cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saúl Álvarez
Amateur karrera
2004an Saulek zilarrezko domina irabazi zuen Sinaloa ko Gazte Txapelketa Nazionalean, Mario Abel Cazares Sinaloako ordezkariaren aurka jokatuz. Urtebete geroago, urrezko domina irabazi zuen 2005eko Gazteen Olinpiadan, Tuxtla Gutierrezen. Canelok 53 garaipeneko (38 KOz) eta 0 porroteko marka lortu zuen amateur mailan.
Álvarez vs Hatton: munduko lehen koroa
2011ko martxoaren 5ean, Alvarezek Matthew Hatton garaitu zuen aho batez, WBCren superwelter pisuko gerriko hutsa sendotzeko. Borroka HBOk transmititu zuen eta Honda Centerren egin zen Anaheimen, Kalifornian. Zazpigarren erasoan puntu bat murriztearekin zigortu zuten Saul, aipatutako adierazpenaren ondoren jotzeagatik. Hiru epaileek 119-108ko puntuazioak lortu zituzten Alvarezen alde. Saulek jaurtitako 626 kolpeen % 47 konektatu zituen, bere botere-kolpeen % 53 barne; Hattonek, berriz, % 25eko eraginkortasuna izan zuen, jaurtitako 546 kolpeetatik.
20 urte eta 6 hilabete zituela, Alvarez munduko txapeldun izateko 10 mexikar gazteenen zerrendan sartu zen.
Brenna
Mugakideak
Brennak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saúl Álvarez
Álvarez vs Gómez
2011ko irailaren 18an Alfonso Gómez pugilistari aurre egin zion. Aste batzuk lehenago, hip hopeko «Freestyle» bat egin zion prentsaurreko batean, Golden Boy Promotions eta Televisarekin ustez egindako iruzurra aipatuz, eta WBCren superwelter gerrikoa «oparitu» ziotela azpimarratu zion. Borroka adostutako egunean egin zen, eta Alvarezen nagusitasuna nabarmena izan zen, baita eskuen boterea ere. Gomez 6. etapan garaitu zuten 25 segundora (0:25) KO teknikoz. Norgehiagoka amaitzean, Alfonso Gómezek «Canelo» delakoaren nagusitasun fisikoa eta trebetasuna aitortu zituen.
Álvarez vs Mosley
2012ko maiatzaren 5ean, WBCren superwelter pisuko koroa Shane Mosley estatubatuarraren aurka defendatu zuen, eta aho batez eutsi zion tituluari. Adin-alde nabarmena (Kaneloko 22 urteak eta Mosleyko 41 urteak) argia izan zen: lehen round-etan Mosleyk jab-ak botatzen zituen aurpegira, eta horiek Caneloren aurpegira sartu zitzaizkion. Azken round-etan Mosleyk jab-ak bakarrik bota zituen eskularrura Kaneloa modu argian irabaziz Mosleyren boxeo txarragatik.
Álvarez vs Trout
Hurrengo borroka 2013ko apirilaren 20an izan zen, Texasko San Antonion. Borroka Maiatzaren bosteko astebururako aurreikusita zegoen, Floyd Mayweather Jr. eta Robert Guerreroren arteko borroka nagusia babesteko; hala ere, Alvarez eta Mayweatherren arteko desadostasuna zela eta, Alvarezek bere karteldegian protagonista izatea erabaki zuen. Lehen erasoetan, Austin Troutek borroka plan ona zuela zirudien. Alvarezen boterea, ordea, hirugarren erasotik aurrera nagusitu zen; azkenean, Saulek Trout lurrera botatzea lortu zuen, bere ibilbidean lehen aldiz tapizera erori zena. Alvarezek lona Troutera bidali zuen ezkerreko jab indartsu batekin, eta haren atzetik eskuineko gurutzatu indartsu bat. Borroka uste baino itxiagoa izan zen, baina Alvarezek Troutekiko nagusitasunari eutsi zion, mugimendu on eta kolpe indartsuekin. Hiru epaileen txartelek garaipena eman zioten Alvarezi (115-112, 116-111 eta 118-109). 118-109ko txartelak eztabaida sortu zuen arren, kirol-analista gehienak bat etorri ziren Alvarezek gutxienez 2 puntugatik irabazi zuela esatean. Saulek arrakastaz defendatu zuen WBCren superwelter titulua, eta WBAren munduko superwelter koroa eta The Ring aldizkariaren gerriko hutsa irabazi zituen. Norgehiagoka amaitu eta berehala, Troutek adierazi zuen ez zuela Alvarez inoiz gutxietsi, baina berak entrenatu zuela borrokalari erabat ezberdin bati aurre egiteko.
Álvarez vs Mayweather
Artikulu nagusia: Floyd Mayweather Jr. vs. Saúl Álvarez
Álvarez vs Lara
2014ko uztailaren 12an, Canelo Alvarezek Erislandy Lara kubatarraren aurka jokatuko du, 155 liberako pisu adostu batean jokoan dagoen titulurik gabeko borrokaldi batean. Mexikarra erabaki zatitu baten bidez nagusitu da txarteletan. Epaileek 115-113 saskiratu zuten Lararentzat eta 115-113 eta 117-111 Saul Alvarezentzat. Borroka, bere emaitzak berresten duenez, oso antzekoa izan zen. Kubatarrak kolpe gehiago jo zituen, baina mexikarrak ondo defendatu eta kontraerasoa jo zuen. Larak borrokan jaurtitako 386 kolpeetatik 107 konektatu zituen, % 28ko eraginkortasun portzentajerako. 'Canelo' k 97 aldiz jo zuen kubatarra, % 23ko eraginkortasunerako. Botere-kolpeetan, Alvarezek 232tik 88 jo zituen, eraginkortasunaren % 38rako botata; Guantanamokoak, berriz, 140tik 52 jo zituen, % 37ko zehaztasunarentzat. Jabei dagokienez, Larak jaurtitako 246 lagunetatik 55 konektatu zituen, eta Canelok, berriz, borrokara bota zituen 183 lagunetatik 69 jo zituen.
