cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gnomonikaren historia
Gnomonika errenazentista
XVI. mende ko humanismo zientifikoak zientzia modernoaren sorrera ekarri zuen, testu klasikoetara itzultzean oinarritua. Denboraren neurketaren inguruan eztabaidatzen hasi ziren eta Gregorio XIII.a Aita Santuak hasitako egutegia berritu zuten. Nikolas Kopernikoren De revolutionibus orbium coelestium argitaratzeari esker berritu zen. Eredu heliozentrikoa ofizialki ulertu zen eta hala, Ptolemaico sistema zaharkitua eraitsi zen. Herrialde askotan, arabieratik latinerako itzultzaile-eskolak sortu ziren Europan gnomonika eta astronomia berraurkitu ahal izateko. Eskola nagusietako bat Toledoko eskola izan zen. Prozesu horretan sartzen da musulmanen ezagutza trigonometrikoa. Hala eta guztiz ere, aldi baterako orduen erabilera ordu berdinengatik uzten hasi zen. Ordu horiek egunaren eta gauaren 24 orduko banaketa hartzen dute kontuan eta urtaroekiko independenteki iraupen berdina dute. Erloju mekaniko berri bati esker gauzatu zen uzte hori. XV. eta XVII. mendeetako gnomonikako itunek ordu berdineko koadranteen adibideak eta trazadura geometrikoak erakusten dituzte maiz eta pixkanaka-pixkanaka, bigarren mailan uzten dituzte sasoiko orduak. Ordu italikoen (Horσab Occasu ore italiani antiche) eta babilonikoen (Horσab Ortu) sistemen erabilerak agertuz doaz. Ordutegi-sistema horien lehen teorikoa Teodosio Tripolikoa izan zen. Ezagutza geometrikoak hobetu zirenez, koadrante bertikal deklinatzaileak diseinatzen hasi zen lehen gnomonizista Theodoricus Ruffi astronomoa izan zen 1445-1448 urte bitartean. Alberto Durero artista alemanak eguzki-erlojuen hainbat diseinu egin zituen (Vnderweysung der messung, Núremberg, 1525), marrazketan perspektibaren azterketa sartu bezain laster.Garai honetako lehen gnomonizistetako bat Sebastian Münster izan zen. Gnomonika arabiarreko lanak itzuli zituen eta bere liburuetan eraikinak erakutsi zituen. Bere lanak inprenta ren sistemarekin argitaratzen diren lehenetarikoak izan ziren. Regnier Gemma Frisius ere garaikidea da eta arabiar ezagutzak aprobetxatuz, astronomiaren eta gnomonika islamikoaren ezagutzak jaso zituen. Horrela, astrolabio bat diseinatzen lehen europarretako bat izan zen. Bere ikasle Gerardo Mercator ezagunak beste ikuspegi bat ematen zion proiektatzeko moduari eta gnomonikaren alor berri bati atea ireki zion. Bere lanaren ondorioz, Errenazimentuko gnomonikak grabitate-zentroa Herbehereen eta Alemaniaren artean eduki zuen. Eguzki-erlojuak inolako kalkulurik egin gabe, lekuaren latitudea soilik ezagututa diseinatzeko gai diren nomogramak egin ziren. Eremu horren barruan, Edmund Gunterrek kalkulu-arauak garatu zituen, baita bere izena daraman koadrante berezi bat ere.
Musika instrumentuen lehen egileak agertu ziren, etorkizuneko erlojugileen aitzindariak izanen zirenak. Christopher Schissler eta haren seme Hans Christoph XVI. mendeko tresna zientifikoen egile ospetsuenetakoak izan ziren. Metal nobleekin lan egin zuen. Eguzki-erloju, iparrorratz, astrolabio, koadrante eta esfera armilar askok iraun dute denboran, gaur egunerarte. XVI. mendearen erdialdean, portugaldarren jabetza berriei esker, Europako merkatuan material berri bat txertatu zen: bolia. Garai hartako eguzki-erloju eramangarri asko material horrekin diseinatu eta eraiki ziren, diptikoak bereziki.
Eguzki-meridiano handiak
XVI. mendean hasi ziren eguzki-meridianoak marrazten Italiako hiri-eraikin handi batzuetan. Urte tropikoaren luzera zehaztasunez neurtzea zen helburuetako bat. Horretarako, eraikin handi bat beharrezkoa zen eta garai hartan hori elizei edo katedralei zegokien. Lehenetariko bat 1574. urtean eraiki zen, Florentziako Santa María Novellako Danti apaiz astronomoaren azterketari esker. Danti Europako lehen meridianistetako bat bihurtu zen eta laster zabaldu zuen bere zientzia. Palermoko Duomoan, Santa María del Fioreko Florentzian, Leonardo Ximenesek egindako meridanoak azaldu ziren. XVII. mendean, Boloniako San Petronio basilikan, Giovanni Cassini astronomoak handienetako bat eraiki zuen. Horren arrakastaren ondorioz beste batzuk eraiki ziren, hala nola Frantzian, Saint-Sulice-n, 1720ko hamarkadaren erdialdean Paptiste Langugy-k pentsatuta. Berehala sartu zen lerro meridianoetan analema izeneko zortzi itxurako irudia. Antolaketa horiei esker, XVIII. mendeko erloju mekanikoak doitu eta orduan jarri ziren.
Gnomonikan diseinatutako denboraren lehen ekuazioetako bat Paul Grandjean de Fouchy-ri zor zaio. 1730eko hamarkadan Palais du Petit Luxembourg-en dagoen lerro meridianoan sartu zuen. Laster, beste jauregi eta jauretxe pribatuetan erreplikatzen hasi zen, erloju mekanikoak doitzeko erreferentzia gisa erabilia baitzen. 1780, urtean, Suitzako Geneva hirian batez besteko eguzki-denbora hartu zen denbora-eskal ofizial gisa. Laster erabilera Europako beste hiri batzuetara zabaldu zen. Fenomeno horrek Fouchyk asmatutakoaren antzeko analema zuten meridianoen kopurua biderkatu zuen. John Harrison erlojugile ingelesak 1764. urtean frogatu zuen erloju mekaniko bat zehaztasun handiz erabil zitekeela ontzi bat aurkitzeko.
Altuerako erloju eramangarriak
Eguzkiak egunean zehar hainbat altuera ezberdin azaltzen ditu zeruertzean. Fenomeno horrek denbora neurtzeko aukera ematen du eta hala, eguzkiaren altuera neurtzen duten eguzki-erlojuak sortu ziren. Erloju horiek antzinakoak dira eta erromatarren garaitik ezagutzen dira. Hala ere, garai errenazentistan hedatu zen haren teoria eta erabilera. Erloju batzuk, artzainarena esaterako, oso modan egon ziren XVII. eta XVIII. mendeetan. Hala ere, Reichenauko Hermann der Lahme (Hermannus Contractus) monje beneditarrari esleitutako XI. mendekoa da deskribapenik zaharrena, cylinus horarius du izenekoa. Erloju-mota horiei Erdi Aroan, chilinder oxoniensis deitu zitzaien. Artzain izena Pirinioetako artzainek erloju hori erabiltzen zutelako jarri zioten. Izan ere, beraiekin zeramatzatan makiletan ordu markak marrazten zituzten. Erloju hori kontrako itzalaren kontzeptuan oinarritzen da eta txikiak direnez, eramangarriak dira.
