cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
El Progreso etxebizitza merkeen sozietate kooperatiboa
Deskribapena
Etxebizitzek beheko solairua, lehenengo solairua eta ganbara dute, baita bi isuriko teilatua eta etxaurre nagusiarekiko goihabe paraleloa ere. Eguneko gelak etxebizitzen beheko solairuan dira: ataria, sukaldea, garbitokia, jangela eta dutxadun bainugela (eskaileraren azpiko hutsunea aprobetxatuz). Goiko solairuan, aldiz, hiru logela, komuna eta ganbara daude. Garai hartako banatzeen aldean, hizpide dugun egituraketa biribila da, eta bereziki azpimarratzekoak dira bi komunak eta garbitokia.
Etxebizitzak teknika tradizionalak aplikatuz egin ziren, karga-horma perimetralak adreiluzkoak dira eta egitura eta forjatua egurrezkoak. Villanuevako etxebizitzetan bezala, teila zeramiko lauak erabili dira, etxebizitza merkeen multzoetan ohiko materiala, alegia. Etxebizitzak lurretik banandurik daude osasun-forja aireztatuaren bidez. Kanpoko itxurari dagokionez, nahiz eta euskal eraikuntza-estilo berriko printzak jaso -hala nola gezurrezko zur-egiturez apaindutako hormapikoak- «El Progresok» ukitu eklektikoa du. Etxebizitzetako etxaurreak zuriberriturik daude, eta kolore desberdinetan margoturik: atzealdea gris ilunez margoturik dago eta zuri kolorea erabili da leihoak, oinaldeak, forjatu-lerroak eta begiratokiak margotzeko.
Nabarmen da aurreko aldeko etxaurrearen originaltasuna. Etxebizitza bakoitzak sartzeko atea du eta leiho bat beheko solairuan. Goiko solairuan, aldiz, balkoia eta begiratoki irtena. Formen eta materialen eskema xalo hori aberasteko, apaingarri eklektikoak erabili dira: erlaitzetan irtengune bitxiak, banantze-inposta forjatuak, goitik beherako inpostak etxe bat ondoz ondoko etxetik bereizteko eta koskak leiho nahiz ate inguruetan. Elementu horiek guztiak zarpiatuan nabarmendu dira. Igeltserotzako begiratokia etxaurretik irteten da, bi mentsulatan bermaturik dago eta buruan frontoi hautsia du nahiz bi boluta alde bietara. Azken horiek dira eklektizismo horren barruko elementurik klasikoenak. Hasierako arotzeriako elementu asko zurezkoak dira egun ere. Balkoiak zurezkoak dira eta horietako batzuetan errementaritzako ukituak aurki ditzakegu.
Errenkadetako buruhormak itsuak dira eta apaindurik daude irudi geometrikoekin, inpostekin nahiz gezurrezko egur-oholtzekin hormapikoetan. Atzealdea gris kolorekoa da eta aipatu berri ditugun elementuak zuriz margotu dira, nabarmen izan daitezen. Aldeetako buruhormen goihabea miru-buztanez erremataturik dago.
Etxearen atzeko aldea, baratzei begira dagoena, gainerakoen oso bestelakoa da: zuria da goitik behera, eta neurri desberdineko leihoak ditu. Leihoen egitura xalo hori errepikatzean indar plastiko handia hartzen du.
Schorfheide (udalerria)
Schorfheide Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
NeverNote
NeverNote Evernote aplikazioaren, klona zen, baina Evernote ez bezala, NeverNote hau kode ireki ko aplikazioa zen. Garatzaileek, gero, NixNote sortu zuten aplikazioa berriztatzeko. Aplikazio hauen helburu nagusia Evernote ezagun horren Linux en alternatiba bat eskaintzea da, baina bide batez, Windows eta Mac Os X eko erabiltzaileentzat ere aukera zabalik utziz.
São Joaquim do Monte
São Joaquim do Monte Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pilar (Alagoas)
Pilar Brasilgo udalerri bat da, Alagoas estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Atheris broadleyi
Atheris broadleyi Atheris generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Ploceus alienus
Ploceus alienus Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Golmayo
Golmayo Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 2,6 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 1.815 biztanle zituen 189,83 km²-ko azaleran.
Eustomias filifer
Eustomias filifer Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
2018ko Alaskako gobernadore hauteskundeak
2018ko Alaskako gobernadore hauteskundeak azaroaren 6an egin ziren, Alaskako gobernadorea eta gobernadoreordea aukeratzeko.
Onartutako alderdi politikoen primarioetan, gobernadore eta gobernadoreorde izateko hautagaiak bereizita aurkezten dira. Gobernadore eta gobernadoreorde izateko primarioetako irabazleak hautagaitza bateratu bihurtzen dira alderdi politikoaren hauteskunde orokorretan. Gobernadore independentea zena, nahiz eta Alderdi Demokratako kide izan, Bill Walker, Mike Dunleavy hautagai errepublikanoaren eta Mark Begich hautagai demokrataren (Estatu Batuetako senatari ohia) arteko hiru aldeko lehia izan zen. Hala ere, Walkerrek 2018ko urriaren 19an utzi zuen eta Begich babestu zuen. Walkerrek alde egin zuen arren, Dunleavyk Begich garaitu zuen.
Gobernadore eta gobernadoreorde izateko hautagai independenteek hauteskunde orokorretako boto-orrian agertzen den hautagaitza bat osa dezakete, betiere hautagai-zerrendako bi hautagaiek eskaera-sinadura baliodun nahikoak badituzte, Alaskako Hauteskundeen Dibisioak xedatutakoaren arabera.
Schraden
Schraden Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Luang Prabang
Luang Prabang (laoseraz ຫຼວງພຣະບາງ, ahoskatua) ipar-erdialdeko Laosko hiria da, Nam Khan eta Mekong ibaien lotunean dagoena.
