cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan Fernández de Navarrete
1556an, Van der Weydenen koadro batzuk eraberritu zituen Escorialen. Filipe II.ak gorteko pintore izendatu zuen ondoren. Escorialerako El martirio de Santiago (1571); El entierro de San Lorenzo; Sagrada Familia (Familia Santua); Natividad eta beste koadro batzuk egin zituen, Apostoluen saila horien artean. Prado Museoan (Madril) eta Weimar-eko eta Ermitageko (San Petersburgo) museoetan daude haren koadroak.
San Roman (Muxika)
San Roman edo Besangiz Muxika udalerriko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 276 biztanle ditu.
Izena
Euskaltzaindiaren EODA datubaseak San Roman besterik ez du ematen auzoaren izentzat, baina Besangiz forma ere erabiltzen da, Besangiz Goikoa eta Besangiz Behekoa bereiztuz batzuetan. San Roman baseliza beheragoko zatian dagoenez, Behekoa parte hori soilik izenda dezake San Romanek segun eta ze ikuspegi. Errepide mapa batzuetan Besagiz agertzen da, Bezangiz errekaren aipua ere bada Muxikako mapa toponimikoan , eta bertakoek Besaiz esaten dutela ere egia da.
Deskribapena eta ondarea
Muxikako Ugarte eta Kurtzero auzoen hegoaldera dago San Roman, errepidez batetik mendebaldetik iristen zara, besterik ekialdetik. Hegoaldera, Bezangiz errekak bereizten du Txakala eta Zabala auzoetatik. Mendebalde-ekialde ardatzean maldan behera egiten duen bide batean daude San Romango baserriak, goialdean Urkietako Artea nabarmentzen da, aparteko zuhaitz katalogatua, eta behealdean San Roman baseliza eta Muxika dorretxea. Behekalde horretan parke bat ere badago.
Muxikako dorretxea
Muxikako dorretxea etxebizitza izan da 20. mendera arte. Pentsatzekoa da armarri bat izango zuela jauregi honek, baina orain ez dago han, gertu dagoen Torrebarri baserrian baizik. Armarriko irudiak dira, lau kantoitan, hiru giltza, bihotza aiztoak sastakatua, otsoa ilargipean eta gurutze tenplarioa. Armarri horren iruditeria da egungo Muxika udalerriaren irudia. Idazkuna ere badu armarriak :
(ezin dut merezi dudana eduki, baina daukadana merezia dut)
San Roman baseliza
XIV. mendeko baseliza hau ondate babestu bezala dago izendatua, eta auzoko jaien gunea da (abuztuaren 1ean). Jolasparke baten ondoan dago.
1970eko hamarkadaren amaieran, San Roman jaietako gaueko erromerian Indar Trabes Mutrikuko rock taldeak jotzeko ohitura hartu zuen. Itoiz bilakatu zen talde hura gero, eta Itoiz bizi izan zen artean San Romango jaietan jo zuten beti, ohitura bilakatuta.
Maria Amalia Napolikoa eta Siziliakoa
Maria Amalia Teresa Napolikoa eta Siziliakoa (Caserta, 1782ko apirilaren 26a - Claremont etxea, Surrey, 1866ko martxoaren 24a) Luis Filipe Frantziakoaren emaztea eta Frantziako erregina ezkontidea izan zen.
Fernando I.a Bi Sizilietakoa eta Maria Carolina Austriakoarekinren alaba izan zen. 1809an Palermon ezkondu zen Luis Filipe Orleanskoarekin. 1830eko Uztaileko Iraultzaren ondoren, senarra Frantziako errege bihurtu zen. Uztaileko monarkia 1848an eraitsi zuten eta errege familia Ingalaterrara erbesteratu zen.
Camden konderria (New Jersey)
Camden konderria (Camden County) New Jerseyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Camden da. 2010eko zentsuaren arabera 513,657 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Camden konderriak 58,868 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,562 ura dira. Beste 57,307 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 872,56 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 513,657 pertsonetatik 382,772 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 73,124 dira. 94,762 beltzak edo afroamerikarrak. 859 amerikar natiboak ziren eta 106 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26,043 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 731 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8,384 pertsonek kokatzen zuten.
César Franck
César-Auguste-Jean-Guillaume-Hubert Franck, ezagunagoa César Franck gisa (Lieja, Belgika, 1822ko abenduaren 10a - Paris, Frantzia, 1890eko azaroaren 8a), frantses musikagile eta organo-jotzailea izan zen, jatorriz Belgikakoa.
Biografia
Parisko zenbait elizatako organo-jotzaile eta Santa Klotildeko organo-jotzaile nagusi izan zen (1859), eta fama handia eskuratu zuen, bere bat-bateko asmazioengatik, batez ere; Kontserbatorioko irakasle izendatu zuten organoko katedran (1872).
Hasieran arrakasta gutxi izan zuen (3 Trios kontzertante, 1843; Ruth, oratorioa, 1846; 6 pieza organorako, 1860). Berrogeita hamar urte bete zituenean egin zen ezaguna Rédemption poema sinfonikoari (1871-1872) eta Les Béatitudes (1869-1789) oratorioari esker. Obra horietan nortasun zabala, oparoa, orekatua, erromantizismoak markatua, baina une berean antzinako formak eraberritzeko gai zena erakutsi zuen.
Le Chasseur maudit (1882), Les Djinns (1884), Psyché (1887) poema sinfoniko handiek Francken ospea areagotu zuten.
Lirismo bera aurkitzen da bere gainerako obretan ere: Bariazio sinfonikoak, piano eta orkestrarako (1885) eta Sinfonia re-n lanean (1888). Hala ere, azken aldiko lanetan erakutsi zuen bere jeinuaren handitasuna: Kintetoa pianoarekin (1880), Biloi eta pianorako sonata (1886), 3 koral organorako (1890).
C. Fracken musika erromantikoak, hala nola Sinfonia D maior-en eta Orkestrarako bariazioak, piano eta orkestrarako, eragin handia izan zuen bere garaiko eta ondorengo musikagintzan, bai musikagile frantsesengan bai Frantziaz kanpokoengan.
Kaio hauskara
Kaio hauskara (Larus argentatus) laridae familiako hegazti zangaluzea da, iparraldeko eta mendebaldeko Europan, Eskandinavian eta Itsaso Baltikoko kostaldetan bizi dena.
Deskribapena
Tamaina handiko kaioa da, itxura sendoduna. 1200 g pisatzera irits daitezke, eta 1,3 eta 1,6 m bitarteko hego-zabalera izaten dute. Burua eta buztana zuriak dira, eta hegoen goialdea grisa, ertz beltzekin. Mokoa horia da, eta orban gorri bat izan ohi du behealdean. Bi sexuen artean ez dago ezberdintasun morfologikorik.
Kantua
Oso altu kantatu ohi du, nota altu eta garrasi-antzekoak eginez.
