cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
C-3 linea (Bilboko Renfe Aldiriak)
Bilboko Renfe Aldirien C-3 linea (estilitzatua) sareko lau lineetako bat da. Lineak 22 geltoki eta 40 kilometro ditu guztira eta Bilbo–Abando-Indalecio Prieto geltokia, Bilbo udalerrian dagoena, Urduñako geltokiarekin lotzen ditu, Urduña udalerrian.
2019. urtean, 4 670 000 bidaiari eraman zituen, sareko 4tik 1.
Historia
Orduan, hiru linea inauguratu ziren:, eta linea. Linea horrek, zehazki, Bilbo–Abando Indalecio Prieto eta Urduña geltokiak arteko ibilbidea egiten zuen.
2005eko urtarrilaren 25ean la Peñako geralekua inauguratu zen, Bilbo–Abando Indalecio Prieto eta Ollargan geltokien artean. Geltokia, mendi-mazela baten gainean dago. Geltokia eraikitzeko lanek eremua berrurbanizatzea ere ekarri zuten, baita geltokiaren ondoan plaza berri bat jartzea ere. Gainera, paisaia berroneratzeko hainbat lan egin dira.
2008ko abenduaren 18an Miribillako geltokia inauguratu zen, Bilbo–Abando Indalecio Prieto eta la Peña geltokien artean. Igogailu handi batzuek Bilboko auzo berria RENFEk operatutako aldiriko sarearekin lotzea ahalbidetzen dute, geltokia Abandoko terminalarekin bi minututan inguratuz.
2009ko azaroaren 19an Amurrio–Iparraldeko geralekua inauguratu zen, Salbio eta Amurrioko geltokien artean. Alkinar eta San Jose auzoen artean dago.
Bidea
Trena Abandoko erdiguneko geltokian hasten da, Abando-Indalecio Prieto gaur egun. San Frantzizko auzorantz abiatzen da, eta handik Bilbo-Santurtzi burdinbidetik eta Bilbo-Santander burdinbidea banatzen da. Zabala auzoan sartu, Miribillako geltokian, eta hego-ekialderantz abiatu, Basaurirantz, la Peña eta Ollarganen gelditzen. Basauriko udalerrian, Bidebieta–Basauri, Bilboko metroaren Basauriko geltokitik gertu, Abaroa–San Migel eta Basauriko geralekuak daude. Jarraian, hegoalderantz jarraitzen du eta Arrigorriagara iristen da. Arrigorriagako geltokiaren ondoren, Ugaora iristen da, Ugao-Miraballes geralekura, eta bere bideari jarraitzen dio Nerbioi ibarratik Bakiolako geralekurantz. Gorago, Arrankudiaga, Arbide eta Arakaldoko geralekuak daude, Arrakudiaga eta Arakaldo udalerrietan. Linea orain Arabako lurralde historikoan sartzen da
Arabara Aretako geltokitik sartzen da, Laudioko udalerrian. Ondoren, Laudioko geltokia bera eta Santa Kurutz–Laudio geralekua, Cerámicas de Llodio izen zaharra, daude. Nerbioi ibaiaren harana estutzen hasten da, eta malda handitzen hasten da. Luaiondora iristean, Luaiondoko geltokia dago. Ondoren, burdinbidea Amurrion sartzen da. Erdian, Tapiako geraleku zaharra dago. Salbioko geralekutik egiten du, eta Amurrio–Iparralde geralekutik jarraitzen dio. Amurrioko erdigunea ekialdetik inguratzen du trenak, bertan baitago Amurrioko geltokia. Ondoren, Nerbioi ibarretik jarraitzen du, Iñarratxun geldituz, Arabako azken geltoki kantauriarrean. Ondoren, burdinbidea Bizkaiko Urduña udalerrian sartzen da.
Ustiapena
Gaur egun, Renfe Operadora enpresak ustiatzen du linea.
Batez besteko denborak
Ibilbideko batez besteko denborak adierazgarriak dira, eta trafikoaren edo beste ezusteko batzuen arabera alda daitezke.
Flota
Linean 4 ibilgailuk egiten dute lan guztira.
Tarifak
Linea honek Bilboko Renfe Aldiriak sareko tarifak aplikatzen ditu.
Guneak
Lineak Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 5 gune zeharkatzen ditu:
Bidaiariak
Azkeneko bi hamarkadetan bidaiari gehieneko urtea 2006 izan zen, 8 720 000 balioztapen egin zirela.
2003tik 2004ra bidaiarien beherakada nabaria gertatu zen, Bizkaiko Garraio Partzuergoaren hitzetan lan-gatazkek zerbitzuan eragindako gertakarien kausaz.
Bilboko Renfe Aldiriak sareko gainerako lineak ez bezala, linea horretako bidaiariak beti egon dira konstante edo konstante 2008 baino lehen, ez baitzen linea hori ordeztuko zuen linearik sortu.
2007an lineak milioiko bidaiarien beherakada jasan zuen. Urte horretatik aurrerako jaitsierak txikiagoak izan dira, baina garrantzitsuak, urtero 800 000 bidaiari inguru galdu direla. Urteroko beherakaden zergatien artean Renfe Creditrans sarera sartu ez izana identifikatu zen. 2010ean, lehenbiziko aldiz, 6 milioi bidaiari baino gutxiago ibili ziren linean zehar. Urte horretan Creditrans sistemara sartu zen, eta jaitsiera gelditu egin zen, bidaiari kopuruak apur bat gora egin baitzuen. Urte horretan, lineak 5,5 milioi bidaiari berreskuratu zituen.
Hala ere, urte bete geroago bidaiarien beherakadak aurrera jarraitu du, 4 580 000 eta 2013an 3 960 000 bidaiari garraiatuz.
Knockmore (Mayo konderria)
(irlanderaz Cnoc Mór) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 4.000 biztanle ditu.
Poitouko astoa
Poitouko astoa, Okzitaneraz "ase de Poitou", frantsesez "baudet du Poitou", Frantziako eta Okzitaniako bertako asto arraza bat da. Bere jatorrizko eskualdeak Peitau Charantas zein Landetako ipar aldea dira.
Ezaugarriak
Asto hauen ezaugarrien artean beraien ilaia luzea eta soin gurutzeraino altuera handia daude, 150 cm. inguru.
Sharon (Wisconsin)
Sharon Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Portage konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
C-3 linea (Bilboko Renfe Aldiriak)
Bidaiariak
2013an hondoa jo eta hurrengo bi urteetan bidaiarien igoera gertatu da, nahiz eta oso ahula izan, 2016an 4 080 000 bidaiari zenbatu zirela.