Eraztun-erlojuak (eguzki-eraztun deritzenak) altuerako eguzki-erloju mota bat dira. Horrelako erlojuen lehen deskribapen ezaguna Latiseko Bonetus-ek (Jacob ben Emmanuel) egin zuen 1500. urtean inprimatutako Anulii astronomici utilitatum lière lanean. Deskribatutako eraztuna txikia da eta azimut aren efektua ezeztatuz orientatzen da; zulo batek argia pasatzen uzten du eta argi-spot bat igortzen du eskala duen hondo batean. Ordulari mota hori behin baino gehiagotan agertzen da Julio Verneren La vuelta al mundo eleberriaren argumentuaren barruan. XVI. mendeko Johannes Stabius matematikariak esfera armilarrean inspiratuta, eraztun unibertsala Regiomontanus-en (Georg von Peuerbach-en ikasle bikainaren) ideiekin deskribatzen du, zeinak 1475. urtean quadratum horanum generall (erloju unibertsala) aurkitu zuen. Koadranteen astrolabioan oinarritutako erloju batzuk hobetu ziren quadrans vetus (koadrante zaharra) deritzonaren aldaera hobeak sortuz. Koadrante horiek pieza mugikorrik ez zuten astrolabioetatik bereizten ziren. Lehen deskribapena 1288. urtekoa da, Jacob ben Mahir ibn Tibbonek (1236-1304) eginikoa. Ondoren, Peter Nightingalek hobetu zuen.
Stilo-axial erlojuen garapena
Horrelako erlojuen diseinua argitaratu zuen lehenengoetariko bat Sebastián Münster izan zen eta 1531. urtean Basilean argitaratutako Compositio Horologiorum obran ageri dira diagramak. Regiomontanusen ekarpen eta irudimenari esker, gnomonika goraldi bat izaten hasi zen. Lurraren ardatzarekiko paraleloak diren gnomonak dituzten erlojuen diseinua (stilo-axialak) oso ezaguna egin zen. Erlojuen belaunaldi berri honek ordu berdinen sistema deskribatu zuen, eguna eta gaua hogeita lau zati berdinetan zatituz. Horrelako erlojuak deskribatzen dituen gnomonikako tratatuen kopurua gero eta handiagoa izan zen. Stilo-axial erlojuen trazadurarako metodo geometrikoak ugaritu egin ziren, hainbat metodo agertu ziren, baina horietako bat bera ere ez zegoen oinarrituta edo frogatuta astronomikoki. Christopher Clavius astronomo alemaniarra iritsi arte, frogapen gnomoniko-geometrikoak urriak ziren. 1602. urtean argitaratutako Gnomonices Libris VIII Roma liburua gnomonikari buruzko obra entziklopedikoa da (800 orrialde baino gehiago ditu irudi ugarirekin) eta lehen aldiz deskribatu eta geometrikoki erakusten da eguzki-erloju bat eraikitzeko aukera bakoitza. Denbora neurtzeko hastapena zein diren aipatzen ditu. Aditu batzuentzat, liburu hau gnomonikaren azalpen zabalenetako bat da eta beste batzuentzat berriz, irakurtzeko zailak diren frogapenen sare zabal eta konplexua da (Montuclak matematikaren historiaren liburu ospetsuan dio hobe dela gnomonika asmatzea Clavioren frogapenei jarraitzea baino). Kontua da ordura arte planteatutako problema guztiak aztertzen dituela eta geometriaren bidez ebazteko modua azaltzen duela bertan.
Kartografo-belaunaldi bat erloju proiektibo mota berri bat deskribatzen hasi zen, besteak beste, Johannes Stabius. Oronce Finé matematikariak, 1530ean, erloju eramangarri unibertsal bat deskribatu zuen, venetiisen navikula izenekoa. Oroncék Protomathesis izeneko liburua argitaratu zuen, mota horretako eguzki-erlojuak nola marraztu azaltzen duten deskribapen geometriko ugarirekin. Horregatik deitzen zaio gnomonika modernoaren aita, nahiz eta liburu honek ez duen Münsterrek eta Regiomontanok deskribatu gabeko jatorrizko trazadurarik. 1523an, Pieter Wienewitz izen erreala zuen Petrus Apianusek Karlos V.aren astronomo tituluaren jabe egin zen. Horoscopum izeneko liburua argitaratu zuen eta bertan kartografian erabil daitezkeen hainbat eguzki-tresna deskribatzen ditu. Ingalaterran John Blagrave izan zen, astronomo-familia bikainekoa, gnomonika-liburu bat ingelesez argitaratu zuen lehenengotarikoa bat, ohikoa latinez argitaratzea izanik. Teoria garatzen hasi zen, solido platonikoen aurpegietan erlojuak diseinatzeraino (Nicolas Kratzerren erretratuan ikus daitekeen bezala), poliedroen aurpegietan, bai eta gainazal esferikoetan ere.
Gnomoniko katoptrikoa eta dioptrikoa
XVII. mendean argiaren izaerari buruzko teoriak garatzen hasi ziren. Autore batzuk euren azalpen fisikoan aurrera egiten hasi ziren. Horren adibide bat Christiaan Huygens da. Modu berean, Athanasius Kircher jesuitak, optikaren eta gnomonikaren arteko fusioaren erakustaldi batean, eguzki-erloju multzo bat deskribatu zuen Ars Magna Lucis et Umbrae izeneko lanean. Kircher eguzki-erlojuak eguzki izpi errefraktatuekin erabili zituen lehen gnomonikoetako bat izan zen, gnomoniko dioptrikoa sortuz (katoptrico edo gnomoniko zuzenaren aurka). Errefrakzio-indizeari esker eguzki izpien ibilbidea aldatzen duten uretan murgilduta dauden eguzki-erlojuak deskribatzen ditu: hala nola edalontzietan edo hainbat ontzietan murgilduta dauden erlojuen kasua da. Gnomonika katoptrikoan ispiluak erabiltzen dira eta islapenaren bidez argi izpien aldaketak sortzen dira. Antzinatean jada erabiltzen ziren erloju katoptrikoak (edo islatzaileak ) eta horrela 1574an Jo. Bapt. Benediktok erloju horietako bat deskribatu zuen bere De gnomonum umbrarumqe solarium usu liber lanean, Nikolas Kopernikok bezala. XVII. mendean Optikaren aurrerapenak gnomonikan sartzeaz arduratu zen beste bat Emmanuel Maignan izan zen, 1648ko Hourly Perspective izeneko bere argitalpenean erloju dioptriko eta katoprikoen deskribapen zabalak egin zituena. Isaac Newton fisikariak bederatzi urterekin eguzki-erloju katoptrikoa diseinatu zuen Colsterworth -eko elizarako (hegoaldeko Lincolnshire ). Urez betetako edalontzietan funtzionatzen duten erlojuak dira eta haien denbora-eskala barnekaldean diseinatuta daukate. Zaharrenetako bat "Aldersbach kaliza" izeneko Britainia Handiko Museoan dago (1554). Argia erloju berriak kalkatzeko metodo gisa erabiltzen zen. Hori da XVI. mendearen hasieran hain ohikoa zen szioterikoen kasua.