Izen bereko erresumako hiriburua, 1975ean komunistak boterea lortu arte Laosko Erresumako hiriburua ere izan zen. 1995ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Toritama
Toritama Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Joana Grey
Joana Grey (1536/1537 – 1554ko otsailaren 12a) Ingalaterra eta Irlandako erregina izan zen, Tudor leinuaren laugarrena.
Amaren partetik Tudor leinukoa, Eduardo VI.a Ingalaterrakoa hil zenean, katolizismo ez itzultzeko Batzar batek Joana Grey hautatu zuen ondorengo, hala ere, honek bederatzi egun besterik ez zituen eman boterean eta Maria I.a Ingalaterrakoak ordezkatua izan zen. Preso bilakatuta, Londresko dorrean bizi zen. Wyatten matxinadaren ondorioz, goi-mailako traizioa egiteagatik salatu eta hil zuten.
Birsortze historiko
Birsortze historikoa (ingelesez living history) beste garai bateko gertakisunak bizi berritzeko antzezpena da. Gertaera gudu bat edo edozein une historiko zehatza izan daiteke. Antolaketa hauen helburuak desberdinak izaten dira: ideologikoak, pedagogikoak, ondo pasatzeko ekintzak, turistikoak askotan...
Historia
Horrelako ekintzak ez dira berriak: historikoki ere eginak izan dira. Esaterako, Antzinako Erroman Naumakiak egiten ziren, itsas guduak gogorarazteko. Erdi Aroan zaldun guduek batzutan gai historikoak izaten zituzten, gehienetan Erromarekin lotuta. XIX. mendean Ingalaterran, Viktoriar Aroan, Erdi Aroarekin lotutako antzezpenak egiten ziren.
Euskal Herrian
Horrelako ekintzak Euskal Herrian ere sarritan egiten dira. Adibidez:
Gormaz
Gormaz Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 62 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 17 biztanle zituen 15,72 km²-ko azaleran.
Lúčka (Sabinoveko barrutia)
Lúčka  Eslovakiako udalerri bat da, Sabinoveko barrutian kokatuta. 3,89 km²ko azalera du eta 694 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1323. urtekoa da.
Pueblica de Valverde
Pueblica de Valverde Zamorako probintziako udalerria da, Benavente y Los Valles eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 262 biztanle zituen.
Garray
Garray Soriako probintziako (Espainia) udalerria da. Soriatik 6 kilometrora dago. 76,24 km² ditu, eta 2008ko erroldan 556 biztanle zituen.
Garrayn zegoen erromatarren garaiko Numantia hiria. Garrayko eremuetan zegoen, 1016. urtean, Iruñeko erreinuaren eta Gaztelako konderriaren arteko mugarria.
Puebla de Sanabria
Puebla de Sanabria (leonesez, La Viella  edo Puebla de Senabria ) Zamorako probintziako ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Sanabriako eskualdearen herriburua eta udalerririk populatuena dena. 4 herrigunek osatzen dute. Pueblako erdigunea interes historiko-artistikotzat hartu dute.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.595 biztanle zituen.
Tera ibaiaren ondoan kokatuta dago.
Akkermansia muciniphila
Akkermansia muciniphila Akkermansia generoko bakterioa da, gure heste-floran dagoena. Hestean dagoen muzina erabiltzen du, proteina hori izanik bere karbono eta nitrogeno iturria nagusia.
Giza hesteetan ez ezik, hainbat animaliren hesteetan ere bizi da.
Bakterio honen gabezia asaldura eta gaixotasun batzuekin lotu da: obesitatea, 2. motako diabetesa eta hesteetako hantura kronikoarekin, besteak beste. Era berean, 2018an egindako ikerketa batek agerian jarri zuen bakterio honek tumore epitelialen immunoterapia-tratamenduan laguntzen zuela
Montecitorio jauregia
Historia
Izena Mons Citatorius-etik dator. Erromatarren garaian Marteren Zelaia lautzen ibili zirenean bertako hondarrak pilatu eta aipaturiko Citatorius muinoa sortu zen.
XVII. mendean muino honen gainean jauregia eraikitzen hasi ziren. Gian Lorenzo Berninik eraiki zuen Ludovico Ludovisi kardinalarentzat, Gregorio XV.aren iloba zen hau. 1623an Gregorio XV.a hil zenean lanak bertan behera gelditu ziren eta 1691ean Inozentzio XII.a Aita Santuak lanei berrekin zien Carlo Fontana arkitektoaren gidaritzapean. 1696an Curia apostolica delakoa ezarri zen bertan, Aita Santuaren epaitegia. 1789an Montecitorioko obeliskoa ezarri zuen eraikinaren aurrean Pio VI.a Aita Santuak.
Il pendolo di Foucault
Il pendolo di Foucault (euskaraz, Foucaulten pendulua) Umberto Eco italiar idazle eta filosofoaren eleberri bat da. 1988an argitaratu zen lehen aldiz eta munduko hizkuntza askotara itzuli da.
Montecitorio jauregia
Historia
1861ean Italiaren bateratzea gertatu zen eta 1870an Erroma hiriburu izendatu zutenean Italiako gobernuak Montecitorio jauregia hautatu zuen Legebiltzarra ezartzeko, izan ere Paolo Comottok diseinaturiko barneko patioak zirkulu erdiaren itxura baitu. Jauregiaren akustika oso txarra zen eta 1900 urtean urak hartu zuenean bertan behera utzi zuten. Hurrengo urteetan konpontze lanei ekin zioten eta 1918an Legebiltzarra Montecitorio jauregira itzuli zen.
Il pendolo di Foucault
Liburua hamar Sefirothak irudikatzen dituzten hamar segmentutan banatuta dago. Kabala, alkimia eta konspirazioaren teoriari buruzko erreferentzia esoterikoz beteta dago: hainbeste, ezen Anthony Burgess kritikari eta eleberrigileak aurkibidea behar zuela iradoki zuen. Izenburuaren penduluak Léon Foucault fisikari frantziarrak Lurraren errotazioa frogatzeko diseinatutako pendulua adierazten du, eleberriaren barnean esanahi sinbolikoa duena. Batzuen ustez, Michel Foucaulti buruz ari da, Ecok filosofo frantsesarekin zuen adiskidetasuna adieraziz , baina egileak "Michel Foucaulti buruzko intentziozko erreferentzia oro ukatzen du" ; hoori haren literatur txantxa sotiletakotzat hartzen da.