2016 eta 2019 artean, bidaiari kopurua handitzen hasi zen gutxienez, 2016an 4 080 000 izatetik 2019an 4 670 000 izatera.
Etorkizuna
Ez dago aurreikusitako etorkizuneko jarduerarik
Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea
Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea (EHAZE) euskal gizartean eta kulturan antzerkia bultzatzeko asmoz sortutako elkarte nazionala da.
Ezaugarriak
Elkartea 2010eko ekainean aurkeztu zen; hiru urte lehenago Hik Hasi aldizkariaren topaketetan antzerkiaren munduko lagun ugarik egin zuten hausnarketaren ondorioa izan zen. Euskal Herri osoko pertsonak bildu ziren eta Josu Kamara izendatu zuten lehendakari. Idoia Gereñu eta Oskar Aranzabal ere zuzendaritza taldeko kideak dira. Egoitza Azpeitiko Enparan dorretxean du.
Barne antolaketan bost arlo ditu: zuzendaritza, dokumentazioa, formakuntza, sustapena eta komunikazioa.
Helburuak
Xede nagusia euskarazko antzerkigintzaren beharrei erantzutea izanik, esparru hauek landu nahi dituzte:
Poitouko astoa
Arrazaren egoera
Equus Survival Trust elkartearen arabera, arraza oso egoera larrian dago.
Gelditasuna ekaitzean
Gelditasuna ekaitzean 2022ko Alberto Gastesi donostiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Sinopsia
Lara Paristik Donostiara itzuli da, Telmorekin, bere bikotekidearekin, hirian behin betiko bizitzeko asmoz. Daniel ez da inoiz hiritik atera, orain bere andregaiarekin bizi da, Verarekin, eta amaren etxe agentzian egiten du lan. Lararen eta Danielen bizitzak gurutzatu egingo dira salgai den etxebizitza baten bisitaldian, baina agian ez da elkar topatzen duten lehen aldia, eta agian haien bizitzak ezberdinak izan zitezkeen.
Oretaniar
Oretaniar (Oretani) ipar-ekialdeko Andaluzian eta hegoaldeko Mantxan bizi zen iberiar herria izan zen.
K.a. III. mendera arte independenteak izan ziren baina K.a. 228an Helicengo guduan Orison erregea menderatua izan zen eta harrezkero kartagotarren aliatu bilakatu ziren.
Arte higigarri
Arte higigarri kontzeptua, beraz, paleolitoko labar artearekin alderatzen da. Azken hau ezin eraman daiteke, haitzulo edo harkaitzetan egina dagoelako. Neolitoko eta Metalen Aroetako estatua-zutarriak eta hilarriak bezalako tamaina handiko lanak ere ez dira arte higigarritzat hartu behar.
Arte higigarria biziki dibertsoa da, ez baititu soilik artelanak hartzen (estatuatxoak eta apaindurak kasu), baina baita objektu funtzional eta tresna apainduak ere. Honela, Paleolitoko arte higigarria dago, non, esate baterako, plakatxo grabatuak, paleolitoko Venusak, apaingarriak eta arpoi, azagaia eta bultzagailu apainduak dauden. Europar epipaleolitoan errekarri margotu aziliarrak oso bereizgarriak dira.
Metalen Aroan, elementu guzti hauei metalezko objektuak, objektu harranditsu eta erritualak, paparrekoak eta armak gehitzen zaizkie; guztiak biziki sofistikatuak ziren apainketa teknikekin eginak: zilar nielatua, filigranak, bozelketa, damaskinatua, moldeoa argizari galdura, eta abar.
Tella
Tella Tella-Sin udalerriaren burua da, Sobrarbe lurraldean, Huescako probintzian, Aragoian (Espainian). Bielsa haranaren gaineko gailur batean kokatuta, Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalatik gertu dago. Sorginen tradizio handia du. Tella Bielsatik 24 kilometrotara dago.
Demografia
Gizakiaren presentzia aurrehistoriatik dator; horrela adierazten dute inguruan aurki diren aztarnak. XV. mendean 22 su zituen baina XX mendean biztanleria asko jaitsi da. 1992an 12 biztanle zituen. 2008an 21 zituen zentsuaren arabera.
Maury (Ekialdeko Pirinioak)
Maury Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Tella
Sorginak
Sobrarbe lurraldearen tradizioan Tellan sorginen presentzia ohikoa izan da. Toponimian ere sorginak oso presente daude. Herrian ere badago sorginei eskainitako dantza berezi bat, Danza d’as Bruxas. Hori gutxi izango balitz, gaur egun herrian sorgineei eskainitako etxe-museoa dago, Casa de la Bruja museoa (Sorginaren Etxearen museoa) alegia.
Maury (Ekialdeko Pirinioak)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 594 etxebizitza zeuden, 414 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 104 bigarren erresidentzia ziren eta 76 hutsik zeuden. 549 etxeak ziren eta 45 apartamentuak ziren. 414 etxebizitza nagusietatik 317 bere jabearen bizilekua ziren, 76 alokairuan okupaturik zeuden eta 21 doan lagata zeuden; 29 etxek bi gela zituzten, 91 etxek hiru zituzten, 120 etxek lau zituzten eta 173 etxek bost zituzten. 293 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 222 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 119 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 519 ziren, horien artean 354 aktiboak ziren eta 165 inaktiboak ziren. 354 pertsona aktiboetatik 311 lanean zeuden (177 gizon eta 134 emakume) eta 43 langabezian zeuden (21 gizon eta 22 emakume). 165 pertsona inaktiboetatik 59 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 68 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Maury udalerrian 417 unitate fiskal zeuden, 874 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.321 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 46 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 funeraria, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 4 igeltseroak, 2 margolariak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak eta 5 jatetxeak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak eta 2 okindegiak ziren.
Filigrana (artisautza)
Filigrana metal preziatu batekin (urrea edo zilarra arruntki) hari biziki finak egitean datzan urregintza tekinika bat da, ondoren hari hauekin bitxigintza lan delikatuak egiteko.
Maury (Ekialdeko Pirinioak)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Filigrana (artisautza)
Filigranazko bitxia da bitxi arin bereizgarriena. Berez aipaturiko filigrana bere apaindura beste mota batean laua urre grabatuz edo grabatu gabeaz egingo litzatekeena biziki ahula den soka bat imitatuz kurriken bidez aldi berean okertutako urre edo zilarrezko bi hariren bidez egiten den bitxi bat da. Lehen begiratu batean, soka horrek hari grabatu bat dirudi.