Eguzki-erlojuek optikaren eremuan egindako aurrerapena XX. mende an gauzatu zen, argiaren teoria sakonago ulertzen hasi zenean. Hala, gnomonik erabiltzen ez duten eguzki-erlojuak agertzen dira eta horien ordez, optika kaustiko baten eremu uzkurtua (edo gailurra) erabiltzen dute denbora ordu-eskala batean adierazteko, difrakzioaren kontzeptu hoberenak erabiltzen dituzten eskalak, sarrera-doitasuna hobetzen dutenak. Kasu modernoagoak aurki daitezke Benoyren eguzki-erlojuan, Collinghameko Walter Gordon Benoy gnomonizistak asmatua Nottinghamshiren.
Urrezko garaia
Kartografia geodesikoan egindako aurrerapenek, mapak eta hainbat proiekzio dituzten lur-globoak egiteak eragina izan zuen gnomonikaren aurrerapenean, erloju berrien diseinua areagotuz. William Oughtred matematikari ingelesak (kalkulu-arauaren asmatzaileak) erloju berri bat argitaratu zuen 1636an, itzalen azimutari jarraituz orduak neurtzen zituena. Deskribapena The Description and Use of the Double Horizontal Dial izeneko liburuan egin zuen. Oughtred-ek, gainera, eguzki-erloju eramangarri bat diseinatu zuen, itsas astrolabioaren teorian oinarritutakoa. Ekinozio-eraztun unibertsala garatu zuen eta Europa osoan oso ezaguna izan zen XVII. mendearen hasieran. Diseinatutako eguzki-erlojuak erabiltzen eta lokalizazio-tresna gisa diseinatzen hasi ziren. Horietako batzuk zehaztasun handia zutenez, eguzki-erloju azimutalak sortu ziren. XVI. mendean, Gemma Frisiusek eguzki-mugimenduaren parametro batzuk kokatu eta kalkulatzeko gai ziren erlojuak diseinatzen lagundu zuen: eraztun astronomikoa (Gemmaren eraztun gisa ere deitutakoa). Estatu Batuetan, Benjamin Franklin gaztea gnomonikaren zale amorratua zen eta 1787an Estatu Batuetako lehen txanponaren aurrealdean eguzki-erloju bat jarri zuen: Fugio Cent. Txanpon horren ikurra "Mind Your Business" izan zen. Thomas Jefferson Estatu Batuetako hirugarren presidenteak, gaixotasunagatiko egonaldi batean, eguzki-erloju horizontal bat diseinatu zuen, bost minutuak adierazteko gai zena.
Espainian, gnomonika-lan batzuk idazten hasi ziren. Ezagunenetako bat Tomás Vicente Tosca matematikari valentziarrari zor zaio. Hark eguzki-erlojuen eraikuntza deskribatu zuen, «Convdio Matemático» izeneko liburuan. Erloju-forma berriak probatzen ziren; adibidez, eguzki-erlojuaren printzipio berberetan inspiratzen den ilargi-erlojua, zeruertzaren gaineko ilargi-mugimendua oinarri gisa erabiliz. Rodrigo Zamorano astronomo eta nabigatzaile espainiarrak "Nabigatzeko artearen bilduma" (Sevilla 1581) argitaratu zuen, ekliptikaren proiekzio ortogonala zen erloju berria. XVI. mendean, Juan de Arfe urregile leondarrak liburu bat argitaratu zuen eta bertan Gnomikako Tratatua edo Eguzkiaren erreloxe [sic] mota oro eraikitzeko artea deskribatu zuen. Lan horren originaltasuna, hain zuzen ere, eguzki-erlojuen eraikuntza bertsoz eta espainolez deskribatzen lehena izan zela da.
Proiekzio konformeak dituzten erlojuak
1640an, Vaulezard geometrialari frantsesak erloju baten artikulu bat argitaratu zuen, orduak zirkunferentzia eta elipseetan adieraziak zituena. Hala, anamorfosia ren teoria gnomonikan sartu zuen. 1654an, Samuel Foster eskala proiektiboak dituzten eguzki-erlojuetan pentsatzen zuen lehenengoetarikoa izan zen. Matematika-erakustaldiak egin zituen erloju-familia berri bat garatuz eta bere emaitzak Elliptical or azimuthal horologiography (Horologiografia eliptikoa edo azimutala) izeneko lanean argitaratu zituen. Horrela, eguzki-erlojuak antolatzeko modu berri bati ekin zitzaino: erloju analematikoak. Aurkikuntza horren ondorioz, erloju-mota berriak sortu ziren. Mota horretako erlojuen ale zaharrenetako bat Bourg-en-Bresseko Brou elizaren fatxadan dago. Joseph Lalande astronomoa izan zen astronomiaren eta, horrekin batera, gnomonikaren historia deskribatu zuen lehenengoetarikoa. Gaur egun, erloju analematiko horiek oso ohikoak dira parke, zientzia-museo eta planetariumetatik hurbil dauden espazio irekietan.
Jacques Ozanam matematikari frantsesari zor zaio gnomonikaren munduan aztarna gehien utzi arren motzena den ekarpen bat. 1694an Récréations Mathématiques et Physiques (Birsorkuntza matematikoak eta fisikoak) izeneko liburua argitaratu zuen. Liburua Montuclak berrikusi zuen eta nobedade gisa kaputxino izeneko erloju eramangarri unibertsal baten trazadura aurkezten zuen (bere formak fraide kaputxinoen burukoak gogorarazten dituelako). Horretaz gain, eguzki-erlojuen sailkapena egin zuen.
1740an, Jean Paul Grandjean de Fouchy matematikaria denboraren ekuazioaren proiekzio gnomoniko bat egitean zortziaren formako kurba lortzen dela konturatu zen eta kurba horri (errorez) analema deritzo. Fouchyk, Pariseko Zientzia Akademiari egindako txostenean, temps moyen meridienne (denbora ertaineko meridianoa) deitu zion. Kurba hori eguzki-erloju batzuen ordu-lerroetan irudikatzen hasi zen, behatzaile batek eguzki-denboraren eta batez besteko eguzki-denboraren arteko aldaketa egitea ahalbidetuz. 1826an, kurba analematikoa Guyoux abadetik sartu zen eguzki-erloju batean puntu argitsu gisa. Ideia hori hobetu eta patentatu zuen Paul Fléchetek 1860an eta 1862an. Bost urte geroago, 1867ko maiatzaren 21ean, Lloyd Mifflini Ipar Amerikako lehen patentea eman zioten, analema-kurba eguzki-erloju baten profilari atxiki zitzaiona. 1848an, Charles Wheatstone ingeniariak eguzki-erloju bat patentatu zuen, argi polarizatuaren erabileran eta denboraren neurketan oinarritua, iragazkiak erabiliz.