1970eko hamarkada
1970eko hamarkadak 1970etik 1979. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.
Enperadore
Enperadorea Inperioko buru den gizonezko agintaria da. Emakumea bada, enperatriza du izena.
Erromakoak eta ondorengo zuzenak
Titulua Erromatar Inperioan sortu zuten. Latinez imperator "komandantea" edo "irabazlea guduan" esan nahi zuen, hauek berez imperiuma edo gudarosteen zuzendaritza zutelako. Titulua aldi baterakoa zen eta lehendabizikoz Zesar Augustok erabili zuenean zentzu militarra zuen, politikoki princeps civium titulua erabili baitzuen.
Erromatar Inperioaren erorialdia gertatu eta gero, Bizantziok jarraitu zuen Erromako tradizioarekin eta hango buruzagiek erromatar enperadore titulua izaten jarraitu zuten.
Mendebaldean, berriz, mende batzuen buruan, frankoen erresuman Karlomagno gailendu zelarik, zirkunstantziek egin zuten enperadore titulua hartzea. Agintari honek Aita Santuari eskaini zion babesagatik, eta hark Bizantzioko enperadoreari kontrajartzeko Mendebaldean beste enperadore bat izateko zuen nahiagatik, 800. urteko Gabon egunez, Leon III.a aita santuak Mendebaldeko enperadore koroatu zuen Karlomagno.
Nolanahi ere, Karlomagnoren iloben arteko gatazkak zirela eta Inperioa banandurik amaitu zen, hala nola Verdungo Hitzarmenean. Hala ere, enperadore tituluak jarraipena izan zuen, Germaniako Erromatar Inperio Santua garatu zelarik frankoen ekialdeko erresumatik, eta han Oton I.a Handia 936an koroatu zuten Aachenen.
Beste tradizio batzuk
Hedaduraz, Inperio nagusi batzuetako buruzagiek, adibidez Txina edo Japoniakoek, titulu hori erabili zuten nahiz eta haien jatorrizko hizkuntzetan ezberdina izan.
Salazar dorrea
Salazar dorrea izen bereko leinuak 1380 inguruan Portugaleten eraikitako dorretxea da. Herriko Alde Zaharrean kokatuta dago.
Hiribilduko probestua zen Otxoa Salazarrek harlangaitzez egindako eraikinak lehenengo solairuan espetxea eta bigarrenean etxebizitza zituen hasieran.
1934an anarkistek erre ondoren, hondakinak besterik ez ziren geratu eta liburutegia galdu zen. 1958 eta 1959. urteetan Joaquín Irizar arkitektoak berreraiki zuen. Gaur egun bi zatik osatzen dute multzoa: alde batetik, dorrea, eta bestetik, harresiaren zati bat, garai batean eraikina inguratzen zuen harresirena zena.
XX. mendearen bukaeran zaharberritua izan ondoren, bertan museo eta jatetxe bat jarri zituzten.
Douradina (Paraná)
Douradina Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Knipowitschia cameliae
Knipowitschia cameliae Knipowitschia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Schulzendorf
Schulzendorf Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Kakalardo bonbaketari
Kakalardo bonbaketaria lur-kakalardoa da (Carabidae), eta Brachinini, Paussini, Ozaenini edo Metriini taldekoa izan daiteke. Guztira 500 espezie daude, eta horien berezitasunik nabariena defentsarako duten mekanismoa da: erasoen aurrean substantzia bero eta kaltegarri bat jariatzen dute haien sabelaldetik, eta horrek eztanda-soinu txiki bat sortzen du. Soinu hori da, hain zuzen ere, kakalardoaren izenaren zergatia.
Erreakzioa bi substantzia kimikoren artean gertatzen da: hidrokinona eta hidrogeno peroxidoa. Bi osagai horiek kakalardoak sabelaldean dituen bi gordailuetan pilatzen dira. Kakalardoak eraso bat nabaritzen duenean, hidrokinona eta hidrogeno peroxidoa sabelaldeko bestibulu ra bideratzen dira. Bertan, hidrogeno peroxidoa deskonposatu egiten da, eta hidrokinona, aldiz, erreduzitu, bero kantitate handia sortzen duen katalisi entzimatiko baten bitartez. Horrek bi konposatu kimiko en nahastea ia uraren irakite-puntu raino berotzen du. Ondoren, sortutako gasek nahastearen kanporaketa eragiten dute, barrunbeko presioa izugarri igotzen baitute. Kakalardo-espezie batzuek jaurtiketa norabideratu dezakete. Eragindako kaltea hilgarria izan daiteke erasotzailearentzat.
Habitata
Kakalardo bonbaketaria Antartika n izan ezik, beste kontinente guztietan bizi da. Oro har, tenperatura altuko baso edo belardietan bizi da. Ingurune desberdin askotan aurki daiteke, betiere haren arrautzak jartzeko hezetasun nahikoa badago.
Portaera
Kakalardo bonbaketariaren espezie gehienak haragijale ak dira, baita haien larbak ere. Kakalardoak normalean gauez ehizatzen du. Egunean zehar, ordea, espezie bereko beste kakalardo batzuekin elkartzen da leku ilunetan.
Anatomia
Intsektuek oro har dituzten ezaugarri guztiak dituzte, hots, sei hanka, bi antena, sabelaldea eta toraxa. Ezaugarri orokor horiez gain, sabelaldearen puntan bi guruin ez osaturiko bi egitura berdin dituzte. Lehenengo guruinak hidrokinona k eta hidrogeno peroxidoa sintetizatzen ditu eta bigarrenak, ordea, entzima katalitikoa k. Lehenengo guruinak sortzen dituen konposatuak gordailuan pilatzen dira. Erreserba-gune horrek pareta mehe eta konprimagarriak ditu.