Maury (Ekialdeko Pirinioak)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Filigrana (artisautza)
Historia
Filigrana Kristobal Kolonen aurreko Amerikako zenbait herrik ezagutu zuten. Horien artean, mixtekak aipatu behar dira; haien lanek Erdialdeko Amerikan hedapen handia izan zuten urreginak zirenak. Urrezko filigranaz landutako objektu ugari aurkitu dira Mixteka Eskualdean, Coixtlahuaca eta Yanhuitlan bezalako tokietan, Kolonen aurreko bitxien suntsipena gora-behera askotan Europara bidali ziren urre lingoteak egiteko urtuak izan zirenak. Mixtekar filigranako bitxigintzaren bitxirik ezagunenetako bat Oaxacako Alban Mendiko 7. hilobian aurkitutako Mictlantecuhtli Heriotzaren Jauregiaren paparraldea da.
Maury (Ekialdeko Pirinioak)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoak barra asimetrikoak
Emakumezkoen barra asimetrikoak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Ariake Gimnastika Zentroan egin zen 2021eko uztailaren 25etik abuztuaren era bitarte. 90 gimnastek hartu zuten parte, 53 nazionalitatekoak.
Nina Derwael belgikarrak irabazi zuen, eta bere herrialderantzako lehen domina irabazi zuen gimnastika artistikoan. Anastasia Iliankova errusiarrak zilarra erabili zuen. Sunisa Lee estatubatuarrak brontzea eskuratu zuen, bere hirugarren domina.
Txapelketa
Emakumezkoen sailkapen fasean notarik onena izan zuten zortzi gimnastek parte hartu zuten finalean, herrialde bakoitzetik gehienez ere bi.
Sailkapena
Erreserban geratu ziren hiru gimnastak honakoak izan ziren:
P. G. T. Beauregard
Pierre Gustave Toutant-Beauregard (St. Bernard parrokia, Louisiana, 1818ko maiatzaren 28a - New Orleans, 1893ko otsailaren 20a) militar konfederatua izan zen. Estatu Batuetako Gerra Zibila Fort Sumterren aurkako erasoarekin hasi zen 1861eko apirilaren 12an.
Jatorri frantseseko familia katoliko batean jaio zen. Ingeniaritza zibil eta militarra ikasi zuen West Pointeko Akademian eta ingeniarien ofizial gisa parte hartu zuen Estatubatuar-Mexikar Gerran. 1861ean Estatu Batuetako armada utzi eta konfederatutako armadako lehen brigadier jenerala bihurtu zen.
Gerra zibilean Bull Rungo lehen gudua irabazi zuen eta armada zuzendu zuen Shiloheko guduan eta Corintheko setioan. Petersburg hiria ere arrakastaz defendatu zuen. Harreman txarrak izan zituen Jefferson Davis presidentearekin eta beste jeneral batzuekin
Gerra ostean Louisianara itzuli zen eta beltzen eskubide zibilak defendatu zituen.
Inch'Allah Dimanche
Inch'Allah Dimanche (إن شاء الله الأحد) 2001eko Yamina Benguigui frantziar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
1974an, Zouinak Aljeria jaioterria uzten du hiru seme-alaba eta bere amaginarreba menderatzailearekin Frantzian senarrarekin elkartzeko, azken hamar urteetan bertan lanean aritu dena.
Ptychozoon lionotum
Ptychozoon lionotum Ptychozoon generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Lecanvey
(irlanderaz Leac an Anfa) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena.
Cabrièiras (Hérault)
Cabrièiras Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cabrières udalerrian erroldatutako biztanleak 445 ziren. Familiak 202 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (30 bakarrik bizi ziren gizonak eta 34 bakarrik bizi ziren emakumeak), 69 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 315 etxebizitza zeuden, 200 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 91 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 286 etxeak ziren eta 29 apartamentuak ziren. 200 etxebizitza nagusietatik 143 bere jabearen bizilekua ziren, 44 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 94 etxek bost zituzten. 128 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 88 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 255 ziren, horien artean 186 aktiboak ziren eta 69 inaktiboak ziren. 186 pertsona aktiboetatik 165 lanean zeuden (87 gizon eta 78 emakume) eta 20 langabezian zeuden (6 gizon eta 14 emakume). 69 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cabrières udalerrian 210 unitate fiskal zeuden, 466,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.049 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Cabrières udalerrian 57 nekazaritza-ustiategi zeuden, 368 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kairos
Kairos ("καιρός" grezierazko hitzetik) denborarekin lotutako kontzeptua da, baina ez hau kalkulatzeko, horretarako kρόνος (krónos) baitzegoen, haren kualitatea neurtzeko baizik. Literalki "une egokiena" adierazi nahi du. Greziako filosofian eta kristau teologian Jainkoaren denborarekin lotzen zen. Orokorrean, zerbait garrantzitsua gertatzen den denbora unea definitzen du. Kairos jainko hegodun bezala errepresentatzen zen, pasako dela adierazteko. Jainko bezala Kairos ia ezezaguna zen; Kronos, aldiz, Antzinako Greziako jainko garrantzitsua zen.
Kairos Greziako mitologian
Antzinako Greziako mitologian klimaren eta urtaroen jainkoa zen. Orokorrean Zeus eta Tycheren seme txikiena bezala da ezaguna. Horren arabera Kronosen biloba zen eta azken hau boterean ez zegoenean bizi izan zen.
Errepresentazioa
Kairos jainkoa burusoila, baina buruan ile mataza duen gazte bat bezala errepresentatu da; bi hegalak ditu eta ezkerreko eskuan desorekatuta dagoen balantza.
Gure aldetik igarotzen denean hiru aukera daude: Kairos-ek latinez opportunitas hitza eman du (hots, 'aukera', 'egoeraz baliatzea').
Kairos beste kulturetan
Txinatarrek badute Kairos-en antzeko kontzeptu bat: Tse
August Thyssen
August Thyssen (Eschweiler, Alemania, 1842ko maiatzaren 17a - Landsberg, Westfalia, Alemania, 1926ko apirilaren 4a) enpresaburua izan zen. Metalgintza lantegi bat zuen Duisburgen eta 1871n Thyssen konpainia sortu zuen Ruhrko arroan, Mülheimgo hirian, eta aurrerantzean Bismarcken industria-politikaren bultzatzaile nagusietako bat izan zen.