Álvarez vs Kirkland
2015eko maiatzaren 9an James Kirkland boxeolariaren aurka jokatuko du. Boxeolari honek boxeolarien curriculum ona du historian, eta porrot bateko saldoa 32 garaipenen eta 28 nocauten truke. Hala ere, urte eta erdi inguru zeraman lanik gabe. Lehen kanpaikadatik piztu zen borroka, baina Alvarezen boterea nagusitu zen bigarren erasoalditik aurrera, eta hirugarren erasoaldian, Saulek eskuinkada bat lotu zion Kirklandeko kixkalkari, eta korderik gabe utzi zuen lurrean, soken ondoan. Urteko nocaut izendatua izan zen, eta horrela utzi zuen Floyd Mayweather Jr. eta Manny Pacquiaoren arteko Mendeko Pelea deiturikoa baino zazpi egun lehenagoko aho-zapore txarra pasatzen.
Álvarez vs Smith: munduko bosgarren koroa
Borroka 2016ko irailaren 17an izan zen, eta bertan Saul Alvarezek espero zena bete zuen. Borroka liskartsua izan zen, Canelorentzat marjina itxiarekin, eta «Beefy» Smithek, berriz, ahal zuen ondoen konektatzen zuen, tapatioari espero zutena baino borroka hobea emanez. 6. erasotik aurrera, Alvarezen botere gorena nabaritzen hasi zen, eta zazpigarrenean ezkerreko upper bat kokotsera eta eskuineko gantxo bat lokira konektatu zituen, eta Smithen lehen erorikoa eragin zuen lasterketan. Ondoren, altxatu eta borrokarekin jarraitu ahal izan zuen. Zortzigarren erasoan, Alvarezek gantxo bat konektatzen du Smithen urdailaren ahora, eta berriro eraisten du, britainiarra belaun baten gainean jarriz. Borrokak bederatzigarren erasora arte iraun zuen, non Canelok Liam Smith olanari bizkarra emanez gantxo batez gibelera bidaltzen duen. Epaileak zenbaketa egin zuen, baina Smith altxatzeko gai ez zela ikusita, borrokaldia gelditu egin zuen 9a baino 2:28 minutu lehenago, eta Saul Alvarez WBOko superwelter pisuko txapeldun izendatu zuen Arlingtongo (Texas) AT & T Stadiumeko 51 249 partaideren aurrean. Borrokaren ondoren, Canelo Alvarezek erronka bota zion berriro Triple Gri etorkizuneko borrokarako, argudiatuz ez ziola inori beldurrik, une hartako boxeolaririk onena zela eta nahi zuenean eta nahi zuen tokian borrokatuko zutela.
Adolf Dygasiński
Adolf Dygasiński (Niegosławice, -Grodzisk Mazowiecki, ) poloniar eleberrigilea izan zen. Liburuzaina, naturalista eta pedagogoa izan zen. Animalien mundua deskribatu zuen, batez ere. Bere lan nagusia, Gody życia, 1901. urtean eman zen argitara.
Zapalkuntza
Zapalkuntza talde baten aurka boterea eta agintea modu bidegabe eta ankerrean baliatzea da, horretarako gizarte zapaltzaileak dituen baliabideak (errepresio politikoa, ...) erabiliz. Gizartean maiz gertatzen diren zapalkuntza egoerak arrazakeria, bazterkeria, matxismo, esklabotza nahiz homofobiarekin lotzen dira askotan.
Cesário Lange
Cesário Lange Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Once Were Warriors
Once Were Warriors (euskaraz Behinola Gerlariak Izan Ginen) 1994ko Lee Tamahori zeelandaberritar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. 1990eko Alan Duff idazlearen izenburu berdineko Once Were Warriors eleberrian oinarritua dago. Rena Owen, Temuera Morrison, Cliff Curtis, Julian Arahanga eta Mamaengaroa Kerr-Bell aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Zeelanda Berria, maori gerlarien ondorengoak diren familia bateko senideak bere herriko beste hainbat kideen antzera hiri handi bateko kanpoaldeko auzune batean bizi dira, gainerako arraza zuriko biztanleekin parekatuz gero erabateko bazterketa sozial egoeran. Klaneko senideen bizitza eguneroko arazoz beterik dago, tartean alkoholismoa, delinkuentzia, baliabide ekonomiko eskasia eta taldeen arteko liskar eta borroka latzak.
Gradu (argipena)
Gradu terminoak baditu zenbait esanahi:
Fok
Terpsiphone rufocinerea
Terpsiphone rufocinerea Terpsiphone generoko animalia da. Hegaztien barruko Monarchidae familian sailkatua dago.
Sulzbach an der Murr
Sulzbach an der Murr Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Nailly
Nailly Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Carmen Sevilla
María del Carmen García Galisteo (Sevilla, 1930eko urriaren 16a - Madril, 2023ko ekainaren 27a), Carmen Sevilla izen artistikoz ezaguna, espainiar aktore, dantzari eta telebista aurkezlea izan zen, zineman eta antzerkian ibilitakoa.
Nailly
Biztanleria
2007an Nailly udalerrian erroldatutako biztanleak 1.179 ziren. Familiak 463 ziren, horien artean 93 pertsona bakarrekoak ziren (35 bakarrik bizi ziren gizonak eta 58 bakarrik bizi ziren emakumeak), 154 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 177 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 39 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 573 etxebizitza zeuden, 464 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 74 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 553 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 464 etxebizitza nagusietatik 402 bere jabearen bizilekua ziren, 58 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 77 etxek hiru zituzten, 111 etxek lau zituzten eta 243 etxek bost zituzten. 362 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 176 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 266 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 783 ziren, horien artean 596 aktiboak ziren eta 187 inaktiboak ziren. 596 pertsona aktiboetatik 547 lanean zeuden (293 gizon eta 254 emakume) eta 49 langabezian zeuden (16 gizon eta 33 emakume). 187 pertsona inaktiboetatik 95 erretiraturik zeuden, 64 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Nailly udalerrian 474 unitate fiskal zeuden, 1.231 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.757 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 4 argiketariak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Nailly udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 640 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Les Billaux
Les Billaux Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Billaux udalerrian erroldatutako biztanleak 987 ziren. Familiak 419 ziren, horien artean 122 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 86 bakarrik bizi ziren emakumeak), 143 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 50 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 449 etxebizitza zeuden, 427 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 373 etxeak ziren eta 75 apartamentuak ziren. 427 etxebizitza nagusietatik 239 bere jabearen bizilekua ziren, 177 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 48 etxek bi zituzten, 65 etxek hiru zituzten, 127 etxek lau zituzten eta 185 etxek bost zituzten. 386 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 200 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 203 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 647 ziren, horien artean 496 aktiboak ziren eta 151 inaktiboak ziren. 496 pertsona aktiboetatik 455 lanean zeuden (234 gizon eta 221 emakume) eta 40 langabezian zeuden (13 gizon eta 27 emakume). 151 pertsona inaktiboetatik 58 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Billaux udalerrian 449 unitate fiskal zeuden, 1.050 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.200 euro zen.