Bigarren guruina pareta zurruna duen bestibulu baten inguruan kokaturik dago; izan ere, bestibulu horretan gertatzen dira erreakzio katalitiko guztiak. Azkenik, erreakzio-gunea eta konposatuak metatzeko gunea konektatzen dituen muskulu bat dago.
Defentsa-mekanismoa
Kakalardo bonbaketariak arriskua sentitzen duenean, balbula bat irekitzen du. Balbula horrek gordailuan bildutako soluzio urtsua bestibulura pasatzea ahalbidetzen du. Modu horretan, bestibuluko paretak estaltzen dituzten katalasek hidrogeno peroxidoa deskonposa dezakete. Erreakzio honen bitartez:
Peroxidasa-entzimek hidrokinonak oxidatzen dituzte, kinonak lortzeko. Zehazki bentzeno-1,4-diola oxidatzen da 1,4-bentzokinona eratzeko (eta berdin metilhidrokinonaren kasuan). Hau da gertatzen den erreakzioa:
Erreakzio-katearen estekiometria ondoko hau da:
Erreakzioa oso exotermikoa da, hots, energia asko askatzen du. Askatutako energia hori nahastearen bostena lurruntzeko eta gainerakoa 100 gradu arte berotzeko erabiltzen da. Sortutako lurrunak eragindako presioaren ondorioz, sarrera-balbulak itxi egiten dira. Balbula horiek ixterakoan erreserborioko nahasketa ezin da atera eta, horrela, intsektu aren barne-organoak babestu egiten dira. Kanporaketa-balbula, aldiz, irekitzen da eta, ondorioz, irakiten dagoen nahastea bortizki kanporatzen da.
Kakalardoaren guruinek metatzen duten entzima kopurua nahikoa da 20 aldiz esprai kimikoa erabiltzeko. Kantitate hori, batzuetan nahikoa da predatzailea hiltzeko. Espraiaren osagai nagusiak, 1,4-bentzokinonak, predatzaile ornodunen begiak eta arnas-hodiak narritatzen ditu.
Erreaktiboaren erreakzio-ganberarako fluxua eta ondorengo eiekzioa gertatzen da 70 pultsuko txandetan, eta 500 pultsu segundoko abiaduran. Gertakari guztien sekuentzia segundo-frakzio batean gertatzen da. Erreakzio-ganbera eta gordailua batzen dituen balbularen txandakako irekiera eta etengabeko presioa dela eta, pultsazio bidezko kanporaketa gertatzen da. Mekanismo hori onuragarria da intsektu bonbaketariarentzat; izan ere, kanporatzeko presioa erabiltzen denez, ez da energia kontsumitu behar gihar-uzkurdurarako. Gainera, erreakzio-ganberan erreaktibo berriak sartu eta tenperatura jaisten den heinean, katalasak eta peroxidasak desnaturalizazio termikotik babesten dira.
Intsektu bonbaketariak gorputza mugi dezake esprai kimikoa erantzuna eragin duenaren norabidera bideratuz. Esaterako Afrikako intsektu bonbardaketari batzuk 270°-ko mugimendua egin dezakete.
Quintanilla del Monte
Quintanilla del Monte hainbat tokiren izena izan daiteke:
Caunette-sur-Lauquet
Caunette-sur-Lauquet Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Ctenotus gagudju
Ctenotus gagudju Ctenotus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Francisco Zabalburu
Francisco Zabalburu Basabe (Bilbo, 1826ko uztailaren 6a -Madril, 1897ko urtarrilaren 2a) bizkaitar mezenas, finantzari, lur-jabe, bibliofilo eta politikaria izan zen.
Madrilgo Unibertsitatean ikasi zuen. 1891ko hauteskundeetan Mulan hautatu zuten diputatu eta 1893an eta 1896an senatari. Bizkaiko lur-jabeen familia batean jaioa, hainbat onibar izan zituen Murtzian, Almerían eta Granadan.
Pilar Mazarredo Tamarit ezkondu eta alaba bat izan zuen. Madrilen bizi zen. Han liburutegi garrantzitsu bat osatu zuen, non euskal gaiak asko jorratu ziren. . Bilboko San Frantzisko Asiskoaren elizan lurperatu zuten.. .
Eustomias fissibarbis
Eustomias fissibarbis Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Paul Molac
Paul Molac (Ploërmel, 1962ko maiatzaren 21a) bretainiar kultur aktibista eta politikari bat da. Union Démocratique Bretonne alderditik gertu dagoen ordezkari independentea da Morbihango laugarren barrutian, Frantziako Alderdi Sozialistaren eta Europe Écologie Les Verts alderdien babesarekin. Talde ekologistaren kidea izan zen, baina 2016tik aurrera talde sozialistako kidea da.
2015ean Bretainiako hauteskundetan Jean-Yves Le Drianren zerrenda aukeratu zuten. 2017an La République en Marcherekin hautatu zuten eta Libertés et territoires taldea sortu zuen 2018an.
"Molac legea"
''2021eko apirilean Frantziako Asanblea Nazipnalak eskualdeko hizkuntzentzako esparru juridikoa hobetzeko lege bat onartu zuen, neurri handi batean Paul Molac-en irmotasunaren emaitza izan zen. Horregatik legeari Molac legea deitzen hasi zen medioetan.''