Banaketa
Ipar hemisferio osoan hedaturiko espeziea da, eta Ipar Amerikan, Asian, Europan zein Afrikan aurki daiteke. Kostaldean arruntagoa izan arren, kontinente barruetako lakuetan ere ohikoa da espeziea. Europan hegoalderen txitotzen duten aleak Bordele inguruan daude.
Euskal Herrian neguan ikusi ahal izaten dira, iparraldetik migratzen duten aleak iristean. Noizean behin udan ere ikusi ahal izaten da aleren bat edo beste.
Habitata
Kostaldeko eta lakuen ertzetako labarrak dira espezie honen habitat naturala, eta harraldean, hondartzetan eta paduretan oso ohikoak dira. Dena den, gizakiak sortutako hainbat egoerara moldatzeko gaitasun handia izan du. Hori dela eta, kostaldeko herri eta hiri askotan oso ugaria da, eta zabortegiak ustiatzen ere ikasi du, zenbait lekutan arazo handiak sortzeraino
Elikadura
Larus generoko kaio gehienak bezala, hau ere omniboroa eta oportunista da. Arrainak, moluskuak eta intsektuak dira ingurune naturaletan jaten dituen elikagaiak. Dena den, askok eta askok gizakiak sortutako zaborra jaten dituztenez, edozer irenstera irits daitezke.
Ugalketa eta ontogenia
Espezie monogamoa da, eta bikote gehienak bizi osokoak izan ohi dira. Habiak algekin eta lehorreko landareekin sortzen dituzte, eta taldean txitatu ohi dute. Emeak 3 arrautza inguru jartzen ditu eta hilabete inguruz inkubatzen ditu. Kumeak jaio ostean 35-40 egun behar izaten dituzte lehen hegaldia gauzatzeko, eta 3-6 hilabetez gurasoek elikatzen dituzte.
Bizimodua
Monogamoak izan arren, talde handietan ibili ohi dira. Oso oldarkorrak dira, eta ohikoa da elkarren artean elikagaiagatik borrokan ikustea.
Taxonomia
Kaio hauskarak azpiespezie bi ditu:
Lehen bazeuden beste kaio asko espezie honetan barruan sartuta, egun, berriz, adituen ustez, kaio hankahoria (L. michahellis), kaspiar kaioa (L. cachinnans), armeniar kaioa (L. armenicus) edo Heuglin kaioa (L. heuglini) espezie ezberdinak dira.
1958ko Espainiako Traineru Txapelketa
1958ko Espainiako Traineru Txapelketa (txapelketaren 11. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 31an jokatu zen Coruñan, eta San Juanek bere bigarren txapelketa irabazi zuen.
Historia
1957 eta 1961 artean Generalisimoaren Kopa erabili zen Espainiako txapelduna aukeratzeko. San Juanek oso erraz irabazi zuen bigarrenari ia minutua aterata.
Kryptolebias sepia
Kryptolebias sepia Kryptolebias generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Dawkinsia rubrotinctus
Dawkinsia rubrotinctus Dawkinsia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Izarne Lizaso
Izarne Lizaso Elgarresta (Errenteria, Gipuzkoa, 1973ko irailaren 8a) psikologiako irakaslea da, Euskal Herriko Unibertsitateko Psikologia Fakultatean. Giza Garapenaren ereduak, Helduaroaren eta Zahartzaroaren Psikologia, eta Zahartzaroaren Psikologia ikasgaiak irakasten ditu.
Kevin Richardson
Kevin Richardson (Newcastle, Ingalaterra, 1962ko abenduaren 4a - ) futbolari erretiratua da. Errealeko jokalari izan zen denboraldi batez, Dalian Atkinsonekin batera etorri zelarik.
Izarne Lizaso
Ikerlaria
Erretiroak osasunaren arloan izan ditzakeen ondorioak generoaren ikuspegitik ere ikertzen dihardu.
Gizarte eta Jokabide Zientzien Alorreko Batzordekidea da Zahartzaroa elkargoan (Geriatria eta Gerontologia Euskal Elkargoa).
Argitalpenak
Beti psikologiaren barruan, askotan zahar eta gazteen artean azterketa bereiziak eginez euskarazko honako liburuen idazketan parte hartu du:
Magheramason
Magheramason (Machaire Measáin) Ipar Irlandako udalerri bat da, Tyrone konderrian dagoena. Tyrone konderria eta Derry konderriaren arteko mugan dago, Derry hiritik 5 miliatara eta Strabane hiritik 9 miliatara.
2001eko erroldaren arabera 393 biztanle zituen.
Liberty (Missouri)
Liberty Missourieko hiri bat da. Clay konderrian kokatua dago. 2010ean 29,149 biztanle zituen, 75.18 kilometro koadrotan banatuta.
Yuki Kaneko (1996)
Yuki Kaneko (金子 優希) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vanraure Hachinohe.
Givry (Yonne)
Givry Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Givry udalerrian erroldatutako biztanleak 191 ziren. Familiak 79 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 140 etxebizitza zeuden, 83 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 139 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 83 etxebizitza nagusietatik 62 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 79 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 118 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (43 gizon eta 37 emakume) eta 12 langabezian zeuden (9 gizon eta 3 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Givry udalerrian 82 unitate fiskal zeuden, 185 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.317 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra autoeskola zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kaio hankahori
Kaio hankahoria (Larus michahellis) laridae familiako hegazti zangaluzea da. Europan, Ekialde Hurbilean eta iparraldeko Afrikan bizi da. Bizkaieraz Santza edo Itxastxori izendatuta.
Naturalismo (artea)
Naturalismoa artearen helburua izadia aztertzea dela aldezten duen doktrina da. Horren arabera, artistak ingurua xehetasunez aztertu eta aditzera eman behar du. Ez ditu ezkutuko errealitateak bilatu behar, ezta izadian gertatzen dena epaitu behar ere. Alor askotan izan ditu naturalismoak jarraitzaileak, literaturan batez ere. XIX. mendeko errealismoaren eskolak dira naturalistak. Gustave Flaubert, Emile Zola eta Guy de Maupassant dira, besteren artean, idazle naturalista aipagarriak.
Kaio hankahori
Deskribapena
Kaio gaztea gainerako espezieen oso antzekoa. Buru eta sabelalde arteak, luma zuri eta marroiak tartekaturik dituztela eta bizkarraldea ere antzera, baina ilunagoa. Mokoa ere beltza du. Heltzen doan heinean gorputza zuritzen eta mokoa horitzen joaten zaio.
Naturalismo (artea)
Definizioa
Naturalismoa XIX. mendearen amaieran sortu zen korronte literario, filosofiko eta artistikoa da.
Kaio hankahori
Deskribapena
Tamainaz kaio nahiko handia da, ohikoak diren kaio hauskara eta kaio iluna baino handiagoa da, baina kaio beltza baino txikiagoa.