Labeo erythropterus
Labeo erythropterus Labeo generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Les Billaux
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 2 zurginak, 3 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 kongelatu-denda zen.
2000. urtean Les Billaux udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 126 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kensuke Nishijima
Kensuke Nishijima (西島 健介, 1975eko ekainaren 9a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Monolaurina
Monolaurina edo Glizerol monolauratoa monoglizerido bat da, azido laurikoa (gantz-azido ase bat) eta glizerolarekin osaturik dagoena, hortik bere izena. formula du. Molekula anfipatikoa da.
Erabilerak
Bere gaitasun tentsoaktiboa dela eta, kosmetikoetan ugari erabiltzen da, usain-kengarrietan bereziki.
Elikagaien emulsifikatzailea eta kontserbatzailea da eta askotan dietaren osagarri gisa ere erabiltzen da.
Calotomus japonicus
Calotomus japonicus Calotomus generoko animalia da. Arrainen barruko Scaridae familian sailkatzen da.
Viḷḷablinu
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 10.660 biztanle zituen. biztanle zituen.
Sulzbach-Laufen
Sulzbach-Laufen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Nikolai Semionovitx Tikhonov
Nikolai Semionovitx Tikhonov (San Petersburgo, 1896ko abenduaren 4agreg./azaroaren 22ajul. - Mosku, 1979ko otsailaren 8a) errusiar idazlea izan zen.
Sobietar poeta nagusietako bat izan zen, eta ospe handia eman zioten idatzi zituen gerra-baladek. Oinarrizko ikasketak egin ondoren, soldadu joan zen Lehen Mundu Gerraren hasieran. Errusiako Iraultzaren garaian, armada gorrian sartu zen, eta Gerra Zibilean parte hartu zuen. Haren ondoren, Serapion Anaiak poeta-taldeko kide egin zen, eta 1922an argitaratu zituen lehen poema-bildumak: Orda (Horda) eta Braga (Ur-eztia), Gerra Zibileko gertaerak gogoan zituela. Sinbolisten moduak kritikatu zituen, eta errealismo pertsonalista batera jo zuen bere lanetan. Ekialdeko lurretan barrena ibili zen hurrengo urteetan, eta bidaia haietan bizi izandakoak Heroi baten bila liburura bildu zituen (1927). Stalinen garaietatik aurrera, bihotzez eta lumaz defenditu zuen Sobietar Batasuna. Bigarren Mundu Gerran, Kirov gurekin dago (1941) poema idatzi zuen, eta 1944-1946 bitartean Sobietar Batasuneko idazleen lehendakaria izan zen. Sari asko jaso zituen hurrengo urteetan, eta zuzenean parte hartu zuen Boris Pasternak idazlearen aurkako kanpainan. 1977an idatzi zuen azken liburua: Leningradskie rasskazy (Leningradoko istorioak), eta haren poema nagusien bildumak argitaratu ziren ondoren: Stikhotvoreniya poemy (1981, Poema epikoak) eta Pesni kazhdogo dniya (1982, Egunoroko kantuak).
Tomás Gomensoro udalerria
Tomás Gomensoro Uruguaiko Artigas departamenduko udalerrietako bat da. Udalerriaren herriburua izen bereko herria da.
Historia
Tomás Gomensoro udalerria 2010eko martxoaren 15eko 18.653 Zenbakidun Legearen ondorioz sortu zen, 2.000 biztanletik gorako herriek udalerriak eratzea agintzen zuen 18.567 Zenbakidun Legea betearaziz.
Politika eta administrazioa
Alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute udalbatza.
Herriak
Tomás Gomensoro da udalerriko herri bakarra.
Ostia (erlijioa)
Ostia (hostia) eukaristiako ogia da, gaur egun gari irinezko olata txiki biribila dena. Juduek Pessah aroan prestatzen zuten matzo izeneko ogian jatorria du. Liturgia katolikoan transubstantziazioaren elementu bat da.
Terpsiphone rufiventer
Terpsiphone rufiventer Terpsiphone generoko animalia da. Hegaztien barruko Monarchidae familian sailkatua dago.
Santa María del Rio (León)
Santa Maria del Rio Espainiako herri bat da, Villaselan udalerrikoa, Ceako lurraldean, Leongo probintzian, Gaztela eta Leongo autonomia-erkidegoan
= Geografia =
Porte d'Ivry (Parisko metroa)
Porte d'Ivry Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 13. barrutian dagoena.
Abba Eban
Abba Eban (אבא אבן ahoskatua; Aubrey Solomon Meir Eban jaioa eta, gero, Abba Solomon Meir Eban; Lurmutur Hiria,  – Tel Aviv, ) Israelgo politikaria izan zen. Sarritan izan zen ministro; Israelen jokaera aldeztu zuen Nazio Batuetan, 1967ko ekaineko gerratearen ondoren.
Calotomus spinidens
Calotomus spinidens Calotomus generoko animalia da. Arrainen barruko Scaridae familian sailkatzen da.
Joan Luxenburgokoa
Joan Luxenburgokoa (Bergeko gaztelua, Colmar-Berg, 1921eko urtarrilaren 5a – Luxenburgo, 2019ko apirilaren 23a) Luxenburgoko duke handia izan zen 1964tik 2000ra.
Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen, Britainiar Armadako kide izanik. Normandiako Lehorreratzean, Caengo Guduan, Arnhemgo Guduan, Ardenetako Guduan eta Luxenburgoren askatzean parte hartu zuen Irish Guards erregimentuarekin.
Bere ama Karlota Luxenburgokoaren abdikazioaren ondoren, duke handia bihurtu zen. 2000n, Henrike I.a Luxenburgokoa bere semearengan abdikatu zuen.
1953ko apirilaren 9an ezkondu zen Josefina Karlota Belgikakoa. Bikoteak hiru seme eta bi alaba ditu:
Ames (Coruña)
Ames Galiziako udalerririk populatuenetarikoa da, Coruñako probintzian eta Santiagoko eskualdean dagoena.
2005ean bere populazioa 20.840 biztanlekoa zen.
Dietanolamida
Dietanolamina disolbatzaileetan, emultsionatzaileetan eta detergenteetan erabiltzen den konposatu kimiko organikoa da. Sarritan DEA bezala laburtua, bai bigarren mailako amina bat, bai dialkohol bat da.
Dietanolamina lortzeko, etileno oxidoa amoniakoarekin erreakzionatzen da, tenperatura eta presio handiko baldintzetan.
Pragako metroa
Pragako metroa (Metro v Praze), Txekiar Errepublikako Praga hiriko garraiobide publikoa da. 1974ko maiatzaren 9an zabaldu zen eta gaur egun metro-sareak hiru linea eta 59,1 kilometro dauzka.
Bowman konderria (Ipar Dakota)
Bowman konderria (Bowman County) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bowman da. 2010eko zentsuaren arabera 3,151 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Villabraz
Villabraz Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 127 biztanle zituen. biztanle zituen.
Bowman konderria (Ipar Dakota)
Geografia
Bowman konderriak 302,265 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,359 ura dira. Beste 300,907 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,04 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 3,151 pertsonetatik 3,117 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 78 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16 pertsonek kokatzen zuten.
Sulzfeld (Baden-Württemberg)
Sulzfeld Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ariosoma anago
Ariosoma anago Ariosoma generoko animalia da. Arrainen barruko Congridae familian sailkatzen da.
Terpsiphone smithii
Terpsiphone smithii Terpsiphone generoko animalia da. Hegaztien barruko Monarchidae familian sailkatua dago.
Pacajá
Pacajá Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ekintza Zuzena (aldizkaria)
Ekintza Zuzena 1988 urtean Bilbon sortutako aldizkaria da, ideologia anarkista eta libertarioa duena. Inongo erakunderi lotzen ez zaion talde batek argitaratzen da, aldirokortasun irregularrez. 2011 urtera arte, 30 ale plazaratu ziren. Bere baitan, gizarte borroka, nazionalismo, borroka ekologista, feminismo eta anarkismoari buruzko gaiak lantzen ditu, besteak beste. Euskarazko artikulu batzuk argitaratzen baditu ere, aldizkariaren eduki gehiena gaztelaniaz izan da.
Calotomus viridescens
Calotomus viridescens Calotomus generoko animalia da. Arrainen barruko Scaridae familian sailkatzen da.
Hiroyoshi Kuwabara
Hiroyoshi Kuwabara (桑原 裕義, 1971ko urriaren 2a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima, Albirex Niigata, Giravanz Kitakyushu eta Fagiano Okayama.
Hermann Ebbinghaus
Hermann Ebbinghaus (Barmen, -Halle, ) alemaniar psikologoa izan zen. Oroimenaren alorra ikertu zuen bereziki, zentzurik gabeko silabak lan tresna gisa erabiliz. Obra nagusiak: Oroimenaren inguruan (1885) eta Psikologiaren oinarriak (1908).
Necturus
Necturus anfibio genero bat da, Caudata ordenaren barruko Proteidae familian sailkatua.
Charles du Fresne (Cangeko jauna)
Charles du Fresne, Cangeko jauna (Amiens, 1610eko abenduaren 18a - Paris, 1688ko urriaren 23a) frantziar filologo eta Erdi Aroko eta Bizantzioko historialaria izan zen.
Jesulagunek hezi zuten eta zuzenbidea ikasi zuen Frantziako Diruzain izendatu aurretik. Bere lanik garrantzitsuena Glossarium ad scriptores mediae et infimae Latinitatis da, gaur egun oraindik kontsultatzen dena. Erdi Aroko latina eta grekoa hizkuntza horien forma klasikoetatik bereizi zituen.
Gehien interesatzen zitzaiona, Erdi Aroko eta Bizantzioko historia, ikasteko hizkuntzak ikasi zituen. Hizkuntzalaritza eta historia ezaguera arkeologia, geografia eta zuzenbidekoekin osatu zuen. Glosarioez gain, bizantziar historiako liburuen edizio berriak argitaratu zituen.
Edward Gibbonek maiz aipatu zuen Decline and Fall of the British Empire lanean.
Sodio tripolifosfato
Sodio tripolifosfatoa Na5P3O10 formulako konposatu inorganikoa da. Penta-anioi polifosfatoaren sodio-gatza da, azido trifosforikoaren oinarri konjugatua. Eskala handian ekoizten dute, etxeko eta industriako produktu askoren osagai gisa, batez ere detergenteen osagai gisa.
Askotariko industria eta sektoreetan aurkitzen ditu aplikazioak: Nekazaritza, buztina eta pigmentuak, kautxua, zementua eta zeramika, eraikuntza, detergenteak eta garbiketa-produktuak, lubrifikatzaileak, papera, hainbat helburutarako karpetak, industrietako olioa, ehungintzako fabrikatzaileak, pinturak eta estaldurak, uraren tratamendua, beirazko gaiak, gainazalen tratamendua eta formulagailuak, etab.
Takashi Onishi
Takashi Onishi (大西 貴, 1971ko urriaren 16a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima eta Kyoto Purple Sanga.
H28 (aldizkaria)
H28 aldizkari “saretiriko” digitala 2015 urtean sortu zuen marrazkilari, irudigile eta kazetari talde batek. Urte horretako urtarrilaren 28an lehen alea Internet bidez eskuragarri jarri zuten doan. Ia 3 urteko ibilbidean, hilabetero hileko 28. egunean (uztaila eta abuztuko hilabeteetan izan ezik) ale berri bat sareratzen zuten. Crowdfunding bidez finantzatutako bi paperezko urtekari argitaratu zituzten: diru ekarpena egin zutenei 2015 eta 2016ko Durangoko Azoketan banatu zizkieten aleak, eta beste ale batzuk salgai jarri zituzten.
2017ko irailaren 28an argitaratu zen azken alea, 28. zenbakia zuena.
2020ko azaroan H28 aldizkaria sare sozialetan berpiztu zen hainbat komikigileen lanak sareratuz.
Aurrekariak: lankidetza ekimenak euskal komikigintzan
Hamarkada ezberdinetan proiektu kolektibo anitz sustatu dituzte euskal komikilariek, adibidez 70eko hamarkadan Gomikia-Ehunkilo-Alde liburukiak edo 'El Huerto' eta 'Viva SanFermin' fanzineak ; 80 zein 90eko hamarkadetan TMEO (hasieran euskarazko komiki eta testu batzuekin, gaur egun gazteleraz), Napartheid, la Comictiva...; XXI. mendean El Balanzin, Rumble... Eta tokian tokiko hainbat fanzine ere sortu dira elkarlanean.
Euskarazko komikigintza profesionalean, egile batzuk Habeko Mik edo Ipurbeltz erako ere lan egin zuten, eta egunkari zein aldizkarietako zintagintza edo ilustrazio lanetan aritu dira (Argia, Egunkaria/Berria, Gaur8....).
Aiumeen basoa
Aiumeen Basoa, Euskal Pagan Folk Metal deritzaion joera musikal honetan aintzindarietako bat da, 1994.urtean sortu zen hurrengo taldekideak zituelarik: Egoitz (baxua eta teklatua), Beleak (gitarra eta ahotsa), Mikelot (gitarra eta ahotsa) eta Belainotz (bateria).
H28 (aldizkaria)
Aurrekariak: lankidetza ekimenak euskal komikigintzan
90eko hamarkadan euskaraz sortutako komikigintzak jarraitu zuen arren, album moduan ale bakanak ematen zituen urtero, baina XXI. mendean, apurka-apurka euskaraz sortutako urteroko album kopurua handitu eta egonkortu da.
Aiumeen basoa
Ibilbidea
Denbora aurrera joan ahala, honako partadideak batu ziren taldera: Paul (haize instrumentuak), Herio (teklatua), Ibone (ahotsa) eta Aitor (bibolina). Hiru abestiz osatutako lan promozionala grabatu ondoren, “Triarchy of Vasconia – Iluntasunaren itzulera” izeneko split batean parte hartzea erabaki zuten, arestian ekoiztutako kantak bertan sartuz. Beste bi euskal talderekin batera, Adhur eta Ilbeltz, argitaratu zuen azkenik 1999an "War Is Inminent" izeneko disketxe espainiarrak lana.
H28 (aldizkaria)
Aurrekariak: lankidetza ekimenak euskal komikigintzan
2005 urtean Ikastolen elkarteak Xabiroi aldizkaria sortu zuen, eta gazteak komikizaletzeaz gain beste lorpen bat irudigileen eta irudigile-idazleen arteko egile sarea indartzea izan da.
Aiumeen basoa
Ibilbidea
Taldekideen aldaketa ugari dela medio, Aiumeen Basoko ohizko jarduera guztiz moteldu zen, nahiz eta taldearen sortzaile izan ziren taldekideek kantak konposatzen jarraitu zuten. Hori dela eta, azkenik taldekide berriak sartu ziren taldean, Fory (Bateria), Ibai (Teklatua eta Eskusoinua), Oihane (Ahotsak), eta Imanol (Bibolina). Aiumeen Basoko estreineko lanean metal naiz Euskal Folk Kutsuko melodiak, erritmo aldaketa konplexu, instrumentu eta konponketa ugariz osaturiko lan borobila topa dezakegu. Euskal musika tradizionalaren eraginaz batera, Noruegako black metalaren eragina ere bertan da, Ulver edo In the woods bezelako taldeak aipa ditzakegularik.
H28 (aldizkaria)
Aurrekariak: lankidetza ekimenak euskal komikigintzan
Donostian Komikigunea sortu zuen Aldundiak, eta ikertzaile zein publiko zabalari 9. artea ezagutarazteko baliabide irekia izateaz gain, komikigileentzat ere erreferentzia gune bilakatu da: adibidez, 2014ko azaroan I. Komikigileen Kongresu Ttipia antolatu zen.
Aiumeen basoa
Ibilbidea
Gaur egun, taldekideen artean ere izan da aldaketarik. Ibairen ordez Eider Bailador ari da teklatu lanetan eta Ruben Irigoyen baterian. Oraindik taldeak bere horretan jarraitzen du, noizbehinkako kontzertuak ematen eta kanta berri bat edo beste erakusten. Beharbada beste lanen bat argitaratzea legoke Aiumeen Basoaren planetan.
H28 (aldizkaria)
Aurrekariak: lankidetza ekimenak euskal komikigintzan
Ondorioz, H28ren jaiotzan esan daiteke eragina izan zuela 80/90eko hamarkadetako fanzinegintzak, euskarazko prentsako zintagintzak eta Xabiroi aldizkarian aritutako sortzaileen sareak eta Komikiguneak.
Azkenik, aipatu beharra dago H28 jaio eta gero ere euskal komikigintzan lankidetza ekimen berriak sortu zirela: adibidez, 2016 urtetik aurrera Donostian emakume ilustratzaile eta komikigileen bilkurak egiten hasi ziren, eta harreman eta elkarlan honen lehen adierazpen publikoa 2019 urtean Txalapartak argitaratu zuen 'Tupust! 1 : Nia' komiki antologia izan zen, Tupust! kolektiboaren eskutik.
Aldizkariaren sorrera
2015eko urtarrilaren 7an Charlie Hebdo frantziar aldizkari satirikoaren aurkako eraso jihadistan hamar marrazkilari eta kazetari eta aldizkariko zuzendariaren bizkartzaina zen polizia hil egin zituzten, eta erasotzaileek ihesean beste polizia bat hil zuten. 3 egunetan zehar hogei zauritu ere eragin zituzten.
Charlie Hebdoren aurkako erasoak adierazpen askatasunari buruzko eztabaida lehen lerroan paratu zuen, eta Berria egunkarirako artikulu bat idazteko asmoz, Iñigo Astiz kazetariak solasaldi baterako elkartu zituen Lapurdiko Uztaritzen Patxi Huarte 'Zaldieroa', Marc Armspach 'Marko' eta Asisko Urmeneta. 2015eko urtarrilaren 18an argitaratu zen solasaldia Berria egunkarian.
Adierazpen askatasunaren inguruko iritzi trukaketarekin batera, umorearen ikuspegitik edozein gai landu daitekeela aldarrikatu zuten sortzaileek, eta satiraren beharraz ere mintzatu ziren. Elkarrizketaren une batean, Astizek adierazi zuen “Euskal Herrian satirarako ohitura handirik ez dago“ eta jarraian hitzez hitz jasotzen dira marrazkilarien hausnarketak:
Solasaldia amaitu eta gero, Uztaritzen elkartutako lauak aldizkaria errealitate bihurtzeko erabakia hartu zuten eta beste sortzaile batzuekin harremanetan jarri ziren aldizkariaren lehen alea epe laburrean argitaratzeko helburuarekin
Adur Larrea marrazkilariak Hiruka Uribe kostako aldizkariari   eta Unai Iturriaga k Mugalari atariari jakinarazi zietenez,  komikilarien artean proiektu bat egiteko irrika zegoen.
Iñigo Astizek Zuzeu atariari kontatu zion aldizkaria sortzeko erabakia eta prozesua 10 egunen buruan egin zela.
Ibilbidea
Hilabetez hilabete aldizkariaren ale bat sareratu zuten, hasieran Issuu plataforman eta ondoren h28.eus webgunearen bidez (gaur egun ez dago martxan). Hileroko ale bakoitzak sarrera testu bat izaten zuen, eta marrazkilari bakoitzaren ekarpenaz gain beste atal batzuk ere izan zituen aldizkariak: Kontrola, Auskaltegia, Akastak...
Hiru hilero aldatuko zen erredakzio batzorde bat sortu zuten eta Lander Muñagorri eta Iñigo Astiz ek egin zituzten koordinazio lanak.
Aldizkariaren lehen alean sortzaile hauek hartu zuten parte: Adur Larrea, Asisko, Ainara Azpiazu “Axpi”, Dani Fano, Exprai, iF, Joseba Larratxe “Josevisky”, Marko, Mikel Mendibil, Ñ, Patxi Gallego, Tzio, Unai Iturriaga eta ZaldiEroa. Lehen aletik aldizkaria kolaborazio berriei irekia zegoela nabarmendu zuten.
Bigarren alean gehitu  zitzaizkien Aiert, Belatz, Edu Lartzanguren, Eñaut Aiartzaguena, Hatzmarka, Hasier Goikolea, Irene Borda eta Unai Gaztelumendi, eta beste ale batzuetan parte hartu zuten, besteren artean, Aiert Zubigarai, Aitor Egia, HamarHatzHandi, Sustrai Errolan, Enok Sudupe, Ogaxo, Laure, Mikel Orbegozo, Ainhoa Sudupe, @Aranagoiri… Bi urtetan zehar 50 kolaboratzaile inguruk hartu zuten parte aldizkarian. Autore batzuk izenorde bat baino gehiago erabili ohi zuten, eta lan asko bi autoreren arteko elkarlanaren emaitza izan ohi zen.
Edukia
Oso gai anitzak izan zituzten jo puntuan, maiz gaurkotasunarekin erabat lotuak, eta lehen aleetan adibidez hauek izan ziren, besteren artean, landu zituzten gaiak: Charlie Hebdoren aurkako erasoa, adierazpen askatasuna, EITB, berdintasuna, Euskal Herriko historia, irudigintza, arrazakeria, erlijioak, euskal politika, Europar Batasuna, euskara eta euskalgintza, banketxeak, sagardotegi garaia, Kataluniako afera, kultur sortzaileak, ingurugiroa…
Umore grafikoaren estiloko orrialde bakarreko lanak (marrazki edo eta argazkiekin) eta zintak izaten ziren nagusi, gutxiagotan orrialde bat baino gehiagoko istorioak. Pertsonaia batzuk ere ohikoak bilakatu ziren: Osaba Sabin, Piko ta Payo, Dizerdio/Goroldio, Txirlak, Izar Korralea atala...
Paperezko bildumak
Lehen paperezko bilduma 2015eko urria bitarte argitaratutako 9 aldizkarietako lanen arteko aukeraketa eginez plazaratu zuten. Crowdfunding bidez finantzatu zuten Karena plataformaren bidez (gaur egun plataforma hau ez dago martxan). “H28 hilabetekari saretirikoaren urtikari papetirikoa” izendatu zuten.
1.500 euro lortzea izan zen xedea, kopuru horrekin 80 orriko bilduma osatzeko; gutxienez hamar euroko ekarpena egin behar zen eta bildumaz gain H28ko marrazkiekin egindako txapa bat jasotzeko aukera zegoen. Kazeta-ren arabera, bigarren egunean helburuaren % 34 lortu zen eta beharrezko ekarpen kopurua gainditu zen.
2016 urtean Urdekaria izenpean bigarren bilduma argitaratu zen Verkami plataformaren bidez. Aurreko urteko 80 orrialdeei beste 20 gehitu eta 100 orrialdeko bilduma argitaratu zen. Bigarren Crowdfunding-ak ia 200 babesle izan zituen.
Durangoko Azokan autoreek bilduma hauek banatu eta saldu zituzten.
Liburutegi sare publikoan eskuragarri daude ale hauek.
Zentsura
2016ko udaran H28-koei fanzinearen hamalau lagin eskatu zizkien Nafarroako Komiki Azoka antolatzen duen Tiza elkarteak, irailean ospatuko zen Nafarroako VII. Azokan fanzineen inguruko erakusketa batean kokatzeko.
Erakusketarako lanak aurkeztu eta gero, Azokako antolatzaileek jakinarazi zieten H28-koei bi lan ez zituztela erakusketan jarriko, eta edukia izan zela haiek atzera botatzeko arrazoia: Opus Dei eta pedofilia eskandaluak zituen gaitzat marrazki batek eta besteak Burlatan ‘Tortura’ zioen horma-irudi bat zela eta Guardia Zibilak egindako atxiloketak ekarri zituen gogora.
H28-ko kideek zentsura kasu argi bat izan zela salatu zuten komunikatu baten bidez.
Aldiz Tiza elkarteak adierazi zuen “H28 aldizkariak aurkeztutako lanak erakusketaren ildo grafikoarekin eta edukiarekin bat ez zetozela hausnartu zen: adierazi zuten erakusketaren bidez fanzinegintzaren erradiografia egin nahi zutela eta beraien asmoa ez zela satira politikoko edo gaurkotasun gaietako erakusketa bat egitea, ez eta umore grafikokoa ere."
H28-ko kideek Iruñeko Katakrak liburu dendan eskaini zuten prentsaurrekoan ezker-eskuin ostiak jotzen jarraitzeko asmoa berretsi zuten, eta satiraren aldarrikapena egin zuten, besteren artean adieraziz “Ez dituzte bi lan zentsuratu, gu zer garen zentsuratu nahi izan dute” eta "Aldizkari satiriko bat gara, satira egiten dugu, eta satira egiten jarraituko dugu". Zentsuratutako lanekin eta beste komikiekin erakusketa antolatu zuten.
Harrera
Aldizkariak harrera ona izan zuen: lehen aleak 10.500 ikustaldi izan zituen, eta ale bakoitzak 400-500 deskarga izan ohi zituen. Aldizkariak komunikabideetan eta Internet sarean ere oihartzun handia izan zuen, eta elkarrizketa ugari egin zizkieten sortzaileei. Twitter sarean 2500 jarraitzaile zituen.
Urte bereko urrian, Komikigunean "Oihua sarean: H28 aldizkari saretirikoa" mahai-ingurua antolatu zen. Dani Fanok moderatu zuen saioa eta bertan parte hartu zuten Iñigo Astizek, Unai Iturriagak eta Patxi Gallegok.
2017: aldizkariaren ibilbidea etetea
2017ko irailaren 28ko alean, aurreabisurik gabe, aldizkariaren editorialean honakoa jakinarazi zuten «28 zenbaki, bi paperezko bilduma, zentsura kasu pare bat, hamaika elkarrizketa eta bazkari eder batzuen ondoren, guk ere modako tendentziari jarraituz, unilateralki erabaki dugu H28 aldizkariaren ibilbidea etetea».
"Unilateralki bai. Izan ere, nagusiki unilateralkilaturik bizi gara euskal marrazkilari eta gidoigileok gure Euskal Herri eder honetan, eta bueno, ba, ordua da argi esan dezagun: gu aberasteko asmotan hasi ginen honetan. Eta orain ba ikusirik, Artur Mas Generalitateko lehendakari ohiak bost milioi euro jasoko dituela auzitegiek jarritako fidantza ordaintzeko, ba igual, akaso, beharbada, apika, agian, pentsatu dugu ba, hoberena izango dela satira eta txorakeriak behingoz uztea, eta guk ere unilateralitatearen bidearekin bat egitea"
2020: aldizkariaren berpiztea
2020ko azaroan H28 aldizkaria sare sozialetan berpiztu zen hainbat komikigileen lanak sareratuz.
Richard Brautigan
Richard Gary Brautigan (Tacoma, Washington, 1935eko urtarrilaren 30a - Bolinas, Kalifornia, c. 1984ko irailaren 14a) estatubatuar idazlea izan zen.
1954an hasi zuen ibilbide literarioa, poema liburu batekin, eta 1964an argitaratu zuen lehen eleberria. Hamar eleberri, bi ipuin bilduma eta lau poesia liburu argitaratu zituen.
Alkoholikoa izan zen helduaroan, eta depresioa eta eskizofrenia jasan zituen. Bere buruaz beste egin zuen tiro batez, eta haren gorpua 1984ko urriaren 25ean aurkitu zuten.
Bildumak
Ipuin bilduma. Ipuin bilduma. Ipuinak eta olerkiak.
Aranga
Aranga Galiziako erdialdean dagoen udalerria da, A Coruñako probintzian eta Betanzosko eskualdean kokatutakoa. 2005ean bere populazioa 2.274 biztanlekoa zen.
Intsulina
Intsulina (latineko insula hitzetik, "uhartea") aminoazidoz osaturiko hormona polipeptidiko bat da. Pankreako Langerhansen uhartetxoetako beta zelulek jariatzen dute, aitzindari ez aktibo moduan (prointsulina). Karbohidratoen, koipeen eta proteinen metabolismoa erregulatzen du, zelula hepatiko, adiposo eta muskulu eskeletikoetan odoleko glukosa xurgatzen lagunduz. Ehun horietan, xurgatutako glukosa glukogeno bihurtzen da glukogenesi bidez edo gantzen lipogenesi (triglizerido) bidez edo, gibelaren kasuan, bietan. Glukosa gibelean ekoiztea eta jariatzea biziki inhibitzen dute odoleko intsulina kontzentrazio handiek. Intsulina zirkulatzaileak proteinen sintesiari ere eragiten dio ehun mota askotan. Beraz, hormona anaboliko bat da, odoleko molekula txikiak zelulen barruko molekula handi bihurtzea sustatzen duena. Odoleko intsulina maila baxuek kontrako eragina dute, katabolismo orokorra sustatzen baitute, bereziki gorputzeko gantzarena.
Beta zelulak odoleko azukre mailekiko sentikorrak dira, eta, beraz, odolean intsulina jariatzen dute glukosa maila altu bati erantzunez, eta intsulina jariatzea inhibitzen dute glukosa maila baxuak direnean. Intsulinak glukosa hartzea eta zelulen metabolismoa hobetzen ditu, odoleko azukre maila murriztuz. Alboko alfa zelulek, beta zelulen seinaleei jarraituz, glukagoia jariatzen dute odolean, beste modu batean: jariatze handiagoa odoleko glukosa maila baxua denean, eta jariatze txikiagoa glukosa kontzentrazioak handiak direnean. Glukagoiak odoleko glukosa-maila handitzen du, glukogenolisia eta glukoneogenesia gibelean estimulatuz. Odolean dagoen glukosa-kontzentrazioari erantzuteko intsulina eta glukagoia jariatzea da glukosaren homeostasi-mekanismo nagusia.
Intsulina gutxitzen bada edo jarduerarik ez badago, diabetes mellitusa sortzen da, odoleko azukre maila altuko egoera (hipergluzemia). Gaixotasun honen bi mota daude. 1 motako diabetes mellitusean, beta zelulak erreakzio autoimmune batek suntsitzen ditu, eta, beraz, intsulina ezin da sintetizatu, ezta odoletik bereizi ere. 2 motako diabetes mellitusean, beta zelulen suntsipena ez da 1. motakoa bezain nabarmena, eta ez da prozesu autoimmune baten ondorio. Horren ordez, amiloidea pilatzen da pankrea-uharteetan, eta horrek, ziurrenik, aldatu egiten ditu haren anatomia eta fisiologia. 2. motako diabetesaren patogenesia ez da ondo ezagutzen, baina badakigu uharteetako beta zelulen populazioa murriztea, bizirik irauten duten uharteetako beta zelulen funtzio jariatzailearen murrizketa eta ehun periferikoen intsulinarekiko erresistentzia inplikatuta daudela. 2. motako diabetesaren ezaugarria da glukagoiaren jariakina areagotu egiten dela, eta odoleko glukosa-kontzentrazioak ez diola eragiten, ezta odolari erantzuten ere. Hala ere, odolean intsulina jariatzen jarraitzen da, gluzemiari erantzunez. Ondorioz, glukosa odolean pilatzen da.
Giza intsulina proteina 51 aminoazidok osatzen dute eta 5808 Da-ko masa molekularra du. A kate batez eta B kate batez osatutako heterodimero bat da, elkarren artean lotura disulfuroz lotuak. Intsulinaren egitura zertxobait aldatzen da animalia-espezie batetik bestera. Aldaketa horien ondorioz, gizakiak ez diren animaliengandik datorren intsulina eta giza intsulina neurri batean desberdinak dira, eraginkortasunari dagokionez (karbohidratoen metabolismoaren gaineko efektuetan). Txerri-intsulina giza bertsioaren oso antzekoa da, eta asko erabili zen 1 motako diabetikoak tratatzeko, giza intsulina kopuru handietan DNA birkonbinatzailearen teknologien bidez sortu aurretik.