''Urteak zeramatzan Paul Molacek hizkuntza gutxituei lege-babes sendoagoa eman nahian. Helburu horrekin aurkeztu zuen Hizkuntzen Ondarea Babesteari eta Sustatzeari Buruzko Legea Frantziako Asanblean, 2021ko otsailean.'' Irakaskuntzan, bizitza publikoan eta bizitza sozialean hobekuntzak ekartzen zituen euskara bezalako hizkuntzentzat, esaterako, eskoletan euskara ikasteko murgiltze-eredua onartuta. Lehenik, Frantziako Asanbleak legea onartu zuen, 247 diputatuk alde bozkatuta eta 76k bakarrik kontra —nahiz eta Hezkuntza ministroa aurka egon—. Lorpen handia izan zen hori. Gero, azken unean Blanquer ministroak legea konstituzionalera eramateko 61 sinadura lortu zituen. Han, bederatzi teknikarik konstituzioaren aurkakotzat jo dute legea. 61 sinatzaileetatik 53 Pariskoak izateak izugarrizko eskandalua eragin zuen, eta osagai politiko argi bat erantsi zion printzipioz batzuek eztabaida kultural gisa soilik aurkeztu nahi zutenari. ''Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpenaren ondotik, konstituzioaren 2. artikulua aldatzea da, haren ustez, sortutako egoera konpontzeko aukera bakarra. ''
Bielorrusia eta Lituania arteko muga
Bielorrusiaren eta Lituaniaren arteko muga ia 679 km-ko luzera duen nazioarteko muga bat da, Bielorrusiako Errepublikaren (IEBko kidea) eta Lituaniako Errepublikaren (EBko kidea) artekoa, eta Europar Batasunaren eta Estatu Independenteen Erkidegoko ekialdeko mugaren arteko muga ere bada. Muga bi herrialdeen arteko 1995eko otsailaren 6ko itunak definitzen du. Mugako lur-eremua 2007an markatu zen.
Mugatik 380 km lehorrean daude; 299, berriz, uretan, aintzirak zeharkatzen dituzte, esate baterako, Drūkšiai lakua eta zenbait ibai jarraitzen dituzte, hala nola Dysna eta Niemen. Muga Lituaniako SESaren eta Bielorrusiako SESaren arteko mugan oinarritzen da, Sobietar Batasunaren barruan zegoena, eta ia egonkor mantendu zen 1940tik.
2004az geroztik, muga Europar Batasunaren kanpoko muga izan da, eta 2007az geroztik, Schengen eremuarena. Garapen horiek mugako kontrol handiagoak eta betekizun zorrotzagoak ekarri zituzten bi herrialdeen artean gurutzatzeko, nahiz eta 2010ean sinatutako akordio baten arabera mugatik 50 kilometrora bizi diren pertsonentzako bidaia sinplifikatuak egin behar diren. EBren kanpoko muga gisa, Bielorrusiako muga da Lituaniako muga zeharkatzeko saiakera ilegalik gehien egin dituena, 2010ean 246 saiorekin.
Milpoš
Milpoš Eslovakiako udalerri bat da, Sabinoveko barrutian kokatuta. 11,08 km²ko azalera du eta 675 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1950. urtekoa da.
Antonia Adroher Pascual
Antonia Adroher Pascual (Girona, Katalunia, 1913ko ekainaren 22a - Banyuls de la Marenda, 2007ko irailaren 15a) maistra eta aktibista politikoa izan zen.
Biografia
Irakasle-ikasketak egin zituen Gironako Maisu Maistren Eskolan, eta Espainiako Irakaskuntzako Langileen Federazioko (FETE) kide ere izan zen. Langileen Batasun Marxistaren Alderdiko (POUM) sortzaileetariko bat izan zen. Espainiako Gerra Zibilean, 1936ko urriaren 21ean, Gironako Udaleko propaganda eta kulturako emakumezko lehen errejidorea izan zen. Hezkuntza sistema berri bat jarri zuen abian Eskola Berri Bateratuko Kontseiluaren (CENU) bidez, beti ere irizpide pedagogiko berritzaile eta aurrerakoietan oinarritua. Horrez gain, lanaren eta anaitasunaren printzipio arrazionalistak kontuan hartu zituen. Horrek guztiak honako hau ekarri zuen: guztiontzako eskola publiko eta doakoa antolatzea, katalanez irakastea, osasun-printzipioak aintzat hartuz haurrak zaintzea, eta hezikidetzaren bitartez neska eta mutilen arteko berdintasuna.
1939an erbestera joan zen Carmel Rosa Baserba senarrarekin, lehenengo Toulousera eta ondoren, Parisera. Han sortu zuten Parisko Casal Català. 1977an Kataluniara itzuli zen, eta Gironan hil zen 2007an.
Barracão (Rio Grande do Sul)
Barracão Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Quintanilla del Monte (Zamora)
Quintanilla del Monte Zamorako probintziako udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 118 biztanle zituen.
Ploceus melanogaster
Ploceus melanogaster Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Carl Spitzweg
Carl Spitzweg (Unterpfaffenhofen, Bavariako Erresuma, 1808ko otsailaren 5a - Munich, Alemaniar Inperioa, 1885eko irailaren 23a) alemaniar margolaria izan zen. Biedermeier garaiko artista garrantzitsuenetako bat izan zen.
Farmazia ikasi zuen Municheko Unibertsitatean, baina gaixotasun batetik sendatu ondoren, margolaritzan aritu zen. Autodidakta izan zen eta artista flamenkoen lanak kopiatuz ikasi zuen. Geroago, Europako arte zentroak bisitatu zituen (Praga, Venezia, Paris, Londres, Belgika), eta haien teknika eta estiloa findu zituen. Genero margolamak egin zituen, asko umorezkoak, eta pertsonaia xelebreak erretratatu zituen.