Naturalismo (artea)
Definizioa
Errealismoa Erromantizismoaren irudikapen estilizatu eta idealizatuei erantzuteko sortu zen. Naturalismoa errealismoaren muturreko adierazpen bat bezala kontsideratzen da, Errealismoaren eboluzio bat hain zuzen ere. Izan ere, artista errealista gehienenek korronte materialista horretara eboluzionatu zuten. Beste batzuk, aldiz, bere pertsonaien psikologia deskribatzera bideratu zuten beraien lana, eleberri psikologikoa sortuz.
Pinturan, naturalismoan nekazari eta langileen gaiak gailentzen ziren, errealismoan, berriz, gai historikoak. Bizitzaren ikuspuntu Darwinianoa eta naturaren indarren aurkako gizakien esfortzu hutsalak ziren Naturalismoaren oinarriak.
Kaio hankahori
Banaketa eremua
Europa osotik, Afrika iparraldetik eta Asiako mendebaldaetik hedatzen den kaio espeziea da, oso ugaria eta arrunta.
Naturalismo (artea)
Naturalismo eta errealismoaren arteko ezberdintasunak
Nahiz eta errealitatea den moduan islatzeko garaian Errealismoa eta naturalismoa antzekoak izan, ezberdintasunak daude beraien artean. Literaturan Errealismoa deskriptiboagoa da eta burgesiaren interesak islatzen ditu. Naturalismoak, aldiz, bere deskribapena Klase baxuetara zabaltzen du. Modu materialista eta mekanizista batean arazo sozialen erroa azaltzen saiatzen da eta aldi berean kritika sozial sakon bat egiten du. Errealismoa indibidualismo Burgesaren erretratua baikorra eta askea den bitartean, Naturalismoa ezkorra eta ateoa da determinismoagatik, zeinak baieztatzen baitu ezinezkoa dela gure bizitza gidatzen duten baldintza sozialetatik ihes egitea.
Kaio hankahori
Ingurune naturala eta habitata
Kostaldeko edozein eremu kolonizatzen du, padurak, gatzagak, hondartzak eta bestelako hezeguneak. Habiak ezartzeko itsaslabarrak edota kostaldeko uharteak nahiago izaten ditu.
Naturalismo (artea)
Naturalismo eta errealismoaren arteko ezberdintasunak
Pinturan, artista errealistek beraien errutinak aurrera eramaten duten pertsona arruntak irudikatzea zuten xede. Pintore naturalistei, berriz, ez zitzaien kezkatzen hainbeste pinturaren edukia. Aitzitik, nola margotzen zuten zen beraien kezka nagusia, ahal ziren xehetasun errealista gehien erabiliz. Gainera, pintura errealista askok bere garaiko politika edo arazo sozialei buruzko iruzkin bat egiten zuten. Margolan Naturalistek, aldiz, batez ere landa eremuko eta kanpo eszenen irudikapenean arreta jartzen zuten.
Kaio hankahori
Ingurune naturala eta habitata
Barnekaldeko eremuak ere kolonizatzen ditu, gero eta gehiago. Iberiar penintsulan esaterako, Madril inguruetan milaka ikusten dira bertako zabortegiak baliatuz elikatzeko.
Naturalismo (artea)
Naturalismoa literaturan
Naturalismoak errealitatea aspektu guztietan, gorenenak zein arruntenak, objektibitate osoz irudikatzen duen estilo artistikoa izan zen. Emile Zola izan zen bere ordezkari esanguratsuena. Naturalismoaren helburua giza portaeren zergatiak azaltzea zen. Naturalismoaren baitan kokatzen ziren idazleek bizitza ingurune sozialaren deskribapenaren bitartez eta gizakiaren jokabideen legeak deskubrituz interpretatu nahi zuten. Korronte hau Parisen sortu zen eta Emile Zola izan zen sortzailea. Zola izan zen mugimenduaren idazlerik aipagarriena Gustave Flaubertekin batera. Lehenengoaren obretan Pariseko ingurune soziala modu gordin eta errealistan deskribatzen da.
Kaio hankahori
Euskal Herrian
Euskal Herriko kostaldean oso ohikoa den kaioa da, kostaldeko edozein herrietan ikus daitekelarik.
Barnekaldean ere ikus daitezke janari bila eta ohikoa da Uribari-Ganboa urtegi inguruetan ikustea.
Kostaldeko itsaslabarretan zein uhartetan ugaltzen da eta bertan eraikitzen ditu kolonia handienak eta iraunkorrenak. Izaro eta Aketx uhartetan bizi dira Euskal Herriko kolonia handienak, oso ugaria da ere Santa Klara eta San Nikolas uhartetan eta ondo kontserbaturiko itsaslabarretan, Zumaiako flyschetan, Ogoñon, Txingudin eta askoz leku gehiagotan.
Herrietan arazoak
Kostaldeko herri eta hirietan ere ugaltzen da, horrela eremu kontinentalak kolonizatzen ere hasi da. Teilatuetan habiak egiten dituzte eta zirinarekin arazo handiak sortzen dituzte, teilatuak kaltetuz, antena eta gainerako egiturak ere bai, eta batzutan terrazara atera eta habiatik gertu jartzearren gizakiak ere erasotu izan dituzte. Hori dela eta hainbat udaletan kaioak izutzeko sistemak erabiltzen hasi dira, ultrasoinuen bozgorailuak edota hegazti harrapariak erabiliz, belatz handia bereziki.
Naturalismo (artea)
Naturalismoa literaturan
Tara sozialak(Alkoholismoa, Prostituzioa, pobrezia, indarkeria)
-Indibiduoaren ingurune sozial eta materiala.Hau da filosofian determinismo bezala ezagutzen dena. Naturalismoaren beste ezaugarri garrantzitsu bat gizartearen egiturari, ideologiei eta bidegabekeria ekonomikoei egin nahi dien kritika dokumental eta zientifikoa da. Bertan aurkitzen du giza tragedien erroa.
Kaio hankahori
Elikadura
Ia edozer gauza jaten du, landareak, arrainak, ugaztun txikiak, krustazeoak, moluskoak, hegazti txikiak eta sarraskia ere bai. Oskoldun animaliak harrapatzen dituenean arroken kontra botatzen ditu oskola hautsi eta barneko haragia eskuratzeko.
Naturalismo (artea)
Ezaugarriak
-Determinismo positibista bizi-ordena goren gisa, maiz fatalismo deterministan bihurtuta. Naturalismoak gizakia borondate askerik gabe aurkezten du, herentzia genetikoak eta bizi den inguruneak erabat baldintzatuta.
Kaio hankahori
Elikadura
Zabortegietan kaio hankahori ugari ikusten dira eta baita arrantza-itsasontzien inguruan ere, arrantzaleek baztertzen dituzten arrainak harrapatu nahian. Inoiz bere espezie bereko arrautzak eta txitak jaten ere ikusi izan da. Hori dela eta bikotekide bat beti gelditzen da habian, gainerako kaioetatik bere ondorengoak babesteko.