Lehen Mundu Gerraren ondoren, Versaillesko Itunaren aurka jokatu zuten alemaniar goi-industriarien bozeramailea izan zen, eta 1923an preso hartu zuen Frantziako Armadak, Ruhrko lurrak okupatu ondoren. 1926an enpresa handitu eta 'Vereinigte Stahlwerke A. G. konpainia sortu zuen.
Besteak beste, Friedrich "Fritz" Thyssen (Mülheim an der Ruhr, 1873) alemaniar enpresaburua, bere semea izan zen.
Litioforita
Litioforita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Litioforita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Memento mori
Memento mori latinezko esaldi bat da, euskaraz "Hilko zarela gogoratu" esan nahi du, "Hilkorra zarela gogoratu" zentzuan. Ohikoa den gai bat identifikatzeko erabiltzen da, bai artean zein literaturan: Bizitzaren iheskortasuna.
Jatorria
Bere jatorria Antzinako Erromako ohitura bitxi bat da. Imperator delakoak Erromako kaleetan barna garaile desfilatzen zuenean, bere atzetik morroi batek giza naturaren mugak oroituarazten zizkion, handinahikerian erori ez zedin, eta jainko ahalguztidun baten antzera bere boterea legeak eta ohiturek ezartzen zituzten mugetatik at erabil ez zezan. Esaldi hau aipatuz egiten zuen, nahiz eta Tertulianoren testigantzaren arabera ziurrenik erabilitako esaldia honako hau litzateke :
Agerpenak artean
Esaldi hau artearen historian hildakoen errepresentazioak izendatzeko ere erabili izan da.
Euskal Herrian
Euskal Herrian hilerrietan eta beste toki batzuetan hitzezko inskripzioak erabili izan dira (Europako beste herrialde batzuetan bezala), baita euskaraz ere, memento mori zentzuarekin. Kanpoastuetako sarreretan idatzi ohi ziren XX. mendera arte halakoak, Gipuzkoan zenbait herritan errepikaturiko leloa, euskarazko aldaera desberdinekin, honelakoa da: "Laster esango dute zuengatik gugatik esaten ohi dena orain. Hil ziren!". Honelakoak irakur daitezke Hernaniko hilerrian, Polloekoan Donostian (gazteleraz ere bai, ate baten alde banatan bi hizkuntzak) , Oiartzungoan (eraitsia), eta beste batzuetan. Beste hilerri batzuetan beste mezu antzeko baino laburragoak dira. Gaintzakoan eta Orendaingoan, "gaur ni, bihar zu" ; Fikakoan "Suek sariena ixan ginien gu / Gu gariena i(xen)go sarie suek". Erdarazko mezuak ere badira, adibidez Lizarran edo Abadiñon ("No hay ciencia ni poder ni mañana / que del filo de la guadaña / egsimir a nadie pueda / resígnate y a Dios ruega"), eta hilerri sarreretan direnez aparte, barrualdeetan ere egoten dira gogorakizunak idatzira, Abadiñon bertan , eta Berrizen adibidez (hemen euskaraz: "Ni gaur ta zu bihar, hona ekarri behar" eta "Lehen bizi arren harro, orain usteltzen nago", grafia zaharrez baina ).
21. mendean, mezu hauek umore beltzeko iruzkinekin hartu ohi dira. Iñaki Segurola idazleak kartel horiek merezi ez zituztelakoan hildakoek, ordezkapenak proposatu zituen : “barre asko egin”, “lepo jo”, “ez izan presarik”, “bake gehitxo gauza onerako”... Formula ordezkapenik ez da gertatzen ari 21. mendean, ezta inskripzio berririk, ez bada lehengoak eraitsi egiten dituztela sinbologia berriekin ordezkatzeko (baina inskripzio batzuk gorde dira eta berrikuntzetan errespetatu). 20. mendeko azken laurdenean hilerriak akonfesional bihurtu dira, eta ez da jada ohikoa katolizismoaren testuekin hornitzea.
Odontostoechus lethostigmus
Odontostoechus lethostigmus Odontostoechus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Sekillaga
Sekillaga edo Mugarriaundi Elgeako mendilerroan dagoen mendi bat da, mendilerroaren erdi ekialdean kokatua. Bere garaiera, 1.152 metrokoa da, eta, mendilerroko mendien artean, hirugarren garaiena da, Aumategi eta Gaboñoren ondoren.
Araba eta Gipuzkoa arteko mugan bertan dago, Oñatik Barrundiarekin duen mugan, azken herri honen iparrekialdeko azken muturrean.
Bere tontorrean menhir edo zutarri bat dago. Saltarrikoa bezala, hau ere etzana dago.
Historia
Mendi honen tontorretik gertu dagoen San Juan mendatea Arabako Lautadatik Arantzazuko Santutegira zihoazen erromesek oso sarri erabiltzen zuten, Calahorrako galtzada erabiliz. Loiolako San Inaziok, Iruña babesten ari zela zauritua izan zenean, mendiak igaro zituen, mendate hontatik, 1520. urtean. Bere zaurietatik sendatu ondoren, Arantzazura itzuli zen eta berriz igaro zuen mendate hau, Najera edo Naiarara joateko. Uste denez, bisita honetan bere botuak egin zituen San Inaziok, Ama Birjinaren irudiaren aurrean.
Irispideak
Mendi honetara igotzeko bideak, oso ugariak dira
Larreatik
Larreatik, bidea oso antzekoa da. Herritik, iparralderantz doan bide bat abiatzen da. Bide honetan 800 metro inguru ibili ondoren, futbol zelai bat utzi behar da ezkerretara. Gero, ezkerretara utzi behar da Ardanubeta urmaelera doan bidea eta Gisardibelera joan behar da. Hemen, goitiera irabazten hasten da. Ondoren, eskuinetarantz Juansasi magalpetik Askaito labarlekurantz sartzen da, San Juan mendatera helduz. Eskuinetik, tontorrera hel daiteke haizerroten bideari jarraiki.
Espainiako enbaxada Guatemalan erretzea
1980ko urtarrilaren 31an, osteguna, Guatemalako Poliziak ―Fernando Romeo Lucas-García (1924-2006) diktadorearen aginduz― Espainiak Guatemalan duen enbaxada setiatu, erre eta inbaditu zuen. 37 lagun hil zituzten fosforo zuriarekin.