Intsulina izan zen aurkitu zen lehen hormona peptidikoa. Frederick Banting eta Charles Herbert Best, Torontoko Unibertsitateko J. J. R. Macleoden laborategian lan egiten zutenak, izan ziren 1921ean intsulina txakurren pankreatik isolatzen lehenak. Frederick Sangerrek 1951n sekuentziatu zuen aminoazidoen egitura, eta, ondorioz, intsulina bihurtu zen erabat sekuentziatutako lehen proteina. Egoera solidoan dagoen intsulinaren kristal-egitura Dorothy Hodgkinek zehaztu zuen 1969an. Intsulina ere kimikoki sintetizatutako eta DNAren teknologia birkonbinatzaileak sortutako lehen proteina da. OMEren Funtsezko Sendagaien Zerrendan agertzen da, oinarrizko osasun-sistema batean behar diren sendagai garrantzitsuenak.
Eboluzioa eta banaketa espezieetan
Intsulina duela mila milioi urte baino gehiago sortu ahal izan zen. Intsulinaren jatorri molekularrak zelulabakarreko eukarioto sinpleenetakoak dira, gutxienez. Animaliez gain, onddoetan eta protistoetan intsulinaren antzeko proteinak daudela ere badakigu.
Funtzioa
Intsulinak odolean dagoen glukosa maila jaisten du. Hau lortzeko, intsulina bi mailetan aritzen da:
Bestalde, intsulina zelula mintzaren errezeptorei lotzen da, eta zelulak glukosarekiko duen iragazkortasuna areagotzen du. Modu horretan glukosaren kontsumoa errazten du.
Glukosaren metabolismoa
Glukosa gure organismoaren energia-iturri garrantzitsua da. Gure metabolismoak glukosa oxidatzen duenean (glukolisia, Krebs zikloa eta arnas katearen bidez) energia kimiko ugari (ATP) sortzen da.
Dietaren bidez hartzen dugun glukosaren helmuga honako hau da: erdia (%50a) glukolisian oxidatzen da, %10a glukogeno bihurtzen da eta %40 inguru koipe bihurtzen da (lipogenesi izeneko prozesuaren bidez)
Intsulinarik ezean, glukosa ezin da katabolizatu eta organismoak behar duen energia lortzeko lipidoen katabolismoa aktibatzen du. Ondorioz, gorputz zetoniko ugari sortzen da eta zetosi izeneko asaldura agertzen da.
Diabetesa
Intsulinaren gabeziak odolean dagoen glukosa kontzentrazioaren gehikuntza ekartzen du (hipergluzemia); honen ondorioz glukosa maila handitan kanporatzen da gernutik (glukosuria). Diabetes izeneko gaixotasuna agertzen da, eta gaitz honek jota daudenek intsulina hartu behar dute egunero, aho bidetik zein muskulu barneko bidetik.
Bi diabetes mota daude:
Intsulinaren ekoizpena
Garai batean, diabetikoek behar zuten intsulina txerrien pankreatik erauzten zen (txerrien intsulina eta giza intsulina oso antzekoak dira). Dena den, batzuetan gaixo hartzaileak alergiak pairatzen zituen, eta txerri-intsulinaren garbiketa teknikak hobetu baziren ere, prozesuak arrisku txiki batzuk zituen. Gaur egun intsulina Escherichia coli bakteriotik eskuratzen da ingeniaritza genetikoaren bidez, intsulina kodetzen duten giza geneak bakterio horretan sartuz. Lortutako intsulina oso purua da, eta ez du inongo arazorik sortzen gaixo diabetikoengan
Aurkikuntza
1869an, pankrearen egitura mikroskopioan aztertzen ari zela, Paul Langerhans Berlingo medikuntzako ikasleak ehun kumulu batzuk identifikatu zituen, ordura arte oharkabean igarotako pankrean zehar barreiatuak. Hasiera batean, ez zen ezagutzen "zelula pilo txiki" horien funtzioa, geroago Langerhans irlak bezala ezagutzen zirenak, baina Édouard Laguessek gerora iradoki zuen jariakinak sor zitzaketela, digestioa erregulatzeko. Paul Langerhansen semeak ere, Archibaldek, funtzio erregulatzaile hori ulertzen lagundu zuen.
1889an, Oskar Minkowski medikuak, Joseph von Meringekin lankidetzan, txakur osasuntsu baten pankrea atera zuen, ustez digestioan betetzen zuen papera egiaztatzeko. Gernua aztertzean, azukrea aurkitu zuten, eta pankrearen eta diabetesaren arteko harremana ezarri zuten lehen aldiz. 1901ean, Eugene Lindsay Opie mediku eta zientzialari estatubatuarrak beste urrats handi bat eman zuen pankrearen funtzioa Langerhanseko irlatxoetara isolatzean: "Diabetes mellitusa, pankreako lesio baten ondorioa denean, Langerhanseko irlatxoen suntsipenak eragiten du, eta gorputz horiek partzialki edo erabat suntsituta daudenean bakarrik gertatzen da".
Hurrengo bi hamarkadetan, ikertzaileek hainbat saiakera egin zituzten irlatxoen jariakinak isolatzeko. 1906an, George Ludwig Zuelzerrek arrakasta partziala lortu zuen zakurren tratamenduan, estraktu pankreatikoarekin, baina ezin izan zuen bere lanarekin jarraitu. 1911 eta 1912 artean, E.L. Scottek, Chicagoko Unibertsitatekoak, estraktu pankreatiko urtsuak probatu zituen eta "glukosuria pixka bat murriztu" zela ikusi zuen, baina ez zen gai izan zuzendaria bere lanaren balioaz konbentzitzeko; eten egin zen. Israel Kleinerrek antzeko ondorioak izan zituen Rockefeller Unibertsitatean 1915ean, baina Lehen Mundu Gerrak bere lana eten zuen eta ez zuen berriro hartu.
1916an, Nicolae Paulescuk estraktu pankreatiko urtsu bat garatu zuen, txakur diabetiko batean injektatuta, odoleko azukre mailak normalizatzen zituena. Lehen Mundu Gerraren ondorioz esperimentuak eten behar izan zituen, eta 1921ean Bukaresten egindako lanari eta txakur diabetiko batekin egindako probei buruzko lau artikulu idatzi zituen. Urte horretan bertan argitaratu zuen "Recherche sur le rôle du pancréas dans l'assimilation nutritive".