Naturalismo (artea)
Ezaugarriak
- Antiklerikalismo erradikala
-Satira eta denuntzia soziala. Eleberri naturalistak ez du balio denbora pasatzeko. Arazo sozialen estudio serio eta zehatza egiten du. Saiatzen da aurkitzen eta azaltzen arazo sozial horien arrazoiak era dokumental batean.
Kaio hankahori
Elikadura
Elikagai eta portaera barietate horri esker azken urteetan nabarmen ugaldu da kaio hankahoriaren populazioa.
Naturalismo (artea)
Ezaugarriak
-Ezkortasuna
-Itsusitasuna eta ikaragarritasuna nazkagarri gisa. Eleberrigile naturalistak ez ditu saihesten bizitzaren egoera gordin eta desatseginenak.
Bundesrat
Bundesrateko kideak ez dira populazioak ez estatuetako parlamentuek hautaturik, estatuetako gobernuek baizik. Estatuek, gainera, ez daukate ordezkarien kopuru bera, biztanleria kontuan hartzen baita:
Naturalismo (artea)
Ezaugarriak
-Jarrera sexualen inguruko gaien agerpena. Jarrera sexual hauek gaixotasun soziala, zikinkeria eta lizunkeriaren isla dira. Askotan eleberrigile naturalistak prostituzioaren gaia erabiltzen du tragedia indibiduala eta gaitz soziala irudikatzeko.
Kaio hankahori
Ugalketa
Martxoan edo aprilean bikotea habia egiten hasten da. Lurrean aurkitzen duen zulo bat erabiltzen du eta alga, belar eta beste hainbat landare materialekin estaltzen du. Habia lurreko harrapariei sartzea ezinezkoa egiten zaien itsaslaberretan egiten du, uharteen kasuan, lurreko harraparirik existitzen ez bada lurrean bertan egin dezake habia, inolako ardurarik edo beldurrik gabe, Izaro uhartea horren adibide da. Bi edo hiru arrautza jartzen ditu, normalean oliba kolorekoak, eta emeak 25-33 egunetan zehar txitatzen ditu.
Naturalismo (artea)
Guy Maupassant
Eskola naturalistaren ordezkari bat da. Gustave Flaubertengatik influentziatua izan zen. Bere bizitza laburrean ipuina izan zen bereziki jorratu zuen generoa. 100 ipuin baino gehiago idatzi zituen eta eleberria ere jorratu zuen. Bere lan aipagarrienen artean: Bola de Sebo (1880) eta Una vida (1883).
Kaio hankahori
Ugalketa
Txitak lumatxa gris-urdinez jaiotzen dira eta inguruko harkaitzetan kamuflatzen direnez lasai ateratzen dira habiatik. Hurrengo 45 egunetan gurasoek zaintzen dituzte, harik eta erabat garatzen diren arte.
Naturalismo (artea)
Thomas Hardy
Idazle eta poeta Ingelesa. Britaniar naturalismoaren ordezkari esanguratsuenetarikoa da. Bere lehenengo eleberriak erromantizismo kutsua dute, baina geroago egin zituen eleberriak ezkorrak, existentzialismoa eta determinismoagatik influentziatuak dira. Aipatzekoak dira: Tess D´Urbevilles (1891), Jude el Oscuro (1895) eta El regreso del nativo (1898).
Emilia Pardo Bazán
Klase altuko familiakoa, bere Garaiarako emakumeentzako ezohikoa zen irakaskuntza zehatza eta kultura literarioa jaso zuen. Bere maila sozialerako ezohikoak ziren lanak idatzi zituen. Horren adibide da La tribuna(1882), proletarioari buruzko eleberri bat. Bere sorkuntza literarioan azpimarratzekoak dira Los pazos de Ulloa(1886) eleberria eta Madre naturaleza(1887).
Vicente Blasco Ibáñez
Espainiar naturalismoaren ordezkari nagusia da. Balzac eta Zolaren lanengatik influentziatua izan zen. Bere eleberrien artan aipatzekoak dira: Arroz y tartana (1894), La barraca (1898), Cañas y barro (1902) eta Los cuatro jinetes del Apocalipsis (1916).
Imitation of Life (1959ko filma)
Imitation of Life (euskaraz Bizitzaren Imitazioa), 1959ko Douglas Sirk alemaniar zinema zuzendariaren amodiozko drama film bat da. Fannie Hurst idazlaren 1933ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago, 1934ko izenburu berdineko filmaren antzera. Lana Turner, Juanita Moore, John Gavin, Sandra Dee, Susan Kohner eta Mahalia Jackson aktoreek antzeztu zuten.
Naturalismo (artea)
Theodore Dreiser
AEBetako naturalismoaren ordezkaria da. Klase baxuko familia batean jaiotako eleberrigile eta kazetaria izan zen. Bere eleberrietan pertsonaiak pobrezian edo egoera marginaletan murgilduta daude, zeinetatik ateratzen saiatzen dira. Amets Amerikanoarekiko kritikoa zen. Beraien lanen artean aipagarrienak: Jennie Gerhardt (1912), El financiero (1913), El titán (1914) eta Una tragedia americana (1925).
Saka (Deba)
Saka baserria, Perlakua, Perlakua-Saka edo Arriolaperla izenez ere ezaguna, Debako Arriola baserri-auzoko etxalde bat da. Zezenketatarako ganadutegi baten jatorria ere bada, Marqués de Saka izenez ezaguna gaztelaniaz, euskaraz Lasturko zezenak (Lastur, izatez, Arriolatik gertu dagoen beste auzo bat izanik). Turismorako landetxea ere bada etxea 2021. urtean.
Imitation of Life (1959ko filma)
Argumentua
AEB, New York. Lora Meredith (Lana Turner), langabezian dagoen aktore alarguna, bere alaba Susie (Sandra Dee) nerabearekin batera bizi da. Egun batez, Lorak halabeharrez Annie Johnson (Juanita Moore) arraza beltzeko emakumea eta haren alaba mulata Sarah Jane (Susan Kohner) ezagutuko ditu. Ama-alabek Lorarentzat lan egiten amaituko dute. Egun horretan bertan Steve Archer (John Gavin) argazkilaria ere ezagutuko dute, eta Steve Loataz maiteminduko da.
Naturalismo (artea)
Frank Norris
Naturalismo estatubatuarraren ordezkari nagusienen artean dago. Parisen bizi izan zen eta Zolaren influentzia jaso zuen. Korronte naturalista AEBetan esarri zuten artisten artean dago. Bere lan esanguratsuenak McTeague (1899), The Octopus: A California Story (1901) eta The Pit (1903).
Naturalismoa pinturan
Arte plastikoek, eta bereziki pinturak, literatura garaikidearen eragin handia izan zuen. Zentzu horretan, margolariek errealitatea ahalik eta modu naturalenean errepikatu nahi zuten, edozein epai moral mota baztertuz.
Saka (Deba)
Gutxienik 1897. urtetik ezaguna da Saka zezenketa eta ganadu-ikuskizunetarako (sokamuturrak eta) ganadua hazten duen ganadutegia delako. Nafar kastako ganadua hazten dute bertan.
Naturalismo (artea)
Ezaugarriak
-Edozein epai moralen bazterketa. Margolari hauentzat garrantzitsuena errealitatea modu objektiboan erakustea da, naturaltasunez eta epaiketa moralik Gabe. Hau da, helburua ez da salatzea, baizik eta irudikatzea ikusten dena.
- Xehetasunak funtsezkoak dira errealitatea autentikoki eta distortsiorik Gabe erakusteko.
Jean – François Millet
Margolari errealista Frantzesa, naturalisten artean ezaguna egin zen. Errealismoaren ikuspuntu kritikoaren kontra lerrokatu zen. Bere obra naturalista esanguratsuena El Ángelus da.
María Bashkirtseff
Errusian jaiotako margolari eta eskultore hau bere bizitzaren parte gehiena Frantzian pasatu zuen. Bere sorkuntzetan eszena Urbanoak irudikatzen ditu eta xehetasunekiko arreta berezia jartzen du.
John James Audubon
John James Estatu Batuetako nazionalitatea zuen margolari eta ornitologo Frantzesa izan zen. Hegazti amerikar ugari margotu eta dokumentatu zituen. “The birds of America” (1827-1839) liburua ondu zuen. Bertan Ipar Amerikako hegaztien irudiak agertzen dira eta lan ornitologiko aipagarria izan zen.
Marianne North
Marianne North(1830-1890) Margolari eta naturalista ingelesa izan zen. Bere obra artistikoki baloratua izateaz aparte zientifikoki ere baloratua da. Bere lanen artean aipatzekoak dira landareak eta paisaiak irudikatzen dituzten pinturak. Nothek hainbat herrialdeetatik bidaiatu zuen hango landare autoktonoak irudikatuz.
John Constable
John Constable margolari Britaniarra iraultzailea izan zen XIX. mendeko paisaiak irudikatzeko orduan. Constablek garai horretan egiten zen paisaia oso idealizatuta alboratu zuen eta naturaren margolan errealistak irudikatu zituen. Bere influentzia Europa osoan zabaldu zen eta batez ere Frantzian.
Thomas Cole
Thomas Cole paisaia estatubatuarraren edertasuna islatzeagatik ezaguna da, bereziki Hudson ibaiako aranen inguruetan kokatuta daudenak. Sarritan Cole XIX. mendeko erdialdean sortutako “Hudson ibaiako” eskolaren aita kontsideratua izan da. Mugimendu artistiko honen pintoreak Hudson ibaiako aranaren paisaiak irudikatu zituzten beraien artelanetan.
Jules Bastien-Lepage
Jules Bastien-Lepagek arte munduaren arreta bereganatu zuen landa eremuko bizitza irudikatzen zuten lienzoekin. 1887 urtean “Siega del heno” naturalismoaren lan ospetsuenetarako ondu zuen. Lanegun baten ostean sarale zelai batean botata atsedena hartzen dauden bi nekazari irudikatzen ditu.
Eiji Sato
Eiji Sato (佐藤 英二, 1971ko apirilaren 8a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds.
Alosa suworowi
Alosa suworowi Alosa generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Laniarius luehderi
Laniarius luehderi Laniarius generoko animalia da. Hegaztien barruko Malaconotidae familian sailkatua dago.
Dodekagrama
Geometrian, dodekagrama  (antzinako grezierazko δώδεκαγραμμον hitzetik: "hamabi lerro") hamabi zuzenkirekin eraikitako izar-poligonoa da, hamabi puntako izar bat. Dodekagramaren zuzenkiak elkartzean dodekagono bat sortzen da barruan.
Hideyuki Imakura
Hideyuki Imakura (今倉 秀之, 1972ko ekainaren 3a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Urawa Reds.
Licking (Missouri)
Licking Missourieko hiri bat da. Texas konderrian kokatua dago. 2010ean 3,124 biztanle zituen, 5.52 kilometro koadrotan banatuta.
Bera
Bera Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Bortzirietako ibarrekoa, Baztan Bidasoa eskualdekoa. Bidasoa ibaiaren ertzean dago, Lapurdirekiko eta Gipuzkoarekiko mugan, itsas mailatik 56 metro gorago. 35,6 kilometro koadro ditu, eta 3.763 biztanle zituen 2017ko erroldan. Nafarroako hiriburu Iruñea 68 kilometro hegoaldera du.
2009az geroztik, UEMA udalerri euskaldunen mankomunitateko partaide da.
Etimologia
Euskaltzaindiak herriaren izena dokumentazio zaharrean nola heldu den aztertu zuen. Jose Maria Jimeno Jurio aritu zen dokumentu zaharrak aztertzen eta honako agerpen hauek aurkitu zituen:
Mugalarreak direla-eta, Sara eta Berako udalen arteko gutunetan forma hauek ageri dira:
Hartara, datu horiek ikusirik, Euskaltzaindiak euskara baturako Bera izena onartu zuen.
Vera de Bidasoa 1916ko uztailaren 27ko errege dekretuaren bidez ezarri zuten. Hala ere, udaleko akta liburuetan behin agertu zen 1918an, eta 1924 arte ez zen berriz agertu.
Berako Udalak izen ofizialtzat Bera erabiltzea erabaki zuen 1989an.
Bera izenaren esanahi etimologikoari dagokionez, bi teoria nagusi daude: lehenengoak toponimo hori euskaratik datorrela erraten du; bigarrenak, jatorri erromantzea duela.
Koldo Mitxelenak dioenez, izena euskarazko behera edo behere hitzetatik bide dator. Hitz horrek euskal toponimo aunitz osatzen ditu. Datu bitxia da Bera dela Nafarroako udalerri baxuena; hau da, garaiera ttikiena duena. Baina kontuan izan behar da Nafarroako Foru Erkidegoak gaur egun dituen mugak eta Nafarroako Erresumak garai batean izan zituenak ez datozela bat, asko aldatu direla. Erraterako, XIX. mendearen hasieran ondoko bi udalerri, Irun eta Hondarribia (gaur egun Gipuzkoan kokatuak), Nafarroaren zati izan ziren hiru urtez.
Bertze eskola batek gaztelaniazko vera (ur-bazterra) hitzetik zetorrela uste du, preseski herriaren kokalekua aipatzen duela, Bidasoaren bazterrean. Joan Coromines filologoak uste zuen horixe zela Bera izenaren jatorria. Gainera, uste zuen Vera izena zuten Espainiako herri guztiak ibai bazterretan kokatuak zeudela eta erromatar hiriak izan zirela.
Patxi Salaberri Zaratiegik, berriz, pentsatzen du erromatar pertsona izen bat egon daitekeela oinarrian. Haren iritziz, Verus pertsona-izenetik abiatuta, agian honako eboluzio hau gertatuko zen: *(villa) verana > *Berâa > *Beraa > Bera.
Geografia
Bortzirietako hiri nagusia da.