Testuingurua
Fernando Romeo Lucas Garcíaren diktadurapean bizi baldintza gogorrez gain errepresio handia pairatu zuen Quiché departamentuak, hori salatzeko Nekazarien Batasuneko Batzordeak (CUC) eta gizarte mugimendu desberdinek, langileak, kristauak eta Robin García Ikasle Fronteko kideak mobiliziazioetara deitu zuten.
Lucas García jeneralak interes ekonomikoak zituen Iparraldean, Fray Bartolomé de las Casasen lurren jabe zen (Alta Verapaz) eta Shenandoah Oil-en, Ixcán, (Quiché) petrolioa ikertzen ari zen konpainiako bazkidea baitzen.
Máximo Cajal López enbaxadoreak (1935-2014) El Quiché departamendua bisitatu zuen, Nekazarien Batasunerako Batzordeko (CUC) ordezkariekin eta Gustavo Meoño gerrillari buruzagiarekin bildu zen, Pobreen Guerrilla Armatuaren (EGP) kidea. ''¡Saber quién puso fuego ahí! (2000)'' liburuan, Felipe González-en hitzaurrea zuena, Quiché-ra egindako bisitak apaiz espainiarrak bisitatzeko helburua zuela esan zuen ordea. 2005ean, Espainiako El País egunkariak Cajal-en gogoeta bat argitaratu zuen.
Gertaera
Ustez, Kultura Hispaniar Institutuaren ospakizun bat antolatze aldera 1980ko urtarrilaren 31ko eguerdian Eduardo Cáceres Lehnhoff (Guatemalako presidenteorde ohia), Adolfo Molina Orantes (Atzerri ministro ohia eta Hagako Nazioarteko Justizia Auzitegiko kidea) eta Mario Aguirre Godoy (Guatemaliako jurista) Espainiako enbaxadan bilduak ziren Máximo Cajal López Enbaxadorearen eskariz.
30 lagun sartu ziren enbaxada okupatzera, haien artean USAC-eko ikasleak eta Quiché-ko nekazariak, Guatemalako ipar-mendebaldean gertatzen ari ziren sarraskietan Espainiaren esku-hartzea eskatzeko. Garaiko Gobernuak esan zuen eta sarraskiaren epaiketan frogatutzat geratu zen, Cajal enbaxadoreak okupazioa emango zelaren berri bazuela. Ondoren, Guatemalako segurtasun indarrek enbaxada setiatu eta indarrez sartu ziren espainiar lurralde subiranoa inbadituz. Eraikinaren bigarren solairuko gela batean errefuxiatu ziren guztiak eta bertan hasi zen sutea, ustez segurtasun indarrek fosforo zuria jaurti zuten. Espainiako prentsak polizia baten argazkiak argitaratu zituen su-jaurtigailu batekin, hainbat biktima tirokatu zirela baieztatu zuten lekukoek eta peritu frogek. Guatemalako Gurutze Gorriari atxikitako Odette Arzú lekukoaren arabera, biktima gehienak gerritik gora erre zituzten. Larrialdi zerbitzuei eraikinean sartzea eragotzi zitzaien sua bere kabuz itzali arte. Adolfo Molina Sierra, Adolfo Molina Orantesen semea, gertaeren lekuko izan zen ere.
37 hildako egon ziren, hiruk lortu zuten sarraskitik irtetea: Máximo Cajal López enbaxadoreak, Mario Aguirre Godoy abokatua eta Gregorio Yujá Xoná nekazari manifestariak. Gau hartan, Yujá Xoná Herrera Llerandi ospitaletik bahitu eta torturatu zuten; bere gorpua San Carlos Unibertsitateko errektoretzaren aurrean bota zuten, eta lepotik zintzilik zegoen kartel bat zeukan "Cajal, komunista, berdin gertatuko zaizu". Cajal enbaxadorea Costa Ricako enbaxadari esker ihes egin eta herrialdetik atera zen gau horretan. Estatu Batuetako enbaxadorearen etxean aterpea eskatu zuen, non eraso bat jasan zuten eraikinaren kontra balak jaurtitzean. Biktimen ehorzketa egunean Gustavo Adolfo Hernández eta Jesús España ikasleak hil zituzten.
Hildakoak
Enbaxadako sarraskian hil zirenen izen batzuk hauek dira:
Enbaxadako beste hildako batzuk hauek izan ziren:
Harreman diplomatikoak apurtu eta berrestea
Behin enbaxadorea Guatemalatik alde egin zuela, Espainiako Gobernuak harreman diplomatikoak hautsi zituen Guatemalarekin. Hilabete geroago, Roberto Mertins Murúa Rafael Landívar Unibertsitateko irakasle eta Guatemalako Kultura Hispanikoko Institutuko (CCE/G) zuzendaria hil zuten, 55 tiro jaso zituen ―gaur egun Guatemalako Espainiako Kultur Zentroa (CCE)― Espainiako Telebistan agintari militarren jarrera kritikatu zuen.
1996ko martxoan, Eduardo Stein, Álvaro Arzú presidentearen Kanpo Arazoetako ministroak Espainia bisitatu zuen ofizialki eta Espainiako Gobernuari eta herritarrei "barkamen publikoa" eskatu zien "ekintza lotsagarriagatik", Espainiako enbaxadaren aurkako erasoa horrela deskribatu zuen:"«Nazioarteko zuzenbidearen urraketa ez ezik, Guatemalako historiako pasarte ilunenetako bat»"Steinek aitortu zuen pertsonalki "lotsatuta" sentitu zela horrelako ekintza basatiengatik eta Máximo Cajal enbaxadorearen aurkako kanpaina maltzur eta faltsuagatik, 2014an Yago Pico de Coaña garaiko Guatemalako Espainiako enbaxadoreak jakinarazi zuenez.
1998ko otsailaren 3an, Guatemalako Kongresuak aho batez adostu zuen:"«1980an nekazari talde batek ontzat eman zituela pobrezia eta muturreko pobreziaren artean nahasten diren guatemaltar gehienen sufrimenduak, beharrak eta eskaerak, hartuz. Espainiako enbaxadaren gainetik, mundua euren egoeraz jabetzeko helburu bakarrarekin»."
Epaiketa
2014ko urriaren 1ean, Guatemala Hirian, Pedro García Arredondo Polizia Nazionaleko buru ohiaren aurkako epaiketa hasi zen Arrisku Handiko B Lehen Epaitegian, 37 pertsona hiltzeagatik. Rigoberta Menchú Bakearen Nobel saridunak, gertaera honetan aita eta lehengusu bat galdu zituenak, prozesuan deklaratu zuen, eta auzi-jartzaile gisa ere parte hartu zuen. Arredondoren defentsak ziurtatu zuen bere ordezkariak ez zuela inor ateratzea eragotzi; gainera, "alboko-kalteak" egotea ohikoa zela argudiatu zuen.
