-en-Santerre udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 390 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Daniela Albizu
Gartzelan
''Kuku maitea, zer plazera hire entzutea! / Kantu berbera Euskal Herrian eta mundu guzian / ematen diguzue zuek, xori miresgarriak!''
Aske
Presondegitik ateratzerakoan, Hendaiako hondartzan bainatu eta Larrun mendira igo zen berreskuratutako askatasunaren xerka. Horrela kontatu zuen “Etxerat itzultzean” olerkian: ''Bai, preso batentzat eguneroko gauza horiek / zinez miresgarriak dira, askatzen dutelarik./Espetxean utzi ditudan laguneri, / nola erraiten ahal niekeen… / biharamun berean, itsasoan igerika ibili naizela, laino eta euria izan arren? / Bozkarioz betea, Larrunera igo naizela,… / hiltzen ari den bati ez diozu erraiten ahal: badoa? / Presoak oroituz, tristura  eta oldartzez betetzen zait bihotza. ''
Manex Goienetxe
2004an, Manex Goienetxe hil zelarik honako olerki ederra eskaini zion: ''Manex ibiltari / ibiltariak bere biziaren bidaia / bukatuko du. / Mendiz mendi ibili da, / hain gora, hain trebe, / kezkak eta bihotz minak / bidean utzi nahiz, / eta azkenean / heriotza haren xeka etorri da, ! bertze munduan sar dadin, / bere lagunarekin. // Manex, hor, zure semea / aurkitu ote duzu? / Mugagabeko mundu hortan / badukezu non ikertu, / non ibili? / Ez adiorik lagun maitea. ''
Poliziaren bortizkeria
Presoen aldeko manifestazioetan poliziaren bortizkeria hurbiletik ezagutu eta kontatu egin zuen “Marea urdin iluna” izeneko olerkian: ''Marea beltza, maltzurkeria, podere gosea. / Marea urdina, maitasuna, elkartasuna. / Eta marea urdin-beltza, ezagutzen duzue, ezta? / Gizon multxo urdin ilunez jantziak / botak eta kaska beltzak, / herri zainak, omen. / Herritarrak kexatuak biltzen direlarik / justizia-tegiaren sartzean / bultzaka, ostikoka, / negar egiteko bonbak botaka. Ai zer… lotsa! / A, orain badakizue nor diren? / Aingeru beltzak, / zeherrezak. ''
Azken urteetako “Ahulezia”
Azken urteetan unatzen hasia zen, eta bere burua akitzen. Berak ongitxo zekien hori, guztiz kontzientea zen, eta horrela kontatu zigun “Ahulezia” izeneko olerkian: ''Xoriak ez du kantatzen, / olerkariak ez du bertsurik asmatzen, / egunero laino xuriek / zeru urdina dute estaltzen. // Iduzkia, ilargia eta izarrak / ez ditugu ikusten, / ekialdeko haize minak / basaki dauku agurtzen. // Banoa hartzaren harpera / horren ondoan lo egitera. ''
Heriotza ez da tragedia
Bizitzak berekin dakar heriotza, ezinbestekoa da. Ez da tragedia, bizitzaren azken urratsa baizik. Ikus dezagun Danielaren azken olerkian: ''Banoa, ilunpetan nintzen, hortxe gordea. / Egun batez, urrun-urrun, argi bat, ez nakien zer zen, ARGIA / Banoa emeki-emeki, argia handitzen ari da / Orai argiak hartzen nau, gelditzen naiz, begiak itxita. / Begiak ideki nituelarik, poz ikaragarri batek hartu ninduen. / Tunel batean nintzen, begiak itxita banoa aintzinean. / Begiak ideki nituelarik, tuneletik ateratu nintzen, argi turrusta batek hartu ninduen / Ikusten nuen, bai eta entzuten xorien kantuak, haurren irriak eta nigarrak… eta abar… / Orduan jakin nuen zer zen BIZIA. ''
Erreferentziak
Artikulu honen zati asko «Daniela Albizu, Lapurdiko euskal erroak» artikulu honetatik hartuta daude (ZUZEU, CC-BY-SA, 2020-07-12)
María de Maeztu (argipena)
María de Maeztu izenak hainbat adiera ditu:
Miaketa fisiko
Miaketa fisikoa, miaketa klinikoa edo propedeutika klinikoa medikuak pazienteari egindako azterketa da, gorputzaren zeinu patologikoen bila. Batzuetan, gaixoak bere buruari miaketa egitea aholkatzen da eta orduan automiaketa deitzen zaio.
Azterketa fisikoa egiteko, medikuak ikusmena, entzumena eta ukimena erabiltzen ditu pazientearen gorputzean, lau urrats klasikoei jarraituz:
Usaimena ere lagungarria da miaketa fisikoan. Esate baterako, edaten ez duela esaten duen pertsonaren hatsa usaintzeko, edo infekzio batzuek uzten duten usaina hartzeko.