Schwarzbach (Brandenburgo)
Schwarzbach Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Georges-de-Reintembault
Saint-Georges-de-Reintembault Bretainiako udalerri bat da. Administraiboki Frantziako Ille eta Vilaine departamenduan dago Bretainia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 1.626 ziren. Familiak 620 ziren, horien artean 220 pertsona bakarrekoak ziren (88 bakarrik bizi ziren gizonak eta 132 bakarrik bizi ziren emakumeak), 184 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 176 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denborak, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 756 etxebizitza zeuden, 638 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 69 bigarren erresidentzia ziren eta 49 hutsik zeuden. 704 etxeak ziren eta 49 apartamentuak ziren. 638 etxebizitza nagusietatik 421 bere jabearen bizilekua ziren, 205 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 37 etxek bi zituzten, 118 etxek hiru zituzten, 172 etxek lau zituzten eta 307 etxek bost zituzten. 520 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 308 etxetan auto bat zegoen eta 231 bi edo gehiago zeuden
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 901 ziren, horien artean 590 aktiboak ziren eta 311 inaktiboak ziren. 590 pertsona aktiboetatik 554 lanean zeuden (295 gizon eta 259 emakume) eta 36 langabezian zeuden (12 gizon eta 24 emakume). 311 pertsona inaktiboetatik 108 erretiraturik zeuden, 69 ikasten zeuden eta 134 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Georges-de-Reintembault udalerrian 608 unitate fiskal zeuden, 1.420,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 14.496€ zen.
Activitats ecomòmiques
2007an zeuden 65 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 5 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak eta 2 albaitariak.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Saint-Georges-de-Reintembault udalerrian 123 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.584 hektarea erabiltzen.
Equipaments sanitaris i escolars
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Georges-de-Reintembault udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 287 ikaslekin.
Gertuen dauden udalerriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ploceus capensis
Ploceus capensis Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Javier de Belaunde Ruiz de Somocurcio
Javier de Belaunde Ruiz de Somocurcio (Arequipa, 1909ko maiatzaren 18a - Lima, 2013ko ekainaren 24a), león del sur (hegoaldeko lehoia) edo el diputado de las provincias (probintzietako diputatua) izenekin ezaguna, peruko politikari, abokatu eta historialari nabarmena izan zen. Arequipako diputatu bost aldiz hautatua. Espetxe politikoa jasan zuen Odriaren erregimen militarrean. Fernando Belaúnde Terry presidentearen lehen gobernuan Justiziaren saila izan zuen. Fronte Demokratiko Nazionalaren, Alderdi Errepublikano Sozialaren, Liga Demokratiko Nazionalaren eta Alderdi Demokratiko Kristauaren sortzailea.
Pommiers-Moulons
Pommiers-Moulons Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pommiers-Moulons udalerrian erroldatutako biztanleak 188 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 109 ziren, horien artean 82 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 82 pertsona aktiboetatik 68 lanean zeuden (39 gizon eta 29 emakume) eta 14 langabezian zeuden (4 gizon eta 10 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pommiers-Moulons udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 199 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.021 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria eta 1 zurgina.
2000. urtean Pommiers-Moulons udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 969 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Entrepierres
Entrepierres Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Entrepierres udalerrian erroldatutako biztanleak 382 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 272 etxebizitza zeuden, 152 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 117 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 233 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 152 etxebizitza nagusietatik 116 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 132 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 60 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 84 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 247 ziren, horien artean 175 aktiboak ziren eta 72 inaktiboak ziren. 175 pertsona aktiboetatik 164 lanean zeuden (94 gizon eta 70 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 72 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Entrepierres udalerrian 140 unitate fiskal zeuden, 347 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.593 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Entrepierres udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hauteroche
Hauteroche Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hauteroche udalerrian erroldatutako biztanleak 76 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 86 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 46 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 86etxeak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 12 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 38 ziren, horien artean 34 aktiboak ziren eta 4 inaktiboak ziren. 34 pertsona aktiboetatik 31 lanean zeuden (17 gizon eta 14 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 4 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak zerbitzu enpresenak ziren.
2000. urtean Hauteroche udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vat Phou
Vat Phou edo Wat Phu (laoseraz: ວັດພູ, ahoskatua, mendiaren tenplu) hegoaldeko Laosen dagoen khmerren antzinako tenplu multzoa da. Phu Kao mendiaren ondoan, Mekong ibaitik 6 kilometrotara, Champassak probintzian dago. Nahiz eta V. mendean jada tenpluak izan, egungo aztarnak XI. eta XIII. mende artekoak dira. Tenpluaren osagaiak mendi-iturburu batek ureztaturiko linga bat duen santutegi batera zuzenduta daude. Theravada budismoaren gune nagusienetariko bat da.
La Trinca
La Trinca, Kataluniako umorista hirukote bat da. 1969an Josep Maria Mainat, Toni Cruz eta Miquel Àngel Pascual kideek Maresme eskualdeko Canet de Mar udalerrian sortu zuten.
Hasiera batean Nova Cançó kataluniar kultura-musika mugimenduarekin loturik sortu arren, ondoren bere hainbat abesti gaztelaniara itzuli zituzten.
Hettangiar
Hettangiarra Jurasikoko Liasen barneko lehengo epea da. Orain dela 199.6 ± 0.6 Ma eta 196.5 ± 1 Ma artean iraun zuen. Triasikoko Rhaetiar garaiaren ostean datorrena da. Izena Frantziako Hettange-Grande herritik dator, Luxemburgeko mugatik gertu. Europan askotan Sinemuriarrarekin batera Lias Urdina izeneko garaian biltzen da.
Definizioa
Hettangiar izena Eugenne Renevier suitzar paleontologoak jarri zion 1864an, Hettange-Grande Frantziako ipar-ekialdeko eskualdeari erreferentzia. Hettangiarraren hasieraren GSSP Kuhjoch Pasabidean dago, Karwendel mendigunean, Alpeetako iparraldean, Austrian; 2010ean kokatu zuten. Hettangiarraren hasiera eta, beraz, Jurasikoa, oro har, Kuhjochen agertutako Kendlbach Formazioko Psiloceras spelae tirolicum ammonitearen lehen agerpenak adierazten du. Jurasikoaren oinarria, aurretik, Albert Oppieren Psiloceras planorbis lehen agerpena bezala definitu zen, 1856an, baina, ikuspegi hau, nazioarteko mugako gertaera lokalizatuegia bezala ikusi zen.
Arena
Arena honakoa izan daiteke:
Itsas ugaztun
Itsas ugaztunak ozeano- eta itsas ekosistemetan bizi diren ugaztun urtarrak dira. Talde honen barruan sartzen dira itsas txakurrak, baleak, manatiak, itsas igarabak eta hartz zuriak. Itsas ingurunean elikatzeko beharra da animalia horiek talde bakarrean elkartzen dituen ezaugarri bakarra.
Itsas ugaztunen kopurua txikia da lehorrean bizi diren ugaztunekin konparatuta. Itsas ekosistemetan dituzten zereginak askorarikoak dira, besteak beste, itsas ekosistemen mantentzean eta harrapakinen erregulazio-prozesuetan hartzen dute parte.
Aborigeneak izan ziren lehen aldiz itsas ugaztunak ehizatu zituzten pertsonak, haietatik elikagaiak eta beste baliabide asko lortzeko. Beste itsas ugaztun asko industriaren eta merkataritzaren oinarria izan ziren, eta ustiatutako espezieen populazioen gainbehera azkarra gertatu zen, batez ere zigilu eta baleena. Harrapakaritza komertzialak hainbat espezieren iraungipenera eragin du, adibidez, itsas bisoiena, Japoniako itsas lehoiena eta Karibeko itsas txakur mediterranearrena. Harrapaketa komertziala amaitu zenean, hainbat espezieren kopurua handitu egin zen, iparraldeko elefante zigiluarena eta bale grisarena besteak beste. Egun, beste animalia batzuek arrisku larrian jarraitzen dute, Ipar Atlantitkoko baleak adibidez. Dena den, nahiz eta harrapakaritza komertziala amaitu, itsas ugaztun asko hil daitezke nahigabe arrantzarako erabiltzen diren sareetan harrapatuta geratzen direnean. Ozeanoetako trafikoa handitzeak itsasontzien eta ugaztun handien arteko talka maizago gertatzea eragin du. Habitataren degradazioa animalia hauek jasaten duten beste mehatxu bat da, elikagaiak bilatzeko eta harrapatzeko gaitasunean eragiten baitu. Kutsadura akustikoak, adibidez, animalien ekolokalizazioan eragin dezake, eta berotze globalaren eraginak artikoetako inguruneak suntsi ditzake.
Eboluzioa
Itsas ugaztunak 129 espeziek osatzen duten askotariko taldea da, eta bizi ahal izateko ozeanoa behar dute. Talde horiek soilik biltzen dira talde batean itsas ingurunea elikatzeko behar dutelako eta horrekiko mendekotasuna dutelako. Itsas inguruneen beharrizan maila asko aldatzen da espeziearen arabera. Itsas ugaztunek ur-ingurunean bizitzeko garatzen dituzten moldapenak oso desberdinak dira baita espezieen arabera ere. Zetazeoak eta sirenioak guztiz urtarrak dira eta, ondorioz, uretako bizimodua izatera behartuta daude. Baleak eta itsas lehoiak, aldiz, erdiurtarrak dira eta, haien denbora gehiena uretan ematen duten arren, lehorrera bueltatu behar dira estalketa, muda edo haziera moduko funtzio garrantzitsuak betetzeko. Azkenik, itsas igarabek eta hartz zuriek ez dute ur-ingurunean bizitzeko horrenbeste moldapen. Mota desberdinetako itsas ugaztunen dieta ere askotarikoa da. Batzuk zooplanktonaz elikatzen dira, beste batzuk arrainez, txipiroiz, itsaskiz eta algez, eta gutxi batzuk bestelako ugaztunez elikatzen dira.
Zetazeoak urtar bilakatu ziren duela 50 milioi urte inguru. Ikerketa molekularretan eta morfologikoetan oinarrituta, zetazeoak genetikoki eta morfologikoki Artiodactyla, behatz kopuru bikoitia duten ungulatuak, ordenaren barruan kokatu dira. "Cetartiodactyla" hitzak esan nahi du baleak ungulatuetatik eratorri zirela. Izena bi ordenak, Cetacea eta Artiodactyla, elkartzetik dator. Definizio horren barruan, baleen eta izurdeen ahaide lehortar gertukoena hipopotamoa dela uste dute ikertzaileek.
Sirenioak, itsasoko behiak, itsastar bilakatu ziren duela 40 milioi urte inguru. Sirenioen lehen agerpena fosilen erregistroan Eozeno goiztiarrean izan zen, eta Eozeno bukaerarako esanguratsuki dibertsifikatu ziren. Ibaietako, estuarioetako eta itsas kostako animalia urtarrak azkar zabaltzeko gai izan ziren. Beste itsas ugaztun batzuk ez bezala, Sirenio zaharrena, †Prorastomus, Jamaikan aurkitu zen. Ezaguna den Eozeno goiztiarreko lehen Sirenio tetrapodoa †Pezosiren izan zen. Ezagunak diren lehen itsas behiak, Prorastimidae eta Protosirenidae familiatakoak, Eozeno garaikoak dira, eta txerri tamaina zuten lau hankako anfibioak ziren. Dugongidae familiako lehen kideak Eozeno garaiaren bukaeran agertu ziren. Orduan, itsas behiak guztiz urtarrak ziren jada.
Eozeno garaian, pinipedioak beste kaniformeetatik banandu ziren duela 50 milioi urte. Ugaztun lehortarrekin duten lotura ebolutiboa ezezaguna zen 2007ra arte non Miozeno goiztiarreko †Puijila darwini-ren gorotzak aurkitu ziren Nunavut-en (Kanada). Igaraba modernoek bezala, Pujiila-k isats luzea, gorputz-adar motzak, eta hegatsen ordez sare moduko oinak zituen. Otariidae (belarridun itsas txakurrak) eta Odobenidae (mortsak) leinuak duela 28 milioi urte banandu ziren. Fozidoak (belarri gabeko itsas txakurrak) duela 15 milioi urtetatik existitzen dira gutxienez, eta ebidentzia molekularrek erakusten dute Monachinae (itsas txakur fraileak) eta Phocinae leinuak duela 22 milioi urte banandu zirela.