Arredondok egun desagertu den Polizia Nazionalaren komando bat zuzentzen zuen eta, Fiskaltzak egindako ikerketen arabera, bera izan zen nekazari eta ikasle taldea zegoen enbaxada erretzeko agindua eman zuena.
Guatemalako fiskaltzak, biktima bakoitzeko hogeita hamar urteko espetxe zigorra eskatu zuen gehi beste 80 urte, bi hilketa saiakera delitugatik.
Aho batez, Irma Jeannette Valdés, Sara Yoc Yoc eta María Eugenia Castellanos epaileek adierazi zuten García Arredondok nagusien aginduak bete zituela, eta horren ondorio izan zirela 37 hildakoak, 1980ko urtarrilaren 31n. 2015eko urtarrilaren 20an Auzitegi Goreneko Audientzia Aretoan irakurri zuten Auzitegiaren ebazpena eta García Arredondori berrogei urteko espetxe zigorra ezarri zioten enbaxada erretzeagatik eta beste berrogeita hamar unibertsitateko bi ikasleren heriotzagatik.
Frogatutzat eman zen:
Egiaztatu ezin izan zena:
Poliziaburu ohia 39 pertsonaren hilketagatik, biren hilketa saiakeragatik eta gizateriaren betebeharren aurkako krimenengatik epaitu zuten.
NGC 4207
NGC 4207 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Heinrich Louis d'Arrestek aurkitu zuen n.
Ballyseedy
Ballyseedy (irlanderaz Baile Uí Shíoda, "Sheedy-ren herria") Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriaren erdialdean dagoen herri bat da. N21 errepidetik kanpo dago, Tralee udalerritik 4 kilometro hego-ekialdera.
Sharpsburg (Maryland)
Sharpsburg Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Washington konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Rhinolophus virgo
Rhinolophus virgo Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago. Filipinetan bizi dira.
Urdingain
Urdingain edo Arriurdin Elgeako mendilerroan dagoen mendi bat da, Araba eta Gipuzkoa arteko mugan bertan. Bere garaiera, 992 metrokoa da. Gertu, mendate txikitxo bat igaroz, iparralderaxeago, Makatzgain mendia dago.
Irispideak
Biderik errazena, Arlabango mendatearen ondoan dagoen Ama Birjinaren irudiaren ondoko bidetik abiatuta doa. Hemendik, San Juan Zar baserrirantz doa bidea. Ondoren, Dominaga baserrira heldu behar da. Gorago, ezkerraldetik joan behar da, pagadian dagoen aisialdegune bat igaroz, mendatetxora heldu arte albo batera utziko ez dena. Hemendik, tontorrera berehala heltzen da.
Berezitasunak
Tontorrean, pare bat mugarri daude. Baita antena errepikatzaile bat ere, 1996an bertan jarri zutena.
Pirinioetako panteoia
Jainko-jainkosa horien izenen hizkuntza Akitaniera da gehienetan; euskararen modu zaharra edo aurrekaria, alegia. Izenak, dena den, aldare horietan dauden latinezko idazkunetan gorde dira, Comminges eskualdean, batez ere.
Aztarnen jatorria
Epigrafia lan garrantzitsua egin zen XVI. mendean hasita (Joseph Justus Scaliger XVI. mendean eta Arnaut Oihenart XVII. mendean). Ondoren, XVIII. mendean, ikerketa, eguneratze eta bilduma pribatuen eraketak egin ziren, hala nola, Pierre Rivalz zaldunak egin zuen lana, Tolosako Antigoaleko museoko bildumaren jatorrian egon zen. XIX. mendean Alexandre du Mège-ren lana garrantzitsua izan zen, nahiz eta guztiz zientifikoa izan ez, baina Julien Sacaze-ren lana funtsezkoa izan zen, eta gaur egun oraindik erreferentziazkoa. XX. mendean aldiro eta han hemenka aurkitu edo berreskuratu izan dira epigrafeak eta bestelako aztarnak, garrantzitsuena, zalantzarik gabe, Saint-Béat-eko Erriape jainkoari eskainitako santutegia.
Aztarna horietako asko guztiz desagertu dira (hala nola: dokumentatuta geratu ziren hainbat epigrafe, eta kultu-lekuak ere, hala nola Aruse (edo Harauso?) santutegia, Cier-de-Rivière herrian.
Gainerako aztarna gehienak, eliza batzuetako hormetan oraindik erabiltzen direnak ezik, museo hauetara eraman zituzten: Agustindarren Museoa Tolosan (XIX. mendeko Alexandre Du Mège arkeologoak eraman zituen); Tolosako Musèu de Sant Ramon; Saint Germain en Layen dagoen Arkeologia museo nazionala, Banhèras de Luishongo museoa, etab. Saint Béateko elizatik eta Arloseko eliza zaharretik eramandako lau aldare, Nanteseko Dobrée museoan daude, Maurice Gaurdonek dohaintzan utzita.
Banaketa geografikoa
Epigrafeak, oro har, Garonako haran altuetan eta Pique ibarraren inguruan aurkitu dira. Hor daude Saint-Comminges eta Saint Béat, Larbost haraneana eta Banhèras de Luishon ingurua.
Gurtzarako aldare gehienak Commingesen eskualdean jaso ziren, bai eta Aran ibarrean ere. Epigrafeak idatzi ziren garaian, Comminges Lugdunum Convenarum izena zuen hiria zen, eta, funtsean, Convenoen lurralde zaharra zen, egungo Garona Garaiko departamenduaren hegoaldea eta Pirinio Garaietako zati bat hartzen zituena. Kontuan izna behar da, erroamtar hiria eskualde oso bat zela; erdigune urbano bat zuen eta zentro horren inguruan, lurrak eta herrixak zeuden. Zentro urbano hori, egungo Saint-Bertrand-de-Comminges izan zen. Aran ibarra, bestalde, Commingeseko eskulade historikoari lotutako Espainiako zatia da.
Garona ibaiaren lautada (Garonako lautada) beste herriekin batera (Cier-de-Rivière, Ardiège, Martres-de-Rivière eta Labarthe-Rivière), okupazio garrantzitsua izan zuen erromatar garaian, eta horregatik edo, bertakoek esaera hau erabiltzen dute: katu bat joan liteke Saint-Bertrand de Commingesetik Valentinera teilatutik teilatura salto eginez.
Horretaz aparte, badira beste arrazoi batzuk eskualde horietan aztarna gehienak agertzeko: batetik, Lugdunum Convenarum oso hiri garrantzitsua izateaz gain inguruko eskualdeetan eragin sakona izan zuen. Banhèras de Luishongo bestalde, terma famatuak zituen. Eskualde horietan biztanleen zati batek erromatar ohiturak bereganatu zituen eta jainkoei erromatarren modura sakrifizioa eskaintzen zien, hau da, aldareak erabiltzen eta aldareetan idazkunak egiten. Gainera marmol-harrobiak gertu zeuden (Saint-Béaten, esaterako) eta beraz, aldare horiek egiteko behar zen lehengaia eskura zuten.
Kultuak, haien jatorria eta hedapena
Teonimoen heren handi bat aurkikuntza bakan batean baino ez dira topatu. Besteen eragin-eremua, Comminges osoan gurtzen zen Abellio jainkoa izan ezik, mugatua zela esan daiteke. Akitaniako hegoaldean, herriak zatituta zeuden, garai hartan Estrabon eta Plinio Zaharra historialariek adierazi zuten bezala; mendialdeko komunitateak autarkia handi batean bizi ziren, eta elkarrekin harreman gutxi zuten. Kultu horiek bertakoak ziren eta oso hedapen txikia zuten.
Jainko batzuk, idazkun gehiagotan agertu baziren ere, santutegi bakarretik zetozen dedikazioengatik baino ez dira ezagutzen: Montsérien zegoen santutegiak hogeita lau eskaintza zituen Erge jainkoari; Saint-Béatetik hurbil, hogei aldare zeuden Erriaperi eskainiak; Ardiègen, Leheren jainkoaren hogei aldare berrerabili egin ziren Saint-Pierre kaperan (gaur egun suntsituta dago), eta era berean, Saint-Pé-d'Ardet-en Artahe jainkoari eskainitako sei aldare aurkitu ziren. Ez dirudi jainko horien gurtza santutegitik haratago gertatu zenik.
Teonimoen jatorria
Jainko-jainkosa hauen izenei latinezko forma eman zitzaien idazkun latinoetan sartu baitziren. Hala eta guztiz ere, Pirinioetako jainkoen izenak erromatarren presentziaren aurreko hizkuntza batetik datozela zalantzarik ez dago.
Izen horietako batzuen eta euskararen arteko antzekotasuna adierazi zuen lehenengoz Achille Luchaire 1879an, nahiz eta beste aditu gehienek, bere garaian ohikoa zen bezala, erro zeltak, edo zehazkiago galiarrak, egozten zizkieten.
Orduz geroztik, zenbait eztabaida akademikoak gertatu ziren jainko horien izenek iberiar, zelta, ligurak edo euskal erroekin izan zitzaketen loturengatik. Baina gero ikerketek beste bide bat hartu zuten. Alde batetik, euskara (edo hobeto esanda antzinako euskara ) Pirinioetako eremu zabalean hedatuta zegoela egarian geratu zen, toponimiaren bidez ikus daitekeenez. Bestalde, iberiera deszifratu eta zeltiberiarrekiko bereiztea lortu zen, eta euskal-iberismoaren hipotesia bertan behera utzi zen. Horrek guztiak, 1950eko hamarkadako Koldo Mitxelena eta René Lafonen ikerketak ahalbidetu zituen, eta berrikiago Joakin Gorrotxategirenak. Horrela, hainbat egungo euskarak hainbat aztarna semantiko eman ditu.
Pirinioetako jainko-jainkosen izenetan bukaerako -e bat egotea ohikoa da, eta Akitanikoaren datiboaren morfema edo deklinagaitza den forma bat izan daitekeela uste da. Izen beraren hainbat aldaera egon daitezke (adibidez, Baigorix-renak edo Harauso-renak). Aldaera ezberdin horiek leku bereko aldareetan aurkitu izan dira batzuetan (adibidez, Alardos / Alardost, Cierp-Gauden) eta horrek adieraz dezake zailtasunak egon zirela akitaniar hizkuntzaren soinuak latinez transkribatzeko, baita latinezko deklinazioetara egokitzeko ere, edota, herritarrek latinaren ezagutza mugatua izan zutela, erromatartuenek barne.
Erromatarren jainko-jainkosenen asimilazioa
Bertako jainko eta jainkosen gurtzak erromatarrek ezarri berri ziren jainko eta jainkosen gurtzarekin batera jarraitu zuen. Jainko eta jainkosa berri horiek erromatar jatorrikoak izan zitezkeen, edo erromatarren bereganatutako beste batzuk, besteak beste, ekialdeko jatorrikoak ziren Zibele eta Attis, eta Mitra.
Jupiter
Jupiter bertako jainkoa izango litzatekeen Beisirisserekin identifikatu izan zen; Ikerle batzuek, Auctor bonarum tempestatium ("eguraldi onak ematen dituena") gisa ezagutzen zen Jupiterren alderdirekin parekatu zela uste izan zuten, baina irakurketa hori ukatzen dute beste batzuek. Atribuzio hori, dena den, egin zitzaion Jupiterri Akitanian, eta beste inon aurkitu ezin den atribuzioa da. Hèchesen, aldiz, Jupiter bat irudikatzen da gaztea eta bizarrik gabe, oso ez-ohikoa den irudia.
Beste jainko klasikoak
Marte tokiko jainkoei sarritan egokitu zen, honelako jainkoen izenekin batera agertzen baita: Leheren, Sutugius, Dahus, Arixo eta, beti ere Akitanian, baina Pirinioetatik kanpo, Lelhunnus jainkoa Landetan dagoen Airan (Aire-sur-l'Adour). Marteri eskainitako hilabetean hari eskainitako sakrifizioak ospatzen zen, urteko azken aldian, non eguraldia kaskartu zitekeen eta, beraz, elurte edo izotzaren aurkako laguntza eskatzeko sakrifizioak egiten ziren (kristauen artean, "Izotzaren Sainduen" garaia izaten zen: Mamerto Deuna, Pancras Deuna eta Serbatio Deuna, maiatzean ospatzen direnak. Olivier de Marliaveren arabera, gurtza horiek Prestous, Bacairols eta Ariègeko eta Andorrako Malevatseko tradizioen bidez iraun zuten . Abellionek Apolo ordezkatzen bide du. Minerva, erromatar jainkosa, Belisamaren ezaugarrien azpian dago. Besteen artean, gehienak jainko edo jainkotutako izakiak edo lekuak dira: Dis Montibus, "mendietako jainko-jainkosak", tximista, iturriak, eta ninfa asko.