Amenemhat VI.a
Amenemhat VI.a, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, Detlef Frankeren arabera, K.a. 1730etik K.a. 1724 arte gobernatu zuena.
Bere izena, Sankhibra, Turineko Errege Kanonaren txatal batean idatzia dago, VI.10 erregistroan, eta "Raren bihotz bizia" esan nahi du. Manetonek Amenemes deitu zuen. Intefen semea eta Amenemhat V.aren biloba, Renseneb izeneko seme bat izan zuen, hau ere errege izatera iritsi zena.
Suharri
Suharria edo silexa arroka sedimentarioa da, kuartzoren (SiO4) aldaera kriptokristalino granularra. Historiaurrean oinarrizko lehengaietako bat izan zen, hala tresnak egiteko, nola sua pizteko.
Amenemhat VI.a
Bere garaiko testigutzak
Bere izena, Turineko Errege Kanonean eta Karnakeko Errege Zerrendan idatzia dago.
Miaketa fisiko
Anamnesiarekin batera, medikuak bere buruarekin eta zentzumenekin egin behar duen lehen urratsa miaketa fisikoa da, diagnostikoa lorzten saiatzeko.
Suharri
Ezaugarriak
Harri trinkoa da, opakoa eta oso gogorra. Oro har, kareharrizko estratuen artean agertzen da, nodulu gisa. Noduluaren barruan, gris iluna, beltza, berdea, zuria edo marroia izaten da, eta askotan itxura beirakara edo argizarikara izaten du. Noduluen kanpoaldean, berriz, geruza mehe bat kolore desberdinekoa izan ohi da, gehienetan zuria eta testura zimurtsukoa. Noduluak erreketan eta hondartzetan agertzen dira maiz.
Serrigny-en-Bresse
Serrigny-en-Bresse Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Suharri
Erabilpenak
Suharria funtsezko lehengaia izan zen historiaurreko gizakientzat. Oso puska zorrotzetan hausten baita, oso erabilia izan zen erreminta sastakatzaile-moztaileak egiteko: aiztoak, aizkorak, gezi eta lantza puntak... Horrez gain, sua egiteko ere balio zuen, beste zerbaiten aurka jotzean txinpartak sortzen baititu. Paleolitoan pirita suharriaren kontra kolpatuz sua pizten zutela erakusten duten hamaika aztarna aurkitu dira.
Serrigny-en-Bresse
Biztanleria
2007an Serrigny-en-Bresse udalerrian erroldatutako biztanleak 167 ziren. Familiak 67 ziren, horien artean 14 pertsona bakarrekoak ziren (14 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 14 bakarrik bizi ziren emakumeak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 21 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 11 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Suharri
Erabilpenak
Geroago, lehenbiziko su armetan erabili zen bolbora pizteko, eta, duela gutxi arte, pizgailuetan txinparta eragiteko ere. Eraikuntzan eta zeramikagintzan ere eman zaio erabilera.
Serrigny-en-Bresse
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Amenemhat VI.a
Bere garaiko testigutzak
Karnaken erliebe bat ere badago, bertan hiru izen azaltzen diren kartutxo batekin, izen horiek, Amenemhat, Intef eta Ameni direlarik. Kim Ryholtek, titulu horiek, senidetze bezala interpretatu ditu, garai hartan bi edo hiru izen erabiltzea oso ohikoa baitzen.
Serrigny-en-Bresse
Etxebizitza
2007an 79 etxebizitza zeuden, 68 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 76 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 68 etxebizitza nagusietatik 47 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 104 ziren, horien artean 79 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 79 pertsona aktiboetatik 70 lanean zeuden (36 gizon eta 34 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Serrigny-en-Bresse udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 184 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.704,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 iturgina eta 1 apaindegia.
2000. urtean Serrigny-en-Bresse udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 315 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jetětice
Jetětice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 306 biztanle ditu eta 13,75 kilometro koadroko azalera. Písekeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1295 urtean egin zen.
Txetxu Urbieta
Txetxu Urbieta (Azpeitia, 1968) Euskadi Irratiko kirol sailaren arduraduna da 2012tik eta aurkezle lanak egiten ditu Hiru Erregeen Mahaia kirol irratsaioan.
Euskadi Irratian
Urbietak kazetaritza ikasi zuen EHUn, Leioan, eta Euskadi Irratian 1990ean hasi zen, bekadun. Hiru Erregeen Mahaia kirol magazinaren arduradunetakoa izan zen urteetan eta 2006an EITBren Iparragirre saria irabazi zuen irratsaio horregatik.
Saint-Laurent-sur-Sèvre
Saint-Laurent-sur-Sèvre Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak