cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Donato Errasti
Salaketa eta atxilotzea
Alabaina, urtarrilaren 15eko eguerdian, Gestapok Bidegain Berri baserria inguratu eta bertan ziren guztiak atxilotu zituen: Dedée, Frantxia, Juan Larburu morroia eta hiru pilotu britainiarrak. Dirudienez, aurreko arratsean, aldameneko Tomasenea baserrian morroi lanetan ari zen Donato Errastik ikusi zituen Dedée; Florentino eta hiru pilotuak, Bidegain Berrin.
Dedéek berehala jakin zuen nork egina zen salaketa, Gestapoko soldaduek bosgarren baten bila aritu omen ziren baserrian; alabaina, Florentino Donibane Lohitzunera joana zen.
Donato Errastiren salaketaren arrazoia argi ez badago ere, urte batzuk geroago Dedéek azaldutakoaren arabera, alemanek 50.000 liberako ordainsaria eskainia zuten, pilotu aliatu bat atxilotzen laguntzen zuen salaketa bakoitzeko. Jean-François Nothomb ere iritzi berekoa zen.
Salaketaren ondorioak
Adituen arabera, Donato Errastiren salaketak eragindako atxiloketek ondorio sakonak ekarri zituzten, ez bakarrik atxilotuen etorkizunean, baizik, orobat, Comète sarearen antolamenduan eta jarraitasunean ere.
1943ko urtarrilaren 15ean Urruñako Bidegain Berri baserrian preso hartutakoei dagokienez, ondorioak oso latzak izan ziren:
Aizarna
Bigarren Mundu Gerra amaituta, Frantziaren liberazioan, Donato Errasti Hegoaldera itzuli zen, Aizarnara, Trukuman baserrira bizi izatera.
Kopla jartzaile, harri jasotzen
Aizarnako Lasao auzoan maiz ibili zen Donato Errasti koplak jartzen, Santa Ageda eguneko eskean eta abar. Baita ere, harri jasotzeko apustuan aritu izan zen, behin baino gehiagotan. Bi jarduera horietan baserriaren izengoitia hartu zuen, Trukuman.
Donato Errasti 1983ko urtarrilaren 23an hil zen, Aizarnan.
Epipedobates boulengeri
Epipedobates boulengeri Epipedobates generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
North Auburn (Kalifornia)
North Auburn Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Placer konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mercedes Alfonso
Mercedes Alfonso Fots (Espainia, XIX. mendea - Espainia XX. mendea) espainiar dantzari ezaguna, tonadilla-abeslaria eta kupletista izan zen, eta zenbait lan egin zituen Argentinan.
Lan ibilbidea
Mercedes Alfonso tonadilla-kanta espainiar kanta tradizionalaren benetako interpretea izan zen.
Perciformes
Perciformes (Percomorphi edo Acanthopteri ere deitua) ornodunen ordenarik handiena da. Arrain hezurdunen espezie guztien % 40 inguru hartzen du. Perciformes izenak perka-formakoa esan nahi du. Aktinopterigioen klaseari dagokio, eta 7.000 espezietik gora biltzen ditu, forma eta tamaina guztietakoak, ia itsas ingurune guztietan bizi direnak. Kretazeoan agertu ziren lehen aldiz.
Ezaugarriak
Arrain pertziformeek oinarri zabaleko bizkar-hegala izaten dute, eta bizkar-hegalaren eta uzki-hegalaren lehen erradioak arantza bilakatuak egoten dira. Bisigua, urraburua, meroa, zapoa, lupia, barbarina, lamotea eta berrugeta, adibidez, pertziformeak dira.
Gorputza-ardatz edo zerrenda-itxurakoa izan dezakete, alboetatik estu samarra. Hegalak arantzadunak dituzte gehienek. Sabel-hegalak, dituztenek, bularraldean dituzte. Perziforme mota gehienek bi bizkar-hegal dituzte; bata bestearen jarraian antolatuak edo bereizita izan ditzakete. Zenbait perziformek burutik isatserainoko bizkar-hegala dute (korifenidoek), beste batzuek bizkar-, isats- eta sabel-hegala bat eginda dituzte (pomazentridoek eta anarikadidoek). Igeri-puxika ez dute digestio aparatuarekin lotua. Arrain hezurdunetan familia eta mota gehien biltzen dituen ordena da, 150 bat familia eta 6.000 inguru mota. Familiarik ezagunenak perzidoak, serranidoak, blenidoak eta gobidoak dira. Itsasoan edo ibaietan bizi daitezke.
Taxonomia
Sailkapena ez da arazorik gabea. Tradizionalki, parafiletikoak dira. Badira ordena batzuk subordenatzat har litezkeenak: Scorpaeniformes, Tetraodontiformes eta Pleuronectiformes. Eta, bestalde, gaur egun subordenatzat hartzen diren batzuk parafiletikotzat ere har litezke.
Mercedes Alfonso
Lan ibilbidea
1916an arrakasta handiz aritu zen Buenos Aireseko Pasaje Güemeseko Florida Antzokian eta 1917an Esmeralda Antzokian, gero Maipo Antzokia izan zenean.
Besteak beste, ' La pastora del Valle Encantado ' eta ' La adivina' lanak egin zituen. 1979. urtean Pájaro de fuego aldizkariak hauxe esan zuen bere ezaugarriei buruz:"Mercedes Alfonsoren edertasun klasikoa, gaurko emakumeek imitatzen duten irudia."Autore batzuek "Distiraren dama" gisa definitzen dute, bere burua nabarmentzeko moduagatik, eta Teresita Zazá, María Blasco, Emilia Benito eta Antonia Costa bezalako tonadillera espainiar mitikoekin batera XX. mendearen hasieran historia egin zuen musika-genero horren erreferenteetako bat izan zen.
Krásná (Chebeko barrutia)
Krásná Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 574 biztanle ditu eta 21,84 kilometro koadroko azalera. Chebeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1267 urtean egin zen.
Pedro Erquicia
Pedro Erquicia López de Montenegro (Donostia, 1943ko martxoaren 24a - Madril, 2018ko apirilaren 20a) gipuzkoar kazetaria izan zen.
Furious 7
Furious 7, Fast & Furious 7 edota Fast Seven (euskaraz Amorruz 7, Azkar eta Amorruz 7 edpta Azkar Zazpi), 2015eko James Wan australiar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. The Fast and the Furious sailaren zazpigarren filma da. Vin Diesel, Paul Walker, Dwayne Johnson, Michelle Rodriguez, Tyrese Gibson, Chris "Ludacris" Bridges, Jordana Brewster, Djimon Hounsou, Kurt Russell eta Jason Statham aktoreek antzeztu zuten.
Cardonnette
Biztanleria
2007an Cardonnette udalerrian erroldatutako biztanleak 427 ziren. Familiak 172 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Furious 7
Argumentua
Dominic Torreto (Vin Diesel) eta BrianO'Connerren (Paul Walker) taldeak indultua jaso eta azkenean AEBetara itzuli ahal izan zuenetik urtea igaro da. Lege barruko bizimodura egokitu nahi dute, baina giroa jada ez da berbera. Domek Lettyrekin (Michelle Rodriguez) harremana berreskuratzen saiatzen ari da, eta Brianek urbanizazio batean Mia (Jordana Brewster) eta semearekin bizimodu arrunt bat izatera ohitzen ikasten ari da. Bietako batek ere ez da jakitun laister Deckard Shaw (Jason Statham) britainiar hiltzaile gupidagabea beren bizitzetan agertu eta heuren etsairik handiena bilakatuko dela.
Cardonnette
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 308 ziren, horien artean 198 aktiboak ziren eta 110 inaktiboak ziren. 198 pertsona aktiboetatik 189 lanean zeuden (95 gizon eta 94 emakume) eta 9 langabezian zeuden (5 gizon eta 4 emakume). 110 pertsona inaktiboetatik 50 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren eta 3 higiezinen enpresak ziren.
2000. urtean Cardonnette udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nécy
Nécy Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Nécy udalerrian erroldatutako biztanleak 494 ziren. Familiak 198 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 83 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 59 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 238 etxebizitza zeuden, 198 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 236 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 198 etxebizitza nagusietatik 159 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 13 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 99 etxek bost zituzten. 129 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 80 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 99 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 308 ziren, horien artean 217 aktiboak ziren eta 91 inaktiboak ziren. 217 pertsona aktiboetatik 204 lanean zeuden (106 gizon eta 98 emakume) eta 13 langabezian zeuden (8 gizon eta 5 emakume). 91 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Nécy udalerrian 202 unitate fiskal zeuden, 514 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.547 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa zen, 1 margolaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Nécy udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 336 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elena Markinez
Elena Markinez Llano (Bilbo, 1960) bizkaitar kazetaria da. 1983an hasi zen Iñaki Gabilondorekin Hoy por hoy irratsaioan. Hurrengo urtean telebistan hasi zen. ETB 2an 1997an Menudas historias saioa aurkeztu zuen.
Amaia Iraundegi
Amaia Iraundegi Gimenez (Donostia, Gipuzkoa, 1994) gipuzkoar aktorea da. Zurriolako Antzerki Eskolan ikasitakoa, haurra zela hasi zen aktore lanetan ETB 1eko Martin telesailean, 2003an, eta telesaileko protagonistetako bat izan zen 2009an amaitu zen arte, Janis Manterolaren paperean. Gerora 2012ko Bi eta bat telesailean parte hartu zuen. 2013an Umezurtzak telefilmean agertu zen. Telebistan egindako lanaz gain hainbat film laburretan zein antzezlanetan parte hartu du.
Dresdenen bonbardaketa
Dresdenen bonbardaketa Bigarren Mundu Gerran barnan 1945eko otsailaren 13 eta 15 bitartean Erresuma Batuko (RAF) eta AEBetako (USAF) hegazkineriak Dresden hiriaren kontra burututako ekintza armatua izan zen.
Jomuga horren beharra eta egokitasuna zalantzan jarrita eta hildakoen kopuruak hain handiak izanda (historialariak ez datoz bat, baina 50.000 inguru izan ziren), gerra horretako ekintza armaturik polemikoenetakoa da. Arthur Harris britainiar mariskala izan zen bonbardaketa horren diseinatzailea. Pentsalari askok, tartean Günter Grassek, gerra krimentzat jo dute bonbardaketa hau. Nolanahi ere, alemaniar neo-naziak horretaz baliatzen dira (Bombenholocaust -bonben holokaustoa- izena ematen diote) historia berridazteko.
Eddelak
Eddelak Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Menidia extensa
Menidia extensa Menidia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
Normandiako Dukerria
Normandiako Dukerria, Akitania, Flandria, Iruñeko Erresuma edo Katalunia bezala, Erdi Aroaren erdian sortutako printzerria da, karolingiar erregeen boterearen galerari esker. 911n, eskualdean bikingoen erasoek gainditua, Karlos Inozoak etsaien buruzagietako bat zen Rollori Sena Behereko eskualdea eman zion. Pixkanaka-pixkanaka normandiar bikingoek bere lurraldeak zabaldu zituzten, 1066an bertoko dukea zen Gilen Konkistatzaileak Ingalaterrako Erresuma lortu arte. Hurrengo berrogeita hamar urteetan zehar, Normandia eta Ingalaterra elkarrekin izan ziren, XII. mendearen erdian Plantagenet leinuak dukerria utzi eta Ingalaterrara joan arte. 1204an Frantziako erregea zen Filipe II.a Frantziakoak eskualdea konkistatu eta Frantziako Erresumaren zati bat bilakatu zuen. Dukeek aldarrikapena mantendu zuten Parisko Ituna sinatu arte. Hala ere, titulua Ingalaterrako erregeek mantendu zuten.
Josu Zabala López
Josu Zabala López (Irunberri, ) nafar txirrindularia da, 2016tik aurrera profesionala dena.
Palmaresa
2015 2016
Arantza Aurrekoetxea
Miren Arantza Aurrekoetxea Bilbao (Zamudio, 1951 - ) VIII., IX. eta X. legegintzaldietako EAJko eusko legebiltzarkidea da. EAJn barnan Zamudioko Uri-Buru Batzarreko Idazkaria eta lehendakaria da. 1996tik 2002ra arte Eusko Jaurlaritzako Euskara Planen zuzendaria izan zen. Egun, Zamudioko Udaleko zinegotzia da.
1444 Pannonia
1444 Pannonia asteroide gerrikoan aurkitutako 1444. asteroidearen izena da. 19338ko urtarrilak 6an aurkitu zuen György Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1938 AE zen. Bere izena Erromatar Inperioko probintzia bat zen Panoniagatik jasotzen du.
Arantza Aurrekoetxea
Euskal filologian lizentziaturik, itzulpen ikasketak ere egin ditu.Zamudioko Lagatzu euskara elkarteko eta Arroeta taldeko bazkidea da.
Epipedobates espinosai
Epipedobates espinosai Epipedobates generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bederatzi Urteko Gerra
Bederatzi Urteko Gerra, Augsburgotar Ligaren Gerra edo Aliantza Handiaren Gerra 1688 eta 1697 artean Europan eta amerikar kolonietan Frantziak eta Augsburgotar Ligak, 1689an Ingalaterrarekin bat egin zuenean Aliantza Handi bilakatuta, egindako gerra izan zen. Gerra Ryswickeko ituna sinatu zutenean amaitu zen.
Leherkari belar ahoskabe
Leherkari belar ahoskabea kontsonante leherkari bat da, kasik hizkuntza guzietan baliatua dena. Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan soinu hau islatzen duen sinboloa ⟨k⟩ da, eta X-SAMPA-n  ikurrarekin irudikatzen da.
Bederatzi Urteko Gerra
Gerra Rhin ibaitik haratagoko frantziar hedapena saihesteko egin zuten. Bestetik, Gilen III.a Ingalaterrakoa frantziarrek Jakue II.a Ingalaterrakoa Ingalaterrako tronua berreskuratzeko lagun ez ziezaioten gerran sartu zen. Amerikan Ingalaterrak eta Frantziak kontinente horretako kolonien kontrola izateko borrokatu zuten; kanpaina horrek Gilen Erregearen Gerra du izena.
Leherkari belar ahoskabe
[k] soinua biziki baliatua da munduko hizkuntzetan. Hizkuntza gehienek [k] sinple bat dute bederen, eta batzuetan mota ezberdinak desberdintzen dira. Hizkuntza indo-ariar gehienek, Hindi eta bengalera bezala, [k] sinple eta hasperendunaren arteako kontrastea dute. Euskarak ere badu bien arteko oposizioa, baina egun soilik behe-nafarrerak eta zubererak mantentzen dute. Hizkuntza gutxi batzuek ez dute leherkari belar ahoskaberik, tahitiera adibidez.
Bederatzi Urteko Gerra
Aurrekariak
Hogeita Hamar Urteko Gerrak hegoaldeko Alemania erraustu ondoren, 1686an Leopoldo I.a enperadoreak eta zenbait printzipek (tartean Palatinatua, Baviera eta Brandeburgokoek) Augsburgotar Liga osatu zuten, bere lurraldetan frantziar belizismoa gelditzeko asmotan. Segidan, Portugal, Espainia, Suedia eta Probintzia Batuek bat egin zuten aliantzarekin. Nahiz eta jatorrizko helburua Rin defendatzea izan, Frantziarren aurkako koalizio erasotzaile sortu zuten, hau orduko europar potentzia nagusia zelako eta Luis XIV.a Frantziakoak Elisabet Orleansgo dukesa bere ezkonarrebaren aldeko aldarrikapenak egiten zituelako.
Leherkari belar ahoskabe
Hizkuntza batzuek leherkari belaraurreko ahoskabea dute, zeinaren ahoskera doi bat aitzinagotua den leherkari belarraren ahoskatze prototipikoaren ahoskunetik, baina ez leherkari sabaikari prototipikoarena bezain aitzinatua.
Bederatzi Urteko Gerra
Lehendabiziko kanpainak
Gerra 1688an frantziarrek Palatinatua okupatu zutenean hasi zen. Inbasioa bidezkotzeko, Luis XIV.ak Elisabet Orleansgo dukesa bere ezkonarrebaren aldeko eskubideak aldarrikatu zituen. Erasoaldiaren ondorioz, alemaniar printzipek enperadorearekin bat egin zuten, baina, hau oraindik Otomandar Inperioaren aurkako gerra batean sartuta zegoen.
Leherkari belar ahoskabe
Ezaugarriak
Leherkari belar ahoskabeak hurrengo ezaugarriak ditu:
Euskaraz
Leherkari belar ahoskabea euskararen euskalki guztietan aurki daiteke.
Bederatzi Urteko Gerra
Lehendabiziko kanpainak
1689an, Luis XIV.ak sei lehor armada osorik zituen. Alemaniakoa, aurreko udazkena inbasioa egin ondoren Aliantzaren armadaren zati handienaren aurka egitea ezin zuenez, Palatinatura mugitu zuen, non Heidelberg, Mannheim, Speyer, Oppenheim eta Worms 1689ko urtarril eta otsailean metodikoki arpilatuak izan ziren. Louvoisek erabaki militar hau bakarrik etsaien aitzinatze gelditzeko asmotan hartu zuen.
Ekintza militarra ez zen batere onuragarria izan frantziarrentzat; Duras mariskalak, frantziar komandantea zena, erdialdeko Rineko ekialdeko bazterrean eutsi egin behar izan zuen eta Baden eta Breisgau baino ez hartzeko gai izan zen, militarki bat ere garrantzirik ez zutenak. Aliatuen armada nagusia, berriz, iparralderaino heldu zen, non aurkarik topatu ez zuten. Karlos V.a Lorenakoak eta Maximiliano II.a Imanolek Mainz setiatu zuten eta Brandenburgoko printzeak Bonn. Honek, frantziarrek lehen egin zuten moduan, hiria bonbardatu zuen, harresietan zulo bat eginez. Mainz 1688ko irailaren 8an errenditu zen. Bonneko gobernadoreak, kikildua izan baino, Mainzetik errefortzuak ailegatu zitzaizkion arte eutsi zuen. Behin hauek iritsi, errenditu ez eta 1688ko urriaren 12ra arte iraun zuen. Bonnen zeuden 6.000 soldadutik 850 baino ez ziren errenditzeko gai. Boufflersek Luxenburgotik lan egiten zuen, 1684an aliatuek hartua izan zena. Cochemen garaipen txiki bat izan arren, ezin izan zuen Mainz edo Bonn berreskuratu.
Irlandako kanpaina (1690–1691)
Jakue II.a Ingalaterrakoak berriro Ingalaterrako tronua izan zezan, eta beraz Ingalaterra aliantzatik at izatea, Luis XIV.ak gudarosteak eta laguntza militar eta ekonomikoa eman zizkion Irlandako jakobitei. Gilen Orangekoak orduan Irlandara joan behar izan zuen jakobiten aurka aritzeko. Gudan 1690eko uztaileko Boyneko guduan Gilenek Jakue menderatu eta honen asmoak bertan behera utzi zuen. Gerrak, ostera, 1691eko uztailera arte iraun zuen, noiz Gilenen jenerala zen Ginkelek Aughrimgo guduan frantziar eta irlandar armadak menderatu zituen.
Leherkari belar ahoskabe
Euskaraz
Horrez gain, ekialdeko hizkerek leherkari belar ahoskabe hasperenduna zuten baina egun soilik behe-nafarrerak eta zubererak mantentzen dute. Gainontzeko leherkari ahoskabe hasperendunen kasuan bezala, bakarra ager daiteke hitz jakin batean, hitzaren lehen bi silabetan agertzen da ia sistematikoki, betiere silaba ekinean, eta soilik aurretik txistukari bat ez duenean eta [h] hitz berean agertzen ez denean.
Bederatzi Urteko Gerra
Herbehereetako kanpaina
Espainiar Herbehereetan egindako lehendabiziko gudu gehienak frantziarren aldekoak izan ziren. Adibidez 1689ko abuztuan Walcourteko guduan Jurgi Federiko Waldeckekoak frantziarrak menderatu ondoren, Luxembourg mariskalak 1690ean Fleuruseko guduan eta Catinat jeneralak Staffardako guduan garaipenak lortu zituzten, Saboia okupatuz. Urrian turkoek Belgrado hartu zutenean, frantziarrek pozez hartu zuten, enperadoreak beste fronte bat izango zuelakoan. Itsasoan ere anglo-herbeheretar itsas-armada Beachy Headeko guduan menderatu zuten, baina jakobiten alde egin zutenez eta Mantxako kanala eusteko ahaleginik ez zutenez, ez zuten iraun.
1691n ere frantziarren garaipenak nagusiak izan ziren: Luxembourgek Mons eta Halle konkistatu zituen, baita Leuzeko guduan Waldeck menderatu ere. Era berean, Catinatek Italiarantz jo zuen eta beste armada batek Espainiarantz. 1692an, erregeak berak Namur hartu zuen armada zuzendu zuen eta baita Steinkerqueko guduan Gilenen armada gelditu ere.
Leherkari belar ahoskabe
Euskaraz
Adibideak: ekharri, jokhatu, khatiña.
Bi hots hauen arteko oposizioa erakusten duten pare minimo gutxi daude, baina zubererako merkatük "merke bihurtu" (merke-tik) eta merkhatük "saltoki" (latinezko mercātu(m)-tik) osatutako bikotea aipa daiteke, bederen.
Historia
Leherkari ahoskabe hasperendunak iparraldeko euskalkietan hedaturik zeuden duela ez horrenbeste. Hala ere, gero eta hizkera gutxiagotan mantentzen dira. Ikerketa fonetikoei esker, leherkari ahoskabe soil eta leherkari ahoskabe hasperendunen arteko oposaketa gaur egun gutxienez zubereran eta amikuzeran gordetzen dela dakigu.
Bederatzi Urteko Gerra
Itsas-guduak
Itsas-gerra nahiz eta berebizikoa ez izan, erabakigarria izan zen. Hasieran frantziar armada bat egina zebilen anglo-herbeheretar armadaren bila eta horrela 1690ean Beachy Headen garaipena lortu zuen. Baina, gerra aurrera joan ahala, egoera guztiz aldatu zen eta 1692an britainiarrek Barfleurren eta La Hoguen garaipen bi lortu zituzten. Gerraren bukaerarako, frantziar itsas-armadaren zati nagusia portuan zegoen, batez ere diruzaintzaren erruagatik baina baita frantziar almiranteen bere itsasontziak ondo zuzentzeko ezgaitasunagatik.
Herbehereetako kanpainaren jarraipena
Itsasoan porrotak izan arren, lehorrean frantziarrek garaipenak lortuz jarraitu zuten. 1693an Luxembourgek Landengo guduan Gilen menderatu zuen eta baita Charleroi okupatu ere. Frantziak erabateko garaipena lortu zuen Marsagliako guduan. 1694an frantziarrek Katalunia zeharkatu zuten Bartzelona setiatzeko, baina, britainiar itsas-armadaren laguntzagatik setioa jaso egin behar izan zuten.
1695ean Luxembourg hil zenean, frantziarrek bere buruzagirik nagusienetariko bat galdu zuten. Uda hartan, Gilenek Namur hartu zuen. 1696an Torinoko itunaren ondorioz Savoia gerratik at geratu zen. Hau Frantziaren mesederako izan zen, bere gudarosteak iparralderantz mugitu ahal izan baitzituen. Garai haietan goseteak eta atzerapena ziren nagusi.
Bakea
Gerra bukatzeko biribila ez zen bakea adostu zuten. 1697ko irailaren 20ko Rijswijkeko itunaren bitartez statu quo ante bellum mantendu zen. Luis XIV.a Frantziakoak espainiarrei Mons, Luxenburgo eta Kortrijk itzuli zizkien eta Estrasburgo mantendu. Erabaki honen ondorioz Karlos II.a Espainiakoa ondoretzarik gabe hilko zenean, espainiar tronuan borboi bat jartzea espero zuen. Hurrengoa Espainiako Ondorengotzaren Gerra izango zen.