Itsasoko garraiobideen hobekuntzek Ingalaterrako itsas armadan latitudearen neurriaren doitasuna hobetzea behartu zuen. Arazoa konpontzeko, kronografo mekanikoen diseinua etengabe hobetu behar izan zen. . mendean makina horien zehaztasunak nabarmen egin zuen hobera eta handik gutxira, Greenwicheko behatokitik abiatutako batez besteko denboraren neurria ezarri zen: Greenwicheko meridianoko denbora. Ordu-sistema hori indarrean egon zen 1928an Denbora Unibertsala (UT) terminoa nazioartean onartu zen arte.
Gnomoniko Analitikoa
XIX. mendean zehar komunikazio- eta garraio-sistemak garatu zirenez, ordukako estandarizazio-arauak ezarri ziren planeta osoan. Erloju honetan, Hugo Michnik matematikariak 1923. urtean aurkitu zuen hari biko erlojua. Bi kotatan zintzilik dauden bi katenaria gurutzatu ondoren ordua erakusten du erloju horrek. Itzala horretarako diseinatutako eskala berezi batean gurutzatzen da. Diseinu gnomoniko berri horrek inspirazioa eragin zuen gnomonik gabeko eguzki-erlojuak diseinatzeko modu berri batean. Diseinatzaile horiek geometria analitikoko prozedura berriak erabili zituzten sasoiko orduetako eguzki-erlojuak ikertzeko eta ordu-lerroak ez zirela zuzenak, kurbatuak baizik arakatzeko. XVI mendean, Federicus Commandinus matematikariak erloju horiek deskribatu zituen, haien izaera zuzena zalantzan jarriz. Geometria analitikoaren erabilerak sartutako metodologia berriak ordura arte susmagarriak ziren xehetasunak ematen zituen. Metodo berri horiek erabili zituzten gnomonikaren historiako azterlarien artean, Karl Schoy gnomonizista alemaniarra zegoen, gnomonika arabiarrean aditua izanik otoitz arabiarreko ordu batzuen kurba analitikoak definitu zituena. Era berean, Hermann Diels-ek teknika gnomoniko grekoa aztertu zuen.
Eraikin handi batzuk erabili ziren, hala nola zubiak, irrati-astronomiako antenak, gnomoiak etab. eguzki-erloju erraldoiak egiteko. Mende-hasieran, Camille Flammarion matematikariak Plaza de la Concordiako obeliskoa erabiltzea proposatu zuen, 32 metroko altuerakoa, eguzki-erloju erraldoi gisa eta marka batzuk jarri zituen plazaren azalean. Azkenik, 1939. urtean, Jean Tiberi alkateak proiektua abian jartzea erabaki zuen, milurtekoko ospakizunak zirela eta. Gnomonizisten arteko hainbat elkarte sortu ziren. Horietako bat British Sundial Society da (1989an agertu zen). Elkartu ziren eta komunikabideak erabili zituzten, aldizkako argitalpen gisa. Era berean, North American Sundial Society (NASS laburtua eta The Compendium izeneko aldizkaria argitaratzen duena) ere badago.
Transfermarkt
Transfermarkt futbolari buruzko webgune bat da. Egoitza Alemanian du, eta Axel Springer da jabea. Kirol horri buruzko hainbat datu dauzka, hala nola emaitzak, estatistikak, fitxaketen albisteak, partidak. Badu berezitasun bat: futbolari bakoitzari merkatuko balio bat kalkulatzen dio, eta jokalari horrek ematen duen errendimenduaren arabera balio hori handitu edo txikitu egiten da.
Webgunearen jatorrizko hizkuntza alemana da, eta beste hizkuntza batzuetan ere badago: gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez, turkieraz...
K.a. 273
K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | K.a. III. mende | K.a. II. mende)
K.a. 290ko hamarkada | K.a. 280ko hamarkada | K.a. 270ko hamarkada | K.a. 260ko hamarkada | K.a. 250ko hamarkada
K.a. 278 | K.a. 277 | K.a. 276 | K.a. 275 | K.a. 274 | K.a. 273 | K.a. 272 | K.a. 271 | K.a. 270 | K.a. 269 | K.a. 268
Daniela Ospina
Daniela Ospina Ramírez (Itagüí, 1992ko irailaren 22a) Kolonbiako modeloa, boleibol jokalari profesionala eta enpresaria da. VP Madrid taldean jokatu zuen. Bizitza publikoan ezaguna da James Rodríguez kolonbiar futbolariarekin ezkondu izanagatik.
Biografia
Daniela Ospina Ramírez 1992ko irailaren 22an jaio zen Kolonbiako Antioquiako Itagüí hirian. Jokalari gisa debutatu zuen Itagüí Boleibol Klubean. Geroago Sabaneta Boleibol Klubean, Portugalgo Club Leca taldean jokatu zuen eta gaur egun Madrilgo Hondartzako Boleibol taldean jokatzen du. Antioquia eta Kolonbia Boleibol Taldeetako parte izan zen.
Urte horretan bertan, RCN Televisión kanal kolonbiarrak ekoitzitako Izarrekin dantzatzen telebista-programan parte hartu zuen. Hilabete iraun zuen, eta bosgarren kanporatua izan zen. Daniela Enpresen Administrazioan graduatu da. Karrera hori hautatu zuen bere bizitzarako, eta 2016ko apirilaren 6az geroztik lortu du. Grancolombiako Unibertsitate Politeknikoa da bere arima.
2017an, Danielak Danfive izeneko kirol arropa linea propioa jarri zuen martxan.
2019tik vbar caracol izeneko caracol irratiko kirol programa batean ere parte hartzen du.
Val de San Martín
Val de San Martín (Aragoieraz: Bal de San Martín) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 88 biztanle zituen 25,7 kilometro koadroko azaleran.
Cosmocampus darrosanus
Cosmocampus darrosanus Cosmocampus generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
Pakete
Paketea edo fardela norabait bidali edo garraiatu beharreko objektu eta materialen bilduma txikia da. Objektuak sakabana eta puska ez daitezen, paperean, kartoian edo poltsa batean bilduta eta pertsona jakin bati bidali beharreko kasuetan hartzailearen izena eta helbidea ditu. Maiz postaz edo garraio eta mezularitza zerbitzu baten bitartez bidaltzen dira.
Sagrada Família (Eixample)
Sagrada Família Kataluniako Bartzelona hiriburuko Eixample barrutian dagoen auzo bat da. Auzo honi izena bertan dagoen Familia Santuaren tenplutik datorkio.
Auzo honek Dreta de l'Eixample eta Fort Pienc auzoekin eta Gràcia, Horta-Guinardó eta Sant Martí barrutiekin mugatzen du.
Plectorhinchus chaetodonoides
Plectorhinchus chaetodonoides Plectorhinchus generoko animalia da. Arrainen barruko Haemulidae familian sailkatzen da.
Aurelius Prudentius Clemens
Aurelius Prudentius Clemens edo laburrago Prudentius (Prudentzio, euskaraz) (Calahorra, 348 - c. 410) Erromatar Inperioko latinezko kristau poeta bat izan zen. Familia handiki baten baitan jaioa, kargu politikoak bete zituen bere bizitzan zehar, baina azkenik eta bere kristau fedeak bultzaturik, bizitza aszetiko batera erretiratu zen. Bere lanetan Psychomachia nabarmentzen da, lan alegorikoa, Erdi Aroan eragin handikoa.