Klima
Klima atlantikoa du Berak: hezea, euri ugarirekin, tenperatura epelak urte sasoi guzietan, aldaera ttikiak dituela. Batez bertzeko tenperatura 14-15 gradukoa da, prezipitazio handiekin, urtean 170 egunez egiten baitu euria (1.600 eta 1.800mm bitartean).
Mugakideak
Iparraldean Biriatu, Azkaine eta Urruñarekin egiten du muga; ekialdean Sararekin; hegoaldean Etxalarrekin; eta mendebaldean Lesaka eta Irunekin.
Auzoak
Hauek dira herriko auzo nagusiak, alfabetoaren hurrenkeran:
Herrigunean:
Landa-eremuan:
Larrun
Larrun mendia Bera hegoaldean kokatzen da, herria kaskora igotzeko abiapuntua izaki. 905 metrotako altuera du.
Demografia
XX. mendearen lehen hamarkadetan biztanle kopuruari maila bertsuan eutsi ondoren, 1930eko hamarkadatik aurrera 20 urtez biztanleak galdu zituen Berak. 1970eko hamarkadan, berriz, hazkunde nabarmena gertatu zen, eta hamar urtean % 30 inguru hazi zen populazioa. Beste 30 urtez egonkor mantendu ondoren, XXI. mendearen lehen hamarkadan beste hazkunde txiki bat gertatu da.
2008ko erroldan jasota dagoenez, Espainiaz kanpoko 215 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 5,84 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).
2015eko udal hauteskundeak
2015eko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioak gehiengo osoa eskuratu zuen, sei zinegotzi guztira. Herrirako plataformak lau lortu zituen, eta UPN alderdiak bat.
Aurreko udal hauteskundeak
Berako alkatetzat Eusko Abertzale Ekintza alderdiko Iosu Iratzoki Agirre atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko hamaika zinegotzietatik lau lortu zituen ezker abertzalearen zerrendak. Botoa baliogabeak 75 izan ziren (emandako guztien %3,82), eta boto zuriak 125 (botoen %6,63). Abstentzioa, berriz, %34,72 izan zen.
2011n Bildu (4 zinegotzi) izan zen bozkatuena. Hala ere, Marisol Taberna (Aralar) aukeratu zuten alkate, bere alderdiaren (4) eta EAJren (2) botoekin; Beran ez zen NaBai 2011ren zerrenda bateraturik izan. UPNk hautetsi bakarra lortu zuen, eta PPk bat ere ez.
Udaletxea
Udaletxea 1774 eta 1776 urteen artean eraiki zen estilo barrokoan. Hiru zatitan banaturiko eraikin handi eta sendoa da. Beheko solairuan, sei arkudun ataria dago, alboetan harlanduen bidez estalduraraino iristen direnak. Eraikineko beste bi zatiek, simetria gordetzen dute eta margozturiko dinteldun hutsalez osaturik daude. Udala alkatea eta hamar zinegotzik osatzen dute.
Euskara
Herriko eta Bortziri osoko hizkerak euskalki honetan sailkatuta daude, Iparraldeko goi nafarrera alegia. Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko beste eskualdeetan zabaltzen da euskalkia, Sakana, Leitzaldea, Malerreka, Ultzamaldea eta Anuen, baita Gipuzkoa ipar-ekialdean ere, Oarsoaldean alegia.
Musika taldeak
Musikaren esparruan tradizio luzeko herria izan da Bera. Herrian jaiotako edo bizi izandako musikarien artean, aipatzekoak dira Isidoro Fagoaga (Bera, 1893 - Donostia, 1976) tenorra, Mikel Irazoki (M-ak, Bizkarhezurra, Miguel Bose...) eta Fernan Irazoki (M-ak, Fito y los Fitipaldis...) anaiak, Joseba Irazoki (Maixa ta Ixiar, Xabier Montoia band, Onddo, Do, On Benito...), Iñigo Telletxea eta Igor Telletxea (Xabier Montoia band, Anje Duhalde, Triki ta ke...) anaiak, Javier Perez de Azpeitia pianojolea, Petti bakarlaria, Xabier Erkizia (Gutariko bat, Voodoo Muzak, Café Teatro, Billy Bao...) soinu artista, Joseba B. Lenoir, Estitxu Pinatxo, Josu Goia kantaria, Beñardo Goietxe (Morau eta Agotak, Noise Hole, Mugaldekoak...), Mikel Etxegarai (Gutariko bat, Voodoo Muzak, Mengele Quartet, Bizarra..) eta abar.
Dawkinsia singhala
Dawkinsia singhala Dawkinsia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Bera
Musika taldeak
Azken hamarkadotan, Beran hainbat pop eta rock talde sortu dira: Onddo, Borrokan, Gutariko Bat, Noise Hole, On Benito, Sexty Sexers, eta Azken Trena adibidez. Aipagarria da, baita ere, 2000. urtetik aitzina urtero ospatzen den ERTZ jaialdia, Bertze Musikei eskainitako ekitaldia.
Kirol ekitaldiak
Urtean zehar hainbat kirol ekitaldi egiten dira; errate baterako:
GR 11 ibilbidea
Pirinioetako hegoaldeko isurialdea aldenik zeharkatzen duen GR 11 ibilbidea udalerri honetatik igarotzen da.
Skärholmen barrutia
Skärholmen barrutia Suediako Stockholm hiriburuaren hegoaldeko barrutietako bat da, Söderort eremuan dagoena. 8'86 km²-ko azalera dauka eta 35.740 biztanle 2014ko erroldaren arabera.
Historia
Stockholm hiriak 1963an Huddinge udalari erosi zion eta Miljonprogrammet proiektua abiatu zuten, etxebizitzak eraikitzeko egitasmoa.
Kosei Nukina
Kosei Nukina (貫名 航世) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vanraure Hachinohe.
Älvsjö barrutia
Älvsjö barrutia Suediako Stockholm hiriburuaren hegoaldeko barrutietako bat da, Söderort eremuan dagoena. 9'11 km²-ko azalera dauka eta 27.500 biztanle 2014ko erroldaren arabera.
Ajoita
Ajoita mineral bat da.
Moortown (Tyrone konderria)
Moortown Ipar Irlandako landa eremu bat da, Tyrone konderrian dagoena. Neagh aintziraren mendebaldeko ertzean dago, Ballinderry eta Ardboe udalerrien alboan, eta Cookstown, Magherafelt eta Dungannon udalerrietatik nahiko hurbil.
Großbettlingen
Großbettlingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mountfield (Tyrone konderria)
2001eko erroldaren arabera 252 biztanle zituen.
Kaio beltz
Kaio beltza (Larus marinus) Laridae familiako hegazti zangaluzea da.