Malapterurus occidentalis
Malapterurus occidentalis Malapterurus generoko animalia da. Arrainen barruko Malapteruridae familian sailkatzen da.
Nunbarsegunu
Kaldear mitologian, Nunbarsegunu jainkosa ama bat eta Ekialde Ertaineko jainkosa bat zen, testuren batzuetan "Nippurreko atsoa" bezala aipatua. Testuren batzuetan, Nisaba, Nidaba edo Nanibgal bezala agertzen da, eta, aldi berean, Ninlilen ama eta Haiaren emaztea bezala. Enlil eta Ninlilen mitoan aipatzen da, bere alaba gazteari, ibaitik bakarrik ibiltzera ez joateko aholkatzen dionean, guztia ikusten zuen Enlil jainkoak, ziur asko ikusi eta berarekin maitasuna egin nahi izango baitzuen.
José Luis Moreno
José Luis Rodríguez Moreno (Madril, 1947ko apirilaren 16a) espainiar enpresaburu eta telebistako aurkezle, zuzendari eta ekoizle bat da.
2016ko The Rugby Championship
2016ko The Rugby Championship Hego Hemisferioko The Rugby Championship txapelketaren bosgarren edizioa izan zen, 21.a Hiru Nazioen Txapelketa kontuan hartuta. 2016ko abuztuaren 20an hasi eta urriaren 8an amaitu zen. Zeelanda Berria nagusitu zen, partida guztiak irabazirik eta denetan eraso bonusa eskuratuz.
Aurreneko aldiz, txapelketako partida bat herrialde parte-hartzaileetatik kanpo jokatu zen, erakustaldi gisa. Txapelketako azkena izan zen, Argentinaren eta Australiaren artekoa, eta Londresen jokatu zen. Australiak 21-33 irabazi zuen.
José Luis Moreno
Torrente 2: Misión en Marbella (2001) filma antzeztu zuen.
2016ko The Rugby Championship
Palmaresa
2016 arteko txapelketak.
Krásná (Frýdek-Místekeko barrutia)
Krásná Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 673 biztanle ditu eta 44,13 kilometro koadroko azalera. Frýdek-Místekeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1379 urtean egin zen.
Vicdessos
Vicdessos Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ohiko abiapuntua da iparraldetik Pica d'Estats mendira igotzeko.
Biztanleria
2007an Vicdessos udalerrian erroldatutako biztanleak 474 ziren. Familiak 192 ziren, horien artean 66 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 38 bakarrik bizi ziren emakumeak), 49 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 455 etxebizitza zeuden, 199 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 207 bigarren erresidentzia ziren eta 49 hutsik zeuden. 374 etxeak ziren eta 78 apartamentuak ziren. 199 etxebizitza nagusietatik 130 bere jabearen bizilekua ziren, 52 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 88 etxek bost zituzten. 124 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 83 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 273 ziren, horien artean 200 aktiboak ziren eta 73 inaktiboak ziren. 200 pertsona aktiboetatik 174 lanean zeuden (93 gizon eta 81 emakume) eta 26 langabezian zeuden (14 gizon eta 12 emakume). 73 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vicdessos udalerrian 200 unitate fiskal zeuden, 461 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.890,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 1 igeltseroa, 1 iturgina, 1 argiketaria, 3 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Vicdessos udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Vicdessos udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 89 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ferry Pass (Florida)
Ferry Pass Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Escambia konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Burdignin
Burdignin Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Coturnicops exquisitus
Coturnicops exquisitus Coturnicops generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Burdignin
Biztanleria
2007an Burdignin udalerrian erroldatutako biztanleak 626 ziren. Familiak 242 ziren, horien artean 58 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 71 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 373 etxebizitza zeuden, 243 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 108 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 351 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 243 etxebizitza nagusietatik 185 bere jabearen bizilekua ziren, 37 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 152 etxek bost zituzten. 219 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 91 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 143 etxetan bat baino gehiago zituzten.
1445 Konkolya
1445 Konkolya asteroide gerrikoan aurkitutako 1445. asteroidearen izena da. 1938ko urtarrilak 6an aurkitu zuen György Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1938 AF zen.
Krásná Hora
Krásná Hora Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 519 biztanle ditu eta 22,21 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago.
Burdignin
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Krásná Hora
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1356 urtean egin zen.
Burdignin
Diru sarrerak
2009an Burdignin udalerrian 230 unitate fiskal zeuden, 615,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.619 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 zurginak, 1 argiketaria eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 altzari denda zen.
2000. urtean Burdignin udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 84 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Taylor Mill (Kentucky)
Taylor Mill Kentuckyko hiri bat da. Kenton konderrian kokatua dago. 2010ean 6,604 biztanle zituen, 15.89 kilometro koadrotan banatuta.
Markel Susaeta
Markel Susaeta Laskurain (Eibar, 1987ko abenduaren 14a - ) euskal herritar futbolari ohia da, puntaerdi gisa edota eskuin hegalean. 2007tik 2019ra Athleticeko jokalaria izan zen, Gurpegui joan zenetik kapitaina. 500 partidu baino gehiago jokatu ditu taldearekin, eta 50 gol baino gehiago sartu. Néstor Susaeta futbolariaren lehengusua da. 2019ko udan uko egin zion Athleticek egin zion kontratua berritzeko eskaintzari.
Estatistikak
''2019ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Rocío Aragón
Rocío Aragón Bermúdez (Cádiz, 1925 - Madril, Espainia, 2018ko urtarrilaren 31) flamenko-dantzaria eta koreografoa izan zen. Aragoi Familiako artisten sagakoazen: Rita Irasemaren izeba; Telebistako Gaby, Fofó eta Miliki pailazo ezagunen arreba (Los Payazos de la Tele).
Biografia
Rocío Cadizen jaio zen 1925ean.Gurasoak Emilio Aragón Foreaux (Emig) eta Rocío Bermúdez Contreras (zaldi-akrobata dantzaria) ospetsuak ziren.