Gakuto Notsuda
Gakuto Notsuda (野津田 岳人, 1994ko ekainaren 6a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima eta Albirex Niigata.
Durban-Corbières
Durban-Corbières Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.
Ikki Fenixekoa
Ikki Fenixekoa Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiya eta honen jarraipen ofiziala den Saint Seiya Next Dimensioneko pertsonaia bat da. Orain arte, Fenixaren armajantzia janztea lortu duen bakarra da.
Jatorrizko istorioa baino lehen
Heriotz Erregina Uhartean sei urte eman zituen entrenatzen. Fenixaren armajantzia lortzeko, urte batzuk lehenago uharte hartara bere bizitza guztirako bidalia izan zen zilarrezko zalduna hil behar zuen. Berau izan zen bere irakaslea. Eta Ikki bere irakaslearen alaba zen Esmeraldataz maitemindu zen. Ikki eta bere irakaslearen arteko borrokan, honek, Ikkik behar bezain gogor borrokatzen ez zuela ikusita, eraso batekin bere alaba hil zuen. Esmeraldaren heriotzak eragindako amorruaren ondorioz, Ikkik bere irakaslea gupidarik gabe eraso zuen, azkenean hil zuen arte. Hori lortuta, Fenixaren brontzezko armajantzia janztea lortu zuen.
Lehiaketa Galaktikoan
Ikki Lehiaketa Galaktikoan, lehen aldiz, honen amaieran agertzen da, Sagitariuseko urrezko armajantzia lapurtuz.
Carduelis olivacea
Carduelis olivacea Carduelis generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.
Ikki Fenixekoa
Zaldun beltzen sagan
Istorioko protagonista naguiak diren beste lau brontzezko zaldunek urrezko armajantziaren bederatzi zatietatik lau berreskuratu ahal izan zituzten, eta Ikki zen kaskoa zaintzen zuena. Lau zaldun beltzen aurka borrokatu eta hauek garaitu ostean, Seiya Pegasokoak, Shiryu Dragoikoak eta Hyôga Beltxargakoak Ikkiren aurka borrokatu behar izan zuten. Hirurak garaitu ahal izan zituen, baina Seiyak brontzezko zaldun guztiak anaiak zirela esan zion, eta, azkenean, Ikki euren aldeko bihurtu zen.
Hamabi Etxeetan
Hamabi Etxeetan, lehen aldiz, Virgoko tenpluan agertzen da, Shaka Virgokoak beste brontzezko zaldunak garaitu ostean. Ikkik berak borrokaren amaieran onartuko zuen bezala, Shakari zentzumen guztiak kentzen utzi zion. Aurretik, Shakaren aurka Fenixaren Mamu Kolpea erabili zuen, baina honen aurka ez zuen balio izan. Azkenean, Ikkik, Shaka garaitzeko urrezko zalduna bizkarretik hartu zuen eta Shiryuren Azken Dragoiaren antzeko eraso bat erabili zuen, biak hilez. Bere hurrengo agerpena zati honetan amaieran da, lehenik Saga Geminisekoaren aurka borrokatuz patriarkaren etxean, eta, azkenik, arerio beraren aurka, baina beste lau brontzezko zaldun protagonistekin batera. Bost brontzezko zaldunen eraso bateratuak Sagaren alde gaiztoa desegitea lortu zuen, eta honek, azkenik, bere buruaz beste egin zuen.
Asgardeko sagan
Asgardeko sagan bi jainko gerlariren aurka borrokatu zuen. Lehena Mime Benetnaschekoa izan zen. Honen aurka bere anaia Shun Andromedakoa hasi zen borrokatzen, baina Mimek, bere arparekin eraso zuen Ikkiren anaia, arparen kordekin lotuz eta estutuz. Mime Shun hiltzera zihoan unean, Ikki agertu zen eta Mimeren arparen kordak hautsi zituen eta Shunen tokia hartu zuen borroka horretan. Ikkik bere Mamu Ukabilarekin eraso zuen eta Mimek bere txikitako gertakizunak oroitu zituen. Ikkik, bera ere, garai baten, gorrotoz betea zegoela azaldu zion, baina beste brontzezko zaldunen adiskidetasunaren berotasunarekin gorroto hori galdu zuela. Mime horri aurre egiten saiatu zen, baina, azkenean, Ikkik Mime garaitu zuen.
Bere bigarren arerioa saga honetan Syd Mizar Zetakoa izan zen. Bere anaia Shun Syden anaia zen Bud Alcor Zetakoaren aurka borrokatzen hasi zen, eta garaitzea lortu zuen. Ondoren, Ikkik Syden aurka borrokatu zuen. Sydek, Mime eta bere arteko borroka ezkutatuta ikusi zuela esan zion, eta nola borrokatzen zuen jada bazekiela. Borroka horretan denbora askoan Ikki galtzen joan zen. Han ondoan Shun Andromedakoa eta Shaina Ofiuchusekoa ere bazeuden. Eta Bud lurrean etzanda. Azkenean, Ikkik abantaila hartzea lortu zuen, baina, une horretan, Bud lurretik altxa eta Ikki bizkarretik hartu zuen, bere anaia Sydi Ikki hiltzeko esanez, baina ez zen horretarako gai izan eta Ikkik, azkenean, Syd garaitzea lortu zuen.
Bere azken partehartzea saga honetan amaieran da. Behin Sygfried Dube Alphakoa euren aldeko bihurtu ondoren, Seiya Pegasokoa, zazpi zafiroekin, Odinen estatuarantz abiatu zen, baina behin eta berriz Hilda Polarisekoaren erasoak jasan behar izan zituen. Orduan, gainontzeko brontzezko zaldunak Hilda eta Seiyaren artean jarri ziren, azken hau babesteko. Ikki azken babeslea izan zen, Odinen estatuaren aurreko begiralekurako eskaileretan Seiya defendatu zuena.
Beilrode
Beilrode Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Haize anabatiko
Haize anabatikoa maldan gorako haizea da, bertan dagoen aireak, horizontalki zenbait distantziara dagoenak baino dentsitate txikiagoa edukitzearen ondoriozkoa. Haize hau, maldaren berotze handiagatik sortzen da. Euria eta trumoi-ekaitzak eragiten dituzte. Montzoia mota honetako haizeen adibideetako bat da.
Raperos de Emaús
Raperos de Emaús 2004. urtean Iruñean sorturiko rap musika talde bat da. Euskaraz zein gazteleraz kantatzen dute.
Penpoll
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Quethiock parrokia zibilean.
Fort Payne (Alabama)
Fort Payne Alabamako hiri bat da. DeKalb konderrian kokatua dago. 2010ean 14,012 biztanle zituen, 97.5 kilometro koadrotan banatuta.
Lakuako aerodromoa
Lakuako aerodromoa Gasteizen zegoen aerodromoa zen. Hiriak izan zuen lehena izan zen; Salburuko eta Forondakoak baino aurretik eraikia, alegia.
1913ko martxoaren 16an zabaldu zuten ofizialki eta 1935ean itxi zuten Salburuko aerodromoa ireki zutenean.