Bizkarralde beltz iluna duen kaio beltza (Larus marinus) kaio familiako (Laridae) kiderik handiena da. New Yorken dagoen Cornell unibertsitateak duen hegaztien ikerketarako eta kontserbaziorako unitateak, Cornell Lab of Ornithology deiturikoak, honela deskribatu zuen hegazti hau: "Atlantikoko kostaldeko kaio erregea". Oso ehiztari oldarkorra da, pirata eta sarraskijalea da. Europako eta Ipar Amerikako kostaldean eta Ipar Atlantikoko uharteetan hazten da, eta nahiko sedentarioa da, nahiz eta batzuk hegoalderago edo kostaldetik barrualderago mugitzen diren laku edo urtegi handietara. Kaio helduak bizkarralde beltza du, burua, lepoaldea eta behekaldea zuriak ditu, mokoa hori kolorekoa eta zangoak arrosak.
Europa eta Ipar Amerikako kostaldetan bizi da. Mendebaldeko euskalkian (bizkaieraz) Kalasantza izenaz ere ezagutzen da.
Taxonomia
Kaio beltza Carl Linnaeusek 1758ko Systema Naturae bere 10. edizioan deskribatu zituen espezie ugarietako bat izan zen, eta oraindik Larus marinus du jatorrizko izena. Izen zientifikoa latinezkoa da eta marinus itsastar esan nahi duenez, bere osotasunean "itsas-kaio" gisa har daiteke bere izen zientifikoaren esanahia.
Ezaugarriak
Hau munduko kaiorik handiena da, kaio hauskara (Larus argentatus) edo kaio hankahoria (Larus michahellis) baino nabarmen handiagoa. Kaio espezie gutxi hurbiltzen dira espezie honen tamainara, hauek gehien hurbil daitezkenak: Ichthyaetus ichthyaetus kaioa eta ipar-kaioa (Larus hyperboreus). 64 – 79 cm luze da, 1,5 – 1,7 m zabal eta masa 0,75 – 2,3 kg artekoa du. Ipar Atlantikoko 2009-ko lagin batean aurkitu ziren arren batez besteko pisua edo masa 1,830 g-koa zen eta emeena 1,488 g-koa. Ipar Itsasoan arrantza egiteko aukera duten kaio heldu batzuek 2,5 kg pisatu ditzakete, 1,96 kg-ko batez bestekoa izanik. Aipatu beharra dago, behin kaio beltz espezieko ale guztiak gainditzen zituen ipar-kaio bat aurkitu eta neurtu zela, baina salbuespeneko kasutzat jo daiteke, batez bestez, apur bat txikiagoak baitira.
Kaio beltz heldua nahiko bereizgarria da, goiko hegaletan kolore beltz iluna duen beste kaio handirik ez baita aurkitzen Ipar Atlantikoan. Kaio iluna (Larus fuscus) bizkarraldea oso antzekoa du, beltz ilun kolorekoa, baina hau kaio beltza baino nabarmen txikiagoa da, erdia pisatzen duelarik. Horretaz gain hanka horixkak ditu kaio beltzaren hanka arrosen parean. Ozeano barean eta tropikoetan kaio beltzaren gorpuzkera eta kolore antzekoa duten zenbait kaio espezie dago, esaterako Larus schistisagus, Larus occidentalis eta Larus dominicanus, baina banaketa eremu ezberdinak argi desberdintzen ditu bata eta besteak.
Kaio beltz gazteek kolore orbanadun xamarra dute marroi, beltz eta zuri koloreen arteko mosaiko baten moduan, kaio espezie guztien ezaugarria da hau. Heldutzen joaten diren heinean marroi koloredun orbanak eta mosaiko itxura hori galtzen joaten dira bere helduaroaren azkeneko kontraste handiko kolore beltz ilun eta zuri bereizgarria izan arte, hau normalean 4. urtea betetzean ematen da (heldutze ugaltzailea). Espezie honen deia, "barre" baten moduko "cry, kaa-ga-ga" da, beste kaio espezieen hotsa baino sakonagoa.
Habitata
kaio beltza kostaldeko habitat ugaritan dago, kostalde eta estuario harritsu eta hareatsuetan barne, baita barrualdeko hezeguneetako habitatetan ere, hala nola lakuetan, urmaeletan, ibaietan, eta edonolako eremu hezeetan, baina ez da itsasotik urrunegi aldentzen, bere izen zientifikoak ongi dioen bezala, hau itsas-kaioa da. Habia itsaslabarretan edo predatzaile gehiergirik gabeko uharteetan egiten du (ugaztun haragijaleengadik salbu).
Euskal Herrian
Kaio beltza kantauri isurialdean ikus daiteke, eta Euskal Herria ez da salbuespena. Euskal Herrian ale gehienak dipertsio mugimenduetan dauden aleak dira baina habiagileak ere badaude euskal kostaldean. Bermeoko Izaro eta Aketx uharteetan habiagilea da, bertan kumatzen da, baita Gipuzkoako zenbait itsaslabarretan ere. Azken denboraldi honetan Donostian bertan bikote bat kumatzen behatu da, urtez urte itsaslabar bera aukeratuz. Honek sekulako berri ona suposatzen du Euskal Herrian oso urritza den espeziea delako. Donostiako albiste positibo honen berria Itsas Enara Ornitologia Elkarteak eman zuen, eta ordutik bikote kumatzaileen jarraipena egiten du Donostialdean. Izaro, Aketx eta inguruko Urdaibaiko habiagileen jarraipena eta eraztuntzea, ordea, Aranzadi-ren esku izan ohi da, batez ere Urdaibain duen Urdaibai Bird Center-en ornitologia sailaren eskutik.
Elikadura
Kaio beltza kaio espezie guztiak bezala hegazti oportunista da, irentsi dezakeen guztia jaten du. Harrapa ditzakeen animaliez gain gizakien zaborren hondarrak ere jaten ditu, zabortegien areagotzeak erakargarri bat suposatu du hegazti hauentzat bere banaketa eremu osoan.
Kaio gehienek bezala, kaio beltzek arrainak harrapatzen dituzte aldizka, eta ur-azaletik gertu dagoen bera baino txikiago den edozein arrain harrapakin potentziala da. Kaio beltzaren urdail-edukien inguruko ikerketek arraina elikagai nagusia dela erakusten dute. Eskozia Berriko Sable uhartean, urdaileko edukiaren % 25 arraina bazen ere, kumeei emandako erregurgitazioen % 96 arrainezkoa zen. Era berean, Ternuko Great uhartean urdaileko edukiaren % 25 arrainarena zen, erregurgitazioen % 68 arrainarena zelarik. Bestelako harrapakinak txipiroiak, karramarroak, itsas trikuak, itsas izarrak eta beste ekinodermatu, krustazeo eta molusku batzuk aukera dutenean.
Kaio honen oldarkortasuna eta tamaina dela eta, askotan pirata moduan jardun eta bera baino txikiago edo ahulagoak diren hegaztien harrapakinak lapurtzen dituzte, baita bestelako hegaztiak eta haien arrautzak zein txitak ehizatu ere. Noizbehinka, aukera baldin badute, untxiak eta mota ezberdineko karraskariak ehizatu ditzakete ere.