Familiarekin hasi zen, haurrentzako artista gisa, Pompoff, Thedy eta Emig-en emanaldietan, eta geroago Gaby, Fofó eta Milikirekin, Rocíorekin Aragoi neba-arrebak eta Rocío, Gaby, Fofó eta Miliki izenaz ere iragarriak.
Neba-arrebekin ibili zen munduan zehar, eta, gero, bakarrik, artista independente gisa. 70eko hamarkadan koreografo gisa aritu zen TVEn, Los Payazos de la Tele zirkuko saioan. Handik urte batzuetara, erretiratu ondoren, dantza-eskola bat sortu zuen.
Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza, Herri Lan eta Garraio Saila
Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza, Herri Lan eta Garraio Saila Saila (gaztelaniaz ere Departamento de Vivienda, Obras Públicas y Transportes), Euskal Autonomia Erkidegoko etxebizitzari lotutako gaietaz, herri lanez eta garraio publiko nahiz pribatutaz arduratzen den Eusko Jaurlaritzaren saila da. 1936 urtean sortu zen eta 1980 urtean berrezarri zuten demokraziarekin batera.
Egungo Garraio Sailburua Iñaki Arriola sozialista da.
Japoniako Alderdi Demokratikoa
Japoniako Alderdi Demokratikoa (民主党) Japoniako alderdi politiko zentrista izan zen. 1998an sortu zuten oposizioko zenbait alderdi bilduz. 2009an mende erdiz poterea izan zuen Alderdi Liberal Demokratikoa ordezkatu zuen baina bere barneko arazoek eta gobernuan egindako lanak arazoak eragin zituzten. 2016an Berrikuntzaren Alderdiarekin bat egin zuen eta Minshinto izeneko alderdi berria sortu zuten.
Ashanti Gold SC
Ashanti Gold Sporting Club Ghanako futbol talde bat da, Obuasi hirikoa, Ahanti eskualdean. Ghanako lau liga irabazi ditu eta Afrikako Txapeldunen Kopako finala jokatu zuen 1997an.
Historia
Taldea 1978an sortu zuen Ashanti eskualdeko urre meategiko ("Ashanti Goldfields Corporation") langileek Goldfields Sporting Club izenarekin. "Obuasi Goldfields" ezizenaz ezagutu izan zen eta hiru liga irabazi zituen 1990. hamarkadan. 1997an Afrikako Txapeldunen Kopako finalera iritsi zen. Raja Casablanca marokoarraren aurka jokatu zuen, etxeko partida 1-0 irabaziz eta Marokon 1-0 galduz. Penalti jaurtiketatan 5-4 marokoarrak izan ziren garaile.
2004an gaur egungo izena hartu zuen. 2015ean laugarren Liga irabazi zuen.
2021-22 denboraldiaren amaieran partidu erosketa baten ondorioz Division Two League (3. maila) mailara jeitsiarazi zuten taldea.
María Teresa León
María Teresa León Goyri (Logroño, Errioxa, 1903ko urriaren 31 - Madril, 1988ko abenduaren 13a) 27ko belaunaldiko espainiar idazlea izan zen. Bizitzea egokitu zitzaion garai gatazkatsuarekin konprometitutako emakumea, kritika eta konbentzio sozialei aurre eginez.
1446 Sillanpää
1446 Sillanpää asteroide gerrikoan aurkitutako 1446. asteroidearen izena da. 1938ko urtarrilak 26an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1938 BA zen.
María Teresa León
Biografia
Filosofia eta Letretan doktoretza lortu zuen lehen emakume espainiarra izan zen Maria Teresa baita Espainiako Unibertsitatean irakatsi zuen lehen emakumea ere (Espainiako lehen emakumeak 1872-1910, Consuelo Flecha García ).Haurtzaroa Madril, Bartzelona eta Burgos artean igaro zuen. Hezkuntzako Erakunde Askean ikasi zuen eta Filosofia eta Letretan lizentziatu zen. Horrela, María Teresa bere bizitza osoan markatu eta definitu zuen ingurune kultu eta ilustratu batean hazi zen.
Zailtasunak izan zituen ikasketak hamalau urte baino gehiagoz jarraitzeko interesa agertu zuelako.Horrela, garai hartan "ez oso eraikitzailetzat" jotzen ziren irakurketengatik bere adiskideekin izan zituen lehen liskarren ondoren, mojen eskolatik bota egin zuten, besteak beste, berak zioenez, batxilergoa egiten tematzeagatik: Madrilgo Sagrado Corazón de Leganitos ikastetxetik bota zuten emeki-emeki, batxilergoa egiten tematzen zelako, negar egiten zuelako, debekatutako liburuak irakurtzen zituelako...
1919ko abuztuaren 24an, María Cruz Ebrok bere memorietan jasotzen duenez, La muerte de los siete infantes de Lara Burgosko gertaera historikoaren antzezpenean parte hartu zuen, Salemen paperean.
Oso gaztea zela ezkondu zen 1920an (hamazazpi urte zituela), Gonzalo de Sebastián Alfarorekin, eta harekin izan zituen bi seme, Gonzalo eta Enrique. Garai hartan Diario de Burgos- en artikuluak argitaratu zituen Isabel Inghirami ezizenarekin, Gabriele D'Annunzio-ren heroia izenarekin, eta ondoren bere izenarekin. 1928an, Argentinara bidaia egin zuen eta hurrengo urtean bere lehen lanak argitaratu zituen: Cuentos para soñar eta La bella del mal amor. 1929an Rafael Alberti ezagutu zuen eta ezkontza hautsi egin zuen poetarekin Mallorcara joateko. 1932an zibilki ezkondu ziren. Albertik Maria Teresa Leonentzat egin zuen lehen kolaborazioetako bat bere hirugarren libururako ilustrazioak izan ziren, Rosa Fría izeneko ipuin bilduma.Une hartan, Ikasketak Zabaltzeko Batzarrak, Maria Teresa Leoni, Europako antzerki mugimendua aztertzeko pentsioa eman zion, eta Berlin, Sobietar Batasuna, Danimarka, Norvegia, Belgika eta Herbehereetatik bidaiatzen hasi ziren. Beraz,Europako bidaia hasi zuten. Esperientzia hauei esker, bere idazkietarako gai bat izan zuen, gerora dozena bat artikulurekin zabaldu zena, El Heraldo de Madrid- en 1933an argitaratua. Rafael Albertirekin batera, Octubre aldizkariaren fundazioan parte hartu zuen eta bertan Huelga en el puerto argitaratu zuen (1933).