Quintanilla del Olmo
Quintanilla del Olmo Zamorako probintziako udalerria da.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 710 biztanle zituen.
Itsas ugaztun
Eboluzioa
Hartz zuriak hartz arreetatik (Ursus arctos) eratorriak direla uste dute ikertzaileek: Pleistozeno garaiko glaziazio batean hartz arrea isolatu ondoren hartz zuri bilakatu zela. Ezaguna den hartz polar fosil zaharrena duela 130.000-110.000 urteko baraila-hezurra da, Prince Charles Foreland-en aurkitua 2004an. Hartz polarraren mitokondrio-DNA (mtDNA) hartz arrearenetik bereizi zen duela 150.000 urte. Gainera, hartz arre talde batzuek erlazio estuagoa dute hartz zuriekin beste hartz arre batzuekin baino, beraien mtDNAren arabera; horrek esan nahi du hartz zuriak agian ez liratekeela espezietzat hartu behar.
Oro har, lehorreko amniotoen itsasoaren kolonizazioa Zenozoikoan maizago gertatu zen Mesozoikoan baino. Joera hori bultzatu zuen faktorea izan zen kostatik gertu zeuden itsas inguruneen emankortasunaren handipena. Trantsizioa erraztu zuen endotermia ere erabakigarria izan zen.
Banaketa eta habitata
Itsas ugaztunak modu zabalean daude banatuta lur planetan zehar, nahiz eta haien banaketa ozeanoen produkzioarekin bat egiten duen. Espezieen aberastasun handian 40º-ko latitudeen inguruan ageri da, bai iparraldean eta bai hegoaldean. Ipar eta Hego Amerika, Afrika, Asia eta Australia inguruan agertzen den ekoizpen primario handiaren ondorioz gertatzen da. Espezieen hein totala aldakorra da itsas ugaztun espezieen arabera. Batez beste, itsas ugaztunek Ozeano Indikoaren azaleraren 1/5a betetzen dute. Ikusitako tamainaren aldakortasuna baldintza ekologiko desberdinen eta ingurumen-baldintza aldakorrei aurre egiteko duten gaitasunaren araberakoa da. Itsas ugaztunen espezieen aberastasun handiaren eta gizakiak ingurunean duen eraginaren arteko harremanak gainjarri egiten dira.
Itsas ugaztun gehienak, itsas txakurrak eta itsas igarabak besteak beste, kostaldean bizi dira. Itsas txakurrek habitat lehortarrak ere erabil ditzakete, bai uharteetan eta bai ingurune kontinentalean. Ingurune tropikaletan, hondartza hareatsu eta harritsuetan, itsas kobazuloetan, mareek sortutako putzuetan edo hondar-bankuetan biltzen dira ugalketarako edo atseden hartzeko. Beste espezie batzuek gizakiak sortutako plataformetan ere hartzen dute atseden. Itsas txakurrak ingurune lehortarrean mugitu daitezke, hareazko dunetan atseden hartu eta itsaslabarrak igo ahal dituzte. Zetazeo gehienak, bestalde, itsaso zabalean bizi dira, eta kaxalote moduko espezieak 300-760 m bitarteko sakoneretan igeri egin dezakete janaria bilatzeko. Sirenioak kostaldean bizi dira, sakonera txikiko uretan, 9 m-ra itsas mailaren azpian. Dena den, Sirenio batzuk sakonera handiagoetan algak bilatzen ikusi dira. Itsas igarabak babestutako eremuetan bizi dira, hesi-arrezifeetan edo kostalde arrokatsuetan. Dena den, izotz mugikorretan edo gune areatsuetan ere egon daitezke.
Itsas ugaztun askok migratu egiten dute urtaroen arabera. Baleek eguraldi-aldaketen ondorioz agertu eta desagertu egiten diren izotz blokeen arabera migratzen dute. Gainera, balea batzuek distantzia luzeko migrazioak egiten dituzte, ur tropikaletan erditu eta kumea hezi ahal izateko. Hartz zuriek, aldiz, haien harrapakinei jarraituz migratzen dute. Badia batzuetan, urteko aldi batzuetan izotza guztiz desagertzen da eta hartz zuriek bere burua behartua ikusten dute lehorrera migratzeko, hurrengo izozte-garaia heltzen den arte.
Moldapenak
Itsas ugaztunek bizitza urtarreko hainbat ezaugarri fisiologiko eta anatomiko gainditu behar dituzte. Ezaugarri horietako batzuk berezkoak dira espezie batean. Itsas ugaztunek hainbat ezaugarri garatu dituzte lokomozio eraginkorra lortzeko, hala nola, arrastea ekiditeko torpedo formako gorputzak, propultsiorako eta gidatzeko gorputz-adar eraldatuak, eta propultsiorako eta orekarako isats- eta bizkar-hegatsak. Itsas ugaztunak termorregulazioan adituak dira, ilaje dentsoak, gantzak, edo odol-zirkulazioaren doikuntzak baitituzte; gainera, torpedo formako gorputzek, gorputz-adar motzek, eta tamaina handiak bero-galera ekiditen laguntzen diete.
Soinuak desberdin bidaiatzen du uretan; horregatik, itsas ugaztunek hainbat egokitzapen garatu dituzte komunikazio, ehiza, eta harraparien detekzio eraginkorrak lortzeko. Baleen eta izurdeen egokitzapen esanguratsuena ekolokalizazioaren garapena da. Horzdun baleek maiztasun altuko izpi-pultsuak igortzen dituzte beraien burua begira dagoen noranzkoan. Soinuak hezurrezko sudur-hobietako airea ezpain fonikoetatik bideratuz eratzen dituzte. Soinu horiek garezurreko hezur konkabo dentsoak eta haren oinarrian dagoen aire-zaku batek islatzen dituzte. Izpi enfokatu hori “meloi” izeneko organo gantzatsu batek modulatzen du. Organo gantztsuak leiar akustiko bezala jokatzen du, dentsitate desberdinetako lipidoz osatuta baitago.