Hegazti harraparien atzapar zorrotzik eta moko kurbatu eta urratzailerik ez duenez, kaio beltzaren erasoa oldarkortasunean, indar fisikoan eta erresistentzian oinarritzen da. Ternuko eta Eskozia Berriko ikerketetan, kaio beltzen urdaileko edukiaren %10 hegaztiek osatzen zuten, eta beste %17 txenaden arrautzek soilik osatzen zuten, argi eta garbi adieraziz txenadak harrapakin ohi gisa dituztela.
Kleptoparasito trebeak dira eta bera baino txikiagoak diren kaio eta bestelako itsas hegaztien aurrean erraz nagusitzen da. Batzuetan hegazti harrapari ertainei lapurtzeko gai da. Belatz handi eme heldu baten aurkako erasoa eta lapurketa behatua izan zen behin, belatzak harrapatu berri zuen ahate buztanluzea arrakastaz lapurtuz, baita ere behatu izan da 3 urteko kaio beltz bat aztore arrunt eme heldu batekin borrokan bere harrapakina lapurtu nahian edo arrano arrantzaleen habiak erasotzen honen txitak ehizatu edota arrainak lapurtzeko asmoarekin.
Ugalketa
Espezie hau banaka edo kolonia txikietan ugaltzen da, batzuetan kaio hauskaren kolonia baten erdian. Heldu gazteen bikoteen kopula eta habiaren prestakuntza martxoan edo apirilean hasten da. Hurrengo udaberrian, hegaztiek bikotea osatu ohi dute berriro, eta aurreko urteko habian elkartzen dira. Kaioetako bat agertzen ez bada, bestea bikote berri baten bila hasiko da.
Habia algez, goroldioz eta belarrez forratu edo estaltzen dute arrautzak elementuetatik babesteko, askotan arrokak edo eroritako enborrak erabiltzen dituzte habiaren zutabe gisa. Habiak hirietako teilatuetan eraikitzen dituztenean, urtez urte habi berberak berrerabiltzen ohi dute.
Emeak hiru arrautza erruten ditu apirilaren amaieratik ekainaren amaierara bitartean. Habia batean bi arrautza bakarrik aurkitzen badira, arrautza bat arrazoi bategatik edo besteagatik suntsitu delako da. Emeak astebete inguru behar du hiru arrautzak erruteko, eta inkubazioa ez da hasten hiru arrautzak egon arte, hori dela eta hiru txitak egun berean jaiotzen dira. Normalean kaio beltzek arrakastaz ateratzen dituzte aurrera bere hiru txitak.
Arrautzak orban ilunez beteriko marroi berdexka kolorekoak dira. 28 egun inguru irauten duen inkubazioan bi gurasoek parte hartzen dute aktiboki, txandak eginez. Inkubazio epean gurasoak ahalik eta hots gutxien egiten saiatzen dira, arreta ez deitzeko. Guraso babesleak eta aktiboak dira, txandetaz baliatzen dira inkubatzerako, jakiak biltzeko eta txitak elikatzerako orduan. Kaio gazteek habia gunetik alde egiten dute 50 egun betetzean, eta gurasoekin egon daitezke sei hilabete inguru, nahiz eta gehienek beste kaio heldugabe batzuekin elkartzea erabakitzen duten, udazkenerako elikagai bila. Kaio hauek heldutasun ugaltzailea 4 urterekin lortzen dute, lumaje heldua eskuratzen duten momentuan, hala eta guztiz ere 6 urte bete arte hazten jarraitzen dute, aleagia, 4 urterekin ugaltzeko gai badira ere, arrakastaz kumatzeko zenbait kasutan 6 urte bete arte itxaron behar dute.
Bizi-itxaropena eta hilkortasuna
Itsas hegazti guztiak bezala, luze bizi da kaio beltza ere. Bizitza basatian espezie honetan inoiz erregistratutako gehieneko adina 27 urtekoa da, espezie hau gatibutasunean mantentzea oso zaila da, baina itsas hegaztietan hegazti handiagoek txikiagoek baino bizi luzeagoa dutela jakinda, espezie honen bizi-itxaropena baldintza optimoetan 27 urtekoa baino handiagoa dela suposa daiteke, behintzat egoera kontrolatuetan hazitako kaio hauskarak (kaio beltzak baino txikiagoak direnak) 44 urte arte bizi izan direla jakinda.
Bizitzaren lehenengo etapak dira zailenak bizirauteko, arrautzaren fasea eta txitaldia barne. Espezie honen biziraupenerako mehatxu natural nagusiak lehenengo etapetako gosea eta harrapakaritza dira. Arrautzak eta txitak direnean korbido ezberdinen, bestelako kaio espezieen, katuen eta arratoien menuan sar daitezke, nahiz eta normalean harrapari ez hegalariengandik salbu eraikitzen dituzten habiak. Helduak direnean oso harrapari gutxi dituzte, arranorik handienek soilik ehizatzen dituzte kaio espezie hauek, arrano beltzak, itsas arrano buruzuriak eta itsas arrano buztanzuriak zehazki. Norvegian egindako ikerketa batek agerian uzten zuen itsaso arrano buztanzuriak maiz ehizatzen zituela kaio beltzak, eta kaioek itsas arrano hauek ikustean oldarkor jokatzen dute (mehatxu potentzialaz jabetuta) eta mehatxua bere lurraldetik botatzen saiatzeko erasoak antolatzen dituzte. Han-hemenka hontza espezie handienek ere ehiza dezakete kaio espezie hau eta maiztasun txikiz orken edo marrazoen dietan ere sar daitezke itsasazalean pausaturik daudenean.
Eskozian marikaka handi heldu batek 2-3 urteko kaio beltz gazte bati nola erasotzen zion (berau hiltzeko asmoz) filmatu zen, eraso hura ez zen arrakastatsua izan onik atera zelako kaio gaztea, espezie honen oldarkortasuna eta indarra erakutsiz. Oro har, arrano handirik ez dagoen biometan kaio beltza goikaldeko harrapari gisa har daiteke.
Euskal Herrian
Euskal Herrian kaio beltza espezie arraroa da, behaketa gehienak habiagileak ez diren aleenak dira, mugimenduan daudenekoak edo negua hemen pasatzen dutenekoak. Habiagile gutxi behatu dira Euskal Herrian, bikote bakan batzuk Bizkaian eta Gipuzkoan. Espezie arraroa izanik, euskal kostaldean dauden bikote kumatzaileak kontserbatu eta bere populazioak areagotzea premiazkoa da, horretan dihardute Aranzadik (honek Urdaibain kudeatzen duen Urdaibai Bird Centerrekin batera) eta Itsas Enara Ornitologia Elkarteak, jarraipen berezia egiten diote espezie honi, arraroak diren edo arriskuan dauden gainontzeko espeziei egiten dieten bezala.
Kaio mokohori
Kaio mokohoria (Larus canus) laridae familiako hegazti zangaluzea da, Eurasia eta Ipar Amerikako kostaldetan bizi dena.