1934an bikotea Sobietar Batasunera itzuli zen eta bertan Sobietar Idazleen Lehen Kongresuan parte hartu zuten, han Máximo Gorki eta André Malraux ezagutu zituzten. 1934ko Asturiaseko Iraultza hasi zenean, bere jarduera politiko eta soziala areagotu egin zen eta Estatu Batuetara bidaiatu zuen kaltetutako langileentzako dirua biltzeko.
Gerra Zibilari hasiera eman zion estatu-kolpeak Eivissan harrapatu zituen, eta handik ihes egitea lortu zuten Alberto Bay Armada Errepublikanoko kapitainak gidatutako lehorreratzeko itsas operazio zapuztuan. Gerra betean Madrilera bizitzera itzuli ziren eta María Teresa Idazle Antifaxisten Aliantzako idazkari bihurtu zen. El Mono Azul aldizkaria sortu zuten.
Madrilgo gerrako bizipenak bi eleberritan islatuko dira, indar handiz: Contra viento y marea eta Juego limpio. Azken horrek karga dramatiko handia du, gordina eta bizia, eta nota autobiografiko garrantzitsuak ditu, aktore talde baten egunerokotasuna kontatzen baitu. Maria Teresa Antzerkiaren Kontseilu Nagusiko zuzendariordea izan zen, eta Espainia errepublikarreko antzerki-enpresa garrantzitsuak jarri zituen zutik, bai egile gisa, bai aktore gisa, bai zuzendari gisa.Gerra piztu zenean, kultura- eta literatura-animazioko jarduera bizia egin zuen gudu-fronteetan, eta Federico García Lorcari eskainitako Gerra Zibileko Erromantzea egiten parte hartu zuen, baita ezkerreko alderdi eta erakundeek konfiskatutako eraikinen artelanak babesteaz arduratuko zen erakunde bat sortzen ere, Idazle Antifaxisten Elkarteak sustatuta, bere etxea b konfiskatu ondoren.Gerra piztu zenean, kultura- eta literatura-animazioko jarduera bizia egin zuen gudu-fronteetan, eta Federico García Lorcari eskainitako Gerra Zibileko Erromantzea egiten parte hartu zuen, baita ezkerreko alderdi eta erakundeek konfiskatutako eraikinen artelanak babesteaz arduratuko zen erakunde bat sortzen ere, Idazle Antifaxisten Elkarteak sustatuta, bere etxea bera anarkistek errekisatu ondoren.
Madrilen eta Valentzian 1937an egin zen Idazle Iraultzaileen II Kongresuan ere parte hartu zuen.
Gerra garaian antzerkian zentratu zen bere lana, Antzokiaren Kontseilu Nagusiko zuzendariorde kargua bete zuen, arlo honetako ekimen ezberdinak sustatuz, "Arte Antzokia eta Propaganda" ren arduraduna izan zen, eta, ondoren, "Antzokiaren gerrillak" izenekoaren arduraduna, Zentroko Armadan, hainbat antzerki-enpresa jarri zituen martxan. Antzerkigile gisa zein eszena zuzendari gisa lan egin zuen eta tarteka aktore gisa ere jardun zuen; Federico García Lorcaren Los Títeres de cachiporra filmeko zuzendaria izan zen eta Arthur Schnitzler-en La cacatúa verde ; La tragedia optimista ere zuzendu zituen, Vsevolod Vichnievsky idazle errusiarraren eskutik, eta aktore gisa ere zuzendu eta parte hartu zuen Albertik berak zuzentzen zuen Numancia bertsioan. Albertiren lan bat zuzendu eta parte hartu zuen: Cantata de los héroes y la fraternidad de los pueblos. Antzerki munduan egindako beste ekarpenetako bat "El Cine, Teatro, Club de la Alianza de Intelectuales Antifascistas" taldea sortzea izan zen.
Hogeita hiru urtez Argentinan bizi izan ziren eta Aitana alaba bertan jaio zen. Zenbait autoreren arabera (Estébanez), Argentinan lortu zuen prosaren heldutasuna, hogeiko hamarkadan kutsu tradizionaleko lehen ipuinekin hasten den eboluzio baten gailur gisa, Alberti ezagutu ondorengo aro abangoardista batetik igaroz, eta Errepublikatik aurrera errealismo sozialista batekin jarraituz.
Bere gurasoak 1940ko martxoaren 2an iritsi ziren Buenos Airesera, Marseillatik abiatutako Mendoza itsasontzian, eta harekin batera Erromara joan ziren hogeita hiru urte geroago, 1963ko maiatzaren 28an, eta bertan Erroman ezarri zuten bizilekua (hemen azaltzen Memoria de la malenkonia lana). Momentu horretan Alberti bikoteak berriro Europara bidaiak hasi eta Txinara lehenengo bidaia egiten du. Horren ondoren, 1958an idatzi zuten Rafael Albertirekin, Sonríe Txina.
Demokrazia iristearekin batera, Rafael Alberti eta María Teresa León Espainiara itzulti ziren 1977ko apirilaren 27an, baina ez zuen Espainiako etapa berriaz asko gozatuko. Alzheimer gaixotasunak jota, Madriletik gertu dagoen sanatorioan sartu zuten eta 1988ko abenduaren 13an hil zen. Majadahondako hilerrian dago lurperatuta, "loreak inoiz falta ez diren" hilobi batean eta Albertiren bertso bat dago epitafio gisa: "Gaur goizean, maitea, hogei urte bete ditugu".