Irudiak
Jainko-jainkosen ikusizko irudikapenak erromatarren okupazioaren ondorengoak dira, jainkoak giza moduan irudikatzeko ohiturarik ez baitzuten, galiarrak bezala, eta Tazitok aipatzen dituen herri germaniarrak bezala ere: "Jainkoak harresietan kartzelaraztea, edo giza forman irudikatzea, duintasun eskasekoa da germaniarrentzat. Baso trinkoak, oihan ilunak, sagaratzen dituzte; eta, jainko-jainkosen izenpean, beren begiek ikusten ez duten horri euren errespetua eta gurtza adierazten diote leku bakarti eta misteriotsu horietan».
Ondorengoak
Jainko-jainkosa zaharren oroitzapena pixkanaka desagertu zen bertakoen oroimenetik. XIX. mendean gertatu zen aldareen aurkikuntzak adituen arreta piztu zuen, baita poeta batzuena ere. Horietatik ezagunena José-Maria de Heredia da. Garona eta Pique ibaien artean dagoen Marignacen herrian zegoenean, inguruko aldareen berri izan zuela uste da, Les Trophées bildumako zenbait poematan horietako batzuei buruz ari baita. Hori da, bereziki, Le vœu olerkiaren kasua:
Beste olerki batzuk ere aipa daitezke: L'exilée (...Tu dresses des autels aux Monts hospitaliers / Dont les Dieux plus prochains te consolent de Rome), Le Dieu Hêtre, Aux Montagnes divines...
Bestalde, Abellio jainkoari izengoitia hartu zion Raymond Abellio idazleak.
Guregandik hurbilago, 1997an, jainko piriniar batek inspiratu zuen Philippe Ward idazlea Artahe eleberri fantastikoan: Pirinioetako herri txiki batean "Hartz jainko" honen gurtza betikotu egiten da kontakizunean.
Azkenik, Nistos neguko kirol estazioak, Domaine des dieux izendapena erabili izan du bere komunikazio kanpainetan eta pista nagusiek jainko-izenak dituzte: Ergé (Erge), Sylvain (Silvanus), Cybèle (Kibele), Abellio, Belisama, Ageion, Arixo eta Fagus.
Pirinioetako jainko-jainkosa nagusien zerrenda
Grafia aldatu egin daiteke leku batetik bestera (adibidez, kontsonantea bikoiztea), eta deklinabideen auzia oraindik ez da konpondu; ezin izan da beti jakin izen batek amaieran duen bokal edo letra multzoa, latinezko deklinazioari zor zaion, akitanierazko balizko deklinazio bati edo izenaren erroaren parte den. Zerrenda horretan jainko-izenen transkribatzeko modua hurbilketa bat baino ez da.
Mapa
Aurkikuntza hauek mapan kokatuz gero, Garona ibaiaren goialdean duten dentsitatea ikus daiteke.
Asmatutako edo zalantzazko jainko-jainkosak
Aurkikuntzen zaletasunean, XIX. mendeko arkeologo askok, sarritan zaleak, latinaren irakurketa eta itzulpen oilkerrak egin zituzten, eta batzuetan jainko berriak ere asmatu zituzten. Hala, Pirinietako jainkoen zerrenda benetazko lekukatasunik ez zuten teonimoez bete zen.
Julián Sacazek Pirinioetako beste jainko faltsu asko aipatzen ditu, hala nola Eteioi (Du Mège-k Júpiterri eskainitako Saint-Béateko aldareko idazkunaz egin zuen irakurketa faltsua), Sir (Galiéren dagoen aldare batean agertzen den latinezko servus (esklabua) hitzaren irakurketa faltsua), Nardosion, Tuste, Arithras, Nethon, Teotan, Isornaus, Teixonox, Aplato, Aram, Sosoni, Belex, Serona, Souloumbrié , etab.
Le Lycéen
Le Lycéen 2022ko Christophe Honoré frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Tesera
Tesera edo tessera (tessera eta hizkuntza gehienetan bi ss-z idatzita), antzinate erromatarrean, pieza txiki eta laua zen. Token moduko bat izan zitekeen, besteak beste ikuskizunetarako erabiltzen zena.
Le Lycéen
Sinopsia
Lucasek bere nerabezaroa egun batetik bestera nola desagertzen den ikusiko du 17 urterekin. Aita auto istripuan hil zaio. Bi aste lehenago, aitarekin autoan zihoala, ozta-ozta atera ziren bizirik istripu bat izan eta gero. Lucasek bere bizitza basapiztia bat dela sentitzen du, bezatu behar duena. Parisen bizi den anaia baten eta orain bakarrik bizi den ama baten artean, Lucasek borroka egin beharko du itxaropena eta maitasuna berreskuratzeko.
Tesera
token edo identifikatzaile moduan erabiltzen ziren piezatxoak zurez, hezurrez, edo boliz, baina orokorrean metalez (burdinez edo brontzez) egindako piezak izan ziren. Askotariko itxura eta erabilerak izaten zituzten: sarrera-txartela, egungo ticket moduko zerbait, markatzailea, kupoia, identifikatzailea, etab.
Dadoak izendatzeko ere erabili zen hitz hau, eta hortik, dadoekin jokatzen zen jokoa, Tesserae esaten zitzaion.
Mosaikoetan erabiltzen zen pieza txiki bakoitza ere tessera zen, eta hainbat hizkuntzatan izen hori gorde da antzeko formarekin. Euskaraz, tesela erabiltzen da, gaztelaniaz, tesela, ingelesez, tessera.
Eraikin publikoetan
Ikuskizun publikoak ematen ziren eraikinetan, buztinezko puska batean, sarrera-zenbaki bat eta errenkada bat zeuden estanpatua. Horrelakoak anfiteatro edo bestelako eraikin publiko batean egon zitezkeen, ekitaldira joaten ziren ikusleentzat. Adibidez, Erromako Koliseoko ateen gainean eskegita zeuden.
Erdarakadak (liburua)
'Erdarakadak: Euskaraz ongi mintzatzeko hiztegia. Zazpi probintzietako adibideak' Gotzon Garate hizkuntzalariak idatzi zuen erreferentziazko liburua da, 1988an Gero argitaletxearekin argitaratua.