Ana Zelaia Jauregi
Ana Zelaia Jauregi (Zarautz, Gipuzkoa, 1969ko azaroaren 4a) Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da Informatika Fakultatean 1995etik, Konputazio Zientziak eta Adimen Artifiziala sailean.
Informatika Fakultate horretako idazkari ofiziala izan zen 2016 eta 2017an, geroago Adimen Artifiziala saileko idazkaria, eta e-makumeak bilguneko eragileetako bat.
UEUkidea da ikasle zenetik eta "Optimizazioa. Programazio lineal" izenburuko liburua argitaratu zuen Victoria Fernández-ekin 1995ean.
Unai Vélez
Unai Vélez Galván (Bilbo, 2002ko otsailaren 20a) Euskal Herriko futbolaria da, Athleticeko harrobian hezia haurretatik. Erdilari moduan aritzen da.
Cosmocampus elucens
Cosmocampus elucens Cosmocampus generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
Tabatinga (São Paulo)
Tabatinga Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Penpont (Kornualles)
Penpont, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, St Breward parrokia zibilean.
Rhinogobius davidi
Rhinogobius davidi Rhinogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Irujo
Irujo euskal deitura da eta hainbat pertsonen izena da:
Batetik, toponimo honetatik dator:
Tropidechis carinatus
Tropidechis carinatus Tropidechis generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Little Shop of Horrors
Little Shop of Horrors (euskara Izugarrikerien Dendatxoa) 1986ko Frank Oz estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko musikal komedia film bat da.
Rick Moranis, Ellen Greene, Vincent Gardenia eta Steve Martin aktoreek antzeztu zuten, eta Levi Stubbs aktoreak bere ahotsez Audrey II bikoiztu zuen. Jim Belushi, John Candy, Christopher Guest eta Bill Murray aktoreek ere agerpen laburrak burutu zituzten.
Roger Cormanek zuzendutako The Little Shop of Horrors 1960ko filmaren berregokitzapena da.
Argumentua
Seymour Krelborn (Rick Moranis) New York hiriko Skid Row auzoan dagoen loredenda bateko saltzailea da. Loredendaren jabeak, Mushnik jaunak, negozioak diru etekin eskasak ematen dizkiolako itxitzekotan da.
Egun batez, eguzki eklipse bitxi baten ondoren, Seymourrek espaziotik iritsitako landare bat topatuko du. Landarea loradendara eramatea erabaki eta jendearen harreta piztuarazteko erakuslehioan denon ikusgai jartzea erabakiko du. Landareari Audrey II izena ipiniko dio, Bere neskalagun Audreyren omenez (Ellen Greene), berataz guztiz maitemindua baitago.
Loradendaren salmentak areagotzen hasiko dirá. Gainera Audrey II landareak mintzatzen ere badaki eta Seymourri hitz egiten hasiko zaio. Baina istorioak aldaketa erradikala jasango du, Weymour koitadua landareak biziraun ahal izateko giza haragia jan eta odol egarria duela jabetuko baita.
El volumen de ventas de la tienda empieza a crecer. Además Audrey II resulta que también sabe hablar y comienza a comunicarse con Seymour. Pero la historia da un giro radical cuando el protagonista descubre que la planta es carnívora y necesita sangre humana para vivir.
Stanisław Kania
Stanisław Kania ( ahoskatua; Wrocanka, 1927ko martxoaren 8a - Varsovia, 2020ko martxoaren 3a) poloniar politikari komunista izan zen. 1945ean Poloniako Langileen Alderdi Batua sartu zen. Alderdiko idazkari nagusia hautatu zuten Edward Gierek 1980ko irailaren 6an dimisioa eman zuenean. Alderdiaren akatsak onartu eta Lech Wałęsarekin bildu zen. Wojciech Witold Jaruzelski jeneralak ordezkatu zuen.
Cacajao hosomi
Cacajao hosomi Cacajao generoko animalia da. Primateen barruko Callicebinae azpifamilia eta Pitheciidae familian sailkatuta dago. Ipar-mendebaldeko Brasilen eta hegoaldeko Venezuelan baino ez da bizi.
Krajná Poľana
Krajná Poľana Eslovakiako udalerri bat da, Svidníkeko barrutian kokatuta. 2,94 km²ko azalera du eta 211 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1599. urtekoa da.
Macaca arctoides
Macaca arctoides Macaca generoko primate Cercopithecidae espezie bat da. Asiako hegoekialdean bizi da. Fruitajaleak dira, baina igel, txori eta intsektuak ere jaten dituzte.
Macaca assamensis
Macaca assamensis Macaca generoko primate Cercopithecidae espezie bat da.
Carduelis notata
Carduelis notata Carduelis generoko animalia da. Hegaztien barruko Fringillidae familian sailkatua dago.
Telebista-kanal
Telebista kanal bat lurreko frekuentzia edo zenbaki birtual bat da, telebista sare edo estazio bat banatzen duena. Esaterako, Ipar Amerikan, "2. kanalak" 54-60 MHz-eko lurreko edo kable bandari egiten dio erreferentzia. Kokapenaren eta zerbitzu hornitzailearen arabera, kanalak telebista estazio desberdinen edo kablez banaturiko kanalen artean elkarbanatu daitezke.
Eskualde desberdinetako banda plan multinazionalaren arabera, telebista analogikoko kanalak normalean 6, 7 edo 8 MHz-ekoak dira banda zabalerari dagokionez. Ondorioz, telebista kanalen maiztasunak aldatuz doaz. Kanalen zenbatzea ere desberdina da. Lurreko telebista digitalen kanalak haien arbaso analogikoen berdinak dira ondare arrazoiak direla eta. Hala ere, multiplexazioaren bidez, irrati frekuentzia kanal fisiko bakoitzak hainbat azpikanal digital izan ditzake. Sateliteetan, errepikagailu bakoitzak normalean kanal bakarra izaten du. Hala ere errepikagailu bakoitzean hainbat kanal txiki eta independente egon daitezke, erlazionaturik ez dauden transmisioen arteko babes banden beharraren ondoriozko banda zabalera galera batzuekin. Japonian eta Brasilen erabilitako ISDBk segmentu modu antzekoa dauka.
Area berdineko lurreko kanalen arteko interferentziak ekiditeko, bi estazio analogikoren maiztasun esleipenen artean gutxienez kanal bat salto egin behar da. Kasu honetan kanal zenbakiak sekuentzialak dira eta maiztasunak aldiz, ez-jarraiak. Esaterako, 6. kanaletik 7.era VHF banda baxutik altura salto egiteko eta 13. kanaletik 14.era UHF ra salto egiteko. Kable bidezko telebistan posiblea da alboko kanalak erabiltzea, denak baitira potentzia berdinekoak. Hau 2 estazio potentzia eta altuera berdinarekin eta kokapen berdinetik transmitituak badira soilik da posible. DTT rako hautakortasuna berez hobea da. Ondorioz, alboko kanalak (bai estazio analogiko zein digitaletan) area berdinean ere erabil daitezke.
Beste esanahi batzuk
Orokorrean "telebista kanal" terminoak telebista estazio edo bere ordainpeko telebista baliokideari egiten dio erreferentzia. Batzuetan, bereziki Estatu Batuetatik kanpo eta ordainpeko telebistaren testuinguruan, "telebista sare" terminoaren ordez erabiltzen da "telebista kanal". Izan ere, "telebista sare" terminoa afiliazioa eta programazioaren zati bat edo guztia partekatzen duten geografikoki banatutako telebista kanalen multzoa definitzeko erabiltzen da. Terminologia hau nahasgarria izan daiteke beste eskumen batzuetan, esaterako Europan, non lurreko kanalak normalean kanal fisikoetatik ohiko kokapen numerikoetara mapeatzen diren (adibidez, BBC One-ek ez du "1 kanal" baten transmititzen, baina hala ere telebista britaniar gehienetan 1 sarrera esleitzen zaio). Plataforma digitaletan, kokapen-kanalak ausazko eta aldakorrak izaten dira kanal birtualei esker.
Telebista estazio
Gaur egun, telebista estazio asko lurreko transmisio analogikotik (NTSC, PAL edo SECAM) lurreko transmisio digitalera (ATSC broadcast, DVB edo ISDB) aldatzeko prozesuan daude.
Lurrekoak ez diren telebista kanalak
Nazio mailako kable edo satelite kanalei erreferentzia egiteko aurretik aipatutako definizioetatik "sare" edo "estazio" terminoen erabilera teknikoki okerra da. Hala ere, hau enpresa batetik bestera aldatzen den bereizketa arbitrario eta garrantzirik gabekoa da. Hain zuzen, "kable sare" terminoa Estatu Batuetan kanal horiei erreferentzia egiteko ohiko termino gisa ezarri da. Estatu Batuetan ordainpeko telebista kanalen arteko banaketa geografiko bat ere badago. Izan bedi programazioan (esaterako, Fox Sport taldearen eskualdeko kirol kanalak) edo kable bidezko konpainia lokalak eskualdearen arabera sartutako publizitatean.
Skateboarding
Skateboarding skateboard deritzon ohol gurpildun baten gainean ibiltzeko eta akrobaziak egiteko jolas eta kirola da. Oholaren gainean ibiltzeko azalera inklinatu batean maldan behera joan nahiz azalera lau batean hanka batez bultzatu egiten da. Sorreran, surf mundukoak eta underground kulturakoak ziren skateboardingean aritzen zirenak; baina gaur egun edozein arlotakoak dira.
Skateboarding kirolaren praktikan hiru modalitate bereiz daitezke: skateboarding bertikala, U itxurako skate parke eta antzekoetan burutzen dena, kaleko skateboardinga, kaleak zeharkatu eta horietan aurki daitezkeen oztopoak gainditzea helburua duena, eta freestyle edo estilo askeko modalitatea, skateboard gaineko akrobaziak (ollie izeneko jauzia, esaterako) eta antzekoak nabarmentzen dituena.
Kirol hau garrantzia irabaziz joan da, eta 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan lehenengo aldiz kirol olinpikoa izan da.
Espaloiko surfa
Skateboardinga, gaur egun existitzen den bezala, 1940ko hamarkadaren amaieran edo 1950eko hamarkadaren hasieran jaio zen Kalifornian. Bertako surflariak itsasoan olaturik ez zegoenean ez aspertzeko hasi ziren skateboardinga praktikatzen. Horren ondorioz espaloiko surfa izenez ezagutzera eman zen sorreran. Surfak indarra hartu ahala espaloiko surf berri honek ere indarra hartu zuen, kirol ezaguna bihurtu arte. Inork ez daki nork egin zuen lehen taula; antza denez, hainbat pertsonak antzeko ideiak zituzten aldi berean eta ideia guztiek egurrez egindako ohol bati lotutako lau gurpil zeuzkaten komunean. Lehendabizi fabrikatutako patineteak Los Angelesko (Kalifornia) surf denda batek eskatu zituen, dendaren jabeak, Bill Richardek, akordio bat egin zuen Chicago Roller Skate konpainiarekin patinatzeko gurpilak sortzeko, zurezko ohol karratuekin lotzen zituztenak. Hasierako patinatzaileek surfaren estiloa eta akrobaziak berdindu nahi izaten zituzten eta oinutsik egiten zuten.
1960ko hamarkadan skateboard oholak modu industrialean eraikitzen zituzten lehenengo enpresak sortu ziren. Jack's, Kips', Hobie, Bing's eta Makaha ziren enpresa famatuenak. Hauek surf estiloko ohol txikiak egiten zituzten bertan lau gurpil lotuta. Bere produktua sustatzeko Larry Stevensonek, Makaha enpresaren zuzendariak, erakustaldiak antolatu zituen produktua saldu ahal izateko. Lehenengo erakustaldietako bat 1963an egin zer Hermosa Beach Kaliforniako udalerrian. 1964an Stan Richards kazetariak aurkeztutako Surf's Up telesailean agerraldia egin zuen kirol honek, eta hori skateboardak telebistan egindako lehen agerraldia izan zen.
19 kamera
19 kamera Jon Arretxek 2012an idatzitako nobela beltza da, Ereinek argitaratua. Eleberri honek “19 kamera” du izena, San Frantzisko auzoan udaltzaingoak 19 kamera ipini dituelako delinkuentziari aurre egiteko. Izan ere, auzo hori, Magrebtar eta beltzez josita dago; eurak droga saltzen aritzen dira eta bestelako delinkuentzia eragiten dute. Etorkinen eta Bilbotarren egoerak deskribatzen ditu.
Skateboarding
Espaloiko surfa
Ekintza horiek skateboarding kirolaren ospea asko handitu zuten. Arrakasta harekin jarraituz, 1964. urtean plazaratu zen The Quarterly Skateboarder aldizkaria, skateboardingari buruzko lehenengo aldizkaria. Jhon Severson aldizkariaren nagusiak honako hau idatzi zuen lehenengo zenbakian :
Lehen lehiaketa
Garai honetan skateboard atleta askok ospea lortu zuten, hala nola, Danny Bearer, Torger Johnson, Bruce Logan, Bill and Mark Richards, Woody Woodward, eta Jim Fitzpatrick-ek. Guzti hauek skateboard gainean surf estiloa imitatzen zuten, espaloian ibili aurretik surfean ibiliak zirelako. Famatuenetariko bat Patti McGee izan zen. Skateboard gainean ibiltzeagatik soldata bat jasotzen zuen lehenetariko atleta izan zen, Hobie eta Vita Pak enpresekin babesletza akordio batera heldu ondoren. Bere lan nagusia estatu batuetako hiri desberdinetan skateboard erakustaldiak egitea zen. Hain zen handia bere ospea non 1965. urtean Life aldizkariaren portadan agertu zen.
Hazkundea
1970eko hamarkadaren hasieran, Frank Nasworthy poliuretanoz egindako skateboard gurpil bat garatzen hasi zen bere Cadillac Wheels enpresan. Material berri horren aurretik, monopatinen gurpilak metalezkoak edo buztinezkoak ziren. Trakzioaren eta errendimenduaren hobekuntza hain handia zen 1972an gurpila sortu zenetik, ezen skateboarden ospea berehala handitzen hasi zela. Horrek enpresek produktu hauen garapenean gehiago inbertitzea eragin zuen.
1975ean skateboardingak ospea berreskuratu zuen, eta 1960ko hamarkadatik egindako monopatin lehiaketarik handienetako bat antolatu zen, Del Marreko Txapelketa Nazionala, 500 lehiakide izatera iritsi omen zena. Txapelketak bi egun iraun zuen eta Bahne Skateboards eta Cadillac Wheelsek enpresen babesa zuen. Laster Kalifornia osoan zehar skateboarding lehiaketak egiten hasi ziren. Sarien bidez maila profesionaleko sistema erabili zen, hala nola, Skateboarding California Free Former munduko txapelketa profesionalak eta estilo libreko eta slalomeko lehiaketak.
1976ko martxoan ireki ziren tamaina handiko lehen bi skate parkeak: Skateboard City skate parkea, Port Orangen (Florida), eta Skatepark Carlsbad, San Diego konderrian (Kalifornia). Skate parkeak skateboard kirolean aritzeko bereziki eraikitako guneak dira, akrobazia mota desberdin asko egitea ahalbidetzen dutenak. 1982ra arte tamaina handiko 200 inguru skate parke eraiki ziren.
Estilo libreko skateboardak osasun ona izaten jarraitu zuen 1980ko hamarkadan, Rodney Mullen eta beste batzuk aitzindari izanik, kaleko skateboard modernoaren oinarri bihurtuko ziren oinarrizko akrobazia asko asmatu baitzituzten, hala nola, "impossible" eta "kickflip". Estilo libreak kaleko skateboardean eragin nabaria izan zuen 80ko hamarkadaren erdialdean. Skateboardingeko "generoen" bat-egite horrek sortutako tentsioei erantzunez, 1980ko hamarkadaren amaieran bilakaera azkarra gertatu zen kaleko patinatzaileari lekua egiteko. Une horretan patinatzaileentzako skate parke gutxi zeudenez, kaleko patinatzaileak merkataritza-guneak eta jabetza publiko eta pribatuak bilatzera bultzatu zituen bere kirola praktikatzeko gune gisa. Enpresek, gobernuek eta jabeek debekatu egin zuten beren eremu publiko zein pribatuetan skateboard egitea, eta kaleko skateboardaren arrakasta murriztu zen.
2001ean, monopatinak hainbesteko ospea lortu zuen, 18 urtetik beherako estatubatuar gehiago (10,6 milioi) zirela skateboardinga praktikatzen zutenak beisbolean jokatzen zutenak baino (8,2 milioi), nahiz eta talde-kirol tradizionalak nagusi izan gazteen programetan, oro har. Era berean, monopatinak parte-hartzaileei muskuluak, hezurrak eta oreka indartzeko aukera ematen zizkien, baita gazteen osasun mentala hobetzeko aukera ere, elkarrekiko errespetua, sare sozialen sorrera, adierazpen artistikoa eta ingurumenaren balioespena irakasten baitzizkien. Hiri asko planak ezartzen hasi ziren lur publikoak erabilgarriagoak izan zitezen, bereziki, skateboardingerako, eta patinatzaileak hiriko kaleetatik atera eta skate parkeetara joatera gonbidatu zituzten.
Euskal Herrian
Euskal Herrian, Sancheski marka izan zen skateboardinga zabaltzen aitzindari 1960ko hamarkadaren bukaeran, hainbat hiritan skateboarding erakustaldiak antolatuz eta Irunen ekoiztutako oholak merkaturatuz. Eskiak egiten zituen Irungo enpresa hark Sánchez-Sky batura zuen bere izenean.
19 kamera
Argumentua
Istorio hau Bilbon gertatzen da 2012an. Batik bat Bilboko San Frantzisko auzoan kokatzen da. Istorio hau, Bilbora heldu berri den immigrante beltz baten nondik norakoak azaltzen ditu. Protagonista nagusia, hain zuzen, Burkina Fason jaiotako gizona da (Touré profesorea). Hasiera batean, igarle moduan hasten da lan egiten, baina lehen bezeroak ez du nahi etorkizuna iragartzea. Bezeroak nahi duena zera da: Tourek bere senarra espia dezan. Izan ere, Txarok (lehen bezero hori) uste du senarra putetan ibiltzen dela eta hori horrela bada, Tourek argazki bat ateratzeko eskatzen dio. Tourek baiezkoa ematen dio diru premian dagoelako.
Skateboarding
Euskal Herrian
1970eko hamarkadan Euskal Herrian sortu ziren beste modelo batzuk Zutik Nai izenekoak, Skider, Amaya eta Eibarko GAC enpresak egindako Moby Board direlakoak izan ziren. Monopatin esaten zitzaien gailu hauei XX. mendean Hego Euskal Herrian.
Acanthohoplites
Acanthohoplites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren. , hau da, orain dela 145 milioi urtetik 66 milioi urtera gutxi gorabehera.
Skateboarding
Skaterboardingeko akrobaziak
Skaterboardingeko akrobaziak hainbat kategoriatan banatzen dira:
19 kamera
Argumentua
San Frantziskon dagoenean, Toure taberna batean sartu eta kartel bat ikusten du, non “zupaldiak” 2 euroren truke egiten dituen emakume batek. Tourek “eskaintza” hori aprobetxatu eta zupaldiak egiten dituen neska ezagutzen du. Lehen bezeroa izanik, ondo moldatzen dira eta lagun bihurtzen dira.
Acanthohoplites
Espezieak
Baliteke beste hauek ere genero honetakoak izatea:
Frederiko V.a Palatinatukoa
Frederiko V.a (Deinschwang, 1596ko abuztuaren 26a - Mainz, 1632ko azaroaren 29a) Palatinatuko izan zen 1610etik 1623ra eta Bohemiako erregea 1619tik 1620ra.
Valdehorna
Valdehorna (Aragoieraz: Bal de Forna) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 42 biztanle zituen 8 kilometro koadroko azaleran.
Cosmocampus heraldi
Cosmocampus heraldi Cosmocampus generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
Skateboarding
Ollie
Akrobazia oinarrizkoena da, honetatik ia beste akrobazia guztiak jaiotzen dira, gaur eguneko akrobazia guztien ama baita. Eskurik gabe taularekin salto egitean datza. Hau egiteko jarraitu behar diren pausoak:
Sake
sake (酒) Japoniako alkoholdun edaria da, batez ere arrozarekin egiten dena. Japonian nihonshu (日本酒, eusk: "japoniar pattar") izena ere hartzen du, sake hitza "alkohola" esateko erabilia baita.
Penrose Hill
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Porthleven herritik hurbil.
Skateboarding
Nollie
Akrobazia hau olliearen antzekoa da, baina pixka bat zailagoa. Ohola altxatu behar da, baina nosea (aurreko aldea) aurreko oinarekin zapalduz. Adibidez: erregularra bazara (hau da, ezkerreko oina aurrean eramaten baduzu), ezkerreko oina nosean jartzen duzu eta eskuinekoa irristatzeko erabiltzen duzu. Goofy baldin bazara (eskuineko oina aurrean), gauza bera egiten da, baina alderantziz.