Lanaren aitorpena
2003an, idazlearen jaiotzaren mendeurrena ospatu zen, eta Alzheimerren gaitzagatik hil zenetik 15 urte bete zirenean, Burgosko erakundeek (nerabezaroa eta gaztaroa igaro zituen tokia), Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan Maria Teresa Leon erakusketa antolatu zuten Memoria de un compromiso, (Konpromiso baten memoria) ; Federico García Lorcari, Lope de Vegari, Ramón Menéndez Pidal-i buruzko testu argitaragabeak biltzen dituena lana. Erakusketa hau 27ko belaunaldiko idazlearen nortasun literarioaren oroitzapen eta berreskurapen gisa har daiteke, Rafael Alberti poetarekin izandako harreman luzeak ilundua.
Commonwealtha
Commonwealtha edo Nazioen Mankomunitatea (Commonwealth of Nations), iraganean Britainiar Commonwealtha deitua, 53 estatu independenteren borondatezko batzea da. Kide guztiak, Mozambike eta Erresuma Batua bera izan ezik, Britainiar Inperioaren menpeko lurralde ohiak dira.
Elkartearen helburua da giro aproposa sortzea kideek elkarren arteko hartu-eman ekonomikoak estu ditzaten, bai eta demokrazia, giza eskubideak eta gobernu egokiak bultzatzea ere. Honela, maila ekonomiko ezberdineko herrialdeek maila berean elkarlan hurbilerako aukera daukate. Commonwealth ez da batasun politiko bat, eta Erresuma Batuak ez du inolako eskumenik beste kideen barne kontuetan esku sartzeko. Lau urtean behin Commonwealtheko Jokoak ospatzen dira, kirol anitzeko munduko bigarren ekitaldia, Olinpiar Jokoen atzetik.
Commonwealtharen egoitza Londresen dago eta hamazortzi hilabetetik behin biltzen dira estatu buruak edo euren ordezkariak.
Euxebio Eizmendi
Euxebio Eizmendi Urdanpileta, Txapel (Errezil, 1893 - Azpeitia, 1969) gipuzkoar bertsolaria izan zen eta 1935eko Txapelketa Nagusian parte hartu zuen. Errezilgo Antxubi-goikoa edo Antzizurbi jaio zen, Txapel ere deitzen zutena; hortik bertsolariaren ezizena.
Krásná Hora nad Vltavou
Krásná Hora nad Vltavou Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.101 biztanle ditu eta 36,8 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1262 urtean egin zen.
Mari Carmen y sus muñecos
María del Carmen Martínez-Villaseñor Barrasa (1943ko maiatzaren 4a, Cuenca - 2023ko ekainaren 15a, Puerto de la Cruz, Tenerife), izen artistikoz Mari Carmen y sus muñecos (euskaraz Mari Carmen eta bere panpinak) espainiar sabeliztun, umorista eta telebista aurkezle bat izan zen.
Bere panpinak honakoak dira:
Neutrino
Neutrinoak fermioi motako partikula subatomikoak dira, karga elektrikorik gabeak eta 1/2ko espina dutenak. Duela urte batzuetatik, ordura arte pentsatzen zenaren aurka, masa dutela ezagutzen da, txikia baldin bada ere, eta neurtzen oso zaila da. Berriki University College of Londoneko (UCL, Erresuma Batua) kosmologo talde batek neutrinoaren masa 0,28 elektronvolt baino gehiagokoa ez dela iragarri du, hidrogeno atomo baten masaren mila milioigarren zatia baino gutxiago dena. Talde honen ondorioa galaxiak unibertsoan banatzen diren moduaren analisian oinarritzen da, eta zientzialari hauek diotenez, neutrinoaren masaren neurketarik zehatzena da. Gainera, gainontzeko partikulekin duen elkarreragina ia hutsa da eta beraz materia arrunta beroni ezertxo ere egin gabe zeharkatzen du.
Five Points (Florida)
Five Points Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Columbia konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Neutrino
Neutrinoaren masak ondorio garrantzitsuak ditu partikulen fisikako eredu estandarrean, existitzen diren hiru neutrino moten artean (tau neutrinoa, muoi neutrinoa eta elektroi neutrinoa) neutrinoen oszilazio deritzon fenomeno baten bidez eraldaketa gerta daitekeela esan nahi baitu.
Edozein kasutan, neutrinoek ez dituzte elkarreragin nuklear indartsua eta elektromagnetikoa jasaten, baina bai grabitatea eta elkarreragin nuklear ahula.
Neutrinoaren historia
Neutrinoa lehen aldiz 1930ean proposatu zuen Wolfgang Paulik neutroien beta desintegrazioan energia eta momentu linealaren itxurazko galera konpentsatzeko.
Paulik masa zein energia neutrino izeneko partikula hipotetiko batek galdutako kopuruak gehituz desintegrazioan parte hartuko balu kontserbatuak izango zirela interpretatu zuen. Zoritxarrez, aurreikusitako partikulak oso iheskorra izan behar zuen, masarik eta kargarik gabea, eta elkarreragin nuklear indartsuak eragiten ez ziona, eta ondorioz garai hartako baliabideekin ez zegoen detektatzerik. Hau sekzio eraginkor oso txiki baten emaitza zen. Ideia hau, ondorioz, 25 urtez baztertua geratu zen.
Izan ere, neutrino batek materiarekin elkarreragina izateko aukera oso txikia da. Argi urte bateko (9,46 bilioi kilometro inguru) luzerako berunezko bloke bat behar litzateke bloke hori zeharkatuko luketen neutrinoen erdia geldiarazteko.
1956an Clyde Cowmanek eta Frederick Reinesek neutrinoaren existentzia esperimentalki frogatu zuten. Ur purua segundoko 1018 neutrinoko sorta batekin bonbardatuz egin zuten. Honen ondoriozko fotoi igortzea behatu zuten eta hala neutrinoaren existentzia frogatua geratu zen. Esperimentu honi neutrinoaren esperimentua deritzo.
1987an Leon Max Lederman, Melvin Schwartz eta Jack Steinbergerrek beste bi neutrino motak aurkitu zituzten, tauoi eta muoi neutrinoak alegia.
Japoniera
Japoniera (japonieraz: 日本語, nihongo edo nippongo) Ekialdeko Asiako hizkuntza bat da. 127 milioi hiztun ditu, gehienak Japonian, baina baita mundu guztian zehar ere, japoniar jatorrikoen artean.